නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác.

සංයුත්තනිකායෙ

Tương Ưng Bộ

නිදානවග්ගටීකා

Phụ Chú Giải Phẩm Nhân Duyên

1. නිදානසංයුත්තං

1. Tương Ưng Nhân Duyên

1. බුද්ධවග්ගො

1. Phẩm Phật

1. පටිච්චසමුප්පාදසුත්තවණ්ණනා

1. Giải Thích Kinh Duyên Khởi

1. දුතියසුත්තාදීනිපි [Pg.1] පටිච්චසමුප්පාදවසෙනෙව දෙසිතානීති ආහ ‘‘පඨමං පටිච්චසමුප්පාදසුත්ත’’න්ති. තත්‍රාති පදං යෙ දෙසකාලා ඉධ විහරණකිරියාය විසෙසනභාවෙන වුත්තා, තෙසං පරිදීපනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘යං සමයං…පෙ… දීපෙතී’’ති ආහ. තං-සද්දො හි වුත්තස්ස අත්ථස්ස පටිනිද්දෙසො, තස්මා ඉධ දෙසස්ස කාලස්ස වා පටිනිද්දෙසො භවිතුං අරහති, න අඤ්ඤස්ස. අයං තාව තත්‍රසද්දස්ස පටිනිද්දෙසභාවෙ අත්ථවිභාවනා. යස්මා පන ඊදිසෙසු ඨානෙසු තත්‍රසද්දො ධම්මදෙසනාවිසිට්ඨං දෙසං කාලඤ්ච විභාවෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘භාසිතබ්බයුත්තෙ වා දෙසකාලෙ’’ති. තෙන තත්‍රාති යත්ථ භගවා ධම්මදෙසනත්ථං භික්ඛූ ආලපි අභාසි, තාදිසෙ දෙසෙ, කාලෙ වාති අත්ථො. න හීතිආදිනා තමෙවත්ථං සමත්ථෙති.

1. Ngài nói ‘kinh Duyên Khởi thứ nhất’ để chỉ rằng các kinh thứ nhì v.v... cũng được thuyết giảng theo cách thức của Duyên Khởi. Để chỉ ra rằng từ ‘tatrā’ (ở đó) là sự làm sáng tỏ về nơi chốn và thời gian đã được nói đến ở đây như là đặc điểm của hành động trú ngụ, ngài đã nói ‘vào lúc nào...v.v... làm sáng tỏ’. Vì từ ‘taṃ’ (ấy) là sự chỉ lại ý nghĩa đã được nói, do đó ở đây nó có thể là sự chỉ lại nơi chốn hoặc thời gian, chứ không phải cái khác. Trước hết, đây là sự giải thích ý nghĩa của từ ‘tatra’ trong vai trò chỉ lại. Hơn nữa, vì ở những chỗ như vậy, từ ‘tatra’ làm rõ nơi chốn và thời gian đặc thù của việc thuyết pháp, do đó đã được nói là ‘hoặc nơi chốn, thời gian thích hợp để nói’. Do đó, ‘tatra’ có nghĩa là: tại nơi nào, vào thời gian nào mà Đức Thế Tôn đã gọi và nói với các vị tỳ khưu vì mục đích thuyết pháp, thì (chính là) tại nơi chốn ấy, vào thời gian ấy. Ngài xác nhận chính ý nghĩa ấy bằng (câu) bắt đầu bằng ‘na hi’.

නනු ච යත්ථ ඨිතො භගවා ‘‘අකාලො ඛො තාවා’’තිආදිනා බාහියස්ස ධම්මදෙසනං පටික්ඛිපි, තත්ථෙව අන්තරවීථියං ඨිතොව තස්ස ධම්මං [Pg.2] දෙසෙසීති? සච්චමෙතං. අදෙසෙතබ්බකාලෙ අදෙසනාය හි ඉදං උදාහරණං. තෙනාහ ‘‘අකාලො ඛො තාවා’’ති. යං පන තත්ථ වුත්තං ‘‘අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා’’ති, තම්පි තස්ස අකාලභාවස්සෙව පරියායෙන දස්සනත්ථං වුත්තං. තස්ස හි තදා අද්ධානපරිස්සමෙන රූපකායෙ අකම්මඤ්ඤතා අහොසි, බලවපීතිවෙගෙන නාමකායෙ. තදුභයස්ස වූපසමං ආගමෙන්තො පපඤ්චපරිහාරත්ථං භගවා ‘‘අකාලො ඛො’’ති පරියායෙන පටික්ඛිපි. අදෙසෙතබ්බදෙසෙ අදෙසනාය පන උදාහරණං ‘‘අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි, විහාරතො නික්ඛමිත්වා විහාරපච්ඡායායං පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදී’’ති එවමාදිකං ඉධ ආදිසද්දෙන සඞ්ගහිතං. ‘‘ස ඛො සො භික්ඛවෙ බාලො ඉධ පාපානි කම්මානි කරිත්වා’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 3.248) පදපූරණමත්තෙ ඛො-සද්දො, ‘‘දුක්ඛං ඛො අගාරවො විහරති අප්පතිස්සො’’තිආදීසු (අ. නි. 4.21) අවධාරණෙ, ‘‘කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො, සත්ථු පවිවිත්තස්ස විහරතො සාවකා විවෙකං නානුසික්ඛන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.31) ආදිකාලත්ථෙ, වාක්‍යාරම්භෙති අත්ථො. තත්ථ පදපූරණෙන වචනාලඞ්කාරමත්තං කතං හොති, ආදිකාලත්ථෙන වාක්‍යස්ස උපඤ්ඤාසමත්තං, අවධාරණත්ථෙන පන නියමදස්සනං. ‘‘තස්මා ආමන්තෙසි එවා’’ති ආමන්තනෙ නියමො දස්සිතො හොතීති.

Chẳng phải là, Đức Thế Tôn đứng ở nơi nào đã từ chối thuyết pháp cho Bāhiya bằng câu ‘này, chưa phải thời’ v.v..., thì cũng chính tại nơi ấy, đang đứng giữa đường, Ngài đã thuyết pháp cho vị ấy sao? Điều này đúng vậy. Đây là ví dụ về việc không thuyết giảng vào thời điểm không nên thuyết giảng. Do đó, Ngài đã nói ‘này, chưa phải thời’. Hơn nữa, điều được nói ở đó là ‘chúng ta đang đi vào trong làng (để khất thực)’, điều ấy cũng được nói để chỉ ra một cách gián tiếp rằng đó là lúc không thích hợp. Vì lúc ấy, do sự mệt mỏi của cuộc hành trình dài, sắc thân của vị ấy không được thoải mái, và do sự thôi thúc mạnh mẽ của niềm hỷ, danh thân (cũng không được thoải mái). Chờ đợi sự lắng dịu của cả hai điều ấy và để tránh sự trần thuật dài dòng, Đức Thế Tôn đã từ chối một cách gián tiếp bằng câu ‘chưa phải thời’. Còn ví dụ về việc không thuyết giảng ở nơi không nên thuyết giảng thì được bao gồm ở đây bằng từ ‘v.v...’ như là: ‘bấy giờ, Đức Thế Tôn đi lệch ra khỏi con đường và ngồi xuống dưới một gốc cây nào đó’, ‘sau khi ra khỏi tịnh xá, Ngài ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn trong bóng mát của tịnh xá’. Trong các câu như ‘Này các tỳ khưu, kẻ ngu ấy sau khi làm các ác nghiệp ở đây...’ (Trung Bộ 3.248), từ ‘kho’ chỉ có nghĩa là lấp đầy câu; trong các câu như ‘sống không tôn kính, không tùy thuận, thật là khổ’ (Tăng Chi 4.21), nó có nghĩa nhấn mạnh; trong các câu như ‘Thưa chư hiền, do nhân gì mà khi bậc Đạo Sư sống độc cư, các đệ tử lại không học theo sự độc cư?’ (Trung Bộ 1.31), nó có nghĩa là thời điểm bắt đầu, tức là bắt đầu câu. Ở đó, với nghĩa lấp đầy câu, nó chỉ là sự trang điểm cho lời nói; với nghĩa thời điểm bắt đầu, nó chỉ là sự khởi đầu của câu; còn với nghĩa nhấn mạnh, nó là sự chỉ ra sự xác định. Do đó, (câu) ‘chính vì thế Ngài đã gọi’ cho thấy sự xác định trong việc gọi.

‘‘භගවාති ලොකගරුදීපන’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු පුබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති පදං වුත්තන්ති? යදිපි පුබ්බෙ වුත්තං, තං පන යථාවුත්තට්ඨානෙ විහරණකිරියාය කත්තුවිසෙසදස්සනපරං, න ආමන්තනකිරියාය, ඉධ පන ආමන්තනකිරියාය, තස්මා තදත්ථං පුන භගවාති පාළියං වුත්තන්ති. තස්සත්ථං දස්සෙතුං ‘‘භගවාති ලොකගරුදීපන’’න්ති ආහ. කථාසවනයුත්තපුග්ගලවචනන්ති වක්ඛමානාය පටිච්චසමුප්පාදදෙසනාය සවනයොග්‍යපුග්ගලවචනං. චතූසුපි පරිසාසු භික්ඛූ එව එදිසානං දෙසනානං විසෙසෙන භාජනභූතාති සාතිසයෙන සාසනසම්පටිග්ගාහකභාවදස්සනත්ථං ඉධ භික්ඛුගහණන්ති දස්සෙත්වා ඉදානි සද්දත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’ති ආහ. තත්ථ භික්ඛකොති භික්ඛූති භික්ඛනසීලත්තා භික්ඛනධම්මත්තා භික්ඛූති අත්ථො. භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති බුද්ධාදීහිපි අජ්ඣුපගතං භික්ඛාචරියං උඤ්ඡාචරියං අජ්ඣුපගතත්තා අනුට්ඨිතත්තා භික්ඛු. යො හි කොචි අප්පං වා මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො, සො කසිගොරක්ඛාදීහි [Pg.3] ජීවිකකප්පනං හිත්වා ලිඞ්ගසම්පටිච්ඡනෙනෙව භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතත්තා භික්ඛු. පරපටිබද්ධජීවිකත්තා වා විහාරමජ්ඣෙ කාජභත්තං භුඤ්ජමානොපි භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු පිණ්ඩියාලොපභොජනං නිස්සාය පබ්බජ්ජාය උස්සාහජාතත්තා වා භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛූති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Tại sao lại nói ‘Bhagavā là sự chỉ rõ bậc đáng tôn kính của thế gian’, chẳng phải từ ‘bhagavā’ đã được nói trước đó rồi sao? Mặc dù đã được nói trước đó, nhưng từ ấy nhằm chỉ ra đặc điểm của chủ thể của hành động trú ngụ tại nơi đã nói, chứ không phải của hành động gọi. Còn ở đây, nó là của hành động gọi, do đó vì ý nghĩa ấy mà từ ‘bhagavā’ được nói lại trong Pāli. Để chỉ ra ý nghĩa của nó, ngài đã nói ‘Bhagavā là sự chỉ rõ bậc đáng tôn kính của thế gian’. ‘Lời nói đến người thích hợp nghe pháp thoại’ có nghĩa là lời nói đến người có khả năng nghe bài thuyết giảng về Duyên Khởi sắp được nói đến. Sau khi chỉ ra rằng trong cả bốn hội chúng, chính các vị tỳ khưu là những người đặc biệt xứng đáng với những bài thuyết giảng như vậy, và việc đề cập đến ‘tỳ khưu’ ở đây là để cho thấy họ là những người tiếp nhận giáo pháp một cách ưu việt, bây giờ để chỉ ra ý nghĩa của từ, ngài nói ‘hơn nữa’. Ở đó, ‘bhikkhu’ có nghĩa là: do có giới hạnh khất thực, do có bản chất khất thực, nên gọi là tỳ khưu. ‘Đã thực hành đời sống khất thực’ có nghĩa là: do đã thực hành, đã tuân theo đời sống khất thực, đời sống lượm lặt, mà các vị Phật v.v... cũng đã thực hành, nên gọi là tỳ khưu. Vì bất cứ ai, sau khi từ bỏ khối tài sản ít hay nhiều, xuất gia từ gia đình vào đời sống không gia đình, người ấy từ bỏ việc sinh sống bằng nghề nông, chăn nuôi v.v... và chỉ bằng việc nhận lấy tướng mạo (của tu sĩ) đã thực hành đời sống khất thực, nên gọi là tỳ khưu. Hoặc do có đời sống phụ thuộc vào người khác, ngay cả khi ăn cháo và cơm trong tu viện, cũng được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên gọi là tỳ khưu; hoặc do nương vào việc ăn vật thực khất thực mà có sự tinh tấn trong đời sống xuất gia, nên được xem là đã thực hành đời sống khất thực, nên gọi là tỳ khưu. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy.

ආදිනා නයෙනාති ‘‘භින්නපටධරොති භික්ඛු, භින්දති පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙති භික්ඛු, භින්නත්තා පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං භික්ඛූ’’තිආදිනා විභඞ්ගෙ (විභ. 509) ආගතනයෙන. ඤාපනෙති අවබොධනෙ, පටිවෙදනෙති අත්ථො. භික්ඛනසීලතා, න කසිවාණිජ්ජාදීහි ජීවනසීලතා. භික්ඛනධම්මතා ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්තී’’ති (ජා. 1.7.59) එවං වුත්තභික්ඛනසභාවතා, න යාචනාකොහඤ්ඤසභාවතා. භික්ඛනෙ සාධුකාරිතා ‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍යා’’ති (ධ. ප. 168) වචනං අනුස්සරිත්වා තත්ථ අප්පමජ්ජතා. අථ වා සීලං නාම පකතිසභාවො. ඉධ පන තථාධිට්ඨානං. ධම්මොති වතං. අපරෙ පන ‘‘සීලං නාම වතවසෙන සමාදානං. ධම්මො නාම පවෙණි-ආගතං චාරිත්තං. සාධුකාරිතා සක්කච්චකාරිතා ආදරකිරියා’’ති වණ්ණෙන්ති.

Ādinā nayenāti (theo phương pháp bắt đầu bằng) là theo phương pháp đã được trình bày trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga), bắt đầu bằng câu: ‘Vị Tỳ khưu là người mặc y phấn tảo đã được chắp vá, vị Tỳ khưu là người phá tan các pháp ác bất thiện, vị Tỳ khưu là do đã phá tan các pháp ác bất thiện.’ Ñāpane có nghĩa là làm cho liễu tri, tức là thấu đạt. Bhikkhanasīlatā (có tánh hay khất thực) là có tánh hay khất thực, không phải là có tánh sống bằng nghề nông, buôn bán, v.v. Bhikkhanadhammatā (có pháp khất thực) là có bản chất khất thực đã được nói đến như vầy: ‘Các bậc Thánh đứng vững (trong việc khất thực) nhắm đến (mục đích),’ không phải là có bản chất van xin, lừa dối. Bhikkhane sādhukāritā (thực hành tốt đẹp trong việc khất thực) là không dễ duôi trong việc ấy, bằng cách tưởng nhớ lời dạy: ‘Hãy đứng dậy, chớ nên dễ duôi.’ Hoặc nữa, sīla (tánh) là bản chất tự nhiên. Nhưng ở đây là sự quyết định như vậy. Dhammo (pháp) là phận sự. Còn những vị khác thì giải thích rằng: ‘Sīla (tánh) là sự thọ trì theo phận sự. Dhammo (pháp) là truyền thống đã được kế thừa. Sādhukāritā (thực hành tốt đẹp) là sự thực hành một cách kính trọng, là hành động tôn kính.’

හීනාධිකජනසෙවිතවුත්තින්ති යෙ භික්ඛුභාවෙ ඨිතාපි ජාතිමදාදිවසෙන උද්ධතා උන්නළා, යෙ ච ගිහිභාවෙ පරෙසු අත්ථිකභාවම්පි අනුපගතතාය භික්ඛාචරියං පරමකාපඤ්ඤං මඤ්ඤන්ති, තෙසං උභයෙසම්පි යථාක්කමං ‘‘භික්ඛවො’’ති වචනෙන හීනජනෙහි දලිද්දෙහි පරමකාපඤ්ඤතං පත්තෙහි පරකුලෙසු භික්ඛාචරියාය ජීවිකං කප්පෙන්තෙහි සෙවිතං වුත්තිං පකාසෙන්තො උද්ධතභාවනිග්ගහං කරොති, අධිකජනෙහි උළාරභොගඛත්තියකුලාදිතො පබ්බජිතෙහි බුද්ධාදීහි ආජීවසොධනත්ථං සෙවිතං වුත්තිං පකාසෙන්තො දීනභාවනිග්ගහං කරොතීති යොජෙතබ්බං. යස්මා ‘‘භික්ඛවො’’ති වචනං ආමන්තනභාවතො අභිමුඛීකරණං, පකරණතො සාමත්ථියතො ච සුස්සූසාජනනං, සක්කච්චසවනමනසිකාරනියොජනඤ්ච හොති, තස්මා තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘භික්ඛවොති ඉමිනා’’තිආදිමාහ.

Hīnādhikajanasevitavuttinti (cách sống được thực hành bởi những người thấp kém và cao thượng) nên được hiểu như sau: Đối với cả hai hạng người, những vị dù đã ở trong thân phận Tỳ khưu nhưng vẫn kiêu mạn, ngạo nghễ do say đắm dòng dõi, v.v., và những người khi còn là tại gia, do chưa từng có nhu cầu nhờ vả người khác, nên xem việc đi khất thực là sự cùng khổ tột bậc, thì theo thứ tự, bằng lời gọi ‘này các Tỳ khưu,’ (Đức Thế Tôn) đã chế ngự tính kiêu mạn bằng cách tuyên bố rằng đây là cách sống được thực hành bởi những người thấp kém, nghèo nàn, đã đạt đến sự cùng khổ tột bậc, những người mưu sinh bằng cách khất thực trong các gia đình khác; và Ngài đã chế ngự mặc cảm tự ti bằng cách tuyên bố rằng đây là cách sống được thực hành bởi những người cao thượng, như Đức Phật và các vị khác, những người đã xuất gia từ dòng dõi Sát-đế-lỵ có tài sản lớn, nhằm mục đích thanh lọc mạng sống. Bởi vì lời gọi ‘này các Tỳ khưu,’ do là lời gọi nên có tác dụng hướng đến, và do bối cảnh và năng lực, nó tạo ra sự muốn lắng nghe, và là sự thúc đẩy việc lắng nghe và tác ý một cách kính trọng, do đó, để chỉ ra ý nghĩa ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘bhikkhavoti iminā’ (bằng lời này ‘này các Tỳ khưu’).

තත්ථ සාධුකං මනසිකාරෙපීති සාධුකං සවනෙ සාධුකං මනසිකාරෙ ච. කථං පවත්තිතා සවනාදයො සාධුකං පවත්තිතා හොන්තීති? ‘‘අද්ධා ඉමාය [Pg.4] පටිපත්තියා සකලසාසනසම්පත්ති හත්ථගතා භවිස්සතී’’ති ආදරගාරවයොගෙන කථාදීසු අපරිභවාදිනා ච. වුත්තඤ්හි ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. කතමෙහි පඤ්චහි? න කථං පරිභොති, න කථිකං පරිභොති, න අත්තානං පරිභොති, අවික්ඛිත්තචිත්තො ධම්මං සුණාති එකග්ගචිත්තො, යොනිසො ච මනසි කරොති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො සුණන්තො සද්ධම්මං භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්ත’’න්ති (අ. නි. 5.151). තෙනාහ ‘‘සාධුකං මනසිකාරායත්තා හි සාසනසම්පත්තී’’ති. සාසනසම්පත්ති නාම සීලාදිනිප්ඵත්ති. පඨමං උප්පන්නත්තා අධිගමවසෙන. සත්ථුචරියානුවිධායකත්තා සීලාදිගුණානුට්ඨානෙන. තිණ්ණං යානානං වසෙන අනුධම්මපටිපත්තිසම්භවතො සකලසාසනපටිග්ගාහකත්තා.

Trong đó, sādhukaṃ manasikārepīti (cũng trong việc tác ý khéo léo) là trong việc lắng nghe khéo léo và trong việc tác ý khéo léo. Việc lắng nghe, v.v., được tiến hành như thế nào thì được gọi là tiến hành khéo léo? Bằng sự thực hành với lòng tôn kính và trân trọng, với suy nghĩ rằng: ‘Chắc chắn, với sự thực hành này, toàn bộ tài sản giáo pháp sẽ nằm trong tay ta,’ và bằng cách không xem thường bài pháp, v.v. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, người nghe Chánh pháp, nếu hội đủ năm pháp, thì có khả năng đi vào chánh đạo, sự đúng đắn trong các thiện pháp. Thế nào là năm? Không xem thường bài pháp, không xem thường người thuyết pháp, không xem thường tự thân, nghe pháp với tâm không tán loạn, tâm chuyên nhất, và tác ý như lý. Này các Tỳ khưu, người nghe Chánh pháp, nếu hội đủ năm pháp này, thì có khả năng đi vào chánh đạo, sự đúng đắn trong các thiện pháp.’ Do đó, ngài đã nói: ‘Tài sản giáo pháp quả thật tùy thuộc vào sự tác ý khéo léo.’ Tài sản giáo pháp chính là sự thành tựu giới, v.v. Do đã phát sinh trước tiên, theo phương diện chứng đắc. Do noi theo hạnh của Bậc Đạo Sư, bằng cách thực hành các đức tính như giới, v.v. Do có khả năng thực hành pháp tùy pháp theo ba thừa, nên có thể tiếp nhận toàn bộ giáo pháp.

සන්තිකත්තාති සමීපභාවතො. සන්තිකාවචරත්තාති සබ්බකාලං සංවුත්තිභාවතො. යථානුසිට්ඨන්ති අනුසාසනියානුරූපං, අනුසාසනිං අනවසෙසතො පටිග්ගහෙත්වාති අත්ථො. එකච්චෙ භික්ඛූති යෙ පටිච්චසමුප්පාදධම්මෙ දෙසනාපසුතා, තෙ. පුබ්බෙ ‘‘සබ්බපරිසසාධාරණා හි භගවතො ධම්මදෙසනා’’තිආදිනා භික්ඛූනං එව ආමන්තනකාරණං දස්සෙත්වා ඉදානි භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ධම්මදෙසනාය පයොජනං දස්සෙතුං කිමත්ථං පන භගවාති චොදනං සමුට්ඨාපෙති. තත්ථ අඤ්ඤං චින්තෙන්තාති අඤ්ඤවිහිතා. වික්ඛිත්තචිත්තාති අසමාහිතචිත්තා. ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තාති හිය්‍යො තතො පරදිවසෙසු වා සුතධම්මං පති මනසා අවෙක්ඛන්තා. භික්ඛූ ආමන්තෙත්වා ධම්මෙ දෙසියමානෙ ආදිතො පට්ඨාය දෙසනං සල්ලක්ඛෙතුං සක්කොතීති ඉමමෙවත්ථං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං ‘‘තෙ අනාමන්තෙත්වා’’තිආදි වුත්තං.

Santikattāti (do ở gần) là do ở gần. Santikāvacarattāti (do thường xuyên giao tiếp) là do có sự giao tiếp mọi lúc. Yathānusiṭṭhanti (đúng như lời giáo huấn) là phù hợp với lời giáo huấn, có nghĩa là đã tiếp nhận lời giáo huấn một cách không sót lại. Ekacce bhikkhūti (một số Tỳ khưu) là những vị chuyên tâm thuyết giảng các pháp về duyên khởi. Trước đây, sau khi đã chỉ ra lý do gọi riêng các Tỳ khưu bằng câu bắt đầu bằng ‘bài thuyết pháp của Đức Thế Tôn quả thật là chung cho tất cả hội chúng,’ bây giờ để chỉ ra lợi ích của việc thuyết pháp sau khi đã gọi các Tỳ khưu, ngài nêu lên câu hỏi: ‘Nhưng vì sao Đức Thế Tôn...?’ Trong đó, aññaṃ cintentāti (suy nghĩ việc khác) là tâm hướng về việc khác. Vikkhittacittāti (tâm tán loạn) là tâm không định tĩnh. Dhammaṃ paccavekkhantāti (quán xét pháp) là những vị đang dùng tâm quán xét lại pháp đã nghe vào ngày hôm qua hoặc ngày hôm kia. Để chỉ ra chính ý nghĩa này theo cách phủ định, rằng khi pháp được thuyết giảng sau khi đã gọi các Tỳ khưu, người nghe có thể ghi nhận bài thuyết giảng ngay từ đầu, nên câu bắt đầu bằng ‘te anāmantetvā’ (không gọi họ) đã được nói đến.

භික්ඛවොති ච සන්ධිවසෙන ඉ-කාරලොපො දට්ඨබ්බො ‘‘භික්ඛවො ඉතී’’ති, අයඤ්හි ඉතිසද්දො හෙතුපරිසමාපනාදිපදත්ථවිපරියායපකාරාවධාරණනිදස්සනාදිඅනෙකත්ථපභෙදො. තථා හෙස ‘‘රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා ‘රූප’න්ති වුච්චතී’’තිආදීසු (සං. නි. 3.79) හෙතුම්හි දිස්සති, ‘‘තස්මාතිහ මෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මදායාදා භවථ, මා ආමිසදායාදා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.29) පරිසමාපනෙ, ‘‘ඉති වා එවරූපා විසූකදස්සනා පටිවිරතො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.13) ආදිඅත්ථෙ ‘‘මාගණ්ඩියොති තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති [Pg.5] වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො’’තිආදීසු (මහානි. 73, 75) පදත්ථවිපරියායෙ, ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ, සප්පටිභයො බාලො, අප්පටිභයො පණ්ඩිතො. සඋපද්දවො බාලො, අනුපද්දවො පණ්ඩිතො’’තිආදීසු (ම. නි. 3.124) පකාරෙ, ‘‘අත්ථි ඉදප්පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා, ආනන්ද, අත්ථීතිස්ස වචනීයං. කිං පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති චෙ වදෙය්‍ය, ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉච්චස්ස වචනීය’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.96) අවධාරණෙ, ‘‘සබ්බමත්ථීති ඛො, කච්චාන, අයමෙකො අන්තො, සබ්බං නත්ථීති අයං දුතියො අන්තො’’තිආදීසු (සං. නි. 2.15; 3.90) නිදස්සනෙ. ඉධාපි නිදස්සනෙ එව දට්ඨබ්බො. භික්ඛවොති ආමන්තනාකාරො තමෙස ඉති-සද්දො නිදස්සෙති ‘‘භික්ඛවොති ආමන්තෙසී’’ති. ඉමිනා නයෙන භද්දන්තෙතිආදීසුපි යථාරහං ඉතිසද්දස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Và trong câu ‘bhikkhavoti,’ nên hiểu là có sự lược bỏ mẫu tự ‘i’ do nối âm, thành ‘bhikkhavo iti.’ Quả vậy, từ ‘iti’ này có nhiều nghĩa khác nhau như: nguyên nhân, kết luận, khởi đầu, đảo ngược ý nghĩa của từ, thể cách, xác định, và minh họa. Thật vậy, từ này được thấy với nghĩa nguyên nhân trong các câu như: ‘Này các bhikkhu, vì nó bị hoại diệt, nên được gọi là “sắc”’ (v.v...); với nghĩa kết luận trong các câu như: ‘Vì vậy, này các bhikkhu, các con hãy là những người thừa tự Pháp của ta, đừng là những người thừa tự tài vật’ (v.v...); với nghĩa khởi đầu trong các câu như: ‘Hay là vị ấy từ bỏ các hình thức xem hát múa như vậy’ (v.v...); với nghĩa đảo ngược ý nghĩa của từ trong các câu như: ‘Māgaṇḍiya là tên gọi, danh xưng, khái niệm, cách dùng, danh tánh, danh nghiệp, danh hiệu, từ nguyên, văn tự, cách gọi của vị Bà-la-môn ấy’ (v.v...); với nghĩa thể cách trong các câu như: ‘Này các bhikkhu, như vậy kẻ ngu có sợ hãi, bậc trí không sợ hãi. Kẻ ngu có tai họa, bậc trí không tai họa’ (v.v...); với nghĩa xác định trong các câu như: ‘Này Ānanda, khi được hỏi: “Có phải già chết do duyên này mà có không?” nên trả lời là: “Có.” Nếu họ hỏi: “Già chết do duyên gì?” nên trả lời là: “Già chết do duyên sanh”’ (v.v...); với nghĩa minh họa trong các câu như: ‘Này Kaccāna, “tất cả đều có” là một cực đoan, “tất cả đều không có” là cực đoan thứ hai’ (v.v...). Ở đây cũng vậy, nên hiểu là (dùng) với nghĩa minh họa. Từ ‘iti’ này chỉ ra rằng ‘bhikkhavo’ là hình thức hô cách, như trong câu ‘(vị ấy) gọi rằng: “Này các bhikkhu.”’ Theo phương pháp này, ý nghĩa của từ ‘iti’ trong các trường hợp như ‘bhaddante’ (v.v...) cũng nên được hiểu một cách tương ứng.

පුබ්බෙ ‘‘භගවා ආමන්තෙසී’’ති වුත්තත්තා භගවතො පච්චස්සොසුන්ති ඉධ භගවතොති සාමිවචනං ආමන්තනමෙව සම්බන්ධීඅන්තරං අපෙක්ඛතීති ඉමිනා අධිප්පායෙන ‘‘භගවතො ආමන්තනං පටිඅස්සොසු’’න්ති වුත්තං. භගවතොති ඉදං පන පටිස්සවසම්බන්ධෙන සම්පදානවචනං. එත්තාවතා යං කාලදෙසදෙසකපරිසාපදෙසපටිමණ්ඩිතං නිදානං භාසිතන්ති සම්බන්ධො. එත්ථාහ – කිමත්ථං පන ධම්මවිනයසඞ්ගහෙ කරියමානෙ නිදානවචනං, නනු භගවතා භාසිතවචනස්සෙව සඞ්ගහො කාතබ්බොති? වුච්චතෙ – දෙසනාය ඨිතිඅසම්මොසසද්ධෙය්‍යභාවසම්පාදනත්ථං. කාලදෙසදෙසකනිමිත්තපරිසාපදෙසෙහි උපනිබන්ධිත්වා ඨපිතා හි දෙසනා චිරට්ඨිතිකා හොති අසම්මොසධම්මා සද්ධෙය්‍යා ච, දෙසකාලකත්තුසොතුනිමිත්තෙහි උපනිබන්ධො විය වොහාරවිනිච්ඡයො. තෙනෙව චායස්මතා මහාකස්සපෙන ‘‘පටිච්චසමුප්පාදසුත්තං, ආවුසො ආනන්ද, කත්ථ භාසිත’’න්තිආදිනා දෙසාදිපුච්ඡාසු කතාසු තාසං විස්සජ්ජනං කරොන්තෙන ධම්මභණ්ඩාගාරිකෙන ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති ආයස්මතා ආනන්දෙන ඉමස්ස සුත්තස්ස නිදානං භාසිතං.

Vì trước đó đã nói ‘Thế Tôn gọi,’ nên (các vị bhikkhu) đã vâng đáp Thế Tôn. Ở đây, từ ‘bhagavato’ là sở thuộc cách, nhưng vì nó liên quan đến một mối quan hệ khác là sự gọi, nên với ý này, đã được nói là ‘họ đã vâng đáp lời gọi của Thế Tôn.’ Tuy nhiên, từ ‘bhagavato’ này, trong mối liên hệ với sự vâng đáp, lại là chỉ định cách. Đến đây, mối liên hệ là: phần duyên khởi được trang hoàng bởi sự chỉ định về thời gian, nơi chốn, người thuyết, hội chúng đã được nói ra. Ở đây có câu hỏi: Tại sao khi thực hiện việc kết tập Pháp và Luật lại có lời nói về duyên khởi, chẳng phải chỉ nên kết tập những lời do Thế Tôn thuyết giảng thôi sao? Xin thưa: (Lời nói về duyên khởi là) nhằm mục đích tạo nên sự vững chắc, không sai lạc, và đáng tin cậy cho bài thuyết giảng. Quả vậy, bài thuyết giảng được thiết lập và ghi lại cùng với sự chỉ định về thời gian, nơi chốn, người thuyết, nhân duyên, và hội chúng thì sẽ tồn tại lâu dài, là pháp không sai lạc, và đáng tin cậy, giống như một phán quyết pháp lý được ràng buộc bởi người nói, thời gian, người thực hiện, và người nghe. Chính vì thế, khi Trưởng lão Mahākassapa đặt các câu hỏi về nơi chốn v.v... rằng: ‘Thưa hiền giả Ānanda, kinh Duyên Khởi được thuyết ở đâu?,’ thì vị giữ kho tàng Chánh pháp, Trưởng lão Ānanda, khi trả lời những câu hỏi ấy, đã nói lên phần duyên khởi của kinh này bằng câu ‘Tôi nghe như vầy.’

අපිච සත්ථු සම්පත්තිපකාසනත්ථං නිදානවචනං. තථාගතස්ස හි භගවතො පුබ්බරචනානුමානාගමතක්කාභාවතො සම්මාසම්බුද්ධභාවසිද්ධි. න හි සම්මාසම්බුද්ධස්ස [Pg.6] පුබ්බරචනාදීහි අත්ථො අත්ථි, සබ්බත්ථ අප්පටිහතඤාණචාරතාය එකප්පමාණත්තා ච ඤෙය්‍යධම්මෙසු. තථා ආචරියමුට්ඨිධම්මමච්ඡරියසත්ථුසාවකානුරොධාභාවතො ඛීණාසවත්තසිද්ධි. න හි සබ්බසො ඛීණාසවස්ස තෙ සම්භවන්තීති සුවිසුද්ධා චස්ස පරානුග්ගහප්පවත්ති, එවං දෙසකසංකිලෙසභූතානං දිට්ඨිසීලසම්පදාදූසකානං අවිජ්ජාතණ්හානං අච්චන්තාභාවසංසූචකෙහි ඤාණසම්පදාපහානසම්පදාභිබ්‍යඤ්ජනකෙහි ච සංබුද්ධවිසුද්ධභාවෙහි පුරිමවෙසාරජ්ජද්වයසිද්ධි, තතො එව ච අන්තරායිකනිය්‍යානිකධම්මෙසු සම්මොහාභාවසිද්ධිතො පච්ඡිමවෙසාරජ්ජද්වයසිද්ධීති භගවතො චතුවෙසාරජ්ජසමන්නාගමො අත්තහිතපරහිතපටිපත්ති ච නිදානවචනෙන පකාසිතා හොති, තත්ථ තත්ථ සම්පත්තපරිසාය අජ්ඣාසයානුරූපං ඨානුප්පත්තිකපටිභානෙන ධම්මදෙසනාදීපනතො, ඉධ පන මූලද්වයවසෙන අන්තද්වයරහිතස්ස තිසන්ධිකාලබන්ධස්ස චතුබ්බිධනයසඞ්ඛෙපගම්භීරභාවයුත්තස්ස පටිච්චසමුප්පාදස්ස බොධියා නිදස්සනතො චාති යොජෙතබ්බං. තෙන වුත්තං ‘‘සත්ථු සම්පත්තිපකාසනත්ථං නිදානවචන’’න්ති.

Hơn nữa, lời nói về duyên khởi là nhằm mục đích tuyên thuyết sự toàn hảo của bậc Đạo Sư. Quả vậy, sự thành tựu trạng thái Chánh Đẳng Giác của đức Như Lai, đức Thế Tôn là do không có sự sáng tác trước, không suy luận, không theo truyền thống, không dựa vào lý luận. Vì bậc Chánh Đẳng Giác không cần đến việc sáng tác trước v.v..., do trí tuệ của ngài vận hành không bị ngăn ngại ở khắp mọi nơi và có một tiêu chuẩn duy nhất đối với các pháp cần biết. Tương tự, sự thành tựu trạng thái lậu tận là do không có nắm tay của vị thầy (giữ lại giáo pháp), không keo kiệt về Pháp, không thiên vị đệ tử. Vì những điều ấy hoàn toàn không thể có ở một vị đã tận trừ các lậu hoặc, nên hành động vì lợi ích người khác của ngài là hoàn toàn trong sạch. Như vậy, sự thành tựu hai Vô Úy đầu tiên là nhờ vào trạng thái Chánh Đẳng Giác và trong sạch, được biểu thị qua sự vắng mặt hoàn toàn của vô minh và ái dục – những thứ làm ô nhiễm người thuyết và làm hư hoại kiến và giới – và được thể hiện qua sự toàn hảo về trí tuệ và sự toàn hảo về đoạn trừ. Từ đó, sự thành tựu hai Vô Úy sau là do không có sự si mê về các pháp gây chướng ngại và các pháp đưa đến giải thoát. Do đó, việc đức Thế Tôn sở hữu bốn Vô Úy và sự thực hành vì lợi ích tự thân và lợi ích tha nhân được tuyên thuyết qua lời nói về duyên khởi, bởi vì ngài đã làm sáng tỏ việc thuyết Pháp với trí tuệ ứng đối tự nhiên, phù hợp với khuynh hướng của hội chúng có mặt ở nơi này nơi kia. Còn ở đây, (điều này) cần được hiểu là do ngài đã chỉ rõ pháp Duyên Khởi – vốn dựa trên hai gốc rễ, không có hai cực đoan, liên kết ba thời, và có bốn phương pháp tóm lược và sâu sắc – là nhân của sự giác ngộ. Vì thế, đã nói rằng: ‘(lời nói về duyên khởi là) nhằm mục đích tuyên thuyết sự toàn hảo của bậc Đạo Sư.’

තථා සාසනසම්පත්තිපකාසනත්ථං නිදානවචනං. ඤාණකරුණාපරිග්ගහිතසබ්බකිරියස්ස හි භගවතො නත්ථි නිරත්ථිකා පවත්ති, අත්තහිතත්ථා වා, තස්මා පරෙසං එව අත්ථාය පවත්තසබ්බකිරියස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සකලම්පි කායවචීමනොකම්මං යථාපවත්තං වුච්චමානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි යථාරහං සත්තානං අනුසාසනට්ඨෙන සාසනං, න කබ්බරචනා. තයිදං සත්ථුචරිතං කාලදෙසදෙසකපරිසාපදෙසෙහි සද්ධිං තත්ථ තත්ථ නිදානවචනෙහි යථාරහං පකාසීයති, ඉධ පන ද්වාදසපදිකපච්චයාකාරවිභාවනෙන තෙන. තෙන වුත්තං ‘‘සාසනසම්පත්තිපකාසනත්ථං නිදානවචන’’න්ති.

Tương tự, lời nói về duyên khởi là nhằm mục đích tuyên thuyết sự toàn hảo của giáo pháp. Quả vậy, đối với đức Thế Tôn, người có mọi hành động được bao trùm bởi trí tuệ và lòng bi mẫn, không có hành động nào là vô ích, hay chỉ vì lợi ích của tự thân. Do đó, đối với bậc Chánh Đẳng Giác, người có mọi hành động đều diễn ra chỉ vì lợi ích của chúng sanh khác, toàn bộ nghiệp thân, khẩu, ý của ngài, khi được kể lại đúng như đã xảy ra, đều là giáo pháp (sāsana) vì có ý nghĩa giáo huấn chúng sanh một cách thích đáng về các lợi ích trong hiện tại, tương lai, và tối hậu, chứ không phải là một tác phẩm thi ca. Hạnh của bậc Đạo Sư này được tuyên thuyết một cách thích đáng ở nơi này nơi kia qua những lời nói về duyên khởi, cùng với thời gian, nơi chốn, người thuyết, hội chúng, và nhân duyên. Còn ở đây, (điều này được tuyên thuyết) qua việc phân tích pháp duyên khởi có mười hai chi phần. Vì thế, đã nói rằng: ‘(lời nói về duyên khởi là) nhằm mục đích tuyên thuyết sự toàn hảo của giáo pháp.’

අපිච සත්ථු පමාණභාවප්පකාසනෙන සාසනස්ස පමාණභාවදස්සනත්ථං නිදානවචනං, තඤ්චස්ස පමාණභාවදස්සනං හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන ‘‘භගවා’’ති ච ඉමිනා පදෙන විභාවිතන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘භගවා’’ති ච ඉමිනා තථාගතස්ස රාගදොසමොහාදි-සබ්බසංකිලෙසමලදුච්චරිතාදිදොසප්පහානදීපනෙන වචනෙන අනඤ්ඤසාධාරණසුපරිසුද්ධඤාණකරුණාදිගුණවිසෙසයොගපරිදීපනෙන තතො එව සබ්බසත්තුත්තමභාවදීපනෙන අයමත්ථො සබ්බථා පකාසිතො හොතීති. ඉදමෙත්ථ නිදානවචනෙ පයොජනනිදස්සනං.

Hơn nữa, lời nói về duyên khởi là nhằm mục đích cho thấy tính chất thẩm quyền của giáo pháp bằng việc tuyên bố tính chất thẩm quyền của bậc Đạo Sư. Và cần được hiểu rằng việc cho thấy tính chất thẩm quyền ấy của giáo pháp đã được làm cho rõ ràng bởi chính từ ngữ “Bhagavā” này, theo phương pháp đã được nói ở dưới. Và bởi lời nói “Bhagavā” này, ý nghĩa này được tuyên bố một cách hoàn toàn qua việc chỉ ra sự đoạn trừ các lỗi lầm như tham, sân, si, v.v..., tất cả các phiền não, cấu uế, ác hạnh, v.v... của Như Lai; qua việc chỉ rõ sự liên hệ với các phẩm chất đặc biệt như trí tuệ và lòng bi hoàn toàn thanh tịnh, không chung với ai khác; và chính từ đó qua việc chỉ ra trạng thái tối thượng hơn tất cả chúng sanh. Đây là sự chỉ ra mục đích trong lời nói về duyên khởi ở đây.

නික්ඛිත්තස්සාති [Pg.7] දෙසිතස්ස. දෙසනාපි හි දෙසෙතබ්බස්ස සීලාදිඅත්ථස්ස විනෙය්‍යසන්තානෙසු නික්ඛිපනතො ‘‘නික්ඛෙපො’’ති වුච්චතීති ‘‘සුත්තනික්ඛෙපං තාව විචාරෙත්වා වුච්චමානා පාකටා හොතී’’ති සාමඤ්ඤතො භගවතො දෙසනාය සමුට්ඨානස්ස විභාගං දස්සෙත්වා ‘‘එත්ථායං දෙසනා එවංසමුට්ඨානා’’ති දෙසනාය සමුට්ඨානෙ දස්සිතෙ සුත්තස්ස සම්මදෙව නිදානපරිජානනෙන වණ්ණනාය සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා වුත්තං. තතො හෙට්ඨා ‘‘කස්මා භගවතා පටිච්චසමුප්පාදවසෙනෙව දෙසනා ආරද්ධා’’ති කෙනචි චොදනාය කතාය ‘‘පරජ්ඣාසයොයං සුත්තනික්ඛෙපො’’ති පරිහාරො සුකථිතො හොති. තත්ථ යථා අනෙකසතඅනෙකසහස්සභෙදානිපි සුත්තන්තානි සංකිලෙසභාගියාදිපධානනයෙන සොළසවිධතං නාතිවත්තන්ති, එවං අත්තජ්ඣාසයාදිසුත්තනික්ඛෙපවසෙන චතුබ්බිධභාවන්ති ආහ ‘‘චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා’’ති. එත්ථ ච යථා අත්තජ්ඣාසයස්ස අට්ඨුප්පත්තියා ච පරජ්ඣාසයපුච්ඡාහි සද්ධිං සංසග්ගභෙදො සම්භවති ‘‘අත්තජ්ඣාසයො ච පරජ්ඣාසයො ච, අත්තජ්ඣාසයො ච පුච්ඡාවසිකො ච, අත්තජ්ඣාසයො ච පරජ්ඣාසයො ච පුච්ඡාවසිකො ච, අට්ඨුප්පත්තිකො ච පරජ්ඣාසයො ච, අට්ඨුප්පත්තිකො ච පුච්ඡාවසිකො ච, අට්ඨුප්පත්තිකො ච පරජ්ඣාසයො ච පුච්ඡාවසිකො චා’’ති අජ්ඣාසයපුච්ඡානුසන්ධිසම්භවතො, එවං යදිපි අට්ඨුප්පත්තියා අජ්ඣාසයෙනපි සංසග්ගභෙදො සම්භවති, අත්තජ්ඣාසයාදීහි පන පුරතො ඨිතෙහි අට්ඨුප්පත්තියා සංසග්ගො නත්ථීති. නයිධ නිරවසෙසො විත්ථාරනයො සම්භවතීති ‘‘චත්තාරො හි සුත්තනික්ඛෙපා’’ති වුත්තං. තදන්තොගධත්තා වා සම්භවන්තානං සෙසනික්ඛෙපානං මූලනික්ඛෙපවසෙන චත්තාරොව දස්සිතා, තථාදස්සනඤ්චෙත්ථ අයං සංසග්ගභෙදො ගහෙතබ්බොති.

(Của bài kinh) đã được đặt xuống nghĩa là đã được thuyết giảng. Vì rằng sự thuyết giảng cũng được gọi là “sự đặt xuống” do việc đặt xuống ý nghĩa về giới, v.v... cần được thuyết giảng vào trong dòng tâm của các chúng sanh cần được giáo hóa, nên đã được nói rằng: “(lời giải thích) được nói ra sau khi đã xem xét sự trình bày kinh trước tiên sẽ trở nên rõ ràng.” Sau khi đã chỉ ra sự phân loại về nguồn khởi của bài thuyết giảng của Đức Thế Tôn một cách tổng quát, khi nguồn khởi của bài thuyết giảng được chỉ ra rằng ‘bài thuyết giảng ở đây có nguồn khởi như vậy,’ (bài kinh) trở nên dễ hiểu bởi lời giải thích nhờ sự hiểu biết đúng đắn về duyên khởi của bài kinh. Sau đó, ở dưới, khi có sự chất vấn được đưa ra bởi ai đó rằng ‘tại sao Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài thuyết giảng chỉ theo cách thức của duyên khởi?’, câu trả lời ‘sự trình bày kinh này là do ý hướng của người khác’ được nói một cách khéo léo. Ở đây, cũng như các bài kinh dù có hàng trăm, hàng ngàn sự khác biệt cũng không vượt qua mười sáu loại theo phương pháp chính yếu về phần phiền não, v.v..., cũng vậy, (các bài kinh) có bốn loại theo cách trình bày kinh do ý hướng của bản thân, v.v..., (ngài) đã nói: “Vì có bốn cách trình bày kinh.” Và ở đây, cũng như có thể có sự phân biệt về sự kết hợp của ý hướng bản thân và sự kiện phát sinh với ý hướng của người khác và các câu hỏi, do có thể có sự liên kết giữa ý hướng và câu hỏi như: ‘ý hướng bản thân và ý hướng người khác,’ ‘ý hướng bản thân và do câu hỏi,’ ‘ý hướng bản thân, ý hướng người khác và do câu hỏi,’ ‘do sự kiện phát sinh và ý hướng người khác,’ ‘do sự kiện phát sinh và do câu hỏi,’ ‘do sự kiện phát sinh, ý hướng người khác và do câu hỏi.’ Cũng vậy, mặc dù có thể có sự phân biệt về sự kết hợp của sự kiện phát sinh với ý hướng, nhưng không có sự kết hợp của sự kiện phát sinh với ý hướng bản thân, v.v... khi chúng đứng trước. Đã được nói “Vì có bốn cách trình bày kinh” vì ở đây không thể có phương pháp giải thích chi tiết không sót lại. Hoặc là, chỉ có bốn cách được chỉ ra theo cách trình bày kinh căn bản, vì các cách trình bày còn lại có thể có đều được bao hàm trong đó, và khi chỉ ra như vậy, sự phân biệt về sự kết hợp này cần được hiểu ở đây.

තත්‍රායං වචනත්ථො – නික්ඛිපීයතීති නික්ඛෙපො, සුත්තං එව නික්ඛෙපො සුත්තනික්ඛෙපො. අථ වා නික්ඛිපනං නික්ඛෙපො, සුත්තස්ස නික්ඛෙපො සුත්තනික්ඛෙපො, සුත්තදෙසනාති අත්ථො. අත්තනො අජ්ඣාසයො අත්තජ්ඣාසයො, සො අස්ස අත්ථි කාරණභූතොති අත්තජ්ඣාසයො. අත්තනො අජ්ඣාසයො එතස්සාති වා අත්තජ්ඣාසයො. පරජ්ඣාසයෙපි එසෙව නයො. පුච්ඡාය වසෙන පවත්තධම්මො එතස්ස අත්ථීති, පුච්ඡාවසිකො. සුත්තදෙසනාය වත්ථුභූතස්ස අත්ථස්ස උප්පත්ති අත්ථුප්පත්ති, අත්ථුප්පත්තියෙව අට්ඨුප්පත්ති, සා එතස්ස අත්ථීති අට්ඨුප්පත්තිකො. අථ වා නික්ඛිපීයති [Pg.8] සුත්තං එතෙනාති සුත්තනික්ඛෙපො, අත්තජ්ඣාසයාදි එව. එතස්මිං පන අත්ථවිකප්පෙ අත්තනො අජ්ඣාසයො අත්තජ්ඣාසයො. පරෙසං අජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයො. පුච්ඡීයතීති පුච්ඡා, පුච්ඡිත්වා ඤාතබ්බො අත්ථො. තස්ස පුච්ඡාවසෙන පවත්තං ධම්මපටිග්ගාහකානං වචනං පුච්ඡාවසිකං, තදෙව නික්ඛෙපසද්දාපෙක්ඛාය පුල්ලිඞ්ගවසෙන ‘‘පුච්ඡාවසිකො’’ති වුත්තං. තථා අට්ඨුප්පත්ති එව අට්ඨුප්පත්තිකොති එවම්පෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Ở đây, ý nghĩa của từ là như vầy: được đặt xuống, nên là sự đặt xuống (nikkhepa); bài kinh chính là sự đặt xuống, (nên gọi là) sự trình bày kinh (suttanikkhepa). Hoặc là, việc đặt xuống là sự đặt xuống (nikkhepa); sự đặt xuống của bài kinh là sự trình bày kinh (suttanikkhepa), nghĩa là sự thuyết giảng bài kinh. Ý hướng của bản thân là ý hướng bản thân (attajjhāsaya); nó là nguyên nhân của (bài kinh) này, nên là (bài kinh) do ý hướng bản thân (attajjhāsayo). Hoặc là, (bài kinh) này có ý hướng của bản thân, nên là (bài kinh) do ý hướng bản thân (attajjhāsayo). Đối với (bài kinh) do ý hướng của người khác (parajjhāsaya) cũng theo phương pháp này. (Bài kinh) này có pháp được tiến hành theo cách thức của câu hỏi, nên là (bài kinh) do câu hỏi (pucchāvasiko). Sự phát sinh của sự việc làm nền tảng cho bài thuyết giảng kinh là sự kiện phát sinh (atthuppatti); atthuppatti chính là aṭṭhuppatti; (bài kinh) này có nó, nên là (bài kinh) do sự kiện phát sinh (aṭṭhuppattiko). Hoặc là, bài kinh được đặt xuống bởi cái này, nên là sự trình bày kinh (suttanikkhepa), chính là ý hướng bản thân, v.v... Tuy nhiên, trong cách giải thích ý nghĩa này, ý hướng của bản thân là attajjhāsaya. Ý hướng của người khác là parajjhāsaya. Được hỏi, nên là câu hỏi (pucchā); ý nghĩa cần được biết sau khi hỏi. Lời nói của những người tiếp nhận pháp được tiến hành theo cách thức của câu hỏi đó là pucchāvasikaṃ (trung tính); chính nó được nói là ‘pucchāvasiko’ (nam tính) tùy thuộc vào từ nikkhepa (nam tính). Tương tự, aṭṭhuppatti chính là aṭṭhuppattiko, ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy.

අපිචෙත්ථ පරෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකාදිකාරණනිරපෙක්ඛත්තා අත්තජ්ඣාසයස්ස විසුං සුත්තනික්ඛෙපභාවො යුත්තො කෙවලං අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව ධම්මතන්තිඨපනත්ථං පවත්තිතදෙසනත්තා. පරජ්ඣාසයපුච්ඡාවසිකානං පන පරෙසං අජ්ඣාසයපුච්ඡානං දෙසනාපවත්තිහෙතුභූතානං උප්පත්තියං පවත්තිතානං කථං අට්ඨුප්පත්තියං අනවරොධො, පුච්ඡාවසිකඅට්ඨුප්පත්තිකානං වා පරජ්ඣාසයානුරොධෙන පවත්තිතානං කථං පරජ්ඣාසයෙ අනවරොධොති? න චොදෙතබ්බමෙතං. පරෙසඤ්හි අභිනීහාරපරිපුච්ඡාදිවිනිමුත්තස්සෙව සුත්තදෙසනාකාරණුප්පාදස්ස අට්ඨුප්පත්තිභාවෙන ගහිතත්තා පරජ්ඣාසයපුච්ඡාවසිකානං විසුං ගහණං. තථා හි බ්‍රහ්මජාලධම්මදායාදසුත්තාදීනං වණ්ණාවණ්ණආමිසුප්පාදාදිදෙසනානිමිත්තං ‘‘අට්ඨුප්පත්තී’’ති වුච්චති. පරෙසං පුච්ඡං විනා අජ්ඣාසයං එව නිමිත්තං කත්වා දෙසිතො පරජ්ඣාසයො, පුච්ඡාවසෙන එව දෙසිතො පුච්ඡාවසිකොති පාකටොවායමත්ථොති. අත්තනො අජ්ඣාසයෙනෙව කථෙති ධම්මතන්තිඨපනත්ථන්ති දට්ඨබ්බං. දසබලසුත්තන්තහාරකොති දසබලවග්ගෙ අනුපුබ්බෙන නික්ඛිත්තානං සුත්තානං ආවලි, තථා චන්දොපමහාරකාදයො.

Hơn nữa, ở đây, việc (xem) ý hướng bản thân là một cách trình bày kinh riêng biệt là hợp lý, do không phụ thuộc vào các nguyên nhân như sự thuần thục các căn của người khác, vì là bài thuyết giảng được tiến hành chỉ do ý hướng của bản thân với mục đích thiết lập dòng pháp. Nhưng đối với (các bài kinh) do ý hướng người khác và do câu hỏi, vốn được tiến hành khi có sự phát sinh của các ý hướng và câu hỏi của người khác làm nhân cho sự tiến hành của bài thuyết giảng, làm sao lại không được bao gồm trong (loại) do sự kiện phát sinh? Hoặc đối với (các bài kinh) do câu hỏi và do sự kiện phát sinh, vốn được tiến hành theo ý hướng của người khác, làm sao lại không được bao gồm trong (loại) do ý hướng người khác? Điều này không nên được chất vấn. Vì rằng chỉ sự phát sinh của nguyên nhân cho bài thuyết giảng kinh mà không liên quan đến sự hướng tâm, sự hỏi han, v.v... của người khác mới được xem là (loại) do sự kiện phát sinh, (nên) việc xem xét (loại) do ý hướng người khác và do câu hỏi một cách riêng biệt (là hợp lý). Thật vậy, dấu hiệu cho bài thuyết giảng như sự phát sinh của lời tán thán và chê bai, của vật chất, v.v... trong các bài kinh như Phạm Võng, Thừa Tự Pháp, v.v... được gọi là “sự kiện phát sinh”. (Bài kinh) được thuyết giảng lấy chính ý hướng của người khác làm dấu hiệu, không có câu hỏi, là (loại) do ý hướng người khác; (bài kinh) được thuyết giảng chỉ theo cách thức của câu hỏi là (loại) do câu hỏi; ý nghĩa này là rõ ràng. Cần được thấy rằng: “Ngài nói chỉ do ý hướng của bản thân với mục đích thiết lập dòng pháp.” Dasabalasuttantahāraka là một chuỗi các bài kinh được đặt xuống tuần tự trong phẩm Mười Lực; tương tự là Candopamahāraka, v.v...

විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා සද්ධින්ද්‍රියාදයො. අජ්ඣාසයන්ති අධිමුත්තිං. ඛන්තින්ති දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තිං. මනන්ති චිත්තං. අභිනීහාරන්ති පණිධානං. බුජ්ඣනභාවන්ති බුජ්ඣනසභාවං, පටිවිජ්ඣනාකාරං වා.

Các pháp làm cho sự giải thoát được thuần thục là tín quyền v.v... (Trạng thái) thiên về có nghĩa là sự quyết định. (Trạng thái) kham nhẫn có nghĩa là sự kham nhẫn trong việc thẩm sát về quan kiến. Ý có nghĩa là tâm. Sự hướng đến có nghĩa là sự nguyện cầu. Trạng thái giác ngộ có nghĩa là bản thể của sự giác ngộ, hoặc là phương thức của sự thông đạt.

උග්ඝටිතඤ්ඤූති උග්ඝටනං නාම ඤාණුග්ඝටනං, ඤාණෙන උග්ඝටිතමත්තෙ එව ධම්මං ජානාතීති අත්ථො. විපඤ්චිතං විත්ථාරිතමෙව අත්ථං ජානාතීති විපඤ්චිතඤ්ඤූ. උද්දෙසාදීහි නෙතබ්බොති නෙය්‍යො. බ්‍යඤ්ජනපදං පරමං අස්සාති පදපරමො. සහ උදාහටවෙලායාති උදාහාරධම්මස්ස උද්දෙසෙ උදාහටමත්තෙ එව. ධම්මාභිසමයොති චතුසච්චධම්මස්ස ඤාණෙන සද්ධිං අභිසමායොගො. අයං වුච්චතීති අයං ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන සංඛිත්තෙන මාතිකාය ඨපියමානාය දෙසනානුසාරෙන ඤාණං [Pg.9] පෙසෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. අයං වුච්චතීති අයං සංඛිත්තෙන මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ අරහත්තං පාපුණිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘විපඤ්චිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. උද්දෙසතොති උද්දෙසහෙතු, උද්දිසන්තස්ස උද්දිසාපෙන්තස්ස වාති අත්ථො, ‘‘උද්දිසතො’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. පරිපුච්ඡතොති පරිපුච්ඡන්තස්ස. අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොතීති අනුක්කමෙන අරහත්තප්පත්ති හොති. න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොතීති තෙන අත්තභාවෙන මග්ගං වා ඵලං වා අන්තමසො ඣානං වා විපස්සනං වා නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති. අයං වුච්චතීති අයං පුග්ගලො බ්‍යඤ්ජනපදමෙව පරමං කත්වා ඨිතත්තා ‘‘පදපරමො’’ති වුච්චති.

Hạng người Ugghaṭitaññū (Thông minh) có nghĩa là: Sự khai mở được gọi là sự khai mở của trí tuệ, có nghĩa là vị ấy biết được pháp ngay khi vừa được trí tuệ khai mở. Hạng người Vipañcitaññū (Quảng diễn) là vị biết được ý nghĩa chỉ khi được quảng diễn, được giải thích rộng. Hạng người Neyyo (Cần được dẫn dắt) là vị cần được dẫn dắt bằng đề mục v.v... Hạng người Padaparamo (Tối đa là văn tự) là vị có văn tự và câu cú là mức tối đa. Cùng với lúc được nêu lên có nghĩa là ngay khi vừa được nêu lên trong đề mục của pháp được nêu lên. Sự chứng ngộ pháp có nghĩa là sự kết hợp cùng với trí tuệ đối với pháp Tứ Đế. Điều này được nói đến là: Hạng người có khả năng thành tựu quả A-la-hán bằng cách hướng trí tuệ theo bài thuyết giảng khi đề cương được trình bày một cách tóm tắt theo phương pháp “bốn niệm xứ” v.v... được gọi là hạng người Ugghaṭitaññū (Thông minh). Điều này được nói đến là: Hạng người có khả năng đạt đến quả A-la-hán khi ý nghĩa được phân tích một cách rộng rãi sau khi đề cương đã được trình bày một cách tóm tắt được gọi là hạng người Vipañcitaññū (Quảng diễn). Do nhân là đề mục, có nghĩa là của người nêu lên hoặc của người yêu cầu nêu lên. Cũng có bài đọc là “uddisato,” ý nghĩa cũng là như vậy. Của người thẩm vấn. Có sự chứng ngộ pháp theo tuần tự có nghĩa là có sự chứng đắc quả A-la-hán theo thứ lớp. Không có sự chứng ngộ pháp trong kiếp sống ấy có nghĩa là không thể làm phát sanh đạo, hoặc quả, hoặc cho đến thiền, hoặc minh sát trong thân mạng ấy. Điều này được nói đến là: Do đã xem văn tự và câu cú là mức tối đa rồi dừng lại nên hạng người này được gọi là Padaparamo (Tối đa là văn tự).

එකචරාති විවෙකාභිරතියා එකවිහාරිනො. ද්විචරාති ද්වෙ එකජ්ඣාසයා හුත්වා ඤාණචරියාදිවසෙන විචරන්තා. එස නයො සෙසෙසු. සත්තසුඤ්ඤතාපකාසනෙන සුඤ්ඤතං. තතො එව සණ්හං සුඛුමං. ‘‘පරෙසං අජ්ඣාසයවසෙන භගවා ඉදං සුත්තං ආරභී’’ති වත්වා තෙ පන ‘‘පරෙ’’ති වුත්තපුග්ගලා අපරිකම්මිකා සුපරිසොධිතපුබ්බභාගපටිපදා චාති දුවිධා, තදුභයෙසු සත්ථු පටිපත්තිං උපමාමුඛෙන පකාසෙන්තො යථා හීතිආදිමාහ. රූපං න සමුට්ඨාපෙති ලිඛනවසෙන න උප්පාදෙති. අකතාභිනිවෙසන්ති විපස්සනාභාවනාය අකතානුයොගං. සීල…පෙ… සම්පදායාති අසමාදින්නසීලං සීලසම්පදාය, සුපරිසුද්ධසීලං සමාධිසම්පදාය, අනුජුකතදිට්ඨිජුකම්මං දිට්ඨිසම්පදාය යොජෙන්තොති යොජනා.

Hạng người độc hành là những vị sống một mình do sự ưa thích nơi vắng vẻ. Hạng người song hành là hai vị có cùng khuynh hướng rồi cùng nhau đi lại theo cách thức của trí tuệ, của hạnh kiểm v.v... Đây là phương pháp ở các trường hợp còn lại. (Trạng thái) không bởi sự trình bày về tánh không của chúng sanh. Do đó, (pháp ấy) là tế nhị, là vi tế. Sau khi nói rằng: “Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài kinh này theo khuynh hướng của những người khác,” những hạng người được nói là “những người khác” ấy lại có hai loại là: những vị chưa thực hành các công việc chuẩn bị và những vị có phần đầu của đạo lộ đã được thanh lọc kỹ lưỡng. Để trình bày về sự thực hành của bậc Đạo Sư đối với cả hai hạng người ấy qua phương tiện ví dụ, ngài đã nói câu yathā hi (ví như) v.v... Không làm cho hình sắc sanh khởi có nghĩa là không làm phát sanh theo cách thức vẽ vời. Sự không chuyên tâm có nghĩa là sự không thực hành trong việc tu tiến thiền minh sát. Giới ...đến... sự thành tựu có nghĩa là: Vị ấy gắn kết giới chưa được thọ trì vào sự thành tựu về giới, giới đã được thanh lọc kỹ lưỡng vào sự thành tựu về định, quan kiến chưa được làm cho ngay thẳng vào sự thành tựu về quan kiến. Đây là sự liên kết.

යන්ති යං පුබ්බභාගපටිපදං සන්ධාය. සීලන්ති චතුපාරිසුද්ධිසීලං. දිට්ඨි චාති කම්මස්සකතාදිට්ඨි චෙව කම්මපථසම්මාදිට්ඨි ච. තිවිධෙනාති අජ්ඣත්තං බහිද්ධා අජ්ඣත්තබහිද්ධාති එවං විසයභාවතො තිප්පකාරෙන. යථාවුත්තදිට්ඨිවිසුද්ධියා විසෙසපච්චයං සීලංයෙව භාවනාය අධිට්ඨානන්ති වුත්තං ‘‘සීලං නිස්සාය සීලෙ පතිට්ඨායා’’ති.

(Trạng từ) nào có nghĩa là liên hệ đến phần đầu của đạo lộ. Giới có nghĩa là bốn loại giới thanh tịnh. Và quan kiến có nghĩa là quan kiến về nghiệp là của riêng và chánh kiến về các con đường của nghiệp. Theo ba cách có nghĩa là theo ba thể loại do bản chất của đối tượng là: nội phần, ngoại phần, và nội ngoại phần. Do giới chính là điều kiện đặc biệt cho sự trong sạch của quan kiến đã được nói đến và là nền tảng cho sự tu tiến nên đã được nói rằng: “Nương vào giới, an trú trong giới.”

සුධන්තසුවණ්ණං අපගතසබ්බකාළකං. චතුරස්සාදිධොතො සුපරිමජ්ජිතමණික්ඛන්ධො. පච්චයධම්මානං අවිජ්ජාදීනං තස්ස තස්ස පච්චයුප්පන්නස්ස හෙතුපච්චයාදිභාවො පච්චයාකාරො. සො පන අත්ථතො [Pg.10] අවිජ්ජා එවාති ආහ ‘‘පටිච්චසමුප්පාදන්ති පච්චයාකාර’’න්ති. තෙනාහ ‘‘පච්චයාකාරො හී’’තිආදි.

Vàng đã được luyện kỹ có nghĩa là đã loại bỏ tất cả vết đen. Khối ngọc đã được lau chùi kỹ lưỡng, đã được rửa sạch, có bốn cạnh v.v... Phương thức của duyên là trạng thái làm nhân duyên v.v... của pháp do duyên sanh này hay kia đối với các pháp làm duyên là vô minh v.v... Nhưng về mặt ý nghĩa, điều ấy chính là vô minh nên ngài đã nói: “‘Sự sanh khởi do duyên’ có nghĩa là ‘phương thức của duyên.’” Do đó, ngài đã nói: “Vì rằng phương thức của duyên...” v.v...

කාමං වො-සද්දො පදපරට්ඨිතො පටියොගීඅත්ථවිසෙසවාචකො, නාමපරභූතො පන තං තං කත්තුකම්මකරණාදිසාධනවිසිට්ඨමෙව පබොධෙති, හි-නිපාතපරභූතො පන වචනාලඞ්කාරමත්තමෙවාති ආහ ‘‘වොති…පෙ… දිස්සතී’’ති. තංදෙසනන්ති තස්ස පටිච්චසමුප්පාදස්ස දෙසනං. සා හි ඉධ ත-සද්දෙන පච්චාමසීයති. ‘‘සුණාථා’’ති සොතවිඤ්ඤෙය්‍යතාවචනතො න කෙවලං පටිච්චසමුප්පාදො.

Thật vậy, từ vo khi đứng sau một động từ thì diễn đạt ý nghĩa đặc biệt của đối tượng; còn khi đứng sau một danh từ thì nó chỉ thông báo về điều đã được xác định bởi chủ từ, đối cách, công cụ cách v.v...; còn khi đứng sau từ bất biến hi thì nó chỉ là sự trang điểm cho lời nói. Do đó, ngài đã nói: “Từ vo... đến... được nhận thấy.” Bài thuyết giảng ấy có nghĩa là bài thuyết giảng về sự sanh khởi do duyên ấy. Vì rằng ở đây, điều ấy được nhắc đến bằng từ ta. Do lời nói “hãy lắng nghe” là điều có thể được nhận biết bằng tai nên không phải chỉ là sự sanh khởi do duyên (suông).

එකත්ථමෙතං පදං ක-සද්දෙන පදවඩ්ඪනමත්තස්ස කතත්තා, තස්මා සාධුසද්දස්ස කතො අත්ථුද්ධාරො සාධුකසද්දස්සපි කතො එව හොතීති අධිප්පායො. සාධු භන්තෙති යාචාමහං භන්තෙති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘ආයාචනෙ’’ති. පුන සාධු භන්තෙති එවං භන්තෙති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘සම්පටිච්ඡනෙ’’ති. සාධු සාධූති අහො අහොති අයමෙත්ථ අත්ථොති වුත්තං ‘‘සම්පහංසනෙ’’ති. සාධු ධම්මරුචීති පුඤ්ඤකාමො සුන්දරොති අත්ථො. පඤ්ඤාණවාති පඤ්ඤවා. අද්දුබ්භොති අදූසකො. දළ්හීකම්මෙති ථිරීකරණෙ සක්කච්චකිරියායං. ආණත්තියන්ති ආණාපනෙ. ‘‘සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථා’’ති හි වුත්තෙ සාධුකසද්දෙන සවනමනසිකාරානං සක්කච්චකිරියා විය තදාණාපනම්පි වුත්තං හොති. ආයාචනත්ථතා විය චස්ස ආණාපනත්ථතා වෙදිතබ්බා.

Từ này có cùng một ý nghĩa, do từ ka được tạo ra chỉ là sự thêm vào cho từ ngữ. Do đó, ý định là: Sự giải thích ý nghĩa đã được thực hiện đối với từ sādhu cũng chính là đã được thực hiện đối với từ sādhuka. Lành thay, bạch ngài có nghĩa là: Con xin thỉnh cầu, bạch ngài. Đây là ý nghĩa ở đây, nên ngài đã nói: “Trong sự thỉnh cầu.” Lại nữa, lành thay, bạch ngài có nghĩa là: Xin vâng, bạch ngài. Đây là ý nghĩa ở đây, nên ngài đã nói: “Trong sự chấp thuận.” Lành thay, lành thay! có nghĩa là: Hay thay, hay thay! Đây là ý nghĩa ở đây, nên đã được nói: “Trong sự tán dương.” Lành thay, người có sự ưa thích Chánh Pháp có nghĩa là người mong muốn phước báu, là tốt đẹp. Paññāṇavā có nghĩa là người có trí tuệ. Addubbho có nghĩa là người không làm hại. Trong sự làm cho vững chắc, trong hành động được thực hiện một cách cẩn trọng. Trong sự ra lệnh có nghĩa là trong sự chỉ thị. Vì rằng khi được nói: “Hãy lắng nghe và tác ý một cách cẩn thận,” thì qua từ sādhuka, hành động cẩn trọng của việc lắng nghe và tác ý đã được nói đến, và sự ra lệnh về điều ấy cũng được nói đến. Giống như ý nghĩa là sự thỉnh cầu, ý nghĩa là sự ra lệnh của từ này cũng cần được hiểu như vậy.

ඉදානෙත්ථ එවං යොජනා වෙදිතබ්බාති සම්බන්ධො. සොතින්ද්‍රියවික්ඛෙපනිවාරණං සවනෙ නියොජනවසෙන කිරියන්තරපටිසෙධනභාවතො, සොතං ඔදහථාති හි අත්ථො. මනින්ද්‍රියවික්ඛෙපනිවාරණං අඤ්ඤචින්තාපටිසෙධනතො. පුරිමන්ති ‘‘සුණාථා’’ති පදං. එත්ථාති ‘‘සුණාථ, මනසි කරොථා’’ති පදද්වයෙ, එතස්මිං වා අධිකාරෙ. බ්‍යඤ්ජනවිපල්ලාසග්ගාහනිවාරණං සොතද්වාරෙ වික්ඛෙපපටිබාහකත්තා. න හි යාථාවතො සුණන්තස්ස සද්දතො විපල්ලාසග්ගාහො හොති. අත්ථවිපල්ලාසග්ගාහනිවාරණං මනින්ද්‍රියවික්ඛෙපපටිබාහකත්තා. න හි සක්කච්චං ධම්මං උපධාරෙන්තස්ස අත්ථවිපල්ලාසග්ගාහො හොති. ධම්මස්සවනෙ නියොජෙති ‘‘සුණාථා’’ති විදහනතො. ධාරණූපපරික්ඛාසූති එත්ථ උපපරික්ඛග්ගහණෙනෙව තුලනතීරණාදිකෙ දිට්ඨියා ච සුප්පටිවෙධං සඞ්ගණ්හාති. සබ්‍යඤ්ජනොති එත්ථ යථාධිප්පෙතමත්ථං බ්‍යඤ්ජයතීති බ්‍යඤ්ජනං, සභාවනිරුත්ති. සහ බ්‍යඤ්ජනෙහීති [Pg.11] සබ්‍යඤ්ජනො, බ්‍යඤ්ජනසම්පන්නොති අත්ථො. අරණීයතො උපගන්තබ්බතො අත්ථො, චතුපාරිසුද්ධිසීලාදිකො. සහ අත්ථෙනාති සාත්ථො, අත්ථසම්පන්නොති අත්ථො. ධම්මගම්භීරොතිආදීසු ධම්මො නාම තන්ති. දෙසනා නාම තස්සා මනසා වවත්ථපිතාය තන්තියා දෙසනා කථනං. අත්ථො නාම තන්තියා අත්ථො. පටිවෙධො නාම තන්තියා තන්තිඅත්ථස්ස ච යථාභූතාවබොධො. යස්මා චෙතෙ ධම්මදෙසනාඅත්ථපටිවෙධා සසාදීහි විය මහාසමුද්දො මන්දබුද්ධීහි දුක්ඛොගාළ්හා අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨා ච, තස්මා ගම්භීරා. තෙන වුත්තං ‘‘යස්මා අයං ධම්මො…පෙ… සාධුකං මනසි කරොථා’’ති.

Ở đây, bây giờ mối liên quan nên được hiểu như vầy. Việc ngăn ngừa sự phân tán của nhĩ căn là do bởi bản thể ngăn cản hành động khác bằng cách chuyên chú vào việc nghe; vì ý nghĩa là ‘hãy lắng tai nghe’. Việc ngăn ngừa sự phân tán của ý căn là do bởi sự ngăn cản suy nghĩ khác. Từ ngữ trước tiên là ‘suṇāthā’ (hãy lắng nghe). Ở đây là trong hai từ ngữ ‘suṇātha, manasi karotha’ (hãy lắng nghe, hãy tác ý), hoặc là trong chủ đề này. Việc ngăn ngừa sự chấp thủ sai lệch văn tự là do bởi sự cản trở việc phân tán ở nhĩ môn. Vì rằng đối với người lắng nghe đúng như thật thì không có sự chấp thủ sai lệch về âm thanh. Việc ngăn ngừa sự chấp thủ sai lệch ý nghĩa là do bởi sự cản trở việc phân tán của ý căn. Vì rằng đối với người cẩn trọng xem xét Giáo pháp thì không có sự chấp thủ sai lệch về ý nghĩa. (Từ ngữ ‘suṇāthā’) chuyên chú vào việc nghe Pháp là do bởi sự chỉ dạy ‘hãy lắng nghe’. Trong (các từ) ‘ghi nhớ và thẩm sát’, ở đây chỉ với việc dùng từ ‘thẩm sát’ là đã bao gồm sự thẩm thấu tường tận bằng chánh kiến về các điều như là cân nhắc, phán đoán, v.v… Trong từ ‘sabyañjano’ (có văn tự), ở đây ‘văn tự’ (byañjanaṃ) là diễn đạt ý nghĩa được chủ trương, là cách nói tự nhiên. ‘Sabyañjano’ là ‘saha byañjanehi’ (cùng với các văn tự), ý nghĩa là được đầy đủ văn tự. ‘Ý nghĩa’ (attho) là điều nên được thực hành, điều nên được tiếp cận, là giới thanh tịnh tứ phần, v.v… ‘Sāttho’ là ‘saha atthena’ (cùng với ý nghĩa), ý nghĩa là được đầy đủ ý nghĩa. Trong các từ ‘pháp thậm thâm’, v.v… ‘pháp’ (dhammo) được gọi là thánh điển (tanti). ‘Sự thuyết giảng’ (desanā) được gọi là sự thuyết giảng, sự trình bày về thánh điển ấy đã được xác định bởi tâm ý. ‘Ý nghĩa’ (attho) được gọi là ý nghĩa của thánh điển. ‘Sự thông đạt’ (paṭivedho) được gọi là sự liễu tri đúng như thật về thánh điển và ý nghĩa của thánh điển. Và bởi vì pháp, sự thuyết giảng, ý nghĩa, và sự thông đạt này đối với những người có trí tuệ chậm lụt thì khó thâm nhập và không thể tìm được chỗ đứng, giống như biển cả đối với con thỏ, v.v…; vì thế, (chúng) là thậm thâm. Do đó, đã được nói rằng: ‘Bởi vì pháp này … (v.v.) … hãy tác ý cẩn trọng’.

එත්ථ ච පටිවෙධස්ස දුක්කරභාවතො ධම්මත්ථානං දෙසනාඤාණස්ස දුක්කරභාවතො දෙසනාය දුක්ඛොගාහතා, පටිවෙධස්ස පන උප්පාදෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා තබ්බිසයඤාණුප්පත්තියා ච දුක්කරභාවතො දුක්ඛොගාහතා වෙදිතබ්බා. දෙසනං නාම උද්දිසනං සඞ්ඛෙපදස්සනසදිසං. තථා හි විභඞ්ගසුත්තෙ ‘‘දෙසෙස්සාමී’’ති වත්වා පුන ‘‘භාසිස්සාමී’’ති වුත්තං. තස්ස නිද්දිසනං භාසනන්ති ඉධාධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘විත්ථාරතොපි නං භාසිස්සාමීති වුත්තං හොතී’’ති. පරිබ්‍යත්තං කථනං වා භාසනං.

Và ở đây, sự khó thâm nhập của bài thuyết giảng là do bởi sự khó khăn trong việc thông đạt ý nghĩa của Giáo pháp và do bởi sự khó khăn của trí tuệ thuyết giảng. Cần phải hiểu rằng sự khó thâm nhập là do bởi không thể làm phát sanh sự thông đạt và do bởi sự khó khăn trong việc chứng đắc trí tuệ về đối tượng ấy. ‘Sự thuyết giảng’ (desanaṃ) được gọi là sự nêu lên, tương tự như sự trình bày tóm tắt. Thật vậy, trong kinh Phân Tích (Vibhaṅgasutta), sau khi nói ‘ta sẽ thuyết giảng’ (desessāmi), lại được nói là ‘ta sẽ nói rõ’ (bhāsissāmi). Sự chỉ rõ về điều ấy là ‘sự nói rõ’ (bhāsanaṃ), đây là điều được chủ trương, (ngài) đã nói: ‘Điều ấy có nghĩa là đã được nói rằng: “Ta sẽ nói rõ về điều ấy một cách rộng rãi”.’ Hoặc ‘sự nói rõ’ (bhāsanaṃ) là sự trình bày bao quát.

සාළිකායිව නිග්ඝොසොති සාළිකාය ආලාපො විය මධුරො කණ්ණසුඛො පෙමනීයො. පටිභානං සද්දො. උදීරයීති උච්චාරීයති, වුච්චතීති අත්ථො. එවං වුත්තෙ උස්සාහජාතාති එවං ‘‘සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමී’’ති වුත්තෙ ‘‘න කිර සත්ථා සඞ්ඛෙපෙනෙව දෙසෙස්සති, විත්ථාරෙනපි භාසිස්සතී’’ති සඤ්ජාතුස්සාහා හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා.

‘Âm thanh như của chim sáo’ là ngọt ngào, dễ chịu cho tai, đáng yêu mến giống như tiếng hót của chim sáo. Âm thanh là sự ứng đối lanh lợi. ‘Được phát ra’ có nghĩa là được phát âm, được nói lên. ‘Khi được nói như vậy, sự hăng hái đã sanh khởi’ là khi được nói rằng: ‘Hãy lắng nghe, hãy tác ý cẩn trọng, ta sẽ nói rõ,’ (các vị ấy) đã trở nên hăng hái, hoan hỷ, và vui thích, (nghĩ rằng): ‘Quả thật, bậc Đạo Sư sẽ không chỉ thuyết giảng một cách tóm tắt, mà cũng sẽ nói rõ một cách rộng rãi.’

කතමොති තස්ස පදස්ස සාමඤ්ඤතො පුච්ඡාභාවො ඤායති, න විසෙසතොති තස්ස පුච්ඡාවිසෙසභාවං කථෙන්තො ‘‘කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡා’’ති වත්වා තෙනෙව පසඞ්ගෙන මහානිද්දෙසෙ ආගතා සබ්බාපි පුච්ඡා අත්ථුද්ධාරනයෙන දස්සෙති ‘‘පඤ්චවිධා හි පුච්ඡා’’තිආදිනා. තත්ථ අදිට්ඨං ජොතෙති එතායාති අදිට්ඨජොතනා. දිට්ඨං සංසන්දීයති එතායාති දිට්ඨසංසන්දනා. සංසන්දනඤ්චෙත්ථ සාකච්ඡාවසෙන විනිච්ඡයකරණං. විමතිං ඡින්දති එතායාති විමතිච්ඡෙදනා. අනුමතියා පුච්ඡනං අනුමතිපුච්ඡා. ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ’’තිආදිපුච්ඡාය හි ‘‘කා තුම්හාකං අනුමතී’’ති අනුමති පුච්ඡිතා හොති. කථෙතුකම්‍යතා කථෙතුකම්‍යතාය.

Về từ ngữ ‘katamo’ (thế nào?), bản thể câu hỏi của từ ngữ ấy được biết đến một cách tổng quát, chứ không phải một cách đặc biệt. Do đó, khi nói về bản thể đặc biệt của câu hỏi ấy, (chú giải) đã nói là ‘câu hỏi do muốn nói’. Và nhân dịp ấy, (chú giải) trình bày tất cả các câu hỏi đã được đề cập trong Đại Xiển Minh (Mahāniddesa) theo phương pháp trích dẫn ý nghĩa, bắt đầu bằng ‘có năm loại câu hỏi’. Trong ấy, ‘adiṭṭhajotanā’ (soi sáng điều chưa thấy) là câu hỏi mà qua đó điều chưa thấy được soi sáng. ‘Diṭṭhasaṃsandanā’ (đối chiếu điều đã thấy) là câu hỏi mà qua đó điều đã thấy được đối chiếu. Và ở đây, sự đối chiếu là việc đưa ra quyết định bằng cách thảo luận. ‘Vimaticchedanā’ (đoạn trừ hoài nghi) là câu hỏi mà qua đó hoài nghi được đoạn trừ. ‘Anumatipucchā’ (câu hỏi về sự chấp thuận) là sự hỏi về sự chấp thuận. Vì rằng, với câu hỏi bắt đầu bằng ‘này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào về điều ấy?’, sự chấp thuận đã được hỏi đến là: ‘Sự chấp thuận của các ông là gì?’. ‘Kathetukamyatā’ (sự muốn nói) là do bởi sự muốn nói.

ලක්ඛණන්ති [Pg.12] ඤාතුං පුච්ඡිතො යො කොචි සභාවො. අඤ්ඤාතන්ති යෙන කෙනචි ඤාණෙන අඤ්ඤාතභාවමාහ. අදිට්ඨන්ති දස්සනභූතෙන ඤාණෙන චක්ඛුනා විය න දිට්ඨතං. අතුලිතන්ති ‘‘එත්තකං ඉද’’න්ති තුලනභූතෙන ඤාණෙන න තුලිතතං. අතීරිතන්ති තීරණභූතෙන ඤාණෙන අකතඤාණකිරියාසමාපනතං. අවිභූතන්ති ඤාණස්ස අපාකටභාවං. අවිභාවිතන්ති ඤාණෙන අපාකටීකතභාවං.

‘Đặc điểm’ là bất cứ bản thể nào được hỏi đến để được biết. ‘Chưa được biết’ là nói đến trạng thái chưa được biết bởi bất cứ trí tuệ nào. ‘Chưa được thấy’ là sự chưa được thấy bởi trí tuệ có tính cách thấy, giống như con mắt. ‘Chưa được cân lường’ là sự chưa được cân lường bởi trí tuệ có tính cách cân lường, (như trong câu) ‘cái này là chừng ấy’. ‘Chưa được phán đoán’ là sự chưa hoàn tất hành động của trí tuệ bởi trí tuệ có tính cách phán đoán. ‘Chưa được hiển lộ’ là trạng thái không rõ ràng đối với trí tuệ. ‘Chưa được làm cho hiển lộ’ là trạng thái chưa được làm cho rõ ràng bởi trí tuệ.

පඤ්චසු පුච්ඡාසු යා බුද්ධානං සබ්බතො න සන්ති, තා දස්සෙත්වා ඉධාධිප්පෙතපුච්ඡං නිගමෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදි වුත්තං. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. යදි පටිච්චසමුප්පාදො පච්චයාකාරො, අථ කස්මා භගවතා පටිච්චසමුප්පාදදෙසනාය සඞ්ඛාරාදයො පච්චයුප්පන්නා කථිතාති ආහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි. පච්චයුප්පන්නම්පි කථෙති පච්චයුප්පන්නදස්සනෙන පච්චයධම්මානං පච්චයභාවස්ස කථිතභාවතො. ආහාරවග්ගස්සාතිආදි ‘‘පච්චයාකාරො පටිච්චසමුප්පාදො’’ති දස්සනත්ථං වුත්තං. ‘‘සම්භවන්තී’’ති පාළියං පරතො වුත්තං කිරියාපදං ආනෙත්වා යොජෙති, අඤ්ඤථා සඞ්ඛාරා කිං කතාති වා කරොන්තීති වා න ඤායෙය්‍ය. පවත්තියා අනුලොමතො ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා’’තිආදිකා අනුලොමපටිච්චසමුප්පාදකථා.

Để trình bày những câu hỏi nào trong năm loại câu hỏi là hoàn toàn không có đối với các đức Phật và để kết luận về câu hỏi được chủ trương ở đây, đoạn văn bắt đầu bằng ‘trong ấy’ đã được nói đến. Điều ấy quả là dễ hiểu. Nếu ‘sự sanh khởi do duyên’ là ‘trạng thái của duyên,’ vậy tại sao trong bài thuyết giảng về sự sanh khởi do duyên, đức Thế Tôn đã nói về các pháp hành, v.v… là các pháp sanh khởi do duyên? (Để trả lời,) ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng ‘và ở đây’. (Ngài) cũng nói về pháp sanh khởi do duyên, bởi vì qua việc trình bày pháp sanh khởi do duyên, bản thể làm duyên của các pháp làm duyên đã được nói đến. Đoạn văn bắt đầu bằng ‘phẩm về vật thực’ đã được nói đến nhằm mục đích trình bày rằng ‘sự sanh khởi do duyên là trạng thái của duyên’. (Chú giải) đem động từ ‘sambhavanti’ (chúng sanh khởi) được nói ở sau trong bản văn Pāli và kết hợp vào; nếu không, sẽ không thể biết được các pháp hành đã làm gì hoặc đang làm gì. Sự trình bày về sự sanh khởi do duyên theo chiều thuận, bắt đầu bằng ‘do vô minh làm duyên’, là theo chiều thuận của sự diễn tiến.

‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙවා’’තිආදිකා පන තස්ස විලොමතො පටිලොමකථා. අච්චන්තමෙව සඞ්ඛාරෙ විරජ්ජති එතෙනාති විරාගො, මග්ගො. අසෙසනිරොධාති අසෙසෙත්වා නිරොධා සමුච්ඡින්දනා. එවං නිරොධානන්ති එවං අනුප්පාදනිරොධෙන නිරුද්ධානං සඞ්ඛාරානං නිරොධා. ඉති අවිජ්ජාදීනං නිරොධවචනෙන අරහත්තං වදති. සකලස්සාති අනවසෙසස්ස. සත්තවිරහිතස්සාති පරපරිකප්පිතජීවරහිතස්ස. විනිවත්තෙත්වාති අනුප්පාදනිරොධදස්සනවසෙන විපරිවත්තෙත්වා.

