Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc Ứng Cúng, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

สํยุตฺตนิกาเย

Kinh Tương Ưng Bộ

สฬายตนวคฺคฏีกา

Phụ Chú Giải Phẩm Sáu Xứ

๑. สฬายตนสํยุตฺตํ

1. Tương Ưng Sáu Xứ

๑. อนิจฺจวคฺโค

1. Phẩm Vô Thường

๑. อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตวณฺณนา

1. Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ

๑. จกฺขตีติ [Pg.281] จกฺขุ, ญาณํ, ยถาสภาวโต อารมฺมณสฺส ชานเนน สมวิสมํ อาจิกฺขนฺตํ วิย ปวตฺตตีติ อตฺโถ. ตถา มํสจกฺขุ. ตมฺปิ หิ รูปทสฺสเน จกฺขตีติ จกฺขุ. พุทฺธานํเยว จกฺขูติ พุทฺธจกฺขุ, อสาธารณโต หิ สตฺตสนฺตาเนสุ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิ อนุโลมิกญาณยถาภูตญาณานญฺเจว กามราคานุสยาทีนญฺจ ยาถาวโต วิภาวิตญาณํ อาสยานุสยญาณํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตญาณญฺจ. เหฏฺฐิมา ตโย มคฺคา จตุสจฺจธมฺเมสุ วุตฺตากาเรน ปวตฺติยา ธมฺเม จกฺขูติ ธมฺมจกฺขุ, ตถา เตสํ ผลานิ ตํตํปฏิปกฺเขสุ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปหานวเสน ปวตฺตนโต. สมนฺตโต สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุกิจฺจสาธนโต สมนฺตจกฺขุ, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ทิพฺพวิหารสนฺนิสฺสเยน ลทฺธพฺพโต เทวานํ ทิพฺพจกฺขุ วิยาติ ตํ ทิพฺพจกฺขุ, อภิญฺญาวิเสโส. อาโลกํ วฑฺเฒตฺวา รูปทสฺสนโต ‘‘อาโลกผรเณนา’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาที’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑; มหาว. ๑๕) นเยน [Pg.282] อาคตตฺตา จตุสจฺจปริจฺเฉทกญาณํ ‘‘ปญฺญาจกฺขู’’ติ วุตฺตํ. ตทิทํ ‘‘วิปสฺสนาญาณ’’นฺติ วทนฺติ, ‘‘วิปสฺสนามคฺคผลปจฺจเวกฺขณญาณานี’’ติ อปเร.

1. Do thấy nên gọi là con mắt (cakkhu), tức là trí tuệ (ñāṇaṃ). Nghĩa là, nó khởi lên giống như đang chỉ rõ điều đúng điều sai bằng cách biết đối tượng theo đúng tự tánh của nó. Nhục nhãn (maṃsacakkhu) cũng vậy. Vì rằng nó cũng được gọi là con mắt do thấy được sắc. Con mắt của chư Phật là Phật nhãn (buddhacakkhu). Vì rằng, do tính chất không chung, đó là trí tuệ đã phân biệt rõ ràng theo thực tánh về thường kiến và đoạn kiến, về thuận thứ trí và như thật trí, và về các tùy miên như dục tham v.v... trong dòng tâm thức của chúng sanh; đó là trí tuệ biết rõ khuynh hướng và tùy miên (āsayānusayañāṇaṃ) và trí tuệ biết rõ các căn thượng hạ của chúng sanh (indriyaparopariyattañāṇaṃ). Ba đạo ở dưới là pháp nhãn (dhammacakkhu) do sự khởi lên theo cách đã được nói trong các pháp Tứ đế. Tương tự, các quả của chúng (cũng là pháp nhãn) do sự khởi lên theo cách thức làm cho lắng dịu và đoạn trừ các pháp đối nghịch tương ứng. Do thực hiện chức năng của con mắt đối với tất cả các pháp một cách toàn diện nên gọi là toàn nhãn (samantacakkhu), tức là nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇaṃ). Do có thể đạt được nhờ nương vào thiên trú nên nó giống như thiên nhãn của chư thiên, đó là thiên nhãn (dibbacakkhu), một loại thắng trí đặc biệt. Do thấy được sắc bằng cách khuếch trương ánh sáng nên được gọi là ‘do sự biến mãn của ánh sáng.’ Do được trình bày theo phương thức bắt đầu bằng: ‘Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nhãn đã sanh khởi nơi ta rằng: ‘Đây là Thánh đế về Khổ’’ (S. v, 422; Mahāva. 15), nên trí tuệ phân định Tứ Thánh Đế được gọi là ‘tuệ nhãn’ (paññācakkhu). Một số vị gọi đó là ‘tuệ quán’ (vipassanāñāṇa), những vị khác nói là ‘các trí tuệ về tuệ quán, đạo, quả, và phản khán.’

ปจฺจยภูเตหิ เอเตหิ อภิสมฺภรียนฺตีติ สมฺภารา, อุปตฺถมฺภภูตา จตุสมุฏฺฐานิกรูปา. สห สมฺภาเรหีติ สสมฺภารํ. มหาภูตานํ อุปาทาย ปสีทตีติ ปสาโท. อกฺขิกูปเก อกฺขิปฏเลหีติ อุโภหิ อกฺขิทเลหิ. สมฺภโวติ อาโปธาตุเมว สมฺภวภูตมาห. อิธ ‘‘เตรส สมฺภารา’’ติ วุตฺตํ. อฏฺฐสาลินิยํ (ธ. ส. อฏฺฐ. ๕๙๖) ปน สณฺฐาเนน สทฺธึ ‘‘จุทฺทส สมฺภารา’’ติ อาคตํ. ตตฺถ สณฺฐานนฺติ วณฺณายตนเมว ปริมณฺฑลาทิสณฺฐานภูตํ. วิสุํ วจนํ ปน เนสํ ตถาภูตานํ อตถาภูตานญฺจ อาโปธาตุวณฺณายตนานํ ยถาวุตฺเต มํสปิณฺเฑ วิชฺชมานตฺตา. สมฺภวสฺส จตุธาตุนิสฺสิเตหิ สห วุตฺตสฺส ธาตุตฺตยนิสฺสิตตา โยเชตพฺพา. ทิฏฺฐิมณฺฑเลติ อภิมุขํ ฐิตานํ ปฏิพิมฺพปญฺญายนฏฺฐานภูเต จกฺขุสญฺญิตาย ทิฏฺฐิยา ปวตฺติฏฺฐานภูเต มณฺฑเล. สนฺนิวิฏฺฐนฺติ เอเตน จกฺขุปสาทสฺส อเนกกลาปคตภาโว ทสฺสิโต. ตถา หิ โส สตฺต อกฺขิปฏลานิ อภิพฺยาเปตฺวา วตฺตติ. ยสฺมา โส สตฺต อกฺขิปฏลานิ พฺยาเปตฺวา ฐิเตหิ อตฺตโน นิสฺสยภูเตหิ กตูปการํ ตํนิสฺสิเตเหว อายุวณฺณาทีหิ อนุปาลิตปริวาริตํ ติสนฺตติรูปสมุฏฺฐาปเกหิ อุตุจิตฺตาหาเรหิ อุปตฺถมฺภิยมานํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. รูปทสฺสนสมตฺถนฺติ อตฺตานํ นิสฺสาย ปวตฺตวิญฺญาณสฺส วเสน รูปายตนทสฺสนสมตฺถํ. วิตฺถารกถาติ ตสฺส จกฺขุโน โสตาทีนญฺจ เหตุปจฺจยาทิวเสน เจว ลกฺขณาทิวเสน จ วิตฺถารกถา.

Do được cấu thành bởi các pháp này vốn là duyên nên gọi là các thành phần (sambhārā), tức là các sắc do bốn nhân sanh có tính chất nâng đỡ. Cùng với các thành phần là ‘có các thành phần’ (sasambhāraṃ). Do trong sạch dựa vào các đại chủng nên gọi là sắc thần kinh (pasādo). ‘Trong hốc mắt, bởi các màng mắt’ nghĩa là bởi cả hai mí mắt. ‘Nguồn gốc’ (sabhavo) là nói đến thủy đại chính là nền tảng của nguồn gốc. Ở đây, được nói là ‘mười ba thành phần.’ Nhưng trong bộ Aṭṭhasālinī (Dhs. A. 596) lại được trình bày là ‘mười bốn thành phần’ cùng với hình dáng. Ở đó, ‘hình dáng’ chính là sắc xứ có hình thể tròn v.v... Việc nói riêng là do sự hiện hữu của thủy đại và sắc xứ, cả hai loại có hình thể như vậy và không có hình thể như vậy, trong khối thịt đã được nói đến. Sự phụ thuộc vào ba đại nên được liên kết với nguồn gốc được nói cùng với các pháp phụ thuộc vào bốn đại. ‘Trong vòng tròn của thị giác’ (diṭṭhimaṇḍale) là trong vòng tròn, nơi khởi lên của thị giác được gọi là con mắt, là nơi xuất hiện hình ảnh phản chiếu của những người đứng đối diện. ‘Được an trí’ (sanniviṭṭhaṃ), qua từ này, trạng thái thuộc về nhiều tổng hợp sắc (kalāpa) của sắc thần kinh nhãn được chỉ ra. Thật vậy, nó lan tỏa và tồn tại trong bảy lớp màng mắt. Bởi vì nó tồn tại, được nâng đỡ bởi thời tiết, tâm, và vật thực là những yếu tố tạo ra ba dòng sắc, được duy trì và bao bọc bởi mạng quyền, sắc tố v.v... vốn phụ thuộc vào nó, và được hỗ trợ bởi chính các nền tảng của nó đang tồn tại và lan tỏa khắp bảy lớp màng mắt. ‘Có khả năng thấy sắc’ (rūpadassanasamatthaṃ) là có khả năng thấy sắc xứ thông qua thức khởi lên nương vào chính nó. ‘Lời giải rộng’ (vitthārakathā) là lời giải thích chi tiết về con mắt ấy và về tai v.v... theo phương diện nhân duyên và theo phương diện tướng trạng v.v...

สมฺมสนจารจิตฺตนฺติ วิปสฺสนาย ปวตฺติฏฺฐานภูตํ วิปสฺสิตพฺพํ จิตฺตํ. เกจิ ‘‘วิปสฺสนุปคตกิริยมยจิตฺต’’นฺติ วทนฺติ, ตํ เตสํ มติมตฺตํ. ตีณิ ลกฺขณานิ ทสฺเสตฺวา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺตสฺส ปาปนวเสน เทสนาย ปวตฺตตฺตา.

‘Tâm hành xứ của sự quán xét’ (sammasanacāracittaṃ) là tâm cần được quán chiếu, là nền tảng cho sự khởi lên của tuệ quán. Một số vị nói rằng đó là ‘tâm duy tác đi kèm với tuệ quán,’ nhưng đó chỉ là ý kiến của họ. Bởi vì bài giảng được tiến hành theo cách thức đưa đến chứng đắc A-la-hán sau khi đã chỉ ra ba tướng và khuyến khích tuệ quán.

อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ.

๒-๓. อชฺฌตฺตทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา

2-3. Chú Giải Kinh Khổ Nội Xứ, v.v...

๒-๓. ทฺเว [Pg.283] ลกฺขณานีติ ทุกฺขานตฺตลกฺขณานิ. เอกํ ลกฺขณนฺติ อนตฺตลกฺขณํ. เสสานีติ วุตฺตาวเสสานิ ลกฺขณานิ. เตหีติ เยหิ ทุติยตติยานิ สุตฺตานิ เทสิตานิ, เตหิ. สลฺลกฺขิตานีติ สมฺมเทว อุปธาริตานิ. เอตฺตเกนาติ ทฺวินฺนํ เอกสฺเสว วา ลกฺขณสฺส กถเนน.

2-3. ‘Hai tướng’ là tướng khổ và tướng vô ngã. ‘Một tướng’ là tướng vô ngã. ‘Các tướng còn lại’ là các tướng còn lại đã được nói. ‘Bởi các tướng ấy’ là bởi các tướng mà các kinh thứ hai và thứ ba đã được thuyết giảng. ‘Được ghi nhận rõ’ là được xem xét một cách đúng đắn. ‘Bởi chừng ấy’ là bởi sự trình bày về hai tướng hoặc chỉ một tướng.

อชฺฌตฺตทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Chú Giải Kinh Khổ Nội Xứ, v.v...

๔-๖. พาหิรานิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา

4-6. Chú Giải Kinh Vô Thường Ngoại Xứ, v.v...

๔-๖. วุตฺตสทิโสวาติ ‘‘ทฺเว ลกฺขณานี’’ติอาทินา วุตฺตสทิโส เอว. นโยติ อติเทสนโย.

4-6. ‘Tương tự như đã nói’ là hoàn toàn tương tự như đã được nói bắt đầu bằng ‘hai tướng.’ ‘Phương pháp’ là phương pháp loại suy (atidesa).

พาหิรานิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Ngoại Xứ, v.v...

๗-๑๒. อชฺฌตฺตานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตาทิวณฺณนา

7-12. Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ Quá Khứ Vị Lai, v.v...

๗-๑๒. สลฺลกฺเขตฺวาติ อตีตานาคตานํ อวิชฺชมานตฺตา คาหสฺส ทฬฺหตาย สลฺลกฺเขตฺวา. ปจฺจุปฺปนฺเนสุ วิชฺชมานตฺตา พลวตา ตณฺหาทิคาเหน วิปสฺสนาวีถึ ปฏิปาเทตุํ กิลมนฺตานํ วิเนยฺยานํ วเสน.

7-12. ‘Sau khi ghi nhận rõ’ là sau khi ghi nhận rõ sự chấp thủ vững chắc do sự không hiện hữu của các pháp quá khứ và vị lai. (Điều này được nói) tùy theo các hạng đệ tử đang gặp khó khăn trong việc thiết lập lộ trình tuệ quán do sự chấp thủ mạnh mẽ của ái dục v.v... vì sự hiện hữu của các pháp hiện tại.

อชฺฌตฺตานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ Quá Khứ Vị Lai, v.v...

อนิจฺจวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Chú Giải Phẩm Vô Thường.

๒. ยมกวคฺโค

2. Phẩm Song Đối

๑-๔. ปฐมปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตาทิวณฺณนา

1-4. Chú Giải Kinh Thứ Nhất Về Trước Khi Giác Ngộ, v.v...

๑๓-๑๖. ทฺวีสุปิ สุตฺเตสุ อายตนานํ วเสน เทสนา เอกรสาวาติ ‘‘ปฐมทุติเยสู’’ติ เอกชฺฌํ ปทุทฺธาโร กโต. อาหิโต อหํมาโน เอตฺถาติ อตฺตา, อตฺตภาโว. อตฺตานมธิ อชฺฌตฺตํ, ตปฺปริยาปนฺนตฺตา ตตฺถ ภวานิ อชฺฌตฺติกานิ, เตสํ อชฺฌตฺติกานํ. อชฺฌตฺตญฺจ [Pg.284] นาม อชฺฌตฺตชฺฌตฺตํ, นิยกชฺฌตฺตํ, โคจรชฺฌตฺตํ, วิสยชฺฌตฺตนฺติ จตุพฺพิธํ. ตตฺถ อชฺฌตฺตชฺฌตฺตํ อชฺฌตฺเต ภวนฺติ อชฺฌตฺติกนฺติ อาห ‘‘อชฺฌตฺตชฺฌตฺตวเสน อชฺฌตฺติกาน’’นฺติ. เตสํ จกฺขาทีนํ อชฺฌตฺเตสุปิ อชฺฌตฺติกภาโว อธิกสิเนหวตฺถุตายาติ อาห ‘‘ฉนฺทราคสฺส อธิมตฺตพลวตายา’’ติ. อิทานิ ตตฺถ ตมตฺถํ ปฏิโยคินา สทฺธึ อุทาหรณวเสน ทสฺเสนฺโต ‘‘มนุสฺสานํ หี’’ติอาทิมาห. ตํ อุตฺตานเมว. พาหิรานีติ อชฺฌตฺติกโต พหิ ภวานิ.

13-16. Trong cả hai bài kinh, sự thuyết giảng theo phương diện các xứ là có cùng một ý nghĩa, vì thế sự trích dẫn câu cú được thực hiện chung là “trong (bài kinh) thứ nhất và thứ nhì.” Tự ngã (attā) là nơi ngã mạn được đặt vào, (nghĩa là) tự thể. Nội phần (ajjhattaṃ) là liên quan đến tự ngã. Do được bao gồm trong ấy, các pháp hiện hữu ở nơi ấy là thuộc nội phần (ajjhattikāni). (Cụm từ tesaṃ ajjhattikānaṃ có nghĩa là) của các pháp thuộc nội phần ấy. Và nội phần (ajjhattaṃ) có bốn loại là: nội phần của nội phần, nội phần của riêng mình, nội phần là cảnh giới, và nội phần là đối tượng. Trong ấy, nội phần của nội phần có nghĩa là các pháp hiện hữu ở bên trong (của nội phần) là thuộc nội phần, (chú giải) nói: “của các pháp thuộc nội phần theo phương diện nội phần của nội phần.” Tình trạng thuộc nội phần của các pháp là mắt v.v... ngay cả trong các pháp nội phần là do là đối tượng của sự quyến luyến nhiều hơn, (chú giải) nói: “do dục tham có năng lực mạnh mẽ quá mức.” Bây giờ, trong khi trình bày ý nghĩa ấy ở đó cùng với đối lập pháp bằng ví dụ, (chú giải) đã nói câu bắt đầu là “quả vậy, đối với loài người.” Điều ấy là hiển nhiên. Các pháp ngoại phần (bāhirāni) là các pháp hiện hữu ở bên ngoài các pháp thuộc nội phần.

ปฐมปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Trước Khi Giác Ngộ v.v... đã chấm dứt.

๕-๖. ปฐมโนเจอสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา

5-6. Giải thích về bài kinh thứ nhất Nếu Không Có Vị Ngọt v.v...

๑๗-๑๘. นิกฺขนฺตาติ โลกโต นิกฺขนฺตา. วิสํยุตฺตา สํโยคเหตูนํ กิเลสานํ ปหีนตฺตา โน สํยุตฺตา. โน อธิมุตฺตาติ น อุสฺสุกฺกชาตา. วิมริยาที…เป… เจตสาติ วิคตกิเลสวฏฺฏมริยาทตาย นิมฺมริยาทีกเตน จิตฺเตน. จตุสจฺจเมว กถิตํ จกฺขาทีนํ อสฺสาทาทิโน กถิตตฺตา.

17-18. Đã thoát ly (nikkhantā) có nghĩa là đã thoát ly khỏi thế gian. Đã được tháo gỡ (visaṃyuttā) có nghĩa là không còn bị trói buộc do đã đoạn trừ các phiền não là nguyên nhân của các kiết sử. Không có thiên hướng (no adhimuttā) có nghĩa là không sanh khởi sự hăng hái. Với tâm... không có ranh giới (vimariyādī... cetasā) có nghĩa là với tâm đã được làm cho không có ranh giới do đã loại bỏ ranh giới của vòng luân hồi phiền não. Chính Tứ Thánh Đế đã được thuyết giảng, do vị ngọt v.v... của mắt v.v... đã được nói đến.

ปฐมโนเจอสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Nếu Không Có Vị Ngọt v.v... đã chấm dứt.

๗-๑๐. ปฐมาภินนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา

7-10. Giải thích về bài kinh thứ nhất Hoan Hỷ v.v...

๑๙-๒๒. วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ อภินนฺทนานํ อุปฺปาทนิโรธานญฺจ วเสน เทสนาย ปวตฺตตฺตา. อนุปุพฺพกถาติ อาทิโต ปฏฺฐาย ปทตฺถวณฺณนา. เนสนฺติ สุตฺตานํ.

19-22. Chính vòng luân hồi và sự thoát khỏi vòng luân hồi đã được thuyết giảng, do sự thuyết giảng đã được tiến hành theo phương diện sự sanh khởi và sự đoạn diệt của các sự hoan hỷ. Thuyết giảng tuần tự (anupubbakathā) là sự giải thích ý nghĩa của từ ngữ bắt đầu từ lúc ban đầu. (Từ nesaṃ có nghĩa là) của các bài kinh.

ปฐมาภินนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Hoan Hỷ v.v... đã chấm dứt.

ยมกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Phẩm Song Đối đã chấm dứt.

๓. สพฺพวคฺโค

3. Phẩm Tất Cả

๑. สพฺพสุตฺตวณฺณนา

1. Giải thích về bài kinh Tất Cả

๒๓. สพฺพ-สทฺโท [Pg.285] ปกรณวเสน กตฺถจิ สปฺปเทเสปิ ปวตฺตตีติ ตโต นิวตฺตนตฺถํ อนวเสสวิสเยน สพฺพ-สทฺเทน วิเสเสตฺวา วุตฺตํ ‘‘สพฺพสพฺพ’’นฺติ, สพฺพเมว หุตฺวา สพฺพนฺติ อตฺโถ. อายตนภาวํ สพฺพํ อายตนสพฺพํ, เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย.

23. Do từ “tất cả” (sabba) đôi khi, tùy theo văn cảnh, cũng được dùng với ý nghĩa một phần, nên để loại trừ (ý nghĩa) ấy, (từ này) đã được xác định rõ bằng từ “tất cả” với đối tượng không có dư sót và được nói là “tất cả của tất cả” (sabbasabbaṃ), có nghĩa là “sau khi là tất cả, (đó) là tất cả.” “Tất cả” theo ý nghĩa các xứ là “tất cả của các xứ” (āyatanasabbaṃ). Trong hai trường hợp còn lại, phương pháp cũng tương tự.

ตสฺส อวิสยาภาวโต น อทฺทิฏฺฐมิธตฺถิ กิญฺจีติ. อิธาติ นิปาตมตฺตํ, อิธ วา สเทวเก โลเก, ทสฺสนภูเตน ญาเณน อทิฏฺฐํ นาม กิญฺจิ นตฺถีติ อตฺโถ. ยทิ เอวํ อนุมานวิสยํ นุ โข กถนฺติ อาห ‘‘อโถ อวิญฺญาต’’นฺติ. อญฺเญสํ อปจฺจกฺขมฺปิ อวิญฺญาตํ ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ อทิฏฺฐํ อวิญฺญาตํ นตฺถิ. ปจฺจุปฺปนฺนํ อตีตเมว เญยฺยํ คหิตํ, อนาคตํ นุ โข กถนฺติ อาห – ‘‘อชานิตพฺพ’’นฺติ, ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. ชานิตุํ ญาตุํ อสกฺกุเณยฺยํ นาม ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สพฺพํ อภิญฺญาสี’’ติอาทิ.

Do vị ấy không có gì là không phải đối tượng, (nên có câu) “không có bất cứ điều gì ở đây là không được thấy.” Ở đây (idhā) chỉ là một tiểu từ, hoặc “ở đây” là ở trong thế gian này cùng với chư Thiên; ý nghĩa là không có bất cứ điều gì gọi là không được thấy bởi trí tuệ đã trở thành sự thấy. Nếu vậy, đối tượng của sự suy luận thì thế nào? (Chú giải) nói: “và không được biết.” Đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì là không được biết, ngay cả những gì không được người khác trực nhận; (do đó) không có gì không được thấy, không được biết. Đối tượng cần biết của hiện tại và quá khứ đã được đề cập. Còn tương lai thì thế nào? (Chú giải) nói: “không thể biết được.” Cần liên kết bằng cách đem (câu) “đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì” vào. Trong khi trình bày rằng đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì gọi là không thể biết, không thể nhận thức, (chú giải) đã nói câu bắt đầu là “vị ấy đã thắng tri tất cả.”

สกลสฺส สกฺกายธมฺมสฺส ปริคฺคหิตตฺตา สกฺกายสพฺพํ. สพฺพธมฺเมสูติ ปญฺจนฺนํ ทฺวารานํ อารมฺมณภูเตสุ สพฺเพสุ ธมฺเมสุ. ยสฺมา ฉสุปิ อารมฺมเณสุ คหิเตสุ ปเทสสพฺพํ นาม น โหติ, ตสฺมา ‘‘ปญฺจารมฺมณมตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. ปเทสสพฺพํ สกฺกายสพฺพํ น ปาปุณาติ ตสฺส เตภูมกธมฺเมสุ เอกเทสสฺส อสงฺคณฺหนโต. สกฺกายสพฺพํ อายตนสพฺพํ น ปาปุณาติ โลกุตฺตรธมฺมานํ อสงฺคณฺหนโต. อายตนสพฺพํ สพฺพสพฺพํ น ปาปุณาติ. ยสฺมา อายตนสพฺเพน จตุภูมกธมฺมาว ปริคฺคหิตา, น ลกฺขณปญฺญตฺติโย, ยสฺมา สพฺพสพฺพํ ทสฺเสนฺเตน พุทฺธญาณวิสโย ทสฺสิโต, ตสฺมา ‘‘สพฺพสพฺพํ น ปาปุณาตี’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘กสฺมา…เป… นตฺถิตายา’’ติ สพฺพํ ญาตารมฺมเณเนว ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กตํ. ‘‘อายตนสพฺเพปิ อิธ วิปสฺสนุปคธมฺมาว คเหตพฺพา อภิญฺเญยฺยนิทฺเทสวเสนปิ สมฺมสนจารสฺเสว อิจฺฉิตตฺตา’’ติ วทนฺติ.

Do toàn bộ các pháp thuộc thân kiến được bao gồm, (đó là) “tất cả của thân kiến” (sakkāyasabbaṃ). Trong tất cả các pháp có nghĩa là trong tất cả các pháp là đối tượng của năm môn. Bởi vì khi sáu đối tượng được đề cập thì không có cái gọi là “tất cả một phần,” do đó được nói là “chỉ có năm đối tượng.” “Tất cả một phần” không đạt đến “tất cả của thân kiến” vì nó không bao gồm một phần trong các pháp thuộc ba cõi. “Tất cả của thân kiến” không đạt đến “tất cả của các xứ” vì nó không bao gồm các pháp siêu thế. “Tất cả của các xứ” không đạt đến “tất cả của tất cả.” Bởi vì “tất cả của các xứ” chỉ bao gồm các pháp thuộc bốn cõi, không bao gồm các tướng và các chế định; bởi vì khi trình bày “tất cả của tất cả” thì đối tượng của Phật trí được trình bày, do đó, ở đây trong câu “không đạt đến ‘tất cả của tất cả’,” toàn bộ phần hỏi và đáp “tại sao... do không có...” đã được thực hiện chỉ với đối tượng đã được biết. (Các vị khác) nói rằng: “Ở đây, trong ‘tất cả của các xứ’ cũng vậy, chỉ nên hiểu là các pháp thuộc về minh sát, do sự chỉ dẫn về những gì cần được thắng tri và do chỉ có sự thực hành quán xét là được mong muốn.”

ปฏิกฺขิปิตฺวาติ ‘‘อิทํ สพฺพํ นาม น โหตี’’ติ เอวํ ปฏิกฺขิปิตฺวา. ตสฺสาติ ‘‘อญฺญํ สพฺพํ ปญฺญาเปสฺสามี’’ติ วทนฺตสฺส. วาจาย วตฺตพฺพวตฺถุมตฺตกเมวาติ วญฺฌาปุตฺตคคนกุสุมาทิวาจา วิย เอตสฺส วาจาย เกวลํ วตฺตพฺพวตฺถุกเมว ภเวยฺย, น อตฺโถ, วจนมตฺตกเมวาติ อตฺโถ[Pg.286]. อติกฺกมิตฺวาติ อนามสิตฺวา อคฺคเหตฺวา. ตํ กิสฺส เหตูติ วิฆาตาปชฺชนํ เกน เหตุนา. ยถา ตํ อวิสยสฺมินฺติ ยถา อญฺโญปิ โกจิ อวิสเย วายมนฺโต, เอวนฺติ อตฺโถ. อฏฺฐกถายํ ปน ยสฺมา ปาฬิยํ ‘‘ตํ กิสฺส เหตู’’ติ วุตฺตการณเมว อุปนยนวเสน ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา ต’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. การโณปนยนญฺจ การณเมวาติ ‘‘ยถาติ การณวจน’’นฺติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เตเนวาห ‘‘เอวํ อิมสฺมิมฺปิ อวิสเย’’ติอาทิ.

Sau khi bác bỏ (paṭikkhipitvā) có nghĩa là sau khi bác bỏ như vầy: “Đây không phải là cái gọi là tất cả.” Của người ấy (tassā) có nghĩa là của người nói rằng: “Tôi sẽ tuyên bố một cái tất cả khác.” Chỉ là đối tượng để nói bằng lời nói có nghĩa là: giống như lời nói về con của người phụ nữ son sẻ, hoa trên hư không v.v..., lời nói của người này sẽ chỉ là đối tượng để nói, không có ý nghĩa; ý nghĩa là chỉ là lời nói suông. Vượt qua (atikkamitvā) có nghĩa là không chạm đến, không nắm bắt. Vì lý do gì (taṃ kissa hetū) có nghĩa là vì lý do gì mà rơi vào sự phiền não. Như thế ấy ở ngoài tầm vực (yathā taṃ avisayasmiṃ) có nghĩa là giống như bất kỳ ai khác cố gắng trong lĩnh vực không phải của mình, cũng vậy. Tuy nhiên, trong Chú giải, bởi vì chính nguyên nhân được nói trong Pāli là “vì lý do gì” được trình bày bằng cách áp dụng, nên đã nói câu bắt đầu là “như thế ấy.” Và sự áp dụng nguyên nhân cũng chính là nguyên nhân, nên cần được hiểu rằng đã được nói: “‘yathā’ là từ chỉ nguyên nhân.” Do đó, (chú giải) nói câu bắt đầu là “cũng vậy, trong lĩnh vực không phải của mình này.”

สพฺพสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về bài kinh Tất Cả đã chấm dứt.

๒. ปหานสุตฺตวณฺณนา

2. Giải thích về bài kinh Đoạn Trừ

๒๔. สพฺพสฺสาติ ทฺวารารมฺมเณหิ สทฺธึ ทฺวารปฺปวตฺตสฺส. ปหานายาติ ตปฺปฏิพทฺธฉนฺทราคปหานวเสน ปชหนาย. จกฺขุสมฺผสฺสนฺติ จกฺขุสนฺนิสฺสิตผสฺสํ. มูลปจฺจยนฺติ มูลภูตํ ปจฺจยํ กตฺวา, สหชาตเวทนาย จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยภาเว วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. เอเสว นโยติ อปเทเสน ‘‘โสตสมฺผสฺสํ มูลปจฺจยํ กตฺวา’’ติอาทินา วตฺตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. มโนติ ภวงฺคจิตฺตํ มโนทฺวารสฺส อธิปฺเปตตฺตา. อารมฺมณนฺติ ธมฺมารมฺมณํ. สหาวชฺชนกชวนนฺติ สหมโนทฺวาราวชฺชนกํ ชวนํ. ตํปุพฺพกตฺตา มโนวิญฺญาณผสฺสเวทนานํ มูลปจฺจยภูตา สพฺเพสฺเวว จกฺขุทฺวาราทีสุ วุตฺติตฺตา ตทนุรูปโต ‘‘ภวงฺคสหชาโต สมฺผสฺโส’’ติ วุตฺตํ. สหาวชฺชนเวทนาย ชวนเวทนา ‘‘เวทยิต’’นฺติ อธิปฺเปตา, ภวงฺคสมฺปยุตฺตาย ปน เวทนาย คหเณ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ภวงฺคโต อโมเจตฺวา ภวงฺคจิตฺเตน สทฺธึเยว อาวชฺชนํ คเหตฺวา มโนทฺวาราวชฺชนํ ภวงฺคํ ทฏฺฐพฺพํ. ยา ปเนตฺถ เทสนาติ ยา เอตฺถ ‘‘ปหานายา’’ติอาทินา ปวตฺตเทสนา สตฺถุ อนสิฏฺฐิ อาณา. อยํ ปณฺณตฺติ นาม ตสฺส ตสฺส อตฺถสฺส ปการโต ญาปนโต. เอตฺถ สพฺพคฺคหเณน สพฺเพ สภาวธมฺมา คหิตา, ปญฺญตฺติ ปน กตมาติ วิจารณาย ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยา ปเนตฺถา’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ.

24. ‘Sabbassā’ti (của tất cả) là (của tất cả những gì) đã sanh khởi ở các môn cùng với các môn và các cảnh. ‘Pahānāyā’ti (để đoạn tận) là để từ bỏ theo phương diện đoạn tận dục tham có liên quan đến điều ấy. ‘Cakkhusamphassan’ti (nhãn xúc) là xúc nương nhờ nơi con mắt. ‘Mūlapaccayan’ti (làm nhân duyên căn bản) là sau khi đã làm cho thành nhân duyên nền tảng; đối với thọ đồng sanh thì không cần phải nói đến việc là nhân duyên của nhãn xúc. ‘Eseva nayo’ti (phương pháp là như vậy) là (chú giải) trình bày rằng nên được nói đến bằng sự chỉ định qua các câu bắt đầu là: “‘Sau khi đã làm cho nhĩ xúc thành nhân duyên căn bản.’” ‘Mano’ti (ý) là tâm hữu phần, do ý nghĩa được nhắm đến là ý môn. ‘Ārammaṇan’ti (cảnh) là pháp cảnh. ‘Sahāvajjanakajavanan’ti (tốc hành tâm cùng với hướng tâm) là tốc hành tâm cùng với ý môn hướng tâm. Do có điều ấy đi trước, do là nhân duyên căn bản của ý thức, xúc, và thọ, do đã được nói đến trong tất cả các môn như là nhãn môn và các môn khác, tương ứng với điều ấy nên đã được nói rằng: “‘Xúc đồng sanh với hữu phần.’” Đối với thọ của hướng tâm, thọ của tốc hành tâm được nhắm đến là ‘vedayitaṃ’ (cảm thọ); còn đối với việc tiếp nhận thọ tương ưng với hữu phần thì không cần phải nói đến. Không tách rời khỏi hữu phần, sau khi đã tiếp nhận sự hướng tâm cùng với tâm hữu phần, ý môn hướng tâm nên được xem là hữu phần. ‘Yā panettha desanā’ti (lời giảng dạy nào ở đây) là lời giảng dạy đã được tiến hành ở đây bắt đầu bằng ‘pahānāyā’ (để đoạn tận) là lời chỉ dạy, là mệnh lệnh của bậc Đạo Sư. Đây được gọi là chế định do có sự làm cho biết rõ ý nghĩa của điều này điều kia theo từng phương diện. Ở đây, do việc đề cập đến ‘sabba’ (tất cả) nên tất cả các pháp tự tánh đã được thâu tóm; còn chế định là gì? Để trình bày điều ấy trong khi thẩm sát, nên thấy rằng câu bắt đầu là ‘yā panetthā’ (còn ở đây) đã được nói đến.

ปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Kinh Đoạn Tận đã kết thúc.

๓. อภิญฺญาปริญฺญาปหานสุตฺตวณฺณนา

3. Chú Giải Kinh Đoạn Tận (Nhờ) Thắng Tri và Liễu Tri

๒๕. อภิญฺญาติ [Pg.287] อภิญฺญาย. ย-การโลปวเสนายํ นิทฺเทโส ‘‘สยํ อภิญฺญา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๒๘, ๔๐๕; ม. นิ. ๑.๑๕๔) วิย, ตถา ‘‘ปริญฺญา’’ติ เอตฺถาปิ. สพฺพนฺติ อายตนสพฺพํ. ตญฺหิ อภิญฺเญยฺยํ. อภิชานิตฺวาติ อภิญฺญาย ชานิตฺวา. ปริชานิตฺวาติ ตีรณปริญฺญาย อนิจฺจาทิโต ปริชานิตฺวา. ปชหนตฺถายาติ ปหานปริญฺญาย อนวเสสโต ปชหนาย.

25. ‘Abhiññā’ti (do thắng tri) là ‘abhiññāya’ (do thắng tri). Sự chỉ định này là theo phương diện sự biến mất của mẫu tự ‘ya,’ giống như trong các câu bắt đầu là ‘sayaṃ abhiññā’ (tự mình thắng tri). Tương tự, ở đây cũng là trường hợp của ‘pariññā’ (do liễu tri). ‘Sabban’ti (tất cả) là tất cả các xứ. Vì rằng điều ấy là đối tượng cần được thắng tri. ‘Abhijānitvā’ti (sau khi đã thắng tri) là sau khi đã biết rõ do thắng tri. ‘Parijānitvā’ti (sau khi đã liễu tri) là sau khi đã liễu tri về vô thường và các trạng thái khác do liễu tri thẩm sát. ‘Pajahanatthāyā’ti (với mục đích đoạn tận) là để đoạn tận không còn dư sót do liễu tri đoạn tận.

อภิญฺญาปริญฺญาปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Kinh Đoạn Tận (Nhờ) Thắng Tri và Liễu Tri đã kết thúc.

๔. ปฐมอปริชานนสุตฺตวณฺณนา

4. Chú Giải Kinh Không Liễu Tri, Kinh Thứ Nhất

๒๖. ‘‘อภิชาน’’นฺติอาทินา เอตฺถ ภควา ปฐมํ กณฺหปกฺขํ ทสฺเสตฺวา สุกฺกปกฺขํ ทสฺเสติ เวเนยฺยชฺฌาสยวเสน. เตเนตฺถ วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ.

26. Ở đây, qua các câu bắt đầu là ‘Abhijānaṃ’ (trong khi không thắng tri), đức Thế Tôn trước tiên trình bày về hắc phần rồi trình bày về bạch phần, tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Do đó, ở đây pháp luân hồi và pháp thoát ly luân hồi đã được nói đến.

ปฐมอปริชานนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Kinh Không Liễu Tri Thứ Nhất đã kết thúc.

๕. ทุติยอปริชานนสุตฺตวณฺณนา

5. Chú Giải Kinh Không Liễu Tri, Kinh Thứ Nhì

๒๗. จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพธมฺโม นาม รูปายตนเมวาติ อาห ‘‘เหฏฺฐา คหิตรูปเมวา’’ติ. อิธ อนาปาถคตํ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา’’ติ วุตฺตตฺตา. เหฏฺฐา อาปาถคตมฺปิ อนาปาถคตมฺปิ คหิตเมว ‘‘เย จ รูปา’’ติ อนวเสสโต วุตฺตตฺตา. เต หิ เวทนาสญฺญาสงฺขารกฺขนฺธา สห จกฺขุวิญฺญาเณน วิญฺญาตพฺพตฺตา. ตถา หิ จกฺขุวิญฺญาณํ เตหิ เอกุปฺปาทํ เอกวตฺถุกํ เอกนิโรธํ เอการมฺมณเมว. เสสปเทสูติ เสเสสุ ‘‘ยญฺจ โสตํ เย จ สทฺทา’’ติอาทินา อาคเตสุ กณฺหปกฺเข ปญฺจสุ, สุกฺกปกฺเข ฉสุปิ ปเทสุ. เอเสว นโยติ ยฺวายํ ‘‘เหฏฺฐา คหิตรูปเมว คณฺหิตฺวา’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. เอโส เอว ตตฺถปิ อตฺถวณฺณนานโย.

27. Pháp được nhận biết bởi nhãn thức chính là sắc xứ, vì thế (chú giải) nói: “‘Chính là sắc đã được đề cập ở dưới.’” Ở đây, do đã được nói rằng: “‘Các pháp được nhận biết bởi nhãn thức’” là (chỉ cho) pháp không đi vào lộ trình. Ở dưới, cả pháp đi vào lộ trình và pháp không đi vào lộ trình đều đã được đề cập đến, do đã được nói một cách không dư sót rằng: “‘Và các sắc nào.’” Vì rằng các uẩn ấy là thọ, tưởng, và hành được nhận biết cùng với nhãn thức. Thật vậy, nhãn thức đối với các uẩn ấy có cùng sự sanh khởi, cùng vật nương, cùng sự diệt tận, và cùng đối tượng. ‘Sesapadesū’ti (trong các đoạn còn lại) là trong các đoạn còn lại đã được đề cập bắt đầu bằng: “‘Tai và các tiếng,’” gồm năm đoạn trong hắc phần và cả sáu đoạn trong bạch phần. ‘Eseva nayo’ti (phương pháp là như vậy) là ý nghĩa đã được nói đến này: “‘Sau khi đã chỉ đề cập đến sắc đã được nói ở dưới.’” Đây chính là phương pháp giải thích ý nghĩa ở các đoạn ấy.

ทุติยอปริชานนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú Giải Kinh Không Liễu Tri Thứ Nhì đã kết thúc.

๖. อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา

6. Chú Giải Kinh Bốc Cháy

๒๘. คยานามิกาย [Pg.288] นทิยา อวิทูเร ปวตฺโต คาโม คยา นาม, ตสฺสํ คยายํ วิหรตีติ สมีปตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ. คยาคามสฺส หิ อาสนฺเน คยาสีสนามเก ปิฏฺฐิปาสาเณ ภควา ตทา วิหาสิ. เตนาห ‘‘ภควา ตตฺถ วิหรตี’’ติ.

28. Ngôi làng tên là Gayā đã hiện hữu không xa con sông tên là Gayā. Câu ‘viharati tassaṃ gayāyaṃ’ (trú ở tại Gayā ấy) là sở thuộc cách này có ý nghĩa ở gần. Vì rằng khi ấy đức Thế Tôn đã trú ngụ trên một tảng đá bằng phẳng tên là Gayāsīsa, ở gần làng Gayā. Do đó, (chú giải) nói: “‘Đức Thế Tôn trú ở tại nơi ấy.’”

ตตฺราติ ‘‘ภิกฺขู อามนฺเตสี’’ติ เย ภิกฺขู อามนฺเตสิ, ยถา จายํ เทสนา เตสํ สปฺปายา ชาตา, ตตฺร ตสฺมึ อตฺถทฺวเย วิภาเวตพฺเพ อยํ อนุปุพฺพิกถา สมุทาคมโต ปฏฺฐาย อนุปฏิปาฏิกถา. อิโตติ อิมสฺมา กปฺปโต. กิราติ อนุสฺสวนตฺเถ นิปาโต. ปารมิตาปริภาวนาย ปริปากคเต. ญาเณติ โพธิญาเณ. กนิฏฺฐปุตฺโต เวมาติกภาตา ภควโต. เวฬุภิตฺติกุฏิกาหิ ปริกฺขิปิตฺวา พหิทฺธา, อนฺโต ปน ปฏสาณีหิ.

‘Tatrā’ti (tại nơi ấy): Các vị tỳ khưu nào đã được gọi đến qua câu ‘bhikkhū āmantesi’ (đã gọi các vị tỳ khưu), và bài giảng này đã trở nên thích hợp với các vị ấy như thế nào, thì đây là câu chuyện tuần tự, câu chuyện theo thứ lớp kể từ lúc bắt đầu, cần được làm cho sáng tỏ về hai ý nghĩa ở tại nơi ấy. ‘Ito’ti (kể từ đây) là kể từ kiếp này. ‘Kirā’ti (tương truyền) là một bất biến từ có ý nghĩa nghe thuật lại. (Khi) đã đến lúc chín muồi do sự tu tập các pháp ba-la-mật. ‘Ñāṇe’ti (về trí tuệ) là về Bồ-đề trí. Người con trai út là người em khác mẹ của đức Thế Tôn. Sau khi đã cho bao bọc ở bên ngoài bằng các am thất có vách tre, còn bên trong thì bằng các bức màn vải.

สพฺเพสํ สตฺตานํ. ปุญฺญเจตนํ อนฺโต อพฺภนฺตเร ปเวเสติ. ภควาปิ ตสฺส ปุตฺโตติ กตฺวา ‘‘อญฺเญ ตโย ปุตฺตา’’ติ วุตฺตํ. อวิปฺปกิริตฺวาติ ปราชเยน อวิปฺปกิริย อปลายิตฺวา. ปิทหีติ ทาตุํ น สกฺโกมีติ ตถา อกาสิ. สจฺจวาทิตาย คณฺหึสูติ ราชกุลสฺส สจฺจวาทิตาย อตฺตโน วรํ คณฺหึสุ.

Của tất cả chúng sanh. Vị ấy làm cho tư tâm phước thiện đi vào bên trong. Do vì đức Thế Tôn cũng là con trai của vị ấy nên đã được nói là: “‘Ba người con trai khác.’” ‘Avippakiritvā’ti (không bị phân tán) là không bị phân tán do thất bại, không bỏ chạy. ‘Pidahī’ti (đã che đậy) là vị ấy đã làm như thể là: “‘Tôi không thể cho được.’” ‘Saccavāditāya gaṇhiṃsū’ti (họ đã nhận lấy do lời nói chân thật) là họ đã nhận lấy ân huệ của mình do lời nói chân thật của hoàng tộc.

วินิวตฺติตุนฺติ ปฏิญฺญาย นิวตฺติตุํ. อนฺตราติ ตุมฺเหหิ ปริจฺฉินฺนกาลสฺส อนฺตรา เอว มตา. อฏฺฐวีสติหตฺถฏฺฐานํ อุสภํ นาม. อุสเภ อฏฺฐวีสติหตฺถปฺปมาเณ ฐาเน. ทานคฺเค พฺยาวโฏติ ปสุโต.

‘Vinivattitun’ti (để rút lại) là để rút lại lời hứa. ‘Antarā’ti (ở khoảng giữa) là đã chết ở khoảng giữa của thời gian đã được các ông ấn định. Một nơi có hai mươi tám hắc-tay được gọi là một usabha (do tuần). ‘Usabhe’ (trong một usabha) là ở một nơi có khoảng cách hai mươi tám hắc-tay. ‘Dānagge byāvaṭo’ti (bận rộn với việc bố thí cao cả nhất) là đã chuyên tâm.

โสติ ภควา. ตถารูปญฺหิ พุทฺธานํ เทสนาปาฏิหาริยํ, ยถา เทสนาย คหิโต อตฺโถ ปจฺจกฺขโต วิภูโต หุตฺวา อุปฏฺฐาติ. เตนาห ‘‘อิเมสํ…เป… เทเสสฺสามี’’ติ. สนฺนิฏฺฐานนฺติ จิรกาลปริจิตาทิตฺตอคฺคิกานํ อาทิตฺตปริยายเทสนาว สปฺปายาติ นิจฺฉยมกาสิ. ปทิตฺตนฺติ ปทีปิตํ เอกาทสหิ อคฺคีหิ เอกชาลีภูตํ. เตนาห ‘‘สมฺปชฺชลิต’’นฺติ. ทุกฺขลกฺขณํ กถิตํ จกฺขาทีนํ เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตภาเวน ทุกฺขมตาย ทุกฺขสฺส กถิตตฺตา.

Đức Thế Tôn đã suy xét. Quả thật, thuyết pháp thần thông của chư Phật là như vậy, nghĩa là ý nghĩa được lĩnh hội qua bài pháp hiện khởi một cách rõ ràng như thể được thấy trực tiếp. Do đó, Ngài đã nói: “Ta sẽ thuyết giảng cho những vị này…”. (Ngài) đã quyết định rằng bài thuyết giảng về sự bốc cháy là thích hợp cho những người đã quen thuộc với ngọn lửa bốc cháy từ lâu. (Từ) ‘bốc cháy’ (padittaṃ) có nghĩa là được thắp lên, trở thành một ngọn lửa duy nhất bởi mười một ngọn lửa. Do đó, Ngài đã nói ‘bừng cháy’ (sampajjalitaṃ). Đặc tính của khổ được nói đến, vì khổ được nói đến qua trạng thái khổ đau do bản chất bốc cháy của mắt và các căn khác bởi mười một ngọn lửa.

อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Bốc Cháy đến đây là kết thúc.

๗. อทฺธภูตสุตฺตวณฺณนา

7. Chú giải kinh Addhabhūta

๒๙. อธิสทฺเทน [Pg.289] สมานตฺโถ อทฺธสทฺโทติ อาห ‘‘อทฺธภูตนฺติ อธิภูต’’นฺติอาทิ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

29. (Ngài) đã nói “addhabhūtaṃ nghĩa là adhibhūtaṃ” và các câu tương tự, vì từ ‘addha’ có cùng ý nghĩa với từ ‘adhi’. Phần còn lại tương tự như đã được giải thích.

อทฺธภูตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Addhabhūta đến đây là kết thúc.

๘. สมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺตวณฺณนา

8. Chú giải kinh Samugghātasāruppa

๓๐. มญฺญิตํ นาม ตณฺหามานทิฏฺฐีหิ คเหตพฺพํ มญฺญิตํ. สพฺพสฺมึ มญฺญิตนฺติ สพฺพมญฺญิตํ, ตสฺส สมุคฺฆาโต เสตุฆาโต, ตทาวหํ สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปํ. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘มญฺญิตํ นาม จกฺขาทีสุ เอว อุปฺปชฺชติ, นาญฺญสฺมิ’’นฺติ ทุติยนโย วุตฺโต. อนุจฺฉวิกนฺติ อนุรูปํ อวิโลมํ. อิธาติ อิเธว สาสเน อญฺญตฺถ ตทภาวโต. ‘‘ตณฺหา-มานทิฏฺฐิมญฺญิตาน’’นฺติ วุตฺตํ มญฺญิตตฺตยํ สปรสนฺตาเนสุ ปฏิปกฺขวเสน โยเชตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘จกฺขุํ อหนฺติ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ‘‘จกฺขุํ อห’’นฺติ อิมินา อชฺฌตฺตวิสยํ ทิฏฺฐิมญฺญิตญฺจ ทสฺเสติ อตฺตาภินิเวสาหํการทีปนโต. ‘‘มม’’นฺติ อิมินา ตณฺหามญฺญิตํ มานมญฺญิตมฺปิ วา, ปริคฺคหมุเขนปิ เสยฺยาทิโต มานุปฺปชฺชนโต. เสสปททฺวเยปิ อิมินา นเยน มญฺญิตวิภาโค เวทิตพฺโพ. อหนฺติ อตฺตาว, โส จ จกฺขุสฺมึ ตทธีนวุตฺติตฺตา ‘‘ปโร’’ติ น มญฺญติ. มม กิญฺจนปลิโพโธ จกฺขุสฺมึ สติ ลพฺภนโต, อสติ น มญฺญติ ตถามญฺญิตสฺส ปจฺจยฆาตโต. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย.

30. Cái gọi là tưởng tri (maññitaṃ) là sự tưởng tri được nắm bắt bởi tham ái, ngã mạn, và tà kiến. Tưởng tri trong tất cả là toàn bộ tưởng tri (sabbamaññitaṃ); sự nhổ bật (samugghāta) của nó là sự phá vỡ cầu nối (setughāta); điều dẫn đến điều đó là sự thích hợp để nhổ bật toàn bộ tưởng tri (sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ). Tuy nhiên, trong Chú giải, phương pháp thứ hai được nói đến: “Cái gọi là tưởng tri chỉ khởi lên ở mắt và các căn khác, không ở nơi nào khác”. (Từ) ‘tương xứng’ (anucchavikaṃ) có nghĩa là phù hợp, không trái ngược. (Từ) ‘ở đây’ (idha) có nghĩa là chính trong giáo pháp này, vì điều đó không có ở nơi khác. Để chỉ ra ba loại tưởng tri đã được nói đến là “tưởng tri do tham ái, ngã mạn, tà kiến” bằng cách áp dụng chúng vào dòng tương tục của tự thân và của người khác theo cách đối lập, (kinh) đã nói “mắt là tôi” và các câu tương tự. Trong đó, câu “mắt là tôi” chỉ ra tưởng tri do tà kiến và đối tượng nội tại, vì nó biểu thị sự chấp thủ vào tự ngã và ngã mạn. Câu “của tôi” chỉ ra tưởng tri do tham ái hoặc tưởng tri do ngã mạn, vì ngã mạn cũng khởi lên từ sự sở hữu, từ (suy nghĩ) “hơn” và các suy nghĩ tương tự. Trong hai cụm từ còn lại, sự phân chia tưởng tri nên được hiểu theo phương pháp này. “Tôi” chính là tự ngã, và vì sự tồn tại của nó phụ thuộc vào mắt, người ấy không tưởng tri “là người khác”. “Của tôi” là sự chướng ngại của sở hữu, vì nó có được khi có mắt; khi không có, người ấy không tưởng tri như vậy, do sự hủy diệt của duyên cho sự tưởng tri đó. Trong hai cụm từ còn lại, phương pháp cũng tương tự.

อหํ จกฺขุโต นิคฺคโตติ ‘‘อห’’นฺติ วตฺตพฺโพ อยํ สตฺโต จกฺขุโต นิคฺคโต ตตฺถ สุขุมากาเรน อุปลพฺภนโต. มม กิญฺจนปลิโพโธ จกฺขุโต นิคฺคโต ตสฺมึ สติ เอว อุปลพฺภนโต. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. ตตฺถ ปโรติ ปโร สตฺโต. มม จกฺขูติ น มญฺญติ ยสฺส ตํ จกฺขุ, ตสฺส ‘‘อห’’นฺติ วตฺตพฺพสฺเสว อภาวโต. มมตฺตภูตนฺติ มม การณํ. เสสํ อุตฺตานเมว. เอวเมตสฺมึ สุตฺเต จกฺขุรูป-จกฺขุวิญฺญาณ-จกฺขุสมฺผสฺส-สุขทุกฺขาทุกฺขมสุขวเสน สตฺต วารา จกฺขุทฺวาเร, ตถา โสตทฺวาราทีสูติ ฉ สตฺตกา ทฺเวจตฺตาลีส. ปุน สกฺกายวเสน ‘‘สพฺพํ น มญฺญตี’’ติอาทินา วุตฺตํ, เตน เตจตฺตาลีส. ปุน เตภูมกวฏฺฏํ ‘‘โลโก’’ติ คเหตฺวา ‘‘น กิญฺจิ โลเก อุปาทิยตี’’ติ [Pg.290] วุตฺตํ, เตน จตุจตฺตาลีส โหนฺติ. เอวํ สพฺพถาปิ จตุจตฺตาลีสาย ฐาเนสุ อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตาติ เวทิตพฺพา. ‘‘จตุจตฺตาลีสาธิกสเตสู’’ติ เกสุจิ โปตฺถเกสุ ลิขนฺติ, สา จ ปมาทเลขา.

“Tôi xuất phát từ mắt” có nghĩa là chúng sinh này, được gọi là “tôi”, xuất phát từ mắt, vì nó được tìm thấy ở đó dưới một hình thức vi tế. Sự chướng ngại của sở hữu của tôi xuất phát từ mắt, vì nó chỉ được tìm thấy khi có mắt. Trong hai (cụm từ) còn lại, phương pháp cũng tương tự. Trong đó, “người khác” là một chúng sinh khác. Người ấy không tưởng tri “mắt của tôi”, vì đối với người sở hữu con mắt đó, không có cái gì để gọi là “tôi”. (Từ) ‘trở thành của tôi’ (mamattabhūtaṃ) có nghĩa là nguyên nhân của “cái của tôi”. Phần còn lại rõ ràng. Như vậy, trong kinh này, có bảy lần ở nhãn môn theo thứ tự: mắt, sắc, nhãn thức, nhãn xúc, và cảm thọ lạc, khổ, không khổ không lạc; tương tự ở nhĩ môn và các môn khác, sáu lần bảy là bốn mươi hai. Lại nữa, liên quan đến thân kiến, đã được nói “không tưởng tri tất cả” và các câu tương tự, do đó là bốn mươi ba. Lại nữa, lấy vòng luân hồi ba cõi làm “thế gian”, đã được nói “không chấp thủ bất cứ điều gì trong thế gian”, do đó là bốn mươi bốn. Như vậy, nên hiểu rằng tuệ quán được thuyết giảng bằng cách dẫn đến A-la-hán quả ở bốn mươi bốn nơi. Trong một số sách, họ viết “ở một trăm bốn mươi bốn (nơi)”, nhưng đó là một lỗi ghi chép.

สมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Samugghātasāruppa đến đây là kết thúc.

๙. ปฐมสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา

9. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ nhất

๓๑. อุปการภูตา ตทาวหตฺตา. ตโตติ มญฺญิตาการโต. ตนฺติ มญฺญนาวตฺถุํ. อญฺเญนากาเรนาติ ยถา มญฺญติ อนิจฺจาทิอาการโต, อญฺเญน อนิจฺจาทินา อากาเรน โหติ. อญฺญถาภาวํ วิปริณามนฺติ อุปฺปาทวยตาย อญฺญถาภาวํ ชราย มรเณน จ ทฺเวธา วิปริณาเมตพฺพํ. ตํ อุปคมเนน อญฺญถาภาวี, เอวํภูโต หุตฺวาปิ ชีรณภิชฺชนสภาเวสุ. ภเวสุ สตฺโต โลโก อุปริปิ ภวํเยว อภินนฺทติ. เหฏฺฐา คหิตเมว สงฺกฑฺฒิตฺวาติ ‘‘จกฺขุํ น มญฺญตี’’ติอาทินา เหฏฺฐา คหิตเมว ขนฺธธาตุอายตนาติ ขนฺธาทิปริยาเยน เอกโต คเหตฺวา ปุนปิ มญฺญนาวตฺถุํ ทสฺเสติ. อวสาเน ‘‘ตโต ตํ โหตี’’ติ วุตฺตปเทน สทฺธึ สพฺพวาเรสุ อฏฺฐ อฏฺฐ โหนฺตีติ ‘‘อฏฺฐจตฺตาลีสาย ฐาเนสู’’ติ วุตฺตํ.

31. (Thích hợp) vì nó hữu ích, vì nó mang lại điều đó. (Từ) ‘từ đó’ (tato) có nghĩa là từ phương diện của tưởng tri. (Từ) ‘cái đó’ (taṃ) là đối tượng của tưởng tri. (Cụm từ) ‘theo một cách khác’ (aññena ākārena) có nghĩa là: khác với cách người ấy tưởng tri, nó trở thành theo một cách khác, tức là theo cách vô thường và các cách tương tự. (Cụm từ) ‘sự biến đổi thành khác’ (aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ) có nghĩa là sự biến đổi do sinh và diệt, và sự biến đổi theo hai cách bởi già và chết. Bằng cách đạt đến điều đó, nó trở nên khác đi; dù đã trở thành như vậy, nó vẫn có bản chất già đi và tan rã. Thế gian, bị dính mắc vào các cõi hữu, cũng hoan hỷ trong cõi hữu ở trên. “Bằng cách kéo theo những gì đã được đề cập trước đó” có nghĩa là: bằng cách gộp lại những gì đã được đề cập trước đó qua các câu “không tưởng tri mắt” và các câu tương tự theo cách phân loại uẩn, giới, xứ, và các cách tương tự, (kinh) lại chỉ ra đối tượng của tưởng tri. Vào cuối cùng, cùng với cụm từ đã nói “từ đó, cái đó trở thành”, có tám (trường hợp) trong mỗi lần, do đó đã nói “ở bốn mươi tám nơi”.

ปฐมสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ nhất đến đây là kết thúc.

๑๐. ทุติยสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ hai

๓๒. ทสฺเสตฺวาติ เอตฺถ ลกฺขเณ อยํ ตฺวา-สทฺโท, เหตุมฺหิ วา. อนาทิสตฺตสนฺตานคตคาหตฺตยลกฺขิตา หิ สตฺถุ, ติปริวฏฺฏเทสนา ตํนิมิตฺตํ ยาวเทว ตปฺปหานาย ปวตฺติตภาวโต. อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘สห วิปสฺสนาย จตฺตาโรปิ มคฺคา กถิตา’’ติ.

32. Ở đây, trong từ ‘sau khi chỉ ra’ (dassetvā), hậu tố ‘tvā’ này có ý nghĩa chỉ đặc điểm, hoặc chỉ nguyên nhân. Quả thật, bài thuyết pháp ba vòng của Bậc Đạo Sư được đặc trưng bởi ba sự chấp thủ đã đi vào dòng tương tục vô thủy của chúng sinh, và nó có dấu hiệu đó chỉ vì nó được tiến hành để đoạn trừ chúng. (Câu) “tuệ quán được thuyết giảng bằng cách dẫn đến A-la-hán quả” được nói trong Chú giải là “cả bốn đạo, cùng với tuệ quán, đã được thuyết giảng”.

ทุติยสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ hai đến đây là kết thúc.

สพฺพวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải phẩm Tất Cả đến đây là kết thúc.

๔. ชาติธมฺมวคฺควณฺณนา

4. Chú giải phẩm Pháp Sanh

๓๓-๔๒. นิพฺพตฺตนสภาวนฺติ [Pg.291] เหตุปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชนสภาวํ. อุปฺปาทานนฺตรํ พุทฺธิปฺปตฺติยา ชีรณสภาวํ. ยตฺถ จกฺขาทโย, ตตฺเถว วิสภาคสมุฏฺฐานลกฺขเณน พฺยาธิโน อุปฺปตฺติปจฺจยภาเวน พฺยาธิสภาวํ. มรณสภาวนฺติ วินาสสภาวํ. โสกสภาวนฺติ ญาติพฺยสนาทินา ฑยฺหมานทุกฺขสภาวํ. สํกิเลสิกสภาวนฺติ ตณฺหาทิวเสน สํกิลิสฺสนสภาวํ.

33-42. (Từ) ‘bản chất được sinh ra’ (nibbattanasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất khởi lên từ nhân và duyên. Bản chất già đi do đạt đến sự trưởng thành ngay sau khi sinh. Bản chất bệnh tật là do trở thành duyên cho sự khởi lên của bệnh tật, với đặc tính là sự phát sinh không tương đồng, ngay tại nơi có mắt và các căn khác. (Từ) ‘bản chất chết’ (maraṇasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất bị hủy diệt. (Từ) ‘bản chất sầu’ (sokasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất của khổ đau bị thiêu đốt bởi tai họa liên quan đến quyến thuộc và các tai họa khác. (Từ) ‘bản chất ô nhiễm’ (saṃkilesikasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất bị ô nhiễm do tham ái và các phiền não khác.

ชาติธมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Pháp Sanh.

๕. สพฺพอนิจฺจวคฺควณฺณนา

5. Phần giải thích phẩm Tất Cả Vô Thường

๔๓-๕๒. ญาตปริญฺญา อาคตา วิสยวเสน ตพฺพิสยสฺส ธมฺมสฺส โชติตตฺตา. อิตรา ทฺเว ตีรณปหานปริญฺญาปิ อาคตา เอวาติ เวทิตพฺพา, ตาสํ อภิญฺเญยฺยธมฺมวิสยตฺตา ญาณสฺส จ ตีรณปหานปริญฺญาสมฺภวโต. ปริญฺเญยฺยปเท ตีรณปริญฺญาว อาคตา, ปหาตพฺพปเท ปหานปริญฺญาว อาคตาติ โยชนา. อิตราปิ ทฺเว คหิตาเยว ตาหิ วินา อตฺถสิทฺธิยา อภาวโต. ปจฺจกฺขํ กาตพฺพํ อารมฺมณโต อสมฺโมหโต ปฏิวิชฺฌเนน. อวุตฺตาปิ คหิตาเยว ปริชานนสฺส ยาวเทว ปหานตฺถตฺตา. เอกสภาเวน วินาภาโว อเนกคฺคฏฺโฐ. อุปสฏฺฐโรเคน วิย อนฺโต เอว อภิหตสพฺพตา อุปหตฏฺโฐ.

43-52. Liễu tri biết rõ được đề cập đến theo phương diện đối tượng, do vì pháp là đối tượng của nó đã được soi sáng. Cũng nên biết rằng hai loại liễu tri còn lại là liễu tri thẩm sát và liễu tri đoạn tận cũng đã được đề cập đến, vì chúng có đối tượng là pháp cần được thắng tri và vì trí tuệ có thể có được liễu tri thẩm sát và liễu tri đoạn tận. Trong thuật ngữ 'cần được liễu tri', chính liễu tri thẩm sát được đề cập đến; trong thuật ngữ 'cần được đoạn tận', chính liễu tri đoạn tận được đề cập đến, nên được hiểu như vậy. Hai loại kia cũng được bao hàm, vì không có chúng thì ý nghĩa không thể thành tựu. 'Cần được thực chứng' là bằng cách thâm nhập không mê lầm đối với đối tượng. (Hai loại kia) dù không được nói đến cũng được bao hàm, vì sự biết rõ chỉ nhằm mục đích đoạn tận. Sự vắng mặt của một bản chất duy nhất có nghĩa là không chuyên nhất. Giống như bị một căn bệnh tấn công, sự bị đánh bại hoàn toàn từ bên trong là ý nghĩa của 'bị tổn hại'.

สพฺพอนิจฺจวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Tất Cả Vô Thường.

ปฐโม ปณฺณาสโก.

Năm mươi kinh đầu tiên.

๖. อวิชฺชาวคฺควณฺณนา

6. Phần giải thích phẩm Vô Minh

๕๓-๖๒. จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณํ ตปฺปฏิจฺฉาทกสมฺโมโห. อวินฺทิยํ วินฺทติ, วินฺทิยํ น วินฺทตีติ กตฺวา วิชฺชาย ปฏิปกฺโขว อวิชฺชา. วิชฺชาย อุปฺปนฺนาย อนวเสสโต อวิชฺชา ปหียติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘วิชฺชาติ อรหตฺตมคฺควิชฺชา’’ติ [Pg.292] อาห. น เกวลํ อนิจฺจานุปสฺสนาวเสเนว มคฺควุฏฺฐานํ, อถ โข อิตรานุปสฺสนาวเสนปีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ทุกฺขา…เป… ปหียติเยวา’’ติ อาห. สพฺพตฺถาติ อุปริสุตฺตนฺเต สนฺธายาห. ตโต อปเรปิ ตํอตฺถลกฺขณวเสน กถิตสุตฺตนฺเตปิ. ตานิปิ หิ ตถา พุชฺฌนกปุคฺคลานมชฺฌาสเยน วุตฺตานีติ.

53-62. Sự không biết về bốn sự thật là sự mê lầm che đậy chúng. Vô minh chính là đối nghịch của minh, vì nó biết điều không nên biết và không biết điều nên biết. Khi minh sanh khởi, vô minh được đoạn tận không còn dư sót. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: 'minh tức là minh của đạo A-la-hán'. Sự xuất khởi khỏi đạo không chỉ xảy ra do quán vô thường, mà còn do các quán khác. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: 'khổ...v.v... chắc chắn được đoạn tận'. Khi nói 'ở tất cả mọi nơi', ngài muốn nói đến các kinh ở phần sau. Và cả những kinh sau đó được thuyết giảng theo đặc tính ý nghĩa ấy. Bởi vì những kinh ấy cũng được nói ra theo khuynh hướng của những người có thể giác ngộ như vậy.

อวิชฺชาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Vô Minh.

๗. มิคชาลวคฺโค

7. Phẩm Migajāla

๑. ปฐมมิคชาลสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích kinh Migajāla thứ nhất

๖๓. จกฺขุวิญฺญาณํ ทสฺสนกิจฺจนฺติ วุตฺตจกฺขุวิญฺญาเณน ปสฺสิตพฺพนฺติ อาห ‘‘อิฏฺฐารมฺมณภูตา’’ติ. กมนียาติ กาเมตพฺพา. มนํ อปฺปายนฺตีติ มนาปาติ อาห ‘‘มนวฑฺฒนกา’’ติ. ปิยายิตพฺพสภาวา ปิยรูปา. กามูปสํหิตาติ กามปฏิสํยุตฺตา. อาลมฺพิตพฺพตา เอว เจตฺถ อุปสํหิตตาติ ‘‘อารมฺมณํ กตฺวา’’ติอาทิมาห. ตณฺหาสงฺขาตา นนฺที ตณฺหานนฺที, น ตุฏฺฐินนฺทีเยว ‘‘นนฺทึ จรตี’’ติอาทีสุ วิย. คามนฺตนฺติ คามสมีปํ. ‘‘อนุปจารฏฺฐาน’’นฺติ วตฺวา ตํ ทสฺเสติ ‘‘ยตฺถา’’ติอาทินา.

63. Vì nhãn thức có phận sự thấy, nên (các sắc) được thấy bởi nhãn thức đã được nói đến. Ngài nói 'là những đối tượng khả ái'. 'Khả ái' nghĩa là đáng được ham muốn. 'Làm cho ý tăng trưởng' nên gọi là 'vừa ý'. Ngài nói 'làm tăng trưởng ý'. Có bản chất đáng được yêu mến là 'sắc khả ái'. 'Liên hệ đến dục' nghĩa là tương ưng với dục. Ở đây, chính sự có thể làm đối tượng là 'liên hệ'. Ngài nói 'làm đối tượng'...v.v... Hỷ được gọi là ái là 'ái hỷ', chứ không chỉ là hỷ hoan hỷ như trong câu 'thực hành hỷ'...v.v... 'Vùng phụ cận làng' là gần làng. Sau khi nói 'nơi không có người qua lại', ngài chỉ rõ điều đó bằng câu 'nơi mà'...v.v...

เอตฺถาติ ยถานีหเต ปาเฐ. ‘‘อิมํ เอกํ ปริยายํ ฐเปตฺวา’’ติ วุตฺตํ ตสฺส ‘‘ปนฺตานี’’ติปเทน สงฺคหิตตฺตา. อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานีติ เอตฺถ อปฺป-สทฺโท อภาวตฺโถ.

'Ở đây' nghĩa là trong bản văn được dẫn ra. Câu 'ngoại trừ một pháp môn này' được nói ra vì nó đã được bao hàm bởi từ 'viễn ly'. Trong câu 'ít tiếng động, ít âm vang', từ 'appa' (ít) có nghĩa là không có.

ปฐมมิคชาลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Migajāla thứ nhất.

๖. สมิทฺธิโลกปญฺหาสุตฺตวณฺณนา

6. Phần giải thích kinh Samiddhi Vấn Đề Thế Gian

๖๘. อายาจนสุตฺตโต ปฏฺฐายาติ มิคชาลวคฺเค ทุติยสุตฺตโต ปฏฺฐาย. ปฐมสุตฺเต ปน ทุติยกวิหาราทิภาโว วุตฺโตติ.

68. 'Bắt đầu từ kinh Thỉnh Cầu' nghĩa là bắt đầu từ kinh thứ hai trong phẩm Migajāla. Còn trong kinh thứ nhất, tình trạng trú ở nơi thứ hai...v.v... đã được nói đến.

สมิทฺธิโลกปญฺหาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Samiddhi Vấn Đề Thế Gian.

๗. อุปเสนอาสีวิสสุตฺตวณฺณนา

7. Phần giải thích kinh Upasena và Rắn Độc

๖๙. คเหตฺวาติ [Pg.293] ปารุปนสฺส สิถิลกรเณน วีมํสโต โมเจตฺวา. เลณจฺฉายายาติ ปุริมทิสาย เลณจฺฉายายํ. ปติตฺวาติ เลณจฺฉทนโต ภสฺสิตฺวา. ผุฏฺฐวิโสติ จตูสุ อาสีวิเสสุ โส ผุฏฺฐวิโส. เตนาห ‘‘ตสฺมา’’ติอาทิ. ปริยาทิยมานเมวาติ เขเปนฺตเมว, วินาเสนฺตเมวาติ อตฺโถ. ยถาปริจฺเฉเทนาติ อตฺตโน วิสปริจฺเฉทานุรูปํ. อญฺญถาภาวนฺติ วฑฺฒภาวาทิปกติชหนํ. สภาววิคโมติ วินาโส.

69. 'Lấy' nghĩa là giải thoát khỏi sự dò xét bằng cách nới lỏng y phục. 'Trong bóng của hang' nghĩa là trong bóng của hang ở hướng đông. 'Rơi xuống' nghĩa là trượt khỏi mái che của hang. 'Nọc độc tiếp xúc' là loại nọc độc tiếp xúc trong bốn loại rắn độc. Do đó, ngài nói 'vì vậy'...v.v... 'Đang bị tiêu hao' chính là đang bị làm cạn kiệt, nghĩa là đang bị hủy hoại. 'Theo như sự phân định' nghĩa là tương ứng với sự phân định nọc độc của nó. 'Sự biến khác' là sự từ bỏ bản chất như trạng thái tăng trưởng...v.v... 'Sự mất đi bản chất' là sự hủy diệt.

อุปเสนอาสีวิสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Upasena và Rắn Độc.

๘. อุปวาณสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตวณฺณนา

8. Phần giải thích kinh Upavāṇa về Pháp Hiện Tiền

๗๐. รูปํ ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ญาตปริญฺญาวเสน. รูปราคนฺติ นีลาทิเภเท รูปธมฺเม ราคํ. ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ‘‘อยํ เม ราโค อปฺปหีโน’’ติ. เอเตน เสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตา. เตน วุตฺตํ ‘‘เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหตี’’ติอาทิ. รูปราคํ ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ‘‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’’ติ ปชานาติ. อเสกฺขานํ หายํ ปจฺจเวกฺขณา.

70. Vị ấy làm cho sắc được cảm nhận rõ bằng liễu tri biết rõ. 'Sắc tham' là tham ái đối với các sắc pháp có sự phân biệt như xanh...v.v... Vị ấy làm cho được cảm nhận rõ: 'Tham ái này của ta chưa được đoạn tận'. Bằng điều này, sự phản khán của bậc hữu học được nói đến. Do đó, có lời nói rằng: 'Này Upavāṇa, như vậy pháp là thiết thực hiện tại'...v.v... Vị ấy làm cho sắc tham được cảm nhận rõ, biết rằng: 'Nơi nội tâm ta không có tham ái đối với các sắc'. Đây là sự phản khán của bậc vô học.

อุปวาณสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Upavāṇa về Pháp Hiện Tiền.

๙. ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา

9. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ nhất

๗๑. ผสฺสากรานนฺติ ฉนฺนํ ผสฺสานํ อากรานํ อุปฺปตฺติฏฺฐานานํ, จกฺขาทีนนฺติ อตฺโถ. นฏฺโฐ นาม อหนฺติ วทติ, โย ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยาทึ ยถาภูตํ ปชานาติ, โส วุสิตวา, อิตโร อวุสิตวา อหญฺจ ตาทิโสติ. อยเมวาติ อยํ จกฺขุสฺมึ ‘‘เนตํ มมา’’ติอาทินา ติณฺณํ คาหานํ อภาโว เอว.

71. 'Nguồn gốc của xúc' có nghĩa là nguồn gốc, nơi sanh khởi của sáu loại xúc, tức là mắt...v.v... Vị ấy nói: 'Ta quả thật đã bị hủy hoại'. Người nào biết rõ như thật sự sanh khởi...v.v... của sáu xứ xúc, người đó là người đã sống (phạm hạnh); người kia là người chưa sống (phạm hạnh), và ta cũng là người như vậy. 'Chính điều này' chính là sự không có ba cách chấp thủ đối với mắt qua các câu như 'cái này không phải của tôi'...v.v...

ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ nhất.

๑๐. ทุติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา

10. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ hai

๗๒. อปุนพฺภโวติ [Pg.294] ปุนพฺภวาภาโว.

72. 'Không còn tái sanh' là sự không có tái sanh.

๑๑. ตติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา

11. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ ba

๗๓. ปนสฺสสนฺติ เอกํเสน นฏฺโฐติ อยเมตฺถ อตฺโถติ อาห ‘‘อตินฏฺโฐ’’ติ, ธุรโต เอว นฏฺโฐติ อตฺโถ.

73. 'Bị hủy hoại' ở đây có nghĩa là 'bị hủy hoại một cách chắc chắn'. Ngài nói 'bị hủy hoại hoàn toàn', nghĩa là bị hủy hoại ngay từ đầu.

ตติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ ba.

มิคชาลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Migajāla đã kết thúc.

๘. คิลานวคฺโค

8. Phẩm Bệnh

๑-๕. ปฐมคิลานสุตฺตาทิวณฺณนา

1-5. Phần giải thích kinh Bệnh thứ nhất, v.v...

๗๔-๗๘. อปฺปญฺญาโตติ นามโคตฺตโต เจว สีลาทิคุเณหิ จ อปฺปญฺญาโต อวิสฺสุโต. เถรมชฺฌิมภาวํ อปฺปตฺตตาย นโว.

74-78. Appaññāto (không được biết đến) có nghĩa là không được biết đến, không nổi danh về cả danh tánh và các đức hạnh như giới, v.v... Navo (vị mới) là do chưa đạt đến quả vị Trưởng lão hay Trung bình.

ปฐมคิลานสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Bệnh thứ nhất, v.v... đã kết thúc.

๗. ทุติยอวิชฺชาปหานสุตฺตวณฺณนา

7. Phần giải thích kinh Đoạn trừ Vô minh thứ nhì

๘๐. อนิจฺจาทิวเสน อภินิวิสนํ อภินิเวโส, โส เอว ธมฺมสภาวํ อติกฺกมิตฺวา ปรโต อามสนโต ปรามาโส, โส เอว คาโห. เตน อภินิเวสปรามาสคฺคาเหน คณฺหิตุํ น ยุตฺตา อนิจฺจาทิสภาวตฺตา. สงฺขารา เอว ปวตฺติยา การณภาวโต สงฺขารนิมิตฺตานิ. โย สงฺขาเรสุ อปริญฺญาตาภินิเวเสน ปสฺสิตพฺโพ อตฺตากาโร, โส น โหตีติ อญฺโญ อนตฺตากาโร, ตโต อญฺญโต ปสฺสติ. ปริญฺญาตาภินิเวโสติ ตีรณปริญฺญาย ปริจฺฉิชฺช ญาตมิจฺฉาภินิเวโส. ปริญฺญาตาภินิเวโสติ วา ปริญฺญาตวิปสฺสนาภินิเวโส. วิปสฺสนาติ อรูปสตฺตกวเสน วิปสฺสนาย ปริชานิตพฺพา.

80. Sự cố chấp theo cách vô thường, v.v... là abhiniveso (sự cố chấp). Chính điều ấy, do sự sờ mó một cách sai lạc vượt qua bản chất của các pháp, là parāmāso (sự chấp thủ sai lầm). Chính điều ấy là gāho (sự nắm giữ). Do sự cố chấp, chấp thủ sai lầm, và nắm giữ ấy, không thích hợp để nắm bắt (các pháp) vì chúng có bản chất vô thường, v.v... Chính các hành, do là nguyên nhân của sự diễn tiến, là các tướng của hành. Hình thái của tự ngã nào cần được thấy trong các hành với sự cố chấp chưa được liễu tri, hình thái ấy không có, nên là hình thái khác, là hình thái vô ngã; từ đó, vị ấy thấy một cách khác. Pariññātābhiniveso là sự cố chấp mong muốn đã được biết sau khi đã phân định bằng thẩm sát biến tri. Hoặc Pariññātābhiniveso là sự cố chấp của tuệ quán đã được liễu tri. Vipassanā (tuệ quán) là cần phải được liễu tri bằng tuệ quán theo cách của bảy pháp vô sắc.

ทุติยอวิชฺชาปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Đoạn trừ Vô minh thứ nhì đã kết thúc.

๘. สมฺพหุลภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา

8. Phần giải thích kinh Nhiều vị Tỳ-khưu

๘๑. เกวลนฺติ [Pg.295] อิตรลกฺขเณหิ อโวมิสฺสํ.

81. Kevalaṃ (chỉ riêng) là không pha trộn với các đặc tính khác.

๑๐. ผคฺคุนปญฺหาสุตฺตวณฺณนา

10. Phần giải thích kinh Câu hỏi của Phagguna

๘๓. ตณฺหาย ปหีนาย ทิฏฺฐิมานาปิ ปหีนา เอวาติ ‘‘ตณฺหาปปญฺจสฺส ฉินฺนตฺตา ฉินฺนปปญฺเจ’’ติ วุตฺตํ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. อิธ สตฺตโวหาโร จกฺขาทีสุ วิชฺชมาเนสุ เอว โหติ, ตสฺมา ปรินิพฺพุตานญฺจ โวหาโร จกฺขาทีสุ สนฺนิสฺสเยเนว, นาญฺญถาติ อติกฺกนฺตพุทฺเธหิ ปริหริตานิ จกฺขุโสตาทีนิ ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉติ ‘‘อตฺถิ นุ โข ภนฺเต’’ติอาทินา. จกฺขุโสตาทิวฏฺฏํ วฏฺเฏ ปวตฺเตยฺย.

83. Khi ái đã được đoạn trừ, tà kiến và ngã mạn cũng được đoạn trừ, vì vậy đã được nói rằng: ‘chinnapapañce (với hý luận đã được cắt đứt)’ do sự cắt đứt hý luận của ái. Ở câu thứ nhì cũng theo phương pháp này. Ở đây, sự gọi tên chúng sanh chỉ xảy ra khi mắt, v.v... đang hiện hữu; do đó, sự gọi tên đối với các vị đã viên tịch Niết-bàn cũng chỉ nương vào mắt, v.v..., không thể khác được. Vì vậy, vị ấy hỏi: ‘Con hỏi về mắt, tai, v.v... đã được các vị Phật quá khứ từ bỏ’ bằng câu bắt đầu với ‘atthi nu kho bhante (bạch ngài, có hay không?)’. Vòng luân hồi của mắt, tai, v.v... sẽ diễn tiến trong vòng luân hồi.

ผคฺคุนปญฺหาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Câu hỏi của Phagguna đã kết thúc.

คิลานวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Bệnh đã kết thúc.

๙. ฉนฺนวคฺโค

9. Phẩm Channa

๑. ปโลกธมฺมสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích kinh Pháp Tan Vỡ

๘๔. อนิจฺจลกฺขณเมว กถิตํ, ตญฺจ ปริยาเยน, อนิจฺจลกฺขเณ กถิเต อิตรลกฺขณานิ กถิตาเนว โหนฺติ พฺยภิจารภาวโต.

84. Chỉ có đặc tính vô thường được nói đến, và điều đó cũng theo một cách gián tiếp. Khi đặc tính vô thường được nói đến, các đặc tính khác cũng được xem như đã được nói đến, do chúng không tách rời nhau.

๒. สุญฺญตโลกสุตฺตวณฺณนา

2. Phần giải thích kinh Thế gian là Trống không

๘๕. อตฺตโน อิทนฺติ อตฺตนิยนฺติ อาห ‘‘อตฺตโน สนฺตเกนา’’ติ.

85. Attano idaṃ (cái này của tự ngã) là attaniyaṃ (thuộc về tự ngã), nên ngài nói ‘attano santakena (bởi cái thuộc sở hữu của tự ngã)’.

๓. สํขิตฺตธมฺมสุตฺตวณฺณนา

3. Phần giải thích kinh Giáo pháp Tóm tắt

๘๖. วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน อาคตํ, อิธ อายตนวเสนาติ อยเมว วิเสโส.

86. Nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến. Trong phẩm Uẩn, (giáo pháp) đã đến theo phương diện uẩn; ở đây, (giáo pháp) đến theo phương diện xứ. Đây chính là sự khác biệt.

๔. ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา

4. Phần giải thích kinh Channa

๘๗. สพฺพนิมิตฺเตหิ ปฏิสลฺลียติ เอเตนาติ ปฏิสลฺลานํ, ผลสมาปตฺติ. ชีวิตหารกสตฺถํ ชีวิตสฺส หรณโต, สตฺตานญฺจ สสนโต หึสนโต[Pg.296]. ปริจริโตติ ปยิรุปาสิโต. เตน ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชินฺติ ทีเปติ.

87. Paṭisallānaṃ (sự ẩn dật) là do nhờ đó mà vị ấy ẩn dật khỏi tất cả các tướng, đó là sự nhập quả định. Jīvitahārakasatthaṃ (con dao đoạt mạng) là do nó đoạt đi mạng sống, và do nó chỉ dạy và làm hại các chúng sanh. Paricarito (đã hầu hạ) là đã thân cận. Qua đó, ngài chỉ ra rằng: ‘(Channa) đã thực hành theo như đã được chỉ dạy’.

อนุปวชฺชนฺติ ปเรหิ น อุปวทิตพฺพํ. ตํ ปเนตฺถ อายตึ อปฺปฏิสนฺธิภาวโต โหตีติ อาห ‘‘อปฺปวตฺติก’’นฺติ. ‘‘เนตํ มมา’’ติอาทีนิ วทนฺโต อรหตฺเต ปกฺขิปิตฺวา กเถสิ. ปุถุชฺชนภาวเมว ทีเปนฺโต วทติ อกตกิจฺจภาวทีปเนน. กิญฺจาปิ เถโร ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ อรหตฺเต ปกฺขิปิตฺวา กเถสิ, ‘‘น สมนุปสฺสามี’’ติ ปน วทนฺโต กิญฺจิ นิปฺผตฺตึ น กเถสิ, ตสฺมา ‘‘อิทมฺปิ มนสิ กาตพฺพ’’นฺติ อิทํ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ.

Anupavajjaṃ (không bị chê trách) là không bị người khác chê trách. Điều đó ở đây xảy ra do không có sự tái sanh trong tương lai, nên ngài nói ‘appavattikaṃ (không còn diễn tiến)’. Khi nói những lời bắt đầu bằng ‘netaṃ mama (cái này không phải của tôi)’, ngài đã nói bằng cách đặt mình vào quả vị A-la-hán. Ngài nói bằng cách chỉ ra trạng thái phàm phu, với sự biểu thị rằng phận sự chưa được làm. Mặc dù vị trưởng lão đã nói câu hỏi được hỏi bằng cách đặt mình vào quả vị A-la-hán, nhưng khi nói ‘na samanupassāmi (tôi không thấy)’, ngài đã không nói lên sự thành tựu nào cả, do đó, cần liên kết bằng cách mang câu ‘idampi manasi kātabbaṃ (điều này cũng cần được tác ý)’ đến.

กิเลสปสฺสทฺธีติ กิเลสปริฬาหวูปสโม. ภวตฺถาย ปุน ภวตฺถาย. อาลยนิกนฺติ ปริยุฏฺฐาเนติ ภวนฺตเร อเปกฺขาสญฺญิเต อาลเย นิกนฺติยา จ ปริยุฏฺฐานปฺปตฺติยา. อสติ อวิชฺชมานาย. ปฏิสนฺธิวเสน อญฺญภวโต อิธาคมนํ อาคติ นาม. จุติวเสน คมนนฺติ จวนวเสน อิโต คติ. อนุรูปคมนํ คติ นาม ตทุภยํ น โหติ. จุตูปปาโต อปราปรภวนวเสน จุติ, อุปปชฺชนวเสน อุปปาโต, ตทุภยมฺปิ น โหติ. เอวํ ปน จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น อิธ โลเก. น หุรํ น ปรโลเก โหติ. ตโต เอว น อุภยตฺถ โหติ. อยเมว อนฺโต อยํ อิธโลเก ปรโลเก จ อภาโวเยว ทุกฺขสฺส ปริโยสานํ. อยเมวาติ ยถาวุตฺโต เอว – เอตฺถ เอตสฺมึ ปาเฐ ปรมฺปราคโต ปมาณภูโต อตฺโถ.

Kilesapassaddhi (sự an tịnh phiền não) là sự lắng dịu cơn thiêu đốt của phiền não. Bhavatthāya (vì sự hiện hữu) là vì sự hiện hữu lần nữa. Ālayanikanti pariyuṭṭhāne (khi sự ái luyến và ham muốn khởi lên) là khi sự ái luyến, được gọi là sự mong cầu trong kiếp sống khác, và sự ham muốn đã đạt đến trạng thái khởi lên. Asati (khi không có) là khi không hiện hữu. Sự đi đến đây từ kiếp sống khác do sự tái sanh được gọi là āgati (sự đến). Gati (sự đi) là sự đi từ đây do sự chết. Sự đi tương ứng được gọi là gati; cả hai điều đó đều không có. Cutūpapāto (sự chết và sanh) là sự chết theo cách hiện hữu kế tiếp, và sự sanh theo cách sanh khởi; cả hai điều đó cũng không có. Như vậy, khi sự chết và sanh không có, thì nevidha (không ở đây) là không ở trong đời này. Na huraṃ (không ở kia) là không ở trong đời sau. Chính vì thế mà không có ở cả hai nơi. Đây chính là sự kết thúc, chính sự không hiện hữu ở đời này và đời sau này là sự chấm dứt của khổ. Ayameva (chính điều này) là chính như đã được nói – ở đây, trong đoạn kinh này, đây là ý nghĩa có thẩm quyền được truyền thừa.

เย ปนาติ สมฺมวาทิโน สนฺธาย วทติ. อนฺตราภวํ อิจฺฉนฺติ ‘‘เอวํ ภเวน ภวนฺตรสมฺพนฺโธ ยุชฺเชยฺยา’’ติ. นิรตฺถกํ อนฺตราภวสฺส นาม กสฺสจิ อภาวโต. จุติกฺขนฺธานนฺตรญฺหิ ปฏิสนฺธิกฺขนฺธานํเยว ปาตุภาโว. เตนาห ‘‘อนฺตราภวสฺส…เป… ปฏิกฺขิตฺโตเยวา’’ติ. ตตฺถ ภาโวติ อตฺถิตา. อภิธมฺเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ (กถา. ๕๐๕-๕๐๗) ปฏิกฺขิตฺโตเยว. ยทิ เอวํ ‘‘อนฺตเรนา’’ติ อิทํ กถนฺติ อาห ‘‘อนฺตเรนา’’ติอาทิ. วิกปฺปโต อญฺญํ วิกปฺปนฺตรํ, ตสฺส ทีปนํ ‘‘อนฺตเรนา’’ติ วจนํ. น อนฺตราภวทีปนํ ตาทิสสฺส อนุปลพฺภนโต ปโยชนาภาวโต จ. ยตฺถ หิ วิปากวิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, ตตฺถสฺส นิสฺสยภูตสฺส วตฺถุสฺส สหภาวีนญฺจ [Pg.297] ขนฺธานํ สมฺภโวติ สทฺธึ อตฺตโน นิสฺสเยน วิญฺญาณํ อุปฺปชฺชเตวาติ นาสฺส อุปฺปตฺติยา เทสทูรตา เวทิตพฺพา. ‘‘เนว อิธ น หุร’’นฺติ วุตฺตทฺวยโต อปรํ วิกปฺเปน ‘‘น อุภย’’นฺติ, ตตฺถปิ น โหติเยวาติ อธิปฺปาโย. ‘‘อนฺตเรนา’’ติ วา ‘‘วินา’’ติ อิมินา สมานตฺโถ นิปาโต, ตสฺมา เนวิธ, น หุรํ, อุภยํ วินาปิ เนวาติ อตฺโถ.

Ye pana (còn những ai) là ngài nói nhắm đến những người có chánh kiến. Họ mong muốn có một thân trung hữu với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, sự liên kết giữa kiếp sống này với kiếp sống khác mới hợp lý’. (Điều này) là vô ích, vì không có cái gì gọi là thân trung hữu cả. Vì rằng, ngay sau khi các uẩn của sự chết (diệt đi) là sự xuất hiện của các uẩn của sự tái sanh. Do đó, ngài nói: ‘Thân trung hữu... (v.v.)... đã bị bác bỏ’. Ở đây, bhāvo (hữu) là sự hiện hữu. Trong Vi Diệu Pháp, ở bộ Luận Sự (Kathāvatthu), điều này đã bị bác bỏ. Nếu vậy, câu ‘antarena (ở khoảng giữa)’ này là thế nào? Ngài nói câu bắt đầu bằng ‘antarena’. Một sự phân chia khác với sự phân chia (trước) là vikappantaraṃ (sự phân chia khác); lời nói ‘antarena’ là sự chỉ rõ điều đó. (Đó) không phải là sự chỉ rõ về thân trung hữu, vì một điều như vậy không thể tìm thấy và cũng vì không có lợi ích. Vì rằng, ở đâu có duyên cho quả thức, ở đó có sự hiện hữu của vật làm nơi nương tựa cho nó và các uẩn đồng sanh, nên thức sanh khởi cùng với nơi nương tựa của nó, do đó không nên hiểu rằng có sự xa cách về không gian đối với sự sanh khởi của nó. Ngoài hai điều đã được nói là ‘neva idha na huraṃ (không ở đây, không ở kia)’, bằng một sự phân chia khác, (ngài nói) ‘na ubhayaṃ (không ở cả hai)’, ý muốn nói rằng ở đó cũng không có. Hoặc, ‘antarena’ là một tiểu từ có cùng ý nghĩa với ‘vinā (ngoài ra)’, do đó, ý nghĩa là: không ở đây, không ở kia, và cũng không ngoài cả hai.

อาหรีติ ฉินฺนวเสน คณฺหิ. เตนาห ‘‘กณฺฐนาฬํ ฉินฺที’’ติ. ปริคฺคณฺหนฺโตติ สมฺมสนฺโต. ปรินิพฺพุโต ทีฆรตฺตํ วิปสฺสนายํ ยุตฺตปยุตฺตภาวโต. ‘‘อนุปวชฺชํ ฉนฺเนน ภิกฺขุนา สตฺถํ อาหริต’’นฺติ, กเถสีติ อเสกฺขกาเล พฺยากรณํ วิย กตฺวา กเถสิ.

Āharīti có nghĩa là đã cầm lấy với ý định cắt. Do đó, ngài đã nói: "Hãy cắt cuống họng". Pariggaṇhantoti có nghĩa là đang xem xét. Parinibbuto (viên tịch) là do đã chuyên tâm và nỗ lực trong thiền quán một thời gian dài. (Ngài Sāriputta) đã nói: "Tỳ khưu Channa đã cầm dao một cách không có tội lỗi", nghĩa là ngài đã nói giống như thực hiện một lời tuyên bố vào thời điểm vô học.

อิมินาติ ‘‘อุปวชฺชกุลานี’’ติ อิมินา วจเนน. เถโรติ สาริปุตฺตตฺเถโร. เอวนฺติ เอวํ ปุพฺพกาเลสุ สํสฏฺฐวิหารี หุตฺวา ฐิโต ปจฺฉา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตีติ อาสงฺกนฺโต ปุจฺฉติ. เสสํ อุตฺตานเมว.

Imināti có nghĩa là bằng lời này: "những gia đình có tội lỗi". Theroti là trưởng lão Sāriputta. Evanti, ngài hỏi vì nghi ngờ rằng (Channa) đã sống gần gũi (với các gia đình) trong thời gian trước, sau đó sẽ đắc quả A-la-hán. Phần còn lại thì rõ ràng.

ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Channa đã hoàn tất.

๕-๖. ปุณฺณสุตฺตาทิวณฺณนา

5-6. Phần giải thích kinh Puṇṇa và các kinh khác.

๘๘-๘๙. ตนฺติ จกฺขุรูปทฺวยํ. เตนาห ‘‘จกฺขุญฺเจว รูปญฺจา’’ติ. นนฺทิสมุทยาติ นนฺทิยา สมุทยตณฺหาย เสสการเณหิ นนฺทิยา สมุทิติ สโมธานํ นนฺทิสมุทโย, ตสฺมา นนฺทิสมุทยา. เตนาห ‘‘ตณฺหาย สโมธาเนนา’’ติ. ปญฺจกฺขนฺธสงฺขาตสฺส ทุกฺขสฺส สโมธาเนน สมุทิติ ปวตฺติเยวาติ สห สมุทเยน ทุกฺขสฺส ทสฺสิตตฺตา ‘‘วฏฺฏํ มตฺถกํ ปาเปตฺวา’’ติ วุตฺตํ. นิโรธูปาเยน สทฺธึ นิโรธสฺส ทสฺสิตตฺตา ‘‘วิวฏฺฏํ มตฺถกํ ปาเปตฺวา’’ติ. ปุจฺฉานุสนฺธิอาทีสุ อญฺญตโร น โหตีติ อาห – ‘‘ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธี’’ติ.

88-89. Tanti là cặp đôi mắt và sắc. Do đó, ngài nói: "mắt và sắc". Nandisamudayāti: sự tập khởi của hỷ do tham ái là nguyên nhân tập khởi và các nguyên nhân khác, sự kết hợp đó là nandisamudayo, do đó (nói là) nandisamudayā. Do đó, ngài nói: "bằng sự kết hợp của tham ái". Vì khổ, được gọi là năm uẩn, được chỉ ra cùng với sự tập khởi của nó, tức là sự diễn tiến bằng sự kết hợp, nên được nói là "đã đưa vòng luân hồi đến đỉnh điểm". Vì sự đoạn diệt được chỉ ra cùng với phương pháp đoạn diệt, nên (được nói là) "đã đưa sự thoát khỏi luân hồi đến đỉnh điểm". (Ngài) nói: "đây là một mối liên kết riêng biệt" vì nó không phải là một trong những loại như mối liên kết câu hỏi.

จณฺฑาติ โกธนา. ทุฏฺฐาติ โทสวนฺโตติ อตฺโถ. กิพฺพิสาติ ปาปา. กกฺขฬาติ ทารุณา. ฆฏิกมุคฺคเรนาติ เอกสฺมึ ปกฺเข ฆฏิกํ ทสฺเสตฺวา กเตน รสฺสทณฺเฑน. สตฺตานํ สสนโต สตฺถํ, ตโต เอว ชีวิตสฺส หรณโต หารกญฺจาติ สตฺถหารกํ. อินฺทฺริยสํวโร ‘‘ทโม’’ติ วุตฺโต มนจฺฉฏฺฐานํ อินฺทฺริยานํ ทมนโต. ปญฺญา ‘‘ทโม’’ติ วุตฺตา กิเลสวิเสวิตานํ ทมนโต วูปสมนโต. อุโปสถกมฺมํ ‘‘ทโม’’ติ [Pg.298] วุตฺตํ กายทฺวาราทีหิ อุปฺปชฺชนกอสมสฺส ทมนโต. ขนฺติ ‘‘ทโม’’ติ เวทิตพฺพา อกฺขนฺติยา ทมนโต วูปสมนโต. เตนาห ‘‘อุปสโมติ ตสฺเสว เววจน’’นฺติ.

Caṇḍāti là hung dữ. Duṭṭhāti có nghĩa là có sân hận. Kibbisāti là độc ác. Kakkhaḷāti là thô bạo. Ghaṭikamuggarenāti là bằng một cây gậy ngắn được làm bằng cách cho thấy một cái bình nhỏ ở một bên. Sattha (vũ khí) vì nó sát hại chúng sanh, và hārakaṃ (mang đi) vì nó cướp đi mạng sống, do đó là satthahārakaṃ. Sự thu thúc lục căn được gọi là "damo" (sự chế ngự) vì nó chế ngự sáu căn với ý là thứ sáu. Trí tuệ được gọi là "damo" vì nó chế ngự và làm lắng dịu các phiền não. Nghiệp Uposatha được gọi là "damo" vì nó chế ngự sự không yên tĩnh phát sinh từ thân môn, v.v. Nhẫn nại nên được biết là "damo" vì nó chế ngự và làm lắng dịu sự không nhẫn nại. Do đó, ngài nói: "upasamo (sự an tịnh) là một từ đồng nghĩa của nó".

เอตฺถาติ สุนาปรนฺตชนปเท. เอเต ทฺเวติ อยํ ปุณฺณตฺเถโร ตสฺส กนิฏฺโฐติ เอเต ทฺเว ภาตโร. อาหจฺจ อฏฺฐาสิ อุฬารํ พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ อุปฺปาเทตฺวา. สตฺต สีหนาเท นทิตฺวาติ มมฺมจฺเฉทกานมฺปิ อกฺโกสปริภาสานํ ขมเน สนฺโตสาภาวทีปนํ, ปาณิปฺปหารสฺส, เลฑฺฑุปฺปหารสฺส, ทณฺฑปฺปหารสฺส, สตฺถปฺปหารสฺส, ชีวิตโวโรปนสฺส, ขมเน สนฺโตสาภาวทีปนญฺจาติ เอวํ สตฺต สีหนาเท นทิตฺวา. จตูสุ ฐาเนสุ วสิตตฺตา ปาฬิยํ วสนฏฺฐานํ อนุทฺเทสิกํ กตฺวา ‘‘สุนาปรนฺตสฺมึ ชนปเท วิหรติ’’อิจฺเจว วุตฺตํ.

Etthāti là ở xứ Sunāparanta. Ete dveti: trưởng lão Puṇṇa này và em trai của ngài, hai vị này là anh em. Āhacca aṭṭhāsi: (Ngài) đã đứng lại, sau khi làm phát sinh niềm hỷ lạc cao thượng với đức Phật làm đối tượng. Satta sīhanāde naditvāti: sau khi rống lên bảy tiếng rống sư tử như sau: thể hiện sự không hài lòng trong việc kham nhẫn những lời mắng nhiếc và phỉ báng, ngay cả những lời làm đau nhói tim gan; thể hiện sự không hài lòng trong việc kham nhẫn sự đánh đập bằng tay, sự ném đất đá, sự đánh bằng gậy, sự tấn công bằng vũ khí, và sự tước đoạt mạng sống. Vì đã sống ở bốn nơi, nên trong kinh Pāli, nơi ở không được chỉ định cụ thể mà chỉ nói rằng "ngài sống ở xứ Sunāparanta".

จตูสุ ฐาเนสูติ อพฺพุหตฺถปพฺพเต, สมุทฺทคิริวิหาเร, มาตุลคิริมฺหิ, มกุฬการามวิหาเรติ อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ. ตนฺติ จงฺกมํ อารุยฺห โกจิ ภิกฺขุ จงฺกมิตุํ สมตฺโถ นตฺถิ มหตา สมุทฺทปริสฺสเยน ภาวนามนสิการสฺส อนภิสมฺภุณนโต. อุปฺปาติกนฺติ อุปฺปาตกรํ มหาสงฺโขภํ อุฏฺฐเปตฺวา. สมฺมุเขติ อนิลปเทเส. ปฏิเวเทสุนฺติ ปเวเทสุํ.

Catūsu ṭhānesūti: ở bốn nơi này: núi Abbuhattha, tu viện Samuddagiri, núi Mātulagiri, và tu viện Makuḷakārāma. Tanti: không có tỳ khưu nào có thể kinh hành sau khi đã lên nơi kinh hành, vì không thể thực hiện được việc tác ý tu tập do sự mệt mỏi lớn từ biển cả. Uppātikanti: sau khi gây ra một điềm báo, một sự xáo trộn lớn. Sammukheti: ở nơi không có gió. Paṭivedesunti: họ đã thông báo.

อารทฺธกาลโต ปฏฺฐายาติ มณฺฑลมาฬสฺส กาตุํ ปถวีมิตกาลโต ปภุติ. สจฺจพนฺเธน ปญฺจสตานิ ปริปูเรตุํ ‘‘เอกูนปญฺจสตาน’’นฺติ วุตฺตํ. คนฺธกุฏินฺติ เชตวนมหาวิหาเร มหาคนฺธกุฏึ.

Āraddhakālato paṭṭhāyāti: kể từ lúc bắt đầu đo đất để xây dựng hội trường. Để hoàn thành năm trăm (vị) cùng với Saccabandha, nên được nói là "bốn trăm chín mươi chín". Gandhakuṭinti: hương thất lớn tại đại tu viện Jetavana.

สจฺจพนฺธนาโมติ สจฺจพนฺเธ ปพฺพเต จิรนิวาสิตาย ‘‘สจฺจพนฺโธ’’ตฺเวว ลทฺธนาโม. อรหตฺตํ ปาปุณีติ ปญฺจาภิญฺญาปริวารํ อรหตฺตํ อธิคจฺฉิ. เตนาห ‘‘มคฺเคเนวสฺส อภิญฺญา อาคตา’’ติ.

Saccabandhanāmoti: ngài có tên là "Saccabandha" do đã sống lâu trên núi Saccabandha. Arahattaṃ pāpuṇīti: đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với năm thắng trí. Do đó, ngài nói: "thắng trí của vị ấy đã đến cùng với đạo quả".

ตสฺมึ สนฺนิปติตา มหาชนา เกจิ โสตาปนฺนา, เกจิ สกทาคามิโน, เกจิ อนาคามิโน, เกจิ อรหนฺโต อเหสุํ. ตตฺถาปิ เกจิ เตวิชฺชา, เกจิ ฉฬภิญฺญา, เกจิ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา อเหสุํ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘มหาชนสฺส พนฺธนโมกฺโข ชาโต’’ติ. เย ปน ตตฺถ สรณคมนปญฺจสีลทสสีลสมาทาเนน ลทฺธานุคฺคหา, เตสํ เทวตานญฺจ วเสน ‘‘มหนฺตํ พุทฺธโกลาหลํ อโหสี’’ติ วุตฺตํ.

Trong số đại chúng tụ tập ở đó, một số là bậc Dự lưu, một số là bậc Nhất lai, một số là bậc Bất lai, một số là bậc A-la-hán. Trong số đó, một số là bậc Tam minh, một số là bậc Lục thông, một số là bậc đắc Vô ngại giải. Nhắm đến điều đó mà nói rằng: "sự giải thoát khỏi ràng buộc đã xảy ra cho đại chúng". Còn những người đã nhận được sự hỗ trợ bằng cách quy y, thọ trì năm giới, mười giới, và do các vị trời, nên được nói rằng: "đã có một sự chấn động Phật pháp vĩ đại".

อรุณํ [Pg.299] ปน มหาคนฺธกุฏิยํเยว อุฏฺฐเปสิ เทวตานุคฺคหตฺถญฺเจว กุลานุทยาย จ. อปายมคฺเค โอตาริโต ‘‘โกจิ โลกสฺส สชิตา อตฺถิ, ตสฺส วเสน ปวตฺติสํหารา โหนฺติ, เตเนวายํ ปชา สนาถา โหติ, ตํ ยุญฺชติ จ ตสฺมึ ตสฺมึ กมฺเม’’ติ มิจฺฉาคาเหหิ. ปริจริตพฺพํ ยาจิ ‘‘เอตฺถ มยา จิรํ วสิตพฺพ’’นฺติ.

(Ngài) đã làm cho bình minh ló dạng ngay tại hương thất lớn, vừa để hỗ trợ các vị trời, vừa vì lợi ích của các gia đình. (Thế gian) bị dẫn xuống con đường khổ cảnh bởi những tà kiến như: "có một đấng sáng tạo nào đó của thế gian, do vị ấy mà có sự diễn tiến và hoại diệt, do đó chúng sanh này có nơi nương tựa, và vị ấy gắn kết (chúng sanh) vào các nghiệp này nghiệp kia". (Ngài) đã xin được phục vụ, (nghĩ rằng): "tôi sẽ sống ở đây lâu dài".

ฉฏฺฐนฺติ พาหิยสุตฺตํ. ตํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา.

Thứ sáu là kinh Bāhiya. Kinh ấy rõ ràng vì phương pháp đã được nói ở dưới.

ปุณฺณสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Puṇṇa và các kinh khác đã hoàn tất.

๗-๘. ปฐมเอชาสุตฺตาทิวณฺณนา

7-8. Phần giải thích kinh Ejā thứ nhất và các kinh khác.

๙๐-๙๑. เอชติ ฉฬารมฺมณนิมิตฺตํ กมฺปตีติ เอชา. เตนาห ‘‘จลนฏฺเฐนา’’ติ. อาพาธนฏฺเฐน ปีฬนฏฺเฐน. อนฺโต โทสนฏฺเฐนาติ อนฺโตจิตฺเต เอว ปทุสฺสนฏฺเฐน. นิกนฺตนฏฺเฐนาติ ฉินฺทนฏฺเฐน. เหฏฺฐา คหิตเมวาติ เหฏฺฐา มญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺเต อาคตเมว. วุตฺตนยเมว มญฺญิตสมุคฺฆาตสุตฺเต.

90-91. Ejā là sự rung động, vì nó rung động trước tướng của sáu đối tượng trần. Do đó, ngài nói: "với ý nghĩa là rung động". Với ý nghĩa là bệnh hoạn, với ý nghĩa là bức bách. Anto dosanaṭṭhenāti là với ý nghĩa làm ô nhiễm ngay trong nội tâm. Nikantanaṭṭhenāti là với ý nghĩa cắt đứt. Heṭṭhā gahitamevāti là đã được đề cập ở dưới, trong kinh Maññitasamugghātasāruppa. Phương pháp đã được nói trong kinh Maññitasamugghāta.

ปฐมเอชาสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ejā thứ nhất và các kinh khác đã hoàn tất.

๙-๑๐. ปฐมทฺวยสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Phần giải thích kinh Dvaya thứ nhất và các kinh khác.

๙๒-๙๓. ทฺวยนฺติ ทุกํ. ปาฬิยํ อาเมฑิตโลเปน นิทฺเทโสติ อาห ‘‘ทฺเว ทฺเว โกฏฺฐาเส’’ติ. เอวเมตนฺติ เอวํ อนิจฺจาทิภาเวน เอตํ จกฺขุรูปญฺจาติ ทฺวยํ. จลตีติ อนวฏฺฐาเนน ปจลติ. พฺยถตีติ ชราย มรเณน จ ปเวธติ. เหตุ เจว อุปฺปตฺตินิมิตฺตตฺตา. สหคตีติ สหปฺปวตฺติ, ตาย คเหตพฺพตฺตา ‘‘สงฺคตี’’ติ ผสฺโส วุตฺโต. เอส นโย เสสปททฺวเยปิ. ยสฺมา จ สํคจฺฉมานธมฺมวิมุตฺตา สงฺคติ นาม นตฺถิ, ตถา สนฺนิปาตสมวายา, เตสํ วเสน นิพฺพตฺโต ผสฺโส ตถา วุจฺจตีติ. เตนาห ‘‘อิมินา’’ติอาทิ.

92-93. "Dvayaṃ" có nghĩa là một cặp. Trong Pāli, sự chỉ định này là do sự lược bỏ của từ lặp lại, nên nói là "hai hai phần". "Evametaṃ" có nghĩa là cặp đôi này, tức là mắt và sắc, có bản chất vô thường v.v. "Calati" (rung động) có nghĩa là nó lay động do không đứng yên. "Byathatī" (dao động) có nghĩa là nó run rẩy vì già và chết. Nó là nhân vì là tướng trạng của sự sanh khởi. "Sahagati" (đi cùng) là sự diễn tiến cùng nhau. Vì được hiểu theo nghĩa đó, xúc được gọi là "saṅgati" (sự gặp gỡ). Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cặp từ còn lại. Bởi vì không có cái gọi là "saṅgati" (sự gặp gỡ) tách rời khỏi các pháp đang gặp gỡ nhau, cũng như sự tụ hội và sự kết hợp, nên xúc được sanh khởi do chúng được gọi như vậy. Do đó, ngài nói "bởi điều này" v.v.

วตฺถูติ [Pg.300] จกฺขุ นิสฺสยปจฺจยาทิภาเวน. อารมฺมณนฺติ รูปํ อารมฺมณปจฺจยาทิภาเวน. สหชาตา ตโย ขนฺธา เวทนาทโย, เต สหชาตาทิปจฺจยภาเวน. อยํ เหตูติ อยํ ติวิโธ เหตู. ผสฺเสนาติอาทีสุ อยํ สงฺเขปตฺโถ – ยสฺมา รูปารมฺมเณ ผสฺเส อตฺตโน ผุสนกิจฺจํ กโรนฺเต เอวํ เวทนา อนุภวนกิจฺจํ, สญฺญา สญฺชานนกิจฺจํ กโรติ, ตสฺมา ‘‘ผสฺเสน ผุฏฺฐเมวา’’ติอาทิวุตฺตเมว อตฺถํ อิทานิ ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน ทสฺเสตุํ ‘‘ผุฏฺโฐ’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปญฺเจว ขนฺธา ภควตา สมตึสาย อากาเรหิ วุตฺตา. กสฺมาติ อาห ‘‘กถ’’นฺติอาทิ. รุกฺขสาขาสุ รุกฺขโวหาโร วิย เอเกกธมฺเมปิ ขนฺธโวหาโร โหติเยว. เตนาห ภควา – ‘‘วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ’’ติ (ยม. ขนฺธยมก ๒).

"Vật" là mắt, theo nghĩa là duyên y chỉ v.v. "Cảnh" là sắc, theo nghĩa là duyên sở duyên v.v. Ba uẩn đồng sanh là thọ v.v., chúng (là nhân) theo nghĩa là duyên đồng sanh v.v. "Nhân này" có nghĩa là nhân ba loại này. Trong câu "bởi xúc" v.v., đây là ý nghĩa tóm tắt – vì khi xúc đang thực hiện phận sự xúc chạm đối với cảnh sắc, thì thọ thực hiện phận sự cảm nghiệm, tưởng thực hiện phận sự ghi nhận, do đó, để trình bày ý nghĩa đã được nói đến trong câu "chính khi được xúc chạm bởi xúc" v.v. bây giờ theo quan điểm của cá nhân, câu "được xúc chạm" v.v. đã được nói. Chính năm uẩn đã được Đức Thế Tôn nói đến theo ba mươi phương diện. Tại sao? Ngài nói "như thế nào?" v.v. Giống như cách dùng từ "cây" cho các cành cây, cách dùng từ "uẩn" cũng có cho từng pháp riêng lẻ. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Thức là thức uẩn" (Yama. Khandhayamaka 2).

ปฐมทฺวยสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về hai kinh đầu tiên đã kết thúc.

ฉนฺนวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Phẩm Sáu (Channa) đã kết thúc.

๑๐. สฬวคฺโค

10. Phẩm Sáu Căn

๑. อทนฺตอคุตฺตสุตฺตวณฺณนา

1. Giải thích kinh Không Điều Phục, Không Hộ Trì

๙๔. อทมิตาติ ทมํ นิพฺพิเสวนภาวํ อนีตา. อโคปิตาติ สติสงฺขาตาย วติยา น รกฺขิตา. อปิหิตาติ สติกวาเฏน น ปิหิตา. จตูหิปิ ปเทหิ อินฺทฺริยานํ อนาวรณเมวาห. อธิกํ วหนฺตีติ อธิวาหา, ทุกฺขสฺส อธิวาหา ทุกฺขาธิวาหา. นิรเยสุ อุปฺปชฺชนกํ เนรยิกํ. อาทิ-สทฺเทน เสสปาฬึ สงฺคณฺหาติ.

94. "Không được điều phục" có nghĩa là không được đưa đến trạng thái được điều phục, không còn buông thả. "Không được hộ trì" có nghĩa là không được bảo vệ bởi hàng rào gọi là niệm. "Không được che đậy" có nghĩa là không được đóng lại bởi cánh cửa niệm. Bằng cả bốn từ, ngài chỉ nói về sự không che chở các căn. "Adhivāhā" là những gì mang đến điều vượt trội, "dukkhādhivāhā" là những gì mang đến khổ. "Nerayikaṃ" là cái làm sanh khởi trong các địa ngục. Bằng từ "ādi" (v.v.), ngài bao gồm phần Pāli còn lại.

สเฬวาติ ฉ-การสฺส ส-กาโร, ฬ-กาโร ปทสนฺธิกโร. ยตฺถาติ นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. อนวสฺสุตา อตินฺตาติ ราเคน อเตมิตา.

Trong "saḷeva", chữ "sa" thay cho chữ "cha", chữ "ḷa" là để nối từ. "Yattha" là sở thuộc cách mang ý nghĩa chỉ định. "Anavassutā atintā" có nghĩa là không bị ướt đẫm bởi tham ái.

อสฺสาทิตนฺติ อสฺสาทํ อิตํ อุปคตํ. เตนาห ‘‘อสฺสาทวนฺต’’นฺติ. สุขทุกฺขนฺติ อิฏฺฐานิฏฺฐํ. อนฺวยตีติ อนฺวโย, เหตุ. ผสฺโสติ อนฺวโย เอตสฺสาติ ผสฺสนฺวยนฺติ อาห – ‘‘ผสฺสเหตุก’’นฺติ. ‘‘อวิรุทฺธ’’อิติ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโส.

"Assāditaṃ" có nghĩa là đã đi đến, đã đạt đến vị ngọt. Do đó, ngài nói "có vị ngọt". "Lạc và khổ" có nghĩa là điều khả ái và không khả ái. "Anvayati" (đi theo) nên là "anvayo" (sự đi theo), tức là nhân. "Phassanvayaṃ" có nghĩa là "xúc là nhân của nó", nên ngài nói "có xúc làm nhân". "Aviruddha" là sự chỉ định với việc lược bỏ biến cách.

ปปญฺจสญฺญาติ [Pg.301] ตณฺหาทิสมธูปสํหตสญฺญา. เตนาห ‘‘กิเลสสญฺญาย ปปญฺจสญฺญา นาม หุตฺวา’’ติ. ปปญฺจสญฺญา เอเตสํ อตฺถีติ ปปญฺจสญฺญา, อิตรีตรา นรา. ปปญฺจยนฺตาติ สํสาเร ปปญฺจํ จิรายนํ กโรนฺตา. สญฺญิโนติ เคหสฺสิตสญฺญาย สญฺญาวนฺโต. มโนมยํ วิตกฺกนฺติ เกวลํ มนสา สมฺภาวิตํ มิจฺฉาวิตกฺกํ. อิรียตีติ อิริยํ ปฏิปตฺตึ อิรียติ ปฏิปชฺชติ.

"Papañcasaññā" (tưởng hý luận) là tưởng được cấu thành bởi mật ong của tham ái v.v. Do đó, ngài nói "tưởng phiền não trở thành cái gọi là tưởng hý luận". "Papañcasaññā" (những người có tưởng hý luận) là những người có tưởng hý luận này, tức là những người phàm phu. "Papañcayanti" (họ hý luận) có nghĩa là họ làm cho sự hý luận kéo dài trong vòng luân hồi. "Saññino" (những người có tưởng) là những người có tưởng liên hệ đến đời sống tại gia. "Tầm do ý tạo ra" là tà tầm được hình thành chỉ bởi ý. "Irīyati" (hành động) có nghĩa là thực hành sự thực hành, tức là oai nghi.

สุฏฺฐุ ภาวิโตติ สุฏฺฐุภาวํ สุภาวนํ อิโต ภาวิตภาวิโต. ผุฏฺฐสฺส จิตฺตนฺติ เตน ยถาวุตฺตผสฺเสน ผุฏฺฐํ อสฺส จิตฺตํ. น วิกมฺปเต กฺวจีติ กิสฺมิญฺจิ อิฏฺฐานิฏฺฐารมฺมเณ น กมฺปติ. ปารคาติ ปารคามิโน ภวถ.

"Được tu tập tốt đẹp" có nghĩa là đã được tu tập đến trạng thái tốt đẹp, sự tu tập tốt đẹp. "Tâm của người được xúc chạm" có nghĩa là tâm của người ấy được xúc chạm bởi xúc đã được nói đến. "Không dao động ở bất cứ đâu" có nghĩa là không dao động trước bất kỳ cảnh khả ái hay không khả ái nào. "Pāragā" có nghĩa là hãy trở thành những người đến bờ kia.

อทนฺตอคุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Không Điều Phục, Không Hộ Trì đã kết thúc.

๒. มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตวณฺณนา

2. Giải thích kinh Mālukyaputta

๙๕. อปสาเทตีติ ตชฺเชติ. อุสฺสาเทตีติ อุกฺกํเสติ. อยํ กิร เถโร มาลุกฺยปุตฺโต. ปมชฺชิตฺวาติ โยนิโสมนสิการสฺส อนนุยุชฺชเนน ปมชฺชิตฺวา.

95. "Apasādeti" (chê bai) có nghĩa là khiển trách. "Ussādeti" (khen ngợi) có nghĩa là tán dương. Vị trưởng lão này được cho là Mālukyaputta. "Đã phóng dật" có nghĩa là đã phóng dật do không thực hành như lý tác ý.

ยตฺราติ ปจฺจตฺตํ วจนาลงฺกาเร. นามาติ อสมฺภาวเน อปสาทนปกฺเข, อุสฺสาทนปกฺเข ปน สมฺภาวเน. กึ ชาตนฺติ กึ เตน มหลฺลกภาเวน ชาตนฺติ มหลฺลกภาวํ ติณายปิ อมญฺญมาโน วทติ. เตนาห ‘‘ยทิ…เป… อนุคฺคณฺหนฺโต’’ติ. อนุคฺคณฺหนฺโตติ อจินฺเตนฺโต. มาทิสานํ ภควโต โอวาโท อุปการาวโหติ เอตรหิ โอวาทญฺจ ปสํสนฺโต.

"Yatra" là một từ trang trí cho câu nói, ở ngôi thứ nhất. "Nāma" (quả thật) trong trường hợp chê bai thì có nghĩa là không thể có, còn trong trường hợp khen ngợi thì có nghĩa là có thể có. "Có gì xảy ra?" có nghĩa là "Có gì xảy ra với tình trạng già nua đó?", ông nói trong khi không coi tình trạng già nua ra gì, dù chỉ bằng một cọng cỏ. Do đó, ngài nói "nếu... v.v... không quan tâm". "Không quan tâm" có nghĩa là không suy nghĩ đến. Bây giờ, trong khi tán thán lời giáo huấn, (ông nói) rằng lời giáo huấn của Đức Thế Tôn mang lại lợi ích cho những người như chúng tôi.

‘‘อทิฏฺฐา อทิฏฺฐปุพฺพา’’ติอาทินา ปริกปฺปวเสน วุตฺตนิทสฺสนํ ‘‘ยถา เอเตสุ ฉนฺทาทโย น โหนฺติ, เอวมิตเรสุปิ ปริญฺญาเตสู’’ติ นยปฏิปชฺชนตฺถํ, เตสมฺปิ อิเมหิ สมาเนตพฺพตฺตา. เตน วุตฺตํ ‘‘สุปินกูปมา กามา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๓๔; ๒.๔๖; ปาจิ. ๔๑๗; จูฬว. ๖๕).

Ví dụ được nói đến bằng cách tưởng tượng qua câu "chưa từng thấy, chưa từng thấy trước đây" v.v. là để thực hành theo phương pháp rằng "giống như đối với những thứ này không có dục tham v.v., cũng vậy đối với những thứ khác đã được liễu tri", vì những thứ đó cũng phải được xem là tương đương với những thứ này. Do đó, đã được nói rằng "các dục vọng giống như một giấc mơ" (Ma. Ni. 1.234; 2.46; Pāci. 417; Cūḷava. 65).

จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตนฺติ จกฺขุวิญฺญาณสฺส รูปายตนํ ยตฺตโก คหณากาโร, ตตฺตกํ. กิตฺตกํ ปมาณนฺติ อตฺตสํเวทิยํ ปรสฺส น [Pg.302] ทิสิตพฺพํ, กปฺปนามตฺตํ รูปํ. เตนาห ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ หี’’ติอาทิ. รูเปติ รูปายตเน. รูปมตฺตเมวาติ นีลาทิเภทํ รูปายตนมตฺตํ, น นีลาทิ. วิเสสนิวตฺตนตฺโถ หิ อยํ มตฺต-สทฺโท. ยทิ เอวํ, เอว-กาโร กิมตฺถิโย? จกฺขุวิญฺญาณญฺหิ รูปายตเน ลพฺภมานมฺปิ นีลาทิวิเสสํ ‘‘อิทํ นีลํ นาม, อิทํ ปีตํ นามา’’ติ น คณฺหาติ. กุโต นิจฺจานิจฺจาทิสภาวตฺถนฺติ สํหิตสฺสปิ นิวตฺตนตฺถํ เอวการคฺคหณํ. เตนาห ‘‘น นิจฺจาทิสภาว’’นฺติ. เสสวิญฺญาเณหิปีติ ชวนวิญฺญาเณหิปิ.

"Trong cái được thấy bởi nhãn thức, chỉ là cái được thấy" có nghĩa là: đối với nhãn thức, sắc xứ được nắm bắt ở mức độ nào, thì chỉ có chừng đó. Mức độ đó là bao nhiêu? Là cái tự mình cảm nhận, không thể chỉ cho người khác thấy, là sắc chỉ do tưởng tượng. Do đó, ngài nói "vì nhãn thức..." v.v. "Trong sắc" có nghĩa là trong sắc xứ. "Chỉ là sắc" có nghĩa là chỉ là sắc xứ với các sự khác biệt như xanh v.v., chứ không phải là (bản chất) xanh v.v. Vì từ "matta" (chỉ là) này có ý nghĩa loại bỏ đặc tính. Nếu vậy, từ "eva" (chỉ) có ý nghĩa gì? Vì nhãn thức, mặc dù có được đặc tính xanh v.v. trong sắc xứ, nhưng không nắm bắt rằng "đây là màu xanh", "đây là màu vàng". Huống hồ là (nắm bắt) bản chất thường, vô thường v.v.? Việc dùng từ "eva" là để loại bỏ cả những gì được kết hợp. Do đó, ngài nói "không phải bản chất thường v.v.". "Bởi các thức khác" có nghĩa là bởi các tốc hành tâm.

ทิฏฺฐํ นาม จกฺขุวิญฺญาณํ รูปายตนสฺส ทสฺสนนฺติ กตฺวา. เตนาห ‘‘รูเป รูปวิชานน’’นฺติ. จกฺขุวิญฺญาณมตฺตเมวาติ ยตฺตกํ จกฺขุวิญฺญาณํ รูปายตเน คหณมตฺตํ, ตํมตฺตเมว เม สพฺพํ จิตฺตํ ภวิสฺสตีติ อตฺโถ. ‘‘ราคาทิรเหนา’’ติ วา ปาโฐ. ทิฏฺฐํ นาม ปทตฺถโต จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺฐํ รูปํ. ตตฺเถวาติ จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺฐมตฺเต รูเป. จิตฺตตฺตยํ ทิฏฺฐมตฺตํ นาม จกฺขุวิญฺญาณํ วิย ราคาทิวิรเหน ปวตฺตนโต. เตนาห ‘‘ยถา ต’’นฺติ อาทิ.

"Cái được thấy" chính là nhãn thức do sự thấy đối với sắc xứ. Do đó, ngài đã nói: "sự biết sắc ở trong sắc". "Chỉ là nhãn thức" có nghĩa là: Chừng nào nhãn thức chỉ là sự nắm bắt đối với sắc xứ, chừng đó toàn bộ tâm của ta sẽ chỉ là chừng ấy. Hoặc có bài đọc là "do sự vắng mặt của tham ái v.v...". Về mặt từ ngữ, "cái được thấy" là sắc được thấy bởi nhãn thức. "Ở ngay nơi ấy" nghĩa là ở trong sắc chỉ được thấy bởi nhãn thức. Ba loại tâm được gọi là "chỉ là cái được thấy" vì chúng diễn tiến giống như nhãn thức, do sự vắng mặt của tham ái v.v... Do đó, ngài đã nói: "giống như cái ấy" v.v...

มโนทฺวาราวชฺชเนน วิญฺญาตารมฺมณํ วิญฺญาตนฺติ อธิปฺเปตํ ราคาทิวิรเหน วิญฺเญยฺยโต. เตนาห ‘‘ยถา อาวชฺชเนนา’’ติอาทิ.

Đối tượng được biết bởi ý môn hướng tâm được hiểu là "cái được biết", vì nó cần được biết với sự vắng mặt của tham ái v.v... Do đó, ngài đã nói: "giống như bởi sự hướng tâm" v.v...

ตทาติ ตสฺมึ กาเล, น ตโต ปฏฺฐายาติ อยเมตฺถ อตฺโถติ ทสฺเสติ. ‘‘ทิฏฺฐมตฺต’’นฺติอาทินา เยสํ ราคาทีนํ นิวตฺตนํ อธิปฺเปตํ, เต ‘‘เตนา’’ติ เอตฺถ ต-สทฺเทน ปจฺจามสียนฺตีติ ‘‘เตน ราเคน วา รตฺโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถาติ วิสเย ภุมฺมํ, วิสยภาโว จ วิสยินา สมฺพนฺธวเสน อิจฺฉิตพฺโพติ วุตฺตํ ‘‘ปฏิพทฺโธ’’ติอาทิ.

"Khi ấy" có nghĩa là vào lúc đó, chứ không phải kể từ đó trở đi; đây là ý nghĩa được chỉ ra ở đây. Những tham ái v.v... mà sự chấm dứt của chúng được ngụ ý qua câu "chỉ là cái được thấy" v.v..., chúng được đề cập đến bằng đại từ "ta" trong câu "do đó". Do đó đã được nói rằng: "bị nhiễm bởi tham ái ấy" v.v... "Ở nơi ấy" là sở thuộc cách chỉ về đối tượng, và trạng thái đối tượng cần được hiểu theo mối liên hệ với chủ thể, do đó đã được nói là "bị ràng buộc" v.v...

สตีติ รูปสฺส ยถาสภาวสลฺลกฺขณา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตมนสิกาเรน อนุปฺปชฺชนโต น ทิสฺสติ นปฺปวตฺตติ. อชฺโฌสาติ อชฺโฌสาย. คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา อตฺตนิยกรเณน.

"Niệm" là niệm ghi nhận tự tánh của sắc. (Niệm ấy) bị thất lạc, không được thấy, không diễn tiến, do không sanh khởi bởi sự tác ý đến tướng khả ái. "Ajjhosā" có nghĩa là "ajjhosāya" (sau khi bám víu), (nghĩa là) sau khi nuốt chửng, sau khi hoàn tất, bằng cách biến nó thành của mình.

อภิชฺฌา จ วิเหสา จาติ กรณตฺเถ ปจฺจตฺตวจนนฺติ อาห – ‘‘อภิชฺฌาย จ วิเหสาย จา’’ติ. อตฺถวเสน วิภตฺติปริณาโมติ อาห – ‘‘อภิชฺฌาวิเหสาหี’’ติ. อาจินนฺตสฺสาติ วฑฺเฒนฺตสฺส. ปฏิสฺสโตติ ปติสฺสโต สพฺพตฺถ สติยา ยุตฺโต. เสวโต จาปีติ เอตฺถ จ-สทฺโท อปิ-สทฺโท จ นิปาตมตฺตนฺติ ‘‘เสวนฺตสฺส’’อิจฺเจว อตฺโถ วุตฺโต.

"Tham và ưu" là chủ cách ở ý nghĩa công cụ cách, ngài nói: "bởi tham và bởi ưu". Do sự biến đổi cách theo ý nghĩa, ngài nói: "bởi tham và ưu". "Của người tích lũy" có nghĩa là của người làm cho tăng trưởng. "Paṭissato" có nghĩa là có chánh niệm, luôn luôn hợp với niệm. Trong câu "sevato cāpi", từ "ca" và từ "api" chỉ là các tiểu từ, nên ý nghĩa được nói chỉ là "của người thực hành".

มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Mālukyaputta kết thúc.

๓. ปริหานสุตฺตวณฺณนา

3. Chú giải kinh Suy Giảm.

๙๖. ปริหานสภาวนฺติ [Pg.303] อนวชฺชธมฺเมหิ ปริหายนสภาวํ. อภิภวิตานีติ อภิภูตานิ นิพฺพิเสวนภาวากาเรน. สรสงฺกปฺปาติ ตสฺมึ ตสฺมึ วิสเย อนวฏฺฐิตภาเวน สงฺกปฺปา. สํโยชนิยาติ สํโยเชตพฺพา. สํโยชนานญฺหิ ปุนปฺปุนํ อุปฺปตฺติยา โอกาสํ เทนฺโต กิเลสชาตํ อธิวาเสติ นาม. กิเลโส เอว กิเลสชาตํ. อารมฺมณํ ปน จิตฺเต กโรนฺโต อธิวาเสติ นาม. ฉนฺทราคปฺปหาเนน น ปชหติ อารมฺมณํ, กิเลสํ ปน อนุปฺปตฺติธมฺมตาปาทเนน เอว. อภิภวิตํ อายตนนฺติ กถิตํ อธิวาสนาทินา. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปริหานธมฺโม โหตี’’ติ ธมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา ตํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสตี’’ติอาทินา ปุคฺคเลน ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน ธมฺโม ทสฺสิโต.

96. "Có tánh suy giảm" là có tánh suy giảm khỏi các pháp vô tội. "Bị áp đảo" là bị chế ngự theo cách không thực hành. "Các tầm có tham ái" là các tầm do trạng thái không đứng vững trong đối tượng này hay đối tượng kia. "Thuộc về kiết sử" là cần được liên kết. Thật vậy, người cho cơ hội để các kiết sử sanh khởi lặp đi lặp lại được gọi là dung dưỡng loại phiền não. Phiền não chính là loại phiền não. Còn người tạo ra đối tượng trong tâm được gọi là dung dưỡng. Người ấy không từ bỏ đối tượng bằng cách đoạn trừ dục tham, mà (từ bỏ) phiền não chỉ bằng cách làm cho nó có tánh không sanh khởi. "Xứ bị áp đảo" được nói đến qua sự dung dưỡng v.v... Sau khi hỏi về pháp: "Này các Tỳ khưu, thế nào là pháp suy giảm?", Đức Thế Tôn, khi phân tích điều đó, đã chỉ ra pháp qua cá nhân, với nền tảng là cá nhân, qua câu: "nếu vị Tỳ khưu ấy dung dưỡng điều đó" v.v...

ปริหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Suy Giảm kết thúc.

๔. ปมาทวิหารีสุตฺตวณฺณนา

4. Chú giải kinh Sống Phóng Dật.

๙๗. น ปิทหิตฺวา จกฺขุนฺทฺริยํ น ปิทหิตฺวา สญฺฉาทิตฺวา ฐิตสฺส. พฺยาสิญฺจตีติ กิเลเสหิ วิเสเสน อาสิญฺจติ. กิเลสตินฺตนฺติ กิเลเสหิ อวสฺสุตํ. ทุพฺพลปีติ ตรุณา น พลปฺปตฺตา. พลวปีติ อุพฺเพคา ผรณปฺปตฺตา จ ปีติ. ทรถปฺปสฺสทฺธีติ กายจิตฺตทรถวูปสมลกฺขณา ปสฺสทฺธิ. น อุปฺปชฺชนฺติ ปจฺจยปรมฺปราย อสิทฺธตฺตา. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปมาทวิหารี โหตี’’ติอาทินา ปุคฺคลํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปาโมชฺชํ น โหติ, ปาโมชฺชํ ชายตี’’ติอาทินา จ, ธมฺเมน ‘‘ปมาทวิหารี อปฺปมาทวิหารี’’ติ จ ปุคฺคโล ทสฺสิโต.

97. "Không che đậy nhãn căn" có nghĩa là của người sống không che đậy, không che chắn. "Thấm ướt" có nghĩa là thấm ướt một cách đặc biệt bởi các phiền não. "Ướt đẫm phiền não" là bị rỉ chảy bởi các phiền não. "Hỷ yếu ớt" là hỷ còn non, chưa đạt đến sức mạnh. "Hỷ mạnh mẽ" là hỷ dâng trào và lan khắp. "Khinh an lắng dịu sự bứt rứt" là khinh an có đặc tính làm lắng dịu sự bứt rứt của thân và tâm. Chúng không sanh khởi do chuỗi duyên không thành tựu. Sau khi hỏi về cá nhân qua câu: "Này các Tỳ khưu, thế nào là người sống phóng dật?" v.v..., và qua câu "hân hoan không có, hân hoan sanh khởi" v.v..., cá nhân được chỉ ra bằng pháp là "người sống phóng dật" và "người sống không phóng dật".

ปมาทวิหารีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Sống Phóng Dật kết thúc.

๕. สํวรสุตฺตวณฺณนา

5. Chú giải kinh Phòng Hộ.

๙๘. อิทนฺติ ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร’’ติ? อิทํ วจนํ. ปหาตพฺพธมฺมกฺขานวเสนาติ ปหาตพฺพธมฺมสฺเสว กถนํ วุตฺตํ. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร [Pg.304] โหตี’’ติ ธมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา’’ติอาทินา ธมฺโมว วิภตฺโต.

98. "Điều này" là lời nói này: "Này các Tỳ khưu, thế nào là không phòng hộ?". "Theo cách trình bày pháp cần đoạn trừ" có nghĩa là sự trình bày chính pháp cần đoạn trừ đã được nói đến. Sau khi hỏi về pháp: "Này các Tỳ khưu, thế nào là không phòng hộ?", chính pháp đã được phân tích qua câu: "Này các Tỳ khưu, có những sắc được nhận biết bởi mắt" v.v...

สํวรสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Phòng Hộ kết thúc.

๖. สมาธิสุตฺตวณฺณนา

6. Chú giải kinh Định.

๙๙. จิตฺเตกคฺคตายาติ สมถวเสน จิตฺเตกคฺคตาย. ปริหายมาเนติ ตสฺส อลาเภน ปริหายมาเน. กมฺมฏฺฐานนฺติ วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ, สมถเมว วา.

99. "Sự nhất tâm" là sự nhất tâm theo cách của chỉ. "Khi bị suy giảm" là khi bị suy giảm do không đạt được điều đó. "Đề mục" là đề mục thiền quán, hoặc chính là thiền chỉ.

๗. ปฏิสลฺลานสุตฺตวณฺณนา

7. Chú giải kinh Độc Cư.

๑๐๐. กมฺมฏฺฐานนฺติ สมถวิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ.

100. "Đề mục" là đề mục thiền chỉ và thiền quán.

๘-๙. ปฐมนตุมฺหากํสุตฺตาทิวณฺณนา

8-9. Chú giải kinh Na Tumhākaṃ thứ nhất v.v...

๑๐๑-๑๐๒. อุปมํ ปริวาเรตฺวาติ อุปมํ ปริหริตฺวา. สุทฺธิกวเสนาติ อุปมาย วินา เกวลเมว.

101-102. "Sau khi loại bỏ ví dụ" có nghĩa là sau khi bỏ qua ví dụ. "Theo cách thuần túy" có nghĩa là chỉ đơn thuần, không có ví dụ.

๑๐. อุทกสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải kinh Udaka.

๑๐๓. อุทโกติ ตสฺส นามํ. เวทํ ญาณํ. สพฺพํ ชิตวาติ สพฺพชิ. อวขตนฺติ นิขตํ. อุจฺฉาทนธมฺโมติ อุจฺฉาเทตพฺพสภาโว. ปริมทฺทนธมฺโมติ ปริมทฺทิตพฺพสภาโว. ปริหโตติ ปริหริโต. โอทนกุมฺมาสูปจยุจฺฉาทนปริมทฺทนปเทหีติ วตฺตพฺพํ. อุจฺฉาทนํ วา ปริมทฺทนมตฺตเมวาติ กตฺวา น คหิตํ.

103. "Udaka" là tên của vị ấy. "Veda" là trí tuệ. "Sabbaji" (Toàn Thắng) là vì đã chiến thắng tất cả. "Đã đào xuống" là đã chôn vùi. "Pháp cần xoa bóp" là có tánh cần được xoa bóp. "Pháp cần chà xát" là có tánh cần được chà xát. "Đã được mang đi" là đã được loại bỏ. Cần phải nói là: "bởi sự tích tụ, xoa bóp, chà xát, và phết lên của cơm và cháo". Hoặc vì "sự xoa bóp" chỉ là "sự chà xát" nên đã không được đề cập.

อุทกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Udaka kết thúc.

สฬวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải Phẩm Sáu Xứ kết thúc.

ทุติโย ปณฺณาสโก.

Năm Mươi thứ hai.

๑๑. โยคกฺเขมิวคฺโค

11. Phẩm An Ổn Khỏi Các Ách.

๑. โยคกฺเขมิสุตฺตวณฺณนา

1. Chú giải kinh An Ổn Khỏi Các Ách.

๑๐๔. จตูหิ [Pg.305] โยเคหีติ กามโยคาทีหิ จตูหิ โยเคหิ. เขมิโนติ เขมวโต กุสลิโน. การณภูตนฺติ กตฺตพฺพอุปายสฺส การณภูตํ. ปริยายติ ปวตฺตึ นิวตฺติญฺจ ญาเปตีติ ปริยาโย, ธมฺโม จ โส ปริยตฺติธมฺมตฺตา ปริยาโย จาติ ธมฺมปริยาโย, ตํ ธมฺมปริยายํ. ยสฺมา ปน โส ตสฺสาธิคมสฺส การณํ โหติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘ธมฺมการณ’’นฺติ. ยุตฺตินฺติ สมถวิปสฺสนาธมฺมานีติ วา จตุสจฺจธมฺมานีติ วา. ‘‘ตสฺมา’’ติ ปทํ อุทฺธริตฺวา – ‘‘กสฺมา’’ติ การณํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘กึ อกฺขาตตฺตา, อุทาหุ ปหีนตฺตา’’ติ วิภชิตฺวา ปุจฺฉิ. ยสฺมา ปน ฉนฺทราคปฺปหานํ โยคกฺเขมิภาวสฺส การณํ, น กถนํ, ตสฺมา ‘‘ปหีนตฺตา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

104. Catūhi yogehīti (bởi bốn ách) tức là bởi bốn ách là dục ách và các ách tương tự. Kheminoti (vị an ổn) tức là vị có sự an ổn, vị thiện xảo. Kāraṇabhūtanti (là nền tảng) tức là là nền tảng của phương tiện nên được thực hành. Pariyāyati pavattiṃ nivattiñca ñāpetīti pariyāyo (pháp môn là làm cho biết được sự diễn tiến và sự chấm dứt), và pháp ấy là pháp môn do là pháp học nên là dhammapariyāyo (pháp môn về Giáo pháp), taṃ dhammapariyāyaṃ (pháp môn về Giáo pháp ấy). Hơn nữa, vì lẽ pháp môn ấy là nguyên nhân cho sự chứng ngộ ấy nên được nói là dhammakāraṇaṃ (nguyên nhân của pháp). Yuttinti (điều thích hợp) là các pháp về chỉ và quán hoặc là các pháp về Tứ đế. Sau khi nêu lên từ tasmā (do vậy), vị ấy đã hỏi về nguyên nhân là kasmā (tại sao) rồi phân tích và hỏi rằng: Kiṃ akkhātattā, udāhu pahīnattā (có phải do đã được thuyết giảng hay là do đã được đoạn tận)? Hơn nữa, vì lẽ sự đoạn tận tham dục là nguyên nhân cho trạng thái an ổn khỏi các ách chứ không phải là sự thuyết giảng, do vậy lời là pahīnattā (do đã được đoạn tận) và các lời tương tự đã được nói đến.

โยคกฺเขมิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về kinh An Ổn Khỏi Các Ách đã kết thúc.

๒-๑๐. อุปาทายสุตฺตาทิวณฺณนา

2-10. Giải về kinh Chấp Thủ và các kinh khác

๑๐๕-๑๑๓. เวทนาสุขทุกฺขนฺติ เวทนาสงฺขาตํ สุขญฺจ ทุกฺขญฺจ กถิตํ. ‘‘อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ วุตฺตตฺตา วิมุตฺติสุขสฺส จ สฬายตนทุกฺขสฺส จ กถิตตฺตา วิวฏฺฏสุขํ เจตฺถ กถิตเมวาติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. กามํ ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, น อายตนวเสน. เอตฺถ ปน วตฺตพฺพํ อตฺถชาตํ ขนฺธิยวคฺเค วุตฺตนยเมวาติ.

105-113. Vedanāsukhadukkhanti (lạc và khổ của thọ) tức là lạc và khổ được gọi là thọ đã được nói đến. Do đã được nói rằng: Ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ (lạc và khổ ở nội tâm), và do lạc của sự giải thoát và khổ của sáu xứ đã được nói đến nên có thể được hiểu rằng lạc siêu thế cũng đã được nói đến ở đây. Thật vậy, ở phẩm Uẩn, lời giảng dạy đã đến theo phương diện các uẩn, không phải theo phương diện các xứ. Tuy nhiên, ở đây, ý nghĩa cần được nói đến là theo phương pháp đã được nói ở phẩm Uẩn.

อุปาทายสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về kinh Chấp Thủ và các kinh khác đã kết thúc.

โยคกฺเขมิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về phẩm An Ổn Khỏi Các Ách đã kết thúc.

๑๒. โลกกามคุณวคฺโค

12. Phẩm Thế Gian Và Dục Vọng

๑-๒. ปฐมมารปาสสุตฺตาทิวณฺณนา

1-2. Giải về kinh Bẫy Của Ác Ma Thứ Nhất và các kinh khác

๑๑๔-๑๑๕. อาวสติ เอตฺถ กิเลสมาโรติ อาวาโส. กามคุณอชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ. กิเลสมารสฺส อาวาสํ คโต [Pg.306] วสํ คโต. ติวิธสฺสาติ ปปญฺจสญฺญาสงฺขาตสฺส ติวิธสฺสปิ มารสฺส. ตโต เอว เทวปุตฺตมารสฺสปิ วสํ คโตติ สกฺกา วิญฺญาตุํ.

114-115. Āvāso (trú xứ) là nơi mà ác ma phiền não trú ngụ ở đấy. Các xứ nội và ngoại là các dục. Đã đi đến trú xứ của ác ma phiền não, đã đi đến sự cai quản. Tividhassa (của ba loại) tức là của ba loại ác ma được gọi là tưởng hý luận. Chính do từ đó, có thể được hiểu rằng đã đi đến sự cai quản của cả Thiên tử ma.

ปฐมมารปาสสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về kinh Bẫy Của Ác Ma Thứ Nhất và các kinh khác đã kết thúc.

๓. โลกนฺตคมนสุตฺตวณฺณนา

3. Giải về kinh Đi Đến Tận Cùng Thế Gian

๑๑๖. โลกิยนฺติ เอตฺถ สตฺตกายภูตคามาทีติ โลโก, จกฺกวาโฬ. สงฺขาโร ปน ลุชฺชนปลุชฺชนฏฺเฐน โลโก. อนฺตนฺติ โอสานํ. สพฺพญฺญุตญฺญาเณน สํสนฺทิตฺวาติ สพฺพญฺญุตญฺญาณคติยา สมาเนตฺวา อวิโรเธตฺวา. โถเมสฺสามีติ ปสํสิสฺสามิ.

116. Loko (thế gian) là nơi mà các loài hữu tình, các loài thực vật, v.v... được nhìn thấy ở đấy, là thế giới. Hơn nữa, saṅkhāro (pháp hữu vi) là thế gian theo ý nghĩa bị hư hoại và tan rã. Antanti (tận cùng) là sự kết thúc. Sabbaññutaññāṇena saṃsanditvāti (sau khi đã đối chiếu với Nhất thiết trí) tức là sau khi đã làm cho tương đương, đã làm cho không mâu thuẫn với tiến trình của Nhất thiết trí. Thomessāmi (tôi sẽ tán dương) tức là tôi sẽ ca ngợi.

เอวํสมฺปตฺติกนฺติ เอวํสมฺปชฺชนกํ เอวํปสฺสิตพฺพํ อิทํ มม อชฺเฌสนํ. เตนาห ‘‘อีทิสนฺติ อตฺโถ’’ติ. ชานํ ชานาตีติ สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ชานิตพฺพํ ชานาติ เอว. น หิ ปเทสญฺญาเณ ฐิโต ชานิตพฺพํ สพฺพํ ชานาติ. อุกฺกฏฺฐนิทฺเทเสน หิ อวิเสสคฺคหเณน จ ‘‘ชาน’’นฺติ อิมินา นิรวเสสํ เญยฺยชาตํ ปริคฺคยฺหตีติ ตพฺพิสยาย ชานนกิริยาย สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว กรณํ ภวิตุํ ยุตฺตํ. ปกรณวเสน ‘‘ภควา’’ติ ปทสนฺนิธาเนน จ อยมตฺโถ วิภาเวตพฺโพ. ปสฺสิตพฺพเมว ปสฺสตีติ ทิพฺพจกฺขุ-ปญฺญาจกฺขุ-ธมฺมจกฺขุ-พุทฺธจกฺขุ-สมนฺตจกฺขุ-สงฺขาเตหิ ญาณจกฺขูหิ ปสฺสิตพฺพํ ปสฺสติ เอว. อถ วา ชานํ ชานาตีติ ยถา อญฺเญ สวิปลฺลาสา กามรูปปริญฺญาวาทิโน ชานนฺตาปิ วิปลฺลาสวเสน ชานนฺติ, น เอวํ ภควา. ภควา ปน ปหีนวิปลฺลาสตฺตา ชานนฺโต ชานาติ เอว, ทิฏฺฐิทสฺสนสฺส อภาวา ปสฺสนฺโต ปสฺสติ เอวาติ อตฺโถ.

Evaṃsampattikanti (sự thành tựu như vậy) là lời thỉnh cầu này của tôi được thành tựu như vậy, nên được thấy như vậy. Do đó, ngài đã nói: Īdisanti attho (có ý nghĩa là dường ấy). Jānaṃ jānāti (vị biết, biết) tức là biết điều cần được biết bằng Nhất thiết trí. Vị đứng ở trí tuệ cục bộ thì không biết tất cả điều cần được biết. Do sự chỉ dẫn cao tột và do sự lĩnh hội không phân biệt, bởi từ jānaṃ (vị biết) này, toàn bộ các pháp cần được biết được bao gồm. Đối với hành động biết có đối tượng là các pháp ấy thì chỉ có Nhất thiết trí là thích hợp để trở thành công cụ. Ý nghĩa này cần được làm cho rõ ràng theo văn mạch và theo sự gần gũi của từ bhagavā (Đức Thế Tôn). Passaṃ passati (vị thấy, thấy) có nghĩa là vị ấy thấy điều cần được thấy, tức là thấy điều cần được thấy bằng các nhãn quan của trí tuệ được gọi là thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn, và toàn nhãn. Hoặc là, jānaṃ jānāti (vị biết, biết) có nghĩa là giống như những người khác có sự điên đảo, là những người chủ trương về sự liễu tri dục và sắc, dầu có biết nhưng họ biết theo cách điên đảo, Đức Thế Tôn thì không như vậy. Trái lại, Đức Thế Tôn do đã đoạn tận sự điên đảo nên trong khi biết, Ngài thật sự biết. Do không có sự thấy của tà kiến nên trong khi thấy, Ngài thật sự thấy.

ทสฺสนปริณายกฏฺเฐนาติ ยถา จกฺขุ สตฺตานํ ทสฺสนตฺถํ ปริเณติ สาเธติ, เอวํ โลกสฺส ยาถาวทสฺสนสาธนโตปิ ทสฺสนกิจฺจปริณายกฏฺเฐน จกฺขุภูโต, ปญฺญาจกฺขุมยตฺตา วา สยมฺภูญาเณน ปญฺญาจกฺขุํ ภูโต ปตฺโตติ วา จกฺขุภูโต. ญาณภูโตติ เอตสฺส จ เอวเมว อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ธมฺมา วา โพธิปกฺขิยา, เตหิ อุปฺปนฺนตฺตา โลกสฺส จ ตทุปฺปาทนโต อนญฺญสาธารณํ วา ธมฺมํ ปตฺโต อธิคโตติ ธมฺมภูโต. ‘‘พฺรหฺมา’’วุจฺจติ เสฏฺฐฏฺเฐน มคฺคญาณํ, เตน อุปฺปนฺนตฺตา โลกสฺส [Pg.307] จ ตทุปฺปาทนโต ตญฺจ สยมฺภูญาเณน ปตฺโตติ พฺรหฺมภูโต. จตุสจฺจธมฺมํ วทตีติ วตฺตา. จิรํ สจฺจปฏิเวธํ ปวตฺเตนฺโต วทตีติ ปวตฺตา. อตฺถํ นีหริตฺวาติ ทุกฺขาทิอตฺถํ อุทฺธริตฺวา. ปรมตฺถํ วา นิพฺพานํ ปาปยิตา. อมตสจฺฉิกิริยํ สตฺเตสุ อุปฺปาเทนฺโต อมตํ ททาตีติ อมตสฺส ทาตา. โพธิปกฺขิยธมฺมานํ ตทายตฺตภาวโต ธมฺมสฺสามี. ปุนปฺปุนํ ยาจาเปนฺโต ภาริยํ กโรนฺโต ครุํ กโรติ นาม, ตถา ทุวิญฺเญยฺยํ กตฺวา กเถนฺโตปิ.

Dassanapariṇāyakaṭṭhenāti (do là người hướng dẫn cho sự thấy) có nghĩa là giống như con mắt hướng dẫn, thành tựu sự thấy cho các chúng sanh, cũng vậy, do là phương tiện cho sự thấy đúng như thật của thế gian, do là người hướng dẫn cho phận sự thấy nên là cakkhubhūto (vị đã trở thành con mắt). Hoặc do có được tuệ nhãn, hoặc do đã trở thành, đã đạt được tuệ nhãn bằng trí tuệ tự phát sanh nên là cakkhubhūto (vị đã trở thành con mắt). Ñāṇabhūtoti (vị đã trở thành trí tuệ), ý nghĩa của từ này cũng cần được hiểu theo cách tương tự. Hoặc dhammā (các pháp) là các pháp trợ Bồ-đề, do đã sanh lên từ các pháp ấy và do làm cho các pháp ấy sanh lên cho thế gian, hoặc do đã đạt được, đã chứng ngộ pháp không chung với người khác nên là dhammabhūto (vị đã trở thành Pháp). Maggañāṇaṃ (đạo tuệ) được gọi là brahmā theo ý nghĩa là cao cả, do đã sanh lên từ đạo tuệ ấy và do làm cho đạo tuệ ấy sanh lên cho thế gian, và do đã đạt được đạo tuệ ấy bằng trí tuệ tự phát sanh nên là brahmabhūto (vị đã trở thành Phạm thiên). Vattā (vị nói ra) là vị nói ra pháp Tứ đế. Pavattā (vị làm cho diễn tiến) là vị nói ra trong khi làm cho sự thông suốt chân lý được diễn tiến lâu dài. Atthaṃ nīharitvāti (sau khi đã nêu ra ý nghĩa) tức là sau khi đã rút ra ý nghĩa về khổ, v.v... Hoặc là vị làm cho đạt đến ý nghĩa tối hậu là Niết-bàn. Amatassa dātā (vị ban cho sự bất tử) là vị ban cho sự bất tử trong khi làm cho sự chứng ngộ bất tử sanh lên ở các chúng sanh. Dhammassāmī (vị chủ của Pháp) do các pháp trợ Bồ-đề tùy thuộc vào vị ấy. Vị làm cho trang trọng, tức là vị làm cho trở nên nặng nề bằng cách làm cho thỉnh cầu lập đi lập lại, cũng vậy, là vị nói ra sau khi đã làm cho trở nên khó hiểu.

จกฺขุนา วิชฺชมาเนน โลกสญฺญี โหติ, น ตสฺมึ อสติ. น หิ อชฺฌตฺติกายตนวิรเหน โลกสมญฺญา อตฺถิ. เตนาห ‘‘จกฺขุญฺหิ โลโก’’ติอาทิ. อปฺปหีนทิฏฺฐีติ อสมูหตสกฺกายทิฏฺฐิโก ฆนวินิพฺโภคํ กาตุํ อสกฺโกนฺโต สมุทายํ วิย อวยวํ ‘‘โลโก’’ติ สญฺชานาติ เจว มญฺญติ จ. ตถาติ อิมินา ‘‘โลโกติ สญฺชานาติ เจว มญฺญติ จา’’ติ ปทตฺตยํ อากฑฺฒติ. ตสฺสาติ ปุถุชฺชนสฺส, จกฺกวาฬโลกสฺส วา. จกฺขาทิเมว หิ สโหกาเสน ‘‘จกฺกวาโฬ’’ติ ปุถุชฺชโน สญฺชานาติ. คมเนนาติ ปทสา คมเนน. น สกฺกา เตสํ อนนฺตตฺตา. ลุชฺชนฏฺเฐนาติ อภิสงฺขารโลกวเสน โลกสฺส อนฺตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตสฺส อนฺโต นาม นิพฺพานํ. ตํ ปตฺตุํ สกฺกา สมฺมาปฏิปตฺติยา ปตฺตพฺพตฺตา. จกฺกวาฬโลกสฺส ปน อนฺโต นาม, นตฺถิ ตสฺส คมเนน อปฺปตฺตพฺพตฺตา.

Do có con mắt hiện hữu nên có tưởng về thế gian, không phải khi không có nó. Thật vậy, không có danh xưng thế gian khi thiếu vắng nội xứ. Do đó, Ngài nói: “Con mắt chính là thế gian” v.v… ‘Người chưa đoạn trừ tà kiến’ là người có thân kiến chưa được nhổ bật gốc, không thể thực hiện việc phân tích khối đặc, nhận biết và cho rằng một bộ phận giống như là toàn thể là ‘thế gian’. Bằng từ ‘như vậy’, câu này dẫn chiếu đến ba cụm từ ‘nhận biết là thế gian và cho rằng là thế gian’. ‘Của điều ấy’ là của phàm phu, hoặc của thế giới luân hồi. Thật vậy, phàm phu nhận biết chính con mắt v.v… cùng với không gian là ‘thế giới luân hồi’. ‘Bằng sự đi’ là bằng sự đi bộ. Không thể được, vì chúng là vô tận. ‘Với ý nghĩa là hoại diệt’ được nói để chỉ ra sự tận cùng của thế gian theo nghĩa là thế gian hành. Sự tận cùng của nó chính là Nibbāna. Điều ấy có thể đạt đến được, vì có thể đạt được bằng sự thực hành chân chánh. Còn sự tận cùng của thế giới luân hồi thì không có, vì không thể đạt đến được bằng sự đi.

อิเมหิ ปเทหีติ อิเมหิ วากฺยวิภาเคหิ ปเทหิ. ตานิ ปน อกฺขรสมุทายลกฺขณานีติ อาห ‘‘อกฺขรสมฺปิณฺฑเนหี’’ติ. ปาฏิเยกฺกอกฺขเรหีติ ตสฺมึ ตสฺมึ ปเท ปฏินิยตสนฺนิเวเสหิ วิสุํ วิสุํ จิตฺเตน คยฺหมาเนหิ อกฺขเรหีติ อตฺโถ.

‘Bởi những câu này’ là bởi những câu là các phần của câu nói. Tuy nhiên, chúng có đặc tính là sự tập hợp của các chữ cái, nên nói là ‘bởi những sự gom góp các chữ cái’. ‘Bởi các chữ cái riêng lẻ’ có nghĩa là bởi các chữ cái trong mỗi câu tương ứng, với sự sắp xếp cố định, được tâm nắm bắt một cách riêng biệt.

คมนฏฺเฐน ‘‘ปณฺฑา’’ วุจฺจติ ปญฺญา, ตาย อิโต คโต ปตฺโตติ ปณฺฑิโต, ปญฺญวา. มหาปญฺญตา นาม ปฏิสมฺภิทาวเสน เวทิตพฺพาติ อาห ‘‘มหนฺเต อตฺเถ’’ติอาทิ. ยถา ตนฺติ เอตฺถ ตนฺติ นิปาตมตฺตํ ปฐมวิกปฺเป, ทุติยวิกปฺเป ปน ปจฺจามสนนฺติ อาห ‘‘ตํ พฺยากต’’นฺติ.

Với ý nghĩa là đi đến, trí tuệ (paññā) được gọi là ‘paṇḍā’; người đã đi, đã đạt đến từ đây nhờ vào trí tuệ ấy là bậc hiền trí (paṇḍito), là người có trí tuệ. Trí tuệ vĩ đại nên được hiểu theo nghĩa là các tuệ phân tích, nên nói là ‘những ý nghĩa vĩ đại’ v.v… ‘Yathā tanti’ (Như thế nào… như thế ấy), ở đây ‘tanti’ trong trường hợp thứ nhất chỉ là một tiểu từ; còn trong trường hợp thứ hai, nó có ý tham chiếu lại, nên nói là ‘điều ấy đã được giải thích’.

โลกนฺตคมนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Đi Đến Tận Cùng Thế Gian đã hoàn tất.

๔. กามคุณสุตฺตวณฺณนา

4. Giải Thích Kinh Dục Lạc

๑๑๗. เจตโสติ [Pg.308] กรเณ สามิวจนํ. จิตฺเตน สํผุสนํ นาม อนุภโวติ อาห ‘‘จิตฺเตน อนุภูตปุพฺพา’’ติ. อุตุตฺตยานุรูปตาวเสน ปาสาทตฺตยํ, ตํ วเสน ติวิธนาฏกเภโท. มโนรมฺมตามตฺเตน กามคุณํ กตฺวา ทสฺสิตํ, น กามวเสน. น หิ อภินิกฺขมนโต อุทฺธํ โพธิสตฺตสฺส กามวิตกฺกา ภูตปุพฺพา. เตนาห มาโร ปาปิมา –

117. ‘Bởi tâm’ là sở hữu cách được dùng theo nghĩa của công cụ cách. Sự tiếp xúc bằng tâm chính là sự kinh nghiệm, nên nói là ‘đã từng được kinh nghiệm bởi tâm’. Ba tòa lâu đài là tùy theo sự tương ứng với ba mùa; tùy theo đó mà có sự phân chia ba loại kịch nghệ. Điều này được trình bày như là một dục lạc chỉ đơn thuần vì tính chất khả ái của nó, chứ không phải theo nghĩa của dục vọng. Thật vậy, sau khi xuất gia, các tầm về dục chưa từng có đối với vị Bồ-tát. Do đó, ác ma Māra đã nói –

‘‘สตฺต วสฺสานิ ภควนฺตํ, อนุพนฺธึ ปทาปทํ;

โอตารํ นาธิคจฺฉิสฺสํ, สมฺพุทฺธสฺส สตีมโต’’ติ. (สุ. นิ. ๔๔๘);

“Bảy năm ròng con theo gót Thế Tôn, từng bước chân không rời; nhưng không tìm thấy cơ hội nào, ở bậc Chánh Đẳng Giác, bậc niệm tỉnh.” (Kinh Tập, 448);

เมตฺเตยฺโย นามาติอาทิ อนาคตารมฺมณทสฺสนมตฺตํ, น โพธิสตฺตสฺส เอวํ อุปฺปชฺชตีติ. อตฺตา ปิยายิตพฺพรูโป เอตสฺสาติ อตฺตรูโป, อุตฺตรปเท ปุริมปทโลเปนาติ ‘‘อตฺตโน หิตกามชาติเกนา’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. อตฺตรูเปนาติ วา ปีติโสมนสฺเสหิ คหิตสภาเวน ตุฏฺฐปหฏฺเฐน อุทคฺคุทคฺเคน. อปฺปมาโทติ อปฺปมชฺชนํ กุสลธมฺเมสุ อขณฺฑการิตาติ อาห ‘‘สาตจฺจกิริยา’’ติ. อโวสฺสคฺโคติ จิตฺตสฺส กามคุเณสุ อโวสฺสชฺชนํ ปกฺขนฺทิตุํ อปฺปทานํ. ปุริโม วิกปฺโป กุสลานํ ธมฺมานํ กรณวเสน ทสฺสิโต, ปจฺฉิโม อกุสลานํ อกรณวเสน. ทฺเว ธมฺมาติ อปฺปมาโท สตีติ ทฺเว ธมฺมา. อปฺปมาโท สติ จ ตถา ปวตฺตา จตฺตาโร กุสลธมฺมกฺขนฺธา เวทิตพฺพา. กตฺตพฺพาติ ปวตฺเตตพฺพา.

‘Vị tên là Metteyya’ v.v… chỉ là sự thấy đối tượng vị lai, chứ không phải nó khởi lên như vậy đối với vị Bồ-tát. ‘Attarūpo’ là người có bản ngã đáng được yêu mến; ý nghĩa ‘bởi người mong muốn lợi ích cho bản thân’ được nói đến do sự lược bỏ từ đầu trong vế sau của từ ghép. Hoặc ‘attarūpena’ là với bản chất được bao trùm bởi hỷ và ưu, hài lòng và vui mừng, hân hoan và phấn khởi. ‘Không dể duôi’ là không xao lãng, là sự thực hành không gián đoạn trong các thiện pháp, nên nói là ‘hành động liên tục’. ‘Không từ bỏ’ là sự không buông thả tâm vào các dục lạc, không cho nó cơ hội để lao vào. Trường hợp thứ nhất được trình bày theo nghĩa làm các pháp thiện, trường hợp sau theo nghĩa không làm các pháp bất thiện. ‘Hai pháp’ là không dể duôi và chánh niệm, hai pháp này. Không dể duôi và chánh niệm, diễn tiến như vậy, cần được hiểu là bốn uẩn thiện pháp. ‘Cần phải làm’ là cần phải thực hành.

ตสฺมึ อายตเนติ ตสฺมึ นิพฺพานสญฺญิเต การเณ ปฏิเวเธ. ตํ การณนฺติ ฉนฺนํ อายตนานํ การณํ. สฬายตนํ นิรุชฺฌติ เอตฺถาติ สฬายตนนิโรโธ วุจฺจติ นิพฺพานํ. เตนาห ‘‘นิพฺพานํ. ตํ สนฺธายา’’ติอาทิ. นิพฺพานสฺมินฺติ นิพฺพานมฺหิ.

‘Trong xứ ấy’ là trong nguyên nhân được gọi là Nibbāna, trong sự chứng ngộ. ‘Nguyên nhân ấy’ là nguyên nhân của sáu xứ. ‘Nơi sáu xứ diệt tận’ được gọi là sự diệt tận của sáu xứ (saḷāyatananirodho), tức là Nibbāna. Do đó, có nói rằng: “Nibbāna. Nhắm đến điều đó” v.v… ‘Nibbānasmiṃ’ có nghĩa là ‘trong Nibbāna’ (nibbānamhi).

กามคุณสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Dục Lạc đã hoàn tất.

๕-๖. สกฺกปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา

5-6. Giải Thích Kinh Đế Thích Vấn v.v…

๑๑๘-๑๑๙. ทิฏฺเฐติ ปจฺจกฺขภูเต. ธมฺเมติ อุปาทานกฺขนฺธธมฺเม. ตตฺถ หิ อตฺตาติ ภวติ สญฺญา ทิฏฺฐิ จาติ อตฺตภาวสญฺญา. เตนาห – ‘‘ทิฏฺเฐว [Pg.309] ธมฺเมติ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว’’ติ. ‘‘ตนฺนิสฺสิต’’นฺติ เอตฺถ ตํ-สทฺเทน เหฏฺฐา อภินนฺทนาทิปริยาเยน วุตฺตา ตณฺหา ปจฺจามฏฺฐาติ อาห – ‘‘ตณฺหานิสฺสิต’’นฺติ. ตํ อุปาทานํ เอตสฺสาติ ตทุปาทานํ. เตนาห – ‘‘ตํคหณ’’นฺติอาทิ. ตณฺหุปาทานสงฺขาตํ คหณํ เอตสฺสาติ ตํคหณํ. ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว ปญฺจเม วุตฺตนยตฺตา.

118-119. ‘Trong những gì được thấy’ là trong những gì đã trở thành trực tiếp. ‘Trong các pháp’ là trong các pháp thuộc thủ uẩn. Thật vậy, ở đó, tưởng và kiến ‘đây là tự ngã’ khởi lên, đó là tưởng về tự thể. Do đó, có nói rằng – “‘trong các pháp được thấy’ có nghĩa là trong chính tự thể này”. Trong câu ‘nương tựa vào điều đó’, từ ‘điều đó’ (taṃ) tham chiếu lại ái đã được nói ở dưới qua các từ đồng nghĩa như ‘sự hoan hỷ’, nên nói là – ‘nương tựa vào ái’. ‘Sự chấp thủ ấy là của nó’ là ‘tadupādānaṃ’. Do đó, có nói rằng – ‘sự nắm giữ ấy’ v.v… ‘Sự nắm giữ được gọi là ái và thủ là của nó’ là ‘taṃgahaṇaṃ’. Câu thứ sáu thì rõ ràng do phương pháp đã được nói ở câu thứ năm.

สกฺกปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Đế Thích Vấn v.v… đã hoàn tất.

๗. สาริปุตฺตสทฺธิวิหาริกสุตฺตวณฺณนา

7. Giải Thích Kinh Về Vị Đệ Tử Cùng Sống Với Ngài Sāriputta

๑๒๐. ฆเฏสฺสตีติ ปุพฺเพนาปรํ ฆฏิตํ สมฺพนฺธํ กริสฺสติ. วิจฺเฉทนฺติ พฺรหฺมจริยสฺส วิโรธิปจฺจยสมุปฺปตฺติยา อุจฺเฉทํ.

120. ‘Sẽ nỗ lực’ là sẽ tạo ra một sự kết nối, liên kết điều trước với điều sau. ‘Sự gián đoạn’ là sự cắt đứt phạm hạnh do sự phát sinh của các duyên đối nghịch.

๘. ราหุโลวาทสุตฺตวณฺณนา

8. Giải Thích Kinh Giáo Giới Rāhula

๑๒๑. เย ธมฺมา สมฺมเทว ภาวิตา พหุลีกตา วิมุตฺติยา อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยาย สํวตฺตนฺติ, เต สทฺธาทโย สมฺภารา วิมุตฺติปริปาจนิยาติ อธิปฺเปตา. ปริปาเจนฺตีติ ปริปากํ ปริณามํ คเมนฺติ. ธมฺมาติ การณภูตา ธมฺมา. วิสุทฺธิการณวเสนาติ วิสุทฺธิการณตาวเสน, สา ปน สทฺธินฺทฺริยาทีนํ การณโต วิสุทฺธิ. ยถา นาม ชาติสมฺปนฺนสฺส ขตฺติยกุมารสฺส วิปกฺขวิคเมน ปกฺขสงฺคเหน ปวตฺติฏฺฐานสมฺปตฺติยา จ ปริสุทฺธิ โหติ, เอวเมวํ ทฏฺฐพฺพาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘วุตฺตํ เหต’’นฺติอาทิมาห.

121. Những pháp nào được tu tập, được làm cho sung mãn một cách chân chánh, đưa đến sự giải thoát, đến sự chứng ngộ A-la-hán quả, những pháp ấy, các tư lương bắt đầu bằng tín, được hiểu là ‘làm cho chín muồi để giải thoát’. ‘Làm cho chín muồi’ là chúng đưa đến sự chín muồi, sự thành tựu. ‘Các pháp’ là các pháp làm nhân. ‘Do là nhân của sự thanh tịnh’ là do trạng thái là nhân của sự thanh tịnh; và đó là sự thanh tịnh do nhân là các tín quyền v.v… Để chỉ ra rằng điều này cần được thấy giống như sự trong sạch của một hoàng tử dòng Sát-đế-lỵ có dòng dõi cao quý có được nhờ sự loại bỏ đối thủ, sự tập hợp đồng minh, và sự đạt được địa vị cai trị, Ngài đã nói: “Thật vậy, điều này đã được nói” v.v…

อสฺสทฺธาทโยปิ ปุคฺคลา สทฺธาทีนํ ยาวเทว ปริหานาย โหนฺติ, สทฺธาทโย ปาริปูริยาว, ตถา ปสาทนิยสุตฺตนฺตาทิปจฺจเวกฺขณา, ปสาทนิยสุตฺตนฺตา นาม สมฺปสาทนียสุตฺตาทโย. สมฺมปฺปธาเนติ สมฺมปฺปธานสุตฺตนฺเต. สติปฏฺฐาเนติ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน. ฌานวิโมกฺเขติ ฌานานิ เจว วิโมกฺเข จ อุทฺทิสฺส ปวตฺตสุตฺตนฺเต. คมฺภีรญาณจริเยติ ขนฺธายตนธาตุปฏิจฺจสมุปฺปาทปฏิสํยุตฺตสุตฺตนฺเต.

