နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သောဘုရား၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ကိုယ်တော်တိုင် မှန်ကန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

သံယုတ္တနိကာယေ

သံယုတ္တနိကာယ်၌

ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာ

ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာ

၁. ခန္ဓသံယုတ္တံ

၁. ခန္ဓသံယုတ်

၁. နကုလပိတုဝဂ္ဂေါ

၁. နကုလပိတုဝဂ်

၁. နကုလပိတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. နကုလပိတုသုတ်အဖွင့်

၁. ဘဂ္ဂါ [Pg.201] နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ. တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှီဝသေန ‘‘ဘဂ္ဂါ’’တွေဝ ဝုစ္စတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ’’တိ, ဧဝံ ဗဟုဝစနဝသေန လဒ္ဓနာမေ’’တိ အတ္ထော. တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေတိ ယော ပန ဝနသဏ္ဍော ပုဗ္ဗေ မိဂါနံ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နော, တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ. ယသ္မာ သော ဂဟပတိ တသ္မိံ နဂရေ ‘‘နကုလပိတာ’’တိ ပုတ္တဿ ဝသေန ပညာယိတ္ထ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘နကုလပိတာ’’တိ နကုလဿ နာမ ဒါရကဿ ပိတာတိ အတ္ထော. ဘရိယာပိဿ ‘‘နကုလမာတာ’’တိ ပညာယိတ္ထ.

၁. ဘဂ္ဂမည်သော ဇနပုဒ်သားတို့သည် မင်းညီမင်းသားများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုမင်းသားတို့၏ နေထိုင်ရာဖြစ်သော တစ်ခုတည်းသော ဇနပုဒ်ကိုလည်း ရုဠှီအသုံးအနှုန်းဖြင့် 'ဘဂ္ဂ' ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုအပ်သောကြောင့် 'ဤသို့သောအမည်ရှိသော ဇနပုဒ်၌' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ဤသို့လျှင် ဗဟုဝုစ်ဝိဘတ်အစွမ်းဖြင့် အမည်ရအပ်သော (ဇနပုဒ်၌) ဟု အနက်ရှိ၏။ 'ထိုတောအုပ်၌' ဟူရာတွင် အကြင်တောအုပ်ကို ရှေးအခါက သားငှက်တို့အား ဘေးမဲ့ပေးရန် လှူဒါန်းထားအပ်၏၊ ထိုတောအုပ်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြင်ကြောင့် ထိုသူဌေးကြီးသည် ထိုမြို့၌ 'နကုလပိတာ' ဟူ၍ သား၏အစွမ်းဖြင့် ထင်ရှားကျော်စော၏၊ ထို့ကြောင့် 'နကုလပိတာ' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ နကုလအမည်ရှိသော သူငယ်၏ ဖခင်ဟု အနက်ရ၏။ သူ၏ ဇနီးသည်လည်း 'နကုလမာတာ' ဟု ထင်ရှားလေသည်။

ဇရာဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဝသေန ဇိဏ္ဏော, န ဗျာဓိအာဒီနံ ဝသေန ဇိဏ္ဏော. ဝယောဝုဍ္ဎောတိ ဇိဏ္ဏတ္တာ ဧဝ ဝယောဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တိယာ ဝုဍ္ဎော, န သီလာဒိဝုဍ္ဎိယာ. ဇာတိယာ မဟန္တတာယ စိရရတ္တတာယ ဇာတိမဟလ္လကော. တိယဒ္ဓဂတောတိ ပဌမော မဇ္ဈိမော ပစ္ဆိမောတိ တယော အဒ္ဓေ ဂတော. တတ္ထ ပဌမံ ဒုတိယဉ္စ အတိက္ကန္တတ္တာ ပစ္ဆိမံ ဥပဂတတ္တာ ဝယောအနုပ္ပတ္တော. အာတုရကာယောတိ ဒုက္ခဝေဒနာပဝိသတာယ အနဿာဒကာယော. ဂေလညံ ပန ဒုက္ခဂတိကန္တိ [Pg.202] ‘‘ဂိလာနကာယော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၁၉၀ အာဒယော) ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတတ္တာ ဗျာဓိ န နိဒ္ဒိဋ္ဌော. နိစ္စပဂ္ဃရဏဋ္ဌေနာတိ သဗ္ဗဒါ အသုစိပဂ္ဃရဏဘာဝေန. သော ပနဿ အာတုရဘာဝေနာတိ အာဟ – ‘‘အာတုရံယေဝ နာမာ’’တိ. ဝိသေသေနာတိ အဓိကဘာဝေန. အာတုရတီတိ အာတုရော. သင်္ဂါမပ္ပတ္တော သန္တတ္တကာယော. ဇရာယ အာတုရတာ ဇရာတုရတာ. ကုသလပက္ခဝဍ္ဎနေန မနော ဘာဝေန္တီတိ မနောဘာဝနီယာ. မနသာ ဝါ ဘာဝနီယာ သမ္ဘာဝနီယာတိ မနောဘာဝနီယာ. အနုသာသတူတိ အနု အနု သာသတူတိ အယမေတ္ထ အတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ပုနပ္ပုနံ သာသတူ’’တိ. အပရာပရံ ပဝတ္တိတံ ဟိတဝစနံ. အနောတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ ယော ဧဝံ ကရောတိ, တဿ အယံ ဂုဏော ဒေါသောတိ ဝစနံ. တန္တိဝသေနာတိ တန္တိသန္နိဿယေန အယံ အနုသာသနီ နာမ. ပဝေဏီတိ တန္တိယာ ဧဝ ဝေဝစနံ.

'ဇရာဇิဏ္ဏော' ဟူသည် ဇရာ၏အစွမ်းဖြင့် ဆွေးမြည့်သူ ဖြစ်၏၊ အနာရောဂါ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆွေးမြည့်သူ မဟုတ်။ 'ဝယောဝုဍ္ဎော' ဟူသည် အိုမင်းခြင်းကြောင့်သာလျှင် အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် ကြီးသူဖြစ်၏၊ သီလစသည်ဖြင့် ကြီးသူမဟုတ်။ မွေးဖွားမှု (အသက်) ကြီးမားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး တည်ရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဇာတိအားဖြင့် ကြီးရင့်သူ (ဇာတိမဟလ္လက) မည်၏။ 'တိယဒ္ဓဂတော' ဟူသည် ပထမအရွယ်၊ မဇ္ဈိမအရွယ်၊ ပစ္ဆိမအရွယ် ဟူသော အရွယ်သုံးပါးသို့ ရောက်ပြီးသူ ဖြစ်၏။ ထိုအရွယ်သုံးပါးတို့တွင် ပထမအရွယ်နှင့် ဒုတိယအရွယ်ကို လွန်မြောက်၍ ပစ္ဆိမအရွယ်သို့ ရောက်ရှိခြင်းကြောင့် 'ဝယောအနုပ္ပတ္တ' (အရွယ်ကြီးရင့်သူ) ဟု ဆိုအပ်၏။ 'အာတုရကာယော' ဟူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခဝေဒနာ ဝင်ရောက်နေခြင်းကြောင့် သာယာဖွယ်မရှိသော ကိုယ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ အနာရောဂါသည် ဆင်းရဲခြင်းသို့ သွားတတ်သောကြောင့် (ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်) 'gelañña' (မကျန်းမမာခြင်း) ကို 'ဂိလာနကာယော' ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်၍ သစ္စာဝိဘင်း ဒုက္ခသစ္စာနိဒ္ဒေသ၌ 'ဒုက္ခ' ဟူသော စကားလုံးကို ယူခြင်းဖြင့်ပင် ဗျာဓိ (နာခြင်း) ကို သိမ်းကျုံးယူအပ်သောကြောင့် ဗျာဓိကို သီးခြားညွှန်ပြတော်မမူခဲ့ပေ။ 'အမြဲမပြတ် ယိုစီးသော အနက်ကြောင့်' ဟူသည် အစဉ်မပြတ် မစင်ကြယ်သော အညစ်အကြေးများ ယိုစီးသော သဘောရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုကိုယ်သည် ထိုသူ၏ မကျန်းမမာသော အဖြစ်ကြောင့် 'မကျန်းမမာခြင်း သာလျှင်တည်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'ဝိသေသေန' ဟူသည် အလွန်အမင်း အစွမ်းအားဖြင့်။ ပူပန်တတ်သောကြောင့် 'အာတုရ' မည်၏။ စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်၍ ပူပန်တတ်သော ကိုယ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ ဇရာကြောင့် ပူပန်ခြင်းသည် 'ဇရာတုရတာ' မည်၏။ ကုသိုလ်ဘက်ကို တိုးပွားစေခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ပွားများစေတတ်သောကြောင့် 'မနောဘာဝနီယ' မည်ကုန်၏။ သို့မဟုတ် စိတ်ဖြင့် ပွားများအပ်သော၊ ပူဇော်ချီးမွမ်းအပ်သောကြောင့် 'မနောဘာဝနီယ' မည်ကုန်၏။ 'အနုသာသတု' ဟူရာ၌ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဆုံးမပါစေ ဟူသည် ဤ၌ အနက်ဖြစ်သောကြောင့် 'အဖန်ဖန် ဆုံးမပါစေ' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အဖန်ဖန် ဖြစ်ပွားစေအပ်သော အကျိုးရှိသော စကားတည်း။ မကောင်းသောအမှု၌ သက်ဆင်းခြင်း မရှိသေးသော အရာ၌ 'ဤသို့ ပြုလုပ်သူအား ဤသည်ကား အကျိုးကျေးဇူးတည်း၊ ဤသည်ကား အပြစ်တည်း' ဟု ပြောဆိုသော စကားတည်း။ 'တန္တိဝသေန' ဟူသည် ပါဠိတော်နည်းလမ်းကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဤသည်ကို 'အနုသာသနီ' မည်၏။ 'ပဝေဏီ' ဟူသည် တန္တိ (အစဉ်အလာ) ၏ ပရိယာယ်ပုဒ်မျှသာ ဖြစ်၏။

အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတောတိ အဓိကောပမာ ကာယဿ အဏ္ဍကောသတော အဗလဒုဗ္ဗလဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘အဏ္ဍံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဗာလောယေဝ တာဒိသတ္တဘာဝသမင်္ဂီ မုဟုတ္တမ္ပိ အာရောဂျံ ပဋိဇာနန္တော.

'ဥကဲ့သို့ ဖြစ်သော' ဟူသည် ဥခွံထက် အားနည်းခြင်း၊ အားနည်းလှခြင်းတို့ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို လွန်စွာ နှိုင်းယှဉ်ဥပမာပြုခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဥသည် စင်စစ်...' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ထိုကဲ့သို့သော ကိုယ်ခန္ဓာကို ဆောင်ထားရသူတို့တွင် လူမိုက်သည်သာလျှင် ခဏမျှသော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ရောဂါကင်းရှင်း၏ (ကျန်းမာ၏) ဟု ဝန်ခံတတ်၏။

ဝိပ္ပသန္နာနီတိ ပကတိမာကာရံ အတိက္ကမိတွာ ဝိသေသေန ပသန္နာနိ. တေနာဟ – ‘‘သုဥ ပသန္နာနီ’’တိ. ပသန္နစိတ္တသမုဋ္ဌိတရူပသမ္ပဒါဟိ တာဟိ တဿ မုခဝဏ္ဏဿ ပါရိသုဒ္ဓီတိ အာဟ – ‘‘ပရိသုဒ္ဓေါတိ နိဒ္ဒေါသော’’တိ. တေနေဝါဟ ‘‘နိရုပက္ကိလေသတာယာ’’တိအာဒိ. ဧတေနေဝဿိန္ဒြိယဝိပ္ပသန္နတာကာရဏမ္ပိ သံဝဏ္ဏိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ မုခဝဏ္ဏော. နယဂ္ဂါဟပညာ ကိရေသာတိ ဣဒံ အနာဝဇ္ဇနဝသေနေဝ ဝုတ္တဘာဝံ သန္ဓာယာဟ.

'ဝိပ္ပသန္နာနိ' ဟူသည် ပကတိအခြင်းအရာကို လွန်မြောက်၍ အထူးသဖြင့် ကြည်လင်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'အလွန် ကြည်လင်ကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ကြည်လင်သော စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်၏ ပြည့်စုံခြင်းတို့ဖြင့် ထိုသူ၏ မျက်နှာအဆင်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းကို ရည်မှတ်၍ 'သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော၊ အပြစ်မရှိသော' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် 'ညစ်ညူးမှု ကင်းခြင်းကြောင့်' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ဤစကားဖြင့်ပင် ထိုသူ၏ ဣန္ဒြေတို့ ကြည်လင်ခြင်း၏ အကြောင်းကိုလည်း ဖွင့်ဆိုအပ်ပြီဟု မှတ်အပ်၏။ ဤသည်ကား မျက်နှာ၏ အရောင်အဆင်း ဖြစ်၏။ 'နည်းလမ်းကို ယူတတ်သော ပညာ ဖြစ်၏' ဟူသော စကားကို ဆင်ခြင်ခြင်း မရှိဘဲ ပြောဆိုခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

ယံ နေဝ ပုတ္တဿာတိအာဒိ ‘‘ဩဝဒတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ယထာ မယံ ပရလောကေပိ အညမညံ သမာဂစ္ဆေယျာမာ’’တိ ဝုတ္တဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တမေဝ. မဓုရဓမ္မဒေသနာယေဝ သတ္ထု သမ္မုခါ ပဋိလဒ္ဓါ, တဿ အတ္တနော ပေမဂါရဝဂဟိတတ္တာ ‘‘အမတာဘိသေကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

'သားကိုသော်လည်း မဟုတ်...' စသော စကားသည် 'အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် နောင်တမလွန်လောက၌လည်း အချင်းချင်း ပြန်လည် ဆုံတွေ့ရစေရန် မြတ်စွာဘုရားသည် အကျွန်ုပ်တို့အား ဆုံးမတော်မူပါလော့' ဟု လျှောက်ထားသော စကားကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်ဆိုအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော်မှ ရရှိအပ်သော သာယာချိုမြိန်လှသော တရားဒေသနာတော်သည်သာလျှင် ထိုသူ၏ မိမိအပေါ်၌ ထားရှိသော ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်း၊ ရိုသေကိုင်းညွတ်ခြင်းတို့ဖြင့် သိမ်းကျုံးယူအပ်သောကြောင့် 'အမြိုက်တရားရေစင် သွန်းလောင်းခြင်း' ဟု သိအပ်၏။

ဣဒံ ပဒဒွယံ. အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. အနယေတိ အဝဍ္ဎိယံ, အနတ္ထေတိ အတ္ထော. အနယေ ဝါ အနုပါယေ. န ဣရိယနတော အဝတ္တနတော. အယေတိ ဝဍ္ဎိယံ အတ္ထေ ဥပါယေ စ. အရဏီယတောတိ ပယိရုပါသိတဗ္ဗတော. နိရုတ္တိနယေန ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ ပုရိမေသု အတ္ထဝိကပ္ပေသု[Pg.203], ပစ္ဆိမေ ပန သဒ္ဒသတ္ထဝသေနပိ. ယဒိပိ အရိယသဒ္ဒေါ ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ဝိသုဒ္ဓါသယပယောဂေသု ပုထုဇ္ဇနေသုပိ ဝဋ္ဋတိ, ဣဓ ပန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန သဗ္ဗလောကုတ္တရဘာဝေန စ အရိယဘာဝေါ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ စာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တထာဂတသာဝကာ စ သပ္ပုရိသာတိ ဣဒံ ‘‘အရိယာ သပ္ပုရိသာ’’တိ ဣဓ ဝုတ္တပဒါနံ အတ္ထံ အသင်္ကရတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန နိပ္ပရိယာယတော အရိယသပ္ပုရိသဘာဝါ အဘိန္နသဘာဝါ, တသ္မာ ‘‘သဗ္ဗေဝ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဤသည်ကား နှစ်ခုသော ပုဒ်တည်း။ မဂ်ဖြင့် ကိလေသာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်တောက်အပ်သဖြင့် ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာသော အဖြစ်ကြောင့်။ 'အနယ' ဟူသည် မကြီးပွားခြင်း၊ အကျိုးမဲ့ခြင်း၌ဟု အနက်ရ၏။ သို့မဟုတ် 'အနယ' ဟူသည် အကြောင်းမဟုတ်သော အရာ၌။ မကျင့်ခြင်း၊ မဖြစ်ခြင်းကြောင့်။ 'အယ' ဟူသည် ကြီးပွားခြင်း၊ အကျိုးစီးပွားနှင့် အကြောင်း (နည်းလမ်း) ၌ ဖြစ်၏။ 'အရဏီယတော' ဟူသည် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်ထိုက်သော အဖြစ်ကြောင့်။ ရှေးဦးဖြစ်သော အနက်အမျိုးမျိုးတို့၌ နိရုတ္တိနည်းအားဖြင့် ပုဒ်ပြီးပုံကို သိအပ်၏၊ နောက်ဆုံးအနက်၌မူ သဒ္ဒါကျမ်းနည်းအရလည်း (ပုဒ်ပြီးပုံကို) သိအပ်၏။ 'အရိယ' သဒ္ဒါသည် 'သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ကိုယ်မှုကံ ရှိကြကုန်သော အကြင်အရိယာတို့သည်...' စသည်ဖြင့် စင်ကြယ်သော အဇ္ဈာသယရှိကြသော ပုထုဇဉ်တို့၌လည်း သက်ရောက်အသုံးပြုသော်လည်း၊ ဤ၌မူ အရိယမဂ်ကို ရရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာအဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း အရိယာအဖြစ်ကို အလိုရှိအပ်၏ဟု ပြလိုသဖြင့် 'မြတ်စွာဘုရားတို့သည်လည်းကောင်း...' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသူတို့တွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများနှင့် မြတ်စွာဘုရား၏ သာဝကများသည် သူတော်ကောင်းများ (သပ္ပုရိသ) မည်ကုန်၏ ဟူ၍ ဤ၌ ဆိုအပ်သော 'အရိယာနှင့် သူတော်ကောင်းများ' ဟူသော ပုဒ်တို့၏ အနက်ကို မရောထွေးစေဘဲ ပြလိုသဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်၏။ သို့သော် တိုက်ရိုက်အနက်အားဖြင့် အရိယာအဖြစ်နှင့် သူတော်ကောင်းအဖြစ်တို့သည် တူညီသော သဘောရှိကုန်သောကြောင့် 'သို့မဟုတ် အားလုံးတို့သည်ပင်...' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်၏။

ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဗုဒ္ဓသာဝကော ဝုတ္တော, တဿ ဟိ ဧကန္တေန ကလျာဏမိတ္တော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော ပရတော ဃောသမန္တရေန ပဌမမဂ္ဂဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော. ဝိသေသတော စဿ ဘဂဝါဝ ‘‘ကလျာဏမိတ္တော’’တိ အဓိပ္ပေတော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘မမဉှိ, အာနန္ဒ, ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၉; ၅.၂). သော ဧဝ စ အဝေစ္စပသာဒါဓိဂမေန ဒဠှဘတ္တိ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ယံ မယာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ, တံ မမ သာဝကာ ဇီဝိတဟေတုပိ နာတိက္ကမန္တီ’’တိ (ဥဒါ. ၄၅; စူဠဝ. ၃၈၅). ကတညုတာဒီဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓါတိ ဧတ္ထ ကတံ ဇာနာတီတိ ကတညူ. ကတံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောတီတိ ကတဝေဒီ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟိ အနေကေသုပိ ကပ္ပသတသဟဿေသု ကတံ ဥပကာရံ ဇာနန္တိ, ကတဉ္စ ပါကဋံ ကရောန္တိ သတိဇနနအာမိသပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနာ. တထာ သံသာရဒုက္ခဒုက္ခိတဿ သက္ကစ္စံ ကရောန္တိ ကိစ္စံ, ယံ အတ္တနာ ကာတုံ သက္ကာ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန ကပ္ပာနံ အသင်္ချေယျသဟဿေသုပိ ကတံ ဥပကာရံ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယဉ္စ ဇာနန္တိ, ပါကဋဉ္စ ကရောန္တိ. သီဟော ဝိယ စ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သက္ကစ္စမေဝ ဓမ္မဒေသနံ ကရောန္တေန ဗုဒ္ဓကိစ္စံ ကရောန္တိ. ယာယ ပဋိပတ္တိယာ အရိယာ ဒိဋ္ဌာ နာမ ဟောန္တိ, တဿာ အပ္ပဋိပဇ္ဇနံ, တတ္ထ စ အာဒရာဘာဝေါ အရိယာနံ အဒဿနသီလတာ, န စ ဒဿနေ သာဓုကာရိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စက္ခုနာ အဒဿာဝီတိ ဧတ္ထ စက္ခု နာမ န မံသစက္ခု ဧဝ, အထ ခေါ ဒိဗ္ဗစက္ခုပီတိ အာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ’’တိ. အရိယဘာဝေါတိ ယေဟိ ယောဂတော ‘‘အရိယာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တေ မဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဤမျှဖြင့် ဗုဒ္ဓသာဝက (ဘုရားတပည့်) ဟု ဆိုအပ်၏၊ ထိုဗုဒ္ဓသာဝကအား သူတစ်ပါးထံမှ တရားသံ (ပရတောဃောသ) မကြားရဘဲ ပထမမဂ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် စင်စစ်ဧကန် ကလျာဏမိတ္တ (မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း) ကို အလိုရှိအပ်၏။ အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကိုသာလျှင် ထိုသာဝက၏ 'ကလျာဏမိတ္တ' ဟု ရည်ရွယ်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် 'အာနန္ဒာ၊ ငါဘုရားတည်းဟူသော ကလျာဏမိတ္တကို အမှီပြု၍ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသဘောရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းမှ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏' စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏။ ထိုသူသည်သာလျှင် မတုန်မလှုပ်သော ကြည်ညိုခြင်း (အဝေစ္စပသာဒ) ကို ရရှိခြင်းကြောင့် ခိုင်မြဲသော သက်ဝင်ကြည်ညိုခြင်းရှိသူ (ဒဠှဘတ္တိ) မည်၏။ 'ငါသည် တပည့်တို့အား အကြင်သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်အပ်၏၊ ငါ၏တပည့်တို့သည် အသက်ဘေးကြောင့်သော်လည်း ထိုသိက္ခာပုဒ်ကို မလွန်ကျူးကြကုန်' ဟုလည်း ဟောတော်မူအပ်၏။ 'ကတညုတာဒီဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓါ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ ပြုအပ်သောကျေးဇူးကို သိတတ်သောကြောင့် 'ကတညူ' မည်၏။ ပြုအပ်သောကျေးဇူးကို ထင်ရှားအောင် ပြုတတ်သောကြောင့် 'ကတဝေဒီ' မည်၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည် အတိုင်းမသိများစွာသော ကမ္ဘာသိန်းတို့၌ ပြုအပ်ဖူးသော ကျေးဇူးဥပကာရကို သိတော်မူကြကုန်၏၊ သတိရစေခြင်း၊ အာမိသကို လက်ခံခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သောကျေးဇူးကို ထင်ရှားအောင် ပြုတော်မူကြကုန်၏။ ထို့အတူ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဖြင့် ဆင်းရဲနေသောသူ၏ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်နိုင်သော ကိစ္စကို ရိုရိုသေသေ ပြုလုပ်ပေးတော်မူကြကုန်၏။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည်မူကား သင်္ချေမကသော ကမ္ဘာအသိန်းတို့၌ ပြုအပ်ဖူးသော ကျေးဇူးဥပကာရကိုလည်းကောင်း၊ မဂ်ဖိုလ်တို့၏ ဥပနိဿယအကြောင်းကိုလည်းကောင်း သိတော်မူကုန်၏၊ ထင်ရှားအောင်လည်း ပြုတော်မူကုန်၏။ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့လည်း ထိုသို့ ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ရိုရိုသေသေသာလျှင် တရားဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူခြင်းဖြင့် ဗုဒ္ဓကိစ္စကို ပြီးစေတော်မူကုန်၏။ အကြင်ပဋိပတ်ကြောင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဖူးမြင်ရသည်မည်၏၊ ထိုပဋိပတ်ကို မကျင့်ခြင်း၊ ထိုပဋိပတ်၌ ရိုသေမှုမရှိခြင်းသည် အရိယာတို့ကို မဖူးမြင်လိုသော သဘောရှိသည်မည်၏၊ ဖူးမြင်ရခြင်း၌ ကောင်းစွာမပြုလုပ်ခြင်း ဟု သိအပ်၏။ 'စက္ခုနာ အဒဿာဝီ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ စက္ခုမည်သည် မံသစက္ခု (သားမျက်စိ) သာမက ဒိဗ္ဗစက္ခု (နတ်မျက်စိ) လည်း ဖြစ်သောကြောင့် 'ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'အရိယဘာဝေါ' ဟူသည် အကြင်တရားတို့နှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့် 'အရိယာ' ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏၊ ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ရှုမြင်အပ်ကုန်၏။

တတြာတိ ဉာဏဒဿနဿေဝ ဒဿနဘာဝေ. ဝတ္ထူတိ အဓိပ္ပေတတ္ထဉာပနကာရဏံ. ဧဝံ ဝုတ္တေပီတိ ဧဝံ အညာပဒေသေန အတ္တုပနာယိကံ ကတွာ [Pg.204] ဝုတ္တေပိ. ဓမ္မန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မံ, စတုသစ္စဓမ္မံ ဝါ. အရိယကရဓမ္မာ အနိစ္စာနုပဿနာဒယော, ဝိပဿိယမာနာ ဝါ အနိစ္စာဒယော, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ.

ထိုစကားရပ်၌ 'တတြ' ဟူသည် ဉာဏဒဿန၏သာလျှင် ဖူးမြင်ခြင်းအဖြစ်၌ (ဆိုလိုသည်။) 'ဝတ္ထု' ဟူသည် ရည်ရွယ်အပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိစေခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။ 'ဧဝံ ဝုတ္တေပိ' ဟူသည် ဤသို့ အခြားသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မိမိအား သက်ရောက်စေလျက် ပြောဆိုအပ်သော်လည်း (ဆိုလိုသည်။) 'ဓမ္မံ' ဟူသည် လောကုတ္တရာတရား သို့မဟုတ် သစ္စာလေးပါးတရားတည်း။ အရိယာဖြစ်စေတတ်သော တရားတို့ဟူသည် အနိစ္စာနုပဿနာ စသည်တို့ သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရှုဆင်ခြင်အပ်သော အနိစ္စစသည်တို့ သော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အရိယသစ္စာ လေးပါးတို့ သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။

အဝိနီတောတိ န ဝိနီတော အဓိသီလသိက္ခာဒီနံ ဝသေန န သိက္ခိတော. ယေသံ သံဝရဝိနယာဒီနံ အဘာဝေန အယံ ‘‘အဝိနီတော’’တိ ဝုစ္စတိ, တေ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဒုဝိဓော ဝိနယော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သီလသံဝရောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရော ဝေဒိတဗ္ဗော, သော စ အတ္ထတော ကာယိကဝါစသိကော အဝီတိက္ကမော. သတိသံဝရောတိ ဣန္ဒြိယာရက္ခာ, သာ စ တထာပဝတ္တာ သတိယေဝ. ဉာဏသံဝရောတိ ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမီ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၁) ဝတွာ ‘‘ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၁) ဝစနတော သောတသင်္ခါတာနံ တဏှာဒိဋ္ဌိဒုစ္စရိတအဝိဇ္ဇာအဝသိဋ္ဌကိလေသာနံ သံဝရော ပိဒဟနံ သမုစ္ဆေဒဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ခန္တိသံဝရောတိ အဓိဝါသနာ, သာ စ တထာပဝတ္တာ ခန္ဓာ, အဒေါသော ဝါ, ‘‘ပညာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. ဝီရိယသံဝရော ကာမဝိတက္ကာဒီနံ ဝိနောဒနဝသေန ပဝတ္တံ ဝီရိယမေဝ. တေန တေန အင်္ဂေန တဿ တဿ အင်္ဂဿ ပဟာနံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ. ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ. သေသပဒတ္တယေပိ ဧသေဝ နယော.

'အဝိနီတော' ဟူသည် အဓိသီလသိက္ခာ စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် မဆုံးမအပ်၊ မသင်ကြားအပ်သောသူ ဖြစ်သည်။ အကြင် သံဝရဝိနည်း စသည်တို့ မရှိခြင်းကြောင့် ဤသူကို 'အဝိနီတ' (မဆုံးမအပ်သောသူ) ဟု ဆိုအပ်၏၊ ထိုသံဝရဝိနည်းတို့ကို ပြခြင်းငှာ 'ဒုဝိဓော ဝိနယော နာမ' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ထိုသံဝရတို့တွင် သီလသံဝရဟူသည် ပါတိမောက်သံဝရဟု သိအပ်၏၊ ထိုပါတိမောက်သံဝရသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ကိုယ် နှုတ်ဖြင့် လွန်ကျူးမှု မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ သတိသံဝရဟူသည် ဣန္ဒြေတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်သော သတိတရားသာလျှင် ဖြစ်၏။ ဉာဏသံဝရဟူသည် 'သာဝကတို့၏ တဏှာစသော စီးဆင်းရာ ရေအလျဉ်တို့ကို ပိတ်ဆို့ကြောင်း သံဝရတရားကို ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏' ဟု မိန့်ကြားပြီးလျှင် 'ထိုရေအလျဉ်တို့ကို ပညာဖြင့် ပိတ်ဆို့အပ်ကုန်၏' ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာစသော ရေအလျဉ်နှင့်တူသည့် တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဒုစရိုက်၊ အဝိဇ္ဇာနှင့် ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာတို့ကို စောင့်စည်းပိတ်ဆို့တတ်သော သမုစ္ဆေဒဉာဏ်ဟု သိအပ်၏။ ခန္တီသံဝရဟူသည် သည်းခံခြင်း ဖြစ်၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်သော ခန္ဓာတရား သို့မဟုတ် အဒေါသတရား ဖြစ်၏၊ အချို့သော ဆရာတို့သည် 'ပညာ' ဟုလည်း ဆိုကြကုန်၏။ ဝီရိယသံဝရဟူသည် ကာမဝိတက် စသည်တို့ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၏ စွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဝီရိယတရားသာလျှင် ဖြစ်၏။ ထိုထိုအင်္ဂါ (ဉာဏ်) ဖြင့် ထိုထိုအင်္ဂါ (ကိလေသာ) ကို ပယ်ခြင်းသည် 'တဒင်္ဂပဟာန်' မည်၏။ ခွာအပ်သောအားဖြင့် (ဈာန်ဖြင့် တားဆီး၍) ပယ်ခြင်းသည် 'ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်' မည်၏။ ကြွင်းသော ပုဒ်သုံးခုတို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေနာတိအာဒိ သီလသံဝရာဒီနံ ဝိဝရဏံ. တတ္ထ သမုပေတောတိ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘ဥပဂတော’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၁၁) အာဂတံ သံဝရဝိဘင်္ဂံ ဒဿေတိ. ကာယဒုစ္စရိတာဒီနန္တိ ဒုဿီလျသင်္ခါတာနံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတာဒီနံ မုဋ္ဌသစ္စသင်္ခါတဿ ပမာဒဿ, အဘိဇ္ဈာဒီနံ ဝါ အက္ခန္တိအညာဏကောသဇ္ဇာနဉ္စ. သံဝရဏတောတိ ပိဒဟနတော, ဝိနယနတောတိ ကာယဝါစာစိတ္တာနံ ဝိရူပပဝတ္တိယာ ဝိနယနတော, ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ဝါ အပနယနတော, ကာယာဒီနံ ဝါ ဇိမှပဝတ္တိံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥဇုကနယနတောတိ အတ္ထော. ပစ္စယသမဝါယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ တထာ တထာ အနုပ္ပာဒနမေဝ သံဝရဏံ ဝိနယနဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

'ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန' စသည်တို့သည် သီလသံဝရ စသည်တို့ကို ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းချက် ဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ 'သမုပေတော' ဟူသောပုဒ်တွင် 'ဣတိ' သဒ္ဒါသည် 'အစရှိသည်' (အာဒိ) ဟူသော အနက်ကို ပြ၏။ ထိုသဒ္ဒါဖြင့် ဝိဘင်းပါဠိတော်၌ 'ဥပဂတော' စသည်ဖြင့် လာရှိသော သံဝရဝိဘင်းကို ပြတော်မူသည်။ 'ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ' ဟူသည် ဒုသီလျ (သီလပျက်ခြင်း) ဟု ဆိုအပ်သော ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ သတိကင်းလွတ်ခြင်း ဟု ဆိုအပ်သော မေ့လျော့ခြင်း (ပမာဒ) လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အဘိဇ္ဈာ စသည်တို့လည်းကောင်း၊ သည်းမခံနိုင်ခြင်း (အက္ခန္တိ)၊ အသိဉာဏ်ကင်းခြင်း (အညာဏ)၊ ပျင်းရိခြင်း (ကောသဇ္ဇ) တို့ကို လည်းကောင်း (စောင့်စည်းခြင်း ဖြစ်၏။) 'သံဝရဏတော' ဟူသည် ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ 'ဝိနယနတော' ဟူသည် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့၏ မကောင်းသော အမူအရာဖြစ်ခြင်းကို ဆုံးမခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့ကို ဖယ်ရှားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ကိုယ် စသည်တို့၏ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသော အမူအရာကို ဖြတ်တောက်၍ ဖြောင့်မတ်စွာ ဆောင်ယူခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အကြောင်းအင်္ဂါ စုံညီသောအခါ ဖြစ်ပေါ်ရန် ထိုက်တန်သော ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့ကို ထိုထိုနည်းလမ်းဖြင့် ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေခြင်းကိုသာလျှင် စောင့်စည်းခြင်း (သံဝရဏ) နှင့် ဆုံးမခြင်း (ဝိနယန) ဟု သိအပ်၏။

ယံ ပဟာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒီသု ဝိပဿနာဉာဏေသူ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု နာမရူပပရိစ္ဆေဒပစ္စယပရိဂ္ဂဟကင်္ခါဝိတရဏာနိ န ဝိပဿနာဉာဏာနိ သမ္မသနာကာရေန အပ္ပဝတ္တနတော? သစ္စမေတံ, ဝိပဿနာဉာဏဿ ပန အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဧဝံ ဝုတ္တံ. နာမရူပမတ္တမိဒံ, ‘‘နတ္ထိ ဧတ္ထ အတ္တာ ဝါ အတ္တနိယံ [Pg.205] ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဉာဏံ နာမရူပဝဝတ္ထာနံ. သတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတေ ကာယေ, သယံ ဝါ သတီ တသ္မိံ ကာယေ ဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, သာ စ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ အတ္တဒိဋ္ဌိ. တဿ နာမရူပဿ ကမ္မာဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယပရိဂ္ဂဏှနဉာဏံ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော. ‘‘နတ္ထိ ဟေတု, နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ အဟေတုဒိဋ္ဌိ. ‘‘ဣဿရပုရိသပဇာပတိပကတိအဏုကာလာဒီဟိ လောကော ပဝတ္တတိ နိဝတ္တတိ စာ’’တိ တထာ တထာ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ. တဿေဝါတိ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဿေဝ. ကင်္ခါဝိတရဏေနာတိ ယထာ ဧတရဟိ နာမရူပဿ ကမ္မာဒိပစ္စယတော ဥပ္ပတ္တိ, ဧဝံ အတီတေ အနာဂတေပီတိ တီသု ကာလေသု ဝိစိကိစ္ဆာပနယနဉာဏေန. ကထံကထီဘာဝဿာတိ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိနယပဝတ္တာယ (မ. နိ. ၁.၁၈; သံ. နိ. ၂.၂၀) သံသယပ္ပဝတ္တိယာ. ကလာပသမ္မသနေနာတိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၄၈-၄၉) ခန္ဓပဉ္စကံ ဧကာဒသသု ဩကာသေသု ပက္ခိပိတွာ သမ္မသနဝသေန ပဝတ္တေန ဝိပဿနာဉာဏေန. အဟံ မမာတိ ဂါဟဿာတိ ‘‘အတ္တာ အတ္တနိယ’’န္တိ ဂဟဏဿ. မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေနာတိ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဝိသုဒ္ဓိယာ. အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယာတိ အမဂ္ဂေ ဩဘာသာဒိကေ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ဥပ္ပန္နသညာယ. ယသ္မာ သမ္မဒေဝ သင်္ခါရာနံ ဥဒယံ ပဿန္တော ‘‘ဧဝမေတေ သင်္ခါရာ အနုရူပကာရဏတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, န ပန ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ ဂဏှာတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ’’တိ. ယသ္မာ ပန သင်္ခါရာနံ ဝယံ ‘‘ယဒိပိမေ သင်္ခါရာ အဝိစ္ဆိန္နာ ဝတ္တန္တိ, ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ ပန အပ္ပဋိသန္ဓိကာ နိရုဇ္ဈန္တေဝါ’’တိ ပဿတော ကုတော သဿတဂ္ဂါဟော. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ’’တိ. ဘယဒဿနေနာတိ ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏေန. သဘယေတိ သဗ္ဗဘယာနံ အာကရဘာဝတော သကလဒုက္ခဝူပသမသင်္ခါတဿ ပရမဿာသဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော စ သဘယေ ခန္ဓပဉ္စကေ. အဘယသညာယာတိ ‘‘အဘယံ ခေမ’’န္တိ ဥပ္ပန္နသညာယ. အဿာဒသညာ နာမ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေသု အဿာဒနဝသေန ပဝတ္တသညာ, ယော ‘‘အာလယာဘိနိဝေသော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အဘိရတိသညာ တတ္ထေဝ အဘိရမဏဝသေန ပဝတ္တသညာ, ယာ ‘‘နန္ဒီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အမုစ္စိတုကာမတာ အာဒါနံ. အနုပေက္ခာ သင်္ခါရေဟိ အနိဗ္ဗိန္ဒနံ, သာလယတာတိ အတ္ထော. ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ. ပဋိလောမဘာဝေါ သဿတုစ္ဆေဒဂ္ဂါဟော, ပစ္စယာကာရပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝါ. နိဗ္ဗာနေ [Pg.206] စ ပဋိလောမဘာဝေါ သင်္ခါရေသု နတိ, နိဗ္ဗာနပဋိစ္ဆာဒကမောဟော ဝါ. သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ ယာဒိသဿ ကိလေသဿ အပ္ပဟီနတာ ဝိပဿနာ သင်္ခါရနိမိတ္တံ န မုဉ္စတိ, သော ကိလေသော, ယော ‘‘သံယောဂါဘိနိဝေသော’’တိပိ ဝုစ္စတိ, သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ, အတိက္ကမနမေဝ ဝါ ပဟာနံ.

'ယံ ပဟာနံ' ဟူသော ပုဒ်သည် ဆက်စပ်မှုရှိ၏။ "နာမရူပပရိစ္ဆေဒစသော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်နှင့် ကင်္ခါဝိတရဏဉာဏ်တို့သည် သုံးသပ်ခြင်း (လက္ခဏာရေးသုံးပါးသို့ တင်၍ ရှုခြင်း) အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်သောကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်များ မဟုတ်ကြသည် မဟုတ်လော။ ထိုစကားသည် မှန်၏။ သို့သော်လည်း ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အခြေခံတည်ရာ (အထောက်အပံ့) ဖြစ်သောကြောင့် ဤသို့ ဆိုအပ်၏။ "ဤရုပ်နာမ်မျှသာ ဖြစ်၏၊ ဤရုပ်နာမ်၌ အတ္တသော်လည်းကောင်း၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာသော်လည်းကောင်း မရှိ" ဟု ဤသို့ ဖြစ်ပွားသောဉာဏ်သည် နာမရူပဝဝတ္ထာန (နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်) ဖြစ်၏။ ထင်ရှားရှိသော ခန္ဓာငါးပါးဟု ဆိုအပ်သော ကိုယ်ခန္ဓာ၌ သော်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင်၌သော်လည်းကောင်း ဖြစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အယူသည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏။ ထိုအယူသည် "ရုပ်ကို အတ္တဟု ရှု၏" ဟု ဤသို့ ဖြစ်ပွားသော အတ္တဒိဋ္ဌိတည်း။ ထိုနာမရုပ်၏ ကံ၊ အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းတရားတို့ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဉာဏ်သည် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ဖြစ်၏။ "သတ္တဝါတို့ ကိလေသာညစ်နွမ်းရန် အကြောင်းမရှိ၊ အထောက်အပံ့မရှိ" စသည်ဖြင့် ဤနည်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော အယူသည် အဟေတုကဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏။ "အရှင်အစိုးရသောသူ၊ လူ၊ ပဇာပတိနတ်မင်း၊ ပကတိသဘာဝ၊ မြူမှုန်၊ အချိန်ကာလ စသည်တို့ကြောင့် လောကသည် ဖြစ်ပျက်၏၊ ချုပ်ငြိမ်း၏" ဟု ထိုသို့ ထိုသို့ ဖြစ်ပွားသော အယူသည် ဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌိ ဖြစ်၏။ 'တဿေဝ' ဟူသည် ထိုပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၏သာတည်း။ 'ကင်္ခါဝိတရဏေန' ဟူသည် ယခုမျက်မှောက်ဘဝ၌ ရုပ်နာမ်၏ ကံစသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဖြစ်သကဲ့သို့ အတိတ် အနာဂတ် ကာလတို့၌လည်း ဖြစ်ပေါ်၏ဟု ကာလသုံးပါး၌ ယုံမှားခြင်းကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော ဉာဏ်ဖြင့်။ 'ကထံကထီဘာဝဿ' ဟူသည် "ငါသည် အတိတ်ကာလ၌ ဖြစ်ခဲ့ဖူးလေသလော" စသည်ဖြင့် ဤနည်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော သံသယဖြစ်ခြင်း၏။ 'ကလာပသမ္မသနေန' ဟူသည် "အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ရုပ်..." စသည်ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးကို တစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့၌ သွင်းယူ၍ သုံးသပ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့်။ 'အဟံ မမ' ဟူသော စွဲလမ်းမှု၏ ဟူသည် "အတ္တ၊ အတ္တ၏ဥစ္စာ" ဟု စွဲယူခြင်း၏။ 'မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန' ဟူသည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဖြင့်။ 'အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ' ဟူသည် မဂ်မဟုတ်သော ဩဘာသ (အရောင်အလင်း) စသည်တို့၌ "မဂ်ဖြစ်၏" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာဖြင့်။ အကြင်ကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ကောင်းစွာ မြင်ရသဖြင့် "ဤသို့ ဤသင်္ခါရတရားတို့သည် လျော်ကန်သော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏၊ ပြတ်စဲ၍ မသွားကြကုန်" ဟု စွဲယူ၏။ ထို့ကြောင့် "ဥဒယဒဿန (ဖြစ်ခြင်းကို မြင်သဖြင့်) ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ပယ်၏" ဟု ဆိုအပ်၏။ အကြင်ကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကို "ဤသင်္ခါရတရားတို့သည် မပြတ်ဘဲ ဖြစ်ပွားနေကြသော်လည်း ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်းသော သင်္ခါရတို့သည် နောက်ထပ် ပဋိသန္ဓေမရှိဘဲ ချုပ်ပျက်ကြသည်သာတည်း" ဟု ရှုမြင်သောသူအား သဿတအယူ စွဲလမ်းခြင်းသည် အဘယ်မှာ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် "ဝယဒဿန (ပျက်ခြင်းကို မြင်သဖြင့်) သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်၏" ဟု ဆိုအပ်၏။ 'ဘယဒဿနေန' ဟူသည် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ဖြင့်။ 'သဘယေ' ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော ဘေးတို့၏ တည်ရာဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးခြင်းဟု ဆိုအပ်သော မြတ်သော သက်သာရာရခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဘေးနှင့်တကွဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး၌။ 'အဘယသညာယ' ဟူသည် "ဘေးမရှိ၊ ဘေးကင်းရာဖြစ်၏" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာဖြင့်။ အဿာဒသညာ မည်သည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ သာယာတပ်မက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော သညာ ဖြစ်၏။ ယင်းကို 'အာလယာဘိနိဝေသ' (ငြိကပ်စွဲလမ်းခြင်း) ဟုလည်း ခေါ်ဆို၏။ အဘိရတိသညာသည် ထိုခန္ဓာငါးပါးတို့၌ပင် မွေ့လျော်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော သညာ ဖြစ်၏။ ယင်းကို 'နန္ဒီ' (နှစ်သက်ခြင်း) ဟုလည်း ခေါ်ဆို၏။ မလွတ်လိုခြင်းသည် စွဲလမ်းခြင်း (အာဒါန) မည်၏။ အနုပေက္ခာ ဟူသည် သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့မှုမရှိခြင်း၊ တွယ်တာငြိကပ်မှုရှိခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဓမ္မဋ္ဌိတိ၌ ဟူသည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်းသည် သဿတအယူ၊ ဥစ္ဆေဒအယူကို စွဲလမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပစ္စယာကာရ (အကြောင်းအခြင်းအရာ) ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟ ဖြစ်၏။ နိဗ္ဗာန်၌ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတရားတို့၌ ကိုင်းညွတ်ခြင်း သို့မဟုတ် နိဗ္ဗာန်ကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော မောဟ ဖြစ်၏။ 'သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟ' ဟူသည် အကြင်ကိလေသာကို မပယ်အပ်သေးသဖြင့် ဝိပဿနာသည် သင်္ခါရနိမိတ်ကို မလွှတ်နိုင်ဘဲ ဖြစ်၏၊ ထိုကိလေသာသည် 'သံယောဂါဘိနိဝေသ' (နှောင်ဖွဲ့စွဲလမ်းခြင်း) ဟုလည်း ဆိုအပ်၏၊ ထိုသင်္ခါရနိမိတ်ကို စွဲယူခြင်းကို လွန်မြောက်ခြင်းသည် သော်လည်းကောင်း၊ ပယ်ခြင်းသည် သော်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ပဝတ္တိ ဧဝ ပဝတ္တိဘာဝေါ, ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. နီဝရဏာဒိဓမ္မာနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နီဝရဏပက္ခိယာ ကိလေသာ ဝိတက္ကဝိစာရာဒယော စ ဂယှန္တိ. စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ယံ ပဟာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကေန ပန ပဟာနန္တိ? ‘‘အရိယမဂ္ဂေဟေဝါ’’တိ ဝိညာယမာနောယမတ္ထော တေသံ ဘာဝိတတ္တာ အပ္ပဝတ္တိဝစနတော. ‘‘သမုဒယပက္ခိကဿာ’’တိ ဧတ္ထ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ စတုသစ္စာဘိသမယာတိ ကတွာ တေဟိ ပဟာတဗ္ဗေန တေန တေန သမုဒယသင်္ခါတေန လောဘေန သဟ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ သမုဒယသဘာဝတ္တာ စ. သစ္စဝိဘင်္ဂေ စ သဗ္ဗကိလေသာနံ သမုဒယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သမုဒယပက္ခိကာ’’တိ ဒိဋ္ဌိအာဒယော ဝုစ္စန္တိ. ပဋိပဿဒ္ဓတ္တံ ဝူပသန္တတာ.

ဖြစ်ပွားခြင်းသည်သာလျှင် ပဝတ္တိဘာဝ မည်၏၊ (ကိလေသာ) ထကြွခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'နီဝရဏာဒိဓမ္မာနံ' ဟူသော ပုဒ်၌ 'အာဒိ' သဒ္ဒါဖြင့် နီဝရဏ၏ အဖို့အစုဖြစ်သော ကိလေသာများ၊ ဝိတက်၊ ဝိစာရ စသည်တို့ကိုလည်း ယူအပ်ကုန်၏။ အရိယာမဂ်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ်သောကြောင့် လုံးဝမဖြစ်ပွားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် အကြင်ပယ်ခြင်းသည် ရှိ၏ ဟူ၍ ဆက်စပ်မှုရှိ၏။ အဘယ်တရားဖြင့် ပယ်ခြင်းနည်း။ "အရိယာမဂ်တို့ဖြင့်သာတည်း" ဟူသော ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ထိုမဂ်တို့ကို ပွားများအပ်သဖြင့် မဖြစ်ပွားတော့ခြင်းကို ဆိုသောကြောင့် သိသာထင်ရှားလှ၏။ 'သမုဒယပက္ခိကဿ' ဟူရာ၌ မဂ်လေးပါးလုံးသည် သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ထိုမဂ်တို့ဖြင့် ပယ်အပ်သော ထိုထိုသမုဒယဟု ဆိုအပ်သော လောဘနှင့်တကွ ပယ်အပ်သည်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သမုဒယသဘာဝရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း။ သစ္စဝိဘင်းကျမ်း၌လည်း ကိလေသာခပ်သိမ်းတို့၏ သမုဒယဖြစ်ပုံကို ဆိုအပ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိစသည်တို့ကို "သမုဒယပက္ခိက" (သမုဒယ၏ အဖို့အစုဖြစ်သော တရားများ) ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။ 'ပဋိပဿဒ္ဓတ္တံ' ဟူသည် ငြိမ်းအေးပြီးသည်၏ အဖြစ်တည်း။

သင်္ခတနိဿဋတာ သင်္ခါရသဘာဝါဘာဝေါ. ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတန္တိ ဝိရဟိတသဗ္ဗသင်္ခတံ, ဝိသင်္ခါရန္တိ အတ္ထော. ပဟာနဉ္စ တံ ဝိနယော စာတိ ပဟာနဝိနယော ပုရိမေန အတ္ထေန. ဒုတိယေန ပန ပဟီယတီတိ ပဟာနံ, တဿ ဝိနယောတိ ယောဇေတဗ္ဗော.

သင်္ခတတရားတို့မှ လွတ်မြောက်ခြင်းသည် သင်္ခါရသဘာဝ မရှိခြင်းတည်း။ 'ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ' ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော သင်္ခတတရားတို့မှ ကင်းဝေးခြင်း၊ သင်္ခါရကင်းခြင်း (ဝိသင်္ခါရ) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ရှေးအနက်အားဖြင့် ပယ်ခြင်းလည်းဖြစ်၍ ယဉ်ကျေးစေခြင်းလည်း ဖြစ်သောကြောင့် 'ပဟာနဝိနယ' မည်၏။ ဒုတိယအနက်အားဖြင့်မူကား ပယ်အပ်သောကြောင့် 'ပဟာန' (ပယ်ခြင်း) မည်၏၊ ထိုပယ်ခြင်း၏ ယဉ်ကျေးစေခြင်း ဟူ၍ စပ်စပ်ရမည်။

ဘိန္နသံဝရတ္တာတိ နဋ္ဌသံဝရတ္တာ, သံဝရာဘာဝတောတိ အတ္ထော. တေန အသမာဒိန္နသံဝရောပိ သင်္ဂဟိတောဝ ဟောတိ. သမာဒါနေန ဟိ သမ္ပာဒေတဗ္ဗော သံဝရော, တဒဘာဝေ န ဟောတီတိ. အရိယေတိ အရိယော. ပစ္စတ္တဝစနဉှေတံ. ဧသေသေတိ ဧသော ဧသော, အတ္ထတော အနညောတိ အတ္ထော. တဇ္ဇာတေတိ အတ္ထတော တံသဘာဝေါ, သပ္ပုရိသော အရိယသဘာဝေါ, အရိယော စ သပ္ပုရိသဘာဝေါတိ အတ္ထော.

'ဘိန္နသံဝရတ္တာ' ဟူသည် သီလသံဝရ ပျက်စီးသောကြောင့်၊ သံဝရမရှိခြင်းကြောင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ထိုသို့ဆိုသဖြင့် သံဝရသီလကို ဆောက်တည်မထားသောသူကိုလည်း သိမ်းသွင်းယူအပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ စင်စစ်သော်ကား သံဝရကို ဆောက်တည်ခြင်းဖြင့်သာ ပြည့်စုံစေအပ်၏၊ ဆောက်တည်ခြင်း မရှိလျှင် သံဝရ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ 'အရိယေ' ဟူသည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်၏။ ဤသည်ကား ပစ္စတ္တဝစန (ပဌမာဝိဘတ်) သာတည်း။ 'ဧသေသေ' ဟူသည် 'ဧသော ဧသော' (ဤသူ ဤသူ) ဟူ၍ ဖြစ်၏၊ အနက်အားဖြင့် ထူးခြားမှုမရှိ (အတူတူပင်ဖြစ်သည်) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'တဇ္ဇာတေ' ဟူသည် အနက်အားဖြင့် ထိုသဘောရှိသူ၊ သူတော်ကောင်းသည် အရိယာ၏ သဘောရှိသူဖြစ်၍ အရိယာသည်လည်း သူတော်ကောင်း၏ သဘောရှိသူ ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

သော အဟန္တိ အတ္တနာ ပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနံ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဝဒတိ. ‘‘အဟံဗုဒ္ဓိနိဗန္ဓနော အတ္တာ’’တိ ဟိ အတ္တဝါဒိနော လဒ္ဓိ. အဒွယန္တိ ဒွယတာရဟိတံ. အဘိန္နံ ဝဏ္ဏမေဝ ‘‘အစ္စီ’’တိ ဂဟေတွာ ‘‘အစ္စီတိ ဝဏ္ဏော ဧဝါ’’တိ တေသံ ဧကတ္တံ ပဿန္တော ဝိယ ယထာပရိကပ္ပိတံ အတ္တာနံ ‘‘ရူပ’’န္တိ, ယထာဒိဋ္ဌံ ဝါ ရူပံ, ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ တေသံ ဧကတ္တံ ပဿန္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’တိ [Pg.207] ဣမိဿာ ပဝတ္တိယာ အဘာဝေပိ ရူပေ အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပဝတ္တမာနံ အစ္စိယံ ဝဏ္ဏဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ‘‘အဒွယဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပမာယော စ အနညတ္တာဒိဂဟဏနိဒဿနဝသေနေဝ ဝုတ္တာ, န ဝဏ္ဏာဒီနံ ဝိယ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနဒဿနတ္ထံ. န ဟိ အတ္တနိ သာမိဘာဝေန ရူပဉ္စ သကိဉ္စနဘာဝေန သမနုပဿတိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အတ္တာနံ ရူပဿ သဘာဝတော အာဓာရဏဘာဝေန. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ ရူပဿ အတ္တနော အာဓာရဏဘာဝေန ဒိဋ္ဌိပဿနာယ ပဿတိ. ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီတိ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တာဟိ ဒိဋ္ဌိတဏှာဟိ ‘‘ရူပံ အတ္တာ, ရူပဝါ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ ခန္ဓပဉ္စကံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌနတော. တေနာဟ ‘‘ပရိယုဋ္ဌာနာကာရေနာ’’တိအာဒိ. ဧသေဝ နယောတိ ယော ‘‘ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ ရူပက္ခန္ဓေ ဝုတ္တော သံဝဏ္ဏနာနယော, ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီသုပိ ဧသော ဧဝ နယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ထိုသူသည် 'ငါ' ဟူ၍ မိမိကိုယ်တိုင် ကြံဆအပ်သော အတ္တကို မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူသည် ပြောဆို၏။ 'ငါဟူသော အသိဉာဏ်၌ ငြိကပ်သော အတ္တ' ဟူ၍ အတ္တဝါဒီတို့၏ အယူဝါဒသည် ရှိ၏။ အဒွယဟူသည် နှစ်ခုမဟုတ်သော (နှစ်ခုကင်းသော)။ မကွဲပြားသော အဆင်းအရောင်သက်သက်ကိုသာ 'လျှံငြိမ်း' ဟု ယူ၍ 'လျှံငြိမ်းဟူသည် အဆင်းသာလျှင်တည်း' ဟု ထိုနှစ်ခု၏ တစ်ခုတည်းသော အဖြစ်ကို ရှုသကဲ့သို့၊ ကြံဆအပ်သည့်အတိုင်းသော အတ္တကို 'ရုပ်' ဟုလည်းကောင်း၊ မြင်အပ်သည့်အတိုင်းသော ရုပ်ကို 'အတ္တ' ဟုလည်းကောင်း ယူ၍ ထိုနှစ်ခု၏ တစ်ခုတည်းသောအဖြစ်ကို ရှုသူဟု မှတ်အပ်၏။ ဤ၌လည်း 'ရုပ်သည် အတ္တတည်း' ဟူသော ဤဖြစ်ခြင်း မရှိသော်လည်း ရုပ်၌ အတ္တဟု စွဲလမ်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကို မီးလျှံ၌ အဆင်းကို စွဲလမ်းခြင်းကဲ့သို့ 'မကွဲပြားသော အရှု' (အဒွယဒဿန) ဟု ဆိုအပ်၏။ ဥပမာတို့ကိုလည်း အခြားမဟုတ်သော အဖြစ်စသည်ကို ယူခြင်း၏ သာဓကအဖြစ်ဖြင့်သာ ဟောတော်မူအပ်၏၊ အဆင်းစသည်တို့ကဲ့သို့ အတ္တ၏ ထင်ရှားရှိခြင်းကို ပြခြင်းငှာ မဟုတ်ပေ။ အတ္တကို အရှင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ကို မိမိဥစ္စာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မရှုမြင်ပေ။ သို့မဟုတ် 'အတ္တ၌ ရုပ်' ဟု အတ္တကို ရုပ်၏ သဘာဝအားဖြင့် တည်ရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် 'ရုပ်၌ အတ္တ' ဟု ရုပ်ကို အတ္တ၏ တည်ရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအမြင်ဖြင့် ရှု၏။ 'ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီ' ဟူသည် ထကြွလာသော ဒိဋ္ဌိ၊ တဏှာတို့ဖြင့် 'ရုပ်သည် အတ္တတည်း၊ အတ္တသည် ရုပ်ရှိ၏' စသည်ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးကို မှားယွင်းစွာ ယူ၍ တည်နေသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် 'ပရိယုဋ္ဌာနအခြင်းအရာအားဖြင့်' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ 'ဤနည်းတူပင်' ဟူသည် 'ဤသာသနာတော်၌ အချို့သောသူသည် ရုပ်ကို အတ္တအားဖြင့် ရှု၏' စသည်ဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဖွင့်ဆိုချက်နည်းလမ်းကို ဝေဒနာက္ခန္ဓာ စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။

သုဒ္ဓရူပမေဝါတိ အရူပေန အမိဿိတံ ကေဝလံ ရူပမေဝ. အရူပန္တိ သုဒ္ဓအရူပံ ရူပဿ အဂ္ဂဟိတတ္တာ. စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေနာတိ စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဂဟဏဝသေန ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော တသ္မိံ တသ္မိံ ဂဟဏေ ဝေဒနာဒိဝိနိမုတ္တအရူပဓမ္မေ ကသိဏရူပေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗရူပဓမ္မေ စ ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏသိဒ္ဓိတော. ပဉ္စသု ဌာနေသု ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ, တေ တေ ဧဝ ဓမ္မေ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟဏတော တေသဉ္စ ဥစ္ဆေဒဘာဝတော. အဝသေသေသု ပန ပန္နရသသု ဌာနေသု ရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာပိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော တတ္ထ နိစ္စသညံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ ကသိဏရူပေန တံ မိဿေတွာ တဿ စ ဥပ္ပာဒါဒီနံ အဒဿနတော, တသ္မာဿ တတ္ထပိ ဟောတိယေဝ သဿတဒိဋ္ဌိ ဧကစ္စသဿတဂါဟဝသေနပိ. မဂ္ဂါဝရဏာ ဝိပရီတဒဿနတော. န သဂ္ဂါဝရဏာ အကမ္မပထပ္ပတ္တတာယ. အကိရိယာဟေတုကနတ္ထိကဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဟိ ကမ္မပထဒိဋ္ဌိယော.

'စင်ကြယ်သော ရုပ်သက်သက်သာ' ဟူသည် နာမ်တရားနှင့် မရောနှောသော ရုပ်သက်သက်ကိုသာ ဆိုလိုသည်။ 'နာမ်' ဟူသည် ရုပ်ကို မယူအပ်သောကြောင့် စင်ကြယ်သော နာမ်တရားသက်သက် ဖြစ်သည်။ 'ခန္ဓာလေးပါးတို့၌ သုံးပါး သုံးပါးတို့၏ အစွမ်းဖြင့်' ဟူသည် ခန္ဓာလေးပါးတို့၌ သုံးပါး သုံးပါးတို့ကို ယူခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ရုပ်နာမ်ရောနှောနေသော အတ္တကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုထိုယူခြင်း၌ ဝေဒနာစသည်တို့မှ လွတ်သော နာမ်တရားတို့ကို ကသိုဏ်းရုပ်နှင့်တကွ ခပ်သိမ်းသော ရုပ်တရားတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ယူခြင်း ပြီးမြောက်သောကြောင့်တည်း။ ဌာနငါးခုတို့၌ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုထိုတရားတို့ကိုသာ 'အတ္တ' ဟု ယူခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုတရားတို့၏ ပြတ်စဲပျက်စီးခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော တစ်ဆယ့်ငါးခုသော ဌာနတို့၌မူ ရုပ်ကို 'အတ္တ' ဟု ယူသော်လည်း မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူသည် ထိုရုပ်၌ နိစ္စသညာ (မြဲ၏ဟူသော အမှတ်) ကို မစွန့်လွှတ်ပေ၊ ကသိုဏ်းရုပ်ဖြင့် ထိုရုပ်ကို ရောနှော၍ ထိုရုပ်၏ ဖြစ်ပျက်ခြင်းစသည်ကို မမြင်ရသောကြောင့် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုဌာနတို့၌လည်း ဧကစ္စသဿတအယူ၏ အစွမ်းဖြင့်လည်း သဿတဒိဋ္ဌိသည် ဖြစ်သည်သာတည်း။ ဖောက်ပြန်စွာ မြင်ခြင်းကြောင့် မဂ်၏ အဆီးအတား ဖြစ်၏။ ကမ္မပထသို့ မရောက်သောကြောင့် သုဂတိဘုံ (နတ်ရွာ) ၏ အဆီးအတား မဖြစ်ပေ။ အကိရိယဒိဋ္ဌိ၊ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ၊ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိတို့သည်သာ ကမ္မပထထိုက်သော ဒိဋ္ဌိများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ကာယောတိ ရူပကာယော. သော အာတုရောယေဝ အသဝသဘာဝတော. ရာဂဒေါသမောဟာနုဂတန္တိ အပ္ပဟီနရာဂဒေါသမောဟသန္တာနေ ပဝတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. ဒဿိတံ အာတုရဘာဝေန. နိက္ကိလေသတာယာတိ သယံ ပဟီနကိလေသသန္တာနဂတတာယ. သေခါ နေဝ အာတုရစိတ္တာ ပဟီနကိလေသေ ဥပါဒါယ, အပ္ပဟီနေ ပန ဥပါဒါယ အာတုရစိတ္တာ. အနာတုရစိတ္တတံယေဝ ဘဇန္တိ ဝဋ္ဋာနုသာရိမဟာဇနဿ ဝိယ တေသံ စိတ္တဿ ကိလေသဝသေန အာတုရတ္တာဘာဝတော.

'ကာယ' ဟူသည် ရူပကာယ (ရုပ်အစုအဝေး) တည်း။ ထိုရုပ်အစုအဝေးသည် မသာယာဖွယ် (မတင့်တယ်ဖွယ်) သဘာဝ ရှိသောကြောင့် နာကျင်ခံခက်ရသည်သာတည်း။ 'ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့ စဉ်ဆက်မပြတ် လိုက်ပါအပ်သော' ဟူသည် မပယ်ရသေးသော ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အစဉ်၌ ဖြစ်သော။ 'ဤ၌' ဟူသည် ဤသုတ်၌။ နာကျင်ခံခက်သော အဖြစ်ဖြင့် ပြအပ်ပြီ။ 'ကိလေသာကင်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်' ဟူသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကိလေသာကို ပယ်ပြီးသော သန္တာန်သို့ ရောက်ရှိခြင်းကြောင့်တည်း။ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာတို့ကို အစွဲပြု၍ စိတ်နာကျင်ခြင်း မရှိကြကုန်၊ မပယ်ရသေးသော ကိလေသာတို့ကို အစွဲပြု၍မူ စိတ်နာကျင်ခြင်း ရှိကြကုန်၏။ ဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ကျင်လည်သော လူပြိန်းတို့ကဲ့သို့ ထိုသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်သည် ကိလေသာ၏ အစွမ်းဖြင့် ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် စိတ်မနာကျင်ခြင်းသို့သာ ဆိုက်ရောက်ကြကုန်၏။

နကုလပိတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နကုလပိတုသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

၂. ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒေဝဒဟသုတ်အဖွင့်

၂. ဒေဝါ [Pg.208] ဝုစ္စန္တိ ရာဇာနော ‘‘ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏေဟိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ, အတ္တနော ဝါ ပုညာနုဘာဝေန ဇောတန္တီ’’တိ ကတွာ. တေသံ ဒဟောတိ ဒေဝဒဟော. သယံဇာတော ဝါ သော ဟောတိ, တသ္မာပိ ‘‘ဒေဝဒဟော’’တိ ဝုတ္တော. တဿ အဝိဒူရေ နိဂမော ‘‘ဒေဝဒဟ’’န္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော ယထာ ‘‘ဝရဏာနဂရံ, ဂေါဓာဂါမော’’တိ. ပစ္ဆာဘူမိယံ အပရဒိသာယံ နိဝိဋ္ဌဇနပဒေါ ပစ္ဆာဘူမံ, တံ ဂန္တုကာမာ ပစ္ဆာဘူမဂမိကာ. တေ သဘာရေတိ တေ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဝသေန သဘာရေ ကာတုကာမတာယ. ယဒိ ထေရော တေသံ ဘာရော, ထေရဿပိ တေ ဘာရာ ဧဝါတိ ‘‘တေ သဘာရေ ကာတုကာမတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ ထေရော တေ ဩဝဒိတဗ္ဗေ အနုသာသိတဗ္ဗေ မညတီတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. အယံ နိဗ္ဘာရော နာမ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ အတ္တနော ဘာရံ ကတွာ အဝတ္တနတော.

၂. ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် ကစားပျော်ပါးကြကုန်၏၊ သို့မဟုတ် မိမိတို့၏ ကုသိုလ်ကံအစွမ်းကြောင့် တောက်ပကြကုန်၏ ဟူသော အနက်ကြောင့် မင်းတို့ကို 'ဒေဝ' (နတ်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ထိုမင်းတို့၏ ရေကန်သည် 'ဒေဝဒဟ' မည်၏။ သို့မဟုတ် ထိုရေကန်သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေကန် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့်လည်း 'devadaho' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုရေကန်၏ မနီးမဝေးအရပ်၌ ရှိသော နိဂုံးသည် 'ဒေဝဒဟ' ဟူသော အမည်သို့ ရောက်၏၊ ပမာသော်ကား 'ဝရဏာမြို့'၊ 'ဂေါဓာရွာ' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ အနောက်ဘက်အရပ်၌ တည်ရှိသော ဇနပုဒ်သည် ပစ္ဆာဘူမ မည်၏၊ ထိုအရပ်သို့ သွားလိုကြကုန်သော သူတို့သည် 'ပစ္ဆာဘူမဂမိက' (အနောက်အရပ်သို့ သွားမည့်သူများ) မည်ကုန်၏။ 'ထိုသူတို့ကို ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးနှင့်တကွ ဖြစ်စေလိုခြင်းကြောင့်' ဟူသည် မထေရ်မြတ်၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုရဟန်းတို့ကို ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးဖြစ်စေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏။ အကယ်၍ မထေရ်သည် ထိုရဟန်းတို့၏ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး ဖြစ်အံ့၊ မထေရ်အားလည်း ထိုရဟန်းတို့သည် ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးများသာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် 'ထိုသူတို့ကို ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးနှင့်တကွ ဖြစ်စေလိုခြင်းကြောင့်' ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့လျှင် မထေရ်သည် ထိုရဟန်းတို့ကို ဆုံးမအပ်၊ သွန်သင်အပ်ကုန်၏ဟု မှတ်ထင်တော်မူ၏။ ယခုအခါ ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြလိုသဖြင့် 'ယော ဟိ' စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ဤသူသည် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်ကိုမျှ မိမိ၏ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးအဖြစ် ပြု၍ မကျင့်သောကြောင့် 'ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးမရှိသူ' မည်၏။

စတုဗ္ဗိဓေနာတိ ဓာတုကောသလ္လံ အာယတနကောသလ္လံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒကောသလ္လံ ဌာနာဋ္ဌာနကောသလ္လန္တိ ဧဝံ စတုဗ္ဗိဓေန.

'လေးပါးသော အပြားအားဖြင့်' ဟူသည် ဓာတ်၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း (ဓာတုကောသလ္လ)၊ အာယတန၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း (အာယတနကောသလ္လ)၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကောသလ္လ)၊ ဌာနောဌာန၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း (ဌာနာဌာနကောသလ္လ) ဟု ဤသို့ လေးပါးသော အပြားအားဖြင့် ဖြစ်၏။

တေ မဟလ္လကာဗာဓိကာတိဒဟရပုဂ္ဂလေ ဂဏှိတွာဝ ဂစ္ဆတိ. တေ ဟိ ဒိဝသဒွယေန ဝူပသန္တပရိဿမာ ဧဝ. ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရပဋိဗဒ္ဓံ ဝတ္ထုံ ကထေတွာ. ‘‘ဧဠကာဠဂုမ္ဗေတိ ကာဠတိဏဂစ္ဆမဏ္ဍပေ’’တိပိ ဝဒန္တိ.

ထိုသူတို့သည် လူအို၊ လူနာ၊ အလွန်ငယ်သော သူတို့ကို ခေါ်ဆောင်၍သာ သွားကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် နှစ်ရက်မျှဖြင့် ပင်ပန်းမှု ငြိမ်းအေးကြသည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ဆင်၊ မျောက်၊ ခါညှိုးတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော ဝတ္ထုကို ပြောကြားပြီးလျှင်။ 'ဧဠကာဠချုံပုတ်' ဟူသည် 'မြက်မည်းချုံပုတ်' ဟုလည်း ဆိုကြကုန်၏။

ဝိဝိဓံ နာနာဘူတံ ရဇ္ဇံ ဝိရဇ္ဇံ, ဝိရဇ္ဇမေဝ ဝေရဇ္ဇံ, တတ္ထ ဂတံ, ပရဒေသဂတန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧကဿာ’’တိအာဒိ. စိတ္တသုဒတ္တာဒယောတိ စိတ္တဂဟပတိအနာထပိဏ္ဍိကာဒယော. ဝီမံသကာတိ ဓမ္မဝိစာရကာ. ကိန္တိ ကီဒိသံ. ဒဿနန္တိ သိဒ္ဓန္တံ. အာစိက္ခတိ ကီဒိသန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မဿာတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဓမ္မဿ. အနုဓမ္မန္တိ အနုကူလံ အဝိရုဇ္ဈနဓမ္မံ. သော ပန ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပဒေသနာဝိတ္ထာရောတိ အာဟ – ‘‘ဝုတ္တဗျာကရဏဿ အနုဗျာကရဏ’’န္တိ. ဓာရေတိ အတ္တနော ဖလန္တိ ဓမ္မော, ကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော’’တိ. ဣမိနာပိ ပါဌန္တရေန ဝါဒေါ ဧဝ ဒီပိတော, န တေန ပကာသိတာ ကိရိယာ.

အထူးထူးအပြားပြား ကွဲပြားသော တိုင်းနိုင်ငံသည် ဝိရဇ္ဇ မည်၏၊ ဝိရဇ္ဇသည်ပင် ဝေရဇ္ဇ မည်၏၊ ထိုတိုင်းနိုင်ငံသို့ သွားခြင်းသည် တစ်ပါးသော တိုင်းပြည်သို့ သွားခြင်းဟူသော အနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် 'တစ်ဦးတည်းသောသူအား' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ 'စိတ္တ၊ သုဒတ္တစသည်တို့' ဟူသည် စိတ္တသူဌေး၊ အနာထပိဏ်သူဌေး စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'စူးစမ်းဆင်ခြင်သူတို့' ဟူသည် တရားတော်ကို စိစစ်ဝေဖန်သူတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'အဘယ်သို့' ဟူသည် အဘယ်ကဲ့သို့သော။ 'အယူ' ဟူသည် ဝါဒအယူအဆ (သိဒ္ဓန္တ) ကို ဆိုလိုသည်။ 'အဘယ်သို့ ဟောကြားပါသနည်း' ဟူသော အနက်တည်း။ 'တရားတော်၏' ဟူသည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်၏။ 'အနုဓမ္မ' (လျော်သောတရား) ဟူသည် လျော်ညီသော၊ ဆန့်ကျင်ဘက်မရှိသော တရားတည်း။ ထိုတရားသည်ကား ဝေနေယျတို့၏ အလိုဇ္ဈာသယအားလျော်စွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားဒေသနာတော်၏ ကျယ်ဝန်းခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် 'ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားကို ထပ်ဆင့်၍ ဟောကြားခြင်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မိမိ၏ အကျိုးတရားကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓမ္မ မည်၏၊ အကြောင်းတရားဟု ဆိုလိုသဖြင့် 'သဟဓမ္မိက ဟူသည် အကြောင်းနှင့်တကွသော' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤမူကွဲဖတ်ရိုးဖြင့်လည်း ဝါဒကိုသာလျှင် ပြအပ်၏၊ ထိုဝါဒဖြင့် ပြအပ်သော အပြုအမူကို မဟုတ်ပေ။

တဏှာဝသေနေဝ ဆန္နမ္ပိ ပဒါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ရာဂါဒယော တဏှာယ ဧဝ အဝတ္ထာဝိသေသာတိ. တေနာဟ ‘‘တဏှာ ဟီ’’တိအာဒိ. ဝိဟနန္တိ ကာယံ စိတ္တဉ္စာတိ ဝိဃာတော, ဒုက္ခန္တိ အာဟ – ‘‘အဝိဃာတောတိ [Pg.209] နိဒုက္ခော’’တိ. ဥပါယာသေတိ ဥပတာပေတီတိ ဥပါယာသော, ဥပတာပေါ. တပ္ပဋိပက္ခော ပန အနုပါယာသော နိရူပတာပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗဝါရေသု.

တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ခြောက်ခုသော ပုဒ်တို့၏ အနက်ကို သိအပ်၏။ ရာဂစသည်တို့သည် တဏှာ၏ အဆင့်အတန်း ကွဲပြားခြားနားမှုများသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် 'တဏှာသည်သာလျှင်' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ကိုယ်နှင့် စိတ်ကို ပင်ပန်းစေတတ်သောကြောင့် ဝိဃာတ (ပင်ပန်းခြင်း) မည်၏၊ ဆင်းရဲခြင်းဟု ဆိုလိုသဖြင့် 'အဝိဃာတ ဟူသည် ဆင်းရဲကင်းခြင်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ပူပန်စေတတ်သောကြောင့် ဥပါယာသ (ပြင်းစွာပူပန်ခြင်း) မည်၏၊ ပူပန်ခြင်းတည်း။ ထိုဥပါယာသ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အနုပါယာသကို ပူပန်ခြင်းကင်းခြင်းဟု မှတ်အပ်၏။ 'ခပ်သိမ်းသော အရပ်၌' ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော အလှည့် (ဝါရ) တို့၌။

ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒေဝဒဟသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

၃. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ်အဖွင့်

၃. ‘‘အဝန္တိဒက္ခိဏာပထေ’’တိ အညေသု သုတ္တပဒေသု အာဂတတ္တာ အာဟ ‘‘အဝန္တိဒက္ခိဏာပထသင်္ခါတေ’’တိ. မဇ္ဈိမဒေသတော ဟိ ဒက္ခိဏဒိသာယ အဝန္တိရဋ္ဌံ. ပဝတ္တယိတ္ထ ဧတ္ထ လဒ္ဓီတိ ပဝတ္တံ, ပဝတ္တိတဗ္ဗဋ္ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘လဒ္ဓိပဝတ္တဋ္ဌာနေ’’တိ. ရုပ္ပနသဘာဝေါ ဓမ္မောတိ ကတွာ ရူပဓာတူတိ ရူပက္ခန္ဓော ဝုတ္တော. ရူပဓာတုမှိ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတေန ရာဂေန သဟဇာတေနပိ အသဟဇာတေနပိ ဥပနိဿယဘူတေန အပ္ပဟီနဘာဝေနေဝ ဝိနိဗဒ္ဓံ ပဋိဗဒ္ဓံ ကမ္မဝိညာဏံ. ဩကသာရီတိ ဝုစ္စတိ – ‘‘တသ္မိံ ရူပဓာတုသညိတေ ဩကေ သရတိ ပဝတ္တတီ’’တိ ကတွာ. အဝတိ ဧတ္ထ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဩကံ, ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. တေနာဟ – ‘‘ဂေဟသာရီ အာလယသာရီ’’တိ.

၃. ‘‘အဝန္တိဒက္ခိဏာပထ၌’’ ဟု အခြားသော သုတ်ပုဒ်တို့၌ လာရှိသောကြောင့် ‘‘အဝန္တိဒက္ခိဏာပထဟု ဆိုအပ်သော အရပ်၌’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ မဇ္ဈိမဒေသမှ တောင်ဘက်အရပ်၌ အဝန္တိတိုင်းသည် တည်ရှိ၏။ ဤအရပ်၌ ဝါဒသည် ဖြစ်ပွား၏၊ ထို့ကြောင့် ’ပဝတ္တ’ မည်၏၊ ဖြစ်ပွားရာဌာနဟု ဆိုလိုသဖြင့် ‘‘ဝါဒဖြစ်ပွားရာဌာန၌’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိသော တရားဖြစ်သောကြောင့် ရူပဓာတ်ဟု သမုတ်သဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာကို ဟောတော်မူ၏။ ရူပဓာတ်၌ အာရမ္မဏပစ္စည်းဖြစ်သော၊ သဟဇာတဖြစ်သည်လည်းဖြစ်သော၊ သဟဇာတမဟုတ်ဘဲ ဥပနိဿယဖြစ်သည်လည်းဖြစ်သော၊ မပယ်အပ်သေးသော အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင် စွဲမြဲစွာ နှောင်ဖွဲ့အပ်စပ်စပ်မိနေသော ကမ္မဝိညာဉ်တည်း။ ’ဩကစာရီ’ ဟု ဆိုအပ်၏၊ ‘‘ထိုရူပဓာတ်ဟု ဆိုအပ်သော အိမ်၌ ကျင်လည်တတ်၏၊ ဖြစ်ပွားတတ်၏’’ ဟူ၍ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ဤ၌ ကျင်လည်တတ်၏၊ ဖြစ်ပွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တိုက်အိမ် (ဩက) မည်၏၊ ဖြစ်ပွားရာဌာနတည်း။ ထို့ကြောင့် ‘‘အိမ်၌ ကျင်လည်တတ်သူ၊ တဏှာအာလယ၌ ကျင်လည်တတ်သူ’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

ဥဂစ္ဆတိ ဝါ ဧတ္ထ ဝေဒနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သမဝေတီတိ ဩကော, စက္ခုရူပါဒိ. ပစ္စယောတိ အာရမ္မဏာဒိဝသေန ပစ္စယော. ပစ္စယော ဟောတီတိ အနန္တရသမနန္တရာဒိနာ စေဝ ကမ္မူပနိဿယအာရမ္မဏာဒိနာ စ. ‘‘ဝိညာဏဓာတု ခေါ, ဂဟပတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ‘‘ကမ္မဝိညာဏဝိပါကဝိညာဏေသု ကတရံ နု ခေါ’’တိ သမ္မောဟော ဘဝေယျ. တဿ သမ္မောဟဿ ဝိဃာတတ္ထံ အပဂမနတ္ထံ. အသမ္ဘိန္နာဝါတိ အသံကိဏ္ဏာဝ ဒေသနာ ကတာ. အာရမ္မဏဝသေန စတဿော အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဋ္ဌိတိယော ဝုတ္တာ – ‘‘ရူပုပယံ ဝါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိညာဏံ တိဋ္ဌမာနံ တိဋ္ဌေယျ, ရူပါရမ္မဏ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၅၃). တာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော ဒဿေတုမ္ပိ.