Tuy nhiên, lời thuyết giảng ngược dòng của vị ấy bắt đầu bằng ‘do vô minh...’. Ly tham là do nhờ nó mà hoàn toàn nhàm chán các hành, (đó là) đạo. Diệt không còn dư sót là sự diệt trừ, sự đoạn tận không còn dư sót. Do sự diệt như vậy là do sự diệt của các hành đã được diệt bởi sự diệt không-sanh-khởi như vậy. Như vậy, bằng lời nói về sự diệt của vô minh v.v..., ngài nói về quả A-la-hán. Toàn thể là không còn dư sót. Không có chúng sanh là không có sinh mạng do người khác tưởng tượng ra. Sau khi đã xoay chuyển là sau khi đã đảo ngược lại theo cách thấy được sự diệt không-sanh-khởi.

අත්තමනාති පීතිසොමනස්සෙන ගහිතචිත්තා. තථාභූතා ච හට්ඨචිත්තා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘තුට්ඨචිත්තා’’ති. ‘‘තස්ස වචනං අභිනන්දිතබ්බ’’න්ති එත්ථ අභිනන්දනසද්දො අනුමොදනත්ථො. ‘‘අභිනන්දිත්වා’’ති එත්ථ සම්පටිච්ඡනත්ථො. ඉධ පන උභයත්ථොපි වට්ටතීති ආහ ‘‘අනුමොදිංසු චෙව සම්පටිච්ඡිංසු චා’’ති.

Hân hoan là tâm được thọ lãnh bởi hỷ và ưu. Và những vị như vậy được gọi là có tâm vui mừng, nên ngài nói ‘tâm thỏa thích’. Trong câu ‘lời nói của vị ấy đáng được hoan hỷ,’ từ ‘hoan hỷ’ có nghĩa là tán thán. Trong câu ‘sau khi đã hoan hỷ,’ (từ này) có nghĩa là chấp nhận. Tuy nhiên, ở đây (từ này) phù hợp trong cả hai nghĩa, nên ngài nói ‘vừa tán thán và vừa chấp nhận.’

පටිච්චසමුප්පාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Sớ giải kinh Lý Duyên Khởi đã chấm dứt.

2. විභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

2. Sớ giải kinh Phân Tích

2. දුතියෙපීති [Pg.13] දුතියසුත්තෙපි. පි-සද්දෙන තදඤ්ඤෙසු සුත්තෙසුපීති අත්ථො. ‘‘විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තා එවා’’ති වත්වාපි තදෙකදෙසං ඉධ විනියොගක්ඛමං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තන්ති මූලං. විත්ථාරදෙසනන්ති ‘‘විභජිස්සාමී’’ති පදස්ස අත්ථස්ස දස්සනවසෙන පවත්තං විභඞ්ගදෙසනං. උද්දෙසදෙසනා පඨමසුත්තෙ අනුලොමදෙසනාසදිසාව. පුන වට්ටවිවට්ටං දස්සෙන්තොති ‘‘ඉති ඛො, භික්ඛවෙ’’තිආදිනා පවත්තිං නිවත්තිඤ්ච දස්සෙන්තො. පඨමං උද්දෙසවසෙන විභජනවසෙන විවට්ටං දස්සිතං, තතො එව බ්‍යතිරෙකනයෙන විවට්ටම්පි දස්සිතමෙව හොතීති පුනග්ගහණං.

2. Cũng trong bài kinh thứ hai là cũng trong bài kinh thứ hai. Từ ‘cũng’ có nghĩa là cũng trong các bài kinh khác ngoài bài kinh ấy. Mặc dù đã nói ‘đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo,’ nhưng để chỉ ra một phần của điều đó có thể áp dụng ở đây, câu bắt đầu bằng ‘ví như...’ đã được nói đến. Nguyên bản là gốc. Lời thuyết giảng chi tiết là lời thuyết giảng phân tích được tiến hành theo cách chỉ ra ý nghĩa của từ ‘ta sẽ phân tích’. Lời thuyết giảng đề mục trong bài kinh đầu tiên tương tự như lời thuyết giảng thuận dòng. Lại nữa, chỉ ra luân hồi và thoát khỏi luân hồi là chỉ ra sự lưu chuyển và sự hoàn diệt bằng câu bắt đầu bằng ‘này các Tỳ khưu, như vậy...’. Trước tiên, sự thoát khỏi luân hồi được chỉ ra theo cách đề mục và cách phân tích, sau đó sự thoát khỏi luân hồi cũng được chỉ ra bằng phương pháp phủ định, do đó có sự đề cập lại.

තෙසං තෙසං සත්තානන්ති ඉදං කිඤ්චි පකාරතො අනාමසිත්වා සබ්බෙපි සත්තෙ සාමඤ්ඤතො බ්‍යාපෙත්වා ගහණන්ති ආහ ‘‘සඞ්ඛෙපතො…පෙ… නිද්දෙසො’’ති. ගතිජාතිවසෙනාති පඤ්චගතිවසෙන, තත්ථාපි එකෙකාය ගතියා ඛත්තියාදිභුම්මදෙවාදිහත්ථිආදිජාතිවසෙන ච. ‘‘චිත්තං මනො’’තිආදීසු විය කිච්චවිසෙසං, ‘‘මානස’’න්තිආදීසු විය සමානෙ අත්ථෙ සද්දවිසෙසං, ‘‘පණ්ඩර’’න්තිආදීසු විය ගුණවිසෙසං, ‘‘චෙතසිකං හදය’’න්තිආදීසු විය නිස්සයවිසෙසං, ‘‘චිත්තස්ස ඨිතී’’තිආදීසු විය අඤ්ඤස්ස අවත්ථාභාවවිසෙසං, ‘‘අලුබ්භනා’’තිආදීසු විය අඤ්ඤස්ස කිරියාභාවවිසෙසං, ‘‘අලුබ්භිතත්ත’’න්තිආදීසු විය අඤ්ඤස්ස අභාවතාවිසෙසන්ති එවමාදිකං අනපෙක්ඛිත්වා ධම්මමත්තං වා දීපනා සභාවනිද්දෙසො. ජිණ්ණස්ස ජීරණවසෙන පවත්තනාකාරො ජීරණතාති ආහ ‘‘ආකාරනිද්දෙසො’’ති.

‘Của các chúng sanh này hay chúng sanh kia’ – đây là sự nắm bắt bao trùm tất cả chúng sanh một cách tổng quát mà không đề cập đến bất kỳ phương diện nào, nên ngài nói ‘sự chỉ dẫn... tóm tắt.’ Theo cõi và loài là theo năm cõi, và trong đó, trong mỗi cõi, lại theo các loài như Sát-đế-lỵ, v.v..., địa thần, v.v..., voi, v.v... Sự chỉ dẫn về tự tánh là sự trình bày chỉ riêng về pháp mà không quan tâm đến những điều như vậy: sự khác biệt về chức năng như trong ‘tâm, ý’; sự khác biệt về từ ngữ có cùng ý nghĩa như trong ‘ý’; sự khác biệt về phẩm chất như trong ‘trắng’; sự khác biệt về nơi nương như trong ‘tâm sở, trái tim’; sự khác biệt về trạng thái của cái khác như trong ‘sự an trú của tâm’; sự khác biệt về hành động của cái khác như trong ‘sự không tham’; sự khác biệt về sự vắng mặt của cái khác như trong ‘tính không tham’. Trạng thái già nua là cách thức diễn tiến theo sự già đi của cái đã già, nên ngài nói ‘sự chỉ dẫn về cách thức.’

කාලාතික්කමෙ කිච්චනිද්දෙසාති කලලකාලතො පභුති පුරිමරූපානං ජරාපත්තක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානානි පච්ඡිමරූපානි පරිපක්කරූපානුරූපානි පරිණතපරිණතානි උප්පජ්ජන්තීති අනුක්කමෙන සුපරිණතරූපානං පරිපාකකාලෙ උප්පජ්ජමානානි ඛණ්ඩිච්චාදිසභාවානි උප්පජ්ජන්තීති ‘‘ඛණ්ඩිච්ච’’න්තිආදයො කාලාතික්කමෙ ජරාය කිච්චනිද්දෙසා. පකතිනිද්දෙසාති ඵලවිපච්චනපකතියා නිද්දෙසා, ජරාය වා පාපුණිතබ්බඵලමෙව පකති, තස්සා නිද්දෙසා, න ච ඛණ්ඩිච්චාදීනෙව ජරාති උදකාදිගතමග්ගෙසු තිණරුක්ඛසංභග්ගතාදයො විය පරිපාකගතමග්ගසඞ්ඛාතෙසු පරිපුණ්ණරූපෙසු ලබ්භමානා ඛණ්ඩිච්චාදයො ජරාය ගතමග්ගාඉච්චෙව වෙදිතබ්බා, න ජරාති.

Sự chỉ dẫn về chức năng trong sự trôi qua của thời gian là: kể từ thời kỳ phôi thai, vào khoảnh khắc các sắc trước đó đạt đến sự già, các sắc sau đó sanh khởi, các sắc đã chín muồi tương ứng, đã biến đổi và biến đổi; theo thứ tự, vào thời điểm chín muồi của các sắc đã biến đổi tốt, các trạng thái như răng rụng v.v... sanh khởi. Do đó, ‘răng rụng’ v.v... là những sự chỉ dẫn về chức năng của sự già trong sự trôi qua của thời gian. Sự chỉ dẫn về bản chất là sự chỉ dẫn về bản chất của sự chín muồi của quả, hoặc quả cần phải đạt đến do sự già chính là bản chất, sự chỉ dẫn về điều đó. Và răng rụng v.v... không phải là sự già. Giống như cỏ cây gãy đổ v.v... trên những con đường bị nước v.v... tác động, răng rụng v.v... được tìm thấy trong các sắc đã hoàn thiện, được gọi là con đường mà sự chín muồi đã đi qua, nên được hiểu là con đường mà sự già đã đi qua, chứ không phải là sự già.

යස්මා [Pg.14] ජරං පත්තස්ස ආයු හායති, ඉන්ද්‍රියානි ජජ්ජරානි හොන්තීති ආයුහානාදයො පකතිනිද්දෙසා, තස්මා වුත්තං ‘‘පච්ඡිමා ද්වෙ පකතිනිද්දෙසා’’ති. තෙනාහ ‘‘ඉමෙහි පනා’’තිආදි.

Bởi vì tuổi thọ của người đã đến tuổi già bị suy giảm, các căn trở nên suy yếu, nên sự suy giảm tuổi thọ v.v... là những sự chỉ dẫn về bản chất. Do đó, đã được nói rằng ‘hai (sự chỉ dẫn) cuối cùng là những sự chỉ dẫn về bản chất.’ Vì thế, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘tuy nhiên, bởi những điều này...’.

අවිඤ්ඤායමානන්තරත්තා අවීචිජරා මණිආදීසු මන්දදසකාදීසු එකෙකදසකෙසු ච ඛණෙ ඛණෙ ජිණ්ණවිකාරාදීනං දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා. තතො අඤ්ඤෙසූති මණිආදිතො අඤ්ඤෙසු අහිච්ඡත්තකාදීසු, පාණීනං එකභවපරියාපන්නෙ සකලආයුස්මිං ගහිතතරුණයුවාජරාකාලෙසු, එකද්විත්තිදිවසාතික්කමෙසු පුප්ඵාදීසු වාති අත්ථො. තත්ථ හි ජරාවිසෙසස්ස සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා සවීචිජරා නාම.

Sự già không gián đoạn là do sự không thể nhận biết được sự nối tiếp, vì sự biến đổi do già v.v... trong từng khoảnh khắc rất khó nhận biết trong các viên ngọc v.v..., trong các thập pháp chậm v.v..., và trong từng thập pháp một. Trong những cái khác ngoài những thứ đó có nghĩa là trong những thứ khác ngoài ngọc v.v..., như trong nấm rắn v.v...; hoặc trong các thời kỳ được xem là trẻ, thanh niên, và già trong toàn bộ tuổi thọ của chúng sanh được bao gồm trong một kiếp sống; hoặc trong hoa v.v... sau khi một, hai, hoặc ba ngày đã trôi qua. Bởi vì ở đó, sự khác biệt của sự già rất dễ nhận biết, nên được gọi là sự già có gián đoạn.

චවනකවසෙනාති චවනකානං ඛන්ධානං වසෙන. එකචතුපඤ්චක්ඛන්ධාය චුතියා චවනමෙව චවනතාති ආහ ‘‘භාවවචනෙන ලක්ඛණනිදස්සන’’න්ති, පාළියං ‘‘චුතී’’ති වුත්තස්ස මරණස්ස සභාවදස්සනන්ති අත්ථො. භඞ්ගුප්පත්ති භිජ්ජමානතා. තෙන ‘‘භෙදො’’ති ඉමිනා ඛන්ධානං භිජ්ජමානතා භෙදසමඞ්ගිතා වුත්තාති දස්සෙති. ඨානාභාවපරිදීපනන්ති කෙනචිපි ආකාරෙන අවට්ඨානාභාවදීපනං. ඝටස්සෙවාති හි විසදිසූදාහරණං. යථා ඝටෙ භින්නෙ කපාලාදිඅවයවසෙසො ලබ්භති, න එවං චුතික්ඛන්ධෙසු භඞ්ගෙසු, න කොචි විසෙසො තිට්ඨතීති දස්සෙතුං ‘‘අන්තරධාන’’න්ති වුත්තං. මච්චුසඞ්ඛාතං මරණන්ති මච්චුසඤ්ඤිතං මරණං. ‘‘කාලමරණ’’න්ති වදන්ති. සන්තානස්ස අච්චන්තසමුච්ඡෙදභූතං ඛීණාසවානං මරණං සමුච්ඡෙදමරණං. ආදි-සද්දෙන ඛණිකමරණං සඞ්ගණ්හාති. තස්ස කිරියාති අන්තකස්ස කිරියා, යා ලොකෙ වුච්චති ‘‘මච්චූ’’ති, මරණන්ති අත්ථො. චවනකාලො එව වා අනතික්කමනීයත්තා විසෙසෙන කාලොති වුත්තොති තස්ස කිරියා අත්ථතො චුතික්ඛන්ධානං භෙදපවත්තියෙව. ‘‘මච්චු මරණ’’න්ති වා එත්ථ සමාසං අකත්වා යො ‘‘මච්චූ’’ති වුච්චති භෙදො, තමෙව මරණං ‘‘පාණචාගො’’ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Cavanakavasenāti có nghĩa là theo phương diện các uẩn tử. Đối với sự chết của một, bốn, năm uẩn, chính sự diệt tận được gọi là cavanatā (sự diệt tận), nên đã nói ‘‘bhāvavacanena lakkhaṇanidassanaṃ’’ (sự chỉ rõ đặc tính bằng danh từ trừu tượng), nghĩa là sự trình bày tự tánh của sự chết được gọi là ‘‘cuti’’ (sự chết) trong Pāli. Bhaṅguppatti là trạng thái bị hoại diệt. Do đó, câu ấy cho thấy rằng với từ ‘‘bhedo’’ (sự hoại diệt) này, trạng thái bị hoại diệt của các uẩn, sự tương ưng với sự hoại diệt, đã được nói đến. Ṭhānābhāvaparidīpananti là sự chỉ rõ sự không tồn tại theo bất kỳ cách thức nào. Quả vậy, Ghaṭasseva (như cái bình) là ví dụ không tương đồng. Để cho thấy rằng cũng như khi cái bình bị vỡ, phần còn lại là các mảnh vỡ v.v... được tìm thấy, nhưng không phải như vậy đối với các uẩn tử khi chúng bị hoại diệt, không có gì đặc biệt còn lại, nên đã được gọi là ‘‘antaradhāna’’ (sự biến mất). Maccusaṅkhātaṃ maraṇanti là sự chết được gọi là maccu. Họ gọi là ‘‘kālamaraṇa’’ (cái chết đúng thời). Cái chết của các vị đã đoạn tận lậu hoặc, là sự đoạn tuyệt hoàn toàn của dòng tương tục, là samucchedamaraṇa (cái chết đoạn tuyệt). Với từ ādi (v.v...), ngài bao gồm cả khaṇikamaraṇa (cái chết trong từng sát-na). Tassa kiriyā (hành động của nó) là hành động của kẻ kết liễu, cái mà trong đời được gọi là ‘‘maccu’’ (thần chết), nghĩa là sự chết. Hoặc, chính thời điểm chết, do không thể vượt qua, nên được đặc biệt gọi là kāla (thời gian), do đó hành động của nó về mặt ý nghĩa chính là sự diễn tiến của sự hoại diệt của các uẩn tử. Hoặc, ở đây, không tạo thành hợp từ ‘‘maccu maraṇa’’, sự hoại diệt nào được gọi là ‘‘maccu’’, chính sự chết đó nên được hiểu ở đây là ‘‘pāṇacāgo’’ (sự từ bỏ sinh mạng).

චතුවොකාරවසෙනාති චතුවොකාරභවවසෙන. තත්ථ හි රූපකායසඤ්ඤිතො කළෙවරො නත්ථි, යං නික්ඛිපෙය්‍ය. කිඤ්චාපි එකවොකාරභවෙපි කළෙවරනික්ඛෙපො නත්ථි, රූපකායස්ස පන තත්ථ අත්ථිතාමත්තං ගහෙත්වා ‘‘එකවොකාරවසෙන කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො’’ති වුත්තො. චතුවොකාරවසෙන චාති ච-සද්දෙන ‘‘සෙසද්වයවසෙන ඛන්ධානං භෙදො’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙති සබ්බත්ථෙව ඛන්ධභෙදසබ්භාවතො. සෙසද්වයවසෙනාති [Pg.15] සෙසභවද්වයවසෙනෙව කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො. යදිපි එකවොකාරභවෙ රූපකායො විජ්ජති, කළෙවරනික්ඛෙපො පන නත්ථීති ‘‘කළෙවරස්ස සබ්භාවතො’’ඉච්චෙව වුත්තං. යස්මා මනුස්සාදීසු කළෙවරනික්ඛෙපො අත්ථි, තස්මා මනුස්සාදීසු කළෙවරස්ස නික්ඛෙපොති යොජනා. කළෙවරං නික්ඛිපීයති එතෙනාති මරණං කළෙවරස්ස නික්ඛෙපො. එකතො කත්වාති එකජ්ඣං කත්වා, එකජ්ඣං ගහණමත්තෙන.

Catuvokāravasenāti có nghĩa là theo phương diện cõi vô sắc. Quả vậy, ở đó không có tử thi được gọi là thân sắc mà người ta có thể đặt xuống. Mặc dù trong cõi vô tưởng cũng không có sự đặt xuống tử thi, nhưng do chỉ lấy sự hiện hữu của thân sắc ở đó, nên đã được nói là ‘‘sự đặt xuống tử thi theo phương diện cõi vô tưởng’’. Và với từ ca trong câu Catuvokāravasena ca, ngài cho thấy ý nghĩa này: ‘‘sự hoại diệt của các uẩn theo phương diện hai cõi còn lại’’, vì sự hiện hữu của sự hoại diệt các uẩn có ở khắp mọi nơi. Sesadvayavasenāti có nghĩa là sự đặt xuống tử thi chỉ theo phương diện hai cõi còn lại. Mặc dù trong cõi vô tưởng có thân sắc tồn tại, nhưng không có sự đặt xuống tử thi, nên chỉ được nói là ‘‘do sự hiện hữu của tử thi’’. Bởi vì ở loài người v.v... có sự đặt xuống tử thi, do đó nên được liên kết là sự đặt xuống tử thi ở loài người v.v... Cái chết là sự đặt xuống tử thi vì tử thi được đặt xuống bởi nó. Ekato katvāti có nghĩa là làm thành một, chỉ bằng cách gộp chung lại.

ජායනට්ඨෙනාතිආදි ආයතනවසෙන යොනිවසෙන ච ද්වීහි පදෙහි සබ්බසත්තෙ පරියාදියිත්වා පරියාදියිත්වා ජාතිං දස්සෙතුං වුත්තං. කෙචි පන ‘‘කත්තුභාවවසෙන පදද්වයං වුත්ත’’න්ති වදන්ති. ‘‘තෙසං තෙසං සත්තානං ජාති සඤ්ජාතී’’ති පන කත්තරි සාමිනිද්දෙසස්ස කතත්තා උභයත්ථාපි භාවනිද්දෙසො. සම්පුණ්ණා ජාති සඤ්ජාති. පාකටා නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති. තෙසං තෙසං සත්තානං…පෙ… අභිනිබ්බත්තීති සත්තවසෙන පවත්තත්තා වොහාරදෙසනා.

Jāyanaṭṭhenātiādi được nói để trình bày về sự sinh bằng cách bao gồm tất cả chúng sinh lặp đi lặp lại với hai thuật ngữ: theo phương diện xứ và theo phương diện thai sanh. Nhưng một số vị nói rằng ‘‘hai thuật ngữ được nói theo phương diện chủ thể và trạng thái’’. Tuy nhiên, trong câu ‘‘Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ jāti sañjātī’’ (sự sinh, sự toàn sinh của các chúng sinh ấy), vì sở hữu cách được dùng cho chủ thể, nên ở cả hai nơi đều là sự chỉ định trạng thái. Sự sinh đầy đủ là sañjāti. Sự phát sinh rõ ràng là abhinibbatti. Câu Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ…pe… abhinibbattīti là một pháp chế định vì nó diễn tiến theo phương diện chúng sinh.

තත්‍ර තත්‍රාති එකචතුවොකාරභවෙසු ද්වින්නං සෙසරූපධාතුයං පටිසන්ධික්ඛණෙ උප්පජ්ජමානානං පඤ්චන්නං, කාමධාතුයං විකලාවිකලින්ද්‍රියානං වසෙන සත්තන්නං නවන්නං දසන්නං පුන දසන්නං එකාදසන්නඤ්ච ආයතනානං වසෙන සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. සන්තතියන්ති යෙන කම්මුනා ඛන්ධානං පාතුභාවො, තෙන අභිසඞ්ඛතසන්තතියං. තඤ්ච ඛො පටිසන්ධික්ඛණවසෙන වෙදිතබ්බං.

Tatra tatrāti có nghĩa là trong các cõi vô tưởng và vô sắc, sự bao gồm nên được hiểu theo phương diện hai xứ; trong cõi sắc giới còn lại, đối với những chúng sinh đang sinh khởi vào sát-na tái tục, là năm xứ; trong cõi dục giới, theo phương diện các chúng sinh có căn thiếu sót và không thiếu sót, là bảy, chín, mười, lại mười, và mười một xứ. Santatiyanti có nghĩa là trong dòng tương tục được tạo tác bởi nghiệp nào mà do nghiệp đó có sự xuất hiện của các uẩn. Và điều đó nên được hiểu theo phương diện sát-na tái tục.

කම්මංයෙව කම්මභවො ‘‘භවති එතස්මා උපපත්තිභවො’’ති කත්වා. කම්මෙන නිය්‍යාදිතඅත්තභාවුපපත්තිවසෙන භවතීති භවො, තථා තථා නිබ්බත්තවිපාකො කටත්තාරූපඤ්ච. අට්ඨකථායං පන ‘‘භවතීති කත්වා භවො’’ති උපපත්තිභවස්ස වක්ඛමානත්තා ‘‘කම්මං ඵලවොහාරෙන භවොති වුත්ත’’න්ති කථිතං.

Chính nghiệp là nghiệp hữu, vì ‘‘từ đây mà hữu tái sanh sinh khởi’’. Hữu là ‘‘nó sinh khởi’’ theo phương diện sự tái sanh của một tự thân được tạo ra bởi nghiệp, tức là quả dị thục và sắc do nghiệp sanh khởi theo cách này hay cách khác. Tuy nhiên, trong Chú giải, vì hữu tái sanh sẽ được giải thích là ‘‘nó sinh khởi, do đó là hữu’’, nên đã nói rằng ‘‘nghiệp được gọi là hữu theo cách gọi của quả’’.

උපාදියන්ති සත්තා දළ්හග්ගාහං ගණ්හන්ති එතෙන කිලෙසකාමෙන. න කෙවලං ඉධ කරණසාධනමෙව, අථ ඛො කත්තුසාධනම්පි ලබ්භතීති වුත්තං ‘‘සයං වා’’ති. තන්ති වත්ථුකාමං. කාමො ච සො කාමනට්ඨෙන, උපාදානඤ්ච භුසමාදානට්ඨෙනාති කාමුපාදානං. එතන්ති කාමුපාදානපදං. පුන එතන්ති කාමුපාදානසඞ්ඛාතං.

Upādiyanti có nghĩa là chúng sinh chấp thủ, nắm giữ một cách chắc chắn bằng dục phiền não này. Không chỉ có công cụ cách được tìm thấy ở đây, mà cả chủ cách cũng được tìm thấy, do đó đã nói ‘‘hoặc tự nó’’. Tanti có nghĩa là dục đối tượng. Nó vừa là dục theo nghĩa ham muốn, vừa là thủ theo nghĩa nắm giữ mạnh mẽ, do đó là dục thủ. Etanti có nghĩa là thuật ngữ dục thủ. Puna etanti có nghĩa là cái được gọi là dục thủ.

සස්සතො [Pg.16] අත්තාති ඉදං පුරිමදිට්ඨිං උපාදියමානං උත්තරදිට්ඨිං දස්සෙතුං වුත්තං. යථා එසා දිට්ඨි දළ්හීකරණවසෙන පුරිමං උත්තරා උපාදියති, එවං ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිකාපීති. අත්තග්ගහණං පන ‘‘අත්තවාදුපාදාන’’න්ති ඉදං න දිට්ඨුපාදානදස්සනන්ති දට්ඨබ්බං. ලොකො චාති අත්තග්ගහණවිනිමුත්තග්ගහණං දිට්ඨුපාදානභූතං ඉධ පුරිමදිට්ඨිඋත්තරදිට්ඨිවචනෙහි වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

Sassato attā (tự ngã là thường hằng) – điều này được nói để chỉ ra một tà kiến sau bám chấp vào một tà kiến trước. Giống như tà kiến sau này bám chấp vào tà kiến trước theo cách củng cố nó, thì các tà kiến như ‘‘natthi dinnaṃ’’ (không có quả của sự bố thí) v.v... cũng vậy. Tuy nhiên, sự chấp thủ tự ngã nên được hiểu là ‘‘thủ ngã luận’’, đây không phải là sự trình bày về kiến thủ. Và loko (thế giới) – sự chấp thủ được giải thoát khỏi sự chấp thủ tự ngã, vốn là kiến thủ, nên được hiểu ở đây là đã được nói đến bằng các từ ‘‘tà kiến trước’’ và ‘‘tà kiến sau’’.

යෙන මිච්ඡාභිනිවෙසෙන ගොසීලගොවතාදිං සමාදියති චෙව අනුතිට්ඨති ච, සො ගොසීලගොවතාදීනීති අධිප්පෙතානි. තෙනාහ ‘‘ගොසීල…පෙ… සයමෙව උපාදානානී’’ති. අභිනිවෙසතොති අභිනිවෙසනතො.

Sự cố chấp sai lầm nào mà do đó người ta thực hành và tuân thủ giới bò, hạnh bò v.v..., đó là những gì được ám chỉ bởi gosīlagovatādīni (giới bò, hạnh bò v.v...). Do đó, ngài đã nói ‘‘gosīla…pe… sayameva upādānānī’’ (giới bò... chính là các sự chấp thủ). Abhinivesatoti có nghĩa là do sự cố chấp.

අත්තවාදුපාදානන්ති ‘‘අත්තා’’ති වාදස්ස පඤ්ඤාපනස්ස ගහණස්ස කාරණභූතා දිට්ඨීති අත්ථො. අත්තවාදමත්තමෙවාති අත්තස්ස අභාවා ‘‘අත්තා’’ති ඉදං වචනමත්තමෙව. උපාදියන්ති දළ්හං ගණ්හන්ති.

Attavādupādānanti có nghĩa là tà kiến là nguyên nhân cho học thuyết, sự tuyên bố, sự nắm giữ về ‘‘tự ngã’’. Attavādamattamevāti có nghĩa là do không có tự ngã, nên ‘‘tự ngã’’ chỉ là một lời nói suông. Upādiyanti có nghĩa là họ nắm giữ một cách chắc chắn.

චක්ඛුද්වාරාදීසු පවත්තායාති ඉදං තණ්හාය රූපතණ්හාදිභාවස්ස කාරණවචනං ඡද්වාරාරම්මණිකධම්මානං පටිනියතාරම්මණත්තා. ජවනවීථියා පවත්තායාති ඉදං තස්සා පවත්තිට්ඨානදස්සනං. සභාවෙනෙව උට්ඨාතුං අසක්කොන්තස්ස වෙළු විය නිස්සයො අහුත්වා ඔලුම්භකභාවෙන භාවො උපාදානස්ස පච්චයභාවතො ආරම්මණම්පි තංසදිසං වුත්තං. රූපෙති විසයෙ භුම්මං. සා තිවිධා හොතීති සම්බන්ධො. කාමතණ්හා කාමස්සාදභාවෙන පවත්තියා. එවං අස්සාදෙන්තීති සස්සතදිට්ඨියා සහජාතනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතාදිපච්චයභූතාය සංසට්ඨත්තා නිච්චධුවසස්සතාභිනිවෙසමුඛෙන අස්සාදෙන්තී. භවසහගතා තණ්හා භවතණ්හා. භවති තිට්ඨති සබ්බකාලන්ති හි භවදිට්ඨි භවො උත්තරපදලොපෙන, භවස්සාදවසෙන පවත්තියා ච. ඉමිනා නයෙන විභවතණ්හාති එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. විභවති උච්ඡිජ්ජති විනස්සතීති එවං පවත්තා දිට්ඨි විභවො උත්තරපදලොපෙන. එවං තානි අට්ඨාරසාති යා ඡ කාමතණ්හා, ඡ භවතණ්හා, ඡ විභවතණ්හා වුත්තා, එතානි අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානි තණ්හාපච්චයො. අජ්ඣත්තන්ති සකසන්තතියං. බහිද්ධාති තතො බහිද්ධා. අතීතාරම්මණානි වා හොන්තු ඉතරාරම්මණානි වා, සයං පන අතීතානි ඡත්තිංස තණ්හාවිචරිතානි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. ‘‘අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතානී’’තිආදිනා [Pg.17] සම්බන්ධො. ඉදානි අපරෙනපි පකාරෙන අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතානි දස්සෙතුං ‘‘අජ්ඣත්තිකස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣත්තිකස්සාති අජ්ඣත්තිකඛන්ධපඤ්චකං. උපයොගත්ථෙ හි ඉදං සාමිවචනං. උපාදායාති ගහෙත්වා. අස්මීති හොතීති යදෙතං අජ්ඣත්තිකං ඛන්ධපඤ්චකං උපාදාය තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන සමුදායග්ගාහතො අස්මීති ගාහො හොති, තස්මිං සතීති අත්ථො. ඉධ පන රූපාදිආරම්මණවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉත්ථමස්මීති හොතීති ඛත්තියාදීසු ‘‘ඉදංපකාරො අහ’’න්ති එවං තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන හොතීති අත්ථො. ඉදං තාව අනුපනිධාය ගහණං.

Câu 'phát sanh ở các cửa như nhãn môn v.v...' này là lời nói về nguyên nhân của trạng thái ái sắc v.v... của ái, do vì các pháp có đối tượng ở sáu cửa có đối tượng đã được quy định. Câu 'phát sanh trong lộ trình tốc hành tâm' này là sự trình bày về nơi phát sanh của ái. Giống như cây tre không thể tự mình đứng thẳng, không trở thành vật nương tựa mà lại là trạng thái níu kéo, do là nhân duyên cho thủ, nên đối tượng cũng được nói là tương tự như vậy. Trong chữ 'rūpe' (nơi sắc) là sở thuộc cách trong ý nghĩa đối tượng. Cần được liên kết là 'nó có ba loại'. Dục ái là do sự phát sanh trong trạng thái thưởng thức dục. Như vậy, 'thưởng thức' là thưởng thức qua ngõ chấp thủ rằng thường còn, trường tồn, vĩnh cửu, do đã được trộn lẫn với thường kiến, là nhân duyên tương ưng nương tựa đồng sanh, hiện hữu, không vắng mặt v.v... Ái tương ưng với hữu là hữu ái. Hữu kiến là 'hiện hữu, tồn tại trong mọi thời gian', (chữ) 'bhavo' (là hữu kiến) do sự lược bỏ từ phía sau, và do sự phát sanh theo cách thưởng thức hữu. Theo phương pháp này, ý nghĩa trong câu 'phi hữu ái' cần được hiểu. Kiến chấp phát sanh rằng 'bị đoạn diệt, bị hoại diệt' là phi hữu, do sự lược bỏ từ phía sau. Như vậy, mười tám loại ấy là: sáu dục ái, sáu hữu ái, sáu phi hữu ái đã được nói, mười tám sự vận hành của ái này là nhân duyên của ái. 'Nội phần' là dòng tương tục của tự thân. 'Ngoại phần' là bên ngoài cái ấy. Dù là đối tượng quá khứ hay đối tượng khác, nhưng tự thân chúng là ba mươi sáu sự vận hành của ái trong quá khứ. Trong hai câu còn lại cũng theo phương pháp này. Cần được liên kết với câu 'một trăm lẻ tám sự vận hành của ái' v.v... Bây giờ, để trình bày một trăm lẻ tám sự vận hành của ái theo một cách khác, ngài nói 'ajjhattikassa' (của nội phần) v.v... Trong đó, 'ajjhattikassa' là năm uẩn nội phần. Đây là sở hữu cách trong ý nghĩa sử dụng. 'Upādāya' là nắm giữ lấy. 'Asmīti hoti' (có sự chấp thủ 'tôi là') có nghĩa là: sự chấp thủ 'tôi là' này phát sanh do nắm giữ năm uẩn nội phần theo cách của ái, mạn, và tà kiến từ sự chấp thủ vào một khối, khi có sự chấp thủ ấy. Nhưng ở đây, ý nghĩa cần được hiểu theo cách của đối tượng sắc v.v... 'Itthamasmīti hoti' (có sự chấp thủ 'tôi là thế này') có nghĩa là: trong các (giai cấp) Sát-đế-lỵ v.v..., có (sự chấp thủ) theo cách của ái, mạn, và tà kiến rằng 'tôi là loại này'. Trước hết, đây là sự chấp thủ không so sánh.

එවමාදීනීති ආදි-සද්දෙන ‘‘එවමස්මි, අඤ්ඤථාස්මි, අහං භවිස්සං, ඉත්ථං භවිස්සං, එවං භවිස්සං, අඤ්ඤථා භවිස්සං, අසස්මි, සතස්මි, අහං සියං, ඉත්ථං සියං, එවං සියං, අඤ්ඤථා සියං, අපාහං සියං, අපාහං ඉත්ථං සියං, අපාහං එවං සියං, අපාහං අඤ්ඤථා සිය’’න්ති එතෙසං සඞ්ගහො. උපනිධාය ගහණම්පි දුවිධං සමතො අසමතො වාති තං දස්සෙතුං ‘‘එවමස්මි, අඤ්ඤථාස්මී’’ති ච වුත්තං. තත්ථ එවමස්මීති ඉදං සමතො උපනිධාය ගහණං, යථා අයං ඛත්තියො, එවං අහමස්මීති අත්ථො. අඤ්ඤථාස්මීති ඉදං පන අසමතො ගහණං, යථායං ඛත්තියො තතො අඤ්ඤථා අහං හීනො වා අධිකො වාති අත්ථො. ඉමානි තාව පච්චුප්පන්නවසෙන චත්තාරි තණ්හාවිචරිතානි. භවිස්සන්තිආදීනි පන චත්තාරි අනාගතවසෙන වුත්තානි, තෙසං පුරිමචතුක්කෙ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. අසස්මීති සස්සතො අස්මි, නිච්චස්සෙතං අධිවචනං. සතස්මීති අසස්සතො අස්මි, අනිච්චස්සෙතං අධිවචනං. ඉති ඉමානි ද්වෙ සස්සතුච්ඡෙදවසෙන වුත්තානි. ඉතො පරානි සියන්තිආදීනි චත්තාරි සංසයපරිවිතක්කවසෙන වුත්තානි, තානි පුරිමචතුක්කෙ වුත්තනයෙන අත්ථතො වෙදිතබ්බානි. අපාහං සියන්තිආදීනි පන චත්තාරි ‘‘අපි නාමාහං භවෙය්‍ය’’න්ති එවං පත්ථනාකප්පනවසෙන වුත්තානි, තානිපි පුරිමචතුක්කෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. එවමෙතෙසු –

Bằng từ 'ādi' (v.v...) trong câu 'evamādīni' (như vậy v.v...), bao gồm các câu này: 'tôi là như vậy, tôi là khác, tôi sẽ là, tôi sẽ là thế này, tôi sẽ là như vậy, tôi sẽ là khác, tôi không là, tôi là, tôi có thể là, tôi có thể là thế này, tôi có thể là như vậy, tôi có thể là khác, mong rằng tôi có thể là, mong rằng tôi có thể là thế này, mong rằng tôi có thể là như vậy, mong rằng tôi có thể là khác'. Sự chấp thủ có so sánh cũng có hai loại: ngang bằng hoặc không ngang bằng. Để trình bày điều đó, câu 'evamasmi, aññathāsmī' (tôi là như vậy, tôi là khác) đã được nói. Trong đó, 'evamasmi' này là sự chấp thủ có so sánh ngang bằng, có nghĩa là: 'vị này là Sát-đế-lỵ thế nào, tôi cũng là như vậy'. Còn 'aññathāsmi' này là sự chấp thủ không ngang bằng, có nghĩa là: 'so với vị Sát-đế-lỵ này, tôi là khác, hoặc thấp kém hơn hoặc cao hơn'. Trước hết, đây là bốn sự vận hành của ái theo hiện tại. Còn bốn loại bắt đầu bằng 'bhavissanti' (sẽ là) được nói theo vị lai, ý nghĩa của chúng cần được hiểu theo phương pháp đã nói trong bốn loại đầu. 'Asasmi' là 'tôi là thường hằng', đây là đồng nghĩa với 'thường hằng'. 'Satasmi' là 'tôi là không thường hằng', đây là đồng nghĩa với 'vô thường'. Như vậy, hai loại này được nói theo thường kiến và đoạn kiến. Bốn loại sau đó, bắt đầu bằng 'siyaṃ' (có thể là), được nói theo sự nghi ngờ và suy tầm, chúng cần được hiểu về mặt ý nghĩa theo phương pháp đã nói trong bốn loại đầu. Còn bốn loại bắt đầu bằng 'apāhaṃ siyaṃ' (mong rằng tôi có thể là) được nói theo sự mong muốn và ước vọng rằng 'mong sao tôi có thể hiện hữu', chúng cũng cần được hiểu theo phương pháp đã nói trong bốn loại đầu. Như vậy, trong những điều này –

ද්වෙ දිට්ඨිසීසා චත්තාරො, සුද්ධසීසා සීසමූලකා;

තයො තයොති එතානි, අට්ඨාරස විභාවයෙ.

Hai là đầu mối tà kiến, bốn là đầu mối thuần túy, (còn lại là) gốc rễ của đầu mối; mỗi nhóm ba, nên phân biệt mười tám loại này.

එතෙ හි සස්සතුච්ඡෙදවසෙන වුත්තා ද්වෙ දිට්ඨිසීසා නාම, ‘‘අස්මි, භවිස්සං සියං, අපාහං සිය’’න්ති එතෙ චත්තාරො සුද්ධසීසා නාම, ‘‘ඉත්ථමස්මී’’තිආදයො [Pg.18] තයො තයොති ද්වාදස සීසමූලකා නාමාති වෙදිතබ්බං. ඉධ පාළියං රූපාරම්මණාදිවසෙන තණ්හා ආගතාති ආහ ‘‘අජ්ඣත්තිකරූපාදිනිස්සිතානී’’ති. අට්ඨාරස තණ්හාවිචරිතානීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ඉමිනා අස්මීති ඉමිනා අභිසෙකසෙනාපච්චාදිනා ‘‘ඛත්තියො අහ’’න්ති මූලභාවතො ‘‘අස්මී’’ති හොති. සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සඞ්ගහෙති තණ්හාය යථාවුත්තවිභාගස්ස සංඛිපනවසෙන සඞ්ගණ්හනෙ කරියමානෙ. ‘‘ඡයිමෙ, භික්ඛවෙ, තණ්හාකායා’’තිආදි නිද්දෙසො. ‘‘රූපෙ තණ්හා රූපතණ්හා’’තිආදි නිද්දෙසත්ථො. ‘‘කාමරාගභාවෙනා’’තිආදිකො, ‘‘අජ්ඣත්තිකස්සුපාදායා’’තිආදිකො ච නිද්දෙසවිත්ථාරො. ‘‘රූපාදීසු ආරම්මණෙසු ඡළෙවා’’තිආදිකො සඞ්ගහො.

Thật vậy, hai loại được nói theo thường kiến và đoạn kiến được gọi là đầu mối tà kiến; bốn loại này: 'tôi là', 'tôi sẽ là', 'tôi có thể là', 'mong rằng tôi có thể là' được gọi là đầu mối thuần túy; mười hai loại, mỗi nhóm ba, bắt đầu bằng 'tôi là thế này' nên được biết là gốc rễ của đầu mối. Ở đây, trong kinh văn, ái đã đến theo cách của đối tượng sắc v.v..., nên ngài nói 'nương vào sắc nội phần v.v...'. Cần được liên kết bằng cách đưa câu 'mười tám sự vận hành của ái' vào. Bằng điều này, 'asmī' (tôi là) có nghĩa là: do trạng thái căn bản 'tôi là Sát-đế-lỵ' bởi lễ đăng quang, chức vụ tướng quân v.v... này, nên có (sự chấp thủ) 'tôi là'. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã nói trước đây. 'Saṅgahe' (trong sự tóm tắt) có nghĩa là khi sự tóm tắt sự phân loại của ái như đã nói được thực hiện theo cách rút gọn. Sự trình bày là 'Này các Tỳ khưu, có sáu thân ái này' v.v... Ý nghĩa của sự trình bày là 'Ái nơi sắc là sắc ái' v.v... Sự giải thích chi tiết là 'bằng trạng thái tham ái dục' v.v..., và 'do chấp thủ vào nội phần' v.v... Sự tóm tắt là 'chỉ có sáu trong các đối tượng sắc v.v...' v.v...

යස්මා චක්ඛුද්වාරාදීසු එකෙකස්මිං ද්වාරෙ උප්පජ්ජනකවිඤ්ඤාණානි විය අනෙකා එව වෙදනා, තස්මා තා රාසිවසෙන එකජ්ඣං ගහෙත්වා ‘‘ඡ වෙදනාකායා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘වෙදනාසමූහා’’ති. නිස්සයභාවෙන උප්පත්තිද්වාරභාවෙන නානාපච්චයා හොන්ති චක්ඛුධාතුආදයො, තා කුච්ඡිනා ධාරෙන්තියො විය පොසෙන්තියො විය ච හොන්තීති තාසං මාතුසදිසතා වුත්තා. චක්ඛුසම්ඵස්සහෙතූති නිස්සයාදිචක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා. අයන්ති අයං වෙදනා ‘‘චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා’’තිආදිනා සාධාරණතො වුත්තා. එත්ථාති එතස්මිං වෙදනාපදෙ. සබ්බසඞ්ගාහිකාති කුසලාකුසලවිපාකකිරියානං වසෙන සබ්බසඞ්ගාහිකා. එවං විභඞ්ගෙ ආගතනයෙන සාධාරණතො වත්වාපි ඉධාධිප්පෙතවෙදනමෙව දස්සෙතුං ‘‘විපාකවසෙන පනා’’තිආදිමාහ. චක්ඛුම්හි සම්ඵස්සොති චක්ඛුම්හි නිස්සයභූතෙ උප්පන්නඵස්සො. එස නයො සෙසෙසු. යස්මා චක්ඛාදීනි විසුද්ධිමග්ගෙ ඛන්ධනිද්දෙසෙ ලක්ඛණාදිවිභාගතො, ආයතනනිද්දෙසෙ විසෙසතො, සාමඤ්ඤතො ච සද්දත්ථදස්සනාදිවසෙන විභාවිතානි, තස්මා ‘‘යං වත්තබ්බං…පෙ… වුත්තමෙවා’’ති ආහ.

Bởi vì trong mỗi một môn như nhãn môn v.v..., có nhiều thọ giống như các thức sanh khởi, do đó, gom chúng lại thành một nhóm nên được gọi là ‘sáu thọ thân’, ngài nói là ‘các nhóm thọ’. Do là nơi nương, do là môn sanh khởi, nhãn giới v.v... là các duyên khác nhau, chúng giống như nuôi dưỡng, giống như nâng đỡ bằng bụng mẹ, nên sự tương tợ với người mẹ của chúng được nói đến. ‘Do nhãn xúc làm nhân’ là do nhãn xúc v.v... làm duyên. ‘Này’ là thọ này được nói một cách tổng quát qua câu ‘thọ sanh từ nhãn xúc’ v.v... ‘Ở đây’ là trong từ ‘thọ’ này. ‘Bao gồm tất cả’ là bao gồm tất cả theo phương diện thiện, bất thiện, quả và duy tác. Mặc dù đã nói một cách tổng quát theo cách đã trình bày trong bộ Phân Tích như vậy, để chỉ ra thọ được chủ trương ở đây, ngài đã nói ‘nhưng theo phương diện quả’ v.v... ‘Xúc ở mắt’ là xúc sanh khởi khi có mắt làm nơi nương. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Bởi vì mắt v.v... đã được giải thích trong Thanh Tịnh Đạo, trong phần giải về uẩn từ sự phân chia trạng thái v.v..., trong phần giải về xứ một cách đặc biệt, và một cách tổng quát theo phương diện thấy ý nghĩa của từ ngữ v.v..., do đó ngài nói ‘điều cần phải nói... v.v... đã được nói rồi’.

නමනලක්ඛණන්ති ආරම්මණාභිමුඛං හුත්වා නමනසභාවං තෙන විනා අප්පවත්තනතො. රුප්පනලක්ඛණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. වෙදනාක්ඛන්ධො පන එකාව වෙදනා. සබ්බදුබ්බලචිත්තානි නාම පඤ්චවිඤ්ඤාණානි. නනු තත්ථ ජීවිතචිත්තට්ඨිතියො [Pg.19] ච සන්තීති? සච්චං, තාසං පන කිච්චං න තථා පාකටං, යථා චෙතනාදීනන්ති තෙ එවෙත්ථ පාළියං උද්ධටා. යෙන මහන්තපාතුභාවාදිනා කාරණෙන. එත්ථාති එතස්මිං මහාභූතනිද්දෙසෙ. අඤ්ඤො විනිච්ඡයනයොති ‘‘වචනත්ථතො කලාපතො’’තිආදිනා ලක්ඛණාදිනිච්ඡයතො අඤ්ඤො විනිච්ඡයනයො. නනු සො චතුධාතුවවත්ථානෙ වුත්තො, න රූපක්ඛන්ධනිද්දෙසෙති? තත්ථ වුත්තෙපි ‘‘චතුධාතුවවත්ථානෙ වුත්තානී’’ති අතිදෙසවසෙන වුත්තත්තා ‘‘රූපක්ඛන්ධනිද්දෙසෙ වුත්තො’’ති වුත්තං. උපාදායාති පටිච්ච. භූතානි හි පටිච්ච උප්පජ්ජමානං උපාදාරූපං ‘‘තානි ගහෙත්වා’’ති වුත්තං අවිස්සජ්ජනතො. නිස්සායාතිපි එකෙ තෙසං නිස්සයපච්චයභාවතො. පුබ්බකාලකිරියා නාම එකංසතො අපරකාලකිරියාපෙක්ඛාති පාඨසෙසෙන අත්ථං වදති. විභත්තිවිපල්ලාසෙන විනා එව අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘සමූහත්ථෙ වා’’තිආදි වුත්තං. සමූහසම්බන්ධෙ සාමිනිද්දෙසෙන සමූහත්ථො දීපිතොති තං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සමූහං උපාදායා’’ති. ධම්මසඞ්ගණියං (ධ. ස. 584) ආගතනයෙන ‘‘තෙවීසතිවිධ’’න්ති වුත්තං. තත්ථ හි හදයවත්ථු න නිද්දිට්ඨං, ‘‘යං රූපං නිස්සායා’’ති වා පට්ඨානෙ (පට්ඨාන. 1.1.8) ආගතත්තා හදයවත්ථුම්පි ගහෙත්වා ජාතිරූපභාවෙන උපචයසන්තතියො එකතො කත්වා ‘‘තෙවීසතිවිධ’’න්ති වුත්තං.

‘Trạng thái hướng đến’ là bản chất hướng đến, có mặt hướng về đối tượng, vì không có đối tượng thì nó không diễn tiến. Trạng thái bị biến hoại đã được nói ở dưới. Còn thọ uẩn chỉ là một thọ. Năm thức được gọi là tất cả các tâm yếu ớt. Chẳng phải ở đó cũng có mạng căn và tâm trụ sao? Đúng vậy, nhưng phận sự của chúng không rõ ràng như của tư v.v..., nên chỉ những pháp ấy được nêu lên trong Pāḷi ở đây. Do nguyên nhân nào đó như sự xuất hiện to lớn v.v... ‘Ở đây’ là trong phần giải về đại chủng này. ‘Phương pháp quyết định khác’ là phương pháp quyết định khác với sự quyết định về trạng thái v.v... qua câu ‘từ ý nghĩa của từ, từ nhóm’. Chẳng phải điều đó đã được nói trong phần xác định tứ đại, chứ không phải trong phần giải về sắc uẩn sao? Mặc dù được nói ở đó, nhưng vì được nói theo cách mở rộng là ‘những gì đã được nói trong phần xác định tứ đại’, nên được nói là ‘đã được nói trong phần giải về sắc uẩn’. ‘Y sinh’ là ‘do duyên’. Sắc y sinh, sanh khởi do duyên nơi các đại chủng, được nói là ‘nắm giữ chúng’ vì không từ bỏ. Một số vị nói là ‘nương tựa’ vì chúng là duyên y chỉ của sắc ấy. Hành động thời quá khứ nhất định mong đợi hành động thời sau, ngài nói ý nghĩa bằng cách bổ túc phần kinh văn còn thiếu. Để chỉ ra ý nghĩa mà không cần thay đổi biến cách, ngài đã nói ‘hoặc theo nghĩa nhóm’ v.v... Trong mối liên hệ nhóm, ý nghĩa nhóm được chỉ ra bằng cách chỉ định sở hữu chủ, để chỉ ra điều đó, ngài nói ‘y sinh nơi nhóm’. Theo cách đã trình bày trong bộ Pháp Tụ (Dhammasaṅgaṇī 584), được nói là ‘hai mươi ba loại’. Ở đó, ý vật không được chỉ định, hoặc là, lấy cả ý vật vì đã được trình bày trong bộ Vị Trí (Paṭṭhāna 1.1.8) qua câu ‘nương vào sắc nào’, và gộp chung sự tích tập và sự tương tục thành bản chất của sắc do sinh, nên được nói là ‘hai mươi ba loại’.

චක්ඛුස්ස විඤ්ඤාණන්ති වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. අසාධාරණකාරණෙන චායං නිද්දෙසො. ‘‘සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණ’’න්ති එත්ථ සබ්බලොකියවිපාකවිඤ්ඤාණස්ස ගහෙතබ්බත්තා ‘‘තෙභූමකවිපාකචිත්තස්සෙතං අධිවචන’’න්ති වුත්තං.

Hoặc ‘nhãn thức’ là thức của mắt. Và sự giải thích này là do nguyên nhân không phổ thông. Trong câu ‘thức do duyên hành’, vì phải hiểu là tất cả thức quả thuộc thế gian, nên được nói rằng ‘đây là tên gọi của tâm quả ba cõi’.

අභිසඞ්ඛරණලක්ඛණොති ආයූහනසභාවො. චොපනවසෙනාති විඤ්ඤත්තිසංචොපනවසෙන, කායවිඤ්ඤත්තියා සමුට්ඨාපනවසෙනාති අත්ථො. වචනභෙදවසෙනාති වචීභෙදුප්පාදවසෙන, වචීවිඤ්ඤත්තියා සමුට්ඨාපනවසෙනාති අත්ථො. එවං චොපනං න භවෙය්‍යාති දස්සෙතුං ‘‘රහො නිසීදිත්වා චින්තෙන්තස්සා’’ති වුත්තං. එකූනතිංසාති එත්ථ අභිඤ්ඤාචෙතනාවිනිමුත්තා එව එකූනතිංස චෙතනා වෙදිතබ්බා තස්සා විපාකවිඤ්ඤාණස්ස පච්චයත්තාභාවතො.

‘Trạng thái cố tạo’ là bản chất của sự nỗ lực. ‘Theo cách thúc đẩy’ là theo cách thúc đẩy biểu tri, có nghĩa là theo cách làm sanh khởi thân biểu tri. ‘Theo cách phát ra lời nói’ là theo cách làm sanh khởi sự phát ra lời nói, có nghĩa là theo cách làm sanh khởi khẩu biểu tri. Để chỉ ra rằng sự thúc đẩy như vậy sẽ không xảy ra, ngài đã nói ‘của người ngồi một mình và suy nghĩ’. ‘Hai mươi chín’: ở đây, cần hiểu là hai mươi chín tư, ngoại trừ tư của thắng trí, vì tư đó không phải là duyên cho thức quả.

දුක්ඛෙති එකම්පි ඉදං භුම්මවචනං සංසිලෙසනනිස්සයවිසයබ්‍යාපනවසෙන අත්තානං භින්දිත්වා විනියොගං ගච්ඡතීති ‘‘චතූහි කාරණෙහී’’තිආදි වුත්තං. එකොපි [Pg.20] හි විභත්තිනිද්දෙසො අනෙකධා විනියොගං ගච්ඡති යථා තද්ධිතත්ථෙ උත්තරපදසමාහාරෙති. තන්ති අඤ්ඤාණං. දුක්ඛසච්චන්ති හදයවත්ථුලක්ඛණං දුක්ඛසච්චං. අස්සාති අඤ්ඤාණස්ස. නිස්සයපච්චයභාවෙනාති පුරෙජාතනිස්සයභාවෙන. සහජාතනිස්සයපච්චයභාවෙන පන තංසහජාතා ඵස්සාදයො වත්තබ්බා. ආරම්මණපච්චයභාවෙන දුක්ඛසච්චං අස්ස ආරම්මණන්ති යොජනා. දුක්ඛසච්චන්ති උපයොගඑකවචනං. එතන්ති අඤ්ඤාණං. තස්සාති දුක්ඛසච්චස්ස. ‘‘පටිච්ඡාදෙතී’’ති එත්ථ වුත්තං පටිච්ඡාදනාකාරං දස්සෙතුං ‘‘යාථාවා’’තිආදි වුත්තං. ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තෙනපි එකදෙසෙන යාථාවතො ලක්ඛණපටිවෙධො හොතියෙවාති ‘‘යාථාවලක්ඛණපටිවෙධනිවාරණෙනා’’ති වත්වා ‘‘ඤාණපවත්තියා චෙත්ථ අප්පදානෙනා’’ති වුත්තන්ති වදන්ති. පුරිමං පන පටිවෙධඤාණුප්පත්තියා නිසෙධකථාදස්සනං, පච්ඡිමං අනුබොධඤාණුප්පත්තියා. එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථාති දුක්ඛසච්චෙ.

‘Trong khổ’: mặc dù đây là một từ ở địa cách, nó được áp dụng bằng cách tự phân chia theo các phương diện liên kết, nương tựa, đối tượng và bao trùm, nên được nói là ‘do bốn nguyên nhân’ v.v... Vì một sự chỉ định biến cách duy nhất cũng có thể được áp dụng theo nhiều cách, như trong ý nghĩa của taddhita, hậu từ của một hợp từ, và một hợp từ tập hợp. ‘Nó’ là vô minh. ‘Khổ đế’ là khổ đế có trạng thái là ý vật. ‘Của nó’ là của vô minh. ‘Do là duyên y chỉ’ là do là duyên y chỉ sanh trước. Nhưng do là duyên y chỉ câu sanh, thì xúc v.v... đồng sanh với nó cần được nói đến. Do là duyên đối tượng, cách kết nối là: ‘khổ đế là đối tượng của nó’. ‘Khổ đế’ là số ít được dùng cho một ứng dụng chung. ‘Điều này’ là vô minh. ‘Của nó’ là của khổ đế. Để chỉ ra cách che đậy đã được nói trong câu ‘che đậy’, ngài đã nói ‘đúng như thật’ v.v... Một số vị nói rằng, vì ngay cả với tâm không tương ưng với trí, cũng có một phần sự thâm nhập trạng thái đúng như thật, nên ngài đã nói ‘bằng cách ngăn chặn sự thâm nhập trạng thái đúng như thật’ và ‘bằng cách không cho phép trí tuệ khởi sanh ở đây’. Điều trước cho thấy sự phủ nhận sự sanh khởi của trí thâm nhập, điều sau là sự sanh khởi của trí giác ngộ. Ý nghĩa ở đây cần được hiểu như vậy. ‘Ở đây’ là trong khổ đế.

සහජාතස්ස අඤ්ඤාණස්ස සමුදයසච්චං වත්ථු හොති නිස්සයපච්චයභාවතොති වුත්තං ‘‘වත්ථුතො’’ති. ආරම්මණතොති ආරම්මණපච්චයභාවෙන. යස්මා සමුදයසච්චං අඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං හොති, තස්මා ‘‘දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණ’’න්ති වුත්තන්ති අත්ථො. පටිච්ඡාදනං දුක්ඛසච්චෙ වුත්තනයමෙව එකෙනෙව කාරණෙන ඉතරෙසං තිණ්ණං අසම්භවතො, කිං පන එතං එකං කාරණන්ති ආහ ‘‘පටිච්ඡාදනතො’’ති. ඉදං විත්ථාරතො විභාවෙතුං ‘‘නිරොධපටිපදානං හී’’තිආදි වුත්තං. තදාරබ්භාති තං ආරබ්භ තං ආරම්මණං කත්වා. පච්ඡිමඤ්හි සච්චද්වයන්ති නිරොධො මග්ගො. තඤ්හි නයගම්භීරත්තා. දුද්දසන්ති සණ්හසුඛුමධම්මත්තා සභාවෙනෙව ගම්භීරතාය දුද්දසං දුවිඤ්ඤෙය්‍යං දුරවග්ගාහං. තත්ථාති පුරිමෙ සච්චද්වයෙ. අන්ධභූතන්ති අන්ධකාරභූතං. න පවත්තති ආරම්මණං කාතුං න විසහති. වචනීයත්තෙනාති වාචකභාවෙන තථා උපට්ඨානතො. සභාවලක්ඛණස්ස දුද්දසත්තාති පීළනාදිආයූහනාදිවසෙන ‘‘ඉදං දුක්ඛං, අයං සමුදයො’’ති (ම. නි. 484; 3.104) යාථාවතො සභාවලක්ඛණස්ස දුද්දසත්තා දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා පුරිමද්වයං ගම්භීරං. තත්ථාති පුරිමස්මිං සච්චද්වයෙ. විපල්ලාසග්ගාහවසෙන පවත්තතීති සුභාදිවිපරීතග්ගාහානං පච්චයභාවවසෙන අඤ්ඤාණං පවත්තති.

Do sự kiện đế tập là vật nền cho sự không biết đồng sanh theo thể trạng của duyên y chỉ, nên được nói là ‘do vật nền’. ‘Do đối tượng’ là do theo thể trạng của duyên đối tượng. Bởi vì đế tập là đối tượng của sự không biết, do đó ý nghĩa được nói là ‘sự không biết trong khổ tập’. Sự che đậy cũng giống như phương pháp đã được nói trong đế khổ, do vì ba pháp còn lại không thể có được chỉ với một lý do duy nhất. Nhưng lý do duy nhất này là gì? Vị ấy nói: ‘Do sự che đậy’. Để trình bày điều này một cách chi tiết, câu ‘nirodhapaṭipadānaṃ hī’ v.v… đã được nói. ‘Tadārabbha’ là bắt lấy điều ấy, lấy điều ấy làm đối tượng. Quả vậy, hai đế sau là diệt và đạo. Quả vậy, các pháp ấy do có ý nghĩa thậm thâm. ‘Duddasaṃ’ là khó thấy, khó hiểu, khó thâm nhập do tính chất của pháp tế nhị vi tế, do tự tánh thậm thâm. ‘Tattha’ là trong hai đế trước. ‘Andhabhūtaṃ’ là trở thành tối tăm. Không diễn tiến, không có khả năng làm đối tượng. ‘Vacanīyattena’ là do sự hiện khởi như vậy theo thể trạng của năng thuyết. ‘Sabhāvalakkhaṇassa duddasattā’ là do sự khó thấy, khó hiểu biết về tướng trạng tự tánh như thật theo cách bức bách v.v… và tích tập v.v… rằng ‘đây là khổ, đây là tập,’ nên hai đế trước là thậm thâm. ‘Tattha’ là trong hai đế trước. ‘Vipallāsaggāhavasena pavattati’ là sự không biết diễn tiến theo thể trạng của duyên đối với các sự chấp thủ điên đảo về tịnh v.v…

ඉදානි [Pg.21] ‘‘දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණ’’න්තිආදීසු පකාරන්තරෙනපි අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ දුක්ඛෙති එත්තාවතාති ‘‘අඤ්ඤාණන්ති වුච්චමානාය අවිජ්ජාය දුක්ඛෙ’’ති එත්තකෙන. සඞ්ගහතොති සමොධානතො. කිච්චතොති අසම්පටිවෙධකිච්චතො. අඤ්ඤාණමිවාති විසයසභාවං යාථාවතො පටිවිජ්ඣිතුං අප්පදානකිච්චමිව. ‘‘දුක්ඛෙ’’තිආදිනා තත්ථ අවිජ්ජා පවත්තති, විසෙසතො නිද්දිට්ඨං හොතීති කත්වා සබ්බත්ථෙව තථා අවිසිට්ඨසභාවදස්සනං ඉදන්ති දස්සෙතුං ‘‘අවිසෙසතො පනා’’තිආදි වුත්තං.

Bây giờ, để chỉ ra ý nghĩa bằng một cách thức khác trong các câu ‘sự không biết trong khổ’ v.v…, câu ‘apicā’ v.v… đã được nói. Trong ấy, ‘dukkhe’ chỉ có chừng ấy là ‘trong khổ của vô minh được gọi là sự không biết’. ‘Saṅgahato’ là do sự thu gom. ‘Kiccato’ là do phận sự không thông suốt. ‘Aññāṇamiva’ là giống như phận sự không trao cho việc thông suốt tự tánh của đối tượng như thật. Do câu ‘dukkhe’ v.v… vô minh diễn tiến ở đó, và do được chỉ định một cách đặc biệt, để chỉ ra rằng ở đây sự thấy biết tự tánh không sai biệt cũng như vậy ở tất cả mọi nơi, câu ‘avisesato panā’ v.v… đã được nói.

ඛණිකනිරොධස්ස ඉධ අනධිප්පෙතත්තා අයුජ්ජමානත්තා විරාගග්ගහණතො ච අවිජ්ජාදීනං පටිපක්ඛවසෙන පටිබාහනං ඉධ ‘‘නිරොධො’’ති අධිප්පෙතො, සො ච නෙසං සබ්බසො අනුප්පජ්ජනමෙවාති ආහ ‘‘නිරොධො හොතීති අනුප්පාදො හොතී’’ති. ‘‘අවිජ්ජා නිරුජ්ඣති එත්ථාති අවිජ්ජානිරොධො, සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්ති එත්ථාති සඞ්ඛාරනිරොධො’’ති එවං සබ්බෙහි එතෙහි නිරොධපදෙහි නිබ්බානස්ස දෙසිතත්තා දට්ඨබ්බා. තෙනාහ ‘‘නිබ්බානං හී’’තිආදි. වට්ටවිවට්ටන්ති වට්ටඤ්ච විවට්ටඤ්ච. ‘‘ද්වාදසහී’’ති ඉදං පච්චෙකං යොජෙතබ්බං ‘‘අනුලොමතො ද්වාදසහි පදෙහි වට්ටං, පටිලොමතො ද්වාදසහි විවට්ටං ඉධ දස්සිත’’න්ති.

Do sự diệt trong khoảnh khắc không được chủ trương ở đây, do không thích hợp, và do sự nắm bắt ly tham, nên sự ngăn trừ vô minh v.v… theo cách đối nghịch được chủ trương là ‘sự diệt’ ở đây. Và sự không sanh khởi hoàn toàn của chúng chính là điều ấy, nên vị ấy nói: ‘Có sự diệt là có sự không sanh khởi’. ‘Vô minh diệt ở đây, nên là vô minh diệt; các hành diệt ở đây, nên là các hành diệt,’ như vậy, do Níp-bàn được thuyết giảng bằng tất cả các từ ‘diệt’ này, nên cần phải được hiểu. Do đó, vị ấy nói: ‘nibbānaṃ hī’ v.v… ‘Vaṭṭavivaṭṭaṃ’ là luân hồi và thoát khỏi luân hồi. Câu ‘dvādasahī’ này cần được áp dụng riêng lẻ rằng: ‘Luân hồi được chỉ ra ở đây bằng mười hai chi phần theo chiều thuận, thoát khỏi luân hồi bằng mười hai chi phần theo chiều nghịch’.

විභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Phân Tích đã chấm dứt.

3. පටිපදාසුත්තවණ්ණනා

3. Chú Giải Kinh Con Đường

3. මිච්ඡා පටිපජ්ජති එතායාති මිච්ඡාපටිපදා, වට්ටගාමිමග්ගො දුක්ඛාවහත්තා. තං මිච්ඡාපටිපදං. තෙනාහ ‘‘අනිය්‍යානිකපටිපදා’’ති. සො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො කථං මිච්ඡාපටිපදා හොතීති? සම්පත්තිභවෙ සුඛාවහොව හොතීති අධිප්පායො. වට්ටසීසත්තාති වට්ටපක්ඛියානං උත්තමඞ්ගභාවතො. අන්තමසොති උක්කංසපරියන්තං සන්ධාය වදති අවකංසපරියන්තතො. ‘‘ඉදං මෙ පුඤ්ඤං නිබ්බානාධිගමාය පච්චයො හොතූ’’ති එවං නිබ්බානං පත්ථෙත්වා පවත්තිතං. පණ්ණමුට්ඨිදානමත්තන්ති සාකපණ්ණමුට්ඨිදානමත්තං. අප්පත්වාති අන්තොගධහෙතු එස නිද්දෙසො, අපාපෙත්වාති අත්ථො. යදග්ගෙන [Pg.22] වා පටිපජ්ජනතො අරහත්තං පත්තොති වුච්චති, තදග්ගෙන තදාවහා පටිපදාපි පත්තාති වුච්චතීති ‘‘අප්පත්වා’’ති වුත්තං. අනුලොමවසෙනාති අනුලොමපටිච්චසමුප්පාදවසෙන. පටිලොමවසෙනාති එත්ථාපි එසෙව නයො. පටිපදා පුච්ඡිතාති එතෙන පටිපදා දෙසෙතුං ආරද්ධාති අයම්පි අත්ථො සඞ්ගහිතො යථාරද්ධස්ස අත්ථස්ස කථෙතුකම්‍යතාපුච්ඡාය ඉධාගතත්තා. අනුලොමපටිච්චසමුප්පාදදෙසනායම්පෙත්ථ බ්‍යතිරෙකමුඛෙන අවිජ්ජාදිනිරොධා පන විජ්ජාය සති හොති සඞ්ඛාරානං අසම්භවොති වුත්තං ‘‘නිබ්බානං භාජිත’’න්ති. සරූපෙන පන තාය වට්ටමෙව පකාසිතං. වක්ඛති හි පරියොසානෙ ‘‘වට්ටවිවට්ටමෙව කථිත’’න්ති. නිය්‍යාතනෙති නිගමනෙ. ඵලෙනාති පත්තබ්බඵලෙන පටිපදාය සම්පාපකහෙතුනො දස්සිතත්තා. යථා හි තිවිධො හෙතු ඤාපකො, නිබ්බත්තකො, සම්පාපකොති, එවං තිවිධං ඵලං ඤාපෙතබ්බං, නිබ්බත්තෙතබ්බං, සම්පාපෙතබ්බන්ති. තස්මා පත්තබ්බඵලෙන නිබ්බානෙන තංසම්පාපකහෙතුභූතාය පටිපදාය දස්සිතත්තාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ඵලෙන හෙත්ථා’’තිආදි. අයං වුච්චතීති එවං නිබ්බානඵලා අයං ‘‘සම්මාපටිපදා’’ති වුච්චති. අසෙසවිරාගා අසෙසනිරොධාති සමුච්ඡෙදප්පහානවසෙන අවිජ්ජාය අසෙසවිරජ්ජනතො අසෙසනිරුජ්ඣනතො ච. පදද්වයෙනපි අනුප්පාදනිරොධමෙව වදති. තඤ්හි නිබ්බානං. දුතියවිකප්පෙ අයං එත්ථ අධිප්පායො – යෙන මග්ගෙන කරණභූතෙන අසෙසනිරොධො හොති, අවිජ්ජාය අසෙසනිරොධො යං ආගම්ම හොති, තං මග්ගං දස්සෙතුන්ති. එවඤ්හි සතීති එවං පදභාජනස්ස නිබ්බානස්ස පදත්ථෙ සති. සානුභාවා පටිපදා විභත්තා හොතීති අවිජ්ජාය අසෙසනිරොධහෙතුපටිපදා තත්ථ සාතිසයසාමත්ථියසමායොගතො සානුභාවා විභත්තා හොති. මිච්ඡාපටිපදාගහණෙනෙත්ථ වට්ටස්සපි විභත්තත්තා වුත්තං ‘‘වට්ටවිවට්ටමෙව කථිත’’න්ති.

3. Do người ta thực hành sai lầm bởi pháp ấy nên gọi là tà đạo (micchāpaṭipadā), là con đường đi đến vòng luân hồi vì mang lại khổ đau. Đó là tà đạo. Do đó, Ngài nói ‘con đường không đưa đến giải thoát’ (aniyyānikapaṭipadā). Phước hành ấy làm sao là tà đạo? Ý muốn nói rằng, trong cảnh giới hữu phước, nó chỉ mang lại an lạc. Do là đầu mối của luân hồi (vaṭṭasīsattā) nghĩa là do là phần cao nhất trong các pháp thuộc về luân hồi. Ít nhất (antamaso) là nói đến giới hạn cao nhất, không phải giới hạn thấp nhất. ‘Nguyện phước này của con là duyên để chứng đắc Níp-bàn’, như vậy là đã phát nguyện Níp-bàn rồi mới thực hiện. Chỉ bằng việc bố thí một nắm lá rau (paṇṇamuṭṭhidānamattaṃ) nghĩa là chỉ bằng việc bố thí một nắm lá rau cải. Chưa đạt được (appatvā) là lời chỉ dẫn có ẩn chứa nguyên nhân, nghĩa là chưa làm cho đạt được. Hoặc do thực hành đến mức nào mà được gọi là đã đắc A-la-hán, thì con đường đưa đến mức ấy cũng được gọi là đã đạt đến mức ấy, nên nói là ‘chưa đạt được’. Theo chiều thuận (anulomavasena) nghĩa là theo chiều thuận của duyên khởi. Theo chiều nghịch (paṭilomavasena) cũng theo cách tương tự. Đã hỏi về con đường (paṭipadā pucchitā), qua đó, ý nghĩa này cũng được bao hàm rằng con đường đã được bắt đầu thuyết giảng, vì câu hỏi về ý muốn nói lên điều đã được bắt đầu đã được đưa ra ở đây. Trong phần thuyết giảng về duyên khởi theo chiều thuận, ở đây, bằng cách đối lập, sự diệt của vô minh là do có minh, sự không sinh khởi của các hành được nói đến là ‘Níp-bàn đã được phân tích’. Tuy nhiên, về bản chất, chỉ có vòng luân hồi được làm sáng tỏ bởi pháp ấy. Thật vậy, ở cuối sẽ nói rằng ‘chỉ có luân hồi và thoát khỏi luân hồi được nói đến’. Trong phần kết luận (niyyātane). Bởi quả (phalena) nghĩa là bởi quả vị cần đạt được, do đã chỉ ra nguyên nhân dẫn đến của con đường. Giống như có ba loại nhân: nhân chỉ thị, nhân tạo tác, và nhân dẫn đến; cũng vậy, có ba loại quả: quả được chỉ thị, quả được tạo tác, và quả được dẫn đến. Do đó, ý nghĩa là do đã chỉ ra con đường là nguyên nhân dẫn đến Níp-bàn, quả vị cần đạt được. Do đó, Ngài nói ‘bởi quả ở đây’ v.v... Điều này được gọi là (ayaṃ vuccati), như vậy, con đường có quả là Níp-bàn này được gọi là ‘chánh đạo’ (sammāpaṭipadā). Ly tham hoàn toàn, diệt tận hoàn toàn (asesavirāgā asesanirodhā) là do sự ly tham hoàn toàn, diệt tận hoàn toàn của vô minh theo cách đoạn trừ tận gốc. Cả hai từ này cũng chỉ nói đến sự diệt không còn sinh khởi. Đó chính là Níp-bàn. Trong phương án thứ hai, ý nghĩa ở đây là – do con đường nào làm công cụ mà có sự diệt tận hoàn toàn, sự diệt tận hoàn toàn của vô minh nương vào đâu mà có, (Ngài) sẽ chỉ ra con đường ấy. Khi như vậy (evañhi sati) nghĩa là khi có ý nghĩa của từ Níp-bàn trong phần phân tích từ. Con đường có uy lực được phân tích (sānubhāvā paṭipadā vibhattā hoti) nghĩa là con đường là nhân cho sự diệt tận hoàn toàn của vô minh, do có sự kết hợp với năng lực siêu việt ở đó, nên được phân tích là có uy lực. Do việc đề cập đến tà đạo, ở đây vòng luân hồi cũng đã được phân tích, nên nói rằng ‘chỉ có luân hồi và thoát khỏi luân hồi được nói đến’.

පටිපදාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Con Đường đã hoàn tất.

4. විපස්සීසුත්තවණ්ණනා

4. Giải Thích Kinh Vipassī (Tỳ-bà-thi)

4. විප්ඵන්දන්තීති නිමිසනවසෙන. අනිමිසෙහීති විගතනිමිසෙහි උම්මීලන්තෙහෙව. තෙන වුත්තං මහාපදානෙ. එත්ථාති එතස්මිං ‘‘විපස්සී’’ති පදෙ, එතස්මිං වා ‘‘අනිමිසෙහී’’තිආදිකෙ යථාගතෙ සුත්තන්තෙ.

4. Chớp động (vipphandanti) là theo cách nháy mắt. Không nháy mắt (animisehi) là không có sự nháy mắt, chỉ mở mắt. Do đó, đã được nói trong kinh Đại Bổn (Mahāpadāna). Ở đây (ettha) là trong từ ‘Vipassī’ này, hoặc trong bài kinh đã được truyền lại như ‘không nháy mắt’ v.v...

මහාපුරිසස්ස [Pg.23] අනිමිසලොචනතො ‘‘විපස්සී’’ති සමඤ්ඤාපටිලාභස්ස කාරණං වුත්තං, තං අකාරණං අඤ්ඤෙසම්පි මහාසත්තානං චරිමභවෙ අනිමිසලොචනත්තාති චොදනං සන්ධාය ‘‘එත්ථ චා’’තිආදිං වත්වා තතො පන අඤ්ඤමෙව කාරණං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පලාළයමානස්සාති තොසෙන්තස්ස. අනාදරෙ චෙතං සාමිවචනං. අට්ටස්සාති අත්ථස්ස.

Nguyên nhân của việc có được danh hiệu ‘Vipassī’ được nói là do vị Đại nhân có đôi mắt không nháy, điều đó không phải là nguyên nhân vì các vị Đại Bồ-tát khác trong kiếp chót cũng có đôi mắt không nháy. Nhắm đến sự chất vấn này, Ngài đã nói ‘và ở đây’ v.v..., rồi sau đó để chỉ ra một nguyên nhân khác, Ngài đã nói ‘hơn nữa’ v.v... Đang làm vui lòng (palāḷayamānassa) là của người đang làm hài lòng. Đây là cách nói sở hữu cách trong ý nghĩa không quan tâm. Của aṭṭa (aṭṭassa) là của ý nghĩa (atthassa).

පුඤ්ඤුස්සයසඞ්ඛාතො භගො අස්ස අතිසයෙන අත්ථීති භගවාති ‘‘භාග්‍යසම්පන්නස්සා’’ති වුත්තං. සම්මාති සම්මදෙව යාථාවතො, ඤායෙන කාරණෙනාති වුත්තං හොතීති ආහ ‘‘නයෙන හෙතුනා’’ති. සං-සද්දො ‘‘සාම’’න්ති ඉමිනා සමානත්ථොති ආහ ‘‘සාමං පච්චත්තපුරිසකාරෙනා’’ති, සයම්භුඤාණෙනාති අත්ථො. සම්මා, සාමං බුජ්ඣි එතෙනාති සම්බොධො වුච්චති මග්ගඤාණං, ‘‘බුජ්ඣති එතෙනා’’ති කත්වා ඉධ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්සපි සඞ්ගහො. බොධිමා සත්තො බොධිසත්තො, පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපො යථා ‘‘සාකපත්ථවො’’ති. බුජ්ඣනකසත්තොති එත්ථ මහාබොධියානපටිපදාය බුජ්ඣතීති බොධි ච සො සත්තවිසෙසයොගතො සත්තො චාති බොධිසත්තො. පත්ථයමානො පවත්තතීති ‘‘කුදාස්සු නාම මහන්තං බොධිං පාපුණිස්සාමී’’ති සඤ්ජාතච්ඡන්දො පටිපජ්ජති. දුක්ඛන්ති ජාතිආදිමූලකං දුක්ඛං. කාමං චුතුපපාතාපි මරණජාතියො, ‘‘ජායති මීයතී’’ති පන වත්වා ‘‘චවති උපපජ්ජතී’’ති වචනං න එකභවපරියාපන්නානං තෙසං ගහණං, අථ ඛො නානාභවපරියාපන්නානං එකජ්ඣං ගහණන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඉදං…පෙ… වුත්ත’’න්ති. තස්ස නිස්සරණන්ති තස්ස ජරාමරණස්ස නිස්සරණන්ති වුච්චති. යස්මා මහාසත්තො ජිණ්ණබ්‍යාධිමතෙ දිස්වා පබ්බජිතො, තස්මාස්ස ජරාමරණමෙව ආදිතො උපට්ඨාසි.

Phần phước được gọi là sự tích lũy phước đức của vị ấy có một cách vượt trội, nên gọi là Bhagavā (Thế Tôn), do đó được nói là ‘của người đầy đủ phúc đức’. Một cách chân chánh (sammā) là một cách đúng đắn, như thật; được nói là bằng lý lẽ, bằng nguyên nhân, nên Ngài nói ‘bằng phương pháp, bằng nguyên nhân’. Tiếp đầu ngữ saṃ- có cùng nghĩa với từ ‘sāmaṃ’, nên Ngài nói ‘tự mình, bằng nỗ lực cá nhân’, nghĩa là bằng trí tuệ tự chứng. Chân chánh, tự mình giác ngộ bởi pháp này, nên gọi là Chánh Giác (sambodho), tức là đạo tuệ; do nói ‘giác ngộ bởi pháp này’, ở đây cũng bao gồm cả nhất thiết chủng trí. Chúng sinh có giác ngộ là Bồ-tát (bodhisatto), có sự lược bỏ vần cuối của từ trước như trong ‘sākapatthavo’. Chúng sinh có khả năng giác ngộ (bujjhanakasatto), ở đây, do giác ngộ bằng con đường của đại Bồ-đề thừa, nên là Bồ-đề (bodhi), và do liên quan đến một chúng sinh đặc biệt, nên là chúng sinh (satto), do đó là Bồ-tát (bodhisatto). Đang phát nguyện và thực hành (patthayamāno pavattati) là thực hành với ước muốn đã sinh khởi rằng ‘chừng nào ta sẽ đạt được đại Bồ-đề?’. Khổ (dukkhaṃ) là khổ có nguồn gốc từ sinh v.v... Mặc dù chết và tái sinh cũng là tử và sinh, nhưng sau khi nói ‘sinh ra, chết đi’, lời nói ‘chết, tái sinh’ không phải là để chỉ những điều đó trong cùng một kiếp sống, mà là để chỉ những điều đó trong nhiều kiếp sống khác nhau gộp lại, để chỉ ra điều này, Ngài nói ‘điều này... v.v... đã được nói’. Sự thoát ly khỏi nó (tassa nissaraṇaṃ) được gọi là sự thoát ly khỏi già và chết ấy. Bởi vì vị Đại Bồ-tát thấy người già, bệnh, chết rồi xuất gia, do đó già và chết đã hiện khởi với ngài ngay từ đầu.

උපායමනසිකාරෙනාති උපායෙන විධිනා ඤායෙන මනසිකාරෙන පථෙන මනසිකාරස්ස පවත්තනතො. සමායොගො අහොසීති යාථාවතො පටිවිජ්ඣනවසෙන සමාගමො අහොසි. යොනිසො මනසිකාරාති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනන්ති තස්ස ‘‘යොනිසො මනසිකාරෙනා’’ති හෙතුම්හි කරණවචනෙන ආහ. ජාතියා ඛො සති ජරාමරණන්ති ‘‘කිම්හි නු ඛො සති ජරාමරණං හොති, කිං පච්චයා ජරාමරණ’’න්ති ජරාමරණෙ කාරණං පරිග්ගණ්හන්තස්ස බොධිසත්තස්ස ‘‘යස්මිං සති යං හොති, අසති ච න [Pg.24] හොති, තං තස්ස කාරණ’’න්ති එවං අබ්‍යභිචාරජාතිකාරණපරිග්ගණ්හනෙන ‘‘ජාතියා ඛො සති ජරාමරණං හොති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති යා ජරාමරණස්ස කාරණපරිග්ගාහිකා පඤ්ඤා උප්පජ්ජි, තාය උප්පජ්ජන්තියා චස්ස අභිසමයො පටිවෙධො අහොසීති අත්ථො.

Upāyamanasikārenāti (do tác ý bằng phương tiện) là do sự vận hành của tác ý bằng phương tiện, bằng phương pháp, bằng lý lẽ, bằng con đường. Samāyogo ahosi (sự tương ưng đã có) là sự hội đủ đã có theo cách thức thâm nhập như thật. Yoniso manasikārā (như lý tác ý) là lời nói dứt khoát về nhân, do đó ngài đã nói ‘yoniso manasikārenā’ (do như lý tác ý) bằng cách sử dụng công cụ cách trong ý nghĩa về nhân. Jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ (khi có sanh, có già chết) có nghĩa là: Đối với vị Bồ-tát đang nắm bắt nguyên nhân của già chết rằng: ‘Khi có cái gì, già chết hiện hữu; do duyên gì có già chết?’ thì trí tuệ nắm bắt nguyên nhân của già chết đã sanh khởi do sự nắm bắt nguyên nhân thuộc loại không sai lệch như vầy: ‘Khi cái này có, cái kia có; khi cái này không có, cái kia không có; đó là nguyên nhân của nó,’ (trí tuệ ấy) là: ‘Khi có sanh, già chết hiện hữu; do duyên sanh có già chết.’ Khi trí tuệ ấy đang sanh khởi, đối với vị ấy đã có sự chứng ngộ, sự thâm nhập.

ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. හීති නිපාතමත්තං. ඉදන්ති යථාවුත්තස්ස වට්ටස්ස පච්චක්ඛතො ගහණං. තෙනාහ ‘‘එවමිද’’න්ති. ඉධ අවිජ්ජාය සමුදයස්ස ආගතත්තා ‘‘එකාදසසු ඨානෙසූ’’ති වුත්තං. සමුදයං සම්පිණ්ඩෙත්වාති සඞ්ඛාරාදීනං සමුදයං එකජ්ඣං ගහෙත්වා. අනෙකවාරඤ්හි සමුදයදස්සනවසෙන ඤාණස්ස පවත්තත්තා ‘‘සමුදයො සමුදයො’’ති ආමෙඩිතවචනං. අථ වා ‘‘එවං සමුදයො හොතී’’ති ඉදං න කෙවලං නිබ්බත්තිදස්සනපරං, අථ ඛො පටිච්චසමුප්පාදසද්දො විය පටිච්චසමුප්පාදමුඛෙන ඉධ සමුදයසද්දො නිබ්බත්තිමුඛෙන පච්චයත්තං වදති. විඤ්ඤාණාදයො ච යාවන්තො ඉධ පච්චයධම්මා නිද්දිට්ඨා, තෙ සාමඤ්ඤරූපෙන බ්‍යාපනිච්ඡාවසෙන ගණ්හන්තො ‘‘සමුදයො සමුදයො’’ති අවොච. තෙනාහ ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරානං සමුදයො හොතී’’ති. දස්සනට්ඨෙන චක්ඛූති සමුදයස්ස පච්චක්ඛතො දස්සනභාවො චක්ඛු. ඤාතට්ඨෙනාති ඤාතභාවෙන. පජානනට්ඨෙනාති ‘‘අවිජ්ජාසඞ්ඛාරාදිතංතංපච්චයධම්මපවත්තියා එතස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො’’ති පකාරතො වා ජානනට්ඨෙන. පටිවෙධනට්ඨෙනාති ‘‘අයං අවිජ්ජාදි පච්චයධම්මො ඉමස්ස සඞ්ඛාරාදිකස්ස පච්චයභාවතො සමුදයො’’ති පටිවිජ්ඣනට්ඨෙන. ඔභාසනට්ඨෙනාති සමුදයභාවපටිච්ඡාදකස්ස මොහන්ධකාරස්ස කිලෙසන්ධකාරස්ස විධමනවසෙන අවභාසනවසෙන. තං පනෙතං ‘‘චක්ඛු’’න්තිආදිනා වුත්තං ඤාණං. නිරොධවාරෙති පටිලොමවාරෙ. සො හි ‘‘කිස්ස නිරොධා ජරාමරණනිරොධො’’ති නිරොධකිත්තනවසෙන ආගතො.