Cả những người không có đức tin v.v... cũng chỉ đưa đến sự suy giảm của đức tin v.v..., còn những người có đức tin v.v... chỉ đưa đến sự viên mãn. Tương tự như thế là việc quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín v.v... Các kinh tạng đáng tịnh tín tức là kinh Sampasādanīya v.v... Sammappadhāne (Chánh Cần) tức là các kinh về Chánh Cần. Satipaṭṭhāne (Niệm Xứ) tức là bốn Niệm Xứ. Jhānavimokkhe (Thiền và Giải Thoát) tức là các kinh được thuyết giảng nhắm đến các tầng thiền và các sự giải thoát. Gambhīrañāṇacariye (Tri kiến và Hạnh thâm sâu) tức là các kinh tương ưng với uẩn, xứ, giới, và duyên khởi.

กลฺยาณมิตฺตตาทโยติ กลฺยาณมิตฺตตา สีลสํวโร อภิสลฺเลขกถา วีริยารมฺโภ นิพฺเพธิกปญฺญาติ อิเม กลฺยาณมิตฺตาทโย ปญฺจ ธมฺมา, เย ‘‘อิธ, เมฆิย, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหตี’’ติอาทินา อุทาเน [Pg.310] (อุทา. ๓๑) กถิตา. โลกํ โวโลเกนฺตสฺสาติ อายสฺมโต ราหุลสฺส ตาสญฺจ เทวตานํ อินฺทฺริยปริปากํ ปสฺสนฺตสฺส. ตโต เยน อนฺธวนํ, ตตฺถ ทิวาวิหาราย มหาสมาคโม ภวิสฺสตีติ. ตถา หิ วกฺขติ ‘‘เอตฺตกาติ คณนาวเสน ปริจฺเฉโท นตฺถี’’ติ.

Kalyāṇamittatādayo (thân cận thiện hữu v.v...) tức là năm pháp này: thân cận thiện hữu, thu thúc trong giới, câu chuyện về sự khắc khổ, tinh tấn nỗ lực, và trí tuệ thể nhập. Các pháp này đã được nói đến trong kinh Udāna (Phật Tự Thuyết, trang 31) bắt đầu bằng câu: “Này Meghiya, ở đây, vị Tỳ khưu có bạn lành...”. Lokaṃ volokentassa (khi đang nhìn vào thế gian) tức là khi đang nhìn thấy sự thuần thục về các căn của tôn giả Rāhula và của các vị chư thiên ấy. Do đó, nơi nào có khu rừng Andhavana, ở đấy sẽ có cuộc hội họp lớn để an trú ban ngày. Thật vậy, sẽ được nói rằng: “ettakāti gaṇanāvasena paricchedo natthi” (không có sự giới hạn bằng cách đếm là ‘chừng ấy’).

รุกฺขปพฺพตนิสฺสิตา ภูมฏฺฐกา, อากาสจาริวิมานวาสิโน อนฺตลิกฺขฏฺฐกา. ธมฺมจกฺขุนฺติ เวทิตพฺพานิ จตุสจฺจธมฺมานํ ทสฺสนฏฺเฐน.

Rukkhapabbatanissitā (nương tựa cây cối và núi non) là các vị trời ở mặt đất. Ākāsacārivimānavāsino (di chuyển trên không, trú trong các lâu đài) là các vị trời ở hư không. Dhammacakkhuṃ (Pháp nhãn) nên được hiểu theo nghĩa là sự thấy được các pháp Tứ Thánh Đế.

ราหุโลวาทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Giáo Giới Rāhula đã hoàn tất.

โลกกามคุณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Dục Vọng Thế Gian đã hoàn tất.

๑๓. คหปติวคฺโค

13. Phẩm Gia Chủ

๑-๓. เวสาลีสุตฺตาทิวณฺณนา

1-3. Giải thích kinh Vesālī v.v...

๑๒๔-๑๒๖. ทฺวีสูติ อิมสฺมึ คหปติวคฺเค ปฐมทุติเยสุ ตติเย จ วุตฺตตฺถเมว ปาฐชาตํ อปุพฺพํ นตฺถีติ อตฺโถ.

124-126. Dvīsūti (trong hai kinh): Trong phẩm Gia Chủ này, ở kinh thứ nhất, thứ hai, và thứ ba, đoạn văn được nói đến có cùng ý nghĩa, không có gì mới lạ.

๔-๕. ภารทฺวาชสุตฺตาทิวณฺณนา

4-5. Giải thích kinh Bhāradvāja v.v...

๑๒๗-๑๒๘. กามํ อญฺเญปิ ปพฺพชิตา ยุตฺตกาเล ปิณฺฑํ อุลมานา จรนฺติเยว, อยํ ปน โอทริโต, เตเนว การเณน ปพฺพชิโตติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ปิณฺฑํ อุลมาโน’’ติอาทิมาห. ฆํสนฺโตวาติ ภูมิยํ ฆํสนฺโต เอว ปตฺตํ ฐเปติ. ปริกฺขีณนฺติ สมนฺตโต ปริกฺขีณํ. นาฬิโก …เป… ชาตํ, อติเรกปตฺตฏฺฐปนสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา อญฺญํ น คณฺหาติ. ‘‘อินฺทฺริยภาวนนฺติ จกฺขาทิปญฺจินฺทฺริยภาวน’’นฺติ เกจิ วทนฺติ, ตถา วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา อุปริวิปสฺสนํ วฑฺฒิตฺวาติ อธิปฺปาโย. อปเร ปน ‘‘สทฺธาปญฺจมานํ อินฺทฺริยานํ วเสน วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา เตน สุเขน อภิญฺญาปหานานํ สมฺปาทนวเสน อินฺทฺริยํ ภาเวตฺวา’’ติ วทนฺติ.

127-128. Mặc dù các vị xuất gia khác cũng đi khất thực vào thời điểm thích hợp, nhưng vị này lại là người tham ăn, và ngài đã nói “piṇḍaṃ ulamāno” (đang tìm kiếm vật thực) v.v... để chỉ ra rằng vị ấy đã xuất gia chính vì lý do đó. Ghaṃsantovā (vừa kéo lê) tức là đặt bát xuống trong khi đang kéo lê trên mặt đất. Parikkhīṇaṃ (đã cạn kiệt) tức là đã cạn kiệt hoàn toàn. Nāḷiko …pe… jātaṃ (một đấu... đã được sanh), vì việc đặt xuống một cái bát dư đã bị cấm, nên vị ấy không nhận thêm cái khác. Một số vị nói: “Indriyabhāvanaṃ (sự tu tập các căn) là sự tu tập năm căn bắt đầu từ nhãn căn”. Ý nghĩa là: sau khi đã chuyên tâm vào thiền quán, vị ấy phát triển thiền quán cao hơn. Tuy nhiên, những vị khác lại nói: “Sau khi đã chuyên tâm vào thiền quán thông qua năm căn bắt đầu từ tín căn, vị ấy tu tập các căn bằng sự an lạc ấy, theo cách thành tựu thắng trí và sự đoạn trừ”.

อุปสงฺกมตีติ [Pg.311] เอตฺถ ยถา โส ราชา อุปสงฺกมิ, ตํ อาคมนโต ปฏฺฐาย ทสฺเสตุํ ‘‘เถโร กิรา’’ติอาทิ อารทฺธํ. มหาปานํ นาม อญฺญํ กมฺมํ อกตฺวา ปานปสุโต หุตฺวา สตฺตาหํ ตทนุรูปปริชนสฺส สุราปิวนํ. เตนาห ‘‘มหาปานํ นาม ปิวิตฺวา’’ติ. สาลิถุเสหีติ รตฺตสาลิถุเสหิ. ฑยฺหมานํ วิย กิปิลฺลิกทํสนชาตาหิ ทุกฺขเวทนาหิ. มุขสตฺตีหิ วิชฺฌึสุ วลฺลภตาย. อิตฺถิโลโล หิ โส ราชา.

Ở đây, về từ upasaṅkamati (đến gần), để chỉ ra cách vị vua ấy đã đến gần như thế nào, bắt đầu từ lúc ngài đến, đoạn văn bắt đầu bằng “thero kirā” (tương truyền, vị trưởng lão...) đã được khởi đầu. Mahāpānaṃ (đại tiệc rượu) là việc uống rượu trong bảy ngày của đoàn tùy tùng thích hợp với việc đó, họ chỉ chuyên tâm vào việc uống rượu mà không làm công việc nào khác. Do đó, có câu nói “mahāpānaṃ nāma pivitvā” (sau khi đã uống trong đại tiệc rượu). Sālithusehi (bằng trấu) tức là bằng trấu của lúa sālī đỏ. Giống như đang bị đốt cháy bởi những cảm thọ đau đớn phát sinh từ việc bị kiến cắn. Họ đã đâm bằng những ngọn giáo miệng (lời nói) vì sự sủng ái. Vì vị vua ấy quả thật là người ham mê nữ sắc.

ปเวณินฺติ เตสํ สมาทานปเวณึ พฺรหฺมจริยปพนฺธํ. ปฏิปาเทนฺตีติ สมฺปาเทนฺติ. ครุการมฺมณนฺติ ครุกาตพฺพอารมฺมณํ, อวีติกฺกมิตพฺพารมฺมณนฺติ อตฺโถ. อสฺสาติ รญฺโญ. จิตฺตํ อโนตรนฺตนฺติ ปสาทวีถึ อโนตรนฺตํ อนุปคจฺฉนฺตํ. วิเหเฐตุนฺติ วิพาธิตุํ.

Paveṇiṃ (truyền thống) tức là truyền thống thọ trì của họ, sự liên tục của đời sống phạm hạnh. Paṭipādenti (thực hành) tức là thành tựu. Garukārammaṇaṃ (đối tượng đáng kính) tức là đối tượng cần được tôn trọng, có nghĩa là đối tượng không thể vượt qua. Assa (của người ấy) tức là của nhà vua. Cittaṃ anotarantan (tâm không đi vào) tức là không đi vào, không đạt đến lộ trình của sự tịnh tín. Viheṭhetuṃ (để làm phiền nhiễu) tức là để áp bức.

โลภสฺส อปราปรุปฺปตฺติยา พหุวจนวเสน ‘‘โลภธมฺมา’’ติ วุตฺตํ. อุปฺปชฺชนฺตีติปิ อตฺโถ เยว, ยสฺมา อุปฺปชฺชมาโน โลภธมฺโม อตฺตโน เหตุปจฺจเย ปริคฺคหาเปนฺโต ชานาเปนฺโต วิย สหติ ปวตฺตตีติ. อิมเมว กายนฺติ เอตฺถ สมูหตฺเถ เอว กาย-สทฺโท คพฺภาสยาทิฏฺฐาเนสุ อุปฺปชฺชนธมฺมสมูหวิสยตฺตา, อิตเร ปน กายูปลกฺขิตตาย ‘‘กาโย’’ติ เวทิตพฺพา. อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา.

Do sự sanh khởi liên tục của lòng tham, nên đã được nói ở số nhiều là “lobhadhammā” (các pháp tham). Uppajjanti (chúng sanh khởi) cũng chính là ý nghĩa, bởi vì pháp tham đang sanh khởi thì diễn tiến cùng với việc như thể làm cho biết và nắm bắt các nhân duyên của chính nó. Ở đây, trong câu “imameva kāyaṃ” (chính thân này), từ “kāya” (thân) có nghĩa là một tập hợp, vì nó đề cập đến tập hợp các pháp có tính chất sanh khởi ở những nơi như tử cung v.v... Còn các trường hợp khác, nên được hiểu là “kāyo” (thân) do được đặc trưng bởi thân. Điều này rõ ràng do phương pháp đã được nêu ở dưới.

ภารทฺวาชสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Bhāradvāja v.v... đã hoàn tất.

๖. โฆสิตสุตฺตวณฺณนา

6. Giải thích kinh Ghosita

๑๒๙. รูปา จ มนาปาติ นีลาทิเภทา รูปธมฺมา จ มนสา มนุญฺญา ปิยรูปา สํวิชฺชนฺติ, อิทญฺจ สุขเวทนียสฺส ผสฺสสฺส สภาวทสฺสนตฺถํ. เอวํ ‘‘รูปา จ มนาปา อุเปกฺขาเวทนิยา’’ติ เอตฺถาปิ ยถารหํ วตฺตพฺพํ. จกฺขุวิญฺญาณ…เป… ผสฺสนฺติ วุตฺตํ. อุปนิสฺสยโกฏิยา หิ จกฺขุวิญฺญาณสมฺปยุตฺตผสฺโส สุขเวทนีโย, น สหชาตโกฏิยา. เตนาห – ‘‘เอกํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ ชวนวเสน สุขเวทนา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เสสปเทสูติ ‘‘สํวิชฺชติ โข, คหปติ, โสตธาตู’’ติ อาคเตสุ ปญฺจสุ โกฏฺฐาเสสุ.

129. Rūpā ca manāpā (các sắc khả ý) tức là các sắc pháp được phân biệt như xanh v.v... và các sắc pháp làm cho tâm hài lòng, đáng yêu, đang hiện hữu. Và điều này là nhằm mục đích chỉ ra bản chất của xúc được cảm nhận là lạc. Tương tự như vậy, ở câu “rūpā ca manāpā upekkhāvedaniyā” (các sắc khả ý được cảm nhận là xả), cũng nên được nói một cách thích hợp. Cakkhuviññāṇa…pe… phassaṃ (nhãn thức... xúc) đã được nói đến. Thật vậy, theo phương diện y chỉ duyên (upanissaya), xúc tương ưng với nhãn thức được cảm nhận là lạc, chứ không phải theo phương diện câu sanh duyên (sahajāta). Do đó, có câu nói: “ekaṃ phassaṃ paṭicca javanavasena sukhavedanā uppajjati” (duyên theo một xúc, lạc thọ sanh khởi theo cách của tốc hành tâm). Sesapadesu (trong các đoạn còn lại) tức là trong năm phần được đề cập đến, như là: “saṃvijjati kho, gahapati, sotadhātū” (này gia chủ, có hiện hữu nhĩ giới...).

เตวีสติ [Pg.312] ธาตุโย กถิตา ฉนฺนํ ทฺวารานํ วเสน วิภชฺชคหเณน. วตฺถุนิสฺสิตนฺติ หทยวตฺถุนิสฺสิตํ. ปญฺจทฺวาเร วีสติ, มโนทฺวาเร ติสฺโส เอวํ เตวีสติ.

Hai mươi ba giới đã được nói đến bằng cách phân chia và tiếp nhận theo sáu môn. Vatthunissitaṃ (nương vào vật) tức là nương vào tâm vật (hadayavatthu). Ở năm môn có hai mươi, ở ý môn có ba, như vậy là hai mươi ba.

โฆสิตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ghosita đã hoàn tất.

๗-๘. หาลิทฺทิกานิสุตฺตาทิวณฺณนา

7-8. Giải thích kinh Hāliddikāni v.v...

๑๓๐-๑๓๑. ตํ อิตฺเถตนฺติ จกฺขุนา ยํ รูปํ ทิฏฺฐํ, ตํ อิตฺถนฺติ อตฺโถ. ตํ สุขเวทนิยนฺติ ตํ สุขเวทนาย อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจยภูตํ จกฺขุวิญฺญาณญฺเจว, โย จ ยถารหํ อุปนิสฺสยโกฏิยา วา, อนนฺตโร เจ อนนฺตรโกฏิยา วา, สหชาโต เจ สมฺปยุตฺตโกฏิยา วา, สุขเวทนาย ปจฺจโย ผสฺโส. ตํ สุขเวทนิยญฺจ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขเวทนาติ โยชนา. เอส นโย สพฺพตฺถ สพฺเพสุ เสเสสุ สตฺตสุ วาเรสุ. มโนธาตุเยว วา สมานาติ อภิธมฺมนเยน. สุตฺตนฺตนเยน ปน สุญฺญตฏฺเฐน นิสฺสตฺตนิชฺชีวฏฺเฐน จ มโนธาตุสมญฺญํ ลภเตว. อฏฺฐมํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา.

130-131. (Câu) “Điều ấy là khả ái” có nghĩa là: Sắc pháp nào được thấy bởi con mắt, điều ấy là khả ái. (Câu) “Điều ấy là cảm thọ lạc” có nghĩa là: Nhãn thức là duyên thuộc phương diện y chỉ cho lạc thọ, và xúc là duyên cho lạc thọ, hoặc là theo phương diện y chỉ tùy theo trường hợp, hoặc nếu là vô gián thì theo phương diện vô gián, hoặc nếu là đồng sanh thì theo phương diện tương ưng. Cách kết nối là: “Lạc thọ sanh khởi do duyên xúc và điều ấy là cảm thọ lạc”. Phương pháp này (áp dụng) ở khắp mọi nơi trong bảy trường hợp còn lại. Hoặc (câu) “tương tợ như ý giới” là theo phương pháp của Vi Diệu Pháp. Còn theo phương pháp của Kinh Tạng, nó vẫn nhận được tên gọi “ý giới” do ý nghĩa là tánh không, do ý nghĩa là vô ngã, vô mạng. Trường hợp thứ tám thì rõ ràng do phương pháp đã được nói ở dưới.

หาลิทฺทิกานิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Hāliddikāni v.v... đã hoàn tất.

๙. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา

9. Chú giải kinh Lohicca

๑๓๒. เตปิ มาณวกาตฺเวว วุตฺตา, น พฺราหฺมณกุมารา เอว. เสเลยฺยกานีติ อญฺญมญฺญํ สิลิสฺสนลงฺฆนกีฬนานิ.

132. Họ cũng được gọi là thanh niên, chứ không chỉ là con trai của Bà-la-môn. Seleyyakāni là những trò chơi ôm và nhảy qua nhau.

อุปฏฺฐานวเสน อิภํ หรนฺตีติ อิพฺภา, หตฺถิโคปกา. เต ปน นิหีนกุฏุมฺพสฺส โภคฺคํ อุปาทาย คหปติภาวํ อุปาทาย ‘‘คหปติกา’’ติปิ วุจฺจนฺตีติ อาห ‘‘คหปติกา’’ติ. กณฺหาติ กณฺหาภิชาติกา. รฏฺฐํ ภรนฺตีติ ยสฺมึ รฏฺเฐ วสนฺติ, ตสฺส รฏฺฐสฺส พลึ ภรเณน, อตฺตโน วา กุฏุมฺพสฺส ภรเณน ภรตา. ปริยายนฺตาติ ปริโต สํจรนฺตา กีฬนฺติ.

Ibbhā là những người chăn voi, vì họ dẫn dắt voi bằng cách phục vụ. Lại nữa, do chấp thủ tài sản của gia đình hạ tiện, do chấp thủ địa vị gia chủ, họ cũng được gọi là “gia chủ”, nên (chú giải) nói là “gia chủ”. Kaṇhā là những người thuộc dòng dõi hạ tiện. Bharata (người gánh vác) là những người gánh vác xứ sở bằng cách đóng thuế cho xứ sở mà họ đang sống, hoặc gánh vác gia đình của mình. Pariyāyanti là họ đi vòng quanh vui chơi.

สีลเชฏฺฐกาติ สีลปฺปธานา. เย ปุราณํ สรนฺติ, เต สีลุตฺตมา อเหสุํ. ทฺวารานิ จกฺขาทิทฺวารานิ.

Sīlajeṭṭhakā là những người có giới hạnh là chính. Những ai nhớ lại điều xưa cũ, họ đã là những người có giới hạnh tối thượng. Các cửa là các cửa như mắt, v.v...

อปกฺกมิตฺวา [Pg.313] อเปตา วิรหิตา หุตฺวา. วิสมานีติ วิคตสมานิ ทุจฺจริตสภาวานิ. นานาวิธทณฺฑา นานาวิธทณฺฑนิปาตา.

Apakkamitvā là đã rời xa, đã lìa bỏ. Visamāni là không đồng đều, có bản chất là ác hạnh. Nānāvidhadaṇḍā là sự giáng xuống của nhiều loại hình phạt khác nhau.

อนาหารกาติ กิญฺจิ อภุญฺชนกา. ปงฺโก วิย ปงฺโก, มลํ. ทนฺตปงฺโก ปุริมปทโลเปน ปงฺโกติ วุตฺโตติ ‘‘ปงฺโก นาม ทนฺตมล’’นฺติ วุตฺตํ. อเชหิ กาตพฺพกานํ อโกเปตฺวา กรณํ สมาทานวเสน วตํ. เอส นโย เสเสสุปิ. โกหญฺญํ นาม อตฺตนิ วิชฺชมานโทสํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อสนฺตคุณปกาสนาติ อาห – ‘‘ปฏิจฺฉนฺน…เป… โกหญฺญญฺเจวา’’ติ. ปริกฺขารภณฺฑกวณฺณาติ ปริกฺขารภณฺฑา กปฺปกาติ. เต จ โข อตฺตโน ชีวิกตฺถาย อามิสกิญฺชกฺขสฺส อตฺตนิพนฺธนตฺถาย อโมจนตฺถาย กตา.

Anāhārakā là những người không ăn bất cứ thứ gì. Bùn giống như bùn, là vết bẩn. Dantapaṅko (bựa răng) do lược bỏ từ đầu nên được gọi là paṅko, vì vậy được nói rằng “bùn tức là bựa răng”. Việc thực hành những điều nên làm đối với loài dê mà không làm chúng tức giận, bằng cách thọ trì, là một hạnh nguyện. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những trường hợp còn lại. Sự lừa dối là che giấu lỗi lầm hiện có nơi bản thân và phô bày những đức tính không có, nên (chú giải) nói: “che giấu...v.v... và sự lừa dối”. Parikkhārabhaṇḍakavaṇṇā là những người trang điểm các vật dụng. Và những điều đó được thực hiện vì sinh kế của bản thân, vì mục đích trói buộc, không buông tha chút tài vật nào.

อขิลนฺติ เจโตขิลรหิตํ พฺรหฺมวิหารวเสน. เตนาห ‘‘มุทุ อถทฺธ’’นฺติ.

Akhilaṃ là không còn hoang vu trong tâm, nhờ vào các phạm trú. Do đó, Ngài nói “mềm mại, không cứng nhắc”.

อธิมุตฺโตติ อภิรติวเสน ยุตฺตปยุตฺโต. ปริตฺตจิตฺโตติ ปริโต ขณฺฑิตจิตฺโต. อปฺปมาณจิตฺโตติ เอตฺถ ‘‘โก อย’’นฺติ ปฏิกฺขิตุํ สกฺกุเณยฺยจิตฺโต.

Adhimutto là người đã chuyên tâm, dấn thân với sự ưa thích. Parittacitto là người có tâm bị phân mảnh xung quanh. Appamāṇacitto ở đây là tâm có khả năng bác bỏ (câu hỏi) “đây là ai?”.

โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Lohicca đã hoàn tất.

๑๐. เวรหจฺจานิสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải kinh Verahaccāni

๑๓๓. พฺราหฺมณึ ธมฺมสวนาย โจเทนฺโต มาณวโก ‘‘ยคฺเฆ’’ติ อโวจ. เตนาห ‘‘ยคฺเฆติ โจทนตฺเถ นิปาโต’’ติ.

133. Người thanh niên, khi thúc giục nữ Bà-la-môn nghe pháp, đã nói “yagghe”. Do đó, (chú giải) nói: “yagghe là một tiểu từ có nghĩa là thúc giục”.

เวรหจฺจานิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Verahaccāni đã hoàn tất.

คหปติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải phẩm Gia Chủ đã hoàn tất.

๑๔. เทวทหวคฺโค

14. Phẩm Devadaha

๑. เทวทหสุตฺตวณฺณนา

1. Chú giải kinh Devadaha

๑๓๔. มนํ รมยนฺตาติ อาปาถคตา มนสฺส รมณวเสน ปิยายิตพฺพตาวเสน ปวตฺตนฺตา.

134. (Câu) “Làm cho tâm hoan hỷ” có nghĩa là: (các đối tượng) đi vào tầm nhận thức, diễn tiến theo cách làm cho tâm vui thích, theo cách được yêu mến.

๒. ขณสุตฺตวณฺณนา

2. Chú giải kinh Khaṇa

๑๓๕. ฉผสฺสายตนิกาติ [Pg.314] ฉหิ ผสฺสายตเนหิ อนิฏฺฐสํเวทนิยา. ฉทฺวารผสฺสปฏิวิญฺญตฺตีติ ฉหิปิ ทฺวาเรหิ อารมฺมณสฺส ปฏิสํเวทนา โหติเยว สพฺพโส ทุกฺขานุภวนตฺถํ. ตาวตึสปุรนฺติ สุทสฺสนมหานครํ. อภาโว นาม นตฺถิ สพฺพถา สุขานุภวนโต. นิรเยติ อิมินา ทุคฺคติ ภวสามญฺเญน อิตราปายาปิ คหิตา เอว. มคฺคพฺรหฺมจริยวาสํ วสิตุํ น สกฺกาติ อิมินา ปน สพฺเพสมฺปิ อจฺฉินฺทิกฏฺฐานานํ คหณํ ทฏฺฐพฺพํ. อิเมวาติ อิมสฺมึ มนุสฺสโลเก เอว. อปาโยปิ ปญฺญายติ อปายทุกฺขสทิสสฺส ทุกฺขสฺส กทาจิ ปฏิสํเวทนโต. สคฺโคปิ ปญฺญายติ เทวโภคสทิสสมฺปตฺติยา กทาจิ ปฏิลภิตพฺพโต.

135. Chaphassāyatanikā là những cảm thọ không mong muốn qua sáu xứ xúc. Chadvāraphassapaṭiviññatti là sự cảm nhận đối tượng qua cả sáu cửa chắc chắn xảy ra, nhằm mục đích trải nghiệm khổ một cách toàn diện. Cõi trời Ba Mươi Ba là đại thành Sudassana. Sự không tồn tại là không có, vì (ở đó) hoàn toàn không có sự trải nghiệm lạc. Bằng từ “địa ngục” này, do sự tương đồng về cảnh giới khổ, các cõi ác khác cũng được bao gồm. Bằng câu “không thể sống đời sống phạm hạnh của đạo lộ” này, nên hiểu là bao gồm tất cả các nơi không có cơ hội (tu tập). Imeva là chỉ ở trong cõi người này. Cõi ác cũng được biết đến, vì đôi khi cảm nhận được nỗi khổ tương tự như nỗi khổ của cõi ác. Cõi trời cũng được biết đến, vì đôi khi có thể đạt được tài sản tương tự như sự hưởng thụ của chư thiên.

อยํ กมฺมภูมีติ อยํ มนุสฺสโลโก ปุริสถามกรณาย กมฺมภูมิ นาม ตาสํ โยคฺยฏฺฐานภาวโต. ตตฺถ ปธานกมฺมํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิธ มคฺคภาวนา’’ติ อาห. ฐานานีติ การณานิ. สํเวชนิยานีติ สํเวคชนนานิ พหูนิ ชาติอาทีนิ. ตถา หิ ชาติ, ชรา, พฺยาธิ, มรณํ, อปายภวํ, ตตฺถปิ นิรยูปปตฺติเหตุกํ, ติรจฺฉานุปปตฺติเหตุกํ, อสูรกายูปปตฺติเหตุกํ, อตีเต วฏฺฏมูลกํ, อนาคเต วฏฺฏมูลกํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อาหารปริเยฏฺฐิมูลกนฺติ พหูนิ สํเวควตฺถูนิ ปจฺจเวกฺขิตฺวา สํเวคชาโต สญฺชาตสํเวโค โยนิโส ปธานมนุยุญฺชสฺสุ. สํเวคาติ สํเวคมาปชฺชสฺสุ.

“Đây là mảnh đất của hành động” có nghĩa là: Cõi người này được gọi là mảnh đất của hành động để thực hiện sự nỗ lực của con người, vì nó là nơi thích hợp cho những điều đó. Ở đó, để chỉ ra hành động chính, Ngài nói: “ở đây, sự tu tập đạo lộ”. Ṭhānāni là các nguyên nhân. Saṃvejaniyāni là những điều làm phát sanh sự chấn động tâm linh, có nhiều loại như sanh, v.v... Thật vậy, có nhiều đối tượng gây chấn động tâm linh như: sanh, già, bệnh, chết, cảnh giới khổ; trong đó lại có (khổ) do nhân sanh vào địa ngục, do nhân sanh vào loài bàng sanh, do nhân sanh vào cõi a-tu-la; (khổ) có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ, có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai, có gốc rễ từ việc tìm kiếm thức ăn trong hiện tại. Sau khi quán xét, hãy trở thành người có tâm chấn động, đã phát sanh sự chấn động, và hãy thực hành sự tinh tấn một cách như lý. Saṃvega là hãy đạt đến sự chấn động tâm linh.

ขณสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Khaṇa đã hoàn tất.

๓. ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา

3. Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhất

๑๓๖. สมฺมุทิตา สมฺโมทปฺปตฺตา, ปโมทิตา สญฺชาตปโมทา. ทุกฺขาติ ทุกฺขวนฺโต สญฺชาตทุกฺขา. เตนาห ‘‘ทุกฺขิตา’’ติ. สุขํ เอตสฺส อตฺถีติ สุโข, สุขี. เตนาห ‘‘สุขิโต’’ติ. ยตฺตกา รูปาทโย ธมฺมา โลเก อตฺถีติ วุจฺจติ. ปสฺสนฺตานนฺติ สจฺจปฏิเวเธน สมฺมเทว ปสฺสนฺตานํ. ‘‘ปจฺจนีกํ โหตี’’ติ วตฺวา ตํ ปจฺจนีกภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘โลโก หี’’ติอาทิ [Pg.315] วุตฺตํ. อสุภาติ ‘‘อาหู’’ติปทํ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. สพฺพเมตนฺติ ‘‘สุขํ ทิฏฺฐมริเยภิ…เป… ตทริยา สุขโต วิทู’’ติ จ วุตฺตํ. สพฺพเมตํ นิพฺพานเมว สนฺธาย วุตฺตํ. นิพฺพานเมว หิ เอกนฺตโต สุขํ นาม.

136. Sammuditā sammodappattā, pamoditā sañjātapamodā (cùng nhau hoan hỷ, đã đạt đến sự hoan hỷ chung; vui mừng, đã có sự vui mừng được sanh khởi). Dukkhāti dukkhavanto sañjātadukkhā (khổ là những người có khổ, đã có sự khổ được sanh khởi). Tenāha ‘‘dukkhitā’’ti (do đó, đã nói là ‘những người bị khổ’). Sukhaṃ etassa atthīti sukho, sukhī (lạc có cho người này, nên là người có lạc, người an lạc). Tenāha ‘‘sukhito’’ti (do đó, đã nói là ‘người được an lạc’). Yattakā rūpādayo dhammā loke atthīti vuccati (bất cứ pháp nào như là sắc và các pháp khác được nói là có ở trong đời). Passantānanti saccapaṭivedhena sammadeva passantānaṃ (của những người thấy có nghĩa là của những người thấy một cách chơn chánh bằng sự thông suốt các chân lý). ‘‘Paccanīkaṃ hotī’’ti vatvā taṃ paccanīkabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘loko hī’’tiādi vuttaṃ (sau khi đã nói: “là đối nghịch”, để trình bày về trạng thái đối nghịch ấy, câu “loko hi” (này, thế gian) và các câu khác đã được nói). Asubhāti ‘‘āhū’’tipadaṃ ānetvā sambandho (về câu asubhā (bất tịnh), sự liên kết được thực hiện bằng cách đem đến từ āhū (họ nói)). Sabbametanti ‘‘sukhaṃ diṭṭhamariyebhi…pe… tadariyā sukhato vidū’’ti ca vuttaṃ (tất cả điều này là câu đã được nói: “lạc được các bậc Thánh thấy… cho đến… điều ấy các bậc Thánh biết là lạc”). Sabbametaṃ nibbānameva sandhāya vuttaṃ (tất cả điều này đã được nói liên quan đến chính quả vị Niết Bàn). Nibbānameva hi ekantato sukhaṃ nāma (quả vậy, chính quả vị Niết Bàn được gọi là lạc một cách chắc chắn).

ปญฺจนวุติปาสณฺฑิโน เตสญฺจ ปาสณฺฑิภาโว ปปญฺจสูทนิฏฺฐกถายํ ปกาสิโต เอว. กิเลสนีวรเณน นิวุตานนฺติ กิเลสขนฺธา กิเลสนีวรณํ, เตน นิวาริตานํ. นิพฺพานทสฺสนํ นาม อริยมคฺโค, เตน ตสฺส ปฏิวิชฺฌนญฺจ กาฬเมฆอวจฺฉาทิตํ วิย จนฺทมณฺฑลํ.

Pañcanavutipāsaṇḍino tesañca pāsaṇḍibhāvo papañcasūdaniṭṭhakathāyaṃ pakāsito eva (chín mươi lăm hạng người theo tà giáo và bản chất tà giáo của họ đã được giải thích trong bộ Chú giải Papañcasūdanī). Kilesanīvaraṇena nivutānanti kilesakhandhā kilesanīvaraṇaṃ, tena nivāritānaṃ (cụm từ nivutānaṃ (của những người bị che lấp) bởi kilesanīvaraṇa (triền cái phiền não) có nghĩa là: các uẩn phiền não là triền cái phiền não, bởi điều ấy, họ bị ngăn che). Nibbānadassanaṃ nāma ariyamaggo, tena tassa paṭivijjhanañca kāḷameghaavacchāditaṃ viya candamaṇḍalaṃ (sự thấy Niết Bàn được gọi là Thánh đạo, và sự chứng ngộ Niết Bàn bằng Thánh đạo ấy giống như vầng trăng bị mây đen che phủ).

ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ อสุภภาวปริจฺฉินฺทเนน สมฺมาวิญฺญาณทสฺสเนน จ ปริจฺฉินฺทิตฺวา. มคฺคธมฺมสฺสาติ อริยมคฺคธมฺมสฺส.

Paricchinditvāti asubhabhāvaparicchindanena sammāviññāṇadassanena ca paricchinditvā (sau khi đã xác định có nghĩa là sau khi đã xác định bằng sự xác định về trạng thái bất tịnh và bằng sự thấy của chánh trí). Maggadhammassāti ariyamaggadhammassa (của pháp đạo có nghĩa là của pháp Thánh đạo).

อนุปนฺเนหีติ อนุ อนุ อวิหาย ปฏิปนฺเนหิ. โก นุ อญฺโญ ชานิตุํ อรหติ, อญฺโญ น ชานาตีติ ทสฺเสติ.

Anupannehīti anu anu avihāya paṭipannehi (bởi những người đã đi theo có nghĩa là bởi những người đã thực hành theo sát, không từ bỏ). Ko nu añño jānituṃ arahati, añño na jānātīti dasseti (ai khác có thể biết được? Điều này cho thấy rằng người khác không biết được).

ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhất đã kết thúc.

๔-๑๒. ทุติยรูปารามสุตฺตาทิวณฺณนา

4-12. Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhì và các kinh khác

๑๓๗-๑๔๕. สุทฺธิกํ กตฺวา คาถาพนฺธเนน วินา เกวลํ จุณฺณิยปทวเสเนว. ตถา ตถาติ อชฺฌตฺติกานิ พาหิรานิ จ อายตนานิ อนิจฺจลกฺขเณน ทุกฺขานตฺตลกฺขเณหิ จ โยเชตฺวา ทสฺสนวเสน.

137-145. Suddhikaṃ katvā gāthābandhanena vinā kevalaṃ cuṇṇiyapadavaseneva (đã được thực hiện một cách đơn thuần, không có sự kết cấu bằng kệ ngôn, chỉ thuần túy theo cách của văn xuôi). Tathā tathāti ajjhattikāni bāhirāni ca āyatanāni aniccalakkhaṇena dukkhānattalakkhaṇehi ca yojetvā dassanavasena (như thế này, như thế kia có nghĩa là theo cách thấy, sau khi đã liên kết các xứ nội và ngoại với đặc tướng vô thường và với các đặc tướng khổ, vô ngã).

ทุติยรูปารามสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhì và các kinh khác đã kết thúc.

เทวทหวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải phẩm Devadaha đã kết thúc.

๑๕. นวปุราณวคฺโค

15. Phẩm Navapurāṇa (Mới và Cũ)

๑. กมฺมนิโรธสุตฺตวณฺณนา

1. Chú giải kinh Kammanirodha (Sự Diệt Tận Của Nghiệp)

๑๔๖. สมฺปติ วิชฺชมานสฺส จกฺขุสฺส ตํนิพฺพตฺตสฺส กมฺมสฺส จ อธิปฺเปตตฺตา ‘‘น จกฺขุ ปุราณํ, กมฺมเมว ปุราณ’’นฺติ วตฺวา ยถา ตสฺส จกฺขุสฺส ปุราณปริยาโย [Pg.316] วุตฺโต, ตํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘กมฺมโต ปนา’’ติอาทิ. ปจฺจยนาเมนาติ ปุริมชาติสํสิทฺธตฺตา ‘‘ปุราณ’’นฺติ วตฺตพฺพสฺส ปจฺจยภูตสฺส กมฺมสฺส นาเมน. เอวํ วุตฺตนฺติ ‘‘ปุราณกมฺม’’นฺติ เอวํ วุตฺตํ. ปจฺจเยหิ อภิสมาคนฺตฺวา กตนฺติ ตณฺหาวิชฺชาทิปจฺจเยหิ อภิมุขภาเวน สมาคนฺตฺวา สเมจฺจ นิพฺพตฺติตํ. เจตนายาติ กมฺมเจตนาย. ปกปฺปิตนฺติ อภิสมีหิตํ. เวทนายาติ อตฺตานํ นิสฺสาย อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตาย เวทนาย. วตฺถูติ นิพฺพตฺติการณํ ปวตฺตฏฺฐานนฺติ วิปสฺสนาปญฺญาย ปสฺสิตพฺพํ. กมฺมสฺส นิโรเธนาติ กิเลสานํ อนุปฺปาทนิโรธสิทฺเธน กมฺมสฺส นิโรเธน. วิมุตฺตึ ผุสตีติ อรหตฺตผลวิมุตฺตึ ปาปุณาติ. อารมฺมณภูโต นิโรโธ นิพฺพานํ ‘‘กมฺมนิโรโธ’’ติ วุจฺจติ, ‘‘กมฺมํ นิรุชฺฌติ เอตฺถา’’ติ กตฺวา. ‘‘ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ปุพฺพภาควิปสฺสนา กถิตา’’ติ วุตฺตํ.

146. Sampati vijjamānassa cakkhussa taṃnibbattassa kammassa ca adhippetattā ‘‘na cakkhu purāṇaṃ, kammameva purāṇa’’nti vatvā yathā tassa cakkhussa purāṇapariyāyo vutto, taṃ dassento āha – ‘‘kammato panā’’tiādi (do bởi con mắt đang hiện hữu ở hiện tại và nghiệp đã tạo ra nó được chủ ý đến, sau khi đã nói: “con mắt không phải là cũ, chính nghiệp là cũ”, trong khi trình bày về cách thức mà từ ngữ “cũ” được nói đến đối với con mắt ấy, vị ấy đã nói: “kammato pana” (còn do bởi nghiệp) và các câu khác). Paccayanāmenāti purimajātisaṃsiddhattā ‘‘purāṇa’’nti vattabbassa paccayabhūtassa kammassa nāmena (bởi tên gọi của duyên có nghĩa là bởi tên gọi của nghiệp đã trở thành duyên, là điều nên được gọi là “cũ” do đã được thành tựu ở trong kiếp quá khứ). Evaṃ vuttanti ‘‘purāṇakamma’’nti evaṃ vuttaṃ (được nói như vậy có nghĩa là được nói như vậy là “nghiệp cũ”). Paccayehi abhisamāgantvā katanti taṇhāvijjādipaccayehi abhimukhabhāvena samāgantvā samecca nibbattitaṃ (được làm do hội đủ các duyên có nghĩa là được tạo ra do hội đủ, do gặp gỡ một cách trực diện với các duyên như là ái, vô minh, và các duyên khác). Cetanāyāti kammacetanāya (bởi tư có nghĩa là bởi nghiệp tư). Pakappitanti abhisamīhitaṃ (được tác thành có nghĩa là được chủ ý). Vedanāyāti attānaṃ nissāya ārammaṇaṃ katvā pavattāya vedanāya (bởi thọ có nghĩa là bởi thọ đã diễn tiến sau khi đã thực hiện đối tượng nương tựa vào tự thân). Vatthūti nibbattikāraṇaṃ pavattaṭṭhānanti vipassanāpaññāya passitabbaṃ (vật có nghĩa là nguyên nhân sanh khởi, là nơi diễn tiến, là điều nên được thấy với tuệ minh sát). Kammassa nirodhenāti kilesānaṃ anuppādanirodhasiddhena kammassa nirodhena (bởi sự diệt tận của nghiệp có nghĩa là bởi sự diệt tận của nghiệp được thành tựu qua sự diệt tận không sanh khởi của các phiền não). Vimuttiṃ phusatīti arahattaphalavimuttiṃ pāpuṇāti (chạm đến sự giải thoát có nghĩa là đạt đến sự giải thoát của quả vị A-la-hán). Ārammaṇabhūto nirodho nibbānaṃ ‘‘kammanirodho’’ti vuccati, ‘‘kammaṃ nirujjhati etthā’’ti katvā (sự diệt tận đã trở thành đối tượng là Niết Bàn được gọi là “sự diệt tận của nghiệp”, do bởi câu: “nghiệp được diệt tận ở đây”). ‘‘Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādatthā’’ti vuttattā ‘‘pubbabhāgavipassanā kathitā’’ti vuttaṃ (do bởi câu: “này các Tỳ khưu, hãy thiền định, chớ có dể duôi” đã được nói, nên câu “minh sát trong giai đoạn đầu đã được nói đến” đã được nói).

กมฺมนิโรธสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Kammanirodha đã kết thúc.

๒-๕. อนิจฺจนิพฺพานสปฺปายสุตฺตาทิวณฺณนา

2-5. Phần Chú giải kinh Aniccanibbānasappāya và các kinh khác

๑๔๗-๑๕๐. นิพฺพานสฺสาติ นิพฺพานาธิคมสฺส, กิเลสนิพฺพานสฺเสว วา. อุปการปฏิปทนฺติ อุปการาวหํ ปฏิปทํ. จตูสูติ ทุติยาทีสุ จตูสุ. นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา เทสิตาติ กตฺวา ‘‘สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺคา กถิตา’’ติ วุตฺตํ.

147-150. Nibbānassāti nibbānādhigamassa, kilesanibbānasseva vā (cho Niết Bàn có nghĩa là cho sự chứng ngộ Niết Bàn, hoặc chính là cho sự tịch diệt của phiền não). Upakārapaṭipadanti upakārāvahaṃ paṭipadaṃ (pháp hành trợ giúp có nghĩa là pháp hành mang lại sự trợ giúp). Catūsūti dutiyādīsu catūsu (trong bốn có nghĩa là trong bốn bài kinh bắt đầu với bài kinh thứ nhì). Nibbānasappāyā paṭipadā desitāti katvā ‘‘saha vipassanāya cattāro maggā kathitā’’ti vuttaṃ (do bởi pháp hành thích hợp cho Niết Bàn đã được thuyết giảng, nên câu “bốn đạo cùng với minh sát đã được nói đến” đã được nói).

อนิจฺจนิพฺพานสปฺปายสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Aniccanibbānasappāya và các kinh khác đã kết thúc.

๖-๗. อนฺเตวาสิกสุตฺตาทิวณฺณนา

6-7. Phần Chú giải kinh Antevāsika và các kinh khác

๑๕๑-๑๕๒. อนฺต-สทฺโท สมีปตฺเถ วตฺตติ ‘‘อุทกนฺตํ วนนฺต’’นฺติอาทีสุ, กิเลโส ปน อติอาสนฺเน วสติ อพฺภนฺตรวุตฺติตายาติ ‘‘อนฺเตวาสิก’’นฺติ วุตฺโต วิภตฺติอโลเปน ยถา ‘‘วเนกุสโล, กูเลรุกฺขา’’ติ. เตนาห – ‘‘อนนฺเตวาสิกนฺติ อนฺโตวสนกิเลสวิรหิต’’นฺติ. อาจรณกกิเลสวิรหิตนฺติ สมุทาจรณกิเลสรหิตํ. อนฺโต [Pg.317] อสฺส วสนฺตีติ อสฺส ปุคฺคลสฺส อนฺโต อพฺภนฺตเร จิตฺเต วสนฺติ ปวตฺตนฺติ. เต เอตํ อธิภวนฺตีติ เต กิเลสา เอตํ ปุคฺคลํ อภิภวิตฺวา อตฺตโน วเส วตฺเตนฺติ. เตนาห – ‘‘อชฺโฌตฺถรนฺติ สิกฺขาเปนฺติ วา’’ติ. เตหิ อาจริเยหีติ เตหิ กิเลสสงฺขาเตหิ สตฺเต อตฺตโน คติยํ ฐเปนฺเตหิ อาจริเยหิ. สตฺตมํ เหฏฺฐา กถิตนยเมวาติ ยสฺมา เหฏฺฐา ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, อิธ อายตนวเสนาติ อยเมว วิเสโส.

151-152. Anta-saddo samīpatthe vattati ‘‘udakantaṃ vananta’’ntiādīsu, kileso pana atiāsanne vasati abbhantaravuttitāyāti ‘‘antevāsika’’nti vutto vibhattialopena yathā ‘‘vanekusalo, kūlerukkhā’’ti (từ anta được dùng với ý nghĩa là gần, như trong các câu: “bờ nước”, “rìa rừng”, và các câu khác. Còn phiền não thì trú ngụ ở rất gần, do có sự hiện hữu ở bên trong, nên được gọi là antevāsika (người ở bên trong) với sự lược bỏ biến cách từ, giống như vanekusalo (người thiện xảo trong rừng), kūlerukkhā (cây ở trên bờ)). Tenāha – ‘‘anantevāsikanti antovasanakilesavirahita’’nti (do đó, vị ấy đã nói: anantevāsika có nghĩa là “người không có phiền não trú ngụ ở bên trong”). Ācaraṇakakilesavirahitanti samudācaraṇakilesarahitaṃ (không có phiền não thuộc về cách hành xử có nghĩa là không có phiền não biểu hiện). Anto assa vasantīti assa puggalassa anto abbhantare citte vasanti pavattanti (chúng trú ngụ ở bên trong vị ấy có nghĩa là chúng trú ngụ và diễn tiến ở bên trong, trong tâm của người này). Te etaṃ adhibhavantīti te kilesā etaṃ puggalaṃ abhibhavitvā attano vase vattenti (chúng áp đảo người này có nghĩa là các phiền não ấy sau khi đã áp đảo người này, khiến người ấy hành động dưới sự kiểm soát của chúng). Tenāha – ‘‘ajjhottharanti sikkhāpenti vā’’ti (do đó, vị ấy đã nói: “chúng áp đảo hoặc chúng huấn luyện”). Tehi ācariyehīti tehi kilesasaṅkhātehi satte attano gatiyaṃ ṭhapentehi ācariyehi (bởi các vị thầy ấy có nghĩa là bởi các vị thầy được gọi là phiền não, là những vị đặt các chúng sanh vào trong đường lối của mình). Sattamaṃ heṭṭhā kathitanayamevāti yasmā heṭṭhā khandhavasena desanā āgatā, idha āyatanavasenāti ayameva viseso (bài kinh thứ bảy chỉ theo phương pháp đã được nói ở dưới. Do bởi ở dưới, lời giảng đã đến theo cách của các uẩn, ở đây là theo cách của các xứ - đây là sự khác biệt duy nhất).

อนฺเตวาสิกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Antevāsika và các kinh khác đã kết thúc.

๘. อตฺถินุโขปริยายสุตฺตวณฺณนา

8. Chú giải kinh Atthinukhopariyāya (Pháp Môn ‘Có Hay Không?’)

๑๕๓. ปริยายติ ปริคจฺฉติ ผลํ เอตสฺสาติ ปริยาโย เหตูติ อาห – ‘‘ยํ ปริยายนฺติ ยํ การณ’’นฺติ. ปจฺจกฺขทิฏฺเฐ อวิปรีเต อตฺเถ ปวตฺตสทฺธา ปจฺจกฺขสทฺธา ยถา ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวาขาโต ธมฺโม’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๘๘) จ. เอวํ กิราติ อิติ กิราย อุปฺปนฺโน สทฺทหนากาโร สทฺธาปติรูปโก. เอตนฺติ ‘‘อญฺญตฺเรว สทฺธายา’’ติ เอตํ วจนํ. รุจาเปตฺวาติ กิญฺจิ อตฺถํ อตฺตโน มติยา โรเจตฺวา. ขมาเปตฺวาติ ตสฺเสว เววจนํ, จิตฺตํ ตถา ขมาเปตฺวา. เตนาห – ‘‘อตฺเถตนฺติ คหณากาโร’’ติ. ปรมฺปราคตสฺส อตฺถสฺส เอวํ กิรสฺสาติ อนุสฺสวนํ. การณํ จินฺเตนฺตสฺสาติ ยุตฺตึ จินฺเตนฺตสฺส. การณํ อุปฏฺฐาตีติ ‘‘สาธู’’ติ อตฺตโน จิตฺตสฺส อุปติฏฺฐติ. อตฺเถตนฺติ ‘‘เอตํ การณํ เอวมยมตฺโถ ยุชฺชตี’’ติ จิตฺเตน คหณํ. อาการปริวิตกฺโกติ ยุตฺติปริกปฺปนา. ลทฺธีติ นิจฺฉเยน คหณํ, สา จ โข ทิฏฺฐิ อยาถาวคฺคหเณน อญฺญาณเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. ตนฺติ ลทฺธึ. อตฺเถสาติ เอสา ลทฺธิ มม อุปฺปนฺนา อตฺถิ ยุตฺตรูปา หุตฺวา อุปลพฺภติ. เอวํ คหณากาโร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ นาม, ปฐมุปฺปนฺนลทฺธิสงฺขาตาย ทิฏฺฐิยา นิชฺฌานํ ขมนากาโร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ นาม. ปญฺจ ฐานานีติ ยถาวุตฺตานิ สทฺธาทีนิ ปญฺจ การณานิ. มุญฺจิตฺวา อคฺคเหตฺวา. เหฏฺฐิมมคฺควชฺฌานํ ราคาทีนํ อภาวํ สนฺธาย ‘‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโห’’ติ อยํ เสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา, สพฺพโส อภาวํ สนฺธาย อเสกฺขานนฺติ อาห – ‘‘เสกฺขาเสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตา’’ติ. ‘‘สนฺตํ [Pg.318] วา อชฺฌตฺต’’นฺติอาทินา เสกฺขานํ, ‘‘อสนฺตํ วา อชฺฌตฺต’’นฺติอาทินา อเสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตาติ ทฏฺฐพฺพํ.

153. Do quả được xoay vần, được đi vòng quanh bởi điều này nên được gọi là pariyāya, là nguyên nhân, nên đã nói: “Điều được gọi là pariyāya tức là nguyên nhân.” Niềm tin phát sanh trong ý nghĩa không sai lạc, được thấy trực tiếp là niềm tin trực tiếp (paccakkhasaddhā), giống như là: “Đức Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, giáo pháp đã được khéo thuyết giảng.” (ma. ni. 1.288). Cách thức tin tưởng được sanh khởi do lời truyền tụng rằng: “Nghe nói như vậy” là hình thức tương tự niềm tin (saddhāpatirūpako). Etanti (câu này) – là câu nói này: “Ngoại trừ niềm tin.” Rucāpetvāti (sau khi làm cho ưa thích) – là sau khi làm cho ưa thích ý nghĩa nào đó theo sự hiểu biết của mình. Khamāpetvāti (sau khi làm cho kham nhẫn) – là từ đồng nghĩa của từ ấy, là sau khi làm cho tâm kham nhẫn như vậy. Do đó đã nói: “atthetanti (trong ý nghĩa này) là cách thức nắm giữ.” Sự nghe theo (anussavanaṃ) là (tin rằng) ý nghĩa được truyền lại theo truyền thống là như vậy. Kāraṇaṃ cintentassāti (của người suy xét nguyên nhân) – là của người suy xét sự hợp lý. Kāraṇaṃ upaṭṭhātīti (nguyên nhân hiện khởi) – là hiện khởi trong tâm của mình rằng: “Lành thay.” Atthetanti (có ý nghĩa) – là sự nắm giữ bằng tâm rằng: “Nguyên nhân này, ý nghĩa này là hợp lý như vậy.” Ākāraparivitakko (sự suy xét về phương diện) – là sự suy lường về sự hợp lý. Laddhīti (chủ thuyết) – là sự nắm giữ một cách chắc chắn, và nên được thấy rằng tà kiến ấy chính là vô minh do sự nắm giữ không đúng như thật. Tanti (điều ấy) – là chủ thuyết ấy. Atthesāti (có trong ý nghĩa) – là chủ thuyết này đã sanh khởi nơi tôi, hiện hữu, được nhận thấy là có hình thức hợp lý. Cách thức nắm giữ như vậy được gọi là sự kham nhẫn trong việc thẩm sát tà kiến (diṭṭhinijjhānakkhanti), cách thức kham nhẫn trong việc thẩm sát tà kiến được gọi là diṭṭhinijjhānakkhanti, được định danh là chủ thuyết đã sanh khởi trước tiên. Pañca ṭhānānīti (năm trường hợp) – là năm nguyên nhân gồm niềm tin v.v… đã được nói đến. Muñcitvā (sau khi từ bỏ) – là sau khi không nắm giữ. Hướng đến sự không có tham v.v… là những pháp cần được đoạn trừ bởi đạo thấp hơn, sự quán xét này của các bậc hữu học là: “Nơi nội tâm của ta không có tham, sân, si.” Hướng đến sự không có một cách hoàn toàn của các bậc vô học, nên đã nói: “Sự quán xét của các bậc hữu học và vô học đã được nói đến.” Nên được thấy rằng sự quán xét của các bậc hữu học đã được nói đến bằng câu bắt đầu là: “Hoặc có nơi nội tâm,” sự quán xét của các bậc vô học đã được nói đến bằng câu bắt đầu là: “Hoặc không có nơi nội tâm.”

อตฺถินุโขปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Atthinukhopariyāya đã chấm dứt.

๙-๑๐. อินฺทฺริยสมฺปนฺนสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Giải thích kinh Indriyasampanna v.v…

๑๕๔-๑๕๕. ‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๖๔) วิย ปริปุณฺณตฺโถ อิธ สมฺปนฺน-สทฺโทติ อาห ‘‘ปริปุณฺณินฺทฺริโย’’ติ. อินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคตตฺตา ปริปุณฺณินฺทฺริโย นาม โหตีติ สมฺพนฺโธ. เอวํ สติ สมนฺนาคมสมฺปตฺติ วุตฺตา โหตีติ อาสงฺกนฺโต ‘‘จกฺขาทีนิ วา’’ติอาทิมาห. ตํ สนฺธายาติ ทุติยวิกปฺเปน วุตฺตมตฺถํ สนฺธาย. เหฏฺฐา ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, อิธ อายตนวเสนาติ อาห ‘‘วุตฺตนยเมวา’’ติ.

154-155. Giống như trong các câu v.v… là: “Này các Tỳ khưu, các thầy hãy sống đầy đủ giới hạnh,” (ma. ni. 1.64) ở đây từ sampanna có ý nghĩa là viên mãn, nên đã nói là “paripuṇṇindriyo (viên mãn các quyền).” Có sự liên kết rằng: “Do có sự thành tựu các quyền nên được gọi là người viên mãn các quyền.” Khi như vậy, do nghi ngờ rằng sự thành tựu về việc được trang bị đã được nói đến, nên đã nói câu bắt đầu là: “Hoặc là nhãn căn v.v…” Taṃ sandhāyāti (hướng đến điều ấy) – là hướng đến ý nghĩa đã được nói đến bằng sự chọn lựa thứ hai. Ở dưới, trong phẩm Khandhiya, bài thuyết giảng đã được trình bày theo phương diện uẩn; ở đây, là theo phương diện xứ, nên đã nói là: “Chính là phương pháp đã được nói đến.”

อินฺทฺริยสมฺปนฺนสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Indriyasampanna v.v… đã chấm dứt.

นวปุราณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Navapurāṇa đã chấm dứt.

ตติโย ปณฺณาสโก.

Năm mươi kinh thứ ba.

๑๖. นนฺทิกฺขยวคฺโค

16. Phẩm Nandikkhaya

๑-๔. อชฺฌตฺตนนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา

1-4. Giải thích kinh Ajjhattanandikkhaya v.v…

๑๕๖-๑๕๙. อตฺถโตติ สภาวโต. ญาเณน อริยโต ญาตพฺพโต อตฺโถ, สภาโวติ. เอวญฺหิ อภิชฺชนสภาโว นนฺทนฏฺเฐน นนฺที, รญฺชนฏฺเฐน ราโค. วิมุตฺติวเสนาติ วิมุตฺติยา อธิคมวเสน. เอตฺถาติ อิมสฺมึ ปฐมสุตฺเต. ทุติยาทีสูติ ทุติยตติยจตุตฺเถสุ. อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา.

156-159. Atthatoti (về phương diện ý nghĩa) – là về phương diện tự tánh. Ý nghĩa là điều cần được biết đến một cách cao thượng bằng trí tuệ, tức là tự tánh. Vì rằng như vậy, tự tánh của sự tham ái là hỷ theo ý nghĩa vui thích, là tham theo ý nghĩa nhiễm trước. Vimuttivasenāti (theo năng lực của sự giải thoát) – là theo năng lực chứng ngộ sự giải thoát. Etthāti (ở đây) – là trong bài kinh đầu tiên này. Dutiyādīsūti (trong các bài kinh thứ hai v.v…) – là trong các bài kinh thứ hai, thứ ba, và thứ tư. Rõ ràng vì là phương pháp đã được nói đến ở dưới.

อชฺฌตฺตนนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ajjhattanandikkhaya v.v… đã chấm dứt.

๕-๖. ชีวกมฺพวนสมาธิสุตฺตาทิวณฺณนา

5-6. Giải thích kinh Jīvakambavanasamādhi v.v…

๑๖๐-๑๖๑. สมาธิวิกลานํ [Pg.319] จิตฺเตกคฺคตํ ลภนฺตานํ, ปฏิสลฺลานวิกลานํ กายวิเวกญฺจ จิตฺเตกคฺคตญฺจ ลภนฺตานนฺติ โยชนา. ปากฏํ โหตีติ วิภูตํ หุตฺวา อุปฏฺฐาติ. โอกฺขายติ ปจฺจกฺขายตีติ จตุสจฺจธมฺมานํ วิภูตภาเวน อุปฏฺฐานสฺส กถิตตฺตา วุตฺตํ – ‘‘ทฺวีสุปิ…เป… กถิตา’’ติ.

160-161. Có sự liên kết rằng: “Của những người thiếu vắng định, là những người đạt được sự nhất tâm; của những người thiếu vắng sự độc cư, là những người đạt được thân viễn ly và sự nhất tâm.” Pākaṭaṃ hotīti (trở nên rõ ràng) – là hiện khởi một cách rõ rệt. Okkhāyati paccakkhāyatīti (được tỏ bày, được thấy rõ) – do sự hiện khởi một cách rõ rệt của các pháp Tứ đế đã được nói đến, nên đã được nói là: “Trong cả hai…đã được nói đến.”

ชีวกมฺพวนสมาธิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Jīvakambavanasamādhi v.v… đã chấm dứt.

๗-๙. โกฏฺฐิกอนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา

7-9. Giải thích kinh Koṭṭhikaanicca v.v…

๑๖๒-๑๖๔. อนิจฺจานุปสฺสนาทโย เอว วิมุตฺติปริปาจนิยา ธมฺมา นาม. เถรสฺส ตทา สทฺธาทีนิ อินฺทฺริยานิ น ปริปากํ อุปคตานิ, เถโร อิมาหิ เทสนาหิ อินฺทฺริยปริปากมคมาสิ.

162-164. Chính các pháp như là sự quán vô thường v.v… được gọi là các pháp làm cho sự giải thoát được thuần thục. Khi ấy, các quyền như là tín v.v… của vị Trưởng lão đã không đi đến sự thuần thục, vị Trưởng lão đã đi đến sự thuần thục các quyền bằng những bài thuyết giảng này.

โกฏฺฐิกอนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Koṭṭhikaanicca v.v… đã chấm dứt.

๑๐-๑๒. มิจฺฉาทิฏฺฐิปหานสุตฺตาทิวณฺณนา

10-12. Giải thích kinh Micchādiṭṭhipahāna v.v…

๑๖๕-๑๖๗. ปาฏิเยกฺกนฺติ วิสุํ วิสุํ. วุตฺตนเยเนวาติ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อปุพฺพสฺส วตฺตพฺพสฺส อภาวา.

165-167. Pāṭiyekkanti (một cách riêng lẻ) – là riêng biệt, riêng biệt. Vuttanayenevāti (chính là theo phương pháp đã được nói đến) – là chính là theo phương pháp đã được nói đến ở dưới, do không có điều gì chưa từng có cần phải được nói đến.

มิจฺฉาทิฏฺฐิปหานสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Micchādiṭṭhipahāna v.v… đã chấm dứt.

นนฺทิกฺขยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Nandikkhaya đã chấm dứt.

๑๗. สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺโค

17. Phẩm Saṭṭhipeyyāla

๑-๖๐. อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา

1-60. Giải thích kinh Ajjhattaaniccachanda v.v…

๑๖๘-๒๒๗. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติอาทินา เตสํ เตสํ ปุคฺคลานํ อชฺฌาสยวเสน สฏฺฐิ สุตฺตานิ กถิตานิ[Pg.320], ตานิ จ เปยฺยาลนเยน เทสนํ อารุฬฺหานีติ ‘‘สฏฺฐิเปยฺยาโล นาม โหตี’’ติ วุตฺตํ. เตนาห ‘‘ยานิ ปเนตฺถา’’ติอาทิ.

168-227. Sáu mươi bài kinh đã được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của các hạng người ấy bằng câu bắt đầu là: “Này các Tỳ khưu, điều gì là vô thường, nơi ấy các thầy cần phải đoạn trừ lòng dục,” và những bài kinh ấy đã được trình bày theo phương pháp lược thuật, nên đã được nói là: “Được gọi là sáu mươi bài kinh lược thuật.” Do đó đã nói câu bắt đầu là: “Và những bài kinh nào ở đây.”

อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ajjhattaaniccachanda v.v… đã chấm dứt.

สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Saṭṭhipeyyāla đã chấm dứt.

๑๘. สมุทฺทวคฺโค

18. Phẩm Samudda

๑. ปฐมสมุทฺทสุตฺตวณฺณนา

1. Giải thích kinh Samudda thứ nhất

๒๒๘. ยทิ ‘‘ทุปฺปูรณฏฺเฐน สมุทฺทนฏฺเฐนา’’ติ อิมินา อตฺถทฺวเยน สาคโร ‘‘สมุทฺโท’’ติ วุจฺจติ, จกฺขุสฺเสเวตํ นิปฺปริยายโต ยุชฺชตีติ ทสฺเสตุํ ‘‘ยที’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ทุปฺปูรณฏฺเฐนาติ ปูเรตุํ อสกฺกุเณยฺยภาเวน. สมุทฺทนฏฺเฐนาติ สพฺพโส อุปรูปริปกฺขิตฺตคมเนน. มหาคงฺคาทิมหานทีนํ มหตา อุทโกเฆน อนุสํวจฺฉรํ อนุปกฺขนฺทมาโนปิ หิ สมุทฺโท ปาริปูรึ น คจฺฉติ, ยญฺจ ภูมิปเทสํ โอตฺถรติ, ตํ สมุทฺทภาวํ เนติ, อภาวํ วา ปาปุณาติ อปยาเต สมุทฺโททเก, ตํ วา อนุทกภาวปตฺติยา อตถเมว โหติ. กามญฺเจส ทุปฺปูรณฏฺโฐ สมุทฺทนฏฺโฐ สาคเร ลพฺภติ, ตถาปิ ตํ ทฺวยํ จกฺขุสฺมึเยว วิเสสโต ลพฺภตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตสฺส หี’’ติอาทิมาห. สโมสรนฺตนฺติ สพฺพโส นีลาทิภาเคหิ โอสรนฺตํ, อาปาถํ อาคจฺฉนฺตนฺติ อตฺโถ. กาตุํ น สกฺโกติ ทุปฺปูรณียตฺตา. สโทสคมเนน คจฺฉติ สตฺตสนฺตานสฺส ทุสฺสนโต. ทุสฺสนฏฺฐตา จสฺส จกฺขุทฺวาริกตณฺหาวเสน เวทิตพฺพา. ยถา สมุทฺเท อปราปรํ ปริวตฺตมาโน อูมิยา เวโค สมุทฺทสฺสาติ วุจฺจติ, เอวํ จกฺขุสมุทฺทสฺส ปุรโต อปราปรํ ปริวตฺตมานํ นีลาทิเภทํ รูปารมฺมณํ จกฺขุสฺสาติ วตฺตพฺพตํ อรหติ อนญฺญสาธารณตฺตาติ วุตฺตํ ‘‘รูปมโย เวโค’’ติ. อสมเปกฺขิเตติ สมฺมาทสฺสเน รูเป มนาปภาวํ อมนาปภาวญฺจ คเหตฺวา, ‘‘อิทํ นาม มยา ทิฏฺฐ’’นฺติ อนุปธาเรนฺตสฺส เกวลํ สมูหฆนวเสน คณฺหนฺตสฺส คหณํ อสมเปกฺขนํ. สหตีติ อธิภวติ, ตํนิมิตฺตํ กญฺจิ วิการํ นาปชฺชติ.

228. Nếu đại dương (sāgara) được gọi là ‘biển cả’ (samudda) do hai ý nghĩa này là: ‘với ý nghĩa khó lấp đầy’ và ‘với ý nghĩa dâng trào,’ thì để chỉ ra rằng điều này một cách trực tiếp là thích hợp cho con mắt, nên câu bắt đầu bằng ‘nếu’ đã được nói đến. Ở đây, ‘với ý nghĩa khó lấp đầy’ là do bản chất không thể được làm cho đầy. ‘Với ý nghĩa dâng trào’ là do sự chuyển động tràn ngập hoàn toàn, lớp này đến lớp khác. Thật vậy, biển cả dù cho dòng nước lớn của các con sông lớn như sông Hằng v.v... tuôn chảy vào hàng năm cũng không đạt đến sự đầy tràn, và vùng đất nào bị nó bao phủ, nó biến nơi ấy thành biển cả, hoặc trở thành không hiện hữu khi nước biển rút đi, hoặc do đạt đến tình trạng không có nước nên nó trở thành không như thế nữa. Mặc dù ý nghĩa khó lấp đầy và ý nghĩa dâng trào này được tìm thấy ở đại dương, tuy nhiên, để chỉ ra rằng cả hai điều ấy được tìm thấy một cách đặc biệt chính ở con mắt, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘bởi vì của người ấy.’ ‘Hội tụ lại’ có nghĩa là tuôn xuống từ mọi phía, các phần xanh v.v..., tức là đi vào tầm nhận biết. Không thể làm cho (đầy) được vì khó lấp đầy. Nó đi với sự chuyển động có lỗi lầm do sự hư hoại của dòng tâm thức chúng sanh. Và ý nghĩa hư hoại của nó nên được hiểu theo nghĩa của ái dục qua cửa mắt. Giống như ở biển cả, tốc lực của sóng biển cuộn trào hết lớp này đến lớp khác được gọi là ‘của biển cả,’ cũng vậy, ở phía trước biển cả là con mắt, đối tượng sắc trần với các sai biệt như xanh v.v... cuộn trào hết lớp này đến lớp khác, xứng đáng được gọi là ‘của con mắt’ vì nó không chung cho cái gì khác; do đó được nói là ‘tốc lực được làm bằng sắc.’ ‘Không xem xét’ là khi thấy đúng đắn, không nắm bắt bản chất khả ái hay không khả ái trong sắc, không suy xét rằng ‘cái này đã được ta thấy,’ mà chỉ nắm bắt theo cách là một khối đặc, sự nắm bắt như vậy là không xem xét. ‘Chịu đựng’ có nghĩa là chế ngự, không rơi vào bất kỳ sự biến đổi nào do nhân duyên ấy.

อูมีติ [Pg.321] วีจิโย. อาวฏฺโฏ อาวฏฺฏนวเสน ปวตฺตํ อุทกํ. คาหรกฺขสมกราทโย คาหรกฺขโส. ยถา สมุทฺเท อูมิโย อุปรูปริ วตฺตมานา อตฺตนิ ปติตปุคฺคลํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อนยพฺยสนํ อาปาเทนฺติ, ตถา อาวฏฺฏคาหรกฺขสา. เอวเมเต ราคาทโย กิเลสา สยํ อุปฺปนฺนกสตฺเต อชฺโฌตฺถริตฺวา อนยพฺยสนํ อาปาเทนฺติ, กิเลสุปฺปตฺตินิมิตฺตตาย สตฺตานํ อนยพฺยสนาปตฺติเหตุภูตสฺส อูมิภยสฺส อารมฺมณวเสน จกฺขุสมุทฺโท ‘‘สอูมิสาวฏฺโฏ สคาโห สรกฺขโส’’ติ วุตฺโต.

‘Sóng’ là những lượn sóng. ‘Vòng xoáy’ là nước chảy theo cách xoáy tròn. ‘Quái vật bắt mồi’ là các loài thủy quái, ma-cà-la (makara) v.v... Giống như ở biển cả, những con sóng cuồn cuộn lớp này đến lớp khác nhận chìm người bị rơi vào đó và gây ra tai họa và khốn khổ, vòng xoáy và quái vật cũng vậy. Tương tự như thế, các phiền não này như tham ái v.v... nhận chìm chúng sanh nơi chúng khởi sanh và gây ra tai họa và khốn khổ. Do là nhân duyên cho sự sanh khởi của phiền não, do là đối tượng của sự sợ hãi sóng biển vốn là nguyên nhân khiến chúng sanh rơi vào tai họa và khốn khổ, nên biển cả là con mắt được gọi là ‘có sóng, có vòng xoáy, có loài bắt mồi, có quỷ dữ.’

อูมิภยนฺติ เอตฺถ ภายติ เอตสฺมาติ ภยํ, อูมีว ภยํ อูมิภยํ. กุชฺฌนฏฺเฐน โกโธ. สฺเวว จิตฺตสฺส จ อภิมทฺทนวเสนุปฺปาทนตฺเถน ทฬฺหํ อายาสนฏฺเฐน อุปายาโส. เอตฺถ จ อเนกวารํ ปวตฺติตฺวา สตฺเต อชฺโฌตฺถริตฺวา สีสํ อุกฺขิปิตุํ อทตฺวา อนยพฺยสนนิปฺผาทเนน โกธูปายาสสฺส อูมิสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. ตถา กามคุณา กิเลสาภิภูเต สตฺเต มาเน วิย รูปาทิวิสยสงฺขาเต อตฺตนิ สํสาเรตฺวา ยถา ตโต พหิภูเต เนกฺขมฺเม จิตฺตมฺปิ น อุปฺปชฺชติ, เอวํ อาวฏฺเฏตฺวา พฺยสนาปาทเนน อาวฏฺฏสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. ยทา ปน คาหรกฺขโส อารกฺขรหิตํ อตฺตโน โคจรภูมิคตํ ปุริสํ อภิภุยฺย คเหตฺวา อโคจเร ฐิตมฺปิ โคจรํ เนตฺวา เภรวรูปทสฺสนาทินา อตฺตโน อุปกฺกมํ กาตุํ อสมตฺถํ กตฺวา อนฺวาวิสิตฺวา วณฺณพลโภคอายุสุเขหิ วิโยเชตฺวา มหนฺตํ อนยพฺยสนํ อาปาเทติ, เอวํ มาตุคาโมปิ โยนิโสมนสิการรหิตํ อวีรปุริสํ อตฺตโน รูปาทีหิ ปโลภนวเสน อภิภุยฺย คเหตฺวา วา วีรชาติยมฺปิ อิตฺถิกุตฺตภูเตหิ อตฺตโน หาวภาววิลาเสหิ อิตฺถิมายาย อนฺวาวิสิตฺวา วา อวสํ อตฺตโน อุปการธมฺเม สีลาทโย สมฺปาเทตุํ อสมตฺถํ กโรนฺโต คุณวณฺณาทีหิ วิโยเชตฺวา มหนฺตํ อนยพฺยสนํ อาปาเทติ, เอวํ มาตุคามสฺส คาหรกฺขสสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. อูมิภยนฺติ ลกฺขณวจนํ. ยถา หิ อูมิ ภายิตพฺพฏฺเฐน ภยํ, เอวํ อาวฏฺฏคาหรกฺขสาปีติ อูมิอาทิภเยน สภยนฺติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อนฺตํ อวสานํ คโต, เอวํ ปารํ นิพฺพานํ คโตติ วุจฺจติ.

Trong câu ‘sự sợ hãi sóng biển,’ ‘sự sợ hãi’ (bhaya) là cái mà người ta sợ hãi; sự sợ hãi như sóng biển là ‘ūmibhaya.’ ‘Sân’ (kodha) có ý nghĩa là tức giận. Chính nó, do sanh khởi qua việc đè nén tâm, là ‘não’ (upāyāsa) với ý nghĩa là sự phiền muộn mãnh liệt. Ở đây, sự tương đồng của sân và não với sóng biển cần được thấy rõ qua việc chúng diễn ra nhiều lần, nhận chìm chúng sanh, không cho ngóc đầu lên, và tạo ra tai họa và khốn khổ. Tương tự, sự tương đồng của các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇa) với vòng xoáy cần được thấy rõ qua việc chúng làm cho chúng sanh bị phiền não chế ngự, luân chuyển trong các đối tượng như sắc v.v... như thể trong một cái bẫy, đến nỗi ngay cả một tâm niệm về sự xuất ly cũng không khởi sanh, bằng cách xoáy tròn như vậy và gây ra khốn khổ. Lại nữa, khi một con quái vật bắt mồi chế ngự và bắt giữ một người không được bảo vệ đã đi vào lãnh địa của nó, dù người ấy đang ở nơi không phải là lãnh địa, nó cũng đưa về lãnh địa của mình, rồi bằng cách cho thấy hình dạng đáng sợ v.v..., làm cho người ấy không thể tự mình thực hiện phương cách (cứu thoát), ám ảnh người ấy, tước đoạt người ấy khỏi sắc đẹp, sức mạnh, tài sản, tuổi thọ, và hạnh phúc, và gây ra tai họa và khốn khổ lớn lao; cũng vậy, người nữ cũng chế ngự và bắt giữ một người đàn ông không anh hùng, thiếu như lý tác ý, bằng cách quyến rũ qua sắc đẹp v.v... của mình, hoặc ám ảnh cả người thuộc dòng dõi anh hùng bằng những cử chỉ, dáng điệu, và vẻ quyến rũ nữ tính của mình, bằng ma thuật của phụ nữ, làm cho người ấy bất lực, không thể tự mình hoàn thành các pháp hữu ích như giới v.v..., tước đoạt người ấy khỏi các phẩm chất tốt đẹp v.v..., và gây ra tai họa và khốn khổ lớn lao. Như vậy, sự tương đồng của người nữ với quái vật bắt mồi cần được thấy rõ. ‘Sự sợ hãi sóng biển’ là một thuật ngữ chỉ đặc tính. Thật vậy, giống như sóng là sự sợ hãi theo ý nghĩa là điều đáng sợ, vòng xoáy và quái vật bắt mồi cũng vậy; do đó, ý nghĩa cần được hiểu là ‘có sự sợ hãi’ với sự sợ hãi sóng biển v.v... ‘Đã đi đến tận cùng’ là đã đi đến kết thúc. Như vậy, ‘đã đi đến bờ kia’ được gọi là đã đi đến Nibbāna.

ปฐมสมุทฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Nhất đã hoàn tất.

๒-๓. ทุติยสมุทฺทสุตฺตาทิวณฺณนา

2-3. Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Hai v.v...

๒๒๙-๒๓๐. กิเลสานํ [Pg.322] อลฺลภาวูปนยนนฺติ อาห ‘‘เตมนฏฺเฐนา’’ติ. อริยสาวเกติ อนาคามิโน. เต หิ กามภววเสน อตินฺตตาย น สมุนฺนา. ตโย มจฺจูติ กิเลสาภิสงฺขารเทวปุตฺตมาเร. ตีหิ อุปธีหีติ กิเลสาภิสงฺขารกามคุณานํ วเสน ตีหิ อุปธีหิ. ขนฺธุปธินา ปน โส น นิรูปธิ สอุปาทิเสสสฺเสว นิพฺพานสฺส อธิคตตฺตา. คโตติ ปฏิปตฺติคมเนน คโต.

229-230. ‘Sự mang lại trạng thái ướt át cho các phiền não,’ ngài nói ‘với ý nghĩa làm cho ẩm ướt.’ ‘Vị Thánh đệ tử’ là vị Bất Lai (anāgāmin). Vì các vị ấy, do không bị thấm đẫm bởi cõi dục, nên không bị ướt. ‘Ba cái chết’ là ma phiền não, ma hành, và ma thiên tử. ‘Bởi ba loại chấp thủ’ là bởi ba loại chấp thủ theo nghĩa là phiền não, các hành, và các dục trưởng dưỡng. Tuy nhiên, với chấp thủ là các uẩn, vị ấy không phải là không còn chấp thủ, vì đã chứng đắc Nibbāna hữu dư y. ‘Đã đi’ là đã đi bằng sự đi của con đường thực hành.

ทุติยสมุทฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Hai v.v... đã hoàn tất.

๔-๖. ขีรรุกฺโขปมสุตฺตาทิวณฺณนา

4-6. Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Sữa v.v...

๒๓๑-๒๓๓. อปฺปหีนฏฺเฐนาติ มคฺเคน อสมุคฺฆาฏิตภาเวน. อตฺถีติ วิชฺชติ. สติ ปจฺจเย วิชฺชมานกิจฺจกรณโต ปริยุฏฺฐานํ อปฺปกํ มูสิกาวิสํ วิย ปริตฺตํ นาม โหติ อปฺปานุภาวตฺตา. เอวรูปาปีติ อปฺปกาปิ. อสฺสาติ อปฺปหีนกิเลสสฺส. อธิมตฺตานนฺติ อิฏฺฐานํ รชนียานํ, วตฺถุวเสน ปริตฺตกมฺปิ อิฏฺฐารมฺมณํ อธิมตฺตเมว. เตนาห ‘‘นขปิฏฺฐิปฺปมาณมฺปี’’ติอาทิ. ทหโรติอาทีนิ ตีณิปิ ปทานิ. อาภินฺเทยฺยาติ ภินฺเทยฺย. ตํ อุภยนฺติ ตํ จกฺขุรูปนฺติ อุภยมฺปิ อายตนํ.

231-233. Appahīnaṭṭhena có nghĩa là: Do bởi trạng thái không được nhổ bật gốc rễ bởi đạo. Atthi có nghĩa là: Tồn tại. Khi có duyên, do bởi thực hiện phận sự đang hiện hữu, sự ám ảnh được gọi là nhỏ, giống như nọc độc của con chuột, do bởi có uy lực nhỏ. Evarūpāpi có nghĩa là: Dù là nhỏ. Assa có nghĩa là: Của người có phiền não chưa được đoạn trừ. Adhimattānaṃ có nghĩa là: Của những điều đáng ưa thích, đáng tham ái; theo phương diện đối tượng, cảnh đáng ưa thích dù là nhỏ cũng chính là vượt trội. Do đó, ngài đã nói: ‘Dù chỉ bằng móng tay,’ v.v... Cả ba từ bắt đầu bằng daharo, v.v... Ābhindeyya có nghĩa là: Bhindeyya (có thể phá vỡ). Taṃ ubhayaṃ có nghĩa là: Mắt và sắc ấy, tức là cả hai xứ.

ขีรรุกฺโขปมสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Sữa, v.v... đã chấm dứt.

๗. อุทายีสุตฺตวณฺณนา

7. Chú giải Kinh Udāyī.

๒๓๔. อิติปีติ อิมินาปิ การเณน. อนิจฺเจนาติ อนิจฺจภาเวน อนตฺตลกฺขณํ กถิตํ. ยสฺมา เหตุปจฺจยา วิญฺญาณสฺส อุปฺปตฺติ สติ จ อุปฺปาเท นิโรเธน ภวิตพฺพํ, อุปฺปาทวยวนฺตตาย อนิจฺจํ วิญฺญาณํ, ยทิ จ อตฺตา สิยา ปจฺจเยหิ วินา สิชฺเฌยฺย, น จ ตถาสฺส สิทฺธิ, ตสฺมา ‘‘วิญฺญาณํ อนตฺตา’’ติ อนิจฺจตาย อนตฺตตา กถิตา.

234. Itipi có nghĩa là: Cũng do bởi lý do này. Aniccena có nghĩa là: Đặc tính vô ngã được nói đến thông qua trạng thái vô thường. Bởi vì sự sanh khởi của thức là do nhân và duyên, và khi có sự sanh khởi thì phải có sự diệt tận, do có sự sanh và diệt nên thức là vô thường. Và nếu là tự ngã, nó sẽ thành tựu mà không cần các duyên, nhưng sự thành tựu của nó không phải như vậy, do đó ‘thức là vô ngã,’ như thế tính vô ngã được nói đến thông qua tính vô thường.

อุทายีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Udāyī đã chấm dứt.

๘. อาทิตฺตปริยายสุตฺตวณฺณนา

8. Chú giải Kinh Bảy Lửa (Ādittapariyāya).

๒๓๕. กิเลสานํ [Pg.323] อนุ อนุ พฺยญฺชนโต ปริพฺยตฺติยา อุปฺปตฺติปจฺจยภาวโต อนุพฺยญฺชนํ, หตฺถปาทาทิอวยวาติ อาห – ‘‘หตฺถา โสภนา’’ติอาทิ. นิมิตฺตคฺคาโหติ กิเลสุปฺปตฺติยา นิมิตฺตภูโต คาโห. สํสนฺเทตฺวา คหณนฺติ อวยเว สโมธาเนตฺวา ‘‘อิตฺถิปุริโส’’ติอาทินา เอกชฺฌํ คหณํ. วิภตฺติคหณนฺติ วิภาเคน อนวเสสคฺคหณํ. กุมฺภีลสทิโสติ กุมฺภีลคาหสทิโส. เตนาห – ‘‘สพฺพเมว คณฺหาตี’’ติ หตฺถปาทาทีสุ ตํ ตํ โกฏฺฐาสํ วิภชิตฺวา คหณํ รตฺตปาสทิโส ชลูกคาหสทิโส. เอกชวนวาเรปิ ลพฺภนฺตีติ อิทํ จกฺขุทฺวารานุสาเรน อุปฺปนฺนมโนทฺวาริกชวนํ สนฺธาย วุตฺตํ.

235. Do bởi biểu hiện phiền não lặp đi lặp lại, do bởi là duyên sanh cho sự biểu lộ rõ ràng, nên gọi là tướng phụ (anubyañjanaṃ), tức là các bộ phận như tay, chân, v.v... Ngài nói: ‘Tay đẹp,’ v.v... Nimittaggāho là sự nắm bắt làm thành tướng cho sự sanh khởi của phiền não. Sự nắm bắt bằng cách liên kết có nghĩa là: Sau khi hợp các bộ phận lại, nắm bắt một cách gộp chung bằng cách thức ‘người nữ, người nam,’ v.v... Sự nắm bắt theo sự phân chia có nghĩa là: Sự nắm bắt không còn sót lại theo sự phân chia. Giống như con cá sấu có nghĩa là: Giống như sự nắm bắt của con cá sấu. Do đó, ngài nói: ‘Nó nắm bắt tất cả.’ Sự nắm bắt sau khi phân chia từng phần ở tay, chân, v.v... thì giống như cái bẫy màu đỏ, giống như sự nắm bắt của con đỉa. ‘Cũng có được trong một lộ trình tốc hành tâm’ – điều này được nói liên quan đến tốc hành tâm ở ý môn sanh khởi theo sau nhãn môn.

นิมิตฺตสฺสาเทน คนฺถิตนฺติ ยถาวุตฺเต นิมิตฺเต อสฺสาทคาเหน คนฺถิตํ สมฺพทฺธํ. ภวงฺเคเนวาติ มูลภวงฺเคเนว. กิเลสภยํ ทสฺเสนฺโตติ ตถา กิเลสุปฺปตฺติยา สติ อกุสลจิตฺเตน อนฺตริตํ เจ มรณจิตฺตํ ภเวยฺย, เอกนฺตโต นิรเย วา ติรจฺฉานโยนิยา วา อุปฺปตฺติ สิยาติ กิเลสานํ ภายิตพฺพํ ทสฺเสนฺโต. ‘‘สมยวเสน วา เอวํ วุตฺต’’นฺติ วตฺวา ตมตฺถํ วิวรนฺโต ‘‘จกฺขุทฺวารสฺมิญฺหี’’ติอาทิมาห. รตฺตจิตฺตํ วาติ ราควเสน รตฺตจิตฺตํ วา. ทุฏฺฐจิตฺเตน กถํ อารมฺมณรสานุภวนนฺติ? โทมนสฺสเวทนุปฺปตฺติ เอว ตสฺส อารมฺมณรสานุภวนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมสฺส สมยสฺสาติ มรณสมยสฺส.

Nimittassādena ganthitaṃ có nghĩa là: Bị trói buộc, bị liên kết bởi sự nắm bắt vị ngọt trong tướng đã được nói đến. Bhavaṅgeneva có nghĩa là: Chính bởi tâm hữu phần gốc. Kilesabhayaṃ dassento có nghĩa là: Chỉ ra sự đáng sợ của phiền não, như vầy: Khi có sự sanh khởi của phiền não, nếu tâm tử bị xen vào bởi tâm bất thiện, chắc chắn sẽ có sự tái sanh trong địa ngục hoặc trong loài bàng sanh. Như vậy, ngài chỉ ra rằng phiền não là điều đáng sợ. Sau khi nói: ‘Hoặc điều này được nói theo trường hợp,’ ngài giải thích ý nghĩa ấy và nói: ‘Vì trong nhãn môn,’ v.v... Rattacittaṃ vā có nghĩa là: Hoặc tâm bị tham ái nhuộm. Làm thế nào có sự hưởng thụ vị của cảnh với tâm sân hận? Chính sự sanh khởi của thọ ưu cần được xem là sự hưởng thụ vị của cảnh của tâm ấy. Imassa samayassa có nghĩa là: Của thời điểm này, tức là của thời điểm lâm chung.

อุภินฺนํ นาสจฺฉิทฺทานํ มชฺเฌ ฐิต-อฏฺฐิตุทนํ สห ขุรฏฺเฐน ฉินฺทนํ. ทณฺฑกวาสีติ ทีฆทณฺฑกา มหาวาสิ. นิปชฺชิตฺวา นิทฺโทกฺกมนนฺติ อิมินา ปจลายิกนิทฺทํ ปฏิกฺขิปติ. ตตฺถ หิ กทาจิ อนฺตรา มิจฺฉาวิตกฺกานํ สลฺลกานํ อวสโร สิยา, นตฺเถว นิปชฺชิตฺวา มหานิทฺทํ โอกฺกนฺตกาเล. วิตกฺกานนฺติ มิจฺฉาวิตกฺกานํ.

Sự cắt đứt chóp xương nằm ở giữa hai lỗ mũi cùng với xương lưỡi cày. Daṇḍakavāsī có nghĩa là: Vị trú ngụ trong rừng Daṇḍaka dài, một vị đại trú ngụ. Nipajjitvā niddokkamananti: Bằng câu này, ngài bác bỏ giấc ngủ gà gật. Bởi vì trong đó, đôi khi có thể có cơ hội cho các mũi tên tà tầm ở giữa; (cơ hội ấy) hoàn toàn không có vào lúc đã nằm xuống và chìm vào giấc ngủ sâu. Vitakkānaṃ có nghĩa là: Của các tà tầm.

อาทิตฺตปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Bảy Lửa đã chấm dứt.

๙-๑๐. ปฐมหตฺถปาโทปมสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Chú giải Kinh Ví Dụ Tay Chân Thứ Nhất, v.v...

๒๓๖-๒๓๗. นวมํ [Pg.324] ‘‘ปญฺญายตี’’ติ วุจฺจมาเน พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสยวเสน วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘ทสเม น โหตีติ วุจฺจมาเน’’ติอาทิ. เอตฺตกเมว หิ ทฺวินฺนํ สุตฺตานํ วิเสโสติ.

236-237. Về kinh thứ chín, khi nói ‘được tuệ tri,’ ngài nói rằng điều đó được nói theo khuynh hướng của những người có thể hiểu. Về kinh thứ mười, khi nói ‘không có,’ v.v... Quả thật, chỉ có bấy nhiêu là sự khác biệt của hai bài kinh.

ปฐมหตฺถปาโทปมสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Tay Chân Thứ Nhất, v.v... đã chấm dứt.

สมุทฺทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Phẩm Biển đã chấm dứt.

๑๙. อาสีวิสวคฺโค

19. Phẩm Rắn Độc.

๑. อาสีวิโสปมสุตฺตวณฺณนา

1. Chú giải Kinh Ví Dụ Rắn Độc.

๒๓๘. เย ภิกฺขู ตทา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสินฺนา, เตสุ เกจิ เอกวิหาริโน, เกจิ อตฺตทุติยา, เกจิ อตฺตตติยา, เกจิ อตฺตจตุตฺถา, เกจิ อตฺตปญฺจมา หุตฺวา อรญฺญายตเนสุ วิหรนฺตีติ วุตฺตํ – ‘‘เอกจาริก…เป… ปญฺจจาริเก’’ติ. สมานชฺฌาสยตา สภาควุตฺติโน. กมฺมฏฺฐานานุยุญฺชนสฺส การเก. ตโต เอว ตตฺถ ยุตฺตปยุตฺเต. ปุคฺคลชฺฌาสเยน การณภูเตน. ปจฺจยภูตนฺติ อปสฺสยภูตํ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว’’ติ อารภิตฺวา ยาว ‘‘ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ อยํ มาติกานิกฺเขโป. เตสํ มาติกาย วิตฺถารภาชนํ. วาสนา ภวิสฺสตีติ วาสนาวหํ ภวิสฺสติ. สิเนรุํ อุกฺขิปนฺโต วิยาติอาทิ อิมิสฺสา เทสนาย อนญฺญสาธารณตาย สุทุกฺกรภาวทสฺสนํ.

238. Những vị tỳ khưu lúc bấy giờ đang ngồi vây quanh đức Thế Tôn, trong số ấy có một số vị là người sống một mình, một số vị có người thứ hai là chính mình, một số vị có người thứ ba là chính mình, một số vị có người thứ tư là chính mình, một số vị có người thứ năm là chính mình, đang trú trong các trú xứ rừng. Điều này được nói là: ‘Vị du hành một mình… cho đến… các vị du hành năm người.’ Samānajjhāsayatā có nghĩa là: Có cùng khuynh hướng. Sabhāgavuttino có nghĩa là: Có lối sống tương đồng. Kammaṭṭhānānuyuñjanassa kārake có nghĩa là: Những người thực hành đề mục thiền. Tato eva tattha yuttapayutte có nghĩa là: Do đó, quả thật, những vị đã chuyên tâm thích hợp ở nơi ấy. Puggalajjhāsayena kāraṇabhūtena có nghĩa là: Do bởi khuynh hướng của cá nhân đã trở thành nguyên nhân. Paccayabhūtanti có nghĩa là: Apassayabhūtaṃ (đã trở thành nơi nương tựa). Bắt đầu từ ‘Này các tỳ khưu, ví như,’ cho đến ‘đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, vị Bà-la-môn đứng trên đất liền’ – đây là phần trình bày đề mục. Sự phân tích chi tiết đề mục của các vị ấy. Vāsanā bhavissatīti có nghĩa là: Sẽ là thói quen tiềm ẩn, tức là sẽ mang lại thói quen tiềm ẩn. ‘Giống như người đang nhấc núi Sineru,’ v.v... là sự chỉ ra trạng thái rất khó thực hiện của bài pháp này do bởi tính chất không chung với các (bài pháp) khác.

มญฺจฏฺเฐสุ มญฺจสมญฺญา วิย มุขฏฺฐํ วิสํ ‘‘มุข’’นฺติ อธิปฺเปตํ. สุกฺขกฏฺฐสทิสภาวาปาทนโต ‘‘กฏฺฐ’’นฺติ วุจฺจตีติ กฏฺฐํ มุขํ เอตสฺสาติ กฏฺฐมุโข, ทํสนาทินา กฏฺฐสทิสภาวกโร สปฺโป. อถ วา กฏฺฐสทิสภาวาปาทนโต กฏฺฐํ วิสํ วา มุเข เอตสฺสาติ กฏฺฐมุโข. อิมินา นเยน เสสปเทสุปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิเม จตฺตาโรติ อิเม วิสกิจฺจเภเทน จตฺตาโร. อิทานิ ตํ เนสํ วิสกิจฺจเภทํ ทสฺเสตุํ ‘‘เตสู’’ติอาทิ วุตฺตํ. อยสูลสมปฺปิตํ วิยาติ อพฺภนฺตเร อยสูลํ อนุปฺปเวสิตํ วิย. ปกฺกปูติปนสํ วิยาติ ปจฺจิตฺวา กาลาติกฺกเม กุถิตปนสผลํ [Pg.325] วิย. จงฺควาเรติ รชกานํ ขารปริสฺสาวเน สุราปริสฺสาวเน วา. อนวเสสํ ฉิชฺชเนน อสนิปาตฏฺฐานํ วิย. มหานิขาทเนนาติ มหนฺเตน นิขาทเนน.

Giống như danh từ ‘cái giường’ được dùng cho những vật ở trên giường, nọc độc ở miệng được hiểu là ‘miệng’. Do làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô nên được gọi là ‘cây khô’. Con rắn có miệng là cây khô nên là rắn miệng cây khô, tức là con rắn làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô bằng cách cắn v.v... Hoặc là, do làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô, nọc độc của nó là cây khô, hoặc nọc độc ở trong miệng của nó nên là rắn miệng cây khô. Theo phương pháp này, ý nghĩa của các từ còn lại cũng nên được hiểu như vậy. ‘Bốn loại này’ có nghĩa là bốn loại này được phân biệt theo tác dụng của nọc độc. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt về tác dụng của nọc độc của chúng, câu bắt đầu bằng ‘trong số chúng’ được nói đến. ‘Giống như bị xiên bằng cọc sắt’ có nghĩa là giống như bị một cọc sắt đâm vào bên trong. ‘Giống như quả mít chín thối’ có nghĩa là giống như quả mít bị thối rữa do để quá lâu sau khi chín. ‘Trong cái giỏ lọc’ có nghĩa là trong cái giỏ lọc tro của thợ giặt hoặc giỏ lọc rượu. Giống như một nơi không thể nối lại được do bị cắt đứt không còn sót lại. ‘Bởi sự đào bới lớn’ có nghĩa là bởi sự đào bới mạnh mẽ.

วิสเวควิกาเรนาติ วิสเวคคเตน วิกาเรน. วาเตนาติ ตสฺส สปฺปสฺส สรีรํ ผุสิตฺวา อุคฺคตวาเตน. นาสวาเต ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ปุคฺคลปณฺณตฺติวเสนาติ เตสํเยว โสฬสนฺนํ สปฺปานํ อาคตวิโสติอาทิปุคฺคลนามสฺส วเสน จตุสฏฺฐิ โหนฺติ ปจฺเจกํ จตุพฺพิธภาวโต. อาคตวิโสติ อาคจฺฉวิโส, สีฆตรํ อภิรุหนวิโสติ อตฺโถ. โฆรวิโสติ กกฺขฬวิโส, ทุตฺติกิจฺฉวิโส. อยํ สีตอุทกํ วิย โหติ คาฬฺหทุพฺพินิมฺโมจยภาเวน. อุทกสปฺโป หิ โฆรวิโส โหติ เยวาติ วุตฺตํ – ‘‘อุทกสปฺปาทีนํ วิสํ วิยา’’ติ. ปญฺญายตีติ คณฺฑปิฬกาทิวเสน ปญฺญายติ. อเนฬกสปฺโป นาม มหาอาสีวิโส. นีลสปฺโป นาม สาขวณฺโณ รุกฺขคฺคาทีสุ วิจรณกสปฺโป. อิมินา อุปาเยนาติ โยยํ กฏฺฐมุเขสุ ทฏฺฐวิสานํเยว ‘‘อาคตวิโส โน โฆรวิโส’’ติอาทินา จตุพฺพิธภาโว วุตฺโต, อิมินา อุปาเยน. กฏฺฐมุเข ทฏฺฐวิสาทโยติ กฏฺฐมุเขสุ ทฏฺฐวิโส, ผุฏฺฐวิโส, วาตวิโภติ ตโย, ปูติมุขาทีสุ จ ทฏฺฐวิสาทโย จตฺตาโร จตฺตาโร เวทิตพฺโพ.

‘Bởi sự biến đổi do tốc độ của nọc độc’ có nghĩa là bởi sự biến đổi xảy ra do tốc độ của nọc độc. ‘Bởi gió’ có nghĩa là bởi luồng gió phát sinh sau khi chạm vào thân của con rắn ấy. Còn về hơi thở từ mũi thì không cần phải nói. ‘Theo cách chế định cá nhân’ có nghĩa là: do mỗi loại trong mười sáu loại rắn ấy có bốn dạng, nên có sáu mươi bốn loại theo tên gọi cá nhân như ‘rắn có nọc độc đến nhanh’ v.v... ‘Rắn có nọc độc đến’ có nghĩa là rắn có nọc độc đến, tức là nọc độc lan truyền rất nhanh. ‘Rắn có nọc độc kinh khủng’ có nghĩa là rắn có nọc độc dữ dội, nọc độc khó chữa trị. Loại này giống như nước lạnh do tính chất bám chặt khó gỡ. Thật vậy, rắn nước có nọc độc kinh khủng, như đã được nói: “giống như nọc độc của rắn nước v.v...”. ‘Được nhận biết’ có nghĩa là được nhận biết qua các dấu hiệu như bướu, mụn nhọt v.v... Rắn Aneḷaka là loại rắn có nọc độc cực mạnh. Rắn Nīla là loại rắn có màu sắc như cành cây, thường di chuyển trên ngọn cây v.v... ‘Bằng phương pháp này’ có nghĩa là: bằng phương pháp này, tức là sự phân chia thành bốn loại như ‘rắn có nọc độc đến nhanh chứ không phải nọc độc kinh khủng’ v.v... đã được nói đến chỉ đối với các loại rắn cắn có nọc độc trong nhóm rắn miệng cây khô. ‘Các loại rắn cắn có nọc độc v.v... trong nhóm rắn miệng cây khô’ nên được hiểu là: trong nhóm rắn miệng cây khô có ba loại là rắn cắn có nọc độc, rắn chạm có nọc độc, và rắn có hơi độc; còn trong các nhóm rắn miệng thối v.v... thì mỗi nhóm có bốn loại là rắn cắn có nọc độc v.v...

เอเกกนฺติ จตุสฏฺฐิโย เอเกกํ. จตุธาติ อณฺฑชาทิวิภาเคน จตุธา วิภชิตฺวา. ฉปณฺณาสานีติ ฉปณฺณาสาธิกานิ. คตมคฺคสฺสาติ ยถาวุตฺตสงฺขฺยาคตมคฺคสฺส ปฏิโลมโต สํขิปฺปมานา อนุกฺกเมน จตฺตาโรว โหนฺติ. กุลวเสนาติ กฏฺฐมุขาทิชาติวเสน.

‘Mỗi một’ có nghĩa là mỗi một trong sáu mươi bốn loại. ‘Thành bốn’ có nghĩa là chia thành bốn theo sự phân loại noãn sanh v.v... ‘Năm mươi sáu’ có nghĩa là hơn năm mươi sáu. ‘Của con đường đã đi’ có nghĩa là: khi con đường của các con số đã được đề cập được tóm lược lại theo thứ tự ngược, tuần tự chỉ còn lại bốn. ‘Theo dòng dõi’ có nghĩa là theo sự sinh sản của loài rắn miệng cây khô v.v...

สกลกาเย อาสิญฺจิตฺวา วิย ฐปิตวิสาติ หิ เตสํ ผุฏฺฐวิสตา, วาตวิสตา วุจฺจติ. เอวนฺติ ‘‘อาสิตฺตวิสา’’ติอาทินา. เอตฺถาติ อาสีวิสสทฺเท วจนตฺโถ นิรุตฺตินเยน เวทิตพฺโพ. อุคฺคตเตชาติ อุทคฺคเตชา, อตฺตโน วิสเตเชน เนสํ กุรูรทพฺพตา วา. ทุนฺนิมฺมทฺทนวิสาติ มนฺตาคเทหิ อนิมฺมทฺทนียวิสา. จตฺตาโร อาสีวิสาติ เอตฺถ อิติ-สทฺโท อาทิอตฺโถ. เตเนตฺถ อวเสสปาฬึ สงฺคณฺหาติ.

Thật vậy, việc chúng có nọc độc do chạm và nọc độc do hơi thở được gọi là (như vậy) vì nọc độc của chúng được đặt để giống như được rưới khắp toàn thân. ‘Như vậy’ có nghĩa là bằng câu ‘có nọc độc được rưới’ v.v... ‘Ở đây’ có nghĩa là: ý nghĩa của từ ‘rắn độc’ nên được hiểu theo phương pháp từ nguyên học. ‘Có uy lực cao’ có nghĩa là có uy lực vượt trội, hoặc là sự hung dữ và tàn ác của chúng do uy lực của nọc độc của chính chúng. ‘Có nọc độc khó chế ngự’ có nghĩa là có nọc độc không thể bị chế ngự bởi thần chú và thuốc giải. Trong câu ‘bốn loại rắn độc’, từ ‘iti’ có nghĩa là ‘vân vân’. Do đó, ở đây nó bao gồm cả phần Pāḷi còn lại.

อาสีวิเสสูติ [Pg.326] อิเม อาสีวิสา ทฏฺฐวิสา เอวาติ เวทิตพฺพา. สรีรฏฺฐเกสุเยวาติ เตน ปุริเสน เตสํ กสฺสจิ อนิฏฺฐสฺส อกตตฺตา อายุเสสสฺส จ วิชฺชมานตฺตา นํ น ทํสึสูติ ทฏฺฐพฺพํ. ปุจฺฉิ ยถาภูตํ ปเวเทตุกาโม. ทุรุปฏฺฐาหาติ ทุรุปฏฺฐานา. โสตฺถิมคฺโคติ โสตฺถิภาวสฺส อุปาโย.

‘Trong các loài rắn độc’ nên được hiểu là: những con rắn độc này chính là những con rắn cắn có nọc độc. ‘Chỉ trên các bộ phận cơ thể’ nên được hiểu là: chúng đã không cắn người ấy vì người ấy đã không làm bất cứ điều gì không mong muốn đối với chúng và vì tuổi thọ của người ấy vẫn còn. (Vị ấy) đã hỏi vì muốn cho biết như thật. ‘Khó hầu hạ’ có nghĩa là khó chăm sóc. ‘Con đường an ổn’ có nghĩa là phương tiện để đạt được trạng thái an ổn.

อนฺตรจโรติ อนฺตรํ จโร สุขสตฺตุ วิสฺสาสฆาตี. เตนาห ‘‘วธโก’’ติ. อิทานิ ตาสํ เปสเน การณํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปฐม’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. อภิมุขคตํ วิย อภิมุขคตํ. อีทิสีปิ หิ วโจยุตฺติ โลเก นิรูปียติ สนฺติยํ ปุริสํ ฐเปตีติ วิย. ตสฺมา อภิมุขคตนฺติ อภิมุขํ เตน สมฺปตฺตนฺติ อตฺโถ. วงฺกสณฺฐานํ ผลกํ รุกฺขมูเล อาคตาคตานํ นิสีทนตฺถาย อตฺถตํ.

‘Kẻ đi bên trong’ có nghĩa là kẻ đi ở giữa, kẻ thù của hạnh phúc, kẻ phản bội lòng tin. Do đó, Ngài nói là ‘kẻ sát nhân’. Bây giờ, để chỉ ra lý do cho việc sai khiến chúng, câu bắt đầu bằng ‘trước hết’ được nói đến. ‘Đã đi đến đối diện’ và ‘đã đến đối diện’ là một. Thật vậy, cách dùng từ như thế này cũng được thấy trong đời, giống như câu ‘đặt người đàn ông vào sự bình an’. Do đó, ‘đã đi đến đối diện’ có nghĩa là đã được người ấy đạt đến một cách đối diện. Một tấm ván có hình cong được trải ra ở gốc cây để cho những người đến và đi ngồi.

อริตฺตหตฺโถ ปุริโส สนฺตาเรติ เอตายาติ สนฺตารณี. โอริมตีรโต อุตฺตรณาย เสตุ อุตฺตรเสตุ. เอเกน ทฺวีหิ วา คนฺตพฺโพ รุกฺขมโย เสตุ รุกฺขเสตุ. ชงฺฆสตฺเถน คมนโยคฺโค เสตุ ชงฺฆเสตุ. สกเฏน คนฺตุํ สกฺกุเณยฺโย สกฏเสตุ. น โข เอส พฺราหฺมโณ ปรมตฺถโต. ตทตฺโถ ปน เอกเทเสน สมฺภวตีติ ตถา วุตฺตนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอตฺตกานํ ปจฺจตฺถิกานํ พาหิตตฺตา’’ติ อาห. เทสนนฺติ อุทฺเทสเทสนํ. วินิวตฺเตนฺโตติ ปฏิสํหรนฺโต. น ลทฺโธ วตาสีติ น ลทฺโธ วต อาสิ.

‘Cái để vượt qua’ là cái mà một người có bàn tay không trống rỗng dùng để vượt qua. Cây cầu để vượt qua từ bờ bên này là cầu vượt. Cây cầu bằng gỗ mà một hoặc hai người có thể đi qua là cầu cây. Cây cầu thích hợp để đi bằng sức của đôi chân là cầu đi bộ. Cây cầu có thể đi qua bằng xe là cầu xe. Vị Bà-la-môn này không phải là Bà-la-môn theo nghĩa tối hậu. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng ý nghĩa đó có thể xảy ra một phần, và do đó được nói như vậy, Ngài đã nói: “vì đã loại trừ bấy nhiêu kẻ thù”. ‘Bài thuyết giảng’ có nghĩa là bài thuyết giảng tóm tắt. ‘Đang rút lui’ có nghĩa là đang thu hồi lại. ‘Chà, đã không tìm thấy’ là ‘na laddho vata āsi’.

ราชา วิย กมฺมํ สตฺเตสุ อิสฺสริยสฺส วตฺตาปนโต. ราชา…เป… ปุถุชฺชโน วฏฺฏทุกฺขสงฺขาตาปราธตาย. ญาณปลายเนนาติ มหาภูเตหิ นิพฺพินฺทิตฺวา วิรชฺชิตฺวา วิมุจฺจิตุกามตาวเสน อุปฺปนฺนญาณปลายเน มคฺคาธิคมสิทฺเธเนว ญาณปลายเนน. เอวญฺเหตฺถ อุปมาสํสนฺทนํ มตฺถกํ ปาปิตเมว โหติ.

Nghiệp giống như vua vì nó thực thi quyền làm chủ đối với chúng sanh. Vua... cho đến... phàm phu, do có lỗi lầm được gọi là khổ luân hồi. ‘Bằng sự trốn thoát của trí tuệ’ có nghĩa là: bằng sự trốn thoát của trí tuệ đã thành tựu qua việc chứng đắc đạo quả, trong sự trốn thoát của trí tuệ đã khởi sanh do ý muốn nhàm chán, ly tham, và giải thoát khỏi các đại chủng. Như vậy, ở đây sự kết nối của ví dụ đã đạt đến đỉnh điểm.

ยเถว หีติอาทินา เอกเทสนาสมุทายสฺส นิทสฺสนํ อารทฺธํ. ยถาวุตฺตวจนํ อฏฺฐกถาจริยานํ วจเนน สมตฺเถติ ‘‘ปตฺถทฺโธ ภวตี’’ติอาทินา. ตตฺถ กฏฺฐมุเขน วาติ วา-สทฺโท อุปมตฺโถ. ยถา กฏฺฐมุเขน สปฺเปน ทฏฺโฐ ปตฺถทฺโธ โหติ, เอวํ ปถวีธาตุปฺปโกเปน โส [Pg.327] กาโย กฏฺฐมุเขว โหติ, กฏฺฐมุขคโต วิย ปตฺถทฺโธ โหตีติ อตฺโถ. อถ วา วา-สทฺโท อวธารณตฺโถ. โส ‘‘ปถวีธาตุปโกเปน วา’’ติ เอวํ อาเนตฺวา สมฺพนฺธิตพฺโพ. อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – กฏฺฐมุเขน ทฏฺโฐปิ กาโย ปถวีธาตุปฺปโกเปเนว ปตฺถทฺโธ โหติ, ตสฺมา ปถวีธาตุยา อวิยุตฺโต โส กาโย สพฺพทา กฏฺฐมุขคโต วิย โหตีติ. วา-สทฺโท วา อนิยมตฺโถ. ตตฺรายมตฺโถ – กฏฺฐมุเขน ทฏฺโฐ กาโย ปตฺถทฺโธ โหติ วา, น วา มนฺตาคทวเสน. ปถวีธาตุปฺปโกเปน ปน มนฺตาคทรหิโต โส กาโย กฏฺฐมุขคโต วิย โหติ เอกนฺตปตฺถทฺโธติ. ตตฺถ กาโยติ ปกติกาโย. ปูติโกติ กุถิโต. สนฺตตฺโตติ สพฺพโส ตตฺโต มหาทาหปฺปตฺโต. สญฺฉินฺโนติ สพฺพโส ฉินฺโน จุณฺณวิจุณฺณภูโต. ยทา กาโย ปตฺถทฺธาทิภาวปฺปตฺโต โหติ, ตทา ปุริโส กฏฺฐมุขาทิสปฺปสฺส มุเข วตฺตมาโน วิย โหตีติ อตฺโถ.

Bằng câu bắt đầu với 'Yatheva hīti' (Như thế nào), sự trình bày về một phần của tập hợp đã được bắt đầu. Vị ấy củng cố lời đã nói bằng lời của các vị sớ giải chủ qua câu bắt đầu với 'patthaddho bhavati' (trở nên cứng đờ). Ở đây, trong câu 'kaṭṭhamukhena vā' (hoặc bởi rắn kaṭṭhamukha), từ 'vā' có nghĩa là so sánh. Giống như người bị rắn kaṭṭhamukha cắn thì trở nên cứng đờ, cũng vậy, do sự rối loạn của địa đại, thân ấy trở thành như khúc gỗ, nghĩa là trở nên cứng đờ như thể đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha. Hoặc là, từ 'vā' có nghĩa là nhấn mạnh. Từ ấy nên được đem đến và liên kết như vầy: 'pathavīdhātupakopena vā' (chính do sự rối loạn của địa đại). Đây là ý nghĩa ở đây: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn cũng trở nên cứng đờ chính do sự rối loạn của địa đại, do đó thân ấy không tách rời khỏi địa đại, luôn luôn giống như đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha. Hoặc từ 'vā' có nghĩa là không xác định. Ở đó, đây là ý nghĩa: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn có thể trở nên cứng đờ hoặc không, tùy thuộc vào thần chú và thuốc giải. Nhưng do sự rối loạn của địa đại, thân ấy không có thần chú và thuốc giải, trở nên giống như đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha, hoàn toàn cứng đờ. Ở đây, 'kāyo' (thân) là thân tự nhiên. 'Pūtiko' (thối rữa) là mục nát. 'Santatto' (bị thiêu đốt) là bị đốt cháy hoàn toàn, đạt đến sự nóng bỏng lớn. 'Sañchinno' (bị cắt đứt) là bị cắt đứt hoàn toàn, trở thành tan nát vụn vỡ. Khi thân đạt đến trạng thái cứng đờ v.v..., khi ấy người ấy giống như đang ở trong miệng của loài rắn kaṭṭhamukha v.v..., đó là ý nghĩa.

วิเสสโตติ กฏฺฐมุขาทิวิเสสโต จ ปถวีอาทิวิเสสโต จ. อนตฺถคฺคหณโตติอาทิ อเจตเนสุปิ ภูเตสุ สเจตเนสุ วิย อนตฺถาทีนํ ปจฺจกฺขตาย นิพฺเพทชนนตฺถํ อารทฺธํ. ตตฺถ อาสยโตติ ปวตฺติฏฺฐานโต. เอเตสนฺติ มหาภูตานํ. สทิสตาติ วมฺมิกาสยสุสิรคหนสงฺการฏฺฐานาสยตาย จ สทิสตา.

Visesato (do sự đặc biệt) là do sự đặc biệt của rắn kaṭṭhamukha v.v... và do sự đặc biệt của địa đại v.v... Câu bắt đầu với 'Anatthaggahaṇato' (do sự nắm bắt điều bất lợi) được bắt đầu nhằm mục đích tạo ra sự nhàm chán, do sự nhận thức rõ ràng về những điều bất lợi v.v... trong các đại dù là vô tri, như thể chúng là hữu tri. Ở đây, 'āsayato' (do trú xứ) là do nơi chốn phát sinh. 'Etesaṃ' (của chúng) là của các đại. 'Sadisatā' (sự tương đồng) là sự tương đồng do trú xứ là gò mối, hang hốc, bụi rậm, và đống rác.

ปจฺจตฺตลกฺขณวเสนาติ วิสุํ วิสุํ ลกฺขณวเสน. ปถวีอาทีนํ กกฺขฬภาวาทิ, ตํสมงฺคิโน ปุคฺคลสฺส กกฺขฬภาวาปาทนาทินา วิการุปฺปาทนโต วิสเวควิการโต สทิสตา เวทิตพฺพา.

'Paccattalakkhaṇavasenā' (theo phương diện đặc tính riêng) là theo phương diện đặc tính riêng biệt của từng loại. Sự tương đồng nên được hiểu là do sự phát sinh biến đổi thông qua việc gây ra trạng thái cứng chắc v.v... cho người có liên quan đến các đại như địa đại có đặc tính cứng chắc v.v..., và do sự biến đổi từ nọc độc.

อนตฺถาติ พฺยสนา. พฺยาธินฺติ กุฏฺฐาทิพฺยาธึ. ภเว ชาตาภินนฺทิโนติ ภเวสุ ชาติยา อภินนฺทนสีลา. ปญฺจโวกาเร หิ ชาติยา อภินนฺทนา นาม มหาภูตาภินนฺทนา เอว.

'Anatthā' (bất lợi) là tai họa. 'Byādhiṃ' (bệnh tật) là các bệnh như bệnh hủi v.v... 'Bhave jātābhinandino' (những người ưa thích sự sanh trong các cõi hữu) là những người có tính ưa thích sự sanh trong các cõi hữu. Vì trong cõi năm uẩn, sự ưa thích sanh khởi chính là sự ưa thích các đại.

ทุรุปฏฺฐานตรานีติ ทุปฺปฏิการตรานิ. ทุราสทาติ ทุรุปสงฺกมนา. ‘‘อุปฏฺฐามี’’ติ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ. ปริชานาม กมฺมนามานิ, อุปการา นาม นตฺถิ. อนนฺตโทสูปทฺทวโตติ อปริมาณโทสูปทฺทวเหตุโต. เอกปกฺขลนฺติ เอกทุกฺขํ.

'Durupaṭṭhānatarāni' (khó đối trị hơn) là khó chữa trị hơn. 'Durāsadā' (khó tiếp cận) là khó đến gần. Họ không thể đến gần và nói: 'Tôi sẽ phục vụ'. (Chúng tôi) biết tên các hành động, nhưng không có sự giúp đỡ nào cả. 'Anantadosūpaddavato' (do vô số lỗi lầm và tai họa) là do là nguyên nhân của vô lượng lỗi lầm và tai họa. 'Ekapakkhalaṃ' (một sự vấp ngã) là một nỗi khổ.

รูปกฺขนฺโธ [Pg.328] ภิชฺชมาโน จตฺตาโร อรูปกฺขนฺเธ คเหตฺวาว ภิชฺชติ อรูปกฺขนฺธานํ เอกนิโรธตฺตา. วตฺถุรูปมฺปิ คเหตฺวาว ภิชฺชนฺติ ปญฺจโวกาเร อรูปกฺขนฺเธสุ ภินฺเนสุ รูปกฺขนฺธสฺส อวฏฺฐานาภาวโต. เอตฺตาวตาติ โลภุปฺปาทนมตฺเตน. ปญฺญา นาม อตฺตภาเว อุตฺตมงฺคํ ปญฺญุตฺตรตฺตา กุสลธมฺมานํ, สติ จ กิเลสุปฺปตฺติยํ ปญฺญาย อนุปฺปชฺชนโต วุตฺตํ – ‘‘เอตฺตาวตา ปญฺญาสีสํ ปติตํ นาม โหตี’’ติ. โยนิโย อุปเนติ ตทุปคสฺส กมฺมปจฺจยสฺส ภาเว. ‘‘ชาติภยํ, ชราภยํ, มรณภยํ, โจรภย’’นฺติอาทินา อาคตานิ ปญฺจวีสติ มหาภยานิ, ‘‘หตฺถมฺปิ ฉินฺทตี’’ติอาทินา อาคตานิ ทฺวตฺตึส กมฺมการณานิ อาคตาเนว โหนฺติ การณสฺส สมวฏฺฐิตตฺตา. นนฺทีราโค สงฺขารกฺขนฺโธติ สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนตฺตา วุตฺตํ.

Khi sắc uẩn bị tan rã, nó tan rã cùng với bốn danh uẩn, vì các danh uẩn có cùng một sự diệt. Vật chất làm nền tảng cũng bị tan rã cùng, vì trong cõi năm uẩn, khi các danh uẩn đã tan rã thì sắc uẩn không thể tồn tại. 'Ettāvatā' (chỉ với bấy nhiêu) là chỉ với sự sanh khởi của tham ái. Trí tuệ được gọi là phần cao quý nhất trong một tự thân vì trí tuệ là tối thượng trong các pháp thiện, và vì khi phiền não sanh khởi thì trí tuệ không sanh khởi, nên được nói rằng: 'chỉ với bấy nhiêu, cái đầu trí tuệ được gọi là đã rơi rụng'. Nó dẫn đến các thai sanh khi có nghiệp duyên thích hợp với điều đó. Hai mươi lăm nỗi sợ hãi lớn đã được đề cập qua các câu như 'nỗi sợ sanh, nỗi sợ già, nỗi sợ chết, nỗi sợ trộm cướp' v.v..., và ba mươi hai hình phạt đã được đề cập qua các câu như 'cũng chặt tay' v.v... đều hiện hữu, vì nguyên nhân đã được thiết lập. Hỷ tham được gọi là hành uẩn vì nó được bao gồm trong hành uẩn.

ปาฬิยํเยว อาคตา ‘‘จกฺขุโต เจปิ นํ, ภิกฺขเว’’ติอาทินา. กิญฺจิ อลภิตฺวาติ ตสฺมึ สุญฺญคาเม โจรานํ คยฺหูปคสฺส อลาภวจเนเนว ตสฺส ปุริสสฺส อตฺตโน ปฏิสรณสฺส อลาโภ วุตฺโต เอว โหตีติ น อุทฺธโฏ, ปุริสฏฺฐานิโย ภิกฺขุ, โจรา ปน พาหิรายตนฏฺฐานิยา. อภินิวิสิตฺวาติ วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา. อชฺฌตฺติกายตนวเสน เทสนาย อาคตตฺตา วุตฺตํ ‘‘อุปาทารูปกมฺมฏฺฐานวเสนา’’ติ.

Đã được đề cập trong chính tạng Pāli qua câu bắt đầu với 'Này các Tỳ khưu, dầu cho từ con mắt...'. 'Kiñci alabhitvā' (không nhận được gì): chỉ bằng lời nói rằng bọn cướp không có gì để chiếm đoạt trong ngôi làng trống không ấy, việc người đàn ông kia không có nơi nương tựa cho chính mình cũng đã được nói đến, nên không được nêu ra. Người đàn ông tượng trưng cho vị Tỳ khưu, còn bọn cướp tượng trưng cho các ngoại xứ. 'Abhinivisitvā' (sau khi đã chuyên chú) là sau khi đã thực hành sự chuyên chú của minh sát. Vì bài thuyết giảng được trình bày theo phương diện nội xứ, nên được nói là 'theo phương diện đề mục thiền về sắc y sinh'.

พาหิรานนฺติ พาหิรายตนานํ. ปญฺจ กิจฺจานีติ โจเรหิ ตทา กาตพฺพานิ ปญฺจ กิจฺจานิ. หตฺถสารนฺติ อตฺตโน สนฺตเก หตฺเถหิ คเหตพฺพสารภณฺฑํ. ปาตนาทิวเสน หตฺถปรามาสํ กโรนฺติ. ปหารฐาเนติ ปหฏฏฺฐาเน. ฐานโส ตสฺมึ เอว ขเณติ วทนฺติ. อตฺตโน สุขาวหํ กุสลธมฺมํ ปหาย ทุกฺขาวเหน อกุสเลน สมงฺคิตา สุขาวหํ ภณฺฑํ ปหาย พหิ นิกฺขมนํ วิยาติ วุตฺตํ สุขนิสฺสยตฺตา ตสฺส. หตฺถปรา…เป… อาปชฺชนกาโล คุณสรีรสฺส ตทา ปมาเทน พาธิตตฺตา. ปหาร…เป… กาโล ตโต ทฬฺหตรํ คุณสรีรสฺส พาธิตตฺตา. ปหารํ…เป… อสฺสมณกาโล คุณสรีรสฺส มรณปฺปตฺติสทิสตฺตา. อวเสสชนสฺส ทาสปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพตา อญฺญถตฺตปฺปตฺติคิหิภาวาปตฺติยา นิทสฺสนภาเวน วุตฺตา. ยํ ‘‘ฉสุ ทฺวาเรสุ อารมฺมเณ อาปาถคเต’’ติ วุตฺตํ, ตเมว อารมฺมณํ นิสฺสาย สมฺปรายิโก ทุกฺขกฺขนฺโธ เวทิตพฺโพติ โยชนา.

'Bāhirānaṃ' (của các đối tượng bên ngoài) là của các ngoại xứ. 'Pañca kiccāni' (năm việc làm) là năm việc làm mà bọn cướp phải thực hiện khi đó. 'Hatthasāraṃ' (vật quý trong tay) là món đồ quý giá thuộc sở hữu của mình có thể được lấy bằng tay. Họ thực hiện việc sờ mó bằng tay qua việc đánh ngã v.v... 'Pahāraṭhāne' (tại nơi bị đánh) là ở nơi đã bị đánh. 'Ṭhānaso' (ngay tại chỗ) là họ nói ngay tại khoảnh khắc ấy. Việc từ bỏ pháp thiện mang lại hạnh phúc và bị chi phối bởi pháp bất thiện mang lại đau khổ được ví như việc từ bỏ món đồ mang lại hạnh phúc rồi đi ra ngoài, điều này được nói vì nó nương tựa vào hạnh phúc. Thời điểm sờ mó bằng tay... là lúc thân thể đức hạnh bị tổn hại do sự dễ duôi. Thời điểm bị đánh... là lúc thân thể đức hạnh bị tổn hại một cách nặng nề hơn. Thời điểm ra đòn... là lúc không còn là Sa-môn, tương tự như việc thân thể đức hạnh đã đi đến cái chết. Việc bị những người còn lại sử dụng như một người nô lệ được nói đến như một ví dụ cho việc đạt đến một trạng thái khác, tức là đạt đến tình trạng của người tại gia. Cần phải hiểu sự liên kết như sau: điều đã được nói là 'khi đối tượng đi vào tầm của sáu cửa', thì khối khổ ở đời sau phát sinh nương vào chính đối tượng đó.

รูปาทีนีติ [Pg.329] รูปสทฺทคนฺธรสานิ. เตสนฺติ ยถาวุตฺตภูตุปาทารูปานํ. ลหุตาทิวเสนาติ เตสํ ลหุตาทิวเสน. ทุรุตฺตรณฏฺโฐติ อุตฺตริตุํ อสกฺกุเณยฺยภาโว โอฆฏฺโฐ. วุตฺตนเยนาติ ‘‘สมฺปยุตฺตา เวทนา เวทนากฺขนฺโธ’’ติอาทินา วุตฺตนเยน. จตุมหาภูตาทีหีติ อาทิสทฺเทน อุปาทานกฺขนฺธาทีนํ คหณํ. จิตฺตกิริยทสฺสนตฺถนฺติ จิตฺตปโยคทสฺสนตฺถํ. วุตฺตวายามเมวาติ ‘‘สมฺมาวายาโม’’ติ โย อริยมคฺเค วุตฺโต. ภทฺเทกรตฺตาทีนีติ ‘‘อชฺเชว กิจฺจํ อาตปฺป’’นฺติอาทินา (ม. นิ. ๓.๒๗๒, ๒๗๕, ๒๗๖) วุตฺตานิ ภทฺเทกรตฺตสุตฺตาทีนิ.

Rūpādīnīti là sắc, thanh, hương, vị. Tesam là của các sắc do tứ đại tạo thành và sắc y sinh đã được nói đến. Lahutādivasenāti là theo cách khinh nhu v.v. của chúng. Duruttaraṇaṭṭho là có ý nghĩa bộc lưu, là trạng thái không thể vượt qua được. Vuttanayenāti là theo phương pháp đã được nói, bắt đầu bằng ‘thọ tương ưng là thọ uẩn.’ Catumahābhūtādīhīti là bằng từ ādi (v.v.) là sự bao gồm các thủ uẩn v.v. Cittakiriyadassanatthanti là nhằm mục đích cho thấy sự tác động của tâm. Vuttavāyāmamevāti là chính là sự tinh tấn đã được nói trong Thánh đạo là ‘chánh tinh tấn.’ Bhaddekarattādīnīti là các kinh Nhất Dạ Hiền Giả v.v. đã được nói, bắt đầu bằng ‘hôm nay phải nỗ lực’ (ma. ni. 3.272, 275, 276).

กุณฺฐปาโทติ ฉินฺนปาโทว หุตฺวา คติวิกโล. มานสํ พนฺธตีติ ตสฺมึ จิตฺเต กิจฺจํ นิพนฺธติ. ‘‘อยํ อริยมคฺโค มยฺหํ โอฆุตฺตรนุปาโย’’ติ ตตฺถ จิตฺตสฺส สนฺนิฏฺฐานํ ปุน ตตฺถ ปวตฺตนํ วีริยารมฺโภ จิตฺตพนฺธนํ.

Kuṇṭhapādo là bị què chân, trở thành người có chân bị cắt lìa, đi lại khó khăn. Mānasaṃ bandhati là ràng buộc phận sự vào trong tâm ấy. Sự quyết định của tâm ở nơi ấy rằng: ‘Thánh đạo này là phương tiện vượt bộc lưu của ta,’ sự khởi lên lại ở nơi ấy, sự khởi đầu tinh tấn, (đó) là sự buộc tâm.

ตสฺส นามรูปสฺส อิเม นนฺทีราคาทโย ตณฺหาวิชฺชาทโยติ กตฺวา ปจฺจโย ธมฺมายตเนกเทโส. อริยมคฺคนิพฺพานตณฺหาวชฺโช อิธ ธมฺมายตเนกเทโสติ จ. โสฬสหากาเรหีติ ปีฬนาทีหิ โสฬสหิ อากาเรหิ. สติปฏฺฐานวิภงฺเค อาคตนเยน สฏฺฐินยสหสฺเสหิ. เทสนาปริโยสาเน…เป… ปติฏฺฐหึสูติ วิปญฺจิตญฺญู เอเวตฺถ คหณวเสน อธิคตวิเสสา ปริจฺฉินฺทิตา. เต หิ ตทา ธมฺมปฏิคฺคาหกภาเวน สตฺถุ สนฺติเก สนฺนิสินฺนา. อุคฺฆฏิตญฺญูนํ ปน เนยฺยานญฺจ วิเสสาธิคโม อฏฺฐกถายํ น รุฬฺโหติ อิธ น คหิโตติ.

Một phần của pháp xứ là duyên, do xem rằng những hỷ tham v.v., ái và vô minh v.v. này là (duyên) của danh sắc ấy. Và ở đây, một phần của pháp xứ là (pháp) ngoại trừ Thánh đạo, Níp-bàn, và ái. Soḷasahākārehīti là bằng mười sáu phương diện, (tức là) bằng mười sáu phương diện bắt đầu bằng sự bức bách. Bằng sáu mươi ngàn phương pháp theo cách đã được trình bày trong Phân Tích về Niệm Xứ. Vào cuối bài thuyết pháp… đã an trú, ở đây, chính các vị vipañcitaññū đã được xác định là những người chứng đắc đặc biệt theo cách tiếp thu. Vì khi ấy, các vị ấy đã ngồi gần bậc Đạo Sư với tư cách là người tiếp nhận Pháp. Còn sự chứng đắc đặc biệt của các vị ugghaṭitaññū và neyya không phổ biến trong Chú giải, nên không được đề cập ở đây.

อาสีวิโสปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải về kinh Ví Dụ Rắn Độc đã kết thúc.

๒. รโถปมสุตฺตวณฺณนา

2. Phần giải về kinh Ví Dụ Cỗ Xe

๒๓๙. สุสํวุตินฺทฺริยสฺส โภชเน มตฺตญฺญุโน สตสฺส สมฺปชานสฺส วิหรโต กิเลสนิมิตฺตํ ทุกฺขํ อนวสรนฺติ สุขโสมนสฺสพหุลตา วุตฺตา. ยวติ เตน ผลํ มิสฺสิตํ วิย โหตีติ โยนิ, เอกนฺติกํ การณํ. อสฺสาติ ภิกฺขุโน. ปริปุณฺณนฺติ อวิกลํ. อนวเสสํ อาสเว เขเปตีติ อาสวกฺขโย, อคฺคมคฺโค. ยํ ยนฺติ ทนฺธํ มชฺฌํ ชโวติ ชวาทีสุ ยํ ยํ คมนํ. รกฺขณตฺถายาติ กิเลสโจเรหิ รกฺขณตฺถาย[Pg.330]. เวคนิคฺคหณตฺถายาติ กิเลสเหตุกสฺส อินฺทฺริยเวคสฺส นิคฺคณฺหนตฺถาย. นิพฺพิเสวนตฺถายาติ วิเสวนสฺส วิปฺผนฺทิตสฺส นิโรธนาย. กิเลสูปสมตฺถายาติ กิเลสานํ อุปรูปริ สมนตฺถาย วูปสมนตฺถาย.

239. Đối với người sống với các căn được phòng hộ kỹ lưỡng, biết tiết độ trong ăn uống, có chánh niệm và tỉnh giác, tướng phiền não và khổ không có cơ hội (khởi lên), (do đó) sự dồi dào lạc và hỷ đã được nói đến. Yoni, nguyên nhân duy nhất, là cái mà nhờ đó quả được xem như hòa trộn. Assa là của vị tỳ khưu. Paripuṇṇaṃ là không thiếu sót. Āsavakkhayo, Thánh đạo cao tột, là sự làm cạn kiệt các lậu hoặc không còn dư sót. Sự đi nào trong các (cách đi) nhanh v.v. là đi chậm, vừa, nhanh. Rakkhaṇatthāya là nhằm mục đích bảo vệ khỏi những tên trộm phiền não. Veganiggahaṇatthāyāti là nhằm mục đích chế ngự sự xung động của các căn có phiền não làm nhân. Nibbisevanatthāyāti là để diệt trừ sự dao động, rung động. Kilesūpasamatthāyāti là nhằm mục đích làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh các phiền não hết lần này đến lần khác.

สมณรติ นาม สมถวิปสฺสนามคฺคผลสุขานิ. ทนฺตานมฺปิ สินฺธวานํ สารถิโน ปโยเคน สิยา กาจิ วิเสวนมตฺตาติ ตทภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘นิพฺพิเสวเน กตฺวา เปเสนฺโต’’ติ วุตฺตํ. ญาณํ คจฺฉตีติ อสงฺคมนํ ปวตฺตติ ปเคว อินฺทฺริยภาวนาย กตตฺตา, กิเลสนิคฺคหสฺส สุเขเนว สิทฺธตฺตา. ทายกสฺส อชฺฌาสโย วโส อุฬาโร ลามโก. เทยฺยธมฺมสฺส ปมาณํ วโส อปฺปกํ พหุกญฺจ.

Samaṇarati (sự hoan hỷ của sa-môn) tên là các lạc của chỉ, quán, đạo, và quả. Ngay cả đối với những con ngựa thuần chủng đã được huấn luyện, có thể có một chút dao động nào đó do sự điều khiển của người đánh xe, để chỉ ra sự không có điều đó, câu ‘khiến cho không dao động rồi thúc đẩy’ đã được nói. Trí tuệ tiến triển không bị trở ngại, vì sự tu tập các căn đã được thực hiện từ trước, và vì sự chế ngự phiền não được thành tựu một cách dễ dàng. Tùy thuộc vào ý hướng của người thí chủ, (vật thí) cao quý hay thấp kém. Tùy thuộc vào số lượng của vật thí, (vật thí) ít hay nhiều.

มหามณฺฑปฏฺฐานํ นาม โลหปาสาทสฺส ปุรโต เอว มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺนิปาตกาเล เตสํ ปโหนกวเสน มหามณฺฑปสฺส กตฺตพฺพฏฺฐานํ. คหณมานนฺติ ปริวิสคหณภาชนํ.

Mahāmaṇḍapaṭṭhāna (Nền Đại Đình) tên là nơi cần phải làm một đại đình ở ngay phía trước Lâu đài Đồng, tùy theo sức chứa của chúng (các tỳ khưu) vào lúc đại chúng Tỳ khưu hội họp. Gahaṇamānaṃ là vật dụng để nhận phần phục vụ.

ปกติยา ภตฺตการกิจฺเจ อธิคโต อุปฏฺฐากุปาสโก. มุทุสมขรสญฺญิเตหิ, ทหนปจนภชฺชนสญฺญิเตหิ วา ตีหิ ปาเกหิ.

Một vị cận sự nam hộ độ, người thường xuyên đảm nhận công việc nấu ăn. Bằng ba cách nấu được gọi là mềm, vừa, và cứng, hoặc được gọi là hầm, nấu, và chiên.

ปริโสเธตฺวาติ รญฺโญ อนุจฺฉวิกภาวํ ปริโสเธตฺวา. ภูมิยํ ฉฑฺเฑสิ ‘‘ภิกฺขูนํ อทตฺวา มยา มุเข ปกฺขิตฺต’’นฺติ. มุเขน คณฺหิ ตสฺส นิทฺโทสภาวํ ทสฺเสตุํ. มตฺตํ ชานาเปตุํ ปมชฺชิ. ‘‘ตฺวํ กุโต อาคโต’’ติ ปุจฺฉเน ปมาทํ อาปชฺชิ. อนุภาโคติ อวสิฏฺฐภาโค. อิทมตฺถิยนฺติ อิทํ ปโยชนํ. อิตรนฺติ ปาฬิยํ อนาคตมฺปิ อาหาเร ปมาณชานนํ.

Parisodhetvā là sau khi làm trong sạch trạng thái thích hợp của đức vua. Đã vứt xuống đất (với ý nghĩ) rằng: ‘Ta đã bỏ vào miệng mà không dâng cho các vị tỳ khưu.’ Đã lấy bằng miệng để cho thấy trạng thái không có lỗi của nó. Đã lau để cho biết số lượng. Đã trở nên xao lãng khi được hỏi: ‘Ngươi từ đâu đến?’ Anubhāgo là phần còn lại. Idamatthiyaṃ là lợi ích này. Itaraṃ là sự biết tiết độ trong vật thực, dù không được đề cập trong Pāli.

สยนํ เสยฺยา, กามโภคีนํ เสยฺยา กามโภคิเสยฺยา. ทกฺขิณปสฺเสน สยาโน นาม นตฺถิ ทกฺขิณหตฺเถน กาตพฺพกิจฺจกรณโต. เตชุสฺสทตฺตาติ อิทํ อนุตฺราสสฺเสว สีหสฺส สยนนฺติ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ทฺเว ปุริมปาเท เอกสฺมึ, ปจฺฉิมปาเท เอกสฺมึ ฐาเน ฐเปตฺวาติ หิ อิทํ ปาทานํ อวิกฺขิตฺตภาวกรณทสฺสนํ.

Sự nằm là seyyā, sự nằm của những người hưởng dục là kāmabhogiseyyā. Không có (sự nằm) gọi là nằm nghiêng về bên phải, vì (họ) làm các công việc cần làm bằng tay phải. Tejussadattā (do có uy lực) - điều này được nói để chỉ ra rằng đó là sự nằm của sư tử, loài không có sợ hãi. Vì ‘sau khi đặt hai chân trước vào một chỗ, hai chân sau vào một chỗ’ - điều này cho thấy việc làm cho các chân không bị phân tán.

จตุตฺถชฺฌานเสยฺยาติ จตุตฺถชฺฌานิกํ ผลสมาปตฺตึ วทติ. เยภุยฺเยน หิ ตถาคตา ผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวาว สยนฺติ. สา จ เนสํ จตุตฺถชฺฌานโต วุฏฺฐาย, กิเลสปรินิพฺพานสฺส จ กตตฺตาติ วทนฺติ[Pg.331]. อิธ สีหเสยฺยา อาคตา ปาทํ อจฺจาธาย ปุพฺเพนาปรํ อชหิตสํลกฺขณา เสยฺยาติ กตฺวา. เตนาห ‘‘อยํ หี’’ติอาทิ. เอวนฺติ ‘‘ทกฺขิเณน ปสฺเสนา’’ติอาทินา วุตฺตากาเรน เสยฺยํ กปฺเปติ.

Catutthajjhānaseyyā (sự nằm của thiền thứ tư) là nói đến sự nhập quả định thuộc thiền thứ tư. Vì phần lớn, các đấng Như Lai nằm sau khi đã nhập quả định. Và người ta nói rằng (quả định) ấy của các ngài (có được) là do xuất khỏi thiền thứ tư và do đã thực hiện sự tịch diệt phiền não. Ở đây, sự nằm của sư tử được đề cập, do xem rằng đó là sự nằm có đặc tính không từ bỏ (tỉnh giác), gác chân này lên chân kia. Do đó, ngài nói ‘Vì đây là…’ v.v. Evaṃ là thực hiện việc nằm theo cách đã được nói, bắt đầu bằng ‘nghiêng về bên phải.’

กถํ นิทฺทายนฺโต สโต สมฺปชาโน โหติ? ภวงฺคจิตฺเตน หิ นิทฺทูปคมนนฺติ อธิปฺปาโย. อปฺปหาเนนาติ ตทธิมุตฺตตาย ตทปฺปหานํ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา เตสุ นิทฺโทกฺกมนสฺส อาทิปริโยสาเนสุ อชหิตสติสมฺปชญฺญํ โหติ. เตนาห – ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมนฺโตปิ สโต สมฺปชาโน โหตี’’ติ. เอตํ ปนาติ ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมนฺโตปิ สโต สมฺปชาโน โหตี’’ติ วุตฺตนยํ วทติ. ญาณธาตุกนฺติ น โรจยึสูติ นิทฺโทกฺกมเนปิ ชาครเณ ปวตฺตญาณสภาวเมวาติ น โรจยึสุ โปราณา. นิรนฺตรํ ภวงฺคจิตฺเตสุ วตฺตมาเนสุ สติสมฺปชญฺญาสมฺภโวติ อธิปฺปาโย. ปุริมสฺมิญฺหิ นเย สติสมฺปชญฺญสฺส อสํวโร, น ภวงฺคสฺส. อินฺทฺริยสํวโร, โภชเน มตฺตญฺญุตา, ชาคริยานุโยโคติ อิเมหิ ติวงฺคิกา, นิมิตฺตานุพฺยญฺชนปริวชฺชนาทิ สพฺพํ วิปสฺสนาปกฺขิกเมวาติ อธิปฺปาโย.

Làm thế nào người đang ngủ lại có chánh niệm và tỉnh giác? Ý nói rằng, việc đi vào giấc ngủ là do tâm hữu phần. (Câu) ‘Bởi không từ bỏ’ nên được hiểu là không từ bỏ điều ấy do sự quyết tâm về điều ấy. Tương tự, ở lúc bắt đầu và lúc kết thúc của việc đi vào giấc ngủ, chánh niệm và tỉnh giác không bị từ bỏ. Do đó, ngài đã nói: “Ngay cả khi đi vào giấc ngủ, vị ấy vẫn có chánh niệm và tỉnh giác.” Còn (câu) này nói về phương pháp đã được trình bày: “Ngay cả khi đi vào giấc ngủ, vị ấy vẫn có chánh niệm và tỉnh giác.” Các vị cổ sư không chấp nhận rằng ngay cả khi đi vào giấc ngủ, bản chất của trí tuệ vẫn diễn tiến như khi thức tỉnh. Ý nói rằng, khi các tâm hữu phần đang diễn tiến liên tục, chánh niệm và tỉnh giác không thể khởi sanh. Thật vậy, trong phương pháp trước, có sự không phòng hộ của chánh niệm và tỉnh giác, chứ không phải của tâm hữu phần. Ý nói rằng, ba yếu tố này là: phòng hộ các căn, tiết độ trong ăn uống, chuyên tâm vào sự tỉnh thức; và tất cả những điều như tránh tướng chung và tướng riêng đều thuộc về phe của minh sát.

ตาเนวาติ วิปสฺสนากฺขเณ ปวตฺตานิ อินฺทฺริยาทีนิ. ยาว อรหตฺตา เทสนา วิตฺถารโต กเถตพฺพา. ปาฬิยํ ปน ‘‘โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ สงฺเขเปน กถิตา.

(Câu) ‘Chính những điều ấy’ tức là các căn, v.v... đã diễn tiến trong khoảnh khắc minh sát. Bài pháp nên được thuyết giảng một cách chi tiết cho đến khi đạt được A-la-hán quả. Tuy nhiên, trong Pāli tạng, điều này được nói một cách tóm tắt: “Và sự tinh cần của vị ấy được khởi sự để đoạn tận các lậu hoặc.”

รโถปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ví Dụ Cỗ Xe đã kết thúc.

๓. กุมฺโมปมสุตฺตวณฺณนา

3. Phần giải thích kinh Ví Dụ Con Rùa

๒๔๐. อฏฺฐิกุมฺโมติ ปิฏฺฐิยํ ติขิณฏฺฐิโก กุมฺโม. ตนฺติพนฺโธติ พฺยาวโฏ. สมุคฺเค วิย อตฺตโน กปาเล ปกฺขิปิตฺวา. สโมทหนฺโต สมฺมา โอทหนฺโต อชฺฌตฺตเมว ทหนฺโต. อารมฺมณกปาเลติ อารมฺมณกฏาเห. สโมทหนฺโตติ ทิฏฺฐมตฺตสฺเสว จ คหณโต มโนวิตกฺเก ตตฺเถว สมฺมเทว โอทหนฺโต. ตญฺหิ วิสยวเสน ปวตฺติตุํ อเทนฺโต. ปญฺจ ธมฺเมติ ‘‘กาเลน วกฺขามี’’ติอาทินา (ปริ. ๓๖๒) วุจฺจมาเน.

240. (Câu) ‘Rùa xương’ là con rùa có xương sắc nhọn trên lưng. (Câu) ‘Bị buộc bằng dây’ là bị bận rộn. (Nghĩa là) đặt vào trong mai của mình như (đặt vào) trong hộp. (Câu) ‘Thu vào’ là đặt vào một cách đúng đắn, đặt vào bên trong chính mình. (Câu) ‘Trong cái mai đối tượng’ là trong cái chảo đối tượng. (Câu) ‘Thu vào’ là đặt các tầm của ý vào ngay nơi đó một cách đúng đắn do chỉ nắm bắt cái được thấy. Vì không cho phép nó (tâm) diễn tiến theo đối tượng. (Câu) ‘Năm pháp’ là những điều được nói đến bắt đầu bằng “tôi sẽ nói đúng lúc”, v.v... (pari. 362).

กุมฺโมปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ví Dụ Con Rùa đã kết thúc.

๔. ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา

4. Phần giải thích kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ nhất

๒๔๑. วิลาสมาโน [Pg.332] วิย สาครํ ปตฺวา. อนฺโตสาโขติ คงฺคาย ตีรสฺส อนฺโต โอนตสาโข. เตเมตีติ ตินฺโต โหติ. ติริยํ ปติโต ทณฺฑเสตุ วิย ฐิตตฺตา มหาชนสฺส ปจฺจโย ชาโต, ตถา มหนฺตภาเวน คงฺคาโสตํ โอตรณาทิ นตฺถิ.

241. Như thể đang vui đùa mà đến được biển cả. (Câu) ‘Cành bên trong’ là cành cây rủ xuống bên trong bờ sông Hằng. (Câu) ‘Làm ướt’ là bị ướt. Do nằm ngang như một cây cầu gậy, nó trở thành phương tiện cho nhiều người, và do to lớn nên không có việc (nó) trôi xuống dòng sông Hằng, v.v...

อยํ หีติ อนนฺตรํ วุตฺตปุคฺคโล. อริยมคฺคํ โอรุยฺหาติ จตุพฺพิธํ อริยมคฺควีถึ โอตริตฺวา. ‘‘จิตฺตํ นาเมต’’นฺติอาทินา จินฺเตตฺวา คิหิพนฺธนํ น วิสฺสชฺเชตีติ สมฺพนฺโธ. อตฺตโน ภชมานเกติ อตฺตโน ภชนฺเต. ชีวิกตฺถาย ปยุชฺชิตพฺพโต ปโยโค, เขตฺตวตฺถาทิ. ตโต ปโยคโต อุฏฺฐิตํ อายํ. กิญฺจาปิ ภิกฺขูนํ กายสามคฺคึ เทติ ภิกฺขตฺถาย.

(Câu) ‘Vị này’ là người được nói đến ngay sau đó. (Câu) ‘Bước xuống Thánh đạo’ là đã đi vào lộ trình của bốn loại Thánh đạo. Nên liên kết rằng, sau khi suy nghĩ bắt đầu bằng “hướng tâm...”, vị ấy không từ bỏ sự ràng buộc của người tại gia. (Câu) ‘Những người thân cận của mình’ là những người thân cận của mình. (Từ) ‘Phương tiện’ là cái được sử dụng cho mục đích sinh kế, như ruộng đất, v.v... Thu nhập là cái phát sinh từ phương tiện đó. Mặc dù vị ấy cung cấp các vật dụng cho các vị tỳ khưu vì mục đích khất thực.

มุณฺฑฆฏนฺติ ภินฺโนฏฺฐํ ฆฏํ. ขนฺเธติ อํเส. สงฺฆโภคนฺติ สงฺฆสนฺตกํ โภคคามํ คนฺตฺวา. อตฺถโต เอวํ วทนฺตีติ ตถา อตฺถสฺส สมฺภวโต เอวํ วทนฺตา วิย โหนฺติ. ยาคุมตฺตเก ยาคุนฺติ ยาคุํ ปิวิตฺวา ตาย อปริปกฺกาย เอว อญฺญํ ยาคุํ อชฺโฌหริตฺวาติ สมฺพนฺโธ.

(Câu) ‘Cái bình mẻ’ là cái bình bị mẻ miệng. (Câu) ‘Trên vai’ là trên vai. (Câu) ‘Làng lộc của Tăng chúng’ là đi đến làng lộc thuộc về Tăng chúng. (Câu) ‘Họ nói như vậy về mặt ý nghĩa’ là vì ý nghĩa có thể như vậy, nên họ dường như nói như vậy. (Câu) ‘Cháo trên cháo’ nên liên kết là sau khi uống cháo, khi cháo đó chưa tiêu, lại ăn thêm cháo khác.

กิเลสานุรญฺชิโตวาติ โยนิโสมนสิการสฺส อภาเวน กิเลสานุคตจิตฺโต เอว. อกฺขีนิ นีหริตฺวาติ โกธวเสน อกฺขิเก กโรนฺโต อกฺขีนิ นีหริตฺวา วิจริสฺสติ. อุทฺธโต โหติ อวูปสนฺโต.

(Câu) ‘Bị phiền não nhuốm’ là có tâm đi theo phiền não do không có như lý tác ý. (Câu) ‘Móc mắt ra’ là do sân hận, vị ấy sẽ làm ra vẻ trợn mắt và đi lại với đôi mắt như bị móc ra. Vị ấy trở nên phóng dật, không an tịnh.

ทิฏฺฐิคติโกติ สาสนิโก เอวํ อโยนิโส อุมฺมุชฺชิตฺวา สาสนํ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ กตฺวา ทีเปนฺโต อริฏฺฐสทิโส. เตนาห ‘‘โส หี’’ติอาทิ. อรูปภเว รูปํ อตฺถิ, อญฺญถา ตโต จุตสฺส กุโต รูปกฺขนฺธสฺส สมฺภโว. อสญฺญีภเว จิตฺตํ อตฺถีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. พหุจิตฺตกฺขณิโก โลกุตฺตรมคฺโค ‘‘โย อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานี’’ติอาทิวจนโต (ที. นิ. ๒.๔๐๔; ม. นิ. ๑.๑๓๗). อนุสโย จิตฺตวิปฺปยุตฺโต, อญฺญถา สาวชฺชานวชฺชธมฺมานํ เอกชฺฌํ อุปฺปตฺติ สิยา. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ, อญฺญถา กมฺมผลานํ สมฺพนฺโธ น สิยาติ. อิติ วทนฺโต เอวํ มิจฺฉาวาทํ ปคฺคยฺห วทนฺโต.

(Câu) ‘Người có tà kiến’ là người trong giáo pháp này, sau khi nổi lên một cách không như lý, đã làm cho giáo pháp trở thành phi pháp, phi luật và tuyên thuyết nó, giống như Ariṭṭha. Do đó, ngài nói “vị ấy”, v.v... Có sắc trong cõi vô sắc, nếu không thì làm sao sắc uẩn có thể phát sinh cho người chết từ cõi đó? Ở đây cũng có cùng phương pháp: có tâm trong cõi vô tưởng. Siêu thế đạo có nhiều sát-na tâm, do lời dạy “người nào tu tập bốn niệm xứ này trong bảy năm”, v.v... (dī. ni. 2.404; ma. ni. 1.137). Tùy miên là tâm bất tương ưng, nếu không thì các pháp có lỗi và không có lỗi sẽ cùng khởi sanh một lúc. Và những chúng sanh đó luân chuyển, lang thang trong vòng sanh tử, nếu không thì sẽ không có mối liên hệ giữa nghiệp và quả. (Câu) ‘Nói như vậy’ là đề cao và nói lên tà thuyết như vậy.

เตมนรุกฺโข วิย…เป… ทุลฺลภธมฺมสฺสวโน จ ปุคฺคโล สทฺธาสิเนเหน อเตมนโต. กตวินโย สิกฺขิตวินโย ยถา ‘‘กตวิชฺโช’’ติ. ธมฺมกถิกานํ [Pg.333] วิจาเรถาติ อิทํ เทยฺยธมฺมํ ธมฺมกถิกานํ อยฺยานํ ตสฺส ตสฺส ยุตฺตวเสน วิจาเรถาติ นิยฺยาตนวเสน วตฺวา. ทิวากถิโก สรภาณโก สายนฺเห กเถติ, ปุริมยามํ กเถนฺโต รตฺติกถิโก ภาณกปุคฺคโล.

Giống như cây không thấm nước... v.v... người khó nghe pháp cũng vậy, do không được thấm nhuần bởi lòng tin và tình thương. (Câu) ‘Người đã được huấn luyện’ là người đã học luật, giống như (câu) ‘người có học thức’. (Câu) ‘Hãy phân chia cho các vị thuyết pháp’ được nói theo nghĩa là giao phó, rằng “hãy phân chia vật cúng dường này cho các vị trưởng lão thuyết pháp tùy theo sự thích hợp của mỗi vị”. Vị thuyết pháp ban ngày là người tụng đọc vào buổi chiều; người thuyết pháp vào ban đêm là người tụng đọc thuyết giảng vào canh đầu.

นนฺทนวนาภิราเมติ นนฺทนวนํ วิย มโนรเม. อสฺส ภารหารภิกฺขูติ อสฺส กิจฺจวาหกภิกฺขู อุปชฺฌายาทโย. สุขนิสินฺนกถนฺติ ปฏิสนฺถารกถาปุพฺพกํ อุปนิสินฺนกถํ สุตฺวา.

(Câu) ‘Trong (khu vườn) đẹp như vườn Nandana’ là trong nơi đẹp đẽ như vườn Nandana. (Câu) ‘Các vị tỳ khưu gánh vác cho vị ấy’ là các vị tỳ khưu đảm nhận công việc cho vị ấy, như các vị thầy tế độ, v.v... (Câu) ‘Cuộc nói chuyện khi ngồi thoải mái’ là sau khi nghe cuộc nói chuyện khi ngồi gần, bắt đầu bằng lời thăm hỏi thân mật.

ฐิตสณฺฐาเนเนว ฐิตากาเรเนว ฐิตํ, นปฺปยุตฺตนฺติ อตฺโถ. จิตฺตกมฺมมูลาทีนิ ฐิตสณฺฐาเนเนว ฐิตาติ โยชนา. มุทุตายาติ มุทุหทยตาย สาเปกฺขตาย.

(Câu) ‘Chỉ trong hình dạng đứng yên’ là đứng yên trong tư thế đứng yên, nghĩa là không được sử dụng. Nên hiểu rằng các bức tranh, tác phẩm điêu khắc, v.v... chỉ đứng yên trong hình dạng của chúng. (Câu) ‘Do sự mềm mại’ là do có trái tim mềm yếu, do có sự quyến luyến.

ปฏิปทนฺติ สมถวิปสฺสนาปฏิปตฺตึ. ทีเปตฺวา ปกาเสตฺวา ปากฏํ กตฺวา. ตตฺรุปฺปาโทติ ตตฺร อุปฺปชฺชนกอายุปฺปาโท. เขตฺตํ สนฺธาย วทติ. เตล…เป… หตฺถาติ เตลฆฏ-มธุฆฏผาณิตฆฏาทิหตฺถา. อปกฺกมึสุ ทุพฺพิจาริตตฺตา. ปูเรสีติ เหฏฺฐา จ ตตฺถ ตตฺถ อตีตานิ กาลวจนานิ โปราณฏฺฐกถาย อาคตตฺตา กิร วุตฺตานิ.

(Câu) ‘Con đường thực hành’ là sự thực hành chỉ và quán. (Câu) ‘Làm sáng tỏ’ là làm cho rạng rỡ, làm cho rõ ràng. (Câu) ‘Sự sanh khởi ở đó’ là sự sanh khởi của tuổi thọ ở nơi đó. Ngài nói liên quan đến cõi (sanh). (Câu) ‘Tay cầm... dầu...’ là tay cầm bình dầu, bình mật ong, bình mật mía, v.v... Họ đã bỏ đi do hành vi xấu xa. (Từ) ‘Đã làm cho đầy đủ’ và các từ chỉ thời quá khứ ở đây và ở đó bên dưới được cho là đã được nói đến vì chúng xuất phát từ Chú giải cổ.

อุปคมนานุปคมนาทีนิ โอริมสฺส ปาริมสฺส จ อุปคมนานุปคมนานิ เจว มชฺเฌ สํสีทนานิ จ. ปฏิวิชฺฌิตุนฺติ ชานิตุํ. เอตนฺติ ยถาวุตฺตํ จกฺขุสภาวํ. โทมนสฺสนฺติ ตสฺเสว มนฺทภาวปจฺจยํ โทมนสฺสํ. อาปชฺชนฺโตปิ อุปคจฺฉติ นาม ตนฺนิมิตฺตสํกิเลสสฺส อุปฺปาทิตตฺตา. ติณฺณํ ลกฺขณานนฺติ หุตฺวา อภาวโต อาทิอนฺตวนฺตโต ตาวกาลิกโต นิจฺจปฏิกฺเขปโตติอาทีนํ ติณฺณํ ลกฺขณานํ สลฺลกฺขณวเสน.

Các việc như là đi đến và không đi đến (upagamanānupagamanādīni) chính là các việc đi đến và không đi đến của bờ bên này và bờ bên kia, và các việc chìm đắm ở giữa. ‘Paṭivijjhitun’ti (để thấu triệt) là để biết. ‘Etan’ti (điều này) là bản chất của mắt như đã được nói. ‘Domanassan’ti (ưu) là sự ưu phiền có trạng thái yếu ớt ấy làm duyên. Ngay cả khi đang gặp phải, được gọi là đi đến là do đã làm sanh khởi sự ô nhiễm có tướng trạng ấy. ‘Tiṇṇaṃ lakkhaṇānan’ti (của ba tướng) là theo cách ghi nhận ba tướng trạng như là: do sự không hiện hữu sau khi đã hiện hữu, do có khởi đầu và kết thúc, do có tính tạm thời, do sự phủ định tính thường hằng, v.v...

วามโตติ มิจฺฉา. ทกฺขิณโตติ สมฺมา. ยถา ตสฺส ตสฺส สตฺตสฺส โอรภาวตฺตา อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ โอริมํ ตีรํ กตฺวา วุตฺตานิ, เอวํ เนสํ ปรภาวตฺตา พาหิรานิ อายตนานิ ปาริมํ วุตฺตานิ. อปายมชฺเฌ สํสรณเหตุตาย นนฺทีราโคว ‘‘มชฺเฌ สํสาโท’’ติ วุตฺโต.

‘Vāmato’ti (về phía trái) là tà. ‘Dakkhiṇato’ti (về phía phải) là chánh. Giống như do là trạng thái bên trong của chúng sanh này hay chúng sanh kia, các nội xứ được nói là bờ bên này, cũng vậy, do là trạng thái bên ngoài của chúng, các ngoại xứ được nói là bờ bên kia. Do là nguyên nhân của sự luân hồi ở giữa các cõi khổ, chính hỷ tham được gọi là ‘sự chìm đắm ở giữa’.

อุนฺนโตติ ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา อุนฺนตึ อุปคโต. อตฺตุกฺกํสเน ปํสุกูลิกภาเวน อตฺตานํ ทหนโต อญฺญาการตาคเหตพฺโพ. ปาสาโณ นุ โข เอส ขาณุโกติ คเหตพฺพทารุกฺขนฺธสทิโส วุตฺโต.

‘Unnato’ti (cao ngạo) là người đã đi đến sự cao ngạo qua các câu như ‘ta là hơn’. Trong việc tự tán dương, nên được hiểu theo một cách khác rằng (vị ấy) tự thiêu đốt mình bằng (sự kiêu mạn về) hạnh phấn tảo. Được nói là tương tự như khúc gỗ cần được cầm lấy (để xem xét) rằng: ‘Đây là tảng đá hay là khúc cây khô?’

จุณฺณวิจุณฺณํ [Pg.334] โหติ อาวฏฺฏเวคสฺส พลวภาวโต. จตูสุ อปาเยสูติ ปญฺจกามคุณาวฏฺเฏ ปติตปุคฺคโล มนุสฺสโลเกปิ คุณสรีรเภทเนน ทีฆรตฺตํ จุณฺณวิจุณฺณํ อาปชฺชติเยว, ตสฺส ตถา อาปนฺนตฺตา. เอวญฺหิ โส อปาเยสุ ตาทิเสสุ ชายติ.

Trở thành tan nát, vụn vỡ là do sức mạnh của tốc độ xoáy nước. Về câu ‘trong bốn đường ác,’ người rơi vào vòng xoáy của năm dục trưởng dưỡng, ngay cả trong cõi người, cũng chắc chắn gặp phải sự tan nát, vụn vỡ trong một thời gian dài do sự phá vỡ phẩm hạnh và thân thể, vì người ấy đã gặp phải như vậy. Bởi vì như vậy, người ấy sanh vào những đường ác tương tự.

สีลสฺส ทุฏฺฐํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา อภาวตฺโถ อิธ ทุ-สทฺโทติ อาห ‘‘นิสฺสีโล’’ติ. ‘‘ปาปํ ปาเปน สุกร’’นฺติอาทีสุ (อุทา. ๔๘) วิย ปาป-สทฺโท นิหีนปริยาโยติ อาห ‘‘ลามกธมฺโม’’ติ. น สุจีติ กายวาจาจิตฺเตหิ น สุจิ. สงฺกาย วาติ อตฺตโน วา สงฺกาย ปเรสํ สมาจารกิริยํ สรติ อาสงฺกติ. เตนาห ‘‘ตสฺส หี’’ติอาทิ. ตานิ กมฺมานิ ปวิสตีติ ตานิ กมฺมานิ กโรนฺตานํ อนฺตเร ปวิสติ. คุณานํ ปูติภาเวนาติ คุณภาเวน คหิตานํ สีลธมฺมานํ สํกิลิฏฺฐภาวปฺปตฺติยา. กจวรชาโตติ อพฺภนฺตรํ สญฺชาตกจวโร, กจวรภูโต วา.

Không có cái gọi là giới bị hư hỏng, vì thế ở đây từ ‘du-’ có nghĩa là không có, nên ngài nói là ‘nissīlo’ (không có giới). Giống như trong các câu như ‘việc ác dễ làm bởi người ác’ (Ud. 48), từ ‘pāpa’ (ác) là từ đồng nghĩa với thấp hèn, nên ngài nói là ‘lāmakadhammo’ (pháp thấp hèn). ‘Na suci’ (không trong sạch) là không trong sạch về thân, khẩu, ý. ‘Saṅkāya vā’ (hoặc do nghi ngờ) là do nghi ngờ về chính mình, hoặc nhớ lại, nghi ngờ về hành vi ứng xử của người khác. Do đó, ngài nói ‘tassa hī’ (bởi vì của người ấy), v.v... ‘Tāni kammāni pavisati’ (đi vào những nghiệp ấy) là đi vào giữa những người đang làm các nghiệp ấy. ‘Guṇānaṃ pūtibhāvena’ (do sự thối rữa của các phẩm hạnh) là do sự đạt đến trạng thái ô nhiễm của các giới pháp đã được xem là phẩm hạnh. ‘Kacavarajāto’ (trở thành rác rưởi) là người có rác rưởi sanh khởi bên trong, hoặc đã trở thành rác rưởi.

อณณา ปพฺพชฺชาติ อณณสฺเสว ปพฺพชฺชา. โอริมตีราทีนํ อุปคมนานุปคมนาทีนํ โชติตตฺตา วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ.

‘Aṇaṇā pabbajjā’ (sự xuất gia không nợ nần) chính là sự xuất gia của người không nợ nần. Do đã làm sáng tỏ các việc như đi đến và không đi đến của bờ bên này, v.v..., nên vòng luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi đã được nói đến.

ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ nhất đã kết thúc.

๕. ทุติยทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา

5. Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ hai

๒๔๒. ยา อาปตฺติ วุฏฺฐานคามินี เทสนาคามินี, ตํ ปฏิจฺฉาทิตกาลโต ปฏฺฐาย สํกิลิฏฺฐา นาม อนฺตรายิกภาวโต. อาวีกตา ปน อนาปตฺติฏฺฐาเน ติฏฺฐตีติ อสํกิลิฏฺฐา นาม. เตนาห – ‘‘อาวีกตา หิสฺส ผาสุ โหตี’’ติ. เอวรูปํ สํกิลิฏฺฐนฺติ ปฏิจฺฉาทิตตาย วา ทุฏฺฐุลฺลภาเวน วา สํกิลิฏฺฐํ.

242. Tội nào có thể ra khỏi được, có thể sám hối được, tội ấy kể từ lúc bị che giấu được gọi là ô nhiễm do có trạng thái gây trở ngại. Còn khi đã được phát lồ, nó đứng ở vị trí không phải là tội, nên được gọi là không ô nhiễm. Do đó, ngài nói: ‘Bởi vì khi đã được phát lồ, điều ấy là sự an ổn cho vị ấy.’ ‘Evarūpaṃ saṃkiliṭṭhan’ti (sự ô nhiễm như vậy) là sự ô nhiễm do sự che giấu hoặc do bản chất thô trọng.

ทุติยทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ hai đã kết thúc.

๖. อวสฺสุตปริยายสุตฺตวณฺณนา

6. Phần giải thích Kinh Về Pháp Môn Rò Rỉ

๒๔๓. สนฺถาคารนฺติ สญฺญาปนาคารํ. เตนาห ‘‘อุยฺโยคกาลาทีสู’’ติอาทิ. อาทิ-สทฺเทน มงฺคลมหาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. สนฺถรนฺตีติ วิสฺสมนฺติ[Pg.335], ปริสฺสมํ วิโนเทนฺตีติ อตฺโถ. สหาติ สนฺนิปาตวเสน เอกชฺฌํ. สห อตฺถานุสาสนํ อคารนฺติ ตสฺมึ อตฺเถ ตฺถ-การสฺส นฺถ-การํ กตฺวา ‘‘สนฺถาคาร’’นฺติ วุจฺจตีติ ทฏฺฐพฺพํ, ปฐมํ ตตฺถ สมฺมนฺตนวเสน สนฺถรนฺติ วิจาเรนฺตีติ อตฺโถ.

243. ‘Santhāgāran’ti (giảng đường) là ngôi nhà để hội họp. Do đó, ngài nói ‘uyyogakālādīsū’ (vào những lúc chuẩn bị), v.v... Nên hiểu rằng từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm các lễ hội tốt lành, v.v... ‘Santharanti’ (hội họp) có nghĩa là họ nghỉ ngơi, họ xua tan sự mệt nhọc. ‘Sahā’ti (cùng nhau) là cùng một nơi theo cách tụ họp. Nên hiểu rằng, theo nghĩa ‘ngôi nhà để cùng nhau giáo huấn về ý nghĩa,’ chữ ‘ttha’ được đổi thành ‘ntha’ và được gọi là ‘santhāgāra;’ hoặc có nghĩa là, trước tiên họ hội họp, thảo luận ở đó theo cách bàn bạc.

เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อาคตเมว ภวิสฺสตีติ พุทฺธวจนสฺส อาคมนสีเสน อริยผลธมฺมานมฺปิ อาคมนํ วุตฺตเมว. ติยามรตฺตึ ตตฺถ วสนฺตานํ ผลสมาปตฺติวฬญฺชนํ โหตีติ. ตสฺมิญฺจ ภิกฺขุสงฺเฆ กลฺยาณธมฺมา กลฺยาณปุถุชฺชนา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปนฺตา โหนฺตีติ อริยมคฺคธมฺมานมฺปิ ตตฺถ อาคมนํ โหติเยว.

‘Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, chắc chắn sẽ đến,’ bằng cách nói về sự đến của lời dạy của Đức Phật, sự đến của các pháp Thánh quả cũng đã được nói đến. Bởi vì đối với những vị sống ở đó suốt ba canh đêm, có sự thực hành thiền quả. Và trong Tăng chúng ấy, có những vị có thiện pháp, những phàm phu thiện trí đang nỗ lực tu tập thiền quán, nên sự đến của các pháp Thánh đạo ở đó cũng chắc chắn có.

อลฺลโคมเยนาติ อจฺเฉน อลฺลโคมยรเสน. โอปุญฺชาเปตฺวาติ วิลิมฺเปตฺวา. จตุชฺชาติยคนฺเธหีติ กุงฺกุมตุรุกฺขยวนปุปฺผตมาลปตฺตคนฺเธหิ. นานาวณฺเณติ นีลาทิวเสน นานาวณฺเณ, ภิตฺติวิเสสวเสน นานาสณฺฐานรูเป. ‘‘มหาปิฏฺฐิกโกชเวติ หตฺถิปิฏฺฐิอาทีสุ อตฺถริตพฺพตาย ‘มหาปิฏฺฐิกา’ติ ลทฺธสมญฺเญ โกชเว’’ติ วทนฺติ. กุตฺตเก ปน สนฺธาเยตํ วุตฺตํ, ‘‘จตุรงฺคุลาธิกปุปฺผา มหาปิฏฺฐิกโกชวา’’ติปิ วทนฺติ. หตฺถตฺถรอสฺสตฺถรา หตฺถิอสฺสปิฏฺฐีสุ อตฺถริตพฺพา หตฺถิอสฺสรูปวิจิตฺตา จ อตฺถรกา. สีหตฺถรกาทโย ปน สีหรูปาทิวิจิตฺตา เอว อตฺถรกา. จิตฺตตฺถรกํ นานาวิธรูเปหิ เจว นานาวิธมาลากมฺมาทีหิ จ วิจิตฺตํ อตฺถรกํ.

‘Allagomayenā’ti (bằng phân bò tươi) là bằng nước phân bò tươi trong. ‘Opuñjāpetvā’ti (sau khi cho trét) là sau khi phết lên. ‘Catujjātiyagandhehī’ti (bằng bốn loại hương) là bằng hương nghệ tây, hương trầm, hương hoa yavana, và hương lá tamāla. ‘Nānāvaṇṇe’ti (nhiều màu sắc) là nhiều màu sắc như xanh, v.v...; nhiều hình dạng khác nhau tùy theo loại tường. Họ nói: ‘Mahāpiṭṭhikakojave’ti (những tấm thảm lớn) là những tấm thảm có tên gọi là ‘mahāpiṭṭhikā’ vì chúng được trải trên lưng voi, v.v... Tuy nhiên, điều này được nói liên quan đến những tấm thảm len. Họ cũng nói: ‘Những tấm thảm lớn là những tấm có hoa văn cao hơn bốn ngón tay.’ ‘Hatthattharaassattharā’ là những tấm trải được trải trên lưng voi và ngựa, và được trang trí bằng hình voi và ngựa. Còn ‘sīhattharakā’ (thảm da sư tử), v.v... là những tấm trải được trang trí bằng hình sư tử, v.v... ‘Cittattharakaṃ’ là tấm trải được trang trí bằng nhiều loại hình dạng và nhiều loại công việc kết hoa, v.v...

