නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ.

සංයුත්තනිකායෙ

ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ

ඛන්ධවග්ගටීකා

ດີກາຂັນທະວັກ

1. ඛන්ධසංයුත්තං

໑. ຂັນທະສັງຍຸດ

1. නකුලපිතුවග්ගො

໑. ນະກຸລະປິຕຸວັກ

1. නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා

໑. ຄຳອະທິບາຍນະກຸລະປິຕຸສູດ

1. භග්ගා [Pg.201] නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා. තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රුළ්හීවසෙන ‘‘භග්ගා’’ත්වෙව වුච්චතීති කත්වා වුත්තං ‘‘එවංනාමකෙ ජනපදෙ’’ති, එවං බහුවචනවසෙන ලද්ධනාමෙ’’ති අත්ථො. තස්මිං වනසණ්ඩෙති යො පන වනසණ්ඩො පුබ්බෙ මිගානං අභයත්ථාය දින්නො, තස්මිං වනසණ්ඩෙ. යස්මා සො ගහපති තස්මිං නගරෙ ‘‘නකුලපිතා’’ති පුත්තස්ස වසෙන පඤ්ඤායිත්ථ, තස්මා වුත්තං ‘‘නකුලපිතා’’ති නකුලස්ස නාම දාරකස්ස පිතාති අත්ථො. භරියාපිස්ස ‘‘නකුලමාතා’’ති පඤ්ඤායිත්ථ.

໑. ພວກຣາຊະກຸມານຜູ້ເປັນຊາວຊົນນະບົດ ຊື່ວ່າ ພັກຄະ. ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພວກເຂົາ ເຖິງວ່າຈະເປັນຊົນນະບົດດຽວ ກໍຮຽກກັນຕາມຄວາມນິຍົມ (ຣຸລະຫີ) ວ່າ “ພັກຄະ” ນັ້ນເອງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນຊົນນະບົດມີຊື່ຢ່າງນີ້”, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຮັບຊື່ຢ່າງນີ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວັດຈະນະ. ຄຳວ່າ “ໃນປ່າຊັດນັ້ນ” ໄດ້ແກ່ ໃນປ່າຊັດໃດທີ່ໄດ້ໃຫ້ໄວ້ໃນກ່ອນ ເພື່ອຄວາມປອດໄພແກ່ພວກເນື້ອ, ໃນປ່າຊັດນັ້ນ. ເພາະເຫດທີ່ຄະຫະບໍດີນັ້ນ ປາກົດໃນເມືອງນັ້ນວ່າ “ນະກຸລະບິດາ” ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ນະກຸລະບິດາ” ອະທິບາຍວ່າ ເປັນບິດາຂອງເດັກຊາຍຊື່ວ່າ ນະກຸລະ. ເຖິງແມ່ນພັນລະຍາຂອງລາວ ກໍປາກົດວ່າ “ນະກຸລະມານດາ”.

ජරාජිණ්ණොති ජරාවසෙන ජිණ්ණො, න බ්‍යාධිආදීනං වසෙන ජිණ්ණො. වයොවුඩ්ඪොති ජිණ්ණත්තා එව වයොවුඩ්ඪිප්පත්තියා වුඩ්ඪො, න සීලාදිවුඩ්ඪියා. ජාතියා මහන්තතාය චිරරත්තතාය ජාතිමහල්ලකො. තියද්ධගතොති පඨමො මජ්ඣිමො පච්ඡිමොති තයො අද්ධෙ ගතො. තත්ථ පඨමං දුතියඤ්ච අතික්කන්තත්තා පච්ඡිමං උපගතත්තා වයොඅනුප්පත්තො. ආතුරකායොති දුක්ඛවෙදනාපවිසතාය අනස්සාදකායො. ගෙලඤ්ඤං පන දුක්ඛගතිකන්ති [Pg.202] ‘‘ගිලානකායො’’ති වුත්තං. තථා හි සච්චවිභඞ්ගෙ (විභ. 190 ආදයො) දුක්ඛසච්චනිද්දෙසෙ දුක්ඛග්ගහණෙනෙව ගහිතත්තා බ්‍යාධි න නිද්දිට්ඨො. නිච්චපග්ඝරණට්ඨෙනාති සබ්බදා අසුචිපග්ඝරණභාවෙන. සො පනස්ස ආතුරභාවෙනාති ආහ – ‘‘ආතුරංයෙව නාමා’’ති. විසෙසෙනාති අධිකභාවෙන. ආතුරතීති ආතුරො. සඞ්ගාමප්පත්තො සන්තත්තකායො. ජරාය ආතුරතා ජරාතුරතා. කුසලපක්ඛවඩ්ඪනෙන මනො භාවෙන්තීති මනොභාවනීයා. මනසා වා භාවනීයා සම්භාවනීයාති මනොභාවනීයා. අනුසාසතූති අනු අනු සාසතූති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ – ‘‘පුනප්පුනං සාසතූ’’ති. අපරාපරං පවත්තිතං හිතවචනං. අනොතිණ්ණෙ වත්ථුස්මිං යො එවං කරොති, තස්ස අයං ගුණො දොසොති වචනං. තන්තිවසෙනාති තන්තිසන්නිස්සයෙන අයං අනුසාසනී නාම. පවෙණීති තන්තියා එව වෙවචනං.

ຄຳວ່າ “ຊຸດໂຊມເພາະຊະລາ” ຄື ຊຸດໂຊມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຊະລາ, ບໍ່ແມ່ນຊຸດໂຊມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຍາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ມີໄວອັນຈະເລີນແລ້ວ” ຄື ເປັນຜູ້ຈະເລີນແລ້ວເພາະເຖິງຄວາມຈະເລີນແຫ່ງໄວ ເພາະຄວາມຊຸດໂຊມນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນຈະເລີນດ້ວຍສີລະເປັນຕົ້ນ. ເປັນຜູ້ແກ່ໂດຍກຳເນີດ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ໃຫຍ່ໂດຍກຳເນີດ ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີຣາຕີຍາວນານ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ລ່ວງກາລະທັງສາມແລ້ວ” ຄື ຜູ້ຜ່ານກາລະທັງສາມ ຄື ປະຖົມມະໄວ, ມັດຊິມະໄວ ແລະ ປັດສິມະໄວ. ໃນກາລະທັງສາມນັ້ນ ເພາະຜ່ານໄວທີໜຶ່ງ ແລະ ໄວທີສອງໄປແລ້ວ ແລະ ເພາະເຂົ້າເຖິງໄວສຸດທ້າຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຜູ້ເຖິງໄວແລ້ວ”. ຄຳວ່າ “ຜູ້ມີກາຍກະວົນກະວາຍ” ຄື ມີກາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ ເພາະການເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງທຸກຂະເວທະນາ. ສ່ວນຄວາມເຈັບໄຂ້ ມີຄວາມທຸກເປັນໄປ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີກາຍເປັນໄຂ້”. ດ້ວຍວ່າ ໃນສັດຈະວິພັງ ໃນການສະແດງທຸກຂະສັດຈະ ພະຍາດບໍ່ໄດ້ຖືກສະແດງໄວ້ ເພາະຖືກຖືເອົາແລ້ວດ້ວຍການຖືເອົາທຸກນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ເພາະອັດຖະວ່າໄຫຼອອກຢູ່ສະເໝີ” ຄື ເພາະຄວາມເປັນຂອງໄຫຼອອກເຊິ່ງສິ່ງບໍ່ສະອາດຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ. ທ່ານກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າກະວົນກະວາຍແທ້ໆ” ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ກະວົນກະວາຍຂອງກາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍວິເສດ” ຄື ໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນຍິ່ງ. ຍ່ອມກະວົນກະວາຍ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຜູ້ກະວົນກະວາຍ”. ຜູ້ເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ ມີກາຍອັນຮ້ອນຮົນ. ຄວາມກະວົນກະວາຍເພາະຄວາມຊະລາ ຊື່ວ່າ “ຊະລາຕຸຣະຕາ”. ພວກທ່ານຜູ້ອົບຮົມຈິດ ດ້ວຍການຈະເລີນຝ່າຍກຸສົນ. ຫຼື ຜູ້ຄວນອົບຮົມ ຄວນຍົກຍ້ອງດ້ວຍໃຈ ຊື່ວ່າ “ມະໂນພາວະນີຍະ”. ຄຳວ່າ “ຈົ່ງສັ່ງສອນ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຈົ່ງສັ່ງສອນເນືອງໆ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຈົ່ງສັ່ງສອນເນືອງໆ”. ຄຳເກື້ອກູນທີ່ເປັນໄປຊ້ຳໆ. ຄຳກ່າວວ່າ “ໃນເລື່ອງທີ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ ຜູ້ໃດເຮັດຢ່າງນີ້ ຜູ້ນັ້ນຈະມີຄຸນຫຼືໂທດຢ່າງນີ້”. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳພີ” ຄື ຄຳສັ່ງສອນນີ້ ຊື່ວ່າອາໄສຄຳພີ. ຄຳວ່າ “ປະເພນີ” ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳວ່າ “ຕັນຕິ” ນັ້ນເອງ.

අණ්ඩං විය භූතොති අධිකොපමා කායස්ස අණ්ඩකොසතො අබලදුබ්බලභාවතො. තෙනාහ ‘‘අණ්ඩං හී’’තිආදි. බාලොයෙව තාදිසත්තභාවසමඞ්ගී මුහුත්තම්පි ආරොග්‍යං පටිජානන්තො.

ຄຳວ່າ “ເປັນເໝືອນດັ່ງຟອງໄຂ່” ເປັນຄຳອຸປະມາຢ່າງຍິ່ງ ເພາະຄວາມເປັນຂອງອ່ອນແອແລະຊຸດໂຊມກວ່າຟອງໄຂ່ຂອງກາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຟອງໄຂ່ແທ້ໆ” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນພານເທົ່ານັ້ນ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັດຕະພາບເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ຍັງປະຕິຍານຄວາມບໍ່ມີໂລກ ເຖິງແມ່ນພຽງຊົ່ວຄູ່ດຽວ.

විප්පසන්නානීති පකතිමාකාරං අතික්කමිත්වා විසෙසෙන පසන්නානි. තෙනාහ – ‘‘සුඋ පසන්නානී’’ති. පසන්නචිත්තසමුට්ඨිතරූපසම්පදාහි තාහි තස්ස මුඛවණ්ණස්ස පාරිසුද්ධීති ආහ – ‘‘පරිසුද්ධොති නිද්දොසො’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘නිරුපක්කිලෙසතායා’’තිආදි. එතෙනෙවස්සින්ද්‍රියවිප්පසන්නතාකාරණම්පි සංවණ්ණිතන්ති දට්ඨබ්බං. එස මුඛවණ්ණො. නයග්ගාහපඤ්ඤා කිරෙසාති ඉදං අනාවජ්ජනවසෙනෙව වුත්තභාවං සන්ධායාහ.

ຄຳວ່າ “ຜ່ອງໃສຍິ່ງ” ຄື ຜ່ອງໃສເປັນພິເສດ ລ່ວງພົ້ນອາການປົກກະຕິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຜ່ອງໃສດີແລ້ວ”. ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງວັນນະແຫ່ງໜ້າຂອງລາວນັ້ນ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຮູບທີ່ມີຈິດອັນຜ່ອງໃສເປັນສະມຸດຖານ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍລິສຸດ ຄື ປາສະຈາກໂທດ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະຄວາມເປັນຂອງປາສະຈາກອຸປະກິເລດ” ເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານໄດ້ພັນລະນາເຖິງເຫດແຫ່ງຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງອິນຊີຂອງລາວນຳອີກ. ນີ້ຄືວັນນະແຫ່ງໜ້າ. ຄຳວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າ ປັນຍາເຄື່ອງຖືເອົານະຍະ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມທີ່ຖືກກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ມົນສິການເທົ່ານັ້ນ.

යං නෙව පුත්තස්සාතිආදි ‘‘ඔවදතු නො, භන්තෙ, භගවා යථා මයං පරලොකෙපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සමාගච්ඡෙය්‍යාමා’’ති වුත්තවචනං සන්ධාය වුත්තමෙව. මධුරධම්මදෙසනායෙව සත්ථු සම්මුඛා පටිලද්ධා, තස්ස අත්තනො පෙමගාරවගහිතත්තා ‘‘අමතාභිසෙකො’’ති වෙදිතබ්බො.

ຄຳວ່າ “ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນຂອງບຸດ” ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງໂປດໂອວາດພວກຂ້ານ້ອຍ ເຮັດແນວໃດພວກຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຈະໄດ້ພົບກັນອີກ ເຖິງແມ່ນໃນປໍລະໂລກ”. ພຶງຊາບວ່າ ພຣະທັມມະເທສະນາອັນໄພເລາະທີ່ໄດ້ຮັບສະເພາະພຣະພັກຂອງພຣະສາດສະດານັ້ນ ເປັນ “ການຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳອຳມະລິດ” ເພາະຄວາມທີ່ລາວຖືກຍຶດກຸມໄວ້ດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມເຄົາລົບ.

ඉදං පදද්වයං. ආරකත්තා කිලෙසෙහි මග්ගෙන සමුච්ඡින්නත්තා. අනයෙති අවඩ්ඪියං, අනත්ථෙති අත්ථො. අනයෙ වා අනුපායෙ. න ඉරියනතො අවත්තනතො. අයෙති වඩ්ඪියං අත්ථෙ උපායෙ ච. අරණීයතොති පයිරුපාසිතබ්බතො. නිරුත්තිනයෙන පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා පුරිමෙසු අත්ථවිකප්පෙසු[Pg.203], පච්ඡිමෙ පන සද්දසත්ථවසෙනපි. යදිපි අරියසද්දො ‘‘යෙ හි වො අරියා පරිසුද්ධකායකම්මන්තා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.35) විසුද්ධාසයපයොගෙසු පුථුජ්ජනෙසුපි වට්ටති, ඉධ පන අරියමග්ගාධිගමෙන සබ්බලොකුත්තරභාවෙන ච අරියභාවො අධිප්පෙතොති දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘බුද්ධා චා’’තිආදි. තත්ථ පච්චෙකබුද්ධා තථාගතසාවකා ච සප්පුරිසාති ඉදං ‘‘අරියා සප්පුරිසා’’ති ඉධ වුත්තපදානං අත්ථං අසඞ්කරතො දස්සෙතුං වුත්තං. යස්මා පන නිප්පරියායතො අරියසප්පුරිසභාවා අභින්නසභාවා, තස්මා ‘‘සබ්බෙව වා’’තිආදි වුත්තං.

ນີ້ຄືບົດທັງສອງ. ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ ເພາະຖືກຕັດຂາດດ້ວຍມັກ. ຄຳວ່າ “ໃນອະນະຍະ” ອະທິບາຍວ່າ ໃນຄວາມບໍ່ຈະເລີນ, ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ. ຫຼືວ່າ “ໃນອະນະຍະ” ຄື ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ. ເພາະບໍ່ປະພຶດ ຄື ບໍ່ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ໃນອະຍະ” ຄື ໃນຄວາມຈະເລີນ, ໃນປະໂຫຍດ ແລະ ໃນອຸບາຍ. ຄຳວ່າ “ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຄວນເຂົ້າໄປຫາ”. ພຶງຊາບຄວາມສຳເລັດແຫ່ງບົດ ໂດຍນິຣຸດຕິນະຍະ ໃນວິເຄາະແຫ່ງອັດຖະໃນຕອນຕົ້ນໆ, ແຕ່ໃນຕອນທ້າຍ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດທະສາດນຳອີກ. ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳວ່າ “ອະລິຍະ” ຈະໃຊ້ກັບປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ ໃນປະໂຫຍກທີ່ມີອັດທະຍາໄສອັນບໍລິສຸດ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “ທ່ານທັງຫຼາຍໃດ ຜູ້ເປັນອະລິຍະ ມີກາຍະກຳອັນບໍລິສຸດ” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານປະສົງເອົາຄວາມເປັນອະລິຍະ ດ້ວຍການບັນລຸອະລິຍະມັກ ແລະ ດ້ວຍຄວາມເປັນໂລກຸດຕະຣະທັງປວງ ເມື່ອຈະສະແດງເຖິງຂໍ້ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍດ້ວຍ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສາວົກຂອງພຣະຕຖາຄົດ ເປັນສັດບຸຣຸດ” ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງອັດຖະຂອງບົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ອະລິຍະ ແລະ ສັດບຸຣຸດ” ໂດຍບໍ່ໃຫ້ປົນເປກັນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ ຄວາມເປັນອະລິຍະແລະສັດບຸຣຸດ ມີສະພາວະບໍ່ຕ່າງກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືວ່າທັງໝົດນັ້ນເອງ” ເປັນຕົ້ນ.

එත්තාවතා හි බුද්ධසාවකො වුත්තො, තස්ස හි එකන්තෙන කල්‍යාණමිත්තො ඉච්ඡිතබ්බො පරතො ඝොසමන්තරෙන පඨමමග්ගස්ස අනුප්පජ්ජනතො. විසෙසතො චස්ස භගවාව ‘‘කල්‍යාණමිත්තො’’ති අධිප්පෙතො. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘මමඤ්හි, ආනන්ද, කල්‍යාණමිත්තං ආගම්ම ජාතිධම්මා සත්තා ජාතියා පරිමුච්චන්තී’’තිආදි (සං. නි. 1.129; 5.2). සො එව ච අවෙච්චපසාදාධිගමෙන දළ්හභත්ති නාම. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’’ති (උදා. 45; චූළව. 385). කතඤ්ඤුතාදීහි පච්චෙකබුද්ධබුද්ධාති එත්ථ කතං ජානාතීති කතඤ්ඤූ. කතං විදිතං පාකටං කරොතීති කතවෙදී. පච්චෙකබුද්ධා හි අනෙකෙසුපි කප්පසතසහස්සෙසු කතං උපකාරං ජානන්ති, කතඤ්ච පාකටං කරොන්ති සතිජනනආමිසපටිග්ගහණාදිනා. තථා සංසාරදුක්ඛදුක්ඛිතස්ස සක්කච්චං කරොන්ති කිච්චං, යං අත්තනා කාතුං සක්කා. සම්මාසම්බුද්ධො පන කප්පානං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යසහස්සෙසුපි කතං උපකාරං මග්ගඵලානං උපනිස්සයඤ්ච ජානන්ති, පාකටඤ්ච කරොන්ති. සීහො විය ච එවං සබ්බත්ථ සක්කච්චමෙව ධම්මදෙසනං කරොන්තෙන බුද්ධකිච්චං කරොන්ති. යාය පටිපත්තියා අරියා දිට්ඨා නාම හොන්ති, තස්සා අප්පටිපජ්ජනං, තත්ථ ච ආදරාභාවො අරියානං අදස්සනසීලතා, න ච දස්සනෙ සාධුකාරිතාති වෙදිතබ්බා. චක්ඛුනා අදස්සාවීති එත්ථ චක්ඛු නාම න මංසචක්ඛු එව, අථ ඛො දිබ්බචක්ඛුපීති ආහ ‘‘දිබ්බචක්ඛුනා වා’’ති. අරියභාවොති යෙහි යොගතො ‘‘අරියා’’ති වුච්චන්ති, තෙ මග්ගඵලධම්මා දට්ඨබ්බා.

ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະສາວົກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງຖືກກ່າວເຖິງ, ເພາະວ່າ ພຣະສາວົກນັ້ນຈຳເປັນຕ້ອງມີກັນລະຍານະມິດໂດຍສ່ວນດຽວ ເພາະຫາກປາສະຈາກສຽງຈາກຜູ້ນັ້ນ ມັກທຳອິດຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ແລະໂດຍສະເພາະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນເອງ ທີ່ຊື່ວ່າ “ກັນລະຍານະມິດ” ຂອງລາວ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັສໄວ້ວ່າ “ອານົນ ເພາະອາໄສເຮົາຜູ້ເປັນກັນລະຍານະມິດ ສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມເກີດເປັນທຳມະດາ ຈຶ່ງພົ້ນຈາກຄວາມເກີດໄດ້” ເປັນຕົ້ນ. ແລະຜູ້ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ “ຜູ້ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສອັນໝັ້ນຄົງ” ເພາະການບັນລຸຄວາມເຫຼື້ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ແລະຄຳນີ້ກໍຖືກກ່າວໄວ້ວ່າ “ສິກຂາບົດໃດທີ່ເຮົາບັນຍັດໄວ້ແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍ ສາວົກທັງຫຼາຍຂອງເຮົາ ຍ່ອມບໍ່ລ່ວງສິກຂາບົດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນເພາະເຫດແຫ່ງຊີວິດ”. ໃນຄຳວ່າ “ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ກະຕັນຍູເປັນຕົ້ນ” ນີ້ ຜູ້ໃດຮູ້ອຸປະການະທີ່ຜູ້ນັ້ນເຮັດແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ກະຕັນຍູ”. ຜູ້ໃດເຮັດອຸປະການະທີ່ເຮັດແລ້ວໃຫ້ປາກົດ ຊື່ວ່າ “ກະຕະເວທີ”. ດ້ວຍວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮູ້ອຸປະການະທີ່ຜູ້ນັ້ນເຮັດແລ້ວ ເຖິງແມ່ນໃນຫຼາຍແສນກັປ, ແລະຍ່ອມເຮັດອຸປະການະທີ່ເຮັດແລ້ວໃຫ້ປາກົດ ດ້ວຍການຮັບອາມິດເຄື່ອງລະນຶກເຖິງເປັນຕົ້ນ. ແລະຍ່ອມເຮັດກິດຈະກຳດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແກ່ຜູ້ທຸກຍາກໃນສັງສາຣະທຸກ ເທົ່າທີ່ຕົນເອງຈະເຮັດໄດ້. ສ່ວນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມຊົງຊາບອຸປະການະທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະອຸປະນິໄສແຫ່ງມັກແລະຜົນ ເຖິງແມ່ນໃນຫຼາຍອະສົງໄຂແສນກັປ, ແລະຊົງເຮັດໃຫ້ປາກົດ. ແລະຊົງບຳເພັນພຸດທະກິດ ດ້ວຍການສະແດງທັມມະເທສະນາໂດຍຄວາມເຄົາລົບໃນທຸກບ່ອນ ປຽບເໝືອນພະຍາຣາຊະສີ. ພຶງຊາບວ່າ ການບໍ່ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ປະຕິບັດໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຊື່ວ່າໄດ້ເຫັນພຣະອະລິຍະທັງຫຼາຍ ແລະຄວາມບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບໃນຂໍ້ປະຕິບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະ”, ແລະບໍ່ແມ່ນຄວາມດີງາມໃນການເຫັນ. ໃນຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຈັກຂຸ” ນີ້ ຄຳວ່າ ຈັກຂຸ ບໍ່ແມ່ນໝາຍເຖິງມັງສະຈັກຂຸເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໝາຍເຖິງທິບພະຍະຈັກຂຸນຳອີກ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຫຼືດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸ”. ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນອະລິຍະ” ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ມັກຄະຜົນລະທັມທັງຫຼາຍ ທີ່ປະກອບແລ້ວເຮັດໃຫ້ຮຽກວ່າ “ອະລິຍະ”.

තත්‍රාති ඤාණදස්සනස්සෙව දස්සනභාවෙ. වත්ථූති අධිප්පෙතත්ථඤාපනකාරණං. එවං වුත්තෙපීති එවං අඤ්ඤාපදෙසෙන අත්තුපනායිකං කත්වා [Pg.204] වුත්තෙපි. ධම්මන්ති ලොකුත්තරධම්මං, චතුසච්චධම්මං වා. අරියකරධම්මා අනිච්චානුපස්සනාදයො, විපස්සියමානා වා අනිච්චාදයො, චත්තාරි වා අරියසච්චානි.

ຄຳວ່າ “ໃນທີ່ນັ້ນ” ຄື ໃນຄວາມເປັນເຄື່ອງເຫັນແຫ່ງຍານະທັດສະນະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ວັດຖຸ” ຄື ເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ອັດຖະທີ່ປະສົງ. ຄຳວ່າ “ເຖິງແມ່ນເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້” ຄື ເຖິງແມ່ນເມື່ອກ່າວໂດຍນ້ອມເຂົ້າມາຫາຕົນ ດ້ວຍອຸບາຍຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ທັມ” ຄື ໂລກຸດຕະຣະທັມ ຫຼື ອະລິຍະສັດຈະສີ່. ທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອະລິຍະ ໄດ້ແກ່ ອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ອະນິດຈະເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳລັງຖືກວິປັດສະນາ, ຫຼື ອະລິຍະສັດຈະສີ່.

අවිනීතොති න විනීතො අධිසීලසික්ඛාදීනං වසෙන න සික්ඛිතො. යෙසං සංවරවිනයාදීනං අභාවෙන අයං ‘‘අවිනීතො’’ති වුච්චති, තෙ තාව දස්සෙතුං ‘‘දුවිධො විනයො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සීලසංවරොති පාතිමොක්ඛසංවරො වෙදිතබ්බො, සො ච අත්ථතො කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො. සතිසංවරොති ඉන්ද්‍රියාරක්ඛා, සා ච තථාපවත්තා සතියෙව. ඤාණසංවරොති ‘‘සොතානං සංවරං බ්‍රූමී’’ති (සු. නි. 1041) වත්වා ‘‘පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති (සු. නි. 1041) වචනතො සොතසඞ්ඛාතානං තණ්හාදිට්ඨිදුච්චරිතඅවිජ්ජාඅවසිට්ඨකිලෙසානං සංවරො පිදහනං සමුච්ඡෙදඤාණන්ති වෙදිතබ්බං. ඛන්තිසංවරොති අධිවාසනා, සා ච තථාපවත්තා ඛන්ධා, අදොසො වා, ‘‘පඤ්ඤා’’ති කෙචි වදන්ති. වීරියසංවරො කාමවිතක්කාදීනං විනොදනවසෙන පවත්තං වීරියමෙව. තෙන තෙන අඞ්ගෙන තස්ස තස්ස අඞ්ගස්ස පහානං තදඞ්ගප්පහානං. වික්ඛම්භනවසෙන පහානං වික්ඛම්භනප්පහානං. සෙසපදත්තයෙපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ” ຄື ບໍ່ໄດ້ຮັບການຝຶກຝົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະທິສີລະສິກຂາເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອສະແດງເຖິງສັງວອນແລະວິນັຍເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ນີ້ຖືກຮຽກວ່າ “ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ”, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ຊື່ວ່າວິນັຍມີສອງຢ່າງ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນວິນັຍສອງຢ່າງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ “ສີລະສັງວອນ” ຄື ປາຕິໂມກຂະສັງວອນ, ແລະສີລະສັງວອນນັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມ ຄື ຄວາມບໍ່ລ່ວງລະເມີດທາງກາຍແລະວາຈາ. “ສະຕິສັງວອນ” ຄື ການຮັກສາອິນシー, ແລະສະຕິສັງວອນນັ້ນ ຄື ສະຕິທີ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນເອງ. “ຍານະສັງວອນ” ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ຍານເຄື່ອງຕັດຂາດ ອັນເປັນເຄື່ອງສັງວອນ ຄື ເຄື່ອງປິດກັ້ນກະແສທັງຫຼາຍ ມີຕັນຫາ, ທິດຖິ, ທຸດຈະຣິດ, ອະວິຊາ ແລະກິເລດທີ່ເຫຼືອ ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ “ເຮົາກ່າວວ່າ ປັນຍາເປັນເຄື່ອງສັງວອນກະແສທັງຫຼາຍ” ແລະ “ກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ”. “ຂັນຕິສັງວອນ” ຄື ຄວາມອົດກັ້ນ, ແລະຂັນຕິສັງວອນນັ້ນ ຄື ຂັນຕິທີ່ເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ, ຫຼື ອະໂທສະ, ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ປັນຍາ”. “ວິຣິຍະສັງວອນ” ຄື ຄວາມພຽນ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນເທົາກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ. ການລະອົງຄ໌ນັ້ນໆ ດ້ວຍອົງຄ໌ນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ “ຕະທັງຄະປະຫານ”. ການລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຂົ່ມໄວ້ ຊື່ວ່າ “ວິກຂັມພະນະປະຫານ”. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອສາມບົດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරෙනාතිආදි සීලසංවරාදීනං විවරණං. තත්ථ සමුපෙතොති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘උපගතො’’තිආදිනා විභඞ්ගෙ (විභ. 511) ආගතං සංවරවිභඞ්ගං දස්සෙති. කායදුච්චරිතාදීනන්ති දුස්සීල්‍යසඞ්ඛාතානං කායවචීදුච්චරිතාදීනං මුට්ඨසච්චසඞ්ඛාතස්ස පමාදස්ස, අභිජ්ඣාදීනං වා අක්ඛන්තිඅඤ්ඤාණකොසජ්ජානඤ්ච. සංවරණතොති පිදහනතො, විනයනතොති කායවාචාචිත්තානං විරූපපවත්තියා විනයනතො, කායදුච්චරිතාදීනං වා අපනයනතො, කායාදීනං වා ජිම්හපවත්තිං විච්ඡින්දිත්වා උජුකනයනතොති අත්ථො. පච්චයසමවායෙ උප්පජ්ජනාරහානං කායදුච්චරිතාදීනං තථා තථා අනුප්පාදනමෙව සංවරණං විනයනඤ්ච වෙදිතබ්බං.

ຄຳວ່າ “ດ້ວຍປາຕິໂມກຂະສັງວອນນີ້” ເປັນຕົ້ນ ເປັນການຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງສີລະສັງວອນເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ປະກອບພ້ອມແລ້ວ” ຄຳວ່າ “ອິຕິ” ມີອັດຖະວ່າ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງເຖິງສັງວອນວິພັງ ທີ່ມາໃນວິພັງວ່າ “ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງກາຍທຸດຈະຣິດເປັນຕົ້ນ” ຄື ແຫ່ງກາຍທຸດຈະຣິດແລະວະຈີທຸດຈະຣິດ ທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມທຸສີລ, ແຫ່ງຄວາມປະໝາດ ທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ, ຫຼື ແຫ່ງອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນ, ຄວາມບໍ່ອົດທົນ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ ແລະຄວາມກຽດຄ້ານ. ຄຳວ່າ “ເພາະການສັງວອນ” ຄື ເພາະການປິດກັ້ນ, ຄຳວ່າ “ເພາະການກຳຈັດ” ອະທິບາຍວ່າ ເພາະການກຳຈັດຄວາມເປັນໄປອັນບໍ່ດີງາມທາງກາຍ, ວາຈາ ແລະຈິດ, ຫຼື ເພາະການກຳຈັດກາຍທຸດຈະຣິດເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ເພາະການຕັດຄວາມເປັນໄປອັນຄົດງໍແຫ່ງກາຍເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນຳໄປສູ່ທາງກົງ. ພຶງຊາບວ່າ ການບໍ່ໃຫ້ກາຍທຸດຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນຈະເກີດຂຶ້ນເມື່ອມີປັດໄຈພ້ອມພູນ ເກີດຂຶ້ນໄດ້ໂດຍປະການນັ້ນໆ ນັ້ນເອງ ຄືການສັງວອນແລະການກຳຈັດ.

යං පහානන්ති සම්බන්ධො. ‘‘නාමරූපපරිච්ඡෙදාදීසු විපස්සනාඤාණෙසූ’’ති කස්මා වුත්තං? නනු නාමරූපපරිච්ඡෙදපච්චයපරිග්ගහකඞ්ඛාවිතරණානි න විපස්සනාඤාණානි සම්මසනාකාරෙන අප්පවත්තනතො? සච්චමෙතං, විපස්සනාඤාණස්ස පන අධිට්ඨානභාවතො එවං වුත්තං. නාමරූපමත්තමිදං, ‘‘නත්ථි එත්ථ අත්තා වා අත්තනියං [Pg.205] වා’’ති එවං පවත්තඤාණං නාමරූපවවත්ථානං. සති විජ්ජමානෙ ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතෙ කායෙ, සයං වා සතී තස්මිං කායෙ දිට්ඨි සක්කායදිට්ඨි, සා ච ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’ති එවං පවත්තා අත්තදිට්ඨි. තස්ස නාමරූපස්ස කම්මාවිජ්ජාදිපච්චයපරිග්ගණ්හනඤාණං පච්චයපරිග්ගහො. ‘‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසායා’’තිආදිනයප්පවත්තා අහෙතුදිට්ඨි. ‘‘ඉස්සරපුරිසපජාපතිපකතිඅණුකාලාදීහි ලොකො පවත්තති නිවත්තති චා’’ති තථා තථා පවත්තා දිට්ඨි විසමහෙතුදිට්ඨි. තස්සෙවාති පච්චයපරිග්ගහස්සෙව. කඞ්ඛාවිතරණෙනාති යථා එතරහි නාමරූපස්ස කම්මාදිපච්චයතො උප්පත්ති, එවං අතීතෙ අනාගතෙපීති තීසු කාලෙසු විචිකිච්ඡාපනයනඤාණෙන. කථංකථීභාවස්සාති ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්තිආදිනයපවත්තාය (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) සංසයප්පවත්තියා. කලාපසම්මසනෙනාති ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්න’’න්තිආදිනා (සං. නි. 3.48-49) ඛන්ධපඤ්චකං එකාදසසු ඔකාසෙසු පක්ඛිපිත්වා සම්මසනවසෙන පවත්තෙන විපස්සනාඤාණෙන. අහං මමාති ගාහස්සාති ‘‘අත්තා අත්තනිය’’න්ති ගහණස්ස. මග්ගාමග්ගවවත්ථානෙනාති මග්ගාමග්ගඤාණවිසුද්ධියා. අමග්ගෙ මග්ගසඤ්ඤායාති අමග්ගෙ ඔභාසාදිකෙ ‘‘මග්ගො’’ති උප්පන්නසඤ්ඤාය. යස්මා සම්මදෙව සඞ්ඛාරානං උදයං පස්සන්තො ‘‘එවමෙතෙ සඞ්ඛාරා අනුරූපකාරණතො උප්පජ්ජන්ති, න පන උච්ඡිජ්ජන්තී’’ති ගණ්හාති, තස්මා වුත්තං ‘‘උදයදස්සනෙන උච්ඡෙදදිට්ඨියා’’ති. යස්මා පන සඞ්ඛාරානං වයං ‘‘යදිපිමෙ සඞ්ඛාරා අවිච්ඡින්නා වත්තන්ති, උප්පන්නුප්පන්නා පන අප්පටිසන්ධිකා නිරුජ්ඣන්තෙවා’’ති පස්සතො කුතො සස්සතග්ගාහො. තස්මා වුත්තං ‘‘වයදස්සනෙන සස්සතදිට්ඨියා’’ති. භයදස්සනෙනාති භයතූපට්ඨානඤාණෙන. සභයෙති සබ්බභයානං ආකරභාවතො සකලදුක්ඛවූපසමසඞ්ඛාතස්ස පරමස්සාසස්ස පටිපක්ඛභාවතො ච සභයෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ. අභයසඤ්ඤායාති ‘‘අභයං ඛෙම’’න්ති උප්පන්නසඤ්ඤාය. අස්සාදසඤ්ඤා නාම පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙසු අස්සාදනවසෙන පවත්තසඤ්ඤා, යො ‘‘ආලයාභිනිවෙසො’’තිපි වුච්චති. අභිරතිසඤ්ඤා තත්ථෙව අභිරමණවසෙන පවත්තසඤ්ඤා, යා ‘‘නන්දී’’තිපි වුච්චති. අමුච්චිතුකාමතා ආදානං. අනුපෙක්ඛා සඞ්ඛාරෙහි අනිබ්බින්දනං, සාලයතාති අත්ථො. ධම්මට්ඨිතියං පටිච්චසමුප්පාදෙ. පටිලොමභාවො සස්සතුච්ඡෙදග්ගාහො, පච්චයාකාරපටිච්ඡාදකමොහො වා. නිබ්බානෙ [Pg.206] ච පටිලොමභාවො සඞ්ඛාරෙසු නති, නිබ්බානපටිච්ඡාදකමොහො වා. සඞ්ඛාරනිමිත්තග්ගාහොති යාදිසස්ස කිලෙසස්ස අප්පහීනතා විපස්සනා සඞ්ඛාරනිමිත්තං න මුඤ්චති, සො කිලෙසො, යො ‘‘සංයොගාභිනිවෙසො’’තිපි වුච්චති, සඞ්ඛාරනිමිත්තග්ගාහස්ස, අතික්කමනමෙව වා පහානං.

ຄຳວ່າ “ຍໍ ປຫານໍ” (ການລະໃດ) ນີ້ ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນວິປັດສະນາຍານທັງຫຼາຍ ມີນາມະຮູບະປະຣິດເສດເປັນຕົ້ນ”? ຕອບວ່າ ນາມະຮູບະປະຣິດເສດ (ການກຳນົດນາມຮູບ), ປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະ (ການກຳນົດປັດໄຈ) ແລະ ກັງຂາວิຕະຣະນະ (ການຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສ) ບໍ່ແມ່ນວິປັດສະນາຍານ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໂດຍອາການພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຂໍ້ນີ້ເປັນຄວາມຈິງ, ແຕ່ທີ່ກ່າວຢ່າງນີ້ ກໍເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງວິປັດສະນາຍານ. ຄວາມຮູ້ທີ່ເປັນໄປວ່າ “ນີ້ເປັນພຽງນາມແລະຮູບເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີອັດຕາ (ຕົວຕົນ) ຫຼືອັດຕະນິຍະ (ຂອງຕົວຕົນ) ໃນນາມຮູບນີ້ເລີຍ” ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ນາມະຮູບະວະວັດຖານ (ການກຳນົດນາມຮູບ). ເມື່ອກາຍອັນໄດ້ແກ່ປັນຈະຂັນມີຢູ່, ຄວາມເຫັນໃນກາຍນັ້ນ ຫຼືຄວາມເຫັນວ່າຕົນໃນກາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັກກາຍະທິດຖິ, ແລະສັກກາຍະທິດຖິນັ້ນ ເປັນອັດຕະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເປັນຕົວຕົນ) ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ “ຍ່ອມເລັງເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ”. ຍານທີ່ກຳນົດຖືເອົາປັດໄຈມີກຳແລະອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ຂອງນາມແລະຮູບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະ. ອະເຫຕຸກະລັດທິ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ) ທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ ເພື່ອຄວາມເສົ້າໝອງຂອງສັດທັງຫຼາຍ” ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະເຫຕຸທິດຖິ. ຄວາມເຫັນທີ່ເປັນໄປຕ່າງໆ ນາໆ ວ່າ “ໂລກຍ່ອມເປັນໄປແລະໝູນກັບ ດ້ວຍອຳນາດຂອງພຣະອິດສວນ, ພຣະພົມ, ປະຊາບໍດີ, ທຳມະຊາດ, ອະນູ ແລະການເວລາເປັນຕົ້ນ” ຊື່ວ່າ ວິສະມະເຫຕຸທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເຫດບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ). ຄຳວ່າ “ຕັສເສວະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ກັງຂາວິຕະຣະເນນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍານທີ່ກຳຈັດຄວາມສົງໄສໃນກາລທັງສາມວ່າ “ຮູບແລະນາມນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະປັດໄຈມີກຳເປັນຕົ້ນໃນປັດຈຸບັນນີ້ສັນໃດ, ໃນອະດີດແລະອະນາຄົດກໍສັນນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “ກະຖັງກະຖີພາວັສສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄວາມສົງໄສທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວຫຼືໜໍ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ກະຣາປະສຳມະສະເນນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍວິປັດສະນາຍານທີ່ເປັນໄປໂດຍການພິຈາລະນາ ໂດຍການຍົກຂຶ້ນສູ່ຂັນຫ້າໃນໂອກາດສິບເອັດປະການ ມີອາທິວ່າ “ຮູບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ອະຫັງ ມະມາຕິ ຄາຫັສສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງການຍຶດຖືວ່າ “ຕົວຕົນ ແລະຂອງຕົນ”. ຄຳວ່າ “ມັກຄາມັກຄະວະວັດຖາເນນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ. ຄຳວ່າ “ອະມັກເຄ ມັກຄະສັນຍາຍະ” ໄດ້ແກ່ ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນມັກ ມີໂອພາສເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ “ນີ້ເປັນມັກ”. ເພາະເຫດທີ່ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍໂດຍຊອບ ຍ່ອມຖືເອົາວ່າ “ສັງຂານເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດທີ່ສົມຄວນກັນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຂາດສູນ” ດັ່ງນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍການເຫັນຄວາມເກີດ ລະອຸດເສທະທິດຖິ”. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ເມື່ອບຸກຄົນເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍວ່າ “ຖ້າສັງຂານເຫຼົ່ານີ້ເປັນໄປບໍ່ຂາດສາຍ, ແຕ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໆ ກໍດັບໄປໂດຍບໍ່ມີການປະຕິສົນທິອີກເລີຍ” ດັ່ງນີ້ ຄວາມຍຶດຖືວ່າທ່ຽງ (ສັດສະຕະຄາຫະ) ຈະມີມາແຕ່ໃສ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບ ລະສັດສະຕະທິດຖິ”. ຄຳວ່າ “ພະຍະທັດສະເນນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍພະຍະຕູປັດຖານະຍານ. ຄຳວ່າ “ສະພະເຍ” ໄດ້ແກ່ ໃນປັນຈະຂັນອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍໄພ ເພາະເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງໄພທັງປວງ ແລະເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມສະຫງົບໃຈຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄວາມສະຫງົບທຸກທັງປວງ. ຄຳວ່າ “ອະພະຍະສັນຍາຍະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ “ຄວາມບໍ່ມີໄພ ເປັນແດນກະເສມ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອັດສາທະສັນຍາ” ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມຍິນດີໃນປັນຈຸປາດານະຂັນ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ອາລະຍະອະພິນιເວດ” ກໍມີ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະພິຣະຕິສັນຍາ” ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມເພີດເພີນໃນປັນຈຸປາດານະຂັນນັ້ນເອງ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ນັນທິ” ກໍມີ. ຄຳວ່າ “ອະມຸດຈິຕຸກາມະຕາ” ໄດ້ແກ່ ອາທານະ (ການຍຶດໝັ້ນ). ຄຳວ່າ “ອະນຸເπεກຂາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ເບື່ອໜ່າຍໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມມີອາໄລ. ຄຳວ່າ “ທັມມັດຖິຕິຍັງ” ໄດ້ແກ່ ໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ. ຄຳວ່າ “ປະຕິໂລມະພາໂວ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍຶດຖືໃນສັດສະຕະແລະອຸດເສທະ, ຫຼືຄວາມຫຼົງທີ່ປິດບັງປັດຈະຍາການ. ຄຳວ່າ “ໃນນິບພານ ແລະຄວາມເປັນປະຕິໂລມ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມນ້ອມໄປໃນສັງຂານ, ຫຼືຄວາມຫຼົງທີ່ປິດບັງນິບພານ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສັງຂາຣະນິມິດຕະຄາຫະ” ໄດ້ແກ່ ກິເລດໃດທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມບໍ່ປ່ອຍນິມິດແຫ່ງສັງຂານໃນວິປັດສະນາ, ກິເລດນັ້ນ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ສັງໂຍຄະອະພິນιເວດ” ກໍມີ, ໄດ້ແກ່ ການກ້າວລ່ວງ ຫຼືການລະສັງຂາຣະນິມິດຕະຄາຫະນັ້ນ.

පවත්ති එව පවත්තිභාවො, පරියුට්ඨානන්ති අත්ථො. නීවරණාදිධම්මානන්ති ආදි-සද්දෙන නීවරණපක්ඛියා කිලෙසා විතක්කවිචාරාදයො ච ගය්හන්ති. චතුන්නං අරියමග්ගානං භාවිතත්තා අච්චන්තං අප්පවත්තිභාවෙන යං පහානන්ති සම්බන්ධො. කෙන පන පහානන්ති? ‘‘අරියමග්ගෙහෙවා’’ති විඤ්ඤායමානොයමත්ථො තෙසං භාවිතත්තා අප්පවත්තිවචනතො. ‘‘සමුදයපක්ඛිකස්සා’’ති එත්ථ චත්තාරොපි මග්ගා චතුසච්චාභිසමයාති කත්වා තෙහි පහාතබ්බෙන තෙන තෙන සමුදයසඞ්ඛාතෙන ලොභෙන සහ පහාතබ්බත්තා සමුදයසභාවත්තා ච. සච්චවිභඞ්ගෙ ච සබ්බකිලෙසානං සමුදයභාවස්ස වුත්තත්තා ‘‘සමුදයපක්ඛිකා’’ති දිට්ඨිආදයො වුච්චන්ති. පටිපස්සද්ධත්තං වූපසන්තතා.

ຄຳວ່າ “ປະວັດຕິພາໂວ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ປະຣິຍຸດຖານ (ການກຸ້ມລຸມ). ຄຳວ່າ “ນີວະຣະນາດິທັມມານັງ” ດ້ວຍສັບວ່າ “ອາທິ” (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມຖືເອົາກິເລດຝ່າຍນີວອນ ແລະວິຕົກວິຈານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍໍ ປຫານໍ” (ການລະໃດ) ນີ້ ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ ໂດຍຄວາມບໍ່ເປັນໄປຢ່າງເດັດຂາດ ເພາະຄວາມທີ່ອະລິຍະມັກທັງສີ່ອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວ. ຖາມວ່າ ລະດ້ວຍຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ເປັນອັນຮູ້ກັນວ່າ “ດ້ວຍອະລິຍະມັກທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ” ເພາະມີຄຳກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ເປັນໄປ ເພາະຄວາມທີ່ອະລິຍະມັກເຫຼົ່ານັ້ນອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ “ສະມຸທະຍະປັກຂິກັສສະ” ນີ້ ເພາະອະລິຍະມັກທັງສີ່ເປັນການຕັດສະຮູ້ສັດຈະສີ່, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນທຳຝ່າຍສະມຸໄທ ເພາະຕ້ອງລະຮ່ວມກັບໂລພະອັນໄດ້ແກ່ສະມຸໄທນັ້ນໆ ທີ່ມັກເຫຼົ່ານັ້ນຕ້ອງລະ ແລະເພາະມີສະພາວະເປັນສະມຸໄທ. ແລະໃນສັດຈະວິພັງ ກໍກ່າວເຖິງຄວາມເປັນສະມຸໄທແຫ່ງກິເລດທັງປວງ, ດັ່ງນັ້ນ ທິດຖິເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສະມຸທະຍະປັກຂິກະ” (ຝ່າຍສະມຸໄທ). ຄຳວ່າ “ປະຕິປັດສັດທັດຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບລະງັບ.

සඞ්ඛතනිස්සටතා සඞ්ඛාරසභාවාභාවො. පහීනසබ්බසඞ්ඛතන්ති විරහිතසබ්බසඞ්ඛතං, විසඞ්ඛාරන්ති අත්ථො. පහානඤ්ච තං විනයො චාති පහානවිනයො පුරිමෙන අත්ථෙන. දුතියෙන පන පහීයතීති පහානං, තස්ස විනයොති යොජෙතබ්බො.

ຄຳວ່າ “ສັງຂະຕະນິດສະຕະຕາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີສະພາວະແຫ່ງສັງຂານ. ຄຳວ່າ “ປະຮີນະສັບພະສັງຂະຕັງ” ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກສັງຂະຕະທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ວິສັງຂານ (ທຳທີ່ປາສະຈາກສັງຂານ). ຄຳວ່າ “ປະຫານະວິນະໂຍ” ໄດ້ແກ່ ທັງເປັນການລະ ທັງເປັນການກຳຈັດ ໂດຍເນື້ອຄວາມທຳອິດ. ສ່ວນໂດຍເນື້ອຄວາມທີສອງ ພຶງປະກອບຄວາມວ່າ ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກລະ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຫານະ, ການກຳຈັດເຊິ່ງປະຫານະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຫານະວິນະຍະ.

භින්නසංවරත්තාති නට්ඨසංවරත්තා, සංවරාභාවතොති අත්ථො. තෙන අසමාදින්නසංවරොපි සඞ්ගහිතොව හොති. සමාදානෙන හි සම්පාදෙතබ්බො සංවරො, තදභාවෙ න හොතීති. අරියෙති අරියො. පච්චත්තවචනඤ්හෙතං. එසෙසෙති එසො එසො, අත්ථතො අනඤ්ඤොති අත්ථො. තජ්ජාතෙති අත්ථතො තංසභාවො, සප්පුරිසො අරියසභාවො, අරියො ච සප්පුරිසභාවොති අත්ථො.

ຄຳວ່າ “ພິນນະສັງວະຣັດຕາ” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ສັງວອນເສຍໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມບໍ່ມີສັງວອນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະມາດານສັງວອນ ກໍເປັນອັນສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ສັງວອນເປັນສິ່ງທີ່ພຶງໃຫ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍການສະມາດານ, ເມື່ອບໍ່ມີການສະມາດານນັ້ນ ສັງວອນກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “ອະຣິເຍ” ໄດ້ແກ່ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ. ເພາະຄຳນີ້ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ຄຳສະເພາະຕົນ). ຄຳວ່າ “ເອເສເສ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນັ້ນຜູ້ນັ້ນ, ໂດຍເນື້ອຄວາມກໍຄື ບໍ່ແມ່ນຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ “ຕັດຊາເຕ” ໂດຍເນື້ອຄວາມໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ, ຄື ສັດບຸລຸດມີສະພາວະເປັນອະລິຍະ, ແລະອະລິຍະມີສະພາວະເປັນສັດບຸລຸດ.

සො අහන්ති අත්තනා පරිකප්පිතං අත්තානං දිට්ඨිගතිකො වදති. ‘‘අහංබුද්ධිනිබන්ධනො අත්තා’’ති හි අත්තවාදිනො ලද්ධි. අද්වයන්ති ද්වයතාරහිතං. අභින්නං වණ්ණමෙව ‘‘අච්චී’’ති ගහෙත්වා ‘‘අච්චීති වණ්ණො එවා’’ති තෙසං එකත්තං පස්සන්තො විය යථාපරිකප්පිතං අත්තානං ‘‘රූප’’න්ති, යථාදිට්ඨං වා රූපං, ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා තෙසං එකත්තං පස්සන්තො දට්ඨබ්බො. එත්ථ ච ‘‘රූපං අත්තා’’ති [Pg.207] ඉමිස්සා පවත්තියා අභාවෙපි රූපෙ අත්තග්ගහණං පවත්තමානං අච්චියං වණ්ණග්ගහණං විය ‘‘අද්වයදස්සන’’න්ති වුත්තං. උපමායො ච අනඤ්ඤත්තාදිගහණනිදස්සනවසෙනෙව වුත්තා, න වණ්ණාදීනං විය අත්තනො විජ්ජමානදස්සනත්ථං. න හි අත්තනි සාමිභාවෙන රූපඤ්ච සකිඤ්චනභාවෙන සමනුපස්සති. අත්තනි වා රූපන්ති අත්තානං රූපස්ස සභාවතො ආධාරණභාවෙන. රූපස්මිං වා අත්තානන්ති රූපස්ස අත්තනො ආධාරණභාවෙන දිට්ඨිපස්සනාය පස්සති. පරියුට්ඨට්ඨායීති පරියුට්ඨානප්පත්තාහි දිට්ඨිතණ්හාහි ‘‘රූපං අත්තා, රූපවා අත්තා’’තිආදිනා ඛන්ධපඤ්චකං මිච්ඡා ගහෙත්වා තිට්ඨනතො. තෙනාහ ‘‘පරියුට්ඨානාකාරෙනා’’තිආදි. එසෙව නයොති යො ‘‘ඉධෙකච්චො රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිනා රූපක්ඛන්ධෙ වුත්තො සංවණ්ණනානයො, වෙදනාක්ඛන්ධාදීසුපි එසො එව නයො වෙදිතබ්බො.

ຄຳວ່າ “ໂສ ອະຫັງ” (ຜູ້ນັ້ນຄືເຮົາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທິດຖິຍ່ອມກ່າວເຖິງອັດຕາທີ່ຕົນກຳນົດຄາດຄະເນໄວ້. ເພາະວ່າ ລັດທິຂອງອັດຕະວາທີ (ຜູ້ກ່າວຕ່າງໆ ວ່າ ມີຕົວຕົນ) ມີຢູ່ວ່າ “ອັດຕາເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືວ່າເປັນເຮົາ”. ຄຳວ່າ “ອັດວະຍັງ” ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກຄວາມເປັນຄູ່. ພຶງເຫັນວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ຍຶດຖືເອົາອັດຕາທີ່ກຳນົດຄາດຄະເນໄວ້ວ່າ “ເປັນຮູບ” ຫຼືຍຶດຖືເອົາຮູບຕາມທີ່ເຫັນວ່າ “ເປັນອັດຕາ” ແລ້ວເຫັນຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນຂອງທັງສອງນັ້ນ ເໝືອນກັບບຸກຄົນຜູ້ຍຶດຖືເອົາສີອັນບໍ່ແຍກກັນນັ້ນເອງວ່າ “ເປັນແປວໄຟ” ແລ້ວເຫັນຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນວ່າ “ແປວໄຟກໍຄືສີນັ້ນເອງ”. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມເປັນໄປວ່າ “ຮູບເປັນອັດຕາ” ກໍຕາມ, ແຕ່ການຍຶດຖືຮູບວ່າເປັນອັດຕາທີ່ເປັນໄປຢູ່ນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ “ອັດວະຍະທັດສະນະ” (ການເຫັນວ່າບໍ່ເປັນຄູ່) ເໝືອນການຍຶດຖືສີໃນແປວໄຟ. ແລະອຸປະມາທັງຫຼາຍ ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງການຍຶດຖືໂດຍຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອສະແດງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງອັດຕາ ເໝືອນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສີເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ເລັງເຫັນອັດຕາໂດຍຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ແລະບໍ່ເລັງເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍລິວານ. ຄຳວ່າ “ອັດຕະນິ ວາ ຮູປັງ” (ຫຼືຮູບໃນອັດຕາ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນດ້ວຍທິດຖິວ່າ ອັດຕາເປັນທີ່ຮອງຮັບຮູບໂດຍສະພາວະ. ຄຳວ່າ “ຮູປັສມິງ ວາ ອັດຕານັງ” (ຫຼືອັດຕາໃນຮູບ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນດ້ວຍທິດຖິວ່າ ຮູບເປັນທີ່ຮອງຮັບອັດຕາ. ຄຳວ່າ “ປະຣິຍຸດຖັດຖາຍີ” ໄດ້ແກ່ ເພາະຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍການຍຶດຖືຂັນຫ້າໄວ້ຜິດໆ ດ້ວຍທິດຖິແລະຕັນຫາອັນເຖິງຄວາມກຸ້ມລຸມ ມີອາທິວ່າ “ຮູບເປັນອັດຕາ, ອັດຕາມີຮູບ” ດັ່ງນີ້. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍອາການແຫ່ງປະຣິຍຸດຖານ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ເອເສວະ ນະໂຍ” (ນັຍນີ້ກໍເໝືອນກັນ) ໄດ້ແກ່ ວິທີການອະທິບາຍໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຮູບຂັນ ໂດຍມີອາທິວ່າ “ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມເລັງເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ” ດັ່ງນີ້, ພຶງຊາບວ່ານັຍນັ້ນກໍເໝືອນກັນໃນເວທະນາຂັນເປັນຕົ້ນ.

සුද්ධරූපමෙවාති අරූපෙන අමිස්සිතං කෙවලං රූපමෙව. අරූපන්ති සුද්ධඅරූපං රූපස්ස අග්ගහිතත්තා. චතූසු ඛන්ධෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං වසෙනාති චතූසු ඛන්ධෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං ගහණවසෙන රූපාරූපමිස්සකො අත්තා කථිතො තස්මිං තස්මිං ගහණෙ වෙදනාදිවිනිමුත්තඅරූපධම්මෙ කසිණරූපෙන සද්ධිං සබ්බරූපධම්මෙ ච එකජ්ඣං ගහණසිද්ධිතො. පඤ්චසු ඨානෙසු උච්ඡෙදදිට්ඨි කථිතා, තෙ තෙ එව ධම්මෙ ‘‘අත්තා’’ති ගහණතො තෙසඤ්ච උච්ඡෙදභාවතො. අවසෙසෙසු පන පන්නරසසු ඨානෙසු රූපං ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වාපි දිට්ඨිගතිකො තත්ථ නිච්චසඤ්ඤං න විස්සජ්ජෙති කසිණරූපෙන තං මිස්සෙත්වා තස්ස ච උප්පාදාදීනං අදස්සනතො, තස්මාස්ස තත්ථපි හොතියෙව සස්සතදිට්ඨි එකච්චසස්සතගාහවසෙනපි. මග්ගාවරණා විපරීතදස්සනතො. න සග්ගාවරණා අකම්මපථප්පත්තතාය. අකිරියාහෙතුකනත්ථිකදිට්ඨියො එව හි කම්මපථදිට්ඨියො.

ຄຳວ່າ “ສຸດທະຮູປັມເມວາຕິ” ໄດ້ແກ່ ຮູບລ້ວນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ປົນກັບອະຮູບ. ຄຳວ່າ “ອະຮູປັງ” ໄດ້ແກ່ ອະຮູບລ້ວນໆ ເພາະບໍ່ໄດ້ຖືເອົາຮູບ. ຄຳວ່າ “ຈະຕູສຸ ຂັນເດສຸ ຕິນນັງ ຕິນນັງ ວະເສນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາເທື່ອລະສາມຂັນໃນຂັນສີ່ ທ່ານກ່າວເຖິງອັດຕາທີ່ປົນກັນທັງຮູບແລະອະຮູບ ເພາະໃນການຖືເອົານັ້ນໆ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາອະຮູບທຳທີ່ພົ້ນຈາກເວທະນາເປັນຕົ້ນ ຮ່ວມກັບກະສິນຮູບ ແລະຮູບທຳທັງປວງເຂົ້າກັນເປັນອັນດຽວ. ໃນຖານະຫ້າປະການ ທ່ານກ່າວເຖິງອຸດເສທະທິດຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ເພາະຖືເອົາທຳນັ້ນໆ ວ່າ “ເປັນອັດຕາ” ແລະເພາະທຳເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຂາດສູນເປັນທຳມະດາ. ສ່ວນໃນຖານະສິບຫ້າປະການທີ່ເຫຼືອ ເຖິງວ່າຜູ້ມີທິດຖິຈະຖືເອົາຮູບວ່າ “ເປັນອັດຕາ” ກໍຕາມ ແຕ່ກໍບໍ່ລະຄວາມສັນຍາວ່າທ່ຽງໃນຮູບນັ້ນ ເພາະເອົາຮູບນັ້ນໄປປົນກັບກະສິນຮູບ ແລະເພາະບໍ່ເຫັນຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນຂອງຮູບນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງໃນຖານະເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ (ສັດສະຕະທິດຖິ) ກໍຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືວ່າທ່ຽງບາງສ່ວນ. ຄວາມເຫັນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງກີດຂວາງມັກ ເພາະເຫັນວິປະຣິດ (ຄາດເຄື່ອນ). ແຕ່ບໍ່ກີດຂວາງສະຫວັນ ເພາະບໍ່ເຖິງກຳມະບົດ. ເພາະວ່າ ອະກິຣິຍະທິດຖິ, ອະເຫຕຸກະທິດຖິ ແລະນັດຖິກະທິດຖິ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນທິດຖິທີ່ເປັນກຳມະບົດ.

කායොති රූපකායො. සො ආතුරොයෙව අසවසභාවතො. රාගදොසමොහානුගතන්ති අප්පහීනරාගදොසමොහසන්තානෙ පවත්තං. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. දස්සිතං ආතුරභාවෙන. නික්කිලෙසතායාති සයං පහීනකිලෙසසන්තානගතතාය. සෙඛා නෙව ආතුරචිත්තා පහීනකිලෙසෙ උපාදාය, අප්පහීනෙ පන උපාදාය ආතුරචිත්තා. අනාතුරචිත්තතංයෙව භජන්ති වට්ටානුසාරිමහාජනස්ස විය තෙසං චිත්තස්ස කිලෙසවසෙන ආතුරත්තාභාවතො.

ຄຳວ່າ “ກາໂຍ” ໄດ້ແກ່ ຮູບກາຍ. ຮູບກາຍນັ້ນເປັນໄຂ້ (ປ່ວຍ) ຢູ່ເປັນນິດ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ສະອາດ. ຄຳວ່າ “ຣາຄະໂທສະໂມຫານຸຄະຕັງ” ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປໃນສັນດານທີ່ຍັງລະຣາຄະ ໂທສະ ແລະໂມຫະບໍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ “ອິທະ” ໄດ້ແກ່ ໃນສູດນີ້. ຄຳວ່າ “ທັດສິຕັງ” ໄດ້ແກ່ ສະແດງແລ້ວໂດຍຄວາມເປັນໄຂ້. ຄຳວ່າ “ນິກກິເລສະຕາຍະ” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເອງມີສັນດານປາສະຈາກກິເລດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ. ພຣະເສຂະທັງຫຼາຍ ບໍ່ຊື່ວ່າ ມີຈິດເປັນໄຂ້ ເພາະອາໄສກິເລດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ, ແຕ່ຊື່ວ່າ ມີຈິດເປັນໄຂ້ ເພາະອາໄສກິເລດທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້. ພວກເພິ່ນຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດບໍ່ເປັນໄຂ້ເທົ່ານັ້ນ ເພາະຈິດຂອງພວກເພິ່ນບໍ່ມີຄວາມເປັນໄຂ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດ ເໝືອນຢ່າງມະຫາຊົນຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນວັດຕະສົງສານ.

නකුලපිතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນະກຸລະປິຕຸສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. දෙවදහසුත්තවණ්ණනා

໒. ການອະທິບາຍເທວະທະຫະສູດ

2. දෙවා [Pg.208] වුච්චන්ති රාජානො ‘‘දිබ්බන්ති කාමගුණෙහි කීළන්ති ලළන්ති, අත්තනො වා පුඤ්ඤානුභාවෙන ජොතන්තී’’ති කත්වා. තෙසං දහොති දෙවදහො. සයංජාතො වා සො හොති, තස්මාපි ‘‘දෙවදහො’’ති වුත්තො. තස්ස අවිදූරෙ නිගමො ‘‘දෙවදහ’’න්ත්වෙව සඞ්ඛං ගතො යථා ‘‘වරණානගරං, ගොධාගාමො’’ති. පච්ඡාභූමියං අපරදිසායං නිවිට්ඨජනපදො පච්ඡාභූමං, තං ගන්තුකාමා පච්ඡාභූමගමිකා. තෙ සභාරෙති තෙ භික්ඛූ ථෙරස්ස වසෙන සභාරෙ කාතුකාමතාය. යදි ථෙරො තෙසං භාරො, ථෙරස්සපි තෙ භාරා එවාති ‘‘තෙ සභාරෙ කාතුකාමතායා’’ති වුත්තං. එවඤ්හි ථෙරො තෙ ඔවදිතබ්බෙ අනුසාසිතබ්බෙ මඤ්ඤතීති. ඉදානි තමත්ථං විවරන්තො ‘‘යො හී’’තිආදිමාහ. අයං නිබ්භාරො නාම කඤ්චි පුග්ගලං අත්තනො භාරං කත්වා අවත්තනතො.

໒. ພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ ທ່ານເອີ້ນວ່າ “ເທວະ” ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ “ຍ່ອມຫຼິ້ນ ຍ່ອມສະໜຸກສະໜານດ້ວຍກາມະຄຸນທັງຫຼາຍ ຫຼືຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນຂອງຕົນ”. ສະນ້ຳຂອງພຣະຣາຊາເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເທວະທະຫະ. ຫຼືວ່າ ສະນ້ຳນັ້ນເກີດຂຶ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ເທວະທະຫະ”. ນິຄົມທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກສະນ້ຳນັ້ນ ກໍໄດ້ຊື່ວ່າ “ເທວະທະຫະ” ເໝືອນກັນ ເຊັ່ນ “ວະຣະណាຄອນ, ໂຄທາຄາມ”. ຊົນນະບົດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທິດເບື້ອງຫຼັງ ຄືທິດຕາເວັນຕົກ ຊື່ວ່າ ປັດຊາພູມ, ຜູ້ໃຜ່ຝັນຈະໄປສູ່ປັດຊາພູມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຊາພູມະຄາມິກະ. ຄຳວ່າ “ເຕ ສະພາເຣ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ມີພາລະຮ່ວມກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະເຖຣະ. ຖ້າພຣະເຖຣະເປັນພາລະຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນພາລະຂອງພຣະເຖຣະເໝືອນກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ມີພາລະຮ່ວມກັນ”. ເພາະວ່າ ພຣະເຖຣະຍ່ອມສຳຄັນພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ເປັນຜູ້ທີ່ຕົນຄວນກ່າວສອນ ຄວນໂອວາດ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ໂຍ ຫິ” (ເພາະວ່າ ຜູ້ໃດ) ດັ່ງນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ນິບພາໂຣ” (ຜູ້ບໍ່ມີພາລະ) ນີ້ ເພາະບໍ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃດບຸກຄົນໜຶ່ງເປັນພາລະຂອງຕົນແລ້ວເປັນໄປ.

චතුබ්බිධෙනාති ධාතුකොසල්ලං ආයතනකොසල්ලං පටිච්චසමුප්පාදකොසල්ලං ඨානාට්ඨානකොසල්ලන්ති එවං චතුබ්බිධෙන.

ຄຳວ່າ “ຈະຕຸບພິເທນະ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສີ່ປະການ ຄື ຄວາມສະຫຼາດໃນທາດ, ຄວາມສະຫຼາດໃນອາຍະຕະນະ, ຄວາມສະຫຼາດໃນປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ແລະຄວາມສະຫຼາດໃນຖານະແລະອະຖານະ.

තෙ මහල්ලකාබාධිකාතිදහරපුග්ගලෙ ගණ්හිත්වාව ගච්ඡති. තෙ හි දිවසද්වයෙන වූපසන්තපරිස්සමා එව. හත්ථිවානරතිත්තිරපටිබද්ධං වත්ථුං කථෙත්වා. ‘‘එළකාළගුම්බෙති කාළතිණගච්ඡමණ්ඩපෙ’’තිපි වදන්ති.

ພຣະເຖຣະຍ່ອມພາເອົາຄົນແກ່, ຄົນເຈັບປ່ວຍ ແລະຄົນໜຸ່ມນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນໄປນຳເລີຍ. ເພາະວ່າ ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມອິດເມື່ອຍສະຫງົບລະງັບແລ້ວ ໂດຍເວລາພຽງສອງວັນ. ທ່ານກ່າວເລື່ອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊ້າງ, ລີງ ແລະນົກກະທາແລ້ວ. ບາງພວກກໍກ່າວວ່າ “ໃນຄຳວ່າ ເອລະກາລະຄຸມເພ ໄດ້ແກ່ ໃນຊຸ້ມຫຍ້າດຳ”.

විවිධං නානාභූතං රජ්ජං විරජ්ජං, විරජ්ජමෙව වෙරජ්ජං, තත්ථ ගතං, පරදෙසගතන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘එකස්සා’’තිආදි. චිත්තසුදත්තාදයොති චිත්තගහපතිඅනාථපිණ්ඩිකාදයො. වීමංසකාති ධම්මවිචාරකා. කින්ති කීදිසං. දස්සනන්ති සිද්ධන්තං. ආචික්ඛති කීදිසන්ති අධිප්පායො. ධම්මස්සාති භගවතා වුත්තධම්මස්ස. අනුධම්මන්ති අනුකූලං අවිරුජ්ඣනධම්මං. සො පන වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපදෙසනාවිත්ථාරොති ආහ – ‘‘වුත්තබ්‍යාකරණස්ස අනුබ්‍යාකරණ’’න්ති. ධාරෙති අත්තනො ඵලන්ති ධම්මො, කාරණන්ති ආහ – ‘‘සහධම්මිකොති සකාරණො’’ති. ඉමිනාපි පාඨන්තරෙන වාදො එව දීපිතො, න තෙන පකාසිතා කිරියා.

ແວ່ນແຄວ້ນຕ່າງໆ ທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວິຣັດຊະ, ວິຣັດຊະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເວຣັດຊະ, ໄປໃນແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນ, ອะທິບາຍວ່າ ໄປສູ່ຕ່າງປະເທດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ເອກັສສະ” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ຈິດຕະສຸທັດຕາດະໂຍ” ໄດ້ແກ່ ຈິດຕະຄະຫະບໍດີ ແລະອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ວີມັງສະກາ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ພິຈາລະນາທຳ. ຄຳວ່າ “ກິງ” ໄດ້ແກ່ ເປັນຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “ທັດສະນັງ” ໄດ້ແກ່ ລັດທິ (ຫຼັກຄຳສອນ). ອະທິບາຍວ່າ ບອກວ່າເປັນຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “ທັມມັສສະ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຳທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ອະນຸທັມມັງ” ໄດ້ແກ່ ທຳອັນສົມຄວນ ຄືທຳທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ. ແຕ່ທຳນັ້ນ ເປັນການສະແດງທຳທີ່ກວ້າງຂວາງຕາມອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເປັນການອະທິບາຍຕາມຄຳອະທິບາຍທີ່ກ່າວໄວ້”. ສິ່ງໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງຜົນຂອງຕົນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ທຳ, ທ່ານກ່າວເຖິງເຫດວ່າ “ສະຫະທັມມິໂກ ຄື ມີເຫດຜົນ”. ດ້ວຍບົດທາງເລືອກນີ້ ທ່ານກໍສະແດງພຽງແຕ່ວາທະ (ຄຳເວົ້າ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງກິລິຍາທີ່ປາກົດດ້ວຍວາທະນັ້ນ.

තණ්හාවසෙනෙව ඡන්නම්පි පදානං අත්ථො වෙදිතබ්බො. යස්මා රාගාදයො තණ්හාය එව අවත්ථාවිසෙසාති. තෙනාහ ‘‘තණ්හා හී’’තිආදි. විහනන්ති කායං චිත්තඤ්චාති විඝාතො, දුක්ඛන්ති ආහ – ‘‘අවිඝාතොති [Pg.209] නිදුක්ඛො’’ති. උපායාසෙති උපතාපෙතීති උපායාසො, උපතාපො. තප්පටිපක්ඛො පන අනුපායාසො නිරූපතාපො දට්ඨබ්බො. සබ්බත්ථාති සබ්බවාරෙසු.

ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງຫົກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫານັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ຣາຄະເປັນຕົ້ນ ກໍຄືສະພາວະພິເສດຂອງຕັນຫານັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ “ຕັນຫາ ຮິ” (ເພາະວ່າ ຕັນຫາ) ດັ່ງນີ້. ສິ່ງໃດຍ່ອມບຽດບຽນກາຍແລະຈິດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຄາດ, ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມທຸກວ່າ “ອະວິຄາໂຕ ຄື ປາສະຈາກທຸກ”. ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປາຍາດ, ຄື ຄວາມເດືອດຮ້ອນ. ສ່ວນທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອຸປາຍາດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ອະນຸປາຍາດ ຄື ຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນ. ຄຳວ່າ “ສັບພັດຖາ” ໄດ້ແກ່ ໃນວາລະທັງປວງ.

දෙවදහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍເທວະທະຫະສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. හාලිද්දිකානිසුත්තවණ්ණනා

໓. ການອະທິບາຍຫາລິດທິການιສູດ

3. ‘‘අවන්තිදක්ඛිණාපථෙ’’ති අඤ්ඤෙසු සුත්තපදෙසු ආගතත්තා ආහ ‘‘අවන්තිදක්ඛිණාපථසඞ්ඛාතෙ’’ති. මජ්ඣිමදෙසතො හි දක්ඛිණදිසාය අවන්තිරට්ඨං. පවත්තයිත්ථ එත්ථ ලද්ධීති පවත්තං, පවත්තිතබ්බට්ඨානන්ති ආහ ‘‘ලද්ධිපවත්තට්ඨානෙ’’ති. රුප්පනසභාවො ධම්මොති කත්වා රූපධාතූති රූපක්ඛන්ධො වුත්තො. රූපධාතුම්හි ආරම්මණපච්චයභූතෙන රාගෙන සහජාතෙනපි අසහජාතෙනපි උපනිස්සයභූතෙන අප්පහීනභාවෙනෙව විනිබද්ධං පටිබද්ධං කම්මවිඤ්ඤාණං. ඔකසාරීති වුච්චති – ‘‘තස්මිං රූපධාතුසඤ්ඤිතෙ ඔකෙ සරති පවත්තතී’’ති කත්වා. අවති එත්ථ ගච්ඡති පවත්තතීති ඔකං, පවත්තිට්ඨානං. තෙනාහ – ‘‘ගෙහසාරී ආලයසාරී’’ති.

໓. ຄຳວ່າ “Avantidakkhiṇāpathe” (ໃນອະວັນຕິທັກຂິປະຖະ) ເພາະມີມາໃນພຣະສູດອື່ນໆ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “avantidakkhiṇāpathasaṅkhāte” (ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະວັນຕິທັກຂິປະຖະ). ເພາະວ່າ ແຄວ້ນອະວັນຕິ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ຂອງມັດຊິມະເທດ. ຄຳວ່າ “pavattaṃ” (ເປັນໄປແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ລັດທິຄວາມເຊື່ອທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນແຄວ້ນນີ້, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “laddhipavattaṭṭhāne” (ໃນສະຖານທີ່ເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງລັດທິ). ຄຳວ່າ “rūpadhātu” (ຮູບທາດ) ໄດ້ແກ່ ຮູບຂັນ ເພາະມີສະພາວະຊຸດໂຊມ (ruppanasabhāvo). ກຳມະວິນຍານ (kammaviññāṇa) ທີ່ຖືກຜູກມັດໄວ້ ຖືກຮັດຮຶງໄວ້ ໃນຮູບທາດນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມກຳໜັດ (rāga) ອັນເປັນອາຣົມມະນະປັດໄຈ ບໍ່ວ່າຈະເກີດຮ່ວມກັນ (sahajāta) ຫຼື ບໍ່ເກີດຮ່ວມກັນ (asahajāta) ອັນເປັນອຸປະນິດໄສປັດໄຈ ເພາະຄວາມທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້. ທີ່ເອີ້ນວ່າ “okasārī” (ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນທີ່ຢູ່) ເພາະທ່ອງທ່ຽວໄປ ຄື ເປັນໄປໃນທີ່ຢູ່ (oka) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຮູບທາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “oka” ໄດ້ແກ່ ທີ່ຢູ່ ຫຼື ທີ່ເປັນໄປ ເພາະເປັນທີ່ອາໄສຢູ່ ຄື ເປັນໄປໃນທີ່ນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “gehasārī ālayasārī” (ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເຮືອນ ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນອາໄລ).

උගච්ඡති වා එත්ථ වෙදනාදීහි සද්ධිං සමවෙතීති ඔකො, චක්ඛුරූපාදි. පච්චයොති ආරම්මණාදිවසෙන පච්චයො. පච්චයො හොතීති අනන්තරසමනන්තරාදිනා චෙව කම්මූපනිස්සයආරම්මණාදිනා ච. ‘‘විඤ්ඤාණධාතු ඛො, ගහපතී’’ති එවං වුත්තෙ ‘‘කම්මවිඤ්ඤාණවිපාකවිඤ්ඤාණෙසු කතරං නු ඛො’’ති සම්මොහො භවෙය්‍ය. තස්ස සම්මොහස්ස විඝාතත්ථං අපගමනත්ථං. අසම්භින්නාවාති අසංකිණ්ණාව දෙසනා කතා. ආරම්මණවසෙන චතස්සො අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණට්ඨිතියො වුත්තා – ‘‘රූපුපයං වා, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්‍ය, රූපාරම්මණ’’න්තිආදිනා (සං. නි. 3.53). තා විඤ්ඤාණට්ඨිතියො දස්සෙතුම්පි.