Iti (như vậy) là sự đề cập đến phương cách đã được nói. Hi chỉ là một tiểu từ. Idaṃ (điều này) là sự nắm bắt một cách trực tiếp vòng luân hồi đã được nói đến. Do đó, ngài đã nói ‘evamidaṃ’ (toàn bộ điều này là như vậy). Ở đây, do sự tập khởi của vô minh đã được đề cập đến nên được nói là ‘ekādasasu ṭhānesu’ (ở mười một nơi). Samudayaṃ sampiṇḍetvā (sau khi tóm tắt sự tập khởi) là sau khi gộp chung sự tập khởi của các hành, v.v... Do trí tuệ vận hành theo cách thấy sự tập khởi nhiều lần nên có lời nói lặp lại ‘samudayo samudayo’ (sự tập khởi, sự tập khởi). Hoặc là, câu ‘evaṃ samudayo hoti’ (sự tập khởi là như vậy) này không chỉ nói về việc thấy sự phát sanh, mà ở đây, từ ‘samudaya’ (tập khởi) nói lên tính duyên sinh qua khía cạnh phát sanh, giống như từ ‘paṭiccasamuppāda’ (lý duyên khởi). Và bao nhiêu pháp làm duyên như thức, v.v... đã được chỉ ra ở đây, ngài đã nói ‘samudayo samudayo’ (sự tập khởi, sự tập khởi) khi nắm bắt chúng một cách tổng quát theo cách xác định toàn diện. Do đó, ngài đã nói ‘avijjāpaccayā saṅkhārānaṃ samudayo hoti’ (do duyên vô minh, có sự tập khởi của các hành). Cakkhu (nhãn) theo nghĩa thấy là trạng thái thấy sự tập khởi một cách trực tiếp. Theo nghĩa được biết là do trạng thái được biết. Theo nghĩa tuệ tri là do biết một cách chi tiết rằng: ‘Do sự vận hành của các pháp làm duyên này khác như vô minh, các hành, v.v... có sự tập khởi của khối khổ này.’ Theo nghĩa thâm nhập là do thâm nhập rằng: ‘Pháp làm duyên là vô minh, v.v... này là sự tập khởi của pháp được tạo duyên là các hành, v.v... này do trạng thái làm duyên của nó.’ Theo nghĩa soi sáng là theo cách thức soi sáng do xua tan bóng tối của si mê, bóng tối của phiền não vốn che đậy trạng thái tập khởi. Và chính trí tuệ ấy đã được nói đến qua các từ ‘cakkhu’ (nhãn), v.v... Nirodhavāre (trong đoạn về sự đoạn diệt) là trong đoạn nói về chiều nghịch. Vì đoạn ấy được trình bày theo cách kể về sự đoạn diệt: ‘Do sự đoạn diệt của cái gì, có sự đoạn diệt của già chết?’

විපස්සීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Vipassī đã hoàn tất.

5-10. සිඛීසුත්තාදිවණ්ණනා

5-10. Giải thích kinh Sikhī, v.v...

5-10. න එවං යොජෙත්වාති ‘‘සිඛිස්සපී’’තිආදිනා සමුච්චයවසෙන එවං න යොජෙත්වා. කස්මාතිආදිනා තත්ථ කාරණං වදති. එකාසනෙ අදෙසිතත්තාති [Pg.25] වුත්තමෙවත්ථං පාකටං කාතුං ‘‘නානාඨානෙසු හී’’තිආදි වුත්තං. යදිපි තානි විසුං විසුං වුත්තභාවෙන දෙසිතානි, අත්ථවණ්ණනා පන එකසදිසා තදත්ථස්ස අභින්නත්තා. ‘‘බුද්ධා ජාතා’’ති න අඤ්ඤො ආචික්ඛතීති යොජනා. න හි මහාබොධිසත්තානං පච්ඡිමභවෙ පරොපදෙසෙන පයොජනං අත්ථි. ගතමග්ගෙනෙවාති පටිපත්තිගමනෙන ගතමග්ගෙනෙව පච්ඡිමමහාබොධිසත්තා ගච්ඡන්ති, අයමෙත්ථ ධම්මතා. ගච්ඡන්තීති චතූසු සතිපට්ඨානෙසු පතිට්ඨිතචිත්තා සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යාථාවතො භාවෙත්වා සම්මාසම්බොධියා අභිසම්බුජ්ඣනවසෙන පවත්තන්තීති අත්ථො. යථා පන තෙසං පඨමවිපස්සනාභිනිවෙසො හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බබොධිසත්තා හී’’තිආදි වුත්තං. බුද්ධභාවානං විපස්සනා, බුද්ධත්ථාය වා විපස්සනා බුද්ධවිපස්සනා.

5-10. Na evaṃ yojetvā (không nên liên kết như vậy) là không nên liên kết như vậy theo cách thức gộp chung với các từ ‘sikhissapi’ (đối với đức Phật Sikhī cũng vậy), v.v... Ngài nói lên lý do ở đó bằng các từ ‘Kasmā’ (Tại sao?), v.v... Ekāsane adesitattā (do không được thuyết giảng trong một lần ngồi). Để làm rõ ý nghĩa đã được nói này, câu ‘nānāṭhānesu hī’ (quả thật, ở nhiều nơi khác nhau), v.v... đã được nói đến. Mặc dù các kinh ấy được thuyết giảng riêng biệt do được nói ở những nơi khác nhau, nhưng phần giải thích ý nghĩa thì giống nhau vì ý nghĩa của chúng không khác biệt. ‘Buddhā jātā’ (các đức Phật đã sanh), sự liên kết là ‘không có người nào khác tuyên bố.’ Quả thật, trong kiếp chót, lời chỉ dạy của người khác không có lợi ích gì cho các vị Đại Bồ-tát. Gatamaggeneva (chỉ bằng con đường đã đi) là các vị Đại Bồ-tát cuối cùng đi chỉ bằng con đường đã đi qua sự thực hành; đây là pháp tánh ở đây. Gacchanti (các vị ấy đi) có nghĩa là các vị ấy tiến hành theo cách thức giác ngộ viên mãn Chánh Đẳng Giác, sau khi đã an trú tâm vào bốn niệm xứ và đã tu tập bảy giác chi một cách như thật. Để chỉ ra sự chuyên tâm vào minh sát đầu tiên của các vị ấy diễn ra như thế nào, câu ‘sabbabodhisattā hī’ (quả thật, tất cả các vị Bồ-tát), v.v... đã được nói đến. Minh sát về các trạng thái của Phật, hoặc minh sát vì mục đích thành Phật là buddhavipassanā (Phật minh sát).

සිඛීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Sikhī, v.v... đã hoàn tất.

බුද්ධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm Phật Đà đã hoàn tất.

2. ආහාරවග්ගො

2. Phẩm Vật Thực

1. ආහාරසුත්තවණ්ණනා

1. Giải thích kinh Vật Thực

11. ආහරන්තීති ආනෙන්ති උප්පාදෙන්ති, උපත්ථම්භෙන්තීති අත්ථො. නිබ්බත්තාති පසුතා. භූතා නාම යස්මා තතො පට්ඨාය ලොකෙ ජාතවොහාරො පටිසන්ධිග්ගහණතො පන පට්ඨාය යාව මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තො, තාව සම්භවෙසිනො, එස තාව ගබ්භසෙය්‍යකෙසු භූතසම්භවෙසිවිභාගො, ඉතරෙසු පන පඨමචිත්තාදිවසෙන වුත්තො. සම්භව-සද්දො චෙත්ථ ගබ්භසෙය්‍යකානං වසෙන පසූතිපරියායො, ඉතරෙසං වසෙන උප්පත්තිපරියායො. පඨමචිත්තපඨමඉරියාපථක්ඛණෙසු හි තෙ සම්භවං උප්පත්තිං එසන්ති උපගච්ඡන්ති නාම, න තාව භූතා උපපත්තියා න සුප්පතිට්ඨිතත්තා, භූතා එව සබ්බසො භවෙසනාය සමුච්ඡින්නත්තා. න පුන භවිස්සන්තීති අවධාරණෙන නිවත්තිතමත්ථං දස්සෙති. යො ච ‘‘කාලඝසො භූතො’’තිආදීසු භූත-සද්දස්ස ඛීණාසවවාචිතා දට්ඨබ්බා. වා-සද්දො චෙත්ථ සම්පිණ්ඩනත්ථො ‘‘අග්ගිනා වා උදකෙන වා’’තිආදීසු විය.

11. Āharanti (chúng mang lại) có nghĩa là chúng mang đến, chúng làm sanh khởi, chúng nâng đỡ. Nibbattā (đã được sanh) là đã được sinh ra. Bhūtā nāma (gọi là các chúng sanh) là vì kể từ đó trở đi, trong thế gian có cách dùng từ ‘đã sanh.’ Tuy nhiên, kể từ lúc nắm giữ sự tái sanh cho đến khi ra khỏi bụng mẹ, (chúng) là sambhavesino (những chúng sanh đang tìm hữu), đây là sự phân biệt giữa bhūta (chúng sanh) và sambhavesī (chúng sanh đang tìm hữu) đối với các loài thai sanh. Còn đối với các loài khác thì được nói theo cách thức của tâm đầu tiên, v.v... Từ sambhava (sự sanh) ở đây là từ đồng nghĩa với sự sinh sản đối với các loài thai sanh, và là từ đồng nghĩa với sự phát sanh đối với các loài khác. Quả thật, trong các sát-na của tâm đầu tiên và oai nghi đầu tiên, chúng được gọi là đang tìm cầu, đang đi đến sự sanh, sự phát sanh, chứ chưa phải là bhūtā (chúng sanh) vì chưa được an lập vững chắc trong sự hiện hữu. Bhūtā (chúng sanh) chính là những vị đã đoạn trừ hoàn toàn sự tìm cầu cảnh hữu. Na puna bhavissanti (sẽ không còn tái sanh nữa) cho thấy ý nghĩa đã được chấm dứt bằng sự xác quyết. Và ở những nơi như ‘kālaghaso bhūto’ (chúng sanh nuốt thời gian), v.v..., từ bhūta nên được hiểu là chỉ cho vị lậu tận. Từ vā ở đây có nghĩa là gộp chung, giống như trong các câu ‘agginā vā udakena vā’ (bởi lửa hay bởi nước), v.v...

යථාසකං [Pg.26] පච්චයභාවෙන අත්තභාවස්ස පඨපනමෙවෙත්ථ ආහාරෙහි කාතබ්බඅනුග්ගහො හොතීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘වචනභෙදො…පෙ… එකො යෙවා’’ති. සත්තස්ස උප්පන්නධම්මානන්ති සත්තස්ස සන්තානෙ උප්පන්නධම්මානං. යථා ‘‘වස්සසතං තිට්ඨතී’’ති වුත්තෙ අනුප්පබන්ධවසෙන පවත්තතීති වුත්තං හොති, එවං ඨිතියාති අනුප්පබන්ධවසෙන පවත්තියාති අත්ථො, සා පන අවිච්ඡෙදොති ආහ ‘‘අවිච්ඡෙදායා’’ති. අනුප්පබන්ධධම්මුප්පත්තියා සත්තසන්තානො අනුග්ගහිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘අනුප්පන්නානං උප්පාදායා’’ති. එතානීති ඨිතිඅනුග්ගහපදානි. උභයත්ථ දට්ඨබ්බානි න යථාසම්බන්ධතො.

Với chủ ý rằng: ‘Sự hỗ trợ cần được thực hiện bởi các vật thực ở đây chính là sự thiết lập tự thể do bởi trạng thái duyên của chính nó’, (chú giải) đã nói: ‘sự khác biệt về lời nói... cho đến... chỉ là một’. ‘Của các pháp đã sanh của chúng sanh’ (sattassa uppannadhammānaṃ) nghĩa là của các pháp đã sanh trong dòng tương tục của chúng sanh. Giống như khi được nói: ‘Nó tồn tại một trăm năm’, có nghĩa là nó diễn tiến do bởi sự liên tục. Tương tự như vậy, ‘cho sự tồn tại’ (ṭhitiyā) có nghĩa là cho sự diễn tiến do bởi sự liên tục. Và điều đó là sự không gián đoạn, nên (chú giải) đã nói: ‘cho sự không gián đoạn’ (avicchedāya). Do bởi sự sanh khởi của các pháp liên tục, dòng tương tục của chúng sanh được gọi là được hỗ trợ, nên (chú giải) đã nói: ‘cho sự sanh khởi của các pháp chưa sanh’ (anuppannānaṃ uppādāya). ‘Những điều này’ (etāni) là các từ chỉ sự tồn tại và sự hỗ trợ. Chúng nên được hiểu ở cả hai nơi, không phải theo mối liên hệ (ngữ pháp).

වත්ථුගතා ඔජා වත්ථු විය තෙන සද්ධිං අජ්ඣොහරිතබ්බතං ගච්ඡතීති වුත්තං ‘‘අජ්ඣොහරිතබ්බකො ආහාරො’’ති, නිබ්බත්තිතඔජං පන සන්ධාය ‘‘කබළීකාරො ආහාරො ඔජට්ඨමකරූපානි ආහරතී’’ති වක්ඛති. ඔළාරිකතා අප්පොජතාය න වත්ථුනො ථූලතාය කථිනතාය වා, තස්මා යස්මිං වත්ථුස්මිං පරිත්තා ඔජා හොති, තං ඔළාරිකං. සප්පාදයො දුක්ඛුප්පාදකතාය ඔළාරිකා වෙදිතබ්බා. විසාණාදීනං තිවස්සඡඩ්ඩිතානං පූතිභූතත්තා මුදුකතාති වදන්ති. තරච්ඡඛෙළතෙමිතතාය පන තථාභූතානං තෙසං මුදුකතා. ධම්මසභාවො හෙස. සසානං ආහාරො සුඛුමො තරුණතිණසස්සඛාදනතො. සකුණානං ආහාරො සුඛුමො තිණබීජාදිඛාදනතො. පච්චන්තවාසීනං ආහාරො සුඛුමො මාසමුග්ගකුරාදිභොජනත්තා. තෙසන්ති පරනිම්මිතවසවත්තීනං. සුඛුමොත්වෙවාති න කිඤ්චි උපාදාය, අථ ඛො සුඛුමොඉච්චෙව නිට්ඨං පත්තො තතො පරමසුඛුමස්ස අභාවතො.

Chất dinh dưỡng (ojā) nằm trong vật thể, giống như vật thể, đi đến trạng thái có thể được nuốt vào cùng với nó, do đó được nói là ‘vật thực có thể được nuốt vào’. Tuy nhiên, liên quan đến chất dinh dưỡng đã được tạo ra, sẽ được nói rằng: ‘Đoàn thực mang lại các sắc có chất dinh dưỡng là thứ tám’. Trạng thái thô là do có ít chất dinh dưỡng, không phải do sự to lớn hay cứng rắn của vật thể. Do đó, vật thể nào có ít chất dinh dưỡng, vật thể đó là thô. Rắn và các loài tương tự nên được hiểu là thô do gây ra đau khổ. Người ta nói rằng sừng và các thứ tương tự đã bị vứt bỏ ba năm trở nên mềm do đã bị thối rữa. Nhưng sự mềm mại của chúng khi trở nên như vậy là do được làm ẩm bởi nước bọt của linh cẩu. Đây là bản chất của các pháp. Thức ăn của thỏ là tế vi do ăn cỏ non và ngũ cốc. Thức ăn của chim là tế vi do ăn hạt cỏ và các thứ tương tự. Thức ăn của những người sống ở vùng biên địa là tế vi do ăn đậu xanh, đậu đen và các loại ngũ cốc khác. ‘Của họ’ (tesaṃ) nghĩa là của chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại. ‘Chắc chắn là tế vi’ (sukhumotveva) không phải dựa vào bất cứ điều gì, mà nó đã đạt đến điểm cuối cùng là ‘tế vi’, vì không có gì tế vi hơn thế nữa.

වත්ථුවසෙන පනෙත්ථ ආහාරස්ස ඔළාරිකසුඛුමතා වුත්තා, සා චස්ස අප්පොජමහොජතාහි වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදිමාහ. පරිස්සයන්ති ඛුදාවසෙන උප්පන්නං විහිංසං සරීරදරථං. විනොදෙතීති වත්ථු තස්ස විනොදනමත්තං කරොති. න පන සක්කොති පාලෙතුන්ති සරීරං යාපෙතුං නප්පහොති නිරොජත්තා. න සක්කොති පරිස්සයං විනොදෙතුං ආමාසයස්ස අපූරණතො.

Ở đây, tính chất thô và tế vi của vật thực được nói theo phương diện vật thể. Để chỉ ra rằng điều đó nên được hiểu là do có ít hay nhiều chất dinh dưỡng, (chú giải) đã nói bắt đầu bằng ‘Và ở đây’. ‘Sự nguy hiểm’ (parissayaṃ) là sự tổn hại, sự khó chịu trong cơ thể, sanh lên do cơn đói. ‘Nó loại trừ’ (vinodeti) có nghĩa là vật thể chỉ thực hiện việc loại trừ nó. ‘Nhưng không thể duy trì’ (na pana sakkoti pāletuṃ) có nghĩa là không thể nuôi sống cơ thể vì không có chất dinh dưỡng. Không thể loại trừ sự nguy hiểm vì không làm đầy dạ dày.

ඡබ්බිධොපීති ඉමිනා කස්සචි ඵස්සස්ස අනවසෙසිතබ්බතමාහ. දෙසනක්කමෙනෙවෙත්ථ ඵස්සාදීනං දුතියාදිතා, න අඤ්ඤෙන කාරණෙනාති ආහ ‘‘දෙසනානයො එව චෙසා’’තිආදි. මනසො සඤ්චෙතනා න [Pg.27] සත්තස්සාති දස්සනත්ථං මනොගහණං යථා ‘‘චිත්තස්ස ඨිති, චෙතොවිමුත්ති චා’’ති ආහ ‘‘මනොසඤ්චෙතනාති චෙතනාවා’’ති. චිත්තන්ති යං කිඤ්චි චිත්තමෙව. එකරාසිං කත්වාති එකජ්ඣං ගහෙත්වා විභාගං අකත්වා, සාමඤ්ඤෙන ගහිතාති අත්ථො. තත්ථ ලබ්භමානං උපාදිණ්ණකාදිවිභාගං දස්සෙතුං ‘‘කබළීකාරො ආහාරො’’තිආදි වුත්තං. ආහාරත්ථං න සාධෙන්තීති තාදිසස්ස ආහාරස්ස අනාහරණතො. තදාපීති භිජ්ජිත්වා විගතකාලෙපි. උපාදිණ්ණකාහාරොති වුච්චන්තීති කෙචි. ඉදං පන ආචරියානං න රුච්චති තදා උපාදිණ්ණකරූපස්සෙව අභාවතො. පටිසන්ධිචිත්තෙනෙව සහජාතාති ලක්ඛණවචනමෙතං, සබ්බායපි කම්මජරූපපරියාපන්නාය ඔජාය අත්ථිභාවස්ස අවිච්ඡෙදප්පවත්තිසම්භවදස්සනත්ථො. සත්තමාති උප්පන්නදිවසතො පට්ඨාය යාව සත්තමදිවසාපි. රූපසන්තතිං පාලෙති පවෙණිඝටනවසෙන. අයමෙවාති කම්මජඔජා. කම්මජඔජං පන පටිච්ච උප්පන්නඔජා අකම්මජත්තා අනුපාදිණ්ණආහාරොත්වෙව වෙදිතබ්බො. අනුපාදිණ්ණකා ඵස්සාදයො වෙදිතබ්බාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ලොකුත්තරා ඵස්සාදයො කථන්ති ආහ ‘‘ලොකුත්තරා පන රුළ්හීවසෙන කථිතා’’ති. යස්මා තෙසං කුසලානං උපෙතපරියායො නත්ථි, තස්මා විපාකානං උපාදිණ්ණපරියායො නත්ථෙවාති අනුපාදිණ්ණපරියායොපි රුළ්හීවසෙන වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

Bằng câu ‘cũng có sáu loại’, (chú giải) nói rằng không có loại xúc nào bị bỏ sót. Thứ tự thứ hai và các thứ tự tiếp theo của xúc và các pháp khác ở đây chỉ là theo trình tự thuyết giảng, không phải do nguyên nhân nào khác, nên (chú giải) đã nói bắt đầu bằng ‘Và đây chỉ là phương pháp thuyết giảng’. Để chỉ ra rằng đó là tư của tâm chứ không phải của chúng sanh, việc đề cập đến tâm được thực hiện, giống như trong ‘sự an trú của tâm, và tâm giải thoát’, nên (chú giải) đã nói: ‘tư của tâm nghĩa là chính tư’. ‘Tâm’ (cittaṃ) là bất kỳ tâm nào. ‘Sau khi gộp thành một khối’ (ekarāsiṃ katvā) có nghĩa là sau khi lấy chung, không phân chia, tức là được lấy một cách tổng quát. Để chỉ ra sự phân chia thành chấp thủ và các loại khác có được ở đó, (chú giải) đã nói bắt đầu bằng ‘Đoàn thực’. ‘Chúng không hoàn thành mục đích của vật thực’ là do không mang lại loại vật thực như vậy. ‘Ngay cả khi đó’ (tadāpi) nghĩa là ngay cả vào lúc đã tan rã và biến mất. Một số người nói rằng chúng được gọi là ‘vật thực được chấp thủ’. Nhưng điều này không được các vị thầy chấp nhận, vì khi đó không có sắc được chấp thủ. ‘Đồng sanh với chính tâm tái tục’ là một lời nói chỉ đặc tính, nhằm mục đích cho thấy khả năng tồn tại và diễn tiến không gián đoạn của chất dinh dưỡng bao gồm trong sắc do nghiệp. ‘Thứ bảy’ (sattamaṃ) là cho đến cả ngày thứ bảy kể từ ngày sanh. Nó duy trì dòng tương tục của sắc bằng cách kết nối dòng dõi. ‘Chính điều này’ (ayameva) là chất dinh dưỡng do nghiệp. Nhưng chất dinh dưỡng sanh lên do duyên vào chất dinh dưỡng do nghiệp, vì không phải do nghiệp, nên được hiểu là vật thực không được chấp thủ. Cần phải liên kết bằng cách đưa vào câu ‘xúc và các pháp khác không được chấp thủ nên được hiểu’. Các pháp siêu thế như xúc được nói như thế nào? (Chú giải) đã nói: ‘Nhưng các pháp siêu thế được nói theo nghĩa thông thường’. Bởi vì đối với các pháp thiện đó không có cách nói ‘được trang bị’, do đó đối với các pháp quả cũng không có cách nói ‘được chấp thủ’, nên cách nói ‘không được chấp thủ’ cũng được hiểu là được nói theo nghĩa thông thường.

පුබ්බෙ ‘‘ආහාරාති පච්චයා’’ති වුත්තත්තා යදි පච්චයට්ඨො ආහාරට්ඨොතිආදිනා චොදෙති, අථ කස්මා ඉමෙ එව චත්තාරො වුත්තාති අථ කස්මා චත්තාරොව වුත්තා. ඉමෙ එව ච වුත්තාති යොජනා. විසෙසප්පච්චයත්තාති එතෙන යථා අඤ්ඤෙ පච්චයධම්මා අත්තනො පච්චයුප්පන්නස්ස පච්චයාව හොන්ති, ඉමෙ පන තථා ච හොති අඤ්ඤථා චාති සමානෙපි පච්චයත්තෙ අතිරෙකපච්චයා හොන්ති, තස්මා ‘‘ආහාරාති වුත්තා’’ති ඉමමත්ථං දස්සෙති. ඉදානි තං අතිරෙකපච්චයතං දස්සෙතුං ‘‘විසෙසපච්චයො හී’’තිආදි වුත්තං. විසෙසප්පච්චයො රූපකායස්ස කබළීකාරො ආහාරො උපථම්භකභාවතො. තෙනාහ අට්ඨකථායං ‘‘රූපාරූපානං උපථම්භකත්තෙන උපකාරකා චත්තාරො ආහාරා ආහාරපච්චයො’’ති (විසුද්ධි. 2.608; පට්ඨා. අට්ඨ. පච්චයුද්දෙසවණ්ණනා). උපථම්භකත්තඤ්හි සතීපි ජනකත්තෙ අරූපීනං ආහාරානං ආහාරජරූපසමුට්ඨානකරූපාහාරස්ස [Pg.28] ච හොති, අසති පන උපථම්භකත්තෙ ආහාරානං ජනකත්තං නත්ථීති උපථම්භකත්තං පධානං. ජනයමානොපි හි ආහාරො අවිච්ඡෙදවසෙන උපථම්භයමානො එව ජනෙතීති උපථම්භකභාවො එව ආහාරභාවො. වෙදනාය ඵස්සො විසෙසපච්චයො. ‘‘ඵස්සපච්චයා වෙදනා’’ති හි වුත්තං. ‘‘සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණ’’න්ති වචනතො විඤ්ඤාණස්ස මනොසඤ්චෙතනා. ‘‘චෙතනා තිවිධං භවං ජනෙතී’’ති හි වුත්තං. ‘‘විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූප’’න්ති පන වචනතො නාමරූපස්ස විඤ්ඤාණං විසෙසපච්චයො. න හි ඔක්කන්තවිඤ්ඤාණාභාවෙ නාමරූපස්ස අත්ථි සම්භවො. යථාහ ‘‘විඤ්ඤාණඤ්ච හි, ආනන්ද, මාතුකුච්ඡිස්මිං න ඔක්කමිස්සථ, අපි නු ඛො නාමරූපං මාතුකුච්ඡිස්මිං සමුච්චිස්සථා’’තිආදි (දී. නි. 2.115). වුත්තමෙවත්ථං සුත්තෙන සාධෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං.

Trước đây, vì đã được nói rằng ‘các vật thực là các duyên’, nếu có người chất vấn rằng ‘nếu nghĩa của vật thực là nghĩa của duyên’ v.v..., thì tại sao chỉ có bốn pháp này được nói đến? Cách kết hợp câu là: ‘Tại sao chỉ có bốn pháp này được nói đến?’. Bằng câu ‘Vì là duyên đặc biệt’, Ngài chỉ ra ý nghĩa này: cũng giống như các pháp duyên khác chỉ là duyên cho pháp do duyên sanh của chúng, còn các pháp này thì vừa như vậy lại vừa khác nữa. Do đó, mặc dù cùng là duyên, chúng là những duyên trội hơn. Vì thế, chúng được gọi là ‘vật thực’. Bây giờ, để chỉ ra tính chất duyên trội hơn ấy, câu ‘Quả vậy, là duyên đặc biệt’ v.v... đã được nói. Đoàn thực là duyên đặc biệt cho sắc thân do vì có trạng thái nâng đỡ. Do đó, trong Chú giải đã nói: ‘Bốn vật thực là duyên vật thực vì chúng là pháp hỗ trợ bằng cách nâng đỡ cho sắc và danh’ (Visuddhi. 2.608; Paṭṭhā. aṭṭha. paccayuddesavaṇṇanā). Quả vậy, trạng thái nâng đỡ này có nơi các vật thực vô sắc và nơi vật thực sắc do vật thực sanh, ngay cả khi có tính chất sanh khởi. Nhưng khi không có trạng thái nâng đỡ, các vật thực không có tính chất sanh khởi, vì vậy trạng thái nâng đỡ là chính yếu. Quả vậy, ngay cả khi đang sanh khởi, vật thực cũng chỉ sanh khởi trong khi đang nâng đỡ một cách liên tục. Do đó, trạng thái nâng đỡ chính là bản chất của vật thực. Xúc là duyên đặc biệt cho thọ. Quả vậy, đã được nói rằng: ‘Do duyên xúc nên có thọ’. Theo câu ‘Do duyên hành nên có thức’, tư tâm sở là (duyên đặc biệt) cho thức. Quả vậy, đã được nói rằng: ‘Tư sanh khởi ba loại hữu’. Lại nữa, theo câu ‘Do duyên thức nên có danh sắc’, thức là duyên đặc biệt cho danh sắc. Quả vậy, khi không có thức đi vào (thai), thì không thể có sự hiện hữu của danh sắc. Như đã được nói: ‘Này Ānanda, nếu thức không đi vào trong bụng mẹ, liệu danh sắc có thể hình thành trong bụng mẹ chăng?’ v.v... (Dī. Ni. 2.115). Để chứng minh ý nghĩa đã được nói bằng kinh, câu ‘Như đã được nói’ v.v... đã được nêu ra.

එවං යදිපි පච්චයත්ථො ආහාරත්ථො, විසෙසපච්චයත්තා පන ඉමෙව ආහාරාති වුත්තාති තං නෙසං විසෙසපච්චයතං අවිභාගතො දස්සෙත්වා ඉදානි විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘කො පනෙත්ථා’’තිආදි ආරද්ධං. මුඛෙ ඨපිතමත්තො එව අසඞ්ඛාදිතො, තත්තකෙනාපි අබ්භන්තරස්ස ආහාරස්ස පච්චයො හොති එව. තෙනාහ ‘‘අට්ඨ රූපානි සමුට්ඨාපෙතී’’ති. සුඛවෙදනාය හිතො සුඛවෙදනීයො. සබ්බථාපීති චක්ඛුසම්ඵස්සාදිවසෙන. යත්තකා ඵස්සස්ස පකාරභෙදා, තෙසං වසෙන සබ්බප්පකාරොපි ඵස්සාහාරො යථාරහං තිස්සො වෙදනා ආහරති, අනාහාරකො නත්ථි.

Như vậy, mặc dù nghĩa của duyên là nghĩa của vật thực, nhưng do là duyên đặc biệt nên chỉ những pháp này được gọi là vật thực. Sau khi đã chỉ ra tính chất duyên đặc biệt của chúng một cách tổng quát, bây giờ để chỉ ra một cách chi tiết, câu ‘Nhưng ở đây, cái gì...?’ v.v... được bắt đầu. (Đoàn thực) chỉ vừa được đặt vào miệng, chưa được nhai, chỉ với chừng ấy thôi cũng đã là duyên cho vật thực bên trong. Do đó, đã nói rằng: ‘làm sanh khởi tám loại sắc’. (Cái gì) có lợi cho lạc thọ là (cái) được cảm thọ là lạc. ‘Trong mọi trường hợp’ có nghĩa là theo cách của nhãn xúc v.v... Có bao nhiêu sự phân loại của xúc, theo cách của chúng, tất cả các loại xúc thực đều mang lại ba loại thọ một cách tương ứng. Không có (xúc nào) không phải là vật thực.

සබ්බථාපීති ඉධාපි ඵස්සාහාරෙ වුත්තනයානුසාරෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. තිසන්තතිවසෙනාති කායදසකං භාවදසකං වත්ථුදසකන්ති තිවිධසන්තතිවසෙන. සහජාතාදිපච්චයනයෙනාති සහජාතාදිපච්චයවිධිනා. පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණඤ්හි අත්තනා සහජාතනාමස්ස සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤවිපාකින්ද්‍රියසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි පච්චයො හොන්තොයෙව ආහාරපච්චයතාය තං ආහාරෙති වුත්තං, සහජාතරූපෙසු පන වත්ථුනො සම්පයුත්තපච්චයං ඨපෙත්වා විප්පයුත්තපච්චයෙන, සෙසරූපානං අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයඤ්ච ඨපෙත්වා ඉතරෙසං පච්චයානං වසෙන යොජනා කාතබ්බා. තානීති නපුංසකනිද්දෙසො අනපුංසකානම්පි නපුංසකෙහි සහ වචනතො. සාසවකුසලාකුසලචෙතනාව වුත්තා විසෙසපච්චයභාවදස්සනං හෙතන්ති, තෙනාහ ‘‘අවිසෙසෙන පනා’’තිආදි. පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණමෙව වුත්තන්ති එත්ථාපි [Pg.29] එසෙව නයො. යථා තස්ස තස්ස ඵලස්ස විසෙසතො පච්චයතාය එතෙසං ආහාරත්ථො, එවං අවිසෙසතොපීති දස්සෙතුං ‘‘අවිසෙසෙනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තංසම්පයුත්තතංසමුට්ඨානධම්මානන්ති තෙහි ඵස්සාදීහි සම්පයුත්තධම්මානඤ්චෙව තංසමුට්ඨානරූපධම්මානඤ්ච. තත්ථ සම්පයුත්තග්ගහණං යථාරහතො දට්ඨබ්බං, සමුට්ඨානග්ගහණං පන අවිසෙසතො.

Ở đây cũng vậy, đối với câu ‘trong mọi trường hợp’, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đã được giải thích về xúc thực. ‘Theo cách của ba dòng tương tục’ có nghĩa là theo cách của ba loại dòng tương tục: thân thập pháp, tính thập pháp, và ý vật thập pháp. ‘Theo phương pháp của câu sanh duyên v.v...’ có nghĩa là theo thể thức của câu sanh duyên v.v... Quả vậy, thức tái tục, trong khi là duyên cho danh đồng sanh với nó bằng các duyên câu sanh, tương hỗ, quả, quyền, tương ưng, hiện hữu, và bất ly; đã được nói là nuôi dưỡng danh ấy bằng duyên vật thực. Còn đối với sắc đồng sanh, cần phải áp dụng bằng duyên bất tương ưng, ngoại trừ duyên tương ưng của ý vật; và đối với các sắc còn lại, cần phải áp dụng theo cách của các duyên khác, ngoại trừ duyên tương hỗ. Sự chỉ định trung tính ‘tāni’ được dùng vì ngay cả những từ không phải trung tính cũng được nói cùng với những từ trung tính. Chỉ có các tư thiện và bất thiện hữu lậu được nói đến, vì mục đích là để chỉ ra bản chất của chúng là duyên đặc biệt. Do đó, Ngài nói ‘Nhưng một cách không đặc thù...’ v.v... Trong câu ‘Chỉ có thức tái tục được nói đến’, phương pháp này cũng tương tự. Để chỉ ra rằng, cũng như các pháp này có nghĩa là vật thực do là duyên một cách đặc thù cho quả này hay quả kia, chúng cũng (là vật thực) một cách không đặc thù, nên câu ‘một cách không đặc thù’ v.v... đã được nói. Trong đó, (cụm từ) ‘của các pháp tương ưng với chúng và do chúng sanh khởi’ có nghĩa là của các pháp danh tương ưng với chúng (xúc, v.v...) và của các pháp sắc do chúng sanh khởi. Trong đó, việc đề cập đến ‘tương ưng’ cần được hiểu một cách thích hợp. Nhưng việc đề cập đến ‘do sanh khởi’ thì không đặc thù.

උපත්ථම්භෙන්තො ආහාරකිච්චං සාධෙතීති උපත්ථම්භෙන්තො එව රූපං සමුට්ඨාපෙති, ඔජට්ඨමකසමුට්ඨාපනෙනෙව පනස්ස උපථම්භනකිච්චසිද්ධි. ඵුසන්තොයෙවාති ඵුසනකිච්චං කරොන්තො එව. ආයූහමානාවාති චෙතයමානා එව අභිසන්දහන්තී එව. විජානන්තමෙවාති උපපත්තිපරිකප්පනවසෙන විජානන්තමෙව ආහාරකිච්චං සාධෙතීති යොජනා. සබ්බත්ථ ආහාරකිච්චසාධනඤ්ච තෙසං වෙදනාදිඋප්පත්තිහෙතුතාය අත්තභාවස්ස පවත්තනමෙව. කායට්ඨපනෙනාති කස්මා වුත්තං, නනු කම්මජාදිරූපං කම්මාදිනාව පවත්තතීති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘කම්මජනිතොපී’’තිආදි.

‘Trong khi nâng đỡ, nó hoàn thành phận sự của vật thực’ có nghĩa là nó làm sanh khởi sắc pháp trong khi đang nâng đỡ. Và phận sự nâng đỡ của nó được hoàn thành chính bởi việc làm sanh khởi sắc bát do vật thực sanh. ‘Trong khi đang xúc chạm’ có nghĩa là trong khi đang làm phận sự xúc chạm. ‘Trong khi đang tích lũy’ có nghĩa là trong khi đang tác ý, trong khi đang hướng đến. ‘Trong khi đang nhận biết’ - cách kết hợp câu là: nó hoàn thành phận sự của vật thực trong khi đang nhận biết theo cách thức hoạch định một sự tái sanh. Và trong mọi trường hợp, sự hoàn thành phận sự của vật thực chính là sự tiếp diễn của tự thân (cá thể) do vì chúng là nguyên nhân cho sự sanh khởi của thọ v.v... Tại sao lại nói ‘bằng cách thiết lập thân’? Nhắm đến sự chất vấn ‘Chẳng phải sắc do nghiệp sanh v.v... tiếp diễn là do nghiệp v.v... hay sao?’, Ngài nói ‘Ngay cả pháp do nghiệp sanh...’ v.v...

උපාදිණ්ණරූපසන්තතියා උපත්ථම්භනෙනෙව උතුචිත්තජරූපසන්තතීනම්පි උපත්ථම්භනසිද්ධි හොතීති ‘‘ද්වින්නං රූපසන්තතීන’’න්ති වුත්තං. උපත්ථම්භනමෙව සන්ධාය ‘‘අනුපාලකො හුත්වා’’ති ච වුත්තං. රූපකායස්ස ඨිතිහෙතුතා හි යාපනා අනුපාලනා. සුඛාදිවත්ථුභූතන්ති සුඛාදීනං පවත්තිට්ඨානභූතං. ආරම්මණම්පි හි වසති එත්ථ ආරම්මණකරණවසෙන තදාරම්මණා ධම්මාති වත්ථූති වුච්චති. ඵුසන්තොයෙවාති ඉදං ඵස්සස්ස ඵුසනසභාවත්තා වුත්තං. න හි ධම්මානං සභාවෙන විනා පවත්ති අත්ථි, වෙදනාපවත්තියා විනා සත්තානං සන්ධාවනතා නත්ථීති ආහ ‘‘සුඛාදි…පෙ… හොතී’’ති. න චෙත්ථ සඤ්ඤීභවකථායං අසඤ්ඤීභවො දස්සෙතබ්බො, තස්සාපි වා කාරණභූතවෙදනාපවත්තිවසෙනෙව ඨිතියා හෙතුනො අබ්‍යාපිතත්තා, තථා හි ‘‘මනොසඤ්චෙතනා…පෙ… භවමූලනිප්ඵාදනතො සත්තානං ඨිතියා හොතී’’ති වුත්තා. තතො එව විඤ්ඤාණං විජානන්තමෙවාති උපපත්තිපරිකප්පනවසෙන විජානන්තමෙවාති වුත්තොවායමත්ථො.

Chính nhờ sự nâng đỡ dòng tương tục của sắc do nghiệp sanh mà sự nâng đỡ các dòng tương tục của sắc do thời tiết sanh và sắc do tâm sanh cũng được thành tựu, vì thế đã được nói là: “của hai dòng tương tục của sắc.” Và cũng chính vì ám chỉ đến sự nâng đỡ mà đã được nói là: “trở thành người nuôi dưỡng.” Thật vậy, sự duy trì, sự nuôi dưỡng chính là nguyên nhân cho sự tồn tại của thân sắc. (Cụm từ) sukhādivatthubhūtaṃ có nghĩa là nền tảng cho sự khởi sanh của lạc và các (thọ) khác. Thật vậy, đối tượng cũng được gọi là vật (vatthu) vì các pháp có đối tượng ấy trú ngụ ở đây theo cách thức làm đối tượng. (Cụm từ) phusantoyeva (chỉ xúc chạm) này được nói đến do vì xúc có bản chất là xúc chạm. Thật vậy, không có sự khởi sanh của các pháp mà không có tự tánh, và không có sự luân chuyển của chúng sanh mà không có sự khởi sanh của thọ, nên ngài đã nói: “lạc và các (thọ) khác … cho đến … là.” Và ở đây, trong luận đề về cõi hữu tưởng, không nên trình bày về cõi vô tưởng, vì nguyên nhân cho sự tồn tại của cõi ấy cũng không bị bao trùm bởi sự khởi sanh của thọ làm nhân duyên. Thật vậy, đã được nói rằng: “tư niệm … cho đến … là (nguyên nhân) cho sự tồn tại của chúng sanh do việc tạo ra gốc rễ của hữu.” Do đó, ý nghĩa được nói đến là thức chỉ biết theo cách thức giả định về sự tái sanh, (như trong câu) viññāṇaṃ vijānantameva.

චත්තාරි භයානි දට්ඨබ්බානි ආදීනවවිභාවනතො. නිකන්තීති නිකාමනා, රසතණ්හං සන්ධාය වදති. සා හි කබළීකාරෙ ආහාරෙ බලවතී, තෙනෙවෙත්ථ අවධාරණං කතං. භායති එතස්මාති භයං, නිකන්තියෙව [Pg.30] භයං මහානත්ථහෙතුතො. උපගමනං විසයින්ද්‍රියවිඤ්ඤාණෙසු විසයවිඤ්ඤාණෙසු ච සඞ්ගතිවසෙන පවත්ති, තං වෙදනාදිඋප්පත්තිහෙතුතාය ‘‘භය’’න්ති වුත්තං. අවධාරණෙ පයොජනං වුත්තනයමෙව. සෙසද්වයෙපි එසෙව නයො. ආයූහනං අභිසන්දහනං, සංවිධානන්තිපි වදන්ති. තං භවූපපත්තිහෙතුතාය ‘‘භය’’න්ති වුත්තං. අභිනිපාතො තත්ථ තත්ථ භවෙ පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන විඤ්ඤාණස්ස නිබ්බත්ති. සො භවූපපත්තිහෙතුකානං සබ්බෙසං අනත්ථානං මූලකාරණතාය ‘‘භය’’න්ති වුත්තං. ඉදානි නිකන්තිආදීනං සප්පටිභයතං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කිං කාරණා’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ නිකන්තිං කත්වාති ආලයං ජනෙත්වා, තණ්හං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. සීතාදීනං පුරක්ඛතාති සීතාදීනං පුරතො ඨිතා, සීතාදීහි බාධියමානාති අත්ථො.

Bốn sự sợ hãi cần được hiểu là do sự trình bày về mối nguy hại. Nikanti có nghĩa là sự ham muốn, (ở đây) nói đến ái về vị. Thật vậy, ái ấy mạnh mẽ đối với đoàn thực, do đó sự nhấn mạnh đã được thực hiện ở đây. Người ta sợ hãi điều này, vì vậy nó là sự sợ hãi (bhayaṃ); chính sự ham muốn là sự sợ hãi vì là nguyên nhân của tai họa lớn. Sự tiếp cận (upagamana) là sự diễn tiến theo cách thức kết hợp trong đối tượng, giác quan và thức, hoặc trong đối tượng và thức; điều đó được gọi là “sự sợ hãi” vì là nguyên nhân cho sự phát sinh của thọ, v.v. Mục đích của sự nhấn mạnh cũng theo phương pháp đã được nêu. Đối với hai điều còn lại, phương pháp cũng tương tự. Sự tích lũy (āyūhanaṃ) là sự vun bồi, cũng được gọi là sự sắp đặt. Điều đó được gọi là “sự sợ hãi” vì là nguyên nhân cho sự tái sanh trong các cõi hữu. Sự rơi vào (abhinipāto) là sự khởi sanh của thức theo cách thức chấp thủ tái sanh trong các cõi hữu khác nhau. Điều đó được gọi là “sự sợ hãi” vì là nguyên nhân gốc rễ của tất cả những điều bất hạnh do sự tái sanh trong các cõi hữu gây ra. Bây giờ, để trình bày chi tiết về tính chất đáng sợ của sự ham muốn, v.v., (đoạn văn) bắt đầu bằng “Vì lý do gì?”. Trong đó, nikantiṃ katvā có nghĩa là tạo ra sự luyến ái, tức là làm phát sinh ái. Sītādīnaṃ purakkhatā có nghĩa là đứng trước lạnh, v.v., tức là bị lạnh, v.v. làm cho khổ não.

ඵස්සං උපගච්ඡන්තාති චක්ඛුසම්ඵස්සාදිභෙදං ඵස්සං පවත්තෙන්තා. ඵස්සස්සාදිනොති කායසම්ඵස්සවසෙන ඵොට්ඨබ්බසඞ්ඛාතස්ස අස්සාදනසීලා. කායසම්ඵස්සවසෙන හි සත්තානං ඵොට්ඨබ්බතණ්හා පවත්තතීති දස්සෙතුං ඵස්සාහාරාදීනවදස්සනෙ ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං උද්ධටං ‘‘පරෙසං රක්ඛිතගොපිතෙසූ’’තිආදිනා. ඵස්සස්සාදිනොති වා ඵස්සාහාරස්සාදිනොති අත්ථො. සති හි ඵස්සාහාරෙ සත්තානං ඵස්සාරම්මණෙ අස්සාදො, නාසති, තෙනාහ ‘‘ඵස්සස්සාදමූලක’’න්තිආදි.

(Cụm từ) phassaṃ upagacchantā có nghĩa là làm cho xúc, với các loại như nhãn xúc, v.v., khởi sanh. (Cụm từ) phassassādino có nghĩa là những người có thói quen thưởng thức đối tượng được gọi là xúc đối tượng (phoṭṭhabba) thông qua thân xúc. Thật vậy, để chỉ ra rằng ái đối với xúc đối tượng khởi sanh cho chúng sanh thông qua thân xúc, đối tượng xúc đã được nêu bật trong phần trình bày về mối nguy hại của xúc thực bằng câu “trong những thứ được người khác bảo vệ và che chở,” v.v. Hoặc, phassassādino có nghĩa là những người thưởng thức xúc thực. Thật vậy, khi có xúc thực, chúng sanh mới có sự thưởng thức đối tượng xúc; khi không có, thì không. Do đó, ngài đã nói “có gốc rễ từ sự thưởng thức xúc,” v.v.

ජාතිනිමිත්තස්ස භයස්ස අභිනිපාතසභාවෙන ගහිතත්තා ‘‘තම්මූලක’’න්ති වුත්තං. කම්මායූහනනිමිත්තන්ති අත්ථො. භයං සබ්බන්ති පඤ්චවීසති, තිවිධමහාභයං, අඤ්ඤඤ්ච සබ්බභයං ආගතමෙව හොති භයාධිට්ඨානස්ස අත්තභාවස්ස නිප්ඵාදනතො.

Do sự sợ hãi, vốn là tướng của sanh, được hiểu với bản chất là sự rơi vào, nên đã được nói là “có gốc rễ từ đó.” Nghĩa là, (có gốc rễ từ) tướng của sự tích lũy nghiệp. Tất cả sự sợ hãi, tức là hai mươi lăm (loại), ba đại sợ hãi, và tất cả các sự sợ hãi khác cũng đều được bao gồm, do việc tạo ra tự thể, vốn là nền tảng của sự sợ hãi.

අභිනිපතතීති අභිනිබ්බත්තති. පඨමාභිනිබ්බත්ති හි සත්තානං තත්ථ තත්ථ අඞ්ගාරකාසුසදිසෙ භවෙ අභිනිපාතසදිසී. තම්මූලකත්තාති නාමරූපනිබ්බත්තිමූලකත්තා. සබ්බභයානං අභිනිපාතොයෙව භයං භායති එතස්මාති කත්වා.

Abhinipatati có nghĩa là abhinibbattati (tái sanh). Thật vậy, sự tái sanh lần đầu của chúng sanh trong các cõi hữu khác nhau, vốn giống như hố than hừng, cũng tương tự như sự rơi vào. Tammūlakattā có nghĩa là do có gốc rễ từ sự khởi sanh của danh và sắc. Trong tất cả các sự sợ hãi, chính sự rơi vào là sự sợ hãi, vì người ta sợ hãi điều đó.

අප්පෙති වියාති ඵලස්ස අත්තලාභහෙතුභාවතො කාරණං, තං නිය්‍යාදෙති විය. තන්ති ඵලං. තතොති කාරණතො. එතෙසන්ති ආහාරානං[Pg.31]. යථාවුත්තෙනාති ‘‘ඵලං නිදෙතී’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන අත්ථෙන. සබ්බපදෙසූති ‘‘වෙදනානිරොධෙනා’’තිආදීසු සබ්බෙසු පදෙසු.

Appeti viya (dường như trao cho) có nghĩa là: vì là nguyên nhân cho quả đạt được tự thể của nó, nên nó dường như giao phó (niyyādeti viya) quả ấy. Taṃ là quả. Tato là từ nguyên nhân đó. Etesaṃ là của các loại thực này. Yathāvuttena có nghĩa là với ý nghĩa theo cách thức đã được nói, như trong câu “chỉ ra quả,” v.v. Sabbapadesu có nghĩa là trong tất cả các đoạn, như trong “do sự diệt của thọ,” v.v.

පටිසන්ධිං ආදිං කත්වාති පටිසන්ධික්ඛණං ආදිං කත්වා. උපාදිණ්ණකආහාරෙ සන්ධාය ‘‘අත්තභාවසඞ්ඛාතානං ආහාරාන’’න්ති වුත්තං. තෙ හි නිප්පරියායතො තණ්හානිදානා. පරිපුණ්ණායතනානං සත්තානං සත්තසන්තතිවසෙනාති පරිපුණ්ණායතනානං සභාවකානං චක්ඛු සොතං ඝානං ජිව්හා කායො භාවො වත්ථූති ඉමෙසං සත්තන්නං සන්තතීනං වසෙන. සෙසානං අපරිපුණ්ණායතනානං අන්ධබධිරඅභාවකානං. ඌනඌනසන්තතිවසෙනාති චක්ඛුනා, සොතෙන, තදුභයෙන, භාවෙන ච ඌනඌනසන්තතිවසෙන. පටිසන්ධියං ජාතා පටිසන්ධිකා. පඨමභවඞ්ගචිත්තක්ඛණාදීති ආදි-සද්දෙන තදාරම්මණචිත්තස්ස සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

(Cụm từ) paṭisandhiṃ ādiṃ katvā có nghĩa là lấy sát-na tái sanh làm khởi đầu. (Cụm từ) “của các loại thực được gọi là tự thể” được nói đến để ám chỉ đến đoàn thực được chấp thủ. Thật vậy, chúng có ái làm nhân duyên một cách trực tiếp. (Cụm từ) paripuṇṇāyatanānaṃ sattānaṃ sattasantativasena có nghĩa là theo cách thức của bảy dòng tương tục của các chúng sanh có xứ đầy đủ, tức là theo cách thức của bảy dòng tương tục này: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tính, và vật (ý), vốn có bản chất là các xứ đầy đủ. Đối với các chúng sanh còn lại có xứ không đầy đủ, là những người mù, điếc, không có tính. (Cụm từ) ūnaūnasantativasena có nghĩa là theo cách thức của các dòng tương tục thiếu sót tương ứng: thiếu mắt, thiếu tai, thiếu cả hai, và thiếu tính. Paṭisandhikā là (những pháp) sanh khởi vào lúc tái sanh. Trong (cụm từ) paṭhamabhavaṅgacittakkhaṇādi (sát-na của tâm hữu phần đầu tiên, v.v.), từ ādi (v.v.) cần được hiểu là bao gồm cả tâm tadārammaṇa (tâm mót cảnh).

තණ්හායපි නිදානං ජානාතීති යොජනා. තණ්හානිදානන්තිපි පාඨො. වට්ටං දස්සෙත්වාති සරූපතො නයතො ච සකලමෙව වට්ටං දස්සෙත්වා. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො විභාවෙතුං ‘‘ඉමස්මිඤ්ච පන ඨානෙ’’තිආදිමාහ. අතීතාභිමුඛං දෙසනං කත්වාති පච්චුප්පන්නභවතො පට්ඨාය අතීතධම්මාභිමුඛං තබ්බිසයං දෙසනං කත්වා තථාකාරණෙන. අතීතෙන වට්ටං දස්සෙතීති අතීතභවෙන කම්මකිලෙසවිපාකවට්ටං දස්සෙති. අත්තභාවොති පච්චුප්පන්නො අත්තභාවො. යදි එවං කස්මා ‘‘අතීතෙන වට්ටං දස්සෙතී’’ති වුත්තන්ති? නායං දොසො ‘‘අතීතෙනෙවා’’ති අනවධාරණතො, එවඤ්ච කත්වා අතීතාභිමුඛග්ගහණං ජනකකම්මං ගහිතං, තණ්හාසීසෙන නානන්තරියභාවතො. න හි කම්මුනා විනා තණ්හා භවනෙත්ති යුජ්ජති.

Nên được hiểu là "biết được nhân sanh của ái". Cũng có bài đọc là `taṇhānidānaṃ`. (Nghĩa là) sau khi đã chỉ ra toàn bộ vòng luân hồi cả về tự tướng và về phương pháp. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy một cách chi tiết, ngài nói câu bắt đầu bằng "imasmiñca pana ṭhāne". (Nghĩa là) sau khi đã thuyết giảng hướng về quá khứ, bắt đầu từ kiếp hiện tại, hướng về các pháp quá khứ làm đối tượng, với lý do như vậy. (Nghĩa là) chỉ ra vòng luân hồi bằng (kiếp) quá khứ, tức là chỉ ra vòng luân hồi gồm nghiệp, phiền não và quả dị thục bằng kiếp quá khứ. (Nghĩa là) thân hiện tại. Nếu vậy, tại sao lại nói là "chỉ ra vòng luân hồi bằng (kiếp) quá khứ"? Đây không phải là lỗi, vì không có sự xác định "chỉ bằng quá khứ". Và làm như vậy, việc nắm bắt (pháp) hướng về quá khứ được hiểu là nghiệp sanh, vì nó không cách biệt với ái là đầu mối. Thật vậy, không có nghiệp thì ái không thể là dây dẫn đến hữu.

තං කම්මන්ති තණ්හාසීසෙන වුත්තකම්මං. දස්සෙතුන්ති තං අතීතං අත්තභාවං දස්සෙතුං. තස්සත්තභාවස්ස ජනකං කම්මන්ති තස්ස යථාවුත්තස්ස අත්තභාවස්ස ජනකං. තතො පරම්පි අත්තභාවං ආයූහිතං කම්මං දස්සෙතුං වුත්තං. අවිජ්ජා ච නාම තණ්හා විය කම්මත්තාති කම්මස්සෙව ගහණං. ද්වීසු ඨානෙසූති ආහාරග්ගහණෙන වෙදනාදිග්ගහණෙනාති ද්වීසු ඨානෙසු. අත්තභාවොති පච්චුප්පන්නකාලිකො අතීතකාලිකො ච අත්තභාවො. පුන ද්වීසූති තණ්හාග්ගහණෙ අවිජ්ජාසඞ්ඛාරග්ගහණෙති ද්වීසු ඨානෙසු. තස්ස ජනකන්ති පච්චුප්පන්නස්ස චෙව අතීතස්ස ච අත්තභාවස්ස ජනකං කම්මං වුත්තන්ති යොජනා[Pg.32]. කම්මග්ගහණෙන චෙත්ථ යත්ථ තං කම්මං ආයූහිතං, සා අතීතා ජාති අත්ථතො දස්සිතා හොති. තෙන සංසාරවට්ටස්ස අනමතග්ගතං දීපෙති. සඞ්ඛෙපෙනාති සඞ්ඛෙපෙන හෙතුපඤ්චකඵලපඤ්චකග්ගහණම්පි හි සඞ්ඛෙපො එව හෙතුඵලභාවෙන සඞ්ගහෙතබ්බධම්මානං අනෙකවිධත්තා.

(Nghĩa là) nghiệp ấy, tức là nghiệp được nói với ái là đầu mối. (Nghĩa là) để chỉ ra thân quá khứ ấy. (Nghĩa là) nghiệp sanh ra thân đã được nói đến ấy. (Nghĩa là) được nói để chỉ ra nghiệp đã tạo tác cho thân sau đó nữa. Vô minh và ái cũng giống như nghiệp, nên (đây) chính là sự nắm bắt nghiệp. (Nghĩa là) ở hai nơi, tức là ở hai nơi: do sự nắm bắt đoàn thực và do sự nắm bắt thọ v.v... (Nghĩa là) thân thuộc thời hiện tại và thân thuộc thời quá khứ. (Nghĩa là) lại ở hai nơi, tức là ở hai nơi: trong sự nắm bắt ái và trong sự nắm bắt vô minh và các hành. Nên được hiểu là: nghiệp sanh ra thân hiện tại và quá khứ ấy đã được nói đến. Và ở đây, do sự nắm bắt nghiệp, kiếp quá khứ nơi nghiệp ấy được tạo tác, về mặt ý nghĩa, đã được chỉ ra. Do đó, ngài làm sáng tỏ tính vô thủy của vòng luân hồi. (Nghĩa là) một cách tóm tắt. Thật vậy, việc nắm bắt năm nhân và năm quả một cách tóm tắt cũng chính là tóm tắt, vì các pháp cần được thâu nhiếp theo thể trạng nhân quả có nhiều loại.

යදි අතීතෙන වට්ටං දස්සිතං, එවං සති සප්පදෙසා පටිච්චසමුප්පාදධම්මදෙසනා හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘තත්‍රාය’’න්තිආදිමාහ. තෙන හි යදිපි සරූපතො අනාගතෙන වට්ටං ඉධ න දස්සිතං, නයතො පන තස්සපි දස්සිතත්තා නිප්පදෙසා එව පටිච්චසමුප්පාදදෙසනාති දස්සෙති. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. උදකපිට්ඨෙ නිපන්නන්ති උදකං පරිප්ලවවසෙන නිපන්නං. පරභාගන්ති පරඋත්තමඞ්ගභාගං. ඔරතොති තතො අපරභාගතො ඔලොකෙන්තො. අපරිපුණ්ණොති විකලාවයවො. එවංසම්පදන්තිආදි උපමාය සංසන්දනං.

Để chỉ ra rằng: "Nếu vòng luân hồi được chỉ ra bằng (kiếp) quá khứ, thì như vậy, bài pháp thuyết về Duyên khởi sẽ là có thiếu sót", ngài nói câu bắt đầu bằng "tatrāyaṃ". Do đó, ngài chỉ ra rằng: "Mặc dù ở đây, vòng luân hồi không được chỉ ra bằng (kiếp) vị lai về mặt tự tướng, nhưng vì nó cũng đã được chỉ ra về mặt phương pháp, nên bài thuyết giảng về Duyên khởi là hoàn toàn không thiếu sót". Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, câu bắt đầu bằng "yathā hi" được nói đến. (Nghĩa là) nằm trên mặt nước, tức là nằm nổi trên mặt nước. (Nghĩa là) phần bên kia, tức là phần đầu cao nhất ở bên kia. (Nghĩa là) từ phía bên này, tức là nhìn từ phần thấp hơn bên này. (Nghĩa là) không trọn vẹn, tức là thiếu các bộ phận. Câu bắt đầu bằng "evaṃsampadaṃ" là sự so sánh với ví dụ.

යථා හි ගීවා සරීරසන්ධාරකකණ්ඩරානං මූලට්ඨානභූතා, එවං අත්තභාවසන්ධාරකානං සඞ්ඛාරානං මූලභූතා තණ්හාති වුත්තං ‘‘ගීවාය දිට්ඨකාලො’’ති. යථා වෙදනාදිඅනෙකාවයවසමුදායභූතො අත්තභාවො, එවං ඵාසුකපිට්ඨිකණ්ඩකාදිඅනෙකාවයවසමුදායභූතා පිට්ඨීති ‘‘පිට්ඨියා…පෙ… තස්ස දිට්ඨකාලො’’ති වුත්තං. තණ්හාසඞ්ඛාතන්ති තණ්හාය කථිතං. ඉධ දෙසනාය පච්චයා අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා වෙදිතබ්බාති ‘‘නඞ්ගුට්ඨමූලස්ස දිට්ඨකාලො වියා’’ති වුත්තං. තථා හි පරියොසානෙ ‘‘නඞ්ගුට්ඨමූලං පස්සෙය්‍යා’’ති උපමාදස්සනං කතං. නයතො පරිපුණ්ණභාවග්ගහණං වෙදිතබ්බං. පාළියං අනාගතස්සාපි පච්චයවට්ටස්ස හෙතුවසෙන ඵලවසෙන වා පරිපුණ්ණභාවස්ස මුඛමත්තදස්සනීයත්තා ආදිතො ඵලහෙතුසන්ධි, මජ්ඣෙ හෙතුඵලසන්ධි, අන්තෙපි ඵලහෙතුසන්ධීති එවං තිසන්ධිකත්තා චතුසඞ්ඛෙපමෙව වට්ටං දස්සිතන්ති.

Thật vậy, như cái cổ là nơi gốc của các gân nối kết cơ thể, cũng vậy, ái là gốc của các hành nối kết thân, nên được nói là "thời điểm thấy được cái cổ". Như thân là sự tập hợp của nhiều bộ phận như thọ v.v..., cũng vậy, cái lưng là sự tập hợp của nhiều bộ phận như xương sườn, xương sống v.v..., nên được nói là "lưng...v.v... thời điểm thấy được nó". (Nghĩa là) được gọi là ái, tức là được nói bởi ái. Ở đây, trong bài giảng, các duyên là vô minh và các hành cần được biết, nên được nói là "giống như thời điểm thấy được gốc đuôi". Thật vậy, ở cuối, việc chỉ ra ví dụ "nên thấy gốc đuôi" đã được thực hiện. Cần phải hiểu việc nắm bắt sự trọn vẹn về mặt phương pháp. Trong Pāli, vì sự trọn vẹn của vòng duyên khởi vị lai, dù là về mặt nhân hay về mặt quả, cũng chỉ được thấy thoáng qua, nên vòng luân hồi được chỉ ra chỉ có bốn phần tóm tắt với ba mối nối như sau: ở đầu là mối nối quả-nhân, ở giữa là mối nối nhân-quả, và ở cuối cũng là mối nối quả-nhân.

ආහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích kinh Āhāra.

2. මොළියඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải thích kinh Moḷiyaphagguna.

12. ඉමස්මිංයෙව ඨානෙති ‘‘චත්තාරොමෙ භික්ඛු…පෙ… ආහාරා’’ති එවං චත්තාරො ආහාරෙ සරූපතො දස්සෙත්වා ‘‘ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ…පෙ… අනුග්ගහායා’’ති නිගමනවසෙන දස්සිතෙ ඉමස්මිංයෙව ඨානෙ. දෙසනං නිට්ඨාපෙසි [Pg.33] චතුආහාරවිභාගදීපකං දෙසනං උද්දෙසවසෙනෙව නිට්ඨාපෙසි, උපරි ආවජ්ජෙත්වා තුණ්හී නිසීදි. දිට්ඨිගතිකොති අත්තදිට්ඨිවසෙන දිට්ඨිගතිකො. වරගන්ධවාසිතන්ති සභාවසිද්ධෙන චන්දනගන්ධෙන චෙව තදඤ්ඤනානාගන්ධෙන ච පරිභාවිතත්තා වරගන්ධවාසිතං. රතනචඞ්කොටවරෙනාති රතනමයෙන උත්තමචඞ්කොටකෙන. දෙසනානුසන්ධිං ඝටෙන්තොති යථාදෙසිතාය දෙසනාය අනුසන්ධිං ඝටෙන්තො, යථා උපරිදෙසනා වද්ධෙය්‍ය, එවං උස්සාහං කරොන්තො. විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතීති තස්ස ආහාරණකිරියාය වුත්තපුච්ඡාය තං දිට්ඨිගතං උප්පාටෙන්තො ‘‘යො එතං…පෙ… භුඤ්ජති වා’’ති ආහ.

12. (Nghĩa là) ngay tại nơi này, tức là ngay tại nơi mà bốn loại vật thực đã được chỉ ra về tự tướng như sau: "Này các Tỳ khưu, có bốn loại vật thực này...v.v...", và được chỉ ra bằng cách kết luận: "Này các Tỳ khưu, những điều này...v.v... để hỗ trợ". Ngài đã kết thúc bài giảng, tức là ngài đã kết thúc bài giảng làm sáng tỏ sự phân tích bốn loại vật thực chỉ bằng cách đề mục, sau khi hướng tâm đến phần trên, ngài ngồi im lặng. (Nghĩa là) người có tà kiến, tức là người có tà kiến theo thường kiến. (Nghĩa là) được ướp hương thơm hảo hạng, vì được tẩm ướp bởi hương chiên-đàn tự nhiên và các loại hương khác. (Nghĩa là) bằng hộp đựng quý báu, tức là bằng hộp đựng thượng hạng làm bằng châu báu. (Nghĩa là) đang kết nối mạch lạc của bài giảng, tức là đang nỗ lực để bài giảng tiếp theo được phát triển, theo như bài giảng đã được thuyết. (Nghĩa là) "ai ăn thức ăn là thức", với câu hỏi được nêu ra về hành động ăn ấy, ngài đã nhổ bỏ tà kiến đó và nói: "người nào...v.v... hay ăn".

විඤ්ඤාණාහාරෙ නාම ඉච්ඡිතෙ තස්ස උපභුඤ්ජකෙනපි භවිතබ්බං, සො ‘‘කො නු ඛො’’ති අයං පුච්ඡාය අධිප්පායො. උතුසමයෙති ගබ්භවුට්ඨානසමයෙ. සො හි උතුසමයස්ස මත්තකසමයත්තා තථා වුත්තො. ‘‘උදකෙන අණ්ඩානි මා නස්සන්තූ’’ති මහාසමුද්දතො නික්ඛමිත්වා. ගිජ්ඣපොතකා විය ආහාරසඤ්චෙතනාය තානි කච්ඡපණ්ඩානි මනොසඤ්චෙතනාහාරෙන යාපෙන්තීති අයං තස්ස ථෙරස්ස ලද්ධි. කිඤ්චාපි අයං ලද්ධීති ඵස්සමනොසඤ්චෙතනාහාරෙසු කිඤ්චාපි ථෙරස්ස යුත්තා අයුත්තා වා අයං ලද්ධි. ඉමං පඤ්හන්ති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතී’’ති ඉමං පඤ්හං එතාය යථාවුත්තාය ලද්ධියා න පන පුච්ඡති, අථ ඛො සත්තුපලද්ධියා පුච්ඡතීති අධිප්පායො. සොති දිට්ඨිගතිකො. න නිග්ගහෙතබ්බො උම්මත්තකසදිසත්තා අධිප්පායං අජානිත්වා පුච්ඡාය කතත්තා. තෙනාහ ‘‘ආහාරෙතීති නාහං වදාමී’’තිආදි.

Trong thức thực được mong muốn, cũng phải có người tiêu thụ nó, “vậy ai là người ấy?” đây là chủ ý của câu hỏi. Utusamaye (vào thời tiết) có nghĩa là vào thời điểm ra khỏi bào thai. Thật vậy, nó được nói như thế là do đó là một khoảng thời gian ngắn của thời tiết. “Mong rằng các trứng không bị hư hoại bởi nước,” (nghĩ vậy nên) đã đi ra khỏi biển lớn. Giống như các con kên kên con, với tư niệm về vật thực, chúng nuôi dưỡng các trứng rùa ấy bằng tư niệm thực, đây là chủ thuyết của vị trưởng lão ấy. Mặc dù chủ thuyết này, trong các loại thực là xúc thực và tư niệm thực, mặc dù chủ thuyết này của vị trưởng lão là hợp lý hay không hợp lý. Câu hỏi này, câu hỏi “bạch ngài, vậy ai là người tiêu thụ thức thực?” vị ấy không hỏi với chủ thuyết đã được nói đến như vậy, mà trái lại, vị ấy hỏi với sự nhận thức về một chúng sanh, đây là chủ ý. Vị ấy là người có tà kiến. Không nên khiển trách vì giống như người điên, vì đã hỏi câu hỏi mà không biết chủ ý. Do đó, ngài đã nói: “Ta không nói là ‘tiêu thụ’” và v.v.

තස්මිං මයා එවං වුත්තෙති තස්මිං වචනෙ මයා ‘‘ආහාරෙතී’’ති එවං වුත්තෙ සති. අයං පඤ්හොති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, විඤ්ඤාණාහාරං ආහාරෙතී’’ති අයං පඤ්හො යුත්තො භවෙය්‍ය. එවං පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙති සත්තුපලද්ධිං අනාදාය ‘‘කතමස්ස ධම්මස්ස පච්චයො’’ති එවං ධම්මපවත්තවසෙනෙව පඤ්හෙ පුච්ඡිතෙ. තෙනෙව විඤ්ඤාණෙනාති තෙනෙව පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙන සහ උප්පන්නං නාමඤ්ච රූපඤ්ච අතීතභවෙ දිට්ඨිගතිකස්ස වසෙන ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති ඉධාධිප්පෙතං. නාමරූපෙ ජාතෙ සතීති නාමරූපෙ නිබ්බත්තෙ තප්පච්චයභූතං භින්දිත්වා සළායතනං හොති.

Khi ta đã nói như vậy, có nghĩa là khi trong lời nói ấy, ta đã nói là “tiêu thụ.” Câu hỏi này, câu hỏi “bạch ngài, vậy ai là người tiêu thụ thức thực?” sẽ là câu hỏi hợp lý. Khi câu hỏi được hỏi như vậy, có nghĩa là khi câu hỏi được hỏi theo sự vận hành của các pháp, không chấp thủ vào sự nhận thức về một chúng sanh, rằng: “(Thức thực) là duyên cho pháp nào?” Với chính thức ấy, có nghĩa là với chính thức tái sanh ấy, danh và sắc đồng sanh. Do người có tà kiến trong kiếp quá khứ, sự sanh khởi của tái sanh trong tương lai được chủ ý ở đây. Khi danh sắc đã sanh, có nghĩa là khi danh sắc đã được tạo ra, sau khi phá vỡ trạng thái làm duyên của nó, sáu xứ sanh khởi.

තත්‍රායං පච්චයවිභාගො – නාමන්ති වෙදනාදිඛන්ධත්තයං ඉධාධිප්පෙතං, රූපං පන සත්තසන්තතිපරියාපන්නං, නියමතො චත්තාරි භූතානි ඡ වත්ථූනි ජීවිතින්ද්‍රියං [Pg.34] ආහාරො ච. තත්ථ විපාකනාමං පටිසන්ධික්ඛණෙ හදයවත්ථුනො සහායො හුත්වා ඡට්ඨස්ස මනායතනස්ස සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තවිපාකඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි සත්තධා පච්චයො හොති. කිඤ්චි පනෙත්ථ හෙතුපච්චයෙන කිඤ්චි ආහාරපච්චයෙනාති එවං උක්කංසාවකංසො වෙදිතබ්බො. ඉතරෙසං පන පඤ්චායතනානං චතුන්නං මහාභූතානං සහායො හුත්වා සහජාතනිස්සයවිපාකවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතවසෙන ඡධා පච්චයො හොති. කිඤ්චි පනෙත්ථ හෙතුපච්චයෙන කිඤ්චි ආහාරපච්චයෙනාති සබ්බං පුරිමසදිසං. පවත්තෙ විපාකනාමං විපාකස්ස ඡට්ඨායතනස්ස වුත්තනයෙන සත්තධා පච්චයො හොති, අවිපාකං පන අවිපාකස්ස ඡට්ඨස්ස තතො විපාකපච්චයං අපනෙත්වා පච්චයො හොති. චක්ඛායතනාදීනං පන පච්චුප්පන්නං චක්ඛුපසාදාදිවත්ථුකම්පි ඉතරම්පි විපාකනාමං පච්ඡාජාතවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි චතුධා පච්චයො හොති, තථා අවිපාකම්පි වෙදිතබ්බං. රූපතො පන වත්ථුරූපං පටිසන්ධියං ඡට්ඨස්ස සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයවිප්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි ඡධා පච්චයො හොති. චත්තාරි පන භූතානි චක්ඛායතනාදීනං පඤ්චන්නං සහජාතනිස්සයඅත්ථිඅවිගතපච්චයෙහි චතුධා පච්චයො හොති. රූපජීවිතං අත්ථිඅවිගතින්ද්‍රියවසෙන තිධා පච්චයො හොතීති අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගතො (විසුද්ධි. 2.594) ගහෙතබ්බො.

Ở đây, đây là sự phân tích về duyên: ‘Danh’ ở đây được chủ ý là ba uẩn bắt đầu bằng thọ; còn ‘sắc’ thì được bao gồm trong dòng tương tục của chúng sanh, theo quy định là bốn đại, sáu vật, mạng quyền, và vật thực. Trong đó, danh quả vào sát-na tái sanh, làm bạn đồng hành của tâm sở y vật, là duyên cho ý xứ thứ sáu theo bảy cách bằng các duyên: câu sanh, tương hỗ, y chỉ, tương ưng, quả, hiện hữu, và bất ly. Cần phải hiểu sự phân chia cao thấp như vầy: một số bằng nhân duyên, một số bằng vật thực duyên. Còn đối với năm xứ kia, nó làm bạn đồng hành của bốn đại, là duyên theo sáu cách qua các duyên: câu sanh, y chỉ, quả, bất tương ưng, hiện hữu, và bất ly. Tất cả đều tương tự như trước, rằng: một số bằng nhân duyên, một số bằng vật thực duyên. Trong giai đoạn bình nhật, danh quả là duyên cho ý xứ thứ sáu thuộc quả theo bảy cách đã nói; còn danh bất thiện quả thì là duyên cho ý xứ thứ sáu thuộc bất thiện quả, sau khi đã loại bỏ quả duyên ra khỏi đó. Còn đối với nhãn xứ v.v..., danh quả, cả có nhãn tịnh sắc v.v... làm vật trong hiện tại lẫn không có, là duyên theo bốn cách bằng các duyên: hậu sanh, bất tương ưng, hiện hữu, và bất ly; danh bất thiện quả cũng cần được hiểu như vậy. Về phần sắc, vật sắc trong lúc tái sanh là duyên cho ý xứ thứ sáu theo sáu cách bằng các duyên: câu sanh, tương hỗ, y chỉ, bất tương ưng, hiện hữu, và bất ly. Còn bốn đại là duyên cho năm xứ là nhãn xứ v.v... theo bốn cách bằng các duyên: câu sanh, y chỉ, hiện hữu, và bất ly. Sắc mạng quyền là duyên theo ba cách qua các duyên: hiện hữu, bất ly, và quyền. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được lấy từ Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga 2.594).

පඤ්හස්ස ඔකාසං දෙන්තොති ‘‘කො නු ඛො, භන්තෙ, ඵුසතී’’ති ඉමස්ස දිට්ඨිගතිකපඤ්හස්ස ඔකාසං දෙන්තො. තතො විවෙචෙතුකාමොති අධිප්පායො. සබ්බපදෙසූති දිට්ඨිගතිකෙන භගවතා ච වුත්තපදෙසු. සත්තොති අත්තා. සො පන උච්ඡෙදවාදිනොපි යාව න උච්ඡිජ්ජති, තාව අත්ථෙවාති ලද්ධි, පගෙව සස්සතවාදිනො. භූතොති විජ්ජමානො. නිප්ඵත්තොති නිප්ඵන්නො. න තස්ස දානි නිප්ඵාදෙතබ්බං කිඤ්චි අත්ථීති ලද්ධි. ඉදප්පච්චයා ඉදන්ති ඉමස්මා විඤ්ඤාණාහාරපච්චයා ඉදං නාමරූපං. පුන ඉදප්පච්චයා ඉදන්ති ඉමස්මා නාමරූපපච්චයා ඉදං සළායතනන්ති එවං බහූසු ඨානෙසු භගවතා කථිතත්තා යථා පච්චයතො නිබ්බත්තං සඞ්ඛාරමත්තමිදන්ති සඤ්ඤත්තිං උපගතො. තෙනාපීති සඤ්ඤත්තුපගතෙනාපි. එකාබද්ධං කත්වාති යථා පුච්ඡාය අවසරො න හොති, තථා එකාබද්ධං කත්වා. දෙසනාරුළ්හන්ති යතො සළායතනපදතො පට්ඨාය ‘‘සළායතනපච්චයා ඵස්සො’’තිආදිනා දෙසනා පටිච්චසමුප්පාදවීථිං ආරුළ්හමෙව. තමෙවාති සළායතනපදමෙව [Pg.35] ගහෙත්වා. විවජ්ජෙන්තොති විවට්ටෙන්තො. එවමාහාති ‘‘ඡන්නංත්වෙවා’’තිආදිආකාරෙන එවං දෙසිතෙ, ‘‘විනෙය්‍යජනො පටිවිජ්ඣතී’’ති එවමාහ. විඤ්ඤාණාහාරො ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියාති එවං පුරිමභවතො ආයතිභවස්ස පච්චයවසෙන මූලකාරණවසෙන ච දෙසිතත්තා ‘‘විඤ්ඤාණනාමරූපානං අන්තරෙ එකො සන්ධී’’ති වුත්තං. තදමිනා විඤ්ඤාණග්ගහණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්සාපි ගහණං කතන්ති දට්ඨබ්බං.

Cho cơ hội cho câu hỏi, có nghĩa là cho cơ hội cho câu hỏi tà kiến này: “Bạch ngài, vậy ai là người xúc chạm?” Chủ ý là mong muốn tách rời khỏi (tà kiến) ấy. Trong tất cả các trường hợp, có nghĩa là trong các trường hợp được nói bởi người có tà kiến và bởi Đức Thế Tôn. Chúng sanh có nghĩa là tự ngã. Ngay cả người theo đoạn kiến cũng có chủ thuyết rằng chừng nào nó chưa bị đoạn diệt thì nó vẫn tồn tại, huống hồ là người theo thường kiến. Hiện hữu có nghĩa là đang tồn tại. Hoàn thành có nghĩa là đã được làm xong. Chủ thuyết là không có gì cần phải được hoàn thành cho nó nữa. “Do cái này làm duyên, cái kia sanh,” có nghĩa là do thức thực này làm duyên, danh sắc này sanh. Lại nữa, “do cái này làm duyên, cái kia sanh,” có nghĩa là do danh sắc này làm duyên, sáu xứ này sanh. Vì Đức Thế Tôn đã nói như vậy ở nhiều nơi, nên vị ấy đã đi đến sự nhận thức rằng đây chỉ là một hành được tạo ra từ duyên. Ngay cả bởi vị ấy, có nghĩa là ngay cả bởi người đã đạt đến sự nhận thức. Làm thành một khối liên tục, có nghĩa là làm thành một khối liên tục để không có cơ hội cho câu hỏi. Bài pháp đã đi lên, có nghĩa là từ thuật ngữ sáu xứ trở đi, bài pháp “do sáu xứ làm duyên, xúc sanh” v.v... đã thực sự đi lên con đường của duyên khởi. Chính điều đó, có nghĩa là lấy chính thuật ngữ sáu xứ. Giải thích, có nghĩa là mở bày ra. Ngài đã nói như vậy, có nghĩa là khi được thuyết giảng theo cách này: “Quả thật, của sáu...” v.v..., ngài nói rằng “người cần được giáo huấn sẽ liễu ngộ.” Thức thực là sự sanh khởi của tái sanh trong tương lai, vì đã được thuyết giảng như vậy theo phương diện duyên và theo phương diện nguyên nhân gốc rễ từ kiếp trước đến kiếp tương lai, nên được nói rằng “giữa thức và danh sắc có một mối nối.” Cần phải thấy rằng, bằng việc nắm bắt thức này, sự nắm bắt hành thức cũng đã được thực hiện.

මොළියඵග්ගුනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Moḷiyaphagguna Đã Hoàn Tất.

3. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

3. Chú Giải Kinh Sa Môn Bà La Môn

13. යෙ පච්චයසමවායෙ තෙනත්තභාවෙන සච්චානි පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථා, තෙ බාහිරකලිඞ්ගෙ ඨිතාපි තෙනෙව තත්ථ සමත්ථතායොගෙන භාවිනං සමිතබාහිතපාපතං අපෙක්ඛිත්වා සමණසම්මතායෙව බ්‍රාහ්මණසම්මතායෙවාති තෙ නිවත්තෙතුං ‘‘සච්චානි පටිවිජ්ඣිතුං අසමත්ථා’’ති වුත්තං. දුක්ඛසච්චවසෙනාති දුක්ඛඅරියසච්චවසෙන. අඤ්ඤථා කථං බාහිරකාපි ජරාමරණං දුක්ඛන්ති න ජානන්ති. සච්චදෙසනාභාවතො ‘‘සහ තණ්හායා’’ති වුත්තන්ති කෙචි. තං න සුට්ඨු. යස්මා තත්ථ තත්ථ භවෙ පඨමාභිනිබ්බත්ති, ඉධ ජාතීති අධිප්පෙතා, සා ච තණ්හා එව සන්තානෙන, තණ්හෙව සා ජාති. ජරාමරණඤ්චෙත්ථ පාකටමෙව අධිප්පෙතං, න ඛණිකං, තස්මා සතණ්හා එව ජාතිජරාමරණස්ස සමුදයොති භූතකථනමෙතං දට්ඨබ්බං. සමුදයසච්චවසෙන න ජානන්තීති යොජනා. එස නයො සෙසපදෙසුපි. සබ්බපදෙසූති යත්ථ තණ්හා විසෙසනභාවෙන වත්තබ්බා, තෙසු සබ්බපදෙසු. යෙන සමන්නාගතත්තා පුග්ගලො පරමත්ථතො සමණො බ්‍රාහ්මණොති වුච්චති, තං සාමඤ්ඤං බ්‍රහ්මඤ්ඤඤ්චාති ආහ ‘‘අරිය…පෙ… බ්‍රහ්මඤ්ඤඤ්චා’’ති. යෙන හි පවත්තිනිමිත්තෙන සමණ-සද්දො බ්‍රාහ්මණ-සද්දො ච සකෙ අත්ථෙ නිරුළ්හො, තස්ස වසෙන අභින්නොපි වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයතො ද්විධා කත්වා වත්තුං අරහතීති වුත්තං ‘‘උභයත්ථාපී’’ති. එකාදසසු ඨානෙසු චත්තාරි සච්චානි කථෙසි අවිජ්ජාසමුදයස්ස අනුද්ධටත්තා.

13. Những vị nào có khả năng thâm nhập các chân lý bằng sự hiện hữu của ba nhân duyên hội đủ, các vị ấy dù ở trong ngoại đạo cũng do chính sự tương ứng với khả năng ấy ở nơi đó, và do xem xét đến trạng thái đã dẹp yên các điều ác ở bên ngoài trong tương lai, nên được xem là Sa-môn, được xem là Bà-la-môn. Để ngăn cản các vị ấy, lời nói “không có khả năng thâm nhập các chân lý” đã được nói ra. (Câu) “Theo phương diện khổ đế” có nghĩa là theo phương diện khổ thánh đế. Nếu không, làm sao mà ngay cả những người ngoại đạo lại không biết rằng già và chết là khổ? Một số người nói rằng (câu) “cùng với ái” được nói ra là do không có sự thuyết giảng về chân lý. Điều đó không đúng. Bởi vì sự sinh khởi đầu tiên trong các cõi hữu ở đây và ở kia được hiểu là sanh, và chính ái đó theo dòng tương tục, chính ái đó là sanh. Và ở đây, già và chết được hiểu là điều hiển nhiên, không phải là sát-na. Do đó, cần phải thấy rằng lời nói này là sự trình bày đúng sự thật rằng chính sanh, già, và chết cùng với ái là sự tập khởi. Cách giải thích là: “Họ không biết theo phương diện tập khởi đế.” Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. (Câu) “Trong tất cả các đoạn” có nghĩa là trong tất cả các đoạn mà ở đó ái cần được nói đến như là một đặc tính. Do được trang bị điều gì mà một người được gọi là Sa-môn, là Bà-la-môn theo nghĩa tối hậu, đó là sa-môn hạnh và bà-la-môn hạnh, nên ngài đã nói: “thánh… cho đến… và bà-la-môn hạnh.” Thật vậy, do dấu hiệu khởi phát nào mà từ “Sa-môn” và từ “Bà-la-môn” đã trở nên phổ biến trong ý nghĩa riêng của chúng, theo dấu hiệu đó, dù không khác biệt, nhưng do khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa, nên có thể nói bằng cách chia làm hai. Do đó, đã nói là “trong cả hai trường hợp.” Ngài đã thuyết bốn chân lý ở mười một nơi vì sự tập khởi của vô minh chưa được nhổ lên.

සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Sa-môn Bà-la-môn đã chấm dứt.

4. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

4. Phần giải về kinh Sa-môn Bà-la-môn thứ hai

14. ඉමෙ [Pg.36] ධම්මෙ කතමෙ ධම්මෙති ච එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘ඉමෙසං ධම්මානං කතමෙසං ධම්මාන’’න්ති ඉමෙසං පදානං සඞ්ගහො. එතානි හි පදානි ජරාමරණාදීනං සාධාරණභාවෙන වුත්තානි ඉමිස්සා දෙසනාය පපඤ්චභූතානීති ආහ ‘‘එත්තකං පපඤ්චං කත්වා කථිතං, දෙසනං…පෙ… අජ්ඣාසයෙනා’’ති. ඉමිනා තානෙව ජරාමරණාදීනි ගහෙත්වා පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන ආදිතො ‘‘ඉමෙ ධම්මෙ’’තිආදිනා සබ්බපදසාධාරණතො දෙසනා ආරද්ධා. යථානුලොමසාසනඤ්හි සුත්තන්තදෙසනා, න යථාධම්මසාසනන්ති.

14. Ở đây, trong câu “những pháp này là những pháp nào,” từ “iti” có nghĩa là “vân vân.” Do đó, có sự bao gồm các từ này: “của những pháp này, của những pháp nào.” Thật vậy, những từ này được nói ra một cách chung cho già, chết, v.v., và đã trở thành sự hý luận của bài thuyết pháp này, nên ngài đã nói: “đã được thuyết giảng sau khi tạo ra chừng ấy hý luận, bài thuyết pháp… cho đến… theo khuynh hướng.” Bằng cách này, sau khi nắm lấy chính những pháp như già, chết, v.v., theo khuynh hướng của cá nhân, bài thuyết pháp đã được bắt đầu từ đầu bằng câu “những pháp này,” v.v., một cách chung cho tất cả các từ. Thật vậy, sự thuyết giảng kinh là giáo huấn theo thứ tự thuận, không phải là giáo huấn theo pháp.

දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Sa-môn Bà-la-môn thứ hai đã chấm dứt.

5. කච්චානගොත්තසුත්තවණ්ණනා

5. Phần giải về kinh Kaccānagotta

15. යස්මා ඉධ ජානන්තාපි ‘‘සම්මාදිට්ඨී’’ති වදන්ති අජානන්තාපි බාහිරකාපි සාසනිකාපි අනුස්සවාදිවසෙනපි අත්තපච්චක්ඛෙනපි, තස්මා තං බහූනං වචනං උපාදාය ආමෙඩිතවසෙන ‘‘සම්මාදිට්ඨි සම්මාදිට්ඨීති, භන්තෙ, වුච්චතී’’ති ආහ. තථානිද්දිට්ඨතාදස්සනත්ථං හිස්ස අයං ආමෙඩිතපයොගො. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – ‘‘අපරෙහිපි සම්මාදිට්ඨීති වුච්චති, සා පනායං එවං වුච්චමානා අත්ථඤ්ච ලක්ඛණඤ්ච උපාදාය කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සම්මාදිට්ඨි හොතී’’ති. අට්ඨකථායං පන ‘‘සම්මාදිට්ඨී’’ති වචනෙ යස්මා විඤ්ඤූ එව පමාණං, න අවිඤ්ඤූ, තස්මා ‘‘යං පණ්ඩිතා’’තිආදි වුත්තං. ද්වෙ අවයවා අස්සාති ද්වයං, දුවිධං දිට්ඨිගාහවත්ථු, ද්වයං දිට්ඨිගාහවසෙන නිස්සිතො අපස්සිතොති ද්වයනිස්සිතො. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ කොට්ඨාසෙ නිස්සිතො’’ති. යාය දිට්ඨියා ‘‘සබ්බොයං ලොකො අත්ථි විජ්ජති සබ්බකාලං උපලබ්භතී’’ති දිට්ඨිගතිකො ගණ්හාති, සා දිට්ඨි අත්ථිතා, සා එව සදා සබ්බකාලං ලොකො අත්ථීති පවත්තගාහතාය සස්සතො, තං සස්සතං. යාය දිට්ඨියා ‘‘සබ්බොයං ලොකො නත්ථි න හොති උච්ඡිජ්ජතී’’ති දිට්ඨිගතිකො ගණ්හාති, සා දිට්ඨි නත්ථිතා, සා එව උච්ඡිජ්ජතීති උප්පන්නගාහතාය උච්ඡෙදො, තං උච්ඡෙදං. ලොකො [Pg.37] නාම සඞ්ඛාරලොකො තම්හි ගහෙතබ්බතො. සම්මප්පඤ්ඤායාති අවිපරීතපඤ්ඤාය යථාභූතපඤ්ඤාය. තෙනාහ ‘‘සවිපස්සනා මග්ගපඤ්ඤා’’ති. නිබ්බත්තෙසු ධම්මෙසූති යථා පච්චයුප්පන්නෙසු රූපාරූපධම්මෙසු. පඤ්ඤායන්තෙ ස්වෙවාති සන්තානනිබන්ධනවසෙන පඤ්ඤායමානෙසු එව. යා නත්ථීති යා උච්ඡෙදදිට්ඨි තත්ථ තත්ථෙව සත්තානං උච්ඡිජ්ජනතො විනස්සනතො කොචි ඨිතො නාම සත්තො ධම්මො වා නත්ථීති සඞ්ඛාරලොකෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය. ‘‘නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා’’ති පවත්තමානාපි මිච්ඡාදිට්ඨි තථාපවත්තසඞ්ඛාරාරම්මණාව. සා න හොතීති කම්මාවිජ්ජාතණ්හාදිභෙදං පච්චයං පටිච්ච සඞ්ඛාරලොකස්ස සමුදයනිබ්බත්තිං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො, සා උච්ඡෙදදිට්ඨි, න හොති, නප්පවත්තති අවිච්ඡෙදෙන සඞ්ඛාරානං නිබ්බත්තිදස්සනතො. ලොකනිරොධන්ති සඞ්ඛාරලොකස්ස ඛණිකනිරොධං. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරානං භඞ්ග’’න්ති. යා අත්ථීති හෙතුඵලසම්බන්ධෙන පවත්තමානස්ස සන්තානානුපච්ඡෙදස්ස එකත්තග්ගහණෙන සඞ්ඛාරලොකෙ යා සස්සතදිට්ඨි සබ්බකාලං ලොකො අත්ථීති උප්පජ්ජෙය්‍ය. සා න හොතීති උප්පන්නුප්පන්නානං නිරොධස්ස නවනවානඤ්ච උප්පාදස්ස දස්සනතො, සා සස්සතදිට්ඨි න හොති.