อุปธานนฺติ อปสฺสยนํ. อุปทหิตฺวาติ อปสฺสยโยคฺคภาเวน ฐเปตฺวา. คนฺเธหิ กตมาลา คนฺธทามํ. ตมาลปตฺตาทีหิ กตมาลา ปตฺตทามํ. อาทิ-สทฺเทน หิงฺคุลตกฺโกลชาติผลชาติปุปฺผาทีหิ กตทามํ สงฺคณฺหาติ. ปลฺลงฺกากาเรน กตปีฐํ ปลฺลงฺกปีฐํ. ตีสุ ปสฺเสสุ เอกปสฺเส เอว วา สอุปสฺสยํ อปสฺสยปีฐํ. อนปสฺสยํ มุณฺฑปีฐํ. โยชนาวฏฺเฏติ โยชนปริกฺเขโปกาเส.

‘Upadhānan’ti (gối) là vật để tựa. ‘Upadahitvā’ti (sau khi đặt) là sau khi đặt để có thể tựa vào. Vòng hoa làm bằng các loại hương là ‘gandhadāmaṃ’ (tràng hoa hương). Vòng hoa làm bằng lá tamāla, v.v... là ‘pattadāmaṃ’ (tràng hoa lá). Từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm các tràng hoa làm bằng chu sa, quả takkola, quả đậu khấu, hoa đậu khấu, v.v... Ghế làm theo hình kiết-già là ‘pallaṅkapīṭhaṃ’ (ghế kiết-già). Ghế có chỗ tựa ở ba phía hoặc chỉ ở một phía là ‘apassayapīṭhaṃ’ (ghế có chỗ tựa). Ghế không có chỗ tựa là ‘muṇḍapīṭhaṃ’ (ghế trơn). ‘Yojanāvaṭṭe’ti (trong vòng một do-tuần) là trong không gian có chu vi một do-tuần.

สํวิธายาติ อนฺตรวาสกสฺส โกณปเทสํ อิตรปเทสญฺจ สมํ กตฺวา วิธาย. เตนาห – ‘‘กตฺตริยา ปทุมํ กนฺเตนฺโต วิยา’’ติ, ‘‘ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺโต’’ติ จ. ยสฺมา พุทฺธานํ รูปสมฺปทา วิย อากปฺปสมฺปทาปิ ปรมุกฺกํสตํ คตา, ตสฺมา ตทา ภควา เอวํ โสเภยฺยาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สุวณฺณปามงฺเคนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘อสเมน พุทฺธเวเสนา’’ติอาทินา [Pg.336] ตทา ภควา พุทฺธานุภาวสฺส นิคุหเน การณาภาวโต ตตฺถ สนฺนิปติตเทวมนุสฺสนาคยกฺขคนฺธพฺพาทีนํ ปสาทชนนตฺถํ อตฺตโน สภาวปกติยาว กปิลวตฺถุํ ปาวิสีติ ทสฺเสติ. พุทฺธานํ กายปภา นาม ปกติยา อสีติหตฺถมตฺตปเทสํ วิสรตีติ อาห ‘‘อสีติหตฺถฏฺฐานํ อคฺคเหสี’’ติ. นีลปีตโลหิโตทาตมญฺชิฏฺฐปภสฺสรานํ วเสน ฉพฺพณฺณา พุทฺธรสฺมิโย.

Saṃvidhāyāti có nghĩa là đã sắp xếp, đã làm cho phần góc và phần khác của nội y được đồng đều. Do đó, ngài đã nói: “Ví như người dùng kéo cắt hoa sen” và “che kín ba vòng.” Bởi vì sự hoàn hảo về trang phục của các đức Phật cũng đã đạt đến mức độ tối thượng giống như sự hoàn hảo về sắc thân, cho nên để chỉ ra rằng đức Thế Tôn đã rực rỡ như thế nào vào lúc bấy giờ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “suvaṇṇapāmaṅgena.” Ở đây, qua câu bắt đầu bằng “asamena buddhavesena,” điều này cho thấy rằng vào lúc bấy giờ, vì không có lý do gì để che giấu oai lực của đức Phật, đức Thế Tôn đã đi vào thành Kapilavatthu với bản chất tự nhiên của mình để làm phát sinh niềm tịnh tín nơi chư thiên, loài người, loài nāga, loài yakkha, loài gandhabba, v.v… đã tụ hội ở đó. Hào quang thân thể của các đức Phật thường lan tỏa ra một khoảng không gian chừng tám mươi hắc tay, nên có câu nói: “đã chiếm một khoảng không gian tám mươi hắc tay.” Sáu màu hào quang của đức Phật là xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, và rực rỡ.

สพฺพปาลิผุลฺโลติ มูลโต ปฏฺฐาย ยาว สาขคฺคา สมนฺตโต ผุลฺโล วิกสิโต. ปฏิปาฏิยา ฐปิตานนฺติอาทิ ปริกปฺปูปมา, ยถา ตํ…เป… อลงฺกตํ อญฺญํ วิโรจติ, เอวํ วิโรจิตฺถ, สมตึสาย ปารมิตาหิ อภิสงฺขตตฺตา เอวํ วิโรจิตฺถาติ วุตฺตํ โหติ. ‘‘ปญฺจวีสติยา คงฺคานนฺติ สตมุขา หุตฺวา สมุทฺทํ ปวิฏฺฐาย มหาคงฺคาย มหนฺตมหนฺตานํ คงฺคานํ ปญฺจวีสตี’’ติ วทนฺติ. ปปญฺจสูทนิยํ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๒.๒๒) ‘‘ปญฺจวีสติยา นทีน’’นฺติ วุตฺตํ, คงฺคาทีนํ จนฺทภาคาปริโยสานานํ ปญฺจวีสติยา มหานทีนนฺติ อตฺโถ. ปริกปฺปวจนญฺเหตํ. สมฺภิชฺชาติ สมฺเภทํ มิสฺสีภาวํ ปตฺวา มุขทฺวาเรติ สมุทฺทํ ปวิฏฺฐฏฺฐาเน.

Sabbapāliphullo có nghĩa là đã nở rộ, đã bung ra khắp nơi từ gốc cho đến ngọn cành. Câu bắt đầu bằng “Paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ” là ví dụ tưởng tượng, giống như vật kia… được trang hoàng thì rực rỡ, ngài cũng đã rực rỡ như vậy. Điều này có nghĩa là ngài đã rực rỡ như vậy do đã được tạo thành bởi ba mươi pháp ba-la-mật. Về câu “Pañcavīsatiyā gaṅgānaṃ,” họ nói rằng đó là hai mươi lăm sông Hằng lớn của đại sông Hằng, con sông đã đi vào biển cả sau khi có một trăm cửa sông. Trong bộ Papañcasūdanī có nói “pañcavīsatiyā nadīnaṃ,” có nghĩa là hai mươi lăm con sông lớn, bắt đầu từ sông Gaṅgā và kết thúc là sông Candabhāgā. Đây cũng là lời nói tưởng tượng. Sambhijjāti có nghĩa là đã đạt đến sự hợp lưu, trạng thái hòa lẫn, tại cửa sông, tức là nơi đi vào biển cả.

นาคสุปณฺณคนฺธพฺพยกฺขาทีนนฺติอาทิ ปริกปฺปวเสน วุตฺตํ. สหสฺเสนาติ ปทสหสฺเสน, ภาณวารปฺปมาเณน คนฺเถนาติ อตฺโถ.

Câu bắt đầu bằng “Nāgasupaṇṇagandhabbayakkhādīnaṃ” được nói theo cách tưởng tượng. Sahassena có nghĩa là bằng một ngàn câu kệ, tức là bằng một đoạn văn có độ dài bằng một phẩm tụng.

กมฺปยนฺโต วสุนฺธรนฺติ อตฺตโน คุณวิเสเสหิ ปถวีกมฺมํ อุนฺนาเทนฺโต, เอวํภูโตปิ อเหฐยนฺโต ปาณานิ. สพฺพปทกฺขิณตฺตา พุทฺธานํ ทกฺขิณํ ปฐมํ ปาทํ อุทฺธรนฺโต. สมํ สมฺผุสเต ภูมึ สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาย. ยทิปิ ภูมึ สมํ ผุสติ, รชสา นุปลิปฺปติ สุขุมตฺตา ฉวิยา. นินฺนฏฺฐานํ อุนฺนมตีติอาทิ พุทฺธานํ สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาสงฺขาตมหาปุริสลกฺขณปฏิลาภสฺส นิสฺสนฺทผลํ. นาติทูเร อุทฺธรตีติ อติทูเร ฐเปตุํ น อุทฺธรติ. นจฺจาสนฺเน จ นิกฺขิปนฺติ อจฺจาสนฺเน จ ฐาเน อนิกฺขิปนฺโต นิยฺยาติ. หาสยนฺโต สเทวเก โลเก โตเสนฺโต. จตูหิ ปาเทหิ จรตีติ จตุจารี.

Kampayanto vasundharaṃ có nghĩa là làm cho mặt đất vang dội bởi những phẩm chất đặc biệt của mình, dù như vậy nhưng không làm hại đến các chúng sanh. Do tất cả các bước chân của chư Phật đều hướng về bên phải, ngài nhấc bàn chân phải lên trước. Samaṃ samphusate bhūmiṃ có nghĩa là ngài chạm vào mặt đất một cách đồng đều do có bàn chân đặt bằng phẳng. Mặc dù ngài chạm vào mặt đất một cách đồng đều, ngài không bị bụi bẩn làm ô uế do làn da mịn màng. Câu bắt đầu bằng “Ninnaṭṭhānaṃ unnamati” là kết quả tất yếu của việc chư Phật đã chứng đắc tướng hảo của bậc đại nhân được gọi là bàn chân đặt bằng phẳng. Nātidūre uddharati có nghĩa là ngài không nhấc lên để đặt ở nơi quá xa. Naccāsanne ca nikkhipaṃ có nghĩa là ngài đi tới mà không đặt ở nơi quá gần. Hāsayanto sadevake loke có nghĩa là làm cho thế giới cùng với chư thiên được hoan hỷ. Catucārī là người đi bằng bốn chân.

พุทฺธานุภาวสฺส ปกาสนวเสน คตตฺตา วณฺณกาโล นาม เอส. สรีรวณฺเณ วา คุณวณฺเณ วา กถิยมาเน ทุกฺกถิตนฺติ น วตฺตพฺพํ. กสฺมา? อปฺปมาณวณฺณา หิ พุทฺธา ภควนฺโต, พุทฺธคุณสํวณฺณนา ชานนฺตสฺส ยถารทฺธสํวณฺณนํเยว [Pg.337] อนุปวิสติ. ทุกูลจุมฺพฏเกนาติ คนฺถิตฺวา คหิตทุกูลวตฺเถน.

Do được tiến hành theo cách biểu hiện oai lực của đức Phật, đây được gọi là thời điểm tán dương. Khi lời tán dương về thân thể hay lời tán dương về phẩm hạnh đang được nói đến, không nên nói rằng: “Điều này được nói không hay.” Tại sao? Vì các đức Phật, các đấng Thế Tôn, có những phẩm chất đáng tán dương không thể lường được. Đối với người hiểu biết, việc tán dương các phẩm hạnh của đức Phật chỉ đi theo đúng như những gì đã được bắt đầu. Dukūlacumbaṭakena có nghĩa là bằng tấm vải lụa mịn đã được thắt lại và cầm lấy.

นาควิกฺกนฺตจารโณติ หตฺถินาคสทิสปทนิกฺเขโป. สตปุญฺญลกฺขโณติ อเนกสตปุญฺญาภินิพฺพตฺตมหาปุริสลกฺขโณ. มณิเวโรจโน ยถาติ จตุราสีติสหสฺสมณิปริวาริโต อติวิย วิโรจมาโน วิชฺโชตมาโน มณิ วิย. ‘‘เวโรจโน นาม เอโก มณี’’ติ เกจิ. มหาสาโลวาติ มหนฺโต สาลรุกฺโข วิย, สุทฺธฏฺฐิโต โกวิฬาราทิ มหารุกฺโข วิย วา. ปทุโม โกกนโท ยถาติ โกกนทสงฺขาตํ มหาปทุมํ วิย, วิกสมานปทุมํ วิย วา.

Nāgavikkantacāraṇo có nghĩa là có bước chân đặt xuống giống như voi chúa. Satapuññalakkhaṇo có nghĩa là người có các tướng của bậc đại nhân được tạo ra bởi nhiều trăm công đức. Maṇiverocano yathā có nghĩa là giống như viên ngọc tỏa sáng và lấp lánh vô cùng, được bao quanh bởi tám mươi bốn ngàn viên ngọc. Một số người nói: “Verocano là tên của một loại ngọc.” Mahāsālo vā có nghĩa là giống như một cây sāla lớn, hoặc giống như một cây đại thụ như cây koviḷāra đứng ở nơi quang đãng. Padumo kokanado yathā có nghĩa là giống như hoa sen lớn được gọi là kokanada, hoặc giống như một đóa sen đang nở.

อากาสคงฺคํ โอตาเรนฺโต วิยาติอาทิ ตสฺสา ปกิณฺณกกถาย อญฺเญสํ สุทุกฺกรภาวทสฺสนญฺเจว สุณนฺตานํ อจฺจนฺตสุขาวหภาวทสฺสนญฺจ. ปถโวชํ อากฑฺฒนฺโต วิยาติ นาฬิยนฺตํ โยเชตฺวา มหาปถวิยา เหฏฺฐิมตเล ปปฺปฏโกชํ อุทฺธํ มุขํ กตฺวา อากฑฺฒนฺโต วิย. โยชนิกนฺติ โยชนปมาณํ. มธุภณฺฑนฺติ มธุปฏลํ.

Câu bắt đầu bằng “Ākāsagaṅgaṃ otārento viya” là để chỉ ra rằng bài pháp tạp luận ấy vừa rất khó thực hiện đối với những người khác, vừa mang lại sự an lạc tột cùng cho những người lắng nghe. Câu “Pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya” có nghĩa là giống như người đã gắn một dụng cụ hình ống rồi hướng miệng lên trên và hút lấy tinh chất ở lớp vỏ từ tầng dưới của quả đất bao la. Yojanikaṃ có nghĩa là có độ dài một do-tuần. Madhubhaṇḍaṃ có nghĩa là tảng mật ong.

มหนฺตนฺติ วิปุลํ อุฬารปุญฺญํ. สพฺพทานํ ทินฺนเมว โหตีติ สพฺพเมว ปจฺจยชาตํ อาวาสทายเกน ทินฺนเมว โหติ. ตถา หิ ทฺเว ตโย คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา กิญฺจิ อลทฺธา อาคตสฺสปิ ฉายูทกสมฺปนฺนํ อารามํ ปวิสิตฺวา นฺหายิตฺวา ปฏิสฺสเย มุหุตฺตํ นิปชฺชิตฺวา อุฏฺฐาย นิสินฺนสฺส กาเย พลํ อาหริตฺวา ปกฺขิตฺตํ วิย โหติ. พหิ วิจรนฺตสฺส จ กาเย วณฺณธาตุ วาตาตเปหิ กิลมติ, ปฏิสฺสยํ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย มุหุตฺตํ นิสินฺนสฺส วิสภาคสนฺตติ วูปสมฺมติ, สภาคสนฺตติ ปติฏฺฐาติ, วณฺณธาตุ อาหริตฺวา ปกฺขิตฺตา วิย โหติ, พหิ วิจรนฺตสฺส จ ปาเท กณฺฏกา วิชฺฌนฺติ, ขาณุ ปหรติ, สรีสปาทิปริสฺสยา เจว โจรภยญฺจ อุปฺปชฺชติ, ปฏิสฺสยํ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย นิสินฺนสฺส ปน สพฺเพเปเต ปริสฺสยา น โหนฺติ. สชฺฌายนฺตสฺส ธมฺมปีติสุขํ, กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺตสฺส อุปสมสุขํ อุปฺปชฺชติ พหิทฺธา วิกฺเขปาภาวโต. พหิ วิจรนฺตสฺส จ กาเย เสทา มุจฺจนฺติ, อกฺขีนิ ผนฺทนฺติ, เสนาสนํ ปวิสนกฺขเณ มญฺจปีฐาทีนิ น ปญฺญายนฺติ, มุหุตฺตํ นิสินฺนสฺส ปน อกฺขิปสาโท อาหริตฺวา ปกฺขิตฺโต วิย โหติ, ทฺวารวาตปานมญฺจปีฐาทีนิ ปญฺญายนฺติ. เอตสฺมิญฺจ อาวาเส วสนฺตํ ทิสฺวา มนุสฺสา จตูหิ ปจฺจเยหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อาวาสทานสฺมิญฺหิ ทินฺเน สพฺพทานํ ทินฺนเมว โหตี’’ติ. ภูมฏฺฐก…เป… น [Pg.338] สกฺกาติ อยมตฺโถ มหาสุทสฺสนวตฺถุนา (ที. นิ. ๒.๒๔๑ อาทโย) ทีเปตพฺโพ. มาตุกุจฺฉิ อสมฺพาโธว โหตีติ อยมตฺโถ อนฺติมภวิกานํ มหาโพธิสตฺตานํ ปฏิสนฺธิวเสน ทีเปตพฺโพ.

(To lớn) có nghĩa là phước báu rộng lớn, cao thượng. (Tất cả sự bố thí đã được cho) có nghĩa là tất cả các loại vật dụng đã được người cúng dường trú xứ cho đi. Thật vậy, đối với vị đã đi khất thực ở hai ba ngôi làng mà không nhận được gì, khi trở về, đi vào ngôi tự viện có đầy đủ bóng mát và nước, tắm rửa, nằm nghỉ một lát trong am thất rồi đứng dậy ngồi xuống, thì sức lực trong thân được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, sắc tố trong thân bị mệt mỏi bởi gió và nắng; khi đi vào am thất, đóng cửa lại và ngồi một lát, dòng tương tục không thích hợp được lắng dịu, dòng tương tục thích hợp được thiết lập, sắc tố được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, gai đâm vào chân, gốc cây va phải, các hiểm nguy từ loài bò sát và hiểm họa trộm cướp khởi sanh; nhưng đối với người đi vào am thất, đóng cửa lại và ngồi xuống thì tất cả những hiểm nguy ấy không có. Đối với người đang tụng đọc, hỷ và lạc của Pháp khởi sanh; đối với người đang tác ý đề mục thiền, lạc của sự an tịnh khởi sanh, do không có sự phân tán ở bên ngoài. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, mồ hôi tuôn ra trên thân, mắt chớp lia lịa, vào lúc đi vào chỗ ở, giường ghế v.v... không được nhận biết rõ; nhưng đối với người ngồi một lát, nhãn thanh triệt được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào, cửa ra vào, cửa sổ, giường ghế v.v... được nhận biết rõ. Và khi thấy vị ấy đang trú ngụ trong trú xứ này, dân chúng cung kính phục vụ với bốn món vật dụng. Do đó, điều ấy đã được nói: “Khi sự cúng dường trú xứ được cho đi, tất cả sự bố thí đã được cho đi.” (Cung điện tám tầng... cho đến... không thể) ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng câu chuyện về vua Mahāsudassana (Trường Bộ 2.241). (Bụng mẹ không chật chội) ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng cách thức tái sanh của các vị Đại Bồ-tát trong kiếp sống cuối cùng.

สีตนฺติ อชฺฌตฺตํ ธาตุกฺโขภวเสน วา พหิทฺธา อุตุวิปริณามวเสน วา อุปฺปชฺชนกสีตํ. อุณฺหนฺติ อคฺคิสนฺตาปํ, ตสฺส จ ทวทาหาทีสุ สมฺภโว ทฏฺฐพฺโพ. ปฏิหนฺตีติ ปฏิหนติ. ยถา ตทุภยวเสน กายจิตฺตานํ อาพาโธ น หนติ, เอวํ กโรติ. สีตุณฺหพฺภาหเต หิ สรีเร วิกฺขิตฺตจิตฺโต ภิกฺขุ โยนิโส ปทหิตุํ น สกฺโกติ. วาฬมิคานีติ สีหพฺยคฺฆาทิวาฬมิเค. คุตฺตเสนาสนญฺหิ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย นิสินฺนสฺส เต ปริสฺสยา น โหนฺติ. สรีสเปติ เย เกจิ สรนฺตา คจฺฉนฺเต ทีฆชาติเก สปฺปาทิเก อญฺเญ จ ตถารูเป. มกเสติ นิทสฺสนมตฺตเมตํ, ฑํสาทีนํ เอเตเนว สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. สิสิเรติ สีตกาลวเสน สตฺตาหวทฺทลิกาทิวเสน จ อุปฺปนฺเน สิสิรสมฺผสฺเส. วุฏฺฐิโยติ ยทา ตทา อุปฺปนฺนา วสฺสวุฏฺฐิโย ปฏิหนตีติ โยชนา.

(Cái lạnh) là cái lạnh phát sinh do sự xáo trộn của các yếu tố bên trong hoặc do sự thay đổi thời tiết bên ngoài. (Cái nóng) là sức nóng của lửa, và sự phát sinh của nó trong các trận cháy rừng v.v... nên được hiểu. (Ngăn ngừa) có nghĩa là nó ngăn ngừa. Nó làm cho bệnh tật của thân và tâm không tấn công được, do cả hai (lạnh và nóng) đó. Thật vậy, khi thân bị lạnh và nóng tấn công, vị tỳ khưu có tâm bị phân tán không thể tinh tấn một cách như lý. (Các loài thú dữ) là các loài thú dữ như sư tử, cọp, v.v... Thật vậy, đối với người đi vào một nơi ở được che chở, đóng cửa và ngồi xuống, những hiểm nguy ấy không có. (Loài bò sát) là bất kỳ loài nào đi bằng cách trườn, có thân dài, có chân, và những loài khác tương tự. (Muỗi) đây là một ví dụ, sự bao gồm của ruồi trâu v.v... nên được hiểu bằng chính điều này. (Sương giá) là sự xúc chạm của sương giá phát sinh do mùa lạnh và do mưa dầm bảy ngày v.v... (Mưa) là những cơn mưa phát sinh bất cứ lúc nào; (trú xứ) ngăn ngừa, đây là cách kết nối.

วาตาตโป โฆโรติ รุกฺขคจฺฉาทีนํ อุพฺพหนภญฺชนาทิวเสน ปวตฺติยา โฆโร สรชอรชาทิเภโท วาโต เจว คิมฺหปริฬาหสมเยสุ อุปฺปตฺติยา โฆโร สูริยาตโป จ. ปฏิหญฺญตีติ ปฏิพาหียติ. เลณตฺถนฺติ นานารมฺมณโต จิตฺตํ นิวตฺติตฺวา ปฏิสลฺลาณารามตฺถํ. สุขตฺถนฺติ วุตฺตปริสฺสยาภาเวน ผาสุวิหารตฺถํ. ฌายิตุนฺติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ ยตฺถ กตฺถจิ จิตฺตํ อุปนิพนฺธิตฺวา สมาทหนวเสน ฌายิตุํ. วิปสฺสิตุนฺติ อนิจฺจาทิวเสน สงฺขาเร สมฺมสิตุํ.

(Gió và nắng gắt) là gió gắt do nó hoạt động bằng cách nhổ bật, làm gãy cây cối v.v..., và có các loại như gió bụi v.v..., và nắng gắt của mặt trời do nó phát sinh vào thời điểm nóng bức của mùa hè. (Bị ngăn chặn) có nghĩa là bị đẩy lùi. (Vì mục đích ẩn náu) là vì mục đích vui thích trong sự độc cư, sau khi đã làm cho tâm quay lưng lại với các đối tượng khác nhau. (Vì mục đích an lạc) là vì mục đích trú một cách thoải mái, do không có những hiểm nguy đã nói. (Để thiền định) là để thiền định bằng cách tập trung, sau khi đã buộc tâm vào bất kỳ đối tượng nào trong ba mươi tám đối tượng. (Để thực hành minh sát) là để quán xét các pháp hữu vi theo phương diện vô thường v.v...

วิหาเรติ ปฏิสฺสเย. การเยติ การาเปยฺย. รมฺเมติ มโนรเม. วาสเยตฺถ พหุสฺสุเตติ กาเรตฺวา ปน เอตฺถ วิหาเรสุ พหุสฺสุเต สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม นิวาเสยฺย. เต นิวาเสนฺโต ปน เตสํ พหุสฺสุตานํ ยถา ปจฺจเยหิ กิลมโถ น โหติ. เอวํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ ทเทยฺย อุชุภูเตสุ อชฺฌาสยสมฺปนฺเนสุ กมฺมผลานํ รตนตฺตยคุณานญฺจ สทฺทหเนน วิปฺปสนฺเนน เจตสา. อิทานิ คหฏฺฐปพฺพชิตานํ อญฺญมญฺญูปการตํ ทสฺเสตุํ ‘‘เต ตสฺสา’’ติ คาถมาห. ตตฺถ เตติ พหุสฺสุตา. ตสฺสาติ อุปาสกสฺส. ธมฺมํ เทเสนฺตีติ สกลวฏฺฏทุกฺขปนูทนํ [Pg.339] นิยฺยานิกํ ธมฺมํ กเถนฺติ. ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญายาติ โส ปุคฺคโล ยํ สทฺธมฺมํ อิมสฺมึ สาสเน สมฺมาปฏิปชฺชเนน ชานิตฺวา อคฺคมคฺคาธิคเมน อนาสโว หุตฺวา ปรินิพฺพายติ.

(Tịnh xá) là am thất. (Nên cho làm) có nghĩa là nên khiến người khác làm. (Khả ái) là đẹp lòng. (Nên cho các bậc đa văn trú ngụ ở đó) có nghĩa là, sau khi đã cho làm, nên cho các bậc đa văn, có giới hạnh, có thiện pháp trú ngụ trong các tịnh xá này. Và trong khi cho họ trú ngụ, để các bậc đa văn ấy không bị mệt mỏi vì các vật dụng. Như vậy, nên cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục và chỗ ở cho những vị có tâm ngay thẳng, có ý hướng cao thượng, với tâm trong sạch do tin tưởng vào quả của nghiệp và ân đức của Tam Bảo. Bây giờ, để chỉ ra sự tương trợ lẫn nhau giữa hàng tại gia và xuất gia, ngài nói câu kệ (họ đối với người ấy). Ở đây, (họ) là các bậc đa văn. (Đối với người ấy) là đối với người cận sự nam. (Thuyết giảng Pháp) có nghĩa là họ nói về Pháp có khả năng đưa ra, loại bỏ toàn bộ khổ đau của vòng luân hồi. (Pháp nào mà người ấy, sau khi đã biết ở đây) có nghĩa là người ấy, sau khi đã biết Diệu Pháp nào trong giáo pháp này bằng sự thực hành đúng đắn, trở thành bậc vô lậu do chứng đắc đạo quả cao nhất, rồi nhập Niết-bàn.

อาวาเสติ อาวาสทาเน. อานิสํโสติ อุทฺรโย. ปูชาสกฺการวเสน ปฐมยาโม เขปิโต, สตฺถุ ธมฺมเทสนาย อปฺปาวเสโส มชฺฌิมยาโม คโตติ ปาฬิยํ ‘‘พหุเทว รตฺติ’’นฺติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘อติเรกตรํ ทิยฑฺฒยาม’’นฺติ. สงฺคหํ นาโรหติ วิปุลวิตฺถารภาวโต. พุทฺธานญฺหิ ภตฺตานุโมทนาปิ โถกํ วฑฺเฒตฺวา วุจฺจมานา ทีฆมชฺฌิมปมาณาปิ โหติ. ตถา หิ สุผุสิตํ ทนฺตาวรณํ, ชิวฺหา ตนุกา, ภวงฺคปริวาโส ปริตฺโต, นตฺถิ เวคายิตํ, นตฺถิ วิตฺถายิตํ, นตฺถิ อพฺยาวฏมโน, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ สมุปพฺยูฬฺหํ, อปริกฺขยา ปฏิสมฺภิทา.

(Trong trú xứ) là trong sự cúng dường trú xứ. (Phước báu) là sự trổ quả. Canh đầu đã được trải qua bằng sự cúng dường và tôn kính, canh giữa gần hết đã trôi qua với bài thuyết pháp của Bậc Đạo Sư, vì thế trong Pāli đã nói (phần lớn đêm đã trôi qua), (chú giải) nói (hơn một canh rưỡi). Nó không đi đến chỗ tóm tắt được do tính chất rộng lớn và chi tiết. Thật vậy, ngay cả bài tùy hỷ công đức sau bữa ăn của các vị Phật, khi được nói một cách mở rộng một chút, cũng có độ dài của Trường Bộ hoặc Trung Bộ. Thật vậy, vành răng được khít khao, lưỡi mỏng, sự xoay vòng của tâm hữu phần là ngắn, không có sự vội vã, không có sự lan man, tâm không bận rộn, toàn giác trí được tập hợp đầy đủ, các tuệ phân tích không bị suy giảm.

สนฺทสฺเสตฺวาติอาทีสุ สนฺทสฺเสตฺวา อาวาสทานปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กตฺวา. ตโต ปรํ, มหาราช, อิติปิ สีลํ, อิติปิ สมาธิ, อิติปิ ปญฺญาติ สีลาทิคุเณ เตสํ สมฺมา ทสฺเสตฺวา หตฺเถน คเหตฺวา วิย ปจฺจกฺขโต ปกาเสตฺวา. สมาทเปตฺวาติ เอวํ สีลํ สมาทาตพฺพํ, สีเล ปติฏฺฐิเตน เอวํ สมาธิปญฺญา ภาเวตพฺพาติ ยถา เต สีลาทิคุเณ สมฺมา อาทิยนฺติ, ตถา คณฺหาเปตฺวา. สมุตฺเตเชตฺวาติ ยถาสมาทินฺนํ สีลํ สุวิสุทฺธํ โหติ, สมถวิปสฺสนา จ ภาวิยมานา ยถา สุฏฺฐุ วิโสธิตา อุปรูปริ วิเสสาวหา โหนฺติ, เอวํ สมุตฺเตเชตฺวา นิสามนวเสน โวทาเปตฺวา. สมฺปหํเสตฺวาติ ยถานุสิฏฺฐํ ฐิตสีลาทิคุเณหิ สมฺปติ ปฏิลทฺธคุณานิสํเสหิ เจว อุปริลทฺธพฺพผลวิเสเสหิ จ จิตฺตํ สมฺปหํเสตฺวา ลทฺธสฺสาสวเสน สุฏฺฐุ โตเสตฺวา. เอวเมเตสํ ปทานํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สกฺยราชาโน เยภุยฺเยน ภควโต ธมฺมเทสนาย สาสเน ลทฺธสฺสาทา ลทฺธปฺปติฏฺฐา จ.

Trong các từ ‘sandassetvāti’ (sau khi chỉ rõ, v.v…), (từ) ‘sandassetvā’ (sau khi chỉ rõ) có nghĩa là sau khi thuyết một bài pháp liên quan đến việc bố thí trú xứ. Sau đó, ‘thưa đại vương, đây là giới, đây là định, đây là tuệ,’ bằng cách chỉ rõ một cách đúng đắn các đức tính như giới, v.v… cho họ, bằng cách làm cho sáng tỏ một cách trực tiếp như thể cầm lấy bằng tay. (Từ) ‘samādapetvā’ (sau khi khích lệ) có nghĩa là ‘giới nên được thọ trì như thế này, định và tuệ nên được tu tập như thế này bởi người đã an trú trong giới,’ bằng cách làm cho họ tiếp nhận sao cho họ thọ trì đúng đắn các đức tính như giới, v.v… (Từ) ‘samuttejetvā’ (sau khi sách tấn) có nghĩa là làm cho trong sạch bằng cách mài giũa sao cho giới đã được thọ trì đúng cách trở nên thật thanh tịnh, và thiền chỉ và thiền quán đang được tu tập, sau khi được thanh lọc kỹ lưỡng, sẽ mang lại những thành quả đặc biệt ngày càng cao hơn. (Từ) ‘sampahaṃsetvā’ (sau khi làm cho hoan hỷ) có nghĩa là làm cho tâm hoan hỷ và làm cho thỏa mãn một cách tốt đẹp bằng cách mang lại sự an ủi với những lợi ích của các đức tính như giới đã được an trú theo như lời chỉ dạy, hiện đã đạt được, và với những quả vị đặc biệt sẽ đạt được trong tương lai. Ý nghĩa của những từ này nên được hiểu như vậy. Các vị vua dòng họ Thích Ca phần lớn đã có được hương vị và sự an trú trong giáo pháp nhờ bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn.

อุปสคฺคสทฺทานํ อเนกตฺถตฺตา อภิ-สทฺโท อติ-สทฺเทน สมานตฺโถปิ โหตีติ วุตฺตํ ‘‘อภิกฺกนฺตาติ อติกฺกนฺตา’’ติ.

Do các tiếp đầu ngữ có nhiều nghĩa, nên từ ‘abhi-’ cũng có nghĩa tương đồng với từ ‘ati-’, vì vậy đã được nói rằng: “‘abhikkantā’ có nghĩa là ‘atikkantā’ (đã vượt qua).”

ตตฺร กิราติอาทิ เกจิวาโทติ พทฺโธปิ น โหติ. เตนาห ‘‘อการณเมต’’นฺติอาทิ. กายจิตฺตลหุตาทโย อุปฺปชฺชนฺตีติ อิทํ กายิกเจตสิกอญฺญถาภาวสฺส การณวจนํ, ลหุตาทิอุปฺปนฺเน สวนานุตฺตริยปฏิลาเภน ลทฺธพฺพธมฺมตฺถเวทสมธิคมโต. วุตฺตญฺเหตํ –

Trong đó, (câu) bắt đầu bằng ‘kirāti’ (nghe nói rằng) là quan điểm của một số người, (quan điểm này) cũng không chặt chẽ. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Đây không phải là nguyên nhân.” (Câu) ‘sự khinh an của thân và tâm, v.v… sanh khởi’ này là lời nói về nguyên nhân của sự thay đổi về phương diện thân và tâm, bởi vì khi sự khinh an, v.v… sanh khởi, người ấy có thể đạt được sự thấu hiểu ý nghĩa của pháp và sự chứng ngộ pháp vốn có thể đạt được nhờ lợi ích vô song của việc lắng nghe. Điều này đã được nói rằng –

‘‘ยถา[Pg.340], ยถาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา วา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโก สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺช’’นฺติอาทิ (ที. นิ. ๓.๓๒๒, ๓๕๕; อ. นิ. ๕.๒๖).

“Này chư hiền, khi vị Tỳ khưu được bậc Đạo Sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào khác thuyết pháp, thì trong pháp ấy, vị ấy càng lúc càng đạt được sự cảm nhận về ý nghĩa, đạt được sự cảm nhận về pháp, đạt được sự hân hoan đi liền với pháp,” v.v… (Trường Bộ 3.322, 355; Tăng Chi Bộ 5.26).

ปิฏฺฐิวาโต อุปฺปชฺชิ อุปาทินฺนสรีรสฺส ตถารูปตฺตา สงฺขารานญฺจ อนิจฺจตาย ทุกฺขานุพนฺธตฺตา. อการณํ วา เอตนฺติ เยนาธิปฺปาเยน วุตฺตํ, ตเมว อธิปฺปายํ วิวริตุํ ‘‘ปโหตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. เอกปลฺลงฺเกน นิสีทิตุํ ปโหติ ยถา ตํ เวลุวคามเก. เอตฺตเก ฐาเนติ เอตฺตเก ฐาเน ฐานํ นิปฺผนฺนนฺติ โยชนา. ตญฺจ โขติ วุฏฺฐานสญฺญํ จิตฺเต ฐปนํ. ธมฺมกถํ สุณมาโน ธมฺมคารเวน.

Cơn đau lưng đã khởi lên do bản chất của thân thể được chấp thủ này và do các pháp hữu vi là vô thường, bị khổ đau đeo bám. Hoặc (câu) ‘đây không phải là nguyên nhân’ được nói với ý định nào, thì để làm rõ chính ý định đó, câu bắt đầu bằng ‘pahotī’ (có thể) đã được nói. Ngài có thể ngồi trong một thế kiết-già, giống như ở làng Veluva. (Câu) ‘ettake ṭhāne’ (ở chừng ấy chỗ) nên được hiểu là: ‘trạng thái được thành tựu ở chừng ấy chỗ.’ Và điều đó chính là việc đặt tưởng về sự xuất định vào trong tâm. (Ngài) lắng nghe pháp thoại với lòng tôn kính Pháp.

อวสฺสุตสฺสาติ อวสฺสุตภาวสฺส ราคาทิวเสน. อวสฺสุตสฺส การณนฺติ ตินฺตภาวการณํ. กิเลสาธิมุจฺจเนนาติ กิเลสวเสน ปริปฺผนฺทิตวเสน. นิพฺพาปนํ วิยาติ วูปสโม วิย. นิพฺพิเสวนานนฺติ ปริปฺผนฺทนรหิตานํ.

(Từ) ‘avassutassa’ (của người bị rò rỉ) có nghĩa là của trạng thái bị rò rỉ do tham ái, v.v… (Cụm từ) ‘avassutassa kāraṇaṃ’ (nguyên nhân của sự rò rỉ) có nghĩa là nguyên nhân của trạng thái bị ướt át (bởi phiền não). (Từ) ‘kilesādhimuccanena’ (do thiên về phiền não) có nghĩa là do sự dao động của phiền não. (Từ) ‘nibbāpanaṃ viya’ (giống như sự dập tắt) có nghĩa là giống như sự lắng dịu. (Từ) ‘nibbisevanānaṃ’ (của những người không dao động) có nghĩa là của những người không có sự xao động.

อวสฺสุตปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Kinh Phân Tích Về Trạng Thái Rò Rỉ đã kết thúc.

๗. ทุกฺขธมฺมสุตฺตวณฺณนา

7. Giải thích Kinh Về Các Pháp Khổ

๒๔๔. ทุกฺขธมฺมานนฺติ ทุกฺขการณานํ. เตนาห ‘‘ทุกฺขสมฺภวธมฺมาน’’นฺติอาทิ. ตตฺถ กึ ทุกฺขํ, กา ทุกฺขธมฺมาติ ตทุภยํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปญฺจสุ หี’’ติ วุตฺตํ. เตติ ปญฺจกฺขนฺธา. ทุกฺขสมฺภวธมฺมตฺตาติ ทุกฺขุปฺปตฺติการณตฺตา. อสฺสาติ เตน. กรเณ เหตํ สามิวจนํ. กาเมติ วตฺถุกาเม กิเลสกาเม จ. ปุน อสฺสาติ สามิอตฺเถ เอว สามิวจนํ. จารนฺติ จิตฺตาจารํ. วิหารนฺติ ปญฺจทฺวารปฺปวตฺติจารวิหารํ. ‘‘เอกฏฺฐา’’ติ จ วทนฺติ. เตเนว หิ ‘‘อนุพนฺธิตฺวา จรนฺตํ’’อิจฺเจว วุตฺตํ. อนุพนฺธิตฺวาติ จ วีถิจิตฺตปฺปวตฺติโต ปฏฺฐาย ยาว ตติยชวนวารา อนุ อนุ พนฺธิตฺวา. ปกฺขนฺทนาทีติ อาทิ-สทฺเทน กสิโครกฺขาทิวเสนปิ กามานํ ปริเยสนทุกฺขํ สงฺคณฺหาติ.

244. (Từ) ‘dukkhadhammānaṃ’ (của các pháp khổ) có nghĩa là của các nguyên nhân gây khổ. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “của các pháp là nguồn sanh của khổ.” Ở đây, để chỉ ra ‘khổ là gì, các pháp khổ là gì,’ cả hai điều đó, câu ‘pañcasu hī’ (chính trong năm) đã được nói. ‘Te’ (chúng) là năm uẩn. (Từ) ‘dukkhasambhavadhammattā’ (do là pháp sanh khởi khổ) có nghĩa là do là nguyên nhân sanh khởi khổ. (Từ) ‘assā’ (của nó) có nghĩa là ‘tena’ (bởi nó). Ở đây, sở hữu cách này được dùng theo nghĩa của công cụ cách. (Từ) ‘kāme’ (các dục) có nghĩa là cả dục đối tượng và dục phiền não. (Từ) ‘assā’ một lần nữa là sở hữu cách theo đúng nghĩa sở hữu. (Từ) ‘cāraṃ’ (sự đi lại) có nghĩa là sự vận hành của tâm. (Từ) ‘vihāraṃ’ (sự trú ngụ) có nghĩa là sự trú ngụ trong sự vận hành diễn ra ở năm cửa giác quan. Người ta cũng nói rằng (chúng) “có cùng một nghĩa.” Chính vì vậy mà đã được nói rằng: “theo đuổi và đi lại.” Và (từ) ‘anubandhitvā’ (sau khi theo đuổi) có nghĩa là theo đuổi liên tục từ khi lộ trình tâm bắt đầu cho đến sát-na tốc hành thứ ba. (Từ) ‘pakkhandanādi’ (sự nhảy vào, v.v…), với từ ‘ādi’ (v.v…), cũng bao gồm cả cái khổ của việc tìm kiếm các dục lạc qua việc cày cấy, chăn nuôi, v.v…

ทายตีติ [Pg.341] ทาโย, วนํ. เตนาห ‘‘อฏวิ’’นฺติ. กณฺฏกคพฺภนฺติ โอวรกสทิสํ วนํ. นามปทํ นาม กิริยาปทาเปกฺขนฺติ ‘‘วิชฺฌี’’ติ วจนเสเสน กิริยาปทํ คณฺหาติ.

(Từ) ‘dāyo’ (khu rừng) là do ‘dāyati’ (nó cháy); (nghĩa là) khu rừng. Do đó, ngài đã nói: “aṭavi” (rừng rậm). (Từ) ‘kaṇṭakagabbhaṃ’ (có gai bên trong) có nghĩa là một khu rừng giống như một căn phòng nhỏ. Một danh từ thì cần có một động từ, nên (chú giải) lấy động từ ‘vijjhī’ (đã đâm) làm phần còn lại của câu.

ทนฺธายิตตฺตํ อุปฺปนฺนกิเลสานํ อวฏฺฐานํ. เตนาห ‘‘อุปฺปนฺนมตฺตายา’’ติอาทิ. ตายาติ สติยา. กาจิ กิเลสาติ จุทฺทสวิเธ จิตฺตสฺส กิจฺเจ ชวนกิจฺเจ เอว จิตฺตกิเลสานํ อุปฺปตฺตึ กตฺวา ตถา วุตฺตํ. นิคฺคหิตาว โหนฺติ ปวตฺติตุํ อปฺปทานวเสน. เตนาห ‘‘น สณฺฐาตุํ สกฺโกนฺตี’’ติ. จกฺขุทฺวารสฺมินฺติ ปาฬิยํ ตสฺส ปฐมํ คหิตตาย วุตฺตํ, เตน นเยน เสสทฺวารานิปิ คหิตาเนว โหนฺติ. ราคาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ ปฐมชวนวาเร. สติสมฺโมเสน ‘‘กิเลสา เม อุปฺปนฺนา’’ติ ญตฺวา ตถา ปจฺจามาสสติยา ลพฺภนโต. เตนาห – ‘‘อนจฺฉริยํ เจต’’นฺติ. อาวฏฺเฏตฺวาติ อโยนิโส อาวฏฺเฏตฺวา. อาวชฺชนาทีสูติ ตโต เอว อโยนิโส อาวชฺชนาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ อิฏฺฐารมฺมณสฺส ลทฺธตฺตา ปจฺจยสิทฺธิยา สมฺปตฺตํ ปวตฺตนารหํ. นิวตฺเตตฺวาติ ทุติยชวนวาเรปิ กิเลสุปฺปตฺตึ นิวตฺเตตฺวา. กถํ ปนสฺส เอวํ ลทฺธุํ สกฺกาติ อาห ‘‘อารทฺธวิปสฺสกานํ หี’’ติอาทิ. ภาวนาปฏิสงฺขาเนติ ภาวนายํ ปฏิสงฺขาเน จ โยคิโน ปติฏฺฐิตภาโว. ตสฺส อยมานิสํโส – ยํ ปจฺจยลาเภน อุปฺปชฺชิตุํ ลทฺโธกาสาปิ กิเลสา ปุพฺเพ ปวตฺตภาวนานุภาเวน วิกฺขมฺภิตา ตถา ตถา นิคฺคหิตา เอว หุตฺวา นิวตฺตนฺติ, กุสลา ธมฺมาว ลทฺโธกาสา อุปรูปริ วฑฺฒนฺติ.

(Từ) ‘dandhāyitattaṃ’ (sự chậm chạp) là sự tồn tại của các phiền não đã sanh khởi. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “ngay khi vừa sanh khởi.” (Từ) ‘tāyā’ (bởi niệm ấy) có nghĩa là ‘satiyā’ (bởi niệm). (Câu) ‘bất cứ phiền não nào’ được nói như vậy là vì trong mười bốn loại phận sự của tâm, sự sanh khởi của các tâm phiền não chỉ xảy ra ở phận sự tốc hành. Chúng bị chế ngự do không được cho cơ hội để tiếp diễn. Do đó, ngài đã nói: “chúng không thể tồn tại.” (Cụm từ) ‘cakkhudvārasmiṃ’ (ở nhãn môn) được nói đến vì nó được đề cập trước tiên trong bản Pāli; theo phương pháp đó, các môn còn lại cũng được kể đến. Khi tham ái, v.v… sanh khởi, trong sát-na tốc hành đầu tiên. Do thất niệm, (vị ấy) biết rằng “phiền não đã sanh khởi trong ta,” (điều này) có được là nhờ niệm phản khán như vậy. Do đó, ngài đã nói: “Và điều này không có gì đáng ngạc nhiên.” (Từ) ‘āvaṭṭetvā’ (sau khi hướng đến) có nghĩa là sau khi hướng đến một cách không như lý. (Từ) ‘āvajjanādīsu’ (trong sự hướng tâm, v.v…), khi sự hướng tâm không như lý, v.v… sanh khởi từ đó, do đã có được đối tượng đáng ưa thích, (phiền não) có khả năng tiếp diễn, đã đạt đến sự thành tựu của các duyên. (Từ) ‘nivattetvā’ (sau khi ngăn chặn) có nghĩa là sau khi ngăn chặn sự sanh khởi của phiền não ngay cả trong sát-na tốc hành thứ hai. Nhưng làm thế nào người ấy có thể đạt được như vậy? Ngài nói câu bắt đầu bằng: “Vì đối với những người đã nỗ lực tu tập thiền quán.” (Từ) ‘bhāvanāpaṭisaṅkhāne’ (trong sự tu tập và phản khán) là trạng thái an trú của một hành giả trong sự tu tập và trong sự phản khán. Đây là lợi ích của nó: mặc dù các phiền não đã có cơ hội sanh khởi do được các duyên, nhưng chúng bị đè nén bởi năng lực của sự tu tập đã được thực hành trước đó, và sau khi trở nên có thể được nói đến như vậy, chúng liền chấm dứt; chỉ có các pháp thiện, khi có được cơ hội, mới tăng trưởng ngày càng nhiều hơn.

อภิหฏฺฐุนฺติ อภิหริตฺวา. อนุทหนฺตีติ อนุทหนฺตา วิย โหนฺติ. อนุเสนฺตีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. อนาวฏฺฏนฺเตติ อนิวตฺตนฺเต สามญฺญโตติ อธิปฺปาโย. วิปสฺสนาพลเมว ทีปิตํ มคฺคผลาธิคมสฺส อโชติตตฺตา.

Abhihaṭṭhun có nghĩa là đã mang đến. Anudahanti có nghĩa là dường như đang thiêu đốt theo. Anusenti ở đây cũng có cùng phương pháp ấy. Anāvaṭṭante có nghĩa là không quay trở lại, ý nói chung là không trở lui. Chỉ có năng lực của tuệ quán được trình bày, vì sự chứng đắc đạo và quả chưa được soi sáng.

ทุกฺขธมฺมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Dukkhadhamma đã kết thúc.

๘. กึสุโกปมสุตฺตวณฺณนา

8. Giải thích kinh Ví Dụ Cây Gòn (Kiṃsukopama)

๒๔๕. จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ปริญฺญาภิสมยาทิวเสน วิวิธทสฺสนนฺติ กิจฺจวเสน นานาทสฺสนํ โหตีติ วุตฺตํ, ‘‘ทสฺสนนฺติ ปฐมมคฺคสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ[Pg.342]. ตยิทํ อุปริมคฺเคสุ ภาวนาปริยายสฺส นิรุฬฺหตฺตา ปฐมมคฺคสฺส ปฐมํ นิพฺพานทสฺสนโต. เตนาห ‘‘ปฐมมคฺโค หี’’ติอาทิ. โกจิ ยถาวุตฺตํ อวิปรีตํ อตฺถํ อชานนฺโต ญาณทสฺสนํ นาม อารมฺมณกรณสฺส วเสน อติปฺปสงฺคํ อาสงฺเกยฺยาติ ตํ นิวตฺเตตุํ ‘‘โคตฺรภู ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. น ทสฺสนนฺติ วุจฺจตีติ เอตฺถ ราชทสฺสนํ อุทาหรนฺติ. จตฺตาโรปิ มคฺคา ทสฺสนเมว ยถาวุตฺเตนตฺเถน, ภาวนาปริยาโย ปน อุปริ ติณฺณํ มคฺคานํ ปฐมมคฺคอุปายสฺส ภาวนากาเรน ปวตฺตนโต. ทสฺสนํ วิสุทฺธิ เอตฺถาติ ทสฺสนวิสุทฺธิกํ, นิพฺพานํ. ผสฺสายตนํ กมฺมฏฺฐานํ อสฺส อตฺถีติ ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิโก. เอส นโย เสเสสุปิ ปเทสุ.

245. Về câu ‘vividhadassana’ (nhiều loại thấy), do bởi sự liễu tri và chứng ngộ bốn Thánh đế, nên được nói là có nhiều sự thấy khác nhau về phương diện phận sự, (như đã nói): ‘Thấy là tên gọi của đạo đầu tiên.’ Điều này là do trong các đạo cao hơn, thuật ngữ tu tập (bhāvanā) đã trở nên phổ biến, và vì đạo đầu tiên có sự thấy Nibbāna lần đầu tiên. Do đó, ngài đã nói: ‘Chính là đạo đầu tiên’ v.v... Có người không biết ý nghĩa không sai lệch như đã được nói, có thể nghi ngờ rằng tri kiến (ñāṇadassana) có phạm vi quá rộng về phương diện lấy đối tượng, để ngăn chặn điều đó, câu ‘còn gotrabhū (chuyển tộc)’ v.v... đã được nói. Về việc không được gọi là ‘thấy’, họ đưa ra ví dụ về việc yết kiến nhà vua. Cả bốn đạo đều là sự thấy theo ý nghĩa đã nói, nhưng thuật ngữ tu tập (bhāvanā) được dùng cho ba đạo cao hơn vì chúng tiến hành bằng cách tu tập phương tiện của đạo đầu tiên. Nơi nào có sự thấy thanh tịnh, đó là kiến tịnh (dassanavisuddhika), tức là Nibbāna. Người có đề mục thiền là xứ xúc được gọi là phassāyatanakammaṭṭhāniko (hành giả có đề mục xứ xúc). Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại.

ปเทสสงฺขาเรสูติ สงฺขาเรกเทเสสุ. เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ปถวิอาทิเก ธมฺมมตฺเต ทิฏฺเฐ รูปปริคฺคโห, จกฺขุวิญฺญาณาทิเก ตํสหคตธมฺมมตฺเต ทิฏฺเฐ อรูปปริคฺคโห จ สิชฺฌตีติ วทนฺติ.

Padesasaṅkhāresu có nghĩa là trong một phần của các pháp hữu vi. Họ nói rằng: Khi chỉ thấy các pháp như địa đại v.v... bằng sự phân định thấp hơn, sự liễu tri về sắc (rūpapariggaho) được thành tựu; và khi chỉ thấy các pháp đi kèm với nhãn thức v.v..., sự liễu tri về vô sắc (arūpapariggaho) được thành tựu.

อธิคตมคฺคเมว กเถสีติ เยน มุเขน วิปสฺสนาภินิเวสํ อกาสิ, ตเมวสฺส มุขํ กเถสิ. อยํ ปนาติ กมฺมฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺโต ภิกฺขุ. อิเมสนฺติ ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิกปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานิกานํ วจนํ. ‘‘อญฺญมญฺญํ น สเมตี’’ติ วตฺวา ตเมวตฺถํ ปากฏํ กโรติ ‘‘ปฐเมนา’’ติอาทินา. ปญฺจกฺขนฺธวิมุตฺตสฺส สงฺขารสฺส อภาวา ‘‘นิปฺปเทเสสู’’ติ วุตฺตํ. ตเถวาติ ยเถว ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิกํ, ตเถว ตํ ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานิกํ ปุจฺฉิตฺวา.

Adhigatamaggameva kathesi có nghĩa là vị ấy đã nói về chính phương pháp mà mình đã thực hành tuệ quán. Ayaṃ pana là chỉ vị tỳ khưu đang hỏi về đề mục thiền. Imesan là lời nói của những vị hành giả có đề mục xứ xúc và vị hành giả có đề mục năm uẩn. Sau khi nói ‘Aññamaññaṃ na sameti’ (không tương hợp với nhau), ngài làm rõ ý nghĩa đó bằng câu ‘paṭhamena’ (với người thứ nhất) v.v... Do không có pháp hữu vi nào thoát khỏi năm uẩn, nên được nói là ‘nippadesesu’ (không có phần dư). Tatheva có nghĩa là, cũng giống như đã hỏi vị hành giả có đề mục xứ xúc, ngài cũng hỏi vị hành giả có đề mục năm uẩn như vậy.

สมปฺปวตฺตา ธาตุโยติ รสาทโย สรีรธาตุโย สมปฺปวตฺตา, น วิสมาการสณฺฐิตา อเหสุํ. เตนาห ‘‘กลฺลสรีรํ พลปฺปตฺต’’นฺติ. ‘‘อตีตา สงฺขารา’’ติอาทิ วิปสฺสนาภินิเวสวเสน วุตฺตํ. สมฺมสนํ สพฺพตฺถกเมว อิจฺฉิตพฺพํ. จาริภูมินฺติ โคจรฏฺฐานํ.

Samappavattā dhātuyo có nghĩa là các yếu tố trong cơ thể như thể dịch v.v... đã vận hành một cách quân bình, không ở trong tình trạng bất thường. Do đó, có câu nói ‘kallasarīraṃ balappattaṃ’ (thân thể khỏe mạnh, đạt được sức lực). Câu ‘Atītā saṅkhārā’ (các pháp hữu vi đã qua) v.v... được nói theo phương diện thực hành tuệ quán. Sự quán xét (sammasanaṃ) nên được mong muốn ở khắp mọi nơi. Cāribhūmi có nghĩa là nơi hành xứ (gocaraṭṭhānaṃ).

การกภาวนฺติ ภาวนานุยุญฺชนภาวํ. ปณฺฑุโรคปุริโสติ ปณฺฑุโรคี ปุริโส. อริฏฺฐนฺติ สุตฺตํ. เภสชฺชํ กตฺวาติ เภสชฺชปโยคํ กตฺวา. กริสฺสามีติ เภสชฺชํ กริสฺสามิ. ฌามถุโณ วิยาติ ทฑฺฒถุโณ วิย ขารกชาลนทฺธตฺตา ตรุณมกุลสนฺตานสญฺฉนฺนตฺตา.

Kārakabhāvan có nghĩa là tình trạng chuyên tâm tu tập. Paṇḍurogapuriso có nghĩa là người đàn ông bị bệnh vàng da. Ariṭṭhan là chỉ cây bồ hòn. Bhesajjaṃ katvā có nghĩa là sau khi dùng thuốc. Karissāmi có nghĩa là tôi sẽ bào chế thuốc. Jhāmathuṇo viya có nghĩa là giống như một gốc cây bị cháy, vì bị bao phủ bởi một lớp chất kiềm và được che kín bởi một loạt các chồi non.

ทกฺขิณทฺวารคาเมติ ทกฺขิณทฺวารสมีเป คาเม. โลหิตโกติ โลหิตวณฺโณ. โอจิรกชาโตติ ชาตโอลมฺพมานจิรโก วิย. อาทินฺนสิปาฏิโกติ [Pg.343] คหิตผลโปตโก. สนฺทจฺฉาโยติ พหลจฺฉาโย. ยสฺมา ตสฺส รุกฺขสฺส สาขา อวิรฬา ฆนปฺปตฺตา อญฺญมญฺญํ สํสนฺทิตฺวา ฐิตา, ตสฺมา ฉายาปิสฺส ตาทิสีติ วุตฺตํ ‘‘สนฺทจฺฉาโย นาม สํสนฺทิตฺวา ฐิตจฺฉาโย’’ติ, ฆนจฺฉาโยติ อตฺโถ. ตตฺถาติอาทิ อุปมาสํสนฺทนํ.

Dakkhiṇadvāragāme có nghĩa là trong một ngôi làng gần cổng phía nam. Lohitako có nghĩa là có màu đỏ. Ocirakajāto có nghĩa là giống như vừa mới sinh ra những mảnh vỏ cây treo lơ lửng. Ādinnasipāṭiko có nghĩa là đã lấy những vỏ quả. Sandacchāyo có nghĩa là bóng râm dày đặc. Bởi vì cành của cây ấy không thưa thớt, lá rậm rạp, và đứng đan xen vào nhau, cho nên bóng của nó cũng như vậy, nên được nói rằng ‘sandacchāyo là bóng râm đứng đan xen vào nhau,’ có nghĩa là bóng râm dày đặc. Câu ‘Tattha’ (ở đó) v.v... là sự kết nối của ví dụ.

เยน เยนากาเรน อธิมุตฺตานนฺติ ฉผสฺสายตนาทิมุเขน เยน เยน วิปสฺสนาภินิเวเสน วิปสฺสนฺตานํ นิพฺพานญฺจ อธิมุตฺตานํ. สุฏฺฐุ วิสุทฺธํ ปริญฺญาติสมยาทิสิทฺธิยา. เตน เตเนวากาเรนาติ อตฺตนาธิมุตฺตากาเรน. อิทานิ ตํ ตํ อาการํ อุปมาย สทฺธึ โยเชตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตํ สุวิญฺเญยฺยเมว.

Yena yenākārena adhimuttānaṃ có nghĩa là đối với những vị đang hành thiền tuệ quán và hướng tâm đến Nibbāna bằng bất kỳ phương pháp thực hành tuệ quán nào, thông qua cửa ngõ là sáu xứ xúc v.v... Suṭṭhu visuddhaṃ (hoàn toàn thanh tịnh) là do sự thành tựu về liễu tri, chứng ngộ v.v... Tena tenevākārena có nghĩa là bằng chính phương pháp mà người ấy đã hướng tâm đến. Bây giờ, để trình bày bằng cách kết hợp các phương pháp ấy với ví dụ, câu ‘yathā hi’ (ví như) v.v... được bắt đầu. Điều đó rất dễ hiểu.

อิทนฺติ นคโรปมํ. ตํ สลฺลกฺขิตนฺติ กึสุโกปมทีปิตํ อตฺถชาตํ สเจ สลฺลกฺขิตํ. อสฺส ภิกฺขุโน. ธมฺมเทสนตฺถนฺติ ยถาสลฺลกฺขิตสฺส อตฺถสฺส วเสน ลทฺธวิเสสสฺส อุปพฺรูหนาย. ตสฺเสวตฺถสฺสาติ ตสฺส ทสฺสนวิสุทฺธิสงฺขาตสฺส อตฺถสฺส. โจราสงฺกา น โหนฺติ มชฺฌิมเทสรชฺชสฺส ปสนฺนภาวโต. ติปุริสุพฺเพธานีติ อุพฺเพเธน ติปุริสปฺปมาณานิ นานาภิตฺติวิจิตฺตานิ ถมฺภานํ อุปริ วิวิธมาลากมฺมาทิวิจิตฺตธนุราการลกฺขิตานิ มโนรมานิ. เตนาห ‘‘นครสฺส อลงฺการตฺถ’’นฺติ. นครทฺวารสฺส ถิรภาวาปาทนวเสน ฐเปตพฺพตฺตา วุตฺตํ ‘‘โจรนิวารณตฺถานิปิ โหนฺติเยวา’’ติ. ปิฏฺฐสงฺฆาตสฺสาติ ทฺวารพาหสฺส. ‘‘อิเม อาวาสิกา, อิเม อาคนฺตุกา, ตตฺถาปิ จ อิเมหิ นครสฺส นครสามิกสฺส จ อตฺโถ. อิเมสํ วเสน อนตฺโถ สิยา’’ติ ชานนญาณสงฺขาเตน ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต. อญฺญาตนิวารเณ ปฏุภาวสงฺขาเตน เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคโต. ฐานุปฺปตฺติกปญฺญาสงฺขาตายาติ ตสฺมึ ตสฺมึ อตฺถกิจฺเจ ตงฺขณุปฺปชฺชนกปฏิภานสงฺขาตาย.

Idan có nghĩa là ví dụ về thành phố. Taṃ sallakkhitan có nghĩa là nếu tập hợp các ý nghĩa được làm sáng tỏ bởi ví dụ cây gòn đã được ghi nhận. Assa bhikkhuno là của vị tỳ khưu ấy. Dhammadesanatthaṃ có nghĩa là để củng cố sự chứng đắc đặc biệt đã đạt được nhờ vào ý nghĩa đã được ghi nhận. Tassevatthassa có nghĩa là của chính ý nghĩa đó, tức là ý nghĩa được gọi là kiến tịnh. Không có sự lo ngại về trộm cướp là do vương quốc ở trung tâm được bình yên. Tipurisubbedhāni có nghĩa là có chiều cao bằng ba thân người, được trang trí đa dạng với nhiều bức tường khác nhau, ở trên các cột trụ có những hình vòm cung được trang trí với các loại hoa văn đa dạng, trông rất đẹp mắt. Do đó, ngài nói ‘nagarassa alaṅkāratthaṃ’ (để trang trí cho thành phố). Do phải được đặt để làm cho cổng thành vững chắc, nên được nói là ‘coranivāraṇatthānipi hontiyeva’ (cũng nhằm mục đích ngăn chặn trộm cướp). Piṭṭhasaṅghātassa có nghĩa là của trụ cửa. (Người gác cổng) sở hữu sự thông thái (paṇḍicca) được gọi là trí tuệ biết rằng: ‘Đây là cư dân, đây là khách vãng lai, trong số đó những người này có lợi cho thành phố và chủ thành, còn những người kia có thể gây hại.’ Sở hữu sự khéo léo (veyyattiya) được gọi là sự lanh lợi trong việc ngăn chặn người lạ. Sở hữu trí tuệ được gọi là trí ứng đối (ṭhānuppattikapaññā), tức là trí tuệ sắc bén nảy sinh ngay lập tức trong từng công việc cụ thể.

รญฺญา อายุตฺโต นิโยชิโต ราชายุตฺโต, ตตฺถ ตตฺถ รญฺโญ กาตพฺพกิจฺเจ ฐปิตปุริโส. กติปาเหเยวาติ กติปยทิวเสเยว อกิจฺจกรเณน ตสฺส ฐานํ วิพฺภโม ชาโตติ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘สพฺพานิ วินิจฺฉยฏฺฐานาทีนิ หาเรตฺวา’’ติ.

“Rājāyutto” là người được vua bổ nhiệm, giao phó. Là người được đặt vào các công việc phải làm cho vua ở nơi này nơi kia. “Katipāheyevāti” tức là chỉ trong vài ngày. Do làm việc không nên làm, địa vị của người ấy đã bị mất đi, vì thế đã được nói rằng: “sau khi đã tước đoạt tất cả các nơi xét xử v.v...”.

สีสมสฺส ฉินฺทาหีติ สีสภูตํ อุตฺตมงฺคฏฺฐานิยํ ตตฺถ ตสฺส ราชกิจฺจํ ฉินฺทาติ อตฺโถ. อญฺญถา ตสฺส ปากติเก อตฺเถ คยฺหมาเน ปาณาติปาโต [Pg.344] อาณตฺโต นาม สิยา. น หิ จกฺกวตฺติราชา ตาทิสํ อาณาเปติ, อญฺเญสมฺปิ ตโต นิวารกตฺตา. อถ วา ฉินฺทาหีติ มม อาณาย อสฺส สีสํ ฉินฺทนฺโต วิย อตฺตานํ ทสฺเสหิ, เอวํ โส ตตฺโถวาทปฏิกรตฺตปตฺโต โอทเมยฺยาติ, ตถา เจว อุปริ ปฏิปตฺติ อาคตา. ตตฺถาติ เอตสฺมึ ปจฺจนฺติมนคเร.

“Sīsamassa chindāhīti” (hãy chặt đầu của nó) có nghĩa là: hãy cắt đứt công việc hoàng gia của người ấy ở nơi đó, vốn là phần chính yếu, ở vị trí cao nhất. Nếu không, khi hiểu theo nghĩa thông thường của từ ấy, đó sẽ là một mệnh lệnh sát sanh. Chắc chắn vua Chuyển Luân không ra lệnh như vậy, vì ngài cũng ngăn cản những người khác làm điều đó. Hoặc là, “chindāhi” (hãy chặt) có nghĩa là: hãy thể hiện mình như đang chặt đầu của người này theo lệnh của ta, như vậy người ấy, sau khi nhận được lời khuyên và sự phản kháng ở đó, sẽ được chế ngự. Và như thế, sự thực hành về sau đã diễn ra. “Tatthāti” (ở đó) tức là ở tại thành phố biên thùy ấy.

อุปฺปนฺเนนาติ สมถกมฺมฏฺฐาเน อุปฺปนฺเนน.

“Uppannenāti” (do đã sanh khởi) tức là do đã sanh khởi trong đề mục thiền chỉ.

ตสฺเสวาติ สกฺกายสงฺขาตสฺส นครสฺส ‘‘ทฺวารานี’’ติ วุตฺตานีติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. ‘‘สีฆํ ทูตยุค’’นฺติ วุตฺตาติ โยชนา. หทยวตฺถุรูปสฺส มชฺเฌ สิงฺฆาฏกภาเวน คหิตตฺตา ‘‘หทยวตฺถุสฺส นิสฺสยภูตานํ มหาภูตาน’’นฺติ วุตฺตํ. ยทิ เอวํ วตฺถุรูปเมว คเหตพฺพํ, ตเทเวตฺถ อคฺคเหตฺวา กสฺมา มหาภูตคฺคหณนฺติ อาห ‘‘วตฺถุรูปสฺส หี’’ติอาทิ. ยาทิโสติ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีนํ วเสน ยาทิโส เอว ปุพฺเพ อาคตวิปสฺสนามคฺโค. ‘‘อยมฺปิ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตตฺตา ตาทิโส เอวา’’ติ วตฺวา อริยมคฺโค ‘‘ยถาคตมคฺโค’’ติ วุตฺโต. อิทํ ตาเวตฺถาติ เอตฺถ เอตสฺมึ สุตฺเต ธมฺมเทสนตฺถํ อาภตาย ยถาวุตฺตอุปมาย อิทํ สํสนฺทนํ.

“Tassevāti” (của chính nó): có sự liên kết bằng cách đem đến câu “được gọi là ‘các cửa’” của thành phố được gọi là thân kiến. Cách giải thích là “được gọi là ‘cặp sứ giả nhanh chóng’”. Vì được xem như là ngã tư ở giữa sắc ý vật, nên được nói là “của các đại chủng, là nơi nương tựa của ý vật”. Nếu vậy, chỉ nên lấy sắc vật chất, tại sao ở đây không lấy cái đó mà lại lấy các đại chủng? (Vị ấy) nói “vatthurūpassa hī” (vì của sắc vật chất) v.v... “Yādisoti” (loại nào): giống như con đường thiền quán đã đến trước đây, theo cách của chánh kiến v.v... Sau khi nói “con đường này cũng giống như vậy vì bao gồm tám chi phần”, thánh đạo được gọi là “con đường đã đến như vậy”. “Idaṃ tāvetthāti” (đây là trước hết): ở đây, trong kinh này, đây là sự so sánh với ví dụ đã được nêu ra để thuyết pháp.

อิทํ สํสนฺทนนฺติ อิทานิ วกฺขมานํ อุปมาย สํสนฺทนํ. นครสามิอุปมา ปญฺจกฺขนฺธวเสน ทสฺสนวิสุทฺธิปตฺตํ ขีณาสวํ ทสฺเสตุํ อาภตา. สิงฺฆาฏกูปมา จตุมหาภูตวเสน ทสฺสนวิสุทฺธิปตฺตํ ขีณาสวํ ทสฺเสตุํ อาภตาติ โยชนา. ‘‘จตุสจฺจเมว กถิต’’นฺติ วตฺวา ตานิ สจฺจานิ นิทฺธาเรตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘สกเลนปิ หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อิธ นครสมฺภาโร ฉทฺวาราทโย. เตน หิ ฉผสฺสายตนาทโย อุปมิตา. เต ปน ทุกฺขสจฺจปริยาปนฺนาติ วุตฺตํ ‘‘นครสมฺภาเรน ทุกฺขสจฺจเมว กถิต’’นฺติ.

“Idaṃ saṃsandananti” (sự so sánh này) là sự so sánh với ví dụ sẽ được nói đến bây giờ. Ví dụ về người chủ thành phố được đưa ra để chỉ vị lậu tận đã đạt đến kiến thanh tịnh theo phương diện năm uẩn. Cách giải thích là ví dụ về ngã tư được đưa ra để chỉ vị lậu tận đã đạt đến kiến thanh tịnh theo phương diện bốn đại chủng. Sau khi nói “chỉ có Tứ đế được thuyết giảng”, để xác định và chỉ ra các đế ấy, câu “sakalenapi hī” (vì bởi toàn bộ) v.v... đã được nói. Ở đây, vật liệu của thành phố là sáu cửa v.v... Do đó, sáu xứ của xúc v.v... được ví dụ. Nhưng chúng được bao gồm trong khổ đế, nên được nói rằng “bởi vật liệu của thành phố, chỉ có khổ đế được thuyết giảng”.

กึสุโกปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Ví Dụ Cây Gòn đã chấm dứt.

๙. วีโณปมสุตฺตวณฺณนา

9. Phần giải thích kinh Ví Dụ Cây Đàn Tỳ Bà.

๒๔๖. ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วาติ กามํ ปาฬิยํ ปริสาทฺวยเมว คหิตํ, เสสปริสานํ ปน ตทญฺเญสมฺปิ เทวมนุสฺสานนฺติ สพฺพสาธารโณวายํ ธมฺมสงฺคโหติ อิมมตฺถํ อุปมาปุพฺพกํ กตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา นามา’’ติอาทิ [Pg.345] อารทฺธํ. ยชนฺโตติ ททนฺโต. วินฺทิตพฺโพติ ลทฺธพฺโพ, อธิคนฺตพฺโพติ อตฺโถ.

246. “Bhikkhussa vā bhikkhuniyā vāti” (của vị tỳ khưu hay tỳ khưu ni): Mặc dù trong Pāli văn chỉ đề cập đến hai chúng, nhưng sự tổng hợp giáo pháp này là chung cho tất cả, cho các chúng còn lại và cả cho chư thiên và loài người khác nữa. Để chỉ ra ý nghĩa này, bắt đầu bằng một ví dụ, câu “yathā nāmā” (ví như) v.v... đã được bắt đầu. “Yajantoti” (tế lễ) tức là dâng cúng. “Vinditabboti” (cần được tìm thấy) tức là cần được đạt được, có nghĩa là cần được chứng ngộ.

ฉนฺโทติ ตณฺหาฉนฺโท. เตนาห – ‘‘ทุพฺพลตณฺหา โส รญฺเชตุํ น สกฺโกตี’’ติ. ปุพฺพุปฺปตฺติกา เอกสฺมึ อารมฺมเณ ปฐมํ อุปฺปนฺนา. สา หิ อนาเสวนตฺตา มนฺทา. โสติ ฉนฺโท. รญฺเชตุํ น สกฺโกติ ลทฺธาเสวนตฺตา. โทโส นาม จิตฺตทูสนตฺตา. ตานีติ ทณฺฑาทานาทีนิ. ตมฺมูลกาติ โลภมูลกา ตาว มายาสาเฐยฺยมานาติมานทิฏฺฐิจาปลาทโย, โทสมูลกา อุปนาหมกฺขปลาสอิสฺสามจฺฉริยถมฺภสารมฺภาทโย, โมหมูลกา อหิริก-อโนตฺตปฺป-ถินมิทฺธวิจิกิจฺฉุทฺธจฺจ-วิปรีตมนสิการาทโย, สํกิเลสธมฺมา คหิตาว โหนฺติ ตํมูลกตฺตา. ยสฺมา ปน สพฺเพปิ สํกิเลสธมฺมา ทฺวาทสากุสลจิตฺตุปฺปาทปริยาปนฺนา เอว, ตสฺมา เตสมฺเปตฺถ คหิตภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘ฉนฺโท ราโคติ วา’’ติ วุตฺตํ.

“Chandoti” (dục) là tham dục. Do đó, ngài nói: “tham ái yếu ớt không thể làm cho say đắm”. (Tham ái) sanh khởi trước tiên trong một đối tượng. Nó yếu ớt vì không được tu tập. “Soti” (nó) là dục. Nó không thể làm cho say đắm vì không được tu tập. “Doso” (sân) được gọi như vậy vì làm ô nhiễm tâm. “Tānīti” (những điều ấy) là việc cầm lấy gậy gộc v.v... “Tammūlakāti” (có gốc rễ từ đó) tức là: có gốc rễ từ tham là lừa dối, gian trá, ngã mạn, quá mạn, tà kiến, trạo cử, v.v...; có gốc rễ từ sân là phẫn hận, khinh miệt, giả dối, ganh tỵ, keo kiệt, ngoan cố, tranh giành, v.v...; có gốc rễ từ si là vô tàm, vô quý, hôn trầm, thụy miên, hoài nghi, phóng dật, tác ý sai lầm, v.v... Các pháp phiền não được bao gồm vì chúng có gốc rễ từ đó. Hơn nữa, vì tất cả các pháp phiền não đều được bao gồm trong mười hai sự sanh khởi của tâm bất thiện, do đó để chỉ ra sự bao gồm của chúng ở đây, câu “chando rāgoti vā” (dục hay tham) đã được nói đến.

ภายิตพฺพฏฺเฐน สภโย. เภรวฏฺเฐน สปฺปฏิภโย. กุสลปกฺขสฺส วิกฺขมฺภนฏฺเฐน สกณฺฏโก. กุสลอนวชฺชธมฺเมหิ ทุรวคาหฏฺเฐน สคหโน. ภวสมฺปตฺติภวนิพฺพานานํ อปฺปทานภาวโต อุมฺมคฺโค. ทุคฺคติคามิมคฺคตฺตา กุมฺมคฺโค. อิริยนาติ วตฺตนา ปฏิปชฺชนา. ทุคฺคติคามิตาย กิเลโส เอว กิเลสมคฺโค. น สกฺกา สมฺปตฺติภวํ คนฺตุํ กุโต นิพฺพานคมนนฺติ อธิปฺปาโย.

“Sabhayo” (có sự đáng sợ) vì có ý nghĩa là điều cần phải sợ hãi. “Bheravaṭṭhena sappaṭibhayo” (có sự kinh hãi) vì có ý nghĩa là điều khủng khiếp. “Sakaṇṭako” (có gai góc) vì có ý nghĩa là trấn áp phe thiện. “Sagahano” (có rừng rậm) vì có ý nghĩa là khó thâm nhập bởi các pháp thiện, không đáng chê trách. “Ummaggo” (tà đạo) vì không đưa đến sự thành tựu trong các cõi hữu và Niết Bàn. “Kummaggo” (con đường xấu) vì là con đường dẫn đến khổ cảnh. “Iriyanāti” (hành vi) là sự hành xử, sự thực hành. Vì dẫn đến khổ cảnh, phiền não chính là con đường phiền não. Ý nghĩa là: không thể đi đến cõi hữu thành tựu, huống chi là đến Niết Bàn.

อสุภาวชฺชนาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน อนิจฺจมนสิการาทีนมฺปิ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. จิตฺตํ นิวตฺตติ สราคจิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ปฏิปกฺขมนสิกาเรน วิโนทิตตฺตา. มชฺฌตฺตารมฺมเณติ อญฺญาณุเปกฺขฏฺฐานิเย อารมฺมเณ. อุทฺเทส…เป… อาวชฺชนฺตสฺสาติ อุทฺทิสาปนวเสน อุทฺเทสํ, ปริปุจฺฉาปนวเสน ปริปุจฺฉํ, ครูนํ สนฺติเก วสนวเสน ครุวาสํ อาวชฺชนฺตสฺส. จิตฺตนฺติ คมฺภีรญาณจริย-ปจฺจเวกฺขณ-ปญฺญวนฺต-ปุคฺคลเสวนวเสน ตทธิมุตฺติสิทฺธิยา อญฺญาณจิตฺตํ นิวตฺตติ.

“Asubhāvajjanādīhīti” (bởi sự hướng tâm đến bất tịnh v.v...): bởi từ “v.v...”, cần hiểu là bao gồm cả sự tác ý đến vô thường v.v... “Cittaṃ nivattati” (tâm từ bỏ): tâm tham ái không sanh khởi vì đã được loại trừ bởi sự tác ý đối nghịch. “Majjhattārammaṇeti” (trong đối tượng trung tính) tức là trong đối tượng là nơi trú của xả do vô minh. “Uddesa…pe… āvajjantassāti” (của người hướng tâm đến... sự học thuộc lòng): của người hướng tâm đến sự học thuộc lòng qua việc trùng tuyên, đến sự hỏi han qua việc chất vấn, đến việc sống gần thầy qua việc cư ngụ gần các bậc thầy. “Cittanti” (tâm): tâm vô minh từ bỏ, nhờ sự thành tựu của quyết tâm đó, qua việc thân cận với những người có trí tuệ, những người xem xét lại sự thực hành của trí tuệ sâu sắc.

ยถา ‘‘ปุชฺชภวผลํ ปุญฺญ’’นฺติ วุตฺตํ ‘‘เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติ (ที. นิ. ๓.๘๐), เอวํ กิฏฺฐสมฺภวตฺตา ‘‘กิฏฺฐ’’นฺติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘กิฏฺฐนฺติ กิฏฺฐฏฺฐาเน อุปฺปนฺนสสฺส’’นฺติ.

Giống như đã được nói “phước là quả của sự hiện hữu đáng kính” trong câu “như vậy phước này tăng trưởng” (Trường Bộ Kinh 3.80), tương tự như vậy, vì sanh khởi từ mùa màng, nên được gọi là “kiṭṭha” (mùa màng). Vị ấy nói: “kiṭṭhanti kiṭṭhaṭṭhāne uppannasassa” (kiṭṭha là lúa thóc sanh khởi ở nơi trồng trọt).

ฆฏาติ [Pg.346] สิงฺคยุคํ อิธาธิปฺเปตนฺติ อาห ‘‘ทฺวินฺนํ สิงฺคานํ อนฺตเร’’ติ. ฆฏาติ โคณาทีนํ สิงฺคนฺตรฏฺฐสฺส สมญฺญาติ วทนฺติ. นาสารชฺชุเกติ นาสารชฺชุปาตฏฺฐาเน.

“Ghaṭāti” ở đây có nghĩa là cặp sừng, nên ngài nói “dvinnaṃ siṅgānaṃ antare” (ở giữa hai cái sừng). Người ta nói rằng “ghaṭā” là tên gọi cho khoảng giữa hai sừng của bò v.v... “Nāsārajjuketi” (ở chỗ dây xỏ mũi) tức là ở nơi buộc dây xỏ mũi.

ทเมติ ปุถุตฺตารมฺมณโต นิวาเรติ. นนฺติ จิตฺตํ. ยํ สุตฺตํ สุภาสิตํ มยา. ตทสฺสาติ ตทา อสฺส ภิกฺขุโน. อารมฺมเณติ กมฺมฏฺฐานารมฺมเณ.

Dameti (chế ngự) có nghĩa là ngăn ngừa khỏi đối tượng của phàm phu. Nanti là tâm. Bài kinh nào đã được ta khéo thuyết. Tadassā là khi ấy của vị tỳ khưu ấy. Ārammaṇe (trong đối tượng) có nghĩa là trong đối tượng của đề mục thiền.

สุทุชิตนฺติ นิพฺพิเสวนภาวกรเณน ชิตํ. สุตชฺชิตนฺติ สุฏฺฐุ ทูรกรเณน ชิตํ, ตถาภูตญฺจ ตชฺชิตํ นาม โหตีติ ตถา วุตฺตํ. โคจรชฺฌตฺตนฺติ อชฺฌตฺตภูโต โคจโร. กมฺมฏฺฐานารมฺมณญฺหิ พหิทฺธารูปาทิอารมฺมณวิธุรตาย อชฺฌตฺตนฺติ วุจฺจติ. สมโถ อนุรกฺขณํ เอตสฺสาติ สมถานุรกฺขณํ. ยถา อินฺทฺริยสํวรสีลํ สมถานุรกฺขณํ โหติ, ตถา กถิตนฺติ อตฺโถ. ยถา หิ อินฺทฺริยสํวรสีลํ สมถสฺส ปจฺจโย, เอวํ สมโถปิ ตสฺส ปจฺจโยติ.

Sudujitaṃ (khó chinh phục) có nghĩa là được chinh phục bằng cách làm cho không còn dư sót. Sutajjitaṃ (được khéo chế ngự) có nghĩa là được chinh phục bằng cách làm cho xa lìa một cách tốt đẹp, và điều như vậy được gọi là chế ngự, vì thế đã được nói như vậy. Gocarajjhattaṃ (hành xứ nội phần) là hành xứ đã trở thành nội phần. Quả vậy, đối tượng của đề mục thiền được gọi là nội phần vì sự thiếu vắng các đối tượng bên ngoài như sắc... Samathānurakkhaṇaṃ (sự hộ trì định) là định là sự hộ trì của điều này. Giống như giới thu thúc lục căn là sự hộ trì định, ý nghĩa là đã được nói như vậy. Quả vậy, giống như giới thu thúc lục căn là duyên cho định, cũng vậy, định cũng là duyên cho giới ấy.

วาทิยมานาย วีณาย. จิตฺตํ รญฺเชตีติ รชฺชเนน. อวิสฺสชฺชนียตาย จิตฺตํ พนฺธตีติ พนฺธนีโย. เวฏฺฐเกติ ตนฺตีนํ อาสชฺชนเวฏฺฐเก. โกณนฺติ กวณโต วีณาย สทฺทกรณโต โกณนฺติ ลทฺธนามํ ทารุทณฺฑํ สิงฺคาทีสุ เยน เกนจิ กตํ ฆฏิกํ. เตนาห ‘‘จตุรสฺสํ สารทณฺฑก’’นฺติ.

Của cây đàn tỳ bà đang được gảy. Bởi sự ưa thích, vì nó làm cho tâm ưa thích. Có tính trói buộc, vì nó trói buộc tâm bởi tính không thể từ bỏ. Veṭṭhake (trên cái trục) có nghĩa là trên cái trục để mắc dây đàn. Koṇaṃ là cái que gảy đàn, được làm bằng gỗ, sừng, hoặc bất cứ thứ gì, có tên gọi là koṇa vì nó làm phát ra âm thanh của đàn tỳ bà từ cái bầu đàn. Do đó, ngài nói ‘cái que gảy bằng gỗ lõi hình tứ giác’.

ยสฺมา โส ราชา ราชมหามตฺโต วา สทฺทํ ยถาสภาวโต น อญฺญาสิ, ตสฺมึ ตสฺส อชานนาการเมว ทสฺเสตุํ ‘‘สทฺทํ ปสฺสิสฺสามี’’ติอาทิ วุตฺตํ.

Bởi vì vị vua ấy hoặc vị đại thần ấy đã không biết âm thanh theo như tự tánh của nó, để chỉ ra chính cái cách không biết của người ấy về điều đó, (nên) đã được nói rằng ‘tôi sẽ thấy âm thanh’ v.v...

อสตี กิรายนฺติ ปาฬิยํ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตนฺติ ยถาลิงฺคเมว วทนฺโต ‘‘อสา’’ติ อาห. ‘‘อสตีติ ลามกาธิวจน’’นฺติ วตฺวา ตตฺถ ปโยคํ ทสฺเสตุํ ‘‘อสา โลกิตฺถิโย นามา’’ติ วุตฺตํ, โลเก อิตฺถิโย นาม อสติโยติ อตฺโถ, ตตฺถ การณมาห ‘‘เวลา ตาสํ น วิชฺชตี’’ติ. ปกติยา โลเก เชฏฺฐภาตา กนิฏฺฐภาตา มาตุโลติอาทิกา เวลา มริยาทา ตาสํ น วิชฺชติ. กสฺมา? สารตฺตา จ ปคพฺพา จ สพฺเพสมฺปิ สมฺโภควเสน วินิโยคํ คจฺฉนฺติ. กถํ? สิขี สพฺพฆโส ยถา. เตเนวาห –

(Cụm từ) Asatī kirāyanti trong Pāli đã được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp), nên khi nói theo đúng giống, ngài đã nói là asā. Sau khi nói ‘Asatī là một từ chỉ sự thấp hèn’, để chỉ ra cách dùng ở đây, đã được nói rằng ‘asā lokitthiyo nāma’. Ý nghĩa là, những người phụ nữ trên đời quả là không trinh tiết. Về điều đó, ngài nói ra nguyên nhân ‘họ không có giới hạn’. Thông thường trên đời, những giới hạn, những quy tắc như anh trai, em trai, cậu... không tồn tại đối với họ. Tại sao? Vì say đắm và táo bạo, họ đi đến sự giao hợp với tất cả mọi người. Như thế nào? Giống như lửa, kẻ ăn tất cả. Do đó, ngài nói –

‘‘สพฺพา [Pg.347] นที วงฺกคตี, สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา;

สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ, ลภมาเน นิวาตเก’’ติ. (ชา. ๒.๒๑.๓๐๘);

‘Mọi con sông đều chảy quanh co, mọi khu rừng đều làm bằng gỗ; Mọi phụ nữ đều làm điều ác, khi có được nơi kín đáo.’ (jā. 2.21.308);

อญฺญมฺปิ ตนฺติพทฺธํ จตุรสฺสอมฺพณวาทิตาทีนิ. วีณา วิย ปญฺจกฺขนฺธา อเนกธมฺมสมูหภาวโต. ราชา วิย โยคาวจโร ตปฺปฏิพทฺธธมฺมคเวสกตฺตา. อสฺสาติ โยคาวจรสฺส.

Cũng vậy, các nhạc cụ có dây khác như caturassa, ambaṇa, vādita, v.v... Năm uẩn giống như cây đàn tỳ bà, vì là sự tập hợp của nhiều pháp. Vị hành giả giống như vị vua, vì là người tìm kiếm các pháp liên quan đến nó. Assa có nghĩa là của vị hành giả.

นิรยาทิโต อญฺญสฺมิมฺปิ คติ-สทฺโท วตฺตติ. ตโต วิเสสนตฺถํ ‘‘คติคตี’’ติ วุตฺตํ ‘‘ทุกฺขทุกฺขํ, รูปรูป’’นฺติ จ ยถา, คติสญฺญิตํ ปวตฺติฏฺฐานนฺติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘เอตฺถนฺตเร สํสรติ วตฺตตี’’ติ. สญฺชายนปเทโส เอว คตีติ สญฺชาติคติ.

Từ gati (thú) cũng được dùng cho những (nơi) khác ngoài địa ngục v.v... Do đó, để phân biệt, đã được nói là gatigati, giống như dukkhadukkhaṃ (khổ của khổ) và rūparūpaṃ (sắc của sắc). Ý nghĩa là nơi chốn của sự diễn tiến được gọi là gati. Do đó, ngài nói – ‘trong khoảng này, nó luân hồi, nó diễn tiến’. Nơi sinh ra chính là gati, do đó là sañjātigati (thú sinh).

ตํ ปน คตึ สตฺตานํ สํเวควตฺถุภูตสฺส ปจฺจกฺขสฺส คพฺภาสยสฺส วเสน ทสฺเสตุํ ‘‘อยมสฺส กาโย’’ติอาทิ วุตฺตํ. รูปธมฺมสฺส สลกฺขณํ คติ นิฏฺฐา, ตโต ปรํ อญฺญํ กิญฺจิ นตฺถีติ สลกฺขณคติ. อภาโว อจฺจนฺตาภาโว. สนฺตานวิจฺเฉโท วิภวคติ ตํนิฏฺฐานภาวา. เภโทติ ขณนิโรโธ, อิธาปิ ตํนิฏฺฐานตาเยว ปริยาโย. ยาว ภวคฺคาติ ยาว สพฺพภวคฺคา. สลกฺขณวิภวคติเภทคติโย ‘‘เอเสว นโย’’ติ อิมินาว ปกาสิตาติ น คหิตา. ตสฺส ขีณาสวสฺส น โหติ อคฺคมคฺเคน สมุจฺฉินฺนตฺตา.

Lại nữa, để chỉ ra thú ấy bằng cách dựa vào bào thai hiện tiền, vốn là đối tượng gây xúc động cho chúng sanh, (nên) đã được nói rằng ‘thân này của nó’ v.v... Salakkhaṇagati (thú tự tướng) là sự kết thúc, là đích đến của pháp sắc, ngoài điều đó ra không có gì khác. Abhāvo (sự không hiện hữu) là sự không hiện hữu tuyệt đối. Vibhavagati (thú đoạn diệt) là sự chấm dứt của dòng tương tục, vì nó là sự kết thúc của điều đó. Bhedo (sự tan rã) là sự diệt trong từng sát-na, ở đây cũng là một từ đồng nghĩa vì nó là sự kết thúc của điều đó. Yāva bhavaggā (cho đến cõi hữu đảnh) là cho đến tất cả các cõi hữu đảnh. Các thú salakkhaṇa, vibhava, và bheda đã không được đề cập vì chúng đã được làm rõ bởi chính câu ‘đây là phương pháp’. (Điều ấy) không xảy ra đối với vị lậu tận ấy, vì đã được đoạn trừ bởi thánh đạo cao tột.

สีลํ กถิตํ รูปาทีสุ ฉนฺทาทินิวารณสฺส กถิตตฺตา. มชฺเฌ สมาธิภาวนา กถิตา ‘‘อชฺฌตฺตเมว สนฺติฏฺฐติ…เป… สมาธิยตี’’ติ โชติตตฺตา. ปริโยสาเน จ นิพฺพานํ กถิตํ ‘‘ยมฺปิสฺส…เป… น โหตี’’ติ วจนโต.

Giới đã được nói đến, vì sự ngăn ngừa dục tham v.v... đối với sắc v.v... đã được nói đến. Ở giữa, sự tu tập định đã được nói đến, vì đã được làm sáng tỏ (bởi câu) ‘an trú nội tâm... cho đến... định tĩnh’. Và ở cuối cùng, Niết-bàn đã được nói đến, theo câu ‘điều nào của vị ấy... cho đến... không có’.

วีโณปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Đàn đã chấm dứt.

๑๐. ฉปฺปาณโกปมสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải Kinh Ví Dụ Sáu Con Vật

๒๔๗. วณสรีโรติ วณิตสรีโร. ปกฺกตฺตาติ กุถิตตฺตา. สรทณฺเฑสุ สรสมญฺญาติ กณฺฑ-สทฺโท สรปริยาโยติ อาห – ‘‘สรวนนฺติ กณฺฑวน’’นฺติ. อรุคตฺโต…เป… เวทิตพฺโพ คุณสรีรสฺส ขณฺฑฉิทฺทสีลาทีหิ เหฏฺฐา มชฺเฌ อุปริภาเค จ เภทวิสมจฺฉินฺนวิการโทสตฺตา. เอตฺถ [Pg.348] กุสา ‘‘กณฺฏกา’’ติ อธิปฺเปตา กณฺฏกสทิสตฺตา, กุสติณานํ เอว วา วุตฺตาการปเทโส ‘‘กุสกณฺฏโก’’ติ วุตฺโต.

247. Vaṇasarīro (thân có vết thương) có nghĩa là thân bị thương. Pakkattā (bị mưng mủ) có nghĩa là vì bị thối rữa. Trong (cụm từ) saradaṇḍesu (trên những cây sậy), từ kaṇḍa là một từ đồng nghĩa với sara, nên ngài nói – ‘saravanaṃ là kaṇḍavanaṃ’ (rừng sậy là rừng lau). Arugatto (thân có ghẻ lở)... nên được hiểu là do lỗi của sự biến dạng, bị cắt đứt, không đồng đều, bị vỡ ở phần dưới, phần giữa, và phần trên của thân thể có đức hạnh bởi giới bị sứt mẻ, thủng lủng, v.v... Ở đây, cỏ kusa được hiểu là ‘gai’ vì nó giống như gai, hoặc chính vùng cỏ kusa có hình dạng đã nói được gọi là ‘gai kusa’.

คามวาสีนํ วิชฺฌนฏฺเฐนาติ นารโหว หุตฺวา เตสํ การานํ ปฏิคฺคหณวเสน ปีฬนฏฺเฐน.

Với ý nghĩa là đâm xuyên các dân làng, có nghĩa là, trở thành người không xứng đáng, với ý nghĩa là làm phiền não họ bằng cách nhận sự cúng dường của họ.

ปกฺขินฺติ หตฺถิลิงฺคสกุณํ. ตสฺส กิร หตฺถิโสณฺฑสทิสํ มุขํ, ตสฺมา ‘‘หตฺถิโสณฺฑสกุณ’’นฺติ วุตฺตํ. วิสฺสชฺเชยฺยาติ รชฺชุยา ยถาพทฺธํ เอว วิสฺสชฺเชยฺย.

Pakkhin (con chim) là con chim hatthiliṅga. Tương truyền, mỏ của nó giống như vòi voi, do đó nó được gọi là ‘chim vòi voi’. Vissajjeyya (nên thả ra) có nghĩa là nên thả ra cùng với sợi dây như nó đã bị buộc.

โภเคหีติ อตฺตโน สรีรโภเคหิ. มณฺฑลํ พนฺธิตฺวาติ ยถา สรีรํ มณฺฑลากาเรน ติฏฺฐติ, เอวํ กตฺวา. สุปิสฺสามีติ นิทฺทํ โอกฺกมิสฺสามิ. เฑตุกาโมติ อุปฺปติตุกาโม. ทิสา ทิสนฺติ ทิสโต ทิสํ.

Bhogehī (bằng các khoanh) có nghĩa là bằng các khoanh thân của chính nó. Maṇḍalaṃ bandhitvā (sau khi cuộn thành vòng tròn) có nghĩa là sau khi làm cho thân đứng theo hình vòng tròn. Supissāmi (tôi sẽ ngủ) có nghĩa là tôi sẽ đi vào giấc ngủ. Ḍetukāmo (muốn bay) có nghĩa là uppatitukāmo (muốn bay lên). Disā disaṃ (từ phương này đến phương khác) có nghĩa là từ phương này đến phương khác.

ฉ ปาณกา วิย ฉ อายตนานิ นานชฺฌาสยตฺตา, นานชฺฌาสยตา จ เนสํ นานาวิสยนินฺนตาย ทฏฺฐพฺพา. ทฬฺหรชฺชุ วิย ตณฺหา เตสํ พนฺธนโต. มชฺเฌ คณฺฐิ วิย อวิชฺชา พนฺธนสฺส ทุพฺพินิมฺโมจนเหตุโต. อารมฺมณํ พลวํ โหติ มนุญฺญภาเวน เจว ตตฺถ ตณฺหาภินิเวสสฺส ทฬฺหภาเวน จ.

Sáu xứ giống như sáu con vật, vì có khuynh hướng khác nhau, và khuynh hướng khác nhau của chúng nên được thấy qua sự hướng đến các đối tượng khác nhau. Tham ái giống như sợi dây bền chắc, vì nó trói buộc chúng. Vô minh giống như cái gút ở giữa, vì là nguyên nhân của sự trói buộc khó tháo gỡ. Đối tượng trở nên mạnh mẽ cả do tính khả ái và do sự bám víu của tham ái vào đó một cách vững chắc.

สริกฺขเกน วา อุปมาย อาหรณปกฺเข. อปฺปนาติ สํสนฺทนา. ปาฬิยํเยว อปฺปิตา อุปมา ‘‘เอวเมว โข’’ติอาทินา. รูปจิตฺตาทิวิสมนินฺนตฺตา จกฺขุสฺส วิสมชฺฌาสยตา. เอส นโย เสเสสุปิ.

Hoặc trong trường hợp đưa ra ví dụ tương tự. Appanā (áp dụng) là sự so sánh. Ví dụ đã được áp dụng ngay trong Pāli bằng câu ‘cũng vậy’ v.v... Do khuynh hướng không đồng đều về sắc, tâm, v.v., nên nhãn có khuynh hướng không đồng đều. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại.

กณฺณจฺฉิทฺทกูปเกติ กณฺณจฺฉิทฺทสญฺญิเต อาวาเฏ. ตสฺสาติ โสตสฺส. ปจฺจโย โหตีติ อุปนิสฺสโย โหติ เตน วินา สทฺทคฺคหณสฺส อภาวโต. ‘‘อชฏากาโสปิ วฏฺฏติ เอวา’’ติ วตฺวา ตสฺส ปจฺจยภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘อนฺโตเลณสฺมิ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ธาตุปรมฺปรา ฆฏฺเฏนฺโตติ ภูตปรมฺปราสงฺฆฏฺเฏนฺโต.

Kaṇṇacchiddakūpake (trong cái hố là lỗ tai) là trong cái hố được gọi là lỗ tai. Tassa (của nó) là của nhĩ. Paccayo hoti (là duyên) là y duyên, vì không có nó thì không có sự bắt lấy âm thanh. Sau khi nói ‘ngay cả không gian không bị rối cũng được’, để chỉ ra tính chất làm duyên của nó, câu ‘antoleṇasmiṃ’ (bên trong hang động) v.v... đã được nói đến. Dhātuparamparā ghaṭṭento (sự va chạm của chuỗi các yếu tố) là sự va chạm của chuỗi các đại.

เอวํ สนฺเตติ เอวํ ภูตปรมฺปราวเสน สทฺเท โสตปถมาคจฺฉนฺเต. สมฺปตฺตโคจรตา โหติ โสตสฺส. ฆานาทีนํ วิย ‘‘ทูเร สทฺโท’’ติ ชานนํ น สมฺภเวยฺย สมฺปตฺตคาหิภาวโต. ตถา ตถา ชานนากาโร โหติ มโนวิญฺญาณสฺส คหณาการวิเสสโต. โสตวิญฺญาณปฺปวตฺติ ปน อุภยตฺถ สมานาว. ทูเร ฐิโตปิ สทฺโท ตาทิเส ฐาเน [Pg.349] ปฏิโฆสาทีนํ ปจฺจโย โหติ อโยกนฺโต วิย อโยจลนสฺสาติ ทฏฺฐพฺพํ. ธมฺมตาติ ธมฺมสภาโว, สทฺทสฺส โส สภาโวติ อตฺโถ. ตโต ตโต สวนํ โหติ อากาสสญฺญิตสฺส อุปนิสฺสยสฺส ลพฺภนโต. ยทิ ปน โสตํ สมฺปตฺตคาหี สิยา, จิตฺตสมุฏฺฐานสทฺโท โสตวิญฺญาณสฺส อารมฺมณปจฺจโย น สิยา. ปฏฺฐาเน จ อวิเสเสน ‘‘สทฺทายตนํ โสตวิญฺญาณสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ วุตฺโต, พหิทฺธา จ จิตฺตชสฺส สทฺทสฺส สมฺภโว นตฺถิ. อถ วา จิตฺตโช สทฺโท ธาตุปรมฺปราย โสตปสาทํ ฆฏฺเฏติ, น โส จิตฺตโช สทฺโท, โย ปรมฺปราย ปวตฺโต. อุตุโช หิ โส, ตสฺมา ยถุปฺปนฺโน สทฺโท, ตตฺถ ฐิโตว โสตปสาทสฺส อาปาถํ อาคจฺฉตีติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ. เตน วุตฺตํ ‘‘อสมฺปตฺตโคจรเมเวต’’นฺติ.

Evaṃ sante (khi như vậy) là khi âm thanh đi vào đường của nhĩ theo cách của chuỗi các đại. Nhĩ có đối tượng đã đến. Việc biết rằng ‘âm thanh ở xa’ sẽ không thể xảy ra, giống như đối với tỷ căn v.v..., do bản chất bắt đối tượng đã tiếp xúc. Cách biết như thế này hay thế khác là do cách bắt đối tượng đặc biệt của ý thức. Tuy nhiên, sự khởi lên của nhĩ thức ở cả hai nơi là như nhau. Cần phải hiểu rằng, âm thanh dù ở xa cũng là duyên cho tiếng vang v.v... ở một nơi như vậy, giống như nam châm là duyên cho sự chuyển động của sắt. Dhammatā là pháp tánh, nghĩa là đó là tự tánh của âm thanh. Sự nghe xảy ra từ nơi này nơi kia là do có được y duyên được gọi là không gian. Nhưng nếu nhĩ bắt đối tượng đã tiếp xúc, thì âm thanh do tâm sanh sẽ không phải là cảnh duyên của nhĩ thức. Và trong Paṭṭhāna, đã được nói một cách không phân biệt rằng ‘thanh xứ là duyên cho nhĩ thức bằng cảnh duyên’, và bên ngoài không có sự tồn tại của âm thanh do tâm sanh. Hoặc là, âm thanh do tâm sanh va chạm vào thần kinh nhĩ qua chuỗi các yếu tố, (nhưng) cái khởi lên theo chuỗi đó không phải là âm thanh do tâm sanh. Vì nó là do thời tiết sanh. Do đó, cần đi đến kết luận ở đây rằng, âm thanh sanh lên như thế nào, nó ở ngay đó và đi vào tầm hoạt động của thần kinh nhĩ. Do đó đã nói rằng ‘nó có đối tượng chưa đến’.

ตทา เอกคฺคจิตฺตตํ อาปชฺชติ ปริสฺสยานํ อภาวโต. นาสจฺฉิทฺทสงฺขาตอากาสสนฺนิสฺสเย วตฺตนโต ฆานํ อากาสชฺฌาสยํ วุตฺตํ. วาเตน วินา คนฺธคหณสฺส อสมฺภวโต วาตูปนิสฺสยคนฺธโคจรํ. เตนาห ‘‘ตถา หี’’ติอาทิ.

Khi đó, tâm đạt đến nhất tâm do không có các hiểm nguy. Do hoạt động nương vào không gian được gọi là lỗ mũi, nên tỷ căn được nói là có khuynh hướng không gian. Do không thể bắt lấy mùi hương nếu không có gió, nên nó có đối tượng là mùi hương với y duyên là gió. Do đó, Ngài nói ‘thật vậy’ v.v...

คามโต ลทฺธพฺพํ อาหารํ คามํ, ตนฺนินฺนตาย คามชฺฌาสยตา วุตฺตา. ตถา หิ ชีวิตนิมิตฺตํ รโส ชีวิตํ, ตสฺมึ นินฺนตาย ตํ อวฺหายตีติ ชิวฺหา. น สกฺกา เขเฬน อเตมิตสฺส รสํ ชานิตุํ, ตสฺมา อาโปสนฺนิสฺสิตรสารมฺมณา ชิวฺหาติ.

Thức ăn có thể nhận được từ làng gọi là ‘làng’, do khuynh hướng về nó nên được gọi là có khuynh hướng làng. Thật vậy, vị là nguyên nhân của sự sống, (nên vị là) sự sống; do khuynh hướng về nó, nó gọi mời cái đó, nên gọi là lưỡi (jivhā). Không thể biết vị nếu không được làm ẩm ướt bởi nước bọt, do đó lưỡi có đối tượng là vị nương vào thủy đại.

อามกสุสานโต พหิ. อุปาทิณฺณกชฺฌาสโยติ อุปาทิณฺณกนินฺโน. กายปสาทสนฺนิสฺสยภูตาย ปถวิยา โผฏฺฐพฺพารมฺมเณ ฆฏิเต เอว ตตฺถ วิญฺญาณุปฺปตฺติ, น อญฺญถาติ วุตฺตํ ‘‘ปถวีสนฺนิสฺสิตโผฏฺฐพฺพารมฺมโณ’’ติ. ตถา หีติอาทิ กายสฺส อุปาทิณฺณกชฺฌาสยตาย สาธกํ. อชฺฌตฺติกพาหิราติ อชฺฌตฺติกา พาหิรา วา. อสฺสาติ กายสฺส. สุสนฺถตสฺสาติอาทิ ตสฺส ปถวิยา ปจฺจยภาวทสฺสนํ.

Bên ngoài nghĩa địa chôn người chết. Upādiṇṇakajjhāsayo (có khuynh hướng chấp thủ) là có khuynh hướng về cái được chấp thủ. Chỉ khi đối tượng xúc chạm vào địa đại, vốn là nơi nương tựa của thần kinh thân, thì thức mới sanh khởi ở đó, không phải cách khác; do đó đã nói ‘có đối tượng xúc nương vào địa đại’. Câu ‘thật vậy’ v.v... là để chứng minh thân có khuynh hướng chấp thủ. Ajjhattikabāhirā là bên trong hoặc bên ngoài. Assa (của nó) là của thân. Câu ‘susanthatassa’ v.v... là để chỉ ra tính chất làm duyên của địa đại đối với nó.

นานชฺฌาสโยติ นานารมฺมณนินฺโน. เตน มนสฺส มกฺกฏสฺส วิย อนวฏฺฐิตตํ ทสฺเสติ. เตนาห ‘‘ทิฏฺฐปุพฺเพปี’’ติอาทิ. มูลภวงฺคคฺคหเณน ปิฏฺฐิภวงฺคํ นิวตฺเตติ. อสฺสาติ มนสฺส. เอวํ กิริยมยํ วิญฺญาณํ ทฏฺฐพฺพํ. นานตฺตนฺติ เภโท.

Nānajjhāsayo (có nhiều khuynh hướng) là có khuynh hướng về nhiều đối tượng. Bằng điều đó, Ngài chỉ ra tính không ổn định của ý, giống như con khỉ. Do đó, Ngài nói ‘dù đã thấy trước đây’ v.v... Bằng việc bắt lấy hữu phần gốc, Ngài loại bỏ hữu phần sau. Assa (của nó) là của ý. Cần phải hiểu thức như vậy là thuộc về duy tác. Nānattanti (sự khác nhau) là sự khác biệt.

ยถารุจิปฺปวตฺติยา [Pg.350] นิวารณวเสน พทฺธานํ. นิพฺพิเสวนภาวนฺติ โลลตาสงฺขาตปริปฺผนฺทสฺส อภาวํ. นากฑฺฒตีติ สวิสเย รูปารมฺมเณ จิตฺตสนฺตานํ, ตํสมงฺคินํ วา ปุคฺคลํ นากฑฺฒติ. ปุพฺพภาควิปสฺสนาว กถิตา อายตนมุเขน ‘‘เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ วุตฺตตฺตา.

Của những (căn) đã được buộc lại bằng cách ngăn chặn sự hoạt động theo sở thích. Nibbisevanabhāvaṃ (trạng thái không dao động) là sự không có sự rung động được gọi là tính lăng xăng. Nākaḍḍhati (không lôi kéo) là không lôi kéo dòng tâm hoặc người có tâm đó vào đối tượng sắc trong phạm vi của nó. Chính minh sát giai đoạn đầu đã được nói đến qua phương diện xứ, vì đã nói rằng ‘này các Tỳ khưu, các ông phải học tập như vậy’.

ฉปฺปาณโกปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải Kinh Ví Dụ Sáu Loài Sanh Vật đã kết thúc.

๑๑. ยวกลาปิสุตฺตวณฺณนา

11. Chú giải Kinh Bó Lúa Mạch

๒๔๘. ยวปุญฺโช สุปริปกฺกยวสมุทาโย. กาชหตฺถาติ ทณฺฑหตฺถา. โปเถยฺยุนฺติ ยถา ยวสงฺขาตํ ธญฺญํ วณฺฏโต มุจฺจติ, เอวํ โปเถยฺยุํ. ยเว สาเวตฺวาติ ยวสีสโต ยเว โปถเนน โมเจตฺวา วิเวเจตฺวา.

248. Yavapuñjo (đống lúa mạch) là một tập hợp lúa mạch đã chín kỹ. Kājahatthā (tay cầm gậy) là tay cầm gậy. Potheyyuṃ (họ nên đập) là họ nên đập sao cho loại ngũ cốc gọi là lúa mạch được tách ra khỏi cuống. Yave sāvetvā (sau khi sàng lúa mạch) là sau khi dùng cách đập để tách hạt lúa mạch ra khỏi bông lúa mạch rồi phân loại.

จตุมหาปโถ วิย ฉ อายตนานิ อารมฺมณทณฺฑเกหิ หนนฏฺฐานตฺตา. ยวกลาปี วิย สตฺโต เตหิ หญฺญมานตฺตา. ฉ พฺยาภงฺคิโย วิย สภาวโต ฉธาปิ ปจฺเจกํ อิฏฺฐานิฏฺฐมชฺฌตฺตวเสน อฏฺฐารส อารมฺมณานิ ยวกลาปฏฺฐานิยสฺส สตฺตสฺส หนนโต. ภวปตฺถนาย อปราปรุปฺปตฺตึ สนฺธาย ‘‘ภวปตฺถนา กิเลสา’’ติ พหุวจนนิทฺเทโส. ภวปตฺถนา จ ตสฺส ปจฺจยภูตา กิเลสา จาติ ภวปตฺถนากิเลสาติ เอวํ วา เอตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ยสฺมา สตฺตานํ วฏฺฏทุกฺขํ นาม สพฺพมฺปิ ตํ ภวปตฺถนามูลกํ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘เอวํ สตฺตา’’ติอาทิ. ภวปตฺถนกิเลสาติ จ ภวปตฺถนามูลกํ กิเลสํ.

Sáu xứ giống như ngã tư đường lớn, vì là nơi bị đánh bằng những cây gậy là đối tượng. Chúng sanh giống như bó lúa mạch, vì bị chúng đánh đập. Mười tám đối tượng – tức sáu loại theo tự tánh, mỗi loại theo cách khả ái, không khả ái, và trung tính – giống như sáu người kéo, vì chúng đánh đập chúng sanh ở vị trí bó lúa mạch. Liên quan đến sự sanh khởi liên tiếp do sự mong cầu hữu, nên có sự chỉ định ở số nhiều ‘bhavapatthanā kilesā’ (những phiền não là sự mong cầu hữu). Hoặc ở đây cần hiểu nghĩa như vầy: ‘bhavapatthanākilesā’ là sự mong cầu hữu và các phiền não là duyên của nó. Bởi vì tất cả cái gọi là khổ luân hồi của chúng sanh đều có sự mong cầu hữu làm gốc, do đó đã nói ‘chúng sanh như vậy’ v.v... Và ‘bhavapatthanakilesā’ là phiền não có sự mong cầu hữu làm gốc.

ภุมฺมนฺติ สมีปตฺเถ ภุมฺมํ. เตนาห ‘‘สุธมฺมาย ทฺวาเร’’ติ. น กตนฺติ ทุกฺขุปฺปาทนํ น กตํ. นวคูถสูกรํ วิยาติ นวคูถภกฺขสูกรํ วิย. จิตฺเตเนวาติ โย พชฺฌติ, ตสฺส จิตฺเตเนว. ตสฺมาติ ยสฺมา เวปจิตฺติพนฺธนสฺส พนฺธนมุจฺจนํ วิย, ตสฺมา ‘‘เวปจิตฺติพนฺธน’’นฺติ วุตฺตํ. ญาณโมกฺขํ พนฺธนนฺติ ญาเณน มุจฺจนํ พนฺธนํ.

Bhummaṃ là sở thuộc cách trong ý nghĩa gần. Do đó, Ngài nói ‘tại cổng của Sudhammā’. Na kataṃ (không được làm) là sự sanh khởi của khổ không được làm. Navagūthasūkaraṃ viya (giống như con heo trong phân tươi) là giống như con heo ăn phân tươi. Citteneva (chỉ bằng tâm) là người nào bị trói buộc, thì (bị trói buộc) chỉ bằng tâm của người đó. Tasmā (do đó) là bởi vì giống như sự trói buộc và giải thoát của sự trói buộc Vepacitti, do đó đã nói ‘sự trói buộc của Vepacitti’. Ñāṇamokkhaṃ bandhanaṃ (sự trói buộc giải thoát bằng trí tuệ) là sự trói buộc mà được giải thoát bằng trí tuệ.

มญฺญมาโนติ ปริกปฺปิตตณฺหาวเสน ‘‘เอตํ มมา’’ติ, ทิฏฺฐิวเสน ‘‘เอโส เม อตฺตา’’ติ, มานวเสน ‘‘เอโสหมสฺมี’’ติ มญฺญนฺโต. ขนฺธวินิมุตฺตสฺส มญฺญมานวตฺถุโน อภาวา ‘‘ขนฺเธ มญฺญนฺโต’’ติ วุตฺตํ. เอตนฺติ ‘‘มารสฺสา’’ติ [Pg.351] เอตํ สามิวจนํ. กิเลสมาเรน พทฺโธติ กิเลสมาเรน เตเนว กิเลสพนฺธเนน พทฺโธ. มุตฺโตติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย.

“Tưởng rằng” (maññamāno) là do ái tưởng tượng mà tưởng rằng: “Cái này là của tôi”, do tà kiến mà tưởng rằng: “Đây là tự ngã của tôi”, do ngã mạn mà tưởng rằng: “Đây là tôi”. Vì không có đối tượng để tưởng nằm ngoài các uẩn, nên được nói là: “Tưởng trong các uẩn”. Câu “Của ma vương” (mārassā) là sở hữu cách. “Bị trói buộc bởi phiền não ma” có nghĩa là bị trói buộc bởi chính sự trói buộc của phiền não, tức phiền não ma. Đối với từ “được giải thoát” (mutto) cũng theo cách tương tự.

ตณฺหามญฺญนาย สติ ทิฏฺฐิมานมญฺญนานํ ปสงฺโค เอว นตฺถีติ ยถา ‘‘อสฺมี’’ติ ปเทน ทิฏฺฐิมานมญฺญนา วุตฺตา โหนฺติ, เอวํ ตณฺหามญฺญิตาปีติ วุตฺตํ ‘‘อสฺมีติ ปเทน ตณฺหามญฺญิตํ วุตฺต’’นฺติ. อยมหมสฺมีติ ปเทน ทิฏฺฐิมญฺญิตนฺติ เอตรหิ ลพฺภมานทิฏฺฐิวตฺถุวเสเนว. ภวิสฺสนฺติ อนาคตทิฏฺฐิวตฺถุปริกปฺปนวเสเนว ทิฏฺฐิมญฺญิตํ. เยภุยฺเยน หิ อนาคตาลิงฺคนา สสฺสตทิฏฺฐิ. อุจฺเฉทวเสน ทิฏฺฐิมญฺญิตเมวาติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. รูปีติอาทีนิ ปทานิ. สสฺสตสฺเสวาติ สสฺสตคาหสฺเสว ปเภททีปนานิ. ยสฺมา มญฺญิตํ อาพาธวเสน โรโค, อนฺโตโทสวเสน คณฺโฑ, องฺคนิกนฺตวเสน สลฺลํ, ตสฺมา อิเมหิ ตณฺหาทีหิ กิเลเสหิ ปากฏจลนวเสน อิญฺชนฺติ เจว, อปากฏสญฺจลนวเสน ผนฺทนฺติ จ. ปปญฺจิตํ สํสาเร จิรายนํ ทฏฺฐพฺพํ, ขนฺธสนฺตานสฺส วา วิตฺถารณํ. ปมตฺตาการปฺปตฺตา มุจฺฉนาการปฺปตฺตา. เตสนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐิกิเลสานํ. อาการทสฺสนตฺถนฺติ ปวตฺติอาการทสฺสนตฺถํ.

Để cho thấy rằng khi có sự tưởng về ái, sự tưởng về tà kiến và ngã mạn không thể không xảy ra, nên giống như với từ 'asmī' (là tôi), sự tưởng về tà kiến và ngã mạn được nói đến, cũng vậy, sự tưởng về ái cũng được nói đến, nên được nói rằng: “Với từ 'asmī', sự tưởng về ái được nói đến”. Với câu “Đây là tôi” (ayamahamasmī), sự tưởng về tà kiến là do đối tượng của tà kiến có được ở hiện tại. Với câu “Sẽ là” (bhavissanti), sự tưởng về tà kiến là do sự tưởng tượng về đối tượng của tà kiến trong tương lai. Vì thường kiến thường bám chấp vào tương lai. Nên được liên kết rằng: “Chính là sự tưởng về tà kiến theo đoạn kiến”. Các từ như “có sắc” (rūpī). “Của thường kiến” (sassatassa) là để chỉ rõ các loại của sự chấp thủ thường kiến. Bởi vì sự tưởng là bệnh tật theo nghĩa là sự đau đớn, là khối u theo nghĩa là khuyết điểm bên trong, là mũi tên theo nghĩa là sự đâm xuyên vào các cơ quan, do đó, do các phiền não như ái này, chúng sinh dao động một cách rõ ràng và rung động một cách không rõ ràng. Sự hý luận (papañcitaṃ) nên được hiểu là sự kéo dài trong luân hồi, hoặc là sự mở rộng của dòng tương tục các uẩn. Đã đạt đến trạng thái phóng dật, đã đạt đến trạng thái mê đắm. “Của chúng” (tesaṃ) là của các phiền não ái, kiến. “Để chỉ rõ trạng thái” (ākāradassanatthaṃ) là để chỉ rõ trạng thái diễn tiến (pavattiākāradassanatthaṃ).

มาโน นาม ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา มชฺชนาการปฺปวตฺติ. ตณฺหาย สมฺปยุตฺตมานวเสนาติ กสฺมา วุตฺตํ? นนุ สพฺโพ มาโน ตณฺหาสมฺปยุตฺโต? สติ หิ พฺยภิจาเร วิเสสนํ อิจฺฉิตพฺพนฺติ. สจฺจเมตํ, ตณฺหา ปน อตฺถิ มานสฺส ปจฺจยภูตา, อตฺถิ มานสฺส อปฺปจฺจยภูตา, ยโต มาโน อนิยโต วุจฺจติ. ตถา หิ ปฏฺฐาเน ‘‘สํโยชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สํโยชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา’’ติ เอตฺถ สํโยชนานิ สํโยชเนหิ ยถาลาภํ โยเชตฺวา ทสฺสิตโยชนาย ‘‘กามราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ มานสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ วตฺวา ‘‘กามราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ, ‘‘มานสํโยชนํ ปฏิจฺจ ภวราคสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ จ วตฺวา ‘‘ภวราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ กามราคภวราคสํโยชเนหิ มานสฺส อนิยตภาโว ปกาสิโต. ตตฺถ ยา ตณฺหา พลวตี, ตํ สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ ‘‘ตณฺหาย สมฺปยุตฺตมานวเสนา’’ติ. พลวตณฺหาสมฺปยุตฺโต หิ มาโน สยมฺปิ พลวา หุตฺวา อสฺมีติ สวิเสสํ มชฺชนวเสน ปวตฺตตีติ.

Ngã mạn (māno) là sự diễn tiến theo trạng thái say đắm qua các câu như “tôi hơn người”. Tại sao lại nói “do ngã mạn tương ưng với ái”? Chẳng phải tất cả ngã mạn đều tương ưng với ái sao? Vì khi có sự khác biệt, người ta mới muốn có tính từ bổ nghĩa. Điều đó đúng, nhưng có ái là duyên cho ngã mạn, có ái không là duyên cho ngã mạn, do đó ngã mạn được gọi là bất định. Thật vậy, trong bộ Patthāna, ở đoạn “Pháp kiết sử duyên cho pháp kiết sử sanh khởi do nhân duyên”, khi kết hợp các kiết sử với nhau tùy theo sự thích hợp và chỉ ra sự kết hợp, sau khi nói “Dục ái kiết sử duyên cho ngã mạn kiết sử, vô minh kiết sử”, và “Dục ái kiết sử duyên cho vô minh kiết sử”, và sau khi nói “Ngã mạn kiết sử duyên cho hữu ái kiết sử, vô minh kiết sử”, lại nói “Hữu ái kiết sử duyên cho vô minh kiết sử”. Ở đây, tính chất bất định của ngã mạn đối với kiết sử dục ái và hữu ái đã được chỉ rõ. Trong đó, ái nào có mãnh lực, nhắm đến ái đó mà câu này được nói: “do ngã mạn tương ưng với ái”. Vì ngã mạn tương ưng với ái có mãnh lực, tự nó cũng trở nên có mãnh lực, diễn tiến theo cách say đắm một cách đặc biệt rằng “tôi là”.

ทิฏฺฐิวเสนาติ [Pg.352] มานมูลกทิฏฺฐิวเสน. ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา หิ พหุลมานุเปตสฺส ปุคฺคลสฺส รูปาทีสุ เอกํ อุทฺทิสฺส อยมหมสฺมีติ ทิฏฺฐิยา อุปฺปนฺนาย มานสฺส อปฺปหีนตฺตา มาโนปิ ตตฺถ ตตฺเถว อุปฺปชฺชติ. อิติ มานมูลกํ ทิฏฺฐึ สนฺธายาห ‘‘อยมหมสฺมีติ ทิฏฺฐิวเสน วุตฺต’’นฺติ. โจทโก ปน อิมมตฺถํ อชานนฺโต อนุปลพฺภมานเมว สมฺปโยคตฺถํ คเหตฺวา ‘‘นนุ จา’’ติอาทินา โจเทติ. อิตโร ‘‘อาม นตฺถี’’ติ ตมตฺถํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ‘‘มานสฺส ปนา’’ติอาทินา ปริหารมาห. ตสฺสตฺโถ วุตฺโต เอว.

“Do tà kiến” có nghĩa là do tà kiến có ngã mạn làm gốc rễ. Vì đối với người có nhiều ngã mạn như “tôi hơn người”, khi tà kiến “đây là tôi” sanh khởi nhắm đến một trong các uẩn như sắc, do ngã mạn chưa được đoạn trừ, ngã mạn cũng sanh khởi ngay tại đó. Như vậy, nhắm đến tà kiến có ngã mạn làm gốc rễ mà nói rằng: “Được nói là do tà kiến 'đây là tôi'”. Nhưng người chất vấn, không biết ý nghĩa này, đã lấy ý nghĩa tương ưng không thể tìm thấy được mà chất vấn bằng câu “chẳng phải... sao”. Người kia, sau khi chấp nhận ý nghĩa đó bằng câu “vâng, không có”, đã đưa ra lời giải thích bằng câu “nhưng của ngã mạn...”. Ý nghĩa của nó đã được nói đến.

ยวกลาปิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Bó Lúa Mạch đã hoàn tất.

อาสีวิสวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Rắn Độc đã hoàn tất.

จตุตฺโถ ปณฺณาสโก.

Năm mươi kinh thứ tư.

สฬายตนสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Tương Ưng Sáu Xứ đã hoàn tất.

๒. เวทนาสํยุตฺตํ

2. Tương Ưng Thọ

๑. สคาถาวคฺโค

1. Phẩm Có Kệ Ngôn

๑. สมาธิสุตฺตวณฺณนา

1. Giải thích kinh Định

๒๔๙. เวทนา [Pg.353] จ ปชานาตีติ สจฺจาภิสมฺโพธวเสน วุจฺจมานเวทนานํ ปชานนํ สาติสยสมาธานปุพฺพกนฺติ ภควตา ‘‘สมาหิโต’’ติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘อุปจาเรน วา อปฺปนาย วา สมาหิโต’’ติ. เวทนาติ ติสฺโสปิ เวทนา. ทุกฺขสจฺจวเสนาติ ทุกฺขสจฺจภาเวน, ปริชานนวเสนาติ อตฺโถ. สมฺภวนฺติ สมุทยํ ตณฺหาวิชฺชากมฺมผสฺสาทิปฺปเภทํ อุปฺปตฺติการณํ. เตนาห ‘‘สมุทยสจฺจวเสน ปชานาตี’’ติ. ยตฺถาติ ยํนิมิตฺตํ, ยํ อาคมฺม กามตณฺหาวิชฺชาทินิโรธา เวทนานิโรโธ, เตสํ อยํ นิโรโธ. นิพฺพานํ อารพฺภ อริยมคฺคปฺปวตฺติยา หิ นิพฺพานํ เวทนานิโรโธติ วุตฺโต. ขยํ คเมตีติ ขยคามี, ตํ ขยคามินํ. ฉาตํ วุจฺจติ ตณฺหา กามานํ ปาตุกามตาวเสน ปวตฺตนโต, อจฺจนฺตเมว สมุจฺฉินฺนตฺตา นตฺถิ เอตสฺมึ ฉาตนฺติ นิจฺฉาโต. เตนาห ‘‘นิตฺตณฺโห’’ติ. สมฺมสนจารเวทนาติ สมฺมสนูปจารเวทนา. ทฺวีหิ ปเทหีติ ‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ. ‘‘สโต’’ติ ปน อิทํ สมฺปชานปทสฺเสว อุปพฺรูหนนฺติ อธิปฺปาโย. เสเสหิ จตูหิ จตุสจฺจํ กถิตํ, อิตเรหิ ปน ทฺวีหิ จตุสจฺจพุชฺฌนเมว กถิตํ. สพฺพสงฺคาหิโกติ สพฺพสภาวธมฺมานํ สงฺคณฺหนโก. เตนาห ‘‘จตุภูมกธมฺมปริจฺเฉโท วุตฺโต’’ติ.

249. Vì sự tuệ tri các thọ được nói đến theo nghĩa giác ngộ các chân lý, có sự định tâm siêu việt đi trước, nên Đức Thế Tôn đã nói “có định”, do đó (chú giải) nói: “Có định do cận hành hoặc an chỉ”. “Thọ” là cả ba loại thọ. “Theo khổ đế” có nghĩa là với bản chất là khổ đế, tức là theo nghĩa liễu tri. “Sự sanh khởi” (sambhavaṃ) là sự tập khởi (samudayaṃ), là nguyên nhân sanh khởi có các loại như ái, vô minh, nghiệp, xúc, v.v. Do đó nói: “Tuệ tri theo tập đế”. “Nơi nào” (yattha) là nhân nào, nương vào sự đoạn diệt của dục ái, vô minh, v.v. mà có sự diệt của thọ, đây là sự diệt của chúng. Vì khi thánh đạo diễn tiến lấy Niết Bàn làm đối tượng, Niết Bàn được gọi là sự diệt của thọ. Đưa đến sự đoạn tận gọi là “đưa đến sự đoạn tận” (khayagāmī), (tuệ tri) con đường đưa đến sự đoạn tận đó. Ái được gọi là “đói” (chātaṃ) vì nó diễn tiến theo cách mong muốn các dục vọng xuất hiện; vì đã được đoạn trừ hoàn toàn, nên không có sự đói đó nơi vị ấy, gọi là “không đói” (nicchāto). Do đó nói “vô ái” (nittaṇho). “Thọ trong phạm vi quán chiếu” là thọ trong cận hành quán chiếu. “Bởi hai từ” là bởi hai từ này: “có định, tỉnh giác”. Còn từ “chánh niệm” (sato) có ý nghĩa là để củng cố cho từ “tỉnh giác”. Với bốn từ còn lại, bốn chân lý được nói đến, còn với hai từ kia, chỉ có sự giác ngộ bốn chân lý được nói đến. “Bao gồm tất cả” là sự thâu tóm tất cả các pháp tự tánh. Do đó nói: “Sự phân định các pháp trong bốn cõi đã được nói đến”.

สมาธิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Định đã hoàn tất.

๒. สุขสุตฺตวณฺณนา

2. Giải thích kinh Lạc

๒๕๐. ทุกฺขํ น โหตีติ อทุกฺขํ, สุขํ น โหตีติ อสุขํ, ม-กาโร ปทสนฺธิกโร. อทุกฺขมสุขนฺติ เวทยิตสทฺทาเปกฺขาย นปุํสกนิทฺเทโส. สปรสนฺตานคเต สนฺธาย อชฺฌตฺตพหิทฺธาคหณนฺติ อาห ‘‘อตฺตโน จ ปรสฺส จา’’ติ. เตน สพฺพมฺปิ เวทยิตํ คหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. นสฺสนสภาวนฺติ อิตฺตรขณตาย [Pg.354] ภงฺคโต อุทฺธํ อปสฺสิตพฺพสภาวํ. ปโลโก เภโท เอตสฺส อตฺถีติ ปโลกินํ. เตนาห ‘‘ภิชฺชนสภาว’’นฺติ. ญาเณน ผุสิตฺวา ผุสิตฺวาติ ปุพฺพภาเค วิปสฺสนาญาเณน อนิจฺจา ปภงฺคุโนติ อารมฺมณโต, อุตฺตรกาลํ อสมฺโมหโต มคฺคปรมฺปราย ผุสิตฺวา ผุสิตฺวา วยํ ปสฺสนฺโต. วิรชฺชตีติ มคฺควิราเคน วิรชฺชติ. สมฺมสนจารเวทนา กถิตา อารทฺธวิปสฺสกานํ วเสน เทสนาติ. โลกิยโลกุตฺตเรหิ ญาเณหิ ยาถาวโต ปริชานนํ ปฏิวิชฺฌนํ ญาณผุสนํ.

250. Không phải là khổ nên là bất khổ, không phải là lạc nên là bất lạc, mẫu tự 'ma' có tác dụng nối từ. Cụm từ 'adukkhamasukhaṃ' là cách chỉ định ở trung tính tùy thuộc vào từ 'thọ'. Liên quan đến việc xảy ra trong dòng tương tục của tự thân và của người khác, việc nắm bắt nội và ngoại được nói là 'của tự thân và của người khác'. Do đó, cần phải hiểu rằng tất cả các thọ đều được bao gồm. Có bản chất hủy hoại nghĩa là có bản chất không thể được nhìn thấy sau khi hoại diệt do tính chất chốc lát. Sự tan rã, sự vỡ tan, là của nó, nên gọi là có tính tan rã. Do đó, ngài nói là 'có bản chất tan vỡ'. 'Bằng trí tuệ, sau khi xúc chạm và xúc chạm' có nghĩa là: ở giai đoạn trước, bằng trí tuệ minh sát, từ đối tượng (thấy) là vô thường, là hoại diệt; ở giai đoạn sau, do không si mê, bằng chuỗi đạo lộ, sau khi xúc chạm và xúc chạm, thấy được sự hoại diệt. 'Ly tham' có nghĩa là ly tham bằng sự ly tham của đạo. Sự quán xét các thọ đang diễn ra được thuyết giảng theo phương diện của những người đã bắt đầu tu tập minh sát. Sự liễu tri, sự chứng ngộ, sự xúc chạm bằng trí tuệ một cách như thật bằng các trí tuệ hiệp thế và siêu thế.

สุขสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Lạc đã chấm dứt.

๓. ปหานสุตฺตวณฺณนา

3. Giải thích kinh Đoạn Tận

๒๕๑. สพฺพมฺปิ อฏฺฐสตปเภทํ ตณฺหํ ฉินฺทิ สมุจฺเฉทปหานวเสน ปชหิ. เตนาห ‘‘สมุจฺฉินฺที’’ติ. ยทคฺเคน ตณฺหา สพฺพโส สมุจฺฉินฺนา, ตทคฺเคน สพฺพานิปิ สญฺโญชนานีติ อาห ‘‘ทสวิธมฺปี’’ติอาทิ. สมฺมาติ สุฏฺฐุ. ปหานญฺจ นาม อุปาเยน ญาเยน ปหานนฺติ อาห ‘‘เหตุนา การเณนา’’ติ. ทสฺสนาภิสมยาติ อสมฺโมหปฏิเวธา. อรหตฺตมคฺโค หิ อุปฺปชฺชมาโนว สภาวปฏิจฺฉาทกํ โมหํ วิทฺธํเสนฺโต เอว ปวตฺตติ, เตน มาโน ยาถาวโต ทิฏฺโฐ นาม โหติ, อยมสฺส ทสฺสนาภิสมโย. ยถา หิ สูริเย อุฏฺฐิเต อนฺธกาโร วิทฺธํสิยมาโน วิหโต, เอวํ อรหตฺตมคฺเค อุปฺปชฺชมาเน โส สพฺพโส ปหีโน เอว โหติ, น ตสฺมึ สนฺตาเน ปติฏฺฐํ ลภติ, อยมสฺส ปหานาภิสมโย. เตน วุตฺตํ ‘‘อรหตฺตมคฺโค หี’’ติอาทิ. กิจฺจวเสนาติ อสมฺโมหปฏิเวธสงฺขาตสฺส ทสฺสนกิจฺจสฺส อนิปฺผาทนวเสน.

251. Đã cắt đứt, đã từ bỏ tất cả một trăm lẻ tám loại ái dục bằng sự đoạn tận tuyệt đối. Do đó, ngài nói 'đã đoạn tuyệt'. Khi ái dục được đoạn tuyệt hoàn toàn, thì tất cả các kiết sử cũng (được đoạn tuyệt), do đó ngài nói 'cả mười loại' v.v... 'Sammā' có nghĩa là khéo léo. Và sự đoạn tận được gọi là đoạn tận bằng phương tiện, bằng phương pháp, do đó ngài nói 'bằng nhân, bằng duyên'. 'Kiến thông đạt' là sự chứng ngộ không si mê. Vì đạo A-la-hán, ngay khi sanh khởi, đã tiến hành phá hủy si mê che lấp bản chất, do đó ngã mạn được gọi là đã được thấy như thật. Đây là sự kiến thông đạt của vị ấy. Giống như khi mặt trời mọc lên, bóng tối bị phá hủy, bị tiêu diệt; cũng vậy, khi đạo A-la-hán sanh khởi, nó hoàn toàn bị đoạn tận, không còn chỗ đứng trong dòng tương tục ấy. Đây là sự đoạn tận thông đạt của vị ấy. Do đó, đã được nói 'vì đạo A-la-hán' v.v... 'Theo phận sự' có nghĩa là theo phương diện không hoàn thành phận sự thấy được gọi là sự chứng ngộ không si mê.

เย อิเม จตฺตาโร อนฺตาติ สมฺพนฺโธ. มริยาทนฺโตติ มริยาทสงฺขาโต อนฺโต. เอส นโย เสสตฺตเยปิ. เตสูติ จตูสุ อนฺเตสุ. อทุํ จตุตฺถโกฏิสงฺขาตํ สพฺพสฺเสว วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ ปริจฺเฉทํ อรหตฺตมคฺเคน มานสฺส ทิฏฺฐตฺตา ปหีนตฺตา จ อกาสีติ โยชนา. สมุสฺสโย อตฺตภาโว.

Có sự liên kết (với câu) 'Bốn cực đoan này'. 'Cực đoan giới hạn' là cực đoan được gọi là giới hạn. Phương pháp này cũng áp dụng cho ba phần còn lại. 'Trong chúng' nghĩa là trong bốn cực đoan. Cần được hiểu rằng: vị ấy đã tạo ra sự chấm dứt, sự phân định của toàn bộ khổ luân hồi, được gọi là phần thứ tư kia, do đã thấy và đã đoạn tận ngã mạn bằng đạo A-la-hán. 'Sự tích tụ' là thân thể.

น ริญฺจตีติ น วิเวเจติ น วิสฺสชฺเชติ. เตนาห ‘‘สมฺปชญฺญํ น ชหตี’’ติ, สมฺปชญฺญํ น ปริจฺจชตีติ อตฺโถ. สงฺขฺยํ โนเปตีติ อิมสฺส ‘‘ทิฏฺฐธมฺเม อนาสโว’’ติ [Pg.355] อิมสฺส วเสน อตฺถํ วทนฺโต ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ’’ติ อโวจ สอุปาทิเสสนิพฺพานวเสน. สงฺขฺยํ โนเปตีติ วา ทิฏฺเฐ-ธมฺเม อนาสโว ธมฺมฏฺโฐ เวทคู กายสฺส เภทา มนุสฺโส เทโวติ วา ปญฺญตฺตึ น อุเปตีติ อนุปาทิเสสนิพฺพานวเสนปิ อตฺโถ วตฺตพฺโพ. เอตฺถ จ สุขาทีสุ เวทนาสุ ยถากฺกมํ ราคานุสยาทโย กถิตาติ อาห – ‘‘อิมสฺมึ สุตฺเต อารมฺมณานุสโย กถิโต’’ติ. โย หิ ราคาทิ ปจฺจยสมวาเย อติอิฏฺฐาทีสุ อุปฺปชฺชนารโห มคฺเคน อปฺปหีโน, โส ‘‘ราคานุสโย’’ติอาทินา วุตฺโต, อปฺปหีนตฺโถ โส มคฺเคน ปหาตพฺโพ, น ปริยุฏฺฐานาภิภวตฺโถติ.

'Không từ bỏ' có nghĩa là không phân biệt, không buông bỏ. Do đó, ngài nói 'không từ bỏ tỉnh giác', có nghĩa là không vứt bỏ tỉnh giác. Khi giải thích ý nghĩa của câu 'không đi đến sự tính đếm' theo câu 'vô lậu trong hiện tại', ngài đã nói 'tham ái, sân hận' theo phương diện hữu dư y Niết-bàn. Hoặc, ý nghĩa của 'không đi đến sự tính đếm' cũng có thể được nói theo phương diện vô dư y Niết-bàn là: vị vô lậu trong hiện tại, vị an trú trong pháp, vị thông đạt, sau khi thân hoại, không đi đến sự chế định là người hay là trời. Và ở đây, trong các thọ như lạc v.v..., các tùy miên như tham tùy miên v.v... đã được nói theo thứ tự, do đó ngài nói – 'trong kinh này, tùy miên đối tượng đã được nói đến'. Thật vậy, cái gì có khả năng sanh khởi trong các đối tượng rất khả ái v.v... khi có sự hội đủ các duyên như tham v.v..., và chưa được đoạn tận bởi đạo, thì cái đó được gọi bằng các từ như 'tham tùy miên' v.v... Nó có ý nghĩa là chưa được đoạn tận, nó cần phải được đoạn tận bởi đạo, chứ không có ý nghĩa là bị các phiền não triền cái lấn át.

ปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Đoạn Tận đã chấm dứt.

๔. ปาตาลสุตฺตวณฺณนา

4. Giải thích kinh Vực Thẳm

๒๕๒. ยตฺถ ปติฏฺฐา นตฺถิ เอกนฺติกาติ เอกนฺติกสฺส มหโต ปาตสฺส อลนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ อธิปฺเปโตติ อาห ‘‘นตฺถิ เอตฺถ ปติฏฺฐา’’ติ. อสมฺภูตตฺถนฺติ น สมฺภูตตฺถํ, มุสาติ อตฺโถ. โสติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน. ยํ ตํ อุทกํ ปตตีติ โยชนา. ยสฺมา สมุทฺทปิฏฺเฐ อนฺตรนฺตรา เวรมฺภวาตสทิโส มหาวาโต อุฏฺฐหิตฺวา มหาสมุทฺเท อุทกํ อุคฺคจฺฉาเปติ, ตํ กทาจิ จกฺกวาฬาภิมุขํ, กทาจิ สิเนรุปาทาภิมุขํ คนฺตฺวา ตํ ปติหนติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘พลวามุขํ มหาสมุทฺทสฺสา’’ติอาทิ. เวเคน ปกฺขนฺทิตฺวาติ มหตา วาตเวเคน สมุทฺธตํ เตเนว เวเคน ปกฺขนฺทนฺตญฺจ หุตฺวา. มหานรกปปาโต วิยาติ โยชนายามวิตฺถารคมฺภีรโสพฺภปปาโต วิย โหติ. ตถารูปานนฺติ ตตฺถ วสิตุํ สมตฺถานํ. อสนฺตนฺติ อภูตํ. อตฺถวเสน หิ วาจา อภูตํ นาม.

252. Ở nơi nào không có chỗ đứng vững chắc, ý nghĩa được ngụ ý ở đây là 'đủ cho sự rơi xuống vực sâu hoàn toàn', do đó ngài nói 'ở đây không có chỗ đứng'. 'Ý nghĩa không có thật' là ý nghĩa không xảy ra, có nghĩa là dối trá. 'Vị ấy' là kẻ phàm phu ít nghe. Cần hiểu là 'nước ấy rơi xuống'. Bởi vì trên mặt biển, thỉnh thoảng một cơn gió lớn giống như gió verambha nổi lên làm cho nước trong đại dương dâng lên, nó đôi khi đi về phía dãy núi Chuyển Luân, đôi khi đi về phía chân núi Sineru và đập vào đó, do đó đã được nói 'miệng gió mạnh của đại dương' v.v... 'Nhảy vào với tốc độ' có nghĩa là đã được dâng lên bởi sức gió mạnh và nhảy vào với chính tốc độ đó. 'Giống như vực thẳm của địa ngục lớn' có nghĩa là giống như một vực sâu có chiều dài, chiều rộng và chiều sâu một do-tuần. 'Của những chúng sanh như vậy' là của những chúng sanh có khả năng sống ở đó. 'Không có thật' là không tồn tại. Thật vậy, về mặt ý nghĩa, lời nói được gọi là không có thật.

น ปติฏฺฐาสีติ ปติฏฺฐํ น ลภิ. อนิพทฺธนฺติ อนิพนฺธนตฺถํ ยํกิญฺจิ. ทุพฺพลญาโณติ ญาณพลรหิโต. ‘‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน’’ติ วตฺวา ‘‘สุตวา อริยสาวโก’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘โสตาปนฺโน ธุร’’นฺติ วุตฺตํ. อิตเรสุ อริยสาวเกสุ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. เตสญฺหิ เวทนา สุปริญฺญาตา. พลววิปสฺสโก…เป… โยคาวจโรปิ วฏฺฏติ มตฺตโส เวทนานํ ปริญฺญาตตฺตา.

'Không đứng vững' có nghĩa là không có được chỗ đứng. 'Không bị ràng buộc' có nghĩa là bất cứ điều gì không có sự ràng buộc. 'Trí tuệ yếu kém' là người không có sức mạnh của trí tuệ. Sau khi nói 'kẻ phàm phu ít nghe', vì đã nói 'vị Thánh đệ tử có nghe nhiều', nên đã nói 'vị Dự lưu là người đi đầu'. Đối với các vị Thánh đệ tử khác, không cần phải nói gì thêm. Vì các thọ của các vị ấy đã được liễu tri một cách tốt đẹp. Vị hành giả minh sát có sức mạnh... cho đến... vị hành giả Du-già cũng thích hợp, do đã liễu tri các thọ ở một mức độ nào đó.

ปาตาลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Vực Thẳm đã chấm dứt.

๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตวณฺณนา

5. Giải thích kinh Cần Phải Thấy

๒๕๓. วิปริณามนวเสน [Pg.356] ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพาติ กิญฺจาปิ สุขา, ปริณามทุกฺขตา ปน สุขเวทนาย เอกนฺติกาติ. วินิวิชฺฌนฏฺเฐนาติ ปีฬนวเสน อตฺตภาวสฺส วิชฺฌนฏฺเฐน. หุตฺวาติ ปจฺจยสมาคเมน อุปฺปชฺชิตฺวา. เตน ปากภาวปุพฺพโก อตฺตลาโภ วุตฺโต. อภาวากาเรนาติ ภงฺคุปคมนากาเรน. เตน วิทฺธํสภาโว วุตฺโต. อุภเยน อุทยพฺพยปริจฺฉินฺนตาย สิขปฺปตฺตํ อนิจฺจตํ ทสฺเสติ. สฺวายํ หุตฺวา อภาวากาโร อิตราสุปิ เวทนาสุ ลพฺภเตว, อธิโก จ ปน ทฺวินฺนํ ทุกฺขสภาโว. ทุกฺขตาวเสน ปุริมานํ เวทนานํ ทฏฺฐพฺพตาย ทสฺสิตตฺตา ปจฺฉิมาย เวทนาย เอวํ ทฏฺฐพฺพตา ทสฺสิตา. อทฺทาติ ญาณคติยา สจฺฉิกตฺวา อทกฺขิ. ญาณคมนญฺเหตํ, ยทิทํ ทุกฺขโต ทสฺสนํ. สนฺตสภาวํ สุขทุกฺขโต อุปสนฺตรูปตฺตา.

253. Câu ‘nên được thấy là khổ theo phương diện biến hoại’ có nghĩa là: Mặc dù là lạc, nhưng khổ do biến hoại chắc chắn là thuộc tính của lạc thọ. Câu ‘với ý nghĩa xuyên thấu’ có nghĩa là: Với ý nghĩa xuyên thấu tự thân theo phương diện bức bách. Từ ‘sau khi đã có’ có nghĩa là: Sau khi đã sanh khởi do sự hội đủ của các duyên. Do đó, sự thành tựu tự thân có trạng thái chín muồi làm đi trước được nói đến. Câu ‘bằng cách thức không hiện hữu’ có nghĩa là: Bằng cách thức đi đến sự tan hoại. Do đó, trạng thái hủy diệt được nói đến. Bằng cả hai phương diện, nó cho thấy tính vô thường đã đạt đến đỉnh điểm do được xác định bởi sanh và diệt. Cách thức ‘sau khi đã có rồi không còn hiện hữu’ này cũng được tìm thấy ở các thọ khác, tuy nhiên bản chất khổ của hai thọ kia thì trội hơn. Do đã chỉ ra rằng các thọ trước nên được thấy theo phương diện khổ, nên ở đây đã chỉ ra rằng thọ sau cùng cũng nên được thấy như vậy. Từ ‘đã thấy’ có nghĩa là: Đã thấy sau khi đã chứng ngộ bằng tiến trình của trí tuệ. Đây chính là tiến trình của trí tuệ, tức là sự thấy biết là khổ. Bản chất an tịnh là do có trạng thái lắng dịu khỏi lạc và khổ.

ทฏฺฐพฺพสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Daṭṭhabba đã chấm dứt.

๖. สลฺลสุตฺตวณฺณนา

6. Giải thích kinh Mũi Tên

๒๕๔. ทฺวีสุ ชเนสูติ สุตวนฺตอสฺสุตวนฺเตสุ ทฺวีสุ ชเนสุ. อนุคตเวธนฺติ ปุพฺเพ ปวตฺตเวธสฺส อนุคตเวธํ. พลวตรา ทิคุณา วิย หุตฺวา ทฬฺหตรปวตฺติยา. เอวเมวาติ ยถา วิทฺธสฺส ปุริสสฺส อนุเวธนา พลวตรา, เอวเมว. สมาธิมคฺคผลานิ นิสฺสรณํ วิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฏิปฺปสฺสทฺธิวเสน. สมาธิสีเสน เหตฺถ ฌานญฺจ คหิตํ. โส น ชานาติ อนธิคตตฺตา. นิสฺสรณนฺติ ชานาติ อนิสฺสรณเมว. ตาสํ สมธิคตานํ สุขทุกฺขเวทนานํ. น วิปฺปยุตฺโต อปฺปหีนกิเลสตฺตา. สงฺขาตธมฺมสฺสาติ สงฺขาย ปญฺญาย ปริญฺญาตจตุกฺขนฺธสฺส. เตนาห ‘‘ตุลิตธมฺมสฺสา’’ติ. อิมสฺมิมฺปิ สุตฺเต ปุริมสุตฺเต วิย อารมฺมณานุสโยว กถิโต, โส ปน ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. อนุโรธวิโรธปหานสฺส วุตฺตตฺตา ขีณาสโว ธุรํ. อนาคามีปิ วฏฺฏติ, ตสฺส วิโรธปฺปหานํ ลพฺภติ.

254. Câu ‘nơi hai hạng người’ có nghĩa là: Nơi hai hạng người là người có học và người không có học. Câu ‘sự xuyên thấu theo sau’ có nghĩa là: Sự xuyên thấu theo sau sự xuyên thấu đã diễn ra trước đó. Mạnh hơn, như thể mạnh gấp đôi, do sự diễn tiến vững chắc hơn. Câu ‘cũng vậy’ có nghĩa là: Giống như cảm thọ theo sau của người bị đâm thì mạnh hơn, cũng vậy... Định, đạo và quả là sự xuất ly theo phương diện trấn áp, đoạn trừ, và an tịnh. Ở đây, dưới tiêu đề ‘định,’ thiền cũng được bao gồm. Vị ấy không biết do chưa chứng đắc. Vị ấy biết sự không phải xuất ly là sự xuất ly. Của những cảm thọ lạc và khổ đã được chứng đắc ấy. Không tách rời, do các phiền não chưa được đoạn trừ. Câu ‘của người đã liễu tri các pháp’ có nghĩa là: Của người đã liễu tri bốn uẩn bằng trí tuệ phân tích. Do đó, Ngài nói ‘của người đã cân nhắc các pháp.’ Trong kinh này, cũng giống như kinh trước, chỉ có tùy miên đối với đối tượng được nói đến, và điều đó nên được hiểu theo cách đã được giải thích ở đó. Do việc đoạn trừ sự thuận theo và chống đối được nói đến, bậc Lậu Tận là hàng đầu. Bậc Bất Lai cũng phù hợp, vì sự đoạn trừ chống đối đã được vị ấy thành tựu.

สลฺลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Mũi Tên đã chấm dứt.

๗. ปฐมเคลญฺญสุตฺตวณฺณนา

7. Giải thích kinh Bệnh (thứ nhất)

๒๕๕. สทฺทหิตฺวา [Pg.357] คิลาเน อุปฏฺฐาตพฺเพ มญฺญิสฺสนฺตีติ โยชนา. ตตฺถาติ ตสฺมึ ฐาเน. กมฺมฏฺฐานานุโยโค สปฺปาโย เยสํ เต กมฺมฏฺฐานสปฺปายา, สติปฏฺฐานรตาติ อตฺโถ. อนิจฺจตํ อนุปสฺสนฺโตติ กายํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนาย เวทนาย จ อนิจฺจตํ อนุปสฺสนฺโต. วยํ อนุปสฺสนฺโตติอาทีสุปิ เอเสว นโย. วยนฺติ ปน ตาย เอว ขยสงฺขาตํ. วิราคนฺติ วิรชฺชนํ. ปฏินิสฺสคฺคนฺติ ปริจฺจาคปฏินิสฺสคฺคํ, ปกฺขนฺทนปฏินิสฺสคฺคมฺปิ วา.

255. Cách nối kết câu là: ‘Tin tưởng rồi, họ sẽ nghĩ rằng người bệnh nên được chăm sóc.’ Từ ‘ở đó’ có nghĩa là: ở nơi ấy. ‘Những người thích hợp với đề mục thiền’ là những người mà sự thực hành đề mục thiền là thích hợp, có nghĩa là ‘những người thích thú trong niệm xứ.’ Câu ‘quán vô thường’ có nghĩa là: Quán tính vô thường của cảm thọ đã sanh khởi do duyên nơi thân. Trong các câu như ‘quán sự hoại diệt,’ v.v... cũng theo phương pháp tương tự. ‘Sự hoại diệt’ chính là sự tiêu mất được gọi tên của chính thọ ấy. ‘Sự ly tham’ có nghĩa là: sự phai nhạt. ‘Sự từ bỏ’ có nghĩa là: sự từ bỏ bằng cách xả ly, hoặc cũng là sự từ bỏ bằng cách đi vào.

อาคมนียปฏิปทาติ อริยมคฺคสฺส อาคมนฏฺฐานิยา ปุพฺพภาคปฏิปทา. ปุพฺพภาคาเยว น โลกุตฺตรา. สมฺปชญฺญํ ปุพฺพภาคิยเมว. ติสฺโส อนุปสฺสนา ปุพฺพภาคาเยว วิปสฺสนาปริยาปนฺนตฺตา. มิสฺสกาติ โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสกา. ภาวนากาโล ทสฺสิโต ‘‘นิโรธานุปสฺสิโน วิหรโต, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต ราคานุสโย ปหียตี’’ติ วุตฺตตฺตา.

‘Con đường thực hành dẫn đến’ có nghĩa là: Con đường thực hành trong giai đoạn đầu, là nơi đến của thánh đạo. Chỉ là giai đoạn đầu, không phải siêu thế. Tỉnh giác cũng chỉ thuộc giai đoạn đầu. Ba pháp quán cũng chỉ thuộc giai đoạn đầu vì chúng được bao gồm trong thiền minh sát. ‘Hỗn hợp’ có nghĩa là: Hỗn hợp giữa hiệp thế và siêu thế. Thời điểm tu tập được chỉ ra, vì đã được nói rằng: ‘Đối với người an trú quán sự diệt, đối với người an trú quán sự từ bỏ, tùy miên tham được đoạn trừ.’

ปฐมเคลญฺญสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Bệnh (thứ nhất) đã chấm dứt.

๘-๙. ทุติยเคลญฺญสุตฺตาทิวณฺณนา

8-9. Giải thích kinh Bệnh thứ hai, v.v...

๒๕๖-๒๕๗. ผสฺสํ ปฏิจฺจาติ เอตฺถ ผสฺสสีเสน ผสฺสายตนานํ คหณํ. น หิ ผสฺสายตเนหิ วินา ผสฺสสฺส สมฺภโว. เตนาห ‘‘กาโยว หิ เอตฺถ ผสฺโสติ วุตฺโต’’ติ, ผสฺสสีเสน วุตฺโตติ อธิปฺปาโย. นวมํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา.

256-257. Trong câu ‘do duyên xúc,’ ở đây, dưới tiêu đề ‘xúc,’ sự bao gồm các xứ của xúc được hiểu ngầm. Vì không có các xứ của xúc thì sự sanh khởi của xúc là không thể có. Do đó, Ngài nói ‘chính thân ở đây được gọi là xúc,’ ý muốn nói rằng nó được nói dưới tiêu đề ‘xúc.’ Kinh thứ chín thì rõ ràng do phương pháp đã được giải thích ở dưới.

ทุติยเคลญฺญสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Bệnh thứ hai, v.v... đã chấm dứt.

๑๐. ผสฺสมูลกสุตฺตวณฺณนา

10. Giải thích kinh Lấy Xúc Làm Căn Bản

๒๕๘. สุขเวทนาย หิตํ สุขเวทนิยํ. โส ปเนส หิตภาโว ปจฺจยภาเวนาติ อาห ‘‘สุขเวทนาย ปจฺจยภูต’’นฺติ. อิมสฺมิมฺปิ สุตฺตทฺวเยติ [Pg.358] อิมสฺมึ นวเม ทสเม จ สุตฺเตปิ. สมฺมสนจารเวทนาติ สมฺมสนียเวทนา เอว กถิตา, น โลกุตฺตราติ อธิปฺปาโย.

258. ‘Được cảm thọ là lạc’ có nghĩa là: Điều lợi ích cho lạc thọ. Và trạng thái lợi ích này là theo phương diện làm duyên, do đó Ngài nói: ‘trở thành duyên cho lạc thọ.’ Câu ‘trong cặp kinh này’ có nghĩa là: Cũng trong kinh thứ chín và thứ mười này. ‘Cảm thọ trong phạm vi thẩm sát’ có nghĩa là: Chỉ có các cảm thọ cần được thẩm sát được nói đến, ý muốn nói là không phải cảm thọ siêu thế.

ผสฺสมูลกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Lấy Xúc Làm Căn Bản đã chấm dứt.

สคาถาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Có Kệ đã chấm dứt.

๒. รโหคตวคฺโค

2. Phẩm Độc Cư

๑. รโหคตสุตฺตวณฺณนา

1. Giải thích kinh Độc Cư

๒๕๙. ยํกิญฺจิ เวทยิตนฺติ ‘‘สุขํ ทุกฺขํ อทุกฺขมสุข’’นฺติ วุตฺตํ เวทยิตํ ทุกฺขสฺมึ อนฺโตคธํ, ทุกฺขนฺติ วตฺตพฺพตํ ลภติ ปริยาเยนาติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘ตํ สพฺพํ ทุกฺขนฺติ อตฺโถ’’ติ. ยา เอสาติอาทีสุ โย สงฺขารานํ อนิจฺจตาสงฺขาโต หุตฺวา อภาวากาโร, ยา ขยสภาวตา วินสฺสนสภาวตา ชราย มรเณน จาติ ทฺวิธา วิปริณามนสภาวตา, เอตํ สนฺธาย อุทฺทิสฺส สพฺพํ เวทยิตํ ทุกฺขนฺติ มยา วุตฺตนฺติ อยํ สงฺเขปตฺโถ. สาติ สงฺขารานํ อนิจฺจตา. เวทนานมฺปิ อนิจฺจตา เอว สงฺขารสภาวตฺตา. ตาสํ อนิจฺจตา จ นาม มรณํ ภงฺโคติ กตฺวา ตโต อุตฺตริ ทุกฺขํ นาม นตฺถีติ สพฺพา เวทนา ‘‘ทุกฺขา’’ติ วุตฺตา, ยถา ‘‘ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺข’’นฺติ จ, ‘‘ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา’’ติ จ วุตฺตํ. อิทํ สุตฺตปทํ. จตฺตาโร อารุปฺปาติ จตสฺโส อรูปสมาปตฺติโย. เอตฺถาติ จ เอตสฺมึ ปฏิปฺปสฺสทฺธิวาเร.

259. Câu ‘bất cứ cảm thọ nào’ có nghĩa là: Cảm thọ được nói là ‘lạc, khổ, bất khổ bất lạc’ được bao gồm trong khổ, nó có được tính chất được gọi là ‘khổ’ theo một nghĩa chuyển hóa. Do đó, Ngài nói: ‘nghĩa là tất cả đều là khổ.’ Trong các câu như ‘cái nào là,’ v.v..., đây là ý nghĩa tóm tắt: ‘Nhắm đến và chỉ về điều này, tức là cách thức không hiện hữu được gọi là tính vô thường của các pháp hữu vi, bản chất hoại diệt, bản chất hủy diệt, bản chất biến hoại theo hai cách qua già và chết, mà Ta đã nói rằng tất cả cảm thọ là khổ.’ ‘Cái đó’ là tính vô thường của các pháp hữu vi. Của các cảm thọ cũng chỉ là vô thường, vì chúng có bản chất là pháp hữu vi. Và vì tính vô thường của chúng được gọi là sự chết, sự tan hoại, và ngoài điều đó ra không có khổ nào khác, nên tất cả các cảm thọ được gọi là ‘khổ,’ giống như đã được nói: ‘cái gì vô thường là khổ’ và ‘năm thủ uẩn là khổ.’ Đây là một câu trong kinh. ‘Bốn vô sắc’ có nghĩa là: Bốn thiền chứng vô sắc. ‘Ở đây’ có nghĩa là: Trong chương về sự an tịnh này.

รโหคตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Độc Cư đã chấm dứt.

๔. อคารสุตฺตวณฺณนา

4. Giải thích kinh Ngôi Nhà

๒๖๒. ปุรตฺถิมาติ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโส, นิสฺสกฺเก วา เอตํ ปจฺจตฺตวจนํ. ปฐมชฺฌานาทิวเสนาติ ปฐมทุติยชฺฌานวเสน. อนุสฺสติวเสนาติ นิทสฺสนมตฺตํ อญฺญสฺสปิ อุปจารชฺฌานคฺคหิตสฺส สวิตกฺกจารสฺส นิรามิสสฺส สุขสฺส ลพฺภนโต. ตสฺสปิ วา ปฐมชฺฌานาทีติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. กามเหตุ ทุกฺขปฺปตฺตานํ ทุกฺขเวทนา กามามิเสน [Pg.359] สามิสา เวทนา. อนุตฺตรวิโมกฺขา นาม อรหตฺตผลํ. ‘‘กุทาสฺสุ นามาหํ ตทายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ เอวํ ปิหํ อุปฏฺฐาปยโต ตสฺมึ อนิชฺฌมาเน ปิหปฺปจฺจยา อุปฺปนฺนโทมนสฺสเวทนา. เนกฺขมฺมนิสฺสิตา อุเปกฺขาเวทนา นิรามิสา อทุกฺขมสุขา นาม. สวิเสสํ ปน ทสฺเสตุํ ‘‘จตุตฺถชฺฌานวเสน อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขเวทนา’’ติ วุตฺตํ.

262. “Puratthimā” là sự chỉ định bằng cách lược bỏ biến cách, hoặc đây là sở thuộc cách trong trường hợp không có khả năng. “Do sơ thiền v.v...” nghĩa là do sơ thiền và nhị thiền. “Do tùy niệm” là sự chỉ dẫn, bởi vì lạc không liên quan vật chất, có tầm có tứ, được bao gồm trong cận hành thiền khác cũng có thể đạt được. Hoặc nên hiểu rằng điều ấy cũng được bao gồm ở đây bởi từ “ādi” (v.v...) trong câu “sơ thiền v.v...”. Khổ thọ của những người đã gặp khổ do dục làm nhân là thọ hữu ái (sāmisā) vì có vật chất của dục. Vô thượng giải thoát chính là A-la-hán quả. Ưu thọ sanh khởi do sự mong mỏi làm duyên khi điều ấy không thành tựu, đối với người khởi lên sự ao ước như vầy: “Chừng nào ta mới có thể chứng đạt và an trú trong xứ ấy?”. Xả thọ nương vào sự xuất ly, không liên quan vật chất, được gọi là bất khổ bất lạc. Tuy nhiên, để chỉ ra sự đặc biệt, đã được nói rằng: “bất khổ bất lạc thọ sanh khởi do tứ thiền”.

อคารสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần sớ giải kinh Agāra đã kết thúc.

๕-๘. ปฐมอานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา

5-8. Sớ giải kinh Ānanda thứ nhất, v.v...

๒๖๓-๒๖๖. เหฏฺฐา กถิตนยาเนว, เวเนยฺยชฺฌาสยโต ปน เตสํ เทสนาติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถาติ เอเตสุ จตูสุ สุตฺเตสุ. ปุริมานิ ทฺเว ‘‘ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหตี’’ติอาทินา นเยน ยาว ขีณาสวสฺส กิเลสปฏิปฺปสฺสทฺธิ, ตาว เทสนาย ปวตฺตตฺตา ‘‘ปริปุณฺณปสฺสทฺธิกานี’’ติ วุตฺตานิ. ตาว ปริปูรํ กตฺวา อเทสิตตฺตา ‘‘ปจฺฉิมานิ อุปฑฺฒปสฺสทฺธิกานิ, เทสนายา’’ติอาทิ วุตฺตํ.

263-266. Cùng một phương pháp đã được nói ở dưới, nhưng nên hiểu rằng sự thuyết giảng ấy là do ý hướng của chúng sanh cần được tế độ. “Ở đây” nghĩa là trong bốn bài kinh này. Hai bài kinh đầu được gọi là “hoàn toàn an tịnh” vì bài thuyết giảng được tiến hành theo phương pháp “Đối với người đã nhập sơ thiền, lời nói được an tịnh” v.v... cho đến khi các phiền não của bậc lậu tận được an tịnh. Vì không được thuyết giảng một cách trọn vẹn đến mức đó, nên các bài kinh sau được gọi là “an tịnh một nửa”, “của bài thuyết giảng” v.v...

ปฐมอานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần sớ giải kinh Ānanda thứ nhất, v.v... đã kết thúc.

๙-๑๐. ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Sớ giải kinh Pañcakaṅga, v.v...

๒๖๗-๒๖๘. ทณฺฑมุคฺครํ อคฺคโสณฺฑมุคฺครํ. กาฬสุตฺตปกฺขิปนํ กาฬสุตฺตนาฬิ. วาสิอาทีนิ ปญฺจ องฺคานิ อสฺสาติ ปญฺจกงฺโค. วตฺถุวิชฺชาย วุตฺตวิธินา กตฺตพฺพนิสฺสยานิ ฐเปตีติ ถปติ. ปณฺฑิตอุทายิตฺเถโร, น ลาฬุทายิตฺเถโร. ทฺเวปานนฺทาติ อฏฺฐกถาย ปทุทฺธาโร กโต – ‘‘ทฺเวปิ มยา อานนฺทา’’ติ ปน ปาฬิยํ. ปสาทกายสนฺนิสฺสิตา กายิกา, เจโตสนฺนิสฺสิตา เจตสิกา. อาธิปจฺจฏฺเฐน สุขเมว อินฺทฺริยนฺติ สุขินฺทฺริยํ. อุปวิจารวเสนาติ รูปาทีนิ อุเปจฺจ วิจรณวเสน. อตีเต อารมฺมเณ. ปจฺจุปฺปนฺเนติ อทฺธาปจฺจุปฺปนฺเน. เอวํ อฏฺฐาธิกํ สตํ อฏฺฐสตํ.

267-268. “Daṇḍamuggaraṃ” là cây vồ có đầu hình vòi. “Kāḷasuttapakkhipanaṃ” là ống mực dây. Người có năm bộ phận là cái bào v.v... là Pañcakaṅga (Năm Càng). Người thiết lập những nền tảng cần phải làm theo phương pháp đã được nói trong khoa học kiến trúc là thợ mộc (thapati). Trưởng lão Udāyi bậc trí tuệ, không phải trưởng lão Lāḷudāyi. “Dvepānandā” là sự trích dẫn từ trong sớ giải, còn trong Pāli là “dvepi mayā ānandā” (cả hai chúng ta, này Ānanda). Nương vào thân trong sạch là thuộc thân, nương vào tâm là thuộc tâm. Lạc chính là quyền (indriya) theo nghĩa làm chủ, nên gọi là lạc quyền. “Do sự thẩm sát” nghĩa là do sự đi đến và xem xét các sắc v.v... Trong đối tượng quá khứ. “Hiện tại” là hiện tại về thời gian. Như vậy, một trăm cộng thêm tám là một trăm lẻ tám.

ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธีติ ปุจฺฉานุสนฺธิอาทีหิ วิสุํ เตหิ อสมฺมิสฺโส เอโก อนุสนฺธิ. เอกาปิ เวทนา กถิตา ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก’’ติ อาหริตฺวา ‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’’ติ. ยสฺมา ภควา [Pg.360] จตุตฺถชฺฌานุเปกฺขาเวทนํ วตฺวา – ‘‘อตฺถานนฺท, เอตสฺมา สุขา อญฺญํ สุข’’นฺติอาทึ วทนฺโต ถปติโน วาทํ อุปตฺถมฺเภติ นาม. เตน หิ อุเปกฺขาเวทนา ‘‘สุข’’นฺเตว วุตฺตา สนฺตสภาวตฺตา. อภิกฺกนฺตตรนฺติ อติวิย กนฺตตรํ มโนรมตรํ. เตนาห ‘‘สุนฺทรตร’’นฺติ. ปณีตตรนฺติ ปธานภาวํ นีตตาย อุฬารตรํ. เตนาห ‘‘อตปฺปกตร’’นฺติ. สุขนฺติ วุตฺตา ปฏิปกฺขสฺส สุฏฺฐุ ขาทเนน, สุกรํ โอกาสทานมสฺสาติ วา. นิโรโธ สุขํ นาม สพฺพโส อุทยพฺพยาภาวโต. เตนาห ‘‘นิทฺทุกฺขภาวสงฺขาเตน สุขฏฺเฐนา’’ติ.

“Sự liên kết riêng biệt” là một sự liên kết riêng, không pha trộn với những sự liên kết về câu hỏi v.v... Một thọ cũng được nói đến khi dẫn ra câu “Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều” và câu “thọ do xúc làm duyên”. Bởi vì sau khi nói về xả thọ của tứ thiền, Đức Thế Tôn đã nói “Này Ānanda, có lạc khác ngoài lạc này” v.v..., nên Ngài được cho là đã ủng hộ luận điểm của người thợ mộc. Do đó, xả thọ được gọi là “lạc” chính vì bản chất tịch tịnh của nó. “Thắng diệu hơn” nghĩa là đáng ưa thích hơn, làm hài lòng tâm ý hơn. Vì thế, Ngài nói “tốt đẹp hơn”. “Vi diệu hơn” nghĩa là cao thượng hơn do được đưa đến trạng thái ưu việt. Vì thế, Ngài nói “ít gây phiền muộn hơn”. Được gọi là “lạc” (sukha) vì nó ăn mòn (khādana) tốt (suṭṭhu) cái đối nghịch (khổ), hoặc vì nó dễ dàng (sukaraṃ) cho cơ hội. Diệt được gọi là lạc vì hoàn toàn không có sanh và diệt. Vì thế, Ngài nói “với ý nghĩa là lạc được gọi là trạng thái không có khổ”.

สุขสฺมึเยวาติ สุขมิจฺเจว ปญฺญเปติ. นิโรธสมาปตฺตึ สีสํ กตฺวาติ นิโรธสมาปตฺติเทสนาย สีสํ อุตฺตมํ กตฺวา. เทสนาย อุทฺเทสาธิมุตฺเต อุฏฺฐาเปตฺวา วิตฺถาริตตฺตา ‘‘เนยฺยปุคฺคลสฺส วเสนา’’ติ วุตฺตํ. ทสมํ อนนฺตรสุตฺเต วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถเมว.

“Chỉ trong lạc” nghĩa là chỉ định chính là lạc. “Lấy Diệt tận định làm đầu” nghĩa là lấy bài thuyết giảng về Diệt tận định làm điều tối thượng, làm đầu. Được nói là “tùy theo hạng người cần được hướng dẫn” vì bài thuyết giảng được mở rộng sau khi đã nêu lên cho người có khuynh hướng tóm lược. Bài kinh thứ mười có ý nghĩa rõ ràng vì theo phương pháp đã được nói trong bài kinh ngay trước đó.

ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần sớ giải kinh Pañcakaṅga, v.v... đã kết thúc.

รโหคตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần sớ giải phẩm Rahogata đã kết thúc.

๓. อฏฺฐสตปริยายวคฺโค

3. Phẩm Một Trăm Lẻ Tám Pháp Môn

๑. สีวกสุตฺตวณฺณนา

1. Sớ giải kinh Sīvaka

๒๖๙. จูฬา ปน อสฺส มหตี อตฺถิ สวิเสสา, ตสฺมา ‘‘โมฬิยสีวโก’’ติ วุจฺจติ. ฉนฺนปริพฺพาชโกติ กมฺพลาทินา โกปีนปฏิจฺฉาทกปริพฺพาชโก. ปิตฺตปจฺจยานีติ ปิตฺตเหตุกานิ. ‘‘ติสฺโส เวทนา’’ติ วตฺวา ตาสํ สมฺภวํ ทสฺเสตุํ ‘‘กถ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. กุสลเวทนา อุปฺปชฺชติ ปิตฺตปจฺจยา. ปิตฺตเภสชฺชํ กริสฺสามีติ เภสชฺชสมฺภรณตฺถญฺเจว ตทตฺถํ อามิสกิญฺชกฺขสมฺภรณตฺถญฺจ ปาณํ หนตีติ โยชนา. มชฺฌตฺโต เภสชฺชกรเณ อุทาสีโน.