ຄຳວ່າ “oko” (ທີ່ຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸ ແລະ ຮູບ ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຫຼື ເປັນທີ່ປະຊຸມຮ່ວມກັນແຫ່ງເວທະນາເປັນຕົ້ນໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ “paccayo” (ປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມມະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “paccayo hoti” (ຍ່ອມເປັນປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ, ສະມະນັນຕະຣະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂດຍກຳມະອຸປະນິດໄສປັດໄຈ, ອາຣົມມະນະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ “viññāṇadhātu kho, gahapatī” (ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີ ວິນຍານທາດແລ) ຄວາມຫຼົງຜິດ (sammoha) ອາດຈະເກີດຂຶ້ນວ່າ “ໃນບັນດາກຳມະວິນຍານ ແລະ ວິປາກະວິນຍານນັ້ນ ແມ່ນວິນຍານໃດກັນແທ້?”. ເພື່ອທຳລາຍ ຄື ເພື່ອຂຈັດຄວາມຫຼົງຜິດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “asambhinnā” (ບໍ່ປົນເ配ກັນ) ໄດ້ແກ່ ພຣະທຳມະເທດສະໜາທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງບໍ່ປົນເປກັນເລີຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອະພິສັງຂາຣະວິນຍານະຖິຕິ 4 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “rūpupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇa” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ວິນຍານເມື່ອເຂົ້າເຖິງຮູບ ກໍພຶງຕັ້ງຢູ່, ມີຮູບເປັນອາຣົມ). ທັງນີ້ ກໍເພື່ອສະແດງວິນຍານະຖິຕິເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ.

දළ්හං අභිනිවෙසවසෙන ආරම්මණං උපෙන්තීති උපයා, තණ්හාදිට්ඨියො. අධිට්ඨානභූතාති පතිට්ඨානභූතා. අභිනිවෙසභූතාති තං තං ආරම්මණං අභිනිවිස්ස අජ්ඣොසාය පවත්තියා කාරණභූතා. අනුසයභූතාති රාගානුසයදිට්ඨානුසයභූතා. උපරිමකොටියාති පහානස්ස උපරිමකොටියා. බුද්ධානඤ්ඤෙව හි තෙ සවාසනා පහීනා. පුබ්බෙ අග්ගහිතං විඤ්ඤාණං අග්ගහිතමෙවාති කත්වා කස්මා ඉධ දෙසනා කතාති චොදෙති – ‘‘ඉධ [Pg.210] විඤ්ඤාණං කස්මා ගහිත’’න්ති. පුබ්බෙ ‘‘විඤ්ඤාණධාතුරාගවිනිබන්ධඤ්ච විඤ්ඤාණ’’න්ති වුච්චමානෙ යථා යථා සම්මොහො සියා පච්චයපච්චයුප්පන්නවිභාගස්ස දුක්කරත්තා, ඉධ පන සම්මොහස්ස ඔකාසොව නත්ථි අවිසෙසෙන පඤ්චසු ඛන්ධෙසු කිලෙසප්පහානවසෙනාති. තෙනාහ ‘‘කිලෙසප්පහානදස්සනත්ථ’’න්තිආදි. කම්මවිඤ්ඤාණෙන ඔකං අසරන්තෙනා’’ති ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ කරණවචනං. අසරන්තෙනාති අනුපගච්ඡන්තෙන.

ຄຳວ່າ “upayā” (ຜູ້ເຂົ້າເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາ ແລະ ທິດຖິ ເພາະເຂົ້າເຖິງອາຣົມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍຶດໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ. ຄຳວ່າ “adhiṭṭhānabhūtā” (ເປັນທີ່ຕັ້ງ) ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ປະດິດສະຖານ. ຄຳວ່າ “abhinivesabhūtā” (ເປັນທີ່ເຂົ້າໄປຍຶດໝັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເປັນເຫດແຫ່ງການເປັນໄປໂດຍການເຂົ້າໄປຍຶດໝັ້ນ ແລະ ສະຫຍົບຢູ່ໃນອາຣົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “anusayabhūtā” (ເປັນອະນຸໄສ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຣາຄານຸໄສ ແລະ ທິດຖານຸໄສ. ຄຳວ່າ “uparimakoṭiyā” (ດ້ວຍຍອດອັນສູງສຸດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍອດອັນສູງສຸດແຫ່ງການລະ. ເພາະວ່າ ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງວາສະໜາ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຊົງລະໄດ້ແລ້ວ. ຜູ້ຖາມຍ່ອມຖາມເຈາະຈີ້ມວ່າ “idha viññāṇaṃ kasmā gahita” (ເປັນຫຍັງໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຖືເອົາວິນຍານ) ໂດຍຄິດວ່າ ໃນຕອນຕົ້ນ ວິນຍານທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກຖືເອົາ ກໍຄືບໍ່ໄດ້ຖືກຖືເອົາເລີຍ ເປັນຫຍັງໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຊົງສະແດງໄວ້? ໃນຕອນຕົ້ນ ເມື່ອຊົງກ່າວວ່າ “viññāṇadhāturāgavinibandhañca viññāṇa” (ແລະ ວິນຍານທີ່ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍຄວາມກຳໜັດໃນວິນຍານທາດ) ຄວາມຫຼົງຜິດອາດມີຂຶ້ນໄດ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ເພາະການຈຳແນກປັດໄຈ ແລະ ປັດຈະໂຍບປັນນະ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີໂອກາດແຫ່ງຄວາມຫຼົງຜິດເລີຍ ເພາະເປັນການລະກິເລດໃນຂັນທັງຫ້າໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kilesappahānadassanattha” (ເພື່ອສະແດງການລະກິເລດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “kammaviññāṇena okaṃ asarantena” (ດ້ວຍກຳມະວິນຍານທີ່ບໍ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນທີ່ຢູ່) ເປັນກະລານະວິບັດໃນອັດອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ “asarantena” ໄດ້ແກ່ ທີ່ບໍ່ເຂົ້າເຖິງ.

පච්චයට්ඨෙනාති ආරම්මණාදිපච්චයභාවෙන. නිමිත්තං උප්පත්තිකං. ආරම්මණ…පෙ… නිකෙතන්ති ආරම්මණකරණසඞ්ඛාතෙන නිවාසට්ඨානභූතෙන රූපමෙව නිකෙතන්ති රූපනිමිත්තනිකෙතං.

ຄຳວ່າ “paccayaṭṭhena” (ໂດຍອັດວ່າເປັນປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈມີອາຣົມມະນະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “nimittaṃ” (ນິມິດ) ໄດ້ແກ່ ນິມິດທີ່ເປັນແດນເກີດ. ຄຳວ່າ “ārammaṇa…pe… niketaṃ” (ອາຣົມ...ລະ... ທີ່ອາໄສ) ໄດ້ແກ່ ຮູບນັ້ນເອງເປັນທີ່ອາໄສ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອັນໄດ້ແກ່ການເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “rūpanimittaniketaṃ” (ຮູບອັນເປັນນິມິດແລະທີ່ອາໄສ).

ඡන්දරාගස්ස බලවදුබ්බලතායාති අජ්ඣත්තඛන්ධපඤ්චකෙ ඡන්දරාගස්ස බලවභාවෙන තං ‘‘ඔකො’’ති, බහිද්ධා ඡසු ආරම්මණෙසු තස්ස දුබ්බලතාය තානි ‘‘නිකෙත’’න්ති වුත්තානි. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං පාකටං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘සමානෙපි හී’’තිආදි වුත්තං. ඔකොති වුච්චති ගෙහමෙව රත්තිට්ඨානභාවතො. නිකෙතන්ති වුච්චති උය්‍යානාදි දිවාට්ඨානභාවතො. තතො දුබ්බලතරො හොති ඡන්දරාගො.

ຄຳວ່າ “chandarāgassa balavadubbalatāyā” (ເພາະຄວາມແຮງກ້າແລະຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງສັນທະຣາຄະ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມແຮງກ້າແຫ່ງສັນທະຣາຄະໃນອັດຊັດຕິກະຂັນຫ້າ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນຂັນຫ້ານັ້ນວ່າ “oka” (ທີ່ຢູ່), ເພາະຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງສັນທະຣາຄະນັ້ນໃນພາຫິຣะອາຣົມ 6 ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນອາຣົມເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ “niketa” (ທີ່ອາໄສ). ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນໃຫ້ຈະແຈ້ງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “samānepi hī” (ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະເໝີກັນ) ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ເອີ້ນວ່າ “oka” (ທີ່ຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເຮືອນນັ້ນເອງ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສໃນເວລາກາງຄືນ. ທີ່ເອີ້ນວ່າ “niketa” (ທີ່ອາໄສ) ໄດ້ແກ່ ສວນດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສໃນເວລາກາງເວັນ. ສັນທະຣາຄະໃນທີ່ອາໄສນັ້ນ ຍ່ອມອ່ອນກຳລັງກວ່າສັນທະຣາຄະໃນທີ່ຢູ່ນັ້ນ.

ගෙහස්සිතසුඛෙනාති ගෙහනිස්සිතෙන චිත්තස්ස සුඛෙන සුඛිතො සුඛප්පත්තො හොති. කිච්චකරණීයෙසූති ඛුද්දකෙසු චෙව මහන්තෙසු ච කත්තබ්බත්ථෙසු. සයන්ති අත්තනා. අන්තොති චිත්තජ්ඣාසයෙ.

ຄຳວ່າ “gehassitasukhena” (ດ້ວຍສຸກອັນອາໄສເຮືອນ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກ ຄື ເຖິງຄວາມສຸກ ດ້ວຍຄວາມສຸກຂອງຈິດອັນອາໄສເຮືອນ. ຄຳວ່າ “kiccakaraṇīyesu” (ໃນກິດຈະການງານທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນກິດຈະການງານທີ່ຄວນເຮັດ ທັງຂະໜາດນ້ອຍແລະຂະໜາດໃຫຍ່. ຄຳວ່າ “sayaṃ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ “anto” (ພາຍໃນ) ໄດ້ແກ່ ໃນອັດທະຍາໄສຂອງຈິດ.

එවංරූපොති ඊදිසරූපො. වණ්ණසද්දො විය රූපසද්දො රූපායතනස්ස විය සණ්ඨානස්සපි වාචකොති අධිප්පායෙන ‘‘දීඝරස්ස කාළොදාතාදීසු රූපෙසූ’’ති වුත්තං. සුඛාදීසූති සොමනස්සාදීසු. තත්ථ හි ‘‘අභිණ්හං සොමනස්සිතො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනා සියා. එවංසඤ්ඤො නාමාති විසයවසෙන සඤ්ඤාවිසෙසපත්ථනමාහ. එවංවිඤ්ඤාණොති පන ඉධ විසයමුඛෙන විඤ්ඤාණවිසෙසපත්ථනං වදති – ‘‘එවංනිපුණරූපදස්සනසමත්ථං, එවංපඤ්චපසාදපටිමණ්ඩිතනිස්සයඤ්ච මෙ විඤ්ඤාණං භවෙය්‍යා’’ති.

ຄຳວ່າ “evaṃrūpo” (ມີຮູບຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ມີຮູບເຊັ່ນນີ້. ທ່ານກ່າວວ່າ “dīgharassa kāḷodātādīsu rūpesu” (ໃນຮູບທັງຫຼາຍມີຍາວ ສັ້ນ ດຳ ຂາວ ເປັນຕົ້ນ) ດ້ວຍຄວາມປະສົງວ່າ ຄຳວ່າ “rūpa” (ຮູບ) ເປັນຄຳບອກເຖິງສັນຖານ ເໝືອນກັບຄຳວ່າ “vaṇṇā” (ວັນນະ) ທີ່ເປັນຄຳບອກເຖິງຮູປາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ “sukhādīsu” (ໃນສຸກເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໃນໂສມະນັດເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນໂສມະນັດນັ້ນ ອາດມີຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ຂໍໃຫ້ເຮົາເປັນຜູ້ມີໂສມະນັດຢູ່ສະເໝີເຖີດ”. ຄຳວ່າ “evaṃsañño nāma” (ຊື່ວ່າຄົງມີສັນຍາຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາດຖະໜາໃນສັນຍາອັນພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິໄສ. ສ່ວນຄຳວ່າ “evaṃviññāṇo” (ມີວິນຍານຢ່າງນີ້) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາດຖະໜາໃນວິນຍານອັນພິເສດ ໂດຍຜ່ານທາງວິໄສ ວ່າ “ຂໍວິນຍານຂອງເຮົາ ພຶງເປັນວິນຍານທີ່ສາມາດເຫັນຮູບອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງນີ້ ແລະ ພຶງເປັນວິນຍານທີ່ອາໄສປະສາດທັງຫ້າອັນປະດັບປະດາໄວ້ຢ່າງນີ້ເຖີດ”.

වට්ටං පුරතො අකුරූමානොති ලොකෙ චිත්තං අපත්ථෙන්තො. අසිලිට්ඨං පුබ්බෙනාපරං අසම්බද්ධං. වදන්ති එතෙනාති වාදො, දොසොති ආහ – ‘‘තුය්හං දොසො’’තිආදි. ඉධෙව ඉමස්මිංයෙව සමාගමෙ. නිබ්බෙඨෙහි දොසතො අත්තානං මොචෙහි.

ຄຳວ່າ “vaṭṭaṃ purato akurūmāno” (ບໍ່ເຮັດວັດຕະໄວ້ຂ້າງໜ້າ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາດຖະໜາຈິດໃນໂລກ. ຄຳວ່າ “asiliṭṭhaṃ” (ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕໍ່ເນື່ອງກັນລະຫວ່າງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ. ຄຳວ່າ “vādo” (ວາທະ) ໄດ້ແກ່ ຄຳທີ່ເຂົາໃຊ້ເວົ້າກັນ, ໝາຍເຖິງ ໂທດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tuyhaṃ doso” (ໂທດຂອງເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “idheva” (ໃນທີ່ນີ້ເອງ) ໄດ້ແກ່ ໃນສະມາຄົມນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ “nibbeṭhehi” (ຈົ່ງແກ້ໄຂ) ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງປົດປ່ອຍຕົນເອງໃຫ້ພົ້ນຈາກໂທດ.

හාලිද්දිකානිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຫະລິດທິການิສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. දුතියහාලිද්දිකානිසුත්තවණ්ණනා

໔. การອະທິບາຍທຸຕິຍະຫະລິດທິການິສູດ

4. චූළඡක්කපඤ්හෙති [Pg.211] මූලපණ්ණාසෙ චූළතණ්හාසඞ්ඛයසුත්තෙ (ම. නි. 1.390 ආදයො). මහාසක්කපඤ්හෙපීති මහාතණ්හාසඞ්ඛයසුත්තෙපි (ම. නි. 1.396 ආදයො). එතන්ති ‘‘යෙ තෙ සමණබ්‍රාහ්මණා’’තිආදිසුත්තපදං. තණ්හා සම්මදෙව ඛීයති එත්ථාති තණ්හාසඞ්ඛයො, අසඞ්ඛතා ධාතූති ආහ ‘‘තණ්හාසඞ්ඛයෙ නිබ්බානෙ’’ති. අන්තං අතික්කන්තනිට්ඨාති අන්තරහිතනිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘සතතනිට්ඨා’’ති. සෙසපදෙසූති ‘‘අච්චන්තයොගක්ඛෙමිනො’’තිආදීසු.

໔. ຄຳວ່າ “cūḷachakkapañhe” (ໃນຈູລະຈັກກະປັນຫາ) ໄດ້ແກ່ ໃນຈູລະຕັນຫາສັງຂະຍະສູດ ໃນມູລະປັນນາດ (ມ. ນິ. 1.390 ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ “mahāsakkapañhepi” (ເຖິງແມ່ນໃນມະຫາສັກກະປັນຫາ) ໄດ້ແກ່ ເຖິງແມ່ນໃນມະຫາຕັນຫາສັງຂະຍະສູດ (ມ. ນິ. 1.396 ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ “etaṃ” (ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ບົດພຣະສູດມີຄຳວ່າ “ye te samaṇabrāhmaṇā” (ສະມະນະພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “taṇhāsaṅkhayo” (ຄວາມສິ້ນຕັນຫາ) ໄດ້ແກ່ ທາດອັນປັດໄຈບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ (ອະສັງຂະຕະທາດ) ເພາະເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາໂດຍຊອບ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “taṇhāsaṅkhaye nibbāne” (ໃນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສິ້ນຕັນຫາ). ຄຳວ່າ “antaṃ atikkantaniṭṭhā” (ມີຄວາມຈົບອັນລ່ວງພົ້ນທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມຈົບອັນບໍ່ມີທີ່ສຸດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ “satataniṭṭhā” (ມີຄວາມຈົບອັນຖາວອນ). ຄຳວ່າ “sesapadesu” (ໃນບົດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນບົດມີຄຳວ່າ “accantayogakkhemino” (ຜູ້ມີຄວາມກະເສມຈາກໂຍຄະຢ່າງຍິ່ງ) ເປັນຕົ້ນ.

දුතියහාලිද්දිකානිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຸຕິຍະຫະລິດທິການິສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

໕. ການອະທິບາຍສະມາທິສູດ

5. සමාධීති අප්පනාසමාධි, උපචාරසමාධි වා. කම්මට්ඨානන්ති සමාධිපාදකං විපස්සනාකම්මට්ඨානං. ‘‘ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති පාඨො. පත්ථෙතීති ‘‘අහො වත මෙ ඊදිසං රූපං භවෙය්‍යා’’ති. අභිවදතීති තණ්හාදිට්ඨිවසෙන අභිනිවෙසං වදති. තෙනාහ ‘‘තාය අභිනන්දනායා’’තිආදි. ‘‘අහො පියං ඉට්ඨ’’න්ති වචීභෙදෙ අසතිපි තථා ලොභුප්පාදෙ සති අභිවදතියෙව නාම. තෙනාහ ‘‘වාචං අභින්දන්තො’’ති. ‘‘මම ඉද’’න්ති අත්තනො පරිණාමෙත්වා අනඤ්ඤගොචරං විය කත්වා ගණ්හන්තො අජ්ඣොසාය තිට්ඨති නාමාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ගිලිත්වාති පරිනිට්ඨපෙත්වා ගණ්හාතී’’ති. ‘‘අභිනන්දතී’’තිආදයො පුබ්බභාගවසෙන වුත්තා, ‘‘උප්පජ්ජති නන්දී’’ති ද්වාරප්පත්තවසෙන. පඨමෙහි පදෙහි අනුසයො, පච්ඡිමෙන පරියුට්ඨානන්ති කෙචි ‘‘ගහණට්ඨෙන උපාදාන’’න්ති කත්වා. නාභිනන්දති නාභිවදතීති එත්ථ හෙට්ඨා වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. න ‘‘ඉට්ඨං කන්ත’’න්ති වදතීති ‘‘ඉට්ඨ’’න්ති න වදති, ‘‘කන්ත’’න්ති න වදති. නාභිවදතියෙව තණ්හාය අනුපාදියත්තා.

໕. ຄຳວ່າ “samādhi” (ສະມາທິ) ໄດ້ແກ່ ອັບປະນາສະມາທິ ຫຼື ອຸປະຈາຣະສະມາທິ. ຄຳວ່າ “kammaṭṭhānaṃ” (ກຳມະຖານ) ໄດ້ແກ່ ວິປັດສະນາກຳມະຖານອັນມີສະມາທິເປັນບາດຖານ. ມີບົດບາລີວ່າ “phātiṃ gamissati” (ຈັກເຖິງຄວາມຈະເລີນ). ຄຳວ່າ “pattheti” (ຍ່ອມປາດຖະໜາ) ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາວ່າ “ໂອ້ໜໍ ຂໍຮູບເຊັ່ນນີ້ພຶງມີແກ່ເຮົາເຖີດ”. ຄຳວ່າ “abhivadati” (ຍ່ອມກ່າວສັນເສີນ) ໄດ້ແກ່ ກ່າວເຖິງຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tāya abhinandanāyā” (ດ້ວຍຄວາມເພີດເພີນນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີການເປັ່ງວາຈາອອກມາວ່າ “ໂອ້ ສິ່ງທີ່ໜ້າຮັກ ໜ້າປາດຖະໜາ” ແຕ່ເມື່ອມີໂລພະເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າກ່າວສັນເສີນຢູ່ດີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vācaṃ abhindanto” (ໂດຍບໍ່ເປັ່ງວາຈາ). ເພື່ອສະແດງວ່າ ບຸກຄົນເມື່ອນ້ອມເຂົ້າມາຫາຕົນວ່າ “ນີ້ຂອງເຮົາ” ແລ້ວຖືເອົາ ຄືກັບວ່າບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າສະຫຍົບຢູ່, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “gilitvāti pariniṭṭhapetvā gaṇhāti” (ຄຳວ່າ ກືນກິນແລ້ວ ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຢ່າງເດັດຂາດ). ຄຳວ່າ “abhinandati” (ຍ່ອມເພີດເພີນ) ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ສ່ວນຄຳວ່າ “uppajjati nandī” (ຄວາມເພີດເພີນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ) ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຖິງທະວານ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ “ດ້ວຍບົດທຳອິດທັງຫຼາຍ ໝາຍເຖິງອະນຸໄສ, ດ້ວຍບົດສຸດທ້າຍ ໝາຍເຖິງປະຍຸດຖານ” ໂດຍເຮັດຄວາມໝາຍວ່າ “ອຸປະທານ ເພາະອັດວ່າຖືໝັ້ນ”. ໃນຄຳວ່າ “nābhinandati nābhivadati” (ຍ່ອມບໍ່ເພີດເພີນ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວສັນເສີນ) ນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງເທິງ. ຄຳວ່າ “na iṭṭhaṃ kantaṃ vadatīti” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ກ່າວວ່າ “ໜ້າປາດຖະໜາ”, ບໍ່ກ່າວວ່າ “ໜ້າໃຄ່”. ຍ່ອມບໍ່ກ່າວສັນເສີນເລີຍ ເພາະບໍ່ຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາ.

සමාධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສະມາທິສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. පටිසල්ලාණසුත්තවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍປະຕິສັນລານະສູດ

6. ඤත්වා [Pg.212] ආහාති ‘‘සති කායවිවෙකෙ චිත්තවිවෙකො, තස්මිං සති උපධිවිවෙකො ච ඉමෙසං ලද්ධුං වට්ටතී’’ති ඤත්වා ආහ.

໖. ຄຳວ່າ “ñatvā āha” (ຮູ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວ) ໄດ້ແກ່ ຮູ້ວ່າ “ເມື່ອມີກາຍະວິເວກ ຈຶ່ງມີຈິດຕະວິເວກ, ເມື່ອມີຈິດຕະວິເວກນັ້ນ ຈຶ່ງມີອຸປະທິວິເວກ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄວນຈະໄດ້ວິເວກເຫຼົ່ານັ້ນ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວ.

පටිසල්ලාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປະຕິສັນລານະສູດ ຈົບແລ້ວ.

7. උපාදාපරිතස්සනාසුත්තවණ්ණනා

໗. ການອະທິບາຍອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ

7. ගහණෙන උප්පන්නං පරිතස්සනන්ති ඛන්ධපඤ්චකෙ ‘‘අහං මමා’’ති ගහණෙන උප්පන්නං තණ්හාපරිතස්සනං දිට්ඨිපරිතස්සනඤ්ච. අපරිතස්සනන්ති පරිතස්සනාභාවං, පරිතස්සනපටිපක්ඛං වා. අහු වත මෙතං බලයොබ්බනාදි. කම්මවිඤ්ඤාණන්ති විපරිණාමාරම්මණං තණ්හාදිට්ඨිසහගතං විඤ්ඤාණං තදනුවත්ති ච. අනුපරිවත්ති නාම තං ආරම්මණං කත්වා පවත්ති. තෙනාහ ‘‘විපරිණාමාරම්මණචිත්තතො’’ති. අකුසලධම්මසමුප්පාදාති තණ්හාය අඤ්ඤාකුසලධම්මසමුප්පාදා. පරියාදියිත්වාති ඛෙපෙත්වා, තස්ස පවත්තිතුං ඔකාසං අදත්වා. සඋත්තාසොති තණ්හාදිට්ඨිවසෙන සඋත්තාසො. ගණ්හිත්වාති තණ්හාදිට්ඨිග්ගාහෙහි ගහෙත්වා තෙසඤ්චෙව වසෙන පරිතස්සකො. රූපභෙදානුපරිවත්ති චිත්තං න හොති. වට්ටතීති සබ්බාකාරෙන වත්තුං යුත්තන්ති අත්ථො.

໗. ຄຳວ່າ “gahaṇena uppannaṃ paritassanaṃ” (ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຍຶດໝັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນດ້ວຍຕັນຫາ ແລະ ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນດ້ວຍທິດຖິ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນຂັນຫ້າວ່າ “ເຮົາ, ຂອງເຮົາ”. ຄຳວ່າ “aparitassanaṃ” (ຄວາມບໍ່ສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ ຫຼື ທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ. ຄຳວ່າ “ahu vata me taṃ” (ສິ່ງນັ້ນເຄີຍມີແກ່ເຮົາໜໍ) ໄດ້ແກ່ ກຳລັງ ແລະ ຄວາມເປັນໜຸ່ມສາວເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “kammaviññāṇaṃ” (ກຳມະວິນຍານ) ໄດ້ແກ່ ວິນຍານທີ່ມີຄວາມຜັນແປເປັນອາຣົມ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຕັນຫາແລະທິດຖິ ແລະ ສິ່ງທີ່ຄ້ອຍຕາມວິນຍານນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “anuparivatti” (ການໝູນຕາມ) ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປໂດຍເຮັດສິ່ງນັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “vipariṇāmārammaṇacittato” (ຈາກຈິດທີ່ມີຄວາມຜັນແປເປັນອາຣົມ). ຄຳວ່າ “akusaladhammasamuppādā” (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນລະທຳ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນລະທຳອື່ນໆ ດ້ວຍຕັນຫາ. ຄຳວ່າ “pariyādiyitvā” (ຄອບງຳແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ໝົດໄປ ຄື ບໍ່ໃຫ້ໂອກາດແກ່ຈິດນັ້ນເພື່ອຈະເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “sauttāso” (ມີຄວາມສະດຸ້ງ) ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມສະດຸ້ງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ຄຳວ່າ “gaṇhitvā” (ຖືເອົາແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຍຶດໝັ້ນແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ ແລ້ວເປັນຜູ້ສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ຈິດທີ່ໝູນຕາມຄວາມແຕກສະຫຼາຍແຫ່ງຮູບ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “vaṭṭati” (ຍ່ອມຄວນ) ມີອັດວ່າ ຄວນຈະກ່າວໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງ.

උපාදාපරිතස්සනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ ຈົບແລ້ວ.

8. දුතියඋපාදාපරිතස්සනාසුත්තවණ්ණනා

໘. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ

8. තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන දෙසනා කතා ‘‘එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා’’ති දෙසනාය ආගතත්තා. චතූසු සුත්තෙසූති පඤ්චමාදීසු චතූසු සුත්තෙසු. චතුත්ථෙ පන විවට්ටමෙව කථිතං.

໘. ພຣະທຳມະເທດສະໜານີ້ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ ເພາະມີມາໃນພຣະເທດສະໜາວ່າ “etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā” (ນັ້ນຂອງເຮົາ, ນັ້ນເປັນເຮົາ, ນັ້ນແມ່ນຕົວຕົນຂອງເຮົາ). ຄຳວ່າ “catūsu suttesu” (ໃນພຣະສູດທັງສີ່) ໄດ້ແກ່ ໃນພຣະສູດທັງສີ່ ມີພຣະສູດທີຫ້າເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນພຣະສູດທີສີ່ ຊົງສະແດງສະເພາະວິວັດຕະ (ພຣະນິພານ) ເທົ່ານັ້ນ.

දුතියඋපාදාපරිතස්සනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຸຕິຍະອຸປາດາປະຣິຕັດສະນາສູດ ຈົບແລ້ວ.

9. කාලත්තයඅනිච්චසුත්තවණ්ණනා

໙. ການອະທິບາຍກາລັດຕະຍະອະນິດຈະສູດ

9. යදි [Pg.213] අතීතානාගතං එතරහි නත්ථිභාවතො අනිච්චං, පච්චුප්පන්නම්පි තදා නත්ථීති කො පන වාදො තස්ස අනිච්චතාය, පච්චුප්පන්නම්හි කථාව කා උදයබ්බයපරිච්ඡින්නත්තා තස්ස. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘නිබ්බත්තා යෙ ච තිට්ඨන්ති, ආරග්ගෙ සාසපූපමා’’ති (මහානි. 10).

໙. ຫາກວ່າ ສິ່ງທີ່ເປັນອະດີດແລະອະນາຄົດ ເປັນສິ່ງບໍ່ທ່ຽງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີໃນບັດນີ້, ເຖິງແມ່ນສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ກໍບໍ່ມີໃນເວລານັ້ນ (ຄືໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ), ຈະຕ້ອງກ່າວໄປໃຍເຖິງຄວາມບໍ່ທ່ຽງຂອງສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນນັ້ນ, ຈະມີຄຳກ່າວໃດໆ ໃນສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ເພາະສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນນັ້ນ ຖືກກຳນົດໄວ້ດ້ວຍຄວາມເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມດັບໄປ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ວ່າ “ສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແລະຕັ້ງຢູ່ ຍ່ອມເປັນເໝືອນເມັດຜັກກາດເທິງປາຍເຫຼັກແຫຼມ” (ມະຫານິ. 10).

කාලත්තයඅනිච්චසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍກາລັດຕະຍະອະນິດຈະສູດ ຈົບແລ້ວ.

10-11. කාලත්තයදුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා

໑໐-໑໑. ການອະທິບາຍກາລັດຕະຍະທຸກຂະສູດເປັນຕົ້ນ

10-11. තථාරූපෙනෙවාති යථාරූපෙනෙව පුග්ගලජ්ඣාසයෙන නවමං සුත්තං කථිතං, තථාරූපෙනෙවාති. තෙ කිර භික්ඛූ අතීතානාගතං ‘‘දුක්ඛ’’න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා, තථා ‘‘අනත්තා’’ති සල්ලක්ඛෙත්වා පච්චුප්පන්නෙ කිලමිංසු. ‘‘අථ නෙස’’න්තිආදි සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙන වත්තබ්බං.

໑໐-໑໑. ຄຳວ່າ “tathārūpeneva” (ດ້ວຍອັດທະຍາໄສເຊັ່ນນັ້ນເອງ) ໄດ້ແກ່ ພຣະສູດທີເກົ້າ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນເຊັ່ນໃດ, ກໍດ້ວຍອັດທະຍາໄສເຊັ່ນນັ້ນເອງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກຳນົດຮູ້ສິ່ງທີ່ເປັນອະດີດແລະອະນາຄົດວ່າ “ເປັນທຸກ”, ແລະກຳນົດຮູ້ວ່າ “ເປັນອະນັດຕາ” ແລ້ວ ຍ່ອມລຳບາກໃນປັດຈຸບັນ. ຄຳທັງປວງມີຄຳວ່າ “atha nesaṃ” (ຄັ້ງນັ້ນ ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງກ່າວໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງ.

කාලත්තයදුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍກາລັດຕະຍະທຸກຂະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

නකුලපිතුවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນະກຸລະປິຕຸວັກ ຈົບແລ້ວ.

2. අනිච්චවග්ගො

໒. ອະນິດຈະວັກ

1-10. අනිච්චාදිසුත්තවණ්ණනා

໑-໑໐. ການອະທິບາຍອະນິດຈະສູດເປັນຕົ້ນ

12-21. පුච්ඡාවසිකං ආනන්දත්ථෙරස්ස පුච්ඡාවසෙන දෙසිතත්තා.

໑໒-໒໑. ຄຳວ່າ “pucchāvasikaṃ” (ເປັນໄປຕາມການຖາມ) ເພາະຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມຂອງພຣະອານົນເຖຣະ.

අනිච්චාදිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະນິດຈະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අනිච්චවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະນິດຈະວັກ ຈົບແລ້ວ.

3. භාරවග්ගො

໓. ພາຣະວັກ

1. භාරසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍພາຣະສູດ

22. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. පරිහාරභාරියට්ඨෙනාති පරිහාරස්ස භාරියභාවෙන ගරුතරභාවෙන. වුත්තමෙව අත්ථං [Pg.214] පාකටං කාතුං ‘‘එතෙසඤ්හී’’තිආදිමාහ. තත්ථ යස්මා එතානි ඨානගමනාදීනි රූපාරූපධම්මානං පඞ්ගුලජච්චන්ධානං විය අඤ්ඤමඤ්ඤූපස්සයවසෙන ඉජ්ඣන්ති, න පච්චෙකං, තස්මා ‘‘එතෙස’’න්ති අවිසෙසවචනං කතං. පුග්ගලන්ති ඛන්ධසන්තානං වදති. ඛන්ධසන්තානො හි අවිච්ඡෙදෙන පවත්තමානො යාව පරිනිබ්බානා ඛන්ධභාරං වහන්තො විය ලොකෙ ඛායති තබ්බිනිමුත්තස්ස සත්තස්ස අභාවතො. තෙනාහ ‘‘පුග්ගලො’’තිආදි. භාරහාරොති ජාතොති භාරහාරො නාම ජාතො.

໒໒. ຄຳວ່າ “upādānakkhandhā” (ອຸປະທານັກຂັນ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທັງຫຼາຍອັນເປັນອາຣົມຂອງອຸປະທານ. ຄຳວ່າ “parihārabhāriyaṭṭhena” (ໂດຍອັດວ່າເປັນຂອງໜັກໃນການບໍລິຫານ) ໄດ້ແກ່ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງໜັກ ຄື ຄວາມເປັນຂອງໜັກໜ່ວງແຫ່ງການບໍລິຫານ. ເພື່ອຈະເຮັດເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃຫ້ຈະແຈ້ງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “etesañhī” (ເພາະວ່າ ແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ການຢືນ ການເດີນ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແຫ່ງຮູບທຳແລະອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເໝືອນກັບຄົນຂາພິການແລະຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ, ບໍ່ແມ່ນສຳເລັດໄດ້ສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳທົ່ວໄປວ່າ “etesaṃ” (ແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານີ້). ຄຳວ່າ “puggala” (ບຸກຄົນ) ໝາຍເຖິງ ຂັນທະສັນດານ. ເພາະວ່າ ຂັນທະສັນດານທີ່ເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ຍ່ອມປາກົດໃນໂລກ ເໝືອນກັບວ່າແບກຫາບພາລະຄືຂັນໄວ້ ຈົນກວ່າຈະປຣິນິພານ ເພາະບໍ່ມີສັດທີ່ພົ້ນໄປຈາກຂັນທະສັນດານນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “puggalo” (ບຸກຄົນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “bhārahāro” (ຜູ້ແບກຫາບພາລະ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທີ່ເກີດມາແລ້ວ ຊື່ວ່າຜູ້ແບກຫາບພາລະ.

පුනබ්භවකරණං පුනබ්භවො, තං ඵලං අරහති, තත්ථ නියුත්තාති වා පොනොභවිකා. තබ්භාවසහගතං යථා ‘‘සනිදස්සනා ධම්මා’’ති, න සංසට්ඨසහගතං, නාපි ආරම්මණසහගතං. ‘‘තත්‍ර තත්‍රා’’ති යං යං උප්පත්තිට්ඨානං, රූපාදිආරම්මණං වා පත්වා තත්‍රතත්‍රාභිනන්දිනී. තෙනාහ ‘‘උපපත්තිට්ඨානෙ වා’’තිආදි. පඤ්චකාමගුණිකොති පඤ්චකාමගුණාරම්මණො. රූපාරූපූපපත්තිභවෙ රාගො රූපාරූපභවරාගො. ඣානනිකන්ති ඣානසඞ්ඛාතෙ කම්මභවෙ රාගො. සස්සතාදිට්ඨීති භවදිට්ඨි, තංසහගතො රාගො. අයන්ති රාගො භවතණ්හා නාම. උච්ඡෙදදිට්ඨි විභවදිට්ඨි නාම, තංසහගතො ඡන්දරාගො විභවතණ්හා නාම. එස පුග්ගලො ඛන්ධභාරං ආදියති තණ්හාවසෙන පටිසන්ධිග්ගහණතො. ‘‘අසෙසමෙත්ථ තණ්හා විරජ්ජති පලුජ්ජති නිරුජ්ඣති පහීයතී’’තිආදිනා සබ්බපදානි නිබ්බානවසෙනෙව වෙදිතබ්බානීති ආහ ‘‘සබ්බං නිබ්බානස්සෙව වෙවචන’’න්ති.

ຄວາມເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໃນພົບໃໝ່ ຊື່ວ່າ ປຸນັບພົບ (ພົບໃໝ່), ຕັນຫາໃດຍ່ອມຄວນເຊິ່ງຜົນນັ້ນ ຫຼື ປະກອບໄວ້ໃນພົບໃໝ່ນັ້ນ ຕັນຫານັ້ນຊື່ວ່າ ໂປໂນພວິກາ (ຕັນຫາທີ່ເຮັດໃຫ້ມີພົບໃໝ່). ຄຳວ່າ “ໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ” (ຕັບພາວະສະຫະຄະຕະ) ເຊັ່ນດຽວກັບຄຳວ່າ “ທຳທີ່ມີອຸປະທາຍະຮູບ” (ສະນິທັດສະນາ ທຳ), ບໍ່ແມ່ນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມລະຄົນກັນ (ສັງສັດຖະສະຫະຄະຕະ) ແລະ ບໍ່ແມ່ນໄປພ້ອມດ້ວຍອາລົມ (ອາລັມມະນະສະຫະຄະຕະ). ຄຳວ່າ “ໃນອາລົມນັ້ນໆ” (ຕັດຕະຣະ ຕັດຕະຣະ) ຄື ເມື່ອເຖິງສະຖານທີ່ເກີດນັ້ນໆ ຫຼື ອາລົມມີຮູບເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເພີດເພີນໃນອາລົມນັ້ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນສະຖານທີ່ເກີດ ຫຼື...” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ປັນຈະກາມະຄຸນິກະ” ຄື ມີກາມະຄຸນ ໕ ເປັນອາລົມ. ຄວາມກຳໜັດໃນພົບທີ່ເຂົ້າເຖິງຮູບພົບ ແລະ ອະຮູບພົບ ຊື່ວ່າ ຮູບາຮູບະພະວະຣາຄະ. ຄຳວ່າ “ຊານະນິກະ” ຄື ຄວາມກຳໜັດໃນກຳມະພົບທີ່ກ່າວຄືຊານ. ຄຳວ່າ “ສັດສະຕະທິດຖິ” ຄື ພະວະທິດຖິ, ຄວາມກຳໜັດທີ່ໄປພ້ອມດ້ວຍທິດຖິນັ້ນ. ຄວາມກຳໜັດນີ້ ຊື່ວ່າ ພະວະຕັນຫາ. ອຸຈເຊທະທິດຖິ ຊື່ວ່າ ວິພະວະທິດຖິ, ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈທີ່ໄປພ້ອມດ້ວຍທິດຖິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພະວະຕັນຫາ. ບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມຖືເອົາເຊິ່ງພາລະຄືຂັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ ເພາະການຖືປະຕິສົນທິ. ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕັນຫານີ້ຍ່ອມຄາຍໄປ ຍ່ອມສະຫຼາຍໄປ ຍ່ອມດັບໄປ ຍ່ອມລະໄປ ໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອໃນພະນິພານນີ້” ພຶງຊາບວ່າ ບົດທັງປວງແມ່ນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະນິພານເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທັງໝົດນັ້ນເປັນຊື່ແທນຂອງພະນິພານເທົ່ານັ້ນ”.

භාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາພາຣະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. පරිඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາປະຣິນຍາສູດ

23. පරිජානිතබ්බෙති පහානපරිඤ්ඤාය පරිජානිතබ්බෙ. තථා පරිජානනඤ්ච තත්ථ ඡන්දරාගප්පහානං, තෙසං අතික්කමොති ආහ ‘‘සමතික්කමිතබ්බෙති අත්ථො’’ති. අච්චන්තපරිඤ්ඤන්ති නිබ්බානං වදති. තෙනාහ ‘‘සමතික්කමන්ති අත්ථො’’ති.

໒໓. ຄຳວ່າ “ພຶງກຳນົດຮູ້” (ປະຣິຊານິຕັບເພ) ຄື ພຶງກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາ. ແລະ ການກຳນົດຮູ້ຢ່າງນັ້ນ ຄື ການລະສັນທະຣາຄະໃນຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ການກ້າວລ່ວງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອະທິບາຍວ່າ ພຶງກ້າວລ່ວງ” (ສະມະຕິກກະມິຕັບເພຕິ ອັດໂຖ). ຄຳວ່າ “ປະຣິນຍາອັນສ່ວນສຸດ” (ອັດຈັນຕະປະຣິນຍາ) ໝາຍເຖິງ ພະນິພານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອະທິບາຍວ່າ ກ້າວລ່ວງ” (ສະມະຕິກກະມັນຕິ ອັດໂຖ).

පරිඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Laos: ການພັນລະນາປະຣິນຍາສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. අභිජානසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາອະພິຊານະສູດ

24. ඤාතපරිඤ්ඤා [Pg.215] කථිතා ‘‘අභිවිසිට්ඨාය පඤ්ඤාය ජානන’’න්ති කත්වා. දුතියපදෙනාති ‘‘පරිජාන’’න්ති පදෙන. තතියචතුත්ථෙහීති ‘‘විරාජයං පජහ’’න්ති පදෙහි.

໒໔. ຍາຕະປະຣິນຍາ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ການຮູ້ດ້ວຍປັນຍາອັນຍິ່ງ” (ອະພິວິສິດຖາຍະ ປັນຍາຍະ ຊານະນັງ). ຄຳວ່າ “ດ້ວຍບົດທີສອງ” ຄື ດ້ວຍບົດວ່າ “ປະຣິຊານັງ” (ກຳນົດຮູ້). ຄຳວ່າ “ດ້ວຍບົດທີສາມແລະທີສີ່” ຄື ດ້ວຍບົດວ່າ “ວິຣາຊະຍັງ ປະຊະຫັງ” (ຄາຍກຳໜັດ ລະເສຍ).

අභිජානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະພິຊານະສູດ ຈົບແລ້ວ.

4-9. ඡන්දරාගසුත්තාදිවණ්ණනා

໔-໙. ການພັນລະນາສັນທະຣາຄະສູດເປັນຕົ້ນ

25-30. ධාතුසංයුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි, කෙවලඤ්හි එත්ථ ඛන්ධවසෙන දෙසනා ආගතා, තත්ථ ධාතුවසෙනාති අයමෙව විසෙසො. චත්තාරි සච්චානි කථිතානි අස්සාදාදීනවනිස්සරණවසෙන දෙසනාය පවත්තත්තා.

໒໕-໓໐. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນທາຕຸສັງຍຸດນັ້ນເອງ, ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ໃນສູດນີ້ ພະທຳມະເທດນາມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂັນ, ສ່ວນໃນທາຕຸສັງຍຸດນັ້ນ ມາໂດຍອຳນາດແຫ່ງທາດ. ອະລິຍະສັດ ໔ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເພາະພະທຳມະເທດນາເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດສາທະ (ຄຸນ), ອາທີນາວະ (ໂທດ) ແລະ ນິດສະຣະນະ (ເຄື່ອງສະຫຼັດອອກ).

ඡන්දරාගසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສັນທະຣາຄະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

10. අඝමූලසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການພັນລະນາອະຄະມູລະສູດ

31. අඝං වුච්චති පාපං, අඝනිමිත්තතාය අඝං දුක්ඛං. ඉදඤ්හි දුක්ඛං නාම විසෙසතො පාපහෙතුකං කම්මඵලසඤ්ඤිතං. තථා වට්ටදුක්ඛං අවිජ්ජාතණ්හාමූලකත්තා. අඝස්ස නිමිත්තතාය අඝං දුක්ඛං. වට්ටානුසාරී මහාජනො හි දුක්ඛාභිභූතො තස්ස පතිකාරං මඤ්ඤමානො තං තං කරොතීති.

໓໑. ຄຳວ່າ “ອະຄະ” (ບາບ/ທຸກ) ກ່າວຄື ບາບ, ທຸກຊື່ວ່າ ອະຄະ ເພາະເປັນນິມິດແຫ່ງອະຄະ (ບາບ). ດ້ວຍວ່າ ທຸກນີ້ ໂດຍສະເພາະແມ່ນມີບາບເປັນເຫດ ທີ່ຊື່ວ່າ ຜົນຂອງກຳ. ແລະ ວັດຕະທຸກ ກໍມີອະວິຊາແລະຕັນຫາເປັນມູນເຫດ. ທຸກຊື່ວ່າ ອະຄະ ເພາະເປັນນິມິດແຫ່ງອະຄະ (ບາບ). ດ້ວຍວ່າ ມະຫາຊົນຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນວັດຕະສົງສານ ຖືກທຸກຄອບງຳແລ້ວ ເມື່ອສຳຄັນການແກ້ໄຂທຸກນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຮັດກຳນັ້ນໆ.

අඝමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະຄະມູລະສູດ ຈົບແລ້ວ.

11. පභඞ්ගුසුත්තවණ්ණනා

໑໑. Laos: ການພັນລະນາປະພັງຄຸສູດ

32. පභිජ්ජනසභාවන්ති ඛණෙ ඛණෙ පභඞ්ගුසභාවං.

໓໒. ຄຳວ່າ “ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍ” (ປະພິດຊະນະສະພາວັງ) ຄື ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍໄປໃນທຸກໆ ຂະນະ.

පභඞ්ගුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາປະພັງຄຸສູດ ຈົບແລ້ວ.

භාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາພາຣະວັກ ຈົບແລ້ວ.

4. නතුම්හාකංවග්ගො

໔. ນະຕຸມຫາກະວັກ

1. නතුම්හාකංසුත්තවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນານະຕຸມຫາກະສູດ

33. ඡන්දරාගප්පහානෙනාති [Pg.216] තප්පටිබද්ධස්ස ඡන්දරාගස්ස පජහනෙන. දබ්බාදි පාකතිකතිණං පාකටමෙවාති අපාකටං දස්සෙතුං තාලනාළිකෙරාදි දස්සිතං, තිණකට්ඨානං වා භෙදදස්සනත්ථං. පියාලො ඵාරුසකං.

໓໓. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍການລະສັນທະຣາຄະ” (ສັນທະຣາຄັບປະຫານານັງ) ຄື ດ້ວຍການລະສັນທະຣາຄະທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຂັນນັ້ນ. ຫຍ້າສາມັນມີຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ, ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງຕົ້ນຕານແລະຕົ້ນໝາກພ້າວເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ, ຫຼື ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງສະຖານທີ່ຂອງຫຍ້າແລະໄມ້. ຄຳວ່າ “ປິຍາໂລ” ຄື ຕົ້ນປິຍານ, ຄຳວ່າ “ຜາຣຸສະກັງ” ຄື ຕົ້ນຜາຣຸສະກະ.

නතුම්හාකංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນານະຕຸມຫາກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. අඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ

35. යදි රූපං අනුසෙතීති රූපධම්මෙ ආරබ්භ යදි රාගාදයො අනුසයනවසෙන පවත්තන්ති. තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡතීති තෙන රාගාදිනා තංසමඞ්ගීපුග්ගලො සඞ්ඛාතබ්බතං ‘‘රත්තො දුට්ඨො’’තිආදිනා වොහරිතබ්බතං උපගච්ඡතීති. තෙනාහ ‘‘කාමරාගාදීසූ’’තිආදි. අභූතෙනාති අජාතෙන අනුසයවසෙන අප්පවත්තෙන. අනුසයසීසෙන හෙත්ථ අභිභවං වදති. යතො ‘‘රත්තො දුට්ඨො මූළ්හොති සඞ්ඛං න ගච්ඡතී’’ති වුත්තං. නිප්පරියායතො හි මග්ගවජ්ඣකිලෙසා අනුසයො.

໓໕. ຄຳວ່າ “ຫາກນອນເນື່ອງໃນຮູບ” (ຍະທິ ຮູປັງ ອະນຸເສຕິ) ຄື ຫາກກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸໄສ ໂດຍປາຣົບຮູບທຳ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຖິງການນັບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ” (ເຕນະ ສັງຂັງ ຄັດສະຕິ) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍກິເລດນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ທີ່ຄວນນັບ ຄວນຮຽກຂານດ້ວຍກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນວ່າ “ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວ, ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍສິ່ງທີ່ບໍ່ມີ” (ອະພູເຕນະ) ຄື ດ້ວຍສິ່ງທີ່ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ບໍ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸໄສ. ໃນທີ່ນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວເຖິງການຄອບງຳ ໂດຍຍົກອະນຸໄສເປັນປະທານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍ່ອມບໍ່ເຖິງການນັບວ່າ ເປັນຜູ້ກຳໜັດແລ້ວ, ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍແລ້ວ, ຜູ້ຫຼົງແລ້ວ”. ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ (ໂດຍກົງ) ກິເລດທີ່ຄວນລະດ້ວຍມັກ ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ.

අඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. දුතියඅඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තවණ්ණනා

໔. ການພັນລະນາທຸຕິຍະອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ

36. තං අනුසයිතං රූපන්ති තං රාගාදිනා අනුසයිතං රූපං මරන්තෙන අනුසයෙන අනුමරති. තෙන වුත්තං ‘‘න හී’’තිආදි. යෙන අනුසයෙන මරන්තෙන තං අනුමරති. තෙන සඞ්ඛං ගච්ඡතීති තථාභූතතො තෙන ‘‘රත්තො’’තිආදිවොහාරං ලභති. යෙන අනුසයෙන කාරණභූතෙන අනුමීයති, තෙන.

໓໖. ຄຳວ່າ “ຮູບທີ່ນອນເນື່ອງນັ້ນ” (ຕັງ ອະນຸສາຍิຕັງ ຮູປັງ) ຄື ຍ່ອມຕາຍຕາມໄປດ້ວຍອະນຸໄສທີ່ຕາຍຢູ່ ເຊິ່ງຮູບທີ່ນອນເນື່ອງດ້ວຍຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມຕາຍຕາມໄປດ້ວຍອະນຸໄສໃດທີ່ຕາຍຢູ່. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຖິງການນັບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ” ຄື ຍ່ອມໄດ້ຮັບໂວຫານວ່າ “ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອະນຸໄສນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄື ດ້ວຍອະນຸໄສໃດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຄາດຄະເນໄດ້.

දුතියඅඤ්ඤතරභික්ඛුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາທຸຕິຍະອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ ຈົບແລ້ວ.

5-6. ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

໕-໖. ການພັນລະນາອານັນທະສູດເປັນຕົ້ນ

37-38. ඨිතියා [Pg.217] ඨිතික්ඛණෙන සහිතං ඨිතං. ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තන්ති උප්පාදක්ඛණතො අඤ්ඤථාභාවො. පඤ්ඤායතීති උපලබ්භති. පච්චයවසෙන ධරමානත්තා එව ජීවමානස්ස ජීවිතින්ද්‍රියවසෙන ජරා පඤ්ඤායති උප්පාදක්ඛණතො අඤ්ඤථත්තප්පත්තියා. වුත්තමෙව අත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘ඨිතී’’තිආදි වුත්තං. ජීවි…පෙ… නාමං. තථා හි අභිධම්මෙ (ධ. ස. 19) ‘‘ආයු ඨිතී’’ති නිද්දිට්ඨං. අඤ්ඤථත්තන්ති ජරාය නාමන්ති සම්බන්ධො.

໓໗-໓໘. ຄຳວ່າ “ຕັ້ງຢູ່” (ຖິຕັງ) ຄື ຕັ້ງຢູ່ພ້ອມດ້ວຍຖິຕິຂะນະ (ຂະນະຕັ້ງຢູ່). ຄຳວ່າ “ຄວາມແປປວນແຫ່ງທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່” (ຖິຕັດສະ ອັນຍະຖັດຕັງ) ຄື ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນໄປຈາກຂະນະເກີດ (ອຸບປາທະຂະນະ). ຄຳວ່າ “ຍ່ອມປາກົດ” (ປັນຍາຍະຕິ) ຄື ຍ່ອມໄດ້ຮັບ. ເພາະຄວາມດຳລົງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ ຊະລາຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຢູ່ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊີວິຕິນຊີ ເພາະເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນໄປຈາກຂະນະເກີດ. ພະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ຖິຕິ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອເຮັດເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນໃຫ້ປາກົດຊັດເຈນຍິ່ງຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “ຊີວິ...” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນຊື່. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະອະພິທຳ (ທັມມະສັງຄະນີ ໑໙) ທ່ານສະແດງໄວ້ວ່າ “ອາຍຸ ຄື ຖິຕິ”. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ ຄຳວ່າ “ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ” (ອັນຍະຖັດຕັງ) ເປັນຊື່ຂອງຊະລາ.

තීණි ලක්ඛණානි හොන්ති සඞ්ඛතසභාවලක්ඛණතො. යො කොචි රූපධම්මො වා අරූපධම්මො වා ලොකියො වා ලොකුත්තරො වා සඞ්ඛාරො. සඞ්ඛාරො, න ලක්ඛණං උප්පාදාදිසභාවත්තා. ලක්ඛණං, න සඞ්ඛාරො උප්පාදාදිරහිතත්තා. න ච…පෙ… සක්කා සඞ්ඛාරධම්මත්තා ලක්ඛණස්ස. නාපි ලක්ඛණං විනා සඞ්ඛාරො පඤ්ඤාපෙතුං සක්කා සඞ්ඛාරභාවෙන. තෙනාහ ‘‘ලක්ඛණෙනා’’තිආදි. ඉදානි යථාවුත්තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ලක්ඛණන්ති කාළරත්තසබලාදිභාවලක්ඛණං පාකටං හොති ‘‘අයං අසුකස්ස ගාවී’’ති.

ລັກສະນະ ໓ ຍ່ອມມີ ເພາະເປັນລັກສະນະແຫ່ງສັງຂະຕະສະພາວະ. ສັງຂານ ຄື ຮູບທຳ ຫຼື ອະຮູບທຳ ໂລກິຍະ ຫຼື ໂລກຸດຕະຣະ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ. ສັງຂານ ບໍ່ແມ່ນລັກສະນະ ເພາະມີສະພາວະມີການເກີດເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະ ບໍ່ແມ່ນສັງຂານ ເພາະປາສະຈາກການເກີດເປັນຕົ້ນ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນວ່າ... ເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ເພາະລັກສະນະເປັນສັງຂາຣະທຳ. ແລະ ບໍ່ສາມາດຈະບັນຍັດສັງຂານໂດຍຄວາມເປັນສັງຂານໄດ້ ຫາກປາສະຈາກລັກສະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ດ້ວຍລັກສະນະ...” ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຈຳແນກເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວດ້ວຍອຸປະມາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຍະຖາ” (ເໝືອນຢ່າງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ຄຳວ່າ “ລັກສະນະ” ຄື ລັກສະນະມີຄວາມດຳ, ຄວາມແດງ ແລະ ຄວາມດ່າງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດວ່າ “ນີ້ແມ່ນແມ່ພັນງົວຂອງຜູ້ນັ້ນ”.

එවං සඞ්ඛාරොපි පඤ්ඤායති සභාවතො උපධාරෙන්තස්ස උප්පාදලක්ඛණම්පි උප්පාදාවත්ථාති කත්වා. කාලසඞ්ඛාතොති උප්පජ්ජමානකාලසඞ්ඛාතො. තස්ස සඞ්ඛාරස්ස. ඛණොපීති උප්පාදක්ඛණොපි පඤ්ඤායති. උප්පාදොපීති උප්පාදලක්ඛණොපි. ජරාලක්ඛණන්ති උප්පන්නජීරණලක්ඛණං, තං ‘‘ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්ත’’න්ති වුත්තං. ‘‘භඞ්ගක්ඛණෙ සඞ්ඛාරොපි තංලක්ඛණම්පි කාලසඞ්ඛාතො තස්ස ඛණොපි පඤ්ඤායතී’’ති පාඨො. කෙචි පන ‘‘ජරාපී’’ති පදම්පෙත්ථ පක්ඛිපන්ති. එවඤ්ච වදන්ති ‘‘න හි තස්මිං ඛණෙ තරුණො හුත්වා සඞ්ඛාරො භිජ්ජති, අථ ඛො ජිය්‍යමානො මහල්ලකො විය ජිණ්ණො එව හුත්වා භිජ්ජතී’’ති, භඞ්ගෙනෙව පන ජරා අභිභුය්‍යති ඛණස්ස අතිඉත්තරභාවතො න සක්කා පඤ්ඤාපෙතුං ඨිතියාති තෙසං අධිප්පායො. තානීති අරූපධම්මානං තීණි ලක්ඛණානි. අත්ථික්ඛණන්ති අරූපධම්මවිජ්ජමානක්ඛණං, උප්පාදක්ඛණන්ති අධිප්පායො. සබ්බධම්මානන්ති සබ්බෙසං රූපාරූපධම්මානං ඨිතියා න භවිතබ්බං. තස්සෙවාති තස්සා එව ඨිතියා. තමත්ථන්ති ජරාලක්ඛණස්ස පඤ්ඤාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යභාවං. අඤ්ඤෙ පන ‘‘සන්තතිවසෙන ඨානං ඨිතී’’ති වදන්ති, තයිදං [Pg.218] අකාරණං අට්ඨානං. යස්මා සුත්තෙ ‘‘ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’’ති උප්පාදවයෙහි නිබ්බිසෙසෙන ඨිතියා ජොතිතත්තා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අපිච යථා ධම්මස්ස උප්පාදාවත්ථාය භින්නා භඞ්ගාවත්ථා ඉච්ඡිතා, අඤ්ඤථා උප්පජ්ජමානමෙව භිජ්ජතීති ආපජ්ජති, එවං භඞ්ගාවත්ථායපි භින්නා භඞ්ගාභිමුඛාවත්ථා ඉච්ඡිතබ්බා. න හි අභඞ්ගාභිමුඛො භිජ්ජති. න චෙත්ථ සක්කා උප්පාදාභිමුඛාවත්ථං පරිකප්පෙතුං තදා තස්ස අලද්ධත්තලාභත්තා. අයං විසෙසොති ඨිතික්ඛණො නාම රූපධම්මානංයෙව, න අරූපධම්මානන්ති අයං ඊදිසො විසෙසො. ආචරියමති නාම තස්සෙව ආචරියස්ස මති, සා සබ්බදුබ්බලාති ආහ ‘‘තස්මා’’තිආදි.

ແມ່ນແຕ່ສັງຂານກໍຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້ ແກ່ຜູ້ພິຈາລະນາໂດຍສະພາວະ ແລະ ແມ່ນແຕ່ອຸບປາທະລັກສະນະກໍຍ່ອມປາກົດ ເພາະເຮັດໃຫ້ເປັນອຸບປາທະວັດຖຸ. ຄຳວ່າ “ກ່າວຄືກາລະ” ຄື ກ່າວຄືກາລະທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ແຫ່ງສັງຂານນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຂະນະ” ຄື ແມ່ນແຕ່ອຸບປາທະຂະນະກໍຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ “ແມ່ນແຕ່...ເກີດ” ຄື ແມ່ນແຕ່ອຸບປາທະລັກສະນະກໍຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ “ຊະລາລັກສະນະ” ຄື ລັກສະນະແຫ່ງຄວາມຊຸດໂຊມທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ຊະລາລັກສະນະນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄວາມແປປວນແຫ່ງທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່”. ມີບົດບາລີວ່າ “ໃນຂະນະດັບ ແມ່ນແຕ່ສັງຂານ ແມ່ນແຕ່ລັກສະນະຂອງສັງຂານນັ້ນ ແລະ ແມ່ນແຕ່ຂະນະຂອງສັງຂານນັ້ນ ທີ່ກ່າວຄືກາລະ ກໍຍ່ອມປາກົດ”. ແຕ່ບາງທ່ານກໍໃສ່ບົດວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຊະລາ” (ຊະຣາປິ) ເຂົ້າໃນທີ່ນີ້ດ້ວຍ. ແລະ ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ “ດ້ວຍວ່າ ໃນຂະນະນັ້ນ ສັງຂານຫາໄດ້ເປັນຂອງໜຸ່ມແລ້ວແຕກສະຫຼາຍໄປບໍ່, ແຕ່ທີ່ແທ້ ສັງຂານນັ້ນກຳລັງຊຸດໂຊມລົງ ເໝືອນຄົນແກ່ ເປັນຂອງແກ່ຊະລາແລ້ວຈຶ່ງແຕກສະຫຼາຍໄປ”, ແຕ່ຄວາມເຫັນຂອງພວກເຂົາຄື ຊະລາຍ່ອມຖືກຄວາມດັບຄອບງຳ ເພາະຄວາມໄວຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງຂະນະ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດບັນຍັດໄດ້ດ້ວຍຖິຕິ. ຄຳວ່າ “ລັກສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ” ຄື ລັກສະນະ ໓ ຂອງອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ຂະນະທີ່ມີຢູ່” ຄື ຂະນະທີ່ມີຢູ່ແຫ່ງອະຮູບທຳ, ອະທິບາຍວ່າ ອຸບປາທະຂະນະ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງທຳທັງປວງ” ຄື ຖິຕິບໍ່ພຶງມີແກ່ຮູບທຳແລະອະຮູບທຳທັງປວງ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງຖິຕິນັ້ນເອງ” ຄື ແຫ່ງຖິຕິນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ເນື້ອຄວາມນັ້ນ” ຄື ຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະບັນຍັດຊະລາລັກສະນະໄດ້. ສ່ວນບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ການຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນຕະຕິ ຊື່ວ່າ ຖິຕິ”, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ມີເຫດຜົນ ບໍ່ແມ່ນຖານະທີ່ຈະມີໄດ້. ເພາະໃນພະສູດ ທ່ານສະແດງຖິຕິໄວ້ໂດຍບໍ່ຕ່າງຈາກອຸບປາທະແລະວະຍະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄວາມແປປວນແຫ່ງທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ ຍ່ອມປາກົດ”. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນທີ່ນີ້, ຂໍ້ຄວາມນັ້ນກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ທ່ານປາດຖະໜາຂະນະດັບທີ່ຕ່າງໄປຈາກຂະນະເກີດແຫ່ງທຳ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະກາຍເປັນວ່າ ສິ່ງທີ່ກຳລັງເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງຍ່ອມດັບໄປ, ໃນຂະນະດັບກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ພຶງປາດຖະໜາຂະນະທີ່ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ຄວາມດັບ ທີ່ຕ່າງອອກໄປ. ດ້ວຍວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ຄວາມດັບ ຍ່ອມບໍ່ດັບ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ສາມາດຈະກຳນົດຂະນະທີ່ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ການເກີດໄດ້ ເພາະໃນເວລານັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້. ຂໍ້ແຕກຕ່າງນີ້ ຄື ຖິຕິຂະນະນີ້ມີສະເພາະແກ່ຮູບທຳເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີແກ່ອະຮູບທຳ, ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງກັນດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ມະຕິຂອງອາຈານ” ຄື ຄວາມເຫັນຂອງອາຈານນັ້ນເອງ, ຄວາມເຫັນນັ້ນອ່ອນແອທີ່ສຸດ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະສະນັ້ນ...” ເປັນຕົ້ນ.

ආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອານັນthະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

7-10. අනුධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

໗-໑໐. ການພັນລະນາອະນຸທັມມະສູດເປັນຕົ້ນ

39-42. අපායදුක්ඛෙ සකලසංසාරදුක්ඛෙ ච පතිතුං අදත්වා ධාරණට්ඨෙන ධම්මො, මග්ගඵලනිබ්බානානි. තදනුලොමිකා චස්ස පුබ්බභාගපටිපදාති ආහ ‘‘ධම්මානුධම්මපටිපන්නස්සා’’තිආදි. ‘‘නිබ්බිදාබහුලො’’ති අට්ඨකථායං පදුද්ධාරො කතො, පාළියං පන ‘‘නිබ්බිදාබහුලං විහරෙය්‍යා’’ති ආගතං. උක්කණ්ඨනබහුලොති සබ්බභවෙසු උක්කණ්ඨනබහුලො. තීහි පරිඤ්ඤාහීති ඤාතතීරණප්පහානපරිඤ්ඤාහි. පරිජානාතීති තෙභූමකධම්මෙ පරිච්ඡිජ්ජ ජානාති, විපස්සනං උස්සුක්කාපෙති. පරිමුච්චති සබ්බසංකිලෙසතො ‘‘මග්ගො පවත්තිතො පරිමුච්චතී’’ති වුත්තත්තා. තථාති ඉමිනා ඉතො පරෙසු තීසු මග්ගො හොතීති දස්සෙති. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. අනියමිතාති අග්ගහිතා. තෙසු නියමිතා ‘‘අනිච්චානුපස්සී’’තිආදිවචනතො. සාති අනුපස්සනා. තත්ථ නියමිතවසෙනෙවාති ඉදං ලක්ඛණවචනං යථා ‘‘යදි මෙ බ්‍යාධයො භවෙය්‍යුං, දාතබ්බමිදමොසධ’’න්ති. න හි සක්කා එතිස්සා එව අනුපස්සනාය වසෙන සම්මසනාචාරං මත්ථකං පාපෙතුන්ති.

໓໙-໔໒. ທຳທີ່ຊື່ວ່າ ທຳ ເພາະອັດຖະວ່າ ຊົງໄວ້ ບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນອະບາຍະທຸກ ແລະ ສັງສາຣະທຸກທັງປວງ ໄດ້ແກ່ ມັກ, ຜົນ ແລະ ນິພານ. ແລະ ຂໍ້ປະຕິບັດໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຄ້ອຍຕາມແຫ່ງທຳນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ແຫ່ງຜູ້ປະຕິບັດທຳສົມຄວນແກ່ທຳ” (ທັມມານຸທັມມະປະຕິປັນນັດສະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດຖະກະຖາ ທ່ານຕັ້ງບົດໄວ້ວ່າ “ຜູ້ມັກເບື່ອໜ່າຍ” (ນິບພິທາພະຫຸໂລ), ແຕ່ໃນພະບາລີ ມາວ່າ “ພຶງເປັນຜູ້ມັກເບື່ອໜ່າຍຢູ່” (ນິບພິທາພະຫຸລັງ ວິຫະເຣຍຍະ). ຄຳວ່າ “ຜູ້ມັກຄວາມອິດໜາລະອາກາຍ” ຄື ຜູ້ມັກຄວາມອິດໜາລະອາກາຍໃນພົບທັງປວງ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍປະຣິນຍາ ໓” ຄື ດ້ວຍຍາຕະປະຣິນຍາ, ຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະ ປະຫານະປະຣິນຍາ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມກຳນົດຮູ້” ຄື ຍ່ອມກຳນົດຮູ້ເຊິ່ງທຳອັນເປັນໄປໃນພູມ ໓, ຍ່ອມຍັງວິປັດສະນາໃຫ້ອຸດສາຫະ. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ” ຄື ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງທັງປວງ ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ມັກທີ່ເປັນໄປແລ້ວ ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ”. ຄຳວ່າ “ຢ່າງນັ້ນ” (ຕະຖາ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ມັກຍ່ອມມີໃນສູດ ໓ ສູດ ຖັດຈາກນີ້. ຄຳວ່າ “ໃນສູດນີ້” (ອິທະ) ຄື ໃນສູດນີ້. ຄຳວ່າ “ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້” ຄື ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໄວ້. ໃນສູດເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກຳນົດໄວ້ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນວ່າບໍ່ທ່ຽງ” (ອະນິດຈານຸປັດສີ). ຄຳວ່າ “ນັ້ນ” ຄື ອນຸປັດສະນາ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດໄວ້ໃນສູດນັ້ນເອງ” ນີ້ເປັນຄຳສະແດງລັກສະນະ ເໝືອນຢ່າງວ່າ “ຫາກພະຍາດມີແກ່ຂ້ອຍ, ພຶງໃຫ້ຢານີ້”. ດ້ວຍວ່າ ບໍ່ສາມາດຈະຍັງການພິຈາລະນາໃຫ້ເຖິງຍອດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອນຸປັດສະນານີ້ເທົ່ານັ້ນ.

අනුධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະນຸທັມມະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

නතුම්හාකංවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນານະຕຸມຫາກະວັກ ຈົບແລ້ວ.

5. අත්තදීපවග්ගො

໕. ອັດຕະທີປະວັກ

1. අත්තදීපසුත්තවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນາອັດຕະທີປະສູດ

43. ද්වීහි [Pg.219] භාගෙහි ආපො එත්ථ ගතාති දීපො, දීපො වියාති දීපො ඔඝෙහි අනජ්ඣොත්ථරනීයතාය. යො පරො න හොති, සො අත්තා, ඉධ පන ධම්මො අධිප්පෙතො. අත්තා දීපො එතෙසන්ති අත්තදීපා. පටිසරණත්ථො දීපට්ඨොති ආහ – ‘‘අත්තසරණාති ඉදං තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. ලොකියලොකුත්තරො ධම්මො අත්තා නාම එකන්තනාථභාවතො. පඨමෙන පදෙන වුත්තො එව අත්ථො දුතියපදෙන වුච්චතීති වුත්තං ‘‘තෙනෙවාහා’’තිආදි. යවති එතස්මා ඵලං පසවතීති යොනි, කාරණං. කිං පභුති උප්පත්තිට්ඨානං එතෙසන්ති කිං පභුතිකා. පහානදස්සනත්ථං ආරද්ධං. තෙනෙවාහ ‘‘පුබ්බෙ චෙව…පෙ… තෙ පහීයන්තී’’ති. න පරිතස්සති තණ්හාපරිත්තාසස්ස අභාවතො. විපස්සනඞ්ගෙනාති විපස්සනාසඞ්ඛාතෙන කාරණෙන.

໔໓. ບ່ອນທີ່ນ້ຳແຍກອອກໄປເປັນສອງສ່ວນ ຊື່ວ່າ ເກາະ (ທີປະ), ທີ່ຊື່ວ່າ ເກາະ ເພາະປຽບເໝືອນເກາະ ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຫ້ວງນ້ຳຄອບງຳບໍ່ໄດ້. ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນຄົນອື່ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຕົນ (ອັດຕາ), ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ທຳ. ທຳທີ່ມີຕົນເປັນເກາະ ຊື່ວ່າ ອັດຕະທີປະ. ຄຳວ່າ “ເກາະ” ມີອັດຖະວ່າ ເປັນທີ່ເພິ່ງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຄຳວ່າ ມີຕົນເປັນທີ່ເພິ່ງ (ອັດຕະສະຣະນາ) ນີ້ ເປັນຊື່ແທນຂອງຄຳນັ້ນເອງ”. ໂລກິຍະທຳແລະໂລກຸດຕະຣະທຳ ຊື່ວ່າ ຕົນ ເພາະເປັນທີ່ເພິ່ງໂດຍສ່ວນດຽວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍບົດທຳອິດ ຍ່ອມກ່າວດ້ວຍບົດທີສອງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ...” ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງໃດຍ່ອມໃຫ້ເກີດຜົນຈາກສິ່ງນີ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂຍນິ (ເຫດ), ຄື ເຫດ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ມີຫຍັງເປັນຕົ້ນກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ກິມປະພູຕິກາ (ມີຫຍັງເປັນຕົ້ນກຳເນີດ). ພະສູດນີ້ປາຣົບຂຶ້ນ ເພື່ອສະແດງການລະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນກ່ອນນັ້ນເອງ... ເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມລະເສຍ”. ຄຳວ່າ “ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງ” ເພາະບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງດ້ວຍຕັນຫາ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍອົງແຫ່ງວິປັດສະນາ” ຄື ດ້ວຍເຫດທີ່ກ່າວຄືວິປັດສະນາ.

අත්තදීපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອັດຕະທີປະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. පටිපදාසුත්තවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາປະຕິປະທາສູດ

44. සභාවතොසන්තො විජ්ජමානො කායො රූපාදිධම්මසමූහොති සක්කායොති ආහ – ‘‘සක්කායො දුක්ඛ’’න්ති. දිට්ඨි එව සමනුපස්සනා, දිට්ඨිසහිතා වා සමනුපස්සනා දිට්ඨිසමනුපස්සනා, දිට්ඨිමඤ්ඤනාය සද්ධිං ඉතරමඤ්ඤනා. සහ විපස්සනාය චතුමග්ගඤාණං සමනුපස්සනා ‘‘චතුන්නං අරියසච්චානං සම්මදෙව අනුරූපතො පස්සනා’’ති කත්වා.

໔໔. ກາຍ ຄື ກອງແຫ່ງທຳມີຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ ຊື່ວ່າ ສັກກາຍະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ສັກກາຍະ ຄື ທຸກ”. ທິດຖິນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສະມະນຸປັດສະນາ (ການຕາມເຫັນ), ຫຼື ການຕາມເຫັນທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ ຊື່ວ່າ ທິດຖິສະມະນຸປັດສະນາ, ຄວາມສຳຄັນໝາຍຢ່າງອື່ນຮ່ວມກັບຄວາມສຳຄັນໝາຍດ້ວຍທິດຖິ. ມັກຄະຊານ ໔ ພ້ອມດ້ວຍວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າ ສະມະນຸປັດສະນາ ເພາະເຮັດການເຫັນຕາມສົມຄວນແກ່ອະລິຍະສັດ ໔ ໂດຍຊອບ.

පටිපදාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາປະຕິປະທາສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. අනිච්චසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາອະນິດຈະສູດ

45. විරාගො නාම මග්ගො, විමුත්තිඵලන්ති ආහ – ‘‘මග්ගක්ඛණෙ විරජ්ජති, ඵලක්ඛණෙ විමුච්චතී’’ති. අග්ගහෙත්වාති එවං නිරුජ්ඣමානෙහි ආසවෙහි ‘‘අහං මමා’’ති කඤ්චි ධම්මං අනාදියිත්වා. ‘‘චිත්තං විරත්තං, විමුත්තං හොතී’’ති වුත්තත්තා [Pg.220] ඵලං ගය්හති, ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදිනා පච්චවෙක්ඛණාති ආහ ‘‘සහ ඵලෙන පච්චවෙක්ඛණදස්සනත්ථ’’න්ති. උපරි කත්තබ්බකිච්චාභාවෙන ඨිතං. තෙනාහ ‘‘විමුත්තත්තා ඨිත’’න්ති. යං පත්තබ්බං, තං අග්ගඵලස්ස පත්තභාවෙන අධිගතත්තා සන්තුට්ඨං පරිතුට්ඨං.

໔໕. ທີ່ຊື່ວ່າ ວິຣາຄະ ຄື ມັກ, ທີ່ຊື່ວ່າ ວິມຸດຕິ ຄື ຜົນ ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ: "ຍ່ອມຄາຍກຳໜັດໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ". ຄຳວ່າ "ບໍ່ຖືໝັ້ນ" ຄື ບໍ່ຍຶດຖືທຳໃດໆ ວ່າ "ຕົວເຮົາ, ຂອງເຮົາ" ດ້ວຍອາສະວະທັງຫຼາຍທີ່ດັບໄປຢ່າງນີ້. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ "ຈິດຄາຍກຳໜັດແລ້ວ, ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນ", ຜົນຈຶ່ງຖືກຖືເອົາ. ການພິຈາລະນາດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຊາດສິ້ນແລ້ວ" ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພື່ອສະແດງການພິຈາລະນາພ້ອມກັບຜົນ". ຕັ້ງຢູ່ເພາະບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດຕໍ່ໄປເບື້ອງເທິງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຕັ້ງຢູ່ເພາະຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ". ສິ່ງໃດທີ່ຄວນບັນລຸ, ສິ່ງນັ້ນເພາະບັນລຸແລ້ວດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບັນລຸຜົນອັນເລີດ ຈຶ່ງສັນໂດດ ແລະ ອີ່ມໃຈຢ່າງຍິ່ງ.