သို့မဟုတ် ဤမျက်စိနှင့် ရူပါရုံစသည်တို့၌ ဝေဒနာစသည်တို့နှင့်အတူ ပေါင်းစည်းဖြစ်ပေါ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တိုက်အိမ် (ဩက) မည်၏၊ စက္ခု ရူပစသည်တို့တည်း။ ပစ္စည်းဟူသည် အာရုံစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သော ပစ္စည်းတည်း။ ပစ္စည်းဖြစ်၏ဟူသည် အနန္တရ၊ သမနန္တရစသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကမ္မ၊ ဥပနိဿယ၊ အာရမ္မဏစသည်ဖြင့်လည်းကောင်း (ပစ္စည်းဖြစ်ခြင်း) တည်း။ ‘‘သူကြွယ်၊ ဝိညာဏဓာတ်သည်ကား’’ ဟု ဤသို့ မိန့်ဆိုအပ်သော် ‘‘ကမ္မဝိညာဉ်၊ ဝိပါကဝိညာဉ်တို့တွင် အဘယ်ဝိညာဉ်ဖြစ်သနည်း’’ ဟု တွေဝေခြင်း ဖြစ်ရာ၏။ ထိုတွေဝေခြင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှာ။ မရောရှုပ်ဘဲ သီးခြားထင်ရှားစွာသာလျှင် ဒေသနာကို ပြုတော်မူအပ်၏။ အာရုံ၏ အစွမ်းဖြင့် ‘‘ရဟန်းတို့၊ ဝိညာဉ်သည် ရူပက္ခန္ဓာသို့ ကပ်ရောက်၍ တည်သော် တည်ရာ၏၊ ရူပအာရုံရှိသည်ဖြစ်၍’’ စသည်ဖြင့် ဝိညာဏဌိတိ လေးပါးတို့ကို ဟောတော်မူအပ်၏။ ထိုဝိညာဏဌိတိတို့ကို ပြခြင်းငှာလည်းကောင်း။

ဒဠှံ အဘိနိဝေသဝသေန အာရမ္မဏံ ဥပေန္တီတိ ဥပယာ, တဏှာဒိဋ္ဌိယော. အဓိဋ္ဌာနဘူတာတိ ပတိဋ္ဌာနဘူတာ. အဘိနိဝေသဘူတာတိ တံ တံ အာရမ္မဏံ အဘိနိဝိဿ အဇ္ဈောသာယ ပဝတ္တိယာ ကာရဏဘူတာ. အနုသယဘူတာတိ ရာဂါနုသယဒိဋ္ဌာနုသယဘူတာ. ဥပရိမကောဋိယာတိ ပဟာနဿ ဥပရိမကောဋိယာ. ဗုဒ္ဓါနညေဝ ဟိ တေ သဝါသနာ ပဟီနာ. ပုဗ္ဗေ အဂ္ဂဟိတံ ဝိညာဏံ အဂ္ဂဟိတမေဝါတိ ကတွာ ကသ္မာ ဣဓ ဒေသနာ ကတာတိ စောဒေတိ – ‘‘ဣဓ [Pg.210] ဝိညာဏံ ကသ္မာ ဂဟိတ’’န္တိ. ပုဗ္ဗေ ‘‘ဝိညာဏဓာတုရာဂဝိနိဗန္ဓဉ္စ ဝိညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ယထာ ယထာ သမ္မောဟော သိယာ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝိဘာဂဿ ဒုက္ကရတ္တာ, ဣဓ ပန သမ္မောဟဿ ဩကာသောဝ နတ္ထိ အဝိသေသေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ကိလေသပ္ပဟာနဝသေနာတိ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထ’’န္တိအာဒိ. ကမ္မဝိညာဏေန ဩကံ အသရန္တေနာ’’တိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ. အသရန္တေနာတိ အနုပဂစ္ဆန္တေန.

ပြင်းစွာ စွဲလမ်းခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် အာရုံသို့ ကပ်ရောက်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥပယ (ကပ်ရောက်တတ်သောတရား) တို့မည်ကုန်၏၊ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိတို့တည်း။ အဓိဋ္ဌာနဘူတဟူသည် တည်ရာ ဖြစ်ကုန်သော။ အဘိနိဝေသဘူတဟူသည် ထိုထိုအာရုံကို စွဲလမ်းငြိတွယ်၍ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ကုန်သော။ အနုသယဘူတဟူသည် ရာဂါနုသယ၊ ဒိဋ္ဌာနုသယ ဖြစ်ကုန်သော။ အထက်အဖျားအပိုင်းအခြားအားဖြင့်ဟူသည် ပယ်ခြင်း၏ အထက်အဖျားအပိုင်းအခြားအားဖြင့်တည်း။ မြတ်စွာဘုရားတို့အားသာလျှင် ထိုကိလေသာတို့သည် ဝါသနာနှင့်တကွ ပယ်အပ်ကုန်ပြီ။ ရှေး၌ မယူအပ်သော ဝိညာဉ်ကို မယူအပ်သည်သာလျှင်ပြု၍ အဘယ်ကြောင့် ဤသုတ်၌ ဟောတော်မူသနည်းဟု ‘‘ဤသုတ်၌ ဝိညာဉ်ကို အဘယ်ကြောင့် ယူအပ်သနည်း’’ ဟု စောဒနာ၏။ ရှေး၌ ‘‘ဝိညာဏဓာတ်၌ ရာဂဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော ဝိညာဉ်လည်းကောင်း’’ ဟု ဆိုအပ်သော် ပစ္စည်းနှင့် ပစ္စယုပ္ပန်ကို ခွဲခြားရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် တွေဝေခြင်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့၊ ဤ၌မူကား ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ကိလေသာပယ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားမှုမရှိဘဲ ဟောထားသောကြောင့် တွေဝေခြင်းငှာ အခွင့်မရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ‘‘ကိလေသာပယ်ခြင်းကို ပြခြင်းငှာ’’ စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ‘‘ကမ္မဝိညာဉ်ဖြင့် တိုက်အိမ်သို့ မကျင်လည်သောသူသည်’’ ဟူရာ၌ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏာ၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ် သုံးထားခြင်းတည်း။ မလှည့်လည်သောဟူသည် မကပ်ရောက်သော။

ပစ္စယဋ္ဌေနာတိ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယဘာဝေန. နိမိတ္တံ ဥပ္ပတ္တိကံ. အာရမ္မဏ…ပေ… နိကေတန္တိ အာရမ္မဏကရဏသင်္ခါတေန နိဝါသဋ္ဌာနဘူတေန ရူပမေဝ နိကေတန္တိ ရူပနိမိတ္တနိကေတံ.

ပစ္စည်း၏အနက်အားဖြင့်ဟူသည် အာရမ္မဏစသော ပစ္စည်း၏အဖြစ်ဖြင့်။ နိမိတ္တဟူသည် ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သောတရား။ အာရမ္မဏ ...ပ... နိကေတဟူသည် အာရုံပြုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော နေအိမ်သဖွယ်ဖြစ်သော ရူပက္ခန္ဓာကိုပင် နှောင်ဖွဲ့ရာ (နိကေတ) ဟု ဆိုလိုသဖြင့် ရူပနိမိတ္တနိကေတ (ရူပအာရုံဟူသော မှီတင်းရာ) မည်၏။

ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယာတိ အဇ္ဈတ္တခန္ဓပဉ္စကေ ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဘာဝေန တံ ‘‘ဩကော’’တိ, ဗဟိဒ္ဓါ ဆသု အာရမ္မဏေသု တဿ ဒုဗ္ဗလတာယ တာနိ ‘‘နိကေတ’’န္တိ ဝုတ္တာနိ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သမာနေပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩကောတိ ဝုစ္စတိ ဂေဟမေဝ ရတ္တိဋ္ဌာနဘာဝတော. နိကေတန္တိ ဝုစ္စတိ ဥယျာနာဒိ ဒိဝါဋ္ဌာနဘာဝတော. တတော ဒုဗ္ဗလတရော ဟောတိ ဆန္ဒရာဂေါ.

ဆန္ဒရာဂ၏ အားရှိသည်ဖြစ်ခြင်း၊ အားနည်းသည်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဟူသည် အတွင်းအဇ္ဈတ္တ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ဆန္ဒရာဂ အားကောင်းသောကြောင့် ထိုခန္ဓာငါးပါးကို ’ဩက (တိုက်အိမ်)’ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပြင်ပဗာဟိရ အာရုံခြောက်ပါးတို့၌ ဆန္ဒရာဂ အားနည်းသောကြောင့် ထိုအာရုံတို့ကို ’နိကေတ (မှီတင်းရာ)’ ဟူ၍လည်းကောင်း မိန့်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ယခုအခါ ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကို ထင်ရှားစေရန် ‘‘တူညီသော်လည်း’’ စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်၏။ ညဉ့်အခါ တည်နေရာဖြစ်သောကြောင့် အိမ်ကိုသာလျှင် ’ဩက (တိုက်အိမ်)’ ဟု ဆိုအပ်၏။ နေ့အခါ တည်နေရာဖြစ်သော ဥယျာဉ်စသည်တို့ကို ’နိကေတ’ ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုနိကေတ၌ ဆန္ဒရာဂသည် ယင်းထက် ပို၍ အားနည်းလှ၏။

ဂေဟဿိတသုခေနာတိ ဂေဟနိဿိတေန စိတ္တဿ သုခေန သုခိတော သုခပ္ပတ္တော ဟောတိ. ကိစ္စကရဏီယေသူတိ ခုဒ္ဒကေသု စေဝ မဟန္တေသု စ ကတ္တဗ္ဗတ္ထေသု. သယန္တိ အတ္တနာ. အန္တောတိ စိတ္တဇ္ဈာသယေ.

အိမ်၌မှီသော ချမ်းသာဖြင့်ဟူသည် အိမ်၌မှီသော စိတ်၏ချမ်းသာခြင်းဖြင့် ချမ်းသာသူ၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်သူဖြစ်၏။ ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့၌ဟူသည် အငယ်စားနှင့် အကြီးစား ပြုလုပ်ဖွယ် အကျိုးစီးပွားတို့၌။ ကိုယ်တိုင်ဟူသည် မိမိကိုယ်တိုင်။ အတွင်း၌ဟူသည် စိတ်၏ အလိုဆန္ဒ (အဇ္ဈာသယ) ၌။

ဧဝံရူပေါတိ ဤဒိသရူပေါ. ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ ဝိယ ရူပသဒ္ဒေါ ရူပါယတနဿ ဝိယ သဏ္ဌာနဿပိ ဝါစကောတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒီဃရဿ ကာဠောဒါတာဒီသု ရူပေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. သုခါဒီသူတိ သောမနဿာဒီသု. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဘိဏှံ သောမနဿိတော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနာ သိယာ. ဧဝံသညော နာမာတိ ဝိသယဝသေန သညာဝိသေသပတ္ထနမာဟ. ဧဝံဝိညာဏောတိ ပန ဣဓ ဝိသယမုခေန ဝိညာဏဝိသေသပတ္ထနံ ဝဒတိ – ‘‘ဧဝံနိပုဏရူပဒဿနသမတ္ထံ, ဧဝံပဉ္စပသာဒပဋိမဏ္ဍိတနိဿယဉ္စ မေ ဝိညာဏံ ဘဝေယျာ’’တိ.

ဤသို့သော ရူပရှိသူဟူသည် ဤသို့သော ရူပရှိသူတည်း။ အဆင်း (ဝဏ္ဏ) ဟူသောပုဒ်ကဲ့သို့ ရူပပုဒ်သည် ရူပါရုံကို ဟောသကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလည်း ဟောတတ်၏ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ‘‘ရှည်ခြင်း၊ တိုခြင်း၊ မည်းခြင်း၊ ဖြူခြင်း စသော ရူပါရုံတို့၌’’ ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ သုခစသည်တို့၌ဟူသည် သောမနဿစသည်တို့၌တည်း။ ထိုတရားတို့၌ ‘‘အဖန်ဖန် သောမနဿရှိသူ ဖြစ်ရာ၏’’ ဟု တောင့်တခြင်း ရှိရာ၏။ ဤသို့သော သညာရှိသူဟူသည် အာရုံ၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားသော သညာကို တောင့်တခြင်းကို မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဤသို့သော ဝိညာဉ်ရှိသူဟူသည်ကား ဤသုတ်၌ အာရုံဟူသော ဝင်ပေါက် (ဝိသယမုခ) ဖြင့် ထူးခြားသော ဝိညာဉ်ကို တောင့်တခြင်းကို ဆိုလို၏ - ‘‘ငါ၏ဝိညာဉ်သည် ဤသို့ သိမ်မွေ့သော ရူပါရုံကို မြင်နိုင်စွမ်းရှိသည်လည်းကောင်း၊ ဤသို့သော ကြည်လင်ခြင်း (ပသာဒ) ငါးပါးဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော မှီရာရှိသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း’’ ဟု တောင့်တခြင်းတည်း။

ဝဋ္ဋံ ပုရတော အကုရူမာနောတိ လောကေ စိတ္တံ အပတ္ထေန္တော. အသိလိဋ္ဌံ ပုဗ္ဗေနာပရံ အသမ္ဗဒ္ဓံ. ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ, ဒေါသောတိ အာဟ – ‘‘တုယှံ ဒေါသော’’တိအာဒိ. ဣဓေဝ ဣမသ္မိံယေဝ သမာဂမေ. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဒေါသတော အတ္တာနံ မောစေဟိ.

သံသရာကို ရှေးရှုမပြုသူဟူသည် လောက၌ စိတ်ကို မတောင့်တသောသူတည်း။ မစပ်စပ်သည်ဟူသည် ရှေ့နောက်မဆက်စပ်ခြင်းတည်း။ ဤစကားဖြင့် ပြောဆိုတတ်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ’ဝါဒ’ မည်၏၊ အပြစ် (ဒေါသ) ဟု ဆိုလိုသဖြင့် ‘‘သင့်အား အပြစ်ဖြစ်၏’’ စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ဤ၌ပင်ဟူသည် ဤပရိသတ်အစည်းအဝေး၌ပင်။ ဖြေရှင်းလော့ဟူသည် အပြစ်မှ မိမိကိုယ်ကို လွတ်မြောက်စေလော့။

ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၄. ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ်အဖွင့်

၄. စူဠဆက္ကပဉှေတိ [Pg.211] မူလပဏ္ဏာသေ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၃၉၀ အာဒယော). မဟာသက္ကပဉှေပီတိ မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ္တေပိ (မ. နိ. ၁.၃၉၆ အာဒယော). ဧတန္တိ ‘‘ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိသုတ္တပဒံ. တဏှာ သမ္မဒေဝ ခီယတိ ဧတ္ထာတိ တဏှာသင်္ခယော, အသင်္ခတာ ဓာတူတိ အာဟ ‘‘တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ’’တိ. အန္တံ အတိက္ကန္တနိဋ္ဌာတိ အန္တရဟိတနိဋ္ဌာ. တေနာဟ ‘‘သတတနိဋ္ဌာ’’တိ. သေသပဒေသူတိ ‘‘အစ္စန္တယောဂက္ခေမိနော’’တိအာဒီသု.

၄. စူဠစက္ကပဉှာ (စူဠသစ္စကသုတ်) ၌ဟူသည် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်လာ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ်၌ (မ၊ နိ၊ ၁။ ၃၉၀ စသည်) တည်း။ မဟာသက္ကပဉှာ၌လည်းဟူသည် မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ်၌လည်းကောင်း (မ၊ နိ၊ ၁။ ၃၉၆ စသည်) တည်း။ ဤတရားကိုဟူသည် ‘‘အကြင်သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်’’ စသော သုတ်ပုဒ်တည်း။ ဤတရား၌ တဏှာသည် ကောင်းစွာ ကုန်ခန်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တဏှာသင်္ခယ မည်၏၊ အသင်္ခတဓာတ်ကို ဆိုလိုသဖြင့် ‘‘တဏှာကုန်ရာ နိဗ္ဗာန်၌’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ အဆုံးကို လွန်မြောက်သော ပြီးစီးခြင်းဟူသည် အဆုံးမရှိသော ပြီးစီးခြင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် ‘‘အမြဲမပြတ် ပြီးစီးခြင်း’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၌ဟူသည် ‘‘အတုမရှိသော ယောဂက္ခေမ (ဘေးကင်းရာ) သို့ ရောက်ကြကုန်သော’’ စသည်တို့၌တည်း။

ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၅. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. သမာဓိသုတ်အဖွင့်

၅. သမာဓီတိ အပ္ပနာသမာဓိ, ဥပစာရသမာဓိ ဝါ. ကမ္မဋ္ဌာနန္တိ သမာဓိပါဒကံ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ. ‘‘ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ပါဌော. ပတ္ထေတီတိ ‘‘အဟော ဝတ မေ ဤဒိသံ ရူပံ ဘဝေယျာ’’တိ. အဘိဝဒတီတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနိဝေသံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘တာယ အဘိနန္ဒနာယာ’’တိအာဒိ. ‘‘အဟော ပိယံ ဣဋ္ဌ’’န္တိ ဝစီဘေဒေ အသတိပိ တထာ လောဘုပ္ပာဒေ သတိ အဘိဝဒတိယေဝ နာမ. တေနာဟ ‘‘ဝါစံ အဘိန္ဒန္တော’’တိ. ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ အတ္တနော ပရိဏာမေတွာ အနညဂေါစရံ ဝိယ ကတွာ ဂဏှန္တော အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတိ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဂိလိတွာတိ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှာတီ’’တိ. ‘‘အဘိနန္ဒတီ’’တိအာဒယော ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ဝုတ္တာ, ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတိ နန္ဒီ’’တိ ဒွါရပ္ပတ္တဝသေန. ပဌမေဟိ ပဒေဟိ အနုသယော, ပစ္ဆိမေန ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ကေစိ ‘‘ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါန’’န္တိ ကတွာ. နာဘိနန္ဒတိ နာဘိဝဒတီတိ ဧတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ‘‘ဣဋ္ဌံ ကန္တ’’န္တိ ဝဒတီတိ ‘‘ဣဋ္ဌ’’န္တိ န ဝဒတိ, ‘‘ကန္တ’’န္တိ န ဝဒတိ. နာဘိဝဒတိယေဝ တဏှာယ အနုပါဒိယတ္တာ.

၅. သမာဓိဟူသည်မှာ အပ္ပနာသမာဓိ သို့မဟုတ် ဥပစာရသမာဓိ ဖြစ်သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းဟူသည်မှာ သမာဓိလျှင် အခြေခံရှိသော ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်သည်။ ‘‘ဖာတိံ ဂမိဿတိ’’ ဟူသည်မှာ ပါဌ်တည်း။ တောင်းတ၏ (ပတ္ထေတိ) ဟူသည်မှာ ‘‘ငါ့အား ဤသို့သော ရုပ်သည် ဖြစ်ပါစေသား’’ ဟု ဖြစ်သည်။ ကောင်းချီးပေး၏ (အဘိဝဒတိ) ဟူသည်မှာ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၏အစွမ်းဖြင့် စွဲလမ်းမှုကို ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘‘ထိုသို့ လွန်စွာနှစ်သက်ခြင်းဖြင့်’’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ‘‘အို... ချစ်ခင်ဖွယ်ကောင်းလိုက်တာ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းလိုက်တာ’’ ဟု နှုတ်မြွက်ခြင်း မရှိသော်လည်း ထိုသို့ လောဘဖြစ်ပေါ်လျှင် ကောင်းချီးပေးသည်မည်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ‘‘နှုတ်ကို မမြွက်ဘဲ’’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ‘‘ဤသည်မှာ ငါ၏ဥစ္စာ’’ ဟု မိမိသို့ ရှေးရှုပြောင်းလဲစေ၍ သူတပါး၏ အာရုံမဟုတ်သကဲ့သို့ ပြုလျက် သိမ်းပိုက်စွဲလမ်းကာ တည်နေ၏ဟူသည်ကို ပြလိုသဖြင့် ‘‘မြို၍ ဟူသည်မှာ အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ယူခြင်းတည်း’’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ‘‘လွန်စွာနှစ်သက်၏’’ အစရှိသည်တို့ကို ရှေးဦးအဖို့အစွမ်းဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်ပြီး၊ ‘‘နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏’’ ဟူသည်ကို ဒွါရသို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်းအစွမ်းဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ အချို့သော ဆရာတို့သည် ‘‘စွဲယူခြင်းအနက်ဖြင့် ဥပါဒါန်’’ ဟု ပြု၍ ရှေးဦးပုဒ်တို့ဖြင့် အနုသယဖြစ်ကြောင်း၊ နောက်ဆုံးပုဒ်ဖြင့် ပရိယုဋ္ဌာန်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။ ‘‘မနှစ်သက်၊ ကောင်းချီးမပေး’’ ဟူသော ဤပုဒ်၌ အောက်တွင် မိန့်ဆိုခဲ့ပြီးသော အနက်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အနက်ကို သိအပ်သည်။ ‘‘နှစ်သက်ဖွယ်၊ သာယာဖွယ်’’ ဟု မပြောဆို ဟူသည်မှာ ‘‘နှစ်သက်ဖွယ်’’ ဟု မပြောဆို၊ ‘‘သာယာဖွယ်’’ ဟု မပြောဆိုခြင်းတည်း။ တဏှာဖြင့် မစွဲလမ်းခြင်းကြောင့် ကောင်းချီးမပေးတော့ပေ။

သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမာဓိသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၆. ပဋိသလ္လာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ပဋိသလ္လာဏသုတ်အဖွင့်

၆. ဉတွာ [Pg.212] အာဟာတိ ‘‘သတိ ကာယဝိဝေကေ စိတ္တဝိဝေကော, တသ္မိံ သတိ ဥပဓိဝိဝေကော စ ဣမေသံ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ.

၆. သိ၍ မိန့်တော်မူ၏ ဟူသည်မှာ ‘‘ကာယဝိဝေကရှိသော် စိတ္တဝိဝေက ဖြစ်၏၊ ထိုစိတ္တဝိဝေကရှိသော် ဥပဓိဝိဝေကကို ရရှိရန် ထိုက်တန်ပေ၏’’ ဟု သိတော်မူ၍ မိန့်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

ပဋိသလ္လာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိသလ္လာဏသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ်အဖွင့်

၇. ဂဟဏေန ဥပ္ပန္နံ ပရိတဿနန္တိ ခန္ဓပဉ္စကေ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဂဟဏေန ဥပ္ပန္နံ တဏှာပရိတဿနံ ဒိဋ္ဌိပရိတဿနဉ္စ. အပရိတဿနန္တိ ပရိတဿနာဘာဝံ, ပရိတဿနပဋိပက္ခံ ဝါ. အဟု ဝတ မေတံ ဗလယောဗ္ဗနာဒိ. ကမ္မဝိညာဏန္တိ ဝိပရိဏာမာရမ္မဏံ တဏှာဒိဋ္ဌိသဟဂတံ ဝိညာဏံ တဒနုဝတ္တိ စ. အနုပရိဝတ္တိ နာမ တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပရိဏာမာရမ္မဏစိတ္တတော’’တိ. အကုသလဓမ္မသမုပ္ပာဒါတိ တဏှာယ အညာကုသလဓမ္မသမုပ္ပာဒါ. ပရိယာဒိယိတွာတိ ခေပေတွာ, တဿ ပဝတ္တိတုံ ဩကာသံ အဒတွာ. သဥတ္တာသောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန သဥတ္တာသော. ဂဏှိတွာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟေဟိ ဂဟေတွာ တေသဉ္စေဝ ဝသေန ပရိတဿကော. ရူပဘေဒါနုပရိဝတ္တိ စိတ္တံ န ဟောတိ. ဝဋ္ဋတီတိ သဗ္ဗာကာရေန ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

၇. စွဲယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော တုန်လှုပ်ပူပန်ခြင်း (ပရိတဿနာ) ဟူသည်မှာ ခန္ဓာငါးပါး၌ ‘‘ငါ၊ ငါ၏ဥစ္စာ’’ ဟု စွဲလမ်းယူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တဏှာပရိတဿနာနှင့် ဒိဋ္ဌိပရိတဿနာတည်း။ မတုန်လှုပ်မပူပန်ခြင်း (အပရိတဿနာ) ဟူသည်မှာ တုန်လှုပ်ပူပန်မှုမရှိခြင်း သို့မဟုတ် တုန်လှုပ်ပူပန်မှု၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရား ဖြစ်သည်။ ‘‘ငါ့အား ဤခွန်အား၊ ပျိုမြစ်ခြင်း စသည်တို့သည် စင်စစ် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပေ၏’’ ဟု ဖြစ်သည်။ ကမ္မဝိညာဉ်ဟူသည်မှာ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း အာရုံရှိသော၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော ဝိညာဉ်နှင့် ထိုဝိညာဉ်သို့ အစဉ်လိုက်သောတရား ဖြစ်သည်။ အစဉ်လိုက်ခြင်း (အနုပရိဝတ္တိ) မည်သည် ထိုအာရုံကို ပြု၍ ဖြစ်ခြင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် ‘‘ဖောက်ပြန်ခြင်းအာရုံရှိသော စိတ်မှ’’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဟူသည်မှာ တဏှာကြောင့် အခြားသော အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းတည်း။ ကုန်ခမ်းစေ၍ (ပရိယာဒိယိတွာ) ဟူသည်မှာ သုဉ်းစေ၍၊ ထိုအကုသိုလ်တရားအား ဖြစ်ပွားရန် အခွင့်မပေးဘဲ ဖြစ်သည်။ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းရှိသည် (သဥတ္တာသော) ဟူသည်မှာ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၏အစွမ်းဖြင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း ရှိသည်ကို ဆိုသည်။ စွဲယူ၍ (ဂဟိတွာ) ဟူသည်မှာ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၏ စွဲယူမှုတို့ဖြင့် စွဲကိုင်ယူ၍ ထိုတရားတို့၏ အစွမ်းကြောင့်ပင် ပူပန်တုန်လှုပ်သူ ဖြစ်သည်။ ရုပ်၏ ပျက်စီးခြင်းသို့ အစဉ်လိုက်သော စိတ်သည် မဖြစ်ပေ။ ပြောဆိုထိုက်၏ (ဝတ္တတိ) ဟူသည်မှာ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြောဆိုရန် သင့်လျော်၏ ဟု အနက်ရသည်။

ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈. ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ်အဖွင့်

၈. တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဒေသနာ ကတာ ‘‘ဧတံ မမ, ဧသောဟမသ္မိ, ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဒေသနာယ အာဂတတ္တာ. စတူသု သုတ္တေသူတိ ပဉ္စမာဒီသု စတူသု သုတ္တေသု. စတုတ္ထေ ပန ဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

၈. ‘‘ဤကား ငါ၏ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ဤကား ငါဖြစ်၏၊ ဤကား ငါ၏အတ္တဖြစ်၏’’ ဟူသော ဒေသနာတော်၌ လာသည်ဖြစ်သောကြောင့် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၏ အစွမ်းဖြင့် ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူအပ်သည်။ သုတ်လေးခုတို့၌ ဟူသည်မှာ ငါးခုမြောက်အစရှိသော သုတ်လေးခုတို့၌ ဖြစ်သည်။ စတုတ္ထသုတ်၌မူ ဝိဝဋ္ဋ (နိဗ္ဗာန်) ကိုသာ ဟောတော်မူအပ်၏။

ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၉. ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ်အဖွင့်

၉. ယဒိ [Pg.213] အတီတာနာဂတံ ဧတရဟိ နတ္ထိဘာဝတော အနိစ္စံ, ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ တဒါ နတ္ထီတိ ကော ပန ဝါဒေါ တဿ အနိစ္စတာယ, ပစ္စုပ္ပန္နမှိ ကထာဝ ကာ ဥဒယဗ္ဗယပရိစ္ဆိန္နတ္တာ တဿ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘နိဗ္ဗတ္တာ ယေ စ တိဋ္ဌန္တိ, အာရဂ္ဂေ သာသပူပမာ’’တိ (မဟာနိ. ၁၀).

၉. အကယ်၍ အတိတ်နှင့် အနာဂတ်သည် ယခုအခါ မရှိသောကြောင့် အနိစ္စဖြစ်ပါမူ၊ ပစ္စုပ္ပန်သည်လည်း ထိုအခါ၌ မရှိတော့သဖြင့် ၎င်း၏ အနိစ္စဖြစ်ပုံကို ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သောကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်၌ အဘယ်မှာ စကားပြောဖွယ် ရှိအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ‘‘ဖြစ်ပေါ်လာ၍ တည်နေသော သက်ရှိသက်မဲ့တို့သည် အပ်ဖျားပေါ်ရှိ မုန်ညင်းစေ့နှင့် တူကုန်၏’’ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူအပ်ပေသည်။

ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၀-၁၁. ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀-၁၁. ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ်အစရှိသည်တို့၏အဖွင့်

၁၀-၁၁. တထာရူပေနေဝါတိ ယထာရူပေနေဝ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန နဝမံ သုတ္တံ ကထိတံ, တထာရူပေနေဝါတိ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ အတီတာနာဂတံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ သလ္လက္ခေတွာ, တထာ ‘‘အနတ္တာ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလမိံသု. ‘‘အထ နေသ’’န္တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တဗ္ဗံ.

၁၀-၁၁. ထိုသို့သော သဘောဖြင့်သာလျှင် ဟူသည်မှာ အကြင်သို့သော သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုဆန္ဒအားဖြင့် ကိုးခုမြောက်သုတ်ကို ဟောကြားအပ်သကဲ့သို့၊ ထိုသို့သော သဘောအားဖြင့်သာလျှင် ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုရဟန်းတို့သည် အတိတ် အနာဂတ်ကို ‘‘ဒုက္ခ’’ ဟု နှလုံးသွင်း၍၊ ထို့အတူ ‘‘အနတ္တ’’ ဟု နှလုံးသွင်းကြသဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်၌ ပင်ပန်းကြသည်ဟု ကြားရသည်။ ‘‘ထို့နောက် ထိုရဟန်းတို့အား’’ အစရှိသော စကားအလုံးစုံကို အောက်၌ မိန့်ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ပြောဆိုအပ်သည်။

ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ်အစရှိသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

နကုလပိတုဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နကုလပိတုဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. အနိစ္စဝဂ္ဂေါ

၂. အနိစ္စဝဂ်

၁-၁၀. အနိစ္စာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁-၁၀. အနိစ္စသုတ်အစရှိသည်တို့၏အဖွင့်

၁၂-၂၁. ပုစ္ဆာဝသိကံ အာနန္ဒတ္ထေရဿ ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတတ္တာ.

၁၂-၂၁. အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်၏ မေးလျှောက်ချက် အစွမ်းအားဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သောကြောင့် မေးမြန်းချက်အရ ဖြစ်သော ဒေသနာတည်း။

အနိစ္စာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနိစ္စသုတ်အစရှိသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

အနိစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနိစ္စဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. ဘာရဝဂ္ဂေါ

၃. ဘာရဝဂ်

၁. ဘာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဘာရသုတ်အဖွင့်

၂၂. ဥပါဒါနာနံ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ. ပရိဟာရဘာရိယဋ္ဌေနာတိ ပရိဟာရဿ ဘာရိယဘာဝေန ဂရုတရဘာဝေန. ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ [Pg.214] ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ဧတေသဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ ဧတာနိ ဌာနဂမနာဒီနိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ပင်္ဂုလဇစ္စန္ဓာနံ ဝိယ အညမညူပဿယဝသေန ဣဇ္ဈန္တိ, န ပစ္စေကံ, တသ္မာ ‘‘ဧတေသ’’န္တိ အဝိသေသဝစနံ ကတံ. ပုဂ္ဂလန္တိ ခန္ဓသန္တာနံ ဝဒတိ. ခန္ဓသန္တာနော ဟိ အဝိစ္ဆေဒေန ပဝတ္တမာနော ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ခန္ဓဘာရံ ဝဟန္တော ဝိယ လောကေ ခါယတိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ သတ္တဿ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိ. ဘာရဟာရောတိ ဇာတောတိ ဘာရဟာရော နာမ ဇာတော.

၂၂. ဥပါဒါန်တို့၏ အာရုံဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာတို့သည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့ ဖြစ်သည်။ ဆောင်ရွက်ရခြင်း၏ လေးလံသောအနက်ကြောင့် ဟူသည်မှာ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်ရခြင်း၏ ကြီးလေးသော သဘောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မိန့်ဆိုအပ်ပြီးသောအနက်ကိုပင် ထင်ရှားစေရန် ‘‘ဤသူတို့၏သာလျှင်...’’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ထိုစကားရပ်၌ ရပ်ခြင်း၊ သွားခြင်း အစရှိသော ဤဆောင်ရွက်မှုတို့သည် ခြေမသန်သူနှင့် မွေးရာပါမျက်မမြင်တို့ကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ အပြန်အလှန်မှီခိုခြင်းအစွမ်းဖြင့် ပြီးမြောက်ကြပြီး၊ တစ်ပါးစီ တစ်ဦးတည်း ပြီးမြောက်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ‘‘ဤသူတို့၏’’ ဟု အထူးမပြုဘဲ ယေဘုယျစကားရပ်ကို သုံးစွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည်မှာ ခန္ဓာအစဉ်ကို ဆိုသည်။ ခန္ဓာအစဉ်သည် ပြတ်မစဲဘဲ ဖြစ်ပွားလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်တိုင်အောင် ခန္ဓာဝန်ထုပ်ကို သယ်ဆောင်သွားသကဲ့သို့ လောက၌ ထင်ရှား၏၊ ထိုခန္ဓာအစဉ်မှ ကင်းလွတ်သော သတ္တဝါဟူ၍ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘‘ပုဂ္ဂိုလ်’’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ဝန်ဆောင်သူ (ဘာရဟာရ) ဟူသည်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာသူကို ဝန်ဆောင်သူ မည်၏။

ပုနဗ္ဘဝကရဏံ ပုနဗ္ဘဝေါ, တံ ဖလံ အရဟတိ, တတ္ထ နိယုတ္တာတိ ဝါ ပေါနောဘဝိကာ. တဗ္ဘာဝသဟဂတံ ယထာ ‘‘သနိဒဿနာ ဓမ္မာ’’တိ, န သံသဋ္ဌသဟဂတံ, နာပိ အာရမ္မဏသဟဂတံ. ‘‘တတြ တတြာ’’တိ ယံ ယံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ, ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ဝါ ပတွာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ. တေနာဟ ‘‘ဥပပတ္တိဋ္ဌာနေ ဝါ’’တိအာဒိ. ပဉ္စကာမဂုဏိကောတိ ပဉ္စကာမဂုဏာရမ္မဏော. ရူပါရူပူပပတ္တိဘဝေ ရာဂေါ ရူပါရူပဘဝရာဂေါ. ဈာနနိကန္တိ ဈာနသင်္ခါတေ ကမ္မဘဝေ ရာဂေါ. သဿတာဒိဋ္ဌီတိ ဘဝဒိဋ္ဌိ, တံသဟဂတော ရာဂေါ. အယန္တိ ရာဂေါ ဘဝတဏှာ နာမ. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ နာမ, တံသဟဂတော ဆန္ဒရာဂေါ ဝိဘဝတဏှာ နာမ. ဧသ ပုဂ္ဂလော ခန္ဓဘာရံ အာဒိယတိ တဏှာဝသေန ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော. ‘‘အသေသမေတ္ထ တဏှာ ဝိရဇ္ဇတိ ပလုဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ ပဟီယတီ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗပဒါနိ နိဗ္ဗာနဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ.

တစ်ဖန်ဘဝသစ်ကို ပြုတတ်ခြင်းသည် တစ်ဖန်ဘဝသစ်ဖြစ်ခြင်း (ပုနဗ္ဘဝ) မည်၏၊ ထိုဘဝသစ်ဟူသော အကျိုးနှင့် ထိုက်တန်သော သို့မဟုတ် ထိုဘဝသစ်၌ ယှဉ်စပ်သောတဏှာကို ပေါနောဗ္ဘဝိကာ (တစ်ဖန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သောတဏှာ) ဟု ဆိုသည်။ ထို (နန္ဒီရာဂ) ၏အဖြစ်နှင့် အတူတကွဖြစ်ခြင်းသည် ‘‘သနိဒဿနတရားများ’’ ကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ ရောနှော၍ အတူတကွဖြစ်ခြင်းမဟုတ်၊ အာရုံနှင့် အတူတကွဖြစ်ခြင်းလည်း မဟုတ်ပေ။ ‘‘ထိုထိုအရပ်၌’’ ဟူသည်မှာ ဖြစ်ပေါ်ရာ ထိုထိုပဋိသန္ဓေတည်ရာအရပ် သို့မဟုတ် ရူပါရုံစသော အာရုံသို့ ရောက်၍ ထိုထိုအာရုံ၌ လွန်စွာနှစ်သက်တတ်သောတဏှာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘‘ဖြစ်ရာအရပ်၌သော်လည်းကောင်း’’ အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်ရှိသော ဟူသည်မှာ ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်အာရုံရှိသောတဏှာ ဖြစ်သည်။ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ၌ ဖြစ်ပေါ်သော ရာဂသည် ရူပါရူပဘဝရာဂ ဖြစ်သည်။ ဈာန်၌ ငြိကပ်ခြင်း (ဈာနနိကာ) ဟူသည်မှာ ဈာန်ဟုဆိုအပ်သော ကမ္မဘဝ၌ တပ်မက်သော ရာဂဖြစ်သည်။ သဿတဒိဋ္ဌိ စသည်သည် ဘဝဒိဋ္ဌိမည်၏၊ ထိုဘဝဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော ရာဂဖြစ်သည်။ ဤရာဂကို ဘဝတဏှာ ဟု ခေါ်သည်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသည် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ မည်၏၊ ထိုဝိဘဝဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော ဆန္ဒရာဂကို ဝိဘဝတဏှာ ဟု ခေါ်သည်။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည် တဏှာ၏အစွမ်းဖြင့် ပဋိသန္ဓေကို ယူခြင်းကြောင့် ခန္ဓာဝန်ထုပ်ကို ယူဆောင်၏။ ‘‘ဤနိဗ္ဗာန်၌ တဏှာသည် အကြွင်းမဲ့ ကင်းပြတ်၏၊ ပျက်စီး၏၊ ချုပ်ငြိမ်း၏၊ ပယ်စွန့်အပ်၏’’ အစရှိသည်ဖြင့် ပုဒ်အားလုံးကို နိဗ္ဗာန်၏အစွမ်းဖြင့်သာ သိအပ်သောကြောင့် ‘‘အားလုံးသည် နိဗ္ဗာန်၏ ဝေဝုစ်စကားများသာ ဖြစ်သည်’’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ဘာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာရသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ပရိညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ပရိညာသုတ်အဖွင့်

၂၃. ပရိဇာနိတဗ္ဗေတိ ပဟာနပရိညာယ ပရိဇာနိတဗ္ဗေ. တထာ ပရိဇာနနဉ္စ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ, တေသံ အတိက္ကမောတိ အာဟ ‘‘သမတိက္ကမိတဗ္ဗေတိ အတ္ထော’’တိ. အစ္စန္တပရိညန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘သမတိက္ကမန္တိ အတ္ထော’’တိ.

၂၃. "Parijānitabbe" ဟူသည် ပဟာနပရိညာဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိအပ်သောကြောင့် "parijānitabbe" ဟု ဆိုသည်။ ထိုသို့ ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသည်လည်း ထိုတရားတို့၌ ဆန္ဒရာဂကို ပယ်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုတရားတို့ကို ကျော်လွန်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် "samatikkamitabbe (လွန်မြောက်အပ်၏) ဟူသည် အနက်တည်း" ဟု မိန့်တော်မူသည်။ "Accantapariññā" (အကြွင်းမဲ့ ပိုင်းခြားသိခြင်း) ဟူသည် နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် "samatikkamanti (ကျော်လွန်ကုန်၏) ဟူသည် အနက်တည်း" ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ပရိညသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပရိညသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. အဘိဇာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. အဘိဇာနသုတ်အဖွင့်

၂၄. ဉာတပရိညာ [Pg.215] ကထိတာ ‘‘အဘိဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဇာနန’’န္တိ ကတွာ. ဒုတိယပဒေနာတိ ‘‘ပရိဇာန’’န္တိ ပဒေန. တတိယစတုတ္ထေဟီတိ ‘‘ဝိရာဇယံ ပဇဟ’’န္တိ ပဒေဟိ.

၂၄. "လွန်ကဲထူးခြားသော ပညာဖြင့် သိခြင်း" ဟူ၍ ပြုခြင်းကြောင့် ဉာတပရိညာကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဒုတိယပုဒ်ဖြင့် ဟူသည် "parijānaံ" ဟူသော ပုဒ်ဖြင့်။ တတိယ၊ စတုတ္ထပုဒ်တို့ဖြင့် ဟူသည် "virājayaṃ pajahaṃ" ဟူသော ပုဒ်တို့ဖြင့်။

အဘိဇာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဘိဇာနသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၄-၉. ဆန္ဒရာဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၄-၉. ဆန္ဒရာဂသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၂၅-၃၀. ဓာတုသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ, ကေဝလဉှိ ဧတ္ထ ခန္ဓဝသေန ဒေသနာ အာဂတာ, တတ္ထ ဓာတုဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထိတာနိ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ.

၂၅-၃၀. ဓာတုသံယုတ်၌ ဝတ္ထုနည်းအတိုင်းသာ သိအပ်ကုန်၏၊ စင်စစ်သော်ကား ဤသုတ်၌ ခန္ဓာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဒေသနာတော်သည် လာ၏၊ ထိုသံယုတ်၌မူ ဓာတ်၏ အစွမ်းဖြင့် လာ၏ ဟူသော ဤမျှသာလျှင် ထူးခြားချက်ဖြစ်၏။ သာယာဖွယ် (အဿာဒ)၊ ပြစ်မှားဖွယ် (အာဒီနဝ)၊ ထွက်မြောက်ရာ (နိဿရဏ) ၏ အစွမ်းဖြင့် ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော်မူအပ်သောကြောင့် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။

ဆန္ဒရာဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဆန္ဒရာဂသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၀. အဃမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. အဃမူလသုတ်အဖွင့်

၃၁. အဃံ ဝုစ္စတိ ပါပံ, အဃနိမိတ္တတာယ အဃံ ဒုက္ခံ. ဣဒဉှိ ဒုက္ခံ နာမ ဝိသေသတော ပါပဟေတုကံ ကမ္မဖလသညိတံ. တထာ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဝိဇ္ဇာတဏှာမူလကတ္တာ. အဃဿ နိမိတ္တတာယ အဃံ ဒုက္ခံ. ဝဋ္ဋာနုသာရီ မဟာဇနော ဟိ ဒုက္ခာဘိဘူတော တဿ ပတိကာရံ မညမာနော တံ တံ ကရောတီတိ.

၃၁. "အဃ" ဟူသည် မကောင်းမှု (ပါပ) ကို ဆိုအပ်၏။ ဘေးဆိုး၏ အကြောင်း (အဃနိမိတ်) ဖြစ်သောကြောင့် "အဃ" ဟူသည် ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) ဖြစ်၏။ ဤဆင်းရဲမည်သည် အထူးသဖြင့် ကံ၏အကျိုးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော မကောင်းမှုအကြောင်းရင်းရှိ၏။ ထို့အတူ ဝဋ်ဆင်းရဲသည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာလျှင် အခြေခံရှိသောကြောင့်ဖြစ်၏။ ဘေးဆိုး၏ အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် "အဃ" ဟူသည် ဆင်းရဲဖြစ်၏။ ဝဋ်၌ ကျင်လည်သော လူအပေါင်းသည် ဆင်းရဲနှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ထိုဆင်းရဲကို တုံ့ပြန်ကုစားခြင်းဟု မှတ်ထင်လျက် ထိုထို (ကံ) ကို ပြုလုပ်တတ်၏။

အဃမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဃမူလသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၁. ပဘင်္ဂုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ပဘင်္ဂုသုတ်အဖွင့်

၃၂. ပဘိဇ္ဇနသဘာဝန္တိ ခဏေ ခဏေ ပဘင်္ဂုသဘာဝံ.

၃၂. "Pabhijjanasabhāvaṃ" ဟူသည် ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိခြင်းကို ဆိုသည်။

ပဘင်္ဂုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဘင်္ဂုသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ဘာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘာရဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၄. နတုမှာကံဝဂ္ဂေါ

၄. နတုမှာကံဝဂ်

၁. နတုမှာကံသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. နတုမှာကံသုတ်အဖွင့်

၃၃. ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေနာတိ [Pg.216] တပ္ပဋိဗဒ္ဓဿ ဆန္ဒရာဂဿ ပဇဟနေန. ဒဗ္ဗာဒိ ပါကတိကတိဏံ ပါကဋမေဝါတိ အပါကဋံ ဒဿေတုံ တာလနာဠိကေရာဒိ ဒဿိတံ, တိဏကဋ္ဌာနံ ဝါ ဘေဒဒဿနတ္ထံ. ပိယာလော ဖာရုသကံ.

၃၃. "Chandarāgappahānena" ဟူသည် ထိုအာရုံနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဆန္ဒရာဂကို ပယ်စွန့်ခြင်းဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဒဗ္ဗမြက် စသော သာမန်မြက်သည် ထင်ရှားသည်သာဖြစ်၍ မထင်ရှားသည်ကို ပြခြင်းငှာ ထန်း၊ အုန်း စသည်ကို ပြအပ်၏၊ သို့မဟုတ် မြက်၊ ထင်းတို့၏ ခြားနားခြင်းကို ပြခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ ပိယာလပင်နှင့် ဖာရုသကပင် (မရန်းပင်) တို့ ဖြစ်သည်။

နတုမှာကံသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နတုမှာကံသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. အညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. အညတရဘိက္ခုသုတ်အဖွင့်

၃၅. ယဒိ ရူပံ အနုသေတီတိ ရူပဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ယဒိ ရာဂါဒယော အနုသယနဝသေန ပဝတ္တန္တိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တေန ရာဂါဒိနာ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော သင်္ခါတဗ္ဗတံ ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ ဝေါဟရိတဗ္ဗတံ ဥပဂစ္ဆတီတိ. တေနာဟ ‘‘ကာမရာဂါဒီသူ’’တိအာဒိ. အဘူတေနာတိ အဇာတေန အနုသယဝသေန အပ္ပဝတ္တေန. အနုသယသီသေန ဟေတ္ထ အဘိဘဝံ ဝဒတိ. ယတော ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ သင်္ခံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. နိပ္ပရိယာယတော ဟိ မဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာ အနုသယော.

၃၅. "Yadi rūpaṃ anuseti" ဟူသည် ရူပတရားကို အာရုံပြု၍ အကယ်၍ ရာဂစသည်တို့သည် ကိန်းအောင်းခြင်း (အနုသယ) အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားကုန်အံ့။ "Tena saṅkhaṃ gacchati" ဟူသည် ထိုရာဂစသည်တို့ကြောင့် ထိုရာဂနှင့် ယှဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် "စွဲမက်သူ၊ ပြစ်မှားသူ" စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုထိုက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ ထို့ကြောင့် "kāmarāgādīsū" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ "Abhūtena" ဟူသည် မဖြစ်ပေါ်သေးသော၊ အနုသယအစွမ်းဖြင့် မဖြစ်ပွားသေးသောတရားဖြင့်။ ဤသုတ်၌ အနုသယကို အထူးပြု၍ လွှမ်းမိုးခြင်းကို ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် "စွဲမက်သူ၊ ပြစ်မှားသူ၊ တွေဝေသူ ဟူ၍ သမုတ်ခြင်းသို့ မရောက်" ဟု ဟောတော်မူအပ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား မဂ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော ကိလေသာတို့သည် အနုသယ မည်ကုန်၏။

အညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အညတရဘိက္ခုသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ်အဖွင့်

၃၆. တံ အနုသယိတံ ရူပန္တိ တံ ရာဂါဒိနာ အနုသယိတံ ရူပံ မရန္တေန အနုသယေန အနုမရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ယေန အနုသယေန မရန္တေန တံ အနုမရတိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တထာဘူတတော တေန ‘‘ရတ္တော’’တိအာဒိဝေါဟာရံ လဘတိ. ယေန အနုသယေန ကာရဏဘူတေန အနုမီယတိ, တေန.

၃၆. "Taṃ anusayitaṃ rūpaṃ" ဟူသည် ထိုရာဂစသည်ဖြင့် အနုသယဖြစ်စေအပ်သော ရုပ်ကို သေဆုံးစေတတ်သော အနုသယဖြင့် အစဉ်လိုက်၍ သေဆုံးစေတတ်၏။ ထို့ကြောင့် "na hi (မဟုတ်ပါ)" စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။ အကြင်အနုသယသည် သေဆုံးစေလျက် ထိုရုပ်ကို အစဉ်လိုက်၍ သေဆုံးစေတတ်၏။ "Tena saṅkhaṃ gacchati" ဟူသည် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုအနုသယဖြင့် "စွဲမက်သူ" စသော ဝေါဟာရကို ရရှိ၏။ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အကြင်အနုသယဖြင့် အစဉ်မှန်းဆအပ်၏၊ ထိုအနုသယဖြင့် ဖြစ်၏။

ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၅-၆. အာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၆. အာနန္ဒသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၃၇-၃၈. ဌိတိယာ [Pg.217] ဌိတိက္ခဏေန သဟိတံ ဌိတံ. ဌိတဿ အညထတ္တန္တိ ဥပ္ပာဒက္ခဏတော အညထာဘာဝေါ. ပညာယတီတိ ဥပလဗ္ဘတိ. ပစ္စယဝသေန ဓရမာနတ္တာ ဧဝ ဇီဝမာနဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝသေန ဇရာ ပညာယတိ ဥပ္ပာဒက္ခဏတော အညထတ္တပ္ပတ္တိယာ. ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဌိတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဇီဝိ…ပေ… နာမံ. တထာ ဟိ အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၁၉) ‘‘အာယု ဌိတီ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. အညထတ္တန္တိ ဇရာယ နာမန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၃၇-၃၈. တည်တံ့ခြင်း ဖြစ်သော ဌီတိခဏနှင့်တကွ တည်ရှိနေသောတရားကို "ṭhita" ဟု ဆိုသည်။ "Ṭhitassa aññathattaṃ" ဟူသည် ဥပါဒ်ခဏမှတစ်ပါး အခြားတစ်ပါးသော အခြင်းအရာသို့ ပြောင်းလဲခြင်းတည်း။ "Paññāyati" ဟူသည် ထင်ရှားရှိ၏။ အကြောင်းပစ္စည်း၏ အစွမ်းဖြင့် တည်တံ့နေဆဲဖြစ်၍သာ အသက်ရှင်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပါဒ်ခဏမှ အခြားတစ်ပါးသော အခြင်းအရာသို့ ရောက်ခြင်းကြောင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ၏ အစွမ်းဖြင့် အိုခြင်း (ဇရာ) သည် ထင်ရှားပြတ်သား၏။ ဟောအပ်ပြီးသော အနက်ကိုပင် ပိုမိုထင်ရှားစေခြင်းငှာ "ṭhiti" စသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ "jīvi...pe..." ဟူသည် အသက်တည်း။ ထို့သို့လျှင် အဘိဓမ္မာ (ဓမ္မသင်္ဂဏီ ၁၉) ၌ "āyu ṭhiti" ဟု ညွှန်ပြတော်မူအပ်၏။ "Aññathattaṃ" ဟူသည် ဇရာ၏ အမည်ဖြစ်၏ ဟု စပ်ဟပ်အပ်၏။

တီဏိ လက္ခဏာနိ ဟောန္တိ သင်္ခတသဘာဝလက္ခဏတော. ယော ကောစိ ရူပဓမ္မော ဝါ အရူပဓမ္မော ဝါ လောကိယော ဝါ လောကုတ္တရော ဝါ သင်္ခါရော. သင်္ခါရော, န လက္ခဏံ ဥပ္ပာဒါဒိသဘာဝတ္တာ. လက္ခဏံ, န သင်္ခါရော ဥပ္ပာဒါဒိရဟိတတ္တာ. န စ…ပေ… သက္ကာ သင်္ခါရဓမ္မတ္တာ လက္ခဏဿ. နာပိ လက္ခဏံ ဝိနာ သင်္ခါရော ပညာပေတုံ သက္ကာ သင်္ခါရဘာဝေန. တေနာဟ ‘‘လက္ခဏေနာ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ လက္ခဏန္တိ ကာဠရတ္တသဗလာဒိဘာဝလက္ခဏံ ပါကဋံ ဟောတိ ‘‘အယံ အသုကဿ ဂါဝီ’’တိ.

သင်္ခတ၏ သဘာဝလက္ခဏာဖြစ်ခြင်းကြောင့် လက္ခဏာတို့သည် သုံးပါးဖြစ်ကုန်၏။ အလုံးစုံသော ရုပ်တရားသော်လည်းကောင်း၊ နာမ်တရားသော်လည်းကောင်း၊ လောကီသော်လည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာသော်လည်းကောင်း ဖြစ်သော တရားသည် သင်္ခါရမည်၏။ ဥပါဒ်စသော သဘာဝရှိသောကြောင့် သင်္ခါရသာဖြစ်၏၊ လက္ခဏာမဟုတ်။ ဥပါဒ်စသည်တို့မှ ကင်းဆိတ်သောကြောင့် လက္ခဏာသာဖြစ်၏၊ သင်္ခါရမဟုတ်။ လက္ခဏာသည် သင်္ခါရတရားဖြစ်သောကြောင့် လက္ခဏာကို သင်္ခါရမှ ခွဲခြား၍ မရနိုင်။ လက္ခဏာမရှိဘဲလည်း သင်္ခါရတရားကို သင်္ခါရအဖြစ်ဖြင့် မသိစေနိုင်။ ထို့ကြောင့် "lakkhaṇena" စသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ယခုအခါ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကို ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းပြသခြင်းငှာ "yathā" စသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။ ထိုဥပမာ၌ "လက္ခဏာ" ဟူသည် မည်းနက်ခြင်း၊ နီမြန်းခြင်း၊ ပြောက်ကျားခြင်း စသော လက္ခဏာသည် "ဤနွားမသည် မည်သူ၏ နွားမဖြစ်၏" ဟု ထင်ရှားစွာ သိရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

ဧဝံ သင်္ခါရောပိ ပညာယတိ သဘာဝတော ဥပဓာရေန္တဿ ဥပ္ပာဒလက္ခဏမ္ပိ ဥပ္ပာဒါဝတ္ထာတိ ကတွာ. ကာလသင်္ခါတောတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနကာလသင်္ခါတော. တဿ သင်္ခါရဿ. ခဏောပီတိ ဥပ္ပာဒက္ခဏောပိ ပညာယတိ. ဥပ္ပာဒေါပီတိ ဥပ္ပာဒလက္ခဏောပိ. ဇရာလက္ခဏန္တိ ဥပ္ပန္နဇီရဏလက္ခဏံ, တံ ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏေ သင်္ခါရောပိ တံလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတီ’’တိ ပါဌော. ကေစိ ပန ‘‘ဇရာပီ’’တိ ပဒမ္ပေတ္ထ ပက္ခိပန္တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒန္တိ ‘‘န ဟိ တသ္မိံ ခဏေ တရုဏော ဟုတွာ သင်္ခါရော ဘိဇ္ဇတိ, အထ ခေါ ဇိယျမာနော မဟလ္လကော ဝိယ ဇိဏ္ဏော ဧဝ ဟုတွာ ဘိဇ္ဇတီ’’တိ, ဘင်္ဂေနေဝ ပန ဇရာ အဘိဘုယျတိ ခဏဿ အတိဣတ္တရဘာဝတော န သက္ကာ ပညာပေတုံ ဌိတိယာတိ တေသံ အဓိပ္ပာယော. တာနီတိ အရူပဓမ္မာနံ တီဏိ လက္ခဏာနိ. အတ္ထိက္ခဏန္တိ အရူပဓမ္မဝိဇ္ဇမာနက္ခဏံ, ဥပ္ပာဒက္ခဏန္တိ အဓိပ္ပာယော. သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဌိတိယာ န ဘဝိတဗ္ဗံ. တဿေဝါတိ တဿာ ဧဝ ဌိတိယာ. တမတ္ထန္တိ ဇရာလက္ခဏဿ ပညာပေတုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝံ. အညေ ပန ‘‘သန္တတိဝသေန ဌာနံ ဌိတီ’’တိ ဝဒန္တိ, တယိဒံ [Pg.218] အကာရဏံ အဋ္ဌာနံ. ယသ္မာ သုတ္တေ ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီ’’တိ ဥပ္ပာဒဝယေဟိ နိဗ္ဗိသေသေန ဌိတိယာ ဇောတိတတ္တာ. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အပိစ ယထာ ဓမ္မဿ ဥပ္ပာဒါဝတ္ထာယ ဘိန္နာ ဘင်္ဂါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတာ, အညထာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမေဝ ဘိဇ္ဇတီတိ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဘင်္ဂါဝတ္ထာယပိ ဘိန္နာ ဘင်္ဂါဘိမုခါဝတ္ထာ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. န ဟိ အဘင်္ဂါဘိမုခေါ ဘိဇ္ဇတိ. န စေတ္ထ သက္ကာ ဥပ္ပာဒါဘိမုခါဝတ္ထံ ပရိကပ္ပေတုံ တဒါ တဿ အလဒ္ဓတ္တလာဘတ္တာ. အယံ ဝိသေသောတိ ဌိတိက္ခဏော နာမ ရူပဓမ္မာနံယေဝ, န အရူပဓမ္မာနန္တိ အယံ ဤဒိသော ဝိသေသော. အာစရိယမတိ နာမ တဿေဝ အာစရိယဿ မတိ, သာ သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာတိ အာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ.

ထိုသို့ သဘောအားဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်သောသူအား ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ လက္ခဏာကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်ဆဲ အခြေအနေဟု မှတ်ယူ၍ သင်္ခါရတရားသည်လည်း ထင်ရှား၏။ 'ကာလဟူ၍ ဆိုအပ်သော' ဟူသည် ဖြစ်ပေါ်ဆဲ ကာလဟူ၍ ဆိုအပ်သော။ ထိုသင်္ခါရတရား၏။ 'ခဏသည်လည်း' ဟူသည် ဖြစ်ပေါ်ဆဲခဏ (ဥပါဒ်ခဏ) သည်လည်း ထင်ရှား၏။ 'ဥပါဒ်သည်လည်း' ဟူသည် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ လက္ခဏာသည်လည်း။ 'ဇရာလက္ခဏာ' ဟူသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် ဆွေးမြေ့တုံးပြိုခြင်း၏ လက္ခဏာဖြစ်၏၊ ထိုဇရာလက္ခဏာကို "တည်ရှိနေသော တရား၏ တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲခြင်း (ဌိတဿ အညထတ္တ)" ဟု ဆိုအပ်၏။ "ဘင်္ဂခဏ၌ သင်္ခါရတရားသည်လည်းကောင်း၊ ထိုသင်္ခါရ၏ လက္ခဏာသည်လည်းကောင်း၊ ကာလဟု ဆိုအပ်သော ထိုသင်္ခါရ၏ ခဏသည်လည်းကောင်း ထင်ရှား၏" ဟု ပါဌ်ရှိ၏။ အချို့သော ဆရာတို့မူကား ဤနေရာ၌ 'ဇရာသည်လည်း' ဟူသော ပုဒ်ကိုလည်း ထည့်သွင်းကြကုန်၏။ ထိုဆရာတို့သည် ဤသို့လည်း ဆိုကြကုန်၏— "ထိုခဏ၌ သင်္ခါရတရားသည် နုပျိုလျက် မပျက်စီးပေ၊ စင်စစ်သော်ကား အိုမင်းသော ယောက်ျားအိုကဲ့သို့ ဇရာသို့ ရောက်လျက်သာလျှင် ပျက်စီး၏" ဟု။ သို့သော်လည်း ခဏ၏ အလွန်လျင်မြန်စွာ ကျော်လွန်သွားခြင်းကြောင့် ဇရာကို ဘင်္ဂကသာလျှင် လွှမ်းမိုးထားသဖြင့် ဌိတိ (တည်ဆဲ) ၌ မသိစေနိုင် (မပညတ်နိုင်) ဟု ထိုဆရာတို့၏ အလိုရှိအပ်၏။ 'ထိုလက္ခဏာတို့' ဟူသည် နာမ်တရားတို့၏ လက္ခဏာသုံးပါးတို့တည်း။ 'တည်ရှိဆဲခဏ' ဟူသည် နာမ်တရားတို့ ထင်ရှားရှိနေသောခဏ၊ ဥပါဒ်ခဏ (ဖြစ်ဆဲခဏ) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၏' ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ တည်ရှိမှု (ဌိတိ) မဖြစ်ထိုက်။ 'ထို... ၏သာလျှင်' ဟူသည် ထိုတည်ရှိမှု (ဌိတိ) ၏သာလျှင်။ 'ထိုအနက်ကို' ဟူသည် ဇရာလက္ခဏာကို မပညတ်နိုင်သော သဘောကို။ အခြားသော ဆရာတို့မူကား "အစဉ် (သန္တတိ) အားဖြင့် တည်နေခြင်းကို ဌိတိဟု ဆိုအပ်၏" ဟု ဆိုကြကုန်၏၊ ထိုစကားသည် အကြောင်းရင်းမရှိ၊ အရာမဟုတ် (မမှန်ကန်) ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သုတ္တန်၌ "တည်ရှိနေသော တရား၏ တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလဲခြင်းသည် ထင်ရှား၏" ဟု ဥပါဒ်၊ ဝယတို့နှင့် မထူးခြားဘဲ ဌိတိကို ထင်ရှားစွာ ပြထားသောကြောင့်တည်း။ ဤနေရာ၌ ပြောဆိုဖွယ်ရှိသော စကားကို အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီသာလျှင်တည်း။ တနည်းကား တရား၏ ဥပါဒ် (ဖြစ်ဆဲ) အခြေအနေမှ ကွဲပြားသော ဘင်္ဂ (ပျက်ဆဲ) အခြေအနေကို အလိုရှိအပ်သကဲ့သို့ (သို့မဟုတ်ပါက ဖြစ်ပေါ်ဆဲမှာပင် ပျက်စီး၏ဟူသော အပြစ်သို့ ရောက်အံ့)၊ ထိုနည်းတူစွာ ဘင်္ဂအခြေအနေမှ ကွဲပြားသော ဘင်္ဂသို့ ရှေးရှုဦးတည်သော အခြေအနေကိုလည်း အလိုရှိအပ်၏။ ဘင်္ဂသို့ ရှေးရှုဦးတည်ခြင်း မရှိသော တရားသည် မပျက်စီးနိုင်သည်သာတည်း။ ဤနေရာ၌ ဥပါဒ်သို့ ရှေးရှုဦးတည်သော အခြေအနေကို ကြံဆခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပေ၊ ထိုအခါ၌ ထိုတရားကို မရရှိသေးဘဲ ရရှိခြင်းဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ 'ဤထူးခြားချက်' ဟူသည် ဌိတိခဏမည်သည် ရုပ်တရားတို့အားသာ ဖြစ်၏၊ နာမ်တရားတို့အား မဖြစ်ပေဟူသော ဤသို့သော ထူးခြားချက်တည်း။ 'ဆရာ့အယူဝါဒ' မည်သည် ထိုဆရာ၏သာ အယူဝါဒဖြစ်၏၊ ထိုအယူဝါဒသည် အားလုံးထက် အားနည်း၏ဟု ပြလိုသဖြင့် "ထို့ကြောင့်" စသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

အာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာနန္ဒသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၇-၁၀. အနုဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၇-၁၀. အနုဓမ္မသုတ်စသည်တို့၏ ဝဏ္ဏနာ

၃၉-၄၂. အပါယဒုက္ခေ သကလသံသာရဒုက္ခေ စ ပတိတုံ အဒတွာ ဓာရဏဋ္ဌေန ဓမ္မော, မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ. တဒနုလောမိကာ စဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿာ’’တိအာဒိ. ‘‘နိဗ္ဗိဒါဗဟုလော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော, ပါဠိယံ ပန ‘‘နိဗ္ဗိဒါဗဟုလံ ဝိဟရေယျာ’’တိ အာဂတံ. ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလောတိ သဗ္ဗဘဝေသု ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော. တီဟိ ပရိညာဟီတိ ဉာတတီရဏပ္ပဟာနပရိညာဟိ. ပရိဇာနာတီတိ တေဘူမကဓမ္မေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနာတိ, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတိ. ပရိမုစ္စတိ သဗ္ဗသံကိလေသတော ‘‘မဂ္ဂေါ ပဝတ္တိတော ပရိမုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တထာတိ ဣမိနာ ဣတော ပရေသု တီသု မဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. အနိယမိတာတိ အဂ္ဂဟိတာ. တေသု နိယမိတာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ’’တိအာဒိဝစနတော. သာတိ အနုပဿနာ. တတ္ထ နိယမိတဝသေနေဝါတိ ဣဒံ လက္ခဏဝစနံ ယထာ ‘‘ယဒိ မေ ဗျာဓယော ဘဝေယျုံ, ဒါတဗ္ဗမိဒမောသဓ’’န္တိ. န ဟိ သက္ကာ ဧတိဿာ ဧဝ အနုပဿနာယ ဝသေန သမ္မသနာစာရံ မတ္ထကံ ပါပေတုန္တိ.

၃၉-၄၂. အပါယ်ဆင်းရဲနှင့် သံသရာဆင်းရဲအားလုံးတို့၌ မကျရောက်စေဘဲ ဆောင်ထားတတ်သော အနက်ကြောင့် 'ဓမ္မ' မည်သည် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်တို့တည်း။ ထိုတရားအား လျော်ကန်သော ရှေးဦးအဖို့၌ ဖြစ်သော ကျင့်ဝတ် (ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါ) ဖြစ်၏ဟု ပြလို၍ "တရားအား လျော်သော တရားကို ကျင့်သောသူအား (ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နဿ)" စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ အဋ္ဌကထာ၌ "ငြီးငွေ့မှုများသော (နိဗ္ဗိဒါဗဟုလော)" ဟု ပုဒ်ကို ထုတ်နုတ်ပြ၏၊ ပါဠိတော်၌မူကား "ငြီးငွေ့မှုများစွာ နေထိုင်ရာ၏ (နိဗ္ဗိဒါဗဟုလံ ဝိဟရေယျ)" ဟု လာရှိ၏။ 'ငြီးငွေ့ခြင်းများသော' ဟူသည် ဘဝအားလုံးတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်းများသော။ 'ပရိညာသုံးပါးတို့ဖြင့်' ဟူသည် ဉာတပရိညာ၊ တီရဏပရိညာ၊ ပဟာနပရိညာတို့ဖြင့်။ 'ပိုင်းခြား၍ သိ၏' ဟူသည် ဘုံသုံးပါး၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိ၏၊ ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်စေ၏။ "မဂ်သည် ဖြစ်ပေါ်သည်ရှိသော် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်၏" ဟု ဆိုအပ်သောကြောင့် ကိလေသာအားလုံးမှ 'လွတ်မြောက်၏'။ 'ထို့အတူ' ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် ဤမှတစ်ပါးသော ကျန်ရှိသော (မဂ်) သုံးပါးတို့၌ မဂ်ဖြစ်ပုံကို ပြ၏။ 'ဤ၌' ဟူသည် ဤသုတ္တန်၌။ 'မသတ်မှတ်အပ်ကုန်' ဟူသည် မယူအပ်ကုန်။ ထိုတရားတို့၌ "အနိစ္စဟု အဖန်ဖန်ရှုလေ့ရှိသော (အနိစ္စာနုပဿီ)" စသော စကားကြောင့် သတ်မှတ်အပ်ကုန်၏။ 'ထိုတရား' ဟူသည် အနုပဿနာ (အဖန်ဖန်ရှုခြင်း) တည်း။ 'ထိုသတ်မှတ်အပ်သော အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင်' ဟူသော ဤစကားသည် "အကယ်၍ ငါ့အား အနာရောဂါတို့ ဖြစ်ကုန်အံ့၊ ဤဆေးကို ပေးအပ်၏" ဟူသကဲ့သို့သော လက္ခဏာပြစကား ဖြစ်၏။ ထိုအနုပဿနာမျှ၏ အစွမ်းဖြင့်သာလျှင် သုံးသပ်ခြင်းတရား (သမ္မသနစာရ) ကို အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်စေခြင်းငှာ မတတ်နိုင်သည်သာတည်း။

အနုဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနုဓမ္မသုတ်စသည်တို့၏ ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

နတုမှာကံဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နတုမှာကဝဂ်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၅. အတ္တဒီပဝဂ္ဂေါ

၅. အတ္တဒီပဝဂ်

၁. အတ္တဒီပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. အတ္တဒီပသုတ်ဝဏ္ဏနာ

၄၃. ဒွီဟိ [Pg.219] ဘာဂေဟိ အာပေါ ဧတ္ထ ဂတာတိ ဒီပေါ, ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပေါ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရနီယတာယ. ယော ပရော န ဟောတိ, သော အတ္တာ, ဣဓ ပန ဓမ္မော အဓိပ္ပေတော. အတ္တာ ဒီပေါ ဧတေသန္တိ အတ္တဒီပါ. ပဋိသရဏတ္ထော ဒီပဋ္ဌောတိ အာဟ – ‘‘အတ္တသရဏာတိ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစန’’န္တိ. လောကိယလောကုတ္တရော ဓမ္မော အတ္တာ နာမ ဧကန္တနာထဘာဝတော. ပဌမေန ပဒေန ဝုတ္တော ဧဝ အတ္ထော ဒုတိယပဒေန ဝုစ္စတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တေနေဝါဟာ’’တိအာဒိ. ယဝတိ ဧတသ္မာ ဖလံ ပသဝတီတိ ယောနိ, ကာရဏံ. ကိံ ပဘုတိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ ကိံ ပဘုတိကာ. ပဟာနဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ စေဝ…ပေ… တေ ပဟီယန္တီ’’တိ. န ပရိတဿတိ တဏှာပရိတ္တာသဿ အဘာဝတော. ဝိပဿနင်္ဂေနာတိ ဝိပဿနာသင်္ခါတေန ကာရဏေန.

၄၃. နှစ်ဘက်သော အဖို့တို့မှ ရေသည် ဤကျွန်းသို့ သွားပြီး (ဝိုင်းရံလျက် ရှိ၏) ဖြစ်၍ 'ကျွန်း (ဒီပ)' မည်၏၊ သြဃ (သံသရာရေယဉ်) တို့သည် မလွှမ်းမိုးနိုင်သောကြောင့် ကျွန်းကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် 'ကျွန်း (ဒီပ)' မည်၏။ တစ်ပါးသောသူ မဟုတ်သောသူသည် 'မိမိ (အတ္တ)' မည်၏၊ ဤနေရာ၌မူကား တရား (ဓမ္မ) ကို အလိုရှိအပ်၏။ မိမိလျှင် ကျွန်းရှိကုန်သောကြောင့် 'အတ္တဒီပ (မိမိကိုယ်ကို ကျွန်းနှင့်တူစေသူများ)' မည်ကုန်၏။ ကျွန်းဟူသော အနက်သည် ကိုးကွယ်ရာဟူသော အနက်ရှိ၏ဟု ပြလိုသဖြင့် "မိမိသာလျှင် ကိုးကွယ်ရာရှိသော (အတ္တသရဏ) ဟူသော ဤစကားသည် ထိုအတ္တဒီပဟူသော ပုဒ်၏သာလျှင် ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) ဖြစ်၏" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ လောကီလောကုတ္တရာတရားသည် ဧကန်စင်စစ် ကိုးကွယ်ရာအစစ် ဖြစ်သောကြောင့် 'မိမိ (အတ္တ)' မည်၏။ ပထမပုဒ်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကိုပင် ဒုတိယပုဒ်ဖြင့် ဆိုအပ်၏ဟု ပြလို၍ "ထို့ကြောင့်သာလျှင် မိန့်တော်မူ၏" စသည်ကို ဆိုအပ်၏။ ထိုတရားကြောင့် အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ထွန်းတတ်သောကြောင့် 'ယောနိ' မည်၏၊ အကြောင်းရင်းတည်း။ အဘယ်အရာသည် ဤတရားတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရာ အရင်းတည်ရာ ဖြစ်သနည်းဟု မေးသော် 'အဘယ်တရားလျှင် အရင်းတည်ရာ ရှိကုန်သနည်း' မည်၏။ ပယ်သတ်ပုံကို ပြခြင်းငှာ (ဤသုတ္တန်ကို) စတင်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့်သာလျှင် "ရှေး၌လည်းကောင်း...။ပ။ ထိုတရားတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ တဏှာကြောင့် တုန်လှုပ်ထိတ်လန့်ခြင်း မရှိသောကြောင့် 'မတုန်လှုပ်၊ မထိတ်လန့်'။ 'ဝိပဿနာအင်္ဂါဖြင့်' ဟူသည် ဝိပဿနာဟု ဆိုအပ်သော အကြောင်းဖြင့်။

အတ္တဒီပသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အတ္တဒီပသုတ်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ပဋိပဒါသုတ်ဝဏ္ဏနာ

၄၄. သဘာဝတောသန္တော ဝိဇ္ဇမာနော ကာယော ရူပါဒိဓမ္မသမူဟောတိ သက္ကာယောတိ အာဟ – ‘‘သက္ကာယော ဒုက္ခ’’န္တိ. ဒိဋ္ဌိ ဧဝ သမနုပဿနာ, ဒိဋ္ဌိသဟိတာ ဝါ သမနုပဿနာ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ, ဒိဋ္ဌိမညနာယ သဒ္ဓိံ ဣတရမညနာ. သဟ ဝိပဿနာယ စတုမဂ္ဂဉာဏံ သမနုပဿနာ ‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ သမ္မဒေဝ အနုရူပတော ပဿနာ’’တိ ကတွာ.

၄၄. သဘာဝအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော၊ ရုပ်စသော တရားတို့၏ အပေါင်းအစု ဖြစ်သောကြောင့် 'သက္ကာယ' မည်၏ဟု ပြလိုသဖြင့် "သက္ကာယသည် ဆင်းရဲ (ဒုက္ခ) မည်၏" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည်သာလျှင် အဖန်ဖန်ရှုခြင်း (သမနုပဿနာ) မည်၏၊ သို့မဟုတ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော အဖန်ဖန်ရှုခြင်းသည် 'ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ' မည်၏၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းနှင့်တကွ ကျန်သော တဏှာ မာနတို့ဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းတည်း။ "အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို ကောင်းစွာသာလျှင် လျော်ကန်စွာ ရှုခြင်း" ဖြစ်သောကြောင့် ဝိပဿနာနှင့်တကွဖြစ်သော မဂ်ဉာဏ်လေးပါးသည် 'သမနုပဿနာ' မည်၏။

ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိပဒါသုတ်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၃. အနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. အနိစ္စသုတ်ဝဏ္ဏနာ

၄၅. ဝိရာဂေါ နာမ မဂ္ဂေါ, ဝိမုတ္တိဖလန္တိ အာဟ – ‘‘မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရဇ္ဇတိ, ဖလက္ခဏေ ဝိမုစ္စတီ’’တိ. အဂ္ဂဟေတွာတိ ဧဝံ နိရုဇ္ဈမာနေဟိ အာသဝေဟိ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနာဒိယိတွာ. ‘‘စိတ္တံ ဝိရတ္တံ, ဝိမုတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ [Pg.220] ဖလံ ဂယှတိ, ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာတိ အာဟ ‘‘သဟ ဖလေန ပစ္စဝေက္ခဏဒဿနတ္ထ’’န္တိ. ဥပရိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝေန ဌိတံ. တေနာဟ ‘‘ဝိမုတ္တတ္တာ ဌိတ’’န္တိ. ယံ ပတ္တဗ္ဗံ, တံ အဂ္ဂဖလဿ ပတ္တဘာဝေန အဓိဂတတ္တာ သန္တုဋ္ဌံ ပရိတုဋ္ဌံ.

၄၅. 'ဝိပဿနာမဂ်' (သို့မဟုတ်) 'မဂ်' မည်သည် စွဲမက်မှု ကင်းရာဖြစ်၍ 'ဖိုလ်' မည်သည် လွတ်မြောက်ရာဖြစ်၏ဟု ပြလိုသဖြင့် "မဂ်ခဏ၌ စွဲမက်မှု ကင်း၏၊ ဖိုလ်ခဏ၌ လွတ်မြောက်၏" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ 'မစွဲလမ်းမူ၍' ဟူသည် ဤသို့ ချုပ်ပျောက်ကုန်သော အာသဝေါတရားတို့ဖြင့် "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ" ဟု တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကိုမျှ မယူမူ၍။ "စိတ်သည် စွဲမက်မှု ကင်း၏၊ လွတ်မြောက်ပြီ" ဟု မိန့်ဆိုအပ်သောကြောင့် ဖိုလ်တရားကို ယူအပ်၏၊ "ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ကုန်ပြီ" စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာ) ဖြစ်၏ဟု ပြလို၍ "ဖိုလ်တရားနှင့်တကွ ဆင်ခြင်ခြင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာ) ကို ပြခြင်းငှာ" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ အထက်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ခြင်းကြောင့် တည်တံ့နေ၏။ ထို့ကြောင့် "လွတ်မြောက်သောကြောင့် တည်တံ့၏ (ဝိမုတ္တတ္တာ ဌိတံ)" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ရရှိအပ်သော တရားကို အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိပြီးဖြစ်၍ ရရှိပြီးသောကြောင့် ရောင့်ရဲခြင်း၊ အလွန်အမင်း ရောင့်ရဲခြင်းသို့ ရောက်၏။

အနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနိစ္စသုတ်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ဒုတိယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဒုတိယအနိစ္စသုတ်ဝဏ္ဏနာ

၄၆. ပုဗ္ဗန္တံ အတီတခန္ဓကောဋ္ဌာသံ. အနုဂတာတိ သဿတာဒီနိ ကပ္ပေတွာ ဂဟဏဝသေန အနုဂတာ. အဋ္ဌာရသ ဒိဋ္ဌိယောတိ စတဿော သဿတဒိဋ္ဌိယော, စတဿော ဧကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိယော, စတဿော အန္တာနန္တိကဒိဋ္ဌိယော, စတဿော အမရာဝိက္ခေပဒိဋ္ဌိယော, ဒွေ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဒိဋ္ဌိယောတိ ဧဝံ အဋ္ဌာရသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ ပစ္စယဃာတေန. အပရန္တန္တိ အနာဂတံ ခန္ဓကောဋ္ဌာသံ သဿတာဒိဘာဝံ ကပ္ပေတွာ ဂဟဏဝသေန အနုဂတာ. သောဠသ သညီဝါဒါ, အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ, အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ, သတ္တ ဥစ္ဆေဒဝါဒါ, ပဉ္စ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါတိ ဧဝံ စတုစတ္တာလီသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ ပစ္စယဃာတေန. သဿတဒိဋ္ဌိထာမသော စေဝ သီလဗ္ဗတဒိဋ္ဌိပရာမာသော စ န ဟောတိ ပစ္စယဃာတေန. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒဿိတော’’တိ အနဝသေသဒိဋ္ဌိပဟာနကိတ္တနတော. ပဟီနာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ. ဣဒံ ပနာတိ ‘‘ရူပသ္မိ’’န္တိအာဒိ.