269. Nhưng búi tóc của vị này lớn và đặc biệt, do đó được gọi là “Moḷiyasīvaka” (Sīvaka có búi tóc). “Du sĩ che đậy” là du sĩ che khố bằng y bằng len v.v... “Do mật làm duyên” nghĩa là do mật làm nhân. Sau khi nói “ba thọ”, để chỉ ra sự phát sinh của chúng, đã nói “như thế nào?” v.v... Thọ thiện sanh khởi do mật làm duyên. Nên hiểu sự liên kết là: người ấy sát sanh để thu thập thuốc men và cũng để thu thập vật phẩm vật chất cho mục đích đó, với ý nghĩ “Ta sẽ làm thuốc trị bệnh mật”. Trung lập, dửng dưng trong việc làm thuốc.

ตสฺมาติ ยสฺมา ปิตฺตาทิปจฺจยเหตุกนฺติ อตฺตโน จ โลกสฺส จ ปจฺจกฺขํ อติธาวนฺติ เย สมณา วา พฺราหฺมณา วา, ตสฺมา เตสํ มิจฺฉา. ปิตฺตาทีนํ ติณฺณมฺปิ สโมธานสนฺนิปาเต ชาตานิ สนฺนิปาติกานิ. ปุริมอุตุโน วิสทิโส อุตุวิปริณาโมติ อาห ‘‘วิสภาคอุตุโต ชาตานี’’ติ[Pg.361]. อนุทโก ถทฺธลูขภูมิวิภาโค ชงฺคลเทโส, วุตฺตวิปริยาเยน อนุปเทโส เวทิตพฺโพ. มลยํ หิมสีตพหุโล, อิตโร อุณฺหพหุโล.

“Do đó” nghĩa là: bởi vì các Sa-môn hay Bà-la-môn nào vượt qua sự trực nhận của chính mình và của thế gian rằng (các cảm thọ) là do mật v.v... làm duyên, làm nhân, do đó (quan điểm) của họ là sai lầm. Những gì sanh ra do sự kết hợp, hội tụ của cả ba thứ là mật v.v... được gọi là do sự rối loạn tổng hợp. Sự biến đổi thời tiết không tương đồng với thời tiết trước đó, nên nói là “sanh ra từ thời tiết bất thường”. Vùng đất khô cằn, không có nước, có đất cứng và thô ráp là vùng hoang địa; nên hiểu vùng đất thấp ẩm là ngược lại với điều đã nói. Vùng núi có nhiều sương và lạnh, vùng khác thì có nhiều nóng.

อตฺตโน ปกติจริยานํ วิสมํ กายสฺส ปริหรณวเสน, ชาตานิ ปน อสยฺหสหนอเทสอกาลจรณาทินา เวทิตพฺพานีติ อาห ‘‘มหาภารวหนา’’ติอาทิ. ปรสฺส อุปกฺกมโต นิพฺพตฺตานิ โอปกฺกมิกานีติ อาห – ‘‘อยํ โจโร วา’’ติอาทิ. เกวลนฺติ พาหิรปจฺจยํ อนเปกฺขิตฺวา เกวลํ เตเนว. เตนาห ‘‘กมฺมวิปากโตว ชาตานี’’ติ. สกฺกา ปฏิพาหิตุํ ปตีกาเรน. โลกโวหาโร นาม กถิโต ปิตฺตสมุฏฺฐานาทิสมญฺญาย โลกสิทฺธตฺตา. กามํ สรีรสนฺนิสฺสิตา เวทนา กมฺมนิพฺพตฺตาว, ตสฺสา ปน ปจฺจุปฺปนฺนปจฺจยวเสน เอวมยํ โลกโวหาโรติ วุตฺตญฺเจว คเหตฺวา ปรวาทปฏิเสโธ กโตติ ทฏฺฐพฺพํ.

Do duy trì thân thể một cách không đồng đều đối với các hành vi thường ngày của bản thân, còn những điều được sanh khởi thì nên được biết đến qua việc chịu đựng điều không thể chịu đựng, đi lại không đúng nơi, không đúng thời điểm v.v... nên đã nói: “Do mang vác gánh nặng” v.v... Những điều được phát sanh do sự tấn công của người khác là những điều bất thường, nên đã nói: “Người này là kẻ trộm” v.v... Chỉ là (kevalaṃ) có nghĩa là chỉ do nhân ấy, không phụ thuộc vào duyên bên ngoài. Do đó, đã nói: “Được sanh khởi chỉ do quả của nghiệp.” Có thể ngăn ngừa được bằng cách đối trị. Cách nói thông thường của thế gian được nói đến do sự thành tựu trong thế gian với các tên gọi như ‘do mật sanh khởi’ v.v... Thật vậy, cảm thọ nương tựa nơi thân thể chính là do nghiệp tạo ra, nhưng cách nói thông thường của thế gian này là do duyên hiện tại. Cần phải hiểu rằng, việc bác bỏ tà kiến được thực hiện bằng cách nắm lấy chính điều đã được nói như vậy.

สีวกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Sīvaka đã kết thúc.

๒-๑๐. อฏฺฐสตสุตฺตาทิวณฺณนา

2-10. Phần giải thích kinh Aṭṭhasata v.v...

๒๗๐-๒๗๘. เวทนานํ อฏฺฐาธิกํ สตํ, ตสฺส อฏฺฐสตสฺส ตพฺภาวสฺส ปริยาโย การณํ เอตฺถ อตฺถีติ อฏฺฐสตปริยาโย, สุตฺตํ. เตนาห ‘‘อฏฺฐสตสฺส การณภูต’’นฺติ. ธมฺมการณนฺติ ปริยตฺติธมฺมภูตํ การณํ. กายิกาติ ปญฺจทฺวารกายิกา. เตนาห ‘‘กามาวจเรเยว ลพฺภนฺตี’’ติ, กามภูมิกาติ อตฺโถ. อรูปาวจเร นตฺถิ, ติภูมิกาติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘อรูเป ติกจตุกฺกชฺฌานํ อุปฺปชฺชติ, ตญฺจ โข โลกุตฺตรํ, น โลกิย’’นฺติ. อิตรา อุเปกฺขาเวทนา. อุปวิจรนฺติ อุเปจฺจ ปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. ตํสมฺปยุตฺตานนฺติ วิจารสมฺปยุตฺตานํ.

270-278. Một trăm lẻ tám cảm thọ, kinh Aṭṭhasatapariyāya là vì ở đây có nguyên nhân, lý do cho trạng thái của một trăm lẻ tám ấy. Do đó, đã nói: “Là nguyên nhân của một trăm lẻ tám.” Nguyên nhân của Pháp (dhammakāraṇaṃ) có nghĩa là nguyên nhân là Pháp học. Thân (kāyikā) là thân thuộc năm môn. Do đó, đã nói: “Chỉ có được ở cõi Dục,” có nghĩa là ở cõi Dục. Không có ở cõi Vô Sắc, có nghĩa là ở ba cõi. Do đó, đã nói: “Ở cõi Vô Sắc, thiền thứ ba và thứ tư sanh khởi, và đó là siêu thế, không phải hiệp thế.” Thọ xả còn lại. Chúng đi vào (upavicaranti) có nghĩa là chúng đến gần và sanh khởi. Của những pháp tương ưng với nó (taṃsampayuttānaṃ) có nghĩa là của những pháp tương ưng với tứ.

ปฏิลาภโตติ ปฏิลทฺธภาวโต. สมนุปสฺสโตติ ปจฺจเวกฺขโต ปสฺสโต. อตีตํ ขณตฺตยาติกฺกเมน อติกฺกนฺตํ, นิรุทฺธปฺปตฺติยา นิรุทฺธํ, ปกติวิชหเนน วิปริณตํ. สมนุสฺสรโตติ จินฺตยโต. เคหสฺสิตนฺติ กามคุณนิสฺสิตํ. กามคุณา หิ อิธ เคหนิสฺสิตธมฺเมน เคหปริยาเยน วุตฺตา.

Do sự chứng đắc (paṭilābhato) là do trạng thái đã chứng đắc. Của người đang quán xét (samanupassato) là của người đang thấy trong khi thẩm sát. Quá khứ là đã trôi qua do sự vượt qua của ba sát-na, đã diệt tận do sự đạt đến sự diệt tận, đã biến hoại do sự từ bỏ bản chất. Của người đang hồi tưởng (samanussarato) là của người đang suy tư. Nương tựa gia đình (gehassitaṃ) là nương tựa vào các dục trưởng. Vì ở đây, các dục trưởng được nói đến bằng từ đồng nghĩa ‘gia đình’ (geha) như là pháp nương tựa gia đình.

วิปริณามวิราคนิโรธนฺติ [Pg.362] วิปริณามนํ วิรชฺชนลกฺขณํ นิรุชฺฌนญฺจ วิทิตฺวา. ปุพฺเพติ อตีเต. เอตรหีติ อิทานิ วตฺตมานา. สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโตติ วิปสฺสนาปญฺญาย เจว มคฺคปญฺญาย จ ยาถาวโต ปสฺสโต. อุสฺสุกฺกาเปตุนฺติ วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา มคฺคปฏิเวธํ ปาเปตุํ. นิพฺพานํ อุทฺทิสฺส ปวตฺติตตฺตา เนกฺขมฺมสฺสิตโสมนสฺสานิ นาม. โลกามิสปฏิสํยุตฺตานนฺติ กามคุณนิสฺสิตานํ. ตทายตนนฺติ ตํ อายตนํ ตํ การณํ อรหตฺตํ. อนุตฺตเรสุ วิโมกฺเขสูติ อริยผลธมฺเมสุ. ปิหนฺติ อธิคมิจฺฉํ.

Sự biến hoại, ly tham, và đoạn diệt (vipariṇāmavirāganirodhaṃ) là sau khi đã biết sự biến hoại, đặc tính của sự phai nhạt, và sự diệt tận. Trước đây (pubbe) là trong quá khứ. Hiện tại (etarahi) là bây giờ, đang hiện hành. Của người thấy với chánh trí tuệ (sammappaññāya passato) là của người thấy đúng như thật với tuệ minh sát và tuệ đạo. Nỗ lực (ussukkāpetuṃ) là sau khi đã thiết lập minh sát để làm cho đạt đến sự chứng ngộ đạo. Được gọi là các hỷ liên quan đến xuất ly vì chúng diễn tiến hướng đến Nibbāna. Của những pháp liên quan đến vật chất thế gian (lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ) là của những pháp nương tựa vào các dục trưởng. Căn cứ ấy (tadāyatanaṃ) là căn cứ ấy, nguyên nhân ấy, chính là A-la-hán quả. Trong các giải thoát vô thượng (anuttaresu vimokkhesu) là trong các pháp quả của bậc Thánh. Họ khao khát (pihanti) là họ mong muốn chứng đắc.

อุเปกฺขาติ โสมนสฺสรหิตอญฺญาณุเปกฺขา. พาลฺยโยคโต พาลสฺส, ตโต เอว มูฬฺหสฺส ปุถุชฺชนสฺส. กิเลโสธีนํ มคฺโคธีหิ อชิตตฺตา อโนธิชินสฺส. สตฺตมภวาทิโต อุทฺธํ ปวตฺตนวิปากสฺส อชิตตฺตา อวิปากชินสฺส. อเนกาทีนเว วฏฺเฏ อาทีนวสฺส อชานเนน อนาทีนวทสฺสาวิโน. ปฏิปตฺติปฏิเวธพาหุสจฺจาภาเวน อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส. รูปํ สา นาติวตฺตติ น อติกฺกมติ ญาณสมฺปยุตฺตาภาวโต. สพฺพสงฺคาหโกติ สพฺพธมฺเม สงฺคณฺหนโก. ตติยาทีนิ ยาว ทสมา เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถาเนว.

Xả (upekkhā) là xả vô trí, không có hỷ. Của người ngu (bālassa) là do sự liên hệ với sự ngu dốt, do đó cũng là của phàm nhân si mê. Của người chưa chinh phục các bộc lưu (anodhijinassa) là do chưa chinh phục các bộc lưu phiền não bằng các bộc lưu của đạo. Của người chưa chinh phục quả (avipākajinassa) là do chưa chinh phục quả diễn tiến trên từ hữu thứ bảy trở đi. Của người không thấy sự nguy hiểm (anādīnavadassāvino) là do không biết sự nguy hiểm trong vòng luân hồi có nhiều nguy hiểm. Của phàm nhân ít nghe (assutavato puthujjanassa) là do không có sự đa văn về pháp hành và pháp chứng ngộ. Sắc (rūpaṃ), nó không vượt qua, không đi quá, do không tương ưng với trí tuệ. Bao gồm tất cả (sabbasaṅgāhako) là người thâu nhiếp tất cả các pháp. Các câu từ thứ ba cho đến thứ mười đều có ý nghĩa rõ ràng do phương pháp đã được nói ở dưới.

อฏฺฐสตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Aṭṭhasata v.v... đã kết thúc.

๑๑. นิรามิสสุตฺตวณฺณนา

11. Phần giải thích kinh Nirāmisa

๒๗๙. อารมฺมณโต สมฺปโยคโต จ กิเลสามิเสน สามิสา. นิรามิสายาติ นิสฺสกฺกวจนํ. นิรามิสตราวาติ เอกํสวจนํ ตสฺสา ตถา นิสฺสเมตพฺพตาย. สา หิ ปีติ สพฺพโส สนฺตกิเลสามิเส สนฺตาเน ปวตฺติยา อจฺจนฺตสภาวธมฺมารมฺมณวิสยตาย สยมฺปิ สาติสยํ สนฺตสภาวากาเรน ปวตฺติยา นิรามิสายปิ นิรามิสตรา วุตฺตา. เตนาห ‘‘นนุ จา’’ติอาทิ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิมาห. อปฺปฏิหาริกนฺติ ปฏิหรณรหิตํ อปฺปฏิหารํ, เกนจิ อนาวฏนฺติ อตฺโถ. เสสวาเรสูติ สุขวารอุเปกฺขาวาเรสุ.

279. Có vật thực (sāmisā) là do vật thực phiền não từ đối tượng và từ sự tương ưng. Phi vật thực (nirāmisāya) là lời nói chắc chắn. Phi vật thực hơn (nirāmisatarā) là lời nói dứt khoát vì nó cần được hiểu như vậy. Thật vậy, hỷ ấy được gọi là phi vật thực hơn cả phi vật thực vì nó diễn tiến trong dòng tương tục nơi vật thực phiền não đã hoàn toàn lắng dịu, vì phạm vi đối tượng của nó là pháp có bản chất hoàn toàn tịch tịnh, và vì chính nó cũng diễn tiến một cách siêu việt, với trạng thái bản chất tịch tịnh. Do đó, đã nói: “Chẳng phải là...” v.v... Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, đã nói: “Ví như...” v.v... Không thể chống lại (appaṭihārikaṃ) là không có sự chống lại, không thể chống lại, có nghĩa là không bị bất cứ ai cản trở. Trong các trường hợp còn lại (sesavāresu) là trong các trường hợp về lạc và xả.

วิโมกฺขวาโร ปน น อติทิฏฺโฐ อิตเรหิ วิสทิสตฺตา. เตนาห ‘‘วิโมกฺขวาเร ปนา’’ติอาทิ. รูปปฏิสํยุตฺโตติ ภาวิตรูปปฏิสํยุตฺโต. สามิโส นาม ยสฺมา สามิสรูปปฏิพทฺธวุตฺติ เจว สามิสรูปปฏิภาคญฺจ[Pg.363], ตสฺมา ‘‘รูปามิส’’นฺติ วุจฺจติ, เตน รูปามิเสน สามิโส นาม. อรูปามิสสฺส อภาวโต อรูปปฏิสํยุตฺโต วิโมกฺโข นิรามิโส นาม.

Tuy nhiên, trường hợp về giải thoát không được chỉ dẫn vì nó không tương tự với các trường hợp khác. Do đó, đã nói: “Còn trong trường hợp về giải thoát...” v.v... Liên quan đến sắc (rūpapaṭisaṃyutto) là liên quan đến sắc đã được tu tập. Được gọi là có vật thực vì sự diễn tiến của nó bị ràng buộc vào sắc có vật thực và là phần tương ứng với sắc có vật thực, do đó được gọi là “vật thực sắc,” và do vật thực sắc ấy nên được gọi là có vật thực. Do không có vật thực vô sắc, nên giải thoát liên quan đến vô sắc được gọi là phi vật thực.

นิรามิสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Nirāmisa đã kết thúc.

อฏฺฐสตปริยายวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích phẩm Aṭṭhasatapariyāya đã kết thúc.

เวทนาสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Tương Ưng Thọ đã kết thúc.

๓. มาตุคามสํยุตฺตํ

3. Tương Ưng Người Nữ

๑. ปฐมเปยฺยาลวคฺโค

1. Phẩm Rút Gọn Thứ Nhất

๑-๒. มาตุคามสุตฺตาทิวณฺณนา

1-2. Phần giải thích kinh Mātugāma v.v...

๒๘๐-๒๘๑. อคุณงฺเคหีติ [Pg.364] อคุณโกฏฺฐาเสหิ. รูปยตีติ รูปํ, สรีรรูปํ. สรีรรูปํ ปาสํสํ เอตสฺส อตฺถีติ รูปวา, ตปฺปฏิกฺเขเปน น จ รูปวา, สมฺปนฺนรูโป น โหตีติ อตฺโถ. ญาติกุลโต อญฺญโต วา อาคตาย โภคสมฺปทาย อภาเวน น โภคสมฺปนฺโน. ทุสฺสีโลติ นิสฺสีโล. นิสฺสีลตาย เอว จสฺสา ปุพฺพุฏฺฐายิตาทิอาจาราภาโว วุตฺโต. อาลสิโยติ อาลสิยตาย ยุตฺโต. ปชญฺจสฺส น ลภตีติ ปชาภาวสีเสน ตสฺสา ปริวารหานิ วุตฺตา. ปริวตฺเตตพฺพนฺติ ปุริสวเสน ปริวตฺเตตพฺพํ.

280-281. Với các chi phần không có đức hạnh (aguṇaṅgehi) là với các phần không có đức hạnh. Sắc (rūpa) là thứ biểu hiện, là sắc thân. Người có sắc thân đáng tán thán là người có sắc đẹp (rūpavā), do sự phủ định điều ấy nên không có sắc đẹp, có nghĩa là không có sắc vóc hoàn hảo. Không có tài sản dồi dào là do không có tài sản đến từ gia đình quyến thuộc hoặc từ nơi khác. Có giới hạnh xấu (dussīlo) là không có giới hạnh. Chính do không có giới hạnh nên sự thiếu vắng các hạnh kiểm như dậy sớm v.v... của người nữ ấy đã được nói đến. Lười biếng (ālasiyo) là người có tính lười biếng. Và người nữ ấy không có con cái, điều này được nói đến sự tổn giảm về đoàn tùy tùng của người nữ ấy dưới tiêu đề không có con cái. Cần được thay đổi (parivattetabbaṃ) là cần được thay đổi theo phương diện của người nam.

มาตุคามสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Mātugāma v.v... đã kết thúc.

๓. อาเวณิกทุกฺขสุตฺตวณฺณนา

3. Phần giải thích kinh Āveṇikadukkha

๒๘๒. อาเวณิตพฺพโต มริยาทาย วิสุํ อสาธารณโต ปสฺสิตพฺพโต อาเวณิกานิ. ปฏิปจฺเจเก ปุคฺคเล นิยุตฺตานีติ ปาฏิปุคฺคลิกานิ. ปริจาริกภาวนฺติ อุปฏฺฐายิกภาวํ.

282. Āveṇikāni (bất cộng) là do cần được thấy một cách riêng biệt, không chung đụng, theo giới hạn, do cần được phân biệt. Pāṭipuggalikāni (thuộc cá nhân) là do được gắn liền với mỗi cá nhân riêng biệt. Paricārikabhāvaṃ (trạng thái phục vụ) là trạng thái của người hầu cận.

อาเวณิกทุกฺขสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Nỗi Khổ Riêng Biệt.

๔. ตีหิธมฺเมหิสุตฺตาทิวณฺณนา

4. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Ba Pháp

๒๘๓-๓๐๓. มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตนาติ มจฺฉริยมเลน อภิภูเตน. เตนาติ กสฺสจิ กิญฺจิ อทาเนน จ. เอตํ ‘‘มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. วิโลเกนฺโต วิจรติ อิสฺสาปกตจิตฺตตาย. ปญฺจมาทีนิ ยาว เอกาทสมา อุตฺตานตฺถาเนว.

283-303. Maccheramalapariyuṭṭhitena (bị cấu uế của xan tham xâm chiếm) là bị cấu uế của sự xan tham áp đảo. Tena (do điều ấy) là do việc không cho bất cứ thứ gì đến bất cứ người nào. Điều này được nói là: maccheramalapariyuṭṭhitena (bị cấu uế của xan tham xâm chiếm), v.v... Vilokento vicarati (đi nhìn ngó) là do tâm bị sanh khởi lòng ganh tỵ. Các (kinh) từ thứ năm cho đến thứ mười một đều có ý nghĩa rõ ràng.

ตีหิธมฺเมหิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Ba Pháp.

๓. พลวคฺโค

3. Phẩm Sức Mạnh

๑. วิสารทสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích về kinh Tự Tín

๓๐๔. รูปสมฺปตฺติ [Pg.365] รูปพลํ ตํสมงฺคิโน อุปตฺถมฺภกภาวโต. เอส นโย เสเสสุปิ. พลานิ หิ สตฺตานํ วุฑฺฒิยา อุปตฺถมฺภกปจฺจโย โหติ, ยถา ตํ อาหาโร. เตนาห – ‘‘อิมานี’’ติอาทิ.

304. Sự thành tựu về sắc là sức mạnh của sắc, do là trạng thái nâng đỡ cho người được hội đủ điều ấy. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp còn lại. Vì rằng các sức mạnh là điều kiện nâng đỡ cho sự tăng trưởng của chúng sanh, giống như vật thực vậy. Do đó, ngài đã nói: imāni (những điều này), v.v...

วิสารทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Tự Tín.

๒-๑๐. ปสยฺหสุตฺตาทิวณฺณนา

2-10. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Áp Đảo

๓๐๕-๓๑๓. อภิภวิตฺวา สพฺพํ อนฺโตชนํ สามิกญฺจ. นาเสนฺตีติ นาสนํ อทสฺสนํ เนนฺติ นีหรนฺตีติ อตฺโถ.

305-313. Abhibhavitvā (sau khi áp đảo) tất cả người trong nhà và cả người chồng. Nāsenti (họ làm cho hoại vong) có nghĩa là họ dẫn đến, họ mang đi sự hoại vong, sự không nhìn thấy.

ปสยฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Áp Đảo.

มาตุคามสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về Tương Ưng Người Nữ.

๔. ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ

4. Tương Ưng Jambukhādaka

๑. นิพฺพานปญฺหสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích về kinh Câu Hỏi Về Niết Bàn

๓๑๔. นิพฺพานํ [Pg.366] อาคมฺมาติ เอตฺถ อาคมฺมาติ สพฺพสงฺขาเรหิ นิพฺพินฺนสฺส วิสงฺขารนินฺนสฺส โคตฺรภุนา วิวฏฺฏิตมานสสฺส มคฺเคน สจฺฉิกรเณนาติ อตฺโถ. สจฺฉิกิริยมานญฺหิ ตํ อธิคนฺตฺวา อารมฺมณปจฺจยภูตญฺจ ปฏิจฺจ อธิปติปจฺจยภูเต จ ตสฺมึ ปรมสฺสาสภาเวน วิมุตฺตสงฺขารสฺส ปรมคติภาเวน จ ปติฏฺฐานภูเต ปติฏฺฐาย ขยสงฺขาโต มคฺโค ราคาทิเก เขเปตีติ ตํสจฺฉิกรณาภาเว ราคาทีนํ อนุปฺปตฺตินิโรธคมนาภาวโต ‘‘นิพฺพานํ อาคมฺม ราโค ขียตี’’ติ วุตฺตํ.

314. Ở đây, Nibbānaṃ āgamma (nhờ vào Niết Bàn) có nghĩa là: đối với người đã nhàm chán tất cả các pháp hữu vi, người có tâm hướng về vô vi, người có tâm đã xoay chuyển bởi (trí) chuyển tộc, (thì Niết Bàn) được chứng ngộ bằng đạo. Vì rằng, sau khi đã đạt đến pháp ấy đang được chứng ngộ, và duyên theo (pháp ấy) vốn là đối tượng-duyên, và trong (pháp ấy) vốn là tăng thượng-duyên, và sau khi đã an trú trong (pháp ấy) vốn là nền tảng do là trạng thái an ổn tối thượng và do là trạng thái của cảnh giới tối thượng đối với pháp hữu vi đã được giải thoát, đạo được gọi là sự đoạn tận đã làm cho các pháp như tham ái, v.v... bị tiêu diệt. Do vì trong trường hợp không có sự chứng ngộ pháp ấy thì không có sự đi đến sự diệt tận không sanh khởi của các pháp như tham ái, v.v..., nên được nói rằng: “nibbānaṃ āgamma rāgo khīyati” (nhờ vào Niết Bàn, tham ái được đoạn tận).

อิมินาว สุตฺเตนาติ อิมินาว ชมฺพุขาทกสุตฺเตน. กิเลสกฺขยมตฺตํ นิพฺพานนฺติ วเทยฺย ‘‘ราคกฺขโย’’ติอาทินา สุตฺเต อาคตตฺตา. ‘‘กิเลสกฺขยมตฺต’’นฺติ อวิเสเสน วุตฺตตฺตา อาห ‘‘กสฺสา’’ติอาทิ. อทฺธา อตฺตโนติ วกฺขติ ‘‘ปรสฺส กิเลสกฺขเยน ปรสฺส นิพฺพานสมฺปตฺติ น ยุตฺตา’’ติ. นิพฺพานารมฺมณกรเณน โคตฺรภุกฺขเณ กิเลสกฺขยปฺปตฺติตา จ อาปนฺนาติ อาห – ‘‘กึ ปน เตสุ อขีเณสุเยวา’’ติอาทิ. นนุ อารมฺมณกรณมตฺเตน กิเลสกฺขโย อนุปฺปตฺโตติ น สกฺกา วตฺตุํ. จิตฺตญฺหิ อตีตานาคตาทิสพฺพํ อาลมฺพนํ กโรติ, น นิปฺผนฺนเมวาติ. โคตฺรภูปิ มคฺเคน ยา กิเลสานํ อนุปฺปตฺติธมฺมตา กาตพฺพา, ตํ อารพฺภ ปวตฺติสฺสตีติ? น, อปฺปตฺตนิพฺพานสฺส นิพฺพานารมฺมณญาณาภาวโต. น หิ อญฺเญ ธมฺมา วิย นิพฺพานํ, ตํ ปน อติคมฺภีรตฺตา อปฺปตฺเตน อาลมฺพิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา เตน โคตฺรภุนา ปตฺตพฺเพน ติกาลิกสภาวาติกฺกนฺตคมฺภีรภาเวน ภวิตพฺพํ, กิเลสกฺขยมตฺตตํ วา อิจฺฉโต โคตฺรภุโต ปุเรตรํ นิปฺผนฺเนน กิเลสกฺขเยน ภวิตพฺพํ. อปฺปตฺตกิเลสกฺขยารมฺมณกรเณ หิ สติ โคตฺรภุโต ปุเรตรจิตฺตานิปิ อาลมฺเพยฺยุนฺติ.

Imināva suttena (bởi chính kinh này) là bởi chính kinh Jambukhādaka này. Người ấy có thể nói rằng: “Niết Bàn chỉ là sự đoạn tận các phiền não,” do vì đã được đề cập trong kinh bằng (các câu) như là “rāgakkhayo” (sự đoạn tận tham ái), v.v... Do vì (cụm từ) “kilesakkhayamatta” (chỉ là sự đoạn tận các phiền não) được nói một cách không đặc định, nên ngài đã nói: “kassa” (của ai?), v.v... Chắc chắn (sự đoạn tận phiền não) của chính mình, như sẽ được nói: “Sự thành tựu Niết Bàn của người khác do sự đoạn tận phiền não của người khác là không hợp lý.” Và (luận điểm) cho rằng sự đạt đến sự đoạn tận phiền não xảy ra trong sát-na chuyển tộc do việc lấy Niết Bàn làm đối tượng là không đúng, nên ngài đã nói: “kiṃ pana tesu akhīṇesuyeva” (nhưng phải chăng khi chúng chưa được đoạn tận?), v.v... Chắc hẳn, không thể nói rằng sự đoạn tận phiền não chưa sanh khởi chỉ bằng việc lấy (nó) làm đối tượng. Vì rằng tâm lấy tất cả (các pháp) quá khứ, vị lai, v.v... làm đối tượng, chứ không phải chỉ (lấy pháp) đã thành tựu. Phải chăng (trí) chuyển tộc cũng sẽ sanh khởi, sau khi đã hướng đến trạng thái không sanh khởi của các phiền não vốn cần được thực hiện bằng đạo? (Đáp:) Không, do vì người chưa chứng đạt Niết Bàn thì không có trí tuệ lấy Niết Bàn làm đối tượng. Vì rằng Niết Bàn không giống như các pháp khác, nhưng pháp ấy do quá thâm sâu nên không thể được lấy làm đối tượng bởi người chưa chứng đạt. Do đó, pháp ấy cần phải được chứng đạt bởi (trí) chuyển tộc ấy, với bản thể thâm sâu đã vượt qua bản chất của ba thời. Hoặc đối với người mong muốn (Niết Bàn) chỉ là sự đoạn tận phiền não, thì cần phải có sự đoạn tận phiền não đã được thành tựu trước cả (trí) chuyển tộc. Vì rằng, trong trường hợp lấy sự đoạn tận phiền não chưa được chứng đạt làm đối tượng, thì ngay cả các tâm trước (trí) chuyển tộc cũng có thể lấy (nó) làm đối tượng.

ตสฺมาติอาทิ วุตฺตสฺเสว อตฺถสฺส นิคมนํ. ตํ ปเนตํ นิพฺพานํ. รูปิโน ธมฺมา อรูปิโน ธมฺมาติอาทีสูติ อาทิสทฺเทน โลกุตฺตรอนาสวาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. อรูปธมฺมาทิภาวคฺคหเณน จสฺส ปรินิปฺผนฺนตา ทีปิตา. เตนาห ‘‘น กิเลสกฺขยมตฺตเมวา’’ติ. กิเลสกฺขยมตฺตตาย [Pg.367] หิ สติ นิพฺพานสฺส พหุตา อาปชฺชติ ‘‘ยตฺตกา กิเลสา ขียนฺติ, ตตฺตกานิ นิพฺพานานี’’ติ. อภาวสฺสภาวโต คมฺภีราทิภาโว อสงฺขตาทิภาโว จ น สิยา, วุตฺโต จ โส นิพฺพานสฺส, ตสฺมาสฺส ปจฺเจตพฺโพ ปรินิปฺผนฺนภาโว. ยสฺมา จ สมฺมุติสจฺจารมฺมณํ สงฺขตธมฺมารมฺมณํ วา สมุจฺเฉทวเสน กิเลเส ปชหิตุํ น สกฺโกติ, ยโต มหคฺคตญาณํ วิปสฺสนาญาณํ วา กิเลสวิกฺขมฺภนวเสน ตทงฺควเสน วา ปชหติ, ตสฺมา อริยมคฺคญาณสฺส สมฺมุติสจฺจสงฺขตธมฺมารมฺมเณหิ วิปรีตสภาเวน อารมฺมเณน ภวิตพฺพํ. ตถา หิ ตํ สมุจฺเฉทวเสน กิเลเส ปชหีติ เอวํ ปรินิปฺผนฺนาสงฺขตสภาวํ นิพฺพานนฺติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพนฺติ.

Tasmā (do đó), v.v... là phần kết luận về ý nghĩa đã được nói đến. Nhưng Niết Bàn này... Trong (các câu) như là “rūpino dhammā arūpino dhammā” (các pháp sắc, các pháp không phải sắc), v.v..., cần được hiểu sự bao gồm các (từ) như là siêu thế, vô lậu, v.v... bởi từ ādi (v.v...). Và do việc nắm bắt trạng thái là pháp phi sắc, v.v... của pháp ấy, tính chất đã thành tựu viên mãn của nó được chỉ rõ. Do đó, ngài đã nói: “na kilesakkhayamattameva” (không phải chỉ là sự đoạn tận các phiền não). Vì rằng, trong trường hợp (Niết Bàn) chỉ là sự đoạn tận các phiền não, thì sẽ dẫn đến sự đa dạng của Niết Bàn, (theo lý lẽ): “Có bao nhiêu phiền não được đoạn tận, thì có bấy nhiêu Niết Bàn.” Do là trạng thái của sự không hiện hữu, nên trạng thái thâm sâu, v.v... và trạng thái vô vi, v.v... sẽ không có; và điều ấy đã được nói về Niết Bàn. Do đó, trạng thái đã thành tựu viên mãn của pháp ấy cần phải được chấp nhận. Và bởi vì (tâm) lấy chân lý quy ước làm đối tượng hoặc lấy pháp hữu vi làm đối tượng thì không thể từ bỏ các phiền não bằng cách đoạn trừ; trong khi trí tuệ đáo đại hoặc trí tuệ minh sát từ bỏ (phiền não) bằng cách trấn áp hoặc bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch. Do đó, đối tượng của trí tuệ thánh đạo cần phải có bản chất trái ngược với các đối tượng là chân lý quy ước và pháp hữu vi. Vì rằng, như vậy thì nó mới từ bỏ các phiền não bằng cách đoạn trừ. Như thế, ở đây nên đi đến kết luận rằng Niết Bàn là một thực tại đã thành tựu viên mãn, có bản chất vô vi.

นิพฺพานปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Câu Hỏi Về Niết Bàn.

๓-๑๕. ธมฺมวาทีปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา

3-15. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Câu Hỏi Của Người Thuyết Pháp

๓๑๖-๓๒๘. ปหาย คตตฺตาติ อริยมคฺเคน ชหิตฺวา ญาณคมเนน คตตฺตา. สุฏฺฐุ คตาติ สมฺมา คตา ปฏิปนฺนาติ สุคตา. ปริชานนตฺถนฺติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานนตฺถํ. ทุกฺขสงฺขาโตติ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ สงฺขาตพฺโพ วิทิตพฺโพ จ ทุกฺขสภาโว ธมฺโม ทุกฺขทุกฺขตา. ยสฺมา ทุกฺขเวทนาวินิมุตฺตสงฺขตธมฺเม สุขเวทนาย จ ยถา อิธ สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตาติ ทุกฺขปริยาโย นิรุปฺปเตว, ตสฺมา ทุกฺขสภาโว ธมฺโม เอเกน ทุกฺขสทฺเทน วิเสเสตฺวา วุตฺโต ‘‘ทุกฺขทุกฺขตา’’ติ. เสสปททฺวเยติ สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตาติ เอตสฺมึ ปททฺวเย. สงฺขารภาเวน ทุกฺขสภาโว สงฺขารทุกฺขตา. สุขสฺส วิปริณามเนน ทุกฺขสภาโว วิปริณามทุกฺขตา.

316-328. Pahāya gatattā có nghĩa là: Do đã đi sau khi từ bỏ bằng Thánh đạo, do đã đi bằng sự đi của trí tuệ. Suṭṭhu gatā có nghĩa là: Sugatā (Thiện Thệ) là đã đi, đã thực hành một cách chân chánh. Parijānanatthaṃ có nghĩa là: Với mục đích liễu tri bằng ba loại liễu tri. Dukkhasaṅkhāto có nghĩa là: Pháp có bản chất khổ, cần được gọi và cần được biết là ‘khổ,’ chính là khổ khổ tánh (dukkhadukkhatā). Bởi vì, đối với pháp hữu vi đã thoát khỏi khổ thọ và đối với lạc thọ, cũng giống như ở đây, từ đồng nghĩa với khổ là khổ hành và khổ hoại vẫn được xác lập, do đó pháp có bản chất khổ được nói đến bằng cách nêu rõ với một từ ‘khổ’ là ‘khổ khổ tánh.’ Trong hai cụm từ còn lại có nghĩa là: Trong hai cụm từ này là khổ hành và khổ hoại. Bản chất khổ do là pháp hành là khổ hành tánh. Bản chất khổ do sự biến hoại của lạc là khổ hoại tánh.

ธมฺมวาทีปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Thuyết Pháp v.v... đã hoàn tất.

๑๖. ทุกฺกรปญฺหสุตฺตวณฺณนา

16. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Về Điều Khó Làm

๓๒๙. ปพฺพชฺชายาติ [Pg.368] ปพฺพชิตปฏิปตฺติยํ. ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขูติ ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชมาโน ภิกฺขุ. ปาตนฺติ ปาโต. นจิรสฺสนฺติ ขิปฺปเมว. เตนาห ‘‘ลหุเยวา’’ติ.

329. Pabbajjāya có nghĩa là: Trong sự thực hành của người xuất gia. Vị tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp có nghĩa là: Vị tỳ khưu đang thực hành pháp và tùy pháp. Pātaṃ có nghĩa là: Sớm. Nacirassaṃ có nghĩa là: Chẳng bao lâu. Do đó, ngài nói: “Thật mau chóng.”

ทุกฺกรปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Về Điều Khó Làm đã hoàn tất.

ชมฺพุขาทกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Tương Ưng Jambukhādaka đã hoàn tất.

๕. สามณฺฑกสํยุตฺตวณฺณนา

5. Giải Thích Tương Ưng Sāmaṇḍaka

๓๓๐-๓๓๑. อิมินาว นเยนาติ โย ชมฺพุขาทกสํยุตฺเต อตฺถนโย, อิมินาว นเยน. อิมินา หิ ทฺเว สํยุตฺตานิ ปาฬิโต อตฺถโต จ อญฺญมญฺญํ สทิสาเนวาติ ทสฺเสติ.

330-331. Imināva nayena có nghĩa là: Phương pháp về ý nghĩa nào có trong Tương Ưng Jambukhādaka, thì cũng chính bằng phương pháp này. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng hai tương ưng này quả thật tương đồng với nhau cả về Pāḷi lẫn về ý nghĩa.

สามณฺฑกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Tương Ưng Sāmaṇḍaka đã hoàn tất.

๖. โมคฺคลฺลานสํยุตฺตํ

6. Tương Ưng Moggallāna

๑-๘. ปฐมชฺฌานปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา

1-8. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Sơ Thiền v.v...

๓๓๒-๓๓๙. กามสหคเตสุ [Pg.369] สญฺญามนสิกาเรสุ อุปฏฺฐหนฺเตสุ พฺยาปาทาทิสหคตาปิ สญฺญามนสิการา ยถาปจฺจยํ อุปฏฺฐหนฺติเยวาติ วุตฺตํ ‘‘กามสหคตาติ ปญฺจนีวรณสหคตา’’ติ. นีวรณานญฺเหตฺถ นิทสฺสนมตฺตเมตํ, ยทิทํ กามคฺคหณํ. ปหีนาวเสสา เจตฺถ นีวรณา เวทิตพฺพา, ตสฺมา ปญฺจคฺคหณํ น กตฺตพฺพํ. ตสฺสาติ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส สนฺตโต อุปฏฺฐหึสุ อจิณฺณวสิตาย. เตนาห ‘‘หานภาคิยํ นาม อโหสี’’ติ. อารมฺมณ…เป… สหคตนฺติ วุตฺตํ อิตเรสํ อภาวโต.

332-339. Khi các tưởng và tác ý đi kèm với dục khởi lên, các tưởng và tác ý đi kèm với sân v.v... cũng khởi lên tùy theo duyên, do đó được nói rằng: “Đi kèm với dục có nghĩa là đi kèm với năm triền cái.” Ở đây, việc đề cập đến dục này chỉ là một ví dụ về các triền cái. Các triền cái còn lại nên được hiểu ở đây, do đó không nên hiểu là (chỉ có) năm. Tassa có nghĩa là: (Chúng) đã khởi lên trong dòng tương tục của trưởng lão Đại Moggallāna do sự không thuần thục. Do đó, ngài nói: “Quả thật đã thuộc về phần thoái giảm.” Ārammaṇa… vân vân… sahagataṃ được nói đến do sự vắng mặt của các pháp khác.

ปฐมชฺฌานปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Sơ Thiền v.v... đã hoàn tất.

๙. อนิมิตฺตปญฺหสุตฺตวณฺณนา

9. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Vô Tướng

๓๔๐. วิปสฺสนาสมาธึเยว, น ผลสมาธึ. เฉชฺชกิจฺจํ น นิปฺผชฺชติ อวิจฺเฉทวเสน อปฺปวตฺตนโต. นิกนฺตีติ วิปสฺสนํ อสฺสาเทนฺตี ปวตฺตตณฺหา. สาเธตุํ นาสกฺขิ อุปกฺกิลิฏฺฐตฺตา. นิมิตฺตานุสารีติ นิจฺจสุขอตฺตนิมิตฺตานํ อปูรณโต ราคโทสโมหนิมิตฺตานิเปตฺถ นิมิตฺตาเนว. วุฏฺฐาน…เป… สมาธินฺติ เอเตน ยาว มคฺโค นาธิคโต, ตาว วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนมนุยุญฺชนฺโตปิ ยถารหํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตํ สุญฺญตํ เจโตสมาธึ อนุยุตฺโต วิหรตีติ วตฺตพฺพตํ อรหตีติ ทสฺเสติ. วิปสฺสนาสมฺปยุตฺตนฺติ วิปสฺสนาสงฺขาตญาณสมฺปยุตฺตํ. เจโตสมาธินฺติ จิตฺตสีเสน วิปสฺสนาสมาธิมาห. อุปริมคฺคผลสมาธินฺติ ปฐมมคฺคสมาธิสฺส ปเคว อธิคตตฺตา.

340. Chỉ là định của tuệ quán, không phải là định của quả. Nhiệm vụ cắt đứt không được thành tựu do không diễn tiến một cách liên tục. Nikanti là: Tham ái diễn tiến, thưởng thức tuệ quán. Đã không thể thành tựu do bị ô nhiễm. Theo đuổi các tướng có nghĩa là: Do sự không viên mãn của các tướng thường, lạc, ngã, nên các tướng tham, sân, si ở đây chính là các tướng. Vuṭṭhāna… vân vân… samādhiṃ, bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: Chừng nào đạo chưa được chứng đắc, chừng đó, ngay cả khi đang thực hành tuệ quán dẫn đến sự xuất khởi, người ấy cũng xứng đáng được gọi là ‘trú trong sự chuyên tâm vào tâm định vô tướng, vô nguyện, không tánh’ một cách tương xứng. Tương ưng với tuệ quán có nghĩa là: Tương ưng với trí tuệ được gọi là tuệ quán. Tâm định có nghĩa là: Ngài nói đến định của tuệ quán với tâm làm đầu. Định của đạo và quả cao hơn có nghĩa là: Do định của đạo đầu tiên đã được chứng đắc từ trước.

อนิมิตฺตปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Vô Tướng đã hoàn tất.

๑๐-๑๑. สกฺกสุตฺตาทิวณฺณนา

10-11. Giải Thích Kinh Sakka v.v...

๓๔๑-๓๔๒. อเวจฺจปฺปสาเทนาติ [Pg.370] วตฺถุตฺตยํ ยาถาวโต ญตฺวา อุปฺปนฺนปสาเทน, มคฺเคนาคตปสาเทนาติ อตฺโถ. โส ปน เกนจิ อสํหาริโย อสมฺปเวธีติ อาห ‘‘อจลปฺปสาเทนา’’ติ. อภิภวนฺติ อตฺตโน ปุญฺญานุภาเวน.

341-342. Aveccappasādena có nghĩa là: Bằng niềm tin đã phát sinh sau khi biết ba đối tượng một cách như thật, ý nghĩa là bằng niềm tin đã đến thông qua đạo. Và vì niềm tin ấy không thể bị lay chuyển, không thể bị lung lay bởi bất cứ ai, nên ngài nói: “Bằng niềm tin bất động.” Abhibhavanti có nghĩa là: Họ chinh phục bằng oai lực phước báu của mình.

สกฺกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Sakka v.v... đã hoàn tất.

โมคฺคลฺลานสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về Tương Ưng Moggallāna đã hoàn tất.

๗. จิตฺตสํยุตฺตํ

7. Tương Ưng Citta

๑. สํโยชนสุตฺตวณฺณนา

1. Giải Thích Kinh Kiết Sử

๓๔๓. โภคคามนฺติ [Pg.371] โภคุปฺปตฺติคามํ. ปวตฺตตีติ อปฺปฏิหตํ หุตฺวา ปวตฺตติ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺติยา.

343. Bhogagāmaṃ có nghĩa là: Ngôi làng nơi tài sản phát sinh. Pavattati có nghĩa là: Diễn tiến không bị trở ngại do đã chứng đắc các tuệ phân tích.

สํโยชนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Kiết Sử đã hoàn tất.

๒. ปฐมอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา

2. Giải Thích Kinh Isidatta Thứ Nhất

๓๔๔. อวิสารทตฺตาติ ปญฺหํ พฺยากาตุํ เวยฺยตฺติยาภาเวน อสมตฺถตฺตา. อุปาสโก เถเรสุ พฺยากาตุํ อสกฺโกนฺเตสุ สยํ พฺยากาตุกาโม ปุจฺฉติ, น วิเหสาธิปฺปาโย. ปฐมวจเนน อพฺยากโรนฺเต ทิสฺวาว ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉิตํ วิเหโส วิย โหตีติ กตฺวา วุตฺตํ ‘‘วิเหเสตี’’ติ.

344. Avisāradattā có nghĩa là: Do không có khả năng trả lời câu hỏi vì thiếu sự thông thạo. Vị cận sự nam, khi các trưởng lão không thể trả lời, tự mình muốn trả lời nên đã hỏi, chứ không có ý định làm phiền. Sau khi thấy các vị ấy không trả lời bằng lời nói đầu tiên, việc hỏi đi hỏi lại giống như là sự làm phiền, do đó được nói là “làm phiền.”

ปฐมอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Isidatta Thứ Nhất đã hoàn tất.

๓. ทุติยอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา

3. Giải Thích Kinh Isidatta Thứ Hai

๓๔๕. อวนฺติยาติ อวนฺติรฏฺเฐ, ตํ ปน มชฺฌิมปเทสโต ทกฺขิณทิสายํ. เตนาห ‘‘ทกฺขิณาปเถ’’ติ. อธิปฺปาเยนาติ ตสฺส วจนสฺส อนุโมทนาธิปฺปาเยน วทติ, น ปน ตโต กิญฺจิ คเหตุกามตาธิปฺปาเยน.

345. Avantiyaṃ có nghĩa là: Tại xứ Avanti, và xứ ấy ở phương nam so với trung tâm quốc. Do đó, ngài nói: “Ở phương nam.” Adhippāyena có nghĩa là: Vị ấy nói với ý định tán thành lời nói của người kia, chứ không phải với ý định muốn nhận lấy điều gì từ đó.

ทุติยอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích về kinh Isidatta Thứ Hai đã hoàn tất.

๔. มหกปาฏิหาริยสุตฺตวณฺณนา

4. Chú giải kinh Đại Thần Thông

๓๔๖. เตสํ อนุชานนฺโตติ เตสํ ทาสกมฺมกรานํ เสสเก ยถารุจิ วิจารณํ อนุชานนฺโต. กุธิตนฺติ พลวตา สูริยสนฺตาเปน สงฺกุถิตํ[Pg.372]. เตนาห ‘‘เหฏฺฐา’’ติอาทิ. อติติขิณนฺติ อติวิย ติกฺขธาตุกํ. อสมฺภินฺนปทนฺติ อญฺญตฺถ อนาคตตฺตา ติปิฏเก อโวมิสฺสกปทํ, อิเธว อาคตปทนฺติ อตฺโถ. ปฏิลียมาเนนาติ ปฏิกํเสน วิเสสเนน วิลียมาเนน กาเยน.

346. Tesaṃ anujānanto’ti có nghĩa là cho phép những người tôi tớ và người làm công ấy tùy ý sử dụng phần còn lại. Kudhitan’ti có nghĩa là bị nấu sôi bởi sức nóng mãnh liệt của mặt trời. Do đó, ngài đã nói: “heṭṭhā” v.v… Atitikhiṇan’ti có nghĩa là có yếu tố rất bén nhọn. Asambhinnapadan’ti có nghĩa là thuật ngữ không bị pha trộn trong Tam Tạng vì đã không xuất hiện ở nơi khác, ý nghĩa là thuật ngữ chỉ xuất hiện ở đây. Paṭilīyamānenā’ti có nghĩa là với thân thể đang bị co rút lại, đang bị tan rã một cách đặc biệt.

เอตฺถ จาติ เอตสฺมึ อธิฏฺฐานิทฺธิกรเณ. อพฺภมณฺฑปํ กตฺวาติ สมนฺตโต ฉาทนวเสน มณฺฑปํ วิย เมฆปฏลํ อุปฺปาเทตฺวา. เทโวติ เมโฆ. เอกเมกํ ผุสิตกํ ผุสายตุ ชาลวินทฺธํ วิย วสฺสตุ. เอวํ วุตฺตปฺปกาเรน นานาปริกมฺมํ นานาธิฏฺฐานํ เอกโต ปริกมฺมํ เอกโต อธิฏฺฐานนฺติ จตุกฺกเมตฺถ สมฺภวตีติ ทสฺเสติ ‘‘เอตฺถ จา’’ติอาทินา. ยถา ตถาติ ยถาวุตฺเตสุ จตูสุ ปกาเรสุ เยน วา เตน วา ปกาเรน กโรนฺตสฺส. กตปริกมฺมสฺสาติ ‘‘เอวํ วา เอวํ วา โหตู’’ติ ปวตฺติตปริกมฺมจิตฺตสฺส. ‘‘ปริกมฺมานนฺตเรนาติ อธิฏฺฐานจิตฺตุปฺปาทนตฺถํ สมาปนฺนปาทกชฺฌานโต วุฏฺฐาย อธิฏฺฐานจิตฺตสฺส เอกาวชฺชนวีถิยํ ปวตฺตปริกมฺมํ สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ วทนฺติ.

Ettha cā’ti: Và ở đây, có nghĩa là trong việc thực hiện thần thông do sự quyết định này. Abbhamaṇḍapaṃ katvā’ti: Sau khi đã tạo ra một lớp mây giống như một cái lều theo cách che phủ khắp bốn phía. Devo’ti: Có nghĩa là đám mây. Ekamekaṃ phusitakaṃ phusāyatu jālavinaddhaṃ viya vassatu: Mong rằng từng giọt mưa một hãy rơi xuống, mong rằng trời hãy mưa giống như (những giọt nước) được giăng mắc trong lưới. Bằng câu “ettha cā” v.v… (chú giải) cho thấy rằng ở đây bốn trường hợp có thể xảy ra: chuẩn bị khác nhau, quyết định khác nhau; chuẩn bị chung, quyết định chung, theo phương cách đã được nói đến như vậy. Yathā tathā’ti: Đối với người thực hiện bằng phương cách này hay phương cách kia trong bốn phương cách đã được nói đến. Kataparikammassā’ti: Của người có tâm chuẩn bị đã được tiến hành rằng: “Mong rằng hãy là như thế này hoặc hãy là như thế kia.” Các vị (luận sư) nói rằng: “Câu ‘Parikammānantarena’ti (ngay sau khi chuẩn bị) được nói đến là nhắm đến sự chuẩn bị đã được tiến hành trong một lộ trình tâm duy nhất của sự hướng tâm đối với tâm quyết định, sau khi đã xuất khỏi thiền nền tảng đã nhập vào nhằm mục đích làm sanh khởi tâm quyết định.”

มหกปาฏิหาริยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần chú giải kinh Đại Thần Thông.

๕. ปฐมกามภูสุตฺตวณฺณนา

5. Chú giải kinh Kāmabhū thứ nhất

๓๔๗. เอลํ วุจฺจติ โทโส, ตํ เอตสฺส นตฺถีติ เนลํ, ตํ องฺคํ เอตสฺสาติ เนลงฺโค, สุวิสุทฺธสีลคุโณ. เตนาห ‘‘เนลงฺคนฺติ โข, ภนฺเต, สีลานเมตํ อธิวจน’’นฺติ. อฏฺฐกถายํ ปน โทสาภาวเมว ทสฺเสตุํ ‘‘เนลงฺโคติ นิทฺโทโส’’ติ วุตฺตํ. เอตํ ภิกฺขุํ อาคจฺฉนฺตนฺติ มหากปฺปินตฺเถรํ สนฺธาย วุตฺตํ. อตฺตโน ทิฏฺเฐน กเถสีติ อตฺตโน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ปจฺจกฺขโต อุปลกฺขิเตน อตฺเถน กเถสิ. อยํ ปน นยคฺคาเหนาติ อยํ ปน คหปติ อสุตฺวา เกวลํ นยคฺคาเหน อาห.

347. Elaṃ được gọi là tội lỗi, vị ấy không có điều ấy nên là nelaṃ, điều ấy là thành phần của vị ấy nên là nelaṅgo, (nghĩa là) người có phẩm chất giới hạnh trong sạch. Do đó, ngài đã nói: “Thưa ngài, ‘nelaṅga’ chính là tên gọi khác của các giới hạnh.” Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ rõ sự không có tội lỗi, câu “nelaṅgo’ti niddoso (nelaṅga có nghĩa là không có tội lỗi)” đã được nói đến. Câu “Etaṃ bhikkhuṃ āgacchantaṃ (vị Tỳ khưu này đang đi đến)” được nói đến là nhắm đến trưởng lão Mahākappina. Attano diṭṭhena kathesī’ti: Có nghĩa là ngài đã nói với ý nghĩa đã được nhận thức một cách trực tiếp bằng trí tuệ toàn giác của chính mình. Ayaṃ pana nayaggāhenā’ti: Có nghĩa là còn vị gia chủ này đã không nghe (từ ai) mà chỉ nói bằng sự suy diễn.

ปฐมกามภูสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần chú giải kinh Kāmabhū thứ nhất.

๖. ทุติยกามภูสุตฺตวณฺณนา

6. Chú giải kinh Kāmabhū thứ hai

๓๔๘. นิโรธํ [Pg.373] วลญฺเชติ อนาคามิภาวโต. อิเม สงฺขาราติ อิเม ‘‘กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร’’ติ วุจฺจมานา ตโย สงฺขารา. สทฺทโตปิ, อตฺถโตปิ อญฺญมญฺญํ มิสฺสา, ตโต เอว อาลุฬิตา อากุลา, อวิภูตา ทุพฺพิภาวนา, ทุทฺทีปนา อสงฺกรโต ทีเปตุํ ทุกฺกรา. ตถา หิ กุสลเจตนา เอว ‘‘กายสงฺขาโร’’ติปิ วุจฺจติ, ‘‘วจีสงฺขาโร’’ติปิ, ‘‘จิตฺตสงฺขาโร’’ติปิ. อสฺสาสปสฺสาสาปิ กตฺถจิ ‘‘กายสงฺขาโร’’ติ, วิตกฺกวิจาราปิ ‘‘วจีสงฺขาโร’’ติ วุจฺจนฺติ, สญฺญาเวทนาปิ ‘‘จิตฺตสงฺขาโร’’ติ วุจฺจนฺติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ตถา หี’’ติอาทิ. ตตฺถ อากฑฺฒิตฺวา คหณํ อาทานํ, สมฺปตฺตสฺส หตฺเถ กรณํ คหณํ, คหิตสฺส วิสฺสชฺชนํ มุญฺจนํ, ผนฺทนํ โจปนํ ปาเปตฺวา นิปฺผาเทตฺวา. หนุสญฺโจปนนฺติ กายวิญฺญตฺติวเสน ปุพฺพภาเค หนุสญฺโจปนํ กตฺวา. เอวญฺหิ วจีเภทกรณํ. เอวํ อิเมติอาทิ ยถาวุตฺตสฺส อตฺถสฺส นิคมนํ.

348. Nirodhaṃ valañjeti: (Vị ấy) hưởng quả vị Diệt, là do trạng thái của bậc Bất Lai. Ime saṅkhārā’ti: (Có nghĩa là) ba loại hành này được gọi là: “thân hành, khẩu hành, tâm hành.” (Các hành này) bị pha trộn lẫn nhau cả về từ ngữ lẫn ý nghĩa, do đó chúng bị xáo trộn, rối rắm, không hiển lộ, khó phân biệt, khó trình bày, khó làm sáng tỏ một cách không lẫn lộn. Thật vậy, chính tư thiện cũng được gọi là “thân hành,” cũng được gọi là “khẩu hành,” cũng được gọi là “tâm hành.” Hơi thở vô và hơi thở ra cũng có nơi được gọi là “thân hành,” tầm và tứ cũng được gọi là “khẩu hành,” tưởng và thọ cũng được gọi là “tâm hành.” Do đó, câu “Tathā hi” v.v… đã được nói đến. Ở đây, việc kéo đến rồi nắm lấy là ādānaṃ (sự tiếp nhận), việc làm cho (lời nói) đến tay là gahaṇaṃ (sự nắm bắt), việc buông ra cái đã nắm bắt là muñcanaṃ (sự buông bỏ), sau khi đã làm cho rung động, lay động rồi tạo ra. Hanusañcopanan’ti: (Có nghĩa là) sau khi đã làm cho cằm cử động ở giai đoạn đầu bằng thân biểu tri. Vì như vậy là sự tạo ra sự phân chia của lời nói. Câu “Evaṃ ime” v.v… là phần kết luận về ý nghĩa đã được nói đến.

ปทตฺถํ ปุจฺฉติ อิตรสงฺขาเรหิ ปทตฺถโต วิเสสํ กถาเปสฺสามีติ. กายนิสฺสิตาติ เอตฺถ กายนิสฺสิตตา จ เนสํ ตพฺภาวภาวิตาย เวทิตพฺพา, น กายสฺส นิสฺสยปจฺจยตาวเสนาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘กาเย สติ โหนฺติ, อสติ น โหนฺตี’’ติ อาห. กาโยติ เจตฺถ กรชกาโย ทฏฺฐพฺโพ. จิตฺตนิสฺสิตาติ จิตฺตํ นิสฺสาย ตํ นิสฺสยปจฺจยภูตํ ลภิตฺวา อุปฺปนฺนา.

(Vị ấy) hỏi về ý nghĩa của thuật ngữ (với ý nghĩ rằng): “Ta sẽ khiến (vị kia) nói lên sự khác biệt về ý nghĩa của thuật ngữ so với các hành khác.” Về câu Kāyanissitā (nương tựa nơi thân), ở đây, sự nương tựa nơi thân của chúng cần được hiểu là được quy định bởi sự hiện hữu của thân ấy, chứ không phải theo nghĩa thân là duyên y chỉ. Để chỉ rõ điều này, ngài đã nói: “Khi thân có mặt thì chúng có mặt, khi không có mặt thì chúng không có mặt.” Và ở đây, kāyo (thân) cần được hiểu là thân sanh từ cha mẹ. Cittanissitā’ti: (Có nghĩa là) đã sanh khởi do nương tựa vào tâm, sau khi đã có được tâm ấy làm duyên y chỉ.

‘‘สมาปชฺชามี’’ติ ปทสฺส สมีเป วุจฺจมานํ ‘‘สมาปชฺชิสฺส’’นฺติ ปทํ อาสนฺนานาคตกาลวาจี เอว ภวิตุํ ยุตฺตํ, น อิตรนฺติ อาห – ‘‘ปททฺวเยน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติกาโล กถิโต’’ติ. ตยิทํ ตสฺส ตถา วตฺตพฺพตาย วุตฺตํ, น ปน ตสฺส ตถา จิตฺตปวตฺติสมฺภวโต. สมาปนฺเนปิ เอเสว นโย. ปุริเมหีติ ‘‘สมาปชฺชิสฺสํ สมาปชฺชามี’’ติ ทฺวีหิ ปเทหิ. ปจฺฉิเมนาติ ‘‘สมาปนฺโน’’ติ ปเทน.

Ngài nói rằng: “Từ ‘samāpajjissaṃ’ (sẽ nhập) được nói gần với từ ‘samāpajjāmi’ (đang nhập) thì chỉ nên là từ chỉ thời tương lai gần, chứ không phải khác. Bằng hai từ này, thời điểm nhập vào định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ đã được nói đến.” Điều này được nói ra là do cần phải được nói về vị ấy như vậy, chứ không phải là do sự diễn tiến của tâm có thể xảy ra đối với vị ấy như vậy. Đối với từ samāpanno (đã nhập) cũng theo phương pháp này. Purimehī’ti: (Có nghĩa là) bằng hai từ “samāpajjissaṃ” và “samāpajjāmi.” Pacchimenā’ti: (Có nghĩa là) bằng từ “samāpanno.”

ภาวิตํ โหติ อุปฺปาทิตํ โหติ นิโรธสมาปนฺนตฺถาย. อนุปุพฺพสมาปตฺติสมาปชฺชนสงฺขาตาย นิโรธภาวนาย ตํ จิตฺตํ ภาวิตํ โหติ. เตนาห ‘‘ยํ ต’’นฺติอาทิ. ทุติยชฺฌาเนเยวาติ ทุติยชฺฌานกฺขเณ นิรุชฺฌติ. ตตฺถ อนุปฺปชฺชนโต อนุปฺปาทนโต เหฏฺฐา นิโรโธติ อธิปฺเปโต. จตุนฺนํ อรูปกฺขนฺธานํ ตชฺชา ปริกมฺมสิทฺธา ยา อปฺปวตฺติ[Pg.374], ตตฺถ ‘‘นิโรธสมาปตฺติสญฺญา’’ติ, ยา เนสํ ตถา อปฺปวตฺติ. สา ‘‘อนฺโตนิโรเธ นิรุชฺฌตี’’ติ วุตฺตา.

Bhāvitaṃ hoti: (Có nghĩa là) được làm cho sanh khởi, được tạo ra vì mục đích nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Tâm ấy được tu tập bằng sự tu tập về diệt định, được gọi là sự nhập vào các tầng thiền tuần tự. Do đó, ngài đã nói: “yaṃ taṃ” v.v… Dutiyajjhāneyevā’ti: (Có nghĩa là) diệt tận vào khoảnh khắc của thiền thứ hai. Ở đây, “sự diệt ở bên dưới” được chủ ý là do sự không sanh khởi, do sự không tạo ra. Sự không diễn tiến của bốn uẩn vô sắc, được sanh ra từ đó và được thành tựu do sự chuẩn bị, ở đây (được gọi là) “tưởng về Diệt Thọ Tưởng Định,” chính là sự không diễn tiến của chúng như vậy. Điều ấy được nói là “diệt tận ở trong sự diệt.”

‘‘จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธ’’ติ วจนโต ตทญฺเญสํ อนิโรธํ อิจฺฉนฺตานํ วาทํ ทสฺเสนฺโต ‘‘จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธติ วจนโต’’ติอาทึ วตฺวา ตตฺถ อติปฺปสงฺคทสฺสนมุเขน ตํ วาทํ นิเสเธตุํ ‘‘เต วตฺตพฺพา’’ติอาทิมาห. อภินิเวสํ อกตฺวาติ ยถาคเต พฺยญฺชนมตฺเต อภินิเวสํ อกตฺวา. อาจริยานํ นเยติ อาจริยานํ ปรมฺปราคเต ธมฺมนเย ธมฺมเนตฺติยํ ฐตฺวา.

Để chỉ ra quan điểm của những người mong muốn sự không diệt tận của các (hành) khác dựa vào câu nói “tâm hành đã diệt tận,” sau khi đã nói câu “cittasaṅkhāro niruddhoti vacanato” v.v…, ngài đã nói câu “te vattabbā” v.v… để bác bỏ quan điểm ấy bằng cách chỉ ra sự quá đáng (lỗi suy diễn). Abhinivesaṃ akatvā’ti: (Có nghĩa là) không cố chấp chỉ vào văn tự như nó đã được truyền lại. Ācariyānaṃ naye’ti: (Có nghĩa là) đứng vững trong phương pháp Chánh pháp, trong đường lối Chánh pháp đã được truyền thừa từ các vị thầy.

กิริยมยปวตฺตสฺมินฺติ ปริตฺตภูมกกุสลากุสลธมฺมปพนฺเธ วตฺตมาเน. ตสฺมิญฺหิ วตฺตมาเน กายิก-วาจสิก-กิริยสมฺปวตฺติ โหติ, ทสฺสน-สวนาทิวเสน อารมฺมณคฺคหเณ ปวตฺตมาเนติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘พหิทฺธารมฺมเณสุ ปสาเท ฆฏฺเฏนฺเตสู’’ติ. มกฺขิตานิ วิยาติ ปุญฺฉิตานิ วิย โหนฺติ ฆฏฺฏนาย วิพาธิตตฺตา. เอเตนายํ ฆฏฺฏนา ปญฺจทฺวาริกวิญฺญาณานํ เวคสา อุปฺปชฺชนาย น อารมฺมณนฺติ ทสฺเสติ. เตเนวาห – ‘‘อนฺโตนิโรเธ ปญฺจ ปสาทา อติวิย วิโรจนฺตี’’ติ.

Trong câu ‘Kiriyamayapavattasmiṃ’ có nghĩa là khi sự nối tiếp của các pháp thiện và bất thiện thuộc Dục giới đang diễn tiến. Thật vậy, khi điều ấy đang diễn tiến thì có sự diễn tiến của hành động thuộc thân và khẩu, có nghĩa là khi sự nắm bắt đối tượng đang diễn tiến qua việc thấy, nghe, v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Khi các sắc thần kinh bị các đối tượng bên ngoài va chạm.’ ‘Makkhitāni viya’ (giống như bị bôi trét) có nghĩa là giống như bị lau chùi, vì bị sự va chạm làm cho tổn hại. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng sự va chạm này không phải là đối tượng cho các thức ở năm cửa sanh khởi một cách nhanh chóng. Chính vì thế, ngài đã nói: ‘Khi có sự diệt ở bên trong, năm sắc thần kinh trở nên vô cùng sáng tỏ.’

ตโต ปรํ สจิตฺตโก ภวิสฺสามีติ อิทํ อตฺถโต อาปนฺนํ คเหตฺวา วุตฺตํ – ‘‘เอตฺตกํ กาลํ อจิตฺตโก ภวิสฺสามี’’ติ เอเตเนว ตสฺส อตฺถสฺส สิทฺธตฺตา. ยํ เอวํ ภาวิตนฺติ เอตฺถ วิสุํ จิตฺตสฺส ภาวนา นาม นตฺถิ, อทฺธานปริจฺเฉทํ ปน กตฺวา นิโรธสมาปตฺตตฺถาย กาตพฺพปริกมฺมภาวนาย เอว ตสฺส สิชฺฌนโต.

Câu ‘Sau đó, ta sẽ là người có tâm’ được nói ra sau khi đã nắm bắt ý nghĩa được bao hàm, bởi vì ý nghĩa ấy được thành tựu chính nhờ câu: ‘Trong khoảng thời gian chừng ấy, ta sẽ là người không có tâm.’ Ở đây, trong câu ‘Yaṃ evaṃ bhāvitan’ (điều được tu tập như vậy), không có cái gọi là sự tu tập riêng biệt của tâm, mà trái lại, điều ấy được thành tựu chính nhờ sự tu tập chuẩn bị cần phải thực hiện vì mục đích chứng đắc Diệt tận định, sau khi đã thực hiện sự phân định về thời gian.

สา ปเนสา นิโรธกถา. ทฺวีหิ พเลหีติ สมถวิปสฺสนาพเลหิ. ตโย จ สงฺขารานนฺติ ติณฺณํ กายวจีจิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา. โสฬสหิ ญาณจริยาหีติ อนิจฺจานุปสฺสนาทีนํ อฏฺฐนฺนํ อนุปสฺสนาญาณานํ, อฏฺฐนฺนญฺจ มคฺคผลญาณานํ วเสน อิมาหิ โสฬสหิ ญาณปฺปวตฺตีหิ. นวหิ สมาธิจริยาหีติ อฏฺฐ สมาปตฺติโย อฏฺฐ สมาธิจริยา, ตาสํ อุปจารสมาธิ สมาธิภาวสามญฺเญน เอกา สมาธิจริยาติ เอวํ นวหิ สมาธิจริยาหิ. วสีภาวตาปญฺญาติ วสีภาวตาสงฺขาตา ปญฺญา. สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค กถิตา, เต ตาว อาการา [Pg.375] ติฏฺฐนฺตุ, สรูปมตฺตสฺส ปนสฺส วตฺตพฺพนฺติ อาห – ‘‘โก ปนายํ นิโรโธ นามา’’ติ. ยทิ ขนฺธานํ อปฺปวตฺติ, อถ กิมตฺถเมตํ ฌานสุขาทึ วิย สมาปชฺชนฺตีติ อาห ‘‘สงฺขาราน’’นฺติอาทิ.

Và đây là luận về sự diệt. ‘Bằng hai lực’ có nghĩa là bằng các lực của chỉ và quán. ‘Và ba hành’ có nghĩa là do sự an tịnh của ba hành: thân hành, khẩu hành, và tâm hành. ‘Bằng mười sáu tuệ hạnh’ có nghĩa là bằng mười sáu sự diễn tiến của trí tuệ này, theo nghĩa là tám tuệ quán, bắt đầu với quán vô thường, và tám trí tuệ về đạo và quả. ‘Bằng chín định hạnh’ có nghĩa là tám thiền chứng là tám định hạnh, và cận định của chúng, do tính chất chung là định, là một định hạnh; như vậy là bằng chín định hạnh. ‘Tuệ về sự thuần thục’ là trí tuệ được gọi là sự thuần thục. (Các điều này) đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo với tất cả các phương diện. Các phương diện ấy hãy tạm gác lại, nhưng để nói về bản chất đơn thuần của nó, ngài đã nói: ‘Vậy, sự diệt này là gì?’ Nếu đó là sự không diễn tiến của các uẩn, vậy tại sao các vị ấy lại nhập định này giống như lạc của thiền, v.v...? (Để trả lời,) ngài đã nói: ‘của các hành’ v.v...

ผลสมาปตฺติจิตฺตนฺติ อรหตฺตํ อนาคามิผลจิตฺตํ. ‘‘ตโต ปรํ ภวงฺคสมเย’’ติ วุตฺตตฺตา อาห ‘‘กึ ปน…เป… น สมุฏฺฐาเปตี’’ติ. สมุฏฺฐาเปติ รูปสมุปฺปาทกตฺตา. อิมสฺสาติ นิโรธํ สมาปนฺนภิกฺขุโน. สา น สมุฏฺฐาเปตีติ สา จตุตฺถชฺฌานิกา ผลสมาปตฺติ น สมุฏฺฐาเปติ อสฺสาสปสฺสาเส. ผลสมาปตฺติยา จตุตฺถชฺฌานิกภาโว กถํ นิจฺฉิโตติ อาห – ‘‘กึ วา เอเตนา’’ติอาทิ. วกฺขมานากาเรนปิ ปริหาโร โหตีติ. สนฺตสมาปตฺติโตติ นิโรธสมาปตฺติเมว สนฺธาย วทติ. อพฺโพหาริกา โหนฺติ อติสุขุมสภาวตฺตา, สญฺชีวตฺเถรสฺส ปุพฺเพ สมาปตฺติกฺขเณ อสฺสาสปสฺสาสา อพฺโพหาริกภาวํ คจฺฉนฺติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ภวงฺคสมเยเนเวตํ กถิต’’นฺติ.

‘Tâm quả định’ có nghĩa là tâm quả A-la-hán hoặc tâm quả A-na-hàm. Vì đã được nói ‘Sau đó, trong thời điểm hộ kiếp,’ nên ngài hỏi: ‘Nhưng tại sao... không làm sanh khởi?’ ‘Làm sanh khởi’ vì nó là cái tạo ra sắc pháp. ‘Của vị này’ có nghĩa là của vị tỳ khưu đã nhập Diệt tận định. ‘Nó không làm sanh khởi’ có nghĩa là quả định thuộc thiền thứ tư ấy không làm sanh khởi hơi thở vô, hơi thở ra. Làm thế nào để xác định rằng quả định thuộc thiền thứ tư? Ngài nói: ‘Nhưng cần gì đến điều này’ v.v... (Bởi vì) cũng có sự giải quyết theo cách sẽ được nói đến. ‘Định tịch tịnh’ là ngài nói nhắm đến chính Diệt tận định. ‘Trở nên không thể nhận biết’ vì chúng có bản chất vô cùng vi tế; đối với trưởng lão Sañjīva trước đây, vào khoảnh khắc nhập định, hơi thở vô và hơi thở ra đã đi đến trạng thái không thể nhận biết. Do đó, đã được nói rằng: ‘Điều này được nói chỉ liên quan đến thời điểm hộ kiếp.’

กิริยมย …เป… อุปฺปชฺชตีติ กสฺมา วุตฺตํ? นนุ ภวงฺคุปฺปตฺติกาลมฺปิ วิตกฺกวิจารา อุปฺปชฺชนฺเตวาติ? กิญฺจาปิ อุปฺปชฺชนฺติ, วจีสงฺขารลกฺขณปฺปตฺตา ปน น โหนฺตีติ อิมมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘กึ ภวงฺค’’นฺติอาทิ วุตฺตํ.

Tại sao lại nói rằng ‘Hành động... sanh khởi’? Chẳng phải ngay cả trong lúc hộ kiếp sanh khởi, tầm và tứ cũng sanh khởi đó sao? Mặc dù chúng có sanh khởi, nhưng chúng không đạt đến đặc tính của khẩu hành. Để chỉ ra ý nghĩa này, câu ‘Phải chăng hộ kiếp’ v.v... đã được nói đến.

สุญฺญโต ผสฺโสติอาทโย สคุเณนปิ อารมฺมเณนาติ อารมฺมณภูตเมตํ. สุญฺญตา นาม ผลสมาปตฺติ นิจฺจสุขอตฺตสภาวโต สุญฺญตฺตา. ‘‘สุญฺญโต ผสฺโส’’ติ วุตฺตํ วุตฺตนเยน สุญฺญสภาวตฺตา. อนิมิตฺตา นาม ผลสมาปตฺติ ราคนิมิตฺตาทีนํ อภาวโต. อปฺปณิหิตา นาม ผลสมาปตฺติ ราคปณิธิอาทีนมภาวโต. เสสํ วุตฺตนยเมว. เตนาห ‘‘อนิมิตฺตปฺปณิหิเตสุปิ เอเสว นโย’’ติ. ราคนิมิตฺตาทีนนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน สงฺขารนิมิตฺตสฺสปิ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ยทคฺเคน ผลสมาปตฺติสมฺผสฺโส สุญฺญโต นาม, ตทคฺเคน ผลสมาปตฺติปิ สุญฺญตา นาม, ผสฺสสีเสน ปน เทสนา อาคตาติ ตถา วุตฺตํ. อนิมิตฺตปฺปณิหิเตสุปิ เอเสว นโย.

Các câu như ‘Xúc không’ là đối tượng cùng với đặc tính của nó. ‘Không’ là tên gọi của quả định, vì nó trống không bản chất thường, lạc, ngã. Câu ‘Xúc không’ được nói đến vì nó có bản chất không theo phương pháp đã được trình bày. ‘Vô tướng’ là tên gọi của quả định, vì không có tướng tham, v.v... ‘Vô nguyện’ là tên gọi của quả định, vì không có sự mong cầu của tham, v.v... Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. Do đó, ngài nói: ‘Trong vô tướng và vô nguyện cũng theo phương pháp này.’ Ở đây, trong câu ‘tướng tham, v.v...’, cần phải hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) cũng bao gồm cả tướng của các hành. Theo ý nghĩa nào mà sự tiếp xúc của quả định được gọi là ‘không,’ thì theo ý nghĩa đó, chính quả định cũng được gọi là ‘không.’ Tuy nhiên, bài thuyết giảng đã được trình bày với xúc làm đề mục, nên đã được nói như vậy. Trong vô tướng và vô nguyện cũng theo phương pháp này.

อาคมนํ เอตฺถ, เอตายาติ วา อาคมนิกา, สา เอว อาคมนิยา ก-การสฺส ย-การํ กตฺวา. วุฏฺฐาติ นิมิตฺตโต มคฺคสฺส อุปฺปาทเนน. อนิมิตฺตา นาม นิจฺจนิมิตฺตสฺส อุคฺฆาฏนโต. เอตฺถ จ วุฏฺฐานเมว ปมาณํ, น [Pg.376] ปริคฺคหทสฺสนานิ. อปฺปณิหิตา นาม สุขปณิธิยา ปฏิปกฺขโต. สุญฺญตา นาม อตฺตทิฏฺฐิยา อุชุปฏิปกฺขตฺตา สตฺตสุญฺญตาย สุทิฏฺฐตฺตา. มคฺโค อนิมิตฺโต นาม วิปสฺสนาคมนโต. ผลํ อนิมิตฺตํ นาม มคฺคาคมนโต. วิกปฺโป อาปชฺเชยฺย อาคมนสฺส ววตฺถานสฺส อภาเวน, วิปสฺสนาย อนิมิตฺตาทินามลาโภ อววตฺถิโตติ อธิปฺปาโย. เตน วุตฺตํ ‘‘ตสฺมา’’ติอาทิ. ยสฺมา ปน สา มคฺควุฏฺฐานกาเล เอวรูปาปิ โหตีติ ตสฺส วเสน มคฺคผลานํ วิย ผสฺสสฺสปิ ปวตฺติรูปตฺตา ยถาวุตฺโต วิกปฺโป อนวสโรติ ทฏฺฐพฺพํ. ตโย ผสฺสา ผุสนฺตีติ ปุคฺคลเภทวเสน วุตฺตํ. น หิ เอกํเยว ปุคฺคลํ เอตสฺมึ ขเณ ตโย ผสฺสา ผุสนฺติ. ‘‘ติวิโธ ผสฺโส ผุสตี’’ติ วา ภวิตพฺพํ. ยสฺมา ปน ‘‘นิโรธผลสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตสฺสา’’ติอาทิ ยสฺส ยถาวุตฺตา ตโย เอว ผสฺสา สมฺภวนฺติ, ตสฺส อนวเสสคฺคหณวเสเนว วุตฺตํ ‘‘ตโย ผสฺสา ผุสนฺตี’’ติ.

‘Āgamaniyā’ có nghĩa là ‘sự đi đến ở đây’ hoặc ‘bằng phương tiện này,’ chính là ‘āgamaniyā’ do biến đổi phụ âm ‘ka’ thành ‘ya’. ‘Xuất khởi’ là do sự làm sanh khởi đạo từ tướng. ‘Vô tướng’ là do sự loại bỏ tướng thường. Và ở đây, chính sự xuất khởi là tiêu chuẩn, chứ không phải các sự liễu tri và thấy. ‘Vô nguyện’ là do đối nghịch với sự mong cầu về lạc. ‘Không’ là do trực tiếp đối nghịch với ngã kiến, và do tính không của chúng sanh đã được thấy rõ. Đạo được gọi là vô tướng vì nó đến từ minh sát. Quả được gọi là vô tướng vì nó đến từ đạo. Một sự phân vân có thể nảy sinh do không có sự xác định rõ ràng về sự đi đến, ý nói rằng việc minh sát có được tên gọi ‘vô tướng’ v.v... là không xác định. Do đó, đã được nói: ‘Vì vậy’ v.v... Tuy nhiên, vì minh sát cũng có bản chất như vậy vào lúc xuất khởi lên đạo, nên do đó, giống như đối với đạo và quả, xúc cũng có bản chất là diễn tiến, vì vậy cần phải hiểu rằng sự phân vân đã nói ở trên không có cơ hội (để sanh khởi). ‘Ba xúc tiếp xúc’ được nói đến tùy theo sự khác biệt của các cá nhân. Không phải là ba xúc tiếp xúc với cùng một cá nhân trong khoảnh khắc đó. Lẽ ra phải là ‘xúc ba loại tiếp xúc.’ Tuy nhiên, vì đối với người ‘đã xuất khỏi Diệt tận định và quả định’ v.v..., người mà ba loại xúc như đã nói có thể xảy ra, nên câu ‘ba xúc tiếp xúc’ được nói theo cách nắm bắt không bỏ sót.

นิพฺพานํ วิเวโก นาม สพฺพสงฺขารวิวิตฺตภาวโต. ตสฺมึ วิเวเก เอกนฺเตเนว นินฺนโปณตฺตา เอว หิ เต ปฏิปฺปสฺสทฺธสพฺพุสฺสุกฺกา อุตฺตมปุริสา จตุนฺนํ ขนฺธานํ อปฺปวตฺตึ อนวเสสคฺคหณลกฺขณํ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชนฺตีติ.

Niết-bàn được gọi là sự viễn ly do bản chất đã tách rời khỏi tất cả các pháp hữu vi. Chính vì chỉ một mực có khuynh hướng xuôi về sự viễn ly ấy, nên các bậc thượng nhân đã làm lắng dịu mọi nhiệt tâm mới nhập diệt thọ tưởng định, là sự không tiếp diễn của bốn uẩn, có đặc tính là sự nắm bắt không còn dư sót.

ทุติยกามภูสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Kāmabhū thứ hai đã kết thúc.

๗. โคทตฺตสุตฺตวณฺณนา

7. Phần giải thích kinh Godatta.

๓๔๙. เนสนฺติ อปฺปมาณเจโตวิมุตฺติ-อากิญฺจญฺญเจโตวิมุตฺติสญฺญิตานํ ฌานานํ. อตฺโถปิ นานาติ อาเนตฺวา โยชนา. ผรณอปฺปมาณตาย ‘‘อปฺปมาณา เจโตวิมุตฺตี’’ติ ลทฺธนามํ พฺรหฺมวิหารชฺฌานนฺติ อาห ‘‘ภูมนฺตรโต’’ติอาทิ. อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺตีติ อากิญฺจญฺญายตนชฺฌานนฺติ อาห ‘‘ภูมนฺตรโต’’ติอาทิ. วิปสฺสนาติ อนิจฺจานุปสฺสนา, สพฺพาปิ วา. ปมาณกรโณ นาม ยสฺส สยํ อุปฺปชฺชติ, ตสฺส คุณาภาวทสฺสนวเสน ปมาณกรณโต.

349. Họ không muốn các thiền được gọi là vô lượng tâm giải thoát và vô sở hữu tâm giải thoát. Cần liên kết lại rằng: "Ý nghĩa cũng khác nhau". Do sự biến mãn vô lượng, thiền Phạm trú có được tên gọi là "vô lượng tâm giải thoát", (vị ấy) nói "từ cảnh giới khác" v.v... Vô sở hữu tâm giải thoát là thiền Vô sở hữu xứ, (vị ấy) nói "từ cảnh giới khác" v.v... Tuệ quán là quán vô thường, hoặc là tất cả (các pháp quán). Sự làm cho có giới hạn là do, đối với người mà nó tự khởi lên, vị ấy làm cho có giới hạn bằng cách thấy sự thiếu vắng phẩm chất của nó.

ผรณอปฺปมาณตายาติ [Pg.377] ผรณวเสน อปฺปมาณโคจรตาย. นิพฺพานมฺปิ อปฺปมาณเมว ปมาณโคจรานํ กิเลสานํ อารมฺมณภาวสฺสปิ อนาคมนโต. ขลนฺติ ขเล ปสาริตสาลิสีสาทิภณฺฑํ. กิญฺเจหีติ มทฺทสฺสุ. เตนาห ‘‘มทฺทนฏฺโฐ’’ติ. อารมฺมณภูตํ, ปลิพุทฺธกํ วา นตฺถิ เอตสฺส กิญฺจนนฺติ อกิญฺจนํ, อกิญฺจนเมว อากิญฺจญฺญํ.

"Do sự biến mãn vô lượng" có nghĩa là do có đối tượng vô lượng theo cách biến mãn. Niết-bàn cũng chính là vô lượng, do không trở thành đối tượng của các phiền não có đối tượng hữu hạn. "Sân đập lúa" là vật dụng như bông lúa được trải ra trên sân đập lúa. "Bởi cái gì?" là hãy chà đạp. Do đó ngài nói "có nghĩa là chà đạp". Không có bất cứ cái gì của nó đã trở thành đối tượng hoặc sự chướng ngại, nên gọi là vô sở hữu; chính vô sở hữu là vô sở hữu xứ.

รูปนิมิตฺตสฺสาติ กสิณรูปนิมิตฺตสฺส. น คหิตาติ สรูปโต น คหิตา, อตฺถโต ปน คหิตา เอว. เตนาห – ‘‘สา สุญฺญา ราเคนาติอาทิวจนโต สพฺพตฺถ อนุปวิตฺถาวา’’ติ.

"Của sắc tướng" có nghĩa là của sắc tướng biến xứ. "Không được nắm bắt" có nghĩa là không được nắm bắt về tự tướng, nhưng được nắm bắt về ý nghĩa. Do đó ngài nói: "Do lời nói 'nó không có tham' v.v..., (nên) đã đi vào khắp nơi".

นานาติ สทฺทวเสน. เอกตฺถาติ อารมฺมณวเสน อารมฺมณภาเวน เอกสภาวา. เตนาห ‘‘อปฺปมาณํ…เป… เอกตฺถา’’ติ. อารมฺมณวเสนาติ อารมฺมณสฺส วเสน. จตฺตาโร หิ มคฺคา, จตฺตาริ ผลานิ อารมฺมณวเสน นิพฺพานปวิฏฺฐตาย เอกตฺถา เอการมฺมณา. อญฺญสฺมึ ปน ฐาเนติ อิทํ วิสุํ วิสุํ คเหตฺวา วุตฺตํ อปฺปมาณาทิ ปริยายวุตฺตํ, นิพฺพานํ อารพฺภ ปวตฺตนโต. ตสฺมา ‘‘อญฺญสฺมิ’’นฺติ อิทํ เตน เตน ปริยาเยน ตตฺถ ตตฺถ อาคตภาวํ สนฺธาย วุตฺตํ.

"Khác nhau" là về phương diện từ ngữ. "Cùng một ý nghĩa" là có cùng một bản chất về phương diện đối tượng, do là đối tượng. Do đó ngài nói "vô lượng... vân vân... cùng một ý nghĩa". Bốn đạo, bốn quả, về phương diện đối tượng, là cùng một nơi, cùng một đối tượng do đã đi vào Niết-bàn. Còn "ở nơi khác", điều này được nói sau khi được hiểu riêng rẽ, là các từ đồng nghĩa như "vô lượng" được nói ra do diễn tiến liên quan đến Niết-bàn. Do đó, "ở nơi khác" được nói với ý nhắm đến tình trạng đã xuất hiện ở chỗ này hay chỗ kia bởi từ đồng nghĩa này hay kia.

โคทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Godatta đã kết thúc.

๘. นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตวณฺณนา

8. Phần giải thích kinh Nigaṇṭha Nāṭaputta.

๓๕๐. อาคตาคโมติ วาจุคฺคตปริยตฺติธมฺโม. วิญฺญาตสาสโนติ ปฏิวิทฺธสตฺถุสาสโน. เตนาห ‘‘อนาคามี’’ติอาทิ. นคฺคโภคฺคนฺติ อวสนภาเวน นคฺคํ, กุฏิลชฺฌาสยตาย โภคฺคํ, ตโต เอว นิสฺสิริกํ. นคฺคตาย หิ โส รูเปน นิสฺสิริโก, โภคฺคตาย จิตฺเตน. ภควโต สทฺธายาติ ภควติ สทฺธาย. ตสฺมึ สทฺทหนา โอกปฺปนา ตสฺส สทฺธาติปิ วตฺตพฺพตํ ลภติ. คจฺฉามีติ อาคจฺฉามิ, พุชฺฌามีติ อตฺโถ. เอตํ นิคณฺเฐน ปุจฺฉิตมตฺถมาห.

350. "Người thông suốt giáo điển" là người có giáo pháp học thuộc lòng. "Người đã liễu tri giáo pháp" là người đã thâm nhập giáo pháp của bậc Đạo sư. Do đó ngài nói "bậc Bất lai" v.v... "Lõa thể và cong vẹo" là lõa thể do không mặc y phục, cong vẹo do có ý định quanh co, do đó mà không có vẻ đẹp. Do sự lõa thể, vị ấy không có vẻ đẹp về sắc thân; do sự cong vẹo, (vị ấy không có vẻ đẹp) về tâm. "Bởi đức tin nơi Đức Thế Tôn" là đức tin nơi Đức Thế Tôn. Sự tin tưởng, sự đặt niềm tin vào Ngài cũng có thể được gọi là đức tin của vị ấy. "Tôi đi" có nghĩa là tôi đến, tôi hiểu. Điều này ngài nói về ý nghĩa đã được vị Nigaṇṭha hỏi.

กายํ อุนฺนาเมตฺวาติ กายํ อพฺภุนฺนาเมตฺวา. กุจฺฉึ นีหริตฺวาติ ปิฏฺฐิยา นินฺนมเนน กุจฺฉึ ปุรโต นีหริตฺวา. คีวํ ปสารณวเสน ปคฺคยฺห ปคฺคเหตฺวา [Pg.378] สพฺพํ ทิสํ เปกฺขมาโน. สพฺพมิทํ นิคณฺฐสฺส ปหฏฺฐาการทสฺสนตฺถํ ‘‘อิทานิ สมณสฺส โคตมสฺส อุปริ วาทํ อาโรเปตุํ ลพฺภตี’’ติ. เตนาห ‘‘วาตํ วา โส’’ติอาทิ. สการณาติ ยุตฺติสหิตา. ปญฺหมคฺโคติ ปญฺหสงฺขาโต วีมํสา, เอวํ ภวิตพฺพนฺติ จิตฺเตเนว ปริวีมํสา ปญฺหา. เอโก อุทฺเทโสติ เอกํ อุทฺทิสนํ อตฺถสฺส สํขิตฺตวจนํ. เวยฺยากรณนฺติ นิทฺทิสนํ อตฺถสฺส วิจาเรตฺวา กถนํ. เอวนฺติ อิมินา นเยน. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ปญฺหุทฺเทสเวยฺยากรเณสุ อตฺโถ วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ.

"Sau khi ưỡn thân" là sau khi ưỡn thân lên. "Sau khi ưỡn bụng" là sau khi đưa bụng ra phía trước bằng cách hạ thấp lưng. Sau khi ngẩng lên bằng cách duỗi cổ, nhìn khắp mọi phương. Tất cả điều này nhằm mục đích cho thấy dáng vẻ hân hoan của vị Nigaṇṭha rằng: "Bây giờ có thể đưa ra luận điểm chống lại Sa-môn Gotama". Do đó ngài nói "hoặc là gió ấy" v.v... "Có lý do" là có sự hợp lý. "Con đường câu hỏi" là sự thẩm sát được gọi là câu hỏi; sự thẩm sát bằng tâm rằng "nên là như vậy" chính là câu hỏi. "Một đề mục" là một sự nêu lên, là lời nói tóm tắt ý nghĩa. "Sự giải thích" là sự chỉ ra, là lời nói sau khi đã suy xét ý nghĩa. "Như vậy" là theo phương pháp này. "Ở khắp nơi" có nghĩa là trong tất cả các câu hỏi, đề mục, và giải thích, ý nghĩa cần được hiểu một cách chi tiết.

นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Nigaṇṭha Nāṭaputta đã kết thúc.

๙. อเจลกสฺสปสุตฺตวณฺณนา

9. Phần giải thích kinh Acelakassapa.

๓๕๑. อลํ สมตฺโถ อริยภาวายาติ อลมริโย. เญยฺยชานนฏฺเฐน ญาณเมว ปจฺจกฺขโต ทสฺสนฏฺเฐน ญาณทสฺสนํ, โสเยว อติสยฏฺเฐน ญาณทสฺสนวิเสโส. ปาวฬา วุจฺจติ อานิสทปเทโส, ตํ ปาวฬํ รโชหรณตฺถํ นิปฺโผฏียติ เอตายาติ ปาวฬนิปฺโผฏนา, โมรปิญฺฉวตฺติ.

351. "Có khả năng, có năng lực đối với trạng thái bậc Thánh" là đủ để thành bậc Thánh. Trí với ý nghĩa biết điều cần biết, và kiến với ý nghĩa thấy một cách trực tiếp, chính là tri kiến; chính nó với ý nghĩa đặc biệt là tri kiến đặc biệt. "Tấm choàng" được gọi là phần rìa của tấm lót ngồi; "cái phủi tấm choàng" là cái mà tấm choàng được phủi bằng nó nhằm mục đích phủi bụi, tức là cái phất trần lông công.

อเจลกสฺสปสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Acelakassapa đã kết thúc.

๑๐. คิลานทสฺสนสุตฺตวณฺณนา

10. Phần giải thích kinh Thăm Bệnh.

๓๕๒. มตฺตราชา นาม เอโก ภุมฺมเทโว ภูตาธิปติ สุราโปตลรุกฺขนิวาสี. เตน วุตฺตํ ‘‘มตฺตราชกาเล’’ติ. ‘‘โอสธิติณวนปฺปตีสู’’ติ วตฺวา เต ยถากฺกมํ ทสฺเสนฺโต ‘‘หรีตกา…เป… รุกฺเขสุ จา’’ติ อาห. ปตฺถนาวเสน จิตฺตํ ฐเปหิ. สมิชฺฌิสฺสตีติ ยถาธิปฺปายํ สมิชฺฌิสฺสติ. เตน หีติ ยสฺมา ตํ เทวาปิ อาสนฺนมรณํ มญฺญนฺติ, ตสฺมา สา วรเมว ภวิสฺสติ, ตํ ตุมฺหากํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสตีติ อธิปฺปาโย.

352. Vua Matta là một vị địa thiên, chúa của các loài ma, sống trên cây surāpotala. Do đó được nói "vào thời vua Matta". Sau khi nói "trong các dược thảo, cỏ, và cây cối", ngài chỉ ra chúng theo thứ tự và nói "cây harītaka... vân vân... và trong các cây". Hãy đặt tâm bằng cách nguyện ước. "Sẽ thành tựu" là sẽ thành tựu theo như ý muốn. "Do vậy" có ý nghĩa là: bởi vì cả chư thiên cũng nghĩ rằng vị ấy sắp chết, cho nên điều đó sẽ là tốt nhất, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho các ông.

คิลานทสฺสนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Thăm Bệnh đã kết thúc.

จิตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Tương Ưng Citta đã kết thúc.

๘. คามณิสํยุตฺตํ

8. Tương Ưng Gāmaṇi.

๑. จณฺฑสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích kinh Caṇḍa.

๓๕๓. ‘‘เยน [Pg.379] มิเธกจฺโจ จณฺโฑ จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ เอวํ ปญฺหปุจฺฉเนน ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ จณฺโฑติ คหิตนาโม. ปากฏํ กโรตีติ ทสฺเสติ อตฺตโน จณฺฑภาวํ.

353. Bằng câu hỏi như vậy: "Do nhân nào mà một người nào đó hung dữ, được gọi là hung dữ?", các trưởng lão kết tập pháp đã đặt tên là Caṇḍa. "Làm cho rõ ràng" có nghĩa là biểu lộ bản chất hung dữ của mình.

จณฺฑสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Caṇḍa đã kết thúc.

๒. ตาลปุฏสุตฺตวณฺณนา

2. Phần giải thích kinh Tālapuṭa.

๓๕๔. วาโลติ วุจฺจติ ตาโล, ตสฺส ตาลปุฏํ นาม. ยถา อามลกีผลสมานกํ, โส ปน ตาลสทิสมุขวณฺณตฺตา ตาลปุโฏติ เอวํนามโก. เตนาห ‘‘ตสฺส กิรา’’ติอาทิ. อภินีหารสมฺปนฺโน อเนเกสุ กปฺเปสุ สมฺภตสาวกโพธิสมฺภาโร. ตถา เหส อสีติยา มหาสาวเกสุ อพฺภนฺตโร ชาโต. สหสฺสํ เทนฺติ นจฺจํ ปสฺสิตุกามา. สมชฺชเวสนฺติ เนปจฺจเวสํ. กีฬํ กตฺวาติ นจฺจกีฬิตํ กีฬิตฺวา, นจฺจิตฺวาติ อตฺโถ.

354. Vālo được gọi là tālo (cây thốt nốt), tên của vị ấy là Tālapuṭa. Giống như quả me rừng, nhưng vị ấy có tên là Tālapuṭa vì có màu da mặt giống như cây thốt nốt. Do đó, đã nói rằng: ‘Tassa kirā’ (của vị ấy, nghe nói rằng), v.v... Vị ấy đã thành tựu sự phát nguyện, đã tích lũy các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ của một vị Thinh văn trong nhiều kiếp. Do đó, vị ấy đã được sinh vào hàng tám mươi vị đại Thinh văn. Những người muốn xem vũ điệu đã cho một ngàn (đồng tiền). Họ tìm kiếm một buổi trình diễn. ‘Kīḷaṃ katvā’ (sau khi vui chơi) có nghĩa là sau khi đã vui chơi bằng vũ điệu, tức là sau khi đã nhảy múa.

ปุพฺเพ ตถาปวตฺตวุตฺตนฺตทสฺสเน สจฺเจน, ตพฺพิปริยาเย อลิเกน. ราคปจฺจยาติ ราคุปฺปตฺติยา การณภูตา. มุขโต…เป… ทสฺสนาทโยติ อาทิ-สทฺเทน มุขโต อคฺคิชาลนิกฺขมทสฺสนาทิเก สงฺคณฺหาติ. อญฺเญ จ…เป… อภินยาติ กามสฺสาทสํยุตฺตานํ สิงฺคารหสฺสอพฺภุตรสานญฺเจว ‘‘อญฺเญ จา’’ติ วุตฺตสนฺตพีภจฺฉรสานญฺจ ทสฺสนกา อภินยา. โทสปจฺจยาติ โทสุปฺปตฺติยา การณภูตา. หตฺถปาทจฺเฉทาทีติ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตานํ รุทฺทวีรภยานกรสานํ ทสฺสนกา อภินยา. โมหปจฺจยาติ โมหุปฺปตฺติยา การณภูตา. เอวมาทโยติ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตานํ กรุณาสนฺตภยานกรสานํ ทสฺสนกา อภินยา. เต หิ รเส สนฺธาย ปาฬิยํ ‘‘เย ธมฺมา รชนียา, เย ธมฺมา โทสนียา, เย ธมฺมา โมหนียา’’ติ จ วุตฺตํ.

Trong việc trình bày câu chuyện đã xảy ra trước đây, (họ nói) bằng sự thật, và ngược lại, (họ nói) bằng sự dối trá. ‘Rāgapaccayā’ (do duyên tham) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của tham ái. ‘Mukhato…pe… dassanādayo’ (từ miệng... v.v... sự trình diễn, v.v...), bằng từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc trình diễn lửa phun ra từ miệng, v.v... ‘Aññe ca…pe… abhinayā’ (và các diễn xuất khác... v.v...) là những diễn xuất trình bày các vị (rasa) như ái tình, hài hước, kỳ diệu liên quan đến sự hưởng thụ dục lạc, và cả các vị như tĩnh lặng và ghê tởm được nói đến qua cụm từ ‘aññe ca’ (và các vị khác). ‘Dosapaccayā’ (do duyên sân) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của sân hận. ‘Hatthapādacchedādi’ (chặt tay chân, v.v...), là những diễn xuất trình bày các vị như phẫn nộ, anh hùng, và kinh sợ được bao gồm bởi từ ‘ādi’ (v.v...). ‘Mohapaccayā’ (do duyên si) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của si mê. ‘Evamādayo’ (như vậy, v.v...), là những diễn xuất trình bày các vị như bi thương, tĩnh lặng, và kinh sợ được bao gồm bởi từ ‘ādi’ (v.v...). Thật vậy, liên quan đến những vị ấy, trong kinh Pāli đã nói rằng: ‘những pháp nào đáng tham ái, những pháp nào đáng sân hận, những pháp nào đáng si mê’.

นฏเวสํ [Pg.380] คเหตฺวาว ปจฺจนฺติ กมฺมสริกฺขวิปากวเสน. ตํ สนฺธายาติ ตํ ยถาวุตฺตํ นิรเย ปจฺจนํ สนฺธาย. เอตํ ‘‘ปหาโส นาม นิรโย, ตตฺถ อุปปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ. ยถา โลเก อตฺถวิเสสวเสน สกมฺมกานิปิ ปทานิ อกมฺมกานิ ภวนฺติ ‘‘วิมุจฺจติ ปุริโส’’ติ, เอวํ อิธ อตฺถวิเสสวเสน อกมฺมกํ สกมฺมกํ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามี’’ติ. โก ปน โส อตฺถวิเสโส? อสหนํ อกฺขมนํ, ตสฺมา น โรทามิ น สหามิ, น อกฺขมามีติ อตฺโถ. โรทนการณญฺหิ อสหนฺโต เตน อภิภูโต โรทติ. ตเมวสฺส สกมฺมกภาวสฺส การณภูตํ อตฺถวิเสสํ ‘‘น อสฺสุวิโมจนมตฺเตนา’’ติ วุตฺตํ. มตํ วา, อมฺม, โรทนฺตีติ เอตฺถาปิ มตํ โรทนฺติ, ตสฺส มรณํ น สหนฺติ, นกฺขมนฺตีติ ปากโฏยมตฺโถติ.

Sau khi đã mang lốt của diễn viên, họ bị thiêu đốt do quả báo tương xứng với nghiệp. ‘Taṃ sandhāya’ (liên quan đến điều đó) có nghĩa là liên quan đến việc bị thiêu đốt trong địa ngục như đã nói. Điều này đã được nói: ‘Có một địa ngục tên là Pahāsa (Địa ngục Vui đùa), họ tái sanh ở đó’. Giống như trong đời, do một ý nghĩa đặc biệt, các từ tự động từ cũng trở thành tha động từ, như trong câu ‘người đàn ông giải thoát (cho ai đó)’, cũng vậy, ở đây, do một ý nghĩa đặc biệt, một từ tự động từ đã được dùng như một tha động từ và được nói rằng: ‘Bạch ngài, con không khóc (cho) điều này’. Ý nghĩa đặc biệt đó là gì? Là sự không chịu đựng, không kham nhẫn. Do đó, ‘con không khóc’ có nghĩa là ‘con không chịu đựng, con không kham nhẫn’. Thật vậy, người không chịu đựng được nguyên nhân của sự khóc lóc, bị nó chế ngự, nên khóc. Chính ý nghĩa đặc biệt đó, là nguyên nhân cho tính chất tha động từ của nó, đã được nói là ‘không chỉ đơn thuần là việc rơi nước mắt’. Trong câu ‘Này mẹ, họ khóc cho người chết’, ở đây cũng vậy, ‘họ khóc cho người chết’ có nghĩa là ‘họ không chịu đựng, không kham nhẫn được cái chết của người đó’, ý nghĩa này là rõ ràng.

ตาลปุฏสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Tālapuṭa đã hoàn tất.

๓-๕. โยธาชีวสุตฺตาทิวณฺณนา

3-5. Chú giải kinh Yodhājīva, v.v...

๓๕๕-๓๕๗. ยุชฺฌนํ โยโธ, โส อาชีโว เอตสฺสาติ โยธาชีโว. เตนาห – ‘‘ยุทฺเธน ชีวิกํ กปฺปนโก’’ติ, อุสฺสาหํ วายามํ กโรตีติ ยุชฺฌนวเสน อุสฺสาหํ วายามํ กโรติ. ปริยาปาเทนฺตีติ มรณปริยนฺติกํ อาปทํ ปาเปนฺติ. เตนาห ‘‘มรณํ ปฏิปชฺชาเปนฺตี’’ติ. ทุฏฺฐุ ฐปิตนฺติ ทุฏฺฐากาเรน อตฺตโน ปเรสญฺจ อตฺถาวหภาวํ น คตํ ปฏิปนฺนํ. ปเรหิ สงฺคาเม ชิตา หตา เอตฺถ ชายนฺตีติ ปรชิโต นาม นิรโย. อสิธนุคทายสงฺกุจกฺกานิ ปญฺจาวุธานิ. ตํ สนฺธายาติ ตํ โยธาชีวํ ปุคฺคลํ สนฺธาย. เอตํ ‘‘โย โส’’ติอาทิ วุตฺตํ. จตุตฺถปญฺจเมสูติ หตฺถาโรหอสฺสาโรหสุตฺเตสุ. เอเสว นโยติ เอโส ตติเย วุตฺโต เอว อตฺถโต วิเสสาภาวโต.

355-357. ‘Yujjhanaṃ’ là ‘yodho’ (chiến binh), người có sinh kế đó là ‘yodhājīvo’ (người sống bằng nghề chiến đấu). Do đó, đã nói: ‘người tạo ra sinh kế bằng chiến tranh’. ‘Thực hiện sự nỗ lực, cố gắng’ có nghĩa là thực hiện sự nỗ lực, cố gắng bằng cách chiến đấu. ‘Pariyāpādentī’ (họ đưa đến chỗ kết thúc) có nghĩa là họ đưa đến tai họa cuối cùng là cái chết. Do đó, đã nói ‘họ khiến cho (người khác) phải chết’. ‘Duṭṭhu ṭhapitaṃ’ (được đặt sai) có nghĩa là được thực hành một cách sai lầm, không mang lại lợi ích cho mình và cho người khác. ‘Những người bị kẻ khác đánh bại và giết chết trong trận chiến được sinh ra ở đây’, do đó có địa ngục tên là Parajita (Địa ngục của những kẻ bại trận). Gươm, cung, chùy, lao, và đĩa là năm loại vũ khí. ‘Taṃ sandhāya’ (liên quan đến điều đó) có nghĩa là liên quan đến người sống bằng nghề chiến đấu. Điều này đã được nói qua câu ‘yo so’ (người nào), v.v... ‘Catutthapañcamesu’ (trong kinh thứ tư và thứ năm) có nghĩa là trong các kinh về người quản tượng và người kỵ mã. ‘Eseva nayo’ (phương pháp này cũng vậy) có nghĩa là phương pháp này cũng giống như đã được nói trong kinh thứ ba, vì không có sự khác biệt về ý nghĩa.

โยธาชีวสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Yodhājīva, v.v... đã hoàn tất.

๖. อสิพนฺธกปุตฺตสุตฺตวณฺณนา

6. Chú giải kinh Asibandhakaputta

๓๕๘. ปจฺฉาภูมิวาสิโนติ [Pg.381] อปรเทสวาสิโน. อุทกสุทฺธิกภาวชานนตฺถายาติ อตฺตโน อุทกสุทฺธิกภาวํ ชานนตฺถญฺเจว โลกสฺส จ อุทเกน สุทฺธิ โหตีติ อิมสฺส อตฺถสฺส ชานนตฺถญฺจ. อุปริ ยาเปนฺตีติ อุปริ พฺรหฺมโลกํ ยาเปนฺติ. สมฺมา ญาเปนฺตีติ สมฺมา อุชุกํเยว สคฺคํ โลกํ คเมนฺติ. เตนาห – ‘‘สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺตี’’ติ, อวกฺกาเมนฺติ โอคาหาเปนฺตีติ อตฺโถ. อนุปริคจฺเฉยฺยาติ อนุปริโต คจฺเฉยฺย.

358. ‘Pacchābhūmivāsino’ (những người sống ở vùng đất phía sau) có nghĩa là những người sống ở một xứ sở khác. ‘Udakasuddhikabhāvajānanatthāya’ (với mục đích biết về sự thanh tịnh bằng nước) có nghĩa là với mục đích biết về trạng thái thanh tịnh bằng nước của chính mình và cũng với mục đích biết ý nghĩa rằng thế gian được thanh tịnh bằng nước. ‘Upari yāpenti’ (họ đưa lên trên) có nghĩa là họ đưa lên cõi Phạm thiên ở trên. ‘Sammā ñāpenti’ (họ làm cho biết một cách đúng đắn) có nghĩa là họ đưa đến cõi trời một cách đúng đắn, ngay thẳng. Do đó, đã nói: ‘họ đưa xuống cõi trời’, có nghĩa là họ làm cho đi xuống, làm cho nhập vào. ‘Anuparigaccheyya’ (nên đi theo vòng quanh) có nghĩa là nên đi xung quanh.

อสิพนฺธกปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Asibandhakaputta đã hoàn tất.

๗. เขตฺตูปมสุตฺตวณฺณนา

7. Chú giải kinh Ví Dụ Mảnh Ruộng

๓๕๙. ถทฺธนฺติ กถินํ ลูขํ. อูสรนฺติ อูสชาตํ. จตูหิปิ โอเฆหิ อนภิภวนียตาย อหํ ทีโป. สพฺพปริสฺสเยหิ อนภิภวนียตาย อหํ เลโณ. สพฺพทุกฺขปริตฺตาสนโต ตายนฏฺเฐน อหํ ตาณํ. สพฺพภยหึสนโต อหํ สรณนฺติ โยเชตพฺพํ.

359. ‘Thaddhaṃ’ (cứng) có nghĩa là cứng rắn, khô cằn. ‘Ūsaraṃ’ (mặn) có nghĩa là có vị mặn. ‘Vì không thể bị bốn dòng bộc lưu chinh phục, Ta là hòn đảo’. ‘Vì không thể bị mọi hiểm nguy chinh phục, Ta là hang động’. ‘Vì bảo vệ khỏi mọi khổ đau và sợ hãi, Ta là nơi nương tựa’. ‘Vì (bảo vệ) khỏi mọi sợ hãi và tổn hại, Ta là nơi quy y’, nên được hiểu như vậy.

อุทกมณิโกติ มหนฺตํ อุทกภาชนํ. พหิ วิสฺสนฺทนวเสน อุทกํ น หรตีติ อหารี, ปริโต น ปคฺฆรตีติ อปริหารี. สกฺกจฺจเมว เทเสนฺติ สทฺธมฺมคารวสฺส สพฺพสตฺเตสุ มหากรุณาย จ พุทฺธานํ สมานรสตฺตา. จตสฺโส ปน ปริสา สตฺถุคารเวน อตฺตโน จ สทฺธาสมฺปนฺนตาย สทฺทหิตฺวา โอกปฺเปตฺวา สุณนฺติ, ตสฺมา ตา เทสนาผเลน ยุชฺชนฺติ. กิจฺจสิทฺธิยา สตฺถุ เทสนา ตตฺถ สกฺกจฺจเทสนา นาม ชาตา.

‘Udakamaṇiko’ là một cái bình nước lớn. Vì không mang nước đi do sự rò rỉ ra ngoài, nên gọi là ‘ahārī’ (không mang đi); vì không chảy rỉ ra xung quanh, nên gọi là ‘aparihārī’ (không rò rỉ). Các vị Phật thuyết giảng một cách kính cẩn vì sự tôn kính đối với Chánh pháp và vì lòng đại bi đối với tất cả chúng sanh, (giáo pháp của các vị Phật) có cùng một vị. Còn bốn chúng thì do lòng tôn kính đối với bậc Đạo Sư và do sự thành tựu tín tâm của chính mình, họ tin tưởng, chú tâm lắng nghe. Do đó, họ được kết hợp với kết quả của bài thuyết pháp. Do sự thành tựu của công việc (giáo hóa), bài thuyết pháp của bậc Đạo Sư ở đó được gọi là bài thuyết pháp kính cẩn.

เขตฺตูปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Ví Dụ Mảnh Ruộng đã hoàn tất.

๘. สงฺขธมสุตฺตวณฺณนา

8. Chú giải kinh Người Thổi Ốc

๓๖๐. ‘‘โย โกจิ ปุริโส ปาณาติปาตี มุสาวาที, สพฺโพ โส อาปายิโก’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลํ กโรติ, เตน [Pg.382] ทุคฺคตึ คจฺฉตี’’ติ วทนฺโต อตฺตนาว อตฺตโน วาทํ ภินฺทติ. เอวํ สนฺเตติ ยทิ พหุโส กเตน ปาปกมฺเมน อาปายิโก, ‘‘โย โกจิ ปาณมติปาเตตี’’ติอาทิวจนํ มิจฺฉาติ. จตฺตาริ ปทานีติ ‘‘โย โกจิ ปาณมติปาเตตี’’ติอาทินา นเยน วุตฺตา จตฺตาโร อตฺถโกฏฺฐาสา. ทิฏฺฐิยา ปจฺจยา โหนฺติ ‘‘อตฺถิ โข ปน มยา’’ติอาทินา อโยนิโส อุมฺมุชฺชนฺตสฺส. พลสมฺปนฺโนติ สมตฺโถ. สงฺขธมโกติ สงฺขสฺส ธมนกิจฺเจ เฉโก. อทุกฺเขนาติ สุเขน. อุปจาโรปิ อปฺปนาปิ วฏฺฏติ อุภินฺนํ สามญฺญวจนภาวโต. อปฺปมาณกตภาโว ลพฺภเตว. ตถา หิ ตํ กิเลสานํ วิกฺขมฺภนสมตฺถตาย ทีฆสนฺตานตาย วิปุลผลตาย จ ‘‘มหคฺคต’’นฺติ วุจฺจติ.

360. Sau khi nói rằng: “Bất cứ người nào sát sanh, nói dối, tất cả người ấy đều sanh vào cõi khổ,” rồi lại nói rằng: “Người ấy làm điều gì nhiều lần, nhiều lần, do điều ấy người ấy đi đến khổ cảnh,” là người ấy tự mình phá vỡ luận điểm của chính mình. Nếu là như vậy, nếu do ác nghiệp được làm nhiều lần mà sanh vào cõi khổ, thì lời nói bắt đầu bằng “bất cứ ai sát sanh” là sai lầm. Bốn câu có nghĩa là bốn phần ý nghĩa được nói theo phương pháp bắt đầu bằng “bất cứ ai sát sanh.” Là các duyên cho tà kiến của người đang trồi lên một cách không như lý, bắt đầu bằng “thật vậy, có (việc làm) của ta.” (Người) có đầy đủ sức mạnh có nghĩa là có khả năng. Người thổi tù và có nghĩa là người khéo léo trong việc thổi tù và. Không khó khăn có nghĩa là một cách dễ dàng. Cả cận hành và an chỉ đều thích hợp, vì là từ ngữ chung cho cả hai. Trạng thái được làm cho vô lượng chắc chắn có được. Thật vậy, điều ấy được gọi là “đáo đại” vì có khả năng chế ngự các phiền não, vì có dòng tương tục dài lâu, và vì có quả to lớn.

น โอหียตีติ ยสฺมึ สนฺตาเน กามาวจรกมฺมํ, มหคฺคตกมฺมญฺจ กตูปจิตํ วิปากทาเน ลทฺธาวสรํ หุตฺวา ฐิตํ, เตสุ กามาวจรกมฺมํ อิตรํ นีหริตฺวา สยํ ตตฺถ โอหียิตฺวา อตฺตโน วิปากํ ทาตุํ น สกฺโกติ, มหคฺคตกมฺมเมว ปน อิตรํ ปฏิพาหิตฺวา อตฺตโน วิปากํ ทาตุํ สกฺโกติ ครุภาวโต. เตนาห ‘‘ตํ กามาวจรกมฺม’’นฺติอาทิ. กิเลสวเสนาติ ปาปกมฺมสฺส มูลภูตกิเลสวเสน. ปาณาติปาตาทโย หิ โทสโมหโลภาทิมูลกิเลสสมุฏฺฐานา. กิเลสวเสนาติ วา กมฺมกิเลสวเสน. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ปาณาติปาโต โข, คหปติปุตฺต, กมฺมกิเลโส’’ติอาทิ (ที. นิ. ๓.๒๔๕). ยถานุสนฺธินาว คตนฺติ ยถานุสนฺธิสงฺขาตอนุสนฺธินา โอสานํ คตํ สํกิเลสสมฺมุเขน อุฏฺฐิตาย โวทานธมฺมวเสน นิฏฺฐาปิตตฺตา.

Không bị tụt lại có nghĩa là: trong dòng tương tục nào mà nghiệp dục giới và nghiệp đáo đại đã được làm và tích lũy, đã có được cơ hội để cho quả và đang tồn tại, trong số đó, nghiệp dục giới không thể loại bỏ nghiệp kia, tự mình tụt lại ở đó và cho quả của chính mình; nhưng nghiệp đáo đại, do tính chất nặng nề, có thể ngăn cản nghiệp kia và cho quả của chính mình. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “nghiệp dục giới ấy.” Do quyền lực của phiền não có nghĩa là do quyền lực của các phiền não là gốc rễ của ác nghiệp. Thật vậy, các (hành vi) như sát sanh có nguồn gốc từ các phiền não gốc rễ như sân, si, tham. Hoặc, do quyền lực của phiền não có nghĩa là do quyền lực của nghiệp phiền não. Điều này đã được nói: “Này con trai gia chủ, sát sanh là nghiệp phiền não,” v.v... (Trường Bộ Kinh 3.245). Đã đi đến theo như sự nối kết có nghĩa là đã đi đến kết thúc bởi sự nối kết được gọi là sự nối kết, vì đã được hoàn tất bởi pháp thanh tịnh, vốn đã khởi lên đối diện với sự ô nhiễm.

สงฺขธมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Người Thổi Tù Và đã kết thúc.

๙. กุลสุตฺตวณฺณนา

9. Chú giải kinh Gia Tộc

๓๖๑. เอวํ ปวตฺตอีหิติกาติ เอวํ ทฺวิธา ปวตฺตอีหิติกา. ทฺวีหิติกา ทุกฺกรชีวิกปโยคา. สลากมตฺตํ วุตฺตํ เอตฺถาติ สลากา วุตฺตา, ปุริมปเท อุตฺตรปทโลโป. อุภโตโกฏิกนฺติ ยทิ ‘‘กุลานุทยํ น วณฺเณมี’’ติ วทติ, ‘‘ภูตา นิกฺกรุณา สมณ ตุมฺเห’’ติ วาทํ อาโรเปหิ. อถ [Pg.383] สพฺพทาปิ ‘‘กุลานุทยํ วณฺเณมี’’ติ วทติ. เอวํ สนฺเต ‘‘กสฺมา เอวํ ทุพฺภิกฺเข กาเล มหติยา ปริสาย ปริวุโต ชนปทจาริกํ จรนฺตา กุลูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชถา’’ติ เอวํ อุภโตโกฏิกํ วาทํ อาโรเปหีติ คามณึ อุยฺโยเชสิ.

361. Có sinh kế diễn tiến như vậy có nghĩa là có sinh kế diễn tiến theo hai cách như vậy. Sinh kế theo hai cách là sự thực hành sinh kế khó khăn. Ở đây, chỉ có thẻ thăm được nói đến nên được gọi là thẻ thăm, có sự lược bỏ từ sau trong từ trước. Lưỡng nan có nghĩa là: nếu ngài nói: “Ta không tán thán sự ưu ái gia tộc,” hãy gán cho ngài luận điểm rằng: “Thưa các Sa-môn, các ngài là những người không có lòng bi mẫn.” Hoặc nếu ngài luôn nói: “Ta tán thán sự ưu ái gia tộc.” Nếu vậy, (hãy hỏi): “Tại sao trong thời buổi đói kém như thế này, được vây quanh bởi hội chúng đông đảo, các ngài lại du hành trong xứ, thực hành để hủy hoại các gia tộc?” (Ông ta) đã xúi giục người trưởng làng rằng: “Hãy gán cho ngài luận điểm lưỡng nan như vậy.”

ทฺเว อนฺเตติ อุโภ โกฏิโย. พหิ นีหริตุนฺติ น วณฺเณมิ วณฺเณมีติ ทฺเว อนฺเต โมเจนฺโต ตํ ปุจฺฉิตมตฺถํ พหิ นีหรติ นาม. ตตฺถ โทสํ ทตฺวา โจเทนฺโต ตํ อปุจฺฉํ กโรนฺโต คิลิตฺวา วิย อนฺโต ปเวเสติ นาม.

Hai cực đoan có nghĩa là cả hai đầu. Đưa ra ngoài có nghĩa là: khi giải thoát khỏi hai cực đoan “ta không tán thán” và “ta tán thán,” được gọi là đưa vấn đề được hỏi ra ngoài. Khi khiển trách bằng cách gán lỗi vào đó, làm cho nó thành điều không được hỏi, được gọi là đưa vào trong giống như nuốt chửng.

อิโต โส คามณีติอาทิ อตฺตโน ภิกฺขูนํ อญฺเญสญฺจ อตฺถกามานํ ภิกฺขปฺปทาเนน อนิฏฺฐปฺปตฺติอภาวทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ทาเนน สมฺภูตานีติ ทานมเยน ปุญฺญกิริยวตฺถุนา สมฺมเทว ภูตึ วฑฺฒึ ปตฺตานิ. สจฺเจน อริยโวหาเรน สมฺมเทว ภูตานิ อุปฺปนฺนานิ สจฺจสมฺภูตานีติ อาห ‘‘สจฺจํ นาม สจฺจวาทิตา’’ติ. เสสสีลนฺติ อฏฺฐวิธอริยโวหารโต อญฺญสีลํ. นิหิตนฺติ ตสฺมึ กุเล ปุพฺพปุริเสหิ นิธานภาเวน นิหิตํ. ทุปฺปยุตฺตาติ กสิวาณิชฺชาทิวเสน ทุฏฺฐุ ปยุตฺตา กมฺมนฺตา. วิปชฺชนฺตีติ นสฺสนฺติ. กุลงฺคาโรติ กุลสฺส องฺคารสทิโส วินาสกปุคฺคโล. อนิจฺจตาติ มรณํ. ตสฺมึ กุเล ปธานปุริสานํ โภคานํ วา สพฺพโส วินาโส. เตนาห ‘‘หุตฺวา อภาโว’’ติอาทิ.

Câu bắt đầu bằng “Này trưởng làng, từ đây...” được bắt đầu để chỉ ra sự không xảy đến của điều không mong muốn qua việc cúng dường vật thực cho các vị Tỳ-khưu của mình và những người mong cầu lợi ích khác. Được sanh ra do bố thí có nghĩa là đã đạt được sự thịnh vượng, sự tăng trưởng một cách chân chánh nhờ vào phước sự vật là sự bố thí. Được sanh ra do sự thật có nghĩa là đã sanh khởi một cách chân chánh nhờ vào lời nói bậc Thánh, (nên) ngài nói: “Sự thật chính là lời nói chân thật.” Giới còn lại có nghĩa là giới khác với tám loại lời nói bậc Thánh. Được chôn giấu có nghĩa là được chôn giấu như một kho tàng bởi các bậc tiền nhân trong gia tộc ấy. Được sử dụng sai trái có nghĩa là các công việc được sử dụng một cách tồi tệ qua việc canh tác, buôn bán, v.v... Bị hủy hoại có nghĩa là bị tiêu vong. Hòn than của gia tộc có nghĩa là người hủy hoại giống như hòn than đối với gia tộc. Vô thường có nghĩa là cái chết. Sự hủy hoại hoàn toàn của những người đứng đầu hoặc của cải trong gia tộc ấy. Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng “sau khi có rồi không có.”

กุลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Gia Tộc đã kết thúc.

๑๐. มณิจูฬกสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải kinh Maṇicūḷaka

๓๖๒. ตํ ปริสนฺติ ตํ ราชนฺเตปุเร นิสินฺนํ ราชปริสํ. นยคฺคาเหติ กุโตจิปิ อสุตฺวา เกวลํ อตฺตโน เอว มติยา นยคฺคหเณ ฐตฺวา.

362. Hội chúng ấy có nghĩa là hội chúng của vua đang ngồi trong nội cung của vua ấy. Nắm bắt phương pháp có nghĩa là không nghe từ bất cứ đâu, chỉ đứng trên sự nắm bắt phương pháp bằng trí tuệ của chính mình.

กาเรตุํ วฏฺฏติ สติ สมฺภเว ปฏิสงฺขารสฺส, เสนาสนวินาโส น อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพติ อธิปฺปาโย. อตฺตโน เอตฺถ กิจฺจาวสาเน ยํ คิหีนํเยว สนฺตกํ ตาวกาลิกํ, ตํ คิหิวิกตนฺติ อาห ‘‘คิหิวิกตํ กตฺวา’’ติ. น วทามิ ปพฺพชฺชิตาสารุปฺปโต.

Được phép cho làm khi có khả năng sửa chữa, ý nghĩa là sự hư hoại của chỗ ở không nên được thờ ơ. Ở đây, khi công việc của mình đã xong, cái gì là tài sản tạm thời của chính hàng tại gia, đó là vật biến chế của người tại gia, (nên) ngài nói “sau khi làm thành vật biến chế của người tại gia.” Ta không nói (điều này) từ quan điểm thích hợp cho người xuất gia.

มณิจูฬกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Maṇicūḷaka đã kết thúc.

๑๑. ภทฺรกสุตฺตวณฺณนา

11. Chú giải kinh Bhadraka

๓๖๓. เอวํนามเกติ [Pg.384] มลฺลา นาม ชานปทิโน ราชกุมารา, เนสํ นิวาสตาย ‘‘มลฺลา’’อิจฺเจว พหุวจนวเสน ลทฺธนามตฺตา เอวํนามเก ชนปเท. นตฺถิ เอตสฺส ปตฺติยา กาลนฺตรสญฺญิโต กาโลติ อกาโล, โส เอว อกาลิโก. เตนาห – ‘‘กาลํ อนติกฺกมิตฺวา ปตฺเตนา’’ติ. โส ปน ‘‘ยํกิญฺจิ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลก’’นฺติ เอวํ วุตฺโต ทุกฺขสฺส ฉนฺทมูลภาโว, เอวํ ฉนฺทมูลกสฺส ทุกฺขสฺส กถิตตฺตา ‘‘อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏทุกฺขํ กถิต’’นฺติ วุตฺตํ.

363. Trong (xứ) có tên như vậy có nghĩa là: các vương tử ở xứ tên là Mallā, trong xứ có tên như vậy vì đã được đặt tên theo số nhiều là “Mallā” do là nơi ở của họ. Không có thời gian được gọi là khoảng thời gian khác cho sự chứng đắc của pháp này, nên là phi thời gian, chính nó là không có thời gian. Do đó, ngài nói: “bởi sự chứng đắc không vượt qua thời gian.” Lại nữa, trạng thái có dục làm gốc rễ của khổ đã được nói như sau: “Bất cứ khổ nào đang sanh khởi, nó sanh khởi, tất cả khổ ấy đều có dục làm gốc rễ.” Vì khổ có dục làm gốc rễ đã được thuyết giảng như vậy, nên được nói rằng: “trong kinh này, khổ luân hồi đã được thuyết giảng.”

ภทฺรกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Bhadraka đã kết thúc.

๑๒. ราสิยสุตฺตวณฺณนา

12. Chú giải kinh Rāsiya

๓๖๔. ราสึ กตฺวา มารปาสวเสน, ตตฺราปิ อนฺตรเภเทน วิภชิตฺวา ปุจฺฉิตพฺพปญฺเห เอกโต ราสึ กตฺวา. ตปนํ อตฺตปริตาปนํ ตโป, โส เอตสฺส อตฺถีติ ตปสฺสี, ตํ ตปสฺสึ. โส ปน ตํ ตปํ นิสฺสาย ฐิโต นาม โหตีติ วุตฺตํ ‘‘ตปนิสฺสิตก’’นฺติ. โส ปน อเนกาการเภเทน ลูขํ ผรุสํ ชีวนสีลตฺตา ลูขชีวี นาม. เตนาห ‘‘ลูขชีวิก’’นฺติ. มชฺฌิมาย ปฏิปตฺติยา อุปฺปถภาเวน อวนิยา คนฺธพฺพาติ อนฺตา, ตโต เอว ลามกตฺตา อนฺตา. ลามกมฺปิ ‘‘อนฺโต’’ติ วุจฺจติ ‘‘อนฺตมิทํ, ภิกฺขเว, ชีวิกานํ (อิติวุ. ๙๑; สํ. นิ. ๓.๘๐), เอโก อนฺโต’’ติ เอวมาทีสุ (สํ. นิ. ๒.๑๕; ๓.๙๐). อฏฺฐกถายํ ปน อญฺญมญฺญอาธารภาวํ อุรีกตฺวา ‘‘โกฏฺฐาสา’’ติ วุตฺตํ. หีโน คาโมติ ปาฬิ. คาม-สทฺโท หีนปริยาโยติ อธิปฺปาเยนาห ‘‘คามฺโม’’ติ. คาเม ภโวติ คามฺโม. คาม-สทฺโท เจตฺถ คามวาสิวิสโย ‘‘คาโม อาคโต’’ติอาทีสุ วิย. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘คามวาสีนํ ธมฺโม’’ติ วุตฺตํ, เตสํ จาริตฺตนฺติ อตฺโถ. อตฺต-สทฺโท อิธ สรีรปริยาโย ‘‘อตฺตนฺตโป’’ติอาทีสุ วิยาติ อาห ‘‘สรีรทุกฺขกรณนฺติ อตฺโถ’’ติ.

364. Sau khi đã gom lại thành một đống theo cách của vòng vây Māra, ở đó lại phân chia theo sự khác biệt bên trong, sau khi đã gom lại thành một đống các câu hỏi nên được hỏi. Sự thiêu đốt, sự tự hành hạ bản thân là khổ hạnh, người có điều ấy là người khổ hạnh (tapassī), (chỉ) người khổ hạnh ấy. Vị ấy được gọi là người nương tựa vào khổ hạnh (tapanissitaka) vì vị ấy được xem là người đứng vững nhờ vào sự khổ hạnh ấy. Vị ấy được gọi là người có đời sống thô thiển (lūkhajīvī) do có bản chất sống thô thiển, khắc khổ với nhiều sự phân biệt khác nhau. Do đó, ngài đã nói là ‘người có đời sống thô thiển.’ Các cực đoan (antā) là con đường sai lệch, là sự dẫn dắt không đúng đắn so với con đường trung đạo, do đó chúng là các cực đoan vì sự thấp kém. Điều thấp kém cũng được gọi là ‘cực đoan’ (anto) như trong các trường hợp: ‘Này các Tỳ khưu, đây là điều thấp kém của các sinh kế,’ ‘một cực đoan.’ Tuy nhiên, trong Chú giải, sau khi đã chấp nhận tình trạng nương tựa lẫn nhau, đã được nói là ‘các phần.’ Pāḷi là ‘hīno gāmo.’ Với ý nghĩa rằng từ ‘gāma’ là từ đồng nghĩa với thấp kém, ngài nói là ‘gāmmo.’ Điều phát sanh ở làng quê là ‘gāmmo.’ Ở đây, từ ‘gāma’ có đối tượng là người ở làng quê, giống như trong các trường hợp: ‘dân làng đã đến.’ Tuy nhiên, trong Chú giải, đã được nói là ‘pháp của những người ở làng quê,’ có nghĩa là tập quán của họ. Với ý nghĩa rằng từ ‘atta’ ở đây là từ đồng nghĩa với thân thể, giống như trong các trường hợp: ‘tự mình thiêu đốt,’ ngài nói là ‘có nghĩa là sự làm cho thân thể đau khổ.’

เอตฺถาติ [Pg.385] เอตสฺมึ ตปนิสฺสิตครหิตพฺพปเท กสฺมา อนฺตทฺวยมชฺฌิมปฏิปทาคหณํ? อตฺตกิลมถานุโยโค ตาว คยฺหตุ อิทมตฺถิตายาติ อธิปฺปาโย. กามโภคีตปนิสฺสิตกนิชฺชรวตฺถูนํ ทสฺสเน ยถาธิปฺเปตสฺส อตฺถสฺส วิภชิตฺวา กถนํ สมฺภวตีติ เต ทสฺเสตฺวา อธิปฺเปตตฺโถ กถิโต.

Ở đây, tức là trong thuật ngữ đáng bị khiển trách, người nương tựa vào khổ hạnh này, tại sao lại có sự nắm bắt hai cực đoan và con đường trung đạo? Ý nghĩa là, trước tiên, sự thực hành tự hành hạ bản thân nên được hiểu vì sự hiện hữu của ý nghĩa này. Trong việc trình bày các đối tượng của người hưởng thụ dục lạc, người nương tựa vào khổ hạnh, và người làm tiêu mòn (nghiệp), vì có thể giải thích ý nghĩa đã được nhắm đến bằng cách phân chia, sau khi đã trình bày chúng, ý nghĩa đã được nhắm đến được nói đến.

ตมตฺถนฺติ โย ‘‘กามโภคีตปนิสฺสิตเกสุ ครหิตพฺเพเยว ครหติ, ปสํสิตพฺเพเยว จ ปสํสตี’’ติ วุตฺโต อตฺโถ, ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต. สาหสิกกมฺเมนาติ อยุตฺเตน กมฺเมน. ธมฺเมน จ อธมฺเมน จาติ ธมฺมิเกน อธมฺมิเกน จ. อโยนิโส ปวตฺตํ พาหิรกํ สนฺธาย โจทโก ‘‘กถ’’นฺติอาทิมาห. อิตโร นยิทํ ตาทิสํ อตฺตปริตาปนํ อธิปฺเปตํ, อถ โข โยนิโส ปวตฺตํ สาสนิกเมวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘จตุรงฺควีริยวเสน จา’’ติ อาห. ตตฺถ ‘‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตู’’ติอาทินา (ม. นิ. ๒.๑๘๔; สํ. นิ. ๒.๒๒.๒๓๗; อ. นิ. ๒.๕) นเยน วุตฺตา สรีเรนิรเปกฺขวิปสฺสนาย อุสฺสุกฺกาปนวเสน ปวตฺตา วีริยภาวนา ‘‘จตุรงฺควีริยวเสนา’’ติ วุตฺตา. ตถา อพฺโภกาสิกเนสชฺชิกตปาทินิสฺสิตาว กิเลสนิมฺมถนโยคฺยา วีริยภาวนา ‘‘ธุตงฺควเสน จา’’ติ วุตฺตาติ. อริยมคฺเคน นิสฺเสสกิเลสานํ ปชหนา นิชฺชรา. สา จ อตฺตปจฺจกฺขตาย สนฺทิฏฺฐิกา ติณฺณํ มูลกิเลสานํ ปชหเนน ‘‘ติสฺโส’’ติ จ วุตฺตา. เตนาห ‘‘เอโกปี’’ติอาทิ.

Về ý nghĩa ấy, tức là ý nghĩa đã được nói rằng: ‘Trong số những người hưởng thụ dục lạc và những người nương tựa vào khổ hạnh, vị ấy chỉ khiển trách những điều đáng bị khiển trách và chỉ tán thán những điều đáng được tán thán,’ trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa ấy. ‘Bằng hành động bạo lực’ có nghĩa là bằng hành động không thích hợp. ‘Bằng pháp và phi pháp’ có nghĩa là bằng điều hợp pháp và điều không hợp pháp. Nhắm đến sự thực hành của ngoại đạo diễn ra một cách không như lý, người chất vấn đã nói: ‘Thế nào?’ v.v… Vị kia, trong khi trình bày rằng: ‘Sự tự hành hạ bản thân như vậy không phải là điều được nhắm đến, mà đúng hơn là sự thực hành diễn ra một cách như lý, chính là trong giáo pháp này,’ đã nói: ‘và bằng năng lực của tinh tấn bốn chi.’ Trong đó, sự tu tập tinh tấn diễn ra bằng cách nỗ lực trong thiền minh sát không quan tâm đến thân thể, được nói theo phương cách: ‘Dầu cho chỉ còn lại da, gân, và xương…’ v.v…, được gọi là ‘bằng năng lực của tinh tấn bốn chi.’ Tương tự, sự tu tập tinh tấn thích hợp để nghiền nát các phiền não, vốn nương tựa vào các pháp khổ hạnh như hạnh ở ngoài trời, hạnh ngồi, v.v…, được gọi là ‘bằng năng lực của các pháp đầu đà.’ Sự làm tiêu mòn (nghiệp) (nijjarā) là sự đoạn trừ hoàn toàn các phiền não không còn dư sót bằng Thánh đạo. Và điều ấy, do được tự mình chứng thực, là điều có thể thấy ngay trong hiện tại; do sự đoạn trừ ba phiền não gốc, nó cũng được gọi là ‘ba loại.’ Do đó, ngài đã nói: ‘dầu chỉ một,’ v.v…

ราสิยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Rāsiya đã chấm dứt.

๑๓. ปาฏลิยสุตฺตวณฺณนา

13. Chú giải kinh Pāṭaliya

๓๖๕. ‘‘มายญฺจาหํ ปชานามี’’ติ วจนํ กามํ เตสํ มายาวีภาวทสฺสนปรํ, ภควโต ปน มายาสาเฐยฺยาทิกสฺส สพฺพสฺส ปาปธมฺมสฺส โพธิมูเล เอว เสตุฆาโต, ตสฺมา สพฺพโส ปหีนมาโย, สพฺพญฺญุตาย มายํ อญฺเญ จ เญยฺเย สพฺพโส ชานาติ. เตน วุตฺตํ ‘‘มายญฺจาหํ, คามณิ, ปชานามี’’ติอาทิ. มายญฺจ ปชานามีติ น เกวลมหํ มายํ เอว ชานามิ, อถ โข อญฺญมฺปิ อิทญฺจิทญฺจ ชานามีติ.

365. Lời nói: ‘Ta biết rõ sự lừa dối’ quả thật có mục đích trình bày về bản chất lừa dối của họ, tuy nhiên, đối với Đức Thế Tôn, tất cả các ác pháp như lừa dối, xảo trá, v.v… đã bị phá hủy hoàn toàn ngay tại cội Bồ-đề. Do đó, ngài đã hoàn toàn đoạn trừ sự lừa dối, và bằng trí toàn giác, ngài biết rõ sự lừa dối và các đối tượng cần biết khác một cách toàn diện. Do đó, đã được nói rằng: ‘Này Gāmaṇi, Ta biết rõ sự lừa dối,’ v.v… ‘Ta biết rõ sự lừa dối’ có nghĩa là: ‘Không chỉ Ta biết rõ sự lừa dối, mà Ta còn biết rõ cả điều này và điều kia nữa.’

อิตฺถิกาเมหีติ [Pg.386] อิตฺถีหิ เจว ตทญฺญกาเมหิ จ. เอกสฺมึ ฐาเนติ เอกสฺมึ ปเทเส. เอเกกสฺเสว อาคนฺตุกสฺส คหฏฺฐสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา. สตฺติอนุรูเปนาติ วิภวสตฺติอนุรูเปน. พลานุรูเปนาติ ปริวารพลานุรูเปน. สตฺติอนุรูเปนาติ วา สทฺธาสตฺติอนุรูเปน. พลานุรูเปนาติ วิภวพลานุรูเปน. ธมฺเมสุ สมาธิ ทสกุสลธมฺเมสุ สมาธานํ. อคฺคหิตจิตฺตตา ปริยุฏฺฐการิตา. เตน โลกิยสีลวิสุทฺธิ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ วุตฺตา. ตถา จาห – ‘‘โก จาทิ กุสลานํ ธมฺมานํ, สีลญฺจ สุวิสุทฺธํ ทิฏฺฐิ จ อุชุกา’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๖๙). ตตฺถ ปติฏฺฐิตสฺส อุปริ กตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ‘‘ธมฺมสมาธิสฺมึ ฐิโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. อยํ ปฏิปทาติ ตสฺส กมฺมผลวาทิโน สตฺถุ วจนํ สพฺเพสญฺจ อยํ มยฺหํ สีลสํวรพฺรหฺมวิหารภาวนาสงฺขาตาปฏิปทา อนปราธกตาย เอว สํวตฺตติ. ชยคฺคาโหติ อุภยถาปิ มยฺหํ กาจิ ชานิ นตฺถิ.

‘Bởi những dục lạc liên quan đến phụ nữ’ có nghĩa là bởi những người phụ nữ và bởi những dục lạc khác ngoài đó. ‘Ở một nơi’ có nghĩa là ở một địa phương. ‘Của từng người một’ là của từng người khách mới đến, hoặc là gia chủ hoặc là người xuất gia. ‘Tùy theo năng lực’ có nghĩa là tùy theo năng lực về tài sản. ‘Tùy theo sức mạnh’ có nghĩa là tùy theo sức mạnh về đoàn tùy tùng. Hoặc ‘tùy theo năng lực’ có nghĩa là tùy theo năng lực về đức tin. ‘Tùy theo sức mạnh’ có nghĩa là tùy theo sức mạnh về tài sản. ‘Sự định tĩnh trong các pháp’ là sự vững chắc trong mười thiện pháp. ‘Tâm không được nắm giữ’ là sự bị phiền não chi phối. Do đó, giới thanh tịnh thế gian và kiến thanh tịnh đã được nói đến. Và ngài cũng đã nói như vậy: ‘Và điều gì là khởi đầu của các thiện pháp? Giới được thanh lọc tốt đẹp và tri kiến ngay thẳng.’ Để trình bày điều cần phải làm tiếp theo cho người đã an trú ở đó, đã được nói rằng: ‘người đã an trú trong sự định tĩnh về pháp,’ v.v… ‘Đây là con đường thực hành’ – lời của vị đạo sư chủ trương về nghiệp và quả của nghiệp. ‘Và đối với tất cả, con đường thực hành này của ta, được gọi là sự thu thúc trong giới và sự tu tập các phạm trú, chỉ đưa đến sự không có lỗi lầm.’ ‘Phần thắng thuộc về ta’ có nghĩa là trong cả hai trường hợp, ta không có bất kỳ sự tổn thất nào.

ปญฺจ ธมฺมา ธมฺมสมาธิ นาม, วิปสฺสนามคฺคผลธมฺมมตฺตํ วา. ตติยวิกปฺเป สีลาทิวิสุทฺธิยา สทฺธึ พฺรหฺมวิหารา ยถาวุตฺตติวิธธมฺมาวหตฺตา เอว ธมฺมสมาธิ นาม. ปูเรนฺตสฺส อุปฺปนฺนา จิตฺเตกคฺคตาติ วุตฺตขณิกจิตฺเตกคฺคตา. สาปิ จิตฺตสฺส สมาธานโต ‘‘จิตฺตสมาธี’’ติ วุตฺตา, ตสฺส ปฏิปกฺขํ วิกฺขมฺภนฺตี สมุจฺฉินฺทนฺตี จ หุตฺวา ปวตฺตา ยถาวุตฺตสมาธิ เอว วิเสเสน จิตฺตสมาธิ นาม.

Năm pháp được gọi là sự định tĩnh về pháp, hoặc chỉ là các pháp minh sát, đạo, và quả. Trong lựa chọn thứ ba, các phạm trú cùng với các sự thanh tịnh về giới, v.v… được gọi là sự định tĩnh về pháp chính vì chúng mang lại ba loại pháp đã được nói đến. ‘Sự nhất tâm phát sanh cho người đang thực hành’ là sự nhất tâm trong khoảnh khắc đã được nói đến. Điều đó cũng được gọi là ‘sự định tĩnh của tâm’ (cittasamādhi) do sự vững chắc của tâm. Chính sự định tĩnh đã được nói đến, vốn diễn ra bằng cách trấn áp và đoạn trừ đối nghịch của nó, được gọi một cách đặc biệt là sự định tĩnh của tâm.

ปาฏลิยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải kinh Pāṭaliya đã chấm dứt.

คามณิสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần Chú giải Tương Ưng Gāmaṇi đã chấm dứt.

๙. อสงฺขตสํยุตฺตํ

9. Tương Ưng Vô Vi

๑. ปฐมวคฺโค

1. Phẩm Thứ Nhất

๑-๑๑. กายคตาสติสุตฺตาทิวณฺณนา

1-11. Chú giải các kinh Kāyagatāsati, v.v…

๓๖๖-๓๗๖. อสงฺขตนฺติ [Pg.387] น สงฺขตํ เหตุปจฺจเยติ. เตนาห ‘‘อกต’’นฺติ. หิตํ เอสนฺเตนาติ เมตฺตายนฺเตน. อนุกมฺปมาเนนาติ กรุณายนฺเตน. อุปาทายาติ อาทิยิตฺวาติ อยมตฺโถติอาห ‘‘จิตฺเตน ปริคฺคเหตฺวา’’ติ. อวิปรีตธมฺมเทสนาติ อวิปรีตธมฺมสฺส เทสนา, ปฏิปตฺติมฺปิ สาวกา วิย ครุโก ภควา. ทายชฺชํ อตฺตโน อธิฏฺฐิตํ นิยฺยาเตติ.

366-376. Vô vi (asaṅkhata) nghĩa là không được tạo tác bởi nhân và duyên. Do đó, nói là ‘bất tác’ (akata). ‘Bởi người tìm cầu điều lợi ích’ nghĩa là bởi người có lòng từ. ‘Bởi người có lòng thương xót’ nghĩa là bởi người có lòng bi. ‘Upādāya’ nghĩa là ‘sau khi tiếp nhận’, ý nghĩa này được nói là ‘sau khi thâu nhiếp bằng tâm’. ‘Sự thuyết giảng pháp không sai lệch’ là sự thuyết giảng về pháp không sai lệch, về cả sự thực hành, đức Thế Tôn cũng là bậc thầy giống như đối với các vị thinh văn. Ngài trao truyền tài sản thừa kế do chính mình đã quyết định.

ภิกฺขาสมฺปตฺติกาลาทีนํ สตฺตนฺนํ สปฺปายานํ สมฺปตฺติยา ลพฺภนกาเล. วิปตฺติกาเล ปน เอตฺถ วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ภาริยนฺติ ทุกฺขพหุลตาย ทารุณํ. อมฺหากํ สนฺติกา ลทฺธพฺพา. ตุมฺหากํ อนุสาสนีติ ตุมฺหากํ ทาตพฺพา อนุสาสนี.

Vào thời điểm có thể đạt được sự thành tựu của bảy điều thích hợp như là thời điểm thành tựu việc khất thực v.v... Còn vào thời điểm thất bại, ý nghĩa nên được hiểu theo cách ngược lại với điều đã được nói ở đây. ‘Nặng nề’ là khắc nghiệt do có nhiều khổ đau. Có thể được nhận từ nơi chúng tôi. ‘Lời giáo huấn cho các ngươi’ là lời giáo huấn nên được ban cho các ngươi.

กายคตาสติสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Niệm Thân v.v... đã hoàn tất.

๒. ทุติยวคฺโค

2. Phẩm Thứ Hai

๒๓-๓๓. อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา

23-33. Phần giải thích kinh Vô Vi v.v...

๓๗๗-๔๐๙. ตตฺถ จ นตฺถิ เอตฺถ ตณฺหาสงฺขาตํ นตํ, นตฺถิ เอตสฺมึ วา อธิคเต ปุคฺคลภาโวติ อนตํ. อนาสวนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สจฺจธมฺมตาย สจฺจํ. วฏฺฏทุกฺขโต ปารเมตีติ ปารํ. สณฺหฏฺเฐนาติ สุขุมฏฺเฐน นิปุณํ. ตโต เอว ทุทฺทสตาย. อชชฺชรํ นิจฺจสภาวตฺตา. นตฺถิ เอตสฺส นิทสฺสนนฺติ วา อนิทสฺสนํ. เอตสฺมึ อธิคเต นตฺถิ สํสาเร. ปปญฺจนฺติ วา นิปฺปปญฺจํ.

377-409. Trong đó, ‘anataṃ’ (vô ái) là vì ở đây không có cái gọi là ái, hoặc khi đã chứng đắc pháp này thì không có trạng thái cá nhân. ‘Vô lậu’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Chân thật’ vì là pháp chân thật. ‘Bờ kia’ vì nó đưa đến bờ kia khỏi khổ luân hồi. ‘Vi tế’ nghĩa là tinh tế, khéo léo. Chính vì thế mà khó thấy. ‘Không già yếu’ vì có bản chất thường hằng. Hoặc ‘vô kiến’ vì không có sự chỉ bày về nó. Khi đã chứng đắc pháp này, không có sự luân hồi. Hoặc ‘vô hý luận’ vì không có hý luận.

เอตสฺมึ [Pg.388] อธิคเต ปุคฺคลสฺส มรณํ นตฺถีติ วา อมตํ. อตปฺปกฏฺเฐน วา ปณีตํ. สุขเหตุตาย วา สิวํ. ตณฺหา ขียนฺติ เอตฺถาติ ตณฺหกฺขยํ.

Hoặc ‘bất tử’ vì khi đã chứng đắc pháp này, cá nhân không có sự chết. Hoặc ‘cao thượng’ vì có ý nghĩa không bị thiêu đốt. Hoặc ‘an lành’ vì là nguyên nhân của hạnh phúc. ‘Sự đoạn tận ái’ vì ở đây các ái được đoạn tận.

อญฺญสฺส ตาทิสสฺส อภาวโต วิมฺหาปนียตาย อภูตเมวาติ. กุโตจิ ปจฺจยโต อนิพฺพตฺตเมว หุตฺวา ภูตํ วิชฺชมานํ. เตนาห ‘‘อชาตํ หุตฺวา อตฺถี’’ติ. นตฺถิ เอตฺถ ทุกฺขนฺติ นิทฺทุกฺขํ, ตสฺส ภาโว นิทฺทุกฺขตฺตํ. ตสฺมา อนีติกํ อีติรหิตํ. วานํ วุจฺจติ ตณฺหา, ตทภาเวน นิพฺพานํ. พฺยาพชฺฌํ วุจฺจติ ทุกฺขํ, ตทภาเวน อพฺยาพชฺฌํ. ปรมตฺถโต สจฺจโต สุทฺธิภาเวน. กามา เอว ปุถุชฺชเนหิ อลฺลียิตพฺพโต อาลยา. เอส นโย เสเสสุปิ. ปติฏฺฐฏฺเฐนาติ ปติฏฺฐาภาเวน วฏฺฏทุกฺขโต มุจฺจิตุกามานํ ทีปสทิสํ โอเฆหิ อนชฺโฌตฺถรณียตฺตา. อลฺลียิตพฺพยุตฺตฏฺเฐนาติ อลฺลียิตุํ อรหภาวโต. ตายนฏฺเฐนาติ สปรตายนฏฺเฐน. ภยสรณฏฺเฐนาติ ภยสฺส หึสนฏฺเฐน. เสฏฺฐํ อุตฺตมํ. คตีติ คนฺธพฺพฏฺฐานํ.

‘Tuyệt diệu’ vì đáng kinh ngạc do không có cái nào khác tương tự. ‘Hiện hữu’ là vì nó không được sinh ra từ bất kỳ duyên nào. Do đó, nói rằng ‘không sanh mà có’. ‘Vô khổ’ vì ở đây không có khổ, trạng thái của nó là ‘tính vô khổ’. Do đó, ‘vô bệnh’ là không có bệnh tật. ‘Vāna’ được gọi là ái, do không có ái nên gọi là ‘Nibbāna’. ‘Sự trở ngại’ được gọi là khổ, do không có sự trở ngại nên gọi là ‘vô ngại’. Do trạng thái thanh tịnh theo nghĩa chân đế, theo sự thật. ‘Ái luyến’ vì chính các dục là đối tượng để phàm phu bám víu. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. ‘Nơi nương tựa’ là do trạng thái làm chỗ nương tựa, giống như hòn đảo cho những ai muốn giải thoát khỏi khổ luân hồi, vì không bị các bộc lưu nhận chìm. ‘Nơi trú ẩn’ là do trạng thái đáng để trú ẩn. ‘Nơi che chở’ là do ý nghĩa che chở cho mình và người. ‘Nơi quy y khỏi sợ hãi’ là do ý nghĩa diệt trừ sự sợ hãi. ‘Tối thượng’ là cao tột. ‘Cõi đến’ là nơi đến.

อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Vô Vi v.v... đã hoàn tất.

อสงฺขตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích Tương Ưng Vô Vi đã hoàn tất.

๑๐. อพฺยากตสํยุตฺตํ

10. Tương Ưng Vô Ký

๑. เขมาสุตฺตวณฺณนา

1. Phần giải thích kinh Khemā

๔๑๐. พิมฺพิสารสฺส [Pg.389] อุปาสิกาติ พิมฺพิสารสฺส โอโรธภูตา อุปาสิกา. ปณฺฑิจฺจํ สิกฺขิตภาเวน. เวยฺยตฺติยํ วิสารทภาเวน. วิสารทา นาม ติเหตุกปฏิสนฺธิสิทฺธสาภาวิกปญฺญา, ตาย สมนฺนาคตา.

410. ‘Nữ cận sự của vua Bimbisāra’ là nữ cận sự đã từng ở trong hậu cung của vua Bimbisāra. ‘Sự thông thái’ là do trạng thái đã được học hỏi. ‘Sự lanh lợi’ là do trạng thái vô úy. ‘Vô úy’ là trí tuệ tự nhiên thành tựu do sự tái sanh tam nhân, vị ấy đã thành tựu trí tuệ ấy.

อจฺฉิทฺทกคณนาย กุสโลติ นวนฺตคณนาย กุสโล. องฺคุลิมุทฺทาย คณนาย กุสโลติ องฺคุลิกาย เอว คณนาย กุสโล เสยฺยถาปิ ปาทสิกา. ปิณฺฑคณนายาติ สงฺกลนปฏุปฺปนฺนการิโน ปิณฺฑวเสน คณนา. ตถาคโตติ ขีณาสโว, ตถาคตํ สนฺธาย ปุจฺฉตีติ ขีณาสโวติ จสฺส อรหตฺตผลวสิภาวิตขนฺเธ อุปาทาย อยํ ปญฺญตฺติ โหติ. เตสุ ขนฺเธสุ สติ ขีณาสวา สตฺตสงฺขาตา โหนฺตีติ โวหาเรน ปญฺญเปตุํ สกฺกา ภเวยฺย, อสนฺเตสุ น สกฺกา, ตสฺมา ปรํ มรณาติ วุตฺตตฺตา เตสํ อภาวา ‘‘อพฺยากตเมต’’นฺติ วุตฺตํ. ยทิ เอวํ เตสํ อภาวโต ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ ปุฏฺฐาย ‘‘อามา’’ติ ปฏิชานิตพฺพา สิยา, ตํ ปน สตฺตสงฺขาตสฺส ปุจฺฉิตตฺตา น ปฏิญฺญาตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เยน รูเปนาติ สตฺตตถาคเต วุตฺตรูปํ สพฺพญฺญุตถาคเต ปฏิกฺขิปิตุํ ‘‘ตํ รูป’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ยํ อุปาทายาติ ยํ ขนฺธปญฺจกํ อุปาทาย. ตทภาเวนาติ ตสฺส ขนฺธปญฺจกสฺส อภาเวน. ตสฺสา ปญฺญตฺติยาติ สตฺตปญฺญตฺติยา อภาวํ. นิรุทฺธํ น นิทสฺเสติ.

‘Giỏi về phép đếm không gián đoạn’ là giỏi về phép đếm liên tục. ‘Giỏi về phép đếm bằng dấu ngón tay’ là giỏi về phép đếm chỉ bằng ngón tay, ví như những người tính toán. ‘Phép đếm gộp’ là phép đếm theo cách gộp lại của những người thực hiện việc cộng và tính toán tức thời. ‘Như Lai’ ở đây là bậc Lậu Tận. Vị ấy hỏi về Như Lai, và đối với bậc Lậu Tận ấy, chế định này có được là do nương vào các uẩn đã được tu tập thuần thục bởi quả A-la-hán. Khi các uẩn ấy còn tồn tại, bậc Lậu Tận được gọi là chúng sanh, có thể được chế định theo cách nói thông thường. Khi chúng không còn, thì không thể. Do đó, vì đã nói ‘sau khi chết’, và vì sự không tồn tại của chúng, nên đã nói rằng ‘điều này không được trả lời’. Nếu vậy, do sự không tồn tại của chúng, khi được hỏi ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết phải không?’, đáng lẽ phải trả lời là ‘phải’. Nhưng nên hiểu rằng điều đó đã không được xác nhận vì câu hỏi là về một chúng sanh được gọi tên. ‘Bởi sắc nào’, câu ‘sắc ấy’ v.v... được nói ra để bác bỏ sắc đã được nói về Như Lai-chúng sanh đối với Như Lai-bậc Toàn Giác. ‘Nương vào cái gì’ là nương vào năm uẩn. ‘Do sự không tồn tại của cái đó’ là do sự không tồn tại của năm uẩn ấy. ‘Sự chế định ấy’ là sự không tồn tại của chế định về chúng sanh. Không chỉ ra cái đã diệt.

เขมาย เถริยา วุตฺตํ ปฐมํ สุตฺตํ ภควโต เสฏฺฐตฺถทีปนโต อคฺคปทาวจรํว โหตีติ วุตฺตํ ‘‘อคฺคปทสฺมิ’’นฺติ.

Bài kinh đầu tiên do trưởng lão ni Khemā thuyết giảng, vì làm sáng tỏ ý nghĩa tối thượng của đức Thế Tôn, nên giống như thuộc về địa vị tối thượng. Do đó, được nói là ‘trong địa vị tối thượng’.

เขมาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Khemā đã hoàn tất.

๒. อนุราธสุตฺตวณฺณนา

2. Phần giải thích kinh Anurādha

๔๑๑. อิธ สฬายตนวคฺเค สงฺคายนวเสน สงฺคีติกาเรหิ วุตฺตํ.

411. Ở đây, trong phẩm Sáu Xứ, đã được các vị kết tập sư nói đến theo cách kết tập.

๓-๘. ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตาทิวณฺณนา

3-8. Phần giải thích kinh Sāriputta và Koṭṭhika thứ nhất v.v...

๔๑๒-๔๑๗. รูปมตฺตนฺติ [Pg.390] เอตฺถ มตฺต-สทฺโท วิเสสนิวตฺติอตฺโถ. โก ปน โส วิเสโสติ? โย พาหิรปริกปฺปิโต อิธ ตถาคโตติ วุจฺจมาโน อตฺตา. อนุปลพฺภิยสภาโวติ อนุปลพฺภิยตฺตา.

412-417. Trong câu ‘chỉ là sắc’, từ ‘matta’ (chỉ là) có ý nghĩa loại trừ một đặc tính. Đặc tính đó là gì? Đó là tự ngã được tưởng tượng bởi ngoại đạo, ở đây được gọi là Như Lai. ‘Có bản chất không thể tìm thấy’ là vì không thể tìm thấy được.

ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Phần giải thích kinh Sāriputta và Koṭṭhika thứ nhất v.v... đã hoàn tất.

๙. กุตูหลสาลาสุตฺตวณฺณนา

9. Phần giải thích kinh Giảng Đường Tranh Luận

๔๑๘. นานาวิธนฺติ ตํตํทิฏฺฐิวาทปฏิสํยุตฺตํ อญฺญมฺปิ วา นานาวิธํ ติรจฺฉานกถํ. พหูนํ กุตูหลุปฺปตฺติฏฺฐานโตติ โยชนา. ยาว อาภสฺสรพฺรหฺมโลกา คจฺฉตีติ อคฺคินา กปฺปวุฏฺฐานกาเล คจฺฉติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิมญฺจ กายนฺติ อิมํ รูปกายํ. จุติจิตฺเตน นิกฺขิปตีติ จุติจิตฺเตน ภิชฺชมาเนน นิกฺขิปติ. จุติจิตฺตสฺส หิ โอรํ สตฺตรสมสฺส จิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ อุปฺปนฺนํ กมฺมชรูปํ จุติจิตฺเตน สทฺธึ นิรุชฺฌติ, ตโต ปรํ กมฺมชรูปํ น อุปฺปชฺชติ. ยทิ อุปฺปชฺเชยฺย, มรณํ น สิยา, จุติจิตฺตํ รูปํ น สมุฏฺฐาเปติ, อาหารชสฺส จ อสมฺภโว เอว, อุตุชํ ปน วตฺตเตว. ยสฺมา ปฏิสนฺธิกฺขเณ สตฺโต อญฺญตรณาย อุปปชฺชติ นาม, จุติกฺขเณ ปฏิสนฺธิจิตฺตํ อลทฺธํ อญฺญตรณาย, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘จุติกฺขเณ…เป… โหตี’’ติ.

418. “Nhiều loại” (Nānāvidhanti) là (những câu chuyện) liên quan đến các tà kiến và luận thuyết khác nhau, hoặc cũng là những câu chuyện vô ích nhiều loại khác. Nên được liên kết (như vậy) vì là nơi phát sanh sự tò mò của nhiều người. Câu “đi đến cõi trời Quang Âm” được nói để ám chỉ việc đi (lên) vào thời điểm kiếp hoại bởi lửa. Câu “thân này” (nghĩa là) sắc thân này. Câu “từ bỏ bởi tâm tử” (nghĩa là) từ bỏ bởi tâm tử đang tan rã. Thật vậy, sắc do nghiệp sanh đã sanh lên vào sát-na sanh của tâm thứ mười bảy (tính ngược) trước tâm tử thì diệt cùng với tâm tử, sau đó sắc do nghiệp sanh không sanh lên nữa. Nếu nó (sắc do nghiệp) sanh lên, cái chết sẽ không xảy ra. Tâm tử không làm phát sanh sắc, và (sắc do) vật thực cũng không thể có, tuy nhiên, (sắc do) thời tiết vẫn tiếp diễn. Bởi vì trong sát-na tái sanh, chúng sanh được gọi là tái sanh ở một nơi nào đó, (nhưng) trong sát-na tử, tâm tái sanh chưa được nhận ở một nơi nào đó, do đó được nói rằng: “trong sát-na tử... (vân vân)... là”.

กุตูหลสาลาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Kutūhalasālā đã kết thúc.

๑๐. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา

10. Chú giải kinh Ānanda

๔๑๙. เตสํ ลทฺธิยาติ เตสํ สสฺสตวาทานํ ลทฺธิยา สทฺธึ เอตํ ‘‘อตฺถตฺตา’’ติ วจนํ เอกํ อภวิสฺส. ตโต เอว อนุโลมํ ตํ นาภวิสฺส ญาณสฺสาติ อสารํ เอตนฺติ อธิปฺปาโย. อปิ นุ เมตสฺสาติ เม เอตสฺส อนตฺตาติ วิปสฺสนาญาณสฺส อนุโลมํ อปิ นุ อภวิสฺส, วิโลมกเมว ตสฺส สิยาติ อตฺโถ.

419. Câu “với học thuyết của họ” (nghĩa là) lời nói “có tự ngã” này đã trở thành một với học thuyết của những người theo thường kiến. Chính vì thế, (câu) “điều đó đã không thuận theo trí tuệ” có ý nghĩa là “điều này là vô ích”. Câu “phải chăng đối với ta” (nghĩa là) phải chăng đã thuận theo tuệ quán vô ngã này của ta, ý nghĩa là nó chỉ nghịch lại với tuệ quán ấy.

อานนฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Ānanda đã kết thúc.

๑๑. สภิยกจฺจานสุตฺตวณฺณนา

11. Chú giải kinh Sabhiya Kaccāna

๔๒๐. ยสฺสป’สฺสาติ [Pg.391] ปาฐสฺส อยํ ปิณฺฑตฺโถ ‘‘อาวุโส’’ติอาทิ. ตตฺถายํ สมฺพนฺโธ – อาวุโส, ยสฺสปิ ปุคฺคลสฺส ตีณิ วสฺสานิ วุฏฺโฐ, เอตฺตเกน กาเลน ‘‘เหตุมฺหิ สติ รูปีติอาทิปญฺญาปนา โหติ, อสติ น โหตี’’ติ เอตฺตกํ พฺยากรณํ ภเวยฺย, ตสฺส ปุคฺคลสฺส เอตฺตกเมว พหุ, โก ปน วาโท อติกฺกนฺเต! อิโต อติกฺกนฺเต ธมฺมเทสนานเย วาโทเยว วตฺตพฺพเมว นตฺถีติ เถรสฺส ปญฺหพฺยากรณํ สุตฺวา ปริพฺพาชโก ปีติโสมนสฺสํ ปเวเทสิ.

420. Đây là ý nghĩa tóm tắt của đoạn văn “Yassapa’ssa”, bắt đầu bằng “này hiền giả”. Ở đây, sự liên kết là thế này: Này hiền giả, đối với người nào đã sống (đời sống phạm hạnh) ba năm, trong khoảng thời gian chừng ấy có thể có sự giải đáp chừng này rằng: “khi có nhân, sự chế định về sắc v.v... có mặt; khi không có, thì không có mặt”, đối với người ấy, chừng ấy đã là nhiều, huống nữa là (sự giải đáp) vượt xa hơn! (Ý là) trong phương pháp thuyết pháp vượt xa hơn điều này, không có gì để nói, không có gì để bàn luận. Sau khi nghe câu trả lời câu hỏi của vị trưởng lão, vị du sĩ đã biểu lộ niềm hoan hỷ và vui mừng.

สภิยกจฺจานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải kinh Sabhiya Kaccāna đã kết thúc.

อพฺยากตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Chú giải Tương Ưng Vô Ký đã kết thúc.

สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

(Trong bộ) Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

สฬายตนวคฺควณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา.