අනිච්චසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະນິດຈະສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. දුතියඅනිච්චසුත්තවණ්ණනා

໔. ...

46. පුබ්බන්තං අතීතඛන්ධකොට්ඨාසං. අනුගතාති සස්සතාදීනි කප්පෙත්වා ගහණවසෙන අනුගතා. අට්ඨාරස දිට්ඨියොති චතස්සො සස්සතදිට්ඨියො, චතස්සො එකච්චසස්සතදිට්ඨියො, චතස්සො අන්තානන්තිකදිට්ඨියො, චතස්සො අමරාවික්ඛෙපදිට්ඨියො, ද්වෙ අධිච්චසමුප්පන්නදිට්ඨියොති එවං අට්ඨාරස දිට්ඨියො න හොන්ති පච්චයඝාතෙන. අපරන්තන්ති අනාගතං ඛන්ධකොට්ඨාසං සස්සතාදිභාවං කප්පෙත්වා ගහණවසෙන අනුගතා. සොළස සඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ අසඤ්ඤීවාදා, අට්ඨ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදා, සත්ත උච්ඡෙදවාදා, පඤ්ච පරමදිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදාති එවං චතුචත්තාලීස දිට්ඨියො න හොන්ති පච්චයඝාතෙන. සස්සතදිට්ඨිථාමසො චෙව සීලබ්බතදිට්ඨිපරාමාසො ච න හොති පච්චයඝාතෙන. තෙනාහ ‘‘එත්තාවතා පඨමමග්ගො දස්සිතො’’ති අනවසෙසදිට්ඨිපහානකිත්තනතො. පහීනා වික්ඛම්භිතා. ඉදං පනාති ‘‘රූපස්මි’’න්තිආදි.

໔໖. ຄຳວ່າ "ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ" ຄື ສ່ວນແຫ່ງຂັນໃນອະດີດ. ຄຳວ່າ "ໄປຕາມ" ຄື ໄປຕາມດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາໂດຍກຳນົດວ່າທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ທິດຖິ ໑໘" ຄື ສັດສະຕະທິດຖິ ໔, ເອກັດຈະສັດສະຕະທິດຖິ ໔, ອັນຕານັນຕິກະທິດຖິ ໔, ອະມະລາວິກເຂປະທິດຖິ ໔, ອະທິດຈະສະມຸບປັນນະທິດຖິ ໒, ທິດຖິ ໑໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະການກຳຈັດປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ສ່ວນເບື້ອງປາຍ" ຄື ສ່ວນແຫ່ງຂັນໃນອະນາຄົດ ທີ່ໄປຕາມດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາໂດຍກຳນົດຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ສັນຍີວາດ ໑໖, ອະສັນຍີວາດ ໘, ເນວະສັນຍີນาສັນຍີວາດ ໘, ອຸດເສທະວາດ ໗, ປະຣະມະທິດຖະທັມມະນิບພານະວາດ ໕, ທິດຖິ ໔໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະການກຳຈັດປັດໄຈ. ກຳລັງແຫ່ງສັດສະຕະທິດຖິ ແລະ ສີລັບພະຕະປາຣາມາດ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະການກຳຈັດປັດໄຈ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງປະຖົມມັກ" ເພາະເປັນການຍົກຍ້ອງການລະທິດຖິໄດ້ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ "ລະໄດ້ແລ້ວ" ຄື ຂົ່ມໄວ້ໄດ້ແລ້ວ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ນີ້" ຄື ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ໃນຮູບ".

දුතියඅනිච්චසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາທຸຕິຍະອະນິດຈະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. සමනුපස්සනාසුත්තවණ්ණනා

໕. ການພັນລະນາສະມະນຸປັດສະນາສູດ

47. පරිපුණ්ණගාහවසෙනාති පඤ්චක්ඛන්ධෙ අසෙසෙත්වා එකජ්ඣං ‘‘අත්තා’’ති ගහණවසෙන. එතෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං අඤ්ඤතරං ‘‘අත්තා’’ති සමනුපස්සන්ති. ඉතීති එවං. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං අත්තදිට්ඨිසඞ්ඛාතා සමනුපස්සනා අත්ථි පටිපක්ඛෙන අවිහතත්තා සංවිජ්ජති. පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානන්ති චක්ඛාදීනං ඉන්ද්‍රියානං.

໔໗. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາຢ່າງບໍລິບູນ" ຄື ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາຂັນ ໕ ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ລວມເຂົ້າກັນວ່າ "ເປັນຕົວຕົນ". ຍ່ອມຕາມເຫັນອຸປາດານະຂັນ ໕ ເຫຼົ່ານີ້ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ວ່າ "ເປັນຕົວຕົນ". ຄຳວ່າ "ອິຕິ" ຄື ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ການຕາມເຫັນອັນໄດ້ແກ່ອັດຕະທິດຖິນີ້ ມີຢູ່ ຄື ປາກົດຢູ່ແກ່ບຸກຄົນໃດ ເພາະບໍ່ຖືກກຳຈັດດ້ວຍທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງອິນຊີ ໕" ຄື ແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ.

ආරම්මණන්ති කම්මවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං. මානවසෙන ච දිට්ඨිවසෙන ච ‘‘අස්මී’’ති ගාහෙ සිජ්ඣන්තෙ තංසහගතා තණ්හාපි තග්ගහිතාව හොතීති [Pg.221] වුත්තං ‘‘තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන අස්මීති එවම්පිස්ස හොතී’’ති. ගහෙත්වාති අහංකාරවත්ථුවසෙන ගහෙත්වා. අයං අහමස්මීති අයං චක්ඛාදිකො, සුඛාදිකො වා අහමස්මි. ‘‘රූපී අත්තා අරොගො පරං මරණා’’ති එවමාදිගහණවසෙන පවත්තනතො වුත්තං ‘‘රූපී භවිස්සන්තිආදීනි සබ්බානි සස්සතමෙව භජන්තී’’ති. විපස්සනාභිනිවෙසතො පුබ්බෙ යථෙවාකාරානි පඤ්චින්ද්‍රියානි, අථ විපස්සනාභිනිවෙසතො පරං තෙනෙවාකාරෙන ඨිතෙසු චක්ඛාදීසු ඉන්ද්‍රියෙසු අවිජ්ජා පහීයති විපස්සනං වඩ්ඪඑත්වා මග්ගස්ස උප්පාදනෙන, අථ මග්ගපරම්පරාය අරහත්තමග්ගවිජ්ජා උප්පජ්ජති. තණ්හාමානදිට්ඨියො කම්මසම්භාරභාවතො. කම්මස්ස…පෙ… එකො සන්ධීති හෙතුඵලසන්ධි. පුන එකො සන්ධීති ඵලහෙතුසන්ධිමාහ. තයො පපඤ්චා අතීතො අද්ධා අතීතභවඅද්ධානං තෙසං අධිප්පෙතත්තා. අනාගතස්ස පච්චයො දස්සිතො අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස වසෙන. සුතවතො පන අරියසාවකස්ස වසෙන වට්ටස්ස වූපසමො දස්සිතොති.

ຄຳວ່າ "ອາລົມ" ຄື ອາລົມແຫ່ງກັມມະວິນຍານ. ເມື່ອການຖືເອົາວ່າ "ເປັນເຮົາ" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມານະ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິສຳເລັດຢູ່, ຕັນຫາທີ່ເກີດຮ່ວມກັນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າຖືກຖືເອົາດ້ວຍຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ ຄວາມເປັນວ່າ 'ເປັນເຮົາ' ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ນັ້ນຢ່າງນີ້". ຄຳວ່າ "ຖືເອົາແລ້ວ" ຄື ຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະຫັງການ. ຄຳວ່າ "ນີ້ເປັນເຮົາ" ຄື ສິ່ງມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນນີ້ ຫຼື ສິ່ງມີສຸກເປັນຕົ້ນນີ້ ເປັນເຮົາ. ເພາະເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາເປັນຕົ້ນວ່າ "ອັດຕາທີ່ມີຮູບ ບໍ່ມີໂລກ ຫຼັງຈາກຕາຍໄປ", ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ "ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈັກມີຮູບ' ທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສັດສະຕະທິດຖິໂດຍແທ້". ອິນຊີ ໕ ມີອາການຢ່າງໃດໃນກ່ອນແຕ່ການຢຶດໝັ້ນດ້ວຍວິປັດສະນາ, ພາຍຫຼັງແຕ່ການຢຶດໝັ້ນດ້ວຍວິປັດສະນາ ເມື່ອອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການຢ່າງນັ້ນນັ້ນແລ້ວ, ອະວິຊາ ຍ່ອມຖືກລະໄດ້ ດ້ວຍການຈະເລີນວິປັດສະນາແລ້ວເຮັດໃຫ້ມັກເກີດຂຶ້ນ, ຈາກນັ້ນ ວິຊາໃນອະຣະຫັດຕະມັກ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກ. ຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ ເພາະຄວາມເປັນເຄື່ອງສັ່ງສົມກຳ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງກຳ... ລະ... ຂໍ້ຕໍ່ອັນໜຶ່ງ" ຄື ຂໍ້ຕໍ່ລະຫວ່າງເຫດແລະຜົນ. ຄຳວ່າ "ຂໍ້ຕໍ່ອັນໜຶ່ງອີກ" ໝາຍເຖິງ ຂໍ້ຕໍ່ລະຫວ່າງຜົນແລະເຫດ. ປະປັນຈະທຳ ໓ ຄື ອະດີດຕະການ ໝາຍເຖິງ ກາລະແຫ່ງພົບໃນອະດີດ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາ. ປັດໄຈແຫ່ງອະນາຄົດ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ. ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງວັດຕະ ຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະອະຣິຍະສາວົກຜູ້ໄດ້ສະດັບ.

සමනුපස්සනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສະມະນຸປັດສະນາສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. ඛන්ධසුත්තවණ්ණනා

໖. ການພັນລະນາຂັນທະສູດ

48. තථෙවාති ආරම්මණභාවෙනෙව. ආරම්මණකරණවසෙන උපාදානෙහි උපාදාතබ්බන්ති උපාදානියං. ඉධාපීති උපාදානක්ඛන්ධෙසුපි. විභාගත්ථෙ ගය්හමානෙ අනිට්ඨප්පසඞ්ගොපි සියා, අභිධම්මෙ ච රාසට්ඨො එව ආගතො, ‘‘තදෙකජ්ඣං අභිසංයුහිත්වා’’ති වචනතො ‘‘රාසට්ඨෙන’’ඉච්චෙව වුත්තං.

໔໘. ຄຳວ່າ "ຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ" ຄື ໂດຍຄວາມເປັນອາລົມນັ້ນເອງ. ສິ່ງທີ່ອຸປາດານທັງຫຼາຍພຶງຍຶດຖື ດ້ວຍອຳນາດການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານິຍະ. ຄຳວ່າ "ໃນທີ່ນີ້ຄືກັນ" ຄື ໃນອຸປາດານະຂັນທັງຫຼາຍຄືກັນ. ເມື່ອຖືເອົາໃນຄວາມໝາຍວ່າການຈຳແນກ ກໍອາດຈະມີຄວາມບໍ່ປາຖະໜາເກີດຂຶ້ນ, ແລະ ໃນພຣະອະພິທັມ ກໍມາເຖິງແລ້ວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນກອງເທົັ້ນນັ້ນ, ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ "ຮວບຮວມເຂົ້າກັນເປັນກອງດຽວ", ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນກອງ" ນັ້ນເອງ.

ඛන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຂັນທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

7-8. සොණසුත්තාදිවණ්ණනා

໗-໘. ການພັນລະນາໂសນະສູດເປັນຕົ້ນ

49-50. විසිට්ඨොති පධානො. උත්තමොති උක්කට්ඨො. අඤ්ඤං කිං භවෙය්‍යාති අඤ්ඤං කිං කාරණං භවෙය්‍ය තථා සමනුපස්සනාය අඤ්ඤෙසං අවිජ්ජමානතාය වචනපරිට්ඨිතිපභින්නතො. වජිරභෙදදෙසනං නාම අත්ථතො තෙපරිවට්ටදෙසනා.

໔໙-໕໐. ຄຳວ່າ "ວິເສດ" ຄື ເປັນປະທານ. ຄຳວ່າ "ອຸດົມ" ຄື ຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ "ຈະເປັນຢ່າງອື່ນໄປໄດ້ແນວໃດ" ຄື ຈະມີເຫດຢ່າງອື່ນໃດໄດ້ອີກ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງອື່ນໆ ໂດຍການຕາມເຫັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງການກຳນົດຄຳເວົ້າ. ທີ່ຊື່ວ່າ ວະຊິຣະເພທະເທສະນາ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຄື ເຕປະຣິວັດຕະເທສະນາ.

සොණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

...

9-10. නන්දික්ඛයසුත්තාදිවණ්ණනා

໙-໑໐. ການພັນລະນານັນທິກຂະຍະສູດເປັນຕົ້ນ

51-52. නවමදසමෙසූති [Pg.222] සුත්තද්වයං සහෙව උද්ධටං, ද්වීසුපි අත්ථවණ්ණනාය සරික්ඛභාවතො. නන්දනට්ඨෙන නන්දී, රඤ්ජනට්ඨෙන රාගො. සතිපි සද්දත්ථතො භෙදෙ ‘‘ඉමෙසං අත්ථතො නින්නානාකරණතායා’’ති වත්වාපි පහායකධම්මභෙදෙන පන ලබ්භතෙව භෙදමත්තාති දස්සෙතුං ‘‘නිබ්බිදානුපස්සනාය වා’’තිආදි වුත්තං. විරජ්ජන්තො රාගං පජහතීති සම්බන්ධො. එත්තාවතාති ‘‘නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො’’ති එත්තාවතා. විපස්සනං නිට්ඨපෙත්වා විපස්සනාකිච්චස්ස පරියොසානෙන. රාගක්ඛයාති වුට්ඨානගාමිනිපරියොසානාය විපස්සනාය රාගස්ස ඛෙපිතත්තා. අනන්තරං උප්පන්නෙන අරියමග්ගෙන සමුච්ඡෙදවසෙන නන්දික්ඛයොති. තෙනාහ ‘‘ඉධ මග්ගං දස්සෙත්වා’’ති. අනන්තරං පන උප්පන්නෙන අරියඵලෙන පටිපස්සද්ධිවසෙන නන්දිරාගක්ඛයා සබ්බං සංකිලෙසතො චිත්තං විමුච්චතීති. තෙනාහ ‘‘ඵලං දස්සිත’’න්ති.

໕໑-໕໒. ຄຳວ່າ "ໃນສູດທີ ໙ ແລະ ທີ ໑໐" ຄື ພຣະສູດທັງສອງຖືກຍົກຂຶ້ນມາພ້ອມກັນ ເພາະມີເນື້ອຄວາມພັນລະນາທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນທັງສອງສູດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນັນທິ ເພາະຄວາມໝາຍວ່າເພີດເພີນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຄະ ເພາະຄວາມໝາຍວ່າກຳໜັດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍອັດຖະແຫ່ງສັບ, ແຕ່ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວວ່າ "ເພາະທຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍເນື້ອຄວາມ", ແຕ່ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມຕ່າງກັນພຽງເລັກນ້ອຍຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງທຳທີ່ລະ, ຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຫຼື ດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ". ບົດວ່າ "ວິຣັດຊັນໂຕ" ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ "ຍ່ອມລະລາຄະ". ຄຳວ່າ "ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້" ຄື ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ "ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງນັນທິ ຈຶ່ງມີຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງລາຄະ". ດ້ວຍການເຮັດວິປັດສະນາໃຫ້ສຳເລັດ ຄື ດ້ວຍການສິ້ນສຸດແຫ່ງກິດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງລາຄະ" ຄື ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງລາຄະດ້ວຍວິປັດສະນາອັນມີວຸດຖານະຄາມິນີເປັນທີ່ສຸດ. ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງນັນທິ ດ້ວຍອຳນາດການສະມຸດເສດ ດ້ວຍອະຣິຍະມັກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຕໍ່ມາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໃນທີ່ນີ້ ຊົງສະແດງມັກ". ສ່ວນວ່າ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງນັນທິແລະລາຄະ ດ້ວຍອຳນາດການປະຕິປັດສັດທິ ດ້ວຍອະຣິຍະຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລຳດັບຕໍ່ມາ ຈິດຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງທັງປວງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຊົງສະແດງຜົນ".

නන්දික්ඛයසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນານັນທິກຂະຍະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අත්තදීපවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອັດຕະທີປະວັກ ຈົບແລ້ວ.

මූලපණ්ණාසකො සමත්තො.

ມູລະປັນນາສັກ ຈົບແລ້ວ.

6. උපයවග්ගො

໖. ອຸປາຍະວັກ

1. උපයසුත්තවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນາອຸປາຍະສູດ

53. උපෙතීති උපයො. කථමුපෙති? තණ්හාමානාදිවසෙනාති ආහ ‘‘තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙනා’’ති. කථමිදං ලබ්භතීති? ‘‘අවිමුත්තො’’ති වචනතො. තණ්හාදිට්ඨිවසෙන හි බද්ධො, කිං උපෙතීති ආහ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ’’ති තබ්බිනිමුත්තස්ස තථා උපෙතස්ස අභාවතො. කො පනුපෙතීති? තංසමඞ්ගීපුග්ගලො. තණ්හාදිට්ඨිවසෙන උපගමස්ස වුත්තත්තා විඤ්ඤාණන්ති අකුසලකම්මවිඤ්ඤාණමෙවාති වදන්ති. ජවාපෙත්වාති ගහිතජවං කත්වා. යථා පටිසන්ධිං ආකඩ්ඪිතුං සමත්ථං, එවං කත්වා. තෙනාහ ‘‘පටිසන්ධී’’තිආදි. අග්ගහණෙ කාරණං වුත්තමෙව ‘‘ඔකං පහාය අනිකෙතසාරී’’ති ගාථාය විස්සජ්ජනෙ. කම්මනිමිත්තාදිවසෙන පටිසන්ධියා පච්චයභූතං [Pg.223] ආරම්මණං පටිසන්ධිජනකස්ස කම්මස්ස වසෙන වොච්ඡිජ්ජති. පතිට්ඨා න හොති සරාගකාලෙ විය අනුපට්ඨානතො. අප්පතිට්ඨිතං විඤ්ඤාණං වුත්තප්පකාරෙන. අනභිසඞ්ඛරිත්වාති අනුප්පාදෙත්වා පච්චයඝාතෙන.

໕໓. ທີ່ຊື່ວ່າ ອຸປາຍະ ເພາະເຂົ້າເຖິງ. ເຂົ້າເຖິງແນວໃດ? ເຂົ້າເຖິງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ". ຈະໄດ້ຄວາມນີ້ແນວໃດ? ໄດ້ຈາກຄຳວ່າ "ຜູ້ບໍ່ຫຼຸດພົ້ນ". ເພາະຜູ້ທີ່ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຫຍັງ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເຂົ້າເຖິງຂັນ ໕" ເພາະບໍ່ມີຜູ້ເຂົ້າເຖິງຢ່າງນັ້ນທີ່ພົ້ນໄປຈາກຂັນ ໕ ນັ້ນ. ກໍໃຜເລົ່າເຂົ້າເຖິງ? ຄື ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ເພາະມີຄຳກ່າວເຖິງການເຂົ້າເຖິງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ວິນຍານ ກໍຄື ອະກຸສົນກັມມະວິນຍານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ແລ່ນໄປ" ຄື ເຮັດໃຫ້ມີແລ່ນໄປທີ່ຖືເອົາແລ້ວ. ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ສາມາດທີ່ຈະສະໜອງປະຕິສັນທິໄດ້ຢ່າງໃດ, ກໍເຮັດຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ປະຕິສັນທິ..." ເປັນຕົ້ນ. ເຫດຜົນໃນການບໍ່ຖືເອົາ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳວິສັດສະນາຄາຖາວ່າ "ລະອາໄລແລ້ວ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີທີ່ຢູ່ອາໄສທ່ຽວໄປ". ອາລົມອັນເປັນປັດໄຈແຫ່ງປະຕິສັນທິ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມະນິມິດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຂາດຕອນໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດປະຕິສັນທິ. ຄວາມຕັ້ງຢູ່ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະບໍ່ປາກົດຄືກັບໃນເວລາທີ່ມີລາຄະ. ວິນຍານທີ່ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ ກໍໂດຍປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ປຸງແຕ່ງ" ຄື ບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເພາະການກຳຈັດປັດໄຈ.

උපයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອຸປາຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. බීජසුත්තවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາພີຊະສູດ

54. බීජජාතානීති ජාත-සද්දො පදපූරණමත්තන්ති ආහ ‘‘බීජානී’’ති. වචන්ති සෙතවචං. අජ්ජුකන්ති තච්ඡකං. ඵණිජ්ජකං තුලසි. අභින්නානීති එකදෙසෙනපි අඛණ්ඩිතානි. බීජත්ථායාති බීජකිච්චාය. න උපකප්පතීති පච්චයො න හොතීති දස්සෙති. න පාපිතානීති පූතිතං න උපගතානි. තණ්ඩුලසාරස්ස ආදානතො සාරාදානි. ආරම්මණග්ගහණවසෙන විඤ්ඤාණං තිට්ඨති එත්ථාති විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. ආරම්මණවසෙනාති ආරම්මණභාවවසෙන. සිනෙහනට්ඨෙනාති තණ්හායනවසෙන සිනිද්ධතාපාදනෙන, යතො ‘‘නන්දූපසෙචන’’න්ති වුත්තං. තථා හි විරොපිතං තං කම්මවිඤ්ඤාණං පටිසන්ධිඅඞ්කුරුප්පාදනසමත්ථං හොති. සප්පච්චයන්ති අවිජ්ජාඅයොනිසොනමනසිකාරාදිපච්චයෙහි සප්පච්චයං. විරුහති විපාකසන්තානුප්පාදනසමත්ථො හුත්වා.

໕໔. ຄຳວ່າ "ພືດພັນ" ຄຳວ່າ "ຊາດ" ເປັນພຽງຄຳເຕັມບົດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພືດທັງຫຼາຍ". ຄຳວ່າ "ວະຈະ" ຄື ວ້ານນ້ຳຂາວ. ຄຳວ່າ "ອັດຊຸກະລັງ" ຄື ຜັກອີ່ຕູ່ປ່າ. ຄຳວ່າ "ຜະນິດຊະກະ" ຄື ຜັກກະເພົາ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ແຕກຫັກ" ຄື ບໍ່ແຕກຫັກແມ່ນແຕ່ສ່ວນດຽວ. ຄຳວ່າ "ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພືດ" ຄື ເພື່ອກິດແຫ່ງພືດ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມໃຊ້ການບໍ່ໄດ້" ສະແດງວ່າ ບໍ່ເປັນປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ເນົ່າເສຍ" ຄື ບໍ່ເຖິງຄວາມເນົ່າເປື່ອຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ ສາຣາທານิ ເພາະຖືເອົາແກ່ນຄືເມັດເຂົ້າສານ. ວິນຍານຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດການຖືເອົາອາລົມ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິນຍານັດຖິຕິ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມ" ຄື ດ້ວຍຄວາມເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ "ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນເຄື່ອງຫຼໍ່ລ້ຽງ" ຄື ການເຮັດໃຫ້ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ມີຄວາມເພີດເພີນເປັນເຄື່ອງຮົດສົງ". ເພາະວ່າ ກັມມະວິນຍານທີ່ຖືກເພາະປູກໄວ້ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງສາມາດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ໜໍ່ແຫ່ງປະຕິສັນທິເກີດຂຶ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ "ມີປັດໄຈ" ຄື ມີປັດໄຈຮ່ວມກັບປັດໄຈທັງຫຼາຍມີອະວິຊາ ແລະ ອະໂຍນິໂສມະນະສິການເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມງອກງາມ" ຄື ເປັນຜູ້ສາມາດເຮັດໃຫ້ການສືບຕໍ່ແຫ່ງວິບາກເກີດຂຶ້ນໄດ້.

බීජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາພີຊະສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. උදානසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາອຸທານະສູດ

55. උදානං උදාහරීති අත්තමනවාචං නිච්ඡාරෙසි. එස වුත්තප්පකාරො උදාහාරො. භුසො නිස්සයො උපනිස්සයො, දානමෙව උපනිස්සයො දානූපනිස්සයො. එස නයො සෙසෙසුපි. තත්ථ දානූපනිස්සයො අන්නාදිවත්ථූසු බලවාති බලවභාවෙන හොති, තස්මා උපනිස්සයබහුලො කාමරාගප්පහානෙනෙව කතපරිචයත්තා විපස්සනමනුයුඤ්ජන්තො න චිරස්සෙව අනාගාමිඵලං පාපුණාති, තථා සුවිසුද්ධසීලූපනිස්සයො කාමදොසජිගුච්ඡනෙන. යදි එවං කස්මා ඉමෙ ද්වෙ උපනිස්සයා දුබ්බලාති වුත්තා[Pg.224]? විජ්ජූපමඤ්ඤාණස්සෙව පච්චයභාවතො. සොපි භාවනූපනිස්සයසහායලාභෙනෙව, න කෙවලං. භාවනා පන පටිවෙධස්ස විසෙසහෙතුභාවතො බලවා උපනිස්සයො. තථා හි සා වජිරූපමඤාණස්ස විසෙසපච්චයො. තෙනාහ ‘‘භාවනූපනිස්සයො අරහත්තං පාපෙතී’’ති.

໕໕. ຄຳວ່າ "ຊົງເປັ່ງອຸທານ" ຄື ຊົງເປັ່ງວາຈາທີ່ເກີດຈາກຄວາມປິຕິຍິນດີ. ນີ້ຄືການເປັ່ງອຸທານຕາມປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ທີ່ອາໄສຢ່າງແຮງກ້າ ຊື່ວ່າ ອຸປະນິດໄສ, ທານນັ້ນເອງເປັນອຸປະນິດໄສ ຊື່ວ່າ ທານູປະນິດໄສ. ວິທີນີ້ກໍມີໃນທຳທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທານູປະນິດໄສໃນວັດຖຸທັງຫຼາຍມີເຂົ້າປາອາຫານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີກຳລັງ ດ້ວຍຄວາມເປັນທຳມີກຳລັງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ມີອຸປະນິດໄສຫຼາຍ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ສ້າງຄວາມຄຸ້ນເຄີຍດ້ວຍການລະກາມະລາຄະນັ້ນເອງ ເມື່ອປະກອບຄວາມພຽນໃນວິປັດສະນາ ຍ່ອມບັນລຸອະນາຄາມິຜົນໃນບໍ່ຊ້າ, ສີລູປະນິດໄສທີ່ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ກໍມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມກຽດຊັງໃນໂທດແຫ່ງກາມຢ່າງນັ້ນ. ຖ້າຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງອຸປະນິດໄສທັງສອງນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າອ່ອນກຳລັງ? ເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ວິຊຊຸປະມາຢານເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນຢານນັ້ນ ກໍເພາະໄດ້ເພື່ອນຄືພາວະນູປະນິດໄສເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນພຽງລຳພັງ. ສ່ວນພາວະນາ ເປັນອຸປະນິດໄສທີ່ມີກຳລັງ ເພາະເປັນເຫດພິເສດແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດ. ເພາະວ່າ ພາວະນານັ້ນ ເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ວະຊິຣຸປະມາຢານ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ພາວະນູປະນິດໄສ ຍ່ອມໃຫ້ນຳໄປເຖິງຄວາມເປັນພຣະອະຣະຫັນ".

සොති මිලකත්ථෙරො. විහාරන්ති වසනට්ඨානං. විහාරපච්චන්තෙ හි පණ්ණසාලාය ථෙරො විහරති. උපට්ඨාති එකලක්ඛණෙන. කූටගොණො විය ගමනවීථිං. තත්ථාති අල්ලකට්ඨරාසිම්හි. උදකමණිකානන්ති උදකථෙවානං.

ບົດວ່າ "ໂສ" ໝາຍເຖິງ ພຣະມິລະກະເຖຣะ. ຄຳວ່າ "ວິຫານ" ຄື ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ເພາະວ່າ ພຣະເຖຣະອາໄສຢູ່ໃນກຸຕິໃບໄມ້ ທີ່ສຸດເຂດແຫ່ງວິຫານ. ຄຳວ່າ "ປາກົດ" ຄື ປາກົດດ້ວຍລັກສະນະດຽວກັນ. ເໝືອນດັ່ງງົວໂກງທີ່ປາກົດໃນທາງເດີນ. ຄຳວ່າ "ໃນທີ່ນັ້ນ" ຄື ໃນກອງຟືນປຽກ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຢາດນ້ຳ" ຄື ແຫ່ງຢົດນ້ຳທັງຫຼາຍ.

අත්තනියෙව උපනෙසි උදානකථාය වුත්තධම්මානං පරිපුණ්ණානං අත්තනි සංවිජ්ජමානත්තා. තෙනාහ ‘‘උට්ඨානවතා’’තිආදි. අයඤ්හි මිලකත්ථෙරො සික්ඛාය ගාරවො සප්පතිස්සො වත්තපටිවත්තං පූරෙන්තො විසුද්ධසීලො හුත්වා ඨිතො, තස්මා ‘‘දුබ්බලූපනිස්සයෙ’’ති වුත්තං. තෙනාහ භගවා උදානෙන්තො ‘‘නො චස්සං…පෙ… සඤ්ඤොජනානී’’ති.

ນ້ອມເຂົ້າມາສູ່ຕົນເອງນັ້ນເອງ ເພາະທຳທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອຸທານະກະຖາອັນບໍລິບູນນັ້ນ ມີປາກົດຢູ່ໃນຕົນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ເປັນຜູ້ມີຄວາມພຽນ". ເພາະວ່າ ພຣະມິລະກະເຖຣະນີ້ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຄົາລົບໃນສິກຂາ ມີຄວາມຢຳເກງ ບຳເພີນວັດປະຕິວັດ ເປັນຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດຕັ້ງຢູ່ແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໃນຜູ້ມີອຸປະນິດໄສອ່ອນ". ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງເປັ່ງອຸທານ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຖ້າເຮົາບໍ່ພຶງມີ... ລະ... ສັງໂຍດທັງຫຼາຍ".

සචෙ අහං න භවෙය්‍යන්ති යදි අහං නාම කොචි න භවෙය්‍යං තාදිසස්ස අහංසද්දවචනීයස්ස කස්සචි අත්ථස්ස අභාවතො. තතො එව මම පරික්ඛාරොපි න භවෙය්‍යතස්ස ච පභඞ්ගුභාවෙන අනවට්ඨිතභාවතො. එවං අත්තුද්දෙසිකභාවෙන පදද්වයස්ස අත්ථං වත්වා ඉදානි කම්මඵලවසෙන වත්තුං ‘‘සචෙ වා පනා’’තිආදි වුත්තං. අතීතපච්චුප්පන්නවසෙන සුඤ්ඤතං දස්සෙත්වා ඉදානි පච්චුප්පන්නානාගතවසෙන තං දස්සෙන්තො ‘‘ඉදානි පනා’’තිආදි වුත්තං. එවං අධිමුච්චන්තොති එදිසං අධිමුත්තිං පවත්තෙන්තො. විභවිස්සතීති විනස්සිස්සති. විභවො හි විනාසො. තෙනාහ ‘‘භිජ්ජිස්සතී’’ති. විභවදස්සනං විභවොති උත්තරපදලොපෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘විභවදස්සනෙනා’’ති. විභවදස්සනං නාම අච්චන්තාය විනාසස්ස දස්සනං. තන්ති අරියමග්ගං. සාමඤ්ඤජොතනා හෙසා විසෙසනිට්ඨා හොතීති තතියමග්ගවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

ຄຳວ່າ "ຖ້າເຮົາບໍ່ພຶງມີ" ຄື ຫາກວ່າສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ "ເຮົາ" ບໍ່ພຶງມີແກ່ໃຜໆ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງເນື້ອຄວາມໃດໆ ທີ່ຄວນກ່າວດ້ວຍຄຳວ່າ "ເຮົາ" ນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ເຄື່ອງບໍລິຂານຂອງເຮົາກໍບໍ່ພຶງມີ ເພາະຄວາມເປັນຂອງແຕກສະຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນແຫ່ງເຄື່ອງບໍລິຂານນັ້ນ. ເມື່ອກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງສອງ ດ້ວຍຄວາມເປັນໄປເພື່ອຕົນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳແລະຜົນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຫຼືວ່າ ຫາກ...". ເມື່ອສະແດງຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດແລະປັດຈຸບັນແລ້ວ, ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນແລະອະນາຄົດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ແຕ່ໃນບັດນີ້...". ຄຳວ່າ "ນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້" ຄື ຍັງຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອເຊັ່ນນີ້ໃຫ້ເປັນໄປຢູ່. ຄຳວ່າ "ຈັກບໍ່ມີ" ຄື ຈັກພິນາດໄປ. ເພາະວ່າ ວິພະວະ ຄື ຄວາມພິນາດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຈັກແຕກສະຫຼາຍ". ຄຳວ່າ "ວິພະວະ" ໝາຍເຖິງ ການເຫັນຄວາມພິນາດ ໂດຍການລົບລ້າງບົດຫຼັງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ດ້ວຍການເຫັນຄວາມພິນາດ". ທີ່ຊື່ວ່າ ວິພະວະທັດສະນະ ຄື ການເຫັນຄວາມພິນາດໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ບົດວ່າ "ຕັງ" ໝາຍເຖິງ ອະຣິຍະມັກ. ເພາະວ່າ ນີ້ເປັນການສະແດງໂດຍທົ່ວໄປ ແຕ່ມີຄວາມສິ້ນສຸດເປັນພິເສດ ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກທີສາມ.

උපරි මග්ගඵලන්ති අග්ගමග්ගඵලං. නත්ථි එතිස්සා ජාතියා අන්තරන්ති අනන්තරා, අනන්තරා විපස්සනා මග්ගස්ස. ගොත්‍රභූ පන අනුලොමවීථිපරියාපන්නත්තා විපස්සනාගතිකං වා සියා, නිබ්බානාරම්මණත්තා මග්ගගතිකං වාති න තෙන මග්ගො අන්තරිකො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘විපස්සනා මග්ගස්ස ආසන්නානන්තරං නාමා’’ති[Pg.225]. ඵලං පන නිබ්බානාරම්මණත්තා කිලෙසානං පජහනවසෙන පවත්තනතො ලොකුත්තරභාවතො ච කම්මමග්ගගතිකමෙව, කුසලවිපාකභාවෙන පන නෙසං අත්ථො පභෙදොති විපස්සනාය ඵලස්ස සියා අනන්තරතාති වුත්තං ‘‘ඵලස්ස දූරානන්තරං නාමා’’ති. ‘‘ආසවානං ඛයො’’ති පන අග්ගමග්ගෙ වුච්චමානෙ විපස්සනානං ආසන්නතාය වත්තබ්බමෙව නත්ථි. අතසිතායෙති න තසිතබ්බෙ තාසං අනාපජ්ජිතබ්බෙ. තාසොති තාසහෙතු ‘‘තසති එතස්මා’’ති කත්වා. සොති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො. තිලක්ඛණාහතන්ති අනිච්චතාදිලක්ඛණත්තයලක්ඛිතං. මනම්හි නට්ඨොති ඊසකං නට්ඨොම්හි, තතො පරම්පි තත්ථෙව ඨත්වා කිඤ්චි අපූරිතත්තා එව මුත්තොති අධිප්පායො. ‘‘න තාසො නාම හොතී’’ති වත්වා තස්ස අතාසභාවං දස්සෙතුං ‘‘න හී’’තිආදි වුත්තං. කල්‍යාණපුථුජ්ජනො හි භයතුපට්ඨානඤාණෙන ‘‘සභයා සඞ්ඛාරා’’ති විපස්සන්තො න උත්තසති.

ຄຳວ່າ "Upari maggaphalanti" (ມັກຄະຜົນເບື້ອງເທິງ) ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກຄະຜົນ. ຄວາມວ່າ ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນແຫ່ງຊາດ (ການເກີດ) ນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ (ອະນັນຕະຣະ), ວິປັດສະນາບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນແຫ່ງມັກ. ສ່ວນໂຄດຕະຣະພູ ເພາະນັບເນື່ອງໃນອະນຸໂລມວິຖີ ຈຶ່ງຈັດເປັນຝ່າຍວິປັດສະນາ ຫຼືເພາະມີພະນິບພານເປັນອາລົມ ຈຶ່ງຈັດເປັນຝ່າຍມັກ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ມັກຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສິ່ງຄັ່ນໃນລະຫວ່າງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ (ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ) ທີ່ໃກ້ຊິດແກ່ມັກ". ສ່ວນຜົນ ເພາະມີພະນິບພານເປັນອາລົມ ເພາະເປັນໄປໂດຍການລະກິເລດ ແລະເພາະເປັນໂລກຸດຕະຣະ ຈຶ່ງຈັດເປັນຝ່າຍກຳແລະມັກນັ້ນເອງ, ແຕ່ໂດຍຄວາມເປັນກຸສົນວິບາກ ຄວາມໝາຍແລະປະເພດຂອງມັນຈຶ່ງຕ່າງກັນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນແຫ່ງຜົນຂອງວິປັດສະນາຈຶ່ງມີໄດ້, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຊື່ວ່າເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈທີ່ຫ່າງໄກແກ່ຜົນ". ສ່ວນເມື່ອອະລິຍະມັກຄະຜົນສູງສຸດ ທ່ານກ່າວວ່າ "ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ", ຄວາມທີ່ວິປັດສະນາທັງຫຼາຍເປັນສະພາບໃກ້ຊິດ ຈຶ່ງບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ຄຳວ່າ "Atasitāye" (ຄວາມບໍ່ສະດຸ້ງກົວ) ຄື ບໍ່ຄວນສະດຸ້ງກົວ ບໍ່ຄວນເຖິງຄວາມສະດຸ້ງກົວນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Tāso" (ຄວາມສະດຸ້ງກົວ) ຄື ເຫດແຫ່ງຄວາມສະດຸ້ງກົວ ໂດຍວິເຄາະວ່າ "ຍ່ອມສະດຸ້ງກົວເພາະສິ່ງນີ້". ຄຳວ່າ "So" (ຜູ້ນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສະດັບ. ຄຳວ່າ "Tilakkhaṇāhataṃ" (ອັນໄຕລັກກະທົບແລ້ວ) ຄື ອັນກຳນົດດ້ວຍລັກສະນະສາມ ມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Manamhi naṭṭho" (ເຮົາຈิບຫາຍແລ້ວໃນໃຈ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈິບຫາຍໄປໜ້ອຍໜຶ່ງ, ແຕ່ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນເອງ ແລະເພາະຄວາມບໍ່ເຕັມປ່ຽມບາງຢ່າງ ຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ. ທ່ານກ່າວວ່າ "ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວເລີຍ" ແລ້ວ ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ສະດຸ້ງກົວຂອງຜູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "na hī" (ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ). ເພາະວ່າ ກັນລະຍາປະຖຸຊົນ ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນດ້ວຍພະຍະຕູປັດຖານະຍານວ່າ "ສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນຕາກົວ" ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວ.

උදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸດານະສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. උපාදානපරිපවත්තසුත්තවණ්ණනා

໔. ການອະທິບາຍອຸປາດານະປະຣິວັດຕະສູດ

56. චතුන්නං පරිවට්ටනවසෙනාති පච්චෙකක්ඛන්ධෙසු චතුන්නං අරියසච්චානං පරිවට්ටනවසෙන. රූපං අබ්භඤ්ඤාසින්ති සකලභූතුපාදාරූපං කුච්ඡිතභාවතො තත්ථ ච තුච්ඡවිපල්ලාසතාය ‘‘දුක්ඛසච්ච’’න්ති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන අඤ්ඤාසිං පටිවිජ්ඣිං. ආහාරවසෙන රූපකායස්ස හානිවුද්ධාදීනං පාකටභාවතො විසෙසපච්චයතො ච තස්ස ‘‘ආහාරසමුදයා’’ති වුත්තං. දුක්ඛසමුදයකථා නාම වට්ටකථාති ‘‘සච්ඡන්දරාගො’’ති විසෙසෙත්වා වුත්තං. ඡන්දරාගග්ගහණෙන ච උපාදානකම්මාවිජ්ජාපි ගහිතා එව. පටිපන්නා හොන්තීති අත්ථො. වත්තමානකාලප්පයොගො හෙස යථා ‘‘කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොතී’’ති. පතිට්ඨහන්තීති පතිට්ඨං ලභන්ති. කෙවලිනොති ඉධ විමුත්තිගුණෙන පාරිපූරීති ආහ ‘‘සකලිනො කතසබ්බකිච්චා’’ති. යෙන තෙති යෙන අවසිට්ඨෙන තෙ අසෙක්ඛෙ පඤ්ඤාපෙන්තා පඤ්ඤාපෙය්‍යුං, තං නෙසං වට්ටං සෙක්ඛානං විය නත්ථි පඤ්ඤාපනාය. වට්ටන්ති කාරණං වට්ටනට්ඨෙන ඵලස්ස පවත්තනට්ඨෙන. අසෙක්ඛභූමිවාරොති අසෙක්ඛභූමිප්පවත්ති.

໕໖. ຄຳວ່າ "Catunnaṃ parivaṭṭanavasena" (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການວຽນຮອບສີ່) ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການວຽນຮອບແຫ່ງອະລິຍະສັດສີ່ ໃນຂັນແຕ່ລະຢ່າງ. ຄຳວ່າ "Rūpaṃ abbhaññāsiṃ" (ເຮົາຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງຮູບ) ຄື ເຮົາໄດ້ຮູ້ແຈ້ງ ແທງຕະຫຼອດດ້ວຍຍານອັນປະເສີດຍິ່ງວ່າ "ທຸກຂະສັດ" ເພາະຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດ ແລະເພາະຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າແລະວິປະລາດໃນຮູບນັ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ມະຫາພູຕະຮູບແລະອຸປາດາຍະຮູບທັງໝົດ. ເພາະຄວາມເສື່ອມແລະຄວາມຈະເລີນເປັນຕົ້ນແຫ່ງຮູບກາຍ ປາກົດຊັດເຈນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານ ແລະເພາະອາຫານເປັນປັດໄຈພິເສດແກ່ຮູບກາຍນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພາະອາຫານເກີດ". ບົດວ່າ "ມີຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດ" ທ່ານກ່າວຈຳແນກໄວ້ ເພາະຄຳວ່າ ທຸກຂະສະມຸໄທກະຖາ ຄື ວັດຕະກະຖາ (ຖ້ອຍຄຳວ່າດ້ວຍວັດຕະສົງສານ). ແລະດ້ວຍການຖືເອົາສັນທະຣາຄະ (ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດ) ນັ້ນ ກໍເປັນອັນຖືເອົາອຸປາດານ, ກຳ ແລະອະວິຊານຳດ້ວຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປະຕິບັດແລ້ວ. ເພາະວ່າ ນີ້ເປັນການໃຊ້ປັດຈຸບັນກາລ ປຽບເໝືອນຄຳວ່າ "ກຸສົນຈິດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ". ຄຳວ່າ "Patiṭṭhahanti" (ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່) ຄື ຍ່ອມໄດ້ທີ່ຕັ້ງ. ຄຳວ່າ "Kevalino" (ຜູ້ບໍລິບູນ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຄວາມບໍລິບູນດ້ວຍຄຸນແຫ່ງວິມຸດ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຜູ້ມີກິດທັງປວງອັນເຮັດແລ້ວທັງໝົດ". ຄຳວ່າ "Yena te" (ດ້ວຍສິ່ງໃດ ເຂົາທັງຫຼາຍ) ຄື ດ້ວຍສິ່ງທີ່ຍັງເຫຼືອໃດ ທີ່ພວກເຂົາຈະບັນຍັດພະອະເສຂະທັງຫຼາຍ, ວັດຕະສົງສານເພື່ອການບັນຍັດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະອະເສຂະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພວກພະເສຂະ. ຄຳວ່າ "Vaṭṭa" (ວັດຕະ) ຄື ເຫດ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງໝູນໄປ ແລະເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງເປັນໄປແຫ່ງຜົນ. ບົດວ່າ "Asekkhabhūmivāro" ຄື ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອະເສຂະພູມ.

උපාදානපරිපවත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸປາດານະປະຣິວັດຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. සත්තට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

໕. ການອະທິບາຍສັດຕະຖານະສູດ

57. සත්තසු [Pg.226] ඔකාසෙසූති රූපපජානනාදීසු සත්තසු ඔකාසෙසු. වුසිතවාසොති වුසිතඅරියවාසො. එත්ථාති ඉමස්මිං උද්දෙසෙ. සෙසං නාම ඉධ වුත්තාවසෙසං. වුත්තනයෙනාති හෙට්ඨා වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. උස්සදනන්දියන්ති උස්සන්නගුණවතො තොසනං සම්මොදාපනං. ගුණකිත්තනෙන පලොභනීයං සෙක්ඛකල්‍යාණපුථුජ්ජනානං පසාදුප්පාදනෙන. ඉදානි වුත්තමෙව අත්ථං පාකටං කාතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං.

໕໗. ຄຳວ່າ "Sattasu okāsesu" (ໃນໂອກາດທັງເຈັດ) ຄື ໃນໂອກາດທັງເຈັດ ມີການຮູ້ແຈ້ງຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Vusitavāso" (ຜູ້ມີຢູ່ຈົບແລ້ວ) ຄື ຜູ້ມີອະລິຍະວາດ (ການຢູ່ຢ່າງປະເສີດ) ອັນຢູ່ຈົບແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Ettha" (ໃນນີ້) ຄື ໃນອຸເທດ (ຫົວຂໍ້) ນີ້. ຄຳວ່າ "Sesaṃ" (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ) ຄື ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ "Vuttanayena" (ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ) ຄື ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ. ຄຳວ່າ "Ussadanandiyaṃ" (ຄວາມຍິນດີອັນຍິ່ງ) ຄື ຄວາມຍິນດີ ຄວາມບັນເທີງໃຈຂອງຜູ້ມີຄຸນອັນພູນພູນ. ສິ່ງທີ່ຄວນຊັກຊວນດ້ວຍການພັນລະນາຄຸນ ຄື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສແກ່ພະເສຂະແລະກັນລະຍາປະຖຸຊົນທັງຫຼາຍ. ບັດນີ້ ເພື່ອເຮັດເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນໃຫ້ປາກົດຊັດເຈນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "yathā hi" (ປຽບເໝືອນຢ່າງວ່າ).

එත්තාවතාති පඤ්චන්නං ඛන්ධානං වසෙන සත්තසු ඨානෙසු කොසල්ලදීපනෙන එත්තකෙන දෙසනාක්කමෙන. තන්ති ආරම්මණං. ධාතුආදිමත්තමෙවාති ධාතායතනපටිච්චසමුප්පාදමත්තමෙව. ඉමෙසු ධම්මෙසූති ඉමෙසු ජාතාදීසු. කම්මං කත්වාති සම්මසනකම්මං නිට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. එවමෙත්ථ පඤ්චන්නං ඛන්ධානං වසෙන සත්තට්ඨානකොසල්ලපවත්තියා පභෙදෙන විභජිත්වා ‘‘තිවිධූපපරික්ඛී’’ති දස්සෙති ධම්මරාජා.

ຄຳວ່າ "Ettāvatā" (ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້) ຄື ດ້ວຍລຳດັບແຫ່ງເທດສະໜາພຽງເທົ່ານີ້ ດ້ວຍການສະແດງຄວາມສະຫຼາດໃນຖານະເຈັດປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂັນຫ້າ. ຄຳວ່າ "Taṃ" (ນັ້ນ) ຄື ອາລົມ. ຄຳວ່າ "Dhātuādimattameva" (ພຽງແຕ່ທາດເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ) ຄື ພຽງແຕ່ທາດ, ອາຍະຕະນະ ແລະປະຕິດຈະສະມຸບບາດ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Imesu dhammesu" (ໃນທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້) ຄື ໃນທຳມີຊາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ "Kammaṃ katvā" (ເຮັດກິດແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດກິດແຫ່ງການພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະກິດ) ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ. ພະທຳມະລາຊາ ເມື່ອຊົງຈຳແນກໂດຍປະເພດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄວາມສະຫຼາດໃນຖານະເຈັດປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂັນຫ້າໃນທີ່ນີ້ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງສະແດງວ່າ "ຜູ້ພິຈາລະນາໂດຍວິທີສາມປະການ".

සත්තට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສັດຕະຖານະສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. සම්මාසම්බුද්ධසුත්තවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍສຳມາສຳພຸດທະສູດ

58. අධිකං සවිසෙසං පයසති පයුඤ්ජති එතෙනාති අධිප්පයාසො, විසිට්ඨපයොගො. තෙනාහ ‘‘අධිකපයොගො’’ති. ඉමඤ්හි මග්ගන්ති අට්ඨඞ්ගිකං අරියමග්ගමාහ. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. අවත්තමානට්ඨෙනාති බුද්ධුප්පාදතො පුබ්බෙ න වත්තමානභාවෙන. මග්ගං ජානාතීති සමුදාගමතො පට්ඨාය සපුබ්බභාගං සසම්භාරවිසයං සඵලං සඋද්‍රයං අරියං මග්ගං ජානාති අවබුජ්ඣතීති මග්ගඤ්ඤූ. විදිතන්ති අඤ්ඤෙසම්පි ඤාතං පටිලද්ධං හත්ථතලෙ ආමලකං විය පාකටං අකාසි, තථා කත්වා දෙසෙසි. අමග්ගෙ පරිවජ්ජනෙන මග්ගෙ පටිපත්තීති තස්ස මග්ගකුසලතා විය අමග්ගකුසලතාපි ඉච්ඡිතබ්බාති ආහ ‘‘මග්ගෙ ච අමග්ගෙ ච කොවිදො’’ති. අහං පඨමං ගතොති අහං පඨමමග්ගෙන සමන්නාගතො.

໕໘. ຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລະມີຄວາມພິເສດ ທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມພະຍາຍາມ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະທິປາຍາສະ (ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງແຮງກ້າ) ຄື ຄວາມພະຍາຍາມອັນວິເສດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງ". ຄຳວ່າ "Imaṃ maggaṃ" (ເຊິ່ງມັກນີ້) ໝາຍເຖິງ ອະລິຍະມັກມີອົງແປດ. ຄຳວ່າ "Idha" (ໃນທີ່ນີ້) ຄື ໃນສູດນີ້. ຄຳວ່າ "Avattamānaṭṭhena" (ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ເປັນໄປຢູ່) ຄື ໂດຍຄວາມບໍ່ເປັນໄປໃນກ່ອນແຕ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າ. ບົດວ່າ "Maggaṃ jānāti" (ຍ່ອມຮູ້ເຊິ່ງມັກ) ຄື ຍ່ອມຮູ້ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈເຊິ່ງອະລິຍະມັກ ພ້ອມທັງສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ພ້ອມທັງຂອບເຂດແຫ່ງອົງປະກອບ ພ້ອມທັງຜົນ ແລະພ້ອມທັງຄວາມອຸດົມສົມບູນ ຕັ້ງແຕ່ການເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມັກຄັນຍູ (ຜູ້ຮູ້ມັກ). ຄຳວ່າ "Viditaṃ" (ອັນຮູ້ແລ້ວ) ຄື ເຮັດໃຫ້ປາກົດແກ່ຄົນອື່ນໆ ໃຫ້ໄດ້ຮູ້ ໃຫ້ໄດ້ຮັບ ເໝືອນໝາກຂามປ້ອມໃນຝາມື ແລ້ວຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ການປະຕິບັດໃນມັກ ດ້ວຍການເວັ້ນອະມັກ (ທາງທີ່ບໍ່ແມ່ນມັກ) ຄວາມສະຫຼາດໃນອະມັກກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປາດຖະໜາ ເໝືອນຄວາມສະຫຼາດໃນມັກຂອງຜູ້ນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນມັກແລະອະມັກ". ຄຳວ່າ "Ahaṃ paṭhamaṃ gato" (ເຮົາໄປແລ້ວເປັນຜູ້ທຳອິດ) ຄື ເຮົາເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍມັກເປັນຜູ້ທຳອິດ.

සම්මාසම්බුද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສຳມາສຳພຸດທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

7. අනත්තලක්ඛණසුත්තවණ්ණනා

໗. ການອະທິບາຍອະນັດຕະລັກຂະນະສູດ

59. පුරාණුපට්ඨාකෙති [Pg.227] පුබ්බෙ පධානපදහනකාලෙ උපට්ඨාකභූතෙ. ‘‘අවසවත්තනට්ඨෙන අස්සාමිකට්ඨෙන සුඤ්ඤතට්ඨෙන අත්තපටික්ඛෙපට්ඨෙනා’’ති එවං පුබ්බෙ වුත්තෙහි. එත්තකෙන ඨානෙනාති ‘‘රූපං, භික්ඛවෙ, අනත්තා’’ති ආරභිත්වා යාව ‘‘එවං මෙ විඤ්ඤාණං මා අහොසී’’ති එත්තකෙන සුත්තපදෙසෙන. අකථිතස්සෙව කථනං උත්තරං, න කථිතස්සාති වුත්තං ‘‘තානි දස්සෙත්වා’’ති. සමොධානෙත්වාති සම්පිණ්ඩිත්වා. විත්ථාරකථාති විත්ථාරතො අට්ඨකථා. අනත්තලක්ඛණමෙවාති තබ්බහුලතාය තප්පධානතාය ච වුත්තං. අනිච්චතාදීනම්පි හි තත්ථ තංදීපනත්ථමෙව වුත්තත්තා තදෙව ජෙට්ඨං පධානං තථා වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො.

໕໙. ຄຳວ່າ "Purāṇupaṭṭhāke" (ໃນອຸປະຖາກເກົ່າທັງຫຼາຍ) ຄື ໃນຜູ້ທີ່ເຄີຍເປັນອຸປະຖາກໃນການກ່ອນ ສະໄໝທີ່ບຳເພັນພຽນ. ດ້ວຍຄຳທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກ່ອນຢ່າງນີ້ວ່າ "ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ ແລະໂດຍອັດຖະວ່າເປັນການປະຕິເສດອັດຕາ". ຄຳວ່າ "Ettakena ṭhānena" (ດ້ວຍຖານະພຽງເທົ່ານີ້) ຄື ດ້ວຍບົດແຫ່ງສູດມີປະມານເທົ່ານີ້ ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຮູບເປັນອະນັດຕາ" ຈົນເຖິງ "ວິຍານຂອງເຮົາຢ່າໄດ້ເປັນຢ່າງນີ້ເລີຍ". ການກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ກ່າວເທົ່ານັ້ນ ເປັນຄຳຕອບ ບໍ່ແມ່ນກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ກ່າວແລ້ວ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ". ຄຳວ່າ "Samodhānetvā" (ປະມວນແລ້ວ) ຄື ລວມເຂົ້າກັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Vitthārakathā" (ຄຳອະທິບາຍໂດຍລະອຽດ) ຄື ອັດຖະກະຖາໂດຍພິສະດານ. ທີ່ກ່າວວ່າ "ອະນັດຕະລັກສະນະນັ້ນເອງ" ເພາະຄວາມທີ່ລັກສະນະນັ້ນມີຫຼາຍ ແລະເພາະຄວາມທີ່ລັກສະນະນັ້ນເປັນປະທານ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ທ່ານກໍກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ ເພື່ອສະແດງອະນັດຕະລັກສະນະນັ້ນເອງ, ອະນັດຕະລັກສະນະນັ້ນຈຶ່ງເປັນສິ່ງໃຫຍ່ ເປັນປະທານ ເພາະອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດເປັນຢ່າງນັ້ນ.

අනත්තලක්ඛණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Commercial: ການອະທິບາຍອະນັດຕະລັກຂະນະສູດ ຈົບແລ້ວ.

8. මහාලිසුත්තවණ්ණනා

໘. ການອະທິບາຍມະຫາລິສູດ

60. එකන්තදුක්ඛන්තිආදීනි පදානි වුත්තනයානෙව, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථ ච යථා සරාගො හෙතු පච්චයො සංකිලෙසාය, එවං සවිපස්සනො මග්ගො හෙතු පච්චයො ච විසුද්ධියාති දට්ඨබ්බං.

໖໐. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "Ekantadukkhaṃ" (ເປັນທຸກໂດຍສ່ວນດຽວ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນເອງ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ຄວາມກຳໜັດ (ສະຣາຄະ) ເປັນເຫດ ເປັນປັດໄຈແກ່ຄວາມເສົ້າໝອງ (ສັງກິເລດ) ສັນໃດ, ມັກທີ່ປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ ກໍເປັນເຫດ ເປັນປັດໄຈແກ່ຄວາມບໍລິສຸດ (ວິສຸດທິ) ສັນນັ້ນ.

මහාලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍມະຫາລິສູດ ຈົບແລ້ວ.

9. ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා

໙. Commercial: ການອະທິບາຍອາທິດຕະສູດ

61. එකාදසහීති රාගාදීහි උපායාසපරියොසානෙහි එකාදසහි සන්තාපනට්ඨෙන අග්ගීහි. ද්වීසූති අට්ඨමනවමෙසු. දුක්ඛලක්ඛණමෙවාති තබ්බහුලතාය තප්පධානතාය ච වුත්තං.

໖໑. ຄຳວ່າ "Ekādasahi" (ດ້ວຍໄຟສິບເອັດກອງ) ຄື ດ້ວຍໄຟສິບເອັດກອງ ມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ມີອຸປາຍາດເປັນທີ່ສຸດ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງເຜົາໄໝ້. ຄຳວ່າ "Dvīsu" (ໃນສອງສູດ) ຄື ໃນສູດທີແປດແລະທີເກົ້າ. ທີ່ກ່າວວ່າ "ທຸກຂະລັກສະນະນັ້ນເອງ" ເພາະຄວາມທີ່ລັກສະນະນັ້ນມີຫຼາຍ ແລະເພາະຄວາມທີ່ລັກສະນະນັ້ນເປັນປະທານ.

ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອາທິດຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

10. නිරුත්තිපථසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍນິຣຸດຕິປະຖະສູດ

62. නිරුත්තියොව නිරුත්තිපථාති පථ-සද්දෙන පදවඩ්ඪනමාහ යථා ‘‘බීජානියෙව බීජජාතානී’’ති. නිරුත්තිවසෙනාති නිබ්බචනවසෙන. පථා ච අත්ථානුරූපභාවතො[Pg.228]. තීණිපීති නිරුත්තිඅධිවචනපඤ්ඤත්තිපථපදානි. තථා හි ‘‘ඵුසතීති ඵස්සො’’තිආදිනා නීහරිත්වා වචනං නිරුත්ති, ‘‘සිරීවඩ්ඪකො ධනවඩ්ඪකො’’තිආදිනා වචනමත්තමෙව අධිකාරං කත්වා පවත්තං අධිවචනං, ‘‘තක්කො විතක්කො’’තිආදිනා තංතංපකාරෙන ඤාපනතො පඤ්ඤත්ති. අථ වා තංතංඅත්ථප්පකාසනෙන නිච්ඡිතං, නියතං වා වචනං නිරුත්ති. අධි-සද්දො උපරිභාගෙ, උපරි වචනං අධිවචනං. කස්ස උපරි? පකාසෙතබ්බස්ස අත්ථස්සාති පාකටොයමත්ථො. අධීනං වචනං අධිවචනං. කෙන අධීනං? අත්ථෙන. අත්ථස්ස පඤ්ඤාපනත්ථෙන පඤ්ඤත්තීති එවං නිරුත්තිආදිපදානං සබ්බවචනෙසු පවත්ති වෙදිතබ්බා. අඤ්ඤථා ‘‘ඵුසතීති ඵස්සො’’තිආදිප්පකාරෙන නිද්ධාරණවචනානංයෙව නිරුත්තිතා, සිරිවඩ්ඪකධනවඩ්ඪකපකාරානමෙව අභිලාපනං අධිවචනතා. ‘‘තක්කො විතක්කො’’ති එවංපකාරානමෙව එකමෙව අත්ථං තෙන තෙන පකාරෙන ඤාපෙන්තානං වචනානං පඤ්ඤත්තිතා ච ආපජ්ජෙය්‍ය. අසංකිණ්ණාති න සංකිණ්ණා. තෙනාහ ‘‘අවිජහිතා…පෙ… අඡඩ්ඩිතා’’ති. න සංකීයන්තීති න සංකිරීයන්ති, න සංකීයිස්සන්ති න සංකිරීයිස්සන්තීති අත්ථො. අප්පටිකුට්ඨාති න පටික්ඛිත්තා. යස්මා භඞ්ගං අතික්කන්තං උප්පාදාදි අතික්කන්තමෙව හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘භඞ්ගමෙවා’’ති. යස්මා දෙසන්තරං සඞ්කන්තොපි අතික්කන්තන්ති වුච්චති, තස්මා තදාභාවං දස්සෙතුං ‘‘දෙසන්තරං අසඞ්කමිත්වා’’ති වුත්තං. යත්ථ යත්ථ හි සඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති, තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජන්ති නිරුජ්ඣන්ති විපරිණමන්ති විනාසං ආපජ්ජන්ති. තෙනාහ ‘‘විපරිණතන්ති…පෙ… නට්ඨ’’න්ති. අපාකටීභූතං අජාතත්තා එව.

໖໒. ຄຳວ່າ "Niruttipatha" (ທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິ) ໄດ້ແກ່ ນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ, ທ່ານກ່າວເພີ່ມບົດດ້ວຍຄຳວ່າ "patha" (ທາງ) ປຽບເໝືອນຄຳວ່າ "ພືດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຄື ພືດຊະນິດຕ່າງໆ". ຄຳວ່າ "Niruttivasena" ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວນິຣຸດຕິ. ແລະຊື່ວ່າ ປະຖະ (ທາງ) ເພາະຄວາມເປັນສະພາບຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "Tīṇipi" (ເຖິງສາມປະການ) ຄື ບົດວ່າ ທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິ, ທາງແຫ່ງອະທິວະຈະນະ ແລະທາງແຫ່ງບັນຍັດ. ຄວາມຈິງ ຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງອອກໂດຍການວິເຄາະມີອາທິວ່າ "ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຖືກຕ້ອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຜັດສະ" ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິ, ຄຳເວົ້າທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຽງແຕ່ຄຳເວົ້າໃຫ້ເປັນໃຫຍ່ ມີອາທິວ່າ "ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍສິຣິ ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຊັບ" ຊື່ວ່າ ອະທິວະຈະນະ, ຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງໃຫ້ຮູ້ໂດຍປະການນັ້ນໆ ມີອາທິວ່າ "ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕຶກຢ່າງຍິ່ງ" ຊື່ວ່າ ບັນຍັດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳເວົ້າທີ່ກຳນົດແລ້ວ ຫຼືແນ່ນອນແລ້ວ ດ້ວຍການສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິ. ສັບວ່າ "Adhi" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເບື້ອງເທິງ, ຄຳເວົ້າເບື້ອງເທິງ ຊື່ວ່າ ອະທິວະຈະນະ. ເບື້ອງເທິງຂອງຫຍັງ? ເບື້ອງເທິງຂອງເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນສະແດງ, ເນື້ອຄວາມນີ້ປາກົດຊັດເຈນແລ້ວ. ຄຳເວົ້າທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ ອະທິວະຈະນະ. ອາໄສຫຍັງ? ອາໄສເນື້ອຄວາມ. ຊື່ວ່າ ບັນຍັດ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງເຮັດເນື້ອຄວາມໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນໄປແຫ່ງບົດມີນິຣຸດຕິເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳເວົ້າທັງປວງ ຢ່າງນີ້. ມິສະນັ້ນ ຄວາມເປັນນິຣຸດຕິ ກໍຈະພຶງມີແກ່ຄຳເວົ້າທີ່ກຳນົດແນ່ນອນ ໂດຍປະການມີອາທິວ່າ "ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຖືກຕ້ອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຜັດສະ" ເທົ່ານັ້ນ, ຄວາມເປັນອະທິວະຈະນະ ກໍຈະພຶງມີແກ່ຄຳກ່າວໂດຍປະການມີ "ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍສິຣິ ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຊັບ" ເທົ່ານັ້ນ, ແລະຄວາມເປັນບັນຍັດ ກໍຈະພຶງມີແກ່ຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ດ້ວຍປະການນັ້ນໆ ມີປະການຢ່າງນີ້ວ່າ "ຄວາມຕຶກ ຄວາມຕຶກຢ່າງຍິ່ງ" ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Asaṃkiṇṇā" (ບໍ່ສັບສົນ) ຄື ບໍ່ປົນເປກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ລະແລ້ວ...ລະ... ບໍ່ຖິ້ມແລ້ວ". ຄຳວ່າ "Na saṃkīyanti" (ຍ່ອມບໍ່ສັບສົນ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ປົນເປກັນ, ບົດວ່າ "Na saṃkīyissanti" ຄື ຈະບໍ່ປົນເປກັນ. ຄຳວ່າ "Appaṭikuṭṭhā" (ບໍ່ຖືກຄັດຄ້ານ) ຄື ບໍ່ຖືກປະຕິເສດ. ເພາະວ່າ ສິ່ງທີ່ກ້າວລ່ວງຄວາມດັບໄປແລ້ວ ກໍເປັນອັນກ້າວລ່ວງຄວາມເກີດເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຄວາມດັບໄປນັ້ນເອງ". ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນສິ່ງທີ່ກ້າວໄປສູ່ຕ່າງຖິ່ນ ທ່ານກໍກ່າວວ່າ ກ້າວລ່ວງແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ບໍ່ກ້າວໄປສູ່ຕ່າງຖິ່ນ". ເພາະວ່າ ສັງຂານທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ໃດໆ ກໍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍ ດັບໄປ ແປປວນ ແລະເຖິງຄວາມພິນາດໃນທີ່ນັ້ນໆ ເອງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແປປວນແລ້ວ...ລະ... ຈິບຫາຍແລ້ວ". ຄວາມວ່າ ບໍ່ປາກົດ ເພາະຄວາມທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ.

වසභණගොත්තතාය වස්සභඤ්ඤා. මූලදිට්ඨිගතිකාති මූලභූතා දිට්ඨිගතිකා, ඉමස්මිං කප්පෙ සබ්බපඨමං තාදිසදිට්ඨිසමුප්පාදකා. පුනප්පුනං ආවජ්ජෙන්තස්සාති අහෙතුවාදපටිසංයුත්තගන්ථං උග්ගහෙත්වා පරියාපුණිත්වා තදත්ථං වීමංසන්තස්ස ‘‘නත්ථි හෙතු, නත්ථි පච්චයො සත්තානං සංකිලෙසායා’’තිආදිනයප්පවත්තාය ලද්ධියා ආරම්මණෙ මිච්ඡාසති සන්තිට්ඨති, ‘‘නත්ථි හෙතූ’’තිආදිවසෙන අනුස්සවූපලද්ධෙ අත්ථෙ තදාකාරපරිවිතක්කනෙහි සවිග්ගහෙ විය සරූපතො චිත්තස්ස පච්චුපට්ඨිතෙ චිරකාලපරිචයෙන ‘‘එවමෙත’’න්ති නිජ්ඣානක්ඛමභාවූපගමනෙන නිජ්ඣානක්ඛන්තියා තථාගහිතෙ පුනප්පුනං තථෙව ආසෙවන්තස්ස බහුලීකරොන්තස්ස මිච්ඡාවිතක්කෙන සමාදියමානා මිච්ඡාවායාමූපත්ථම්භිතා අතංසභාවං ‘‘තංසභාව’’න්ති [Pg.229] ගණ්හන්තී මිච්ඡාසතීති ලද්ධනාමා තංලද්ධිසහගතා තණ්හා සන්තිට්ඨති. යථාසකං විතක්කාදිපච්චයලාභෙන තස්මිං ආරම්මණෙ අධිට්ඨිතතාය අනෙකග්ගතං පහාය චිත්තං එකග්ගතං අප්පිතං විය හොති මිච්ඡාසමාධිනා. සොපි හි පච්චයවිසෙසෙහි ලද්ධභාවනාබලො ඊදිසෙ ඨානෙ සමාධානපතිරූපකිච්චකරො හොතියෙව වාලවිජ්ඣනාදීසු වියාති දට්ඨබ්බං. තථා හි අනෙකක්ඛත්තුං තෙනාකාරෙන පුබ්බභාගියෙසු ජවනවාරෙසු පවත්තෙසු සබ්බපච්ඡිමෙ ජවනවාරෙ සත්ත ජවනානි ජවන්ති. තත්ථ පඨමෙ සතෙකිච්ඡො හොති, තථා දුතියාදීසු. සත්තමෙ පන ජවනෙ සම්පත්තෙ අතෙකිච්ඡො හොති. තෙනාහ ‘‘අස්සාදෙන්තස්සා’’තිආදි. ඉමෙසුපීති ද්වීසුපි ඨානෙසු.

ຊື່ວ່າ ວັດສະພັນຍະ ເພາະມີໂຄດວ່າ ວະສະພະ. ຄຳວ່າ "Mūladiṭṭhigatikā" (ຜູ້ມີທິດຖິເປັນມູນ) ຄື ຜູ້ມີທິດຖິອັນເປັນຮາກເຫງົ້າ, ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດຖິເຊັ່ນນັ້ນເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນກັປນີ້. ຄຳວ່າ "Punappunaṃ āvajjentassa" (ເມື່ອຄຳນຶງເຖິງເນືອງໆ) ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນຮຽນເອົາ ສຶກສາເອົາຄຳພີທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອະເຫຕຸກວາດ ແລ້ວພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມນັ້ນ ມິດສາສະຕິຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໃນອາລົມແຫ່ງລັດທິທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "ບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ ເພື່ອຄວາມເສົ້າໝອງແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍ", ເມື່ອເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "ບໍ່ມີເຫດ" ເປັນຕົ້ນ ປາກົດແກ່ຈິດໂດຍສະພາວະ ເໝືອນມີຕົວຕົນ ດ້ວຍການຕຶກຕອງເຖິງອາການນັ້ນໆ, ເພາະຄວາມຄຸ້ນເຄີຍເປັນເວລາດົນນານ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມຍອມຮັບໄດ້ດ້ວຍການເພ່ງພິຈາລະນາວ່າ "ສິ່ງນີ້ເປັນຢ່າງນີ້" ເມື່ອຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງນັ້ນດ້ວຍນິຊຊານັກຂັນຕິ (ຄວາມທົນທານຕໍ່ການເພ່ງ) ແລ້ວເສບຄົບ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຢ່າງນັ້ນເນືອງໆ, ຕັນຫາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບລັດທິນັ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ມິດສາສະຕິ ເພາະຖືເອົາສະພາບທີ່ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນວ່າ "ເປັນສະພາບຢ່າງນັ້ນ" ອັນມິດສາວິດຕົກສະມາດານ (ຖືເອົາ) ແລະອັນມິດສາວາຍາມະອຸປະຖຳ (ສະໜັບສະໜູນ) ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່. ເພາະໄດ້ປັດໄຈມີວິດຕົກເປັນຕົ້ນຕາມສົມຄວນແກ່ຕົນ ຈຶ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອາລົມນັ້ນ ລະຄວາມມີອາລົມຫຼາຍຢ່າງ ຈິດຈຶ່ງມີອາລົມດຽວ ເໝືອນແນບແໜ້ນດ້ວຍມິດສາສະມາທິ. ເພາະວ່າ ມິດສາສະມາທິນັ້ນ ເຖິງແມ່ນມີກຳລັງແຫ່ງພາວະນາທີ່ໄດ້ດ້ວຍປັດໄຈພิເສດ ກໍຍ່ອມເຮັດກິດທີ່ຄ້າຍຄືກັບຄວາມຕັ້ງໝັ້ນໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ໄດ້ແທ້ ເໝືອນໃນການຍິງປາຍຜົມເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນຢ່າງນີ້. ຄວາມຈິງ ເມື່ອສະພາບນັ້ນເປັນໄປໂດຍອາການນັ້ນຫຼາຍເທື່ອໃນຊະວະນະວາລະສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນຊະວະນະວາລະສຸດທ້າຍ ຊະວະນະເຈັດດວງຍ່ອມແລ່ນໄປ. ໃນຊະວະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຊະວະນະດວງທຳອິດ ຍັງພໍຮັກສາໄດ້, ໃນຊະວະນະດວງທີສອງເປັນຕົ້ນກໍເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ເມື່ອເຖິງຊະວະນະດວງທີເຈັດແລ້ວ ຍ່ອມຮັກສາບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "ເມື່ອເພີດເພີນຢູ່". ຄຳວ່າ "Imesupi" (ເຖິງໃນຖານະເຫຼົ່ານີ້) ຄື ໃນຖານະທັງສອງ.

පච්චුප්පන්නං වාති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘යදෙතං අනාගතං නාම, නයිදං අනාගත’’න්තිආදිකං සඞ්ගණ්හාති. තෙපීති තෙ වස්සභඤ්ඤාපි න මඤ්ඤිංසු ලොකසමඤ්ඤාය අනතික්කමනීයතො. තෙනාහ ‘‘අතීතං පනා’’තිආදි. ඛන්ධානං උපරි නිරුළ්හා පණ්ණත්ති.

ຄຳວ່າ "Paccuppannaṃ vā" (ຫຼືວ່າເປັນປັດຈຸບັນ) ໃນທີ່ນີ້ ສັບວ່າ "iti" ມີອັດຖະວ່າ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສັບນັ້ນ ຍ່ອມສົງເຄາະຄຳມີອາທິວ່າ "ສິ່ງໃດທີ່ຊື່ວ່າເປັນອະນາຄົດ ສິ່ງນີ້ບໍ່ແມ່ນອະນາຄົດ". ຄຳວ່າ "Tepi" (ເຖິງພວກເຂົາ) ຄື ເຖິງພວກວັດສະພັນຍະເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ສຳຄັນໝາຍ (ຜິດໄປ) ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ຄວນກ້າວລ່ວງສົມມຸດຂອງໂລກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງgກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ "atītaṃ pana" (ສ່ວນອະດີດ). ບັນຍັດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເທິງຂັນທັງຫຼາຍ.

නිරුත්තිපථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນິຣຸດຕິປະຖະສູດ ຈົບແລ້ວ.

උපයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸປາຍະວັກ ຈົບແລ້ວ.

7. අරහන්තවග්ගො

໗. ອະຣະຫັນຕະວັກ

1. උපාදියමානසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍອຸປາດິຍະມານະສູດ

63. ගණ්හමානොති ‘‘එතං මමා’’තිආදිනා ගණ්හමානො. පාසෙනාති රාගපාසෙන. තඤ්හි මාරො මාරපාසොති මඤ්ඤති. තෙනාහ ‘‘අන්තලික්ඛචරො පාසො, ය්වායං චරති මානසො’’ති (සං. නි. 1.151; මහාව. 33). මුත්තො නාම හොති අනුපාදියතො සබ්බසො ඛන්ධස්ස අභාවතො.

໖໓. ຄຳວ່າ Gaṇhamāno (ຜູ້ຍຶດຖືຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍຶດຖືຢູ່ດ້ວຍການກຳນົດວ່າ 'ນີ້ຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Pāsena (ດ້ວຍບ້ວງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍບ້ວງຄືລາຄະ. ເພາະວ່າມານຍ່ອມສຳຄັນບ້ວງນັ້ນວ່າ ເປັນບ້ວງແຫ່ງມານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ບ້ວງທີ່ທ່ຽວໄປໃນອາກາດ ຄືໃຈນີ້ທີ່ທ່ຽວໄປ'. ທີ່ຊື່ວ່າ ພົ້ນແລ້ວ (Mutto) ເພາະບໍ່ຍຶດໝັ້ນ ແລະເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຂັນທັງປວງໂດຍປະການທັງປວງ.

උපාදියමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸປາດິຍະມານະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-6. මඤ්ඤමානසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໖. Consisting of: ການອະທິບາຍມັນຍະມານະສູດ ເປັນຕົ້ນ

64-68. ‘‘එතං [Pg.230] මමා’’තිආදිනා. මඤ්ඤනා අභිනන්දනා ච. තණ්හාඡන්දොති තණ්හා එව ඡන්දො. සා හි තණ්හායනට්ඨෙන තණ්හා, ඡන්දිකතට්ඨෙන ඡන්දො. චතුත්ථං අනිච්චලක්ඛණමුඛෙන වුත්තං, පඤ්චමං දුක්ඛලක්ඛණමුඛෙන, ඡට්ඨං අනත්තලක්ඛණමුඛෙන. සෙසං තීසුපි සදිසමෙවාති වුත්තං ‘‘එසෙව නයො’’ති.

໖໔-໖໘. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ນີ້ຂອງເຮົາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສຳຄັນ (ມັນຍະນາ) ແລະຄວາມເພີດເພີນ (ອະພິນັນທະນາ). ຄຳວ່າ Taṇhāchando (ຄວາມພໍໃຈດ້ວຍອຳນາດຕັນຫາ) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫານັ້ນເອງເປັນຄວາມພໍໃຈ. ເພາະວ່າ ຕັນຫານັ້ນ ຊື່ວ່າຕັນຫາ ເພາະອັດຖະວ່າຢາກ, ຊື່ວ່າສັນທະ ເພາະອັດຖະວ່າປາຖະໜາ. ສູດທີສີ່ ຕຣັດໄວ້ໂດຍມຸມມອງແຫ່ງອະນິດຈະລັກສະນະ, ສູດທີຫ້າ ຕຣັດໄວ້ໂດຍມຸມມອງແຫ່ງທຸກຂະລັກສະນະ, ສູດທີຫົກ ຕຣັດໄວ້ໂດຍມຸມມອງແຫ່ງອະນັດຕະລັກສະນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງສາມກໍເໝືອນກັນທັງນັ້ນ ດັ່ງທີ່ຕຣັດວ່າ 'ໂດຍນຳນອງນີ້ແລ'.

මඤ්ඤමානසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍມັນຍະມານະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

7. අනත්තනියසුත්තවණ්ණනා

໗. ການອະທິບາຍອະນັດຕະນິຍະສູດ

69. අනත්තනියන්ති න අත්තනියං. තෙනාහ ‘‘න අත්තනො සන්තක’’න්ති.

໖໙. ຄຳວ່າ Anattaniya ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຂອງສ່ວນຕົວຂອງຕົນ'.

අනත්තනියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະນັດຕະນິຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

8-10. රජනීයසණ්ඨිතසුත්තාදිවණ්ණනා

໘-໑໐. ການອະທິບາຍຣະຊະນີຍະສັນຖິຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ

70-72. රජනීයෙනාති රජනීයෙන රාගුප්පාදකෙන. තෙනාහ ‘‘රාගස්ස පච්චයභාවෙනා’’ති. රාහුලසංයුත්තෙ රාහුලත්ථෙරස්ස පුච්ඡාවසෙන ආගතා. ඉධ රාධත්ථෙරස්ස සුරාධත්ථෙරස්ස ච පුච්ඡාවසෙන, පාළි පන සබ්බත්ථ සදිසා. තෙනාහ ‘‘වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානී’’ති.

໗໐-໗໒. ຄຳວ່າ Rajanīyena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ ອັນເຮັດໃຫ້ລາຄະເກີດຂຶ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງລາຄະ'. ໃນຣาຫຸລະສັງຍຸດ ສູດທັງຫຼາຍມາເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳຖາມຂອງພຣະຣາຫຸລັດເຖຣະ. ໃນທີ່ນີ້ ມາເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳຖາມຂອງພຣະຣາທັດເຖຣະ ແລະພຣະສຸຣາທັດເຖຣະ, ແຕ່ພຣະບາລີເໝືອນກັນໃນທຸກບ່ອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ພຶງຊາບໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ'.

රජනීයසණ්ඨිතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Consisting of: ການອະທິບາຍຣະຊະນີຍະສັນຖິຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අරහන්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະຣະຫັນຕະວັກ ຈົບແລ້ວ.

8. ඛජ්ජනීයවග්ගො

໘. ຂັດຊະນີຍະວັກ

1-3. අස්සාදසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໓. ການອະທິບາຍອັດສາທະສູດ ເປັນຕົ້ນ

73-75. චතුසච්චමෙව කථිතං අස්සාදාදීනඤ්චෙව සමුදයාදීනඤ්ච වසෙන දෙසනාය පවත්තත්තා. යස්මා අස්සාදො සමුදයසච්චං, ආදීනවො දුක්ඛසච්චං, නිස්සරණං මග්ගසච්චං නිරොධසච්චඤ්චාති වුත්තොවායමත්ථො; දුතියෙ සමුදයස්සාදො [Pg.231] සමුදයසච්චං, ආදීනවො දුක්ඛසච්චං, අත්ථඞ්ගමො නිරොධසච්චං, නිස්සරණං මග්ගසච්චන්ති වුත්තොවායමත්ථො; තතියං අරියසාවකස්සෙව වසෙන වුත්තං.

໗໓-໗໕. ຕຣັດໄວ້ສະເພາະອະລິຍະສັດສີ່ເທົ່ານັ້ນ ເພາະພຣະທຳມະເທດສະໜາດຳເນີນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດສາທະ (ຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ ແລະສະມຸໄທ (ເຫດເກີດ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ ອັດສາທະ ຄື ສະມຸທະຍະສັດ, ອາທີນວະ ຄື ທຸກຂະສັດ, ນິດສະຣະນະ ຄື ມັກຄະສັດ ແລະນิໂຣທະສັດ; ໃນສູດທີສອງ ເນື້ອຄວາມນີ້ຕຣັດໄວ້ວ່າ ສະມຸທະຍັດສາທະ ຄື ສະມຸທະຍະສັດ, ອາທີນວະ ຄື ທຸກຂະສັດ, ອັດຖັງຄະມະ ຄື ນິໂຣທະສັດ, ນິດສະຣະນະ ຄື ມັກຄະສັດ; ສູດທີສາມ ຕຣັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະອະລິຍະສາວົກເທົ່ານັ້ນ.

අස්සාදසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອັດສາທະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

4. අරහන්තසුත්තවණ්ණනා

໔. ການອະທິບາຍອະຣະຫັນຕະສູດ

76. යත්තකා සත්තාවාසාති තස්මිං තස්මිං සත්තනිකායෙ ආවසනට්ඨෙන සත්තා එව සත්තාවාසා. තෙන යත්තකා සත්තාවාසා, තෙහි සබ්බෙහිපි එතෙ අග්ගා එතෙ සෙට්ඨා, යෙ ඉමෙ අරහන්තාති දස්සෙති. පුරිමනයෙනෙවාති පුරිමස්මිං සත්තට්ඨානකොසල්ලසුත්තෙ වුත්තනයෙන.

໗໖. ຄຳວ່າ Yattakā sattāvāsā (ທີ່ຢູ່ຂອງສັດມີປະມານເທົ່າໃດ) ໄດ້ແກ່ ສັດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າສັດຕາວາດ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສໃນໝູ່ສັດນັ້ນໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງວ່າ ທີ່ຢູ່ຂອງສັດມີປະມານເທົ່າໃດ ບັນດາສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອໍຣະຫັນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ເລີດ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ Purimanayeneva ໄດ້ແກ່ ໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັດຕະຖານະໂກສັນລະສູດກ່ອນໜ້ານີ້.

තදත්ථපරිදීපනාහීති ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ පරිඤ්ඤාය. තණ්හා තෙසං න විජ්ජති. අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො’’තිආදිනා තස්ස යථානිද්දිට්ඨස්ස සුත්තස්ස අත්ථදීපනාහි චෙව ‘‘අනෙජං තෙ අනුප්පත්තා, චිත්තං තෙසං අනාවිල’’න්තිආදිනා විසෙසත්ථපරිදීපනාහි ච. ඣානමග්ගඵලපරියාපන්නං අතිසයිතසුඛං එතෙසමත්ථීති සුඛිනොති ආහ ‘‘ඣාන…පෙ… සුඛිතා’’ති. තණ්හා තෙසං න විජ්ජතීති එත්ථ තෙසං අපායදුක්ඛජනිකා තණ්හා න විජ්ජතීති වුත්තං. වට්ටමූලිකාය තණ්හාය අභාවා ‘‘නන්දී තෙසං න විජ්ජතී’’ති එත්ථ වුච්චතීති. ඉමස්සපීති පි-සද්දෙන දුක්ඛස්සාභාවෙනපීති දුක්ඛාභාවො විය වට්ටමූලිකතණ්හාභාවො සම්පිණ්ඩීයතීති දට්ඨබ්බං. තෙන හි තෙ අනුපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තියා අච්චන්තසුඛිතා එවාති වුච්චන්තීති. ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනයප්පවත්තියා නවවිධො. ඤාණෙනාති අග්ගමග්ගඤ්ඤාණෙන.

ຄຳວ່າ Tadatthaparidīpanāhi (ດ້ວຍການສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງສູດຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ກຳນົດຮູ້ຂັນຫ້າແລ້ວ ຕັນຫາຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ ອັດສະມິມານະຖືກຖອນຮາກຖິ້ມແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພວກເພິ່ນບັນລຸເຖິງຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ ຈິດຂອງພວກເພິ່ນບໍ່ຂຸ່ນມົວ' ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ຊານ... ຯ... ມີຄວາມສຸກ' ເພາະພວກເພິ່ນມີຄວາມສຸກອັນຍອດຢ້ຽມ ເຊິ່ງນັບເນື່ອງໃນຊານ, ມັກ ແລະຜົນ. ໃນຄຳວ່າ 'ຕັນຫາຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ' ນີ້ ຕຣັດໝາຍເຖິງ ຕັນຫາອັນກໍ່ໃຫ້ເກີດທຸກໃນອະບາຍຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ໃນຄຳວ່າ 'ຄວາມເພີດເພີນຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ' ນີ້ ຕຣັດເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຕັນຫາອັນເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງວັດຕະສົງສານ. ຄຳວ່າ Imassapi (ແມ່ນແກ່ສິ່ງນີ້) ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍສັບວ່າ 'api' (ແມ່ນ/ກໍ) ພຣະອົງຊົງລວມເອົາຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຕັນຫາອັນເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງວັດຕະສົງສານ ເຂົ້າກັບຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງທຸກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເພິ່ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີຄວາມສຸກຢ່າງຍິ່ງ ເພາະບັນລຸອະນຸປາທິເສສະນິບພານ. ມານະມີ 9 ປະການ ໂດຍນຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮົາປະເສີດກວ່າ'. ຄຳວ່າ Ñāṇena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັກຄະມັກຄະຍານ.

අරහත්තං අනුප්පත්තා. අලිත්තාති අමක්ඛිතා. බ්‍රහ්මභූතාති බ්‍රහ්මභාවං පත්තා, බ්‍රහ්මතො වා අරියමග්ගඤාණතො භූතා අරියාය ජාතියා ජාතා. සත්ත සද්ධම්මා ගොචරො පවත්තිට්ඨානං එතෙසන්ති සත්තසද්ධම්මගොචරා.

ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Alittā ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແປດເປື້ອນ. ຄຳວ່າ Brahmabhūtā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ປະເສີດ ຫຼື ຜູ້ເກີດແລ້ວຈາກພຣົມ ຄື ອະລິຍະມັກຄະຍານ ຄື ເກີດແລ້ວໂດຍການເກີດອັນປະເສີດ. ພວກເພິ່ນມີສັດທຳ 7 ປະການ ເປັນໂຄຈອນ ຄື ເປັນທີ່ດຳເນີນໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ Sattasaddhammagocarā (ມີສັດທຳ 7 ເປັນໂຄຈອນ).

නිරාසඞ්කචාරො නාම ගහිතො කුතොචිපි තෙසං ආසඞ්කාය අභාවතො. සම්මාදිට්ඨිආදීහි දසහි අඞ්ගෙහි සම්මාවිමුත්ති-සම්මාඤාණපරියොසානෙහි. ‘‘ආගුං න කරොතී’’තිආදීහි චතූහි කාරණෙහි. තණ්හා තෙසං න විජ්ජතීති ඉදම්පි තණ්හාපහානස්ස බහූපකාරතාදස්සනං. තෙනාහ ‘‘දාසකාරිකා තණ්හාපි තෙසං නත්ථී’’ති.

ທີ່ຊື່ວ່າ Nirāsaṅkacāro (ການທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ມີຄວາມລະແວງ) ເພາະພວກເພິ່ນບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສຈາກບ່ອນໃດໆ ເລີຍ. ດ້ວຍອົງ 10 ມີສຳມາທິດຖິເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີສຳມາວິມຸດຕິ ແລະສຳມາຢານເປັນທີ່ສຸດ. ດ້ວຍເຫດ 4 ປະການ ມີຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຮັດບາບ' ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຄຳວ່າ 'ຕັນຫາຂອງພວກເພິ່ນຍ່ອມບໍ່ມີ' ນີ້ ກໍເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມມີອຸປະການຫຼາຍແຫ່ງການລະຕັນຫາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ຕັນຫາອັນເຮັດໃຫ້ເປັນທາດ ກໍບໍ່ມີແກ່ພວກເພິ່ນ'.

න [Pg.232] විකම්පන්ති ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනා.

ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມານະເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຮົາປະເສີດກວ່າ'.

උද්ධං තිරියං අපාචීනන්ති එත්ථ ‘‘උද්ධං වුච්චතී’’තිආදිනා රූපමුඛෙන අත්තභාවං ගහෙත්වා පවත්තො පඨමනයො. කාලත්තයවසෙන ධම්මප්පවත්තිං ගහෙත්වා පවත්තො දුතියනයො. ඨානවසෙන සකලලොකධාතුං ගහෙත්වා පවත්තො තතියනයො. බුද්ධාති චත්තාරි සච්චානි බුද්ධවන්තො.

ໃນຄຳວ່າ Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ (ເບື້ອງບົນ ເບື້ອງຂວາງ ເບື້ອງລຸ່ມ) ນີ້, ນຳນອງທີໜຶ່ງ ດຳເນີນໄປໂດຍຖືເອົາອັດຕະພາບ ໂດຍມຸມມອງແຫ່ງຮູບ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເບື້ອງບົນ ຕຣັດຮຽກວ່າ' ເປັນຕົ້ນ. ນຳນອງທີສອງ ດຳເນີນໄປໂດຍຖືເອົາຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທຳ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສາມ. ນຳນອງທີສາມ ດຳເນີນໄປໂດຍຖືເອົາໂລກະທາດທັງປວງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະຖານທີ່. ຄຳວ່າ Buddhā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຮູ້ແລ້ວເຊິ່ງອະລິຍະສັດສີ່.

සීහනාදසමොධානන්ති සීහනාදානං සංකලනං. ලොකෙ අත්තනො උත්තරිතරස්සාභාවා අනුත්තරා. උත්තරො තාව තිට්ඨතු පුරිසො, සදිසොපි තාව නත්ථීති අසදිසා. සකලම්පි භවං උත්තරිත්වා භවපිට්ඨෙ ඨත්වා විමුත්තිසුඛෙන සුඛිතත්තාදිවසෙන එකවීසතියාකාරෙහි සීහනාදං නදන්ති.

ຄຳວ່າ Sīhanādasamodhānaṃ ໄດ້ແກ່ ການປະມວນມາເຊິ່ງສີຫະນາດທັງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ Anuttarā (ຜູ້ຍອດຢ້ຽມ) ເພາະບໍ່ມີໃຜຍິ່ງໄປກວ່າຕົນໃນໂລກ. ທີ່ຊື່ວ່າ Asadisā (ຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີເໝືອນ) ເພາະຄົນທີ່ຍິ່ງກວ່າຍົກໄວ້ກ່ອນ ແມ່ນແຕ່ຄົນທີ່ສະເໝີກັນກໍບໍ່ມີ. ພວກເພິ່ນຂ້າມພົ້ນພົບທັງປວງແລ້ວ ຢືນຢູ່ເໜືອພົບ ມີຄວາມສຸກດ້ວຍວິມຸດຕິສຸກ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບັນລືສີຫະນາດດ້ວຍອາການ 21 ປະການ.

අරහන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະຣະຫັນຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. දුතියඅරහන්තසුත්තවණ්ණනා

໕. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະອະຣະຫັນຕະສູດ

77. සුද්ධිකමෙවාති සුද්ධසංඛිත්තබන්ධමෙව කත්වා.

໗໗. ຄຳວ່າ Suddhikameva ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນພຽງຂໍ້ຄວາມທີ່ຫຍໍ້ຢ່າງບໍລິສຸດເທົ່ານັ້ນ.

දුතියඅරහන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຸຕິຍະອະຣະຫັນຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. සීහසුත්තවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍສີຫະສູດ

78. සීහොති පරිස්සයසහනතො පටිපක්ඛහනනතො ච ‘‘සීහො’ති ලද්ධනාමො මිගාධිපති. චත්තාරොති ච සමානෙපි සීහජාතිකභාවෙ වණ්ණවිසෙසාදිසිද්ධෙන විසෙසෙන චත්තාරො සීහා. තෙ ඉදානි නාමතො වණ්ණතො ආහාරතො දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතසීහං නානප්පකාරතො විභාවෙතුං ‘‘තිණසීහො’’තිආදි ආරද්ධං. තිණභක්ඛො සීහො තිණසීහො පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘සාකපත්ථිවො’’ති. කාළවණ්ණතාය කාළසීහො. තථා පණ්ඩුසීහො. තෙනාහ ‘‘කාළසීහො කාළගාවිසදිසො, පණ්ඩුසීහො පණ්ඩුපලාසවණ්ණගාවිසදිසො’’ති. රත්තකම්බලස්ස විය කෙසරො කෙසරකලාපො එතස්ස අත්ථීති කෙසරී. ලාඛාරසපරිකම්මකතෙහි විය පාදපරියන්තෙහීති යොජනා.

໗໘. ຄຳວ່າ Sīha ໄດ້ແກ່ ພະຍາເນື້ອ (ຣາຊະສີ) ຜູ້ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ສີຫະ' ເພາະອົດທົນຕໍ່ອັນຕະລາຍ ແລະເພາະກຳຈັດປັດສະມິດ. ຄຳວ່າ Cattāro (ສີ່) ໄດ້ແກ່ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມເປັນຊາດສີຫະເໝືອນກັນ ແຕ່ກໍມີສີຫະ 4 ຈຳພວກ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສີຜິວເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງສີຫະເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຊື່, ສີຜິວ ແລະອາຫານ ແລະເພື່ອຈຳແນກສີຫະທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນຄຳວ່າ 'Tiṇasīho' (ຕິນະສີຫະ) ເປັນຕົ້ນ. ສີຫະຜູ້ກິນຫຍ້າເປັນອາຫານ ຊື່ວ່າ ຕິນະສີຫະ (ສີຫະກິນຫຍ້າ) ໂດຍການລົບພະຍາງຫຼັງໃນບົດໜ້າ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ 'Sākapatthivo' (ພຣະລາຊາຜູ້ໂປດຜັກ). ຊື່ວ່າ ກາລະສີຫະ (ສີຫະດຳ) ເພາະມີສີດຳ. ປັນທຸສີຫະ (ສີຫະເຫຼືອງ) ກໍເໝືອນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ກາລະສີຫະ ເໝືອນງົວດຳ, ປັນທຸສີຫະ ເໝືອນງົວທີ່ມີສີເຫຼືອງຄືໃບໄມ້ແຫ້ງ'. ສີຫະໃດມີຂົນຄໍ (ເກສອນ) ເໝືອນຜ້າກຳມະຢີ່ແດງ ສີຫະນັ້ນຊື່ວ່າ ເກສະຣີ (ໄກສອນສີຫະ). ປະກອບຄວາມວ່າ ດ້ວຍປາຍຕີນທັງຫຼາຍ ເໝືອນທີ່ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງ.

කම්මානුභාවසිද්ධආධිපච්චමහෙසක්ඛතාහි [Pg.233] සබ්බමිගගණස්ස රාජා සුවණ්ණගුහතො වාතිආදි ‘‘සීහස්ස විහාරො කිරියා එවං හොතී’’ති කත්වා වුත්තං.

ຄຳວ່າ 'ເປັນພະຍາແຫ່ງຝູງເນື້ອທັງປວງ ດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່ ແລະຄວາມມີສັກໃຫຍ່ ອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງກຳ ອອກຈາກຖ້ຳຄຳ' ເປັນຕົ້ນ ຕຣັດໄວ້ໂດຍໝາຍເຖິງວ່າ 'ການຢູ່ ແລະການກະທຳຂອງຣາຊະສີ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້'.

සමං පතිට්ඨාපෙත්වාති සබ්බභාගෙහි සමමෙව භූමියං පතිට්ඨාපෙත්වා. ආකඩ්ඪිත්වාති පුරතො ආකඩ්ඪිත්වා. අභිහරිත්වාති අභිමුඛං හරිත්වා. සඞ්ඝාතන්ති විනාසං. වීසතියට්ඨිකං ඨානං උසභං.

ຄຳວ່າ Samaṃ patiṭṭhāpetvā ໄດ້ແກ່ ວາງຕີນລົງເທິງແຜ່ນດິນໃຫ້ສະເໝີກັນທຸກສ່ວນ. ຄຳວ່າ Ākaḍḍhitvā ໄດ້ແກ່ ຢືດຕົວໄປທາງໜ້າ. ຄຳວ່າ Abhiharitvā ໄດ້ແກ່ ຍັບຕົວໄປທາງໜ້າ. ຄຳວ່າ Saṅghāta ໄດ້ແກ່ ຄວາມພິນາດ. ໄລຍະທາງ 20 ຍັດຖິ (ໄມ້ຄ້ອນ) ຊື່ວ່າ ອຸສະພະ.

සමසීහොති සමජාතිකො සමභාගො ච සීහො. සමානොස්මීති දෙසනාමත්තං, සමප්පභාවතායපි න භායති. සක්කායදිට්ඨිබලවතායාති ‘‘කෙ අඤ්ඤෙ අම්හෙහි උත්තරිතරා, අථ ඛො මයමෙව මහාබලා’’ති එවං බලාතිමානනිමිත්තාය අහඞ්කාරහෙතුභූතාය සක්කායදිට්ඨියා බලභාවෙන. සක්කායදිට්ඨිපහීනත්තාති සක්කායදිට්ඨියා පහීනත්තා නිරහඞ්කාරත්තා අත්තසිනෙහස්ස සුට්ඨු සමුග්ඝාටිතත්තා න භායති.

ຄຳວ່າ Samasīho ໄດ້ແກ່ ສີຫະທີ່ມີຊາດສະເໝີກັນ ແລະມີສ່ວນສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ 'ເຮົາສະເໝີກັນ' ເປັນພຽງເທດສະໜາເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງວ່າຈະມີອານຸພາບສະເໝີກັນ ກໍບໍ່ຢ້ານ. ຄຳວ່າ Sakkāyadiṭṭhibalavatāya (ເພາະຄວາມມີສັກກາຍະທິດຖິອັນມີກຳລັງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສັກກາຍະທິດຖິ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງອະຫັງການ ເຊິ່ງມີນິມິດຄືຄວາມມົວເມົາໃນກຳລັງວ່າ 'ຄົນອື່ນໃຜຈະຍິ່ງໄປກວ່າພວກເຮົາ, ທີ່ແທ້ແມ່ນພວກເຮົາເອງທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍ'. ຄຳວ່າ Sakkāyadiṭṭhipahīnattā (ເພາະລະສັກກາຍະທິດຖິໄດ້ແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເພາະລະສັກກາຍະທິດຖິໄດ້ແລ້ວ, ເພາະບໍ່ມີອະຫັງການ ແລະເພາະຖອນຄວາມຮັກໃນຕົນອອກໄດ້ຢ່າງເດັດຂາດ ຈຶ່ງບໍ່ຢ້ານ.

තථා තථාති සීහසදිසතාදිනා තෙන තෙන පකාරෙන අත්තානං කථෙසීති වත්වා තමත්ථං විවරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘සීහොති ඛො’’තිආදි වුත්තං.

ຄຳວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນໆ' ໄດ້ແກ່ ຊົງສະແດງຕົນໂດຍປະການນັ້ນໆ ມີຄວາມເໝືອນກັບຣາຊະສີເປັນຕົ້ນ, ເພື່ອຈະເປີດເຜີຍເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ຈະແຈ້ງ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ 'Sīhoti kho' (ຄຳວ່າ ສີຫະ ນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

කතාභිනීහාරස්ස ලොකනාථස්ස බොධියා නියතභාවප්පත්තියා එකන්තභාවීබුද්ධභාවොති කත්වා ‘‘තීසු පාසාදෙසු නිවාසකාලො, මගධරඤ්ඤො පටිඤ්ඤාදානකාලො, පායාසස්ස පරිභුත්තකාලො’’තිආදිනා අභිසම්බොධිතො පුරිමාවත්ථාපි සීහසදිසං කත්වා දස්සිතා. භාවිනි, භූතොපචාරොපි හි ලොකවොහාරො. විජ්ජාභාවසාමඤ්ඤතො භූතවිජ්ජා ඉතරවිජ්ජාපි එකජ්ඣං ගහෙත්වා පටිච්චසමුප්පාදසම්මසනතො තං පුරෙතරං සිද්ධං විපාකං විය කත්වා ආහ ‘‘තිස්සො විජ්ජා විසොධෙත්වා’’ති. අනුලොමපටිලොමතො පවත්තඤාණවසෙන ‘‘යමකඤාණමන්ථනෙනා’’ති වුත්තං.

ເພາະພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ຊົງບຳເພີນອະພິນິຫານໄວ້ແລ້ວ ຊົງບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ແຫ່ງພຣະໂພທິຍານ ຍ່ອມຈະຕ້ອງໄດ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຢ່າງແນ່ນອນ, ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງສະຖານະພາບກ່ອນການຕັດສະຮູ້ ມີຄວາມເໝືອນກັບຣາຊະສີ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'เวลาທີ່ປະທັບຢູ່ໃນປາສາດສາມຫຼັງ, ເວລາທີ່ຊົງໃຫ້ປະຕິຍານແກ່ພຣະລາຊາແຫ່ງມະຄົດ, ເວລາທີ່ຊົງສະເຫວີຍເຂົ້າປາຍາດ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໂລກໂວຫານຍ່ອມມີການອຸປະມາສິ່ງທີ່ຈະມີຂຶ້ນໃນອະນາຄົດ ເໝືອນກັບວ່າໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ພຣະອົງຊົງຖືເອົາວິຊາທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ແລະວິຊາອື່ນໆ ເຂົ້າໄວ້ນຳກັນ ໂດຍຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງຄວາມເປັນວິຊາ, ເພາະການພิຈາລະນາປັດຕິດຈະສະມຸບບາດ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ຊົງຊຳລະວິຊາສາມໃຫ້ຜຸດຜ່ອງ' ເໝືອນກັບວ່າຜົນນັ້ນໄດ້ສຳເລັດແລ້ວໃນກ່ອນໜ້ານັ້ນ. ຕຣັດວ່າ 'ດ້ວຍການກວນດ້ວຍຍະມະກະຍານ' ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍານທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍອະນຸໂລມ ແລະປະຕิໂລມ.

තත්ථ විහරන්තස්සාති අජපාලනිග්‍රොධමූලෙ විහරන්තස්ස. එකාදසමෙ දිවසෙති සත්තසත්තාහතො පරං එකාදසමෙ දිවසෙ. අචලපල්ලඞ්කෙති ඉසිපතනෙ ධම්මචක්කපවත්තනත්ථං නිසින්නපල්ලඞ්කෙ. තම්පි හි කෙනචි අප්පටිවත්තියධම්මචක්කපවත්තනත්ථං [Pg.234] නිසජ්ජාති කත්වා වජිරාසනං විය අචලපල්ලඞ්කං වුච්චති. ඉමස්මිඤ්ච පන පදෙති ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා’’තිආදිනයප්පවත්තෙ ඉමස්මිං සද්ධම්මකොට්ඨාසෙ. ධම්මඝොසො…පෙ… දසසහස්සිලොකධාතුං පටිච්ඡාදෙසි ‘‘සබ්බත්ථ ඨිතා සුණන්තූ’’ති අධිට්ඨානෙන. සොළසහාකාරෙහීති ‘‘දුක්ඛපරිඤ්ඤා, සමුදයප්පහානං, නිරොධසච්ඡිකිරියා, මග්ගභාවනා’’ති එවං එකෙකස්මිං මග්ගෙ චත්තාරි චත්තාරි කත්වා සොළසහි ආකාරෙහි.

ຄຳວ່າ Tattha viharantassa ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະທັບຢູ່ທີ່ຮົ່ມໄມ້ອະຊະປາລະນิໂຄດ. ຄຳວ່າ Ekādasame divase ໄດ້ແກ່ ໃນວັນທີ 11 ຖັດຈາກການສະເຫວີຍວິມຸດຕິສຸກ 7 ສັບດາ. ຄຳວ່າ Acalapallaṅke ໄດ້ແກ່ ບັດລັງທີ່ປະທັບນັ່ງເພື່ອສະແດງທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດ ທີ່ປ່າອິສິປະຕະນະມະລຶຄະທາຍະວັນ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ບັດລັງນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ອະຈະລະບັດລັງ ເໝືອນວະຊິຣາສັນ ເພາະເປັນທີ່ປະທັບນັ່ງເພື່ອສະແດງທຳມະຈັກ ອັນໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຄັດຄ້ານໄດ້. ຄຳວ່າ Imasmiñca pana pade ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນແຫ່ງພຣະສັດທຳນີ້ ອັນດຳເນີນໄປໂດຍນຳນອງເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ທີ່ສຸດສອງຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ Dhammaghoso... ຯ... ໄດ້ແຜ່ໄປທົ່ວໝື່ນໂລກະທາດ ດ້ວຍການຕັ້ງພຣະທັຍອະທິຖານວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງຈົ່ງໄດ້ຍິນ'. ຄຳວ່າ Soḷasahākārehi ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການ 16 ປະການ ຄື ເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງລະ 4 ໃນແຕ່ລະມັກ ຄື 'ການກຳນົດຮູ້ທຸກ, ການລະສະມຸໄທ, ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງນິໂຣດ, ການຈະເລີນມັກ'.

වුත්තොයෙව, න ඉධ වත්තබ්බො, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො. යස්මා ච අපරෙහිපි අට්ඨහි කාරණෙහි භගවා තථාගතොති ආරභිත්වා උදානට්ඨකථාදීසුපි (උදා. අට්ඨ. 18; ඉතිවු. 38) තථාගතපදස්ස අත්ථො වුත්තො එව, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. යදිපි භගවා න බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නමත්තොව අභිසම්බුද්ධො ජාතො, තථාපි තාය නිසජ්ජාය නිසින්නොව පනුජ්ජ සබ්බපරිස්සයං අභිසම්බුද්ධො ජාතො. තථා හි තං ‘‘අපරාජිතපල්ලඞ්ක’’න්ති වුච්චති. තස්මා ‘‘යාව බොධිපල්ලඞ්කා වා’’ති වත්වා තෙන අපරිතුස්සන්තො ‘‘යාව අරහත්තමග්ගඤාණා වා’’ති ආහ.

ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວໃນທີ່ນີ້ ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນແລ. ແລະເພາະເຫດທີ່ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ ຕະຖາຄົດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາອຸທານເປັນຕົ້ນ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ເພາະເຫດ 8 ປະການອື່ນອີກ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕະຖາຄົດ' ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນຳນອງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນແລ. ເຖິງວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈະບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້ພຽງແຕ່ເພາະປະທັບນັ່ງເທິງໂພທິບັດລັງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ພຣະອົງກໍປະທັບນັ່ງເທິງບັດລັງນັ້ນແລ້ວກຳຈັດອັນຕະລາຍທັງປວງແລ້ວຈຶ່ງຕັດສະຮູ້. ເພາະວ່າ ບັດລັງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະປະຣາຊິຕະບັດລັງ'. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ຫຼືຕາບເທົ່າເຖິງໂພທິບັດລັງ' ແລ້ວ ເມື່ອຍັງບໍ່ພໍພຣະທັຍກັບຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ຫຼືຕາບເທົ່າເຖິງອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ'.

ඉති රූපන්ති එත්ථ ඉති-සද්දො නිදස්සනත්ථො. තෙන රූපං සරූපතො පරිමාණතො පරිච්ඡෙදතො දස්සිතන්ති ආහ ‘‘ඉදං රුප’’න්තිආදි. ‘‘ඉදං රූප’’න්ති හි ඉමිනා භූතුපාදායභෙදරූපං සරූපතො දස්සිතං. එත්තකං රූපන්ති ඉමිනා තං පරිමාණතො දස්සිතං. තස්ස ච පරිමාණස්ස එකන්තභාවදස්සනෙන ‘‘න ඉතො භිය්‍යො රූපං අත්ථී’’ති වුත්තං. සභාවතොති සලක්ඛණතො. සරසතොති සකිච්චතො. පරියන්තතොති පරිමාණපරියන්තතො. පරිච්ඡෙදතොති යත්තකෙ ඨානෙ තස්ස පවත්ති, තස්ස පරිච්ඡෙදනතො. පරිච්ඡින්දනතොති පරියොසානප්පත්තිතො. තං සබ්බං දස්සිතං හොති යථාවුත්තෙන විභාගෙන. අයං රූපස්ස සමුදයො නාමාති අයං ආහාරාදි රූපස්ස සමුදයො නාම. තෙනාහ ‘‘එත්තාවතා’’තිආදි. අත්ථඞ්ගමොති නිරොධො. ‘‘ආහාරසමුදයා ආහාරනිරොධා’’ති ච අසාධාරණමෙව ගහෙත්වා සෙසෙ ආදි-සද්දෙන සඞ්ගණ්හාති.

ໃນຄຳວ່າ Iti rūpaṃ (ຮູບມີປະມານເທົ່ານີ້) ນີ້ ສັບວ່າ 'iti' ມີອັດຖະວ່າສະແດງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ 'ນີ້ຮູບ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງຮູບໂດຍສະພາວະ, ໂດຍປະມານ ແລະໂດຍການກຳນົດ. ດ້ວຍວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ນີ້ຮູບ' ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງຮູບອັນຕ່າງດ້ວຍມະຫາພູດທະຮູບ ແລະອຸປາດາຍະຮູບ ໂດຍສະພາວະ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຮູບມີປະມານເທົ່ານີ້' ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງຮູບນັ້ນໂດຍປະມານ. ແລະດ້ວຍການສະແດງຄວາມເປັນສ່ວນດຽວແຫ່ງປະມານນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ຮູບທີ່ຍິ່ງໄປກວ່ານີ້ບໍ່ມີ'. ຄຳວ່າ Sabhāvatoti ໄດ້ແກ່ ໂດຍລັກສະນະຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Sarasatoti ໄດ້ແກ່ ໂດຍກິດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Pariyantatoti ໄດ້ແກ່ ໂດຍກຳນົດແຫ່ງປະມານ. ຄຳວ່າ Paricchedatoti ໄດ້ແກ່ ໂດຍການກຳນົດຂອບເຂດຄວາມເປັນໄປຂອງຮູບນັ້ນໃນສະຖານທີ່ເທົ່າໃດ. ຄຳວ່າ Paricchindanatoti ໄດ້ແກ່ ໂດຍການບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດ. ສິ່ງທັງໝົດນັ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໂດຍການຈຳແນກຕາມທີ່ກ່າວມາ. ຄຳວ່າ Ayaṃ rūpassa samudayo (ນີ້ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບ) ໄດ້ແກ່ ອາຫານເປັນຕົ້ນນີ້ ຊື່ວ່າເຫດເກີດແຫ່ງຮູບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Atthaṅgamo ໄດ້ແກ່ ຄວາມດັບ. ພຣະອົງຊົງຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພາະອາຫານເກີດ... ເພາະອາຫານດັບ...' ແລ້ວຊົງສົງເຄາະສ່ວນທີ່ເຫຼືອດ້ວຍສັບວ່າ 'ādi' (ເປັນຕົ້ນ).

පණ්ණාසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතන්ති [Pg.235] පණ්ණාසඋදයබ්බයලක්ඛණවිභූසිතං සමුදයත්ථඞ්ගමගහණතො. ඛීණාසවත්තාති අනවසෙසං සාවසෙසඤ්ච ආසවානං පරික්ඛීණත්තා. අනාගාමීනම්පි හි භයං චිත්තුත්‍රාසො ච න හොතීති. ඤාණසංවෙගො භයතූපට්ඨානඤාණං. ඉතරෙසං පන දෙවානන්ති අඛීණාසවෙ දෙවෙ සන්ධාය වදති. භොති ධම්මාලපනමත්තන්ති වාචසිකං තථාලපනමත්තං.

ຄຳວ່າ Paṇṇāsalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ (ອັນປະດັບດ້ວຍລັກສະນະ 50 ປະການ) ໄດ້ແກ່ ອັນປະດັບດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເກີດ ແລະຄວາມດັບ 50 ປະການ ເພາະຖືເອົາຄວາມເກີດ ແລະຄວາມດັບ. ຄຳວ່າ Khīṇāsavattā (ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີອາສະວະສິ້ນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ແລະມີສ່ວນເຫຼືອ. ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ພຣະອະນາຄາມີທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີຄວາມຢ້ານ ແລະຄວາມສະດຸ້ງກົວແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ ຍານະສັງເວຄະ (ຄວາມສັງເວດດ້ວຍຍານ) ໄດ້ແກ່ ພະຍະຕູປັດຖານະຍານ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍນອກນີ້' ຕຣັດໝາຍເຖິງ ເທວະດາທັງຫຼາຍຜູ້ຍັງມີອາສະວະບໍ່ສິ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ' ເປັນພຽງຄຳຮ້ອງທັກທາຍຕາມທຳນຽມ ຄື ເປັນພຽງຄຳກ່າວຮ້ອງທັກທາຍເທົ່ານັ້ນ.

චක්කන්ති සත්ථු ආණාචක්කං, තං පන ධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. තත්ථ අරියසාවකානං පටිවෙධධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. ඉතරෙසං දෙසනාධම්මතො ආගතන්ති ධම්මචක්කං. දුවිධෙපි ඤාණං පධානන්ති ඤාණසීසෙන වුත්තං ‘‘පටිවෙධඤාණම්පි දෙසනාඤාණම්පී’’ති. ඉදානි තං ඤාණද්වයං සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘පටිවෙධඤාණං නාමා’’තිආදි වුත්තං. යස්මා චස්ස ඤාණස්ස සුප්පටිවිද්ධත්තා භගවා තානි සට්ඨි නයසහස්සානි වෙනෙය්‍යානං දස්සෙතුං සමත්ථො අහොසි, තස්මා තානි සට්ඨි නයසහස්සානි තෙන ඤාණෙන සද්ධිංයෙව සිද්ධානීති කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘සට්ඨියා ච නයසහස්සෙහි පටිවිජ්ඣී’’ති ආහ. තිපරිවට්ටන්ති ඉදං දුක්ඛන්ති ච, පරිඤ්ඤෙය්‍යන්ති ච, පරිඤ්ඤාතන්ති ච එවං තිපරිවට්ටං, තංයෙව ද්වාදසාකාරං. තන්ති දෙසනාඤාණං පවත්තෙති එස භගවා. අප්පටිපුග්ගලොති පතිනිධිභූතපුග්ගලරහිතො. එකසදිසස්සාති නිබ්බිකාරස්ස.

ຄຳວ່າ ຈັກ (ລໍ້) ໄດ້ແກ່ ອານາຈັກຂອງພຣະศาสດາ, ແຕ່ຈັກນັ້ນມາໂດຍທຳ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທຳມະຈັກ. ໃນຄຳນັ້ນ, ທຳມະຈັກ ທີ່ມາໂດຍການບັນລຸທຳ (ປະຕິເວດທຳ) ຂອງພຣະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍ. ທຳມະຈັກ ທີ່ມາໂດຍເທດສະໜາທຳ ຂອງບຸກຄົນນອກນີ້. ຍານທັງສອງປະການນັ້ນເປັນປະທານ (ເປັນໃຫຍ່) ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດໄວ້ໂດຍຍານເປັນປະທານວ່າ 'ທັງປະຕິເວດຍານ ທັງເທດສະໜາຍານ'. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຍານທັງສອງນັ້ນໂດຍຮູບລັກສະນະ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຕິເວດຍານ' ເປັນຕົ້ນ. ແລະເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງແທງຕະຫຼອດຍານນັ້ນເປັນຢ່າງດີແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງສາມາດສະແດງໄນຍະ 60,000 ເຫຼົ່ານັ້ນ ແກ່ເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງເມື່ອຈະຊົງສະແດງໄນຍະ 60,000 ເຫຼົ່ານັ້ນ ວ່າສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍຍານນັ້ນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຊົງແທງຕະຫຼອດດ້ວຍໄນຍະຫົກສິບພັນ'. ຄຳວ່າ ມີຮອບສາມ (ຕິປະລິວັດ) ຄື ນີ້ເປັນທຸກ, ຄວນກຳນົດຮູ້, ແລະກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ມີຮອບສາມ, ແລະມີອາການ 12 ກໍຄືຮອບສາມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ນັ້ນ (ຕັງ) ຄື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານີ້ ຊົງຍັງເທດສະໜາຍານນັ້ນໃຫ້ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ ບໍ່ມີບຸກຄົນປຽບ (ອັບປະຕິບຸກຄະໂລ) ຄື ປາສະຈາກບຸກຄົນຜູ້ເປັນຕົວແທນ. ຄຳວ່າ ຂອງຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງຜູ້ດຽວ (ເອກະສະທິສັດສະ) ຄື ຂອງຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຜັນແປ.

සීහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສີຫະສູດ ຈົບແລ້ວ.

7. ඛජ්ජනීයසුත්තවණ්ණනා

໗. ການອະທິບາຍຂັດຊະນີຍະສູດ

79. විපස්සනාවසෙනාති එතරහි රූපවෙදනාදයො අනුස්සරිත්වා ‘‘පුබ්බෙපාහං එවංවෙදනො අහොසි’’න්ති අතීතානං රූපවෙදනාදීනං පච්චුප්පන්නෙහි විසෙසාභාවදස්සනා විපස්සනා, තස්සා විපස්සනාය වසෙන. ය්වායං ‘‘න ඉදං අභිඤ්ඤාවසෙනා’’ති පටික්ඛෙපො කතො, තස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘අභිඤ්ඤාවසෙන හී’’තිආදිමාහ. ඛන්ධපටිබද්ධා නාම ගොත්තවණ්ණහාරාදයො. එවං අනුස්සරන්තොති යථාවුත්තවිපස්සනාවසෙන අනුස්සරන්තො. සභාවධම්මානං එව අනුස්සරණස්ස වුත්තත්තා ‘‘සුඤ්ඤතාපබ්බ’’න්ති වුත්තං.

໗໙. ຄຳວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ (ວິປັດສະນາວະເສນະ) ຄື ວິປັດສະນາທີ່ເຫັນຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງຮູບແລະເວທະນາເປັນຕົ້ນໃນອະດີດ ກັບຮູບແລະເວທະນາເປັນຕົ້ນໃນປັດຈຸບັນ ໂດຍການລະນຶກເຖິງຮູບແລະເວທະນາເປັນຕົ້ນໃນບັດນີ້ວ່າ 'ໃນກ່ອນ ເຮົາgໍມີເວທະນາຢ່າງນີ້', ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນານັ້ນ. ຄຳຄັດຄ້ານໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ນີ້ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິນຍາ', ພຣະອົງເມື່ອຈະຊົງສະແດງເຫດຜົນຂອງຄຳຄັດຄ້ານນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ເພາະວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິນຍາ' ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກ່ຽວເນື່ອງດ້ວຍຂັນ (ຂັນທະປະຕິພັນທາ) ໄດ້ແກ່ ໂຄດ, ວັນນະ (ຜິວພັນ), ແລະອາຫານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ລະນຶກຢູ່ຢ່າງນີ້ (ເອວັງ ອະນຸດສະຣັນໂຕ) ຄື ລະນຶກຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ ດັ່ງທີ່g່າວມາແລ້ວ. ເພາະຕັດເຖິງການລະນຶກເຖິງສະພາວະທຳທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ສຸນຍະຕາບັນ' (ໝວດວ່າດ້ວຍຄວາມວ່າງ).

යස්මා [Pg.236] තෙ එව රූපාදයො නෙව අත්තා, න අත්තනියා අසාරා අනිස්සරා, තස්මා තතො සුඤ්ඤා, තෙසං භාවො සුඤ්ඤතා, තස්සා ලක්ඛණං රුප්පනාදිකං දස්සෙතුං.

ເພາະວ່າ ຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ (ອັດຕາ), ບໍ່ແມ່ນຂອງຂອງຕົວຕົນ (ອັດຕະນິຍາ), ບໍ່ມີແກ່ນສານ, ບໍ່ມີຄວາມເປັນໃຫຍ່, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງວ່າງຈາກສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມວ່າງ (ສຸນຍະຕາ), ເພື່ອຈະສະແດງລັກສະນະມີຄວາມສະຫຼາຍ (ຣຸບປະນະ) ເປັນຕົ້ນ ຂອງຄວາມວ່າງນັ້ນ.

කිඤ්චාති හෙතුඅත්ථජොතකෙ කාරණෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කිඤ්චාති කාරණපුච්ඡා, කෙන කාරණෙන රූපං වදෙථා’’ති. එතන්ති එතං භූතුපාදායභෙදං ධම්මජාතං. කෙන කාරණෙන රූපං නාමාති කිං කාරණං නිස්සාය රූපන්ති වුච්චතීති අත්ථො. කාරණුද්දෙසොති කාරණස්ස උද්දිසනං. රුප්පතීති එත්ථ රූපං නාම සීතාදිවිරොධිපච්චයසන්නිපාතෙන විසදිසුප්පත්ති. තෙනාහ ‘‘සීතෙනපී’’තිආදි. පබ්බතපාදෙති චක්කවාළපබ්බතපාදෙ, සො පන තත්ථ අච්චුග්ගතො පාකාරො විය ඨිතො. තථා හි තත්ථ සත්තා ඔලම්බන්තා තිට්ඨන්ති. හත්ථපාසාගතාති හත්ථපාසං ආගතා උපාගතා. තත්ථාති තස්මිං හත්ථපාසාගතෙ සත්තෙ. ඡිජ්ජිත්වාති මුච්ඡාපත්තියා මුච්චිත්වා, අඞ්ගපච්චඞ්ගඋච්ඡෙදවසෙන වා පරිච්ඡිජ්ජිත්වා. අච්චන්තඛාරෙ උදකෙති ආතපසන්තාපාභාවෙන අතිසීතභාවමෙව සන්ධාය අච්චන්තඛාරතා වුත්තා සියා. න හි තං කප්පසණ්ඨානඋදකං සම්පත්තිකරමහාමෙඝවුට්ඨං පථවීසන්ධාරකං කප්පවිනාසඋදකං විය ඛාරං භවිතුං අරහති, තථා සති පථවීපි විලීයෙය්‍යාති. මහිංසකරට්ඨං නාම හිමවන්තපදෙසෙ එකං රට්ඨං.

ຄຳວ່າ ກິ້ງ (ຫຍັງ) ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍສະແດງເຫດ (ເຫຕຸອັດຖະໂຊຕະກະ), ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ກິ້ງ ເປັນການຖາມຫາເຫດ, ພວກທ່ານເອີ້ນວ່າ ຮູບ ເພາະເຫດໃດ'. ຄຳວ່າ ນີ້ (ເອຕັງ) ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທຳທີ່ຈຳແນກເປັນມະຫາພູດຮູບແລະອຸປາດາຍຮູບນີ້. ຄຳວ່າ ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຮູບ ຄື ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເພາະອາໄສເຫດໃດ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຮູບ. ຄຳວ່າ ການສະແດງເຫດ (ກາຣະນຸດເທໂສ) ຄື ການລະບຸເຫດ. ໃນຄຳວ່າ ຍ່ອມສະຫຼາຍ (ຣຸບປະຕິ) ນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ ຮູບ ຄື ການເກີດຂຶ້ນຢ່າງຜິດແປກໄປ ເພາະການປະຊຸມກັນຂອງປັດໄຈທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ມີຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມໜາວແດ່' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ທີ່ເຊີງເຂົາ (ປັບພະຕະປາເທ) ຄື ທີ່ເຊີງເຂົາຈັກກະວານ, ແຕ່ພູເຂົານັ້ນຕັ້ງຢູ່ທີ່ນັ້ນຄືກັບກຳແພງທີ່ສູງຊັນຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຫ້ອຍໂໜຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ ມາສູ່ບ່ອນໃກ້ຊິດ (ຫັດຖະປາສາກະຕາ) ຄື ເຂົ້າມາໃກ້, ເຂົ້າມາເຖິງບ່ອນຊົ່ວບ່ວງມື. ຄຳວ່າ ໃນບ່ອນນັ້ນ (ຕັດຖະ) ຄື ໃນສັດຜູ້ເຂົ້າມາສູ່ບ່ອນຊົ່ວບ່ວງມືນັ້ນ. ຄຳວ່າ ຂາດ (ຊິດຊິດຕະວາ) ຄື ຫຼຸດພົ້ນໄປດ້ວຍການສະຫຼົບ, ຫຼືຂາດອອກຈາກກັນດ້ວຍອຳນາດການຕັດອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່. ຄຳວ່າ ໃນນ້ຳທີ່ເຄັມຈັດ (ອັດຈັນຕະkhາເຣ ອຸທະເກ) ທ່ານg່າວເຖິງຄວາມເຄັມຈັດ ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມເຢັນຈັດ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນຈາກແສງແດດ. ເພາະວ່ານ້ຳທີ່ຮອງຮັບແຜ່ນດິນ ເຊິ່ງຕົກລົງມາຈາກມະຫາເມກທີ່ເຮັດໃຫ້ກັປຕັ້ງຂຶ້ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນຈະເຄັມຄືກັບນ້ຳທຳລາຍກັປ, ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແຜ່ນດິນgໍຄົງຈະລະລາຍໄປ. ທີ່ຊື່ວ່າ ມະຫິງສະກະຣັດ ໄດ້ແກ່ ແຄວ້ນໜຶ່ງໃນເຂດປ່າຫິມະພານ.

අවීචිමහානිරයෙති සඋස්සදං අවීචිනිරයං වුත්තං. ගඞ්ගාපිට්ඨෙති ගඞ්ගාතීරෙ.

ຄຳວ່າ ໃນອະເວຈີມະຫານະລົກ (ອະວີຈິມະຫານິຣະເຍ) ທ່ານກ່າວເຖິງອະເວຈີນະລົກທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມທຸກ (ສະອຸດສະທະ). ຄຳວ່າ ເທິງຫຼັງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (ຄັງຄາປິດເຖ) ຄື ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ.

සරන්තා ගච්ඡන්තීති සරීසපපදස්ස අත්ථං වදති. එතන්ති රුප්පනං. යථා කඨිනතා පථවියා පච්චත්තලක්ඛණං, එවං රුප්පනං රූපක්ඛන්ධස්ස පච්චත්තලක්ඛණං, සභාවභූතලක්ඛණන්ති අත්ථො.

ຄຳວ່າ ເລືອໄປຢູ່ (ສະຣັນຕາ ຄັດຊັນຕິ) ເປັນການg່າວເຖິງຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ສະຣີສັບປະ (ສັດເລືອຄານ). ຄຳວ່າ ນີ້ (ເອຕັງ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫຼາຍ (ຣຸບປະນະ). ຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມແຂງເປັນລັກສະນະສະເພາະຕົວ ຂອງປະຖະວີທາດສັນໃດ, ຄວາມສະຫຼາຍgໍເປັນລັກສະນະສະເພາະຕົວ, ເປັນລັກສະນະຕາມສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ ຂອງຮູບຂັນສັນນັ້ນ.

පුරිමසදිසන්ති පුරිමෙ රූපක්ඛන්ධෙ වුත්තෙන සදිසං. තං ‘‘කින්ති කාරණපුච්ඡා’’තිආදිනා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සුඛං ඉට්ඨාරම්මණං. සුඛාදීනං වෙදනානං. පච්චයතොති ආරම්මණපච්චයතො. අයමත්ථොති ‘‘සුඛාරම්මණං සුඛන්ති වුච්චතී’’ති අයමත්ථො. උත්තරපදලොපෙන හෙස නිද්දෙසො. වෙදයතීති අනුභවති. වෙදයිතලක්ඛණාති අනුභවනලක්ඛණා.

ຄຳວ່າ ເໝືອນກັບຂັນg່ອນ (ປຸຣິມະສະທິສັງ) ຄື ເໝືອນກັບທີ່g່າວໄວ້ໃນຮູບຂັນg່ອນ. ຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍໄນຍະທີ່g່າວໄວ້ແລ້ວ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄຳວ່າ ກິ້ງ ເປັນການຖາມຫາເຫດ'. ຄຳວ່າ ສຸກ (ສຸkhັງ) ໄດ້ແກ່ ອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ (ອິດຖາຣົມ). ຄຳວ່າ ແຫ່ງເວທະນາທັງຫຼາຍມີສຸກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ໂດຍປັດໄຈ (ປັດຈະຍະໂຕ) ຄື ໂດຍອາລົມມະນະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ (ອະຍະມັດໂຖ) ຄື ເນື້ອຄວາມວ່າ 'ອາລົມທີ່ເປັນສຸກ ເອີ້ນວ່າ ສຸກ'. ເພາະວ່າ ນີ້ເປັນການສະແດງໂດຍການລຶບຄຳຫຼັງ (ອຸດຕະຣະປະທະໂລປະ). ຄຳວ່າ ຍ່ອມສະເຫວີຍ (ເວທະຍະຕິ) ຄື ຍ່ອມສະເຫວີຍ (ສະເຫວີຍອາລົມ). ຄຳວ່າ ມີການສະເຫວີຍເປັນລັກສະນະ (ເວທະຍິຕະລັກຂະນາ) ຄື ມີການສະເຫວີຍອາລົມເປັນລັກສະນະ.

නීලපුප්ඵෙති නීලවණ්ණපුප්ඵෙ. වත්ථෙ වාති නීලවත්ථෙ. වා-සද්දෙන වණ්ණධාතුආදිං සඞ්ගණ්හාති. අප්පනං වා ඣානං වාපෙන්තො. උප්පජ්ජනසඤ්ඤාපීති යං [Pg.237] කිඤ්චි නීලං රූපායතනං ආරබ්භ උප්පජ්ජනසඤ්ඤාපි, යා පකිණ්ණකසඤ්ඤාති වුච්චති.

ຄຳວ່າ ໃນດອກໄມ້ສີຂຽວ (ນີລະປຸບເພ) ຄື ໃນດອກໄມ້ທີ່ມີສີຂຽວ (ຫຼືສີຄາມ). ຄຳວ່າ ຫຼືໃນຜ້າ (ວັດເຖ ວາ) ຄື ໃນຜ້າສີkhຽວ. ດ້ວຍສັບວ່າ ຫຼື (ວາ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາວັນນະທາດ (ທາດຄືສີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຍັງອັບປະນາ ຫຼືຊານໃຫ້ເຖິງຢູ່. ຄຳວ່າ ແມ່ນສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ອຸບປັດຊະນະສັນຍາປິ) ຄື ແມ່ນສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາລົບຮູບາຍະຕະນະສີຂຽວຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ປະກິນນະກະສັນຍາ (ສັນຍາເບັດເຕັດ).

රූපත්තායාති රූපභාවාය. යාගුමෙවාති යාගුභාවිනමෙව වත්ථුං. යාගුත්තාය යාගුභාවාය. පචති නාම පුග්ගලො. එවන්ති යථා යාගුආදිවත්ථුං පුරිසො යාගුආදිඅත්ථාය පචති නිප්ඵාදෙති, අයං එවං රුප්පනාදිසභාවෙ ධම්මසමූහෙ යථාසකං පච්චයෙහි අභිසඞ්ඛරියමානෙ චෙතනාපධානො ධම්මසමූහො පවත්තනත්ථං විසෙසපච්චයො හුත්වා තෙ අභිසඞ්ඛරොති නිරොපෙති නිබ්බත්තෙති. තෙනාහ ‘‘පච්චයෙහී’’තිආදි. රූපමෙවාති රූපසභාවමෙව, න අඤ්ඤං සභාවං. අභිසඞ්ඛරොතීති ඉතරෙහි පච්චයධම්මෙහි අධිකං සුට්ඨු පච්චයතං කරොති. ‘‘උපගච්ඡති යාපෙති ආයූහතී’’ති තස්සෙව වෙවචනානි. අභිසඞ්ඛරණමෙව හි ආයූහනාදීනි. නිබ්බත්තෙතීති තෙසං ධම්මානං රුප්පනාදිභාවෙන නිබ්බත්තියා පච්චයො හොතීති අත්ථො. චෙතයිතලක්ඛණස්ස සඞ්ඛාරස්සාති ඉදං සඞ්ඛාරක්ඛන්ධධම්මානං චෙතනාපධානත්තා වුත්තං. තථා හි භගවා සුත්තන්තභාජනීයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධං විභජන්තෙන චෙතනාව විභත්තා.

ຄຳວ່າ ເພື່ອຄວາມເປັນຮູບ (ຣູບັດຕາຍະ) ຄື ເພື່ອຄວາມເປັນສະພາບຂອງຮູບ. ຄຳວ່າ ເຂົ້າຕົ້ມນັ້ນເອງ (ຍາກຸເມວະ) ຄື ວັດຖຸທີ່ຈະgາຍເປັນເຂົ້າຕົ້ມນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ເພື່ອຄວາມເປັນເຂົ້າຕົ້ມ (ຍາກຸດຕາຍະ) ຄື ເພື່ອຄວາມເປັນສະພາບຂອງເຂົ້າຕົ້ມ. ບຸກຄົນຍ່ອມຫຸງຕົ້ມ. ຄຳວ່າ ຢ່າງນັ້ນ (ເອວັງ) ຄື ປຽບເໝືອນບຸກຄົນຫຸງຕົ້ມ ປຸງແຕ່ງວັດຖຸມີເຂົ້າຕົ້ມເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຂົ້າຕົ້ມເປັນຕົ້ນສັນໃດ, ເມື່ອກຸ່ມທຳທີ່ມີສະພາວະສະຫຼາຍໄປເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຖືກປຸງແຕ່ງຢູ່ດ້ວຍປັດໄຈຂອງຕົນໆ, ກຸ່ມທຳທີ່ມີເຈດຕະນາເປັນປະທານ gໍເປັນປັດໄຈພິເສດເພື່ອຄວາມເປັນໄປ ແລ້ວປຸງແຕ່ງ, ຕັ້ງໄວ້, ແລະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງກຸ່ມທຳເຫຼົ່ານັ້ນສັນນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ດ້ວຍປັດໄຈທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຮູບນັ້ນເອງ (ຣູປັງເມວະ) ຄື ສະພາວະຂອງຮູບນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນສະພາວະອື່ນ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມປຸງແຕ່ງ (ອະພິສັງຂະໂຣຕິ) ຄື ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນປັດໄຈຢ່າງຍິ່ງ ຢ່າງດີ ດ້ວຍປັດໄຈທຳອື່ນໆ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ, ຍ່ອມຍັງຊີວິດໃຫ້ດຳເນີນໄປ, ຍ່ອມສັ່ງສົມ' ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ການປຸງແຕ່ງgໍຄືການສັ່ງສົມເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ (ນິບພັດເຕຕິ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນສະພາບມີຄວາມສະຫຼາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຂອງສັງຂານທີ່ມີການຄິດອ່ານເປັນລັກສະນະ (ເຈຕະຍິຕະລັກຂະນັດສະ ສັງຂາຣັດສະ) ນີ້ ທ່ານg່າວໄວ້ ເພາະທຳໃນສັງຂານຂັນມີເຈດຕະນາເປັນປະທານ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງຈຳແນກສັງຂານຂັນໃນສຸຕຕັນຕະພາຊະນີຍະ gໍຊົງຈຳແນກເຈດຕະນານັ້ນເອງ.

වාතිඞ්ගණං බ්‍රහතිඵලං. චතුරස්සවල්ලීති තිවුතාලතා. අඛාරිකන්ති ඛාරරසරහිතං, තං පන පණ්ණඵලාදි. යත්ථ ලොණරසො අධිකො, තං ලොණිකන්ති ආහ ‘‘ලොණයාගූ’’තිආදි. අම්බිලාදිභෙදං රසං.

ຄຳວ່າ ໝາກເຂືອ (ວາຕິງຄະນັງ) ໄດ້ແກ່ ໝາກແຂ້ງ (ໝາກເຂືອພວງ). ຄຳວ່າ ເຄືອສີ່ຫຼ່ຽມ (ຈະຕຸຣັດສະວັລລີ) ໄດ້ແກ່ ເຄືອສາມສິບ (ຕິວຸຕາລາຕາ). ຄຳວ່າ ບໍ່ເຄັມ (ອະຄາຣິກັງ) ຄື ປາສະຈາກລົດເຄັມ, ແຕ່ສິ່ງນັ້ນໄດ້ແກ່ ໃບໄມ້ແລະໝາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນແກງໃດມີລົດເຄັມຫຼາຍ, ແກງນັ້ນຊື່ວ່າ ມີລົດເຄັມ ດັ່ງທີ່g່າວວ່າ 'ເຂົ້າຕົ້ມເຄັມ' ເປັນຕົ້ນ. ໄດ້ແກ່ ລົດທີ່ຈຳແນກເປັນລົດສົ້ມເປັນຕົ້ນ.

ආකාරසණ්ඨානගහණවසෙනාති නීලපීතාදිආකාරගහණවසෙන චෙව වට්ටචතුරස්සාදිසණ්ඨානගහණවසෙන ච. විනාපි ආකාරසණ්ඨානාති ආකාරසණ්ඨානෙහි විනා, තෙ ඨපෙත්වාපි. පච්චත්තභෙදගහණවසෙනාති තස්ස තස්ස ආරම්මණස්ස පභෙදගහණවසෙන. අසම්මොහතොති යාථාවතො. විසෙසො විසෙසත්ථදීපනතො, අවිසෙසො අයං ධම්මො අවිසෙසදීපනතො. තෙනාහ ‘‘විසෙසො වෙදිතබ්බො’’ති. ජානනඤ්හි අවිසිට්ඨං, තං සමාසපදතො උපසග්ගා විසෙසෙන්ති. තථා හි සඤ්ජානනපදං පච්චභිඤ්ඤාණනිමිත්තං ආකාරගහණමත්තං බොධෙති, විජානනපදං තතො විසිට්ඨවිසයගහණං. පජානනපදං පන තතොපි විසිට්ඨතරං පකාරතො අවබොධං බොධෙති. තෙනාහ ‘‘තස්සාපී’’තිආදි. ආරම්මණසඤ්ජානනමත්තමෙවාති නීලාදිභෙදස්ස ආරම්මණස්ස [Pg.238] සල්ලක්ඛණමත්තමෙව. අවධාරණෙන ලක්ඛණපටිවෙධත්තං නිවත්තෙති. තෙනාහ ‘‘අනිච්ච’’න්තිආදි. ඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙහි විපස්සන්තස්ස විපස්සනාය පගුණභාවෙ සති ඤාණවිප්පයුත්තෙන චිත්තෙනපි විපස්සනා හොතියෙවාති ආහ ‘‘අනිච්චාදිවසෙන ලක්ඛණපටිවෙධඤ්ච පාපෙතී’’ති. පටිවෙධන්ති ච උපලද්ධිමෙව වදති, න පටිවිජ්ඣනං. තෙනාහ ‘‘උස්සක්කිත්වා පනා’’තිආදි. උස්සක්කිත්වාති උස්සක්කාපෙත්වා මග්ගපාතුභාවම්පි පාපෙති අසම්මොහසභාවත්තා. යථා ලක්ඛණපටිවෙධකාලෙ සඤ්ජානනලක්ඛණවසෙන සඤ්ඤාණඅනුරූපවසෙනෙව පවත්තං, එවං විඤ්ඤාණවිජානනවසෙන වායං අනුරූපවසෙනෙව පවත්තතීති දට්ඨබ්බං.

ຄຳວ່າ ດ້ວຍອຳນາດການກຳນົດເອົາອາການແລະສັນຖານ (ອາການະສັນຖານະຄະຫະນະວະເສນະ) ຄື ດ້ວຍອຳນາດການgຳນົດເອົາອາການມີສີຂຽວແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍອຳນາດການgຳນົດເອົາສັນຖານມີຮູບກົມແລະຮູບສີ່ຫຼ່ຽມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ແມ້ນມີໄດ້ກຳນົດເອົາອາການແລະສັນຖານ (ວິນາປິ ອາການະສັນຖານາ) ຄື ປາສະຈາກອາການແລະສັນຖານ, ແມ່ນເວັ້ນອາການແລະສັນຖານເຫຼົ່ານັ້ນເສຍ. ຄຳວ່າ ດ້ວຍອຳນາດການກຳນົດເອົາຄວາມຕ່າງກັນສະເພາະຕົວ (ປັດຈັດຕະເພທະຄະຫະນະວະເສນະ) ຄື ດ້ວຍອຳນາດການgຳນົດເອົາຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງອາລົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ ໂດຍບໍ່ຫຼົງຜິດ (ອະສັມໂມຫະໂຕ) ຄື ຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ຄຳວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງ (ວິເສໂສ) ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ພິເສດ, ທຳນີ້ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງ ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ພິເສດ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ພຶງຊາບຄວາມແຕກຕ່າງ'. ເພາະວ່າ ການຮູ້ (ຊານະນະ) ນັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ, ແຕ່ອຸປະສັກທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄຳສະໝາດນັ້ນມີຄວາມພິເສດຂຶ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ ສັນຊານະນະ (ການຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ພຽງການgຳນົດເອົາອາການ ເຊິ່ງເປັນນິມິດແຫ່ງການຈຳໄດ້, ຄຳວ່າ ວິຊານະນະ (ການຮູ້ແຈ້ງ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ການgຳນົດເອົາອາລົມທີ່ພິເສດກວ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ປະຊານະນະ (ການຮູ້ທົ່ວ) ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈໂດຍປະການຕ່າງໆ ທີ່ພິເສດຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນອີກ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ແມ່ນຂອງສັນຍານັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ພຽງແຕ່ການຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້ອາລົມເທົ່ານັ້ນ (ອາຣັມມະນະສັນຊານະນະມັດຕະເມວະ) ຄື ພຽງແຕ່ການgຳນົດໝາຍເອົາອາລົມທີ່ຈຳແນກເປັນສີຂຽວເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳກຳນົດ (ເອວະສັບ) ຍ່ອມຫ້າມຄວາມເປັນຜູ້ແທງຕະຫຼອດລັກສະນະ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ວ່າບໍ່ທ່ຽງ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອບຸກຄົນພິຈາລະນາເຫັນດ້ວຍຈິດທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຍານ ວິປັດສະນາມີຄວາມຊຳນານແລ້ວ, ແມ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ວິປະຍຸດຈາກຍານ ວິປັດສະນາກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ແທ້, ດັ່ງທີ່g່າວວ່າ 'ແລະຍ່ອມໃຫ້ເຖິງການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ'. ແລະຄຳວ່າ ການແທງຕະຫຼອດ (ປະຕິເວດທະ) ນີ້ ທ່ານg່າວໝາຍເຖິງການເຂົ້າເຖິງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການແທງຕະຫຼອດ (ດ້ວຍມັກຄະຍານ). ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ແຕ່ເມື່ອເລື່ອນຂຶ້ນໄປແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ເລື່ອນຂຶ້ນໄປແລ້ວ (ອຸດສັກກິດຕະວາ) ຄື ເຮັດໃຫ້ເລື່ອນຂຶ້ນໄປ ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງຄວາມປາກົດແຫ່ງມັກຄະຍານນຳອີກ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ຫຼົງຜິດ. ພຶງຊາບວ່າ ໃນເວລາແທງຕະຫຼອດລັກສະນະ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນຍານຸຣູບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຊານະນະລັກສະນະສັນໃດ, ວິນຍານນີ້gໍຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸຣູບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຊານະນະສັນນັ້ນ.

ඉදානි තමත්ථං හෙරඤ්ඤිකාදිඋපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. හිරඤ්ඤං වුච්චති කහාපණං, හිරඤ්ඤජානනෙ නියුත්තො හෙරඤ්ඤිකො. ලොකවොහාරෙ අජාතා අසඤ්ජාතා බුද්ධි එතස්සාති අජාතබුද්ධි, බාලදාරකො. වොහාරකුසලො ගාමවාසී පුරිසො ගාමිකපුරිසො. උපභොගපරිභොගාරහත්තා උපභොගපරිභොගං. තම්බකංසමයත්තා කූටො. මහාසාරත්තා ඡෙකො. අඩ්ඪසාරත්තා කරටො. නිහීනසාරත්තා සණ්හො. එත්ථ ච යථා හෙරඤ්ඤිකො කහාපණං චිත්තාදිභාවතො උද්ධං කූටාදිභාවං රූපදස්සනාදිවසෙන උප්පත්තිට්ඨානතොපි ජානන්තො අනෙකාකාරතො ජානාති, එවං පඤ්ඤා ආරම්මණං නානප්පකාරතො ජානාති පටිවිජ්ඣති, තාය සද්ධිං පවත්තමානවිඤ්ඤාණම්පි යථාවිසයං ආරම්මණං ජානාති.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນແຈ່ມແຈ້ງ ດ້ວຍອຸປະມາ ມີນາຍຄັງ (ຜູ້ຮູ້ຈັກເງິນ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ 'ປຽບເໝືອນວ່າ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຫິຣັນຍະ ໄດ້ແກ່ ກະສາບ (ເງິນກະລັນ), ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃນການຮູ້ຈັກເງິນ ຊື່ວ່າ ເຫຣັນຍິກະ (ນາຍຄັງ ຫຼືຜູ້ປະເມີນຄ່າເງິນ). ບຸກຄົນໃດມີປັນຍາທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຍັງບໍ່ປາກົດໃນໂວຫານຂອງໂລກ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ມີປັນຍາຍັງບໍ່ເກີດ (ອະຊາຕະບຸດທິ) ໄດ້ແກ່ ເດັກນ້ອຍ. ຊາວບ້ານຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ຊື່ວ່າ ຊາວບ້ານ (ຄາມິກະປຸຣິໂສ). ຄຳວ່າ ເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກ ເພາະຄວນແກ່ການອຸປະໂພກແລະບໍລິໂພກ. ເງິນປອມ ເພາະເຮັດດ້ວຍທອງແດງແລະທອງເຫຼືອງ ຊື່ວ່າ ກູຕະ (ເງິນເກ໊). ເງິນທີ່ມີຄ່າຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ເຊກະ (ເງິນແທ້). ເງິນທີ່ມີຄ່າປານກາງ ຊື່ວ່າ ກະຣະຕະ. ເງິນທີ່ມີຄ່ານ້ອຍ ຊື່ວ່າ ສັນຫະ. ແລະໃນອຸປະມານີ້ ປຽບເໝືອນນາຍຄັງ ຍ່ອມຮູ້ຈັກເງິນກະສາບໂດຍປະການຕ່າງໆ ຕັ້ງແຕ່ລັກສະນະມີລວດລາຍເປັນຕົ້ນ ຕະຫຼອດເຖິງຄວາມເປັນເງິນປອມເປັນຕົ້ນ ໂດຍການເບິ່ງຮູບຮ່າງ ແລະຮູ້ຈັກແມ່ນກະທັ້ງສະຖານທີ່ຜະລິດສັນໃດ, ປັນຍາກໍຍ່ອມຮູ້ ຍ່ອມແທງຕະຫຼອດອາລົມໂດຍປະການຕ່າງໆສັນນັ້ນ, ແລະວິນຍານທີ່ເກີດຮ່ວມກັບປັນຍານັ້ນ gໍຍ່ອມຮູ້ອາລົມຕາມວິໄສຂອງຕົນສັນນັ້ນ.

එවං ස්වායං නෙසං ජානනෙ විසෙසො අඤ්ඤෙසං අවිසයො, බුද්ධානං එව විසයොති ඉදං විසෙසං මිලින්දපඤ්හෙන විභාවෙතුං ‘‘තෙනාහා’’තිආදිමාහ, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ຄວາມພິເສດໃນການຮູ້ຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຢ່າງນີ້ ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຄົນອື່ນ, ແຕ່ເປັນວິໄສຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມພິເສດນີ້ ດ້ວຍມິລິນທະບັນຫາ ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ 'ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

අත්තසුඤ්ඤානං සභාවධම්මානං ධම්මමත්තතාය කථිතත්තා ‘‘අනත්තලක්ඛණං කථෙත්වා’’ති වුත්තං. හෙට්ඨිමමග්ගා ච යදි අධිගතා, අරහත්තස්ස අනධිගතත්තා ‘‘එකදෙසමත්තෙනා’’ති වුත්තං, තං අනිච්චලක්ඛණං දස්සෙතුං ඉදං පබ්බමාරද්ධං, ඉතරානි ද්වෙ ලක්ඛණානි තස්ස පරිහාරභාවෙනාති අධිප්පායො.

ເພາະສະພາວະທຳທັງຫຼາຍທີ່ວ່າງຈາກຕົວຕົນ ຖືກg່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນພຽງແຕ່ທຳເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ສະແດງອະນັດຕະລັກສະນະແລ້ວ'. ແລະຫາກບັນລຸມັກເບື້ອງຕ່ຳທັງຫຼາຍແລ້ວ, ແຕ່ຍັງບໍ່ບັນລຸພຣະອະລາຫັດ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ພຽງສ່ວນໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ', ມີອະທິບາຍວ່າ ໝວດນີ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ ເພື່ອສະແດງອະນິດຈະລັກສະນະ, ສ່ວນລັກສະນະອີກສອງປະການທີ່ເຫຼືອ gໍເພື່ອເປັນການແກ້ໄຂ (ສະໜັບສະໜູນ) ອະນິດຈະລັກສະນະນັ້ນ.

යස්මා [Pg.239] පනෙත්ථ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ’’තිආදිදෙසනාය තීසු ලක්ඛණෙසු ඉදමෙව පධානභාවෙන දස්සිතං, ඉදං අප්පධානභාවෙනාති න සක්කා වත්තුං, තස්මා ‘‘තීණි ලක්ඛණානි සමොධානෙත්වා දස්සෙතුම්පී’’ති වුත්තං. අපචිනාතීති අපචයගාමිධම්මෙ නිවත්තෙති එකංසතො අපචයගාමිපටිපදාය පරිපූරණතො. තෙනාහ ‘‘නො ආචිනාතී’’තිආදි. වට්ටං විනාසෙතීති විධමති අදස්සනං ගමෙති. නෙව චිනාතීති න වඩ්ඪෙති. තදෙවාති තං වට්ටං එව. විස්සජ්ජෙතීති ඡඩ්ඩෙති. විකිරතීති විද්ධංසෙති. විධූපෙතීති වට්ටත්තයසඞ්ඛාතං අග්ගික්ඛන්ධං විගතධූමං විගතසන්තාපං කරොතීති අත්ථොති ආහ ‘‘නිබ්බාපෙතී’’ති.

gໍເພາະວ່າ ໃນພຣະທຳມະເທດສະໜານີ້ ມີຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈະຄິດແນວໃດ' ເປັນຕົ້ນ, ຈະg່າວວ່າ ໃນລັກສະນະທັງສາມນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງລັກສະນະນີ້ເທົ່ານັ້ນເປັນປະທານ, ຊົງສະແດງລັກສະນະນີ້ບໍ່ເປັນປະທານ ດັ່ງນີ້ ບໍ່ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ແມ່ນເພື່ອສະແດງໂດຍການລວມລັກສະນະທັງສາມເຂົ້າກັນ'. ຄຳວ່າ ຍ່ອມຫຼຸດນ້ອຍລົງ (ອະປະຈິນາຕິ) ຄື ຍ່ອມຍັງທຳທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເສື່ອມໃຫ້ຖອຍກັບ ເພາະຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງປະຕິປະທາທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເສື່ອມໂດຍສ່ວນດຽວ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ສັ່ງສົມ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມທຳລາຍວັດຕະ (ວັດຕັງ ວິນາເສຕິ) ຄື ຍ່ອມgຳຈັດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບໍ່ປາກົດ. ຄຳວ່າ ບໍ່ສັ່ງສົມເລີຍ ຄື ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ນັ້ນເອງ (ຕາເທວະ) ຄື ວັດຕະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມສະຫຼະ (ວິດສັດເຊຕິ) ຄື ຍ່ອມຖິ້ມໄປ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມກະຈັດກະຈາຍ (ວິກິຣະຕິ) ຄື ຍ່ອມທຳລາຍ. ຄຳວ່າ ຍ່ອມgຳຈັດຄວັນ (ວິດູເປຕິ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກອງໄຟຄືວັດຕະທັງສາມ ປາສະຈາກຄວັນ ປາສະຈາກຄວາມຮ້ອນ, ດັ່ງທີ່g່າວວ່າ 'ຍ່ອມດັບ'.