15. Bởi vì ở đây, cả người biết lẫn người không biết, cả ngoại đạo lẫn người trong giáo pháp, cả qua truyền thống lẫn qua sự tự chứng, đều nói là “chánh kiến,” do đó, dựa vào lời nói của nhiều người, ngài đã nói bằng cách lặp lại: “Bạch ngài, được gọi là chánh kiến, chánh kiến.” Việc sử dụng lặp lại này của ngài là để cho thấy rằng nó đã được chỉ định như vậy. Ý nghĩa ở đây là: “Những người khác cũng gọi là chánh kiến, nhưng bạch ngài, chánh kiến được gọi như vậy, dựa vào ý nghĩa và đặc tính, thì đến mức độ nào mới là chánh kiến?” Tuy nhiên, trong Chú giải, đối với lời nói “chánh kiến,” vì chỉ người trí mới là thước đo, không phải người không có trí, nên đã nói: “điều mà các bậc hiền trí,” v.v. (Cái gì) có hai phần là nhị nguyên, là đối tượng của hai loại chấp thủ tà kiến. Người nương tựa vào nhị nguyên do chấp thủ tà kiến mà không thấy (sự thật) được gọi là người nương tựa vào nhị nguyên. Do đó, ngài nói: “nương tựa vào hai phần.” Tà kiến nào mà người có tà kiến chấp thủ rằng “toàn thể thế gian này có, hiện hữu, được tìm thấy trong mọi thời,” tà kiến đó là hữu kiến. Chính nó, do chấp thủ rằng thế gian luôn có trong mọi thời, là thường kiến, đó là thường kiến. Tà kiến nào mà người có tà kiến chấp thủ rằng “toàn thể thế gian này không có, không hiện hữu, bị đoạn diệt,” tà kiến đó là vô kiến. Chính nó, do chấp thủ rằng (thế gian) bị đoạn diệt sau khi đã sinh khởi, là đoạn kiến, đó là đoạn kiến. Thế gian ở đây là thế gian các hành, vì nó được nắm bắt trong đó. (Câu) “Bằng chánh trí tuệ” có nghĩa là bằng trí tuệ không sai lệch, bằng trí tuệ như thật. Do đó, ngài nói: “trí tuệ của đạo cùng với minh sát.” (Câu) “Trong các pháp đã sinh khởi” có nghĩa là trong các pháp sắc và phi sắc đã sinh khởi do duyên. (Câu) “Chính trong những gì được nhận biết” có nghĩa là chính trong những gì được nhận biết theo sự ràng buộc của dòng tương tục. (Câu) “Cái không có” có nghĩa là đoạn kiến nào có thể khởi lên trong thế gian các hành rằng “không có chúng sanh hay pháp nào gọi là tồn tại” do sự đoạn diệt và hủy hoại của chúng sanh ngay tại nơi này nơi kia. Ngay cả tà kiến đang diễn tiến rằng “không có chúng sanh hóa sanh” cũng có đối tượng là các hành đang diễn tiến như vậy. (Câu) “Nó không có” có nghĩa là đối với người thấy bằng chánh trí tuệ sự tập khởi và sinh khởi của thế gian các hành tùy thuộc vào các duyên khác nhau như nghiệp, vô minh, ái, v.v., đoạn kiến đó không có, không diễn tiến, do thấy được sự sinh khởi không gián đoạn của các hành. (Câu) “Sự diệt của thế gian” có nghĩa là sự diệt trong từng sát-na của thế gian các hành. Do đó, ngài nói: “sự tan rã của các hành.” (Câu) “Cái có” có nghĩa là thường kiến nào có thể khởi lên trong thế gian các hành rằng “thế gian có trong mọi thời” do chấp thủ tính đồng nhất của dòng tương tục không gián đoạn đang diễn tiến theo mối liên hệ nhân quả. (Câu) “Nó không có” có nghĩa là do thấy được sự diệt của những gì đã sinh khởi và sự sinh khởi của những cái mới, thường kiến đó không có.

ලොකො සමුදෙති එතස්මාති ලොකසමුදයොති ආහ ‘‘අනුලොමපච්චයාකාර’’න්ති. පච්චයධම්මානඤ්හි අත්තනො ඵලස්ස පච්චයභාවො අනුලොමපච්චයාකාරො. පටිලොමං පච්චයාකාරන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. තංතංහෙතුනිරොධතො තංතංඵලනිරොධො හි පටිලොමපච්චයාකාරො. යො හි අවිජ්ජාදීනං පච්චයධම්මානං හෙතුආදිපච්චයභාවො, සො නිප්පරියායතො ලොකසමුදයො. පච්චයුප්පන්නස්ස සඞ්ඛාරාදිකස්ස. අනුච්ඡෙදං පස්සතොති අනුච්ඡෙදදස්සනස්ස හෙතු. අයම්පීති න කෙවලං ඛණතො උදයවයනීහරණනයො, අථ ඛො පච්චයතො උදයවයනීහරණනයොපි.

Thế gian sanh khởi từ cái này, vì vậy là thế gian tập khởi. (Ngài) đã nói: “trạng thái duyên sanh theo chiều thuận.” Thật vậy, trạng thái làm duyên cho quả của chính các pháp làm duyên là trạng thái duyên sanh theo chiều thuận. Cần được dẫn đến và liên kết với câu “trạng thái duyên sanh theo chiều nghịch.” Thật vậy, do sự diệt của nhân này hay nhân kia nên có sự diệt của quả này hay quả kia chính là trạng thái duyên sanh theo chiều nghịch. Thật vậy, trạng thái làm nhân duyên v.v... của các pháp làm duyên là vô minh v.v... chính là thế gian tập khởi một cách không sai khác, (tức là tập khởi) của các pháp do duyên sanh là các hành v.v... Vì thấy sự không đoạn diệt, nên là nhân cho quan điểm về sự không đoạn diệt. Điều này cũng có nghĩa là: không chỉ là phương pháp suy diễn về sanh và diệt theo khía cạnh sát-na, mà còn là phương pháp suy diễn về sanh và diệt theo khía cạnh duyên.

උපගමනට්ඨෙන තණ්හාව උපයො. තථා දිට්ඨුපයො. එසෙව නයොති ඉමිනා උපයෙහි උපාදානාදීනං අනත්ථන්තරතං අතිදිසති. තථා ච පන තෙසු දුවිධතා උපාදීයති. නනු ච චත්තාරි උපාදානානි අඤ්ඤත්ථ වුත්තානීති? සච්චං වුත්තානි, තානි ච ඛො අත්ථතො ද්වෙ එවාති ඉධ එවං වුත්තං. කාමං ‘‘අහං මම’’න්ති අයථානුක්කමෙන වුත්තං, යථානුක්කමංයෙව පන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ආදි-සද්දෙන පරොපරස්ස සුභං අසුභන්තිආදීනඤ්ච සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. තෙ ධම්මෙති තෙභූමකධම්මෙ. විනිවිසන්තීති [Pg.38] විරූපං නිවිසන්ති, අභිනිවිසන්තීති අත්ථො. තාහීති තණ්හාදිට්ඨීහි. විනිබද්ධොති විරූපං විමුච්චිතුං වා අප්පදානවසෙන නියමෙත්වා බද්ධො.

Theo nghĩa là sự tiếp cận, chính ái là sự tiếp cận (upaya). Tương tự, tà kiến là sự tiếp cận. Bằng câu “đây là phương pháp,” Ngài chỉ ra sự không khác biệt về ý nghĩa của thủ (upādāna) v.v... với những sự tiếp cận (upaya) này. Và như vậy, tính chất hai loại được thừa nhận ở chúng. Chẳng phải bốn loại thủ đã được nói đến ở nơi khác sao? Thật vậy, chúng đã được nói đến, nhưng về mặt ý nghĩa thì chỉ có hai, vì vậy ở đây đã được nói như vậy. Quả thực, “tôi” và “của tôi” đã được nói không theo thứ tự, nhưng ý nghĩa cần được hiểu theo đúng thứ tự. Bằng từ “v.v...” (ādi), cần hiểu là bao gồm cả “thiện và bất thiện của người khác” v.v... “Các pháp ấy” có nghĩa là các pháp trong ba cõi. `Vinivisantīti` có nghĩa là họ đi vào một cách sai lầm; ý nghĩa là họ chấp chặt vào. `Tāhīti` (bởi chúng) có nghĩa là bởi ái và tà kiến. `Vinibaddhoti` (bị trói buộc) có nghĩa là bị trói buộc một cách sai lầm, hoặc bị trói buộc do đã được quy định bởi sự không từ bỏ để được giải thoát.

‘‘අභිනිවෙසො’’ති උපයුපාදානානං පවත්තිආකාරවිසෙසො වුත්තොති ආහ ‘‘තඤ්චායන්ති තඤ්ච උපයුපාදාන’’න්ති. චිත්තස්සාති අකුසලචිත්තස්ස. පතිට්ඨානභූතන්ති ආධාරභූතං. දොසමොහවසෙනපි අකුසලචිත්තප්පවත්ති තණ්හාදිට්ඨාභිනිවෙසූපනිස්සයා එවාති තණ්හාදිට්ඨියො අකුසලස්ස චිත්තස්ස අධිට්ඨානන්ති වුත්තා. තස්මින්ති අකුසලචිත්තෙ. අභිනිවිසන්තීති ‘‘එතං මම, එසො මෙ අත්තා’’තිආදිනා අභිනිවෙසනං පවත්තෙන්ති. අනුසෙන්තීති ථාමගතා හුත්වා අප්පහානභාවෙන අනුසෙන්ති. තදුභයන්ති තණ්හාදිට්ඨිද්වයං. න උපගච්ඡතීති ‘‘එතං මමා’’තිආදිනා තණ්හාදිට්ඨිගතියා න උපසඞ්කමති න අල්ලීයති. න උපාදියතීති න දළ්හග්ගාහං ගණ්හාති. න අධිට්ඨාතීති න තණ්හාදිට්ඨිගාහෙන අධිට්ඨාය පවත්තති. අත්තනියගාහො නාම සති අත්තගාහෙ හොතීති වුත්තං ‘‘අත්තා මෙ’’ති. ඉදං දුක්ඛග්ගහණං උපාදානක්ඛන්ධාපස්සයං තබ්බිනිමුත්තස්ස දුක්ඛස්ස අභාවාති වුත්තං ‘‘දුක්ඛමෙවාති පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධමත්තමෙවා’’ති. ‘‘සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති (දී. නි. 2.387; ම. නි. 1.120; 3.373; විභ. 190) හි වුත්තං. කඞ්ඛං න කරොතීති සංසයං න උප්පාදෙති සබ්බසො විචිකිච්ඡාය සමුච්ඡින්දනතො.

“Sự cố chấp” (abhinivesa) được nói là một trạng thái diễn tiến đặc biệt của sự tiếp cận và chấp thủ, vì vậy ngài nói “tức là, sự tiếp cận và chấp thủ ấy.” “Của tâm” có nghĩa là của bất thiện tâm. “Đã trở thành nền tảng” có nghĩa là đã trở thành chỗ nương tựa. Bởi vì sự diễn tiến của bất thiện tâm, ngay cả khi do sân và si, thực sự có sự cố chấp vào ái và tà kiến làm cận y duyên, nên ái và tà kiến được gọi là nền tảng của bất thiện tâm. Trong bất thiện tâm ấy. `Abhinivisantīti` (họ cố chấp) có nghĩa là họ làm cho sự cố chấp sanh khởi qua (các ý niệm) “đây là của tôi, đây là tự ngã của tôi” v.v... `Anusentīti` (nó ngấm ngầm) có nghĩa là đã trở nên mạnh mẽ, nó ngấm ngầm do bản chất chưa được đoạn trừ. `Tadubhayanti` (cả hai điều ấy) có nghĩa là cặp đôi ái và tà kiến. `Na upagacchatīti` (không tiếp cận) có nghĩa là không đến gần, không bám víu vào đường lối của ái và tà kiến qua (các ý niệm) “đây là của tôi” v.v... `Na upādiyatīti` (không chấp thủ) có nghĩa là không nắm giữ một cách chắc chắn. `Na adhiṭṭhātīti` (không quyết định) có nghĩa là không hành xử bằng cách quyết định với sự nắm giữ của ái và tà kiến. Sự nắm giữ “cái của tôi” được gọi là có khi có sự nắm giữ “tự ngã,” vì vậy đã được nói là “tự ngã của tôi.” Sự nắm giữ khổ này dựa vào các uẩn chấp thủ, vì không có khổ nào thoát khỏi chúng, nên đã được nói “chỉ là khổ có nghĩa là chỉ là năm thủ uẩn.” Thật vậy, đã được nói rằng: “Tóm lại, năm thủ uẩn là khổ.” `Kaṅkhaṃ na karotīti` (không hoài nghi) có nghĩa là không làm sanh khởi sự nghi ngờ, do đã cắt đứt hoàn toàn hoài nghi.

න පරප්පච්චයෙනාති පරස්ස අසද්දහනෙන. මිස්සකසම්මාදිට්ඨිං ආහාති නාමරූපපරිච්ඡෙදතො පට්ඨාය සම්මාදිට්ඨියා වුත්තත්තා ලොකියලොකුත්තරමිස්සකං සම්මාදිට්ඨිං අවොච. නිකූටන්තොති නිහීනන්තො. නිහීනපරියායො හි අයං නිකූට-සද්දො. තෙනාහ ‘‘ලාමකන්තො’’ති. පඨමකන්ති ච ගරහායං ක-සද්දො. සබ්බං නත්ථීති යථාසඞ්ඛතං භඞ්ගුප්පත්තියා නත්ථි එව, සබ්බං නත්ථි උච්ඡිජ්ජති විනස්සතීති අධිප්පායො. සබ්බමත්ථීති ච යථා අසඞ්ඛතං අත්ථි විජ්ජති, සබ්බකාලං උපලබ්භතීති අධිප්පායො. සබ්බන්ති චෙත්ථ සක්කායසබ්බං වෙදිතබ්බං ‘‘සබ්බධම්මමූලපරියාය’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.1) විය. තඤ්හි පරිඤ්ඤාඤාණානං පච්චයභූතං. ඉති-සද්දො නිදස්සනෙ. කිං නිදස්සෙති? අත්ථි-සද්දෙන වුත්තං. ‘‘අත්ථිත’’න්ති නිච්චතං. සස්සතග්ගාහො හි ඉධ පඨමො අන්තොති අධිප්පෙතො. උච්ඡෙදග්ගාහො දුතියොති තදුභයවිනිමුත්තා ච ඉදප්පච්චයතා. එත්ථ ච උප්පන්නනිරොධකථනතො සස්සතතං, නිරුජ්ඣන්තානං අසති [Pg.39] නිබ්බානප්පත්තියං යථාපච්චයං පුනූපගමනකථනතො උච්ඡෙදතඤ්ච අනුපගම්ම මජ්ඣිමෙන භගවා ධම්මං දෙසෙති ඉදප්පච්චයතානයෙන. තෙන වුත්තං ‘‘එතෙ…පෙ… අන්තෙ’’තිආදි.

`Na parappaccayenāti` (không do duyên nơi người khác) có nghĩa là do không tin tưởng người khác. Ngài nói về chánh kiến hỗn hợp. Bởi vì chánh kiến được nói đến bắt đầu từ sự phân biệt danh sắc, nên Ngài đã nói về chánh kiến là sự hỗn hợp giữa hiệp thế và siêu thế. `Nikūṭantoti` có nghĩa là cực đoan thấp hèn. Thật vậy, từ `nikūṭa` này là một từ đồng nghĩa với “thấp hèn.” Do đó, ngài nói “cực đoan thấp kém.” Và trong từ `paṭhamakanti`, hậu tố `-ka` được dùng với ý nghĩa chê bai. “Tất cả không tồn tại” có nghĩa là: giống như pháp hữu vi không tồn tại do sự hoại diệt và sanh khởi của nó, ý muốn nói là “tất cả không tồn tại, bị đoạn diệt, bị hủy hoại.” Và “tất cả tồn tại” có nghĩa là: giống như pháp vô vi tồn tại, hiện hữu, được tìm thấy vào mọi lúc, đó là ý muốn nói. Và ở đây, “tất cả” cần được hiểu là “tất cả” của thân kiến, giống như trong “Kinh Căn Bản Pháp Môn” v.v... Thật vậy, điều đó là điều kiện cho các trí tuệ về sự liễu tri. Từ `iti` dùng để chỉ dẫn. Nó chỉ dẫn điều gì? Điều được nói bởi từ `atthi` (tồn tại). `Atthitā` (sự tồn tại) có nghĩa là sự thường hằng. Thật vậy, ở đây, sự nắm giữ thường kiến được chủ ý là cực đoan thứ nhất. Sự nắm giữ đoạn kiến là thứ hai. Và thuyết duyên khởi thì thoát khỏi cả hai. Và ở đây, bằng cách nói về sự diệt của cái đã sanh, (tránh) thường kiến, và bằng cách nói về sự tái sanh theo duyên của những thứ đang diệt khi chưa chứng đắc Nibbāna, (tránh) đoạn kiến, Đức Thế Tôn thuyết giảng Chánh pháp bằng con đường trung đạo, theo phương pháp duyên khởi. Do đó, đã được nói rằng “hai... (v.v.)... cực đoan này” v.v...

කච්චානගොත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải Kinh Kaccānagotta đã chấm dứt.

6. ධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා

6. Chú giải Kinh Người Thuyết Pháp

16. නිබ්බින්දනත්ථායාති නිබ්බිදානුපස්සනාපටිලාභාය. සා හි ජරාමරණසීසෙන වුත්තෙසු සඞ්ඛතධම්මෙසු නිබ්බින්දනාකාරෙන පවත්තති. විරජ්ජනත්ථායාති විරාගානුපස්සනාපටිලාභාය. සීලතො පට්ඨායාති විවට්ටසන්නිස්සිතසීලසමාදානතො පට්ඨාය. සොතාපත්තියඞ්ගෙහි සමන්නාගතො විවට්ටසන්නිස්සිතසීලෙ පතිට්ඨිතො උපාසකොපි පගෙව චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ පතිට්ඨිතො භික්ඛු සම්මාපටිපන්නො නාම. තෙනාහ ‘‘යාව අරහත්තමග්ගා පටිපන්නොති වෙදිතබ්බො’’ති. නිබ්බානධම්මස්සාති නිබ්බානාවහස්ස අරියස්ස මග්ගස්ස. අනුරූපසභාවභූතන්ති නිබ්බානාධිගමස්ස අනුච්ඡවිකසභාවභූතං. නිබ්බිදාති ඉමිනා වුට්ඨානගාමිනිපරියොසානං විපස්සනං වදති. විරාගා නිරොධාති පදද්වයෙන අරියමග්ගං, ඉතරෙන ඵලං. එත්ථාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. එකෙන නයෙනාති පඨමෙන නයෙන. තත්ථ හි භගවා තෙන භික්ඛුනා ධම්මකථිකලක්ඛණං පුච්ඡිතො තං මත්ථකං පාපෙත්වා විස්සජ්ජෙසි. යො හි විපස්සනං මග්ගං අනුපාදාවිමුත්තිං පාපෙත්වා කථෙතුං සක්කොති, සො එකන්තධම්මකථිකො. තෙනාහ ‘‘ධම්මකථිකස්ස පුච්ඡා කථිතා’’ති. ද්වීහීති දුතියතතියනයෙහි. තන්ති පුච්ඡං. විසෙසෙත්වාති විසිට්ඨං කත්වා. යථාපුච්ඡිතමත්තමෙව අකථෙත්වා අපුච්ඡිතම්පි අත්ථං දස්සෙන්තො ධම්මානුධම්මපටිපත්තිං අනුපාදාය විමුත්තිසඞ්ඛාතං විසෙසං පාපෙත්වා. භගවා හි අප්පං යාචිතො බහුං දෙන්තො උළාරපුරිසො විය ධම්මකථිකලක්ඛණං පුච්ඡිතො පටිච්චසමුප්පාදමුඛෙන තඤ්චෙව තතො ච උත්තරිං ධම්මානුධම්මපටිපත්තිං අනුපාදාවිමුත්තඤ්ච විස්සජ්ජෙසි. තත්ථ ‘‘නිබ්බිදාය…පෙ… ධම්මං දෙසෙතී’’ති ඉමිනා ධම්මදෙසනං වාසනාභාගියං කත්වා දස්සෙසි. ‘‘නිරොධාය පටිපන්නො හොතී’’ති ඉමිනා නිබ්බෙධභාගියං, ‘‘අනුපාදාවිමුත්තො හොතී’’ති ඉමිනා දෙසනං අසෙක්ඛභාගියං කත්වා දස්සෙසි. තෙනාහ ‘‘සෙක්ඛාසෙක්ඛභූමියො නිද්දිට්ඨා’’ති.

16. ‘Vì mục đích nhàm chán’ có nghĩa là để thành tựu quán nhàm chán. Quán ấy thực vậy, diễn tiến theo thể cách nhàm chán trong các pháp hữu vi đã được nói với tiêu đề là già và chết. ‘Vì mục đích ly tham’ có nghĩa là để thành tựu quán ly tham. ‘Kể từ giới’ có nghĩa là kể từ sự thọ trì giới nương tựa sự thoát ly. Vị cận sự nam đã thành tựu các chi phần của bậc Dự Lưu, đã an trú trong giới nương tựa sự thoát ly, huống nữa là vị tỳ khưu đã an trú trong Tứ Thanh Tịnh Giới, được gọi là vị đã thực hành chân chánh. Do đó, Ngài nói: “Nên được hiểu là vị đã thực hành cho đến A-la-hán Đạo.” ‘Của pháp Niết-bàn’ có nghĩa là của Thánh Đạo dẫn đến Niết-bàn. ‘Đã trở thành bản thể tương xứng’ có nghĩa là đã trở thành bản thể thích hợp cho sự chứng ngộ Niết-bàn. ‘Bằng sự nhàm chán’ — bằng từ này, Ngài nói về tuệ quán có sự xuất khởi làm kết quả cuối cùng. ‘Từ sự ly tham là sự diệt’ — bằng hai từ này (Ngài nói về) Thánh Đạo, bằng từ kia (Ngài nói về) quả. ‘Ở đây’ có nghĩa là trong bài kinh này. ‘Bằng một phương pháp’ có nghĩa là bằng phương pháp thứ nhất. Ở đó, thực vậy, Đức Thế Tôn, khi được vị tỳ khưu ấy hỏi về đặc điểm của vị thuyết pháp, đã giải đáp bằng cách đưa vấn đề ấy lên đến đỉnh điểm. Vị nào thực vậy có thể thuyết giảng bằng cách đưa tuệ quán, đạo, và sự giải thoát không còn chấp thủ đến (cho người nghe), vị ấy là vị thuyết pháp một cách dứt khoát. Do đó, Ngài nói: “Câu hỏi về vị thuyết pháp đã được nói đến.” ‘Bằng hai’ có nghĩa là bằng phương pháp thứ hai và thứ ba. Câu hỏi ấy. ‘Sau khi làm cho đặc biệt’ có nghĩa là sau khi làm cho thù thắng. Không chỉ nói về những gì đã được hỏi, mà còn chỉ ra ý nghĩa chưa được hỏi, bằng cách đưa đến sự đặc biệt được gọi là sự thực hành pháp và tùy pháp, và sự giải thoát không còn chấp thủ. Thực vậy, Đức Thế Tôn, giống như một bậc đại nhân khi được xin ít mà cho nhiều, khi được hỏi về đặc điểm của vị thuyết pháp, đã giải đáp về chính điều đó và cả những điều cao hơn là sự thực hành pháp và tùy pháp và sự giải thoát không còn chấp thủ, thông qua phương pháp Thập Nhị Duyên Khởi. Ở đó, bằng câu “thuyết pháp …để… nhàm chán,” Ngài đã chỉ ra rằng bài pháp thoại thuộc về phần tích tập. Bằng câu “là vị đã thực hành để diệt,” (Ngài đã chỉ ra rằng bài pháp thoại) thuộc về phần thâm nhập. Bằng câu “là vị được giải thoát không còn chấp thủ,” Ngài đã chỉ ra rằng bài pháp thoại thuộc về phần vô học. Do đó, Ngài nói: “Các địa vị hữu học và vô học đã được chỉ rõ.”

ධම්මකථිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Vị Thuyết Pháp đã chấm dứt.

7. අචෙලකස්සපසුත්තවණ්ණනා

7. Chú Giải Kinh Acela Kassapa

17. ලිඞ්ගෙන [Pg.40] අචෙලකොති පබ්බජිතලිඞ්ගෙන අචෙලකො. තෙන අචෙලකචරණෙන අචෙලො, න නිච්චෙලතාමත්තෙනාති දස්සෙති. නාමෙනාති ගොත්තනාමෙන කස්සපොති. දෙසෙති පවෙදෙති සංසයවිගමනං එතෙනාති දෙසො, නිච්ඡයහෙතූති ආහ ‘‘කිඤ්චිදෙව දෙස’’න්තිආදි. සො හි සංසයවිගමනං කරොතීති කාරණං. ඔකාසන්ති අවසංසන්දනපදෙසං. තෙනාහ ‘‘ඛණං කාල’’න්ති. අන්තරඝරං අන්තොනිවෙසනං. අන්තරෙ ඝරානි එතස්සාති අන්තරඝරං, අන්තොගාමො. යදාකඞ්ඛසීති යං ආකඞ්ඛසි. ඉති භගවා සබ්බඤ්ඤුපවාරණාය පවාරෙති. තෙනාහ ‘‘යං ඉච්ඡසී’’ති. යදාකඞ්ඛසීති යං ආකඞ්ඛසි, කස්සප, තික්ඛත්තුං පටික්ඛිපන්තොපි පුච්ඡසි, යං ආකඞ්ඛසි, තමෙව පුච්ඡාති අත්ථො.

17. ‘Vị lõa thể bằng tướng mạo’ có nghĩa là vị lõa thể bằng tướng mạo của người xuất gia. Bằng điều ấy, Ngài chỉ ra rằng (vị ấy) là lõa thể do hạnh kiểm của người lõa thể, chứ không phải chỉ đơn thuần là sự không có y phục. ‘Bằng tên’ có nghĩa là bằng tên họ là Kassapa. (Ngài) thuyết giảng, (Ngài) làm cho biết. Sự xua tan nghi ngờ (có được) bằng điều này, vì thế gọi là sự quyết đoán (deso), là nguyên nhân của sự chắc chắn. (Do đó) Ngài nói: “một sự quyết đoán nào đó,” v.v… Thực vậy, điều ấy làm cho sự nghi ngờ được xua tan, đó là lý do. ‘Cơ hội’ có nghĩa là một nơi không bị gián đoạn. Do đó, Ngài nói: “khoảnh khắc, thời gian.” ‘Bên trong nhà’ có nghĩa là bên trong nơi ở. Ở giữa các ngôi nhà của nơi này, vì thế gọi là bên trong nhà, (tức là) bên trong làng. ‘Khi ngươi mong muốn’ có nghĩa là điều ngươi mong muốn. Như vậy, Đức Thế Tôn thỉnh mời bằng sự thỉnh mời của bậc Toàn Tri. Do đó, Ngài nói: “điều ngươi muốn.” ‘Khi ngươi mong muốn’ có nghĩa là: Này Kassapa, điều ngươi mong muốn, dù đã từ chối ba lần mà ngươi vẫn hỏi, hãy hỏi chính điều mà ngươi mong muốn. Đó là ý nghĩa.

‘‘යාවතතියං පටික්ඛිපී’’ති වුත්තත්තා ‘‘තතියම්පි ඛො’’තිආදිනා පාඨෙන භවිතබ්බං. සො පන නයවසෙන සංඛිත්තොති දට්ඨබ්බො. යෙන කාරණෙන භගවා අචෙලකස්ස තික්ඛත්තුං යාචාපෙත්වා චස්ස පඤ්හං කථෙසි, තං දස්සෙතුං ‘‘කස්මා පනා’’තිආදිමාහ. ගාරවජනනත්ථං යාවතතියං පටික්ඛිපි තඤ්ච ධම්මස්ස සුස්සූසාය. ධම්මගරුකා හි බුද්ධා භගවන්තො. සත්තානං ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො යාවතතියං යාචාපෙතීති විභත්තිවිපරිණාමවසෙන සාධාරණතො පදං යොජෙත්වා පුන ‘‘එත්තකෙන කාලෙනා’’ති කස්සපස්ස වසෙන යොජෙතබ්බං.

Do đã được nói: “Ngài đã từ chối cho đến lần thứ ba,” nên phải có đoạn văn bắt đầu bằng: “Và này, lần thứ ba…” Nhưng nên hiểu rằng đoạn ấy đã được rút gọn theo phương pháp. Để chỉ ra lý do tại sao Đức Thế Tôn, sau khi để cho vị lõa thể thỉnh cầu ba lần, đã trả lời câu hỏi của vị ấy, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng: “Nhưng tại sao…?” Ngài đã từ chối cho đến lần thứ ba nhằm mục đích tạo ra sự tôn trọng và sự mong muốn lắng nghe Pháp. Vì chư Phật, chư Thế Tôn, luôn tôn kính Pháp. (Câu) “trong khi chờ đợi trí tuệ của chúng sanh chín muồi, Ngài đã để cho (họ) thỉnh cầu đến lần thứ ba” — sau khi kết hợp từ ngữ này một cách tổng quát bằng cách thay đổi biến cách, nên được kết hợp lại theo trường hợp của Kassapa (với câu) “trong khoảng thời gian chừng ấy.”

මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. භණීති පුනවචනවසෙන කිරියාපදං වදති. මා එවං භණි, කථෙසීති අත්ථො. ‘‘ඉති භගවා අවොචා’’ති පන සඞ්ගීතිකාරවචනං. සයංකතං දුක්ඛන්ති පුරිසස්ස උප්පජ්ජමානදුක්ඛං, තෙන කතං නාම තස්ස කාරණස්ස පුබ්බෙ තෙනෙව කම්මස්ස උපචිතත්තාති අයං නයො අනවජ්ජො. දිට්ඨිගතිකො පන පඤ්චක්ඛන්ධවිනිමුත්තං නිච්චං කාරකවෙදකලක්ඛණං අත්තානං පරිකප්පෙත්වා තස්ස වසෙන ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති පුච්ඡතීති භගවා ‘‘මා හෙව’’න්ති අවොච, තෙනාහ ‘‘සයංකතං දුක්ඛන්ති වත්තුං න වට්ටතී’’තිආදි. එත්ථ ච යදි බාහිරකෙහි පරිකප්පිතො අත්තා නාම කොචි අත්ථි, සො ච නිච්චො, තස්ස නිබ්බිකාරතාය, පුරිමරූපාවිජහනතො කස්සචි විසෙසාධානස්ස කාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය අහිතතො නිවත්තනත්ථං, හිතෙ ච වත්තනත්ථං උපදෙසො ච නිප්පයොජනො සියා [Pg.41] අත්තවාදිනො. කථං වා සො උපදෙසො පවත්තීයති? විකාරාභාවතො. එවඤ්ච අත්තනො අජටාකාසස්ස විය දානාදිකිරියා හිංසාදිකිරියා ච න සම්භවති, තථා සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච අනුභවනබන්ධො එව අත්තවාදිනො න යුජ්ජති කම්මබන්ධාභාවතො. ජාතිආදීනඤ්ච අසම්භවතො කුතො විමොක්ඛො. අථ පන ‘‘ධම්මමත්තං තස්ස උප්පජ්ජති චෙව විනස්සති ච. යස්ස වසෙනායං කිරියාවොහාරො’’ති වදෙය්‍ය, එවම්පි පුරිමරූපාවිජහනෙන අවට්ඨිතස්ස අත්තනො ධම්මමත්තන්ති න සක්කා සම්භාවෙතුං. තෙ වා පනස්ස ධම්මා අවත්ථාභූතා, තතො අඤ්ඤෙ වා සියුං අනඤ්ඤෙ වා. යදි අඤ්ඤෙ, න තාහි තස්ස උප්පන්නාහිපි කොචි විසෙසො අත්ථි. යො හි කරොති පටිසංවෙදෙති චවති උපපජ්ජති චාති ඉච්ඡිතං, තස්මා තදත්ථො එව යථාවුත්තදොසො. කිඤ්ච ධම්මකප්පනාපි නිරත්ථිකා සියා. අථ අනඤ්ඤෙ, උප්පාදවිනාසවන්තීහි අවත්ථාහි අනඤ්ඤස්ස අත්තනො තාසං විය උප්පාදවිනාසසම්භවතො කුතො නිච්චතාවකාසො. තාසම්පි වා අත්තනො විය නිච්චතාපත්තීති බන්ධවිමොක්ඛානං අසම්භවො එවාති න යුජ්ජතෙවායං අත්තවාදො. තෙනාහ ‘‘අත්තා නාම කොචි දුක්ඛස්ස කාරකො නත්ථීති දීපෙතී’’ති. පරතොති ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්තිආදිකෙ පරස්මිං තිවිධෙපි නයෙ. අධිච්චසමුප්පන්නන්ති අධිච්ච යදිච්ඡාය කිඤ්චි කාරණං කස්සචි වා පුබ්බං විනා සමුප්පන්නං. තෙනාහ ‘‘අකාරණෙන යදිච්ඡාය උප්පන්න’’න්ති. කස්මා එවමාහාති එවං වක්ඛමානොති අධිප්පායො. අස්සාති අචෙලස්ස. අයන්ති භගවන්තං සන්ධාය වදති. සොධෙන්තොති සයං විසුද්ධං කත්වා පුච්ඡිතමත්ථං එව අත්තනො පුච්ඡාය සුද්ධිං දස්සෙන්තො. ලද්ධියා ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති මිච්ඡාගහණස්ස පටිසෙධනත්ථාය.

Māti là tiểu từ (nipāto) có nghĩa phủ định (paṭisedhe). Bhaṇīti là động từ (kiriyāpadaṃ) nói lên (vadati) theo ý nghĩa lặp lại lời nói (punavacanavasena). Mā evaṃ bhaṇi có nghĩa là (attho) đừng nói như vậy (mā evaṃ bhaṇi), đừng trình bày (kathesi). Còn câu ‘‘Iti bhagavā avocā’’ti (Thế Tôn đã nói như vầy) là lời của vị kết tập kinh điển (saṅgītikāravacanaṃ). Sayaṃkataṃ dukkhaṃ (khổ do tự mình làm) là sự khổ đang sanh khởi (uppajjamānadukkhaṃ) của người (purisassa). Được gọi là do người ấy làm (tena kataṃ nāma) là vì nguyên nhân của nó (tassa kāraṇassa) là nghiệp (kammassa) đã được chính người ấy (teneva) tích lũy (upacitattā) từ trước (pubbe). Phương pháp này (ayaṃ nayo) là không có lỗi (anavajjo). Tuy nhiên, người có tà kiến (diṭṭhigatiko pana) đã tưởng định (parikappetvā) một tự ngã (attānaṃ) thường hằng (niccaṃ), có đặc tính là người làm và người cảm thọ (kārakavedakalakkhaṇaṃ), tách rời khỏi năm uẩn (pañcakkhandhavinimuttaṃ). Do dựa vào tự ngã ấy (tassa vasena) mà người ấy hỏi (pucchatī) rằng: ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti (khổ do tự mình làm). Vì thế, đức Thế Tôn (bhagavā) đã nói (avoca) rằng: ‘‘mā heva’’nti (chớ có như vậy). Do đó, ngài nói (tenāha): ‘‘sayaṃkataṃ dukkhanti vattuṃ na vaṭṭatī’’tiādi (không nên nói rằng khổ do tự mình làm, v.v...). Và ở đây (ettha ca), nếu (yadi) có một tự ngã nào đó (attā nāma koci atthi) do ngoại đạo (bāhirakehi) tưởng định (parikappito), và tự ngã ấy (so ca) là thường hằng (nicco), thì đối với người chủ trương có tự ngã (attavādino), lời giáo huấn (upadeso) nhằm mục đích tránh điều bất lợi (ahitato nivattanatthaṃ) và thực hành điều lợi ích (hite ca vattanatthaṃ) sẽ trở nên vô ích (nippayojano siyā), vì tự ngã ấy không biến đổi (tassa nibbikāratāya), không từ bỏ trạng thái trước đó (purimarūpāvijahanato), và không thể tạo ra (kātuṃ asakkuṇeyyatāya) bất kỳ sự đặc biệt nào (kassaci visesādhānassa). Hoặc làm sao (kathaṃ vā) lời giáo huấn ấy (so upadeso) có thể diễn ra (pavattīyati)? Vì không có sự biến đổi (vikārābhāvato). Và như vậy (evañca), đối với tự ngã (attano), giống như hư không không bị xáo trộn (ajaṭākāsassa viya), các hành động bố thí v.v... (dānādikiriyā) và các hành động hãm hại v.v... (hiṃsādikiriyā) không thể có được (na sambhavati). Tương tự như vậy (tathā), đối với người chủ trương có tự ngã (attavādino), sự ràng buộc bởi việc cảm thọ (anubhavanabandho) khổ (dukkhassa) và lạc (sukhassa ca) cũng không hợp lý (na yujjati), vì không có sự ràng buộc bởi nghiệp (kammabandhābhāvato). Và vì không có (asambhavato) sanh v.v... (jātiādīnañca), thì làm sao có sự giải thoát (kuto vimokkho)? Còn nếu (atha pana) người ấy nói rằng (vadeyya): ‘‘dhammamattaṃ tassa uppajjati ceva vinassati ca. Yassa vasenāyaṃ kiriyāvohāro’’ti (chỉ có các pháp sanh lên và diệt đi nơi tự ngã ấy. Do dựa vào các pháp ấy mà có sự quy ước về hành động này), thì ngay cả như vậy (evampi), không thể hình dung được (na sakkā sambhāvetuṃ) rằng chỉ có các pháp (dhammamattanti) thuộc về một tự ngã (attano) đứng yên (avaṭṭhitassa) do không từ bỏ trạng thái trước đó (purimarūpāvijahanena). Hoặc là (vā pana) các pháp ấy (te dhammā) của tự ngã (assa) là các trạng thái (avatthābhūtā), chúng có thể khác (aññe vā siyuṃ) hoặc không khác (anaññe vā) với tự ngã ấy (tato). Nếu (yadi) chúng khác (aññe), thì dù chúng (tāhi) có sanh khởi (uppannāhipi), cũng không có sự đặc biệt nào (koci viseso atthi) đối với tự ngã ấy (tassa). Điều được mong muốn (icchitaṃ) là người làm (yo hi karoti), người cảm thọ (paṭisaṃvedeti), người chết (cavati) và người tái sanh (upapajjati). Do đó (tasmā), chính vì mục đích đó (tadattho eva) mà có lỗi đã được nói đến (yathāvuttadoso). Hơn nữa (kiñca), sự tưởng định về các pháp (dhammakappanāpi) cũng sẽ trở nên vô nghĩa (niratthikā siyā). Còn nếu (atha) chúng không khác (anaññe), thì đối với một tự ngã (attano) không khác (anaññassa) với các trạng thái (avatthāhi) có sự sanh và diệt (uppādavināsavantīhi), làm sao có cơ hội (kuto avakāso) cho sự thường hằng (niccatā), vì có khả năng sanh và diệt (uppādavināsasambhavato) giống như chúng (tāsaṃ viya)? Hoặc là (vā) chúng (tāsampi) cũng sẽ trở thành thường hằng (niccatāpattīti) giống như tự ngã (attano viya). Như vậy (iti), sự ràng buộc và giải thoát (bandhavimokkhānaṃ) không thể có được (asambhavo eva). Do đó (iti), chủ trương về tự ngã này (ayaṃ attavādo) hoàn toàn không hợp lý (na yujjateva). Do đó, ngài nói (tenāha): ‘‘attā nāma koci dukkhassa kārako natthīti dīpetī’’ti (ngài chỉ ra rằng không có một người làm khổ nào gọi là tự ngã). Paratoti (do người khác) là trong cả ba trường hợp (tividhepi naye) về người khác (parasmiṃ) trong câu ‘‘paraṃkataṃ dukkha’’ntiādike (khổ do người khác làm, v.v...). Adhiccasamuppannanti (ngẫu nhiên sanh) là sanh khởi (samuppannaṃ) một cách ngẫu nhiên (adhicca), theo ý muốn (yadicchāya), không có bất kỳ nguyên nhân nào (kiñci kāraṇaṃ vinā) hoặc không có bất kỳ hành động nào trước đó (kassaci vā pubbaṃ vinā). Do đó, ngài nói (tenāha): ‘‘akāraṇena yadicchāya uppanna’’nti (sanh khởi không do nguyên nhân, theo ý muốn). Kasmā evamāhāti (tại sao ngài nói như vậy?) có ý định (adhippāyo) là sẽ nói như vầy (evaṃ vakkhamānoti). Assāti là của vị lõa thể (acelassa). Ayanti là nói (vadati) về đức Thế Tôn (bhagavantaṃ sandhāya). Sodhentoti là sau khi đã tự mình làm cho trong sạch (sayaṃ visuddhaṃ katvā), ngài chỉ ra (dassento) sự trong sạch (suddhiṃ) của câu hỏi của mình (attano pucchāya) chính là vấn đề đã được hỏi (pucchitamatthaṃ eva). Nhằm mục đích (atthāya) phủ định (paṭisedhan) sự chấp thủ sai lầm (micchāgahaṇassa) của tà kiến (laddhiyā) ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti (khổ do tự mình làm).

සො කරොතීති සො කම්මං කරොති. සො පටිසංවෙදයතීති කාරකවෙදකානං අනඤ්ඤත්තදස්සනපරං එතං, න පන කම්මකිරියාඵලානං පටිසංවෙදනානං සමානකාලතාදස්සනපරං. ඉතීති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො. ඛොති අවධාරණෙ. ‘‘සො එවා’’ති දස්සිතො. අනියතාදෙසා හි එතෙ නිපාතා. ආදිතොති භුම්මත්ථෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘ආදිම්හියෙවා’’ති. ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙව ‘‘සො කරොති, සො පටිසංවෙදයතී’’ති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසා භවන්ති. සඤ්ඤාවිපල්ලාසතො හි චිත්තවිපල්ලාසො, චිත්තවිපල්ලාසතො දිට්ඨිවිපල්ලාසො, තෙනාහ ‘‘එවං සති පච්ඡා සයංකතං දුක්ඛන්ති අයං ලද්ධි හොතී’’ති. එවං [Pg.42] සති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසානං බ්‍රූහිතො මිච්ඡාභිනිවෙසො, යදිදං ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධි. තස්මා පටිනිස්සජ්ජෙතුං පාපකං දිට්ඨිගතන්ති දස්සෙති. තෙනාහ භගවා ‘‘සයංකතං…පෙ… එතං පරෙතී’’ති. වට්ටදුක්ඛං අධිප්පෙතං අවිසෙසතො අත්ථීති ච වුත්තත්තා. සස්සතං සස්සතගාහං දීපෙති පරෙසං පකාසෙති, තථාභූතො ච සස්සතං දළ්හග්ගාහං ගණ්හාතීති. තස්සාති දිට්ඨිගතිකස්ස. තං ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති එවං පවත්තං විපරීතදස්සනං. එතං සස්සතග්ගහණං. පරෙති උපෙති. තෙනාහ ‘‘කාරකඤ්ච…පෙ… අත්ථො’’ති. එකමෙව ගණ්හන්තන්ති සතිපි වත්ථුභෙදෙ අයොනිසො උප්පජ්ජනෙන එකමෙව කත්වා ගණ්හන්තං.

So karotīti (người ấy làm) là người ấy làm nghiệp (so kammaṃ karoti). So paṭisaṃvedayatīti (người ấy cảm thọ) là câu này (etaṃ) nhằm mục đích chỉ ra sự không khác biệt (anaññattadassanaparaṃ) giữa người làm và người cảm thọ (kārakavedakānaṃ), chứ không phải (na pana) nhằm mục đích chỉ ra sự đồng thời (samānakālatādassanaparaṃ) của hành động nghiệp (kammakiriyā) và sự cảm thọ quả (phalānaṃ paṭisaṃvedanānaṃ). Itīti là tiểu từ (nipāto) có nghĩa chỉ ra (nidassanatthe). Khoti có nghĩa nhấn mạnh (avadhāraṇe). Nó được chỉ ra (dassito) là ‘‘so evā’’ti (chính người ấy). Bởi vì (hi) các tiểu từ này (ete nipātā) có vị trí không cố định (aniyatādesā). Āditoti là lời nói ở cách thứ bảy (nissakkavacanaṃ) theo nghĩa cách thứ bảy (bhummatthe), nên ngài nói (āha) ‘‘ādimhiyevā’’ti (ngay từ đầu). Trước cả (pageva) tà kiến (laddhiyā) ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti (khổ do tự mình làm) đã có (bhavanti) các tưởng điên đảo và tâm điên đảo (saññācittavipallāsā) rằng ‘‘so karoti, so paṭisaṃvedayatī’’ti (người ấy làm, người ấy cảm thọ). Bởi vì (hi) từ tưởng điên đảo (saññāvipallāsato) có tâm điên đảo (cittavipallāso), từ tâm điên đảo (cittavipallāsato) có kiến điên đảo (diṭṭhivipallāso). Do đó, ngài nói (tenāha): ‘‘evaṃ sati pacchā sayaṃkataṃ dukkhanti ayaṃ laddhi hotī’’ti (khi như vậy, về sau có tà kiến này là khổ do tự mình làm). Khi như vậy (evaṃ sati), do sự gia tăng (brūhito) của tưởng và tâm điên đảo (saññācittavipallāsānaṃ), có sự cố chấp sai lầm (micchābhiniveso), đó chính là (yadidaṃ) tà kiến (laddhi) ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti (khổ do tự mình làm). Do đó (tasmā), ngài chỉ ra (dasseti) rằng nên từ bỏ (paṭinissajjetuṃ) tà kiến xấu xa (pāpakaṃ diṭṭhigataṃ). Do đó, đức Thế Tôn nói (tenāha bhagavā): ‘‘sayaṃkataṃ…pe… etaṃ paretī’’ti (khổ do tự mình làm... đi đến điều ấy). Và vì đã được nói (vuttattā) rằng khổ trong vòng luân hồi (vaṭṭadukkhaṃ) được nói đến (adhippetaṃ) một cách không phân biệt (avisesato), nên nó có (atthīti). Sassataṃ (thường kiến) là làm sáng tỏ (dīpeti), tuyên bố (pakāseti) cho người khác (paresaṃ) sự chấp thủ thường kiến (sassatagāhaṃ). Và người như vậy (tathābhūto ca) nắm giữ (gaṇhātīti) sự chấp thủ thường kiến một cách kiên cố (sassataṃ daḷhaggāhaṃ). Tassāti là của người có tà kiến (diṭṭhigatikassa). Taṃ là cái thấy sai lầm (viparītadassanaṃ) đã diễn ra như vầy (evaṃ pavattaṃ): ‘‘sayaṃkataṃ dukkha’’nti (khổ do tự mình làm). Etaṃ là sự chấp thủ thường kiến này (sassataggahaṇaṃ). Pareti là đi đến (upeti). Do đó, ngài nói (tenāha): ‘‘kārakañca…pe… attho’’ti (người làm... v.v... có nghĩa là). Ekameva gaṇhantanti (chấp thủ chỉ là một) là mặc dù có sự khác biệt về đối tượng (satipi vatthubhede), do sanh khởi không như lý (ayoniso uppajjanena), người ấy chấp thủ (gaṇhantaṃ) xem như chỉ là một (ekameva katvā).

ඉධ ‘‘ආදිම්හියෙවා’’ති පදෙ. ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙවාතිආදිනා හෙත්ථ වුත්තනයානුසාරෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයඤ්හෙත්ථ යොජනා – ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති ලද්ධියා පගෙව අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතීති සඤ්ඤාචිත්තවිපල්ලාසා භවන්තීති සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. එවං සතීති එවං මුදුකෙ උච්ඡෙදවිපල්ලාසෙ පඨමුප්පන්නෙ සති පච්ඡා ‘‘පරංකතං දුක්ඛ’’න්ති අයං ලද්ධි හොතීති සම්බන්ධො. කාරකොති කම්මස්ස කාරකො. තෙන කතන්ති කම්මකාරකෙන කතං. කම්මුනා හි ඵලස්ස වොහාරො අභෙදොපචාරකත්තා. එවන්ති දිට්ඨිසහගතා වෙදනා සාතසභාවා කිලෙසපරිළාහාදිනා සපරිස්සයා සඋපායාසා, එවං. ‘‘පගෙව ඉතරෙ’’ති වුත්තවෙදනාය අභිතුන්නස්ස විද්ධස්ස. ‘‘වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බ’’න්ති වත්වා තං යොජනං දස්සෙන්තො ‘‘තත්‍රාය’’න්තිආදිමාහ. උච්ඡෙදන්ති සතො සත්තස්ස උච්ඡෙදං විනාසං, විභවන්ති අත්ථො. අසතො හි විනාසාසම්භවතො අත්ථිභාවනිබන්ධනො උච්ඡෙදො. යථා හෙතුඵලභාවෙන පවත්තමානානං සභාවධම්මානං සතිපි එකසන්තානපරියාපන්නානං භින්නසන්තතිපතිතෙහි විසෙසෙ හෙතුඵලානං පරමත්ථතො අවිනාභාවත්තා භින්නසන්තානපතිතානං විය අච්චන්තභෙදසන්නිට්ඨානෙන නානත්තනයස්ස මිච්ඡාගහණං උච්ඡෙදාභිනිවෙසස්ස කාරණං. එවං හෙතුඵලභූතානං ධම්මානං විජ්ජමානෙපි සභාවභෙදෙ එකසන්තතිපරියාපන්නතාය එකත්තනයෙන අච්චන්තාභෙදගහණම්පි කාරණමෙවාති දස්සෙතුං ‘‘සත්තස්සා’’ති වුත්තං පාළියං. සන්තානවසෙන හි වත්තමානෙසු ඛන්ධෙසු ඝනවිනිබ්භොගාභාවෙන එකත්තගහණනිබන්ධනො සත්තග්ගාහො, සත්තස්ස ච අත්ථිභාවග්ගාහනිබන්ධනො උච්ඡෙදග්ගාහො, යාවායං අත්තා න [Pg.43] උච්ඡිජ්ජති, තාවායං විජ්ජතියෙවාති ගහණතො නිරුදයවිනාසො ඉධ උච්ඡෙදොති අධිප්පෙතොති ‘‘උච්ඡෙද’’න්ති වුත්තං. විසෙසෙන නාසො විනාසො, අභාවො. සො පන මංසචක්ඛුපඤ්ඤාචක්ඛූනං දස්සනපථාතික්කමොයෙව හොතීති වුත්තං ‘‘අදස්සන’’න්ති. අදස්සනෙ හි නාසසද්දො ලොකෙ නිරුළ්හොති. සභාවවිගමො සභාවාපගමො විභවො. යො හි නිරුදයවිනාසෙන උච්ඡිජ්ජති, න සො අත්තනො සභාවෙන තිට්ඨති.

Ở đây, trong từ “ādimhiyeva”. Ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến dưới đây, bắt đầu bằng (câu) “ngay cả trước khi có tà kiến ‘khổ do người khác làm’”. Đây là cách áp dụng ở đây – ngay cả trước khi có tà kiến “khổ do người khác làm”, các tưởng điên đảo và tâm điên đảo (cho rằng) “người khác làm, người khác cảm thọ” đã sanh khởi. Tất cả nên được liên kết theo phương pháp đã được nói đến bên dưới. “Evaṃ sati” (khi như vậy) có nghĩa là: khi đoạn kiến điên đảo vi tế này sanh khởi trước tiên, sau đó tà kiến “khổ do người khác làm” này mới khởi lên. Đó là mối liên hệ. “Kārako” là người làm của nghiệp. “Tena kataṃ” là được làm bởi người làm nghiệp ấy. Quả vậy, sự chỉ định của quả là do nghiệp, vì (ở đây có) sự ẩn dụ về tính không khác biệt (giữa nhân và quả). “Evaṃ” (như vậy) có nghĩa là: thọ tương ưng với tà kiến, có bản chất là lạc, nhưng có sự nguy hiểm và phiền muộn do sự thiêu đốt của phiền não v.v., là như vậy. (Câu) “Pageva itare” (trước cả những cái khác) (chỉ) người bị đâm, bị chích bởi cảm thọ đã được nói đến. Sau khi nói “nên được liên kết theo phương pháp đã được nói đến”, trong khi chỉ ra cách áp dụng đó, ngài nói “tatrāyaṃ” v.v. “Ucchedaṃ” (đoạn diệt) là sự đoạn diệt, sự hủy diệt của một chúng sanh đang hiện hữu; có nghĩa là sự không tồn tại (vibhava). Quả vậy, vì sự hủy diệt của một cái không hiện hữu là không thể có, nên sự đoạn diệt phải dựa trên sự hiện hữu (trước đó). Giống như việc chấp thủ sai lầm về nguyên tắc dị biệt là nguyên nhân của sự cố chấp vào đoạn kiến, (sự chấp thủ này) là do kết luận về sự khác biệt hoàn toàn giữa các pháp tự nhiên đang diễn tiến theo thể trạng nhân quả, xem chúng như thể thuộc về các dòng tương tục khác nhau, mặc dù chúng được bao gồm trong một dòng tương tục duy nhất, và vì theo chân đế, nhân và quả là không thể tách rời. Tương tự như vậy, để chỉ ra rằng ngay cả sự chấp thủ về tính đồng nhất hoàn toàn — theo nguyên tắc đồng nhất, do các pháp là nhân và quả được bao gồm trong một dòng tương tục duy nhất, mặc dù có sự khác biệt về tự tánh — cũng chính là một nguyên nhân, (từ) “sattassa” đã được nói trong bản Pāli. Quả vậy, đối với các uẩn đang diễn tiến theo dòng tương tục, sự chấp thủ về chúng sanh (sattaggāho) dựa trên sự chấp thủ về tính đồng nhất (ekattagahaṇa) do không có sự phân chia khối đặc (ghana). Và sự chấp thủ về đoạn diệt (ucchedaggāho) dựa trên sự chấp thủ về sự hiện hữu của chúng sanh ấy. Do sự chấp thủ rằng “chừng nào tự ngã này chưa bị đoạn diệt, chừng đó nó vẫn thực sự tồn tại”, nên sự hủy diệt không sanh trở lại ở đây được chủ ý là “đoạn diệt”. Vì vậy, (từ) “uccheda” được nói đến. “Vināso” (sự hủy diệt) là sự hủy diệt theo một nghĩa đặc biệt, là sự không tồn tại. Nhưng vì sự hủy diệt ấy chỉ là sự vượt ra ngoài tầm nhìn của nhục nhãn và tuệ nhãn, nên nó được gọi là “adassana” (sự biến mất). Quả vậy, trong thế gian, từ “nāsa” (hủy diệt) được xác lập theo ý nghĩa là “sự biến mất”. “Vibhava” (sự không tồn tại) là sự ra đi của tự tánh, sự từ bỏ tự tánh. Quả vậy, bất cứ cái gì bị đoạn diệt bởi sự hủy diệt không sanh trở lại, cái đó không còn tồn tại với tự tánh của chính nó.

එතෙ තෙති වා යෙ ඉමෙ තයා ‘‘සයංකතං දුක්ඛ’’න්ති ච පුට්ඨෙන මයා ‘‘සො කරොති, සො පටිසංවෙදයතී’’තිආදිනා, ‘‘අඤ්ඤො කරොති, අඤ්ඤො පටිසංවෙදයතී’’තිආදිනා ච පටික්ඛිත්තා සස්සතුච්ඡෙදසඞ්ඛාතා අන්තා, තෙ උභො අන්තෙති යොජනා. අථ වා එතෙ තෙති යත්ථ පුථූ අඤ්ඤතිත්ථියා අනුපචිතඤාණසම්භාරතාය පරමගම්භීරං සණ්හං සුඛුමං සුඤ්ඤතං අප්පජානන්තා සස්සතුච්ඡෙදෙ නිමුග්ගා සීසං උක්ඛිපිතුං න විසහන්ති, එතෙ තෙ උභො අන්තෙ අනුපගම්මාති යොජනා. දෙසෙතීති පඨමං තාව අනඤ්ඤසාධාරණෙ පටිපත්තිධම්මෙ ඤාණානුභාවෙන මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො, කරුණානුභාවෙන දෙසනාධම්මෙ මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො ධම්මං දෙසෙති. එත්ථ හීති හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. යස්මා කාරණතො…පෙ… නිද්දිට්ඨො, තස්මා මජ්ඣිමාය පටිපදාය ඨිතො ධම්මං දෙසෙතීති යොජනා. කාරණතො ඵලං දීපිතන්ති යොජනා, අභිධෙය්‍යානුරූපඤ්හි ලිඞ්ගවචනානි හොන්ති. අස්සාති ඵලස්ස. න කොචි කාරකො වා වෙදකො වා නිද්දිට්ඨො, අඤ්ඤදත්ථු පටික්ඛිත්තො හෙතුඵලමත්තතාදස්සනතො කෙවලං දුක්ඛක්ඛන්ධගහණතොති. එත්තාවතාති ‘‘එතෙ තෙ, කස්සප…පෙ… දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොතී’’ති එත්තකෙන තාව පදෙන. සෙසපඤ්හාති ‘‘සයංකතඤ්ච පරංකතඤ්ච දුක්ඛ’’න්තිආදිකා සෙසා චත්තාරො පඤ්හා. අට්ඨකථායං පන ‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, නත්ථි දුක්ඛ’’න්ති පඤ්හො පාළියං සරූපෙනෙව පටික්ඛිත්තොති න උද්ධතො. පටිසෙධිතා හොන්තීති තතියපඤ්හො, තාව පඨමදුතියපඤ්හපටික්ඛෙපෙනෙව පටික්ඛිත්තො, සො හි පඤ්හො විසුං විසුං පටික්ඛෙපෙන එකජ්ඣං පටික්ඛෙපෙන ච. තෙනාහ ‘‘උභො…පෙ… පටික්ඛිත්තො’’ති. එත්ථ ච යස්ස අත්තා කාරකො වෙදකො වා ඉච්ඡිතො, තෙන විපරිණාමධම්මො අත්තා අනුඤ්ඤාතො හොති. තථා ච සති අනුපුබ්බධම්මප්පවත්තියා රූපාදිධම්මානං විය[Pg.44], සුඛාදිධම්මානං විය චස්ස පච්චයායත්තවුත්තිතාය උප්පාදවන්තතා ආපජ්ජති. උප්පාදෙ ච සති අවස්සංභාවී නිරොධොති අනවකාසා නිච්චතාති. තස්ස ‘‘සයංකත’’න්ති පඨමපඤ්හපටික්ඛෙපො පච්ඡා චෙ අත්තනො නිරුළ්හස්ස සමුදයො හොතීති පුබ්බෙ විය අනෙන භවිතබ්බං, පුබ්බෙ විය වා පච්ඡාපි. සෙසපඤ්හාති තතියපඤ්හාදයො. තතියපඤ්හො පටික්ඛිත්තොති එවඤ්ච තතියපඤ්හො පටික්ඛිත්තො වෙදිතබ්බො – ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’තිආදිනා සතතං සමිතං පච්චයායත්තස්ස දීපනෙන දුක්ඛස්ස අධිච්චසමුප්පන්නතා පටික්ඛිත්තා, තතො එව තස්ස අජානනඤ්ච පටික්ඛිත්තං. තෙනාහ භගවා ‘‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’’ති (ම. නි. 3.126; සං. නි. 2.39-40; මහාව. 1; උදා. 1).

“Ete te” có nghĩa là “hai cực đoan này”, hoặc “ye ime” (những điều này) mà khi ngươi hỏi “khổ là tự mình làm ra phải không?”, đã bị ta bác bỏ bằng cách nói “người ấy làm, người ấy cảm thọ” v.v..., và “người khác làm, người khác cảm thọ” v.v..., là những cực đoan được gọi là thường kiến và đoạn kiến, nên được hiểu là “hai cực đoan ấy”. Hoặc là, “ete te” là nơi mà nhiều ngoại đạo khác, do không tích lũy được tư lương trí tuệ, không hiểu biết được tánh Không vô cùng thâm sâu, tế nhị, vi tế, nên bị chìm đắm trong thường kiến và đoạn kiến, không thể ngóc đầu lên được; nên được hiểu là “không đi đến hai cực đoan ấy”. “Thuyết giảng” (deseti) có nghĩa là, trước hết, vị ấy đứng trên trung đạo trong pháp hành không chung với ai khác nhờ vào năng lực của trí tuệ, và đứng trên trung đạo trong pháp thuyết giảng nhờ vào năng lực của lòng bi, rồi thuyết giảng Chánh pháp. Ở đây, từ “hi” (hīti) có nghĩa là nguyên nhân. Bởi vì nguyên nhân... đã được chỉ ra, do đó nên được hiểu là “vị ấy đứng trên trung đạo mà thuyết giảng Chánh pháp”. Nên được hiểu là “từ nguyên nhân, quả được làm sáng tỏ”; thật vậy, giới tính và số của từ ngữ phải phù hợp với đối tượng được nói đến. “Assā” (của nó) là của quả. Không có tác giả hay người cảm thọ nào được chỉ ra, trái lại đã bị bác bỏ, vì chỉ trình bày về nhân và quả, chỉ đơn thuần là sự nắm bắt khối khổ. “Bởi chừng ấy” (ettāvatā) có nghĩa là bởi chừng ấy câu: “Này Kassapa, hai cực đoan này... sự đoạn diệt của khối khổ này xảy ra”. “Các câu hỏi còn lại” (sesapañhā) là bốn câu hỏi còn lại, bắt đầu bằng “khổ là do tự mình làm và do người khác làm phải không?”. Tuy nhiên, trong Chú giải, câu hỏi “Thưa ngài Gotama, có phải là không có khổ chăng?” đã bị bác bỏ ngay trong Chánh tạng, nên không được nêu ra. “Bị bác bỏ” (paṭisedhitā honti) có nghĩa là câu hỏi thứ ba đã bị bác bỏ ngay khi bác bỏ câu hỏi thứ nhất và thứ hai, vì câu hỏi ấy bị bác bỏ khi bác bỏ riêng từng câu và khi bác bỏ chung cả hai. Do đó, ngài nói “cả hai... bị bác bỏ”. Và ở đây, đối với người chủ trương có một tự ngã là tác giả hay người cảm thọ, thì người ấy đã chấp nhận một tự ngã có bản chất biến đổi. Và như vậy, giống như sự diễn tiến tuần tự của các pháp như sắc pháp v.v..., và giống như các pháp như lạc v.v..., tự ngã ấy sẽ trở thành có sự sanh khởi do phụ thuộc vào duyên. Và khi có sự sanh khởi, sự diệt là điều tất yếu, do đó không có chỗ cho sự thường hằng. Đối với người ấy, việc bác bỏ câu hỏi thứ nhất “tự mình làm” (là vì) nếu sau này có sự sanh khởi của cái đã ăn sâu vào tự ngã, thì nó phải giống như trước đây, hoặc sau này cũng phải giống như trước đây. “Các câu hỏi còn lại” là từ câu hỏi thứ ba trở đi. Câu hỏi thứ ba bị bác bỏ nên được hiểu như sau: bằng cách trình bày sự phụ thuộc vào duyên một cách liên tục, không gián đoạn qua câu “do vô minh làm duyên, các hành sanh khởi” v.v..., quan điểm cho rằng khổ sanh khởi một cách ngẫu nhiên đã bị bác bỏ, và do đó, sự không biết về nó cũng bị bác bỏ. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này” (M. iii. 126; S. ii. 39-40; Mahāvagga 1; Ud. 1).

යං පරිවාසං සමාදියිත්වා පරිවසතීති යොජනා. වචනසිලිට්ඨතාවසෙනාති ‘‘භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති යාචන්තෙන තෙන වුත්තවචනසිලිට්ඨතාවසෙන. ගාමප්පවෙසනාදීනීති ආදි-සද්දෙන නාතිදිවාපටික්කමනං, නවෙසියාදිගොචරතා, සබ්‍රහ්මචාරීනං කිච්චෙසු දක්ඛතාදි, උද්දෙසාදීසු තිබ්බච්ඡන්දතා, තිත්ථියානං අවණ්ණභණනෙ අත්තමනතා, බුද්ධාදීනං අවණ්ණභණනෙ අනත්තමනතා, තිත්ථියානං වණ්ණභණනෙ අනත්තමනතා, බුද්ධාදීනං වණ්ණභණනෙ අත්තමනතාති (මහාව. 87) ඉමෙසං සඞ්ගහො. අට්ඨ වත්තානීති ඉමානි අට්ඨ තිත්ථියවත්තානි පූරෙන්තෙන. එත්ථ ච නාතිකාලෙන ගාමප්පවෙසනා තත්ථ විසුද්ධකායවචීසමාචාරෙන පිණ්ඩාය චරිත්වා නාතිදිවාපටික්කමනන්ති ඉදමෙකං වත්තං.

Nên được hiểu là “sau khi thọ nhận biệt trú nào, vị ấy sống biệt trú”. “Do sự khéo léo của lời nói” có nghĩa là do sự khéo léo của lời nói đã được người ấy thốt ra khi xin: “Con mong được xuất gia, thọ cụ túc giới nơi Đức Thế Tôn”. “Việc vào làng v.v...”, bằng từ “ādi” (v.v...), bao gồm các điều sau: không trở về quá muộn, có nơi khất thực mới lạ v.v..., khéo léo trong các công việc của các vị đồng phạm hạnh v.v..., có ý muốn mãnh liệt trong việc học hỏi v.v..., hài lòng khi ngoại đạo bị chê bai, không hài lòng khi chư Phật v.v... bị chê bai, không hài lòng khi ngoại đạo được tán thán, hài lòng khi chư Phật v.v... được tán thán (Mahāvagga 87). “Tám phận sự” có nghĩa là người ấy làm tròn tám phận sự của ngoại đạo này. Và ở đây, việc vào làng không quá sớm, đi khất thực ở đó với thân, khẩu, và hạnh kiểm trong sạch, rồi trở về không quá muộn, đây là một phận sự.

අයමෙත්ථ පාඨොති එතස්මිං කස්සපසුත්තෙ අයං පාඨො. අඤ්ඤත්ථාති සීහනාදසුත්තාදීසු (දී. නි. 1.402-403). ඝංසිත්වා කොට්ටෙත්වාති යථා සුවණ්ණං නිඝංසිත්වා අධිකරණියා කොට්ටෙත්වා නිද්දොසමෙව ගය්හති, එවං පරිවාසවත්තචරණෙන ඝංසිත්වා සුද්ධභාවවීමංසනෙන කොට්ටෙත්වා සුද්ධො එව අඤ්ඤතිත්ථියපුබ්බො ඉධ ගය්හති. තිබ්බච්ඡන්දතන්ති සාසනං අනුපවිසිත්වා බ්‍රහ්මචරියවාසෙ තිබ්බච්ඡන්දතං දළ්හතරාභිරුචිතං. අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසීති නාමගොත්තෙන අපාකටං එකං භික්ඛුං ආණාපෙසි එහිභික්ඛුඋපසම්පදාය උපනිස්සයාභාවතො. ගණෙ නිසීදිත්වාති භික්ඛූ අත්තනො සන්තිකෙ පත්තාසනවසෙන ගණෙ නිසීදිත්වා.

“Đây là bản văn ở đây” có nghĩa là trong kinh Kassapa này, đây là bản văn. “Ở nơi khác” có nghĩa là trong các kinh như Sīhanādasutta v.v... (D. i. 402-403). “Sau khi chà xát và đập” có nghĩa là, giống như vàng sau khi được chà xát và đập trên đe thì chỉ lấy phần không tì vết, cũng vậy, người từng là ngoại đạo, sau khi được chà xát bằng việc thực hành các phận sự biệt trú và được đập bằng việc thẩm xét về sự trong sạch, chỉ được chấp nhận vào đây khi đã trong sạch. “Ý muốn mãnh liệt” có nghĩa là sau khi đã vào trong giáo pháp, có ý muốn mãnh liệt, sự ưa thích vững chắc hơn trong đời sống phạm hạnh. “Gọi một vị tỳ khưu nào đó” có nghĩa là ngài ra lệnh cho một vị tỳ khưu không được nêu rõ tên họ, vì không có duyên cận y cho phép thọ cụ túc giới bằng cách nói “hãy đến, tỳ khưu”. “Ngồi trong Tăng chúng” có nghĩa là các vị tỳ khưu ngồi trong Tăng chúng theo chỗ ngồi đã được sắp sẵn gần ngài.

අචෙලකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Acelakassapa đã hoàn tất.

8. තිම්බරුකසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Timbaruka.

18. යස්මා [Pg.45] තිම්බරුකො ‘‘වෙදනා අත්තා. අත්තාව වෙදයතී’’ති එවංලද්ධිකො, තස්මා තාය ලද්ධියා ‘‘සයංකතං සුඛදුක්ඛ’’න්ති වදති, තං පටිසංහරිතුං භගවා ‘‘සා වෙදනා’’තිආදිං අවොච. තෙනාහ ‘‘සා වෙදනාතිආදි සයංකතං සුඛදුක්ඛන්ති ලද්ධියා නිසෙධනත්ථං වුත්ත’’න්ති. එත්ථාපීති ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ. තත්‍රාති යං වුත්තං ‘‘සා වෙදනා…පෙ… සුඛදුක්ඛ’’න්ති, තස්මිං පාඨෙ. ආදිම්හියෙවාති එත්ථ භුම්මවචනෙන ‘‘ආදිතො’’ති තො-සද්දො න නිස්සක්කවචනෙ. එව-කාරෙන ඛො-සද්දො අවධාරණෙති දස්සෙති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං අනන්තරසුත්තෙ වුත්තමෙව. තත්ථ පන ‘‘වෙදනාතො අඤ්ඤො අත්තා, වෙදනාය කාරකො’’ති ලද්ධිකස්ස දිට්ඨිගතිකස්ස වාදො පටික්ඛිත්තො, ඉධ ‘‘වෙදනා අත්තා’’ති එවංලද්ධිකස්සාති අයමෙව විසෙසො. තෙනාහ ‘‘එවඤ්හි සති වෙදනාය එව වෙදනා කතා හොතී’’තිආදි. ඉමිස්සාති යාය වෙදනාය සුඛදුක්ඛං කතං, ඉමිස්සා. පුබ්බෙපීති සස්සතාකාරතො පුබ්බෙපි. පුරිමඤ්හි අත්ථන්ති අනන්තරසුත්තෙ වුත්තං අත්ථං. අට්ඨකථායන්ති පොරාණට්ඨකථායං. තන්ති පුරිමසුත්තෙ වුත්තමත්ථං. අස්සාති ඉමස්ස සුත්තස්ස. යස්මා තිම්බරුකො ‘‘වෙදනාව අත්තා’’ති ගණ්හාති, තස්මා වුත්තං ‘‘අහං සා වෙදනා…පෙ… න වදාමී’’ති.

18. Do Timbaruka là người có tà kiến rằng: “Thọ là tự ngã. Chính tự ngã cảm thọ,” do đó với tà kiến ấy, vị ấy nói rằng: “Lạc và khổ là do tự mình làm.” Để bác bỏ điều ấy, đức Thế Tôn đã nói câu: “Chính thọ ấy,” v.v… Do đó, ngài (chú giải) nói: “‘Chính thọ ấy,’ v.v… được nói ra nhằm mục đích phủ định tà kiến ‘lạc và khổ là do tự mình làm.’” Etthāpi (cũng ở đây) có nghĩa là: Cũng trong bài kinh này. Tatrā (ở đó) có nghĩa là: Trong đoạn văn đã được nói rằng: “Chính thọ ấy… cho đến… lạc và khổ.” Ādimhiyeva (ngay từ đầu): Ở đây, tiếng to trong ādito (từ đầu) không phải là ở xuất xứ cách, mà là ở vị trí cách. Tiếng eva (chính) cho thấy rằng tiếng kho (quả thật) có ý nghĩa nhấn mạnh. Điều cần nói ở đây đã được nói trong bài kinh ngay trước. Tuy nhiên, ở đó, luận thuyết của người có tà kiến, người có quan điểm rằng: “Tự ngã khác với thọ, là tác nhân của thọ” đã bị bác bỏ; còn ở đây, (luận thuyết) của người có tà kiến rằng: “Thọ là tự ngã” (bị bác bỏ). Đây chính là điểm khác biệt. Do đó, ngài (chú giải) nói: “Vì như vậy, thọ được tạo ra bởi chính thọ,” v.v… Imissā (của cái này) có nghĩa là: Của thọ này, cái mà lạc và khổ được tạo ra bởi nó. Pubbepi (cũng trước đây) có nghĩa là: Cũng trước đây, theo cách thường hằng. Purimañhi atthaṃ (ý nghĩa trước) có nghĩa là: Ý nghĩa đã được nói trong bài kinh ngay trước. Aṭṭhakathāyaṃ (trong chú giải) có nghĩa là: Trong chú giải xưa. Taṃ (điều đó) có nghĩa là: Ý nghĩa đã được nói trong bài kinh trước. Assa (của bài kinh này) có nghĩa là: Của bài kinh này. Do Timbaruka chấp thủ rằng: “Chính thọ là tự ngã,” do đó đã được nói rằng: “Ta không nói rằng… cho đến… chính ta là thọ ấy.”

අඤ්ඤා වෙදනාතිආදීසුපි යං වත්තබ්බං, තං අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයමෙව. කාරකවෙදනාති කත්තුභූතවෙදනා. වෙදනාසුඛදුක්ඛන්ති වෙදනාභූතසුඛදුක්ඛං කථිතං, න වට්ටසුඛදුක්ඛං. ‘‘විපාකසුඛදුක්ඛමෙව වට්ටතී’’ති වුත්තං ‘‘සයංකතං සුඛං දුක්ඛ’’න්තිආදිවචනතො.

Cũng trong các câu “Thọ là khác,” v.v…, điều cần nói cũng theo phương pháp đã được nói trong bài kinh ngay trước. Kārakavedanā (thọ tác nhân) có nghĩa là: Thọ là tác nhân. Vedanāsukhadukkhaṃ (lạc khổ của thọ) có nghĩa là: Lạc và khổ thuộc về thọ đã được nói đến, chứ không phải lạc và khổ trong vòng luân hồi. “Chỉ có lạc và khổ là quả dị thục mới diễn tiến trong vòng luân hồi” được nói đến do câu “Lạc và khổ do tự mình làm,” v.v…

තිම්බරුකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Timbaruka đã chấm dứt.

9. බාලපණ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා

9. Giải thích kinh Kẻ Ngu và Bậc Trí.

19. අවිජ්ජා නීවරණා භවාදි-ආදීනවස්ස නිවාරිතපටිච්ඡාදිකා එතස්සාති අවිජ්ජානීවරණො, අවිජ්ජාය නිවුතොති ආහ ‘‘අවිජ්ජාය නිවාරිතස්සා’’ති. අයං කායොති බාලස්ස අප්පහීනකිලෙසස්ස පච්චුප්පන්නං අත්තභාවං රක්ඛං කත්වා අවිජ්ජාය පටිච්ඡාදිතාදීනවෙ අයාථාවදස්සනවසෙන තණ්හාය පටිලද්ධචිත්තස්ස තංතංභවූපගා සඞ්ඛාරා සඞ්ඛරීයන්ති. තෙහි [Pg.46] ච අත්තභාවස්ස අභිනිබ්බත්ති, තස්මා අයඤ්ච අවිජ්ජාය කායො නිබ්බත්තොති. අස්සාති බාලස්ස. අයං අත්ථොති ‘‘අයං කායො නාමරූපන්ති ච වුත්තො’’ති අත්ථො දීපෙතබ්බො උපාදානක්ඛන්ධසළායතනසඞ්ගහතො තෙසං ධම්මානං. එවමෙතං ද්වයන්ති එවං අවිජ්ජාය නිවාරිතත්තා, තණ්හාය ච සංයුත්තත්තා එවං සපරසන්තානගතසවිඤ්ඤාණකකායසඞ්ඛාතං ද්වයං හොති. අඤ්ඤත්ථාති සුත්තන්තරෙසු. ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො’’තිආදිනා (ම. නි. 1.204, 400; 3.421, 425-426; සං. නි. 2.43-45; 4.60-61; කථා. 465, 467) අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි භින්දිත්වා චක්ඛුරූපාදිද්වයානි පටිච්ච චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො වුත්තා, ඉධ පන අභින්දිත්වා ඡ අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානි පටිච්ච චක්ඛුසම්ඵස්සාදයො වුත්තා ‘‘ද්වයං පටිච්ච ඵස්සො’’ති, තස්මා මහාද්වයං නාම කිරෙතං අනවසෙසතො අජ්ඣත්තිකබාහිරායතනානං ගහිතත්තා. අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානීති එත්ථාපි හි සළායතනානි සඞ්ගහිතානෙව. ඵස්සකාරණානීති ඵස්සපවත්තියා පච්චයානි. යෙහීති හෙතුදස්සනමත්තන්ති ආහ ‘‘යෙහි කාරණභූතෙහී’’ති. ඵස්සො එව ඵුසනකිච්චො, න ඵස්සායතනානීති වුත්තං ‘‘ඵස්සෙන ඵුට්ඨො’’ති. පරිපුණ්ණවසෙනාති අවෙකල්ලවසෙන. අපරිපුණ්ණායතනානං හීනානි ඵස්සස්ස කාරණානි හොන්ති, තෙසං වියාති ‘‘එතෙසං වා අඤ්ඤතරෙනා’’ති වුත්තං. කායනිබ්බත්තනාදිම්හීති සවිඤ්ඤාණකස්ස කායස්ස නිබ්බත්තනං කායනිබ්බත්තනං, කායො වා නිබ්බත්තති එතෙනාති කායනිබ්බත්තනං, කිලෙසාභිසඞ්ඛාරා. ආදිසද්දෙන ඵස්සසළායතනාදිසඞ්ගහො. අධිකං පයසති පයුඤ්ජති එතෙනාති අධිප්පයාසො, විසෙසකාරණන්ති ආහ ‘‘අධිකපයොගො’’ති.

19. Avijjānīvaraṇo (người có vô minh làm triền cái) có nghĩa là: Người này có vô minh là cái ngăn che, che đậy sự nguy hại của hữu, v.v…; do bị vô minh che lấp, nên ngài (chú giải) nói: “Của người bị vô minh ngăn che.” Ayaṃ kāyo (thân này) có nghĩa là: Đối với kẻ ngu, người chưa đoạn trừ phiền não, sau khi bảo vệ thân hiện tại, do thấy không như thật sự nguy hại đã bị vô minh che đậy, với tâm đã được ái dục chiếm hữu, các hành đưa đến các cõi hữu khác nhau được tạo tác. Và do các hành ấy, sự tái sinh của thân hữu diễn ra, do đó, thân này cũng được sinh ra từ vô minh. Assa (của người ấy) có nghĩa là: Của kẻ ngu. Ayaṃ attho (ý nghĩa này) có nghĩa là: Ý nghĩa “thân này cũng được gọi là danh sắc” cần được làm rõ do sự bao gồm của các pháp ấy trong năm uẩn thủ và sáu xứ. Evametaṃ dvayaṃ (như vậy, cặp đôi này) có nghĩa là: Như vậy, do bị vô minh ngăn che và do bị ái dục trói buộc, cặp đôi này được gọi là thân có thức, thuộc về tự thân và tha thân, được hình thành. Aññattha (ở nơi khác) có nghĩa là: Trong các bài kinh khác. Bằng cách phân chia các nội xứ và ngoại xứ, các loại xúc như nhãn xúc, v.v… được nói đến là do duyên vào các cặp đôi như mắt và sắc, v.v…, qua câu: “Do duyên mắt và các sắc, nhãn thức khởi lên; sự gặp gỡ của ba pháp là xúc,” v.v… (M.i.111; iii.281, 285-286; S.ii.72-73; iv.87-88; Kvu.301, 303). Nhưng ở đây, không phân chia, các loại xúc như nhãn xúc, v.v… được nói đến là do duyên vào sáu nội xứ và ngoại xứ qua câu: “Do duyên cặp đôi, có xúc.” Do đó, đây quả thật được gọi là đại cặp đôi, vì đã bao gồm tất cả nội xứ và ngoại xứ không sót. Ajjhattikabāhirāni āyatanāni (các nội xứ và ngoại xứ): Ở đây, sáu xứ cũng đã được bao gồm. Phassakāraṇāni (các nguyên nhân của xúc) có nghĩa là: Các duyên cho sự diễn tiến của xúc. Yehi (do những cái nào): Chỉ là sự trình bày nguyên nhân, nên ngài (chú giải) nói: “Do những nguyên nhân nào.” Chỉ có xúc mới có phận sự xúc chạm, chứ không phải các xứ của xúc, nên đã được nói: “Bị xúc chạm bởi xúc.” Paripuṇṇavasena (theo cách đầy đủ) có nghĩa là: Theo cách không thiếu sót. Các xứ không đầy đủ là những nguyên nhân yếu kém của xúc, giống như chúng, nên đã được nói: “Hoặc do một trong những cái này.” Kāyanibbattanādimhi (trong sự tạo thành thân, v.v…): Sự tạo thành của thân có thức là kāyanibbattanaṃ; hoặc thân được tạo thành bởi cái này là kāyanibbattanaṃ, tức là các phiền não hành. Tiếng ādi (v.v…) bao gồm xúc, sáu xứ, v.v… Adhippayāso (sự nỗ lực cao độ) có nghĩa là: Người ta nỗ lực, cố gắng nhiều hơn bởi cái này; là nguyên nhân đặc biệt, nên ngài (chú giải) nói: adhikapayogo (sự nỗ lực nhiều hơn).

භගවා අම්හාකං උප්පාදකභාවෙන මූලභාවෙන භගවංමූලකා. ඉමෙ ධම්මාති ඉමෙ කාරණධම්මා. යෙහි මයං බාලපණ්ඩිතානං සමානෙපි කායනිබ්බත්තනාදිම්හි විසෙසං ජානෙය්‍යාම, තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙ කස්සපසම්මාසම්බුද්ධෙන උප්පාදිතා’’තිආදි. ආජානාමාති අභිමුඛං පච්චක්ඛතො ජානාම. පටිවිජ්ඣාමාති තස්සෙව වෙවචනං, අධිගච්ඡාමාති අත්ථො. නෙතාති අම්හාකං සන්තානෙ පාපෙතා. විනෙතාති යථා අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසො හොති, එවං විසෙසතො නෙතා, තදඞ්ගවිනයාදිවසෙන වා විනෙතා. අනුනෙතාති අනුරූපං නෙතා. අන්තරන්තරා යථාධම්මපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤාපිතානං ධම්මානං අනුරූපතො දස්සනං හොතීති ආහ ‘‘යථාසභාවතො [Pg.47] …පෙ… දස්සෙතා’’ති. ආපාථං උපගච්ඡන්තානං භගවා පටිසරණං සමොසරණට්ඨානන්ති භගවංපටිසරණා ධම්මා. තෙනාහ ‘‘චතුභූමකධම්මා’’තිආදි. පටිසරති පටිවිජ්ඣතීති පටිසරණං, තස්මා පටිවිජ්ඣනවසෙන භගවා පටිසරණං එතෙසන්ති භගවංපටිසරණා. තෙනාහ ‘‘අපි චා’’තිආදි. ඵස්සො ආගච්ඡතීති පටිවිජ්ඣනකවසෙන ඵස්සො ඤාණස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, ආපාථං ආගච්ඡන්තොයෙව සො අත්ථතො ‘‘අහං කින්නාමො’’ති නාමං පුච්ඡන්තො විය, භගවා චස්ස නාමං කරොන්තො විය හොතීති වුත්තං ‘‘අහං භගවා’’තිආදි. උපට්ඨාතූති ඤාණස්ස පච්චුපට්ඨාතු. භගවන්තංයෙව පටිභාතූති භගවතො එව භාගො හොතු, භගවාව නං අත්තනො භාගං කත්වා විස්සජ්ජෙතූති අත්ථො, භගවතො භාගො යදිදං ධම්මස්ස අක්ඛානං, අම්හාකං පන සවනං භාගොති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. එවඤ්හි සද්දලක්ඛණෙන සමෙති. කෙචි පන පටිභාතූති අත්ථං වදන්ති ඤාණෙන දිස්සතු දෙසීයතූති වා අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තුම්හෙයෙව නො කථෙත්වා දෙථාති අත්ථො’’ති.