၄၆. ပုဗ္ဗန္တ-ဟူသည် အတိတ်ခန္ဓာအဖို့အစုတည်း။ အနုဂတာ-ဟူသည် သဿတစသည်ဖြင့် ကြံဆ၍ စွဲယူခြင်း၏စွမ်းအားဖြင့် နောက်သို့လိုက်ကုန်သော။ အဋ္ဌာရသ ဒိဋ္ဌိယော-ဟူသည် သဿတဒိဋ္ဌိ ၄ ပါး၊ ဧကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ၄ ပါး၊ အန္တာနန္တိကဒိဋ္ဌိ ၄ ပါး၊ အမရာဝိက္ခေပဒိဋ္ဌိ ၄ ပါး၊ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ ၂ ပါးဟူ၍ ဤသို့သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၁၈ ပါးတို့သည် အကြောင်းရင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် မဖြစ်ကုန်။ အပရန္တံ-ဟူသည် နောင်အဖို့အစုဖြစ်သော အနာဂတ်ခန္ဓာအပိုင်းအခြားကို သဿတစသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ကြံဆ၍ စွဲယူခြင်း၏စွမ်းအားဖြင့် နောက်သို့လိုက်ကုန်သော။ သညာရှိဟု ပြောဆိုသောဝါဒ ၁၆ ပါး၊ သညာမရှိဟု ပြောဆိုသောဝါဒ ၈ ပါး၊ သညာရှိလည်းမဟုတ် မရှိလည်းမဟုတ်ဟု ပြောဆိုသောဝါဒ ၈ ပါး၊ ဥစ္ဆေဒဝါဒ ၇ ပါး၊ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒ ၅ ပါးဟူ၍ ဤသို့သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၄၄ ပါးတို့သည် အကြောင်းရင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် မဖြစ်ကုန်။ သဿတဒိဋ္ဌိ၏ ခိုင်မာစွဲမြဲသောစွမ်းအားလည်းကောင်း၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသဒိဋ္ဌိလည်းကောင်း အကြောင်းရင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းကြောင့် မဖြစ်။ ထို့ကြောင့် အကြွင်းမဲ့ ဒိဋ္ဌိပယ်ခြင်းကို ချီးမွမ်းပြောဆိုအပ်သောကြောင့် 'ဤမျှဖြင့် ပထမမဂ်ကို ပြအပ်ပြီ' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ပဟီနာ-ဟူသည် ဝိက္ခမ္ဘနစွမ်းအားဖြင့် ကွာရှင်းပယ်သတ်အပ်ကုန်သော။ ဣဒံ ပန-ဟူသည် 'ရူပသ္မိံ' စသည်တည်း။

ဒုတိယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယအနိစ္စသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၅. သမနုပဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. သမနုပဿနာသုတ်အဖွင့်

၄၇. ပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေနာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အသေသေတွာ ဧကဇ္ဈံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟဏဝသေန. ဧတေသံ ပဉ္စန္နံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အညတရံ ‘‘အတ္တာ’’တိ သမနုပဿန္တိ. ဣတီတိ ဧဝံ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ အယံ အတ္တဒိဋ္ဌိသင်္ခါတာ သမနုပဿနာ အတ္ထိ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ သံဝိဇ္ဇတိ. ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနန္တိ စက္ခာဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ.

၄၇. ပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေန-ဟူသည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို အကြွင်းမဲ့ တစ်ပေါင်းတည်း 'အတ္တ' ဟု စွဲယူခြင်း၏စွမ်းအားဖြင့်တည်း။ ဤဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို 'အတ္တ' ဟု ရှုကြကုန်၏။ ဣတိ-ဟူသည် ဤသို့တည်း။ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား အတ္တဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော ဤရှုခြင်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက်တရားဖြင့် မဖျက်ဆီးအပ်သောကြောင့် ရှိ၏၊ ထင်ရှားရှိ၏။ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ-ဟူသည် စက္ခုစသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့၏တည်း။

အာရမ္မဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏဿ အာရမ္မဏံ. မာနဝသေန စ ဒိဋ္ဌိဝသေန စ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဂါဟေ သိဇ္ဈန္တေ တံသဟဂတာ တဏှာပိ တဂ္ဂဟိတာဝ ဟောတီတိ [Pg.221] ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန အသ္မီတိ ဧဝမ္ပိဿ ဟောတီ’’တိ. ဂဟေတွာတိ အဟံကာရဝတ္ထုဝသေန ဂဟေတွာ. အယံ အဟမသ္မီတိ အယံ စက္ခာဒိကော, သုခါဒိကော ဝါ အဟမသ္မိ. ‘‘ရူပီ အတ္တာ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ ဧဝမာဒိဂဟဏဝသေန ပဝတ္တနတော ဝုတ္တံ ‘‘ရူပီ ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ သဿတမေဝ ဘဇန္တီ’’တိ. ဝိပဿနာဘိနိဝေသတော ပုဗ္ဗေ ယထေဝါကာရာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, အထ ဝိပဿနာဘိနိဝေသတော ပရံ တေနေဝါကာရေန ဌိတေသု စက္ခာဒီသု ဣန္ဒြိယေသု အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတိ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎဧတွာ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒနေန, အထ မဂ္ဂပရမ္ပရာယ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော ကမ္မသမ္ဘာရဘာဝတော. ကမ္မဿ…ပေ… ဧကော သန္ဓီတိ ဟေတုဖလသန္ဓိ. ပုန ဧကော သန္ဓီတိ ဖလဟေတုသန္ဓိမာဟ. တယော ပပဉ္စာ အတီတော အဒ္ဓါ အတီတဘဝအဒ္ဓါနံ တေသံ အဓိပ္ပေတတ္တာ. အနာဂတဿ ပစ္စယော ဒဿိတော အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဝသေန. သုတဝတော ပန အရိယသာဝကဿ ဝသေန ဝဋ္ဋဿ ဝူပသမော ဒဿိတောတိ.

အာရမ္မဏံ-ဟူသည် ကမ္မဝိညာဉ်၏ အာရုံတည်း။ မာနစွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒိဋ္ဌိစွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း 'ငါဖြစ်၏' ဟု စွဲယူခြင်း ပြီးမြောက်လတ်သော် ထိုစွဲယူခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာသည်လည်း ထိုစွဲယူအပ်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏ဟု ရည်ရွယ်၍ 'တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိစွမ်းအားဖြင့် ငါဖြစ်၏ဟု ဤသို့လည်း ထိုသူအား ဖြစ်၏' ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။ ဂဟေတွာ-ဟူသည် ငါဟူသော အစွဲ၏ တည်ရာအဖြစ်ဖြင့် စွဲယူ၍တည်း။ အယံ အဟမသ္မီတိ-ဟူသည် ဤစက္ခုစသည် သို့မဟုတ် သုခစသည်သည် ငါဖြစ်၏ ဟူလို။ 'အတ္တသည် ရုပ်ရှိ၏၊ သေသည်၏နောက်၌ အနာကင်း၏' ဤသို့စသော စွဲယူခြင်း၏စွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် 'ရုပ်ရှိသည် ဖြစ်လတ္တံ့ စသည်တို့အားလုံးသည် သဿတဝါဒသို့သာ ကပ်ရောက်ကုန်၏' ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။ ဝိပဿနာသို့ မသက်ဝင်မီ ရှေး၌ အကြင်သို့သော အခြင်းအရာရှိကုန်သော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ထို့နောက် ဝိပဿနာသို့ သက်ဝင်ပြီးနောက် ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်သာ တည်ရှိကုန်သော စက္ခုစသော ဣန္ဒြေတို့၌ ဝိပဿနာကို ပွားများ၍ မဂ်ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် ပယ်အပ်၏၊ ထို့နောက် အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သော မဂ်ဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် (ဝိဇ္ဇာ) သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့သည် ကံ၏ အဆောက်အဦးဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ ကမ္မဿ-ပ- ဧကော သန္ဓိ-ဟူသည် အကြောင်းနှင့်အကျိုး အဆက်တည်း။ ပုန ဧကော သန္ဓိ-ဟူသည် အကျိုးနှင့်အကြောင်း အဆက်ကို မိန့်ဆိုသည်။ သံသရာကို ချဲ့တတ်သော တရားသုံးပါး (ပပဉ္စ) တို့သည် အတိတ်ကာလ၊ အတိတ်ဘဝကာလတို့၌ ထိုတရားတို့ကို အလိုရှိအပ်သောကြောင့်တည်း။ အနာဂတ်၏ အကြောင်းတရားကို အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်၏စွမ်းအားဖြင့် ပြအပ်၏။ အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာသာဝက၏ စွမ်းအားဖြင့်မူကား သံသရာဝဋ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းကို ပြအပ်၏။

သမနုပဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမနုပဿနာသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၆. ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ခန္ဓသုတ်အဖွင့်

၄၈. တထေဝါတိ အာရမ္မဏဘာဝေနေဝ. အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပါဒါနေဟိ ဥပါဒါတဗ္ဗန္တိ ဥပါဒါနိယံ. ဣဓာပီတိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသုပိ. ဝိဘာဂတ္ထေ ဂယှမာနေ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါပိ သိယာ, အဘိဓမ္မေ စ ရာသဋ္ဌော ဧဝ အာဂတော, ‘‘တဒေကဇ္ဈံ အဘိသံယုဟိတွာ’’တိ ဝစနတော ‘‘ရာသဋ္ဌေန’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

၄၈. တထေဝါ-ဟူသည် အာရုံ၏အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင်တည်း။ အာရုံပြုခြင်း၏စွမ်းအားဖြင့် ဥပါဒါန်တို့သည် စွဲလမ်းအပ်သောကြောင့် ဥပါဒါနိယ (ဥပါဒါန်၏ အာရုံဖြစ်ထိုက်သောတရား) မည်၏။ ဣဓာပီ-ဟူသည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၌လည်း ဖြစ်၏။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းအနက်ကို ယူပါက မလိုလားအပ်သော အပြစ်သို့ ရောက်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ အဘိဓမ္မာ၌လည်း အစုအပုံဟူသော အနက်သာလျှင် လာရှိ၏၊ 'ထိုတရားကို တစ်ပေါင်းတည်း စုစည်း၍' ဟူသော ပါဌ်ကြောင့် 'အစုအပုံဟူသော အနက်အားဖြင့်သာ' ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။

ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခန္ဓသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၇-၈. သောဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၇-၈. သောဏသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၄၉-၅၀. ဝိသိဋ္ဌောတိ ပဓာနော. ဥတ္တမောတိ ဥက္ကဋ္ဌော. အညံ ကိံ ဘဝေယျာတိ အညံ ကိံ ကာရဏံ ဘဝေယျ တထာ သမနုပဿနာယ အညေသံ အဝိဇ္ဇမာနတာယ ဝစနပရိဋ္ဌိတိပဘိန္နတော. ဝဇိရဘေဒဒေသနံ နာမ အတ္ထတော တေပရိဝဋ္ဋဒေသနာ.

၄၉-၅၀. ဝိသိဋ္ဌော-ဟူသည် မြတ်သော (အဓိကဖြစ်သော)။ ဥတ္တမော-ဟူသည် ထူးကဲသော (အလွန်မြတ်သော)။ အညံ ကိံ ဘဝေယျာ-ဟူသည် ထိုသို့ ရှုခြင်း၌ အခြားသူတို့အား မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် စကား၏ အဆုံးသတ်သို့ ရောက်၍ ကွဲပြားခြင်းကြောင့် အခြားအဘယ်အကြောင်း ရှိနိုင်အံ့နည်း။ ဝဇိရဘေဒဒေသနာ မည်သည်မှာ အနက်အားဖြင့် တေပရိဝဋ္ဋဒေသနာ (သုံးပတ်လည်သော ဒေသနာ) တည်း။

သောဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သောဏသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီး၏။

၉-၁၀. နန္ဒိက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉-၁၀. နန္ဒိက္ခယသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၅၁-၅၂. နဝမဒသမေသူတိ [Pg.222] သုတ္တဒွယံ သဟေဝ ဥဒ္ဓဋံ, ဒွီသုပိ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ သရိက္ခဘာဝတော. နန္ဒနဋ္ဌေန နန္ဒီ, ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ. သတိပိ သဒ္ဒတ္ထတော ဘေဒေ ‘‘ဣမေသံ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏတာယာ’’တိ ဝတွာပိ ပဟာယကဓမ္မဘေဒေန ပန လဗ္ဘတေဝ ဘေဒမတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘နန္ဒိက္ခယာ ရာဂက္ခယော’’တိ ဧတ္တာဝတာ. ဝိပဿနံ နိဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿနာကိစ္စဿ ပရိယောသာနေန. ရာဂက္ခယာတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိပရိယောသာနာယ ဝိပဿနာယ ရာဂဿ ခေပိတတ္တာ. အနန္တရံ ဥပ္ပန္နေန အရိယမဂ္ဂေန သမုစ္ဆေဒဝသေန နန္ဒိက္ခယောတိ. တေနာဟ ‘‘ဣဓ မဂ္ဂံ ဒဿေတွာ’’တိ. အနန္တရံ ပန ဥပ္ပန္နေန အရိယဖလေန ပဋိပဿဒ္ဓိဝသေန နန္ဒိရာဂက္ခယာ သဗ္ဗံ သံကိလေသတော စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဖလံ ဒဿိတ’’န္တိ.

၅၁-၅၂. နဝမဒသမေသု-ဟူသည် သုတ်နှစ်ခုလုံး၌ အနက်အဖွင့် တူညီသောကြောင့် သုတ်နှစ်ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထုတ်ပြအပ်သည်။ နှစ်သက်ခြင်းအနက်ကြောင့် နန္ဒိမည်၏၊ စွဲမက်ခြင်းအနက်ကြောင့် ရာဂမည်၏။ သဒ္ဒါ၏အနက်အားဖြင့် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း 'ဤတရားတို့၏ အနက်အားဖြင့် မထူးခြားသောကြောင့်' ဟု မိန့်ဆိုသော်လည်း ပယ်တတ်သောတရား၏ ကွဲပြားခြင်းဖြင့် ကွဲပြားမှုမျှကို ရနိုင်သည်သာဖြစ်ကြောင်း ပြခြင်းငှာ 'နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဖြင့်သော်လည်းကောင်း' စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်သည်။ 'စွဲမက်မှုကင်းလျက် ရာဂကို စွန့်ပယ်၏' ဟူသည် စပ်ပုံတည်း။ ဧတ္တာဝတာ-ဟူသည် 'နန္ဒိကုန်ခြင်းကြောင့် ရာဂကုန်၏' ဟု ဤမျှသော စကားရပ်ဖြင့်တည်း။ ဝိပဿနာကို ပြီးဆုံးစေခြင်းဖြင့် ဝိပဿနာကိစ္စ၏ ပြီးဆုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ ရာဂက္ခယာ-ဟူသည် ဝုဋ္ဌာနგါမိနီဝိပဿနာ၏ အဆုံး၌ ဝိပဿနာဖြင့် ရာဂကို ကုန်စေအပ်သောကြောင့်တည်း။ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ပေါ်သော အရိယမဂ်ဖြင့် သမုစ္ဆေဒပယ်ခြင်းအားဖြင့် နန္ဒိကုန်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဤ၌ မဂ်ကို ပြတော်မူ၍' ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။ အခြားမဲ့၌ ဖြစ်ပေါ်သော အရိယဖိုလ်ဖြင့် ငြိမ်းအေးခြင်းအားဖြင့် နန္ဒိနှင့်ရာဂ ကုန်ခြင်းကြောင့် စိတ်သည် ကိလေသာညစ်ညူးမှုအားလုံးမှ လွတ်မြောက်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဖိုလ်ကို ပြအပ်ပြီ' ဟု မိန့်ဆိုအပ်သည်။

နန္ဒိက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နန္ဒိက္ခယသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီး၏။

အတ္တဒီပဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အတ္တဒီပဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

မူလပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

မူလပဏ္ဏာသက ပြီးဆုံးပြီ။

၆. ဥပယဝဂ္ဂေါ

၆. ဥပယဝဂ်

၁. ဥပယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဥပယသုတ်အဖွင့်

၅၃. ဥပေတီတိ ဥပယော. ကထမုပေတိ? တဏှာမာနာဒိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေနာ’’တိ. ကထမိဒံ လဗ္ဘတီတိ? ‘‘အဝိမုတ္တော’’တိ ဝစနတော. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဟိ ဗဒ္ဓေါ, ကိံ ဥပေတီတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ’’တိ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ တထာ ဥပေတဿ အဘာဝတော. ကော ပနုပေတီတိ? တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော. တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပဂမဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညာဏန္တိ အကုသလကမ္မဝိညာဏမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ဇဝါပေတွာတိ ဂဟိတဇဝံ ကတွာ. ယထာ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ သမတ္ထံ, ဧဝံ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓီ’’တိအာဒိ. အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ ‘‘ဩကံ ပဟာယ အနိကေတသာရီ’’တိ ဂါထာယ ဝိဿဇ္ဇနေ. ကမ္မနိမိတ္တာဒိဝသေန ပဋိသန္ဓိယာ ပစ္စယဘူတံ [Pg.223] အာရမ္မဏံ ပဋိသန္ဓိဇနကဿ ကမ္မဿ ဝသေန ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတိ. ပတိဋ္ဌာ န ဟောတိ သရာဂကာလေ ဝိယ အနုပဋ္ဌာနတော. အပ္ပတိဋ္ဌိတံ ဝိညာဏံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. အနဘိသင်္ခရိတွာတိ အနုပ္ပာဒေတွာ ပစ္စယဃာတေန.

၅၃. ကပ်ရောက်တတ်သောကြောင့် ဥပယမည်၏။ အဘယ်သို့ ကပ်ရောက်သနည်း? တဏှာ၊ မာနစသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်၏ဟု ရည်ရွယ်၍ 'တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိစွမ်းအားဖြင့်' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဤသို့စွဲယူခြင်းကို အဘယ်သို့ ရအပ်သနည်း? 'မလွတ်မြောက်သေးသောသူ' ဟူသော ပါဌ်ကြောင့် ရအပ်၏။ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိတို့၏စွမ်းအားဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သည်ဖြစ်၍ အဘယ်သို့ ကပ်ရောက်သနည်းဟူမူ 'ခန္ဓာငါးပါးတို့သို့' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ ထိုခန္ဓာငါးပါးမှ ကင်းလွတ်၍ ထိုသို့ကပ်ရောက်သောတရား မရှိသောကြောင့်တည်း။ အဘယ်သူသည် ကပ်ရောက်သနည်း? ထိုတရားနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကပ်ရောက်၏။ တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိစွမ်းအားဖြင့် ကပ်ရောက်ခြင်းကို မိန့်ဆိုသောကြောင့် ဝိညာဏ်ဟူသည် အကုသိုလ်ကမ္မဝိညာဉ်ကိုသာ ဆိုလိုသည်ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ဇဝါပေတွာ-ဟူသည် အရှိန်အဟုန် (ဇော) ကို ယူစေအပ်ပြီး၍။ ပဋိသန္ဓေကို ဆွဲငင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ ထိုသို့ပြု၍။ ထို့ကြောင့် 'ပဋိသန္ဓေ' စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ မစွဲယူခြင်း၏ အကြောင်းကို 'အိမ်ရာကိုစွန့်၍ တည်ရာမရှိဘဲ လှည့်လည်သွားလာတတ်သူ' ဟူသော ဂါထာ၏ အဖြေ၌ မိန့်ဆိုခဲ့ပြီးသည်သာတည်း။ ကမ္မနိမိတ်စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အာရုံသည် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံ၏စွမ်းအားဖြင့် ပြတ်တောက်၏။ ရာဂရှိသော အခါ၌ကဲ့သို့ ထင်ရှားမရှိခြင်းကြောင့် တည်ရာမရှိ။ တည်ရာမရှိသော ဝိညာဏ်ဟူသည် ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော ဝိညာဉ်တည်း။ အနဘိသင်္ခရိတွာ-ဟူသည် အကြောင်းရင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် အသစ်တစ်ဖန် မပြုပြင် (မဖြစ်စေ) ဘဲ။

ဥပယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပယသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဗီဇသုတ်အဖွင့်

၅၄. ဗီဇဇာတာနီတိ ဇာတ-သဒ္ဒေါ ပဒပူရဏမတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဗီဇာနီ’’တိ. ဝစန္တိ သေတဝစံ. အဇ္ဇုကန္တိ တစ္ဆကံ. ဖဏိဇ္ဇကံ တုလသိ. အဘိန္နာနီတိ ဧကဒေသေနပိ အခဏ္ဍိတာနိ. ဗီဇတ္ထာယာတိ ဗီဇကိစ္စာယ. န ဥပကပ္ပတီတိ ပစ္စယော န ဟောတီတိ ဒဿေတိ. န ပါပိတာနီတိ ပူတိတံ န ဥပဂတာနိ. တဏ္ဍုလသာရဿ အာဒါနတော သာရာဒါနိ. အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏဝသေန ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. အာရမ္မဏဝသေနာတိ အာရမ္မဏဘာဝဝသေန. သိနေဟနဋ္ဌေနာတိ တဏှာယနဝသေန သိနိဒ္ဓတာပါဒနေန, ယတော ‘‘နန္ဒူပသေစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝိရောပိတံ တံ ကမ္မဝိညာဏံ ပဋိသန္ဓိအင်္ကုရုပ္ပာဒနသမတ္ထံ ဟောတိ. သပ္ပစ္စယန္တိ အဝိဇ္ဇာအယောနိသောနမနသိကာရာဒိပစ္စယေဟိ သပ္ပစ္စယံ. ဝိရုဟတိ ဝိပါကသန္တာနုပ္ပာဒနသမတ္ထော ဟုတွာ.

၅၄. "Bījajātāni" ဟူသော ပုဒ်၌ "jāta" သဒ္ဒါသည် ပုဒ်ပြည့်ရုံမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု "bījāni (မျိုးစေ့တို့)" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ "vaca" ဟူသည် လင်းလွန်းဖြူ (setavaca) ကို ဆိုသည်။ "ajjuka" ဟူသည် ပင်စိမ်းဖြူ (tacchaka) ဖြစ်သည်။ "phaṇijjaka" ဟူသည် ပင်စိမ်းနက် (tulasi) ဖြစ်သည်။ "abhinnāni" ဟူသည် တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှပင် မပျက်စီး မကျိုးပဲ့အပ်ကုန်သော။ "bījatthāya" ဟူသည် မျိုးစေ့၏ အမှုကိစ္စအလို့ငှာ။ "na upakappati" ဟူသည် အထောက်အပံ့ (အကြောင်း) မဖြစ်ဟု ပြဆိုသည်။ "na pāpitāni" ဟူသည် ပုပ်သိုးခြင်းသို့ မရောက်ကုန်သော။ ဆန်အတွင်းသား (အနှစ်) ကို ယူခြင်းကြောင့် "sārādāni" မည်၏။ အာရုံကို ယူခြင်းအားဖြင့် ဝိညာဉ်သည် ဤ၌ တည်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် "viññāṇaṭṭhitiyo (ဝိညာဏဌိတိ)" ဟု ခေါ်၏။ "ārammaṇavasena" ဟူသည် အာရုံ၏အဖြစ်အားဖြင့်။ "sinehanaṭṭhena (စေးထန်းစိုစွတ်သောအနက်)" ဟူသည် တဏှာဖြင့် စေးကပ်စိုစွတ်စေခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် "nandūpasecana (နန္ဒီတဏှာဖြင့် ရေသွန်းခြင်း)" ဟု ဟောတော်မူသည်။ ထိုသို့ စိုက်ပျိုးအပ်သော ကမ္မဝိညာဉ်သည် ပဋိသန္ဓေတည်းဟူသော အညှောက်ကို ဖြစ်ထွန်းစေရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သည် ဖြစ်၏။ "sappaccayaṃ" ဟူသည် အဝိဇ္ဇာ၊ အယောနိသောမနသိကာရ စသောအကြောင်းတရားတို့နှင့် တကွဖြစ်သော။ "viruhati (စည်ပင်၏)" ဟူသည် ဝိပါက်အစဉ်ကို ဖြစ်ထွန်းစေရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ဖြစ်၍။

ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘီဇသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၃. ဥဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. ဥဒါနသုတ်အဖွင့်

၅၅. ဥဒါနံ ဥဒါဟရီတိ အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. ဧသ ဝုတ္တပ္ပကာရော ဥဒါဟာရော. ဘုသော နိဿယော ဥပနိဿယော, ဒါနမေဝ ဥပနိဿယော ဒါနူပနိဿယော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တတ္ထ ဒါနူပနိဿယော အန္နာဒိဝတ္ထူသု ဗလဝါတိ ဗလဝဘာဝေန ဟောတိ, တသ္မာ ဥပနိဿယဗဟုလော ကာမရာဂပ္ပဟာနေနေဝ ကတပရိစယတ္တာ ဝိပဿနမနုယုဉ္ဇန္တော န စိရဿေဝ အနာဂါမိဖလံ ပါပုဏာတိ, တထာ သုဝိသုဒ္ဓသီလူပနိဿယော ကာမဒေါသဇိဂုစ္ဆနေန. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဣမေ ဒွေ ဥပနိဿယာ ဒုဗ္ဗလာတိ ဝုတ္တာ[Pg.224]? ဝိဇ္ဇူပမညာဏဿေဝ ပစ္စယဘာဝတော. သောပိ ဘာဝနူပနိဿယသဟာယလာဘေနေဝ, န ကေဝလံ. ဘာဝနာ ပန ပဋိဝေဓဿ ဝိသေသဟေတုဘာဝတော ဗလဝါ ဥပနိဿယော. တထာ ဟိ သာ ဝဇိရူပမဉာဏဿ ဝိသေသပစ္စယော. တေနာဟ ‘‘ဘာဝနူပနိဿယော အရဟတ္တံ ပါပေတီ’’တိ.

၅၅. "Udānaṃ udāharī" ဟူသည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ စကားကို ကျူးရင့်၏။ ဤသည်မှာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်း ကျူးရင့်ခြင်းဖြစ်၏။ ပြင်းထန်သော အမှီပြုရာကို ဥပနိဿယ (မှီရာထူး) ဟု ဆိုအပ်၏။ အလှူ (ဒါန) သာလျှင် ဥပနိဿယ ဖြစ်ခြင်းသည် ဒါနူပနိဿယ (ဒါနဥပနိဿယ) မည်၏။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် သိအပ်၏။ ထိုဒါနူပနိဿယသည် ဆွမ်းစသော ဝတ္ထုတို့၌ အားကောင်းသော အဖြစ်ကြောင့် "ဗလဝ (အင်အားရှိသော)" ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥပနိဿယအရာ၌ များသောသူသည် ကာမရာဂကို ပယ်ခြင်းဖြင့်သာလျှင် လေ့ကျင့်အပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဝိပဿနာကို အဖန်တလဲလဲ ပွားများအားထုတ်သည်ရှိသော် မကြာမြင့်မီပင် အနာဂါမိဖိုလ်သို့ ရောက်၏။ ထို့အတူ လွန်စွာစင်ကြယ်သော သီလဥပနိဿယသည်လည်း ကာမဂုဏ်၌ စက်ဆုပ်ခြင်းဖြင့် (အနာဂါမိဖိုလ်သို့ ရောက်၏)။ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါက အဘယ်ကြောင့် ဤဥပနိဿယနှစ်မျိုးကို "အားနည်းသော ဥပနိဿယ (ဒုဗ္ဗလုပနိဿယ)" ဟု ဆိုအပ်သနည်း? လျှပ်စီးလက်သကဲ့သို့သော ဉာဏ် (ဝိဇ္ဇူပမဉာဏ်) ၏ အကြောင်းမျှသာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုဉာဏ်သည်လည်း ဘာဝနာဥပနိဿယတည်းဟူသော အဖော်ကို ရရှိခြင်းဖြင့်သာ ဖြစ်၏၊ တစ်ပါးတည်း သက်သက်မဟုတ်ပေ။ ဘာဝနာမူကား (မဂ်ဖိုလ်ကို) ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း၏ ထူးခြားသော အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် အားကောင်းသော ဥပနိဿယ (ဗလဝဥပနိဿယ) ဖြစ်၏။ သို့ဖြစ်၍ ထိုဘာဝနာသည် ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့သော မဂ်ဉာဏ် (ဝဇိရူပမဉာဏ်) ၏ ထူးခြားသော အကြောင်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "ဘာဝနာဥပနိဿယသည် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်စေတတ်၏" ဟု မိန့်တော်မူသည်။

သောတိ မိလကတ္ထေရော. ဝိဟာရန္တိ ဝသနဋ္ဌာနံ. ဝိဟာရပစ္စန္တေ ဟိ ပဏ္ဏသာလာယ ထေရော ဝိဟရတိ. ဥပဋ္ဌာတိ ဧကလက္ခဏေန. ကူဋဂေါဏော ဝိယ ဂမနဝီထိံ. တတ္ထာတိ အလ္လကဋ္ဌရာသိမှိ. ဥဒကမဏိကာနန္တိ ဥဒကထေဝါနံ.

"So" ဟူသည် မိလကမထေရ်ကို ဆိုသည်။ "Vihāraṃ" ဟူသည် နေထိုင်ရာ အရပ်ကို ဆိုသည်။ ထိုမထေရ်သည် ကျောင်း၏အနီးစွန်းရှိ သစ်ရွက်မိုးကျောင်း (သစ်ရွက်သစ်ခက် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်း) ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ "Upaṭṭhāti" ဟူသည် တူညီသော လက္ခဏာဖြင့် ထင်ရှား၏။ (မြေပြင်၌) သွားရာလမ်းကြောင်းကို ကောက်သောနွားလားကဲ့သို့တည်း။ "Tattha" ဟူသည် စိုစွတ်သော ထင်းပုံ၌။ "Udakamaṇikānaṃ" ဟူသည် ရေစက်တို့၏။

အတ္တနိယေဝ ဥပနေသိ ဥဒါနကထာယ ဝုတ္တဓမ္မာနံ ပရိပုဏ္ဏာနံ အတ္တနိ သံဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဥဋ္ဌာနဝတာ’’တိအာဒိ. အယဉှိ မိလကတ္ထေရော သိက္ခာယ ဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေန္တော ဝိသုဒ္ဓသီလော ဟုတွာ ဌိတော, တသ္မာ ‘‘ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ဘဂဝါ ဥဒါနေန္တော ‘‘နော စဿံ…ပေ… သညောဇနာနီ’’တိ.

ဥဒါန်းစကား၌ ဟောကြားအပ်ကုန်သော ပြည့်စုံသော တရားတို့သည် မိမိသန္တာန်၌ ထင်ရှားရှိသောကြောင့် မိမိ၌သာလျှင် ကပ်၍ ဆင်ခြင်၏။ ထို့ကြောင့် "Uṭṭhānavatā" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ဤမိလကမထေရ်သည် သိက္ခာသုံးပါး၌ ရိုသေခြင်းရှိ၊ စိုးရိမ်ခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို ဖြည့်ကျင့်လျက် စင်ကြယ်သော သီလရှိသည်ဖြစ်၍ တည်၏၊ ထို့ကြောင့် "အားနည်းသော ဥပနိဿယရှိသူ (dubbalūpanissaya)" ဟု ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် "No cassaṃ... ပေ... saññojanāni" ဟု ဥဒါန်းကျူးရင့်တော်မူ၏။

သစေ အဟံ န ဘဝေယျန္တိ ယဒိ အဟံ နာမ ကောစိ န ဘဝေယျံ တာဒိသဿ အဟံသဒ္ဒဝစနီယဿ ကဿစိ အတ္ထဿ အဘာဝတော. တတော ဧဝ မမ ပရိက္ခာရောပိ န ဘဝေယျတဿ စ ပဘင်္ဂုဘာဝေန အနဝဋ္ဌိတဘာဝတော. ဧဝံ အတ္တုဒ္ဒေသိကဘာဝေန ပဒဒွယဿ အတ္ထံ ဝတွာ ဣဒါနိ ကမ္မဖလဝသေန ဝတ္တုံ ‘‘သစေ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတီတပစ္စုပ္ပန္နဝသေန သုညတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတဝသေန တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒါနိ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အဓိမုစ္စန္တောတိ ဧဒိသံ အဓိမုတ္တိံ ပဝတ္တေန္တော. ဝိဘဝိဿတီတိ ဝိနဿိဿတိ. ဝိဘဝေါ ဟိ ဝိနာသော. တေနာဟ ‘‘ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ. ဝိဘဝဒဿနံ ဝိဘဝေါတိ ဥတ္တရပဒလောပေန ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝိဘဝဒဿနေနာ’’တိ. ဝိဘဝဒဿနံ နာမ အစ္စန္တာယ ဝိနာသဿ ဒဿနံ. တန္တိ အရိယမဂ္ဂံ. သာမညဇောတနာ ဟေသာ ဝိသေသနိဋ္ဌာ ဟောတီတိ တတိယမဂ္ဂဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

"Sace ahaṃ na bhaveyyaṃ" ဟူသည် အကယ်၍ ငါဟူ၍ တစ်စုံတစ်ယောက် မရှိပါက၊ ထိုကဲ့သို့ "ငါ" ဟူသော သဒ္ဒါဖြင့် ပြောဆိုအပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အနက်အဓိပ္ပာယ် မရှိသောကြောင့်တည်း။ ထိုကြောင့်သာလျှင် ငါ၏ ပရိက္ခရာလည်း မရှိရာ၊ ထိုပရိက္ခရာ၏ ပျက်စီးတတ်သော အဖြစ်ကြောင့် မမြဲသော အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ ဤသို့ မိမိကို ရည်ညွှန်းခြင်းအားဖြင့် ပုဒ်နှစ်ခု၏ အနက်ကို ပြောဆိုပြီး၍၊ ယခုအခါ ကံနှင့် ကံ၏ အကျိုးအားဖြင့် ပြောဆိုရန် "Sace vā pana" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ အတိတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်အားဖြင့် သုညတ (ဆိတ်သုဉ်းခြင်း) ကို ပြဆိုပြီး၍၊ ယခုအခါ ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂတ်အားဖြင့် ထိုသုညတကို ပြဆိုလိုသဖြင့် "Idāni pana" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ "Evaṃ adhimuccanto" ဟူသည် ဤသို့သော နှလုံးသွင်းခြင်းကို ဖြစ်စေလျက်။ "Vibhavissati" ဟူသည် ပျက်စီးလတ္တံ့။ ဝိဘဝဟူသည် ပျက်စီးခြင်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "Bhijjissati (ပျက်စီးလတ္တံ့)" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဝိဘဝကို မြင်ခြင်းသည် ဝိဘဝမည်၏၊ ဤသည်မှာ နောက်ပုဒ်ကို ချေဖျက်၍ ပြောဆိုအပ်သောကြောင့် "Vibhavadassanena" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဝိဘဝဒဿန မည်သည်မှာ အကြွင်းမဲ့ ပျက်စီးခြင်းကို မြင်ခြင်းဖြစ်၏။ "Taṃ" ဟူသည် အရိယမဂ်ကို ဆိုသည်။ ဤသည်မှာ သာမညအားဖြင့် ပြဆိုသော်လည်း အထူးအားဖြင့် အဆုံးသို့ ရောက်သည်ဖြစ်သောကြောင့် တတိယမဂ် (အနာဂါမိမဂ်) အားဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။

ဥပရိ မဂ္ဂဖလန္တိ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလံ. နတ္ထိ ဧတိဿာ ဇာတိယာ အန္တရန္တိ အနန္တရာ, အနန္တရာ ဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ. ဂေါတြဘူ ပန အနုလောမဝီထိပရိယာပန္နတ္တာ ဝိပဿနာဂတိကံ ဝါ သိယာ, နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ မဂ္ဂဂတိကံ ဝါတိ န တေန မဂ္ဂေါ အန္တရိကော နာမ ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ အာသန္နာနန္တရံ နာမာ’’တိ[Pg.225]. ဖလံ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ ကိလေသာနံ ပဇဟနဝသေန ပဝတ္တနတော လောကုတ္တရဘာဝတော စ ကမ္မမဂ္ဂဂတိကမေဝ, ကုသလဝိပါကဘာဝေန ပန နေသံ အတ္ထော ပဘေဒေါတိ ဝိပဿနာယ ဖလဿ သိယာ အနန္တရတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဖလဿ ဒူရာနန္တရံ နာမာ’’တိ. ‘‘အာသဝါနံ ခယော’’တိ ပန အဂ္ဂမဂ္ဂေ ဝုစ္စမာနေ ဝိပဿနာနံ အာသန္နတာယ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အတသိတာယေတိ န တသိတဗ္ဗေ တာသံ အနာပဇ္ဇိတဗ္ဗေ. တာသောတိ တာသဟေတု ‘‘တသတိ ဧတသ္မာ’’တိ ကတွာ. သောတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော. တိလက္ခဏာဟတန္တိ အနိစ္စတာဒိလက္ခဏတ္တယလက္ခိတံ. မနမှိ နဋ္ဌောတိ ဤသကံ နဋ္ဌောမှိ, တတော ပရမ္ပိ တတ္ထေဝ ဌတွာ ကိဉ္စိ အပူရိတတ္တာ ဧဝ မုတ္တောတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘န တာသော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အတာသဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော ဟိ ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏေန ‘‘သဘယာ သင်္ခါရာ’’တိ ဝိပဿန္တော န ဥတ္တသတိ.

"Upari maggaphalan" ဟူသည် အထက်မဂ်၏ ဖိုလ် (အရဟတ္တဖိုလ်) ဖြစ်၏။ ဤဇာတိ၏ အကြား၌ အခြားမရှိသောကြောင့် "Anantarā (အခြားမရှိသော)" မည်၏၊ ဝိပဿနာသည် မဂ်၏ အခြားမရှိသော (အနန္တရ) ဖြစ်၏။ ဂေါတြဘူမူကား အနုလုံဝီထိ၌ အကျုံးဝင်သောကြောင့် ဝိပဿနာအဖို့၌ ပါဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသောကြောင့် မဂ်အဖို့၌ ပါဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ ထိုဂေါတြဘူကြောင့် မဂ်သည် အကြားရှိသည် မမည်ပေ။ ထို့ကြောင့် "ဝိပဿနာသည် မဂ်၏ အနီးဆုံး အခြားမဲ့ (အာသန္နာနန္တရ) မည်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဖိုလ်သည်မူကား နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသောကြောင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကမ္မမဂ် (မဂ်ဉာဏ်) ၏ အဖို့၌ ပါဝင်သည်သာတည်း၊ ကုသိုလ်နှင့် ဝိပါက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထိုတရားတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားခြားနား၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာအား ဖိုလ်၏ အခြားမဲ့ဖြစ်မှု ရှိကောင်းရှိနိုင်သဖြင့် "ဖိုလ်၏ အလှမ်းဝေးသော အခြားမဲ့ (ဒူရာနန္တရ) မည်၏" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ "Āsavānaṃ khayo (အာသဝေါကုန်ခန်းခြင်း)" ဟူသည် အထက်မဂ်ကို ဆိုအပ်သော် ဝိပဿနာတို့၏ နီးကပ်သော အဖြစ်ကြောင့် ပြောဖွယ်ရာပင် မရှိတော့ပေ။ "Atasitāye" ဟူသည် မထိတ်လန့်အပ်သော၊ ထိတ်လန့်ခြင်းသို့ မရောက်အပ်သော။ "Tāso" ဟူသည် ထိတ်လန့်ခြင်း၏ အကြောင်း၊ "ဤဘေးကြောင့် ထိတ်လန့်တတ်၏" ဟု ပြုလုပ်၍ (ထိတ်လန့်ခြင်း ဟု ခေါ်၏)။ "So" ဟူသည် အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်ကို ဆိုသည်။ "Tilakkhaṇāhatanti" ဟူသည် အနိစ္စစသော လက္ခဏာသုံးပါးတို့ဖြင့် တံဆိပ်ခတ်နှိပ်အပ်သော။ "Manamhi naṭṭho" ဟူသည် ငါသည် အနည်းငယ် ပျက်စီးပြီ၊ ထိုမှတစ်ပါးလည်း ထိုပျက်စီးရာ၌ပင် တည်၍ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မဖြည့်စွက်နိုင်သောကြောင့်သာလျှင် လွတ်မြောက်၏ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်တည်း။ "ထိတ်လန့်ခြင်းမည်သည် မရှိ" ဟု ဆို၍ ထိုသူ၏ မထိတ်လန့်သောအဖြစ်ကို ပြဆိုရန် "Na hi" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ကလျာဏပုထုဇဉ်သည် ဘယတုပဋ္ဌာနဉာဏ်ဖြင့် "သင်္ခါရတို့သည် ဘေးနှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်၏" ဟု ဝိပဿနာရှုသည်ရှိသော် မထိတ်လန့်တတ်ပေ။

ဥဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥဒါနသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၄. ဥပါဒါနပရိပဝတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဥပါဒါနပရိပဝတ္တသုတ်အဖွင့်

၅၆. စတုန္နံ ပရိဝဋ္ဋနဝသေနာတိ ပစ္စေကက္ခန္ဓေသု စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ပရိဝဋ္ဋနဝသေန. ရူပံ အဗ္ဘညာသိန္တိ သကလဘူတုပါဒါရူပံ ကုစ္ဆိတဘာဝတော တတ္ထ စ တုစ္ဆဝိပလ္လာသတာယ ‘‘ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန အညာသိံ ပဋိဝိဇ္ဈိံ. အာဟာရဝသေန ရူပကာယဿ ဟာနိဝုဒ္ဓါဒီနံ ပါကဋဘာဝတော ဝိသေသပစ္စယတော စ တဿ ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ခသမုဒယကထာ နာမ ဝဋ္ဋကထာတိ ‘‘သစ္ဆန္ဒရာဂေါ’’တိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. ဆန္ဒရာဂဂ္ဂဟဏေန စ ဥပါဒါနကမ္မာဝိဇ္ဇာပိ ဂဟိတာ ဧဝ. ပဋိပန္နာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဝတ္တမာနကာလပ္ပယောဂေါ ဟေသ ယထာ ‘‘ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိ. ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ ပတိဋ္ဌံ လဘန္တိ. ကေဝလိနောတိ ဣဓ ဝိမုတ္တိဂုဏေန ပါရိပူရီတိ အာဟ ‘‘သကလိနော ကတသဗ္ဗကိစ္စာ’’တိ. ယေန တေတိ ယေန အဝသိဋ္ဌေန တေ အသေက္ခေ ပညာပေန္တာ ပညာပေယျုံ, တံ နေသံ ဝဋ္ဋံ သေက္ခာနံ ဝိယ နတ္ထိ ပညာပနာယ. ဝဋ္ဋန္တိ ကာရဏံ ဝဋ္ဋနဋ္ဌေန ဖလဿ ပဝတ္တနဋ္ဌေန. အသေက္ခဘူမိဝါရောတိ အသေက္ခဘူမိပ္ပဝတ္တိ.

၅၆. 'Catunnaṃ parivaṭṭanavasena' ဟူသည်မှာ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီသော ခန္ဓာတို့၌ အရိယသစ္စာ လေးပါးတို့၏ အလှည့်အားဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'Rūpaṃ abbhaññāsiṃ' ဟူသည်မှာ အလုံးစုံသော ဘုတ်ရုပ် ဥပါဒါရုပ်ကို စက်ဆုပ်ဖွယ်အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုရုပ်၌ အချည်းနှီးဖြစ်သော ဝိပ္ပလာသကြောင့်လည်းကောင်း 'ဒုက္ခသစ္စာ' ဟု လွန်ကဲထူးခြားသော ဉာဏ်ဖြင့် သိပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ပြီ။ အာဟာရ၏ စွမ်းအားဖြင့် ရုပ်အပေါင်း၏ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း တိုးပွားခြင်း စသည်တို့သည် ထင်ရှားသည့်အတွက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုရုပ်၏ ထူးခြားသော အကြောင်းတရား ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ထိုရုပ်အား 'အာဟာရသမုဒယ' ဟု ဆိုအပ်သည်။ ဒုက္ခသမုဒယကထာ မည်သည် ဝဋ်ကထာ ဖြစ်သောကြောင့် 'တပ်မက်မှုဆန္ဒ ရာဂနှင့်တကွဖြစ်သော' ဟု ထူးခြားစွာ မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ ဆန္ဒရာဂကို ယူခြင်းဖြင့် ဥပါဒါန်၊ ကံ၊ အဝိဇ္ဇာ တို့ကိုလည်း ယူအပ်သည်သာ ဖြစ်သည်။ 'Paṭipannā honti' ဟူသည်မှာ (မဂ်သို့) ရောက်ကြကုန်၏ ဟူသော အနက်တည်း။ ဤသည်ကား 'ကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်သည် ဖြစ်၏' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ပစ္စုပ္ပန်ကာလကို သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ 'Patiṭṭhahanti' ဟူသည်မှာ တည်ရာကို ရကြကုန်၏။ 'Kevalino' ဟူသည်မှာ ဤနေရာ၌ လွတ်မြောက်ခြင်း ဂုဏ်တော်ဖြင့် ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် 'အလုံးစုံသော ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့ကို ပြီးစီးကြကုန်သော သူတို့' ဟု မိန့်ဆိုသည်။ 'Yena te' ဟူသည်မှာ အကြင်ကြွင်းကျန်သော တရားဖြင့် ထိုရဟန္တာတို့ကို ပညတ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ပညတ်ငြားအံ့၊ ထိုသူတို့၏ ပညတ်ရန် ဝဋ်တရားသည် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ကဲ့သို့ မရှိ။ 'Vaṭṭaṃ' ဟူသည်မှာ လည်ပတ်ခြင်း အနက်ကြောင့်၊ အကျိုးတရား၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း အနက်ကြောင့် 'အကြောင်းတရား' ဟု ဆိုလိုသည်။ 'Asekkhabhūmivāro' ဟူသည်မှာ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံတည်း။

ဥပါဒါနပရိပဝတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါဒါနပရိပဝတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၅. သတ္တဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. သတ္တဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၇. သတ္တသု [Pg.226] ဩကာသေသူတိ ရူပပဇာနနာဒီသု သတ္တသု ဩကာသေသု. ဝုသိတဝါသောတိ ဝုသိတအရိယဝါသော. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ ဥဒ္ဒေသေ. သေသံ နာမ ဣဓ ဝုတ္တာဝသေသံ. ဝုတ္တနယေနာတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဿဒနန္ဒိယန္တိ ဥဿန္နဂုဏဝတော တောသနံ သမ္မောဒါပနံ. ဂုဏကိတ္တနေန ပလောဘနီယံ သေက္ခကလျာဏပုထုဇ္ဇနာနံ ပသာဒုပ္ပာဒနေန. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၅၇. 'Sattasu okāsesu' ဟူသည်မှာ ရုပ်ကို ကောင်းစွာသိခြင်း စသည်တို့၌ (ပြဆိုအပ်သော) နေရာ ခုနစ်ဌာနတို့၌ ဖြစ်သည်။ 'Vusitavāso' ဟူသည်မှာ ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော အရိယာဝါသ ရှိသည်။ 'Ettha' ဟူသည်မှာ ဤညွှန်ပြချက်၌ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောတရားဟူသည် ဤနေရာ၌ ဟောကြားအပ်သည်မှ ကြွင်းကျန်သော တရားတည်း။ 'Vuttanayena' ဟူသည်မှာ အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း သိအပ်၏။ 'Ussadanandiyaṃ' ဟူသည်မှာ များပြားသော ဂုဏ်ရှိသောသူအား နှစ်သက်စေခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်စေခြင်း ဖြစ်သည်။ သေက္ခနှင့် ကလျာဏပုထုဇဉ်တို့၏ ကြည်ညိုခြင်းကို ဖြစ်စေသဖြင့် ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် ဆွဲဆောင်အပ်သည်။ ယခုအခါ ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကိုပင် ထင်ရှားစေရန် 'ပုံစံအားဖြင့်' စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်သည်။

ဧတ္တာဝတာတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝသေန သတ္တသု ဌာနေသု ကောသလ္လဒီပနေန ဧတ္တကေန ဒေသနာက္ကမေန. တန္တိ အာရမ္မဏံ. ဓာတုအာဒိမတ္တမေဝါတိ ဓာတာယတနပဋိစ္စသမုပ္ပာဒမတ္တမေဝ. ဣမေသု ဓမ္မေသူတိ ဣမေသု ဇာတာဒီသု. ကမ္မံ ကတွာတိ သမ္မသနကမ္မံ နိဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝသေန သတ္တဋ္ဌာနကောသလ္လပဝတ္တိယာ ပဘေဒေန ဝိဘဇိတွာ ‘‘တိဝိဓူပပရိက္ခီ’’တိ ဒဿေတိ ဓမ္မရာဇာ.

'Ettāvata' ဟူသည်မှာ ခန္ဓာငါးပါး၏ စွမ်းအားဖြင့် ဌာန ခုနစ်ပါးတို့၌ ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသခြင်းအားဖြင့် ဤမျှလောက်သော ဟောကြားခြင်း အစီအစဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'Taṃ' ဟူသည်မှာ အာရုံကို ဖြစ်သည်။ 'Dhātuādimattameva' ဟူသည်မှာ ဓာတ်၊ အာယတန၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ 'Imesu dhammesu' ဟူသည်မှာ ဤဇာတိ စသည်တို့၌ ဖြစ်သည်။ 'Kammaṃ katvā' ဟူသည်မှာ သုံးသပ်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးမြောက်စေ၍ ဟု အနက်ရသည်။ ဤသို့လျှင် ဤသုတ္တန်၌ ခန္ဓာငါးပါး၏ စွမ်းအားဖြင့် ဌာနခုနစ်ပါး၌ ကျွမ်းကျင်မှု ဖြစ်ပေါ်ပုံကို အပြားအားဖြင့် ခွဲခြား၍ 'သုံးမျိုးသော စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း ရှိသူ' ဟု တရားမင်းကြီး ဘုရားရှင်သည် ပြသတော်မူသည်။

သတ္တဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတ္တဋ္ဌာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၆. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၈. အဓိကံ သဝိသေသံ ပယသတိ ပယုဉ္ဇတိ ဧတေနာတိ အဓိပ္ပယာသော, ဝိသိဋ္ဌပယောဂေါ. တေနာဟ ‘‘အဓိကပယောဂေါ’’တိ. ဣမဉှိ မဂ္ဂန္တိ အဋ္ဌင်္ဂိကံ အရိယမဂ္ဂမာဟ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ. အဝတ္တမာနဋ္ဌေနာတိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒတော ပုဗ္ဗေ န ဝတ္တမာနဘာဝေန. မဂ္ဂံ ဇာနာတီတိ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ သပုဗ္ဗဘာဂံ သသမ္ဘာရဝိသယံ သဖလံ သဥဒြယံ အရိယံ မဂ္ဂံ ဇာနာတိ အဝဗုဇ္ဈတီတိ မဂ္ဂညူ. ဝိဒိတန္တိ အညေသမ္ပိ ဉာတံ ပဋိလဒ္ဓံ ဟတ္ထတလေ အာမလကံ ဝိယ ပါကဋံ အကာသိ, တထာ ကတွာ ဒေသေသိ. အမဂ္ဂေ ပရိဝဇ္ဇနေန မဂ္ဂေ ပဋိပတ္တီတိ တဿ မဂ္ဂကုသလတာ ဝိယ အမဂ္ဂကုသလတာပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေ စ အမဂ္ဂေ စ ကောဝိဒေါ’’တိ. အဟံ ပဌမံ ဂတောတိ အဟံ ပဌမမဂ္ဂေန သမန္နာဂတော.

၅၈. လွန်ကဲ၍ အထူးသဖြင့် လုံ့လပြုအပ်၊ အားထုတ်အပ်သောကြောင့် 'Adhippayāso' (အဓိပ္ပါယ) မည်၏၊ ထူးခြားသော အားထုတ်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် 'လွန်ကဲသော အားထုတ်မှု' ဟု ဆိုသည်။ 'Imaṃ maggaṃ' ဟူသည်မှာ အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော အရိယာမဂ်ကို မိန့်ဆိုသည်။ 'Idha' ဟူသည်မှာ ဤသုတ္တန်၌ ဖြစ်သည်။ 'Avattamānaṭṭhena' ဟူသည်မှာ ဘုရားမပွင့်မီ ရှေးအခါ၌ မဖြစ်ပေါ်ဖူးသော အနက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မဂ်ကို သိတော်မူ၏ ဟူသည်မှာ (မဂ်၏) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ စ၍ ရှေးအဖို့၌ ဖြစ်သော တရားနှင့်တကွ၊ အဆောက်အဦဖြစ်သော အာရုံနှင့်တကွ၊ အကျိုးတရားနှင့်တကွ ဖြစ်သော အရိယာမဂ်ကို သိတော်မူ၏၊ ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူ၏ဟူသော အနက်ကြောင့် 'မဂ္ဂညူ' (မဂ်ကို သိတော်မူသောသူ) မည်၏။ 'Viditaṃ' (သိစေအပ်ပြီ) ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း လက်ဖဝါးပေါ်ရှိ သစ်ဆန်းသီးကဲ့သို့ ထင်ရှားအောင် ပြုတော်မူပြီ၊ ထိုသို့ပြု၍ ဟောတော်မူပြီ။ လမ်းမဟုတ်သည်ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြင့် လမ်းမှန်၌ ကျင့်ခြင်းသည် ထိုသူ၏ မဂ်၌ ကျွမ်းကျင်မှုကဲ့သို့ မဟုတ်သော လမ်း၌ ကျွမ်းကျင်မှုကိုလည်း အလိုရှိအပ်သောကြောင့် 'magge ca amagge ca kovido' (မဂ်၌လည်းကောင်း၊ မဂ်မဟုတ်သည်၌လည်းကောင်း ကျွမ်းကျင်သူ) ဟု မိန့်ဆိုသည်။ 'Ahaṃ paṭhamaṃ gato' ဟူသည်မှာ ငါသည် ရှေးဦးစွာသော မဂ်နှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၏။

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၇. အနတ္တလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. အနတ္တလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၉. ပုရာဏုပဋ္ဌာကေတိ [Pg.227] ပုဗ္ဗေ ပဓာနပဒဟနကာလေ ဥပဋ္ဌာကဘူတေ. ‘‘အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန အဿာမိကဋ္ဌေန သုညတဋ္ဌေန အတ္တပဋိက္ခေပဋ္ဌေနာ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေဟိ. ဧတ္တကေန ဌာနေနာတိ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနတ္တာ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘ဧဝံ မေ ဝိညာဏံ မာ အဟောသီ’’တိ ဧတ္တကေန သုတ္တပဒေသေန. အကထိတဿေဝ ကထနံ ဥတ္တရံ, န ကထိတဿာတိ ဝုတ္တံ ‘‘တာနိ ဒဿေတွာ’’တိ. သမောဓာနေတွာတိ သမ္ပိဏ္ဍိတွာ. ဝိတ္ထာရကထာတိ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌကထာ. အနတ္တလက္ခဏမေဝါတိ တဗ္ဗဟုလတာယ တပ္ပဓာနတာယ စ ဝုတ္တံ. အနိစ္စတာဒီနမ္ပိ ဟိ တတ္ထ တံဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တတ္တာ တဒေဝ ဇေဋ္ဌံ ပဓာနံ တထာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယတော.

၅၉. 'Purāṇupaṭṭhāke' ဟူသည်မှာ ရှေး၌ (ပဓာနဝီရိယကို) အားထုတ်စဉ်အခါက လုပ်ကျွေးပြုစုသူ ဖြစ်ခဲ့ကြကုန်သော သူတို့၌ ဖြစ်သည်။ 'မိမိအလိုသို့ မလိုက်သောအနက်၊ အရှင်မရှိသောအနက်၊ ဆိတ်ညံသောအနက်, အတ္တကို ပယ်စွန့်ခြင်းအနက်' ဟူ၍ ဤသို့ ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်တို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'Ettakena ṭhānena' ဟူသည်မှာ 'ရဟန်းတို့၊ ရုပ်သည် အနတ္တတည်း' ဟု အစပြု၍ 'ဤသို့ ငါ၏ ဝိညာဉ်သည် မဖြစ်စေလင့်' ဟု ဆိုအပ်သော ဤမျှလောက်သော သုတ္တန်ပုဒ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ မဟောအပ်သေးသော တရားကိုသာ ဆက်လက်၍ ဟောကြားတော်မူခြင်းသည် နောက်ထပ် ဖြစ်သည်၊ ဟောအပ်ပြီးသည်ကို မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် 'tāni dassetvā' (ထိုတရားတို့ကို ပြသ၍) ဟု ဆိုအပ်သည်။ 'Samodhānetvā' ဟူသည်မှာ ပေါင်းစု၍ ဖြစ်သည်။ 'Vitthārakathā' ဟူသည်မှာ အကျယ်ဖွင့်ဆိုသော အဋ္ဌကထာတည်း။ 'Anattalakkhaṇameva' ဟူသည်မှာ ထိုအနတ္တလက္ခဏာသည် ထိုသုတ္တန်၌ များပြားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဓိကဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မိန့်ဆိုသည်။ အနိစ္စလက္ခဏာ စသည်တို့ကိုလည်း ထိုသုတ္တန်၌ ထိုအနတ္တလက္ခဏာကို ထင်ရှားစေရန်အတွက်သာ ဟောကြားတော်မူအပ်သောကြောင့် ထိုအနတ္တလက္ခဏာသည်သာလျှင် ဝေနေယျတို့၏ အဇ္ဈာသယအားဖြင့် အကြီးမြတ်ဆုံး အဓိက ဖြစ်သည်။

အနတ္တလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနတ္တလက္ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၈. မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၀. ဧကန္တဒုက္ခန္တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဝုတ္တနယာနေဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ယထာ သရာဂေါ ဟေတု ပစ္စယော သံကိလေသာယ, ဧဝံ သဝိပဿနော မဂ္ဂေါ ဟေတု ပစ္စယော စ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၆၀. 'Ekantadukkhaṃ' အစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထို၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ အနက်ကို သိအပ်၏။ ဤသုတ္တန်၌လည်း ရာဂနှင့်တကွဖြစ်သော တရားသည် ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်း၏ အကြောင်း၊ အထောက်အပံ့ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဝိပဿနာနှင့်တကွဖြစ်သော မဂ်သည် စင်ကြယ်ခြင်း၏ အကြောင်း၊ အထောက်အပံ့ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မဟာလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၉. အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. ဧကာဒသဟီတိ ရာဂါဒီဟိ ဥပါယာသပရိယောသာနေဟိ ဧကာဒသဟိ သန္တာပနဋ္ဌေန အဂ္ဂီဟိ. ဒွီသူတိ အဋ္ဌမနဝမေသု. ဒုက္ခလက္ခဏမေဝါတိ တဗ္ဗဟုလတာယ တပ္ပဓာနတာယ စ ဝုတ္တံ.

၆၁. 'Ekādasahi' (တစ်ဆယ့်တစ်ပါးတို့ဖြင့်) ဟူသည်မှာ ရာဂအစရှိသော ဥပါယာသ အဆုံးရှိသော ပူပန်စေတတ်သော အနက်ကြောင့် 'မီး' ဟု ဆိုအပ်သော မီးတစ်ဆယ့်တစ်ပါးတို့ဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'Dvīsu' ဟူသည်မှာ ရှစ်ခုမြောက်နှင့် ကိုးခုမြောက် သုတ္တန်တို့၌ ဖြစ်သည်။ 'Dukkhalakkhaṇameva' ဟူသည်မှာ ထိုဒုက္ခလက္ခဏာသည် ထိုသုတ္တန်၌ များပြားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အဓိကဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မိန့်ဆိုသည်။

အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

၁၀. နိရုတ္တိပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. နိရုတ္တိပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. နိရုတ္တိယောဝ နိရုတ္တိပထာတိ ပထ-သဒ္ဒေန ပဒဝဍ္ဎနမာဟ ယထာ ‘‘ဗီဇာနိယေဝ ဗီဇဇာတာနီ’’တိ. နိရုတ္တိဝသေနာတိ နိဗ္ဗစနဝသေန. ပထာ စ အတ္ထာနုရူပဘာဝတော[Pg.228]. တီဏိပီတိ နိရုတ္တိအဓိဝစနပညတ္တိပထပဒါနိ. တထာ ဟိ ‘‘ဖုသတီတိ ဖဿော’’တိအာဒိနာ နီဟရိတွာ ဝစနံ နိရုတ္တိ, ‘‘သိရီဝဍ္ဎကော ဓနဝဍ္ဎကော’’တိအာဒိနာ ဝစနမတ္တမေဝ အဓိကာရံ ကတွာ ပဝတ္တံ အဓိဝစနံ, ‘‘တက္ကော ဝိတက္ကော’’တိအာဒိနာ တံတံပကာရေန ဉာပနတော ပညတ္တိ. အထ ဝါ တံတံအတ္ထပ္ပကာသနေန နိစ္ဆိတံ, နိယတံ ဝါ ဝစနံ နိရုတ္တိ. အဓိ-သဒ္ဒေါ ဥပရိဘာဂေ, ဥပရိ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကဿ ဥပရိ? ပကာသေတဗ္ဗဿ အတ္ထဿာတိ ပါကဋောယမတ္ထော. အဓီနံ ဝစနံ အဓိဝစနံ. ကေန အဓီနံ? အတ္ထေန. အတ္ထဿ ပညာပနတ္ထေန ပညတ္တီတိ ဧဝံ နိရုတ္တိအာဒိပဒါနံ သဗ္ဗဝစနေသု ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အညထာ ‘‘ဖုသတီတိ ဖဿော’’တိအာဒိပ္ပကာရေန နိဒ္ဓါရဏဝစနာနံယေဝ နိရုတ္တိတာ, သိရိဝဍ္ဎကဓနဝဍ္ဎကပကာရာနမေဝ အဘိလာပနံ အဓိဝစနတာ. ‘‘တက္ကော ဝိတက္ကော’’တိ ဧဝံပကာရာနမေဝ ဧကမေဝ အတ္ထံ တေန တေန ပကာရေန ဉာပေန္တာနံ ဝစနာနံ ပညတ္တိတာ စ အာပဇ္ဇေယျ. အသံကိဏ္ဏာတိ န သံကိဏ္ဏာ. တေနာဟ ‘‘အဝိဇဟိတာ…ပေ… အဆဍ္ဍိတာ’’တိ. န သံကီယန္တီတိ န သံကိရီယန္တိ, န သံကီယိဿန္တိ န သံကိရီယိဿန္တီတိ အတ္ထော. အပ္ပဋိကုဋ္ဌာတိ န ပဋိက္ခိတ္တာ. ယသ္မာ ဘင်္ဂံ အတိက္ကန္တံ ဥပ္ပာဒါဒိ အတိက္ကန္တမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဘင်္ဂမေဝါ’’တိ. ယသ္မာ ဒေသန္တရံ သင်္ကန္တောပိ အတိက္ကန္တန္တိ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ တဒါဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒေသန္တရံ အသင်္ကမိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ သင်္ခါရာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ နိရုဇ္ဈန္တိ ဝိပရိဏမန္တိ ဝိနာသံ အာပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပရိဏတန္တိ…ပေ… နဋ္ဌ’’န္တိ. အပါကဋီဘူတံ အဇာတတ္တာ ဧဝ.

၆၂. နိရုတ္တိလမ်းကြောင်း (နိရုတ္တိပထ) ဟူသည် နိရုတ္တိ (ဘာသာစကား) သာလျှင် ဖြစ်၏။ ပထ-သဒ္ဒါဖြင့် 'ဗီဇာနိယေဝ ဗီဇဇာတာနိ' (မျိုးစေ့တို့သည်သာလျှင် မျိုးစေ့အက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့) ဟု ပုဒ်ကို တိုးပွားစေ၍ ဟောတော်မူသည်။ နိရုတ္တိဝသေန ဟူသည် အမည်မှည့်ခြင်း (နာမကရဏ) အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်၏။ ပထဟူသည်လည်း အနက်နှင့် လျော်ညီစွာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သုံးပါးတို့သည်လည်း ဟူသည် နိရုတ္တိပထ၊ အဓိဝစနပထ၊ ပညတ္တိပထ ဟူသော ပုဒ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ စင်စစ်သော်လည်း 'ထိတွေ့တတ်သောကြောင့် ဖဿမည်၏' စသည်ဖြင့် ထုတ်ဆောင်၍ ဟောအပ်သော စကားသည် နိရုတ္တိ မည်၏။ 'သီရိဝဍ္ဎက (ကျက်သရေတိုးပွားစေသူ)၊ ဓနဝဍ္ဎက (ဥစ္စာတိုးပွားစေသူ)' စသည်ဖြင့် စကားမျှကိုသာ အရာပြု၍ ဖြစ်သော စကားသည် အဓိဝစန မည်၏။ 'တက္က (ကြံစည်ခြင်း)၊ ဝိတက္က (အထူးကြံစည်ခြင်း)' စသည်ဖြင့် ထိုထိုအခြင်းအရာအားဖြင့် သိစေခြင်းကြောင့် ပညတ္တိ မည်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ထိုထိုအနက်ကို ထင်ရှားစွာ ပြသခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်အပ်သော သို့မဟုတ် မြဲမြံသော စကားသည် နိရုတ္တိ မည်၏။ အဓိ-သဒ္ဒါသည် အထက်ပိုင်း (အပေါ်) အနက်၌ ရှိ၏။ အထက်၌ (အပေါ်၌) ဖြစ်သော စကားသည် အဓိဝစန မည်၏။ အဘယ်၏ အထက်၌ နည်း? ပြအပ်သော အနက်၏ အထက်၌ ဖြစ်၏ ဟူသော ဤအနက်သည် ထင်ရှား၏။ အမှီပြုသော စကားသည် အဓိဝစန မည်၏။ အဘယ်ဖြင့် အမှီပြုသနည်း? အနက်ဖြင့် ဖြစ်၏။ အနက်ကို သိစေတတ်သော အနက်ကြောင့် ပညတ္တိ မည်၏ ဟူ၍ ဤသို့ နိရုတ္တိ စသော ပုဒ်တို့၏ စကားလုံးအားလုံးတို့၌ ဖြစ်ပုံကို သိအပ်၏။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက 'ထိတွေ့တတ်သောကြောင့် ဖဿမည်၏' စသော အပြားအားဖြင့် သီးခြားထုတ်၍ ဟောသော စကားတို့သာလျှင် နိရုတ္တိဖြစ်ခြင်း၊ သီရိဝဍ္ဎက၊ ဓနဝဍ္ဎက စသောအပြားတို့ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းသာလျှင် အဓိဝစနဖြစ်ခြင်း၊ 'တက္က၊ ဝိတက္က' ဟူသော ဤသို့သော အပြားရှိသည်ဖြစ်၍ တစ်ခုတည်းသော အနက်ကို ထိုထိုအခြင်းအရာအားဖြင့် သိစေတတ်သော စကားတို့သာလျှင် ပညတ္တိဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်ရာ၏။ အသံကိဏ္ဏာ ဟူသည် မရောနှောအပ်ကုန်။ ထို့ကြောင့် 'မစွန့်အပ်ကုန်...ပ... မပစ်ပယ်အပ်ကုန်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မရှုပ်ထွေးကုန် ဟူသည် မရောနှောအပ်ကုန်၊ နောင်တွင်လည်း မရှုပ်ထွေးလတ္တံ့ ဟူသည် မရောနှောအပ်လတ္တံ့ ဟု အနက်ရ၏။ အပ္ပဋိကုဋ္ဌာ ဟူသည် မကဲ့ရဲ့အပ်ကုန် (သို့မဟုတ် မပယ်မြစ်အပ်ကုန်)။ အကြင်ကြောင့် ပျက်ခြင်း (ဘင်္ဂ) သို့ လွန်မြောက်အပ်သည်ရှိသော် ဖြစ်ခြင်း (ဥပ္ပါဒ်) စသည်တို့ကို လွန်မြောက်သည်သာ ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'ပျက်ခြင်း (ဘင်္ဂ) ကိုသာလျှင်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ အကြင်ကြောင့် တစ်ပါးသော အရပ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်းကိုလည်း လွန်မြောက်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုကူးပြောင်းမှု မရှိသည်ကို ပြခြင်းငှါ 'တစ်ပါးသော အရပ်သို့ မပြောင်းရွှေ့ဘဲ' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ စင်စစ်သော်ကား သင်္ခါရတရားတို့သည် အကြင်အကြင်အရပ်၌ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုထိုအရပ်၌သာလျှင် ပျက်စီးကုန်၏၊ ချုပ်ပျောက်ကုန်၏၊ ဖောက်ပြန်ကုန်၏၊ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဖောက်ပြန်အပ်သည်...ပ... ပျက်စီးအပ်သည်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မထင်ရှားသည် ဖြစ်ခြင်းသည် မဖြစ်ပေါ်သေးသောကြောင့်သာ ဖြစ်၏။

ဝသဘဏဂေါတ္တတာယ ဝဿဘညာ. မူလဒိဋ္ဌိဂတိကာတိ မူလဘူတာ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ, ဣမသ္မိံ ကပ္ပေ သဗ္ဗပဌမံ တာဒိသဒိဋ္ဌိသမုပ္ပာဒကာ. ပုနပ္ပုနံ အာဝဇ္ဇေန္တဿာတိ အဟေတုဝါဒပဋိသံယုတ္တဂန္ထံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပရိယာပုဏိတွာ တဒတ္ထံ ဝီမံသန္တဿ ‘‘နတ္ထိ ဟေတု, နတ္ထိ ပစ္စယော သတ္တာနံ သံကိလေသာယာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ လဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ, ‘‘နတ္ထိ ဟေတူ’’တိအာဒိဝသေန အနုဿဝူပလဒ္ဓေ အတ္ထေ တဒါကာရပရိဝိတက္ကနေဟိ သဝိဂ္ဂဟေ ဝိယ သရူပတော စိတ္တဿ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ စိရကာလပရိစယေန ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ နိဇ္ဈာနက္ခမဘာဝူပဂမနေန နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ တထာဂဟိတေ ပုနပ္ပုနံ တထေဝ အာသေဝန္တဿ ဗဟုလီကရောန္တဿ မိစ္ဆာဝိတက္ကေန သမာဒိယမာနာ မိစ္ဆာဝါယာမူပတ္ထမ္ဘိတာ အတံသဘာဝံ ‘‘တံသဘာဝ’’န္တိ [Pg.229] ဂဏှန္တီ မိစ္ဆာသတီတိ လဒ္ဓနာမာ တံလဒ္ဓိသဟဂတာ တဏှာ သန္တိဋ္ဌတိ. ယထာသကံ ဝိတက္ကာဒိပစ္စယလာဘေန တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အဓိဋ္ဌိတတာယ အနေကဂ္ဂတံ ပဟာယ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂတံ အပ္ပိတံ ဝိယ ဟောတိ မိစ္ဆာသမာဓိနာ. သောပိ ဟိ ပစ္စယဝိသေသေဟိ လဒ္ဓဘာဝနာဗလော ဤဒိသေ ဌာနေ သမာဓာနပတိရူပကိစ္စကရော ဟောတိယေဝ ဝါလဝိဇ္ဈနာဒီသု ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ အနေကက္ခတ္တုံ တေနာကာရေန ပုဗ္ဗဘာဂိယေသု ဇဝနဝါရေသု ပဝတ္တေသု သဗ္ဗပစ္ဆိမေ ဇဝနဝါရေ သတ္တ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ. တတ္ထ ပဌမေ သတေကိစ္ဆော ဟောတိ, တထာ ဒုတိယာဒီသု. သတ္တမေ ပန ဇဝနေ သမ္ပတ္တေ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘အဿာဒေန္တဿာ’’တိအာဒိ. ဣမေသုပီတိ ဒွီသုပိ ဌာနေသု.

ဝသဘဏ အနွယ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဝဿဘည မည်ကုန်၏။ မူလဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟူသည် အခြေခံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူတို့တည်း။ ဤကမ္ဘာ၌ အဦးဆုံး ထိုကဲ့သို့သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ဖြစ်ပေါ်စေသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဖန်ဖန် ဆင်ခြင်သူအား ဟူသည် အဟေတုကဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကျမ်းကို သင်ယူ၍ နှုတ်တက်ဆောင်လျက် ထိုအနက်ကို စူးစမ်းဆင်ခြင်သောသူအား 'သတ္တဝါတို့ ကိလေသာညစ်နွမ်းခြင်းငှါ အကြောင်းမရှိ၊ အထောက်အပံ့မရှိ' စသော နည်းဖြင့် ဖြစ်သော အယူဝါဒ၏ အာရုံ၌ မိစ္ဆာသတိသည် တည်တံ့၏။ 'အကြောင်းမရှိ' စသည်ဖြင့် တစ်ဆင့်စကား ကြားရခြင်းဖြင့် ရအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်၌ ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ကြံစည်မှုတို့ဖြင့် ကိုယ်ထင်ပြသကဲ့သို့ စိတ်၌ ထင်ထင်ရှားရှား တည်ရှိစေပြီး၊ ကာလရှည်မြင့်စွာ အလေ့အကျင့် ပြုခြင်းကြောင့် 'ဤအရာသည် ဤသို့ ဖြစ်၏' ဟု ကောင်းစွာ ကြံစည်နှစ်သက်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြော်မြင်၍ သဘောကျခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ထိုသို့ ယူအပ်သည်ရှိသော်၊ အဖန်ဖန် ထိုသို့လျှင် မှီဝဲဆည်းကပ်သူ၊ များစွာပြုသူအား မိစ္ဆာဝိတက်ဖြင့် ကောင်းစွာ ဆောက်တည်အပ်သည်ဖြစ်၍ မိစ္ဆာဝါယာမဖြင့် ထောက်ပံ့အပ်ရကား၊ ထိုသဘောမဟုတ်သည်ကို 'ထိုသဘော' ဟု ယူတတ်သော၊ မိစ္ဆာသတိ ဟူသော အမည်ကို ရသော၊ ထိုမိစ္ဆာအယူနှင့် အတူတကွဖြစ်သော တဏှာသည် တည်တံ့၏။ မိမိတို့ဆိုင်ရာ ဝိတက်စသော အကြောင်းကို ရခြင်းဖြင့် ထိုအာရုံ၌ စွဲမြဲစွာ တည်သည်ဖြစ်၍ စိတ်သည် ပျံ့လွင့်ခြင်းကို ပယ်စွန့်ကာ စူးစိုက်စွာ တည်သကဲ့သို့ မိစ္ဆာသမာဓိဖြင့် ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုမိစ္ဆာသမာဓိသည်လည်း ထူးခြားသော အကြောင်းတို့ဖြင့် ရအပ်သော ပွားများမှု အားရှိသဖြင့် ဤကဲ့သို့သော အရာ၌ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်းနှင့် တူသော ကိစ္စကို ဆောင်သည်သာ ဖြစ်၏၊ သားမွေးကို ပစ်ခတ်ခြင်း (မြှားပစ်ပညာ) စသည်တို့၌ ကဲ့သို့ သိအပ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ ရှေးဦး၌ ဖြစ်သော ဇောဝါရတို့၌ ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်လတ်သော် နောက်ဆုံး ဇောဝါရ၌ ဇောခုနစ်ကြိမ် စောကုန်၏။ ထိုဇောတို့တွင် ပထမဇော၌ ကုစားနိုင်သေး၏၊ ထိုနည်းတူစွာ ဒုတိယစသော ဇောတို့၌လည်း ကုစားနိုင်သေး၏။ ခုနစ်ခုမြောက် ဇောသို့ ရောက်သော်မူကား ကုစား၍ မရနိုင်တော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် 'သာယာသောသူအား' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ဤအရာတို့၌လည်း ဟူသည် နေရာနှစ်မျိုးလုံး၌ ဖြစ်သည်။

ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော. တေန ‘‘ယဒေတံ အနာဂတံ နာမ, နယိဒံ အနာဂတ’’န္တိအာဒိကံ သင်္ဂဏှာတိ. တေပီတိ တေ ဝဿဘညာပိ န မညိံသု လောကသမညာယ အနတိက္ကမနီယတော. တေနာဟ ‘‘အတီတံ ပနာ’’တိအာဒိ. ခန္ဓာနံ ဥပရိ နိရုဠှာ ပဏ္ဏတ္တိ.

'ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ 'ဣတိ' သဒ္ဒါသည် 'အစရှိသည်' ဟူသော အနက်ရှိ၏။ ထိုသဒ္ဒါဖြင့် 'အကြင် အနာဂတ်မည်သည် ရှိ၏၊ ဤသည်ကား အနာဂတ်မဟုတ်' စသည်တို့ကို သိမ်းသွင်းယူအပ်၏။ 'ထိုသူတို့သည်လည်း' ဟူသည် ထိုဝဿဘညတို့သည်လည်း လောကသမုတိကို မလွန်ဆန်နိုင်ခြင်းကြောင့် မိစ္ဆာအယူအားဖြင့် မမှတ်ထင်ခဲ့ကြကုန်။ ထို့ကြောင့် 'အတိတ်ကိုမူကား' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ပညတ်သည် ခန္ဓာတို့၏ အပေါ်၌ စွဲမြဲစွာ တည်ရှိနေ၏။

နိရုတ္တိပထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိရုတ္တိပထသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ဥပယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါယဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. အရဟန္တဝဂ္ဂေါ

၇. အရဟန္တဝဂ်

၁. ဥပါဒိယမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဥပါဒိယမာနသုတ်အဖွင့်

၆၃. ဂဏှမာနောတိ ‘‘ဧတံ မမာ’’တိအာဒိနာ ဂဏှမာနော. ပါသေနာတိ ရာဂပါသေန. တဉှိ မာရော မာရပါသောတိ မညတိ. တေနာဟ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁; မဟာဝ. ၃၃). မုတ္တော နာမ ဟောတိ အနုပါဒိယတော သဗ္ဗသော ခန္ဓဿ အဘာဝတော.

၆၃. ဂဏှမာနော ဟူသည် 'ဤအရာသည် ငါ့ဥစ္စာ ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် စွဲလမ်းယူသောသူတည်း။ ကျော့ကွင်းဖြင့် ဟူသည် ရာဂတည်းဟူသော ကျော့ကွင်းဖြင့် ဖြစ်၏။ ထိုရာဂကျော့ကွင်းကို မာရ်မင်းသည် မာရ်မင်း၏ကျော့ကွင်းဟု မှတ်ထင်၏။ ထို့ကြောင့် 'စိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်၍ လှည့်လည်သွားလာတတ်သော ကျော့ကွင်းသည် ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းတတ်သော ကျော့ကွင်း ဖြစ်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ လွတ်မြောက်သူမည်သည်ကား မစွဲလမ်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော ခန္ဓာတို့ မရှိတော့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ဥပါဒိယမာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါဒိယမာနသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂-၆. မညမာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၆. မညမာနသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၆၄-၆၈. ‘‘ဧတံ [Pg.230] မမာ’’တိအာဒိနာ. မညနာ အဘိနန္ဒနာ စ. တဏှာဆန္ဒောတိ တဏှာ ဧဝ ဆန္ဒော. သာ ဟိ တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ, ဆန္ဒိကတဋ္ဌေန ဆန္ဒော. စတုတ္ထံ အနိစ္စလက္ခဏမုခေန ဝုတ္တံ, ပဉ္စမံ ဒုက္ခလက္ခဏမုခေန, ဆဋ္ဌံ အနတ္တလက္ခဏမုခေန. သေသံ တီသုပိ သဒိသမေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ.

၆၄-၆၈. 'ဤအရာသည် ငါ့ဥစ္စာ ဖြစ်၏' စသည်ဖြင့် (မှတ်ထင်အပ်၏)။ မှတ်ထင်ခြင်းနှင့် နှစ်သက်နှစ်ခြိုက်ခြင်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ တဏှာဆန္ဒ ဟူသည် တဏှာသည်သာလျှင် ဆန္ဒမည်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုတရားသည် တောင့်တခြင်းအနက်ကြောင့် တဏှာမည်၏၊ အလိုရှိခြင်းအနက်ကြောင့် ဆန္ဒမည်၏။ စတုတ္ထသုတ်ကို အနိစ္စလက္ခဏာတံခါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပဉ္စမသုတ်ကို ဒုက္ခလက္ခဏာတံခါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆဋ္ဌမသုတ်ကို အနတ္တလက္ခဏာတံခါးဖြင့်လည်းကောင်း ဟောတော်မူအပ်၏။ ကြွင်းသောအရာသည် သုတ်သုံးပါးလုံး၌ အလားတူပင် ဖြစ်သောကြောင့် 'ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

မညမာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မညမာနသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. အနတ္တနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. အနတ္တနိယသုတ်အဖွင့်

၆၉. အနတ္တနိယန္တိ န အတ္တနိယံ. တေနာဟ ‘‘န အတ္တနော သန္တက’’န္တိ.