එවං පස්සන්තිආදි අනාගාමිඵලෙ ඨිතස්ස අරියසාවකස්ස අග්ගමග්ගඵලාධිගමාය දෙසනාති අධිප්පායෙනාහ ‘‘වට්ටං විනාසෙත්වා ඨිතං මහාඛීණාසවං දස්සෙස්සාමී’’ති. ඛීණාසවස්ස අනාගතභාවදස්සනංයෙව, සබ්බා චායං හෙට්ඨිමා දෙසනා සුද්ධවිපස්සනාකථා, සහපඨමමග්ගා වා සහවිජ්ජූපමධම්මා වා විපස්සනාකථාති දස්සෙන්තො ‘‘එත්තකෙන ඨානෙනා’’තිආදිමාහ.

ຄຳວ່າ ຍ່ອມເຫັນຢ່າງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ເປັນພຣະທຳມະເທດສະໜາເພື່ອການບັນລຸມັກຄະຜົນອັນເລີດ ຂອງພຣະອະລິຍະສາວົກຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ, ດ້ວຍອະທິບາຍນີ້ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ເຮົາຈະສະແດງພຣະມະຫາຂີນາສົບ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍການທຳລາຍວັດຕະແລ້ວ'. ເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີຕໍ່ໄປ (ຄວາມບໍ່ເກີດອີກ) ຂອງພຣະຂີນາສົບເທົ່ານັ້ນ, ແລະພຣະທຳມະເທດສະໜາເບື້ອງຕ່ຳທັງໝົດນີ້ ເປັນສຸທທະວິປັດສະນາກະຖາ (ວາຈາທີ່g່າວເຖິງວິປັດສະນະລ້ວນໆ), ຫຼືເປັນວິປັດສະນາກະຖາທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບປະຖົມມັກ, ຫຼືເປັນໄປພ້ອມກັບທຳອຸປະມາດັ່ງສາຍຟ້າແມບ, ທ່ານເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ 'ດ້ວຍເທົ່ານີ້' ເປັນຕົ້ນ.

නමස්සන්තියෙව මහතා ගාරවබහුමානෙන. තෙනාහ ‘‘නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤා’’තිආදි. තත්ථ නිදස්සනං දස්සෙන්තො ‘‘ආයස්මන්තං නීතත්ථෙරං වියා’’ති වත්වා තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘ථෙරො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඛුරග්ගෙයෙවාති කෙසොරොපනත්ථං ඛුරධාරාය අග්ගෙ සීසෙ ඨපිතෙ තචපඤ්චකකම්මට්ඨානමුඛෙන භාවනං අනුයුඤ්ජන්තො අරහත්තං පත්වා. බ්‍රහ්මවිමානාති බ්‍රහ්මානං නිවාසභූතා විමානා.

ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມນ້ອມໄຫວ້ແທ້ໆ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບແລະຄວາມຢຳgະງຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ຂອນອບນ້ອມແດ່ທ່ານ ຜູ້ເປັນບຸລຸດອາຊານໄນ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງຕົວຢ່າງ ທ່ານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ປຽບເໝືອນພຣະນີຕະເຖລະຜູ້ມີອາຍຸ' ແລ້ວເພື່ອຈະຈຳແນກເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ 'ພຣະເຖລະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ ທີ່ປາຍມີດໂກນນັ້ນເອງ (ຂຸຣັກເຄເຍວະ) ຄື ເມື່ອປາຍມີດໂກນຕັ້ງຢູ່ເທິງຫົວເພື່ອປົງຜົມ, ພຣະເຖລະມຸ່ງໝັ້ນຈະເລີນພາວະນາ ໂດຍຫົວຂໍ້gຳມະຖານມີຕະຈະປັນຈະກະ (gຳມະຖານມີໜັງເປັນທີຫ້າ) ຈົນໄດ້ບັນລຸພຣະອະລາຫັດ. ຄຳວ່າ ວິມານພຣົມ (ພຣົມມະວິມານາ) ໄດ້ແກ່ ວິມານອັນເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພຣົມທັງຫຼາຍ.

ඛජ්ජනීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຂັດຊະນີຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

8. පිණ්ඩොල්‍යසුත්තවණ්ණනා

໘. ການອະທິບາຍປິນໂດນຍະສູດ

80. අපකරීයති එතෙනාති අපකරණං, පදං. අපකරණං පකරණං කාරණන්ති අත්ථතො එකං. තෙනාහ ‘‘කිස්මිඤ්චිදෙව කාරණෙ’’ති. නීහරිත්වාති අත්තනො සමීපචාරභාවතො අපනෙත්වා. තථාකරණඤ්ච එවමෙතෙ [Pg.240] එත්තකම්පි අප්පටිරූපං අකත්වා ආයතිං සම්මා පටිපජ්ජිස්සන්තීති. ලද්ධබලාති ලද්ධඤාණබලා.

໘໐. ຄຳວ່າ ອປະກະຣະນະ (ເຄື່ອງຫຼີກອອກ) ໄດ້ແກ່ ບົດວ່າ ອປະກະຣະນະ. ຄຳວ່າ ອປະກະຣະນະ ປະກະຣະນະ ແລະ ກາຣະນະ ໂດຍອັດຖະແລ້ວແມ່ນຢ່າງດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ໃນເຫດການບາງຢ່າງ'. ຄຳວ່າ ນີຫະຣິຕວາ (ນຳອອກໄປແລ້ວ) ຄື ໃຫ້ຫຼີກອອກໄປຈາກການເປັນຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດຂອງຕົນ. ແລະການເຮັດຢ່າງນັ້ນ ກໍເພື່ອວ່າ 'ພວກເຂົາເຫຼົ່ານີ້ຈະບໍ່ກະທຳສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນແມ່ນແຕ່ພຽງເທົ່ານີ້ ແລະຈະປະຕິບັດໂດຍຊອບຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ'. ຄຳວ່າ ລັດທະພະລາ ຄື ຜູ້ໄດ້ກຳລັງແຫ່ງຍານແລ້ວ.

එකද්වීහිකායාති එකෙකස්ස චෙව ද්වින්නං ද්වින්නඤ්ච ඊහිකා ගති උපසඞ්කමනා එකද්වීහිකා. තෙනාහ ‘‘එකෙකො චෙව ද්වෙ ද්වෙ ච හුත්වා’’ති. පුථුජ්ජනානං සමුදිතානං නාම කිරියා තාදිසීපි සියාති වුත්තං ‘‘කෙළිම්පි කරෙය්‍යු’’න්ති. පරිකප්පනවසෙන සම්මාසම්බුද්ධං උද්දිස්ස පෙසලා භික්ඛූපි එවං කරොන්තීති.

ຄຳວ່າ ເອກະທວີຫິກາຍະ ຄື ການເດີນໄປ ການເຂົ້າໄປ ຂອງຄົນຜູ້ດຽວ ແລະຂອງຄົນສອງຄົນ ເອີ້ນວ່າ ເອກະທວີຫິກາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເປັນຜູ້ດຽວແດ່ ເປັນຄູ່ສອງຄົນແດ່'. ການກະທຳຂອງພວກປຸຖຸຊົນຜູ້ປະຊຸມກັນ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງນັ້ນໄດ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານກໍອາດຈະເຮັດໄດ້'. ໂດຍການກຳນົດຄາດຄະເນວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ເມື່ອປາຣົບເຖິງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ກໍຍ່ອມກະທຳຢ່າງນີ້'.

යුගන්ධරපබ්බතාදීනං අන්තරෙ සීදන්තරං සමුද්දං නාම. තත්ථ කිර වාතො න වායති, පතිතං යං කිඤ්චිපි සීදන්තරනදියං විලීයන්තා සීදන්තෙව, තස්මා තං පරිවාරෙත්වා ඨිතා යුගන්ධරාදයොපි සීදපබ්බතා නාම. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සීදන්තරෙ සන්නිසින්නං මහාසමුද්දං වියා’’ති. ආහාරහෙතූති ආමිසහෙතු සප්පිතෙලාදිනිමිත්තං, තෙසං පණාමනා.

ໃນລະຫວ່າງພູເຂົາຍຸຄັນທອນເປັນຕົ້ນ ມີມະຫາສະໝຸດຊື່ວ່າ ສີທັນຕະຣະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ລົມບໍ່ພັດ, ສິ່ງໃດໆ ທີ່ຕົກລົງໄປໃນແມ່ນ້ຳສີທັນຕະຣະນັ້ນ ຍ່ອມຈະລະລາຍ ແລະຈົມລົງໄປທັງໝົດ, ເພາະສະນັ້ນ ພູເຂົາຍຸຄັນທອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງລ້ອມຮອບມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີທະບັນພົດ (ພູເຂົາຈົມ). ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກໝາຍເຖິງມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດອັນຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງພູເຂົາສີທັນຕະຣະ'. ຄຳວ່າ ເພາະເຫດແຫ່ງອາຫານ ຄື ເພາະເຫດແຫ່ງອາມິດ ມີເນີຍໃສ ແລະນ້ຳມັນເປັນຕົ້ນ, ການຂັບໄລ່ພວກເຂົາອອກໄປ (ກໍເພື່ອອາມິດນັ້ນ).

පච්ඡිමන්ති නිහීනං. තෙනාහ ‘‘ලාමක’’න්ති, ලාමකන්තො ඉධාධිප්පෙතො –

ຄຳວ່າ ປັດຊິມະ ຄື ຕ່ຳຊ້າ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເລວຊາມ', ຄຳວ່າ ເລວຊາມ ໃນທີ່ນີ້ມີອະທິບາຍວ່າ -

‘‘මිගානං කොට්ඨුකො අන්තො, පක්ඛීනං පන වායසො;

එරණ්ඩො අන්තො රුක්ඛානං, තයො අන්තා සමාගතා’’ති. –

'ໝາຈອກ ເປັນສັດຕ່ຳຊ້າທີ່ສຸດໃນບັນດາເນື້ອ (ສັດສີ່ຕີນ), ສ່ວນນົກກາ ເປັນສັດຕ່ຳຊ້າທີ່ສຸດໃນບັນດານົກ, ຕົ້ນລະຫຸ່ງ ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ຕ່ຳຊ້າທີ່ສຸດໃນບັນດາຕົ້ນໄມ້, ສິ່ງຕ່ຳຊ້າທັງສາມນີ້ ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ'.

ආදීසු (ජා. 1.3.135) විය. උලතීති අභිචරති. අභිසපන්ති එතෙනාති අභිසාපො. අභිසාපවත්ථු පිණ්ඩොල්‍යං. අත්ථො ඵලං වසො එතස්සාති අත්ථවසං, කාරණං, තම්පි තෙසු අත්ථි, තත්ථ නියුත්තාති අත්ථවසිකා.

ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳເປັນຕົ້ນ (ໃນຊາດົກ ໑.໓.໑໓໕). ຄຳວ່າ ອຸລະຕິ ຄື ປະພຶດລ່ວງເກີນ. ຄຳວ່າ ອະພິສາປະ (ການແຊ່ງດ່າ) ຄື ສິ່ງທີ່ຄົນທັງຫຼາຍໃຊ້ແຊ່ງດ່າ. ຄວາມເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາອາຫານດ້ວຍການຂໍ (ປິນໂທລະ) ເປັນວັດຖຸແຫ່ງການແຊ່ງດ່າ. ປະໂຫຍດ ຄື ຜົນ ແລະອຳນາດ ແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັດຖະວະສະ (ອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດ) ຄື ເຫດຜົນ, ເຫດຜົນນັ້ນກໍມີຢູ່ໃນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຜູ້ປະກອບໃນເຫດຜົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັດຖະວະສິກະ.

අන්තො හදයස්ස අබ්භන්තරෙ අනුපවිට්ඨා සොකවත්ථූහි.

ຄຳວ່າ ພາຍໃນ ຄື ເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນແຫ່ງຫົວໃຈ ດ້ວຍວັດຖຸແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ.

අභිජ්ඣායිතාති අභිජ්ඣායනසීලො. අභිණ්හප්පවත්තියා චෙව බහුලභාවෙන ච බහුලරාගො. පූතිභාවෙනාති කුථිතභාවෙන. බ්‍යාපාදො හි උප්පජ්ජමානො චිත්තං අපගන්ධං කරොති, න සුචිමනුඤ්ඤභාවං. භත්තනික්ඛිත්තකාකො වියාති ඉදං භත්තට්ඨානස්ස අසරණෙන කාකස්ස නට්ඨසතිතා පඤ්ඤායතීති කත්වා වුත්තං, න භත්තනික්ඛිත්තතාය. අසණ්ඨිතොති අසණ්ඨිතචිත්තො. කට්ඨත්ථන්ති කට්ඨෙන කත්තබ්බකිච්චං.

ຄຳວ່າ ອະພິຊຊາຍິຕາ ຄື ມີປົກກະຕິເພ່ງເລັງຢາກໄດ້ຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ ພະຫຸລະຣາໂກ (ມີຣາຄະຫຼາຍ) ເພາະຄວາມເປັນໄປເນືອງໆ ແລະເພາະຄວາມມີຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບູດເນົ່າ ຄື ໂດຍຄວາມເປັນຂອງເນົ່າເໝັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພະຍາບາດເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດມີກਿ່ນເໝັນ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສະອາດແລະໜ້າພໍໃຈ. ຄຳວ່າ 'ປຽບເໝືອນກາທີ່ຖືກວາງໄວ້ໃນເຂົ້າ' ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນຜູ້ຫຼົງລືມສະຕິຂອງກາ ເພາະບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງໃນບ່ອນທີ່ມີເຂົ້າ, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມທີ່ມັນຖືກວາງໄວ້ໃນເຂົ້າ. ຄຳວ່າ ອະສັນຖິໂຕ ຄື ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ ກັດຖັດຖັງ ຄື ກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍທ່ອນໄມ້.

පාපවිතක්කෙහි කතො, තස්මා තෙ අනවසෙසතො පහාතබ්බාති දස්සනත්ථං. ද්වින්නං වුත්තත්තා එකො පුබ්බභාගො, ඉතරො මිස්සකොති වත්තුං යුත්තන්ති [Pg.241] අධිප්පායෙන ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. එවං තං භාවෙන්තස්ස නිරුජ්ඣන්ති එවාති එකෙකමිස්සකතාවසෙන ගහෙතබ්බන්ති පොරාණා. උපරි තිපරිවට්ටදෙසනාය අනිමිත්තසමාධියෙව දීපිතො. තෙනාහ ‘‘යාවඤ්චිද’’න්ති. නිද්දොසොති වීතරාගාදිනා නිද්දොසො.

ເພື່ອສະແດງວ່າ (ຈິດ) ຖືກກະທຳໂດຍອະກຸສົນວິດຕົກ, ເພາະສະນັ້ນ ວິດຕົກເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນລະເສຍໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ. ເພາະຄວາມທີ່ທັງສອງຢ່າງຖືກg່າວໄວ້, ຢ່າງໜຶ່ງເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງເປັນສ່ວນທີ່ລະຄົນກັນ, ຄວນຈະg່າວຢ່າງນີ້, ດ້ວຍອະທິບາຍນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແລະໃນທີ່ນີ້'. ພວກບູຮານາຈານg່າວວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນສະມາທິນັ້ນຢ່າງນີ້ ວິດຕົກເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປຢ່າງແນ່ນອນ, ຄວນຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຂອງລະຄົນກັນໄປເທື່ອລະຢ່າງ. ໃນເທດສະໜາໄຕຣວັດ (ການໝຸນສາມຮອບ) ໃນເບື້ອງບົນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງອະນິມິດຕະສະມາທິເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພຽງໃດນີ້'. ຄຳວ່າ ນິດໂດໂສ (ບໍ່ມີໂທດ) ຄື ບໍ່ມີໂທດດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຣາຄະເປັນຕົ້ນ.

පිණ්ඩොල්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປິນໂທລຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

9. පාලිලෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

໙. ການອະທິບາຍປາລິເລຍຍະສູດ

81. පරියාදිණ්ණරූපචිත්තාති රාගාදීහි පරියාදියිත්වා ඛෙපෙත්වා ගහිතචිත්තා.

໘໑. ຄຳວ່າ ປະຣິຍາດິນນະຣູປະຈິດຕາ ຄື ຜູ້ມີຈິດທີ່ຖືກຣາຄະເປັນຕົ້ນຄອບງຳ ເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປ ແລະຍຶດຖືເອົາໄວ້.

භගවතො චාරො විදිතො පරිචයවසෙන. සත්ථා පරිභොගං කරොති අනුග්ගණ්හන්තො ‘‘එවං හිස්ස දුග්ගතිමොක්ඛො භවිස්සතී’’ති. අඤ්ඤත්‍රාති විනා.

ຄວາມປະພຶດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເປັນທີ່ຊາບກັນດີ ເພາະຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ. ພຣະສາດສະດາຊົງບໍລິໂພກ (ສິ່ງຂອງທີ່ຊ້າງຖວາຍ) ເພາະຊົງອະນຸເຄາະ ດ້ວຍດຳຣິວ່າ 'ດ້ວຍການກະທຳຢ່າງນີ້ ຄວາມພົ້ນຈາກທຸຄະຕິຈຶ່ງຈະມີແກ່ຊ້າງນັ້ນ'. ຄຳວ່າ ອັນຍັດຕະຣະ ຄື ເວັ້ນເສຍແຕ່.

නාගෙනාති බුද්ධනාගෙන අඞ්කුසරහිතෙන. තතො එව උජුභූතෙන චිත්තෙන. ඊසාදන්තස්ස නඞ්ගලසදිසදන්තස්ස හත්ථිනො එවං චිත්තං සමෙති. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘යදෙකො රමතී වනෙ’’ති. එතෙන කායවිවෙකෙන රතිසාමඤ්ඤං වදති.

ຄຳວ່າ ນາເຄນະ (ດ້ວຍຊ້າງ) ຄື ດ້ວຍພຣະພຸດທະນາຄະ ຜູ້ປາສະຈາກຂໍສັບ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງມີຈິດອັນຊື່ກົງ. ຈິດຂອງຊ້າງຜູ້ມີງາເໝືອນງອນໄຖ ຍ່ອມສະເໝີກັນຢ່າງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້g່າວເຫດຜົນວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ດຽວ ຍ່ອມຍິນດີໃນປ່າ'. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານg່າວເຖິງຄວາມຍິນດີທົ່ວໄປ ດ້ວຍກາຍະວິເວກ.

අත්තනො ධම්මතායාති පකතියා සයමෙව.

ຄຳວ່າ ໂດຍທຳມະດາຂອງຕົນ ຄື ໂດຍປົກກະຕິ ດ້ວຍຕົນເອງ.

ආසවානං ඛයොති ඉධ අරහත්තං අධිප්පෙතං, තං පන අග්ගමග්ගානන්තරමෙවාති ආහ ‘‘මග්ගානන්තරං අරහත්තඵල’’න්ති. විචයො දෙසනාපඤ්ඤා අධිප්පෙතා, සා ච අනෙකධා පවත්තා එවාති වුත්තං ‘‘විචයසො’’ති, අනෙකක්ඛත්තුං පවත්තමානාපි විචයො එවාති කත්වා ‘‘විචයෙනා’’ති අත්ථො වුත්තො. සාසනධම්මොති සීලක්ඛන්ධාදිපරිදීපනො පරියත්තිධම්මො. පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා, එවං කොට්ඨාසතො පරිච්ඡිජ්ජ දෙසිතෙ මයා ධම්මෙ කතමස්ස ජානනස්ස අන්තරා ආසවානං ඛයො හොතීති එකච්චස්ස කඞ්ඛා හොතියෙවාති අධිප්පායො. දිට්ඨි එව සමනුපස්සනා දිට්ඨිසමනුපස්සනා. දිට්ඨිසඞ්ඛාරොති දිට්ඨිපච්චයො සඞ්ඛාරො. තතො එව තණ්හාපච්චයො හොතීති වුත්තං ‘‘තතොජො සො සඞ්ඛාරො’’ති. තතො තණ්හාතො සො සඞ්ඛාරො ජාතොති චතූසු එස දිට්ඨිසඞ්ඛාරො දිට්ඨූපනිස්සයො සඞ්ඛාරො ජායති. අවිජ්ජාසම්ඵස්සොති [Pg.242] අවිජ්ජාසම්පයුත්තසම්ඵස්සො. එවමෙත්ථ භගවා සළායතනනාමරූපවිඤ්ඤාණානි සඞ්ඛාරපක්ඛිකානෙව කත්වා දස්සෙති.

ຄຳວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ພຣະອໍຣະຫັນ, ແຕ່ພຣະອໍຣະຫັນນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນລຳດັບແຫ່ງອັກຄະມັກ (ມັກເບື້ອງບົນ) ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອໍຣະຫັດຕະຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງມັກ'. ຄຳວ່າ ວິຈະຍະ (ການເລືອກເຟັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ເທດສະໜາປັນຍາ, ແລະເທດສະໜາປັນຍານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ວິຈະຍະໂສ' (ໂດຍການເລືອກເຟັ້ນ), ແມ່ນແຕ່ເມື່ອເປັນໄປຫຼາຍເທື່ອ ກໍເປັນການເລືອກເຟັ້ນນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງອະທິບາຍອັດຖະວ່າ 'ດ້ວຍການເລືອກເຟັ້ນ'. ຄຳວ່າ ສາສະນະທຳ ຄື ປະຣິຍັດຕິທຳ ອັນສະແດງເຖິງສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຕຣຶກນຶກຄິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ສະຕິປັດຖານສີ່' ເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອທຳທີ່ເຮົາສະແດງແລ້ວ ໂດຍກຳນົດເປັນສ່ວນໆ ຢ່າງນີ້ ຄວາມສົງໄສຍ່ອມມີແກ່ບາງຄົນຢ່າງແນ່ນອນວ່າ 'ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ຍ່ອມມີເພາະການຮູ້ທຳຂໍ້ໃດ?'. ທິດຖິນັ້ນເອງ ເປັນການຕາມເຫັນ ເອີ້ນວ່າ ທິດຖິສະມະນຸປັດສະນາ (ການຕາມເຫັນດ້ວຍທິດຖິ). ຄຳວ່າ ທິດຖິສັງຂານ ຄື ສັງຂານທີ່ມີທິດຖິເປັນປັດໄຈ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ມັນຈຶ່ງມີຕັນຫາເປັນປັດໄຈ, ດັ່ງທີ່ຕຣັດວ່າ 'ສັງຂານນັ້ນເກີດຈາກຕັນຫານັ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ສັງຂານນັ້ນເກີດຈາກຕັນຫານັ້ນ' ຄື ໃນທິດຖິທັງສີ່ນີ້ ທິດຖິສັງຂານນີ້ ເປັນສັງຂານທີ່ມີທິດຖິເປັນອຸປະນິດໄສ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ອະວິຊຊາສຳຜັດ ຄື ສຳຜັດທີ່ປະກອບດ້ວຍອະວິຊຊາ. ໃນທີ່ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສະລາຍະຕະນະ ນາມຮູບ ແລະວິນຍານ ໃຫ້ເປັນຝ່າຍສັງຂານເທົ່ານັ້ນ.

එත්තකෙ ඨානෙති ‘‘ඉධ භික්ඛවෙ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’තිආදිං කත්වා යාව ‘‘න මෙ භවිස්සතී’’ති එත්තකෙ ඨානෙ. ගහිතගහිතදිට්ඨින්ති සක්කායදිට්ඨියා ‘‘සො අත්තා, සො ලොකො’’තිආදිනා පවත්තං සස්සතදිට්ඨිං, නො චස්සං, නො ච මෙ සියා’’තිආදිනා පවත්තං උච්ඡෙදදිට්ඨින්ති තථා තථා ගහිතදිට්ඨිං. ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සොපි සඞ්ඛාරො අනිච්චො’’තිආදිදෙසනාය විස්සජ්ජාපෙන්තො ආගතො. තත්ථ තත්ථෙවාස්ස උප්පන්නදිට්ඨිවිවෙචනතො ඉමිස්සා දෙසනාය පුග්ගලජ්ඣාසයෙන පවත්තිතතා වෙදිතබ්බා, තෙවීසතියා ඨානෙසු අරහත්තපාපනෙන දෙසනාවිලාසො. තතොජො සො සඞ්ඛාරොති තතො විචිකිච්ඡාය පච්චයභූතතණ්හාතො ජාතො විචිකිච්ඡාය සම්පයුත්තො සඞ්ඛාරො. යදි සහජාතාදිපච්චයවසෙන තතො තණ්හාතො ජාතොති තතොජො සඞ්ඛාරොති වුච්චෙය්‍ය, ඉදමයුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තණ්හාසම්පයුත්ත…පෙ… ජායතී’’ති චොදෙති. ඉතරො උපනිස්සයකොටි ඉධාධිප්පෙතාති දස්සෙන්තො ‘‘අප්පහීනත්තා’’ති වත්වා ‘‘යස්ස හී’’තිආදිනා තමත්ථං විවරති. න හි තණ්හාය විචිකිච්ඡා සම්භවති. යදි අසති සහජාතකොටියා උපනිස්සයකොටියා තණ්හාපච්චයා විචිකිච්ඡාය සම්භවො එව. දිට්ඨියාපීති ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියාපි. තෙනාහ ‘‘චතූසු හී’’තිආදි. වීසති සක්කායදිට්ඨියො සස්සතදිට්ඨිං උච්ඡෙදදිට්ඨිං විචිකිච්ඡඤ්ච පක්ඛිපිත්වා පච්චෙකං අනිච්චතාමුඛෙන විපස්සනං දස්සෙත්වා අරහත්තං පාපෙත්වා දෙසනා නිට්ඨාපිතාති ආහ ‘‘තෙවීසතියා ඨානෙසූ’’තිආදි.

ຄຳວ່າ ໃນທີ່ປະມານເທົ່ານີ້ ຄື ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບໃນໂລກນີ້' ເປັນຕົ້ນ ໄປຈົນເຖິງ 'ຈະບໍ່ມີແກ່ເຮົາ' ໃນທີ່ປະມານເທົ່ານີ້. ຄຳວ່າ 'ທິດຖິທີ່ຍຶດຖືແລ້ວໆ' ຄື ສັດສະຕະທິດຖິ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍສັກກາຍະທິດຖິວ່າ 'ນັ້ນເປັນອັດຕາ ນັ້ນເປັນໂລກ' ເປັນຕົ້ນ, ແລະອຸດເຊທະທິດຖິ ທີ່ເປັນໄປວ່າ 'ເຮົາບໍ່ພຶງມີ ແລະຂອງເຮົາບໍ່ພຶງມີ' ເປັນຕົ້ນ, ຄື ທິດຖິທີ່ຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງນັ້ນໆ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງແກ້ໄຂດ້ວຍພຣະທຳມະເທດສະໜາເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສັງຂານແມ່ນັ້ນກໍບໍ່ທ່ຽງ'. ພຶງຊາບວ່າ ພຣະທຳມະເທດສະໜານີ້ ເປັນໄປຕາມອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ ເພາະຊົງຈຳແນກທິດຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນໆ, ຄວາມງົດງາມແຫ່ງເທດສະໜา ຄືການເຮັດໃຫ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໃນ ໒໓ ສະຖານທີ່. ຄຳວ່າ 'ສັງຂານນັ້ນເກີດຈາກຕັນຫານັ້ນ' ຄື ສັງຂານທີ່ປະກອບດ້ວຍວິຈິກິດສາ ອັນເກີດຈາກຕັນຫາທີ່ເປັນປັດໄຈແຫ່ງວິຈິກິດສານັ້ນ. ຫາກg່າວວ່າ 'ສັງຂານເກີດຈາກຕັນຫານັ້ນ' ເພາະເກີດຈາກຕັນຫານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ, ເພື່ອສະແດງຂໍ້ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງຄັດຄ້ານວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍຕັນຫາ...ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ'. ເພື່ອສະແດງວ່າ ອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ຄືອຸປະນິດໄສໂກຕິ ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ເພາະຄວາມທີ່ຍັງລະບໍ່ໄດ້' ແລ້ວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະວ່າ ຂອງບຸກຄົນໃດ'. ເພາະວ່າ ວິຈິກິດສາຍ່ອມບໍ່ເກີດຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ຫາກບໍ່ມີສະຫະຊາຕະໂກຕິ, ວິຈິກິດສາກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍຕັນຫາເປັນປັດໄຈ ໂດຍອຸປະນິດໄສໂກຕິຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ທິດຖິ' ຄື ແມ່ນແຕ່ທິດຖິ ໖໒ ປະການ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະວ່າ ໃນສີ່ຢ່າງ'. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນ ໒໓ ສະຖານທີ່' ເພາະຊົງສະແດງວິປັດສະນາໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງແກ່ສັກກາຍະທິດຖິ ໒໐, ສັດສະຕະທິດຖິ, ອຸດເຊທະທິດຖິ ແລະວິຈິກິດສາ ແລ້ວຊົງນຳໄປສູ່ພຣະອໍຣະຫັນ ຈຶ່ງຈົບເທດສະໜາ.

පාලිලෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປາລິເລຍຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

10. පුණ්ණමසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍປຸນນະມະສູດ

82. දිස්සති අපදිස්සතීති දෙසො, කාරණං, තඤ්ච ඛො ඤාපකං දට්ඨබ්බං. යඤ්හි සො ජානිතුකාමො රුප්පනාදිසභාවං, පඨමං පන සරූපං [Pg.243] පුච්ඡිත්වා පුන තස්ස විසෙසො පුච්ඡිතබ්බොති පඨමං ‘‘ඉමෙ නු ඛො’’තිආදිනා පුච්ඡං කරොති, ඉධාපි ච සො විසෙසො එව තස්ස භික්ඛුනො අන්තන්ති දස්සෙති. අජානන්තො විය පුච්ඡති තෙසං හෙතුන්ති අධිප්පායො.

໘໒. ຄຳວ່າ ເທສະ (ເຫດ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ສະແດງອອກ ຫຼື ຊີ້ແຈງ, ແລະເຫດນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮູ້. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນປາດຖະໜາຈະຮູ້ສະພາວະມີການສະຫຼາຍຕົວ (ຣຸບປະນະ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນຖາມເຖິງຮູບຮ່າງກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຖາມເຖິງຄວາມພິເສດຂອງມັນໃນພາຍຫຼັງ, ເພາະສະນັ້ນ ເບື້ອງຕົ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງຖາມດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນ...ຫຼືບໍ່', ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ຄວາມພິເສດນັ້ນເອງ ເປັນທີ່ສຸດ (ທີ່ໝາຍ) ຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸນັ້ນຖາມເຖິງເຫດຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ປຽບເໝືອນຜູ້ບໍ່ຮູ້.

තණ්හාඡන්දමූලකා පභවත්තා. පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධාති එත්ථ විසෙසතො තණ්හුපාදානස්ස ගහණං ඉතරස්ස තග්ගහණෙනෙව ගහිතං තදවිනාභාවතොති ඡන්දරාගො එව උද්ධටො. ඉදන්ති තප්පඤ්හපටික්ඛිපනං. යදිපි ඛන්ධා උපාදානෙහි අසහජාතාපි හොන්ති උපාදානස්ස අනාරම්මණභූතාපි, උපාදානං පන තෙහි සහජාතමෙව, තදාරම්මණඤ්ච හොතියෙවාති දස්සෙති. න හි අසහජාතං අනාරම්මණඤ්ච උපාදානං අත්ථීති. ඉදානි තමත්ථං විවරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘තණ්හාසම්පයුත්තස්මි’’න්තිආදි වුත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. ආරම්මණතොති ආරම්මණකරණතො. ‘‘එවංරූපො සිය’’න්ති එවංපවත්තස්ස ඡන්දරාගස්ස ‘‘එවංවෙදනො සිය’’න්ති එවංපවත්තියා අභාවතො තත්ථ තත්ථෙව නතසඞ්ඛාරා භිජ්ජන්ති, තස්මා රූපවෙදනාරම්මණානං ඡන්දරාගාදීනං අභාවතො අත්ථෙව ඡන්දරාගවෙමත්තතා. ඡන්දරාගස්ස පහානාදිවසෙන ඡන්දරාගපටිසංයුත්තස්ස අපුච්ඡිතත්තා, ‘‘අනුසන්ධි න ඝටියතී’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි න ඝටියතීති අඤ්ඤස්සෙව පුච්ඡිතත්තා, තථාපි සානුසන්ධිකාව පුච්ඡා, තතො එව සානුසන්ධිකං විස්සජ්ජනං. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘තෙසං තෙස’’න්තිආදිනා. තෙන අජ්ඣාසයානුසන්ධිවසෙන සානුසන්ධිකානෙව පුච්ඡාවිස්සජ්ජනානීති දස්සෙති.

(ອຸປະທານຂັນຫ້າ) ມີຕັນຫາແລະສັນທະເປັນມູນ ເພາະເກີດຂຶ້ນຈາກສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ ອຸປະທານຂັນຫ້າ ໃນທີ່ນີ້ ເປັນການຖືເອົາຕັນຫູປະທານໂດຍສະເພາະ, ສ່ວນອຸປະທານທີ່ເຫຼືອ ກໍຖືວ່າຖືກຖືເອົາແລ້ວດ້ວຍການຖືເອົາຕັນຫູປະທານນັ້ນ ເພາະບໍ່ປາສະຈາກກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຍົກຂຶ້ນສະແດງພຽງສັນທະຣາຄະເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນີ້' ຄື ການປະຕິເສດຄຳຖາມນັ້ນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຂັນທັງຫຼາຍ ຈະບໍ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸປະທານແດ່ ບໍ່ເປັນອາຣົມຂອງອຸປະທານແດ່, ແຕ່ອຸປະທານຍ່ອມເກີດຮ່ວມກັບຂັນເຫຼົ່ານັ້ນຢ່າງແນ່ນອນ ແລະມີຂັນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນອາຣົມຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ອຸປະທານທີ່ບໍ່ເກີດຮ່ວມ ແລະບໍ່ມີອາຣົມນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະຈຳແນກເນື້ອຄວາມນັ້ນໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍຕັນຫາ', ຄຳນັ້ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອາຣົມ' ຄື ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາພຶງມີເວທະນາຢ່າງນີ້' ແຫ່ງສັນທະຣາຄະທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາພຶງມີຮູບຢ່າງນີ້', ສັງຂານທີ່ນ້ອມໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສັນທະຣາຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຮູບແລະເວທະນາເປັນອາຣົມ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນທະຣາຄະຈຶ່ງມີຢູ່ແທ້. ເພາະບໍ່ໄດ້ຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສັນທະຣາຄະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະສັນທະຣາຄະເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ອະນຸສົນທິຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເຂົ້າກັນ ເພາະຖາມເຖິງສິ່ງອື່ນ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຄຳຖາມກໍຍັງມີອະນຸສົນທິຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ການວິສັດຊະນາກໍຍັງມີອະນຸສົນທິເຊັ່ນກັນ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້g່າວເຫດຜົນໄວ້ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແຫ່ງສິ່ງນັ້ນໆ'. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ຄຳຖາມແລະຄຳວິສັດຊະນາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີອະນຸສົນທິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸສົນທິແຫ່ງອັດທະຍາໄສ.

පුණ්ණමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປຸນນະມະສູດ ຈົບແລ້ວ.

ඛජ්ජනීයවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

GRANSLATING INSTRUCTIONS: ການອະທິບາຍຂັດຊະນີຍະວັກ ຈົບແລ້ວ.

9. ථෙරවග්ගො

໙. ເຖຣະວັກ

1. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍອານันທະສູດ

83. පටිච්චාති නිස්සයං කත්වා. ‘‘එසොහමස්මී’’ති දිට්ඨිග්ගාහො, ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’ති මානග්ගාහො ච තණ්හාවසෙනෙව හොන්තීති තණ්හාපි තථාපවත්තියා පච්චයභූතා තථාපවත්ති එවාති වුත්තං ‘‘අස්මීති එවං පවත්තං [Pg.244] තණ්හාමානදිට්ඨිපපඤ්චත්තයං හොතී’’ති. දහරසද්දො බාලදාරකෙපි පවත්තතීති තතො විසෙසනත්ථං ‘‘යුවා’’ති වුත්තං. යුවාපි එකො අමණ්ඩනසීලොති තතො විසෙසනත්ථං ‘‘මණ්ඩනකජාතිකො’’ති වුත්තං. තෙන මුඛනිමිත්තපච්චවෙක්ඛණස්ස සබ්භාවං දස්සෙති. තන්ති ආදාසමණ්ඩලං ඔලොකයතො. පරම්මුඛං හුත්වා පඤ්ඤායෙය්‍යාති යදි පුරත්ථිමදිසාභිමුඛං හුත්වා ඨිතං, මුඛනිමිත්තම්පි පුරත්ථිමදිසාභිමුඛමෙව හුත්වා පඤ්ඤායෙය්‍යාති අත්ථො. යදිපි පරස්ස සදිසස්ස මුඛං භවෙය්‍ය, තථාපි කාචි අසදිසතා භවෙය්‍යාති වුත්තං ‘‘වණ්ණාදීහි අසදිසං හුත්වා පඤ්ඤායෙය්‍යා’’ති. නිභාසරූපන්ති පටිභාසරූපං. නිභාසරූපං තාව කංසාදිමයෙ පභස්සරෙ මණ්ඩලෙ පඤ්ඤායතු, උදකෙ පන කථන්ති ‘‘කෙන කාරණෙනා’’ති පුච්ඡති. ඉතරො ‘‘මහාභූතානං විසුද්ධතායා’’ති වදන්තො තත්ථාපි යථාලද්ධපභස්සරභාවෙනෙවාති දස්සෙති. එත්ථ ච මණ්ඩනජාතිකො පුරිසො විය පුථුජ්ජනො, ආදාසතලාදයො විය පඤ්චක්ඛන්ධා, මුඛනිමිත්තං විය ‘‘අස්මී’’ති ගහණං, මුඛනිමිත්තං උපාදාය දිස්සමානරූපාදි විය ‘‘අස්මී’’ති සති ‘‘අහමස්මී’’ති ‘‘පරොස්මී’’තිආදයො ගාහවිසෙසා. අභිසමෙතොති අභිසමිතො, අයමෙව වා පාඨො.

໘໓. ຄຳວ່າ 'ອາໄສ' (ປະຕິດຈະ) ຄື ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ອາໄສ. ການຍຶດຖືດ້ວຍທິດຖິວ່າ 'ນັ້ນເປັນເຮົາ' ແລະການຍຶດຖືດ້ວຍມານະວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ' ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຕັນຫາກໍເປັນປັດໄຈແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ແລະເປັນຄວາມເປັນໄປຢ່າງນັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ທຳເຄື່ອງເນີງຊ້າສາມປະການ ຄື ຕັນຫາ ມານະ ແລະທິດຖິ ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "ເປັນເຮົາ" ຍ່ອມມີ'. ເພາະຄຳວ່າ 'ທະຫະຣະ' (ອ່ອນ) ຍ່ອມໃຊ້ກັບເດັກນ້ອຍໄດ້ເຊັ່ນກັນ, ເພື່ອຈຳແນກຈາກຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ເປັນໜຸ່ມ' (ຍຸວາ). ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນຄົນໜຸ່ມ ແຕ່ບາງຄົນກໍບໍ່ມີປົກກະຕິແຕ່ງຕົວ, ເພື່ອຈຳແນກຈາກຄົນນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ມີປົກກະຕິແຕ່ງຕົວ' (ມັນທະນະກະຊາຕິໂກ). ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງເຖິງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງການພິຈາລະນາເບິ່ງເງົາໜ້າ. ຄຳວ່າ 'ນັ້ນ' ຄື ເມື່ອເບິ່ງແຜ່ນແວ່ນ. ຄຳວ່າ 'ພຶງປາກົດເປັນຜູ້ມີໜ້າຫຼົບຫຼີກໄປ' ອະທິບາຍວ່າ ຫາກຢືນປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດບູຣະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ), ເງົາໜ້າກໍພຶງປາກົດປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດບູຣະພາເຊັ່ນກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີໜ້າຄ້າຍຄືກັບຄົນອື່ນ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງມີຄວາມບໍ່ຄ້າຍຄືກັນບາງຢ່າງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg่าວວ່າ 'ພຶງປາກົດເປັນຂອງບໍ່ຄ້າຍຄືກັນ ໂດຍສີສັນເປັນຕົ້ນ'. ຄຳວ່າ 'ນິພາສະຣູບ' ຄື ປະຕິພາສະຣູບ (ຮູບເງົາ). ຮູບເງົານັ້ນ ພຶງປາກົດໃນແຜ່ນວົງກົມອັນຜຸດຜ່ອງ ທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງສຳຣິດເປັນຕົ້ນກ່ອນ, ແຕ່ໃນນ້ຳ ຍ່ອມປາກົດໄດ້ແນວໃດ? ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ເພາະເຫດໃດ?'. ອີກຝ່າຍໜຶ່ງ g່າວວ່າ 'ເພາະຄວາມສະອາດແຫ່ງມະຫາພູດ', ເມື່ອກ່າວຢ່າງນັ້ນ ກໍສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນນ້ຳນັ້ນ ກໍປາກົດໄດ້ດ້ວຍຄວາມຜຸດຜ່ອງຕາມທີ່ໄດ້ຮັບນັ້ນເອງ. ແລະໃນອຸປະມານີ້ ປຸຖຸຊົນປຽບເໝືອນຄົນທີ່ມີປົກກະຕິແຕ່ງຕົວ, ອຸປະທານຂັນຫ້າປຽບເໝືອນແຜ່ນແວ່ນເປັນຕົ້ນ, ການຍຶດຖືວ່າ 'ເປັນເຮົາ' ປຽບເໝືອນເງົາໜ້າ, ເມື່ອມີຄວາມຍຶດຖືວ່າ 'ເປັນເຮົາ' ເພາະອາໄສຮູບເປັນຕົ້ນທີ່ປາກົດ ປຽບເໝືອນເງົາໜ້າ, ຄວາມຍຶດຖືເປັນພິເສດວ່າ 'ເຮົາເປັນເຮົາ' 'ເຮົາເປັນຜູ້ນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ. ຄຳວ່າ 'ອະພິສະເມໂຕ' ຄື ອະພິສະມິໂຕ (ຕຣັສຮູ້ແລ້ວ), ຫຼື ບົດນີ້ກໍເປັນບົດຮຽນຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອານັນທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. තිස්සසුත්තවණ්ණනා

໒. ການອະທິບາຍຕິດສະສູດ

84. මධුරකං වුච්චති කායෙ විභාරන්ති ආහ – ‘‘මධුරකජාතො වියාති සඤ්ජාතගරුභාවො වියා’’ති. ගරුභාවෙ සති ලහුතා අනොකාසාව, තථා මුදුතා කම්මඤ්ඤතා චාති වුත්තං ‘‘අකම්මඤ්ඤො’’ති. ‘‘කායෙ’’ති ආනෙත්වා වත්තබ්බං. න පක්ඛායන්තීති පකාසා හුත්වා න ඛායන්ති. තෙනාහ ‘‘න පාකටා හොන්තී’’ති. උපට්ඨහන්තීති උපතිට්ඨන්ති. න දිස්සතීති ගහණං න ගච්ඡති. මහාවිචිකිච්ඡාති අට්ඨවත්ථුකා සොළසවත්ථුකා ච විමති. න හි උප්පජ්ජති පරිපක්කකුසලමූලත්තා.

໘໔. ຄວາມໜັກໜ່ວງໃນກາຍ ເອີ້ນວ່າ ມະທຸຣະກະ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ປຽບເໝືອນເກີດຄວາມໜັກໜ່ວງ ຄື ປຽບເໝືອນເກີດຄວາມຮູ້ສຶກໜັກໜ່ວງຂຶ້ນ'. ເມື່ອມີຄວາມໜັກໜ່ວງ ຄວາມເບົາກໍຍ່ອມບໍ່ມີໂອກາດ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຄວາມອ່ອນໂຍນແລະຄວາມຄວນແກ່ການງານ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ' (ອະກຳມັນໂຍ). 'ໃນກາຍ' ຄວນນຳມາປະກອບແລ້ວກ່າວ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປາກົດ' (ນະ ປັກຂາຍັນຕິ) ຄື ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວບໍ່ປາກົດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງg່າວວ່າ 'ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ'. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມປາກົດ' (ອຸປັດຖະຫັນຕິ) ຄື ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃກ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປາກົດ' (ນະ ທິດສະຕິ) ຄື ບໍ່ເຖິງການຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມສົງໄສຢ່າງໃຫຍ່' ຄື ຄວາມເຄືອບແຄງທີ່ມີວັດຖຸແປດ ແລະມີວັດຖຸສິບຫົກ. ເພາະວ່າ ຄວາມສົງໄສນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ກຸສົນມູນແກ່ກ້າແລ້ວ.

කාමානමෙතං අධිවචනන්ති පදං උද්ධරිත්වා යෙන අධිප්පායෙන භගවතා නින්නං පල්ලලං කාමානං නිදස්සනභාවෙන ආභතං, තං අධිප්පායං විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං.

ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຍົກບົດວ່າ 'ນີ້ເປັນຊື່ແຫ່ງgາມທັງຫຼາຍ' ຂຶ້ນແລ້ວ, ເພື່ອສະແດງອະທິບາຍທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງນຳເອົາໜອງນ້ຳອັນລຸ່ມລົງໄປ ມາເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງgາມທັງຫຼາຍ ດ້ວຍພຣະປະສົງໃດ, ຈຶ່ງg່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ປຽບເໝືອນຢ່າງວ່າ'.

තිස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຕິສສະສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. යමකසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາຍະມະກະສູດ

85. දිට්ඨි [Pg.245] එව දිට්ඨිගතං ‘‘ගූථගතං මුත්තගත’’න්ති (ම. නි. 2.119; අ. නි. 9.11) යථා. දිට්ඨිගතං නාම ජාතං ඛන්ධවිනිමුත්තස්ස සත්තස්ස ගහිතත්තා.

໘໕. ຄຳວ່າ ທິດຖິຄະຕະ ຄື ທິດຖິນັ້ນເອງ ເໝືອນຢ່າງໃນຄຳວ່າ 'ກອງຄູດ, ກອງມູດ' ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທິດຖິຄະຕະ ເພາະເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຍຶດຖືສັດທີ່ພົ້ນໄປຈາກຂັນ.

කුපිතෙති දිට්ඨිසඞ්ඛාතරොගෙන කුපිතෙ. පග්ගය්හාති තෙසං භික්ඛූනං සන්තිකෙ විය ථෙරස්ස සාරිපුත්තස්ස සම්මුඛා අත්තනො ලද්ධිං පග්ගය්හ ‘‘එවං ඛ්වාහ’’න්ති එවං නිච්ඡයෙන වත්තුං අසක්කොන්තො.

ຄຳວ່າ ກຸປິເຕ (ກຳເລີບແລ້ວ) ຄື ກຳເລີບແລ້ວດ້ວຍໂລກທີ່ກ່າວຄືທິດຖິ. ຄຳວ່າ ປັກຄັຍຫະ (ປະຄອງໄວ້) ຄື ປະຄອງລັດທິຂອງຕົນໄວ້ ຕໍ່ໜ້າພະສາຣີບຸດເຖລະ ເໝືອນໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ສາມາດຈະກ່າວຢືນຢັນໄດ້ວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າ [ຮູ້] ຢ່າງນີ້ແລ້ວ'.

අනුයොගවත්තං නාම යෙන යුත්තො, තස්ස අත්තනො ගාහං නිජ්ඣානක්ඛන්තියාව යාථාවතො පවෙදනං. ථෙරස්ස අනුයොගෙ භුම්මන්ති ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ආවුසො යමකා’’තිආදිනා ථෙරෙන කථිතපුච්ඡාය භුම්මනිද්දෙසො. සචෙ තං ආවුසොති ඉදන්ති ‘‘සචෙ තං, ආවුසො’’ති එවමාදිකං ඉදං වචනං. එතන්ති යමකත්ථෙරං. අඤ්ඤන්ති අරහත්තං. වත්තබ්බාකාරෙන වදන්තො අත්ථතො අරහත්තං බ්‍යාකරොන්තො නාම හොතීති අධිප්පායෙන වදති.

ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸໂຍຄະວັດ ຄື ການບອກຄວາມຍຶດຖືຂອງຕົນ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ດ້ວຍຄວາມເພັ່ງພິນິດ ແກ່ຜູ້ທີ່ຕົນປະກອບນັ້ນ. ຄຳວ່າ ເທຣັດສະ ອະນຸໂຍເຄ ພຸມມັງ ຄື ການສະແດງພູມໃນຄຳຖາມທີ່ພະເຖລະກ່າວໄວ້ ມີຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສຍະມະກະ ທ່ານຈະສຳຄັນຄວາມຂໍ້ນັ້ນເປັນແນວໃດ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ສະເຈ ຕັງ ອາວຸໂສ ນີ້ ຄື ຄຳເວົ້າທີ່ມີຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ ຖ້າວ່າທ່ານ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ເອຕັງ ຄື ພະຍະມະກະເຖລະ. ຄຳວ່າ ອັນຍັງ ຄື ພະອໍຣະຫັນຕະພູມ. ພະເຖລະກ່າວໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ທີ່ກ່າວໂດຍທຳນອງທີ່ຄວນກ່າວ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ພະຍາກອນພະອໍຣະຫັນຕະພູມ ໂດຍເນື້ອຄວາມ.

එතස්ස පඨමමග්ගස්සාති එතස්ස ඉදානියෙව තිපරිවට්ටදෙසනාවසානෙ තයා අධිගතස්ස පඨමමග්ගස්ස. චතූහි යොගෙහීති අත්තතො පියතො උදාසිනතො වෙරිතොති චතූහිපි උප්පජ්ජනඅනත්ථයොගෙහි.

ຄຳວ່າ ເອຕັດສະ ປະຖະມະມັກຄັດສະ (ແຫ່ງປະຖົມມັກນີ້) ຄື ແຫ່ງປະຖົມມັກທີ່ທ່ານບັນລຸແລ້ວໃນຕອນຈົບແຫ່ງເທດສະໜາອັນມີຮອບສາມນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ ຈະຕູຫິ ໂຍເຄຫິ (ດ້ວຍຄວາມຜūກພັນ ໔ ປະການ) ຄື ດ້ວຍຄວາມຜູກພັນອັນເປັນອະນັດຖະທີ່ເກີດຂຶ້ນ ໔ ປະການ ຄື ໂດຍຄວາມເປັນຕົນ, ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຮັກ, ໂດຍຄວາມເປັນກາງ, ໂດຍຄວາມເປັນເວນ.

උපෙතීති තණ්හුපයදිට්ඨුපයෙහි උපාදියති තණ්හාදිට්ඨිවත්ථුං පප්පොති. උපාදියතීති දළ්හග්ගාහං ගණ්හාති. අධිතිට්ඨතීති අභිනිවිස්ස තිට්ඨති. කින්ති? ‘‘අත්තා මෙ’’ති. පච්චත්ථිකා මෙ එතෙති එතෙ රූපවෙදනාදයො පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා මය්හං පච්චත්ථිකා අනත්ථාවහත්තාති විපස්සනාඤාණෙන ඤත්වා. විපස්සනාය යොජෙත්වාති විපස්සනාය ඛන්ධෙ යොජෙත්වා.

ຄຳວ່າ ອຸເປຕິ (ເຂົ້າເຖິງ) ຄື ຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິອັນເປັນເຄື່ອງເຂົ້າເຖິງ ຄື ເຂົ້າເຖິງວັດຖຸແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ຄຳວ່າ ອຸປາດິຍະຕິ (ຍຶດໝັ້ນ) ຄື ຖືເອົາຢ່າງແໜ້ນໜາ. ຄຳວ່າ ອະທິຕິຖະຕິ (ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່) ຄື ປັກໃຈຕັ້ງຢູ່. ຖາມວ່າ ຕັ້ງຢູ່ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມຍຶດຖືວ່າ 'ນີ້ເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ ປັດຈັດຖິກາ ເມ ເອເຕ (ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນສັດຕູຂອງເຮົາ) ຄື ຮູ້ດ້ວຍວິປັດສະນາຢານວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ໕ ມີຮູບແລະເວທະນາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສັດຕູຂອງເຮົາ ເພາະນຳຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດມາໃຫ້. ຄຳວ່າ ວິປັດສະນາຍະ ໂຍເຊດວາ ຄື ປະກອບຂັນທັງຫຼາຍໄວ້ໃນວິປັດສະນາ.

යමකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

GRATIS: ການພັນລະນາຍະມະກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. අනුරාධසුත්තවණ්ණනා

໔. ການພັນລະນາອະນຸຣາທະສູດ

86. තස්සෙව විහාරස්සාති මහාවනෙ යස්මිං විහාරෙ භගවා විහරති, තස්සෙව විහාරස්ස. ඉමෙති අඤ්ඤතිත්ථියා. යස්මා අයං ථෙරො [Pg.246] ඨපනීයං පඤ්හං ඨපනීයභාවෙන න ඨපෙසි, තස්මා. අඤ්ඤතිත්ථියා…පෙ… එතදවොචුං. තෙනාහ ‘‘එකදෙසෙන සාසනසමයං ජානන්තා’’ති.

໘໖. ຄຳວ່າ ຕັດເສວະ ວິຫາຣັດສະ (ແຫ່ງວິຫານນັ້ນເອງ) ຄື ແຫ່ງວິຫານທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ ໃນປ່າມະຫາວັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ອิເມ ຄື ອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານີ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະພະເຖລະນີ້ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງບັນຫາທີ່ຄວນງົດໄວ້ ໂດຍຄວາມເປັນບັນຫາທີ່ຄວນງົດໄວ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກອັນຍະເດຍລະຖີ...ເປ... ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກທີ່ຮູ້ຄຳສອນແລະລັດທິພຽງບາງສ່ວນ'.

ගහිතමෙව හොති තතො පගෙව සිද්ධත්තා. තෙනාහ ‘‘තස්ස මූලත්තා’’ති. එවන්ති ‘‘දුක්ඛඤ්චෙව පඤ්ඤපෙමි, දුක්ඛස්ස ච නිරොධ’’න්ති එවං. වට්ටවිවට්ටමෙවාති පඤ්චන්නං පන ඛන්ධානං සමනුපස්සනාය වසෙන වට්ටං, ‘‘එවං පස්ස’’න්තිආදිනා විවට්ටං කථිතමෙව.

ຊື່ວ່າເປັນອັນຖືເອົາແລ້ວ ເພາະສຳເລັດແລ້ວຕັ້ງແຕ່ກ່ອນໜ້ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະມີສິ່ງນັ້ນເປັນມູນ'. ຄຳວ່າ ເອວັງ ຄື ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາບັນຍັດແຕ່ທຸກ ແລະຄວາມດັບທຸກເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ ວັດຕະວິວັດຕະເມວະ (ວັດຕະແລະວິວັດຕະນັ້ນເອງ) ຄື ວັດຕະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາເຫັນຂັນ ໕, ແລະວິວັດຕະ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຈົ່ງເຫັນຢ່າງນີ້' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ.

අනුරාධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະນຸຣາທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. වක්කලිසුත්තවණ්ණනා

໕. ການພັນລະນາວັກຄະລິສູດ

87. නගරමජ්ඣෙ මහාආබාධො උප්පජ්ජීති නගරමජ්ඣෙන ආගච්ඡන්තො කම්මසමුට්ඨානො මහන්තො ආබාධො උප්පජ්ජති. සමන්තතො අධොසීති සබ්බභාගෙන පරිප්ඵන්දි. ඉරියාපථං යාපෙතුන්ති සයනනිසජ්ජාදිභෙදං ඉරියාපථං පවත්තෙතුං. නිවත්තන්තීති ඔසක්කන්ති, පරිහායන්තීති අත්ථො. අධිගච්ඡන්තීති වඩ්ඪන්ති. සත්ථු ගුණසරීරං නාම නවවිධලොකුත්තරධම්මාධිගමමූලන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘නවවිධො හි…පෙ… කායො නාමා’’ති, යථා සත්තානං කායො පටිසන්ධිමූලකො.

໘໗. ຄຳວ່າ ນະຄະຣະມັດເຊ ມະຫາອາບາໂທ ອຸບປັດຊິ (ອາການເຈັບໄຂ້ຢ່າງໜັກເກີດຂຶ້ນໃນທ່າມກາງພະນະຄອນ) ຄື ອາການເຈັບໄຂ້ຢ່າງໜັກທີ່ມີກຳມະສະມຸດຖານ ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທີ່ກຳລັງເດີນທາງມາໃນທ່າມກາງພະນະຄອນ. ຄຳວ່າ ສະມັນຕະໂຕ ອະໂທສິ ຄື ຫວັ່ນໄຫວໄປທົ່ວທຸກສ່ວນ. ຄຳວ່າ ອິຣິຍາປະຖັງ ຍາເປຕຸງ ຄື ເພື່ອໃຫ້ອິຣິຍາບົດມີການນອນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນດຳເນີນໄປໄດ້. ຄຳວ່າ ນິວັດຕັນຕິ ຄື ຖອຍກັບ, ອະທິບາຍວ່າ ເສື່ອມຖອຍ. ຄຳວ່າ ອະທິຄັດຈັນຕິ ຄື ຈະເລີນຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ພະຄຸນນະກາຍ (ກາຍຄືຄຸນ) ຂອງພະສາດສະດາ ນັ້ນ ເປັນມູນເຫດແຫ່ງການບັນລຸໂລກຸດຕະຣະທຳ ໙ ປະການ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະວ່າກາຍ...ເປ... ມີ ໙ ປະການ' ເໝືອນຢ່າງກາຍຂອງສັດທັງຫຼາຍມີປະຕິສົນທິເປັນມູນເຫດ.

කාළසිලායං කතවිහාරො කාළසිලාවිහාරො. මග්ගවිමොක්ඛත්ථායාති අග්ගමග්ගවිමොක්ඛාධිගමාය. දෙවතාති සුද්ධාවාසදෙවතා. අලාමකං නාම පුථුජ්ජනකාලකිරියාය අභාවතො. තෙනාහ ‘‘ථෙරො කිරා’’තිආදි. එකං ද්වෙ ඤාණානීති එකං ද්වෙ පච්චවෙක්ඛණඤාණානි සභාවතො අවස්සං උප්පජ්ජන්ති, අයං ධම්මතා. මග්ගඵලනිබ්බානපච්චවෙක්ඛණානි තංතංමග්ගවුට්ඨානෙ උප්පජ්ජන්ති එව. එකං ද්වෙති වචනං උප්පන්නභාවදස්සනත්ථං වුත්තං.

ທີ່ຊື່ວ່າ ກາລະສິລາວິຫານ ເພາະເປັນວິຫານທີ່ສ້າງຂຶ້ນເທິງແຜ່ນຫີນດຳ (ກາລະສິລາ). ຄຳວ່າ ມັກຄະວິໂມກkhັດຖາຍະ ຄື ເພື່ອບັນລຸຄວາມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍອະລິຍະມັກອັນສູງສຸດ (ອັກຄະມັກຄະວິໂມກ). ຄຳວ່າ ເທວະຕາ ຄື ເທວະດາຊັ້ນສຸດທາວາດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ (ອະລາມະກະ) ເພາະບໍ່ມີການຕາຍແບບປຸຖຸຊົນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຍານ ໑ ຫຼື ໒ ຢ່າງ ຄື ປັດຈະເвокຂະນະຍານ ໑ ຫຼື ໒ ຢ່າງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍສະພາວະຢ່າງແນ່ນອນ, ນີ້ເປັນທຳມະດา. ປັດຈະເວກຂະນະຍານໃນມັກ, ຜົນ ແລະນິບພານ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນເວລາອອກຈາກມັກນັ້ນໆ ຢ່າງແນ່ນອນ. ຄຳວ່າ ໑ ຫຼື ໒ ຢ່າງ ນີ້ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ.

ධූමායනභාවො ධූමාකාරතා, තථා තිමිරායනභාවො.

ຄວາມເປັນຄືຄວັນ ຄື ຄວາມມີອາການຄືຄວັນ, ຄວາມເປັນຄືໝອກມົວ ກໍເໝືອນກັນ.

වක්කලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາວັກຄະລິສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. අස්සජිසුත්තවණ්ණනා

໖. ການພັນລະນາອັດສະຊິສູດ

88. පස්සම්භිත්වාති [Pg.247] නිරොධෙත්වා. නො ච ස්වාහන්ති නො ච සු අහං. පරිහායි කුප්පධම්මත්තා. එතන්ති සමාධිමත්තසාරං, සීලමත්තෙ පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. කථං හොතීති කථං අභිනන්දනා හොති. දුක්ඛං පත්වාති දුක්ඛුප්පත්තිහෙතු සුඛං පත්ථෙති ‘‘එවං මෙ දුක්ඛපරිළාහො න භවිස්සතී’’ති. යදග්ගෙනාති යෙන භාගෙන. ‘‘දුක්ඛං පත්ථෙතියෙවා’’ති වත්වා තත්ථ කාරණමාහ ‘‘සුඛවිපරිණාමෙන හී’’තිආදි. සුඛවිපරිවත්තෙ සුඛවිපරිණාමදුක්ඛං, තස්මා සුඛං අභිනන්දන්තො අත්ථතො දුක්ඛං අභිනන්දති නාම.

໘໘. ຄຳວ່າ ປັດສັມພິຕະວາ (ລະງັບແລ້ວ) ຄື ດັບແລ້ວ. ຄຳວ່າ ໂນ ຈະ ສະວາຫັງ ຄື ໂນ ຈະ ສຸ ອະຫັງ. ເສື່ອມແລ້ວ ເພາະເປັນຜູ້ມີທຳມະດາກຳເລີບໄດ້. ຄຳວ່າ ເອຕັງ ຄື ຄວາມມີສະມາທິເທົ່ານັ້ນເປັນແກ່ນສານ, ສ່ວນໃນສີລເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ. ຄຳວ່າ ກະຖັງ ໂຫຕິ ຄື ຄວາມເພີດເພີນຍ່ອມມີໄດ້ແນວໃດ. ຄຳວ່າ ທຸກຂັງ ປັດຕະວາ (ປະສົບທຸກແລ້ວ) ຄື ປາດຖະໜາສຸກອັນເປັນເຫດເກີດແຫ່ງທຸກ ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ຄວາມຮ້ອນຮົນເພາະທຸກຂອງເຮົາຈະບໍ່ມີດ້ວຍຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ ຍະທັກເຄນະ ຄື ດ້ວຍສ່ວນໃດ. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ຍ່ອມປາດຖະໜາທຸກນັ້ນເອງ' ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວເຫດຜົນໃນຄຳນັ້ນວ່າ 'ເພາະຄວາມແປປວນແຫ່ງສຸກ...' ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວລາທີ່ສຸກປ່ຽນແປງໄປ ຍ່ອມເປັນທຸກເພາະຄວາມແປປວນ (ວິປະຣິຍາຍະທຸກ), ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ທີ່ເພີດເພີນໃນສຸກ ຊື່ວ່າເພີດເພີນໃນທຸກໂດຍເນື້ອຄວາມ.

අස්සජිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອັດສະຊິສູດ ຈົບແລ້ວ.

7. ඛෙමකසුත්තවණ්ණනා

໗. GRATIS: ການພັນລະນາເຂມະກະສູດ

89. අත්තනියන්ති දිට්ඨිගතිකපරිකප්පිතස්ස අත්තනො සන්තකං. තෙනාහ ‘‘අත්තනො පරික්ඛාරජාත’’න්ති. තණ්හාමානො අධිගතො අරහත්තස්ස අනධිගතත්තා, නො දිට්ඨිමානො අධිගතො, තථා කාමරාගබ්‍යාපාදාපි. අනාගාමී කිර ඛෙමකත්ථෙරො, ‘‘සකදාගාමී’’ති කෙචි වදන්ති. සන්ධාවනිකායාති සඤ්චරණෙන. තෙනාහ ‘‘පුනප්පුනං ගමනාගමනෙනා’’ති. චතුක්ඛත්තුං ගමනාගමනෙනාති චතුක්ඛත්තුං ගමනෙන ච ආගමනෙන ච. තෙනාහ – ‘‘තං දිවසං ද්වියොජනං අද්ධානං ආහිණ්ඩී’’ති. ඤත්වාති අජ්ඣාසයං ඤත්වා. ථෙරොති ඛෙමකත්ථෙරො.

໘໙. ຄຳວ່າ ອັດຕະນິຍັງ (ໃນສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຕົນ) ຄື ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຕົນຕາມທີ່ພວກມິດສາທິດຖິກຳນົດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ບໍລິຂານອັນເປັນຂອງຕົນ'. ຕັນຫາແລະມານະ ພະເຖລະບັນລຸແລ້ວ ເພາະພະຍັງບໍ່ທັນບັນລຸພະອໍຣະຫັນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນທິດຖິແລະມານະ, ເຖິງແມ່ນກາມະຣາຄະແລະພະຍາບາດກໍເໝືອນກັນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຂມະກະເຖລະເປັນພະອະນາຄາມີ, ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນພະສະກະທາຄາມີ. ຄຳວ່າ ສັນທາວະນິກາຍະ ຄື ດ້ວຍການທ່ຽວໄປມາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ດ້ວຍການໄປແລະການມາເນືອງໆ'. ຄຳວ່າ ດ້ວຍການໄປແລະການມາ ໔ ເທື່ອ ຄື ດ້ວຍການໄປ ໔ ເທື່ອ ແລະການມາ ໔ ເທື່ອ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໃນວັນນັ້ນ ໄດ້ທ່ຽວໄປໃນຫົນທາງສອງໂຍດ'. ຄຳວ່າ ຍັດຕະວາ ຄື ຮູ້ອັດທະຍາໄສແລ້ວ. ຄຳວ່າ ເຖໂຣ ຄື ພະເຂມະກະເຖລະ.

රූපමෙව අස්මීති වදතීති රූපක්ඛන්ධමෙව ‘‘අස්මී’’ති ගාහස්ස වත්ථුං කත්වා වදති. අධිගතො තණ්හාමානො.

ຄຳວ່າ ກ່າວວ່າ ຮູບນັ້ນເອງເປັນເຮົາ ຄື ກ່າວໂດຍເຮັດຮູບຂັນນັ້ນເອງໃຫ້ເປັນວັດຖຸແຫ່ງຄວາມຍຶດຖືວ່າ 'ເປັນເຮົາ'. ຕັນຫາແລະມານະ ພະເຖລະບັນລຸແລ້ວ.

අණුසහගතොති අණුභාවං ගතො. තෙනාහ ‘‘සුඛුමො’’ති. තයො ඛාරා විය තිස්සො අනුපස්සනා චිත්තසංකිලෙසස්ස විසොධනතො. සීලගන්ධාදීහි ගුණගන්ධෙහි.

ຄຳວ່າ ອະນຸສະຫະຄະໂຕ ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຂອງລະອຽດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ລະອຽດ'. ອະນຸປັດສະນາ ໓ ເໝືອນດັ່ງດ່າງ ໓ ຊະນິດ ເພາະຊຳລະກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງຂອງຈິດໃຫ້ສະອາດ. ດ້ວຍກິ່ນຄືຄຸນ ມີກິ່ນສີລເປັນຕົ້ນ.

කථෙතුන්ති උද්දෙසවසෙන කථෙතුං. පකාසෙතුන්ති නිද්දෙසවසෙන තමත්ථං පකාසෙතුං. ජානාපෙතුන්ති කාරණවසෙන ජානාපෙතුං. පතිට්ඨාපෙතුන්ති කථාපෙතුං. විවටං කාතුන්ති උදාහරණං වණ්ණෙත්වා පාකටං කාතුං[Pg.248]. සුවිභත්තං කාතුන්ති අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො සුට්ඨු, විභත්තං කාතුං. උත්තානකං කාතුන්ති උපනයනිගමෙහි තමත්ථං විභූතං කාතුං. අඤ්ඤෙන නීහාරෙනාති විපස්සනාවිමුත්තෙන චිත්තාභිනීහාරෙන.

ຄຳວ່າ ເພື່ອກ່າວ (ກະເທຕຸງ) ຄື ເພື່ອກ່າວໂດຍຫຍໍ້ (ອຸເທດ). ຄຳວ່າ ເພື່ອປະກາດ (ປະກາເສຕຸງ) ຄື ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນໂດຍລະອຽດ (ນິເທດ). ຄຳວ່າ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ (ຊານາເປຕຸງ) ຄື ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍເຫດຜົນ. ຄຳວ່າ ເພື່ອໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ (ປະຕິຖາເປຕຸງ) ຄື ເພື່ອໃຫ້ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປີດເຜີຍ (ວິວະຕັງ ກາຕຸງ) ຄື ເພື່ອເຮັດໃຫ້ປາກົດໂດຍການພັນລະນາອຸປະມາ. ຄຳວ່າ ເພື່ອຈຳແນກໃຫ້ດີ (ສຸວິພັດຕັງ ກາຕຸງ) ຄື ເພື່ອຈຳແນກໃຫ້ດີ ໂດຍຄ້ອຍຕາມແລະຂັດແຍ້ງ. ຄຳວ່າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຕື້ນ (ອຸດຕານະກັງ ກາຕຸງ) ຄື ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນແຈ່ມແຈ້ງ ດ້ວຍການສະຫຼຸບຄວາມ. ຄຳວ່າ ດ້ວຍວິທີອື່ນ (ອັນເຍນະ ນີຫາເຣນະ) ຄື ດ້ວຍການນ້ອມຈິດໄປທີ່ຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍວິປັດສະນາ.

ඛෙමකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາເຂມະກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

8. ඡන්නසුත්තවණ්ණනා

໘. ການພັນລະນາສັນນະສູດ

90. මක්ඛීති ගුණමක්ඛනලක්ඛණෙන මක්ඛෙන සමන්නාගතො. පළාසීති යුගග්ගාහලක්ඛණෙන පළාසෙන සමන්නාගතො. එතං අවොචාති ‘‘ඔවදන්තු මං…පෙ… පස්සෙය්‍ය’’න්ති එතං අවොච.

໙໐. ຄຳວ່າ ມັກຂີ ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ (ມັກຂະ) ອັນມີລັກສະນະເປັນການລຶບລ້າງຄຸນຄວາມດີ. ຄຳວ່າ ປະລາສີ ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມຕີສະເໝີ (ປະລາສະ) ອັນມີລັກສະນະເປັນການຍົກຕົນຕີສະເໝີ. ຄຳວ່າ ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ ຄື ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ຂໍພະເຖລະທັງຫຼາຍຈົ່ງໂອວາດຂ້າພະເຈົ້າ...ເປ... ເພື່ອໃຫ້ເຫັນ'.

ථෙරන්ති ඡන්නත්ථෙරං. අත්තනො දුග්ගහණෙන කඤ්චි උපාරම්භම්පි කරෙය්‍ය. තෙන වුත්තං ‘‘එවං කිර නෙසං අහොසී’’තිආදි. නිද්දොසමෙවස්ස කත්වාති ආදිතො අනුරූපත්තමෙව කත්වා සද්ධම්මං කථෙස්සාමාති.

ຄຳວ່າ ພະເຖລະ ຄື ພະສັນນະເຖລະ. ທ່ານອາດຈະຕິຕຽນໃຜໆ ເພາະຄວາມຍຶດຖືທີ່ບໍ່ດີຂອງຕົນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ໄດ້ມີແກ່ພະເຖລະເຫຼົ່ານັ້ນ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ເຮັດໃຫ້ທ່ານບໍ່ມີໂທດເລີຍ ຄື ເຮັດໃຫ້ເໝາະສົມຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງຈະສະແດງພະສັດທຳ.

පරිතස්සනා උපාදානන්ති භයපරිතස්සනා දිට්ඨුපාදානං. අනත්තනි සති අනත්තකතානි කම්මානි කමත්තානං ඵුසිස්සන්තීති භයපරිතස්සනා චෙව දිට්ඨුපාදානඤ්ච උප්පජ්ජති. පටිනිවත්තතීති යථාරද්ධවිපස්සනාතො පටිනිවත්තති, නාසක්ඛීති අත්ථො. කස්මා පනෙතස්ස විපස්සනමනුයුඤ්ජන්තස්ස එවං අහොසීති තත්ථ කාරණං වදති ‘‘අයං කිරා’’තිආදිනා. එවන්ති ‘‘කො නු ඛො මෙ අත්තා’’ති එවං න හොති. තාවතිකා විස්සත්ථීති ‘‘මය්හං ධම්මං දෙසෙතූ’’ති වුත්තවිස්සාසො අත්ථීති අත්ථො. ඉදං කච්චානසත්ථං අද්දසාති යොජනා. ‘‘ද්වයනිස්සිතො, කච්චාන, ලොකො’’තිආදි දිට්ඨිවිනිවෙඨනා. ‘‘එතෙ තෙ, කච්චාන, උභො අන්තෙ අනුපගම්මා’’තිආදි බුද්ධබලදීපනා.

ຄຳວ່າ ຄວາມສະດຸ້ງແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນ (ປະຣິຕັດສະນາ ອຸປາດານັງ) ຄື ຄວາມສະດຸ້ງເພາະຄວາມຢ້ານ ແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິດຖິ. ເມື່ອບໍ່ມີຕົວຕົນ ກຳທີ່ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນເຮັດໄວ້ ຈະມາຖືກຕ້ອງຕົວຕົນໃດ ຄວາມສະດຸ້ງເພາະຄວາມຢ້ານແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິດຖິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ ຖອຍກັບ (ປະຕິນιວັດຕະຕິ) ຄື ຖອຍກັບຈາກວິປັດສະນາທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ສາມາດຈະກ້າວໄປໄດ້. ກໍເພາະເຫດໃດ ຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນແກ່ພະເຖລະນີ້ ຜູ້ປະກອບຄວາມເພຍນໃນວິປັດສະນາຢູ່ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຫດຜົນໃນຄຳນັ້ນວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະນີ້...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຢ່າງນີ້ ຄື ຄວາມຄິດວ່າ 'ໃຜໜໍເປັນຕົວຕົນຂອງເຮົາ' ຍ່ອມບໍ່ມີຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍມີພຽງເທົ່ານັ້ນ ຄື ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຂໍຈົ່ງສະແດງທຳແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ'. ບົດວ່າ ອິທັງ ກັດຈານະສັດຖັງ ອັດທະສາ ມີການປະກອບຄວາມເຂົ້າກັນ. ຄຳວ່າ 'ກັດຈານະ ໂລກນີ້ອາໄສສ່ວນສອງຢ່າງ...' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການຖອນທິດຖິ. ຄຳວ່າ 'ກັດຈານະ ຕຖາຄົດບໍ່ເຂົ້າໃກ້ສ່ວນສຸດທັງສອງເຫຼົ່ານີ້...' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງພະພຸດທະກຳລັງ.

ඡන්නසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສັນນະສູດ ຈົບແລ້ວ.

9-10. රාහුලසුත්තාදිවණ්ණනා

໙-໑໐. ການພັນລະນາຣາຫຸລະສູດເປັນຕົ້ນ

91-92. එතානි සුත්තානි. ඉධාගතානීති ඉමස්මිං වග්ගෙ ආනීතානි සඞ්ගීතිකාරෙහීති.

໙໑-໙໒. ຄຳວ່າ ເອຕານິ ຄື ພະສູດເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ ອິທາຄະຕານິ ຄື ພະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍນຳມາໄວ້ໃນວັກນີ້.

රාහුලසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຣາຫຸລະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

ථෙරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາເຖຣະວັກ ຈົບແລ້ວ.

10. පුප්ඵවග්ගො

໑໐. ປຸບຜະວັກ

1. නදීසුත්තවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນານະທີສູດ

93. පබ්බතෙය්‍යාති [Pg.249] පබ්බතතො ආගතා. තතො එව ඔහාරිනී. තෙනස්සා චණ්ඩසොතතං දස්සෙති. දූරං ගච්ඡතීති දූරඞ්ගමා. තෙනස්සා මහොඝතං දස්සෙති.

໙໓. ຄຳວ່າ ປັບພະເຕຍຍາ ຄື ໄຫຼມາຈາກພູເຂົາ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄຫຼລົງສູ່ບ່ອນຕ່ຳ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມມີກະແສນ້ຳອັນຊ່ຽວຊາດຂອງແມ່ນ້ຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ ໄຫຼໄປໄກ (ທູຣັງ ຄັດສະຕິ) ຄື ໄປໃນທາງໄກ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມມີຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ຂອງແມ່ນ້ຳນັ້ນ.

සොතෙති වට්ටසොතෙ. චතූහි ගාහෙහීති ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙහි චතූහි ගාහෙහි. පලුජ්ජනත්තාති ඡින්නත්තා. සොකාදිබ්‍යසනප්පත්තීති සොකාදිඅනත්ථුප්පත්ති.

ຄຳວ່າ ໃນກະແສ (ໂສເຕ) ຄື ໃນກະແສແຫ່ງວັດຕະ. ຄຳວ່າ ດ້ວຍຄວາມຍຶດຖື ໔ ປະການ ຄື ດ້ວຍຄວາມຍຶດຖື ໔ ປະການ ທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ເພາະຄວາມແຕກສະຫຼາຍໄປ (ປະລຸດຊະນັດຕາ) ຄື ເພາະຄວາມຂາດໄປ. ຄຳວ່າ ຄວາມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍມີໂສກະເປັນຕົ້ນ ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະນັດຖະມີໂສກະເປັນຕົ້ນ.

නදීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນານະທີສູດ ຈົບແລ້ວ.

2. පුප්ඵසුත්තවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາປຸບຜະສູດ

94. විවදතීති විවාදං කරොති. වදන්තොති අයථාසභාවෙන වදන්තො. විවදති ධම්මතාය විරුද්ධං කත්වා වදති. ලොකධම්මොති ලුජ්ජනසභාවධම්මො. කො පන සොති ආහ ‘‘ඛන්ධපඤ්චක’’න්ති. තෙනාහ ‘‘තං හී’’තිආදි. කථං කරොමීති කෙන පකාරෙනාහං බාලං අජානන්තං කරොමි. තෙනාහ ‘‘මය්හං හී’’තිආදි. තථා චාහ ‘‘අක්ඛාතො වො මයා මග්ගො’’තිආදි (ධ. ප. 275). ‘‘තයො ලොකා කථිතා’’ති වත්වා තං විවරිතුං ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ.

໙໔. ຄຳວ່າ ວິວະທະຕິ ຄື ໂຕ້ຖຽງ. ຄຳວ່າ ວະທັນໂຕ ຄື ກ່າວຢູ່ໂດຍບໍ່ເປັນໄປຕາມສະພາວະຈິງ. ບົດວ່າ ວິວະທະຕິ ຄື ກ່າວຂັດແຍ້ງກັບສະພາວະທຳ. ຄຳວ່າ ໂລກະທຳ ຄື ທຳທີ່ມີສະພາວະແຕກສະຫຼາຍ. ຖາມວ່າ ໂລກະທຳນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຕອບວ່າ 'ຂັນ ໕'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະວ່າຂັນ ໕ ນັ້ນ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ເຮົາຈະເຮັດແນວໃດ ຄື ເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ຄົນພານຜູ້ບໍ່ຮູ້ ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍວິທີໃດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະວ່າຂອງເຮົາ...' ເປັນຕົ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ທາງເຮົາໄດ້ບອກແກ່ພວກທ່ານແລ້ວ...' ເປັນຕົ້ນ (ຂຸ. ທ. ໒໗໕). ທ່ານກ່າວວ່າ 'ໂລກ ໓ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ' ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາບໍ່...' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຈະເປີດເຜີຍເນື້ອຄວາມນັ້ນ.

පුප්ඵසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາປຸບຜະສູດ ຈົບແລ້ວ.

3. ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາເຜນະປິຍທູປະມະສູດ

95. කෙනචි කාරණෙන යුජ්ඣිත්වා ගහෙතුං න සක්කාති අයුජ්ඣා නාම. නිවත්තනට්ඨානෙති උදකප්පවාහස්ස නිවත්තිතට්ඨානෙ.

໙໕. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະຍຸດຊາ ເພາະບໍ່ສາມາດຈະຕໍ່ສູ້ເພື່ອຖືເອົາດ້ວຍເຫດຜົນໃດໆ ໄດ້. ຄຳວ່າ ໃນບ່ອນວົນ ຄື ໃນບ່ອນທີ່ກະແສນ້ຳໄຫຼວົນກັບ.

අනුසොතාගමනෙති අනුසොතං ආගමනහෙතු, ‘‘අනුසොතාගමනෙනා’’ති වා පාඨො. අනුපුබ්බෙන පවඩ්ඪිත්වාති තත්ථ තත්ථ උට්ඨිතානං ඛුද්දකමහන්තානං [Pg.250] ඵෙණපිණ්ඩානං සංසග්ගෙන පකාරතො වුද්ධිං පත්වා. ආවහෙය්‍යාති ආනෙත්වා වහෙය්‍ය. කාරණෙන උපපරික්ඛෙය්‍යාති ඤාණෙන වීමංසෙය්‍ය. ‘‘සාරො නාම කිං භවෙය්‍යා’’ති වත්වා සබ්බසො තදභාවං දස්සෙන්තො ‘‘විලීයිත්වා විද්ධංසෙය්‍යෙවා’’ති ආහ. තෙන රූපම්පි නිස්සාරතාය භිජ්ජතෙවාති දස්සෙති. යථා හි අනිච්චතාය අසාරතාසිද්ධි, එවං අසාරතායපි අනිච්චතාසිද්ධීති අනිච්චතාය එව නිච්චසාරං ථිරභාවසාරං ධුවසාරං සාමීනිවාසීකාරකභූතස්ස අත්තනො වසෙ පවත්තනම්පෙත්ථ නත්ථීති ආහ ‘‘රූපම්පි…පෙ… නිස්සාරමෙවා’’ති. සොති ඵෙණපිණ්ඩො. ගහිතොපි උපායෙන තමත්ථං න සාධෙති අනරහත්තා. අනෙකසන්ධිඝටිතො තථා තථා ඝටිතො හුත්වා.

ຄຳວ່າ ອະນຸໂສຕາຄະມະເນ ຄື ເພາະເຫດແຫ່ງການໄຫຼໄປຕາມກະແສນ້ຳ, ອີກບົດໜຶ່ງວ່າ ອະນຸໂສຕາຄະມະເນນາ. ຄຳວ່າ ຈະເລີນຂຶ້ນໂດຍລຳດັບ ຄື ເຖິງຄວາມຈະເລີນໂດຍປະການຕ່າງໆ ເພາະການເກາະກຸ່ມກັນຂອງຟອງນ້ຳຂະໜາດນ້ອຍແລະໃຫຍ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ ອາວະເຫຍຍະ ຄື ພັດພານຳມາ. ຄຳວ່າ ພິຈາລະນາໂດຍເຫດຜົນ ຄື ໃຄ່ຄວນດ້ວຍຍານ. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າແກ່ນສານຈະມີໄດ້ແນວໃດ' ແລ້ວຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ 'ຍ່ອມລະລາຍແລະສະຫຼາຍໄປຢ່າງແນ່ນອນ' ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນຮູບກໍຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປເພາະຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານ. ເພາະວ່າ ຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງຢ່າງໃດ, ຄວາມບໍ່ທ່ຽງgໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີແກ່ນສານຢ່າງນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນຮູບ...ເປ... ກໍບໍ່ມີແກ່ນສານເລີຍ' ເພາະຄວາມບໍ່ທ່ຽງນັ້ນເອງ ຄວາມເປັນແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງ, ຄວາມເປັນແກ່ນສານຄືຄວາມໝັ້ນຄົງ, ຄວາມເປັນແກ່ນສານຄືຄວາມຢັ້ງຢືນ ແລະການເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນອັນເປັນເຈົ້າຂອງ, ເປັນທີ່ຢູ່ ແລະເປັນຜູ້ເຮັດ ກໍບໍ່ມີໃນຮູບນີ້. ຄຳວ່າ ໂສ ຄື ຟອງນ້ຳນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນຈະຖືເອົາດ້ວຍອຸບາຍ ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດປະໂຫຍດນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ ເພາະບໍ່ຄູ່ຄວນ. ບົດວ່າ ອະເນກະສັນທິຄະຕິໂຕ ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ປະກອບເຂົ້າກັນດ້ວຍຂໍ້ຕໍ່ຕ່າງໆ ຢ່າງນັ້ນໆ.

බ්‍යාමමත්තම්පි එතරහි මනුස්සානං වසෙන. අවස්සමෙව භිජ්ජති තරඞ්ගබ්භාහතං හුත්වා.

ຄຳວ່າ ພຽງຊົ່ວວາໜຶ່ງ ກໍດ້ວຍອຳນາດຂອງມະນຸດໃນປັດຈຸບັນນີ້. ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະຖືກຄື້ນຟອງຊັດໃສ່.

තස්මිං තස්මිං උදකබින්දුම්හි පතිතෙ. උදකතලන්ති උදකපිට්ඨිං. අඤ්ඤතො පතන්තං උදකබින්දුං. උදකජල්ලන්ති සන්තානකං හුත්වා ඨිතං උදකමලං. තඤ්හි සංකඩ්ඪිත්වා තතො උදකං පුටං කරොති, තස්මිං පුටෙ පුබ්බුළසමඤ්ඤා. වත්ථුන්ති චක්ඛාදිවත්ථුං. ආරම්මණන්ති රූපාදිආරම්මණං. කිලෙසජල්ලන්ති පුරිමසිද්ධං, පටිලබ්භමානං වා කිලෙසමලං. ඵස්සසඞ්ඝට්ටනන්ති ඵස්සසමොධානං. පුබ්බුළසදිසා මුහුත්තරමණීයතාය. යස්මා ඝම්මකාලෙ සූරියාතපසන්තාපාභිනිබ්බත්තරස්මිජාලනිපාතෙ තාදිසෙ භූමිපදෙසෙ ඉතො චිතො සමුග්ගතවාතවෙගසමුද්ධටවිරුළ්හසඞ්ඛාතෙසු පරිබ්භමන්තෙසු අණුපරමාණුතජ්ජාරිප්පකාරෙසු භූතසඞ්ඝාතෙසු මරීචිසමඤ්ඤා, තස්මා සබ්බසො සාරවිරහිතාති වුත්තං ‘‘සඤ්ඤාපි අසාරකට්ඨෙන මරීචිසදිසා’’ති. යස්මා ච පස්සන්තානං යෙභුය්‍යෙන උදකාකාරෙන ඛායති, තස්මා ‘‘ගහෙත්වා පිවිතුං වා’’තිආදි වුත්තං. නීලාදිඅනුභවනත්ථායාති නීලාදිආරම්මණස්ස අනුභවනත්ථාය. ඵන්දතීති ඵන්දනාකාරප්පත්තා විය හොති අප්පහීනතණ්හස්ස පුග්ගලස්ස. විප්පලම්භෙති අප්පහීනවිපල්ලාසං පුග්ගලං. තෙනාහ ‘‘ඉදං නීලක’’න්තිආදි. සඤ්ඤාවිපල්ලාසතො හි චිත්තවිපල්ලාසො, තතො දිට්ඨිවිපල්ලාසොති. විප්පලම්භනෙනාති විප්පකාරවසෙනෙව ආරම්මණස්ස ලම්භනෙන. විප්පකාරවසෙන හි එතං ලම්භනං, යදිදං අනුදකමෙව උදකං කත්වා දස්සනං අනගරමෙව නගරං කත්වා ගන්ධබ්බනාටකාදිදස්සනං.

ເມື່ອຢາດນ້ຳນັ້ນໆ ຕົກລົງໄປ. ຄຳວ່າ Udakatalanti ໄດ້ແກ່ ພື້ນຜິວນ້ຳ. ຢາດນ້ຳທີ່ຕົກລົງມາຈາກບ່ອນອື່ນ. ຄຳວ່າ Udakajallanti ໄດ້ແກ່ ຄາບນ້ຳ (ຕະກອນນ້ຳ) ທີ່ເກີດເປັນຝ້າຕັ້ງຢູ່. ເພາະວ່າ ເມື່ອຮວບຮວມຄາບນ້ຳນັ້ນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ນ້ຳເປັນຟອງຂຶ້ນມາຈາກບ່ອນນັ້ນ, ໃນຟອງນັ້ນ ຈຶ່ງມີຊື່ຮຽກວ່າ ຟອງນ້ຳ (ປຸບພຸລະ). ຄຳວ່າ Vatthunti ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸມີຈັກຂຸວັດຖຸເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ārammaṇanti ໄດ້ແກ່ ອາລົມມີຮູບາລົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Kilesajallanti ໄດ້ແກ່ ກິເລດພຽງດັງຄາບນ້ຳ ທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນກ່ອນ ຫຼືທີ່ກຳລັງໄດ້ຮັບຢູ່. ຄຳວ່າ Phassasaṅghaṭṭananti ໄດ້ແກ່ ການປະຈວບກັນແຫ່ງຜັດສະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຄ້າຍຄືຟອງນ້ຳ ເພາະມີຄວາມງາມພຽງຊົ່ວຄູ່. ເພາະເຫດທີ່ໃນລະດູຮ້ອນ ເມື່ອແສງແດດແຜດເຜົາ ເກີດມີພະຍັບແດດປາກົດຂຶ້ນໃນພື້ນດິນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອລົມພັດແຮງໄປມາ ເຮັດໃຫ້ກຸ່ມທາດລະອຽດທີ່ໝູນວຽນໄປມາ ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືອະນູ ແລະປໍລະມານູ ປາກົດເປັນພະຍັບແດດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປາສະຈາກແກ່ນສານໂດຍປະການທັງປວງ ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ 'ສັນຍາກໍຄ້າຍຄືພະຍັບແດດ ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ມີແກ່ນສານ'. ແລະເພາະເຫດທີ່ຜູ້ເບິ່ງທັງຫຼາຍ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມປາກົດເຫັນເປັນຮູບຮ່າງຂອງນ້ຳ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພື່ອຈະຈັບເອົາ ຫຼືດື່ມ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Nīlādianubhavanatthāyāti ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະເຫວີຍອາລົມມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Phandatīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນເໝືອນມີອາການຫວັ່ນໄຫວ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຍັງລະຕັນຫາບໍ່ໄດ້. ຍ່ອມຫຼອກລວງ ເຊິ່ງບຸກຄົນຜູ້ຍັງລະວິປັດລາດບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ນີ້ສີຂຽວ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເພາະສັນຍາວິປັດລາດ ຈຶ່ງມີຈິດຕະວິປັດລາດ, ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງມີທິດຖິວິປັດລາດ. ຄຳວ່າ Vippalambhanenāti ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຍຶດຖືອາລົມໂດຍຜິດແປກໄປນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ການຍຶດຖືນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຜິດແປກ, ຄື ການເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນນ້ຳ ໃຫ້ປາກົດເປັນນ້ຳ, ການເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເມືອງ ໃຫ້ປາກົດເປັນເມືອງ ເໝືອນການສະແດງລະຄອນຄັນທັບ.

කුක්කුකං [Pg.251] වුච්චති කදලික්ඛන්ධස්ස සබ්බපත්තවට්ටීනං අබ්භන්තරෙ දණ්ඩකන්ති ආහ ‘‘අකුක්කුකජාතන්ති අන්තො අසඤ්ජාතඝනදණ්ඩක’’න්ති. න තථා හොතීති යදත්ථාය උපනීතං, තදත්ථාය න හොති. නානාලක්ඛණොති නානාසභාවො. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොවාති එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොත්වෙව වුච්චති.

ແກນກາງ (ກ້ານກ້ວຍ) ພາຍໃນກາບກ້ວຍທັງໝົດ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ກຸກກຸກັງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'akukkukajātanti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີແກນກາງທີ່ແຂງເກີດຂຶ້ນພາຍໃນ'. ຄຳວ່າ Na tathā hotīti ໄດ້ແກ່ ນຳມາເພື່ອປະໂຫຍດໃດ ກໍບໍ່ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດນັ້ນ. ຄຳວ່າ Nānālakkhaṇoti ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະຕ່າງໆ ກັນ. ຄຳວ່າ Saṅkhārakkhandhovāti ໄດ້ແກ່ ຮຽກວ່າ ສັງຂາຣັກຂັນພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ.

අස්සාති පුරිසස්ස. අපගතපටලපිළකන්ති අපගතපටලදොසඤ්චෙව අපගතපිළකදොසඤ්ච. අසාරභාවදස්සනසමත්ථන්ති අසාරස්ස අසාරභාවදස්සනසමත්ථං. ඉත්තරාති පරිත්තකාලා, න චිරට්ඨිතිකා. තෙනාහ ‘‘ලහුපච්චුපට්ඨානා’’ති. අඤ්ඤදෙව ච ආගමනකාලෙ චිත්තන්ති ඉදඤ්ච ඔළාරිකවසෙනෙව වුත්තං. තථා හි එකච්ඡරක්ඛණෙ අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛානි චිත්තානි උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති. මායාය දස්සිතං රූපං මායාති වුත්තං. යංකිඤ්චිදෙව කපාලිට්ඨකපාසාණවාලිකාදිං. වඤ්චෙතීති අසුවණ්ණමෙව සුවණ්ණන්ති, අමුත්තමෙව මුත්තාතිආදිනා වඤ්චෙති. නනු ච සඤ්ඤාපි මරීචි විය විප්පලම්භෙති වඤ්චෙති, ඉදම්පි විඤ්ඤාණං මායා විය වඤ්චෙතීති කො ඉමෙසං විසෙසොති? වචනත්ථො නෙසං සාධාරණො. තථාපි සඤ්ඤා අනුදකංයෙව උදකං කත්වා ගාහාපෙන්තී, අපුරිසඤ්ඤෙව පුරිසං කත්වා ගාහාපෙන්තී විප්පලම්භනවසෙන අප්පවිසයා, විඤ්ඤාණං පන යං කිඤ්චි අතංසභාවං තං කත්වා දස්සෙන්තී මායා විය මහාවිසයා. තෙනාහ ‘‘යංකිඤ්චිදෙවා’’තිආදි. එවම්පීති අතිවිය ලහුපරිවත්තිභාවෙනපි මායාසදිසන්ති.

ຄຳວ່າ Assā ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ Apagatapaṭalapiḷakanti ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກໂທດຄືຕໍ້ກະຈົກ ແລະປາສະຈາກໂທດຄືເມັດຕຸ່ມ. ຄຳວ່າ Asārabhāvadassanasamatthanti ໄດ້ແກ່ ສາມາດເຫັນຄວາມເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ ແຫ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີແກ່ນສານ. ຄຳວ່າ Ittarā ໄດ້ແກ່ ມີການຕັ້ງຢູ່ຊົ່ວຄູ່, ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ນານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'lahupaccupaṭṭhānā' (ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງໄວວາ). ຄຳວ່າ 'ແລະຈິດໃນເວລາທີ່ມາ ຍ່ອມເປັນຢ່າງອື່ນແທ້' ນີ້ ກ່າວໂດຍສ່ວນຫຍາບເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວ ຈິດຕັ້ງຫຼາຍແສນໂກດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປ. ຮູບທີ່ສະແດງດ້ວຍມາຍາ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ມາຍາ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ' ໄດ້ແກ່ ກະເບື້ອງ, ອິດ, ຫີນ, ຊາຍ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Vañcetīti ໄດ້ແກ່ ຫຼອກລວງວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຄຳ ເປັນຄຳ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໄຂ່ມຸກ ເປັນໄຂ່ມຸກ ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍສັນຍາຍ່ອມຫຼອກລວງຄ້າຍຄືพະຍັບແດດ, ແມ້ນວິຍານນີ້ກໍຫຼອກລວງຄ້າຍຄືມາຍາ, ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາແລະວິຍານເຫຼົ່ານີ້ ຄືແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ຄວາມໝາຍຂອງຄຳເວົ້ານີ້ທົ່ວໄປເໝືອນກັນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ສັນຍາເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນນ້ຳໃຫ້ເປັນນ້ຳແລ້ວໃຫ້ຍຶດຖືໄວ້, ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຄົນໃຫ້ເປັນຄົນແລ້ວໃຫ້ຍຶດຖືໄວ້ ຍ່ອມມີອາລົມນ້ອຍ ໂດຍອຳນາດການຫຼອກລວງ, ສ່ວນວິຍານເຮັດສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ບໍ່ມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ ໃຫ້ປາກົດເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີອາລົມກວ້າງຂວາງ ຄ້າຍຄືມາຍາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yaṃkiñcidevā' (ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Evampīti ໄດ້ແກ່ ແມ້ນໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ປ່ຽນແປງໄດ້ໄວຢ່າງຍິ່ງ ກໍຄ້າຍຄືມາຍາ.

දෙසිතාති එවං දෙසිතා ඵෙණපිණ්ඩාදිඋපමාහි.

ຄຳວ່າ Desitā ໄດ້ແກ່ ສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຸປະມາ ມີຟອງນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້.

භූරි වුච්චති පථවී, සණ්හට්ඨෙන විපුලට්ඨෙන ච භූරිසදිසපඤ්ඤතාය භූරිපඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘සණ්හපඤ්ඤෙන චෙවා’’තිආදි. කිමිගණාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අනෙකගිජ්ඣාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. පවෙණීති ධම්මපබන්ධො. බාලලාපිනී ‘‘අහං මමා’’තිආදිනා. සෙසධාතුයො ගහෙත්වාව භිජ්ජති එකුප්පාදෙකනිරොධත්තා, වත්ථුරූපනිස්සයපච්චයත්තා ‘‘අය’’න්ති න විසුං ගහිතං. වධභාවතොති වධස්ස මරණස්ස අත්ථිභාවතො. සරණන්ති පටිසරණං.

ແຜ່ນດິນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ພູຣິ, ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ ເພາະອັດຖະວ່າລະອຽດ ແລະເພາະອັດຖະວ່າກວ້າງຂວາງ ຊື່ວ່າ ພູຣິປັນໂຍ (ຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'saṇhapaññena cevā' (ດ້ວຍປັນຍາອັນລະອຽດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Kimigaṇādīnanti ດ້ວຍສັບວ່າ ອາທິ (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາຝູງແຮ້ງເປັນອະເນກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Paveṇīti ໄດ້ແກ່ ກະແສແຫ່ງທຳ. ຄຳວ່າ Bālalāpinī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເວົ້າຢ່າງຄົນພານ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຂ້ອຍ, ຂອງຂ້ອຍ' ເປັນຕົ້ນ. ກາຍນີ້ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍໄປ ໂດຍຖືເອົາທາດທີ່ເຫຼືອໄປນຳ ເພາະມີຄວາມເກີດຮ່ວມກັນແລະດັບຮ່ວມກັນ, ແລະເພາະເປັນປັດໄຈໂດຍເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງວັດຖຸຮູບ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາຄຳວ່າ 'aya' (ນີ້) ແຍກຕ່າງຫາກ. ຄຳວ່າ Vadhabhāvatoti ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງການຂ້າ ຄືຄວາມຕາຍ. ຄຳວ່າ Saraṇanti ໄດ້ແກ່ ທີ່ເພິ່ງ (ທີ່ລະນຶກ).

ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສູດອຸປະມາດ້ວຍຟອງນ້ຳ ຈົບແລ້ວ.

4-6. ගොමයපිණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා

໔-໖. ການພັນລະນາສູດອຸປະມາດ້ວຍກ້ອນຂີ້ງົວເປັນຕົ້ນ

96-98. සස්සතං [Pg.252] සබ්බකාලං යාව කප්පවුට්ඨානා හොන්තීති සස්සතියො, සිනෙරුආදයො. තාහි සමං සමකාලං. අනෙනාති භගවතා. නයිදන්ති එත්ථ ය-කාරො පදසන්ධිකරො, ඉදන්ති නිපාතපදං. තං පන යෙන යෙන සම්බන්ධීයති, තං තිලිඞ්ගොව හොතීති ‘‘අයං මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසො’’ති වුත්තං. ‘‘න පඤ්ඤායෙය්‍යා’’ති වත්වා තමත්ථං විවරිතුං ‘‘මග්ගො හී’’තිආදි වුත්තං. විවට්ටෙන්තොති විනිවට්ටෙන්තො අප්පවත්තිං කරොන්තො.

໙໖-໙໘. ສິ່ງທີ່ທ່ຽງແທ້ຕະຫຼອດການ ຈົນເຖິງເວລາຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງກັປ ຊື່ວ່າ ສັດສະຕິໂຍ ໄດ້ແກ່ ພູເຂົາສິເນຣຸເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຮ່ວມກັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ' ໄດ້ແກ່ ມີການສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ Anenāti ໄດ້ແກ່ ໂດຍພະຜູ້ມີພະພາກ. ໃນຄຳວ່າ Nayidaṃ ນີ້ ອັກສອນ ຍ (ya) ເປັນຕົວເຊື່ອມບົດ (ສົນທິ), ສ່ວນຄຳວ່າ idaṃ ເປັນນิບາດ. ແຕ່ຄຳນັ້ນ ເມື່ອເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳໃດ ກໍຍ່ອມມີສາມລິງຄ໌ຕາມຄຳນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ayaṃ maggabrahmacariyavāso' (ການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນໃນມັກນີ້). ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ບໍ່ປາກົດ' ແລ້ວ ເພື່ອຈະໄຂຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'maggo hī' (ເພາະວ່າ ມັກ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Vivaṭṭento ໄດ້ແກ່ ໝູນກັບ ຄື ເຮັດບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ.

රාජධානීති රඤ්ඤො නිවාසනගරං. සුත්තමයන්ති චිත්තවණ්ණවට්ටිකාමයං.

ຄຳວ່າ Rājadhānīti ໄດ້ແກ່ ເມືອງທີ່ປະທັບຂອງພະລາຊາ. ຄຳວ່າ Suttamayanti ໄດ້ແກ່ ທີ່ເຮັດດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍຫຼາກສີ.

ගොමයපිණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສູດອຸປະມາດ້ວຍກ້ອນຂີ້ງົວເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

7. ගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා

໗. ການພັນລະນາຄັດທຸລະພັນທະສູດ (ສູດວ່າດ້ວຍໝູຖືກຜູກດ້ວຍເຊືອກ)

99. යං මහාසමුද්දොති එත්ථ යන්ති සමයස්ස පච්චාමසනං. භුම්මත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘යස්මිං සමයෙ’’ති. සො ච සමයො අයන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චමෙ සූරියෙ උට්ඨිතෙ’’ති ආහ. පරිච්ඡෙදං න වදාමි පරිච්ඡෙදකාරිකාය අග්ගමග්ගවිජ්ජාය අනධිගතත්තා. සුනඛො විය වට්ටනිස්සිතො බාලො අසවසභාවතො. ගද්දුලො විය දිට්ඨිබන්ධො. සක්කායො තස්ස අසවසභාවතො. පුථුජ්ජනස්ස සක්කායානුපරිවත්තනන්ති ‘‘සන්තානෙ සත්තවොහාරො’’ති තං තතො අඤ්ඤං කත්වා භෙදෙන නිද්දෙසො.

໙໙. ໃນຄຳວ່າ Yaṃ mahāsamuddo ນີ້ ສັບວ່າ yaṃ ເປັນການກ່າວເຖິງສະໄໝ. ແລະຄຳນີ້ ເປັນປະຖະມາອິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yasmiṃ samaye' (ໃນສະໄໝໃດ). ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ສະໄໝນັ້ນຄືສະໄໝນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເມື່ອພະອາທິດດວງທີຫ້າປາກົດຂຶ້ນ'. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ກ່າວເຖິງກຳນົດ ເພາະບໍ່ໄດ້ບັນລຸອັກຄະມັກຄະວິຊາ ທີ່ເຮັດການກຳນົດ. ຄົນພານຜູ້ອາໄສວັດຕະ ເປັນເໝືອນໝູ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ສະອາດ. ຄວາມເຫັນຜິດ (ທິດຖິ) ທີ່ຜູກມັດໄວ້ ເປັນເໝືອນເຊືອກຜູກ. ສັກກາຍະຂອງຄົນພານນັ້ນ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ສະອາດ. ການໝູນວຽນໄປຕາມສັກກາຍະຂອງປຸຖຸຊົນ ຄື 'ໂວຫານວ່າສັດໃນສັນດານ' ເປັນການສະແດງໂດຍແຍກອອກໃຫ້ຕ່າງຈາກສັກກາຍະນັ້ນ.

ගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຄັດທຸລະພັນທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

8. දුතියගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා

໘. ການພັນລະນາທຸຕິຍະຄັດທຸລະພັນທະສູດ (ສູດທີສອງ)

100. දිට්ඨිගද්දුලනිස්සිතායාති සහජාතාදිපච්චයවසෙන දිට්ඨිගද්දුලනිස්සිතාය නිස්සායෙව පවත්තති තතො අත්තානං විවෙචෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. චිත්තසංකිලෙසෙනෙවාති දසවිධකිලෙසවත්ථුවසෙන චිත්තස්ස සංකිලිට්ඨභාවෙන. අරියමග්ගාධිගමනෙන චිත්තස්ස වොදානත්තා වොදායන්ති විසුජ්ඣන්ති.

໑໐໐. ຄຳວ່າ Diṭṭhigaddulanissitāyā ໄດ້ແກ່ ອາໄສເຊືອກຄືທິດຖິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສນັ້ນເອງ ເພາະບໍ່ສາມາດແຍກຕົນອອກຈາກທິດຖິນັ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ Cittasaṃkilesenevā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເສົ້າໝອງແຫ່ງຈິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດຖະວັດຖຸ ໑໐ ປະການ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ອງໃສ ຄື ບໍລິສຸດ ເພາະຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງຈິດ ດ້ວຍການບັນລຸອະລິຍະມັກ.

විචරණචිත්තන්ති [Pg.253] ගහෙත්වා විචරණවසෙන විචරණචිත්තං. සඞ්ඛානාමාති එවංනාමකා. බ්‍රාහ්මණපාසණ්ඩිකාති ජාතියා බ්‍රාහ්මණා, ඡන්නවුතියා පාසණ්ඩෙසු තං සඞ්ඛාසඤ්ඤිතං පාසණ්ඩං පග්ගය්හ විචරණකා. පටකොට්ඨකන්ති දුස්සාපණකං. දස්සෙන්තාති යථාගතිකම්මවිපාකචිත්තතං දස්සෙන්තා. තං චිත්තන්ති තං පටකොට්ඨකචිත්තං ගහෙත්වා විචරන්ති. චින්තෙත්වා කතත්තාති ‘‘ඉමස්ස රූපස්ස එවං හත්ථපාදා, එවං මුඛං ලිඛිතබ්බං, එවං ආකාරවත්ථග්ගහණානි, එවං කිරියාවිසෙසා, එවං කිරියාවිභාගං, සත්තවිසෙසානං විභාගං කාතබ්බ’’න්ති තස්ස උබ්බත්තනඛිපනපවත්තනාදිපයොජනඤ්චාති සබ්බමෙතං තථා චින්තෙත්වා කතත්තා චිත්තෙන මනසා චින්තිතං නාම. උපායපරියෙසනචිත්තන්ති ‘‘හත්ථපාදා එවං ලිඛිතබ්බා’’තිආදිනා යථාවුත්තඋපායස්ස චෙව පුබ්බෙ පවත්තස්ස භූමිපරිකම්මවණ්ණධාතුසම්මායොජනුපායස්ස ච වසෙන පවත්තං චිත්තං. තතොපි චිත්තතරන්ති තතො චිත්තකම්මතොපි චිත්තතරං චිත්තකාරෙන චින්තිතප්පකාරානං සබ්බෙසංයෙව චිත්තකම්මෙ අනිප්ඵජ්ජනතො. කම්මචිත්තෙනාති කම්මවිඤ්ඤාණෙන. කම්මචිත්තෙනාති වා කම්මස්ස චිත්තභාවෙන. සො කම්මස්ස විචිත්තභාවො තණ්හාවසෙන ජායතීති වෙදිතබ්බො. ස්වායමත්ථො අට්ඨසාලිනීටීකායං විභාවිතො. එවං චිත්තාති එවං චිත්තරූපවිසෙසා. යොනිං උපනෙතීති තං තං අණ්ඩජාදිභෙදං යොනිවිසෙසං පාපෙති වණ්ණවිසෙසො විය ඵලිකමණිකං. න හි විසෙසා හිතවිචිත්තසාමත්ථියකම්මං යොනිං උපනෙති, තස්ස තස්ස විපාකුප්පත්තියා පච්චයො හොති. යොනිමූලකො තෙසං චිත්තභාවොති යං යං යොනිං කම්මං සත්තෙ උපනෙති, තංතංයොනිමූලකො තෙසං සත්තානං චිත්තවිචිත්තභාවො. තෙනාහ ‘‘යොනිඋපගතා’’තිආදි. සදිසචිත්තාව සදිසචිත්තභාවා එව. ඉතීතිආදි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස උප්පටිපාටියා නිගමනං.

ຄຳວ່າ Vicaraṇacittaṃ ໄດ້ແກ່ ຈິດທີ່ທ່ຽວໄປ ເພາະຖືເອົາແລ້ວທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ Saṅkhānāmā ໄດ້ແກ່ ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Brāhmaṇapāsaṇḍikā ໄດ້ແກ່ ພາມໂດຍກຳເນີດ ຜູ້ຖືເອົາລັດທິທີ່ຊື່ວ່າ ສັງຂະ ໃນບັນດາລັດທິ ໙໖ ແລ້ວທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ Paṭakoṭṭhakaṃ ໄດ້ແກ່ ຮູບພາບທີ່ຂຽນໄວ້ໃນແຜ່ນຜ້າ. ຄຳວ່າ Dassentā ໄດ້ແກ່ ສະແດງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດແລະກຳວິບາກຕາມທີ່ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ Taṃ cittaṃ ໄດ້ແກ່ ຖືເອົາຮູບພາບໃນແຜ່ນຜ້ານັ້ນແລ້ວທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ Cintetvā katattā ໄດ້ແກ່ ເພາະຄິດແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ ຄື ຄິດວ່າ 'ມືແລະຕີນແຫ່ງຮູບນີ້ ຄວນຂຽນຢ່າງນີ້, ໃບໜ້າຄວນຂຽນຢ່າງນີ້, ການຖືເອົາວັດຖຸແລະອາການຢ່າງນີ້, ຄວາມພິເສດແຫ່ງກິລິຍາຢ່າງນີ້, ການຈຳແນກກິລິຍາຢ່າງນີ້, ຄວນເຮັດການຈຳແນກສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ພິເສດ' ແລະປະໂຫຍດມີການຍົກຂຶ້ນ, ການວາງລົງ ແລະການເປັນໄປເປັນຕົ້ນແຫ່ງຮູບນັ້ນ, ທັງໝົດນັ້ນ ເພາະຄິດແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ ດ້ວຍຈິດ ຄື ດ້ວຍໃຈຄິດ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄິດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Upāyapariyesanacittaṃ ໄດ້ແກ່ ຈິດທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸບາຍທີ່ກ່າວແລ້ວ ມີຄຳວ່າ 'ມືແລະຕີນຄວນຂຽນຢ່າງນີ້' ເປັນຕົ້ນ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸບາຍມີການຕຽມພື້ນ, ການປະສົມສີ ທີ່ເປັນໄປໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ Tatopi cittataraṃ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມວິຈິດຍິ່ງກວ່າຈິດຕະກຳນັ້ນ ເພາະຄວາມວິຈິດທັງປວງທີ່ຄິດໄວ້ດ້ວຍອາການແຫ່ງຈິດ ບໍ່ສຳເລັດໃນຈິດຕະກຳນັ້ນທັງໝົດ. ຄຳວ່າ Kammacittenā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍກຳມະວິຍານ. ຫຼືຄຳວ່າ Kammacittenā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມວິຈິດແຫ່ງກຳ. ຄວາມວິຈິດແຫ່ງກຳນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ. ເນື້ອຄວາມນີ້ ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວໃນອັດຖະສາລິນີພາກຕີກາ. ຄຳວ່າ Evaṃ cittā ໄດ້ແກ່ ມີຮູບຮ່າງວິຈິດຕ່າງໆ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Yoniṃ upanetīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມນຳໄປສູ່ກຳເນີດຕ່າງໆ ມີອັນທະຊະກຳເນີດເປັນຕົ້ນ ເໝືອນສີຕ່າງໆ ທີ່ປາກົດໃນແກ້ວຜລຶກ. ເພາະວ່າ ກຳທີ່ມີຄວາມສາມາດອັນວິຈິດ ຍ່ອມນຳໄປສູ່ກຳເນີດ, ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິບາກນັ້ນໆ. ຄວາມວິຈິດແຫ່ງຈິດຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກຳເນີດເປັນມູນ ໄດ້ແກ່ ຄວາມວິຈິດຕ່າງໆ ແຫ່ງຈິດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ມີກຳເນີດນັ້ນໆ ເປັນມູນ ທີ່ກຳນຳສັດໄປສູ່ກຳເນີດນັ້ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'yoniupagatā' (ຜູ້ເຂົ້າເຖິງກຳເນີດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sadisacittāva ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະແຫ່ງຈິດຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Itīti ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະຫຼຸບເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ໂດຍຍ້ອນກັບ.

තිරච්ඡානගතචිත්තභාවතො චිත්තස්සෙව සවිසෙසං චිත්තභාවකරණං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ චිත්තං නාමෙතං චිත්තතරමෙව වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. සහජාතධම්මචිත්තතායාති රාගාදිසද්ධාදිධම්මවිචිත්තභාවෙන. භූමිචිත්තතායාති අධිට්ඨානචිත්තතාය. කම්මනානත්තං මූලං කාරණං එතෙසන්ති කම්මනානත්තමූලකා, තෙසං. ලිඞ්ගනානත්තං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිනානත්තවසෙන චෙව තංතංසණ්ඨානනානත්තවසෙන ච වෙදිතබ්බං. සඤ්ඤානානත්තං ඉත්ථිපුරිසදෙවමනුස්සාදිසඤ්ඤානානත්තවසෙන[Pg.254]. වොහාරනානත්තං තිස්සොතිආදිවොහාරනානත්තවසෙන. චිත්තානං විචිත්තානං. තංතංවොහාරනානත්තම්පි චිත්තෙනෙව පඤ්ඤපීයති. රඞ්ගජාතරූපසමුට්ඨාපනාදිනා වත්ථං රඤ්ජයතීති රජකො, වණ්ණකාරො. පුථුජ්ජනස්ස අත්තභාවසඤ්ඤිතරූපසමුට්ඨාපනතා නියතා එකන්තිකාති පුථුජ්ජනග්ගහණං. ‘‘අභිරූපං රූපං සමුට්ඨාපෙතී’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

ເພື່ອສະແດງການເຮັດໃຫ້ຈິດມີຄວາມວິຈິດເປັນພິເສດ ຍິ່ງກວ່າຄວາມວິຈິດແຫ່ງຈິດຂອງສັດເດຍລະສານ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'apicā' (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າຈິດນີ້ ພຶງຊາບວ່າວິຈິດຍິ່ງກວ່າແທ້'. ຄຳວ່າ Sahajātadhammacittatāyā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມວິຈິດແຫ່ງທຳ ມີລາຄະແລະສັດທາເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ Bhūmicittatāyā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມວິຈິດແຫ່ງພູມ (ອະທິຖານ). ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳ ເປັນມູນ ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກຳເປັນມູນ, ແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງລິງຄ໌ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນມີອິດຖີລິງຄ໌ເປັນຕົ້ນ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສ涵ຖານນັ້ນໆ. ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາ ມີຍິງ, ຊາຍ, ເທວະດາ, ມະນຸດ ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໂວຫານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໂວຫານ ມີຄຳວ່າ ຕິດສະ ເປັນຕົ້ນ. ແຫ່ງຈິດທັງຫຼາຍ ທີ່ວິຈິດ. ແມ້ນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງໂວຫານນັ້ນໆ ກໍຍ່ອມບັນຍັດດ້ວຍຈິດນັ້ນເອງ. ຜູ້ຍ້ອມຜ້າ ໄດ້ແກ່ ຊ່າງຂຽນສີ ຜູ້ຍ້ອມຜ້າດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຮູບທີ່ເກີດຈາກສີເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ການເຮັດໃຫ້ຮູບທີ່ຊື່ວ່າອັດຕະພາບຂອງປຸຖຸຊົນເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍແນ່ນອນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຖືເອົາປຸຖຸຊົນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງໂດຍນຳມາວ່າ 'ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບທີ່ງົດງາມເກີດຂຶ້ນ'.

දුතියගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາທຸຕິຍະຄັດທຸລະພັນທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

9. වාසිජටසුත්තවණ්ණනා

໙. ...ການພັນລະນາວາສິຊະຕະສູດ (ສູດວ່າດ້ວຍດ້າງຂວານ)

101. අත්ථස්සාති හිතස්ස. අසාධිකා ‘‘භාවනානුයොගං අනනුයුත්තස්සා’’ති අනනුයුත්තස්ස වුත්තත්තා. ඉතරාති සුක්කපක්ඛඋපමා. සාධිකා භාවනායොගස්ස අනුයුත්තත්තා. තඤ්හි තස්ස සාධිකා වෙදිතබ්බා. සම්භාවනත්ථෙති පරමත්ථසම්භාවනෙ. එවඤ්හි කණ්හපක්ඛෙපි අපිසද්දග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. සම්භාවනත්ථෙති වා පරිකප්පනත්ථෙති අත්ථො. සඞ්ඛාතබ්බෙ අත්ථෙ අනියමතො වුච්චමානෙ සඞ්ඛාතො අනියමත්ථො වාසද්දො වත්තබ්බොති ‘‘අට්ඨ වා’’තිආදි වුත්තං. ඌනාධිකානීති ඌනානිපි අධිකානිපි කිඤ්චාපි හොන්ති, එකංසො පන ගහෙතබ්බොති ‘‘අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා’’ති වුත්තං. එවං වචනං සන්ධාය ‘‘වචනසිලිට්ඨතායා’’තිආදි වුත්තං. පාදනඛසිඛාහි අකොපනවසෙන සම්මා අධිසයිතානි. උතුන්ති උණ්හඋතුං කායුස්මාවසෙන. තෙනාහ ‘‘උස්මීකතානී’’ති. භාවිතානීති කුක්කුටවාසනාය වාසිතානි. සම්මාඅධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණෙන ඉමං අප්පමාදං කත්වා. සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුන්ති අනන්තරායෙන තතො නික්ඛමිතුං. ඉදානි තමත්ථං විවරන්තො ‘‘තෙ හී’’තිආදිමාහ. සයම්පීති අණ්ඩානි. පරිණාමන්ති පරිපක්කං බහිනික්ඛමනයොග්ගතං.

໑໐໑. ຄຳວ່າ Atthassa ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ. ຄຳວ່າ Asādhikā (ບໍ່ມີຜົນດີ) ເພາະກ່າວເຖິງຜູ້ບໍ່ປະກອບ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'bhāvanānuyogaṃ ananuyuttassa' (ແກ່ຜູ້ບໍ່ປະກອບເນືອງໆ ໃນການຈະເລີນພາວະນາ). ຄຳວ່າ Itarā ໄດ້ແກ່ ອຸປະມາຝ່າຍຂາວ (ຝ່າຍກຸສົນ). ຄຳວ່າ Sādhikā (ມີຜົນດີ) ເພາະປະກອບເນືອງໆ ໃນການຈະເລີນພາວະນາ. ເພາະວ່າ ພາວະນານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນສິ່ງມີຜົນດີແກ່ຜູ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ Sambhāvanatthe ໄດ້ແກ່ ໃນການຍົກຍ້ອງປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ແມ້ນໃນຝ່າຍດຳ (ຝ່າຍອະກຸສົນ) ການຖືເອົາສັບວ່າ api ກໍຍ່ອມເປັນອັນສຳເລັດ. ຫຼືຄຳວ່າ Sambhāvanatthe ໄດ້ແກ່ ໃນອັດຖະແຫ່ງການຄາດຄະເນ. ເມື່ອເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກຳນົດນັບ ຖືກກ່າວໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ, ວາສັບ (vā) ທີ່ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແປດກໍດີ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ūnādhikāni ໄດ້ແກ່ ແມ້ນຈະມີໜ້ອຍກວ່າ ຫຼືຫຼາຍກວ່າກໍຕາມ, ແຕ່ຄວນຖືເອົາໂດຍສ່ວນດຽວ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແປດກໍດີ ສິບກໍດີ ສິບສອງກໍດີ'. ເພາະໝາຍເຖິງຄຳເວົ້າຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'vacanasiliṭṭhatāyā' (ເພື່ອຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກົກໄຂ່ເປັນຢ່າງດີ' ໄດ້ແກ່ ນອນທັບໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ແຕກດ້ວຍປາຍເລັບຕີນ. ຄຳວ່າ Utu ໄດ້ແກ່ ອຸນຫະອຸຕຸ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມອົບອຸ່ນໃນຮ່າງກາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'usmīkatānī' (ເຮັດໃຫ້ອົບອຸ່ນແລ້ວ). ຄຳວ່າ Bhāvitānī ໄດ້ແກ່ ອົບຮົມແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມຄຸ້ນເຄີຍແຫ່ງແມ່ໄກ່. ເຮັດຄວາມບໍ່ປະມາດນີ້ ດ້ວຍການເຮັດກິດ ໓ ປະການ ມີການນອນທັບເປັນຢ່າງດີເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sotthinā abhinibbhijjitun ໄດ້ແກ່ ເພື່ອອອກໄປຈາກໄຂ່ນັ້ນ ໂດຍປອດໄພ ປາສະຈາກອັນຕະລາຍ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະໄຂຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ 'te hī' (ເພາະວ່າ ພວກມັນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sayampī ໄດ້ແກ່ ແມ້ນໄຂ່ທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ Pariṇāmaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມແກ່ຮອບ ທີ່ຄວນແກ່ການອອກໄປພາຍນອກ.

තන්ති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන. සංසන්දිත්වා සම්මා යොජෙත්වා. සම්පයුත්තධම්මවසෙන ඤාණස්ස තික්ඛාදිභාවො වෙදිතබ්බො. ඤාණස්ස හි සභාවතො සතිනෙපක්කතො ච තික්ඛභාවො, සමාධිවසෙන සූරභාවො, සද්ධාවසෙන විප්පසන්නභාවො[Pg.255], වීරියවසෙන පරිණාමභාවො. පරිණාමකාලොති බලවවිපස්සනාකාලො. වඩ්ඪිතකාලොති වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලො. අනුලොමට්ඨානස්ස හි විපස්සනා ගහිතගබ්භා නාම තදා මග්ගගබ්භස්ස ගහිතත්තා. තජ්ජාතිකන්ති තස්ස විපස්සනානුයොගස්ස අනුරූපං. සත්ථාපි ගාථාය අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති භින්දාපෙති.

ຄຳວ່າ "ຕໍ" (ເສັ້ນດາຍ) ຄືການປຽບທຽບອຸປະມາ. ຄຳວ່າ "ເອວໍ" (ຢ່າງນີ້) ຄືໂດຍອາການທີ່ກ່າວເຖິງໃນບັດນີ້. ຄຳວ່າ "ອັດເຖນະ" (ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ) ຄືດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນອຸປະໄມ. ຄຳວ່າ "ສົມທຽບກັນແລ້ວ" ຄືປະກອບເຂົ້າກັນຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ຄວາມເປັນຜູ້ນຳເອົາຄວາມຄົມກ້າເປັນຕົ້ນຂອງຍານ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຳປະຍຸດຕະທຳ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມຄົມກ້າແຫ່ງຍານມີໄດ້ໂດຍສະພາວະ ແລະ ໂດຍສະຕິເນປັກກະ (ຄວາມສະຫຼາດຮັກສາຕົນ), ຄວາມແກ້ວຫານມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາທິ, ຄວາມຜ່ອງໃສມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດທາ, ຄວາມແກ່ກ້າມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຣິຍະ. ຄຳວ່າ "ການແກ່ກ້າ" ຄືການແຫ່ງພະລວະວິປັດສະນາ (ວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ). ຄຳວ່າ "ການຈະເລີນ" ຄືການແຫ່ງວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ. ຈິງຢູ່ ວິປັດສະນາໃນຖານະແຫ່ງອະນຸໂລມ ຊື່ວ່າຕັ້ງຄັນແລ້ວ ເພາະໃນເວລານັ້ນ ມັກຄະຄັນ (ຄັນຄືມັກ) ຕັ້ງຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຕັດຊາຕິກັງ" (ມີກຳເນີດອັນນັ້ນ) ຄືເໝາະສົມແກ່ການປະກອບວິປັດສະນານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ພະສາດສະດາກໍຊົງກຳຈັດ ທຳລາຍກະເປາະໄຂ່ຄືອະວິຊາດ້ວຍຄາຖາ.

ඔලම්බකසඞ්ඛාතන්ති ඔලම්බකසුත්තසඞ්ඛාතං. පලන්ති තස්ස සුත්තස්ස නාමං. ධාරෙත්වාති දාරූනං හෙය්‍යාදිජානනත්ථං උපනෙත්වා. දාරූනං ගණ්ඩං හරතීති පලගණ්ඩොති එතෙන පලෙන ගණ්ඩහාරො ‘‘පලගණ්ඩො’’ති පච්ඡිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසොති දස්සෙති. ගහණට්ඨානෙති හත්ථෙන ගහෙතබ්බට්ඨානෙ. සම්මදෙව ඛෙපීයන්ති එතෙන කායදුච්චරිතාදීනීති සඞ්ඛෙපො, තෙන. විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්සෙව දිවසෙ දිවසෙ ආසවානං පරික්ඛයො ඉධ ‘‘විපස්සනායානිසංසො’’ති අධිප්පෙතො. හෙමන්තිකෙන කරණභූතෙන. භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, හෙමන්තිකෙති අත්ථො. පටිප්පස්සම්භන්තීති පටිප්පස්සද්ධඵලානි හොන්ති. තෙනාහ ‘‘පූතිකානි භවන්තී’’ති.

ຄຳວ່າ "ອໍລຳພະກະ" ໄດ້ແກ່ ເສັ້ນດິ່ງ. ຄຳວ່າ "ພະລະ" ເປັນຊື່ຂອງເສັ້ນດິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຖືໄວ້" ຄືນຳເຂົ້າໄປເພື່ອຮູ້ສ່ວນທີ່ຄວນລະເປັນຕົ້ນຂອງໄມ້. ຄຳວ່າ "ຊ່າງໄມ້" (ພະລາກັນດະ) ເພາະຖິ້ມສ່ວນທີ່ເສຍຂອງໄມ້, ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງວ່າ ຜູ້ກຳຈັດສ່ວນທີ່ເສຍດ້ວຍເສັ້ນດິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ພະລາກັນດະ" ເປັນການສະແດງໂດຍການລຶບຄຳຫຼັງໃນບົດຫຼັງ. ຄຳວ່າ "ໃນບ່ອນຈັບ" ຄືໃນບ່ອນທີ່ຄວນຈັບດ້ວຍມື. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມສິ້ນໄປໂດຍຊອບ" ດ້ວຍຄຳນີ້ ໂດຍຫຍໍ້ຄື ກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສິ້ນໄປດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍໃນແຕ່ລະວັນ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບເນືອງໆ ເຊິ່ງວິປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ ທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ວ່າ "ອານິສົງແຫ່ງວິປັດສະນາ". ຄຳວ່າ "ດ້ວຍລະດູໜາວ" ເປັນກະລົກ (ເຄື່ອງມື). ຫຼືວ່າ ຕະຕິຍາວິບັດນີ້ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ, ມີອັດວ່າ "ໃນລະດູໜາວ". ຄຳວ່າ "ຍ່ອມສະຫງົບລະງັບ" ຄືມີຜົນອັນສະຫງົບລະງັບແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຍ່ອມເນົ່າເປື່ອຍໄປ".

මහාසමුද්දො විය සාසනං සභාවගම්භීරභාවතො. නාවා විය යොගාවචරො මහොඝුත්තරණතො. පරියාදානං වියාති පරිතො අපරිපූරණං විය. ඛජ්ජමානානන්ති සඞ්ඛාදන්තෙන විය උදකෙන ඛෙපියමානානං බන්ධනානං. තනුභාවොති පරියුට්ඨානුප්පත්තියා අසමත්ථතාය දුබ්බලභාවො. විපස්සනාඤාණපීතිපාමොජ්ජෙහීති විපස්සනාඤාණසමුට්ඨිතෙහි පීතිපාමොජ්ජෙහි. ඔක්ඛායමානෙ පක්ඛායමානෙති විවිධපටිපත්තියා උක්ඛායමානෙ පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය පක්ඛායමානෙ. දුබ්බලතා දීපිතා ‘‘අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති වුත්තත්තා.

ພະສາດສະນາປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ ເພາະມີສະພາວະອັນເລິກເຊິ່ງ. ໂຍຄາວະຈອນປຽບເໝືອນເຮືອ ເພາະຂ້າມຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ໄດ້. ຄຳວ່າ "ປຽບເໝືອນຄວາມໝົດສິ້ນໄປ" ຄືປຽບເໝືອນຄວາມບໍ່ເຕັມຮອບ. ຄຳວ່າ "ຖືກກັດເຊາະຢູ່" ຄືເຄື່ອງຜູກມັດທັງຫຼາຍທີ່ຖືກກັດເຊາະໃຫ້ສິ້ນໄປດ້ວຍນ້ຳ ປຽບເໝືອນຖືກກັດກິນຢູ່. ຄຳວ່າ "ຄວາມເບົາບາງ" ຄືຄວາມອ່ອນກຳລັງ ເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ປະຍຸດຖານະກິເລດເກີດຂຶ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍປີຕິແລະປາໂມດ" ຄືດ້ວຍປີຕິແລະປາໂມດອັນມີວິປັດສະນາຍານເປັນສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ "ຫຼຸດລຸ່ຍໄປ ເປື່ອຍເນົ່າໄປ" ຄືຫຼຸດລຸ່ຍໄປດ້ວຍການປະຕິບັດຕ່າງໆ, ເປື່ອຍເນົ່າໄປດ້ວຍປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາ. ຄວາມອ່ອນກຳລັງ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ເພາະຕັດວ່າ "ສັງໂຍດທັງຫຼາຍຍ່ອມສະຫງົບລະງັບ ຍ່ອມເນົ່າເປື່ອຍໄປ ໂດຍບໍ່ຍາກເລີຍ".

වාසිජටසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍວາສີຊະຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

10. අනිච්චසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍອະນິດຈະສັນຍາສູດ

102. භාවෙන්තස්සාති විපස්සනාය මග්ගං භාවෙන්තස්ස උප්පන්නසඤ්ඤා. තෙනාහ – ‘‘සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදි. සන්තානෙත්වාති කසනට්ඨානං [Pg.256] සබ්බසො විතනෙත්වා පත්ථරිත්වා. කිලෙසාති උපක්කිලෙසප්පභෙදා කිලෙසා. අනිච්චසඤ්ඤාඤාණෙනාති අනිච්චසඤ්ඤාසහගතෙන ඤාණෙන.

໑໐໒. ຄຳວ່າ "ເມື່ອຈະເລີນຢູ່" ຄືສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ຈະເລີນມັກດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຍ່ອມກຳຈັດກາມະຣາຄະທັງປວງ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກໄປ" ຄືແຜ່ຂະຫຍາຍ ແລະ ກວາດລ້າງບ່ອນໄຖທັງໝົດໂດຍປະການທັງປວງ. ຄຳວ່າ "ກິເລດທັງຫຼາຍ" ຄືກິເລດປະເພດຕ່າງໆ ທີ່ເປັນອຸປະກິເລດ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອະນິດຈະສັນຍາຍານ" ຄືດ້ວຍຍານທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອະນິດຈະສັນຍາ.

ලායනන්ති ලායනං විය නයනං විය නිච්ඡොටනං විය ච අනිච්චසඤ්ඤාඤාණං. ඉමිනා අත්ථෙනාති ඉමිනා යථාවුත්තෙන පාළියා අත්ථෙන, උපමා සංසන්දෙතබ්බාති එත්ථ පබ්බජලායකො විය යොගාවචරො. ලායනාදිනා තස්ස තත්ථ කතකිච්චතාය පරිතුට්ඨි විය ඉමස්ස කිලෙසෙ සබ්බසො ඡින්දිත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන කාලස්ස වීතිනාමනා.

ຄຳວ່າ "ການກ່ຽວ" ຄືອະນິດຈະສັນຍາຍານ ປຽບເໝືອນການກ່ຽວ, ການນຳໄປ ແລະ ການຟາດ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍເນື້ອຄວາມນີ້" ຄືດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະບາລີຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ພຶງປຽບທຽບອຸປະມາວ່າ ໃນອຸປະມານີ້ ໂຍຄາວະຈອນປຽບເໝືອນຄົນກ່ຽວຫຍ້າແຝກ. ຄວາມຍິນດີເພາະການເຮັດກິດສຳເລັດໃນບ່ອນນັ້ນດ້ວຍການກ່ຽວເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ນັ້ນ ປຽບເໝືອນການໃຊ້ເວລາໃຫ້ຜ່ານໄປດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຜົນສະມາບັດ ຫຼັງຈາກຕັດກິເລດທັງຫຼາຍໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງຂອງໂຍຄາວະຈອນນີ້.

කූටං ගච්ඡන්තීති පාරිමන්තෙන කූටං ගච්ඡන්ති. කූටං පවිසනභාවෙනාති කූටච්ඡිද්දං අග්ගෙන පවිසනවසෙන. සමොසරිත්වාති ඡිද්දෙ අනුපවිසනවසෙන ච ආහච්ච අවට්ඨානෙන ච සමොසරිත්වා ඨිතා. කූටං විය අනිච්චසඤ්ඤා අනිච්චානුපස්සනාවසෙන අවට්ඨානස්ස මූලභාවතො. ගොපානසියො විය චතුභූමකකුසලා ධම්මා අනිච්චසඤ්ඤාමූලකත්තා. කූටං අග්ගං සබ්බගොපානසීනං තථාඅධිට්ඨානස්ස පධානකාරණත්තා. අනිච්චසඤ්ඤා අග්ගාති එත්ථාපි එසෙව නයො. අනිච්චසඤ්ඤා ලොකියාති ඉදං අනිච්චසඤ්ඤානුපස්සනං සන්ධාය වුත්තං. අනිච්චානුපස්සනාමුඛෙන අධිගතඅරියමග්ගෙ උප්පන්නසඤ්ඤා අනිච්චසඤ්ඤාති වත්තබ්බතං ලභතීති ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදි වුත්තං. තථා හි ධම්මසඞ්ගහෙ (ධ. ස. 357, 360) ‘‘යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙතී’’තිආදිනා සඤ්ඤාපි උද්ධටා. සබ්බාසු උපමාසූති මූලසන්තානඋපමාදීසු පඤ්චසු උපමාසු. පුරිමාහීති කස්සකපබ්බජලායනඅම්බපිණ්ඩිඋපමාහි අනිච්චසඤ්ඤාය කිච්චං වුත්තං මූලසන්තානකපදාලනපබ්බජලායනවණ්ටච්ඡෙදනපදෙසෙන අනිච්චසඤ්ඤාය පටිපක්ඛපච්ඡෙදනස්ස දස්සිතත්තා. පච්ඡිමාහි බලං දස්සිතං පටිපක්ඛාතිභාවස්ස ජොතිතත්තා.

ຄຳວ່າ "ຍ່ອມໄປສູ່ຍອດ" ຄືຍ່ອມໄປສູ່ຍອດດ້ວຍສ່ວນປາຍສຸດ. ຄຳວ່າ "ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າໄປສູ່ຍອດ" ຄືໂດຍການເຂົ້າໄປສູ່ຊ່ອງແຫ່ງຍອດດ້ວຍສ່ວນປາຍ. ຄຳວ່າ "ປະຊຸມກັນ" ຄືປະຊຸມກັນຕັ້ງຢູ່ ໂດຍການເຂົ້າໄປສູ່ຊ່ອງ ແລະ ໂດຍການຄ້ຳຢັນຕັ້ງຢູ່. ອະນິດຈະສັນຍາປຽບເໝືອນຍອດ ເພາະເປັນຮາກຖານແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນິດຈານຸປັດສະນາ. ກຸສົນທຳໃນພູມສີ່ປຽບເໝືອນກອນ ເພາະມີອະນິດຈະສັນຍາເປັນຮາກຖານ. ຍອດເປັນຍອດຂອງກອນທັງປວງ ເພາະເປັນເຫດຕົ້ນຕໍແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນິດຈະສັນຍາເປັນຍອດ" ໃນທີ່ນີ້ກໍມີນິຍາຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "ອະນິດຈະສັນຍາເປັນໂລກີ" ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງອະນິດຈານຸປັດສະນາ. ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອະລິຍະມັກທີ່ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍຫົວຂໍ້ອະນິດຈານຸປັດສະນາ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ "ອະນິດຈະສັນຍາ" ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະນິດຈະສັນຍາທີ່ບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມກຳຈັດກາມະຣາຄະທັງປວງ" ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ໃນຄຳພີທຳມະສັງຄະນີ ພະອົງກໍຊົງຍົກສັນຍາຂຶ້ນສະແດງໄວ້ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ໃນສະໄໝໃດ ຍ່ອມຈະເລີນໂລກຸດຕະຣະສັນຍາ". ຄຳວ່າ "ໃນອຸປະມາທັງປວງ" ຄືໃນອຸປະມາທັງຫ້າ ມີອຸປະມາດ້ວຍຮາກຫຍ້າແຝກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຸປະມາທັງຫຼາຍໃນຕອນຕົ້ນ" ຄືດ້ວຍອຸປະມາດ້ວຍຊາວນາ, ຄົນກ່ຽວຫຍ້າແຝກ ແລະ ຂົ້ວໝາກມ່ວງ ຊົງສະແດງກິດແຫ່ງອະນິດຈະສັນຍາ ເພາະຊົງສະແດງການຕັດປະຕິປັກ (ກິເລດ) ແຫ່ງອະນິດຈະສັນຍາ ໂດຍການແຫວກຮາກຫຍ້າແຝກ, การກ່ຽວຫຍ້າແຝກ ແລະ ການຕັດຂົ້ວ. ດ້ວຍອຸປະມາທັງຫຼາຍໃນຕອນປາຍ ຊົງສະແດງກຳລັງ ເພາະຊົງສະແດງຄວາມເປັນປະຕິປັກຢ່າງຍິ່ງ.

අනිච්චසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

GD_TRANSLATION: ການອະທິບາຍອະນິດຈະສັນຍາສູດ ຈົບແລ້ວ.

පුප්ඵවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປຸບຜะວັກ ຈົບແລ້ວ.

මජ්ඣිමපණ්ණාසකො සමත්තො.

ມັດຊິມະປັນນາສົກ ຈົບແລ້ວ.

11. අන්තවග්ගො

໑໑. ອັນຕະວັກ

1. අන්තසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍອັນຕະສູດ

103. අඤ්ඤමඤ්ඤං [Pg.257] අසංසට්ඨභාවෙන එති ගච්ඡතීති අන්තො, භාගොති ආහ ‘‘අන්තාති කොට්ඨාසා’’ති. ‘‘සක්කායනිරොධන්තො’’ති නිරොධපච්චයස්ස ගහිතත්තා වුත්තං ‘‘චතුසච්චවසෙන පඤ්චක්ඛන්ධෙ යොජෙත්වා’’ති. අන්තොති…පෙ… අජ්ඣාසයවසෙන වුත්තං යථානුලොමදෙසනත්තා සුත්තන්තදෙසනාය.

໑໐໓. ສິ່ງໃດຍ່ອມດຳເນີນໄປໂດຍຄວາມບໍ່ປົນເປກັນແລະກັນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ອັນຕະ" (ສ່ວນ) ຄືສ່ວນແບ່ງ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຄຳວ່າ ອັນຕະ ຄືສ່ວນທັງຫຼາຍ". ຄຳວ່າ "ສັກກາຍະນิໂຣທັນຕະ" (ສ່ວນແຫ່ງຄວາມດັບສັກກາຍະ) ຕັດໄວ້ເພາະຖືເອົາປັດໄຈແຫ່ງຄວາມດັບວ່າ "ປະກອບປັນຈະຂັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະລິຍະສັດສີ່". ຄຳວ່າ "ອັນຕະ" ...ລະ... ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສ ເພາະພະສູດເປັນເທດສະໜາທີ່ຄ້ອຍຕາມອັດທະຍາໄສຂອງຜູ້ຟັງ.

අන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອັນຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-3. දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໓. ການອະທິບາຍທຸກຂະສູດເປັນຕົ້ນ

104-105. දුතියම්පීති අපි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන න කෙවලං පඨමසුත්තමෙව, අථ ඛො දුතියම්පීති.

໑໐໔-໑໐໕. ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ສູດທີສອງ" ອັກສອນ "ອະປິ" ມີອັດວ່າລວມເຂົ້າກັນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຊົງສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ສູດທຳອິດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ແມ່ນແຕ່ສູດທີສອງນຳ.

තතියම්පි තථෙවාති ඉමිනා ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධෙ චතුසච්චවසෙන යොජෙත්වා’’ති ඉදං උපසංහරති.

ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ສູດທີສາມກໍເໝືອນກັນ" ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະຫຼຸບຄວາມວ່າ "ປະກອບປັນຈະຂັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະລິຍະສັດສີ່".

දුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຸກຂະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

4. පරිඤ්ඤෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

໔. ການອະທິບາຍປະຣິນເຍຍຍະສູດ

106. පරිඤ්ඤෙය්‍යෙති එත්ථ තිස්සො පරිඤ්ඤා ඤාතපරිඤ්ඤා, තීරණපරිඤ්ඤා, පහානපරිඤ්ඤාති. තාසු ඤාතපරිඤ්ඤා යාවදෙව තීරණපරිඤ්ඤත්ථා. තීරණපරිඤ්ඤා ච යාවදෙව පහානපරිඤ්ඤත්ථාති. තත්ථ උක්කට්ඨාය පරිඤ්ඤාය කිච්චදස්සනවසෙන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පරිඤ්ඤෙය්‍යෙති පරිජානිතබ්බෙ සමතික්කමිතබ්බෙ’’ති, පහාතබ්බෙති අත්ථො. තෙනාහ භගවා – ‘‘කතමා ච, භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤා? රාගක්ඛයො, දොසක්ඛයො, මොහක්ඛයො’’ති, තස්මා සමතික්කමන්ති, සමතික්කන්තං පහානස්ස උපායං. සමතික්කමිත්වා ඨිතන්ති පජහිත්වා ඨිතන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො.

໑໐໖. ໃນຄຳວ່າ "ປະຣິນເຍຍຍະ" (ສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດຮູ້) ນີ້ ມີປະຣິນຍາສາມຢ່າງ ຄື ຍາຕະປະຣິນຍາ, ຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະ ປະຫານະປະຣິນຍາ. ໃນປະຣິນຍາສາມຢ່າງນັ້ນ ຍາຕະປະຣິນຍາມີປະໂຫຍດພຽງເພື່ອຕີຣະນະປະຣິນຍາເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ຕີຣະນະປະຣິນຍາກໍມີປະໂຫຍດພຽງເພື່ອປະຫານະປະຣິນຍາເທົ່ານັ້ນ. ໃນປະຣິນຍານັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງອັດໂດຍການສະແດງກິດແຫ່ງປະຣິນຍາອັນສູງສຸດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ຄຳວ່າ ປະຣິນເຍຍຍະ ຄືຄວນກຳນົດຮູ້ ຄວນກ້າວລ່ວງ" ມີອັດວ່າ ຄວນລະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປະຣິນຍາເປັນແນວໃດ? ຄືຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຣາຄະ, ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງໂທສະ, ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງໂມຫະ" ເພາະເຫດນັ້ນ ການກ້າວລ່ວງ ຫຼື ຜູ້ກ້າວລ່ວງແລ້ວ ຈຶ່ງເປັນອຸບາຍແຫ່ງການລະ. ຄຳວ່າ "ຕັ້ງຢູ່ໂດຍກ້າວລ່ວງແລ້ວ" ຄືຕັ້ງຢູ່ໂດຍລະແລ້ວ ນີ້ຄືອັດໃນທີ່ນີ້.

පරිඤ්ඤෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປະຣິນເຍຍຍະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5-10. සමණසුත්තාදිවණ්ණනා

໕-໑໐. ການອະທິບາຍສະມະນະສູດເປັນຕົ້ນ

107-112. චත්තාරි [Pg.258] සච්චානි කථිතානි අස්සාදාදීනං සමුදයාදීනඤ්ච දෙසිතත්තා.

໑໐໗-໑໑໒. ອະລິຍະສັດສີ່ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ເພາະຊົງສະແດງອັດສະທະ (ຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສະມຸໄທ (ເຫດເກີດ) ເປັນຕົ້ນ.

කිලෙසප්පහානං කථිතං රාගප්පහානස්ස ජොතිතත්තා.

GD_TRANSLATION: ການລະກິເລດ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ເພາະຊົງສະແດງການລະຣາຄະ.

සමණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສະມະນະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අන්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອັນຕະວັກ ຈົບແລ້ວ.

12. ධම්මකථිකවග්ගො

໑໒. ທຳມະກະຖິກະວັກ

1-2. අවිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໒. ການອະທິບາຍອະວິຊາສູດເປັນຕົ້ນ

113-114. යාවතාති යස්මා. ඉමාය…පෙ… සමන්නාගතොති ‘‘ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානාතී’’තිආදිනා නයෙන වුත්තාය චතූසු අරියසච්චෙසු අඤ්ඤාණසභාවාය අවිජ්ජාය සම්මොහෙන සමන්නාගතො. එත්තාවතාති එත්තකෙන කාරණෙන අවිජ්ජාගතො සමඞ්ගීභූතෙන උපගතො, අවිජ්ජාය වා උපෙතො නාම හොති.

໑໑໓-໑໑໔. ຄຳວ່າ "ພຽງໃດ" ຄືເພາະເຫດໃດ. ຄຳວ່າ "ປະກອບດ້ວຍ...ລະ... ນີ້" ຄືປະກອບດ້ວຍຄວາມຫຼົງຄືອະວິຊາ ອັນມີສະພາວະບໍ່ຮູ້ໃນອະລິຍະສັດສີ່ ຕາມນິຍາຍທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງວ່າ ນີ້ຄືທຸກ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້" ຄືດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງອະວິຊາ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ຫຼື ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະວິຊາ.

දුතියෙපීති විජ්ජාසුත්තෙ. ‘‘විජ්ජාවසෙන දෙසනා’’ති අයමෙව විසෙසොති ආහ ‘‘එසෙව නයො’’ති.

ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ໃນສູດທີສອງ" ຄືໃນວິຊາສູດ. ຄວາມແຕກຕ່າງມີພຽງແຕ່ "ການສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຊາ" ເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີນິຍາຍນີ້ຄືກັນ".

අවිජ්ජාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະວິຊາສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

3. ධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා

໓. ການອະທິບາຍທຳມະກະຖິກະສູດ

115. පඨමෙන ධම්මකථිකො කථිතො ‘‘ධම්මං දෙසෙතී’’ති වුත්තත්තා. දුතියෙන සෙඛභූමි කථිතා ‘‘පටිපන්නො හොතී’’ති වුත්තත්තා, තතියෙන අසෙඛභූමි කථිතා ‘‘අනුපාදාවිමුත්තො හොතී’’ති වුත්තත්තා. ධම්මකථිකං පුච්ඡිතෙන භගවතා. විසෙසෙත්වාති ධම්මකථිකභාවතො විසෙසෙත්වා උක්කංසෙත්වා. ද්වෙ භූමියොති සෙක්ඛාසෙක්ඛභූමියො.

໑໑໕. ໃນສູດທຳອິດ ຊົງສະແດງທຳມະກະຖິກະ (ຜູ້ສະແດງທຳ) ເພາະຕັດວ່າ "ຍ່ອມສະແດງທຳ". ໃນສູດທີສອງ ຊົງສະແດງເສຂະພູມ ເພາະຕັດວ່າ "ເປັນຜູ້ປະຕິບັດແລ້ວ", ໃນສູດທີສາມ ຊົງສະແດງອະເສຂະພູມ ເພາະຕັດວ່າ "ເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ". ໂດຍພະຜູ້ມີພະພາກ ຜູ້ທີ່ພິກຂຸທູນຖາມເຖິງທຳມະກະຖິກະ. ຄຳວ່າ "ໂດຍພິເສດ" ຄືຊົງຈຳແນກໃຫ້ພິເສດ ຍົກຍ້ອງໃຫ້ສູງຂຶ້ນກວ່າຄວາມເປັນທຳມະກະຖິກະ. ຄຳວ່າ "ພູມທັງສອງ" ຄື ເສຂະພູມ ແລະ ອະເສຂະພູມ.

ධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຳມະກະຖິກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. දුතියධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා

໔. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະທຳມະກະຖິກະສູດ

116. තීණි [Pg.259] විස්සජ්ජනානීති යථාපුච්ඡං තීණි විස්සජ්ජනානි.

໑໑໖. ຄຳວ່າ "ການແກ້ບັນຫາສາມຢ່າງ" ຄືການແກ້ບັນຫາສາມຢ່າງຕາມຄຳຖາມ.

දුතියධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຸຕິຍະທຳມະກະຖິກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

5-9. බන්ධනසුත්තාදිවණ්ණනා

໕-໙. ການອະທິບາຍພັນທະນະສູດເປັນຕົ້ນ

117-121. තීරං වුච්චති වට්ටං ඔරිමතීරන්ති කත්වා. තෙනාහ ‘‘අථායං ඉතරා පජා, තීරමෙවානුධාවතී’’ති (ධ. ප. 85). පාරං වුච්චති නිබ්බානං සංසාරස්ස පාරිමන්ති කත්වා. බද්ධොති අනුසයප්පහානස්ස අකතත්තා කිලෙසබන්ධනෙන බද්ධො, සුක්කපක්ඛෙපි දිට්ඨිසමනුපස්සනාය රූපාදිබන්ධනස්ස පටික්ඛෙපමත්තමෙව වුත්තං, න විමොක්ඛන්ති අධිප්පායො. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටදුක්ඛං කථිතන්ති ‘‘තීරදස්සී පාරදස්සී, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මාති වදාමී’’ති ආගතත්තා වට්ටවිවට්ටං කථිකන්ති වත්තුං සක්කා.