Đức Thế Tôn là cội nguồn của chúng con do vì là đấng phát sanh, là đấng căn bản. ‘Những pháp này’ có nghĩa là những pháp nhân này. Nhờ những pháp ấy mà chúng con có thể biết được sự khác biệt giữa kẻ ngu và bậc trí, dầu cho sự sanh khởi của thân v.v... là tương đồng. Do đó, có lời nói rằng: “Trước đây đã được đức Chánh Đẳng Giác Kassapa làm cho phát sanh” v.v... ‘Chúng con biết rõ’ có nghĩa là chúng con biết một cách trực tiếp, đối diện. ‘Chúng con thâm nhập’ là từ đồng nghĩa của từ ấy, có nghĩa là chúng con chứng đắc. ‘Bậc hướng đạo’ là bậc làm cho (pháp) đến được trong dòng tương tục của chúng con. ‘Bậc huấn luyện’ là bậc hướng đạo một cách đặc biệt để có được tri kiến đặc biệt của bậc Thánh, hoặc là bậc huấn luyện bằng cách chế ngự từng phần v.v... ‘Bậc tùy hướng’ là bậc hướng đạo một cách tương xứng. Vì có sự thấy tương xứng với các pháp đã được chế định theo sự chế định pháp trong từng trường hợp, nên có lời nói rằng: “Bậc chỉ dạy... theo tự tánh” v.v... Đối với những người đi vào cảnh giới, đức Thế Tôn là nơi nương tựa, là nơi hội tụ. (Do đó, các pháp) có đức Thế Tôn là nơi nương tựa. Do đó, có lời nói rằng: “Các pháp thuộc bốn địa” v.v... Nơi nương tựa là nơi quay về, là nơi thâm nhập. Vì vậy, do ý nghĩa thâm nhập, đức Thế Tôn là nơi nương tựa của những pháp này, nên (các pháp) có đức Thế Tôn là nơi nương tựa. Do đó, có lời nói rằng: “Hơn nữa” v.v... ‘Xúc đến’ có nghĩa là xúc đi vào cảnh giới của trí tuệ theo cách thâm nhập. Khi đi vào cảnh giới, về mặt ý nghĩa, nó giống như đang hỏi tên: “Tôi tên là gì?”, và đức Thế Tôn giống như đang đặt tên cho nó. Do đó, có lời nói rằng: “Ta là đức Thế Tôn” v.v... ‘Xin hãy hiện khởi’ có nghĩa là xin hãy hiện khởi cho trí tuệ. ‘Xin hãy tỏ ngộ đến chính đức Thế Tôn’ có nghĩa là: Mong rằng đó là phần của chính đức Thế Tôn, mong rằng chính đức Thế Tôn sau khi làm thành phần của mình rồi hãy ban bố. Phần của đức Thế Tôn chính là việc thuyết giảng pháp, còn phần của chúng con là việc lắng nghe, đây là ý nghĩa ở đây. Như vậy thì mới phù hợp với đặc tính của từ ngữ. Tuy nhiên, một số vị nói ý nghĩa của ‘xin hãy tỏ ngộ’ là: Mong rằng được thấy bằng trí tuệ, hoặc mong rằng được thuyết giảng. Do đó, có lời nói rằng: “Chính các ngài hãy nói và ban cho chúng tôi”, đó là ý nghĩa.

බාලස්ස පණ්ඩිතස්ස ච කායස්ස නිබ්බත්තියා පච්චයභූතා අවිජ්ජා ච තණ්හා ච. තෙනාහ ‘‘කම්මං…පෙ… නිරුද්ධා’’ති. ජවාපෙත්වාති ගහිතජවනං කත්වා, යථා පටිසන්ධිං ආකඩ්ඪිතුං සමත්ථං හොති, එවං කත්වා. යදි නිරුද්ධා, කථං අප්පහීනාති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යථා පනා’’තිආදි. භවති හි තංසදිසෙපි තබ්බොහාරො යථා ‘‘සා එව තිත්තිරී, තානෙව ඔසධානි, තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙනා’’ති ච. දුක්ඛක්ඛයායාති තදත්ථවිසෙසනත්ථන්ති ආහ ‘‘ඛයත්ථායා’’ති. පටිසන්ධිකායන්ති පටිසන්ධිගහණපුබ්බකං කායං. පාළියං ‘‘බාලෙනා’’ති කරණවචනං නිස්සක්කෙති ආහ ‘‘බාලතො’’ති. භාවිනා සහ පටිසන්ධිනා සප්පටිසන්ධිකො. යො පන එකන්තතො තෙනත්තභාවෙන අරහත්තං පත්තුං භබ්බො, සො භාවිනා පටිසන්ධිනා ‘‘අප්පටිසන්ධිකො’’ති, තතො විසෙසනත්ථං ‘‘සප්පටිසන්ධිකො’’ති වුත්තං. කිඤ්චාපි වුත්තං, සො ච යාව අරියභූමිං න ඔක්කමති, තාව බාලධම්මසමඞ්ගී එවාති කත්වා ‘‘සබ්බොපි පුථුජ්ජනො බාලො’’ති වුත්තං. තථා හි ‘‘අප්පටිසන්ධිකො ඛීණාසවො පණ්ඩිතො’’ති ඛීණාසව-සද්දෙන අප්පටිසන්ධිකො විසෙසිතො. යදි එවං සෙක්ඛා කථන්ති ආහ ‘‘සොතාපන්නා’’තිආදි. තෙ හි සිඛාපත්තපණ්ඩිච්චභාවලක්ඛණාභාවතො පණ්ඩිතාති න වත්තබ්බා ඛීණාසවා විය, බලවතරානං [Pg.48] පන බාලධම්මානං පහීනත්තා බාලාතිපි න වත්තබ්බා පුථුජ්ජනා විය. භජියමානා පන චතුසච්චසම්පටිවෙධං උපාදාය පණ්ඩිතපක්ඛං භජන්ති, න බාලපක්ඛං වුත්තකාරණෙනාති.

Vô minh và ái dục là những duyên cho sự sanh khởi của thân của kẻ ngu và bậc trí. Do đó, có lời nói rằng: “Nghiệp... đã bị diệt” v.v... ‘Sau khi làm cho khởi sanh tốc hành tâm’ có nghĩa là sau khi làm cho tốc hành tâm được nắm giữ, làm như thế nào để nó có khả năng kéo theo sự tái sanh. Nếu đã bị diệt, tại sao lại được nói là chưa được đoạn trừ? (Để trả lời,) có lời nói rằng: “Ví như” v.v... Thật vậy, cách dùng từ đó cũng có đối với những thứ tương tự, như là: “Chính con chim cút ấy”, “chính những dược thảo ấy”, và “do phần dư quả của chính nghiệp ấy”. ‘Để đoạn tận khổ’ là để làm rõ ý nghĩa đó, nên có lời nói rằng: “Vì mục đích đoạn tận”. ‘Thân tái sanh’ có nghĩa là thân có sự chấp thủ tái sanh đi trước. Trong Pāli, để loại bỏ cách dùng công cụ cách của từ ‘bởi kẻ ngu’, có lời nói rằng: ‘từ kẻ ngu’. Cùng với sự tái sanh trong tương lai, (người ấy) là người có tái sanh. Tuy nhiên, người nào chắc chắn có khả năng đạt đến A-la-hán trong chính kiếp sống đó, người ấy đối với sự tái sanh trong tương lai là “người không có tái sanh”. Do đó, để phân biệt, từ “người có tái sanh” đã được nói đến. Mặc dù đã được nói như vậy, nhưng người ấy, chừng nào chưa bước vào thánh địa, chừng đó vẫn còn là người có đủ các pháp của kẻ ngu. Do đó, có lời nói rằng: “Tất cả phàm phu đều là kẻ ngu”. Thật vậy, (trong câu) “bậc trí lậu tận không còn tái sanh”, từ “không còn tái sanh” được làm rõ nghĩa bởi từ “lậu tận”. Nếu vậy, các bậc hữu học thì thế nào? (Để trả lời,) có lời nói rằng: “Bậc Dự lưu” v.v... Thật vậy, các vị ấy không thể được gọi là bậc trí như bậc lậu tận, vì không có đặc tính của trạng thái trí tuệ đã đạt đến đỉnh cao; nhưng cũng không thể được gọi là kẻ ngu như phàm phu, vì đã đoạn trừ các pháp của kẻ ngu có sức mạnh hơn. Tuy nhiên, khi được phân loại, do đã thâm nhập Tứ Thánh Đế, các vị ấy thuộc về phe bậc trí, không thuộc về phe kẻ ngu vì lý do đã nêu.

බාලපණ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần sớ giải kinh Kẻ Ngu và Bậc Trí đã kết thúc.

10. පච්චයසුත්තවණ්ණනා

10. Sớ giải kinh Duyên

20. සබ්බම්පි සඞ්ඛතං අප්පටිච්ච උප්පන්නං නාම නත්ථීති පච්චයධම්මොපි අත්තනො පච්චයධම්මං උපාදාය පච්චයුප්පන්නො, තථා පච්චයුප්පන්නධම්මොපි අත්තනො පච්චයුප්පන්නං උපාදාය පච්චයධම්මොති යථාරහං ධම්මානං පච්චයපච්චයුප්පන්නතා. යෙසං විනෙය්‍යානං පටිච්චසමුප්පාදදෙසනායෙව සුබොධතො උපට්ඨාති, තෙසං වසෙන සුට්ඨු විභාගං කත්වා පටිච්චසමුප්පාදො දෙසිතො. යෙසං පන විනෙය්‍යානං තදුභයස්මිං විභජ්ජ සුතෙ එව ධම්මාභිසමයො හොති, තෙ සන්ධාය භගවා තදුභයං විභජ්ජ දස්සෙන්තො ‘‘පටිච්චසමුප්පාදඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි පටිච්චසමුප්පන්නෙ ච ධම්මෙ’’ති ඉමං දෙසනං ආරභීති ඉමමත්ථං විභාවෙන්තො ‘‘සත්ථා ඉමස්මිං සුත්තෙ’’තිආදිමාහ. පච්චයස්ස භාවො පච්චයත්තං, පච්චයනිබ්බත්තතා. අසභාවධම්මෙ න ලබ්භතීති ‘‘සභාවධම්මෙ’’ති වුත්තං. නනු ච ජාති ජරා මරණඤ්ච සභාවධම්මො න හොති, යෙසං පන ඛන්ධානං ජාති ජරා මරණඤ්ච, තෙ එව සභාවධම්මා, අථ කස්මා දෙසනාය තෙ ගහිතාති? නායං දොසො, ජාති ජරා මරණඤ්හි පච්චයනිබ්බත්තානං සභාවධම්මානං විකාරමත්තං, නඤ්ඤෙසං, තස්මා තෙ ගහිතාති. උප්පාදා වා තථාගතානන්ති න විනෙය්‍යපුග්ගලානං මග්ගඵලුප්පත්ති විය ජාතිපච්චයා ජරාමරණුප්පත්ති තථාගතුප්පාදායත්තා, අථ ඛො සා තථාගතානං උප්පාදෙපි අනුප්පාදෙපි හොතියෙව. තස්මා සා කාමං අසඞ්ඛතා විය ධාතු න නිච්චා, තථාපි ‘‘සබ්බකාලිකා’’ති එතෙන ජාතිපච්චයතො ජරාමරණුප්පත්තීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘ජාතියෙව ජරාමරණස්ස පච්චයො’’ති. ජාතිපච්චයාති ච ජාතිසඞ්ඛාතපච්චයා. හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. ඨිතාව සා ධාතු, යායං ඉදප්පච්චයතා ජාතියා ජරාමරණස්ස පච්චයතා තස්ස බ්‍යභිචාරාභාවතො. ඉදානි න කදාචි ජාති ජරාමරණස්ස පච්චයො න හොති හොතියෙවාති ජරාමරණස්ස පච්චයභාවෙ නියමෙති. උභයෙනපි යථාවුත්තස්ස පච්චයභාවො යත්ථ [Pg.49] හොති, තත්ථ අවස්සංභාවිතං දස්සෙති. තෙනාහ භගවා ‘‘ඨිතාව සා ධාතූ’’ති. ද්වීහි පදෙහි. තිට්ඨන්තීති යස්ස වසෙන ධම්මානං ඨිති, සා ඉදප්පච්චයතා ධම්මට්ඨිතතා. ධම්මෙති පච්චයුප්පන්නෙ ධම්මෙ. නියමෙති විසෙසෙති. හෙතුගතවිසෙසසමායොගො හි හෙතුඵලස්ස එවං ධම්මතානියාමො එවාති.

20. Vì rằng: ‘Không có bất kỳ pháp hữu vi nào được gọi là sanh khởi mà không do duyên,’ nên pháp làm duyên cũng là pháp do duyên sanh do nương vào pháp làm duyên của chính nó, và cũng vậy, pháp do duyên sanh cũng là pháp làm duyên do nương vào pháp do duyên sanh của chính nó. Tính chất vừa là duyên vừa là do duyên sanh của các pháp là tùy theo trường hợp thích hợp. Đối với những chúng sanh cần được giáo hóa nào mà chỉ riêng bài thuyết giảng về Lý Duyên Khởi đã hiện khởi một cách dễ hiểu, thì Lý Duyên Khởi đã được thuyết giảng sau khi đã phân tích kỹ lưỡng theo trường hợp của họ. Còn đối với những chúng sanh cần được giáo hóa nào mà sự chứng ngộ Chánh pháp chỉ xảy ra khi nghe cả hai điều ấy được phân tích, nhắm đến họ, Đức Thế Tôn, trong khi chỉ ra cả hai điều ấy một cách phân tích, đã bắt đầu bài thuyết giảng này rằng: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ông về Lý Duyên Khởi và các pháp do duyên sanh.’ Để làm sáng tỏ ý nghĩa này, (vị Chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng ‘Bậc Đạo Sư, trong kinh này...’ Trạng thái của duyên là tính chất duyên, tức là tính chất được tạo ra bởi duyên. Bởi vì nó không thể được tìm thấy trong các pháp vô tự tánh, nên được nói là ‘trong các pháp có tự tánh.’ Chẳng phải sanh, già và chết không phải là pháp có tự tánh sao? Mà chính các uẩn mà có sanh, già và chết, chính chúng mới là các pháp có tự tánh. Vậy tại sao chúng lại được đề cập trong bài thuyết giảng? Đây không phải là lỗi. Vì sanh, già và chết chỉ là sự biến đổi của các pháp có tự tánh được tạo ra bởi duyên, chứ không phải của các pháp khác, do đó chúng được đề cập đến. Về câu ‘Dù các Như Lai có xuất hiện...’, sự sanh khởi của già và chết do sanh làm duyên không phụ thuộc vào sự xuất hiện của Như Lai, không giống như sự sanh khởi của Đạo và Quả của các chúng sanh cần được giáo hóa. Mà nó vẫn luôn xảy ra dù các Như Lai có xuất hiện hay không xuất hiện. Do đó, yếu tố ấy, mặc dù không phải là thường hằng như pháp vô vi, tuy nhiên, qua từ ‘luôn hiện hữu trong mọi thời,’ nó chỉ ra rằng sự sanh khởi của già và chết là do sanh làm duyên. Do đó, Ngài nói: ‘Chính sanh là duyên cho già và chết.’ Câu ‘Do sanh làm duyên’ có nghĩa là do duyên được gọi là sanh. Đây là cách nói dùng biến cách thứ năm (sở y cách) trong ý nghĩa về nhân. Yếu tố ấy luôn đứng vững, tức là tính duyên này, tính chất làm duyên của sanh đối với già và chết, bởi vì nó không có sự sai khác. Bây giờ, không bao giờ có chuyện sanh không là duyên cho già và chết, nó luôn luôn là như vậy; (điều này) xác định trạng thái làm duyên (của sanh) đối với già và chết. Bằng cả hai (cách nói), nó chỉ ra tính tất yếu ở nơi nào có trạng thái làm duyên như đã được đề cập. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: ‘Yếu tố ấy luôn đứng vững.’ Bằng hai từ này. Sự đứng vững của các pháp là do nhờ vào cái gì mà chúng đứng vững, tính duyên này chính là tính đứng vững của các pháp. Trong từ ‘pháp,’ (ý chỉ) các pháp do duyên sanh. ‘Xác định’ có nghĩa là ‘làm cho đặc thù.’ Vì sự kết hợp đặc thù thuộc về nhân chính là định luật pháp tánh của nhân và quả như vậy.

අපරො නයො – ඨිතාව සා ධාතූති යායං ජරාමරණස්ස ඉදප්පච්චයතා ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති, එසා ධාතු එස සභාවො. තථාගතානං උප්පාදතො පුබ්බෙ උද්ධඤ්ච අප්පටිවිජ්ඣියමානො, මජ්ඣෙ ච පටිවිජ්ඣියමානො න තථාගතෙහි උප්පාදිතො, අථ ඛො සම්භවන්තස්ස ජරාමරණස්ස සබ්බකාලං ජාතිපච්චයතො සම්භවොති ඨිතාව සා ධාතු, කෙවලං පන සයම්භුඤාණෙන අභිසම්බුජ්ඣනතො ‘‘අයං ධම්මො තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධො’’ති පවෙදනතො ච තථාගතො ‘‘ධම්මසාමී’’ති වුච්චති, න අපුබ්බස්ස උප්පාදනතො. තෙන වුත්තං ‘‘ඨිතාව සා ධාතූ’’ති. සා එව ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති එත්ථ විපල්ලාසාභාවතො එවං අවබුජ්ඣමානස්ස එතස්ස සභාවස්ස, හෙතුනො වා තථෙව භාවතො ඨිතතාති ධම්මට්ඨිතතා, ජාති වා ජරාමරණස්ස උප්පාදට්ඨිති පවත්තආයූහන-සංයොග-පලිබොධ-සමුදය-හෙතුපච්චයට්ඨිතීති තදුප්පාදාදිභාවෙනස්සා ඨිතතා ‘‘ධම්මට්ඨිතතා’’ති ඵලං පති සාමත්ථියතො හෙතුමෙව වදති. ධාරීයති පච්චයෙහීති වා ධම්මො, තිට්ඨති තත්ථ තදායත්තවුත්තිතාය ඵලන්ති ඨිති, ධම්මස්ස ඨිති ධම්මට්ඨිති. ධම්මොති වා කාරණං පච්චයභාවෙන ඵලස්ස ධාරණතො, තස්ස ඨිති සභාවො, ධම්මතො ච අඤ්ඤො සභාවො නත්ථීති ධම්මට්ඨිති, පච්චයො. තෙනාහ ‘‘පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති (පටි. ම. මාතිකා 4). ධම්මට්ඨිති එව ධම්මට්ඨිතතා. සා එව ධාතු ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති ඉමස්ස සභාවස්ස, හෙතුනො වා අඤ්ඤථත්තාභාවතො, ‘‘න ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්ති විඤ්ඤායමානස්ස ච තබ්භාවාභාවතො නියාමතා වවත්ථිතභාවොති ධම්මනියාමතා. ඵලස්ස වා ජරාමරණස්ස ජාතියා සති සම්භවො ධම්මෙ හෙතුම්හි ඨිතතාති ධම්මට්ඨිතතා, අසති අසම්භවො ධම්මනියාමතාති එවං ඵලෙන හෙතුං විභාවෙති, තං ‘‘ඨිතාව සා ධාතූ’’තිආදිනා වුත්තං. ඉමෙසං ජරාමරණාදීනං පච්චයතාසඞ්ඛාතං ඉදප්පච්චයතං අභිසම්බුජ්ඣති පච්චක්ඛකරණෙන [Pg.50] අභිමුඛං බුජ්ඣති යාථාවතො පටිවිජ්ඣති, තතො එව අභිසමෙති අභිමුඛං සමාගච්ඡති, ආදිතො කථෙන්තො ආචික්ඛති, උද්දිසතීති අත්ථො. තමෙව උද්දෙසං පරියොසාපෙන්තො දෙසෙති. යථාඋද්දිට්ඨමත්තං නිද්දිසනවසෙන පකාරෙහි ඤාපෙන්තො පඤ්ඤාපෙති. පකාරෙහි එව පතිට්ඨපෙන්තො පට්ඨපෙති. යථානිද්දිට්ඨං පටිනිද්දෙසවසෙන විවරති විභජති. විවටඤ්හි විභත්තඤ්ච අත්ථං හෙතූදාහරණදස්සනෙහි පාකටං කරොන්තො උත්තානීකරොති. උත්තානීකරොන්තො තථා පච්චක්ඛභූතං කත්වා නිගමනවසෙන පස්සථාති චාහ.

Một cách giải thích khác – ‘Yếu tố ấy vẫn tồn tại’ có nghĩa là: cái tính duyên này của già chết, tức là ‘do sanh duyên, già chết (khởi lên)’, chính là yếu tố ấy, là tự tánh ấy. (Pháp này) không được thâm nhập trước và sau khi các đức Như Lai xuất hiện, và trong khoảng giữa (khi được thâm nhập) cũng không phải do các đức Như Lai tạo ra, mà là, sự sanh khởi của già chết đang hiện hữu luôn luôn là do sanh duyên, vì vậy yếu tố ấy vẫn tồn tại. Tuy nhiên, chỉ vì Ngài đã giác ngộ bằng trí tuệ tự chứng, và vì Ngài đã tuyên bố rằng ‘pháp này đã được Như Lai giác ngộ’, nên đức Như Lai được gọi là ‘Bậc Tôn Chủ của Pháp’, chứ không phải vì Ngài đã tạo ra một điều gì chưa từng có trước đây. Do đó, đã được nói rằng: ‘Yếu tố ấy vẫn tồn tại’. Chính tự tánh này, hoặc chính nhân này, được hiểu như vậy do không có sự sai lầm trong câu ‘do sanh duyên, già chết (khởi lên)’, và vì nó tồn tại đúng như vậy, nên được gọi là pháp trụ tánh. Hoặc, sanh là sự tồn tại của già chết về phương diện sanh khởi, tồn tại, tiếp diễn, tích lũy, liên kết, chướng ngại, tập khởi, nhân, và duyên; do sự tồn tại của nó qua các trạng thái sanh khởi v.v... ấy, nên được gọi là ‘pháp trụ tánh’. Ở đây, nói về nhân theo khả năng đối với quả. Hoặc, pháp là cái được các duyên nâng đỡ; sự tồn tại là quả tồn tại ở đó vì sự vận hành của nó tùy thuộc vào các duyên ấy; sự tồn tại của pháp là pháp trụ. Hoặc, pháp là nguyên nhân vì nó nâng đỡ quả với tư cách là duyên; sự tồn tại của nó là tự tánh; và không có tự tánh nào khác ngoài pháp, nên gọi là pháp trụ, tức là duyên. Do đó, Ngài nói: ‘Trí tuệ trong việc thấu triệt các duyên là pháp trụ trí’ (Paṭi. Ma. Mātikā 4). Pháp trụ chính là pháp trụ tánh. Chính yếu tố ấy, vì tự tánh này hoặc nhân này của câu ‘do sanh duyên, già chết (khởi lên)’ không có tính khác đi, và vì khi được hiểu là ‘không phải do sanh duyên, già chết (khởi lên)’ thì trạng thái ấy không tồn tại, nên nó là một định luật, một trạng thái đã được xác lập, do đó gọi là pháp định tánh. Hoặc, sự sanh khởi của quả là già chết khi có sanh là sự tồn tại trong pháp là nhân, nên gọi là pháp trụ tánh; sự không sanh khởi khi không có (sanh) là pháp định tánh. Như vậy, Ngài làm rõ nhân bằng quả, điều đó đã được nói đến qua câu ‘Yếu tố ấy vẫn tồn tại’ v.v... Ngài giác ngộ tính duyên này, được gọi là tính duyên đặc định, của già chết v.v...; Ngài hiểu rõ một cách trực tiếp bằng sự chứng nghiệm; Ngài thâm nhập đúng như thật. Do đó, Ngài đạt đến, tức là đi đến một cách trực tiếp. Khi nói lúc ban đầu, Ngài chỉ ra, nghĩa là Ngài đề xướng. Khi kết thúc chính đề mục ấy, Ngài thuyết giảng. Ngài làm cho biết bằng nhiều cách theo lối trình bày đúng như đã được đề xướng. Ngài thiết lập bằng chính những cách thức ấy. Ngài khai mở, phân tích theo lối đối thuyết đúng như đã được trình bày. Ngài làm cho rõ ràng ý nghĩa đã được khai mở và phân tích, bằng cách làm cho nó hiển nhiên qua việc trình bày các nhân và ví dụ. Khi làm cho rõ ràng, Ngài đã làm cho nó trở thành điều được chứng nghiệm như vậy và theo lối kết luận, Ngài nói: ‘Hãy thấy’.

ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්තිආදීසූති ජාතිආදීනං ජරාමරණපච්චයභාවෙසු. තෙහි තෙහි පච්චයෙහීති යාවතකෙහි පච්චයෙහි යං ඵලං උප්පජ්ජමානාරහං, අවිකලෙහි තෙහෙව තස්ස උප්පත්ති, න ඌනාධිකෙහීති. තෙනාහ ‘‘අනූනාධිකෙහෙවා’’ති. යථා තං චක්ඛුරූපාලොකමනසිකාරෙහි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස සම්භවොති. තෙන තංතංඵලනිප්ඵාදනෙ තස්සා පච්චයසාමග්ගියා තප්පකාරතා තථතාති වුත්තාති දස්සෙති. සාමග්ගින්ති සමොධානං, සමවායන්ති අත්ථො. අසම්භවාභාවතොති අනුප්පජ්ජනස්ස අභාවතො. තථාවිධපච්චයසාමග්ගියඤ්හි සතිපි ඵලස්ස අනුප්පජ්ජනෙ තස්සාවිතථතා සියා. අඤ්ඤධම්මපච්චයෙහීති අඤ්ඤස්ස ඵලධම්මස්ස පච්චයෙහි. අඤ්ඤධම්මානුප්පත්තිතොති තතො අඤ්ඤස්ස ඵලධම්මස්ස අනුප්පජ්ජනතො. න හි කදාචි චක්ඛුරූපාලොකමනසිකාරෙහි සොතවිඤ්ඤාණස්ස සම්භවො අත්ථි. යදි සියා, තස්සා සාමග්ගියා අඤ්ඤථතා නාම සියා, න චෙතං අත්ථීති ‘‘අනඤ්ඤථතා’’ති වුත්තං. පච්චයතොති පච්චයභාවතො. පච්චයසමූහතොති එත්ථාපි එසෙව නයො. ඉදප්පච්චයා එව ඉදප්පච්චයතාති තා-සද්දෙන පදං වඩ්ඪිතං යථා ‘‘දෙවොයෙව දෙවතා’’ති, ඉදප්පච්චයානං සමූහො ඉදප්පච්චයතාති සමූහත්ථො තාසද්දො යථා ‘‘ජනානං සමූහො ජනතා’’ති ඉමමත්ථං සන්ධායාහ ‘‘ලක්ඛණං පනෙත්ථ සද්දසත්ථතො වෙදිතබ්බ’’න්ති.

(Trong các câu) ‘Do sanh duyên, già chết (khởi lên)’ v.v... có nghĩa là trong các trạng thái làm duyên cho già chết của sanh v.v... ‘Bởi các duyên ấy, các duyên ấy’ có nghĩa là: quả nào thích hợp để sanh khởi bởi bao nhiêu duyên, thì sự sanh khởi của nó là do chính bấy nhiêu duyên ấy không thiếu sót, chứ không phải do thiếu hay thừa. Do đó, Ngài nói ‘chính bởi (các duyên) không thiếu không thừa’. Ví như sự sanh khởi của nhãn thức là do nhãn, sắc, ánh sáng và tác ý. Do đó, Ngài chỉ ra rằng trong việc tạo ra quả này quả kia, tính cách như vậy của sự hợp thành các duyên ấy được gọi là ‘tính như vậy’. ‘Sự hợp thành’ có nghĩa là sự hội tụ, sự kết hợp. ‘Do không có sự không sanh khởi’ có nghĩa là do không có sự không phát sanh. Vì nếu khi có sự hợp thành các duyên như vậy mà quả không sanh khởi, thì tính không sai khác của nó sẽ không có. ‘Bởi các duyên của pháp khác’ có nghĩa là bởi các duyên của một pháp quả khác. ‘Do pháp khác không sanh khởi’ có nghĩa là do một pháp quả khác với pháp ấy không sanh khởi. Vì không bao giờ có sự sanh khởi của nhĩ thức do nhãn, sắc, ánh sáng và tác ý. Nếu có, thì sự hợp thành ấy sẽ được gọi là có tính khác đi, nhưng điều này không có, do đó được gọi là ‘tính không khác đi’. ‘Do là duyên’ có nghĩa là do trạng thái làm duyên. ‘Do là một tập hợp các duyên’ cũng theo cách giải thích tương tự. ‘Chính các duyên đặc định là tính duyên đặc định’, ở đây từ được thêm vào với tiếp vị ngữ ‘tā’, giống như ‘chính vị trời là thiên tính’. Hoặc, ‘tính duyên đặc định’ là tập hợp của các ‘duyên đặc định’, ở đây tiếp vị ngữ ‘tā’ có nghĩa là tập hợp, giống như ‘tập hợp của những người là dân chúng’. Nhắm đến ý nghĩa này, Ngài nói: ‘Đặc tính ở đây nên được hiểu theo văn phạm’.

න නිච්චං සස්සතන්ති අනිච්චං. ජරාමරණං න අනිච්චං සඞ්ඛාරානං විකාරභාවතො අනිප්ඵන්නත්තා, තථාපි ‘‘අනිච්ච’’න්ති පරියායෙන වුත්තං. එස නයො සඞ්ඛතාදීසුපි. සමාගන්ත්වා කතං සහිතෙහෙව පච්චයෙහි නිබ්බත්තෙතබ්බතො යථාසභාවං සමෙච්ච සම්භුය්‍ය පච්චයෙහි කතන්ති සඞ්ඛතං[Pg.51]. පච්චයාරහං පච්චයං පටිච්ච න විනා තෙන සහිතසමෙතමෙව උප්පන්නන්ති පටිච්චසමුප්පන්නං. තෙනාහ ‘‘පච්චයෙ නිස්සාය උප්පන්න’’න්ති. ඛයසභාවන්ති භිජ්ජනසභාවං. විගච්ඡනකසභාවන්ති සකභාවතො අපගච්ඡනකසභාවං. විරජ්ජනකසභාවන්ති පලුජ්ජනකසභාවං. නිරුජ්ඣනකසභාවන්ති ඛණභඞ්ගවසෙන පභඞ්ගුසභාවං. වුත්තනයෙනාති ජරාය වුත්තනයෙන. ජනකප්පච්චයානං කම්මාදීනං. කිච්චානුභාවක්ඛණෙති එත්ථ කිච්චානුභාවො නාම යථා පවත්තමානෙ පච්චයෙ තස්ස ඵලං උප්පජ්ජති, තථා පවත්ති, එවං සන්තස්ස පවත්තනක්ඛණෙ. ඉදං වුත්තං හොති – යස්මිං ඛණෙ පච්චයො අත්තනො ඵලුප්පාදනං පති බ්‍යාවටො නාම හොති, ඉමස්මිං ඛණෙ යෙ ධම්මා රූපාදයො උපලබ්භන්ති තතො පුබ්බෙ, පච්ඡා ච අනුපලබ්භමානා, තෙසං තතො උප්පත්ති නිද්ධාරීයති, එවං ජාතියාපි සා නිද්ධාරෙතබ්බා තංඛණූපලද්ධතොති. යදි එවං නිප්පරියායතොව ජාතියා කුතොචි උප්පත්ති සිද්ධි, අථ කස්මා ‘‘එකෙන පරියායෙනා’’ති වුත්තන්ති? ජායමානධම්මානං විකාරභාවෙන උපලද්ධබ්බත්තා. යදි නිප්ඵන්නධම්මා විය ජාති උපලබ්භෙය්‍ය, නිප්පරියායතොව තස්සා කුතොචි උප්පත්ති සියා, න චෙවං උපලබ්භති, අථ ඛො අනිප්ඵන්නත්තා විකාරභාවෙන උපලබ්භති. තස්මා ‘‘එකෙන පරියායෙනෙත්ථ අනිච්චාතිආදීනි යුජ්ජන්තී’’ති වුත්තං. න පන ජරාමරණෙ, ජනකප්පච්චයානං කිච්චානුභාවක්ඛණෙ තස්ස අලබ්භනතො. තෙනෙව ‘‘එත්ථ ච අනිච්චන්ති…පෙ… අනිච්චං නාම ජාත’’න්ති වුත්තං.

Không phải là thường hằng, vĩnh cửu nên là vô thường. Sự già và chết không phải là vô thường do là trạng thái biến đổi của các pháp hữu vi, do không được hoàn thành. Tuy nhiên, đã được nói là ‘vô thường’ theo một phương diện. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các pháp hữu vi v.v... Được làm sau khi đã hội tụ, do phải được tạo ra bởi chính các duyên đã cùng nhau hiện hữu, được làm bởi các duyên đã cùng nhau tụ hội, cùng nhau hiện hữu đúng theo tự tánh, nên là hữu vi. Tùy thuộc vào duyên, nương vào duyên, không ngoài duyên ấy, chỉ sanh khởi khi đã cùng nhau hiện hữu, cùng nhau tụ hội, nên là do duyên sanh. Do đó, Ngài nói: “Nương vào các duyên mà sanh khởi.” Có bản chất tiêu hoại nghĩa là có bản chất tan rã. Có bản chất biến mất nghĩa là có bản chất rời khỏi tự tánh của mình. Có bản chất ly tham nghĩa là có bản chất hư hoại. Có bản chất đoạn diệt nghĩa là có bản chất dễ tan vỡ theo cách sát-na hoại. Theo phương pháp đã được nói nghĩa là theo phương pháp đã được nói về sự già. Của các duyên sanh ra là nghiệp v.v... Ở đây, trong câu ‘sát-na có năng lực phận sự,’ năng lực phận sự là sự diễn tiến như thế nào mà quả của duyên ấy sanh khởi trong khi duyên đang diễn tiến; trong sát-na diễn tiến của duyên đang hiện hữu như vậy. Điều này được nói là: Trong sát-na nào mà duyên được gọi là đang bận rộn với việc tạo ra quả của chính nó, trong sát-na này, các pháp là sắc v.v... nào được nhận thấy, mà trước và sau đó không được nhận thấy, sự sanh khởi của chúng từ đó được xác định. Tương tự như vậy, sự sanh khởi ấy của sanh cũng cần được xác định do được nhận thấy trong sát-na ấy. Nếu như vậy, sự sanh khởi của sanh từ một nơi nào đó được thành tựu một cách không qua phương diện, vậy tại sao lại nói là ‘theo một phương diện’? Do các pháp đang sanh phải được nhận thấy qua trạng thái biến đổi. Nếu sanh được nhận thấy như các pháp đã hoàn thành, sự sanh khởi của nó từ một nơi nào đó sẽ có một cách không qua phương diện. Nhưng nó không được nhận thấy như vậy, mà lại được nhận thấy qua trạng thái biến đổi do chưa được hoàn thành. Vì thế, đã được nói rằng: “Ở đây, các từ ‘vô thường’ v.v... là thích hợp theo một phương diện.” Nhưng không phải trong sự già và chết, do không thể nhận thấy nó trong sát-na có năng lực phận sự của các duyên sanh ra. Chính vì thế, đã được nói rằng: “Và ở đây, vô thường... (vân vân)... cái được gọi là vô thường là cái đã sanh.”

සවිපස්සනායාති එත්ථ සහ-සද්දො අප්පධානභාවදීපනො ‘‘සමක්ඛිකං, සමකස’’න්තිආදීසු විය. අප්පධානභූතා හි විපස්සනා, යථාභූතදස්සනමග්ගපඤ්ඤා පජානාති. ‘‘පුරිමං අන්ත’’න්ති වුච්චමානෙ පච්චුප්පන්නභාවස්සපි ගහණං සියාති ‘‘පුරිමං අන්තං අතීත’’න්ති වුත්තං. විජ්ජමානතඤ්ච අවිජ්ජමානතඤ්චාති සස්සතාසඞ්කං නිස්සාය ‘‘අහොසිං නු ඛො අහමතීතමද්ධාන’’න්ති අතීතෙ අත්තනො විජ්ජමානතං, අධිච්චසමුප්පත්තිආසඞ්කං නිස්සාය ‘‘යතො පභුති අහං, තතො පුබ්බෙ න නු ඛො අහොසි’’න්ති අතීතෙ අත්තනො අවිජ්ජමානතඤ්ච කඞ්ඛති. කස්මා? විචිකිච්ඡාය ආකාරද්වයාවලම්බනතො. තස්සා පන අතීතවත්ථුතාය ගහිතත්තා සස්සතාධිච්චසමුප්පත්තිආකාරනිස්සිතතා දස්සිතා එව. ආසප්පනපරිසප්පනපවත්තිකං කත්ථචිපි අප්පටිවත්තිහෙතුභූතං විචිකිච්ඡං කස්මා උප්පාදෙතීති න විචාරෙතබ්බමෙතන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘කිංකාරණන්ති න වත්තබ්බ’’න්ති[Pg.52]. කාරණං වා විචිකිච්ඡාය අයොනිසොමනසිකාරො, තස්ස අන්ධබාලපුථුජ්ජනභාවො, අරියානං අදස්සාවිතා චාති දට්ඨබ්බං. ජාතිලිඞ්ගුපපත්තියොති ඛත්තියබ්‍රාහ්මණාදිජාතිං, ගහට්ඨපබ්බජිතාදිලිඞ්ගං, දෙවමනුස්සාදිඋපපත්තිඤ්ච. නිස්සායාති උපාදාය. තස්මිං කාලෙ යං සන්තානං මජ්ඣිමං පමාණං, තෙන යුත්තො පමාණිකො, තදභාවතො අධිකභාවතො වා ‘‘අප්පමාණිකො’’ති වෙදිතබ්බො. කෙචීති සාරසමාසාචරියා. තෙ හි ‘‘කථං නු ඛො’’ති ඉස්සරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා පුබ්බකතෙන වා අහෙතුතො වා නිබ්බත්තොති චින්තෙතීති වදන්ති. අහෙතුතො නිබ්බත්තිකඞ්ඛාපි හි හෙතුපරාමසනමෙවාති. පරම්පරන්ති පුබ්බාපරප්පවත්තිං. අද්ධානන්ති කාලාධිවචනං, තඤ්ච භුම්මත්ථෙ උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං. විජ්ජමානතඤ්ච අවිජ්ජමානතඤ්චාති සස්සතාසඞ්කං නිස්සාය ‘‘භවිස්සාමි නු ඛො අහං අනාගතමද්ධාන’’න්ති අනාගතෙ අත්තනො විජ්ජමානතං, උච්ඡෙදාසඞ්කං නිස්සාය ‘‘යස්මිඤ්ච අත්තභාවෙ උච්ඡෙදනකඞ්ඛා, තතො පරං නු ඛො භවිස්සාමී’’ති අනාගතෙ අත්තනො අවිජ්ජමානතඤ්ච කඞ්ඛතීති හෙට්ඨා වුත්තනයෙන යොජෙතබ්බං.

Ở đây, trong câu ‘cùng với tuệ quán,’ từ ‘cùng với’ (saha) chỉ rõ trạng thái không phải là chính, giống như trong các câu ‘samakkhikaṃ, samakasa’ v.v... Vì tuệ quán đã trở thành không phải là chính, tuệ đạo thấy đúng như thật biết rõ. Khi nói ‘giới hạn trước,’ có thể hiểu là cả trạng thái hiện tại, nên đã nói ‘giới hạn trước là quá khứ.’ ‘Sự hiện hữu và sự không hiện hữu’ nghĩa là do nương vào sự nghi ngờ về thường kiến, người ấy hoài nghi về sự hiện hữu của mình trong quá khứ rằng: “Ta có thật sự đã hiện hữu trong quá khứ chăng?”; do nương vào sự nghi ngờ về sự ngẫu nhiên sanh, người ấy hoài nghi về sự không hiện hữu của mình trong quá khứ rằng: “Trước khi ta bắt đầu hiện hữu, ta có thật sự đã không hiện hữu chăng?”. Tại sao? Do sự hoài nghi nương vào hai phương diện. Nhưng vì nó được hiểu là có đối tượng quá khứ, nên sự nương tựa vào phương diện thường kiến và ngẫu nhiên sanh đã được chỉ ra. Để chỉ ra rằng không nên xem xét tại sao người ấy lại sanh khởi sự hoài nghi, là cái có sự diễn tiến dao động, lan man, là nguyên nhân không thể quay lại ở bất cứ đâu, Ngài nói: “Không nên nói ‘vì nguyên nhân gì?’”. Hoặc nên hiểu rằng nguyên nhân của sự hoài nghi là sự không như lý tác ý, trạng thái phàm phu mù quáng ngu dốt của người ấy, và việc không được thấy các bậc Thánh. ‘Giai cấp, tướng mạo, và sự tái sanh’ là giai cấp Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn v.v...; tướng mạo tại gia, xuất gia v.v...; và sự tái sanh làm chư thiên, loài người v.v... Nương vào nghĩa là chấp thủ. Vào thời điểm đó, dòng tương tục nào có kích thước trung bình, người có kích thước ấy là người có kích thước. Do không có kích thước ấy hoặc do có kích thước lớn hơn, nên được hiểu là ‘người không có kích thước.’ Một số vị là các vị Luận sư Sārasamāsa. Vì các vị ấy nói rằng người ấy suy nghĩ: “‘Thế nào nhỉ?’ là được tạo ra bởi Thượng đế, hoặc bởi Phạm thiên, hoặc bởi nghiệp quá khứ, hoặc không do nhân.” Vì sự hoài nghi về việc được tạo ra không do nhân cũng chính là sự chấp thủ vào nhân. Nối tiếp nhau nghĩa là sự diễn tiến trước sau. Thời gian là từ chỉ thời gian, và nên hiểu từ đó là sở thuộc cách được dùng theo nghĩa vị trí cách. ‘Sự hiện hữu và sự không hiện hữu’ nên được kết hợp theo phương pháp đã nói ở dưới rằng: do nương vào sự nghi ngờ về thường kiến, người ấy hoài nghi về sự hiện hữu của mình trong tương lai rằng: “Ta có thật sự sẽ hiện hữu trong tương lai chăng?”; do nương vào sự nghi ngờ về đoạn kiến, người ấy hoài nghi về sự không hiện hữu của mình trong tương lai rằng: “Sau khi hoài nghi về sự đoạn diệt trong thân mạng nào, sau đó ta có thật sự sẽ hiện hữu chăng?”.

පච්චුප්පන්නං අද්ධානන්ති අද්ධාපච්චුප්පන්නස්ස ඉධාධිප්පෙතත්තා ‘‘පටිසන්ධිමාදිං කත්වා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘ඉදං කථං, ඉදං කථ’’න්ති පවත්තනතො කථංකථා, විචිකිච්ඡා, සා අස්ස අත්ථීති කථංකථී. තෙනාහ ‘‘විචිකිච්ඡී’’ති. කා එත්ථ චින්තා? උම්මත්තකො විය බාලපුථුජ්ජනොති පටිකච්චෙව වුත්තන්ති අධිප්පායො. තං මහාමාතාය පුත්තං. මුණ්ඩෙසුන්ති මුණ්ඩෙන අනිච්ඡන්තං ජාගරණකාලෙ න සක්කාති සුත්තං මුණ්ඩෙසුං කුලධම්මවසෙන යථා එකච්චෙ කුලතාපසා. රාජභයෙනාති ච වදන්ති. සීතිභූතන්ති ඉදං මධුරකභාවප්පත්තියා කාරණවචනං. ‘‘සෙතභූත’’න්තිපි පාඨො, උදකෙ චිරට්ඨානෙන සෙතභාවං පත්තන්ති අත්ථො.

‘Thời hiện tại’ nghĩa là do ở đây có ý muốn nói đến hiện tại về thời gian, nên đã nói ‘lấy sự tái tục làm đầu’ v.v... Do diễn tiến rằng: “Cái này thế nào, cái này thế nào?” nên là sự phân vân, là sự hoài nghi. Người có sự hoài nghi ấy là người hay phân vân. Do đó, Ngài nói: “Người hoài nghi.” Ở đây có gì phải suy nghĩ? Ý muốn nói là kẻ phàm phu ngu dốt giống như người điên đã được nói đến ngay từ đầu. Người con trai của vị đại thần ấy. ‘Họ đã cạo đầu’ nghĩa là vì không thể cạo đầu người không muốn khi đang thức, nên họ đã cạo đầu người ấy khi đang ngủ, theo truyền thống gia đình, giống như một số đạo sĩ trong gia tộc. Và họ nói rằng: “Do sợ vua.” ‘Đã trở nên mát lạnh’ là từ chỉ nguyên nhân cho việc đạt đến trạng thái ngọt ngào. Cũng có bản đọc là ‘đã trở nên trắng,’ nghĩa là đã đạt đến trạng thái trắng do ở trong nước lâu.

අත්තනො ඛත්තියභාවං කඞ්ඛති කණ්ණො විය සූතපුත්තසඤ්ඤී, සූතපුත්තසඤ්ඤීති සූරියදෙවපුත්තස්ස පුත්තසඤ්ඤී. ජාතියා විභාවියමානාය ‘‘අහ’’න්ති තස්ස අත්තනො පරාමසනං සන්ධායාහ ‘‘එවම්පි සියා කඞ්ඛා’’ති. මනුස්සාපි ච රාජානො වියාති මනුස්සාපි ච කෙචි එකච්චෙ රාජානො වියාති අධිප්පායො. වුත්තනයමෙව ‘‘සණ්ඨානාකාරං නිස්සායා’’තිආදිනා. එත්ථාති ‘‘කථං නු ඛොස්මී’’ති පදෙ. අබ්භන්තරෙ ජීවොති [Pg.53] පරපරිකප්පිතං අන්තරත්තානං වදති. සොළසංසාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන සරීරපරිමාණඅඞ්ගුට්ඨ-යවපරමාණුපරිමාණතාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. සත්තපඤ්ඤත්ති ජීවවිසයාති දිට්ඨිගතිකානං මතිමත්තං, පරමත්ථතො පන සා අත්තභාවවිසයාවාති ආහ ‘‘අත්තභාවස්ස ආගතිගතිට්ඨාන’’න්ති. යතායං ආගතො, යත්ථ ච ගමිස්සති, තං ඨානන්ති අත්ථො. සොතාපන්නො අධිප්පෙතො විචිකිච්ඡාපහානස්ස දිට්ඨත්තා. ඉතරෙපි තයොති සකදාගාමීආදයො අවාරිතා එව. ‘‘අයඤ්ච…පෙ… සුදිට්ඨා’’ති නිප්පදෙසතො සච්චසංපටිවෙධස්ස ජොතිතත්තා.

Nghi ngờ về thân phận Sát-đế-lỵ của mình, giống như Kaṇṇa, người được biết đến là con trai của người đánh xe; `sūtaputtasaññī` (được biết là con trai của người đánh xe) có nghĩa là được biết là con trai của vị trời mặt trời. Khi dòng dõi được làm cho rõ ràng, liên quan đến sự chấp thủ ‘ta’ của người ấy, ngài nói ‘sự nghi ngờ cũng có thể có như vậy’. `Manussāpi ca rājāno viya` (cũng giống như các vị vua là loài người) có nghĩa là: một số người nào đó cũng giống như các vị vua. Phương pháp đã được nói đến qua câu ‘dựa vào hình dáng và tướng mạo’ v.v... Ở đây, trong câu ‘ta là thế nào nhỉ?’. `Jīvo` (sinh mạng) ở bên trong, ngài nói về nội ngã do người khác tưởng tượng ra. Bằng từ `ādi` (v.v...) trong `soḷasaṃsādi` (mười sáu loại v.v...), bao gồm cả các (quan điểm) như (sinh mạng) có kích thước bằng thân thể, bằng ngón tay cái, bằng hạt lúa mạch. Chế định về chúng sanh có đối tượng là sinh mạng chỉ là quan điểm của những người theo tà kiến. Nhưng về phương diện chân đế, nó có đối tượng là tự thể, vì vậy ngài nói ‘nơi đến, nơi đi, nơi ở của tự thể’. Nghĩa là: nơi mà người này đã từ đó đến, và nơi mà sẽ đi đến, đó là nơi ở. Vị Tu-đà-hoàn được nói đến, vì đã thấy được sự đoạn trừ hoài nghi. Ba vị còn lại, tức là các vị Tư-đà-hàm v.v..., cũng không bị loại trừ. Bởi vì câu ‘Và điều này...đã được thấy rõ’ làm sáng tỏ sự thông suốt các chân lý một cách trọn vẹn.

පච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Duyên đã chấm dứt.

ආහාරවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm Vật Thực đã chấm dứt.

3. දසබලවග්ගො

3. Phẩm Mười Lực

1. දසබලසුත්තවණ්ණනා

1. Giải thích kinh Mười Lực

21. පඨමං දුතියස්සෙව සඞ්ඛෙපො පඨමසුත්තෙ සඞ්ඛෙපවුත්තස්ස අත්ථස්ස විත්ථාරවසෙන දුතියසුත්තස්ස දෙසිතත්තා, තඤ්ච පන භගවා පඨමසුත්තං සඞ්ඛෙපතො දෙසෙසි, දුතියං තතො විත්ථාරතො. පඨමං වා සංඛිත්තරුචීනං පුග්ගලානං අජ්ඣාසයෙන සඞ්ඛෙපතො දෙසෙසි, දුතියං පන අත්තනො රුචියා තතො විත්ථාරතො. සීහසමානවුත්තිකා හි බුද්ධා භගවන්තො, තෙ අත්තනො රුචියා කථෙන්තා අත්තනො ථාමං දස්සෙන්තාව කථෙන්ති, තස්මා දුතියසුත්තවසෙන චෙත්ථ අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාම, තස්මිං සංවණ්ණිතෙ පඨමං සංවණ්ණිතමෙව හොතීති අධිප්පායො.

21. Bài kinh đầu là phần tóm tắt của bài kinh thứ hai, vì bài kinh thứ hai đã được thuyết giảng theo cách diễn giải chi tiết ý nghĩa đã được nói tóm tắt trong bài kinh đầu. Và Đức Thế Tôn đã thuyết bài kinh đầu một cách tóm tắt, bài thứ hai từ đó được thuyết chi tiết hơn. Hoặc là, ngài đã thuyết bài kinh đầu một cách tóm tắt theo khuynh hướng của những người ưa thích sự ngắn gọn, còn bài thứ hai thì ngài thuyết chi tiết hơn theo sở thích của chính mình. Vì chư Phật, chư Thế Tôn, có phong thái giống như sư tử. Khi các ngài nói theo sở thích của mình, các ngài vừa nói vừa thể hiện sức mạnh của mình. Do đó, ở đây chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa theo bài kinh thứ hai. Ý nghĩa là khi bài kinh ấy được giải thích, thì bài kinh đầu cũng đã được giải thích rồi.

දසබලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Mười Lực đã chấm dứt.

2. දුතියදසබලසුත්තවණ්ණනා

2. Giải thích kinh Mười Lực thứ hai

22. තත්ථාති දුතියසුත්තෙ. දසහි බලෙහීති දසහි අනඤ්ඤසාධාරණෙහි ඤාණබලෙහි, තානි තථාගතස්සෙව බලානීති තථාගතබලානීති වුච්චන්ති. කාමඤ්ච තානි එකච්චානං සාවකානම්පි උප්පජ්ජන්ති, යාදිසානි [Pg.54] පන බුද්ධානං ඨානාට්ඨානඤාණාදීනි උප්පජ්ජන්ති, න තාදිසානි තදඤ්ඤෙසං කදාචිපි උප්පජ්ජන්තීති. හත්ථිකුලානුසාරෙනාති වක්ඛමානහත්ථිකුලානුසාරෙන. කාළාවකන්ති කුලසද්දාපෙක්ඛාය නපුංසකනිද්දෙසො. එස නයො සෙසෙසුපි. පකතිහත්ථිකුලන්ති ගිරිචරනදිචරවනචරාදිප්පභෙදා ගොචරියකාළාවකනාමා සබ්බාපි බලෙන පාකතිකා හත්ථිජාති. දසන්නං පුරිසානන්ති ථාමමජ්ඣිමානං දසන්නං පුරිසානං. එකස්ස තථාගතස්ස කායබලන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. එකස්සාති ච තථා හෙට්ඨාකථායං ආගතත්තා දෙසනාසොතෙන වුත්තං. නාරායනසඞ්ඝාතබලන්ති එත්ථ නාරා වුච්චන්ති රස්මියො, තා බහූ නානාවිධා ඉතො උප්පජ්ජන්තීති නාරායනං, වජිරං, තස්මා නාරායනසඞ්ඝාතබලන්ති වජිරසඞ්ඝාතබලන්ති අත්ථො. තථාගතස්ස කායබලන්ති තථාගතස්ස පාකතිකකායබලං. සඞ්ගහං න ගච්ඡති අත්තනො බලාභාවතො, තතො එවස්ස බාහිරකතා ලාමකතා ච. තදුභයං පනස්ස කාරණෙන දස්සෙතුං ‘‘එතඤ්හි නිස්සායා’’තිආදි වුත්තං. අඤ්ඤන්ති කායබලතො අඤ්ඤං තතො විසුංයෙව. දසසු ඨානෙසු දසසු ඤාතබ්බට්ඨානෙසු. යාථාවපටිවෙධතො සයඤ්ච අකම්පයං, පුග්ගලඤ්ච තංසමඞ්ගිං නෙය්‍යෙසු අධිබලං කරොතීති ආහ ‘‘අකම්පනට්ඨෙන උපත්ථම්භනට්ඨෙන චා’’ති.

22. `Tattha` (ở đó) nghĩa là trong bài kinh thứ hai. `Dasahi balehi` (với mười lực) nghĩa là với mười trí lực không chung với ai khác; chúng là lực của Như Lai, nên được gọi là Như Lai lực. Mặc dù chúng cũng sanh khởi nơi một số vị Thinh văn, nhưng các trí như xứ phi xứ trí v.v... sanh khởi nơi chư Phật thì không bao giờ sanh khởi tương tự như vậy nơi những vị khác. `Hatthikulānusārena` (theo dòng dõi voi) nghĩa là theo dòng dõi voi sẽ được nói đến. `Kāḷāvaka` là cách dùng trung tính tùy thuộc vào từ `kula` (dòng dõi). Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. `Pakatihatthikula` (dòng dõi voi thông thường) là tất cả các loài voi thông thường về sức mạnh, có tên là Kāḷāvaka sống ở các vùng khác nhau như núi, sông, rừng v.v... `Dasannaṃ purisānaṃ` (của mười người) nghĩa là của mười người có sức mạnh trung bình. Cần được liên kết bằng cách thêm vào ‘thân lực của một vị Như Lai’. Và `ekassa` (của một vị) được nói theo dòng pháp thoại vì nó đã xuất hiện như vậy trong lời giải thích trước đó. Trong `nārāyanasaṅghātabala` (sức mạnh của Nārāyana), `nārā` được gọi là các tia sáng; vì nhiều tia sáng khác nhau phát sinh từ đây, nên gọi là `nārāyanaṃ`, tức là kim cương. Do đó, `nārāyanasaṅghātabala` có nghĩa là sức mạnh rắn chắc như kim cương. `Tathāgatassa kāyabalaṃ` (thân lực của Như Lai) là thân lực tự nhiên của Như Lai. Nó không được tính đến vì thiếu sức mạnh của chính nó, do đó nó bị loại trừ và xem là thấp kém. Để chỉ ra cả hai điều đó cùng với lý do, câu ‘vì dựa vào điều này’ v.v... đã được nói. `Aññaṃ` (khác) nghĩa là khác với thân lực, hoàn toàn riêng biệt với nó. Trong mười nơi, tức là trong mười nơi cần được biết. Vì sự thấu triệt như thật làm cho chính mình không bị lay chuyển và làm cho người sở hữu nó có sức mạnh vượt trội đối với những người cần được dẫn dắt, nên ngài nói ‘với ý nghĩa không lay chuyển và với ý nghĩa nâng đỡ’.

ඨානඤ්ච ඨානතොති කාරණඤ්ච කාරණතො. කාරණඤ්හි යස්මා ඵලං තිට්ඨති තදායත්තවුත්තිතාය උප්පජ්ජති චෙව පවත්තති ච, තස්මා ‘‘ඨාන’’න්ති වුච්චති. විපරියායෙන අට්ඨානන්ති අකාරණං වෙදිතබ්බං. තදුභයං භගවා යෙන ඤාණෙන යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය, තං තං ඨානං, යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය, තං තං අට්ඨානන්ති පජානාති. තං සන්ධායාහ ‘‘ඨානඤ්ච…පෙ… ජානනං එක’’න්ති. කම්මසමාදානානන්ති කම්මං සමාදියිත්වා කතානං කුසලාකුසලකම්මානං, කම්මඤ්ඤෙව වා කම්මසමාදානං. ඨානසො හෙතුසොති පච්චයතො ච හෙතුතො ච. තත්ථ ගතිඋපධිකාලපයොගා විපාකස්ස ඨානං, කම්මං හෙතු. සබ්බත්ථගාමිනීපටිපදාජානනන්ති සබ්බගතිගාමිනියා අගතිගාමිනියා ච පටිපදාය මග්ගස්ස ජානනං, බහූසුපි මනුස්සෙසු එකමෙව පාණං හනන්තෙසු ‘‘ඉමස්ස චෙතනා නිරයගාමිනී භවිස්සති, ඉමස්ස තිරච්ඡානයොනිගාමිනී’’ති ඉමිනා නයෙන එකවත්ථුස්මිම්පි කුසලාකුසලචෙතනාසඞ්ඛාතානං පටිපත්තීනං අවිපරීතතො සභාවජානනං[Pg.55]. අනෙකධාතුනානාධාතුලොකජානනන්ති චක්ඛුධාතුආදීහි කාමධාතුආදීහි වා බහුධාතුනො, තාසංයෙව ධාතූනං විපරීතතාය නානප්පකාරධාතුනො ඛන්ධායතනධාතුලොකස්ස ජානනං. පරසත්තානන්ති පරෙසං සත්තානං. නානාධිමුත්තිකතාජානනන්ති හීනාදීහි අධිමුත්තීහි නානාධිමුත්තිකභාවස්ස ජානනං. තෙසංයෙවාති පරසත්තානංයෙව. ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තජානනන්ති සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං පරභාවස්ස අපරභාවස්ස වුද්ධියා චෙව හානියා ච ජානනං. ඣානවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනන්ති පඨමාදීනං චතුන්නං ඣානානං, ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීනං අට්ඨන්නං විමොක්ඛානං, සවිතක්කසවිචාරාදීනං තිණ්ණං සමාධීනං, පඨමජ්ඣානසමාපත්තිආදීනඤ්ච නවන්නං අනුපුබ්බසමාපත්තීනං. සංකිලෙසවොදානවුට්ඨානජානනන්ති හානභාගියස්ස, විසෙසභාගියස්ස ‘‘වොදානම්පි වුට්ඨානං, තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨානම්පි වුට්ඨාන’’න්ති (විභ. 828) එවං වුත්තපගුණජ්ඣානස්ස චෙව භවඞ්ගඵලසමාපත්තීනඤ්ච ජානනං. හෙට්ඨිමං හෙට්ඨිමඤ්හි පගුණජ්ඣානං උපරිමස්ස උපරිමස්ස පදට්ඨානං හොති, තස්මා වොදානම්පි ‘‘වුට්ඨාන’’න්ති වුච්චති. භවඞ්ගෙන පන සබ්බඣානෙහි වුට්ඨානං හොති. ඵලසමාපත්තියා නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨානමෙව සන්ධාය ‘‘තම්හා තම්හා සමාධිම්හා වුට්ඨාන’’න්ති වුත්තං. පුබ්බෙනිවාසජානනන්ති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන නිවුට්ඨක්ඛන්ධානං ජානනං. චුතූපපාතජානනන්ති සත්තානං චුතියා උපපත්තියා ච යාථාවතො ජානනං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො. ආසවක්ඛයජානනං ආසවක්ඛයඤාණං, මග්ගඤාණන්ති අත්ථො. යත්ථ පනෙතානි විත්ථාරතො ආගතානි සංවණ්ණිතානි, තානි දස්සෙන්තො ‘‘අභිධම්මෙ පනා’’තිආදිමාහ.

“Xứ là xứ” nghĩa là nguyên nhân là nguyên nhân. Thật vậy, do vì quả được tồn tại, được sanh khởi và được diễn tiến tùy thuộc vào nguyên nhân ấy, do đó được gọi là “xứ”. Theo chiều ngược lại, phi xứ nên được hiểu là phi nguyên nhân. Đức Thế Tôn, với trí tuệ nào mà Ngài biết rõ rằng: “Những pháp nào là nhân, là duyên cho sự sanh khởi của những pháp nào, đó là xứ; những pháp nào không phải là nhân, không phải là duyên cho sự sanh khởi của những pháp nào, đó là phi xứ”, thì cả hai điều ấy (Ngài đều biết rõ). Nhắm đến điều đó, Ngài đã nói: “Sự biết ... xứ là xứ ... là một”. (Sự biết) các nghiệp thiện và bất thiện đã được thực hiện sau khi đã thọ trì nghiệp, hoặc chính nghiệp là sự thọ trì nghiệp. Theo xứ và theo nhân nghĩa là theo duyên và theo nhân. Trong đó, thú, sanh y, thời, và sự cố gắng là xứ của quả dị thục; nghiệp là nhân. Sự biết con đường đưa đến khắp nơi là sự biết về con đường đưa đến tất cả các cõi và con đường không đưa đến các cõi. Hoặc là sự biết một cách không sai lạc về bản chất của các hành nghiệp được gọi là tư thiện và bất thiện trong cùng một sự việc, theo phương cách này: “Trong nhiều người cùng giết một sinh mạng, tư của người này sẽ đưa đến địa ngục, tư của người kia sẽ đưa đến bàng sanh giới”. Sự biết thế gian có nhiều giới và nhiều loại giới là sự biết về thế gian uẩn, xứ, giới có nhiều giới như nhãn giới v.v... hoặc dục giới v.v..., và có nhiều loại giới khác nhau do sự khác biệt của chính các giới ấy. Của các chúng sanh khác. Sự biết về khuynh hướng đa dạng là sự biết về tình trạng có khuynh hướng đa dạng do các khuynh hướng hạ liệt v.v... Chính của các chúng sanh khác ấy. Sự biết về sự hơn kém của các quyền là sự biết về sự trưởng thành và sự suy thoái, về tình trạng cao và thấp của các quyền như tín v.v... (Sự biết về sự ô nhiễm, thanh tịnh, xuất khởi) của bốn thiền kể từ thiền thứ nhất, của tám giải thoát kể từ “người có sắc thấy các sắc”, của ba định như định có tầm có tứ v.v..., và của chín sự nhập tuần tự kể từ sự nhập thiền thứ nhất. Sự biết về sự ô nhiễm, thanh tịnh, xuất khởi là sự biết về thiền đã được rèn luyện thuộc phần thoái thất, thuộc phần thắng tấn đã được nói như vầy: “Sự thanh tịnh cũng là sự xuất khởi, sự xuất khởi từ định này định kia cũng là sự xuất khởi” (Phân Tích 828), và về hữu phần và quả nhập. Thật vậy, thiền đã được rèn luyện ở bậc thấp hơn là nền tảng cho thiền ở bậc cao hơn, do đó sự thanh tịnh cũng được gọi là “sự xuất khởi”. Còn với hữu phần thì có sự xuất khởi khỏi tất cả các thiền. Nhắm đến chính sự xuất khởi khỏi diệt tận định bằng quả nhập mà câu “sự xuất khởi từ định này định kia” đã được nói. Sự biết về các tiền kiếp là sự biết về các uẩn đã từng trú ngụ bằng túc mạng tùy niệm trí. Sự biết về sự chết và sự sanh là sự biết như thật về sự chết và sự sanh của các chúng sanh. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được hiểu theo phương cách đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo. Sự biết về sự đoạn tận các lậu hoặc là lậu tận trí, nghĩa là đạo trí. Để chỉ ra nơi mà những điều này đã được trình bày và giải thích một cách chi tiết, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “Còn trong A-tỳ-đàm...”.

බ්‍යාමොහභයවසෙන සරණපරියෙසනං සාරජ්ජනං සාරදො, බ්‍යාමොහභයං. විගතො සාරදො එතස්සාති විසාරදො, තස්ස භාවො වෙසාරජ්ජං. තං පන ඤාණසම්පදං පහානසම්පදං දෙසනාවිසෙසසම්පදං ඛෙමං නිස්සාය පවත්තං චතුබ්බිධං පච්චවෙක්ඛණාඤාණං. තෙනාහ ‘‘චතූසු ඨානෙසූ’’තිආදි. චතූසූති පරපරිකප්පිතෙසු වත්ථූසු. පරපරිකප්පිතෙසු වා වත්ථුමත්තෙසු චොදනාකාරණෙසු. සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතොති ‘‘අහං සම්මාසම්බුද්ධො’’ති එවං පටිජානන්තෙන තයා. ඉමෙ ධම්මාති ‘‘ඉදං පඤ්චමං අරියසච්චං, අයං ඡට්ඨො උපාදානක්ඛන්ධො, ඉදං [Pg.56] තෙරසමං ආයතන’’න්ති වෙදිතබ්බා ඉමෙ ධම්මා. අනභිසම්බුද්ධා අප්පටිවිද්ධත්තාති.

Sự tìm kiếm nơi nương tựa do si mê và sợ hãi, sự rụt rè là sự e ngại, (tức là) sự si mê và sợ hãi. Vị nào đã lìa bỏ sự e ngại, vị ấy là người vô úy. Tình trạng của vị ấy là vô úy tánh (sự không e ngại). Và đó là bốn loại phản khán trí được diễn tiến nương vào sự thành tựu trí tuệ, sự thành tựu đoạn trừ, sự thành tựu thuyết pháp đặc biệt, và sự an ổn. Do đó, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “trong bốn trường hợp”. Trong bốn trường hợp nghĩa là trong các sự việc do người khác tưởng tượng ra. Hoặc trong các nguyên nhân chỉ trích chỉ là những sự việc do người khác tưởng tượng ra. (Đối với) Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác đã tự nhận rằng, nghĩa là bởi Ngài đã tự nhận như vầy: “Ta là bậc Chánh Đẳng Giác”. Những pháp này là những pháp nên được biết như: “Đây là thánh đế thứ năm, đây là thủ uẩn thứ sáu, đây là xứ thứ mười ba”. (Những pháp này) chưa được giác ngộ, chưa được thâm nhập.

තත්‍රාති තස්මිං අනභිසම්බුද්ධධම්මසඞ්ඛාතෙ චොදනාවත්ථුස්මිං. කොචීති සමණාදීහි අඤ්ඤො වා යො කොචි. සහ ධම්මෙනාති සහ හෙතුනා. ‘‘ධම්මපටිසම්භිදා’’තිආදීසු විය හෙතුපරියායො ඉධ ධම්ම-සද්දො. හෙතූති ච උප්පත්තිසාධනහෙතු වෙදිතබ්බො, න කාරකො සම්පාපකො වා. නිමිත්තන්ති කාරණං, තං පනෙත්ථ චොදනාවත්ථුමෙව. න සමනුපස්සාමි සම්මාසම්බුද්ධභාවතො. ඛෙමප්පත්තොති අඛෙමප්පත්තරූපාය චොදනාය අනුපද්දවං පත්තො නිච්චලභාවප්පත්තො. වෙසාරජ්ජප්පත්තොති විසාරදභාවප්පත්තො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අයං පන විසෙසො – ඉමෙ ආසවාති කාමාසවාදීසු ඉමෙ නාම ආසවා න පරික්ඛීණාති ආසවක්ඛයවචනෙනෙත්ථ සබ්බකිලෙසප්පහානං වුත්තං. න හි සො කිලෙසො අත්ථි, යො සබ්බසො ආසවෙසු ඛීණෙසු නප්පහීයෙය්‍ය. අන්තරායිකාති අන්තරායකරා, සග්ගවිමොක්ඛාධිගමස්ස අන්තරායකරාති අත්ථො. ධම්මො හි යො සංකිලෙසතො නිය්‍යාති, සො ‘‘නිය්‍යානිකො’’ති වුත්තො. ධම්මෙ නිය්‍යන්තෙ තංසමඞ්ගීපුග්ගලො නිය්‍යානිකොති වොහරිතො හොතීති තස්ස පටික්ඛිපන්තො ‘‘සො න නිය්‍යාතී’’ති ආහ. කථං පන දෙසනාධම්මො නිය්‍යාතීති වුච්චති? නිය්‍යානත්ථසමාධානතො, සො අභෙදොපචාරෙන ‘‘නිය්‍යාතී’’ති වුත්තො. අථ වා ‘‘ධම්මො දෙසිතො’’ති අරියධම්මස්ස අධිප්පෙතත්තා න කොචි විරොධො.

“Tatrāti” có nghĩa là ở trong sự việc bị chất vấn ấy, được gọi là pháp chưa được giác ngộ. “Kocīti” có nghĩa là bất cứ người nào khác với các vị sa-môn v.v... “Saha dhammenāti” có nghĩa là cùng với nguyên nhân. Ở đây, từ “pháp” là từ đồng nghĩa với nguyên nhân, giống như trong (các trường hợp) “Pháp vô ngại giải” v.v... Và “nguyên nhân” nên được hiểu là nguyên nhân chứng minh sự phát sanh, chứ không phải là tác nhân hay là tác nhân thành tựu. “Nimittanti” có nghĩa là lý do, ở đây chính là sự việc bị chất vấn. “Na samanupassāmi” (Ta không thấy) là do bởi trạng thái là bậc Chánh Đẳng Giác. “Khemappattoti” (đã đạt đến sự an ổn) có nghĩa là đã đạt đến sự không bị phiền não, đã đạt đến trạng thái không lay chuyển, do sự chất vấn có hình thức là sự đạt đến điều không an ổn. “Vesārajjappattoti” (đã đạt đến sự vô úy) có nghĩa là đã đạt đến trạng thái tự tin. Trong các (trường hợp) còn lại, phương pháp cũng tương tự. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt – “ime āsavāti” (các lậu hoặc này) có nghĩa là trong các lậu hoặc như dục lậu v.v..., các lậu hoặc này chưa được đoạn tận. Ở đây, bằng lời nói về sự đoạn tận các lậu hoặc, sự đoạn trừ tất cả phiền não đã được nói đến. Vì không có phiền não nào mà không bị đoạn trừ khi các lậu hoặc đã được đoạn tận hoàn toàn. “Antarāyikāti” (các pháp chướng ngại) có nghĩa là các pháp gây trở ngại; nghĩa là các pháp gây trở ngại cho việc chứng đắc cõi trời và sự giải thoát. Vì pháp nào xuất ra khỏi phiền não, pháp ấy được gọi là “pháp đưa đến sự xuất ly.” Khi pháp đang đưa đến sự xuất ly, người có được pháp ấy được gọi là “người có sự xuất ly.” Do đó, khi bác bỏ điều đó, ngài nói rằng “pháp ấy không đưa đến sự xuất ly.” Nhưng làm thế nào mà pháp được thuyết giảng lại được gọi là “đưa đến sự xuất ly”? Do sự thành tựu ý nghĩa xuất ly, pháp ấy được gọi là “đưa đến sự xuất ly” bằng phép ẩn dụ không phân biệt. Hoặc là, vì “pháp được thuyết giảng” có ý chỉ Thánh pháp, nên không có mâu thuẫn nào.

උසභස්ස ඉදන්ති ආසභං, අසන්තසනට්ඨෙන ආසභං වියාති ආසභං, සෙට්ඨට්ඨානං සබ්බඤ්ඤුතං. ආසභට්ඨානට්ඨායිතාය ආසභා නාම පුබ්බබුද්ධා. සබ්බඤ්ඤුතපටිජානනවසෙන අභිමුඛං ගච්ඡන්ති, චතස්සො වා පරිසා උපසඞ්කමන්තීති ආසභා. චතස්සොපි හි පරිසා බුද්ධාභිමුඛා එවං තිට්ඨන්ති, න තිට්ඨන්ති පරම්මුඛා. ඉදම්පීති ‘‘උසභො’’ති ඉදම්පි පදං. තස්සාති නිසභස්ස. යෙසං බලුප්පාදාවට්ඨානානං වසෙන උසභස්ස ආසභණ්ඨානං ඉච්ඡිතං, තතො සාතිසයානං එව තෙසං වසෙන ආසභණ්ඨානං හොතීති දට්ඨබ්බං. යං කිඤ්චි ලොකෙ උපමං නාම බුද්ධගුණානං නිදස්සනභාවෙන වුච්චති, සබ්බං තං නිහීනමෙව. තිට්ඨමානො චාති අතිට්ඨන්තොපි තිට්ඨමානො එව පටිජානාති නාම. උපගච්ඡතීති අනුජානාති.

“Usabhassa idanti āsabhaṃ” (của con bò đực) có nghĩa là (địa vị) cao cả. “Cao cả” (āsabhaṃ) giống như con bò đực (āsabhaṃ) vì ý nghĩa không run sợ; (đó là) địa vị cao quý nhất, (tức là) trí toàn giác. Các vị Phật quá khứ được gọi là bậc cao cả (āsabhā) vì các ngài đã đứng ở địa vị cao cả. Các ngài tiến đến phía trước bằng cách tự nhận trí toàn giác, hoặc bốn chúng hội đi đến gần, nên (các ngài) là bậc cao cả (āsabhā). Vì cả bốn chúng hội đều đứng hướng về đức Phật, chứ không đứng quay lưng lại. “Idampīti” (cả điều này nữa) có nghĩa là cả từ “usabho” (con bò đực) này nữa. “Tassāti” (của vị ấy) có nghĩa là của con bò đực đầu đàn. Cần phải hiểu rằng, địa vị cao cả của con bò đực được mong muốn dựa trên những sự phát sanh và trạng thái của các năng lực nào, thì địa vị cao cả (của đức Phật) cũng dựa trên những năng lực ấy nhưng ở mức độ vượt trội hơn. Bất cứ ví dụ nào trên đời được nói ra để minh họa cho các đức hạnh của đức Phật, tất cả chúng đều thấp kém. “Tiṭṭhamāno cāti” (và đang đứng) có nghĩa là ngay cả khi không đứng, ngài vẫn được gọi là tự nhận “đang đứng.” “Upagacchatīti” (chấp nhận) có nghĩa là cho phép.

අට්ඨ [Pg.57] ඛො ඉමාති ඉදං වෙසාරජ්ජඤාණස්ස බලදස්සනං. යථා හි බ්‍යත්තං පරිසං අජ්ඣොගාහෙත්වා විඤ්ඤූනං චිත්තං ආරාධනසමත්ථාය කථාය ධම්මකථිකස්ස ඡෙකභාවො පඤ්ඤායති, එවං ඉමා අට්ඨ පරිසා පත්වා සත්ථු වෙසාරජ්ජඤාණස්ස බලං පාකටං හොති. තෙන වුත්තං ‘‘පරිසාසූ’’ති. ඛත්තියපරිසාති ඛත්තියානං සන්නිපතිතානං සමූහො. එස නයො සබ්බත්ථ. මාරපරිසාති මාරකායිකානං සන්නිපතිතානං සමූහො. මාරසදිසානං මාරානං පරිසාති මාරපරිසා. සබ්බා චෙතා පරිසා උග්ගට්ඨානදස්සනවසෙන ගහිතා. මනුස්සා හි ‘‘එත්ථ රාජා නිසින්නො’’ති වුත්තෙ පකතිවචනම්පි වත්තුං න සක්කොන්ති, කච්ඡෙහි සෙදා මුච්චන්ති, එවං උග්ගා ඛත්තියපරිසා, බ්‍රාහ්මණා තීසු වෙදෙසු කුසලා හොන්ති, ගහපතයො නානාවොහාරෙසු ච අක්ඛරචින්තාය ච කුසලා, සමණා සකවාදපරවාදෙසු කුසලා, තෙසං මජ්ඣෙ ධම්මකථාකථනං නාම අතිවිය භාරියං. දෙවානං උග්ගභාවෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. අමනුස්සොති හි වුත්තමත්තෙ මනුස්සානං සකලසරීරං කම්පති, තෙසං රූපං දිස්වාපි සද්දං සුත්වාපි සත්තා විසඤ්ඤිතාපි හොන්ති. එවං අමනුස්සපරිසා උග්ගා. ඉති චෙතා පරිසා උග්ගට්ඨානදස්සනවසෙන වුත්තා. කස්මා පනෙත්ථ යාමාදිපරිසා න ගහිතාති? භුසං කාමාභිගිද්ධතාය යොනිසොමනසිකාරවිරහතො. යාමාදයො හි උළාරුළාරෙ කාමෙ පටිසෙවන්තා තත්ථාභිගිද්ධතාය ධම්මස්සවනාය සභාවෙන චිත්තම්පි න උප්පාදෙන්ති, මහාබොධිසත්තානං පන බුද්ධානඤ්ච ආනුභාවෙන ආකඩ්ඪියමානා කදාචි නෙසං පයිරුපාසනාදීනි කරොන්ති තාදිසෙ මහාසමයෙ. තෙනෙව හි විමානවත්ථුදෙසනාපි තංනිමිත්තා බහුලා නාහොසි. සෙට්ඨනාදන්ති කෙනචි අප්පටිහතභාවෙන උත්තමනාදං. අභීතනාදන්ති වෙසාරජ්ජයොගතො කුතොචි නිබ්භයනාදං. සීහනාදසුත්තෙනාති ඛන්ධියවග්ගෙ ආගතෙන සීහනාදසුත්තෙන. සහනතොති ඛමනතො. හනනතොති විධමනතො විද්ධංසනතො. යථා වාතිආදි ‘‘සීහනාදසදිසං වා නාදං නදතී’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තස්ස අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනං.

“Aṭṭha kho imāti” (Tám điều này) – đây là sự trình bày về sức mạnh của trí vô úy. Giống như sự khéo léo của một vị pháp sư được nhận biết qua bài pháp có khả năng làm hài lòng tâm của những người có trí, sau khi đã đi vào một hội chúng thông thái; cũng vậy, sau khi đến tám hội chúng này, sức mạnh của trí vô úy của bậc Đạo Sư trở nên rõ ràng. Do đó, đã được nói là “parisāsū” (giữa các hội chúng). “Khattiyaparisāti” (hội chúng Sát-đế-lỵ) là tập hợp của các vị Sát-đế-lỵ đã tụ họp lại. Phương pháp này cũng áp dụng cho tất cả (các trường hợp khác). “Māraparisāti” (hội chúng của Ma vương) là tập hợp của các chúng thuộc về Ma vương. Hội chúng của các ma vương giống như Ma vương là hội chúng của Ma vương. Tất cả các hội chúng này được đề cập theo quan điểm về địa vị đáng kính sợ. Vì con người, khi được nói “vua đang ngồi ở đây,” thậm chí không thể nói lời bình thường, mồ hôi túa ra từ nách; hội chúng Sát-đế-lỵ đáng kính sợ như vậy. Các vị Bà-la-môn thì thông thạo ba bộ Vệ-đà, các gia chủ thì thông thạo các công việc kinh doanh khác nhau và ngữ pháp, các vị sa-môn thì thông thạo chủ thuyết của mình và chủ thuyết của người khác; việc thuyết pháp giữa họ quả là vô cùng nặng nề. Về sự đáng kính sợ của các vị trời thì không cần phải nói. Vì chỉ cần nghe nói “phi nhân,” toàn thân con người run rẩy; sau khi thấy hình dạng hoặc nghe tiếng của họ, chúng sanh thậm chí có thể bất tỉnh. Hội chúng phi nhân đáng kính sợ như vậy. Như vậy, các hội chúng này được nói đến theo quan điểm về địa vị đáng kính sợ. Tại sao ở đây các hội chúng như Dạ-ma v.v... không được đề cập? Do thiếu sự tác ý như lý vì quá tham đắm trong các dục lạc. Vì các vị trời Dạ-ma v.v..., trong khi hưởng thụ các dục lạc ngày càng cao cấp, do tham đắm ở đó, tự bản chất họ không khởi tâm nghe pháp. Tuy nhiên, do năng lực của các vị Đại Bồ-tát và các đức Phật lôi cuốn, đôi khi họ thực hiện việc hầu cận v.v... trong những đại hội như vậy. Chính vì thế, bài thuyết giảng về Thiên Cung Sự cũng không có nhiều nhân duyên từ đó. “Seṭṭhanādanti” (tiếng rống cao tột) có nghĩa là tiếng rống tối thượng do không bị ai cản trở. “Abhītanādanti” (tiếng rống không sợ hãi) có nghĩa là tiếng rống không sợ hãi từ bất cứ đâu do có được sự vô úy. “Sīhanādasuttenāti” (bởi kinh Sư Tử Hống) có nghĩa là bởi kinh Sư Tử Hống nằm trong Phẩm Uẩn. “Sahanatoti” (do chịu đựng) có nghĩa là do kham nhẫn. “Hananatoti” (do tiêu diệt) có nghĩa là do phá hủy, do hủy diệt. “Yathā vātiādi” (hoặc như v.v...) là sự giải thích ý nghĩa của câu được nói một cách tóm tắt là “rống lên tiếng rống hoặc tương tự như tiếng rống của sư tử.”

එතන්ති ‘‘බ්‍රහ්මචක්ක’’න්ති එතං පදං. පඤ්ඤාපභාවිතන්ති චිරකාලපරිභාවිතාය පාරමිතාපඤ්ඤාය විපස්සනාපඤ්ඤාය ච උප්පාදිතං. කරුණාපභාවිතන්ති ‘‘කිච්ඡං වතායං ලොකො ආපන්නො’’තිආදිනයප්පවත්තාය මහාකරුණාය උප්පාදිතං. යථා අභිනික්ඛමනතො පභුති මහාබොධිසත්තානං අරියමග්ගාධිගමනවිරොධිනී [Pg.58] පටිපත්ති නත්ථි, එවං තුසිතභවනතො නියතභාවාපත්තිතො ච පට්ඨායාති දුතියතතියනයා ච ගහිතා. ඵලක්ඛණෙති අග්ගඵලක්ඛණෙ. පටිවෙධනිට්ඨත්තා අරහත්තමග්ගඤාණං වජිරූපමතායෙව සාතිසයො පටිවෙධොති ‘‘ඵලක්ඛණෙ උප්පන්නං නාමා’’ති වුත්තං. තෙන පටිලද්ධස්සපි දෙසනාඤාණස්ස කිච්චනිප්ඵත්ති පරස්ස බුජ්ඣනමත්තෙන හොතීති ‘‘අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤස්ස සොතාපත්ති…පෙ… ඵලක්ඛණෙ පවත්තනං නාමා’’ති වුත්තං. තතො පරං පන යාව පරිනිබ්බානා දෙසනාඤාණප්පවත්ති, තස්සෙව පවත්තිතස්ස ධම්මචක්කස්ස ඨානන්ති වෙදිතබ්බං පවත්තිතචක්කස්ස චක්කවත්තිනො චක්කරතනස්ස ඨානං විය. උභයම්පීති පි-සද්දෙන ලොකියදෙසනාඤාණස්ස ඉතරෙන අනඤ්ඤසාධාරණතාවසෙන සමානතං සම්පිණ්ඩෙති. උරසි ජාතතාය උරසො සම්භූතන්ති ඔරසං ඤාණං.

“Etanti ‘brahmacakka’nti” là câu này. “Paññāpabhāvitanti” có nghĩa là được phát sinh bởi trí tuệ ba-la-mật đã được tu tập trong thời gian dài và bởi trí tuệ minh sát. “Karuṇāpabhāvitanti” có nghĩa là được phát sinh bởi đại bi vận hành theo phương thức “chúng sanh này thật đã rơi vào khổ não” v.v... Giống như kể từ khi xuất gia, các vị Đại Bồ-tát không có sự thực hành nào đối nghịch với việc chứng đắc Thánh đạo, cũng vậy, kể từ khi ở cõi trời Tusita và kể từ khi đạt được trạng thái quyết định, các phương pháp thứ hai và thứ ba cũng được hiểu như vậy. “Phalakkhaṇeti” là trong khoảnh khắc của Thánh quả. Do sự hoàn tất của việc chứng ngộ, trí A-la-hán đạo được ví như kim cương, sự chứng ngộ vượt trội, nên được nói là “được gọi là đã phát sinh trong khoảnh khắc của quả”. Do đó, sự hoàn thành phận sự của trí thuyết pháp, dù đã đạt được, chỉ xảy ra khi người khác giác ngộ, nên được nói là “sự chứng đắc Tu-đà-hoàn của ngài Aññāsikoṇḍañña... được gọi là sự vận hành trong khoảnh khắc của quả”. Hơn nữa, sau đó cho đến khi nhập Niết-bàn, sự vận hành của trí thuyết pháp nên được hiểu là nơi đứng của Pháp luân đã được vận hành, giống như nơi đứng của bánh xe báu của vị Chuyển luân vương đã được vận hành. “Ubhayampīti”, với từ “pi”, tóm tắt sự tương đồng của trí thuyết pháp thế gian với trí kia (trí đạo) về phương diện không chung với các trí khác. Do được sinh ra từ ngực, được sinh ra từ ngực, nên là trí “orasaṃ” (trí do chính mình sinh ra).

ඉති රූපන්ති එත්ථ ඉති-සද්දො අනවසෙසතො රූපස්ස සරූපනිදස්සනත්ථොති තස්ස ‘‘ඉදං රූප’’න්ති එතෙන සාධාරණතො ච සරූපනිදස්සනමාහ. එත්තකං රූපන්ති එතෙන අනවසෙසතො ‘‘ඉතො උද්ධං රූපං නත්ථී’’ති නිමිත්තස්ස අඤ්ඤස්ස අභාවං. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘රුප්පනසභාවඤ්චෙවා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රුප්පනං සීතාදිවිරොධිපච්චයසමවායෙ විසදිසුප්පත්ති. ආදි-සද්දෙන අජ්ඣත්තිකබාහිරාදිභෙදං සඞ්ගණ්හාති. ලක්ඛණ…පෙ… වසෙනාති කක්ඛළත්තාදිලක්ඛණවසෙන සන්ධාරණාදිරසවසෙන සම්පටිච්ඡනාදිපච්චුපට්ඨානවසෙන භූතත්තයාදිපදට්ඨානවසෙන ච. එවං පරිග්ගහිතස්සාති එවං සාධාරණතො ච ලක්ඛණාදිතො ච පරිග්ගහිතස්ස. අවිජ්ජාසමුදයාති අවිජ්ජාය උප්පාදා, අත්ථිභාවාති අත්ථො. නිරොධවිරොධී හි අත්ථිභාවො හොති, තස්මා නිරොධෙ අසති අත්ථිභාවො හොති, තස්මා පුරිමභවෙ සිද්ධාය අවිජ්ජාය සති ඉමස්මිං භවෙ රූපස්ස සමුදයො රූපස්ස උප්පාදො හොතීති අත්ථො. තණ්හාසමුදයා කම්මසමුදයාති එත්ථාපි එසෙව නයො. අවිජ්ජාදීහි ච තීහි අතීතකාලිකත්තා තෙසං සහකාරීකාරණභූතං උපාදානම්පි ගහිතමෙවාති වෙදිතබ්බං. පවත්තිපච්චයෙසු කබළීකාරආහාරස්ස බලවතාය, සො එව ගහිතො, ‘‘ආහාරසමුදයා’’ති පන ගහිතෙන පවත්තිපච්චයතාමත්තෙන උතුචිත්තානිපි ගහිතානෙව හොන්තීති ද්වාදසසමුට්ඨානිකං රූපස්ස පච්චයතො දස්සනම්පි භවිතබ්බමෙවාති දට්ඨබ්බං. නිබ්බත්තිලක්ඛණන්තිආදිනා කාලවසෙන [Pg.59] උදයදස්සනමාහ. තත්ථ භූතවසෙන මග්ගෙ උදයං පස්සිත්වා ඨිතො ඉධ සන්තතිවසෙන අනුක්කමෙන ඛණවසෙන පස්සති. අවිජ්ජානිරොධා රූපනිරොධොති අග්ගමග්ගඤාණෙන අවිජ්ජාය අනුප්පාදනිරොධතො අනාගතස්ස අනුප්පාදනිරොධො හොති පච්චයාභාවෙ අභාවතො. පච්චයනිරොධෙනාති අවිජ්ජාසඞ්ඛාතස්ස පච්චයස්ස නිරොධභාවෙන. තණ්හානිරොධාති එත්ථාපි එසෙව නයො. ආහාරනිරොධාති පවත්තිපච්චයස්ස කබළීකාරාහාරස්ස අභාවා. රූපනිරොධාති තංසමුට්ඨානරූපස්ස අභාවො හොති. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. විපරිණාමලක්ඛණන්ති භවකාලවසෙන හෙතුද්වයදස්සනං. තස්මා තං පදට්ඨානවසෙන පගෙව පස්සිත්වා ඨිතො ඉධ සන්තතිවසෙන දිස්වා අනුක්කමෙන ඛණවසෙන පස්සති.