၆၉. အနတ္တနိယ ဟူသည် မိမိနှင့် မသက်ဆိုင်သော တရားတည်း။ ထို့ကြောင့် 'မိမိဥစ္စာမဟုတ်သော အရာ' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

အနတ္တနိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနတ္တနိယသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈-၁၀. ရဇနီယသဏ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈-၁၀. ရဇနီယသဏ္ဌိတသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၇၀-၇၂. ရဇနီယေနာတိ ရဇနီယေန ရာဂုပ္ပာဒကေန. တေနာဟ ‘‘ရာဂဿ ပစ္စယဘာဝေနာ’’တိ. ရာဟုလသံယုတ္တေ ရာဟုလတ္ထေရဿ ပုစ္ဆာဝသေန အာဂတာ. ဣဓ ရာဓတ္ထေရဿ သုရာဓတ္ထေရဿ စ ပုစ္ဆာဝသေန, ပါဠိ ပန သဗ္ဗတ္ထ သဒိသာ. တေနာဟ ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ.

၇၀-၇၂. ရဇနီယေန ဟူသည် တပ်မက်ဖွယ်ရှိသော၊ ရာဂကို ဖြစ်စေတတ်သော တရားဖြင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ရာဂ၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ရာဟုလသံယုတ်၌ ရာဟုလာထေရ်၏ မေးလျှောက်ချက်အားဖြင့် လာကုန်၏။ ဤ၌မူကား ရာဓမထေရ်နှင့် သုရာဓမထေရ်တို့၏ မေးလျှောက်ချက်အားဖြင့် လာကုန်၏၊ ပါဠိတော်ကား ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ တူညီ၏။ ထို့ကြောင့် 'ဟောအပ်ပြီးသောနည်းဖြင့်သာ သိအပ်ကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ရဇနီယသဏ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရဇနီယသဏ္ဌိတသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

အရဟန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အရဟန္တဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈. ခဇ္ဇနီယဝဂ္ဂေါ

၈. ခဇ္ဇနီယဝဂ်

၁-၃. အဿာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၃. အဿာဒသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၇၃-၇၅. စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ အဿာဒါဒီနဉ္စေဝ သမုဒယာဒီနဉ္စ ဝသေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ. ယသ္မာ အဿာဒေါ သမုဒယသစ္စံ, အာဒီနဝေါ ဒုက္ခသစ္စံ, နိဿရဏံ မဂ္ဂသစ္စံ နိရောဓသစ္စဉ္စာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော; ဒုတိယေ သမုဒယဿာဒေါ [Pg.231] သမုဒယသစ္စံ, အာဒီနဝေါ ဒုက္ခသစ္စံ, အတ္ထင်္ဂမော နိရောဓသစ္စံ, နိဿရဏံ မဂ္ဂသစ္စန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော; တတိယံ အရိယသာဝကဿေဝ ဝသေန ဝုတ္တံ.

၇၃-၇၅. သာယာဖွယ် (အဿာဒ) စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖြစ်ကြောင်း (သမုဒယ) စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ဒေသနာတော် ဖြစ်ပွားသောကြောင့် သစ္စာလေးပါးကိုသာလျှင် ဟောတော်မူအပ်သည်။ အကြောင်းမူကား အဿာဒသည် သမုဒယသစ္စာ၊ အာဒီနဝသည် ဒုက္ခသစ္စာ၊ နိဿရဏသည် မဂ္ဂသစ္စာနှင့် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဤအနက်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီး ဖြစ်၏။ ဒုတိယသုတ်၌ သမုဒယအဿာဒသည် သမုဒယသစ္စာ၊ အာဒီနဝသည် ဒုက္ခသစ္စာ၊ အတ္ထင်္ဂမသည် နိရောဓသစ္စာ၊ နိဿရဏသည် မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်သည်ဟူ၍ ဤအနက်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီး ဖြစ်၏။ တတိယသုတ်ကိုမူ အရိယာသာဝက၏ စွမ်းအားဖြင့်သာ ဟောတော်မူအပ်သည်။

အဿာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဿာဒသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၄. အရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. အရဟန္တသုတ်အဖွင့်

၇၆. ယတ္တကာ သတ္တာဝါသာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သတ္တနိကာယေ အာဝသနဋ္ဌေန သတ္တာ ဧဝ သတ္တာဝါသာ. တေန ယတ္တကာ သတ္တာဝါသာ, တေဟိ သဗ္ဗေဟိပိ ဧတေ အဂ္ဂါ ဧတေ သေဋ္ဌာ, ယေ ဣမေ အရဟန္တာတိ ဒဿေတိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ပုရိမသ္မိံ သတ္တဋ္ဌာနကောသလ္လသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန.

၇၆. “Yattakā sattāvāsā” ဟူသည် ထိုထိုသတ္တဝါအပေါင်း၌ နေထိုင်တတ်သော အနက်ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည်သာလျှင် သတ္တဝါတို့၏ နေရာ (သတ္တဝါသ) မည်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့၏ နေရာ အရေအတွက် မည်မျှပင် ရှိစေကာမူ၊ ထိုအားလုံးတို့ထက် ဤရဟန္တာဖြစ်ကြကုန်သော သူတို့သည်သာလျှင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ကုန်၏၊ အထူးသဖြင့် မြတ်ကုန်၏ဟု ပြတော်မူသည်။ “Purimanayeneva” ဟူသည် ရှေးဖြစ်သော သတ္တဋ္ဌာနကောသလသုတ်၌ ဟောတော်မူအပ်သော နည်းလမ်းဖြင့်ပင် ဖြစ်သည်။

တဒတ္ထပရိဒီပနာဟီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိညာယ. တဏှာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ. အသ္မိမာနော သမုစ္ဆိန္နော’’တိအာဒိနာ တဿ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သုတ္တဿ အတ္ထဒီပနာဟိ စေဝ ‘‘အနေဇံ တေ အနုပ္ပတ္တာ, စိတ္တံ တေသံ အနာဝိလ’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသတ္ထပရိဒီပနာဟိ စ. ဈာနမဂ္ဂဖလပရိယာပန္နံ အတိသယိတသုခံ ဧတေသမတ္ထီတိ သုခိနောတိ အာဟ ‘‘ဈာန…ပေ… သုခိတာ’’တိ. တဏှာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ တေသံ အပါယဒုက္ခဇနိကာ တဏှာ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. ဝဋ္ဋမူလိကာယ တဏှာယ အဘာဝါ ‘‘နန္ဒီ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုစ္စတီတိ. ဣမဿပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဒုက္ခဿာဘာဝေနပီတိ ဒုက္ခာဘာဝေါ ဝိယ ဝဋ္ဋမူလိကတဏှာဘာဝေါ သမ္ပိဏ္ဍီယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ဟိ တေ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ အစ္စန္တသုခိတာ ဧဝါတိ ဝုစ္စန္တီတိ. ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တိယာ နဝဝိဓော. ဉာဏေနာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏေန.

“Tadatthaparidīpanāhi” ဟူသည် “pañcakkhandhe pariññāya၊ taṇhā tesaṃ na vijjati၊ asmimāno samucchinno” အစရှိသည်ဖြင့် ထိုညွှန်ပြအပ်သည့်အတိုင်း ဖြစ်သော သုတ်တော်၏ အနက်ကို ပြဆိုခြင်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ “anejaṃ te anuppattā၊ cittaṃ tesaṃ anāvilaṃ” အစရှိသည်ဖြင့် အထူးအနက်ကို ရှင်းလင်းပြဆိုခြင်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း (ရှင်းပြခြင်း) ဖြစ်သည်။ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ်၌ အကျုံးဝင်သော လွန်ကဲသော ချမ်းသာသည် ဤသူတို့အား ရှိ၏ဟူသော အနက်ကြောင့် ချမ်းသာသူများ ဖြစ်ကြသည်ဟု “jhāna...pe... sukhitā” ဟူ၍ မိန့်တော်မူသည်။ “Taṇhā tesaṃ na vijjati” ဟူသော ဤပုဒ်၌ ထိုရဟန္တာတို့အား အပါယ်ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတတ်သော တဏှာသည် မရှိဟု ဟောတော်မူသည်။ သံသရာ၏ အခြေခံဖြစ်သော တဏှာမရှိခြင်းကြောင့် “nandī tesaṃ na vijjati” (ထိုသူတို့အား နှစ်သက်မှု မရှိ) ဟု ဤပုဒ်၌ ဟောတော်မူသည်။ “Imassapi” ဟူသော ပုဒ်၌ “pi” (လည်း) သဒ္ဒါဖြင့် ဒုက္ခမရှိခြင်းကြောင့်လည်း ဟူ၍ ဒုက္ခမရှိခြင်းကဲ့သို့ သံသရာ၏ အခြေခံတဏှာမရှိခြင်းကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယူရမည်ဟု မှတ်အပ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုရဟန္တာတို့သည် အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သဖြင့် အလွန်တရာ ချမ်းသာသူတို့သာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ဆိုအပ်၏။ “ငါသည် သာလွန်မြတ်၏” အစရှိသော နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော ထောင်လွှားမှုသည် ကိုးပါးသော အပြားရှိ၏။ “Ñāṇena” ဟူသည် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် (ဟု ဆိုလိုသည်။)

အရဟတ္တံ အနုပ္ပတ္တာ. အလိတ္တာတိ အမက္ခိတာ. ဗြဟ္မဘူတာတိ ဗြဟ္မဘာဝံ ပတ္တာ, ဗြဟ္မတော ဝါ အရိယမဂ္ဂဉာဏတော ဘူတာ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတာ. သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ ဂေါစရော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ သတ္တသဒ္ဓမ္မဂေါစရာ.

အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးသူများ။ “Alittā” ဟူသည် ကိလေသာဖြင့် မလိမ်းကျံအပ်သူများ။ “Brahmabhūtā” ဟူသည် မြတ်သောအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်သောသူများ၊ သို့မဟုတ် မြတ်စွာသော အရိယာမဂ်ဉာဏ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သဖြင့် အရိယာအဖြစ်၌ မွေးဖွားသူများ။ သူတော်ကောင်းတရား ခုနစ်ပါးသည် ဤသူတို့၏ ကျက်စားရာ ဖြစ်ပွားရာဌာန ဖြစ်၏ဟူသော အနက်ကြောင့် “Sattasaddhammagocarā” (သူတော်ကောင်းတရား ခုနစ်ပါးလျှင် ကျက်စားရာ ရှိသူများ)။

နိရာသင်္ကစာရော နာမ ဂဟိတော ကုတောစိပိ တေသံ အာသင်္ကာယ အဘာဝတော. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဒသဟိ အင်္ဂေဟိ သမ္မာဝိမုတ္တိ-သမ္မာဉာဏပရိယောသာနေဟိ. ‘‘အာဂုံ န ကရောတီ’’တိအာဒီဟိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ. တဏှာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဣဒမ္ပိ တဏှာပဟာနဿ ဗဟူပကာရတာဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘ဒါသကာရိကာ တဏှာပိ တေသံ နတ္ထီ’’တိ.

“Nirāsaṅkacāro” (သံသယ ကင်းစွာ လှည့်လည်ခြင်း) မည်သည်ကို ထိုရဟန္တာတို့၌ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့်မျှ သံသယမရှိခြင်းကြောင့် ယူအပ်၏။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသော သမ္မာဝိမုတ္တိ၊ သမ္မာဉာဏ်တို့ဖြင့် အဆုံးရှိကုန်သော အင်္ဂါဆယ်ပါးတို့ဖြင့် (ကျင့်အပ်၏)။ “Āguṃ na karotī” အစရှိသော အကြောင်းလေးပါးတို့ဖြင့် ဖြစ်၏။ “Taṇhā tesaṃ na vijjati” ဟူသော ဤစကားသည်လည်း တဏှာပယ်ခြင်း၏ ကျေးဇူးများပုံကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ကျွန်ပြုတတ်သော တဏှာသည်ပင် ထိုသူတို့အား မရှိ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

န [Pg.232] ဝိကမ္ပန္တိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ.

“ငါသည် သာလွန်မြတ်၏” အစရှိသည်ဖြင့် တုန်လှုပ်ခြင်း မရှိကုန်။

ဥဒ္ဓံ တိရိယံ အပါစီနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဥဒ္ဓံ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိနာ ရူပမုခေန အတ္တဘာဝံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော ပဌမနယော. ကာလတ္တယဝသေန ဓမ္မပ္ပဝတ္တိံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော ဒုတိယနယော. ဌာနဝသေန သကလလောကဓာတုံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တော တတိယနယော. ဗုဒ္ဓါတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဝန္တော.

“Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnaṃ” ဟူသော ဤပုဒ်၌ “အထက်ကို ဆိုအပ်၏” အစရှိသည်ဖြင့် ရုပ်၏မျက်နှာဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထမနည်းလမ်း ဖြစ်၏။ ကာလသုံးပါး၏ စွမ်းအားဖြင့် တရားဖြစ်ပွားပုံကို ယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒုတိယနည်းလမ်း ဖြစ်၏။ တည်ရာဌာန၏ စွမ်းအားဖြင့် တစ်လောကလုံးကို ယူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော တတိယနည်းလမ်း ဖြစ်၏။ “Buddhā” ဟူသည် သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်တော်မူပြီးသော သူများ ဖြစ်သည်။

သီဟနာဒသမောဓာနန္တိ သီဟနာဒါနံ သံကလနံ. လောကေ အတ္တနော ဥတ္တရိတရဿာဘာဝါ အနုတ္တရာ. ဥတ္တရော တာဝ တိဋ္ဌတု ပုရိသော, သဒိသောပိ တာဝ နတ္ထီတိ အသဒိသာ. သကလမ္ပိ ဘဝံ ဥတ္တရိတွာ ဘဝပိဋ္ဌေ ဌတွာ ဝိမုတ္တိသုခေန သုခိတတ္တာဒိဝသေန ဧကဝီသတိယာကာရေဟိ သီဟနာဒံ နဒန္တိ.

“Sīhanādasamodhānaṃ” ဟူသည် ခြင်္သေ့ဟောက်သံကဲ့သို့ ရဲရင့်သော စကားတို့ကို ပေါင်းစုခြင်း ဖြစ်သည်။ လောက၌ မိမိထက် လွန်မြတ်သူ မရှိခြင်းကြောင့် အတုမဲ့ (အနုတ္တရ) ဖြစ်ကုန်၏။ မိမိထက် လွန်မြတ်သော ယောက်ျားသည် ထားဘိဦး၊ မိမိနှင့် တူမျှသူပင် မရှိခြင်းကြောင့် အတူမဲ့ (အသဒိသ) ဖြစ်ကုန်၏။ အလုံးစုံသော ဘဝကို ကျော်လွန်၍ ဘဝ၏အထက်၌ တည်လျက် ဝိမုတ္တိသုခဖြင့် ချမ်းသာခြင်း အစရှိသော စွမ်းအားဖြင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ရဲရင့်သော စကားကို မြွက်ဆိုကုန်၏။

အရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အရဟန္တသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၅. ဒုတိယအရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ဒုတိယအရဟန္တသုတ်အဖွင့်

၇၇. သုဒ္ဓိကမေဝါတိ သုဒ္ဓသံခိတ္တဗန္ဓမေဝ ကတွာ.

၇၇. “Suddhikameva” ဟူသည် စင်ကြယ်စွာ အကျဉ်းချုံး စပ်ဆိုခြင်းကိုသာ ပြု၍။

ဒုတိယအရဟန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယအရဟန္တသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၆. သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. သီဟသုတ်အဖွင့်

၇၈. သီဟောတိ ပရိဿယသဟနတော ပဋိပက္ခဟနနတော စ ‘‘သီဟော’တိ လဒ္ဓနာမော မိဂါဓိပတိ. စတ္တာရောတိ စ သမာနေပိ သီဟဇာတိကဘာဝေ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒိသိဒ္ဓေန ဝိသေသေန စတ္တာရော သီဟာ. တေ ဣဒါနိ နာမတော ဝဏ္ဏတော အာဟာရတော ဒဿေတွာ ဣဓာဓိပ္ပေတသီဟံ နာနပ္ပကာရတော ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တိဏသီဟော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တိဏဘက္ခော သီဟော တိဏသီဟော ပုရိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေန ယထာ ‘‘သာကပတ္ထိဝေါ’’တိ. ကာဠဝဏ္ဏတာယ ကာဠသီဟော. တထာ ပဏ္ဍုသီဟော. တေနာဟ ‘‘ကာဠသီဟော ကာဠဂါဝိသဒိသော, ပဏ္ဍုသီဟော ပဏ္ဍုပလာသဝဏ္ဏဂါဝိသဒိသော’’တိ. ရတ္တကမ္ဗလဿ ဝိယ ကေသရော ကေသရကလာပေါ ဧတဿ အတ္ထီတိ ကေသရီ. လာခါရသပရိကမ္မကတေဟိ ဝိယ ပါဒပရိယန္တေဟီတိ ယောဇနာ.

၇၈. “Sīho” ဟူသည် ဘေးရန်တို့ကို သည်းခံခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူတို့ကို သတ်ဖြတ်တတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း “သီဟ” ဟူသောအမည်ကို ရသော သားတို့၏ အရှင် (ခြင်္သေ့) ဖြစ်သည်။ “Cattāro” ဟူသည် ခြင်္သေ့အမျိုးအစား ဖြစ်ခြင်း၌ တူညီသော်လည်း အဆင်းထူးခြားခြင်း စသည်ဖြင့် ပြီးမြောက်သော အထူးအားဖြင့် ခြင်္သေ့လေးမျိုး ရှိသည်။ ထိုခြင်္သေ့တို့ကို ယခုအခါ အမည်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဆင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အစာအားဖြင့်လည်းကောင်း ပြသ၍ ဤ၌ အလိုရှိအပ်သော ခြင်္သေ့ကို အထူးထူးသော အပြားအားဖြင့် ခွဲခြားပြသရန် “tiṇasīho” အစရှိသည်ကို စတင်အပ်သည်။ မြက်ကို စားတတ်သော ခြင်္သေ့သည် မြက်စားခြင်္သေ့ (တိဏသီဟ) မည်၏၊ “sākapatthivo” ကဲ့သို့ ရှေ့ပုဒ်၌ နောက်ပုဒ် ကျေခြင်းဖြင့် (ပြီး၏)။ မည်းနက်သော အဆင်းရှိသောကြောင့် ကာဠသီဟ (ခြင်္သေ့မည်း)။ ထို့အတူ ပဏ္ဍုသီဟ (ခြင်္သေ့ဝါ)။ ထို့ကြောင့် “ကာဠသီဟသည် နွားမမည်းနှင့် တူ၏၊ ပဏ္ဍုသီဟသည် သစ်ရွက်ခြောက်အဆင်းရှိသော နွားမနှင့် တူ၏” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ကမ္ဗလာနီကဲ့သို့သော လည်ဆံစု ရှိသောကြောင့် ကေသရီ (ကေသရသီဟ)။ ချိပ်ရည်ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သကဲ့သို့သော ခြေဖဝါး အနားသတ်တို့ဖြင့် ဟု ယှဉ်စပ်အပ်၏။

ကမ္မာနုဘာဝသိဒ္ဓအာဓိပစ္စမဟေသက္ခတာဟိ [Pg.233] သဗ္ဗမိဂဂဏဿ ရာဇာ သုဝဏ္ဏဂုဟတော ဝါတိအာဒိ ‘‘သီဟဿ ဝိဟာရော ကိရိယာ ဧဝံ ဟောတီ’’တိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ကံ၏ အာနုဘော်ကြောင့် ပြီးမြောက်သော ကြီးမြတ်သောအဖြစ်၊ တန်ခိုးကြီးသောအဖြစ်တို့ဖြင့် ခပ်သိမ်းသော သားအပေါင်းတို့၏ မင်းဖြစ်သော (ခြင်္သေ့သည်) ရွှေလိုဏ်ဂူမှ သော်လည်းကောင်း စသည်ဖြင့် “ခြင်္သေ့၏ နေထိုင်ခြင်း ပြုမူခြင်းသည် ဤသို့ ဖြစ်၏” ဟု ပြု၍ မိန့်တော်မူအပ်သည်။

သမံ ပတိဋ္ဌာပေတွာတိ သဗ္ဗဘာဂေဟိ သမမေဝ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ. အာကဍ္ဎိတွာတိ ပုရတော အာကဍ္ဎိတွာ. အဘိဟရိတွာတိ အဘိမုခံ ဟရိတွာ. သံဃာတန္တိ ဝိနာသံ. ဝီသတိယဋ္ဌိကံ ဌာနံ ဥသဘံ.

“Samaṃ patiṭṭhāpetvā” ဟူသည် အလုံးစုံသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ဖြင့် ညီညွတ်စွာသာလျှင် မြေ၌ တည်စေ၍။ “Ākaḍḍhitvā” ဟူသည် ရှေ့သို့ ဆွဲငင်၍။ “Abhiharitvā” ဟူသည် ရှေ့ရှု ဆောင်ယူ၍။ “Saṅghātaṃ” ဟူသည် ပျက်စီးခြင်းကို။ တုတ်အလံ နှစ်ဆယ်ရှိသော အတိုင်းအတာသည် ဥသဘ မည်၏။

သမသီဟောတိ သမဇာတိကော သမဘာဂေါ စ သီဟော. သမာနောသ္မီတိ ဒေသနာမတ္တံ, သမပ္ပဘာဝတာယပိ န ဘာယတိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိဗလဝတာယာတိ ‘‘ကေ အညေ အမှေဟိ ဥတ္တရိတရာ, အထ ခေါ မယမေဝ မဟာဗလာ’’တိ ဧဝံ ဗလာတိမာနနိမိတ္တာယ အဟင်္ကာရဟေတုဘူတာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဗလဘာဝေန. သက္ကာယဒိဋ္ဌိပဟီနတ္တာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနတ္တာ နိရဟင်္ကာရတ္တာ အတ္တသိနေဟဿ သုဋ္ဌု သမုဂ္ဃာဋိတတ္တာ န ဘာယတိ.

“Samasīho” ဟူသည် တူညီသော ဇာတ်ရှိသော၊ တူညီသော အစိတ်အပိုင်းရှိသော ခြင်္သေ့ ဖြစ်သည်။ “Samānosmī” ဟူသည် ဟောရုံမျှ ဖြစ်၏၊ တူညီသော တန်ခိုးရှိသောအဖြစ်ကြောင့်လည်း မကြောက်ပေ။ “Sakkāyadiṭṭhibalavatāya” ဟူသည် “ငါတို့ထက် လွန်မြတ်သော အခြားသူတို့ကား အဘယ်သူရှိအံ့နည်း၊ စင်စစ်သော်ကား ငါတို့သည်သာလျှင် ခွန်အားကြီးကုန်၏” ဟု ဤသို့ ခွန်အားကို အမှီပြု၍ တက်ကြွသော မာန၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ ခွန်အားကြီးမားသောအဖြစ်ကြောင့် (မကြောက်ခြင်း ဖြစ်၏)။ “Sakkāyadiṭṭhipahīnattā” ဟူသည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်အပ်ပြီးသောကြောင့်၊ ငါဟူသော မာန်ကင်းသောကြောင့်၊ မိမိကိုယ်ကို ချစ်ခင်ခြင်းကို ကောင်းစွာ အမြစ်ပြတ် နုတ်ပယ်အပ်ပြီးသောကြောင့် မကြောက်ရွံ့ခြင်း ဖြစ်၏။

တထာ တထာတိ သီဟသဒိသတာဒိနာ တေန တေန ပကာရေန အတ္တာနံ ကထေသီတိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သီဟောတိ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

“Tathā tathā” ဟူသည် ခြင်္သေ့နှင့် တူသည်၏အဖြစ် စသည်ဖြင့် ထိုထိုသော အခြင်းအရာဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဟောတော်မူ၏ဟု ဆိုလိုပြီးလျှင်၊ ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြတော်မူရန် “sīhoti kho” အစရှိသည်ကို မိန့်တော်မူအပ်သည်။

ကတာဘိနီဟာရဿ လောကနာထဿ ဗောဓိယာ နိယတဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဧကန္တဘာဝီဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ကတွာ ‘‘တီသု ပါသာဒေသု နိဝါသကာလော, မဂဓရညော ပဋိညာဒါနကာလော, ပါယာသဿ ပရိဘုတ္တကာလော’’တိအာဒိနာ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုရိမာဝတ္ထာပိ သီဟသဒိသံ ကတွာ ဒဿိတာ. ဘာဝိနိ, ဘူတောပစာရောပိ ဟိ လောကဝေါဟာရော. ဝိဇ္ဇာဘာဝသာမညတော ဘူတဝိဇ္ဇာ ဣတရဝိဇ္ဇာပိ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသမ္မသနတော တံ ပုရေတရံ သိဒ္ဓံ ဝိပါကံ ဝိယ ကတွာ အာဟ ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝိသောဓေတွာ’’တိ. အနုလောမပဋိလောမတော ပဝတ္တဉာဏဝသေန ‘‘ယမကဉာဏမန္ထနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပြုအပ်ပြီးသော အဘိနီဟာရ ရှိတော်မူသော၊ လောကနာထ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဗောဓိဉာဏ်ကြောင့် စင်စစ် ဘုရားဖြစ်မည့်အဖြစ် (နိယတဘာဝ) သို့ ရောက်သဖြင့် ဧကန်မုချ ဘုရားဖြစ်လတ္တံ့သော အဖြစ်ဟု နှလုံးသွင်း၍ 'ပြာသာဒ်သုံးဆောင်၌ စံနေတော်မူသော အခါ၊ မဂဓမင်းအား ကတိပေးတော်မူသော အခါ၊ ဃနာနို့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော်မူသော အခါ' စသည်ဖြင့် ဘုရားအဖြစ်သို့ မရောက်မီ ရှေးဦးအခါက အဖြစ်အပျက်ကိုလည်း ခြင်္သေ့နှင့် တူစေလျက် ပြသတော်မူ၏။ ဖြစ်လတ္တံ့သော အဖြစ်၌ ဖြစ်ပြီးသကဲ့သို့ တင်စားခြင်း (ဘဝိနီ ဘူတောပစာရ) သည်လည်း လောကဝေါဟာရ ဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇာဖြစ်ခြင်းဟူသော တူညီသော သဘောအားဖြင့် ဖြစ်ပြီးသော ဝိဇ္ဇာနှင့် အခြားသော ဝိဇ္ဇာတို့ကိုလည်း တစ်ပေါင်းတည်းယူ၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သုံးသပ်ခြင်းကြောင့် ထိုဝိဇ္ဇာကို ရှေးဦးစွာ ပြီးစီးသော အကျိုးတရားကဲ့သို့ ပြု၍ 'ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကို သုတ်သင်တော်မူ၍' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အနုလုံ ပဋိလုံအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်၏ စွမ်းအားဖြင့် 'ယမကဉာဏ်ဖြင့် မွှေနှောက်ခြင်းဖြင့်' ဟု ဆိုအပ်၏။

တတ္ထ ဝိဟရန္တဿာတိ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ ဝိဟရန္တဿ. ဧကာဒသမေ ဒိဝသေတိ သတ္တသတ္တာဟတော ပရံ ဧကာဒသမေ ဒိဝသေ. အစလပလ္လင်္ကေတိ ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနတ္ထံ နိသိန္နပလ္လင်္ကေ. တမ္ပိ ဟိ ကေနစိ အပ္ပဋိဝတ္တိယဓမ္မစက္ကပဝတ္တနတ္ထံ [Pg.234] နိသဇ္ဇာတိ ကတွာ ဝဇိရာသနံ ဝိယ အစလပလ္လင်္ကံ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ပဒေတိ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေ ဣမသ္မိံ သဒ္ဓမ္မကောဋ္ဌာသေ. ဓမ္မဃောသော…ပေ… ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပဋိစ္ဆာဒေသိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဌိတာ သုဏန္တူ’’တိ အဓိဋ္ဌာနေန. သောဠသဟာကာရေဟီတိ ‘‘ဒုက္ခပရိညာ, သမုဒယပ္ပဟာနံ, နိရောဓသစ္ဆိကိရိယာ, မဂ္ဂဘာဝနာ’’တိ ဧဝံ ဧကေကသ္မိံ မဂ္ဂေ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကတွာ သောဠသဟိ အာကာရေဟိ.

ထိုပါဠိ၌ 'သီတင်းသုံးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏' ဆိုသည်မှာ ဆိတ်ကျောင်းညောင်ပင်ရင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'တစ်ဆယ့်တစ်ရက်မြောက်သော နေ့၌' ဆိုသည်မှာ သတ္တသတ္တာဟမှ လွန်၍ တစ်ဆယ့်တစ်ရက်မြောက်သော နေ့၌။ 'မလှုပ်မရှက်သော ပလ္လင်၌' ဆိုသည်မှာ မိဂဒါဝုန် (ဣသိပတန) တော၌ ဓမ္မစကြာ တရားဟောတော်မူရန် စံပယ်တော်မူသော ပလ္လင်၌။ ထိုပလ္လင်ကိုလည်း တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူမျှ မလည်ပတ်စေနိုင်သော ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရန် သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဝဇိရာသနကဲ့သို့ပင် မလှုပ်မရှက်သော ပလ္လင် (အစလပလ္လင်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ 'ဤပုဒ်၌လည်း' ဆိုသည်မှာ 'ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ဤအစွန်းနှစ်ပါးတို့သည်...' စသည်ဖြင့် သက်ရောက်အပ်သော ဤသူတော်ကောင်းတရား အဖို့အစု၌။ တရားသံသည်...ပ... 'ခပ်သိမ်းသော အရပ်၌ တည်ရှိသူတို့ ကြားနာကြစေသတည်း' ဟူသော အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် စကြဝဠာ တစ်သောင်းတိုက်လုံးကို လွှမ်းမိုးသွားစေ၏။ 'တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်' ဆိုသည်မှာ 'ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားသိခြင်း၊ သမုဒယကို ပယ်ခြင်း၊ နိရောဓကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း၊ မဂ်ကို ပွားများခြင်း' ဟူ၍ မဂ်တစ်ခုစီ၌ လေးခုစီအားဖြင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့်။

ဝုတ္တောယေဝ, န ဣဓ ဝတ္တဗ္ဗော, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. ယသ္မာ စ အပရေဟိပိ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ တထာဂတောတိ အာရဘိတွာ ဥဒါနဋ္ဌကထာဒီသုပိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၈; ဣတိဝု. ၃၈) တထာဂတပဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝ, တသ္မာ တတ္ထ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိပိ ဘဂဝါ န ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နမတ္တောဝ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, တထာပိ တာယ နိသဇ္ဇာယ နိသိန္နောဝ ပနုဇ္ဇ သဗ္ဗပရိဿယံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော. တထာ ဟိ တံ ‘‘အပရာဇိတပလ္လင်္က’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ‘‘ယာဝ ဗောဓိပလ္လင်္ကာ ဝါ’’တိ ဝတွာ တေန အပရိတုဿန္တော ‘‘ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာ ဝါ’’တိ အာဟ.

ပြောကြားအပ်ပြီးဖြစ်၍ ဤနေရာ၌ ထပ်မံ၍ မပြောအပ်တော့ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုအပ်သော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိအပ်၏ ဟူသောအဓိပ္ပာယ်တည်း။ အခြားသော အကြောင်းရှစ်ပါးတို့ကြောင့်လည်း မြတ်စွာဘုရားကို တထာဂတ ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း အစပြု၍ ဥဒါန်းအဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌လည်း တထာဂတပုဒ်၏ အနက်ကို ဖွင့်ဆိုပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ထိုဖွင့်ဆိုချက်နည်းလမ်းအတိုင်း အနက်ကို သိအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဗောဓိပလ္လင်၌ ထိုင်ကာမျှဖြင့် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်မဟုတ်သော်လည်း၊ ထိုကဲ့သို့ ထိုင်တော်မူလျက်သာလျှင် ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကို ပယ်ဖျောက်၍ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် ထိုပလ္လင်ကို 'အပရာဇိတပလ္လင်' (မအောင်နိုင်သော ပလ္လင်) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဗောဓိပလ္လင်တိုင်အောင် ဖြစ်စေ' ဟု မိန့်တော်မူပြီးနောက် ထိုမျှဖြင့် အားမရသေးသဖြင့် 'အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တိုင်အောင် ဖြစ်စေ' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ဣတိ ရူပန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ နိဒဿနတ္ထော. တေန ရူပံ သရူပတော ပရိမာဏတော ပရိစ္ဆေဒတော ဒဿိတန္တိ အာဟ ‘‘ဣဒံ ရုပ’’န္တိအာဒိ. ‘‘ဣဒံ ရူပ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာ ဘူတုပါဒါယဘေဒရူပံ သရူပတော ဒဿိတံ. ဧတ္တကံ ရူပန္တိ ဣမိနာ တံ ပရိမာဏတော ဒဿိတံ. တဿ စ ပရိမာဏဿ ဧကန္တဘာဝဒဿနေန ‘‘န ဣတော ဘိယျော ရူပံ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဘာဝတောတိ သလက္ခဏတော. သရသတောတိ သကိစ္စတော. ပရိယန္တတောတိ ပရိမာဏပရိယန္တတော. ပရိစ္ဆေဒတောတိ ယတ္တကေ ဌာနေ တဿ ပဝတ္တိ, တဿ ပရိစ္ဆေဒနတော. ပရိစ္ဆိန္ဒနတောတိ ပရိယောသာနပ္ပတ္တိတော. တံ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ ဟောတိ ယထာဝုတ္တေန ဝိဘာဂေန. အယံ ရူပဿ သမုဒယော နာမာတိ အယံ အာဟာရာဒိ ရူပဿ သမုဒယော နာမ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာ’’တိအာဒိ. အတ္ထင်္ဂမောတိ နိရောဓော. ‘‘အာဟာရသမုဒယာ အာဟာရနိရောဓာ’’တိ စ အသာဓာရဏမေဝ ဂဟေတွာ သေသေ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဏှာတိ.

'ဣတိ ရူပံ' ဟူသော ဤပုဒ်၌ 'ဣတိ' သဒ္ဒါသည် ညွှန်းပြခြင်းအနက်ရှိ၏။ ထိုဣတိသဒ္ဒါဖြင့် ရုပ်တရားကို ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်သဘော၊ အတိုင်းအရှည်နှင့် အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ပြသတော်မူအပ်၏ ဟု ရည်ရွယ်၍ 'ဤကား ရုပ်တည်း' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ 'ဤကား ရုပ်တည်း' ဟူသော ဤစကားဖြင့် မဟာဘုတ်နှင့် ဥပါဒါရုပ် ဟူသော အပြားရှိသော ရုပ်ကို ကိုယ်ပိုင်သဘော (သရူပ) အားဖြင့် ပြသတော်မူ၏။ 'ဤမျှသော ရုပ်တည်း' ဟူသော ဤစကားဖြင့် ထိုရုပ်ကို အတိုင်းအရှည် (ပမာဏ) အားဖြင့် ပြသတော်မူ၏။ ထိုအတိုင်းအရှည်၏ ဧကန်ဖြစ်သော သဘောကို ပြသခြင်းဖြင့် 'ဤထက် လွန်သော ရုပ်မရှိပြီ' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သဘာဝအားဖြင့် ဆိုသည်မှာ မိမိ၏လက္ခဏာ (သလက္ခဏ) အားဖြင့်။ သရသအားဖြင့် ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ကိစ္စ (သကိစ္စ) အားဖြင့်။ ပရိယန္တအားဖြင့် ဆိုသည်မှာ အတိုင်းအရှည်၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားအားဖြင့်။ ပရိစ္ဆေဒအားဖြင့် ဆိုသည်မှာ ထိုရုပ်၏ဖြစ်ပေါ်ရာ နေရာအတိုင်းအတာကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းအားဖြင့်။ ပိုင်းခြားခြင်းအားဖြင့် ဆိုသည်မှာ အဆုံးစွန်သို့ ရောက်ခြင်းအားဖြင့်။ ထိုအလုံးစုံကို ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝေဖန်မှုအပိုင်းအခြားအားဖြင့် ပြသတော်မူအပ်၏။ 'ဤကား ရုပ်၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း' ဆိုသည်မှာ ဤအာဟာရစသည်တို့သည် ရုပ်၏ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဤမျှဖြင့်' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ 'အတ်ထင်ဂမော' (ချုပ်ခြင်း) ဆိုသည်မှာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း (နိရောဓ) တည်း။ 'အာဟာရ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ အာဟာရ ချုပ်ခြင်းကြောင့်' ဟူသော အသာဓာရဏ (အထူးသီးခြားဖြစ်သော) အကြောင်းတရားကိုသာ ယူ၍ ကြွင်းသော တရားတို့ကို 'စသည်' (အာဒိ) သဒ္ဒါဖြင့် သိမ်းကျုံးယူ၏။

ပဏ္ဏာသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတန္တိ [Pg.235] ပဏ္ဏာသဥဒယဗ္ဗယလက္ခဏဝိဘူသိတံ သမုဒယတ္ထင်္ဂမဂဟဏတော. ခီဏာသဝတ္တာတိ အနဝသေသံ သာဝသေသဉ္စ အာသဝါနံ ပရိက္ခီဏတ္တာ. အနာဂါမီနမ္ပိ ဟိ ဘယံ စိတ္တုတြာသော စ န ဟောတီတိ. ဉာဏသံဝေဂေါ ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏံ. ဣတရေသံ ပန ဒေဝါနန္တိ အခီဏာသဝေ ဒေဝေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဘောတိ ဓမ္မာလပနမတ္တန္တိ ဝါစသိကံ တထာလပနမတ္တံ.

'အခြင်းအရာ ငါးဆယ်သော လက္ခဏာတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်အပ်သော' ဆိုသည်မှာ ဖြစ်ခြင်း ချုပ်ခြင်းတို့ကို ယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပျက်မှု (ဥဒယဗျယ) လက္ခဏာ ငါးဆယ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော။ 'အာသဝေါကုန်ပြီးသော အဖြစ်ကြောင့်' ဆိုသည်မှာ အကြွင်းမဲ့လည်းကောင်း၊ အကြွင်းရှိလျက်လည်းကောင်း အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းသွားခြင်းကြောင့်။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်း ဘေးနှင့် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်ခြင်း မရှိတော့ပြီ။ ဉာဏ်ဖြင့် သံဝေဂရခြင်းသည် ဘယတူပဋ္ဌာနဉာဏ် (ဘေးအဖြစ် ထင်မြင်လာသောဉာဏ်) ဖြစ်၏။ 'အခြားသော နတ်တို့၏' ဆိုသည်ကား အာသဝေါမကုန်သေးသော နတ်တို့ကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူ၏။ 'ဘော' ဟူသည် တရားတော်၏ ခေါ်ဝေါ်ရိုသေရုံမျှဖြစ်သော နှုတ်မြွက်စကားမျှသာ ဖြစ်၏။

စက္ကန္တိ သတ္ထု အာဏာစက္ကံ, တံ ပန ဓမ္မတော အာဂတန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. တတ္ထ အရိယသာဝကာနံ ပဋိဝေဓဓမ္မတော အာဂတန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. ဣတရေသံ ဒေသနာဓမ္မတော အာဂတန္တိ ဓမ္မစက္ကံ. ဒုဝိဓေပိ ဉာဏံ ပဓာနန္တိ ဉာဏသီသေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ ဒေသနာဉာဏမ္ပီ’’တိ. ဣဒါနိ တံ ဉာဏဒွယံ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိဝေဓဉာဏံ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ စဿ ဉာဏဿ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဘဂဝါ တာနိ သဋ္ဌိ နယသဟဿာနိ ဝေနေယျာနံ ဒဿေတုံ သမတ္ထော အဟောသိ, တသ္မာ တာနိ သဋ္ဌိ နယသဟဿာနိ တေန ဉာဏေန သဒ္ဓိံယေဝ သိဒ္ဓါနီတိ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သဋ္ဌိယာ စ နယသဟဿေဟိ ပဋိဝိဇ္ဈီ’’တိ အာဟ. တိပရိဝဋ္ဋန္တိ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ စ, ပရိညေယျန္တိ စ, ပရိညာတန္တိ စ ဧဝံ တိပရိဝဋ္ဋံ, တံယေဝ ဒွါဒသာကာရံ. တန္တိ ဒေသနာဉာဏံ ပဝတ္တေတိ ဧသ ဘဂဝါ. အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ ပတိနိဓိဘူတပုဂ္ဂလရဟိတော. ဧကသဒိသဿာတိ နိဗ္ဗိကာရဿ.

'စက်' ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရား၏ အာဏာစက်ဖြစ်၏၊ ထိုစက်သည် တရားတော်မှ လာသောကြောင့် 'ဓမ္မစက်' (ဓမ္မစက္က) မည်၏။ ထို၌ အရိယာသာဝကတို့၏ ထိုးထွင်းသိမြင်အပ်သော တရား (ပဋိဝေဓဓမ္မ) မှ လာသောကြောင့် ဓမ္မစက် မည်၏။ အခြားသောသူတို့၏ ဟောကြားအပ်သော တရား (ဒေသနာဓမ္မ) မှ လာသောကြောင့် ဓမ္မစက် မည်၏။ နှစ်မျိုးသော တရားတို့၌လည်း ဉာဏ်သည်သာ ပဓာနဖြစ်သောကြောင့် ဉာဏ်ကို ဦးစီးပြု၍ 'ထိုးထွင်းသိမြင်သော ဉာဏ်လည်းကောင်း၊ ဟောကြားတော်မူသော ဉာဏ်လည်းကောင်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ယခုအခါ ထိုဉာဏ်နှစ်ပါးကို သရူပ (ကိုယ်ပိုင်သဘော) အားဖြင့် ပြသရန် 'ပဋိဝေဓဉာဏ် မည်သည်ကား' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဉာဏ်ကို ကောင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသောကြောင့် ထိုခြောက်သောင်းသော နည်းနာတို့ကို ဝေနေယျတို့အား ပြသခြင်းငှာ စွမ်းဆောင်နိုင်တော်မူ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုခြောက်သောင်းသော နည်းနာတို့သည် ထိုဉာဏ်နှင့်တကွပင် ပြီးစီးခြင်းသို့ ရောက်ရသည်ဟူ၍ ပြသတော်မူလျက် 'ခြောက်သောင်းသော နည်းနာတို့ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူ၏' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'သုံးပါးသော အပြန်ရှိသော' ဆိုသည်မှာ 'ဤကား ဒုက္ခတည်း' ဟုလည်းကောင်း၊ 'ပိုင်းခြားသိအပ်၏' ဟုလည်းကောင်း၊ 'ပိုင်းခြားသိအပ်ပြီးပြီ' ဟုလည်းကောင်း ဤသို့ သုံးပါးသော အပြန် (တိပရိဝဋ္ဋ) ရှိ၏၊ ထိုအပြန်သည်ပင် တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာ ရှိ၏။ ထိုဒေသနာဉာဏ်ကို ဤမြတ်စွာဘုရားသည် လည်ပတ် (ဟောကြား) တော်မူ၏။ 'အတုမရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်' (အပ္ပဋိပုဂ္ဂလ) ဆိုသည်မှာ တုဖက်နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ကင်းသောသူ ဖြစ်၏။ 'တစ်ဦးတည်းသော အတူရှိသောသူ' ဆိုသည်မှာ ပြောင်းလဲဖောက်ပြန်မှု ကင်းသောသူ (နိဗ္ဗိကာရ) ၏။

သီဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သီဟသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၇. ခဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ခဇ္ဇနီယသုတ်အဖွင့်

၇၉. ဝိပဿနာဝသေနာတိ ဧတရဟိ ရူပဝေဒနာဒယော အနုဿရိတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေပါဟံ ဧဝံဝေဒနော အဟောသိ’’န္တိ အတီတာနံ ရူပဝေဒနာဒီနံ ပစ္စုပ္ပန္နေဟိ ဝိသေသာဘာဝဒဿနာ ဝိပဿနာ, တဿာ ဝိပဿနာယ ဝသေန. ယွာယံ ‘‘န ဣဒံ အဘိညာဝသေနာ’’တိ ပဋိက္ခေပေါ ကတော, တဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိညာဝသေန ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓါ နာမ ဂေါတ္တဝဏ္ဏဟာရာဒယော. ဧဝံ အနုဿရန္တောတိ ယထာဝုတ္တဝိပဿနာဝသေန အနုဿရန္တော. သဘာဝဓမ္မာနံ ဧဝ အနုဿရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သုညတာပဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၇၉. 'ဝိပဿနာ၏ စွမ်းအားဖြင့်' ဆိုသည်မှာ ယခုအခါ၌ ရုပ်၊ ဝေဒနာ စသည်တို့ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်၍ 'ငါသည် ရှေး၌လည်း ဤကဲ့သို့သော ဝေဒနာရှိခဲ့ဖူးပြီ' ဟု အတိတ်ဖြစ်သော ရုပ်၊ ဝေဒနာ စသည်တို့သည် ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့နှင့် ထူးခြားမှုမရှိသည်ကို မြင်ခြင်းသည် ဝိပဿနာဖြစ်၏၊ ထိုဝိပဿနာဉာဏ်၏ စွမ်းအားဖြင့်။ 'ဤသည်ကို အဘိညာဉ်၏စွမ်းအားဖြင့် မဟုတ်' ဟု ပယ်မြစ်ချက်ကို ပြုအပ်၏၊ ထိုပယ်မြစ်ချက်၏ အကြောင်းရင်းကို ပြသရန် 'အဘိညာဉ်၏ စွမ်းအားဖြင့်မူကား...' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ခန္ဓာနှင့် စပ်ယှဉ်အပ်သော တရားတို့မည်သည်ကား အနွယ်၊ အဆင်း၊ အာဟာရ စသည်တို့ ဖြစ်၏။ 'ဤသို့ အောက်မေ့သောသူ' ဆိုသည်မှာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝိပဿနာ၏ စွမ်းအားဖြင့် အောက်မေ့သောသူ ဖြစ်၏။ သဘာဝတရားသက်သက်တို့ကိုသာ အောက်မေ့ဆင်ခြင်ခြင်းကို မိန့်တော်မူအပ်သောကြောင့် 'သုညတပုဒ်' (ဆိတ်သုဉ်းမှုအခန်း) ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ယသ္မာ [Pg.236] တေ ဧဝ ရူပါဒယော နေဝ အတ္တာ, န အတ္တနိယာ အသာရာ အနိဿရာ, တသ္မာ တတော သုညာ, တေသံ ဘာဝေါ သုညတာ, တဿာ လက္ခဏံ ရုပ္ပနာဒိကံ ဒဿေတုံ.

ထိုရုပ်စသည်တို့သည် ကိုယ်ပိုင်အတ္တလည်း မဟုတ်၊ အတ္တ၏ ဥစ္စာလည်းမဟုတ်၊ အနှစ်သာရမရှိ၊ အစိုးမရသောကြောင့် ထိုအတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်းကုန်၏၊ ထိုသို့ဆိတ်သုဉ်းသော အဖြစ်သည် သုညတ မည်၏၊ ထိုသုညတ၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း (ရုပ္ပန) စသော လက္ခဏာကို ပြသရန်။

ကိဉ္စာတိ ဟေတုအတ္ထဇောတကေ ကာရဏေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စာတိ ကာရဏပုစ္ဆာ, ကေန ကာရဏေန ရူပံ ဝဒေထာ’’တိ. ဧတန္တိ ဧတံ ဘူတုပါဒါယဘေဒံ ဓမ္မဇာတံ. ကေန ကာရဏေန ရူပံ နာမာတိ ကိံ ကာရဏံ နိဿာယ ရူပန္တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. ကာရဏုဒ္ဒေသောတိ ကာရဏဿ ဥဒ္ဒိသနံ. ရုပ္ပတီတိ ဧတ္ထ ရူပံ နာမ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေန ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ. တေနာဟ ‘‘သီတေနပီ’’တိအာဒိ. ပဗ္ဗတပါဒေတိ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတပါဒေ, သော ပန တတ္ထ အစ္စုဂ္ဂတော ပါကာရော ဝိယ ဌိတော. တထာ ဟိ တတ္ထ သတ္တာ ဩလမ္ဗန္တာ တိဋ္ဌန္တိ. ဟတ္ထပါသာဂတာတိ ဟတ္ထပါသံ အာဂတာ ဥပါဂတာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဟတ္ထပါသာဂတေ သတ္တေ. ဆိဇ္ဇိတွာတိ မုစ္ဆာပတ္တိယာ မုစ္စိတွာ, အင်္ဂပစ္စင်္ဂဥစ္ဆေဒဝသေန ဝါ ပရိစ္ဆိဇ္ဇိတွာ. အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေတိ အာတပသန္တာပါဘာဝေန အတိသီတဘာဝမေဝ သန္ဓာယ အစ္စန္တခါရတာ ဝုတ္တာ သိယာ. န ဟိ တံ ကပ္ပသဏ္ဌာနဥဒကံ သမ္ပတ္တိကရမဟာမေဃဝုဋ္ဌံ ပထဝီသန္ဓာရကံ ကပ္ပဝိနာသဥဒကံ ဝိယ ခါရံ ဘဝိတုံ အရဟတိ, တထာ သတိ ပထဝီပိ ဝိလီယေယျာတိ. မဟိံသကရဋ္ဌံ နာမ ဟိမဝန္တပဒေသေ ဧကံ ရဋ္ဌံ.

‘ကိဉ္စာ’ ဟူသည် အကြောင်းအနက်ကို ပြတတ်သော ‘ကိဉ္စိ’ ဟူသော ပစ္စတ္တဝုစ်ကို အကြောင်းအရာ၌ သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလို၍ ‘ကိဉ္စာဟူသည် အကြောင်းကို မေးခြင်းဖြစ်၏၊ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ရုပ်ဟု ဆိုရသနည်း’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ‘ဧတံ’ ဟူသည် မဟာဘုတ်နှင့် ဥပါဒါရုပ် ကွဲပြားခြားနားသော ဤသဘောတရားစုကို ဆိုသည်။ ‘ကေန ကာရဏေန ရူပံ နာမ’ ဟူသည် အဘယ်အကြောင်းကို အမှီပြု၍ ရုပ်ဟု ခေါ်ဆိုရသနည်း ဟု အနက်ရသည်။ ‘ကာရဏုဒ္ဒေသော’ ဟူသည် အကြောင်းကို ညွှန်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ရုပ္ပတိ’ ဟူရာ၌ ရုပ်မည်သည် အအေးစသော ဆန့်ကျင်ဘက်အကြောင်းတရားတို့ စုပေါင်းမိခြင်းကြောင့် ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲ၍ မတူညီခြားနားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘သီတေနပိ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ‘ပဗ္ဗတပါဒေ’ ဟူသည် စကြာဝဠာတောင်ခြေ၌ ဖြစ်၏။ ထိုတောင်ခြေသည် ထိုနေရာ၌ အလွန်မြင့်မားသော တံတိုင်းကြီးကဲ့သို့ တည်ရှိနေသည်။ စင်စစ်သော်လည်းကောင်း ထိုနေရာ၌ သတ္တဝါတို့သည် တွဲလဲဆွဲကာ တည်နေကြရကုန်၏။ ‘ဟတ္ထပါသာဂတာ’ ဟူသည် လက်တစ်ကမ်းအကွာသို့ ရောက်ရှိလာကုန်သော၊ နီးကပ်စွာ ရောက်ရှိလာကုန်သော သတ္တဝါများကို ဆိုသည်။ ‘တတ္ထ’ ဟူသည် ထိုလက်တစ်ကမ်းအကွာသို့ ရောက်ရှိနေသော သတ္တဝါတို့၌။ ‘ဆိဇ္ဇိတွာ’ ဟူသည် မိန်းမောတွေဝေခြင်းသို့ ရောက်၍ လွတ်ထွက်သွားခြင်း၊ သို့မဟုတ် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့ ပြတ်တောက်သွားခြင်းအားဖြင့် ပြတ်တောက်၍။ ‘အစ္စန္တခါရေ ဥဒကေ’ ဟူရာ၌ နေပူရှိန် အပူဒဏ်မရှိသဖြင့် အလွန်အေးမြလှသောအဖြစ်ကို ရည်ရွယ်၍ အလွန်ပြင်းထန်သော (ဆားငန်/ခါးသော) အဖြစ်ကို ဆိုလိုပေလိမ့်မည်။ စင်စစ်သော်လည်းကောင်း ကပ်တည်ရာရေ၊ အကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သော မိုးကြီးရွာချမှု၊ မြေကြီးကို ဆောင်ထားသော ထိုရေသည် ကမ္ဘာပျက်စေတတ်သော ကပ်ဖျက်ရေကဲ့သို့ ပြင်းထန်သည်မဖြစ်ထိုက်ပေ၊ ထိုသို့ ဖြစ်ပါမူ မြေကြီးသည်လည်း အရည်ပျော်သွားပေလိမ့်မည်။ ‘မဟိံသကရဋ္ဌ’ မည်သည် ဟိမဝန္တာအရပ်ဒေသရှိ တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

အဝီစိမဟာနိရယေတိ သဥဿဒံ အဝီစိနိရယံ ဝုတ္တံ. ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေတိ ဂင်္ဂါတီရေ.

‘အဝီစိမဟာနိရယေ’ ဟူသည် ဥဿဒငရဲတို့နှင့်တကွဖြစ်သော အဝီစိငရဲကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ’ ဟူသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနား၌ ဖြစ်သည်။

သရန္တာ ဂစ္ဆန္တီတိ သရီသပပဒဿ အတ္ထံ ဝဒတိ. ဧတန္တိ ရုပ္ပနံ. ယထာ ကဌိနတာ ပထဝိယာ ပစ္စတ္တလက္ခဏံ, ဧဝံ ရုပ္ပနံ ရူပက္ခန္ဓဿ ပစ္စတ္တလက္ခဏံ, သဘာဝဘူတလက္ခဏန္တိ အတ္ထော.

‘သရန္တာ ဂစ္ဆန္တိ’ ဟူသည် သရီသပဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို ဆိုသည်။ ‘ဧတံ’ ဟူသည် ဖောက်ပြန်ခြင်း (ရုပ္ပန) ဖြစ်သည်။ မြေကြီး၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာသည် ခက်မာသောသဘော (ကထိနဘာဝ) ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘောသည် ရူပက္ခန္ဓာ၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ ဖြစ်၏။ သဘာဝလက္ခဏာစစ်စစ် ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရသည်။

ပုရိမသဒိသန္တိ ပုရိမေ ရူပက္ခန္ဓေ ဝုတ္တေန သဒိသံ. တံ ‘‘ကိန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုခံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ. သုခါဒီနံ ဝေဒနာနံ. ပစ္စယတောတိ အာရမ္မဏပစ္စယတော. အယမတ္ထောတိ ‘‘သုခါရမ္မဏံ သုခန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ အယမတ္ထော. ဥတ္တရပဒလောပေန ဟေသ နိဒ္ဒေသော. ဝေဒယတီတိ အနုဘဝတိ. ဝေဒယိတလက္ခဏာတိ အနုဘဝနလက္ခဏာ.

‘ပုရိမသဒိသံ’ ဟူသည် ရှေ့ပိုင်း ရူပက္ခန္ဓာ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော သဘောနှင့် တူညီသည်။ ထိုသဘောကို ‘ကိန္တိ ကာရဏပုစ္ဆာ’ အစရှိသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိအပ်သည်။ ‘သုခံ’ ဟူသည် သာယာအပ်သော အာရုံ (ဣဋ္ဌာရုံ) ဖြစ်သည်။ သုခအစရှိသော ဝေဒနာတို့၏။ ‘ပစ္စယတော’ ဟူသည် အာရုံအဖြစ်ဖြင့် အကြောင်းပြုခြင်း (အာရမ္မဏပစ္စယော) ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ‘အယမတ္ထော’ ဟူသည် ‘သာယာအပ်သော အာရုံကို သုခဟု ခေါ်ဆိုရသည်’ ဟု ဤသို့ အနက်ရှိသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ဤဖော်ပြချက်သည် နောက်ပုဒ်ကို ချေဖျက်၍ ပြဆိုထားခြင်း (ဥတ္တရပဒလောပ) ဖြစ်သည်။ ‘ဝေဒယတိ’ ဟူသည် ခံစား၏။ ‘ဝေဒယိတလက္ခဏာ’ ဟူသည် ခံစားခြင်းလက္ခဏာ ရှိသည်။

နီလပုပ္ဖေတိ နီလဝဏ္ဏပုပ္ဖေ. ဝတ္ထေ ဝါတိ နီလဝတ္ထေ. ဝါ-သဒ္ဒေန ဝဏ္ဏဓာတုအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. အပ္ပနံ ဝါ ဈာနံ ဝါပေန္တော. ဥပ္ပဇ္ဇနသညာပီတိ ယံ [Pg.237] ကိဉ္စိ နီလံ ရူပါယတနံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇနသညာပိ, ယာ ပကိဏ္ဏကသညာတိ ဝုစ္စတိ.

‘နီလပုပ္ဖေ’ ဟူသည် ညိုပြာသော အဆင်းရှိသော ပန်း၌။ ‘ဝတ္ထေ ဝါ’ ဟူသည် သို့မဟုတ် ညိုပြာသော အဝတ်၌။ ‘ဝါ’ သဒ္ဒါဖြင့် ဆေးရောင်စသည်တို့ကို သိမ်းသွင်းယူသည်။ အပ္ပနာ သို့မဟုတ် ဈာန်သို့ ရောက်စေလျက်။ ‘ဥပ္ပဇ္ဇနသညာပိ’ ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော ညိုပြာသော ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုသညာကို ပကိဏ္ဏကသညာ (အထွေထွေသညာ) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

ရူပတ္တာယာတိ ရူပဘာဝါယ. ယာဂုမေဝါတိ ယာဂုဘာဝိနမေဝ ဝတ္ထုံ. ယာဂုတ္တာယ ယာဂုဘာဝါယ. ပစတိ နာမ ပုဂ္ဂလော. ဧဝန္တိ ယထာ ယာဂုအာဒိဝတ္ထုံ ပုရိသော ယာဂုအာဒိအတ္ထာယ ပစတိ နိပ္ဖာဒေတိ, အယံ ဧဝံ ရုပ္ပနာဒိသဘာဝေ ဓမ္မသမူဟေ ယထာသကံ ပစ္စယေဟိ အဘိသင်္ခရိယမာနေ စေတနာပဓာနော ဓမ္မသမူဟော ပဝတ္တနတ္ထံ ဝိသေသပစ္စယော ဟုတွာ တေ အဘိသင်္ခရောတိ နိရောပေတိ နိဗ္ဗတ္တေတိ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယေဟီ’’တိအာဒိ. ရူပမေဝါတိ ရူပသဘာဝမေဝ, န အညံ သဘာဝံ. အဘိသင်္ခရောတီတိ ဣတရေဟိ ပစ္စယဓမ္မေဟိ အဓိကံ သုဋ္ဌု ပစ္စယတံ ကရောတိ. ‘‘ဥပဂစ္ဆတိ ယာပေတိ အာယူဟတီ’’တိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. အဘိသင်္ခရဏမေဝ ဟိ အာယူဟနာဒီနိ. နိဗ္ဗတ္တေတီတိ တေသံ ဓမ္မာနံ ရုပ္ပနာဒိဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော. စေတယိတလက္ခဏဿ သင်္ခါရဿာတိ ဣဒံ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာနံ စေတနာပဓာနတ္တာ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဘဂဝါ သုတ္တန္တဘာဇနီယေ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ ဝိဘဇန္တေန စေတနာဝ ဝိဘတ္တာ.

‘ရူပတ္တာယာ’ ဟူသည် ရုပ်၏အဖြစ် အလို့ငှာ ဖြစ်သည်။ ‘ယာဂုမေဝ’ ဟူသည် ယာဂုဖြစ်လတ္တံ့သော ဝတ္ထုကိုသာလျှင် ဆိုလိုသည်။ ‘ယာဂုတ္တာယ’ ဟူသည် ယာဂုအဖြစ် အလို့ငှာ ဖြစ်သည်။ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ချက်ပြုတ်၏။ ‘ဧဝံ’ ဟူသည် ယောကျာ်းသည် ယာဂုစသော ဝတ္ထုကို ယာဂုစသည် ဖြစ်မြောက်ရန် ချက်ပြုတ် ပြင်ဆင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဤဖောက်ပြန်ခြင်း စသော သဘာဝရှိသည့် တရားအစုအဝေးကို မိမိမိမိနှင့် ဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားတို့က ပြုပြင်စီရင်အပ်သည်ရှိသော် စေတနာ အဓိကရှိသော တရားအစုအဝေးသည် ဖြစ်ပေါ်လည်ပတ်ခြင်း အလို့ငှာ ထူးခြားသော အကြောင်းတရား (ဝိသေသပစ္စည်း) ဖြစ်၍ ထိုတရားတို့ကို ပြုပြင်စီရင်၏၊ တည်ဆောက်၏၊ ဖြစ်ပေါ်စေ၏။ ထို့ကြောင့် ‘ပစ္စယေဟိ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ‘ရူပမေဝ’ ဟူသည် ရုပ်၏ သဘာဝကိုသာလျှင် ဖြစ်စေ၏၊ အခြားသော သဘာဝကို မဟုတ်။ ‘အဘိသင်္ခရောတိ’ ဟူသည် အခြားသော ပစ္စယတရားတို့ထက် သာလွန်ထူးကဲစွာ အကြောင်းတရားအဖြစ် ပြုလုပ်ပေး၏။ ‘ဥပဂစ္ဆတိ ယာပေတိ အာယူဟတိ’ ဟူသည် ၎င်းပြုပြင်စီရင်ခြင်း၏ ဝေဝုစ် (ပရိယာယ်) ပုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဘိသင်္ခရဏ (ပြုပြင်စီရင်ခြင်း) သည်ပင်လျှင် အာယူဟန (အားထုတ်ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း) စသည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ‘နိဗ္ဗတ္တေတိ’ ဟူသည် ထိုတရားတို့အား ဖောက်ပြန်ခြင်း စသော သဘာဝဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေး၏ ဟု အနက်ရသည်။ ‘စေတယိတလက္ခဏဿ သင်္ခါရဿ’ ဟူသည် ဤသည်မှာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာတရားတို့တွင် စေတနာသည် အဓိကဖြစ်သောကြောင့် ဆိုအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားသည် သုတ္တန္တဘာဇနီယ၌ သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို ခွဲခြမ်းပြတော်မူစဉ် စေတနာကိုသာ ခွဲခြမ်းပြသတော်မူခဲ့သည်။

ဝါတိင်္ဂဏံ ဗြဟတိဖလံ. စတုရဿဝလ္လီတိ တိဝုတာလတာ. အခါရိကန္တိ ခါရရသရဟိတံ, တံ ပန ပဏ္ဏဖလာဒိ. ယတ္ထ လောဏရသော အဓိကော, တံ လောဏိကန္တိ အာဟ ‘‘လောဏယာဂူ’’တိအာဒိ. အမ္ဗိလာဒိဘေဒံ ရသံ.

‘ဝါတိင်္ဂဏံ’ ဟူသည် ခရမ်းသီး ဖြစ်သည်။ ‘စတုရဿဝလ္လီ’ ဟူသည် တိဗုတာနွယ် (နွယ်ချိုတစ်မျိုး) ဖြစ်သည်။ ‘အခါရိကံ’ ဟူသည် ခါးသောအရသာ မရှိသော သစ်ရွက်သစ်သီးစသည် ဖြစ်သည်။ အကြင်အရာ၌ ဆားအရသာ ပိုမိုများပြား၏၊ ထိုအရာကို ငန်သောအရသာရှိသောအရာ ဟူ၍ ဆိုလိုသောကြောင့် ‘လောဏယာဂူ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ချဉ်သောအရသာ အစရှိသော ကွဲပြားခြားနားသော အရသာကို (ဆိုလိုသည်)။

အာကာရသဏ္ဌာနဂဟဏဝသေနာတိ နီလပီတာဒိအာကာရဂဟဏဝသေန စေဝ ဝဋ္ဋစတုရဿာဒိသဏ္ဌာနဂဟဏဝသေန စ. ဝိနာပိ အာကာရသဏ္ဌာနာတိ အာကာရသဏ္ဌာနေဟိ ဝိနာ, တေ ဌပေတွာပိ. ပစ္စတ္တဘေဒဂဟဏဝသေနာတိ တဿ တဿ အာရမ္မဏဿ ပဘေဒဂဟဏဝသေန. အသမ္မောဟတောတိ ယာထာဝတော. ဝိသေသော ဝိသေသတ္ထဒီပနတော, အဝိသေသော အယံ ဓမ္မော အဝိသေသဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. ဇာနနဉှိ အဝိသိဋ္ဌံ, တံ သမာသပဒတော ဥပသဂ္ဂါ ဝိသေသေန္တိ. တထာ ဟိ သဉ္ဇာနနပဒံ ပစ္စဘိညာဏနိမိတ္တံ အာကာရဂဟဏမတ္တံ ဗောဓေတိ, ဝိဇာနနပဒံ တတော ဝိသိဋ္ဌဝိသယဂဟဏံ. ပဇာနနပဒံ ပန တတောပိ ဝိသိဋ္ဌတရံ ပကာရတော အဝဗောဓံ ဗောဓေတိ. တေနာဟ ‘‘တဿာပီ’’တိအာဒိ. အာရမ္မဏသဉ္ဇာနနမတ္တမေဝါတိ နီလာဒိဘေဒဿ အာရမ္မဏဿ [Pg.238] သလ္လက္ခဏမတ္တမေဝ. အဝဓာရဏေန လက္ခဏပဋိဝေဓတ္တံ နိဝတ္တေတိ. တေနာဟ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိအာဒိ. ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေဟိ ဝိပဿန္တဿ ဝိပဿနာယ ပဂုဏဘာဝေ သတိ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေနပိ ဝိပဿနာ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စာဒိဝသေန လက္ခဏပဋိဝေဓဉ္စ ပါပေတီ’’တိ. ပဋိဝေဓန္တိ စ ဥပလဒ္ဓိမေဝ ဝဒတိ, န ပဋိဝိဇ္ဈနံ. တေနာဟ ‘‘ဥဿက္ကိတွာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဥဿက္ကိတွာတိ ဥဿက္ကာပေတွာ မဂ္ဂပါတုဘာဝမ္ပိ ပါပေတိ အသမ္မောဟသဘာဝတ္တာ. ယထာ လက္ခဏပဋိဝေဓကာလေ သဉ္ဇာနနလက္ခဏဝသေန သညာဏအနုရူပဝသေနေဝ ပဝတ္တံ, ဧဝံ ဝိညာဏဝိဇာနနဝသေန ဝါယံ အနုရူပဝသေနေဝ ပဝတ္တတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘အာကာရသဏ္ဌာနဂဟဏဝသေန’ ဟူသည် ညိုဝါစသော အဆင်းအရောင် အသွင်အပြင်ကို ယူခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိုင်းဝန်းခြင်း၊ လေးထောင့်စတုရန်းဖြစ်ခြင်း စသော သဏ္ဌာန်ကို ယူခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။ ‘ဝိနာပိ အာကာရသဏ္ဌာနာ’ ဟူသည် အသွင်အပြင်နှင့် သဏ္ဌာန်မရှိဘဲလည်း၊ ထိုအသွင်အပြင်နှင့် သဏ္ဌာန်တို့ကို ချန်လှပ်၍လည်း။ ‘ပစ္စတ္တဘေဒဂဟဏဝသေန’ ဟူသည် ထိုထိုအာရုံ၏ ကွဲပြားခြားနားချက်ကို ယူခြင်းအားဖြင့်။ ‘အသမ္မောဟတော’ ဟူသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ဖြစ်သည်။ ‘ဝိသေသ’ ဟူသည် ထူးခြားသောအနက်ကို ပြသခြင်းကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ ‘အဝိသေသ’ ဟူသည် ဤတရားသည် ထူးခြားမှုမရှိသည်ကို ပြသခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ စင်စစ် သိခြင်းသဘောသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ထူးခြားမှုမရှိသော်လည်း၊ ထိုသိခြင်းကို သမတ်ပုဒ်ဖြစ်သော ဥပသာရတို့က ထူးခြားစေကုန်၏။ ထိုစကား မှန်ပေ၏၊ ‘သညာနန’ ဟူသော ပုဒ်သည် မှတ်မိကြောင်းဖြစ်သော အမှတ်အသားကို အသွင်သဏ္ဌာန်မျှ သိခြင်းကိုသာ သိစေပြီး၊ ‘ဝိညာနန’ ဟူသော ပုဒ်သည် ထိုထက် ထူးခြားသော အာရုံကို ယူခြင်းကို သိစေသည်။ ‘ပညာနန’ ဟူသော ပုဒ်သည်မူကား ထိုထက်မက အလွန်ထူးကဲသော အခြင်းအရာအားဖြင့် သိမြင်နားလည်ခြင်းကို သိစေသည်။ ထို့ကြောင့် ‘တဿာပိ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ‘အာရမ္မဏသညာနနမတ္တမေဝ’ ဟူသည် ညိုပြာစသော ကွဲပြားခြားနားသော အာရုံကို မှတ်သားရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် လက္ခဏာကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှုကို တားမြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘အနိစ္စံ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော စိတ်တို့ဖြင့် ဝိပဿနာပွားများသောသူအား ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်ကျွမ်းကျင်လာသောအခါ ဉာဏ်နှင့်မယှဉ်သော စိတ်ဖြင့်လည်း ဝိပဿနာ ဖြစ်နိုင်သည်သာလျှင် ဖြစ်သောကြောင့် ‘အနိစ္စစသည်ဖြင့် လက္ခဏာကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှုကို ရောက်စေ၏’ ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ‘ပဋိဝေဓ’ (ထိုးထွင်းသိမြင်မှု) ဟူသည် ကောင်းစွာရရှိခြင်းကိုသာ ဆိုလိုပြီး ထိုးထွင်း၍ ပေါက်ရောက်ခြင်းကို မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ‘ဥဿက္ကိတွာ ပန’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ‘ဥဿက္ကိတွာ’ ဟူသည် တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းစေ၍ မဂ်၏ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုကိုလည်း ရောက်စေ၏၊ မတွေဝေသော သဘာဝရှိသောကြောင့်တည်း။ လက္ခဏာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ချိန်၌ သညာနန (မှတ်သားခြင်း) လက္ခဏာအားဖြင့် သညာ၏ အလားသဏ္ဌာန်အားဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဤဝိညာဏ (ဝိညာဉ်) သည်လည်း ဝိဇာနန (အထူးသိခြင်း) အားဖြင့် ၎င်း၏ အလားသဏ္ဌာန်အားဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု မှတ်အပ်၏။

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဟေရညိကာဒိဥပမာယ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဟိရညံ ဝုစ္စတိ ကဟာပဏံ, ဟိရညဇာနနေ နိယုတ္တော ဟေရညိကော. လောကဝေါဟာရေ အဇာတာ အသဉ္ဇာတာ ဗုဒ္ဓိ ဧတဿာတိ အဇာတဗုဒ္ဓိ, ဗာလဒါရကော. ဝေါဟာရကုသလော ဂါမဝါသီ ပုရိသော ဂါမိကပုရိသော. ဥပဘောဂပရိဘောဂါရဟတ္တာ ဥပဘောဂပရိဘောဂံ. တမ္ဗကံသမယတ္တာ ကူဋော. မဟာသာရတ္တာ ဆေကော. အဍ္ဎသာရတ္တာ ကရဋော. နိဟီနသာရတ္တာ သဏှော. ဧတ္ထ စ ယထာ ဟေရညိကော ကဟာပဏံ စိတ္တာဒိဘာဝတော ဥဒ္ဓံ ကူဋာဒိဘာဝံ ရူပဒဿနာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတောပိ ဇာနန္တော အနေကာကာရတော ဇာနာတိ, ဧဝံ ပညာ အာရမ္မဏံ နာနပ္ပကာရတော ဇာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, တာယ သဒ္ဓိံ ပဝတ္တမာနဝိညာဏမ္ပိ ယထာဝိသယံ အာရမ္မဏံ ဇာနာတိ.

ယခုအခါ ထိုအနက်ကို ရွှေဒင်္ဂါးဆရာ (အသပြာဆရာ) အစရှိသော ဥပမာဖြင့် ထင်ရှားစေရန် 'ယထာ ဟိ' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ရွှေ (သို့မဟုတ်) အသပြာကို 'ဟိရည' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ရွှေအစစ်အမှန်ကို သိရှိခြင်း၌ ခန့်အပ်ထားသောသူသည် 'ဟေရညိက' (ရွှေဒင်္ဂါးဆရာ/အသပြာဆရာ) မည်၏။ လောကဝေါဟာရ၌ ဉာဏ်ပညာ မဖြစ်ပေါ်သေးသူသည် 'အဇာတဗုဒ္ဓိ' (ဉာဏ်မရင်ကျက်သေးသူ) မည်၏၊ ကလေးသူငယ် ဖြစ်၏။ ကုန်သွယ်မှု ဝေါဟာရ၌ ကျွမ်းကျင်သော ရွာသားသည် 'ဂါမိကပုရိသ' မည်၏။ သုံးဆောင်ခြင်း၊ ဖြုန်းတီးခြင်းတို့အား လျော်ကန်သောကြောင့် 'ဥပဘောဂပရိဘောဂ' မည်၏။ ကြေးနီ ကြေးဝါတို့ဖြင့် ရောနှောပြုလုပ်အပ်သောကြောင့် 'ကူဋ' (အတု) မည်၏။ အနှစ်သာရ များစွာရှိသောကြောင့် 'ဆေက' (အစစ်/ကျွမ်းကျင်သူ သိနိုင်သောအရာ) မည်၏။ အနှစ်သာရ တဝက်သာရှိသောကြောင့် 'ကရဋ' (အလတ်စား) မည်၏။ ယုတ်ညံ့သော အနှစ်သာရရှိသောကြောင့် 'သဏှ' (အနုစား/အပေါစား) မည်၏။ ဤအရာ၌ ရွှေဒင်္ဂါးဆရာသည် အသပြာကို အစက်အပြောက် စသည်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထို့ပြင် အတုအစစ် ဖြစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကြည့်ရှုခြင်း စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထွက်ရှိရာအရပ် အားဖြင့်လည်းကောင်း အသွင်သဏ္ဌာန် များစွာဖြင့် သိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပညာသည် အာရုံကို များစွာသော အပြားအားဖြင့် သိ၏၊ ထိုးထွင်း၍ သိ၏၊ ထိုပညာနှင့်အတူ ဖြစ်သော ဝိညာဉ်သည်လည်း မိမိ၏ အာရုံအလျောက် အာရုံကို သိ၏။

ဧဝံ သွာယံ နေသံ ဇာနနေ ဝိသေသော အညေသံ အဝိသယော, ဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ ဝိသယောတိ ဣဒံ ဝိသေသံ မိလိန္ဒပဉှေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တေနာဟာ’’တိအာဒိမာဟ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဤသို့လျှင် ထိုသူတို့၏ သိခြင်း၌ ဤထူးခြားမှုသည် အခြားသူတို့၏ အရာမဟုတ်၊ မြတ်စွာဘုရားတို့၏ အရာသာ ဖြစ်၏ဟူသော ဤထူးခြားမှုကို မိလိန္ဒပဉှာဖြင့် ထင်ရှားစေရန် 'တေနာဟ' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ထိုစကားသည် ကောင်းစွာ နားလည်လွယ်လှ၏။

အတ္တသုညာနံ သဘာဝဓမ္မာနံ ဓမ္မမတ္တတာယ ကထိတတ္တာ ‘‘အနတ္တလက္ခဏံ ကထေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂါ စ ယဒိ အဓိဂတာ, အရဟတ္တဿ အနဓိဂတတ္တာ ‘‘ဧကဒေသမတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတုံ ဣဒံ ပဗ္ဗမာရဒ္ဓံ, ဣတရာနိ ဒွေ လက္ခဏာနိ တဿ ပရိဟာရဘာဝေနာတိ အဓိပ္ပာယော.

အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်းကုန်သော သဘာဝတရားတို့ကို တရားမျှသာ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ဟောကြားတော်မူအပ်သောကြောင့် 'အနတ္တလက္ခဏာကို ဟောတော်မူ၍' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ အောက်မဂ်တို့ကို ရရှိအပ်သော်လည်း အရဟတ္တဖိုလ်ကို မရရှိသေးသောကြောင့် 'အဖို့အစုမျှဖြင့်' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ ထိုအနိစ္စလက္ခဏာကို ပြသရန် ဤအပိုင်းကို အစပြုအပ်၏၊ ကြွင်းသော လက္ခဏာနှစ်ပါးတို့သည် ထိုအနိစ္စလက္ခဏာကို ဖြေရှင်းခြင်း (ဝါ) ကာကွယ်ခြင်းအဖြစ် ဖြစ်ကုန်၏ဟူသည် အဓိပ္ပာယ်တည်း။

ယသ္မာ [Pg.239] ပနေတ္ထ ‘‘တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဒေသနာယ တီသု လက္ခဏေသု ဣဒမေဝ ပဓာနဘာဝေန ဒဿိတံ, ဣဒံ အပ္ပဓာနဘာဝေနာတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ, တသ္မာ ‘‘တီဏိ လက္ခဏာနိ သမောဓာနေတွာ ဒဿေတုမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. အပစိနာတီတိ အပစယဂါမိဓမ္မေ နိဝတ္တေတိ ဧကံသတော အပစယဂါမိပဋိပဒါယ ပရိပူရဏတော. တေနာဟ ‘‘နော အာစိနာတီ’’တိအာဒိ. ဝဋ္ဋံ ဝိနာသေတီတိ ဝိဓမတိ အဒဿနံ ဂမေတိ. နေဝ စိနာတီတိ န ဝဍ္ဎေတိ. တဒေဝါတိ တံ ဝဋ္ဋံ ဧဝ. ဝိဿဇ္ဇေတီတိ ဆဍ္ဍေတိ. ဝိကိရတီတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ. ဝိဓူပေတီတိ ဝဋ္ဋတ္တယသင်္ခါတံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိဂတဓူမံ ဝိဂတသန္တာပံ ကရောတီတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗာပေတီ’’တိ.