໑໑໗-໑໒໑. ຝັ່ງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ວັດຕະ ເພາະເປັນຝັ່ງທາງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ສ່ວນປະຊາຊົນນອກນີ້ ຍ່ອມແລ່ນເລາະຕາມຝັ່ງນີ້ເອງ". ຝັ່ງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ພະນิພານ ເພາະເປັນຝັ່ງທາງນັ້ນແຫ່ງສັງສານ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຖືກຜູກມັດ" ຄືຜູ້ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກມັດຄືກິເລດ ເພາະບໍ່ໄດ້ລະອະນຸໄສ, ແມ່ນແຕ່ໃນຝ່າຍຂາວ (ກຸສົນ) ກໍຕັດພຽງແຕ່ການຫ້າມເຄື່ອງຜູກມັດຄືຮູບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍທິດຖິສະມະນຸປັດສະນາເທົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຫຼຸດພົ້ນ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງວັດຕະທຸກ ເພາະມີຄຳທີ່ມາວ່າ "ເຮົາກ່າວວ່າ ຜູ້ເຫັນຝັ່ງນີ້ ຜູ້ເຫັນຝັ່ງນັ້ນ ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກ" ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວໄດ້ວ່າ ຊົງສະແດງວັດຕະ ແລະ ວິວັດຕະ.

ඡට්ඨාදීනි උත්තානත්ථානෙව හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා.

ສູດທີຫົກເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ເພາະມີນິຍາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໆ.

බන්ධනසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍພັນທະນະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

10. සීලවන්තසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍສີລະວັນຕະສູດ

122. ආබාධට්ඨෙනාති ආදිතො උප්පත්තිතො පට්ඨාය බාධනට්ඨෙන රුජනට්ඨෙන. අන්තොදොසට්ඨෙනාති අබ්භන්තරෙ එව දුස්සනට්ඨෙන කුප්පනට්ඨෙන. ඛණනට්ඨෙනාති සසනට්ඨෙන. දුක්ඛට්ඨෙනාති දුක්ඛමත්තා දුක්ඛභාවෙන. දුක්ඛඤ්හි ලොකෙ ‘‘අඝ’’න්ති වුච්චති අතිවිය හනනතො. විසභාගං …පෙ… පච්චයට්ඨෙනාති යථාපවත්තමානානං ධාතාදීනං විසභාගභූතමහාභූතසමුට්ඨානස්ස ආබාධස්ස පච්චයභාවෙන. අසකට්ඨෙනාති අනත්තනියතො. පලුජ්ජනට්ඨෙනාති පකාරතො භිජ්ජනට්ඨෙන. සත්තසුඤ්ඤතට්ඨෙනාති සත්තසඞ්ඛාතඅත්තසුඤ්ඤතට්ඨෙන. අත්තාභාවෙනාති දිට්ඨිගතිකපරිකප්පිතස්ස අත්තනො අභාවෙන. සුඤ්ඤතො අනත්තතොති එත්ථ ‘‘පරතො’’ති පදස්ස සඞ්ගහො කාතබ්බො, තස්මා ‘‘ද්වීහි අනත්තමනසිකාරො’’ති වත්තබ්බං.

໑໒໒. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າເປັນໂລກ" ຄືໂດຍອັດວ່າບີບຄັ້ນ ໂດຍອັດວ່າເຈັບປວດ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າເປັນໂທດພາຍໃນ" ຄືໂດຍອັດວ່າປະທຸສະຮ້າຍ ແລະ ກຳເລີບຢູ່ພາຍໃນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າເປັນລູກສອນ" ຄືໂດຍອັດວ່າສຽບແທງ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າເປັນທຸກ" ຄືໂດຍຄວາມເປັນທຸກລ້ວນໆ. ຈິງຢູ່ ທຸກໃນໂລກ ເອີ້ນວ່າ "ອະຄະ" (ໄພ) ເພາະບີບຄັ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ "ເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ...ລະ... ໂດຍອັດວ່າເປັນປັດໄຈ" ຄືໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈແຫ່ງໂລກ ອັນມີມະຫາພູດຮູບທີ່ເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປຢູ່ຕາມປົກກະຕິ ເປັນສະມຸດຖານ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນ" ຄືເພາະບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຕົນ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າແຕກສະຫຼາຍ" ຄືໂດຍອັດວ່າແຕກທຳລາຍໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "ໂດຍອັດວ່າວ່າງເປົ່າຈາກສັດ" ຄືໂດຍອັດວ່າວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາທີ່ສົມມຸດວ່າເປັນສັດ. ຄຳວ່າ "ໂດຍຄວາມບໍ່ມີອັດຕາ" ຄືໂດຍຄວາມບໍ່ມີອັດຕາທີ່ພວກມິດສາທິດຖິຈິນຕະນາການຂຶ້ນ. ໃນຄຳວ່າ "ໂດຍຄວາມວ່າງເປົ່າ ໂດຍຄວາມບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນ" ນີ້ ຄວນລວມເອົາບົດວ່າ "ໂດຍຄວາມເປັນຂອງຄົນອື່ນ" ເխົ້າໄປນຳ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ "ການມະນະສິການໂດຍຄວາມບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນດ້ວຍສອງບົດ".

සීලවන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສີລະວັນຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

11. සුතවන්තසුත්තවණ්ණනා

໑໑. ການອະທິບາຍສຸຕະວັນຕະສູດ

123. තථා [Pg.260] එකාදසමෙති එත්ථ තථා-සද්දෙන ‘‘උත්තානමෙවා’’ති ඉදං ආකඩ්ඪති. ඉධාති එකාදසමෙ. කම්මට්ඨානස්ස උග්ගහධාරණපරිචයමනසිකාරවසෙන පවත්තඤාණං කම්මට්ඨානසුතවසෙන නිප්ඵජ්ජනතො ‘‘සුත’’න්ති වුත්තං.

໑໒໓. ໃນຄຳວ່າ "ໃນສູດທີສິບເອັດກໍເໝືອນກັນ" ນີ້ ຄຳວ່າ "ເໝືອນກັນ" ຍ່ອມດຶງເອົາຄຳວ່າ "ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ນັ້ນເອງ" ເຂົ້າມາ. ຄຳວ່າ "ໃນສູດນີ້" ຄືໃນສູດທີສິບເອັດ. ຍານທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮຽນ, ການຊົງຈຳ, ການຄຸ້ນເຄີຍ ແລະ ການມະນະສິການກຳມະຖານ ເອີ້ນວ່າ "ສຸຕະ" (ການໄດ້ສະດັບ) ເພາະສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງກຳມະຖານ.

සුතවන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສຸຕະວັນຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

12-13. කප්පසුත්තාදිවණ්ණනා

໑໒-໑໓. ການອະທິບາຍກັບປະສູດເປັນຕົ້ນ

124-125. රාහුලොවාදසදිසානීති රාහුලොවාදසුත්තෙ (ම. නි. 2.113 ආදයො) ආගතසුත්තසදිසානි.

໑໒໔-໑໒໕. ຄຳວ່າ "ປຽບເໝືອນຣາຫຸໂລວາດ" ຄືປຽບເໝືອນສູດທັງຫຼາຍທີ່ມາໃນຣາຫຸໂລວາດສູດ.

කප්පසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍກັບປະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

ධම්මකථිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍທຳມະກະຖິກະວັກ ຈົບແລ້ວ.

13. අවිජ්ජාවග්ගො

໑໓. ອະວິຊາວັກ

1-10. සමුදයධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໑໐. ການອະທິບາຍສະມຸທະຍະທຳມະສູດເປັນຕົ້ນ

126-135. ඉමස්මින්ති අවිජ්ජාවග්ගෙ. චතුසච්චමෙව කථිතං, තස්මා හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානමෙවාති අධිප්පායො.

໑໒໖-໑໓໕. ຄຳວ່າ "ໃນວັກນີ້" ຄືໃນອະວິຊາວັກ. ຊົງສະແດງພຽງແຕ່ອະລິຍະສັດສີ່ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ນັ້ນເອງ ເພາະມີນິຍາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໆ.

සමුදයධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສະມຸທະຍະທຳມະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

අවිජ්ජාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອະວິຊາວັກ ຈົບແລ້ວ.

14. කුක්කුළවග්ගො

໑໔. ກຸກກຸລະວັກ

1-14. කුක්කුළසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໑໔. ການອະທິບາຍກຸກກຸລະສູດເປັນຕົ້ນ

136-149. අන්තො අග්ගි මහන්තො ඡාරිකරාසි, තත්ථ උක්කුළවිකුලතො අක්කමන්තං යාව කෙසග්ගං අනුදහතාය කුච්ඡිතං කුළන්ති කුක්කුළං[Pg.261], රූපවෙදනාදි පන තතොපි කඤ්චි කාලං අනුදහනතො මහාපරිළාහනට්ඨෙන ච කුක්කුළං වියාති කුක්කුළං. අනිච්චලක්ඛණාදීනීති අනිච්චදුක්ඛානත්තලක්ඛණානි.

໑໓໖-໑໔໙. ກອງຂີ້ເຖົ່າໃຫຍ່ທີ່ມີໄຟຢູ່ພາຍໃນ, ໃນກອງຂີ້ເຖົ່ານັ້ນ ສິ່ງທີ່ເຜົາໄໝ້ບຸກຄົນຜູ້ຢຽບຢ່ຳລົງໄປຢ່າງບໍ່ເປັນລະບຽບ ຕັ້ງແຕ່ປາຍຕີນຈົນຮອດປາຍຜົມ ຊື່ວ່າ "ກຸກກຸລະ" (ຖ່ານໄຟຮ້ອນ) ເພາະເຜົາໄໝ້ຢ່າງໜ້າກຽດ. ສ່ວນຮູບແລະເວທະນາເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟຮ້ອນ ເພາະເຜົາໄໝ້ຕະຫຼອດການຍາວນານຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ແລະ ເພາະອັດວ່າເປັນຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ. ຄຳວ່າ "ອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ" ຄື ອະນິດຈະລັກສະນະ, ທຸກຂະລັກສະນະ ແລະ ອະນັດຕະລັກສະນະ.

කුක්කුළසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ກຸກກຸລະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

කුක්කුළවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ກຸກກຸລະວັກ ຈົບແລ້ວ.

15. දිට්ඨිවග්ගො

໑໕. ທິດຖິວັກ

1-9. අජ්ඣත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໙. Terminated

150-158. පච්චයං කත්වාති අභිනිවෙසපච්චයං කත්වා. ආදිසද්දෙන මිච්ඡාදිට්ඨිසක්කායදිට්ඨිඅත්තානුදිට්ඨි සඤ්ඤොජනාභිනිවෙස-විනිබන්ධඅජ්ඣොසානානි සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ අභිනිවෙසා තණ්හාමානදිට්ඨියො. විනිබන්ධා ‘‘කායෙ අවීතරාගො හොතී’’තිආදිනා (දී. නි. 3.320; ම. නි. 1.186) ආගතචෙතසොවිනිබන්ධා. අජ්ඣොසානාති තණ්හාදිට්ඨිජ්ඣොසානානි. සෙසානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව.

໑໕໐-໑໕໘. ຄຳວ່າ "Paccayaṃ katvā" (ເຮັດໃຫ້ເປັນປັດໄຈ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນປັດໄຈແຫ່ງຄວາມຍຶດໝັ້ນ (abhinivesapaccayaṃ katvā). ດ້ວຍຄຳວ່າ "ເປັນຕົ້ນ" (Ādisaddena) ຍ່ອມສົງເຄາະ (ລວມເອົາ) ມິດສາທິດຖິ, ສັກກາຍະທິດຖິ, ອັດຕານຸທິດຖິ, ສັງໂຍດ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນ (abhinivesa), ເຄື່ອງຜູກພັນ (vinibandha) ແລະ ຄວາມຝັງໃຈ (ajjhosāna). ໃນບັນດາທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນ (abhinivesā) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ. ເຄື່ອງຜູກພັນ (vinibandhā) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກພັນທາງໃຈ (cetovinibandha) ທີ່ມາແລ້ວໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ເປັນຜູ້ຍັງບໍ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນກາຍ" (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໐; ມ. ນິ. ໑.໑໘໖). ຄວາມຝັງໃຈ (ajjhosānā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຝັງໃຈດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິ. ຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ.

අජ්ඣත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ອັດຊັດຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

10.ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍຄຳພີ ອານັນທະສູດ

159. ධරමානකාලෙති ජීවමානකාලෙ. පහානං අපස්සන්තොති ථෙරස්ස කිර භගවති පෙමං අධිමත්තං. චිත්තං ගණ්හිස්සාමීති චිත්තං ආරාධෙස්සාමි. ගන්තබ්බං හොති, තස්මා සපලිබොධො. චිත්තං සම්පහංසමානොති චිත්තස්ස විබොධනො. විමුත්ති…පෙ… ජාතො ආයතිං පටිවෙධපච්චයත්තා, න පන තදා විසෙසාවහභාවා නිබ්බෙධභාගියො.

໑໕໙. ຄຳວ່າ "Dharamānakāle" (ໃນການທີ່ຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ໃນການທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ (jīvamānakāle). ຄຳວ່າ "Pahānaṃ apassanto" (ເມື່ອບໍ່ເຫັນການລະ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະມີຄວາມຮັກໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ "Cittaṃ gaṇhissāmi" (ເຮົາຈັກຖືເອົາໃຈ) ໄດ້ແກ່ ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ຊົງພໍພຣະໄທ (cittaṃ ārādhessāmi). ເພາະຈະຕ້ອງໄປ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີຄວາມກັງວົນ (sapalibodho). ຄຳວ່າ "Cittaṃ sampahaṃsamāno" (ເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຈິດຕື່ນຕົວ (cittassa vibodhano). ຄຳວ່າ "Vimutti...pe... jāto" (ວິມຸດ... ລະ... ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ເພາະເປັນປັດໄຈແກ່ການແທງຕະຫຼອດໃນອະນາຄົດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະນຳມາຊຶ່ງຄຸນວິເສດໃນເວລານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນສ່ວນແຫ່ງການຊຳແຮກກິເລດ (nibbedhabhāgiyo).

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ອານັນທະສູດ ຈົບແລ້ວ.

දිට්ඨිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ທິດຖິວັກ ຈົບແລ້ວ.

උපරිපණ්ණාසකො සමත්තො.

ອຸປະຣິປັນນາດົກ ຈົບແລ້ວ.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

ໃນຄຳພີ ສາຣັດຖັບປະກາສິນີ ອັດຖະກະຖາ ສັງຍຸດຕະນິກາຍ

ඛන්ධසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ການປະກາດເນື້ອຄວາມທີ່ລີ້ລັບ ແຫ່ງການອະທິບາຍຄຳພີ ຂັນທະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

2. රාධසංයුත්තං

໒. ຣາທະສັງຍຸດ

1. පඨමවග්ගො

໑. ປະຖົມມະວັກ

1. මාරසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍຄຳພີ ມາຣະສູດ

160. මාරසද්දොයං [Pg.262] භාවසාධනොති දස්සෙන්තො ‘‘මාරො වා අස්සාති මරණං වා භවෙය්‍යා’’ති ආහ. මාරෙතාති මරිතබ්බො මාරං මරණං එතබ්බොති ආහ ‘‘මාරෙතබ්බො’’ති. අනුපාදානිබ්බානත්ථාති ඵලවිමුත්තිසඞ්ඛාතා අරහතො අරහන්තතා නාම යාවදෙව අනුපාදානිබ්බානත්ථා. නිබ්බානබ්භන්තරෙති අනුපාදානිබ්බානාධිගමස්ස අබ්භන්තරෙ තතො ඔරමෙව ඉදං මග්ගං බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති, න තතො පරං. අස්සාති බ්‍රහ්මචරියස්ස.

໑໖໐. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ "ມາຣະ" ນີ້ ເປັນພາວະສາທະນະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "māro vā assāti maraṇaṃ vā bhaveyyā" (ຫຼືຄວນເປັນມານ ຄື ຄວນເປັນຄວາມຕາຍ). ຄຳວ່າ "Māretā" (ຜູ້ຂ້າ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄວນຕາຍ, ຜູ້ຄວນເຖິງຄວາມຕາຍ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "māretabbo" (ຜູ້ຄວນຖືກຂ້າ). ຄຳວ່າ "Anupādānibbānatthā" (ມີອະນuປາດານິບພານເປັນປະໂຫຍດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນພຣະອໍຣະຫັນຂອງພຣະຂີນາສົບ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຜົນວິມຸດ ນັ້ນ ມີປະໂຫຍດພຽງແຕ່ເພື່ອອະນຸປາດານິບພານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Nibbānabbhantare" (ໃນພາຍໃນແຫ່ງນິບພານ) ໄດ້ແກ່ ໃນພາຍໃນແຫ່ງການບັນລຸອະນຸປາດານິບພານ, ພຣົມມະຈັນຄືມັກນີ້ ຍ່ອມຢູ່ປະພຶດພາຍໃນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນພົ້ນໄປຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Assa" ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງພຣົມມະຈັນນັ້ນ.

මාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ມາຣະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-10. සත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໑໐. ການອະທິບາຍຄຳພີ ສັດຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ

161-169. ලග්ගපුච්ඡාති ලග්ගනස්ස බජ්ඣනස්ස පුච්ඡා. යදි රූපාදීසු සත්තත්තා සත්තො, ඛීණාසවා කථං සත්තාති? සත්තභූතපුබ්බාති කත්වා. කීළාවිගමන්ති කීළාය අපනයනං ඔරමණං. යන්තරජ්ජු විය භවපබන්ධස්ස නයනතො භවරජ්ජූති තණ්හා වුත්තා.

໑໖໑-໑໖໙. ຄຳວ່າ "Laggapucchā" (ຄຳຖາມກ່ຽວກັບຄວາມຂ້ອງ) ໄດ້ແກ່ ຄຳຖາມກ່ຽວກັບຄວາມຂ້ອງ ຄວາມຜູກພັນ. ຖ້າວ່າ ຊື່ວ່າ "ສັດ" ເພາະຂ້ອງຢູ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນ, ພຣະຂີນາສົບຈະຊື່ວ່າ "ສັດ" ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະເຄີຍເປັນສັດມາກ່ອນ (sattabhūtapubbā). ຄຳວ່າ "Kīḷāvigamaṃ" (ຄວາມປາສະຈາກການຫຼິ້ນ) ໄດ້ແກ່ ການນຳການຫຼິ້ນອອກໄປ ຄື ການຢຸດຫຼິ້ນ. ຕັນຫາ ທ່ານຮຽກວ່າ "ເຊືອກຜູກພົບ" (bhavarajju) ເພາະນຳໄປສູ່ຄວາມຜູກພັນໃນພົບ ເໝືອນເຊືອກຍົນ.

සත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ສັດຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ປະຖົມມະວັກ ຈົບແລ້ວ.

2. දුතියවග්ගො

໒. ທຸຕິຍະວັກ

1-12. මාරසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໑໒. ການອະທິບາຍຄຳພີ ມາຣະສູດ ເປັນຕົ້ນ

170-181. රූපාදිවිනිමුත්තං මරණං නාම නත්ථි රූපාදීනංයෙව විභවෙ මරණසමඤ්ඤාති. මරණධම්මො විනාසභාවො.

໑໗໐-໑໘໑. ຄວາມຕາຍທີ່ພົ້ນໄປຈາກຮູບເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ຊື່ວ່າ ຄວາມຕາຍ ກໍພຽງແຕ່ຄວາມພິນາດໄປແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Maraṇadhammo" (ມີຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດາ) ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມພິນາດໄປເປັນສະພາວະ.

මාරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ມາຣະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ທຸຕິຍະວັກ ຈົບແລ້ວ.

3-4. ආයාචනවග්ගාදි

໓-໔. ອາຍາຈະນະວັກ ເປັນຕົ້ນ

1-11. මාරාදිසුත්තඑකාදසකවණ්ණනා

໑-໑໑. ການອະທິບາຍຄຳພີ ມາຣະສູດ ເປັນຕົ້ນ ໑໑ ສູດ

182-205. සුඛුමං [Pg.263] කාරණං උපට්ඨාති, තෙනෙස ථෙරො පටිභානෙය්‍යකානං එතදග්ගෙ ඨපිතො. විමුත්තිපරිපාචනීයධම්මවසෙනෙව, න පටිවෙධාවහභාවෙන.

໑໘໒-໒໐໕. ເຫດຜົນອັນລະອຽດອ່ອນຍ່ອມປາກົດແກ່ພຣະເຖຣະນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເອຕະທັກຄະ ຂອງຜູ້ມີປະຕິພານ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ວິມຸດແກ່ກ້າເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ນຳມາຊຶ່ງການແທງຕະຫຼອດ.

මාරාදිසුත්තඑකාදසකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Terminated

ආයාචනවග්ගාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ອາຍາຈະນະວັກ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

ໃນຄຳພີ ສາຣັດຖັບປະກາສິນີ ອັດຖະກະຖາ ສັງຍຸດຕະນິກາຍ

රාධසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ການປະກາດເນື້ອຄວາມທີ່ລີ້ລັບ ແຫ່ງການອະທິບາຍຄຳພີ ຣາທະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

3. දිට්ඨිසංයුත්තං

໓. ທິດຖິສັງຍຸດ

1. සොතාපත්තිවග්ගො

໑. ໂສຕາປັດຕິວັກ

1. වාතසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍຄຳພີ ວາຕະສູດ

206. න [Pg.264] එතෙ වාතාති යෙ ඉමෙ රුක්ඛසාඛාදිභඤ්ජනකරා, එතෙ සත්තකායත්තා වාතා නාම න හොන්ති. තෙ හි නිච්චා ධුවා සස්සතා. තෙනාහ ‘‘වාතො පනා’’තිආදි. තෙන සත්තසු කායෙසු චතුත්ථං කායමාහ. රුක්ඛසාඛාදිභඤ්ජනකො එසො වාතලෙසො නාම, වාතසදිසොති අත්ථො. එසිකත්ථම්භො වියාති ඉමිනා නිච්චලභාවමෙව දස්සෙති, පබ්බතකූටං වියාති ඉමිනා පන සස්සතිසමංවාපි. අයඤ්හි වායු කායස්ස නිච්චතං අභිනිවිස්ස ඨිතො ‘‘මා ච අනිච්චතා පරො හොතූ’’ති න වාතා වායන්තීති බාධති. එස නයො නදියො සන්දන්තීතිආදීසු. උදකං පනාති දුතියං කායං සන්ධායාහ. ගබ්භො පන න නික්ඛමති කූටට්ඨාදිභාවෙනෙව තස්ස ලබ්භනතො. නෙව තෙ උදෙන්ති යථා වාතා, එවං තිට්ඨනතො ලොකස්ස පන තථා මතිමත්තන්ති අධිප්පායො.

໒໐໖. ຄຳວ່າ "Na ete vātā" (ລົມເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີ) ໄດ້ແກ່ ລົມເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ເຮັດໃຫ້ກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນຫັກໂຄ່ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນລົມ ເພາະເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສັດຕະກາຍ (ກາຍ ໗). ເພາະວ່າ ກາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທ່ຽງແທ້ ໝັ້ນຄົງ ຍືນຍົງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "vāto pana" (ສ່ວນວ່າລົມ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວເຖິງກາຍທີ ໔ ໃນບັນດາກາຍທັງ ໗. ລົມທີ່ເຮັດໃຫ້ກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນຫັກໂຄ່ນນີ້ ຊື່ວ່າ ວາຕະເລສະ (ສ່ວນສ່ຽວແຫ່ງລົມ) ອະທິບາຍວ່າ ມີສະພາບຄ້າຍຄືລົມ. ຄຳວ່າ "Esikatthambho viya" (ເໝືອນເສົາຂຶງ) ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄຳວ່າ "pabbatakūṭaṃ viya" (ເໝືອນຍອດພູເຂົາ) ນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມສະեໝີດ້ວຍຄວາມທ່ຽງແທ້. ເພາະວ່າ ລົມນີ້ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມທ່ຽງແທ້ແຫ່ງກາຍ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ຄວາມບໍ່ທ່ຽງຢ່າໄດ້ມີແກ່ສິ່ງອື່ນເລີຍ" ຈຶ່ງບຽດບຽນວ່າ "ລົມທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ພັດໄປ". ນັຍນີ້ ກໍມີໃນຄຳວ່າ "nadiyo sandanti" (ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼໄປ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Udakaṃ pana" (ສ່ວນວ່ານ້ຳ) ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງກາຍທີ ໒. ສ່ວນວ່າ ສັດໃນຄັນ ຍ່ອມບໍ່ຄອດອອກມາ ເພາະສັດໃນຄັນນັ້ນ ຍ່ອມມີຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນເໝືອນຍອດພູເຂົາເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ພວກມັນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເໝືອນລົມທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ເພາະໂລກຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ນັ້ນຈຶ່ງເປັນພຽງຄວາມເຫັນຂອງພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ.

වාතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ວາຕະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-4. එතංමමසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໔. ການອະທິບາຍຄຳພີ ເອຕັງມະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ

207-209. දිට්ඨං රූපායතනං චක්ඛුනා දට්ඨබ්බතො. සුතං සද්දායතනං සොතෙන සොතබ්බතො. මුතං ගන්ධායතනාදි තිවිධං සම්පත්තගාහීහි ඝානාදීහි පත්වා ගහෙතබ්බතො. අවසෙසානි චක්ඛාදීනි සත්තායතනානි විඤ්ඤාතං නාම කෙවලං මනොවිඤ්ඤාණෙන විජානිතබ්බතො. පත්තන්ති අනුප්පත්තං, යං කිඤ්චි පාපුණිතබ්බං පරියෙසිත්වා ගවෙසිත්වා සම්පත්තන්ති අනුප්පත්තං. පරියෙසිතන්ති පරියිට්ඨං. චිත්තෙන අනුසඤ්චරිතන්ති මනසා චින්තිතං. ‘‘පත්තං පරියෙසිත’’න්ති එතස්මිං පදද්වයෙ චතුක්කං සම්භවතීති තං දස්සෙත්වා තස්ස වසෙන පත්තපරියෙසිතපදානි, තතො මනසා අනුවිචරිතඤ්ච නීහරිත්වා දස්සෙතුං [Pg.265] ‘‘ලොකස්මිං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පරියෙසිත්වා පත්තං නාම පරියෙසනාය පරිග්ගාහභාවතො. පරියෙසිතං නාම කෙවලං පරියෙසිතමෙවාති කත්වා පරියෙසිත්වා පත්තස්ස මනුස්සානුවිචරිතස්ස වුත්තත්තා. පඨමවිකප්පෙ සඞ්කරො අත්ථීති අසඞ්කරතො ච දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. සබ්බන්ති විඤ්ඤාතාදි. තඤ්හි මනොවිඤ්ඤාණෙන ගහිතත්තා මනසා අනුවිචරිතං නාම න දිට්ඨං සුතං මුතං.

໒໐໗-໒໐໙. ຄຳວ່າ "Diṭṭhaṃ" (ສິ່ງທີ່ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຮູບາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງເຫັນດ້ວຍຕາ. ຄຳວ່າ "Sutaṃ" (ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ສັດທາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງຟັງດ້ວຍຫູ. ຄຳວ່າ "Mutaṃ" (ສິ່ງທີ່ຮັບຮູ້ແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ອາຍະຕະນະ ໓ ມີຄັນທາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງເຖິງແລ້ວຖືເອົາດ້ວຍຄານະປະສາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຮັບຮູ້ອາຣົມທີ່ມາເຖິງ. ອາຍະຕະນະ ໗ ທີ່ເຫຼືອ ມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "Viññātaṃ" (ສິ່ງທີ່ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍມະໂນວິນຍານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Pattaṃ" (ສິ່ງທີ່ເຖິງແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ບັນລຸແລ້ວ, ຄື ສິ່ງໃດໜຶ່ງທີ່ເພິ່ງເຖິງ ທີ່ສະແຫວງຫາຄົ້ນຫາແລ້ວບັນລຸ ຄື ເຖິງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Pariyesitaṃ" (ສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຄົ້ນຫາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Cittena anusañcaritaṃ" (ສິ່ງທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປດ້ວຍໃຈ) ໄດ້ແກ່ ຄິດຄຳນຶງດ້ວຍໃຈ. ໃນສອງຄຳນີ້ວ່າ "Pattaṃ pariyesitaṃ" ຍ່ອມມີໝວດ ໔ ທີ່ເປັນໄປໄດ້, ເພື່ອສະແດງໝວດ ໔ ນັ້ນ ແລະເພື່ອສະແດງບົດວ່າ "Patta" ແລະ "Pariyesita" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໝວດ ໔ ນັ້ນ, ແລະເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ໃຈຄິດຄຳນຶງເຖິງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "lokasmiṃ hi" (ເພາະໃນໂລກ). ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ "ສະແຫວງຫາແລ້ວຈຶ່ງໄດ້" ເພາະເປັນການຖືເອົາດ້ວຍການສະແຫວງຫາ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ສະແຫວງຫາແລ້ວ" ເພາະເປັນພຽງການສະແຫວງຫາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະທ່ານກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ມາ ທີ່ມະນຸດຄິດຄຳນຶງເຖິງ. ເພາະໃນທາງເລືອກທຳອິດມີຄວາມສັບສົນ, ເພື່ອສະແດງໂດຍບໍ່ສັບສົນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "atha vā" (ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ). ຄຳວ່າ "Sabbaṃ" (ທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຮູ້ແຈ້ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະສິ່ງນັ້ນ ຖືກຖືເອົາດ້ວຍມະໂນວິນຍານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ໃຈຄິດຄຳນຶງເຖິງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ ຫຼືຮັບຮູ້.

එතංමමසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ເອຕັງມະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

5. නත්ථිදින්නසුත්තවණ්ණනා

໕. ການອະທິບາຍຄຳພີ ນັດຖິທິນນະສູດ

210. දින්නන්ති දෙය්‍යධම්මසීසෙන දානං වුත්තන්ති ආහ ‘‘දින්නස්ස ඵලාභාවං සන්ධායා’’ති, දින්නං පන අන්නාදිවත්ථුං කථං පටික්ඛිපන්ති. එස නයො ‘‘යිට්ඨං හුත’’න්ති එත්ථාපි. මහායාගොති සබ්බසාධාරණං මහාදානං. පහෙණකසක්කාරොති පාහුනකානං කාතබ්බසක්කාරො. ඵලන්ති ආනිසංසඵලං නිස්සන්දඵලඤ්ච. විපාකොති සදිසඵලං. පරලොකෙ ඨිතස්ස අයං ලොකො නත්ථීති පරලොකෙ ඨිතස්ස කම්මුනා ලද්ධබ්බො අයං ලොකො න හොති. ඉධලොකෙ ඨිතස්සපි පරලොකො නත්ථීති ඉධලොකෙ ඨිතස්ස කම්මුනා ලද්ධබ්බො පරලොකො න හොති. තත්ථ කාරණමාහ – ‘‘සබ්බෙ තත්ථ තත්ථෙව උච්ඡිජ්ජන්තී’’ති. ඉමෙ සත්තා යත්ථ යත්ථ භවෙ යොනිආදීසු ච ඨිතා, තත්ථ තත්ථෙව උච්ඡිජ්ජන්ති නිරුදයවිනාසවසෙන නස්සන්ති. ඵලාභාවවසෙනාති මාතාපිතූසු සම්මාපටිපත්තිමිච්ඡාපටිපත්තීනං ඵලස්ස අභාවවසෙන ‘‘නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා’’ති වදන්ති, න මාතාපිතූනං, නාපි තෙසු ඉදානි කරියමානසක්කාරාසක්කාරානං අභාවවසෙන තෙසං ලොකපච්චක්ඛත්තා. පුබ්බුළකස්ස විය ඉමෙසං සත්තානං උප්පාදො නාම කෙවලො, න භවතො චවිත්වා ආගමනපුබ්බකොති දස්සනත්ථං ‘‘නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා’’ති වුත්තන්ති ආහ – ‘‘චවිත්වා උප්පජ්ජනකසත්තා නාම නත්ථී’’ති. සමණෙන නාම යාථාවතො ජානන්තෙන කස්සචි අකථෙත්වා සඤ්ඤතෙන භවිතබ්බං, අඤ්ඤථා ආහොපුරිසිකා නාම සියා. කිඤ්හි පරො පරස්ස කරිස්සති, තථා ච අත්තනො සම්පාදනස්ස කස්සචි අවස්සයො එව න සියා තත්ථ තත්ථෙව උච්ඡිජ්ජනතොති ආහ ‘‘යෙ ඉමඤ්ච…පෙ… පවෙදෙන්තී’’ති.

໒໑໐. ຄຳວ່າ "Dinnaṃ" (ທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ) ທ່ານກ່າວເຖິງທານໂດຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງໄທຍະທຳ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຜົນແຫ່ງທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວ", ແຕ່ພວກເຂົາຈະປະຕິເສດວັດຖຸທານມີເຂົ້າເປັນຕົ້ນທີ່ໃຫ້ແລ້ວໄດ້ແນວໃດ. ນັຍນີ້ ກໍມີໃນຄຳວ່າ "yiṭṭhaṃ" (ການບູຊາ) ແລະ "hutaṃ" (ການເຊັ່ນຊວງ) ນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ "Mahāyāgo" (ມະຫາຢາກ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາທານທີ່ທົ່ວໄປແກ່ທຸກຄົນ. ຄຳວ່າ "Paheṇakasakkāro" (ການຕ້ອນຮັບແຂກ) ໄດ້ແກ່ ການຕ້ອນຮັບທີ່ຄວນເຮັດແກ່ຜູ້ມາຢ້ຽມຢາມ. ຄຳວ່າ "Phalaṃ" (ຜົນ) ໄດ້ແກ່ ຜົນຄືອານິສົງ ແລະຜົນຄືວິບາກທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາ. ຄຳວ່າ "Vipāko" (ວິບາກ) ໄດ້ແກ່ ຜົນທີ່ສົມຄວນກັນ. ຄຳວ່າ "ໂລກນີ້ບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນປໍຣະໂລກ" ໄດ້ແກ່ ໂລກນີ້ທີ່ເພິ່ງໄດ້ດ້ວຍກຳ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນປໍຣະໂລກ. ຄຳວ່າ "ປໍຣະໂລກກໍບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກນີ້" ໄດ້ແກ່ ປໍຣະໂລກທີ່ເພິ່ງໄດ້ດ້ວຍກຳ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວເຫດຜົນວ່າ "ທຸກຄົນຍ່ອມຂາດສູນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອງ". ສັດເຫຼົ່ານີ້ ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບ ແລະກຳເນີດເປັນຕົ້ນໃດໆ ຍ່ອມຂາດສູນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອງ ຄື ຍ່ອມຈິບຫາຍໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດັບແລະຄວາມພິນາດ ໂດຍບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນອີກ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມບໍ່ມີຜົນ" ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາກ່າວວ່າ "ແມ່ບໍ່ມີ, ພໍ່ບໍ່ມີ" ເພາະຄວາມບໍ່ມີຜົນແຫ່ງການປະຕິບັດຊອບແລະການປະຕິບັດຜິດໃນມານດາແລະບິດา, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມບໍ່ມີມານດາແລະບິດາ, ແລະບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມບໍ່ມີການເຮັດສັກກາຣະຫຼືອະສັກກາຣະໃນມານດາແລະບິດາເຫຼົ່ານັ້ນໃນປັດຈຸບັນ ເພາະມານດາແລະບິດາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທີ່ປາກົດແກ່ໂລກຢູ່ແລ້ວ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ການເກີດຂຶ້ນຂອງສັດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນພຽງສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ເໝືອນຟອງນ້ຳ, ບໍ່ແມ່ນມີການເຄື່ອນ (ຕາຍ) ຈາກພົບແລ້ວຈຶ່ງມາເກີດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສັດຜູ້ຜຸດເກີດ (ໂອປະປາຕິກະ) ບໍ່ມີ" ດັ່ງທີ່ກ່າວວ່າ "ສັດທີ່ເຄື່ອນແລ້ວມາເກີດ ຍ່ອມບໍ່ມີ". ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ສະມະນະ ຜູ້ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຄວນເປັນຜູ້ສຳລວມໂດຍບໍ່ບອກແກ່ໃຜໆ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະກາຍເປັນຄົນອວດອ້າງ (āhopurisikā). ເພາະວ່າ ຄົນອື່ນຈັກເຮັດຫຍັງໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນໄດ້, ແລະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ພຶ່ງຂອງໃຜໆ ໃນການເຮັດປະໂຫຍດໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຕົນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະຄວາມຂາດສູນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ຊົນເຫຼົ່າໃດຍ່ອມປະກາດ... ລະ... ນີ້".

චතූසු [Pg.266] මහාභූතෙසු නියුත්තොති චාතුමහාභූතිකො. යථා පන මත්තිකාය නිබ්බත්තං භාජනං මත්තිකාමයං, එවමයං චතූහි මහාභූතෙහි නිබ්බත්තොති ආහ ‘‘චතුමහාභූතමයො’’ති. අජ්ඣත්තිකා පථවීධාතූති සත්තසන්තානගතා පථවීධාතු. බාහිරං පථවීධාතුන්ති බහිද්ධා මහාපථවිං. අනුයාතීති තස්ස අනුරූපභාවෙන යාති උපෙති. උපගච්ඡතීති පුබ්බෙ බාහිරපථවීකායතො තදෙකදෙසභූතා පථවී ආගන්ත්වා අජ්ඣත්තිකභාවප්පත්තියා සත්තභාවෙන සණ්ඨිතා ඉදානි ඝටාදිපථවී විය තමෙව බාහිරපථවීකායං උපෙති උපගච්ඡති, සබ්බසො තෙන නිබ්බිසෙසතං එකීභාවමෙව ගච්ඡතීති අත්ථො. ආපාදීසුපි එසෙව නයොති එත්ථ පජ්ජුන්නෙන මහාසමුද්දතො ගහිතආපො විය වස්සොදකභාවෙන පුනපි මහාසමුද්දං, සූරියරංසිතො ගහිතඉන්දග්ගිසඞ්ඛාතතෙජො විය පුනපි සූරියරංසිං, මහාවායුඛන්ධතො නිග්ගතමහාවායො විය තමෙව වායුඛන්ධං උපෙති උපගච්ඡතීති දිට්ඨිගතිකො සයමෙව අත්තනො වාදං භින්දති. උම්මත්තකපච්ඡිසදිසඤ්හි දිට්ඨිගතිකදස්සනං. මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි ආකාසං පක්ඛන්දන්ති තෙසං විසයභාවා විසයාපීති වදති. විසයිග්ගහණෙන හි විසයා ගහිතා එව හොන්තීති. ගුණාගුණපදානීති ගුණදොසකොට්ඨාසා. සරීරමෙව පදානීති අධිප්පෙතං සරීරෙන තංතංකිරියාය පජ්ජිතබ්බතො. දබ්බන්ති මුය්හන්තීති දත්තූ, මූළ්හපුග්ගලා. තෙහි දත්තූහි බාලමනුස්සෙහි පඤ්ඤත්තං.

ຄຳວ່າ "Cātumahābhūtiko" (ປະກອບດ້ວຍມະຫາພູດ ໔) ໄດ້ແກ່ ປະກອບຢູ່ໃນມະຫາພູດທັງ ໔. ສ່ວນວ່າ ພາຊະນະທີ່ເກີດຈາກດິນເຜົາ ຊື່ວ່າ ເຮັດດ້ວຍດິນເຜົາ (mattikāmaya) ສັນໃດ, ກາຍນີ້ກໍເກີດຈາກມະຫາພູດທັງ ໔ ສັນນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "catumahābhūtamayo" (ສຳເລັດດ້ວຍມະຫາພູດ ໔). ຄຳວ່າ "Ajjhattikā pathavīdhātu" (ປະຖະວີທາດພາຍໃນ) ໄດ້ແກ່ ປະຖະວີທາດທີ່ຢູ່ໃນສັນດານຂອງສັດ. ຄຳວ່າ "Bāhiraṃ pathavīdhātuṃ" (ປະຖະວີທາດພາຍນອກ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາປະຖະວີພາຍນອກ. ຄຳວ່າ "Anuyāti" (ຍ່ອມໄປຕາມ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໄປ ຄື ເຂົ້າເຖິງໂດຍຄວາມເປັນສະພາບທີ່ເໝາະສົມກັບທາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Upagacchati" (ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ) ອະທິບາຍວ່າ ປະຖະວີທາດທີ່ເຄີຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກາຍປະຖະວີພາຍນອກໃນເມື່ອກ່ອນ ໄດ້ມາຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນສັດ ເພາະເຖິງຄວາມເປັນພາຍໃນ, ບັດນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄື ເຂົ້າໄປຫາ ກາຍປະຖະວີພາຍນອກນັ້ນເອງ ເໝືອນດິນແຫ່ງໝໍ້ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນໂດຍບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັບທາດນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ນັຍນີ້ ກໍມີໃນອາໂປທາດເປັນຕົ້ນ, ໃນຂໍ້ນີ້ ຜູ້ມີທິດຖິຍ່ອມທຳລາຍວາທະຂອງຕົນເອງ ດ້ວຍຄິດວ່າ ນ້ຳທີ່ເມກຖືເອົາຈາກມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄື ເຂົ້າໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດອີກຄັ້ງໂດຍຄວາມເປັນນ້ຳຝົນ, ເຕໂຊທາດທີ່ເອີ້ນວ່າ ໄຟຟ້າ ທີ່ຖືເອົາຈາກລັງສີຂອງດວງອາທິດ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງລັງສີຂອງດວງອາທິດອີກຄັ້ງ, ແລະລົມໃຫຍ່ທີ່ອອກມາຈາກກອງລົມໃຫຍ່ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງກອງລົມນັ້ນເອງ ສັນໃດ. ເພາະວ່າ ຄວາມເຫັນຂອງຜູ້ມີທິດຖິ ເໝືອນດັ່ງກະຊ້າຂອງຄົນບ້າ. ທ່ານກ່າວວ່າ ອິນຊີທັງຫຼາຍມີໃຈເປັນທີ ໖ ຍ່ອມແລ່ນໄປສູ່ອາກາດ ເພາະຄວາມເປັນວິໄສຂອງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະແມ່ນແຕ່ອານຸພາບແຫ່ງວິໄສກໍເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ດ້ວຍການຖືເອົາວິໄສ ວິໄສທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມເປັນອັນຖືກຖືເອົາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Guṇāguṇapadāni" ໄດ້ແກ່ ສ່ວນແຫ່ງຄຸນແລະໂທດ. ທີ່ປະສົງເອົາວ່າ "Sarīrameva padāni" (ຮ່າງກາຍນັ້ນເອງເປັນບົດ) ເພາະຮ່າງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງດຳເນີນໄປດ້ວຍກິຣິຍານັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "Dattū" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຫຼົງງົມງວາຍ ຄື ບຸກຄົນຜູ້ໂງ່ເຂົາ. ຄຳນັ້ນ ຖືກບັນຍັດໄວ້ໂດຍຄົນໂງ່ເຂົາ ຄື ພວກຄົນພານເຫຼົ່ານັ້ນ.

නත්ථිදින්නසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄຳພີ ນັດຖິທິນນະສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. කරොතොසුත්තවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍຄຳພີ ກະໂຣໂຕສູດ

211. සහත්ථා කරොන්තස්සාති සහත්ථෙන කරොන්තස්ස. නිස්සග්ගියථාවරාදයොපි ඉධ සහත්ථකරණෙනෙව සඞ්ගහිතා. හත්ථාදීනීති හත්ථපාදකණ්ණනාසාදීනි. පචනං දහනං විබාධනන්ති ආහ ‘‘දණ්ඩෙන පීළෙන්තස්සා’’ති. පපඤ්චසූදනියං ‘‘තජ්ජෙන්තස්ස චා’’ති අත්ථො වුත්තො, ඉධ පන සුමඞ්ගලවිලාසිනියං විය තජ්ජනං පරිභාසනං දණ්ඩෙනෙව සඞ්ගහෙත්වා ‘‘දණ්ඩෙන පීළෙන්තස්ස’’ඉච්චෙව වුත්තං. සොකං සයං කරොන්තස්සාති පරස්ස සොකකාරණං සයං කරොන්තස්ස, සොකං වා උප්පාදෙන්තස්ස. පරෙහි අත්තනො වචනකරෙහි. සයම්පි ඵන්දතොති පරස්ස විබාධනප්පයොගෙන [Pg.267] සයම්පි ඵන්දතො. අතිපාතයතොති පදං සුද්ධකත්තුඅත්ථෙ හෙතුකත්තුඅත්ථෙ ච වත්තතීති ආහ – ‘‘හනන්තස්සපි හනාපෙන්තස්සපී’’ති. කාරණවසෙනාති කාරාපනවසෙන.

໒໑໑. ຄຳວ່າ "Sahatthā karontassa" (ເມື່ອເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ (sahatthena karontassa). ແມ່ນແຕ່ການປ່ອຍສັດ ແລະການເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງເປັນຕົ້ນ ກໍຖືກສົງເຄາະດ້ວຍການເຮັດດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ "ມີມືເປັນຕົ້ນ" ໄດ້ແກ່ ມື, ຕີນ, ຫູ ແລະດັງເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວວ່າ "daṇḍena pīḷentassa" (ເມື່ອບີດຄັ້ນດ້ວຍທ່ອນໄມ້) ໝາຍເຖິງ ການຕົ້ມ, ການເຜົາ ແລະການບຽດບຽນ. ໃນຄຳພີ ປະປັນຈະສູທະນີ ກ່າວອັດຖະວ່າ "ແລະເມື່ອຂູ່ຕະຄອກ" (tajjentassa ca), ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານລວມເອົາການຂູ່ຕະຄອກແລະການຮ້ອງດ່າໄວ້ໃນທ່ອນໄມ້ນັ້ນເອງ ເໝືອນໃນຄຳພີ ສຸມັງຄະລະວິລາສິນີ ແລ້ວກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ "daṇḍena pīḷentassa" (ເມື່ອບີດຄັ້ນດ້ວຍທ່ອນໄມ້) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "Sokaṃ sayaṃ karontassa" (ເມື່ອເຮັດຄວາມເສົ້າໂສກເອງ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຮັດເຫດແຫ່ງຄວາມເສົ້າໂສກແກ່ຄົນອື່ນດ້ວຍຕົນເອງ, ຫຼືເມື່ອເຮັດຄວາມເສົ້າໂສກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ດ້ວຍຄົນອື່ນທີ່ເຮັດຕາມຄຳສັ່ງຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "Sayampi phandato" (ເມື່ອດິ້ນຮົນເອງ) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອດິ້ນຮົນເອງດ້ວຍການປະກອບການບຽດບຽນຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ "Atipātayato" (ເມື່ອຂ້າ) ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດເອງ) ແລະກາຣิຕະ (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ) ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "hanantassapi hanāpentassapi" (ທັງຜູ້ຂ້າເອງ ແລະຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ຂ້າ). ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດ" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ.

ඝරස්ස භිත්ති අන්තො ච බහි ච සන්ධිතා හුත්වා ඨිතාව ඝරසන්ධි. කිඤ්චිපි අසෙසෙත්වා නිරවසෙසො ලොපො නිල්ලොපො. එකාගාරෙ නියුත්තො විලොපො එකාගාරිකො. පරිතො සබ්බසො පන්ථෙ හනනං පරිපන්ථො. පාපං න කරීයති පුබ්බෙ අසතො උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා, තස්මා නත්ථි පාපං. යදි එවං කථං සත්තා පාපෙ පවත්තන්තීති ආහ ‘‘සත්තා පන කරොමාති එවංසඤ්ඤිනො හොන්තී’’ති එවං කිරස්ස හොති ඉමෙසඤ්හි සත්තානං හිංසාදිකිරියා න අත්තානං ඵුසති තස්ස නිච්චතාය නිබ්බිකාරත්තා, සරීරං පන අචෙතනං කට්ඨකලිඞ්ගරූපමං, තස්මිං විකොපිතෙපි න කිඤ්චි පාපන්ති. ඛුරනෙමිනාති නිසිතඛුරමයනෙමිනා, ඛුරසදිසනෙමිනාති අත්ථො.

ຝາເຮືອນທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ຊື່ວ່າ "Gharasandhi" (ຊ່ອງຝາເຮືອນ). ການປຸ້ນໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຫຼືອຫຍັງເລີຍ ຄື ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ຊື່ວ່າ "Nillopo" (ການປຸ້ນກ້ຽງ). ການປຸ້ນທີ່ກຳນົດເອົາເຮືອນຫຼັງດຽວ ຊື່ວ່າ "Ekāgāriko" (Terminated). ການຂ້າໃນຫົນທາງໂດຍຮອບໂດຍປະການທັງປວງ ຊື່ວ່າ "Paripantho" (ການດັກປຸ້ນ). ບາບຍ່ອມບໍ່ຖືກເຮັດ ເພາະບໍ່ສາມາດເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີມາກ່ອນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ບາບຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງສັດທັງຫຼາຍຈຶ່ງເປັນໄປໃນບາບ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ແຕ່ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມມີຄວາມສຳຄັນຢ່າງນີ້ວ່າ ເຮົາກຳລັງເຮັດ". ໄດ້ຍິນວ່າ ຄວາມເຫັນຂອງຜู້ນັ້ນມີຢ່າງນີ້ວ່າ ການບຽດບຽນເປັນຕົ້ນຂອງສັດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ຖືກຕ້ອງອັດຕາ ເພາະອັດຕານັ້ນທ່ຽງແທ້ ບໍ່ມີຄວາມປ່ຽນແປງ, ຮ່າງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຈິດໃຈ ເໝືອນທ່ອນໄມ້ແລະກະເບື້ອງ, ເຖິງແມ່ນຮ່າງກາຍນັ້ນຈະຖືກທຳລາຍ ກໍບໍ່ເປັນບາບແຕ່ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ "Khuraneminā" (ດ້ວຍກົງຈັກທີ່ມີຄົມ) ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍກົງຈັກທີ່ເຮັດດ້ວຍມີດແຖທີ່ມີຄົມ, ຄື ມີກົງຈັກຄ້າຍຄືມີດແຖ.

ගඞ්ගාය දක්ඛිණා දිසා අප්පතිරූපදෙසො, උත්තරදිසා පතිරූපදෙසොති අධිප්පායෙන ‘‘දක්ඛිණඤ්චෙපී’’තිආදි වුත්තන්ති ආහ ‘‘දක්ඛිණතීරෙ මනුස්සා කක්ඛළා’’තිආදි. මහායාගන්ති මහාවිජිතයඤ්ඤසදිසං මහායාගං. උපොසථකම්මෙනාති උපොසථකම්මෙන ච. ච-සද්දො හෙත්ථ ලුත්තනිද්දිට්ඨො. දමසද්දො හි ඉන්ද්‍රියසංවරස්ස උපොසථසීලස්ස ච වාචකො ඉධාධිප්පෙතො. කෙචි පන ‘‘උපොසථකම්මෙනා’’ති ඉදං ඉන්ද්‍රියදමනස්ස විසෙසනං, තස්මා ‘‘උපොසථකම්මභූතෙන ඉන්ද්‍රියදමෙනා’’ති අත්ථං වදන්ති. සීලසංයමෙනාති සීලසංවරෙන. සච්චවචනෙනාති සච්චවාචාය. තස්සා විසුං වචනං ලොකෙ ගරුතරපුඤ්ඤසම්මතභාවතො. යථා හි පාපධම්මෙසු මුසාවාදො ගරු, එවං පුඤ්ඤධම්මෙසු සච්චවාචා. තෙනාහ භගවා – ‘‘එකං ධම්මං අතීතස්සා’’තිආදි (ඉතිවු. 25). පවත්තීති යො කරොතීති වුච්චති, තස්ස සන්තානෙ ඵලස්ස නිබ්බත්තියා පච්චයභාවෙන පවත්ති. සබ්බථාති ‘‘කරොතො’’තිආදිනා වුත්තෙන සබ්බප්පකාරෙන කිරියමෙව පටික්ඛිපන්ති.

ດ້ວຍຄວາມໝາຍວ່າ "ທິດໃຕ້ຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາເປັນອະປະຕິຮູບປະເທດ (ດິນແດນທີ່ບໍ່ສົມຄວນ), ທິດເໜືອເປັນປະຕິຮູບປະເທດ (ດິນແດນທີ່ສົມຄວນ)" ດັ່ງນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "dakkhiṇatīre manussā kakkhaḷā" (ມະນຸດທັງຫຼາຍຢູ່ຝັ່ງໃຕ້ເປັນຄົນຫຍາບຊ້າ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອອະທິບາຍຄຳວ່າ "dakkhiṇañcepī" (ເຖິງແມ່ນວ່າໃນທິດໃຕ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Mahāyāgaṃ" (ມະຫາຢາກ) ໄດ້ແກ່ ມະຫາຢາກ ທີ່ສະເໝີດ້ວຍມະຫາວິຊິຕະຍັນ. ຄຳວ່າ "uposathakammena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸໂປສົດຖະກຳດ້ວຍ. ໃນຄຳນີ້ ມີການລຶບ "ຈະ" ສັບ (ca-sadda) ອອກ. ເພາະວ່າ "ທະມະ" ສັບ (damasadda) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ອິນຊີສັງວອນ ແລະ ອຸໂປສົດສີນ. ແຕ່ບາງຄົນກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ "uposathakammena" ນີ້ ເປັນຄຳວິເສດສະນະຂອງການຂົ່ມອິນຊີ (indriyadamana), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງອະທິບາຍຄວາມວ່າ "ດ້ວຍການຂົ່ມອິນຊີອັນເປັນອຸໂປສົດຖະກຳ". ຄຳວ່າ "sīlasaṃyamena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສີລະສັງວອນ. ຄຳວ່າ "saccavacanena" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັດຈະວາຈາ. ການກ່າວເຖິງສັດຈະວາຈານັ້ນແຍກຕ່າງຫາກ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຊາວໂລກຍອມຮັບວ່າເປັນບຸນອັນໜັກແໜ້ນ (ຍິ່ງໃຫຍ່). ເພາະວ່າ ໃນບັນດາບາບທຳທັງຫຼາຍ ການເວົ້າຕົວະ (ມຸສາວາດ) ເປັນສິ່ງທີ່ໜັກແໜ້ນ (ຮ້າຍແຮງ) ສັນໃດ, ໃນບັນດາບຸນທຳທັງຫຼາຍ ສັດຈະວາຈາ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ໜັກແໜ້ນ (ຍິ່ງໃຫຍ່) ສັນນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ "ekaṃ dhammaṃ atītassa" (ບຸກຄົນຜູ້ລ່ວງລະເມີດທຳຢ່າງໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ (ອິຕິວຸດຕະກະ 25). ຄຳວ່າ "pavatti" (ຄວາມເປັນໄປ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປໂດຍເປັນປັດໄຈແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຜົນໃນສັນດານຂອງບຸກຄົນຜູ້ທີ່ຖືກກ່າວວ່າ "ຜູ້ເຮັດ". ຄຳວ່າ "sabbathā" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຳວ່າ "karoto" (ເມື່ອເຮັດຢູ່) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະຕິເສດກິຣິຍາໂດຍປະການທັງປວງ.

කරොතොසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສູດວ່າດ້ວຍຜູ້ເຮັດ (ກະໂຣໂຕສູດ) ຈົບແລ້ວ.

7. හෙතුසුත්තවණ්ණනා

໗. ການອະທິບາຍເຫຕຸສູດ

212. උභයෙනාති [Pg.268] හෙතුපච්චයපටිසෙධවචනෙන. සංකිලෙසපච්චයන්ති සංකිලිසනස්ස මලීනභාවස්ස කාරණං. විසුද්ධිපච්චයන්ති සංකිලෙසතො විසුද්ධියා වොදානස්ස කාරණං. නත්ථි බලන්ති සත්තානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකනිබ්බානසම්පත්තිආවහං බලං නාම කිඤ්චි නත්ථි. තෙනාහ ‘‘යම්හී’’තිආදි. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං, සංකිලෙසිකම්පි චායං පටික්ඛිපතෙව. අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානීති තස්සා තස්සා කිරියාය උස්සන්නට්ඨෙන බලං, සූරවීරභාවාවහට්ඨෙන වීරියං, තමෙව දළ්හග්ගාහභාවතො පොරිසං ධුරං වහන්තෙන පවත්තෙතබ්බතො පුරිසථාමො, පරං පරං ඨානං අක්කමනප්පවත්තියා පුරිසපරක්කමොති වුත්තොති වෙදිතබ්බං.

໒໑໒. ຄຳວ່າ "ubhayena" (ໂດຍທັງສອງ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄຳປະຕິເສດທັງເຫດແລະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "saṃkilesapaccayaṃ" (ປັດໄຈແຫ່ງຄວາມເສົ້າໝອງ) ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງຄວາມເສົ້າໝອງອັນເປັນສະພາບທີ່ມົວໝອງ. ຄຳວ່າ "visuddhipaccayaṃ" (ປັດໄຈແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດ) ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງຄວາມຜ່ອງແຜ້ວຄືຄວາມບໍລິສຸດພົ້ນຈາກຄວາມເສົ້າໝອງ. ຄຳວ່າ "natthi balaṃ" (ບໍ່ມີກຳລັງ) ໄດ້ແກ່ ກຳລັງອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມໃນປັດຈຸບັນ, ໃນພົບໜ້າ ແລະໃນພຣະນິພານ ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "yamhi" (ໃນກຳລັງໃດ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະຄຳນີ້ເປັນພຽງການສະແດງຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຜູ້ນີ້ (ມັກຂະລິໂຄສານ) ຍ່ອມປະຕິເສດແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເສົ້າໝອງນັ້ນດ້ວຍ. ຄຳວ່າ "aññamaññavevacanāni" (ເປັນຄຳໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ) ພຶງຊາບວ່າ: ເອີ້ນວ່າ "ກຳລັງ" (bala) ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຜົນສຳເລັດແຫ່ງກິຣິຍານັ້ນໆ, ເອີ້ນວ່າ "ຄວາມພຽນ" (vīriya) ໂດຍອັດຖະວ່ານຳມາຊຶ່ງຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານ, ເອີ້ນວ່າ "ຄວາມເປັນບຸລຸດ" (porisa) ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຍຶດໝັ້ນຢ່າງໜັກແໜ້ນ, ເອີ້ນວ່າ "ກຳລັງຂອງບຸລຸດ" (purisathāma) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ບຸກຄົນຜູ້ແບກຫາບທຸລະພຶງໃຫ້ເປັນໄປ, ເອີ້ນວ່າ "ຄວາມພາກພຽນຂອງບຸລຸດ" (purisaparakkama) ເພາະເປັນໄປໃນການກ້າວໄປສູ່ຖານະທີ່ສູງຂຶ້ນໄປເລື້ອຍໆ.

සත්වයොගතො, රූපාදීසු වා සත්තතාය සත්තා, පාණනතො අස්සාසනපස්සාසනවසෙන පවත්තියා පාණා, තෙ පන සො එකින්ද්‍රියාදිවසෙන විභජිත්වා වදතීති ආහ ‘‘එකින්ද්‍රියො’’තිආදි. අණ්ඩකොසාදීසු භවනතො භූතාති වුච්චන්තීති ආහ ‘‘අණ්ඩ…පෙ… වදන්තී’’ති. ජීවනතො පාණං ධාරෙන්තා විය වඩ්ඪනතො ජීවාති සාලියවාදිකෙ වදන්ති. නත්ථි එතෙසං සංකිලෙසවිසුද්ධීසු වසොති අවසා. නත්ථි තෙසං බලං වීරියන්ති අබලා අවීරියා. නියතතාති අච්ඡෙජ්ජසුත්තාවුතාභෙජ්ජමණිනො විය නියතප්පවත්තිතාය ගතිජාතිබන්ධාපවග්ගවසෙන නියමො. තත්ථ තත්ථ ගමනන්ති ඡන්නං අභිජාතීනං වසෙන තාසු තාසු ගතීසු උපගමනං. සමවායෙන සමාගමො සඞ්ගති. සභාවොයෙවාති යථා කණ්ටකස්ස තික්ඛතා, කපිත්ථඵලානං පරිමණ්ඩලතා, මිගපක්ඛීනං විචිත්තාකාරතා, එවං සබ්බස්සපි ලොකස්ස හෙතුපච්චයෙහි විනා තථා තථා පරිණාමො, අයං සභාවො එව අකිත්තිමො එව. තෙනාහ ‘‘යෙන හී’’තිආදි. ඡළභිජාතියො පරතො විත්ථාරීයන්ති. සුඛඤ්ච දුක්ඛඤ්ච පටිසංවෙදෙන්තීති වදන්තා අදුක්ඛමසුඛභූභිං සබ්බෙන සබ්බං න ජානන්තීති උල්ලිඞ්ගෙන්තො ‘‘අඤ්ඤා සුඛදුක්ඛභූමි නත්ථීති දස්සෙන්තී’’ති ආහ.

ຊື່ວ່າ "ສັດ" (sattā) ເພາະປະກອບດ້ວຍຂ້ອງຢູ່ (ສັດຕະວະໂຍຄະ) ຫຼື ເພາະຄວາມຂ້ອງຢູ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ "ປານະ" (pāṇā) ເພາະເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫາຍໃຈເຂົ້າແລະຫາຍໃຈອອກ. ແຕ່ຜູ້ນັ້ນ (ມັກຂະລິໂຄສານ) ແບ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນອອກກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດມີອິນຊີດຽວເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ekindriyo" (ມີອິນຊີດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ພູຕະ" (bhūtā) ເພາະເກີດໃນກາບໄຂ່ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "aṇḍa...pe... vadanti" (ກ່າວເຖິງໄຂ່...ລະ...) ເປັນຕົ້ນ. ພວກຖືລັດທິເຂົ້າສາລີ (sāliyavādike) ກ່າວວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ "ຊີວະ" (jīvā) ເພາະຈະເລີນເຕີບໂຕຄືກັບການຊົງໄວ້ຊຶ່ງຊີວິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ອະວະສະ" (avasā - ຜູ້ບໍ່ມີອຳນາດ) ເພາະບໍ່ມີອຳນາດໃນຄວາມເສົ້າໝອງແລະຄວາມບໍລິສຸດຂອງຕົນ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ອະພະລະ ອະວີຣິຍະ" (abalā avīriyā - ຜູ້ບໍ່ມີກຳລັງ ບໍ່ມີຄວາມພຽນ) ເພາະບໍ່ມີກຳລັງແລະຄວາມພຽນ. ຄຳວ່າ "niyatatā" (ຄວາມເປັນຜູ້ຖືກກຳນົດໄວ້) ໄດ້ແກ່ ຄວາມແນ່ນອນໂດຍຄວາມເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄະຕิ, ຊາດ, ພັນທະ ແລະອະພະວັກ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ເໝືອນດັ່ງແກ້ວມະນີທີ່ຮ້ອຍໄວ້ດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍທີ່ຕັດບໍ່ຂາດ. ຄຳວ່າ "ການໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ" ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າເຖິງຄະຕິນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິຊາດທັງ 6. ຄວາມພົບພໍ້ກັນໂດຍຄວາມພ້ອມພຽງ ຊື່ວ່າ "ສັງຄະຕິ" (saṅgati). ຄຳວ່າ "sabhāvoyeva" (ສະພາວະນັ້ນເອງ) ອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມແຫຼມຄົມຂອງໜາມ, ຄວາມກົມຂອງໝາກຂວິດ, ຄວາມມີລວດລາຍຕ່າງໆ ຂອງສັດປ່າແລະນົກ ມີຢູ່ສັນໃດ, ຄວາມແປສະພາບໄປຢ່າງນັ້ນໆ ຂອງໂລກທັງປວງ ໂດຍປາສະຈາກເຫດແລະປັດໄຈ ກໍມີຢູ່ສັນນັ້ນ, ນີ້ຄືສະພາວະນັ້ນເອງ ທີ່ບໍ່ມີໃຜສ້າງຂຶ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "yena hi" ເປັນຕົ້ນ. ອະພິຊາດ 6 ປະການ ຈະມີສະແດງໂດຍລະອຽດໃນພາຍຫຼັງ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານເມື່ອຈະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ພວກທີ່ກ່າວວ່າ "ຍ່ອມສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກ" ນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ຈັກພູມອະທຸກຂະມະສຸກໂດຍປະການທັງປວງເລີຍ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເພື່ອສະແດງວ່າ ພູມສຸກແລະທຸກອື່ນບໍ່ມີ".

හෙතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍເຫຕຸສູດ ຈົບແລ້ວ.

8-10. මහාදිට්ඨිසුත්තාදිවණ්ණනා

໘-໑໐. La ການອະທິບາຍມະຫາທິດຖິສູດເປັນຕົ້ນ

213-215. අකතාති [Pg.269] සමෙන වා විසමෙන වා කෙනචි හෙතුනා න කතා එව. කෙනචි කතං කරණං විධානං නත්ථි එතෙසන්ති අකතවිධානා. පදද්වයෙනපි ලොකෙ කෙනචි හෙතුපච්චයෙන නෙසං අභිනිබ්බත්තිතාභාවං දස්සෙති. ඉද්ධියාපි න නිම්මිතාති කස්සචි ඉද්ධිමතො දෙවස්ස බ්‍රහ්මුනො වා ඉද්ධියාපි න නිම්මිතා. අනිම්මිතාති වා කස්සචි අනිම්මාපකා. අජනකාති එතෙන පථවීකායාදීනං රූපාදිජනකභාවං පටික්ඛිපති. රූපසද්දාදයො හි පථවීකායාදීහි අප්පටිබද්ධවුත්තිකාති තස්ස ලද්ධි. යථා පබ්බතකූටං කෙනචි අනිබ්බත්තිතං කස්සචි ච අනිබ්බත්තකං, එවමෙතෙපීති ආහ ‘‘කූටට්ඨා’’ති. යමිදං ‘‘බීජාදිතො අඞ්කුරාදි ජායතී’’ති වුච්චති, තඤ්ච විජ්ජමානමෙව තතො නික්ඛමති, නාවිජ්ජමානං, අඤ්ඤථා යතො කුතොචි යස්ස කස්සචි උප්පත්ති සියාති අධිප්පායො. ඨිතාති නිබ්බිකාරභාවෙන ඨිතා. න චලන්තීති න විකාරං ආපජ්ජන්ති. විකාරාභාවෙන හි තෙසං සත්තන්නං කායානං එසිකට්ඨායිට්ඨිතතා. අනිඤ්ජනඤ්ච අත්තනො පකතියා අවට්ඨානමෙව. තෙනාහ ‘‘න විපරිණමන්තී’’ති. අවිපරිණාමධම්මත්තා එව ච නෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං න බ්‍යාබාධෙන්ති. සති හි විකාරං ආපාදෙතබ්බතාය බ්‍යාබාධකතාපි සියා, තථා අනුග්ගහෙතබ්බතාය අනුග්ගාහකතාති තදභාවං දස්සෙතුං පාළියං ‘‘නාල’’න්තිආදි වුත්තං. පථවී එව කායෙකදෙසත්තා පථවිකායො. ජීවසත්තමානං කායානං නිච්චතාය නිබ්බිකාරාභාවතො න හන්තබ්බතා, න ඝාටෙතබ්බතා චාති නෙව කොචි හන්තා ඝාතෙතා වා. තෙනාහ ‘‘සත්තන්නන්ත්වෙවා’’තිආදි. යදි කොචි හන්තා නත්ථි, කථං සත්ථප්පහාරොති ආහ ‘‘යථා මුග්ගරාසිආදීසූ’’තිආදි. කෙවලං සඤ්ඤාමත්තමෙව හොති, න ඝාතනාදි, පරමත්ථතො සත්තන්නන්ත්වෙව කායානං අවිකොපනීයභාවතොති අධිප්පායො.

໒໑໓-໒໑໕. ຄຳວ່າ "akatā" (ອັນບໍ່ໄດ້ເຮັດໄວ້) ໄດ້ແກ່ ອັນບໍ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ເລີຍດ້ວຍເຫດໃດໆ ບໍ່ວ່າຈະສະໝ່ຳສະເໝີ ຫຼື ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ທີ່ຊື່ວ່າ "akatavidhānā" (ອັນບໍ່ມີໃຜຈັດແຈງໄວ້) ເພາະບໍ່ມີການກະທຳຫຼືການຈັດແຈງທີ່ໃຜໆ ເຮັດໄວ້ແກ່ກອງເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍບົດທັງສອງນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກອງເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍເຫດແລະປັດໄຈໃດໆ ໃນໂລກ. ຄຳວ່າ "iddhiyāpi na nimmitā" (ອັນບໍ່ໄດ້ນິມິດຂຶ້ນດ້ວຍລິດ) ໄດ້ແກ່ ອັນບໍ່ໄດ້ນິມິດຂຶ້ນດ້ວຍລິດຂອງເທວະດາ ຫຼື ພຣະພົມ ຜູ້ມີລິດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ "animmitā" ໝາຍເຖິງ ບໍ່ມີໃຜເປັນຜູ້ສ້າງ (ນິມິດ) ຂຶ້ນມາ. ຄຳວ່າ "ajanakā" (ບໍ່ໃຫ້ເກີດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມປະຕິເສດຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດຮູບເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງປະຖະວີກາຍ (ກອງດິນ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ລັດທິຂອງຜູ້ນັ້ນມີວ່າ ຮູບ ສຽງ ເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເປັນໄປໂດຍບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຖະວີກາຍເປັນຕົ້ນ. ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວວ່າ "kūṭaṭṭhā" (ຕັ້ງໝັ້ນດັ່ງຍອດພູ) ເພາະກອງເຫຼົ່ານີ້ກໍເໝືອນດັ່ງຍອດພູ ທີ່ບໍ່ມີໃຜເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ໃຜເກີດຂຶ້ນ. ຄວາມໝາຍວ່າ: ທີ່ກ່າວວ່າ "ໜໍ່ໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຈາກແນວພັນເປັນຕົ້ນ" ນັ້ນ, ໜໍ່ໄມ້ນັ້ນມີຢູ່ແລ້ວຈຶ່ງອອກມາຈາກແນວພັນນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນບໍ່ມີຢູ່, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງກໍຄົງຈະເກີດຈາກສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງກໍໄດ້. ຄຳວ່າ "ṭhitā" (ຕັ້ງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ. ຄຳວ່າ "na calanti" (ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີການປ່ຽນແປງນັ້ນເອງ ກາຍທັງ 7 ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ເໝືອນເສົາລະນຽດ. ແລະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ (aniñjana) ກໍຄືການດຳລົງຢູ່ຕາມປົກກະຕິຂອງຕົນນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "na vipariṇamanti" (ບໍ່ແປຜັນ). ແລະເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ມີສະພາວະບໍ່ແປຜັນນັ້ນເອງ ພວກມັນຈຶ່ງບໍ່ບີດບຽນກັນແລະກັນ. ເພາະວ່າ ຫາກມີສະພາວະທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງໄດ້ ຄວາມເປັນຜູ້ບີດບຽນກໍຄົງຈະມີ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ອຸປະຖຳກໍຄົງຈະມີ ເພາະມີສະພາວະທີ່ຄວນອຸປະຖຳ, ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີສະພາວະນັ້ນ ພຣະບາລີຈຶ່ງກ່າວວ່າ "nālaṃ" (ບໍ່ຄວນ) ເປັນຕົ້ນ. ປະຖະວີກາຍ (pathavikāyo) ໄດ້ແກ່ ປະຖະວີນັ້ນເອງ ເພາະເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກາຍ. ເພາະຄວາມທ່ຽງແລະຄວາມບໍ່ປ່ຽນແປງແຫ່ງກາຍທັງຫຼາຍ ມີຊີວະເປັນທີ 7, ຈຶ່ງບໍ່ມີສະພາວະທີ່ຄວນຂ້າ ຫຼື ຄວນໃຫ້ຂ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃຜເປັນຜູ້ຂ້າ ຫຼື ຜູ້ໃຫ້ຂ້າເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "sattannantveva" (ໃນກາຍທັງ 7 ນັ້ນເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າບໍ່ມີຜູ້ຂ້າ, ການຟັນດ້ວຍສັດຕຣາ (ອາວຸດ) ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "yathā muggarāsiādīsū" (ເໝືອນໃນກອງກະບອງເປັນຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໝາຍວ່າ: ເປັນພຽງແຕ່ຄວາມສຳຄັນໝາຍ (ຄວາມຮູ້ສຶກ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການຂ້າເປັນຕົ້ນ, ເພາະໂດຍປາຣະມັດແລ້ວ ກາຍທັງ 7 ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດທຳລາຍໄດ້.

පමුඛයොනීනන්ති මනුස්සතිරච්ඡානාදීසු ඛත්තියබ්‍රාහ්මණාදිසීහබ්‍යග්ඝාදිවසෙන පධානයොනීනං. සට්ඨිසතානි ඡසහස්සානි. ‘‘පඤ්ච ච කම්මුනො සතානී’’ති පදස්ස අත්ථදස්සනං ‘‘පඤ්ච කම්මසතානි චා’’ති. එසෙව නයොති ඉමිනා ‘‘කෙවලං තක්කමත්තෙන නිරත්ථකදිට්ඨිං දීපෙතී’’ති ඉමමෙව අත්ථං අතිදිසති. එත්ථ ච තක්කමත්තකෙනාති ඉමිනා යස්මා තක්කිකා නිරඞ්කුසතාය පරිකප්පනස්ස යං කිඤ්චි අත්තනො පරිකප්පිතං සාරතො [Pg.270] මඤ්ඤමානා තථෙව අභිනිවිස්ස තක්කදිට්ඨිගාහං ගණ්හන්ති, තස්මා න තෙසං දිට්ඨිවත්ථූසු විඤ්ඤූහි විචාරණා කාතබ්බාති දස්සෙති. කෙචීති උත්තරවිහාරවාසිනො. තෙ හි ‘‘පඤ්ච කම්මානීති චක්ඛුසොතඝානජිව්හාකායා, ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි ‘පඤ්ච කම්මානීති පඤ්ඤාපෙන්තී’’ති වදන්ති. කම්මන්ති ලද්ධීති ඔළාරිකභාවතො පරිපුණ්ණකම්මන්ති ලද්ධි. මනොකම්මං අනොළාරිකත්තා උපඩ්ඪකම්මන්ති ලද්ධීති යොජනා. ‘‘ද්වාසට්ඨිපටිපදා’’ති වත්තබ්බෙ සභාවනිරුත්තිං අජානන්තා ‘‘ද්වට්ඨිපටිපදා’’ති වදන්ති. එකස්මිං කප්පෙති එකස්මිං මහාකප්පෙ. තත්ථාපි ච විවට්ටට්ඨායිසඤ්ඤිතෙ එකස්මිං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යකප්පෙ.