Ở đây, trong câu “Iti rūpanti”, từ “iti” có nghĩa là chỉ rõ tự tánh của sắc một cách không sót lại, do đó, ngài nói về việc chỉ rõ tự tánh một cách tổng quát bằng câu “đây là sắc”. Bằng câu “chỉ có bấy nhiêu sắc”, ngài chỉ ra sự không có dấu hiệu nào khác, một cách không sót lại, rằng “ngoài cái này ra, không có sắc nào khác”. Bây giờ, để chỉ rõ ý nghĩa đó một cách chi tiết, ngài nói “ruppanasabhāvañcevā”tiādi (chính là tự tánh bị biến hoại). Ở đó, “ruppanaṃ” (sự biến hoại) là sự phát sinh khác biệt khi có sự kết hợp của các duyên đối nghịch như lạnh v.v... Bằng từ “ādi”, ngài bao gồm các sự phân biệt như nội, ngoại v.v... “Lakkhaṇa…pe… vasenāti” có nghĩa là theo phương diện trạng thái như cứng v.v..., theo phương diện phận sự như nâng đỡ v.v..., theo phương diện biểu hiện như tiếp nhận v.v..., và theo phương diện nhân gần như ba đại còn lại v.v... “Evaṃ pariggahitassāti” có nghĩa là của (sắc) đã được nắm bắt như vậy, một cách tổng quát và từ trạng thái v.v... “Avijjāsamudayāti” là do sự sinh khởi của vô minh, có nghĩa là do sự hiện hữu. Sự hiện hữu đối nghịch với sự diệt, do đó khi không có sự diệt thì có sự hiện hữu. Do đó, khi có vô minh đã thành tựu trong kiếp trước, thì trong kiếp này có sự sinh khởi của sắc, sự phát sinh của sắc, đó là ý nghĩa. Trong các câu “Taṇhāsamudayā kammasamudayāti” cũng theo phương pháp này. Và bởi ba pháp vô minh v.v... thuộc về quá khứ, nên thủ, là nguyên nhân hỗ trợ cho chúng, cũng được bao gồm, cần phải hiểu như vậy. Trong các duyên của sự tiếp diễn, do đoàn thực có năng lực mạnh, nên chỉ nó được đề cập. Tuy nhiên, bằng việc đề cập “āhārasamudayā” (do sự sinh khởi của vật thực), chỉ với tính cách là duyên của sự tiếp diễn, thời tiết và tâm cũng được bao gồm. Do đó, cần phải thấy rằng việc thấy sắc từ phương diện duyên có mười hai nguồn gốc cũng nên có. Bằng câu “Nibbattilakkhaṇanti” v.v..., ngài chỉ ra sự thấy sự sinh khởi theo phương diện thời gian. Ở đó, người đã đứng vững sau khi thấy sự sinh khởi trong đạo theo phương diện các đại, ở đây thấy theo phương diện dòng tương tục, rồi tuần tự thấy theo phương diện sát-na. “Avijjānirodhā rūpanirodhoti” có nghĩa là do sự diệt của vô minh bằng trí Thánh đạo cao nhất, có sự diệt không sinh khởi của (sắc) trong tương lai, vì khi không có duyên thì không có (quả). “Paccayanirodhenāti” có nghĩa là do sự diệt của duyên được gọi là vô minh. Trong câu “Taṇhānirodhāti” cũng theo phương pháp này. “Āhāranirodhāti” là do không có đoàn thực, là duyên của sự tiếp diễn. “Rūpanirodhāti” là có sự không có của sắc do nó sinh khởi. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. “Vipariṇāmalakkhaṇanti” là sự thấy hai nguyên nhân theo phương diện thời gian của sự tồn tại. Do đó, người đã đứng vững sau khi thấy điều đó trước tiên theo phương diện nhân gần, ở đây thấy theo phương diện dòng tương tục, rồi tuần tự thấy theo phương diện sát-na.

ඉති වෙදනාතිආදීසුපි වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. සුඛාදිභෙදන්ති සුඛදුක්ඛඅදුක්ඛමසුඛාදිවිභාගං. රූපසඤ්ඤාදිභෙදන්ති රූපසඤ්ඤා, සද්ද… ගන්ධ… රස… ඵොට්ඨබ්බ … ධම්මසඤ්ඤාදිවිභාගං. ඵස්සාදිභෙදන්ති ඵස්සචෙතනාමනසිකාරාදිවිභාගං. ලක්ඛණ…පෙ… වසෙනාති ඉට්ඨානුභවනලක්ඛණාදිලක්ඛණවසෙන ඉට්ඨාකාරසම්භොගරසාදිරසවසෙන කායිකඅස්සාදාදිපච්චුපට්ඨානවසෙන ඉට්ඨාරම්මණාදිපදට්ඨානවසෙන. ‘‘ඵුට්ඨො වෙදෙති, ඵුට්ඨො සඤ්ජානාති, ඵුට්ඨො චෙතෙතී’’ති (සං. නි. 4.93) වචනතො තීසු වෙදනාදීසු ඛන්ධෙසු ඵස්සසමුදයාති වත්තබ්බං. විඤ්ඤාණප්පච්චයා නාමරූප’’න්ති වචනතො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙ නාමරූපසමුදයාති වත්තබ්බං. තෙසංයෙව වසෙනාති ‘‘අවිජ්ජානිරොධො වෙදනානිරොධො’’තිආදිනා තෙසංයෙව අවිජ්ජාදීනං වසෙන යොජෙතබ්බං.

Trong các câu “Iti vedanā” v.v... cũng vậy, ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đã nói. “Sukhādibhedanti” là sự phân biệt lạc, khổ, phi khổ phi lạc v.v... “Rūpasaññādibhedanti” là sự phân biệt sắc tưởng, thanh... hương... vị... xúc... pháp tưởng v.v... “Phassādibhedanti” là sự phân biệt xúc, tư, tác ý v.v... “Lakkhaṇa…pe… vasenāti” là theo phương diện trạng thái như trạng thái cảm thọ điều khả ái v.v..., theo phương diện phận sự như phận sự hưởng thụ hình thức khả ái v.v..., theo phương diện biểu hiện như sự vui thích nơi thân v.v..., theo phương diện nhân gần như đối tượng khả ái v.v... Theo câu “‘Phuṭṭho vedeti, phuṭṭho sañjānāti, phuṭṭho cetetī’ti” (khi xúc chạm thì cảm thọ, khi xúc chạm thì tưởng, khi xúc chạm thì tư duy), nên nói rằng trong ba uẩn thọ v.v..., có sự sinh khởi do xúc. Theo câu “‘Viññāṇappaccayā nāmarūpa’nti” (do thức duyên danh sắc), nên nói rằng trong thức uẩn, có sự sinh khởi do danh sắc. “Tesaṃyeva vasenāti” có nghĩa là nên được kết hợp theo phương diện của chính những pháp vô minh v.v... đó, bằng các câu như “avijjānirodho vedanānirodho” (do vô minh diệt nên thọ diệt) v.v...

උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයත්ථඞ්ගමවසෙන තිත්ථියානං අවිසයොපි සප්පදෙසො සීහනාදො දස්සිතො. ඉදානි නිප්පදෙසො අනුලොමපටිලොමවසෙන සඞ්ඛෙපතො විත්ථාරතො පච්චයාකාරවිසයො අනඤ්ඤසාධාරණො දස්සීයතීති ආහ, ‘‘අයම්පි අපරො සීහනාදො’’ති. තස්සාති ‘‘ඉමස්මිං සතී’’තිආදිනා සඞ්ඛෙපතො වුත්තපටිච්චසමුප්පාදපාළියා. එත්ථ ච ‘‘ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුඣ්තී’’ති අවිජ්ජාදීනං භාවෙ සඞ්ඛාරාදීනං භාවස්ස, අවිජ්ජාදීනං නිරොධෙ සඞ්ඛාරාදීනං නිරොධස්ස කථනෙන පුරිමස්මිං පච්චයලක්ඛණෙ නියමො දස්සිතො ‘‘ඉමස්මිං [Pg.60] සති එව, නාසති, ඉමස්ස උප්පාදා එව, නානුප්පාදා, නිරොධා එව, නානිරොධා’’ති. තෙනෙදං ලක්ඛණං අන්තොගධනියමං ඉධ පටිච්චසමුප්පාදස්ස වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. නිරොධොති ච අවිජ්ජාදීනං විරාගා විගමෙන ආයතිං අනුප්පාදො අප්පවත්ති. තථා හි වුත්තං ‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා’’තිආදි. නිරොධවිරොධී ච උප්පාදො, යෙන සො උප්පාදනිරොධවිභාගෙන වුත්තො ‘‘ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣතී’’ති. තෙනෙතං දස්සෙති ‘‘අසති නිරොධෙ උප්පාදො නාම, සො චෙත්ථ අත්ථිභාවොති වුච්චතී’’ති. ‘‘ඉමස්මිං සති ඉදං හොතී’’ති ඉදමෙව හි ලක්ඛණං. පරියායන්තරෙන ‘‘ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජතී’’ති වදන්තෙන පරෙන පුරිමං විසෙසිතං හොති. තස්මා න වත්තමානංයෙව සන්ධාය ‘‘ඉමස්මිං සතී’’ති වුත්තං, අථ ඛො මග්ගෙන අනිරුජ්ඣනසභාවඤ්චාති විඤ්ඤායති. යස්මා ච ‘‘ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣතී’’ති ද්විධාපි උද්දිට්ඨස්ස ලක්ඛණස්ස නිද්දෙසං වදන්තෙන භගවතා ‘‘අවිජ්ජාය ත්වෙව අසෙසවිරාගනිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’’තිආදිනා නිරොධොව වුත්තො, තස්මා නත්ථිභාවොපි නිරොධො එවාති නත්ථිභාවවිරුද්ධො අත්ථිභාවො අනිරොධොති දස්සිතං හොති. තෙන අනිරොධසඞ්ඛාතෙන අත්ථිභාවෙන උප්පාදං විසෙසෙති. තතො ඉධ න කෙවලං අත්ථිභාවමත්තං උප්පාදොති අත්ථො අධිප්පෙතො, අථ ඛො අනිරොධසඞ්ඛාතො අත්ථිභාවො චාති අයමත්ථො විභාවිතො හොති. එවමෙතං ලක්ඛණද්වයවචනං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසනවිසෙසිතබ්බභාවෙන සාත්ථකන්ති වෙදිතබ්බං. කො පනායං අනිරොධො නාම, යො ‘‘අත්ථිභාවො, උප්පාදො’’ති ච වුත්තොති? අප්පහීනභාවො ච අනිබ්බත්තිතඵලභාවෙන ඵලුප්පාදනාරහතා චාති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරො පන පරමත්ථදීපනියං උදානට්ඨකථායං (උදා. අට්ඨ. 1). වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො.

Tiếng rống sư tử có chi tiết, vốn không phải là cảnh giới của ngoại đạo, đã được trình bày theo cách sanh và diệt của các thủ uẩn. Bây giờ, tiếng rống sư tử không có chi tiết, là cảnh giới của duyên khởi, không chung với các hàng khác, được trình bày một cách tóm tắt và chi tiết theo chiều thuận và chiều nghịch, (do đó) đã nói: “Đây cũng là tiếng rống sư tử khác.” Về điều ấy, (đó là) bài kinh về Lý Duyên Khởi đã được thuyết một cách tóm tắt bắt đầu bằng “imasmiṃ sati (khi cái này có).” Ở đây, qua việc trình bày về sự hiện hữu của các hành v.v... khi có vô minh v.v... và sự đoạn diệt của các hành v.v... khi vô minh v.v... đoạn diệt, qua câu “Khi cái này có, cái kia có; do sự diệt của cái này, cái kia diệt,” quy luật trong đặc tính duyên trước đây đã được chỉ rõ: “Chỉ khi cái này có, (cái kia có), không phải khi không có; chỉ do sự sanh của cái này, (cái kia sanh), không phải do không sanh; chỉ do sự diệt, (cái kia diệt), không phải do không diệt.” Do đó, cần phải hiểu rằng đặc tính này, bao hàm quy luật, đã được nói đến ở đây về Lý Duyên Khởi. Và sự diệt (nirodho) là sự không sanh, sự không tiếp diễn trong tương lai do sự ly tham, sự chấm dứt của vô minh v.v... Thật vậy, đã được nói rằng: “Do sự ly tham và đoạn diệt hoàn toàn chính vô minh ấy” v.v... Và sự sanh (uppādo) là đối nghịch với sự diệt, do đó nó được nói đến qua sự phân chia sanh và diệt: “Do sự diệt của cái này, cái kia diệt.” Do đó, điều này chỉ ra rằng: “Khi không có sự diệt, có cái gọi là sự sanh, và ở đây nó được gọi là sự hiện hữu (atthibhāvo).” “Khi cái này có, cái kia có” chính là đặc tính này. Bằng cách nói khác, khi người khác nói “Do sự sanh của cái này, cái kia sanh,” thì câu trước đã được làm cho đặc biệt hơn. Vì vậy, cần phải hiểu rằng câu “imasmiṃ sati” không chỉ được nói liên quan đến hiện tại, mà còn liên quan đến bản chất không bị đoạn diệt bởi đạo. Và bởi vì, khi giải thích đặc tính đã được nêu ra theo hai cách “Khi cái này không có, cái kia không có; do sự diệt của cái này, cái kia diệt,” Đức Thế Tôn chỉ nói về sự diệt qua câu “Do sự ly tham và đoạn diệt hoàn toàn chính vô minh ấy, các hành diệt” v.v..., cho nên sự không hiện hữu (natthibhāvo) chính là sự diệt. Do đó, sự hiện hữu (atthibhāvo), đối nghịch với sự không hiện hữu, được chỉ ra là sự không diệt (anirodho). Bằng sự hiện hữu được gọi là không diệt ấy, ngài làm cho sự sanh trở nên đặc biệt. Do đó, ở đây ý nghĩa được hàm ý không chỉ đơn thuần là sự hiện hữu là sự sanh, mà ý nghĩa này được làm rõ rằng đó là sự hiện hữu được gọi là không diệt. Như vậy, cần phải biết rằng lời nói về hai đặc tính này có ý nghĩa do mối quan hệ tương hỗ giữa cái làm cho đặc biệt và cái được làm cho đặc biệt. Vậy, cái gọi là không diệt này là gì, mà được gọi là “sự hiện hữu, sự sanh”? Tóm tắt ở đây là: đó là trạng thái chưa được từ bỏ và khả năng tạo ra quả do quả chưa được sinh ra. Còn phần chi tiết, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Paramatthadīpanī, Chú giải Udāna (Udā. aṭṭha. 1).

පඤ්චක්ඛන්ධවිභජනාදිවසෙනාති පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං ද්වාදසපදිකස්ස පච්චයාකාරස්ස විභජනවසෙන. ඉමස්මිඤ්හි දසබලසුත්තෙ ධම්මස්ස දෙසිතාකාරො පඤ්චක්ඛන්ධපච්චයාකාරමත්තො. තෙනාහ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධපච්චයාකාරධම්මො’’ති. ආචරියමුට්ඨියා අකරණෙන විභූතො, සො පන අත්ථතො ච සද්දතො ච පිහිතො හෙට්ඨාමුඛජාතො වා න හොතීති ආහ ‘‘අනිකුජ්ජිතො’’ති. විවටොති විභාවිතො. තෙනාහ ‘‘විවරිත්වා ඨපිතො’’ති[Pg.61]. පකාසිතොති ඤාණොභාසෙන ඔභාසිතො ආදීපිතොති ආහ ‘‘දීපිතො ජොතිතො’’ති. තත්ථ තත්ථ ඡින්නභින්නට්ඨානෙ. සිබ්බිතගණ්ඨිතන්ති වාකං ගහෙත්වා සිබ්බිතං, සිබ්බිතුං අසක්කුණෙය්‍යට්ඨානෙ වාකෙන ගණ්ඨිතඤ්ච. ඡින්නපිලොතිකාභාවෙන විගතපිලොතිකො ධම්මො, තස්ස ඡින්නපිලොතිකස්ස පටිලොමතා ඡින්නභින්නතාභාවෙනාති දස්සෙන්තො ‘‘න හෙත්ථා’’තිආදිමාහ. නිවාසනපාරුපනං පරිග්ගහණං. සයං පටිභානං කප්පෙත්වා. වඩ්ඪෙන්තා අත්තනො සමයං. සමණකචවරන්ති සමණවෙසධාරණවසෙන සමණපටිරූපතාය සමණානං කචවරභූතං. අත්තනො රූපපවත්තියා කරණ්ඩං කුච්ඡිතං ධුත්තං වාති පවත්තෙතීති කාරණ්ඩවො, දුස්සීලො. තං කාරණ්ඩවං. නිද්ධමථාති නීහරථ. කසම්බුන්ති සමණකසටං. අපකස්සථාති අපකඩ්ඪථ නන්ති අත්ථො. පලාපෙති පලාපසදිසෙ. තථා හි තණ්ඩුලසාරරහිතො ධඤ්ඤපටිරූපකො ථුසමත්තකො පලාපොති වුච්චති, එවං සීලාදිසාරරහිතො සමණපටිරූපකො පලාපො වියාති පලාපො, දුස්සීලො. තෙ පලාපෙ. වාහෙථාති අපනෙථ. පතිස්සතාති බාළ්හසතිතාය පතිස්සතා හොථාති.

‘Theo cách phân chia năm uẩn v.v...’ có nghĩa là theo cách phân chia năm thủ uẩn và duyên khởi có mười hai chi phần. Thật vậy, trong kinh Thập Lực này, cách thức thuyết Pháp chỉ là về năm uẩn và duyên khởi. Do đó, đã nói: “Pháp về năm uẩn và duyên khởi.” (Pháp ấy) được hiển lộ do không có sự nắm tay của vị thầy (che giấu giáo pháp), và lại không bị che đậy hay úp xuống về cả ý nghĩa lẫn văn tự, do đó đã nói là “không bị úp xuống (anikujjito).” ‘Được mở ra (vivaṭo)’ có nghĩa là được làm cho rõ ràng. Do đó, đã nói: “được đặt ra sau khi đã mở bày.” ‘Được làm cho sáng tỏ (pakāsito)’ có nghĩa là được chiếu sáng, được thắp lên bằng ánh sáng của trí tuệ, do đó đã nói: “được thắp sáng, được làm cho rực rỡ.” Ở những chỗ bị cắt đứt, bị rách nát đây đó. ‘Được may vá và cột lại’ có nghĩa là được may lại bằng vỏ cây, và ở những chỗ không thể may được thì được cột lại bằng vỏ cây. Pháp không còn mảnh giẻ rách do tình trạng không có mảnh giẻ rách. Để chỉ ra rằng sự ngược lại của việc không có mảnh giẻ rách là tình trạng bị cắt đứt, rách nát, ngài đã nói: “không phải ở dưới” v.v... Sự mặc và đắp (y) là sự chấp nhận. Tự mình tạo ra biện tài. (Những kẻ) làm phát triển giáo lý của mình. ‘Rác rưởi của sa-môn’ có nghĩa là kẻ đã trở thành rác rưởi của các sa-môn do sự tương tự sa-môn qua việc mang hình tướng sa-môn. Kẻ làm cho thân thể mình vận hành như một cái giỏ, một kẻ đáng khinh, một kẻ lừa đảo, được gọi là kāraṇḍava (con quạ), kẻ ác giới. Con quạ ấy. ‘Hãy thổi bay đi’ có nghĩa là hãy loại bỏ. ‘Kẻ cặn bã’ có nghĩa là kẻ cặn bã của sa-môn. ‘Hãy kéo ra’ có nghĩa là hãy lôi đi. ‘Trấu lép’ có nghĩa là những kẻ giống như trấu lép. Thật vậy, vật tương tự như lúa, không có lõi là hạt gạo, chỉ toàn là vỏ trấu, được gọi là trấu lép. Cũng vậy, kẻ tương tự như sa-môn, không có lõi là giới v.v..., giống như trấu lép, nên là trấu lép, kẻ ác giới. Những kẻ trấu lép ấy. ‘Hãy sàng sảy đi’ có nghĩa là hãy loại trừ. ‘Hãy có chánh niệm’ có nghĩa là hãy là người có chánh niệm với niệm mạnh mẽ.

සද්ධාය පබ්බජිතෙනාති රාජූපද්දවාදීහි අනුපද්දුතෙන ‘‘එවඤ්හි තං ඔතිණ්ණං ජාතිආදිසංසාරභයං විජිනිස්සාමී’’ති වට්ටනිස්සරණත්ථං ආගතාය සද්ධාය වසෙන පබ්බජිතෙන. ආචාරකුලපුත්තොති ආචාරෙන අභිජාතො. තෙනාහ ‘‘යතො කුතොචී’’තිආදි. ජාතිකුලපුත්තොති ජාතිසම්පත්තියා අභිජාතො. විඤ්ඤුප්පසත්ථානි අඞ්ගානි සම්මාපධානියඞ්ගභාවෙන, කායෙ ච ජීවිතෙ ච නිරපෙක්ඛභාවෙන වීරියං ආරභන්තස්ස තථාපවත්තවීරියවසෙන ‘‘තචො එකං අඞ්ග’’න්ති වුත්තං. එස නයො සෙසෙසුපි. නවසු ඨානෙසු සමාධාතබ්බන්ති ‘‘කාලවසෙන පඤ්චසු, ඉරියාපථවසෙන චතූසූ’’ති එවං නවසු ඨානෙසු වීරියං සමාධාතබ්බං පවත්තෙතබ්බං.

Saddhāya pabbajitenāti (xuất gia với đức tin) có nghĩa là: Người không bị các tai họa từ vua chúa v.v... áp bức, đã xuất gia bằng đức tin phát sanh vì mục đích thoát khỏi vòng luân hồi, với ý nghĩ rằng: “Như vậy, ta sẽ chiến thắng nỗi sợ hãi sanh tử v.v... trong vòng luân hồi đã bao trùm này”. Ācārakulaputto (thiện gia nam tử về phương diện đức hạnh) có nghĩa là người có dòng dõi cao quý về phương diện đức hạnh. Do đó, có lời nói rằng: “yato kutoci” (từ bất cứ nơi nào) v.v... Jātikulaputto (thiện gia nam tử về phương diện dòng dõi) có nghĩa là người có dòng dõi cao quý do sự thành tựu về sanh chủng. Các chi phần được bậc trí tán thán (viññuppasatthāni aṅgāni) là do có trạng thái là các chi phần của chánh cần. Đối với người khởi sự tinh tấn, không luyến tiếc thân mạng, do năng lực của sự tinh tấn đã được vận hành như thế, nên được nói rằng: “da là một chi phần”. Phương pháp này cũng áp dụng cho các chi phần còn lại. Navasu ṭhānesu samādhātabbanti (cần được an lập trong chín trường hợp) có nghĩa là: Sự tinh tấn cần được an lập, cần được vận hành trong chín trường hợp như sau: “năm trường hợp về phương diện thời gian, và bốn trường hợp về phương diện oai nghi”.

සො දුක්ඛං විහරතීති කුසීතපුග්ගලො නිය්‍යානිකසාසනෙ වීරියාරම්භස්ස අකරණෙන සාමඤ්ඤත්ථස්ස අනුප්පත්තියා දුක්ඛං විහරති. සකං වා අත්ථං සදත්ථං ක-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා. කුසීතස්ස අත්ථපරිහායනං මූලතො පට්ඨාය දස්සෙතුං ‘‘ඡ ද්වාරානී’’තිආදි වුත්තං. නිසජ්ජාවසෙන පීඨමද්දනතො පීඨමද්දනො, නිරස්සනවචනං තස්ස, කස්සචිපත්ථස්ස අධාරණතො කෙවලං පීඨභාරභූතොති අධිප්පායො. අඤ්ඤත්ථ පන ‘‘මඛමද්දනො’’ති [Pg.62] වුච්චති, තත්ථ දානමිච්ඡාය පරෙසං මඛං පස්සන්තොති අත්ථො. ලණ්ඩපූරකොති කුච්ඡිපූරං භුඤ්ජිත්වා වච්චකුටිපූරකො.

So dukkhaṃ viharati (vị ấy sống khổ sở) có nghĩa là: Người lười biếng, do không khởi sự tinh tấn trong giáo pháp đưa đến giải thoát, do không chứng đạt được mục đích của sa-môn hạnh, nên sống khổ sở. Hoặc sadatthaṃ là sakaṃ atthaṃ (lợi ích của chính mình), do biến đổi ka-kāra thành da-kāra. Để trình bày sự tổn giảm lợi ích của người lười biếng bắt đầu từ gốc rễ, nên có lời nói rằng: “cha dvārāni” (sáu cửa) v.v... Pīṭhamaddano (kẻ làm mòn ghế) là do làm mòn ghế bằng cách ngồi. Đây là lời nói khinh miệt đối với người ấy. Ý nghĩa là: Do không duy trì được bất cứ lợi ích nào, người ấy chỉ đơn thuần là gánh nặng cho chiếc ghế. Tuy nhiên, ở nơi khác, được gọi là “makhamaddano”. Ở đó, có nghĩa là: “người nhìn thấy sự tức giận của người khác do lòng mong muốn vật thí”. Laṇḍapūrako (kẻ làm đầy phân) có nghĩa là người sau khi ăn no bụng, đã làm đầy nhà xí.

‘‘ආරද්ධවීරියො’’තිආදීසු ‘‘කුසීතො පුග්ගලො’’ති එත්ථ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො, ආසීසාය වසෙන ථොමිතො. ආරද්ධවීරියෙති පග්ගහිතවීරියෙ. පහිතත්තෙති නිබ්බානං පතිපෙසිතචිත්තෙ. එතෙන සාවකානං සම්මාපටිපත්තිං සත්ථුවන්දනානිසංසඤ්ච දස්සෙසි.

Trong các câu như “āraddhavīriyo” (người có tinh tấn đã được khởi sự) v.v..., ý nghĩa cần được hiểu theo cách trái ngược với những gì đã được nói ở đây về “kusīto puggalo” (người lười biếng), và được tán thán theo ý nghĩa mong ước. Āraddhavīriye (người có tinh tấn đã được khởi sự) có nghĩa là người có tinh tấn đã được đề khởi. Pahitatteti (người có tâm đã được hướng đến) có nghĩa là người có tâm đã được hướng đến Niết-bàn. Qua điều này, Ngài đã trình bày về sự thực hành chân chánh của các vị thinh văn và phước báu của việc đảnh lễ bậc Đạo Sư.

හීනෙනාති වට්ටනිස්සිතෙන ධම්මෙන. තෙනාහ ‘‘හීනාය සද්ධායා’’තිආදි. අග්ගෙනාති සෙට්ඨෙන විවට්ටනිස්සිතෙන ධම්මෙන, ඊසකම්පි කතකාලුසියවිගතට්ඨෙන මණ්ඩට්ඨෙන ච පසන්නම්පි සුරාදි න පාතබ්බං. සාසනන්ති පරියත්තිපටිපත්තිපටිවෙධලක්ඛණං සාසනං. පසන්නං විගතදොසමලත්තා පසාදනියත්තා ච. පාතබ්බඤ්ච පත්තෙන විය සුඛෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බතො දුච්චරිතසබ්බකිලෙසකසාවමලපඞ්කදොසරහිතත්තා ච.

Hīnena (bởi pháp thấp kém) có nghĩa là bởi pháp nương tựa vào vòng luân hồi. Do đó, có lời nói rằng: “hīnāya saddhāyā” (bởi đức tin thấp kém) v.v... Aggena (bởi pháp tối thượng) có nghĩa là bởi pháp cao tột, nương tựa vào sự thoát khỏi vòng luân hồi. Ngay cả rượu v.v... dù trong suốt cũng không nên uống, vì nó không thoát khỏi sự vẩn đục dù chỉ một chút và vì nó không phải là tinh chất. Sāsanaṃ (giáo pháp) là giáo pháp có đặc tính là pháp học, pháp hành, và pháp thành. Pasannaṃ (trong sạch) là do đã loại trừ các cấu uế lỗi lầm và do có khả năng làm cho trong sạch. Pātabbañca (nên uống) là do cần được thọ hưởng một cách an lạc như (vật thực) trong bình bát, và do đã thoát khỏi các lỗi lầm là ác hạnh, tất cả phiền não, cặn bã, cấu uế, và bùn nhơ.

මණ්ඩභූතා බොධිපක්ඛියධම්මදෙසනාපි දෙසනාමණ්ඩො. තස්ස එකස්සෙව පන දෙසනාමණ්ඩස්ස පටිග්ගාහකා සුප්පටිපන්නා දොසරහිතා චතස්සො පරිසා පටිග්ගහමණ්ඩො. මග්ගබ්‍රහ්මචරියං තග්ගතිකත්තා සකලොපි බොධිපක්ඛියධම්මරාසි බ්‍රහ්මචරියමණ්ඩො. තෙනාහ ‘‘කතමො දෙසනාමණ්ඩො’’තිආදි. තත්ථ විඤ්ඤාතාරොති සච්චානං අභිසමෙතාවිනො. තථා හි ආදිතො ‘‘චතුන්නං අරියසච්චානං ආචික්ඛණා’’තිආදි වුත්තං. පුබ්බභාගෙ ‘‘අත්ථි අයං ලොකො’’තිආදිනා ඉධලොකපරලොකගතසම්මොසවිගමෙන පවත්තො අධිමොක්ඛොව අධිමොක්ඛමණ්ඩො. ඡඩ්ඩෙත්වා සමුච්ඡෙදවසෙන විජහිත්වා. චතුභූමකස්ස සද්ධින්ද්‍රියස්ස අධිමොක්ඛමණ්ඩෙන මණ්ඩභූතං අධිමොක්ඛං. ආදි-සද්දෙන ‘‘පග්ගහමණ්ඩො වීරියින්ද්‍රියං කොසජ්ජකසට’’න්තිආදිං පාළිසෙසං සඞ්ගණ්හාති. එත්ථාති එතස්මිං සාසනෙ, ‘‘මණ්ඩස්මි’’න්ති වා වචනෙ. කාරණවචනං, තෙන ‘‘සත්ථා සම්මුඛීභූතො’’ති සම්මුඛභාවනායොගො නිරාසඞ්කඵලාවහොති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘අසම්මුඛා’’තිආදි. පමාණන්ති අනුරූපං භෙසජ්ජස්ස පමාණං. උග්ගමනන්ති භෙසජ්ජස්ස වමනං විරෙචනං, තස්ස වා වසෙන දොසධාතූනං වමනං විරෙචනං. එවමෙවාති යථා භෙසජ්ජමණ්ඩං වෙජ්ජසම්මුඛා නිරාසඞ්කා පිවන්ති, එවමෙව [Pg.63] ‘‘සත්ථා සම්මුඛීභූතො’’ති නිරාසඞ්කා වීරියං කත්වා, මණ්ඩපෙය්‍ය සාසනං පිවථාති යොජනා. අභිඤ්ඤාසමාපත්තිපටිලාභෙන සානිසංසා. මග්ගඵලාධිගමනෙන සවඩ්ඪි. පරත්ථන්ති අත්තනො දිට්ඨානුගතිආපත්තියා, තථා සම්මාපටිපජ්ජන්තානං පරෙසං අත්ථන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Pháp thoại về các pháp trợ giác ngộ, vốn là tinh chất, cũng là tinh chất của pháp thoại (desanāmaṇḍo). Bốn chúng là những người tiếp nhận, đã thực hành tốt, không có lỗi lầm, đối với chính tinh chất của pháp thoại duy nhất ấy, là tinh chất của sự tiếp nhận (paṭiggahamaṇḍo). Toàn bộ các pháp trợ giác ngộ là tinh chất của phạm hạnh (brahmacariyamaṇḍo) vì có xu hướng đến đó (Niết-bàn). Do đó, có lời nói rằng: “katamo desanāmaṇḍo” (tinh chất của pháp thoại là gì?) v.v... Ở đây, viññātāro (những người liễu tri) có nghĩa là những người đã thông suốt các chân lý. Thật vậy, ngay từ đầu đã có lời nói rằng: “catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhaṇā” (sự chỉ dạy về bốn Thánh đế) v.v... Trong giai đoạn đầu, sự thắng giải đã được vận hành qua việc loại bỏ sự mê mờ liên quan đến đời này và đời sau bằng các câu như “atthi ayaṃ loko” (có đời này) v.v..., chính là tinh chất của sự thắng giải (adhimokkhamaṇḍo). Chaḍḍetvā (sau khi từ bỏ) có nghĩa là sau khi đoạn trừ bằng cách cắt đứt tận gốc. Sự thắng giải vốn là tinh chất của tín quyền thuộc bốn địa giới, nhờ vào tinh chất của sự thắng giải. Bằng từ ādi (v.v...), ngài bao gồm phần Pāḷi còn lại như: “paggahamaṇḍo vīriyindriyaṃ kosajjakasaṭa” (tinh chất của sự nỗ lực là tấn quyền, loại bỏ sự lười biếng) v.v... Ettha (ở đây) có nghĩa là trong giáo pháp này, hoặc trong lời nói “maṇḍasmiṃ” (trong tinh chất). Đây là lời nói chỉ nguyên nhân. Qua đó, ngài trình bày rằng sự tu tập với ý nghĩ “bậc Đạo Sư đang hiện diện” sẽ mang lại kết quả không còn nghi ngờ. Do đó, có lời nói rằng: “asammukhā” (không hiện diện) v.v... Pamāṇaṃ (liều lượng) là liều lượng thuốc thích hợp. Uggamanaṃ (sự trổ ra) là sự gây nôn, gây xổ của thuốc, hoặc do năng lực của thuốc đó mà các uế trược được nôn ra, xổ ra. Evameva (cũng vậy) có sự liên kết như sau: Giống như người ta uống tinh chất của thuốc trước mặt thầy thuốc mà không nghi ngờ, cũng vậy, các ông hãy nỗ lực không nghi ngờ với ý nghĩ “bậc Đạo Sư đang hiện diện” và hãy uống giáo pháp, là tinh chất nên uống. Sānisaṃsā (có phước báu) là do chứng đắc thắng trí và thiền chứng. Savaḍḍhi (có sự tăng trưởng) là do chứng ngộ đạo và quả. Paratthanti (vì lợi ích của người khác), ở đây ý nghĩa cần được hiểu như sau: Do sự chứng đạt của chính mình trong việc noi theo chánh kiến, và vì lợi ích của những người khác đang thực hành chân chánh như vậy.

දුතියදසබලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Thập Lực thứ hai đã kết thúc.

3. උපනිසසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Upanisa

23. ජානතො පස්සතොති එත්ථ දස්සනං පඤ්ඤාචක්ඛුනාව දස්සනං අධිප්පෙතං, න මංසචක්ඛුනාති ආහ ‘‘ද්වෙපි පදානි එකත්ථානී’’ති. එවං සන්තෙපීති පදද්වයස්ස එකත්ථත්තෙපි ඤාණලක්ඛණඤාණප්පභාවවිසයස්ස්ස තථාදස්සනභාවාවිරොධනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ජානනලක්ඛණඤ්හි ඤාණ’’න්තිආදි. ඤාණප්පභාවන්ති ඤාණානුභාවෙන ඤාණකිච්චවිසයොභාසන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ඤාණෙන විවට්ටෙ ධම්මෙ පස්සතී’’ති. ජානතො පස්සතොති ච ජානනදස්සනමුඛෙන පුග්ගලාධිට්ඨානා දෙසනා පවත්තාති ආහ – ‘‘ඤාණලක්ඛණං උපාදායා’’තිආදි. ජානතොති වා පුබ්බභාගඤාණෙන ජානතො, අපරභාගෙන ඤාණෙන පස්සතො. ජානතොති වා වත්වා න ජානනං අනුස්සවාකාරපරිවිතක්කමත්තවසෙන ඉධාධිප්පෙතං, අථ ඛො රූපානි විය චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන රූපාදීනි තෙසඤ්ච සමුදයාදිකෙ පච්චක්ඛෙ කත්වා දස්සනන්ති විභාවෙතුං ‘‘පස්සතො’’ති වුත්තන්ති එවං වා එත්ථ අත්ථො.

23. Trong câu jānato passato (đối với người biết, người thấy), sự thấy ở đây được hiểu là sự thấy bằng tuệ nhãn, chứ không phải bằng nhục nhãn, nên ngài nói: “dvepi padāni ekatthānī” (cả hai từ đều có cùng một nghĩa). Evaṃ santepi (dù là như vậy) có nghĩa là: Mặc dù hai từ có cùng một nghĩa, nhưng không có sự mâu thuẫn trong trạng thái thấy như vậy đối với đối tượng của năng lực trí tuệ, vốn có đặc tính là biết. Do đó, ngài nói: “jānanalakkhaṇañhi ñāṇa” (vì trí tuệ có đặc tính là biết) v.v... Ñāṇappabhāvaṃ (năng lực của trí tuệ) có nghĩa là sự soi sáng đối tượng của phận sự trí tuệ, nhờ vào oai lực của trí tuệ. Do đó, ngài nói: “ñāṇena vivaṭṭe dhamme passatī” (vị ấy thấy pháp thoát khỏi luân hồi bằng trí tuệ). Và câu jānato passato (đối với người biết, người thấy), ngài nói rằng bài pháp được thuyết giảng dựa trên nền tảng cá nhân thông qua phương diện biết và thấy – “ñāṇalakkhaṇaṃ upādāya” (dựa vào đặc tính của trí tuệ) v.v... Hoặc, jānato (người biết) là biết bằng trí tuệ trong giai đoạn đầu, passato (người thấy) là thấy bằng trí tuệ trong giai đoạn sau. Hoặc, sau khi nói jānato (người biết), sự biết ở đây không được hiểu chỉ đơn thuần theo cách nghe lại hay suy tầm, mà đúng hơn, để làm rõ rằng đó là sự thấy bằng cách trực nhận các sắc pháp v.v... và sự sanh khởi của chúng, giống như các sắc được thấy bởi nhãn thức, nên từ “passato” (người thấy) được sử dụng. Đây cũng là một ý nghĩa khác ở đây.

ආසවානං ඛයන්ති ආසවානං අච්චන්තප්පහානං. සො පන තෙසං අනුප්පාදනිරොධො සබ්බෙන සබ්බං අභාවො එවාති ආහ ‘‘අසමුප්පාදො ඛීණාකාරො නත්ථිභාවො’’ති. ආසවක්ඛයසද්දස්ස ඛීණාකාරාදීසු ආගතට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘ආසවානං ඛයා’’තිආදි වුත්තං. උජුමග්ගානුසාරිනොති කිලෙසවඞ්කකායවඞ්කාදීනං පහානෙන උජුභූතෙ සවිපස්සනාහෙට්ඨිමමග්ගධම්මෙ අනුස්සරන්තස්ස. යදෙව හිස්ස පරික්ඛීණං. ඛයස්මිං පඨමං ඤාණං ‘‘තතො අඤ්ඤා අනන්තරා’’ති ඛයසඞ්ඛාතෙ අග්ගමග්ගෙ තප්පරියාපන්නමෙව ඤාණං පඨමං උප්පජ්ජති, තදනන්තරං පන අඤ්ඤා අරහත්තන්ති. යදිපි ගාථාය ‘‘ඛයස්මිං’’ඉච්චෙව වුත්තං, සමුච්ඡෙදවසෙන පන ‘‘ආසවෙ [Pg.64] ඛීණෙ මග්ගො ඛයො’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘මග්ගො ආසවක්ඛයොති වුත්තො’’ති. සමණොති සමිතපාපො අධිප්පෙතො, සො පන ඛීණාසවො හොතීති. ‘‘ආසවානං ඛයා’’ති ඉධ ඵලං, පරියායෙන පන ආසවක්ඛයො මග්ගො, තෙන පත්තබ්බතො ඵලං. එතෙනෙව නිබ්බානස්සපි ආසවක්ඛයභාවො වුත්තොති වෙදිතබ්බො.

Sự đoạn tận các lậu hoặc là sự đoạn trừ hoàn toàn các lậu hoặc. Và sự diệt không-cho-sanh-khởi ấy của các lậu hoặc chính là sự không hiện hữu một cách hoàn toàn, vì thế đã nói ‘là sự không sanh khởi, là trạng thái đã đoạn tận, là trạng thái không hiện hữu.’ Để chỉ ra trường hợp mà từ ‘āsavakkhaya’ được dùng với ý nghĩa là trạng thái đã đoạn tận v.v..., (chú giải) đã nói ‘do sự đoạn tận các lậu hoặc’ v.v... Ujumaggānusārino (của người đi theo con đường thẳng) có nghĩa là của người đang tùy niệm các pháp đạo hạ phần cùng với tuệ quán, là các pháp đã trở nên ngay thẳng do sự đoạn trừ các sự cong vẹo của phiền não, sự cong vẹo của thân v.v... Bất cứ điều gì của vị ấy đã được đoạn tận. Trong sự đoạn tận, trí là đầu tiên. ‘Sau đó, trí tuệ (aññā) theo sau không gián đoạn.’ Trong thánh đạo cao tột được gọi là sự đoạn tận, chính trí tuệ thuộc về đạo ấy sanh khởi trước tiên, và sau đó không gián đoạn là trí tuệ (aññā) tức là quả A-la-hán. Mặc dù trong kệ chỉ nói là ‘trong sự đoạn tận,’ nhưng theo ý nghĩa đoạn trừ tuyệt đối, vì ‘khi các lậu hoặc đã được đoạn tận, đạo là sự đoạn tận’ được nói đến, nên (chú giải) đã nói ‘đạo được gọi là sự đoạn tận các lậu hoặc.’ Samaṇo (sa-môn) có nghĩa là người đã làm cho các điều ác được lắng dịu, và vị ấy chính là bậc lậu tận. Ở đây, ‘do sự đoạn tận các lậu hoặc’ là quả. Nhưng theo một cách nói khác, sự đoạn tận các lậu hoặc là đạo, và quả là cái cần được chứng đắc bởi đạo ấy. Cần phải hiểu rằng chính do điều này mà trạng thái đoạn tận các lậu hoặc của Níp-bàn cũng đã được nói đến.

ජානතො එව පස්සතො එවාති එවමෙත්ථ නියමො ඉච්ඡිතො, න අඤ්ඤථා විසෙසාභාවතො අනිට්ඨාපන්නොවාති තස්ස නියමස්ස ඵලං දස්සෙතුං ‘‘නො අජානතො නො අපස්සතො’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යො පන න ජානාති, න පස්සති, තස්ස නො වදාමීති අත්ථො’’ති. ඉමිනා ඛන්ධානං පරිඤ්ඤා ආසවක්ඛයස්ස එකන්තිකකාරණන්ති දස්සෙති. එතෙනාති ‘‘නො අජානතො, නො අපස්සතො’’ති එතෙන වචනෙන. තෙ පටික්ඛිත්තාති කෙ පන තෙති? ‘‘බාලෙ ච පණ්ඩිතෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සන්ති (දී. නි. 1.168; ම. නි. 2.228) අහෙතූ අප්පච්චයා සත්තා විසුජ්ඣන්තී’’ති (දී. නි. 1.168; ම. නි. 2.101, 227) එවමාදිවාදා. තෙසු කෙචි අභිජාතිසඞ්කන්තිමත්තෙන සංසාරසුද්ධිං පටිජානන්ති, අඤ්ඤෙ ඉස්සරපජාපතිකාරණාදිවසෙන. තයිදං සබ්බං සංසාරාදීහීති එත්ථෙව සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. පුරිමෙන පදද්වයෙනාති ‘‘ජානතො පස්සතො’’ති ඉමිනා පදද්වයෙන. උපායො වුත්තො ‘‘ආසවක්ඛයා’’ති අධිකාරතො. ඉමිනාති ‘‘නො අජානතො, නො අපස්සතො’’ති ඉමිනා පදද්වයෙන. අනුපායො හොති එස ආසවානං ඛයස්ස, යදිදං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං අපරිඤ්ඤාති ‘‘ජානතො පස්සතො’’ති ඉමිනාව අනියමවචනෙන අනුපායපටිසෙධොපි අත්ථතො බොධිතො හොතීති. තමෙව හි අත්ථතො බොධිතභාවං විභාවෙතුං එවං සංවණ්ණනා කතාති දට්ඨබ්බං.

Ở đây, sự xác quyết được mong muốn là ‘chỉ đối với người biết, chỉ đối với người thấy,’ chứ không phải cách khác, vì nếu không có sự khác biệt thì sẽ dẫn đến điều không mong muốn. Để chỉ ra kết quả của sự xác quyết ấy, câu ‘không phải cho người không biết, không phải cho người không thấy’ đã được nói. (Chú giải) nói: ‘Nghĩa là: đối với người nào không biết, không thấy, Ta không nói (về sự đoạn tận các lậu hoặc).’ Qua điều này, (Đức Phật) chỉ ra rằng sự liễu tri các uẩn là nguyên nhân duy nhất của sự đoạn tận các lậu hoặc. Etena (bởi điều này) có nghĩa là bởi lời nói ‘không phải cho người không biết, không phải cho người không thấy’ này. Te paṭikkhittā (những (quan điểm) ấy bị bác bỏ). Vậy những quan điểm ấy là gì? Các tà thuyết như: ‘Cả kẻ ngu và người trí, sau khi đã lang thang, luân hồi, sẽ chấm dứt khổ đau,’ và ‘Chúng sanh được thanh tịnh không do nhân, không do duyên.’ Trong số đó, một số chủ trương sự thanh tịnh trong vòng luân hồi chỉ bằng sự chuyển sanh vào giai cấp cao; những người khác thì (chủ trương) qua nguyên nhân là Thượng Đế, Đấng Sáng Tạo v.v... Cần phải thấy rằng tất cả những điều này được bao gồm ngay trong (cụm từ) ‘luân hồi v.v...’ Bởi hai từ trước, tức là bởi hai từ ‘đối với người biết, đối với người thấy,’ phương pháp đã được nói đến, liên quan đến ‘sự đoạn tận các lậu hoặc.’ Bởi hai từ này, tức là bởi hai từ ‘không phải cho người không biết, không phải cho người không thấy.’ Sự không liễu tri năm uẩn này là không phải phương pháp để đoạn tận các lậu hoặc. Như vậy, chính bằng lời nói xác quyết ‘đối với người biết, đối với người thấy,’ sự phủ định cái không phải là phương pháp cũng được hiểu ngầm về mặt ý nghĩa. Cần phải thấy rằng sự giải thích đã được thực hiện như vậy chính là để làm rõ trạng thái được hiểu ngầm về mặt ý nghĩa ấy.

දබ්බජාතිකොති දබ්බරූපො. සො හි ‘‘ද්‍රබ්‍යො’’ති වුච්චති ‘‘ද්‍රබ්‍යං විනස්සති නාද්‍රබ්‍ය’’න්තිආදීසු. දබ්බජාතිකො වා සාරසභාවො, සාරුප්පසීලාචාරොති අත්ථො. යථාහ ‘‘න ඛො දබ්බ දබ්බා එවං නිබ්බෙඨෙන්තී’’ති (පාරා. 384). වත්තසීසෙ ඨත්වාති වත්තං උත්තමං ධුරං කත්වා. යො හි පරිසුද්ධාජීවො කාතුං අජානන්තානං සබ්‍රහ්මචාරීනං අත්තනො වා වස්සවාතාදිපටිබාහනත්ථං ඡත්තාදීනි කරොති, සො වත්තසීසෙ ඨත්වා කරොති නාම. පදට්ඨානං න හොතීති න වත්තබ්බං නාථකරණධම්මභාවෙන මග්ගඵලාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො. වුත්තඤ්හි ‘‘යානි තානි සබ්‍රහ්මචාරීනං උච්චාවචානි කිච්චකරණීයානි, තත්ථ දක්ඛො හොතී’’තිආදි [Pg.65] (දී. නි. 3.345). එවං ජානතොති එවං වෙජ්ජකම්මාදීනං ජානනහෙතු මිච්ඡාජීවපච්චයා කාමාසවාදයො ආසවා වඩ්ඪන්තියෙව, න පහීයන්ති. ‘‘එවං ඛො…පෙ… ආසවානං ඛයො හොතී’’ති ඉමාය පාළියා අරහත්තස්සෙව ගහණං යුත්තං ඵලග්ගහණෙන හෙතුනො අවුත්තසිද්ධත්තා. තෙනාහ ‘‘ආසවානං ඛයන්තෙ ජාතත්තා’’ති.

Dabbajātiko (bậc có bản chất tốt) có nghĩa là người có hình dáng tốt. Vị ấy được gọi là ‘drabyo’ (có thực chất) trong các câu như ‘vật có thực chất bị hoại diệt, không phải vật không có thực chất.’ Hoặc dabbajātiko có nghĩa là người có bản chất cốt lõi, có giới hạnh và tư cách thích hợp. Như đã nói: ‘Này Dabba, những người tốt không giải quyết như vậy.’ Vattasīse ṭhatvā (đứng đầu trong phận sự) có nghĩa là xem phận sự là trách nhiệm cao nhất. Vị nào có mạng sống trong sạch, làm những việc như làm lọng v.v... cho các vị đồng phạm hạnh không biết làm, hoặc cho chính mình để ngăn mưa gió v.v..., vị ấy được gọi là làm việc với tinh thần đứng đầu trong phận sự. Không nên nói rằng (việc đó) không phải là nền tảng (cho thiền định), vì nó là duyên y chỉ cho việc chứng đắc đạo và quả, do bản chất là pháp tạo ra nơi nương tựa. Vì đã được nói: ‘Những công việc cao thấp khác nhau của các vị đồng phạm hạnh, vị ấy khéo léo trong những việc đó’ v.v... Evaṃ jānato (đối với người biết như vậy): do biết các việc như nghề y v.v... như vậy, các lậu hoặc như dục lậu v.v... do tà mạng làm duyên chỉ tăng trưởng chứ không được đoạn trừ. Với câu Pāli ‘Như vậy... sự đoạn tận các lậu hoặc xảy ra,’ việc hiểu đó chỉ là quả A-la-hán là hợp lý, vì khi quả được đề cập, nhân (tức là đạo) được thành tựu một cách mặc nhiên. Vì thế, (chú giải) nói ‘do đã sanh vào lúc cuối cùng của sự đoạn tận các lậu hoặc.’

ආගමනං ආගමො, තං ආවහතීති ආගමනීයා, පුබ්බභාගපටිපදා. ඛයස්මින්ති භාවෙනභාවලක්ඛණෙ භුම්මං, ඛයෙති පන විසයෙ. තෙනාහ ‘‘ආසවක්ඛයසඞ්ඛාතෙ’’ති. උපනිසීදති ඵලං එත්ථාති කාරණං උපනිසා. අරහත්තඵලවිමුත්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසතො. සාති විමුත්ති. අස්සාති පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස. මනස්මිං විවට්ටනිස්සිතෙ පන අනන්තරූපනිස්සයාපි පච්චයා සම්භවන්තීති ‘‘ලබ්භමානවසෙන පච්චයභාවො වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තං.

Sự đi đến là āgamo. Cái mang lại điều đó là āgamanīyā, tức là pháp hành phần đầu. Từ khayasmiṃ (trong sự đoạn tận) là sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘khi có cái này, cái kia xảy ra.’ Còn từ khaye (trong sự đoạn tận) là (sở thuộc cách) trong ý nghĩa đối tượng. Vì thế, (chú giải) nói ‘trong (Níp-bàn) được gọi là sự đoạn tận các lậu hoặc.’ Quả ngồi gần ở đây, vì vậy nó là nguyên nhân, là upanisā (cận y duyên). (Điều này được hiểu) do sự chỉ định cao nhất là sự giải thoát của quả A-la-hán. Sā (cái đó) là sự giải thoát. Assa (của nó) là của trí tuệ quán xét lại. Tuy nhiên, trong tâm nương tựa vào sự thoát ly (vivaṭṭa), các duyên như vô gián cận y duyên cũng có thể xảy ra, vì thế đã nói ‘trạng thái làm duyên cần được hiểu theo khả năng có được.’

විරජ්ජති අසෙසසඞ්ඛාරතො එතෙනාති විරාගො, මග්ගො. නිබ්බින්දති එතායාති නිබ්බිදා, බලවවිපස්සනා. තෙනාහ ‘‘එතෙනා’’තිආදි. පටිසඞ්ඛානුපස්සනාපි මුච්චිතුකම්‍යතාපක්ඛිකා එවාති අධිප්පායෙන ‘‘චතුන්නං ඤාණානං අධිවචන’’න්ති වුත්තං. ‘‘යාව මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි, තාව තරුණවිපස්සනා’’ති හි වචනතො උපක්කිලෙසවිමුත්තඋදයබ්බයඤාණතො පරං බලවවිපස්සනා. රූපාරූපධම්මානං විසෙසභූතො සාමඤ්ඤභූතො ච යො යො සභාවො යථාසභාවො, තස්ස ජානනං යථාසභාවජානනං. තදෙව දස්සනං. පච්චක්ඛකරණත්ථෙන ඤාතපරිඤ්ඤා තීරණපරිඤ්ඤා ච ගහිතා හොති. තෙනාහ ‘‘තරුණවිපස්සන’’න්තිආදි. සඞ්ඛාරපරිච්ඡෙදෙඤාණන්ති නාමරූපපරිග්ගහඤාණං වදති. කඞ්ඛාවිතරණං පච්චයපරිග්ගහො ධම්මට්ඨිතිඤාණන්තිපි වුච්චති. නයවිපස්සනාදිකං අනුපස්සනාඤාණං සම්මසනං. මග්ගාමග්ගෙඤාණන්ති මග්ගාමග්ගං වවත්ථපෙත්වා ඨිතං ඤාණං. සො හි පාදකජ්ඣානසමාධි තරුණවිපස්සනාය පච්චයො හොති. ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාති පස්සතී’’ති (සං. නි. 3.5.; 4.99; 5.1071) හි වුත්තං.

Ly tham (virāgo) là do nhờ vào cái này (đạo) mà ly tham đối với các pháp hữu vi không còn dư sót. Yếm ly (nibbidā) là do nhờ vào cái này (tuệ minh sát có năng lực) mà yếm ly. Do đó, Ngài đã nói: ‘Do nhờ vào cái này’ v.v... Với ý nghĩa rằng ‘tuệ quán xét lại cũng chính là thuộc về phần muốn giải thoát,’ nên đã được nói là ‘tên gọi khác của bốn loại tuệ.’ Thật vậy, theo như câu ‘cho đến khi nào là đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh, khi ấy là tuệ minh sát non trẻ,’ thì tuệ minh sát có năng lực là (tuệ) sau tuệ sanh diệt đã thoát khỏi các phiền não phụ. Sự biết đúng theo thực tánh là sự biết về thực tánh nào đó, dù là đặc biệt hay là tổng quát, của các pháp sắc và phi sắc đúng theo thực tánh của nó. Chính điều ấy là sự thấy. Với ý nghĩa là sự trực nhận, liễu tri biến tri và liễu tri thẩm sát được bao gồm. Do đó, Ngài đã nói: ‘Tuệ minh sát non trẻ’ v.v... ‘Tuệ phân biệt các pháp hữu vi’ là nói đến tuệ xác định danh sắc. Tuệ đoạn nghi, sự xác định duyên, cũng được gọi là tuệ nắm bắt trạng thái của các pháp. Tuệ quán xét là tuệ tùy quán, là (tuệ) minh sát theo phương pháp v.v... ‘Tuệ về đạo và phi đạo’ là tuệ đã được xác lập sau khi phân định đạo và phi đạo. Thật vậy, định của thiền nền tảng ấy là duyên cho tuệ minh sát non trẻ. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Người có định, biết và thấy đúng theo thực tánh’ (S iii. 5; iv. 99; v. 1071).

පුබ්බභාගසුඛන්ති උපචාරජ්ඣානසහිතසුඛං. දරථ පටිප්පස්සද්ධීති කාමච්ඡන්දාදිකිලෙසදරථස්ස පටිපස්සම්භනං. ‘‘සුඛංපාහං, භික්ඛවෙ, සඋපනිසං වදාමී’’ති එත්ථ අධිප්පෙතසුඛං දස්සෙතුං ‘‘අප්පනාපුබ්බභාගස්ස සුඛස්සා’’ති වුත්තං. ‘‘පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදෙතී’’ති (දී. නි. 1.466;3.359; අ.නි. 1.3.96) වුත්තඅප්පනාසුඛස්ස පස්සද්ධියා පච්චයත්තෙ [Pg.66] වත්තබ්බමෙව නත්ථි. සුඛන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. බලවපීතීති ඵරණලක්ඛණප්පත්තා පීති. තාදිසා හි විතක්කවිචාරසුඛසමාධීහි ලද්ධප්පච්චයා නීවරණං වික්ඛම්භන්තී තංනිමිත්තං දරථං පරිළාහං පටිපස්සම්භෙති. තෙනාහ ‘‘සා හි දරථප්පස්සද්ධියා පච්චයො හොතී’’ති. දුබ්බලපීතීති තරුණපීති. තෙනාහ ‘‘සා හි බලවපීතියා පච්චයො හොතී’’ති. සද්ධාති රතනත්තයගුණානං කම්මඵලස්ස ච සද්දහනවසෙන පවත්තො අධිමොක්ඛො, සා පන යස්මා අත්තනො විසයෙ පුනප්පුනං උප්පජ්ජති, න එකවාරමෙව, තස්මා ආහ ‘‘අපරාපරං උප්පජ්ජනසද්ධා’’ති. යස්මා සද්දහන්තො සද්ධෙය්‍යවත්ථුස්මිං පමුදිතො හොති, තස්මා ආහ ‘‘සා හි දුබ්බලපීතියා පච්චයො හොතී’’ති. දුක්ඛදුක්ඛාදිභෙදස්ස සබ්බස්සපි දුක්ඛස්ස වට්ටදුක්ඛන්තොගධත්තා තස්ස ච ඉධාධිප්පෙතත්තා වුත්තං ‘‘දුක්ඛන්ති වට්ටදුක්ඛ’’න්ති. ජරාමරණදුක්ඛන්ති කෙචි, සොකාදයො චාති අපරෙ. තදුභයස්සපි සඞ්ගණ්හනතො පඨමො එවත්ථො යුත්තො. යස්මා දුක්ඛප්පත්තො කම්මස්ස ඵලානි සද්දහති, රතනත්තයෙ ච පසාදං උප්පාදෙති, තස්මා වුත්තං ‘‘තඤ්හි අපරාපරසද්ධාය පච්චයො හොතී’’ති. යස්මා ‘‘ආචරියානං සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පවත්තිදුක්ඛ’’න්ති චින්තයතො ‘‘එකන්තතො අයං ධම්මො ඉමස්ස දුක්ඛස්ස සමතික්කමාය හොතී’’ති සද්ධා උප්පජ්ජති. තෙනාහ ‘‘ධම්මං සුත්වා තථාගතෙ සද්ධං පටිලභතී’’තිආදි (දී. නි. 1.191). සවිකාරාති උප්පාදවිකාරෙන සවිකාරා ඛන්ධජාති ජායනට්ඨෙන. ජාතියා පන අසති තත්ථ තත්ථ භවෙ නත්ථි දුක්ඛස්ස සම්භවොති ආහ ‘‘සා හි වට්ටදුක්ඛස්ස පච්චයො’’ති. කම්මභවොති කම්මභවාදිකො තිවිධොපි කම්මභවො. සො හි උපපත්තිභවස්ස පච්චයො. එවමාදිං සන්ධායාහ ‘‘එතෙනුපායෙනා’’ති. සෙසපදානීති උපාදානාදිපදානි. අනුලොමඤාණං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාපක්ඛිකත්තා නිබ්බානග්ගහණෙන ගහිතං, ගොත්‍රභුඤාණං පඨමමග්ගස්ස ආවජ්ජනං. සො හි තෙන විපස්සනාය කිඤ්චි කිඤ්චි විසෙසට්ඨානං කයිරතීති තං අනාමසිත්වා නිබ්බිදූපනිසො විරාගොති ‘‘විරාගො’’ඉච්චෙව වුත්තං.

‘Lạc thuộc phần đầu’ là lạc đi cùng với thiền cận định. ‘Sự an tịnh của phiền não’ là sự làm lắng dịu phiền não của dục tham v.v... Để chỉ ra lạc được ngụ ý ở đây trong câu ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng lạc có cận y,’ nên đã được nói là ‘của lạc thuộc phần đầu của an chỉ định.’ Không cần phải nói về việc lạc của an chỉ định được nói trong câu ‘người có thân an tịnh cảm thọ lạc’ (D i. 466; iii. 359; A i. 3. 96) là duyên cho sự an tịnh. Ở đây, đối với ‘lạc’ cũng theo phương pháp này. ‘Hỷ có năng lực’ là hỷ đã đạt đến đặc tính lan khắp. Thật vậy, hỷ như vậy, do có được duyên từ tầm, tứ, lạc, và định, nên đã chế ngự các triền cái, làm lắng dịu phiền não và sự thiêu đốt là nhân của chúng. Do đó, Ngài đã nói: ‘Thật vậy, nó là duyên cho sự an tịnh của phiền não.’ ‘Hỷ yếu ớt’ là hỷ non trẻ. Do đó, Ngài đã nói: ‘Thật vậy, nó là duyên cho hỷ có năng lực.’ ‘Tín’ là sự quyết đoán được tiến hành theo cách tin tưởng vào các đức tính của Tam Bảo và quả của nghiệp. Và vì nó sanh khởi lặp đi lặp lại trong đối tượng của nó, không chỉ một lần, do đó Ngài đã nói ‘tín sanh khởi liên tục.’ Bởi vì người có lòng tin trở nên hoan hỷ đối với đối tượng đáng tin, do đó Ngài đã nói: ‘Thật vậy, nó là duyên cho hỷ yếu ớt.’ Bởi vì tất cả khổ, với các loại như khổ khổ v.v..., đều được bao gồm trong khổ luân hồi, và vì điều đó được ngụ ý ở đây, nên đã được nói: ‘Khổ là khổ luân hồi.’ Một số nói là ‘khổ già và chết,’ những người khác nói là ‘sầu v.v...’ Do bao gồm cả hai, nên ý nghĩa đầu tiên là hợp lý. Bởi vì người gặp khổ tin vào quả của nghiệp và làm phát sanh sự trong sạch đối với Tam Bảo, do đó đã được nói: ‘Thật vậy, điều đó là duyên cho tín sanh khởi liên tục.’ Bởi vì khi người nghe pháp gần các vị thầy suy tư rằng ‘khổ của sự diễn tiến,’ thì tín sanh khởi rằng ‘chắc chắn pháp này là để vượt qua khổ này.’ Do đó, Ngài đã nói: ‘Sau khi nghe pháp, người ấy có được lòng tin nơi Như Lai’ v.v... (D i. 191). ‘Có sự biến đổi’ là sự sanh của các uẩn có sự biến đổi do sự biến đổi của sự sanh khởi, với ý nghĩa là sự sanh ra. Và khi không có sự sanh, thì không có sự hiện hữu của khổ trong các kiếp sống ở đây và ở đó, do đó Ngài đã nói: ‘Thật vậy, nó là duyên cho khổ luân hồi.’ ‘Nghiệp hữu’ là cả ba loại nghiệp hữu, bắt đầu với nghiệp hữu. Thật vậy, nó là duyên cho sanh hữu. Liên quan đến điều này v.v..., Ngài đã nói: ‘Bằng phương pháp này.’ ‘Các từ còn lại’ là các từ thủ v.v... Tuệ thuận thứ, do thuộc về phần của tuệ hành xả, được bao gồm bởi sự nắm bắt Niết Bàn; tuệ chuyển tộc là sự hướng tâm của đạo đầu tiên. Thật vậy, vì nhờ vào tuệ minh sát ấy mà một trạng thái đặc biệt nào đó được thực hiện, nên không đề cập đến nó, và đã được nói chỉ là ‘ly tham’ rằng ‘ly tham có yếm ly làm cận y.’

කෙන උදකෙන විදාරයිත්වා ගතපදෙසොති කත්වා කන්දරො. නිතම්බොතිපි උදකස්ස. යථා නින්නං උදකං පවත්තති, තථා නිවත්තනභාවෙන නදීකුඤ්ඡොතිපි වුච්චති. හෙමන්තගිම්හඋතුවසෙන අට්ඨ මාසෙ පවත්තො පථවීවිවරොති කත්වා පදරො. ඛුද්දිකා උදකවාහිනියො සාඛා වියාති සාඛා[Pg.67], ඛුද්දකා සොබ්භා කුසුබ්භා ඔ-කාරස්ස උ-කාරං කත්වා. එවමෙව ඛොතිආදි ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ’’තිආදිනා උපනීතාය උපමාය උපමෙය්‍යෙන සංසන්දනන්ති, තං යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘අවිජ්ජා පබ්බතොති දට්ඨබ්බා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අවිජ්ජා ච සන්තානවසෙන චිරංතනකාලප්පවත්තනතො පචුරජනෙහි දුප්පජහනතො ‘‘පබ්බතො’’ති වුත්තා. ලොකත්තයාභිබ්‍යාපනතො අභිසන්දනතො ච අභිසඞ්ඛාරා මෙඝසදිසා. අභිසඞ්ඛාරා මෙඝොති දට්ඨබ්බාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. තථා සෙසපදද්වයෙපි. විඤ්ඤාණාදිවට්ටං අනුපවත්තිතො පරම්පරපච්චයතො ච කන්දරාදිසදිසා. විමුත්ති එකරසත්තා, හානිවුද්ධිඅභාවතො ච සාගරසදිසාති උපමාසංසන්දනං.

Hang động (kandaro) là do được tạo ra như là nơi mà nước đã đi qua sau khi làm vỡ ra. Cũng là sườn núi của nước. Giống như nước chảy xuống chỗ trũng, cũng vậy, do có tính chất quay trở lại, nó cũng được gọi là khúc quanh của sông. Khe nứt (padaro) là do được tạo ra như là một kẽ hở của đất, tồn tại trong tám tháng theo mùa đông và mùa hè. Các dòng nước nhỏ giống như các nhánh cây nên gọi là nhánh (sākhā); các hố nhỏ (sobbhā) trở thành kusubbhā do biến đổi nguyên âm ‘o’ thành ‘u’. ‘Cũng vậy’ v.v... là sự đối chiếu vật được ví với ví dụ đã được đưa ra bằng câu ‘Ví như, này các Tỳ khưu’ v.v... Để chỉ ra sự kết hợp đó, đã được nói: ‘Vô minh nên được xem là ngọn núi’ v.v... Trong đó, vô minh được gọi là ‘ngọn núi’ vì nó đã diễn tiến từ thời gian lâu dài theo dòng tương tục và vì nó khó từ bỏ đối với nhiều người. Các hành (abhisaṅkhārā) giống như đám mây vì chúng bao trùm ba cõi và vì chúng tuôn chảy. Nên đem đến và kết nối rằng ‘các hành nên được xem là đám mây.’ Cũng vậy đối với hai từ còn lại. Vòng luân hồi của thức v.v... giống như hang động v.v... vì nó tiếp diễn và vì nó là duyên nối tiếp. Sự giải thoát giống như đại dương vì nó có một vị duy nhất và vì không có sự suy giảm hay tăng trưởng. Đây là sự đối chiếu ví dụ.

තත්ථ යස්මා පුරිමසිද්ධාය අවිජ්ජාය සති අභිසඞ්ඛාරා, නාසති, තස්මා තෙ උපරිපබ්බතෙ පවත්තා විය හොන්තීති වුත්තං ‘‘අවිජ්ජා…පෙ… වස්සනං වෙදිතබ්බ’’න්ති. අස්සුතවා හීතිආදි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස සමත්ථනං. තණ්හාය අභිලාසං කත්වාති එතෙන සබ්බස්සපි අභිසඞ්ඛාරවුට්ඨිතෙමනත්ථං දීපෙති. තණ්හා හි ‘‘ස්නෙහො’’ති වුත්තා. අන්තිමභවිකස්ස අන්තභවනිබ්බත්තකො අභිසඞ්ඛාරො නිබ්බානං න පත්තො, තදන්තස්ස භාගස්ස නිබ්බානං ආහච්ච ඨිතො විය හොතීති ‘‘මහාසමුද්දං ආහච්ච ඨිතකාලො වියා’’ති උපමානිදස්සනං කතං. විඤ්ඤාණාදිවට්ටං පූරෙත්වාපි ඉමිනාපි හි අන්තිමභවිකස්සෙව විඤ්ඤාණප්පවත්ති දස්සිතා. සා හි පූරිතාති වත්තබ්බා තතො පරං විඤ්ඤාණාදිවට්ටස්සෙව අභාවතො. ජාතස්ස පුග්ගලස්ස ජාතිපච්චයවට්ටදුක්ඛවෙදනාය ධම්මස්සවනං ඉච්ඡිතබ්බං, තං පන යදිපි ඉමස්මිං සුත්තෙ න ආගතං, සුත්තන්තරෙසු පන ආගතමෙවාති තතො ආහරිත්වා තං වත්තබ්බන්ති දස්සෙන්තො ‘‘බුද්ධවචනං පනා’’තිආදිමාහ. තයිදං සාවකබොධිසත්තානං වසෙනායං දෙසනාති කත්වා වුත්තං. ඉතරෙසං පන වසෙන වුච්චමානං සුත්තන්තරග්ගහණත්ථං පයොජනං නත්ථීති ‘‘යා හී’’තිආදිමාහ. පාළියා වසෙන ගහිතමෙවාති සඞ්ඛෙපතො වුත්තඅත්ථස්ස විත්ථාරතො දස්සනං. නිබ්බත්තීති නිබ්බත්තමානා ඛන්ධා ගහිතාති ආහ ‘‘සවිකාරා’’ති. අනිච්චතාලක්ඛණාදිදීපනතො ලක්ඛණාහටං. කම්මාකම්මන්ති විනිච්ඡයං. නිජ්ජටන්ති නිග්ගුම්බං, සුද්ධන්ති අත්ථො. පථවීකසිණාදීසු කම්මං ආරභතීතිආදි පාළියං සමථපුබ්බඞ්ගමා විපස්සනා දස්සිතාති කත්වා වුත්තං[Pg.68]. එවඤ්හි පාමොජ්ජාදිදස්සනං සම්භවතීති. දෙවස්සාති මෙඝස්ස. කස්මා පනෙත්ථ ‘‘ඛීණාසවස්ස…පෙ… ඨිතකාලො වෙදිතබ්බො’’ති වුත්තං, නනු පුබ්බෙ දෙවට්ඨානියො අභිසඞ්ඛාරො වුත්තො, න අභිසඞ්ඛාරො ඛීණාසවොති? නායං දොසො, කාරණූපචාරෙන ඵලස්ස වුත්තත්තා. අභිසඞ්ඛාරමූලකො හි ඛන්ධසන්තානො ඛන්ධසන්තානෙ ච උච්ඡින්නසංයොගෙ ඛීණාසවසමඤ්ඤාති.

Ở đây, vì rằng khi vô minh đã được thành tựu trước có mặt thì các hành (abhisaṅkhāra) có mặt, khi vô minh không có mặt thì các hành không có mặt, do đó, chúng được nói là giống như đang diễn ra trên đỉnh núi, qua câu ‘vô minh… cho đến… cần được hiểu là mưa’. Câu ‘Assutavā hītiādi’ (Bởi vì kẻ phàm phu…) là sự chứng minh cho ý nghĩa đã được nói đến. Bằng câu ‘Taṇhāya abhilāsaṃ katvāti’ (do đã tạo ra sự ham muốn bởi ái), ngài chỉ ra sự bất lợi phát sinh từ hành đối với tất cả mọi người. Bởi vì ái được gọi là ‘sneha’ (sự dính mắc). Hành tạo ra kiếp sống cuối cùng của vị hữu tình ở kiếp cuối cùng chưa đạt đến Niết-bàn, phần cuối của nó giống như đứng chạm đến Niết-bàn, do đó, ví dụ được đưa ra là ‘giống như thời điểm đứng chạm đến đại dương’. Ngay cả sau khi đã hoàn mãn vòng luân hồi của thức và các pháp khác, chính bằng cách này, sự diễn tiến của thức của vị hữu tình ở kiếp cuối cùng đã được chỉ ra. Nó được gọi là đã hoàn mãn vì sau đó không còn vòng luân hồi của thức và các pháp khác nữa. Đối với người đã sinh ra, việc nghe pháp để cảm nhận khổ đau của vòng luân hồi do sinh làm duyên là điều đáng mong muốn. Tuy nhiên, mặc dù điều đó không xuất hiện trong kinh này, nhưng nó đã xuất hiện trong các kinh khác, do đó, để chỉ ra rằng điều đó được nói đến bằng cách lấy từ đó, ngài nói ‘buddhavacanaṃ panā’ (còn lời Phật dạy thì…). Điều này được nói theo quan điểm của các vị Thanh văn và Bồ-tát. Còn khi được nói theo quan điểm của những người khác, không có lợi ích gì trong việc trích dẫn các kinh khác, do đó ngài nói ‘yā hī’ (bởi vì cái nào…). ‘Pāḷiyā vasena gahitamevāti’ (đã được nắm bắt theo cách của Pāli) là sự trình bày chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt. ‘Nibbattīti’ (sinh khởi) có nghĩa là các uẩn đang sinh khởi được nắm bắt, ngài nói ‘savikārā’ti (cùng với sự biến đổi). ‘Lakkhaṇāhaṭaṃ’ (được mang đến bởi đặc tính) là do sự chỉ ra các đặc tính như vô thường. ‘Kammākammanti’ (nghiệp và phi nghiệp) là sự phân định. ‘Nijjaṭanti’ (không rối rắm) có nghĩa là không có bụi rậm, trong sạch. Câu ‘Pathavīkasiṇādīsu kammaṃ ārabhatītiādi’ (bắt đầu thực hành trong các đề mục kasina đất, v.v.) được nói trong Pāli vì thiền minh sát có thiền chỉ đi trước đã được chỉ ra. Bởi vì như vậy, sự xuất hiện của hỷ và các pháp khác mới có thể xảy ra. ‘Devassāti’ (của trời) có nghĩa là của mây. Tại sao ở đây lại nói ‘khīṇāsavassa…pe… ṭhitakālo veditabbo’ (cần được hiểu là thời điểm đứng lại… của vị lậu tận), chẳng phải trước đó hành đã được gọi là ở vị trí của trời, và hành không phải là vị lậu tận sao? Đây không phải là lỗi, vì quả được nói đến bằng cách ẩn dụ về nhân. Bởi vì dòng tương tục của các uẩn có hành làm gốc rễ, và khi các kiết sử trong dòng tương tục của các uẩn đã bị đoạn trừ, thì có danh xưng là vị lậu tận.

උපනිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải Kinh Upanisa đã chấm dứt.

4. අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải Kinh Aññatitthiya (Kinh Về Các Ngoại Đạo Khác)

24. සොති සාරිපුත්තත්ථෙරො. යදි න තාව පවිට්ඨො, කස්මා ‘‘පාවිසී’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පවිසිස්සාමී’’තිආදි. තෙන අවස්සම්භාවිනි භූතෙ විය උපචාරො හොතීති දස්සෙති. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙන්තො ‘‘යථා කි’’න්තිආදිමාහ. අතිප්පගොයෙව නික්ඛන්තදිවසොති පකතියා භික්ඛාචරණවෙලාය අතිවිය පාතො එව විහාරතො නික්ඛන්තදිවසභාගො. එතදහොසීති එතං ‘‘අතිප්පගො ඛො’’තිආදිකං චින්තනං අහොසි. දක්ඛිණද්වාරස්සාති රාජගහනගරෙ දක්ඛිණද්වාරස්ස වෙළුවනස්ස ච අන්තරා අහොසි, තස්මා ‘‘තෙනුපසඞ්කමිස්ස’’න්ති චින්තනා අහොසීති අධිප්පායො. කිං වාදීති චතූසු වාදෙසු කතරං වාදං වදසි. කිමක්ඛායීති තස්සෙව වෙවචනං. කිං වදතීති පන චත්තාරො වාදෙ සාමඤ්ඤතො ගහෙත්වා නපුංසකලිඞ්ගෙන වදති යථා කිං තෙ ජාතලිඞ්ගං. සබ්බනාමඤ්හෙතං, යදිදං නපුංසකලිඞ්ගං. වදති එතෙනාති වාදො, දස්සනං. තං සන්ධායාහ ‘‘කිං එත්ථ…පෙ… දස්සනන්ති පුච්ඡන්තී’’ති. ‘‘ධම්මපටිසම්භිදා’’තිආදීසු විය ධම්ම-සද්දො හෙතුඅත්ථොති ආහ ‘‘යං වුත්තං කාරණං, තස්ස අනුකාරණ’’න්ති. වාදස්ස වචනස්ස අනුප්පත්ති වාදප්පවත්ති.

24. ‘So’ (vị ấy) là trưởng lão Sāriputta. Nếu ngài vẫn chưa đi vào, tại sao lại nói ‘pāvisi’ (đã đi vào)? Ngài nói ‘pavisissāmī’tiādi (tôi sẽ đi vào…). Bằng cách đó, ngài chỉ ra rằng có sự ẩn dụ như thể một sự việc chắc chắn sẽ xảy ra đã xảy ra rồi. Bây giờ, để phân tích ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài nói ‘yathā ki’ntiādimāha (ví như thế nào…). ‘Atippagoyeva nikkhantadivasoti’ (ngày đã trôi qua quá sớm) có nghĩa là phần ngày đã trôi qua khi ngài rời tu viện rất sớm vào thời điểm khất thực thông thường. ‘Etadahosīti’ (ý nghĩ này đã khởi lên) có nghĩa là suy nghĩ ‘atippago kho’ (thật là quá sớm) đã khởi lên. ‘Dakkhiṇadvārassāti’ (của cửa phía nam) có nghĩa là ngài đã ở giữa cửa phía nam của thành Rājagaha và Trúc Lâm, do đó ý định là suy nghĩ ‘tenupasaṅkamissa’ (ta sẽ đi đến đó) đã khởi lên. ‘Kiṃ vādīti’ (thuyết gì) có nghĩa là trong bốn thuyết, ngài nói thuyết nào. ‘Kimakkhāyīti’ (tuyên bố gì) là từ đồng nghĩa của nó. Còn ‘kiṃ vadatīti’ (nói gì) thì dùng trung tính để chỉ chung bốn thuyết, giống như ‘kiṃ te jātaliṅgaṃ’ (giới tính của bạn là gì). Đây là đại từ, tức là trung tính. ‘Vadati etenāti vādo’ (người ta nói bằng cái đó, nên gọi là thuyết), tức là quan điểm. Nhắm đến điều đó, ngài nói ‘kiṃ ettha…pe… dassananti pucchantī’ti (họ hỏi ở đây quan điểm là gì…). Giống như trong câu ‘dhammapaṭisambhidā’ (pháp vô ngại giải), từ ‘dhamma’ có nghĩa là nhân, ngài nói ‘yaṃ vuttaṃ kāraṇaṃ, tassa anukāraṇa’nti (cái được gọi là nguyên nhân, và cái theo sau nguyên nhân đó). ‘Vādassa vacanassa anuppatti vādappavatti’ (sự phát sinh của thuyết, của lời nói, là sự diễn tiến của thuyết).

ඉදං වචනන්ති ‘‘එකමිදාහ’’න්තිආදිවචනං. සාති ‘‘එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා කම්මවාදා’’ති එවං පවත්තකථා. අච්ඡරං අඞ්ගුලිඵොටනං අරහතීති අච්ඡරියං. අබ්භුතන්ති නිරුත්තිනයෙන පදසිද්ධි දට්ඨබ්බා. සබ්බවාදානන්ති සබ්බෙසං චතුබ්බිධවාදානං. පඨමො හෙත්ථ සස්සතවාදො, දුතියො උච්ඡෙදවාදො, තතියො එකච්චසස්සතවාදො, චතුත්ථො අධිච්චසමුප්පන්නවාදො, තෙසං සබ්බෙසං [Pg.69] පටික්ඛෙපතො පටික්ඛෙපකාරණං වුත්තං. පටිච්චසමුප්පාදකිත්තනං වා පචුරජනඤාණස්ස අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨතාය ගම්භීරඤ්චෙව, තථා අවභාසනතො චෙතසි උපට්ඨානතො ගම්භීරාවභාසඤ්ච කරොන්තො. තදෙව පදන්ති ඵස්සපදංයෙව ආදිභූතං ගහෙත්වා.

‘Idaṃ vacanaṃ’ (lời nói này) là lời nói bắt đầu bằng ‘ekamidāhaṃ’ (vào một thời). ‘Sā’ (cuộc nói chuyện đó) là cuộc nói chuyện diễn ra như sau: ‘eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā’ (một số sa-môn, bà-la-môn là những người chủ trương thuyết về nghiệp). ‘Acchariyaṃ’ (kỳ diệu) là điều đáng để búng ngón tay (accharaṃ aṅguliphoṭanaṃ arahati). ‘Abbhutaṃ’ (vi diệu) cần được hiểu là sự hình thành từ ngữ theo phương pháp từ nguyên học. ‘Sabbavādānaṃ’ (của tất cả các thuyết) có nghĩa là của tất cả bốn loại thuyết. Trong đó, thứ nhất là thường kiến, thứ hai là đoạn kiến, thứ ba là nhất hướng thường kiến, thứ tư là thuyết ngẫu nhiên sinh. Nguyên nhân của sự bác bỏ được nói đến là do sự bác bỏ tất cả chúng. Hoặc, việc tán dương Duyên khởi vừa sâu sắc vì trí tuệ của nhiều người không thể đạt đến được, vừa làm cho nó trở nên sáng tỏ sâu sắc do sự soi sáng và sự hiện khởi trong tâm trí. ‘Tadeva padaṃ’ (chính thuật ngữ đó) có nghĩa là lấy chính thuật ngữ ‘xúc’ làm điểm khởi đầu.

අඤ්ඤතිත්ථියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải Kinh Aññatitthiya đã chấm dứt.

5. භූමිජසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải Kinh Bhūmija

25. පුරිමසුත්තෙති අනන්තරෙ පුරිමෙ සුත්තෙ. වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති පදත්ථෙ තතො විසිට්ඨං අනිද්දිසිත්වා ඉතරං අත්ථතො විභාවෙතුං ‘‘අයං පන විසෙසො’’තිආදිමාහ. න කෙවලං ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති, අථ ඛො ඵස්සස්ස සහකාරීකාරණභූතඅඤ්ඤපච්චයා ච උප්පජ්ජතීති. කායෙනාති චොපනකායෙන, කායවිඤ්ඤත්තියාති අත්ථො. සා හි කාමං පට්ඨානෙ ආගතෙසු චතුවීසතියා පච්චයෙසු කෙනචි පච්චයෙන චෙතනාය පච්චයො න හොති. යස්මා පන කායෙ සති එව කායකම්මං නාම හොති, නාසති, තස්මා සා තස්සා සාමග්ගියභාවෙන ඉච්ඡිතබ්බාති වුත්තං ‘‘කායෙනපි කරියමානං කරීයතී’’ති. තෙනාහ භගවා ‘‘කායෙ වා, හානන්ද, සති කායසඤ්චෙතනාහෙතු උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛ’’න්ති. වාචායපීති එත්ථාපි එසෙව නයො. මනසාති පාතුභූතෙන මනසා, න මනමත්තෙනාති. අත්තනා පරෙහි අනුස්සාහිතෙන. පරෙනාති පරෙන අනුස්සාහෙන. සම්පජානෙනාති ඤාණසම්පයුත්තචිත්තවසෙන පජානන්තෙන. අසම්පජානෙනාති තථා න සම්පජානන්තෙන. තස්සාති සුඛදුක්ඛස්ස. කායසඤ්චෙතනාහෙතූති කායකම්මනිමිත්තං, කායිකස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තාති අත්ථො. එස නයො සෙසසඤ්චෙතනාසුපි. උද්ධච්චසහගතචෙතනා පවත්තියං විපාකං දෙතියෙවාති ‘‘වීසති චෙතනා ලබ්භන්තී’’ති වුත්තං. තථා වචීද්වාරෙති එත්ථ ‘‘කාමාවචරකුසලාකුසලවසෙන වීසති චෙතනා ලබ්භන්තී’’ති ඉදං තථා-සද්දෙන උපසංහරති. රූපාරූපචෙතනාහීති රූපාවචරාරූපාවචරකුසලචෙතනාහි. තප්පච්චයං යථාරහන්ති අධිප්පායො. තාපි චෙතනාති යථාවුත්තා එකූනවීසති චෙතනා අවිජ්ජාපච්චයා හොන්ති කුසලානම්පි පගෙව ඉතරාධිට්ඨහිතාවිජ්ජස්සෙව උප්පජ්ජනතො, අඤ්ඤථා අනුප්පජ්ජනතො. යථාවුත්තචෙතනාභෙදන්ති [Pg.70] යථාවුත්තං කායචෙතනාදිවිභාගං. පරෙහි අනුස්සාහිතො සරසෙනෙව පවත්තමානො. පරෙහි කාරියමානොති පරෙහි උස්සාහිතො හුත්වා කයිරමානො. ජානන්තොපීති අනුස්සවාදිවසෙන ජානන්තොපි. කම්මමෙව ජානන්තොති තදා අත්තනා කරියමානකම්මමෙව ජානන්තො.