အကြောင်းမူကား ဤသုတ်၌ 'ရဟန်းတို့၊ ထိုအရာကို အဘယ်သို့ မှတ်ထင်ကြသနည်း' အစရှိသော ဒေသနာတော်ဖြင့် လက္ခဏာသုံးပါးတို့တွင် ဤအနိစ္စလက္ခဏာကိုသာ အဓိကအားဖြင့် ပြသအပ်၏၊ ဤအရာကို အဓိကမဟုတ်သောအားဖြင့် ပြသအပ်၏ဟု မပြောဆိုနိုင်သောကြောင့် 'လက္ခဏာသုံးပါးတို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ပြသရန်လည်း' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ 'အပစိနာတိ' ဟူသည် ဆုတ်ယုတ်ကြောင်းဖြစ်သော တရားတို့ကို ဆုတ်ယုတ်စေ၏ (ဝါ) ပယ်ဖျက်၏၊ စင်စစ်အားဖြင့် ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း ဖြစ်သော ကျင့်ဝတ်ကို ပြည့်စုံစေခြင်းကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် 'နော အာစိနာတိ' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ 'ဝဋ္ဋံ ဝိနာသေတိ' ဟူသည် သံသရာဝဋ်ကို ဖျက်ဆီး၏၊ မမြင်အပ်သောအဖြစ်သို့ ရောက်စေ၏။ 'နေဝ စိနာတိ' ဟူသည် မတိုးပွားစေ။ 'တဒေဝ' ဟူသည် ထိုသံသရာဝဋ်ကိုပင်တည်း။ 'ဝိဿဇ္ဇေတိ' ဟူသည် စွန့်ပစ်၏။ 'ဝိကိရတိ' ဟူသည် ပျက်စီးစေ၏။ 'ဝိဓူပေတိ' ဟူသည် ဝဋ်သုံးပါးဟု ဆိုအပ်သော မီးပုံကို အခိုးအလျှံမရှိအောင်၊ အပူမရှိအောင် ပြုလုပ်၏ဟူသည် အနက်တည်း၊ ထို့ကြောင့် 'နိဗ္ဗာပေတိ' (ငြိမ်းစေ၏) ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။

ဧဝံ ပဿန္တိအာဒိ အနာဂါမိဖလေ ဌိတဿ အရိယသာဝကဿ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ ဒေသနာတိ အဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘ဝဋ္ဋံ ဝိနာသေတွာ ဌိတံ မဟာခီဏာသဝံ ဒဿေဿာမီ’’တိ. ခီဏာသဝဿ အနာဂတဘာဝဒဿနံယေဝ, သဗ္ဗာ စာယံ ဟေဋ္ဌိမာ ဒေသနာ သုဒ္ဓဝိပဿနာကထာ, သဟပဌမမဂ္ဂါ ဝါ သဟဝိဇ္ဇူပမဓမ္မာ ဝါ ဝိပဿနာကထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧတ္တကေန ဌာနေနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဤသို့ 'ဧဝံ ပဿန္တိ' အစရှိသည်ကား အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်သော အရိယာသာဝကအား အထွက်အထိပ်မဂ်ဖိုလ် (အရဟတ္တဖိုလ်) သို့ ရောက်ရှိစေရန် ဟောကြားအပ်သော ဒေသနာဖြစ်သည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် 'သံသရာဝဋ်ကို ဖျက်ဆီး၍ တည်သော ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာမြတ်ကြီးကို ပြသပေအံ့' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်တော့မည့်အဖြစ်ကို ပြသခြင်းသာ ဖြစ်၏။ ဤအောက်၌ ဟောကြားအပ်သမျှသော ဒေသနာအားလုံးသည် သုဒ္ဓဝိပဿနာကထာ (ဝိပဿနာသက်သက်စကား) ဖြစ်စေ၊ ပထမမဂ်နှင့်တကွသော ဒေသနာဖြစ်စေ၊ လျှပ်စီးပမာဖြစ်သော တရားနှင့်တကွသော ဝိပဿနာကထာဖြစ်စေ ဖြစ်၏ဟု ပြသလိုသဖြင့် 'ဧတ္တကေန ဌာနေန' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

နမဿန္တိယေဝ မဟတာ ဂါရဝဗဟုမာနေန. တေနာဟ ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇညာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ နိဒဿနံ ဒဿေန္တော ‘‘အာယသ္မန္တံ နီတတ္ထေရံ ဝိယာ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ထေရော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ခုရဂ္ဂေယေဝါတိ ကေသောရောပနတ္ထံ ခုရဓာရာယ အဂ္ဂေ သီသေ ဌပိတေ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနမုခေန ဘာဝနံ အနုယုဉ္ဇန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ. ဗြဟ္မဝိမာနာတိ ဗြဟ္မာနံ နိဝါသဘူတာ ဝိမာနာ.

ကြီးစွာသော အရိုအသေ အလေးအမြတ်ပြုခြင်းဖြင့် ရှိခိုးပူဇော်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'နမော တေ ပုရိသာဇည' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ထိုအရာ၌ သာဓကကို ပြသလိုသဖြင့် 'အရှင်နီတမထေရ် ကဲ့သို့' ဟု မိန့်ဆိုပြီးလျှင် ထိုအနက်ကို ထင်ရှားစေရန် 'ထေရော' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ထိုစကားရပ်၌ 'ခုရဂ္ဂေယေဝ' ဟူသည် ဆံပင်ရိတ်ခြင်းအလို့ငှာ သင်တုန်းဓားဦးကို ဦးခေါင်း၌ ချထားစဉ်မှာပင် တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်း လမ်းစဉ်ဖြင့် ဘာဝနာကို စီးဖြန်းအားထုတ်လျက် ရဟတ်ဖိုလ်သို့ ရောက်၍။ 'ဗြဟ္မဝိမာနာ' ဟူသည် ဗြဟ္မာတို့၏ နေအိမ်ဖြစ်သော ဗိမာန်တို့တည်း။

ခဇ္ဇနီယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခဇ္ဇနီယသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈. ပိဏ္ဍောလျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. ပိဏ္ဍောလျသုတ်အဖွင့်

၈၀. အပကရီယတိ ဧတေနာတိ အပကရဏံ, ပဒံ. အပကရဏံ ပကရဏံ ကာရဏန္တိ အတ္ထတော ဧကံ. တေနာဟ ‘‘ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ကာရဏေ’’တိ. နီဟရိတွာတိ အတ္တနော သမီပစာရဘာဝတော အပနေတွာ. တထာကရဏဉ္စ ဧဝမေတေ [Pg.240] ဧတ္တကမ္ပိ အပ္ပဋိရူပံ အကတွာ အာယတိံ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇိဿန္တီတိ. လဒ္ဓဗလာတိ လဒ္ဓဉာဏဗလာ.

၈၀. ဤတရားဖြင့် ဖယ်ရှားအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'အပကရဏ' (ဖယ်ရှားကြောင်းတရား) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ပုဒ်တည်း။ အပကရဏ၊ ပကရဏ၊ ကာရဏ ဟူသော စကားတို့သည် အနက်အားဖြင့် အတူတူပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင်' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ 'နီဟရိတွာ' ဟူသည် မိမိ၏ အနီးအပါး၌ ကျင်လည်ခြင်းမှ ဖယ်ရှား၍။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း ဤသူတို့သည် ဤမျှလောက်သော မသင့်လျော်သော အမှုကိုပင် မပြုမူကြဘဲ နောင်အခါ၌ ကောင်းစွာ ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြလိမ့်မည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်၏။ 'လဒ္ဓဗလာ' ဟူသည် ဉာဏ်အားကို ရရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍။

ဧကဒွီဟိကာယာတိ ဧကေကဿ စေဝ ဒွိန္နံ ဒွိန္နဉ္စ ဤဟိကာ ဂတိ ဥပသင်္ကမနာ ဧကဒွီဟိကာ. တေနာဟ ‘‘ဧကေကော စေဝ ဒွေ ဒွေ စ ဟုတွာ’’တိ. ပုထုဇ္ဇနာနံ သမုဒိတာနံ နာမ ကိရိယာ တာဒိသီပိ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ကေဠိမ္ပိ ကရေယျု’’န္တိ. ပရိကပ္ပနဝသေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဥဒ္ဒိဿ ပေသလာ ဘိက္ခူပိ ဧဝံ ကရောန္တီတိ.

'ဧကဒွီဟိကာယ' ဟူသည် တစ်ယောက်ချင်းစီလည်းကောင်း၊ နှစ်ယောက်တွဲစီလည်းကောင်း ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ သွားလာခြင်းသည် 'ဧကဒွီဟိကာ' မည်၏။ ထို့ကြောင့် 'တစ်ယောက်ချင်းလည်းကောင်း၊ နှစ်ယောက်စီလည်းကောင်း ဖြစ်၍' ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ စုဝေးမိကြကုန်သော ပုထုဇဉ်တို့၏ ပြုမူပုံသည် ထိုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်နိုင်ကောင်း၏ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် 'ကစားခြင်းကိုပင် ပြုလုပ်ကြကုန်ရာ၏' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ ကြံဆချက်အားဖြင့် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကို ရည်ညွှန်း၍ သီလချစ်မြတ်နိုးကြသော ရဟန်းတို့သည်လည်း ဤသို့ ပြုကြကုန်၏။

ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတာဒီနံ အန္တရေ သီဒန္တရံ သမုဒ္ဒံ နာမ. တတ္ထ ကိရ ဝါတော န ဝါယတိ, ပတိတံ ယံ ကိဉ္စိပိ သီဒန္တရနဒိယံ ဝိလီယန္တာ သီဒန္တေဝ, တသ္မာ တံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ယုဂန္ဓရာဒယောပိ သီဒပဗ္ဗတာ နာမ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘သီဒန္တရေ သန္နိသိန္နံ မဟာသမုဒ္ဒံ ဝိယာ’’တိ. အာဟာရဟေတူတိ အာမိသဟေတု သပ္ပိတေလာဒိနိမိတ္တံ, တေသံ ပဏာမနာ.

ယုဂန္ဓရတောင် အစရှိသည်တို့၏ အကြား၌ သီဒန္တရသမုဒ္ဒရာ မည်သည် ရှိ၏။ ထိုသမုဒ္ဒရာ၌ လေသည် မတိုက်ခတ်ဟု ဆိုကြကုန်၏၊ သီဒန္တရမြစ်၌ ကျဆင်းသမျှသော မည်သည့်အရာမဆို ပျော်ဝင်၍ နစ်မြုပ်သွားရုံသာ ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသမုဒ္ဒရာကို ဝန်းရံလျက်တည်ရှိသော ယုဂန္ဓရတောင် အစရှိသည်တို့သည်လည်း 'သီဒတောင်' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ထိုအရာကို ရည်ညွှန်း၍ 'သီဒန္တရသမုဒ္ဒရာ၌ တည်ရှိသော မဟာသမုဒ္ဒရာကဲ့သို့' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ 'အာဟာရဟေတု' ဟူသည် ဆွမ်းအလို့ငှာ (ဝါ) ထောပတ်၊ ဆီ အစရှိသော အာမိသအကြောင်းကြောင့်၊ ထိုအရာတို့ကို ကမ်းလှမ်းခြင်း/ညွှတ်စေခြင်းတည်း။

ပစ္ဆိမန္တိ နိဟီနံ. တေနာဟ ‘‘လာမက’’န္တိ, လာမကန္တော ဣဓာဓိပ္ပေတော –

'ပစ္ဆိမ' ဟူသည် ယုတ်ညံ့သော။ ထို့ကြောင့် 'လာမက' (ယုတ်ညံ့သော) ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏၊ ဤအရာ၌ ယုတ်ညံ့သောအဖြစ်ဖြင့် ရည်ရွယ်အပ်၏ -

‘‘မိဂါနံ ကောဋ္ဌုကော အန္တော, ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော;

ဧရဏ္ဍော အန္တော ရုက္ခာနံ, တယော အန္တာ သမာဂတာ’’တိ. –

“သားရဲတို့တွင် မြေခွေးသည် အယုတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ ငှက်တို့တွင် ကျီးသည် အယုတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ သစ်ပင်တို့တွင် ကြက်ဆူပင်သည် အယုတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ ဤသို့လျှင် အယုတ်ဆုံးသုံးဦးတို့သည် ပေါင်းဆုံမိကြလေပြီ” ဟူ၍ -

အာဒီသု (ဇာ. ၁.၃.၁၃၅) ဝိယ. ဥလတီတိ အဘိစရတိ. အဘိသပန္တိ ဧတေနာတိ အဘိသာပေါ. အဘိသာပဝတ္ထု ပိဏ္ဍောလျံ. အတ္ထော ဖလံ ဝသော ဧတဿာတိ အတ္ထဝသံ, ကာရဏံ, တမ္ပိ တေသု အတ္ထိ, တတ္ထ နိယုတ္တာတိ အတ္ထဝသိကာ.

အစရှိသော (ဇာတကပါဠိ) တို့၌ ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ 'ဥလတိ' ဟူသည် ကျူးလွန်၏ (ဝါ) လည်ပတ်၏။ ဤစကားဖြင့် ကျိန်ဆဲကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် 'အဘိသာပ' (ကျိန်ဆဲခြင်း) မည်၏။ ကျိန်ဆဲခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထုသည် 'ပိဏ္ဍောလျ' (ဆွမ်းခံစားခြင်း/တောင်းရမ်းစားသောက်ခြင်း) ဖြစ်၏။ အနက်သဘော၊ အကျိုးကျေးဇူး သို့မဟုတ် အလိုဆန္ဒသည် ဤသူအား ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'အတ္ထဝသ' (အကျိုးအလို) မည်၏၊ အကြောင်းတရားတည်း၊ ထိုအကျိုးအလိုသည်လည်း ထိုသူတို့၌ ရှိ၏၊ ထိုအကျိုးအလို၌ ယှဉ်စပ်သောသူတို့သည် 'အတ္ထဝသိကာ' မည်ကုန်၏။

အန္တော ဟဒယဿ အဗ္ဘန္တရေ အနုပဝိဋ္ဌာ သောကဝတ္ထူဟိ.

စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ အကြောင်းဝတ္ထုတို့ကြောင့် နှလုံးသား၏ အတွင်း၌ ဝင်ရောက်အပ်ကုန်သော။

အဘိဇ္ဈာယိတာတိ အဘိဇ္ဈာယနသီလော. အဘိဏှပ္ပဝတ္တိယာ စေဝ ဗဟုလဘာဝေန စ ဗဟုလရာဂေါ. ပူတိဘာဝေနာတိ ကုထိတဘာဝေန. ဗျာပါဒေါ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော စိတ္တံ အပဂန္ဓံ ကရောတိ, န သုစိမနုညဘာဝံ. ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကော ဝိယာတိ ဣဒံ ဘတ္တဋ္ဌာနဿ အသရဏေန ကာကဿ နဋ္ဌသတိတာ ပညာယတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ, န ဘတ္တနိက္ခိတ္တတာယ. အသဏ္ဌိတောတိ အသဏ္ဌိတစိတ္တော. ကဋ္ဌတ္ထန္တိ ကဋ္ဌေန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ.

'အဘိဇ္ဈာယိတာ' ဟူသည် အဘိဇ္ဈာပွားများတတ်သော သဘောရှိသူတည်း။ အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ များပြားလှခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း 'ဗဟုလရာဂ' (ရာဂများသူ) မည်၏။ 'ပူတိဘာဝေန' ဟူသည် ပုပ်သိုးသောအဖြစ်ဖြင့်တည်း။ အမှန်စင်စစ် ဗျာပါဒသည် ဖြစ်ပေါ်လတ်သော် စိတ်ကို ညှိုးနွမ်းပုပ်သိုးစေတတ်၏၊ သန့်ရှင်းနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် မပြုတတ်။ 'ဆွမ်းအိုးထဲသို့ ကျသော ကျီးကဲ့သို့' ဟူသော ဤစကားကို ဆွမ်းတည်ရာဌာန၌ ကိုးကွယ်ရာမရှိခြင်းကြောင့် ကျီး၏ သတိလွတ်ကင်းခြင်းသည် ထင်ရှားစေတတ်သောကြောင့် မိန့်ဆိုအပ်၏၊ ဆွမ်း၌ ထည့်ထားအပ်သောကြောင့် မဟုတ်ပေ။ 'အသဏ္ဌိတော' ဟူသည် မတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသူတည်း။ 'ကဋ္ဌတ္ထံ' ဟူသည် ထင်းဖြင့် ပြုအပ်သော ကိစ္စတည်း။

ပါပဝိတက္ကေဟိ ကတော, တသ္မာ တေ အနဝသေသတော ပဟာတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ. ဒွိန္နံ ဝုတ္တတ္တာ ဧကော ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ဣတရော မိဿကောတိ ဝတ္တုံ ယုတ္တန္တိ [Pg.241] အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ တံ ဘာဝေန္တဿ နိရုဇ္ဈန္တိ ဧဝါတိ ဧကေကမိဿကတာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ပေါရာဏာ. ဥပရိ တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာယ အနိမိတ္တသမာဓိယေဝ ဒီပိတော. တေနာဟ ‘‘ယာဝဉ္စိဒ’’န္တိ. နိဒ္ဒေါသောတိ ဝီတရာဂါဒိနာ နိဒ္ဒေါသော.

ယုတ်ညံ့သော ဝိတက် (အကြံစည်) တို့ဖြင့် ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုဝိတက်တို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်အပ်ကုန်၏ဟု ပြသရန် ဖြစ်၏။ နှစ်ပါးတို့ကို ဟောကြားအပ်သောကြောင့် တစ်ပါးသည် ရှေးဦးအဖို့ (ပုဗ္ဗဘာဂ) ဖြစ်၍၊ အခြားတစ်ပါးသည် ရောနှောသောတရား (မိဿက) ဖြစ်၏ဟု ပြောဆိုရန် သင့်လျော်၏ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် 'ဧတ္ထ စ' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ထိုတရားကို ပွားများသောသူအား ဤသို့လျှင် ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် တစ်ပါးစီ ရောနှောသောအစွမ်းဖြင့် ယူအပ်၏ဟု ရှေးဆရာတို့ မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။ အထက်ဖြစ်သော ဝဋ်သုံးပါးဒေသနာ၌ အနိမိတ္တသမာဓိကိုသာလျှင် ပြသအပ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ယာဝဉ္စိဒံ' အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ 'နိဒ္ဒေါသော' ဟူသည် ရာဂအစရှိသည်တို့ ကင်းခြင်းကြောင့် အပြစ်မရှိသောသူတည်း။

ပိဏ္ဍောလျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပိဏ္ဍောလျသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၉. ပါလိလေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. ပါလိလေယျသုတ်အဖွင့်။

၈၁. ပရိယာဒိဏ္ဏရူပစိတ္တာတိ ရာဂါဒီဟိ ပရိယာဒိယိတွာ ခေပေတွာ ဂဟိတစိတ္တာ.

၈၁. "ပရိယာဒိဏ္ဏရူပစိတ္တာ" ဟူသည် ရာဂစသည်တို့ဖြင့် သိမ်းကျုံးယူငင်၍ ကုန်ခမ်းစေလျက် ယူအပ်သော စိတ်ရှိသူတို့တည်း။

ဘဂဝတော စာရော ဝိဒိတော ပရိစယဝသေန. သတ္ထာ ပရိဘောဂံ ကရောတိ အနုဂ္ဂဏှန္တော ‘‘ဧဝံ ဟိဿ ဒုဂ္ဂတိမောက္ခော ဘဝိဿတီ’’တိ. အညတြာတိ ဝိနာ.

မြတ်စွာဘုရား၏ ကြွချီတော်မူခြင်း (အလေ့အထ) သည် အကျွမ်းတဝင်ရှိသည်၏အစွမ်းဖြင့် ထင်ရှား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် "ဤသို့ပြုလျှင် ထိုဆင်အား ဒုဂ္ဂတိမှ လွတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟု ချီးမြှောက်တော်မူလျက် အသုံးအဆောင်ကို သုံးဆောင်တော်မူ၏။ "အညတြ" ဟူသည် ကင်း၍ (မရှိဘဲ) ဟု အနက်ရ၏။

နာဂေနာတိ ဗုဒ္ဓနာဂေန အင်္ကုသရဟိတေန. တတော ဧဝ ဥဇုဘူတေန စိတ္တေန. ဤသာဒန္တဿ နင်္ဂလသဒိသဒန္တဿ ဟတ္ထိနော ဧဝံ စိတ္တံ သမေတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ယဒေကော ရမတီ ဝနေ’’တိ. ဧတေန ကာယဝိဝေကေန ရတိသာမညံ ဝဒတိ.

"နာဂေန" ဟူသည် ချွန်းကင်းသော မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော ဆင်မင်းဖြင့်တည်း။ ထိုကြောင့်ပင် ဖြောင့်မတ်သောစိတ်ဖြင့်။ ထွန်တုံးနှင့်တူသော အစွယ်ရှိသော ဆင်၏ စိတ်သည် ဤသို့ (မြတ်စွာဘုရား၏ စိတ်တော်နှင့်) ညီညွတ်၏။ ထိုစကား၌ အကြောင်းကို "တော၌ တစ်ဦးတည်း မွေ့လျော်ခြင်းကြောင့်" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤစကားဖြင့် ကာယဝိဝေကဖြင့် မွေ့လျော်ခြင်းတူညီပုံကို မိန့်တော်မူသည်။

အတ္တနော ဓမ္မတာယာတိ ပကတိယာ သယမေဝ.

"အတ္တနော ဓမ္မတာယ" ဟူသည် ပကတိအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ပင် ဖြစ်၏။

အာသဝါနံ ခယောတိ ဣဓ အရဟတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တံ ပန အဂ္ဂမဂ္ဂါနန္တရမေဝါတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂါနန္တရံ အရဟတ္တဖလ’’န္တိ. ဝိစယော ဒေသနာပညာ အဓိပ္ပေတာ, သာ စ အနေကဓာ ပဝတ္တာ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိစယသော’’တိ, အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တမာနာပိ ဝိစယော ဧဝါတိ ကတွာ ‘‘ဝိစယေနာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော. သာသနဓမ္မောတိ သီလက္ခန္ဓာဒိပရိဒီပနော ပရိယတ္တိဓမ္မော. ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ, ဧဝံ ကောဋ္ဌာသတော ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဒေသိတေ မယာ ဓမ္မေ ကတမဿ ဇာနနဿ အန္တရာ အာသဝါနံ ခယော ဟောတီတိ ဧကစ္စဿ ကင်္ခါ ဟောတိယေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိဋ္ဌိ ဧဝ သမနုပဿနာ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ. ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရောတိ ဒိဋ္ဌိပစ္စယော သင်္ခါရော. တတော ဧဝ တဏှာပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘တတောဇော သော သင်္ခါရော’’တိ. တတော တဏှာတော သော သင်္ခါရော ဇာတောတိ စတူသု ဧသ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရော ဒိဋ္ဌူပနိဿယော သင်္ခါရော ဇာယတိ. အဝိဇ္ဇာသမ္ဖဿောတိ [Pg.242] အဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တသမ္ဖဿော. ဧဝမေတ္ထ ဘဂဝါ သဠာယတနနာမရူပဝိညာဏာနိ သင်္ခါရပက္ခိကာနေဝ ကတွာ ဒဿေတိ.

"အာသဝါနံ ခယော" ဟူသည် ဤသုတ်၌ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရည်ရွယ်သည်၊ ထိုအရဟတ္တဖိုလ်သည်လည်း အရဟတ္တမဂ်၏ အခြားမဲ့၌သာ ဖြစ်၏ ဟု ရည်ရွယ်၍ "မဂ်၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ "ဝိစယ" ဟူသည် ဒေသနာဉာဏ်ပညာကို ရည်ရွယ်သည်၊ ထိုပညာသည်လည်း အထူးထူးအပြားပြား ဖြစ်ပေါ်သည်သာလျှင်ဖြစ်၍ "ဝိစယသော" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဖြစ်ပေါ်နေသော်လည်း စုံစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းသာလျှင် ဖြစ်သောကြောင့် "စုံစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့်" ဟု အနက်ကို မိန့်ဆိုအပ်၏။ "သာသနဓမ္မ" ဟူသည် သီလက္ခန္ဓာစသည်တို့ကို ပြဆိုတတ်သော ပရိယတ္တိဓမ္မတည်း။ "သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး" စသည်တို့တည်းဟူ၍ ကြံစည်စိတ်ကူးမှု (ပရိဝိတက္က) သည် ဖြစ်ပေါ်၏။ ဤသို့ ငါဟောကြားအပ်သော အဖို့အစုအားဖြင့် ပိုင်းခြား၍ပြအပ်သော တရားတော်၌ မည်သို့သော အသိတရား၏ ကြားကာလ၌ အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခမ်းခြင်း ဖြစ်သနည်းဟု တစ်ဦးတစ်ယောက်သောသူအား ယုံမှားသံသယဖြစ်သည်သာတည်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည်သာလျှင် ရှုခြင်းဖြစ်သောကြောင့် "ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ" မည်၏။ "ဒိဋ္ဌိသင်္ခါရ" ဟူသည် ဒိဋ္ဌိလျှင် အကြောင်းရှိသော သင်္ခါရတည်း။ ထိုဒိဋ္ဌိကြောင့်ပင် တဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသော သင်္ခါရဖြစ်သည်ဟု ရည်ရွယ်၍ "ထိုမှဖြစ်သော သင်္ခါရ" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုတဏှာမှ ထိုသင်္ခါရသည် ဖြစ်ပေါ်၏ဟု (ဆိုအပ်သောကြောင့်) ထိုဒိဋ္ဌိသင်္ခါရသည် ဒိဋ္ဌိကို ဥပနိဿယပြုသော သင်္ခါရဖြစ်၍ (အတ္တစွဲ) လေးပါးတို့၌ ဖြစ်ပေါ်၏။ "အဝိဇ္ဇာသမ္ဖဿ" ဟူသည် အဝိဇ္ဇာနှင့် ယှဉ်သော ဖဿတည်း။ ဤသို့ ဤသုတ်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် သဠာယတန၊ နာမ်ရုပ်၊ ဝိညာဉ်တို့ကို သင်္ခါရအဖို့၌သာ သွင်း၍ ပြတော်မူ၏။

ဧတ္တကေ ဌာနေတိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခဝေ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိအာဒိံ ကတွာ ယာဝ ‘‘န မေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧတ္တကေ ဌာနေ. ဂဟိတဂဟိတဒိဋ္ဌိန္တိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ‘‘သော အတ္တာ, သော လောကော’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ သဿတဒိဋ္ဌိံ, နော စဿံ, နော စ မေ သိယာ’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိန္တိ တထာ တထာ ဂဟိတဒိဋ္ဌိံ. ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, သောပိ သင်္ခါရော အနိစ္စော’’တိအာဒိဒေသနာယ ဝိဿဇ္ဇာပေန္တော အာဂတော. တတ္ထ တတ္ထေဝါဿ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိဝိဝေစနတော ဣမိဿာ ဒေသနာယ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ပဝတ္တိတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, တေဝီသတိယာ ဌာနေသု အရဟတ္တပါပနေန ဒေသနာဝိလာသော. တတောဇော သော သင်္ခါရောတိ တတော ဝိစိကိစ္ဆာယ ပစ္စယဘူတတဏှာတော ဇာတော ဝိစိကိစ္ဆာယ သမ္ပယုတ္တော သင်္ခါရော. ယဒိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန တတော တဏှာတော ဇာတောတိ တတောဇော သင်္ခါရောတိ ဝုစ္စေယျ, ဣဒမယုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တဏှာသမ္ပယုတ္တ…ပေ… ဇာယတီ’’တိ စောဒေတိ. ဣတရော ဥပနိဿယကောဋိ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပ္ပဟီနတ္တာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယဿ ဟီ’’တိအာဒိနာ တမတ္ထံ ဝိဝရတိ. န ဟိ တဏှာယ ဝိစိကိစ္ဆာ သမ္ဘဝတိ. ယဒိ အသတိ သဟဇာတကောဋိယာ ဥပနိဿယကောဋိယာ တဏှာပစ္စယာ ဝိစိကိစ္ဆာယ သမ္ဘဝေါ ဧဝ. ဒိဋ္ဌိယာပီတိ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယာပိ. တေနာဟ ‘‘စတူသု ဟီ’’တိအာဒိ. ဝီသတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယော သဿတဒိဋ္ဌိံ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဝိစိကိစ္ဆဉ္စ ပက္ခိပိတွာ ပစ္စေကံ အနိစ္စတာမုခေန ဝိပဿနံ ဒဿေတွာ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာတိ အာဟ ‘‘တေဝီသတိယာ ဌာနေသူ’’တိအာဒိ.

"ဤမျှသော ပါဠိရပ်၌" ဟူသည် "ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ဤသာသနာတော်၌ အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်သည်..." စသည်မှ စ၍ "ငါ့အား မဖြစ်လတ္တံ့" ဟု ဆိုအပ်သော ဤမျှသော ပါဠိရပ်၌တည်း။ "စွဲလမ်းအပ် စွဲလမ်းအပ်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ" ဟူသည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိဖြင့် "ထိုအရာသည် အတ္တဖြစ်၏၊ ထိုအရာသည် လောကဖြစ်၏" စသည်ဖြင့် ဖြစ်ပွားသော သဿတဒိဋ္ဌိကိုလည်းကောင်း၊ "ငါမရှိရာ၊ ငါ့အားလည်း မဖြစ်ရာ" စသည်ဖြင့် ဖြစ်ပွားသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကိုလည်းကောင်း ထိုထိုနည်းဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော ဒိဋ္ဌိတည်း။ "ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ဤသို့ ထိုသင်္ခါရသည်လည်း မမြဲ" စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသော ဒေသနာဖြင့် ပယ်စွန့်စေလျက် ဟောတော်မူ၏။ ထိုထိုပါဠိရပ်၌သာလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒိဋ္ဌိကို ခွဲခြားပြသခြင်းကြောင့် ဤဒေသနာသည် ပုဂ္ဂိုလ်၏ အလိုအဇ္ဈာသယအားဖြင့် ဖြစ်ပွားအပ်သည်ဟု သိအပ်၏၊ နှစ်ဆယ့်သုံးပါးသော ဌာနတို့၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်စေသဖြင့် ဒေသနာတော်၏ တင့်တယ်ဆန်းကြယ်ခြင်း ဖြစ်၏။ "ထိုမှဖြစ်သော သင်္ခါရ" ဟူသည် ထိုဝိစိကိစ္ဆာ၏ အကြောင်းဖြစ်သော တဏှာမှဖြစ်၍ ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ယှဉ်သော သင်္ခါရတည်း။ အကယ်၍ သဟဇာတစသော ပစ္စည်း၏အစွမ်းဖြင့် ထိုတဏှာမှ ဖြစ်သောကြောင့် "တဏှာမှဖြစ်သော သင်္ခါရ" ဟု ဆိုအံ့၊ ဤသို့ဆိုခြင်းသည် မသင့်လျော်ဟု ပြလိုသဖြင့် "တဏှာနှင့် ယှဉ်သော...ပ... ဖြစ်၏" ဟု ကန့်ကွက်ထောက်ပြ၏။ အခြားသော ဥပနိဿယအဖို့ကို ဤ၌ ရည်ရွယ်သည်ဟု ပြလိုသဖြင့် "မပယ်ရသေးသောကြောင့်" ဟု ဆို၍ "အကြင်သူအား" စသည်ဖြင့် ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြတော်မူ၏။ တဏှာနှင့်အတူ ဝိစိကိစ္ဆာသည် အတူတကွ မဖြစ်နိုင်သည်သာတည်း။ သဟဇာတအဖို့ မရှိသော်လည်း ဥပနိဿယအဖို့အားဖြင့် တဏှာလျှင် အကြောင်းရှိသောကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ရှိသည်သာတည်း။ "ဒိဋ္ဌိအားလည်း" ဟူသည် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့အားလည်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် "လေးပါးတို့၌..." စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ နှစ်ဆယ်၊ သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတို့ကို ထည့်သွင်း၍ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အနိစ္စသဘောအားဖြင့် ဝိပဿနာကို ပြ၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်စေလျက် ဒေသနာကို ပြီးဆုံးစေအပ်၏ ဟု ရည်ရွယ်၍ "နှစ်ဆယ့်သုံးနေရာတို့၌..." စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

ပါလိလေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါလိလေယျသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၀. ပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. ပုဏ္ဏမသုတ်အဖွင့်။

၈၂. ဒိဿတိ အပဒိဿတီတိ ဒေသော, ကာရဏံ, တဉ္စ ခေါ ဉာပကံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဉှိ သော ဇာနိတုကာမော ရုပ္ပနာဒိသဘာဝံ, ပဌမံ ပန သရူပံ [Pg.243] ပုစ္ဆိတွာ ပုန တဿ ဝိသေသော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ပဌမံ ‘‘ဣမေ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆံ ကရောတိ, ဣဓာပိ စ သော ဝိသေသော ဧဝ တဿ ဘိက္ခုနော အန္တန္တိ ဒဿေတိ. အဇာနန္တော ဝိယ ပုစ္ဆတိ တေသံ ဟေတုန္တိ အဓိပ္ပာယော.

၈၂. ပြအပ် သိစေအပ်သောကြောင့် "ဒေသ" မည်၏၊ (ဒေသဟူသည်) အကြောင်းတည်း၊ ထိုအကြောင်းကိုလည်း (အကျိုးတရားကို) သိစေတတ်သော အကြောင်းဟု မှတ်အပ်၏။ အကြင် ဖောက်ပြန်ခြင်းစသော သဘောကို ထိုရဟန်းသည် သိလိုသည်ဖြစ်၍ ရှေးဦးစွာ ကိုယ်တိုင် (ကိုယ်ပိုင်သဘောကို) မေးမြန်းပြီးမှ တစ်ဖန် ၎င်း၏ ထူးခြားချက်ကို မေးအပ်၏ ဟု နှလုံးသွင်းကာ ရှေးဦးစွာ "ဤ (ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး) တို့သည်လော" စသည်ဖြင့် မေးခွန်းကို မေးမြန်း၏၊ ဤ၌လည်း ထိုထူးခြားချက်သည်သာ ထိုရဟန်း၏ အဆုံးစွန်သော (ဉာဏ်အရာ) ဖြစ်သည်ဟု ပြတော်မူ၏။ မသိသကဲ့သို့ ထိုတရားတို့၏ အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

တဏှာဆန္ဒမူလကာ ပဘဝတ္တာ. ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာတိ ဧတ္ထ ဝိသေသတော တဏှုပါဒါနဿ ဂဟဏံ ဣတရဿ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတံ တဒဝိနာဘာဝတောတိ ဆန္ဒရာဂေါ ဧဝ ဥဒ္ဓဋော. ဣဒန္တိ တပ္ပဉှပဋိက္ခိပနံ. ယဒိပိ ခန္ဓာ ဥပါဒါနေဟိ အသဟဇာတာပိ ဟောန္တိ ဥပါဒါနဿ အနာရမ္မဏဘူတာပိ, ဥပါဒါနံ ပန တေဟိ သဟဇာတမေဝ, တဒါရမ္မဏဉ္စ ဟောတိယေဝါတိ ဒဿေတိ. န ဟိ အသဟဇာတံ အနာရမ္မဏဉ္စ ဥပါဒါနံ အတ္ထီတိ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာသမ္ပယုတ္တသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ. အာရမ္မဏတောတိ အာရမ္မဏကရဏတော. ‘‘ဧဝံရူပေါ သိယ’’န္တိ ဧဝံပဝတ္တဿ ဆန္ဒရာဂဿ ‘‘ဧဝံဝေဒနော သိယ’’န္တိ ဧဝံပဝတ္တိယာ အဘာဝတော တတ္ထ တတ္ထေဝ နတသင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ရူပဝေဒနာရမ္မဏာနံ ဆန္ဒရာဂါဒီနံ အဘာဝတော အတ္ထေဝ ဆန္ဒရာဂဝေမတ္တတာ. ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနာဒိဝသေန ဆန္ဒရာဂပဋိသံယုတ္တဿ အပုစ္ဆိတတ္တာ, ‘‘အနုသန္ဓိ န ဃဋိယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ န ဃဋိယတီတိ အညဿေဝ ပုစ္ဆိတတ္တာ, တထာပိ သာနုသန္ဓိကာဝ ပုစ္ဆာ, တတော ဧဝ သာနုသန္ဓိကံ ဝိဿဇ္ဇနံ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘တေသံ တေသ’’န္တိအာဒိနာ. တေန အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိဝသေန သာနုသန္ဓိကာနေဝ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနီတိ ဒဿေတိ.

တဏှာဆန္ဒလျှင် အခြေခံအကြောင်းရင်းရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရကုန်၏။ "ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး" ဟူရာ၌ ဤ၌ အထူးသဖြင့် တဏှုပါဒါန်ကို ယူခြင်းသည် အခြားဥပါဒါန်ကို ယူခြင်းဖြင့်သာ လိုက်ပါယူအပ်ပြီးဖြစ်၍ ထိုတဏှုပါဒါန်နှင့် ကင်း၍မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆန္ဒရာဂကိုသာလျှင် ထုတ်နုတ်ပြအပ်၏။ "ဤသည်" ဟူသည် ထိုမေးခွန်းကို ပယ်မြစ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ခန္ဓာတို့သည် ဥပါဒါန်တို့နှင့် အတူမဖြစ်ပေါ်သော်လည်းကောင်း၊ ဥပါဒါန်၏ အာရုံမဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ဥပါဒါန်သည်မူကား ထိုခန္ဓာတို့နှင့် အတူဖြစ်သည်သာတည်း၊ ထိုခန္ဓာတို့ကို အာရုံပြုသည်လည်း ဖြစ်သည်သာတည်းဟု ပြတော်မူ၏။ အတူမဖြစ်ပေါ်သော၊ အာရုံမပြုသော ဥပါဒါန်မည်သည် မရှိသောကြောင့်တည်း။ ယခုအခါ၌ ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြလိုသဖြင့် "တဏှာနှင့် ယှဉ်အပ်သော..." စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်၏၊ ထိုစကားသည် သိလွယ်ရုံမျှသာတည်း။ "အာရုံကြောင့်" ဟူသည် အာရုံပြုခြင်းကြောင့်တည်း။ "ဤကဲ့သို့သော ရုပ်ရှိရာ၏" ဟု ဤသို့ ဖြစ်ပွားသော ဆန္ဒရာဂသည် "ဤကဲ့သို့သော ဝေဒနာရှိရာ၏" ဟု ဖြစ်ပွားခြင်းမရှိသောကြောင့် ထိုထိုအရာ၌သာလျှင် ညွတ်တတ်သောသင်္ခါရတို့သည် ပျက်စီးကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ရုပ်၊ ဝေဒနာတည်းဟူသော အာရုံရှိသော ဆန္ဒရာဂစသည်တို့ မရှိခြင်းကြောင့် ဆန္ဒရာဂ၏ ကွဲပြားခြားနားမှုသည် ရှိသည်သာတည်း။ ဆန္ဒရာဂကို ပယ်ခြင်းစသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဆန္ဒရာဂနှင့် စပ်လျဉ်းသော မေးခွန်းကို မမေးအပ်သောကြောင့် "အနုသန္ဓေ မစပ်မိ" ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ အခြားသော မေးခွန်းကိုသာ မေးအပ်သောကြောင့် အနုသန္ဓေ မစပ်မိသော်လည်း၊ ထိုသို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ အနုသန္ဓေနှင့် တကွသာလျှင် မေးခွန်းဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့်ပင် အနုသန္ဓေနှင့် တကွသာလျှင် ဖြေဆိုတော်မူ၏။ ထိုအရာ၌ အကြောင်းကို "ထိုထိုသူတို့၏..." စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသို့မိန့်တော်မူခြင်းဖြင့် အဇ္ဈာသယအနုသန္ဓေ၏ အစွမ်းဖြင့် မေးခွန်းနှင့် အဖြေတို့သည် အနုသန္ဓေနှင့်တကွသာ ဖြစ်ကုန်၏ဟု ပြတော်မူသည်။

ပုဏ္ဏမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဏ္ဏမသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

ခဇ္ဇနီယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခဇ္ဇနီယဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

၉. ထေရဝဂ္ဂေါ

၉. ထေရဝဂ်။

၁. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. အာနန္ဒသုတ်အဖွင့်။

၈၃. ပဋိစ္စာတိ နိဿယံ ကတွာ. ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ ဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟော, ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မာနဂ္ဂါဟော စ တဏှာဝသေနေဝ ဟောန္တီတိ တဏှာပိ တထာပဝတ္တိယာ ပစ္စယဘူတာ တထာပဝတ္တိ ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘အသ္မီတိ ဧဝံ ပဝတ္တံ [Pg.244] တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စတ္တယံ ဟောတီ’’တိ. ဒဟရသဒ္ဒေါ ဗာလဒါရကေပိ ပဝတ္တတီတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘ယုဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယုဝါပိ ဧကော အမဏ္ဍနသီလောတိ တတော ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘မဏ္ဍနကဇာတိကော’’တိ ဝုတ္တံ. တေန မုခနိမိတ္တပစ္စဝေက္ခဏဿ သဗ္ဘာဝံ ဒဿေတိ. တန္တိ အာဒါသမဏ္ဍလံ ဩလောကယတော. ပရမ္မုခံ ဟုတွာ ပညာယေယျာတိ ယဒိ ပုရတ္ထိမဒိသာဘိမုခံ ဟုတွာ ဌိတံ, မုခနိမိတ္တမ္ပိ ပုရတ္ထိမဒိသာဘိမုခမေဝ ဟုတွာ ပညာယေယျာတိ အတ္ထော. ယဒိပိ ပရဿ သဒိသဿ မုခံ ဘဝေယျ, တထာပိ ကာစိ အသဒိသတာ ဘဝေယျာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝဏ္ဏာဒီဟိ အသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယေယျာ’’တိ. နိဘာသရူပန္တိ ပဋိဘာသရူပံ. နိဘာသရူပံ တာဝ ကံသာဒိမယေ ပဘဿရေ မဏ္ဍလေ ပညာယတု, ဥဒကေ ပန ကထန္တိ ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိ ပုစ္ဆတိ. ဣတရော ‘‘မဟာဘူတာနံ ဝိသုဒ္ဓတာယာ’’တိ ဝဒန္တော တတ္ထာပိ ယထာလဒ္ဓပဘဿရဘာဝေနေဝါတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ မဏ္ဍနဇာတိကော ပုရိသော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနော, အာဒါသတလာဒယော ဝိယ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, မုခနိမိတ္တံ ဝိယ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဂဟဏံ, မုခနိမိတ္တံ ဥပါဒါယ ဒိဿမာနရူပါဒိ ဝိယ ‘‘အသ္မီ’’တိ သတိ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ ‘‘ပရောသ္မီ’’တိအာဒယော ဂါဟဝိသေသာ. အဘိသမေတောတိ အဘိသမိတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

၈၃. 'ပဋိစ္စ' ဟူသည် အမှီပြု၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဤသူသည် ငါဖြစ်၏' ဟု ဒိဋ္ဌိဖြင့် စွဲလမ်းခြင်း၊ 'ငါသည် မြတ်၏' ဟု မာနဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းတို့သည် တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ဖြစ်ကြကုန်သောကြောင့် တဏှာသည်လည်း ထိုသို့ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း (ပစ္စည်း) ဖြစ်သဖြင့် ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းဟူ၍ပင် ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ငါဖြစ်၏ ဟု ဤသို့ဖြစ်ပေါ်သော တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ ဟူသော ပပဉ္စတရားသုံးပါး ဖြစ်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'ဒဟရ' သဒ္ဒါသည် နို့စို့သူငယ်၌လည်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ထိုသူငယ်မှ ထူးခြားစေရန် 'ယုဝါ' (လုလင်) ဟု မိန့်တော်မူသည်။ လုလင်ဖြစ်သော်လည်း အချို့သည် အပြင်အဆင် ဝါသနာမရှိသဖြင့် ထိုသူမှ ထူးခြားစေရန် 'မဏ္ဍနကဇာတိက' (အပြင်အဆင် ဝါသနာရှိသောသူ) ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ထိုစကားဖြင့် မျက်နှာရိပ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း ရှိသည်ကို ပြတော်မူသည်။ 'တံ' ဟူသည် မှန်ဝိုင်းကို ကြည့်ရှုသောသူအား။ 'ပရမ္မုခံ ဟုတွာ ပညာယေယျ' ဟူသည် အကယ်၍ အရှေ့အရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ ရပ်တည်ပါက မျက်နှာရိပ်သည်လည်း အရှေ့အရပ်သို့သာ မျက်နှာမူလျက် ထင်ရှားရာ၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သူတစ်ပါး၏ တူညီသောမျက်နှာ ဖြစ်သော်လည်း တစ်စုံတစ်ခုသော မတူညီမှု ရှိနိုင်သည်ကို ရည်ရွယ်၍ 'အဆင်း စသည်တို့ဖြင့် မတူညီဘဲ ထင်ရှားရာ၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'နိဘာသရူပံ' ဟူသည် ပဋိဘာသရုပ်ကို ဆိုသည်။ ရုပ်ပုံရိပ်သည် ကြေးစသည်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော တောက်ပသော မှန်ဝိုင်း၌ ထင်ရှားနိုင်ပါစေ၊ ရေ၌မူကား အဘယ်သို့နည်း ဟု 'အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း' ဟု မေးမြန်းသည်။ တစ်ပါးသောသူသည် 'မဟာဘုတ်တို့၏ ကြည်လင်သန့်ရှင်းခြင်းကြောင့်' ဟု ဆိုလျက် ထိုရေ၌လည်း ရရှိအပ်သော တောက်ပကြည်လင်သည့် အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် ဖြစ်သည်ကို ပြ၏။ ဤဥပမာ၌ အပြင်အဆင် ဝါသနာရှိသောသူသည် ပုထုဇဉ်နှင့် တူ၏။ မှန်ပြင်စသည်တို့သည် ပဉ္စက္ခန္ဓာတို့နှင့် တူကုန်၏။ မျက်နှာရိပ်သည် 'ငါရှိ၏' ဟု စွဲလမ်းခြင်းနှင့် တူ၏။ မျက်နှာရိပ်ကို အမှီပြု၍ မြင်ရသော ရုပ်စသည်တို့သည် 'ငါရှိ၏' ဟု ရှိလတ်သော် 'ငါသည် ဖြစ်၏'၊ 'သူတစ်ပါးသည် ဖြစ်၏' ဟုစသော အထူးထူးသော စွဲလမ်းမှုတို့နှင့် တူကုန်၏။ 'အဘိသမေတော' ဟူသည် အဘိသမိတော (သိအပ်ပြီးသော) ဟု ဆိုလိုသည်၊ သို့မဟုတ် ဤစာသားအတိုင်းပင် ဖတ်အပ်၏။

အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာနန္ဒသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၂. တိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. တိဿသုတ်အဖွင့်

၈၄. မဓုရကံ ဝုစ္စတိ ကာယေ ဝိဘာရန္တိ အာဟ – ‘‘မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ. ဂရုဘာဝေ သတိ လဟုတာ အနောကာသာဝ, တထာ မုဒုတာ ကမ္မညတာ စာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အကမ္မညော’’တိ. ‘‘ကာယေ’’တိ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. န ပက္ခာယန္တီတိ ပကာသာ ဟုတွာ န ခါယန္တိ. တေနာဟ ‘‘န ပါကဋာ ဟောန္တီ’’တိ. ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ဥပတိဋ္ဌန္တိ. န ဒိဿတီတိ ဂဟဏံ န ဂစ္ဆတိ. မဟာဝိစိကိစ္ဆာတိ အဋ္ဌဝတ္ထုကာ သောဠသဝတ္ထုကာ စ ဝိမတိ. န ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပရိပက္ကကုသလမူလတ္တာ.

၈၄. 'မဓုရက' ဟူသည် ကိုယ်၌ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်ဟု ပြရန် 'မဓုရကဇာတော ဝိယ ဟူသည် ဖြစ်ပေါ်လာသော လေးလံခြင်းရှိသကဲ့သို့' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ လေးလံသောသဘော ရှိလတ်သော် ပေါ့ပါးခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်းနှင့် ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်းတို့သည် အခွင့်မရတော့ချေ၊ ထို့ကြောင့် 'မခံနိုင်ရည်ရှိသော (အကမ္မည)' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'ကာယေ' (ကိုယ်၌) ဟူသော စကားကို ဆောင်ယူ၍ ပြောဆိုအပ်၏။ 'န ပက္ခာယန္တိ' ဟူသည် ထင်ရှားဖြစ်လျက် မပေါ်လွင်ကုန်။ ထို့ကြောင့် 'ထင်ရှားမရှိကုန်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'ဥပဋ္ဌဟန္တိ' ဟူသည် တည်ရှိကုန်၏။ 'န ဒိဿတိ' ဟူသည် သိမြင်ခြင်းသို့ မရောက်။ 'မဟာဝိစိကိစ္ဆာ' ဟူသည် အာရုံရှစ်ပါး၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးရှိသော ယုံမှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရင့်ကျက်ပြီးသော ကုသိုလ်မူလ ရှိသောကြောင့် ထိုယုံမှားခြင်းသည် မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့ပေ။

ကာမာနမေတံ အဓိဝစနန္တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ယေန အဓိပ္ပာယေန ဘဂဝတာ နိန္နံ ပလ္လလံ ကာမာနံ နိဒဿနဘာဝေန အာဘတံ, တံ အဓိပ္ပာယံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

'ကာမာနမေတံ အဓိဝစနံ' ဟူသော ပုဒ်ကို ထုတ်ဆောင်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နိမ့်သော ရေအိုင်ကို ကာမဂုဏ်တို့၏ ဥပမာအဖြစ် ဆောင်ယူတော်မူသနည်း၊ ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို ထင်ရှားစေရန် 'ယထာ ဟိ' စသည်ကို မိန့်တော်မူသည်။

တိဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တိဿသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၃. ယမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. ယမကသုတ်အဖွင့်

၈၅. ဒိဋ္ဌိ [Pg.245] ဧဝ ဒိဋ္ဌိဂတံ ‘‘ဂူထဂတံ မုတ္တဂတ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၁၉; အ. နိ. ၉.၁၁) ယထာ. ဒိဋ္ဌိဂတံ နာမ ဇာတံ ခန္ဓဝိနိမုတ္တဿ သတ္တဿ ဂဟိတတ္တာ.

၈၅. 'ဂူထဂတံ မုတ္တဂတံ' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဒိဋ္ဌိသည်ပင် ဒိဋ္ဌိဂတ ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာမှ လွတ်သော သတ္တဝါကို ယူအပ်သောကြောင့် 'ဒိဋ္ဌိဂတ' မည်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

ကုပိတေတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ခါတရောဂေန ကုပိတေ. ပဂ္ဂယှာတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဝိယ ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ သမ္မုခါ အတ္တနော လဒ္ဓိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘ဧဝံ ခွာဟ’’န္တိ ဧဝံ နိစ္ဆယေန ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော.

'ကုပိတေ' ဟူသည် ဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော ရောဂါဖြင့် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးလတ်သော်။ 'ပဂ္ဂယှ' ဟူသည် ထိုရဟန်းတို့၏ အနီး၌ ကဲ့သို့ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ ရှေ့မှောက်၌ မိမိ၏အယူဝါဒကို မြှောက်တင်လျက် 'ဤသို့ ငါသည်...' ဟု ဤသို့ အမှန်အတိုင်း မပြောဆိုနိုင်ဘဲ။

အနုယောဂဝတ္တံ နာမ ယေန ယုတ္တော, တဿ အတ္တနော ဂါဟံ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာဝ ယာထာဝတော ပဝေဒနံ. ထေရဿ အနုယောဂေ ဘုမ္မန္တိ ‘‘တံ ကိံ မညသိ, အာဝုသော ယမကာ’’တိအာဒိနာ ထေရေန ကထိတပုစ္ဆာယ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော. သစေ တံ အာဝုသောတိ ဣဒန္တိ ‘‘သစေ တံ, အာဝုသော’’တိ ဧဝမာဒိကံ ဣဒံ ဝစနံ. ဧတန္တိ ယမကတ္ထေရံ. အညန္တိ အရဟတ္တံ. ဝတ္တဗ္ဗာကာရေန ဝဒန္တော အတ္ထတော အရဟတ္တံ ဗျာကရောန္တော နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ.

'အနုယောဂဝတ်' မည်သည် မိမိနှင့် ယှဉ်အပ်သော အယူဝါဒကို ကောင်းစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းအားဖြင့်သာ အမှန်အတိုင်း ပြောကြားခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ထေရဿ အနုယောဂေ ဘုမ္မံ' ဟူသည် 'ငါ့ရှင် ယမက၊ ထိုအရာကို အဘယ်သို့ မှတ်ထင်သနည်း' စသည်ဖြင့် မထေရ်မြတ် မေးမြန်းတော်မူအပ်သော ပြဿနာ၌ တည်သော ညွှန်ပြချက် ဖြစ်သည်။ 'သစေ တံ အာဝုသောတိ ဣဒံ' ဟူသည် 'ငါ့ရှင်၊ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်လျှင်' စသော ဤစကား ဖြစ်သည်။ 'ဧတံ' ဟူသည် ယမကမထေရ်ကို ဆိုသည်။ 'အညံ' ဟူသည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဆိုသည်။ ပြောဆိုထိုက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြောဆိုသောသူသည် အနက်အားဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဖြေကြားသည် မည်၏ ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။

ဧတဿ ပဌမမဂ္ဂဿာတိ ဧတဿ ဣဒါနိယေဝ တိပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနေ တယာ အဓိဂတဿ ပဌမမဂ္ဂဿ. စတူဟိ ယောဂေဟီတိ အတ္တတော ပိယတော ဥဒါသိနတော ဝေရိတောတိ စတူဟိပိ ဥပ္ပဇ္ဇနအနတ္ထယောဂေဟိ.

'ဧတဿ ပဌမမဂ္ဂဿ' ဟူသည် ယခုပင် သုံးပါးသော အပြန်ရှိသော ဒေသနာ၏ အဆုံး၌ သင်ရရှိအပ်သော ဤပထမမဂ်၏။ 'စတူဟိ ယောဂေဟိ' ဟူသည် အတ္တအားဖြင့်၊ ချစ်အပ်သောသူအားဖြင့်၊ အလယ်အလတ်ရှိသောသူအားဖြင့်၊ ရန်သူအားဖြင့် ဟူသော ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အကျိုးမဲ့နှင့် ယှဉ်ခြင်းလေးပါးတို့ဖြင့်။

ဥပေတီတိ တဏှုပယဒိဋ္ဌုပယေဟိ ဥပါဒိယတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝတ္ထုံ ပပ္ပောတိ. ဥပါဒိယတီတိ ဒဠှဂ္ဂါဟံ ဂဏှာတိ. အဓိတိဋ္ဌတီတိ အဘိနိဝိဿ တိဋ္ဌတိ. ကိန္တိ? ‘‘အတ္တာ မေ’’တိ. ပစ္စတ္ထိကာ မေ ဧတေတိ ဧတေ ရူပဝေဒနာဒယော ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ မယှံ ပစ္စတ္ထိကာ အနတ္ထာဝဟတ္တာတိ ဝိပဿနာဉာဏေန ဉတွာ. ဝိပဿနာယ ယောဇေတွာတိ ဝိပဿနာယ ခန္ဓေ ယောဇေတွာ.

'ဥပေတိ' ဟူသည် တဏှာအစွဲ၊ ဒိဋ္ဌိအစွဲတို့ဖြင့် စွဲလမ်း၏၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့၏ အာရုံသို့ ရောက်၏။ 'ဥပါဒိယတိ' ဟူသည် မြဲမြံစွာ စွဲလမ်း၏။ 'အဓိတိဋ္ဌတိ' ဟူသည် စွဲမြဲစွာ ရပ်တည်၏။ အဘယ်သို့နည်း? 'ငါ၏ အတ္တတည်း' ဟု ဖြစ်သည်။ 'ပစ္စတ္ထိကာ မေ ဧတေ' ဟူသည် ဤရုပ်၊ ဝေဒနာ စသော ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် ငါ့အား အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ရန်သူတို့ ဖြစ်ကုန်၏ ဟု ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် သိ၍။ 'ဝိပဿနာယ ယောဇေတွာ' ဟူသည် ဝိပဿနာဖြင့် ခန္ဓာတို့ကို ယှဉ်စေ၍။

ယမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ယမကသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၄. အနုရာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. အနုရာဓသုတ်အဖွင့်

၈၆. တဿေဝ ဝိဟာရဿာတိ မဟာဝနေ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ, တဿေဝ ဝိဟာရဿ. ဣမေတိ အညတိတ္ထိယာ. ယသ္မာ အယံ ထေရော [Pg.246] ဌပနီယံ ပဉှံ ဌပနီယဘာဝေန န ဌပေသိ, တသ္မာ. အညတိတ္ထိယာ…ပေ… ဧတဒဝေါစုံ. တေနာဟ ‘‘ဧကဒေသေန သာသနသမယံ ဇာနန္တာ’’တိ.

၈၆. 'တဿေဝ ဝိဟာရဿ' ဟူသည် မဟာဝုန်တော၌ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာ ကျောင်းတော်၏။ 'ဣမေ' ဟူသည် တခြားသာသနာပ တိတ္ထိတို့ ဖြစ်သည်။ အကြင်ကြောင့် ဤမထေရ်သည် ဖယ်ထားအပ်သော (မဖြေအပ်သော) ပြဿနာကို မဖြေအပ်သော အဖြစ်ဖြင့် မဖယ်ထားခဲ့၊ ထို့ကြောင့် တိတ္ထိတို့သည် ...ပ... ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် သာသနာတော်၏ အယူဝါဒကို သိကြကုန်လျက်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ဂဟိတမေဝ ဟောတိ တတော ပဂေဝ သိဒ္ဓတ္တာ. တေနာဟ ‘‘တဿ မူလတ္တာ’’တိ. ဧဝန္တိ ‘‘ဒုက္ခဉ္စေဝ ပညပေမိ, ဒုက္ခဿ စ နိရောဓ’’န္တိ ဧဝံ. ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝါတိ ပဉ္စန္နံ ပန ခန္ဓာနံ သမနုပဿနာယ ဝသေန ဝဋ္ဋံ, ‘‘ဧဝံ ပဿ’’န္တိအာဒိနာ ဝိဝဋ္ဋံ ကထိတမေဝ.

ထိုထက် ရှေးဦးစွာကပင် ပြီးစီးအပ်သောကြောင့် ယူအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် 'ထိုအရာသည် အခြေခံမူလ ဖြစ်သောကြောင့်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'ဧဝံ' ဟူသည် 'ဆင်းရဲခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၏ ချုပ်ငြိမ်းရာကိုလည်းကောင်း ပညတ်အံ့' ဟု ဤသို့ ဖြစ်သည်။ 'ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ' ဟူသည် ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ရှုမြင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဝဋ်တရားကိုလည်းကောင်း၊ 'ဤသို့ ရှုလော့' စသည်ဖြင့် ဝိဝဋ်တရားကိုလည်းကောင်း ဟောကြားအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်သည်။

အနုရာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနုရာဓသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၅. ဝက္ကလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ဝက္ကလိသုတ်အဖွင့်

၈၇. နဂရမဇ္ဈေ မဟာအာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇီတိ နဂရမဇ္ဈေန အာဂစ္ဆန္တော ကမ္မသမုဋ္ဌာနော မဟန္တော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သမန္တတော အဓောသီတိ သဗ္ဗဘာဂေန ပရိပ္ဖန္ဒိ. ဣရိယာပထံ ယာပေတုန္တိ သယနနိသဇ္ဇာဒိဘေဒံ ဣရိယာပထံ ပဝတ္တေတုံ. နိဝတ္တန္တီတိ ဩသက္ကန္တိ, ပရိဟာယန္တီတိ အတ္ထော. အဓိဂစ္ဆန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ. သတ္ထု ဂုဏသရီရံ နာမ နဝဝိဓလောကုတ္တရဓမ္မာဓိဂမမူလန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘နဝဝိဓော ဟိ…ပေ… ကာယော နာမာ’’တိ, ယထာ သတ္တာနံ ကာယော ပဋိသန္ဓိမူလကော.

၈၇. 'နဂရမဇ္ဈေ မဟာအာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ' ဟူသည် မြို့လယ်၌ ကြွတော်မူစဉ် ကမ္မသမုဋ္ဌာန်ကြောင့် ဖြစ်သော ပြင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ 'သမန္တတော အဓောသိ' ဟူသည် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်း အားလုံးတို့၌ တုန်လှုပ်၏။ 'ဣရိယာပထံ ယာပေတုံ' ဟူသည် လျောင်းခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း စသော ကွဲပြားသော ဣရိယာပုတ်ကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ။ 'နိဝတ္တန္တိ' ဟူသည် ဆုတ်ယုတ်ကုန်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'အဓိဂစ္ဆန္တိ' ဟူသည် တိုးပွားကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်ကိုယ်တော် (ဓမ္မကာယ) မည်သည် ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာတရားကို ရရှိခြင်း၏ အခြေခံမူလ ဖြစ်သောကြောင့် သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပဋိသန္ဓေကို အခြေခံမူလ ပြုသကဲ့သို့ 'ကိုးပါးသော ...ပ... ကိုယ်တော် မည်သည်' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ကာဠသိလာယံ ကတဝိဟာရော ကာဠသိလာဝိဟာရော. မဂ္ဂဝိမောက္ခတ္ထာယာတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိမောက္ခာဓိဂမာယ. ဒေဝတာတိ သုဒ္ဓါဝါသဒေဝတာ. အလာမကံ နာမ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယာယ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘ထေရော ကိရာ’’တိအာဒိ. ဧကံ ဒွေ ဉာဏာနီတိ ဧကံ ဒွေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏာနိ သဘာဝတော အဝဿံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ ဓမ္မတာ. မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပစ္စဝေက္ခဏာနိ တံတံမဂ္ဂဝုဋ္ဌာနေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ဧဝ. ဧကံ ဒွေတိ ဝစနံ ဥပ္ပန္နဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ကာဠသိလာကျောက်ဖျာ၌ ပြုအပ်သော ကျောင်းသည် ကာဠသိလာဝိဟာရ မည်၏။ "မဂ္ဂဝိမောက္ခတ္ထာယ" ဟူသည် အရဟတ္တမဂ်ဟူသော ဝိမောက္ခကို ရခြင်းအကျိုးငှာ ဟူလို။ "ဒေဝတာ" ဟူသည် သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ရှိသော နတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ယုတ်ညံ့မှုမရှိခြင်း (အလာမက) မည်သည် ပုထုဇဉ်တို့၏ သေဆုံးခြင်းမျိုး မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "မထေရ်သည် ကွယ်လွန်သတတ်" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုသော ဉာဏ်တို့" ဟူသည် တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုသော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့သည် သဘောအားဖြင့် မုချ ဧကန် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏၊ ဤသည်မှာ ဓမ္မတာပင်တည်း။ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်ကို ပစ္စဝေက္ခဏာပြုခြင်း (ဆင်ခြင်ခြင်း) တို့သည် ထိုထိုမဂ်မှ ထမြောက်ရာ၌ မုချ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်သာတည်း။ "တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခု" ဟူသော စကားကို ထိုပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပြသရန် မိန့်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ဓူမာယနဘာဝေါ ဓူမာကာရတာ, တထာ တိမိရာယနဘာဝေါ.

"ဓူမာယနဘာဝ" ဟူသည် မီးခိုးကဲ့သို့သော အခြင်းအရာဖြစ်ခြင်း၊ ထို့အတူ "တိမိရာယနဘာဝ" ဟူသည်လည်း အမှောင်ထုကဲ့သို့သော အခြင်းအရာဖြစ်ခြင်းတည်း။

ဝက္ကလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝက္ကလိသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၆. အဿဇိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. အဿဇိသုတ်အဖွင့်

၈၈. ပဿမ္ဘိတွာတိ [Pg.247] နိရောဓေတွာ. နော စ သွာဟန္တိ နော စ သု အဟံ. ပရိဟာယိ ကုပ္ပဓမ္မတ္တာ. ဧတန္တိ သမာဓိမတ္တသာရံ, သီလမတ္တေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ကထံ ဟောတီတိ ကထံ အဘိနန္ဒနာ ဟောတိ. ဒုက္ခံ ပတွာတိ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတု သုခံ ပတ္ထေတိ ‘‘ဧဝံ မေ ဒုက္ခပရိဠာဟော န ဘဝိဿတီ’’တိ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယေန ဘာဂေန. ‘‘ဒုက္ခံ ပတ္ထေတိယေဝါ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သုခဝိပရိဏာမေန ဟီ’’တိအာဒိ. သုခဝိပရိဝတ္တေ သုခဝိပရိဏာမဒုက္ခံ, တသ္မာ သုခံ အဘိနန္ဒန္တော အတ္ထတော ဒုက္ခံ အဘိနန္ဒတိ နာမ.

၈၈. "ပဿမ္ဘိတွာ" ဟူသည် ချုပ်ငြိမ်းစေ၍ ဟူလို။ "နော စ သွာဟံ" ဟူသည် ငါသည် မဟုတ်သည်သာတည်း ဟူလို။ "ပရိဟာယိ" ဟူသည် ပျက်စီးလွယ်သော သဘော (ကုပ္ပဓမ္မ) ရှိခြင်းကြောင့် ဆုတ်ယုတ်ခဲ့၏။ "ဧတံ" ဟူသည် သမာဓိမျှသာ အနှစ်သာရရှိသောတရားကို ဆိုလို၏၊ သီလမျှနှင့် ပတ်သက်၍မူ ပြောစရာပင် မလိုတော့ပေ။ "ကထံ ဟောတိ" ဟူသည် အဘယ်သို့ လွန်စွာနှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်သနည်း။ "ဒုက္ခံ ပတွာ" ဟူသည် ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်၍ "ဤသို့ပြုလျှင် ငါ့အား ဆင်းရဲပူပန်ခြင်း ကင်းလိမ့်မည်" ဟု ဆင်းရဲဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ဖြစ်သော ချမ်းသာကို တောင့်တ၏။ "ယဒဂ္ဂေန" ဟူသည် အကြင်အဖို့အပိုင်းအခြားဖြင့်။ "ဆင်းရဲကို တောင့်တသည်သာ" ဟု မိန့်ဆိုပြီးနောက် ထိုအရာ၌ အကြောင်းရင်းကို "သုခဝိပရိဏာမေန ဟိ" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ချမ်းသာမှ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲရာ၌ သုခဝိပရိဏာမဒုက္ခ ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ချမ်းသာကို နှစ်သက်သောသူသည် အနက်သဘောအားဖြင့် ဆင်းရဲကို နှစ်သက်သည် မည်၏။

အဿဇိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဿဇိသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. ခေမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ခေမကသုတ်အဖွင့်

၈၉. အတ္တနိယန္တိ ဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနော သန္တကံ. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ပရိက္ခာရဇာတ’’န္တိ. တဏှာမာနော အဓိဂတော အရဟတ္တဿ အနဓိဂတတ္တာ, နော ဒိဋ္ဌိမာနော အဓိဂတော, တထာ ကာမရာဂဗျာပါဒါပိ. အနာဂါမီ ကိရ ခေမကတ္ထေရော, ‘‘သကဒါဂါမီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. သန္ဓာဝနိကာယာတိ သဉ္စရဏေန. တေနာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဂမနာဂမနေနာ’’တိ. စတုက္ခတ္တုံ ဂမနာဂမနေနာတိ စတုက္ခတ္တုံ ဂမနေန စ အာဂမနေန စ. တေနာဟ – ‘‘တံ ဒိဝသံ ဒွိယောဇနံ အဒ္ဓါနံ အာဟိဏ္ဍီ’’တိ. ဉတွာတိ အဇ္ဈာသယံ ဉတွာ. ထေရောတိ ခေမကတ္ထေရော.

၈၉. "အတ္တနိယံ" ဟူသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူတို့ ကြံစည်စိတ်ကူးအပ်သော ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းတည်း။ ထို့ကြောင့် "မိမိ၏ အသုံးအဆောင် အခြံအရံ" ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ ရဟတ်တဖိုလ်ကို မရသေးသောကြောင့် တဏှာမာနသည် ကိန်းလျက်ရှိ၏၊ ဒိဋ္ဌိမာနကား မကိန်းတော့ပေ။ ထို့အတူ ကာမရာဂနှင့် ဗျာပါဒတို့လည်း မကိန်းတော့ပေ။ ခေမကမထေရ်သည် အနာဂါမ် ဖြစ်သတတ်၊ အချို့ကမူ "သကဒါဂါမ်" ဟု ဆိုကြသည်။ "သန္ဓာဝနိကာယ" ဟူသည် သွားလာတုံ့ခေါက်ခြင်းဖြင့်။ ထို့ကြောင့် "အဖန်ဖန် သွားခြင်း ပြန်ခြင်းဖြင့်" ဟု မိန့်တော်မူသည်။ "လေးကြိမ် သွားခြင်း ပြန်ခြင်းဖြင့်" ဟူသည် လေးကြိမ်တိုင်တိုင် သွားခြင်းနှင့် ပြန်ခြင်းဖြင့် ဟူလို။ ထို့ကြောင့် "ထိုနေ့၌ နှစ်ယူဇနာခရီးကို လှည့်လည်ခဲ့၏" ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ "ဉတ်ွာ" ဟူသည် အလိုဆန္ဒ (အဇ္ဈာသယ) ကို သိ၍။ "ထေရော" ဟူသည် ခေမကမထေရ်ကို ဆိုလိုသည်။

ရူပမေဝ အသ္မီတိ ဝဒတီတိ ရူပက္ခန္ဓမေဝ ‘‘အသ္မီ’’တိ ဂါဟဿ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဝဒတိ. အဓိဂတော တဏှာမာနော.

"ရူပမေဝ အသ္မီတိ ဝဒတိ" ဟူသည် ရူပက္ခန္ဓာကိုပင် "ငါ ဖြစ်၏" ဟူသော စွဲလမ်းမှု၏ အာရုံပြုရာဝတ္ထုပြု၍ ပြောဆို၏။ ကိန်းလျက်ရှိသော တဏှာမာနတည်း။

အဏုသဟဂတောတိ အဏုဘာဝံ ဂတော. တေနာဟ ‘‘သုခုမော’’တိ. တယော ခါရာ ဝိယ တိဿော အနုပဿနာ စိတ္တသံကိလေသဿ ဝိသောဓနတော. သီလဂန္ဓာဒီဟိ ဂုဏဂန္ဓေဟိ.

"အဏုသဟဂတ" ဟူသည် သိမ်မွေ့သောအဖြစ်သို့ ရောက်သော။ ထို့ကြောင့် "သိမ်မွေ့သော" ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ ပြာသုံးမျိုးကဲ့သို့သော အနုပဿနာသုံးမျိုးတို့သည် စိတ်၏ ညစ်ညူးကြောင်းတရားကို သုတ်သင်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သီလရနံ့စသော ဂုဏ်ရနံ့တို့ဖြင့် ဟူလို။

ကထေတုန္တိ ဥဒ္ဒေသဝသေန ကထေတုံ. ပကာသေတုန္တိ နိဒ္ဒေသဝသေန တမတ္ထံ ပကာသေတုံ. ဇာနာပေတုန္တိ ကာရဏဝသေန ဇာနာပေတုံ. ပတိဋ္ဌာပေတုန္တိ ကထာပေတုံ. ဝိဝဋံ ကာတုန္တိ ဥဒါဟရဏံ ဝဏ္ဏေတွာ ပါကဋံ ကာတုံ[Pg.248]. သုဝိဘတ္တံ ကာတုန္တိ အနွယတော ဗျတိရေကတော သုဋ္ဌု, ဝိဘတ္တံ ကာတုံ. ဥတ္တာနကံ ကာတုန္တိ ဥပနယနိဂမေဟိ တမတ္ထံ ဝိဘူတံ ကာတုံ. အညေန နီဟာရေနာတိ ဝိပဿနာဝိမုတ္တေန စိတ္တာဘိနီဟာရေန.

"ကထေတုံ" ဟူသည် ဥဒ္ဒေသ (အကျဉ်းပြ) အားဖြင့် ပြောဆိုခြင်းငှာ။ "ပကာသေတုံ" ဟူသည် နိဒ္ဒေသ (အကျယ်ပြ) အားဖြင့် ထိုအနက်ကို ပြသခြင်းငှာ။ "ဇာနာပေတုံ" ဟူသည် အကြောင်းပြခြင်းအားဖြင့် သိစေခြင်းငှာ။ "ပတိဋ္ဌာပေတုံ" ဟူသည် ဟောပြောစေခြင်းငှာ။ "ဝိဝဋံ ကာတုံ" ဟူသည် ဥပမာသာဓကကို ဖွင့်ဆိုပြသ၍ ထင်ရှားစေခြင်းငှာ။ "သုဝိဘတ္တံ ကာတုံ" ဟူသည် အနွယနည်း ဝိယတိရေကနည်းတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ခွဲခြားပြသခြင်းငှာ။ "ဥတ္တာနကံ ကာတုံ" ဟူသည် ဥပနယ (တင်ပြချက်) နိဂမ (နိဂုံး) တို့ဖြင့် ထိုအနက်ကို ထင်ရှားစေခြင်းငှာ။ "အညေန နီဟာရေန" ဟူသည် ဝိပဿနာဖြင့် လွတ်မြောက်သော စိတ်၏ ဆောင်ယူညွတ်ခြင်းဖြင့်။

ခေမကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ခေမကသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. ဆန္နသုတ်အဖွင့်

၉၀. မက္ခီတိ ဂုဏမက္ခနလက္ခဏေန မက္ခေန သမန္နာဂတော. ပဠာသီတိ ယုဂဂ္ဂါဟလက္ခဏေန ပဠာသေန သမန္နာဂတော. ဧတံ အဝေါစာတိ ‘‘ဩဝဒန္တု မံ…ပေ… ပဿေယျ’’န္တိ ဧတံ အဝေါစ.

၉၀. "မက္ခီ" ဟူသည် သူတပါး၏ ဂုဏ်ကို ချေဖျက်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော မက္ခတရားနှင့် ပြည့်စုံသောသူ။ "ပဠာသီ" ဟူသည် ဂုဏ်ပြိုင်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော ပဠာသတရားနှင့် ပြည့်စုံသောသူ။ "ဧတံ အဝေါစ" ဟူသည် "ငါ့ကို ဆုံးမတော်မူကြပါ...ပ... မြင်နိုင်ပါမူ ကောင်းလေစွ" ဟူသော ဤစကားကို ပြောဆိုခဲ့သည်။

ထေရန္တိ ဆန္နတ္ထေရံ. အတ္တနော ဒုဂ္ဂဟဏေန ကဉ္စိ ဥပါရမ္ဘမ္ပိ ကရေယျ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ ကိရ နေသံ အဟောသီ’’တိအာဒိ. နိဒ္ဒေါသမေဝဿ ကတွာတိ အာဒိတော အနုရူပတ္တမေဝ ကတွာ သဒ္ဓမ္မံ ကထေဿာမာတိ.

"ထေရံ" ဟူသည် ဆန္နမထေရ်ကို။ မိမိ၏ လွဲမှားစွာ နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်ကို စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ခြင်းလည်း ပြုရာ၏။ ထို့ကြောင့် "သူတို့အား ဤသို့ စိတ်ကူး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သတတ်" စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ "နိဒ္ဒေါသ မေဝဿ ကတွာ" ဟူသည် ရှေးဦးစွာမှစ၍ သင့်လျော်သည်ကိုသာ ပြုလျက် သူ၏အပြစ်ကို ကင်းစင်စေပြီးမှ သူတော်ကောင်းတရားကို ဟောကြားပေအံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။

ပရိတဿနာ ဥပါဒါနန္တိ ဘယပရိတဿနာ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အနတ္တနိ သတိ အနတ္တကတာနိ ကမ္မာနိ ကမတ္တာနံ ဖုသိဿန္တီတိ ဘယပရိတဿနာ စေဝ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဉ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ပဋိနိဝတ္တတီတိ ယထာရဒ္ဓဝိပဿနာတော ပဋိနိဝတ္တတိ, နာသက္ခီတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပနေတဿ ဝိပဿနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ဧဝံ အဟောသီတိ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒတိ ‘‘အယံ ကိရာ’’တိအာဒိနာ. ဧဝန္တိ ‘‘ကော နု ခေါ မေ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ န ဟောတိ. တာဝတိကာ ဝိဿတ္ထီတိ ‘‘မယှံ ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိ ဝုတ္တဝိဿာသော အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ကစ္စာနသတ္ထံ အဒ္ဒသာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွယနိဿိတော, ကစ္စာန, လောကော’’တိအာဒိ ဒိဋ္ဌိဝိနိဝေဌနာ. ‘‘ဧတေ တေ, ကစ္စာန, ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မာ’’တိအာဒိ ဗုဒ္ဓဗလဒီပနာ.

"ပရိတဿနာ ဥပါဒါနံ" ဟူသည် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ပရိတဿနာနှင့် ဒိဋ္ဌုပါဒါန်တည်း။ အတ္တမဟုတ်သည်ရှိသော် အတ္တမဟုတ်သူ ပြုအပ်သော ကံတို့သည် အဘယ်အတ္တကို လာ၍ ထိတွေ့ပါအံ့နည်း ဟု ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်းနှင့် ဒိဋ္ဌုပါဒါန်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ "ပဋိနိဝတ္တတိ" ဟူသည် အားထုတ်အပ်သော ဝိပဿနာမှ ပြန်လည်ဆုတ်ယုတ်သွား၏၊ မစွမ်းဆောင်နိုင်တော့ပါ ဟူသောအနက်တည်း။ အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ဝိပဿနာကို အားထုတ်နေသော ထိုမထေရ်အား ဖြစ်ရသနည်း ဟူသော အကြောင်းရင်းကို "အယံ ကိရ" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ "ဧဝံ" ဟူသည် "ငါ၏ အတ္တကား အဘယ်သူနည်း" ဟု ဤသို့ ဖြစ်မလာပေ။ "တာဝတိကာ ဝိဿတ္ထိ" ဟူသည် "ငါ့အား တရားဟောတော်မူပါ" ဟု လျှောက်ထားသော ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ရှိသည် ဟူသောအနက်တည်း။ "ဤကစ္စည်းသုတ်ကို မြင်ပြီ" ဟု ယှဉ်စပ်ရမည်။ "ကစ္စည်း... လောကသည် အစွန်းနှစ်ပါးကို မှီလျက်ရှိ၏" စသည်တို့သည် ဒိဋ္ဌိကို ဖြေရှင်းပြသခြင်း ဖြစ်သည်။ "ကစ္စည်း... ဤအစွန်းနှစ်ပါးသို့ မကပ်ဘဲ" စသည်တို့သည် ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်အစွမ်းကို ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။

ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဆန္နသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၉-၁၀. ရာဟုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၉-၁၀. ရာဟုလသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၉၁-၉၂. ဧတာနိ သုတ္တာနိ. ဣဓာဂတာနီတိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ အာနီတာနိ သင်္ဂီတိကာရေဟီတိ.

၉၁-၉၂. ထိုသုတ်တို့ကို "ဤနေရာသို့ ရောက်လာကုန်၏" ဟူသည် ဤဝဂ်သို့ သံဂါယနာတင်မထေရ်တို့ ဆောင်ယူခဲ့ကြကုန်၏ ဟူလို။

ရာဟုလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ရာဟုလသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ထေရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ထေရဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၁၀. ပုပ္ဖဝဂ္ဂေါ

၁၀. ပုပ္ဖဝဂ်

၁. နဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. နဒီသုတ်အဖွင့်

၉၃. ပဗ္ဗတေယျာတိ [Pg.249] ပဗ္ဗတတော အာဂတာ. တတော ဧဝ ဩဟာရိနီ. တေနဿာ စဏ္ဍသောတတံ ဒဿေတိ. ဒူရံ ဂစ္ဆတီတိ ဒူရင်္ဂမာ. တေနဿာ မဟောဃတံ ဒဿေတိ.

၉၃. "ပဗ္ဗတေယျာ" ဟူသည် တောင်မှ စီးဆင်းလာသော မြစ်။ ထိုတောင်မှပင် အောက်သို့ စီးဆင်းတတ်၏။ ထိုစကားဖြင့် ထိုမြစ်၏ ရေအဟုန် ပြင်းထန်ပုံကို ပြသတော်မူ၏။ "ဝေးစွာ သွားတတ်၏" ဟူသည် ဝေးလံသော အရပ်သို့ သွားတတ်သော မြစ်တည်း။ ထိုစကားဖြင့် ထိုမြစ်၏ ရေအယဉ် ကြီးမားပုံကို ပြသတော်မူ၏။

သောတေတိ ဝဋ္ဋသောတေ. စတူဟိ ဂါဟေဟီတိ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေဟိ စတူဟိ ဂါဟေဟိ. ပလုဇ္ဇနတ္တာတိ ဆိန္နတ္တာ. သောကာဒိဗျသနပ္ပတ္တီတိ သောကာဒိအနတ္ထုပ္ပတ္တိ.