ຄຳວ່າ "pamukhayonīnaṃ" (ແຫ່ງກຳເນີດອັນເປັນປະທານ) ໄດ້ແກ່ ກຳເນີດອັນເປັນປະທານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກະສັດ, ພຣາມ ເປັນຕົ້ນ ໃນໝູ່ມະນຸດ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິງ, ເສືອໂຄ່ງ ເປັນຕົ້ນ ໃນໝູ່ສັດເດຍລະສານ. ຫົກຮ້ອຍກັບຫົກພັນ (6,600). ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ "pañca ca kammuno satāni" ກໍຄື "pañca kammasatāni ca" (ແລະກຳ 500). ດ້ວຍຄຳວ່າ "eseva nayo" (ນີ້ນັ້ນເອງເປັນນັຍ) ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ "ສະແດງທິດຖິອັນບໍ່ມີປະໂຫຍດ ດ້ວຍພຽງແຕ່ຄວາມຄິດຄາດຄະເນ (ຕັກກະ) ເທົ່ານັ້ນ". ແລະໃນຄຳນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ "takkamattakena" (ດ້ວຍພຽງແຕ່ຄວາມຄິດຄາດຄະເນ) ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຍ່ອມສະແດງວ່າ: ເພາະພວກນັກເດົາ (ນັກຕັກກະ) ຍ່ອມຍຶດຖືທິດຖິດ້ວຍຄວາມຄິດຄາດຄະເນ ໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຕົນຄາດຄະເນໄວ້ດ້ວຍການດຳຣິອັນປາສະຈາກຂອບເຂດນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ມີສາຣະ ແລ້ວກໍຝັງໃຈເຊື່ອຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ວິນຍູຊົນຈຶ່ງບໍ່ຄວນພิຈາລະນາໃນເລື່ອງທິດຖິofພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ "keci" (ບາງພວກ) ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸຜູ້ນັ່ງຢູ່ໃນອຸດຕະຣະວິຫານ (ວິຫານເໜືອ). ເພາະພວກເພິ່ນກ່າວວ່າ "ກຳ 5 ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸ, ໂສຕະ, ຄານະ, ຊິວຫາ, ກາຍະ, ພວກເຂົາຍ່ອມບັນຍັດອິນຊີ 5 ເຫຼົ່ານີ້ວ່າ 'ກຳ 5'". ການປະກອບຄວາມວ່າ: ໄດ້ຮັບລັດທິວ່າ "ກຳ" ເພາະເປັນກຳທີ່ສົມບູນເນື່ອງຈາກມີສະພາວະຫຍາບ. ໄດ້ຮັບລັດທິວ່າ "ເຄິ່ງກຳ" ເພາະມະໂນກຳເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຫຍາບ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "dvāsaṭṭhipaṭipadā" (ປະຕິປະທາ 62) ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ຮູ້ຈັກພາສາສາດຕາມທຳມະຊາດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "dvaṭṭhipaṭipadā". ຄຳວ່າ "ekasmiṃ kappe" (ໃນໜຶ່ງກັປ) ໄດ້ແກ່ ໃນໜຶ່ງມະຫາກັປ. ແລະໃນມະຫາກັປນັ້ນ ກໍຄືໃນໜຶ່ງອະສົງໄຂຍະກັປ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວິວັດຕະຖາຍີກັປ (ກັປທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕອນຈະເລີນ).

උරබ්භෙ හනන්තීති ඔරබ්භිකා. එවං සූකරිකාදයො වෙදිතබ්බා. ලුද්දාති අඤ්ඤෙපි යෙ කෙචි මාගවිකනෙසාදාදයො, තෙ පාපකම්මපසුතතාය කණ්හාභිජාතීති වදන්ති. භික්ඛූති බුද්ධසාසනෙ භික්ඛූ. තෙ කිර ‘‘සච්ඡන්දරාගා පරිභුඤ්ජන්තී’’ති අධිප්පායෙන චතූසු පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්තීති වදන්ති. කස්මාති චෙ? යස්මා තෙ පණීතපණීතෙ පච්චයෙ පටිසෙවන්තීති තස්ස මිච්ඡාගාහො. ඤායලද්ධෙපි පච්චයෙ පරිභුඤ්ජමානා ආජීවකසමයස්ස විලොමගාහිතාය පච්චයෙසු කණ්ටකෙ පක්ඛිපිත්වා ඛාදන්ති නාමාති වදන්තීති අපරෙ. එකෙ පබ්බජිතා, යෙ විසෙසතො අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා. තථා හි තෙ කණ්ටකෙ වත්තන්තා විය හොන්තීති කණ්ටකවුත්තිකාති වුත්තා. ඨත්වා භුඤ්ජනනහානපටික්ඛෙපාදිවතසමායොගෙන පණ්ඩරතරා. අචෙලකසාවකාති ආජීවකසාවකෙ වදති. තෙ කිර ආජීවකසමයෙ ආජීවකලද්ධියා දළ්හගාහිතාය නිගණ්ඨෙහිපි පණ්ඩරතරා. නන්දාදයො කිර තථාරූපං ආජීවකපටිපත්තිං උක්කංසං පාපෙත්වා ඨිතා, තස්මා නිගණ්ඨෙහි ආජීවකසාවකෙහි ච පණ්ඩරතරා වුත්තා. පරමසුක්කාභිජාතීති අයං තෙසං ලද්ධි.

ພວກທີ່ຂ້າແກະ ຊື່ວ່າ "ໂອຣັບພິກະ" (orabbhikā). ພຶງຊາບພວກຂ້າໝູ (sūkarikā) ເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍນີ້. ຄຳວ່າ "luddā" (ນາຍພານ) ໄດ້ແກ່ ພວກນາຍພານເນື້ອ ແລະ ພວກຫາປາ ເປັນຕົ້ນ ຄົນອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່, ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນ "ກັນຫາພິຊາດ" (ຜູ້ມີກຳເນີດດຳ) ເພາະຂະມັກເຂມັ້ນໃນບາບກຳ. ຄຳວ່າ "bhikkhū" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ພຣະພິກຂຸໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ "ບໍລິໂພກດ້ວຍຄວາມກຳໜັດຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ" ດ້ວຍຄວາມໝາຍນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໃສ່ໜາມລົງໃນປັດໄຈ 4 ແລ້ວຂ້ຽວຂາດ (ກິນ). ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເສບປັດໄຈອັນປະນີດໆ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຜິດ (ມິດສາຄາຫະ) ຂອງຜູ້ນັ້ນ. ພວກອື່ນກ່າວວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຈະບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ໄດ້ມາໂດຍຊອບທຳ, ແຕ່ເພາະຄວາມເຫັນທີ່ຂັດແຍ້ງຂອງລັດທິອາຊີວົກ ພວກເຂົາຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໃສ່ໜາມລົງໃນປັດໄຈແລ້ວບໍລິໂພກ. ບັນພະຊິດບາງພວກ ຜູ້ປະກອບເນືອງໆ ໃນອັດຕະກິລະມະຖານຸໂຍກ (ການທໍລະມານຕົນ) ໂດຍສະເພາະ. ເພາະວ່າ ພວກເຂົາເປັນເໝືອນດັ່ງດຳເນີນໄປເທິງໜາມ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ກັນຕະກະວຸດຕິກະ" (ຜູ້ມີຄວາມເປັນໄປໃນໜາມ). ພວກທີ່ຂາວຜ່ອງກວ່າ (paṇḍaratarā) ເພາະປະກອບດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ມີການຢືນບໍລິໂພກ ແລະ ການງົດເວັ້ນການອາບນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "acelakasāvakā" (ສາວົກຂອງອະເຈລົກ) ໝາຍເຖິງ ສາວົກຂອງອາຊີວົກ. ໄດ້ຍິນວ່າ ສາວົກເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຂາວຜ່ອງກວ່າແມ່ນແຕ່ພວກນິຄັນຖະ ເພາະຄວາມຍຶດໝັ້ນຢ່າງໜັກແໜ້ນໃນລັດທິອາຊີວົກ ໃນສະໄໝຂອງອາຊີວົກ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກນັນທະເປັນຕົ້ນ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂໍ້ປະຕິບັດຂອງອາຊີວົກເຊັ່ນນັ້ນເຖິງຄວາມຍອດຢ້ຽມແລ້ວດຳລົງຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ພວກເຂົາຂາວຜ່ອງກວ່າພວກນິຄັນຖະ ແລະ ສາວົກຂອງອາຊີວົກ. ຄຳວ່າ "paramasukkābhijāti" (ຜູ້ມີກຳເນີດຂາວຢ່າງຍິ່ງ) ນີ້ຄືລັດທິຂອງພວກເຂົາ.

පුරිසභූමියොති පධානපුග්ගලෙන නිද්දෙසො. ඉත්ථීනම්පෙතා භූමියො ඉච්ඡන්තෙව. භික්ඛු ච පන්නකොතිආදි තෙසං පාළි එව. තත්ථ පන්නකොති භික්ඛාය විචරණකො, තෙසං වා පටිපත්තියා පටිපන්නකො. ජිනොති ජිණ්ණො ජරාවසෙන හීනධාතුකො, අත්තනො වා පටිපත්තියා පටිපක්ඛෙ ජිනිත්වා ඨිතො. සො කිර තථාභූතො ධම්මම්පි කස්සචි න කථෙති. තෙනාහ ‘‘න කිඤ්චි ආහා’’ති. නිට්ඨුහනාදිවිප්පකාරෙ කෙනචි කතෙපි ඛමනවසෙන [Pg.271] න කිඤ්චි වදතීති වදන්ති. අලාභින්ති ‘‘සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.394) නයෙන වුත්තඅලාභහෙතුසමායොගෙන අලාභිං. තතො එව ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපරෙතතාය සයනපරායණං සමණං පන්නභූමීති වදන්ති.

ຄຳວ່າ "purisabhūmiyo" (ພູມຂອງບຸລຸດ) ເປັນການສະແດງດ້ວຍບຸກຄົນຜູ້ເປັນປະທານ. ແຕ່ພວກເຂົາກໍປາດຖະໜາພູມເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນແກ່ສະຕີທັງຫຼາຍດ້ວຍ. ຄຳວ່າ "bhikkhu ca pannako" (ພິກຂຸ ແລະ ປັນນະກະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນພຣະບາລີຂອງພວກເຂົາເອງ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "pannako" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ຽວໄປເພື່ອພິກຂາ (ຂໍທານ), ຫຼື ຜູ້ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພວກເຂົາ. ຄຳວ່າ "jino" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ແກ່ຊະລາ ມີທາດອັນຊຸດໂຊມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມແກ່, ຫຼື ຜູ້ຊະນະຝ່າຍກົງກັນຂ້າມດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດຂອງຕົນແລ້ວດຳລົງຢູ່. ໄດ້ຍິນວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະແດງທຳແກ່ໃຜໆ ເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "na kiñci āha" (ບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ). ພວກເຂົາກ່າວວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າໃຜໆ ຈະທຳການລົບຫຼູ່ ມີການຖອຍນ້ຳລາຍໃສ່ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ອົດທົນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຫຍັງເລີຍ. ຄຳວ່າ "alābhiṃ" (ຜູ້ບໍ່ໄດ້) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ ໂດຍການປະກອບດ້ວຍເຫດແຫ່ງການບໍ່ໄດ້ປັດໄຈ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວວ່າ "ລາວບໍ່ຮັບຈາກປາກໝໍ້" ເປັນຕົ້ນ (ທີຄະນິກາຍ ສີລັກຂັນທະວັກ 1.394). ພວກເຂົາເອີ້ນສະມະນະຜູ້ມີການນອນເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ ເພາະຖືກຄວາມຫິວແລະຄວາມອ່ອນເພຍຄອບງຳຍ້ອນເຫດນັ້ນເອງ ວ່າ "ປັນນະພູມі" (ພູມຂອງປັນນະກະ).

ආජීවවුත්තිසතානීති සත්තානං ආජීවභූතානි ජීවිකාවුත්තිසතානි. පසුග්ගහණෙන එළකජාති ගහිතා, මිගග්ගහණෙන රුරුගවයාදිසබ්බමිගජාති. බහූ දෙවාති චාතුමහාරාජිකාදිබ්‍රහ්මකායිකාදිවසෙන තෙසං අන්තරභෙදවසෙන බහූ දෙවා. තත්ථ චාතුමහාරාජිකානං එකච්චෙ අන්තරභෙදා මහාසමයසුත්තවසෙන (දී. නි. 2.331 ආදයො) දීපෙතබ්බා. මනුස්සාපි අනන්තාති දීපදෙසකුලවංසාජීවාදිවිභාගෙන මනුස්සාපි අනන්තභෙදා. පිසාචා එව පෙසාචා, තෙ මහන්තමහන්තා අජගරපෙතාදයො. ඡද්දන්තදහමන්දාකිනියො කුළීරමුචලින්දනාමෙන වදන්ති.

ຄຳວ່າ "ājīvavuttisatāni" (ຮ້ອຍແຫ່ງອາຊີວະ) ໄດ້ແກ່ ຮ້ອຍແຫ່ງວິທີການລ້ຽງຊີບອັນເປັນເຄື່ອງລ້ຽງຊີວິດຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ "pasu" (ສັດລ້ຽງ) ຍ່ອມລວມເອົາສັດຈຳພວກແກະ, ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ "miga" (ເນື້ອ) ຍ່ອມລວມເອົາສັດປ່າທັງປວງ ມີເນື້ອຣຸຣຸ ແລະ ງົວປ່າ (ຄະວະຍະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "bahū devā" (ເທວະດາຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເທວະດາເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣาຊິກາ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ພຣົມມະກາຍິກາ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງພາຍໃນຂອງພວກເຂົາ. ໃນຈຳນວນເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມແຕກຕ່າງພາຍໃນບາງປະການຂອງເທວະດາຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ ພຶງສະແດງໃຫ້ເຫັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງມະຫາສະມະຍະສູດ (ທີຄະນິກາຍ ມະຫາວັກ 2.331 ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "manussāpi anantā" (ມະນຸດທັງຫຼາຍກໍບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ) ໄດ້ແກ່ ມະນຸດກໍມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ໂດຍການແບ່ງຕາມທະວີບ, ປະເທດ, ຕະກູນ, ວົງຕະກູນ ແລະ ອາຊີບ ເປັນຕົ້ນ. ປີສາດນັ້ນເອງ ເອີ້ນວ່າ "ເພສາຈະ" (pesācā), ພວກມັນຄືເຜດງູເຫຼືອມຂະໜາດໃຫຍ່ໆ ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຂົາເອີ້ນສະຫຼະສະທັນ ແລະ ສະຫຼະມັນທາກິນີ ດ້ວຍຊື່ວ່າ "ກຸລີຣະ" (ປູ) ແລະ "ມຸຈະລິນທະ".

පවුටාති සබ්බගණ්ඨිකා. පණ්ඩිතොපි…පෙ… උද්ධං න ගච්ඡති. කස්මා? සත්තානං සංසරණකාලස්ස නියතභාවතො.

ຄຳວ່າ "pavuṭā" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິເລດເຄື່ອງຜູກມັດທັງປວງ. ຄຳວ່າ "paṇḍitopi...pe... uddhaṃ na gacchati" (ເຖິງແມ່ນວ່າບັນດິດ...ລະ... ກໍບໍ່ຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ). ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນແຫ່ງເວລາທ່ອງທ່ຽວໄປໃນສັງສານະວັດຂອງສັດທັງຫຼາຍ.

අපරිපක්කං සංසරණනිමිත්තං සීලාදිනා පරිපාචෙති නාම සීඝංයෙව විසුද්ධිප්පත්තියා. පරිපක්කං කම්මං ඵුස්ස ඵුස්ස පත්වා පත්වා කාලෙ පරිපක්කභාවාපාදනෙන බ්‍යන්තී කරොති නාම. සුත්තගුළෙති සුත්තවට්ටියං. නිබ්බෙඨියමානමෙව පලෙතීති උපමාය සත්තානං සංසාරො අනුක්කමෙන ඛීයතෙව, න තස්ස වඩ්ඪීති දස්සෙති පරිච්ඡින්නරූපත්තා. නිබ්බෙඨියමානමෙව සුත්තගුළං ගච්ඡතීති වුච්චති. තඤ්ච ඛො සුත්තපමාණෙන, සුත්තෙ පන අසති කුතො ගච්ඡති සුත්තගුළං. තෙනාහ – ‘‘සුත්තෙ ඛීණෙ න ගච්ඡතී’’ති. තත්ථෙව තිට්ඨති සුත්තපරියන්තන්ති අධිප්පායො. කාලවසෙනාති අත්තනි වෙඨෙත්වා ඨිතං සුඛදුක්ඛං යථාවුත්තස්ස කාලස්ස වසෙන නිබ්බෙඨියමානො බාලො ච පණ්ඩිතො ච පලෙති ගච්ඡති, නාතික්කමති සංසාරං.

ທີ່ຊື່ວ່າ "ເຮັດໃຫ້ນິມິດແຫ່ງການທ່ອງທ່ຽວໄປອັນຍັງບໍ່ແກ່ກ້າ ໃຫ້ແກ່ກ້າດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ" ກໍເພື່ອການບັນລຸຄວາມບໍລິສຸດຢ່າງຮວດໄວນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ "ທຳກຳທີ່ແກ່ກ້າແລ້ວໃຫ້ສິ້ນໄປ ດ້ວຍການຖືກຕ້ອງແລ້ວຖືກຕ້ອງອີກ ບັນລຸແລ້ວບັນລຸອີກ" ກໍຄືການເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມແກ່ກ້າຕາມເວລາ. ຄຳວ່າ "suttaguḷe" ໄດ້ແກ່ ກ້ອນດ້າຍ. ຄຳວ່າ "nibbeṭhiyamānameva paleti" (ເມື່ອຄາຍອອກຍ່ອມກິ້ງໄປ) ດ້ວຍອຸປະມານີ້ ຍ່ອມສະແດງວ່າ ສັງສານະວັດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສິ້ນໄປຕາມລຳດັບ, ບໍ່ມີຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນເລີຍ ເພາະມີຂອບເຂດທີ່ກຳນົດໄວ້. ກ່າວວ່າ ກ້ອນດ້າຍເມື່ອຄາຍອອກຍ່ອມກິ້ງໄປ. ແລະການກິ້ງໄປນັ້ນກໍເປັນໄປຕາມປະລິມານຂອງເສັ້ນດ້າຍ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີເສັ້ນດ້າຍແລ້ວ ກ້ອນດ້າຍຈະກິ້ງໄປໄດ້ແນວໃດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "sutte khīṇe na gacchati" (ເມື່ອເສັ້ນດ້າຍໝົດແລ້ວ ກໍບໍ່ກິ້ງໄປ). ຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມຢຸດຢູ່ທີ່ສຸດແຫ່ງເສັ້ນດ້າຍນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "kālavasena" (ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວລາ) ໄດ້ແກ່ ທັງຄົນພານແລະບັນດິດ ເມື່ອຄາຍສຸກແລະທຸກທີ່ພັນທະນາການຕົນໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວລາຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມກິ້ງໄປ ຄືດຳເນີນໄປ, ແຕ່ບໍ່ລ່ວງພົ້ນສັງສານະວັດໄປໄດ້.

මහාදිට්ඨිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍມະຫາທິດຖິສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

11-18. අන්තවාසුත්තාදිවණ්ණනා

໑໑-໑໘. ການອະທິບາຍອັນຕະວາສູດເປັນຕົ້ນ

216-223. එකතො [Pg.272] වඩ්ඪිතනිමිත්තන්ති එකපස්සෙන වඩ්ඪිතං කසිණනිමිත්තං. ගාහෙනාති ලාභී ඣානචක්ඛුනා පස්සිත්වා ගහණෙන. තක්කෙනාති න ලාභී තක්කමත්තෙන. උප්පන්නදිට්ඨීති ‘‘ලොකො’’ති උප්පන්නදිට්ඨි. සබ්බතො වඩ්ඪිතන්ති සමන්තතො අප්පමාණකසිණනිමිත්තං. එකමෙවාති ‘‘එකමෙව වත්ථූ’’ති උප්පන්නදිට්ඨි. අට්ඨාරස වෙය්‍යාකරණානීති වෙය්‍යාකරණලක්ඛණප්පත්තානි අට්ඨාරස සුත්තානි. එකං ගමනන්ති එකං වෙය්‍යාකරණගමනං.

໒໑໖-໒໒໓. ຄຳວ່າ ເອກະໂຕວັດທິຕະນິມິດຕັງ ໄດ້ແກ່ ກະສິນນິມິດທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໂດຍສ່ວນດຽວ. ຄຳວ່າ ຄາເຫນະ ໄດ້ແກ່ ການຖືເອົາຂອງຜູ້ໄດ້ຊານ ດ້ວຍການເຫັນດ້ວຍຈັກຂຸຄືຊານ. ຄຳວ່າ ຕັກເກນະ ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ບໍ່ໄດ້ຊານ ດ້ວຍພຽງແຕ່ຄວາມຕຶກຕອງ. ຄຳວ່າ ອຸບປັນນະທິດຖິ ໄດ້ແກ່ ທິດຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ໂລກ'. ຄຳວ່າ ສັບພະໂຕ ວັດທິຕັງ ໄດ້ແກ່ ກະສິນນິມິດທີ່ບໍ່ມີປະມານໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ ເອກະເມວະ ໄດ້ແກ່ ທິດຖິທີ່ເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ວັດຖຸຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ ອັດຖາຣະສະ ເວຍຍາກະຣະນານິ ໄດ້ແກ່ ພະສູດ ໑໘ ສູດ ທີ່ເຖິງລັກສະນະແຫ່ງໄວຍາກອນ. ຄຳວ່າ ເອກັງ ຄະມະນັງ ໄດ້ແກ່ ທາງໄປແຫ່ງໄວຍາກອນສາຍດຽວ.

අන්තවාසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອັນຕະວາສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

2. දුතියගමනාදිවග්ගවණ්ණනා

໒. ການອະທິບາຍທຸຕິຍະຄະມະນະວັກເປັນຕົ້ນ

224-301. දුක්ඛවසෙන වුත්තන්ති ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති දුක්ඛං උපාදායා’’තිආදිදුක්ඛවසෙන වුත්තං. තාදිසමෙව දුතියං වෙය්‍යාකරණගමනං. තෙනාහ ‘‘තත්‍රාපි අට්ඨාරසෙව වෙය්‍යාකරණානී’’ති. තෙහීති ‘‘රූපී අත්තා හොතී’’තිආදිනයපවත්තෙහි වෙය්‍යාකරණෙහි සද්ධිං. තන්ති දුතියං ගමනං.

໒໒໔-໓໐໑. ຄຳວ່າ ທຸກຂະວະເສນະ ວຸດຕັງ (ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸກ) ໄດ້ແກ່ ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດັ່ງນີ້ແລ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເມື່ອທຸກມີຢູ່ ເພາະອາໄສທຸກ'. ທາງໄປແຫ່ງໄວຍາກອນສາຍທີສອງ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ໃນທາງໄປນັ້ນ ກໍມີໄວຍາກອນ ໑໘ ເໝືອນກັນ'. ຄຳວ່າ ເຕຫິ ໄດ້ແກ່ ຮ່ວມກັບໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນໄປໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອັດຕາ ມີຮູບ'. ຄຳວ່າ ຕັງ ໄດ້ແກ່ ທາງໄປສາຍທີສອງ.

ආරම්මණමෙවාති කසිණසඞ්ඛාතං ආරම්මණමෙව. තක්කිසද්දෙන සුද්ධතක්කිකානං ගහණං දට්ඨබ්බං.

ຄຳວ່າ ອາຣັມມະນຳເມວະ ໄດ້ແກ່ ອາລົມຄືກະສິນນັ້ນເອງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ ຕັກກິ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການຖືເອົາພວກນັກເດົາລ້ວນໆ.

අනිච්චදුක්ඛවසෙනාති ‘‘යදනිච්චං, තං දුක්ඛං, තස්මිං සති තදුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජතී’’ති වුත්තඅනිච්චදුක්ඛවසෙනාති. තෙහියෙවාති දුතියෙ පෙය්‍යාලෙ වුත්තප්පකාරෙහියෙව. තිපරිවට්ටවසෙනාති තෙහියෙව ඡබ්බීසතියා සුත්තෙහි චතුත්ථපෙය්‍යාලෙ තිපරිවට්ටවසෙන වුත්තොති යොජනා.

ຄຳວ່າ ອະນິດຈະທຸກຂະວະເສນະ ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນິດຈະແລະທຸກ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກ ເມື່ອສິ່ງນັ້ນມີຢູ່ ເພາະອາໄສສິ່ງນັ້ນ ທິດຖິຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້'. ຄຳວ່າ ເเตຫິເຍວະ ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເປຍຍານທີສອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ຕິປະຣິວັດຕະວະເສນະ ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ທີ່ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການວຽນຮອບ ໓ ໃນເປຍຍານທີສີ່ ດ້ວຍພະສູດ ໒໖ ເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ.

දුතියගමනාදිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Jan-ອະທິບາຍທຸຕິຍະຄະມະນະວັກເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຊື່ ສາລັດຖະປະກາສິນີ

දිට්ඨිසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ການປະກາດເນື້ອຄວາມທີ່ລີ້ລັບ ແຫ່ງການອະທິບາຍທິດຖິສັງຍຸດ ຈົບສົມບູນແລ້ວ.

4. ඔක්කන්තසංයුත්තං

໔. ໂອກກັນຕະສັງຍຸດ

1-10. චක්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໑໐. ການອະທິບາຍຈັກຂຸສູດເປັນຕົ້ນ

302-311. සද්ධාධිමොක්ඛන්ති [Pg.273] සද්දහනවසෙන පවත්තං අධිමොක්ඛං, න සන්නිට්ඨානමත්තවසෙන පවත්තං අධිමොක්ඛං. දස්සනම්පි සම්මත්තං, තංසිජ්ඣානවසෙන පවත්තනියාමො සම්මත්තනියාමො, අරියමග්ගො. අනන්තරායතං දීපෙති කප්පවිනාසපටිභාගෙන පවත්තත්තා. තථා චාහ ‘‘තෙනෙවාහා’’තිආදි. කප්පසීසෙන භාජනලොකං වදති. සො හි උඩ්ඩය්හති, න කප්පො, උඩ්ඩය්හනවෙලාති ඣායනවෙලා. ඨිතො කප්පො ඨිතකප්පො, සො අස්ස අත්ථීති ඨිතකප්පී, කප්පං ඨපෙතුං සමත්ථොති අත්ථො. ඔලොකනන්ති සච්චාභිසමයසඞ්ඛාතං දස්සනං. ඛමන්ති සහන්ති, ඤායන්තීති අත්ථො.

໓໐໒-໓໑໑. ຄຳວ່າ ສັດທາທິໂມກຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຊື່ອ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດສິນໃຈເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ການເຫັນ ກໍຊື່ວ່າຄວາມຖືກຕ້ອງ (ສຳມັດຕະ), ຄວາມເປັນລະບຽບທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄວາມຖືກຕ້ອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳມັດຕະນิຍາມ, ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກ. ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີອັນຕະລາຍ ເພາະເປັນໄປໂດຍສ່ວນປຽບທຽບກັບຄວາມພິນາດແຫ່ງກັປ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນແລ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ' ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວເຖິງພາຊະນະໂລກ ດ້ວຍຫົວຂໍ້ວ່າ ກັປ. ເພາະວ່າ ພາຊະນະໂລກນັ້ນຍ່ອມໄໝ້, ບໍ່ແມ່ນກັປໄໝ້, ເວລາທີ່ໄໝ້ ໄດ້ແກ່ ເວລາທີ່ໄຟໄໝ້. ກັປທີ່ຕັ້ງຢູ່ ຊື່ວ່າ ຖິຕະກັປ, ຜູ້ມີຖິຕະກັປນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຖິຕະກັປປີ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ສາມາດຕັ້ງກັປໄວ້ໄດ້. ຄຳວ່າ ໂອໂລກະນັງ ໄດ້ແກ່ ການເຫັນທີ່ນັບວ່າເປັນການຕັດສະຮູ້ສັດຈະ. ຄຳວ່າ ຂະມັນຕິ ໄດ້ແກ່ ອົດທົນໄດ້, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງ.

චක්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຈັກຂຸສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

ඔක්කන්තසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໂອກກັນຕະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

5. උප්පාදසංයුත්තවණ්ණනා

໕. Jan-ອະທິບາຍອຸບປາດະສັງຍຸດ

312-321. සබ්බං පාකටමෙව අපුබ්බස්ස අභාවතො.

໓໑໒-໓໒໑. ເນື້ອຄວາມທັງປວງປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມໃໝ່.

උප්පාදසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸບປາດະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

6. කිලෙසසංයුත්තවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍກິເລສະສັງຍຸດ

322-331. එසොති චක්ඛුස්මිං ඡන්දරාගො. උපෙච්ච කිලෙසෙතීති උපක්කිලෙසො. චිත්තස්සාති සාමඤ්ඤවචනං අනිච්ඡන්තො චොදකො ‘‘කතරචිත්තස්සා’’ති ආහ. ඉතරො කාමං උපතාපනමලීනභාවකරණවසෙන උපක්කිලෙසො ලොකුත්තරස්ස නත්ථි, විබාධනට්ඨො පන අත්ථෙව උප්පත්තිනිවාරණතොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘චතුභූමකචිත්තස්සා’’ති. චොදකො ‘‘තෙභූමකා’’තිආදිනා අත්තනො අධිප්පායං විවරති, ඉතරො ‘‘උප්පත්තිනිවාරණතො’’තිආදිනා. අරියඵලපටිප්පස්සද්ධිපහානවසෙන පවත්තියා [Pg.274] සබ්බසංකිලෙසතො නික්ඛන්තත්තා නෙක්ඛම්මං, මග්ගනිබ්බානානං පන නෙක්ඛම්මභාවො උක්කංසතො ගහිතො එවාති ආහ ‘‘නෙක්ඛම්මනින්නන්ති නවලොකුත්තරධම්මනින්න’’න්ති. අභිජානිත්වාති අභිමුඛභාවෙන ජානිත්වා. සච්ඡිකාතබ්බෙසූති පච්චක්ඛකාතබ්බෙසු. ඡළභිඤ්ඤාධම්මෙසූති අරියමග්ගසම්පයුත්තධම්මෙසු.

໓໒໒-໓໓໑. ຄຳວ່າ ເອໂສ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດໃນຈັກຂຸ. ກິເລດທີ່ເຂົ້າໄປເຮັດໃຫ້ເສົ້າໝອງ ຊື່ວ່າ ອຸປະກິເລດ. ຄຳວ່າ ຈິດຕັດສະ ເປັນຄຳທົ່ວໄປ, ຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງເມື່ອບໍ່ປາດຖະໜາ (ຄວາມໝາຍທົ່ວໄປ) ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ແຫ່ງຈິດດວງໃດ?'. ອີກຝ່າຍໜຶ່ງຕອບດ້ວຍຄວາມປະສົງວ່າ 'ແຫ່ງຈິດມີພູມ ໔' ເພາະວ່າ ອຸປະກິເລດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນແລະເຮັດໃຫ້ມົວໝອງ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ໂລກຸດຕະລະຈິດກໍຈິງ, ແຕ່ໂດຍອັດຖະຄືການບີບຄັ້ນ ໂດຍການຫ້າມການເກີດຂຶ້ນນັ້ນ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້. ຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງຍ່ອມສະແດງຄວາມປະສົງຂອງຕົນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແຫ່ງຈິດມີພູມ ໓', ສ່ວນອີກຝ່າຍໜຶ່ງສະແດງດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະການຫ້າມການເກີດຂຶ້ນ'. ເນກຂຳມະ (ການອອກຈາກກາມ) ເພາະອອກໄປຈາກກິເລດທັງປວງ ດ້ວຍການເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະງັບແລະການລະດ້ວຍອະລິຍະຜົນ, ແຕ່ຄວາມເປັນເນກຂຳມະແຫ່ງມັກແລະນິພານ ທ່ານຖືເອົາໂດຍຍອດຢ້ຽມແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ເນກຂັມມະນິນນັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນ້ອມໄປສູ່ໂລກຸດຕະລະທຳ ໙'. ຄຳວ່າ ອະພິຊານິຕະວາ ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແຈ້ງໂດຍຄວາມເປັນຕໍ່ໜ້າ. ຄຳວ່າ ສັດສິກາຕັບເພສຸ ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທີ່ພຶງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ ສະລະພິນຍາທັມເມສຸ ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທີ່ປະກອບດ້ວຍອະລິຍະມັກ.

කිලෙසසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍກິເລສະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

7. සාරිපුත්තසංයුත්තං

໗. ສາລີບຸດຕະສັງຍຸດ

1-9. විවෙකජසුත්තාදිවණ්ණනා

໑-໙. ການອະທິບາຍວິເວກະຊະສູດເປັນຕົ້ນ

332-340. න එවං හොතීති එත්ථ ‘‘අහං සමාපජ්ජාමී’’ති වා, ‘‘අහං සමාපන්නො’’ති වා මා හොතු තදා තාදිසාභොගාභාවතො. ‘‘අහං වුට්ඨිතො’’ති පන කස්මා න හොතීති? සබ්බථාපි න හොත්වෙව අහඞ්කාරස්ස සබ්බසො පහීනත්තා.

໓໓໒-໓໔໐. ໃນຄຳວ່າ ນະ ເອວັງ ໂຫຕິ ນີ້, ຄວາມຄິດວ່າ 'ເຮົາກຳລັງເຂົ້າຢູ່' ຫຼືວ່າ 'ເຮົາເຂົ້າແລ້ວ' ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະໃນເວລານັ້ນບໍ່ມີຄວາມໃສ່ໃຈເຊັ່ນນັ້ນ. ແຕ່ເພາະເຫດໃດ ຄວາມຄິດວ່າ 'ເຮົາອອກແລ້ວ' ຈຶ່ງບໍ່ມີ? ເພາະວ່າ ໂດຍປະການທັງປວງ ຄວາມຄິດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ ເພາະອະຫັງການ (ຄວາມຖືຕົວວ່າເຮົາ) ຖືກລະໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ.

විවෙකජසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍວິເວກະຊະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

10. සූචිමුඛීසුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍສູຈິມຸຂີສູດ

341. තස්මිං වචනෙ පටික්ඛිත්තෙති – ‘‘අධොමුඛො භුඤ්ජසී’’ති පරිබ්බාජිකාය වුත්තවචනෙ – ‘‘න ඛ්වාහං භගිනී’’ති පටික්ඛිත්තෙ. වාදන්ති දොසං. උබ්භමුඛොති උපරිමුඛො. පුරත්ථිමාදිකා චතස්සො දිසා. දක්ඛිණපුරත්ථිමාදිකා චතස්සො විදිසා.

໓໔໑. ຄຳວ່າ ຕັສມິງ ວະຈະເນ ປະຕິກຂิຕເຕ ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຄຳເວົ້າຂອງນາງປະລິພາຊິກາທີ່ກ່າວວ່າ 'ທ່ານກົ້ມໜ້າສັນ' ຖືກປະຕິເສດດ້ວຍຄຳວ່າ 'ນ້ອງຍິງ ເຮົາບໍ່ໄດ້ກົ້ມໜ້າສັນດອກ'. ຄຳວ່າ ວາດັງ ໄດ້ແກ່ ໂທດ. ຄຳວ່າ ອຸບພະມຸໂຂ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ແຫງນໜ້າຂຶ້ນເບິ່ງຂ້າງເທິງ. ທິດທັງຫຼາຍ ໔ ມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທິດໃຫຍ່. ທິດສະເຫຼີມທັງຫຼາຍ ໔ ມີທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທິດນ້ອຍ.

ආරාමආරාමවත්ථුආදීසු භූමිපරිකම්මබීජාභිසඞ්ඛරණාදිපටිසංයුත්තා විජ්ජා වත්ථුවිජ්ජා, තස්සා පන මිච්ඡාජීවභාවං දස්සෙතුං ‘‘තෙස’’න්තිආදි වුත්තං. තෙසං තෙසං අත්තනො පච්චයදායකානං. තත්ථ තත්ථ ගමනන්ති තෙසං සාසනහරණවසෙන තං තං ගාමන්තරදෙසන්තරං. එවමාරොචෙසීති අත්තුක්කංසනපරවම්භනරහිතං කණ්ණසුඛං පෙමනීයං හදයඞ්ගමං ථෙරස්ස ධම්මකථං [Pg.275] සුත්වා පසන්නමානසා එවං ‘‘ධම්මිකං සමණා සක්‍යපුත්තියා’’තිආදිනා සාසනස්ස ගුණසංකිත්තනවාචං කුලානං ආරොචෙසි.

ວິຊາທີ່ກ່ຽວກັບການຕຽມດິນແລະການຕົບແຕ່ງເມັດພັນເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ດິນວັດແລະທີ່ດິນສວນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວັດຖຸວິຊາ, ແຕ່ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນມິດສາຊີບແຫ່ງວັດຖຸວິຊານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແກ່ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ ເຕສັງ ເຕສັງ ໄດ້ແກ່ ແກ່ທາຍົກຜູ້ຖວາຍປັດໄຈແກ່ຕົນເຫຼົ່ານັ້ນໆ. ຄຳວ່າ ຕັດຖະ ຕັດຖະ ຄະມະນັງ ໄດ້ແກ່ ການໄປສູ່ບ້ານອື່ນແລະຕ່າງປະເທດນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນຳຂ່າວສານຂອງພວກເຂົາໄປ. ຄຳວ່າ ເອວະມາໂຣເຈສິ ໄດ້ແກ່ ນາງມີຈິດເຫຼື້ອມໃສເພາະໄດ້ຟັງທຳມະກະຖາຂອງພະເຖລະ ທີ່ປາສະຈາກການຍົກຕົນຂົ່ມທ່ານ, ເປັນທີ່ສະບາຍຫູ, ໜ້າຮັກ, ຈັບໃຈ ຈຶ່ງໄດ້ບອກກ່າວວາຈາສັນລະເສີນຄຸນຂອງພະສາສະໜາແກ່ຕະກູນທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພະສະມະນະສັກກະຍະບຸດທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ປະພຶດທຳ' ເປັນຕົ້ນ.

සූචිමුඛීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສູຈິມຸຂີສູດ ຈົບແລ້ວ.

සාරිපුත්තසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສາລີບຸດຕະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

8. නාගසංයුත්තං

໘. ນາກະສັງຍຸດ

1. සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා

໑. ການອະທິບາຍສຸດທິກະສູດ

342. අණ්ඩජාති අණ්ඩෙ ජාතා. වත්ථිකොසෙති වත්ථිකොසසඤ්ඤිතෙ ජරායුපුටෙ ජාතා. සංසෙදෙති සංසින්නෙ කිලින්නට්ඨානෙ උප්පන්නා. උපපතිත්වා වියාති කුතොචිපි අවපතිත්වා විය නිබ්බත්තා. පුග්ගලානන්ති තථා විනෙතබ්බපුග්ගලානං.

໓໔໒. ຄຳວ່າ ອັນດະຊາ ໄດ້ແກ່ ພວກເກີດໃນໄຂ່. ຄຳວ່າ ວັດຖິໂກເສ ໄດ້ແກ່ ພວກເກີດໃນຖົງມົດລູກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວັດຖິໂກສະ. ຄຳວ່າ ສັງເສເທ ໄດ້ແກ່ ພວກເກີດໃນທີ່ຊຸ່ມຊື່ນເປິເປື້ອນ. ຄຳວ່າ ອຸປະປະຕິຕະວາ ວິຍະ ໄດ້ແກ່ ພວກເກີດຂຶ້ນຄືກັບຕົກລົງມາຈາກບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ ປຸກຄະລານັງ ໄດ້ແກ່ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ທີ່ພຶງແນະນຳໄດ້ຢ່າງນັ້ນ.

සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສຸດທິກະສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-50. පණීතතරසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໕໐. ການອະທິບາຍປະນີຕະຕະຣະສູດເປັນຕົ້ນ

343-391. විස්සට්ඨකායාති ‘‘යෙ චම්මෙන වා රුධිරෙන වා අට්ඨිනා වා අත්ථිකා, තෙ සබ්බං ගණ්හන්තූ’’ති තත්ථ නිරපෙක්ඛචිත්තතාය අධිට්ඨිතසීලතාය පරිච්චත්තසරීරා. දුවිධකාරිනොති ‘‘කාලෙන කුසලං, කාලෙන අකුසල’’න්ති එවං කුසලාකුසලකාරිනො. සහ බ්‍යයති පවත්තතීති සහබ්‍යො, සහචාරො. තස්ස භාවො සහබ්‍යතා, තං සහබ්‍යතං. අදනීයතො අන්නං. ඛාදනීයතො ඛජ්ජං. පාතබ්බතො පානං. නිවසනීයතො වත්ථං. නිවසිතබ්බං නිවාසනං. පරිවරිතබ්බං පාවුරණං. යාන්ති තෙනාති යානං, උපාහනාදියානානි. ආදිසද්දෙන වය්හසිවිකාදීනං සඞ්ගහො. ඡත්තම්පි පරිස්සයාතපදුක්ඛපරිරක්ඛණෙන මග්ගගමනසාධනන්ති කත්වා ‘‘ඡත්තුපාහන’’න්තිආදි වුත්තං. තෙන වුත්තං ‘‘යං කිඤ්චි ගමනපච්චය’’න්ති. පත්ථනං කත්වා…පෙ… තත්ථ නිබ්බත්තන්ති චම්පෙය්‍යනාගරාජා වියාති දට්ඨබ්බං.

໓໔໓-໓໙໑. ຄຳວ່າ ວິສສັດຖະກາຍາ ໄດ້ແກ່ ພວກທີ່ມີຮ່າງກາຍອັນສະຫຼະແລ້ວ ເພາະມີຈິດປາສະຈາກຄວາມອາໄລ ດ້ວຍສິນທີ່ອະທິຖານໄວ້ວ່າ 'ຜູ້ໃດຕ້ອງການໜັງ, ເລືອດ ຫຼືກະດູກ ກໍຈົ່ງຖືເອົາທັງໝົດນັ້ນເຖີດ'. ຄຳວ່າ ທຸວິທະກາຣິໂນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດທັງສອງຢ່າງ ຄື ເຮັດກຸສົນໃນບາງເວລາ ເຮັດອະກຸສົນໃນບາງເວລາ ຢ່າງນີ້. ຜູ້ທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ ສະຫະພະຍະ (ຜູ້ເປັນເພື່ອນ). ຄວາມເປັນແຫ່ງສະຫະພະຍະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຫະພະຍະຕາ (ຄວາມເປັນເພື່ອນ), ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນເພື່ອນນັ້ນ. ຊື່ວ່າ ອັນນະ ເພາະເປັນຂອງຄວນກິນ. ຊື່ວ່າ ຂັດຊະ ເພາະເປັນຂອງຄວນຄ້ຽວ. ຊື່ວ່າ ປານະ ເພາະເປັນຂອງຄວນດື່ມ. ຊື່ວ່າ ວັດຖະ ເພາະເປັນຂອງຄວນນຸ່ງຫົ່ມ. ຂອງທີ່ຄວນນຸ່ງ ຊື່ວ່າ ນິວາສະນະ. ຂອງທີ່ຄວນຫົ່ມ ຊື່ວ່າ ປາວຸຣະນະ. ຍານພາຫະນະທີ່ເຂົາໄປດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ຍານ, ໄດ້ແກ່ ຍານພາຫະນະມີເກີບເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລວມເອົາຄານຫາມແລະສ່ຽງຄານເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຮົ່ມ ກໍເປັນເຄື່ອງມືໃນການເດີນທາງ ເພາະປ້ອງກັນອັນຕະລາຍແລະຄວາມຮ້ອນຈາກແດດ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮົ່ມແລະເກີບ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປັດໄຈແຫ່ງການເດີນທາງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ'. ພຶງຊາບວ່າ ປາດຖະໜາແລ້ວ...ເປ... ເກີດໃນທີ່ນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງພະຍານາກຈຳເປຍຍະ.

පණීතතරසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປະນີຕະຕະຣະສູດເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

නාගසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນາກະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

9. සුපණ්ණසංයුත්තවණ්ණනා

໙. ການອະທິບາຍສຸປັນນະສັງຍຸດ

392-437. පත්තානන්ති [Pg.276] උභොසු පක්ඛෙසු පත්තානං. වණ්ණවන්තතායාති අතිසයෙන විචිත්තවණ්ණතාය. අතිසයත්ථො හි අයං වන්ත-සද්දො. පුරිමනයෙනාති නාගසංයුත්තෙ පඨමසුත්තෙ වුත්තනයෙන. උද්ධරන්තීති සමුද්දතො උද්ධරන්ති, පථවන්තරපබ්බතන්තරතො පන තෙසං උද්ධරණං දුක්කරමෙව. පණීතතරෙති බලෙන පණීතතරෙ, බලවන්තෙති අත්ථො. අනුද්ධරණීයනාගාති ආනුභාවමහන්තතාය ච වසනට්ඨානවිදුග්ගතාය ච උද්ධරිතුං අසක්කුණෙය්‍යා නාගා. තෙ ‘‘සත්තවිධා’’ති වත්වා සරූපතො වසනට්ඨානතො ච දස්සෙන්තො ‘‘කම්බලස්සතරා’’තිආදිමාහ. තත්ථ කම්බලස්සතරා ධතරට්ඨාති ඉමෙ ජාතිවසෙන වුත්තා. සත්තසීදන්තරවාසිනොති සත්තවිධසීදසමුද්දවාසිනො. පථවිට්ඨකාති පථවන්තරවාසිනො, තථා පබ්බතට්ඨකා. තෙ ච විමානවාසිනො. තෙ නාගෙ කොචි සුපණ්ණො උද්ධරිතුං න සක්කොතීති සම්බන්ධො. සෙසන්ති ‘‘කායෙන ද්වයකාරිනො’’තිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං නාගසංයුත්තෙ වුත්තනයමෙව, තත්ථ ච වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො.

໓໙໒-໔໓໗. ຄຳວ່າ ປັດຕານັງ ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຂົນປີກທັງສອງຂ້າງ. ຄຳວ່າ ວັນນະວັນຕະຕາຍະ ໄດ້ແກ່ ເພາະມີສີສັນວິຈິດງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ ວັນຕະ (vanta) ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ ຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ ປຸຣิມະນາເຍນະ ໄດ້ແກ່ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງນາກະສັງຍຸດ. ຄຳວ່າ ອຸດທະຣັນຕິ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະແດງເຖິງການຈັບ (ນາກ) ຂຶ້ນມາຈາກມະຫາສະໝຸດ, ແຕ່ການຈັບນາກເຫຼົ່ານັ້ນຂຶ້ນມາຈາກລະຫວ່າງແຜ່ນດິນແລະລະຫວ່າງພູເຂົາ ຍ່ອມເຮັດໄດ້ຍາກແທ້ໆ. ຄຳວ່າ ປະນີຕະຕະເຣ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະນີດກວ່າໂດຍກຳລັງ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ອະນຸດທະຣະນີຍະນາກາ ໄດ້ແກ່ ພະຍານາກທີ່ບໍ່ອາດຈັບຂຶ້ນມາໄດ້ ເພາະຄວາມມີອານຸພາບຫຼາຍ ແລະເພາະຄວາມເຂົ້າເຖິງຍາກແຫ່ງທີ່ຢູ່ອາໄສ. ທ່ານກ່າວວ່າ 'ມີ ໗ ຈຳພວກ' ແລ້ວສະແດງໂດຍຮູບຮ່າງແລະທີ່ຢູ່ອາໄສ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກຳພົນແລະອັດສະດອນ'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ກຳພົນອັດສະດອນ ແລະ ທະຕະຣັດຖະ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳເນີດ. ຄຳວ່າ ສັດຕະສີທັນຕະຣະວາສິໂນ ໄດ້ແກ່ ພວກອາໄສຢູ່ໃນສີທັນຕະສະໝຸດ ໗ ແຫ່ງ. ຄຳວ່າ ປະຖະວິດຖະກາ ໄດ້ແກ່ ພວກອາໄສຢູ່ໃນລະຫວ່າງແຜ່ນດິນ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄຳວ່າ ປັບພະຕັດຖະກາ (pabbataṭṭhakā) ໄດ້ແກ່ ພວກອາໄສຢູ່ໃນລະຫວ່າງພູເຂົາ. ແລະພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວິມານ. ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຄຸດໃດໆ ກໍບໍ່ສາມາດຈັບພະຍານາກເຫຼົ່ານັ້ນຂຶ້ນມາໄດ້. ຄຳວ່າ ເສສັງ ໄດ້ແກ່ ເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຜູ້ເຮັດທັງສອງຢ່າງດ້ວຍກາຍ' ທັງໝົດ ກໍເປັນໄປໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນນາກະສັງຍຸດນັ້ນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນນາກະສັງຍຸດນັ້ນແລ.

සුපණ්ණසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍສຸປັນນະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

10. ගන්ධබ්බකායසංයුත්තවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍຄັນທັບພະກາຍະສັງຍຸດ

438-549. මූලගන්ධාදිභෙදං ගන්ධං අවන්ති අපයුඤ්ජන්තීති ගන්ධබ්බා, තෙසං කායො සමූහො ගන්ධබ්බකායො, ගන්ධබ්බදෙවනිකායො. චාතුමහාරාජිකෙසු එකියාව තෙ දට්ඨබ්බා, තප්පරියාපන්නතාය තත්ථ වා නියුත්තාති ගන්ධබ්බකායිකා. තෙසං තෙසං රුක්ඛගච්ඡලතානං මූලං පටිච්ච පවත්තො ගන්ධො මූලගන්ධො, තස්මිං මූලගන්ධෙ. අධිවත්ථාති මූලගන්ධං අධිට්ඨාය, අභිභුය්‍ය වා වසන්තා. එස නයො සෙසෙසුපි. තං නිස්සායාති තං මූලගන්ධං රුක්ඛං පච්චයං කත්වා නිබ්බත්තා. න කෙවලං තත්ථ ගන්ධො එව, මූලමෙව වා තෙසං පච්චයොති දස්සෙන්තො ‘‘සො හී’’තිආදිමාහ. උපකප්පතීති නිවාසට්ඨානභාවෙන විනියුඤ්ජති. ගන්ධගන්ධෙති ගන්ධානං ගන්ධසමුදායෙ. මූලාදිගන්ධානං ගන්ධෙති මූලාදිගතඅවයවගන්ධානං ගන්ධෙ, තිමූලාදිගතසමුදායභූතෙති අත්ථො. පුබ්බෙ හි ‘‘මූලගන්ධෙ’’තිආදිනා රුක්ඛානං අවයවගන්ධො [Pg.277] ගහිතො, ඉධ පන සබ්බසො ගහිතත්තා සමුදායගන්ධො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘යස්ස හි රුක්ඛස්සා’’තිආදි. සොති සො සබ්බො මූලාදිගතො ගන්ධො ගන්ධසමුදායො ඉධ ගන්ධගන්ධො නාම. තස්ස ගන්ධස්ස ගන්ධෙති තස්ස සමුදායගන්ධස්ස තථාභූතෙ ගන්ධෙ. සරික්ඛං සදිසං පටිදානං එතිස්සාති සරික්ඛදානං, පත්ථනා. යථාධිප්පෙතඵලානි සරික්ඛදානත්තාව අධිප්පෙතඵලං දෙන්තු, අසරික්ඛදානං කථන්ති? තම්පි දෙතියෙව පුඤ්ඤස්ස සබ්බකාමදදත්තාති ආහ ‘‘අසරික්ඛදානම්පී’’තිආදි.

໔໓໘-໕໔໙. ພວກເທວະດາທີ່ຊື່ວ່າ ຄັນທັບພະ ເພາະສະແຫວງຫາ ຫຼືຊົມໃຊ້ກິ່ນມີກິ່ນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ໝູ່ຄືກຸ່ມຂອງຄັນທັບພະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄັນທັບພະກາຍ, ໄດ້ແກ່ ພວກເທວະດາຊັ້ນຄັນທັບພະ. ພຶງຊາບວ່າ ພວກເຂົາເປັນພວກດຽວກັນໃນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ, ພວກທີ່ຊື່ວ່າ ຄັນທັບພະກາຍິກາ ເພາະນັບເນື່ອງໃນຊັ້ນນັ້ນ ຫຼືເພາະປະກອບຢູ່ໃນຊັ້ນນັ້ນ. ກິ່ນທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຮາກແຫ່ງຕົ້ນໄມ້, ກໍໄມ້ ແລະເຄືອໄມ້ນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ກິ່ນຮາກໄມ້, ໃນກິ່ນຮາກໄມ້ນັ້ນ. ຄຳວ່າ ອະທິວັດຖາ ໄດ້ແກ່ ພວກທີ່ອາໄສຢູ່ໂດຍຄອບຄອງ ຫຼືຄອບງຳກິ່ນຮາກໄມ້ນັ້ນ. ນິຍາຍນີ້ກໍມີໃນພວກທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ຄຳວ່າ ຕັງ ນິສສາຍະ ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຮາກໄມ້ນັ້ນໃຫ້ເປັນປັດໄຈ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ກິ່ນໃນທີ່ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຮາກໄມ້ກໍເປັນປັດໄຈຂອງພວກເຂົາ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະວ່າ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ'. ຄຳວ່າ ອຸປະກັບປະຕິ ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຊ້ສອຍໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ ຄັນທະຄັນເທ ໄດ້ແກ່ ໃນກຸ່ມກິ່ນຂອງກິ່ນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ກິ່ນຂອງກິ່ນມີກິ່ນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແກ່ ໃນກິ່ນຂອງກິ່ນສ່ວນຍ່ອຍທີ່ມີຢູ່ໃນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນກິ່ນທີ່ເປັນສ່ວນລວມທີ່ມີຢູ່ໃນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນກ່ອນໜ້ານີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໃນກິ່ນຮາກໄມ້' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານຖືເອົາກິ່ນສ່ວນຍ່ອຍຂອງຕົ້ນໄມ້, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຖືເອົາໂດຍປະການທັງປວງ ພຶງຊາບວ່າເປັນກິ່ນສ່ວນລວມ. ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເພາະວ່າ ຕົ້ນໄມ້ໃດ' ເປັນຕົ້ນ. ກິ່ນນັ້ນ ຄື ກິ່ນສ່ວນລວມທັງໝົດທີ່ມີຢູ່ໃນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄັນທະຄັນທະ (ກິ່ນຂອງກິ່ນ) ໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ ຕັສສະ ຄັນທັສສະ ຄັນເທ ໄດ້ແກ່ ໃນກິ່ນທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນຂອງກິ່ນສ່ວນລວມນັ້ນ. ການໃຫ້ຕອບແທນທີ່ສົມຄວນກັນ ຊື່ວ່າ ສະລິກຂະທານ (ການໃຫ້ທີ່ສົມຄວນກັນ), ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາດຖະໜາ. ຖ້າຖາມວ່າ ການໃຫ້ທີ່ສົມຄວນກັນ ຈົ່ງໃຫ້ຜົນທີ່ປາດຖະໜາ ເພາະຄວາມເປັນທານທີ່ສົມຄວນກັນກັບຜົນທີ່ປາດຖະໜາເຖີດ, ແລ້ວການໃຫ້ທີ່ບໍ່ສົມຄວນກັນຈະໃຫ້ຜົນຢ່າງໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ການໃຫ້ທີ່ບໍ່ສົມຄວນກັນ' ເພາະວ່າ ບຸນຍ່ອມໃຫ້ຜົນທີ່ປາດຖະໜາທັງປວງໄດ້ແທ້.

ගන්ධබ්බකායසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍຄັນທັບພະກາຍະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

11. වලාහකසංයුත්තවණ්ණනා

໑໑. ການອະທິບາຍວະລາຫະກະສັງຍຸດ

550-606. ලොකං වාලෙන්තා සංවරන්තා ඡාදෙන්තා අහන්ති පරියෙසන්තීති වලාහා, දෙවපුත්තා. තෙසං සමූහො වලාහකදෙවකායොති ආහ ‘‘වලාහකකායිකා’’තිආදි. සීතකරණවලාහකාති සීතහරණවලාහකා. සෙසපදෙසූති උණ්හවලාහකාදිපදෙසු. එසෙව නයොති ‘‘උණ්හකරණවලාහකා’’තිආදිනා අත්ථො වෙදිතබ්බො. චිත්තට්ඨපනන්ති ‘‘සීතං හොතූ’’ති එවං චිත්තස්ස උප්පාදනං. වස්සානෙති වස්සකාලෙ. උතුසමුට්ඨානමෙවාති පාකතිකසීතමෙවාති අත්ථො. උණ්හෙපීති උණ්හකාලෙ. අබ්භමණ්ඩපොති මණ්ඩපසදිසඅබ්භපටලවිතානමාහ. අබ්භං උප්පජ්ජතීති තහං තහං පටලං උට්ඨහති. අබ්භෙයෙවාති අබ්භකාලෙ එව, වස්සානෙති අත්ථො. අතිඅබ්භන්ති සතපටලසහස්සපටලං හුත්වා අබ්භුට්ඨානං. චිත්තවෙසාඛමාසෙසූති වසන්තකාලං සන්ධායාහ. තදා හි විද්ධො විගතවලාහකො දෙවො භවිතුං යුත්තො. උත්තරදක්ඛිණාදීති ආදි-සද්දෙන පච්ඡිමවාතාදිං සඞ්ගණ්හාති. පකතිවාතොති පකතියා සභාවෙන වායනකවාතො. තං උතුසමුට්ඨානමෙවාති ආහාරූපජීවීනං සත්තානං සාධාරණකම්මූපනිස්සයඋතුසමුට්ඨානමෙව. එස නයො උතුසමුට්ඨානසීතුණ්හවාතෙසුපි. තම්පි හි ආහාරූපජීවීනං සත්තානං සාධාරණකම්මූපනිස්සයමෙවාති.

໕໕໐-໖໐໖. ຄຳວ່າ ວະລາຫະ (ເມກ) ໄດ້ແກ່ ເທວະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ທຳການໝູນວຽນ ປົກປິດ ແລະປົກຄຸມໂລກ ໂດຍຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະສະແຫວງຫາ'. ໝູ່ແຫ່ງເທວະບຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະລາຫະເທວະກາຍ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'ວະລາຫະກາຍິກາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ສີຕະກະຣະນະວະລາຫະ (ເມກເຮັດຄວາມເຢັນ) ໄດ້ແກ່ ເມກທີ່ນຳຄວາມເຢັນມາ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອ ຄືໃນບົດວ່າ ອຸນຫະວະລາຫະ (ເມກເຮັດຄວາມຮ້ອນ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ, ຄວາມໝາຍພຶງຊາບໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອຸນຫະກະຣະນະວະລາຫະ' (ເມກເຮັດຄວາມຮ້ອນ). ຄຳວ່າ ຈິດຕັດຖະປະນະ (ການຕັ້ງຈິດ) ໄດ້ແກ່ ການຍັງຈິດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂໍຄວາມເຢັນຈົ່ງມີເຖີດ'. ຄຳວ່າ ວັດສານະ ໄດ້ແກ່ ໃນລະດູຝົນ. ຄຳວ່າ ອຸຕຸສະມຸດຖານະເມວະ ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຢັນຕາມປົກກະຕິນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ອຸນເຫປິ ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາຮ້ອນ. ຄຳວ່າ ອັບພະມານດົບ ໝາຍເຖິງ ເພດານແຫ່ງກຸ່ມເມກ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບມົນທົບ. ຄຳວ່າ ອັບພັງ ອຸບປັດຊະຕິ ໄດ້ແກ່ ກຸ່ມເມກຍ່ອມຕັ້ງຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ ອັບເພເຍວະ ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ມີເມກນັ້ນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນລະດູຝົນ. ຄຳວ່າ ອະຕິອັບພັງ ໄດ້ແກ່ ການຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງເມກ ໂດຍເປັນເມກຕັ້ງຮ້ອຍຊັ້ນພັນຊັ້ນ. ຄຳວ່າ ຈິດຕະເວສາຂະມາເສສຸ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານກ່າວໝາຍເຖິງ ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ (ວະສັນຕະກາລະ). ເພາະວ່າໃນເວລານັ້ນ ທ້ອງຟ້າປາສະຈາກເມກ ຄວນຈະເປັນທ້ອງຟ້າທີ່ປອດໂປ່ງ. ຄຳວ່າ ອຸດຕະຣະດັກຂິເນົາ ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາລົມຕາເວັນຕົກເປັນຕົ້ນນຳ. ຄຳວ່າ ປະກະຕິວາໂຕ ໄດ້ແກ່ ລົມທີ່ພັດໄປຕາມສະພາວະປົກກະຕິ. ຄຳວ່າ ຕັງ ອຸຕຸສະມຸດຖານະເມວະ ໄດ້ແກ່ ລົມທີ່ເກີດແຕ່ອຸຕຸ ອັນເປັນອຸປະນິດໄສແຫ່ງກັມຮ່ວມກັນ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສອາຫານລ້ຽງຊີວິດ. ນັຍນີ້ ກໍມີໃນລົມເຢັນ, ລົມຮ້ອນ ທີ່ເກີດແຕ່ອຸຕຸຄືກັນ. ເພາະວ່າ ລົມນັ້ນ ກໍເປັນລົມທີ່ເກີດແຕ່ອຸຕຸ ອັນເປັນອຸປະນິດໄສແຫ່ງກັມຮ່ວມກັນ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສອາຫານລ້ຽງຊີວິດຄືກັນ.

ගීතන්ති මෙඝගීතං. සච්චකිරියායාති තාදිසානං පුරිසවිසෙසානං සච්චාධිට්ඨානෙන. ඉද්ධිබලෙනාති ඉද්ධිමන්තානං ඉද්ධිආනුභාවෙන. විනාසමෙඝෙනාති [Pg.278] කප්පවිනාසකමෙඝෙන. අඤ්ඤෙනපි කණ්හපාපිකසත්තානං පාපකම්මපච්චයා උප්පන්නවිනාසමෙඝෙන වුට්ඨෙන සො සො දෙසො විනස්සතෙව.

ຄຳວ່າ ຄີຕັງ (ເພງ) ໄດ້ແກ່ ເພງເມກ (ເມຄຄີຕະ). ຄຳວ່າ ສັດຈະກิຣິຍາຍະ (ດ້ວຍການເຮັດສັດຈະກິຣິຍາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຕັ້ງສັດຈະອະທິຖານ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ວິເສດເຫັນປານນັ້ນ. ຄຳວ່າ ອິດທິພະເລນະ (ດ້ວຍກຳລັງລິດ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງລິດ ຂອງຜູ້ມີລິດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ວິນາສະເມເຄນະ (ດ້ວຍເມກແຫ່ງຄວາມພິນາດ) ໄດ້ແກ່ ເມກທີ່ເຮັດໃຫ້ກັປພິນາດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດິນແດນນັ້ນໆ ຍ່ອມພິນາດໄປແທ້ໆ ເພາະຝົນທີ່ຕົກລົງມາຈາກເມກແຫ່ງຄວາມພິນາດ ອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈຄືບາບກັມ ຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີກັມອັນດຳ (ມີບາບ).

වලාහකසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສັງຍຸດວ່າດ້ວຍເມກ (ວະລາຫະກະສັງຍຸດ) ຈົບແລ້ວ.

12. වච්ඡගොත්තසංයුත්තවණ්ණනා

໑໒. Sub-commentary on Vacchagottasaṃyutta

607-661. අඤ්ඤාණාති අඤ්ඤාණහෙතු, සච්චපටිච්ඡාදකසම්මොහහෙතූති අත්ථො. අට්ඨකථායං පන ඉමමෙව අත්ථං හෙතුඅත්ථෙන කරණවචනෙන දස්සෙතුං ‘‘අඤ්ඤාණෙනා’’ති වුත්තං. සබ්බානීති ‘‘අඤ්ඤාණා අදස්සනා අනභිසමයා’’තිආදීනි පදානි එකාදසසු සුත්තෙසු ආගතානි, පඤ්චපඤ්ඤාස වෙය්‍යාකරණානි වුත්තානි සුත්තෙසු පඤ්චන්නං ඛන්ධානං වසෙන වෙය්‍යාකරණස්ස ආගතත්තා.

໖໐໗-໖໖໑. ຄຳວ່າ ອັນຍານາ (ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້) ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດຄືຄວາມບໍ່ຮູ້, ເພາະເຫດຄືຄວາມຫຼົງທີ່ປົກປິດອະລິຍະສັດ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ເພື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ດ້ວຍກະລັນນະວິບັດ (ຕະຕິຍາວິບັດ) ໃນອັດຖະແຫ່ງເຫດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອັນຍາເນນະ' (ດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້). ຄຳວ່າ ສັບພານິ ໄດ້ແກ່ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ອັນຍານາ ອະທັດສະນາ ອະນະພิສະມະຍາ' (ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ ເພາະຄວາມບໍ່ເຫັນ ເພາະຄວາມບໍ່ຕຣັສຮູ້) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາແລ້ວໃນສູດທັງຫຼາຍ ໑໑ ສູດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດໄວຍາກອນ (ຄຳພະຍາກອນ) ໄວ້ ໕໕ ໄວຍາກອນ ເພາະໄວຍາກອນນັ້ນ ມາແລ້ວໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂັນ ໕ ໃນສູດທັງຫຼາຍ.

වච්ඡගොත්තසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາວັດສະໂຄດຕະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

13. ඣානසංයුත්තං

໑໓. ຊານສັງຍຸດ

1. සමාධිමූලකසමාපත්තිසුත්තවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນາສະມາທິມູລະກະສະມາປັດຕິສູດ

662. සමාධිකුසලොති සමාධිස්මිං කුසලො. තයිදං සමාධිකොසල්ලත්තං සහ ඣානඞ්ගයොගෙන චතුබ්බිධො ඣානසමාධි, තස්මා තං තං විභාගං ජානන්තස්ස සිද්ධං හොතීති ආහ – ‘‘පඨමං ඣාන’’න්තිආදි. තත්ථ විතක්කවිචාරපීතිසුඛෙකග්ගතාවසෙන පඨමං පඤ්චඞ්ගිකං, පීතිසුඛෙකග්ගතාවසෙන දුතියං තිවඞ්ගිකං, සුඛෙකග්ගතාවසෙන තතියං දුවඞ්ගිකං, උපෙක්ඛෙකග්ගතාවසෙන චතුත්ථං දුවඞ්ගිකමෙවාති එවං තස්මිං තස්මිං ඣානෙ තංතංඅඞ්ගානං වවත්ථානෙ කුසලො. සමාපත්තිකුසලොති සමාපජ්ජනෙ කුසලො. හාසෙත්වාති තොසෙත්වා. කල්ලං කත්වාති සමාධානස්ස පටිපක්ඛධම්මානං දූරීකරණෙන සහකාරීකාරණඤ්ච සමාධානෙන සමාපජ්ජනෙ චිත්තං සමත්ථං කත්වා. සෙසපදානීති සෙසා තයො කොට්ඨාසා. තතියාදීසු නයෙසු අකුසලොපි ඣානත්ථාය පටිපන්නත්තා ‘‘ඣායීතෙවා’’ති වුත්තො.

໖໖໒. ຄຳວ່າ ສະມາທິກຸສະໂລ (ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະມາທິ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະມາທິ. ຄວາມສະຫຼາດໃນສະມາທິນັ້ນ ໂດຍປະກອບດ້ວຍອົງຊານແລ້ວ ສະມາທິໃນຊານມີ ໔ ຢ່າງ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມສະຫຼາດນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດແກ່ຜູ້ຮູ້ຈັກການຈຳແນກຊານນັ້ນໆ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະຖົມມະຊານ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຊານເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການກຳນົດອົງນັ້ນໆ ໃນຊານນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ຄື: ປະຖົມມະຊານ ມີອົງ ໕ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິຕົກ ວິຈານ ປີຕິ ສຸກ ແລະເອກັກຄະຕາ; ທຸຕິຍະຊານ ມີອົງ ໓ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປີຕິ ສຸກ ແລະເອກັກຄະຕາ; ຕະຕິຍະຊານ ມີອົງ ໒ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຸກ ແລະເອກັກຄະຕາ; ຈະຕຸດຖະຊານ ມີອົງ ໒ ເຊັ່ນດຽວກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸເປກຂາ ແລະເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ ສະມາປັດຕິກຸສະໂລ (ຜູ້ສະຫຼາດໃນການເຂົ້າສະມາບັດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການເຂົ້າ (ສະມາບັດ). ຄຳວ່າ ຫາເສດວາ ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຍິນດີ (ໃຫ້ລື່ນເລີງ). ຄຳວ່າ ກັນລັງ ກັດວາ (ເຮັດໃຫ້ຄວນ) ໄດ້ແກ່ ເຮັດຈິດໃຫ້ມີຄວາມສາມາດໃນການເຂົ້າສະມາບັດ ດ້ວຍການກຳຈັດທັມທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະດ້ວຍເຫດຮ່ວມກັນຄືຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ ເສສະປະດານິ ໄດ້ແກ່ ໓ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ. ໃນນັຍທີ ໓ ເປັນຕົ້ນ ແມ້ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດ ກໍຊື່ວ່າ 'ຊາຍີ' (ຜູ້ເພັ່ງ) ຄືກັນ ເພາະເປັນຜູ້ປະຕິບັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຊານ.

සමාධිමූලකසමාපත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສະມາທິມູລະກະສະມາປັດຕິສູດ ຈົບແລ້ວ.

2-55. සමාධිමූලකඨිතිසුත්තාදිවණ්ණනා

໒-໕໕. ການພັນລະນາສະມາທິມູລະກະຖິຕິສູດ ເປັນຕົ້ນ

663-716. දුතියාදිසුත්තෙසු [Pg.279] ඨිතිකුසලොති එත්ථ අන්තොගධහෙතුඅත්ථො ඨිති-සද්දො, තස්මිඤ්ච පන කුසලොති අත්ථොති ආහ – ‘‘ඣානං ඨපෙතුං අකුසලො’’ති. සත්තට්ඨඅච්ඡරාමත්තන්ති සත්තට්ඨඅච්ඡරාමත්තං ඛණං ඣානං ඨපෙතුං න සක්කොති අධිට්ඨානවසීභාවස්ස අනිප්ඵාදිතත්තා. යථාපරිච්ඡෙදෙන කාලෙන වුට්ඨාතුං න සක්කොති වුට්ඨානවසීභාවස්ස අනිප්ඵාදිතත්තා. කල්ලං ජාතං අස්සාති කල්ලිතං, තස්මිං කල්ලිතෙ කල්ලිතභාවෙන කසිණාරම්මණෙසු ‘‘ඉදං නාම අසුකස්සා’’ති විසයවසෙන සමාපජ්ජිතුං අසක්කොන්තො න සමාධිස්මිං ආරම්මණකුසලො. න සමාධිස්මිං ගොචරකුසලොති සමාධිස්මිං නිප්ඵාදිතබ්බෙ තස්ස ගොචරෙ කම්මට්ඨානසඤ්ඤිතෙ පවත්තිට්ඨානෙ භික්ඛාචාරගොචරෙ ච සතිසම්පජඤ්ඤවිරහිතො අකුසලො. කෙචි පන ‘‘කම්මට්ඨානගොචරො පඨමජ්ඣානාදිකං, ‘එවං සමාපජ්ජිතබ්බං, එවං බහුලීකාතබ්බ’න්ති අජානන්තො තත්ථ අකුසලො නාමා’’ති වදන්ති. කම්මට්ඨානං අභිනීහරිතුන්ති කම්මට්ඨානං විසෙසභාගියතාය අභිනීහරිතුං අකුසලො. සක්කච්චකාරීති චිත්තීකාරී. සාතච්චකාරීති නියතකාරී. සමාධිස්ස උපකාරකධම්මාති අප්පනාකොසල්ලා. සමාපත්තිආදීහීති ආදි-සද්දෙන සක්කච්චකාරිපදාදීනංයෙව සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො චතුක්කානං වුත්තත්තා. තෙනාහ ‘‘යොජෙත්වා චතුක්කා වුත්තා’’ති. ලොකියජ්ඣානවසෙනෙව කථිතං ‘‘සමාධිකුසලො’’තිආදිනා නයෙන දෙසනාය පවත්තත්තා. න හි ලොකුත්තරධම්මෙසු අකොසල්ලං නාම ලබ්භති. යදි අකොසල්ලං, න කුසලසද්දෙන විසෙසිතබ්බතා සියාති.

໖໖໓-໗໑໖. ໃນສູດທີ ໒ ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ ຖິຕິກຸສະໂລ (ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຕັ້ງຢູ່) ນີ້ ສັບວ່າ 'ຖິຕິ' ມີອັດຖະແຫ່ງເຫດຢູ່ນຳ, ແລະມີອັດຖະວ່າ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຕັ້ງຢູ່ນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຍັງຊານໃຫ້ຕັ້ງຢູ່'. ຄຳວ່າ ສັດຕະອັດຖະອັດຈະຣາມັດຕັງ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຍັງຊານໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ຊົ່ວໄລຍະເວລາພຽງດີດນິ້ວມື ໗-໘ ຄັ້ງ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານໃນການອະທິຖານ (ອະທິຖານະວະສີ) ຍັງບໍ່ສຳເລັດ. ບໍ່ສາມາດອອກ (ຈາກຊານ) ຕາມກຳນົດເວລາໄດ້ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຊຳນານໃນການອອກ (ວຸດຖານະວະສີ) ຍັງບໍ່ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ ກັນລິຕັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການງານເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ນັ້ນ, ບຸກຄົນເມື່ອບໍ່ສາມາດເຂົ້າ (ສະມາບັດ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມ ໃນກະສິນທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການງານນັ້ນ ວ່າ 'ອາຣົມນີ້ ຊື່ນີ້ ເປັນຂອງບຸກຄົນຊື່ນີ້' ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອາຣົມແຫ່ງສະມາທິ. ຄຳວ່າ ນະ ສະມາທິສມິງ ໂຄຈະຣະກຸສະໂລ (ບໍ່ສະຫຼາດໃນໂຄຈອນແຫ່ງສະມາທິ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກສະຕິສຳປະຊັນຍະ ຈຶ່ງບໍ່ສະຫຼາດໃນໂຄຈອນແຫ່ງສະມາທິ ອັນໄດ້ແກ່ສະຖານທີ່ເປັນທີ່ດຳເນີນໄປ ທີ່ຊື່ວ່າກັມມັດຖານ ທີ່ພຶງໃຫ້ສຳເລັດໃນສະມາທິນັ້ນ ແລະໃນໂຄຈອນຄືບິນທະບາດ. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ໂຄຈອນແຫ່ງກັມມັດຖານ ໄດ້ແກ່ ປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນເມື່ອບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ພຶງເຂົ້າຢ່າງນີ້ ພຶງເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຢ່າງນີ້' ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນໂຄຈອນນັ້ນ'. ຄຳວ່າ ກັມມັດຖານັງ ອະພິນີຫະຣິຕຸງ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສະຫຼາດໃນການນ້ອມນຳກັມມັດຖານໄປ ເພື່ອຄຸນວິເສດອັນຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ ສັກກັດຈະກາຣີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໂດຍເຄົາລົບ (ເອົາໃຈໃສ່). ຄຳວ່າ ສາຕັດຈະກາຣີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຕິດຕໍ່ກັນ (ສະໝ່ຳສະເໝີ). ຄຳວ່າ ສະມາທິສສະ ອຸປະການະກະທັມມາ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫຼາດໃນອັບປະນາ (ອັບປະນາໂກສັນລະ). ຄຳວ່າ ສະມາປັດຕິອາທີຫິ ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການສົງເຄາະເອົາບົດວ່າ ສັກກັດຈະກາຣີ ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເພາະຕຣັດໄວ້ເປັນໝວດ ໔. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ປະກອບແລ້ວ ຕຣັດໄວ້ເປັນໝວດ ໔'. ຄຳນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕຣັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂລກິຍະຊານເທົ່ານັ້ນ ເພາະພຣະທັມມະເທດສະນາດຳເນີນໄປໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ສະມາທິກຸສະໂລ' (ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະມາທິ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນໂລກຸດຕະຣະທັມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມບໍ່ສະຫຼາດເລີຍ. ຫາກວ່າມີຄວາມບໍ່ສະຫຼາດ ກໍບໍ່ຄວນຈະຈຳແນກດ້ວຍສັບວ່າ 'ກຸສະລະ' (ສະຫຼາດ).

සමාධිමූලකඨිතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາສະມາທິມູລະກະຖິຕິສູດ ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

ඣානසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຊານສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

නිට්ඨිතා ච සාරත්ථප්පකාසිනියා

ແລະການພັນລະນາໃນຄຳພີສາຣັດຖະປະກາສິນີ

සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය ඛන්ධවග්ගවණ්ණනා.

ອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ພາກຂັນທະວັກ ຈົບແລ້ວ.