25. Purimasutteti có nghĩa là trong bài kinh trước, bài kinh liền kề. Về ý nghĩa của các từ, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến. Không chỉ ra điều gì đặc biệt hơn thế, để làm sáng tỏ phần còn lại về mặt ý nghĩa, ngài đã nói bắt đầu bằng câu "tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt". (Thọ) không chỉ sanh khởi do duyên xúc, mà còn sanh khởi do các duyên khác là những nguyên nhân hỗ trợ cho xúc. Kāyena (bởi thân) có nghĩa là bởi thân hành động, tức là thân biểu tri. Thật vậy, trong hai mươi bốn duyên được đề cập trong bộ Patthāna, nó (thân biểu tri) không phải là duyên cho tư bằng bất kỳ duyên nào. Tuy nhiên, vì rằng khi có thân thì mới có cái gọi là thân nghiệp, không có thân thì không có, do đó nó được mong muốn như là sự hòa hợp của tư ấy, nên được nói rằng "được làm cũng bởi thân". Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: "Này Ānanda, khi có thân, do nhân là thân tư, lạc và khổ nội tại sanh khởi". Về vācāya (bởi lời nói) cũng theo phương pháp tương tự. Manasā (bởi ý) có nghĩa là bởi ý đã hiển lộ, chứ không phải chỉ đơn thuần là ý. Attanā (tự mình) có nghĩa là không được người khác xúi giục. Parena (bởi người khác) có nghĩa là do sự xúi giục của người khác. Sampajānenā (có tỉnh giác) có nghĩa là biết rõ do tâm tương ưng với trí. Asampajānenā (không có tỉnh giác) có nghĩa là không biết rõ như vậy. Tassa (của nó) có nghĩa là của lạc và khổ. Kāyasañcetanāhetu (do nhân là thân tư) có nghĩa là do dấu hiệu của thân nghiệp, tức là do thân nghiệp đã được tạo tác và tích lũy. Phương pháp này cũng áp dụng cho các tư còn lại. Vì tư tương ưng với trạo cử cũng cho quả trong dòng tương tục, nên được nói rằng "có được hai mươi tư". Tương tự, ở đây về khẩu môn, câu "có được hai mươi tư theo phương diện thiện và bất thiện cõi Dục" được kết luận bằng từ tathā (tương tự). Rūpārūpacetanāhi (bởi các tư Sắc và Vô sắc) có nghĩa là bởi các tư thiện cõi Sắc và cõi Vô sắc. Ý nghĩa là "tùy theo duyên của chúng". Tāpi cetanā (cả những tư ấy) có nghĩa là mười chín tư đã được nói đến đều có vô minh làm duyên, vì ngay cả các tư thiện cũng chỉ sanh khởi khi có vô minh làm nền tảng, nếu không thì không sanh khởi. Yathāvuttacetanābhedanti (sự phân biệt các tư như đã nói) có nghĩa là sự phân chia thân tư v.v... như đã nói. Không được người khác xúi giục, tự mình tiến hành. Parehi kāriyamāno (được người khác làm cho) có nghĩa là được làm sau khi đã được người khác xúi giục. Jānantopi (dù biết) có nghĩa là dù biết qua việc nghe truyền lại v.v... Kammameva jānanto (chỉ biết nghiệp) có nghĩa là khi ấy chỉ biết nghiệp đang được mình thực hiện.

චතූසූති ‘‘සාමං වා පරෙ වා සම්පජානො වා අසම්පජානො වා’’ති එවං වුත්තෙසු චතූසු ඨානෙසු. යථාවුත්තෙ එකූනවීසතිචෙතනාධම්මෙ අසඞ්ඛාරිකසසඞ්ඛාරිකභාවෙන සම්පජානකතාසම්පජානකතභාවෙන චතුගුණෙ කත්වා වුත්තං ‘‘ඡසත්තති ද්වෙසතා චෙතනාධම්මා’’ති. යෙසං සහජාතකොටි ලබ්භති, තෙසම්පි උපනිස්සයකොටි ලබ්භතෙවාති ‘‘උපනිස්සයකොටියා අනුපතිතා’’තිඉච්චෙව වුත්තා. තෙති යථාවුත්තා සබ්බෙපි ධම්මා. සො කායො න හොතීති එත්ථ පසාදකායොපි ගහෙතබ්බො. තෙනාහ ‘‘යස්මිං කායෙ සතී’’තිආදි. සො කායො න හොතීති සො කායො පච්චයනිරොධෙන න හොති. වාචාති සද්දවාචා. මනොති යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං. ඉදානි කම්මවසෙනෙව යොජෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. එසෙව නයො ‘‘වාචාපි ද්වාරභූතා මනොපි ද්වාරභූතො’’ති. ඛීණාසවස්ස කථං කායො න හොති, න තස්ස කායකම්මාධිට්ඨානන්ති අධිප්පායො. අවිපාකත්තාති අවිපාකධම්මත්තාති අත්ථො. කායො න හොතීති වුත්තං අකම්මකරණභාවතො.

Catūsu (trong bốn) có nghĩa là trong bốn trường hợp được nói đến như sau: "tự mình hay người khác, có tỉnh giác hay không có tỉnh giác". Mười chín pháp tư đã được nói đến, sau khi được nhân lên bốn lần theo phương diện vô hành và hữu hành, theo phương diện được làm có tỉnh giác và được làm không có tỉnh giác, đã được nói là "hai trăm bảy mươi sáu pháp tư". Đối với những pháp nào có được phần câu sanh duyên, đối với chúng cũng có được phần y chỉ duyên, do đó đã được nói rằng "được bao gồm trong phần y chỉ duyên". Te (những pháp ấy) là tất cả các pháp đã được nói đến. So kāyo na hoti (thân ấy không có), ở đây cũng nên hiểu là thân sắc thần kinh. Do đó, ngài đã nói bắt đầu bằng câu "khi có thân nào...". So kāyo na hoti (thân ấy không có) có nghĩa là thân ấy không có do sự diệt của duyên. Vācā (lời nói) là lời nói bằng âm thanh. Mano (ý) là bất kỳ thức nào. Bây giờ, để áp dụng theo phương diện nghiệp, đã được nói bắt đầu bằng câu "hơn nữa...". Phương pháp tương tự cũng áp dụng cho câu "lời nói cũng là cửa, ý cũng là cửa". Ý nghĩa là: "Làm thế nào mà vị lậu tận không có thân? Thân của vị ấy không phải là nền tảng của thân nghiệp". Avipākattā (vì không phải là quả) có nghĩa là vì là pháp không phải là quả dị thục. Kāyo na hoti (thân không có) được nói đến do trạng thái là nền tảng cho lời nói.

තන්ති කම්මං. ඛෙත්තං න හොතීති තස්ස දුක්ඛස්ස අවිරුහනට්ඨානත්තා. විරුහනට්ඨානාදයො බ්‍යතිරෙකවසෙන වුත්තා. තෙනාහ ‘‘න හොතී’’ති. කාරණට්ඨෙනාති ආධාරභූතකාරණභාවෙන. සඤ්චෙතනාමූලකන්ති සඤ්චෙතනානිමිත්තං. විරුහනාදීනං අත්ථානන්ති ‘‘විරුහනට්ඨෙනා’’තිආදිනා වුත්තානං අත්ථානං. ඉමිනා විරුහනාදිභාවෙන වෙදනා ‘‘සුඛදුක්ඛවෙදනා’’ති කථිතා, නයිධ ජෙට්ඨලක්ඛණං සුඛදුක්ඛං නිප්පයොජකස්ස සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච අධිප්පෙතත්තා. උපෙක්ඛාවෙදනාපෙත්ථ සුඛසණ්හසභාවවිපාකභූතා වෙදනාව.

Taṃ (cái đó) là nghiệp. Khettaṃ na hoti (không phải là mảnh đất) có nghĩa là vì không phải là nơi nảy mầm cho khổ ấy. Nơi nảy mầm v.v... được nói theo cách phủ định. Do đó, ngài đã nói "không phải là". Kāraṇaṭṭhena (với ý nghĩa là nguyên nhân) có nghĩa là do trạng thái là nguyên nhân làm nền tảng. Sañcetanāmūlakaṃ (có tư làm gốc rễ) có nghĩa là có tư làm dấu hiệu. Viruhanādīnaṃ atthānaṃ (của các ý nghĩa nảy mầm v.v...) có nghĩa là của các ý nghĩa đã được nói đến bắt đầu bằng câu "với ý nghĩa là nảy mầm". Do trạng thái nảy mầm v.v... này, thọ được gọi là "lạc thọ và khổ thọ", ở đây không có ý nói đến lạc và khổ có đặc tính ưu việt, vì lạc và khổ không có mục đích cũng được bao hàm. Ở đây, xả thọ cũng chính là thọ có bản chất vi tế của lạc, là quả dị thục.

භූමිජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích kinh Bhūmija.

6. උපවාණසුත්තවණ්ණනා

6. Giải thích kinh Upavāṇa.

26. වට්ටදුක්ඛමෙව [Pg.71] කථිතං ඉතරදුක්ඛස්සපි විපාකස්ස සඞ්ගණ්හනතො.

26. Chỉ có khổ trong vòng luân hồi được nói đến, vì quả của khổ khác cũng được bao gồm.

උපවාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích kinh Upavāṇa.

7. පච්චයසුත්තවණ්ණනා

7. Giải thích kinh Paccaya.

27. පටිපාටියාති පටිපාටියා ඨපනෙන. චතුසච්චයොජනං දස්සෙතුං පරියොසාන…පෙ… ආදි වුත්තං. දුක්ඛසච්චවසෙනාති පරිඤ්ඤෙය්‍යභාවවසෙන. ජරාමරණාපදෙසෙන හි පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා වුත්තා, තෙ චස්ස අත්තනො ඵලස්ස පච්චයා න හොන්ති. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘පච්චයං ජානාතී’’ති. විනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන හෙත්ථ දෙසනා පවත්තා. සම්පන්නොති සමන්නාගතො. ආගතොති උපගතො, අධිගතොති අත්ථො. පස්සතීති පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන පච්චක්ඛතො පස්සති, මග්ගපඤ්ඤාය එවං අසම්මොහපටිවෙධවසෙන පස්සති. මග්ගඤාණෙනෙව, න ඵලඤාණෙන. ධම්මසොතං සමාපන්නොති අරියධම්මසොතං සම්මදෙව ආපන්නො පත්තො. අනයෙ නඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො, සදෙවකෙන ච ලොකෙන ‘‘සරණ’’න්ති අකරණීයතො අරියපක්ඛං භජන්තො පුථුජ්ජනභූමිං අතික්කන්තො. නිබ්බෙධිකපඤ්ඤායාති චතුන්නං අරියසච්චානං නිබ්බිජ්ඣනකපඤ්ඤාය. ආහච්ච තිට්ඨති මග්ගක්ඛණෙ, ඵලක්ඛණෙ පන ආහච්ච ඨිතො නාම.

27. Paṭipāṭiyā có nghĩa là bằng cách sắp đặt theo thứ tự. Để chỉ ra sự kết hợp với Tứ đế, phần kết thúc... vân vân... phần bắt đầu đã được nói đến. Dukkhasaccavasena có nghĩa là theo phương diện của trạng thái cần được liễu tri. Thật vậy, năm thủ uẩn đã được nói đến qua danh xưng già và chết, và chúng không phải là duyên cho quả của chính nó. Liên quan đến điều đó, đã được nói rằng: ‘biết được duyên.’ Ở đây, bài pháp được tiến hành theo khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa. Sampanno có nghĩa là đã được trang bị. Āgato có nghĩa là đã đến gần, đã chứng đắc. Passati có nghĩa là thấy một cách trực tiếp bằng trí tuệ quán xét, thấy bằng tuệ đạo theo cách thấu triệt không si mê như vậy. Chỉ bằng trí tuệ đạo, không phải bằng trí tuệ quả. Dhammasotaṃ samāpanno có nghĩa là đã nhập vào, đã đạt đến dòng Thánh pháp một cách chân chánh. Do không đi vào đường phi đạo, và đi vào đường đạo, và do không được thế gian cùng với chư thiên xem là ‘nơi nương tựa,’ người ấy theo về phe Thánh, vượt qua địa vị phàm phu. Nibbedhikapaññāya có nghĩa là bằng trí tuệ thâm nhập bốn Thánh đế. Trong sát-na đạo, vị ấy đứng vững sau khi đã chạm đến; còn trong sát-na quả, vị ấy được gọi là người đã đứng vững sau khi đã chạm đến.

පච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Duyên đã chấm dứt.

8. භික්ඛුසුත්තවණ්ණනා

8. Phần giải thích kinh Tỳ Khưu

28. උත්තානමෙව සබ්බසොව සත්තමෙ ආගතනයත්තා, විනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන හි ඉදං සුත්තං සත්ථාරා අඤ්ඤස්මිං ආසනෙ දෙසිතං, පරිසාය විවට්ටෙන සාත්ථිකාති සත්ථු දෙසනා ආගතාති අයං පටිග්ගාහකාධීනා හොතීති ධම්මගාරවෙන සඞ්ගහං ආරොපෙන්තියෙව.

28. Ý nghĩa hoàn toàn rõ ràng do phương pháp đã được trình bày trong kinh thứ bảy. Thật vậy, kinh này đã được Bậc Đạo Sư thuyết giảng ở một pháp tòa khác theo khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa. Lời dạy của Bậc Đạo Sư được xem là có ý nghĩa do sự cởi mở của hội chúng, và việc tiếp nhận này phụ thuộc vào người nghe, do đó (chú giải) chỉ được đưa vào bộ sưu tập vì lòng tôn kính Pháp.

භික්ඛුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Tỳ Khưu đã chấm dứt.

9. සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

9. Phần giải thích kinh Sa Môn Bà La Môn

29. අක්ඛරභාණකානන්ති [Pg.72] අක්ඛරරුචීනං. උපසග්ගෙන පදවඩ්ඪනම්පි රුච්චන්ති. තෙනාහ ‘‘තෙ හී’’තිආදි.

29. Akkharabhāṇakānaṃ có nghĩa là những người ưa thích từng chữ. Họ cũng thích việc thêm từ bằng tiếp đầu ngữ. Do đó, đã nói rằng: ‘Thật vậy, họ...’ v.v...

සමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Sa Môn Bà La Môn đã chấm dứt.

10. දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải thích kinh Sa Môn Bà La Môn thứ hai

30. ද්වීසු සුත්තෙසූති නවමදසමසුත්තෙසු.

30. Dvīsu suttesu có nghĩa là trong hai kinh, kinh thứ chín và kinh thứ mười.

දුතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Sa Môn Bà La Môn thứ hai đã chấm dứt.

දසබලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm Mười Lực đã chấm dứt.

4. කළාරඛත්තියවග්ගො

4. Phẩm Kaḷāra Khattiya

1. භූතසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải thích kinh Bhūta

31. අජිතමාණවෙනාති සොළසසු බාවරියබ්‍රාහ්මණපරිචාරකෙසු ‘‘අජිතො’’ති ලද්ධනාමෙන මාණවෙන. සඞ්ඛා වුච්චති පඤ්ඤා, සඞ්ඛාතා පරිඤ්ඤාතා ධම්මා යෙසං තෙ සඞ්ඛාතධම්මා, පටිවිද්ධසච්චා ඛීණාසවා. සෙක්ඛා පන විපාකස්ස අපරිඤ්ඤාතත්තා ‘‘සඞ්ඛාතධම්මා’’ති න වුච්චන්ති. සෙක්ඛධම්මසමන්නාගමෙන තෙ සෙක්ඛා. තෙ පන කාමං පුග්ගලපටිලාභවසෙන අනෙකසහස්සාව හොන්ති, චතුමග්ගහෙට්ඨිමඵලත්තයස්ස පන වසෙන තංසමඞ්ගිතාසාමඤ්ඤෙන න සත්තජනතො උද්ධන්ති ආහ ‘‘සත්ත ජනෙ’’ති නියමෙත්වා විසෙසෙති. සංකිලෙසවජ්ජං, තතො වා අත්තානං විය විනෙය්‍යලොකං නිපාති රක්ඛතීති නිපකො, තස්ස භාවො නෙපක්කං, ඤාණන්ති ආහ ‘‘නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා, තාය සමන්නාගතත්තා නිපකො’’ති.

31. Ajitamāṇavena có nghĩa là bởi thanh niên Bà-la-môn có tên là Ajita, một trong mười sáu người hầu của Bà-la-môn Bāvari. Saṅkhā được gọi là trí tuệ. Những vị có các pháp đã được liễu tri bằng trí tuệ đó là những vị saṅkhātadhammā, tức là những vị lậu tận đã thấu triệt các chân lý. Còn các bậc hữu học, do quả chưa được liễu tri, nên không được gọi là ‘saṅkhātadhammā.’ Họ là bậc hữu học do được trang bị các pháp của bậc hữu học. Về phương diện thành tựu cá nhân, các vị ấy quả thật có đến nhiều ngàn vị, nhưng về phương diện sự tương đồng trong việc được trang bị ba quả thấp hơn bốn đạo, thì không vượt quá bảy người, nên đã nói ‘bảy người’ để xác định và phân biệt. Người bảo vệ, gìn giữ thế gian cần được giáo hóa khỏi lỗi lầm của phiền não như bảo vệ chính mình, được gọi là nipako (người khôn ngoan). Trạng thái của người ấy là nepakkaṃ (sự khôn ngoan), tức là trí tuệ. Do đó, đã nói: ‘Nepakkaṃ được gọi là trí tuệ, do được trang bị trí tuệ ấy nên gọi là nipako.’

‘‘කො නු ඛො ඉමස්ස පඤ්හස්ස අත්ථො’’ති චින්තෙන්තො පඤ්හාය කඞ්ඛති නාම. ‘‘කථං බ්‍යාකරමානො නු ඛො සත්ථු අජ්ඣාසයං න විරොධෙමී’’ති චින්තෙන්තො අජ්ඣාසයං කඞ්ඛති නාම. සුජානනීයත්ථපරිච්ඡෙදං කත්වා චින්තනා හෙත්ථ [Pg.73] ‘‘කඞ්ඛා’’ති අධිප්පෙතා, න විචිකිච්ඡාති. පහීනවිචිකිච්ඡො හි මහාථෙරො ආයස්මතො අස්සජිමහාථෙරස්ස සන්තිකෙයෙව, විචිනනභූතං කුක්කුච්චසදිසං පනෙතං වීමංසනමත්තන්ති දට්ඨබ්බං. පත්තං ආදාය චරන්තොති පබ්බජිතභාවලක්ඛණං. ධම්මසෙනාපතිභාවෙන වා මම පත්තධම්මදෙසනාවාරං ආදාය චරන්තොති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Khi suy nghĩ: ‘Ý nghĩa của câu hỏi này là gì nhỉ?’, vị ấy được gọi là hoài nghi về câu hỏi. Khi suy nghĩ: ‘Làm thế nào để trả lời mà không đi ngược lại ý định của Bậc Đạo Sư nhỉ?’, vị ấy được gọi là hoài nghi về ý định. Ở đây, sự suy tư sau khi đã xác định ý nghĩa dễ hiểu được ngụ ý là ‘kaṅkhā’ (sự hoài nghi), chứ không phải là ‘vicikicchā’ (sự nghi ngờ). Thật vậy, vị Đại Trưởng lão đã đoạn trừ nghi ngờ ngay tại nơi của Đại Trưởng lão Assaji đáng kính. Cần phải hiểu rằng đây chỉ là sự xem xét, có bản chất tìm tòi, tương tự như sự hối tiếc. ‘Mang bát đi khất thực’ là đặc điểm của đời sống xuất gia. Hoặc ở đây, ý nghĩa cần được hiểu là: ‘Với tư cách là Tướng quân Chánh pháp, ta mang theo lượt thuyết pháp đã đến với mình mà đi.’

ජාතන්ති යථාරහං පච්චයතො උප්පන්නං, සඞ්ඛතන්ති අත්ථො. පඤ්හබ්‍යාකරණං උපට්ඨාසීති පඤ්හස්ස බ්‍යාකරණතා පටිභාසි. ‘‘සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතී’’ති පාඨො, අට්ඨකථායං පන ‘‘සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො’’ති පදං උද්ධරිත්වා ‘‘පස්සන්තස්සා’’ති අත්ථො වුත්තො. තං ‘‘භූතන්ති…පෙ… පටිපන්නො හොතී’’ති ඉමාය පාළියා න සමෙති, තස්මා යථාදස්සිතපාඨො එව යුත්තො. යාව අරහත්තමග්ගා නිබ්බිදාදීනං අත්ථායාති සමිතාපෙක්ඛධම්මවසා පදං වදන්ති. ආහාරසම්භවන්ති පච්චයහෙතුකං. සෙක්ඛපටිපදා කථිතා ‘‘නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොතී’’ති වචනතො. එස නයො නිරොධවාරෙපි. නිබ්බිදාති කරණෙ පච්චත්තවචනං, විරාගා නිරොධාති කරණෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘සබ්බානි කාරණවචනානී’’ති. අනුපාදාති අනුපාදාය. භූතමිදන්තිආදිමාහ සබ්බසුත්තං ආහච්චභාසිතං ජිනවචනමෙව කරොන්තො.

Jātaṃ có nghĩa là đã sanh khởi từ duyên một cách tương xứng, tức là pháp hữu vi. Pañhabyākaraṇaṃ upaṭṭhāsi có nghĩa là sự giải đáp câu hỏi đã hiện khởi. Bản văn là ‘sammappaññāya passati’ (thấy bằng chánh trí tuệ). Nhưng trong chú giải, từ ‘sammappaññāya passato’ đã được trích dẫn và giải thích ý nghĩa là ‘của người đang thấy.’ Điều đó không phù hợp với đoạn Pāli này: ‘bhūtaṃ... vân vân... là người đã thực hành.’ Do đó, bản văn như đã được chỉ ra là hợp lý. Họ nói từ này theo phương diện của pháp có liên quan, với ý nghĩa là ‘vì lợi ích của sự nhàm chán, v.v... cho đến đạo A-la-hán.’ Āhārasambhavaṃ có nghĩa là có duyên làm nhân. Con đường của bậc hữu học đã được nói đến theo câu: ‘là người đã thực hành để nhàm chán, để ly tham, để đoạn diệt.’ Phương pháp này cũng áp dụng trong phần về sự đoạn diệt. Nibbidā là từ chỉ mục đích ở cách thứ tư. Virāgā, nirodhā là từ chỉ sự tách rời ở cách thứ năm. Do đó, đã nói: ‘Tất cả đều là những từ chỉ nguyên nhân.’ Anupādā có nghĩa là không chấp thủ. Ngài đã nói ‘Bhūtamidaṃ...’ v.v... bằng cách trích dẫn toàn bộ kinh, làm cho nó trở thành lời của Đấng Chiến Thắng.

භූතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Bhūta đã chấm dứt.

2. කළාරසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải thích kinh Kaḷāra

32. තස්ස ථෙරස්ස නාමං ජාතිසමුදාගතං. නිවත්තොති පුබ්බෙ වට්ටසොතස්ස පටිසොතං ගන්තුං ආරද්ධො, තං අවිසහන්තො අනුසොතමෙව ගච්ඡන්තො, තතො නිවත්තො පරික්ලෙසවිධමෙ අසංසට්ඨො වියුත්තො හොති. එත්ථ චෙතනාති වා අස්සාසො. හීනායාවත්තනං නාම කාමෙසු සාපෙක්ඛතාය, තත්ථ ච නිරපෙක්ඛතා තතියමග්ගාධිගමෙනාති දස්සෙන්තො ‘‘තයො මග්ගෙ’’තිආදිමාහ. සාවකපාරමීඤාණං ථෙරස්ස අරහත්තාධිගමෙන නිප්ඵන්නං, තස්මා තස්ස තං උපරිමකොටියා අස්සාසො වුත්තො. උග්ඝාටිතාති විවටා, වූපසමිතාති අත්ථො. තත්ථාති අරහත්තප්පත්තියං. විචිකිච්ඡාභාවන්ති නිබ්බෙමතිකතං.

32. Tên của vị trưởng lão ấy có được do sự sanh khởi. Nivatto là vị trước kia đã bắt đầu đi ngược dòng của dòng chảy luân hồi, không thể chịu đựng được điều ấy, đã đi xuôi theo dòng, do đó vị ấy đã quay trở lại, không bị dính mắc, đã tách lìa khỏi sự hủy hoại của phiền não. Ở đây, tác ý hoặc là sự an ổn. Sự quay về với điều thấp kém là do còn quyến luyến trong các dục, và để chỉ ra rằng sự không quyến luyến ở nơi ấy là do chứng đắc tam đạo, (ngài) đã nói ‘ba đạo’ v.v... Trí tuệ Ba-la-mật của bậc Thinh văn của vị trưởng lão đã được thành tựu do sự chứng đắc A-la-hán, do đó, điều ấy được gọi là sự an ổn ở mức độ cao nhất của vị ấy. Ugghāṭitā (được mở ra) có nghĩa là được vén mở, được lắng dịu. Tatthā (ở nơi ấy) là trong sự chứng đắc A-la-hán. Vicikicchābhāvaṃ (sự không có hoài nghi) là sự làm cho không còn nghi ngờ.

න [Pg.74] එවං බ්‍යාකතාති ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදිකා එවං උත්තානකං න බ්‍යාකතා, පරියායෙන පන බ්‍යාකතා. කෙනචීති කෙනචිපි කාරණෙන. එවං උත්තානකං බ්‍යාකරිස්සති.

(Câu) ‘không tuyên bố như vậy’ có nghĩa là: (lời tuyên bố) ‘sanh đã tận’ v.v... đã không được tuyên bố một cách rõ ràng như vậy, nhưng đã được tuyên bố một cách gián tiếp. Kenaci (bởi bất cứ ai) có nghĩa là bởi bất cứ nguyên nhân nào. Sẽ tuyên bố một cách rõ ràng như vậy.

තස්ස පච්චයස්ස ඛයාති තස්ස කම්මභවසඞ්ඛාතස්ස පච්චයස්ස අවිජ්ජාය සහකාරිතායං සඞ්ගහිතස්ස ඛයා අනුප්පාදා නිරොධා. ඛීණස්මින්ති ඛීණෙ. අනුප්පාදනිරොධෙන නිරුද්ධෙ ජාතියා යථාවුත්තෙ පච්චයෙ. ජාතිසඞ්ඛාතං ඵලං ඛීණං අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදිතන්ති. විදිතං ඤාතං. ආජානාති චතුසච්චං හෙට්ඨිමමග්ගෙහි ඤාතං අනතික්කමිත්වාව පටිවිජ්ඣතීති අඤ්ඤා අග්ගමග්ගො. තදුපචාරෙන අග්ගඵලං ඉධ ‘‘අඤ්ඤා’’ නාම. පච්චයොති භවූපපත්තියා පච්චයො පටිච්චසමුප්පාදො.

(Câu) ‘do sự đoạn tận của duyên ấy’ có nghĩa là: do sự đoạn tận, sự không sanh khởi, sự chấm dứt của duyên ấy được gọi là nghiệp hữu, được bao gồm trong sự đồng tác của vô minh. Khīṇasmiṃ có nghĩa là khi đã đoạn tận. Khi duyên của sanh như đã được nói đã được chấm dứt bởi sự chấm dứt không sanh khởi, quả được gọi là sanh đã được đoạn tận, đã được đưa đến trạng thái không còn sanh khởi. Viditaṃ (đã được biết) là đã được hiểu rõ. Aññā (chánh trí) là thượng đạo, vì nó thâm nhập Tứ đế đã được biết bởi các đạo thấp hơn mà không vượt qua. Do cách dùng ẩn dụ ấy, thượng quả ở đây được gọi là ‘aññā’. Paccayo (duyên) là duyên cho sự tái sanh vào cõi hữu, (tức là) Duyên khởi.

මෙති මයා. අඤ්ඤාසි ආකාරග්ගහණෙන චිත්තාචාරං ජානාති. තෙනාති භගවතා. බ්‍යාකරණං අනුමොදිතං පඤ්හබ්‍යාකරණස්ස විසයකතභාවතො.

Me có nghĩa là bởi tôi. (Ngài) đã biết, (ngài) biết được tâm hành bằng cách nắm bắt tướng trạng. Tena (bởi vị ấy) có nghĩa là bởi đức Thế Tôn. Sự giải đáp đã được tán thán vì là đối tượng của sự giải đáp câu hỏi.

අයමස්ස විසයොති අයං වෙදනා අස්ස සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සවිසයො තත්ථ විසයභාවෙන පවත්තත්තා. කිඤ්චාපීති කිඤ්චාපි සුඛා වෙදනා ඨිතිසුඛා දුක්ඛා වෙදනා විපරිණාමසුඛා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා ඤාණසුඛා. විපරිණාමකොටියාති අනිච්චභාවෙන සබ්බාව වෙදනා දුක්ඛා නාම. සුඛපටික්ඛෙපතොපි හි සුඛපීතියා ඵරණතාය සුඛාති තික්ඛමත්තෙන විපරිණාමදුක්ඛාති විපරිණාමතො අභාවාධිගමෙන සුඛනිරොධක්ඛණමත්තෙන. තථා හි වුත්තං පපඤ්චසූදනියං ‘‘සුඛාය වෙදනාය අත්ථිභාවො සුඛ’’න්ති. සුඛකාමො දුක්ඛං තිතික්ඛති. අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකානඤ්හි සුඛවෙදනුපරමො දුක්ඛතො උපට්ඨාති, තස්මායමත්ථො වියොගෙන දීපෙතබ්බො. ‘‘දුක්ඛා විපරිණාමසුඛා’’ති එත්ථාපි එසෙව නයො. තථාචාහ පපඤ්චසූදනියං ‘‘දුක්ඛාය වෙදනාය නත්ථිභාවො සුඛ’’න්ති. දුක්ඛවෙදනුපරමො හි වුත්තානං සුඛතො උපට්ඨාති එවාති වදන්ති. තස්ස යොගස්ස වූපසමෙන ‘‘අහො සුඛං ජාත’’න්ති මජ්ඣත්තවෙදනාය ජානනභාවො යාථාවතො අවබුජ්ඣනං සුඛං. අදුක්ඛමසුඛාපි වෙදනා විජානන්තස්ස සුඛං හොති තස්ස සුඛුමතාය විඤ්ඤෙය්‍යභාවතො. යථා රූපාරූපධම්මානං සලක්ඛණතො සාමඤ්ඤලක්ඛණතො ච සම්මදෙව අවබොධො පරමං සුඛං. තෙනාහ –

(Câu) ‘đây là đối tượng của vị ấy’ có nghĩa là thọ này là đối tượng riêng của trưởng lão Sāriputta, vì nó diễn tiến ở nơi ấy với tính cách là đối tượng. (Câu) ‘mặc dù’ có nghĩa là: mặc dù lạc thọ là lạc khi tồn tại, khổ thọ là lạc khi biến hoại, bất khổ bất lạc thọ là lạc do trí tuệ. (Câu) ‘ở mức độ biến hoại’ có nghĩa là: do tính chất vô thường, tất cả mọi thọ đều được gọi là khổ. Thật vậy, cũng do sự phủ nhận lạc, do sự thấm nhuần của lạc hỷ nên (gọi là) lạc; chỉ trong chốc lát, nó là khổ biến hoại, do sự biến hoại, do sự đạt đến trạng thái không tồn tại, chỉ trong khoảnh khắc chấm dứt của lạc. Thật vậy, trong Papañcasūdanī đã nói rằng: ‘sự hiện hữu của lạc thọ là lạc’. Người mong cầu lạc chịu đựng khổ. Đối với những người có đối tượng chưa được liễu tri, sự chấm dứt của lạc thọ hiện khởi như là khổ, do đó ý nghĩa này cần được làm sáng tỏ bằng sự chia lìa. Trong câu ‘khổ thọ là lạc khi biến hoại’ cũng có cùng phương pháp này. Và như vậy, trong Papañcasūdanī đã nói: ‘sự không hiện hữu của khổ thọ là lạc’. Người ta nói rằng sự chấm dứt của khổ thọ hiện khởi như là lạc đối với những người đã nói. Do sự lắng dịu của sự ràng buộc ấy, trạng thái biết bằng xả thọ rằng ‘ồ, lạc đã sanh khởi,’ sự giác ngộ như thật là lạc. Bất khổ bất lạc thọ cũng là lạc đối với người biết, do tính chất vi tế có thể được nhận biết của nó. Giống như sự giác ngộ đúng đắn về các pháp sắc và vô sắc từ tự tướng và cộng tướng là lạc tối thượng. Do đó, ngài đã nói:

‘‘යතො [Pg.75] යතො සම්මසති, ඛන්ධානං උදයබ්බයං;

ලභතී පීතිපාමොජ්ජං, අමතං තං විජානත’’න්ති. (ධ. ප. 374);

“Bất cứ khi nào quán xét, sự sanh và diệt của các uẩn; (người ấy) đạt được hỷ và duyệt, đối với những người hiểu biết, đó là bất tử.” (Pháp Cú 374);

අඤ්ඤාණදුක්ඛාති අජානනභාවො අදුක්ඛමසුඛාවෙදනාය දුක්ඛං. සම්මා විභාගජානනසභාවො ඤාණස්ස සම්භවො. ඤාණසම්පයුත්තා හි ඤාණූපනිස්සයා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා පසත්ථාකාරා, යතො සා ඉට්ඨා චෙව ඉට්ඨඵලා චාති. අජානනභාවොති එත්ථ වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘දුක්ඛන්ති විදිතො’’ති පාළි, අට්ඨකථායං පන විදිතන්ති පදුද්ධාරො කතො, තං අත්ථදස්සනමත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

(Câu) ‘khổ do vô minh’ có nghĩa là trạng thái không biết là khổ của bất khổ bất lạc thọ. Bản chất của sự biết phân biệt đúng đắn là sự sanh khởi của trí tuệ. Thật vậy, bất khổ bất lạc thọ tương ưng với trí, có trí làm y cứ, có hình thức đáng tán thán, bởi vì nó vừa là điều khả ái, vừa có quả khả ái. Ở đây, (cụm từ) ‘trạng thái không biết’ nên được hiểu theo nghĩa ngược lại với những gì đã nói. ‘Đã biết là khổ’ là câu Pāli, nhưng trong Chú giải, từ ‘viditaṃ’ đã được trích dẫn, nên được xem đó chỉ là sự trình bày ý nghĩa.

වෙදනාපරිච්ඡෙදජානනෙති ‘‘තිස්සො ඉමා වෙදනා’’ති එවං පරිච්ඡෙදතො ජානනෙ. අඤ්ඤාසීති කදා අඤ්ඤාසි? ඉමස්මිං දෙසනාකාලෙති වදන්ති, පටිවෙධකාලෙති පන යුත්තං. යථාපටිවිද්ධා හි වෙදනා ඉධ ථෙරෙන දෙසිතාති. ඉමිනා කාරණෙනාති ‘‘යදනිච්චං තං දුක්ඛ’’න්ති වෙදනානං අනිච්චතාය දුක්ඛභාවජානනසඞ්ඛාතෙන කාරණෙන. තංනිමිත්තං හිස්ස වෙදනාසු තණ්හා න උප්පජ්ජති. අතිප්පපඤ්චොති අතිවිත්ථාරො. දුක්ඛස්මිං අන්තොගධං දුක්ඛපරියාපන්නත්තා. දුක්ඛන්ති සබ්බං වෙදයිතං දුක්ඛං සඞ්ඛාරදුක්ඛභාවතො. ඤාතමත්තෙති යාථාවතො අවබුජ්ඣනමත්තෙ. තණ්හා න තිට්ඨතීති න සන්තිට්ඨති නප්පවත්තති.

(Câu) ‘trong sự biết phân định các thọ’ có nghĩa là: trong sự biết bằng cách phân định rằng ‘có ba thọ này’. (Câu) ‘đã biết,’ khi nào đã biết? Người ta nói rằng ‘trong thời điểm thuyết pháp này,’ nhưng ‘trong thời điểm thâm nhập’ thì hợp lý hơn. Vì ở đây, các thọ đã được trưởng lão thuyết giảng đúng như đã được thâm nhập. (Câu) ‘do nguyên nhân này’ có nghĩa là: do nguyên nhân được gọi là sự biết về trạng thái khổ của các thọ do tính vô thường của chúng, (như trong câu) ‘cái gì vô thường, cái đó là khổ’. Do dấu hiệu ấy, ái không sanh khởi nơi các thọ của vị ấy. Atippapañco (quá hý luận) là quá chi tiết. Được bao gồm trong khổ vì thuộc về khổ. (Câu) ‘là khổ’ có nghĩa là tất cả những gì được cảm thọ đều là khổ do là hành khổ. (Câu) ‘chỉ khi được biết’ có nghĩa là chỉ khi được giác ngộ như thật. (Câu) ‘ái không tồn tại’ có nghĩa là không tồn tại, không diễn tiến.

කථං විමොක්ඛාති අජ්ඣත්තබහිද්ධාභෙදෙසු විමුත්තා. හෙතුම්හි චෙතං නිස්සක්කවචනන්ති හෙතුඅත්ථෙන කරණවචනෙන අත්ථමාහ ‘‘කතරෙන විමොක්ඛෙනා’’ති. කරණත්ථෙපි වා එතං නිස්සක්කවචනන්ති තථා වුත්තං. අභිනිවෙසොති විපස්සනාරම්භො. බහිද්ධාධම්මාපි දට්ඨබ්බායෙව සබ්බස්සපි පරිඤ්ඤෙය්‍යස්ස පරිජානිතබ්බතො. ඤාණං පවත්තෙත්වා. තෙති අජ්ඣත්තසඞ්ඛාරෙ. වවත්ථපෙත්වාති සලක්ඛණතො පරිච්ඡින්දිත්වා. බහිද්ධා ඔතාරෙතීති බහිද්ධාසඞ්ඛාරෙසු ඤාණං ඔතාරෙති. අජ්ඣත්තං ඔතාරෙතීති අජ්ඣත්තසඞ්ඛාරෙ සම්මසති. තත්‍ර තස්මිං චතුක්කෙ. තෙසං වවත්ථානකාලෙති තෙසං අජ්ඣත්තසඞ්ඛාරානං විපස්සනාකාලෙ.

(Câu) ‘giải thoát như thế nào?’ (có nghĩa là) đã giải thoát trong các phân loại nội và ngoại. Và đây là lời nói không thể tránh khỏi trong trường hợp nguyên nhân, (ngài) đã nói ý nghĩa bằng lời nói chỉ công cụ với ý nghĩa nguyên nhân rằng ‘bởi sự giải thoát nào?’. Hoặc đây là lời nói không thể tránh khỏi trong ý nghĩa công cụ, nên đã được nói như vậy. Abhiniveso (sự chuyên chú) là sự khởi đầu của minh sát. Các pháp bên ngoài cũng cần phải được thấy, vì tất cả những gì cần được liễu tri thì phải được biết rõ. Sau khi làm cho trí tuệ diễn tiến. Te (chúng) là các hành bên trong. Vavatthapetvā (sau khi xác định) là sau khi phân định theo tự tướng. (Câu) ‘hướng ra bên ngoài’ có nghĩa là hướng trí tuệ vào các hành bên ngoài. (Câu) ‘hướng vào bên trong’ có nghĩa là quán xét các hành bên trong. Tatra (ở đó) là trong bộ bốn đó. (Câu) ‘trong thời điểm xác định chúng’ có nghĩa là trong thời điểm minh sát các hành bên trong ấy.

සබ්බුපාදානක්ඛයාති සබ්බසො උපාදානානං ඛයා. කාමං දිට්ඨිසීලබ්බතඅත්තවාදුපාදානානි පඨමමග්ගෙනෙව ඛීයන්ති, කාමුපාදානං පන අග්ගමග්ගෙනාති තස්ස [Pg.76] වසෙන ‘‘සබ්බුපාදානක්ඛයා’’ති වදන්තො ථෙරො අත්තනො අරහත්තපත්තිං බ්‍යාකරොති. තෙනාහ ‘‘ආසවා නානුස්සවන්තී’’ති. සතොති ඉමිනා සතිවෙපුල්ලප්පත්තිං දස්සෙති. චක්ඛුතො රූපෙ සවන්තීති චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථියං තදනුගතමනොවිඤ්ඤාණවීථියඤ්ච රූපාරම්මණා ආසවා පවත්තන්තීති. කිඤ්චාපි තත්ථ කුසලාදීනම්පි පවත්ති අත්ථි, කාමාසවාදයො එව වණතො යූසං විය පග්ඝරණකඅසුචිභාවෙන සන්දන්ති, තථා සෙසවාරෙසු. තෙනාහ ‘‘එව’’න්තිආදි, තස්මා තෙ එව ‘‘ආසවා’’ති වුච්චන්ති. තත්ථ හි පග්ඝරණකඅසුචිම්හි නිරුළ්හො ආසවසද්දො. ‘‘අත්තානං නාවජානාමී’’ති වුත්තත්තා ‘‘ඔමානපහානං කථිත’’න්ති ආහ. තෙන ආසවෙසු සමුදායුපලක්ඛණං කථිතන්ති දට්ඨබ්බං. න හි සෙය්‍යමානාදිප්පහානෙන විනා හීනමානංයෙව පජහති. පජානනාති ‘‘නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති වුත්තපජානනසම්පන්නො හොතීති.

Sabbupādānakkhayā có nghĩa là do sự đoạn tận tất cả các thủ. Mặc dù các thủ là tà kiến, giới cấm, và chấp ngã luận được đoạn tận ngay bằng đạo đầu tiên, nhưng dục thủ thì (được đoạn tận) bằng đạo cao nhất. Do đó, khi nói ‘do đoạn tận tất cả các thủ,’ vị trưởng lão đã tuyên bố sự chứng đắc A-la-hán của mình. Vì thế, ngài đã nói ‘các lậu hoặc không rỉ chảy.’ Bằng từ sato (chánh niệm), ngài cho thấy sự chứng đắc viên mãn về niệm. ‘Từ mắt đối với các sắc, chúng rỉ chảy’ có nghĩa là các lậu hoặc lấy sắc làm đối tượng khởi lên trong lộ trình nhãn thức và trong lộ trình ý thức theo sau đó. Mặc dù ở đó cũng có sự khởi lên của các pháp thiện và các pháp khác, nhưng chính các dục lậu v.v... chảy ra giống như mủ từ vết thương, với bản chất là sự rỉ chảy của vật ô uế; tương tự như vậy ở các cửa giác quan còn lại. Vì thế, ngài đã nói ‘như vậy’ v.v... Do đó, chính chúng được gọi là ‘các lậu hoặc.’ Thật vậy, từ ‘āsava’ (lậu hoặc) đã được xác lập với ý nghĩa là vật ô uế rỉ chảy. Do đã nói ‘tôi không khinh thường bản thân,’ nên được nói là ‘sự đoạn trừ ti liệt mạn đã được trình bày.’ Qua đó, cần hiểu rằng sự biểu thị chung về các lậu hoặc đã được trình bày. Thật vậy, không thể chỉ đoạn trừ ti liệt mạn mà không đoạn trừ thắng mạn v.v... Pajānana (tuệ tri) có nghĩa là vị ấy trở nên người thành tựu sự tuệ tri được nói đến là ‘không còn trở lui trạng thái này nữa.’

සරූපභෙදතොපීති ‘‘චත්තාරො’’ති එවං පරිමාණපරිච්ඡෙදතොපි. ඉදං භගවා දස්සෙන්තො ආහාති සම්බන්ධො. ඉදන්ති ච ‘‘අයම්පි ඛො’’තිආදිවචනං සන්ධායාහ.

Sarūpabhedatopi (cũng từ sự phân biệt về bản chất) có nghĩa là cũng từ sự xác định về số lượng là ‘bốn.’ Mối liên hệ là: ‘Đức Thế Tôn, khi chỉ ra điều này, đã nói.’ Và từ idaṃ (điều này), ngài đề cập đến lời nói bắt đầu bằng ‘ayampi kho.’

අසම්භින්නාය එවාති යථානිසින්නාය එව, අවුට්ඨිතාය එවාති අත්ථො. පුග්ගලථොමනත්ථන්ති දෙසනාකුසලානං ආනන්දත්ථෙරාදීනං පුග්ගලානං පසංසනත්ථං උක්කංසනත්ථං. ධම්මථොමනත්ථන්ති පටිපත්තිධම්මස්ස පසංසනත්ථං. තෙපීති ආනන්දත්ථෙරාදයො භික්ඛූපි. ධම්මපටිග්ගාහකා භික්ඛූ. අත්ථෙති සීලාදිඅත්ථෙ. ධම්මෙති පාළිධම්මෙ.

Asambhinnāya eva có nghĩa là chính khi (hội chúng) đang ngồi như vậy, chính khi chưa đứng dậy. Puggalathomanatthaṃ (với mục đích tán thán cá nhân) là nhằm mục đích ca ngợi, tán dương các cá nhân thiện xảo trong việc thuyết giảng như trưởng lão Ānanda và các vị khác. Dhammathomanatthaṃ (với mục đích tán thán Pháp) là nhằm mục đích ca ngợi pháp hành. Tepi (cả những vị ấy) là cả các vị tỳ khưu như trưởng lão Ānanda và các vị khác. Các vị tỳ khưu là những người tiếp nhận Pháp. Atthe (về ý nghĩa) là về ý nghĩa của giới v.v... Dhamme (về Pháp) là về pháp văn Pāli.

අස්සාති භගවතො. ආනුභාවං කරිස්සති ‘‘දිවසඤ්චෙපි භගවා’’තිආදිනා. නන්ති සාරිපුත්තත්ථෙරං. අහම්පි තථෙව ථොමෙස්සාමි ‘‘සා හි භික්ඛූ’’තිආදිනා. එවං චින්තෙසීති එවං වක්ඛමානෙන ධම්මදායාදදෙසනාය චින්තිතාකාරෙන චින්තෙසි. තෙනාහ ‘‘යථා’’තිආදි. එකජ්ඣාසයායාති සමානාධිප්පායාය. මතියාති පඤ්ඤාය. අයං දෙසනා අග්ගාති භගවා ධම්මසෙනාපතිං ගුණතො එවං පග්ගණ්හාතීති කත්වා වුත්තං.

Assa là của Đức Thế Tôn. ‘Sẽ thể hiện oai lực’ bằng (lời nói) bắt đầu bằng ‘dù cho Đức Thế Tôn cả ngày.’ Naṃ là trưởng lão Sāriputta. ‘Ta cũng sẽ tán thán như vậy’ bằng (lời nói) bắt đầu bằng ‘này các tỳ khưu, vị ấy thật.’ Evaṃ cintesi (đã suy nghĩ như vậy) là đã suy nghĩ theo cách được suy tư của bài pháp về người thừa tự Pháp sắp được nói đến. Vì thế, ngài đã nói ‘yathā’ v.v... Ekajjhāsayāya (có cùng một ý hướng) là có cùng một chủ ý. Matiyā (bằng trí tuệ) là bằng tuệ. ‘Bài pháp này là tối thượng’ được nói ra vì Đức Thế Tôn đã tán dương vị Tướng quân Chánh pháp về phương diện đức hạnh như vậy.

පකාසෙත්වාති ගුණතො පාකටං පඤ්ඤාතං කත්වා සබ්බසාවකෙහි සෙට්ඨභාවෙ ඨපෙතුකාමො. චිත්තගතියා චිත්තවසෙන කායස්ස පරිණාමනෙන ‘‘අයං කායො ඉදං චිත්තං විය හොතූ’’ති කායසමානගතිකත්තාධිට්ඨානෙන. කථං පන කායො දන්ධප්පවත්තිකො ලහුපරිවත්තෙන චිත්තෙන [Pg.77] සමානගතිකො හොතීති? න සබ්බථා සමානගතිකො. යථෙව හි කායවසෙන චිත්තවිපරිණාමනෙ චිත්තං සබ්බථා කායෙන සමානගතිකං හොති. න හි තදා චිත්තං සභාවසිද්ධෙන අත්තනො ඛණෙන අවත්තිත්වා දන්ධවුත්තිකස්ස රූපධම්මස්ස ඛණෙන වත්තිතුං සක්කොති, ‘‘ඉදං චිත්තං අයං කායො විය හොතූ’’ති පනාධිට්ඨානෙන දන්ධගතිකස්ස කායස්ස අනුවත්තනතො යාව ඉච්ඡිතට්ඨානප්පත්ති හොති, තාව කායගතිඅනුලොමෙනෙව හුත්වා සන්තානවසෙන පවත්තමානං චිත්තං කායගතියා පරිණාමිතං නාම හොති, එවං ‘‘අයං කායො ඉදං චිත්තං විය හොතූ’’ති අධිට්ඨානෙන පගෙව සුඛලහුසඤ්ඤාය සම්පාදිතත්තා අභාවිතිද්ධිපාදානං විය දන්ධං අවත්තිත්වා යථා ලහුකතිපයචිත්තවාරෙහෙව ඉච්ඡිතට්ඨානප්පති හොති, එවං පවත්තරූපතා විඤ්ඤායතීති.

Pakāsetvā (sau khi làm cho sáng tỏ) là sau khi làm cho các đức hạnh trở nên hiển nhiên, được biết đến, ngài muốn đặt (vị ấy) vào địa vị cao nhất trong tất cả các vị thinh văn. Cittagatiyā (theo sự chuyển động của tâm) là bằng sự biến đổi của thân theo tâm, bằng sự chú nguyện làm cho thân chuyển động đồng bộ: ‘Mong rằng thân này hãy giống như tâm này.’ Nhưng làm thế nào thân vốn chuyển động chậm chạp lại có thể chuyển động đồng bộ với tâm vốn biến đổi nhanh chóng? (Thân) không chuyển động đồng bộ một cách hoàn toàn. Giống như khi biến đổi tâm theo thân, tâm không hoàn toàn chuyển động đồng bộ với thân. Thật vậy, khi ấy tâm không thể vận hành theo sát-na của sắc pháp vốn có diễn tiến chậm chạp, từ bỏ sát-na của chính nó vốn được xác lập tự nhiên. Tuy nhiên, bằng sự chú nguyện ‘mong rằng tâm này hãy giống như thân này,’ do việc đi theo thân vốn chuyển động chậm chạp, cho đến khi đạt được nơi mong muốn, tâm, sau khi đã thuận theo sự chuyển động của thân, vận hành theo dòng tương tục, được gọi là đã được biến đổi bởi sự chuyển động của thân. Tương tự như vậy, bằng sự chú nguyện ‘mong rằng thân này hãy giống như tâm này,’ do đã được thành tựu từ trước bởi tưởng về sự nhẹ nhàng và thoải mái, (thân) không vận hành một cách chậm chạp như của những người chưa tu tập các thần túc, mà trạng thái của sắc pháp vận hành theo cách đạt đến nơi mong muốn chỉ bằng một vài lộ trình tâm nhẹ nhàng cần được hiểu là như vậy.

අධිප්පායානුරූපමෙව තස්ස භගවතො ථොමනාය කතත්තා. ඉදං නාම අත්ථජාතං භගවා පුච්ඡිස්සතීති පුබ්බෙ මයා අවිදිතං අපස්සං. ආසයජානනත්ථන්ති ‘‘එවං බ්‍යාකරොන්තෙන සත්ථු අජ්ඣාසයො ගහිතො හොතී’’ති එවං සත්ථු අජ්ඣාසයජානනත්ථං. දුතියං පඤ්හං පුච්ඡන්තො භගවා පඨමං පඤ්හං අනුමොදි දුතියං පඤ්හං පුච්ඡන්තෙනෙව පඨමපඤ්හවිස්සජ්ජනස්ස සම්පටිච්ඡිතභාවතො.

Chỉ phù hợp với ý định của Đức Thế Tôn ấy, vì đã được thực hiện để tán thán ngài. ‘Trước đây tôi đã không biết, không thấy rằng Đức Thế Tôn sẽ hỏi về vấn đề này.’ Āsayajānanatthaṃ (với mục đích biết được ý hướng) là với mục đích biết được ý hướng của bậc Đạo sư như sau: ‘Khi trả lời như vậy, ý hướng của bậc Đạo sư đã được nắm bắt.’ Khi hỏi câu hỏi thứ hai, Đức Thế Tôn đã tùy hỷ câu hỏi thứ nhất, bởi vì chính việc hỏi câu hỏi thứ hai đã cho thấy sự chấp nhận câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất.

එතං අහොසීති එතං පරිවිතක්කනං අහොසි. අස්සාති කළාරඛත්තියස්ස භික්ඛුනො. ධම්මෙ දහතීති ධම්මධාතු, සාවකපාරමීඤාණං, සාවකවිසයෙ ධම්මෙ දහති යාථාවතො අජිතෙ කත්වා ඨපෙතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ධම්මධාතූ’’තිආදි. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණගතිකමෙව විසයෙ. ගොචරධම්මෙති ගොචරභූතෙ ඤෙය්‍යධම්මෙ.

Etaṃ ahosi (điều này đã xảy ra) có nghĩa là sự suy tầm này đã xảy ra. Assa là của vị tỳ khưu Kaḷārakhattiya. Dhammadhātu (giới pháp) là vì nó nắm giữ các pháp, tức là trí tuệ về các ba-la-mật của thinh văn; ý nghĩa là nó nắm giữ các pháp trong phạm vi của thinh văn, đặt chúng vào trạng thái như thật, không bị chinh phục. Vì thế, ngài đã nói ‘dhammadhātu’ v.v... Chỉ trong phạm vi của Nhất thiết trí. Gocaradhamme (trong các pháp làm đối tượng) là trong các pháp cần được biết, vốn là đối tượng.

කළාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Kaḷāra đã hoàn tất.

3. ඤාණවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

3. Giải thích kinh Ñāṇavatthu

33. ඤාණමෙව ඤාණවත්ථු සම්පත්තීනං කාරණභාවතො. චතූසූති චතුසච්චස්ස බොධනවසෙන වුත්තෙසු චතූසු ඤාණෙසු. පඨමන්ති ‘‘ජරාමරණෙ ඤාණ’’න්ති එවං වුත්තං ඤාණං, යෙන ධාරණපරිචයමනසිකාරවසෙන පවත්තං සබ්බං ගණ්හි. සන්නිචයඤාණමයං සවනමයං නාමත්වෙව වෙදිතබ්බං. සභාවතො [Pg.78] පච්චයතො චස්ස පරිග්ගණ්හනඤාණං සම්මසනඤාණංත්වෙව වෙදිතබ්බං. ජරාමරණසීසෙන චෙත්ථ ජරාමරණවන්තොව ධම්මා ගහිතා. පටිවෙධඤාණන්ති අසම්මොහතො පටිවිජ්ඣනඤාණං. ඉමිනා ධම්මෙනාති හෙතුම්හි කරණවචනං. ඉමස්ස හි ධම්මස්ස අධිගමහෙතු අයං අරියො අතීතානාගතෙ නයෙනපි චතුසච්චධම්මෙ අභිසම්බුජ්ඣති. මග්ගඤාණමෙව පන අතීතානාගතෙ නයනසදිසං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘මග්ගඤාණධම්මෙන වා’’ති දුතියවිකප්පො වුත්තො. එවඤ්හි ‘‘අකාලික’’න්ති සමත්ථිතං හොති.

33. Trí tuệ chính là nền tảng của trí tuệ, vì là nguyên nhân của các thành tựu. `Catūsu` (trong bốn) có nghĩa là trong bốn trí tuệ được nói đến theo phương diện giác ngộ Tứ đế. `Paṭhamaṃ` (thứ nhất) là trí tuệ được nói đến như vầy: “trí tuệ trong già-chết,” do đó tất cả những gì đã diễn tiến theo phương diện ghi nhớ, quen thuộc, và tác ý đều được nắm bắt. Trí tuệ tích lũy nên được biết là văn tuệ. Trí tuệ thấu hiểu về tự tánh và duyên của nó nên được biết là tư tuệ. Ở đây, với tiêu đề “già-chết,” các pháp có già-chết đã được đề cập. `Paṭivedhañāṇaṃ` (trí tuệ chứng ngộ) là trí tuệ thâm nhập do không si mê. `Iminā dhammena` (do pháp này) là công cụ cách được dùng với ý nghĩa nguyên nhân. Vì do chứng đắc pháp này, vị Thánh này giác ngộ các pháp Tứ đế trong quá khứ và tương lai bằng phương pháp suy luận. Hơn nữa, để chỉ ra rằng chính đạo tuệ tương tự như sự suy luận trong quá khứ và tương lai, phương án thứ hai “hoặc do pháp đạo tuệ” đã được nói đến. Như vậy, câu “vô thời gian” được giải thích rõ.

ඤාණචක්ඛුනා දිට්ඨෙනාති ධම්මචක්ඛුභූතෙන ඤාණචක්ඛුනා අසම්මොහපටිවෙධවසෙන පච්චක්ඛතො දිට්ඨෙන. පඤ්ඤාය විදිතෙනාති මග්ගපඤ්ඤාය තථෙව විදිතෙන. යස්මා තථා දිට්ඨං විදිතං සබ්බසො පත්තං මහාඋපායො හොති, තස්මා වුත්තං ‘‘පරියොගාළ්හෙනා’’ති. දිට්ඨෙනාති වා දස්සනෙන, ධම්මං පස්සිත්වා ඨිතෙනාති අත්ථො. විදිතෙනාති චත්තාරි සච්චානි විදිත්වා පාකටානි කත්වා ඨිතෙන. අකාලිකෙනාති න කාලන්තරවිපාකදායිනා. පත්තෙනාති චත්තාරි සච්චානි පත්වා ඨිතත්තා ධම්මං පත්තෙන. පරියොගාළ්හෙනාති චතුසච්චධම්මෙ පරියොගාහිත්වා ඨිතෙන. අතීතානාගතෙ නයං නෙතීති අතීතෙ ච අනාගතෙ ච නයං නෙති හරති පෙසෙති. ඉදං පන පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස කිච්චං, සත්ථාරා පන මග්ගඤාණං අතීතානාගතෙ නයනසදිසං කතං තංමූලකත්තා. අතීතමග්ගස්ස හි පච්චවෙක්ඛණං නාම හොති, තස්මා මග්ගඤාණං නයනසදිසං කතං නාම හොති, පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන පන නයං නෙති. තෙනාහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි. යථා පන තෙන නයං නෙති. තං ආකාරං දස්සෙතුං ‘‘යෙ ඛො කෙචී’’තිආදි වුත්තං. එත්ථ ච නයනුප්පාදනං නයඤාණස්සෙව පවත්තිවිසෙසො. තෙන වුත්තං ‘‘පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස කිච්ච’’න්ති. කිඤ්චාපි ‘‘ඉමිනාති මග්ගඤාණධම්මෙන වා’’ති වුත්තං, දුවිධං පන මග්ගඵලඤාණං සම්මසනඤාණපච්චවෙක්ඛණාය මූලකාරණං, න නයනස්සාති දුවිධෙන ඤාණධම්මෙනාති න න යුජ්ජති. තථා චතුසච්චධම්මස්ස ඤාතත්තා මග්ගඵලසඞ්ඛාතස්ස වා ධම්මස්ස සච්චපටිවෙධසම්පයොගං ගතත්තා ‘‘නයනං හොතූ’’ති තෙන ‘‘ඉමිනා ධම්මෙනා’’ති ඤාණස්ස විසයභාවෙන ඤාණසම්පයොගෙන තදඤාතෙනාති ච අත්ථො න න යුජ්ජති. අනුඅයෙති ධම්මඤාණස්ස අනුරූපවසෙන අයෙ බුජ්ඣනඤාණෙ දිට්ඨානං අදිට්ඨානයනතො අදිට්ඨස්ස දිට්ඨතාය ඤාපනතො ච. තෙනාහ ‘‘ධම්මඤාණස්ස අනුගමනෙ ඤාණ’’න්ති. ඛීණාසවස්ස සෙක්ඛභූමි නාම අග්ගමග්ගක්ඛණො[Pg.79]. කස්මා පනෙතං එවං වුත්තන්ති චෙ? ‘‘එවං ජරාමරණං පජානාතී’’තිආදිනා වත්තමානවසෙන දෙසනාය පවත්තත්තා.

`Ñāṇacakkhunā diṭṭhena` (đã thấy bằng tuệ nhãn) có nghĩa là đã thấy một cách trực tiếp bằng tuệ nhãn, vốn là pháp nhãn, theo phương diện chứng ngộ không si mê. `Paññāya viditena` (đã biết bằng trí tuệ) có nghĩa là đã biết như vậy bằng đạo tuệ. Bởi vì cái được thấy, được biết, được đạt đến hoàn toàn như vậy là phương tiện vĩ đại, do đó được nói là `pariyogāḷhena` (đã thâm nhập). Hoặc `diṭṭhena` có nghĩa là bằng sự thấy, nghĩa là đã an trú sau khi thấy pháp. `Viditena` có nghĩa là đã an trú sau khi biết và làm cho bốn sự thật trở nên rõ ràng. `Akālikena` (vô thời gian) có nghĩa là không cho quả dị thục ở một thời điểm khác. `Pattena` (đã đạt đến) có nghĩa là đã đạt đến pháp do đã an trú sau khi đạt đến bốn sự thật. `Pariyogāḷhena` (đã thâm nhập) có nghĩa là đã an trú sau khi thâm nhập các pháp Tứ đế. `Atītānāgate nayaṃ neti` (suy luận trong quá khứ và tương lai) có nghĩa là suy luận, mang đi, gửi đi trong quá khứ và trong tương lai. Nhưng đây là phận sự của trí tuệ phản khán. Tuy nhiên, bậc Đạo Sư đã xem đạo tuệ tương tự như sự suy luận trong quá khứ và tương lai, vì nó là gốc rễ của trí tuệ ấy. Vì sự phản khán đạo quá khứ xảy ra, do đó đạo tuệ được gọi là tương tự như sự suy luận, nhưng người ta suy luận bằng trí tuệ phản khán. Do đó, Ngài nói: “Và ở đây,” v.v... Và để chỉ ra cách thức mà người ấy suy luận, câu “Bất cứ ai,” v.v... đã được nói đến. Và ở đây, sự phát sinh của suy luận là một sự diễn tiến đặc biệt của chính trí tuệ suy luận. Do đó, được nói là “phận sự của trí tuệ phản khán.” Mặc dù đã nói “do pháp này, hoặc do pháp đạo tuệ,” nhưng hai loại trí tuệ đạo và quả là nguyên nhân gốc rễ cho trí tuệ thẩm sát và trí tuệ phản khán, chứ không phải cho trí tuệ suy luận, nên câu “do hai loại pháp trí tuệ” không phải là không hợp lý. Tương tự, do pháp Tứ đế đã được biết, hoặc do pháp được gọi là đạo và quả đã đi đến sự tương ưng với việc chứng ngộ sự thật, nên ý nghĩa “hãy có sự suy luận” bằng câu “do pháp này” là do đối tượng của trí tuệ, do sự tương ưng với trí tuệ, và do được biết bởi trí tuệ ấy, cũng không phải là không hợp lý. `Anuayeti` (suy diễn) là do suy luận từ những điều đã thấy đến những điều chưa thấy, và do làm cho những điều chưa thấy được biết như đã thấy, trong trí tuệ giác ngộ, theo cách tương ứng với pháp trí. Do đó, Ngài nói: “trí tuệ đi theo sau pháp trí.” Giai vị hữu học của bậc lậu tận được gọi là khoảnh khắc của đạo cao nhất. Nếu hỏi: “Tại sao điều này lại được nói như vậy?” (Câu trả lời là:) Vì bài thuyết pháp đã được tiến hành theo thì hiện tại, bắt đầu bằng câu: “Như vậy, vị ấy biết già-chết.”

ඤාණවත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Nền Tảng Của Trí Tuệ đã hoàn tất.

4. දුතියඤාණවත්ථුසුත්තවණ්ණනා

4. Giải về kinh Nền Tảng Của Trí Tuệ thứ hai

34. සත්තරීති ත-කාරස්ස ර-කාරාදෙසං වුත්තං. සත්තතිසද්දෙන වා සමානත්ථො සත්තරිසද්දො. බ්‍යඤ්ජනරුචිවසෙන බ්‍යඤ්ජනං භණන්තීති බ්‍යඤ්ජනභාණකා. තෙනාහ ‘‘බහුබ්‍යඤ්ජනං කත්වා’’තිආදි. තිට්ඨති තත්ථ ඵලං තදායත්තවුත්තිතායාති ඨිති, පච්චුප්පන්නලක්ඛණස්ස ධම්මස්ස ඨිති ධම්මට්ඨිති. අථ වා ධම්මොති කාරණං, පච්චයොති අත්ථො. ධම්මස්ස යො ඨිතිසභාවො, සොව ධම්මතො අඤ්ඤො නත්ථීති ධම්මට්ඨිති, පච්චයො. තත්ථ ඤාණං ධම්මට්ඨිතිඤාණං. තෙනාහ ආයස්මා ධම්මසෙනාපති – ‘‘පච්චයපරිග්ගහෙ පඤ්ඤා ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්ති (පටි. ම. මාතිකා 4). තථා චාහ ‘‘පච්චයාකාරෙ ඤාණ’’න්තිආදි. තත්ථ ධම්මානන්ති පච්චයුප්පන්නධම්මානං. පවත්තිට්ඨිතිකාරණත්තාති පවත්තිසඞ්ඛාතාය ඨිතියා කාරණත්තා. ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණ’’න්තිආදිනා අද්ධත්තයෙ අන්වයබ්‍යතිරෙකවසෙන පවත්තියා ඡබ්බිධස්ස ඤාණස්ස. ඛයො නාම විනාසො, සොව භෙදොති. විරජ්ජනං පලුජ්ජනං. නිරුජ්ඣනං අන්තරධානං. එකෙකස්මින්ති ජරාමරණාදීසු එකෙකස්මිං. පුබ්බෙ ‘‘යථාභූතඤාණ’’න්ති තරුණවිපස්සනං ආහ. තස්මා ඉධාපි ධම්මට්ඨිතිඤාණං විපස්සනාති ගහෙත්වා ‘‘විපස්සනාපටිවිපස්සනා කථිතා’’ති වුත්තං.

34. `Sattari` được nói bằng cách thay thế mẫu tự `ta` bằng mẫu tự `ra`. Hoặc từ `sattari` có cùng ý nghĩa với từ `sattati`. Những người tụng đọc văn tự theo sở thích về văn tự được gọi là `byañjanabhāṇakā` (những người tụng đọc văn tự). Do đó, Ngài nói: “sau khi tạo ra nhiều văn tự,” v.v... `Ṭhiti` (sự đứng vững) là vì quả đứng vững ở đó do sự tồn tại phụ thuộc vào nó; sự đứng vững của pháp có đặc tính hiện tại là `dhammaṭṭhiti` (pháp trụ). Hoặc `dhamma` là nguyên nhân, có nghĩa là duyên. Tự tánh đứng vững của pháp, chính nó không khác với pháp, đó là `dhammaṭṭhiti`, là duyên. Trí tuệ trong đó là `dhammaṭṭhitiñāṇa` (pháp trụ trí). Do đó, Tôn giả Tướng quân Chánh pháp đã nói: “Trí tuệ trong việc nắm bắt các duyên là pháp trụ trí” (Paṭi. Ma. Mātikā 4). Tương tự, Ngài cũng nói: “trí tuệ trong các phương diện của duyên,” v.v... Ở đây, `dhammānaṃ` (của các pháp) có nghĩa là của các pháp do duyên sanh. `Pavattiṭṭhitikāraṇattā` (vì là nguyên nhân cho sự đứng vững của sự diễn tiến) có nghĩa là vì là nguyên nhân cho sự đứng vững được gọi là sự diễn tiến. (Trí tuệ) của sáu loại trí tuệ về sự diễn tiến trong ba thời theo phương pháp thuận và nghịch, bắt đầu bằng câu “do duyên sanh, có già-chết.” `Khayo` (sự hủy diệt) là sự hoại diệt, chính nó là sự tan rã. `Virajjanaṃ` (sự ly tham) là sự mục nát. `Nirujjhanaṃ` (sự đoạn diệt) là sự biến mất. `Ekekasmiṃ` (trong mỗi một) có nghĩa là trong mỗi một trong số già-chết, v.v... Trước đây, Ngài đã nói về tuệ minh sát non trẻ là “trí tuệ như thật.” Do đó, ở đây cũng vậy, sau khi hiểu rằng pháp trụ trí là tuệ minh sát, câu “tuệ minh sát và sự phản khán tuệ minh sát đã được nói đến” đã được nói.

දුතියඤාණවත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Nền Tảng Của Trí Tuệ thứ hai đã hoàn tất.

5. අවිජ්ජාපච්චයසුත්තවණ්ණනා

5. Giải về kinh Duyên Vô Minh

35. දෙසනං ඔසාපෙසීති යථාරද්ධකථං ඨපෙසි. තත්ථ නිසින්නස්ස දිට්ඨිගතිකස්ස ලද්ධියා භින්දනවසෙන උපරි කථෙතුකාමො. බුද්ධානඤ්හි දෙසනාවාරං පච්ඡින්දාපෙත්වා පුච්ඡිතුං සමත්ථො නාම කොචි නත්ථි. තෙනාහ ‘‘දිට්ඨිගතිකස්ස ඔකාසදානත්ථ’’න්ති. දුප්පඤ්හො එසො සත්තූපලද්ධියා පුච්ඡිතත්තා[Pg.80]. සත්තූපලද්ධිවාදපදෙනාති ‘‘සත්තො ජීවො උපලබ්භතී’’ති එවං පවත්තදිට්ඨිදීපකපදවසෙන. වදන්ති එතෙනාති වාදො. දිට්ඨි-සද්දො පන ද්වයසඞ්ගහිතො, බ්‍රහ්මචරියවාසො පන පරමත්ථතො අරියමග්ගභාවනාති ආහ ‘‘අරියමග්ගවාසො’’ති. අයං දිට්ඨීති අනඤ්ඤෙ සරීරජීවාති දිට්ඨි. ‘‘ජීවො’’ති ච ජීවිතමෙව වදන්ති. වට්ටන්ති දුවිධං වට්ටං. නිරොධෙන්තොති අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදෙන්තො. සමුච්ඡින්දන්තොති අප්පවත්තියං පාපනෙන උපච්ඡින්දන්තො. තදෙතං මග්ගෙන නිරොධෙතබ්බං වට්ටං නිරුජ්ඣතීති යොජනා. ‘‘අයං සත්තො විනාසං අභාවං පත්වා සබ්බසො උච්ඡිජ්ජතී’’ති එවං උච්ඡෙදදිට්ඨියා ගහිතාකාරස්ස සම්භවෙ සච්චභාවෙ සති. න හොතීති සාත්ථකො න හොති.

35. "Ngài đã kết thúc bài thuyết pháp" nghĩa là ngài đã dừng lại câu chuyện đã được bắt đầu. Ngài muốn thuyết giảng thêm để phá vỡ học thuyết của người có tà kiến đang ngồi ở đó. Vì rằng không có ai có khả năng ngắt ngang lượt thuyết pháp của các đức Phật để hỏi. Do đó, có lời nói rằng: "để cho người có tà kiến có cơ hội". Đây là câu hỏi khó vì được hỏi với sự chấp thủ về chúng sanh. Bằng thuật ngữ của chủ thuyết chấp thủ chúng sanh nghĩa là bằng thuật ngữ làm sáng tỏ tà kiến diễn tiến rằng: "chúng sanh, sinh mạng được tìm thấy". Người ta nói bằng cái ấy, nên gọi là vādo (chủ thuyết). Còn từ diṭṭhi (kiến) bao gồm cả hai. Còn việc sống đời phạm hạnh, về phương diện chân đế, chính là sự tu tập Thánh đạo, nên có lời nói rằng: "việc sống theo Thánh đạo". Tà kiến này là tà kiến cho rằng thân và mạng là không khác nhau. Và họ gọi "sinh mạng" chính là sự sống. Luân hồi là hai loại luân hồi. "Đoạn diệt" nghĩa là làm cho đạt đến trạng thái không sanh khởi. "Cắt đứt" nghĩa là đoạn tuyệt bằng cách làm cho không diễn tiến. Cần được hiểu rằng: "Vòng luân hồi ấy cần được đoạn diệt bằng đạo, (khi ấy) nó sẽ được đoạn diệt". Khi có sự hiện hữu, sự thật về trạng thái được chấp thủ bởi đoạn kiến rằng: "Chúng sanh này, sau khi đạt đến sự hoại diệt, sự không hiện hữu, sẽ bị cắt đứt hoàn toàn". "Không có" nghĩa là không có ý nghĩa.

ගච්ඡතීති සරීරතො නික්ඛමිත්වා ගච්ඡති. විවට්ටෙන්තොති අප්පවත්තිං කරොන්තොති අත්ථො. විවට්ටෙතුං න සක්කොති නිච්චස්ස අප්පවත්තිං පාපෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. මිච්ඡාදිට්ඨි සම්මාදිට්ඨිං විජ්ඣති අසමාහිතපුග්ගලසෙවනවසෙන තථා පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන ච පජහිතබ්බාපජහනවසෙන සම්මාදිට්ඨිං විජ්ඣති. විසූකමිවාති කණ්ඩකො විය. න කෙවලං අනනුවත්තකොව, අථ ඛො විරොධොපි ‘‘නිච්ච’’න්තිආදිනා පවත්තනධම්මතාය විඤ්ඤාපනතො. විරූපං බීභච්ඡං ඵන්දිතං විප්ඵන්දිතං. පණ්ණපුප්ඵඵලපල්ලවානං අවත්ථුභූතො තාලො එව තාලාවත්ථු ‘‘අසිවෙ සිවා’’ති වොහාරො විය. කෙචි පන ‘‘තාලවත්ථුකතානී’’ති පඨන්ති, අවත්ථුභූතතාය තාලො විය කතානීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘මත්ථකච්ඡින්නතාලො වියා’’ති. අනුඅභාවන්ති විනාසං.

"Đi" nghĩa là đi ra khỏi thân. "Làm cho thoát khỏi luân hồi" có nghĩa là làm cho không diễn tiến. Không thể làm cho thoát khỏi luân hồi vì không thể làm cho cái thường hằng đạt đến sự không diễn tiến. Tà kiến đâm thủng chánh kiến do việc thân cận người không định tĩnh, do việc không cho phép (chánh kiến) diễn tiến như vậy, và do việc không từ bỏ những gì cần từ bỏ. "Như mũi tên" nghĩa là như cái gai. Không chỉ là không thuận theo, mà còn đối nghịch vì nó cho biết bản chất diễn tiến bằng (các quan điểm) như "thường hằng". Sự rung động, sự dao động là xấu xí, ghê tởm. Cây thốt nốt không phải là nền tảng cho lá, hoa, quả, chồi, chính là tālāvatthu (cây thốt nốt bị chặt ngọn), giống như cách nói "điềm lành trong điềm gở". Một số người lại đọc là tālavatthukatāni, có nghĩa là được làm cho giống như cây thốt nốt do tính chất không có nền tảng. Do đó, có lời nói rằng: "như cây thốt nốt bị chặt ngọn". "Sự không tồn tại về sau" là sự hoại diệt.

අවිජ්ජාපච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Vô Minh Duyên đã chấm dứt.

6. දුතියඅවිජ්ජාපච්චයසුත්තවණ්ණනා

6. Phần giải thích kinh Vô Minh Duyên thứ hai

36. ඉති වාති එවං වා. ජරාමරණස්ස චෙව ජරාමරණසාමිකස්ස ච ඛණවසෙන යො වදෙය්‍ය. අවිසාරදධාතුකො පුච්ඡිතුං අච්ඡෙකතාය මඞ්කුභාවෙන ජාතො. තෙනාහ ‘‘පුච්ඡිතුං න සක්කොතී’’ති.

36. "Như thế này" hoặc "như thế kia". Người nào có thể nói về khoảnh khắc của cả sự già chết và người sở hữu sự già chết. Người có bản chất không tự tin, do không khéo léo trong việc hỏi, đã trở nên bối rối. Do đó, có lời nói rằng: "không thể hỏi".

දුතියඅවිජ්ජාපච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Vô Minh Duyên thứ hai đã chấm dứt.

7. නතුම්හසුත්තවණ්ණනා

7. Phần giải thích kinh Không Phải Của Các Ngươi

37. න [Pg.81] තුම්හාකන්ති කායස්ස අනත්තනියභාවදස්සනමෙව පනෙතන්ති යා තස්ස අනත්තනියතා, තං දස්සෙතුං ‘‘අත්තනි හී’’තිආදි වුත්තං. යදි න අත්තනියං, පරකියං නාම සියාති, තම්පි නත්ථීති දස්සෙන්තො ‘‘නාපි අඤ්ඤෙස’’න්ති ආහ. නයිදං පුරාණකම්මමෙවාති ‘‘ඉදං කායො’’ති වුත්තසරීරං පුරාණකම්මමෙව න හොති. න හි කායො වෙදනාසභාවො. පච්චයවොහාරෙනාති කාරණොපචාරෙන. අභිසඞ්ඛතන්තිආදි නපුංසකලිඞ්ගවචනං. පුරිමලිඞ්ගසභාගතායාති ‘‘පුරාණමිදං කම්ම’’න්ති එවං වුත්තපුරිමනපුංසකලිඞ්ගසභාගතාය. අඤ්ඤමඤ්ඤාභිමුඛෙහි සමෙච්ච පච්චයෙහි කතො අභිසඞ්ඛතොති ආහ ‘‘පච්චයෙහි කතොති දට්ඨබ්බො’’ති. අභිසඤ්චෙතයිතන්ති තථා අභිසඞ්ඛතත්තසඞ්ඛාතෙන අභිමුඛභාවෙන චෙතයිතං පකප්පිතං, පවත්තිතන්ති අත්ථො. චෙතනාවත්ථුකොති චෙතනාහෙතුකො. වෙදනියන්ති වෙදනාය හිතං වත්ථාරම්මණභාවෙන වෙදනාය පච්චයභාවතො. තෙනාහ ‘‘වෙදනියවත්ථූ’’ති.

37. "Không phải của các ngươi" là để chỉ ra trạng thái không thuộc về tự ngã của thân này. Để chỉ ra tính chất không thuộc về tự ngã ấy, câu "vì nếu là của tự ngã" v.v... đã được nói. Nếu không phải của tự ngã, thì có thể là của người khác. Để chỉ ra rằng điều đó cũng không có, ngài đã nói: "cũng không phải của những người khác". "Đây không phải chỉ là nghiệp cũ" nghĩa là thân được gọi là "thân này" không phải chỉ là nghiệp cũ. Vì thân không có bản chất là thọ. "Bằng cách gọi là duyên" nghĩa là bằng cách gọi quy ước theo nguyên nhân. "Được tạo tác" v.v... là từ ở trung tính. "Do tương ứng với tính trước đó" nghĩa là do tương ứng với trung tính trước đó đã được nói như là "nghiệp cũ này". Được tạo ra bởi các duyên hội đủ, đối diện nhau, nên gọi là abhisaṅkhata (được tạo tác). Do đó, có lời nói rằng: "cần được hiểu là được tạo ra bởi các duyên". "Được cố ý tạo ra" nghĩa là được chủ ý, được sắp đặt, được diễn tiến theo cách đối diện, được gọi là trạng thái được tạo tác như vậy. "Có tư làm nền tảng" nghĩa là có tư làm nhân. "Cần được cảm thọ" là cái có lợi cho thọ, vì là duyên cho thọ qua phương diện là vật và đối tượng. Do đó, có lời nói rằng: "là vật để cảm thọ".

නතුම්හසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Không Phải Của Các Ngươi đã chấm dứt.

8. චෙතනාසුත්තවණ්ණනා

8. Phần giải thích kinh Tư

38. යඤ්චාති එත්ථ ච-සද්දො අට්ඨානෙ. තෙන චෙතනාය විය පකප්පානානුසයානම්පි විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා වක්ඛමානංයෙව අවිසිට්ඨං ආරම්මණභාවං ජොතෙති. කාමං තීසුපි පදෙසු ‘‘පවත්තෙති’’ඉච්චෙව අත්ථො වුත්තො, වත්තනත්ථො පන චෙතනාදීනං යථාක්කමං චෙතයනපකප්පනානුසයනරූපො විසිට්ඨට්ඨො දට්ඨබ්බො. තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනා ගහිතා කම්මවිඤ්ඤාණස්ස පච්චයනිද්ධාරණමෙතන්ති. තණ්හාදිට්ඨිකප්පා ගහිතා යථාරහන්ති අධිප්පායො. අට්ඨසුපි හි ලොභසහගතචිත්තෙසු තණ්හාකප්පො, තත්ථ චතූස්වෙව දිට්ඨිකප්පොති. කාමං අනුසයා ලොකියකුසලචෙතනාසුපි අනුසෙන්තියෙව, අකුසලෙසු පන පවත්ති පාකටාති ‘‘ද්වාදසන්නං චෙතනාන’’න්ති වුත්තං. සහජාතකොටියාති ඉදං පච්චුප්පන්නාපි කාමරාගාදයො අනුසයාව වුච්චන්ති තංසදිසතායාති වුත්තං. න හි කාලභෙදෙන ලක්ඛණප්පභෙදො අත්ථීති. අනාගතා එව හි කාමරාගාදයො නිප්පරියායතො ‘‘අනුසයා’’ති වත්තබ්බතං අරහන්ති. පච්චයුප්පන්නො [Pg.82] වට්ටතීති ආහ ‘‘ආරම්මණං පච්චයො’’ති. කම්මවිඤ්ඤාණස්ස ඨිතත්ථන්ති කම්මවිඤ්ඤාණස්සෙව පවත්තියා. තස්මිං පච්චයෙ සතීති තස්මිං චෙතනාපකප්පනානුසයසඤ්ඤිතෙ පච්චයෙ සති පතිට්ඨා විඤ්ඤාණස්ස හොති. සන්තානෙ ඵලදානසමත්ථතායෙව හොතීති ‘‘පතිට්ඨා හොති, තස්මිං පතිට්ඨිතෙ’’ති වුත්තං. සන්නිට්ඨාපකචෙතනාවසෙන විරුළ්හෙති. පතිට්ඨිතෙති හි ඉමිනා කම්මස්ස කතභාවො වුත්තො, ‘‘විරුළ්හෙ’’ති ඉමිනා උපචිතභාවො. තෙනාහ ‘‘කම්මං ජවාපෙත්වා’’තිආදි. තත්ථ පුරෙතරං උප්පන්නාහි කම්මචෙතනාහි ලද්ධපච්චයත්තා බලප්පත්තාය සන්නිට්ඨාපකචෙතනාය කම්මවිඤ්ඤාණං ලද්ධපතිට්ඨං විරුළ්හමූලඤ්ච හොතීති වුත්තං ‘‘නිබ්බත්තමූලෙ ජාතෙ’’ති. තථා හි සන්නිට්ඨාපකචෙතනා විපාකං දෙන්තං අනන්තරෙ ජාතිවසෙන දෙති උපපජ්ජවෙදනීයකම්මන්ති.

38. Trong câu “Yañcāti”, từ “ca” (và) không đúng chỗ. Nó làm sáng tỏ trạng thái làm đối tượng không khác biệt, sẽ được nói đến, của các tùy miên và các ý niệm giống như của tư, đối với sự tồn tại của thức. Thực ra, trong cả ba trường hợp, ý nghĩa được nói đến chỉ là “pavatteti” (làm cho diễn tiến), nhưng ý nghĩa của sự diễn tiến cần được hiểu là ý nghĩa đặc biệt dưới dạng tác ý, ý niệm, và tùy miên theo thứ tự của tư, v.v. Các tư thiện và bất thiện trong ba cõi được đề cập đến, đây là sự xác định duyên cho nghiệp thức. Ý nghĩa là các ý niệm tham ái và tà kiến được đề cập đến tùy theo trường hợp. Thật vậy, trong tám tâm câu hành tham, có ý niệm tham ái, và trong đó, chỉ trong bốn tâm mới có ý niệm tà kiến. Thực ra, các tùy miên cũng tiềm ẩn trong các tư thiện thuộc thế gian, nhưng sự diễn tiến trong các pháp bất thiện thì rõ ràng hơn, nên đã nói “của mười hai tư”. “Sahajātakoṭiyāti” (về phương diện đồng sanh): Điều này được nói rằng ngay cả các tham dục, v.v. hiện tại cũng được gọi là tùy miên do sự tương tự với chúng. Bởi vì không có sự khác biệt về đặc tính do sự khác biệt về thời gian. Thật vậy, chỉ có các tham dục, v.v. trong tương lai mới xứng đáng được gọi là “tùy miên” một cách không ẩn dụ. Pháp sanh từ duyên diễn tiến, nên nói “đối tượng là duyên”. “Kammaviññāṇassa ṭhitatthan” (vì sự tồn tại của nghiệp thức) có nghĩa là vì sự diễn tiến của chính nghiệp thức. “Tasmiṃ paccaye sati” (khi có duyên ấy): Khi có duyên ấy, được gọi là tư, ý niệm, và tùy miên, thì có sự an trú của thức. Chỉ có khả năng cho quả trong dòng tương tục, nên đã nói “patiṭṭhā hoti, tasmiṃ patiṭṭhite” (có sự an trú, khi đã an trú trên đó). “Viruḷhe” (khi đã tăng trưởng) là do tư quyết định. Thật vậy, bằng từ “patiṭṭhite” (đã an trú), trạng thái đã làm của nghiệp được nói đến; bằng từ “viruḷhe” (đã tăng trưởng), trạng thái đã tích lũy được nói đến. Do đó, nói “kammaṃ javāpetvā” (làm cho nghiệp khởi lên), v.v. Ở đây, do các tư nghiệp sanh trước đã có được duyên, nên nghiệp thức có được sự an trú và gốc rễ tăng trưởng nhờ tư quyết định đã đạt được sức mạnh, nên đã nói “nibbattamūle jāte” (khi gốc rễ đã phát sanh). Thật vậy, tư quyết định, khi cho quả, cho quả do sanh ngay sau đó, là nghiệp cho quả trong đời sau.

තෙභූමකචෙතනායාති තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනාය. අප්පවත්තනක්ඛණොති ඉධ පවත්තනක්ඛණො ජායමානක්ඛණො. න ජායමානක්ඛණො අප්පවත්තනක්ඛණො න කෙවලං භඞ්ගක්ඛණො අප්පහීනානුසයස්ස අධිප්පෙතත්තා. අප්පහීනකොටියාති අසමුච්ඡින්නභාවෙන. තදිදං තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනාසු අප්පවත්තමානාසු අනුසයානං සහජාතකොටිආදිනා පවත්ති නාම නත්ථි, විපාකාදීසු අප්පහීනකොටියා පවත්තති කරොන්තස්ස අභාවතොති ඉමමත්ථං සන්ධාය වුත්තං. අවාරිතත්තාති පටිපක්ඛෙති අවාරිතබ්බත්තා. පච්චයොව හොති විඤ්ඤාණස්ස ඨිතියා.

“Tebhūmakacetanāya” (do tư trong ba cõi) có nghĩa là do tư thiện và bất thiện trong ba cõi. “Appavattanakkhaṇo” (sát-na không diễn tiến): Ở đây, sát-na diễn tiến là sát-na đang sanh. Sát-na không diễn tiến không phải là sát-na đang sanh, không chỉ là sát-na diệt, vì tùy miên chưa được đoạn trừ được nhắm đến. “Appahīnakoṭiyā” (về phương diện chưa được đoạn trừ) có nghĩa là do chưa được đoạn tận. Điều này được nói với ý nghĩa rằng: Khi các tư thiện và bất thiện trong ba cõi không diễn tiến, thì không có sự diễn tiến của các tùy miên về phương diện đồng sanh, v.v.; trong các quả dị thục, v.v., nó diễn tiến về phương diện chưa được đoạn trừ, do không có người làm. “Avāritattā” (do không bị ngăn cản) có nghĩa là do không thể bị ngăn cản bởi pháp đối trị. Nó chính là duyên cho sự tồn tại của thức.

පඨමදුතියවාරෙහි වට්ටං දස්සෙත්වා තතියවාරෙ ‘‘නො චෙ’’තිආදිනා විවට්ටං දස්සිතන්ති ‘‘පඨමපදෙ තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනා නිවත්තා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ නිවත්තාති අකරණතො අප්පවත්තියා අපගතා. තණ්හාදිට්ඨියො නිවත්තාති යොජනා. වුත්තප්පකාරෙසූති ‘‘තෙභූමකවිපාකෙසූ’’තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙසු.