"သောတေ" ဟူသည် သံသရာဝဲဂယက်၌။ "စတူဟိ ဂါဟေဟိ" ဟူသည် "ရူပက္ခန္ဓာကို အတ္တဟု ရှု၏" စသော နည်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော စွဲလမ်းမှု လေးမျိုးတို့ဖြင့်။ "ပလုဇ္ဇနတ္တာ" ဟူသည် ပြတ်တောက်သွားခြင်းကြောင့်။ "သောကာဒိဗျသနပတ္တိ" ဟူသည် စိုးရိမ်ခြင်းစသော ပျက်စီးခြင်း ဘေးဒုက္ခများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတည်း။

နဒီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နဒီသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ပုပ္ဖသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ပုပ္ဖသုတ်အဖွင့်

၉၄. ဝိဝဒတီတိ ဝိဝါဒံ ကရောတိ. ဝဒန္တောတိ အယထာသဘာဝေန ဝဒန္တော. ဝိဝဒတိ ဓမ္မတာယ ဝိရုဒ္ဓံ ကတွာ ဝဒတိ. လောကဓမ္မောတိ လုဇ္ဇနသဘာဝဓမ္မော. ကော ပန သောတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓပဉ္စက’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘တံ ဟီ’’တိအာဒိ. ကထံ ကရောမီတိ ကေန ပကာရေနာဟံ ဗာလံ အဇာနန္တံ ကရောမိ. တေနာဟ ‘‘မယှံ ဟီ’’တိအာဒိ. တထာ စာဟ ‘‘အက္ခာတော ဝေါ မယာ မဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၂၇၅). ‘‘တယော လောကာ ကထိတာ’’တိ ဝတွာ တံ ဝိဝရိတုံ ‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ.

၉၄. "ဝိဝဒတိ" ဟူသည် ငြင်းခုံခြင်းကို ပြု၏။ "ဝဒန္တော" ဟူသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မဟုတ်ဘဲ ပြောဆိုသူ။ သဘာဝတရားနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ပြု၍ ပြောဆိုခြင်းသည်လည်း ငြင်းခုံခြင်း မည်၏။ "လောကဓမ္မော" ဟူသည် ပျက်စီးလွယ်သော သဘောရှိသော တရားတည်း။ ထိုတရားကား အဘယ်နည်း ဟု မေးသော် "ခန္ဓာငါးပါး" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် "ထိုခန္ဓာငါးပါးသည်ကား" စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ "ကထံ ကရောမိ" ဟူသည် အဘယ်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ငါသည် မသိနားမလည်သော လူမိုက်ကို ပြုပြင်ရပါအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် "ငါ့အား..." စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ထို့အတူပင် "သင်တို့အား ငါသည် လမ်းကို ဟောကြားအပ်ပြီ" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "လောကသုံးပါးတို့ကို ဟောကြားအပ်ပြီ" ဟု မိန့်ဆိုပြီးနောက် ထိုအရာကို ဖွင့်ပြရန် "ရဟန်းတို့... ငါသည် လောကနှင့် မငြင်းခုံ" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

ပုပ္ဖသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုပ္ဖသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ်အဖွင့်

၉၅. ကေနစိ ကာရဏေန ယုဇ္ဈိတွာ ဂဟေတုံ န သက္ကာတိ အယုဇ္ဈာ နာမ. နိဝတ္တနဋ္ဌာနေတိ ဥဒကပ္ပဝါဟဿ နိဝတ္တိတဋ္ဌာနေ.

၉၅. "အယုဇ္ဈာ" မည်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်၍ ယူခြင်းငှာ မတတ်နိုင်သော အရာတည်း။ "နိဝတ္တနဋ္ဌာနေ" ဟူသည် ရေအလျဉ် ပြန်လည်လှည့်ပတ်ရာ နေရာ၌ ဟူလို။

အနုသောတာဂမနေတိ အနုသောတံ အာဂမနဟေတု, ‘‘အနုသောတာဂမနေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော. အနုပုဗ္ဗေန ပဝဍ္ဎိတွာတိ တတ္ထ တတ္ထ ဥဋ္ဌိတာနံ ခုဒ္ဒကမဟန္တာနံ [Pg.250] ဖေဏပိဏ္ဍာနံ သံသဂ္ဂေန ပကာရတော ဝုဒ္ဓိံ ပတွာ. အာဝဟေယျာတိ အာနေတွာ ဝဟေယျ. ကာရဏေန ဥပပရိက္ခေယျာတိ ဉာဏေန ဝီမံသေယျ. ‘‘သာရော နာမ ကိံ ဘဝေယျာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗသော တဒဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိလီယိတွာ ဝိဒ္ဓံသေယျေဝါ’’တိ အာဟ. တေန ရူပမ္ပိ နိဿာရတာယ ဘိဇ္ဇတေဝါတိ ဒဿေတိ. ယထာ ဟိ အနိစ္စတာယ အသာရတာသိဒ္ဓိ, ဧဝံ အသာရတာယပိ အနိစ္စတာသိဒ္ဓီတိ အနိစ္စတာယ ဧဝ နိစ္စသာရံ ထိရဘာဝသာရံ ဓုဝသာရံ သာမီနိဝါသီကာရကဘူတဿ အတ္တနော ဝသေ ပဝတ္တနမ္ပေတ္ထ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ရူပမ္ပိ…ပေ… နိဿာရမေဝါ’’တိ. သောတိ ဖေဏပိဏ္ဍော. ဂဟိတောပိ ဥပါယေန တမတ္ထံ န သာဓေတိ အနရဟတ္တာ. အနေကသန္ဓိဃဋိတော တထာ တထာ ဃဋိတော ဟုတွာ.

“အနုသောတာဂမနေ” ဟူသည် ရေအလျဉ်သို့ လိုက်၍ ရောက်လာခြင်း အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ “အနုသောတာဂမနေန” ဟူ၍လည်း စာပုံစံရှိ၏။ “အနုပုဗ္ဗေန ပဝဍ္ဎိတွာ” ဟူသည် ထိုထိုအရပ်၌ ပေါ်ပေါက်ကုန်သော ငယ်ကုန် ကြီးကုန်သော ရေမြှုပ်အစုတို့နှင့် ပေါင်းဆုံမိခြင်းဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ကြီးပွားခြင်းသို့ ရောက်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ “အာဝဟေယျ” ဟူသည် ဆောင်ယူ၍ မျှောသွားရာ၏။ “ကာရဏေန ဥပပရိက္ခေယျ” ဟူသည် ဉာဏ်ဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်ရာ၏။ “အနှစ်သာရဟူသည် အဘယ်သို့ ရှိအံ့နည်း” ဟု ဆို၍ ထိုအနှစ်သာရ မရှိပုံကို အလုံးစုံ ပြသလိုသဖြင့် “ပျော်ကျ၍ ပျက်စီးသွားရာသည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုစကားဖြင့် ရုပ်သည်လည်း အနှစ်သာရ မရှိသဖြင့် ပျက်စီးတတ်သည်သာ ဖြစ်ကြောင်း ပြတော်မူ၏။ အနိစ္စဖြစ်ခြင်းကြောင့် အနှစ်မရှိခြင်း ပြီးမြောက်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အနှစ်မရှိခြင်းကြောင့်လည်း အနိစ္စဖြစ်ခြင်း ပြီးမြောက်၏။ ထို့ကြောင့် အနိစ္စဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် မြဲမြံသောအနှစ်သာရ၊ ခိုင်ခံ့သောအနှစ်သာရ၊ တည်တံ့သောအနှစ်သာရ၊ စိုးပိုင်သူ နေထိုင်သူ ပြုလုပ်သူဖြစ်သော အတ္တ၏ အလိုသို့ လိုက်၍ ဖြစ်ခြင်းသည်လည်း ဤရုပ်၌ မရှိဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် “ရုပ်သည်လည်း...ပ... အနှစ်သာရမရှိသည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “သော” ဟူသည် ထိုရေမြှုပ်တုံးတည်း။ ထိုရေမြှုပ်တုံးကို နည်းလမ်းတကျ ကိုင်ယူသော်လည်း မထိုက်တန်သဖြင့် ထိုအလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို မပြီးမြောက်စေနိုင်။ “အနေကသန္ဓိဃဋိတော” ဟူသည် ထိုထိုသို့ စုပေါင်းဆက်စပ်အပ်သည် ဖြစ်၍တည်း။

ဗျာမမတ္တမ္ပိ ဧတရဟိ မနုဿာနံ ဝသေန. အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ တရင်္ဂဗ္ဘာဟတံ ဟုတွာ.

ယခုအခါ လူတို့၏ အစွမ်းဖြင့် တစ်လံမျှလည်း ရှိ၏။ လှိုင်းတံပိုး ရိုက်ခတ်အပ်သည်ဖြစ်၍ မလွဲဧကန် ပျက်စီးရ၏။

တသ္မိံ တသ္မိံ ဥဒကဗိန္ဒုမှိ ပတိတေ. ဥဒကတလန္တိ ဥဒကပိဋ္ဌိံ. အညတော ပတန္တံ ဥဒကဗိန္ဒုံ. ဥဒကဇလ္လန္တိ သန္တာနကံ ဟုတွာ ဌိတံ ဥဒကမလံ. တဉှိ သံကဍ္ဎိတွာ တတော ဥဒကံ ပုဋံ ကရောတိ, တသ္မိံ ပုဋေ ပုဗ္ဗုဠသမညာ. ဝတ္ထုန္တိ စက္ခာဒိဝတ္ထုံ. အာရမ္မဏန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ. ကိလေသဇလ္လန္တိ ပုရိမသိဒ္ဓံ, ပဋိလဗ္ဘမာနံ ဝါ ကိလေသမလံ. ဖဿသံဃဋ္ဋနန္တိ ဖဿသမောဓာနံ. ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ မုဟုတ္တရမဏီယတာယ. ယသ္မာ ဃမ္မကာလေ သူရိယာတပသန္တာပါဘိနိဗ္ဗတ္တရသ္မိဇာလနိပါတေ တာဒိသေ ဘူမိပဒေသေ ဣတော စိတော သမုဂ္ဂတဝါတဝေဂသမုဒ္ဓဋဝိရုဠှသင်္ခါတေသု ပရိဗ္ဘမန္တေသု အဏုပရမာဏုတဇ္ဇာရိပ္ပကာရေသု ဘူတသံဃာတေသု မရီစိသမညာ, တသ္မာ သဗ္ဗသော သာရဝိရဟိတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘သညာပိ အသာရကဋ္ဌေန မရီစိသဒိသာ’’တိ. ယသ္မာ စ ပဿန္တာနံ ယေဘုယျေန ဥဒကာကာရေန ခါယတိ, တသ္မာ ‘‘ဂဟေတွာ ပိဝိတုံ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နီလာဒိအနုဘဝနတ္ထာယာတိ နီလာဒိအာရမ္မဏဿ အနုဘဝနတ္ထာယ. ဖန္ဒတီတိ ဖန္ဒနာကာရပ္ပတ္တာ ဝိယ ဟောတိ အပ္ပဟီနတဏှဿ ပုဂ္ဂလဿ. ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသံ ပုဂ္ဂလံ. တေနာဟ ‘‘ဣဒံ နီလက’’န္တိအာဒိ. သညာဝိပလ္လာသတော ဟိ စိတ္တဝိပလ္လာသော, တတော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသောတိ. ဝိပ္ပလမ္ဘနေနာတိ ဝိပ္ပကာရဝသေနေဝ အာရမ္မဏဿ လမ္ဘနေန. ဝိပ္ပကာရဝသေန ဟိ ဧတံ လမ္ဘနံ, ယဒိဒံ အနုဒကမေဝ ဥဒကံ ကတွာ ဒဿနံ အနဂရမေဝ နဂရံ ကတွာ ဂန္ဓဗ္ဗနာဋကာဒိဒဿနံ.

ထိုထို ရေစက်ကျလတ်သော်။ “ဥဒကတလံ” ဟူသည် ရေပြင်ကိုတည်း။ အခြားမှ ကျလာသော ရေစက်ကို။ “ဥဒကဇလ္လံ” ဟူသည် အမြှေးအပြင်ဖြစ်၍ တည်သော ရေညစ်ကိုတည်း။ ထိုရေညစ်ကို စုဆောင်း၍ ထိုမှ ရေသည် ဖောင်းကြွသောအိတ် (ပူဖောင်း) ကို ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထိုအိတ်၌ “ရေပွက်” ဟူသော အမည်ရှိ၏။ “ဝတ္ထုံ” ဟူသည် စက္ခုစသော ဝတ္ထုကိုတည်း။ “အာရမ္မဏံ” ဟူသည် ရူပါရုံစသော အာရုံကိုတည်း။ “Kilesajallanti” ဟူသည် ရှေး၌ ဖြစ်ပြီးသော သို့မဟုတ် ရရှိဆဲဖြစ်သော ကိလေသာညစ်ကြေးကိုတည်း။ “ဖဿသံဃဋ္ဌနံ” ဟူသည် ဖဿ၏ အပေါင်းအဆုံကိုတည်း။ ရေပွက်နှင့် တူကုန်၏၊ ခဏမျှသာ ပျော်မွေ့ဖွယ် ကောင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကြင်ကြောင့် နွေကာလ၌ နေပူရှိန် အပူဒဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော နေခြည်လှိုင်းတို့ ကျရောက်ရာ ထိုသို့သော မြေအရပ်၌ ဤမှ ထိုမှ တက်ကြွလာသော လေတိုက်နှုန်းကြောင့် ပျံတက်လှုပ်ရှားကုန်သော အနုမြူသဏ္ဌာန်ရှိသော ရုပ်အစုအဝေးတို့၌ “တံလျှပ်” ဟူသော အမည်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် အလုံးစုံ အနှစ်သာရ ကင်းဆိတ်သည်ဖြစ်၍ “သညာသည်လည်း အနှစ်သာရမရှိသော အနက်ဖြင့် တံလျှပ်နှင့် တူ၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ကြည့်ရှုသူတို့အား များသောအားဖြင့် ရေ၏အသွင်ဖြင့် ထင်ရှားသောကြောင့် “ကိုင်ယူ၍ သောက်ခြင်းငှာသော်လည်းကောင်း” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ “နီလာဒိအနုဘဝနတ္ထာယ” ဟူသည် ညိုသော အဆင်းစသော အာရုံကို ခံစားခြင်း အကျိုးငှာတည်း။ “ဖန္ဒတိ” ဟူသည် တဏှာမပယ်ရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်အား တုန်လှုပ်သော အခြင်းအရာသို့ ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ “ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ” ဟူသည် ဝိပလ္လာသကို မပယ်ရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို လှည့်ပတ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် “ဤအရာသည် ညိုသောအဆင်းတည်း” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ သညာဝိပလ္လာသကြောင့် စိတ္တဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသ ဖြစ်၏။ “ဝိပ္ပလမ္ဘနေန” ဟူသည် ဖောက်ပြန်သောအခြင်းအရာအားဖြင့်သာ အာရုံကို ရယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရေမဟုတ်သည်ကိုပင် ရေပြု၍ ပြခြင်း၊ မြို့မဟုတ်သည်ကိုပင် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ ကပြဖျော်ဖြေရာမြို့ ပြု၍ ပြခြင်းတည်းဟူသော ဤရယူခြင်းသည် ဖောက်ပြန်သောအခြင်းအရာအားဖြင့်သာ ရယူခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ကုက္ကုကံ [Pg.251] ဝုစ္စတိ ကဒလိက္ခန္ဓဿ သဗ္ဗပတ္တဝဋ္ဋီနံ အဗ္ဘန္တရေ ဒဏ္ဍကန္တိ အာဟ ‘‘အကုက္ကုကဇာတန္တိ အန္တော အသဉ္ဇာတဃနဒဏ္ဍက’’န္တိ. န တထာ ဟောတီတိ ယဒတ္ထာယ ဥပနီတံ, တဒတ္ထာယ န ဟောတိ. နာနာလက္ခဏောတိ နာနာသဘာဝေါ. သင်္ခါရက္ခန္ဓောဝါတိ ဧကော သင်္ခါရက္ခန္ဓောတွေဝ ဝုစ္စတိ.

ငှက်ပျောတုံး၏ ဖက်ဖတ်အားလုံးတို့၏ အတွင်းရှိ အူတိုင်ကို “ကုက္ကုက” ဟု ခေါ်သည်ဟု ဆိုလိုသဖြင့် “အကုက္ကုကဇာတံ” ဟူသည် အတွင်း၌ ခိုင်မာသော အူတိုင် မဖြစ်ပေါ်သေးသည်ကို ဆိုလိုသည်။ “န တထာ ဟောတိ” ဟူသည် အကြင်အကျိုးငှာ ဆောင်ယူအပ်၏၊ ထိုအကျိုးငှာ မဖြစ်နိုင်။ “နာနာလက္ခဏော” ဟူသည် အမျိုးမျိုးသော သဘောရှိ၏။ “သင်္ခါရက္ခန္ဓောဝါ” ဟူသည် တစ်ခုတည်းသော သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏။

အဿာတိ ပုရိသဿ. အပဂတပဋလပိဠကန္တိ အပဂတပဋလဒေါသဉ္စေဝ အပဂတပိဠကဒေါသဉ္စ. အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထန္တိ အသာရဿ အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထံ. ဣတ္တရာတိ ပရိတ္တကာလာ, န စိရဋ္ဌိတိကာ. တေနာဟ ‘‘လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနာ’’တိ. အညဒေဝ စ အာဂမနကာလေ စိတ္တန္တိ ဣဒဉ္စ ဩဠာရိကဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဧကစ္ဆရက္ခဏေ အနေကကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. မာယာယ ဒဿိတံ ရူပံ မာယာတိ ဝုတ္တံ. ယံကိဉ္စိဒေဝ ကပါလိဋ္ဌကပါသာဏဝါလိကာဒိံ. ဝဉ္စေတီတိ အသုဝဏ္ဏမေဝ သုဝဏ္ဏန္တိ, အမုတ္တမေဝ မုတ္တာတိအာဒိနာ ဝဉ္စေတိ. နနု စ သညာပိ မရီစိ ဝိယ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ ဝဉ္စေတိ, ဣဒမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာ ဝိယ ဝဉ္စေတီတိ ကော ဣမေသံ ဝိသေသောတိ? ဝစနတ္ထော နေသံ သာဓာရဏော. တထာပိ သညာ အနုဒကံယေဝ ဥဒကံ ကတွာ ဂါဟာပေန္တီ, အပုရိသညေဝ ပုရိသံ ကတွာ ဂါဟာပေန္တီ ဝိပ္ပလမ္ဘနဝသေန အပ္ပဝိသယာ, ဝိညာဏံ ပန ယံ ကိဉ္စိ အတံသဘာဝံ တံ ကတွာ ဒဿေန္တီ မာယာ ဝိယ မဟာဝိသယာ. တေနာဟ ‘‘ယံကိဉ္စိဒေဝါ’’တိအာဒိ. ဧဝမ္ပီတိ အတိဝိယ လဟုပရိဝတ္တိဘာဝေနပိ မာယာသဒိသန္တိ.

“အဿ” ဟူသည် ယောက်ျားအားတည်း။ “အပဂတပဋလပိဠကံ” ဟူသည် တိမ်သလာအပြစ် ကင်းခြင်းနှင့် ဖုထွက်အနာအပြစ် ကင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “အသာရဘာဝဒဿနသမတ္ထံ” ဟူသည် အနှစ်သာရမရှိသော တရား၏ အနှစ်မရှိသော အဖြစ်ကို မြင်နိုင်စွမ်းသော မျက်စိကို ဆိုလိုသည်။ “ဣတ္တရာ” ဟူသည် နည်းငယ်သော ကာလရှိကုန်သော၊ ကြာမြင့်စွာ မတည်တံ့ကုန်သော တရားတို့တည်း။ ထို့ကြောင့် “လျင်မြန်စွာ ရှေးရှုထင်တတ်ကုန်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “လာဆဲအခါ၌ စိတ်သည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံသာ ဖြစ်၏” ဟူသော ဤစကားကိုလည်း အကြမ်းစားအားဖြင့်သာ မိန့်တော်မူအပ်၏။ အမှန်စင်စစ် လက်ဖျစ်တစ်တွက်အတွင်း၌ ကုဋေသိန်းပေါင်းများစွာသော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ပျက်ကုန်၏။ မျက်လှည့်ဆရာ ပြသသော ရုပ်ပုံကို “မာယာ” (မျက်လှည့်) ဟု ဆိုအပ်၏။ “ယံကိဉ္စိဒေဝ” ဟူသည် အိုးခြမ်းကွဲ၊ အုတ်ခဲ၊ ကျောက်ခဲ၊ သဲ စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုကိုတည်း။ “လှည့်ပတ်တတ်၏” ဟူသည် ရွှေမဟုတ်သည်ကိုပင် ရွှေဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပုလဲမဟုတ်သည်ကိုပင် ပုလဲဟူ၍လည်းကောင်း စသည်ဖြင့် လှည့်ပတ်တတ်၏။ သညာသည်လည်း တံလျှပ်ကဲ့သို့ လှည့်ပတ်ဖျားယောင်းတတ်၏၊ ဝိညာဉ်သည်လည်း မျက်လှည့်ကဲ့သို့ လှည့်ပတ်တတ်၏၊ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုနှစ်ပါးတို့၏ ထူးခြားချက်ကား အဘယ်နည်း? ၎င်းတို့၏ စကားအနက်သည် တူညီကြ၏။ သို့သော်လည်း သညာသည် ရေမဟုတ်သည်ကိုသာ ရေဟူ၍ ယူစေလျက်၊ ယောက်ျားမဟုတ်သည်ကိုသာ ယောက်ျားဟူ၍ ယူစေလျက် လှည့်ပတ်တတ်သော အားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းသော အာရုံနယ်ပယ်ရှိ၏။ ဝိညာဉ်မူကား တစ်စုံတစ်ခုသော ထိုသဘောမဟုတ်သည်ကို ထိုသဘောပြု၍ ပြသတတ်သဖြင့် မျက်လှည့်ကဲ့သို့ ကျယ်ပြန့်သော အာရုံနယ်ပယ်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် “ယံကိဉ္စိဒေဝ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ “ဧဝမ္ပိ” ဟူသည် အလွန်တရာ လျင်မြန်စွာ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲတတ်သော သဘောဖြင့်လည်း မျက်လှည့်နှင့် တူ၏ဟု ဆိုလိုသည်။

ဒေသိတာတိ ဧဝံ ဒေသိတာ ဖေဏပိဏ္ဍာဒိဥပမာဟိ.

“ဒေသိတာ” ဟူသည် ဤသို့ ရေမြှုပ်တုံး စသော ဥပမာတို့ဖြင့် ဟောကြားအပ်ကုန်၏။

ဘူရိ ဝုစ္စတိ ပထဝီ, သဏှဋ္ဌေန ဝိပုလဋ္ဌေန စ ဘူရိသဒိသပညတာယ ဘူရိပညော. တေနာဟ ‘‘သဏှပညေန စေဝါ’’တိအာဒိ. ကိမိဂဏာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနေကဂိဇ္ဈာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. ပဝေဏီတိ ဓမ္မပဗန္ဓော. ဗာလလာပိနီ ‘‘အဟံ မမာ’’တိအာဒိနာ. သေသဓာတုယော ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ ဧကုပ္ပာဒေကနိရောဓတ္တာ, ဝတ္ထုရူပနိဿယပစ္စယတ္တာ ‘‘အယ’’န္တိ န ဝိသုံ ဂဟိတံ. ဝဓဘာဝတောတိ ဝဓဿ မရဏဿ အတ္ထိဘာဝတော. သရဏန္တိ ပဋိသရဏံ.

မြေကြီးကို “ဘူရိ” ဟု ခေါ်၏၊ သိမ်မွေ့သော အနက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကျယ်ပြန့်သော အနက်ကြောင့်လည်းကောင်း မြေကြီးနှင့် တူသော ပညာရှိသောကြောင့် “ဘူရိပညာ” (ကျယ်ဝန်းလှသော ပညာရှိသူ) ဟု ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် “သိမ်မွေ့သော ပညာရှိခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ “ကိမိဂဏာဒီနံ” ဟူသော ပုဒ်၌ “အာဒိ” သဒ္ဒါဖြင့် များစွာသော လင်းတ စသည်တို့ကို ယူ၏။ “ပဝေဏီ” ဟူသည် တရား၏ အစဉ်တည်း။ “ဗာလလာပိနီ” ဟူသည် “ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ” စသည်ဖြင့် လူမိုက်တို့ ပြောဆိုအပ်သော စကားတည်း။ ကြွင်းသော ဓာတ်တို့သည် ဖြစ်ပျက်မှု တစ်ခုတည်းရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ရသော အကြောင်းကြောင့်လည်းကောင်း (ရုပ်ကို) ဆုပ်ကိုင်၍သာလျှင် ပျက်စီးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဤရုပ်” ဟူ၍ သီးခြား ခွဲခြား၍ မယူအပ်။ “ဝဓဘာဝတော” ဟူသည် သတ်ခြင်း ဘေးရန်ဖြစ်သော သေခြင်း တည်ရှိခြင်းကြောင့်တည်း။ “သရဏံ” ဟူသည် ကိုးကွယ်ရာတည်း။

ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဖေဏပိဏ္ဍူပမသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၄-၆. ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၄-၆. ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၉၆-၉၈. သဿတံ [Pg.252] သဗ္ဗကာလံ ယာဝ ကပ္ပဝုဋ္ဌာနာ ဟောန္တီတိ သဿတိယော, သိနေရုအာဒယော. တာဟိ သမံ သမကာလံ. အနေနာတိ ဘဂဝတာ. နယိဒန္တိ ဧတ္ထ ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော, ဣဒန္တိ နိပါတပဒံ. တံ ပန ယေန ယေန သမ္ဗန္ဓီယတိ, တံ တိလိင်္ဂေါဝ ဟောတီတိ ‘‘အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘န ပညာယေယျာ’’တိ ဝတွာ တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘မဂ္ဂေါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိဝဋ္ဋေန္တောတိ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တော အပ္ပဝတ္တိံ ကရောန္တော.

၉၆-၉၈. ကမ္ဘာပျက်သည်အထိ အခါခပ်သိမ်း မြဲကုန်၏ဟူ၍ “သဿတိယော” မည်ကုန်၏၊ မြင်းမိုရ်တောင် စသည်တို့တည်း။ ထိုမြင်းမိုရ်တောင် စသည်တို့နှင့်အတူ တူညီသော ကာလရှိ၏။ “အနေန” ဟူသည် မြတ်စွာဘုရားသခင် အားဖြင့်တည်း။ “နယိဒံ” ဟူသော ပုဒ်၌ “ယ” ကာရသည် ပုဒ်စပ်ခြင်းကို ပြုတတ်၏၊ “ဣဒံ” သည် နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်၏။ ထိုနိပါတ်ပုဒ်သည် အကြင်အကြင် ပုဒ်နှင့် ယှဉ်စပ်အပ်၏၊ ထိုပုဒ်သည် လိင်သုံးပါးရှိသည်သာ ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဤမဂ်ဗြဟ္မစရိယအကျင့်သည်” ဟု ဆိုအပ်၏။ “မထင်ရှားရာ” ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြခြင်းငှာ “မဂ်သည်...” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ “ဝိဝဋ္ဋေန္တော” ဟူသည် လည်ခြင်းကို ပြန်လှန်လျက် မဖြစ်ခြင်းကို ပြုစေသည် ဖြစ်၍။

ရာဇဓာနီတိ ရညော နိဝါသနဂရံ. သုတ္တမယန္တိ စိတ္တဝဏ္ဏဝဋ္ဋိကာမယံ.

“ရာဇဓာနီ” ဟူသည် မင်း၏ နေပြည်တော် မြို့ကြီးတည်း။ “သုတ္တမယံ” ဟူသည် ဆန်းကြယ်သော အရောင်အသွေးရှိသော ဆေးရေးပန်းချီကားတည်း။

ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂေါမယပိဏ္ဍသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီး၏။

၇. ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ်အဖွင့်

၉၉. ယံ မဟာသမုဒ္ဒေါတိ ဧတ္ထ ယန္တိ သမယဿ ပစ္စာမသနံ. ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ. သော စ သမယော အယန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉ္စမေ သူရိယေ ဥဋ္ဌိတေ’’တိ အာဟ. ပရိစ္ဆေဒံ န ဝဒါမိ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ အဂ္ဂမဂ္ဂဝိဇ္ဇာယ အနဓိဂတတ္တာ. သုနခေါ ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ဗာလော အသဝသဘာဝတော. ဂဒ္ဒုလော ဝိယ ဒိဋ္ဌိဗန္ဓော. သက္ကာယော တဿ အသဝသဘာဝတော. ပုထုဇ္ဇနဿ သက္ကာယာနုပရိဝတ္တနန္တိ ‘‘သန္တာနေ သတ္တဝေါဟာရော’’တိ တံ တတော အညံ ကတွာ ဘေဒေန နိဒ္ဒေသော.

၉၉. “ယံ မဟာသမုဒ္ဒေါ” ဟူသော ဤပုဒ်၌ “ယံ” ဟူသည် အခါ (သမယ) ကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤ (ယံ ဟူသော) ပဌမာဝိဘတ်သည် သတ္တမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ရှိ၏ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် “အကြင်အခါ၌” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ထိုအခါကား ဤအခါဖြစ်၏ဟု ပြလိုသဖြင့် “ငါးခုမြောက် နေထွက်သောအခါ၌” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ အပိုင်းအခြားကို ငါမပြော၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပိုင်းခြားတတ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို မရရှိသေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သံသရာ၌ ကျင်လည်သော လူမိုက်သည် မကင်းနိုင်သော သဘောရှိသောကြောင့် ခွေးနှင့် တူ၏။ ဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော အနှောင်အဖွဲ့သည် ခွေးချည်သော သားရေကြိုးနှင့် တူ၏။ သက္ကာယသည် ထိုသူ၏ မကင်းကွာနိုင်ရာ ဖြစ်၏။ ပုထုဇဉ်၏ သက္ကာယသို့ အစဉ်လိုက်၍ လည်ပတ်ခြင်းဟူသည်ကား “သန္တာန်၌ သတ္တဝါဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း” ဖြစ်၏ဟု ထိုသက္ကာယမှ အခြားတစ်ပါး ပြု၍ ကွဲပြားခြားနားစွာ ညွှန်းဆိုပြခြင်း ဖြစ်သည်။

ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၈. ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ်အဖွင့်

၁၀၀. ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယ နိဿာယေဝ ပဝတ္တတိ တတော အတ္တာနံ ဝိဝေစေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. စိတ္တသံကိလေသေနေဝါတိ ဒသဝိဓကိလေသဝတ္ထုဝသေန စိတ္တဿ သံကိလိဋ္ဌဘာဝေန. အရိယမဂ္ဂါဓိဂမနေန စိတ္တဿ ဝေါဒါနတ္တာ ဝေါဒါယန္တိ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

၁၀၀. “ဒိဋ္ဌိဂဒ္ဒုလနိဿိတာယ” ဟူသည်မှာ သဟဇာတပစ္စည်း စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် ဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော သားရေကြိုးကို မှီ၍သာ ဖြစ်ပွား၏၊ ထိုဒိဋ္ဌိမှ မိမိကိုယ်ကို မခွဲခွာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ “စိတ္တသံကိလေသေနေဝ” ဟူသည်မှာ ကိလေသာဝတ္ထု ၁၀ ပါးတို့၏ စွမ်းအားဖြင့် စိတ်၏ ညစ်နွမ်းသော အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အရိယာမဂ်ကို ရရှိခြင်းဖြင့် စိတ်၏ ဖြူစင်သန့်ရှင်းသောကြောင့် (သတ္တဝါတို့သည်) ဖြူစင်ကြကုန်၏၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကြကုန်၏။

ဝိစရဏစိတ္တန္တိ [Pg.253] ဂဟေတွာ ဝိစရဏဝသေန ဝိစရဏစိတ္တံ. သင်္ခါနာမာတိ ဧဝံနာမကာ. ဗြာဟ္မဏပါသဏ္ဍိကာတိ ဇာတိယာ ဗြာဟ္မဏာ, ဆန္နဝုတိယာ ပါသဏ္ဍေသု တံ သင်္ခါသညိတံ ပါသဏ္ဍံ ပဂ္ဂယှ ဝိစရဏကာ. ပဋကောဋ္ဌကန္တိ ဒုဿာပဏကံ. ဒဿေန္တာတိ ယထာဂတိကမ္မဝိပါကစိတ္တတံ ဒဿေန္တာ. တံ စိတ္တန္တိ တံ ပဋကောဋ္ဌကစိတ္တံ ဂဟေတွာ ဝိစရန္တိ. စိန္တေတွာ ကတတ္တာတိ ‘‘ဣမဿ ရူပဿ ဧဝံ ဟတ္ထပါဒါ, ဧဝံ မုခံ လိခိတဗ္ဗံ, ဧဝံ အာကာရဝတ္ထဂ္ဂဟဏာနိ, ဧဝံ ကိရိယာဝိသေသာ, ဧဝံ ကိရိယာဝိဘာဂံ, သတ္တဝိသေသာနံ ဝိဘာဂံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ တဿ ဥဗ္ဗတ္တနခိပနပဝတ္တနာဒိပယောဇနဉ္စာတိ သဗ္ဗမေတံ တထာ စိန္တေတွာ ကတတ္တာ စိတ္တေန မနသာ စိန္တိတံ နာမ. ဥပါယပရိယေသနစိတ္တန္တိ ‘‘ဟတ္ထပါဒါ ဧဝံ လိခိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ ယထာဝုတ္တဥပါယဿ စေဝ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တဿ ဘူမိပရိကမ္မဝဏ္ဏဓာတုသမ္မာယောဇနုပါယဿ စ ဝသေန ပဝတ္တံ စိတ္တံ. တတောပိ စိတ္တတရန္တိ တတော စိတ္တကမ္မတောပိ စိတ္တတရံ စိတ္တကာရေန စိန္တိတပ္ပကာရာနံ သဗ္ဗေသံယေဝ စိတ္တကမ္မေ အနိပ္ဖဇ္ဇနတော. ကမ္မစိတ္တေနာတိ ကမ္မဝိညာဏေန. ကမ္မစိတ္တေနာတိ ဝါ ကမ္မဿ စိတ္တဘာဝေန. သော ကမ္မဿ ဝိစိတ္တဘာဝေါ တဏှာဝသေန ဇာယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သွာယမတ္ထော အဋ္ဌသာလိနီဋီကာယံ ဝိဘာဝိတော. ဧဝံ စိတ္တာတိ ဧဝံ စိတ္တရူပဝိသေသာ. ယောနိံ ဥပနေတီတိ တံ တံ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒံ ယောနိဝိသေသံ ပါပေတိ ဝဏ္ဏဝိသေသော ဝိယ ဖလိကမဏိကံ. န ဟိ ဝိသေသာ ဟိတဝိစိတ္တသာမတ္ထိယကမ္မံ ယောနိံ ဥပနေတိ, တဿ တဿ ဝိပါကုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတိ. ယောနိမူလကော တေသံ စိတ္တဘာဝေါတိ ယံ ယံ ယောနိံ ကမ္မံ သတ္တေ ဥပနေတိ, တံတံယောနိမူလကော တေသံ သတ္တာနံ စိတ္တဝိစိတ္တဘာဝေါ. တေနာဟ ‘‘ယောနိဥပဂတာ’’တိအာဒိ. သဒိသစိတ္တာဝ သဒိသစိတ္တဘာဝါ ဧဝ. ဣတီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ နိဂမနံ.

“ဝိစရဏစိတ္တံ” ဟူသည်မှာ (ပန်းချီကားကို) ကိုင်ဆောင်၍ လှည့်လည်သွားလာသော အားဖြင့် လှည့်လည်တတ်သော စိတ် (သို့မဟုတ် ပန်းချီကား) ဖြစ်သည်။ “သင်္ခါနာမ” ဟူသည်မှာ ထိုကဲ့သို့သော အမည်ရှိသူတို့ ဖြစ်သည်။ “ဗြာဟ္မဏပါသဏ္ဍိကာ” ဟူသည်မှာ အမျိုးဇာတ်အားဖြင့် ဗြာဟ္မဏတို့ ဖြစ်ကြပြီး ကိုးဆယ့်ခြောက်ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂိုဏ်းတို့တွင် ထို “သင်္ခါ” ဟု ခေါ်သော အယူဝါဒကို လက်ခံကျင့်သုံးကာ လှည့်လည်သွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ “ပဋကောဋ္ဌကံ” ဟူသည်မှာ ပိတ်ကားပန်းချီ (ပိတ်စပေါ်တွင် ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီကား) ဖြစ်သည်။ “ဒဿေန္တာ” ဟူသည်မှာ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးဝိပါက်စိတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ပြသကြကုန်လျက်။ “တံ စိတ္တံ” ဟူသည်မှာ ထိုပိတ်ကားပန်းချီကို ယူဆောင်၍ လှည့်လည်ကြကုန်၏။ “ကြံစည်၍ ပြုလုပ်အပ်သောကြောင့်” ဟူသည်မှာ— “ဤရုပ်ပုံ၏ လက်ခြေတို့ကို ဤသို့၊ မျက်နှာကို ဤသို့ ရေးဆွဲအပ်၏၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်နှင့် ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို ဤသို့ ယူအပ်၏၊ ကိရိယာထူးတို့ကို ဤသို့၊ ကိရိယာအပြားကို ဤသို့၊ သတ္တဝါထူးတို့၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို ဤသို့ ပြုအပ်၏” ဟု ထိုပန်းချီကားကို ဖြန့်ခြင်း၊ သိမ်းခြင်း၊ တင်ပြခြင်း စသော အကျိုးကျေးဇူးကိုလည်းကောင်း၊ ထိုအလုံးစုံကို ထိုသို့ ကြံစည်၍ ပြုအပ်သောကြောင့် စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သောကြောင့် “စိတ္တ” (ပန်းချီ) မည်၏။ “ဥပါယပရိယေသနစိတ္တံ” ဟူသည်မှာ “လက်ခြေတို့ကို ဤသို့ ရေးဆွဲအပ်၏” ဟူသော နည်းလမ်းဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော ဥပါယ၏လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်သော ဆေးဘောင်ပြင်ခြင်း၊ ဆေးရောင်စပ်ခြင်း စသော နည်းလမ်း၏လည်းကောင်း အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော စိတ် ဖြစ်သည်။ “တတောပိ စိတ္တတရံ” ဟူသည်မှာ ထိုပန်းချီကားထက်လည်း ပို၍ ဆန်းကြယ်၏၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပန်းချီဆရာ၏ စိတ်ကူးဖြင့် ကြံစည်အပ်သမျှ အလုံးစုံကို ပန်းချီကား၌ အပြည့်အဝ မပြီးမြောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ “ကမ္မစိတ္ေတန” ဟူသည်မှာ ကမ္မဝိညာဉ်ဖြင့်။ သို့မဟုတ် “ကမ္မစိတ္တေန” ဟူသည်မှာ ကံ၏ ဆန်းကြယ်သော သဘောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုကံ၏ ဆန်းကြယ်သော အဖြစ်သည် တဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိအပ်၏။ ထိုအနက်ကို အဋ္ဌသာလိနီဋီကာ၌ ထင်ရှားစွာ ပြဆိုအပ်ပြီ။ “ဧဝံ စိတ္တာ” ဟူသည်မှာ ဤသို့ ဆန်းကြယ်သော ရုပ်ထူးများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ “ယောနိံ ဥပနေတိ” ဟူသည်မှာ ဖန်ပန်းပွင့် သို့မဟုတ် ပတ္တမြားကျောက်သည် ဆေးရောင်ထူးကို ဆောင်သကဲ့သို့ ထိုထို အဏ္ဍဇ စသော ကွဲပြားသော ဇာစ်မြစ် (ယောနိ) ထူးသို့ ရောက်စေ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဆန်းကြယ်လှသော စွမ်းရည်ရှိသည့် ကံသည် သတ္တဝါတို့ကို ယောနိသို့ ရောက်စေသည်မဟုတ်ဘဲ ထိုထို အကျိုးဝိပါက် ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြောင်းထောက်ပံ့မှုသာ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ “ယောနိမူလကော တေသံ စိတ္တဘာဝေါ” ဟူသည်မှာ ကံသည် သတ္တဝါတို့ကို အကြင်အကြင် ယောနိသို့ ရောက်စေ၏၊ ထိုထို ယောနိလျှင် အခြေခံရှိသော ထိုသတ္တဝါတို့၏ စိတ်၏ ဆန်းကြယ်သော သဘော ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် “ယောနိဥပဂတာ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ “သဒိသစိတ္တာဝ” ဟူသည်မှာ တူညီသော စိတ်သဘောရှိကြကုန်သည်သာတည်း။ “ဣတိ” စသည်တို့သည်ကား ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကိုပင် အစီအစဉ်အတိုင်း ကောက်ချက်ချခြင်း ဖြစ်သည်။

တိရစ္ဆာနဂတစိတ္တဘာဝတော စိတ္တဿေဝ သဝိသေသံ စိတ္တဘာဝကရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စိတ္တံ နာမေတံ စိတ္တတရမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဟဇာတဓမ္မစိတ္တတာယာတိ ရာဂါဒိသဒ္ဓါဒိဓမ္မဝိစိတ္တဘာဝေန. ဘူမိစိတ္တတာယာတိ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တတာယ. ကမ္မနာနတ္တံ မူလံ ကာရဏံ ဧတေသန္တိ ကမ္မနာနတ္တမူလကာ, တေသံ. လိင်္ဂနာနတ္တံ ဣတ္ထိလိင်္ဂါဒိနာနတ္တဝသေန စေဝ တံတံသဏ္ဌာနနာနတ္တဝသေန စ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သညာနာနတ္တံ ဣတ္ထိပုရိသဒေဝမနုဿာဒိသညာနာနတ္တဝသေန[Pg.254]. ဝေါဟာရနာနတ္တံ တိဿောတိအာဒိဝေါဟာရနာနတ္တဝသေန. စိတ္တာနံ ဝိစိတ္တာနံ. တံတံဝေါဟာရနာနတ္တမ္ပိ စိတ္တေနေဝ ပညပီယတိ. ရင်္ဂဇာတရူပသမုဋ္ဌာပနာဒိနာ ဝတ္ထံ ရဉ္ဇယတီတိ ရဇကော, ဝဏ္ဏကာရော. ပုထုဇ္ဇနဿ အတ္တဘာဝသညိတရူပသမုဋ္ဌာပနတာ နိယတာ ဧကန္တိကာတိ ပုထုဇ္ဇနဂ္ဂဟဏံ. ‘‘အဘိရူပံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော.

တိရစ္ဆာန်တို့၏ စိတ်၏ဆန်းကြယ်မှုထက် စိတ်ကိုယ်တိုင်၏ အထူးသဖြင့် ဆန်းကြယ်မှုကို ပြလိုသဖြင့် “အပိ စ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ထို၌ “စိတ်မည်သည်ကား ပို၍ပင် ဆန်းကြယ်လှ၏ဟု သိအပ်၏” ဟု ဆက်စပ်၍ ကြည့်အပ်သည်။ “သဟဇာတဓမ္မစိတ္တတာယ” ဟူသည်မှာ ရာဂစသည်၊ သဒ္ဓါစသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ “ဘူမိစိတ္တတာယ” ဟူသည်မှာ တည်ရာ (ဘုံ) အားဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကံ၏ အထူးထူးအပြားပြားဖြစ်ခြင်းသည် ဤသတ္တဝါတို့၏ အခြေခံအကြောင်းရင်း ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ကမ္မနာနတ္တမူလက” ဖြစ်သည်။ “လိင်္ဂနာနတ္တံ” (လိင်အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြင်း) ကို ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင် စသည်တို့၏ ကွဲပြားခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုထို ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း သိအပ်သည်။ “သညာနာနတ္တံ” (မှတ်သားမှု အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြင်း) ကို မိန်းမ၊ ယောက်ျား၊ နတ်၊ လူ စသည်ဖြင့် မှတ်သားမှု ကွဲပြားခြင်းအားဖြင့် သိအပ်၏။ “ဝေါဟာရနာနတ္တံ” (ခေါ်ဝေါ်ခြင်း အမျိုးမျိုးကွဲပြားခြင်း) ကို “တိဿ” စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်မှု ကွဲပြားခြင်းအားဖြင့် သိအပ်၏။ “စိတ္တာနံ” ဟူသည်မှာ ဆန်းကြယ်ကုန်သော စိတ်တို့၏။ ထိုထို ဝေါဟာရအမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြင်းကိုလည်း စိတ်ဖြင့်သာလျှင် ပညတ်အပ်၏။ ဆေးရောင်အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း စသည်ဖြင့် ပိတ်စကို ဆိုးတတ်သောကြောင့် “ရဇက” (ဆေးဆိုးပန်းရိုက်သမား) သို့မဟုတ် ပန်းချီဆရာ (ဝဏ္ဏကာရ) မည်၏။ ပုထုဇဉ်အား အတ္တဘောဟု ခေါ်အပ်သော ရုပ်ပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော သဘောသည် မြဲ၏၊ ဧကန်ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် “ပုထုဇဉ်” ဟု ယူဆခြင်း ဖြစ်သည်။ “တင့်တယ်လှပသော ရုပ်ပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေ၏” ဟု ဆောင်ယူ၍ ဆက်စပ်အပ်သည်။

ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၉. ဝါသိဇဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. ဝါသိဇဋသုတ်အဖွင့်

၁၀၁. အတ္ထဿာတိ ဟိတဿ. အသာဓိကာ ‘‘ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တဿာ’’တိ အနနုယုတ္တဿ ဝုတ္တတ္တာ. ဣတရာတိ သုက္ကပက္ခဥပမာ. သာဓိကာ ဘာဝနာယောဂဿ အနုယုတ္တတ္တာ. တဉှိ တဿ သာဓိကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သမ္ဘာဝနတ္ထေတိ ပရမတ္ထသမ္ဘာဝနေ. ဧဝဉှိ ကဏှပက္ခေပိ အပိသဒ္ဒဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. သမ္ဘာဝနတ္ထေတိ ဝါ ပရိကပ္ပနတ္ထေတိ အတ္ထော. သင်္ခါတဗ္ဗေ အတ္ထေ အနိယမတော ဝုစ္စမာနေ သင်္ခါတော အနိယမတ္ထော ဝါသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ‘‘အဋ္ဌ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဦနာဓိကာနီတိ ဦနာနိပိ အဓိကာနိပိ ကိဉ္စာပိ ဟောန္တိ, ဧကံသော ပန ဂဟေတဗ္ဗောတိ ‘‘အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဒွါဒသ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ဝစနံ သန္ဓာယ ‘‘ဝစနသိလိဋ္ဌတာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါဒနခသိခါဟိ အကောပနဝသေန သမ္မာ အဓိသယိတာနိ. ဥတုန္တိ ဥဏှဥတုံ ကာယုသ္မာဝသေန. တေနာဟ ‘‘ဥသ္မီကတာနီ’’တိ. ဘာဝိတာနီတိ ကုက္ကုဋဝါသနာယ ဝါသိတာနိ. သမ္မာအဓိသယနာဒိတိဝိဓကိရိယာကရဏေန ဣမံ အပ္ပမာဒံ ကတွာ. သောတ္ထိနာ အဘိနိဗ္ဘိဇ္ဇိတုန္တိ အနန္တရာယေန တတော နိက္ခမိတုံ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တေ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သယမ္ပီတိ အဏ္ဍာနိ. ပရိဏာမန္တိ ပရိပက္ကံ ဗဟိနိက္ခမနယောဂ္ဂတံ.

၁၀၁. “အတ္ထဿ” ဟူသည်မှာ အကျိုးစီးပွား (ဟိတ) ၏။ “ဘာဝနာနုယောဂံ အနနုယုတ္တဿ” ဟု (ဘာဝနာ၌) မအားထုတ်သောသူအား မိန့်တော်မူအပ်သောကြောင့် အကျိုးမပြီးမြောက်နိုင်ခြင်း (အသာဓိက) ဖြစ်သည်။ “ဣတရာ” ဟူသည်မှာ ကုသိုလ်ဘက် (သုက္ကပက္ခ) ၏ ဥပမာ ဖြစ်သည်။ ဘာဝနာ၌ အားထုတ်သောကြောင့် အကျိုးပြီးမြောက်ခြင်း (သာဓိက) ဖြစ်သည်။ ထိုသူ၏ ဘာဝနာအားထုတ်မှုသည် အကျိုးပြီးမြောက်ကြောင်းဟု သိအပ်၏။ “သမ္ဘာဝနတ္ထေ” ဟူသည်မှာ ပရမတ္ထအနက်ကို ချီးမွမ်းခြင်း၌ ဖြစ်သည်။ ဤသို့လျှင် အကုသိုလ်ဘက် (ကဏှပက္ခ) ၌လည်း “အပိ” သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် သင့်လျော်ပေသည်။ သို့မဟုတ် “သမ္ဘာဝနတ္ထေ” ဟူသည်မှာ ကြံဆခြင်း (ပရိကပ္ပန) အနက်၌ ရှိ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ရေတွက်အပ်သော အနက်၌ အတည်မမြဲ (အနိယမ) ဘဲ ပြောဆိုအပ်သောအခါ အနိယမအနက်ရှိသော “ဝါ” သဒ္ဒါကို ပြောဆိုအပ်၏ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် “ရှစ်ခု သို့မဟုတ်” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ “အနည်းအများ” ဟူသည်မှာ လျော့နည်းခြင်းလည်းကောင်း၊ ပိုလွန်ခြင်းလည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ရာ ရှိသော်လည်း အမှန်တကယ် စင်စစ် ယူအပ်သောအရာကို ပြလိုသဖြင့် “ရှစ်ခု သို့မဟုတ် ဆယ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ဆယ့်နှစ်ခု” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဤကဲ့သို့သော စကားကို ရည်ရွယ်၍ “ဝါကျပြေပြစ်စေရန်” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ခြေသည်းဖျားတို့ဖြင့် မထိခိုက်စေဘဲ ကောင်းစွာ ဝပ်အပ်ကုန်သော။ “ဥတုံ” ဟူသည်မှာ ကိုယ်ငွေ့အားဖြင့် ရရှိသော အပူဓာတ် (ဥဏှဥတု) ကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် “ကိုယ်ငွေ့ပေးအပ်ကုန်သော” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ “ဘာဝိတာနိ” ဟူသည်မှာ ကြက်မ၏ ကိုယ်ငွေ့ဖြင့် လွှမ်းခြုံအပ်ကုန်သော။ ကောင်းစွာ ဝပ်ခြင်းစသော သုံးပါးသော ကိရိယာကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဤမမေ့မလျော့ခြင်း (အပ္ပမာဒ) ကို ပြု၍။ “ဘေးအန္တရာယ်ကင်းစွာဖြင့် ပေါက်ကွဲ၍ ထွက်မြောက်ရန်” ဟူသည်မှာ အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ ထိုဥခွံမှ ထွက်လာရန် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြလိုသဖြင့် “ထိုသူတို့သည်” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ “ကိုယ်တိုင်လည်း” ဟူသည်မှာ ဥများကို ဆိုလိုသည်။ “ရင့်ကျက်ခြင်း” ဟူသည်မှာ အပြင်သို့ ထွက်ရန် အဆင်သင့်ဖြစ်လျက် ရင့်မှည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။

တန္တိ ဩပမ္မသမ္ပဋိပါဒနံ. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနာကာရေန. အတ္ထေနာတိ ဥပမေယျတ္ထေန. သံသန္ဒိတွာ သမ္မာ ယောဇေတွာ. သမ္ပယုတ္တဓမ္မဝသေန ဉာဏဿ တိက္ခာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဉာဏဿ ဟိ သဘာဝတော သတိနေပက္ကတော စ တိက္ခဘာဝေါ, သမာဓိဝသေန သူရဘာဝေါ, သဒ္ဓါဝသေန ဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ[Pg.255], ဝီရိယဝသေန ပရိဏာမဘာဝေါ. ပရိဏာမကာလောတိ ဗလဝဝိပဿနာကာလော. ဝဍ္ဎိတကာလောတိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာကာလော. အနုလောမဋ္ဌာနဿ ဟိ ဝိပဿနာ ဂဟိတဂဗ္ဘာ နာမ တဒါ မဂ္ဂဂဗ္ဘဿ ဂဟိတတ္တာ. တဇ္ဇာတိကန္တိ တဿ ဝိပဿနာနုယောဂဿ အနုရူပံ. သတ္ထာပိ ဂါထာယ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသံ ပဟရတိ ဘိန္ဒာပေတိ.

တံ ဟူသော ပုဒ်သည် ဥပမာကို နှိုင်းယှဉ်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဧဝံ ဟူသည်မှာ ယခုအခါ ပြောဆိုအပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ အတ္ထေန ဟူသည်မှာ ဥပမေယျ အနက်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ နှိုင်းယှဉ်၍ ကောင်းစွာ ယှဉ်စပ်၍။ ယှဉ်ဘက်တရားတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဉာဏ်၏ ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်စသည်ကို သိအပ်၏။ ဉာဏ်၏ ထက်မြက်သော အဖြစ်သည် သဘောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတိပညာရှိသည်၏ အဖြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ သမာဓိ၏ အစွမ်းဖြင့် ရဲရင့်သည်၏ အဖြစ် ဖြစ်၏။ သဒ္ဓါ၏ အစွမ်းဖြင့် ကြည်လင်သည်၏ အဖြစ် ဖြစ်၏။ ဝီရိယ၏ အစွမ်းဖြင့် ရင့်ကျက်သည်၏ အဖြစ် ဖြစ်၏။ ပရိဏာမကာလ ဟူသည်မှာ အားကောင်းသော ဝိပဿနာ ကာလတည်း။ ဝဍ္ဎိတကာလ ဟူသည်မှာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ ကာလတည်း။ အနုလုံ၏ အရာ၌ ဖြစ်သော ဝိပဿနာကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်သော ဝိပဿနာဟူ၍ ခေါ်အပ်၏၊ ထိုအခါ၌ မဂ်ကိုယ်ဝန်ကို ဆောင်ထားအပ်သောကြောင့်တည်း။ တဇ္ဇာတိကံ ဟူသည်မှာ ထိုဝိပဿနာအား ထပ်တလဲလဲ အားထုတ်ခြင်းအား လျော်သော။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဂါထာဖြင့် အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ဥခွံကို ခေါက်တော်မူ၏၊ ခွဲတော်မူ၏။

ဩလမ္ဗကသင်္ခါတန္တိ ဩလမ္ဗကသုတ္တသင်္ခါတံ. ပလန္တိ တဿ သုတ္တဿ နာမံ. ဓာရေတွာတိ ဒါရူနံ ဟေယျာဒိဇာနနတ္ထံ ဥပနေတွာ. ဒါရူနံ ဂဏ္ဍံ ဟရတီတိ ပလဂဏ္ဍောတိ ဧတေန ပလေန ဂဏ္ဍဟာရော ‘‘ပလဂဏ္ဍော’’တိ ပစ္ဆိမပဒေ ဥတ္တရပဒလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတိ. ဂဟဏဋ္ဌာနေတိ ဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗဋ္ဌာနေ. သမ္မဒေဝ ခေပီယန္တိ ဧတေန ကာယဒုစ္စရိတာဒီနီတိ သင်္ခေပေါ, တေန. ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဒိဝသေ ဒိဝသေ အာသဝါနံ ပရိက္ခယော ဣဓ ‘‘ဝိပဿနာယာနိသံသော’’တိ အဓိပ္ပေတော. ဟေမန္တိကေန ကရဏဘူတေန. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနံ, ဟေမန္တိကေတိ အတ္ထော. ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တီတိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဖလာနိ ဟောန္တိ. တေနာဟ ‘‘ပူတိကာနိ ဘဝန္တီ’’တိ.

ဩလမ္ဗက သခါၤတံ ဟူသည်မှာ ဆွဲချအပ်သော အပ်ချည်ကြိုးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော။ ဖလံ ဟူသည်မှာ ထိုအပ်ချည်ကြိုး၏ အမည်တည်း။ ဓါရေတွာ ဟူသည်မှာ သစ်သားတို့၏ ပယ်အပ်သည်၏ အဖြစ် စသည်ကို သိခြင်းငှာ ဆောင်၍ (တပ်၍)။ သစ်သားတို့၏ ဖုထုံးကို ပယ်တတ်သောကြောင့် 'ပလဂဏ္ဍ' (သစ်ရွေသမား) မည်၏၊ ဤသို့ ထိုဖလ (ကြိုး) ဖြင့် အဖုကို ပယ်တတ်သောသူသည် 'ပလဂဏ္ဍ' မည်၏ဟု နောက်ပုဒ်၌ ဥတ္တရပုဒ် ကျေခြင်းဖြင့် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ပြ၏။ ဂဟဏဋ္ဌာနေ ဟူသည်မှာ လက်ဖြင့် ကိုင်အပ်သော နေရာ၌။ သမ္မဒေဝ ခေပီယန္တိ ဟူသော ဤစကားဖြင့် ကာယဒုစရိုက် စသည်တို့ကို (ကုန်စေအပ်ကုန်၏) ဟု အကျဉ်းချုပ်အပ်၏၊ ထို (ဝိပဿနာအစွမ်း) ဖြင့်။ ဝိပဿနာကို အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခန်းခြင်းကို ဤနေရာ၌ 'ဝိပဿနာ၏ အကျိုး' ဟု ရည်ရွယ်အပ်၏။ ကရုဏ်းအနက်၌ ရှိသော ဟေမန္တိကေန (ဆောင်ဓား) ဖြင့်။ သို့မဟုတ် ဤကရုဏ်းဝိဘတ်သည် သမ္ပဒါန် (သို့မဟုတ် အာဓာရ - ဘုမ္မိ) အနက်၌ ရှိ၏၊ 'ဟေမန္တိကေ' (ဆောင်းဥတု၌) ဟု အနက်ရ၏။ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ ဟူသည်မှာ ငြိမ်းအေးကုန်သော အကျိုးရှိကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'ပူတိကာနိ ဘဝန္တိ' (ပုပ်ဆိုးကုန်၏) ဟု မိန့်တော်မူသည်။

မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ သာသနံ သဘာဝဂမ္ဘီရဘာဝတော. နာဝါ ဝိယ ယောဂါဝစရော မဟောဃုတ္တရဏတော. ပရိယာဒါနံ ဝိယာတိ ပရိတော အပရိပူရဏံ ဝိယ. ခဇ္ဇမာနာနန္တိ သင်္ခါဒန္တေန ဝိယ ဥဒကေန ခေပိယမာနာနံ ဗန္ဓနာနံ. တနုဘာဝေါတိ ပရိယုဋ္ဌာနုပ္ပတ္တိယာ အသမတ္ထတာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ. ဝိပဿနာဉာဏပီတိပါမောဇ္ဇေဟီတိ ဝိပဿနာဉာဏသမုဋ္ဌိတေဟိ ပီတိပါမောဇ္ဇေဟိ. ဩက္ခာယမာနေ ပက္ခာယမာနေတိ ဝိဝိဓပဋိပတ္တိယာ ဥက္ခာယမာနေ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ ပက္ခာယမာနေ. ဒုဗ္ဗလတာ ဒီပိတာ ‘‘အပ္ပကသိရေနေဝ သံယောဇနာနိ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ, ပူတိကာနိ ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ.

သာသနာတော်သည် သဘာဝအားဖြင့် နက်နဲသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာကြီး ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သံသရာသြဃကြီးကို ကူးမြောက်တတ်သောကြောင့် လှေ၊ သင်္ဘောကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ပရိယာဒါနံ ဝိယ ဟူသည်မှာ အလုံးစုံ မပြည့်စုံခြင်း ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ခဇ္ဇမာနာနံ ဟူသည်မှာ စားဖျက်သကဲ့သို့ ရေဖြင့် တိုက်စား ကုန်ဆုံးစေအပ်သော ကြိုးချည်နှောင်မှုတို့၏ ဖြစ်သည်။ တနုဘာဝေါ ဟူသည်မှာ ကိလေသာထကြွခြင်းကို ဖြစ်စေရန် မစွမ်းနိုင်ခြင်းကြောင့် အားနည်းသည်၏ အဖြစ်တည်း။ ဝိပဿနာညာဏပီတိပါမောဇ္ဇေဟိ ဟူသည်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပီတိ၊ ပါမောဇ္ဇတို့ဖြင့်။ ဥက္ခာယမာနေ ပက္ခာယမာနေ ဟူသည်မှာ ထူးခြားသော အကျင့်ဖြင့် တိုက်စားအပ်သည်ရှိသော်၊ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ယိုယွင်းပျက်စီးစေအပ်သည်ရှိသော်။ "မပင်မပန်းဘဲ လျှင်စွာ သံယောဇဉ်တို့ ငြိမ်းအေးကုန်၏၊ ဆွေးမြည့်ကုန်၏" ဟု မိန့်ဆိုအပ်သောကြောင့် အားနည်းသော အဖြစ်ကို ပြအပ်၏။

ဝါသိဇဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝါသိဇဋသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၀. အနိစ္စသညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. အနိစ္စသညာသုတ်အဖွင့်

၁၀၂. ဘာဝေန္တဿာတိ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗံ ကာမရာဂံ ပရိယာဒိယတီ’’တိအာဒိ. သန္တာနေတွာတိ ကသနဋ္ဌာနံ [Pg.256] သဗ္ဗသော ဝိတနေတွာ ပတ္ထရိတွာ. ကိလေသာတိ ဥပက္ကိလေသပ္ပဘေဒါ ကိလေသာ. အနိစ္စသညာဉာဏေနာတိ အနိစ္စသညာသဟဂတေန ဉာဏေန.

၁၀၂. ဘာဝေန္တဿ ဟူသည်မှာ ဝိပဿနာဖြင့် မဂ်ကို ပွားများသောသူအား ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာတည်း။ ထို့ကြောင့် 'သဗ္ဗံ ကာမရာဂံ ပရိယာဒိယတိ' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ သန္တာနေတွာ ဟူသည်မှာ ထွန်းယက်အပ်သော နေရာကို အလုံးစုံ ဖြန့်ခင်း၍ ပြန့်ပြောစေ၍။ ကိလေသာ ဟူသည်မှာ ဥပက္ကိလေသအပြားရှိသော ကိလေသာတို့ ဖြစ်သည်။ အနိစ္စသညာညာဏေန ဟူသည်မှာ အနိစ္စသညာနှင့် ယှဉ်သော ဉာဏ်ဖြင့်။

လာယနန္တိ လာယနံ ဝိယ နယနံ ဝိယ နိစ္ဆောဋနံ ဝိယ စ အနိစ္စသညာဉာဏံ. ဣမိနာ အတ္ထေနာတိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တေန ပါဠိယာ အတ္ထေန, ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇလာယကော ဝိယ ယောဂါဝစရော. လာယနာဒိနာ တဿ တတ္ထ ကတကိစ္စတာယ ပရိတုဋ္ဌိ ဝိယ ဣမဿ ကိလေသေ သဗ္ဗသော ဆိန္ဒိတွာ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ကာလဿ ဝီတိနာမနာ.

လာယနံ ဟူသည်မှာ ရိတ်ခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆောင်ယူခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခါထုတ်ခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြစ်သော အနိစ္စသညာဉာဏ်တည်း။ ဣမိနာ အတ္ထေန ဟူသည်မှာ ဤဆိုအပ်ပြီးသော ပါဠိတော်အနက်ဖြင့် ဥပမာကို နှိုင်းယှဉ်အပ်၏၊ ဤဥပမာ၌ မြက်ရိတ်သမားကဲ့သို့ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖြစ်၏။ ရိတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ထိုမြက်ရိတ်သမားအား ထိုမြက်ရိတ်ရာ၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စပြီးသဖြင့် အားရရွှင်လန်းခြင်းကဲ့သို့၊ ဤယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်အား ကိလေသာတို့ကို အလုံးစုံ ဖြတ်တောက်ပြီး၍ ဖလသမာပတ်ချမ်းသာဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေခြင်း (နေခြင်း) ဖြစ်သည်။

ကူဋံ ဂစ္ဆန္တီတိ ပါရိမန္တေန ကူဋံ ဂစ္ဆန္တိ. ကူဋံ ပဝိသနဘာဝေနာတိ ကူဋစ္ဆိဒ္ဒံ အဂ္ဂေန ပဝိသနဝသေန. သမောသရိတွာတိ ဆိဒ္ဒေ အနုပဝိသနဝသေန စ အာဟစ္စ အဝဋ္ဌာနေန စ သမောသရိတွာ ဌိတာ. ကူဋံ ဝိယ အနိစ္စသညာ အနိစ္စာနုပဿနာဝသေန အဝဋ္ဌာနဿ မူလဘာဝတော. ဂေါပါနသိယော ဝိယ စတုဘူမကကုသလာ ဓမ္မာ အနိစ္စသညာမူလကတ္တာ. ကူဋံ အဂ္ဂံ သဗ္ဗဂေါပါနသီနံ တထာအဓိဋ္ဌာနဿ ပဓာနကာရဏတ္တာ. အနိစ္စသညာ အဂ္ဂါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အနိစ္စသညာ လောကိယာတိ ဣဒံ အနိစ္စသညာနုပဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနိစ္စာနုပဿနာမုခေန အဓိဂတအရိယမဂ္ဂေ ဥပ္ပန္နသညာ အနိစ္စသညာတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ ‘‘အနိစ္စသညာ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သဗ္ဗံ ကာမရာဂံ ပရိယာဒိယတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ (ဓ. သ. ၃၅၇, ၃၆၀) ‘‘ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ သညံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒိနာ သညာပိ ဥဒ္ဓဋာ. သဗ္ဗာသု ဥပမာသူတိ မူလသန္တာနဥပမာဒီသု ပဉ္စသု ဥပမာသု. ပုရိမာဟီတိ ကဿကပဗ္ဗဇလာယနအမ္ဗပိဏ္ဍိဥပမာဟိ အနိစ္စသညာယ ကိစ္စံ ဝုတ္တံ မူလသန္တာနကပဒါလနပဗ္ဗဇလာယနဝဏ္ဋစ္ဆေဒနပဒေသေန အနိစ္စသညာယ ပဋိပက္ခပစ္ဆေဒနဿ ဒဿိတတ္တာ. ပစ္ဆိမာဟိ ဗလံ ဒဿိတံ ပဋိပက္ခာတိဘာဝဿ ဇောတိတတ္တာ.

'ကူဋံ ဂစ္ဆန္တိ' ဟူသည်မှာ အထွတ်သို့ ရှေးရှု သွားကုန်၏။ 'ကူဋံ ပဝိသနဘာဝေန' ဟူသည်မှာ အထွတ်ပေါက်သို့ အဖျားဖြင့် ဝင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'သမောသရိတွာ' ဟူသည်မှာ အပေါက်သို့ အစဉ်ဝင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ တိုက်မိ၍ တည်ခြင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ပေါင်းဆုံ၍ တည်ကုန်၏။ အထွတ်သည် ကဲ့သို့ အနိစ္စသညာသည် အနိစ္စာနုပဿနာ၏ အစွမ်းဖြင့် တည်ခြင်း၏ အခြေခံ (မူလ) ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ဒိုင်းမြားတို့သည် ကဲ့သို့ ဘုံလေးပါး၌ ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် အနိစ္စသညာလျှင် အခြေခံရှိသောကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏။ အထွတ်သည် အလုံးစုံသော ဒိုင်းမြားတို့၏ အထွတ်အမြတ် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထိုသို့ တည်မြဲခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ 'အနိစ္စသညာ အဂ္ဂါ' ဟူသော နေရာ၌လည်း ဤနည်းပင် ဖြစ်၏။ အနိစ္စသညာသည် လောကီဖြစ်၏ ဟူသော ဤစကားကို အနိစ္စာနုပဿနာကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူအပ်၏။ အနိစ္စာနုပဿနာလျှင် အဦးအစရှိသည်ဖြင့် ရရှိအပ်သော အရိယမဂ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော သညာကိုလည်း 'အနိစ္စသညာ' ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သောကြောင့် "ရဟန်းတို့၊ အနိစ္စသညာကို ပွားများအပ်၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် အလုံးစုံသော ကာမရာဂကို ကုန်ခန်းစေ၏" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ "ထိုအခါ၌ လောကုတ္တရာသညာကို ပွားစေ၏" စသည်ဖြင့် သညာကိုလည်း ထုတ်နုတ်ပြတော်မူအပ်၏။ 'သဗ္ဗာသု ဥပမာသု' ဟူသည်မှာ မြေညှိခြင်း ဥပမာ စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်သော ငါးပါးသော ဥပမာတို့၌။ ရှေးဦးဖြစ်သော လယ်သမား၊ မြက်ရိတ်သမား၊ သရက်သီးခိုင် ဥပမာတို့ဖြင့် အနိစ္စသညာ၏ ကိစ္စကို မိန့်တော်မူအပ်၏၊ မြေညှိခြင်း၊ မြက်ရိတ်ခြင်း၊ အညှာကို ဖြတ်ခြင်း စသော အကြောင်းတို့ဖြင့် အနိစ္စသညာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားကို ဖြတ်တောက်ပုံကို ပြအပ်သောကြောင့်တည်း။ နောက်ထပ် ဖြစ်သော ဥပမာတို့ဖြင့် စွမ်းအားကို ပြတော်မူအပ်၏၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားကို လွှမ်းမိုးနိုင်သော အဖြစ်ကို ပြအပ်သောကြောင့်တည်း။

အနိစ္စသညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနိစ္စသညာသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

ပုပ္ဖဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုပ္ဖဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသက ပြီး၏။

၁၁. အန္တဝဂ္ဂေါ

၁၁. အန္တဝဂ်

၁. အန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. အန္တသုတ်အဖွင့်

၁၀၃. အညမညံ [Pg.257] အသံသဋ္ဌဘာဝေန ဧတိ ဂစ္ဆတီတိ အန္တော, ဘာဂေါတိ အာဟ ‘‘အန္တာတိ ကောဋ္ဌာသာ’’တိ. ‘‘သက္ကာယနိရောဓန္တော’’တိ နိရောဓပစ္စယဿ ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘စတုသစ္စဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ယောဇေတွာ’’တိ. အန္တောတိ…ပေ… အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တံ ယထာနုလောမဒေသနတ္တာ သုတ္တန္တဒေသနာယ.

၁၀၃. အချင်းချင်း မရောနှောသော အဖြစ်ဖြင့် ရောက်တတ်၊ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် 'အန္တ' မည်၏၊ အဖို့အစုတည်း၊ ထို့ကြောင့် "အန္တာတိ ကောဋ္ဌာသာ" (အန္တ ဟူသည် အဖို့အစုတို့တည်း) ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ "သက္ကာယနိရောဓန္တော" ဟုချုပ်ငြိမ်းကြောင်း အကြောင်းတရားကို ယူအပ်သောကြောင့် "သစ္စာလေးပါး အစွမ်းဖြင့် ပဉ္စက္ခန္ဓာကို ယှဉ်စပ်၍" ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ 'အန္တော' ဟူသည်...ပ... အဇ္ဈာသယ (အလိုဆန္ဒ) ၏ အစွမ်းဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်၏၊ သုတ္တန်ဒေသနာတော်သည် အစဉ်အားဖြင့် လျော်သော ဒေသနာတော် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

အန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အန္တသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၂-၃. ဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၃. ဒုက္ခသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့်

၁၀၄-၁၀၅. ဒုတိယမ္ပီတိ အပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေန န ကေဝလံ ပဌမသုတ္တမေဝ, အထ ခေါ ဒုတိယမ္ပီတိ.

၁၀၄-၁၀၅. 'ဒုတိယမ္ပိ' ဟူသော ပုဒ်၌ အပိ-သဒ္ဒါသည် ပေါင်းစပ်ခြင်း အနက်ရှိ၏။ ထိုကြောင့် ပထမသုတ်ကိုသာမက၊ ဒုတိယသုတ်ကိုလည်း (အလားတူ သိအပ်၏)။

တတိယမ္ပိ တထေဝါတိ ဣမိနာ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓေ စတုသစ္စဝသေန ယောဇေတွာ’’တိ ဣဒံ ဥပသံဟရတိ.

'တတိယမ္ပိ တထေဝ' ဟူသော ဤစကားဖြင့် "ပဉ္စက္ခန္ဓာကို သစ္စာလေးပါး အစွမ်းဖြင့် ယှဉ်စပ်၍" ဟူသော ဤအနက်ကို ပေါင်းရုံးပြဆို၏။

ဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုက္ခသုတ်စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီး၏။

၄. ပရိညေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ပရိညေယျသုတ်အဖွင့်

၁၀၆. ပရိညေယျေတိ ဧတ္ထ တိဿော ပရိညာ ဉာတပရိညာ, တီရဏပရိညာ, ပဟာနပရိညာတိ. တာသု ဉာတပရိညာ ယာဝဒေဝ တီရဏပရိညတ္ထာ. တီရဏပရိညာ စ ယာဝဒေဝ ပဟာနပရိညတ္ထာတိ. တတ္ထ ဥက္ကဋ္ဌာယ ပရိညာယ ကိစ္စဒဿနဝသေန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပရိညေယျေတိ ပရိဇာနိတဗ္ဗေ သမတိက္ကမိတဗ္ဗေ’’တိ, ပဟာတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, ပရိညာ? ရာဂက္ခယော, ဒေါသက္ခယော, မောဟက္ခယော’’တိ, တသ္မာ သမတိက္ကမန္တိ, သမတိက္ကန္တံ ပဟာနဿ ဥပါယံ. သမတိက္ကမိတွာ ဌိတန္တိ ပဇဟိတွာ ဌိတန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

၁၀၆. ထို (သုတ်) ၌ ‘ပရိညေယျ’ ဟူသည် ပိုင်းခြားသိခြင်း (ပရိညာ) သုံးပါး ရှိကုန်၏၊ ၎င်းတို့မှာ- ဉာတပရိညာ၊ တီရဏပရိညာ၊ ပဟာနပရိညာတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုသုံးပါးတို့တွင် ဉာတပရိညာသည် တီရဏပရိညာ အကျိုးငှာသာ ဖြစ်၏။ တီရဏပရိညာသည်လည်း ပဟာနပရိညာ အကျိုးငှာသာ ဖြစ်၏။ ထို (ပရိညာသုံးပါး) တွင် မြတ်သော ပဟာနပရိညာ၏ ကိစ္စကို ပြခြင်းအားဖြင့် အနက်ကို ပြလိုသဖြင့် ‘ပရိညေယျဟူသည် ပိုင်းခြားသိအပ်သော၊ လွန်မြောက်အပ်သော (ပယ်အပ်သော)’ ဟူ၍ ဆိုအပ်သောကြောင့် ပယ်အပ်သော ဟူသည် အနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည်- ‘ရဟန်းတို့၊ ပိုင်းခြားသိခြင်း (ပရိညာ) ဟူသည် အဘယ်နည်း? ရာဂ ကုန်ခြင်း၊ ဒေါသ ကုန်ခြင်း၊ မောဟ ကုန်ခြင်းတည်း’ ဟု ဟောတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် လွန်မြောက်ခြင်းဟူသည် လွန်မြောက်ကြောင်း ဖြစ်သော ပယ်ခြင်း၏ အကြောင်း (ဥပါယ်) ဖြစ်သည်။ လွန်မြောက်၍ တည်ခြင်းဟူသည် ပယ်စွန့်၍ တည်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဤနေရာ၌ အနက်ယူအပ်၏။

ပရိညေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပရိညေယျသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၅-၁၀. သမဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၁၀. သမဏသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၁၀၇-၁၁၂. စတ္တာရိ [Pg.258] သစ္စာနိ ကထိတာနိ အဿာဒါဒီနံ သမုဒယာဒီနဉ္စ ဒေသိတတ္တာ.

၁၀၇-၁၁၂. သာယာဖွယ် (အဿာဒ) အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ကြောင်း (သမုဒယ) အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။

ကိလေသပ္ပဟာနံ ကထိတံ ရာဂပ္ပဟာနဿ ဇောတိတတ္တာ.

ရာဂပယ်ခြင်းကို ထင်ရှားပြသအပ်သောကြောင့် ကိလေသာပယ်ခြင်းကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ။

သမဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမဏသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီး၏။

အန္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အန္တဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၂. ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂေါ

၁၂. ဓမ္မကထိကဝဂ်

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၁၁၃-၁၁၄. ယာဝတာတိ ယသ္မာ. ဣမာယ…ပေ… သမန္နာဂတောတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာယ စတူသု အရိယသစ္စေသု အညာဏသဘာဝါယ အဝိဇ္ဇာယ သမ္မောဟေန သမန္နာဂတော. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ကာရဏေန အဝိဇ္ဇာဂတော သမင်္ဂီဘူတေန ဥပဂတော, အဝိဇ္ဇာယ ဝါ ဥပေတော နာမ ဟောတိ.

၁၁၃-၁၁၄. ‘ယာဝတာ’ ဟူသည် အကြင်ကြောင့်။ ‘ဣမာယ...ပေ... သမန္နာဂတော’ ဟူသည် ‘ဤကား ဒုက္ခတည်းဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိ’ အစရှိသော နည်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သော အရိယသစ္စာ လေးပါးတို့၌ မသိခြင်းသဘောရှိသော အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော တွေဝေခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော။ ‘ဧတ္တာဝတာ’ ဟူသည် ဤမျှသော အကြောင်းဖြင့် ‘အဝိဇ္ဇာဂတော’ မောဟနှင့် ယှဉ်လျက် ကပ်ရောက်သော၊ သို့မဟုတ် အဝိဇ္ဇာနှင့် ပြည့်စုံသောသူ မည်၏။

ဒုတိယေပီတိ ဝိဇ္ဇာသုတ္တေ. ‘‘ဝိဇ္ဇာဝသေန ဒေသနာ’’တိ အယမေဝ ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ဧသေဝ နယော’’တိ.

‘ဒုတိယေပိ’ ဟူသည် ဝိဇ္ဇာသုတ်၌တည်း။ ‘ဝိဇ္ဇာအားဖြင့် ဟောတော်မူခြင်း’ ဟူသော ဤထူးခြားချက်သာ ရှိသောကြောင့် ‘ဤနည်းတည်း’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဝိဇ္ဇာသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီး၏။

၃. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. ဓမ္မကထိကသုတ်အဖွင့်

၁၁၅. ပဌမေန ဓမ္မကထိကော ကထိတော ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဒုတိယေန သေခဘူမိ ကထိတာ ‘‘ပဋိပန္နော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ, တတိယေန အသေခဘူမိ ကထိတာ ‘‘အနုပါဒါဝိမုတ္တော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဓမ္မကထိကံ ပုစ္ဆိတေန ဘဂဝတာ. ဝိသေသေတွာတိ ဓမ္မကထိကဘာဝတော ဝိသေသေတွာ ဥက္ကံသေတွာ. ဒွေ ဘူမိယောတိ သေက္ခာသေက္ခဘူမိယော.

၁၁၅. ပထမ (ပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာ) ဖြင့် ‘တရားဟော၏’ ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် ဓမ္မကထိကကို ပြတော်မူပြီ။ ဒုတိယဖြင့် ‘ကျင့်သည် ဖြစ်၏’ ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် သေက္ခဘူမိ (ကျင့်ဆဲ) ကို ပြတော်မူပြီ၊ တတိယဖြင့် ‘စွဲလမ်းခြင်းမရှိဘဲ လွတ်မြောက်ပြီ ဖြစ်၏’ ဟု ဟောတော်မူအပ်သောကြောင့် အသေက္ခဘူမိ (ရဟန္တာ) ကို ပြတော်မူပြီ။ ‘ဓမ္မကထိကံ’ ဟူသည် မြတ်စွာဘုရားအား မေးလျှောက်အပ်သော (ဓမ္မကထိက)။ ‘ဝိသေသေတွာ’ ဟူသည် ဓမ္မကထိကအဖြစ်ထက် ထူးခြားစေ၍ လွန်ကဲစေပြီးလျှင်။ ‘ဒွေ ဘူမိယော’ ဟူသည် သေက္ခဘူမိနှင့် အသေက္ခဘူမိ နှစ်ပါးတို့တည်း။

ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဓမ္မကထိကသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၄. ဒုတိယဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. ဒုတိယဓမ္မကထိကသုတ်အဖွင့်

၁၁၆. တီဏိ [Pg.259] ဝိဿဇ္ဇနာနီတိ ယထာပုစ္ဆံ တီဏိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ.