Phần giải minh các ý nghĩa ẩn mật của Chú giải Phẩm Sáu Xứ đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc Ứng Cúng, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. สํยุตฺตนิกาเย Kinh Tương Ưng Bộ สฬายตนวคฺคฏีกา Phụ Chú Giải Phẩm Sáu Xứ ๑. สฬายตนสํยุตฺตํ 1. Tương Ưng Sáu Xứ ๑. อนิจฺจวคฺโค 1. Phẩm Vô Thường ๑. อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตวณฺณนา 1. Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ ๑. จกฺขตีติ [Pg.281] จกฺขุ, ญาณํ, ยถาสภาวโต อารมฺมณสฺส ชานเนน สมวิสมํ อาจิกฺขนฺตํ วิย ปวตฺตตีติ อตฺโถ. ตถา มํสจกฺขุ. ตมฺปิ หิ รูปทสฺสเน จกฺขตีติ จกฺขุ. พุทฺธานํเยว จกฺขูติ พุทฺธจกฺขุ, อสาธารณโต หิ สตฺตสนฺตาเนสุ สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐิ อนุโลมิกญาณยถาภูตญาณานญฺเจว กามราคานุสยาทีนญฺจ ยาถาวโต วิภาวิตญาณํ อาสยานุสยญาณํ อินฺทฺริยปโรปริยตฺตญาณญฺจ. เหฏฺฐิมา ตโย มคฺคา จตุสจฺจธมฺเมสุ วุตฺตากาเรน ปวตฺติยา ธมฺเม จกฺขูติ ธมฺมจกฺขุ, ตถา เตสํ ผลานิ ตํตํปฏิปกฺเขสุ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปหานวเสน ปวตฺตนโต. สมนฺตโต สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุกิจฺจสาธนโต สมนฺตจกฺขุ, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ. ทิพฺพวิหารสนฺนิสฺสเยน ลทฺธพฺพโต เทวานํ ทิพฺพจกฺขุ วิยาติ ตํ ทิพฺพจกฺขุ, อภิญฺญาวิเสโส. อาโลกํ วฑฺเฒตฺวา รูปทสฺสนโต ‘‘อาโลกผรเณนา’’ติ วุตฺตํ. ‘‘อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติ เม, ภิกฺขเว, ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ จกฺขุํ อุทปาที’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑; มหาว. ๑๕) นเยน [Pg.282] อาคตตฺตา จตุสจฺจปริจฺเฉทกญาณํ ‘‘ปญฺญาจกฺขู’’ติ วุตฺตํ. ตทิทํ ‘‘วิปสฺสนาญาณ’’นฺติ วทนฺติ, ‘‘วิปสฺสนามคฺคผลปจฺจเวกฺขณญาณานี’’ติ อปเร. 1. Do thấy nên gọi là con mắt (cakkhu), tức là trí tuệ (ñāṇaṃ). Nghĩa là, nó khởi lên giống như đang chỉ rõ điều đúng điều sai bằng cách biết đối tượng theo đúng tự tánh của nó. Nhục nhãn (maṃsacakkhu) cũng vậy. Vì rằng nó cũng được gọi là con mắt do thấy được sắc. Con mắt của chư Phật là Phật nhãn (buddhacakkhu). Vì rằng, do tính chất không chung, đó là trí tuệ đã phân biệt rõ ràng theo thực tánh về thường kiến và đoạn kiến, về thuận thứ trí và như thật trí, và về các tùy miên như dục tham v.v... trong dòng tâm thức của chúng sanh; đó là trí tuệ biết rõ khuynh hướng và tùy miên (āsayānusayañāṇaṃ) và trí tuệ biết rõ các căn thượng hạ của chúng sanh (indriyaparopariyattañāṇaṃ). Ba đạo ở dưới là pháp nhãn (dhammacakkhu) do sự khởi lên theo cách đã được nói trong các pháp Tứ đế. Tương tự, các quả của chúng (cũng là pháp nhãn) do sự khởi lên theo cách thức làm cho lắng dịu và đoạn trừ các pháp đối nghịch tương ứng. Do thực hiện chức năng của con mắt đối với tất cả các pháp một cách toàn diện nên gọi là toàn nhãn (samantacakkhu), tức là nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇaṃ). Do có thể đạt được nhờ nương vào thiên trú nên nó giống như thiên nhãn của chư thiên, đó là thiên nhãn (dibbacakkhu), một loại thắng trí đặc biệt. Do thấy được sắc bằng cách khuếch trương ánh sáng nên được gọi là ‘do sự biến mãn của ánh sáng.’ Do được trình bày theo phương thức bắt đầu bằng: ‘Này các Tỳ khưu, đối với các pháp từ trước chưa từng được nghe, nhãn đã sanh khởi nơi ta rằng: ‘Đây là Thánh đế về Khổ’’ (S. v, 422; Mahāva. 15), nên trí tuệ phân định Tứ Thánh Đế được gọi là ‘tuệ nhãn’ (paññācakkhu). Một số vị gọi đó là ‘tuệ quán’ (vipassanāñāṇa), những vị khác nói là ‘các trí tuệ về tuệ quán, đạo, quả, và phản khán.’ ปจฺจยภูเตหิ เอเตหิ อภิสมฺภรียนฺตีติ สมฺภารา, อุปตฺถมฺภภูตา จตุสมุฏฺฐานิกรูปา. สห สมฺภาเรหีติ สสมฺภารํ. มหาภูตานํ อุปาทาย ปสีทตีติ ปสาโท. อกฺขิกูปเก อกฺขิปฏเลหีติ อุโภหิ อกฺขิทเลหิ. สมฺภโวติ อาโปธาตุเมว สมฺภวภูตมาห. อิธ ‘‘เตรส สมฺภารา’’ติ วุตฺตํ. อฏฺฐสาลินิยํ (ธ. ส. อฏฺฐ. ๕๙๖) ปน สณฺฐาเนน สทฺธึ ‘‘จุทฺทส สมฺภารา’’ติ อาคตํ. ตตฺถ สณฺฐานนฺติ วณฺณายตนเมว ปริมณฺฑลาทิสณฺฐานภูตํ. วิสุํ วจนํ ปน เนสํ ตถาภูตานํ อตถาภูตานญฺจ อาโปธาตุวณฺณายตนานํ ยถาวุตฺเต มํสปิณฺเฑ วิชฺชมานตฺตา. สมฺภวสฺส จตุธาตุนิสฺสิเตหิ สห วุตฺตสฺส ธาตุตฺตยนิสฺสิตตา โยเชตพฺพา. ทิฏฺฐิมณฺฑเลติ อภิมุขํ ฐิตานํ ปฏิพิมฺพปญฺญายนฏฺฐานภูเต จกฺขุสญฺญิตาย ทิฏฺฐิยา ปวตฺติฏฺฐานภูเต มณฺฑเล. สนฺนิวิฏฺฐนฺติ เอเตน จกฺขุปสาทสฺส อเนกกลาปคตภาโว ทสฺสิโต. ตถา หิ โส สตฺต อกฺขิปฏลานิ อภิพฺยาเปตฺวา วตฺตติ. ยสฺมา โส สตฺต อกฺขิปฏลานิ พฺยาเปตฺวา ฐิเตหิ อตฺตโน นิสฺสยภูเตหิ กตูปการํ ตํนิสฺสิเตเหว อายุวณฺณาทีหิ อนุปาลิตปริวาริตํ ติสนฺตติรูปสมุฏฺฐาปเกหิ อุตุจิตฺตาหาเรหิ อุปตฺถมฺภิยมานํ หุตฺวา ติฏฺฐติ. รูปทสฺสนสมตฺถนฺติ อตฺตานํ นิสฺสาย ปวตฺตวิญฺญาณสฺส วเสน รูปายตนทสฺสนสมตฺถํ. วิตฺถารกถาติ ตสฺส จกฺขุโน โสตาทีนญฺจ เหตุปจฺจยาทิวเสน เจว ลกฺขณาทิวเสน จ วิตฺถารกถา. Do được cấu thành bởi các pháp này vốn là duyên nên gọi là các thành phần (sambhārā), tức là các sắc do bốn nhân sanh có tính chất nâng đỡ. Cùng với các thành phần là ‘có các thành phần’ (sasambhāraṃ). Do trong sạch dựa vào các đại chủng nên gọi là sắc thần kinh (pasādo). ‘Trong hốc mắt, bởi các màng mắt’ nghĩa là bởi cả hai mí mắt. ‘Nguồn gốc’ (sabhavo) là nói đến thủy đại chính là nền tảng của nguồn gốc. Ở đây, được nói là ‘mười ba thành phần.’ Nhưng trong bộ Aṭṭhasālinī (Dhs. A. 596) lại được trình bày là ‘mười bốn thành phần’ cùng với hình dáng. Ở đó, ‘hình dáng’ chính là sắc xứ có hình thể tròn v.v... Việc nói riêng là do sự hiện hữu của thủy đại và sắc xứ, cả hai loại có hình thể như vậy và không có hình thể như vậy, trong khối thịt đã được nói đến. Sự phụ thuộc vào ba đại nên được liên kết với nguồn gốc được nói cùng với các pháp phụ thuộc vào bốn đại. ‘Trong vòng tròn của thị giác’ (diṭṭhimaṇḍale) là trong vòng tròn, nơi khởi lên của thị giác được gọi là con mắt, là nơi xuất hiện hình ảnh phản chiếu của những người đứng đối diện. ‘Được an trí’ (sanniviṭṭhaṃ), qua từ này, trạng thái thuộc về nhiều tổng hợp sắc (kalāpa) của sắc thần kinh nhãn được chỉ ra. Thật vậy, nó lan tỏa và tồn tại trong bảy lớp màng mắt. Bởi vì nó tồn tại, được nâng đỡ bởi thời tiết, tâm, và vật thực là những yếu tố tạo ra ba dòng sắc, được duy trì và bao bọc bởi mạng quyền, sắc tố v.v... vốn phụ thuộc vào nó, và được hỗ trợ bởi chính các nền tảng của nó đang tồn tại và lan tỏa khắp bảy lớp màng mắt. ‘Có khả năng thấy sắc’ (rūpadassanasamatthaṃ) là có khả năng thấy sắc xứ thông qua thức khởi lên nương vào chính nó. ‘Lời giải rộng’ (vitthārakathā) là lời giải thích chi tiết về con mắt ấy và về tai v.v... theo phương diện nhân duyên và theo phương diện tướng trạng v.v... สมฺมสนจารจิตฺตนฺติ วิปสฺสนาย ปวตฺติฏฺฐานภูตํ วิปสฺสิตพฺพํ จิตฺตํ. เกจิ ‘‘วิปสฺสนุปคตกิริยมยจิตฺต’’นฺติ วทนฺติ, ตํ เตสํ มติมตฺตํ. ตีณิ ลกฺขณานิ ทสฺเสตฺวา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺตสฺส ปาปนวเสน เทสนาย ปวตฺตตฺตา. ‘Tâm hành xứ của sự quán xét’ (sammasanacāracittaṃ) là tâm cần được quán chiếu, là nền tảng cho sự khởi lên của tuệ quán. Một số vị nói rằng đó là ‘tâm duy tác đi kèm với tuệ quán,’ nhưng đó chỉ là ý kiến của họ. Bởi vì bài giảng được tiến hành theo cách thức đưa đến chứng đắc A-la-hán sau khi đã chỉ ra ba tướng và khuyến khích tuệ quán. อชฺฌตฺตานิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ. ๒-๓. อชฺฌตฺตทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา 2-3. Chú Giải Kinh Khổ Nội Xứ, v.v... ๒-๓. ทฺเว [Pg.283] ลกฺขณานีติ ทุกฺขานตฺตลกฺขณานิ. เอกํ ลกฺขณนฺติ อนตฺตลกฺขณํ. เสสานีติ วุตฺตาวเสสานิ ลกฺขณานิ. เตหีติ เยหิ ทุติยตติยานิ สุตฺตานิ เทสิตานิ, เตหิ. สลฺลกฺขิตานีติ สมฺมเทว อุปธาริตานิ. เอตฺตเกนาติ ทฺวินฺนํ เอกสฺเสว วา ลกฺขณสฺส กถเนน. 2-3. ‘Hai tướng’ là tướng khổ và tướng vô ngã. ‘Một tướng’ là tướng vô ngã. ‘Các tướng còn lại’ là các tướng còn lại đã được nói. ‘Bởi các tướng ấy’ là bởi các tướng mà các kinh thứ hai và thứ ba đã được thuyết giảng. ‘Được ghi nhận rõ’ là được xem xét một cách đúng đắn. ‘Bởi chừng ấy’ là bởi sự trình bày về hai tướng hoặc chỉ một tướng. อชฺฌตฺตทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Chú Giải Kinh Khổ Nội Xứ, v.v... ๔-๖. พาหิรานิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา 4-6. Chú Giải Kinh Vô Thường Ngoại Xứ, v.v... ๔-๖. วุตฺตสทิโสวาติ ‘‘ทฺเว ลกฺขณานี’’ติอาทินา วุตฺตสทิโส เอว. นโยติ อติเทสนโย. 4-6. ‘Tương tự như đã nói’ là hoàn toàn tương tự như đã được nói bắt đầu bằng ‘hai tướng.’ ‘Phương pháp’ là phương pháp loại suy (atidesa). พาหิรานิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Ngoại Xứ, v.v... ๗-๑๒. อชฺฌตฺตานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตาทิวณฺณนา 7-12. Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ Quá Khứ Vị Lai, v.v... ๗-๑๒. สลฺลกฺเขตฺวาติ อตีตานาคตานํ อวิชฺชมานตฺตา คาหสฺส ทฬฺหตาย สลฺลกฺเขตฺวา. ปจฺจุปฺปนฺเนสุ วิชฺชมานตฺตา พลวตา ตณฺหาทิคาเหน วิปสฺสนาวีถึ ปฏิปาเทตุํ กิลมนฺตานํ วิเนยฺยานํ วเสน. 7-12. ‘Sau khi ghi nhận rõ’ là sau khi ghi nhận rõ sự chấp thủ vững chắc do sự không hiện hữu của các pháp quá khứ và vị lai. (Điều này được nói) tùy theo các hạng đệ tử đang gặp khó khăn trong việc thiết lập lộ trình tuệ quán do sự chấp thủ mạnh mẽ của ái dục v.v... vì sự hiện hữu của các pháp hiện tại. อชฺฌตฺตานิจฺจาตีตานาคตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Chú Giải Kinh Vô Thường Nội Xứ Quá Khứ Vị Lai, v.v... อนิจฺจวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Chú Giải Phẩm Vô Thường. ๒. ยมกวคฺโค 2. Phẩm Song Đối ๑-๔. ปฐมปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตาทิวณฺณนา 1-4. Chú Giải Kinh Thứ Nhất Về Trước Khi Giác Ngộ, v.v... ๑๓-๑๖. ทฺวีสุปิ สุตฺเตสุ อายตนานํ วเสน เทสนา เอกรสาวาติ ‘‘ปฐมทุติเยสู’’ติ เอกชฺฌํ ปทุทฺธาโร กโต. อาหิโต อหํมาโน เอตฺถาติ อตฺตา, อตฺตภาโว. อตฺตานมธิ อชฺฌตฺตํ, ตปฺปริยาปนฺนตฺตา ตตฺถ ภวานิ อชฺฌตฺติกานิ, เตสํ อชฺฌตฺติกานํ. อชฺฌตฺตญฺจ [Pg.284] นาม อชฺฌตฺตชฺฌตฺตํ, นิยกชฺฌตฺตํ, โคจรชฺฌตฺตํ, วิสยชฺฌตฺตนฺติ จตุพฺพิธํ. ตตฺถ อชฺฌตฺตชฺฌตฺตํ อชฺฌตฺเต ภวนฺติ อชฺฌตฺติกนฺติ อาห ‘‘อชฺฌตฺตชฺฌตฺตวเสน อชฺฌตฺติกาน’’นฺติ. เตสํ จกฺขาทีนํ อชฺฌตฺเตสุปิ อชฺฌตฺติกภาโว อธิกสิเนหวตฺถุตายาติ อาห ‘‘ฉนฺทราคสฺส อธิมตฺตพลวตายา’’ติ. อิทานิ ตตฺถ ตมตฺถํ ปฏิโยคินา สทฺธึ อุทาหรณวเสน ทสฺเสนฺโต ‘‘มนุสฺสานํ หี’’ติอาทิมาห. ตํ อุตฺตานเมว. พาหิรานีติ อชฺฌตฺติกโต พหิ ภวานิ. 13-16. Trong cả hai bài kinh, sự thuyết giảng theo phương diện các xứ là có cùng một ý nghĩa, vì thế sự trích dẫn câu cú được thực hiện chung là “trong (bài kinh) thứ nhất và thứ nhì.” Tự ngã (attā) là nơi ngã mạn được đặt vào, (nghĩa là) tự thể. Nội phần (ajjhattaṃ) là liên quan đến tự ngã. Do được bao gồm trong ấy, các pháp hiện hữu ở nơi ấy là thuộc nội phần (ajjhattikāni). (Cụm từ tesaṃ ajjhattikānaṃ có nghĩa là) của các pháp thuộc nội phần ấy. Và nội phần (ajjhattaṃ) có bốn loại là: nội phần của nội phần, nội phần của riêng mình, nội phần là cảnh giới, và nội phần là đối tượng. Trong ấy, nội phần của nội phần có nghĩa là các pháp hiện hữu ở bên trong (của nội phần) là thuộc nội phần, (chú giải) nói: “của các pháp thuộc nội phần theo phương diện nội phần của nội phần.” Tình trạng thuộc nội phần của các pháp là mắt v.v... ngay cả trong các pháp nội phần là do là đối tượng của sự quyến luyến nhiều hơn, (chú giải) nói: “do dục tham có năng lực mạnh mẽ quá mức.” Bây giờ, trong khi trình bày ý nghĩa ấy ở đó cùng với đối lập pháp bằng ví dụ, (chú giải) đã nói câu bắt đầu là “quả vậy, đối với loài người.” Điều ấy là hiển nhiên. Các pháp ngoại phần (bāhirāni) là các pháp hiện hữu ở bên ngoài các pháp thuộc nội phần. ปฐมปุพฺเพสมฺโพธสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Trước Khi Giác Ngộ v.v... đã chấm dứt. ๕-๖. ปฐมโนเจอสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา 5-6. Giải thích về bài kinh thứ nhất Nếu Không Có Vị Ngọt v.v... ๑๗-๑๘. นิกฺขนฺตาติ โลกโต นิกฺขนฺตา. วิสํยุตฺตา สํโยคเหตูนํ กิเลสานํ ปหีนตฺตา โน สํยุตฺตา. โน อธิมุตฺตาติ น อุสฺสุกฺกชาตา. วิมริยาที…เป… เจตสาติ วิคตกิเลสวฏฺฏมริยาทตาย นิมฺมริยาทีกเตน จิตฺเตน. จตุสจฺจเมว กถิตํ จกฺขาทีนํ อสฺสาทาทิโน กถิตตฺตา. 17-18. Đã thoát ly (nikkhantā) có nghĩa là đã thoát ly khỏi thế gian. Đã được tháo gỡ (visaṃyuttā) có nghĩa là không còn bị trói buộc do đã đoạn trừ các phiền não là nguyên nhân của các kiết sử. Không có thiên hướng (no adhimuttā) có nghĩa là không sanh khởi sự hăng hái. Với tâm... không có ranh giới (vimariyādī... cetasā) có nghĩa là với tâm đã được làm cho không có ranh giới do đã loại bỏ ranh giới của vòng luân hồi phiền não. Chính Tứ Thánh Đế đã được thuyết giảng, do vị ngọt v.v... của mắt v.v... đã được nói đến. ปฐมโนเจอสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Nếu Không Có Vị Ngọt v.v... đã chấm dứt. ๗-๑๐. ปฐมาภินนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา 7-10. Giải thích về bài kinh thứ nhất Hoan Hỷ v.v... ๑๙-๒๒. วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ อภินนฺทนานํ อุปฺปาทนิโรธานญฺจ วเสน เทสนาย ปวตฺตตฺตา. อนุปุพฺพกถาติ อาทิโต ปฏฺฐาย ปทตฺถวณฺณนา. เนสนฺติ สุตฺตานํ. 19-22. Chính vòng luân hồi và sự thoát khỏi vòng luân hồi đã được thuyết giảng, do sự thuyết giảng đã được tiến hành theo phương diện sự sanh khởi và sự đoạn diệt của các sự hoan hỷ. Thuyết giảng tuần tự (anupubbakathā) là sự giải thích ý nghĩa của từ ngữ bắt đầu từ lúc ban đầu. (Từ nesaṃ có nghĩa là) của các bài kinh. ปฐมาภินนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về bài kinh thứ nhất Hoan Hỷ v.v... đã chấm dứt. ยมกวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Phẩm Song Đối đã chấm dứt. ๓. สพฺพวคฺโค 3. Phẩm Tất Cả ๑. สพฺพสุตฺตวณฺณนา 1. Giải thích về bài kinh Tất Cả ๒๓. สพฺพ-สทฺโท [Pg.285] ปกรณวเสน กตฺถจิ สปฺปเทเสปิ ปวตฺตตีติ ตโต นิวตฺตนตฺถํ อนวเสสวิสเยน สพฺพ-สทฺเทน วิเสเสตฺวา วุตฺตํ ‘‘สพฺพสพฺพ’’นฺติ, สพฺพเมว หุตฺวา สพฺพนฺติ อตฺโถ. อายตนภาวํ สพฺพํ อายตนสพฺพํ, เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. 23. Do từ “tất cả” (sabba) đôi khi, tùy theo văn cảnh, cũng được dùng với ý nghĩa một phần, nên để loại trừ (ý nghĩa) ấy, (từ này) đã được xác định rõ bằng từ “tất cả” với đối tượng không có dư sót và được nói là “tất cả của tất cả” (sabbasabbaṃ), có nghĩa là “sau khi là tất cả, (đó) là tất cả.” “Tất cả” theo ý nghĩa các xứ là “tất cả của các xứ” (āyatanasabbaṃ). Trong hai trường hợp còn lại, phương pháp cũng tương tự. ตสฺส อวิสยาภาวโต น อทฺทิฏฺฐมิธตฺถิ กิญฺจีติ. อิธาติ นิปาตมตฺตํ, อิธ วา สเทวเก โลเก, ทสฺสนภูเตน ญาเณน อทิฏฺฐํ นาม กิญฺจิ นตฺถีติ อตฺโถ. ยทิ เอวํ อนุมานวิสยํ นุ โข กถนฺติ อาห ‘‘อโถ อวิญฺญาต’’นฺติ. อญฺเญสํ อปจฺจกฺขมฺปิ อวิญฺญาตํ ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ อทิฏฺฐํ อวิญฺญาตํ นตฺถิ. ปจฺจุปฺปนฺนํ อตีตเมว เญยฺยํ คหิตํ, อนาคตํ นุ โข กถนฺติ อาห – ‘‘อชานิตพฺพ’’นฺติ, ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. ชานิตุํ ญาตุํ อสกฺกุเณยฺยํ นาม ตสฺส กิญฺจิ นตฺถีติ ทสฺเสนฺโต อาห ‘‘สพฺพํ อภิญฺญาสี’’ติอาทิ. Do vị ấy không có gì là không phải đối tượng, (nên có câu) “không có bất cứ điều gì ở đây là không được thấy.” Ở đây (idhā) chỉ là một tiểu từ, hoặc “ở đây” là ở trong thế gian này cùng với chư Thiên; ý nghĩa là không có bất cứ điều gì gọi là không được thấy bởi trí tuệ đã trở thành sự thấy. Nếu vậy, đối tượng của sự suy luận thì thế nào? (Chú giải) nói: “và không được biết.” Đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì là không được biết, ngay cả những gì không được người khác trực nhận; (do đó) không có gì không được thấy, không được biết. Đối tượng cần biết của hiện tại và quá khứ đã được đề cập. Còn tương lai thì thế nào? (Chú giải) nói: “không thể biết được.” Cần liên kết bằng cách đem (câu) “đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì” vào. Trong khi trình bày rằng đối với vị ấy, không có bất cứ điều gì gọi là không thể biết, không thể nhận thức, (chú giải) đã nói câu bắt đầu là “vị ấy đã thắng tri tất cả.” สกลสฺส สกฺกายธมฺมสฺส ปริคฺคหิตตฺตา สกฺกายสพฺพํ. สพฺพธมฺเมสูติ ปญฺจนฺนํ ทฺวารานํ อารมฺมณภูเตสุ สพฺเพสุ ธมฺเมสุ. ยสฺมา ฉสุปิ อารมฺมเณสุ คหิเตสุ ปเทสสพฺพํ นาม น โหติ, ตสฺมา ‘‘ปญฺจารมฺมณมตฺต’’นฺติ วุตฺตํ. ปเทสสพฺพํ สกฺกายสพฺพํ น ปาปุณาติ ตสฺส เตภูมกธมฺเมสุ เอกเทสสฺส อสงฺคณฺหนโต. สกฺกายสพฺพํ อายตนสพฺพํ น ปาปุณาติ โลกุตฺตรธมฺมานํ อสงฺคณฺหนโต. อายตนสพฺพํ สพฺพสพฺพํ น ปาปุณาติ. ยสฺมา อายตนสพฺเพน จตุภูมกธมฺมาว ปริคฺคหิตา, น ลกฺขณปญฺญตฺติโย, ยสฺมา สพฺพสพฺพํ ทสฺเสนฺเตน พุทฺธญาณวิสโย ทสฺสิโต, ตสฺมา ‘‘สพฺพสพฺพํ น ปาปุณาตี’’ติ เอตฺถาปิ ‘‘กสฺมา…เป… นตฺถิตายา’’ติ สพฺพํ ญาตารมฺมเณเนว ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กตํ. ‘‘อายตนสพฺเพปิ อิธ วิปสฺสนุปคธมฺมาว คเหตพฺพา อภิญฺเญยฺยนิทฺเทสวเสนปิ สมฺมสนจารสฺเสว อิจฺฉิตตฺตา’’ติ วทนฺติ. Do toàn bộ các pháp thuộc thân kiến được bao gồm, (đó là) “tất cả của thân kiến” (sakkāyasabbaṃ). Trong tất cả các pháp có nghĩa là trong tất cả các pháp là đối tượng của năm môn. Bởi vì khi sáu đối tượng được đề cập thì không có cái gọi là “tất cả một phần,” do đó được nói là “chỉ có năm đối tượng.” “Tất cả một phần” không đạt đến “tất cả của thân kiến” vì nó không bao gồm một phần trong các pháp thuộc ba cõi. “Tất cả của thân kiến” không đạt đến “tất cả của các xứ” vì nó không bao gồm các pháp siêu thế. “Tất cả của các xứ” không đạt đến “tất cả của tất cả.” Bởi vì “tất cả của các xứ” chỉ bao gồm các pháp thuộc bốn cõi, không bao gồm các tướng và các chế định; bởi vì khi trình bày “tất cả của tất cả” thì đối tượng của Phật trí được trình bày, do đó, ở đây trong câu “không đạt đến ‘tất cả của tất cả’,” toàn bộ phần hỏi và đáp “tại sao... do không có...” đã được thực hiện chỉ với đối tượng đã được biết. (Các vị khác) nói rằng: “Ở đây, trong ‘tất cả của các xứ’ cũng vậy, chỉ nên hiểu là các pháp thuộc về minh sát, do sự chỉ dẫn về những gì cần được thắng tri và do chỉ có sự thực hành quán xét là được mong muốn.” ปฏิกฺขิปิตฺวาติ ‘‘อิทํ สพฺพํ นาม น โหตี’’ติ เอวํ ปฏิกฺขิปิตฺวา. ตสฺสาติ ‘‘อญฺญํ สพฺพํ ปญฺญาเปสฺสามี’’ติ วทนฺตสฺส. วาจาย วตฺตพฺพวตฺถุมตฺตกเมวาติ วญฺฌาปุตฺตคคนกุสุมาทิวาจา วิย เอตสฺส วาจาย เกวลํ วตฺตพฺพวตฺถุกเมว ภเวยฺย, น อตฺโถ, วจนมตฺตกเมวาติ อตฺโถ[Pg.286]. อติกฺกมิตฺวาติ อนามสิตฺวา อคฺคเหตฺวา. ตํ กิสฺส เหตูติ วิฆาตาปชฺชนํ เกน เหตุนา. ยถา ตํ อวิสยสฺมินฺติ ยถา อญฺโญปิ โกจิ อวิสเย วายมนฺโต, เอวนฺติ อตฺโถ. อฏฺฐกถายํ ปน ยสฺมา ปาฬิยํ ‘‘ตํ กิสฺส เหตู’’ติ วุตฺตการณเมว อุปนยนวเสน ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา ต’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. การโณปนยนญฺจ การณเมวาติ ‘‘ยถาติ การณวจน’’นฺติ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เตเนวาห ‘‘เอวํ อิมสฺมิมฺปิ อวิสเย’’ติอาทิ. Sau khi bác bỏ (paṭikkhipitvā) có nghĩa là sau khi bác bỏ như vầy: “Đây không phải là cái gọi là tất cả.” Của người ấy (tassā) có nghĩa là của người nói rằng: “Tôi sẽ tuyên bố một cái tất cả khác.” Chỉ là đối tượng để nói bằng lời nói có nghĩa là: giống như lời nói về con của người phụ nữ son sẻ, hoa trên hư không v.v..., lời nói của người này sẽ chỉ là đối tượng để nói, không có ý nghĩa; ý nghĩa là chỉ là lời nói suông. Vượt qua (atikkamitvā) có nghĩa là không chạm đến, không nắm bắt. Vì lý do gì (taṃ kissa hetū) có nghĩa là vì lý do gì mà rơi vào sự phiền não. Như thế ấy ở ngoài tầm vực (yathā taṃ avisayasmiṃ) có nghĩa là giống như bất kỳ ai khác cố gắng trong lĩnh vực không phải của mình, cũng vậy. Tuy nhiên, trong Chú giải, bởi vì chính nguyên nhân được nói trong Pāli là “vì lý do gì” được trình bày bằng cách áp dụng, nên đã nói câu bắt đầu là “như thế ấy.” Và sự áp dụng nguyên nhân cũng chính là nguyên nhân, nên cần được hiểu rằng đã được nói: “‘yathā’ là từ chỉ nguyên nhân.” Do đó, (chú giải) nói câu bắt đầu là “cũng vậy, trong lĩnh vực không phải của mình này.” สพฺพสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về bài kinh Tất Cả đã chấm dứt. ๒. ปหานสุตฺตวณฺณนา 2. Giải thích về bài kinh Đoạn Trừ ๒๔. สพฺพสฺสาติ ทฺวารารมฺมเณหิ สทฺธึ ทฺวารปฺปวตฺตสฺส. ปหานายาติ ตปฺปฏิพทฺธฉนฺทราคปหานวเสน ปชหนาย. จกฺขุสมฺผสฺสนฺติ จกฺขุสนฺนิสฺสิตผสฺสํ. มูลปจฺจยนฺติ มูลภูตํ ปจฺจยํ กตฺวา, สหชาตเวทนาย จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยภาเว วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. เอเสว นโยติ อปเทเสน ‘‘โสตสมฺผสฺสํ มูลปจฺจยํ กตฺวา’’ติอาทินา วตฺตพฺพนฺติ ทสฺเสติ. มโนติ ภวงฺคจิตฺตํ มโนทฺวารสฺส อธิปฺเปตตฺตา. อารมฺมณนฺติ ธมฺมารมฺมณํ. สหาวชฺชนกชวนนฺติ สหมโนทฺวาราวชฺชนกํ ชวนํ. ตํปุพฺพกตฺตา มโนวิญฺญาณผสฺสเวทนานํ มูลปจฺจยภูตา สพฺเพสฺเวว จกฺขุทฺวาราทีสุ วุตฺติตฺตา ตทนุรูปโต ‘‘ภวงฺคสหชาโต สมฺผสฺโส’’ติ วุตฺตํ. สหาวชฺชนเวทนาย ชวนเวทนา ‘‘เวทยิต’’นฺติ อธิปฺเปตา, ภวงฺคสมฺปยุตฺตาย ปน เวทนาย คหเณ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ภวงฺคโต อโมเจตฺวา ภวงฺคจิตฺเตน สทฺธึเยว อาวชฺชนํ คเหตฺวา มโนทฺวาราวชฺชนํ ภวงฺคํ ทฏฺฐพฺพํ. ยา ปเนตฺถ เทสนาติ ยา เอตฺถ ‘‘ปหานายา’’ติอาทินา ปวตฺตเทสนา สตฺถุ อนสิฏฺฐิ อาณา. อยํ ปณฺณตฺติ นาม ตสฺส ตสฺส อตฺถสฺส ปการโต ญาปนโต. เอตฺถ สพฺพคฺคหเณน สพฺเพ สภาวธมฺมา คหิตา, ปญฺญตฺติ ปน กตมาติ วิจารณาย ตํ ทสฺเสตุํ ‘‘ยา ปเนตฺถา’’ติอาทิ วุตฺตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. 24. ‘Sabbassā’ti (của tất cả) là (của tất cả những gì) đã sanh khởi ở các môn cùng với các môn và các cảnh. ‘Pahānāyā’ti (để đoạn tận) là để từ bỏ theo phương diện đoạn tận dục tham có liên quan đến điều ấy. ‘Cakkhusamphassan’ti (nhãn xúc) là xúc nương nhờ nơi con mắt. ‘Mūlapaccayan’ti (làm nhân duyên căn bản) là sau khi đã làm cho thành nhân duyên nền tảng; đối với thọ đồng sanh thì không cần phải nói đến việc là nhân duyên của nhãn xúc. ‘Eseva nayo’ti (phương pháp là như vậy) là (chú giải) trình bày rằng nên được nói đến bằng sự chỉ định qua các câu bắt đầu là: “‘Sau khi đã làm cho nhĩ xúc thành nhân duyên căn bản.’” ‘Mano’ti (ý) là tâm hữu phần, do ý nghĩa được nhắm đến là ý môn. ‘Ārammaṇan’ti (cảnh) là pháp cảnh. ‘Sahāvajjanakajavanan’ti (tốc hành tâm cùng với hướng tâm) là tốc hành tâm cùng với ý môn hướng tâm. Do có điều ấy đi trước, do là nhân duyên căn bản của ý thức, xúc, và thọ, do đã được nói đến trong tất cả các môn như là nhãn môn và các môn khác, tương ứng với điều ấy nên đã được nói rằng: “‘Xúc đồng sanh với hữu phần.’” Đối với thọ của hướng tâm, thọ của tốc hành tâm được nhắm đến là ‘vedayitaṃ’ (cảm thọ); còn đối với việc tiếp nhận thọ tương ưng với hữu phần thì không cần phải nói đến. Không tách rời khỏi hữu phần, sau khi đã tiếp nhận sự hướng tâm cùng với tâm hữu phần, ý môn hướng tâm nên được xem là hữu phần. ‘Yā panettha desanā’ti (lời giảng dạy nào ở đây) là lời giảng dạy đã được tiến hành ở đây bắt đầu bằng ‘pahānāyā’ (để đoạn tận) là lời chỉ dạy, là mệnh lệnh của bậc Đạo Sư. Đây được gọi là chế định do có sự làm cho biết rõ ý nghĩa của điều này điều kia theo từng phương diện. Ở đây, do việc đề cập đến ‘sabba’ (tất cả) nên tất cả các pháp tự tánh đã được thâu tóm; còn chế định là gì? Để trình bày điều ấy trong khi thẩm sát, nên thấy rằng câu bắt đầu là ‘yā panetthā’ (còn ở đây) đã được nói đến. ปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú Giải Kinh Đoạn Tận đã kết thúc. ๓. อภิญฺญาปริญฺญาปหานสุตฺตวณฺณนา 3. Chú Giải Kinh Đoạn Tận (Nhờ) Thắng Tri và Liễu Tri ๒๕. อภิญฺญาติ [Pg.287] อภิญฺญาย. ย-การโลปวเสนายํ นิทฺเทโส ‘‘สยํ อภิญฺญา’’ติอาทีสุ (ที. นิ. ๑.๒๘, ๔๐๕; ม. นิ. ๑.๑๕๔) วิย, ตถา ‘‘ปริญฺญา’’ติ เอตฺถาปิ. สพฺพนฺติ อายตนสพฺพํ. ตญฺหิ อภิญฺเญยฺยํ. อภิชานิตฺวาติ อภิญฺญาย ชานิตฺวา. ปริชานิตฺวาติ ตีรณปริญฺญาย อนิจฺจาทิโต ปริชานิตฺวา. ปชหนตฺถายาติ ปหานปริญฺญาย อนวเสสโต ปชหนาย. 25. ‘Abhiññā’ti (do thắng tri) là ‘abhiññāya’ (do thắng tri). Sự chỉ định này là theo phương diện sự biến mất của mẫu tự ‘ya,’ giống như trong các câu bắt đầu là ‘sayaṃ abhiññā’ (tự mình thắng tri). Tương tự, ở đây cũng là trường hợp của ‘pariññā’ (do liễu tri). ‘Sabban’ti (tất cả) là tất cả các xứ. Vì rằng điều ấy là đối tượng cần được thắng tri. ‘Abhijānitvā’ti (sau khi đã thắng tri) là sau khi đã biết rõ do thắng tri. ‘Parijānitvā’ti (sau khi đã liễu tri) là sau khi đã liễu tri về vô thường và các trạng thái khác do liễu tri thẩm sát. ‘Pajahanatthāyā’ti (với mục đích đoạn tận) là để đoạn tận không còn dư sót do liễu tri đoạn tận. อภิญฺญาปริญฺญาปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú Giải Kinh Đoạn Tận (Nhờ) Thắng Tri và Liễu Tri đã kết thúc. ๔. ปฐมอปริชานนสุตฺตวณฺณนา 4. Chú Giải Kinh Không Liễu Tri, Kinh Thứ Nhất ๒๖. ‘‘อภิชาน’’นฺติอาทินา เอตฺถ ภควา ปฐมํ กณฺหปกฺขํ ทสฺเสตฺวา สุกฺกปกฺขํ ทสฺเสติ เวเนยฺยชฺฌาสยวเสน. เตเนตฺถ วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ. 26. Ở đây, qua các câu bắt đầu là ‘Abhijānaṃ’ (trong khi không thắng tri), đức Thế Tôn trước tiên trình bày về hắc phần rồi trình bày về bạch phần, tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ. Do đó, ở đây pháp luân hồi và pháp thoát ly luân hồi đã được nói đến. ปฐมอปริชานนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú Giải Kinh Không Liễu Tri Thứ Nhất đã kết thúc. ๕. ทุติยอปริชานนสุตฺตวณฺณนา 5. Chú Giải Kinh Không Liễu Tri, Kinh Thứ Nhì ๒๗. จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพธมฺโม นาม รูปายตนเมวาติ อาห ‘‘เหฏฺฐา คหิตรูปเมวา’’ติ. อิธ อนาปาถคตํ ‘‘จกฺขุวิญฺญาณวิญฺญาตพฺพา ธมฺมา’’ติ วุตฺตตฺตา. เหฏฺฐา อาปาถคตมฺปิ อนาปาถคตมฺปิ คหิตเมว ‘‘เย จ รูปา’’ติ อนวเสสโต วุตฺตตฺตา. เต หิ เวทนาสญฺญาสงฺขารกฺขนฺธา สห จกฺขุวิญฺญาเณน วิญฺญาตพฺพตฺตา. ตถา หิ จกฺขุวิญฺญาณํ เตหิ เอกุปฺปาทํ เอกวตฺถุกํ เอกนิโรธํ เอการมฺมณเมว. เสสปเทสูติ เสเสสุ ‘‘ยญฺจ โสตํ เย จ สทฺทา’’ติอาทินา อาคเตสุ กณฺหปกฺเข ปญฺจสุ, สุกฺกปกฺเข ฉสุปิ ปเทสุ. เอเสว นโยติ ยฺวายํ ‘‘เหฏฺฐา คหิตรูปเมว คณฺหิตฺวา’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. เอโส เอว ตตฺถปิ อตฺถวณฺณนานโย. 27. Pháp được nhận biết bởi nhãn thức chính là sắc xứ, vì thế (chú giải) nói: “‘Chính là sắc đã được đề cập ở dưới.’” Ở đây, do đã được nói rằng: “‘Các pháp được nhận biết bởi nhãn thức’” là (chỉ cho) pháp không đi vào lộ trình. Ở dưới, cả pháp đi vào lộ trình và pháp không đi vào lộ trình đều đã được đề cập đến, do đã được nói một cách không dư sót rằng: “‘Và các sắc nào.’” Vì rằng các uẩn ấy là thọ, tưởng, và hành được nhận biết cùng với nhãn thức. Thật vậy, nhãn thức đối với các uẩn ấy có cùng sự sanh khởi, cùng vật nương, cùng sự diệt tận, và cùng đối tượng. ‘Sesapadesū’ti (trong các đoạn còn lại) là trong các đoạn còn lại đã được đề cập bắt đầu bằng: “‘Tai và các tiếng,’” gồm năm đoạn trong hắc phần và cả sáu đoạn trong bạch phần. ‘Eseva nayo’ti (phương pháp là như vậy) là ý nghĩa đã được nói đến này: “‘Sau khi đã chỉ đề cập đến sắc đã được nói ở dưới.’” Đây chính là phương pháp giải thích ý nghĩa ở các đoạn ấy. ทุติยอปริชานนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú Giải Kinh Không Liễu Tri Thứ Nhì đã kết thúc. ๖. อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา 6. Chú Giải Kinh Bốc Cháy ๒๘. คยานามิกาย [Pg.288] นทิยา อวิทูเร ปวตฺโต คาโม คยา นาม, ตสฺสํ คยายํ วิหรตีติ สมีปตฺเถ เจตํ ภุมฺมวจนํ. คยาคามสฺส หิ อาสนฺเน คยาสีสนามเก ปิฏฺฐิปาสาเณ ภควา ตทา วิหาสิ. เตนาห ‘‘ภควา ตตฺถ วิหรตี’’ติ. 28. Ngôi làng tên là Gayā đã hiện hữu không xa con sông tên là Gayā. Câu ‘viharati tassaṃ gayāyaṃ’ (trú ở tại Gayā ấy) là sở thuộc cách này có ý nghĩa ở gần. Vì rằng khi ấy đức Thế Tôn đã trú ngụ trên một tảng đá bằng phẳng tên là Gayāsīsa, ở gần làng Gayā. Do đó, (chú giải) nói: “‘Đức Thế Tôn trú ở tại nơi ấy.’” ตตฺราติ ‘‘ภิกฺขู อามนฺเตสี’’ติ เย ภิกฺขู อามนฺเตสิ, ยถา จายํ เทสนา เตสํ สปฺปายา ชาตา, ตตฺร ตสฺมึ อตฺถทฺวเย วิภาเวตพฺเพ อยํ อนุปุพฺพิกถา สมุทาคมโต ปฏฺฐาย อนุปฏิปาฏิกถา. อิโตติ อิมสฺมา กปฺปโต. กิราติ อนุสฺสวนตฺเถ นิปาโต. ปารมิตาปริภาวนาย ปริปากคเต. ญาเณติ โพธิญาเณ. กนิฏฺฐปุตฺโต เวมาติกภาตา ภควโต. เวฬุภิตฺติกุฏิกาหิ ปริกฺขิปิตฺวา พหิทฺธา, อนฺโต ปน ปฏสาณีหิ. ‘Tatrā’ti (tại nơi ấy): Các vị tỳ khưu nào đã được gọi đến qua câu ‘bhikkhū āmantesi’ (đã gọi các vị tỳ khưu), và bài giảng này đã trở nên thích hợp với các vị ấy như thế nào, thì đây là câu chuyện tuần tự, câu chuyện theo thứ lớp kể từ lúc bắt đầu, cần được làm cho sáng tỏ về hai ý nghĩa ở tại nơi ấy. ‘Ito’ti (kể từ đây) là kể từ kiếp này. ‘Kirā’ti (tương truyền) là một bất biến từ có ý nghĩa nghe thuật lại. (Khi) đã đến lúc chín muồi do sự tu tập các pháp ba-la-mật. ‘Ñāṇe’ti (về trí tuệ) là về Bồ-đề trí. Người con trai út là người em khác mẹ của đức Thế Tôn. Sau khi đã cho bao bọc ở bên ngoài bằng các am thất có vách tre, còn bên trong thì bằng các bức màn vải. สพฺเพสํ สตฺตานํ. ปุญฺญเจตนํ อนฺโต อพฺภนฺตเร ปเวเสติ. ภควาปิ ตสฺส ปุตฺโตติ กตฺวา ‘‘อญฺเญ ตโย ปุตฺตา’’ติ วุตฺตํ. อวิปฺปกิริตฺวาติ ปราชเยน อวิปฺปกิริย อปลายิตฺวา. ปิทหีติ ทาตุํ น สกฺโกมีติ ตถา อกาสิ. สจฺจวาทิตาย คณฺหึสูติ ราชกุลสฺส สจฺจวาทิตาย อตฺตโน วรํ คณฺหึสุ. Của tất cả chúng sanh. Vị ấy làm cho tư tâm phước thiện đi vào bên trong. Do vì đức Thế Tôn cũng là con trai của vị ấy nên đã được nói là: “‘Ba người con trai khác.’” ‘Avippakiritvā’ti (không bị phân tán) là không bị phân tán do thất bại, không bỏ chạy. ‘Pidahī’ti (đã che đậy) là vị ấy đã làm như thể là: “‘Tôi không thể cho được.’” ‘Saccavāditāya gaṇhiṃsū’ti (họ đã nhận lấy do lời nói chân thật) là họ đã nhận lấy ân huệ của mình do lời nói chân thật của hoàng tộc. วินิวตฺติตุนฺติ ปฏิญฺญาย นิวตฺติตุํ. อนฺตราติ ตุมฺเหหิ ปริจฺฉินฺนกาลสฺส อนฺตรา เอว มตา. อฏฺฐวีสติหตฺถฏฺฐานํ อุสภํ นาม. อุสเภ อฏฺฐวีสติหตฺถปฺปมาเณ ฐาเน. ทานคฺเค พฺยาวโฏติ ปสุโต. ‘Vinivattitun’ti (để rút lại) là để rút lại lời hứa. ‘Antarā’ti (ở khoảng giữa) là đã chết ở khoảng giữa của thời gian đã được các ông ấn định. Một nơi có hai mươi tám hắc-tay được gọi là một usabha (do tuần). ‘Usabhe’ (trong một usabha) là ở một nơi có khoảng cách hai mươi tám hắc-tay. ‘Dānagge byāvaṭo’ti (bận rộn với việc bố thí cao cả nhất) là đã chuyên tâm. โสติ ภควา. ตถารูปญฺหิ พุทฺธานํ เทสนาปาฏิหาริยํ, ยถา เทสนาย คหิโต อตฺโถ ปจฺจกฺขโต วิภูโต หุตฺวา อุปฏฺฐาติ. เตนาห ‘‘อิเมสํ…เป… เทเสสฺสามี’’ติ. สนฺนิฏฺฐานนฺติ จิรกาลปริจิตาทิตฺตอคฺคิกานํ อาทิตฺตปริยายเทสนาว สปฺปายาติ นิจฺฉยมกาสิ. ปทิตฺตนฺติ ปทีปิตํ เอกาทสหิ อคฺคีหิ เอกชาลีภูตํ. เตนาห ‘‘สมฺปชฺชลิต’’นฺติ. ทุกฺขลกฺขณํ กถิตํ จกฺขาทีนํ เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตภาเวน ทุกฺขมตาย ทุกฺขสฺส กถิตตฺตา. Đức Thế Tôn đã suy xét. Quả thật, thuyết pháp thần thông của chư Phật là như vậy, nghĩa là ý nghĩa được lĩnh hội qua bài pháp hiện khởi một cách rõ ràng như thể được thấy trực tiếp. Do đó, Ngài đã nói: “Ta sẽ thuyết giảng cho những vị này…”. (Ngài) đã quyết định rằng bài thuyết giảng về sự bốc cháy là thích hợp cho những người đã quen thuộc với ngọn lửa bốc cháy từ lâu. (Từ) ‘bốc cháy’ (padittaṃ) có nghĩa là được thắp lên, trở thành một ngọn lửa duy nhất bởi mười một ngọn lửa. Do đó, Ngài đã nói ‘bừng cháy’ (sampajjalitaṃ). Đặc tính của khổ được nói đến, vì khổ được nói đến qua trạng thái khổ đau do bản chất bốc cháy của mắt và các căn khác bởi mười một ngọn lửa. อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Bốc Cháy đến đây là kết thúc. ๗. อทฺธภูตสุตฺตวณฺณนา 7. Chú giải kinh Addhabhūta ๒๙. อธิสทฺเทน [Pg.289] สมานตฺโถ อทฺธสทฺโทติ อาห ‘‘อทฺธภูตนฺติ อธิภูต’’นฺติอาทิ. เสสํ วุตฺตนยเมว. 29. (Ngài) đã nói “addhabhūtaṃ nghĩa là adhibhūtaṃ” và các câu tương tự, vì từ ‘addha’ có cùng ý nghĩa với từ ‘adhi’. Phần còn lại tương tự như đã được giải thích. อทฺธภูตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Addhabhūta đến đây là kết thúc. ๘. สมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺตวณฺณนา 8. Chú giải kinh Samugghātasāruppa ๓๐. มญฺญิตํ นาม ตณฺหามานทิฏฺฐีหิ คเหตพฺพํ มญฺญิตํ. สพฺพสฺมึ มญฺญิตนฺติ สพฺพมญฺญิตํ, ตสฺส สมุคฺฆาโต เสตุฆาโต, ตทาวหํ สพฺพมญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปํ. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘มญฺญิตํ นาม จกฺขาทีสุ เอว อุปฺปชฺชติ, นาญฺญสฺมิ’’นฺติ ทุติยนโย วุตฺโต. อนุจฺฉวิกนฺติ อนุรูปํ อวิโลมํ. อิธาติ อิเธว สาสเน อญฺญตฺถ ตทภาวโต. ‘‘ตณฺหา-มานทิฏฺฐิมญฺญิตาน’’นฺติ วุตฺตํ มญฺญิตตฺตยํ สปรสนฺตาเนสุ ปฏิปกฺขวเสน โยเชตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘จกฺขุํ อหนฺติ วา’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ‘‘จกฺขุํ อห’’นฺติ อิมินา อชฺฌตฺตวิสยํ ทิฏฺฐิมญฺญิตญฺจ ทสฺเสติ อตฺตาภินิเวสาหํการทีปนโต. ‘‘มม’’นฺติ อิมินา ตณฺหามญฺญิตํ มานมญฺญิตมฺปิ วา, ปริคฺคหมุเขนปิ เสยฺยาทิโต มานุปฺปชฺชนโต. เสสปททฺวเยปิ อิมินา นเยน มญฺญิตวิภาโค เวทิตพฺโพ. อหนฺติ อตฺตาว, โส จ จกฺขุสฺมึ ตทธีนวุตฺติตฺตา ‘‘ปโร’’ติ น มญฺญติ. มม กิญฺจนปลิโพโธ จกฺขุสฺมึ สติ ลพฺภนโต, อสติ น มญฺญติ ตถามญฺญิตสฺส ปจฺจยฆาตโต. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. 30. Cái gọi là tưởng tri (maññitaṃ) là sự tưởng tri được nắm bắt bởi tham ái, ngã mạn, và tà kiến. Tưởng tri trong tất cả là toàn bộ tưởng tri (sabbamaññitaṃ); sự nhổ bật (samugghāta) của nó là sự phá vỡ cầu nối (setughāta); điều dẫn đến điều đó là sự thích hợp để nhổ bật toàn bộ tưởng tri (sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ). Tuy nhiên, trong Chú giải, phương pháp thứ hai được nói đến: “Cái gọi là tưởng tri chỉ khởi lên ở mắt và các căn khác, không ở nơi nào khác”. (Từ) ‘tương xứng’ (anucchavikaṃ) có nghĩa là phù hợp, không trái ngược. (Từ) ‘ở đây’ (idha) có nghĩa là chính trong giáo pháp này, vì điều đó không có ở nơi khác. Để chỉ ra ba loại tưởng tri đã được nói đến là “tưởng tri do tham ái, ngã mạn, tà kiến” bằng cách áp dụng chúng vào dòng tương tục của tự thân và của người khác theo cách đối lập, (kinh) đã nói “mắt là tôi” và các câu tương tự. Trong đó, câu “mắt là tôi” chỉ ra tưởng tri do tà kiến và đối tượng nội tại, vì nó biểu thị sự chấp thủ vào tự ngã và ngã mạn. Câu “của tôi” chỉ ra tưởng tri do tham ái hoặc tưởng tri do ngã mạn, vì ngã mạn cũng khởi lên từ sự sở hữu, từ (suy nghĩ) “hơn” và các suy nghĩ tương tự. Trong hai cụm từ còn lại, sự phân chia tưởng tri nên được hiểu theo phương pháp này. “Tôi” chính là tự ngã, và vì sự tồn tại của nó phụ thuộc vào mắt, người ấy không tưởng tri “là người khác”. “Của tôi” là sự chướng ngại của sở hữu, vì nó có được khi có mắt; khi không có, người ấy không tưởng tri như vậy, do sự hủy diệt của duyên cho sự tưởng tri đó. Trong hai cụm từ còn lại, phương pháp cũng tương tự. อหํ จกฺขุโต นิคฺคโตติ ‘‘อห’’นฺติ วตฺตพฺโพ อยํ สตฺโต จกฺขุโต นิคฺคโต ตตฺถ สุขุมากาเรน อุปลพฺภนโต. มม กิญฺจนปลิโพโธ จกฺขุโต นิคฺคโต ตสฺมึ สติ เอว อุปลพฺภนโต. เสสทฺวเยปิ เอเสว นโย. ตตฺถ ปโรติ ปโร สตฺโต. มม จกฺขูติ น มญฺญติ ยสฺส ตํ จกฺขุ, ตสฺส ‘‘อห’’นฺติ วตฺตพฺพสฺเสว อภาวโต. มมตฺตภูตนฺติ มม การณํ. เสสํ อุตฺตานเมว. เอวเมตสฺมึ สุตฺเต จกฺขุรูป-จกฺขุวิญฺญาณ-จกฺขุสมฺผสฺส-สุขทุกฺขาทุกฺขมสุขวเสน สตฺต วารา จกฺขุทฺวาเร, ตถา โสตทฺวาราทีสูติ ฉ สตฺตกา ทฺเวจตฺตาลีส. ปุน สกฺกายวเสน ‘‘สพฺพํ น มญฺญตี’’ติอาทินา วุตฺตํ, เตน เตจตฺตาลีส. ปุน เตภูมกวฏฺฏํ ‘‘โลโก’’ติ คเหตฺวา ‘‘น กิญฺจิ โลเก อุปาทิยตี’’ติ [Pg.290] วุตฺตํ, เตน จตุจตฺตาลีส โหนฺติ. เอวํ สพฺพถาปิ จตุจตฺตาลีสาย ฐาเนสุ อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตาติ เวทิตพฺพา. ‘‘จตุจตฺตาลีสาธิกสเตสู’’ติ เกสุจิ โปตฺถเกสุ ลิขนฺติ, สา จ ปมาทเลขา. “Tôi xuất phát từ mắt” có nghĩa là chúng sinh này, được gọi là “tôi”, xuất phát từ mắt, vì nó được tìm thấy ở đó dưới một hình thức vi tế. Sự chướng ngại của sở hữu của tôi xuất phát từ mắt, vì nó chỉ được tìm thấy khi có mắt. Trong hai (cụm từ) còn lại, phương pháp cũng tương tự. Trong đó, “người khác” là một chúng sinh khác. Người ấy không tưởng tri “mắt của tôi”, vì đối với người sở hữu con mắt đó, không có cái gì để gọi là “tôi”. (Từ) ‘trở thành của tôi’ (mamattabhūtaṃ) có nghĩa là nguyên nhân của “cái của tôi”. Phần còn lại rõ ràng. Như vậy, trong kinh này, có bảy lần ở nhãn môn theo thứ tự: mắt, sắc, nhãn thức, nhãn xúc, và cảm thọ lạc, khổ, không khổ không lạc; tương tự ở nhĩ môn và các môn khác, sáu lần bảy là bốn mươi hai. Lại nữa, liên quan đến thân kiến, đã được nói “không tưởng tri tất cả” và các câu tương tự, do đó là bốn mươi ba. Lại nữa, lấy vòng luân hồi ba cõi làm “thế gian”, đã được nói “không chấp thủ bất cứ điều gì trong thế gian”, do đó là bốn mươi bốn. Như vậy, nên hiểu rằng tuệ quán được thuyết giảng bằng cách dẫn đến A-la-hán quả ở bốn mươi bốn nơi. Trong một số sách, họ viết “ở một trăm bốn mươi bốn (nơi)”, nhưng đó là một lỗi ghi chép. สมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Samugghātasāruppa đến đây là kết thúc. ๙. ปฐมสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา 9. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ nhất ๓๑. อุปการภูตา ตทาวหตฺตา. ตโตติ มญฺญิตาการโต. ตนฺติ มญฺญนาวตฺถุํ. อญฺเญนากาเรนาติ ยถา มญฺญติ อนิจฺจาทิอาการโต, อญฺเญน อนิจฺจาทินา อากาเรน โหติ. อญฺญถาภาวํ วิปริณามนฺติ อุปฺปาทวยตาย อญฺญถาภาวํ ชราย มรเณน จ ทฺเวธา วิปริณาเมตพฺพํ. ตํ อุปคมเนน อญฺญถาภาวี, เอวํภูโต หุตฺวาปิ ชีรณภิชฺชนสภาเวสุ. ภเวสุ สตฺโต โลโก อุปริปิ ภวํเยว อภินนฺทติ. เหฏฺฐา คหิตเมว สงฺกฑฺฒิตฺวาติ ‘‘จกฺขุํ น มญฺญตี’’ติอาทินา เหฏฺฐา คหิตเมว ขนฺธธาตุอายตนาติ ขนฺธาทิปริยาเยน เอกโต คเหตฺวา ปุนปิ มญฺญนาวตฺถุํ ทสฺเสติ. อวสาเน ‘‘ตโต ตํ โหตี’’ติ วุตฺตปเทน สทฺธึ สพฺพวาเรสุ อฏฺฐ อฏฺฐ โหนฺตีติ ‘‘อฏฺฐจตฺตาลีสาย ฐาเนสู’’ติ วุตฺตํ. 31. (Thích hợp) vì nó hữu ích, vì nó mang lại điều đó. (Từ) ‘từ đó’ (tato) có nghĩa là từ phương diện của tưởng tri. (Từ) ‘cái đó’ (taṃ) là đối tượng của tưởng tri. (Cụm từ) ‘theo một cách khác’ (aññena ākārena) có nghĩa là: khác với cách người ấy tưởng tri, nó trở thành theo một cách khác, tức là theo cách vô thường và các cách tương tự. (Cụm từ) ‘sự biến đổi thành khác’ (aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ) có nghĩa là sự biến đổi do sinh và diệt, và sự biến đổi theo hai cách bởi già và chết. Bằng cách đạt đến điều đó, nó trở nên khác đi; dù đã trở thành như vậy, nó vẫn có bản chất già đi và tan rã. Thế gian, bị dính mắc vào các cõi hữu, cũng hoan hỷ trong cõi hữu ở trên. “Bằng cách kéo theo những gì đã được đề cập trước đó” có nghĩa là: bằng cách gộp lại những gì đã được đề cập trước đó qua các câu “không tưởng tri mắt” và các câu tương tự theo cách phân loại uẩn, giới, xứ, và các cách tương tự, (kinh) lại chỉ ra đối tượng của tưởng tri. Vào cuối cùng, cùng với cụm từ đã nói “từ đó, cái đó trở thành”, có tám (trường hợp) trong mỗi lần, do đó đã nói “ở bốn mươi tám nơi”. ปฐมสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ nhất đến đây là kết thúc. ๑๐. ทุติยสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ hai ๓๒. ทสฺเสตฺวาติ เอตฺถ ลกฺขเณ อยํ ตฺวา-สทฺโท, เหตุมฺหิ วา. อนาทิสตฺตสนฺตานคตคาหตฺตยลกฺขิตา หิ สตฺถุ, ติปริวฏฺฏเทสนา ตํนิมิตฺตํ ยาวเทว ตปฺปหานาย ปวตฺติตภาวโต. อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตาติ อฏฺฐกถายํ วุตฺตํ ‘‘สห วิปสฺสนาย จตฺตาโรปิ มคฺคา กถิตา’’ติ. 32. Ở đây, trong từ ‘sau khi chỉ ra’ (dassetvā), hậu tố ‘tvā’ này có ý nghĩa chỉ đặc điểm, hoặc chỉ nguyên nhân. Quả thật, bài thuyết pháp ba vòng của Bậc Đạo Sư được đặc trưng bởi ba sự chấp thủ đã đi vào dòng tương tục vô thủy của chúng sinh, và nó có dấu hiệu đó chỉ vì nó được tiến hành để đoạn trừ chúng. (Câu) “tuệ quán được thuyết giảng bằng cách dẫn đến A-la-hán quả” được nói trong Chú giải là “cả bốn đạo, cùng với tuệ quán, đã được thuyết giảng”. ทุติยสมุคฺฆาตสปฺปายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Samugghātasappāya thứ hai đến đây là kết thúc. สพฺพวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải phẩm Tất Cả đến đây là kết thúc. ๔. ชาติธมฺมวคฺควณฺณนา 4. Chú giải phẩm Pháp Sanh ๓๓-๔๒. นิพฺพตฺตนสภาวนฺติ [Pg.291] เหตุปจฺจเยหิ อุปฺปชฺชนสภาวํ. อุปฺปาทานนฺตรํ พุทฺธิปฺปตฺติยา ชีรณสภาวํ. ยตฺถ จกฺขาทโย, ตตฺเถว วิสภาคสมุฏฺฐานลกฺขเณน พฺยาธิโน อุปฺปตฺติปจฺจยภาเวน พฺยาธิสภาวํ. มรณสภาวนฺติ วินาสสภาวํ. โสกสภาวนฺติ ญาติพฺยสนาทินา ฑยฺหมานทุกฺขสภาวํ. สํกิเลสิกสภาวนฺติ ตณฺหาทิวเสน สํกิลิสฺสนสภาวํ. 33-42. (Từ) ‘bản chất được sinh ra’ (nibbattanasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất khởi lên từ nhân và duyên. Bản chất già đi do đạt đến sự trưởng thành ngay sau khi sinh. Bản chất bệnh tật là do trở thành duyên cho sự khởi lên của bệnh tật, với đặc tính là sự phát sinh không tương đồng, ngay tại nơi có mắt và các căn khác. (Từ) ‘bản chất chết’ (maraṇasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất bị hủy diệt. (Từ) ‘bản chất sầu’ (sokasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất của khổ đau bị thiêu đốt bởi tai họa liên quan đến quyến thuộc và các tai họa khác. (Từ) ‘bản chất ô nhiễm’ (saṃkilesikasabhāvaṃ) có nghĩa là bản chất bị ô nhiễm do tham ái và các phiền não khác. ชาติธมฺมวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Pháp Sanh. ๕. สพฺพอนิจฺจวคฺควณฺณนา 5. Phần giải thích phẩm Tất Cả Vô Thường ๔๓-๕๒. ญาตปริญฺญา อาคตา วิสยวเสน ตพฺพิสยสฺส ธมฺมสฺส โชติตตฺตา. อิตรา ทฺเว ตีรณปหานปริญฺญาปิ อาคตา เอวาติ เวทิตพฺพา, ตาสํ อภิญฺเญยฺยธมฺมวิสยตฺตา ญาณสฺส จ ตีรณปหานปริญฺญาสมฺภวโต. ปริญฺเญยฺยปเท ตีรณปริญฺญาว อาคตา, ปหาตพฺพปเท ปหานปริญฺญาว อาคตาติ โยชนา. อิตราปิ ทฺเว คหิตาเยว ตาหิ วินา อตฺถสิทฺธิยา อภาวโต. ปจฺจกฺขํ กาตพฺพํ อารมฺมณโต อสมฺโมหโต ปฏิวิชฺฌเนน. อวุตฺตาปิ คหิตาเยว ปริชานนสฺส ยาวเทว ปหานตฺถตฺตา. เอกสภาเวน วินาภาโว อเนกคฺคฏฺโฐ. อุปสฏฺฐโรเคน วิย อนฺโต เอว อภิหตสพฺพตา อุปหตฏฺโฐ. 43-52. Liễu tri biết rõ được đề cập đến theo phương diện đối tượng, do vì pháp là đối tượng của nó đã được soi sáng. Cũng nên biết rằng hai loại liễu tri còn lại là liễu tri thẩm sát và liễu tri đoạn tận cũng đã được đề cập đến, vì chúng có đối tượng là pháp cần được thắng tri và vì trí tuệ có thể có được liễu tri thẩm sát và liễu tri đoạn tận. Trong thuật ngữ 'cần được liễu tri', chính liễu tri thẩm sát được đề cập đến; trong thuật ngữ 'cần được đoạn tận', chính liễu tri đoạn tận được đề cập đến, nên được hiểu như vậy. Hai loại kia cũng được bao hàm, vì không có chúng thì ý nghĩa không thể thành tựu. 'Cần được thực chứng' là bằng cách thâm nhập không mê lầm đối với đối tượng. (Hai loại kia) dù không được nói đến cũng được bao hàm, vì sự biết rõ chỉ nhằm mục đích đoạn tận. Sự vắng mặt của một bản chất duy nhất có nghĩa là không chuyên nhất. Giống như bị một căn bệnh tấn công, sự bị đánh bại hoàn toàn từ bên trong là ý nghĩa của 'bị tổn hại'. สพฺพอนิจฺจวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Tất Cả Vô Thường. ปฐโม ปณฺณาสโก. Năm mươi kinh đầu tiên. ๖. อวิชฺชาวคฺควณฺณนา 6. Phần giải thích phẩm Vô Minh ๕๓-๖๒. จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณํ ตปฺปฏิจฺฉาทกสมฺโมโห. อวินฺทิยํ วินฺทติ, วินฺทิยํ น วินฺทตีติ กตฺวา วิชฺชาย ปฏิปกฺโขว อวิชฺชา. วิชฺชาย อุปฺปนฺนาย อนวเสสโต อวิชฺชา ปหียติ, ตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘วิชฺชาติ อรหตฺตมคฺควิชฺชา’’ติ [Pg.292] อาห. น เกวลํ อนิจฺจานุปสฺสนาวเสเนว มคฺควุฏฺฐานํ, อถ โข อิตรานุปสฺสนาวเสนปีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ทุกฺขา…เป… ปหียติเยวา’’ติ อาห. สพฺพตฺถาติ อุปริสุตฺตนฺเต สนฺธายาห. ตโต อปเรปิ ตํอตฺถลกฺขณวเสน กถิตสุตฺตนฺเตปิ. ตานิปิ หิ ตถา พุชฺฌนกปุคฺคลานมชฺฌาสเยน วุตฺตานีติ. 53-62. Sự không biết về bốn sự thật là sự mê lầm che đậy chúng. Vô minh chính là đối nghịch của minh, vì nó biết điều không nên biết và không biết điều nên biết. Khi minh sanh khởi, vô minh được đoạn tận không còn dư sót. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: 'minh tức là minh của đạo A-la-hán'. Sự xuất khởi khỏi đạo không chỉ xảy ra do quán vô thường, mà còn do các quán khác. Để chỉ rõ điều này, ngài nói: 'khổ...v.v... chắc chắn được đoạn tận'. Khi nói 'ở tất cả mọi nơi', ngài muốn nói đến các kinh ở phần sau. Và cả những kinh sau đó được thuyết giảng theo đặc tính ý nghĩa ấy. Bởi vì những kinh ấy cũng được nói ra theo khuynh hướng của những người có thể giác ngộ như vậy. อวิชฺชาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích phẩm Vô Minh. ๗. มิคชาลวคฺโค 7. Phẩm Migajāla ๑. ปฐมมิคชาลสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích kinh Migajāla thứ nhất ๖๓. จกฺขุวิญฺญาณํ ทสฺสนกิจฺจนฺติ วุตฺตจกฺขุวิญฺญาเณน ปสฺสิตพฺพนฺติ อาห ‘‘อิฏฺฐารมฺมณภูตา’’ติ. กมนียาติ กาเมตพฺพา. มนํ อปฺปายนฺตีติ มนาปาติ อาห ‘‘มนวฑฺฒนกา’’ติ. ปิยายิตพฺพสภาวา ปิยรูปา. กามูปสํหิตาติ กามปฏิสํยุตฺตา. อาลมฺพิตพฺพตา เอว เจตฺถ อุปสํหิตตาติ ‘‘อารมฺมณํ กตฺวา’’ติอาทิมาห. ตณฺหาสงฺขาตา นนฺที ตณฺหานนฺที, น ตุฏฺฐินนฺทีเยว ‘‘นนฺทึ จรตี’’ติอาทีสุ วิย. คามนฺตนฺติ คามสมีปํ. ‘‘อนุปจารฏฺฐาน’’นฺติ วตฺวา ตํ ทสฺเสติ ‘‘ยตฺถา’’ติอาทินา. 63. Vì nhãn thức có phận sự thấy, nên (các sắc) được thấy bởi nhãn thức đã được nói đến. Ngài nói 'là những đối tượng khả ái'. 'Khả ái' nghĩa là đáng được ham muốn. 'Làm cho ý tăng trưởng' nên gọi là 'vừa ý'. Ngài nói 'làm tăng trưởng ý'. Có bản chất đáng được yêu mến là 'sắc khả ái'. 'Liên hệ đến dục' nghĩa là tương ưng với dục. Ở đây, chính sự có thể làm đối tượng là 'liên hệ'. Ngài nói 'làm đối tượng'...v.v... Hỷ được gọi là ái là 'ái hỷ', chứ không chỉ là hỷ hoan hỷ như trong câu 'thực hành hỷ'...v.v... 'Vùng phụ cận làng' là gần làng. Sau khi nói 'nơi không có người qua lại', ngài chỉ rõ điều đó bằng câu 'nơi mà'...v.v... เอตฺถาติ ยถานีหเต ปาเฐ. ‘‘อิมํ เอกํ ปริยายํ ฐเปตฺวา’’ติ วุตฺตํ ตสฺส ‘‘ปนฺตานี’’ติปเทน สงฺคหิตตฺตา. อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานีติ เอตฺถ อปฺป-สทฺโท อภาวตฺโถ. 'Ở đây' nghĩa là trong bản văn được dẫn ra. Câu 'ngoại trừ một pháp môn này' được nói ra vì nó đã được bao hàm bởi từ 'viễn ly'. Trong câu 'ít tiếng động, ít âm vang', từ 'appa' (ít) có nghĩa là không có. ปฐมมิคชาลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Migajāla thứ nhất. ๖. สมิทฺธิโลกปญฺหาสุตฺตวณฺณนา 6. Phần giải thích kinh Samiddhi Vấn Đề Thế Gian ๖๘. อายาจนสุตฺตโต ปฏฺฐายาติ มิคชาลวคฺเค ทุติยสุตฺตโต ปฏฺฐาย. ปฐมสุตฺเต ปน ทุติยกวิหาราทิภาโว วุตฺโตติ. 68. 'Bắt đầu từ kinh Thỉnh Cầu' nghĩa là bắt đầu từ kinh thứ hai trong phẩm Migajāla. Còn trong kinh thứ nhất, tình trạng trú ở nơi thứ hai...v.v... đã được nói đến. สมิทฺธิโลกปญฺหาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Samiddhi Vấn Đề Thế Gian. ๗. อุปเสนอาสีวิสสุตฺตวณฺณนา 7. Phần giải thích kinh Upasena và Rắn Độc ๖๙. คเหตฺวาติ [Pg.293] ปารุปนสฺส สิถิลกรเณน วีมํสโต โมเจตฺวา. เลณจฺฉายายาติ ปุริมทิสาย เลณจฺฉายายํ. ปติตฺวาติ เลณจฺฉทนโต ภสฺสิตฺวา. ผุฏฺฐวิโสติ จตูสุ อาสีวิเสสุ โส ผุฏฺฐวิโส. เตนาห ‘‘ตสฺมา’’ติอาทิ. ปริยาทิยมานเมวาติ เขเปนฺตเมว, วินาเสนฺตเมวาติ อตฺโถ. ยถาปริจฺเฉเทนาติ อตฺตโน วิสปริจฺเฉทานุรูปํ. อญฺญถาภาวนฺติ วฑฺฒภาวาทิปกติชหนํ. สภาววิคโมติ วินาโส. 69. 'Lấy' nghĩa là giải thoát khỏi sự dò xét bằng cách nới lỏng y phục. 'Trong bóng của hang' nghĩa là trong bóng của hang ở hướng đông. 'Rơi xuống' nghĩa là trượt khỏi mái che của hang. 'Nọc độc tiếp xúc' là loại nọc độc tiếp xúc trong bốn loại rắn độc. Do đó, ngài nói 'vì vậy'...v.v... 'Đang bị tiêu hao' chính là đang bị làm cạn kiệt, nghĩa là đang bị hủy hoại. 'Theo như sự phân định' nghĩa là tương ứng với sự phân định nọc độc của nó. 'Sự biến khác' là sự từ bỏ bản chất như trạng thái tăng trưởng...v.v... 'Sự mất đi bản chất' là sự hủy diệt. อุปเสนอาสีวิสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Upasena và Rắn Độc. ๘. อุปวาณสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตวณฺณนา 8. Phần giải thích kinh Upavāṇa về Pháp Hiện Tiền ๗๐. รูปํ ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ญาตปริญฺญาวเสน. รูปราคนฺติ นีลาทิเภเท รูปธมฺเม ราคํ. ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ‘‘อยํ เม ราโค อปฺปหีโน’’ติ. เอเตน เสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตา. เตน วุตฺตํ ‘‘เอวมฺปิ โข, อุปวาณ, สนฺทิฏฺฐิโก ธมฺโม โหตี’’ติอาทิ. รูปราคํ ปฏิสํวิทิตํ กโรติ ‘‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ รูเปสุ ราโค’’ติ ปชานาติ. อเสกฺขานํ หายํ ปจฺจเวกฺขณา. 70. Vị ấy làm cho sắc được cảm nhận rõ bằng liễu tri biết rõ. 'Sắc tham' là tham ái đối với các sắc pháp có sự phân biệt như xanh...v.v... Vị ấy làm cho được cảm nhận rõ: 'Tham ái này của ta chưa được đoạn tận'. Bằng điều này, sự phản khán của bậc hữu học được nói đến. Do đó, có lời nói rằng: 'Này Upavāṇa, như vậy pháp là thiết thực hiện tại'...v.v... Vị ấy làm cho sắc tham được cảm nhận rõ, biết rằng: 'Nơi nội tâm ta không có tham ái đối với các sắc'. Đây là sự phản khán của bậc vô học. อุปวาณสนฺทิฏฺฐิกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Upavāṇa về Pháp Hiện Tiền. ๙. ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา 9. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ nhất ๗๑. ผสฺสากรานนฺติ ฉนฺนํ ผสฺสานํ อากรานํ อุปฺปตฺติฏฺฐานานํ, จกฺขาทีนนฺติ อตฺโถ. นฏฺโฐ นาม อหนฺติ วทติ, โย ฉนฺนํ ผสฺสายตนานํ สมุทยาทึ ยถาภูตํ ปชานาติ, โส วุสิตวา, อิตโร อวุสิตวา อหญฺจ ตาทิโสติ. อยเมวาติ อยํ จกฺขุสฺมึ ‘‘เนตํ มมา’’ติอาทินา ติณฺณํ คาหานํ อภาโว เอว. 71. 'Nguồn gốc của xúc' có nghĩa là nguồn gốc, nơi sanh khởi của sáu loại xúc, tức là mắt...v.v... Vị ấy nói: 'Ta quả thật đã bị hủy hoại'. Người nào biết rõ như thật sự sanh khởi...v.v... của sáu xứ xúc, người đó là người đã sống (phạm hạnh); người kia là người chưa sống (phạm hạnh), và ta cũng là người như vậy. 'Chính điều này' chính là sự không có ba cách chấp thủ đối với mắt qua các câu như 'cái này không phải của tôi'...v.v... ปฐมฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ nhất. ๑๐. ทุติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา 10. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ hai ๗๒. อปุนพฺภโวติ [Pg.294] ปุนพฺภวาภาโว. 72. 'Không còn tái sanh' là sự không có tái sanh. ๑๑. ตติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา 11. Phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ ba ๗๓. ปนสฺสสนฺติ เอกํเสน นฏฺโฐติ อยเมตฺถ อตฺโถติ อาห ‘‘อตินฏฺโฐ’’ติ, ธุรโต เอว นฏฺโฐติ อตฺโถ. 73. 'Bị hủy hoại' ở đây có nghĩa là 'bị hủy hoại một cách chắc chắn'. Ngài nói 'bị hủy hoại hoàn toàn', nghĩa là bị hủy hoại ngay từ đầu. ตติยฉผสฺสายตนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích kinh Sáu Xứ Xúc thứ ba. มิคชาลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Migajāla đã kết thúc. ๘. คิลานวคฺโค 8. Phẩm Bệnh ๑-๕. ปฐมคิลานสุตฺตาทิวณฺณนา 1-5. Phần giải thích kinh Bệnh thứ nhất, v.v... ๗๔-๗๘. อปฺปญฺญาโตติ นามโคตฺตโต เจว สีลาทิคุเณหิ จ อปฺปญฺญาโต อวิสฺสุโต. เถรมชฺฌิมภาวํ อปฺปตฺตตาย นโว. 74-78. Appaññāto (không được biết đến) có nghĩa là không được biết đến, không nổi danh về cả danh tánh và các đức hạnh như giới, v.v... Navo (vị mới) là do chưa đạt đến quả vị Trưởng lão hay Trung bình. ปฐมคิลานสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Bệnh thứ nhất, v.v... đã kết thúc. ๗. ทุติยอวิชฺชาปหานสุตฺตวณฺณนา 7. Phần giải thích kinh Đoạn trừ Vô minh thứ nhì ๘๐. อนิจฺจาทิวเสน อภินิวิสนํ อภินิเวโส, โส เอว ธมฺมสภาวํ อติกฺกมิตฺวา ปรโต อามสนโต ปรามาโส, โส เอว คาโห. เตน อภินิเวสปรามาสคฺคาเหน คณฺหิตุํ น ยุตฺตา อนิจฺจาทิสภาวตฺตา. สงฺขารา เอว ปวตฺติยา การณภาวโต สงฺขารนิมิตฺตานิ. โย สงฺขาเรสุ อปริญฺญาตาภินิเวเสน ปสฺสิตพฺโพ อตฺตากาโร, โส น โหตีติ อญฺโญ อนตฺตากาโร, ตโต อญฺญโต ปสฺสติ. ปริญฺญาตาภินิเวโสติ ตีรณปริญฺญาย ปริจฺฉิชฺช ญาตมิจฺฉาภินิเวโส. ปริญฺญาตาภินิเวโสติ วา ปริญฺญาตวิปสฺสนาภินิเวโส. วิปสฺสนาติ อรูปสตฺตกวเสน วิปสฺสนาย ปริชานิตพฺพา. 80. Sự cố chấp theo cách vô thường, v.v... là abhiniveso (sự cố chấp). Chính điều ấy, do sự sờ mó một cách sai lạc vượt qua bản chất của các pháp, là parāmāso (sự chấp thủ sai lầm). Chính điều ấy là gāho (sự nắm giữ). Do sự cố chấp, chấp thủ sai lầm, và nắm giữ ấy, không thích hợp để nắm bắt (các pháp) vì chúng có bản chất vô thường, v.v... Chính các hành, do là nguyên nhân của sự diễn tiến, là các tướng của hành. Hình thái của tự ngã nào cần được thấy trong các hành với sự cố chấp chưa được liễu tri, hình thái ấy không có, nên là hình thái khác, là hình thái vô ngã; từ đó, vị ấy thấy một cách khác. Pariññātābhiniveso là sự cố chấp mong muốn đã được biết sau khi đã phân định bằng thẩm sát biến tri. Hoặc Pariññātābhiniveso là sự cố chấp của tuệ quán đã được liễu tri. Vipassanā (tuệ quán) là cần phải được liễu tri bằng tuệ quán theo cách của bảy pháp vô sắc. ทุติยอวิชฺชาปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Đoạn trừ Vô minh thứ nhì đã kết thúc. ๘. สมฺพหุลภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา 8. Phần giải thích kinh Nhiều vị Tỳ-khưu ๘๑. เกวลนฺติ [Pg.295] อิตรลกฺขเณหิ อโวมิสฺสํ. 81. Kevalaṃ (chỉ riêng) là không pha trộn với các đặc tính khác. ๑๐. ผคฺคุนปญฺหาสุตฺตวณฺณนา 10. Phần giải thích kinh Câu hỏi của Phagguna ๘๓. ตณฺหาย ปหีนาย ทิฏฺฐิมานาปิ ปหีนา เอวาติ ‘‘ตณฺหาปปญฺจสฺส ฉินฺนตฺตา ฉินฺนปปญฺเจ’’ติ วุตฺตํ. ทุติยปเทปิ เอเสว นโย. อิธ สตฺตโวหาโร จกฺขาทีสุ วิชฺชมาเนสุ เอว โหติ, ตสฺมา ปรินิพฺพุตานญฺจ โวหาโร จกฺขาทีสุ สนฺนิสฺสเยเนว, นาญฺญถาติ อติกฺกนฺตพุทฺเธหิ ปริหริตานิ จกฺขุโสตาทีนิ ปุจฺฉามีติ ปุจฺฉติ ‘‘อตฺถิ นุ โข ภนฺเต’’ติอาทินา. จกฺขุโสตาทิวฏฺฏํ วฏฺเฏ ปวตฺเตยฺย. 83. Khi ái đã được đoạn trừ, tà kiến và ngã mạn cũng được đoạn trừ, vì vậy đã được nói rằng: ‘chinnapapañce (với hý luận đã được cắt đứt)’ do sự cắt đứt hý luận của ái. Ở câu thứ nhì cũng theo phương pháp này. Ở đây, sự gọi tên chúng sanh chỉ xảy ra khi mắt, v.v... đang hiện hữu; do đó, sự gọi tên đối với các vị đã viên tịch Niết-bàn cũng chỉ nương vào mắt, v.v..., không thể khác được. Vì vậy, vị ấy hỏi: ‘Con hỏi về mắt, tai, v.v... đã được các vị Phật quá khứ từ bỏ’ bằng câu bắt đầu với ‘atthi nu kho bhante (bạch ngài, có hay không?)’. Vòng luân hồi của mắt, tai, v.v... sẽ diễn tiến trong vòng luân hồi. ผคฺคุนปญฺหาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Câu hỏi của Phagguna đã kết thúc. คิลานวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Bệnh đã kết thúc. ๙. ฉนฺนวคฺโค 9. Phẩm Channa ๑. ปโลกธมฺมสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích kinh Pháp Tan Vỡ ๘๔. อนิจฺจลกฺขณเมว กถิตํ, ตญฺจ ปริยาเยน, อนิจฺจลกฺขเณ กถิเต อิตรลกฺขณานิ กถิตาเนว โหนฺติ พฺยภิจารภาวโต. 84. Chỉ có đặc tính vô thường được nói đến, và điều đó cũng theo một cách gián tiếp. Khi đặc tính vô thường được nói đến, các đặc tính khác cũng được xem như đã được nói đến, do chúng không tách rời nhau. ๒. สุญฺญตโลกสุตฺตวณฺณนา 2. Phần giải thích kinh Thế gian là Trống không ๘๕. อตฺตโน อิทนฺติ อตฺตนิยนฺติ อาห ‘‘อตฺตโน สนฺตเกนา’’ติ. 85. Attano idaṃ (cái này của tự ngã) là attaniyaṃ (thuộc về tự ngã), nên ngài nói ‘attano santakena (bởi cái thuộc sở hữu của tự ngã)’. ๓. สํขิตฺตธมฺมสุตฺตวณฺณนา 3. Phần giải thích kinh Giáo pháp Tóm tắt ๘๖. วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน อาคตํ, อิธ อายตนวเสนาติ อยเมว วิเสโส. 86. Nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến. Trong phẩm Uẩn, (giáo pháp) đã đến theo phương diện uẩn; ở đây, (giáo pháp) đến theo phương diện xứ. Đây chính là sự khác biệt. ๔. ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา 4. Phần giải thích kinh Channa ๘๗. สพฺพนิมิตฺเตหิ ปฏิสลฺลียติ เอเตนาติ ปฏิสลฺลานํ, ผลสมาปตฺติ. ชีวิตหารกสตฺถํ ชีวิตสฺส หรณโต, สตฺตานญฺจ สสนโต หึสนโต[Pg.296]. ปริจริโตติ ปยิรุปาสิโต. เตน ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชินฺติ ทีเปติ. 87. Paṭisallānaṃ (sự ẩn dật) là do nhờ đó mà vị ấy ẩn dật khỏi tất cả các tướng, đó là sự nhập quả định. Jīvitahārakasatthaṃ (con dao đoạt mạng) là do nó đoạt đi mạng sống, và do nó chỉ dạy và làm hại các chúng sanh. Paricarito (đã hầu hạ) là đã thân cận. Qua đó, ngài chỉ ra rằng: ‘(Channa) đã thực hành theo như đã được chỉ dạy’. อนุปวชฺชนฺติ ปเรหิ น อุปวทิตพฺพํ. ตํ ปเนตฺถ อายตึ อปฺปฏิสนฺธิภาวโต โหตีติ อาห ‘‘อปฺปวตฺติก’’นฺติ. ‘‘เนตํ มมา’’ติอาทีนิ วทนฺโต อรหตฺเต ปกฺขิปิตฺวา กเถสิ. ปุถุชฺชนภาวเมว ทีเปนฺโต วทติ อกตกิจฺจภาวทีปเนน. กิญฺจาปิ เถโร ปุจฺฉิตํ ปญฺหํ อรหตฺเต ปกฺขิปิตฺวา กเถสิ, ‘‘น สมนุปสฺสามี’’ติ ปน วทนฺโต กิญฺจิ นิปฺผตฺตึ น กเถสิ, ตสฺมา ‘‘อิทมฺปิ มนสิ กาตพฺพ’’นฺติ อิทํ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. Anupavajjaṃ (không bị chê trách) là không bị người khác chê trách. Điều đó ở đây xảy ra do không có sự tái sanh trong tương lai, nên ngài nói ‘appavattikaṃ (không còn diễn tiến)’. Khi nói những lời bắt đầu bằng ‘netaṃ mama (cái này không phải của tôi)’, ngài đã nói bằng cách đặt mình vào quả vị A-la-hán. Ngài nói bằng cách chỉ ra trạng thái phàm phu, với sự biểu thị rằng phận sự chưa được làm. Mặc dù vị trưởng lão đã nói câu hỏi được hỏi bằng cách đặt mình vào quả vị A-la-hán, nhưng khi nói ‘na samanupassāmi (tôi không thấy)’, ngài đã không nói lên sự thành tựu nào cả, do đó, cần liên kết bằng cách mang câu ‘idampi manasi kātabbaṃ (điều này cũng cần được tác ý)’ đến. กิเลสปสฺสทฺธีติ กิเลสปริฬาหวูปสโม. ภวตฺถาย ปุน ภวตฺถาย. อาลยนิกนฺติ ปริยุฏฺฐาเนติ ภวนฺตเร อเปกฺขาสญฺญิเต อาลเย นิกนฺติยา จ ปริยุฏฺฐานปฺปตฺติยา. อสติ อวิชฺชมานาย. ปฏิสนฺธิวเสน อญฺญภวโต อิธาคมนํ อาคติ นาม. จุติวเสน คมนนฺติ จวนวเสน อิโต คติ. อนุรูปคมนํ คติ นาม ตทุภยํ น โหติ. จุตูปปาโต อปราปรภวนวเสน จุติ, อุปปชฺชนวเสน อุปปาโต, ตทุภยมฺปิ น โหติ. เอวํ ปน จุตูปปาเต อสติ เนวิธ น อิธ โลเก. น หุรํ น ปรโลเก โหติ. ตโต เอว น อุภยตฺถ โหติ. อยเมว อนฺโต อยํ อิธโลเก ปรโลเก จ อภาโวเยว ทุกฺขสฺส ปริโยสานํ. อยเมวาติ ยถาวุตฺโต เอว – เอตฺถ เอตสฺมึ ปาเฐ ปรมฺปราคโต ปมาณภูโต อตฺโถ. Kilesapassaddhi (sự an tịnh phiền não) là sự lắng dịu cơn thiêu đốt của phiền não. Bhavatthāya (vì sự hiện hữu) là vì sự hiện hữu lần nữa. Ālayanikanti pariyuṭṭhāne (khi sự ái luyến và ham muốn khởi lên) là khi sự ái luyến, được gọi là sự mong cầu trong kiếp sống khác, và sự ham muốn đã đạt đến trạng thái khởi lên. Asati (khi không có) là khi không hiện hữu. Sự đi đến đây từ kiếp sống khác do sự tái sanh được gọi là āgati (sự đến). Gati (sự đi) là sự đi từ đây do sự chết. Sự đi tương ứng được gọi là gati; cả hai điều đó đều không có. Cutūpapāto (sự chết và sanh) là sự chết theo cách hiện hữu kế tiếp, và sự sanh theo cách sanh khởi; cả hai điều đó cũng không có. Như vậy, khi sự chết và sanh không có, thì nevidha (không ở đây) là không ở trong đời này. Na huraṃ (không ở kia) là không ở trong đời sau. Chính vì thế mà không có ở cả hai nơi. Đây chính là sự kết thúc, chính sự không hiện hữu ở đời này và đời sau này là sự chấm dứt của khổ. Ayameva (chính điều này) là chính như đã được nói – ở đây, trong đoạn kinh này, đây là ý nghĩa có thẩm quyền được truyền thừa. เย ปนาติ สมฺมวาทิโน สนฺธาย วทติ. อนฺตราภวํ อิจฺฉนฺติ ‘‘เอวํ ภเวน ภวนฺตรสมฺพนฺโธ ยุชฺเชยฺยา’’ติ. นิรตฺถกํ อนฺตราภวสฺส นาม กสฺสจิ อภาวโต. จุติกฺขนฺธานนฺตรญฺหิ ปฏิสนฺธิกฺขนฺธานํเยว ปาตุภาโว. เตนาห ‘‘อนฺตราภวสฺส…เป… ปฏิกฺขิตฺโตเยวา’’ติ. ตตฺถ ภาโวติ อตฺถิตา. อภิธมฺเม กถาวตฺถุปฺปกรเณ (กถา. ๕๐๕-๕๐๗) ปฏิกฺขิตฺโตเยว. ยทิ เอวํ ‘‘อนฺตเรนา’’ติ อิทํ กถนฺติ อาห ‘‘อนฺตเรนา’’ติอาทิ. วิกปฺปโต อญฺญํ วิกปฺปนฺตรํ, ตสฺส ทีปนํ ‘‘อนฺตเรนา’’ติ วจนํ. น อนฺตราภวทีปนํ ตาทิสสฺส อนุปลพฺภนโต ปโยชนาภาวโต จ. ยตฺถ หิ วิปากวิญฺญาณสฺส ปจฺจโย, ตตฺถสฺส นิสฺสยภูตสฺส วตฺถุสฺส สหภาวีนญฺจ [Pg.297] ขนฺธานํ สมฺภโวติ สทฺธึ อตฺตโน นิสฺสเยน วิญฺญาณํ อุปฺปชฺชเตวาติ นาสฺส อุปฺปตฺติยา เทสทูรตา เวทิตพฺพา. ‘‘เนว อิธ น หุร’’นฺติ วุตฺตทฺวยโต อปรํ วิกปฺเปน ‘‘น อุภย’’นฺติ, ตตฺถปิ น โหติเยวาติ อธิปฺปาโย. ‘‘อนฺตเรนา’’ติ วา ‘‘วินา’’ติ อิมินา สมานตฺโถ นิปาโต, ตสฺมา เนวิธ, น หุรํ, อุภยํ วินาปิ เนวาติ อตฺโถ. Ye pana (còn những ai) là ngài nói nhắm đến những người có chánh kiến. Họ mong muốn có một thân trung hữu với ý nghĩ rằng: ‘Như vậy, sự liên kết giữa kiếp sống này với kiếp sống khác mới hợp lý’. (Điều này) là vô ích, vì không có cái gì gọi là thân trung hữu cả. Vì rằng, ngay sau khi các uẩn của sự chết (diệt đi) là sự xuất hiện của các uẩn của sự tái sanh. Do đó, ngài nói: ‘Thân trung hữu... (v.v.)... đã bị bác bỏ’. Ở đây, bhāvo (hữu) là sự hiện hữu. Trong Vi Diệu Pháp, ở bộ Luận Sự (Kathāvatthu), điều này đã bị bác bỏ. Nếu vậy, câu ‘antarena (ở khoảng giữa)’ này là thế nào? Ngài nói câu bắt đầu bằng ‘antarena’. Một sự phân chia khác với sự phân chia (trước) là vikappantaraṃ (sự phân chia khác); lời nói ‘antarena’ là sự chỉ rõ điều đó. (Đó) không phải là sự chỉ rõ về thân trung hữu, vì một điều như vậy không thể tìm thấy và cũng vì không có lợi ích. Vì rằng, ở đâu có duyên cho quả thức, ở đó có sự hiện hữu của vật làm nơi nương tựa cho nó và các uẩn đồng sanh, nên thức sanh khởi cùng với nơi nương tựa của nó, do đó không nên hiểu rằng có sự xa cách về không gian đối với sự sanh khởi của nó. Ngoài hai điều đã được nói là ‘neva idha na huraṃ (không ở đây, không ở kia)’, bằng một sự phân chia khác, (ngài nói) ‘na ubhayaṃ (không ở cả hai)’, ý muốn nói rằng ở đó cũng không có. Hoặc, ‘antarena’ là một tiểu từ có cùng ý nghĩa với ‘vinā (ngoài ra)’, do đó, ý nghĩa là: không ở đây, không ở kia, và cũng không ngoài cả hai. อาหรีติ ฉินฺนวเสน คณฺหิ. เตนาห ‘‘กณฺฐนาฬํ ฉินฺที’’ติ. ปริคฺคณฺหนฺโตติ สมฺมสนฺโต. ปรินิพฺพุโต ทีฆรตฺตํ วิปสฺสนายํ ยุตฺตปยุตฺตภาวโต. ‘‘อนุปวชฺชํ ฉนฺเนน ภิกฺขุนา สตฺถํ อาหริต’’นฺติ, กเถสีติ อเสกฺขกาเล พฺยากรณํ วิย กตฺวา กเถสิ. Āharīti có nghĩa là đã cầm lấy với ý định cắt. Do đó, ngài đã nói: "Hãy cắt cuống họng". Pariggaṇhantoti có nghĩa là đang xem xét. Parinibbuto (viên tịch) là do đã chuyên tâm và nỗ lực trong thiền quán một thời gian dài. (Ngài Sāriputta) đã nói: "Tỳ khưu Channa đã cầm dao một cách không có tội lỗi", nghĩa là ngài đã nói giống như thực hiện một lời tuyên bố vào thời điểm vô học. อิมินาติ ‘‘อุปวชฺชกุลานี’’ติ อิมินา วจเนน. เถโรติ สาริปุตฺตตฺเถโร. เอวนฺติ เอวํ ปุพฺพกาเลสุ สํสฏฺฐวิหารี หุตฺวา ฐิโต ปจฺฉา อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตีติ อาสงฺกนฺโต ปุจฺฉติ. เสสํ อุตฺตานเมว. Imināti có nghĩa là bằng lời này: "những gia đình có tội lỗi". Theroti là trưởng lão Sāriputta. Evanti, ngài hỏi vì nghi ngờ rằng (Channa) đã sống gần gũi (với các gia đình) trong thời gian trước, sau đó sẽ đắc quả A-la-hán. Phần còn lại thì rõ ràng. ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Channa đã hoàn tất. ๕-๖. ปุณฺณสุตฺตาทิวณฺณนา 5-6. Phần giải thích kinh Puṇṇa và các kinh khác. ๘๘-๘๙. ตนฺติ จกฺขุรูปทฺวยํ. เตนาห ‘‘จกฺขุญฺเจว รูปญฺจา’’ติ. นนฺทิสมุทยาติ นนฺทิยา สมุทยตณฺหาย เสสการเณหิ นนฺทิยา สมุทิติ สโมธานํ นนฺทิสมุทโย, ตสฺมา นนฺทิสมุทยา. เตนาห ‘‘ตณฺหาย สโมธาเนนา’’ติ. ปญฺจกฺขนฺธสงฺขาตสฺส ทุกฺขสฺส สโมธาเนน สมุทิติ ปวตฺติเยวาติ สห สมุทเยน ทุกฺขสฺส ทสฺสิตตฺตา ‘‘วฏฺฏํ มตฺถกํ ปาเปตฺวา’’ติ วุตฺตํ. นิโรธูปาเยน สทฺธึ นิโรธสฺส ทสฺสิตตฺตา ‘‘วิวฏฺฏํ มตฺถกํ ปาเปตฺวา’’ติ. ปุจฺฉานุสนฺธิอาทีสุ อญฺญตโร น โหตีติ อาห – ‘‘ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธี’’ติ. 88-89. Tanti là cặp đôi mắt và sắc. Do đó, ngài nói: "mắt và sắc". Nandisamudayāti: sự tập khởi của hỷ do tham ái là nguyên nhân tập khởi và các nguyên nhân khác, sự kết hợp đó là nandisamudayo, do đó (nói là) nandisamudayā. Do đó, ngài nói: "bằng sự kết hợp của tham ái". Vì khổ, được gọi là năm uẩn, được chỉ ra cùng với sự tập khởi của nó, tức là sự diễn tiến bằng sự kết hợp, nên được nói là "đã đưa vòng luân hồi đến đỉnh điểm". Vì sự đoạn diệt được chỉ ra cùng với phương pháp đoạn diệt, nên (được nói là) "đã đưa sự thoát khỏi luân hồi đến đỉnh điểm". (Ngài) nói: "đây là một mối liên kết riêng biệt" vì nó không phải là một trong những loại như mối liên kết câu hỏi. จณฺฑาติ โกธนา. ทุฏฺฐาติ โทสวนฺโตติ อตฺโถ. กิพฺพิสาติ ปาปา. กกฺขฬาติ ทารุณา. ฆฏิกมุคฺคเรนาติ เอกสฺมึ ปกฺเข ฆฏิกํ ทสฺเสตฺวา กเตน รสฺสทณฺเฑน. สตฺตานํ สสนโต สตฺถํ, ตโต เอว ชีวิตสฺส หรณโต หารกญฺจาติ สตฺถหารกํ. อินฺทฺริยสํวโร ‘‘ทโม’’ติ วุตฺโต มนจฺฉฏฺฐานํ อินฺทฺริยานํ ทมนโต. ปญฺญา ‘‘ทโม’’ติ วุตฺตา กิเลสวิเสวิตานํ ทมนโต วูปสมนโต. อุโปสถกมฺมํ ‘‘ทโม’’ติ [Pg.298] วุตฺตํ กายทฺวาราทีหิ อุปฺปชฺชนกอสมสฺส ทมนโต. ขนฺติ ‘‘ทโม’’ติ เวทิตพฺพา อกฺขนฺติยา ทมนโต วูปสมนโต. เตนาห ‘‘อุปสโมติ ตสฺเสว เววจน’’นฺติ. Caṇḍāti là hung dữ. Duṭṭhāti có nghĩa là có sân hận. Kibbisāti là độc ác. Kakkhaḷāti là thô bạo. Ghaṭikamuggarenāti là bằng một cây gậy ngắn được làm bằng cách cho thấy một cái bình nhỏ ở một bên. Sattha (vũ khí) vì nó sát hại chúng sanh, và hārakaṃ (mang đi) vì nó cướp đi mạng sống, do đó là satthahārakaṃ. Sự thu thúc lục căn được gọi là "damo" (sự chế ngự) vì nó chế ngự sáu căn với ý là thứ sáu. Trí tuệ được gọi là "damo" vì nó chế ngự và làm lắng dịu các phiền não. Nghiệp Uposatha được gọi là "damo" vì nó chế ngự sự không yên tĩnh phát sinh từ thân môn, v.v. Nhẫn nại nên được biết là "damo" vì nó chế ngự và làm lắng dịu sự không nhẫn nại. Do đó, ngài nói: "upasamo (sự an tịnh) là một từ đồng nghĩa của nó". เอตฺถาติ สุนาปรนฺตชนปเท. เอเต ทฺเวติ อยํ ปุณฺณตฺเถโร ตสฺส กนิฏฺโฐติ เอเต ทฺเว ภาตโร. อาหจฺจ อฏฺฐาสิ อุฬารํ พุทฺธารมฺมณํ ปีตึ อุปฺปาเทตฺวา. สตฺต สีหนาเท นทิตฺวาติ มมฺมจฺเฉทกานมฺปิ อกฺโกสปริภาสานํ ขมเน สนฺโตสาภาวทีปนํ, ปาณิปฺปหารสฺส, เลฑฺฑุปฺปหารสฺส, ทณฺฑปฺปหารสฺส, สตฺถปฺปหารสฺส, ชีวิตโวโรปนสฺส, ขมเน สนฺโตสาภาวทีปนญฺจาติ เอวํ สตฺต สีหนาเท นทิตฺวา. จตูสุ ฐาเนสุ วสิตตฺตา ปาฬิยํ วสนฏฺฐานํ อนุทฺเทสิกํ กตฺวา ‘‘สุนาปรนฺตสฺมึ ชนปเท วิหรติ’’อิจฺเจว วุตฺตํ. Etthāti là ở xứ Sunāparanta. Ete dveti: trưởng lão Puṇṇa này và em trai của ngài, hai vị này là anh em. Āhacca aṭṭhāsi: (Ngài) đã đứng lại, sau khi làm phát sinh niềm hỷ lạc cao thượng với đức Phật làm đối tượng. Satta sīhanāde naditvāti: sau khi rống lên bảy tiếng rống sư tử như sau: thể hiện sự không hài lòng trong việc kham nhẫn những lời mắng nhiếc và phỉ báng, ngay cả những lời làm đau nhói tim gan; thể hiện sự không hài lòng trong việc kham nhẫn sự đánh đập bằng tay, sự ném đất đá, sự đánh bằng gậy, sự tấn công bằng vũ khí, và sự tước đoạt mạng sống. Vì đã sống ở bốn nơi, nên trong kinh Pāli, nơi ở không được chỉ định cụ thể mà chỉ nói rằng "ngài sống ở xứ Sunāparanta". จตูสุ ฐาเนสูติ อพฺพุหตฺถปพฺพเต, สมุทฺทคิริวิหาเร, มาตุลคิริมฺหิ, มกุฬการามวิหาเรติ อิเมสุ จตูสุ ฐาเนสุ. ตนฺติ จงฺกมํ อารุยฺห โกจิ ภิกฺขุ จงฺกมิตุํ สมตฺโถ นตฺถิ มหตา สมุทฺทปริสฺสเยน ภาวนามนสิการสฺส อนภิสมฺภุณนโต. อุปฺปาติกนฺติ อุปฺปาตกรํ มหาสงฺโขภํ อุฏฺฐเปตฺวา. สมฺมุเขติ อนิลปเทเส. ปฏิเวเทสุนฺติ ปเวเทสุํ. Catūsu ṭhānesūti: ở bốn nơi này: núi Abbuhattha, tu viện Samuddagiri, núi Mātulagiri, và tu viện Makuḷakārāma. Tanti: không có tỳ khưu nào có thể kinh hành sau khi đã lên nơi kinh hành, vì không thể thực hiện được việc tác ý tu tập do sự mệt mỏi lớn từ biển cả. Uppātikanti: sau khi gây ra một điềm báo, một sự xáo trộn lớn. Sammukheti: ở nơi không có gió. Paṭivedesunti: họ đã thông báo. อารทฺธกาลโต ปฏฺฐายาติ มณฺฑลมาฬสฺส กาตุํ ปถวีมิตกาลโต ปภุติ. สจฺจพนฺเธน ปญฺจสตานิ ปริปูเรตุํ ‘‘เอกูนปญฺจสตาน’’นฺติ วุตฺตํ. คนฺธกุฏินฺติ เชตวนมหาวิหาเร มหาคนฺธกุฏึ. Āraddhakālato paṭṭhāyāti: kể từ lúc bắt đầu đo đất để xây dựng hội trường. Để hoàn thành năm trăm (vị) cùng với Saccabandha, nên được nói là "bốn trăm chín mươi chín". Gandhakuṭinti: hương thất lớn tại đại tu viện Jetavana. สจฺจพนฺธนาโมติ สจฺจพนฺเธ ปพฺพเต จิรนิวาสิตาย ‘‘สจฺจพนฺโธ’’ตฺเวว ลทฺธนาโม. อรหตฺตํ ปาปุณีติ ปญฺจาภิญฺญาปริวารํ อรหตฺตํ อธิคจฺฉิ. เตนาห ‘‘มคฺเคเนวสฺส อภิญฺญา อาคตา’’ติ. Saccabandhanāmoti: ngài có tên là "Saccabandha" do đã sống lâu trên núi Saccabandha. Arahattaṃ pāpuṇīti: đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với năm thắng trí. Do đó, ngài nói: "thắng trí của vị ấy đã đến cùng với đạo quả". ตสฺมึ สนฺนิปติตา มหาชนา เกจิ โสตาปนฺนา, เกจิ สกทาคามิโน, เกจิ อนาคามิโน, เกจิ อรหนฺโต อเหสุํ. ตตฺถาปิ เกจิ เตวิชฺชา, เกจิ ฉฬภิญฺญา, เกจิ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺตา อเหสุํ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘มหาชนสฺส พนฺธนโมกฺโข ชาโต’’ติ. เย ปน ตตฺถ สรณคมนปญฺจสีลทสสีลสมาทาเนน ลทฺธานุคฺคหา, เตสํ เทวตานญฺจ วเสน ‘‘มหนฺตํ พุทฺธโกลาหลํ อโหสี’’ติ วุตฺตํ. Trong số đại chúng tụ tập ở đó, một số là bậc Dự lưu, một số là bậc Nhất lai, một số là bậc Bất lai, một số là bậc A-la-hán. Trong số đó, một số là bậc Tam minh, một số là bậc Lục thông, một số là bậc đắc Vô ngại giải. Nhắm đến điều đó mà nói rằng: "sự giải thoát khỏi ràng buộc đã xảy ra cho đại chúng". Còn những người đã nhận được sự hỗ trợ bằng cách quy y, thọ trì năm giới, mười giới, và do các vị trời, nên được nói rằng: "đã có một sự chấn động Phật pháp vĩ đại". อรุณํ [Pg.299] ปน มหาคนฺธกุฏิยํเยว อุฏฺฐเปสิ เทวตานุคฺคหตฺถญฺเจว กุลานุทยาย จ. อปายมคฺเค โอตาริโต ‘‘โกจิ โลกสฺส สชิตา อตฺถิ, ตสฺส วเสน ปวตฺติสํหารา โหนฺติ, เตเนวายํ ปชา สนาถา โหติ, ตํ ยุญฺชติ จ ตสฺมึ ตสฺมึ กมฺเม’’ติ มิจฺฉาคาเหหิ. ปริจริตพฺพํ ยาจิ ‘‘เอตฺถ มยา จิรํ วสิตพฺพ’’นฺติ. (Ngài) đã làm cho bình minh ló dạng ngay tại hương thất lớn, vừa để hỗ trợ các vị trời, vừa vì lợi ích của các gia đình. (Thế gian) bị dẫn xuống con đường khổ cảnh bởi những tà kiến như: "có một đấng sáng tạo nào đó của thế gian, do vị ấy mà có sự diễn tiến và hoại diệt, do đó chúng sanh này có nơi nương tựa, và vị ấy gắn kết (chúng sanh) vào các nghiệp này nghiệp kia". (Ngài) đã xin được phục vụ, (nghĩ rằng): "tôi sẽ sống ở đây lâu dài". ฉฏฺฐนฺติ พาหิยสุตฺตํ. ตํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา. Thứ sáu là kinh Bāhiya. Kinh ấy rõ ràng vì phương pháp đã được nói ở dưới. ปุณฺณสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Puṇṇa và các kinh khác đã hoàn tất. ๗-๘. ปฐมเอชาสุตฺตาทิวณฺณนา 7-8. Phần giải thích kinh Ejā thứ nhất và các kinh khác. ๙๐-๙๑. เอชติ ฉฬารมฺมณนิมิตฺตํ กมฺปตีติ เอชา. เตนาห ‘‘จลนฏฺเฐนา’’ติ. อาพาธนฏฺเฐน ปีฬนฏฺเฐน. อนฺโต โทสนฏฺเฐนาติ อนฺโตจิตฺเต เอว ปทุสฺสนฏฺเฐน. นิกนฺตนฏฺเฐนาติ ฉินฺทนฏฺเฐน. เหฏฺฐา คหิตเมวาติ เหฏฺฐา มญฺญิตสมุคฺฆาตสารุปฺปสุตฺเต อาคตเมว. วุตฺตนยเมว มญฺญิตสมุคฺฆาตสุตฺเต. 90-91. Ejā là sự rung động, vì nó rung động trước tướng của sáu đối tượng trần. Do đó, ngài nói: "với ý nghĩa là rung động". Với ý nghĩa là bệnh hoạn, với ý nghĩa là bức bách. Anto dosanaṭṭhenāti là với ý nghĩa làm ô nhiễm ngay trong nội tâm. Nikantanaṭṭhenāti là với ý nghĩa cắt đứt. Heṭṭhā gahitamevāti là đã được đề cập ở dưới, trong kinh Maññitasamugghātasāruppa. Phương pháp đã được nói trong kinh Maññitasamugghāta. ปฐมเอชาสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ejā thứ nhất và các kinh khác đã hoàn tất. ๙-๑๐. ปฐมทฺวยสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Phần giải thích kinh Dvaya thứ nhất và các kinh khác. ๙๒-๙๓. ทฺวยนฺติ ทุกํ. ปาฬิยํ อาเมฑิตโลเปน นิทฺเทโสติ อาห ‘‘ทฺเว ทฺเว โกฏฺฐาเส’’ติ. เอวเมตนฺติ เอวํ อนิจฺจาทิภาเวน เอตํ จกฺขุรูปญฺจาติ ทฺวยํ. จลตีติ อนวฏฺฐาเนน ปจลติ. พฺยถตีติ ชราย มรเณน จ ปเวธติ. เหตุ เจว อุปฺปตฺตินิมิตฺตตฺตา. สหคตีติ สหปฺปวตฺติ, ตาย คเหตพฺพตฺตา ‘‘สงฺคตี’’ติ ผสฺโส วุตฺโต. เอส นโย เสสปททฺวเยปิ. ยสฺมา จ สํคจฺฉมานธมฺมวิมุตฺตา สงฺคติ นาม นตฺถิ, ตถา สนฺนิปาตสมวายา, เตสํ วเสน นิพฺพตฺโต ผสฺโส ตถา วุจฺจตีติ. เตนาห ‘‘อิมินา’’ติอาทิ. 92-93. "Dvayaṃ" có nghĩa là một cặp. Trong Pāli, sự chỉ định này là do sự lược bỏ của từ lặp lại, nên nói là "hai hai phần". "Evametaṃ" có nghĩa là cặp đôi này, tức là mắt và sắc, có bản chất vô thường v.v. "Calati" (rung động) có nghĩa là nó lay động do không đứng yên. "Byathatī" (dao động) có nghĩa là nó run rẩy vì già và chết. Nó là nhân vì là tướng trạng của sự sanh khởi. "Sahagati" (đi cùng) là sự diễn tiến cùng nhau. Vì được hiểu theo nghĩa đó, xúc được gọi là "saṅgati" (sự gặp gỡ). Phương pháp này cũng áp dụng cho hai cặp từ còn lại. Bởi vì không có cái gọi là "saṅgati" (sự gặp gỡ) tách rời khỏi các pháp đang gặp gỡ nhau, cũng như sự tụ hội và sự kết hợp, nên xúc được sanh khởi do chúng được gọi như vậy. Do đó, ngài nói "bởi điều này" v.v. วตฺถูติ [Pg.300] จกฺขุ นิสฺสยปจฺจยาทิภาเวน. อารมฺมณนฺติ รูปํ อารมฺมณปจฺจยาทิภาเวน. สหชาตา ตโย ขนฺธา เวทนาทโย, เต สหชาตาทิปจฺจยภาเวน. อยํ เหตูติ อยํ ติวิโธ เหตู. ผสฺเสนาติอาทีสุ อยํ สงฺเขปตฺโถ – ยสฺมา รูปารมฺมเณ ผสฺเส อตฺตโน ผุสนกิจฺจํ กโรนฺเต เอวํ เวทนา อนุภวนกิจฺจํ, สญฺญา สญฺชานนกิจฺจํ กโรติ, ตสฺมา ‘‘ผสฺเสน ผุฏฺฐเมวา’’ติอาทิวุตฺตเมว อตฺถํ อิทานิ ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน ทสฺเสตุํ ‘‘ผุฏฺโฐ’’ติอาทิ วุตฺตํ. ปญฺเจว ขนฺธา ภควตา สมตึสาย อากาเรหิ วุตฺตา. กสฺมาติ อาห ‘‘กถ’’นฺติอาทิ. รุกฺขสาขาสุ รุกฺขโวหาโร วิย เอเกกธมฺเมปิ ขนฺธโวหาโร โหติเยว. เตนาห ภควา – ‘‘วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ’’ติ (ยม. ขนฺธยมก ๒). "Vật" là mắt, theo nghĩa là duyên y chỉ v.v. "Cảnh" là sắc, theo nghĩa là duyên sở duyên v.v. Ba uẩn đồng sanh là thọ v.v., chúng (là nhân) theo nghĩa là duyên đồng sanh v.v. "Nhân này" có nghĩa là nhân ba loại này. Trong câu "bởi xúc" v.v., đây là ý nghĩa tóm tắt – vì khi xúc đang thực hiện phận sự xúc chạm đối với cảnh sắc, thì thọ thực hiện phận sự cảm nghiệm, tưởng thực hiện phận sự ghi nhận, do đó, để trình bày ý nghĩa đã được nói đến trong câu "chính khi được xúc chạm bởi xúc" v.v. bây giờ theo quan điểm của cá nhân, câu "được xúc chạm" v.v. đã được nói. Chính năm uẩn đã được Đức Thế Tôn nói đến theo ba mươi phương diện. Tại sao? Ngài nói "như thế nào?" v.v. Giống như cách dùng từ "cây" cho các cành cây, cách dùng từ "uẩn" cũng có cho từng pháp riêng lẻ. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Thức là thức uẩn" (Yama. Khandhayamaka 2). ปฐมทฺวยสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về hai kinh đầu tiên đã kết thúc. ฉนฺนวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Phẩm Sáu (Channa) đã kết thúc. ๑๐. สฬวคฺโค 10. Phẩm Sáu Căn ๑. อทนฺตอคุตฺตสุตฺตวณฺณนา 1. Giải thích kinh Không Điều Phục, Không Hộ Trì ๙๔. อทมิตาติ ทมํ นิพฺพิเสวนภาวํ อนีตา. อโคปิตาติ สติสงฺขาตาย วติยา น รกฺขิตา. อปิหิตาติ สติกวาเฏน น ปิหิตา. จตูหิปิ ปเทหิ อินฺทฺริยานํ อนาวรณเมวาห. อธิกํ วหนฺตีติ อธิวาหา, ทุกฺขสฺส อธิวาหา ทุกฺขาธิวาหา. นิรเยสุ อุปฺปชฺชนกํ เนรยิกํ. อาทิ-สทฺเทน เสสปาฬึ สงฺคณฺหาติ. 94. "Không được điều phục" có nghĩa là không được đưa đến trạng thái được điều phục, không còn buông thả. "Không được hộ trì" có nghĩa là không được bảo vệ bởi hàng rào gọi là niệm. "Không được che đậy" có nghĩa là không được đóng lại bởi cánh cửa niệm. Bằng cả bốn từ, ngài chỉ nói về sự không che chở các căn. "Adhivāhā" là những gì mang đến điều vượt trội, "dukkhādhivāhā" là những gì mang đến khổ. "Nerayikaṃ" là cái làm sanh khởi trong các địa ngục. Bằng từ "ādi" (v.v.), ngài bao gồm phần Pāli còn lại. สเฬวาติ ฉ-การสฺส ส-กาโร, ฬ-กาโร ปทสนฺธิกโร. ยตฺถาติ นิมิตฺตตฺเถ ภุมฺมํ. อนวสฺสุตา อตินฺตาติ ราเคน อเตมิตา. Trong "saḷeva", chữ "sa" thay cho chữ "cha", chữ "ḷa" là để nối từ. "Yattha" là sở thuộc cách mang ý nghĩa chỉ định. "Anavassutā atintā" có nghĩa là không bị ướt đẫm bởi tham ái. อสฺสาทิตนฺติ อสฺสาทํ อิตํ อุปคตํ. เตนาห ‘‘อสฺสาทวนฺต’’นฺติ. สุขทุกฺขนฺติ อิฏฺฐานิฏฺฐํ. อนฺวยตีติ อนฺวโย, เหตุ. ผสฺโสติ อนฺวโย เอตสฺสาติ ผสฺสนฺวยนฺติ อาห – ‘‘ผสฺสเหตุก’’นฺติ. ‘‘อวิรุทฺธ’’อิติ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโส. "Assāditaṃ" có nghĩa là đã đi đến, đã đạt đến vị ngọt. Do đó, ngài nói "có vị ngọt". "Lạc và khổ" có nghĩa là điều khả ái và không khả ái. "Anvayati" (đi theo) nên là "anvayo" (sự đi theo), tức là nhân. "Phassanvayaṃ" có nghĩa là "xúc là nhân của nó", nên ngài nói "có xúc làm nhân". "Aviruddha" là sự chỉ định với việc lược bỏ biến cách. ปปญฺจสญฺญาติ [Pg.301] ตณฺหาทิสมธูปสํหตสญฺญา. เตนาห ‘‘กิเลสสญฺญาย ปปญฺจสญฺญา นาม หุตฺวา’’ติ. ปปญฺจสญฺญา เอเตสํ อตฺถีติ ปปญฺจสญฺญา, อิตรีตรา นรา. ปปญฺจยนฺตาติ สํสาเร ปปญฺจํ จิรายนํ กโรนฺตา. สญฺญิโนติ เคหสฺสิตสญฺญาย สญฺญาวนฺโต. มโนมยํ วิตกฺกนฺติ เกวลํ มนสา สมฺภาวิตํ มิจฺฉาวิตกฺกํ. อิรียตีติ อิริยํ ปฏิปตฺตึ อิรียติ ปฏิปชฺชติ. "Papañcasaññā" (tưởng hý luận) là tưởng được cấu thành bởi mật ong của tham ái v.v. Do đó, ngài nói "tưởng phiền não trở thành cái gọi là tưởng hý luận". "Papañcasaññā" (những người có tưởng hý luận) là những người có tưởng hý luận này, tức là những người phàm phu. "Papañcayanti" (họ hý luận) có nghĩa là họ làm cho sự hý luận kéo dài trong vòng luân hồi. "Saññino" (những người có tưởng) là những người có tưởng liên hệ đến đời sống tại gia. "Tầm do ý tạo ra" là tà tầm được hình thành chỉ bởi ý. "Irīyati" (hành động) có nghĩa là thực hành sự thực hành, tức là oai nghi. สุฏฺฐุ ภาวิโตติ สุฏฺฐุภาวํ สุภาวนํ อิโต ภาวิตภาวิโต. ผุฏฺฐสฺส จิตฺตนฺติ เตน ยถาวุตฺตผสฺเสน ผุฏฺฐํ อสฺส จิตฺตํ. น วิกมฺปเต กฺวจีติ กิสฺมิญฺจิ อิฏฺฐานิฏฺฐารมฺมเณ น กมฺปติ. ปารคาติ ปารคามิโน ภวถ. "Được tu tập tốt đẹp" có nghĩa là đã được tu tập đến trạng thái tốt đẹp, sự tu tập tốt đẹp. "Tâm của người được xúc chạm" có nghĩa là tâm của người ấy được xúc chạm bởi xúc đã được nói đến. "Không dao động ở bất cứ đâu" có nghĩa là không dao động trước bất kỳ cảnh khả ái hay không khả ái nào. "Pāragā" có nghĩa là hãy trở thành những người đến bờ kia. อทนฺตอคุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Không Điều Phục, Không Hộ Trì đã kết thúc. ๒. มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตวณฺณนา 2. Giải thích kinh Mālukyaputta ๙๕. อปสาเทตีติ ตชฺเชติ. อุสฺสาเทตีติ อุกฺกํเสติ. อยํ กิร เถโร มาลุกฺยปุตฺโต. ปมชฺชิตฺวาติ โยนิโสมนสิการสฺส อนนุยุชฺชเนน ปมชฺชิตฺวา. 95. "Apasādeti" (chê bai) có nghĩa là khiển trách. "Ussādeti" (khen ngợi) có nghĩa là tán dương. Vị trưởng lão này được cho là Mālukyaputta. "Đã phóng dật" có nghĩa là đã phóng dật do không thực hành như lý tác ý. ยตฺราติ ปจฺจตฺตํ วจนาลงฺกาเร. นามาติ อสมฺภาวเน อปสาทนปกฺเข, อุสฺสาทนปกฺเข ปน สมฺภาวเน. กึ ชาตนฺติ กึ เตน มหลฺลกภาเวน ชาตนฺติ มหลฺลกภาวํ ติณายปิ อมญฺญมาโน วทติ. เตนาห ‘‘ยทิ…เป… อนุคฺคณฺหนฺโต’’ติ. อนุคฺคณฺหนฺโตติ อจินฺเตนฺโต. มาทิสานํ ภควโต โอวาโท อุปการาวโหติ เอตรหิ โอวาทญฺจ ปสํสนฺโต. "Yatra" là một từ trang trí cho câu nói, ở ngôi thứ nhất. "Nāma" (quả thật) trong trường hợp chê bai thì có nghĩa là không thể có, còn trong trường hợp khen ngợi thì có nghĩa là có thể có. "Có gì xảy ra?" có nghĩa là "Có gì xảy ra với tình trạng già nua đó?", ông nói trong khi không coi tình trạng già nua ra gì, dù chỉ bằng một cọng cỏ. Do đó, ngài nói "nếu... v.v... không quan tâm". "Không quan tâm" có nghĩa là không suy nghĩ đến. Bây giờ, trong khi tán thán lời giáo huấn, (ông nói) rằng lời giáo huấn của Đức Thế Tôn mang lại lợi ích cho những người như chúng tôi. ‘‘อทิฏฺฐา อทิฏฺฐปุพฺพา’’ติอาทินา ปริกปฺปวเสน วุตฺตนิทสฺสนํ ‘‘ยถา เอเตสุ ฉนฺทาทโย น โหนฺติ, เอวมิตเรสุปิ ปริญฺญาเตสู’’ติ นยปฏิปชฺชนตฺถํ, เตสมฺปิ อิเมหิ สมาเนตพฺพตฺตา. เตน วุตฺตํ ‘‘สุปินกูปมา กามา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๓๔; ๒.๔๖; ปาจิ. ๔๑๗; จูฬว. ๖๕). Ví dụ được nói đến bằng cách tưởng tượng qua câu "chưa từng thấy, chưa từng thấy trước đây" v.v. là để thực hành theo phương pháp rằng "giống như đối với những thứ này không có dục tham v.v., cũng vậy đối với những thứ khác đã được liễu tri", vì những thứ đó cũng phải được xem là tương đương với những thứ này. Do đó, đã được nói rằng "các dục vọng giống như một giấc mơ" (Ma. Ni. 1.234; 2.46; Pāci. 417; Cūḷava. 65). จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺเฐ ทิฏฺฐมตฺตนฺติ จกฺขุวิญฺญาณสฺส รูปายตนํ ยตฺตโก คหณากาโร, ตตฺตกํ. กิตฺตกํ ปมาณนฺติ อตฺตสํเวทิยํ ปรสฺส น [Pg.302] ทิสิตพฺพํ, กปฺปนามตฺตํ รูปํ. เตนาห ‘‘จกฺขุวิญฺญาณํ หี’’ติอาทิ. รูเปติ รูปายตเน. รูปมตฺตเมวาติ นีลาทิเภทํ รูปายตนมตฺตํ, น นีลาทิ. วิเสสนิวตฺตนตฺโถ หิ อยํ มตฺต-สทฺโท. ยทิ เอวํ, เอว-กาโร กิมตฺถิโย? จกฺขุวิญฺญาณญฺหิ รูปายตเน ลพฺภมานมฺปิ นีลาทิวิเสสํ ‘‘อิทํ นีลํ นาม, อิทํ ปีตํ นามา’’ติ น คณฺหาติ. กุโต นิจฺจานิจฺจาทิสภาวตฺถนฺติ สํหิตสฺสปิ นิวตฺตนตฺถํ เอวการคฺคหณํ. เตนาห ‘‘น นิจฺจาทิสภาว’’นฺติ. เสสวิญฺญาเณหิปีติ ชวนวิญฺญาเณหิปิ. "Trong cái được thấy bởi nhãn thức, chỉ là cái được thấy" có nghĩa là: đối với nhãn thức, sắc xứ được nắm bắt ở mức độ nào, thì chỉ có chừng đó. Mức độ đó là bao nhiêu? Là cái tự mình cảm nhận, không thể chỉ cho người khác thấy, là sắc chỉ do tưởng tượng. Do đó, ngài nói "vì nhãn thức..." v.v. "Trong sắc" có nghĩa là trong sắc xứ. "Chỉ là sắc" có nghĩa là chỉ là sắc xứ với các sự khác biệt như xanh v.v., chứ không phải là (bản chất) xanh v.v. Vì từ "matta" (chỉ là) này có ý nghĩa loại bỏ đặc tính. Nếu vậy, từ "eva" (chỉ) có ý nghĩa gì? Vì nhãn thức, mặc dù có được đặc tính xanh v.v. trong sắc xứ, nhưng không nắm bắt rằng "đây là màu xanh", "đây là màu vàng". Huống hồ là (nắm bắt) bản chất thường, vô thường v.v.? Việc dùng từ "eva" là để loại bỏ cả những gì được kết hợp. Do đó, ngài nói "không phải bản chất thường v.v.". "Bởi các thức khác" có nghĩa là bởi các tốc hành tâm. ทิฏฺฐํ นาม จกฺขุวิญฺญาณํ รูปายตนสฺส ทสฺสนนฺติ กตฺวา. เตนาห ‘‘รูเป รูปวิชานน’’นฺติ. จกฺขุวิญฺญาณมตฺตเมวาติ ยตฺตกํ จกฺขุวิญฺญาณํ รูปายตเน คหณมตฺตํ, ตํมตฺตเมว เม สพฺพํ จิตฺตํ ภวิสฺสตีติ อตฺโถ. ‘‘ราคาทิรเหนา’’ติ วา ปาโฐ. ทิฏฺฐํ นาม ปทตฺถโต จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺฐํ รูปํ. ตตฺเถวาติ จกฺขุวิญฺญาเณน ทิฏฺฐมตฺเต รูเป. จิตฺตตฺตยํ ทิฏฺฐมตฺตํ นาม จกฺขุวิญฺญาณํ วิย ราคาทิวิรเหน ปวตฺตนโต. เตนาห ‘‘ยถา ต’’นฺติ อาทิ. "Cái được thấy" chính là nhãn thức do sự thấy đối với sắc xứ. Do đó, ngài đã nói: "sự biết sắc ở trong sắc". "Chỉ là nhãn thức" có nghĩa là: Chừng nào nhãn thức chỉ là sự nắm bắt đối với sắc xứ, chừng đó toàn bộ tâm của ta sẽ chỉ là chừng ấy. Hoặc có bài đọc là "do sự vắng mặt của tham ái v.v...". Về mặt từ ngữ, "cái được thấy" là sắc được thấy bởi nhãn thức. "Ở ngay nơi ấy" nghĩa là ở trong sắc chỉ được thấy bởi nhãn thức. Ba loại tâm được gọi là "chỉ là cái được thấy" vì chúng diễn tiến giống như nhãn thức, do sự vắng mặt của tham ái v.v... Do đó, ngài đã nói: "giống như cái ấy" v.v... มโนทฺวาราวชฺชเนน วิญฺญาตารมฺมณํ วิญฺญาตนฺติ อธิปฺเปตํ ราคาทิวิรเหน วิญฺเญยฺยโต. เตนาห ‘‘ยถา อาวชฺชเนนา’’ติอาทิ. Đối tượng được biết bởi ý môn hướng tâm được hiểu là "cái được biết", vì nó cần được biết với sự vắng mặt của tham ái v.v... Do đó, ngài đã nói: "giống như bởi sự hướng tâm" v.v... ตทาติ ตสฺมึ กาเล, น ตโต ปฏฺฐายาติ อยเมตฺถ อตฺโถติ ทสฺเสติ. ‘‘ทิฏฺฐมตฺต’’นฺติอาทินา เยสํ ราคาทีนํ นิวตฺตนํ อธิปฺเปตํ, เต ‘‘เตนา’’ติ เอตฺถ ต-สทฺเทน ปจฺจามสียนฺตีติ ‘‘เตน ราเคน วา รตฺโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถาติ วิสเย ภุมฺมํ, วิสยภาโว จ วิสยินา สมฺพนฺธวเสน อิจฺฉิตพฺโพติ วุตฺตํ ‘‘ปฏิพทฺโธ’’ติอาทิ. "Khi ấy" có nghĩa là vào lúc đó, chứ không phải kể từ đó trở đi; đây là ý nghĩa được chỉ ra ở đây. Những tham ái v.v... mà sự chấm dứt của chúng được ngụ ý qua câu "chỉ là cái được thấy" v.v..., chúng được đề cập đến bằng đại từ "ta" trong câu "do đó". Do đó đã được nói rằng: "bị nhiễm bởi tham ái ấy" v.v... "Ở nơi ấy" là sở thuộc cách chỉ về đối tượng, và trạng thái đối tượng cần được hiểu theo mối liên hệ với chủ thể, do đó đã được nói là "bị ràng buộc" v.v... สตีติ รูปสฺส ยถาสภาวสลฺลกฺขณา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตมนสิกาเรน อนุปฺปชฺชนโต น ทิสฺสติ นปฺปวตฺตติ. อชฺโฌสาติ อชฺโฌสาย. คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา อตฺตนิยกรเณน. "Niệm" là niệm ghi nhận tự tánh của sắc. (Niệm ấy) bị thất lạc, không được thấy, không diễn tiến, do không sanh khởi bởi sự tác ý đến tướng khả ái. "Ajjhosā" có nghĩa là "ajjhosāya" (sau khi bám víu), (nghĩa là) sau khi nuốt chửng, sau khi hoàn tất, bằng cách biến nó thành của mình. อภิชฺฌา จ วิเหสา จาติ กรณตฺเถ ปจฺจตฺตวจนนฺติ อาห – ‘‘อภิชฺฌาย จ วิเหสาย จา’’ติ. อตฺถวเสน วิภตฺติปริณาโมติ อาห – ‘‘อภิชฺฌาวิเหสาหี’’ติ. อาจินนฺตสฺสาติ วฑฺเฒนฺตสฺส. ปฏิสฺสโตติ ปติสฺสโต สพฺพตฺถ สติยา ยุตฺโต. เสวโต จาปีติ เอตฺถ จ-สทฺโท อปิ-สทฺโท จ นิปาตมตฺตนฺติ ‘‘เสวนฺตสฺส’’อิจฺเจว อตฺโถ วุตฺโต. "Tham và ưu" là chủ cách ở ý nghĩa công cụ cách, ngài nói: "bởi tham và bởi ưu". Do sự biến đổi cách theo ý nghĩa, ngài nói: "bởi tham và ưu". "Của người tích lũy" có nghĩa là của người làm cho tăng trưởng. "Paṭissato" có nghĩa là có chánh niệm, luôn luôn hợp với niệm. Trong câu "sevato cāpi", từ "ca" và từ "api" chỉ là các tiểu từ, nên ý nghĩa được nói chỉ là "của người thực hành". มาลุกฺยปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Mālukyaputta kết thúc. ๓. ปริหานสุตฺตวณฺณนา 3. Chú giải kinh Suy Giảm. ๙๖. ปริหานสภาวนฺติ [Pg.303] อนวชฺชธมฺเมหิ ปริหายนสภาวํ. อภิภวิตานีติ อภิภูตานิ นิพฺพิเสวนภาวากาเรน. สรสงฺกปฺปาติ ตสฺมึ ตสฺมึ วิสเย อนวฏฺฐิตภาเวน สงฺกปฺปา. สํโยชนิยาติ สํโยเชตพฺพา. สํโยชนานญฺหิ ปุนปฺปุนํ อุปฺปตฺติยา โอกาสํ เทนฺโต กิเลสชาตํ อธิวาเสติ นาม. กิเลโส เอว กิเลสชาตํ. อารมฺมณํ ปน จิตฺเต กโรนฺโต อธิวาเสติ นาม. ฉนฺทราคปฺปหาเนน น ปชหติ อารมฺมณํ, กิเลสํ ปน อนุปฺปตฺติธมฺมตาปาทเนน เอว. อภิภวิตํ อายตนนฺติ กถิตํ อธิวาสนาทินา. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปริหานธมฺโม โหตี’’ติ ธมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา ตํ วิภชนฺเตน ภควตา ‘‘ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสตี’’ติอาทินา ปุคฺคเลน ปุคฺคลาธิฏฺฐาเนน ธมฺโม ทสฺสิโต. 96. "Có tánh suy giảm" là có tánh suy giảm khỏi các pháp vô tội. "Bị áp đảo" là bị chế ngự theo cách không thực hành. "Các tầm có tham ái" là các tầm do trạng thái không đứng vững trong đối tượng này hay đối tượng kia. "Thuộc về kiết sử" là cần được liên kết. Thật vậy, người cho cơ hội để các kiết sử sanh khởi lặp đi lặp lại được gọi là dung dưỡng loại phiền não. Phiền não chính là loại phiền não. Còn người tạo ra đối tượng trong tâm được gọi là dung dưỡng. Người ấy không từ bỏ đối tượng bằng cách đoạn trừ dục tham, mà (từ bỏ) phiền não chỉ bằng cách làm cho nó có tánh không sanh khởi. "Xứ bị áp đảo" được nói đến qua sự dung dưỡng v.v... Sau khi hỏi về pháp: "Này các Tỳ khưu, thế nào là pháp suy giảm?", Đức Thế Tôn, khi phân tích điều đó, đã chỉ ra pháp qua cá nhân, với nền tảng là cá nhân, qua câu: "nếu vị Tỳ khưu ấy dung dưỡng điều đó" v.v... ปริหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Suy Giảm kết thúc. ๔. ปมาทวิหารีสุตฺตวณฺณนา 4. Chú giải kinh Sống Phóng Dật. ๙๗. น ปิทหิตฺวา จกฺขุนฺทฺริยํ น ปิทหิตฺวา สญฺฉาทิตฺวา ฐิตสฺส. พฺยาสิญฺจตีติ กิเลเสหิ วิเสเสน อาสิญฺจติ. กิเลสตินฺตนฺติ กิเลเสหิ อวสฺสุตํ. ทุพฺพลปีติ ตรุณา น พลปฺปตฺตา. พลวปีติ อุพฺเพคา ผรณปฺปตฺตา จ ปีติ. ทรถปฺปสฺสทฺธีติ กายจิตฺตทรถวูปสมลกฺขณา ปสฺสทฺธิ. น อุปฺปชฺชนฺติ ปจฺจยปรมฺปราย อสิทฺธตฺตา. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, ปมาทวิหารี โหตี’’ติอาทินา ปุคฺคลํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘ปาโมชฺชํ น โหติ, ปาโมชฺชํ ชายตี’’ติอาทินา จ, ธมฺเมน ‘‘ปมาทวิหารี อปฺปมาทวิหารี’’ติ จ ปุคฺคโล ทสฺสิโต. 97. "Không che đậy nhãn căn" có nghĩa là của người sống không che đậy, không che chắn. "Thấm ướt" có nghĩa là thấm ướt một cách đặc biệt bởi các phiền não. "Ướt đẫm phiền não" là bị rỉ chảy bởi các phiền não. "Hỷ yếu ớt" là hỷ còn non, chưa đạt đến sức mạnh. "Hỷ mạnh mẽ" là hỷ dâng trào và lan khắp. "Khinh an lắng dịu sự bứt rứt" là khinh an có đặc tính làm lắng dịu sự bứt rứt của thân và tâm. Chúng không sanh khởi do chuỗi duyên không thành tựu. Sau khi hỏi về cá nhân qua câu: "Này các Tỳ khưu, thế nào là người sống phóng dật?" v.v..., và qua câu "hân hoan không có, hân hoan sanh khởi" v.v..., cá nhân được chỉ ra bằng pháp là "người sống phóng dật" và "người sống không phóng dật". ปมาทวิหารีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Sống Phóng Dật kết thúc. ๕. สํวรสุตฺตวณฺณนา 5. Chú giải kinh Phòng Hộ. ๙๘. อิทนฺติ ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร’’ติ? อิทํ วจนํ. ปหาตพฺพธมฺมกฺขานวเสนาติ ปหาตพฺพธมฺมสฺเสว กถนํ วุตฺตํ. ‘‘กถญฺจ, ภิกฺขเว, อสํวโร [Pg.304] โหตี’’ติ ธมฺมํ ปุจฺฉิตฺวา ‘‘สนฺติ, ภิกฺขเว, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา’’ติอาทินา ธมฺโมว วิภตฺโต. 98. "Điều này" là lời nói này: "Này các Tỳ khưu, thế nào là không phòng hộ?". "Theo cách trình bày pháp cần đoạn trừ" có nghĩa là sự trình bày chính pháp cần đoạn trừ đã được nói đến. Sau khi hỏi về pháp: "Này các Tỳ khưu, thế nào là không phòng hộ?", chính pháp đã được phân tích qua câu: "Này các Tỳ khưu, có những sắc được nhận biết bởi mắt" v.v... สํวรสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Phòng Hộ kết thúc. ๖. สมาธิสุตฺตวณฺณนา 6. Chú giải kinh Định. ๙๙. จิตฺเตกคฺคตายาติ สมถวเสน จิตฺเตกคฺคตาย. ปริหายมาเนติ ตสฺส อลาเภน ปริหายมาเน. กมฺมฏฺฐานนฺติ วิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ, สมถเมว วา. 99. "Sự nhất tâm" là sự nhất tâm theo cách của chỉ. "Khi bị suy giảm" là khi bị suy giảm do không đạt được điều đó. "Đề mục" là đề mục thiền quán, hoặc chính là thiền chỉ. ๗. ปฏิสลฺลานสุตฺตวณฺณนา 7. Chú giải kinh Độc Cư. ๑๐๐. กมฺมฏฺฐานนฺติ สมถวิปสฺสนากมฺมฏฺฐานํ. 100. "Đề mục" là đề mục thiền chỉ và thiền quán. ๘-๙. ปฐมนตุมฺหากํสุตฺตาทิวณฺณนา 8-9. Chú giải kinh Na Tumhākaṃ thứ nhất v.v... ๑๐๑-๑๐๒. อุปมํ ปริวาเรตฺวาติ อุปมํ ปริหริตฺวา. สุทฺธิกวเสนาติ อุปมาย วินา เกวลเมว. 101-102. "Sau khi loại bỏ ví dụ" có nghĩa là sau khi bỏ qua ví dụ. "Theo cách thuần túy" có nghĩa là chỉ đơn thuần, không có ví dụ. ๑๐. อุทกสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải kinh Udaka. ๑๐๓. อุทโกติ ตสฺส นามํ. เวทํ ญาณํ. สพฺพํ ชิตวาติ สพฺพชิ. อวขตนฺติ นิขตํ. อุจฺฉาทนธมฺโมติ อุจฺฉาเทตพฺพสภาโว. ปริมทฺทนธมฺโมติ ปริมทฺทิตพฺพสภาโว. ปริหโตติ ปริหริโต. โอทนกุมฺมาสูปจยุจฺฉาทนปริมทฺทนปเทหีติ วตฺตพฺพํ. อุจฺฉาทนํ วา ปริมทฺทนมตฺตเมวาติ กตฺวา น คหิตํ. 103. "Udaka" là tên của vị ấy. "Veda" là trí tuệ. "Sabbaji" (Toàn Thắng) là vì đã chiến thắng tất cả. "Đã đào xuống" là đã chôn vùi. "Pháp cần xoa bóp" là có tánh cần được xoa bóp. "Pháp cần chà xát" là có tánh cần được chà xát. "Đã được mang đi" là đã được loại bỏ. Cần phải nói là: "bởi sự tích tụ, xoa bóp, chà xát, và phết lên của cơm và cháo". Hoặc vì "sự xoa bóp" chỉ là "sự chà xát" nên đã không được đề cập. อุทกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Udaka kết thúc. สฬวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải Phẩm Sáu Xứ kết thúc. ทุติโย ปณฺณาสโก. Năm Mươi thứ hai. ๑๑. โยคกฺเขมิวคฺโค 11. Phẩm An Ổn Khỏi Các Ách. ๑. โยคกฺเขมิสุตฺตวณฺณนา 1. Chú giải kinh An Ổn Khỏi Các Ách. ๑๐๔. จตูหิ [Pg.305] โยเคหีติ กามโยคาทีหิ จตูหิ โยเคหิ. เขมิโนติ เขมวโต กุสลิโน. การณภูตนฺติ กตฺตพฺพอุปายสฺส การณภูตํ. ปริยายติ ปวตฺตึ นิวตฺติญฺจ ญาเปตีติ ปริยาโย, ธมฺโม จ โส ปริยตฺติธมฺมตฺตา ปริยาโย จาติ ธมฺมปริยาโย, ตํ ธมฺมปริยายํ. ยสฺมา ปน โส ตสฺสาธิคมสฺส การณํ โหติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘ธมฺมการณ’’นฺติ. ยุตฺตินฺติ สมถวิปสฺสนาธมฺมานีติ วา จตุสจฺจธมฺมานีติ วา. ‘‘ตสฺมา’’ติ ปทํ อุทฺธริตฺวา – ‘‘กสฺมา’’ติ การณํ ปุจฺฉนฺโต ‘‘กึ อกฺขาตตฺตา, อุทาหุ ปหีนตฺตา’’ติ วิภชิตฺวา ปุจฺฉิ. ยสฺมา ปน ฉนฺทราคปฺปหานํ โยคกฺเขมิภาวสฺส การณํ, น กถนํ, ตสฺมา ‘‘ปหีนตฺตา’’ติอาทิ วุตฺตํ. 104. Catūhi yogehīti (bởi bốn ách) tức là bởi bốn ách là dục ách và các ách tương tự. Kheminoti (vị an ổn) tức là vị có sự an ổn, vị thiện xảo. Kāraṇabhūtanti (là nền tảng) tức là là nền tảng của phương tiện nên được thực hành. Pariyāyati pavattiṃ nivattiñca ñāpetīti pariyāyo (pháp môn là làm cho biết được sự diễn tiến và sự chấm dứt), và pháp ấy là pháp môn do là pháp học nên là dhammapariyāyo (pháp môn về Giáo pháp), taṃ dhammapariyāyaṃ (pháp môn về Giáo pháp ấy). Hơn nữa, vì lẽ pháp môn ấy là nguyên nhân cho sự chứng ngộ ấy nên được nói là dhammakāraṇaṃ (nguyên nhân của pháp). Yuttinti (điều thích hợp) là các pháp về chỉ và quán hoặc là các pháp về Tứ đế. Sau khi nêu lên từ tasmā (do vậy), vị ấy đã hỏi về nguyên nhân là kasmā (tại sao) rồi phân tích và hỏi rằng: Kiṃ akkhātattā, udāhu pahīnattā (có phải do đã được thuyết giảng hay là do đã được đoạn tận)? Hơn nữa, vì lẽ sự đoạn tận tham dục là nguyên nhân cho trạng thái an ổn khỏi các ách chứ không phải là sự thuyết giảng, do vậy lời là pahīnattā (do đã được đoạn tận) và các lời tương tự đã được nói đến. โยคกฺเขมิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải về kinh An Ổn Khỏi Các Ách đã kết thúc. ๒-๑๐. อุปาทายสุตฺตาทิวณฺณนา 2-10. Giải về kinh Chấp Thủ và các kinh khác ๑๐๕-๑๑๓. เวทนาสุขทุกฺขนฺติ เวทนาสงฺขาตํ สุขญฺจ ทุกฺขญฺจ กถิตํ. ‘‘อชฺฌตฺตํ สุขํ ทุกฺข’’นฺติ วุตฺตตฺตา วิมุตฺติสุขสฺส จ สฬายตนทุกฺขสฺส จ กถิตตฺตา วิวฏฺฏสุขํ เจตฺถ กถิตเมวาติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. กามํ ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, น อายตนวเสน. เอตฺถ ปน วตฺตพฺพํ อตฺถชาตํ ขนฺธิยวคฺเค วุตฺตนยเมวาติ. 105-113. Vedanāsukhadukkhanti (lạc và khổ của thọ) tức là lạc và khổ được gọi là thọ đã được nói đến. Do đã được nói rằng: Ajjhattaṃ sukhaṃ dukkhaṃ (lạc và khổ ở nội tâm), và do lạc của sự giải thoát và khổ của sáu xứ đã được nói đến nên có thể được hiểu rằng lạc siêu thế cũng đã được nói đến ở đây. Thật vậy, ở phẩm Uẩn, lời giảng dạy đã đến theo phương diện các uẩn, không phải theo phương diện các xứ. Tuy nhiên, ở đây, ý nghĩa cần được nói đến là theo phương pháp đã được nói ở phẩm Uẩn. อุปาทายสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải về kinh Chấp Thủ và các kinh khác đã kết thúc. โยคกฺเขมิวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải về phẩm An Ổn Khỏi Các Ách đã kết thúc. ๑๒. โลกกามคุณวคฺโค 12. Phẩm Thế Gian Và Dục Vọng ๑-๒. ปฐมมารปาสสุตฺตาทิวณฺณนา 1-2. Giải về kinh Bẫy Của Ác Ma Thứ Nhất và các kinh khác ๑๑๔-๑๑๕. อาวสติ เอตฺถ กิเลสมาโรติ อาวาโส. กามคุณอชฺฌตฺติกพาหิรานิ อายตนานิ. กิเลสมารสฺส อาวาสํ คโต [Pg.306] วสํ คโต. ติวิธสฺสาติ ปปญฺจสญฺญาสงฺขาตสฺส ติวิธสฺสปิ มารสฺส. ตโต เอว เทวปุตฺตมารสฺสปิ วสํ คโตติ สกฺกา วิญฺญาตุํ. 114-115. Āvāso (trú xứ) là nơi mà ác ma phiền não trú ngụ ở đấy. Các xứ nội và ngoại là các dục. Đã đi đến trú xứ của ác ma phiền não, đã đi đến sự cai quản. Tividhassa (của ba loại) tức là của ba loại ác ma được gọi là tưởng hý luận. Chính do từ đó, có thể được hiểu rằng đã đi đến sự cai quản của cả Thiên tử ma. ปฐมมารปาสสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải về kinh Bẫy Của Ác Ma Thứ Nhất và các kinh khác đã kết thúc. ๓. โลกนฺตคมนสุตฺตวณฺณนา 3. Giải về kinh Đi Đến Tận Cùng Thế Gian ๑๑๖. โลกิยนฺติ เอตฺถ สตฺตกายภูตคามาทีติ โลโก, จกฺกวาโฬ. สงฺขาโร ปน ลุชฺชนปลุชฺชนฏฺเฐน โลโก. อนฺตนฺติ โอสานํ. สพฺพญฺญุตญฺญาเณน สํสนฺทิตฺวาติ สพฺพญฺญุตญฺญาณคติยา สมาเนตฺวา อวิโรเธตฺวา. โถเมสฺสามีติ ปสํสิสฺสามิ. 116. Loko (thế gian) là nơi mà các loài hữu tình, các loài thực vật, v.v... được nhìn thấy ở đấy, là thế giới. Hơn nữa, saṅkhāro (pháp hữu vi) là thế gian theo ý nghĩa bị hư hoại và tan rã. Antanti (tận cùng) là sự kết thúc. Sabbaññutaññāṇena saṃsanditvāti (sau khi đã đối chiếu với Nhất thiết trí) tức là sau khi đã làm cho tương đương, đã làm cho không mâu thuẫn với tiến trình của Nhất thiết trí. Thomessāmi (tôi sẽ tán dương) tức là tôi sẽ ca ngợi. เอวํสมฺปตฺติกนฺติ เอวํสมฺปชฺชนกํ เอวํปสฺสิตพฺพํ อิทํ มม อชฺเฌสนํ. เตนาห ‘‘อีทิสนฺติ อตฺโถ’’ติ. ชานํ ชานาตีติ สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ชานิตพฺพํ ชานาติ เอว. น หิ ปเทสญฺญาเณ ฐิโต ชานิตพฺพํ สพฺพํ ชานาติ. อุกฺกฏฺฐนิทฺเทเสน หิ อวิเสสคฺคหเณน จ ‘‘ชาน’’นฺติ อิมินา นิรวเสสํ เญยฺยชาตํ ปริคฺคยฺหตีติ ตพฺพิสยาย ชานนกิริยาย สพฺพญฺญุตญฺญาณเมว กรณํ ภวิตุํ ยุตฺตํ. ปกรณวเสน ‘‘ภควา’’ติ ปทสนฺนิธาเนน จ อยมตฺโถ วิภาเวตพฺโพ. ปสฺสิตพฺพเมว ปสฺสตีติ ทิพฺพจกฺขุ-ปญฺญาจกฺขุ-ธมฺมจกฺขุ-พุทฺธจกฺขุ-สมนฺตจกฺขุ-สงฺขาเตหิ ญาณจกฺขูหิ ปสฺสิตพฺพํ ปสฺสติ เอว. อถ วา ชานํ ชานาตีติ ยถา อญฺเญ สวิปลฺลาสา กามรูปปริญฺญาวาทิโน ชานนฺตาปิ วิปลฺลาสวเสน ชานนฺติ, น เอวํ ภควา. ภควา ปน ปหีนวิปลฺลาสตฺตา ชานนฺโต ชานาติ เอว, ทิฏฺฐิทสฺสนสฺส อภาวา ปสฺสนฺโต ปสฺสติ เอวาติ อตฺโถ. Evaṃsampattikanti (sự thành tựu như vậy) là lời thỉnh cầu này của tôi được thành tựu như vậy, nên được thấy như vậy. Do đó, ngài đã nói: Īdisanti attho (có ý nghĩa là dường ấy). Jānaṃ jānāti (vị biết, biết) tức là biết điều cần được biết bằng Nhất thiết trí. Vị đứng ở trí tuệ cục bộ thì không biết tất cả điều cần được biết. Do sự chỉ dẫn cao tột và do sự lĩnh hội không phân biệt, bởi từ jānaṃ (vị biết) này, toàn bộ các pháp cần được biết được bao gồm. Đối với hành động biết có đối tượng là các pháp ấy thì chỉ có Nhất thiết trí là thích hợp để trở thành công cụ. Ý nghĩa này cần được làm cho rõ ràng theo văn mạch và theo sự gần gũi của từ bhagavā (Đức Thế Tôn). Passaṃ passati (vị thấy, thấy) có nghĩa là vị ấy thấy điều cần được thấy, tức là thấy điều cần được thấy bằng các nhãn quan của trí tuệ được gọi là thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn, và toàn nhãn. Hoặc là, jānaṃ jānāti (vị biết, biết) có nghĩa là giống như những người khác có sự điên đảo, là những người chủ trương về sự liễu tri dục và sắc, dầu có biết nhưng họ biết theo cách điên đảo, Đức Thế Tôn thì không như vậy. Trái lại, Đức Thế Tôn do đã đoạn tận sự điên đảo nên trong khi biết, Ngài thật sự biết. Do không có sự thấy của tà kiến nên trong khi thấy, Ngài thật sự thấy. ทสฺสนปริณายกฏฺเฐนาติ ยถา จกฺขุ สตฺตานํ ทสฺสนตฺถํ ปริเณติ สาเธติ, เอวํ โลกสฺส ยาถาวทสฺสนสาธนโตปิ ทสฺสนกิจฺจปริณายกฏฺเฐน จกฺขุภูโต, ปญฺญาจกฺขุมยตฺตา วา สยมฺภูญาเณน ปญฺญาจกฺขุํ ภูโต ปตฺโตติ วา จกฺขุภูโต. ญาณภูโตติ เอตสฺส จ เอวเมว อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ธมฺมา วา โพธิปกฺขิยา, เตหิ อุปฺปนฺนตฺตา โลกสฺส จ ตทุปฺปาทนโต อนญฺญสาธารณํ วา ธมฺมํ ปตฺโต อธิคโตติ ธมฺมภูโต. ‘‘พฺรหฺมา’’วุจฺจติ เสฏฺฐฏฺเฐน มคฺคญาณํ, เตน อุปฺปนฺนตฺตา โลกสฺส [Pg.307] จ ตทุปฺปาทนโต ตญฺจ สยมฺภูญาเณน ปตฺโตติ พฺรหฺมภูโต. จตุสจฺจธมฺมํ วทตีติ วตฺตา. จิรํ สจฺจปฏิเวธํ ปวตฺเตนฺโต วทตีติ ปวตฺตา. อตฺถํ นีหริตฺวาติ ทุกฺขาทิอตฺถํ อุทฺธริตฺวา. ปรมตฺถํ วา นิพฺพานํ ปาปยิตา. อมตสจฺฉิกิริยํ สตฺเตสุ อุปฺปาเทนฺโต อมตํ ททาตีติ อมตสฺส ทาตา. โพธิปกฺขิยธมฺมานํ ตทายตฺตภาวโต ธมฺมสฺสามี. ปุนปฺปุนํ ยาจาเปนฺโต ภาริยํ กโรนฺโต ครุํ กโรติ นาม, ตถา ทุวิญฺเญยฺยํ กตฺวา กเถนฺโตปิ. Dassanapariṇāyakaṭṭhenāti (do là người hướng dẫn cho sự thấy) có nghĩa là giống như con mắt hướng dẫn, thành tựu sự thấy cho các chúng sanh, cũng vậy, do là phương tiện cho sự thấy đúng như thật của thế gian, do là người hướng dẫn cho phận sự thấy nên là cakkhubhūto (vị đã trở thành con mắt). Hoặc do có được tuệ nhãn, hoặc do đã trở thành, đã đạt được tuệ nhãn bằng trí tuệ tự phát sanh nên là cakkhubhūto (vị đã trở thành con mắt). Ñāṇabhūtoti (vị đã trở thành trí tuệ), ý nghĩa của từ này cũng cần được hiểu theo cách tương tự. Hoặc dhammā (các pháp) là các pháp trợ Bồ-đề, do đã sanh lên từ các pháp ấy và do làm cho các pháp ấy sanh lên cho thế gian, hoặc do đã đạt được, đã chứng ngộ pháp không chung với người khác nên là dhammabhūto (vị đã trở thành Pháp). Maggañāṇaṃ (đạo tuệ) được gọi là brahmā theo ý nghĩa là cao cả, do đã sanh lên từ đạo tuệ ấy và do làm cho đạo tuệ ấy sanh lên cho thế gian, và do đã đạt được đạo tuệ ấy bằng trí tuệ tự phát sanh nên là brahmabhūto (vị đã trở thành Phạm thiên). Vattā (vị nói ra) là vị nói ra pháp Tứ đế. Pavattā (vị làm cho diễn tiến) là vị nói ra trong khi làm cho sự thông suốt chân lý được diễn tiến lâu dài. Atthaṃ nīharitvāti (sau khi đã nêu ra ý nghĩa) tức là sau khi đã rút ra ý nghĩa về khổ, v.v... Hoặc là vị làm cho đạt đến ý nghĩa tối hậu là Niết-bàn. Amatassa dātā (vị ban cho sự bất tử) là vị ban cho sự bất tử trong khi làm cho sự chứng ngộ bất tử sanh lên ở các chúng sanh. Dhammassāmī (vị chủ của Pháp) do các pháp trợ Bồ-đề tùy thuộc vào vị ấy. Vị làm cho trang trọng, tức là vị làm cho trở nên nặng nề bằng cách làm cho thỉnh cầu lập đi lập lại, cũng vậy, là vị nói ra sau khi đã làm cho trở nên khó hiểu. จกฺขุนา วิชฺชมาเนน โลกสญฺญี โหติ, น ตสฺมึ อสติ. น หิ อชฺฌตฺติกายตนวิรเหน โลกสมญฺญา อตฺถิ. เตนาห ‘‘จกฺขุญฺหิ โลโก’’ติอาทิ. อปฺปหีนทิฏฺฐีติ อสมูหตสกฺกายทิฏฺฐิโก ฆนวินิพฺโภคํ กาตุํ อสกฺโกนฺโต สมุทายํ วิย อวยวํ ‘‘โลโก’’ติ สญฺชานาติ เจว มญฺญติ จ. ตถาติ อิมินา ‘‘โลโกติ สญฺชานาติ เจว มญฺญติ จา’’ติ ปทตฺตยํ อากฑฺฒติ. ตสฺสาติ ปุถุชฺชนสฺส, จกฺกวาฬโลกสฺส วา. จกฺขาทิเมว หิ สโหกาเสน ‘‘จกฺกวาโฬ’’ติ ปุถุชฺชโน สญฺชานาติ. คมเนนาติ ปทสา คมเนน. น สกฺกา เตสํ อนนฺตตฺตา. ลุชฺชนฏฺเฐนาติ อภิสงฺขารโลกวเสน โลกสฺส อนฺตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตสฺส อนฺโต นาม นิพฺพานํ. ตํ ปตฺตุํ สกฺกา สมฺมาปฏิปตฺติยา ปตฺตพฺพตฺตา. จกฺกวาฬโลกสฺส ปน อนฺโต นาม, นตฺถิ ตสฺส คมเนน อปฺปตฺตพฺพตฺตา. Do có con mắt hiện hữu nên có tưởng về thế gian, không phải khi không có nó. Thật vậy, không có danh xưng thế gian khi thiếu vắng nội xứ. Do đó, Ngài nói: “Con mắt chính là thế gian” v.v… ‘Người chưa đoạn trừ tà kiến’ là người có thân kiến chưa được nhổ bật gốc, không thể thực hiện việc phân tích khối đặc, nhận biết và cho rằng một bộ phận giống như là toàn thể là ‘thế gian’. Bằng từ ‘như vậy’, câu này dẫn chiếu đến ba cụm từ ‘nhận biết là thế gian và cho rằng là thế gian’. ‘Của điều ấy’ là của phàm phu, hoặc của thế giới luân hồi. Thật vậy, phàm phu nhận biết chính con mắt v.v… cùng với không gian là ‘thế giới luân hồi’. ‘Bằng sự đi’ là bằng sự đi bộ. Không thể được, vì chúng là vô tận. ‘Với ý nghĩa là hoại diệt’ được nói để chỉ ra sự tận cùng của thế gian theo nghĩa là thế gian hành. Sự tận cùng của nó chính là Nibbāna. Điều ấy có thể đạt đến được, vì có thể đạt được bằng sự thực hành chân chánh. Còn sự tận cùng của thế giới luân hồi thì không có, vì không thể đạt đến được bằng sự đi. อิเมหิ ปเทหีติ อิเมหิ วากฺยวิภาเคหิ ปเทหิ. ตานิ ปน อกฺขรสมุทายลกฺขณานีติ อาห ‘‘อกฺขรสมฺปิณฺฑเนหี’’ติ. ปาฏิเยกฺกอกฺขเรหีติ ตสฺมึ ตสฺมึ ปเท ปฏินิยตสนฺนิเวเสหิ วิสุํ วิสุํ จิตฺเตน คยฺหมาเนหิ อกฺขเรหีติ อตฺโถ. ‘Bởi những câu này’ là bởi những câu là các phần của câu nói. Tuy nhiên, chúng có đặc tính là sự tập hợp của các chữ cái, nên nói là ‘bởi những sự gom góp các chữ cái’. ‘Bởi các chữ cái riêng lẻ’ có nghĩa là bởi các chữ cái trong mỗi câu tương ứng, với sự sắp xếp cố định, được tâm nắm bắt một cách riêng biệt. คมนฏฺเฐน ‘‘ปณฺฑา’’ วุจฺจติ ปญฺญา, ตาย อิโต คโต ปตฺโตติ ปณฺฑิโต, ปญฺญวา. มหาปญฺญตา นาม ปฏิสมฺภิทาวเสน เวทิตพฺพาติ อาห ‘‘มหนฺเต อตฺเถ’’ติอาทิ. ยถา ตนฺติ เอตฺถ ตนฺติ นิปาตมตฺตํ ปฐมวิกปฺเป, ทุติยวิกปฺเป ปน ปจฺจามสนนฺติ อาห ‘‘ตํ พฺยากต’’นฺติ. Với ý nghĩa là đi đến, trí tuệ (paññā) được gọi là ‘paṇḍā’; người đã đi, đã đạt đến từ đây nhờ vào trí tuệ ấy là bậc hiền trí (paṇḍito), là người có trí tuệ. Trí tuệ vĩ đại nên được hiểu theo nghĩa là các tuệ phân tích, nên nói là ‘những ý nghĩa vĩ đại’ v.v… ‘Yathā tanti’ (Như thế nào… như thế ấy), ở đây ‘tanti’ trong trường hợp thứ nhất chỉ là một tiểu từ; còn trong trường hợp thứ hai, nó có ý tham chiếu lại, nên nói là ‘điều ấy đã được giải thích’. โลกนฺตคมนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Đi Đến Tận Cùng Thế Gian đã hoàn tất. ๔. กามคุณสุตฺตวณฺณนา 4. Giải Thích Kinh Dục Lạc ๑๑๗. เจตโสติ [Pg.308] กรเณ สามิวจนํ. จิตฺเตน สํผุสนํ นาม อนุภโวติ อาห ‘‘จิตฺเตน อนุภูตปุพฺพา’’ติ. อุตุตฺตยานุรูปตาวเสน ปาสาทตฺตยํ, ตํ วเสน ติวิธนาฏกเภโท. มโนรมฺมตามตฺเตน กามคุณํ กตฺวา ทสฺสิตํ, น กามวเสน. น หิ อภินิกฺขมนโต อุทฺธํ โพธิสตฺตสฺส กามวิตกฺกา ภูตปุพฺพา. เตนาห มาโร ปาปิมา – 117. ‘Bởi tâm’ là sở hữu cách được dùng theo nghĩa của công cụ cách. Sự tiếp xúc bằng tâm chính là sự kinh nghiệm, nên nói là ‘đã từng được kinh nghiệm bởi tâm’. Ba tòa lâu đài là tùy theo sự tương ứng với ba mùa; tùy theo đó mà có sự phân chia ba loại kịch nghệ. Điều này được trình bày như là một dục lạc chỉ đơn thuần vì tính chất khả ái của nó, chứ không phải theo nghĩa của dục vọng. Thật vậy, sau khi xuất gia, các tầm về dục chưa từng có đối với vị Bồ-tát. Do đó, ác ma Māra đã nói – ‘‘สตฺต วสฺสานิ ภควนฺตํ, อนุพนฺธึ ปทาปทํ; โอตารํ นาธิคจฺฉิสฺสํ, สมฺพุทฺธสฺส สตีมโต’’ติ. (สุ. นิ. ๔๔๘); “Bảy năm ròng con theo gót Thế Tôn, từng bước chân không rời; nhưng không tìm thấy cơ hội nào, ở bậc Chánh Đẳng Giác, bậc niệm tỉnh.” (Kinh Tập, 448); เมตฺเตยฺโย นามาติอาทิ อนาคตารมฺมณทสฺสนมตฺตํ, น โพธิสตฺตสฺส เอวํ อุปฺปชฺชตีติ. อตฺตา ปิยายิตพฺพรูโป เอตสฺสาติ อตฺตรูโป, อุตฺตรปเท ปุริมปทโลเปนาติ ‘‘อตฺตโน หิตกามชาติเกนา’’ติ อตฺโถ วุตฺโต. อตฺตรูเปนาติ วา ปีติโสมนสฺเสหิ คหิตสภาเวน ตุฏฺฐปหฏฺเฐน อุทคฺคุทคฺเคน. อปฺปมาโทติ อปฺปมชฺชนํ กุสลธมฺเมสุ อขณฺฑการิตาติ อาห ‘‘สาตจฺจกิริยา’’ติ. อโวสฺสคฺโคติ จิตฺตสฺส กามคุเณสุ อโวสฺสชฺชนํ ปกฺขนฺทิตุํ อปฺปทานํ. ปุริโม วิกปฺโป กุสลานํ ธมฺมานํ กรณวเสน ทสฺสิโต, ปจฺฉิโม อกุสลานํ อกรณวเสน. ทฺเว ธมฺมาติ อปฺปมาโท สตีติ ทฺเว ธมฺมา. อปฺปมาโท สติ จ ตถา ปวตฺตา จตฺตาโร กุสลธมฺมกฺขนฺธา เวทิตพฺพา. กตฺตพฺพาติ ปวตฺเตตพฺพา. ‘Vị tên là Metteyya’ v.v… chỉ là sự thấy đối tượng vị lai, chứ không phải nó khởi lên như vậy đối với vị Bồ-tát. ‘Attarūpo’ là người có bản ngã đáng được yêu mến; ý nghĩa ‘bởi người mong muốn lợi ích cho bản thân’ được nói đến do sự lược bỏ từ đầu trong vế sau của từ ghép. Hoặc ‘attarūpena’ là với bản chất được bao trùm bởi hỷ và ưu, hài lòng và vui mừng, hân hoan và phấn khởi. ‘Không dể duôi’ là không xao lãng, là sự thực hành không gián đoạn trong các thiện pháp, nên nói là ‘hành động liên tục’. ‘Không từ bỏ’ là sự không buông thả tâm vào các dục lạc, không cho nó cơ hội để lao vào. Trường hợp thứ nhất được trình bày theo nghĩa làm các pháp thiện, trường hợp sau theo nghĩa không làm các pháp bất thiện. ‘Hai pháp’ là không dể duôi và chánh niệm, hai pháp này. Không dể duôi và chánh niệm, diễn tiến như vậy, cần được hiểu là bốn uẩn thiện pháp. ‘Cần phải làm’ là cần phải thực hành. ตสฺมึ อายตเนติ ตสฺมึ นิพฺพานสญฺญิเต การเณ ปฏิเวเธ. ตํ การณนฺติ ฉนฺนํ อายตนานํ การณํ. สฬายตนํ นิรุชฺฌติ เอตฺถาติ สฬายตนนิโรโธ วุจฺจติ นิพฺพานํ. เตนาห ‘‘นิพฺพานํ. ตํ สนฺธายา’’ติอาทิ. นิพฺพานสฺมินฺติ นิพฺพานมฺหิ. ‘Trong xứ ấy’ là trong nguyên nhân được gọi là Nibbāna, trong sự chứng ngộ. ‘Nguyên nhân ấy’ là nguyên nhân của sáu xứ. ‘Nơi sáu xứ diệt tận’ được gọi là sự diệt tận của sáu xứ (saḷāyatananirodho), tức là Nibbāna. Do đó, có nói rằng: “Nibbāna. Nhắm đến điều đó” v.v… ‘Nibbānasmiṃ’ có nghĩa là ‘trong Nibbāna’ (nibbānamhi). กามคุณสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Dục Lạc đã hoàn tất. ๕-๖. สกฺกปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา 5-6. Giải Thích Kinh Đế Thích Vấn v.v… ๑๑๘-๑๑๙. ทิฏฺเฐติ ปจฺจกฺขภูเต. ธมฺเมติ อุปาทานกฺขนฺธธมฺเม. ตตฺถ หิ อตฺตาติ ภวติ สญฺญา ทิฏฺฐิ จาติ อตฺตภาวสญฺญา. เตนาห – ‘‘ทิฏฺเฐว [Pg.309] ธมฺเมติ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว’’ติ. ‘‘ตนฺนิสฺสิต’’นฺติ เอตฺถ ตํ-สทฺเทน เหฏฺฐา อภินนฺทนาทิปริยาเยน วุตฺตา ตณฺหา ปจฺจามฏฺฐาติ อาห – ‘‘ตณฺหานิสฺสิต’’นฺติ. ตํ อุปาทานํ เอตสฺสาติ ตทุปาทานํ. เตนาห – ‘‘ตํคหณ’’นฺติอาทิ. ตณฺหุปาทานสงฺขาตํ คหณํ เอตสฺสาติ ตํคหณํ. ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว ปญฺจเม วุตฺตนยตฺตา. 118-119. ‘Trong những gì được thấy’ là trong những gì đã trở thành trực tiếp. ‘Trong các pháp’ là trong các pháp thuộc thủ uẩn. Thật vậy, ở đó, tưởng và kiến ‘đây là tự ngã’ khởi lên, đó là tưởng về tự thể. Do đó, có nói rằng – “‘trong các pháp được thấy’ có nghĩa là trong chính tự thể này”. Trong câu ‘nương tựa vào điều đó’, từ ‘điều đó’ (taṃ) tham chiếu lại ái đã được nói ở dưới qua các từ đồng nghĩa như ‘sự hoan hỷ’, nên nói là – ‘nương tựa vào ái’. ‘Sự chấp thủ ấy là của nó’ là ‘tadupādānaṃ’. Do đó, có nói rằng – ‘sự nắm giữ ấy’ v.v… ‘Sự nắm giữ được gọi là ái và thủ là của nó’ là ‘taṃgahaṇaṃ’. Câu thứ sáu thì rõ ràng do phương pháp đã được nói ở câu thứ năm. สกฺกปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Đế Thích Vấn v.v… đã hoàn tất. ๗. สาริปุตฺตสทฺธิวิหาริกสุตฺตวณฺณนา 7. Giải Thích Kinh Về Vị Đệ Tử Cùng Sống Với Ngài Sāriputta ๑๒๐. ฆเฏสฺสตีติ ปุพฺเพนาปรํ ฆฏิตํ สมฺพนฺธํ กริสฺสติ. วิจฺเฉทนฺติ พฺรหฺมจริยสฺส วิโรธิปจฺจยสมุปฺปตฺติยา อุจฺเฉทํ. 120. ‘Sẽ nỗ lực’ là sẽ tạo ra một sự kết nối, liên kết điều trước với điều sau. ‘Sự gián đoạn’ là sự cắt đứt phạm hạnh do sự phát sinh của các duyên đối nghịch. ๘. ราหุโลวาทสุตฺตวณฺณนา 8. Giải Thích Kinh Giáo Giới Rāhula ๑๒๑. เย ธมฺมา สมฺมเทว ภาวิตา พหุลีกตา วิมุตฺติยา อรหตฺตสฺส สจฺฉิกิริยาย สํวตฺตนฺติ, เต สทฺธาทโย สมฺภารา วิมุตฺติปริปาจนิยาติ อธิปฺเปตา. ปริปาเจนฺตีติ ปริปากํ ปริณามํ คเมนฺติ. ธมฺมาติ การณภูตา ธมฺมา. วิสุทฺธิการณวเสนาติ วิสุทฺธิการณตาวเสน, สา ปน สทฺธินฺทฺริยาทีนํ การณโต วิสุทฺธิ. ยถา นาม ชาติสมฺปนฺนสฺส ขตฺติยกุมารสฺส วิปกฺขวิคเมน ปกฺขสงฺคเหน ปวตฺติฏฺฐานสมฺปตฺติยา จ ปริสุทฺธิ โหติ, เอวเมวํ ทฏฺฐพฺพาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘วุตฺตํ เหต’’นฺติอาทิมาห. 121. Những pháp nào được tu tập, được làm cho sung mãn một cách chân chánh, đưa đến sự giải thoát, đến sự chứng ngộ A-la-hán quả, những pháp ấy, các tư lương bắt đầu bằng tín, được hiểu là ‘làm cho chín muồi để giải thoát’. ‘Làm cho chín muồi’ là chúng đưa đến sự chín muồi, sự thành tựu. ‘Các pháp’ là các pháp làm nhân. ‘Do là nhân của sự thanh tịnh’ là do trạng thái là nhân của sự thanh tịnh; và đó là sự thanh tịnh do nhân là các tín quyền v.v… Để chỉ ra rằng điều này cần được thấy giống như sự trong sạch của một hoàng tử dòng Sát-đế-lỵ có dòng dõi cao quý có được nhờ sự loại bỏ đối thủ, sự tập hợp đồng minh, và sự đạt được địa vị cai trị, Ngài đã nói: “Thật vậy, điều này đã được nói” v.v… อสฺสทฺธาทโยปิ ปุคฺคลา สทฺธาทีนํ ยาวเทว ปริหานาย โหนฺติ, สทฺธาทโย ปาริปูริยาว, ตถา ปสาทนิยสุตฺตนฺตาทิปจฺจเวกฺขณา, ปสาทนิยสุตฺตนฺตา นาม สมฺปสาทนียสุตฺตาทโย. สมฺมปฺปธาเนติ สมฺมปฺปธานสุตฺตนฺเต. สติปฏฺฐาเนติ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน. ฌานวิโมกฺเขติ ฌานานิ เจว วิโมกฺเข จ อุทฺทิสฺส ปวตฺตสุตฺตนฺเต. คมฺภีรญาณจริเยติ ขนฺธายตนธาตุปฏิจฺจสมุปฺปาทปฏิสํยุตฺตสุตฺตนฺเต. Cả những người không có đức tin v.v... cũng chỉ đưa đến sự suy giảm của đức tin v.v..., còn những người có đức tin v.v... chỉ đưa đến sự viên mãn. Tương tự như thế là việc quán xét các kinh tạng đáng tịnh tín v.v... Các kinh tạng đáng tịnh tín tức là kinh Sampasādanīya v.v... Sammappadhāne (Chánh Cần) tức là các kinh về Chánh Cần. Satipaṭṭhāne (Niệm Xứ) tức là bốn Niệm Xứ. Jhānavimokkhe (Thiền và Giải Thoát) tức là các kinh được thuyết giảng nhắm đến các tầng thiền và các sự giải thoát. Gambhīrañāṇacariye (Tri kiến và Hạnh thâm sâu) tức là các kinh tương ưng với uẩn, xứ, giới, và duyên khởi. กลฺยาณมิตฺตตาทโยติ กลฺยาณมิตฺตตา สีลสํวโร อภิสลฺเลขกถา วีริยารมฺโภ นิพฺเพธิกปญฺญาติ อิเม กลฺยาณมิตฺตาทโย ปญฺจ ธมฺมา, เย ‘‘อิธ, เมฆิย, ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต โหตี’’ติอาทินา อุทาเน [Pg.310] (อุทา. ๓๑) กถิตา. โลกํ โวโลเกนฺตสฺสาติ อายสฺมโต ราหุลสฺส ตาสญฺจ เทวตานํ อินฺทฺริยปริปากํ ปสฺสนฺตสฺส. ตโต เยน อนฺธวนํ, ตตฺถ ทิวาวิหาราย มหาสมาคโม ภวิสฺสตีติ. ตถา หิ วกฺขติ ‘‘เอตฺตกาติ คณนาวเสน ปริจฺเฉโท นตฺถี’’ติ. Kalyāṇamittatādayo (thân cận thiện hữu v.v...) tức là năm pháp này: thân cận thiện hữu, thu thúc trong giới, câu chuyện về sự khắc khổ, tinh tấn nỗ lực, và trí tuệ thể nhập. Các pháp này đã được nói đến trong kinh Udāna (Phật Tự Thuyết, trang 31) bắt đầu bằng câu: “Này Meghiya, ở đây, vị Tỳ khưu có bạn lành...”. Lokaṃ volokentassa (khi đang nhìn vào thế gian) tức là khi đang nhìn thấy sự thuần thục về các căn của tôn giả Rāhula và của các vị chư thiên ấy. Do đó, nơi nào có khu rừng Andhavana, ở đấy sẽ có cuộc hội họp lớn để an trú ban ngày. Thật vậy, sẽ được nói rằng: “ettakāti gaṇanāvasena paricchedo natthi” (không có sự giới hạn bằng cách đếm là ‘chừng ấy’). รุกฺขปพฺพตนิสฺสิตา ภูมฏฺฐกา, อากาสจาริวิมานวาสิโน อนฺตลิกฺขฏฺฐกา. ธมฺมจกฺขุนฺติ เวทิตพฺพานิ จตุสจฺจธมฺมานํ ทสฺสนฏฺเฐน. Rukkhapabbatanissitā (nương tựa cây cối và núi non) là các vị trời ở mặt đất. Ākāsacārivimānavāsino (di chuyển trên không, trú trong các lâu đài) là các vị trời ở hư không. Dhammacakkhuṃ (Pháp nhãn) nên được hiểu theo nghĩa là sự thấy được các pháp Tứ Thánh Đế. ราหุโลวาทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Giáo Giới Rāhula đã hoàn tất. โลกกามคุณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Dục Vọng Thế Gian đã hoàn tất. ๑๓. คหปติวคฺโค 13. Phẩm Gia Chủ ๑-๓. เวสาลีสุตฺตาทิวณฺณนา 1-3. Giải thích kinh Vesālī v.v... ๑๒๔-๑๒๖. ทฺวีสูติ อิมสฺมึ คหปติวคฺเค ปฐมทุติเยสุ ตติเย จ วุตฺตตฺถเมว ปาฐชาตํ อปุพฺพํ นตฺถีติ อตฺโถ. 124-126. Dvīsūti (trong hai kinh): Trong phẩm Gia Chủ này, ở kinh thứ nhất, thứ hai, và thứ ba, đoạn văn được nói đến có cùng ý nghĩa, không có gì mới lạ. ๔-๕. ภารทฺวาชสุตฺตาทิวณฺณนา 4-5. Giải thích kinh Bhāradvāja v.v... ๑๒๗-๑๒๘. กามํ อญฺเญปิ ปพฺพชิตา ยุตฺตกาเล ปิณฺฑํ อุลมานา จรนฺติเยว, อยํ ปน โอทริโต, เตเนว การเณน ปพฺพชิโตติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ปิณฺฑํ อุลมาโน’’ติอาทิมาห. ฆํสนฺโตวาติ ภูมิยํ ฆํสนฺโต เอว ปตฺตํ ฐเปติ. ปริกฺขีณนฺติ สมนฺตโต ปริกฺขีณํ. นาฬิโก …เป… ชาตํ, อติเรกปตฺตฏฺฐปนสฺส ปฏิกฺขิตฺตตฺตา อญฺญํ น คณฺหาติ. ‘‘อินฺทฺริยภาวนนฺติ จกฺขาทิปญฺจินฺทฺริยภาวน’’นฺติ เกจิ วทนฺติ, ตถา วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา อุปริวิปสฺสนํ วฑฺฒิตฺวาติ อธิปฺปาโย. อปเร ปน ‘‘สทฺธาปญฺจมานํ อินฺทฺริยานํ วเสน วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา เตน สุเขน อภิญฺญาปหานานํ สมฺปาทนวเสน อินฺทฺริยํ ภาเวตฺวา’’ติ วทนฺติ. 127-128. Mặc dù các vị xuất gia khác cũng đi khất thực vào thời điểm thích hợp, nhưng vị này lại là người tham ăn, và ngài đã nói “piṇḍaṃ ulamāno” (đang tìm kiếm vật thực) v.v... để chỉ ra rằng vị ấy đã xuất gia chính vì lý do đó. Ghaṃsantovā (vừa kéo lê) tức là đặt bát xuống trong khi đang kéo lê trên mặt đất. Parikkhīṇaṃ (đã cạn kiệt) tức là đã cạn kiệt hoàn toàn. Nāḷiko …pe… jātaṃ (một đấu... đã được sanh), vì việc đặt xuống một cái bát dư đã bị cấm, nên vị ấy không nhận thêm cái khác. Một số vị nói: “Indriyabhāvanaṃ (sự tu tập các căn) là sự tu tập năm căn bắt đầu từ nhãn căn”. Ý nghĩa là: sau khi đã chuyên tâm vào thiền quán, vị ấy phát triển thiền quán cao hơn. Tuy nhiên, những vị khác lại nói: “Sau khi đã chuyên tâm vào thiền quán thông qua năm căn bắt đầu từ tín căn, vị ấy tu tập các căn bằng sự an lạc ấy, theo cách thành tựu thắng trí và sự đoạn trừ”. อุปสงฺกมตีติ [Pg.311] เอตฺถ ยถา โส ราชา อุปสงฺกมิ, ตํ อาคมนโต ปฏฺฐาย ทสฺเสตุํ ‘‘เถโร กิรา’’ติอาทิ อารทฺธํ. มหาปานํ นาม อญฺญํ กมฺมํ อกตฺวา ปานปสุโต หุตฺวา สตฺตาหํ ตทนุรูปปริชนสฺส สุราปิวนํ. เตนาห ‘‘มหาปานํ นาม ปิวิตฺวา’’ติ. สาลิถุเสหีติ รตฺตสาลิถุเสหิ. ฑยฺหมานํ วิย กิปิลฺลิกทํสนชาตาหิ ทุกฺขเวทนาหิ. มุขสตฺตีหิ วิชฺฌึสุ วลฺลภตาย. อิตฺถิโลโล หิ โส ราชา. Ở đây, về từ upasaṅkamati (đến gần), để chỉ ra cách vị vua ấy đã đến gần như thế nào, bắt đầu từ lúc ngài đến, đoạn văn bắt đầu bằng “thero kirā” (tương truyền, vị trưởng lão...) đã được khởi đầu. Mahāpānaṃ (đại tiệc rượu) là việc uống rượu trong bảy ngày của đoàn tùy tùng thích hợp với việc đó, họ chỉ chuyên tâm vào việc uống rượu mà không làm công việc nào khác. Do đó, có câu nói “mahāpānaṃ nāma pivitvā” (sau khi đã uống trong đại tiệc rượu). Sālithusehi (bằng trấu) tức là bằng trấu của lúa sālī đỏ. Giống như đang bị đốt cháy bởi những cảm thọ đau đớn phát sinh từ việc bị kiến cắn. Họ đã đâm bằng những ngọn giáo miệng (lời nói) vì sự sủng ái. Vì vị vua ấy quả thật là người ham mê nữ sắc. ปเวณินฺติ เตสํ สมาทานปเวณึ พฺรหฺมจริยปพนฺธํ. ปฏิปาเทนฺตีติ สมฺปาเทนฺติ. ครุการมฺมณนฺติ ครุกาตพฺพอารมฺมณํ, อวีติกฺกมิตพฺพารมฺมณนฺติ อตฺโถ. อสฺสาติ รญฺโญ. จิตฺตํ อโนตรนฺตนฺติ ปสาทวีถึ อโนตรนฺตํ อนุปคจฺฉนฺตํ. วิเหเฐตุนฺติ วิพาธิตุํ. Paveṇiṃ (truyền thống) tức là truyền thống thọ trì của họ, sự liên tục của đời sống phạm hạnh. Paṭipādenti (thực hành) tức là thành tựu. Garukārammaṇaṃ (đối tượng đáng kính) tức là đối tượng cần được tôn trọng, có nghĩa là đối tượng không thể vượt qua. Assa (của người ấy) tức là của nhà vua. Cittaṃ anotarantan (tâm không đi vào) tức là không đi vào, không đạt đến lộ trình của sự tịnh tín. Viheṭhetuṃ (để làm phiền nhiễu) tức là để áp bức. โลภสฺส อปราปรุปฺปตฺติยา พหุวจนวเสน ‘‘โลภธมฺมา’’ติ วุตฺตํ. อุปฺปชฺชนฺตีติปิ อตฺโถ เยว, ยสฺมา อุปฺปชฺชมาโน โลภธมฺโม อตฺตโน เหตุปจฺจเย ปริคฺคหาเปนฺโต ชานาเปนฺโต วิย สหติ ปวตฺตตีติ. อิมเมว กายนฺติ เอตฺถ สมูหตฺเถ เอว กาย-สทฺโท คพฺภาสยาทิฏฺฐาเนสุ อุปฺปชฺชนธมฺมสมูหวิสยตฺตา, อิตเร ปน กายูปลกฺขิตตาย ‘‘กาโย’’ติ เวทิตพฺพา. อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา. Do sự sanh khởi liên tục của lòng tham, nên đã được nói ở số nhiều là “lobhadhammā” (các pháp tham). Uppajjanti (chúng sanh khởi) cũng chính là ý nghĩa, bởi vì pháp tham đang sanh khởi thì diễn tiến cùng với việc như thể làm cho biết và nắm bắt các nhân duyên của chính nó. Ở đây, trong câu “imameva kāyaṃ” (chính thân này), từ “kāya” (thân) có nghĩa là một tập hợp, vì nó đề cập đến tập hợp các pháp có tính chất sanh khởi ở những nơi như tử cung v.v... Còn các trường hợp khác, nên được hiểu là “kāyo” (thân) do được đặc trưng bởi thân. Điều này rõ ràng do phương pháp đã được nêu ở dưới. ภารทฺวาชสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Bhāradvāja v.v... đã hoàn tất. ๖. โฆสิตสุตฺตวณฺณนา 6. Giải thích kinh Ghosita ๑๒๙. รูปา จ มนาปาติ นีลาทิเภทา รูปธมฺมา จ มนสา มนุญฺญา ปิยรูปา สํวิชฺชนฺติ, อิทญฺจ สุขเวทนียสฺส ผสฺสสฺส สภาวทสฺสนตฺถํ. เอวํ ‘‘รูปา จ มนาปา อุเปกฺขาเวทนิยา’’ติ เอตฺถาปิ ยถารหํ วตฺตพฺพํ. จกฺขุวิญฺญาณ…เป… ผสฺสนฺติ วุตฺตํ. อุปนิสฺสยโกฏิยา หิ จกฺขุวิญฺญาณสมฺปยุตฺตผสฺโส สุขเวทนีโย, น สหชาตโกฏิยา. เตนาห – ‘‘เอกํ ผสฺสํ ปฏิจฺจ ชวนวเสน สุขเวทนา อุปฺปชฺชตี’’ติ. เสสปเทสูติ ‘‘สํวิชฺชติ โข, คหปติ, โสตธาตู’’ติ อาคเตสุ ปญฺจสุ โกฏฺฐาเสสุ. 129. Rūpā ca manāpā (các sắc khả ý) tức là các sắc pháp được phân biệt như xanh v.v... và các sắc pháp làm cho tâm hài lòng, đáng yêu, đang hiện hữu. Và điều này là nhằm mục đích chỉ ra bản chất của xúc được cảm nhận là lạc. Tương tự như vậy, ở câu “rūpā ca manāpā upekkhāvedaniyā” (các sắc khả ý được cảm nhận là xả), cũng nên được nói một cách thích hợp. Cakkhuviññāṇa…pe… phassaṃ (nhãn thức... xúc) đã được nói đến. Thật vậy, theo phương diện y chỉ duyên (upanissaya), xúc tương ưng với nhãn thức được cảm nhận là lạc, chứ không phải theo phương diện câu sanh duyên (sahajāta). Do đó, có câu nói: “ekaṃ phassaṃ paṭicca javanavasena sukhavedanā uppajjati” (duyên theo một xúc, lạc thọ sanh khởi theo cách của tốc hành tâm). Sesapadesu (trong các đoạn còn lại) tức là trong năm phần được đề cập đến, như là: “saṃvijjati kho, gahapati, sotadhātū” (này gia chủ, có hiện hữu nhĩ giới...). เตวีสติ [Pg.312] ธาตุโย กถิตา ฉนฺนํ ทฺวารานํ วเสน วิภชฺชคหเณน. วตฺถุนิสฺสิตนฺติ หทยวตฺถุนิสฺสิตํ. ปญฺจทฺวาเร วีสติ, มโนทฺวาเร ติสฺโส เอวํ เตวีสติ. Hai mươi ba giới đã được nói đến bằng cách phân chia và tiếp nhận theo sáu môn. Vatthunissitaṃ (nương vào vật) tức là nương vào tâm vật (hadayavatthu). Ở năm môn có hai mươi, ở ý môn có ba, như vậy là hai mươi ba. โฆสิตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ghosita đã hoàn tất. ๗-๘. หาลิทฺทิกานิสุตฺตาทิวณฺณนา 7-8. Giải thích kinh Hāliddikāni v.v... ๑๓๐-๑๓๑. ตํ อิตฺเถตนฺติ จกฺขุนา ยํ รูปํ ทิฏฺฐํ, ตํ อิตฺถนฺติ อตฺโถ. ตํ สุขเวทนิยนฺติ ตํ สุขเวทนาย อุปนิสฺสยโกฏิยา ปจฺจยภูตํ จกฺขุวิญฺญาณญฺเจว, โย จ ยถารหํ อุปนิสฺสยโกฏิยา วา, อนนฺตโร เจ อนนฺตรโกฏิยา วา, สหชาโต เจ สมฺปยุตฺตโกฏิยา วา, สุขเวทนาย ปจฺจโย ผสฺโส. ตํ สุขเวทนิยญฺจ ผสฺสํ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ สุขเวทนาติ โยชนา. เอส นโย สพฺพตฺถ สพฺเพสุ เสเสสุ สตฺตสุ วาเรสุ. มโนธาตุเยว วา สมานาติ อภิธมฺมนเยน. สุตฺตนฺตนเยน ปน สุญฺญตฏฺเฐน นิสฺสตฺตนิชฺชีวฏฺเฐน จ มโนธาตุสมญฺญํ ลภเตว. อฏฺฐมํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา. 130-131. (Câu) “Điều ấy là khả ái” có nghĩa là: Sắc pháp nào được thấy bởi con mắt, điều ấy là khả ái. (Câu) “Điều ấy là cảm thọ lạc” có nghĩa là: Nhãn thức là duyên thuộc phương diện y chỉ cho lạc thọ, và xúc là duyên cho lạc thọ, hoặc là theo phương diện y chỉ tùy theo trường hợp, hoặc nếu là vô gián thì theo phương diện vô gián, hoặc nếu là đồng sanh thì theo phương diện tương ưng. Cách kết nối là: “Lạc thọ sanh khởi do duyên xúc và điều ấy là cảm thọ lạc”. Phương pháp này (áp dụng) ở khắp mọi nơi trong bảy trường hợp còn lại. Hoặc (câu) “tương tợ như ý giới” là theo phương pháp của Vi Diệu Pháp. Còn theo phương pháp của Kinh Tạng, nó vẫn nhận được tên gọi “ý giới” do ý nghĩa là tánh không, do ý nghĩa là vô ngã, vô mạng. Trường hợp thứ tám thì rõ ràng do phương pháp đã được nói ở dưới. หาลิทฺทิกานิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Hāliddikāni v.v... đã hoàn tất. ๙. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา 9. Chú giải kinh Lohicca ๑๓๒. เตปิ มาณวกาตฺเวว วุตฺตา, น พฺราหฺมณกุมารา เอว. เสเลยฺยกานีติ อญฺญมญฺญํ สิลิสฺสนลงฺฆนกีฬนานิ. 132. Họ cũng được gọi là thanh niên, chứ không chỉ là con trai của Bà-la-môn. Seleyyakāni là những trò chơi ôm và nhảy qua nhau. อุปฏฺฐานวเสน อิภํ หรนฺตีติ อิพฺภา, หตฺถิโคปกา. เต ปน นิหีนกุฏุมฺพสฺส โภคฺคํ อุปาทาย คหปติภาวํ อุปาทาย ‘‘คหปติกา’’ติปิ วุจฺจนฺตีติ อาห ‘‘คหปติกา’’ติ. กณฺหาติ กณฺหาภิชาติกา. รฏฺฐํ ภรนฺตีติ ยสฺมึ รฏฺเฐ วสนฺติ, ตสฺส รฏฺฐสฺส พลึ ภรเณน, อตฺตโน วา กุฏุมฺพสฺส ภรเณน ภรตา. ปริยายนฺตาติ ปริโต สํจรนฺตา กีฬนฺติ. Ibbhā là những người chăn voi, vì họ dẫn dắt voi bằng cách phục vụ. Lại nữa, do chấp thủ tài sản của gia đình hạ tiện, do chấp thủ địa vị gia chủ, họ cũng được gọi là “gia chủ”, nên (chú giải) nói là “gia chủ”. Kaṇhā là những người thuộc dòng dõi hạ tiện. Bharata (người gánh vác) là những người gánh vác xứ sở bằng cách đóng thuế cho xứ sở mà họ đang sống, hoặc gánh vác gia đình của mình. Pariyāyanti là họ đi vòng quanh vui chơi. สีลเชฏฺฐกาติ สีลปฺปธานา. เย ปุราณํ สรนฺติ, เต สีลุตฺตมา อเหสุํ. ทฺวารานิ จกฺขาทิทฺวารานิ. Sīlajeṭṭhakā là những người có giới hạnh là chính. Những ai nhớ lại điều xưa cũ, họ đã là những người có giới hạnh tối thượng. Các cửa là các cửa như mắt, v.v... อปกฺกมิตฺวา [Pg.313] อเปตา วิรหิตา หุตฺวา. วิสมานีติ วิคตสมานิ ทุจฺจริตสภาวานิ. นานาวิธทณฺฑา นานาวิธทณฺฑนิปาตา. Apakkamitvā là đã rời xa, đã lìa bỏ. Visamāni là không đồng đều, có bản chất là ác hạnh. Nānāvidhadaṇḍā là sự giáng xuống của nhiều loại hình phạt khác nhau. อนาหารกาติ กิญฺจิ อภุญฺชนกา. ปงฺโก วิย ปงฺโก, มลํ. ทนฺตปงฺโก ปุริมปทโลเปน ปงฺโกติ วุตฺโตติ ‘‘ปงฺโก นาม ทนฺตมล’’นฺติ วุตฺตํ. อเชหิ กาตพฺพกานํ อโกเปตฺวา กรณํ สมาทานวเสน วตํ. เอส นโย เสเสสุปิ. โกหญฺญํ นาม อตฺตนิ วิชฺชมานโทสํ ปฏิจฺฉาเทตฺวา อสนฺตคุณปกาสนาติ อาห – ‘‘ปฏิจฺฉนฺน…เป… โกหญฺญญฺเจวา’’ติ. ปริกฺขารภณฺฑกวณฺณาติ ปริกฺขารภณฺฑา กปฺปกาติ. เต จ โข อตฺตโน ชีวิกตฺถาย อามิสกิญฺชกฺขสฺส อตฺตนิพนฺธนตฺถาย อโมจนตฺถาย กตา. Anāhārakā là những người không ăn bất cứ thứ gì. Bùn giống như bùn, là vết bẩn. Dantapaṅko (bựa răng) do lược bỏ từ đầu nên được gọi là paṅko, vì vậy được nói rằng “bùn tức là bựa răng”. Việc thực hành những điều nên làm đối với loài dê mà không làm chúng tức giận, bằng cách thọ trì, là một hạnh nguyện. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những trường hợp còn lại. Sự lừa dối là che giấu lỗi lầm hiện có nơi bản thân và phô bày những đức tính không có, nên (chú giải) nói: “che giấu...v.v... và sự lừa dối”. Parikkhārabhaṇḍakavaṇṇā là những người trang điểm các vật dụng. Và những điều đó được thực hiện vì sinh kế của bản thân, vì mục đích trói buộc, không buông tha chút tài vật nào. อขิลนฺติ เจโตขิลรหิตํ พฺรหฺมวิหารวเสน. เตนาห ‘‘มุทุ อถทฺธ’’นฺติ. Akhilaṃ là không còn hoang vu trong tâm, nhờ vào các phạm trú. Do đó, Ngài nói “mềm mại, không cứng nhắc”. อธิมุตฺโตติ อภิรติวเสน ยุตฺตปยุตฺโต. ปริตฺตจิตฺโตติ ปริโต ขณฺฑิตจิตฺโต. อปฺปมาณจิตฺโตติ เอตฺถ ‘‘โก อย’’นฺติ ปฏิกฺขิตุํ สกฺกุเณยฺยจิตฺโต. Adhimutto là người đã chuyên tâm, dấn thân với sự ưa thích. Parittacitto là người có tâm bị phân mảnh xung quanh. Appamāṇacitto ở đây là tâm có khả năng bác bỏ (câu hỏi) “đây là ai?”. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Lohicca đã hoàn tất. ๑๐. เวรหจฺจานิสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải kinh Verahaccāni ๑๓๓. พฺราหฺมณึ ธมฺมสวนาย โจเทนฺโต มาณวโก ‘‘ยคฺเฆ’’ติ อโวจ. เตนาห ‘‘ยคฺเฆติ โจทนตฺเถ นิปาโต’’ติ. 133. Người thanh niên, khi thúc giục nữ Bà-la-môn nghe pháp, đã nói “yagghe”. Do đó, (chú giải) nói: “yagghe là một tiểu từ có nghĩa là thúc giục”. เวรหจฺจานิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Verahaccāni đã hoàn tất. คหปติวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải phẩm Gia Chủ đã hoàn tất. ๑๔. เทวทหวคฺโค 14. Phẩm Devadaha ๑. เทวทหสุตฺตวณฺณนา 1. Chú giải kinh Devadaha ๑๓๔. มนํ รมยนฺตาติ อาปาถคตา มนสฺส รมณวเสน ปิยายิตพฺพตาวเสน ปวตฺตนฺตา. 134. (Câu) “Làm cho tâm hoan hỷ” có nghĩa là: (các đối tượng) đi vào tầm nhận thức, diễn tiến theo cách làm cho tâm vui thích, theo cách được yêu mến. ๒. ขณสุตฺตวณฺณนา 2. Chú giải kinh Khaṇa ๑๓๕. ฉผสฺสายตนิกาติ [Pg.314] ฉหิ ผสฺสายตเนหิ อนิฏฺฐสํเวทนิยา. ฉทฺวารผสฺสปฏิวิญฺญตฺตีติ ฉหิปิ ทฺวาเรหิ อารมฺมณสฺส ปฏิสํเวทนา โหติเยว สพฺพโส ทุกฺขานุภวนตฺถํ. ตาวตึสปุรนฺติ สุทสฺสนมหานครํ. อภาโว นาม นตฺถิ สพฺพถา สุขานุภวนโต. นิรเยติ อิมินา ทุคฺคติ ภวสามญฺเญน อิตราปายาปิ คหิตา เอว. มคฺคพฺรหฺมจริยวาสํ วสิตุํ น สกฺกาติ อิมินา ปน สพฺเพสมฺปิ อจฺฉินฺทิกฏฺฐานานํ คหณํ ทฏฺฐพฺพํ. อิเมวาติ อิมสฺมึ มนุสฺสโลเก เอว. อปาโยปิ ปญฺญายติ อปายทุกฺขสทิสสฺส ทุกฺขสฺส กทาจิ ปฏิสํเวทนโต. สคฺโคปิ ปญฺญายติ เทวโภคสทิสสมฺปตฺติยา กทาจิ ปฏิลภิตพฺพโต. 135. Chaphassāyatanikā là những cảm thọ không mong muốn qua sáu xứ xúc. Chadvāraphassapaṭiviññatti là sự cảm nhận đối tượng qua cả sáu cửa chắc chắn xảy ra, nhằm mục đích trải nghiệm khổ một cách toàn diện. Cõi trời Ba Mươi Ba là đại thành Sudassana. Sự không tồn tại là không có, vì (ở đó) hoàn toàn không có sự trải nghiệm lạc. Bằng từ “địa ngục” này, do sự tương đồng về cảnh giới khổ, các cõi ác khác cũng được bao gồm. Bằng câu “không thể sống đời sống phạm hạnh của đạo lộ” này, nên hiểu là bao gồm tất cả các nơi không có cơ hội (tu tập). Imeva là chỉ ở trong cõi người này. Cõi ác cũng được biết đến, vì đôi khi cảm nhận được nỗi khổ tương tự như nỗi khổ của cõi ác. Cõi trời cũng được biết đến, vì đôi khi có thể đạt được tài sản tương tự như sự hưởng thụ của chư thiên. อยํ กมฺมภูมีติ อยํ มนุสฺสโลโก ปุริสถามกรณาย กมฺมภูมิ นาม ตาสํ โยคฺยฏฺฐานภาวโต. ตตฺถ ปธานกมฺมํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิธ มคฺคภาวนา’’ติ อาห. ฐานานีติ การณานิ. สํเวชนิยานีติ สํเวคชนนานิ พหูนิ ชาติอาทีนิ. ตถา หิ ชาติ, ชรา, พฺยาธิ, มรณํ, อปายภวํ, ตตฺถปิ นิรยูปปตฺติเหตุกํ, ติรจฺฉานุปปตฺติเหตุกํ, อสูรกายูปปตฺติเหตุกํ, อตีเต วฏฺฏมูลกํ, อนาคเต วฏฺฏมูลกํ, ปจฺจุปฺปนฺเน อาหารปริเยฏฺฐิมูลกนฺติ พหูนิ สํเวควตฺถูนิ ปจฺจเวกฺขิตฺวา สํเวคชาโต สญฺชาตสํเวโค โยนิโส ปธานมนุยุญฺชสฺสุ. สํเวคาติ สํเวคมาปชฺชสฺสุ. “Đây là mảnh đất của hành động” có nghĩa là: Cõi người này được gọi là mảnh đất của hành động để thực hiện sự nỗ lực của con người, vì nó là nơi thích hợp cho những điều đó. Ở đó, để chỉ ra hành động chính, Ngài nói: “ở đây, sự tu tập đạo lộ”. Ṭhānāni là các nguyên nhân. Saṃvejaniyāni là những điều làm phát sanh sự chấn động tâm linh, có nhiều loại như sanh, v.v... Thật vậy, có nhiều đối tượng gây chấn động tâm linh như: sanh, già, bệnh, chết, cảnh giới khổ; trong đó lại có (khổ) do nhân sanh vào địa ngục, do nhân sanh vào loài bàng sanh, do nhân sanh vào cõi a-tu-la; (khổ) có gốc rễ từ vòng luân hồi trong quá khứ, có gốc rễ từ vòng luân hồi trong tương lai, có gốc rễ từ việc tìm kiếm thức ăn trong hiện tại. Sau khi quán xét, hãy trở thành người có tâm chấn động, đã phát sanh sự chấn động, và hãy thực hành sự tinh tấn một cách như lý. Saṃvega là hãy đạt đến sự chấn động tâm linh. ขณสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Khaṇa đã hoàn tất. ๓. ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา 3. Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhất ๑๓๖. สมฺมุทิตา สมฺโมทปฺปตฺตา, ปโมทิตา สญฺชาตปโมทา. ทุกฺขาติ ทุกฺขวนฺโต สญฺชาตทุกฺขา. เตนาห ‘‘ทุกฺขิตา’’ติ. สุขํ เอตสฺส อตฺถีติ สุโข, สุขี. เตนาห ‘‘สุขิโต’’ติ. ยตฺตกา รูปาทโย ธมฺมา โลเก อตฺถีติ วุจฺจติ. ปสฺสนฺตานนฺติ สจฺจปฏิเวเธน สมฺมเทว ปสฺสนฺตานํ. ‘‘ปจฺจนีกํ โหตี’’ติ วตฺวา ตํ ปจฺจนีกภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘โลโก หี’’ติอาทิ [Pg.315] วุตฺตํ. อสุภาติ ‘‘อาหู’’ติปทํ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. สพฺพเมตนฺติ ‘‘สุขํ ทิฏฺฐมริเยภิ…เป… ตทริยา สุขโต วิทู’’ติ จ วุตฺตํ. สพฺพเมตํ นิพฺพานเมว สนฺธาย วุตฺตํ. นิพฺพานเมว หิ เอกนฺตโต สุขํ นาม. 136. Sammuditā sammodappattā, pamoditā sañjātapamodā (cùng nhau hoan hỷ, đã đạt đến sự hoan hỷ chung; vui mừng, đã có sự vui mừng được sanh khởi). Dukkhāti dukkhavanto sañjātadukkhā (khổ là những người có khổ, đã có sự khổ được sanh khởi). Tenāha ‘‘dukkhitā’’ti (do đó, đã nói là ‘những người bị khổ’). Sukhaṃ etassa atthīti sukho, sukhī (lạc có cho người này, nên là người có lạc, người an lạc). Tenāha ‘‘sukhito’’ti (do đó, đã nói là ‘người được an lạc’). Yattakā rūpādayo dhammā loke atthīti vuccati (bất cứ pháp nào như là sắc và các pháp khác được nói là có ở trong đời). Passantānanti saccapaṭivedhena sammadeva passantānaṃ (của những người thấy có nghĩa là của những người thấy một cách chơn chánh bằng sự thông suốt các chân lý). ‘‘Paccanīkaṃ hotī’’ti vatvā taṃ paccanīkabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘loko hī’’tiādi vuttaṃ (sau khi đã nói: “là đối nghịch”, để trình bày về trạng thái đối nghịch ấy, câu “loko hi” (này, thế gian) và các câu khác đã được nói). Asubhāti ‘‘āhū’’tipadaṃ ānetvā sambandho (về câu asubhā (bất tịnh), sự liên kết được thực hiện bằng cách đem đến từ āhū (họ nói)). Sabbametanti ‘‘sukhaṃ diṭṭhamariyebhi…pe… tadariyā sukhato vidū’’ti ca vuttaṃ (tất cả điều này là câu đã được nói: “lạc được các bậc Thánh thấy… cho đến… điều ấy các bậc Thánh biết là lạc”). Sabbametaṃ nibbānameva sandhāya vuttaṃ (tất cả điều này đã được nói liên quan đến chính quả vị Niết Bàn). Nibbānameva hi ekantato sukhaṃ nāma (quả vậy, chính quả vị Niết Bàn được gọi là lạc một cách chắc chắn). ปญฺจนวุติปาสณฺฑิโน เตสญฺจ ปาสณฺฑิภาโว ปปญฺจสูทนิฏฺฐกถายํ ปกาสิโต เอว. กิเลสนีวรเณน นิวุตานนฺติ กิเลสขนฺธา กิเลสนีวรณํ, เตน นิวาริตานํ. นิพฺพานทสฺสนํ นาม อริยมคฺโค, เตน ตสฺส ปฏิวิชฺฌนญฺจ กาฬเมฆอวจฺฉาทิตํ วิย จนฺทมณฺฑลํ. Pañcanavutipāsaṇḍino tesañca pāsaṇḍibhāvo papañcasūdaniṭṭhakathāyaṃ pakāsito eva (chín mươi lăm hạng người theo tà giáo và bản chất tà giáo của họ đã được giải thích trong bộ Chú giải Papañcasūdanī). Kilesanīvaraṇena nivutānanti kilesakhandhā kilesanīvaraṇaṃ, tena nivāritānaṃ (cụm từ nivutānaṃ (của những người bị che lấp) bởi kilesanīvaraṇa (triền cái phiền não) có nghĩa là: các uẩn phiền não là triền cái phiền não, bởi điều ấy, họ bị ngăn che). Nibbānadassanaṃ nāma ariyamaggo, tena tassa paṭivijjhanañca kāḷameghaavacchāditaṃ viya candamaṇḍalaṃ (sự thấy Niết Bàn được gọi là Thánh đạo, và sự chứng ngộ Niết Bàn bằng Thánh đạo ấy giống như vầng trăng bị mây đen che phủ). ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ อสุภภาวปริจฺฉินฺทเนน สมฺมาวิญฺญาณทสฺสเนน จ ปริจฺฉินฺทิตฺวา. มคฺคธมฺมสฺสาติ อริยมคฺคธมฺมสฺส. Paricchinditvāti asubhabhāvaparicchindanena sammāviññāṇadassanena ca paricchinditvā (sau khi đã xác định có nghĩa là sau khi đã xác định bằng sự xác định về trạng thái bất tịnh và bằng sự thấy của chánh trí). Maggadhammassāti ariyamaggadhammassa (của pháp đạo có nghĩa là của pháp Thánh đạo). อนุปนฺเนหีติ อนุ อนุ อวิหาย ปฏิปนฺเนหิ. โก นุ อญฺโญ ชานิตุํ อรหติ, อญฺโญ น ชานาตีติ ทสฺเสติ. Anupannehīti anu anu avihāya paṭipannehi (bởi những người đã đi theo có nghĩa là bởi những người đã thực hành theo sát, không từ bỏ). Ko nu añño jānituṃ arahati, añño na jānātīti dasseti (ai khác có thể biết được? Điều này cho thấy rằng người khác không biết được). ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhất đã kết thúc. ๔-๑๒. ทุติยรูปารามสุตฺตาทิวณฺณนา 4-12. Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhì và các kinh khác ๑๓๗-๑๔๕. สุทฺธิกํ กตฺวา คาถาพนฺธเนน วินา เกวลํ จุณฺณิยปทวเสเนว. ตถา ตถาติ อชฺฌตฺติกานิ พาหิรานิ จ อายตนานิ อนิจฺจลกฺขเณน ทุกฺขานตฺตลกฺขเณหิ จ โยเชตฺวา ทสฺสนวเสน. 137-145. Suddhikaṃ katvā gāthābandhanena vinā kevalaṃ cuṇṇiyapadavaseneva (đã được thực hiện một cách đơn thuần, không có sự kết cấu bằng kệ ngôn, chỉ thuần túy theo cách của văn xuôi). Tathā tathāti ajjhattikāni bāhirāni ca āyatanāni aniccalakkhaṇena dukkhānattalakkhaṇehi ca yojetvā dassanavasena (như thế này, như thế kia có nghĩa là theo cách thấy, sau khi đã liên kết các xứ nội và ngoại với đặc tướng vô thường và với các đặc tướng khổ, vô ngã). ทุติยรูปารามสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Rūpārāma thứ nhì và các kinh khác đã kết thúc. เทวทหวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải phẩm Devadaha đã kết thúc. ๑๕. นวปุราณวคฺโค 15. Phẩm Navapurāṇa (Mới và Cũ) ๑. กมฺมนิโรธสุตฺตวณฺณนา 1. Chú giải kinh Kammanirodha (Sự Diệt Tận Của Nghiệp) ๑๔๖. สมฺปติ วิชฺชมานสฺส จกฺขุสฺส ตํนิพฺพตฺตสฺส กมฺมสฺส จ อธิปฺเปตตฺตา ‘‘น จกฺขุ ปุราณํ, กมฺมเมว ปุราณ’’นฺติ วตฺวา ยถา ตสฺส จกฺขุสฺส ปุราณปริยาโย [Pg.316] วุตฺโต, ตํ ทสฺเสนฺโต อาห – ‘‘กมฺมโต ปนา’’ติอาทิ. ปจฺจยนาเมนาติ ปุริมชาติสํสิทฺธตฺตา ‘‘ปุราณ’’นฺติ วตฺตพฺพสฺส ปจฺจยภูตสฺส กมฺมสฺส นาเมน. เอวํ วุตฺตนฺติ ‘‘ปุราณกมฺม’’นฺติ เอวํ วุตฺตํ. ปจฺจเยหิ อภิสมาคนฺตฺวา กตนฺติ ตณฺหาวิชฺชาทิปจฺจเยหิ อภิมุขภาเวน สมาคนฺตฺวา สเมจฺจ นิพฺพตฺติตํ. เจตนายาติ กมฺมเจตนาย. ปกปฺปิตนฺติ อภิสมีหิตํ. เวทนายาติ อตฺตานํ นิสฺสาย อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺตาย เวทนาย. วตฺถูติ นิพฺพตฺติการณํ ปวตฺตฏฺฐานนฺติ วิปสฺสนาปญฺญาย ปสฺสิตพฺพํ. กมฺมสฺส นิโรเธนาติ กิเลสานํ อนุปฺปาทนิโรธสิทฺเธน กมฺมสฺส นิโรเธน. วิมุตฺตึ ผุสตีติ อรหตฺตผลวิมุตฺตึ ปาปุณาติ. อารมฺมณภูโต นิโรโธ นิพฺพานํ ‘‘กมฺมนิโรโธ’’ติ วุจฺจติ, ‘‘กมฺมํ นิรุชฺฌติ เอตฺถา’’ติ กตฺวา. ‘‘ฌายถ, ภิกฺขเว, มา ปมาทตฺถา’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘ปุพฺพภาควิปสฺสนา กถิตา’’ติ วุตฺตํ. 146. Sampati vijjamānassa cakkhussa taṃnibbattassa kammassa ca adhippetattā ‘‘na cakkhu purāṇaṃ, kammameva purāṇa’’nti vatvā yathā tassa cakkhussa purāṇapariyāyo vutto, taṃ dassento āha – ‘‘kammato panā’’tiādi (do bởi con mắt đang hiện hữu ở hiện tại và nghiệp đã tạo ra nó được chủ ý đến, sau khi đã nói: “con mắt không phải là cũ, chính nghiệp là cũ”, trong khi trình bày về cách thức mà từ ngữ “cũ” được nói đến đối với con mắt ấy, vị ấy đã nói: “kammato pana” (còn do bởi nghiệp) và các câu khác). Paccayanāmenāti purimajātisaṃsiddhattā ‘‘purāṇa’’nti vattabbassa paccayabhūtassa kammassa nāmena (bởi tên gọi của duyên có nghĩa là bởi tên gọi của nghiệp đã trở thành duyên, là điều nên được gọi là “cũ” do đã được thành tựu ở trong kiếp quá khứ). Evaṃ vuttanti ‘‘purāṇakamma’’nti evaṃ vuttaṃ (được nói như vậy có nghĩa là được nói như vậy là “nghiệp cũ”). Paccayehi abhisamāgantvā katanti taṇhāvijjādipaccayehi abhimukhabhāvena samāgantvā samecca nibbattitaṃ (được làm do hội đủ các duyên có nghĩa là được tạo ra do hội đủ, do gặp gỡ một cách trực diện với các duyên như là ái, vô minh, và các duyên khác). Cetanāyāti kammacetanāya (bởi tư có nghĩa là bởi nghiệp tư). Pakappitanti abhisamīhitaṃ (được tác thành có nghĩa là được chủ ý). Vedanāyāti attānaṃ nissāya ārammaṇaṃ katvā pavattāya vedanāya (bởi thọ có nghĩa là bởi thọ đã diễn tiến sau khi đã thực hiện đối tượng nương tựa vào tự thân). Vatthūti nibbattikāraṇaṃ pavattaṭṭhānanti vipassanāpaññāya passitabbaṃ (vật có nghĩa là nguyên nhân sanh khởi, là nơi diễn tiến, là điều nên được thấy với tuệ minh sát). Kammassa nirodhenāti kilesānaṃ anuppādanirodhasiddhena kammassa nirodhena (bởi sự diệt tận của nghiệp có nghĩa là bởi sự diệt tận của nghiệp được thành tựu qua sự diệt tận không sanh khởi của các phiền não). Vimuttiṃ phusatīti arahattaphalavimuttiṃ pāpuṇāti (chạm đến sự giải thoát có nghĩa là đạt đến sự giải thoát của quả vị A-la-hán). Ārammaṇabhūto nirodho nibbānaṃ ‘‘kammanirodho’’ti vuccati, ‘‘kammaṃ nirujjhati etthā’’ti katvā (sự diệt tận đã trở thành đối tượng là Niết Bàn được gọi là “sự diệt tận của nghiệp”, do bởi câu: “nghiệp được diệt tận ở đây”). ‘‘Jhāyatha, bhikkhave, mā pamādatthā’’ti vuttattā ‘‘pubbabhāgavipassanā kathitā’’ti vuttaṃ (do bởi câu: “này các Tỳ khưu, hãy thiền định, chớ có dể duôi” đã được nói, nên câu “minh sát trong giai đoạn đầu đã được nói đến” đã được nói). กมฺมนิโรธสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Kammanirodha đã kết thúc. ๒-๕. อนิจฺจนิพฺพานสปฺปายสุตฺตาทิวณฺณนา 2-5. Phần Chú giải kinh Aniccanibbānasappāya và các kinh khác ๑๔๗-๑๕๐. นิพฺพานสฺสาติ นิพฺพานาธิคมสฺส, กิเลสนิพฺพานสฺเสว วา. อุปการปฏิปทนฺติ อุปการาวหํ ปฏิปทํ. จตูสูติ ทุติยาทีสุ จตูสุ. นิพฺพานสปฺปายา ปฏิปทา เทสิตาติ กตฺวา ‘‘สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺคา กถิตา’’ติ วุตฺตํ. 147-150. Nibbānassāti nibbānādhigamassa, kilesanibbānasseva vā (cho Niết Bàn có nghĩa là cho sự chứng ngộ Niết Bàn, hoặc chính là cho sự tịch diệt của phiền não). Upakārapaṭipadanti upakārāvahaṃ paṭipadaṃ (pháp hành trợ giúp có nghĩa là pháp hành mang lại sự trợ giúp). Catūsūti dutiyādīsu catūsu (trong bốn có nghĩa là trong bốn bài kinh bắt đầu với bài kinh thứ nhì). Nibbānasappāyā paṭipadā desitāti katvā ‘‘saha vipassanāya cattāro maggā kathitā’’ti vuttaṃ (do bởi pháp hành thích hợp cho Niết Bàn đã được thuyết giảng, nên câu “bốn đạo cùng với minh sát đã được nói đến” đã được nói). อนิจฺจนิพฺพานสปฺปายสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Aniccanibbānasappāya và các kinh khác đã kết thúc. ๖-๗. อนฺเตวาสิกสุตฺตาทิวณฺณนา 6-7. Phần Chú giải kinh Antevāsika và các kinh khác ๑๕๑-๑๕๒. อนฺต-สทฺโท สมีปตฺเถ วตฺตติ ‘‘อุทกนฺตํ วนนฺต’’นฺติอาทีสุ, กิเลโส ปน อติอาสนฺเน วสติ อพฺภนฺตรวุตฺติตายาติ ‘‘อนฺเตวาสิก’’นฺติ วุตฺโต วิภตฺติอโลเปน ยถา ‘‘วเนกุสโล, กูเลรุกฺขา’’ติ. เตนาห – ‘‘อนนฺเตวาสิกนฺติ อนฺโตวสนกิเลสวิรหิต’’นฺติ. อาจรณกกิเลสวิรหิตนฺติ สมุทาจรณกิเลสรหิตํ. อนฺโต [Pg.317] อสฺส วสนฺตีติ อสฺส ปุคฺคลสฺส อนฺโต อพฺภนฺตเร จิตฺเต วสนฺติ ปวตฺตนฺติ. เต เอตํ อธิภวนฺตีติ เต กิเลสา เอตํ ปุคฺคลํ อภิภวิตฺวา อตฺตโน วเส วตฺเตนฺติ. เตนาห – ‘‘อชฺโฌตฺถรนฺติ สิกฺขาเปนฺติ วา’’ติ. เตหิ อาจริเยหีติ เตหิ กิเลสสงฺขาเตหิ สตฺเต อตฺตโน คติยํ ฐเปนฺเตหิ อาจริเยหิ. สตฺตมํ เหฏฺฐา กถิตนยเมวาติ ยสฺมา เหฏฺฐา ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, อิธ อายตนวเสนาติ อยเมว วิเสโส. 151-152. Anta-saddo samīpatthe vattati ‘‘udakantaṃ vananta’’ntiādīsu, kileso pana atiāsanne vasati abbhantaravuttitāyāti ‘‘antevāsika’’nti vutto vibhattialopena yathā ‘‘vanekusalo, kūlerukkhā’’ti (từ anta được dùng với ý nghĩa là gần, như trong các câu: “bờ nước”, “rìa rừng”, và các câu khác. Còn phiền não thì trú ngụ ở rất gần, do có sự hiện hữu ở bên trong, nên được gọi là antevāsika (người ở bên trong) với sự lược bỏ biến cách từ, giống như vanekusalo (người thiện xảo trong rừng), kūlerukkhā (cây ở trên bờ)). Tenāha – ‘‘anantevāsikanti antovasanakilesavirahita’’nti (do đó, vị ấy đã nói: anantevāsika có nghĩa là “người không có phiền não trú ngụ ở bên trong”). Ācaraṇakakilesavirahitanti samudācaraṇakilesarahitaṃ (không có phiền não thuộc về cách hành xử có nghĩa là không có phiền não biểu hiện). Anto assa vasantīti assa puggalassa anto abbhantare citte vasanti pavattanti (chúng trú ngụ ở bên trong vị ấy có nghĩa là chúng trú ngụ và diễn tiến ở bên trong, trong tâm của người này). Te etaṃ adhibhavantīti te kilesā etaṃ puggalaṃ abhibhavitvā attano vase vattenti (chúng áp đảo người này có nghĩa là các phiền não ấy sau khi đã áp đảo người này, khiến người ấy hành động dưới sự kiểm soát của chúng). Tenāha – ‘‘ajjhottharanti sikkhāpenti vā’’ti (do đó, vị ấy đã nói: “chúng áp đảo hoặc chúng huấn luyện”). Tehi ācariyehīti tehi kilesasaṅkhātehi satte attano gatiyaṃ ṭhapentehi ācariyehi (bởi các vị thầy ấy có nghĩa là bởi các vị thầy được gọi là phiền não, là những vị đặt các chúng sanh vào trong đường lối của mình). Sattamaṃ heṭṭhā kathitanayamevāti yasmā heṭṭhā khandhavasena desanā āgatā, idha āyatanavasenāti ayameva viseso (bài kinh thứ bảy chỉ theo phương pháp đã được nói ở dưới. Do bởi ở dưới, lời giảng đã đến theo cách của các uẩn, ở đây là theo cách của các xứ - đây là sự khác biệt duy nhất). อนฺเตวาสิกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Antevāsika và các kinh khác đã kết thúc. ๘. อตฺถินุโขปริยายสุตฺตวณฺณนา 8. Chú giải kinh Atthinukhopariyāya (Pháp Môn ‘Có Hay Không?’) ๑๕๓. ปริยายติ ปริคจฺฉติ ผลํ เอตสฺสาติ ปริยาโย เหตูติ อาห – ‘‘ยํ ปริยายนฺติ ยํ การณ’’นฺติ. ปจฺจกฺขทิฏฺเฐ อวิปรีเต อตฺเถ ปวตฺตสทฺธา ปจฺจกฺขสทฺธา ยถา ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา, สฺวาขาโต ธมฺโม’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๘๘) จ. เอวํ กิราติ อิติ กิราย อุปฺปนฺโน สทฺทหนากาโร สทฺธาปติรูปโก. เอตนฺติ ‘‘อญฺญตฺเรว สทฺธายา’’ติ เอตํ วจนํ. รุจาเปตฺวาติ กิญฺจิ อตฺถํ อตฺตโน มติยา โรเจตฺวา. ขมาเปตฺวาติ ตสฺเสว เววจนํ, จิตฺตํ ตถา ขมาเปตฺวา. เตนาห – ‘‘อตฺเถตนฺติ คหณากาโร’’ติ. ปรมฺปราคตสฺส อตฺถสฺส เอวํ กิรสฺสาติ อนุสฺสวนํ. การณํ จินฺเตนฺตสฺสาติ ยุตฺตึ จินฺเตนฺตสฺส. การณํ อุปฏฺฐาตีติ ‘‘สาธู’’ติ อตฺตโน จิตฺตสฺส อุปติฏฺฐติ. อตฺเถตนฺติ ‘‘เอตํ การณํ เอวมยมตฺโถ ยุชฺชตี’’ติ จิตฺเตน คหณํ. อาการปริวิตกฺโกติ ยุตฺติปริกปฺปนา. ลทฺธีติ นิจฺฉเยน คหณํ, สา จ โข ทิฏฺฐิ อยาถาวคฺคหเณน อญฺญาณเมวาติ ทฏฺฐพฺพํ. ตนฺติ ลทฺธึ. อตฺเถสาติ เอสา ลทฺธิ มม อุปฺปนฺนา อตฺถิ ยุตฺตรูปา หุตฺวา อุปลพฺภติ. เอวํ คหณากาโร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ นาม, ปฐมุปฺปนฺนลทฺธิสงฺขาตาย ทิฏฺฐิยา นิชฺฌานํ ขมนากาโร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติ นาม. ปญฺจ ฐานานีติ ยถาวุตฺตานิ สทฺธาทีนิ ปญฺจ การณานิ. มุญฺจิตฺวา อคฺคเหตฺวา. เหฏฺฐิมมคฺควชฺฌานํ ราคาทีนํ อภาวํ สนฺธาย ‘‘นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโห’’ติ อยํ เสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา, สพฺพโส อภาวํ สนฺธาย อเสกฺขานนฺติ อาห – ‘‘เสกฺขาเสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตา’’ติ. ‘‘สนฺตํ [Pg.318] วา อชฺฌตฺต’’นฺติอาทินา เสกฺขานํ, ‘‘อสนฺตํ วา อชฺฌตฺต’’นฺติอาทินา อเสกฺขานํ ปจฺจเวกฺขณา กถิตาติ ทฏฺฐพฺพํ. 153. Do quả được xoay vần, được đi vòng quanh bởi điều này nên được gọi là pariyāya, là nguyên nhân, nên đã nói: “Điều được gọi là pariyāya tức là nguyên nhân.” Niềm tin phát sanh trong ý nghĩa không sai lạc, được thấy trực tiếp là niềm tin trực tiếp (paccakkhasaddhā), giống như là: “Đức Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, giáo pháp đã được khéo thuyết giảng.” (ma. ni. 1.288). Cách thức tin tưởng được sanh khởi do lời truyền tụng rằng: “Nghe nói như vậy” là hình thức tương tự niềm tin (saddhāpatirūpako). Etanti (câu này) – là câu nói này: “Ngoại trừ niềm tin.” Rucāpetvāti (sau khi làm cho ưa thích) – là sau khi làm cho ưa thích ý nghĩa nào đó theo sự hiểu biết của mình. Khamāpetvāti (sau khi làm cho kham nhẫn) – là từ đồng nghĩa của từ ấy, là sau khi làm cho tâm kham nhẫn như vậy. Do đó đã nói: “atthetanti (trong ý nghĩa này) là cách thức nắm giữ.” Sự nghe theo (anussavanaṃ) là (tin rằng) ý nghĩa được truyền lại theo truyền thống là như vậy. Kāraṇaṃ cintentassāti (của người suy xét nguyên nhân) – là của người suy xét sự hợp lý. Kāraṇaṃ upaṭṭhātīti (nguyên nhân hiện khởi) – là hiện khởi trong tâm của mình rằng: “Lành thay.” Atthetanti (có ý nghĩa) – là sự nắm giữ bằng tâm rằng: “Nguyên nhân này, ý nghĩa này là hợp lý như vậy.” Ākāraparivitakko (sự suy xét về phương diện) – là sự suy lường về sự hợp lý. Laddhīti (chủ thuyết) – là sự nắm giữ một cách chắc chắn, và nên được thấy rằng tà kiến ấy chính là vô minh do sự nắm giữ không đúng như thật. Tanti (điều ấy) – là chủ thuyết ấy. Atthesāti (có trong ý nghĩa) – là chủ thuyết này đã sanh khởi nơi tôi, hiện hữu, được nhận thấy là có hình thức hợp lý. Cách thức nắm giữ như vậy được gọi là sự kham nhẫn trong việc thẩm sát tà kiến (diṭṭhinijjhānakkhanti), cách thức kham nhẫn trong việc thẩm sát tà kiến được gọi là diṭṭhinijjhānakkhanti, được định danh là chủ thuyết đã sanh khởi trước tiên. Pañca ṭhānānīti (năm trường hợp) – là năm nguyên nhân gồm niềm tin v.v… đã được nói đến. Muñcitvā (sau khi từ bỏ) – là sau khi không nắm giữ. Hướng đến sự không có tham v.v… là những pháp cần được đoạn trừ bởi đạo thấp hơn, sự quán xét này của các bậc hữu học là: “Nơi nội tâm của ta không có tham, sân, si.” Hướng đến sự không có một cách hoàn toàn của các bậc vô học, nên đã nói: “Sự quán xét của các bậc hữu học và vô học đã được nói đến.” Nên được thấy rằng sự quán xét của các bậc hữu học đã được nói đến bằng câu bắt đầu là: “Hoặc có nơi nội tâm,” sự quán xét của các bậc vô học đã được nói đến bằng câu bắt đầu là: “Hoặc không có nơi nội tâm.” อตฺถินุโขปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Atthinukhopariyāya đã chấm dứt. ๙-๑๐. อินฺทฺริยสมฺปนฺนสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Giải thích kinh Indriyasampanna v.v… ๑๕๔-๑๕๕. ‘‘สมฺปนฺนสีลา, ภิกฺขเว, วิหรถา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๑.๖๔) วิย ปริปุณฺณตฺโถ อิธ สมฺปนฺน-สทฺโทติ อาห ‘‘ปริปุณฺณินฺทฺริโย’’ติ. อินฺทฺริเยหิ สมนฺนาคตตฺตา ปริปุณฺณินฺทฺริโย นาม โหตีติ สมฺพนฺโธ. เอวํ สติ สมนฺนาคมสมฺปตฺติ วุตฺตา โหตีติ อาสงฺกนฺโต ‘‘จกฺขาทีนิ วา’’ติอาทิมาห. ตํ สนฺธายาติ ทุติยวิกปฺเปน วุตฺตมตฺถํ สนฺธาย. เหฏฺฐา ขนฺธิยวคฺเค ขนฺธวเสน เทสนา อาคตา, อิธ อายตนวเสนาติ อาห ‘‘วุตฺตนยเมวา’’ติ. 154-155. Giống như trong các câu v.v… là: “Này các Tỳ khưu, các thầy hãy sống đầy đủ giới hạnh,” (ma. ni. 1.64) ở đây từ sampanna có ý nghĩa là viên mãn, nên đã nói là “paripuṇṇindriyo (viên mãn các quyền).” Có sự liên kết rằng: “Do có sự thành tựu các quyền nên được gọi là người viên mãn các quyền.” Khi như vậy, do nghi ngờ rằng sự thành tựu về việc được trang bị đã được nói đến, nên đã nói câu bắt đầu là: “Hoặc là nhãn căn v.v…” Taṃ sandhāyāti (hướng đến điều ấy) – là hướng đến ý nghĩa đã được nói đến bằng sự chọn lựa thứ hai. Ở dưới, trong phẩm Khandhiya, bài thuyết giảng đã được trình bày theo phương diện uẩn; ở đây, là theo phương diện xứ, nên đã nói là: “Chính là phương pháp đã được nói đến.” อินฺทฺริยสมฺปนฺนสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Indriyasampanna v.v… đã chấm dứt. นวปุราณวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Navapurāṇa đã chấm dứt. ตติโย ปณฺณาสโก. Năm mươi kinh thứ ba. ๑๖. นนฺทิกฺขยวคฺโค 16. Phẩm Nandikkhaya ๑-๔. อชฺฌตฺตนนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา 1-4. Giải thích kinh Ajjhattanandikkhaya v.v… ๑๕๖-๑๕๙. อตฺถโตติ สภาวโต. ญาเณน อริยโต ญาตพฺพโต อตฺโถ, สภาโวติ. เอวญฺหิ อภิชฺชนสภาโว นนฺทนฏฺเฐน นนฺที, รญฺชนฏฺเฐน ราโค. วิมุตฺติวเสนาติ วิมุตฺติยา อธิคมวเสน. เอตฺถาติ อิมสฺมึ ปฐมสุตฺเต. ทุติยาทีสูติ ทุติยตติยจตุตฺเถสุ. อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา. 156-159. Atthatoti (về phương diện ý nghĩa) – là về phương diện tự tánh. Ý nghĩa là điều cần được biết đến một cách cao thượng bằng trí tuệ, tức là tự tánh. Vì rằng như vậy, tự tánh của sự tham ái là hỷ theo ý nghĩa vui thích, là tham theo ý nghĩa nhiễm trước. Vimuttivasenāti (theo năng lực của sự giải thoát) – là theo năng lực chứng ngộ sự giải thoát. Etthāti (ở đây) – là trong bài kinh đầu tiên này. Dutiyādīsūti (trong các bài kinh thứ hai v.v…) – là trong các bài kinh thứ hai, thứ ba, và thứ tư. Rõ ràng vì là phương pháp đã được nói đến ở dưới. อชฺฌตฺตนนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ajjhattanandikkhaya v.v… đã chấm dứt. ๕-๖. ชีวกมฺพวนสมาธิสุตฺตาทิวณฺณนา 5-6. Giải thích kinh Jīvakambavanasamādhi v.v… ๑๖๐-๑๖๑. สมาธิวิกลานํ [Pg.319] จิตฺเตกคฺคตํ ลภนฺตานํ, ปฏิสลฺลานวิกลานํ กายวิเวกญฺจ จิตฺเตกคฺคตญฺจ ลภนฺตานนฺติ โยชนา. ปากฏํ โหตีติ วิภูตํ หุตฺวา อุปฏฺฐาติ. โอกฺขายติ ปจฺจกฺขายตีติ จตุสจฺจธมฺมานํ วิภูตภาเวน อุปฏฺฐานสฺส กถิตตฺตา วุตฺตํ – ‘‘ทฺวีสุปิ…เป… กถิตา’’ติ. 160-161. Có sự liên kết rằng: “Của những người thiếu vắng định, là những người đạt được sự nhất tâm; của những người thiếu vắng sự độc cư, là những người đạt được thân viễn ly và sự nhất tâm.” Pākaṭaṃ hotīti (trở nên rõ ràng) – là hiện khởi một cách rõ rệt. Okkhāyati paccakkhāyatīti (được tỏ bày, được thấy rõ) – do sự hiện khởi một cách rõ rệt của các pháp Tứ đế đã được nói đến, nên đã được nói là: “Trong cả hai…đã được nói đến.” ชีวกมฺพวนสมาธิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Jīvakambavanasamādhi v.v… đã chấm dứt. ๗-๙. โกฏฺฐิกอนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา 7-9. Giải thích kinh Koṭṭhikaanicca v.v… ๑๖๒-๑๖๔. อนิจฺจานุปสฺสนาทโย เอว วิมุตฺติปริปาจนิยา ธมฺมา นาม. เถรสฺส ตทา สทฺธาทีนิ อินฺทฺริยานิ น ปริปากํ อุปคตานิ, เถโร อิมาหิ เทสนาหิ อินฺทฺริยปริปากมคมาสิ. 162-164. Chính các pháp như là sự quán vô thường v.v… được gọi là các pháp làm cho sự giải thoát được thuần thục. Khi ấy, các quyền như là tín v.v… của vị Trưởng lão đã không đi đến sự thuần thục, vị Trưởng lão đã đi đến sự thuần thục các quyền bằng những bài thuyết giảng này. โกฏฺฐิกอนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Koṭṭhikaanicca v.v… đã chấm dứt. ๑๐-๑๒. มิจฺฉาทิฏฺฐิปหานสุตฺตาทิวณฺณนา 10-12. Giải thích kinh Micchādiṭṭhipahāna v.v… ๑๖๕-๑๖๗. ปาฏิเยกฺกนฺติ วิสุํ วิสุํ. วุตฺตนเยเนวาติ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อปุพฺพสฺส วตฺตพฺพสฺส อภาวา. 165-167. Pāṭiyekkanti (một cách riêng lẻ) – là riêng biệt, riêng biệt. Vuttanayenevāti (chính là theo phương pháp đã được nói đến) – là chính là theo phương pháp đã được nói đến ở dưới, do không có điều gì chưa từng có cần phải được nói đến. มิจฺฉาทิฏฺฐิปหานสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Micchādiṭṭhipahāna v.v… đã chấm dứt. นนฺทิกฺขยวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Nandikkhaya đã chấm dứt. ๑๗. สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺโค 17. Phẩm Saṭṭhipeyyāla ๑-๖๐. อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา 1-60. Giải thích kinh Ajjhattaaniccachanda v.v… ๑๖๘-๒๒๗. ‘‘ยํ, ภิกฺขเว, อนิจฺจํ, ตตฺร โว ฉนฺโท ปหาตพฺโพ’’ติอาทินา เตสํ เตสํ ปุคฺคลานํ อชฺฌาสยวเสน สฏฺฐิ สุตฺตานิ กถิตานิ[Pg.320], ตานิ จ เปยฺยาลนเยน เทสนํ อารุฬฺหานีติ ‘‘สฏฺฐิเปยฺยาโล นาม โหตี’’ติ วุตฺตํ. เตนาห ‘‘ยานิ ปเนตฺถา’’ติอาทิ. 168-227. Sáu mươi bài kinh đã được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của các hạng người ấy bằng câu bắt đầu là: “Này các Tỳ khưu, điều gì là vô thường, nơi ấy các thầy cần phải đoạn trừ lòng dục,” và những bài kinh ấy đã được trình bày theo phương pháp lược thuật, nên đã được nói là: “Được gọi là sáu mươi bài kinh lược thuật.” Do đó đã nói câu bắt đầu là: “Và những bài kinh nào ở đây.” อชฺฌตฺตอนิจฺจฉนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ajjhattaaniccachanda v.v… đã chấm dứt. สฏฺฐิเปยฺยาลวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Saṭṭhipeyyāla đã chấm dứt. ๑๘. สมุทฺทวคฺโค 18. Phẩm Samudda ๑. ปฐมสมุทฺทสุตฺตวณฺณนา 1. Giải thích kinh Samudda thứ nhất ๒๒๘. ยทิ ‘‘ทุปฺปูรณฏฺเฐน สมุทฺทนฏฺเฐนา’’ติ อิมินา อตฺถทฺวเยน สาคโร ‘‘สมุทฺโท’’ติ วุจฺจติ, จกฺขุสฺเสเวตํ นิปฺปริยายโต ยุชฺชตีติ ทสฺเสตุํ ‘‘ยที’’ติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ทุปฺปูรณฏฺเฐนาติ ปูเรตุํ อสกฺกุเณยฺยภาเวน. สมุทฺทนฏฺเฐนาติ สพฺพโส อุปรูปริปกฺขิตฺตคมเนน. มหาคงฺคาทิมหานทีนํ มหตา อุทโกเฆน อนุสํวจฺฉรํ อนุปกฺขนฺทมาโนปิ หิ สมุทฺโท ปาริปูรึ น คจฺฉติ, ยญฺจ ภูมิปเทสํ โอตฺถรติ, ตํ สมุทฺทภาวํ เนติ, อภาวํ วา ปาปุณาติ อปยาเต สมุทฺโททเก, ตํ วา อนุทกภาวปตฺติยา อตถเมว โหติ. กามญฺเจส ทุปฺปูรณฏฺโฐ สมุทฺทนฏฺโฐ สาคเร ลพฺภติ, ตถาปิ ตํ ทฺวยํ จกฺขุสฺมึเยว วิเสสโต ลพฺภตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘ตสฺส หี’’ติอาทิมาห. สโมสรนฺตนฺติ สพฺพโส นีลาทิภาเคหิ โอสรนฺตํ, อาปาถํ อาคจฺฉนฺตนฺติ อตฺโถ. กาตุํ น สกฺโกติ ทุปฺปูรณียตฺตา. สโทสคมเนน คจฺฉติ สตฺตสนฺตานสฺส ทุสฺสนโต. ทุสฺสนฏฺฐตา จสฺส จกฺขุทฺวาริกตณฺหาวเสน เวทิตพฺพา. ยถา สมุทฺเท อปราปรํ ปริวตฺตมาโน อูมิยา เวโค สมุทฺทสฺสาติ วุจฺจติ, เอวํ จกฺขุสมุทฺทสฺส ปุรโต อปราปรํ ปริวตฺตมานํ นีลาทิเภทํ รูปารมฺมณํ จกฺขุสฺสาติ วตฺตพฺพตํ อรหติ อนญฺญสาธารณตฺตาติ วุตฺตํ ‘‘รูปมโย เวโค’’ติ. อสมเปกฺขิเตติ สมฺมาทสฺสเน รูเป มนาปภาวํ อมนาปภาวญฺจ คเหตฺวา, ‘‘อิทํ นาม มยา ทิฏฺฐ’’นฺติ อนุปธาเรนฺตสฺส เกวลํ สมูหฆนวเสน คณฺหนฺตสฺส คหณํ อสมเปกฺขนํ. สหตีติ อธิภวติ, ตํนิมิตฺตํ กญฺจิ วิการํ นาปชฺชติ. 228. Nếu đại dương (sāgara) được gọi là ‘biển cả’ (samudda) do hai ý nghĩa này là: ‘với ý nghĩa khó lấp đầy’ và ‘với ý nghĩa dâng trào,’ thì để chỉ ra rằng điều này một cách trực tiếp là thích hợp cho con mắt, nên câu bắt đầu bằng ‘nếu’ đã được nói đến. Ở đây, ‘với ý nghĩa khó lấp đầy’ là do bản chất không thể được làm cho đầy. ‘Với ý nghĩa dâng trào’ là do sự chuyển động tràn ngập hoàn toàn, lớp này đến lớp khác. Thật vậy, biển cả dù cho dòng nước lớn của các con sông lớn như sông Hằng v.v... tuôn chảy vào hàng năm cũng không đạt đến sự đầy tràn, và vùng đất nào bị nó bao phủ, nó biến nơi ấy thành biển cả, hoặc trở thành không hiện hữu khi nước biển rút đi, hoặc do đạt đến tình trạng không có nước nên nó trở thành không như thế nữa. Mặc dù ý nghĩa khó lấp đầy và ý nghĩa dâng trào này được tìm thấy ở đại dương, tuy nhiên, để chỉ ra rằng cả hai điều ấy được tìm thấy một cách đặc biệt chính ở con mắt, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘bởi vì của người ấy.’ ‘Hội tụ lại’ có nghĩa là tuôn xuống từ mọi phía, các phần xanh v.v..., tức là đi vào tầm nhận biết. Không thể làm cho (đầy) được vì khó lấp đầy. Nó đi với sự chuyển động có lỗi lầm do sự hư hoại của dòng tâm thức chúng sanh. Và ý nghĩa hư hoại của nó nên được hiểu theo nghĩa của ái dục qua cửa mắt. Giống như ở biển cả, tốc lực của sóng biển cuộn trào hết lớp này đến lớp khác được gọi là ‘của biển cả,’ cũng vậy, ở phía trước biển cả là con mắt, đối tượng sắc trần với các sai biệt như xanh v.v... cuộn trào hết lớp này đến lớp khác, xứng đáng được gọi là ‘của con mắt’ vì nó không chung cho cái gì khác; do đó được nói là ‘tốc lực được làm bằng sắc.’ ‘Không xem xét’ là khi thấy đúng đắn, không nắm bắt bản chất khả ái hay không khả ái trong sắc, không suy xét rằng ‘cái này đã được ta thấy,’ mà chỉ nắm bắt theo cách là một khối đặc, sự nắm bắt như vậy là không xem xét. ‘Chịu đựng’ có nghĩa là chế ngự, không rơi vào bất kỳ sự biến đổi nào do nhân duyên ấy. อูมีติ [Pg.321] วีจิโย. อาวฏฺโฏ อาวฏฺฏนวเสน ปวตฺตํ อุทกํ. คาหรกฺขสมกราทโย คาหรกฺขโส. ยถา สมุทฺเท อูมิโย อุปรูปริ วตฺตมานา อตฺตนิ ปติตปุคฺคลํ อชฺโฌตฺถริตฺวา อนยพฺยสนํ อาปาเทนฺติ, ตถา อาวฏฺฏคาหรกฺขสา. เอวเมเต ราคาทโย กิเลสา สยํ อุปฺปนฺนกสตฺเต อชฺโฌตฺถริตฺวา อนยพฺยสนํ อาปาเทนฺติ, กิเลสุปฺปตฺตินิมิตฺตตาย สตฺตานํ อนยพฺยสนาปตฺติเหตุภูตสฺส อูมิภยสฺส อารมฺมณวเสน จกฺขุสมุทฺโท ‘‘สอูมิสาวฏฺโฏ สคาโห สรกฺขโส’’ติ วุตฺโต. ‘Sóng’ là những lượn sóng. ‘Vòng xoáy’ là nước chảy theo cách xoáy tròn. ‘Quái vật bắt mồi’ là các loài thủy quái, ma-cà-la (makara) v.v... Giống như ở biển cả, những con sóng cuồn cuộn lớp này đến lớp khác nhận chìm người bị rơi vào đó và gây ra tai họa và khốn khổ, vòng xoáy và quái vật cũng vậy. Tương tự như thế, các phiền não này như tham ái v.v... nhận chìm chúng sanh nơi chúng khởi sanh và gây ra tai họa và khốn khổ. Do là nhân duyên cho sự sanh khởi của phiền não, do là đối tượng của sự sợ hãi sóng biển vốn là nguyên nhân khiến chúng sanh rơi vào tai họa và khốn khổ, nên biển cả là con mắt được gọi là ‘có sóng, có vòng xoáy, có loài bắt mồi, có quỷ dữ.’ อูมิภยนฺติ เอตฺถ ภายติ เอตสฺมาติ ภยํ, อูมีว ภยํ อูมิภยํ. กุชฺฌนฏฺเฐน โกโธ. สฺเวว จิตฺตสฺส จ อภิมทฺทนวเสนุปฺปาทนตฺเถน ทฬฺหํ อายาสนฏฺเฐน อุปายาโส. เอตฺถ จ อเนกวารํ ปวตฺติตฺวา สตฺเต อชฺโฌตฺถริตฺวา สีสํ อุกฺขิปิตุํ อทตฺวา อนยพฺยสนนิปฺผาทเนน โกธูปายาสสฺส อูมิสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. ตถา กามคุณา กิเลสาภิภูเต สตฺเต มาเน วิย รูปาทิวิสยสงฺขาเต อตฺตนิ สํสาเรตฺวา ยถา ตโต พหิภูเต เนกฺขมฺเม จิตฺตมฺปิ น อุปฺปชฺชติ, เอวํ อาวฏฺเฏตฺวา พฺยสนาปาทเนน อาวฏฺฏสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. ยทา ปน คาหรกฺขโส อารกฺขรหิตํ อตฺตโน โคจรภูมิคตํ ปุริสํ อภิภุยฺย คเหตฺวา อโคจเร ฐิตมฺปิ โคจรํ เนตฺวา เภรวรูปทสฺสนาทินา อตฺตโน อุปกฺกมํ กาตุํ อสมตฺถํ กตฺวา อนฺวาวิสิตฺวา วณฺณพลโภคอายุสุเขหิ วิโยเชตฺวา มหนฺตํ อนยพฺยสนํ อาปาเทติ, เอวํ มาตุคาโมปิ โยนิโสมนสิการรหิตํ อวีรปุริสํ อตฺตโน รูปาทีหิ ปโลภนวเสน อภิภุยฺย คเหตฺวา วา วีรชาติยมฺปิ อิตฺถิกุตฺตภูเตหิ อตฺตโน หาวภาววิลาเสหิ อิตฺถิมายาย อนฺวาวิสิตฺวา วา อวสํ อตฺตโน อุปการธมฺเม สีลาทโย สมฺปาเทตุํ อสมตฺถํ กโรนฺโต คุณวณฺณาทีหิ วิโยเชตฺวา มหนฺตํ อนยพฺยสนํ อาปาเทติ, เอวํ มาตุคามสฺส คาหรกฺขสสทิสตา ทฏฺฐพฺพา. อูมิภยนฺติ ลกฺขณวจนํ. ยถา หิ อูมิ ภายิตพฺพฏฺเฐน ภยํ, เอวํ อาวฏฺฏคาหรกฺขสาปีติ อูมิอาทิภเยน สภยนฺติ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อนฺตํ อวสานํ คโต, เอวํ ปารํ นิพฺพานํ คโตติ วุจฺจติ. Trong câu ‘sự sợ hãi sóng biển,’ ‘sự sợ hãi’ (bhaya) là cái mà người ta sợ hãi; sự sợ hãi như sóng biển là ‘ūmibhaya.’ ‘Sân’ (kodha) có ý nghĩa là tức giận. Chính nó, do sanh khởi qua việc đè nén tâm, là ‘não’ (upāyāsa) với ý nghĩa là sự phiền muộn mãnh liệt. Ở đây, sự tương đồng của sân và não với sóng biển cần được thấy rõ qua việc chúng diễn ra nhiều lần, nhận chìm chúng sanh, không cho ngóc đầu lên, và tạo ra tai họa và khốn khổ. Tương tự, sự tương đồng của các dục trưởng dưỡng (kāmaguṇa) với vòng xoáy cần được thấy rõ qua việc chúng làm cho chúng sanh bị phiền não chế ngự, luân chuyển trong các đối tượng như sắc v.v... như thể trong một cái bẫy, đến nỗi ngay cả một tâm niệm về sự xuất ly cũng không khởi sanh, bằng cách xoáy tròn như vậy và gây ra khốn khổ. Lại nữa, khi một con quái vật bắt mồi chế ngự và bắt giữ một người không được bảo vệ đã đi vào lãnh địa của nó, dù người ấy đang ở nơi không phải là lãnh địa, nó cũng đưa về lãnh địa của mình, rồi bằng cách cho thấy hình dạng đáng sợ v.v..., làm cho người ấy không thể tự mình thực hiện phương cách (cứu thoát), ám ảnh người ấy, tước đoạt người ấy khỏi sắc đẹp, sức mạnh, tài sản, tuổi thọ, và hạnh phúc, và gây ra tai họa và khốn khổ lớn lao; cũng vậy, người nữ cũng chế ngự và bắt giữ một người đàn ông không anh hùng, thiếu như lý tác ý, bằng cách quyến rũ qua sắc đẹp v.v... của mình, hoặc ám ảnh cả người thuộc dòng dõi anh hùng bằng những cử chỉ, dáng điệu, và vẻ quyến rũ nữ tính của mình, bằng ma thuật của phụ nữ, làm cho người ấy bất lực, không thể tự mình hoàn thành các pháp hữu ích như giới v.v..., tước đoạt người ấy khỏi các phẩm chất tốt đẹp v.v..., và gây ra tai họa và khốn khổ lớn lao. Như vậy, sự tương đồng của người nữ với quái vật bắt mồi cần được thấy rõ. ‘Sự sợ hãi sóng biển’ là một thuật ngữ chỉ đặc tính. Thật vậy, giống như sóng là sự sợ hãi theo ý nghĩa là điều đáng sợ, vòng xoáy và quái vật bắt mồi cũng vậy; do đó, ý nghĩa cần được hiểu là ‘có sự sợ hãi’ với sự sợ hãi sóng biển v.v... ‘Đã đi đến tận cùng’ là đã đi đến kết thúc. Như vậy, ‘đã đi đến bờ kia’ được gọi là đã đi đến Nibbāna. ปฐมสมุทฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Nhất đã hoàn tất. ๒-๓. ทุติยสมุทฺทสุตฺตาทิวณฺณนา 2-3. Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Hai v.v... ๒๒๙-๒๓๐. กิเลสานํ [Pg.322] อลฺลภาวูปนยนนฺติ อาห ‘‘เตมนฏฺเฐนา’’ติ. อริยสาวเกติ อนาคามิโน. เต หิ กามภววเสน อตินฺตตาย น สมุนฺนา. ตโย มจฺจูติ กิเลสาภิสงฺขารเทวปุตฺตมาเร. ตีหิ อุปธีหีติ กิเลสาภิสงฺขารกามคุณานํ วเสน ตีหิ อุปธีหิ. ขนฺธุปธินา ปน โส น นิรูปธิ สอุปาทิเสสสฺเสว นิพฺพานสฺส อธิคตตฺตา. คโตติ ปฏิปตฺติคมเนน คโต. 229-230. ‘Sự mang lại trạng thái ướt át cho các phiền não,’ ngài nói ‘với ý nghĩa làm cho ẩm ướt.’ ‘Vị Thánh đệ tử’ là vị Bất Lai (anāgāmin). Vì các vị ấy, do không bị thấm đẫm bởi cõi dục, nên không bị ướt. ‘Ba cái chết’ là ma phiền não, ma hành, và ma thiên tử. ‘Bởi ba loại chấp thủ’ là bởi ba loại chấp thủ theo nghĩa là phiền não, các hành, và các dục trưởng dưỡng. Tuy nhiên, với chấp thủ là các uẩn, vị ấy không phải là không còn chấp thủ, vì đã chứng đắc Nibbāna hữu dư y. ‘Đã đi’ là đã đi bằng sự đi của con đường thực hành. ทุติยสมุทฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Biển Cả Thứ Hai v.v... đã hoàn tất. ๔-๖. ขีรรุกฺโขปมสุตฺตาทิวณฺณนา 4-6. Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Sữa v.v... ๒๓๑-๒๓๓. อปฺปหีนฏฺเฐนาติ มคฺเคน อสมุคฺฆาฏิตภาเวน. อตฺถีติ วิชฺชติ. สติ ปจฺจเย วิชฺชมานกิจฺจกรณโต ปริยุฏฺฐานํ อปฺปกํ มูสิกาวิสํ วิย ปริตฺตํ นาม โหติ อปฺปานุภาวตฺตา. เอวรูปาปีติ อปฺปกาปิ. อสฺสาติ อปฺปหีนกิเลสสฺส. อธิมตฺตานนฺติ อิฏฺฐานํ รชนียานํ, วตฺถุวเสน ปริตฺตกมฺปิ อิฏฺฐารมฺมณํ อธิมตฺตเมว. เตนาห ‘‘นขปิฏฺฐิปฺปมาณมฺปี’’ติอาทิ. ทหโรติอาทีนิ ตีณิปิ ปทานิ. อาภินฺเทยฺยาติ ภินฺเทยฺย. ตํ อุภยนฺติ ตํ จกฺขุรูปนฺติ อุภยมฺปิ อายตนํ. 231-233. Appahīnaṭṭhena có nghĩa là: Do bởi trạng thái không được nhổ bật gốc rễ bởi đạo. Atthi có nghĩa là: Tồn tại. Khi có duyên, do bởi thực hiện phận sự đang hiện hữu, sự ám ảnh được gọi là nhỏ, giống như nọc độc của con chuột, do bởi có uy lực nhỏ. Evarūpāpi có nghĩa là: Dù là nhỏ. Assa có nghĩa là: Của người có phiền não chưa được đoạn trừ. Adhimattānaṃ có nghĩa là: Của những điều đáng ưa thích, đáng tham ái; theo phương diện đối tượng, cảnh đáng ưa thích dù là nhỏ cũng chính là vượt trội. Do đó, ngài đã nói: ‘Dù chỉ bằng móng tay,’ v.v... Cả ba từ bắt đầu bằng daharo, v.v... Ābhindeyya có nghĩa là: Bhindeyya (có thể phá vỡ). Taṃ ubhayaṃ có nghĩa là: Mắt và sắc ấy, tức là cả hai xứ. ขีรรุกฺโขปมสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Sữa, v.v... đã chấm dứt. ๗. อุทายีสุตฺตวณฺณนา 7. Chú giải Kinh Udāyī. ๒๓๔. อิติปีติ อิมินาปิ การเณน. อนิจฺเจนาติ อนิจฺจภาเวน อนตฺตลกฺขณํ กถิตํ. ยสฺมา เหตุปจฺจยา วิญฺญาณสฺส อุปฺปตฺติ สติ จ อุปฺปาเท นิโรเธน ภวิตพฺพํ, อุปฺปาทวยวนฺตตาย อนิจฺจํ วิญฺญาณํ, ยทิ จ อตฺตา สิยา ปจฺจเยหิ วินา สิชฺเฌยฺย, น จ ตถาสฺส สิทฺธิ, ตสฺมา ‘‘วิญฺญาณํ อนตฺตา’’ติ อนิจฺจตาย อนตฺตตา กถิตา. 234. Itipi có nghĩa là: Cũng do bởi lý do này. Aniccena có nghĩa là: Đặc tính vô ngã được nói đến thông qua trạng thái vô thường. Bởi vì sự sanh khởi của thức là do nhân và duyên, và khi có sự sanh khởi thì phải có sự diệt tận, do có sự sanh và diệt nên thức là vô thường. Và nếu là tự ngã, nó sẽ thành tựu mà không cần các duyên, nhưng sự thành tựu của nó không phải như vậy, do đó ‘thức là vô ngã,’ như thế tính vô ngã được nói đến thông qua tính vô thường. อุทายีสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Udāyī đã chấm dứt. ๘. อาทิตฺตปริยายสุตฺตวณฺณนา 8. Chú giải Kinh Bảy Lửa (Ādittapariyāya). ๒๓๕. กิเลสานํ [Pg.323] อนุ อนุ พฺยญฺชนโต ปริพฺยตฺติยา อุปฺปตฺติปจฺจยภาวโต อนุพฺยญฺชนํ, หตฺถปาทาทิอวยวาติ อาห – ‘‘หตฺถา โสภนา’’ติอาทิ. นิมิตฺตคฺคาโหติ กิเลสุปฺปตฺติยา นิมิตฺตภูโต คาโห. สํสนฺเทตฺวา คหณนฺติ อวยเว สโมธาเนตฺวา ‘‘อิตฺถิปุริโส’’ติอาทินา เอกชฺฌํ คหณํ. วิภตฺติคหณนฺติ วิภาเคน อนวเสสคฺคหณํ. กุมฺภีลสทิโสติ กุมฺภีลคาหสทิโส. เตนาห – ‘‘สพฺพเมว คณฺหาตี’’ติ หตฺถปาทาทีสุ ตํ ตํ โกฏฺฐาสํ วิภชิตฺวา คหณํ รตฺตปาสทิโส ชลูกคาหสทิโส. เอกชวนวาเรปิ ลพฺภนฺตีติ อิทํ จกฺขุทฺวารานุสาเรน อุปฺปนฺนมโนทฺวาริกชวนํ สนฺธาย วุตฺตํ. 235. Do bởi biểu hiện phiền não lặp đi lặp lại, do bởi là duyên sanh cho sự biểu lộ rõ ràng, nên gọi là tướng phụ (anubyañjanaṃ), tức là các bộ phận như tay, chân, v.v... Ngài nói: ‘Tay đẹp,’ v.v... Nimittaggāho là sự nắm bắt làm thành tướng cho sự sanh khởi của phiền não. Sự nắm bắt bằng cách liên kết có nghĩa là: Sau khi hợp các bộ phận lại, nắm bắt một cách gộp chung bằng cách thức ‘người nữ, người nam,’ v.v... Sự nắm bắt theo sự phân chia có nghĩa là: Sự nắm bắt không còn sót lại theo sự phân chia. Giống như con cá sấu có nghĩa là: Giống như sự nắm bắt của con cá sấu. Do đó, ngài nói: ‘Nó nắm bắt tất cả.’ Sự nắm bắt sau khi phân chia từng phần ở tay, chân, v.v... thì giống như cái bẫy màu đỏ, giống như sự nắm bắt của con đỉa. ‘Cũng có được trong một lộ trình tốc hành tâm’ – điều này được nói liên quan đến tốc hành tâm ở ý môn sanh khởi theo sau nhãn môn. นิมิตฺตสฺสาเทน คนฺถิตนฺติ ยถาวุตฺเต นิมิตฺเต อสฺสาทคาเหน คนฺถิตํ สมฺพทฺธํ. ภวงฺเคเนวาติ มูลภวงฺเคเนว. กิเลสภยํ ทสฺเสนฺโตติ ตถา กิเลสุปฺปตฺติยา สติ อกุสลจิตฺเตน อนฺตริตํ เจ มรณจิตฺตํ ภเวยฺย, เอกนฺตโต นิรเย วา ติรจฺฉานโยนิยา วา อุปฺปตฺติ สิยาติ กิเลสานํ ภายิตพฺพํ ทสฺเสนฺโต. ‘‘สมยวเสน วา เอวํ วุตฺต’’นฺติ วตฺวา ตมตฺถํ วิวรนฺโต ‘‘จกฺขุทฺวารสฺมิญฺหี’’ติอาทิมาห. รตฺตจิตฺตํ วาติ ราควเสน รตฺตจิตฺตํ วา. ทุฏฺฐจิตฺเตน กถํ อารมฺมณรสานุภวนนฺติ? โทมนสฺสเวทนุปฺปตฺติ เอว ตสฺส อารมฺมณรสานุภวนํ ทฏฺฐพฺพํ. อิมสฺส สมยสฺสาติ มรณสมยสฺส. Nimittassādena ganthitaṃ có nghĩa là: Bị trói buộc, bị liên kết bởi sự nắm bắt vị ngọt trong tướng đã được nói đến. Bhavaṅgeneva có nghĩa là: Chính bởi tâm hữu phần gốc. Kilesabhayaṃ dassento có nghĩa là: Chỉ ra sự đáng sợ của phiền não, như vầy: Khi có sự sanh khởi của phiền não, nếu tâm tử bị xen vào bởi tâm bất thiện, chắc chắn sẽ có sự tái sanh trong địa ngục hoặc trong loài bàng sanh. Như vậy, ngài chỉ ra rằng phiền não là điều đáng sợ. Sau khi nói: ‘Hoặc điều này được nói theo trường hợp,’ ngài giải thích ý nghĩa ấy và nói: ‘Vì trong nhãn môn,’ v.v... Rattacittaṃ vā có nghĩa là: Hoặc tâm bị tham ái nhuộm. Làm thế nào có sự hưởng thụ vị của cảnh với tâm sân hận? Chính sự sanh khởi của thọ ưu cần được xem là sự hưởng thụ vị của cảnh của tâm ấy. Imassa samayassa có nghĩa là: Của thời điểm này, tức là của thời điểm lâm chung. อุภินฺนํ นาสจฺฉิทฺทานํ มชฺเฌ ฐิต-อฏฺฐิตุทนํ สห ขุรฏฺเฐน ฉินฺทนํ. ทณฺฑกวาสีติ ทีฆทณฺฑกา มหาวาสิ. นิปชฺชิตฺวา นิทฺโทกฺกมนนฺติ อิมินา ปจลายิกนิทฺทํ ปฏิกฺขิปติ. ตตฺถ หิ กทาจิ อนฺตรา มิจฺฉาวิตกฺกานํ สลฺลกานํ อวสโร สิยา, นตฺเถว นิปชฺชิตฺวา มหานิทฺทํ โอกฺกนฺตกาเล. วิตกฺกานนฺติ มิจฺฉาวิตกฺกานํ. Sự cắt đứt chóp xương nằm ở giữa hai lỗ mũi cùng với xương lưỡi cày. Daṇḍakavāsī có nghĩa là: Vị trú ngụ trong rừng Daṇḍaka dài, một vị đại trú ngụ. Nipajjitvā niddokkamananti: Bằng câu này, ngài bác bỏ giấc ngủ gà gật. Bởi vì trong đó, đôi khi có thể có cơ hội cho các mũi tên tà tầm ở giữa; (cơ hội ấy) hoàn toàn không có vào lúc đã nằm xuống và chìm vào giấc ngủ sâu. Vitakkānaṃ có nghĩa là: Của các tà tầm. อาทิตฺตปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Bảy Lửa đã chấm dứt. ๙-๑๐. ปฐมหตฺถปาโทปมสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Chú giải Kinh Ví Dụ Tay Chân Thứ Nhất, v.v... ๒๓๖-๒๓๗. นวมํ [Pg.324] ‘‘ปญฺญายตี’’ติ วุจฺจมาเน พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสยวเสน วุตฺตนฺติ อาห – ‘‘ทสเม น โหตีติ วุจฺจมาเน’’ติอาทิ. เอตฺตกเมว หิ ทฺวินฺนํ สุตฺตานํ วิเสโสติ. 236-237. Về kinh thứ chín, khi nói ‘được tuệ tri,’ ngài nói rằng điều đó được nói theo khuynh hướng của những người có thể hiểu. Về kinh thứ mười, khi nói ‘không có,’ v.v... Quả thật, chỉ có bấy nhiêu là sự khác biệt của hai bài kinh. ปฐมหตฺถปาโทปมสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Tay Chân Thứ Nhất, v.v... đã chấm dứt. สมุทฺทวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Phẩm Biển đã chấm dứt. ๑๙. อาสีวิสวคฺโค 19. Phẩm Rắn Độc. ๑. อาสีวิโสปมสุตฺตวณฺณนา 1. Chú giải Kinh Ví Dụ Rắn Độc. ๒๓๘. เย ภิกฺขู ตทา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสินฺนา, เตสุ เกจิ เอกวิหาริโน, เกจิ อตฺตทุติยา, เกจิ อตฺตตติยา, เกจิ อตฺตจตุตฺถา, เกจิ อตฺตปญฺจมา หุตฺวา อรญฺญายตเนสุ วิหรนฺตีติ วุตฺตํ – ‘‘เอกจาริก…เป… ปญฺจจาริเก’’ติ. สมานชฺฌาสยตา สภาควุตฺติโน. กมฺมฏฺฐานานุยุญฺชนสฺส การเก. ตโต เอว ตตฺถ ยุตฺตปยุตฺเต. ปุคฺคลชฺฌาสเยน การณภูเตน. ปจฺจยภูตนฺติ อปสฺสยภูตํ. ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว’’ติ อารภิตฺวา ยาว ‘‘ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ’’ติ อยํ มาติกานิกฺเขโป. เตสํ มาติกาย วิตฺถารภาชนํ. วาสนา ภวิสฺสตีติ วาสนาวหํ ภวิสฺสติ. สิเนรุํ อุกฺขิปนฺโต วิยาติอาทิ อิมิสฺสา เทสนาย อนญฺญสาธารณตาย สุทุกฺกรภาวทสฺสนํ. 238. Những vị tỳ khưu lúc bấy giờ đang ngồi vây quanh đức Thế Tôn, trong số ấy có một số vị là người sống một mình, một số vị có người thứ hai là chính mình, một số vị có người thứ ba là chính mình, một số vị có người thứ tư là chính mình, một số vị có người thứ năm là chính mình, đang trú trong các trú xứ rừng. Điều này được nói là: ‘Vị du hành một mình… cho đến… các vị du hành năm người.’ Samānajjhāsayatā có nghĩa là: Có cùng khuynh hướng. Sabhāgavuttino có nghĩa là: Có lối sống tương đồng. Kammaṭṭhānānuyuñjanassa kārake có nghĩa là: Những người thực hành đề mục thiền. Tato eva tattha yuttapayutte có nghĩa là: Do đó, quả thật, những vị đã chuyên tâm thích hợp ở nơi ấy. Puggalajjhāsayena kāraṇabhūtena có nghĩa là: Do bởi khuynh hướng của cá nhân đã trở thành nguyên nhân. Paccayabhūtanti có nghĩa là: Apassayabhūtaṃ (đã trở thành nơi nương tựa). Bắt đầu từ ‘Này các tỳ khưu, ví như,’ cho đến ‘đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, vị Bà-la-môn đứng trên đất liền’ – đây là phần trình bày đề mục. Sự phân tích chi tiết đề mục của các vị ấy. Vāsanā bhavissatīti có nghĩa là: Sẽ là thói quen tiềm ẩn, tức là sẽ mang lại thói quen tiềm ẩn. ‘Giống như người đang nhấc núi Sineru,’ v.v... là sự chỉ ra trạng thái rất khó thực hiện của bài pháp này do bởi tính chất không chung với các (bài pháp) khác. มญฺจฏฺเฐสุ มญฺจสมญฺญา วิย มุขฏฺฐํ วิสํ ‘‘มุข’’นฺติ อธิปฺเปตํ. สุกฺขกฏฺฐสทิสภาวาปาทนโต ‘‘กฏฺฐ’’นฺติ วุจฺจตีติ กฏฺฐํ มุขํ เอตสฺสาติ กฏฺฐมุโข, ทํสนาทินา กฏฺฐสทิสภาวกโร สปฺโป. อถ วา กฏฺฐสทิสภาวาปาทนโต กฏฺฐํ วิสํ วา มุเข เอตสฺสาติ กฏฺฐมุโข. อิมินา นเยน เสสปเทสุปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อิเม จตฺตาโรติ อิเม วิสกิจฺจเภเทน จตฺตาโร. อิทานิ ตํ เนสํ วิสกิจฺจเภทํ ทสฺเสตุํ ‘‘เตสู’’ติอาทิ วุตฺตํ. อยสูลสมปฺปิตํ วิยาติ อพฺภนฺตเร อยสูลํ อนุปฺปเวสิตํ วิย. ปกฺกปูติปนสํ วิยาติ ปจฺจิตฺวา กาลาติกฺกเม กุถิตปนสผลํ [Pg.325] วิย. จงฺควาเรติ รชกานํ ขารปริสฺสาวเน สุราปริสฺสาวเน วา. อนวเสสํ ฉิชฺชเนน อสนิปาตฏฺฐานํ วิย. มหานิขาทเนนาติ มหนฺเตน นิขาทเนน. Giống như danh từ ‘cái giường’ được dùng cho những vật ở trên giường, nọc độc ở miệng được hiểu là ‘miệng’. Do làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô nên được gọi là ‘cây khô’. Con rắn có miệng là cây khô nên là rắn miệng cây khô, tức là con rắn làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô bằng cách cắn v.v... Hoặc là, do làm cho (nạn nhân) có trạng thái giống như khúc cây khô, nọc độc của nó là cây khô, hoặc nọc độc ở trong miệng của nó nên là rắn miệng cây khô. Theo phương pháp này, ý nghĩa của các từ còn lại cũng nên được hiểu như vậy. ‘Bốn loại này’ có nghĩa là bốn loại này được phân biệt theo tác dụng của nọc độc. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt về tác dụng của nọc độc của chúng, câu bắt đầu bằng ‘trong số chúng’ được nói đến. ‘Giống như bị xiên bằng cọc sắt’ có nghĩa là giống như bị một cọc sắt đâm vào bên trong. ‘Giống như quả mít chín thối’ có nghĩa là giống như quả mít bị thối rữa do để quá lâu sau khi chín. ‘Trong cái giỏ lọc’ có nghĩa là trong cái giỏ lọc tro của thợ giặt hoặc giỏ lọc rượu. Giống như một nơi không thể nối lại được do bị cắt đứt không còn sót lại. ‘Bởi sự đào bới lớn’ có nghĩa là bởi sự đào bới mạnh mẽ. วิสเวควิกาเรนาติ วิสเวคคเตน วิกาเรน. วาเตนาติ ตสฺส สปฺปสฺส สรีรํ ผุสิตฺวา อุคฺคตวาเตน. นาสวาเต ปน วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. ปุคฺคลปณฺณตฺติวเสนาติ เตสํเยว โสฬสนฺนํ สปฺปานํ อาคตวิโสติอาทิปุคฺคลนามสฺส วเสน จตุสฏฺฐิ โหนฺติ ปจฺเจกํ จตุพฺพิธภาวโต. อาคตวิโสติ อาคจฺฉวิโส, สีฆตรํ อภิรุหนวิโสติ อตฺโถ. โฆรวิโสติ กกฺขฬวิโส, ทุตฺติกิจฺฉวิโส. อยํ สีตอุทกํ วิย โหติ คาฬฺหทุพฺพินิมฺโมจยภาเวน. อุทกสปฺโป หิ โฆรวิโส โหติ เยวาติ วุตฺตํ – ‘‘อุทกสปฺปาทีนํ วิสํ วิยา’’ติ. ปญฺญายตีติ คณฺฑปิฬกาทิวเสน ปญฺญายติ. อเนฬกสปฺโป นาม มหาอาสีวิโส. นีลสปฺโป นาม สาขวณฺโณ รุกฺขคฺคาทีสุ วิจรณกสปฺโป. อิมินา อุปาเยนาติ โยยํ กฏฺฐมุเขสุ ทฏฺฐวิสานํเยว ‘‘อาคตวิโส โน โฆรวิโส’’ติอาทินา จตุพฺพิธภาโว วุตฺโต, อิมินา อุปาเยน. กฏฺฐมุเข ทฏฺฐวิสาทโยติ กฏฺฐมุเขสุ ทฏฺฐวิโส, ผุฏฺฐวิโส, วาตวิโภติ ตโย, ปูติมุขาทีสุ จ ทฏฺฐวิสาทโย จตฺตาโร จตฺตาโร เวทิตพฺโพ. ‘Bởi sự biến đổi do tốc độ của nọc độc’ có nghĩa là bởi sự biến đổi xảy ra do tốc độ của nọc độc. ‘Bởi gió’ có nghĩa là bởi luồng gió phát sinh sau khi chạm vào thân của con rắn ấy. Còn về hơi thở từ mũi thì không cần phải nói. ‘Theo cách chế định cá nhân’ có nghĩa là: do mỗi loại trong mười sáu loại rắn ấy có bốn dạng, nên có sáu mươi bốn loại theo tên gọi cá nhân như ‘rắn có nọc độc đến nhanh’ v.v... ‘Rắn có nọc độc đến’ có nghĩa là rắn có nọc độc đến, tức là nọc độc lan truyền rất nhanh. ‘Rắn có nọc độc kinh khủng’ có nghĩa là rắn có nọc độc dữ dội, nọc độc khó chữa trị. Loại này giống như nước lạnh do tính chất bám chặt khó gỡ. Thật vậy, rắn nước có nọc độc kinh khủng, như đã được nói: “giống như nọc độc của rắn nước v.v...”. ‘Được nhận biết’ có nghĩa là được nhận biết qua các dấu hiệu như bướu, mụn nhọt v.v... Rắn Aneḷaka là loại rắn có nọc độc cực mạnh. Rắn Nīla là loại rắn có màu sắc như cành cây, thường di chuyển trên ngọn cây v.v... ‘Bằng phương pháp này’ có nghĩa là: bằng phương pháp này, tức là sự phân chia thành bốn loại như ‘rắn có nọc độc đến nhanh chứ không phải nọc độc kinh khủng’ v.v... đã được nói đến chỉ đối với các loại rắn cắn có nọc độc trong nhóm rắn miệng cây khô. ‘Các loại rắn cắn có nọc độc v.v... trong nhóm rắn miệng cây khô’ nên được hiểu là: trong nhóm rắn miệng cây khô có ba loại là rắn cắn có nọc độc, rắn chạm có nọc độc, và rắn có hơi độc; còn trong các nhóm rắn miệng thối v.v... thì mỗi nhóm có bốn loại là rắn cắn có nọc độc v.v... เอเกกนฺติ จตุสฏฺฐิโย เอเกกํ. จตุธาติ อณฺฑชาทิวิภาเคน จตุธา วิภชิตฺวา. ฉปณฺณาสานีติ ฉปณฺณาสาธิกานิ. คตมคฺคสฺสาติ ยถาวุตฺตสงฺขฺยาคตมคฺคสฺส ปฏิโลมโต สํขิปฺปมานา อนุกฺกเมน จตฺตาโรว โหนฺติ. กุลวเสนาติ กฏฺฐมุขาทิชาติวเสน. ‘Mỗi một’ có nghĩa là mỗi một trong sáu mươi bốn loại. ‘Thành bốn’ có nghĩa là chia thành bốn theo sự phân loại noãn sanh v.v... ‘Năm mươi sáu’ có nghĩa là hơn năm mươi sáu. ‘Của con đường đã đi’ có nghĩa là: khi con đường của các con số đã được đề cập được tóm lược lại theo thứ tự ngược, tuần tự chỉ còn lại bốn. ‘Theo dòng dõi’ có nghĩa là theo sự sinh sản của loài rắn miệng cây khô v.v... สกลกาเย อาสิญฺจิตฺวา วิย ฐปิตวิสาติ หิ เตสํ ผุฏฺฐวิสตา, วาตวิสตา วุจฺจติ. เอวนฺติ ‘‘อาสิตฺตวิสา’’ติอาทินา. เอตฺถาติ อาสีวิสสทฺเท วจนตฺโถ นิรุตฺตินเยน เวทิตพฺโพ. อุคฺคตเตชาติ อุทคฺคเตชา, อตฺตโน วิสเตเชน เนสํ กุรูรทพฺพตา วา. ทุนฺนิมฺมทฺทนวิสาติ มนฺตาคเทหิ อนิมฺมทฺทนียวิสา. จตฺตาโร อาสีวิสาติ เอตฺถ อิติ-สทฺโท อาทิอตฺโถ. เตเนตฺถ อวเสสปาฬึ สงฺคณฺหาติ. Thật vậy, việc chúng có nọc độc do chạm và nọc độc do hơi thở được gọi là (như vậy) vì nọc độc của chúng được đặt để giống như được rưới khắp toàn thân. ‘Như vậy’ có nghĩa là bằng câu ‘có nọc độc được rưới’ v.v... ‘Ở đây’ có nghĩa là: ý nghĩa của từ ‘rắn độc’ nên được hiểu theo phương pháp từ nguyên học. ‘Có uy lực cao’ có nghĩa là có uy lực vượt trội, hoặc là sự hung dữ và tàn ác của chúng do uy lực của nọc độc của chính chúng. ‘Có nọc độc khó chế ngự’ có nghĩa là có nọc độc không thể bị chế ngự bởi thần chú và thuốc giải. Trong câu ‘bốn loại rắn độc’, từ ‘iti’ có nghĩa là ‘vân vân’. Do đó, ở đây nó bao gồm cả phần Pāḷi còn lại. อาสีวิเสสูติ [Pg.326] อิเม อาสีวิสา ทฏฺฐวิสา เอวาติ เวทิตพฺพา. สรีรฏฺฐเกสุเยวาติ เตน ปุริเสน เตสํ กสฺสจิ อนิฏฺฐสฺส อกตตฺตา อายุเสสสฺส จ วิชฺชมานตฺตา นํ น ทํสึสูติ ทฏฺฐพฺพํ. ปุจฺฉิ ยถาภูตํ ปเวเทตุกาโม. ทุรุปฏฺฐาหาติ ทุรุปฏฺฐานา. โสตฺถิมคฺโคติ โสตฺถิภาวสฺส อุปาโย. ‘Trong các loài rắn độc’ nên được hiểu là: những con rắn độc này chính là những con rắn cắn có nọc độc. ‘Chỉ trên các bộ phận cơ thể’ nên được hiểu là: chúng đã không cắn người ấy vì người ấy đã không làm bất cứ điều gì không mong muốn đối với chúng và vì tuổi thọ của người ấy vẫn còn. (Vị ấy) đã hỏi vì muốn cho biết như thật. ‘Khó hầu hạ’ có nghĩa là khó chăm sóc. ‘Con đường an ổn’ có nghĩa là phương tiện để đạt được trạng thái an ổn. อนฺตรจโรติ อนฺตรํ จโร สุขสตฺตุ วิสฺสาสฆาตี. เตนาห ‘‘วธโก’’ติ. อิทานิ ตาสํ เปสเน การณํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปฐม’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. อภิมุขคตํ วิย อภิมุขคตํ. อีทิสีปิ หิ วโจยุตฺติ โลเก นิรูปียติ สนฺติยํ ปุริสํ ฐเปตีติ วิย. ตสฺมา อภิมุขคตนฺติ อภิมุขํ เตน สมฺปตฺตนฺติ อตฺโถ. วงฺกสณฺฐานํ ผลกํ รุกฺขมูเล อาคตาคตานํ นิสีทนตฺถาย อตฺถตํ. ‘Kẻ đi bên trong’ có nghĩa là kẻ đi ở giữa, kẻ thù của hạnh phúc, kẻ phản bội lòng tin. Do đó, Ngài nói là ‘kẻ sát nhân’. Bây giờ, để chỉ ra lý do cho việc sai khiến chúng, câu bắt đầu bằng ‘trước hết’ được nói đến. ‘Đã đi đến đối diện’ và ‘đã đến đối diện’ là một. Thật vậy, cách dùng từ như thế này cũng được thấy trong đời, giống như câu ‘đặt người đàn ông vào sự bình an’. Do đó, ‘đã đi đến đối diện’ có nghĩa là đã được người ấy đạt đến một cách đối diện. Một tấm ván có hình cong được trải ra ở gốc cây để cho những người đến và đi ngồi. อริตฺตหตฺโถ ปุริโส สนฺตาเรติ เอตายาติ สนฺตารณี. โอริมตีรโต อุตฺตรณาย เสตุ อุตฺตรเสตุ. เอเกน ทฺวีหิ วา คนฺตพฺโพ รุกฺขมโย เสตุ รุกฺขเสตุ. ชงฺฆสตฺเถน คมนโยคฺโค เสตุ ชงฺฆเสตุ. สกเฏน คนฺตุํ สกฺกุเณยฺโย สกฏเสตุ. น โข เอส พฺราหฺมโณ ปรมตฺถโต. ตทตฺโถ ปน เอกเทเสน สมฺภวตีติ ตถา วุตฺตนฺติ ทสฺเสนฺโต ‘‘เอตฺตกานํ ปจฺจตฺถิกานํ พาหิตตฺตา’’ติ อาห. เทสนนฺติ อุทฺเทสเทสนํ. วินิวตฺเตนฺโตติ ปฏิสํหรนฺโต. น ลทฺโธ วตาสีติ น ลทฺโธ วต อาสิ. ‘Cái để vượt qua’ là cái mà một người có bàn tay không trống rỗng dùng để vượt qua. Cây cầu để vượt qua từ bờ bên này là cầu vượt. Cây cầu bằng gỗ mà một hoặc hai người có thể đi qua là cầu cây. Cây cầu thích hợp để đi bằng sức của đôi chân là cầu đi bộ. Cây cầu có thể đi qua bằng xe là cầu xe. Vị Bà-la-môn này không phải là Bà-la-môn theo nghĩa tối hậu. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng ý nghĩa đó có thể xảy ra một phần, và do đó được nói như vậy, Ngài đã nói: “vì đã loại trừ bấy nhiêu kẻ thù”. ‘Bài thuyết giảng’ có nghĩa là bài thuyết giảng tóm tắt. ‘Đang rút lui’ có nghĩa là đang thu hồi lại. ‘Chà, đã không tìm thấy’ là ‘na laddho vata āsi’. ราชา วิย กมฺมํ สตฺเตสุ อิสฺสริยสฺส วตฺตาปนโต. ราชา…เป… ปุถุชฺชโน วฏฺฏทุกฺขสงฺขาตาปราธตาย. ญาณปลายเนนาติ มหาภูเตหิ นิพฺพินฺทิตฺวา วิรชฺชิตฺวา วิมุจฺจิตุกามตาวเสน อุปฺปนฺนญาณปลายเน มคฺคาธิคมสิทฺเธเนว ญาณปลายเนน. เอวญฺเหตฺถ อุปมาสํสนฺทนํ มตฺถกํ ปาปิตเมว โหติ. Nghiệp giống như vua vì nó thực thi quyền làm chủ đối với chúng sanh. Vua... cho đến... phàm phu, do có lỗi lầm được gọi là khổ luân hồi. ‘Bằng sự trốn thoát của trí tuệ’ có nghĩa là: bằng sự trốn thoát của trí tuệ đã thành tựu qua việc chứng đắc đạo quả, trong sự trốn thoát của trí tuệ đã khởi sanh do ý muốn nhàm chán, ly tham, và giải thoát khỏi các đại chủng. Như vậy, ở đây sự kết nối của ví dụ đã đạt đến đỉnh điểm. ยเถว หีติอาทินา เอกเทสนาสมุทายสฺส นิทสฺสนํ อารทฺธํ. ยถาวุตฺตวจนํ อฏฺฐกถาจริยานํ วจเนน สมตฺเถติ ‘‘ปตฺถทฺโธ ภวตี’’ติอาทินา. ตตฺถ กฏฺฐมุเขน วาติ วา-สทฺโท อุปมตฺโถ. ยถา กฏฺฐมุเขน สปฺเปน ทฏฺโฐ ปตฺถทฺโธ โหติ, เอวํ ปถวีธาตุปฺปโกเปน โส [Pg.327] กาโย กฏฺฐมุเขว โหติ, กฏฺฐมุขคโต วิย ปตฺถทฺโธ โหตีติ อตฺโถ. อถ วา วา-สทฺโท อวธารณตฺโถ. โส ‘‘ปถวีธาตุปโกเปน วา’’ติ เอวํ อาเนตฺวา สมฺพนฺธิตพฺโพ. อยญฺเหตฺถ อตฺโถ – กฏฺฐมุเขน ทฏฺโฐปิ กาโย ปถวีธาตุปฺปโกเปเนว ปตฺถทฺโธ โหติ, ตสฺมา ปถวีธาตุยา อวิยุตฺโต โส กาโย สพฺพทา กฏฺฐมุขคโต วิย โหตีติ. วา-สทฺโท วา อนิยมตฺโถ. ตตฺรายมตฺโถ – กฏฺฐมุเขน ทฏฺโฐ กาโย ปตฺถทฺโธ โหติ วา, น วา มนฺตาคทวเสน. ปถวีธาตุปฺปโกเปน ปน มนฺตาคทรหิโต โส กาโย กฏฺฐมุขคโต วิย โหติ เอกนฺตปตฺถทฺโธติ. ตตฺถ กาโยติ ปกติกาโย. ปูติโกติ กุถิโต. สนฺตตฺโตติ สพฺพโส ตตฺโต มหาทาหปฺปตฺโต. สญฺฉินฺโนติ สพฺพโส ฉินฺโน จุณฺณวิจุณฺณภูโต. ยทา กาโย ปตฺถทฺธาทิภาวปฺปตฺโต โหติ, ตทา ปุริโส กฏฺฐมุขาทิสปฺปสฺส มุเข วตฺตมาโน วิย โหตีติ อตฺโถ. Bằng câu bắt đầu với 'Yatheva hīti' (Như thế nào), sự trình bày về một phần của tập hợp đã được bắt đầu. Vị ấy củng cố lời đã nói bằng lời của các vị sớ giải chủ qua câu bắt đầu với 'patthaddho bhavati' (trở nên cứng đờ). Ở đây, trong câu 'kaṭṭhamukhena vā' (hoặc bởi rắn kaṭṭhamukha), từ 'vā' có nghĩa là so sánh. Giống như người bị rắn kaṭṭhamukha cắn thì trở nên cứng đờ, cũng vậy, do sự rối loạn của địa đại, thân ấy trở thành như khúc gỗ, nghĩa là trở nên cứng đờ như thể đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha. Hoặc là, từ 'vā' có nghĩa là nhấn mạnh. Từ ấy nên được đem đến và liên kết như vầy: 'pathavīdhātupakopena vā' (chính do sự rối loạn của địa đại). Đây là ý nghĩa ở đây: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn cũng trở nên cứng đờ chính do sự rối loạn của địa đại, do đó thân ấy không tách rời khỏi địa đại, luôn luôn giống như đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha. Hoặc từ 'vā' có nghĩa là không xác định. Ở đó, đây là ý nghĩa: thân bị rắn kaṭṭhamukha cắn có thể trở nên cứng đờ hoặc không, tùy thuộc vào thần chú và thuốc giải. Nhưng do sự rối loạn của địa đại, thân ấy không có thần chú và thuốc giải, trở nên giống như đã vào miệng rắn kaṭṭhamukha, hoàn toàn cứng đờ. Ở đây, 'kāyo' (thân) là thân tự nhiên. 'Pūtiko' (thối rữa) là mục nát. 'Santatto' (bị thiêu đốt) là bị đốt cháy hoàn toàn, đạt đến sự nóng bỏng lớn. 'Sañchinno' (bị cắt đứt) là bị cắt đứt hoàn toàn, trở thành tan nát vụn vỡ. Khi thân đạt đến trạng thái cứng đờ v.v..., khi ấy người ấy giống như đang ở trong miệng của loài rắn kaṭṭhamukha v.v..., đó là ý nghĩa. วิเสสโตติ กฏฺฐมุขาทิวิเสสโต จ ปถวีอาทิวิเสสโต จ. อนตฺถคฺคหณโตติอาทิ อเจตเนสุปิ ภูเตสุ สเจตเนสุ วิย อนตฺถาทีนํ ปจฺจกฺขตาย นิพฺเพทชนนตฺถํ อารทฺธํ. ตตฺถ อาสยโตติ ปวตฺติฏฺฐานโต. เอเตสนฺติ มหาภูตานํ. สทิสตาติ วมฺมิกาสยสุสิรคหนสงฺการฏฺฐานาสยตาย จ สทิสตา. Visesato (do sự đặc biệt) là do sự đặc biệt của rắn kaṭṭhamukha v.v... và do sự đặc biệt của địa đại v.v... Câu bắt đầu với 'Anatthaggahaṇato' (do sự nắm bắt điều bất lợi) được bắt đầu nhằm mục đích tạo ra sự nhàm chán, do sự nhận thức rõ ràng về những điều bất lợi v.v... trong các đại dù là vô tri, như thể chúng là hữu tri. Ở đây, 'āsayato' (do trú xứ) là do nơi chốn phát sinh. 'Etesaṃ' (của chúng) là của các đại. 'Sadisatā' (sự tương đồng) là sự tương đồng do trú xứ là gò mối, hang hốc, bụi rậm, và đống rác. ปจฺจตฺตลกฺขณวเสนาติ วิสุํ วิสุํ ลกฺขณวเสน. ปถวีอาทีนํ กกฺขฬภาวาทิ, ตํสมงฺคิโน ปุคฺคลสฺส กกฺขฬภาวาปาทนาทินา วิการุปฺปาทนโต วิสเวควิการโต สทิสตา เวทิตพฺพา. 'Paccattalakkhaṇavasenā' (theo phương diện đặc tính riêng) là theo phương diện đặc tính riêng biệt của từng loại. Sự tương đồng nên được hiểu là do sự phát sinh biến đổi thông qua việc gây ra trạng thái cứng chắc v.v... cho người có liên quan đến các đại như địa đại có đặc tính cứng chắc v.v..., và do sự biến đổi từ nọc độc. อนตฺถาติ พฺยสนา. พฺยาธินฺติ กุฏฺฐาทิพฺยาธึ. ภเว ชาตาภินนฺทิโนติ ภเวสุ ชาติยา อภินนฺทนสีลา. ปญฺจโวกาเร หิ ชาติยา อภินนฺทนา นาม มหาภูตาภินนฺทนา เอว. 'Anatthā' (bất lợi) là tai họa. 'Byādhiṃ' (bệnh tật) là các bệnh như bệnh hủi v.v... 'Bhave jātābhinandino' (những người ưa thích sự sanh trong các cõi hữu) là những người có tính ưa thích sự sanh trong các cõi hữu. Vì trong cõi năm uẩn, sự ưa thích sanh khởi chính là sự ưa thích các đại. ทุรุปฏฺฐานตรานีติ ทุปฺปฏิการตรานิ. ทุราสทาติ ทุรุปสงฺกมนา. ‘‘อุปฏฺฐามี’’ติ อุปสงฺกมิตุํ น สกฺโกนฺติ. ปริชานาม กมฺมนามานิ, อุปการา นาม นตฺถิ. อนนฺตโทสูปทฺทวโตติ อปริมาณโทสูปทฺทวเหตุโต. เอกปกฺขลนฺติ เอกทุกฺขํ. 'Durupaṭṭhānatarāni' (khó đối trị hơn) là khó chữa trị hơn. 'Durāsadā' (khó tiếp cận) là khó đến gần. Họ không thể đến gần và nói: 'Tôi sẽ phục vụ'. (Chúng tôi) biết tên các hành động, nhưng không có sự giúp đỡ nào cả. 'Anantadosūpaddavato' (do vô số lỗi lầm và tai họa) là do là nguyên nhân của vô lượng lỗi lầm và tai họa. 'Ekapakkhalaṃ' (một sự vấp ngã) là một nỗi khổ. รูปกฺขนฺโธ [Pg.328] ภิชฺชมาโน จตฺตาโร อรูปกฺขนฺเธ คเหตฺวาว ภิชฺชติ อรูปกฺขนฺธานํ เอกนิโรธตฺตา. วตฺถุรูปมฺปิ คเหตฺวาว ภิชฺชนฺติ ปญฺจโวกาเร อรูปกฺขนฺเธสุ ภินฺเนสุ รูปกฺขนฺธสฺส อวฏฺฐานาภาวโต. เอตฺตาวตาติ โลภุปฺปาทนมตฺเตน. ปญฺญา นาม อตฺตภาเว อุตฺตมงฺคํ ปญฺญุตฺตรตฺตา กุสลธมฺมานํ, สติ จ กิเลสุปฺปตฺติยํ ปญฺญาย อนุปฺปชฺชนโต วุตฺตํ – ‘‘เอตฺตาวตา ปญฺญาสีสํ ปติตํ นาม โหตี’’ติ. โยนิโย อุปเนติ ตทุปคสฺส กมฺมปจฺจยสฺส ภาเว. ‘‘ชาติภยํ, ชราภยํ, มรณภยํ, โจรภย’’นฺติอาทินา อาคตานิ ปญฺจวีสติ มหาภยานิ, ‘‘หตฺถมฺปิ ฉินฺทตี’’ติอาทินา อาคตานิ ทฺวตฺตึส กมฺมการณานิ อาคตาเนว โหนฺติ การณสฺส สมวฏฺฐิตตฺตา. นนฺทีราโค สงฺขารกฺขนฺโธติ สงฺขารกฺขนฺธปริยาปนฺนตฺตา วุตฺตํ. Khi sắc uẩn bị tan rã, nó tan rã cùng với bốn danh uẩn, vì các danh uẩn có cùng một sự diệt. Vật chất làm nền tảng cũng bị tan rã cùng, vì trong cõi năm uẩn, khi các danh uẩn đã tan rã thì sắc uẩn không thể tồn tại. 'Ettāvatā' (chỉ với bấy nhiêu) là chỉ với sự sanh khởi của tham ái. Trí tuệ được gọi là phần cao quý nhất trong một tự thân vì trí tuệ là tối thượng trong các pháp thiện, và vì khi phiền não sanh khởi thì trí tuệ không sanh khởi, nên được nói rằng: 'chỉ với bấy nhiêu, cái đầu trí tuệ được gọi là đã rơi rụng'. Nó dẫn đến các thai sanh khi có nghiệp duyên thích hợp với điều đó. Hai mươi lăm nỗi sợ hãi lớn đã được đề cập qua các câu như 'nỗi sợ sanh, nỗi sợ già, nỗi sợ chết, nỗi sợ trộm cướp' v.v..., và ba mươi hai hình phạt đã được đề cập qua các câu như 'cũng chặt tay' v.v... đều hiện hữu, vì nguyên nhân đã được thiết lập. Hỷ tham được gọi là hành uẩn vì nó được bao gồm trong hành uẩn. ปาฬิยํเยว อาคตา ‘‘จกฺขุโต เจปิ นํ, ภิกฺขเว’’ติอาทินา. กิญฺจิ อลภิตฺวาติ ตสฺมึ สุญฺญคาเม โจรานํ คยฺหูปคสฺส อลาภวจเนเนว ตสฺส ปุริสสฺส อตฺตโน ปฏิสรณสฺส อลาโภ วุตฺโต เอว โหตีติ น อุทฺธโฏ, ปุริสฏฺฐานิโย ภิกฺขุ, โจรา ปน พาหิรายตนฏฺฐานิยา. อภินิวิสิตฺวาติ วิปสฺสนาภินิเวสํ กตฺวา. อชฺฌตฺติกายตนวเสน เทสนาย อาคตตฺตา วุตฺตํ ‘‘อุปาทารูปกมฺมฏฺฐานวเสนา’’ติ. Đã được đề cập trong chính tạng Pāli qua câu bắt đầu với 'Này các Tỳ khưu, dầu cho từ con mắt...'. 'Kiñci alabhitvā' (không nhận được gì): chỉ bằng lời nói rằng bọn cướp không có gì để chiếm đoạt trong ngôi làng trống không ấy, việc người đàn ông kia không có nơi nương tựa cho chính mình cũng đã được nói đến, nên không được nêu ra. Người đàn ông tượng trưng cho vị Tỳ khưu, còn bọn cướp tượng trưng cho các ngoại xứ. 'Abhinivisitvā' (sau khi đã chuyên chú) là sau khi đã thực hành sự chuyên chú của minh sát. Vì bài thuyết giảng được trình bày theo phương diện nội xứ, nên được nói là 'theo phương diện đề mục thiền về sắc y sinh'. พาหิรานนฺติ พาหิรายตนานํ. ปญฺจ กิจฺจานีติ โจเรหิ ตทา กาตพฺพานิ ปญฺจ กิจฺจานิ. หตฺถสารนฺติ อตฺตโน สนฺตเก หตฺเถหิ คเหตพฺพสารภณฺฑํ. ปาตนาทิวเสน หตฺถปรามาสํ กโรนฺติ. ปหารฐาเนติ ปหฏฏฺฐาเน. ฐานโส ตสฺมึ เอว ขเณติ วทนฺติ. อตฺตโน สุขาวหํ กุสลธมฺมํ ปหาย ทุกฺขาวเหน อกุสเลน สมงฺคิตา สุขาวหํ ภณฺฑํ ปหาย พหิ นิกฺขมนํ วิยาติ วุตฺตํ สุขนิสฺสยตฺตา ตสฺส. หตฺถปรา…เป… อาปชฺชนกาโล คุณสรีรสฺส ตทา ปมาเทน พาธิตตฺตา. ปหาร…เป… กาโล ตโต ทฬฺหตรํ คุณสรีรสฺส พาธิตตฺตา. ปหารํ…เป… อสฺสมณกาโล คุณสรีรสฺส มรณปฺปตฺติสทิสตฺตา. อวเสสชนสฺส ทาสปริโภเคน ปริภุญฺชิตพฺพตา อญฺญถตฺตปฺปตฺติคิหิภาวาปตฺติยา นิทสฺสนภาเวน วุตฺตา. ยํ ‘‘ฉสุ ทฺวาเรสุ อารมฺมเณ อาปาถคเต’’ติ วุตฺตํ, ตเมว อารมฺมณํ นิสฺสาย สมฺปรายิโก ทุกฺขกฺขนฺโธ เวทิตพฺโพติ โยชนา. 'Bāhirānaṃ' (của các đối tượng bên ngoài) là của các ngoại xứ. 'Pañca kiccāni' (năm việc làm) là năm việc làm mà bọn cướp phải thực hiện khi đó. 'Hatthasāraṃ' (vật quý trong tay) là món đồ quý giá thuộc sở hữu của mình có thể được lấy bằng tay. Họ thực hiện việc sờ mó bằng tay qua việc đánh ngã v.v... 'Pahāraṭhāne' (tại nơi bị đánh) là ở nơi đã bị đánh. 'Ṭhānaso' (ngay tại chỗ) là họ nói ngay tại khoảnh khắc ấy. Việc từ bỏ pháp thiện mang lại hạnh phúc và bị chi phối bởi pháp bất thiện mang lại đau khổ được ví như việc từ bỏ món đồ mang lại hạnh phúc rồi đi ra ngoài, điều này được nói vì nó nương tựa vào hạnh phúc. Thời điểm sờ mó bằng tay... là lúc thân thể đức hạnh bị tổn hại do sự dễ duôi. Thời điểm bị đánh... là lúc thân thể đức hạnh bị tổn hại một cách nặng nề hơn. Thời điểm ra đòn... là lúc không còn là Sa-môn, tương tự như việc thân thể đức hạnh đã đi đến cái chết. Việc bị những người còn lại sử dụng như một người nô lệ được nói đến như một ví dụ cho việc đạt đến một trạng thái khác, tức là đạt đến tình trạng của người tại gia. Cần phải hiểu sự liên kết như sau: điều đã được nói là 'khi đối tượng đi vào tầm của sáu cửa', thì khối khổ ở đời sau phát sinh nương vào chính đối tượng đó. รูปาทีนีติ [Pg.329] รูปสทฺทคนฺธรสานิ. เตสนฺติ ยถาวุตฺตภูตุปาทารูปานํ. ลหุตาทิวเสนาติ เตสํ ลหุตาทิวเสน. ทุรุตฺตรณฏฺโฐติ อุตฺตริตุํ อสกฺกุเณยฺยภาโว โอฆฏฺโฐ. วุตฺตนเยนาติ ‘‘สมฺปยุตฺตา เวทนา เวทนากฺขนฺโธ’’ติอาทินา วุตฺตนเยน. จตุมหาภูตาทีหีติ อาทิสทฺเทน อุปาทานกฺขนฺธาทีนํ คหณํ. จิตฺตกิริยทสฺสนตฺถนฺติ จิตฺตปโยคทสฺสนตฺถํ. วุตฺตวายามเมวาติ ‘‘สมฺมาวายาโม’’ติ โย อริยมคฺเค วุตฺโต. ภทฺเทกรตฺตาทีนีติ ‘‘อชฺเชว กิจฺจํ อาตปฺป’’นฺติอาทินา (ม. นิ. ๓.๒๗๒, ๒๗๕, ๒๗๖) วุตฺตานิ ภทฺเทกรตฺตสุตฺตาทีนิ. Rūpādīnīti là sắc, thanh, hương, vị. Tesam là của các sắc do tứ đại tạo thành và sắc y sinh đã được nói đến. Lahutādivasenāti là theo cách khinh nhu v.v. của chúng. Duruttaraṇaṭṭho là có ý nghĩa bộc lưu, là trạng thái không thể vượt qua được. Vuttanayenāti là theo phương pháp đã được nói, bắt đầu bằng ‘thọ tương ưng là thọ uẩn.’ Catumahābhūtādīhīti là bằng từ ādi (v.v.) là sự bao gồm các thủ uẩn v.v. Cittakiriyadassanatthanti là nhằm mục đích cho thấy sự tác động của tâm. Vuttavāyāmamevāti là chính là sự tinh tấn đã được nói trong Thánh đạo là ‘chánh tinh tấn.’ Bhaddekarattādīnīti là các kinh Nhất Dạ Hiền Giả v.v. đã được nói, bắt đầu bằng ‘hôm nay phải nỗ lực’ (ma. ni. 3.272, 275, 276). กุณฺฐปาโทติ ฉินฺนปาโทว หุตฺวา คติวิกโล. มานสํ พนฺธตีติ ตสฺมึ จิตฺเต กิจฺจํ นิพนฺธติ. ‘‘อยํ อริยมคฺโค มยฺหํ โอฆุตฺตรนุปาโย’’ติ ตตฺถ จิตฺตสฺส สนฺนิฏฺฐานํ ปุน ตตฺถ ปวตฺตนํ วีริยารมฺโภ จิตฺตพนฺธนํ. Kuṇṭhapādo là bị què chân, trở thành người có chân bị cắt lìa, đi lại khó khăn. Mānasaṃ bandhati là ràng buộc phận sự vào trong tâm ấy. Sự quyết định của tâm ở nơi ấy rằng: ‘Thánh đạo này là phương tiện vượt bộc lưu của ta,’ sự khởi lên lại ở nơi ấy, sự khởi đầu tinh tấn, (đó) là sự buộc tâm. ตสฺส นามรูปสฺส อิเม นนฺทีราคาทโย ตณฺหาวิชฺชาทโยติ กตฺวา ปจฺจโย ธมฺมายตเนกเทโส. อริยมคฺคนิพฺพานตณฺหาวชฺโช อิธ ธมฺมายตเนกเทโสติ จ. โสฬสหากาเรหีติ ปีฬนาทีหิ โสฬสหิ อากาเรหิ. สติปฏฺฐานวิภงฺเค อาคตนเยน สฏฺฐินยสหสฺเสหิ. เทสนาปริโยสาเน…เป… ปติฏฺฐหึสูติ วิปญฺจิตญฺญู เอเวตฺถ คหณวเสน อธิคตวิเสสา ปริจฺฉินฺทิตา. เต หิ ตทา ธมฺมปฏิคฺคาหกภาเวน สตฺถุ สนฺติเก สนฺนิสินฺนา. อุคฺฆฏิตญฺญูนํ ปน เนยฺยานญฺจ วิเสสาธิคโม อฏฺฐกถายํ น รุฬฺโหติ อิธ น คหิโตติ. Một phần của pháp xứ là duyên, do xem rằng những hỷ tham v.v., ái và vô minh v.v. này là (duyên) của danh sắc ấy. Và ở đây, một phần của pháp xứ là (pháp) ngoại trừ Thánh đạo, Níp-bàn, và ái. Soḷasahākārehīti là bằng mười sáu phương diện, (tức là) bằng mười sáu phương diện bắt đầu bằng sự bức bách. Bằng sáu mươi ngàn phương pháp theo cách đã được trình bày trong Phân Tích về Niệm Xứ. Vào cuối bài thuyết pháp… đã an trú, ở đây, chính các vị vipañcitaññū đã được xác định là những người chứng đắc đặc biệt theo cách tiếp thu. Vì khi ấy, các vị ấy đã ngồi gần bậc Đạo Sư với tư cách là người tiếp nhận Pháp. Còn sự chứng đắc đặc biệt của các vị ugghaṭitaññū và neyya không phổ biến trong Chú giải, nên không được đề cập ở đây. อาสีวิโสปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải về kinh Ví Dụ Rắn Độc đã kết thúc. ๒. รโถปมสุตฺตวณฺณนา 2. Phần giải về kinh Ví Dụ Cỗ Xe ๒๓๙. สุสํวุตินฺทฺริยสฺส โภชเน มตฺตญฺญุโน สตสฺส สมฺปชานสฺส วิหรโต กิเลสนิมิตฺตํ ทุกฺขํ อนวสรนฺติ สุขโสมนสฺสพหุลตา วุตฺตา. ยวติ เตน ผลํ มิสฺสิตํ วิย โหตีติ โยนิ, เอกนฺติกํ การณํ. อสฺสาติ ภิกฺขุโน. ปริปุณฺณนฺติ อวิกลํ. อนวเสสํ อาสเว เขเปตีติ อาสวกฺขโย, อคฺคมคฺโค. ยํ ยนฺติ ทนฺธํ มชฺฌํ ชโวติ ชวาทีสุ ยํ ยํ คมนํ. รกฺขณตฺถายาติ กิเลสโจเรหิ รกฺขณตฺถาย[Pg.330]. เวคนิคฺคหณตฺถายาติ กิเลสเหตุกสฺส อินฺทฺริยเวคสฺส นิคฺคณฺหนตฺถาย. นิพฺพิเสวนตฺถายาติ วิเสวนสฺส วิปฺผนฺทิตสฺส นิโรธนาย. กิเลสูปสมตฺถายาติ กิเลสานํ อุปรูปริ สมนตฺถาย วูปสมนตฺถาย. 239. Đối với người sống với các căn được phòng hộ kỹ lưỡng, biết tiết độ trong ăn uống, có chánh niệm và tỉnh giác, tướng phiền não và khổ không có cơ hội (khởi lên), (do đó) sự dồi dào lạc và hỷ đã được nói đến. Yoni, nguyên nhân duy nhất, là cái mà nhờ đó quả được xem như hòa trộn. Assa là của vị tỳ khưu. Paripuṇṇaṃ là không thiếu sót. Āsavakkhayo, Thánh đạo cao tột, là sự làm cạn kiệt các lậu hoặc không còn dư sót. Sự đi nào trong các (cách đi) nhanh v.v. là đi chậm, vừa, nhanh. Rakkhaṇatthāya là nhằm mục đích bảo vệ khỏi những tên trộm phiền não. Veganiggahaṇatthāyāti là nhằm mục đích chế ngự sự xung động của các căn có phiền não làm nhân. Nibbisevanatthāyāti là để diệt trừ sự dao động, rung động. Kilesūpasamatthāyāti là nhằm mục đích làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh các phiền não hết lần này đến lần khác. สมณรติ นาม สมถวิปสฺสนามคฺคผลสุขานิ. ทนฺตานมฺปิ สินฺธวานํ สารถิโน ปโยเคน สิยา กาจิ วิเสวนมตฺตาติ ตทภาวํ ทสฺเสนฺโต ‘‘นิพฺพิเสวเน กตฺวา เปเสนฺโต’’ติ วุตฺตํ. ญาณํ คจฺฉตีติ อสงฺคมนํ ปวตฺตติ ปเคว อินฺทฺริยภาวนาย กตตฺตา, กิเลสนิคฺคหสฺส สุเขเนว สิทฺธตฺตา. ทายกสฺส อชฺฌาสโย วโส อุฬาโร ลามโก. เทยฺยธมฺมสฺส ปมาณํ วโส อปฺปกํ พหุกญฺจ. Samaṇarati (sự hoan hỷ của sa-môn) tên là các lạc của chỉ, quán, đạo, và quả. Ngay cả đối với những con ngựa thuần chủng đã được huấn luyện, có thể có một chút dao động nào đó do sự điều khiển của người đánh xe, để chỉ ra sự không có điều đó, câu ‘khiến cho không dao động rồi thúc đẩy’ đã được nói. Trí tuệ tiến triển không bị trở ngại, vì sự tu tập các căn đã được thực hiện từ trước, và vì sự chế ngự phiền não được thành tựu một cách dễ dàng. Tùy thuộc vào ý hướng của người thí chủ, (vật thí) cao quý hay thấp kém. Tùy thuộc vào số lượng của vật thí, (vật thí) ít hay nhiều. มหามณฺฑปฏฺฐานํ นาม โลหปาสาทสฺส ปุรโต เอว มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส สนฺนิปาตกาเล เตสํ ปโหนกวเสน มหามณฺฑปสฺส กตฺตพฺพฏฺฐานํ. คหณมานนฺติ ปริวิสคหณภาชนํ. Mahāmaṇḍapaṭṭhāna (Nền Đại Đình) tên là nơi cần phải làm một đại đình ở ngay phía trước Lâu đài Đồng, tùy theo sức chứa của chúng (các tỳ khưu) vào lúc đại chúng Tỳ khưu hội họp. Gahaṇamānaṃ là vật dụng để nhận phần phục vụ. ปกติยา ภตฺตการกิจฺเจ อธิคโต อุปฏฺฐากุปาสโก. มุทุสมขรสญฺญิเตหิ, ทหนปจนภชฺชนสญฺญิเตหิ วา ตีหิ ปาเกหิ. Một vị cận sự nam hộ độ, người thường xuyên đảm nhận công việc nấu ăn. Bằng ba cách nấu được gọi là mềm, vừa, và cứng, hoặc được gọi là hầm, nấu, và chiên. ปริโสเธตฺวาติ รญฺโญ อนุจฺฉวิกภาวํ ปริโสเธตฺวา. ภูมิยํ ฉฑฺเฑสิ ‘‘ภิกฺขูนํ อทตฺวา มยา มุเข ปกฺขิตฺต’’นฺติ. มุเขน คณฺหิ ตสฺส นิทฺโทสภาวํ ทสฺเสตุํ. มตฺตํ ชานาเปตุํ ปมชฺชิ. ‘‘ตฺวํ กุโต อาคโต’’ติ ปุจฺฉเน ปมาทํ อาปชฺชิ. อนุภาโคติ อวสิฏฺฐภาโค. อิทมตฺถิยนฺติ อิทํ ปโยชนํ. อิตรนฺติ ปาฬิยํ อนาคตมฺปิ อาหาเร ปมาณชานนํ. Parisodhetvā là sau khi làm trong sạch trạng thái thích hợp của đức vua. Đã vứt xuống đất (với ý nghĩ) rằng: ‘Ta đã bỏ vào miệng mà không dâng cho các vị tỳ khưu.’ Đã lấy bằng miệng để cho thấy trạng thái không có lỗi của nó. Đã lau để cho biết số lượng. Đã trở nên xao lãng khi được hỏi: ‘Ngươi từ đâu đến?’ Anubhāgo là phần còn lại. Idamatthiyaṃ là lợi ích này. Itaraṃ là sự biết tiết độ trong vật thực, dù không được đề cập trong Pāli. สยนํ เสยฺยา, กามโภคีนํ เสยฺยา กามโภคิเสยฺยา. ทกฺขิณปสฺเสน สยาโน นาม นตฺถิ ทกฺขิณหตฺเถน กาตพฺพกิจฺจกรณโต. เตชุสฺสทตฺตาติ อิทํ อนุตฺราสสฺเสว สีหสฺส สยนนฺติ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ทฺเว ปุริมปาเท เอกสฺมึ, ปจฺฉิมปาเท เอกสฺมึ ฐาเน ฐเปตฺวาติ หิ อิทํ ปาทานํ อวิกฺขิตฺตภาวกรณทสฺสนํ. Sự nằm là seyyā, sự nằm của những người hưởng dục là kāmabhogiseyyā. Không có (sự nằm) gọi là nằm nghiêng về bên phải, vì (họ) làm các công việc cần làm bằng tay phải. Tejussadattā (do có uy lực) - điều này được nói để chỉ ra rằng đó là sự nằm của sư tử, loài không có sợ hãi. Vì ‘sau khi đặt hai chân trước vào một chỗ, hai chân sau vào một chỗ’ - điều này cho thấy việc làm cho các chân không bị phân tán. จตุตฺถชฺฌานเสยฺยาติ จตุตฺถชฺฌานิกํ ผลสมาปตฺตึ วทติ. เยภุยฺเยน หิ ตถาคตา ผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวาว สยนฺติ. สา จ เนสํ จตุตฺถชฺฌานโต วุฏฺฐาย, กิเลสปรินิพฺพานสฺส จ กตตฺตาติ วทนฺติ[Pg.331]. อิธ สีหเสยฺยา อาคตา ปาทํ อจฺจาธาย ปุพฺเพนาปรํ อชหิตสํลกฺขณา เสยฺยาติ กตฺวา. เตนาห ‘‘อยํ หี’’ติอาทิ. เอวนฺติ ‘‘ทกฺขิเณน ปสฺเสนา’’ติอาทินา วุตฺตากาเรน เสยฺยํ กปฺเปติ. Catutthajjhānaseyyā (sự nằm của thiền thứ tư) là nói đến sự nhập quả định thuộc thiền thứ tư. Vì phần lớn, các đấng Như Lai nằm sau khi đã nhập quả định. Và người ta nói rằng (quả định) ấy của các ngài (có được) là do xuất khỏi thiền thứ tư và do đã thực hiện sự tịch diệt phiền não. Ở đây, sự nằm của sư tử được đề cập, do xem rằng đó là sự nằm có đặc tính không từ bỏ (tỉnh giác), gác chân này lên chân kia. Do đó, ngài nói ‘Vì đây là…’ v.v. Evaṃ là thực hiện việc nằm theo cách đã được nói, bắt đầu bằng ‘nghiêng về bên phải.’ กถํ นิทฺทายนฺโต สโต สมฺปชาโน โหติ? ภวงฺคจิตฺเตน หิ นิทฺทูปคมนนฺติ อธิปฺปาโย. อปฺปหาเนนาติ ตทธิมุตฺตตาย ตทปฺปหานํ ทฏฺฐพฺพํ. ตถา เตสุ นิทฺโทกฺกมนสฺส อาทิปริโยสาเนสุ อชหิตสติสมฺปชญฺญํ โหติ. เตนาห – ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมนฺโตปิ สโต สมฺปชาโน โหตี’’ติ. เอตํ ปนาติ ‘‘นิทฺทํ โอกฺกมนฺโตปิ สโต สมฺปชาโน โหตี’’ติ วุตฺตนยํ วทติ. ญาณธาตุกนฺติ น โรจยึสูติ นิทฺโทกฺกมเนปิ ชาครเณ ปวตฺตญาณสภาวเมวาติ น โรจยึสุ โปราณา. นิรนฺตรํ ภวงฺคจิตฺเตสุ วตฺตมาเนสุ สติสมฺปชญฺญาสมฺภโวติ อธิปฺปาโย. ปุริมสฺมิญฺหิ นเย สติสมฺปชญฺญสฺส อสํวโร, น ภวงฺคสฺส. อินฺทฺริยสํวโร, โภชเน มตฺตญฺญุตา, ชาคริยานุโยโคติ อิเมหิ ติวงฺคิกา, นิมิตฺตานุพฺยญฺชนปริวชฺชนาทิ สพฺพํ วิปสฺสนาปกฺขิกเมวาติ อธิปฺปาโย. Làm thế nào người đang ngủ lại có chánh niệm và tỉnh giác? Ý nói rằng, việc đi vào giấc ngủ là do tâm hữu phần. (Câu) ‘Bởi không từ bỏ’ nên được hiểu là không từ bỏ điều ấy do sự quyết tâm về điều ấy. Tương tự, ở lúc bắt đầu và lúc kết thúc của việc đi vào giấc ngủ, chánh niệm và tỉnh giác không bị từ bỏ. Do đó, ngài đã nói: “Ngay cả khi đi vào giấc ngủ, vị ấy vẫn có chánh niệm và tỉnh giác.” Còn (câu) này nói về phương pháp đã được trình bày: “Ngay cả khi đi vào giấc ngủ, vị ấy vẫn có chánh niệm và tỉnh giác.” Các vị cổ sư không chấp nhận rằng ngay cả khi đi vào giấc ngủ, bản chất của trí tuệ vẫn diễn tiến như khi thức tỉnh. Ý nói rằng, khi các tâm hữu phần đang diễn tiến liên tục, chánh niệm và tỉnh giác không thể khởi sanh. Thật vậy, trong phương pháp trước, có sự không phòng hộ của chánh niệm và tỉnh giác, chứ không phải của tâm hữu phần. Ý nói rằng, ba yếu tố này là: phòng hộ các căn, tiết độ trong ăn uống, chuyên tâm vào sự tỉnh thức; và tất cả những điều như tránh tướng chung và tướng riêng đều thuộc về phe của minh sát. ตาเนวาติ วิปสฺสนากฺขเณ ปวตฺตานิ อินฺทฺริยาทีนิ. ยาว อรหตฺตา เทสนา วิตฺถารโต กเถตพฺพา. ปาฬิยํ ปน ‘‘โยนิ จสฺส อารทฺธา โหติ อาสวานํ ขยายา’’ติ สงฺเขเปน กถิตา. (Câu) ‘Chính những điều ấy’ tức là các căn, v.v... đã diễn tiến trong khoảnh khắc minh sát. Bài pháp nên được thuyết giảng một cách chi tiết cho đến khi đạt được A-la-hán quả. Tuy nhiên, trong Pāli tạng, điều này được nói một cách tóm tắt: “Và sự tinh cần của vị ấy được khởi sự để đoạn tận các lậu hoặc.” รโถปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ví Dụ Cỗ Xe đã kết thúc. ๓. กุมฺโมปมสุตฺตวณฺณนา 3. Phần giải thích kinh Ví Dụ Con Rùa ๒๔๐. อฏฺฐิกุมฺโมติ ปิฏฺฐิยํ ติขิณฏฺฐิโก กุมฺโม. ตนฺติพนฺโธติ พฺยาวโฏ. สมุคฺเค วิย อตฺตโน กปาเล ปกฺขิปิตฺวา. สโมทหนฺโต สมฺมา โอทหนฺโต อชฺฌตฺตเมว ทหนฺโต. อารมฺมณกปาเลติ อารมฺมณกฏาเห. สโมทหนฺโตติ ทิฏฺฐมตฺตสฺเสว จ คหณโต มโนวิตกฺเก ตตฺเถว สมฺมเทว โอทหนฺโต. ตญฺหิ วิสยวเสน ปวตฺติตุํ อเทนฺโต. ปญฺจ ธมฺเมติ ‘‘กาเลน วกฺขามี’’ติอาทินา (ปริ. ๓๖๒) วุจฺจมาเน. 240. (Câu) ‘Rùa xương’ là con rùa có xương sắc nhọn trên lưng. (Câu) ‘Bị buộc bằng dây’ là bị bận rộn. (Nghĩa là) đặt vào trong mai của mình như (đặt vào) trong hộp. (Câu) ‘Thu vào’ là đặt vào một cách đúng đắn, đặt vào bên trong chính mình. (Câu) ‘Trong cái mai đối tượng’ là trong cái chảo đối tượng. (Câu) ‘Thu vào’ là đặt các tầm của ý vào ngay nơi đó một cách đúng đắn do chỉ nắm bắt cái được thấy. Vì không cho phép nó (tâm) diễn tiến theo đối tượng. (Câu) ‘Năm pháp’ là những điều được nói đến bắt đầu bằng “tôi sẽ nói đúng lúc”, v.v... (pari. 362). กุมฺโมปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ví Dụ Con Rùa đã kết thúc. ๔. ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา 4. Phần giải thích kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ nhất ๒๔๑. วิลาสมาโน [Pg.332] วิย สาครํ ปตฺวา. อนฺโตสาโขติ คงฺคาย ตีรสฺส อนฺโต โอนตสาโข. เตเมตีติ ตินฺโต โหติ. ติริยํ ปติโต ทณฺฑเสตุ วิย ฐิตตฺตา มหาชนสฺส ปจฺจโย ชาโต, ตถา มหนฺตภาเวน คงฺคาโสตํ โอตรณาทิ นตฺถิ. 241. Như thể đang vui đùa mà đến được biển cả. (Câu) ‘Cành bên trong’ là cành cây rủ xuống bên trong bờ sông Hằng. (Câu) ‘Làm ướt’ là bị ướt. Do nằm ngang như một cây cầu gậy, nó trở thành phương tiện cho nhiều người, và do to lớn nên không có việc (nó) trôi xuống dòng sông Hằng, v.v... อยํ หีติ อนนฺตรํ วุตฺตปุคฺคโล. อริยมคฺคํ โอรุยฺหาติ จตุพฺพิธํ อริยมคฺควีถึ โอตริตฺวา. ‘‘จิตฺตํ นาเมต’’นฺติอาทินา จินฺเตตฺวา คิหิพนฺธนํ น วิสฺสชฺเชตีติ สมฺพนฺโธ. อตฺตโน ภชมานเกติ อตฺตโน ภชนฺเต. ชีวิกตฺถาย ปยุชฺชิตพฺพโต ปโยโค, เขตฺตวตฺถาทิ. ตโต ปโยคโต อุฏฺฐิตํ อายํ. กิญฺจาปิ ภิกฺขูนํ กายสามคฺคึ เทติ ภิกฺขตฺถาย. (Câu) ‘Vị này’ là người được nói đến ngay sau đó. (Câu) ‘Bước xuống Thánh đạo’ là đã đi vào lộ trình của bốn loại Thánh đạo. Nên liên kết rằng, sau khi suy nghĩ bắt đầu bằng “hướng tâm...”, vị ấy không từ bỏ sự ràng buộc của người tại gia. (Câu) ‘Những người thân cận của mình’ là những người thân cận của mình. (Từ) ‘Phương tiện’ là cái được sử dụng cho mục đích sinh kế, như ruộng đất, v.v... Thu nhập là cái phát sinh từ phương tiện đó. Mặc dù vị ấy cung cấp các vật dụng cho các vị tỳ khưu vì mục đích khất thực. มุณฺฑฆฏนฺติ ภินฺโนฏฺฐํ ฆฏํ. ขนฺเธติ อํเส. สงฺฆโภคนฺติ สงฺฆสนฺตกํ โภคคามํ คนฺตฺวา. อตฺถโต เอวํ วทนฺตีติ ตถา อตฺถสฺส สมฺภวโต เอวํ วทนฺตา วิย โหนฺติ. ยาคุมตฺตเก ยาคุนฺติ ยาคุํ ปิวิตฺวา ตาย อปริปกฺกาย เอว อญฺญํ ยาคุํ อชฺโฌหริตฺวาติ สมฺพนฺโธ. (Câu) ‘Cái bình mẻ’ là cái bình bị mẻ miệng. (Câu) ‘Trên vai’ là trên vai. (Câu) ‘Làng lộc của Tăng chúng’ là đi đến làng lộc thuộc về Tăng chúng. (Câu) ‘Họ nói như vậy về mặt ý nghĩa’ là vì ý nghĩa có thể như vậy, nên họ dường như nói như vậy. (Câu) ‘Cháo trên cháo’ nên liên kết là sau khi uống cháo, khi cháo đó chưa tiêu, lại ăn thêm cháo khác. กิเลสานุรญฺชิโตวาติ โยนิโสมนสิการสฺส อภาเวน กิเลสานุคตจิตฺโต เอว. อกฺขีนิ นีหริตฺวาติ โกธวเสน อกฺขิเก กโรนฺโต อกฺขีนิ นีหริตฺวา วิจริสฺสติ. อุทฺธโต โหติ อวูปสนฺโต. (Câu) ‘Bị phiền não nhuốm’ là có tâm đi theo phiền não do không có như lý tác ý. (Câu) ‘Móc mắt ra’ là do sân hận, vị ấy sẽ làm ra vẻ trợn mắt và đi lại với đôi mắt như bị móc ra. Vị ấy trở nên phóng dật, không an tịnh. ทิฏฺฐิคติโกติ สาสนิโก เอวํ อโยนิโส อุมฺมุชฺชิตฺวา สาสนํ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ กตฺวา ทีเปนฺโต อริฏฺฐสทิโส. เตนาห ‘‘โส หี’’ติอาทิ. อรูปภเว รูปํ อตฺถิ, อญฺญถา ตโต จุตสฺส กุโต รูปกฺขนฺธสฺส สมฺภโว. อสญฺญีภเว จิตฺตํ อตฺถีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. พหุจิตฺตกฺขณิโก โลกุตฺตรมคฺโค ‘‘โย อิเม จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ภาเวยฺย สตฺตวสฺสานี’’ติอาทิวจนโต (ที. นิ. ๒.๔๐๔; ม. นิ. ๑.๑๓๗). อนุสโย จิตฺตวิปฺปยุตฺโต, อญฺญถา สาวชฺชานวชฺชธมฺมานํ เอกชฺฌํ อุปฺปตฺติ สิยา. เต จ สตฺตา สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ, อญฺญถา กมฺมผลานํ สมฺพนฺโธ น สิยาติ. อิติ วทนฺโต เอวํ มิจฺฉาวาทํ ปคฺคยฺห วทนฺโต. (Câu) ‘Người có tà kiến’ là người trong giáo pháp này, sau khi nổi lên một cách không như lý, đã làm cho giáo pháp trở thành phi pháp, phi luật và tuyên thuyết nó, giống như Ariṭṭha. Do đó, ngài nói “vị ấy”, v.v... Có sắc trong cõi vô sắc, nếu không thì làm sao sắc uẩn có thể phát sinh cho người chết từ cõi đó? Ở đây cũng có cùng phương pháp: có tâm trong cõi vô tưởng. Siêu thế đạo có nhiều sát-na tâm, do lời dạy “người nào tu tập bốn niệm xứ này trong bảy năm”, v.v... (dī. ni. 2.404; ma. ni. 1.137). Tùy miên là tâm bất tương ưng, nếu không thì các pháp có lỗi và không có lỗi sẽ cùng khởi sanh một lúc. Và những chúng sanh đó luân chuyển, lang thang trong vòng sanh tử, nếu không thì sẽ không có mối liên hệ giữa nghiệp và quả. (Câu) ‘Nói như vậy’ là đề cao và nói lên tà thuyết như vậy. เตมนรุกฺโข วิย…เป… ทุลฺลภธมฺมสฺสวโน จ ปุคฺคโล สทฺธาสิเนเหน อเตมนโต. กตวินโย สิกฺขิตวินโย ยถา ‘‘กตวิชฺโช’’ติ. ธมฺมกถิกานํ [Pg.333] วิจาเรถาติ อิทํ เทยฺยธมฺมํ ธมฺมกถิกานํ อยฺยานํ ตสฺส ตสฺส ยุตฺตวเสน วิจาเรถาติ นิยฺยาตนวเสน วตฺวา. ทิวากถิโก สรภาณโก สายนฺเห กเถติ, ปุริมยามํ กเถนฺโต รตฺติกถิโก ภาณกปุคฺคโล. Giống như cây không thấm nước... v.v... người khó nghe pháp cũng vậy, do không được thấm nhuần bởi lòng tin và tình thương. (Câu) ‘Người đã được huấn luyện’ là người đã học luật, giống như (câu) ‘người có học thức’. (Câu) ‘Hãy phân chia cho các vị thuyết pháp’ được nói theo nghĩa là giao phó, rằng “hãy phân chia vật cúng dường này cho các vị trưởng lão thuyết pháp tùy theo sự thích hợp của mỗi vị”. Vị thuyết pháp ban ngày là người tụng đọc vào buổi chiều; người thuyết pháp vào ban đêm là người tụng đọc thuyết giảng vào canh đầu. นนฺทนวนาภิราเมติ นนฺทนวนํ วิย มโนรเม. อสฺส ภารหารภิกฺขูติ อสฺส กิจฺจวาหกภิกฺขู อุปชฺฌายาทโย. สุขนิสินฺนกถนฺติ ปฏิสนฺถารกถาปุพฺพกํ อุปนิสินฺนกถํ สุตฺวา. (Câu) ‘Trong (khu vườn) đẹp như vườn Nandana’ là trong nơi đẹp đẽ như vườn Nandana. (Câu) ‘Các vị tỳ khưu gánh vác cho vị ấy’ là các vị tỳ khưu đảm nhận công việc cho vị ấy, như các vị thầy tế độ, v.v... (Câu) ‘Cuộc nói chuyện khi ngồi thoải mái’ là sau khi nghe cuộc nói chuyện khi ngồi gần, bắt đầu bằng lời thăm hỏi thân mật. ฐิตสณฺฐาเนเนว ฐิตากาเรเนว ฐิตํ, นปฺปยุตฺตนฺติ อตฺโถ. จิตฺตกมฺมมูลาทีนิ ฐิตสณฺฐาเนเนว ฐิตาติ โยชนา. มุทุตายาติ มุทุหทยตาย สาเปกฺขตาย. (Câu) ‘Chỉ trong hình dạng đứng yên’ là đứng yên trong tư thế đứng yên, nghĩa là không được sử dụng. Nên hiểu rằng các bức tranh, tác phẩm điêu khắc, v.v... chỉ đứng yên trong hình dạng của chúng. (Câu) ‘Do sự mềm mại’ là do có trái tim mềm yếu, do có sự quyến luyến. ปฏิปทนฺติ สมถวิปสฺสนาปฏิปตฺตึ. ทีเปตฺวา ปกาเสตฺวา ปากฏํ กตฺวา. ตตฺรุปฺปาโทติ ตตฺร อุปฺปชฺชนกอายุปฺปาโท. เขตฺตํ สนฺธาย วทติ. เตล…เป… หตฺถาติ เตลฆฏ-มธุฆฏผาณิตฆฏาทิหตฺถา. อปกฺกมึสุ ทุพฺพิจาริตตฺตา. ปูเรสีติ เหฏฺฐา จ ตตฺถ ตตฺถ อตีตานิ กาลวจนานิ โปราณฏฺฐกถาย อาคตตฺตา กิร วุตฺตานิ. (Câu) ‘Con đường thực hành’ là sự thực hành chỉ và quán. (Câu) ‘Làm sáng tỏ’ là làm cho rạng rỡ, làm cho rõ ràng. (Câu) ‘Sự sanh khởi ở đó’ là sự sanh khởi của tuổi thọ ở nơi đó. Ngài nói liên quan đến cõi (sanh). (Câu) ‘Tay cầm... dầu...’ là tay cầm bình dầu, bình mật ong, bình mật mía, v.v... Họ đã bỏ đi do hành vi xấu xa. (Từ) ‘Đã làm cho đầy đủ’ và các từ chỉ thời quá khứ ở đây và ở đó bên dưới được cho là đã được nói đến vì chúng xuất phát từ Chú giải cổ. อุปคมนานุปคมนาทีนิ โอริมสฺส ปาริมสฺส จ อุปคมนานุปคมนานิ เจว มชฺเฌ สํสีทนานิ จ. ปฏิวิชฺฌิตุนฺติ ชานิตุํ. เอตนฺติ ยถาวุตฺตํ จกฺขุสภาวํ. โทมนสฺสนฺติ ตสฺเสว มนฺทภาวปจฺจยํ โทมนสฺสํ. อาปชฺชนฺโตปิ อุปคจฺฉติ นาม ตนฺนิมิตฺตสํกิเลสสฺส อุปฺปาทิตตฺตา. ติณฺณํ ลกฺขณานนฺติ หุตฺวา อภาวโต อาทิอนฺตวนฺตโต ตาวกาลิกโต นิจฺจปฏิกฺเขปโตติอาทีนํ ติณฺณํ ลกฺขณานํ สลฺลกฺขณวเสน. Các việc như là đi đến và không đi đến (upagamanānupagamanādīni) chính là các việc đi đến và không đi đến của bờ bên này và bờ bên kia, và các việc chìm đắm ở giữa. ‘Paṭivijjhitun’ti (để thấu triệt) là để biết. ‘Etan’ti (điều này) là bản chất của mắt như đã được nói. ‘Domanassan’ti (ưu) là sự ưu phiền có trạng thái yếu ớt ấy làm duyên. Ngay cả khi đang gặp phải, được gọi là đi đến là do đã làm sanh khởi sự ô nhiễm có tướng trạng ấy. ‘Tiṇṇaṃ lakkhaṇānan’ti (của ba tướng) là theo cách ghi nhận ba tướng trạng như là: do sự không hiện hữu sau khi đã hiện hữu, do có khởi đầu và kết thúc, do có tính tạm thời, do sự phủ định tính thường hằng, v.v... วามโตติ มิจฺฉา. ทกฺขิณโตติ สมฺมา. ยถา ตสฺส ตสฺส สตฺตสฺส โอรภาวตฺตา อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ โอริมํ ตีรํ กตฺวา วุตฺตานิ, เอวํ เนสํ ปรภาวตฺตา พาหิรานิ อายตนานิ ปาริมํ วุตฺตานิ. อปายมชฺเฌ สํสรณเหตุตาย นนฺทีราโคว ‘‘มชฺเฌ สํสาโท’’ติ วุตฺโต. ‘Vāmato’ti (về phía trái) là tà. ‘Dakkhiṇato’ti (về phía phải) là chánh. Giống như do là trạng thái bên trong của chúng sanh này hay chúng sanh kia, các nội xứ được nói là bờ bên này, cũng vậy, do là trạng thái bên ngoài của chúng, các ngoại xứ được nói là bờ bên kia. Do là nguyên nhân của sự luân hồi ở giữa các cõi khổ, chính hỷ tham được gọi là ‘sự chìm đắm ở giữa’. อุนฺนโตติ ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา อุนฺนตึ อุปคโต. อตฺตุกฺกํสเน ปํสุกูลิกภาเวน อตฺตานํ ทหนโต อญฺญาการตาคเหตพฺโพ. ปาสาโณ นุ โข เอส ขาณุโกติ คเหตพฺพทารุกฺขนฺธสทิโส วุตฺโต. ‘Unnato’ti (cao ngạo) là người đã đi đến sự cao ngạo qua các câu như ‘ta là hơn’. Trong việc tự tán dương, nên được hiểu theo một cách khác rằng (vị ấy) tự thiêu đốt mình bằng (sự kiêu mạn về) hạnh phấn tảo. Được nói là tương tự như khúc gỗ cần được cầm lấy (để xem xét) rằng: ‘Đây là tảng đá hay là khúc cây khô?’ จุณฺณวิจุณฺณํ [Pg.334] โหติ อาวฏฺฏเวคสฺส พลวภาวโต. จตูสุ อปาเยสูติ ปญฺจกามคุณาวฏฺเฏ ปติตปุคฺคโล มนุสฺสโลเกปิ คุณสรีรเภทเนน ทีฆรตฺตํ จุณฺณวิจุณฺณํ อาปชฺชติเยว, ตสฺส ตถา อาปนฺนตฺตา. เอวญฺหิ โส อปาเยสุ ตาทิเสสุ ชายติ. Trở thành tan nát, vụn vỡ là do sức mạnh của tốc độ xoáy nước. Về câu ‘trong bốn đường ác,’ người rơi vào vòng xoáy của năm dục trưởng dưỡng, ngay cả trong cõi người, cũng chắc chắn gặp phải sự tan nát, vụn vỡ trong một thời gian dài do sự phá vỡ phẩm hạnh và thân thể, vì người ấy đã gặp phải như vậy. Bởi vì như vậy, người ấy sanh vào những đường ác tương tự. สีลสฺส ทุฏฺฐํ นาม นตฺถิ, ตสฺมา อภาวตฺโถ อิธ ทุ-สทฺโทติ อาห ‘‘นิสฺสีโล’’ติ. ‘‘ปาปํ ปาเปน สุกร’’นฺติอาทีสุ (อุทา. ๔๘) วิย ปาป-สทฺโท นิหีนปริยาโยติ อาห ‘‘ลามกธมฺโม’’ติ. น สุจีติ กายวาจาจิตฺเตหิ น สุจิ. สงฺกาย วาติ อตฺตโน วา สงฺกาย ปเรสํ สมาจารกิริยํ สรติ อาสงฺกติ. เตนาห ‘‘ตสฺส หี’’ติอาทิ. ตานิ กมฺมานิ ปวิสตีติ ตานิ กมฺมานิ กโรนฺตานํ อนฺตเร ปวิสติ. คุณานํ ปูติภาเวนาติ คุณภาเวน คหิตานํ สีลธมฺมานํ สํกิลิฏฺฐภาวปฺปตฺติยา. กจวรชาโตติ อพฺภนฺตรํ สญฺชาตกจวโร, กจวรภูโต วา. Không có cái gọi là giới bị hư hỏng, vì thế ở đây từ ‘du-’ có nghĩa là không có, nên ngài nói là ‘nissīlo’ (không có giới). Giống như trong các câu như ‘việc ác dễ làm bởi người ác’ (Ud. 48), từ ‘pāpa’ (ác) là từ đồng nghĩa với thấp hèn, nên ngài nói là ‘lāmakadhammo’ (pháp thấp hèn). ‘Na suci’ (không trong sạch) là không trong sạch về thân, khẩu, ý. ‘Saṅkāya vā’ (hoặc do nghi ngờ) là do nghi ngờ về chính mình, hoặc nhớ lại, nghi ngờ về hành vi ứng xử của người khác. Do đó, ngài nói ‘tassa hī’ (bởi vì của người ấy), v.v... ‘Tāni kammāni pavisati’ (đi vào những nghiệp ấy) là đi vào giữa những người đang làm các nghiệp ấy. ‘Guṇānaṃ pūtibhāvena’ (do sự thối rữa của các phẩm hạnh) là do sự đạt đến trạng thái ô nhiễm của các giới pháp đã được xem là phẩm hạnh. ‘Kacavarajāto’ (trở thành rác rưởi) là người có rác rưởi sanh khởi bên trong, hoặc đã trở thành rác rưởi. อณณา ปพฺพชฺชาติ อณณสฺเสว ปพฺพชฺชา. โอริมตีราทีนํ อุปคมนานุปคมนาทีนํ โชติตตฺตา วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ. ‘Aṇaṇā pabbajjā’ (sự xuất gia không nợ nần) chính là sự xuất gia của người không nợ nần. Do đã làm sáng tỏ các việc như đi đến và không đi đến của bờ bên này, v.v..., nên vòng luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi đã được nói đến. ปฐมทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ nhất đã kết thúc. ๕. ทุติยทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา 5. Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ hai ๒๔๒. ยา อาปตฺติ วุฏฺฐานคามินี เทสนาคามินี, ตํ ปฏิจฺฉาทิตกาลโต ปฏฺฐาย สํกิลิฏฺฐา นาม อนฺตรายิกภาวโต. อาวีกตา ปน อนาปตฺติฏฺฐาเน ติฏฺฐตีติ อสํกิลิฏฺฐา นาม. เตนาห – ‘‘อาวีกตา หิสฺส ผาสุ โหตี’’ติ. เอวรูปํ สํกิลิฏฺฐนฺติ ปฏิจฺฉาทิตตาย วา ทุฏฺฐุลฺลภาเวน วา สํกิลิฏฺฐํ. 242. Tội nào có thể ra khỏi được, có thể sám hối được, tội ấy kể từ lúc bị che giấu được gọi là ô nhiễm do có trạng thái gây trở ngại. Còn khi đã được phát lồ, nó đứng ở vị trí không phải là tội, nên được gọi là không ô nhiễm. Do đó, ngài nói: ‘Bởi vì khi đã được phát lồ, điều ấy là sự an ổn cho vị ấy.’ ‘Evarūpaṃ saṃkiliṭṭhan’ti (sự ô nhiễm như vậy) là sự ô nhiễm do sự che giấu hoặc do bản chất thô trọng. ทุติยทารุกฺขนฺโธปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ thứ hai đã kết thúc. ๖. อวสฺสุตปริยายสุตฺตวณฺณนา 6. Phần giải thích Kinh Về Pháp Môn Rò Rỉ ๒๔๓. สนฺถาคารนฺติ สญฺญาปนาคารํ. เตนาห ‘‘อุยฺโยคกาลาทีสู’’ติอาทิ. อาทิ-สทฺเทน มงฺคลมหาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. สนฺถรนฺตีติ วิสฺสมนฺติ[Pg.335], ปริสฺสมํ วิโนเทนฺตีติ อตฺโถ. สหาติ สนฺนิปาตวเสน เอกชฺฌํ. สห อตฺถานุสาสนํ อคารนฺติ ตสฺมึ อตฺเถ ตฺถ-การสฺส นฺถ-การํ กตฺวา ‘‘สนฺถาคาร’’นฺติ วุจฺจตีติ ทฏฺฐพฺพํ, ปฐมํ ตตฺถ สมฺมนฺตนวเสน สนฺถรนฺติ วิจาเรนฺตีติ อตฺโถ. 243. ‘Santhāgāran’ti (giảng đường) là ngôi nhà để hội họp. Do đó, ngài nói ‘uyyogakālādīsū’ (vào những lúc chuẩn bị), v.v... Nên hiểu rằng từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm các lễ hội tốt lành, v.v... ‘Santharanti’ (hội họp) có nghĩa là họ nghỉ ngơi, họ xua tan sự mệt nhọc. ‘Sahā’ti (cùng nhau) là cùng một nơi theo cách tụ họp. Nên hiểu rằng, theo nghĩa ‘ngôi nhà để cùng nhau giáo huấn về ý nghĩa,’ chữ ‘ttha’ được đổi thành ‘ntha’ và được gọi là ‘santhāgāra;’ hoặc có nghĩa là, trước tiên họ hội họp, thảo luận ở đó theo cách bàn bạc. เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อาคตเมว ภวิสฺสตีติ พุทฺธวจนสฺส อาคมนสีเสน อริยผลธมฺมานมฺปิ อาคมนํ วุตฺตเมว. ติยามรตฺตึ ตตฺถ วสนฺตานํ ผลสมาปตฺติวฬญฺชนํ โหตีติ. ตสฺมิญฺจ ภิกฺขุสงฺเฆ กลฺยาณธมฺมา กลฺยาณปุถุชฺชนา วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปนฺตา โหนฺตีติ อริยมคฺคธมฺมานมฺปิ ตตฺถ อาคมนํ โหติเยว. ‘Tam Tạng, lời dạy của Đức Phật, chắc chắn sẽ đến,’ bằng cách nói về sự đến của lời dạy của Đức Phật, sự đến của các pháp Thánh quả cũng đã được nói đến. Bởi vì đối với những vị sống ở đó suốt ba canh đêm, có sự thực hành thiền quả. Và trong Tăng chúng ấy, có những vị có thiện pháp, những phàm phu thiện trí đang nỗ lực tu tập thiền quán, nên sự đến của các pháp Thánh đạo ở đó cũng chắc chắn có. อลฺลโคมเยนาติ อจฺเฉน อลฺลโคมยรเสน. โอปุญฺชาเปตฺวาติ วิลิมฺเปตฺวา. จตุชฺชาติยคนฺเธหีติ กุงฺกุมตุรุกฺขยวนปุปฺผตมาลปตฺตคนฺเธหิ. นานาวณฺเณติ นีลาทิวเสน นานาวณฺเณ, ภิตฺติวิเสสวเสน นานาสณฺฐานรูเป. ‘‘มหาปิฏฺฐิกโกชเวติ หตฺถิปิฏฺฐิอาทีสุ อตฺถริตพฺพตาย ‘มหาปิฏฺฐิกา’ติ ลทฺธสมญฺเญ โกชเว’’ติ วทนฺติ. กุตฺตเก ปน สนฺธาเยตํ วุตฺตํ, ‘‘จตุรงฺคุลาธิกปุปฺผา มหาปิฏฺฐิกโกชวา’’ติปิ วทนฺติ. หตฺถตฺถรอสฺสตฺถรา หตฺถิอสฺสปิฏฺฐีสุ อตฺถริตพฺพา หตฺถิอสฺสรูปวิจิตฺตา จ อตฺถรกา. สีหตฺถรกาทโย ปน สีหรูปาทิวิจิตฺตา เอว อตฺถรกา. จิตฺตตฺถรกํ นานาวิธรูเปหิ เจว นานาวิธมาลากมฺมาทีหิ จ วิจิตฺตํ อตฺถรกํ. ‘Allagomayenā’ti (bằng phân bò tươi) là bằng nước phân bò tươi trong. ‘Opuñjāpetvā’ti (sau khi cho trét) là sau khi phết lên. ‘Catujjātiyagandhehī’ti (bằng bốn loại hương) là bằng hương nghệ tây, hương trầm, hương hoa yavana, và hương lá tamāla. ‘Nānāvaṇṇe’ti (nhiều màu sắc) là nhiều màu sắc như xanh, v.v...; nhiều hình dạng khác nhau tùy theo loại tường. Họ nói: ‘Mahāpiṭṭhikakojave’ti (những tấm thảm lớn) là những tấm thảm có tên gọi là ‘mahāpiṭṭhikā’ vì chúng được trải trên lưng voi, v.v... Tuy nhiên, điều này được nói liên quan đến những tấm thảm len. Họ cũng nói: ‘Những tấm thảm lớn là những tấm có hoa văn cao hơn bốn ngón tay.’ ‘Hatthattharaassattharā’ là những tấm trải được trải trên lưng voi và ngựa, và được trang trí bằng hình voi và ngựa. Còn ‘sīhattharakā’ (thảm da sư tử), v.v... là những tấm trải được trang trí bằng hình sư tử, v.v... ‘Cittattharakaṃ’ là tấm trải được trang trí bằng nhiều loại hình dạng và nhiều loại công việc kết hoa, v.v... อุปธานนฺติ อปสฺสยนํ. อุปทหิตฺวาติ อปสฺสยโยคฺคภาเวน ฐเปตฺวา. คนฺเธหิ กตมาลา คนฺธทามํ. ตมาลปตฺตาทีหิ กตมาลา ปตฺตทามํ. อาทิ-สทฺเทน หิงฺคุลตกฺโกลชาติผลชาติปุปฺผาทีหิ กตทามํ สงฺคณฺหาติ. ปลฺลงฺกากาเรน กตปีฐํ ปลฺลงฺกปีฐํ. ตีสุ ปสฺเสสุ เอกปสฺเส เอว วา สอุปสฺสยํ อปสฺสยปีฐํ. อนปสฺสยํ มุณฺฑปีฐํ. โยชนาวฏฺเฏติ โยชนปริกฺเขโปกาเส. ‘Upadhānan’ti (gối) là vật để tựa. ‘Upadahitvā’ti (sau khi đặt) là sau khi đặt để có thể tựa vào. Vòng hoa làm bằng các loại hương là ‘gandhadāmaṃ’ (tràng hoa hương). Vòng hoa làm bằng lá tamāla, v.v... là ‘pattadāmaṃ’ (tràng hoa lá). Từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm các tràng hoa làm bằng chu sa, quả takkola, quả đậu khấu, hoa đậu khấu, v.v... Ghế làm theo hình kiết-già là ‘pallaṅkapīṭhaṃ’ (ghế kiết-già). Ghế có chỗ tựa ở ba phía hoặc chỉ ở một phía là ‘apassayapīṭhaṃ’ (ghế có chỗ tựa). Ghế không có chỗ tựa là ‘muṇḍapīṭhaṃ’ (ghế trơn). ‘Yojanāvaṭṭe’ti (trong vòng một do-tuần) là trong không gian có chu vi một do-tuần. สํวิธายาติ อนฺตรวาสกสฺส โกณปเทสํ อิตรปเทสญฺจ สมํ กตฺวา วิธาย. เตนาห – ‘‘กตฺตริยา ปทุมํ กนฺเตนฺโต วิยา’’ติ, ‘‘ติมณฺฑลํ ปฏิจฺฉาเทนฺโต’’ติ จ. ยสฺมา พุทฺธานํ รูปสมฺปทา วิย อากปฺปสมฺปทาปิ ปรมุกฺกํสตํ คตา, ตสฺมา ตทา ภควา เอวํ โสเภยฺยาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สุวณฺณปามงฺเคนา’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ‘‘อสเมน พุทฺธเวเสนา’’ติอาทินา [Pg.336] ตทา ภควา พุทฺธานุภาวสฺส นิคุหเน การณาภาวโต ตตฺถ สนฺนิปติตเทวมนุสฺสนาคยกฺขคนฺธพฺพาทีนํ ปสาทชนนตฺถํ อตฺตโน สภาวปกติยาว กปิลวตฺถุํ ปาวิสีติ ทสฺเสติ. พุทฺธานํ กายปภา นาม ปกติยา อสีติหตฺถมตฺตปเทสํ วิสรตีติ อาห ‘‘อสีติหตฺถฏฺฐานํ อคฺคเหสี’’ติ. นีลปีตโลหิโตทาตมญฺชิฏฺฐปภสฺสรานํ วเสน ฉพฺพณฺณา พุทฺธรสฺมิโย. Saṃvidhāyāti có nghĩa là đã sắp xếp, đã làm cho phần góc và phần khác của nội y được đồng đều. Do đó, ngài đã nói: “Ví như người dùng kéo cắt hoa sen” và “che kín ba vòng.” Bởi vì sự hoàn hảo về trang phục của các đức Phật cũng đã đạt đến mức độ tối thượng giống như sự hoàn hảo về sắc thân, cho nên để chỉ ra rằng đức Thế Tôn đã rực rỡ như thế nào vào lúc bấy giờ, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “suvaṇṇapāmaṅgena.” Ở đây, qua câu bắt đầu bằng “asamena buddhavesena,” điều này cho thấy rằng vào lúc bấy giờ, vì không có lý do gì để che giấu oai lực của đức Phật, đức Thế Tôn đã đi vào thành Kapilavatthu với bản chất tự nhiên của mình để làm phát sinh niềm tịnh tín nơi chư thiên, loài người, loài nāga, loài yakkha, loài gandhabba, v.v… đã tụ hội ở đó. Hào quang thân thể của các đức Phật thường lan tỏa ra một khoảng không gian chừng tám mươi hắc tay, nên có câu nói: “đã chiếm một khoảng không gian tám mươi hắc tay.” Sáu màu hào quang của đức Phật là xanh, vàng, đỏ, trắng, đỏ thẫm, và rực rỡ. สพฺพปาลิผุลฺโลติ มูลโต ปฏฺฐาย ยาว สาขคฺคา สมนฺตโต ผุลฺโล วิกสิโต. ปฏิปาฏิยา ฐปิตานนฺติอาทิ ปริกปฺปูปมา, ยถา ตํ…เป… อลงฺกตํ อญฺญํ วิโรจติ, เอวํ วิโรจิตฺถ, สมตึสาย ปารมิตาหิ อภิสงฺขตตฺตา เอวํ วิโรจิตฺถาติ วุตฺตํ โหติ. ‘‘ปญฺจวีสติยา คงฺคานนฺติ สตมุขา หุตฺวา สมุทฺทํ ปวิฏฺฐาย มหาคงฺคาย มหนฺตมหนฺตานํ คงฺคานํ ปญฺจวีสตี’’ติ วทนฺติ. ปปญฺจสูทนิยํ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๒.๒๒) ‘‘ปญฺจวีสติยา นทีน’’นฺติ วุตฺตํ, คงฺคาทีนํ จนฺทภาคาปริโยสานานํ ปญฺจวีสติยา มหานทีนนฺติ อตฺโถ. ปริกปฺปวจนญฺเหตํ. สมฺภิชฺชาติ สมฺเภทํ มิสฺสีภาวํ ปตฺวา มุขทฺวาเรติ สมุทฺทํ ปวิฏฺฐฏฺฐาเน. Sabbapāliphullo có nghĩa là đã nở rộ, đã bung ra khắp nơi từ gốc cho đến ngọn cành. Câu bắt đầu bằng “Paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ” là ví dụ tưởng tượng, giống như vật kia… được trang hoàng thì rực rỡ, ngài cũng đã rực rỡ như vậy. Điều này có nghĩa là ngài đã rực rỡ như vậy do đã được tạo thành bởi ba mươi pháp ba-la-mật. Về câu “Pañcavīsatiyā gaṅgānaṃ,” họ nói rằng đó là hai mươi lăm sông Hằng lớn của đại sông Hằng, con sông đã đi vào biển cả sau khi có một trăm cửa sông. Trong bộ Papañcasūdanī có nói “pañcavīsatiyā nadīnaṃ,” có nghĩa là hai mươi lăm con sông lớn, bắt đầu từ sông Gaṅgā và kết thúc là sông Candabhāgā. Đây cũng là lời nói tưởng tượng. Sambhijjāti có nghĩa là đã đạt đến sự hợp lưu, trạng thái hòa lẫn, tại cửa sông, tức là nơi đi vào biển cả. นาคสุปณฺณคนฺธพฺพยกฺขาทีนนฺติอาทิ ปริกปฺปวเสน วุตฺตํ. สหสฺเสนาติ ปทสหสฺเสน, ภาณวารปฺปมาเณน คนฺเถนาติ อตฺโถ. Câu bắt đầu bằng “Nāgasupaṇṇagandhabbayakkhādīnaṃ” được nói theo cách tưởng tượng. Sahassena có nghĩa là bằng một ngàn câu kệ, tức là bằng một đoạn văn có độ dài bằng một phẩm tụng. กมฺปยนฺโต วสุนฺธรนฺติ อตฺตโน คุณวิเสเสหิ ปถวีกมฺมํ อุนฺนาเทนฺโต, เอวํภูโตปิ อเหฐยนฺโต ปาณานิ. สพฺพปทกฺขิณตฺตา พุทฺธานํ ทกฺขิณํ ปฐมํ ปาทํ อุทฺธรนฺโต. สมํ สมฺผุสเต ภูมึ สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาย. ยทิปิ ภูมึ สมํ ผุสติ, รชสา นุปลิปฺปติ สุขุมตฺตา ฉวิยา. นินฺนฏฺฐานํ อุนฺนมตีติอาทิ พุทฺธานํ สุปฺปติฏฺฐิตปาทตาสงฺขาตมหาปุริสลกฺขณปฏิลาภสฺส นิสฺสนฺทผลํ. นาติทูเร อุทฺธรตีติ อติทูเร ฐเปตุํ น อุทฺธรติ. นจฺจาสนฺเน จ นิกฺขิปนฺติ อจฺจาสนฺเน จ ฐาเน อนิกฺขิปนฺโต นิยฺยาติ. หาสยนฺโต สเทวเก โลเก โตเสนฺโต. จตูหิ ปาเทหิ จรตีติ จตุจารี. Kampayanto vasundharaṃ có nghĩa là làm cho mặt đất vang dội bởi những phẩm chất đặc biệt của mình, dù như vậy nhưng không làm hại đến các chúng sanh. Do tất cả các bước chân của chư Phật đều hướng về bên phải, ngài nhấc bàn chân phải lên trước. Samaṃ samphusate bhūmiṃ có nghĩa là ngài chạm vào mặt đất một cách đồng đều do có bàn chân đặt bằng phẳng. Mặc dù ngài chạm vào mặt đất một cách đồng đều, ngài không bị bụi bẩn làm ô uế do làn da mịn màng. Câu bắt đầu bằng “Ninnaṭṭhānaṃ unnamati” là kết quả tất yếu của việc chư Phật đã chứng đắc tướng hảo của bậc đại nhân được gọi là bàn chân đặt bằng phẳng. Nātidūre uddharati có nghĩa là ngài không nhấc lên để đặt ở nơi quá xa. Naccāsanne ca nikkhipaṃ có nghĩa là ngài đi tới mà không đặt ở nơi quá gần. Hāsayanto sadevake loke có nghĩa là làm cho thế giới cùng với chư thiên được hoan hỷ. Catucārī là người đi bằng bốn chân. พุทฺธานุภาวสฺส ปกาสนวเสน คตตฺตา วณฺณกาโล นาม เอส. สรีรวณฺเณ วา คุณวณฺเณ วา กถิยมาเน ทุกฺกถิตนฺติ น วตฺตพฺพํ. กสฺมา? อปฺปมาณวณฺณา หิ พุทฺธา ภควนฺโต, พุทฺธคุณสํวณฺณนา ชานนฺตสฺส ยถารทฺธสํวณฺณนํเยว [Pg.337] อนุปวิสติ. ทุกูลจุมฺพฏเกนาติ คนฺถิตฺวา คหิตทุกูลวตฺเถน. Do được tiến hành theo cách biểu hiện oai lực của đức Phật, đây được gọi là thời điểm tán dương. Khi lời tán dương về thân thể hay lời tán dương về phẩm hạnh đang được nói đến, không nên nói rằng: “Điều này được nói không hay.” Tại sao? Vì các đức Phật, các đấng Thế Tôn, có những phẩm chất đáng tán dương không thể lường được. Đối với người hiểu biết, việc tán dương các phẩm hạnh của đức Phật chỉ đi theo đúng như những gì đã được bắt đầu. Dukūlacumbaṭakena có nghĩa là bằng tấm vải lụa mịn đã được thắt lại và cầm lấy. นาควิกฺกนฺตจารโณติ หตฺถินาคสทิสปทนิกฺเขโป. สตปุญฺญลกฺขโณติ อเนกสตปุญฺญาภินิพฺพตฺตมหาปุริสลกฺขโณ. มณิเวโรจโน ยถาติ จตุราสีติสหสฺสมณิปริวาริโต อติวิย วิโรจมาโน วิชฺโชตมาโน มณิ วิย. ‘‘เวโรจโน นาม เอโก มณี’’ติ เกจิ. มหาสาโลวาติ มหนฺโต สาลรุกฺโข วิย, สุทฺธฏฺฐิโต โกวิฬาราทิ มหารุกฺโข วิย วา. ปทุโม โกกนโท ยถาติ โกกนทสงฺขาตํ มหาปทุมํ วิย, วิกสมานปทุมํ วิย วา. Nāgavikkantacāraṇo có nghĩa là có bước chân đặt xuống giống như voi chúa. Satapuññalakkhaṇo có nghĩa là người có các tướng của bậc đại nhân được tạo ra bởi nhiều trăm công đức. Maṇiverocano yathā có nghĩa là giống như viên ngọc tỏa sáng và lấp lánh vô cùng, được bao quanh bởi tám mươi bốn ngàn viên ngọc. Một số người nói: “Verocano là tên của một loại ngọc.” Mahāsālo vā có nghĩa là giống như một cây sāla lớn, hoặc giống như một cây đại thụ như cây koviḷāra đứng ở nơi quang đãng. Padumo kokanado yathā có nghĩa là giống như hoa sen lớn được gọi là kokanada, hoặc giống như một đóa sen đang nở. อากาสคงฺคํ โอตาเรนฺโต วิยาติอาทิ ตสฺสา ปกิณฺณกกถาย อญฺเญสํ สุทุกฺกรภาวทสฺสนญฺเจว สุณนฺตานํ อจฺจนฺตสุขาวหภาวทสฺสนญฺจ. ปถโวชํ อากฑฺฒนฺโต วิยาติ นาฬิยนฺตํ โยเชตฺวา มหาปถวิยา เหฏฺฐิมตเล ปปฺปฏโกชํ อุทฺธํ มุขํ กตฺวา อากฑฺฒนฺโต วิย. โยชนิกนฺติ โยชนปมาณํ. มธุภณฺฑนฺติ มธุปฏลํ. Câu bắt đầu bằng “Ākāsagaṅgaṃ otārento viya” là để chỉ ra rằng bài pháp tạp luận ấy vừa rất khó thực hiện đối với những người khác, vừa mang lại sự an lạc tột cùng cho những người lắng nghe. Câu “Pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya” có nghĩa là giống như người đã gắn một dụng cụ hình ống rồi hướng miệng lên trên và hút lấy tinh chất ở lớp vỏ từ tầng dưới của quả đất bao la. Yojanikaṃ có nghĩa là có độ dài một do-tuần. Madhubhaṇḍaṃ có nghĩa là tảng mật ong. มหนฺตนฺติ วิปุลํ อุฬารปุญฺญํ. สพฺพทานํ ทินฺนเมว โหตีติ สพฺพเมว ปจฺจยชาตํ อาวาสทายเกน ทินฺนเมว โหติ. ตถา หิ ทฺเว ตโย คาเม ปิณฺฑาย จริตฺวา กิญฺจิ อลทฺธา อาคตสฺสปิ ฉายูทกสมฺปนฺนํ อารามํ ปวิสิตฺวา นฺหายิตฺวา ปฏิสฺสเย มุหุตฺตํ นิปชฺชิตฺวา อุฏฺฐาย นิสินฺนสฺส กาเย พลํ อาหริตฺวา ปกฺขิตฺตํ วิย โหติ. พหิ วิจรนฺตสฺส จ กาเย วณฺณธาตุ วาตาตเปหิ กิลมติ, ปฏิสฺสยํ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย มุหุตฺตํ นิสินฺนสฺส วิสภาคสนฺตติ วูปสมฺมติ, สภาคสนฺตติ ปติฏฺฐาติ, วณฺณธาตุ อาหริตฺวา ปกฺขิตฺตา วิย โหติ, พหิ วิจรนฺตสฺส จ ปาเท กณฺฏกา วิชฺฌนฺติ, ขาณุ ปหรติ, สรีสปาทิปริสฺสยา เจว โจรภยญฺจ อุปฺปชฺชติ, ปฏิสฺสยํ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย นิสินฺนสฺส ปน สพฺเพเปเต ปริสฺสยา น โหนฺติ. สชฺฌายนฺตสฺส ธมฺมปีติสุขํ, กมฺมฏฺฐานํ มนสิกโรนฺตสฺส อุปสมสุขํ อุปฺปชฺชติ พหิทฺธา วิกฺเขปาภาวโต. พหิ วิจรนฺตสฺส จ กาเย เสทา มุจฺจนฺติ, อกฺขีนิ ผนฺทนฺติ, เสนาสนํ ปวิสนกฺขเณ มญฺจปีฐาทีนิ น ปญฺญายนฺติ, มุหุตฺตํ นิสินฺนสฺส ปน อกฺขิปสาโท อาหริตฺวา ปกฺขิตฺโต วิย โหติ, ทฺวารวาตปานมญฺจปีฐาทีนิ ปญฺญายนฺติ. เอตสฺมิญฺจ อาวาเส วสนฺตํ ทิสฺวา มนุสฺสา จตูหิ ปจฺจเยหิ สกฺกจฺจํ อุปฏฺฐหนฺติ. เตน วุตฺตํ – ‘‘อาวาสทานสฺมิญฺหิ ทินฺเน สพฺพทานํ ทินฺนเมว โหตี’’ติ. ภูมฏฺฐก…เป… น [Pg.338] สกฺกาติ อยมตฺโถ มหาสุทสฺสนวตฺถุนา (ที. นิ. ๒.๒๔๑ อาทโย) ทีเปตพฺโพ. มาตุกุจฺฉิ อสมฺพาโธว โหตีติ อยมตฺโถ อนฺติมภวิกานํ มหาโพธิสตฺตานํ ปฏิสนฺธิวเสน ทีเปตพฺโพ. (To lớn) có nghĩa là phước báu rộng lớn, cao thượng. (Tất cả sự bố thí đã được cho) có nghĩa là tất cả các loại vật dụng đã được người cúng dường trú xứ cho đi. Thật vậy, đối với vị đã đi khất thực ở hai ba ngôi làng mà không nhận được gì, khi trở về, đi vào ngôi tự viện có đầy đủ bóng mát và nước, tắm rửa, nằm nghỉ một lát trong am thất rồi đứng dậy ngồi xuống, thì sức lực trong thân được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, sắc tố trong thân bị mệt mỏi bởi gió và nắng; khi đi vào am thất, đóng cửa lại và ngồi một lát, dòng tương tục không thích hợp được lắng dịu, dòng tương tục thích hợp được thiết lập, sắc tố được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, gai đâm vào chân, gốc cây va phải, các hiểm nguy từ loài bò sát và hiểm họa trộm cướp khởi sanh; nhưng đối với người đi vào am thất, đóng cửa lại và ngồi xuống thì tất cả những hiểm nguy ấy không có. Đối với người đang tụng đọc, hỷ và lạc của Pháp khởi sanh; đối với người đang tác ý đề mục thiền, lạc của sự an tịnh khởi sanh, do không có sự phân tán ở bên ngoài. Và trong khi đi lại ở bên ngoài, mồ hôi tuôn ra trên thân, mắt chớp lia lịa, vào lúc đi vào chỗ ở, giường ghế v.v... không được nhận biết rõ; nhưng đối với người ngồi một lát, nhãn thanh triệt được phục hồi dường như đã được mang đến và đặt vào, cửa ra vào, cửa sổ, giường ghế v.v... được nhận biết rõ. Và khi thấy vị ấy đang trú ngụ trong trú xứ này, dân chúng cung kính phục vụ với bốn món vật dụng. Do đó, điều ấy đã được nói: “Khi sự cúng dường trú xứ được cho đi, tất cả sự bố thí đã được cho đi.” (Cung điện tám tầng... cho đến... không thể) ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng câu chuyện về vua Mahāsudassana (Trường Bộ 2.241). (Bụng mẹ không chật chội) ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng cách thức tái sanh của các vị Đại Bồ-tát trong kiếp sống cuối cùng. สีตนฺติ อชฺฌตฺตํ ธาตุกฺโขภวเสน วา พหิทฺธา อุตุวิปริณามวเสน วา อุปฺปชฺชนกสีตํ. อุณฺหนฺติ อคฺคิสนฺตาปํ, ตสฺส จ ทวทาหาทีสุ สมฺภโว ทฏฺฐพฺโพ. ปฏิหนฺตีติ ปฏิหนติ. ยถา ตทุภยวเสน กายจิตฺตานํ อาพาโธ น หนติ, เอวํ กโรติ. สีตุณฺหพฺภาหเต หิ สรีเร วิกฺขิตฺตจิตฺโต ภิกฺขุ โยนิโส ปทหิตุํ น สกฺโกติ. วาฬมิคานีติ สีหพฺยคฺฆาทิวาฬมิเค. คุตฺตเสนาสนญฺหิ ปวิสิตฺวา ทฺวารํ ปิธาย นิสินฺนสฺส เต ปริสฺสยา น โหนฺติ. สรีสเปติ เย เกจิ สรนฺตา คจฺฉนฺเต ทีฆชาติเก สปฺปาทิเก อญฺเญ จ ตถารูเป. มกเสติ นิทสฺสนมตฺตเมตํ, ฑํสาทีนํ เอเตเนว สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. สิสิเรติ สีตกาลวเสน สตฺตาหวทฺทลิกาทิวเสน จ อุปฺปนฺเน สิสิรสมฺผสฺเส. วุฏฺฐิโยติ ยทา ตทา อุปฺปนฺนา วสฺสวุฏฺฐิโย ปฏิหนตีติ โยชนา. (Cái lạnh) là cái lạnh phát sinh do sự xáo trộn của các yếu tố bên trong hoặc do sự thay đổi thời tiết bên ngoài. (Cái nóng) là sức nóng của lửa, và sự phát sinh của nó trong các trận cháy rừng v.v... nên được hiểu. (Ngăn ngừa) có nghĩa là nó ngăn ngừa. Nó làm cho bệnh tật của thân và tâm không tấn công được, do cả hai (lạnh và nóng) đó. Thật vậy, khi thân bị lạnh và nóng tấn công, vị tỳ khưu có tâm bị phân tán không thể tinh tấn một cách như lý. (Các loài thú dữ) là các loài thú dữ như sư tử, cọp, v.v... Thật vậy, đối với người đi vào một nơi ở được che chở, đóng cửa và ngồi xuống, những hiểm nguy ấy không có. (Loài bò sát) là bất kỳ loài nào đi bằng cách trườn, có thân dài, có chân, và những loài khác tương tự. (Muỗi) đây là một ví dụ, sự bao gồm của ruồi trâu v.v... nên được hiểu bằng chính điều này. (Sương giá) là sự xúc chạm của sương giá phát sinh do mùa lạnh và do mưa dầm bảy ngày v.v... (Mưa) là những cơn mưa phát sinh bất cứ lúc nào; (trú xứ) ngăn ngừa, đây là cách kết nối. วาตาตโป โฆโรติ รุกฺขคจฺฉาทีนํ อุพฺพหนภญฺชนาทิวเสน ปวตฺติยา โฆโร สรชอรชาทิเภโท วาโต เจว คิมฺหปริฬาหสมเยสุ อุปฺปตฺติยา โฆโร สูริยาตโป จ. ปฏิหญฺญตีติ ปฏิพาหียติ. เลณตฺถนฺติ นานารมฺมณโต จิตฺตํ นิวตฺติตฺวา ปฏิสลฺลาณารามตฺถํ. สุขตฺถนฺติ วุตฺตปริสฺสยาภาเวน ผาสุวิหารตฺถํ. ฌายิตุนฺติ อฏฺฐตึสาย อารมฺมเณสุ ยตฺถ กตฺถจิ จิตฺตํ อุปนิพนฺธิตฺวา สมาทหนวเสน ฌายิตุํ. วิปสฺสิตุนฺติ อนิจฺจาทิวเสน สงฺขาเร สมฺมสิตุํ. (Gió và nắng gắt) là gió gắt do nó hoạt động bằng cách nhổ bật, làm gãy cây cối v.v..., và có các loại như gió bụi v.v..., và nắng gắt của mặt trời do nó phát sinh vào thời điểm nóng bức của mùa hè. (Bị ngăn chặn) có nghĩa là bị đẩy lùi. (Vì mục đích ẩn náu) là vì mục đích vui thích trong sự độc cư, sau khi đã làm cho tâm quay lưng lại với các đối tượng khác nhau. (Vì mục đích an lạc) là vì mục đích trú một cách thoải mái, do không có những hiểm nguy đã nói. (Để thiền định) là để thiền định bằng cách tập trung, sau khi đã buộc tâm vào bất kỳ đối tượng nào trong ba mươi tám đối tượng. (Để thực hành minh sát) là để quán xét các pháp hữu vi theo phương diện vô thường v.v... วิหาเรติ ปฏิสฺสเย. การเยติ การาเปยฺย. รมฺเมติ มโนรเม. วาสเยตฺถ พหุสฺสุเตติ กาเรตฺวา ปน เอตฺถ วิหาเรสุ พหุสฺสุเต สีลวนฺเต กลฺยาณธมฺเม นิวาเสยฺย. เต นิวาเสนฺโต ปน เตสํ พหุสฺสุตานํ ยถา ปจฺจเยหิ กิลมโถ น โหติ. เอวํ อนฺนญฺจ ปานญฺจ วตฺถเสนาสนานิ จ ทเทยฺย อุชุภูเตสุ อชฺฌาสยสมฺปนฺเนสุ กมฺมผลานํ รตนตฺตยคุณานญฺจ สทฺทหเนน วิปฺปสนฺเนน เจตสา. อิทานิ คหฏฺฐปพฺพชิตานํ อญฺญมญฺญูปการตํ ทสฺเสตุํ ‘‘เต ตสฺสา’’ติ คาถมาห. ตตฺถ เตติ พหุสฺสุตา. ตสฺสาติ อุปาสกสฺส. ธมฺมํ เทเสนฺตีติ สกลวฏฺฏทุกฺขปนูทนํ [Pg.339] นิยฺยานิกํ ธมฺมํ กเถนฺติ. ยํ โส ธมฺมํ อิธญฺญายาติ โส ปุคฺคโล ยํ สทฺธมฺมํ อิมสฺมึ สาสเน สมฺมาปฏิปชฺชเนน ชานิตฺวา อคฺคมคฺคาธิคเมน อนาสโว หุตฺวา ปรินิพฺพายติ. (Tịnh xá) là am thất. (Nên cho làm) có nghĩa là nên khiến người khác làm. (Khả ái) là đẹp lòng. (Nên cho các bậc đa văn trú ngụ ở đó) có nghĩa là, sau khi đã cho làm, nên cho các bậc đa văn, có giới hạnh, có thiện pháp trú ngụ trong các tịnh xá này. Và trong khi cho họ trú ngụ, để các bậc đa văn ấy không bị mệt mỏi vì các vật dụng. Như vậy, nên cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục và chỗ ở cho những vị có tâm ngay thẳng, có ý hướng cao thượng, với tâm trong sạch do tin tưởng vào quả của nghiệp và ân đức của Tam Bảo. Bây giờ, để chỉ ra sự tương trợ lẫn nhau giữa hàng tại gia và xuất gia, ngài nói câu kệ (họ đối với người ấy). Ở đây, (họ) là các bậc đa văn. (Đối với người ấy) là đối với người cận sự nam. (Thuyết giảng Pháp) có nghĩa là họ nói về Pháp có khả năng đưa ra, loại bỏ toàn bộ khổ đau của vòng luân hồi. (Pháp nào mà người ấy, sau khi đã biết ở đây) có nghĩa là người ấy, sau khi đã biết Diệu Pháp nào trong giáo pháp này bằng sự thực hành đúng đắn, trở thành bậc vô lậu do chứng đắc đạo quả cao nhất, rồi nhập Niết-bàn. อาวาเสติ อาวาสทาเน. อานิสํโสติ อุทฺรโย. ปูชาสกฺการวเสน ปฐมยาโม เขปิโต, สตฺถุ ธมฺมเทสนาย อปฺปาวเสโส มชฺฌิมยาโม คโตติ ปาฬิยํ ‘‘พหุเทว รตฺติ’’นฺติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘อติเรกตรํ ทิยฑฺฒยาม’’นฺติ. สงฺคหํ นาโรหติ วิปุลวิตฺถารภาวโต. พุทฺธานญฺหิ ภตฺตานุโมทนาปิ โถกํ วฑฺเฒตฺวา วุจฺจมานา ทีฆมชฺฌิมปมาณาปิ โหติ. ตถา หิ สุผุสิตํ ทนฺตาวรณํ, ชิวฺหา ตนุกา, ภวงฺคปริวาโส ปริตฺโต, นตฺถิ เวคายิตํ, นตฺถิ วิตฺถายิตํ, นตฺถิ อพฺยาวฏมโน, สพฺพญฺญุตญฺญาณํ สมุปพฺยูฬฺหํ, อปริกฺขยา ปฏิสมฺภิทา. (Trong trú xứ) là trong sự cúng dường trú xứ. (Phước báu) là sự trổ quả. Canh đầu đã được trải qua bằng sự cúng dường và tôn kính, canh giữa gần hết đã trôi qua với bài thuyết pháp của Bậc Đạo Sư, vì thế trong Pāli đã nói (phần lớn đêm đã trôi qua), (chú giải) nói (hơn một canh rưỡi). Nó không đi đến chỗ tóm tắt được do tính chất rộng lớn và chi tiết. Thật vậy, ngay cả bài tùy hỷ công đức sau bữa ăn của các vị Phật, khi được nói một cách mở rộng một chút, cũng có độ dài của Trường Bộ hoặc Trung Bộ. Thật vậy, vành răng được khít khao, lưỡi mỏng, sự xoay vòng của tâm hữu phần là ngắn, không có sự vội vã, không có sự lan man, tâm không bận rộn, toàn giác trí được tập hợp đầy đủ, các tuệ phân tích không bị suy giảm. สนฺทสฺเสตฺวาติอาทีสุ สนฺทสฺเสตฺวา อาวาสทานปฏิสํยุตฺตํ ธมฺมึ กถํ กตฺวา. ตโต ปรํ, มหาราช, อิติปิ สีลํ, อิติปิ สมาธิ, อิติปิ ปญฺญาติ สีลาทิคุเณ เตสํ สมฺมา ทสฺเสตฺวา หตฺเถน คเหตฺวา วิย ปจฺจกฺขโต ปกาเสตฺวา. สมาทเปตฺวาติ เอวํ สีลํ สมาทาตพฺพํ, สีเล ปติฏฺฐิเตน เอวํ สมาธิปญฺญา ภาเวตพฺพาติ ยถา เต สีลาทิคุเณ สมฺมา อาทิยนฺติ, ตถา คณฺหาเปตฺวา. สมุตฺเตเชตฺวาติ ยถาสมาทินฺนํ สีลํ สุวิสุทฺธํ โหติ, สมถวิปสฺสนา จ ภาวิยมานา ยถา สุฏฺฐุ วิโสธิตา อุปรูปริ วิเสสาวหา โหนฺติ, เอวํ สมุตฺเตเชตฺวา นิสามนวเสน โวทาเปตฺวา. สมฺปหํเสตฺวาติ ยถานุสิฏฺฐํ ฐิตสีลาทิคุเณหิ สมฺปติ ปฏิลทฺธคุณานิสํเสหิ เจว อุปริลทฺธพฺพผลวิเสเสหิ จ จิตฺตํ สมฺปหํเสตฺวา ลทฺธสฺสาสวเสน สุฏฺฐุ โตเสตฺวา. เอวเมเตสํ ปทานํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สกฺยราชาโน เยภุยฺเยน ภควโต ธมฺมเทสนาย สาสเน ลทฺธสฺสาทา ลทฺธปฺปติฏฺฐา จ. Trong các từ ‘sandassetvāti’ (sau khi chỉ rõ, v.v…), (từ) ‘sandassetvā’ (sau khi chỉ rõ) có nghĩa là sau khi thuyết một bài pháp liên quan đến việc bố thí trú xứ. Sau đó, ‘thưa đại vương, đây là giới, đây là định, đây là tuệ,’ bằng cách chỉ rõ một cách đúng đắn các đức tính như giới, v.v… cho họ, bằng cách làm cho sáng tỏ một cách trực tiếp như thể cầm lấy bằng tay. (Từ) ‘samādapetvā’ (sau khi khích lệ) có nghĩa là ‘giới nên được thọ trì như thế này, định và tuệ nên được tu tập như thế này bởi người đã an trú trong giới,’ bằng cách làm cho họ tiếp nhận sao cho họ thọ trì đúng đắn các đức tính như giới, v.v… (Từ) ‘samuttejetvā’ (sau khi sách tấn) có nghĩa là làm cho trong sạch bằng cách mài giũa sao cho giới đã được thọ trì đúng cách trở nên thật thanh tịnh, và thiền chỉ và thiền quán đang được tu tập, sau khi được thanh lọc kỹ lưỡng, sẽ mang lại những thành quả đặc biệt ngày càng cao hơn. (Từ) ‘sampahaṃsetvā’ (sau khi làm cho hoan hỷ) có nghĩa là làm cho tâm hoan hỷ và làm cho thỏa mãn một cách tốt đẹp bằng cách mang lại sự an ủi với những lợi ích của các đức tính như giới đã được an trú theo như lời chỉ dạy, hiện đã đạt được, và với những quả vị đặc biệt sẽ đạt được trong tương lai. Ý nghĩa của những từ này nên được hiểu như vậy. Các vị vua dòng họ Thích Ca phần lớn đã có được hương vị và sự an trú trong giáo pháp nhờ bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn. อุปสคฺคสทฺทานํ อเนกตฺถตฺตา อภิ-สทฺโท อติ-สทฺเทน สมานตฺโถปิ โหตีติ วุตฺตํ ‘‘อภิกฺกนฺตาติ อติกฺกนฺตา’’ติ. Do các tiếp đầu ngữ có nhiều nghĩa, nên từ ‘abhi-’ cũng có nghĩa tương đồng với từ ‘ati-’, vì vậy đã được nói rằng: “‘abhikkantā’ có nghĩa là ‘atikkantā’ (đã vượt qua).” ตตฺร กิราติอาทิ เกจิวาโทติ พทฺโธปิ น โหติ. เตนาห ‘‘อการณเมต’’นฺติอาทิ. กายจิตฺตลหุตาทโย อุปฺปชฺชนฺตีติ อิทํ กายิกเจตสิกอญฺญถาภาวสฺส การณวจนํ, ลหุตาทิอุปฺปนฺเน สวนานุตฺตริยปฏิลาเภน ลทฺธพฺพธมฺมตฺถเวทสมธิคมโต. วุตฺตญฺเหตํ – Trong đó, (câu) bắt đầu bằng ‘kirāti’ (nghe nói rằng) là quan điểm của một số người, (quan điểm này) cũng không chặt chẽ. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “Đây không phải là nguyên nhân.” (Câu) ‘sự khinh an của thân và tâm, v.v… sanh khởi’ này là lời nói về nguyên nhân của sự thay đổi về phương diện thân và tâm, bởi vì khi sự khinh an, v.v… sanh khởi, người ấy có thể đạt được sự thấu hiểu ý nghĩa của pháp và sự chứng ngộ pháp vốn có thể đạt được nhờ lợi ích vô song của việc lắng nghe. Điều này đã được nói rằng – ‘‘ยถา[Pg.340], ยถาวุโส, ภิกฺขุโน สตฺถา วา ธมฺมํ เทเสติ อญฺญตโร วา ครุฏฺฐานิโก สพฺรหฺมจารี, ตถา ตถา โส ตสฺมึ ธมฺเม ลภติ อตฺถเวทํ, ลภติ ธมฺมเวทํ, ลภติ ธมฺมูปสํหิตํ ปาโมชฺช’’นฺติอาทิ (ที. นิ. ๓.๓๒๒, ๓๕๕; อ. นิ. ๕.๒๖). “Này chư hiền, khi vị Tỳ khưu được bậc Đạo Sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào khác thuyết pháp, thì trong pháp ấy, vị ấy càng lúc càng đạt được sự cảm nhận về ý nghĩa, đạt được sự cảm nhận về pháp, đạt được sự hân hoan đi liền với pháp,” v.v… (Trường Bộ 3.322, 355; Tăng Chi Bộ 5.26). ปิฏฺฐิวาโต อุปฺปชฺชิ อุปาทินฺนสรีรสฺส ตถารูปตฺตา สงฺขารานญฺจ อนิจฺจตาย ทุกฺขานุพนฺธตฺตา. อการณํ วา เอตนฺติ เยนาธิปฺปาเยน วุตฺตํ, ตเมว อธิปฺปายํ วิวริตุํ ‘‘ปโหตี’’ติอาทิ วุตฺตํ. เอกปลฺลงฺเกน นิสีทิตุํ ปโหติ ยถา ตํ เวลุวคามเก. เอตฺตเก ฐาเนติ เอตฺตเก ฐาเน ฐานํ นิปฺผนฺนนฺติ โยชนา. ตญฺจ โขติ วุฏฺฐานสญฺญํ จิตฺเต ฐปนํ. ธมฺมกถํ สุณมาโน ธมฺมคารเวน. Cơn đau lưng đã khởi lên do bản chất của thân thể được chấp thủ này và do các pháp hữu vi là vô thường, bị khổ đau đeo bám. Hoặc (câu) ‘đây không phải là nguyên nhân’ được nói với ý định nào, thì để làm rõ chính ý định đó, câu bắt đầu bằng ‘pahotī’ (có thể) đã được nói. Ngài có thể ngồi trong một thế kiết-già, giống như ở làng Veluva. (Câu) ‘ettake ṭhāne’ (ở chừng ấy chỗ) nên được hiểu là: ‘trạng thái được thành tựu ở chừng ấy chỗ.’ Và điều đó chính là việc đặt tưởng về sự xuất định vào trong tâm. (Ngài) lắng nghe pháp thoại với lòng tôn kính Pháp. อวสฺสุตสฺสาติ อวสฺสุตภาวสฺส ราคาทิวเสน. อวสฺสุตสฺส การณนฺติ ตินฺตภาวการณํ. กิเลสาธิมุจฺจเนนาติ กิเลสวเสน ปริปฺผนฺทิตวเสน. นิพฺพาปนํ วิยาติ วูปสโม วิย. นิพฺพิเสวนานนฺติ ปริปฺผนฺทนรหิตานํ. (Từ) ‘avassutassa’ (của người bị rò rỉ) có nghĩa là của trạng thái bị rò rỉ do tham ái, v.v… (Cụm từ) ‘avassutassa kāraṇaṃ’ (nguyên nhân của sự rò rỉ) có nghĩa là nguyên nhân của trạng thái bị ướt át (bởi phiền não). (Từ) ‘kilesādhimuccanena’ (do thiên về phiền não) có nghĩa là do sự dao động của phiền não. (Từ) ‘nibbāpanaṃ viya’ (giống như sự dập tắt) có nghĩa là giống như sự lắng dịu. (Từ) ‘nibbisevanānaṃ’ (của những người không dao động) có nghĩa là của những người không có sự xao động. อวสฺสุตปริยายสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Kinh Phân Tích Về Trạng Thái Rò Rỉ đã kết thúc. ๗. ทุกฺขธมฺมสุตฺตวณฺณนา 7. Giải thích Kinh Về Các Pháp Khổ ๒๔๔. ทุกฺขธมฺมานนฺติ ทุกฺขการณานํ. เตนาห ‘‘ทุกฺขสมฺภวธมฺมาน’’นฺติอาทิ. ตตฺถ กึ ทุกฺขํ, กา ทุกฺขธมฺมาติ ตทุภยํ ทสฺเสตุํ ‘‘ปญฺจสุ หี’’ติ วุตฺตํ. เตติ ปญฺจกฺขนฺธา. ทุกฺขสมฺภวธมฺมตฺตาติ ทุกฺขุปฺปตฺติการณตฺตา. อสฺสาติ เตน. กรเณ เหตํ สามิวจนํ. กาเมติ วตฺถุกาเม กิเลสกาเม จ. ปุน อสฺสาติ สามิอตฺเถ เอว สามิวจนํ. จารนฺติ จิตฺตาจารํ. วิหารนฺติ ปญฺจทฺวารปฺปวตฺติจารวิหารํ. ‘‘เอกฏฺฐา’’ติ จ วทนฺติ. เตเนว หิ ‘‘อนุพนฺธิตฺวา จรนฺตํ’’อิจฺเจว วุตฺตํ. อนุพนฺธิตฺวาติ จ วีถิจิตฺตปฺปวตฺติโต ปฏฺฐาย ยาว ตติยชวนวารา อนุ อนุ พนฺธิตฺวา. ปกฺขนฺทนาทีติ อาทิ-สทฺเทน กสิโครกฺขาทิวเสนปิ กามานํ ปริเยสนทุกฺขํ สงฺคณฺหาติ. 244. (Từ) ‘dukkhadhammānaṃ’ (của các pháp khổ) có nghĩa là của các nguyên nhân gây khổ. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “của các pháp là nguồn sanh của khổ.” Ở đây, để chỉ ra ‘khổ là gì, các pháp khổ là gì,’ cả hai điều đó, câu ‘pañcasu hī’ (chính trong năm) đã được nói. ‘Te’ (chúng) là năm uẩn. (Từ) ‘dukkhasambhavadhammattā’ (do là pháp sanh khởi khổ) có nghĩa là do là nguyên nhân sanh khởi khổ. (Từ) ‘assā’ (của nó) có nghĩa là ‘tena’ (bởi nó). Ở đây, sở hữu cách này được dùng theo nghĩa của công cụ cách. (Từ) ‘kāme’ (các dục) có nghĩa là cả dục đối tượng và dục phiền não. (Từ) ‘assā’ một lần nữa là sở hữu cách theo đúng nghĩa sở hữu. (Từ) ‘cāraṃ’ (sự đi lại) có nghĩa là sự vận hành của tâm. (Từ) ‘vihāraṃ’ (sự trú ngụ) có nghĩa là sự trú ngụ trong sự vận hành diễn ra ở năm cửa giác quan. Người ta cũng nói rằng (chúng) “có cùng một nghĩa.” Chính vì vậy mà đã được nói rằng: “theo đuổi và đi lại.” Và (từ) ‘anubandhitvā’ (sau khi theo đuổi) có nghĩa là theo đuổi liên tục từ khi lộ trình tâm bắt đầu cho đến sát-na tốc hành thứ ba. (Từ) ‘pakkhandanādi’ (sự nhảy vào, v.v…), với từ ‘ādi’ (v.v…), cũng bao gồm cả cái khổ của việc tìm kiếm các dục lạc qua việc cày cấy, chăn nuôi, v.v… ทายตีติ [Pg.341] ทาโย, วนํ. เตนาห ‘‘อฏวิ’’นฺติ. กณฺฏกคพฺภนฺติ โอวรกสทิสํ วนํ. นามปทํ นาม กิริยาปทาเปกฺขนฺติ ‘‘วิชฺฌี’’ติ วจนเสเสน กิริยาปทํ คณฺหาติ. (Từ) ‘dāyo’ (khu rừng) là do ‘dāyati’ (nó cháy); (nghĩa là) khu rừng. Do đó, ngài đã nói: “aṭavi” (rừng rậm). (Từ) ‘kaṇṭakagabbhaṃ’ (có gai bên trong) có nghĩa là một khu rừng giống như một căn phòng nhỏ. Một danh từ thì cần có một động từ, nên (chú giải) lấy động từ ‘vijjhī’ (đã đâm) làm phần còn lại của câu. ทนฺธายิตตฺตํ อุปฺปนฺนกิเลสานํ อวฏฺฐานํ. เตนาห ‘‘อุปฺปนฺนมตฺตายา’’ติอาทิ. ตายาติ สติยา. กาจิ กิเลสาติ จุทฺทสวิเธ จิตฺตสฺส กิจฺเจ ชวนกิจฺเจ เอว จิตฺตกิเลสานํ อุปฺปตฺตึ กตฺวา ตถา วุตฺตํ. นิคฺคหิตาว โหนฺติ ปวตฺติตุํ อปฺปทานวเสน. เตนาห ‘‘น สณฺฐาตุํ สกฺโกนฺตี’’ติ. จกฺขุทฺวารสฺมินฺติ ปาฬิยํ ตสฺส ปฐมํ คหิตตาย วุตฺตํ, เตน นเยน เสสทฺวารานิปิ คหิตาเนว โหนฺติ. ราคาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ ปฐมชวนวาเร. สติสมฺโมเสน ‘‘กิเลสา เม อุปฺปนฺนา’’ติ ญตฺวา ตถา ปจฺจามาสสติยา ลพฺภนโต. เตนาห – ‘‘อนจฺฉริยํ เจต’’นฺติ. อาวฏฺเฏตฺวาติ อโยนิโส อาวฏฺเฏตฺวา. อาวชฺชนาทีสูติ ตโต เอว อโยนิโส อาวชฺชนาทีสุ อุปฺปนฺเนสุ อิฏฺฐารมฺมณสฺส ลทฺธตฺตา ปจฺจยสิทฺธิยา สมฺปตฺตํ ปวตฺตนารหํ. นิวตฺเตตฺวาติ ทุติยชวนวาเรปิ กิเลสุปฺปตฺตึ นิวตฺเตตฺวา. กถํ ปนสฺส เอวํ ลทฺธุํ สกฺกาติ อาห ‘‘อารทฺธวิปสฺสกานํ หี’’ติอาทิ. ภาวนาปฏิสงฺขาเนติ ภาวนายํ ปฏิสงฺขาเน จ โยคิโน ปติฏฺฐิตภาโว. ตสฺส อยมานิสํโส – ยํ ปจฺจยลาเภน อุปฺปชฺชิตุํ ลทฺโธกาสาปิ กิเลสา ปุพฺเพ ปวตฺตภาวนานุภาเวน วิกฺขมฺภิตา ตถา ตถา นิคฺคหิตา เอว หุตฺวา นิวตฺตนฺติ, กุสลา ธมฺมาว ลทฺโธกาสา อุปรูปริ วฑฺฒนฺติ. (Từ) ‘dandhāyitattaṃ’ (sự chậm chạp) là sự tồn tại của các phiền não đã sanh khởi. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: “ngay khi vừa sanh khởi.” (Từ) ‘tāyā’ (bởi niệm ấy) có nghĩa là ‘satiyā’ (bởi niệm). (Câu) ‘bất cứ phiền não nào’ được nói như vậy là vì trong mười bốn loại phận sự của tâm, sự sanh khởi của các tâm phiền não chỉ xảy ra ở phận sự tốc hành. Chúng bị chế ngự do không được cho cơ hội để tiếp diễn. Do đó, ngài đã nói: “chúng không thể tồn tại.” (Cụm từ) ‘cakkhudvārasmiṃ’ (ở nhãn môn) được nói đến vì nó được đề cập trước tiên trong bản Pāli; theo phương pháp đó, các môn còn lại cũng được kể đến. Khi tham ái, v.v… sanh khởi, trong sát-na tốc hành đầu tiên. Do thất niệm, (vị ấy) biết rằng “phiền não đã sanh khởi trong ta,” (điều này) có được là nhờ niệm phản khán như vậy. Do đó, ngài đã nói: “Và điều này không có gì đáng ngạc nhiên.” (Từ) ‘āvaṭṭetvā’ (sau khi hướng đến) có nghĩa là sau khi hướng đến một cách không như lý. (Từ) ‘āvajjanādīsu’ (trong sự hướng tâm, v.v…), khi sự hướng tâm không như lý, v.v… sanh khởi từ đó, do đã có được đối tượng đáng ưa thích, (phiền não) có khả năng tiếp diễn, đã đạt đến sự thành tựu của các duyên. (Từ) ‘nivattetvā’ (sau khi ngăn chặn) có nghĩa là sau khi ngăn chặn sự sanh khởi của phiền não ngay cả trong sát-na tốc hành thứ hai. Nhưng làm thế nào người ấy có thể đạt được như vậy? Ngài nói câu bắt đầu bằng: “Vì đối với những người đã nỗ lực tu tập thiền quán.” (Từ) ‘bhāvanāpaṭisaṅkhāne’ (trong sự tu tập và phản khán) là trạng thái an trú của một hành giả trong sự tu tập và trong sự phản khán. Đây là lợi ích của nó: mặc dù các phiền não đã có cơ hội sanh khởi do được các duyên, nhưng chúng bị đè nén bởi năng lực của sự tu tập đã được thực hành trước đó, và sau khi trở nên có thể được nói đến như vậy, chúng liền chấm dứt; chỉ có các pháp thiện, khi có được cơ hội, mới tăng trưởng ngày càng nhiều hơn. อภิหฏฺฐุนฺติ อภิหริตฺวา. อนุทหนฺตีติ อนุทหนฺตา วิย โหนฺติ. อนุเสนฺตีติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. อนาวฏฺฏนฺเตติ อนิวตฺตนฺเต สามญฺญโตติ อธิปฺปาโย. วิปสฺสนาพลเมว ทีปิตํ มคฺคผลาธิคมสฺส อโชติตตฺตา. Abhihaṭṭhun có nghĩa là đã mang đến. Anudahanti có nghĩa là dường như đang thiêu đốt theo. Anusenti ở đây cũng có cùng phương pháp ấy. Anāvaṭṭante có nghĩa là không quay trở lại, ý nói chung là không trở lui. Chỉ có năng lực của tuệ quán được trình bày, vì sự chứng đắc đạo và quả chưa được soi sáng. ทุกฺขธมฺมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Dukkhadhamma đã kết thúc. ๘. กึสุโกปมสุตฺตวณฺณนา 8. Giải thích kinh Ví Dụ Cây Gòn (Kiṃsukopama) ๒๔๕. จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ปริญฺญาภิสมยาทิวเสน วิวิธทสฺสนนฺติ กิจฺจวเสน นานาทสฺสนํ โหตีติ วุตฺตํ, ‘‘ทสฺสนนฺติ ปฐมมคฺคสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ[Pg.342]. ตยิทํ อุปริมคฺเคสุ ภาวนาปริยายสฺส นิรุฬฺหตฺตา ปฐมมคฺคสฺส ปฐมํ นิพฺพานทสฺสนโต. เตนาห ‘‘ปฐมมคฺโค หี’’ติอาทิ. โกจิ ยถาวุตฺตํ อวิปรีตํ อตฺถํ อชานนฺโต ญาณทสฺสนํ นาม อารมฺมณกรณสฺส วเสน อติปฺปสงฺคํ อาสงฺเกยฺยาติ ตํ นิวตฺเตตุํ ‘‘โคตฺรภู ปนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. น ทสฺสนนฺติ วุจฺจตีติ เอตฺถ ราชทสฺสนํ อุทาหรนฺติ. จตฺตาโรปิ มคฺคา ทสฺสนเมว ยถาวุตฺเตนตฺเถน, ภาวนาปริยาโย ปน อุปริ ติณฺณํ มคฺคานํ ปฐมมคฺคอุปายสฺส ภาวนากาเรน ปวตฺตนโต. ทสฺสนํ วิสุทฺธิ เอตฺถาติ ทสฺสนวิสุทฺธิกํ, นิพฺพานํ. ผสฺสายตนํ กมฺมฏฺฐานํ อสฺส อตฺถีติ ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิโก. เอส นโย เสเสสุปิ ปเทสุ. 245. Về câu ‘vividhadassana’ (nhiều loại thấy), do bởi sự liễu tri và chứng ngộ bốn Thánh đế, nên được nói là có nhiều sự thấy khác nhau về phương diện phận sự, (như đã nói): ‘Thấy là tên gọi của đạo đầu tiên.’ Điều này là do trong các đạo cao hơn, thuật ngữ tu tập (bhāvanā) đã trở nên phổ biến, và vì đạo đầu tiên có sự thấy Nibbāna lần đầu tiên. Do đó, ngài đã nói: ‘Chính là đạo đầu tiên’ v.v... Có người không biết ý nghĩa không sai lệch như đã được nói, có thể nghi ngờ rằng tri kiến (ñāṇadassana) có phạm vi quá rộng về phương diện lấy đối tượng, để ngăn chặn điều đó, câu ‘còn gotrabhū (chuyển tộc)’ v.v... đã được nói. Về việc không được gọi là ‘thấy’, họ đưa ra ví dụ về việc yết kiến nhà vua. Cả bốn đạo đều là sự thấy theo ý nghĩa đã nói, nhưng thuật ngữ tu tập (bhāvanā) được dùng cho ba đạo cao hơn vì chúng tiến hành bằng cách tu tập phương tiện của đạo đầu tiên. Nơi nào có sự thấy thanh tịnh, đó là kiến tịnh (dassanavisuddhika), tức là Nibbāna. Người có đề mục thiền là xứ xúc được gọi là phassāyatanakammaṭṭhāniko (hành giả có đề mục xứ xúc). Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. ปเทสสงฺขาเรสูติ สงฺขาเรกเทเสสุ. เหฏฺฐิมปริจฺเฉเทน ปถวิอาทิเก ธมฺมมตฺเต ทิฏฺเฐ รูปปริคฺคโห, จกฺขุวิญฺญาณาทิเก ตํสหคตธมฺมมตฺเต ทิฏฺเฐ อรูปปริคฺคโห จ สิชฺฌตีติ วทนฺติ. Padesasaṅkhāresu có nghĩa là trong một phần của các pháp hữu vi. Họ nói rằng: Khi chỉ thấy các pháp như địa đại v.v... bằng sự phân định thấp hơn, sự liễu tri về sắc (rūpapariggaho) được thành tựu; và khi chỉ thấy các pháp đi kèm với nhãn thức v.v..., sự liễu tri về vô sắc (arūpapariggaho) được thành tựu. อธิคตมคฺคเมว กเถสีติ เยน มุเขน วิปสฺสนาภินิเวสํ อกาสิ, ตเมวสฺส มุขํ กเถสิ. อยํ ปนาติ กมฺมฏฺฐานํ ปุจฺฉนฺโต ภิกฺขุ. อิเมสนฺติ ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิกปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานิกานํ วจนํ. ‘‘อญฺญมญฺญํ น สเมตี’’ติ วตฺวา ตเมวตฺถํ ปากฏํ กโรติ ‘‘ปฐเมนา’’ติอาทินา. ปญฺจกฺขนฺธวิมุตฺตสฺส สงฺขารสฺส อภาวา ‘‘นิปฺปเทเสสู’’ติ วุตฺตํ. ตเถวาติ ยเถว ผสฺสายตนกมฺมฏฺฐานิกํ, ตเถว ตํ ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานิกํ ปุจฺฉิตฺวา. Adhigatamaggameva kathesi có nghĩa là vị ấy đã nói về chính phương pháp mà mình đã thực hành tuệ quán. Ayaṃ pana là chỉ vị tỳ khưu đang hỏi về đề mục thiền. Imesan là lời nói của những vị hành giả có đề mục xứ xúc và vị hành giả có đề mục năm uẩn. Sau khi nói ‘Aññamaññaṃ na sameti’ (không tương hợp với nhau), ngài làm rõ ý nghĩa đó bằng câu ‘paṭhamena’ (với người thứ nhất) v.v... Do không có pháp hữu vi nào thoát khỏi năm uẩn, nên được nói là ‘nippadesesu’ (không có phần dư). Tatheva có nghĩa là, cũng giống như đã hỏi vị hành giả có đề mục xứ xúc, ngài cũng hỏi vị hành giả có đề mục năm uẩn như vậy. สมปฺปวตฺตา ธาตุโยติ รสาทโย สรีรธาตุโย สมปฺปวตฺตา, น วิสมาการสณฺฐิตา อเหสุํ. เตนาห ‘‘กลฺลสรีรํ พลปฺปตฺต’’นฺติ. ‘‘อตีตา สงฺขารา’’ติอาทิ วิปสฺสนาภินิเวสวเสน วุตฺตํ. สมฺมสนํ สพฺพตฺถกเมว อิจฺฉิตพฺพํ. จาริภูมินฺติ โคจรฏฺฐานํ. Samappavattā dhātuyo có nghĩa là các yếu tố trong cơ thể như thể dịch v.v... đã vận hành một cách quân bình, không ở trong tình trạng bất thường. Do đó, có câu nói ‘kallasarīraṃ balappattaṃ’ (thân thể khỏe mạnh, đạt được sức lực). Câu ‘Atītā saṅkhārā’ (các pháp hữu vi đã qua) v.v... được nói theo phương diện thực hành tuệ quán. Sự quán xét (sammasanaṃ) nên được mong muốn ở khắp mọi nơi. Cāribhūmi có nghĩa là nơi hành xứ (gocaraṭṭhānaṃ). การกภาวนฺติ ภาวนานุยุญฺชนภาวํ. ปณฺฑุโรคปุริโสติ ปณฺฑุโรคี ปุริโส. อริฏฺฐนฺติ สุตฺตํ. เภสชฺชํ กตฺวาติ เภสชฺชปโยคํ กตฺวา. กริสฺสามีติ เภสชฺชํ กริสฺสามิ. ฌามถุโณ วิยาติ ทฑฺฒถุโณ วิย ขารกชาลนทฺธตฺตา ตรุณมกุลสนฺตานสญฺฉนฺนตฺตา. Kārakabhāvan có nghĩa là tình trạng chuyên tâm tu tập. Paṇḍurogapuriso có nghĩa là người đàn ông bị bệnh vàng da. Ariṭṭhan là chỉ cây bồ hòn. Bhesajjaṃ katvā có nghĩa là sau khi dùng thuốc. Karissāmi có nghĩa là tôi sẽ bào chế thuốc. Jhāmathuṇo viya có nghĩa là giống như một gốc cây bị cháy, vì bị bao phủ bởi một lớp chất kiềm và được che kín bởi một loạt các chồi non. ทกฺขิณทฺวารคาเมติ ทกฺขิณทฺวารสมีเป คาเม. โลหิตโกติ โลหิตวณฺโณ. โอจิรกชาโตติ ชาตโอลมฺพมานจิรโก วิย. อาทินฺนสิปาฏิโกติ [Pg.343] คหิตผลโปตโก. สนฺทจฺฉาโยติ พหลจฺฉาโย. ยสฺมา ตสฺส รุกฺขสฺส สาขา อวิรฬา ฆนปฺปตฺตา อญฺญมญฺญํ สํสนฺทิตฺวา ฐิตา, ตสฺมา ฉายาปิสฺส ตาทิสีติ วุตฺตํ ‘‘สนฺทจฺฉาโย นาม สํสนฺทิตฺวา ฐิตจฺฉาโย’’ติ, ฆนจฺฉาโยติ อตฺโถ. ตตฺถาติอาทิ อุปมาสํสนฺทนํ. Dakkhiṇadvāragāme có nghĩa là trong một ngôi làng gần cổng phía nam. Lohitako có nghĩa là có màu đỏ. Ocirakajāto có nghĩa là giống như vừa mới sinh ra những mảnh vỏ cây treo lơ lửng. Ādinnasipāṭiko có nghĩa là đã lấy những vỏ quả. Sandacchāyo có nghĩa là bóng râm dày đặc. Bởi vì cành của cây ấy không thưa thớt, lá rậm rạp, và đứng đan xen vào nhau, cho nên bóng của nó cũng như vậy, nên được nói rằng ‘sandacchāyo là bóng râm đứng đan xen vào nhau,’ có nghĩa là bóng râm dày đặc. Câu ‘Tattha’ (ở đó) v.v... là sự kết nối của ví dụ. เยน เยนากาเรน อธิมุตฺตานนฺติ ฉผสฺสายตนาทิมุเขน เยน เยน วิปสฺสนาภินิเวเสน วิปสฺสนฺตานํ นิพฺพานญฺจ อธิมุตฺตานํ. สุฏฺฐุ วิสุทฺธํ ปริญฺญาติสมยาทิสิทฺธิยา. เตน เตเนวากาเรนาติ อตฺตนาธิมุตฺตากาเรน. อิทานิ ตํ ตํ อาการํ อุปมาย สทฺธึ โยเชตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิ อารทฺธํ. ตํ สุวิญฺเญยฺยเมว. Yena yenākārena adhimuttānaṃ có nghĩa là đối với những vị đang hành thiền tuệ quán và hướng tâm đến Nibbāna bằng bất kỳ phương pháp thực hành tuệ quán nào, thông qua cửa ngõ là sáu xứ xúc v.v... Suṭṭhu visuddhaṃ (hoàn toàn thanh tịnh) là do sự thành tựu về liễu tri, chứng ngộ v.v... Tena tenevākārena có nghĩa là bằng chính phương pháp mà người ấy đã hướng tâm đến. Bây giờ, để trình bày bằng cách kết hợp các phương pháp ấy với ví dụ, câu ‘yathā hi’ (ví như) v.v... được bắt đầu. Điều đó rất dễ hiểu. อิทนฺติ นคโรปมํ. ตํ สลฺลกฺขิตนฺติ กึสุโกปมทีปิตํ อตฺถชาตํ สเจ สลฺลกฺขิตํ. อสฺส ภิกฺขุโน. ธมฺมเทสนตฺถนฺติ ยถาสลฺลกฺขิตสฺส อตฺถสฺส วเสน ลทฺธวิเสสสฺส อุปพฺรูหนาย. ตสฺเสวตฺถสฺสาติ ตสฺส ทสฺสนวิสุทฺธิสงฺขาตสฺส อตฺถสฺส. โจราสงฺกา น โหนฺติ มชฺฌิมเทสรชฺชสฺส ปสนฺนภาวโต. ติปุริสุพฺเพธานีติ อุพฺเพเธน ติปุริสปฺปมาณานิ นานาภิตฺติวิจิตฺตานิ ถมฺภานํ อุปริ วิวิธมาลากมฺมาทิวิจิตฺตธนุราการลกฺขิตานิ มโนรมานิ. เตนาห ‘‘นครสฺส อลงฺการตฺถ’’นฺติ. นครทฺวารสฺส ถิรภาวาปาทนวเสน ฐเปตพฺพตฺตา วุตฺตํ ‘‘โจรนิวารณตฺถานิปิ โหนฺติเยวา’’ติ. ปิฏฺฐสงฺฆาตสฺสาติ ทฺวารพาหสฺส. ‘‘อิเม อาวาสิกา, อิเม อาคนฺตุกา, ตตฺถาปิ จ อิเมหิ นครสฺส นครสามิกสฺส จ อตฺโถ. อิเมสํ วเสน อนตฺโถ สิยา’’ติ ชานนญาณสงฺขาเตน ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต. อญฺญาตนิวารเณ ปฏุภาวสงฺขาเตน เวยฺยตฺติเยน สมนฺนาคโต. ฐานุปฺปตฺติกปญฺญาสงฺขาตายาติ ตสฺมึ ตสฺมึ อตฺถกิจฺเจ ตงฺขณุปฺปชฺชนกปฏิภานสงฺขาตาย. Idan có nghĩa là ví dụ về thành phố. Taṃ sallakkhitan có nghĩa là nếu tập hợp các ý nghĩa được làm sáng tỏ bởi ví dụ cây gòn đã được ghi nhận. Assa bhikkhuno là của vị tỳ khưu ấy. Dhammadesanatthaṃ có nghĩa là để củng cố sự chứng đắc đặc biệt đã đạt được nhờ vào ý nghĩa đã được ghi nhận. Tassevatthassa có nghĩa là của chính ý nghĩa đó, tức là ý nghĩa được gọi là kiến tịnh. Không có sự lo ngại về trộm cướp là do vương quốc ở trung tâm được bình yên. Tipurisubbedhāni có nghĩa là có chiều cao bằng ba thân người, được trang trí đa dạng với nhiều bức tường khác nhau, ở trên các cột trụ có những hình vòm cung được trang trí với các loại hoa văn đa dạng, trông rất đẹp mắt. Do đó, ngài nói ‘nagarassa alaṅkāratthaṃ’ (để trang trí cho thành phố). Do phải được đặt để làm cho cổng thành vững chắc, nên được nói là ‘coranivāraṇatthānipi hontiyeva’ (cũng nhằm mục đích ngăn chặn trộm cướp). Piṭṭhasaṅghātassa có nghĩa là của trụ cửa. (Người gác cổng) sở hữu sự thông thái (paṇḍicca) được gọi là trí tuệ biết rằng: ‘Đây là cư dân, đây là khách vãng lai, trong số đó những người này có lợi cho thành phố và chủ thành, còn những người kia có thể gây hại.’ Sở hữu sự khéo léo (veyyattiya) được gọi là sự lanh lợi trong việc ngăn chặn người lạ. Sở hữu trí tuệ được gọi là trí ứng đối (ṭhānuppattikapaññā), tức là trí tuệ sắc bén nảy sinh ngay lập tức trong từng công việc cụ thể. รญฺญา อายุตฺโต นิโยชิโต ราชายุตฺโต, ตตฺถ ตตฺถ รญฺโญ กาตพฺพกิจฺเจ ฐปิตปุริโส. กติปาเหเยวาติ กติปยทิวเสเยว อกิจฺจกรเณน ตสฺส ฐานํ วิพฺภโม ชาโตติ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘สพฺพานิ วินิจฺฉยฏฺฐานาทีนิ หาเรตฺวา’’ติ. “Rājāyutto” là người được vua bổ nhiệm, giao phó. Là người được đặt vào các công việc phải làm cho vua ở nơi này nơi kia. “Katipāheyevāti” tức là chỉ trong vài ngày. Do làm việc không nên làm, địa vị của người ấy đã bị mất đi, vì thế đã được nói rằng: “sau khi đã tước đoạt tất cả các nơi xét xử v.v...”. สีสมสฺส ฉินฺทาหีติ สีสภูตํ อุตฺตมงฺคฏฺฐานิยํ ตตฺถ ตสฺส ราชกิจฺจํ ฉินฺทาติ อตฺโถ. อญฺญถา ตสฺส ปากติเก อตฺเถ คยฺหมาเน ปาณาติปาโต [Pg.344] อาณตฺโต นาม สิยา. น หิ จกฺกวตฺติราชา ตาทิสํ อาณาเปติ, อญฺเญสมฺปิ ตโต นิวารกตฺตา. อถ วา ฉินฺทาหีติ มม อาณาย อสฺส สีสํ ฉินฺทนฺโต วิย อตฺตานํ ทสฺเสหิ, เอวํ โส ตตฺโถวาทปฏิกรตฺตปตฺโต โอทเมยฺยาติ, ตถา เจว อุปริ ปฏิปตฺติ อาคตา. ตตฺถาติ เอตสฺมึ ปจฺจนฺติมนคเร. “Sīsamassa chindāhīti” (hãy chặt đầu của nó) có nghĩa là: hãy cắt đứt công việc hoàng gia của người ấy ở nơi đó, vốn là phần chính yếu, ở vị trí cao nhất. Nếu không, khi hiểu theo nghĩa thông thường của từ ấy, đó sẽ là một mệnh lệnh sát sanh. Chắc chắn vua Chuyển Luân không ra lệnh như vậy, vì ngài cũng ngăn cản những người khác làm điều đó. Hoặc là, “chindāhi” (hãy chặt) có nghĩa là: hãy thể hiện mình như đang chặt đầu của người này theo lệnh của ta, như vậy người ấy, sau khi nhận được lời khuyên và sự phản kháng ở đó, sẽ được chế ngự. Và như thế, sự thực hành về sau đã diễn ra. “Tatthāti” (ở đó) tức là ở tại thành phố biên thùy ấy. อุปฺปนฺเนนาติ สมถกมฺมฏฺฐาเน อุปฺปนฺเนน. “Uppannenāti” (do đã sanh khởi) tức là do đã sanh khởi trong đề mục thiền chỉ. ตสฺเสวาติ สกฺกายสงฺขาตสฺส นครสฺส ‘‘ทฺวารานี’’ติ วุตฺตานีติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. ‘‘สีฆํ ทูตยุค’’นฺติ วุตฺตาติ โยชนา. หทยวตฺถุรูปสฺส มชฺเฌ สิงฺฆาฏกภาเวน คหิตตฺตา ‘‘หทยวตฺถุสฺส นิสฺสยภูตานํ มหาภูตาน’’นฺติ วุตฺตํ. ยทิ เอวํ วตฺถุรูปเมว คเหตพฺพํ, ตเทเวตฺถ อคฺคเหตฺวา กสฺมา มหาภูตคฺคหณนฺติ อาห ‘‘วตฺถุรูปสฺส หี’’ติอาทิ. ยาทิโสติ สมฺมาทิฏฺฐิอาทีนํ วเสน ยาทิโส เอว ปุพฺเพ อาคตวิปสฺสนามคฺโค. ‘‘อยมฺปิ อฏฺฐงฺคสมนฺนาคตตฺตา ตาทิโส เอวา’’ติ วตฺวา อริยมคฺโค ‘‘ยถาคตมคฺโค’’ติ วุตฺโต. อิทํ ตาเวตฺถาติ เอตฺถ เอตสฺมึ สุตฺเต ธมฺมเทสนตฺถํ อาภตาย ยถาวุตฺตอุปมาย อิทํ สํสนฺทนํ. “Tassevāti” (của chính nó): có sự liên kết bằng cách đem đến câu “được gọi là ‘các cửa’” của thành phố được gọi là thân kiến. Cách giải thích là “được gọi là ‘cặp sứ giả nhanh chóng’”. Vì được xem như là ngã tư ở giữa sắc ý vật, nên được nói là “của các đại chủng, là nơi nương tựa của ý vật”. Nếu vậy, chỉ nên lấy sắc vật chất, tại sao ở đây không lấy cái đó mà lại lấy các đại chủng? (Vị ấy) nói “vatthurūpassa hī” (vì của sắc vật chất) v.v... “Yādisoti” (loại nào): giống như con đường thiền quán đã đến trước đây, theo cách của chánh kiến v.v... Sau khi nói “con đường này cũng giống như vậy vì bao gồm tám chi phần”, thánh đạo được gọi là “con đường đã đến như vậy”. “Idaṃ tāvetthāti” (đây là trước hết): ở đây, trong kinh này, đây là sự so sánh với ví dụ đã được nêu ra để thuyết pháp. อิทํ สํสนฺทนนฺติ อิทานิ วกฺขมานํ อุปมาย สํสนฺทนํ. นครสามิอุปมา ปญฺจกฺขนฺธวเสน ทสฺสนวิสุทฺธิปตฺตํ ขีณาสวํ ทสฺเสตุํ อาภตา. สิงฺฆาฏกูปมา จตุมหาภูตวเสน ทสฺสนวิสุทฺธิปตฺตํ ขีณาสวํ ทสฺเสตุํ อาภตาติ โยชนา. ‘‘จตุสจฺจเมว กถิต’’นฺติ วตฺวา ตานิ สจฺจานิ นิทฺธาเรตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘สกเลนปิ หี’’ติอาทิ วุตฺตํ. อิธ นครสมฺภาโร ฉทฺวาราทโย. เตน หิ ฉผสฺสายตนาทโย อุปมิตา. เต ปน ทุกฺขสจฺจปริยาปนฺนาติ วุตฺตํ ‘‘นครสมฺภาเรน ทุกฺขสจฺจเมว กถิต’’นฺติ. “Idaṃ saṃsandananti” (sự so sánh này) là sự so sánh với ví dụ sẽ được nói đến bây giờ. Ví dụ về người chủ thành phố được đưa ra để chỉ vị lậu tận đã đạt đến kiến thanh tịnh theo phương diện năm uẩn. Cách giải thích là ví dụ về ngã tư được đưa ra để chỉ vị lậu tận đã đạt đến kiến thanh tịnh theo phương diện bốn đại chủng. Sau khi nói “chỉ có Tứ đế được thuyết giảng”, để xác định và chỉ ra các đế ấy, câu “sakalenapi hī” (vì bởi toàn bộ) v.v... đã được nói. Ở đây, vật liệu của thành phố là sáu cửa v.v... Do đó, sáu xứ của xúc v.v... được ví dụ. Nhưng chúng được bao gồm trong khổ đế, nên được nói rằng “bởi vật liệu của thành phố, chỉ có khổ đế được thuyết giảng”. กึสุโกปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Ví Dụ Cây Gòn đã chấm dứt. ๙. วีโณปมสุตฺตวณฺณนา 9. Phần giải thích kinh Ví Dụ Cây Đàn Tỳ Bà. ๒๔๖. ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วาติ กามํ ปาฬิยํ ปริสาทฺวยเมว คหิตํ, เสสปริสานํ ปน ตทญฺเญสมฺปิ เทวมนุสฺสานนฺติ สพฺพสาธารโณวายํ ธมฺมสงฺคโหติ อิมมตฺถํ อุปมาปุพฺพกํ กตฺวา ทสฺเสตุํ ‘‘ยถา นามา’’ติอาทิ [Pg.345] อารทฺธํ. ยชนฺโตติ ททนฺโต. วินฺทิตพฺโพติ ลทฺธพฺโพ, อธิคนฺตพฺโพติ อตฺโถ. 246. “Bhikkhussa vā bhikkhuniyā vāti” (của vị tỳ khưu hay tỳ khưu ni): Mặc dù trong Pāli văn chỉ đề cập đến hai chúng, nhưng sự tổng hợp giáo pháp này là chung cho tất cả, cho các chúng còn lại và cả cho chư thiên và loài người khác nữa. Để chỉ ra ý nghĩa này, bắt đầu bằng một ví dụ, câu “yathā nāmā” (ví như) v.v... đã được bắt đầu. “Yajantoti” (tế lễ) tức là dâng cúng. “Vinditabboti” (cần được tìm thấy) tức là cần được đạt được, có nghĩa là cần được chứng ngộ. ฉนฺโทติ ตณฺหาฉนฺโท. เตนาห – ‘‘ทุพฺพลตณฺหา โส รญฺเชตุํ น สกฺโกตี’’ติ. ปุพฺพุปฺปตฺติกา เอกสฺมึ อารมฺมเณ ปฐมํ อุปฺปนฺนา. สา หิ อนาเสวนตฺตา มนฺทา. โสติ ฉนฺโท. รญฺเชตุํ น สกฺโกติ ลทฺธาเสวนตฺตา. โทโส นาม จิตฺตทูสนตฺตา. ตานีติ ทณฺฑาทานาทีนิ. ตมฺมูลกาติ โลภมูลกา ตาว มายาสาเฐยฺยมานาติมานทิฏฺฐิจาปลาทโย, โทสมูลกา อุปนาหมกฺขปลาสอิสฺสามจฺฉริยถมฺภสารมฺภาทโย, โมหมูลกา อหิริก-อโนตฺตปฺป-ถินมิทฺธวิจิกิจฺฉุทฺธจฺจ-วิปรีตมนสิการาทโย, สํกิเลสธมฺมา คหิตาว โหนฺติ ตํมูลกตฺตา. ยสฺมา ปน สพฺเพปิ สํกิเลสธมฺมา ทฺวาทสากุสลจิตฺตุปฺปาทปริยาปนฺนา เอว, ตสฺมา เตสมฺเปตฺถ คหิตภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘ฉนฺโท ราโคติ วา’’ติ วุตฺตํ. “Chandoti” (dục) là tham dục. Do đó, ngài nói: “tham ái yếu ớt không thể làm cho say đắm”. (Tham ái) sanh khởi trước tiên trong một đối tượng. Nó yếu ớt vì không được tu tập. “Soti” (nó) là dục. Nó không thể làm cho say đắm vì không được tu tập. “Doso” (sân) được gọi như vậy vì làm ô nhiễm tâm. “Tānīti” (những điều ấy) là việc cầm lấy gậy gộc v.v... “Tammūlakāti” (có gốc rễ từ đó) tức là: có gốc rễ từ tham là lừa dối, gian trá, ngã mạn, quá mạn, tà kiến, trạo cử, v.v...; có gốc rễ từ sân là phẫn hận, khinh miệt, giả dối, ganh tỵ, keo kiệt, ngoan cố, tranh giành, v.v...; có gốc rễ từ si là vô tàm, vô quý, hôn trầm, thụy miên, hoài nghi, phóng dật, tác ý sai lầm, v.v... Các pháp phiền não được bao gồm vì chúng có gốc rễ từ đó. Hơn nữa, vì tất cả các pháp phiền não đều được bao gồm trong mười hai sự sanh khởi của tâm bất thiện, do đó để chỉ ra sự bao gồm của chúng ở đây, câu “chando rāgoti vā” (dục hay tham) đã được nói đến. ภายิตพฺพฏฺเฐน สภโย. เภรวฏฺเฐน สปฺปฏิภโย. กุสลปกฺขสฺส วิกฺขมฺภนฏฺเฐน สกณฺฏโก. กุสลอนวชฺชธมฺเมหิ ทุรวคาหฏฺเฐน สคหโน. ภวสมฺปตฺติภวนิพฺพานานํ อปฺปทานภาวโต อุมฺมคฺโค. ทุคฺคติคามิมคฺคตฺตา กุมฺมคฺโค. อิริยนาติ วตฺตนา ปฏิปชฺชนา. ทุคฺคติคามิตาย กิเลโส เอว กิเลสมคฺโค. น สกฺกา สมฺปตฺติภวํ คนฺตุํ กุโต นิพฺพานคมนนฺติ อธิปฺปาโย. “Sabhayo” (có sự đáng sợ) vì có ý nghĩa là điều cần phải sợ hãi. “Bheravaṭṭhena sappaṭibhayo” (có sự kinh hãi) vì có ý nghĩa là điều khủng khiếp. “Sakaṇṭako” (có gai góc) vì có ý nghĩa là trấn áp phe thiện. “Sagahano” (có rừng rậm) vì có ý nghĩa là khó thâm nhập bởi các pháp thiện, không đáng chê trách. “Ummaggo” (tà đạo) vì không đưa đến sự thành tựu trong các cõi hữu và Niết Bàn. “Kummaggo” (con đường xấu) vì là con đường dẫn đến khổ cảnh. “Iriyanāti” (hành vi) là sự hành xử, sự thực hành. Vì dẫn đến khổ cảnh, phiền não chính là con đường phiền não. Ý nghĩa là: không thể đi đến cõi hữu thành tựu, huống chi là đến Niết Bàn. อสุภาวชฺชนาทีหีติ อาทิ-สทฺเทน อนิจฺจมนสิการาทีนมฺปิ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. จิตฺตํ นิวตฺตติ สราคจิตฺตํ น อุปฺปชฺชติ ปฏิปกฺขมนสิกาเรน วิโนทิตตฺตา. มชฺฌตฺตารมฺมเณติ อญฺญาณุเปกฺขฏฺฐานิเย อารมฺมเณ. อุทฺเทส…เป… อาวชฺชนฺตสฺสาติ อุทฺทิสาปนวเสน อุทฺเทสํ, ปริปุจฺฉาปนวเสน ปริปุจฺฉํ, ครูนํ สนฺติเก วสนวเสน ครุวาสํ อาวชฺชนฺตสฺส. จิตฺตนฺติ คมฺภีรญาณจริย-ปจฺจเวกฺขณ-ปญฺญวนฺต-ปุคฺคลเสวนวเสน ตทธิมุตฺติสิทฺธิยา อญฺญาณจิตฺตํ นิวตฺตติ. “Asubhāvajjanādīhīti” (bởi sự hướng tâm đến bất tịnh v.v...): bởi từ “v.v...”, cần hiểu là bao gồm cả sự tác ý đến vô thường v.v... “Cittaṃ nivattati” (tâm từ bỏ): tâm tham ái không sanh khởi vì đã được loại trừ bởi sự tác ý đối nghịch. “Majjhattārammaṇeti” (trong đối tượng trung tính) tức là trong đối tượng là nơi trú của xả do vô minh. “Uddesa…pe… āvajjantassāti” (của người hướng tâm đến... sự học thuộc lòng): của người hướng tâm đến sự học thuộc lòng qua việc trùng tuyên, đến sự hỏi han qua việc chất vấn, đến việc sống gần thầy qua việc cư ngụ gần các bậc thầy. “Cittanti” (tâm): tâm vô minh từ bỏ, nhờ sự thành tựu của quyết tâm đó, qua việc thân cận với những người có trí tuệ, những người xem xét lại sự thực hành của trí tuệ sâu sắc. ยถา ‘‘ปุชฺชภวผลํ ปุญฺญ’’นฺติ วุตฺตํ ‘‘เอวมิทํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒตี’’ติ (ที. นิ. ๓.๘๐), เอวํ กิฏฺฐสมฺภวตฺตา ‘‘กิฏฺฐ’’นฺติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘กิฏฺฐนฺติ กิฏฺฐฏฺฐาเน อุปฺปนฺนสสฺส’’นฺติ. Giống như đã được nói “phước là quả của sự hiện hữu đáng kính” trong câu “như vậy phước này tăng trưởng” (Trường Bộ Kinh 3.80), tương tự như vậy, vì sanh khởi từ mùa màng, nên được gọi là “kiṭṭha” (mùa màng). Vị ấy nói: “kiṭṭhanti kiṭṭhaṭṭhāne uppannasassa” (kiṭṭha là lúa thóc sanh khởi ở nơi trồng trọt). ฆฏาติ [Pg.346] สิงฺคยุคํ อิธาธิปฺเปตนฺติ อาห ‘‘ทฺวินฺนํ สิงฺคานํ อนฺตเร’’ติ. ฆฏาติ โคณาทีนํ สิงฺคนฺตรฏฺฐสฺส สมญฺญาติ วทนฺติ. นาสารชฺชุเกติ นาสารชฺชุปาตฏฺฐาเน. “Ghaṭāti” ở đây có nghĩa là cặp sừng, nên ngài nói “dvinnaṃ siṅgānaṃ antare” (ở giữa hai cái sừng). Người ta nói rằng “ghaṭā” là tên gọi cho khoảng giữa hai sừng của bò v.v... “Nāsārajjuketi” (ở chỗ dây xỏ mũi) tức là ở nơi buộc dây xỏ mũi. ทเมติ ปุถุตฺตารมฺมณโต นิวาเรติ. นนฺติ จิตฺตํ. ยํ สุตฺตํ สุภาสิตํ มยา. ตทสฺสาติ ตทา อสฺส ภิกฺขุโน. อารมฺมเณติ กมฺมฏฺฐานารมฺมเณ. Dameti (chế ngự) có nghĩa là ngăn ngừa khỏi đối tượng của phàm phu. Nanti là tâm. Bài kinh nào đã được ta khéo thuyết. Tadassā là khi ấy của vị tỳ khưu ấy. Ārammaṇe (trong đối tượng) có nghĩa là trong đối tượng của đề mục thiền. สุทุชิตนฺติ นิพฺพิเสวนภาวกรเณน ชิตํ. สุตชฺชิตนฺติ สุฏฺฐุ ทูรกรเณน ชิตํ, ตถาภูตญฺจ ตชฺชิตํ นาม โหตีติ ตถา วุตฺตํ. โคจรชฺฌตฺตนฺติ อชฺฌตฺตภูโต โคจโร. กมฺมฏฺฐานารมฺมณญฺหิ พหิทฺธารูปาทิอารมฺมณวิธุรตาย อชฺฌตฺตนฺติ วุจฺจติ. สมโถ อนุรกฺขณํ เอตสฺสาติ สมถานุรกฺขณํ. ยถา อินฺทฺริยสํวรสีลํ สมถานุรกฺขณํ โหติ, ตถา กถิตนฺติ อตฺโถ. ยถา หิ อินฺทฺริยสํวรสีลํ สมถสฺส ปจฺจโย, เอวํ สมโถปิ ตสฺส ปจฺจโยติ. Sudujitaṃ (khó chinh phục) có nghĩa là được chinh phục bằng cách làm cho không còn dư sót. Sutajjitaṃ (được khéo chế ngự) có nghĩa là được chinh phục bằng cách làm cho xa lìa một cách tốt đẹp, và điều như vậy được gọi là chế ngự, vì thế đã được nói như vậy. Gocarajjhattaṃ (hành xứ nội phần) là hành xứ đã trở thành nội phần. Quả vậy, đối tượng của đề mục thiền được gọi là nội phần vì sự thiếu vắng các đối tượng bên ngoài như sắc... Samathānurakkhaṇaṃ (sự hộ trì định) là định là sự hộ trì của điều này. Giống như giới thu thúc lục căn là sự hộ trì định, ý nghĩa là đã được nói như vậy. Quả vậy, giống như giới thu thúc lục căn là duyên cho định, cũng vậy, định cũng là duyên cho giới ấy. วาทิยมานาย วีณาย. จิตฺตํ รญฺเชตีติ รชฺชเนน. อวิสฺสชฺชนียตาย จิตฺตํ พนฺธตีติ พนฺธนีโย. เวฏฺฐเกติ ตนฺตีนํ อาสชฺชนเวฏฺฐเก. โกณนฺติ กวณโต วีณาย สทฺทกรณโต โกณนฺติ ลทฺธนามํ ทารุทณฺฑํ สิงฺคาทีสุ เยน เกนจิ กตํ ฆฏิกํ. เตนาห ‘‘จตุรสฺสํ สารทณฺฑก’’นฺติ. Của cây đàn tỳ bà đang được gảy. Bởi sự ưa thích, vì nó làm cho tâm ưa thích. Có tính trói buộc, vì nó trói buộc tâm bởi tính không thể từ bỏ. Veṭṭhake (trên cái trục) có nghĩa là trên cái trục để mắc dây đàn. Koṇaṃ là cái que gảy đàn, được làm bằng gỗ, sừng, hoặc bất cứ thứ gì, có tên gọi là koṇa vì nó làm phát ra âm thanh của đàn tỳ bà từ cái bầu đàn. Do đó, ngài nói ‘cái que gảy bằng gỗ lõi hình tứ giác’. ยสฺมา โส ราชา ราชมหามตฺโต วา สทฺทํ ยถาสภาวโต น อญฺญาสิ, ตสฺมึ ตสฺส อชานนาการเมว ทสฺเสตุํ ‘‘สทฺทํ ปสฺสิสฺสามี’’ติอาทิ วุตฺตํ. Bởi vì vị vua ấy hoặc vị đại thần ấy đã không biết âm thanh theo như tự tánh của nó, để chỉ ra chính cái cách không biết của người ấy về điều đó, (nên) đã được nói rằng ‘tôi sẽ thấy âm thanh’ v.v... อสตี กิรายนฺติ ปาฬิยํ ลิงฺควิปลฺลาเสน วุตฺตนฺติ ยถาลิงฺคเมว วทนฺโต ‘‘อสา’’ติ อาห. ‘‘อสตีติ ลามกาธิวจน’’นฺติ วตฺวา ตตฺถ ปโยคํ ทสฺเสตุํ ‘‘อสา โลกิตฺถิโย นามา’’ติ วุตฺตํ, โลเก อิตฺถิโย นาม อสติโยติ อตฺโถ, ตตฺถ การณมาห ‘‘เวลา ตาสํ น วิชฺชตี’’ติ. ปกติยา โลเก เชฏฺฐภาตา กนิฏฺฐภาตา มาตุโลติอาทิกา เวลา มริยาทา ตาสํ น วิชฺชติ. กสฺมา? สารตฺตา จ ปคพฺพา จ สพฺเพสมฺปิ สมฺโภควเสน วินิโยคํ คจฺฉนฺติ. กถํ? สิขี สพฺพฆโส ยถา. เตเนวาห – (Cụm từ) Asatī kirāyanti trong Pāli đã được nói với sự thay đổi về giống (ngữ pháp), nên khi nói theo đúng giống, ngài đã nói là asā. Sau khi nói ‘Asatī là một từ chỉ sự thấp hèn’, để chỉ ra cách dùng ở đây, đã được nói rằng ‘asā lokitthiyo nāma’. Ý nghĩa là, những người phụ nữ trên đời quả là không trinh tiết. Về điều đó, ngài nói ra nguyên nhân ‘họ không có giới hạn’. Thông thường trên đời, những giới hạn, những quy tắc như anh trai, em trai, cậu... không tồn tại đối với họ. Tại sao? Vì say đắm và táo bạo, họ đi đến sự giao hợp với tất cả mọi người. Như thế nào? Giống như lửa, kẻ ăn tất cả. Do đó, ngài nói – ‘‘สพฺพา [Pg.347] นที วงฺกคตี, สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา; สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ, ลภมาเน นิวาตเก’’ติ. (ชา. ๒.๒๑.๓๐๘); ‘Mọi con sông đều chảy quanh co, mọi khu rừng đều làm bằng gỗ; Mọi phụ nữ đều làm điều ác, khi có được nơi kín đáo.’ (jā. 2.21.308); อญฺญมฺปิ ตนฺติพทฺธํ จตุรสฺสอมฺพณวาทิตาทีนิ. วีณา วิย ปญฺจกฺขนฺธา อเนกธมฺมสมูหภาวโต. ราชา วิย โยคาวจโร ตปฺปฏิพทฺธธมฺมคเวสกตฺตา. อสฺสาติ โยคาวจรสฺส. Cũng vậy, các nhạc cụ có dây khác như caturassa, ambaṇa, vādita, v.v... Năm uẩn giống như cây đàn tỳ bà, vì là sự tập hợp của nhiều pháp. Vị hành giả giống như vị vua, vì là người tìm kiếm các pháp liên quan đến nó. Assa có nghĩa là của vị hành giả. นิรยาทิโต อญฺญสฺมิมฺปิ คติ-สทฺโท วตฺตติ. ตโต วิเสสนตฺถํ ‘‘คติคตี’’ติ วุตฺตํ ‘‘ทุกฺขทุกฺขํ, รูปรูป’’นฺติ จ ยถา, คติสญฺญิตํ ปวตฺติฏฺฐานนฺติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘เอตฺถนฺตเร สํสรติ วตฺตตี’’ติ. สญฺชายนปเทโส เอว คตีติ สญฺชาติคติ. Từ gati (thú) cũng được dùng cho những (nơi) khác ngoài địa ngục v.v... Do đó, để phân biệt, đã được nói là gatigati, giống như dukkhadukkhaṃ (khổ của khổ) và rūparūpaṃ (sắc của sắc). Ý nghĩa là nơi chốn của sự diễn tiến được gọi là gati. Do đó, ngài nói – ‘trong khoảng này, nó luân hồi, nó diễn tiến’. Nơi sinh ra chính là gati, do đó là sañjātigati (thú sinh). ตํ ปน คตึ สตฺตานํ สํเวควตฺถุภูตสฺส ปจฺจกฺขสฺส คพฺภาสยสฺส วเสน ทสฺเสตุํ ‘‘อยมสฺส กาโย’’ติอาทิ วุตฺตํ. รูปธมฺมสฺส สลกฺขณํ คติ นิฏฺฐา, ตโต ปรํ อญฺญํ กิญฺจิ นตฺถีติ สลกฺขณคติ. อภาโว อจฺจนฺตาภาโว. สนฺตานวิจฺเฉโท วิภวคติ ตํนิฏฺฐานภาวา. เภโทติ ขณนิโรโธ, อิธาปิ ตํนิฏฺฐานตาเยว ปริยาโย. ยาว ภวคฺคาติ ยาว สพฺพภวคฺคา. สลกฺขณวิภวคติเภทคติโย ‘‘เอเสว นโย’’ติ อิมินาว ปกาสิตาติ น คหิตา. ตสฺส ขีณาสวสฺส น โหติ อคฺคมคฺเคน สมุจฺฉินฺนตฺตา. Lại nữa, để chỉ ra thú ấy bằng cách dựa vào bào thai hiện tiền, vốn là đối tượng gây xúc động cho chúng sanh, (nên) đã được nói rằng ‘thân này của nó’ v.v... Salakkhaṇagati (thú tự tướng) là sự kết thúc, là đích đến của pháp sắc, ngoài điều đó ra không có gì khác. Abhāvo (sự không hiện hữu) là sự không hiện hữu tuyệt đối. Vibhavagati (thú đoạn diệt) là sự chấm dứt của dòng tương tục, vì nó là sự kết thúc của điều đó. Bhedo (sự tan rã) là sự diệt trong từng sát-na, ở đây cũng là một từ đồng nghĩa vì nó là sự kết thúc của điều đó. Yāva bhavaggā (cho đến cõi hữu đảnh) là cho đến tất cả các cõi hữu đảnh. Các thú salakkhaṇa, vibhava, và bheda đã không được đề cập vì chúng đã được làm rõ bởi chính câu ‘đây là phương pháp’. (Điều ấy) không xảy ra đối với vị lậu tận ấy, vì đã được đoạn trừ bởi thánh đạo cao tột. สีลํ กถิตํ รูปาทีสุ ฉนฺทาทินิวารณสฺส กถิตตฺตา. มชฺเฌ สมาธิภาวนา กถิตา ‘‘อชฺฌตฺตเมว สนฺติฏฺฐติ…เป… สมาธิยตี’’ติ โชติตตฺตา. ปริโยสาเน จ นิพฺพานํ กถิตํ ‘‘ยมฺปิสฺส…เป… น โหตี’’ติ วจนโต. Giới đã được nói đến, vì sự ngăn ngừa dục tham v.v... đối với sắc v.v... đã được nói đến. Ở giữa, sự tu tập định đã được nói đến, vì đã được làm sáng tỏ (bởi câu) ‘an trú nội tâm... cho đến... định tĩnh’. Và ở cuối cùng, Niết-bàn đã được nói đến, theo câu ‘điều nào của vị ấy... cho đến... không có’. วีโณปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Kinh Ví Dụ Cây Đàn đã chấm dứt. ๑๐. ฉปฺปาณโกปมสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải Kinh Ví Dụ Sáu Con Vật ๒๔๗. วณสรีโรติ วณิตสรีโร. ปกฺกตฺตาติ กุถิตตฺตา. สรทณฺเฑสุ สรสมญฺญาติ กณฺฑ-สทฺโท สรปริยาโยติ อาห – ‘‘สรวนนฺติ กณฺฑวน’’นฺติ. อรุคตฺโต…เป… เวทิตพฺโพ คุณสรีรสฺส ขณฺฑฉิทฺทสีลาทีหิ เหฏฺฐา มชฺเฌ อุปริภาเค จ เภทวิสมจฺฉินฺนวิการโทสตฺตา. เอตฺถ [Pg.348] กุสา ‘‘กณฺฏกา’’ติ อธิปฺเปตา กณฺฏกสทิสตฺตา, กุสติณานํ เอว วา วุตฺตาการปเทโส ‘‘กุสกณฺฏโก’’ติ วุตฺโต. 247. Vaṇasarīro (thân có vết thương) có nghĩa là thân bị thương. Pakkattā (bị mưng mủ) có nghĩa là vì bị thối rữa. Trong (cụm từ) saradaṇḍesu (trên những cây sậy), từ kaṇḍa là một từ đồng nghĩa với sara, nên ngài nói – ‘saravanaṃ là kaṇḍavanaṃ’ (rừng sậy là rừng lau). Arugatto (thân có ghẻ lở)... nên được hiểu là do lỗi của sự biến dạng, bị cắt đứt, không đồng đều, bị vỡ ở phần dưới, phần giữa, và phần trên của thân thể có đức hạnh bởi giới bị sứt mẻ, thủng lủng, v.v... Ở đây, cỏ kusa được hiểu là ‘gai’ vì nó giống như gai, hoặc chính vùng cỏ kusa có hình dạng đã nói được gọi là ‘gai kusa’. คามวาสีนํ วิชฺฌนฏฺเฐนาติ นารโหว หุตฺวา เตสํ การานํ ปฏิคฺคหณวเสน ปีฬนฏฺเฐน. Với ý nghĩa là đâm xuyên các dân làng, có nghĩa là, trở thành người không xứng đáng, với ý nghĩa là làm phiền não họ bằng cách nhận sự cúng dường của họ. ปกฺขินฺติ หตฺถิลิงฺคสกุณํ. ตสฺส กิร หตฺถิโสณฺฑสทิสํ มุขํ, ตสฺมา ‘‘หตฺถิโสณฺฑสกุณ’’นฺติ วุตฺตํ. วิสฺสชฺเชยฺยาติ รชฺชุยา ยถาพทฺธํ เอว วิสฺสชฺเชยฺย. Pakkhin (con chim) là con chim hatthiliṅga. Tương truyền, mỏ của nó giống như vòi voi, do đó nó được gọi là ‘chim vòi voi’. Vissajjeyya (nên thả ra) có nghĩa là nên thả ra cùng với sợi dây như nó đã bị buộc. โภเคหีติ อตฺตโน สรีรโภเคหิ. มณฺฑลํ พนฺธิตฺวาติ ยถา สรีรํ มณฺฑลากาเรน ติฏฺฐติ, เอวํ กตฺวา. สุปิสฺสามีติ นิทฺทํ โอกฺกมิสฺสามิ. เฑตุกาโมติ อุปฺปติตุกาโม. ทิสา ทิสนฺติ ทิสโต ทิสํ. Bhogehī (bằng các khoanh) có nghĩa là bằng các khoanh thân của chính nó. Maṇḍalaṃ bandhitvā (sau khi cuộn thành vòng tròn) có nghĩa là sau khi làm cho thân đứng theo hình vòng tròn. Supissāmi (tôi sẽ ngủ) có nghĩa là tôi sẽ đi vào giấc ngủ. Ḍetukāmo (muốn bay) có nghĩa là uppatitukāmo (muốn bay lên). Disā disaṃ (từ phương này đến phương khác) có nghĩa là từ phương này đến phương khác. ฉ ปาณกา วิย ฉ อายตนานิ นานชฺฌาสยตฺตา, นานชฺฌาสยตา จ เนสํ นานาวิสยนินฺนตาย ทฏฺฐพฺพา. ทฬฺหรชฺชุ วิย ตณฺหา เตสํ พนฺธนโต. มชฺเฌ คณฺฐิ วิย อวิชฺชา พนฺธนสฺส ทุพฺพินิมฺโมจนเหตุโต. อารมฺมณํ พลวํ โหติ มนุญฺญภาเวน เจว ตตฺถ ตณฺหาภินิเวสสฺส ทฬฺหภาเวน จ. Sáu xứ giống như sáu con vật, vì có khuynh hướng khác nhau, và khuynh hướng khác nhau của chúng nên được thấy qua sự hướng đến các đối tượng khác nhau. Tham ái giống như sợi dây bền chắc, vì nó trói buộc chúng. Vô minh giống như cái gút ở giữa, vì là nguyên nhân của sự trói buộc khó tháo gỡ. Đối tượng trở nên mạnh mẽ cả do tính khả ái và do sự bám víu của tham ái vào đó một cách vững chắc. สริกฺขเกน วา อุปมาย อาหรณปกฺเข. อปฺปนาติ สํสนฺทนา. ปาฬิยํเยว อปฺปิตา อุปมา ‘‘เอวเมว โข’’ติอาทินา. รูปจิตฺตาทิวิสมนินฺนตฺตา จกฺขุสฺส วิสมชฺฌาสยตา. เอส นโย เสเสสุปิ. Hoặc trong trường hợp đưa ra ví dụ tương tự. Appanā (áp dụng) là sự so sánh. Ví dụ đã được áp dụng ngay trong Pāli bằng câu ‘cũng vậy’ v.v... Do khuynh hướng không đồng đều về sắc, tâm, v.v., nên nhãn có khuynh hướng không đồng đều. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. กณฺณจฺฉิทฺทกูปเกติ กณฺณจฺฉิทฺทสญฺญิเต อาวาเฏ. ตสฺสาติ โสตสฺส. ปจฺจโย โหตีติ อุปนิสฺสโย โหติ เตน วินา สทฺทคฺคหณสฺส อภาวโต. ‘‘อชฏากาโสปิ วฏฺฏติ เอวา’’ติ วตฺวา ตสฺส ปจฺจยภาวํ ทสฺเสตุํ ‘‘อนฺโตเลณสฺมิ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ธาตุปรมฺปรา ฆฏฺเฏนฺโตติ ภูตปรมฺปราสงฺฆฏฺเฏนฺโต. Kaṇṇacchiddakūpake (trong cái hố là lỗ tai) là trong cái hố được gọi là lỗ tai. Tassa (của nó) là của nhĩ. Paccayo hoti (là duyên) là y duyên, vì không có nó thì không có sự bắt lấy âm thanh. Sau khi nói ‘ngay cả không gian không bị rối cũng được’, để chỉ ra tính chất làm duyên của nó, câu ‘antoleṇasmiṃ’ (bên trong hang động) v.v... đã được nói đến. Dhātuparamparā ghaṭṭento (sự va chạm của chuỗi các yếu tố) là sự va chạm của chuỗi các đại. เอวํ สนฺเตติ เอวํ ภูตปรมฺปราวเสน สทฺเท โสตปถมาคจฺฉนฺเต. สมฺปตฺตโคจรตา โหติ โสตสฺส. ฆานาทีนํ วิย ‘‘ทูเร สทฺโท’’ติ ชานนํ น สมฺภเวยฺย สมฺปตฺตคาหิภาวโต. ตถา ตถา ชานนากาโร โหติ มโนวิญฺญาณสฺส คหณาการวิเสสโต. โสตวิญฺญาณปฺปวตฺติ ปน อุภยตฺถ สมานาว. ทูเร ฐิโตปิ สทฺโท ตาทิเส ฐาเน [Pg.349] ปฏิโฆสาทีนํ ปจฺจโย โหติ อโยกนฺโต วิย อโยจลนสฺสาติ ทฏฺฐพฺพํ. ธมฺมตาติ ธมฺมสภาโว, สทฺทสฺส โส สภาโวติ อตฺโถ. ตโต ตโต สวนํ โหติ อากาสสญฺญิตสฺส อุปนิสฺสยสฺส ลพฺภนโต. ยทิ ปน โสตํ สมฺปตฺตคาหี สิยา, จิตฺตสมุฏฺฐานสทฺโท โสตวิญฺญาณสฺส อารมฺมณปจฺจโย น สิยา. ปฏฺฐาเน จ อวิเสเสน ‘‘สทฺทายตนํ โสตวิญฺญาณสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย’’ติ วุตฺโต, พหิทฺธา จ จิตฺตชสฺส สทฺทสฺส สมฺภโว นตฺถิ. อถ วา จิตฺตโช สทฺโท ธาตุปรมฺปราย โสตปสาทํ ฆฏฺเฏติ, น โส จิตฺตโช สทฺโท, โย ปรมฺปราย ปวตฺโต. อุตุโช หิ โส, ตสฺมา ยถุปฺปนฺโน สทฺโท, ตตฺถ ฐิโตว โสตปสาทสฺส อาปาถํ อาคจฺฉตีติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ. เตน วุตฺตํ ‘‘อสมฺปตฺตโคจรเมเวต’’นฺติ. Evaṃ sante (khi như vậy) là khi âm thanh đi vào đường của nhĩ theo cách của chuỗi các đại. Nhĩ có đối tượng đã đến. Việc biết rằng ‘âm thanh ở xa’ sẽ không thể xảy ra, giống như đối với tỷ căn v.v..., do bản chất bắt đối tượng đã tiếp xúc. Cách biết như thế này hay thế khác là do cách bắt đối tượng đặc biệt của ý thức. Tuy nhiên, sự khởi lên của nhĩ thức ở cả hai nơi là như nhau. Cần phải hiểu rằng, âm thanh dù ở xa cũng là duyên cho tiếng vang v.v... ở một nơi như vậy, giống như nam châm là duyên cho sự chuyển động của sắt. Dhammatā là pháp tánh, nghĩa là đó là tự tánh của âm thanh. Sự nghe xảy ra từ nơi này nơi kia là do có được y duyên được gọi là không gian. Nhưng nếu nhĩ bắt đối tượng đã tiếp xúc, thì âm thanh do tâm sanh sẽ không phải là cảnh duyên của nhĩ thức. Và trong Paṭṭhāna, đã được nói một cách không phân biệt rằng ‘thanh xứ là duyên cho nhĩ thức bằng cảnh duyên’, và bên ngoài không có sự tồn tại của âm thanh do tâm sanh. Hoặc là, âm thanh do tâm sanh va chạm vào thần kinh nhĩ qua chuỗi các yếu tố, (nhưng) cái khởi lên theo chuỗi đó không phải là âm thanh do tâm sanh. Vì nó là do thời tiết sanh. Do đó, cần đi đến kết luận ở đây rằng, âm thanh sanh lên như thế nào, nó ở ngay đó và đi vào tầm hoạt động của thần kinh nhĩ. Do đó đã nói rằng ‘nó có đối tượng chưa đến’. ตทา เอกคฺคจิตฺตตํ อาปชฺชติ ปริสฺสยานํ อภาวโต. นาสจฺฉิทฺทสงฺขาตอากาสสนฺนิสฺสเย วตฺตนโต ฆานํ อากาสชฺฌาสยํ วุตฺตํ. วาเตน วินา คนฺธคหณสฺส อสมฺภวโต วาตูปนิสฺสยคนฺธโคจรํ. เตนาห ‘‘ตถา หี’’ติอาทิ. Khi đó, tâm đạt đến nhất tâm do không có các hiểm nguy. Do hoạt động nương vào không gian được gọi là lỗ mũi, nên tỷ căn được nói là có khuynh hướng không gian. Do không thể bắt lấy mùi hương nếu không có gió, nên nó có đối tượng là mùi hương với y duyên là gió. Do đó, Ngài nói ‘thật vậy’ v.v... คามโต ลทฺธพฺพํ อาหารํ คามํ, ตนฺนินฺนตาย คามชฺฌาสยตา วุตฺตา. ตถา หิ ชีวิตนิมิตฺตํ รโส ชีวิตํ, ตสฺมึ นินฺนตาย ตํ อวฺหายตีติ ชิวฺหา. น สกฺกา เขเฬน อเตมิตสฺส รสํ ชานิตุํ, ตสฺมา อาโปสนฺนิสฺสิตรสารมฺมณา ชิวฺหาติ. Thức ăn có thể nhận được từ làng gọi là ‘làng’, do khuynh hướng về nó nên được gọi là có khuynh hướng làng. Thật vậy, vị là nguyên nhân của sự sống, (nên vị là) sự sống; do khuynh hướng về nó, nó gọi mời cái đó, nên gọi là lưỡi (jivhā). Không thể biết vị nếu không được làm ẩm ướt bởi nước bọt, do đó lưỡi có đối tượng là vị nương vào thủy đại. อามกสุสานโต พหิ. อุปาทิณฺณกชฺฌาสโยติ อุปาทิณฺณกนินฺโน. กายปสาทสนฺนิสฺสยภูตาย ปถวิยา โผฏฺฐพฺพารมฺมเณ ฆฏิเต เอว ตตฺถ วิญฺญาณุปฺปตฺติ, น อญฺญถาติ วุตฺตํ ‘‘ปถวีสนฺนิสฺสิตโผฏฺฐพฺพารมฺมโณ’’ติ. ตถา หีติอาทิ กายสฺส อุปาทิณฺณกชฺฌาสยตาย สาธกํ. อชฺฌตฺติกพาหิราติ อชฺฌตฺติกา พาหิรา วา. อสฺสาติ กายสฺส. สุสนฺถตสฺสาติอาทิ ตสฺส ปถวิยา ปจฺจยภาวทสฺสนํ. Bên ngoài nghĩa địa chôn người chết. Upādiṇṇakajjhāsayo (có khuynh hướng chấp thủ) là có khuynh hướng về cái được chấp thủ. Chỉ khi đối tượng xúc chạm vào địa đại, vốn là nơi nương tựa của thần kinh thân, thì thức mới sanh khởi ở đó, không phải cách khác; do đó đã nói ‘có đối tượng xúc nương vào địa đại’. Câu ‘thật vậy’ v.v... là để chứng minh thân có khuynh hướng chấp thủ. Ajjhattikabāhirā là bên trong hoặc bên ngoài. Assa (của nó) là của thân. Câu ‘susanthatassa’ v.v... là để chỉ ra tính chất làm duyên của địa đại đối với nó. นานชฺฌาสโยติ นานารมฺมณนินฺโน. เตน มนสฺส มกฺกฏสฺส วิย อนวฏฺฐิตตํ ทสฺเสติ. เตนาห ‘‘ทิฏฺฐปุพฺเพปี’’ติอาทิ. มูลภวงฺคคฺคหเณน ปิฏฺฐิภวงฺคํ นิวตฺเตติ. อสฺสาติ มนสฺส. เอวํ กิริยมยํ วิญฺญาณํ ทฏฺฐพฺพํ. นานตฺตนฺติ เภโท. Nānajjhāsayo (có nhiều khuynh hướng) là có khuynh hướng về nhiều đối tượng. Bằng điều đó, Ngài chỉ ra tính không ổn định của ý, giống như con khỉ. Do đó, Ngài nói ‘dù đã thấy trước đây’ v.v... Bằng việc bắt lấy hữu phần gốc, Ngài loại bỏ hữu phần sau. Assa (của nó) là của ý. Cần phải hiểu thức như vậy là thuộc về duy tác. Nānattanti (sự khác nhau) là sự khác biệt. ยถารุจิปฺปวตฺติยา [Pg.350] นิวารณวเสน พทฺธานํ. นิพฺพิเสวนภาวนฺติ โลลตาสงฺขาตปริปฺผนฺทสฺส อภาวํ. นากฑฺฒตีติ สวิสเย รูปารมฺมเณ จิตฺตสนฺตานํ, ตํสมงฺคินํ วา ปุคฺคลํ นากฑฺฒติ. ปุพฺพภาควิปสฺสนาว กถิตา อายตนมุเขน ‘‘เอวญฺหิ โว, ภิกฺขเว, สิกฺขิตพฺพ’’นฺติ วุตฺตตฺตา. Của những (căn) đã được buộc lại bằng cách ngăn chặn sự hoạt động theo sở thích. Nibbisevanabhāvaṃ (trạng thái không dao động) là sự không có sự rung động được gọi là tính lăng xăng. Nākaḍḍhati (không lôi kéo) là không lôi kéo dòng tâm hoặc người có tâm đó vào đối tượng sắc trong phạm vi của nó. Chính minh sát giai đoạn đầu đã được nói đến qua phương diện xứ, vì đã nói rằng ‘này các Tỳ khưu, các ông phải học tập như vậy’. ฉปฺปาณโกปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải Kinh Ví Dụ Sáu Loài Sanh Vật đã kết thúc. ๑๑. ยวกลาปิสุตฺตวณฺณนา 11. Chú giải Kinh Bó Lúa Mạch ๒๔๘. ยวปุญฺโช สุปริปกฺกยวสมุทาโย. กาชหตฺถาติ ทณฺฑหตฺถา. โปเถยฺยุนฺติ ยถา ยวสงฺขาตํ ธญฺญํ วณฺฏโต มุจฺจติ, เอวํ โปเถยฺยุํ. ยเว สาเวตฺวาติ ยวสีสโต ยเว โปถเนน โมเจตฺวา วิเวเจตฺวา. 248. Yavapuñjo (đống lúa mạch) là một tập hợp lúa mạch đã chín kỹ. Kājahatthā (tay cầm gậy) là tay cầm gậy. Potheyyuṃ (họ nên đập) là họ nên đập sao cho loại ngũ cốc gọi là lúa mạch được tách ra khỏi cuống. Yave sāvetvā (sau khi sàng lúa mạch) là sau khi dùng cách đập để tách hạt lúa mạch ra khỏi bông lúa mạch rồi phân loại. จตุมหาปโถ วิย ฉ อายตนานิ อารมฺมณทณฺฑเกหิ หนนฏฺฐานตฺตา. ยวกลาปี วิย สตฺโต เตหิ หญฺญมานตฺตา. ฉ พฺยาภงฺคิโย วิย สภาวโต ฉธาปิ ปจฺเจกํ อิฏฺฐานิฏฺฐมชฺฌตฺตวเสน อฏฺฐารส อารมฺมณานิ ยวกลาปฏฺฐานิยสฺส สตฺตสฺส หนนโต. ภวปตฺถนาย อปราปรุปฺปตฺตึ สนฺธาย ‘‘ภวปตฺถนา กิเลสา’’ติ พหุวจนนิทฺเทโส. ภวปตฺถนา จ ตสฺส ปจฺจยภูตา กิเลสา จาติ ภวปตฺถนากิเลสาติ เอวํ วา เอตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. ยสฺมา สตฺตานํ วฏฺฏทุกฺขํ นาม สพฺพมฺปิ ตํ ภวปตฺถนามูลกํ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘เอวํ สตฺตา’’ติอาทิ. ภวปตฺถนกิเลสาติ จ ภวปตฺถนามูลกํ กิเลสํ. Sáu xứ giống như ngã tư đường lớn, vì là nơi bị đánh bằng những cây gậy là đối tượng. Chúng sanh giống như bó lúa mạch, vì bị chúng đánh đập. Mười tám đối tượng – tức sáu loại theo tự tánh, mỗi loại theo cách khả ái, không khả ái, và trung tính – giống như sáu người kéo, vì chúng đánh đập chúng sanh ở vị trí bó lúa mạch. Liên quan đến sự sanh khởi liên tiếp do sự mong cầu hữu, nên có sự chỉ định ở số nhiều ‘bhavapatthanā kilesā’ (những phiền não là sự mong cầu hữu). Hoặc ở đây cần hiểu nghĩa như vầy: ‘bhavapatthanākilesā’ là sự mong cầu hữu và các phiền não là duyên của nó. Bởi vì tất cả cái gọi là khổ luân hồi của chúng sanh đều có sự mong cầu hữu làm gốc, do đó đã nói ‘chúng sanh như vậy’ v.v... Và ‘bhavapatthanakilesā’ là phiền não có sự mong cầu hữu làm gốc. ภุมฺมนฺติ สมีปตฺเถ ภุมฺมํ. เตนาห ‘‘สุธมฺมาย ทฺวาเร’’ติ. น กตนฺติ ทุกฺขุปฺปาทนํ น กตํ. นวคูถสูกรํ วิยาติ นวคูถภกฺขสูกรํ วิย. จิตฺเตเนวาติ โย พชฺฌติ, ตสฺส จิตฺเตเนว. ตสฺมาติ ยสฺมา เวปจิตฺติพนฺธนสฺส พนฺธนมุจฺจนํ วิย, ตสฺมา ‘‘เวปจิตฺติพนฺธน’’นฺติ วุตฺตํ. ญาณโมกฺขํ พนฺธนนฺติ ญาเณน มุจฺจนํ พนฺธนํ. Bhummaṃ là sở thuộc cách trong ý nghĩa gần. Do đó, Ngài nói ‘tại cổng của Sudhammā’. Na kataṃ (không được làm) là sự sanh khởi của khổ không được làm. Navagūthasūkaraṃ viya (giống như con heo trong phân tươi) là giống như con heo ăn phân tươi. Citteneva (chỉ bằng tâm) là người nào bị trói buộc, thì (bị trói buộc) chỉ bằng tâm của người đó. Tasmā (do đó) là bởi vì giống như sự trói buộc và giải thoát của sự trói buộc Vepacitti, do đó đã nói ‘sự trói buộc của Vepacitti’. Ñāṇamokkhaṃ bandhanaṃ (sự trói buộc giải thoát bằng trí tuệ) là sự trói buộc mà được giải thoát bằng trí tuệ. มญฺญมาโนติ ปริกปฺปิตตณฺหาวเสน ‘‘เอตํ มมา’’ติ, ทิฏฺฐิวเสน ‘‘เอโส เม อตฺตา’’ติ, มานวเสน ‘‘เอโสหมสฺมี’’ติ มญฺญนฺโต. ขนฺธวินิมุตฺตสฺส มญฺญมานวตฺถุโน อภาวา ‘‘ขนฺเธ มญฺญนฺโต’’ติ วุตฺตํ. เอตนฺติ ‘‘มารสฺสา’’ติ [Pg.351] เอตํ สามิวจนํ. กิเลสมาเรน พทฺโธติ กิเลสมาเรน เตเนว กิเลสพนฺธเนน พทฺโธ. มุตฺโตติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. “Tưởng rằng” (maññamāno) là do ái tưởng tượng mà tưởng rằng: “Cái này là của tôi”, do tà kiến mà tưởng rằng: “Đây là tự ngã của tôi”, do ngã mạn mà tưởng rằng: “Đây là tôi”. Vì không có đối tượng để tưởng nằm ngoài các uẩn, nên được nói là: “Tưởng trong các uẩn”. Câu “Của ma vương” (mārassā) là sở hữu cách. “Bị trói buộc bởi phiền não ma” có nghĩa là bị trói buộc bởi chính sự trói buộc của phiền não, tức phiền não ma. Đối với từ “được giải thoát” (mutto) cũng theo cách tương tự. ตณฺหามญฺญนาย สติ ทิฏฺฐิมานมญฺญนานํ ปสงฺโค เอว นตฺถีติ ยถา ‘‘อสฺมี’’ติ ปเทน ทิฏฺฐิมานมญฺญนา วุตฺตา โหนฺติ, เอวํ ตณฺหามญฺญิตาปีติ วุตฺตํ ‘‘อสฺมีติ ปเทน ตณฺหามญฺญิตํ วุตฺต’’นฺติ. อยมหมสฺมีติ ปเทน ทิฏฺฐิมญฺญิตนฺติ เอตรหิ ลพฺภมานทิฏฺฐิวตฺถุวเสเนว. ภวิสฺสนฺติ อนาคตทิฏฺฐิวตฺถุปริกปฺปนวเสเนว ทิฏฺฐิมญฺญิตํ. เยภุยฺเยน หิ อนาคตาลิงฺคนา สสฺสตทิฏฺฐิ. อุจฺเฉทวเสน ทิฏฺฐิมญฺญิตเมวาติ อาเนตฺวา สมฺพนฺโธ. รูปีติอาทีนิ ปทานิ. สสฺสตสฺเสวาติ สสฺสตคาหสฺเสว ปเภททีปนานิ. ยสฺมา มญฺญิตํ อาพาธวเสน โรโค, อนฺโตโทสวเสน คณฺโฑ, องฺคนิกนฺตวเสน สลฺลํ, ตสฺมา อิเมหิ ตณฺหาทีหิ กิเลเสหิ ปากฏจลนวเสน อิญฺชนฺติ เจว, อปากฏสญฺจลนวเสน ผนฺทนฺติ จ. ปปญฺจิตํ สํสาเร จิรายนํ ทฏฺฐพฺพํ, ขนฺธสนฺตานสฺส วา วิตฺถารณํ. ปมตฺตาการปฺปตฺตา มุจฺฉนาการปฺปตฺตา. เตสนฺติ ตณฺหาทิฏฺฐิกิเลสานํ. อาการทสฺสนตฺถนฺติ ปวตฺติอาการทสฺสนตฺถํ. Để cho thấy rằng khi có sự tưởng về ái, sự tưởng về tà kiến và ngã mạn không thể không xảy ra, nên giống như với từ 'asmī' (là tôi), sự tưởng về tà kiến và ngã mạn được nói đến, cũng vậy, sự tưởng về ái cũng được nói đến, nên được nói rằng: “Với từ 'asmī', sự tưởng về ái được nói đến”. Với câu “Đây là tôi” (ayamahamasmī), sự tưởng về tà kiến là do đối tượng của tà kiến có được ở hiện tại. Với câu “Sẽ là” (bhavissanti), sự tưởng về tà kiến là do sự tưởng tượng về đối tượng của tà kiến trong tương lai. Vì thường kiến thường bám chấp vào tương lai. Nên được liên kết rằng: “Chính là sự tưởng về tà kiến theo đoạn kiến”. Các từ như “có sắc” (rūpī). “Của thường kiến” (sassatassa) là để chỉ rõ các loại của sự chấp thủ thường kiến. Bởi vì sự tưởng là bệnh tật theo nghĩa là sự đau đớn, là khối u theo nghĩa là khuyết điểm bên trong, là mũi tên theo nghĩa là sự đâm xuyên vào các cơ quan, do đó, do các phiền não như ái này, chúng sinh dao động một cách rõ ràng và rung động một cách không rõ ràng. Sự hý luận (papañcitaṃ) nên được hiểu là sự kéo dài trong luân hồi, hoặc là sự mở rộng của dòng tương tục các uẩn. Đã đạt đến trạng thái phóng dật, đã đạt đến trạng thái mê đắm. “Của chúng” (tesaṃ) là của các phiền não ái, kiến. “Để chỉ rõ trạng thái” (ākāradassanatthaṃ) là để chỉ rõ trạng thái diễn tiến (pavattiākāradassanatthaṃ). มาโน นาม ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา มชฺชนาการปฺปวตฺติ. ตณฺหาย สมฺปยุตฺตมานวเสนาติ กสฺมา วุตฺตํ? นนุ สพฺโพ มาโน ตณฺหาสมฺปยุตฺโต? สติ หิ พฺยภิจาเร วิเสสนํ อิจฺฉิตพฺพนฺติ. สจฺจเมตํ, ตณฺหา ปน อตฺถิ มานสฺส ปจฺจยภูตา, อตฺถิ มานสฺส อปฺปจฺจยภูตา, ยโต มาโน อนิยโต วุจฺจติ. ตถา หิ ปฏฺฐาเน ‘‘สํโยชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สํโยชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา’’ติ เอตฺถ สํโยชนานิ สํโยชเนหิ ยถาลาภํ โยเชตฺวา ทสฺสิตโยชนาย ‘‘กามราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ มานสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ วตฺวา ‘‘กามราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ, ‘‘มานสํโยชนํ ปฏิจฺจ ภวราคสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ จ วตฺวา ‘‘ภวราคสํโยชนํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสํโยชน’’นฺติ วุตฺตํ. เอตฺถ จ กามราคภวราคสํโยชเนหิ มานสฺส อนิยตภาโว ปกาสิโต. ตตฺถ ยา ตณฺหา พลวตี, ตํ สนฺธาย อิทํ วุตฺตํ ‘‘ตณฺหาย สมฺปยุตฺตมานวเสนา’’ติ. พลวตณฺหาสมฺปยุตฺโต หิ มาโน สยมฺปิ พลวา หุตฺวา อสฺมีติ สวิเสสํ มชฺชนวเสน ปวตฺตตีติ. Ngã mạn (māno) là sự diễn tiến theo trạng thái say đắm qua các câu như “tôi hơn người”. Tại sao lại nói “do ngã mạn tương ưng với ái”? Chẳng phải tất cả ngã mạn đều tương ưng với ái sao? Vì khi có sự khác biệt, người ta mới muốn có tính từ bổ nghĩa. Điều đó đúng, nhưng có ái là duyên cho ngã mạn, có ái không là duyên cho ngã mạn, do đó ngã mạn được gọi là bất định. Thật vậy, trong bộ Patthāna, ở đoạn “Pháp kiết sử duyên cho pháp kiết sử sanh khởi do nhân duyên”, khi kết hợp các kiết sử với nhau tùy theo sự thích hợp và chỉ ra sự kết hợp, sau khi nói “Dục ái kiết sử duyên cho ngã mạn kiết sử, vô minh kiết sử”, và “Dục ái kiết sử duyên cho vô minh kiết sử”, và sau khi nói “Ngã mạn kiết sử duyên cho hữu ái kiết sử, vô minh kiết sử”, lại nói “Hữu ái kiết sử duyên cho vô minh kiết sử”. Ở đây, tính chất bất định của ngã mạn đối với kiết sử dục ái và hữu ái đã được chỉ rõ. Trong đó, ái nào có mãnh lực, nhắm đến ái đó mà câu này được nói: “do ngã mạn tương ưng với ái”. Vì ngã mạn tương ưng với ái có mãnh lực, tự nó cũng trở nên có mãnh lực, diễn tiến theo cách say đắm một cách đặc biệt rằng “tôi là”. ทิฏฺฐิวเสนาติ [Pg.352] มานมูลกทิฏฺฐิวเสน. ‘‘เสยฺโยหมสฺมี’’ติอาทินา หิ พหุลมานุเปตสฺส ปุคฺคลสฺส รูปาทีสุ เอกํ อุทฺทิสฺส อยมหมสฺมีติ ทิฏฺฐิยา อุปฺปนฺนาย มานสฺส อปฺปหีนตฺตา มาโนปิ ตตฺถ ตตฺเถว อุปฺปชฺชติ. อิติ มานมูลกํ ทิฏฺฐึ สนฺธายาห ‘‘อยมหมสฺมีติ ทิฏฺฐิวเสน วุตฺต’’นฺติ. โจทโก ปน อิมมตฺถํ อชานนฺโต อนุปลพฺภมานเมว สมฺปโยคตฺถํ คเหตฺวา ‘‘นนุ จา’’ติอาทินา โจเทติ. อิตโร ‘‘อาม นตฺถี’’ติ ตมตฺถํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ‘‘มานสฺส ปนา’’ติอาทินา ปริหารมาห. ตสฺสตฺโถ วุตฺโต เอว. “Do tà kiến” có nghĩa là do tà kiến có ngã mạn làm gốc rễ. Vì đối với người có nhiều ngã mạn như “tôi hơn người”, khi tà kiến “đây là tôi” sanh khởi nhắm đến một trong các uẩn như sắc, do ngã mạn chưa được đoạn trừ, ngã mạn cũng sanh khởi ngay tại đó. Như vậy, nhắm đến tà kiến có ngã mạn làm gốc rễ mà nói rằng: “Được nói là do tà kiến 'đây là tôi'”. Nhưng người chất vấn, không biết ý nghĩa này, đã lấy ý nghĩa tương ưng không thể tìm thấy được mà chất vấn bằng câu “chẳng phải... sao”. Người kia, sau khi chấp nhận ý nghĩa đó bằng câu “vâng, không có”, đã đưa ra lời giải thích bằng câu “nhưng của ngã mạn...”. Ý nghĩa của nó đã được nói đến. ยวกลาปิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Bó Lúa Mạch đã hoàn tất. อาสีวิสวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Rắn Độc đã hoàn tất. จตุตฺโถ ปณฺณาสโก. Năm mươi kinh thứ tư. สฬายตนสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Tương Ưng Sáu Xứ đã hoàn tất. ๒. เวทนาสํยุตฺตํ 2. Tương Ưng Thọ ๑. สคาถาวคฺโค 1. Phẩm Có Kệ Ngôn ๑. สมาธิสุตฺตวณฺณนา 1. Giải thích kinh Định ๒๔๙. เวทนา [Pg.353] จ ปชานาตีติ สจฺจาภิสมฺโพธวเสน วุจฺจมานเวทนานํ ปชานนํ สาติสยสมาธานปุพฺพกนฺติ ภควตา ‘‘สมาหิโต’’ติ วุตฺตนฺติ อาห ‘‘อุปจาเรน วา อปฺปนาย วา สมาหิโต’’ติ. เวทนาติ ติสฺโสปิ เวทนา. ทุกฺขสจฺจวเสนาติ ทุกฺขสจฺจภาเวน, ปริชานนวเสนาติ อตฺโถ. สมฺภวนฺติ สมุทยํ ตณฺหาวิชฺชากมฺมผสฺสาทิปฺปเภทํ อุปฺปตฺติการณํ. เตนาห ‘‘สมุทยสจฺจวเสน ปชานาตี’’ติ. ยตฺถาติ ยํนิมิตฺตํ, ยํ อาคมฺม กามตณฺหาวิชฺชาทินิโรธา เวทนานิโรโธ, เตสํ อยํ นิโรโธ. นิพฺพานํ อารพฺภ อริยมคฺคปฺปวตฺติยา หิ นิพฺพานํ เวทนานิโรโธติ วุตฺโต. ขยํ คเมตีติ ขยคามี, ตํ ขยคามินํ. ฉาตํ วุจฺจติ ตณฺหา กามานํ ปาตุกามตาวเสน ปวตฺตนโต, อจฺจนฺตเมว สมุจฺฉินฺนตฺตา นตฺถิ เอตสฺมึ ฉาตนฺติ นิจฺฉาโต. เตนาห ‘‘นิตฺตณฺโห’’ติ. สมฺมสนจารเวทนาติ สมฺมสนูปจารเวทนา. ทฺวีหิ ปเทหีติ ‘‘สมาหิโต สมฺปชาโน’’ติ อิเมหิ ทฺวีหิ. ‘‘สโต’’ติ ปน อิทํ สมฺปชานปทสฺเสว อุปพฺรูหนนฺติ อธิปฺปาโย. เสเสหิ จตูหิ จตุสจฺจํ กถิตํ, อิตเรหิ ปน ทฺวีหิ จตุสจฺจพุชฺฌนเมว กถิตํ. สพฺพสงฺคาหิโกติ สพฺพสภาวธมฺมานํ สงฺคณฺหนโก. เตนาห ‘‘จตุภูมกธมฺมปริจฺเฉโท วุตฺโต’’ติ. 249. Vì sự tuệ tri các thọ được nói đến theo nghĩa giác ngộ các chân lý, có sự định tâm siêu việt đi trước, nên Đức Thế Tôn đã nói “có định”, do đó (chú giải) nói: “Có định do cận hành hoặc an chỉ”. “Thọ” là cả ba loại thọ. “Theo khổ đế” có nghĩa là với bản chất là khổ đế, tức là theo nghĩa liễu tri. “Sự sanh khởi” (sambhavaṃ) là sự tập khởi (samudayaṃ), là nguyên nhân sanh khởi có các loại như ái, vô minh, nghiệp, xúc, v.v. Do đó nói: “Tuệ tri theo tập đế”. “Nơi nào” (yattha) là nhân nào, nương vào sự đoạn diệt của dục ái, vô minh, v.v. mà có sự diệt của thọ, đây là sự diệt của chúng. Vì khi thánh đạo diễn tiến lấy Niết Bàn làm đối tượng, Niết Bàn được gọi là sự diệt của thọ. Đưa đến sự đoạn tận gọi là “đưa đến sự đoạn tận” (khayagāmī), (tuệ tri) con đường đưa đến sự đoạn tận đó. Ái được gọi là “đói” (chātaṃ) vì nó diễn tiến theo cách mong muốn các dục vọng xuất hiện; vì đã được đoạn trừ hoàn toàn, nên không có sự đói đó nơi vị ấy, gọi là “không đói” (nicchāto). Do đó nói “vô ái” (nittaṇho). “Thọ trong phạm vi quán chiếu” là thọ trong cận hành quán chiếu. “Bởi hai từ” là bởi hai từ này: “có định, tỉnh giác”. Còn từ “chánh niệm” (sato) có ý nghĩa là để củng cố cho từ “tỉnh giác”. Với bốn từ còn lại, bốn chân lý được nói đến, còn với hai từ kia, chỉ có sự giác ngộ bốn chân lý được nói đến. “Bao gồm tất cả” là sự thâu tóm tất cả các pháp tự tánh. Do đó nói: “Sự phân định các pháp trong bốn cõi đã được nói đến”. สมาธิสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Định đã hoàn tất. ๒. สุขสุตฺตวณฺณนา 2. Giải thích kinh Lạc ๒๕๐. ทุกฺขํ น โหตีติ อทุกฺขํ, สุขํ น โหตีติ อสุขํ, ม-กาโร ปทสนฺธิกโร. อทุกฺขมสุขนฺติ เวทยิตสทฺทาเปกฺขาย นปุํสกนิทฺเทโส. สปรสนฺตานคเต สนฺธาย อชฺฌตฺตพหิทฺธาคหณนฺติ อาห ‘‘อตฺตโน จ ปรสฺส จา’’ติ. เตน สพฺพมฺปิ เวทยิตํ คหิตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. นสฺสนสภาวนฺติ อิตฺตรขณตาย [Pg.354] ภงฺคโต อุทฺธํ อปสฺสิตพฺพสภาวํ. ปโลโก เภโท เอตสฺส อตฺถีติ ปโลกินํ. เตนาห ‘‘ภิชฺชนสภาว’’นฺติ. ญาเณน ผุสิตฺวา ผุสิตฺวาติ ปุพฺพภาเค วิปสฺสนาญาเณน อนิจฺจา ปภงฺคุโนติ อารมฺมณโต, อุตฺตรกาลํ อสมฺโมหโต มคฺคปรมฺปราย ผุสิตฺวา ผุสิตฺวา วยํ ปสฺสนฺโต. วิรชฺชตีติ มคฺควิราเคน วิรชฺชติ. สมฺมสนจารเวทนา กถิตา อารทฺธวิปสฺสกานํ วเสน เทสนาติ. โลกิยโลกุตฺตเรหิ ญาเณหิ ยาถาวโต ปริชานนํ ปฏิวิชฺฌนํ ญาณผุสนํ. 250. Không phải là khổ nên là bất khổ, không phải là lạc nên là bất lạc, mẫu tự 'ma' có tác dụng nối từ. Cụm từ 'adukkhamasukhaṃ' là cách chỉ định ở trung tính tùy thuộc vào từ 'thọ'. Liên quan đến việc xảy ra trong dòng tương tục của tự thân và của người khác, việc nắm bắt nội và ngoại được nói là 'của tự thân và của người khác'. Do đó, cần phải hiểu rằng tất cả các thọ đều được bao gồm. Có bản chất hủy hoại nghĩa là có bản chất không thể được nhìn thấy sau khi hoại diệt do tính chất chốc lát. Sự tan rã, sự vỡ tan, là của nó, nên gọi là có tính tan rã. Do đó, ngài nói là 'có bản chất tan vỡ'. 'Bằng trí tuệ, sau khi xúc chạm và xúc chạm' có nghĩa là: ở giai đoạn trước, bằng trí tuệ minh sát, từ đối tượng (thấy) là vô thường, là hoại diệt; ở giai đoạn sau, do không si mê, bằng chuỗi đạo lộ, sau khi xúc chạm và xúc chạm, thấy được sự hoại diệt. 'Ly tham' có nghĩa là ly tham bằng sự ly tham của đạo. Sự quán xét các thọ đang diễn ra được thuyết giảng theo phương diện của những người đã bắt đầu tu tập minh sát. Sự liễu tri, sự chứng ngộ, sự xúc chạm bằng trí tuệ một cách như thật bằng các trí tuệ hiệp thế và siêu thế. สุขสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Lạc đã chấm dứt. ๓. ปหานสุตฺตวณฺณนา 3. Giải thích kinh Đoạn Tận ๒๕๑. สพฺพมฺปิ อฏฺฐสตปเภทํ ตณฺหํ ฉินฺทิ สมุจฺเฉทปหานวเสน ปชหิ. เตนาห ‘‘สมุจฺฉินฺที’’ติ. ยทคฺเคน ตณฺหา สพฺพโส สมุจฺฉินฺนา, ตทคฺเคน สพฺพานิปิ สญฺโญชนานีติ อาห ‘‘ทสวิธมฺปี’’ติอาทิ. สมฺมาติ สุฏฺฐุ. ปหานญฺจ นาม อุปาเยน ญาเยน ปหานนฺติ อาห ‘‘เหตุนา การเณนา’’ติ. ทสฺสนาภิสมยาติ อสมฺโมหปฏิเวธา. อรหตฺตมคฺโค หิ อุปฺปชฺชมาโนว สภาวปฏิจฺฉาทกํ โมหํ วิทฺธํเสนฺโต เอว ปวตฺตติ, เตน มาโน ยาถาวโต ทิฏฺโฐ นาม โหติ, อยมสฺส ทสฺสนาภิสมโย. ยถา หิ สูริเย อุฏฺฐิเต อนฺธกาโร วิทฺธํสิยมาโน วิหโต, เอวํ อรหตฺตมคฺเค อุปฺปชฺชมาเน โส สพฺพโส ปหีโน เอว โหติ, น ตสฺมึ สนฺตาเน ปติฏฺฐํ ลภติ, อยมสฺส ปหานาภิสมโย. เตน วุตฺตํ ‘‘อรหตฺตมคฺโค หี’’ติอาทิ. กิจฺจวเสนาติ อสมฺโมหปฏิเวธสงฺขาตสฺส ทสฺสนกิจฺจสฺส อนิปฺผาทนวเสน. 251. Đã cắt đứt, đã từ bỏ tất cả một trăm lẻ tám loại ái dục bằng sự đoạn tận tuyệt đối. Do đó, ngài nói 'đã đoạn tuyệt'. Khi ái dục được đoạn tuyệt hoàn toàn, thì tất cả các kiết sử cũng (được đoạn tuyệt), do đó ngài nói 'cả mười loại' v.v... 'Sammā' có nghĩa là khéo léo. Và sự đoạn tận được gọi là đoạn tận bằng phương tiện, bằng phương pháp, do đó ngài nói 'bằng nhân, bằng duyên'. 'Kiến thông đạt' là sự chứng ngộ không si mê. Vì đạo A-la-hán, ngay khi sanh khởi, đã tiến hành phá hủy si mê che lấp bản chất, do đó ngã mạn được gọi là đã được thấy như thật. Đây là sự kiến thông đạt của vị ấy. Giống như khi mặt trời mọc lên, bóng tối bị phá hủy, bị tiêu diệt; cũng vậy, khi đạo A-la-hán sanh khởi, nó hoàn toàn bị đoạn tận, không còn chỗ đứng trong dòng tương tục ấy. Đây là sự đoạn tận thông đạt của vị ấy. Do đó, đã được nói 'vì đạo A-la-hán' v.v... 'Theo phận sự' có nghĩa là theo phương diện không hoàn thành phận sự thấy được gọi là sự chứng ngộ không si mê. เย อิเม จตฺตาโร อนฺตาติ สมฺพนฺโธ. มริยาทนฺโตติ มริยาทสงฺขาโต อนฺโต. เอส นโย เสสตฺตเยปิ. เตสูติ จตูสุ อนฺเตสุ. อทุํ จตุตฺถโกฏิสงฺขาตํ สพฺพสฺเสว วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตํ ปริจฺเฉทํ อรหตฺตมคฺเคน มานสฺส ทิฏฺฐตฺตา ปหีนตฺตา จ อกาสีติ โยชนา. สมุสฺสโย อตฺตภาโว. Có sự liên kết (với câu) 'Bốn cực đoan này'. 'Cực đoan giới hạn' là cực đoan được gọi là giới hạn. Phương pháp này cũng áp dụng cho ba phần còn lại. 'Trong chúng' nghĩa là trong bốn cực đoan. Cần được hiểu rằng: vị ấy đã tạo ra sự chấm dứt, sự phân định của toàn bộ khổ luân hồi, được gọi là phần thứ tư kia, do đã thấy và đã đoạn tận ngã mạn bằng đạo A-la-hán. 'Sự tích tụ' là thân thể. น ริญฺจตีติ น วิเวเจติ น วิสฺสชฺเชติ. เตนาห ‘‘สมฺปชญฺญํ น ชหตี’’ติ, สมฺปชญฺญํ น ปริจฺจชตีติ อตฺโถ. สงฺขฺยํ โนเปตีติ อิมสฺส ‘‘ทิฏฺฐธมฺเม อนาสโว’’ติ [Pg.355] อิมสฺส วเสน อตฺถํ วทนฺโต ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ’’ติ อโวจ สอุปาทิเสสนิพฺพานวเสน. สงฺขฺยํ โนเปตีติ วา ทิฏฺเฐ-ธมฺเม อนาสโว ธมฺมฏฺโฐ เวทคู กายสฺส เภทา มนุสฺโส เทโวติ วา ปญฺญตฺตึ น อุเปตีติ อนุปาทิเสสนิพฺพานวเสนปิ อตฺโถ วตฺตพฺโพ. เอตฺถ จ สุขาทีสุ เวทนาสุ ยถากฺกมํ ราคานุสยาทโย กถิตาติ อาห – ‘‘อิมสฺมึ สุตฺเต อารมฺมณานุสโย กถิโต’’ติ. โย หิ ราคาทิ ปจฺจยสมวาเย อติอิฏฺฐาทีสุ อุปฺปชฺชนารโห มคฺเคน อปฺปหีโน, โส ‘‘ราคานุสโย’’ติอาทินา วุตฺโต, อปฺปหีนตฺโถ โส มคฺเคน ปหาตพฺโพ, น ปริยุฏฺฐานาภิภวตฺโถติ. 'Không từ bỏ' có nghĩa là không phân biệt, không buông bỏ. Do đó, ngài nói 'không từ bỏ tỉnh giác', có nghĩa là không vứt bỏ tỉnh giác. Khi giải thích ý nghĩa của câu 'không đi đến sự tính đếm' theo câu 'vô lậu trong hiện tại', ngài đã nói 'tham ái, sân hận' theo phương diện hữu dư y Niết-bàn. Hoặc, ý nghĩa của 'không đi đến sự tính đếm' cũng có thể được nói theo phương diện vô dư y Niết-bàn là: vị vô lậu trong hiện tại, vị an trú trong pháp, vị thông đạt, sau khi thân hoại, không đi đến sự chế định là người hay là trời. Và ở đây, trong các thọ như lạc v.v..., các tùy miên như tham tùy miên v.v... đã được nói theo thứ tự, do đó ngài nói – 'trong kinh này, tùy miên đối tượng đã được nói đến'. Thật vậy, cái gì có khả năng sanh khởi trong các đối tượng rất khả ái v.v... khi có sự hội đủ các duyên như tham v.v..., và chưa được đoạn tận bởi đạo, thì cái đó được gọi bằng các từ như 'tham tùy miên' v.v... Nó có ý nghĩa là chưa được đoạn tận, nó cần phải được đoạn tận bởi đạo, chứ không có ý nghĩa là bị các phiền não triền cái lấn át. ปหานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Đoạn Tận đã chấm dứt. ๔. ปาตาลสุตฺตวณฺณนา 4. Giải thích kinh Vực Thẳm ๒๕๒. ยตฺถ ปติฏฺฐา นตฺถิ เอกนฺติกาติ เอกนฺติกสฺส มหโต ปาตสฺส อลนฺติ อยเมตฺถ อตฺโถ อธิปฺเปโตติ อาห ‘‘นตฺถิ เอตฺถ ปติฏฺฐา’’ติ. อสมฺภูตตฺถนฺติ น สมฺภูตตฺถํ, มุสาติ อตฺโถ. โสติ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน. ยํ ตํ อุทกํ ปตตีติ โยชนา. ยสฺมา สมุทฺทปิฏฺเฐ อนฺตรนฺตรา เวรมฺภวาตสทิโส มหาวาโต อุฏฺฐหิตฺวา มหาสมุทฺเท อุทกํ อุคฺคจฺฉาเปติ, ตํ กทาจิ จกฺกวาฬาภิมุขํ, กทาจิ สิเนรุปาทาภิมุขํ คนฺตฺวา ตํ ปติหนติ, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘พลวามุขํ มหาสมุทฺทสฺสา’’ติอาทิ. เวเคน ปกฺขนฺทิตฺวาติ มหตา วาตเวเคน สมุทฺธตํ เตเนว เวเคน ปกฺขนฺทนฺตญฺจ หุตฺวา. มหานรกปปาโต วิยาติ โยชนายามวิตฺถารคมฺภีรโสพฺภปปาโต วิย โหติ. ตถารูปานนฺติ ตตฺถ วสิตุํ สมตฺถานํ. อสนฺตนฺติ อภูตํ. อตฺถวเสน หิ วาจา อภูตํ นาม. 252. Ở nơi nào không có chỗ đứng vững chắc, ý nghĩa được ngụ ý ở đây là 'đủ cho sự rơi xuống vực sâu hoàn toàn', do đó ngài nói 'ở đây không có chỗ đứng'. 'Ý nghĩa không có thật' là ý nghĩa không xảy ra, có nghĩa là dối trá. 'Vị ấy' là kẻ phàm phu ít nghe. Cần hiểu là 'nước ấy rơi xuống'. Bởi vì trên mặt biển, thỉnh thoảng một cơn gió lớn giống như gió verambha nổi lên làm cho nước trong đại dương dâng lên, nó đôi khi đi về phía dãy núi Chuyển Luân, đôi khi đi về phía chân núi Sineru và đập vào đó, do đó đã được nói 'miệng gió mạnh của đại dương' v.v... 'Nhảy vào với tốc độ' có nghĩa là đã được dâng lên bởi sức gió mạnh và nhảy vào với chính tốc độ đó. 'Giống như vực thẳm của địa ngục lớn' có nghĩa là giống như một vực sâu có chiều dài, chiều rộng và chiều sâu một do-tuần. 'Của những chúng sanh như vậy' là của những chúng sanh có khả năng sống ở đó. 'Không có thật' là không tồn tại. Thật vậy, về mặt ý nghĩa, lời nói được gọi là không có thật. น ปติฏฺฐาสีติ ปติฏฺฐํ น ลภิ. อนิพทฺธนฺติ อนิพนฺธนตฺถํ ยํกิญฺจิ. ทุพฺพลญาโณติ ญาณพลรหิโต. ‘‘อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน’’ติ วตฺวา ‘‘สุตวา อริยสาวโก’’ติ วุตฺตตฺตา ‘‘โสตาปนฺโน ธุร’’นฺติ วุตฺตํ. อิตเรสุ อริยสาวเกสุ วตฺตพฺพเมว นตฺถิ. เตสญฺหิ เวทนา สุปริญฺญาตา. พลววิปสฺสโก…เป… โยคาวจโรปิ วฏฺฏติ มตฺตโส เวทนานํ ปริญฺญาตตฺตา. 'Không đứng vững' có nghĩa là không có được chỗ đứng. 'Không bị ràng buộc' có nghĩa là bất cứ điều gì không có sự ràng buộc. 'Trí tuệ yếu kém' là người không có sức mạnh của trí tuệ. Sau khi nói 'kẻ phàm phu ít nghe', vì đã nói 'vị Thánh đệ tử có nghe nhiều', nên đã nói 'vị Dự lưu là người đi đầu'. Đối với các vị Thánh đệ tử khác, không cần phải nói gì thêm. Vì các thọ của các vị ấy đã được liễu tri một cách tốt đẹp. Vị hành giả minh sát có sức mạnh... cho đến... vị hành giả Du-già cũng thích hợp, do đã liễu tri các thọ ở một mức độ nào đó. ปาตาลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Vực Thẳm đã chấm dứt. ๕. ทฏฺฐพฺพสุตฺตวณฺณนา 5. Giải thích kinh Cần Phải Thấy ๒๕๓. วิปริณามนวเสน [Pg.356] ทุกฺขโต ทฏฺฐพฺพาติ กิญฺจาปิ สุขา, ปริณามทุกฺขตา ปน สุขเวทนาย เอกนฺติกาติ. วินิวิชฺฌนฏฺเฐนาติ ปีฬนวเสน อตฺตภาวสฺส วิชฺฌนฏฺเฐน. หุตฺวาติ ปจฺจยสมาคเมน อุปฺปชฺชิตฺวา. เตน ปากภาวปุพฺพโก อตฺตลาโภ วุตฺโต. อภาวากาเรนาติ ภงฺคุปคมนากาเรน. เตน วิทฺธํสภาโว วุตฺโต. อุภเยน อุทยพฺพยปริจฺฉินฺนตาย สิขปฺปตฺตํ อนิจฺจตํ ทสฺเสติ. สฺวายํ หุตฺวา อภาวากาโร อิตราสุปิ เวทนาสุ ลพฺภเตว, อธิโก จ ปน ทฺวินฺนํ ทุกฺขสภาโว. ทุกฺขตาวเสน ปุริมานํ เวทนานํ ทฏฺฐพฺพตาย ทสฺสิตตฺตา ปจฺฉิมาย เวทนาย เอวํ ทฏฺฐพฺพตา ทสฺสิตา. อทฺทาติ ญาณคติยา สจฺฉิกตฺวา อทกฺขิ. ญาณคมนญฺเหตํ, ยทิทํ ทุกฺขโต ทสฺสนํ. สนฺตสภาวํ สุขทุกฺขโต อุปสนฺตรูปตฺตา. 253. Câu ‘nên được thấy là khổ theo phương diện biến hoại’ có nghĩa là: Mặc dù là lạc, nhưng khổ do biến hoại chắc chắn là thuộc tính của lạc thọ. Câu ‘với ý nghĩa xuyên thấu’ có nghĩa là: Với ý nghĩa xuyên thấu tự thân theo phương diện bức bách. Từ ‘sau khi đã có’ có nghĩa là: Sau khi đã sanh khởi do sự hội đủ của các duyên. Do đó, sự thành tựu tự thân có trạng thái chín muồi làm đi trước được nói đến. Câu ‘bằng cách thức không hiện hữu’ có nghĩa là: Bằng cách thức đi đến sự tan hoại. Do đó, trạng thái hủy diệt được nói đến. Bằng cả hai phương diện, nó cho thấy tính vô thường đã đạt đến đỉnh điểm do được xác định bởi sanh và diệt. Cách thức ‘sau khi đã có rồi không còn hiện hữu’ này cũng được tìm thấy ở các thọ khác, tuy nhiên bản chất khổ của hai thọ kia thì trội hơn. Do đã chỉ ra rằng các thọ trước nên được thấy theo phương diện khổ, nên ở đây đã chỉ ra rằng thọ sau cùng cũng nên được thấy như vậy. Từ ‘đã thấy’ có nghĩa là: Đã thấy sau khi đã chứng ngộ bằng tiến trình của trí tuệ. Đây chính là tiến trình của trí tuệ, tức là sự thấy biết là khổ. Bản chất an tịnh là do có trạng thái lắng dịu khỏi lạc và khổ. ทฏฺฐพฺพสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Daṭṭhabba đã chấm dứt. ๖. สลฺลสุตฺตวณฺณนา 6. Giải thích kinh Mũi Tên ๒๕๔. ทฺวีสุ ชเนสูติ สุตวนฺตอสฺสุตวนฺเตสุ ทฺวีสุ ชเนสุ. อนุคตเวธนฺติ ปุพฺเพ ปวตฺตเวธสฺส อนุคตเวธํ. พลวตรา ทิคุณา วิย หุตฺวา ทฬฺหตรปวตฺติยา. เอวเมวาติ ยถา วิทฺธสฺส ปุริสสฺส อนุเวธนา พลวตรา, เอวเมว. สมาธิมคฺคผลานิ นิสฺสรณํ วิกฺขมฺภนสมุจฺเฉทปฏิปฺปสฺสทฺธิวเสน. สมาธิสีเสน เหตฺถ ฌานญฺจ คหิตํ. โส น ชานาติ อนธิคตตฺตา. นิสฺสรณนฺติ ชานาติ อนิสฺสรณเมว. ตาสํ สมธิคตานํ สุขทุกฺขเวทนานํ. น วิปฺปยุตฺโต อปฺปหีนกิเลสตฺตา. สงฺขาตธมฺมสฺสาติ สงฺขาย ปญฺญาย ปริญฺญาตจตุกฺขนฺธสฺส. เตนาห ‘‘ตุลิตธมฺมสฺสา’’ติ. อิมสฺมิมฺปิ สุตฺเต ปุริมสุตฺเต วิย อารมฺมณานุสโยว กถิโต, โส ปน ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. อนุโรธวิโรธปหานสฺส วุตฺตตฺตา ขีณาสโว ธุรํ. อนาคามีปิ วฏฺฏติ, ตสฺส วิโรธปฺปหานํ ลพฺภติ. 254. Câu ‘nơi hai hạng người’ có nghĩa là: Nơi hai hạng người là người có học và người không có học. Câu ‘sự xuyên thấu theo sau’ có nghĩa là: Sự xuyên thấu theo sau sự xuyên thấu đã diễn ra trước đó. Mạnh hơn, như thể mạnh gấp đôi, do sự diễn tiến vững chắc hơn. Câu ‘cũng vậy’ có nghĩa là: Giống như cảm thọ theo sau của người bị đâm thì mạnh hơn, cũng vậy... Định, đạo và quả là sự xuất ly theo phương diện trấn áp, đoạn trừ, và an tịnh. Ở đây, dưới tiêu đề ‘định,’ thiền cũng được bao gồm. Vị ấy không biết do chưa chứng đắc. Vị ấy biết sự không phải xuất ly là sự xuất ly. Của những cảm thọ lạc và khổ đã được chứng đắc ấy. Không tách rời, do các phiền não chưa được đoạn trừ. Câu ‘của người đã liễu tri các pháp’ có nghĩa là: Của người đã liễu tri bốn uẩn bằng trí tuệ phân tích. Do đó, Ngài nói ‘của người đã cân nhắc các pháp.’ Trong kinh này, cũng giống như kinh trước, chỉ có tùy miên đối với đối tượng được nói đến, và điều đó nên được hiểu theo cách đã được giải thích ở đó. Do việc đoạn trừ sự thuận theo và chống đối được nói đến, bậc Lậu Tận là hàng đầu. Bậc Bất Lai cũng phù hợp, vì sự đoạn trừ chống đối đã được vị ấy thành tựu. สลฺลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Mũi Tên đã chấm dứt. ๗. ปฐมเคลญฺญสุตฺตวณฺณนา 7. Giải thích kinh Bệnh (thứ nhất) ๒๕๕. สทฺทหิตฺวา [Pg.357] คิลาเน อุปฏฺฐาตพฺเพ มญฺญิสฺสนฺตีติ โยชนา. ตตฺถาติ ตสฺมึ ฐาเน. กมฺมฏฺฐานานุโยโค สปฺปาโย เยสํ เต กมฺมฏฺฐานสปฺปายา, สติปฏฺฐานรตาติ อตฺโถ. อนิจฺจตํ อนุปสฺสนฺโตติ กายํ ปฏิจฺจ อุปฺปนฺนาย เวทนาย จ อนิจฺจตํ อนุปสฺสนฺโต. วยํ อนุปสฺสนฺโตติอาทีสุปิ เอเสว นโย. วยนฺติ ปน ตาย เอว ขยสงฺขาตํ. วิราคนฺติ วิรชฺชนํ. ปฏินิสฺสคฺคนฺติ ปริจฺจาคปฏินิสฺสคฺคํ, ปกฺขนฺทนปฏินิสฺสคฺคมฺปิ วา. 255. Cách nối kết câu là: ‘Tin tưởng rồi, họ sẽ nghĩ rằng người bệnh nên được chăm sóc.’ Từ ‘ở đó’ có nghĩa là: ở nơi ấy. ‘Những người thích hợp với đề mục thiền’ là những người mà sự thực hành đề mục thiền là thích hợp, có nghĩa là ‘những người thích thú trong niệm xứ.’ Câu ‘quán vô thường’ có nghĩa là: Quán tính vô thường của cảm thọ đã sanh khởi do duyên nơi thân. Trong các câu như ‘quán sự hoại diệt,’ v.v... cũng theo phương pháp tương tự. ‘Sự hoại diệt’ chính là sự tiêu mất được gọi tên của chính thọ ấy. ‘Sự ly tham’ có nghĩa là: sự phai nhạt. ‘Sự từ bỏ’ có nghĩa là: sự từ bỏ bằng cách xả ly, hoặc cũng là sự từ bỏ bằng cách đi vào. อาคมนียปฏิปทาติ อริยมคฺคสฺส อาคมนฏฺฐานิยา ปุพฺพภาคปฏิปทา. ปุพฺพภาคาเยว น โลกุตฺตรา. สมฺปชญฺญํ ปุพฺพภาคิยเมว. ติสฺโส อนุปสฺสนา ปุพฺพภาคาเยว วิปสฺสนาปริยาปนฺนตฺตา. มิสฺสกาติ โลกิยโลกุตฺตรมิสฺสกา. ภาวนากาโล ทสฺสิโต ‘‘นิโรธานุปสฺสิโน วิหรโต, ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสิโน วิหรโต ราคานุสโย ปหียตี’’ติ วุตฺตตฺตา. ‘Con đường thực hành dẫn đến’ có nghĩa là: Con đường thực hành trong giai đoạn đầu, là nơi đến của thánh đạo. Chỉ là giai đoạn đầu, không phải siêu thế. Tỉnh giác cũng chỉ thuộc giai đoạn đầu. Ba pháp quán cũng chỉ thuộc giai đoạn đầu vì chúng được bao gồm trong thiền minh sát. ‘Hỗn hợp’ có nghĩa là: Hỗn hợp giữa hiệp thế và siêu thế. Thời điểm tu tập được chỉ ra, vì đã được nói rằng: ‘Đối với người an trú quán sự diệt, đối với người an trú quán sự từ bỏ, tùy miên tham được đoạn trừ.’ ปฐมเคลญฺญสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Bệnh (thứ nhất) đã chấm dứt. ๘-๙. ทุติยเคลญฺญสุตฺตาทิวณฺณนา 8-9. Giải thích kinh Bệnh thứ hai, v.v... ๒๕๖-๒๕๗. ผสฺสํ ปฏิจฺจาติ เอตฺถ ผสฺสสีเสน ผสฺสายตนานํ คหณํ. น หิ ผสฺสายตเนหิ วินา ผสฺสสฺส สมฺภโว. เตนาห ‘‘กาโยว หิ เอตฺถ ผสฺโสติ วุตฺโต’’ติ, ผสฺสสีเสน วุตฺโตติ อธิปฺปาโย. นวมํ อุตฺตานเมว เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา. 256-257. Trong câu ‘do duyên xúc,’ ở đây, dưới tiêu đề ‘xúc,’ sự bao gồm các xứ của xúc được hiểu ngầm. Vì không có các xứ của xúc thì sự sanh khởi của xúc là không thể có. Do đó, Ngài nói ‘chính thân ở đây được gọi là xúc,’ ý muốn nói rằng nó được nói dưới tiêu đề ‘xúc.’ Kinh thứ chín thì rõ ràng do phương pháp đã được giải thích ở dưới. ทุติยเคลญฺญสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Bệnh thứ hai, v.v... đã chấm dứt. ๑๐. ผสฺสมูลกสุตฺตวณฺณนา 10. Giải thích kinh Lấy Xúc Làm Căn Bản ๒๕๘. สุขเวทนาย หิตํ สุขเวทนิยํ. โส ปเนส หิตภาโว ปจฺจยภาเวนาติ อาห ‘‘สุขเวทนาย ปจฺจยภูต’’นฺติ. อิมสฺมิมฺปิ สุตฺตทฺวเยติ [Pg.358] อิมสฺมึ นวเม ทสเม จ สุตฺเตปิ. สมฺมสนจารเวทนาติ สมฺมสนียเวทนา เอว กถิตา, น โลกุตฺตราติ อธิปฺปาโย. 258. ‘Được cảm thọ là lạc’ có nghĩa là: Điều lợi ích cho lạc thọ. Và trạng thái lợi ích này là theo phương diện làm duyên, do đó Ngài nói: ‘trở thành duyên cho lạc thọ.’ Câu ‘trong cặp kinh này’ có nghĩa là: Cũng trong kinh thứ chín và thứ mười này. ‘Cảm thọ trong phạm vi thẩm sát’ có nghĩa là: Chỉ có các cảm thọ cần được thẩm sát được nói đến, ý muốn nói là không phải cảm thọ siêu thế. ผสฺสมูลกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Lấy Xúc Làm Căn Bản đã chấm dứt. สคาถาวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Có Kệ đã chấm dứt. ๒. รโหคตวคฺโค 2. Phẩm Độc Cư ๑. รโหคตสุตฺตวณฺณนา 1. Giải thích kinh Độc Cư ๒๕๙. ยํกิญฺจิ เวทยิตนฺติ ‘‘สุขํ ทุกฺขํ อทุกฺขมสุข’’นฺติ วุตฺตํ เวทยิตํ ทุกฺขสฺมึ อนฺโตคธํ, ทุกฺขนฺติ วตฺตพฺพตํ ลภติ ปริยาเยนาติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘ตํ สพฺพํ ทุกฺขนฺติ อตฺโถ’’ติ. ยา เอสาติอาทีสุ โย สงฺขารานํ อนิจฺจตาสงฺขาโต หุตฺวา อภาวากาโร, ยา ขยสภาวตา วินสฺสนสภาวตา ชราย มรเณน จาติ ทฺวิธา วิปริณามนสภาวตา, เอตํ สนฺธาย อุทฺทิสฺส สพฺพํ เวทยิตํ ทุกฺขนฺติ มยา วุตฺตนฺติ อยํ สงฺเขปตฺโถ. สาติ สงฺขารานํ อนิจฺจตา. เวทนานมฺปิ อนิจฺจตา เอว สงฺขารสภาวตฺตา. ตาสํ อนิจฺจตา จ นาม มรณํ ภงฺโคติ กตฺวา ตโต อุตฺตริ ทุกฺขํ นาม นตฺถีติ สพฺพา เวทนา ‘‘ทุกฺขา’’ติ วุตฺตา, ยถา ‘‘ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺข’’นฺติ จ, ‘‘ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา’’ติ จ วุตฺตํ. อิทํ สุตฺตปทํ. จตฺตาโร อารุปฺปาติ จตสฺโส อรูปสมาปตฺติโย. เอตฺถาติ จ เอตสฺมึ ปฏิปฺปสฺสทฺธิวาเร. 259. Câu ‘bất cứ cảm thọ nào’ có nghĩa là: Cảm thọ được nói là ‘lạc, khổ, bất khổ bất lạc’ được bao gồm trong khổ, nó có được tính chất được gọi là ‘khổ’ theo một nghĩa chuyển hóa. Do đó, Ngài nói: ‘nghĩa là tất cả đều là khổ.’ Trong các câu như ‘cái nào là,’ v.v..., đây là ý nghĩa tóm tắt: ‘Nhắm đến và chỉ về điều này, tức là cách thức không hiện hữu được gọi là tính vô thường của các pháp hữu vi, bản chất hoại diệt, bản chất hủy diệt, bản chất biến hoại theo hai cách qua già và chết, mà Ta đã nói rằng tất cả cảm thọ là khổ.’ ‘Cái đó’ là tính vô thường của các pháp hữu vi. Của các cảm thọ cũng chỉ là vô thường, vì chúng có bản chất là pháp hữu vi. Và vì tính vô thường của chúng được gọi là sự chết, sự tan hoại, và ngoài điều đó ra không có khổ nào khác, nên tất cả các cảm thọ được gọi là ‘khổ,’ giống như đã được nói: ‘cái gì vô thường là khổ’ và ‘năm thủ uẩn là khổ.’ Đây là một câu trong kinh. ‘Bốn vô sắc’ có nghĩa là: Bốn thiền chứng vô sắc. ‘Ở đây’ có nghĩa là: Trong chương về sự an tịnh này. รโหคตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Độc Cư đã chấm dứt. ๔. อคารสุตฺตวณฺณนา 4. Giải thích kinh Ngôi Nhà ๒๖๒. ปุรตฺถิมาติ วิภตฺติโลเปน นิทฺเทโส, นิสฺสกฺเก วา เอตํ ปจฺจตฺตวจนํ. ปฐมชฺฌานาทิวเสนาติ ปฐมทุติยชฺฌานวเสน. อนุสฺสติวเสนาติ นิทสฺสนมตฺตํ อญฺญสฺสปิ อุปจารชฺฌานคฺคหิตสฺส สวิตกฺกจารสฺส นิรามิสสฺส สุขสฺส ลพฺภนโต. ตสฺสปิ วา ปฐมชฺฌานาทีติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. กามเหตุ ทุกฺขปฺปตฺตานํ ทุกฺขเวทนา กามามิเสน [Pg.359] สามิสา เวทนา. อนุตฺตรวิโมกฺขา นาม อรหตฺตผลํ. ‘‘กุทาสฺสุ นามาหํ ตทายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ เอวํ ปิหํ อุปฏฺฐาปยโต ตสฺมึ อนิชฺฌมาเน ปิหปฺปจฺจยา อุปฺปนฺนโทมนสฺสเวทนา. เนกฺขมฺมนิสฺสิตา อุเปกฺขาเวทนา นิรามิสา อทุกฺขมสุขา นาม. สวิเสสํ ปน ทสฺเสตุํ ‘‘จตุตฺถชฺฌานวเสน อุปฺปนฺนา อทุกฺขมสุขเวทนา’’ติ วุตฺตํ. 262. “Puratthimā” là sự chỉ định bằng cách lược bỏ biến cách, hoặc đây là sở thuộc cách trong trường hợp không có khả năng. “Do sơ thiền v.v...” nghĩa là do sơ thiền và nhị thiền. “Do tùy niệm” là sự chỉ dẫn, bởi vì lạc không liên quan vật chất, có tầm có tứ, được bao gồm trong cận hành thiền khác cũng có thể đạt được. Hoặc nên hiểu rằng điều ấy cũng được bao gồm ở đây bởi từ “ādi” (v.v...) trong câu “sơ thiền v.v...”. Khổ thọ của những người đã gặp khổ do dục làm nhân là thọ hữu ái (sāmisā) vì có vật chất của dục. Vô thượng giải thoát chính là A-la-hán quả. Ưu thọ sanh khởi do sự mong mỏi làm duyên khi điều ấy không thành tựu, đối với người khởi lên sự ao ước như vầy: “Chừng nào ta mới có thể chứng đạt và an trú trong xứ ấy?”. Xả thọ nương vào sự xuất ly, không liên quan vật chất, được gọi là bất khổ bất lạc. Tuy nhiên, để chỉ ra sự đặc biệt, đã được nói rằng: “bất khổ bất lạc thọ sanh khởi do tứ thiền”. อคารสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần sớ giải kinh Agāra đã kết thúc. ๕-๘. ปฐมอานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา 5-8. Sớ giải kinh Ānanda thứ nhất, v.v... ๒๖๓-๒๖๖. เหฏฺฐา กถิตนยาเนว, เวเนยฺยชฺฌาสยโต ปน เตสํ เทสนาติ ทฏฺฐพฺพํ. เอตฺถาติ เอเตสุ จตูสุ สุตฺเตสุ. ปุริมานิ ทฺเว ‘‘ปฐมํ ฌานํ สมาปนฺนสฺส วาจา ปฏิปฺปสฺสทฺธา โหตี’’ติอาทินา นเยน ยาว ขีณาสวสฺส กิเลสปฏิปฺปสฺสทฺธิ, ตาว เทสนาย ปวตฺตตฺตา ‘‘ปริปุณฺณปสฺสทฺธิกานี’’ติ วุตฺตานิ. ตาว ปริปูรํ กตฺวา อเทสิตตฺตา ‘‘ปจฺฉิมานิ อุปฑฺฒปสฺสทฺธิกานิ, เทสนายา’’ติอาทิ วุตฺตํ. 263-266. Cùng một phương pháp đã được nói ở dưới, nhưng nên hiểu rằng sự thuyết giảng ấy là do ý hướng của chúng sanh cần được tế độ. “Ở đây” nghĩa là trong bốn bài kinh này. Hai bài kinh đầu được gọi là “hoàn toàn an tịnh” vì bài thuyết giảng được tiến hành theo phương pháp “Đối với người đã nhập sơ thiền, lời nói được an tịnh” v.v... cho đến khi các phiền não của bậc lậu tận được an tịnh. Vì không được thuyết giảng một cách trọn vẹn đến mức đó, nên các bài kinh sau được gọi là “an tịnh một nửa”, “của bài thuyết giảng” v.v... ปฐมอานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần sớ giải kinh Ānanda thứ nhất, v.v... đã kết thúc. ๙-๑๐. ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Sớ giải kinh Pañcakaṅga, v.v... ๒๖๗-๒๖๘. ทณฺฑมุคฺครํ อคฺคโสณฺฑมุคฺครํ. กาฬสุตฺตปกฺขิปนํ กาฬสุตฺตนาฬิ. วาสิอาทีนิ ปญฺจ องฺคานิ อสฺสาติ ปญฺจกงฺโค. วตฺถุวิชฺชาย วุตฺตวิธินา กตฺตพฺพนิสฺสยานิ ฐเปตีติ ถปติ. ปณฺฑิตอุทายิตฺเถโร, น ลาฬุทายิตฺเถโร. ทฺเวปานนฺทาติ อฏฺฐกถาย ปทุทฺธาโร กโต – ‘‘ทฺเวปิ มยา อานนฺทา’’ติ ปน ปาฬิยํ. ปสาทกายสนฺนิสฺสิตา กายิกา, เจโตสนฺนิสฺสิตา เจตสิกา. อาธิปจฺจฏฺเฐน สุขเมว อินฺทฺริยนฺติ สุขินฺทฺริยํ. อุปวิจารวเสนาติ รูปาทีนิ อุเปจฺจ วิจรณวเสน. อตีเต อารมฺมเณ. ปจฺจุปฺปนฺเนติ อทฺธาปจฺจุปฺปนฺเน. เอวํ อฏฺฐาธิกํ สตํ อฏฺฐสตํ. 