၁၁၆. ‘တီးဏိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ’ ဟူသည် မေးလျှောက်အပ်သည့်အတိုင်း ဖြေကြားချက် သုံးပါးတို့တည်း။

ဒုတိယဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဓမ္မကထိကသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၅-၉. ဗန္ဓနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၉. ဗန္ဓနသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၁၁၇-၁၂၁. တီရံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋံ ဩရိမတီရန္တိ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘အထာယံ ဣတရာ ပဇာ, တီရမေဝါနုဓာဝတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၈၅). ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ သံသာရဿ ပါရိမန္တိ ကတွာ. ဗဒ္ဓေါတိ အနုသယပ္ပဟာနဿ အကတတ္တာ ကိလေသဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ, သုက္ကပက္ခေပိ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာယ ရူပါဒိဗန္ဓနဿ ပဋိက္ခေပမတ္တမေဝ ဝုတ္တံ, န ဝိမောက္ခန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကထိတန္တိ ‘‘တီရဒဿီ ပါရဒဿီ, ပရိမုတ္တော သော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ အာဂတတ္တာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိကန္တိ ဝတ္တုံ သက္ကာ.

၁၁၇-၁၂၁. ဤဘက်ကမ်း (ဩရိမတီရ) ဖြစ်သောကြောင့် ဝဋ်ဆင်းရဲကို ‘တီရံ’ (ကမ်း) ဟု ခေါ်၏။ ထို့ကြောင့် ‘ထိုမှတစ်ပါးသော ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည် ဤဘက်ကမ်း (ဝဋ်) သို့သာလျှင် အဖန်ဖန် ပြေးသွား၏’ (ဓမ္မပဒ၊ ဂါထာ ၈၅) ဟု ဟောတော်မူ၏။ သံသရာ၏ ဟိုဘက်ကမ်း ဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို ‘ပါရံ’ (ဟိုဘက်ကမ်း) ဟု ခေါ်၏။ ‘ဗဒ္ဓေါ’ ဟူသည် ကိလေသာအနုသယကို မပယ်ရသေးသောကြောင့် ကိလေသာအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သည် ဖြစ်၏၊ သုက္ခပက္ခ (စင်ကြယ်သောဘက်) ၌လည်း ဒိဋ္ဌိရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် ရူပစသည်တို့၌ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းကို ပယ်ရုံမျှသာ ဟောတော်မူအပ်၏၊ လွတ်မြောက်ခြင်းကို မဟောသေးဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသုတ်၌ ဝဋ်ဒုက္ခကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ‘ကမ်းကိုမြင်သော၊ တစ်ဖက်ကမ်းကို မြင်သော၊ ထိုသူကို ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ပြီဟု ငါဆို၏’ ဟူ၍ လာသောကြောင့် ဝဋ်နှင့် ဝဋ်မှ လွတ်မြောက်ခြင်း (ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋ) ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီဟု ဆိုထိုက်ပေသည်။

ဆဋ္ဌာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ.

အောက်တွင် ဟောပြခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းများအတိုင်းဖြစ်သောကြောင့် ဆဋ္ဌမသုတ်အစရှိသည်တို့သည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှားလွယ်ကူကုန်၏။

ဗန္ဓနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဗန္ဓနသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီး၏။

၁၀. သီလဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. သီလဝန္တသုတ်အဖွင့်

၁၂၂. အာဗာဓဋ္ဌေနာတိ အာဒိတော ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဗာဓနဋ္ဌေန ရုဇနဋ္ဌေန. အန္တောဒေါသဋ္ဌေနာတိ အဗ္ဘန္တရေ ဧဝ ဒုဿနဋ္ဌေန ကုပ္ပနဋ္ဌေန. ခဏနဋ္ဌေနာတိ သသနဋ္ဌေန. ဒုက္ခဋ္ဌေနာတိ ဒုက္ခမတ္တာ ဒုက္ခဘာဝေန. ဒုက္ခဉှိ လောကေ ‘‘အဃ’’န္တိ ဝုစ္စတိ အတိဝိယ ဟနနတော. ဝိသဘာဂံ …ပေ… ပစ္စယဋ္ဌေနာတိ ယထာပဝတ္တမာနာနံ ဓာတာဒီနံ ဝိသဘာဂဘူတမဟာဘူတသမုဋ္ဌာနဿ အာဗာဓဿ ပစ္စယဘာဝေန. အသကဋ္ဌေနာတိ အနတ္တနိယတော. ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေနာတိ ပကာရတော ဘိဇ္ဇနဋ္ဌေန. သတ္တသုညတဋ္ဌေနာတိ သတ္တသင်္ခါတအတ္တသုညတဋ္ဌေန. အတ္တာဘာဝေနာတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကပရိကပ္ပိတဿ အတ္တနော အဘာဝေန. သုညတော အနတ္တတောတိ ဧတ္ထ ‘‘ပရတော’’တိ ပဒဿ သင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗော, တသ္မာ ‘‘ဒွီဟိ အနတ္တမနသိကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၁၂၂. ‘အာဗာဓဋ္ဌေန’ ဟူသည် အစဖြစ်သော ဥပဒ်မှစ၍ နှိပ်စက်ခြင်းအနက်၊ နာကျင်စေခြင်းအနက်ကြောင့်။ ‘အန္တောဒေါသဋ္ဌေန’ ဟူသည် အတွင်း၌သာ ဖျက်ဆီးတတ်သော၊ ပျက်စီးတတ်သော အနက်ကြောင့်။ ‘ခဏနဋ္ဌေန’ ဟူသည် တူးဆွဖျက်ဆီးတတ်သော အနက်ကြောင့်။ ‘ဒုက္ခဋ္ဌေန’ ဟူသည် ဒုက္ခသက်သက်၊ ဆင်းရဲခြင်း သဘောတည်း။ လောက၌ ဒုက္ခကို အလွန်ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် ‘အဃ’ (ဘေး) ဟု ခေါ်၏။ ‘ဝိသဘာဂံ ...ပေ... ပစ္စယဋ္ဌေန’ ဟူသည် ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်သော ဓာတ်စသည်တို့၏ မညီမျှသော မဟာဘုတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါဝေဒနာ၏ အကြောင်းဖြစ်သော အနက်ကြောင့်။ ‘အသကဋ္ဌေန’ ဟူသည် မိမိပိုင် မဟုတ်သောကြောင့် (အတ္တနိယမဟုတ်သောကြောင့်)။ ‘ပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန’ ဟူသည် အမျိုးမျိုး ပျက်စီးတတ်သော အနက်ကြောင့်။ ‘သတ္တသုညတဋ္ဌေန’ ဟူသည် သတ္တဝါဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်းခြင်း အနက်ကြောင့်။ ‘အတ္တာဘာဝေန’ ဟူသည် ဒိဋ္ဌိရှိသူတို့ ကြံဆအပ်သော အတ္တမရှိခြင်းကြောင့်။ ‘သုညတော အနတ္တတော’ ဟူသော ဤနေရာ၌ ‘ပရတော’ (သူတစ်ပါးအားဖြင့်) ဟူသော ပုဒ်ကို သိမ်းကျုံးယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘နှလုံးသွင်းခြင်း နှစ်ပါးတို့ဖြင့် အနတ္တဟု နှလုံးသွင်းခြင်း’ ဟု ဆိုအပ်၏။

သီလဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သီလဝန္တသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၁. သုတဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. သုတဝန္တသုတ်အဖွင့်

၁၂၃. တထာ [Pg.260] ဧကာဒသမေတိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေန ‘‘ဥတ္တာနမေဝါ’’တိ ဣဒံ အာကဍ္ဎတိ. ဣဓာတိ ဧကာဒသမေ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဟဓာရဏပရိစယမနသိကာရဝသေန ပဝတ္တဉာဏံ ကမ္မဋ္ဌာနသုတဝသေန နိပ္ဖဇ္ဇနတော ‘‘သုတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၁၂၃. ‘တထာ ဧကာဒသမေ’ ဟူသော ဤပုဒ်၌ ‘တထာ’ ဟူသော သဒ္ဒါဖြင့် ‘အနက်ထင်ရှားလှ၏’ ဟူသော ဤစကားကို ဆွဲယူအပ်၏။ ‘ဣဓ’ ဟူသည် တစ်ဆယ့်တစ်သုတ်မြောက်၌။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ယူခြင်း (ဥဂ္ဂဟ)၊ ဆောင်ထားခြင်း (ဓာရဏ)၊ လေ့လာခြင်း (ပရိစယ)၊ နှလုံးသွင်းခြင်း (မနသိကာရ) အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်ကို ကမ္မဋ္ဌာန်းသုတအားဖြင့် ပြီးမြောက်စေသောကြောင့် ‘သုတ’ ဟု ဆိုအပ်၏။

သုတဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုတဝန္တသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၂-၁၃. ကပ္ပသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၂-၁၃. Kappasuttādivaṇṇanā

၁၂၄-၁၂၅. ရာဟုလောဝါဒသဒိသာနီတိ ရာဟုလောဝါဒသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၁၃ အာဒယော) အာဂတသုတ္တသဒိသာနိ.

၁၂၄-၁၂၅. ‘ရာဟုလောဝါဒသဒိသာနိ’ ဟူသည် ရာဟုလောဝါဒသုတ် (မ၊ နိ၊ ၂။၁၁၃ အစရှိသည်တို့) ၌ လာရှိသော သုတ်တို့နှင့် တူကုန်၏။

ကပ္ပသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကပ္ပသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီး၏။

ဓမ္မကထိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဓမ္မကထိကဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၃. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

၁၃. အဝိဇ္ဇာဝဂ်

၁-၁၀. သမုဒယဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၁၀. သမုဒယဓမ္မသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၁၂၆-၁၃၅. ဣမသ္မိန္တိ အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေ. စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ, တသ္မာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော.

၁၂၆-၁၃၅. ‘ဣမသ္မိံ’ ဟူသည် ဤအဝိဇ္ဇာဝဂ်၌။ သစ္စာလေးပါးကိုသာ ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်း ဖြစ်သောကြောင့် အနက်ထင်ရှားလှ၏ဟု ဆိုလိုသည်။

သမုဒယဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမုဒယဓမ္မသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီး၏။

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဝိဇ္ဇာဝဂ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၄. ကုက္ကုဠဝဂ္ဂေါ

၁၄. ကုက္ကုဠဝဂ်

၁-၁၄. ကုက္ကုဠသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၁၄. ကုက္ကုဠသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၁၃၆-၁၄၉. အန္တော အဂ္ဂိ မဟန္တော ဆာရိကရာသိ, တတ္ထ ဥက္ကုဠဝိကုလတော အက္ကမန္တံ ယာဝ ကေသဂ္ဂံ အနုဒဟတာယ ကုစ္ဆိတံ ကုဠန္တိ ကုက္ကုဠံ[Pg.261], ရူပဝေဒနာဒိ ပန တတောပိ ကဉ္စိ ကာလံ အနုဒဟနတော မဟာပရိဠာဟနဋ္ဌေန စ ကုက္ကုဠံ ဝိယာတိ ကုက္ကုဠံ. အနိစ္စလက္ခဏာဒီနီတိ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တလက္ခဏာနိ.

၁၃၆-၁၄၉. အတွင်း၌ မီးရှိ၍ အပေါ်၌ ပြာပူပုံကြီး ဖြစ်၏၊ ထို (ပြာပူပုံ) သို့ ဝင်ရောက်နင်းမိသော သူကို ဆံပင်ဖျားတိုင်အောင် လောင်မြိုက်တတ်သောကြောင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော ပူလောင်ခြင်းဖြစ်၍ ‘ကုက္ကုဠ’ (ပြာပူစည်) ဟု ခေါ်၏။ ရူပ၊ ဝေဒနာ စသည်တို့သည်လည်း ထိုပြာပူထက် အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ ပူလောင်စေတတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်းစွာပူလောင်စေတတ်သောအနက်ကြောင့်လည်းကောင်း ပြာပူကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် ‘ကုက္ကုဠ’ ဟု ခေါ်၏။ ‘အနိစ္စလက္ခဏာဒီနိ’ ဟူသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာတို့တည်း။

ကုက္ကုဠသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကက္ကုဠသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

ကုက္ကုဠဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကက္ကုဠဝဂ်အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၁၅. ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂေါ

၁၅. ဒိဋ္ဌိဝဂ်

၁-၉. အဇ္ဈတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၉. အဇ္ဈတ္တသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ

၁၅၀-၁၅၈. ပစ္စယံ ကတွာတိ အဘိနိဝေသပစ္စယံ ကတွာ. အာဒိသဒ္ဒေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသက္ကာယဒိဋ္ဌိအတ္တာနုဒိဋ္ဌိ သညောဇနာဘိနိဝေသ-ဝိနိဗန္ဓအဇ္ဈောသာနာနိ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ အဘိနိဝေသာ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော. ဝိနိဗန္ဓာ ‘‘ကာယေ အဝီတရာဂေါ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၀; မ. နိ. ၁.၁၈၆) အာဂတစေတသောဝိနိဗန္ဓာ. အဇ္ဈောသာနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိဇ္ဈောသာနာနိ. သေသာနိ သုဝိညေယျာနေဝ.

၁၅၀-၁၅၈. "ပစ္စယံ ကတွာ" ဟူသည်မှာ နှလုံးသွင်းခြင်း ‘အဘိနိဝေသ’ ကို အကြောင်းပြု၍ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ "အာဒိ" သဒ္ဒါဖြင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ သံယောဇဉ်၊ အဘိနိဝေသ (စွဲလမ်းမှု)၊ ဝိနိဗန္ဓ (နှောင်ဖွဲ့မှု)၊ အဇ္ဈောသာန (မြတ်နိုးစွဲလမ်းမှု) တို့ကို သိမ်းကျုံးယူသည်။ ထိုတရားတို့တွင် အဘိနိဝေသဟူသည် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြစ်သည်။ ဝိနိဗန္ဓဟူသည် "ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ရာဂမကင်းသေးသူ ဖြစ်၏" အစရှိသည်ဖြင့် လာသော စိတ်၏ နှောင်ဖွဲ့မှု (စေတောဝိနိဗန္ဓ) တို့ဖြစ်သည်။ အဇ္ဈောသာနဟူသည် တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းများ ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့မှာ နားလည်လွယ်ရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။

အဇ္ဈတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဇ္ဈတ္တသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ ပြီးဆုံးပြီ။

၁၀.အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. အာနန္ဒသုတ်အဖွင့်ဝဏ္ဏနာ

၁၅၉. ဓရမာနကာလေတိ ဇီဝမာနကာလေ. ပဟာနံ အပဿန္တောတိ ထေရဿ ကိရ ဘဂဝတိ ပေမံ အဓိမတ္တံ. စိတ္တံ ဂဏှိဿာမီတိ စိတ္တံ အာရာဓေဿာမိ. ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ, တသ္မာ သပလိဗောဓော. စိတ္တံ သမ္ပဟံသမာနောတိ စိတ္တဿ ဝိဗောဓနော. ဝိမုတ္တိ…ပေ… ဇာတော အာယတိံ ပဋိဝေဓပစ္စယတ္တာ, န ပန တဒါ ဝိသေသာဝဟဘာဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယော.

၁၅၉. "ဓရမာနကာလေ" ဟူသည် အသက်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလ၌ ဟူလို။ "ပဟာနံ အပဿန္တော" ဟူသည် မထေရ်အား မြတ်စွာဘုရားအပေါ်၌ ချစ်မြတ်နိုးခြင်း (ပေမ) သည် အတိုင်းထက်အလွန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့်တည်း။ "စိတ္တံ ဂဏှိဿာမိ" ဟူသည် စိတ်ကို နှစ်သက်စေအံ့ ဟူလို။ သွားအပ်သည်ဖြစ်သောကြောင့် ကြောင့်ကြမှု ‘သပလိဗောဓ’ ရှိ၏။ "စိတ္တံ သမ္ပဟံသမာနော

အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာနန္ဒသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ဒိဋ္ဌိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒိဋ္ဌိဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ဥပရိပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

ဥပရိပဏ္ဏာသက ပြီးဆုံးပြီ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီမည်သော သံယုတ္တနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၏

ခန္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

ခန္ဓသံယုတ်အဖွင့်၏ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ (ဋီကာ) သည် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ရာဓသံယုတ္တံ

၂. ရာဓသံယုတ်

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. ပထမဝဂ်

၁. မာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. မာရသုတ်အဖွင့်

၁၆၀. မာရသဒ္ဒေါယံ [Pg.262] ဘာဝသာဓနောတိ ဒဿေန္တော ‘‘မာရော ဝါ အဿာတိ မရဏံ ဝါ ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. မာရေတာတိ မရိတဗ္ဗော မာရံ မရဏံ ဧတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘မာရေတဗ္ဗော’’တိ. အနုပါဒါနိဗ္ဗာနတ္ထာတိ ဖလဝိမုတ္တိသင်္ခါတာ အရဟတော အရဟန္တတာ နာမ ယာဝဒေဝ အနုပါဒါနိဗ္ဗာနတ္ထာ. နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရေတိ အနုပါဒါနိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ အဗ္ဘန္တရေ တတော ဩရမေဝ ဣဒံ မဂ္ဂံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ, န တတော ပရံ. အဿာတိ ဗြဟ္မစရိယဿ.

၁၆၀. ဤမာရသဒ္ဒါသည် ဘာဝသာဓနဖြစ်ကြောင်း ပြလိုသဖြင့် 'မားရို့ ဝါ အဿာတိ မရဏံ ဝါ ဘဝေယျ' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ သတ်တတ်သောကြောင့် (မာရေတိ) သေအပ်သည်၊ သေခြင်းသို့ ရောက်အပ်သည်ဟူသော အနက်ဖြင့် 'မာရေတဗ္ဗော' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ 'အနုပါဒါနိဗ္ဗာနတ္ထာ' ဟူသည် ဖလဝိမုတ္တိဟု ဆိုအပ်သော ရဟန္တာ၏ ရဟန္တာဖြစ်ခြင်းသည် အနုပါဒါနိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာသာ ဖြစ်၏။ 'နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရေ' ဟူသည် အနုပါဒါနိဗ္ဗာန်ကို ရခြင်း၏ အတွင်း၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို မရမီ အောက်၌သာလျှင် ဤမဂ်ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံး၏၊ ထိုမှလွန်ကော မဟုတ်။ 'အဿ' ဟူသည် ဗြဟ္မစရိယ၏ (အကျိုးတည်း)။

မာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မာရသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂-၁၀. သတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၁၀. သတ္တသုတ်အစရှိသော သုတ်တို့၏အဖွင့်

၁၆၁-၁၆၉. လဂ္ဂပုစ္ဆာတိ လဂ္ဂနဿ ဗဇ္ဈနဿ ပုစ္ဆာ. ယဒိ ရူပါဒီသု သတ္တတ္တာ သတ္တော, ခီဏာသဝါ ကထံ သတ္တာတိ? သတ္တဘူတပုဗ္ဗာတိ ကတွာ. ကီဠာဝိဂမန္တိ ကီဠာယ အပနယနံ ဩရမဏံ. ယန္တရဇ္ဇု ဝိယ ဘဝပဗန္ဓဿ နယနတော ဘဝရဇ္ဇူတိ တဏှာ ဝုတ္တာ.

၁၆၁-၁၆၉. ‘လဂ္ဂပုစ္ဆာ’ ဟူသည် ငြိကပ်ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၏ မေးခွန်းတည်း။ အကယ်၍ ရူပစသည်တို့၌ ငြိကပ်သောကြောင့် သတ္တဝါ (သတ္တ) ဖြစ်ပါမူ၊ ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာတို့သည် အဘယ်ကြောင့် သတ္တဝါ မည်ပါသနည်း။ ရှေး၌ သတ္တဝါ ဖြစ်ဖူးသောကြောင့်တည်း။ ‘ကီဠာဝိဂမံ’ ဟူသည် ကစားခြင်းကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ ငြိမ်းအေးခြင်းတည်း။ စက်ကြိုးသည် (အရုပ်ကို) ဆွဲသကဲ့သို့ ဘဝအစဉ်ကို ဆွဲငင်တတ်သောကြောင့် ‘ဘဝကြိုး’ ဟု တဏှာကို မိန့်တော်မူသည်။

သတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သတ္တသုတ်အစရှိသော သုတ်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပထမဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၂. ဒုတိယဝဂ်

၁-၁၂. မာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၁၂. မာရသုတ်အစရှိသော သုတ်တို့၏အဖွင့်

၁၇၀-၁၈၁. ရူပါဒိဝိနိမုတ္တံ မရဏံ နာမ နတ္ထိ ရူပါဒီနံယေဝ ဝိဘဝေ မရဏသမညာတိ. မရဏဓမ္မော ဝိနာသဘာဝေါ.

၁၇၀-၁၈၁. ရူပစသည်တို့မှ ကင်းလွတ်သော သေခြင်းမည်သည် မရှိ၊ ရူပစသည်တို့၏ ပျက်စီးခြင်း၌သာလျှင် သေခြင်းဟူသော ဝေါဟာရရှိ၏။ ‘မရဏဓမ္မော’ ဟူသည် ပျက်စီးခြင်းသဘောရှိခြင်းတည်း။

မာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မာရသုတ်အစရှိသော သုတ်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၃-၄. အာယာစနဝဂ္ဂါဒိ

၃-၄. အာယာစနဝဂ်အစရှိသည်

၁-၁၁. မာရာဒိသုတ္တဧကာဒသကဝဏ္ဏနာ

၁-၁၁. မာရသုတ်အစရှိသော သုတ်တစ်ဆယ့်တစ်သုတ်တို့၏အဖွင့်

၁၈၂-၂၀၅. သုခုမံ [Pg.263] ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတိ, တေနေသ ထေရော ပဋိဘာနေယျကာနံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မဝသေနေဝ, န ပဋိဝေဓာဝဟဘာဝေန.

၁၈၂-၂၀၅. သိမ်မွေ့သော အကြောင်းရင်းသည် ထင်ရှား၏၊ ထို့ကြောင့် ဤမထေရ်ကို အရှင်မြတ်တို့တွင် လျင်မြန်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော (ပဋိဘာနေယျက) အရာ၌ ဧတဒဂ်ထားတော်မူသည်။ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မ (လွတ်မြောက်မှုကို ရင့်ကျက်စေတတ်သောတရား) အစွမ်းဖြင့်သာဖြစ်၏၊ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုကို ဆောင်ယူတတ်သော အနေဖြင့်ကား မဟုတ်။

မာရာဒိသုတ္တဧကာဒသကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မာရသုတ်အစရှိသော သုတ်တစ်ဆယ့်တစ်သုတ်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

အာယာစနဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာယာစနဝဂ်အစရှိသည်တို့၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီမည်သော သံယုတ္တနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၏

ရာဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

ရာဓသံယုတ်အဖွင့်၏ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ (ဋီကာ) သည် ပြီးဆုံးပြီ။

၃. ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တံ

၃. ဒိဋ္ဌိသံယုတ်

၁. သောတာပတ္တိဝဂ္ဂေါ

၁. သောတာပတ္တိဝဂ်

၁. ဝါတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဝါတသုတ်အဖွင့်

၂၀၆. န [Pg.264] ဧတေ ဝါတာတိ ယေ ဣမေ ရုက္ခသာခါဒိဘဉ္ဇနကရာ, ဧတေ သတ္တကာယတ္တာ ဝါတာ နာမ န ဟောန္တိ. တေ ဟိ နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ. တေနာဟ ‘‘ဝါတော ပနာ’’တိအာဒိ. တေန သတ္တသု ကာယေသု စတုတ္ထံ ကာယမာဟ. ရုက္ခသာခါဒိဘဉ္ဇနကော ဧသော ဝါတလေသော နာမ, ဝါတသဒိသောတိ အတ္ထော. ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယာတိ ဣမိနာ နိစ္စလဘာဝမေဝ ဒဿေတိ, ပဗ္ဗတကူဋံ ဝိယာတိ ဣမိနာ ပန သဿတိသမံဝါပိ. အယဉှိ ဝါယု ကာယဿ နိစ္စတံ အဘိနိဝိဿ ဌိတော ‘‘မာ စ အနိစ္စတာ ပရော ဟောတူ’’တိ န ဝါတာ ဝါယန္တီတိ ဗာဓတိ. ဧသ နယော နဒိယော သန္ဒန္တီတိအာဒီသု. ဥဒကံ ပနာတိ ဒုတိယံ ကာယံ သန္ဓာယာဟ. ဂဗ္ဘော ပန န နိက္ခမတိ ကူဋဋ္ဌာဒိဘာဝေနေဝ တဿ လဗ္ဘနတော. နေဝ တေ ဥဒေန္တိ ယထာ ဝါတာ, ဧဝံ တိဋ္ဌနတော လောကဿ ပန တထာ မတိမတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော.

၂၀၆. ‘န ဧတေ ဝါတာ’ ဟူသည် သစ်ကိုင်းစသည်တို့ကို ကျိုးပျက်စေတတ်ကုန်သော ဤလေတို့သည် သတ္တကာယ (ခုနစ်ပါးသော အစု) ၌ ပါဝင်သော လေတို့မည်သည် မဟုတ်ကုန်။ ထိုလေတို့သည် မြဲကုန်၏၊ ခိုင်ခံ့ကုန်၏၊ အမြဲတည်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'ဝါတော ပန' အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ထိုသို့ဖြစ်၍ ခုနစ်ပါးသော အစုတို့တွင် စတုတ္ထမြောက် အစုကို မိန့်တော်မူသည်။ သစ်ကိုင်းစသည်တို့ကို ကျိုးပျက်စေတတ်သော ဤလေသည် လေအနည်းငယ် (ဝါတလေသ) သာ ဖြစ်၏၊ လေနှင့်တူ၏ဟု အနက်ရသည်။ ‘တံခွန်တိုင်ကဲ့သို့’ ဟူသဖြင့် မတုန်မလှုပ် တည်ငြိမ်ခြင်းကိုသာ ပြ၏၊ ‘တောင်ထွတ်ကဲ့သို့’ ဟူသဖြင့်လည်း အမြဲတည်ခြင်းနှင့် တူသည်ကို ပြ၏။ ဤဝါယောကာယ၏ မြဲသောအဖြစ်၌ စွဲမြဲစွာတည်လျက် ‘နောက်ထပ် မမြဲခြင်းသဘော မဖြစ်ပါစေလင့်’ ဟု လေတို့သည် မတိုက်ခတ်ကုန်ဟူ၍ တားမြစ်၏။ ဤနည်းတူစွာ ‘မြစ်တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏’ အစရှိသည်တို့၌လည်း သိအပ်၏။ ‘ဥဒကံ ပန’ ဟူသည် ဒုနှစ်ခုမြောက် အစုကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်တော်မူသည်။ ကိုယ်ဝန်သည်ကား မထွက်မြောက်နိုင်၊ အမြဲတည်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍သာ ထိုကိုယ်ဝန်ကို ရနိုင်သောကြောင့်တည်း။ ထိုလေတို့သည် မတိုက်ခတ်ကုန်၊ လောကသည် ဤသို့ တည်ရှိနေသောကြောင့် ထိုသို့ ယူဆရုံမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

ဝါတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝါတသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၂-၄. ဧတံမမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၄. ဧတံမမသုတ်အစရှိသော သုတ်တို့၏အဖွင့်

၂၀၇-၂၀၉. ဒိဋ္ဌံ ရူပါယတနံ စက္ခုနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗတော. သုတံ သဒ္ဒါယတနံ သောတေန သောတဗ္ဗတော. မုတံ ဂန္ဓာယတနာဒိ တိဝိဓံ သမ္ပတ္တဂါဟီဟိ ဃာနာဒီဟိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော. အဝသေသာနိ စက္ခာဒီနိ သတ္တာယတနာနိ ဝိညာတံ နာမ ကေဝလံ မနောဝိညာဏေန ဝိဇာနိတဗ္ဗတော. ပတ္တန္တိ အနုပ္ပတ္တံ, ယံ ကိဉ္စိ ပါပုဏိတဗ္ဗံ ပရိယေသိတွာ ဂဝေသိတွာ သမ္ပတ္တန္တိ အနုပ္ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပရိယိဋ္ဌံ. စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတန္တိ မနသာ စိန္တိတံ. ‘‘ပတ္တံ ပရိယေသိတ’’န္တိ ဧတသ္မိံ ပဒဒွယေ စတုက္ကံ သမ္ဘဝတီတိ တံ ဒဿေတွာ တဿ ဝသေန ပတ္တပရိယေသိတပဒါနိ, တတော မနသာ အနုဝိစရိတဉ္စ နီဟရိတွာ ဒဿေတုံ [Pg.265] ‘‘လောကသ္မိံ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရိယေသိတွာ ပတ္တံ နာမ ပရိယေသနာယ ပရိဂ္ဂါဟဘာဝတော. ပရိယေသိတံ နာမ ကေဝလံ ပရိယေသိတမေဝါတိ ကတွာ ပရိယေသိတွာ ပတ္တဿ မနုဿာနုဝိစရိတဿ ဝုတ္တတ္တာ. ပဌမဝိကပ္ပေ သင်္ကရော အတ္ထီတိ အသင်္ကရတော စ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗန္တိ ဝိညာတာဒိ. တဉှိ မနောဝိညာဏေန ဂဟိတတ္တာ မနသာ အနုဝိစရိတံ နာမ န ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ.

၂၀၇-၂၀၉. မြင်အပ်သော ရူပါယတနသည် မျက်စိဖြင့် မြင်အပ်သောကြောင့် 'ဒိဋ္ဌ' မည်၏။ ကြားအပ်သော သဒ္ဒါယတနသည် နားဖြင့် ကြားအပ်သောကြောင့် 'သုတ' မည်၏။ တွေ့ထိအပ်သော ဂန္ဓာယတန စသည် သုံးပါးသည် အာရုံသို့ ရောက်၍ ယူတတ်သော ဃာန စသည်တို့ဖြင့် ရောက်၍ ယူအပ်သောကြောင့် 'မုတ' မည်၏။ ကြွင်းသော စက္ခု စသော အာယတန ခုနစ်ပါးတို့သည် 'ဝိညာတ' မည်ကုန်၏၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မနောဝိညာဉ်သက်သက်ဖြင့် သိအပ်သောကြောင့်တည်း။ 'ပတ္တံ' ဟူသည် ဆိုက်ရောက်အပ်သော အရာ၊ ရှာမှီးစုံစမ်း၍ ရောက်အပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ဆိုက်ရောက်အပ်သော အရာကို 'အနုပ္ပတ္တံ' ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ပရိယေသိတံ' ဟူသည် ရှာမှီးအပ်သော အရာတည်း။ 'စိတ္တေန အနုသဉ္စရိတံ' ဟူသည် စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သော အရာတည်း။ "ပတ္တံ ပရိယေသိတံ" ဟူသော ဤပုဒ်နှစ်ခုတို့၌ လေးပါးသော အစု (စတုက္က) ဖြစ်နိုင်သည်ကို ပြ၍၊ ထိုလေးပါးသော အစု၏အစွမ်းဖြင့် 'ပတ္တ' 'ပရိယေသိတ' ပုဒ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထို့နောက် စိတ်ဖြင့် လိုက်၍ ကြံစည်အပ်သော အရာကိုလည်းကောင်း ထုတ်ဆောင်ပြသခြင်းငှာ "လောကသ္မိံ ဟိ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုပုဒ်တို့တွင် ရှာမှီး၍ ရအပ်သော အရာ (ပရိယေသိတွာ ပတ္တံ) ဟူသည် ရှာမှီးခြင်းကြောင့် သိမ်းဆည်းမိသော အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်၏။ 'ပရိယေသိတံ' ဟူသည် ရှာမှီးအပ်ရုံမျှသာ ဖြစ်၏ဟု နှလုံးသွင်း၍ ရှာမှီး၍ ရအပ်သော အရာနှင့် လူတို့ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သော အရာတို့ကို မိန့်ဆိုအပ်သောကြောင့်တည်း။ ပထမနည်း၌ ရောထွေးမှု ရှိသောကြောင့် ရောထွေးမှုမရှိဘဲ ပြခြင်းငှာ "အထ ဝါ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ 'သဗ္ဗံ' ဟူသည် ဝိညာတစသည်တည်း။ ထိုဝိညာတစသည်သည် မနောဝိညာဉ်ဖြင့် ယူအပ်သောကြောင့် 'မနသာ အနုဝိစရိတ' (စိတ်ဖြင့် လိုက်၍ ကြံစည်အပ်သော အရာ) မည်၏၊ မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ တွေ့ထိအပ်သော အရာ မဟုတ်ပေ။

ဧတံမမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဧတံမမသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်သည် ပြီး၏။

၅. နတ္ထိဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. နတ္ထိဒိန္နသုတ်အဖွင့်

၂၁၀. ဒိန္နန္တိ ဒေယျဓမ္မသီသေန ဒါနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယာ’’တိ, ဒိန္နံ ပန အန္နာဒိဝတ္ထုံ ကထံ ပဋိက္ခိပန္တိ. ဧသ နယော ‘‘ယိဋ္ဌံ ဟုတ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ. မဟာယာဂေါတိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ မဟာဒါနံ. ပဟေဏကသက္ကာရောတိ ပါဟုနကာနံ ကာတဗ္ဗသက္ကာရော. ဖလန္တိ အာနိသံသဖလံ နိဿန္ဒဖလဉ္စ. ဝိပါကောတိ သဒိသဖလံ. ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထီတိ ပရလောကေ ဌိတဿ ကမ္မုနာ လဒ္ဓဗ္ဗော အယံ လောကော န ဟောတိ. ဣဓလောကေ ဌိတဿပိ ပရလောကော နတ္ထီတိ ဣဓလောကေ ဌိတဿ ကမ္မုနာ လဒ္ဓဗ္ဗော ပရလောကော န ဟောတိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ. ဣမေ သတ္တာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဘဝေ ယောနိအာဒီသု စ ဌိတာ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ နိရုဒယဝိနာသဝသေန နဿန္တိ. ဖလာဘာဝဝသေနာတိ မာတာပိတူသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလဿ အဘာဝဝသေန ‘‘နတ္ထိ မာတာ, နတ္ထိ ပိတာ’’တိ ဝဒန္တိ, န မာတာပိတူနံ, နာပိ တေသု ဣဒါနိ ကရိယမာနသက္ကာရာသက္ကာရာနံ အဘာဝဝသေန တေသံ လောကပစ္စက္ခတ္တာ. ပုဗ္ဗုဠကဿ ဝိယ ဣမေသံ သတ္တာနံ ဥပ္ပာဒေါ နာမ ကေဝလော, န ဘဝတော စဝိတွာ အာဂမနပုဗ္ဗကောတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘စဝိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇနကသတ္တာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. သမဏေန နာမ ယာထာဝတော ဇာနန္တေန ကဿစိ အကထေတွာ သညတေန ဘဝိတဗ္ဗံ, အညထာ အာဟောပုရိသိကာ နာမ သိယာ. ကိဉှိ ပရော ပရဿ ကရိဿတိ, တထာ စ အတ္တနော သမ္ပာဒနဿ ကဿစိ အဝဿယော ဧဝ န သိယာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇနတောတိ အာဟ ‘‘ယေ ဣမဉ္စ…ပေ… ပဝေဒေန္တီ’’တိ.

၂၁၀. 'ဒိန္နံ' ဟူသည် အလှူဝတ္ထု (ဒေယျဓမ္မ) ကို အဦးမူ၍ ပေးလှူအပ်သော အလှူကို ဆိုလိုသည်ဟု ပြလိုသဖြင့် "ဒိန္နဿ ဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ" (လှူအပ်သော အလှူ၏ အကျိုးမရှိခြင်းကို ရည်ရွယ်၍) ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ပေးလှူအပ်သော ဆွမ်းစသော ဝတ္ထုကိုမူကား အဘယ်သို့ ပယ်မြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။ "ယိဋ္ဌံ ဟုတံ" ဟူသော ဤပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ 'မဟာယာဂေါ' ဟူသည် အလုံးစုံသော သူတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အလှူကြီးတည်း။ 'ပဟေဏကသက္ကာရော' ဟူသည် ဧည့်သည်တို့အား ပြုအပ်သော ပူဇော်သက္ကာရတည်း။ 'ဖလံ' ဟူသည် အာနိသင်အကျိုးနှင့် နိဿန္ဒအကျိုး (အဖျန်းအကျိုး) တည်း။ 'ဝိပါကော' ဟူသည် အလားတူ (ဝိပါက်) အကျိုးတည်း။ 'ပရလောက၌ တည်သောသူအား ဤလောကသည် မရှိ' ဟူသည်မှာ ပရလောက၌ တည်သောသူသည် ကံအားဖြင့် ရအပ်သော ဤလောကသည် မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဤလောက၌ တည်သောသူအားလည်း ပရလောကသည် မရှိ' ဟူသည်မှာ ဤလောက၌ တည်သောသူသည် ကံအားဖြင့် ရအပ်သော ပရလောကသည် မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအရာ၌ အကြောင်းကို ပြလိုသဖြင့် "အားလုံးတို့သည် ထိုထိုဘဝ၌သာလျှင် ပြတ်စဲကုန်၏" (သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ) ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤသတ္တဝါတို့သည် ထိုထို ဖြစ်ရာဘဝ၊ ယောနိ စသည်တို့၌ တည်ကုန်သည်ရှိသော် ထိုထိုဘဝ၌သာလျှင် ပြတ်စဲကုန်၏၊ တစ်ဖန် ပြန်လည်မဖြစ်ပေါ်ဘဲ ပျက်စီးခြင်းသဘောဖြင့် ပျက်စီးကြရကုန်၏။ 'အကျိုးမရှိခြင်းကြောင့်' ဟူသည်မှာ မိဘတို့အပေါ်၌ ကောင်းစွာပြုကျင့်ခြင်း (သမ္မာပဋိပတ္တိ)၊ မှားယွင်းစွာပြုကျင့်ခြင်း (မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ) တို့၏ အကျိုးမရှိခြင်းကြောင့် "အမိမရှိ၊ အဖမရှိ" ဟု ပြောဆိုကြခြင်းဖြစ်၏၊ အမိအဖတို့ မရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ယခုအခါ ထိုမိဘတို့အား ပြုအပ်သော ပူဇော်မှု၊ မပူဇော်မှုတို့ မရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မဟုတ်ပေ၊ ထိုမိဘတို့သည် လောက၌ ထင်ရှားရှိနေသောကြောင့်တည်း။ ရေပွက်ကဲ့သို့ ဤသတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာရုံမျှသာ ဖြစ်၏၊ ဘဝမှ ရွေ့လျော၍ လာခြင်းကို ရှေ့သွားမပြုဟု ပြခြင်းငှာ "ဥပပါတိကသတ္တဝါတို့သည် မရှိကုန်" ဟု မိန့်တော်မူအပ်သည်ကို ရည်ရွယ်၍ "စုတေ၍ ဖြစ်တတ်သော သတ္တဝါဟူသည် မရှိ" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သမဏ မည်သည်မှာ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိလျက်နှင့် မည်သူအားမျှ မပြောကြားဘဲ စောင့်စည်းအပ်၏၊ ထို့သို့မဟုတ်ပါက ကိုယ်ကိုကိုယ် ချီးမွမ်းခြင်း (အာဟောပုရိသိကာ) သာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ သူတစ်ပါးသည် သူတစ်ပါးအား အဘယ်သို့ ပြုနိုင်အံ့နည်း၊ ထို့အတူ မိမိကိုယ်တိုင် ပြည့်စုံအောင် အားထုတ်ရာ၌လည်းကောင်း ထိုထိုနေရာ၌သာလျှင် ပြတ်စဲပျက်စီးသွားသောကြောင့် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အမှီသဟဲမျှ မရှိနိုင်ဟု ပြလိုသဖြင့် "ယေ ဣမဉ္စ...ပေ... ပဝေဒေန္တိ" ဟု မိန့်တော်မူ၏။

စတူသု [Pg.266] မဟာဘူတေသု နိယုတ္တောတိ စာတုမဟာဘူတိကော. ယထာ ပန မတ္တိကာယ နိဗ္ဗတ္တံ ဘာဇနံ မတ္တိကာမယံ, ဧဝမယံ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တောတိ အာဟ ‘‘စတုမဟာဘူတမယော’’တိ. အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတူတိ သတ္တသန္တာနဂတာ ပထဝီဓာတု. ဗာဟိရံ ပထဝီဓာတုန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ မဟာပထဝိံ. အနုယာတီတိ တဿ အနုရူပဘာဝေန ယာတိ ဥပေတိ. ဥပဂစ္ဆတီတိ ပုဗ္ဗေ ဗာဟိရပထဝီကာယတော တဒေကဒေသဘူတာ ပထဝီ အာဂန္တွာ အဇ္ဈတ္တိကဘာဝပ္ပတ္တိယာ သတ္တဘာဝေန သဏ္ဌိတာ ဣဒါနိ ဃဋာဒိပထဝီ ဝိယ တမေဝ ဗာဟိရပထဝီကာယံ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတိ, သဗ္ဗသော တေန နိဗ္ဗိသေသတံ ဧကီဘာဝမေဝ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ ဧတ္ထ ပဇ္ဇုန္နေန မဟာသမုဒ္ဒတော ဂဟိတအာပေါ ဝိယ ဝဿောဒကဘာဝေန ပုနပိ မဟာသမုဒ္ဒံ, သူရိယရံသိတော ဂဟိတဣန္ဒဂ္ဂိသင်္ခါတတေဇော ဝိယ ပုနပိ သူရိယရံသိံ, မဟာဝါယုခန္ဓတော နိဂ္ဂတမဟာဝါယော ဝိယ တမေဝ ဝါယုခန္ဓံ ဥပေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဒိဋ္ဌိဂတိကော သယမေဝ အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ. ဥမ္မတ္တကပစ္ဆိသဒိသဉှိ ဒိဋ္ဌိဂတိကဒဿနံ. မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တိ တေသံ ဝိသယဘာဝါ ဝိသယာပီတိ ဝဒတိ. ဝိသယိဂ္ဂဟဏေန ဟိ ဝိသယာ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ. ဂုဏာဂုဏပဒါနီတိ ဂုဏဒေါသကောဋ္ဌာသာ. သရီရမေဝ ပဒါနီတိ အဓိပ္ပေတံ သရီရေန တံတံကိရိယာယ ပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. ဒဗ္ဗန္တိ မုယှန္တီတိ ဒတ္တူ, မူဠှပုဂ္ဂလာ. တေဟိ ဒတ္တူဟိ ဗာလမနုဿေဟိ ပညတ္တံ.

မဟာဘုတ်လေးပါးတို့၌ ယှဉ်စပ်သောကြောင့် 'စာတုမဟာဘူတိက' မည်၏။ မြေညွှန်ဖြင့် ပြီးသော အိုးကို မြေညွှန်ဖြင့်ပြီးသော အိုး (မတ္တိကာမယ) ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့၊ ဤကိုယ်သည် မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်အပ်သောကြောင့် "စတုမဟာဘူတမယော" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'အဇ္ဈတ္တိက ပထဝီဓာတ်' ဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်သော ပထဝီဓာတ်တည်း။ 'ပြင်ပပထဝီဓာတ်' ဟူသည် ပြင်ပ၌ရှိသော မဟာပထဝီမြေကြီးတည်း။ 'အနုယာတိ' ဟူသည် ထိုပြင်ပမြေကြီးအား လျော်သော အားဖြင့် သွား၏၊ ရောက်၏။ 'ဥပဂစ္ဆတိ' ဟူသည်မှာ ရှေး၌ ပြင်ပမြေကြီးအစုမှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော မြေကြီးသည် လာ၍ အတွင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သဖြင့် သတ္တဝါအဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိပြီးလျှင်၊ ယခုအခါ၌မူ အိုးစသော မြေကြီးကဲ့သို့ ထိုပြင်ပမြေကြီးအစုသို့ပင် လိုက်ပါဆိုက်ရောက်၏၊ အလုံးစုံသော အားဖြင့် ထိုပြင်ပမြေကြီးနှင့် ထူးခြားမှုမရှိဘဲ တစ်သားတည်းအဖြစ်သို့သာ ရောက်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'အာပေါဓာတ် စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏' ဟူသော ဤနေရာ၌ မိုးတိမ်သည် သမုဒ္ဒရာမှ ယူအပ်သော ရေသည် မိုးရေအဖြစ်ဖြင့် တစ်ဖန် သမုဒ္ဒရာသို့ပင် ရောက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နေခြည်မှ ယူအပ်သော လျှပ်စစ်မီးတည်းဟူသော တေဇောဓာတ်သည် တစ်ဖန် နေခြည်သို့ပင် ရောက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လေထုကြီးမှ ထွက်လာသော လေသည် ထိုလေထုကြီးသို့ပင် ပြန်လည်ဆိုက်ရောက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူသည် မိမိကိုယ်တိုင်ပင် မိမိ၏ဝါဒကို ဖျက်ဆီးမိလျက်သား ဖြစ်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိသူ၏ အယူအမြင်သည် ရူးသွန်းသောသူ၏ တောင်းနှင့် တူလှပေ၏။ မနောလျှင် ခြောက်ခုမြောက်ရှိသော အိန္ဒြေတို့သည် ကောင်းကင်သို့ ပြေးဝင်ကုန်၏ဟု ပြောဆိုရာ၌ ထိုအိန္ဒြေတို့၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် အာရုံတို့သည်လည်း ကောင်းကင်သို့ ပြေးဝင်ကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ အိန္ဒြေ (အာရုံကို ယူတတ်သောတရား) ကို ယူခြင်းဖြင့် အာရုံတို့သည်လည်း ယူအပ်သည်သာ ဖြစ်ကုန်၏။ 'ဂုဏာဂုဏပဒါနိ' ဟူသည် ကုသိုလ်အကုသိုလ် (ဂုဏ်နှင့် အပြစ်) အဖို့အစုတို့တည်း။ ကိုယ်ခန္ဓာကိုသာလျှင် 'ပဒါနိ' ဟု ရည်ရွယ်အပ်၏၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် ထိုထိုပြုလုပ်မှုသို့ ရောက်အပ်သောကြောင့်တည်း။ တွေဝေတတ်သောကြောင့် 'ဒတ္ထု' မည်ကုန်၏၊ လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော လူမိုက်တို့တည်း။ ထိုတွေဝေသော လူမိုက်တို့သည် ပညတ်အပ်ကုန်၏။

နတ္ထိဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နတ္ထိဒိန္နသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၆. ကရောတောသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ကရောတောသုတ်အဖွင့်

၂၁၁. သဟတ္ထာ ကရောန္တဿာတိ သဟတ္ထေန ကရောန္တဿ. နိဿဂ္ဂိယထာဝရာဒယောပိ ဣဓ သဟတ္ထကရဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာ. ဟတ္ထာဒီနီတိ ဟတ္ထပါဒကဏ္ဏနာသာဒီနိ. ပစနံ ဒဟနံ ဝိဗာဓနန္တိ အာဟ ‘‘ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿာ’’တိ. ပပဉ္စသူဒနိယံ ‘‘တဇ္ဇေန္တဿ စာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော, ဣဓ ပန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယံ ဝိယ တဇ္ဇနံ ပရိဘာသနံ ဒဏ္ဍေနေဝ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. သောကံ သယံ ကရောန္တဿာတိ ပရဿ သောကကာရဏံ သယံ ကရောန္တဿ, သောကံ ဝါ ဥပ္ပာဒေန္တဿ. ပရေဟိ အတ္တနော ဝစနကရေဟိ. သယမ္ပိ ဖန္ဒတောတိ ပရဿ ဝိဗာဓနပ္ပယောဂေန [Pg.267] သယမ္ပိ ဖန္ဒတော. အတိပါတယတောတိ ပဒံ သုဒ္ဓကတ္တုအတ္ထေ ဟေတုကတ္တုအတ္ထေ စ ဝတ္တတီတိ အာဟ – ‘‘ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿပီ’’တိ. ကာရဏဝသေနာတိ ကာရာပနဝသေန.

၂၁၁. 'သဟတ္ထာ ကရောန္တဿ' ဟူသည် မိမိလက်ဖြင့် ပြုလုပ်သောသူအား။ (လက်နက်ကို) စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ မြဲမြံစွာကိုင်ခြင်း စသည်တို့သည်လည်း ဤနေရာ၌ မိမိလက်ဖြင့် ပြုလုပ်ခြင်း၌ပင် အကျုံးဝင်ကုန်၏။ 'ဟတ္ထာဒီနိ' ဟူသည် လက်၊ ခြေ၊ နား၊ နှာခေါင်း စသည်တို့ကို (ဖြတ်ခြင်းတည်း)။ ချက်ခြင်း၊ ပူလောင်စေခြင်း၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်း၍ "တုတ်၊ နှင်တံဖြင့် ညှဉ်းဆဲသောသူအား" (ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ) ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ပပဉ္စသူဒနီအဋ္ဌကထာ၌ "ခြိမ်းခြောက်သောသူအားလည်းကောင်း" ဟု အနက်ကို ဆိုအပ်၏၊ ဤအဋ္ဌကထာ၌မူ သုမင်္ဂလဝိလာသိနီအဋ္ဌကထာ၌ ကဲ့သို့ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ ကြိမ်းမောင်းခြင်းကို တုတ်၊ နှင်တံဖြင့်ပင် သိမ်းကျုံးယူ၍ "တုတ်၊ နှင်တံဖြင့် ညှဉ်းဆဲသောသူအား" ဟူ၍သာ မိန့်တော်မူအပ်၏။ 'သောကံ သယံ ကရောန္တဿ' ဟူသည် သူတစ်ပါး၏ စိုးရိမ်ခြင်းအကြောင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်သောသူအား၊ သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ခြင်းကို ဖြစ်စေသောသူအား။ မိမိ၏ စကားကို နားထောင်သော သူတစ်ပါးတို့အားဖြင့် (ပြုစေခြင်း)။ 'သယမ္ပိ ဖန္ဒတော' ဟူသည် သူတစ်ပါးကို ညှဉ်းဆဲသော လုံ့လဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင်လည်း တုန်လှုပ်သောသူအား။ 'အတိပါတယတော' ဟူသော ပုဒ်သည် ကတ္တုအနက်နှင့် ဟေတုအနက် (စေခိုင်းခြင်းအနက်) နှစ်မျိုးလုံး၌ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် "သတ်သောသူအားလည်းကောင်း၊ သတ်စေသောသူအားလည်းကောင်း" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'ကာရဏဝသေန' ဟူသည် စေခိုင်းခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။

ဃရဿ ဘိတ္တိ အန္တော စ ဗဟိ စ သန္ဓိတာ ဟုတွာ ဌိတာဝ ဃရသန္ဓိ. ကိဉ္စိပိ အသေသေတွာ နိရဝသေသော လောပေါ နိလ္လောပေါ. ဧကာဂါရေ နိယုတ္တော ဝိလောပေါ ဧကာဂါရိကော. ပရိတော သဗ္ဗသော ပန္ထေ ဟနနံ ပရိပန္ထော. ပါပံ န ကရီယတိ ပုဗ္ဗေ အသတော ဥပ္ပာဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ, တသ္မာ နတ္ထိ ပါပံ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သတ္တာ ပါပေ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘သတ္တာ ပန ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီ’’တိ ဧဝံ ကိရဿ ဟောတိ ဣမေသဉှိ သတ္တာနံ ဟိံသာဒိကိရိယာ န အတ္တာနံ ဖုသတိ တဿ နိစ္စတာယ နိဗ္ဗိကာရတ္တာ, သရီရံ ပန အစေတနံ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမံ, တသ္မိံ ဝိကောပိတေပိ န ကိဉ္စိ ပါပန္တိ. ခုရနေမိနာတိ နိသိတခုရမယနေမိနာ, ခုရသဒိသနေမိနာတိ အတ္ထော.

အိမ်၏ နံရံသည် အတွင်း၌လည်းကောင်း၊ အပြင်၌လည်းကောင်း စေ့စပ်လျက် တည်ရှိနေခြင်းသည်ပင် 'ဃရသန္ဓိ' (အိမ်အကြား ဖောက်ထွင်းခြင်း) မည်၏။ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မကြွင်းကျန်စေဘဲ အကုန်အစင် လုယက်ခြင်းသည် 'နိလ္လောပ' မည်၏။ အိမ်တစ်လုံးတည်း၌ သီးသန့်ပြုလုပ်သော လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းသည် 'ဧကာဂါရိက' မည်၏။ ဘေးပတ်ပတ်လည် လမ်းခရီး၌ သတ်ဖြတ်လုယက်ခြင်းသည် 'ပရိပန္ထ' (လမ်းခရီးလုယက်ခြင်း) မည်၏။ ရှေးဦးစွာ မရှိသော အကုသိုလ်တရားကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် မစွမ်းနိုင်သောကြောင့် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို မပြုအပ်၊ ထို့ကြောင့် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ဟူသည် မရှိ။ အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါမူ သတ္တဝါတို့သည် အဘယ်ကြောင့် မကောင်းမှု၌ ပြုမူဆောင်ရွက်နေကြသနည်းဟူမူ— “သတ္တဝါတို့သည် ငါတို့ပြုကြကုန်၏ဟု ဤသို့သော အမှတ်သညာ ရှိကြကုန်၏” ဟု ဆိုအပ်၏။ ဤသို့ ဖြစ်တတ်သည်တကား— ဤသတ္တဝါတို့၏ ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်ခြင်း အစရှိသော ပြုလုပ်မှုသည် အတ္တသို့ မထိရောက်ပေ၊ ထိုအတ္တသည် မြဲသောအရာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဖောက်ပြန်မှုမရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည်ကား စိတ်ဝိညာဉ်မရှိသော ထင်းတုံး သစ်ပိုင်းနှင့် တူ၏။ ထိုခန္ဓာကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးသော်လည်း မကောင်းမှု တစ်စုံတစ်ခုမျှ မဖြစ်နိုင်ဟု (ယူဆကြကုန်၏)။ 'ခုရနေမိနာ' ဟူသည် ထက်မြက်သော သင်တုန်းဓားဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဘီးအကွပ်ဖြင့်၊ သင်တုန်းဓားနှင့်တူသော ဘီးအကွပ်ဖြင့်ဟု အနက်ရရှိသည်။

ဂင်္ဂါယ ဒက္ခိဏာ ဒိသာ အပ္ပတိရူပဒေသော, ဥတ္တရဒိသာ ပတိရူပဒေသောတိ အဓိပ္ပာယေန ‘‘ဒက္ခိဏဉ္စေပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ’’တိအာဒိ. မဟာယာဂန္တိ မဟာဝိဇိတယညသဒိသံ မဟာယာဂံ. ဥပေါသထကမ္မေနာတိ ဥပေါသထကမ္မေန စ. စ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဒမသဒ္ဒေါ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရဿ ဥပေါသထသီလဿ စ ဝါစကော ဣဓာဓိပ္ပေတော. ကေစိ ပန ‘‘ဥပေါသထကမ္မေနာ’’တိ ဣဒံ ဣန္ဒြိယဒမနဿ ဝိသေသနံ, တသ္မာ ‘‘ဥပေါသထကမ္မဘူတေန ဣန္ဒြိယဒမေနာ’’တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. သီလသံယမေနာတိ သီလသံဝရေန. သစ္စဝစနေနာတိ သစ္စဝါစာယ. တဿာ ဝိသုံ ဝစနံ လောကေ ဂရုတရပုညသမ္မတဘာဝတော. ယထာ ဟိ ပါပဓမ္မေသု မုသာဝါဒေါ ဂရု, ဧဝံ ပုညဓမ္မေသု သစ္စဝါစာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿာ’’တိအာဒိ (ဣတိဝု. ၂၅). ပဝတ္တီတိ ယော ကရောတီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ သန္တာနေ ဖလဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယဘာဝေန ပဝတ္တိ. သဗ္ဗထာတိ ‘‘ကရောတော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန သဗ္ဗပ္ပကာရေန ကိရိယမေဝ ပဋိက္ခိပန္တိ.

ဂင်္ဂါမြစ်၏ တောင်ဘက်အရပ်သည် မလျောက်ပတ်သော အရပ်ဖြစ်၏၊ မြောက်ဘက်အရပ်သည် လျောက်ပတ်သော အရပ်ဖြစ်၏ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် “တောင်ဘက်ကမ်း၌လည်းကောင်း” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူကြောင်း ပြလို၍ “တောင်ဘက်ကမ်းရှိ လူတို့သည် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းကုန်၏” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုတော်မူသည်။ 'မဟာယာဂံ' ဟူသည် မဟာဝိဇိတမင်း၏ ယဇ်ပူဇော်ပွဲနှင့်တူသော ကြီးစွာသော အလှူပွဲကို ဆိုလိုသည်။ 'ဥပေါသထကမ္မေန' ဟူသည် ဥပုသ်စောင့်ခြင်း အမှုဖြင့်လည်းကောင်း ဟု ဖြစ်၏။ ဤ၌ 'စ' သဒ္ဒါကို ချန်လှပ်၍ ပြဆိုအပ်၏။ 'ဒမ' သဒ္ဒါသည် ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်းနှင့် ဥပုသ်သီလကို ဟောတတ်သော သဒ္ဒါဖြစ်ရာ ဤ၌ ထိုအဓိပ္ပာယ်ကို ယူအပ်၏။ အချို့သော ဆရာတို့သည်ကား “ဥပေါသထကမ္မေန” ဟူသော ဤပုဒ်သည် ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်း (ဣန္ဒြိယဒမန) ၏ ဝိသေသနဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် “ဥပုသ်ဆောက်တည်မှု အင်္ဂါရပ်ဖြစ်သော ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်းဖြင့်” ဟု အနက်ဆိုကြကုန်၏။ 'သီလသံယမေန' ဟူသည် သီလဖြင့် စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် ဟူလို။ 'သစ္စဝစနေန' ဟူသည် မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် ဟူလို။ ထိုမှန်ကန်သော စကားကို သီးခြားထုတ်၍ ပြောရခြင်းမှာ လောက၌ ပိုမိုကြီးမားသော ကောင်းမှုဟု သမုတ်အပ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ မကောင်းမှုတရားတို့တွင် မုသာဝါဒသည် အလွန်ကြီးလေးသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကောင်းမှုတရားတို့တွင် သစ္စာစကားသည် အလွန်ကြီးမြတ်လှ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “တရားတစ်ပါးကို လွန်ကျူးသောသူအား” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ 'ပဝတ္တိ' (ဖြစ်ပေါ်ခြင်း) ဟူသည် ပြုလုပ်သူဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သောသူ၏ သန္တာန်၌ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'သဗ္ဗထာ' ဟူသည် “ပြုလုပ်သူအား” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်သော အရာ၌ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြုလုပ်မှု (ကိရိယ) ကိုသာလျှင် ငြင်းပယ်ကြကုန်၏။

ကရောတောသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကရောတောသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၇. ဟေတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. ဟေတုသုတ်အဖွင့်

၂၁၂. ဥဘယေနာတိ [Pg.268] ဟေတုပစ္စယပဋိသေဓဝစနေန. သံကိလေသပစ္စယန္တိ သံကိလိသနဿ မလီနဘာဝဿ ကာရဏံ. ဝိသုဒ္ဓိပစ္စယန္တိ သံကိလေသတော ဝိသုဒ္ဓိယာ ဝေါဒါနဿ ကာရဏံ. နတ္ထိ ဗလန္တိ သတ္တာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကနိဗ္ဗာနသမ္ပတ္တိအာဝဟံ ဗလံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ယမှီ’’တိအာဒိ. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ, သံကိလေသိကမ္ပိ စာယံ ပဋိက္ခိပတေဝ. အညမညဝေဝစနာနီတိ တဿာ တဿာ ကိရိယာယ ဥဿန္နဋ္ဌေန ဗလံ, သူရဝီရဘာဝါဝဟဋ္ဌေန ဝီရိယံ, တမေဝ ဒဠှဂ္ဂါဟဘာဝတော ပေါရိသံ ဓုရံ ဝဟန္တေန ပဝတ္တေတဗ္ဗတော ပုရိသထာမော, ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနပ္ပဝတ္တိယာ ပုရိသပရက္ကမောတိ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၁၂. 'ဥဘယေန' ဟူသည် ဟိတ်နှင့် ပစ္စည်းတို့ကို ငြင်းပယ်သော စကားအားဖြင့်။ 'သံကိလေသပစ္စယံ' ဟူသည် ညစ်နွမ်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို။ 'ဝိသုဒ္ဓိပစ္စယံ' ဟူသည် ညစ်နွမ်းမှုမှ စင်ကြယ်ခြင်း (ဝေါဒါန) ၏ အကြောင်းရင်းကို။ 'နတ္ထိ ဗလံ' ဟူသည် သတ္တဝါတို့အား ပစ္စုပ္ပန်၊ တမလွန်နှင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတို့ကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်သော 'ခွန်အား' မည်သည် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ။ ထို့ကြောင့် “အကြင်သူအား” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ဤသည်မှာ သာဓကမျှသာ ပြခြင်းဖြစ်၏၊ ညစ်နွမ်းစေတတ်သော အရာကိုလည်း ဤယူဝါဒသည် အမှန်ပင် ငြင်းပယ်ပေသည်။ 'အညမညဝေဝစနာနိ' ဟူသည် ထိုထိုပြုလုပ်မှု၌ လွန်ကဲသော အနက်ဖြင့် 'ဗလ' (အား) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရဲရင့်ပြတ်သားမှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသော အနက်ဖြင့် 'ဝီရိယ' (လုံ့လ) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယင်းဝီရိယကိုပင် ခိုင်မြဲစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားသော အနက်ဖြင့် 'ပေါရိသ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်လျက် ဖြစ်စေအပ်သောကြောင့် 'ပုရိသထာမ' (ယောက်ျား၏ အစွမ်း) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဆင့်ဆင့်သော အခြေအနေကို ကျော်လွှားနိုင်ခြင်းကြောင့် 'ပုရိသပရက္ကမ' (ယောက်ျား၏ လုံ့လဝီရိယ) ဟူ၍လည်းကောင်း မိန့်ဆိုအပ်ကြောင်း သိအပ်၏။

သတွယောဂတော, ရူပါဒီသု ဝါ သတ္တတာယ သတ္တာ, ပါဏနတော အဿာသနပဿာသနဝသေန ပဝတ္တိယာ ပါဏာ, တေ ပန သော ဧကိန္ဒြိယာဒိဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဝဒတီတိ အာဟ ‘‘ဧကိန္ဒြိယော’’တိအာဒိ. အဏ္ဍကောသာဒီသု ဘဝနတော ဘူတာတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘အဏ္ဍ…ပေ… ဝဒန္တီ’’တိ. ဇီဝနတော ပါဏံ ဓာရေန္တာ ဝိယ ဝဍ္ဎနတော ဇီဝါတိ သာလိယဝါဒိကေ ဝဒန္တိ. နတ္ထိ ဧတေသံ သံကိလေသဝိသုဒ္ဓီသု ဝသောတိ အဝသာ. နတ္ထိ တေသံ ဗလံ ဝီရိယန္တိ အဗလာ အဝီရိယာ. နိယတတာတိ အစ္ဆေဇ္ဇသုတ္တာဝုတာဘေဇ္ဇမဏိနော ဝိယ နိယတပ္ပဝတ္တိတာယ ဂတိဇာတိဗန္ဓာပဝဂ္ဂဝသေန နိယမော. တတ္ထ တတ္ထ ဂမနန္တိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ ဝသေန တာသု တာသု ဂတီသု ဥပဂမနံ. သမဝါယေန သမာဂမော သင်္ဂတိ. သဘာဝေါယေဝါတိ ယထာ ကဏ္ဋကဿ တိက္ခတာ, ကပိတ္ထဖလာနံ ပရိမဏ္ဍလတာ, မိဂပက္ခီနံ ဝိစိတ္တာကာရတာ, ဧဝံ သဗ္ဗဿပိ လောကဿ ဟေတုပစ္စယေဟိ ဝိနာ တထာ တထာ ပရိဏာမော, အယံ သဘာဝေါ ဧဝ အကိတ္တိမော ဧဝ. တေနာဟ ‘‘ယေန ဟီ’’တိအာဒိ. ဆဠဘိဇာတိယော ပရတော ဝိတ္ထာရီယန္တိ. သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တီတိ ဝဒန္တာ အဒုက္ခမသုခဘူဘိံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ န ဇာနန္တီတိ ဥလ္လိင်္ဂေန္တော ‘‘အညာ သုခဒုက္ခဘူမိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တီ’’တိ အာဟ.

သတ္တဝါတို့၏ စပ်ယှဉ်မှုကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရူပါရုံစသည်တို့၌ ကပ်ငြိနေသောကြောင့်သော်လည်းကောင်း 'သတ္တ' (သတ္တဝါ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထွက်သက်ဝင်သက်ဖြင့် အသက်ရှင်နေသောကြောင့် 'ပါဏ' (အသက်ရှိသူ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏၊ ထိုသူတို့ကို ထိုဝါဒီဆရာသည် ဧကိန္ဒြေရှိသော သတ္တဝါစသည်ဖြင့် ခွဲခြား၍ ပြောဆိုသောကြောင့် “ဧကိန္ဒြိယ” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ဥခွံစသည်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် 'ဘူတ' (ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသူ) ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကြောင်း ပြလို၍ “အဏ္ဍ...ပ... ပြောဆိုကြကုန်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ အသက်ရှင်နေသဖြင့် အသက်ဇီဝကို ဆောင်ထားသကဲ့သို့ ကြီးထွားလာသောကြောင့် စပါးပင်၊ ဂျုံပင်စသည်တို့ကို 'ဇီဝ' ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့အား ညစ်နွမ်းမှုနှင့် စင်ကြယ်မှုတို့၌ အစိုးရခြင်းမရှိသောကြောင့် 'အဝသ' (မစိုးရသူများ) မည်ကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့အား အားအစွမ်းနှင့် လုံ့လဝီရိယ မရှိသောကြောင့် 'အဗလ အဝီရိယ' မည်ကုန်၏။ 'နိယတတာ' ဟူသည် ဖြတ်တောက်၍ မရသော အပ်ချည်ကြိုး၌ သီထားသော ဖောက်ထွင်း၍ မရသော ပုလဲရတနာကဲ့သို့ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော သဘာဝဖြင့် လားရာဂတိ၊ ဇာတ်၊ အနှောင်အဖွဲ့၊ စုတေမှုတို့၏ အစီအစဉ်အတိုင်း ဆုံးဖြတ်ခြင်း (နိယမ) ပေတည်း။ 'ထိုထိုအရပ်သို့ သွားခြင်း' ဟူသည် အမျိုးအစား ခြောက်ပါးသော အဘိဇာတိတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုထိုလားရာဘဝတို့သို့ ရောက်ရှိခြင်း ဖြစ်၏။ အစုအဝေးအားဖြင့် ဆုံစည်းခြင်းသည် 'သင်္ဂတိ' မည်၏။ 'သဘာဝေါယေဝါ' ဟူသည်— ဆူး၏ ထက်မြက်ခြင်း၊ သီးသီးသီးသီး (လင်ပန်းသီး) တို့၏ လုံးဝန်းခြင်း၊ သားငှက်တို့၏ အရောင်အသွေး ဆန်းကြယ်ခြင်းတို့သည် အကြောင်းတရားမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သတ္တလောက အားလုံးသည်လည်း အကြောင်းပစ္စည်း ကင်းလျက် ထိုထိုသို့ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ပြုပြင်ဖန်တီးထားခြင်း မဟုတ်သော ပင်ကိုယ်သဘာဝမျှသာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် “အကြင်အကြောင်းကြောင့်” အစရှိသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ အဘိဇာတိ ခြောက်ပါးကို နောင်၌ အကျယ်ပြဆိုလတ္တံ့။ ချမ်းသာနှင့် ဆင်းရဲကိုသာ ခံစားရ၏ဟု ပြောဆိုကြသော ထိုမိစ္ဆာဝါဒီတို့သည် ဥပေက္ခာဝေဒနာ ခံစားရာဘုံကို အလုံးစုံ မသိကြကြောင်း ညွှန်ပြလိုသဖြင့် “အခြားသော သုခဒုက္ခဘုံ မရှိကြောင်း ပြသကြကုန်၏” ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

ဟေတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဟေတုသုတ်အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

၈-၁၀. မဟာဒိဋ္ဌိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၈-၁၀. မဟာဒိဋ္ဌိသုတ်အစရှိသည်တို့၏ အဖွင့်

၂၁၃-၂၁၅. အကတာတိ [Pg.269] သမေန ဝါ ဝိသမေန ဝါ ကေနစိ ဟေတုနာ န ကတာ ဧဝ. ကေနစိ ကတံ ကရဏံ ဝိဓာနံ နတ္ထိ ဧတေသန္တိ အကတဝိဓာနာ. ပဒဒွယေနပိ လောကေ ကေနစိ ဟေတုပစ္စယေန နေသံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိတာဘာဝံ ဒဿေတိ. ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာတိ ကဿစိ ဣဒ္ဓိမတော ဒေဝဿ ဗြဟ္မုနော ဝါ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မိတာတိ ဝါ ကဿစိ အနိမ္မာပကာ. အဇနကာတိ ဧတေန ပထဝီကာယာဒီနံ ရူပါဒိဇနကဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. ရူပသဒ္ဒါဒယော ဟိ ပထဝီကာယာဒီဟိ အပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိကာတိ တဿ လဒ္ဓိ. ယထာ ပဗ္ဗတကူဋံ ကေနစိ အနိဗ္ဗတ္တိတံ ကဿစိ စ အနိဗ္ဗတ္တကံ, ဧဝမေတေပီတိ အာဟ ‘‘ကူဋဋ္ဌာ’’တိ. ယမိဒံ ‘‘ဗီဇာဒိတော အင်္ကုရာဒိ ဇာယတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဉ္စ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ တတော နိက္ခမတိ, နာဝိဇ္ဇမာနံ, အညထာ ယတော ကုတောစိ ယဿ ကဿစိ ဥပ္ပတ္တိ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဌိတာတိ နိဗ္ဗိကာရဘာဝေန ဌိတာ. န စလန္တီတိ န ဝိကာရံ အာပဇ္ဇန္တိ. ဝိကာရာဘာဝေန ဟိ တေသံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ ဧသိကဋ္ဌာယိဋ္ဌိတတာ. အနိဉ္ဇနဉ္စ အတ္တနော ပကတိယာ အဝဋ္ဌာနမေဝ. တေနာဟ ‘‘န ဝိပရိဏမန္တီ’’တိ. အဝိပရိဏာမဓမ္မတ္တာ ဧဝ စ နေ အညမညံ န ဗျာဗာဓေန္တိ. သတိ ဟိ ဝိကာရံ အာပါဒေတဗ္ဗတာယ ဗျာဗာဓကတာပိ သိယာ, တထာ အနုဂ္ဂဟေတဗ္ဗတာယ အနုဂ္ဂါဟကတာတိ တဒဘာဝံ ဒဿေတုံ ပါဠိယံ ‘‘နာလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပထဝီ ဧဝ ကာယေကဒေသတ္တာ ပထဝိကာယော. ဇီဝသတ္တမာနံ ကာယာနံ နိစ္စတာယ နိဗ္ဗိကာရာဘာဝတော န ဟန္တဗ္ဗတာ, န ဃာဋေတဗ္ဗတာ စာတိ နေဝ ကောစိ ဟန္တာ ဃာတေတာ ဝါ. တေနာဟ ‘‘သတ္တန္နန္တွေဝါ’’တိအာဒိ. ယဒိ ကောစိ ဟန္တာ နတ္ထိ, ကထံ သတ္ထပ္ပဟာရောတိ အာဟ ‘‘ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသူ’’တိအာဒိ. ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတိ, န ဃာတနာဒိ, ပရမတ္ထတော သတ္တန္နန္တွေဝ ကာယာနံ အဝိကောပနီယဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော.

၂၁၃-၂၁၅. “မပြုအပ်ကုန်” ဟူသည်မှာ ညီညွတ်သော အကြောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ မညီညွတ်သော အကြောင်းဖြင့်ဖြစ်စေ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းကြောင့် မပြုအပ်ကုန်သည်သာတည်း။ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ပြုလုပ်စီရင်အပ်သော အပြုအပြင် မရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ “စီရင်အပ်သော အပြုအပြင် မရှိကုန်” (အကတဝိဓာန) မည်ကုန်၏။ ထိုပုဒ်နှစ်ခုလုံးဖြင့်လည်း လောက၌ တစ်စုံတစ်ခုသော ဟေတုပစ္စည်း (အကြောင်း) ဖြင့် ၎င်းတို့၏ မဖြစ်ပေါ်ခြင်းသဘောကို ပြ၏။ “တန်ခိုးဖြင့်လည်း မဖန်ဆင်းအပ်ကုန်” ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ယောက်သော တန်ခိုးရှိသော နတ် သို့မဟုတ် ဗြဟ္မာ၏ တန်ခိုးဖြင့်လည်း မဖန်ဆင်းအပ်ကုန်။ သို့မဟုတ် “မဖန်ဆင်းအပ်ကုန်” ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဖန်ဆင်းသူမရှိကုန်။ “မဖြစ်စေတတ်ကုန်” ဟူသော ဤပုဒ်ဖြင့် ပထဝီအစု စသည်တို့၏ ရုပ် စသည်တို့ကို ဖြစ်စေတတ်သောသဘောကို ပယ်မြစ်၏။ ရုပ်၊ အသံ စသည်တို့သည် ပထဝီအစု စသည်တို့နှင့် မပတ်သက်သော ဖြစ်ခြင်းရှိကုန်၏ ဟူသည် ထိုသူ၏ အယူဝါဒတည်း။ တောင်ထွတ်သည် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူ မဖြစ်စေအပ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်အား ဖြစ်စေတတ်သည်လည်း မဟုတ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဤအတူ ၎င်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ ဟု ရည်ရွယ်၍ “တောင်ထွတ်ကဲ့သို့ တည်ကုန်၏” (ကူဋဋ္ဌာ) ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ “မျိုးစေ့ စသည်မှ အညှောက် စသည်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်၏” ဟု အကြင် စကားကို ဆိုအပ်၏၊ ထို (အညှောက်စသည်) သည်လည်း ရှိဆဲဖြစ်၍သာ ထို (မျိုးစေ့) မှ ထွက်ပေါ်လာ၏၊ မရှိသည်မဟုတ်၊ သို့မဟုတ်ပါက အကြင်တစ်စုံတစ်ခုမှ အကြင်တစ်စုံတစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ “တည်ကုန်၏” ဟူသည် ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုမရှိသော သဘောအားဖြင့် တည်ကုန်၏။ “မလှုပ်ရှားကုန်” ဟူသည် ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲခြင်းသို့ မရောက်ကုန်။ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲခြင်း မရှိသောကြောင့် ထိုကိုယ်ခုနစ်ပါးတို့၏ တံခါးတိုင်ကဲ့သို့ မြဲမြံစွာ တည်ရှိခြင်း ဖြစ်၏။ မလှုပ်မယှက် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိခြင်းသည်လည်း မိမိ၏ ပင်ကိုယ်သဘောအတိုင်း တည်ရှိနေခြင်းသာတည်း။ ထို့ကြောင့် “မဖောက်ပြန်ကုန်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍သာ ထိုကိုယ်တို့ကို အချင်းချင်း မညှဉ်းဆဲကုန်။ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲစေအပ်သော သဘောရှိလျှင် ညှဉ်းဆဲတတ်သောသဘောသည်လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ထို့အတူ ချီးမြှောက်အပ်သော သဘောရှိလျှင် ချီးမြှောက်တတ်သောသဘောသည်လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ထို (ညှဉ်းဆဲမှု၊ ချီးမြှောက်မှု) မရှိခြင်းကို ပြခြင်းငှာ ပါဠိတော်၌ “မထိုက်” (နာလံ) စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်၏။ ပထဝီသည်သာလျှင် ကိုယ်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်သောကြောင့် ပထဝီကိုယ် (ပထဝิကာယ) မည်၏။ အသက်ခုနစ်ခုမြောက်သော ကိုယ်တို့၏ မြဲသည်ဖြစ်၍ ဖောက်ပြန်မှုမရှိခြင်းကြောင့် သတ်အပ်သည်လည်းမဟုတ်၊ သတ်စေအပ်သည်လည်းမဟုတ်ဟု တစ်စုံတစ်ယောက်သော သတ်သူ သို့မဟုတ် သတ်စေသူ မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် “ကိုယ်ခုနစ်ပါးတို့သည်သာ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ အကယ်၍ သတ်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိပါက လက်နက်ဖြင့် ပုတ်ခတ်ခြင်းသည် ဘယ်သို့ဖြစ်သနည်း ဟု မေးသော် “ပဲပုံ စသည်တို့၌ သကဲ့သို့” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ပရမတ်အားဖြင့် ကိုယ်ခုနစ်ပါးတို့၏ မဖောက်ပြန်နိုင်သော သဘောရှိသောကြောင့် သတ်ဖြတ်ခြင်း စသည် မရှိဘဲ၊ စင်စစ်အားဖြင့် အမှတ်သင်္ကေတမျှသာ ဖြစ်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

ပမုခယောနီနန္တိ မနုဿတိရစ္ဆာနာဒီသု ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒိသီဟဗျဂ္ဃာဒိဝသေန ပဓာနယောနီနံ. သဋ္ဌိသတာနိ ဆသဟဿာနိ. ‘‘ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဒဿနံ ‘‘ပဉ္စ ကမ္မသတာနိ စာ’’တိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ‘‘ကေဝလံ တက္ကမတ္တေန နိရတ္ထကဒိဋ္ဌိံ ဒီပေတီ’’တိ ဣမမေဝ အတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဧတ္ထ စ တက္ကမတ္တကေနာတိ ဣမိနာ ယသ္မာ တက္ကိကာ နိရင်္ကုသတာယ ပရိကပ္ပနဿ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော ပရိကပ္ပိတံ သာရတော [Pg.270] မညမာနာ တထေဝ အဘိနိဝိဿ တက္ကဒိဋ္ဌိဂါဟံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ န တေသံ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထူသု ဝိညူဟိ ဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော. တေ ဟိ ‘‘ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှာကာယာ, ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ‘ပဉ္စ ကမ္မာနီတိ ပညာပေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကမ္မန္တိ လဒ္ဓီတိ ဩဠာရိကဘာဝတော ပရိပုဏ္ဏကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ. မနောကမ္မံ အနောဠာရိကတ္တာ ဥပဍ္ဎကမ္မန္တိ လဒ္ဓီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွါသဋ္ဌိပဋိပဒါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သဘာဝနိရုတ္တိံ အဇာနန္တာ ‘‘ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧကသ္မိံ ကပ္ပေတိ ဧကသ္မိံ မဟာကပ္ပေ. တတ္ထာပိ စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယိသညိတေ ဧကသ္မိံ အသင်္ချေယျကပ္ပေ.