267-268. “Daṇḍamuggaraṃ” là cây vồ có đầu hình vòi. “Kāḷasuttapakkhipanaṃ” là ống mực dây. Người có năm bộ phận là cái bào v.v... là Pañcakaṅga (Năm Càng). Người thiết lập những nền tảng cần phải làm theo phương pháp đã được nói trong khoa học kiến trúc là thợ mộc (thapati). Trưởng lão Udāyi bậc trí tuệ, không phải trưởng lão Lāḷudāyi. “Dvepānandā” là sự trích dẫn từ trong sớ giải, còn trong Pāli là “dvepi mayā ānandā” (cả hai chúng ta, này Ānanda). Nương vào thân trong sạch là thuộc thân, nương vào tâm là thuộc tâm. Lạc chính là quyền (indriya) theo nghĩa làm chủ, nên gọi là lạc quyền. “Do sự thẩm sát” nghĩa là do sự đi đến và xem xét các sắc v.v... Trong đối tượng quá khứ. “Hiện tại” là hiện tại về thời gian. Như vậy, một trăm cộng thêm tám là một trăm lẻ tám. ปาฏิเยกฺโก อนุสนฺธีติ ปุจฺฉานุสนฺธิอาทีหิ วิสุํ เตหิ อสมฺมิสฺโส เอโก อนุสนฺธิ. เอกาปิ เวทนา กถิตา ‘‘ตตฺร, ภิกฺขเว, สุตวา อริยสาวโก’’ติ อาหริตฺวา ‘‘ผสฺสปจฺจยา เวทนา’’ติ. ยสฺมา ภควา [Pg.360] จตุตฺถชฺฌานุเปกฺขาเวทนํ วตฺวา – ‘‘อตฺถานนฺท, เอตสฺมา สุขา อญฺญํ สุข’’นฺติอาทึ วทนฺโต ถปติโน วาทํ อุปตฺถมฺเภติ นาม. เตน หิ อุเปกฺขาเวทนา ‘‘สุข’’นฺเตว วุตฺตา สนฺตสภาวตฺตา. อภิกฺกนฺตตรนฺติ อติวิย กนฺตตรํ มโนรมตรํ. เตนาห ‘‘สุนฺทรตร’’นฺติ. ปณีตตรนฺติ ปธานภาวํ นีตตาย อุฬารตรํ. เตนาห ‘‘อตปฺปกตร’’นฺติ. สุขนฺติ วุตฺตา ปฏิปกฺขสฺส สุฏฺฐุ ขาทเนน, สุกรํ โอกาสทานมสฺสาติ วา. นิโรโธ สุขํ นาม สพฺพโส อุทยพฺพยาภาวโต. เตนาห ‘‘นิทฺทุกฺขภาวสงฺขาเตน สุขฏฺเฐนา’’ติ. “Sự liên kết riêng biệt” là một sự liên kết riêng, không pha trộn với những sự liên kết về câu hỏi v.v... Một thọ cũng được nói đến khi dẫn ra câu “Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều” và câu “thọ do xúc làm duyên”. Bởi vì sau khi nói về xả thọ của tứ thiền, Đức Thế Tôn đã nói “Này Ānanda, có lạc khác ngoài lạc này” v.v..., nên Ngài được cho là đã ủng hộ luận điểm của người thợ mộc. Do đó, xả thọ được gọi là “lạc” chính vì bản chất tịch tịnh của nó. “Thắng diệu hơn” nghĩa là đáng ưa thích hơn, làm hài lòng tâm ý hơn. Vì thế, Ngài nói “tốt đẹp hơn”. “Vi diệu hơn” nghĩa là cao thượng hơn do được đưa đến trạng thái ưu việt. Vì thế, Ngài nói “ít gây phiền muộn hơn”. Được gọi là “lạc” (sukha) vì nó ăn mòn (khādana) tốt (suṭṭhu) cái đối nghịch (khổ), hoặc vì nó dễ dàng (sukaraṃ) cho cơ hội. Diệt được gọi là lạc vì hoàn toàn không có sanh và diệt. Vì thế, Ngài nói “với ý nghĩa là lạc được gọi là trạng thái không có khổ”. สุขสฺมึเยวาติ สุขมิจฺเจว ปญฺญเปติ. นิโรธสมาปตฺตึ สีสํ กตฺวาติ นิโรธสมาปตฺติเทสนาย สีสํ อุตฺตมํ กตฺวา. เทสนาย อุทฺเทสาธิมุตฺเต อุฏฺฐาเปตฺวา วิตฺถาริตตฺตา ‘‘เนยฺยปุคฺคลสฺส วเสนา’’ติ วุตฺตํ. ทสมํ อนนฺตรสุตฺเต วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถเมว. “Chỉ trong lạc” nghĩa là chỉ định chính là lạc. “Lấy Diệt tận định làm đầu” nghĩa là lấy bài thuyết giảng về Diệt tận định làm điều tối thượng, làm đầu. Được nói là “tùy theo hạng người cần được hướng dẫn” vì bài thuyết giảng được mở rộng sau khi đã nêu lên cho người có khuynh hướng tóm lược. Bài kinh thứ mười có ý nghĩa rõ ràng vì theo phương pháp đã được nói trong bài kinh ngay trước đó. ปญฺจกงฺคสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần sớ giải kinh Pañcakaṅga, v.v... đã kết thúc. รโหคตวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần sớ giải phẩm Rahogata đã kết thúc. ๓. อฏฺฐสตปริยายวคฺโค 3. Phẩm Một Trăm Lẻ Tám Pháp Môn ๑. สีวกสุตฺตวณฺณนา 1. Sớ giải kinh Sīvaka ๒๖๙. จูฬา ปน อสฺส มหตี อตฺถิ สวิเสสา, ตสฺมา ‘‘โมฬิยสีวโก’’ติ วุจฺจติ. ฉนฺนปริพฺพาชโกติ กมฺพลาทินา โกปีนปฏิจฺฉาทกปริพฺพาชโก. ปิตฺตปจฺจยานีติ ปิตฺตเหตุกานิ. ‘‘ติสฺโส เวทนา’’ติ วตฺวา ตาสํ สมฺภวํ ทสฺเสตุํ ‘‘กถ’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. กุสลเวทนา อุปฺปชฺชติ ปิตฺตปจฺจยา. ปิตฺตเภสชฺชํ กริสฺสามีติ เภสชฺชสมฺภรณตฺถญฺเจว ตทตฺถํ อามิสกิญฺชกฺขสมฺภรณตฺถญฺจ ปาณํ หนตีติ โยชนา. มชฺฌตฺโต เภสชฺชกรเณ อุทาสีโน. 269. Nhưng búi tóc của vị này lớn và đặc biệt, do đó được gọi là “Moḷiyasīvaka” (Sīvaka có búi tóc). “Du sĩ che đậy” là du sĩ che khố bằng y bằng len v.v... “Do mật làm duyên” nghĩa là do mật làm nhân. Sau khi nói “ba thọ”, để chỉ ra sự phát sinh của chúng, đã nói “như thế nào?” v.v... Thọ thiện sanh khởi do mật làm duyên. Nên hiểu sự liên kết là: người ấy sát sanh để thu thập thuốc men và cũng để thu thập vật phẩm vật chất cho mục đích đó, với ý nghĩ “Ta sẽ làm thuốc trị bệnh mật”. Trung lập, dửng dưng trong việc làm thuốc. ตสฺมาติ ยสฺมา ปิตฺตาทิปจฺจยเหตุกนฺติ อตฺตโน จ โลกสฺส จ ปจฺจกฺขํ อติธาวนฺติ เย สมณา วา พฺราหฺมณา วา, ตสฺมา เตสํ มิจฺฉา. ปิตฺตาทีนํ ติณฺณมฺปิ สโมธานสนฺนิปาเต ชาตานิ สนฺนิปาติกานิ. ปุริมอุตุโน วิสทิโส อุตุวิปริณาโมติ อาห ‘‘วิสภาคอุตุโต ชาตานี’’ติ[Pg.361]. อนุทโก ถทฺธลูขภูมิวิภาโค ชงฺคลเทโส, วุตฺตวิปริยาเยน อนุปเทโส เวทิตพฺโพ. มลยํ หิมสีตพหุโล, อิตโร อุณฺหพหุโล. “Do đó” nghĩa là: bởi vì các Sa-môn hay Bà-la-môn nào vượt qua sự trực nhận của chính mình và của thế gian rằng (các cảm thọ) là do mật v.v... làm duyên, làm nhân, do đó (quan điểm) của họ là sai lầm. Những gì sanh ra do sự kết hợp, hội tụ của cả ba thứ là mật v.v... được gọi là do sự rối loạn tổng hợp. Sự biến đổi thời tiết không tương đồng với thời tiết trước đó, nên nói là “sanh ra từ thời tiết bất thường”. Vùng đất khô cằn, không có nước, có đất cứng và thô ráp là vùng hoang địa; nên hiểu vùng đất thấp ẩm là ngược lại với điều đã nói. Vùng núi có nhiều sương và lạnh, vùng khác thì có nhiều nóng. อตฺตโน ปกติจริยานํ วิสมํ กายสฺส ปริหรณวเสน, ชาตานิ ปน อสยฺหสหนอเทสอกาลจรณาทินา เวทิตพฺพานีติ อาห ‘‘มหาภารวหนา’’ติอาทิ. ปรสฺส อุปกฺกมโต นิพฺพตฺตานิ โอปกฺกมิกานีติ อาห – ‘‘อยํ โจโร วา’’ติอาทิ. เกวลนฺติ พาหิรปจฺจยํ อนเปกฺขิตฺวา เกวลํ เตเนว. เตนาห ‘‘กมฺมวิปากโตว ชาตานี’’ติ. สกฺกา ปฏิพาหิตุํ ปตีกาเรน. โลกโวหาโร นาม กถิโต ปิตฺตสมุฏฺฐานาทิสมญฺญาย โลกสิทฺธตฺตา. กามํ สรีรสนฺนิสฺสิตา เวทนา กมฺมนิพฺพตฺตาว, ตสฺสา ปน ปจฺจุปฺปนฺนปจฺจยวเสน เอวมยํ โลกโวหาโรติ วุตฺตญฺเจว คเหตฺวา ปรวาทปฏิเสโธ กโตติ ทฏฺฐพฺพํ. Do duy trì thân thể một cách không đồng đều đối với các hành vi thường ngày của bản thân, còn những điều được sanh khởi thì nên được biết đến qua việc chịu đựng điều không thể chịu đựng, đi lại không đúng nơi, không đúng thời điểm v.v... nên đã nói: “Do mang vác gánh nặng” v.v... Những điều được phát sanh do sự tấn công của người khác là những điều bất thường, nên đã nói: “Người này là kẻ trộm” v.v... Chỉ là (kevalaṃ) có nghĩa là chỉ do nhân ấy, không phụ thuộc vào duyên bên ngoài. Do đó, đã nói: “Được sanh khởi chỉ do quả của nghiệp.” Có thể ngăn ngừa được bằng cách đối trị. Cách nói thông thường của thế gian được nói đến do sự thành tựu trong thế gian với các tên gọi như ‘do mật sanh khởi’ v.v... Thật vậy, cảm thọ nương tựa nơi thân thể chính là do nghiệp tạo ra, nhưng cách nói thông thường của thế gian này là do duyên hiện tại. Cần phải hiểu rằng, việc bác bỏ tà kiến được thực hiện bằng cách nắm lấy chính điều đã được nói như vậy. สีวกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Sīvaka đã kết thúc. ๒-๑๐. อฏฺฐสตสุตฺตาทิวณฺณนา 2-10. Phần giải thích kinh Aṭṭhasata v.v... ๒๗๐-๒๗๘. เวทนานํ อฏฺฐาธิกํ สตํ, ตสฺส อฏฺฐสตสฺส ตพฺภาวสฺส ปริยาโย การณํ เอตฺถ อตฺถีติ อฏฺฐสตปริยาโย, สุตฺตํ. เตนาห ‘‘อฏฺฐสตสฺส การณภูต’’นฺติ. ธมฺมการณนฺติ ปริยตฺติธมฺมภูตํ การณํ. กายิกาติ ปญฺจทฺวารกายิกา. เตนาห ‘‘กามาวจเรเยว ลพฺภนฺตี’’ติ, กามภูมิกาติ อตฺโถ. อรูปาวจเร นตฺถิ, ติภูมิกาติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘อรูเป ติกจตุกฺกชฺฌานํ อุปฺปชฺชติ, ตญฺจ โข โลกุตฺตรํ, น โลกิย’’นฺติ. อิตรา อุเปกฺขาเวทนา. อุปวิจรนฺติ อุเปจฺจ ปชฺชนฺตีติ อตฺโถ. ตํสมฺปยุตฺตานนฺติ วิจารสมฺปยุตฺตานํ. 270-278. Một trăm lẻ tám cảm thọ, kinh Aṭṭhasatapariyāya là vì ở đây có nguyên nhân, lý do cho trạng thái của một trăm lẻ tám ấy. Do đó, đã nói: “Là nguyên nhân của một trăm lẻ tám.” Nguyên nhân của Pháp (dhammakāraṇaṃ) có nghĩa là nguyên nhân là Pháp học. Thân (kāyikā) là thân thuộc năm môn. Do đó, đã nói: “Chỉ có được ở cõi Dục,” có nghĩa là ở cõi Dục. Không có ở cõi Vô Sắc, có nghĩa là ở ba cõi. Do đó, đã nói: “Ở cõi Vô Sắc, thiền thứ ba và thứ tư sanh khởi, và đó là siêu thế, không phải hiệp thế.” Thọ xả còn lại. Chúng đi vào (upavicaranti) có nghĩa là chúng đến gần và sanh khởi. Của những pháp tương ưng với nó (taṃsampayuttānaṃ) có nghĩa là của những pháp tương ưng với tứ. ปฏิลาภโตติ ปฏิลทฺธภาวโต. สมนุปสฺสโตติ ปจฺจเวกฺขโต ปสฺสโต. อตีตํ ขณตฺตยาติกฺกเมน อติกฺกนฺตํ, นิรุทฺธปฺปตฺติยา นิรุทฺธํ, ปกติวิชหเนน วิปริณตํ. สมนุสฺสรโตติ จินฺตยโต. เคหสฺสิตนฺติ กามคุณนิสฺสิตํ. กามคุณา หิ อิธ เคหนิสฺสิตธมฺเมน เคหปริยาเยน วุตฺตา. Do sự chứng đắc (paṭilābhato) là do trạng thái đã chứng đắc. Của người đang quán xét (samanupassato) là của người đang thấy trong khi thẩm sát. Quá khứ là đã trôi qua do sự vượt qua của ba sát-na, đã diệt tận do sự đạt đến sự diệt tận, đã biến hoại do sự từ bỏ bản chất. Của người đang hồi tưởng (samanussarato) là của người đang suy tư. Nương tựa gia đình (gehassitaṃ) là nương tựa vào các dục trưởng. Vì ở đây, các dục trưởng được nói đến bằng từ đồng nghĩa ‘gia đình’ (geha) như là pháp nương tựa gia đình. วิปริณามวิราคนิโรธนฺติ [Pg.362] วิปริณามนํ วิรชฺชนลกฺขณํ นิรุชฺฌนญฺจ วิทิตฺวา. ปุพฺเพติ อตีเต. เอตรหีติ อิทานิ วตฺตมานา. สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสโตติ วิปสฺสนาปญฺญาย เจว มคฺคปญฺญาย จ ยาถาวโต ปสฺสโต. อุสฺสุกฺกาเปตุนฺติ วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา มคฺคปฏิเวธํ ปาเปตุํ. นิพฺพานํ อุทฺทิสฺส ปวตฺติตตฺตา เนกฺขมฺมสฺสิตโสมนสฺสานิ นาม. โลกามิสปฏิสํยุตฺตานนฺติ กามคุณนิสฺสิตานํ. ตทายตนนฺติ ตํ อายตนํ ตํ การณํ อรหตฺตํ. อนุตฺตเรสุ วิโมกฺเขสูติ อริยผลธมฺเมสุ. ปิหนฺติ อธิคมิจฺฉํ. Sự biến hoại, ly tham, và đoạn diệt (vipariṇāmavirāganirodhaṃ) là sau khi đã biết sự biến hoại, đặc tính của sự phai nhạt, và sự diệt tận. Trước đây (pubbe) là trong quá khứ. Hiện tại (etarahi) là bây giờ, đang hiện hành. Của người thấy với chánh trí tuệ (sammappaññāya passato) là của người thấy đúng như thật với tuệ minh sát và tuệ đạo. Nỗ lực (ussukkāpetuṃ) là sau khi đã thiết lập minh sát để làm cho đạt đến sự chứng ngộ đạo. Được gọi là các hỷ liên quan đến xuất ly vì chúng diễn tiến hướng đến Nibbāna. Của những pháp liên quan đến vật chất thế gian (lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ) là của những pháp nương tựa vào các dục trưởng. Căn cứ ấy (tadāyatanaṃ) là căn cứ ấy, nguyên nhân ấy, chính là A-la-hán quả. Trong các giải thoát vô thượng (anuttaresu vimokkhesu) là trong các pháp quả của bậc Thánh. Họ khao khát (pihanti) là họ mong muốn chứng đắc. อุเปกฺขาติ โสมนสฺสรหิตอญฺญาณุเปกฺขา. พาลฺยโยคโต พาลสฺส, ตโต เอว มูฬฺหสฺส ปุถุชฺชนสฺส. กิเลโสธีนํ มคฺโคธีหิ อชิตตฺตา อโนธิชินสฺส. สตฺตมภวาทิโต อุทฺธํ ปวตฺตนวิปากสฺส อชิตตฺตา อวิปากชินสฺส. อเนกาทีนเว วฏฺเฏ อาทีนวสฺส อชานเนน อนาทีนวทสฺสาวิโน. ปฏิปตฺติปฏิเวธพาหุสจฺจาภาเวน อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส. รูปํ สา นาติวตฺตติ น อติกฺกมติ ญาณสมฺปยุตฺตาภาวโต. สพฺพสงฺคาหโกติ สพฺพธมฺเม สงฺคณฺหนโก. ตติยาทีนิ ยาว ทสมา เหฏฺฐา วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานตฺถาเนว. Xả (upekkhā) là xả vô trí, không có hỷ. Của người ngu (bālassa) là do sự liên hệ với sự ngu dốt, do đó cũng là của phàm nhân si mê. Của người chưa chinh phục các bộc lưu (anodhijinassa) là do chưa chinh phục các bộc lưu phiền não bằng các bộc lưu của đạo. Của người chưa chinh phục quả (avipākajinassa) là do chưa chinh phục quả diễn tiến trên từ hữu thứ bảy trở đi. Của người không thấy sự nguy hiểm (anādīnavadassāvino) là do không biết sự nguy hiểm trong vòng luân hồi có nhiều nguy hiểm. Của phàm nhân ít nghe (assutavato puthujjanassa) là do không có sự đa văn về pháp hành và pháp chứng ngộ. Sắc (rūpaṃ), nó không vượt qua, không đi quá, do không tương ưng với trí tuệ. Bao gồm tất cả (sabbasaṅgāhako) là người thâu nhiếp tất cả các pháp. Các câu từ thứ ba cho đến thứ mười đều có ý nghĩa rõ ràng do phương pháp đã được nói ở dưới. อฏฺฐสตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Aṭṭhasata v.v... đã kết thúc. ๑๑. นิรามิสสุตฺตวณฺณนา 11. Phần giải thích kinh Nirāmisa ๒๗๙. อารมฺมณโต สมฺปโยคโต จ กิเลสามิเสน สามิสา. นิรามิสายาติ นิสฺสกฺกวจนํ. นิรามิสตราวาติ เอกํสวจนํ ตสฺสา ตถา นิสฺสเมตพฺพตาย. สา หิ ปีติ สพฺพโส สนฺตกิเลสามิเส สนฺตาเน ปวตฺติยา อจฺจนฺตสภาวธมฺมารมฺมณวิสยตาย สยมฺปิ สาติสยํ สนฺตสภาวากาเรน ปวตฺติยา นิรามิสายปิ นิรามิสตรา วุตฺตา. เตนาห ‘‘นนุ จา’’ติอาทิ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธตุํ ‘‘ยถา หี’’ติอาทิมาห. อปฺปฏิหาริกนฺติ ปฏิหรณรหิตํ อปฺปฏิหารํ, เกนจิ อนาวฏนฺติ อตฺโถ. เสสวาเรสูติ สุขวารอุเปกฺขาวาเรสุ. 279. Có vật thực (sāmisā) là do vật thực phiền não từ đối tượng và từ sự tương ưng. Phi vật thực (nirāmisāya) là lời nói chắc chắn. Phi vật thực hơn (nirāmisatarā) là lời nói dứt khoát vì nó cần được hiểu như vậy. Thật vậy, hỷ ấy được gọi là phi vật thực hơn cả phi vật thực vì nó diễn tiến trong dòng tương tục nơi vật thực phiền não đã hoàn toàn lắng dịu, vì phạm vi đối tượng của nó là pháp có bản chất hoàn toàn tịch tịnh, và vì chính nó cũng diễn tiến một cách siêu việt, với trạng thái bản chất tịch tịnh. Do đó, đã nói: “Chẳng phải là...” v.v... Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, đã nói: “Ví như...” v.v... Không thể chống lại (appaṭihārikaṃ) là không có sự chống lại, không thể chống lại, có nghĩa là không bị bất cứ ai cản trở. Trong các trường hợp còn lại (sesavāresu) là trong các trường hợp về lạc và xả. วิโมกฺขวาโร ปน น อติทิฏฺโฐ อิตเรหิ วิสทิสตฺตา. เตนาห ‘‘วิโมกฺขวาเร ปนา’’ติอาทิ. รูปปฏิสํยุตฺโตติ ภาวิตรูปปฏิสํยุตฺโต. สามิโส นาม ยสฺมา สามิสรูปปฏิพทฺธวุตฺติ เจว สามิสรูปปฏิภาคญฺจ[Pg.363], ตสฺมา ‘‘รูปามิส’’นฺติ วุจฺจติ, เตน รูปามิเสน สามิโส นาม. อรูปามิสสฺส อภาวโต อรูปปฏิสํยุตฺโต วิโมกฺโข นิรามิโส นาม. Tuy nhiên, trường hợp về giải thoát không được chỉ dẫn vì nó không tương tự với các trường hợp khác. Do đó, đã nói: “Còn trong trường hợp về giải thoát...” v.v... Liên quan đến sắc (rūpapaṭisaṃyutto) là liên quan đến sắc đã được tu tập. Được gọi là có vật thực vì sự diễn tiến của nó bị ràng buộc vào sắc có vật thực và là phần tương ứng với sắc có vật thực, do đó được gọi là “vật thực sắc,” và do vật thực sắc ấy nên được gọi là có vật thực. Do không có vật thực vô sắc, nên giải thoát liên quan đến vô sắc được gọi là phi vật thực. นิรามิสสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Nirāmisa đã kết thúc. อฏฺฐสตปริยายวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích phẩm Aṭṭhasatapariyāya đã kết thúc. เวทนาสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Tương Ưng Thọ đã kết thúc. ๓. มาตุคามสํยุตฺตํ 3. Tương Ưng Người Nữ ๑. ปฐมเปยฺยาลวคฺโค 1. Phẩm Rút Gọn Thứ Nhất ๑-๒. มาตุคามสุตฺตาทิวณฺณนา 1-2. Phần giải thích kinh Mātugāma v.v... ๒๘๐-๒๘๑. อคุณงฺเคหีติ [Pg.364] อคุณโกฏฺฐาเสหิ. รูปยตีติ รูปํ, สรีรรูปํ. สรีรรูปํ ปาสํสํ เอตสฺส อตฺถีติ รูปวา, ตปฺปฏิกฺเขเปน น จ รูปวา, สมฺปนฺนรูโป น โหตีติ อตฺโถ. ญาติกุลโต อญฺญโต วา อาคตาย โภคสมฺปทาย อภาเวน น โภคสมฺปนฺโน. ทุสฺสีโลติ นิสฺสีโล. นิสฺสีลตาย เอว จสฺสา ปุพฺพุฏฺฐายิตาทิอาจาราภาโว วุตฺโต. อาลสิโยติ อาลสิยตาย ยุตฺโต. ปชญฺจสฺส น ลภตีติ ปชาภาวสีเสน ตสฺสา ปริวารหานิ วุตฺตา. ปริวตฺเตตพฺพนฺติ ปุริสวเสน ปริวตฺเตตพฺพํ. 280-281. Với các chi phần không có đức hạnh (aguṇaṅgehi) là với các phần không có đức hạnh. Sắc (rūpa) là thứ biểu hiện, là sắc thân. Người có sắc thân đáng tán thán là người có sắc đẹp (rūpavā), do sự phủ định điều ấy nên không có sắc đẹp, có nghĩa là không có sắc vóc hoàn hảo. Không có tài sản dồi dào là do không có tài sản đến từ gia đình quyến thuộc hoặc từ nơi khác. Có giới hạnh xấu (dussīlo) là không có giới hạnh. Chính do không có giới hạnh nên sự thiếu vắng các hạnh kiểm như dậy sớm v.v... của người nữ ấy đã được nói đến. Lười biếng (ālasiyo) là người có tính lười biếng. Và người nữ ấy không có con cái, điều này được nói đến sự tổn giảm về đoàn tùy tùng của người nữ ấy dưới tiêu đề không có con cái. Cần được thay đổi (parivattetabbaṃ) là cần được thay đổi theo phương diện của người nam. มาตุคามสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Mātugāma v.v... đã kết thúc. ๓. อาเวณิกทุกฺขสุตฺตวณฺณนา 3. Phần giải thích kinh Āveṇikadukkha ๒๘๒. อาเวณิตพฺพโต มริยาทาย วิสุํ อสาธารณโต ปสฺสิตพฺพโต อาเวณิกานิ. ปฏิปจฺเจเก ปุคฺคเล นิยุตฺตานีติ ปาฏิปุคฺคลิกานิ. ปริจาริกภาวนฺติ อุปฏฺฐายิกภาวํ. 282. Āveṇikāni (bất cộng) là do cần được thấy một cách riêng biệt, không chung đụng, theo giới hạn, do cần được phân biệt. Pāṭipuggalikāni (thuộc cá nhân) là do được gắn liền với mỗi cá nhân riêng biệt. Paricārikabhāvaṃ (trạng thái phục vụ) là trạng thái của người hầu cận. อาเวณิกทุกฺขสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Nỗi Khổ Riêng Biệt. ๔. ตีหิธมฺเมหิสุตฺตาทิวณฺณนา 4. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Ba Pháp ๒๘๓-๓๐๓. มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตนาติ มจฺฉริยมเลน อภิภูเตน. เตนาติ กสฺสจิ กิญฺจิ อทาเนน จ. เอตํ ‘‘มจฺเฉรมลปริยุฏฺฐิเตนา’’ติอาทิ วุตฺตํ. วิโลเกนฺโต วิจรติ อิสฺสาปกตจิตฺตตาย. ปญฺจมาทีนิ ยาว เอกาทสมา อุตฺตานตฺถาเนว. 283-303. Maccheramalapariyuṭṭhitena (bị cấu uế của xan tham xâm chiếm) là bị cấu uế của sự xan tham áp đảo. Tena (do điều ấy) là do việc không cho bất cứ thứ gì đến bất cứ người nào. Điều này được nói là: maccheramalapariyuṭṭhitena (bị cấu uế của xan tham xâm chiếm), v.v... Vilokento vicarati (đi nhìn ngó) là do tâm bị sanh khởi lòng ganh tỵ. Các (kinh) từ thứ năm cho đến thứ mười một đều có ý nghĩa rõ ràng. ตีหิธมฺเมหิสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Ba Pháp. ๓. พลวคฺโค 3. Phẩm Sức Mạnh ๑. วิสารทสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích về kinh Tự Tín ๓๐๔. รูปสมฺปตฺติ [Pg.365] รูปพลํ ตํสมงฺคิโน อุปตฺถมฺภกภาวโต. เอส นโย เสเสสุปิ. พลานิ หิ สตฺตานํ วุฑฺฒิยา อุปตฺถมฺภกปจฺจโย โหติ, ยถา ตํ อาหาโร. เตนาห – ‘‘อิมานี’’ติอาทิ. 304. Sự thành tựu về sắc là sức mạnh của sắc, do là trạng thái nâng đỡ cho người được hội đủ điều ấy. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp còn lại. Vì rằng các sức mạnh là điều kiện nâng đỡ cho sự tăng trưởng của chúng sanh, giống như vật thực vậy. Do đó, ngài đã nói: imāni (những điều này), v.v... วิสารทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Tự Tín. ๒-๑๐. ปสยฺหสุตฺตาทิวณฺณนา 2-10. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Áp Đảo ๓๐๕-๓๑๓. อภิภวิตฺวา สพฺพํ อนฺโตชนํ สามิกญฺจ. นาเสนฺตีติ นาสนํ อทสฺสนํ เนนฺติ นีหรนฺตีติ อตฺโถ. 305-313. Abhibhavitvā (sau khi áp đảo) tất cả người trong nhà và cả người chồng. Nāsenti (họ làm cho hoại vong) có nghĩa là họ dẫn đến, họ mang đi sự hoại vong, sự không nhìn thấy. ปสยฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Áp Đảo. มาตุคามสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về Tương Ưng Người Nữ. ๔. ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ 4. Tương Ưng Jambukhādaka ๑. นิพฺพานปญฺหสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích về kinh Câu Hỏi Về Niết Bàn ๓๑๔. นิพฺพานํ [Pg.366] อาคมฺมาติ เอตฺถ อาคมฺมาติ สพฺพสงฺขาเรหิ นิพฺพินฺนสฺส วิสงฺขารนินฺนสฺส โคตฺรภุนา วิวฏฺฏิตมานสสฺส มคฺเคน สจฺฉิกรเณนาติ อตฺโถ. สจฺฉิกิริยมานญฺหิ ตํ อธิคนฺตฺวา อารมฺมณปจฺจยภูตญฺจ ปฏิจฺจ อธิปติปจฺจยภูเต จ ตสฺมึ ปรมสฺสาสภาเวน วิมุตฺตสงฺขารสฺส ปรมคติภาเวน จ ปติฏฺฐานภูเต ปติฏฺฐาย ขยสงฺขาโต มคฺโค ราคาทิเก เขเปตีติ ตํสจฺฉิกรณาภาเว ราคาทีนํ อนุปฺปตฺตินิโรธคมนาภาวโต ‘‘นิพฺพานํ อาคมฺม ราโค ขียตี’’ติ วุตฺตํ. 314. Ở đây, Nibbānaṃ āgamma (nhờ vào Niết Bàn) có nghĩa là: đối với người đã nhàm chán tất cả các pháp hữu vi, người có tâm hướng về vô vi, người có tâm đã xoay chuyển bởi (trí) chuyển tộc, (thì Niết Bàn) được chứng ngộ bằng đạo. Vì rằng, sau khi đã đạt đến pháp ấy đang được chứng ngộ, và duyên theo (pháp ấy) vốn là đối tượng-duyên, và trong (pháp ấy) vốn là tăng thượng-duyên, và sau khi đã an trú trong (pháp ấy) vốn là nền tảng do là trạng thái an ổn tối thượng và do là trạng thái của cảnh giới tối thượng đối với pháp hữu vi đã được giải thoát, đạo được gọi là sự đoạn tận đã làm cho các pháp như tham ái, v.v... bị tiêu diệt. Do vì trong trường hợp không có sự chứng ngộ pháp ấy thì không có sự đi đến sự diệt tận không sanh khởi của các pháp như tham ái, v.v..., nên được nói rằng: “nibbānaṃ āgamma rāgo khīyati” (nhờ vào Niết Bàn, tham ái được đoạn tận). อิมินาว สุตฺเตนาติ อิมินาว ชมฺพุขาทกสุตฺเตน. กิเลสกฺขยมตฺตํ นิพฺพานนฺติ วเทยฺย ‘‘ราคกฺขโย’’ติอาทินา สุตฺเต อาคตตฺตา. ‘‘กิเลสกฺขยมตฺต’’นฺติ อวิเสเสน วุตฺตตฺตา อาห ‘‘กสฺสา’’ติอาทิ. อทฺธา อตฺตโนติ วกฺขติ ‘‘ปรสฺส กิเลสกฺขเยน ปรสฺส นิพฺพานสมฺปตฺติ น ยุตฺตา’’ติ. นิพฺพานารมฺมณกรเณน โคตฺรภุกฺขเณ กิเลสกฺขยปฺปตฺติตา จ อาปนฺนาติ อาห – ‘‘กึ ปน เตสุ อขีเณสุเยวา’’ติอาทิ. นนุ อารมฺมณกรณมตฺเตน กิเลสกฺขโย อนุปฺปตฺโตติ น สกฺกา วตฺตุํ. จิตฺตญฺหิ อตีตานาคตาทิสพฺพํ อาลมฺพนํ กโรติ, น นิปฺผนฺนเมวาติ. โคตฺรภูปิ มคฺเคน ยา กิเลสานํ อนุปฺปตฺติธมฺมตา กาตพฺพา, ตํ อารพฺภ ปวตฺติสฺสตีติ? น, อปฺปตฺตนิพฺพานสฺส นิพฺพานารมฺมณญาณาภาวโต. น หิ อญฺเญ ธมฺมา วิย นิพฺพานํ, ตํ ปน อติคมฺภีรตฺตา อปฺปตฺเตน อาลมฺพิตุํ น สกฺกา, ตสฺมา เตน โคตฺรภุนา ปตฺตพฺเพน ติกาลิกสภาวาติกฺกนฺตคมฺภีรภาเวน ภวิตพฺพํ, กิเลสกฺขยมตฺตตํ วา อิจฺฉโต โคตฺรภุโต ปุเรตรํ นิปฺผนฺเนน กิเลสกฺขเยน ภวิตพฺพํ. อปฺปตฺตกิเลสกฺขยารมฺมณกรเณ หิ สติ โคตฺรภุโต ปุเรตรจิตฺตานิปิ อาลมฺเพยฺยุนฺติ. Imināva suttena (bởi chính kinh này) là bởi chính kinh Jambukhādaka này. Người ấy có thể nói rằng: “Niết Bàn chỉ là sự đoạn tận các phiền não,” do vì đã được đề cập trong kinh bằng (các câu) như là “rāgakkhayo” (sự đoạn tận tham ái), v.v... Do vì (cụm từ) “kilesakkhayamatta” (chỉ là sự đoạn tận các phiền não) được nói một cách không đặc định, nên ngài đã nói: “kassa” (của ai?), v.v... Chắc chắn (sự đoạn tận phiền não) của chính mình, như sẽ được nói: “Sự thành tựu Niết Bàn của người khác do sự đoạn tận phiền não của người khác là không hợp lý.” Và (luận điểm) cho rằng sự đạt đến sự đoạn tận phiền não xảy ra trong sát-na chuyển tộc do việc lấy Niết Bàn làm đối tượng là không đúng, nên ngài đã nói: “kiṃ pana tesu akhīṇesuyeva” (nhưng phải chăng khi chúng chưa được đoạn tận?), v.v... Chắc hẳn, không thể nói rằng sự đoạn tận phiền não chưa sanh khởi chỉ bằng việc lấy (nó) làm đối tượng. Vì rằng tâm lấy tất cả (các pháp) quá khứ, vị lai, v.v... làm đối tượng, chứ không phải chỉ (lấy pháp) đã thành tựu. Phải chăng (trí) chuyển tộc cũng sẽ sanh khởi, sau khi đã hướng đến trạng thái không sanh khởi của các phiền não vốn cần được thực hiện bằng đạo? (Đáp:) Không, do vì người chưa chứng đạt Niết Bàn thì không có trí tuệ lấy Niết Bàn làm đối tượng. Vì rằng Niết Bàn không giống như các pháp khác, nhưng pháp ấy do quá thâm sâu nên không thể được lấy làm đối tượng bởi người chưa chứng đạt. Do đó, pháp ấy cần phải được chứng đạt bởi (trí) chuyển tộc ấy, với bản thể thâm sâu đã vượt qua bản chất của ba thời. Hoặc đối với người mong muốn (Niết Bàn) chỉ là sự đoạn tận phiền não, thì cần phải có sự đoạn tận phiền não đã được thành tựu trước cả (trí) chuyển tộc. Vì rằng, trong trường hợp lấy sự đoạn tận phiền não chưa được chứng đạt làm đối tượng, thì ngay cả các tâm trước (trí) chuyển tộc cũng có thể lấy (nó) làm đối tượng. ตสฺมาติอาทิ วุตฺตสฺเสว อตฺถสฺส นิคมนํ. ตํ ปเนตํ นิพฺพานํ. รูปิโน ธมฺมา อรูปิโน ธมฺมาติอาทีสูติ อาทิสทฺเทน โลกุตฺตรอนาสวาทีนํ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. อรูปธมฺมาทิภาวคฺคหเณน จสฺส ปรินิปฺผนฺนตา ทีปิตา. เตนาห ‘‘น กิเลสกฺขยมตฺตเมวา’’ติ. กิเลสกฺขยมตฺตตาย [Pg.367] หิ สติ นิพฺพานสฺส พหุตา อาปชฺชติ ‘‘ยตฺตกา กิเลสา ขียนฺติ, ตตฺตกานิ นิพฺพานานี’’ติ. อภาวสฺสภาวโต คมฺภีราทิภาโว อสงฺขตาทิภาโว จ น สิยา, วุตฺโต จ โส นิพฺพานสฺส, ตสฺมาสฺส ปจฺเจตพฺโพ ปรินิปฺผนฺนภาโว. ยสฺมา จ สมฺมุติสจฺจารมฺมณํ สงฺขตธมฺมารมฺมณํ วา สมุจฺเฉทวเสน กิเลเส ปชหิตุํ น สกฺโกติ, ยโต มหคฺคตญาณํ วิปสฺสนาญาณํ วา กิเลสวิกฺขมฺภนวเสน ตทงฺควเสน วา ปชหติ, ตสฺมา อริยมคฺคญาณสฺส สมฺมุติสจฺจสงฺขตธมฺมารมฺมเณหิ วิปรีตสภาเวน อารมฺมเณน ภวิตพฺพํ. ตถา หิ ตํ สมุจฺเฉทวเสน กิเลเส ปชหีติ เอวํ ปรินิปฺผนฺนาสงฺขตสภาวํ นิพฺพานนฺติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพนฺติ. Tasmā (do đó), v.v... là phần kết luận về ý nghĩa đã được nói đến. Nhưng Niết Bàn này... Trong (các câu) như là “rūpino dhammā arūpino dhammā” (các pháp sắc, các pháp không phải sắc), v.v..., cần được hiểu sự bao gồm các (từ) như là siêu thế, vô lậu, v.v... bởi từ ādi (v.v...). Và do việc nắm bắt trạng thái là pháp phi sắc, v.v... của pháp ấy, tính chất đã thành tựu viên mãn của nó được chỉ rõ. Do đó, ngài đã nói: “na kilesakkhayamattameva” (không phải chỉ là sự đoạn tận các phiền não). Vì rằng, trong trường hợp (Niết Bàn) chỉ là sự đoạn tận các phiền não, thì sẽ dẫn đến sự đa dạng của Niết Bàn, (theo lý lẽ): “Có bao nhiêu phiền não được đoạn tận, thì có bấy nhiêu Niết Bàn.” Do là trạng thái của sự không hiện hữu, nên trạng thái thâm sâu, v.v... và trạng thái vô vi, v.v... sẽ không có; và điều ấy đã được nói về Niết Bàn. Do đó, trạng thái đã thành tựu viên mãn của pháp ấy cần phải được chấp nhận. Và bởi vì (tâm) lấy chân lý quy ước làm đối tượng hoặc lấy pháp hữu vi làm đối tượng thì không thể từ bỏ các phiền não bằng cách đoạn trừ; trong khi trí tuệ đáo đại hoặc trí tuệ minh sát từ bỏ (phiền não) bằng cách trấn áp hoặc bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch. Do đó, đối tượng của trí tuệ thánh đạo cần phải có bản chất trái ngược với các đối tượng là chân lý quy ước và pháp hữu vi. Vì rằng, như vậy thì nó mới từ bỏ các phiền não bằng cách đoạn trừ. Như thế, ở đây nên đi đến kết luận rằng Niết Bàn là một thực tại đã thành tựu viên mãn, có bản chất vô vi. นิพฺพานปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Đã chấm dứt phần giải thích về kinh Câu Hỏi Về Niết Bàn. ๓-๑๕. ธมฺมวาทีปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา 3-15. Phần giải thích về các kinh bắt đầu bằng (kinh) Câu Hỏi Của Người Thuyết Pháp ๓๑๖-๓๒๘. ปหาย คตตฺตาติ อริยมคฺเคน ชหิตฺวา ญาณคมเนน คตตฺตา. สุฏฺฐุ คตาติ สมฺมา คตา ปฏิปนฺนาติ สุคตา. ปริชานนตฺถนฺติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานนตฺถํ. ทุกฺขสงฺขาโตติ ‘‘ทุกฺข’’นฺติ สงฺขาตพฺโพ วิทิตพฺโพ จ ทุกฺขสภาโว ธมฺโม ทุกฺขทุกฺขตา. ยสฺมา ทุกฺขเวทนาวินิมุตฺตสงฺขตธมฺเม สุขเวทนาย จ ยถา อิธ สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตาติ ทุกฺขปริยาโย นิรุปฺปเตว, ตสฺมา ทุกฺขสภาโว ธมฺโม เอเกน ทุกฺขสทฺเทน วิเสเสตฺวา วุตฺโต ‘‘ทุกฺขทุกฺขตา’’ติ. เสสปททฺวเยติ สงฺขารทุกฺขตา วิปริณามทุกฺขตาติ เอตสฺมึ ปททฺวเย. สงฺขารภาเวน ทุกฺขสภาโว สงฺขารทุกฺขตา. สุขสฺส วิปริณามเนน ทุกฺขสภาโว วิปริณามทุกฺขตา. 316-328. Pahāya gatattā có nghĩa là: Do đã đi sau khi từ bỏ bằng Thánh đạo, do đã đi bằng sự đi của trí tuệ. Suṭṭhu gatā có nghĩa là: Sugatā (Thiện Thệ) là đã đi, đã thực hành một cách chân chánh. Parijānanatthaṃ có nghĩa là: Với mục đích liễu tri bằng ba loại liễu tri. Dukkhasaṅkhāto có nghĩa là: Pháp có bản chất khổ, cần được gọi và cần được biết là ‘khổ,’ chính là khổ khổ tánh (dukkhadukkhatā). Bởi vì, đối với pháp hữu vi đã thoát khỏi khổ thọ và đối với lạc thọ, cũng giống như ở đây, từ đồng nghĩa với khổ là khổ hành và khổ hoại vẫn được xác lập, do đó pháp có bản chất khổ được nói đến bằng cách nêu rõ với một từ ‘khổ’ là ‘khổ khổ tánh.’ Trong hai cụm từ còn lại có nghĩa là: Trong hai cụm từ này là khổ hành và khổ hoại. Bản chất khổ do là pháp hành là khổ hành tánh. Bản chất khổ do sự biến hoại của lạc là khổ hoại tánh. ธมฺมวาทีปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Thuyết Pháp v.v... đã hoàn tất. ๑๖. ทุกฺกรปญฺหสุตฺตวณฺณนา 16. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Về Điều Khó Làm ๓๒๙. ปพฺพชฺชายาติ [Pg.368] ปพฺพชิตปฏิปตฺติยํ. ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน ภิกฺขูติ ธมฺมานุธมฺมํ ปฏิปชฺชมาโน ภิกฺขุ. ปาตนฺติ ปาโต. นจิรสฺสนฺติ ขิปฺปเมว. เตนาห ‘‘ลหุเยวา’’ติ. 329. Pabbajjāya có nghĩa là: Trong sự thực hành của người xuất gia. Vị tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp có nghĩa là: Vị tỳ khưu đang thực hành pháp và tùy pháp. Pātaṃ có nghĩa là: Sớm. Nacirassaṃ có nghĩa là: Chẳng bao lâu. Do đó, ngài nói: “Thật mau chóng.” ทุกฺกรปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Về Điều Khó Làm đã hoàn tất. ชมฺพุขาทกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Tương Ưng Jambukhādaka đã hoàn tất. ๕. สามณฺฑกสํยุตฺตวณฺณนา 5. Giải Thích Tương Ưng Sāmaṇḍaka ๓๓๐-๓๓๑. อิมินาว นเยนาติ โย ชมฺพุขาทกสํยุตฺเต อตฺถนโย, อิมินาว นเยน. อิมินา หิ ทฺเว สํยุตฺตานิ ปาฬิโต อตฺถโต จ อญฺญมญฺญํ สทิสาเนวาติ ทสฺเสติ. 330-331. Imināva nayena có nghĩa là: Phương pháp về ý nghĩa nào có trong Tương Ưng Jambukhādaka, thì cũng chính bằng phương pháp này. Bằng câu này, ngài chỉ ra rằng hai tương ưng này quả thật tương đồng với nhau cả về Pāḷi lẫn về ý nghĩa. สามณฺฑกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Tương Ưng Sāmaṇḍaka đã hoàn tất. ๖. โมคฺคลฺลานสํยุตฺตํ 6. Tương Ưng Moggallāna ๑-๘. ปฐมชฺฌานปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา 1-8. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Sơ Thiền v.v... ๓๓๒-๓๓๙. กามสหคเตสุ [Pg.369] สญฺญามนสิกาเรสุ อุปฏฺฐหนฺเตสุ พฺยาปาทาทิสหคตาปิ สญฺญามนสิการา ยถาปจฺจยํ อุปฏฺฐหนฺติเยวาติ วุตฺตํ ‘‘กามสหคตาติ ปญฺจนีวรณสหคตา’’ติ. นีวรณานญฺเหตฺถ นิทสฺสนมตฺตเมตํ, ยทิทํ กามคฺคหณํ. ปหีนาวเสสา เจตฺถ นีวรณา เวทิตพฺพา, ตสฺมา ปญฺจคฺคหณํ น กตฺตพฺพํ. ตสฺสาติ มหาโมคฺคลฺลานตฺเถรสฺส สนฺตโต อุปฏฺฐหึสุ อจิณฺณวสิตาย. เตนาห ‘‘หานภาคิยํ นาม อโหสี’’ติ. อารมฺมณ…เป… สหคตนฺติ วุตฺตํ อิตเรสํ อภาวโต. 332-339. Khi các tưởng và tác ý đi kèm với dục khởi lên, các tưởng và tác ý đi kèm với sân v.v... cũng khởi lên tùy theo duyên, do đó được nói rằng: “Đi kèm với dục có nghĩa là đi kèm với năm triền cái.” Ở đây, việc đề cập đến dục này chỉ là một ví dụ về các triền cái. Các triền cái còn lại nên được hiểu ở đây, do đó không nên hiểu là (chỉ có) năm. Tassa có nghĩa là: (Chúng) đã khởi lên trong dòng tương tục của trưởng lão Đại Moggallāna do sự không thuần thục. Do đó, ngài nói: “Quả thật đã thuộc về phần thoái giảm.” Ārammaṇa… vân vân… sahagataṃ được nói đến do sự vắng mặt của các pháp khác. ปฐมชฺฌานปญฺหสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Sơ Thiền v.v... đã hoàn tất. ๙. อนิมิตฺตปญฺหสุตฺตวณฺณนา 9. Giải Thích Kinh Vấn Đáp Vô Tướng ๓๔๐. วิปสฺสนาสมาธึเยว, น ผลสมาธึ. เฉชฺชกิจฺจํ น นิปฺผชฺชติ อวิจฺเฉทวเสน อปฺปวตฺตนโต. นิกนฺตีติ วิปสฺสนํ อสฺสาเทนฺตี ปวตฺตตณฺหา. สาเธตุํ นาสกฺขิ อุปกฺกิลิฏฺฐตฺตา. นิมิตฺตานุสารีติ นิจฺจสุขอตฺตนิมิตฺตานํ อปูรณโต ราคโทสโมหนิมิตฺตานิเปตฺถ นิมิตฺตาเนว. วุฏฺฐาน…เป… สมาธินฺติ เอเตน ยาว มคฺโค นาธิคโต, ตาว วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนมนุยุญฺชนฺโตปิ ยถารหํ อนิมิตฺตํ อปฺปณิหิตํ สุญฺญตํ เจโตสมาธึ อนุยุตฺโต วิหรตีติ วตฺตพฺพตํ อรหตีติ ทสฺเสติ. วิปสฺสนาสมฺปยุตฺตนฺติ วิปสฺสนาสงฺขาตญาณสมฺปยุตฺตํ. เจโตสมาธินฺติ จิตฺตสีเสน วิปสฺสนาสมาธิมาห. อุปริมคฺคผลสมาธินฺติ ปฐมมคฺคสมาธิสฺส ปเคว อธิคตตฺตา. 340. Chỉ là định của tuệ quán, không phải là định của quả. Nhiệm vụ cắt đứt không được thành tựu do không diễn tiến một cách liên tục. Nikanti là: Tham ái diễn tiến, thưởng thức tuệ quán. Đã không thể thành tựu do bị ô nhiễm. Theo đuổi các tướng có nghĩa là: Do sự không viên mãn của các tướng thường, lạc, ngã, nên các tướng tham, sân, si ở đây chính là các tướng. Vuṭṭhāna… vân vân… samādhiṃ, bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: Chừng nào đạo chưa được chứng đắc, chừng đó, ngay cả khi đang thực hành tuệ quán dẫn đến sự xuất khởi, người ấy cũng xứng đáng được gọi là ‘trú trong sự chuyên tâm vào tâm định vô tướng, vô nguyện, không tánh’ một cách tương xứng. Tương ưng với tuệ quán có nghĩa là: Tương ưng với trí tuệ được gọi là tuệ quán. Tâm định có nghĩa là: Ngài nói đến định của tuệ quán với tâm làm đầu. Định của đạo và quả cao hơn có nghĩa là: Do định của đạo đầu tiên đã được chứng đắc từ trước. อนิมิตฺตปญฺหสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Vấn Đáp Vô Tướng đã hoàn tất. ๑๐-๑๑. สกฺกสุตฺตาทิวณฺณนา 10-11. Giải Thích Kinh Sakka v.v... ๓๔๑-๓๔๒. อเวจฺจปฺปสาเทนาติ [Pg.370] วตฺถุตฺตยํ ยาถาวโต ญตฺวา อุปฺปนฺนปสาเทน, มคฺเคนาคตปสาเทนาติ อตฺโถ. โส ปน เกนจิ อสํหาริโย อสมฺปเวธีติ อาห ‘‘อจลปฺปสาเทนา’’ติ. อภิภวนฺติ อตฺตโน ปุญฺญานุภาเวน. 341-342. Aveccappasādena có nghĩa là: Bằng niềm tin đã phát sinh sau khi biết ba đối tượng một cách như thật, ý nghĩa là bằng niềm tin đã đến thông qua đạo. Và vì niềm tin ấy không thể bị lay chuyển, không thể bị lung lay bởi bất cứ ai, nên ngài nói: “Bằng niềm tin bất động.” Abhibhavanti có nghĩa là: Họ chinh phục bằng oai lực phước báu của mình. สกฺกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Sakka v.v... đã hoàn tất. โมคฺคลฺลานสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về Tương Ưng Moggallāna đã hoàn tất. ๗. จิตฺตสํยุตฺตํ 7. Tương Ưng Citta ๑. สํโยชนสุตฺตวณฺณนา 1. Giải Thích Kinh Kiết Sử ๓๔๓. โภคคามนฺติ [Pg.371] โภคุปฺปตฺติคามํ. ปวตฺตตีติ อปฺปฏิหตํ หุตฺวา ปวตฺตติ ปฏิสมฺภิทปฺปตฺติยา. 343. Bhogagāmaṃ có nghĩa là: Ngôi làng nơi tài sản phát sinh. Pavattati có nghĩa là: Diễn tiến không bị trở ngại do đã chứng đắc các tuệ phân tích. สํโยชนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Kiết Sử đã hoàn tất. ๒. ปฐมอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา 2. Giải Thích Kinh Isidatta Thứ Nhất ๓๔๔. อวิสารทตฺตาติ ปญฺหํ พฺยากาตุํ เวยฺยตฺติยาภาเวน อสมตฺถตฺตา. อุปาสโก เถเรสุ พฺยากาตุํ อสกฺโกนฺเตสุ สยํ พฺยากาตุกาโม ปุจฺฉติ, น วิเหสาธิปฺปาโย. ปฐมวจเนน อพฺยากโรนฺเต ทิสฺวาว ปุนปฺปุนํ ปุจฺฉิตํ วิเหโส วิย โหตีติ กตฺวา วุตฺตํ ‘‘วิเหเสตี’’ติ. 344. Avisāradattā có nghĩa là: Do không có khả năng trả lời câu hỏi vì thiếu sự thông thạo. Vị cận sự nam, khi các trưởng lão không thể trả lời, tự mình muốn trả lời nên đã hỏi, chứ không có ý định làm phiền. Sau khi thấy các vị ấy không trả lời bằng lời nói đầu tiên, việc hỏi đi hỏi lại giống như là sự làm phiền, do đó được nói là “làm phiền.” ปฐมอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Isidatta Thứ Nhất đã hoàn tất. ๓. ทุติยอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา 3. Giải Thích Kinh Isidatta Thứ Hai ๓๔๕. อวนฺติยาติ อวนฺติรฏฺเฐ, ตํ ปน มชฺฌิมปเทสโต ทกฺขิณทิสายํ. เตนาห ‘‘ทกฺขิณาปเถ’’ติ. อธิปฺปาเยนาติ ตสฺส วจนสฺส อนุโมทนาธิปฺปาเยน วทติ, น ปน ตโต กิญฺจิ คเหตุกามตาธิปฺปาเยน. 345. Avantiyaṃ có nghĩa là: Tại xứ Avanti, và xứ ấy ở phương nam so với trung tâm quốc. Do đó, ngài nói: “Ở phương nam.” Adhippāyena có nghĩa là: Vị ấy nói với ý định tán thành lời nói của người kia, chứ không phải với ý định muốn nhận lấy điều gì từ đó. ทุติยอิสิทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích về kinh Isidatta Thứ Hai đã hoàn tất. ๔. มหกปาฏิหาริยสุตฺตวณฺณนา 4. Chú giải kinh Đại Thần Thông ๓๔๖. เตสํ อนุชานนฺโตติ เตสํ ทาสกมฺมกรานํ เสสเก ยถารุจิ วิจารณํ อนุชานนฺโต. กุธิตนฺติ พลวตา สูริยสนฺตาเปน สงฺกุถิตํ[Pg.372]. เตนาห ‘‘เหฏฺฐา’’ติอาทิ. อติติขิณนฺติ อติวิย ติกฺขธาตุกํ. อสมฺภินฺนปทนฺติ อญฺญตฺถ อนาคตตฺตา ติปิฏเก อโวมิสฺสกปทํ, อิเธว อาคตปทนฺติ อตฺโถ. ปฏิลียมาเนนาติ ปฏิกํเสน วิเสสเนน วิลียมาเนน กาเยน. 346. Tesaṃ anujānanto’ti có nghĩa là cho phép những người tôi tớ và người làm công ấy tùy ý sử dụng phần còn lại. Kudhitan’ti có nghĩa là bị nấu sôi bởi sức nóng mãnh liệt của mặt trời. Do đó, ngài đã nói: “heṭṭhā” v.v… Atitikhiṇan’ti có nghĩa là có yếu tố rất bén nhọn. Asambhinnapadan’ti có nghĩa là thuật ngữ không bị pha trộn trong Tam Tạng vì đã không xuất hiện ở nơi khác, ý nghĩa là thuật ngữ chỉ xuất hiện ở đây. Paṭilīyamānenā’ti có nghĩa là với thân thể đang bị co rút lại, đang bị tan rã một cách đặc biệt. เอตฺถ จาติ เอตสฺมึ อธิฏฺฐานิทฺธิกรเณ. อพฺภมณฺฑปํ กตฺวาติ สมนฺตโต ฉาทนวเสน มณฺฑปํ วิย เมฆปฏลํ อุปฺปาเทตฺวา. เทโวติ เมโฆ. เอกเมกํ ผุสิตกํ ผุสายตุ ชาลวินทฺธํ วิย วสฺสตุ. เอวํ วุตฺตปฺปกาเรน นานาปริกมฺมํ นานาธิฏฺฐานํ เอกโต ปริกมฺมํ เอกโต อธิฏฺฐานนฺติ จตุกฺกเมตฺถ สมฺภวตีติ ทสฺเสติ ‘‘เอตฺถ จา’’ติอาทินา. ยถา ตถาติ ยถาวุตฺเตสุ จตูสุ ปกาเรสุ เยน วา เตน วา ปกาเรน กโรนฺตสฺส. กตปริกมฺมสฺสาติ ‘‘เอวํ วา เอวํ วา โหตู’’ติ ปวตฺติตปริกมฺมจิตฺตสฺส. ‘‘ปริกมฺมานนฺตเรนาติ อธิฏฺฐานจิตฺตุปฺปาทนตฺถํ สมาปนฺนปาทกชฺฌานโต วุฏฺฐาย อธิฏฺฐานจิตฺตสฺส เอกาวชฺชนวีถิยํ ปวตฺตปริกมฺมํ สนฺธาย วุตฺต’’นฺติ วทนฺติ. Ettha cā’ti: Và ở đây, có nghĩa là trong việc thực hiện thần thông do sự quyết định này. Abbhamaṇḍapaṃ katvā’ti: Sau khi đã tạo ra một lớp mây giống như một cái lều theo cách che phủ khắp bốn phía. Devo’ti: Có nghĩa là đám mây. Ekamekaṃ phusitakaṃ phusāyatu jālavinaddhaṃ viya vassatu: Mong rằng từng giọt mưa một hãy rơi xuống, mong rằng trời hãy mưa giống như (những giọt nước) được giăng mắc trong lưới. Bằng câu “ettha cā” v.v… (chú giải) cho thấy rằng ở đây bốn trường hợp có thể xảy ra: chuẩn bị khác nhau, quyết định khác nhau; chuẩn bị chung, quyết định chung, theo phương cách đã được nói đến như vậy. Yathā tathā’ti: Đối với người thực hiện bằng phương cách này hay phương cách kia trong bốn phương cách đã được nói đến. Kataparikammassā’ti: Của người có tâm chuẩn bị đã được tiến hành rằng: “Mong rằng hãy là như thế này hoặc hãy là như thế kia.” Các vị (luận sư) nói rằng: “Câu ‘Parikammānantarena’ti (ngay sau khi chuẩn bị) được nói đến là nhắm đến sự chuẩn bị đã được tiến hành trong một lộ trình tâm duy nhất của sự hướng tâm đối với tâm quyết định, sau khi đã xuất khỏi thiền nền tảng đã nhập vào nhằm mục đích làm sanh khởi tâm quyết định.” มหกปาฏิหาริยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần chú giải kinh Đại Thần Thông. ๕. ปฐมกามภูสุตฺตวณฺณนา 5. Chú giải kinh Kāmabhū thứ nhất ๓๔๗. เอลํ วุจฺจติ โทโส, ตํ เอตสฺส นตฺถีติ เนลํ, ตํ องฺคํ เอตสฺสาติ เนลงฺโค, สุวิสุทฺธสีลคุโณ. เตนาห ‘‘เนลงฺคนฺติ โข, ภนฺเต, สีลานเมตํ อธิวจน’’นฺติ. อฏฺฐกถายํ ปน โทสาภาวเมว ทสฺเสตุํ ‘‘เนลงฺโคติ นิทฺโทโส’’ติ วุตฺตํ. เอตํ ภิกฺขุํ อาคจฺฉนฺตนฺติ มหากปฺปินตฺเถรํ สนฺธาย วุตฺตํ. อตฺตโน ทิฏฺเฐน กเถสีติ อตฺตโน สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ปจฺจกฺขโต อุปลกฺขิเตน อตฺเถน กเถสิ. อยํ ปน นยคฺคาเหนาติ อยํ ปน คหปติ อสุตฺวา เกวลํ นยคฺคาเหน อาห. 347. Elaṃ được gọi là tội lỗi, vị ấy không có điều ấy nên là nelaṃ, điều ấy là thành phần của vị ấy nên là nelaṅgo, (nghĩa là) người có phẩm chất giới hạnh trong sạch. Do đó, ngài đã nói: “Thưa ngài, ‘nelaṅga’ chính là tên gọi khác của các giới hạnh.” Tuy nhiên, trong Chú giải, để chỉ rõ sự không có tội lỗi, câu “nelaṅgo’ti niddoso (nelaṅga có nghĩa là không có tội lỗi)” đã được nói đến. Câu “Etaṃ bhikkhuṃ āgacchantaṃ (vị Tỳ khưu này đang đi đến)” được nói đến là nhắm đến trưởng lão Mahākappina. Attano diṭṭhena kathesī’ti: Có nghĩa là ngài đã nói với ý nghĩa đã được nhận thức một cách trực tiếp bằng trí tuệ toàn giác của chính mình. Ayaṃ pana nayaggāhenā’ti: Có nghĩa là còn vị gia chủ này đã không nghe (từ ai) mà chỉ nói bằng sự suy diễn. ปฐมกามภูสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Dứt phần chú giải kinh Kāmabhū thứ nhất. ๖. ทุติยกามภูสุตฺตวณฺณนา 6. Chú giải kinh Kāmabhū thứ hai ๓๔๘. นิโรธํ [Pg.373] วลญฺเชติ อนาคามิภาวโต. อิเม สงฺขาราติ อิเม ‘‘กายสงฺขาโร, วจีสงฺขาโร, จิตฺตสงฺขาโร’’ติ วุจฺจมานา ตโย สงฺขารา. สทฺทโตปิ, อตฺถโตปิ อญฺญมญฺญํ มิสฺสา, ตโต เอว อาลุฬิตา อากุลา, อวิภูตา ทุพฺพิภาวนา, ทุทฺทีปนา อสงฺกรโต ทีเปตุํ ทุกฺกรา. ตถา หิ กุสลเจตนา เอว ‘‘กายสงฺขาโร’’ติปิ วุจฺจติ, ‘‘วจีสงฺขาโร’’ติปิ, ‘‘จิตฺตสงฺขาโร’’ติปิ. อสฺสาสปสฺสาสาปิ กตฺถจิ ‘‘กายสงฺขาโร’’ติ, วิตกฺกวิจาราปิ ‘‘วจีสงฺขาโร’’ติ วุจฺจนฺติ, สญฺญาเวทนาปิ ‘‘จิตฺตสงฺขาโร’’ติ วุจฺจนฺติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ตถา หี’’ติอาทิ. ตตฺถ อากฑฺฒิตฺวา คหณํ อาทานํ, สมฺปตฺตสฺส หตฺเถ กรณํ คหณํ, คหิตสฺส วิสฺสชฺชนํ มุญฺจนํ, ผนฺทนํ โจปนํ ปาเปตฺวา นิปฺผาเทตฺวา. หนุสญฺโจปนนฺติ กายวิญฺญตฺติวเสน ปุพฺพภาเค หนุสญฺโจปนํ กตฺวา. เอวญฺหิ วจีเภทกรณํ. เอวํ อิเมติอาทิ ยถาวุตฺตสฺส อตฺถสฺส นิคมนํ. 348. Nirodhaṃ valañjeti: (Vị ấy) hưởng quả vị Diệt, là do trạng thái của bậc Bất Lai. Ime saṅkhārā’ti: (Có nghĩa là) ba loại hành này được gọi là: “thân hành, khẩu hành, tâm hành.” (Các hành này) bị pha trộn lẫn nhau cả về từ ngữ lẫn ý nghĩa, do đó chúng bị xáo trộn, rối rắm, không hiển lộ, khó phân biệt, khó trình bày, khó làm sáng tỏ một cách không lẫn lộn. Thật vậy, chính tư thiện cũng được gọi là “thân hành,” cũng được gọi là “khẩu hành,” cũng được gọi là “tâm hành.” Hơi thở vô và hơi thở ra cũng có nơi được gọi là “thân hành,” tầm và tứ cũng được gọi là “khẩu hành,” tưởng và thọ cũng được gọi là “tâm hành.” Do đó, câu “Tathā hi” v.v… đã được nói đến. Ở đây, việc kéo đến rồi nắm lấy là ādānaṃ (sự tiếp nhận), việc làm cho (lời nói) đến tay là gahaṇaṃ (sự nắm bắt), việc buông ra cái đã nắm bắt là muñcanaṃ (sự buông bỏ), sau khi đã làm cho rung động, lay động rồi tạo ra. Hanusañcopanan’ti: (Có nghĩa là) sau khi đã làm cho cằm cử động ở giai đoạn đầu bằng thân biểu tri. Vì như vậy là sự tạo ra sự phân chia của lời nói. Câu “Evaṃ ime” v.v… là phần kết luận về ý nghĩa đã được nói đến. ปทตฺถํ ปุจฺฉติ อิตรสงฺขาเรหิ ปทตฺถโต วิเสสํ กถาเปสฺสามีติ. กายนิสฺสิตาติ เอตฺถ กายนิสฺสิตตา จ เนสํ ตพฺภาวภาวิตาย เวทิตพฺพา, น กายสฺส นิสฺสยปจฺจยตาวเสนาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘กาเย สติ โหนฺติ, อสติ น โหนฺตี’’ติ อาห. กาโยติ เจตฺถ กรชกาโย ทฏฺฐพฺโพ. จิตฺตนิสฺสิตาติ จิตฺตํ นิสฺสาย ตํ นิสฺสยปจฺจยภูตํ ลภิตฺวา อุปฺปนฺนา. (Vị ấy) hỏi về ý nghĩa của thuật ngữ (với ý nghĩ rằng): “Ta sẽ khiến (vị kia) nói lên sự khác biệt về ý nghĩa của thuật ngữ so với các hành khác.” Về câu Kāyanissitā (nương tựa nơi thân), ở đây, sự nương tựa nơi thân của chúng cần được hiểu là được quy định bởi sự hiện hữu của thân ấy, chứ không phải theo nghĩa thân là duyên y chỉ. Để chỉ rõ điều này, ngài đã nói: “Khi thân có mặt thì chúng có mặt, khi không có mặt thì chúng không có mặt.” Và ở đây, kāyo (thân) cần được hiểu là thân sanh từ cha mẹ. Cittanissitā’ti: (Có nghĩa là) đã sanh khởi do nương tựa vào tâm, sau khi đã có được tâm ấy làm duyên y chỉ. ‘‘สมาปชฺชามี’’ติ ปทสฺส สมีเป วุจฺจมานํ ‘‘สมาปชฺชิสฺส’’นฺติ ปทํ อาสนฺนานาคตกาลวาจี เอว ภวิตุํ ยุตฺตํ, น อิตรนฺติ อาห – ‘‘ปททฺวเยน เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติกาโล กถิโต’’ติ. ตยิทํ ตสฺส ตถา วตฺตพฺพตาย วุตฺตํ, น ปน ตสฺส ตถา จิตฺตปวตฺติสมฺภวโต. สมาปนฺเนปิ เอเสว นโย. ปุริเมหีติ ‘‘สมาปชฺชิสฺสํ สมาปชฺชามี’’ติ ทฺวีหิ ปเทหิ. ปจฺฉิเมนาติ ‘‘สมาปนฺโน’’ติ ปเทน. Ngài nói rằng: “Từ ‘samāpajjissaṃ’ (sẽ nhập) được nói gần với từ ‘samāpajjāmi’ (đang nhập) thì chỉ nên là từ chỉ thời tương lai gần, chứ không phải khác. Bằng hai từ này, thời điểm nhập vào định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ đã được nói đến.” Điều này được nói ra là do cần phải được nói về vị ấy như vậy, chứ không phải là do sự diễn tiến của tâm có thể xảy ra đối với vị ấy như vậy. Đối với từ samāpanno (đã nhập) cũng theo phương pháp này. Purimehī’ti: (Có nghĩa là) bằng hai từ “samāpajjissaṃ” và “samāpajjāmi.” Pacchimenā’ti: (Có nghĩa là) bằng từ “samāpanno.” ภาวิตํ โหติ อุปฺปาทิตํ โหติ นิโรธสมาปนฺนตฺถาย. อนุปุพฺพสมาปตฺติสมาปชฺชนสงฺขาตาย นิโรธภาวนาย ตํ จิตฺตํ ภาวิตํ โหติ. เตนาห ‘‘ยํ ต’’นฺติอาทิ. ทุติยชฺฌาเนเยวาติ ทุติยชฺฌานกฺขเณ นิรุชฺฌติ. ตตฺถ อนุปฺปชฺชนโต อนุปฺปาทนโต เหฏฺฐา นิโรโธติ อธิปฺเปโต. จตุนฺนํ อรูปกฺขนฺธานํ ตชฺชา ปริกมฺมสิทฺธา ยา อปฺปวตฺติ[Pg.374], ตตฺถ ‘‘นิโรธสมาปตฺติสญฺญา’’ติ, ยา เนสํ ตถา อปฺปวตฺติ. สา ‘‘อนฺโตนิโรเธ นิรุชฺฌตี’’ติ วุตฺตา. Bhāvitaṃ hoti: (Có nghĩa là) được làm cho sanh khởi, được tạo ra vì mục đích nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Tâm ấy được tu tập bằng sự tu tập về diệt định, được gọi là sự nhập vào các tầng thiền tuần tự. Do đó, ngài đã nói: “yaṃ taṃ” v.v… Dutiyajjhāneyevā’ti: (Có nghĩa là) diệt tận vào khoảnh khắc của thiền thứ hai. Ở đây, “sự diệt ở bên dưới” được chủ ý là do sự không sanh khởi, do sự không tạo ra. Sự không diễn tiến của bốn uẩn vô sắc, được sanh ra từ đó và được thành tựu do sự chuẩn bị, ở đây (được gọi là) “tưởng về Diệt Thọ Tưởng Định,” chính là sự không diễn tiến của chúng như vậy. Điều ấy được nói là “diệt tận ở trong sự diệt.” ‘‘จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธ’’ติ วจนโต ตทญฺเญสํ อนิโรธํ อิจฺฉนฺตานํ วาทํ ทสฺเสนฺโต ‘‘จิตฺตสงฺขาโร นิรุทฺโธติ วจนโต’’ติอาทึ วตฺวา ตตฺถ อติปฺปสงฺคทสฺสนมุเขน ตํ วาทํ นิเสเธตุํ ‘‘เต วตฺตพฺพา’’ติอาทิมาห. อภินิเวสํ อกตฺวาติ ยถาคเต พฺยญฺชนมตฺเต อภินิเวสํ อกตฺวา. อาจริยานํ นเยติ อาจริยานํ ปรมฺปราคเต ธมฺมนเย ธมฺมเนตฺติยํ ฐตฺวา. Để chỉ ra quan điểm của những người mong muốn sự không diệt tận của các (hành) khác dựa vào câu nói “tâm hành đã diệt tận,” sau khi đã nói câu “cittasaṅkhāro niruddhoti vacanato” v.v…, ngài đã nói câu “te vattabbā” v.v… để bác bỏ quan điểm ấy bằng cách chỉ ra sự quá đáng (lỗi suy diễn). Abhinivesaṃ akatvā’ti: (Có nghĩa là) không cố chấp chỉ vào văn tự như nó đã được truyền lại. Ācariyānaṃ naye’ti: (Có nghĩa là) đứng vững trong phương pháp Chánh pháp, trong đường lối Chánh pháp đã được truyền thừa từ các vị thầy. กิริยมยปวตฺตสฺมินฺติ ปริตฺตภูมกกุสลากุสลธมฺมปพนฺเธ วตฺตมาเน. ตสฺมิญฺหิ วตฺตมาเน กายิก-วาจสิก-กิริยสมฺปวตฺติ โหติ, ทสฺสน-สวนาทิวเสน อารมฺมณคฺคหเณ ปวตฺตมาเนติ อตฺโถ. เตนาห – ‘‘พหิทฺธารมฺมเณสุ ปสาเท ฆฏฺเฏนฺเตสู’’ติ. มกฺขิตานิ วิยาติ ปุญฺฉิตานิ วิย โหนฺติ ฆฏฺฏนาย วิพาธิตตฺตา. เอเตนายํ ฆฏฺฏนา ปญฺจทฺวาริกวิญฺญาณานํ เวคสา อุปฺปชฺชนาย น อารมฺมณนฺติ ทสฺเสติ. เตเนวาห – ‘‘อนฺโตนิโรเธ ปญฺจ ปสาทา อติวิย วิโรจนฺตี’’ติ. Trong câu ‘Kiriyamayapavattasmiṃ’ có nghĩa là khi sự nối tiếp của các pháp thiện và bất thiện thuộc Dục giới đang diễn tiến. Thật vậy, khi điều ấy đang diễn tiến thì có sự diễn tiến của hành động thuộc thân và khẩu, có nghĩa là khi sự nắm bắt đối tượng đang diễn tiến qua việc thấy, nghe, v.v... Do đó, ngài đã nói: ‘Khi các sắc thần kinh bị các đối tượng bên ngoài va chạm.’ ‘Makkhitāni viya’ (giống như bị bôi trét) có nghĩa là giống như bị lau chùi, vì bị sự va chạm làm cho tổn hại. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng sự va chạm này không phải là đối tượng cho các thức ở năm cửa sanh khởi một cách nhanh chóng. Chính vì thế, ngài đã nói: ‘Khi có sự diệt ở bên trong, năm sắc thần kinh trở nên vô cùng sáng tỏ.’ ตโต ปรํ สจิตฺตโก ภวิสฺสามีติ อิทํ อตฺถโต อาปนฺนํ คเหตฺวา วุตฺตํ – ‘‘เอตฺตกํ กาลํ อจิตฺตโก ภวิสฺสามี’’ติ เอเตเนว ตสฺส อตฺถสฺส สิทฺธตฺตา. ยํ เอวํ ภาวิตนฺติ เอตฺถ วิสุํ จิตฺตสฺส ภาวนา นาม นตฺถิ, อทฺธานปริจฺเฉทํ ปน กตฺวา นิโรธสมาปตฺตตฺถาย กาตพฺพปริกมฺมภาวนาย เอว ตสฺส สิชฺฌนโต. Câu ‘Sau đó, ta sẽ là người có tâm’ được nói ra sau khi đã nắm bắt ý nghĩa được bao hàm, bởi vì ý nghĩa ấy được thành tựu chính nhờ câu: ‘Trong khoảng thời gian chừng ấy, ta sẽ là người không có tâm.’ Ở đây, trong câu ‘Yaṃ evaṃ bhāvitan’ (điều được tu tập như vậy), không có cái gọi là sự tu tập riêng biệt của tâm, mà trái lại, điều ấy được thành tựu chính nhờ sự tu tập chuẩn bị cần phải thực hiện vì mục đích chứng đắc Diệt tận định, sau khi đã thực hiện sự phân định về thời gian. สา ปเนสา นิโรธกถา. ทฺวีหิ พเลหีติ สมถวิปสฺสนาพเลหิ. ตโย จ สงฺขารานนฺติ ติณฺณํ กายวจีจิตฺตสงฺขารานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา. โสฬสหิ ญาณจริยาหีติ อนิจฺจานุปสฺสนาทีนํ อฏฺฐนฺนํ อนุปสฺสนาญาณานํ, อฏฺฐนฺนญฺจ มคฺคผลญาณานํ วเสน อิมาหิ โสฬสหิ ญาณปฺปวตฺตีหิ. นวหิ สมาธิจริยาหีติ อฏฺฐ สมาปตฺติโย อฏฺฐ สมาธิจริยา, ตาสํ อุปจารสมาธิ สมาธิภาวสามญฺเญน เอกา สมาธิจริยาติ เอวํ นวหิ สมาธิจริยาหิ. วสีภาวตาปญฺญาติ วสีภาวตาสงฺขาตา ปญฺญา. สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค กถิตา, เต ตาว อาการา [Pg.375] ติฏฺฐนฺตุ, สรูปมตฺตสฺส ปนสฺส วตฺตพฺพนฺติ อาห – ‘‘โก ปนายํ นิโรโธ นามา’’ติ. ยทิ ขนฺธานํ อปฺปวตฺติ, อถ กิมตฺถเมตํ ฌานสุขาทึ วิย สมาปชฺชนฺตีติ อาห ‘‘สงฺขาราน’’นฺติอาทิ. Và đây là luận về sự diệt. ‘Bằng hai lực’ có nghĩa là bằng các lực của chỉ và quán. ‘Và ba hành’ có nghĩa là do sự an tịnh của ba hành: thân hành, khẩu hành, và tâm hành. ‘Bằng mười sáu tuệ hạnh’ có nghĩa là bằng mười sáu sự diễn tiến của trí tuệ này, theo nghĩa là tám tuệ quán, bắt đầu với quán vô thường, và tám trí tuệ về đạo và quả. ‘Bằng chín định hạnh’ có nghĩa là tám thiền chứng là tám định hạnh, và cận định của chúng, do tính chất chung là định, là một định hạnh; như vậy là bằng chín định hạnh. ‘Tuệ về sự thuần thục’ là trí tuệ được gọi là sự thuần thục. (Các điều này) đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo với tất cả các phương diện. Các phương diện ấy hãy tạm gác lại, nhưng để nói về bản chất đơn thuần của nó, ngài đã nói: ‘Vậy, sự diệt này là gì?’ Nếu đó là sự không diễn tiến của các uẩn, vậy tại sao các vị ấy lại nhập định này giống như lạc của thiền, v.v...? (Để trả lời,) ngài đã nói: ‘của các hành’ v.v... ผลสมาปตฺติจิตฺตนฺติ อรหตฺตํ อนาคามิผลจิตฺตํ. ‘‘ตโต ปรํ ภวงฺคสมเย’’ติ วุตฺตตฺตา อาห ‘‘กึ ปน…เป… น สมุฏฺฐาเปตี’’ติ. สมุฏฺฐาเปติ รูปสมุปฺปาทกตฺตา. อิมสฺสาติ นิโรธํ สมาปนฺนภิกฺขุโน. สา น สมุฏฺฐาเปตีติ สา จตุตฺถชฺฌานิกา ผลสมาปตฺติ น สมุฏฺฐาเปติ อสฺสาสปสฺสาเส. ผลสมาปตฺติยา จตุตฺถชฺฌานิกภาโว กถํ นิจฺฉิโตติ อาห – ‘‘กึ วา เอเตนา’’ติอาทิ. วกฺขมานากาเรนปิ ปริหาโร โหตีติ. สนฺตสมาปตฺติโตติ นิโรธสมาปตฺติเมว สนฺธาย วทติ. อพฺโพหาริกา โหนฺติ อติสุขุมสภาวตฺตา, สญฺชีวตฺเถรสฺส ปุพฺเพ สมาปตฺติกฺขเณ อสฺสาสปสฺสาสา อพฺโพหาริกภาวํ คจฺฉนฺติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ภวงฺคสมเยเนเวตํ กถิต’’นฺติ. ‘Tâm quả định’ có nghĩa là tâm quả A-la-hán hoặc tâm quả A-na-hàm. Vì đã được nói ‘Sau đó, trong thời điểm hộ kiếp,’ nên ngài hỏi: ‘Nhưng tại sao... không làm sanh khởi?’ ‘Làm sanh khởi’ vì nó là cái tạo ra sắc pháp. ‘Của vị này’ có nghĩa là của vị tỳ khưu đã nhập Diệt tận định. ‘Nó không làm sanh khởi’ có nghĩa là quả định thuộc thiền thứ tư ấy không làm sanh khởi hơi thở vô, hơi thở ra. Làm thế nào để xác định rằng quả định thuộc thiền thứ tư? Ngài nói: ‘Nhưng cần gì đến điều này’ v.v... (Bởi vì) cũng có sự giải quyết theo cách sẽ được nói đến. ‘Định tịch tịnh’ là ngài nói nhắm đến chính Diệt tận định. ‘Trở nên không thể nhận biết’ vì chúng có bản chất vô cùng vi tế; đối với trưởng lão Sañjīva trước đây, vào khoảnh khắc nhập định, hơi thở vô và hơi thở ra đã đi đến trạng thái không thể nhận biết. Do đó, đã được nói rằng: ‘Điều này được nói chỉ liên quan đến thời điểm hộ kiếp.’ กิริยมย …เป… อุปฺปชฺชตีติ กสฺมา วุตฺตํ? นนุ ภวงฺคุปฺปตฺติกาลมฺปิ วิตกฺกวิจารา อุปฺปชฺชนฺเตวาติ? กิญฺจาปิ อุปฺปชฺชนฺติ, วจีสงฺขารลกฺขณปฺปตฺตา ปน น โหนฺตีติ อิมมตฺถํ ทสฺเสตุํ ‘‘กึ ภวงฺค’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. Tại sao lại nói rằng ‘Hành động... sanh khởi’? Chẳng phải ngay cả trong lúc hộ kiếp sanh khởi, tầm và tứ cũng sanh khởi đó sao? Mặc dù chúng có sanh khởi, nhưng chúng không đạt đến đặc tính của khẩu hành. Để chỉ ra ý nghĩa này, câu ‘Phải chăng hộ kiếp’ v.v... đã được nói đến. สุญฺญโต ผสฺโสติอาทโย สคุเณนปิ อารมฺมเณนาติ อารมฺมณภูตเมตํ. สุญฺญตา นาม ผลสมาปตฺติ นิจฺจสุขอตฺตสภาวโต สุญฺญตฺตา. ‘‘สุญฺญโต ผสฺโส’’ติ วุตฺตํ วุตฺตนเยน สุญฺญสภาวตฺตา. อนิมิตฺตา นาม ผลสมาปตฺติ ราคนิมิตฺตาทีนํ อภาวโต. อปฺปณิหิตา นาม ผลสมาปตฺติ ราคปณิธิอาทีนมภาวโต. เสสํ วุตฺตนยเมว. เตนาห ‘‘อนิมิตฺตปฺปณิหิเตสุปิ เอเสว นโย’’ติ. ราคนิมิตฺตาทีนนฺติ เอตฺถ อาทิ-สทฺเทน สงฺขารนิมิตฺตสฺสปิ สงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. ยทคฺเคน ผลสมาปตฺติสมฺผสฺโส สุญฺญโต นาม, ตทคฺเคน ผลสมาปตฺติปิ สุญฺญตา นาม, ผสฺสสีเสน ปน เทสนา อาคตาติ ตถา วุตฺตํ. อนิมิตฺตปฺปณิหิเตสุปิ เอเสว นโย. Các câu như ‘Xúc không’ là đối tượng cùng với đặc tính của nó. ‘Không’ là tên gọi của quả định, vì nó trống không bản chất thường, lạc, ngã. Câu ‘Xúc không’ được nói đến vì nó có bản chất không theo phương pháp đã được trình bày. ‘Vô tướng’ là tên gọi của quả định, vì không có tướng tham, v.v... ‘Vô nguyện’ là tên gọi của quả định, vì không có sự mong cầu của tham, v.v... Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. Do đó, ngài nói: ‘Trong vô tướng và vô nguyện cũng theo phương pháp này.’ Ở đây, trong câu ‘tướng tham, v.v...’, cần phải hiểu rằng từ ‘v.v...’ (ādi) cũng bao gồm cả tướng của các hành. Theo ý nghĩa nào mà sự tiếp xúc của quả định được gọi là ‘không,’ thì theo ý nghĩa đó, chính quả định cũng được gọi là ‘không.’ Tuy nhiên, bài thuyết giảng đã được trình bày với xúc làm đề mục, nên đã được nói như vậy. Trong vô tướng và vô nguyện cũng theo phương pháp này. อาคมนํ เอตฺถ, เอตายาติ วา อาคมนิกา, สา เอว อาคมนิยา ก-การสฺส ย-การํ กตฺวา. วุฏฺฐาติ นิมิตฺตโต มคฺคสฺส อุปฺปาทเนน. อนิมิตฺตา นาม นิจฺจนิมิตฺตสฺส อุคฺฆาฏนโต. เอตฺถ จ วุฏฺฐานเมว ปมาณํ, น [Pg.376] ปริคฺคหทสฺสนานิ. อปฺปณิหิตา นาม สุขปณิธิยา ปฏิปกฺขโต. สุญฺญตา นาม อตฺตทิฏฺฐิยา อุชุปฏิปกฺขตฺตา สตฺตสุญฺญตาย สุทิฏฺฐตฺตา. มคฺโค อนิมิตฺโต นาม วิปสฺสนาคมนโต. ผลํ อนิมิตฺตํ นาม มคฺคาคมนโต. วิกปฺโป อาปชฺเชยฺย อาคมนสฺส ววตฺถานสฺส อภาเวน, วิปสฺสนาย อนิมิตฺตาทินามลาโภ อววตฺถิโตติ อธิปฺปาโย. เตน วุตฺตํ ‘‘ตสฺมา’’ติอาทิ. ยสฺมา ปน สา มคฺควุฏฺฐานกาเล เอวรูปาปิ โหตีติ ตสฺส วเสน มคฺคผลานํ วิย ผสฺสสฺสปิ ปวตฺติรูปตฺตา ยถาวุตฺโต วิกปฺโป อนวสโรติ ทฏฺฐพฺพํ. ตโย ผสฺสา ผุสนฺตีติ ปุคฺคลเภทวเสน วุตฺตํ. น หิ เอกํเยว ปุคฺคลํ เอตสฺมึ ขเณ ตโย ผสฺสา ผุสนฺติ. ‘‘ติวิโธ ผสฺโส ผุสตี’’ติ วา ภวิตพฺพํ. ยสฺมา ปน ‘‘นิโรธผลสมาปตฺติยา วุฏฺฐิตสฺสา’’ติอาทิ ยสฺส ยถาวุตฺตา ตโย เอว ผสฺสา สมฺภวนฺติ, ตสฺส อนวเสสคฺคหณวเสเนว วุตฺตํ ‘‘ตโย ผสฺสา ผุสนฺตี’’ติ. ‘Āgamaniyā’ có nghĩa là ‘sự đi đến ở đây’ hoặc ‘bằng phương tiện này,’ chính là ‘āgamaniyā’ do biến đổi phụ âm ‘ka’ thành ‘ya’. ‘Xuất khởi’ là do sự làm sanh khởi đạo từ tướng. ‘Vô tướng’ là do sự loại bỏ tướng thường. Và ở đây, chính sự xuất khởi là tiêu chuẩn, chứ không phải các sự liễu tri và thấy. ‘Vô nguyện’ là do đối nghịch với sự mong cầu về lạc. ‘Không’ là do trực tiếp đối nghịch với ngã kiến, và do tính không của chúng sanh đã được thấy rõ. Đạo được gọi là vô tướng vì nó đến từ minh sát. Quả được gọi là vô tướng vì nó đến từ đạo. Một sự phân vân có thể nảy sinh do không có sự xác định rõ ràng về sự đi đến, ý nói rằng việc minh sát có được tên gọi ‘vô tướng’ v.v... là không xác định. Do đó, đã được nói: ‘Vì vậy’ v.v... Tuy nhiên, vì minh sát cũng có bản chất như vậy vào lúc xuất khởi lên đạo, nên do đó, giống như đối với đạo và quả, xúc cũng có bản chất là diễn tiến, vì vậy cần phải hiểu rằng sự phân vân đã nói ở trên không có cơ hội (để sanh khởi). ‘Ba xúc tiếp xúc’ được nói đến tùy theo sự khác biệt của các cá nhân. Không phải là ba xúc tiếp xúc với cùng một cá nhân trong khoảnh khắc đó. Lẽ ra phải là ‘xúc ba loại tiếp xúc.’ Tuy nhiên, vì đối với người ‘đã xuất khỏi Diệt tận định và quả định’ v.v..., người mà ba loại xúc như đã nói có thể xảy ra, nên câu ‘ba xúc tiếp xúc’ được nói theo cách nắm bắt không bỏ sót. นิพฺพานํ วิเวโก นาม สพฺพสงฺขารวิวิตฺตภาวโต. ตสฺมึ วิเวเก เอกนฺเตเนว นินฺนโปณตฺตา เอว หิ เต ปฏิปฺปสฺสทฺธสพฺพุสฺสุกฺกา อุตฺตมปุริสา จตุนฺนํ ขนฺธานํ อปฺปวตฺตึ อนวเสสคฺคหณลกฺขณํ นิโรธสมาปตฺตึ สมาปชฺชนฺตีติ. Niết-bàn được gọi là sự viễn ly do bản chất đã tách rời khỏi tất cả các pháp hữu vi. Chính vì chỉ một mực có khuynh hướng xuôi về sự viễn ly ấy, nên các bậc thượng nhân đã làm lắng dịu mọi nhiệt tâm mới nhập diệt thọ tưởng định, là sự không tiếp diễn của bốn uẩn, có đặc tính là sự nắm bắt không còn dư sót. ทุติยกามภูสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Kāmabhū thứ hai đã kết thúc. ๗. โคทตฺตสุตฺตวณฺณนา 7. Phần giải thích kinh Godatta. ๓๔๙. เนสนฺติ อปฺปมาณเจโตวิมุตฺติ-อากิญฺจญฺญเจโตวิมุตฺติสญฺญิตานํ ฌานานํ. อตฺโถปิ นานาติ อาเนตฺวา โยชนา. ผรณอปฺปมาณตาย ‘‘อปฺปมาณา เจโตวิมุตฺตี’’ติ ลทฺธนามํ พฺรหฺมวิหารชฺฌานนฺติ อาห ‘‘ภูมนฺตรโต’’ติอาทิ. อากิญฺจญฺญา เจโตวิมุตฺตีติ อากิญฺจญฺญายตนชฺฌานนฺติ อาห ‘‘ภูมนฺตรโต’’ติอาทิ. วิปสฺสนาติ อนิจฺจานุปสฺสนา, สพฺพาปิ วา. ปมาณกรโณ นาม ยสฺส สยํ อุปฺปชฺชติ, ตสฺส คุณาภาวทสฺสนวเสน ปมาณกรณโต. 349. Họ không muốn các thiền được gọi là vô lượng tâm giải thoát và vô sở hữu tâm giải thoát. Cần liên kết lại rằng: "Ý nghĩa cũng khác nhau". Do sự biến mãn vô lượng, thiền Phạm trú có được tên gọi là "vô lượng tâm giải thoát", (vị ấy) nói "từ cảnh giới khác" v.v... Vô sở hữu tâm giải thoát là thiền Vô sở hữu xứ, (vị ấy) nói "từ cảnh giới khác" v.v... Tuệ quán là quán vô thường, hoặc là tất cả (các pháp quán). Sự làm cho có giới hạn là do, đối với người mà nó tự khởi lên, vị ấy làm cho có giới hạn bằng cách thấy sự thiếu vắng phẩm chất của nó. ผรณอปฺปมาณตายาติ [Pg.377] ผรณวเสน อปฺปมาณโคจรตาย. นิพฺพานมฺปิ อปฺปมาณเมว ปมาณโคจรานํ กิเลสานํ อารมฺมณภาวสฺสปิ อนาคมนโต. ขลนฺติ ขเล ปสาริตสาลิสีสาทิภณฺฑํ. กิญฺเจหีติ มทฺทสฺสุ. เตนาห ‘‘มทฺทนฏฺโฐ’’ติ. อารมฺมณภูตํ, ปลิพุทฺธกํ วา นตฺถิ เอตสฺส กิญฺจนนฺติ อกิญฺจนํ, อกิญฺจนเมว อากิญฺจญฺญํ. "Do sự biến mãn vô lượng" có nghĩa là do có đối tượng vô lượng theo cách biến mãn. Niết-bàn cũng chính là vô lượng, do không trở thành đối tượng của các phiền não có đối tượng hữu hạn. "Sân đập lúa" là vật dụng như bông lúa được trải ra trên sân đập lúa. "Bởi cái gì?" là hãy chà đạp. Do đó ngài nói "có nghĩa là chà đạp". Không có bất cứ cái gì của nó đã trở thành đối tượng hoặc sự chướng ngại, nên gọi là vô sở hữu; chính vô sở hữu là vô sở hữu xứ. รูปนิมิตฺตสฺสาติ กสิณรูปนิมิตฺตสฺส. น คหิตาติ สรูปโต น คหิตา, อตฺถโต ปน คหิตา เอว. เตนาห – ‘‘สา สุญฺญา ราเคนาติอาทิวจนโต สพฺพตฺถ อนุปวิตฺถาวา’’ติ. "Của sắc tướng" có nghĩa là của sắc tướng biến xứ. "Không được nắm bắt" có nghĩa là không được nắm bắt về tự tướng, nhưng được nắm bắt về ý nghĩa. Do đó ngài nói: "Do lời nói 'nó không có tham' v.v..., (nên) đã đi vào khắp nơi". นานาติ สทฺทวเสน. เอกตฺถาติ อารมฺมณวเสน อารมฺมณภาเวน เอกสภาวา. เตนาห ‘‘อปฺปมาณํ…เป… เอกตฺถา’’ติ. อารมฺมณวเสนาติ อารมฺมณสฺส วเสน. จตฺตาโร หิ มคฺคา, จตฺตาริ ผลานิ อารมฺมณวเสน นิพฺพานปวิฏฺฐตาย เอกตฺถา เอการมฺมณา. อญฺญสฺมึ ปน ฐาเนติ อิทํ วิสุํ วิสุํ คเหตฺวา วุตฺตํ อปฺปมาณาทิ ปริยายวุตฺตํ, นิพฺพานํ อารพฺภ ปวตฺตนโต. ตสฺมา ‘‘อญฺญสฺมิ’’นฺติ อิทํ เตน เตน ปริยาเยน ตตฺถ ตตฺถ อาคตภาวํ สนฺธาย วุตฺตํ. "Khác nhau" là về phương diện từ ngữ. "Cùng một ý nghĩa" là có cùng một bản chất về phương diện đối tượng, do là đối tượng. Do đó ngài nói "vô lượng... vân vân... cùng một ý nghĩa". Bốn đạo, bốn quả, về phương diện đối tượng, là cùng một nơi, cùng một đối tượng do đã đi vào Niết-bàn. Còn "ở nơi khác", điều này được nói sau khi được hiểu riêng rẽ, là các từ đồng nghĩa như "vô lượng" được nói ra do diễn tiến liên quan đến Niết-bàn. Do đó, "ở nơi khác" được nói với ý nhắm đến tình trạng đã xuất hiện ở chỗ này hay chỗ kia bởi từ đồng nghĩa này hay kia. โคทตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Godatta đã kết thúc. ๘. นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตวณฺณนา 8. Phần giải thích kinh Nigaṇṭha Nāṭaputta. ๓๕๐. อาคตาคโมติ วาจุคฺคตปริยตฺติธมฺโม. วิญฺญาตสาสโนติ ปฏิวิทฺธสตฺถุสาสโน. เตนาห ‘‘อนาคามี’’ติอาทิ. นคฺคโภคฺคนฺติ อวสนภาเวน นคฺคํ, กุฏิลชฺฌาสยตาย โภคฺคํ, ตโต เอว นิสฺสิริกํ. นคฺคตาย หิ โส รูเปน นิสฺสิริโก, โภคฺคตาย จิตฺเตน. ภควโต สทฺธายาติ ภควติ สทฺธาย. ตสฺมึ สทฺทหนา โอกปฺปนา ตสฺส สทฺธาติปิ วตฺตพฺพตํ ลภติ. คจฺฉามีติ อาคจฺฉามิ, พุชฺฌามีติ อตฺโถ. เอตํ นิคณฺเฐน ปุจฺฉิตมตฺถมาห. 350. "Người thông suốt giáo điển" là người có giáo pháp học thuộc lòng. "Người đã liễu tri giáo pháp" là người đã thâm nhập giáo pháp của bậc Đạo sư. Do đó ngài nói "bậc Bất lai" v.v... "Lõa thể và cong vẹo" là lõa thể do không mặc y phục, cong vẹo do có ý định quanh co, do đó mà không có vẻ đẹp. Do sự lõa thể, vị ấy không có vẻ đẹp về sắc thân; do sự cong vẹo, (vị ấy không có vẻ đẹp) về tâm. "Bởi đức tin nơi Đức Thế Tôn" là đức tin nơi Đức Thế Tôn. Sự tin tưởng, sự đặt niềm tin vào Ngài cũng có thể được gọi là đức tin của vị ấy. "Tôi đi" có nghĩa là tôi đến, tôi hiểu. Điều này ngài nói về ý nghĩa đã được vị Nigaṇṭha hỏi. กายํ อุนฺนาเมตฺวาติ กายํ อพฺภุนฺนาเมตฺวา. กุจฺฉึ นีหริตฺวาติ ปิฏฺฐิยา นินฺนมเนน กุจฺฉึ ปุรโต นีหริตฺวา. คีวํ ปสารณวเสน ปคฺคยฺห ปคฺคเหตฺวา [Pg.378] สพฺพํ ทิสํ เปกฺขมาโน. สพฺพมิทํ นิคณฺฐสฺส ปหฏฺฐาการทสฺสนตฺถํ ‘‘อิทานิ สมณสฺส โคตมสฺส อุปริ วาทํ อาโรเปตุํ ลพฺภตี’’ติ. เตนาห ‘‘วาตํ วา โส’’ติอาทิ. สการณาติ ยุตฺติสหิตา. ปญฺหมคฺโคติ ปญฺหสงฺขาโต วีมํสา, เอวํ ภวิตพฺพนฺติ จิตฺเตเนว ปริวีมํสา ปญฺหา. เอโก อุทฺเทโสติ เอกํ อุทฺทิสนํ อตฺถสฺส สํขิตฺตวจนํ. เวยฺยากรณนฺติ นิทฺทิสนํ อตฺถสฺส วิจาเรตฺวา กถนํ. เอวนฺติ อิมินา นเยน. สพฺพตฺถาติ สพฺเพสุ ปญฺหุทฺเทสเวยฺยากรเณสุ อตฺโถ วิตฺถารโต เวทิตพฺโพ. "Sau khi ưỡn thân" là sau khi ưỡn thân lên. "Sau khi ưỡn bụng" là sau khi đưa bụng ra phía trước bằng cách hạ thấp lưng. Sau khi ngẩng lên bằng cách duỗi cổ, nhìn khắp mọi phương. Tất cả điều này nhằm mục đích cho thấy dáng vẻ hân hoan của vị Nigaṇṭha rằng: "Bây giờ có thể đưa ra luận điểm chống lại Sa-môn Gotama". Do đó ngài nói "hoặc là gió ấy" v.v... "Có lý do" là có sự hợp lý. "Con đường câu hỏi" là sự thẩm sát được gọi là câu hỏi; sự thẩm sát bằng tâm rằng "nên là như vậy" chính là câu hỏi. "Một đề mục" là một sự nêu lên, là lời nói tóm tắt ý nghĩa. "Sự giải thích" là sự chỉ ra, là lời nói sau khi đã suy xét ý nghĩa. "Như vậy" là theo phương pháp này. "Ở khắp nơi" có nghĩa là trong tất cả các câu hỏi, đề mục, và giải thích, ý nghĩa cần được hiểu một cách chi tiết. นิคณฺฐนาฏปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Nigaṇṭha Nāṭaputta đã kết thúc. ๙. อเจลกสฺสปสุตฺตวณฺณนา 9. Phần giải thích kinh Acelakassapa. ๓๕๑. อลํ สมตฺโถ อริยภาวายาติ อลมริโย. เญยฺยชานนฏฺเฐน ญาณเมว ปจฺจกฺขโต ทสฺสนฏฺเฐน ญาณทสฺสนํ, โสเยว อติสยฏฺเฐน ญาณทสฺสนวิเสโส. ปาวฬา วุจฺจติ อานิสทปเทโส, ตํ ปาวฬํ รโชหรณตฺถํ นิปฺโผฏียติ เอตายาติ ปาวฬนิปฺโผฏนา, โมรปิญฺฉวตฺติ. 351. "Có khả năng, có năng lực đối với trạng thái bậc Thánh" là đủ để thành bậc Thánh. Trí với ý nghĩa biết điều cần biết, và kiến với ý nghĩa thấy một cách trực tiếp, chính là tri kiến; chính nó với ý nghĩa đặc biệt là tri kiến đặc biệt. "Tấm choàng" được gọi là phần rìa của tấm lót ngồi; "cái phủi tấm choàng" là cái mà tấm choàng được phủi bằng nó nhằm mục đích phủi bụi, tức là cái phất trần lông công. อเจลกสฺสปสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Acelakassapa đã kết thúc. ๑๐. คิลานทสฺสนสุตฺตวณฺณนา 10. Phần giải thích kinh Thăm Bệnh. ๓๕๒. มตฺตราชา นาม เอโก ภุมฺมเทโว ภูตาธิปติ สุราโปตลรุกฺขนิวาสี. เตน วุตฺตํ ‘‘มตฺตราชกาเล’’ติ. ‘‘โอสธิติณวนปฺปตีสู’’ติ วตฺวา เต ยถากฺกมํ ทสฺเสนฺโต ‘‘หรีตกา…เป… รุกฺเขสุ จา’’ติ อาห. ปตฺถนาวเสน จิตฺตํ ฐเปหิ. สมิชฺฌิสฺสตีติ ยถาธิปฺปายํ สมิชฺฌิสฺสติ. เตน หีติ ยสฺมา ตํ เทวาปิ อาสนฺนมรณํ มญฺญนฺติ, ตสฺมา สา วรเมว ภวิสฺสติ, ตํ ตุมฺหากํ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย ภวิสฺสตีติ อธิปฺปาโย. 352. Vua Matta là một vị địa thiên, chúa của các loài ma, sống trên cây surāpotala. Do đó được nói "vào thời vua Matta". Sau khi nói "trong các dược thảo, cỏ, và cây cối", ngài chỉ ra chúng theo thứ tự và nói "cây harītaka... vân vân... và trong các cây". Hãy đặt tâm bằng cách nguyện ước. "Sẽ thành tựu" là sẽ thành tựu theo như ý muốn. "Do vậy" có ý nghĩa là: bởi vì cả chư thiên cũng nghĩ rằng vị ấy sắp chết, cho nên điều đó sẽ là tốt nhất, điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho các ông. คิลานทสฺสนสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Thăm Bệnh đã kết thúc. จิตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Tương Ưng Citta đã kết thúc. ๘. คามณิสํยุตฺตํ 8. Tương Ưng Gāmaṇi. ๑. จณฺฑสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích kinh Caṇḍa. ๓๕๓. ‘‘เยน [Pg.379] มิเธกจฺโจ จณฺโฑ จณฺโฑตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ เอวํ ปญฺหปุจฺฉเนน ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ จณฺโฑติ คหิตนาโม. ปากฏํ กโรตีติ ทสฺเสติ อตฺตโน จณฺฑภาวํ. 353. Bằng câu hỏi như vậy: "Do nhân nào mà một người nào đó hung dữ, được gọi là hung dữ?", các trưởng lão kết tập pháp đã đặt tên là Caṇḍa. "Làm cho rõ ràng" có nghĩa là biểu lộ bản chất hung dữ của mình. จณฺฑสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Caṇḍa đã kết thúc. ๒. ตาลปุฏสุตฺตวณฺณนา 2. Phần giải thích kinh Tālapuṭa. ๓๕๔. วาโลติ วุจฺจติ ตาโล, ตสฺส ตาลปุฏํ นาม. ยถา อามลกีผลสมานกํ, โส ปน ตาลสทิสมุขวณฺณตฺตา ตาลปุโฏติ เอวํนามโก. เตนาห ‘‘ตสฺส กิรา’’ติอาทิ. อภินีหารสมฺปนฺโน อเนเกสุ กปฺเปสุ สมฺภตสาวกโพธิสมฺภาโร. ตถา เหส อสีติยา มหาสาวเกสุ อพฺภนฺตโร ชาโต. สหสฺสํ เทนฺติ นจฺจํ ปสฺสิตุกามา. สมชฺชเวสนฺติ เนปจฺจเวสํ. กีฬํ กตฺวาติ นจฺจกีฬิตํ กีฬิตฺวา, นจฺจิตฺวาติ อตฺโถ. 354. Vālo được gọi là tālo (cây thốt nốt), tên của vị ấy là Tālapuṭa. Giống như quả me rừng, nhưng vị ấy có tên là Tālapuṭa vì có màu da mặt giống như cây thốt nốt. Do đó, đã nói rằng: ‘Tassa kirā’ (của vị ấy, nghe nói rằng), v.v... Vị ấy đã thành tựu sự phát nguyện, đã tích lũy các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ của một vị Thinh văn trong nhiều kiếp. Do đó, vị ấy đã được sinh vào hàng tám mươi vị đại Thinh văn. Những người muốn xem vũ điệu đã cho một ngàn (đồng tiền). Họ tìm kiếm một buổi trình diễn. ‘Kīḷaṃ katvā’ (sau khi vui chơi) có nghĩa là sau khi đã vui chơi bằng vũ điệu, tức là sau khi đã nhảy múa. ปุพฺเพ ตถาปวตฺตวุตฺตนฺตทสฺสเน สจฺเจน, ตพฺพิปริยาเย อลิเกน. ราคปจฺจยาติ ราคุปฺปตฺติยา การณภูตา. มุขโต…เป… ทสฺสนาทโยติ อาทิ-สทฺเทน มุขโต อคฺคิชาลนิกฺขมทสฺสนาทิเก สงฺคณฺหาติ. อญฺเญ จ…เป… อภินยาติ กามสฺสาทสํยุตฺตานํ สิงฺคารหสฺสอพฺภุตรสานญฺเจว ‘‘อญฺเญ จา’’ติ วุตฺตสนฺตพีภจฺฉรสานญฺจ ทสฺสนกา อภินยา. โทสปจฺจยาติ โทสุปฺปตฺติยา การณภูตา. หตฺถปาทจฺเฉทาทีติ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตานํ รุทฺทวีรภยานกรสานํ ทสฺสนกา อภินยา. โมหปจฺจยาติ โมหุปฺปตฺติยา การณภูตา. เอวมาทโยติ อาทิ-สทฺเทน สงฺคหิตานํ กรุณาสนฺตภยานกรสานํ ทสฺสนกา อภินยา. เต หิ รเส สนฺธาย ปาฬิยํ ‘‘เย ธมฺมา รชนียา, เย ธมฺมา โทสนียา, เย ธมฺมา โมหนียา’’ติ จ วุตฺตํ. Trong việc trình bày câu chuyện đã xảy ra trước đây, (họ nói) bằng sự thật, và ngược lại, (họ nói) bằng sự dối trá. ‘Rāgapaccayā’ (do duyên tham) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của tham ái. ‘Mukhato…pe… dassanādayo’ (từ miệng... v.v... sự trình diễn, v.v...), bằng từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc trình diễn lửa phun ra từ miệng, v.v... ‘Aññe ca…pe… abhinayā’ (và các diễn xuất khác... v.v...) là những diễn xuất trình bày các vị (rasa) như ái tình, hài hước, kỳ diệu liên quan đến sự hưởng thụ dục lạc, và cả các vị như tĩnh lặng và ghê tởm được nói đến qua cụm từ ‘aññe ca’ (và các vị khác). ‘Dosapaccayā’ (do duyên sân) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của sân hận. ‘Hatthapādacchedādi’ (chặt tay chân, v.v...), là những diễn xuất trình bày các vị như phẫn nộ, anh hùng, và kinh sợ được bao gồm bởi từ ‘ādi’ (v.v...). ‘Mohapaccayā’ (do duyên si) có nghĩa là là nguyên nhân cho sự phát sinh của si mê. ‘Evamādayo’ (như vậy, v.v...), là những diễn xuất trình bày các vị như bi thương, tĩnh lặng, và kinh sợ được bao gồm bởi từ ‘ādi’ (v.v...). Thật vậy, liên quan đến những vị ấy, trong kinh Pāli đã nói rằng: ‘những pháp nào đáng tham ái, những pháp nào đáng sân hận, những pháp nào đáng si mê’. นฏเวสํ [Pg.380] คเหตฺวาว ปจฺจนฺติ กมฺมสริกฺขวิปากวเสน. ตํ สนฺธายาติ ตํ ยถาวุตฺตํ นิรเย ปจฺจนํ สนฺธาย. เอตํ ‘‘ปหาโส นาม นิรโย, ตตฺถ อุปปชฺชตี’’ติ วุตฺตํ. ยถา โลเก อตฺถวิเสสวเสน สกมฺมกานิปิ ปทานิ อกมฺมกานิ ภวนฺติ ‘‘วิมุจฺจติ ปุริโส’’ติ, เอวํ อิธ อตฺถวิเสสวเสน อกมฺมกํ สกมฺมกํ กตฺวา วุตฺตํ – ‘‘นาหํ, ภนฺเต, เอตํ โรทามี’’ติ. โก ปน โส อตฺถวิเสโส? อสหนํ อกฺขมนํ, ตสฺมา น โรทามิ น สหามิ, น อกฺขมามีติ อตฺโถ. โรทนการณญฺหิ อสหนฺโต เตน อภิภูโต โรทติ. ตเมวสฺส สกมฺมกภาวสฺส การณภูตํ อตฺถวิเสสํ ‘‘น อสฺสุวิโมจนมตฺเตนา’’ติ วุตฺตํ. มตํ วา, อมฺม, โรทนฺตีติ เอตฺถาปิ มตํ โรทนฺติ, ตสฺส มรณํ น สหนฺติ, นกฺขมนฺตีติ ปากโฏยมตฺโถติ. Sau khi đã mang lốt của diễn viên, họ bị thiêu đốt do quả báo tương xứng với nghiệp. ‘Taṃ sandhāya’ (liên quan đến điều đó) có nghĩa là liên quan đến việc bị thiêu đốt trong địa ngục như đã nói. Điều này đã được nói: ‘Có một địa ngục tên là Pahāsa (Địa ngục Vui đùa), họ tái sanh ở đó’. Giống như trong đời, do một ý nghĩa đặc biệt, các từ tự động từ cũng trở thành tha động từ, như trong câu ‘người đàn ông giải thoát (cho ai đó)’, cũng vậy, ở đây, do một ý nghĩa đặc biệt, một từ tự động từ đã được dùng như một tha động từ và được nói rằng: ‘Bạch ngài, con không khóc (cho) điều này’. Ý nghĩa đặc biệt đó là gì? Là sự không chịu đựng, không kham nhẫn. Do đó, ‘con không khóc’ có nghĩa là ‘con không chịu đựng, con không kham nhẫn’. Thật vậy, người không chịu đựng được nguyên nhân của sự khóc lóc, bị nó chế ngự, nên khóc. Chính ý nghĩa đặc biệt đó, là nguyên nhân cho tính chất tha động từ của nó, đã được nói là ‘không chỉ đơn thuần là việc rơi nước mắt’. Trong câu ‘Này mẹ, họ khóc cho người chết’, ở đây cũng vậy, ‘họ khóc cho người chết’ có nghĩa là ‘họ không chịu đựng, không kham nhẫn được cái chết của người đó’, ý nghĩa này là rõ ràng. ตาลปุฏสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Tālapuṭa đã hoàn tất. ๓-๕. โยธาชีวสุตฺตาทิวณฺณนา 3-5. Chú giải kinh Yodhājīva, v.v... ๓๕๕-๓๕๗. ยุชฺฌนํ โยโธ, โส อาชีโว เอตสฺสาติ โยธาชีโว. เตนาห – ‘‘ยุทฺเธน ชีวิกํ กปฺปนโก’’ติ, อุสฺสาหํ วายามํ กโรตีติ ยุชฺฌนวเสน อุสฺสาหํ วายามํ กโรติ. ปริยาปาเทนฺตีติ มรณปริยนฺติกํ อาปทํ ปาเปนฺติ. เตนาห ‘‘มรณํ ปฏิปชฺชาเปนฺตี’’ติ. ทุฏฺฐุ ฐปิตนฺติ ทุฏฺฐากาเรน อตฺตโน ปเรสญฺจ อตฺถาวหภาวํ น คตํ ปฏิปนฺนํ. ปเรหิ สงฺคาเม ชิตา หตา เอตฺถ ชายนฺตีติ ปรชิโต นาม นิรโย. อสิธนุคทายสงฺกุจกฺกานิ ปญฺจาวุธานิ. ตํ สนฺธายาติ ตํ โยธาชีวํ ปุคฺคลํ สนฺธาย. เอตํ ‘‘โย โส’’ติอาทิ วุตฺตํ. จตุตฺถปญฺจเมสูติ หตฺถาโรหอสฺสาโรหสุตฺเตสุ. เอเสว นโยติ เอโส ตติเย วุตฺโต เอว อตฺถโต วิเสสาภาวโต. 355-357. ‘Yujjhanaṃ’ là ‘yodho’ (chiến binh), người có sinh kế đó là ‘yodhājīvo’ (người sống bằng nghề chiến đấu). Do đó, đã nói: ‘người tạo ra sinh kế bằng chiến tranh’. ‘Thực hiện sự nỗ lực, cố gắng’ có nghĩa là thực hiện sự nỗ lực, cố gắng bằng cách chiến đấu. ‘Pariyāpādentī’ (họ đưa đến chỗ kết thúc) có nghĩa là họ đưa đến tai họa cuối cùng là cái chết. Do đó, đã nói ‘họ khiến cho (người khác) phải chết’. ‘Duṭṭhu ṭhapitaṃ’ (được đặt sai) có nghĩa là được thực hành một cách sai lầm, không mang lại lợi ích cho mình và cho người khác. ‘Những người bị kẻ khác đánh bại và giết chết trong trận chiến được sinh ra ở đây’, do đó có địa ngục tên là Parajita (Địa ngục của những kẻ bại trận). Gươm, cung, chùy, lao, và đĩa là năm loại vũ khí. ‘Taṃ sandhāya’ (liên quan đến điều đó) có nghĩa là liên quan đến người sống bằng nghề chiến đấu. Điều này đã được nói qua câu ‘yo so’ (người nào), v.v... ‘Catutthapañcamesu’ (trong kinh thứ tư và thứ năm) có nghĩa là trong các kinh về người quản tượng và người kỵ mã. ‘Eseva nayo’ (phương pháp này cũng vậy) có nghĩa là phương pháp này cũng giống như đã được nói trong kinh thứ ba, vì không có sự khác biệt về ý nghĩa. โยธาชีวสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Yodhājīva, v.v... đã hoàn tất. ๖. อสิพนฺธกปุตฺตสุตฺตวณฺณนา 6. Chú giải kinh Asibandhakaputta ๓๕๘. ปจฺฉาภูมิวาสิโนติ [Pg.381] อปรเทสวาสิโน. อุทกสุทฺธิกภาวชานนตฺถายาติ อตฺตโน อุทกสุทฺธิกภาวํ ชานนตฺถญฺเจว โลกสฺส จ อุทเกน สุทฺธิ โหตีติ อิมสฺส อตฺถสฺส ชานนตฺถญฺจ. อุปริ ยาเปนฺตีติ อุปริ พฺรหฺมโลกํ ยาเปนฺติ. สมฺมา ญาเปนฺตีติ สมฺมา อุชุกํเยว สคฺคํ โลกํ คเมนฺติ. เตนาห – ‘‘สคฺคํ นาม โอกฺกาเมนฺตี’’ติ, อวกฺกาเมนฺติ โอคาหาเปนฺตีติ อตฺโถ. อนุปริคจฺเฉยฺยาติ อนุปริโต คจฺเฉยฺย. 358. ‘Pacchābhūmivāsino’ (những người sống ở vùng đất phía sau) có nghĩa là những người sống ở một xứ sở khác. ‘Udakasuddhikabhāvajānanatthāya’ (với mục đích biết về sự thanh tịnh bằng nước) có nghĩa là với mục đích biết về trạng thái thanh tịnh bằng nước của chính mình và cũng với mục đích biết ý nghĩa rằng thế gian được thanh tịnh bằng nước. ‘Upari yāpenti’ (họ đưa lên trên) có nghĩa là họ đưa lên cõi Phạm thiên ở trên. ‘Sammā ñāpenti’ (họ làm cho biết một cách đúng đắn) có nghĩa là họ đưa đến cõi trời một cách đúng đắn, ngay thẳng. Do đó, đã nói: ‘họ đưa xuống cõi trời’, có nghĩa là họ làm cho đi xuống, làm cho nhập vào. ‘Anuparigaccheyya’ (nên đi theo vòng quanh) có nghĩa là nên đi xung quanh. อสิพนฺธกปุตฺตสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Asibandhakaputta đã hoàn tất. ๗. เขตฺตูปมสุตฺตวณฺณนา 7. Chú giải kinh Ví Dụ Mảnh Ruộng ๓๕๙. ถทฺธนฺติ กถินํ ลูขํ. อูสรนฺติ อูสชาตํ. จตูหิปิ โอเฆหิ อนภิภวนียตาย อหํ ทีโป. สพฺพปริสฺสเยหิ อนภิภวนียตาย อหํ เลโณ. สพฺพทุกฺขปริตฺตาสนโต ตายนฏฺเฐน อหํ ตาณํ. สพฺพภยหึสนโต อหํ สรณนฺติ โยเชตพฺพํ. 359. ‘Thaddhaṃ’ (cứng) có nghĩa là cứng rắn, khô cằn. ‘Ūsaraṃ’ (mặn) có nghĩa là có vị mặn. ‘Vì không thể bị bốn dòng bộc lưu chinh phục, Ta là hòn đảo’. ‘Vì không thể bị mọi hiểm nguy chinh phục, Ta là hang động’. ‘Vì bảo vệ khỏi mọi khổ đau và sợ hãi, Ta là nơi nương tựa’. ‘Vì (bảo vệ) khỏi mọi sợ hãi và tổn hại, Ta là nơi quy y’, nên được hiểu như vậy. อุทกมณิโกติ มหนฺตํ อุทกภาชนํ. พหิ วิสฺสนฺทนวเสน อุทกํ น หรตีติ อหารี, ปริโต น ปคฺฆรตีติ อปริหารี. สกฺกจฺจเมว เทเสนฺติ สทฺธมฺมคารวสฺส สพฺพสตฺเตสุ มหากรุณาย จ พุทฺธานํ สมานรสตฺตา. จตสฺโส ปน ปริสา สตฺถุคารเวน อตฺตโน จ สทฺธาสมฺปนฺนตาย สทฺทหิตฺวา โอกปฺเปตฺวา สุณนฺติ, ตสฺมา ตา เทสนาผเลน ยุชฺชนฺติ. กิจฺจสิทฺธิยา สตฺถุ เทสนา ตตฺถ สกฺกจฺจเทสนา นาม ชาตา. ‘Udakamaṇiko’ là một cái bình nước lớn. Vì không mang nước đi do sự rò rỉ ra ngoài, nên gọi là ‘ahārī’ (không mang đi); vì không chảy rỉ ra xung quanh, nên gọi là ‘aparihārī’ (không rò rỉ). Các vị Phật thuyết giảng một cách kính cẩn vì sự tôn kính đối với Chánh pháp và vì lòng đại bi đối với tất cả chúng sanh, (giáo pháp của các vị Phật) có cùng một vị. Còn bốn chúng thì do lòng tôn kính đối với bậc Đạo Sư và do sự thành tựu tín tâm của chính mình, họ tin tưởng, chú tâm lắng nghe. Do đó, họ được kết hợp với kết quả của bài thuyết pháp. Do sự thành tựu của công việc (giáo hóa), bài thuyết pháp của bậc Đạo Sư ở đó được gọi là bài thuyết pháp kính cẩn. เขตฺตูปมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Ví Dụ Mảnh Ruộng đã hoàn tất. ๘. สงฺขธมสุตฺตวณฺณนา 8. Chú giải kinh Người Thổi Ốc ๓๖๐. ‘‘โย โกจิ ปุริโส ปาณาติปาตี มุสาวาที, สพฺโพ โส อาปายิโก’’ติ วตฺวา ปุน ‘‘ยํพหุลํ ยํพหุลํ กโรติ, เตน [Pg.382] ทุคฺคตึ คจฺฉตี’’ติ วทนฺโต อตฺตนาว อตฺตโน วาทํ ภินฺทติ. เอวํ สนฺเตติ ยทิ พหุโส กเตน ปาปกมฺเมน อาปายิโก, ‘‘โย โกจิ ปาณมติปาเตตี’’ติอาทิวจนํ มิจฺฉาติ. จตฺตาริ ปทานีติ ‘‘โย โกจิ ปาณมติปาเตตี’’ติอาทินา นเยน วุตฺตา จตฺตาโร อตฺถโกฏฺฐาสา. ทิฏฺฐิยา ปจฺจยา โหนฺติ ‘‘อตฺถิ โข ปน มยา’’ติอาทินา อโยนิโส อุมฺมุชฺชนฺตสฺส. พลสมฺปนฺโนติ สมตฺโถ. สงฺขธมโกติ สงฺขสฺส ธมนกิจฺเจ เฉโก. อทุกฺเขนาติ สุเขน. อุปจาโรปิ อปฺปนาปิ วฏฺฏติ อุภินฺนํ สามญฺญวจนภาวโต. อปฺปมาณกตภาโว ลพฺภเตว. ตถา หิ ตํ กิเลสานํ วิกฺขมฺภนสมตฺถตาย ทีฆสนฺตานตาย วิปุลผลตาย จ ‘‘มหคฺคต’’นฺติ วุจฺจติ. 360. Sau khi nói rằng: “Bất cứ người nào sát sanh, nói dối, tất cả người ấy đều sanh vào cõi khổ,” rồi lại nói rằng: “Người ấy làm điều gì nhiều lần, nhiều lần, do điều ấy người ấy đi đến khổ cảnh,” là người ấy tự mình phá vỡ luận điểm của chính mình. Nếu là như vậy, nếu do ác nghiệp được làm nhiều lần mà sanh vào cõi khổ, thì lời nói bắt đầu bằng “bất cứ ai sát sanh” là sai lầm. Bốn câu có nghĩa là bốn phần ý nghĩa được nói theo phương pháp bắt đầu bằng “bất cứ ai sát sanh.” Là các duyên cho tà kiến của người đang trồi lên một cách không như lý, bắt đầu bằng “thật vậy, có (việc làm) của ta.” (Người) có đầy đủ sức mạnh có nghĩa là có khả năng. Người thổi tù và có nghĩa là người khéo léo trong việc thổi tù và. Không khó khăn có nghĩa là một cách dễ dàng. Cả cận hành và an chỉ đều thích hợp, vì là từ ngữ chung cho cả hai. Trạng thái được làm cho vô lượng chắc chắn có được. Thật vậy, điều ấy được gọi là “đáo đại” vì có khả năng chế ngự các phiền não, vì có dòng tương tục dài lâu, và vì có quả to lớn. น โอหียตีติ ยสฺมึ สนฺตาเน กามาวจรกมฺมํ, มหคฺคตกมฺมญฺจ กตูปจิตํ วิปากทาเน ลทฺธาวสรํ หุตฺวา ฐิตํ, เตสุ กามาวจรกมฺมํ อิตรํ นีหริตฺวา สยํ ตตฺถ โอหียิตฺวา อตฺตโน วิปากํ ทาตุํ น สกฺโกติ, มหคฺคตกมฺมเมว ปน อิตรํ ปฏิพาหิตฺวา อตฺตโน วิปากํ ทาตุํ สกฺโกติ ครุภาวโต. เตนาห ‘‘ตํ กามาวจรกมฺม’’นฺติอาทิ. กิเลสวเสนาติ ปาปกมฺมสฺส มูลภูตกิเลสวเสน. ปาณาติปาตาทโย หิ โทสโมหโลภาทิมูลกิเลสสมุฏฺฐานา. กิเลสวเสนาติ วา กมฺมกิเลสวเสน. วุตฺตญฺเหตํ – ‘‘ปาณาติปาโต โข, คหปติปุตฺต, กมฺมกิเลโส’’ติอาทิ (ที. นิ. ๓.๒๔๕). ยถานุสนฺธินาว คตนฺติ ยถานุสนฺธิสงฺขาตอนุสนฺธินา โอสานํ คตํ สํกิเลสสมฺมุเขน อุฏฺฐิตาย โวทานธมฺมวเสน นิฏฺฐาปิตตฺตา. Không bị tụt lại có nghĩa là: trong dòng tương tục nào mà nghiệp dục giới và nghiệp đáo đại đã được làm và tích lũy, đã có được cơ hội để cho quả và đang tồn tại, trong số đó, nghiệp dục giới không thể loại bỏ nghiệp kia, tự mình tụt lại ở đó và cho quả của chính mình; nhưng nghiệp đáo đại, do tính chất nặng nề, có thể ngăn cản nghiệp kia và cho quả của chính mình. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “nghiệp dục giới ấy.” Do quyền lực của phiền não có nghĩa là do quyền lực của các phiền não là gốc rễ của ác nghiệp. Thật vậy, các (hành vi) như sát sanh có nguồn gốc từ các phiền não gốc rễ như sân, si, tham. Hoặc, do quyền lực của phiền não có nghĩa là do quyền lực của nghiệp phiền não. Điều này đã được nói: “Này con trai gia chủ, sát sanh là nghiệp phiền não,” v.v... (Trường Bộ Kinh 3.245). Đã đi đến theo như sự nối kết có nghĩa là đã đi đến kết thúc bởi sự nối kết được gọi là sự nối kết, vì đã được hoàn tất bởi pháp thanh tịnh, vốn đã khởi lên đối diện với sự ô nhiễm. สงฺขธมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Người Thổi Tù Và đã kết thúc. ๙. กุลสุตฺตวณฺณนา 9. Chú giải kinh Gia Tộc ๓๖๑. เอวํ ปวตฺตอีหิติกาติ เอวํ ทฺวิธา ปวตฺตอีหิติกา. ทฺวีหิติกา ทุกฺกรชีวิกปโยคา. สลากมตฺตํ วุตฺตํ เอตฺถาติ สลากา วุตฺตา, ปุริมปเท อุตฺตรปทโลโป. อุภโตโกฏิกนฺติ ยทิ ‘‘กุลานุทยํ น วณฺเณมี’’ติ วทติ, ‘‘ภูตา นิกฺกรุณา สมณ ตุมฺเห’’ติ วาทํ อาโรเปหิ. อถ [Pg.383] สพฺพทาปิ ‘‘กุลานุทยํ วณฺเณมี’’ติ วทติ. เอวํ สนฺเต ‘‘กสฺมา เอวํ ทุพฺภิกฺเข กาเล มหติยา ปริสาย ปริวุโต ชนปทจาริกํ จรนฺตา กุลูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชถา’’ติ เอวํ อุภโตโกฏิกํ วาทํ อาโรเปหีติ คามณึ อุยฺโยเชสิ. 361. Có sinh kế diễn tiến như vậy có nghĩa là có sinh kế diễn tiến theo hai cách như vậy. Sinh kế theo hai cách là sự thực hành sinh kế khó khăn. Ở đây, chỉ có thẻ thăm được nói đến nên được gọi là thẻ thăm, có sự lược bỏ từ sau trong từ trước. Lưỡng nan có nghĩa là: nếu ngài nói: “Ta không tán thán sự ưu ái gia tộc,” hãy gán cho ngài luận điểm rằng: “Thưa các Sa-môn, các ngài là những người không có lòng bi mẫn.” Hoặc nếu ngài luôn nói: “Ta tán thán sự ưu ái gia tộc.” Nếu vậy, (hãy hỏi): “Tại sao trong thời buổi đói kém như thế này, được vây quanh bởi hội chúng đông đảo, các ngài lại du hành trong xứ, thực hành để hủy hoại các gia tộc?” (Ông ta) đã xúi giục người trưởng làng rằng: “Hãy gán cho ngài luận điểm lưỡng nan như vậy.” ทฺเว อนฺเตติ อุโภ โกฏิโย. พหิ นีหริตุนฺติ น วณฺเณมิ วณฺเณมีติ ทฺเว อนฺเต โมเจนฺโต ตํ ปุจฺฉิตมตฺถํ พหิ นีหรติ นาม. ตตฺถ โทสํ ทตฺวา โจเทนฺโต ตํ อปุจฺฉํ กโรนฺโต คิลิตฺวา วิย อนฺโต ปเวเสติ นาม. Hai cực đoan có nghĩa là cả hai đầu. Đưa ra ngoài có nghĩa là: khi giải thoát khỏi hai cực đoan “ta không tán thán” và “ta tán thán,” được gọi là đưa vấn đề được hỏi ra ngoài. Khi khiển trách bằng cách gán lỗi vào đó, làm cho nó thành điều không được hỏi, được gọi là đưa vào trong giống như nuốt chửng. อิโต โส คามณีติอาทิ อตฺตโน ภิกฺขูนํ อญฺเญสญฺจ อตฺถกามานํ ภิกฺขปฺปทาเนน อนิฏฺฐปฺปตฺติอภาวทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. ทาเนน สมฺภูตานีติ ทานมเยน ปุญฺญกิริยวตฺถุนา สมฺมเทว ภูตึ วฑฺฒึ ปตฺตานิ. สจฺเจน อริยโวหาเรน สมฺมเทว ภูตานิ อุปฺปนฺนานิ สจฺจสมฺภูตานีติ อาห ‘‘สจฺจํ นาม สจฺจวาทิตา’’ติ. เสสสีลนฺติ อฏฺฐวิธอริยโวหารโต อญฺญสีลํ. นิหิตนฺติ ตสฺมึ กุเล ปุพฺพปุริเสหิ นิธานภาเวน นิหิตํ. ทุปฺปยุตฺตาติ กสิวาณิชฺชาทิวเสน ทุฏฺฐุ ปยุตฺตา กมฺมนฺตา. วิปชฺชนฺตีติ นสฺสนฺติ. กุลงฺคาโรติ กุลสฺส องฺคารสทิโส วินาสกปุคฺคโล. อนิจฺจตาติ มรณํ. ตสฺมึ กุเล ปธานปุริสานํ โภคานํ วา สพฺพโส วินาโส. เตนาห ‘‘หุตฺวา อภาโว’’ติอาทิ. Câu bắt đầu bằng “Này trưởng làng, từ đây...” được bắt đầu để chỉ ra sự không xảy đến của điều không mong muốn qua việc cúng dường vật thực cho các vị Tỳ-khưu của mình và những người mong cầu lợi ích khác. Được sanh ra do bố thí có nghĩa là đã đạt được sự thịnh vượng, sự tăng trưởng một cách chân chánh nhờ vào phước sự vật là sự bố thí. Được sanh ra do sự thật có nghĩa là đã sanh khởi một cách chân chánh nhờ vào lời nói bậc Thánh, (nên) ngài nói: “Sự thật chính là lời nói chân thật.” Giới còn lại có nghĩa là giới khác với tám loại lời nói bậc Thánh. Được chôn giấu có nghĩa là được chôn giấu như một kho tàng bởi các bậc tiền nhân trong gia tộc ấy. Được sử dụng sai trái có nghĩa là các công việc được sử dụng một cách tồi tệ qua việc canh tác, buôn bán, v.v... Bị hủy hoại có nghĩa là bị tiêu vong. Hòn than của gia tộc có nghĩa là người hủy hoại giống như hòn than đối với gia tộc. Vô thường có nghĩa là cái chết. Sự hủy hoại hoàn toàn của những người đứng đầu hoặc của cải trong gia tộc ấy. Do đó, ngài nói câu bắt đầu bằng “sau khi có rồi không có.” กุลสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Gia Tộc đã kết thúc. ๑๐. มณิจูฬกสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải kinh Maṇicūḷaka ๓๖๒. ตํ ปริสนฺติ ตํ ราชนฺเตปุเร นิสินฺนํ ราชปริสํ. นยคฺคาเหติ กุโตจิปิ อสุตฺวา เกวลํ อตฺตโน เอว มติยา นยคฺคหเณ ฐตฺวา. 362. Hội chúng ấy có nghĩa là hội chúng của vua đang ngồi trong nội cung của vua ấy. Nắm bắt phương pháp có nghĩa là không nghe từ bất cứ đâu, chỉ đứng trên sự nắm bắt phương pháp bằng trí tuệ của chính mình. กาเรตุํ วฏฺฏติ สติ สมฺภเว ปฏิสงฺขารสฺส, เสนาสนวินาโส น อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพติ อธิปฺปาโย. อตฺตโน เอตฺถ กิจฺจาวสาเน ยํ คิหีนํเยว สนฺตกํ ตาวกาลิกํ, ตํ คิหิวิกตนฺติ อาห ‘‘คิหิวิกตํ กตฺวา’’ติ. น วทามิ ปพฺพชฺชิตาสารุปฺปโต. Được phép cho làm khi có khả năng sửa chữa, ý nghĩa là sự hư hoại của chỗ ở không nên được thờ ơ. Ở đây, khi công việc của mình đã xong, cái gì là tài sản tạm thời của chính hàng tại gia, đó là vật biến chế của người tại gia, (nên) ngài nói “sau khi làm thành vật biến chế của người tại gia.” Ta không nói (điều này) từ quan điểm thích hợp cho người xuất gia. มณิจูฬกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Maṇicūḷaka đã kết thúc. ๑๑. ภทฺรกสุตฺตวณฺณนา 11. Chú giải kinh Bhadraka ๓๖๓. เอวํนามเกติ [Pg.384] มลฺลา นาม ชานปทิโน ราชกุมารา, เนสํ นิวาสตาย ‘‘มลฺลา’’อิจฺเจว พหุวจนวเสน ลทฺธนามตฺตา เอวํนามเก ชนปเท. นตฺถิ เอตสฺส ปตฺติยา กาลนฺตรสญฺญิโต กาโลติ อกาโล, โส เอว อกาลิโก. เตนาห – ‘‘กาลํ อนติกฺกมิตฺวา ปตฺเตนา’’ติ. โส ปน ‘‘ยํกิญฺจิ ทุกฺขํ อุปฺปชฺชมานํ อุปฺปชฺชติ, สพฺพํ ตํ ฉนฺทมูลก’’นฺติ เอวํ วุตฺโต ทุกฺขสฺส ฉนฺทมูลภาโว, เอวํ ฉนฺทมูลกสฺส ทุกฺขสฺส กถิตตฺตา ‘‘อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏทุกฺขํ กถิต’’นฺติ วุตฺตํ. 363. Trong (xứ) có tên như vậy có nghĩa là: các vương tử ở xứ tên là Mallā, trong xứ có tên như vậy vì đã được đặt tên theo số nhiều là “Mallā” do là nơi ở của họ. Không có thời gian được gọi là khoảng thời gian khác cho sự chứng đắc của pháp này, nên là phi thời gian, chính nó là không có thời gian. Do đó, ngài nói: “bởi sự chứng đắc không vượt qua thời gian.” Lại nữa, trạng thái có dục làm gốc rễ của khổ đã được nói như sau: “Bất cứ khổ nào đang sanh khởi, nó sanh khởi, tất cả khổ ấy đều có dục làm gốc rễ.” Vì khổ có dục làm gốc rễ đã được thuyết giảng như vậy, nên được nói rằng: “trong kinh này, khổ luân hồi đã được thuyết giảng.” ภทฺรกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Bhadraka đã kết thúc. ๑๒. ราสิยสุตฺตวณฺณนา 12. Chú giải kinh Rāsiya ๓๖๔. ราสึ กตฺวา มารปาสวเสน, ตตฺราปิ อนฺตรเภเทน วิภชิตฺวา ปุจฺฉิตพฺพปญฺเห เอกโต ราสึ กตฺวา. ตปนํ อตฺตปริตาปนํ ตโป, โส เอตสฺส อตฺถีติ ตปสฺสี, ตํ ตปสฺสึ. โส ปน ตํ ตปํ นิสฺสาย ฐิโต นาม โหตีติ วุตฺตํ ‘‘ตปนิสฺสิตก’’นฺติ. โส ปน อเนกาการเภเทน ลูขํ ผรุสํ ชีวนสีลตฺตา ลูขชีวี นาม. เตนาห ‘‘ลูขชีวิก’’นฺติ. มชฺฌิมาย ปฏิปตฺติยา อุปฺปถภาเวน อวนิยา คนฺธพฺพาติ อนฺตา, ตโต เอว ลามกตฺตา อนฺตา. ลามกมฺปิ ‘‘อนฺโต’’ติ วุจฺจติ ‘‘อนฺตมิทํ, ภิกฺขเว, ชีวิกานํ (อิติวุ. ๙๑; สํ. นิ. ๓.๘๐), เอโก อนฺโต’’ติ เอวมาทีสุ (สํ. นิ. ๒.๑๕; ๓.๙๐). อฏฺฐกถายํ ปน อญฺญมญฺญอาธารภาวํ อุรีกตฺวา ‘‘โกฏฺฐาสา’’ติ วุตฺตํ. หีโน คาโมติ ปาฬิ. คาม-สทฺโท หีนปริยาโยติ อธิปฺปาเยนาห ‘‘คามฺโม’’ติ. คาเม ภโวติ คามฺโม. คาม-สทฺโท เจตฺถ คามวาสิวิสโย ‘‘คาโม อาคโต’’ติอาทีสุ วิย. อฏฺฐกถายํ ปน ‘‘คามวาสีนํ ธมฺโม’’ติ วุตฺตํ, เตสํ จาริตฺตนฺติ อตฺโถ. อตฺต-สทฺโท อิธ สรีรปริยาโย ‘‘อตฺตนฺตโป’’ติอาทีสุ วิยาติ อาห ‘‘สรีรทุกฺขกรณนฺติ อตฺโถ’’ติ. 364. Sau khi đã gom lại thành một đống theo cách của vòng vây Māra, ở đó lại phân chia theo sự khác biệt bên trong, sau khi đã gom lại thành một đống các câu hỏi nên được hỏi. Sự thiêu đốt, sự tự hành hạ bản thân là khổ hạnh, người có điều ấy là người khổ hạnh (tapassī), (chỉ) người khổ hạnh ấy. Vị ấy được gọi là người nương tựa vào khổ hạnh (tapanissitaka) vì vị ấy được xem là người đứng vững nhờ vào sự khổ hạnh ấy. Vị ấy được gọi là người có đời sống thô thiển (lūkhajīvī) do có bản chất sống thô thiển, khắc khổ với nhiều sự phân biệt khác nhau. Do đó, ngài đã nói là ‘người có đời sống thô thiển.’ Các cực đoan (antā) là con đường sai lệch, là sự dẫn dắt không đúng đắn so với con đường trung đạo, do đó chúng là các cực đoan vì sự thấp kém. Điều thấp kém cũng được gọi là ‘cực đoan’ (anto) như trong các trường hợp: ‘Này các Tỳ khưu, đây là điều thấp kém của các sinh kế,’ ‘một cực đoan.’ Tuy nhiên, trong Chú giải, sau khi đã chấp nhận tình trạng nương tựa lẫn nhau, đã được nói là ‘các phần.’ Pāḷi là ‘hīno gāmo.’ Với ý nghĩa rằng từ ‘gāma’ là từ đồng nghĩa với thấp kém, ngài nói là ‘gāmmo.’ Điều phát sanh ở làng quê là ‘gāmmo.’ Ở đây, từ ‘gāma’ có đối tượng là người ở làng quê, giống như trong các trường hợp: ‘dân làng đã đến.’ Tuy nhiên, trong Chú giải, đã được nói là ‘pháp của những người ở làng quê,’ có nghĩa là tập quán của họ. Với ý nghĩa rằng từ ‘atta’ ở đây là từ đồng nghĩa với thân thể, giống như trong các trường hợp: ‘tự mình thiêu đốt,’ ngài nói là ‘có nghĩa là sự làm cho thân thể đau khổ.’ เอตฺถาติ [Pg.385] เอตสฺมึ ตปนิสฺสิตครหิตพฺพปเท กสฺมา อนฺตทฺวยมชฺฌิมปฏิปทาคหณํ? อตฺตกิลมถานุโยโค ตาว คยฺหตุ อิทมตฺถิตายาติ อธิปฺปาโย. กามโภคีตปนิสฺสิตกนิชฺชรวตฺถูนํ ทสฺสเน ยถาธิปฺเปตสฺส อตฺถสฺส วิภชิตฺวา กถนํ สมฺภวตีติ เต ทสฺเสตฺวา อธิปฺเปตตฺโถ กถิโต. Ở đây, tức là trong thuật ngữ đáng bị khiển trách, người nương tựa vào khổ hạnh này, tại sao lại có sự nắm bắt hai cực đoan và con đường trung đạo? Ý nghĩa là, trước tiên, sự thực hành tự hành hạ bản thân nên được hiểu vì sự hiện hữu của ý nghĩa này. Trong việc trình bày các đối tượng của người hưởng thụ dục lạc, người nương tựa vào khổ hạnh, và người làm tiêu mòn (nghiệp), vì có thể giải thích ý nghĩa đã được nhắm đến bằng cách phân chia, sau khi đã trình bày chúng, ý nghĩa đã được nhắm đến được nói đến. ตมตฺถนฺติ โย ‘‘กามโภคีตปนิสฺสิตเกสุ ครหิตพฺเพเยว ครหติ, ปสํสิตพฺเพเยว จ ปสํสตี’’ติ วุตฺโต อตฺโถ, ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต. สาหสิกกมฺเมนาติ อยุตฺเตน กมฺเมน. ธมฺเมน จ อธมฺเมน จาติ ธมฺมิเกน อธมฺมิเกน จ. อโยนิโส ปวตฺตํ พาหิรกํ สนฺธาย โจทโก ‘‘กถ’’นฺติอาทิมาห. อิตโร นยิทํ ตาทิสํ อตฺตปริตาปนํ อธิปฺเปตํ, อถ โข โยนิโส ปวตฺตํ สาสนิกเมวาติ ทสฺเสนฺโต ‘‘จตุรงฺควีริยวเสน จา’’ติ อาห. ตตฺถ ‘‘กามํ ตโจ จ นฺหารุ จ อฏฺฐิ จ อวสิสฺสตู’’ติอาทินา (ม. นิ. ๒.๑๘๔; สํ. นิ. ๒.๒๒.๒๓๗; อ. นิ. ๒.๕) นเยน วุตฺตา สรีเรนิรเปกฺขวิปสฺสนาย อุสฺสุกฺกาปนวเสน ปวตฺตา วีริยภาวนา ‘‘จตุรงฺควีริยวเสนา’’ติ วุตฺตา. ตถา อพฺโภกาสิกเนสชฺชิกตปาทินิสฺสิตาว กิเลสนิมฺมถนโยคฺยา วีริยภาวนา ‘‘ธุตงฺควเสน จา’’ติ วุตฺตาติ. อริยมคฺเคน นิสฺเสสกิเลสานํ ปชหนา นิชฺชรา. สา จ อตฺตปจฺจกฺขตาย สนฺทิฏฺฐิกา ติณฺณํ มูลกิเลสานํ ปชหเนน ‘‘ติสฺโส’’ติ จ วุตฺตา. เตนาห ‘‘เอโกปี’’ติอาทิ. Về ý nghĩa ấy, tức là ý nghĩa đã được nói rằng: ‘Trong số những người hưởng thụ dục lạc và những người nương tựa vào khổ hạnh, vị ấy chỉ khiển trách những điều đáng bị khiển trách và chỉ tán thán những điều đáng được tán thán,’ trong khi làm sáng tỏ ý nghĩa ấy. ‘Bằng hành động bạo lực’ có nghĩa là bằng hành động không thích hợp. ‘Bằng pháp và phi pháp’ có nghĩa là bằng điều hợp pháp và điều không hợp pháp. Nhắm đến sự thực hành của ngoại đạo diễn ra một cách không như lý, người chất vấn đã nói: ‘Thế nào?’ v.v… Vị kia, trong khi trình bày rằng: ‘Sự tự hành hạ bản thân như vậy không phải là điều được nhắm đến, mà đúng hơn là sự thực hành diễn ra một cách như lý, chính là trong giáo pháp này,’ đã nói: ‘và bằng năng lực của tinh tấn bốn chi.’ Trong đó, sự tu tập tinh tấn diễn ra bằng cách nỗ lực trong thiền minh sát không quan tâm đến thân thể, được nói theo phương cách: ‘Dầu cho chỉ còn lại da, gân, và xương…’ v.v…, được gọi là ‘bằng năng lực của tinh tấn bốn chi.’ Tương tự, sự tu tập tinh tấn thích hợp để nghiền nát các phiền não, vốn nương tựa vào các pháp khổ hạnh như hạnh ở ngoài trời, hạnh ngồi, v.v…, được gọi là ‘bằng năng lực của các pháp đầu đà.’ Sự làm tiêu mòn (nghiệp) (nijjarā) là sự đoạn trừ hoàn toàn các phiền não không còn dư sót bằng Thánh đạo. Và điều ấy, do được tự mình chứng thực, là điều có thể thấy ngay trong hiện tại; do sự đoạn trừ ba phiền não gốc, nó cũng được gọi là ‘ba loại.’ Do đó, ngài đã nói: ‘dầu chỉ một,’ v.v… ราสิยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Rāsiya đã chấm dứt. ๑๓. ปาฏลิยสุตฺตวณฺณนา 13. Chú giải kinh Pāṭaliya ๓๖๕. ‘‘มายญฺจาหํ ปชานามี’’ติ วจนํ กามํ เตสํ มายาวีภาวทสฺสนปรํ, ภควโต ปน มายาสาเฐยฺยาทิกสฺส สพฺพสฺส ปาปธมฺมสฺส โพธิมูเล เอว เสตุฆาโต, ตสฺมา สพฺพโส ปหีนมาโย, สพฺพญฺญุตาย มายํ อญฺเญ จ เญยฺเย สพฺพโส ชานาติ. เตน วุตฺตํ ‘‘มายญฺจาหํ, คามณิ, ปชานามี’’ติอาทิ. มายญฺจ ปชานามีติ น เกวลมหํ มายํ เอว ชานามิ, อถ โข อญฺญมฺปิ อิทญฺจิทญฺจ ชานามีติ. 365. Lời nói: ‘Ta biết rõ sự lừa dối’ quả thật có mục đích trình bày về bản chất lừa dối của họ, tuy nhiên, đối với Đức Thế Tôn, tất cả các ác pháp như lừa dối, xảo trá, v.v… đã bị phá hủy hoàn toàn ngay tại cội Bồ-đề. Do đó, ngài đã hoàn toàn đoạn trừ sự lừa dối, và bằng trí toàn giác, ngài biết rõ sự lừa dối và các đối tượng cần biết khác một cách toàn diện. Do đó, đã được nói rằng: ‘Này Gāmaṇi, Ta biết rõ sự lừa dối,’ v.v… ‘Ta biết rõ sự lừa dối’ có nghĩa là: ‘Không chỉ Ta biết rõ sự lừa dối, mà Ta còn biết rõ cả điều này và điều kia nữa.’ อิตฺถิกาเมหีติ [Pg.386] อิตฺถีหิ เจว ตทญฺญกาเมหิ จ. เอกสฺมึ ฐาเนติ เอกสฺมึ ปเทเส. เอเกกสฺเสว อาคนฺตุกสฺส คหฏฺฐสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา. สตฺติอนุรูเปนาติ วิภวสตฺติอนุรูเปน. พลานุรูเปนาติ ปริวารพลานุรูเปน. สตฺติอนุรูเปนาติ วา สทฺธาสตฺติอนุรูเปน. พลานุรูเปนาติ วิภวพลานุรูเปน. ธมฺเมสุ สมาธิ ทสกุสลธมฺเมสุ สมาธานํ. อคฺคหิตจิตฺตตา ปริยุฏฺฐการิตา. เตน โลกิยสีลวิสุทฺธิ ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ วุตฺตา. ตถา จาห – ‘‘โก จาทิ กุสลานํ ธมฺมานํ, สีลญฺจ สุวิสุทฺธํ ทิฏฺฐิ จ อุชุกา’’ติ (สํ. นิ. ๕.๓๖๙). ตตฺถ ปติฏฺฐิตสฺส อุปริ กตฺตพฺพํ ทสฺเสตุํ ‘‘ธมฺมสมาธิสฺมึ ฐิโต’’ติอาทิ วุตฺตํ. อยํ ปฏิปทาติ ตสฺส กมฺมผลวาทิโน สตฺถุ วจนํ สพฺเพสญฺจ อยํ มยฺหํ สีลสํวรพฺรหฺมวิหารภาวนาสงฺขาตาปฏิปทา อนปราธกตาย เอว สํวตฺตติ. ชยคฺคาโหติ อุภยถาปิ มยฺหํ กาจิ ชานิ นตฺถิ. ‘Bởi những dục lạc liên quan đến phụ nữ’ có nghĩa là bởi những người phụ nữ và bởi những dục lạc khác ngoài đó. ‘Ở một nơi’ có nghĩa là ở một địa phương. ‘Của từng người một’ là của từng người khách mới đến, hoặc là gia chủ hoặc là người xuất gia. ‘Tùy theo năng lực’ có nghĩa là tùy theo năng lực về tài sản. ‘Tùy theo sức mạnh’ có nghĩa là tùy theo sức mạnh về đoàn tùy tùng. Hoặc ‘tùy theo năng lực’ có nghĩa là tùy theo năng lực về đức tin. ‘Tùy theo sức mạnh’ có nghĩa là tùy theo sức mạnh về tài sản. ‘Sự định tĩnh trong các pháp’ là sự vững chắc trong mười thiện pháp. ‘Tâm không được nắm giữ’ là sự bị phiền não chi phối. Do đó, giới thanh tịnh thế gian và kiến thanh tịnh đã được nói đến. Và ngài cũng đã nói như vậy: ‘Và điều gì là khởi đầu của các thiện pháp? Giới được thanh lọc tốt đẹp và tri kiến ngay thẳng.’ Để trình bày điều cần phải làm tiếp theo cho người đã an trú ở đó, đã được nói rằng: ‘người đã an trú trong sự định tĩnh về pháp,’ v.v… ‘Đây là con đường thực hành’ – lời của vị đạo sư chủ trương về nghiệp và quả của nghiệp. ‘Và đối với tất cả, con đường thực hành này của ta, được gọi là sự thu thúc trong giới và sự tu tập các phạm trú, chỉ đưa đến sự không có lỗi lầm.’ ‘Phần thắng thuộc về ta’ có nghĩa là trong cả hai trường hợp, ta không có bất kỳ sự tổn thất nào. ปญฺจ ธมฺมา ธมฺมสมาธิ นาม, วิปสฺสนามคฺคผลธมฺมมตฺตํ วา. ตติยวิกปฺเป สีลาทิวิสุทฺธิยา สทฺธึ พฺรหฺมวิหารา ยถาวุตฺตติวิธธมฺมาวหตฺตา เอว ธมฺมสมาธิ นาม. ปูเรนฺตสฺส อุปฺปนฺนา จิตฺเตกคฺคตาติ วุตฺตขณิกจิตฺเตกคฺคตา. สาปิ จิตฺตสฺส สมาธานโต ‘‘จิตฺตสมาธี’’ติ วุตฺตา, ตสฺส ปฏิปกฺขํ วิกฺขมฺภนฺตี สมุจฺฉินฺทนฺตี จ หุตฺวา ปวตฺตา ยถาวุตฺตสมาธิ เอว วิเสเสน จิตฺตสมาธิ นาม. Năm pháp được gọi là sự định tĩnh về pháp, hoặc chỉ là các pháp minh sát, đạo, và quả. Trong lựa chọn thứ ba, các phạm trú cùng với các sự thanh tịnh về giới, v.v… được gọi là sự định tĩnh về pháp chính vì chúng mang lại ba loại pháp đã được nói đến. ‘Sự nhất tâm phát sanh cho người đang thực hành’ là sự nhất tâm trong khoảnh khắc đã được nói đến. Điều đó cũng được gọi là ‘sự định tĩnh của tâm’ (cittasamādhi) do sự vững chắc của tâm. Chính sự định tĩnh đã được nói đến, vốn diễn ra bằng cách trấn áp và đoạn trừ đối nghịch của nó, được gọi một cách đặc biệt là sự định tĩnh của tâm. ปาฏลิยสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải kinh Pāṭaliya đã chấm dứt. คามณิสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần Chú giải Tương Ưng Gāmaṇi đã chấm dứt. ๙. อสงฺขตสํยุตฺตํ 9. Tương Ưng Vô Vi ๑. ปฐมวคฺโค 1. Phẩm Thứ Nhất ๑-๑๑. กายคตาสติสุตฺตาทิวณฺณนา 1-11. Chú giải các kinh Kāyagatāsati, v.v… ๓๖๖-๓๗๖. อสงฺขตนฺติ [Pg.387] น สงฺขตํ เหตุปจฺจเยติ. เตนาห ‘‘อกต’’นฺติ. หิตํ เอสนฺเตนาติ เมตฺตายนฺเตน. อนุกมฺปมาเนนาติ กรุณายนฺเตน. อุปาทายาติ อาทิยิตฺวาติ อยมตฺโถติอาห ‘‘จิตฺเตน ปริคฺคเหตฺวา’’ติ. อวิปรีตธมฺมเทสนาติ อวิปรีตธมฺมสฺส เทสนา, ปฏิปตฺติมฺปิ สาวกา วิย ครุโก ภควา. ทายชฺชํ อตฺตโน อธิฏฺฐิตํ นิยฺยาเตติ. 366-376. Vô vi (asaṅkhata) nghĩa là không được tạo tác bởi nhân và duyên. Do đó, nói là ‘bất tác’ (akata). ‘Bởi người tìm cầu điều lợi ích’ nghĩa là bởi người có lòng từ. ‘Bởi người có lòng thương xót’ nghĩa là bởi người có lòng bi. ‘Upādāya’ nghĩa là ‘sau khi tiếp nhận’, ý nghĩa này được nói là ‘sau khi thâu nhiếp bằng tâm’. ‘Sự thuyết giảng pháp không sai lệch’ là sự thuyết giảng về pháp không sai lệch, về cả sự thực hành, đức Thế Tôn cũng là bậc thầy giống như đối với các vị thinh văn. Ngài trao truyền tài sản thừa kế do chính mình đã quyết định. ภิกฺขาสมฺปตฺติกาลาทีนํ สตฺตนฺนํ สปฺปายานํ สมฺปตฺติยา ลพฺภนกาเล. วิปตฺติกาเล ปน เอตฺถ วุตฺตวิปริยาเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ภาริยนฺติ ทุกฺขพหุลตาย ทารุณํ. อมฺหากํ สนฺติกา ลทฺธพฺพา. ตุมฺหากํ อนุสาสนีติ ตุมฺหากํ ทาตพฺพา อนุสาสนี. Vào thời điểm có thể đạt được sự thành tựu của bảy điều thích hợp như là thời điểm thành tựu việc khất thực v.v... Còn vào thời điểm thất bại, ý nghĩa nên được hiểu theo cách ngược lại với điều đã được nói ở đây. ‘Nặng nề’ là khắc nghiệt do có nhiều khổ đau. Có thể được nhận từ nơi chúng tôi. ‘Lời giáo huấn cho các ngươi’ là lời giáo huấn nên được ban cho các ngươi. กายคตาสติสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Niệm Thân v.v... đã hoàn tất. ๒. ทุติยวคฺโค 2. Phẩm Thứ Hai ๒๓-๓๓. อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา 23-33. Phần giải thích kinh Vô Vi v.v... ๓๗๗-๔๐๙. ตตฺถ จ นตฺถิ เอตฺถ ตณฺหาสงฺขาตํ นตํ, นตฺถิ เอตสฺมึ วา อธิคเต ปุคฺคลภาโวติ อนตํ. อนาสวนฺติ เอตฺถาปิ เอเสว นโย. สจฺจธมฺมตาย สจฺจํ. วฏฺฏทุกฺขโต ปารเมตีติ ปารํ. สณฺหฏฺเฐนาติ สุขุมฏฺเฐน นิปุณํ. ตโต เอว ทุทฺทสตาย. อชชฺชรํ นิจฺจสภาวตฺตา. นตฺถิ เอตสฺส นิทสฺสนนฺติ วา อนิทสฺสนํ. เอตสฺมึ อธิคเต นตฺถิ สํสาเร. ปปญฺจนฺติ วา นิปฺปปญฺจํ. 377-409. Trong đó, ‘anataṃ’ (vô ái) là vì ở đây không có cái gọi là ái, hoặc khi đã chứng đắc pháp này thì không có trạng thái cá nhân. ‘Vô lậu’ cũng theo phương pháp tương tự. ‘Chân thật’ vì là pháp chân thật. ‘Bờ kia’ vì nó đưa đến bờ kia khỏi khổ luân hồi. ‘Vi tế’ nghĩa là tinh tế, khéo léo. Chính vì thế mà khó thấy. ‘Không già yếu’ vì có bản chất thường hằng. Hoặc ‘vô kiến’ vì không có sự chỉ bày về nó. Khi đã chứng đắc pháp này, không có sự luân hồi. Hoặc ‘vô hý luận’ vì không có hý luận. เอตสฺมึ [Pg.388] อธิคเต ปุคฺคลสฺส มรณํ นตฺถีติ วา อมตํ. อตปฺปกฏฺเฐน วา ปณีตํ. สุขเหตุตาย วา สิวํ. ตณฺหา ขียนฺติ เอตฺถาติ ตณฺหกฺขยํ. Hoặc ‘bất tử’ vì khi đã chứng đắc pháp này, cá nhân không có sự chết. Hoặc ‘cao thượng’ vì có ý nghĩa không bị thiêu đốt. Hoặc ‘an lành’ vì là nguyên nhân của hạnh phúc. ‘Sự đoạn tận ái’ vì ở đây các ái được đoạn tận. อญฺญสฺส ตาทิสสฺส อภาวโต วิมฺหาปนียตาย อภูตเมวาติ. กุโตจิ ปจฺจยโต อนิพฺพตฺตเมว หุตฺวา ภูตํ วิชฺชมานํ. เตนาห ‘‘อชาตํ หุตฺวา อตฺถี’’ติ. นตฺถิ เอตฺถ ทุกฺขนฺติ นิทฺทุกฺขํ, ตสฺส ภาโว นิทฺทุกฺขตฺตํ. ตสฺมา อนีติกํ อีติรหิตํ. วานํ วุจฺจติ ตณฺหา, ตทภาเวน นิพฺพานํ. พฺยาพชฺฌํ วุจฺจติ ทุกฺขํ, ตทภาเวน อพฺยาพชฺฌํ. ปรมตฺถโต สจฺจโต สุทฺธิภาเวน. กามา เอว ปุถุชฺชเนหิ อลฺลียิตพฺพโต อาลยา. เอส นโย เสเสสุปิ. ปติฏฺฐฏฺเฐนาติ ปติฏฺฐาภาเวน วฏฺฏทุกฺขโต มุจฺจิตุกามานํ ทีปสทิสํ โอเฆหิ อนชฺโฌตฺถรณียตฺตา. อลฺลียิตพฺพยุตฺตฏฺเฐนาติ อลฺลียิตุํ อรหภาวโต. ตายนฏฺเฐนาติ สปรตายนฏฺเฐน. ภยสรณฏฺเฐนาติ ภยสฺส หึสนฏฺเฐน. เสฏฺฐํ อุตฺตมํ. คตีติ คนฺธพฺพฏฺฐานํ. ‘Tuyệt diệu’ vì đáng kinh ngạc do không có cái nào khác tương tự. ‘Hiện hữu’ là vì nó không được sinh ra từ bất kỳ duyên nào. Do đó, nói rằng ‘không sanh mà có’. ‘Vô khổ’ vì ở đây không có khổ, trạng thái của nó là ‘tính vô khổ’. Do đó, ‘vô bệnh’ là không có bệnh tật. ‘Vāna’ được gọi là ái, do không có ái nên gọi là ‘Nibbāna’. ‘Sự trở ngại’ được gọi là khổ, do không có sự trở ngại nên gọi là ‘vô ngại’. Do trạng thái thanh tịnh theo nghĩa chân đế, theo sự thật. ‘Ái luyến’ vì chính các dục là đối tượng để phàm phu bám víu. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. ‘Nơi nương tựa’ là do trạng thái làm chỗ nương tựa, giống như hòn đảo cho những ai muốn giải thoát khỏi khổ luân hồi, vì không bị các bộc lưu nhận chìm. ‘Nơi trú ẩn’ là do trạng thái đáng để trú ẩn. ‘Nơi che chở’ là do ý nghĩa che chở cho mình và người. ‘Nơi quy y khỏi sợ hãi’ là do ý nghĩa diệt trừ sự sợ hãi. ‘Tối thượng’ là cao tột. ‘Cõi đến’ là nơi đến. อสงฺขตสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Vô Vi v.v... đã hoàn tất. อสงฺขตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích Tương Ưng Vô Vi đã hoàn tất. ๑๐. อพฺยากตสํยุตฺตํ 10. Tương Ưng Vô Ký ๑. เขมาสุตฺตวณฺณนา 1. Phần giải thích kinh Khemā ๔๑๐. พิมฺพิสารสฺส [Pg.389] อุปาสิกาติ พิมฺพิสารสฺส โอโรธภูตา อุปาสิกา. ปณฺฑิจฺจํ สิกฺขิตภาเวน. เวยฺยตฺติยํ วิสารทภาเวน. วิสารทา นาม ติเหตุกปฏิสนฺธิสิทฺธสาภาวิกปญฺญา, ตาย สมนฺนาคตา. 410. ‘Nữ cận sự của vua Bimbisāra’ là nữ cận sự đã từng ở trong hậu cung của vua Bimbisāra. ‘Sự thông thái’ là do trạng thái đã được học hỏi. ‘Sự lanh lợi’ là do trạng thái vô úy. ‘Vô úy’ là trí tuệ tự nhiên thành tựu do sự tái sanh tam nhân, vị ấy đã thành tựu trí tuệ ấy. อจฺฉิทฺทกคณนาย กุสโลติ นวนฺตคณนาย กุสโล. องฺคุลิมุทฺทาย คณนาย กุสโลติ องฺคุลิกาย เอว คณนาย กุสโล เสยฺยถาปิ ปาทสิกา. ปิณฺฑคณนายาติ สงฺกลนปฏุปฺปนฺนการิโน ปิณฺฑวเสน คณนา. ตถาคโตติ ขีณาสโว, ตถาคตํ สนฺธาย ปุจฺฉตีติ ขีณาสโวติ จสฺส อรหตฺตผลวสิภาวิตขนฺเธ อุปาทาย อยํ ปญฺญตฺติ โหติ. เตสุ ขนฺเธสุ สติ ขีณาสวา สตฺตสงฺขาตา โหนฺตีติ โวหาเรน ปญฺญเปตุํ สกฺกา ภเวยฺย, อสนฺเตสุ น สกฺกา, ตสฺมา ปรํ มรณาติ วุตฺตตฺตา เตสํ อภาวา ‘‘อพฺยากตเมต’’นฺติ วุตฺตํ. ยทิ เอวํ เตสํ อภาวโต ‘‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’’ติ ปุฏฺฐาย ‘‘อามา’’ติ ปฏิชานิตพฺพา สิยา, ตํ ปน สตฺตสงฺขาตสฺส ปุจฺฉิตตฺตา น ปฏิญฺญาตนฺติ ทฏฺฐพฺพํ. เยน รูเปนาติ สตฺตตถาคเต วุตฺตรูปํ สพฺพญฺญุตถาคเต ปฏิกฺขิปิตุํ ‘‘ตํ รูป’’นฺติอาทิ วุตฺตํ. ยํ อุปาทายาติ ยํ ขนฺธปญฺจกํ อุปาทาย. ตทภาเวนาติ ตสฺส ขนฺธปญฺจกสฺส อภาเวน. ตสฺสา ปญฺญตฺติยาติ สตฺตปญฺญตฺติยา อภาวํ. นิรุทฺธํ น นิทสฺเสติ. ‘Giỏi về phép đếm không gián đoạn’ là giỏi về phép đếm liên tục. ‘Giỏi về phép đếm bằng dấu ngón tay’ là giỏi về phép đếm chỉ bằng ngón tay, ví như những người tính toán. ‘Phép đếm gộp’ là phép đếm theo cách gộp lại của những người thực hiện việc cộng và tính toán tức thời. ‘Như Lai’ ở đây là bậc Lậu Tận. Vị ấy hỏi về Như Lai, và đối với bậc Lậu Tận ấy, chế định này có được là do nương vào các uẩn đã được tu tập thuần thục bởi quả A-la-hán. Khi các uẩn ấy còn tồn tại, bậc Lậu Tận được gọi là chúng sanh, có thể được chế định theo cách nói thông thường. Khi chúng không còn, thì không thể. Do đó, vì đã nói ‘sau khi chết’, và vì sự không tồn tại của chúng, nên đã nói rằng ‘điều này không được trả lời’. Nếu vậy, do sự không tồn tại của chúng, khi được hỏi ‘Như Lai không tồn tại sau khi chết phải không?’, đáng lẽ phải trả lời là ‘phải’. Nhưng nên hiểu rằng điều đó đã không được xác nhận vì câu hỏi là về một chúng sanh được gọi tên. ‘Bởi sắc nào’, câu ‘sắc ấy’ v.v... được nói ra để bác bỏ sắc đã được nói về Như Lai-chúng sanh đối với Như Lai-bậc Toàn Giác. ‘Nương vào cái gì’ là nương vào năm uẩn. ‘Do sự không tồn tại của cái đó’ là do sự không tồn tại của năm uẩn ấy. ‘Sự chế định ấy’ là sự không tồn tại của chế định về chúng sanh. Không chỉ ra cái đã diệt. เขมาย เถริยา วุตฺตํ ปฐมํ สุตฺตํ ภควโต เสฏฺฐตฺถทีปนโต อคฺคปทาวจรํว โหตีติ วุตฺตํ ‘‘อคฺคปทสฺมิ’’นฺติ. Bài kinh đầu tiên do trưởng lão ni Khemā thuyết giảng, vì làm sáng tỏ ý nghĩa tối thượng của đức Thế Tôn, nên giống như thuộc về địa vị tối thượng. Do đó, được nói là ‘trong địa vị tối thượng’. เขมาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Khemā đã hoàn tất. ๒. อนุราธสุตฺตวณฺณนา 2. Phần giải thích kinh Anurādha ๔๑๑. อิธ สฬายตนวคฺเค สงฺคายนวเสน สงฺคีติกาเรหิ วุตฺตํ. 411. Ở đây, trong phẩm Sáu Xứ, đã được các vị kết tập sư nói đến theo cách kết tập. ๓-๘. ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตาทิวณฺณนา 3-8. Phần giải thích kinh Sāriputta và Koṭṭhika thứ nhất v.v... ๔๑๒-๔๑๗. รูปมตฺตนฺติ [Pg.390] เอตฺถ มตฺต-สทฺโท วิเสสนิวตฺติอตฺโถ. โก ปน โส วิเสโสติ? โย พาหิรปริกปฺปิโต อิธ ตถาคโตติ วุจฺจมาโน อตฺตา. อนุปลพฺภิยสภาโวติ อนุปลพฺภิยตฺตา. 412-417. Trong câu ‘chỉ là sắc’, từ ‘matta’ (chỉ là) có ý nghĩa loại trừ một đặc tính. Đặc tính đó là gì? Đó là tự ngã được tưởng tượng bởi ngoại đạo, ở đây được gọi là Như Lai. ‘Có bản chất không thể tìm thấy’ là vì không thể tìm thấy được. ปฐมสาริปุตฺตโกฏฺฐิกสุตฺตาทิวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Phần giải thích kinh Sāriputta và Koṭṭhika thứ nhất v.v... đã hoàn tất. ๙. กุตูหลสาลาสุตฺตวณฺณนา 9. Phần giải thích kinh Giảng Đường Tranh Luận ๔๑๘. นานาวิธนฺติ ตํตํทิฏฺฐิวาทปฏิสํยุตฺตํ อญฺญมฺปิ วา นานาวิธํ ติรจฺฉานกถํ. พหูนํ กุตูหลุปฺปตฺติฏฺฐานโตติ โยชนา. ยาว อาภสฺสรพฺรหฺมโลกา คจฺฉตีติ อคฺคินา กปฺปวุฏฺฐานกาเล คจฺฉติ, ตํ สนฺธาย วุตฺตํ. อิมญฺจ กายนฺติ อิมํ รูปกายํ. จุติจิตฺเตน นิกฺขิปตีติ จุติจิตฺเตน ภิชฺชมาเนน นิกฺขิปติ. จุติจิตฺตสฺส หิ โอรํ สตฺตรสมสฺส จิตฺตสฺส อุปฺปาทกฺขเณ อุปฺปนฺนํ กมฺมชรูปํ จุติจิตฺเตน สทฺธึ นิรุชฺฌติ, ตโต ปรํ กมฺมชรูปํ น อุปฺปชฺชติ. ยทิ อุปฺปชฺเชยฺย, มรณํ น สิยา, จุติจิตฺตํ รูปํ น สมุฏฺฐาเปติ, อาหารชสฺส จ อสมฺภโว เอว, อุตุชํ ปน วตฺตเตว. ยสฺมา ปฏิสนฺธิกฺขเณ สตฺโต อญฺญตรณาย อุปปชฺชติ นาม, จุติกฺขเณ ปฏิสนฺธิจิตฺตํ อลทฺธํ อญฺญตรณาย, ตสฺมา วุตฺตํ ‘‘จุติกฺขเณ…เป… โหตี’’ติ. 418. “Nhiều loại” (Nānāvidhanti) là (những câu chuyện) liên quan đến các tà kiến và luận thuyết khác nhau, hoặc cũng là những câu chuyện vô ích nhiều loại khác. Nên được liên kết (như vậy) vì là nơi phát sanh sự tò mò của nhiều người. Câu “đi đến cõi trời Quang Âm” được nói để ám chỉ việc đi (lên) vào thời điểm kiếp hoại bởi lửa. Câu “thân này” (nghĩa là) sắc thân này. Câu “từ bỏ bởi tâm tử” (nghĩa là) từ bỏ bởi tâm tử đang tan rã. Thật vậy, sắc do nghiệp sanh đã sanh lên vào sát-na sanh của tâm thứ mười bảy (tính ngược) trước tâm tử thì diệt cùng với tâm tử, sau đó sắc do nghiệp sanh không sanh lên nữa. Nếu nó (sắc do nghiệp) sanh lên, cái chết sẽ không xảy ra. Tâm tử không làm phát sanh sắc, và (sắc do) vật thực cũng không thể có, tuy nhiên, (sắc do) thời tiết vẫn tiếp diễn. Bởi vì trong sát-na tái sanh, chúng sanh được gọi là tái sanh ở một nơi nào đó, (nhưng) trong sát-na tử, tâm tái sanh chưa được nhận ở một nơi nào đó, do đó được nói rằng: “trong sát-na tử... (vân vân)... là”. กุตูหลสาลาสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Kutūhalasālā đã kết thúc. ๑๐. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา 10. Chú giải kinh Ānanda ๔๑๙. เตสํ ลทฺธิยาติ เตสํ สสฺสตวาทานํ ลทฺธิยา สทฺธึ เอตํ ‘‘อตฺถตฺตา’’ติ วจนํ เอกํ อภวิสฺส. ตโต เอว อนุโลมํ ตํ นาภวิสฺส ญาณสฺสาติ อสารํ เอตนฺติ อธิปฺปาโย. อปิ นุ เมตสฺสาติ เม เอตสฺส อนตฺตาติ วิปสฺสนาญาณสฺส อนุโลมํ อปิ นุ อภวิสฺส, วิโลมกเมว ตสฺส สิยาติ อตฺโถ. 419. Câu “với học thuyết của họ” (nghĩa là) lời nói “có tự ngã” này đã trở thành một với học thuyết của những người theo thường kiến. Chính vì thế, (câu) “điều đó đã không thuận theo trí tuệ” có ý nghĩa là “điều này là vô ích”. Câu “phải chăng đối với ta” (nghĩa là) phải chăng đã thuận theo tuệ quán vô ngã này của ta, ý nghĩa là nó chỉ nghịch lại với tuệ quán ấy. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Ānanda đã kết thúc. ๑๑. สภิยกจฺจานสุตฺตวณฺณนา 11. Chú giải kinh Sabhiya Kaccāna ๔๒๐. ยสฺสป’สฺสาติ [Pg.391] ปาฐสฺส อยํ ปิณฺฑตฺโถ ‘‘อาวุโส’’ติอาทิ. ตตฺถายํ สมฺพนฺโธ – อาวุโส, ยสฺสปิ ปุคฺคลสฺส ตีณิ วสฺสานิ วุฏฺโฐ, เอตฺตเกน กาเลน ‘‘เหตุมฺหิ สติ รูปีติอาทิปญฺญาปนา โหติ, อสติ น โหตี’’ติ เอตฺตกํ พฺยากรณํ ภเวยฺย, ตสฺส ปุคฺคลสฺส เอตฺตกเมว พหุ, โก ปน วาโท อติกฺกนฺเต! อิโต อติกฺกนฺเต ธมฺมเทสนานเย วาโทเยว วตฺตพฺพเมว นตฺถีติ เถรสฺส ปญฺหพฺยากรณํ สุตฺวา ปริพฺพาชโก ปีติโสมนสฺสํ ปเวเทสิ. 420. Đây là ý nghĩa tóm tắt của đoạn văn “Yassapa’ssa”, bắt đầu bằng “này hiền giả”. Ở đây, sự liên kết là thế này: Này hiền giả, đối với người nào đã sống (đời sống phạm hạnh) ba năm, trong khoảng thời gian chừng ấy có thể có sự giải đáp chừng này rằng: “khi có nhân, sự chế định về sắc v.v... có mặt; khi không có, thì không có mặt”, đối với người ấy, chừng ấy đã là nhiều, huống nữa là (sự giải đáp) vượt xa hơn! (Ý là) trong phương pháp thuyết pháp vượt xa hơn điều này, không có gì để nói, không có gì để bàn luận. Sau khi nghe câu trả lời câu hỏi của vị trưởng lão, vị du sĩ đã biểu lộ niềm hoan hỷ và vui mừng. สภิยกจฺจานสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải kinh Sabhiya Kaccāna đã kết thúc. อพฺยากตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Chú giải Tương Ưng Vô Ký đã kết thúc. สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย (Trong bộ) Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ สฬายตนวคฺควณฺณนาย ลีนตฺถปฺปกาสนา สมตฺตา. Phần giải minh các ý nghĩa ẩn mật của Chú giải Phẩm Sáu Xứ đã hoàn tất.