“အကြီးအမှူးဖြစ်သော ဇာတ်တို့၏” ဟူသည် လူ၊ တိရစ္ဆာန် စသည်တို့တွင် မင်း၊ ပုဏ္ဏား စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ခြင်္သေ့၊ ကျား စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း မြတ်သော ဇာတ် (မျိုးနွယ်) တို့၏။ ခြောက်ထောင်ခြောက်ရာ။ “ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနိ” ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုပြခြင်းကား “ကံငါးရာတို့လည်းကောင်း” ဟူ၍ ဖြစ်၏။ “ဤနည်းအတိုင်းပင်” ဟူသော ဤစကားဖြင့် “စင်စစ် ကြံဆရုံမျှဖြင့် အကျိုးမရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ပြ၏” ဟူသော ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုပင် ညွှန်းဆို၏။ ဤနေရာ၌ “ကြံဆရုံမျှဖြင့်” ဟူသော ဤစကားဖြင့် အကြင်ကြောင့် ကြံဆတတ်သောသူတို့သည် ဆီးတားမှုမရှိဘဲ ကြံစည်ခြင်းကြောင့် မိမိကြံစည်အပ်သော တစ်စုံတစ်ခုကို အနှစ်သာရဟု မှတ်ထင်၍ ထိုအတိုင်းပင် စွဲလမ်းလျက် ကြံဆသော ဒိဋ္ဌိအယူကို ယူကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဒိဋ္ဌိဝတ္ထုတို့၌ ပညာရှိတို့သည် စိစစ်ခြင်းကို မပြုအပ်ဟု ပြ၏။ “အချို့သောသူတို့” ဟူသည် ဥတ္တရဝိဟာရ၌ နေထိုင်သူတို့တည်း။ ထိုသူတို့သည် “ကံငါးပါးဟူသည် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ် ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤဣန္ဒြေငါးပါးတို့ကို ကံငါးပါးဟူ၍ ပညတ်ကုန်၏” ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ “ကံ” ဟူသော အယူဝါဒသည် ကြမ်းတမ်းသောကြောင့် ပြည့်စုံသောကံ ဟူသောအယူ ဖြစ်၏။ မနောကံသည် မကြမ်းတမ်းသောကြောင့် “ကံတစ်ဝက်” ဟူသော အယူဝါဒဖြစ်၏ ဟု ယှဉ်စပ်အပ်၏။ “ဒွါသဋ္ဌိပဋိပဒါ” (အကျင့်ခြောက်ဆယ့်နှစ်ပါး) ဟု ဆိုအပ်ပါလျက် သဘောအမှန် စကားအသုံးအနှုန်းကို မသိကြသဖြင့် “ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါ” ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ “ကမ္ဘာတစ်ခု၌” ဟူသည် မဟာကပ်တစ်ခု၌ ဖြစ်၏။ ထိုမဟာကပ်၌လည်း ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အသင်္ချေယျကပ်တစ်ခု၌ ဖြစ်၏။

ဥရဗ္ဘေ ဟနန္တီတိ ဩရဗ္ဘိကာ. ဧဝံ သူကရိကာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. လုဒ္ဒါတိ အညေပိ ယေ ကေစိ မာဂဝိကနေသာဒါဒယော, တေ ပါပကမ္မပသုတတာယ ကဏှာဘိဇာတီတိ ဝဒန္တိ. ဘိက္ခူတိ ဗုဒ္ဓသာသနေ ဘိက္ခူ. တေ ကိရ ‘‘သစ္ဆန္ဒရာဂါ ပရိဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန စတူသု ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တီတိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာတိ စေ? ယသ္မာ တေ ပဏီတပဏီတေ ပစ္စယေ ပဋိသေဝန္တီတိ တဿ မိစ္ဆာဂါဟော. ဉာယလဒ္ဓေပိ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇမာနာ အာဇီဝကသမယဿ ဝိလောမဂါဟိတာယ ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တိ နာမာတိ ဝဒန္တီတိ အပရေ. ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာ, ယေ ဝိသေသတော အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ. တထာ ဟိ တေ ကဏ္ဋကေ ဝတ္တန္တာ ဝိယ ဟောန္တီတိ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာတိ ဝုတ္တာ. ဌတွာ ဘုဉ္ဇနနဟာနပဋိက္ခေပါဒိဝတသမာယောဂေန ပဏ္ဍရတရာ. အစေလကသာဝကာတိ အာဇီဝကသာဝကေ ဝဒတိ. တေ ကိရ အာဇီဝကသမယေ အာဇီဝကလဒ္ဓိယာ ဒဠှဂါဟိတာယ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ပဏ္ဍရတရာ. နန္ဒာဒယော ကိရ တထာရူပံ အာဇီဝကပဋိပတ္တိံ ဥက္ကံသံ ပါပေတွာ ဌိတာ, တသ္မာ နိဂဏ္ဌေဟိ အာဇီဝကသာဝကေဟိ စ ပဏ္ဍရတရာ ဝုတ္တာ. ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ အယံ တေသံ လဒ္ဓိ.

သိုးတို့ကို သတ်တတ်သောသူတို့သည် သိုးသတ်သမား (ဩရဗ္ဘိက) တို့ မည်ကုန်၏။ ဤနည်းတူ ဝက်သတ်သမား (သူကရိက) စသည်တို့ကို သိအပ်၏။ “မုဆိုးတို့” ဟူသည် အခြားသော သားကောင်ရှာဖွေသူ၊ မုဆိုးစသည်တို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုသူတို့သည် ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံ၌ လေ့ရှိကြသောကြောင့် “မည်းနက်သော ဇာတ်ရှိသူတို့” (ကဏှာဘိဇာတိ) ဟု ဆိုကြကုန်၏။ “ရဟန်းတို့” ဟူသည် မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ ရဟန်းတို့တည်း။ ထိုသူတို့သည် “မိမိအလိုဆန္ဒ ရာဂအားဖြင့် သုံးဆောင်ကြကုန်၏” ဟူသော အယူအဆဖြင့် ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ ဆူးတို့ကို ထည့်သွင်း၍ စားကြကုန်၏ ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား ထိုရဟန်းတို့သည် မွန်မြတ်လှစွာသော ပစ္စည်းတို့ကို သုံးစွဲကြသောကြောင့် ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရာ ၎င်းမှာ ထိုသူ၏ မှားယွင်းသောအယူတည်း။ တရားသဖြင့် ရအပ်သော ပစ္စည်းတို့ကို သုံးဆောင်ကြသော်လည်း အာဇီဝကဝါဒ၏ ဖောက်ပြန်စွာယူဆခြင်းကြောင့် “ပစ္စည်းတို့၌ ဆူးတို့ကိုထည့်၍ စားကြကုန်၏” ဟု ခေါ်ဆိုကြကုန်၏ ဟု အခြားဆရာတို့က ဆိုကြကုန်၏။ ထူးခြားစွာ အတ္တကိလမထာနုယောဂကို အားထုတ်ကြကုန်သော အချို့သော ရဟန်းတို့ (ရှိကုန်၏)။ စင်စစ် ထိုသူတို့သည် ဆူးပေါ်၌ နေထိုင်ကြသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် “ဆူးအကျင့်ရှိသူတို့” (ကဏ္ဍကဝုတ္တိက) ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။ မတ်တတ်ရပ်၍ စားခြင်း၊ ရေချိုးခြင်းကို ပယ်မြစ်ခြင်း စသော အကျင့်တို့ကို ဆောက်တည်ခြင်းကြောင့် ထိုသူတို့ထက် ပိုမိုဖြူစင်သူတို့ (ပဏ္ဍရတရ) မည်ကုန်၏။ “အစေလကသာဝကတို့” ဟူသည် အာဇီဝကတပည့်တို့ကို ဆိုလို၏။ ထိုသူတို့သည် အာဇီဝကဝါဒ၌ အယူဝါဒကို မြဲမြံစွာ စွဲလမ်းသောကြောင့် နိဂဏ္ဌတို့ထက်ပင် သာလွန်ဖြူစင်သူတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ နန္ဒ စသည်တို့သည် ထိုကဲ့သို့သော အာဇီဝကအကျင့်ကို အထူးသဖြင့် မြတ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်စေ၍ တည်ကြကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် နိဂဏ္ဌတို့ထက်လည်းကောင်း၊ အာဇီဝကတပည့်တို့ထက်လည်းကောင်း သာလွန်ဖြူစင်သူတို့ ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။ “အလွန်ဖြူစင်သော ဇာတ်ရှိသူတို့” (ပရမသုက္ကာဘိဇာတိ) ဟူသည် ထိုသူတို့၏ အယူဝါဒတည်း။

ပုရိသဘူမိယောတိ ပဓာနပုဂ္ဂလေန နိဒ္ဒေသော. ဣတ္ထီနမ္ပေတာ ဘူမိယော ဣစ္ဆန္တေဝ. ဘိက္ခု စ ပန္နကောတိအာဒိ တေသံ ပါဠိ ဧဝ. တတ္ထ ပန္နကောတိ ဘိက္ခာယ ဝိစရဏကော, တေသံ ဝါ ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပန္နကော. ဇိနောတိ ဇိဏ္ဏော ဇရာဝသေန ဟီနဓာတုကော, အတ္တနော ဝါ ပဋိပတ္တိယာ ပဋိပက္ခေ ဇိနိတွာ ဌိတော. သော ကိရ တထာဘူတော ဓမ္မမ္ပိ ကဿစိ န ကထေတိ. တေနာဟ ‘‘န ကိဉ္စိ အာဟာ’’တိ. နိဋ္ဌုဟနာဒိဝိပ္ပကာရေ ကေနစိ ကတေပိ ခမနဝသေန [Pg.271] န ကိဉ္စိ ဝဒတီတိ ဝဒန္တိ. အလာဘိန္တိ ‘‘သော န ကုမ္ဘိမုခါ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၃၉၄) နယေန ဝုတ္တအလာဘဟေတုသမာယောဂေန အလာဘိံ. တတော ဧဝ ဇိဃစ္ဆာဒုဗ္ဗလျပရေတတာယ သယနပရာယဏံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒန္တိ.

“ယောက်ျားတို့၏ ဘုံတို့” ဟူသည် အဓိကပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ မိန်းမတို့အားလည်း ဤဘုံတို့ကို အလိုရှိအပ်ကုန်သည်သာတည်း။ “ဘိက္ခု စ ပန္နကော” စသည်သည် ၎င်းတို့၏ ပါဠိတော်သာ ဖြစ်၏။ ထိုပါဠိ၌ “ပန္နက” ဟူသည် ဆွမ်းအတွက် လှည့်လည်သူ၊ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ အကျင့်အတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်သူ ဖြစ်၏။ “ဇိန” ဟူသည် ဇရာ၏ စွမ်းအားဖြင့် ဆွေးမြေ့ယိုယွင်းသော ဓာတ်ရှိသူ၊ သို့မဟုတ် မိမိ၏ ကျင့်ဝတ်ဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူကို အောင်၍ တည်သူ။ ထိုကဲ့သို့သောသူသည် တရားကိုလည်း တစ်စုံတစ်ယောက်အားမျှ မဟောကြားတော့ပေ။ ထို့ကြောင့် “တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မပြောဆို” ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ တစ်စုံတစ်ယောက်က တံတွေးထွေးခြင်း စသော မဖွယ်မရာပြုခြင်းကို ပြုအပ်သော်လည်း သည်းခံခြင်းစွမ်းအားဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပြောဆိုဟု ဆိုကြကုန်၏။ “လာဘ်မရသူ” (အလာဘီ) ဟူသည် “ထိုသူသည် အိုးဝတ်မှ ဆွမ်းကို မခံယူ” စသည်ဖြင့် နည်းလမ်းအရ ဆိုအပ်သော လာဘ်မရခြင်း၏ အကြောင်းနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် လာဘ်မရသူတည်း။ ထိုလာဘ်မရခြင်းကြောင့်ပင် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း၊ အားအင်ချည့်နဲ့ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် အိပ်ရာ၌သာ လဲလျောင်းနေရသော သမဏကို “ပန္နဘူမိ” ဟု ဆိုကြကုန်၏။

အာဇီဝဝုတ္တိသတာနီတိ သတ္တာနံ အာဇီဝဘူတာနိ ဇီဝိကာဝုတ္တိသတာနိ. ပသုဂ္ဂဟဏေန ဧဠကဇာတိ ဂဟိတာ, မိဂဂ္ဂဟဏေန ရုရုဂဝယာဒိသဗ္ဗမိဂဇာတိ. ဗဟူ ဒေဝါတိ စာတုမဟာရာဇိကာဒိဗြဟ္မကာယိကာဒိဝသေန တေသံ အန္တရဘေဒဝသေန ဗဟူ ဒေဝါ. တတ္ထ စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဧကစ္စေ အန္တရဘေဒါ မဟာသမယသုတ္တဝသေန (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၁ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗာ. မနုဿာပိ အနန္တာတိ ဒီပဒေသကုလဝံသာဇီဝါဒိဝိဘာဂေန မနုဿာပိ အနန္တဘေဒါ. ပိသာစာ ဧဝ ပေသာစာ, တေ မဟန္တမဟန္တာ အဇဂရပေတာဒယော. ဆဒ္ဒန္တဒဟမန္ဒာကိနိယော ကုဠီရမုစလိန္ဒနာမေန ဝဒန္တိ.

"Ājīvavuttisatāni" ဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ အသက်မွေးမှုဖြစ်သော အသက်မွေးမှု ရာပေါင်းများစွာတို့ဖြစ်သည်။ "Pasu" (တိရစ္ဆာန်) ဟူသော စကားကို ယူခြင်းဖြင့် ဆိတ်အမျိုးအစားကို ယူအပ်၏၊ "miga" (သားကောင်) ဟူသော စကားကို ယူခြင်းဖြင့် ရုရုမင်၊ ပြောင် စသော ခပ်သိမ်းသော သားကောင်အမျိုးအစားကို ယူအပ်၏။ "Bahū devā" ဟူသည် စာတုမဟာရာဇ် စသည်တို့၊ ဗြဟ္မကာယိက စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုနတ်တို့၏ အတွင်းအပြားဖြစ်သော အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း များစွာသော နတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုနတ်တို့တွင် စာတုမဟာရာဇ်နတ်တို့၏ အချို့သော အတွင်းအပြားတို့ကို မဟာသမယသုတ် (ဒီ၊ နိ၊ ၂။ ၃၃၁ စသည်) ၏ အစွမ်းဖြင့် ပြအပ်ကုန်၏။ "Manussāpi anantā" ဟူသည် ကျွန်း၊ အရပ်ဒေသ၊ အမျိုးအနွယ်၊ အသက်မွေးမှု စသည်တို့၏ ကွဲပြားခြင်းဖြင့် လူတို့သည်လည်း အတိုင်းမရှိ ကွဲပြားကြသည်။ "Pisācā" သာလျှင် "pesācā" (ပြိတ္တာ) မည်ကုန်၏၊ ထိုပြိတ္တာတို့သည် အလွန်ကြီးမားကုန်သော စပါးကြီးမြွေ ပြိတ္တာ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဆဒ္ဒန်အိုင်၊ မန္ဒာကိနီအိုင်တို့ကို ကုဠီရအိုင်၊ မုစလိန္ဒအိုင်ဟူသော အမည်ဖြင့် ပြောဆိုကြသည်။

ပဝုဋာတိ သဗ္ဗဂဏ္ဌိကာ. ပဏ္ဍိတောပိ…ပေ… ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ. ကသ္မာ? သတ္တာနံ သံသရဏကာလဿ နိယတဘာဝတော.

"Pavuṭā" ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော အထုံးအဖွဲ့တို့ဖြင့် ချည်နှောင်အပ်သည် (သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့အပ်သည်)။ ပညာရှိသည်လည်း...။ပ။... အထက်သို့ မသွား။ အဘယ်ကြောင့်နည်း? သတ္တဝါတို့ ကျင်လည်ရမည့် သံသရာကာလသည် မြဲသည်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

အပရိပက္ကံ သံသရဏနိမိတ္တံ သီလာဒိနာ ပရိပါစေတိ နာမ သီဃံယေဝ ဝိသုဒ္ဓိပ္ပတ္တိယာ. ပရိပက္ကံ ကမ္မံ ဖုဿ ဖုဿ ပတွာ ပတွာ ကာလေ ပရိပက္ကဘာဝါပါဒနေန ဗျန္တီ ကရောတိ နာမ. သုတ္တဂုဠေတိ သုတ္တဝဋ္ဋိယံ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ဥပမာယ သတ္တာနံ သံသာရော အနုက္ကမေန ခီယတေဝ, န တဿ ဝဍ္ဎီတိ ဒဿေတိ ပရိစ္ဆိန္နရူပတ္တာ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ သုတ္တဂုဠံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုစ္စတိ. တဉ္စ ခေါ သုတ္တပမာဏေန, သုတ္တေ ပန အသတိ ကုတော ဂစ္ဆတိ သုတ္တဂုဠံ. တေနာဟ – ‘‘သုတ္တေ ခီဏေ န ဂစ္ဆတီ’’တိ. တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတိ သုတ္တပရိယန္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကာလဝသေနာတိ အတ္တနိ ဝေဌေတွာ ဌိတံ သုခဒုက္ခံ ယထာဝုတ္တဿ ကာလဿ ဝသေန နိဗ္ဗေဌိယမာနော ဗာလော စ ပဏ္ဍိတော စ ပလေတိ ဂစ္ဆတိ, နာတိက္ကမတိ သံသာရံ.

မရင့်ကျက်သေးသော သံသရာကျင်လည်ခြင်း၏ အကြောင်း (နိမိတ်) ကို လျင်မြန်စွာ စင်ကြယ်ခြင်းသို့ ရောက်ရန် သီလစသည်ဖြင့် ရင့်ကျက်အောင် ပြုသည်မည်၏။ ရင့်ကျက်ပြီးသော ကံကို တွေ့ထိ၍ တွေ့ထိ၍ (သို့မဟုတ် ရောက်၍ ရောက်၍) အချိန်အခါ၌ ရင့်ကျက်သည်ဖြစ်အောင် ပြုခြင်းဖြင့် ပယ်ဖျောက်သည်မည်၏။ "Suttaguḷa" ဟူသည် အပ်ချည်လုံး ဖြစ်သည်။ "Nibbeṭhiyamānameva paleti" (ဖြေအပ်သည်ရှိသော် ပြေးသွား၏) ဟူသော ဥပမာဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ သံသရာသည် အစဉ်သဖြင့် ကုန်ရုံသာ ကုန်၏၊ ထိုသံသရာ၏ တိုးပွားခြင်းမရှိဟူသည်ကို ပိုင်းခြားထားသော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍ ပြ၏။ ဖြေအပ်သည်ရှိသော် အပ်ချည်လုံးသည် လိမ့်သွား၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုသို့ လိမ့်သွားခြင်းသည်လည်း အပ်ချည်၏ အတိုင်းအရှည်ဖြင့်သာ ဖြစ်၏၊ အပ်ချည်မရှိသော် အပ်ချည်လုံးသည် အဘယ်မှာ လိမ့်သွားအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် "sutte khīṇe na gacchati" (အပ်ချည်ကုန်သော် မသွားတော့ပြီ) ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအပ်ချည်၏ အဆုံးရှိရာအရပ်၌သာ တည်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "Kālavasena" ဟူသည် မိမိ၌ ရစ်ပတ်၍ တည်ရှိသော ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကာလ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြေအပ်သည်ရှိသော် လူမိုက်သည်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသည်လည်းကောင်း ပြေးသွား၏ (လိမ့်သွား၏)၊ သံသရာကို မကျော်လွန်နိုင်။

မဟာဒိဋ္ဌိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မဟာဒိဋ္ဌိသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

၁၁-၁၈. အန္တဝါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၁-၁၈. အန္တဝါသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၂၁၆-၂၂၃. ဧကတော [Pg.272] ဝဍ္ဎိတနိမိတ္တန္တိ ဧကပဿေန ဝဍ္ဎိတံ ကသိဏနိမိတ္တံ. ဂါဟေနာတိ လာဘီ ဈာနစက္ခုနာ ပဿိတွာ ဂဟဏေန. တက္ကေနာတိ န လာဘီ တက္ကမတ္တေန. ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌီတိ ‘‘လောကော’’တိ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. သဗ္ဗတော ဝဍ္ဎိတန္တိ သမန္တတော အပ္ပမာဏကသိဏနိမိတ္တံ. ဧကမေဝါတိ ‘‘ဧကမေဝ ဝတ္ထူ’’တိ ဥပ္ပန္နဒိဋ္ဌိ. အဋ္ဌာရသ ဝေယျာကရဏာနီတိ ဝေယျာကရဏလက္ခဏပ္ပတ္တာနိ အဋ္ဌာရသ သုတ္တာနိ. ဧကံ ဂမနန္တိ ဧကံ ဝေယျာကရဏဂမနံ.

၂၁၆-၂၂၃. "Ekato vaḍḍhitanimitta" ဟူသည် တစ်ဖက်တည်းဖြင့် ချဲ့အပ်သော ကသိုဏ်းနိမိတ် ဖြစ်သည်။ "Gāhena" ဟူသည် ဈာန်ရသောသူသည် ဈာန်မျက်စိဖြင့် မြင်၍ ယူခြင်းဖြင့်။ "Takkena" ဟူသည် ဈာန်မရသောသူသည် ကြံစည်မှုသက်သက်ဖြင့်။ "Uppannadiṭṭhi" ဟူသည် "လောက" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ "Sabbato vaḍḍhita" ဟူသည် ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်မျက်နှာအားလုံး အတိုင်းမရှိသော ကသိုဏ်းနိမိတ် ဖြစ်သည်။ "Ekameva" ဟူသည် "တစ်ခုတည်းသော ဝတ္ထုသာလျှင်တည်း" ဟု ဖြစ်ပေါ်လာသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ "Aṭṭhārasa veyyākaraṇāni" ဟူသည် ဝေယျာကရဏ၏ လက္ခဏာသို့ ရောက်ကုန်သော တစ်ဆယ့်ရှစ်ခုသော သုတ်တို့ ဖြစ်သည်။ "Ekaṃ gamana" ဟူသည် တစ်ခုသော ဝေယျာကရဏသို့ ရောက်ခြင်းတည်း။

အန္တဝါသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အန္တဝါသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

၂. ဒုတိယဂမနာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယဂမနဝဂ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၂၂၄-၃၀၁. ဒုက္ခဝသေန ဝုတ္တန္တိ ‘‘ဣတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခေ သတိ ဒုက္ခံ ဥပါဒါယာ’’တိအာဒိဒုက္ခဝသေန ဝုတ္တံ. တာဒိသမေဝ ဒုတိယံ ဝေယျာကရဏဂမနံ. တေနာဟ ‘‘တတြာပိ အဋ္ဌာရသေဝ ဝေယျာကရဏာနီ’’တိ. တေဟီတိ ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတီ’’တိအာဒိနယပဝတ္တေဟိ ဝေယျာကရဏေဟိ သဒ္ဓိံ. တန္တိ ဒုတိယံ ဂမနံ.

၂၂၄-၃၀၁. "Dukkhavasena vutta" ဟူသည် "ရဟန်းတို့၊ ဤသို့လျှင် ဆင်းရဲရှိသော် ဆင်းရဲကို စွဲလမ်း၍" စသည်ဖြင့် ဆင်းရဲ၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သည်။ ဒုတိယဖြစ်သော ဝေယျာကရဏသို့ ရောက်ခြင်းသည်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "ထိုဒုတိယဂမန၌လည်း တစ်ဆယ့်ရှစ်ခုသော ဝေယျာကရဏတို့သာလျှင်တည်း" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ "Tehi" ဟူသည် "ရုပ်ရှိသော အတ္တသည် ဖြစ်၏" စသော နည်းဖြင့် ဖြစ်ပွားကုန်သော ဝေယျာကရဏတို့နှင့်အတူ။ "Taṃ" ဟူသည် ထိုဒုတိယသို့ ရောက်ခြင်းတည်း။

အာရမ္မဏမေဝါတိ ကသိဏသင်္ခါတံ အာရမ္မဏမေဝ. တက္ကိသဒ္ဒေန သုဒ္ဓတက္ကိကာနံ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

"Ārammaṇamevā" ဟူသည် ကသိုဏ်းဟု ဆိုအပ်သော အာရုံသက်သက်သာလျှင်တည်း။ "Takki" ဟူသော စကားဖြင့် သန့်စင်သော ကြံဆသူ (တက္ကီပုဂ္ဂိုလ်) တို့ကို ယူအပ်သည်ဟု မှတ်အပ်၏။

အနိစ္စဒုက္ခဝသေနာတိ ‘‘ယဒနိစ္စံ, တံ ဒုက္ခံ, တသ္မိံ သတိ တဒုပါဒါယ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တအနိစ္စဒုက္ခဝသေနာတိ. တေဟိယေဝါတိ ဒုတိယေ ပေယျာလေ ဝုတ္တပ္ပကာရေဟိယေဝ. တိပရိဝဋ္ဋဝသေနာတိ တေဟိယေဝ ဆဗ္ဗီသတိယာ သုတ္တေဟိ စတုတ္ထပေယျာလေ တိပရိဝဋ္ဋဝသေန ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ.

"Aniccadukkhavasena" ဟူသည် "အကြင်သဘောသည် မမြဲ၊ ထိုသဘောသည် ဆင်းရဲဖြစ်၏၊ ထိုမမြဲခြင်း ဆင်းရဲခြင်း ရှိသော် ထိုတရားကို စွဲလမ်း၍ ဤသို့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ပေါ်၏" ဟု ဟောတော်မူအပ်သော မမြဲခြင်း ဆင်းရဲခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ "Tehiyevā" ဟူသည် ဒုတိယပယ်ယျာလ၌ ဟောအပ်သော အခြင်းအရာရှိသော တရားတို့ဖြင့်သာတည်း။ "Tiparivaṭṭavasena" ဟူသည် ထိုနှစ်ဆယ့်ခြောက်ခုသော သုတ်တို့ဖြင့်သာလျှင် စတုတ္ထပယ်ယျာလ၌ သုံးပါးသော လည်ခြင်း (တိပရိဝဋ်) ၏ အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်၏ဟု တွဲစပ်အပ်၏။

ဒုတိယဂမနာဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဂမနဝဂ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီမည်သော သံယုတ္တနိကာယအဋ္ဌကထာ၏

ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.

ဒိဋ္ဌိသံယုတ်အဖွင့်၏ ခက်ခဲသော အနက်ကို ပြဆိုခြင်း (ဋီကာ) ပြီးဆုံးပြီ။

၄. ဩက္ကန္တသံယုတ္တံ

၄. ဩက္ကန္တသံယုတ်

၁-၁၀. စက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၁၀. စက္ခုသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၃၀၂-၃၁၁. သဒ္ဓါဓိမောက္ခန္တိ [Pg.273] သဒ္ဒဟနဝသေန ပဝတ္တံ အဓိမောက္ခံ, န သန္နိဋ္ဌာနမတ္တဝသေန ပဝတ္တံ အဓိမောက္ခံ. ဒဿနမ္ပိ သမ္မတ္တံ, တံသိဇ္ဈာနဝသေန ပဝတ္တနိယာမော သမ္မတ္တနိယာမော, အရိယမဂ္ဂေါ. အနန္တရာယတံ ဒီပေတိ ကပ္ပဝိနာသပဋိဘာဂေန ပဝတ္တတ္တာ. တထာ စာဟ ‘‘တေနေဝါဟာ’’တိအာဒိ. ကပ္ပသီသေန ဘာဇနလောကံ ဝဒတိ. သော ဟိ ဥဍ္ဍယှတိ, န ကပ္ပော, ဥဍ္ဍယှနဝေလာတိ ဈာယနဝေလာ. ဌိတော ကပ္ပော ဌိတကပ္ပော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဌိတကပ္ပီ, ကပ္ပံ ဌပေတုံ သမတ္ထောတိ အတ္ထော. ဩလောကနန္တိ သစ္စာဘိသမယသင်္ခါတံ ဒဿနံ. ခမန္တိ သဟန္တိ, ဉာယန္တီတိ အတ္ထော.

၃၀၂-၃၁၁. "Saddhādhimokkha" ဟူသည် ယုံကြည်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော ဆုံးဖြတ်ခြင်းဖြစ်၏၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရုံမျှ၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော ဆုံးဖြတ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ မြင်ခြင်း (ဒဿန) သည်လည်း "သမ္မတ္တ" မည်၏၊ ထိုသမ္မတ္တတရား ပြီးစီးခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသော နိယာမသည် "သမ္မတ္တနိယာမ" ဟူသော အရိယမဂ် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပျက်ခြင်း၏ တူသောအဖို့ဖြင့် ဖြစ်ပွားတတ်သည်ဖြစ်သောကြောင့် အကြားမရှိသော သဘော (အန္တရာယ်မရှိခြင်း) ကို ပြ၏။ ထို့ကြောင့်လည်း "ထို့ကြောင့်သာလျှင် မိန့်တော်မူ၏" စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ "ကမ္ဘာ" (ကပ္ပ) ဟူသော ထိပ်တန်းစကားဖြင့် ဘာဇနလောက (လောကဓာတ် တည်ရာ) ကို မိန့်ဆိုသည်။ ထိုလောကဓာတ်သည်သာလျှင် လောင်ကျွမ်းအပ်၏၊ ကမ္ဘာ (အချိန်ကာလ) သည် မလောင်ကျွမ်း။ လောင်ကျွမ်းချိန်ဟူသည် ပြာကျသော အချိန်တည်း။ တည်ရှိသော ကမ္ဘာသည် "ṭhitakappo" မည်၏၊ ထိုတည်ရှိသော ကမ္ဘာရှိသောသူသည် "ṭhitakappī" မည်၏၊ ကမ္ဘာကို တည်ထားနိုင်စွမ်းရှိသူဟု ဆိုလိုသည်။ "Olokana" ဟူသည် သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော မြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "Khama" ဟူသည် သည်းခံကုန်၏၊ သိအပ်ကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။

စက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စက္ခုသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

ဩက္ကန္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဩက္ကန္တသံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၅. ဥပ္ပာဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ဥပ္ပါဒသံယုတ်အဖွင့်

၃၁၂-၃၂၁. သဗ္ဗံ ပါကဋမေဝ အပုဗ္ဗဿ အဘာဝတော.

၃၁၂-၃၂၁. အသစ်ဖြစ်သောတရား မရှိသဖြင့် အလုံးစုံသော တရားတို့သည် ထင်ရှားကုန်သည်သာတည်း။

ဥပ္ပာဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပ္ပါဒသံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၆. ကိလေသသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ကိလေသသံယုတ်အဖွင့်

၃၂၂-၃၃၁. ဧသောတိ စက္ခုသ္မိံ ဆန္ဒရာဂေါ. ဥပေစ္စ ကိလေသေတီတိ ဥပက္ကိလေသော. စိတ္တဿာတိ သာမညဝစနံ အနိစ္ဆန္တော စောဒကော ‘‘ကတရစိတ္တဿာ’’တိ အာဟ. ဣတရော ကာမံ ဥပတာပနမလီနဘာဝကရဏဝသေန ဥပက္ကိလေသော လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ, ဝိဗာဓနဋ္ဌော ပန အတ္ထေဝ ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏတောတိ အဓိပ္ပာယေနာဟ ‘‘စတုဘူမကစိတ္တဿာ’’တိ. စောဒကော ‘‘တေဘူမကာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဝိဝရတိ, ဣတရော ‘‘ဥပ္ပတ္တိနိဝါရဏတော’’တိအာဒိနာ. အရိယဖလပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာနဝသေန ပဝတ္တိယာ [Pg.274] သဗ္ဗသံကိလေသတော နိက္ခန္တတ္တာ နေက္ခမ္မံ, မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ပန နေက္ခမ္မဘာဝေါ ဥက္ကံသတော ဂဟိတော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘နေက္ခမ္မနိန္နန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မနိန္န’’န္တိ. အဘိဇာနိတွာတိ အဘိမုခဘာဝေန ဇာနိတွာ. သစ္ဆိကာတဗ္ဗေသူတိ ပစ္စက္ခကာတဗ္ဗေသု. ဆဠဘိညာဓမ္မေသူတိ အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု.

၃၂၂-၃၃၁. "Eso" ဟူသည် စက္ခု၌ ဖြစ်သော ဆန္ဒရာဂ ဖြစ်သည်။ ကပ်ရောက်၍ ကိလေသာဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် "Upakkilesa" (ညစ်ညူးကြောင်းတရား) မည်၏။ "Cittassā" (စိတ်၏) ဟူသော သာမန်စကားကို မလိုလားသော စောဒနာရှင်သည် "အဘယ်စိတ်၏နည်း" ဟု မေးမြန်း၏။ တစ်ဖက်လူ (ဆရာ) သည် အလိုရှိအပ်သော ပူပန်စေခြင်း၊ ညစ်နွမ်းစေခြင်းကို ပြုတတ်သော အစွမ်းဖြင့် လောကုတ္တရာစိတ်၌ ညစ်ညူးကြောင်းတရားမရှိသော်လည်း၊ မဖြစ်ပေါ်အောင် တားမြစ်ခြင်းကြောင့် နှိပ်စက်ခြင်းအနက်သည် ရှိသည်သာလျှင်ဖြစ်၏ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် "ဘုံလေးပါး၌ ဖြစ်သော စိတ်၏" ဟု ဖြေကြား၏။ စောဒနာရှင်သည် "တေဘူမက" စသည်ဖြင့် မိမိ၏ အလိုကို ထင်ရှားစေ၏၊ တစ်ဖက်လူ (ဆရာ) သည်လည်း "ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်းကြောင့်" စသည်ဖြင့် ထင်ရှားစေ၏။ အရိယာဖိုလ်ကို အပ္ပနာငြိမ်းအေးစေခြင်းနှင့် (ကိလေသာကို) ပယ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်ပွားသဖြင့် ခပ်သိမ်းသော ကိလေသာအညစ်အကြေးတို့မှ ထွက်မြောက်သောကြောင့် "Nekkhamma" (တောထွက်ခြင်း / နိဗ္ဗာန်) မည်၏။ မဂ်နှင့် နိဗ္ဗာန်တို့၏ နိက္ခမ္မအဖြစ်ကိုမူကား အထူးသဖြင့် ယူအပ်သည်သာဖြစ်သောကြောင့် "Nekkhammaninna" ဟူသည် ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာတရားသို့ ကိုင်းညွတ်သောတရားတည်း ဟု မိန့်တော်မူ၏။ "Abhijānitvā" ဟူသည် မျက်မှောက်ပြု၍ သိပြီး၍။ "Sacchikātabbesu" ဟူသည် ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားတို့၌။ "Chaḷabhiññādhammesu" ဟူသည် အရိယမဂ်နှင့် ယှဉ်သော တရားတို့၌။

ကိလေသသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကိလေသသံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၇. သာရိပုတ္တသံယုတ္တံ

၇. သာရိပုတ္တသံယုတ်

၁-၉. ဝိဝေကဇသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁-၉. ဝိဝေကဇသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၃၃၂-၃၄၀. န ဧဝံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဟံ သမာပဇ္ဇာမီ’’တိ ဝါ, ‘‘အဟံ သမာပန္နော’’တိ ဝါ မာ ဟောတု တဒါ တာဒိသာဘောဂါဘာဝတော. ‘‘အဟံ ဝုဋ္ဌိတော’’တိ ပန ကသ္မာ န ဟောတီတိ? သဗ္ဗထာပိ န ဟောတွေဝ အဟင်္ကာရဿ သဗ္ဗသော ပဟီနတ္တာ.

၃၃၂-၃၄၀. "Na evaṃ hoti" ဟူရာ၌ "ငါသည် ဝင်စားအံ့" ဟုလည်းကောင်း၊ "ငါသည် ဝင်စားအပ်ပြီ" ဟုလည်းကောင်း ထိုအခါ၌ ထိုသို့သော နှလုံးသွင်းခြင်း မရှိသောကြောင့် မဖြစ်ပါစေနှင့်။ "ငါသည် ထပြီ" ဟု အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်သနည်း? အလုံးစုံသော အခြင်းအရာဖြင့် ငါဟူသော စွဲလမ်းမှု (အဟင်္ကာရ) ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်အပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် မဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။

ဝိဝေကဇသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိဝေကဇသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

၁၀. သူစိမုခီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. သူစိမုခီသုတ်အဖွင့်

၃၄၁. တသ္မိံ ဝစနေ ပဋိက္ခိတ္တေတိ – ‘‘အဓောမုခေါ ဘုဉ္ဇသီ’’တိ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ဝုတ္တဝစနေ – ‘‘န ခွာဟံ ဘဂိနီ’’တိ ပဋိက္ခိတ္တေ. ဝါဒန္တိ ဒေါသံ. ဥဗ္ဘမုခေါတိ ဥပရိမုခေါ. ပုရတ္ထိမာဒိကာ စတဿော ဒိသာ. ဒက္ခိဏပုရတ္ထိမာဒိကာ စတဿော ဝိဒိသာ.

၃၄၁. "ထိုစကားကို ပယ်မြစ်အပ်သည်ရှိသော်" ဟူသည်မှာ - "ငုံ့၍ စား၏" ဟု ပရဗိုဇ်မ ပြောဆိုသောစကားကို "နှမ၊ ငါသည် ထိုသို့ မဟုတ်ပါ" ဟု ငြင်းပယ်သည်ရှိသော် ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဝါဒ" ဟူသည် အပြစ်ကို ဆိုသည်။ "ဥဗ္ဘမုခ" ဟူသည် အထက်သို့ မျက်နှာမူခြင်းတည်း။ "ပုရတ္ထိမာဒိကာ" ဟူသည် အရှေ့အရပ် စသော အရပ်ကြီးလေးမျက်နှာတည်း။ "ဒက္ခိဏပုရတ္ထိမာဒိကာ" ဟူသည် အရှေ့တောင်အရပ် စသော အရပ်ငယ်လေးမျက်နှာတည်း။

အာရာမအာရာမဝတ္ထုအာဒီသု ဘူမိပရိကမ္မဗီဇာဘိသင်္ခရဏာဒိပဋိသံယုတ္တာ ဝိဇ္ဇာ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ, တဿာ ပန မိစ္ဆာဇီဝဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တေသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေသံ တေသံ အတ္တနော ပစ္စယဒါယကာနံ. တတ္ထ တတ္ထ ဂမနန္တိ တေသံ သာသနဟရဏဝသေန တံ တံ ဂါမန္တရဒေသန္တရံ. ဧဝမာရောစေသီတိ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနရဟိတံ ကဏ္ဏသုခံ ပေမနီယံ ဟဒယင်္ဂမံ ထေရဿ ဓမ္မကထံ [Pg.275] သုတွာ ပသန္နမာနသာ ဧဝံ ‘‘ဓမ္မိကံ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ’’တိအာဒိနာ သာသနဿ ဂုဏသံကိတ္တနဝါစံ ကုလာနံ အာရောစေသိ.

ဥယျာဉ်၊ ဥယျာဉ်မြေ စသည်တို့၌ မြေပြင်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ မျိုးစေ့ကို ပြုပြင်စီရင်ခြင်း စသည်တို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော အတတ်သည် ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ မည်၏၊ ထိုအတတ်၏ မိစ္ဆာဇီဝဖြစ်ပုံကို ပြခြင်းငှါ "တေသံ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ "တေသံ တေသံ" ဟူသည် မိမိအား ပစ္စည်းလှူဒါန်းသော ထိုထိုသူတို့အားတည်း။ "ထိုထိုအရပ်သို့ သွားခြင်း" ဟူသည် ထိုသူတို့၏ သတင်းစကားကို ဆောင်ယူခြင်းဖြင့် ထိုထိုရွာတစ်ပါး၊ ပြည်တစ်ပါးသို့ သွားခြင်းတည်း။ "ဤသို့ ကြားပြော၏" ဟူသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို မြှောက်စားခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို နှိမ်ချခြင်း ကင်း၍ နားချမ်းသာစေတတ်သော၊ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ရှိသော၊ နှလုံးသားသို့ သက်ဝင်သော မထေရ်၏ တရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဤသို့ "သာကီဝင်မင်းသားတို့၏ သားဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းတို့သည် တရားနှင့်အညီ ကျင့်ကုန်၏" စသည်ဖြင့် သာသနာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးပူဇော်သော စကားကို အမျိုးတို့အား ကြားပြောလေ၏။

သူစိမုခီသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သူစိမုခီသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

သာရိပုတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သာရိပုတ္တသံယုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၈. နာဂသံယုတ္တံ

၈. နာဂသံယုတ်။

၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. သုဒ္ဓိကသုတ်အဖွင့်။

၃၄၂. အဏ္ဍဇာတိ အဏ္ဍေ ဇာတာ. ဝတ္ထိကောသေတိ ဝတ္ထိကောသသညိတေ ဇရာယုပုဋေ ဇာတာ. သံသေဒေတိ သံသိန္နေ ကိလိန္နဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နာ. ဥပပတိတွာ ဝိယာတိ ကုတောစိပိ အဝပတိတွာ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တာ. ပုဂ္ဂလာနန္တိ တထာ ဝိနေတဗ္ဗပုဂ္ဂလာနံ.

၃၄၂. "အဏ္ဍဇာ" ဟူသည် အဥ၌ မွေးဖွားသူတို့တည်း။ "ဝတ္ထိကောသေ" ဟူသည် ဝတ္ထိkောသဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သားအိမ်အမြှေး၌ မွေးဖွားသူတို့တည်း။ "သံသေဒေ" ဟူသည် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော အရပ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသူတို့တည်း။ "ဥပပတိတွာ ဝိယ" ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အရပ်မှ သက်ဆင်း၍ ကျလာသကဲ့သို့ ပဋိသန္ဓေတည်သူတို့တည်း။ "ပုဂ္ဂလာနံ" ဟူသည် ထိုသို့ ဆုံးမထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားတည်း။

သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သုဒ္ဓိကသုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၂-၅၀. ပဏီတတရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၅၀. ပဏီတတရသုတ် စသည်တို့၏အဖွင့်။

၃၄၃-၃၉၁. ဝိဿဋ္ဌကာယာတိ ‘‘ယေ စမ္မေန ဝါ ရုဓိရေန ဝါ အဋ္ဌိနာ ဝါ အတ္ထိကာ, တေ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တူ’’တိ တတ္ထ နိရပေက္ခစိတ္တတာယ အဓိဋ္ဌိတသီလတာယ ပရိစ္စတ္တသရီရာ. ဒုဝိဓကာရိနောတိ ‘‘ကာလေန ကုသလံ, ကာလေန အကုသလ’’န္တိ ဧဝံ ကုသလာကုသလကာရိနော. သဟ ဗျယတိ ပဝတ္တတီတိ သဟဗျော, သဟစာရော. တဿ ဘာဝေါ သဟဗျတာ, တံ သဟဗျတံ. အဒနီယတော အန္နံ. ခါဒနီယတော ခဇ္ဇံ. ပါတဗ္ဗတော ပါနံ. နိဝသနီယတော ဝတ္ထံ. နိဝသိတဗ္ဗံ နိဝါသနံ. ပရိဝရိတဗ္ဗံ ပါဝုရဏံ. ယာန္တိ တေနာတိ ယာနံ, ဥပါဟနာဒိယာနာနိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝယှသိဝိကာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဆတ္တမ္ပိ ပရိဿယာတပဒုက္ခပရိရက္ခဏေန မဂ္ဂဂမနသာဓနန္တိ ကတွာ ‘‘ဆတ္တုပါဟန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ဂမနပစ္စယ’’န္တိ. ပတ္ထနံ ကတွာ…ပေ… တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တန္တိ စမ္ပေယျနာဂရာဇာ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၄၃-၃၉၁. "ဝိဿဋ္ဌကာယာ" ဟူသည် "အရေဖြင့်လည်းကောင်း၊ သွေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရိုးဖြင့်လည်းကောင်း အလိုရှိကုန်သောသူတို့သည် ထိုအလုံးစုံကို ယူကြပါစေကုန်" ဟု ထိုခန္ဓာကိုယ်၌ တွယ်တာမှုကင်းသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဆောက်တည်အပ်သော သီလရှိသောကြောင့် စွန့်လွှတ်အပ်သော ကိုယ်ရှိသူတို့တည်း။ "ဒုဝိဓကာရိနော" ဟူသည် "တစ်ခါတစ်ရံ ကုသိုလ်ကို၊ တစ်ခါတစ်ရံ အကုသိုလ်ကို" ဤသို့ ကုသိုလ် အကုသိုလ် နှစ်မျိုးလုံးကို ပြုလုပ်သူတို့တည်း။ အတူတကွ ဖြစ်ပွားတတ်၊ ကျင့်ပွားတတ်သောကြောင့် "သဟဗျ" (အတူတကွ သွားလာကျက်စားသူ) မည်၏။ ထိုသဟဗျ၏ အဖြစ်သည် "သဟဗျတာ" မည်၏၊ ထိုသဟဗျတာကိုတည်း။ စားအပ်သောအရာကြောင့် "အန္န" (ဆွမ်း/ခဲဖွယ်) မည်၏။ ခဲအပ်သောအရာကြောင့် "ခဇ္ဇ" (ခဲဖွယ်) မည်၏။ သောက်အပ်သောအရာကြောင့် "ပါန" (သောက်ရေ) မည်၏။ ဝတ်ရုံအပ်သောအရာကြောင့် "ဝတ္ထ" (အဝတ်အထည်) မည်၏။ ဝတ်အပ်သောအရာသည် "နိဝါသန" (သင်းပိုင်) မည်၏။ ခြုံအပ်သောအရာသည် "ပါဝုရဏ" (ဧကသီ) မည်၏။ ထိုအရာဖြင့် သွားတတ်ကုန်သောကြောင့် "ယာန" (ယာဉ်) မည်၏၊ ဖိနပ်စသော ယာဉ်တို့တည်း။ "စသည်" ဟူသော သဒ္ဒါဖြင့် သံလျင်း၊ ထမ်းစင်စသည်တို့ကို သိမ်းကျုံးယူအပ်၏။ ထီးသည်လည်း ဘေးရန်နှင့် နေပူဒဏ် အပူဒုက္ခမှ ကာကွယ်ပေးခြင်းဖြင့် ခရီးသွားခြင်း၏ အထောက်အကူပြုသောအရာ ဖြစ်သောကြောင့် "ထီး ဖိနပ်" စသည်ဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် "ခရီးသွားခြင်း၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော အရာ" ဟု ဆိုအပ်၏။ "ဆုတောင်းခြင်းကို ပြု၍...ပ... ထိုအရပ်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏" ဟူသည်ကို စမ္ပေယျနဂါးမင်း ကဲ့သို့ ရှုမြင်အပ်၏။

ပဏီတတရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဏီတတရသုတ် စသည်တို့၏အဖွင့် ပြီး၏။

နာဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နဂါးသံယုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၉. သုပဏ္ဏသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. ဂဠုန်သံယုတ်အဖွင့်။

၃၉၂-၄၃၇. ပတ္တာနန္တိ [Pg.276] ဥဘောသု ပက္ခေသု ပတ္တာနံ. ဝဏ္ဏဝန္တတာယာတိ အတိသယေန ဝိစိတ္တဝဏ္ဏတာယ. အတိသယတ္ထော ဟိ အယံ ဝန္တ-သဒ္ဒေါ. ပုရိမနယေနာတိ နာဂသံယုတ္တေ ပဌမသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန. ဥဒ္ဓရန္တီတိ သမုဒ္ဒတော ဥဒ္ဓရန္တိ, ပထဝန္တရပဗ္ဗတန္တရတော ပန တေသံ ဥဒ္ဓရဏံ ဒုက္ကရမေဝ. ပဏီတတရေတိ ဗလေန ပဏီတတရေ, ဗလဝန္တေတိ အတ္ထော. အနုဒ္ဓရဏီယနာဂါတိ အာနုဘာဝမဟန္တတာယ စ ဝသနဋ္ဌာနဝိဒုဂ္ဂတာယ စ ဥဒ္ဓရိတုံ အသက္ကုဏေယျာ နာဂါ. တေ ‘‘သတ္တဝိဓာ’’တိ ဝတွာ သရူပတော ဝသနဋ္ဌာနတော စ ဒဿေန္တော ‘‘ကမ္ဗလဿတရာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္ဗလဿတရာ ဓတရဋ္ဌာတိ ဣမေ ဇာတိဝသေန ဝုတ္တာ. သတ္တသီဒန္တရဝါသိနောတိ သတ္တဝိဓသီဒသမုဒ္ဒဝါသိနော. ပထဝိဋ္ဌကာတိ ပထဝန္တရဝါသိနော, တထာ ပဗ္ဗတဋ္ဌကာ. တေ စ ဝိမာနဝါသိနော. တေ နာဂေ ကောစိ သုပဏ္ဏော ဥဒ္ဓရိတုံ န သက္ကောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသန္တိ ‘‘ကာယေန ဒွယကာရိနော’’တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ နာဂသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝ, တတ္ထ စ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော.

၃၉၂-၄၃၇. "ပတ္တာနံ" ဟူသည် နှစ်ဖက်သော အတောင်တို့၏တည်း။ "ဝဏ္ဏဝန္တတာယ" ဟူသည် အလွန် ဆန်းကြယ်သော အဆင်းရှိသောကြောင့်တည်း။ ဤ "ဝန္တ" သဒ္ဒါသည် လွန်ကဲခြင်း အနက်ကို ဟော၏။ "ရှေးနည်းဖြင့်" ဟူသည်မှာ နာဂသံယုတ် ပထမသုတ်၌ မိန့်ဆိုခဲ့သော နည်းလမ်းအတိုင်းတည်း။ "နှုတ်ယူကုန်၏" ဟူသည်မှာ သမုဒ္ဒရာမှ ဆွဲတင် နှုတ်ယူကုန်၏၊ မြေကြီးအကြား၊ တောင်အကြားတို့မှမူ ထိုနဂါးတို့ကို ဆွဲတင် နှုတ်ယူရန် အလွန် ခဲယဉ်းလှပေ၏။ "ပဏီတတရေ" ဟူသည် အစွမ်းခွန်အားဖြင့် သာလွန်ထူးကဲသော၊ ခွန်အားကြီးမားသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ "မနှုတ်ယူနိုင်သော နဂါးတို့" ဟူသည်မှာ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ နေထိုင်ရာအရပ် ခက်ခဲနက်ရှိုင်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဂဠုန်တို့ မနှုတ်ယူနိုင်သော နဂါးတို့တည်း။ ထိုနဂါးတို့ကို "ခုနစ်မျိုး" ဟု မိန့်ဆိုပြီးလျှင် ကိုယ်တိုင် သရုပ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေထိုင်ရာ ဌာနအားဖြင့်လည်းကောင်း ပြခြင်းငှါ "ကမ္ဗလဿတရာ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုတွင် ကမ္ဗလ၊ အဿတရ၊ ဓတရဋ္ဌ နဂါးတို့ဟူသည် အမျိုးအစား (ဇာတ်) အားဖြင့် မိန့်ဆိုအပ်သော နဂါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ "သတ္တသီဒန္တရဝါသိနော" ဟူသည် ခုနစ်တန်သော သီဒါသမုဒ္ဒရာတို့၌ နေထိုင်ကြသော နဂါးတို့တည်း။ "ပထဝိဋ္ဌကာ" ဟူသည် မြေကြီးအကြား၌ နေထိုင်ကြသော နဂါးတို့တည်း၊ ထို့အတူ တောင်အကြား၌ နေထိုင်ကြသော နဂါးတို့တည်း။ ထိုနဂါးတို့သည် ဗိမာန်၌ နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုနဂါးတို့ကို မည်သည့်ဂဠုန်မျှ မနှုတ်ယူနိုင်ဟု ဆက်စပ်၍ ကြည့်အပ်၏။ ကြွင်းသောအရာကို "ကိုယ်ဖြင့် နှစ်မျိုးပြုလုပ်သူတို့" စသည်တို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသည့်အတိုင်း၊ ထိုအလုံးစုံကို နာဂသံယုတ်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၍၊ ထိုအရပ်၌ ပြဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းဖြင့်သာ အဓိပ္ပာယ်ကို မှတ်သားအပ်၏ ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

သုပဏ္ဏသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂဠုန်သံယုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၀. ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၀. ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ်အဖွင့်။

၄၃၈-၅၄၉. မူလဂန္ဓာဒိဘေဒံ ဂန္ဓံ အဝန္တိ အပယုဉ္ဇန္တီတိ ဂန္ဓဗ္ဗာ, တေသံ ကာယော သမူဟော ဂန္ဓဗ္ဗကာယော, ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝနိကာယော. စာတုမဟာရာဇိကေသု ဧကိယာဝ တေ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, တပ္ပရိယာပန္နတာယ တတ္ထ ဝါ နိယုတ္တာတိ ဂန္ဓဗ္ဗကာယိကာ. တေသံ တေသံ ရုက္ခဂစ္ဆလတာနံ မူလံ ပဋိစ္စ ပဝတ္တော ဂန္ဓော မူလဂန္ဓော, တသ္မိံ မူလဂန္ဓေ. အဓိဝတ္ထာတိ မူလဂန္ဓံ အဓိဋ္ဌာယ, အဘိဘုယျ ဝါ ဝသန္တာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တံ နိဿာယာတိ တံ မူလဂန္ဓံ ရုက္ခံ ပစ္စယံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တာ. န ကေဝလံ တတ္ထ ဂန္ဓော ဧဝ, မူလမေဝ ဝါ တေသံ ပစ္စယောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဥပကပ္ပတီတိ နိဝါသဋ္ဌာနဘာဝေန ဝိနိယုဉ္ဇတိ. ဂန္ဓဂန္ဓေတိ ဂန္ဓာနံ ဂန္ဓသမုဒါယေ. မူလာဒိဂန္ဓာနံ ဂန္ဓေတိ မူလာဒိဂတအဝယဝဂန္ဓာနံ ဂန္ဓေ, တိမူလာဒိဂတသမုဒါယဘူတေတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေ ဟိ ‘‘မူလဂန္ဓေ’’တိအာဒိနာ ရုက္ခာနံ အဝယဝဂန္ဓော [Pg.277] ဂဟိတော, ဣဓ ပန သဗ္ဗသော ဂဟိတတ္တာ သမုဒါယဂန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ယဿ ဟိ ရုက္ခဿာ’’တိအာဒိ. သောတိ သော သဗ္ဗော မူလာဒိဂတော ဂန္ဓော ဂန္ဓသမုဒါယော ဣဓ ဂန္ဓဂန္ဓော နာမ. တဿ ဂန္ဓဿ ဂန္ဓေတိ တဿ သမုဒါယဂန္ဓဿ တထာဘူတေ ဂန္ဓေ. သရိက္ခံ သဒိသံ ပဋိဒါနံ ဧတိဿာတိ သရိက္ခဒါနံ, ပတ္ထနာ. ယထာဓိပ္ပေတဖလာနိ သရိက္ခဒါနတ္တာဝ အဓိပ္ပေတဖလံ ဒေန္တု, အသရိက္ခဒါနံ ကထန္တိ? တမ္ပိ ဒေတိယေဝ ပုညဿ သဗ္ဗကာမဒဒတ္တာတိ အာဟ ‘‘အသရိက္ခဒါနမ္ပီ’’တိအာဒိ.

၄၃၈-၅၄၉. အမြစ်နံ့စသော ကွဲပြားခြားနားသော အနံ့တို့ကို မှီဝဲသုံးဆောင်တတ်ကုန်သောကြောင့် ဂန္ဓဗ္ဗ (ဂန္ဓဗ္ဗနတ်) မည်ကုန်၏။ ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ အပေါင်းအစုသည် ဂန္ဓဗ္ဗကာယ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်အစုအဝေး မည်၏။ ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ကို စာတုမဟာရာဇ်နတ်တို့တွင် အပါအဝင်အချို့ဖြစ်သည်ဟု မှတ်အပ်၏၊ ထိုနတ်မျိုး၌ သက်ဝင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုနတ်ပြည်၌ စုဝေးတည်ရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဂန္ဓဗ္ဗကာယိက နတ်တို့မည်ကုန်၏။ ထိုထို သစ်ပင်၊ ခြုံပင်၊ နွယ်ပင်တို့၏ အမြစ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်သော အနံ့သည် အမြစ်နံ့ (မူလဂန္ဓ) မည်၏၊ ထိုအမြစ်နံ့၌။ "အဓိဝတ္ထာ" ဟူသည် အမြစ်နံ့ကို စွဲ၍သော်လည်းကောင်း၊ လွှမ်းမိုး၍သော်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြကုန်သောသူတို့တည်း။ ဤနည်းသည် ကြွင်းသောအရာတို့၌လည်း ဖြစ်၏။ "ထိုအနံ့ကို အမှီပြု၍" ဟူသည်မှာ ထိုအမြစ်နံ့ရှိသော သစ်ပင်ကို အကြောင်းပြု၍ ပဋိသန္ဓေတည်ကုန်၏။ ထိုအရပ်၌ အနံ့သက်သက်သာ မဟုတ်၊ အမြစ်ကိုယ်တိုင်သည်လည်း ထိုနတ်တို့၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်ပုံကို ပြခြင်းငှါ "သော ဟိ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။ "ဥပကပ္ပတိ" ဟူသည် နေထိုင်ရာ အရပ်အဖြစ်ဖြင့် သုံးစွဲ၏။ "ဂန္ဓဂန္ဓေ" ဟူသည် အနံ့တို့၏ အနံ့အစုအဝေး၌ ဖြစ်၏။ "မြစ်နံ့စသည်တို့၏ အနံ့" ဟူသည် အမြစ်စသည်တို့၌ တည်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းတို့၏ အနံ့အစုအဝေးဖြစ်သော အနံ့၌ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ရှေး၌ "အမြစ်နံ့၌" စသည်ဖြင့် သစ်ပင်တို့၏ အစိတ်အပိုင်း အနံ့ကို ယူအပ်၏၊ ဤနေရာ၌မူ အလုံးစုံကို ယူခြင်းကြောင့် အစုအဝေးအနံ့ကို မှတ်အပ်၏။ ထို့ကြောင့် "အကြင်သစ်ပင်၏..." စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ "သော" ဟူသည် ထိုအမြစ်စသည်တို့၌ တည်ရှိသော အလုံးစုံသော အနံ့အစုအဝေးသည် ဤနေရာ၌ "ဂန္ဓဂန္ဓ" မည်၏။ "ထိုအနံ့၏ အနံ့၌" ဟူသည် ထိုအစုအဝေးအနံ့၏ ထိုသို့သော အနံ့၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ တူမျှသော အပြန်အလှန် ပေးလှူခြင်း (သို့မဟုတ်) တူညီသော ဆုတောင်းခြင်းသည် "သရိက္ခဒါန" မည်၏။ အလိုရှိအပ်သော အကျိုးတရားတို့သည် တူညီသော အလှူကို လှူခြင်းကြောင့်သာ လိုလားအပ်သော အကျိုးကို ပေးစေသော်၊ မတူညီသော အလှူကို လှူခြင်းကား အဘယ်သို့ ပေးနိုင်ပါအံ့နည်း။ ကောင်းမှုကုသိုလ်သည် အလုံးစုံသော အလိုဆန္ဒကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် မတူညီသော အလှူသည်လည်း အကျိုးကို ပေးသည်သာတည်း ဟု ပြခြင်းငှါ "အသရိက္ခဒါနမ္ပိ" စသည်ကို မိန့်တော်မူ၏။

ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဂန္ဓဗ္ဗကာယသံယုတ်အဖွင့် ပြီး၏။

၁၁. ဝလာဟကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. ဝလာဟကသံယုတ်အဖွင့်။

၅၅၀-၆၀၆. လောကံ ဝါလေန္တာ သံဝရန္တာ ဆာဒေန္တာ အဟန္တိ ပရိယေသန္တီတိ ဝလာဟာ, ဒေဝပုတ္တာ. တေသံ သမူဟော ဝလာဟကဒေဝကာယောတိ အာဟ ‘‘ဝလာဟကကာယိကာ’’တိအာဒိ. သီတကရဏဝလာဟကာတိ သီတဟရဏဝလာဟကာ. သေသပဒေသူတိ ဥဏှဝလာဟကာဒိပဒေသု. ဧသေဝ နယောတိ ‘‘ဥဏှကရဏဝလာဟကာ’’တိအာဒိနာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စိတ္တဋ္ဌပနန္တိ ‘‘သီတံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ စိတ္တဿ ဥပ္ပာဒနံ. ဝဿာနေတိ ဝဿကာလေ. ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝါတိ ပါကတိကသီတမေဝါတိ အတ္ထော. ဥဏှေပီတိ ဥဏှကာလေ. အဗ္ဘမဏ္ဍပေါတိ မဏ္ဍပသဒိသအဗ္ဘပဋလဝိတာနမာဟ. အဗ္ဘံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဟံ တဟံ ပဋလံ ဥဋ္ဌဟတိ. အဗ္ဘေယေဝါတိ အဗ္ဘကာလေ ဧဝ, ဝဿာနေတိ အတ္ထော. အတိအဗ္ဘန္တိ သတပဋလသဟဿပဋလံ ဟုတွာ အဗ္ဘုဋ္ဌာနံ. စိတ္တဝေသာခမာသေသူတိ ဝသန္တကာလံ သန္ဓာယာဟ. တဒါ ဟိ ဝိဒ္ဓေါ ဝိဂတဝလာဟကော ဒေဝေါ ဘဝိတုံ ယုတ္တော. ဥတ္တရဒက္ခိဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပစ္ဆိမဝါတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ပကတိဝါတောတိ ပကတိယာ သဘာဝေန ဝါယနကဝါတော. တံ ဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝါတိ အာဟာရူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မူပနိဿယဥတုသမုဋ္ဌာနမေဝ. ဧသ နယော ဥတုသမုဋ္ဌာနသီတုဏှဝါတေသုပိ. တမ္ပိ ဟိ အာဟာရူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ သာဓာရဏကမ္မူပနိဿယမေဝါတိ.

၅၅၀-၆၀၆. လောကကို ဝန်းရံလျက်၊ ပိတ်ဆို့လျက်၊ ဖုံးလွှမ်းလျက် လှည့်လည်ရှာဖွေတတ်ကုန်သောကြောင့် ဝလာဟက မည်ကုန်သော နတ်သားတို့တည်း။ ထိုနတ်သားတို့၏ အပေါင်းကို ဝလာဟကနတ်အစုအဝေးဟု ဆိုအပ်သောကြောင့် “ဝလာဟကကာယိကာ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ “သီတကရဏဝလာဟကာ” ဟူသည် အအေးကို ဆောင်တတ်သော ဝလာဟကနတ်သားတို့တည်း။ “ကြွင်းသော ပုဒ်တို့၌” ဟူသည် ဥဏှဝလာဟက (အပူကိုဆောင်သော ဝလာဟက) စသော ပုဒ်တို့၌တည်း။ ထိုနည်းတူစွာပင် “ဥဏှကရဏဝလာဟကာ” စသည်ဖြင့် အနက်ကို သိအပ်၏။ “စိတ်ကို တည်စေခြင်း” ဟူသည် “အေးပါစေသတည်း” ဟု ဤသို့ စိတ်ကို ဖြစ်စေခြင်းတည်း။ “ဝဿာနေ” ဟူသည် မိုးကာလ၌တည်း။ “ဥတုကြောင့် ဖြစ်သည်သာတည်း” ဟူသည် ပကတိအအေးသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရ၏။ “ဥဏှေပိ” ဟူသည် ပူသောအခါ၌လည်းတည်း။ “အဗ္ဘမဏ္ဍပ” ဟူသည် မဏ္ဍပ်နှင့်တူသော မိုးတိမ်တိုက်၏ အမိုးအကာမျက်နှာကြက်ကို ဆိုလိုသည်။ “အဗ္ဘံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ” ဟူသည် ထိုထိုအရပ်၌ မိုးတိမ်တိုက် ထလွင့်ခြင်းတည်း။ “အဗ္ဘေယေဝ” ဟူသည် မိုးတိမ်ထူထပ်သော ကာလ၌သာလျှင်ဖြစ်သော မိုးကာလ၌ဟု အနက်ရ၏။ “အတိအဗ္ဘံ” ဟူသည် မိုးတိမ်တိုက် အထပ်ရာထောင်မက ဖြစ်၍ ထလွင့်ခြင်းတည်း။ “စိတြဝေသာခလများ၌” ဟူသည် နွေဦးကာလ (တန်ခူး၊ ကဆုန်လ) ကို ရည်ညွှန်း၍ မိန့်တော်မူသည်။ ထိုအခါ၌ ကောင်းကင်သည် မိုးတိမ်ကင်းစင်လျက် ကြည်လင်ပြတ်သားခြင်း ဖြစ်ထိုက်၏။ “ဥတုရဒက္ခိဏာဒိ” ဟူသော ပုဒ်၌ “အာဒိ” သဒ္ဒါဖြင့် အနောက်လေ စသည်တို့ကို ယူ၏။ “ပကတိဝါတ” ဟူသည် ပကတိသဘာဝအားဖြင့် တိုက်ခတ်သောလေတည်း။ “ထိုလေသည် ဥတုကြောင့်ဖြစ်သည်သာတည်း” ဟူသည် အာဟာရကို အမှီပြု၍ အသက်မွေးကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ သာဓာရဏကမ္မူပနိဿယရှိသော ဥတုကြောင့် ဖြစ်ခြင်းသာတည်း။ ဤနည်းသည် ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော အအေး၊ အပူ၊ လေတို့၌လည်း ဖြစ်၏။ ထိုအအေး၊ အပူ၊ လေသည်လည်း အာဟာရကို အမှီပြု၍ အသက်မွေးကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ သာဓာရဏကမ္မူပနိဿယကြောင့်သာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ဂီတန္တိ မေဃဂီတံ. သစ္စကိရိယာယာတိ တာဒိသာနံ ပုရိသဝိသေသာနံ သစ္စာဓိဋ္ဌာနေန. ဣဒ္ဓိဗလေနာတိ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဣဒ္ဓိအာနုဘာဝေန. ဝိနာသမေဃေနာတိ [Pg.278] ကပ္ပဝိနာသကမေဃေန. အညေနပိ ကဏှပါပိကသတ္တာနံ ပါပကမ္မပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဝိနာသမေဃေန ဝုဋ္ဌေန သော သော ဒေသော ဝိနဿတေဝ.

“ဂီတံ” ဟူသည် မိုးတိမ်၏ သီချင်းဆိုသံတည်း။ “သစ္စာပြုခြင်းဖြင့်” ဟူသည် ထိုသို့သော ယောက်ျားမြတ်တို့၏ သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းဖြင့်တည်း။ “တန်ခိုးအရှိန်အဝါဖြင့်” ဟူသည် တန်ခိုးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့်တည်း။ “ဖျက်ဆီးတတ်သော မိုးဖြင့်” ဟူသည် ကမ္ဘာပျက်စေတတ်သော မိုးဖြင့်တည်း။ အခြားသော မည်းညစ်သော ယုတ်မာသော သတ္တဝါတို့၏ ယုတ်မာသောကံအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖျက်ဆီးတတ်သော မိုးရွာသွန်းခြင်းဖြင့်လည်း ထိုထိုအရပ်ဒေသသည် ပျက်စီးရသည်သာတည်း။

ဝလာဟကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝလာဟကသံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၁၂. ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ်အဖွင့်

၆၀၇-၆၆၁. အညာဏာတိ အညာဏဟေတု, သစ္စပဋိစ္ဆာဒကသမ္မောဟဟေတူတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဣမမေဝ အတ္ထံ ဟေတုအတ္ထေန ကရဏဝစနေန ဒဿေတုံ ‘‘အညာဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာနီတိ ‘‘အညာဏာ အဒဿနာ အနဘိသမယာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဧကာဒသသု သုတ္တေသု အာဂတာနိ, ပဉ္စပညာသ ဝေယျာကရဏာနိ ဝုတ္တာနိ သုတ္တေသု ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဝသေန ဝေယျာကရဏဿ အာဂတတ္တာ.

၆၀၇-၆၆၁. “အညာဏာ” ဟူသည် မသိခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်၊ သစ္စာလေးပါးကို ဖုံးလွှမ်းတတ်သော အဝိဇ္ဇာတွေဝေခြင်း အကြောင်းကြောင့်ဟု အနက်ရ၏။ အဋ္ဌကထာ၌မူ ဤအနက်ကိုပင် အကြောင်းပြသော အနက်ရှိသော ကရဏဝိဘတ်ဖြင့် ပြခြင်းငှာ “အညာဏေန” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ “အားလုံးတို့သည်” ဟူသည် “မသိခြင်းကြောင့်၊ မမြင်ခြင်းကြောင့်၊ ထိုးထွင်း၍ မသိခြင်းကြောင့်” စသော ပုဒ်တို့သည် သုတ်ပေါင်း တစ်ဆယ့်တစ်သုတ်တို့၌ လာရှိကုန်၏။ သုတ်တို့၌ ခန္ဓာငါးပါး၏ အစွမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းချက် (ဝေယျာကရဏ) လာရှိသောကြောင့် ငါးဆယ့်ငါးခုသော ဝေယျာကရဏတို့ကို ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏။

ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစ္ဆဂေါတ္တသံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၁၃. ဈာနသံယုတ္တံ

၁၃. ဈာနသံယုတ်

၁. သမာဓိမူလကသမာပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. သမာဓိမူလကသမာပတ္တိသုတ်အဖွင့်

၆၆၂. သမာဓိကုသလောတိ သမာဓိသ္မိံ ကုသလော. တယိဒံ သမာဓိကောသလ္လတ္တံ သဟ ဈာနင်္ဂယောဂေန စတုဗ္ဗိဓော ဈာနသမာဓိ, တသ္မာ တံ တံ ဝိဘာဂံ ဇာနန္တဿ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပဌမံ ဈာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသုခေကဂ္ဂတာဝသေန ပဌမံ ပဉ္စင်္ဂိကံ, ပီတိသုခေကဂ္ဂတာဝသေန ဒုတိယံ တိဝင်္ဂိကံ, သုခေကဂ္ဂတာဝသေန တတိယံ ဒုဝင်္ဂိကံ, ဥပေက္ခေကဂ္ဂတာဝသေန စတုတ္ထံ ဒုဝင်္ဂိကမေဝါတိ ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဈာနေ တံတံအင်္ဂါနံ ဝဝတ္ထာနေ ကုသလော. သမာပတ္တိကုသလောတိ သမာပဇ္ဇနေ ကုသလော. ဟာသေတွာတိ တောသေတွာ. ကလ္လံ ကတွာတိ သမာဓာနဿ ပဋိပက္ခဓမ္မာနံ ဒူရီကရဏေန သဟကာရီကာရဏဉ္စ သမာဓာနေန သမာပဇ္ဇနေ စိတ္တံ သမတ္ထံ ကတွာ. သေသပဒါနီတိ သေသာ တယော ကောဋ္ဌာသာ. တတိယာဒီသု နယေသု အကုသလောပိ ဈာနတ္ထာယ ပဋိပန္နတ္တာ ‘‘ဈာယီတေဝါ’’တိ ဝုတ္တော.

၆၆၂. “သမာဓိကုသလော” ဟူသည် သမာဓိ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူတည်း။ ထိုသမာဓိ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသောအဖြစ်သည် ဈာန်အင်္ဂါနှင့် ယှဉ်သဖြင့် လေးပါးသော ဈာန်သမာဓိ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုထိုခွဲခြားမှုကို သိသောသူအား ပြီးမြောက်သည်ဖြစ်သောကြောင့် “ပထမဈာန်” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ထိုဈာန်တို့တွင် ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ အစွမ်းဖြင့် ပထမဈာန်သည် အင်္ဂါငါးပါးရှိ၏။ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ အစွမ်းဖြင့် ဒုတိယဈာန်သည် အင်္ဂါသုံးပါးရှိ၏။ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ အစွမ်းဖြင့် တတိယဈာန်သည် အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိ၏။ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာ အစွမ်းဖြင့် စတုတ္ထဈာန်သည် အင်္ဂါနှစ်ပါးသာ ရှိ၏။ ဤသို့ ထိုထိုဈာန်၌ ထိုထိုဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူတည်း။ “သမာပတ္တိကုသလော” ဟူသည် ဝင်စားခြင်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူတည်း။ “ဟာသေတွာ” ဟူသည် ရွှင်လန်းစေ၍ တည်း။ “ကလ္လံ ကတွာ” ဟူသည် သမာဓိ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့ကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော အကြောင်းတရားတို့ကို ဖြစ်စေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း စိတ်ကို သမာဓိ၌ ဝင်စားရန် ထိုက်တန်အောင် ပြုလုပ်၍တည်း။ “ကြွင်းသော ပုဒ်တို့သည်” ဟူသည် ကြွင်းသော အပိုင်းသုံးပိုင်းတို့တည်း။ တတိယစသော နည်းတို့၌ မလိမ္မာသော သူကိုလည်း ဈာန်အလို့ငှာ ကျင့်ကြံအားထုတ်သောကြောင့် “ဈာန်ရရှိသူသာလျှင်တည်း” ဟု ဆိုအပ်၏။

သမာဓိမူလကသမာပတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမာဓိမူလကသမာပတ္တိသုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

၂-၅၅. သမာဓိမူလကဌိတိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂-၅၅. သမာဓိမူလကဌိတိသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့်

၆၆၃-၇၁၆. ဒုတိယာဒိသုတ္တေသု [Pg.279] ဌိတိကုသလောတိ ဧတ္ထ အန္တောဂဓဟေတုအတ္ထော ဌိတိ-သဒ္ဒေါ, တသ္မိဉ္စ ပန ကုသလောတိ အတ္ထောတိ အာဟ – ‘‘ဈာနံ ဌပေတုံ အကုသလော’’တိ. သတ္တဋ္ဌအစ္ဆရာမတ္တန္တိ သတ္တဋ္ဌအစ္ဆရာမတ္တံ ခဏံ ဈာနံ ဌပေတုံ န သက္ကောတိ အဓိဋ္ဌာနဝသီဘာဝဿ အနိပ္ဖာဒိတတ္တာ. ယထာပရိစ္ဆေဒေန ကာလေန ဝုဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ ဝုဋ္ဌာနဝသီဘာဝဿ အနိပ္ဖာဒိတတ္တာ. ကလ္လံ ဇာတံ အဿာတိ ကလ္လိတံ, တသ္မိံ ကလ္လိတေ ကလ္လိတဘာဝေန ကသိဏာရမ္မဏေသု ‘‘ဣဒံ နာမ အသုကဿာ’’တိ ဝိသယဝသေန သမာပဇ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော န သမာဓိသ္မိံ အာရမ္မဏကုသလော. န သမာဓိသ္မိံ ဂေါစရကုသလောတိ သမာဓိသ္မိံ နိပ္ဖာဒိတဗ္ဗေ တဿ ဂေါစရေ ကမ္မဋ္ဌာနသညိတေ ပဝတ္တိဋ္ဌာနေ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ စ သတိသမ္ပဇညဝိရဟိတော အကုသလော. ကေစိ ပန ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနဂေါစရော ပဌမဇ္ဈာနာဒိကံ, ‘ဧဝံ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဗဟုလီကာတဗ္ဗ’န္တိ အဇာနန္တော တတ္ထ အကုသလော နာမာ’’တိ ဝဒန္တိ. ကမ္မဋ္ဌာနံ အဘိနီဟရိတုန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိသေသဘာဂိယတာယ အဘိနီဟရိတုံ အကုသလော. သက္ကစ္စကာရီတိ စိတ္တီကာရီ. သာတစ္စကာရီတိ နိယတကာရီ. သမာဓိဿ ဥပကာရကဓမ္မာတိ အပ္ပနာကောသလ္လာ. သမာပတ္တိအာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သက္ကစ္စကာရိပဒါဒီနံယေဝ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော စတုက္ကာနံ ဝုတ္တတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယောဇေတွာ စတုက္ကာ ဝုတ္တာ’’တိ. လောကိယဇ္ဈာနဝသေနေဝ ကထိတံ ‘‘သမာဓိကုသလော’’တိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာယ ပဝတ္တတ္တာ. န ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မေသု အကောသလ္လံ နာမ လဗ္ဘတိ. ယဒိ အကောသလ္လံ, န ကုသလသဒ္ဒေန ဝိသေသိတဗ္ဗတာ သိယာတိ.

၆၆၃-၇၁၆. ဒုတိယစသော သုတ်တို့၌ “ဌိတိကုသလော” ဟူရာ၌ ဤ “ဌိတိ” သဒ္ဒါသည် အကြောင်းအနက်ကို မိမိအတွင်း၌ သွင်းထား၏။ ထိုဌိတိ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူ ဖြစ်၏ဟူသော အနက်ကို ဆိုလိုသောကြောင့် “ဈာန်ကို တည်တံ့အောင် မပြုလုပ်နိုင်သူ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ “လက်ဖျစ်တစ်တွက် ခုနစ်ကြိမ် ရှစ်ကြိမ်ခန့်မျှ” ဟူသည် လက်ဖျစ်တစ်တွက် ခုနစ်ကြိမ် ရှစ်ကြိမ်ခန့်မျှသော ခဏမျှပင် ဈာန်ကို တည်တံ့အောင် မပြုလုပ်နိုင်ပေ၊ အဓိဋ္ဌာနဝသီဘော် (အဓိဋ္ဌာန်နိုင်မှု၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း) ကို မပြီးမြောက်စေနိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလအားဖြင့် မထမြောက်နိုင်ပေ၊ ဝုဋ္ဌာနဝသီဘော် (ထမြောက်မှု၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း) ကို မပြီးမြောက်စေနိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ထိုသူအား အသင့်ဖြစ်သောအဖြစ်သည် “ကလ္လိတံ” မည်၏။ ထိုအသင့်ဖြစ်သောအဖြစ် (ကလ္လိတ) ၌ ကောင်းစွာဖြစ်သောအဖြစ်ဖြင့် ကသိုဏ်းအာရုံတို့၌ “ဤမည်သော အာရုံသည် ဤသူအား ဖြစ်၏” ဟု အာရုံ၏အစွမ်းဖြင့် မဝင်စားနိုင်သောသူသည် သမာဓိ၌ အာရုံ၌ ကျွမ်းကျင်သူ မဟုတ်ပေ။ “သမာဓိ၌ အာရုံကျက်စားရာ၌ မကျွမ်းကျင်သူ” ဟူသည် သမာဓိ၌ ပြီးမြောက်အပ်သော၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းဟု သမုတ်အပ်သော ထိုသမာဓိ၏ ကျက်စားရာ ဖြစ်ပွားရာဌာန၌လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းခံရာ ကျက်စားရာ၌လည်းကောင်း သတိသမ္ပဇဉ် ကင်းလျက် မလိမ္မာသော သူတည်း။ အချို့သော ဆရာတို့မူကား “ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ ကျက်စားရာသည် ပထမဈာန်စသည် ဖြစ်၏၊ ‘ဤသို့ ဝင်စားအပ်၏၊ ဤသို့ များစွာပြုအပ်၏’ ဟု မသိသောသူသည် ထိုဈာန်၌ မလိမ္မာသူ မည်၏” ဟု မိန့်ဆိုကြကုန်၏။ “ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေ့ရှုဆောင်ခြင်းငှာ” ဟူသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အထူးသဖြင့် ကောင်းမွန်သောအဖို့ရှိသည်ဖြစ်အောင် ရှေ့ရှုဆောင်ခြင်းငှာ မလိမ္မာသောသူတည်း။ “သက္ကစ္စကာရီ” ဟူသည် အရိုအသေ ပြုလုပ်တတ်သူတည်း။ “သာတစ္စကာရီ” ဟူသည် အမြဲမပြတ် ပြုလုပ်တတ်သူတည်း။ သမာဓိအား အထောက်အပံ့ဖြစ်သော တရားတို့ဟူသည် အပ္ပနာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းများ ဖြစ်ကုန်၏။ “သမာပတ္တိအစရှိသည်တို့ဖြင့်” ဟူသော ပုဒ်၌ “အာဒိ” သဒ္ဒါဖြင့် သက္ကစ္စကာရီပုဒ် စသည်တို့ကိုသာ ယူအပ်၏ဟု သိအပ်၏၊ စတုက္က (လေးခုတွဲ) တို့ကို ဟောကြားထားသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် “စပ်ယှဉ်၍ လေးခုတွဲတို့ကို ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ “သမာဓိကုသလော” စသော နည်းအားဖြင့် ဒေသနာတော် ထင်ရှားဖြစ်သောကြောင့် လောကီဈာန်၏ အစွမ်းဖြင့်သာ ဟောကြားအပ်၏။ လောကုတ္တရာတရားတို့၌ မလိမ္မာခြင်းဟူသည် မရှိနိုင်ပေ။ အကယ်၍ မလိမ္မာခြင်း ရှိခဲ့လျှင် “ကုသလ” သဒ္ဒါဖြင့် ထူးခြားအောင် ပြုအပ်မည် မဟုတ်ပေ။

သမာဓိမူလကဌိတိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမာဓိမူလကဌိတိသုတ်စသည်တို့၏ အဖွင့် ပြီးပြီ။

ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဈာန်သံယုတ်အဖွင့် ပြီးပြီ။

နိဋ္ဌိတာ စ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ အဋ္ဌကထာသည်လည်း ပြီးဆုံးပြီ။

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ ခန္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.

သံယုတ္တနိကာယ်အဋ္ဌကထာ၏ ခန္ဓဝဂ္ဂအဖွင့်။