Sau khi chỉ ra luân hồi bằng hai trường hợp đầu, trong trường hợp thứ ba, bằng câu “no ce” (nếu không), v.v., đã chỉ ra sự thoát khỏi luân hồi, nên đã nói “paṭhamapade tebhūmakakusalākusalacetanā nivattā” (trong câu đầu, các tư thiện và bất thiện trong ba cõi đã chấm dứt), v.v. Ở đây, “nivattā” (đã chấm dứt) có nghĩa là đã ra đi do không làm, do không diễn tiến. Cần hiểu là “taṇhādiṭṭhiyo nivattā” (tham ái và tà kiến đã chấm dứt). “Vuttappakāresū” (trong các loại đã được nói) có nghĩa là trong các loại đã được nói bằng câu “tebhūmakavipākesū” (trong các quả dị thục của ba cõi), v.v.

එත්ථාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. එත්ථ චෙතනාපකප්පනානං පවත්තනවසෙන ධම්මපරිච්ඡෙදො දස්සිතොති ‘‘චෙතෙතීති තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනා ගහිතා’’තිආදිනයො ඉධෙව හොතීති දස්සිතො. චතස්සොති පටිඝද්වයමොහමූලසමාගතා චතස්සො අකුසලචෙතනා. චතූසු අකුසලචෙතනාසූති යථාවුත්තාසු එව චතූසු අකුසලචෙතනාසු, ඉතරා පන ‘‘න පකප්පෙතී’’ති ඉමිනා පටික්ඛෙපෙන නිවත්තාති. සුත්තෙ ආගතං වාරෙත්වාති ‘‘නො ච පකප්පෙතී’’ති එවං පටික්ඛෙපවසෙන [Pg.83] සුත්තෙ ආගතං වජ්ජෙත්වා. ‘‘න පකප්පෙතී’’ති හි ඉමිනා අට්ඨසු ලොභසහගතචිත්තෙසු සහජාතකොටියා පවත්තඅනුසයො නිවත්තිතො තෙසං චිත්තානං අප්පවත්තනතො, තස්මා තං ඨානං ඨපෙත්වාති අත්ථො. පුරිමසදිසොව පුරිමනයෙසු වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බො ධම්මපරිච්ඡෙදත්තා.

“Etthā” (ở đây) có nghĩa là trong kinh này. Ở đây, sự phân định pháp được chỉ ra theo sự diễn tiến của tư và ý niệm, nên phương pháp “cetetīti tebhūmakakusalākusalacetanā gahitā” (cetetīti có nghĩa là các tư thiện và bất thiện trong ba cõi được đề cập đến), v.v. được chỉ ra là chỉ có ở đây. “Catasso” (bốn) có nghĩa là bốn tư bất thiện đi kèm với hai (tâm) sân và (hai tâm) si. “Catūsu akusalacetanāsū” (trong bốn tư bất thiện) có nghĩa là chỉ trong bốn tư bất thiện đã nói, còn các tư khác thì chấm dứt bởi sự phủ định “na pakappetī” (không có ý niệm). “Sutte āgataṃ vāretvā” (loại trừ điều đã đến trong kinh) có nghĩa là loại trừ điều đã đến trong kinh theo cách phủ định như “no ca pakappetī” (và không có ý niệm). Thật vậy, bằng câu “na pakappetī”, tùy miên diễn tiến về phương diện đồng sanh trong tám tâm câu hành tham đã được chấm dứt do sự không diễn tiến của các tâm ấy, do đó, ý nghĩa là để lại chỗ đó. “Purimasadisova” (giống như trước) cần được hiểu theo phương pháp đã nói trong các phương pháp trước, vì đó là sự phân định pháp.

තදප්පතිට්ඨිතෙති සමාසභාවතො විභත්තිලොපො, සන්ධිවසෙන ද-කාරාගමො, තස්ස අප්පතිට්ඨිතං තදප්පතිට්ඨිතං, තස්මිං තදප්පතිට්ඨිතෙති එවමෙත්ථ සමාසපදසිද්ධි දට්ඨබ්බා. එත්ථාති එතස්මිං තතියවාරෙ අරහත්තමග්ගස්ස කිච්චං කථිතං සබ්බසො අනුසයනිබ්බත්තිභෙදනතො. ඛීණාසවස්ස කිච්චකරණන්තිපි වත්තුං වට්ටති සබ්බසො වෙදනාදීනං පටික්ඛෙපභාවතො. නව ලොකුත්තරධම්මාතිපි වත්තුං වට්ටති මග්ගපටිපාටියා අනුසයසමුග්ඝාටනතො මග්ගානන්තරානි ඵලානි, තදුභයාරම්මණඤ්ච නිබ්බානන්ති. විඤ්ඤාණස්සාති කම්මවිඤ්ඤාණස්ස. පුනබ්භවසීසෙන අනන්තරභවසඞ්ගහිතං නාමරූපං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණමෙව වා ගහිතන්ති ආහ ‘‘පුනබ්භවස්ස ච අන්තරෙ එකො සන්ධී’’ති. භවජාතීනන්ති එත්ථ ‘‘දුතියභවස්ස තතියභවෙ ජාතියා’’ති එවං පරම්පරවසෙන ගහෙතබ්බං. ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තිගහණෙන පන නානන්තරියතො කම්මභවො ගහිතො, ජාතිහෙතුඵලසිද්ධිපෙත්ථ වුත්තා එවාති වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච ‘‘නො චෙ, භික්ඛවෙ, චෙතෙති නො ච පකප්පෙති, අථ ඛො අනුසෙතී’’ති එවං භගවතා දුතියනයෙ පුබ්බභාගෙ භවනිබ්බත්තකකුසලාකුසලායූහනං, පකප්පනඤ්ච විනාපි භවෙසු දිට්ඨාදීනවස්ස යොගිනො අනුසයපච්චයා විපස්සනාචෙතනාපි පටිසන්ධිජනකා හොතීති දස්සනත්ථං කුසලාකුසලස්ස අප්පවත්ති චෙපි, තදා විජ්ජමානතෙභූමකවිපාකාදිධම්මෙසු අප්පහීනකොටියා අනුසයිතකිලෙසප්පච්චයා භවවජ්ජස්ස කම්මවිඤ්ඤාණස්ස පතිට්ඨිතතා හොතීති දස්සනත්ථඤ්ච වුත්තො. ‘‘න චෙතෙති පකප්පෙති අනුසෙතී’’ති අයං නයො න ගහිතො චෙතනං විනා පකප්පනස්ස අභාවතො.

Trong câu tadappatiṭṭhite, do là hợp thể từ nên biến cách bị xóa bỏ, do sự liên âm nên phụ âm da được thêm vào, tassa appatiṭṭhitaṃ là tadappatiṭṭhitaṃ, tasmiṃ tadappatiṭṭhiteti, ở đây nên được hiểu sự thành tựu của hợp thể từ là như vậy. Ở đây, trong trường hợp thứ ba này, phận sự của đạo A-la-hán đã được nói đến là sự phá vỡ hoàn toàn việc phát sanh của các tùy miên. Cũng có thể nói là sự thực hiện phận sự của bậc lậu tận, do bởi sự loại bỏ hoàn toàn các cảm thọ v.v... Cũng có thể nói là chín pháp siêu thế, do bởi sự nhổ bật các tùy miên theo thứ tự của các đạo, các quả liền ngay sau các đạo, và Niết-bàn là đối tượng của cả hai. Viññāṇassa (của thức) có nghĩa là của nghiệp thức. Do câu punabbhava (tái sanh) làm đề mục, danh sắc được bao gồm trong đời sống kế tiếp được đề cập đến, hoặc chính tái sanh thức được đề cập đến, nên đã nói rằng: “Và có một sự nối kết ở giữa sự tái sanh.” Trong câu bhavajātīnaṃ (của hữu và sanh), ở đây nên được hiểu theo cách tuần tự là “của hữu thứ nhì trong sự sanh của hữu thứ ba.” Hơn nữa, do sự đề cập đến việc phát sanh của tái sanh trong tương lai, nghiệp hữu không được đề cập đến một cách liên tục. Nên biết rằng sự thành tựu của nhân và quả của sanh cũng đã được nói đến ở đây. Và ở đây, câu: “Này các Tỳ khưu, nếu không có tác ý, không có hoạch định, nhưng có tùy miên,” đã được đức Thế Tôn nói đến như vậy trong phương pháp thứ nhì ở phần đầu, nhằm mục đích cho thấy rằng đối với vị hành giả thấy được sự nguy hiểm trong các cõi hữu, ngay cả khi không có sự vun bồi thiện và bất thiện tạo ra cõi hữu và không có sự hoạch định, thì tư của tuệ quán do tùy miên làm duyên cũng có thể là tác nhân tạo ra sự tái sanh. Và cũng được nói đến nhằm mục đích cho thấy rằng ngay cả khi không có sự tác động của thiện và bất thiện, thì khi ấy, trong các pháp quả thuộc ba cõi v.v... đang hiện hữu, do các phiền não tùy miên thuộc phần chưa được đoạn trừ làm duyên, có sự an trú của nghiệp thức vốn không có cõi hữu. Phương pháp này: “Không có tác ý, có hoạch định, có tùy miên” đã không được đề cập đến, do bởi không có sự hoạch định nếu không có tác ý.

චෙතනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Tác Ý kết thúc.

9. දුතියචෙතනාසුත්තවණ්ණනා

9. Chú Giải Kinh Tác Ý Thứ Nhì

39. විඤ්ඤාණනාමරූපානං [Pg.84] අන්තරෙ එකො සන්ධීති හෙතුඵලසන්ධි විඤ්ඤාණග්ගහණෙන කම්මවිඤ්ඤාණස්ස ගහිතත්තා. නාමරූපං පන විපාකනාමරූපමෙවාති පාකටමෙව. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

39. Trong câu “có một sự nối kết ở giữa thức và danh sắc,” (đó là) sự nối kết nhân quả, do bởi sự đề cập đến thức là đề cập đến nghiệp thức. Còn danh sắc, rõ ràng đó chính là danh sắc dị thục. Phần còn lại thì dễ hiểu.

දුතියචෙතනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Tác Ý Thứ Nhì kết thúc.

10. තතියචෙතනාසුත්තවණ්ණනා

10. Chú Giải Kinh Tác Ý Thứ Ba

40. රූපාදීසු ඡසු ආරම්මණෙසු. තෙන චෙත්ථ භවත්තයං සඞ්ගණ්හාති ඡළාරම්මණපරියාපන්නත්තා. තස්සෙව භවත්තයස්ස පත්ථනා පණිධානාදිවසෙන නති නාම. ආගතිම්හි ගතීති පච්චුපට්ඨානවසෙන අභිමුඛං ගති පවත්ති එතස්මාති ආගති, කම්මාදිනිමිත්තං. තස්මිං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස ගති පවත්ති නිබ්බත්ති හොති. තෙනාහ ‘‘ආගතෙ’’තිආදි. චුතූපපාතොති චවනං චුති, මරණං. උපපජ්ජනං නිබ්බත්ති, උපපාතො. චුතිතො උපපාතො පුනරුප්පාදො. තෙනාහ ‘‘එවං විඤ්ඤාණස්සා’’තිආදි. ඉතොති නිබ්බත්තභවතො. තත්ථාති පුනබ්භවසඞ්ඛාතෙ ආයතිභවෙ. එකොව සන්ධීති එකො හෙතුඵලසන්ධි එව කථිතො.

40. Trong sáu đối tượng là sắc v.v... Do đó, ở đây bao gồm ba cõi hữu, vì chúng được bao hàm trong sáu đối tượng. Sự hướng đến chính ba cõi hữu ấy, theo cách mong mỏi, nguyện ước v.v..., được gọi là sự thiên hướng (nati). Trong câu āgatimhi gati (sự đi trong cái đã đến), āgati (cái đã đến) là cái từ đó có sự đi (gati), sự diễn tiến (pavatti) hướng đến, theo nghĩa là hiện diện; đó là tướng của nghiệp v.v... Trong đó, có sự đi, sự diễn tiến, sự phát sanh của thức tái sanh. Do đó, đã nói rằng: “āgate (trong cái đã đến)” v.v... Cutūpapāto (sự tử và sanh) có nghĩa là: sự di chuyển là cuti (tử), là cái chết. Sự sanh khởi là sự phát sanh, là upapāto (sanh). Từ sự tử, sự sanh là sự tái sanh. Do đó, đã nói rằng: “Như vậy, của thức” v.v... Ito (từ đây) có nghĩa là từ cõi hữu đã phát sanh. Tattha (ở đó) có nghĩa là trong cõi hữu tương lai, được gọi là đời sau. Ekova sandhi (chỉ một sự nối kết) có nghĩa là chỉ có một sự nối kết nhân quả được nói đến.

තතියචෙතනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Tác Ý Thứ Ba kết thúc.

කළාරඛත්තියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Phẩm Kaḷārakhattiya kết thúc.

5. ගහපතිවග්ගො

5. Phẩm Gia Chủ

1. පඤ්චවෙරභයසුත්තවණ්ණනා

1. Chú Giải Kinh Năm Mối Oán Thù Và Sợ Hãi

41. යතොති යස්මිං කාලෙ. අයඤ්හි තො-සද්දො දා-සද්දො විය ඉධ කාලවිසයො. තෙනාහ ‘‘යදා’’ති. භයවෙරචෙතනායොති භායිතබ්බට්ඨෙන භයං, වෙරපසවනට්ඨෙන වෙරන්ති ච ලද්ධනාමා චෙතනායො. පාණාතිපාතාදයො හි යස්ස පවත්තන්ති, යඤ්ච උද්දිස්ස පවත්තියන්ති, උභයෙ සභයභෙරවාති තෙ එව භායිතබ්බභයවෙරජනකාවාති. සොතස්ස අරියමග්ගස්ස ආදිතො පට්ඨාය පටිපත්තිඅධිගමො සොතාපත්ති[Pg.85], තදත්ථාය තත්ථ පතිට්ඨිතස්ස ච අඞ්ගානි සොතාපත්තියඞ්ගානි, තදුභයං සන්ධායාහ ‘‘දුවිධං සොතාපත්තියා අඞ්ග’’න්ති, සොතාපත්තිඅත්ථං අඞ්ගන්ති අත්ථො. යං පුබ්බභාගෙති යං සයං සොතාපත්තිමග්ගඵලපටිලාභතො පුබ්බභාගෙ තදත්ථාය සංවත්තති. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘සප්පුරිසසංසෙවො’’තිආදි. සප්පුරිසානං බුද්ධාදීනං අරියඤාණසඤ්ඤාණජාතා පයිරුපාසනා, සද්ධම්මස්සවනං චතුසච්චධම්මස්සවනං, යොනිසො උපායෙන අනිච්චාදිතො මනසි කරණං යොනිසො මනසිකාරො, උස්සුක්කාපෙන්තෙන ධම්මස්ස නිබ්බානස්ස අනුධම්මපටිපජ්ජනං ධම්මානුධම්මපටිපත්තීති එතානි සොතාපත්තියා අඞ්ගානි. අට්ඨකථායං පන සොතාපත්තිඅඞ්ගන්ති පදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘එවං ආගත’’න්ති වුත්තං. ඨිතස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගං. සොතාපන්නො අඞ්ගීයති ඤායති එතෙනාති සොතාපන්නස්ස අඞ්ගන්තිපි වුච්චති. ඉදං පච්ඡා වුත්තං අඞ්ගං. දොසෙහි ආරකාති අරියොති ආහ ‘‘නිද්දොසො’’ති. කථං අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං පච්චයොතිආදිනා කෙනචිපි අනුපාරම්භියත්තා නිරුපාරම්භො. ඤාණං සන්ධාය ‘‘නිද්දොසො’’ති වුත්තං, පටිච්චසමුප්පාදං සන්ධාය ‘‘නිරුපාරම්භො’’ති වදන්ති. උභයම්පි පන සන්ධාය උභයං වුත්තන්ති අපරෙ. පටිච්චසමුප්පාදො එත්ථ අධිප්පෙතො. තථා හි වුත්තං ‘‘අපරාපරං උප්පන්නාය විපස්සනාපඤ්ඤායා’’ති. න හි මග්ගඤාණං විපස්සනාපඤ්ඤාති. සම්මා උපායත්තා තස්ස පටිච්චසමුප්පන්නෙ යාථාවතො ඤායතීති ඤායො, පටිච්චසමුප්පාදො. ඤාණං පන ඤායති සො එතෙනාති ඤායො.

41. Yato có nghĩa là yasmiṃ kāle (vào lúc nào). Thật vậy, ở đây tiếp vĩ ngữ to cũng giống như tiếp vĩ ngữ dā, có nghĩa là thời gian. Do đó, đã nói rằng: “yadā (khi).” Bhayaveracetanāyo (các tác ý sợ hãi và oán thù) là các tác ý có tên gọi như vậy, vì bhaya (sự sợ hãi) có nghĩa là điều đáng sợ, và vera (sự oán thù) có nghĩa là tạo ra sự oán thù. Thật vậy, đối với người có hành vi sát sanh v.v... và người là đối tượng của hành vi ấy, cả hai đều có sự sợ hãi và kinh hoàng; do đó, chính những điều ấy là đáng sợ và là tác nhân tạo ra sự sợ hãi và oán thù. Sự thực hành và chứng đắc bắt đầu từ lúc khởi đầu của thánh đạo của dòng chảy là sotāpatti (sự nhập lưu). Các chi phần (aṅgāni) cho mục đích ấy và cho người đã an trú trong đó là sotāpattiyaṅgāni (các chi phần của sự nhập lưu). Đề cập đến cả hai, đã nói rằng: “hai loại chi phần của sự nhập lưu,” có nghĩa là chi phần cho mục đích nhập lưu. Yaṃ pubbabhāge (điều ở giai đoạn đầu) có nghĩa là điều dẫn đến mục đích ấy ở giai đoạn đầu, trước khi tự mình đắc được đạo và quả của sự nhập lưu. Nhưng đó là gì? Đã nói rằng: “thân cận bậc chân nhân” v.v... Sự gần gũi các bậc chân nhân như đức Phật v.v..., là sự phát sanh được đánh dấu bằng trí tuệ của bậc thánh; sự nghe diệu pháp là sự nghe pháp về bốn sự thật; như lý tác ý là sự chú tâm một cách khéo léo, theo cách vô thường v.v...; sự thực hành pháp tùy pháp là sự thực hành pháp hướng đến Niết-bàn một cách tinh tấn; đây là các chi phần của sự nhập lưu. Hơn nữa, trong Chú giải, liên quan đến từ sotāpattiaṅga, đã được nói rằng: “đã được đề cập như vậy.” Là chi phần của người đã an trú. Bậc nhập lưu được đánh dấu (aṅgīyati), được biết đến (ñāyati) qua điều này, do đó cũng được gọi là chi phần của bậc nhập lưu. Đây là chi phần được nói đến sau. Ariyo (bậc thánh) là vì āraka (xa lìa) dosehi (các lỗi lầm), nên đã nói là “niddoso (vô tội).” Nirupārambho (không thể bị chỉ trích) là vì không thể bị bất cứ ai chỉ trích bằng bất cứ cách nào, như trong câu: “Làm thế nào vô minh là duyên cho các hành?” v.v... Liên quan đến trí tuệ, đã nói là “vô tội.” Liên quan đến duyên khởi, họ nói là “không thể bị chỉ trích.” Những người khác thì nói rằng cả hai được nói đến liên quan đến cả hai. Ở đây, duyên khởi được ám chỉ. Thật vậy, đã được nói rằng: “bởi tuệ quán đã sanh khởi liên tục.” Vì đạo tuệ không phải là tuệ quán. Do là phương pháp đúng đắn, nên pháp duyên sanh được biết đến (ñāyati) đúng như thật bởi nó, do đó nó là phương pháp (ñāyo), tức là duyên khởi. Hoặc, trí tuệ được biết đến (ñāyati) bởi nó, do đó nó là phương pháp (ñāyo).

තත්ථාති නිරයෙ. මග්ගසොතන්ති මග්ගස්ස සොතං. ආපන්නොති අධිගතො. අපායෙසු උප්පජ්ජනසඞ්ඛාතො විනිපාතධම්මො එතස්සාති විනිපාතධම්මො, න විනිපාතධම්මො අවිනිපාතධම්මො. පරං අයනන්ති අතිවිය සවිසයෙ අයිතබ්බං බුජ්ඣිතබ්බං. යෙසඤ්හි ධාතූනං ගතිඅත්ථො, බුද්ධිපි තෙසං අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අවස්සං අභිසම්බුජ්ඣනකො’’ති.

Tattha có nghĩa là: trong địa ngục. Maggasotaṃ có nghĩa là: dòng chảy của đạo. Āpanno có nghĩa là: đã chứng đắc. Người có pháp bị đoạ lạc là người có pháp được gọi là sanh trong các cõi khổ, na vinipātadhammo (không có pháp bị đoạ lạc) là avinipātadhammo. Paraṃ ayanaṃ có nghĩa là cần phải đi đến, cần phải giác ngộ một cách vượt trội trong đối tượng của mình. Vì những căn tố nào có nghĩa là đi, thì cũng có nghĩa là giác ngộ. Do đó, ngài nói: "chắc chắn sẽ giác ngộ".

පාණාතිපාතකම්මකාරණාති පාණාතිපාතසඞ්ඛාතස්ස පාපකම්මස්ස කරණහෙතු. වෙරං වුච්චති විරොධො, තදෙව භායිතබ්බතො භයන්ති ආහ ‘‘භයං වෙරන්ති අත්ථතො එක’’න්ති. ඉදං බාහිරං වෙරං නාම තස්ස වෙරස්ස මූලභූතතො වෙරකාරපුග්ගලතො බහිභාවත්තා. තෙනෙව හි තස්ස වෙරකාරපුග්ගලස්ස උප්පන්නං වෙරං සන්ධාය ‘‘ඉදං අජ්ඣත්තිකවෙරං නාමා’’ති වුත්තං, තන්නිස්සිතස්ස වෙරස්ස මූලභූතා වෙරකාරපුග්ගලචෙතනා උප්පජ්ජති පහරිතුං අසමත්ථස්සපීති අධිප්පායො. න හි නෙරයිකා නිරයපාලෙසු [Pg.86] පටිපහරිතුං සක්කොන්ති. නිරයපාලස්ස චෙතනා උප්පජ්ජතීති එතෙන ‘‘අත්ථි නිරයෙ නිරයපාලා’’ති දස්සෙති. යං පනෙතං බාහිරවෙරන්ති යමිදං දිට්ඨධම්මිකං සම්පරායිකඤ්ච බාහිරං වෙරං. පුග්ගලවෙරන්ති වුත්තං අත්තකිච්චං සාධෙතුං අසක්කොන්තො කෙවලං පරපුග්ගලෙ උප්පන්නමත්තං වෙරන්ති කත්වා. අත්ථතො එකමෙව ‘‘චෙතසික’’න්ති විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. සෙසපදෙසූති ‘‘අදින්නාදානපච්චයා’’තිආදිනා ආගතෙසු සෙසකොට්ඨාසෙසු. අත්ථො භග්ගොති අත්ථො ධංසිතො. අධිගතෙනාති මග්ගෙන අධිගතෙන. ‘‘අභිගතෙනා’’තිපි පාඨො, අධිවුත්තෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අචලප්පසාදෙනා’’ති.

Pāṇātipātakammakāraṇā có nghĩa là: do nguyên nhân thực hiện ác nghiệp được gọi là sát sanh. Veraṃ (oán thù) được gọi là sự chống đối, chính điều đó do đáng sợ hãi nên được gọi là bhaya (sự sợ hãi), ngài nói: "sự sợ hãi và oán thù về mặt ý nghĩa là một". Đây được gọi là oán thù bên ngoài, vì nó ở bên ngoài người tạo ra oán thù, là gốc rễ của oán thù đó. Do đó, liên quan đến oán thù đã sanh khởi nơi người tạo ra oán thù ấy, đã được nói rằng: "đây được gọi là oán thù bên trong". Ý muốn nói rằng, tâm sở của người tạo ra oán thù, là gốc rễ của oán thù nương tựa vào đó, sanh khởi ngay cả đối với người không có khả năng đánh trả. Vì chúng sanh địa ngục không thể đánh trả các ngục tốt. "Tâm sở của ngục tốt sanh khởi", bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: "có các ngục tốt trong địa ngục". Còn oán thù bên ngoài này là oán thù bên ngoài trong hiện tại và trong tương lai. Được gọi là "oán thù của cá nhân" vì không thể hoàn thành phận sự của mình, chỉ đơn thuần là oán thù sanh khởi nơi người khác. Về mặt ý nghĩa, chúng chỉ là một, vì đã được nói một cách đặc biệt là "thuộc về tâm". Trong các phần còn lại, tức là trong các phần khác được đề cập bắt đầu bằng "do duyên trộm cắp". Attho bhaggo có nghĩa là ý nghĩa bị hủy hoại. Adhigatena có nghĩa là bởi đạo đã được chứng đắc. Cũng có bản đọc là abhigatena, có nghĩa là đã được nói đến. Do đó, ngài nói: "với niềm tin bất động".

පඤ්චවෙරභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Năm Sự Oán Thù và Sợ Hãi kết thúc.

2. දුතියපඤ්චවෙරභයසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Năm Sự Oán Thù và Sợ Hãi thứ hai

42. භික්ඛූනං කථිතභාවමත්තමෙව විසෙසොති එතෙන යා සත්ථාරා එකච්චානං දෙසිතදෙසනා, පුන තදඤ්ඤෙසං වෙනෙය්‍යදමකුසලෙන කාලන්තරෙ තෙනෙව දෙසිතා, සා ධම්මසංගාහකෙහි ‘‘මා නො සත්ථුදෙසනා සම්පටිග්ගහං විනා නස්සතූ’’ති විසුං සඞ්ගහං ආරොපිතාති දස්සෙති.

42. "Sự khác biệt chỉ là việc được thuyết cho các vị Tỳ khưu", bằng câu này, ngài chỉ ra rằng: bài pháp nào đã được Bậc Đạo Sư thuyết cho một số người, rồi lại được chính ngài thuyết cho những người khác vào một thời điểm khác với sự khéo léo trong việc điều phục chúng sanh cần được điều phục, bài pháp đó đã được các vị kết tập kinh điển đưa vào một bộ sưu tập riêng với ý nghĩ rằng: "mong rằng bài pháp của Bậc Đạo Sư chúng ta không bị mai một vì không được tiếp nhận".

දුතියපඤ්චවෙරභයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Năm Sự Oán Thù và Sợ Hãi thứ hai kết thúc.

3. දුක්ඛසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Khổ

43. සමුදයනං සමුදයො, සමුදෙති එතම්හාති සමුදයො, එවං උභින්නං සමුදයානමත්ථතොපි භෙදො වෙදිතබ්බො. පච්චයාව පච්චයසමුදයො. ආරද්ධවිපස්සකො ‘‘ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච පච්චයසාමග්ගිං පටිච්ච ඉමෙ ධම්මා ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජන්තී’’ති පස්සන්තො ‘‘පච්චයසමුදයං පස්සන්තොපි භික්ඛු ඛණිකසමුදයං පස්සතී’’ති වුත්තො පච්චයදස්සනමුඛෙන නිබ්බත්තික්ඛණස්ස දස්සනතො. සො පන ඛණෙ ඛණෙ සඞ්ඛාරානං නිබ්බත්තිං පස්සිතුං ආරද්ධො ‘‘ඉමෙහි නාම පච්චයෙහි නිබ්බත්තතී’’ති පස්සති. ‘‘සො ඛණිකසමුදයං පස්සන්තො පච්චයං පස්සතී’’ති වදන්ති. යස්මා පන පච්චයතො සඞ්ඛාරානං [Pg.87] උදයං පස්සන්තො ඛණතො තෙසං උදයදස්සනං හොති, ඛණතො එතෙසං උදයං පස්සතො පගෙව පච්චයානං සුග්ගහිතත්තා පච්චයතො දස්සනං සුඛෙන ඉජ්ඣති, තස්මා වුත්තං ‘‘පච්චයසමුදයං පස්සන්තොපී’’තිආදි. අත්ථඞ්ගමදස්සනෙපි එසෙව නයො. අච්චන්තත්ථඞ්ගමොති අප්පවත්ති නිරොධො නිබ්බානන්ති. භෙදත්ථඞ්ගමොති ඛණිකනිරොධො. තදුභයං පුබ්බභාගෙ උග්ගහපරිපුච්ඡාදිවසෙන පස්සන්තො අඤ්ඤතරස්ස දස්සනෙ ඉතරදස්සනම්පි සිද්ධමෙව හොති, පුබ්බභාගෙ ච ආරම්මණවසෙන ඛයතො වයසම්මසනාදිකාලෙ භෙදත්ථඞ්ගමං පස්සන්තො අතිරෙකවසෙන අනුස්සවාදිතො අච්චන්තං අත්ථඞ්ගමං පස්සති. මග්ගක්ඛණෙ පනාරම්මණතො අච්චන්තඅත්ථඞ්ගමං පස්සති, අසම්මොහතො ඉතරම්පි පස්සති. තං සන්ධායාහ ‘‘අච්චන්තත්ථඞ්ගමං පස්සන්තොපී’’තිආදි. සමුදයත්ථඞ්ගමං නිබ්බත්තිභෙදන්ති සමුදයසඞ්ඛාතං නිබ්බත්තිං අත්ථඞ්ගමසඞ්ඛාතං භෙදඤ්ච. නිස්සයවසෙනාති චක්ඛුස්ස සන්නිස්සයවසෙන පච්චයං කත්වා. ආරම්මණවසෙනාති රූපෙ ආරම්මණං කත්වා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං මධුපිණ්ඩිකසුත්තටීකායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සොති ‘‘චක්ඛු රූපානි විඤ්ඤාණ’’න්ති ඉමෙසං තිණ්ණං සඞ්ගති සමාගමෙ නිබ්බත්ති ඵස්සොති වුත්තොති ආහ ‘‘තිණ්ණං සඞ්ගතියා ඵස්සො’’ති. තිණ්ණන්ති ච පාකටපච්චයවසෙන වුත්තං, තදඤ්ඤෙපි පන මනසිකාරාදයො ඵස්සපච්චයා හොන්තියෙව. එවන්ති තණ්හාදීනං අසෙසවිරාගනිරොධක්කමෙන. භින්නං හොතීති අනුප්පාදනිරොධෙන නිරුද්ධං හොති. තෙනාහ ‘‘අප්පටිසන්ධිය’’න්ති.

43. Sự sanh khởi của các pháp sanh khởi là samudaya. Sanh khởi từ cái này, nên gọi là samudaya. Như vậy, cần hiểu sự khác biệt về ý nghĩa của hai loại samudaya. Duyên chính là sự tập khởi của duyên. Vị hành giả đã bắt đầu tu tập minh sát, khi thấy rằng "do duyên với hợp thể của các duyên này và này, các pháp này sanh khởi trong từng sát-na", được gọi là "vị Tỳ khưu khi thấy sự tập khởi của duyên cũng thấy sự tập khởi trong sát-na", bởi vì thấy được sát-na sanh khởi thông qua việc thấy duyên. Vị ấy, khi bắt đầu thấy sự sanh khởi của các hành trong từng sát-na, thấy rằng "nó sanh khởi do các duyên này". Người ta nói rằng: "Vị ấy, khi thấy sự tập khởi trong sát-na, cũng thấy duyên". Vì khi thấy sự sanh khởi của các hành từ duyên, thì cũng thấy sự sanh khởi của chúng theo sát-na. Khi thấy sự sanh khởi của chúng theo sát-na, do đã nắm vững các duyên từ trước, nên việc thấy từ duyên dễ dàng thành tựu. Do đó, đã nói rằng: "khi thấy sự tập khởi của duyên cũng vậy..." và các câu tương tự. Trong việc thấy sự diệt tận, phương pháp cũng tương tự. Sự diệt tận hoàn toàn là sự chấm dứt không còn tái diễn, là sự tịch diệt, là Niết-bàn. Sự diệt tận do tan rã là sự diệt trong sát-na. Khi thấy cả hai điều đó trong giai đoạn đầu bằng cách học hỏi, tra vấn v.v., khi thấy được một điều thì việc thấy điều còn lại cũng tự nhiên thành tựu. Và trong giai đoạn đầu, bằng cách lấy làm đối tượng, trong thời gian quán xét sự tàn lụi và hoại diệt, khi thấy sự diệt tận do tan rã, vị ấy thấy sự diệt tận hoàn toàn một cách vượt trội nhờ vào việc nghe v.v. Còn trong sát-na đạo, vị ấy thấy sự diệt tận hoàn toàn từ đối tượng, và do không si mê, cũng thấy được điều còn lại. Liên quan đến điều đó, ngài nói: "khi thấy sự diệt tận hoàn toàn cũng vậy..." và các câu tương tự. Sự sanh khởi và diệt tận là sự sanh khởi và sự tan rã. Theo cách nương tựa, nghĩa là lấy sự nương tựa của mắt làm duyên. Theo cách đối tượng, nghĩa là lấy sắc làm đối tượng. Điều gì cần nói ở đây, nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phụ chú giải kinh Madhupiṇḍika. Sự gặp gỡ của ba pháp là xúc. "Mắt, sắc và thức", sự gặp gỡ, sự hội tụ của ba pháp này tạo ra xúc, do đó ngài nói: "xúc là do sự gặp gỡ của ba pháp". Và "của ba pháp" được nói theo cách của các duyên rõ ràng, nhưng các duyên khác của xúc như tác ý v.v. cũng có. Như vậy, theo trình tự ly tham và đoạn diệt hoàn toàn ái dục v.v. Bị phá vỡ, nghĩa là bị diệt bởi sự diệt không còn sanh khởi. Do đó, ngài nói: "không còn tái sanh".

දුක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Khổ kết thúc.

4. ලොකසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Thế Gian

44. අයමෙත්ථ විසෙසොති ‘‘අයං ලොකස්සා’’ති සමුදයත්ථඞ්ගමානං විසෙසදස්සනං. එත්ථ චතුත්ථසුත්තෙ තතියසුත්තතො විසෙසො.

44. "Đây là sự khác biệt ở đây" có nghĩa là sự thấy rõ sự khác biệt của sự sanh khởi và diệt tận qua câu "đây là của thế gian". Ở đây, trong kinh thứ tư, có sự khác biệt so với kinh thứ ba.

ලොකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Thế Gian kết thúc.

5. ඤාතිකසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải kinh Ñātika

45. අඤ්ඤමඤ්ඤං [Pg.88] ද්වින්නං ඤාතීනං ගාමො ඤාතිකොති වුත්තොති ආහ ‘‘ද්වින්නං ඤාතකානං ගාමෙ’’ති. ගිඤ්ජකා වුච්චන්ති ඉට්ඨකා, ගිඤ්ජකාහි එව කතො ආවසථො ගිඤ්ජකාවසථො. සො කිර ආවාසො යථා සුධාපරිකම්මෙන පයොජනං නත්ථි, එවං ඉට්ඨකාහි එව චිනිත්වා ඡාදෙත්වා කතො. තාදිසඤ්හි ඡදනං සන්ධාය භගවතා ඉට්ඨකාඡදනං අනුඤ්ඤාතං. තෙන වුත්තං ‘‘ඉට්ඨකාහි කතෙ මහාපාසාදෙ’’ති. තත්ථ ද්වාරබන්ධකවාටඵලකාදීනි පන දාරුමයානියෙව. පරියායති අත්තනො ඵලං පරිග්ගහෙත්වා වත්තතීති පරියායො, කාරණන්ති ආහ ‘‘ධම්මපරියායන්ති ධම්මකාරණ’’න්ති, පරියත්තිධම්මභූතං විසෙසාධිගමස්ස හෙතුන්ති අත්ථො. උපෙච්ච සුය්‍යති එත්ථාති උපස්සුතීති වුත්තං ‘‘උපස්සුතීති උපස්සුතිට්ඨාන’’න්ති. අත්තනො කම්මන්ති යදත්ථං තත්ථ ගතො, තං පරිවෙණසමජ්ජනකිරියං. පහායාති අකත්වා. එවං මහත්ථඤ්හි විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සුණන්තස්ස මහතො අත්ථාය සංවත්තති. එකඞ්ගණං අහොසීති සබ්බං විවටං අහොසි. තීසු හි භවෙසු සඞ්ඛාරගතං පච්චයුප්පන්නවසෙන මනසිකරොතො භගවතො කිඤ්චි අසෙසෙත්වා සබ්බම්පි තං ඤාණමුඛෙ ආපාථං උපගච්ඡි. තෙන වුත්තං ‘‘යාවභවග්ගා එකඞ්ගණං අහොසී’’ති. තන්තිවසෙන තමත්ථං වාචාය නිච්ඡාරෙන්තො ‘‘වචසා සජ්ඣායං කරොන්තො’’ති වුත්තො. පච්චයපච්චයුප්පන්නවසෙන ච අත්ථං ආහරිත්වා තෙසං නිරොධෙන විවට්ටස්ස ආහතත්තා ‘‘යථානුසන්ධිනා’’ති වුත්තං. අද්දස ඤාණචක්ඛුනා.

45. Ngôi làng của hai người bà con với nhau được gọi là Ñātika, do đó đã nói: “tại ngôi làng của hai người bà con.” Giñjakā được gọi là gạch, trú xá được làm chỉ bằng gạch là giñjakāvasatha (nhà gạch). Tương truyền, trú xá ấy được xây và lợp chỉ bằng gạch, đến nỗi không cần dùng đến vôi vữa. Chính vì liên quan đến loại mái lợp như vậy mà Đức Thế Tôn đã cho phép lợp mái bằng gạch. Do đó đã nói: “trong đại lầu được làm bằng gạch.” Tuy nhiên, ở đó các thứ như khung cửa, cánh cửa, ván cửa thì được làm bằng gỗ. Pariyāya có nghĩa là xoay vần, nắm giữ quả của mình, nên là kāraṇa (lý do), do đó đã nói: “dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ (pháp môn tức là pháp nhân).” Nghĩa là, pháp học là nhân để chứng đắc thù thắng. Upassuti là nơi mà người ta đến gần để nghe lén, do đó đã nói: “upassutīti upassutiṭṭhānaṃ (nghe lén tức là nơi nghe lén).” Attano kammaṃ (việc của mình) là công việc quét dọn tịnh xá, là mục đích mà vị ấy đã đi đến đó. Pahāya (từ bỏ) là không làm. Như vậy, đối với người đứng ở nơi hàng đầu của nền tảng giải thoát mà lắng nghe thì quả thật sẽ đưa đến lợi ích to lớn. Ekaṅgaṇaṃ ahosi (trở thành một sân chung) là tất cả đều được hiển lộ. Thật vậy, đối với Đức Thế Tôn, khi Ngài tác ý về các pháp hữu vi trong ba cõi theo phương diện nhân duyên hiện tại, tất cả mọi thứ không còn sót lại chút gì đều đi vào phạm vi của trí tuệ. Do đó đã nói: “cho đến cõi hữu tưởng phi hữu tưởng đều trở thành một sân chung.” Khi trình bày ý nghĩa ấy bằng lời nói theo văn bản, Ngài được gọi là “vacasā sajjhāyaṃ karonto (trùng tụng bằng lời nói).” Và vì ý nghĩa được trình bày theo phương diện nhân và quả của nhân, và sự vô vi được trình bày thông qua sự đoạn diệt của chúng, nên được nói là “yathānusandhinā (theo sự liên kết).” Addasa (đã thấy) là bằng nhãn quan trí tuệ.

මනසා සජ්ඣායං කරොන්තො ‘‘තුණ්හීභූතොව පගුණං කරොන්තො’’ති වුත්තො. පදානුපදන්ති පදඤ්ච අනුපදඤ්ච. පුරිමඤ්හි පදං නාම, තදනන්තරං අනුපදං. ඝටෙත්වා සම්බන්ධං කත්වා අවිච්ඡින්දිත්වා. පරියාපුණාතීති අජ්ඣයති. ආධාරප්පත්තන්ති ආධාරං චිත්තසන්තානප්පත්තං අප්පමුට්ඨං ගතත්තා ආධාරප්පත්තං නාම. කාරණනිස්සිතොති ලොකුත්තරධම්මස්ස කාරණසන්නිස්සිතො. ආදිබ්‍රහ්මචරියකොති ආදිබ්‍රහ්මචරියං, තදෙව ආදිබ්‍රහ්මචරියකං. ධම්මපරියායාපෙක්ඛාය පුල්ලිඞ්ගනිද්දෙසො. තීසුපි ඉමෙසූති තතියචතුත්ථපඤ්චමෙසු තීසු සුත්තෙසු.

Manasā sajjhāyaṃ karonto (trùng tụng bằng ý) được nói là “tuṇhībhūtova paguṇaṃ karonto (làm cho thuần thục trong khi im lặng).” Padānupadaṃ (từng câu từng chữ) là pada (câu) và anupada (chữ theo sau). Thật vậy, phần trước gọi là pada, phần kế tiếp ngay sau đó là anupada. Ghaṭetvā (kết nối) là tạo sự liên kết, không gián đoạn. Pariyāpuṇāti (học thuộc) là học tập. Ādhārappattaṃ (đạt đến sự chứa đựng) là đạt đến sự chứa đựng của dòng tâm thức, được gọi là ādhārappattaṃ vì đã trở nên không quên lãng. Kāraṇanissito (nương tựa vào nhân) là nương tựa vào nhân của pháp siêu thế. Ādibrahmacariyako (thuộc về phạm hạnh ban đầu) là ādibrahmacariyaṃ (phạm hạnh ban đầu), chính nó là ādibrahmacariyakaṃ. Việc chỉ định ở nam tính là tùy thuộc vào dhammapariyāya (pháp môn). Tīsupi imesu (trong cả ba kinh này) là trong ba kinh thứ ba, thứ tư, và thứ năm.

ඤාතිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Ñātika đã hoàn tất.

6. අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

6. Chú giải kinh Vị Bà La Môn Nào Đó

46. නාමවසෙනාති [Pg.89] ගොත්තනාමවසෙන ච කිත්තිවසෙන ච අපාකටො, තස්මා ‘‘ජාතිවසෙන බ්‍රාහ්මණො’’ති වුත්තං.

46. Nāmavasenāti (về phương diện tên gọi) là không được biết đến về phương diện tên họ và phương diện danh tiếng, do đó đã được nói là “jātivasena brāhmaṇo (là Bà la môn do sanh).”

අඤ්ඤතරබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Vị Bà La Môn Nào Đó đã hoàn tất.

7. ජාණුස්සොණිසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Jāṇussoṇi

47. එවංලද්ධනාමොති ‘‘ජාණුස්සොණී’’ති එවංලද්ධනාමො රඤ්ඤො සන්තිකා අධිගතනාමො.

47. Evaṃladdhanāmo (người có tên như vậy) là người có được tên như vậy là “Jāṇussoṇi,” là tên nhận được từ đức vua.

ජාණුස්සොණිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Jāṇussoṇi đã hoàn tất.

8. ලොකායතිකසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Lokāyatika

48. ආයතිං හිතං තෙන ලොකො න යතති න ඊහතීති ලොකායතං. න හි තං ලද්ධිං නිස්සාය සත්තා පුඤ්ඤකිරියාය චිත්තම්පි උප්පාදෙන්ති, කුතො පයොගො, තං එතස්ස අත්ථි, තත්ථ වා නියුත්තොති ලොකායතිකො. පඨමසද්දො ආදිඅත්ථවාචකත්තා ජෙට්ඨවෙවචනොති ආහ ‘‘පඨමං ලොකායත’’න්ති. සාධාරණවචනොපි ලොකසද්දො විසිට්ඨවිසයො ඉධාධිප්පෙතොති ආහ ‘‘බාලපුථුජ්ජනලොකස්සා’’ති. ඉත්තරභාවෙන ලකුණ්ඩකභාවෙන තස්ස විපුලාදිභාවෙන බාලානං උපට්ඨානමත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘ආයතං මහන්ත’’න්තිආදිමාහ. පරිත්තන්ති ඛුද්දකං. එකසභාවන්ති එකං සභාවං. අවිපරිණාමධම්මතායාති ආහ ‘‘නිච්චසභාවමෙවාති පුච්ඡතී’’ති. පුරිමසභාවෙන නානාසභාවන්ති පුරිමසභාවතො භින්නසභාවං. පච්ඡා න හොතීති පච්ඡා කිඤ්චි න හොති සබ්බසො සමුච්ඡිජ්ජනතො. තෙනාහ ‘‘උච්ඡෙදං සන්ධාය පුච්ඡතී’’ති. එකත්තන්ති සබ්බකාලං අත්තසම්භවං. තථා චෙව ගහණෙන ද්වෙපි වාදා සස්සතදිට්ඨියො හොන්ති. නත්ථි න හොති. පුථුත්තං නානාසභාවං, එකරූපං න හොතීති වා ගහණෙන ද්වෙපි වාදා උච්ඡෙදදිට්ඨියොති.

48. Lokāyata là học thuyết mà qua đó, thế gian (loko) không nỗ lực (na yatati), không cố gắng (na īhati) vì lợi ích trong tương lai (āyatiṃ hitaṃ). Thật vậy, nương vào học thuyết ấy, chúng sanh còn không khởi lên tâm làm việc phước, huống chi là thực hành. Người có học thuyết này, hoặc chuyên tâm vào đó, được gọi là lokāyatiko (người theo thuyết thế gian). Từ paṭhama (đầu tiên) có nghĩa là khởi đầu, là từ đồng nghĩa với jeṭṭha (tối thắng), do đó đã nói: “paṭhamaṃ lokāyataṃ (thuyết thế gian hàng đầu).” Từ loka (thế gian) tuy là một từ chung nhưng ở đây được hiểu theo một đối tượng đặc biệt, do đó đã nói: “bālaputhujjanalokassā (của thế gian phàm phu ngu dốt).” Để chỉ ra rằng đó chỉ là sự trình bày cho những kẻ ngu dốt do tính chất tầm thường, nhỏ bé của nó, và do tính chất rộng lớn của nó (theo nghĩa khác), ngài đã nói “āyataṃ mahantaṃ (rộng lớn, vĩ đại)” v.v... Parittaṃ (nhỏ bé) là khuddakaṃ (nhỏ nhặt). Ekasabhāvaṃ (một tự tánh) là một bản chất. Do bản chất không biến đổi, nên nói: “niccasabhāvamevāti pucchati (hỏi rằng có phải là bản chất thường hằng không).” Purimasabhāvena nānāsabhāvaṃ (khác với bản chất trước) là bản chất khác biệt với bản chất trước đó. Pacchā na hoti (sau đó không có) là sau đó không có gì cả do sự đoạn diệt hoàn toàn. Do đó, ngài nói: “ucchedaṃ sandhāya pucchati (hỏi với ý chỉ về đoạn kiến).” Ekattanti (tính đồng nhất) là sự tồn tại của tự ngã trong mọi lúc. Do chấp thủ như vậy, cả hai quan điểm đều trở thành thường kiến. Natthi (không có) là không hiện hữu. Puthuttaṃ (tính đa dạng) là bản chất khác nhau, hoặc do chấp thủ rằng nó không có một hình thức duy nhất, cả hai quan điểm đều trở thành đoạn kiến.

ලොකායතිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Lokāyatika đã hoàn tất.

9. අරියසාවකසුත්තවණ්ණනා

9. Chú giải kinh Thánh Đệ Tử

49. සංසයුප්පත්ති [Pg.90] ආකාරදස්සනන්ති ‘‘කස්මිං සති කිං හොතී’’ති කාරණස්ස ඵලස්ස ච පච්චාමසනෙන විනා කෙවලං ඉදප්පච්චයතාය සංසයස්ස උප්පජ්ජනාකාරදස්සනං. සමුදයති සමුදෙතීති අත්ථොති ආහ ‘‘උප්පජ්ජතී’’ති.

49. Saṃsayuppatti ākāradassananti (sự trình bày cách thức sanh khởi của hoài nghi) là sự trình bày cách thức sanh khởi của hoài nghi chỉ đơn thuần về tính duyên khởi này, mà không có sự thẩm sát về nhân và quả rằng “khi có cái gì, cái gì sanh khởi?”. Samudayati có nghĩa là samudetīti (nó sanh khởi), do đó đã nói là “uppajjatī (nó sanh khởi).”

අරියසාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Thánh Đệ Tử đã hoàn tất.

10. දුතියඅරියසාවකසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Thánh Đệ Tử thứ hai

50. ද්වෙපි නයා එකතො වුත්තාති ඉදං ‘‘විඤ්ඤාණෙ සති නාමරූපං හොතී’’තිආදිනා නවමෙ වුත්තස්ස නයස්ස ‘‘අවිජ්ජාය සති සඞ්ඛාරා හොන්තී’’තිආදිනා දසමෙ වුත්තනයෙ අන්තොගධත්තා. නානත්තන්ති පුරිමතො නවමතො දසමස්ස නානත්තං.

50. Dvepi nayā ekato vuttāti (cả hai phương pháp được nói chung) là vì phương pháp được nói trong kinh thứ chín, bắt đầu bằng “viññāṇe sati nāmarūpaṃ hotī (khi có thức, có danh sắc),” đã được bao hàm trong phương pháp được nói trong kinh thứ mười, bắt đầu bằng “avijjāya sati saṅkhārā hontī (khi có vô minh, có các hành).” Nānattanti (sự khác biệt) là sự khác biệt của kinh thứ mười so với kinh thứ chín trước đó.

දුතියඅරියසාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Thánh Đệ Tử thứ hai đã hoàn tất.

ගහපතිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm Gia Chủ đã hoàn tất.

6. දුක්ඛවග්ගො

6. Phẩm Khổ

1. පරිවීමංසනසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Thẩm Sát

51. උපපරික්ඛමානොති පවත්තිපවත්තිහෙතුං, නිවත්තිනිවත්තිහෙතුඤ්ච පරිතුලෙන්තො. කුතො පනෙතන්ති? ‘‘සම්මා දුක්ඛක්ඛයා’’ති වචනතො. න හි සබ්බදුක්ඛපරිවීමංසං විනා සම්මා දුක්ඛක්ඛයො සම්භවති. කස්මාතිආදිනා ජරාමරණස්සෙව ගහණෙ කාරණං පුච්ඡති. ජාතිආදීනම්පි පවත්ති දුක්ඛභාවිනීති අධිප්පායො. යස්මා ජරාමරණෙ ගහිතෙ සති ජාතිපි ගහිතා හොති, තස්සා අභාවෙ ජරාමරණස්සෙව අභාවතො. එස නයො භවාදීසුපි. එවං යාව ජාතිධම්මො ජරාමරණෙ ගහිතෙ ගහිතොව හොති, ජරාමරණපදෙසෙන තබ්බිකාරවන්තො සබ්බෙ තෙභූමකා සඞ්ඛාරා ගහිතාති එවම්පි ජරාමරණග්ගහණෙන සබ්බම්පි වට්ටදුක්ඛං ගහිතමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘තස්මිං ගහිතෙ සබ්බදුක්ඛස්ස ගහිතත්තා’’ති. අනෙකවිධන්ති බහුවිධං බහුකොට්ඨාසං. ‘‘අනෙක’’න්ති වා පාඨො[Pg.91]. අනෙකන්ති බහුලවචනං. විධන්ති ඛණ්ඩිච්චපාලිච්චාදිවසෙන විපරීතකොට්ඨාසං. නානප්පකාරකන්ති තතො එව නානප්පකාරං. න්හත්වා ඨිතං පුරිසං වියාති බාලානං අත්තභාවස්ස සුභාකාරෙන උපට්ඨානං සන්ධායාහ.

51. Upaparikkhamānoti (đang thẩm sát) có nghĩa là đang cân nhắc về sự diễn tiến và nhân của sự diễn tiến, và về sự chấm dứt và nhân của sự chấm dứt. Nhưng do đâu có điều này? Do câu nói: ‘Vì sự đoạn tận khổ một cách chơn chánh.’ Bởi vì nếu không có sự thẩm sát về tất cả khổ thì sự đoạn tận khổ một cách chơn chánh không thể xảy ra. Bằng câu hỏi ‘Do đâu?’ v.v..., ngài hỏi về lý do của việc chỉ đề cập đến già-chết. Ý nghĩa là: Sự diễn tiến của sanh v.v... cũng có bản chất là khổ. Bởi vì khi già-chết được đề cập đến thì sanh cũng được đề cập đến, do sự vắng mặt của sanh ấy thì chính già-chết cũng vắng mặt. Phương pháp này cũng tương tự trong trường hợp của hữu v.v... Như vậy, cho đến pháp sanh, khi già-chết được đề cập đến thì (pháp sanh) cũng đã được đề cập đến; bằng cách đề cập đến già-chết, tất cả các pháp hữu vi thuộc ba cõi có sự biến đổi ấy đều được đề cập đến. Như vậy, bằng việc đề cập đến già-chết, tất cả khổ luân hồi cũng đã được đề cập đến. Do đó, ngài đã nói: ‘Do khi điều ấy được đề cập đến, tất cả khổ cũng được đề cập đến.’ Anekavidhaṃ có nghĩa là nhiều loại, nhiều phần. Hoặc có bài đọc là ‘anekaṃ.’ Anekaṃ là từ chỉ số nhiều. Vidhaṃ có nghĩa là phần đối nghịch theo ý nghĩa sứt mẻ, bạc màu v.v... Nānappakārakaṃ có nghĩa là nhiều loại khác nhau do chính điều ấy. Câu ‘giống như người đàn ông đã tắm xong và đang đứng’ được nói ra nhằm ám chỉ sự hiện khởi của tự thân với tướng trạng tốt đẹp đối với những kẻ phàm phu.

‘‘සාරුප්පභාවෙනා’’ති වුත්තං, කිං සබ්බථා සාරුප්පභාවෙනාති ආහ ‘‘නික්කිලෙසතාය පරිසුද්ධතායා’’ති. න හි තස්සෙසා අසඞ්ඛතතාදිභාවෙන සදිසා. පටිපන්නොති පටිමුඛො අභිසඞ්ඛාරමුඛො හුත්වා පන්නො අධිගතො. අනුගතන්ති අනුච්ඡවිකභාවෙන ගතං, යථා ච නිබ්බානස්ස අධිගමො හොති, එවං තදනුරූපභාවෙන ගතං. එත්ථ ච පාළියං ‘‘පජානාතී’’ති පුබ්බභාගවසෙන පජානනා වුත්තා, ‘‘තථා පටිපන්නො ච හොතී’’ති නියතවසෙන. ‘‘අපරභාගවසෙනා’’ති අපරෙ. කෙචි පන ‘‘යථා පටිපන්නස්ස ජරාමරණං නිරුජ්ඣති, තථා පටිපන්නො’’ති වදන්ති. පදවීමංසනා පුබ්බභාගවසෙන වෙදිතබ්බා, න මග්ගක්ඛණවසෙන. සඞ්ඛාරනිරොධායාති එත්ථ නයිදං අවිජ්ජාපච්චයසඞ්ඛාරග්ගහණං, අථ ඛො සඞ්ඛතසඞ්ඛාරග්ගහණන්ති ආහ ‘‘සඞ්ඛාරදුක්ඛස්ස නිරොධත්ථායා’’ති. තෙනාහ ‘‘එත්තාවතා යාව අරහත්තා දෙසනා කථිතා’’ති.

Đã nói là ‘do trạng thái tương thích,’ (nhưng) có phải là tương thích về mọi phương diện không? (Để trả lời,) ngài đã nói: ‘do sự vô phiền não, do sự trong sạch.’ Bởi vì (pháp hành) này không tương tự với (Níp-bàn) ấy về phương diện vô vi v.v... Paṭipanno có nghĩa là đã hướng đến, đã đối diện với sự hành tác, rồi đã đạt đến, đã chứng ngộ. Anugataṃ có nghĩa là đã đi đến do trạng thái thích hợp; và giống như sự chứng ngộ Níp-bàn xảy ra, cũng vậy, đã đi đến do trạng thái tương ứng với điều ấy. Và ở đây, trong câu Pāḷi, sự tuệ tri được nói đến qua từ ‘pajānāti’ là theo ý nghĩa của giai đoạn đầu; còn qua từ ‘tathā paṭipanno ca hoti’ là theo ý nghĩa của sự quyết định. Những vị khác thì nói: ‘Theo ý nghĩa của giai đoạn sau.’ Còn một số vị thì nói: ‘Hành trì như thế nào để già-chết của người hành trì được đoạn diệt, thì vị ấy là người đã hành trì như thế ấy.’ Sự thẩm sát về các từ ngữ nên được hiểu theo ý nghĩa của giai đoạn đầu, không phải theo ý nghĩa của sát-na đạo. Ở đây, trong câu ‘vì sự đoạn diệt của các hành,’ đây không phải là việc đề cập đến các hành do vô minh làm duyên, mà là việc đề cập đến các hành hữu vi. (Để làm rõ,) ngài đã nói: ‘vì sự đoạn diệt của khổ hành.’ Do đó, ngài đã nói: ‘Với chừng ấy, bài thuyết giảng đã được nói cho đến A-la-hán quả.’

‘‘පච්චත්තංයෙව පරිනිබ්බායතී’’තිආදිනා අරහත්තඵලපච්චවෙක්ඛණං, ‘‘සො සුඛඤ්ච වෙදනං වෙදයතී’’තිආදිනා සතතවිහාරඤ්ච දස්සෙත්වා දෙසනා සබ්බථාව වට්ටදෙසනාතො නිවත්තෙතබ්බා සියා. අවිජ්ජාගතොති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, තෙන එවමාදිකං ඉදං වට්ටවිවට්ටකථනං පුන ගණ්හාති. පුග්ගලසද්දො ඉතරාසං ද්වින්නං පකතීනං වාචකොති තතො විසෙසෙත්වා ගහණෙ පඨමපකතිමෙව දස්සෙන්තො ‘‘පුරිසපුග්ගලො’’ති අවොචාති ආහ ‘‘පුරිසොයෙව පුග්ගලො’’ති. උභයෙනාති පුරිසපුග්ගලග්ගහණෙන. සම්මුතියා අවිජ්ජමානාය කථා දෙසනා සම්මුතිකථා. පරමත්ථස්ස කථා දෙසනා පරමත්ථකථා. තත්ථාති සම්මුතිපරමත්ථකථාසු, න සම්මුතිපරමත්ථෙසු. තෙනාහ ‘‘එවං පවත්තා සම්මුතිකථා නාමා’’තිආදි. තත්‍රිදං සම්මුතිපරමත්ථානං ලක්ඛණං – යස්මිං භින්නෙ බුද්ධියා වා අවයවවිනිබ්භොගෙ කතෙ න තංසමඤ්ඤා, සා ඝටපටාදිප්පභෙදා සම්මුති, තබ්බිපරියායතො පරමත්ථො. න හි කක්ඛළඵුසනාදිසභාවෙ අයං නයො ලබ්භති. තත්ථ රූපාදිධම්මං සමූහසන්තානවසෙන පවත්තමානං උපාදාය ‘‘සත්තො’’තිආදි වොහාරොති ආහ ‘‘සත්තො නරො…පෙ… සම්මුතිකථා නාමා’’ති[Pg.92]. යස්මා රූපාදයො පරමත්ථධම්මා ‘‘ඛන්ධා ධාතුයො’’තිආදිනා වුච්චන්ති, න වොහාරමත්තං, තස්මා ‘‘ඛන්ධා…පෙ… පරමත්ථකථා නාමා’’ති වුත්තං. නනු ඛන්ධකථාපි සම්මුතිකථාව, සම්මුති හි සඞ්කෙතො ඛන්ධට්ඨො රාසට්ඨො වා කොට්ඨාසට්ඨො වාති? සච්චමෙතං, අයං පන ඛන්ධසමඤ්ඤා ඵස්සාදීසු තජ්ජාපඤ්ඤත්ති විය පරමත්ථසන්නිස්සයා තස්ස ආසන්නතරා පුග්ගලසමඤ්ඤාදයො විය න දූරෙති පරමත්ථසඞ්ගහතා වුත්තා. ඛන්ධසීසෙන වා තදුපාදානා සභාවධම්මා එව ගහිතා. නනු ච සබ්බෙපි සභාවධම්මා සම්මුතිමුඛෙනෙව දෙසනං ආරොහන්ති, න සම්මුඛෙනාති සබ්බාපි දෙසනා සම්මුතිදෙසනාව සියාති? නයිදමෙවං දෙසෙතබ්බධම්මවිභාගෙන දෙසනාවිභාගස්ස අධිප්පෙතත්තා, න ච සද්දො කෙනචි පවත්තිනිමිත්තෙන විනා අත්ථං පකාසෙතීති. තෙනාහ ‘‘පරමත්ථං කථෙන්තාපි සම්මුතිං අමුඤ්චිත්වාව කථෙන්තී’’ති. සච්චමෙව අවිපරීතමෙව කථෙන්ති.

Sau khi đã chỉ ra sự quán xét A-la-hán quả bằng câu ‘vị ấy tự mình tịch duyệt’ v.v..., và sự thường trú bằng câu ‘vị ấy cảm thọ lạc thọ’ v.v..., bài thuyết giảng nên được chuyển hướng hoàn toàn khỏi việc thuyết giảng về luân hồi. Ở đây, trong câu ‘avijjāgato,’ từ ‘iti’ có nghĩa là ‘v.v...’ (ādi). Do đó, ngài lại đề cập đến lời nói về luân hồi và thoát khỏi luân hồi như thế này v.v... Vì từ ‘puggala’ là từ chỉ cho hai bản thể còn lại, nên để phân biệt và chỉ đề cập đến bản thể đầu tiên, ngài đã nói ‘purisapuggala.’ (Để giải thích điều này,) ngài đã nói: ‘chính người nam là puggala.’ Ubhayena có nghĩa là: bằng việc đề cập đến purisapuggala. Lời nói, bài thuyết giảng về một chế định không có thực thể là sammutikathā (lời nói theo chế định). Lời nói, bài thuyết giảng về chân đế là paramatthakathā (lời nói theo chân đế). Tattha có nghĩa là: trong các lời nói theo chế định và chân đế, không phải trong các thực tại chế định và chân đế. Do đó, ngài đã nói: ‘Lời nói theo chế định được diễn ra như vậy được gọi là...’ v.v... Ở đây, đây là đặc tính của chế định và chân đế: Cái gì mà khi bị phá vỡ hoặc khi các bộ phận được trí tuệ phân chia ra mà danh xưng ấy không còn nữa, đó là chế định, có các loại như cái bình, tấm vải, v.v...; ngược lại với điều đó là chân đế. Bởi vì phương pháp này không được áp dụng trong trường hợp của bản chất cứng, xúc chạm, v.v... Ở đây, y cứ vào các pháp như sắc v.v... đang diễn tiến theo cách là một tập hợp, một dòng tương tục, mà có sự sử dụng từ ngữ ‘chúng sanh’ v.v... (Để giải thích điều này,) ngài đã nói: ‘Chúng sanh, con người... (cho đến)... được gọi là lời nói theo chế định.’ Bởi vì các pháp chân đế như sắc v.v... được gọi là ‘các uẩn, các giới’ v.v..., chứ không phải chỉ là sự sử dụng từ ngữ, do đó đã nói: ‘Các uẩn... (cho đến)... được gọi là lời nói theo chân đế.’ Chẳng phải lời nói về các uẩn cũng là lời nói theo chế định sao? Vì chế định là một quy ước, và ý nghĩa của uẩn là ý nghĩa của một đống hay ý nghĩa của một phần? Điều này đúng. Tuy nhiên, danh xưng ‘uẩn’ này, giống như khái niệm phát sinh từ các pháp như xúc v.v..., nương tựa vào chân đế, gần gũi với nó, không xa rời như các danh xưng ‘cá nhân’ v.v..., nên được nói là thuộc về chân đế. Hoặc, bằng tiêu đề ‘uẩn,’ chính các pháp có tự tánh được chấp thủ ấy đã được đề cập đến. Chẳng phải tất cả các pháp có tự tánh đều đi vào bài thuyết giảng chỉ qua cửa ngõ của chế định, chứ không phải qua cửa ngõ của (chính nó) sao? (Nếu vậy,) tất cả bài thuyết giảng đều là thuyết giảng theo chế định? Không phải như vậy, vì sự phân chia bài thuyết giảng được chủ trương theo sự phân chia của các pháp được thuyết giảng; và từ ngữ không thể biểu thị ý nghĩa nếu không có một dấu hiệu nào đó để nó diễn ra. Do đó, ngài đã nói: ‘Ngay cả khi nói về chân đế, các ngài cũng nói mà không từ bỏ chế định.’ Các ngài nói một cách chân thật, không sai lệch.

සම්මුතීති සමඤ්ඤා. පරමො උත්තමො අත්ථොති පරමත්ථො, ධම්මානං යථාභූතසභාවො. තං පරමත්ථං, සම්මුති පන ලොකස්ස සඞ්කෙතමත්තසිද්ධා. යදි එවං කථං සම්මුතිකථාය සච්චතාති ආහ ‘‘ලොකසම්මුතිකාරණ’’න්ති ලොකසමඤ්ඤං නිස්සාය පවත්තනතො. ලොකසමඤ්ඤාය හි අභිනිවෙසනං විනා පඤ්ඤාපනා එකච්චස්ස සුතස්ස සාවනා විය, න මුසා අනතික්කමිතබ්බතො තස්සා. තෙනාහ භගවා ‘‘ජනපදනිරුත්තිං නාභිනිවෙසෙය්‍ය, සමඤ්ඤං නාතිධාවෙය්‍යා’’ති. ධම්මානං සභාවධම්මානං. භූතලක්ඛණං භාවස්ස ලක්ඛණං දීපෙන්තීති කත්වා.

Sammuti có nghĩa là samaññā (chế định). Paramo uttamo attho (nghĩa tối thượng, cao tột) là paramattho (chân đế), là bản chất như thật của các pháp. Đó là chân đế, còn tục đế thì được thành tựu chỉ do sự quy ước của thế gian. Nếu vậy, làm sao lời nói theo tục đế lại là sự thật? (Kinh) nói: ‘do nhân là tục đế của thế gian’ là vì nó diễn tiến nương vào danh xưng của thế gian. Thật vậy, sự tuyên bố bằng danh xưng của thế gian mà không có sự cố chấp thì cũng giống như việc nghe một điều đã được nghe của một người nào đó, không phải là lời nói dối vì tính chất không thể vượt qua của nó. Do đó, Đức Thế Tôn đã dạy: ‘Không nên cố chấp vào phương ngữ địa phương, không nên vượt qua danh xưng thông thường’. Của các pháp, của các pháp có tự tánh. Bởi vì nó soi sáng đặc tính của sự vật đã hiện hữu, đặc tính của sự tồn tại, nên được gọi là bhūtalakkhaṇaṃ (đặc tính chân thật).

තෙරසචෙතනාභෙදන්ති අට්ඨකාමාවචරකුසලචෙතනාපඤ්චරූපාවචරකුසලචෙතනාභෙදං. අත්තනො සන්තානස්ස පුනනතො පුජ්ජභවඵලස්ස අභිසඞ්ඛරණතො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං. කම්මපුඤ්ඤෙනාති කම්මභූතෙන. විපාකපුඤ්ඤෙනාති විපාකසඞ්ඛාතෙන. පුඤ්ඤඵලම්පි හි උත්තරපදලොපෙන ‘‘පුඤ්ඤ’’න්ති වුච්චති ‘‘එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු විය. ‘‘අපුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්ති ඉදං ‘‘පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්ති එත්ථ වුත්තනයමෙවාති න උද්ධතං. අපුඤ්ඤඵලං උත්තරපදලොපෙන ‘‘අපුඤ්ඤ’’න්ති වුච්චති. සඞ්ඛාරන්ති සඞ්ඛාරස්ස ගහිතත්තා ‘‘අවිජ්ජාගතොය’’න්ති ඉමිනා සඞ්ඛාරස්ස පච්චයො ගහිතො, ‘‘පුඤ්ඤූපගං හොති විඤ්ඤාණ’’න්තිආදිනා පච්චයුප්පන්නං විඤ්ඤාණං. තස්මිඤ්ච [Pg.93] ගහිතෙ නාමරූපාදි සබ්බං ගහිතමෙව හොති. තෙනාහ ‘‘ද්වාදසපදිකො පච්චයාකාරො ගහිතොව හොතී’’ති.

Mười ba loại tư là sự phân chia thành tám tư thiện Dục giới và năm tư thiện Sắc giới. Gọi là phúc hành (puññābhisaṅkhāraṃ) là do thanh lọc dòng tương tục của tự thân và do tạo tác quả của một kiếp sống đáng kính. ‘Bởi phước nghiệp’ (kammapuññena) có nghĩa là bởi cái đã trở thành nghiệp. ‘Bởi phước quả’ (vipākapuññena) có nghĩa là bởi cái được gọi là quả. Thật vậy, quả của phước (puññaphalaṃ) cũng được gọi là ‘phước’ (puñña) do lược bỏ từ cuối, giống như trong các câu ‘như vậy phước này tăng trưởng’, v.v. Câu ‘thức đi đến phi phước’ (apuññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ) không được trích dẫn vì phương pháp của nó cũng giống như đã được nói ở câu ‘thức đi đến phước’ (puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ). Quả của phi phước (apuññaphalaṃ) được gọi là ‘phi phước’ (apuñña) do lược bỏ từ cuối. ‘Hành’ (saṅkhāra): vì hành đã được đề cập, nên với câu ‘do vô minh mà có’ (avijjāgatoya), duyên của hành đã được đề cập; với câu ‘thức đi đến phước’ (puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ), v.v., thức do duyên sanh đã được đề cập. Và khi điều đó được đề cập, thì tất cả danh-sắc, v.v., cũng đã được đề cập. Do đó, có nói rằng: ‘pháp duyên khởi mười hai chi phần đã được đề cập’.

විජ්ජාති අරහත්තමග්ගඤාණං උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. තස්සා හි උප්පාදා සබ්බසො අවිජ්ජා පහීනා හොති. පඨමමෙවාති ඉදං අවිජ්ජාපහානවිජ්ජුප්පාදානං සමානකාලතාදස්සනං. තෙනාහ ‘‘යථා පනා’’තිආදි. පදීපුජ්ජලෙනාති පදීපුජ්ජලනහෙතුනා සහෙව. විජ්ජුප්පාදාති විජ්ජුප්පාදහෙතු, එවං සතීපි සමකාලත්තෙති අධිප්පායො. න ගණ්හාතීති ‘‘එතං මමා’’තිආදිනා න ගණ්හාති. න තණ්හායති න භායති තණ්හාවුත්තිනො අභාවා, තතො එව භයවත්ථුනො ච අභාවා.

Minh (vijjā), theo cách giải thích cao nhất, là trí tuệ A-la-hán đạo. Thật vậy, do sự sanh khởi của minh ấy mà vô minh được đoạn tận hoàn toàn. ‘Ngay từ đầu’ (paṭhamameva) - điều này cho thấy sự đồng thời của việc đoạn trừ vô minh và sự sanh khởi của minh. Do đó, có nói rằng: ‘Ví như…’, v.v. ‘Với sự thắp sáng ngọn đèn’ (padīpujjalena) có nghĩa là đồng thời với nhân của việc thắp sáng ngọn đèn. ‘Sự sanh khởi của minh’ (vijjuppāda) là nhân sanh khởi của minh, dù vậy, ý nghĩa vẫn là sự đồng thời. ‘Không nắm giữ’ (na gaṇhāti) có nghĩa là không nắm giữ với (ý nghĩ) ‘đây là của tôi’, v.v. ‘Không tham ái, không sợ hãi’ (na taṇhāyati na bhāyati) là do không có trạng thái tham ái, và do đó cũng không có cơ sở cho sự sợ hãi.

ගිලිත්වා පරිනිට්ඨාපෙත්වාති ගිලිත්වා විය අඤ්ඤස්ස අවිසයං විය කරණෙන පරිනිට්ඨාපෙත්වා. සාමිසසුඛස්ස අනෙකදුක්ඛානුබන්ධභාවතො, සුඛාභිනන්දස්ස දුක්ඛහෙතුභාවතො ච සුඛං අභිනන්දන්තොයෙව දුක්ඛං අභිනන්දති නාම අග්ගිසන්තාපසුඛං ඉච්ඡන්තො ධූමදුක්ඛානුඤ්ඤාතො විය. දුක්ඛං පත්වා සුඛං පත්ථනතොති එත්ථ දුබ්බලගහණිකාදයො නිදස්සනභාවෙන වෙදිතබ්බා. තෙ හි යාව සායන්හසමයාපි අභුත්වා සායමාසාදීනි කරොන්තො ජිඝච්ඡාදිං උප්පාදෙත්වා භුඤ්ජනාදීනි කරොන්ති. සුඛස්ස විපරිණාමදුක්ඛතො සුඛං අභිනන්දන්තො දුක්ඛං අභිනන්දති නාමාති යොජනා. කෙචි පන දුක්ඛස්ස අභාවතො විපරිණාමසුඛතො තං සුඛං අභිනන්දන්තො දුක්ඛං අභිනන්දතීති වදන්ති. තං න, න හි තාදිසං සුඛනිමිත්තං කොචි දුක්ඛං අභිනන්දන්තො දිට්ඨො, දුක්ඛහෙතුං පන සාමිසං සුඛං අභිනන්දන්තො දිට්ඨො. දුක්ඛහෙතුං සාමිසං සුඛං අභිනන්දන්තො අත්ථතො දුක්ඛං අභිනන්දති නාමාති වුත්තොවායමත්ථො. කායොති පඤ්චද්වාරකායො, සො පරියන්තො අවසානං එතස්සාති කායපරියන්තිකං. තෙනාහ ‘‘යාව පඤ්චද්වාරකායො පවත්තති, තාව පවත්ත’’න්ති. ජීවිතපරියන්තිකන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො.

‘Nuốt trọn và hoàn tất’ (gilitvā pariniṭṭhāpetvā) có nghĩa là hoàn tất bằng cách làm cho nó như thể không còn là đối tượng của người khác, giống như đã nuốt trọn. Do lạc thú thế gian đi kèm với nhiều đau khổ, và do việc hoan hỷ trong lạc thú là nhân của khổ, nên người hoan hỷ trong lạc thú được gọi là hoan hỷ trong khổ, giống như người muốn có được sự dễ chịu từ hơi ấm của lửa mà chấp nhận cái khổ của khói. ‘Sau khi chịu khổ lại mong cầu lạc’ (dukkhaṃ patvā sukhaṃ patthanato) - ở đây, những người có hệ tiêu hóa yếu, v.v., nên được hiểu là ví dụ. Họ, dù không ăn cho đến tận chiều, vẫn chuẩn bị bữa tối, v.v., và sau khi làm phát sinh cơn đói, v.v., họ mới ăn. Do hoại khổ của lạc, người hoan hỷ trong lạc được gọi là hoan hỷ trong khổ - đây là cách nối kết. Tuy nhiên, một số người nói rằng do không có khổ và do có lạc của sự biến đổi, người hoan hỷ trong lạc đó là hoan hỷ trong khổ. Điều đó không đúng. Vì chưa từng thấy ai hoan hỷ trong khổ với một dấu hiệu của lạc như vậy, nhưng đã thấy người hoan hỷ trong lạc thú thế gian, vốn là nhân của khổ. Người hoan hỷ trong lạc thú thế gian, vốn là nhân của khổ, về thực chất được gọi là hoan hỷ trong khổ - đây là ý nghĩa đã được nói. ‘Thân’ (kāya) là thân năm cửa. Cái có thân này làm giới hạn, làm điểm kết thúc, được gọi là ‘giới hạn nơi thân’ (kāyapariyantikaṃ). Do đó, có nói rằng: ‘chừng nào thân năm cửa còn tồn tại, chừng đó nó còn tồn tại’. ‘Giới hạn nơi mạng sống’ (jīvitapariyantikaṃ) - ở đây cũng theo phương pháp tương tự.

පච්ඡා උප්පජ්ජිත්වා පඨමං නිරුජ්ඣතීති එකස්මිං අත්තභාවෙ මනොද්වාරිකවෙදනාතො පච්ඡා උප්පජ්ජිත්වා තතො පඨමං නිරුජ්ඣති, තතො එව සිද්ධමත්ථං සරූපෙනෙව දස්සෙතුං ‘‘මනොද්වාරිකවෙදනා පඨමං උප්පජ්ජිත්වා පච්ඡා නිරුජ්ඣතී’’ති වුත්තං. ඉදානි තමෙව සඞ්ඛෙපෙන වුත්තං විවරිතුං ‘‘සා හී’’තිආදිමාහ. යාව තෙත්තිංසවස්සාපි පඨමවයො. පණ්ණාසවස්සකාලෙති පඨමවයතො යාව පඤ්ඤාසවස්සකාලා, තාව ඨිතා හොතීති [Pg.94] වුඩ්ඪිහානියො අනුපගන්ත්වා සරූපෙනෙව ඨිතා හොති. මන්දාති මුදුකා අතිඛිණා. තදාති අසීතිනවුතිවස්සකාලෙ. තථා චිරපරිවිතක්කෙපි. භග්ගා නිත්තෙජා භග්ගවිභග්ගා දුබ්බලා. හදයකොටිංයෙවාති චක්ඛාදිවත්ථූසු අවත්තෙත්වා තෙසං ඛීණත්තා කොටිභූතං හදයවත්ථුංයෙව. යාව එසා වෙදනා වත්තති.

‘Sanh sau, diệt trước’ có nghĩa là: trong một kiếp sống, (thọ ngũ môn) sanh sau thọ ý môn, nhưng diệt trước thọ ấy. Để chỉ rõ ý nghĩa đã được xác lập này bằng chính hình thức của nó, có nói rằng: ‘thọ ý môn sanh trước, diệt sau’. Bây giờ, để giải thích điều đã được nói một cách ngắn gọn, ngài nói: ‘Bởi vì nó…’, v.v. Sơ niên là cho đến ba mươi ba tuổi. ‘Vào lúc năm mươi tuổi’ có nghĩa là từ sơ niên cho đến lúc năm mươi tuổi, nó tồn tại, nghĩa là nó tồn tại ở trạng thái nguyên vẹn mà không trải qua sự tăng hay giảm. ‘Yếu ớt’ (mandā) có nghĩa là mềm mại, rất suy yếu. ‘Khi ấy’ (tadā) có nghĩa là vào lúc tám mươi, chín mươi tuổi. Tương tự như vậy, ngay cả khi suy tư kéo dài. ‘Bị phá vỡ’ (bhaggā) có nghĩa là không còn năng lực, bị vỡ nát, yếu ớt. ‘Chỉ ở nơi mép của tim’ (hadayakoṭiṃyeva) có nghĩa là, do sự suy tàn của các vật căn như mắt, v.v., nó không còn diễn ra ở đó mà chỉ diễn ra ở ý vật, nơi đã trở thành giới hạn cuối cùng. Chừng nào thọ này còn tồn tại.

වාපියාති මහාතළාකෙන. පඤ්චඋදකමග්ගසම්පන්නන්ති පඤ්චහි උදකස්ස පවිසනනික්ඛමනමග්ගෙහි යුත්තං. තතො තතො විස්සන්දමානං සබ්බසො පුණ්ණත්තා.

Vāpi có nghĩa là một hồ nước lớn. ‘Được trang bị năm đường nước’ (pañcaudakamaggasampannaṃ) có nghĩa là được cung cấp năm đường cho nước chảy vào và chảy ra. ‘Tràn ra từ nơi này nơi kia’ là do đã đầy ắp hoàn toàn.

පඨමං දෙවෙ වස්සන්තෙතිආදි උපමාසංසන්දනං. ඉමං වෙදනං සන්ධායාති ඉමං යථාවුත්තං පරියොසානප්පත්තං මනොද්වාරිකවෙදනං සන්ධාය.

‘Khi trời bắt đầu mưa’, v.v., là sự kết nối của ví dụ. ‘Nhắm đến thọ này’ có nghĩa là nhắm đến thọ ý môn đã được nói ở trên, thọ đã đi đến hồi kết thúc.

කායස්ස භෙදාති අත්තභාවස්ස විනාසතො. ‘‘උද්ධං ජීවිතපරියාදානා’’ති පාළි, අට්ඨකථායං පන ජීවිතපරියාදානා උද්ධන්ති පදුද්ධාරො කතො. පරලොකවසෙන අගන්ත්වා. වෙදනානං සීතිභාවො නාම සඞ්ඛාරදරථපරිළාහභාවො, සො පනායං අප්පවත්තිවසෙනාති ආහ ‘‘පවත්ති…පෙ… භවිස්සන්තී’’ති. ධාතුසරීරානීති අට්ඨිකඞ්කලසඞ්ඛාතධාතුසරීරානි. සරීරෙකදෙසෙ හි සරීරසමඤ්ඤා.

“Tan hoại” (Kāyassa bhedā) có nghĩa là do sự hủy hoại của tự thể. “Sau khi mạng sống chấm dứt” (Uddhaṃ jīvitapariyādānā) là câu Pāḷi, nhưng trong Chú giải, các từ được trích dẫn là “sau khi mạng sống chấm dứt” (jīvitapariyādānā uddhaṃ). Không đi đến theo cách của thế giới bên kia. Sự nguội lạnh của các cảm thọ có nghĩa là sự vắng mặt của sự nóng bức và phiền não của các hành, và điều này là do sự không tiếp diễn, nên đã nói “sự tiếp diễn...v.v... sẽ có”. “Xá-lợi di thể” (Dhātusarīrāni) có nghĩa là xá-lợi di thể được gọi là bộ xương. Vì danh từ “thân thể” được dùng cho một phần của thân thể.

කුම්භකාරපාකාති කුම්භකාරපාකතො. එත්ථ පච්චතීති පාකො, පචනට්ඨානං. තදෙව පාචනවසෙන ආවසන්ති එත්ථාති ආවාසො, තස්මා කුම්භකාරාවාසතො. අවිගතවූපසමං සඞ්ඛරිතං කුම්භං උද්ධරිත්වා ඨපෙන්තො ඡාරිකාය සති පිධානවසෙන ඨපෙති. තථා ඨපනං පන සන්ධාය වුත්තං ‘‘පටිසිස්සෙය්‍යා’’ති. කුම්භස්ස පදෙසභූතතාය ආබද්ධා අවයවා ‘‘කුම්භකපාලානී’’ති අධිප්පෙතානි, න ඡින්නභින්නානි. අවයවමුඛෙන හි සමුදායො වුත්තො. තත්ථ කපාලසමුදායො හි ඝටො. තෙනාහ ‘‘මුඛවට්ටියා එකබද්ධානී’’ති. අවසිස්සෙය්‍යුන්ති වණ්ණවිසෙසඋණ්හභාවාපගතා ඝටකාරානෙව තිට්ඨෙය්‍යුන්ති. ආදිත්ත…පෙ… තයො භවා දට්ඨබ්බා එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තභාවතො. යථා කුම්භකාරො කුම්භකාරාවාසං ආදිත්තං පච්චවෙක්ඛති, එවං ආරද්ධවිපස්සකොපෙස භවත්තයං රාගාදීහි ආදිත්තන්ති ආහ ‘‘කුම්භකාරො විය යොගාවචරො’’ති. නීහරණදණ්ඩකො [Pg.95] විය අරහත්තමග්ගඤාණං භවත්තයපාකතො නීහරණතො. සමො භූමිභාගො විය නිබ්බානතලං සබ්බවිසමා නිවත්තනතො.

“Lò nung của thợ gốm” (Kumbhakārapākā) có nghĩa là từ lò nung của thợ gốm. Nơi mà nó được nung được gọi là lò nung (pāko), nơi nung. Chính nơi đó, theo nghĩa là nơi nung, là nơi họ ở, nên gọi là lò (āvāso); do đó, (có nghĩa là) từ lò của thợ gốm. Khi lấy ra một cái bình đã được nung chưa nguội hẳn và đặt nó xuống, nếu có tro, người ấy đặt nó xuống với ý nghĩa đậy lại. Liên quan đến việc đặt xuống như vậy, đã nói là “sẽ còn lại”. Các bộ phận được gắn kết, là một phần của cái bình, được hiểu là “các mảnh bình”, chứ không phải là những mảnh đã bị cắt rời hay vỡ nát. Vì toàn thể được nói đến thông qua các bộ phận. Ở đây, tập hợp các mảnh chính là cái bình. Do đó, đã nói “được gắn kết với nhau bởi vành miệng”. “Sẽ còn lại” có nghĩa là chúng sẽ chỉ còn là những nguyên nhân tạo ra cái bình, đã mất đi màu sắc đặc biệt và hơi nóng. “Bị cháy...” v.v... ba cõi nên được xem là bị cháy bởi mười một ngọn lửa. Giống như người thợ gốm quán xét lò nung đang cháy, cũng vậy, vị hành giả đã bắt đầu tu tập minh sát (quán xét) ba cõi đang bị cháy bởi tham, v.v... nên đã nói “vị hành giả giống như người thợ gốm”. A-la-hán Thánh đạo trí giống như cây gậy để lấy ra, vì nó lấy ra khỏi lò nung ba cõi. Nền tảng Niết-bàn giống như một vùng đất bằng phẳng, vì nó làm chấm dứt mọi sự không bằng phẳng.

‘‘ආදානනික්ඛෙපනතො, වයොවුද්ධත්ථඞ්ගමතො, ආහාරමයතො, උතුමයතො, චිත්තසමුට්ඨානතො, කම්මජතො, ධම්මතාරූපතො’’ති (විසුද්ධි. 2.706) ඉමෙහි සත්තහි ආකාරෙහි සම්මසන්තො රූපසත්තකං විපස්සති නාම. ‘‘කලාපතො, යමකතො, ඛණිකතො, පටිපාටිතො, දිට්ඨිඋග්ඝාටනතො, මානසමුග්ඝාටතො, නිකන්තිපරියාදානතො’’ති (විසුද්ධි. 2.717) ඉමෙහි සත්තහි ආකාරෙහි සම්මසන්තො අරූපසත්තකං විපස්සති නාම, තස්මා යථාවුත්තං ඉමං රූපසත්තකං අරූපසත්තකඤ්ච නීහරිත්වා විපස්සන්තස්ස. යදිපි අරහතො අත්තභාවො සබ්බභවෙහිපි උද්ධටො, යාව පන අනුපාදිසෙසපරිනිබ්බානං න පාපුණාති, තාව තස්මිම්පි සුගතිභවෙ ඨිතොයෙවාති වත්තබ්බතං ලබ්භතීති ‘‘චතූහි අපායෙහි අත්තභාවං උද්ධරිත්වා’’ඉච්චෙව වුත්තං. තෙනාහ ‘‘ඛීණාසවො පනා’’තිආදි. තථා ච වක්ඛති ‘‘අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතස්ස වට්ටවූපසමො වෙදිතබ්බො’’ති. න පරිනිබ්බාති අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයාති අධිප්පායො, සඋපාදිසෙසාය පන නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බානං අරහත්තප්පත්තියෙව. අභිසඞ්ඛාරහෙතුතො හෙත්ථ පරිළාහවූපසමස්ස උපසමභාවෙන අධිප්පෙතත්තා උණ්හකුම්භනිබ්බානනිදස්සනම්පි න විරුජ්ඣති. අනුපාදින්නකසරීරානීති උතුසමුට්ඨානිකරූපකලාපෙ වදන්ති. භික්ඛවෙති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. ඉදං පන වචනං. අනුයොගාරොපනත්ථන්ති කායපරියන්තිකං වෙදනං වෙදයමානො ඛීණාසවො අපි නු පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිකම්මං කරෙය්‍යාති පඤ්හං කාතුං. අථ වා අනුයොගාරොපනත්ථන්ති ‘‘අපි නු ඛො ඛීණාසවො භික්ඛු පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරං වා අභිසඞ්ඛරෙය්‍යා’’තිආදිනා අනුයොගං ආරොපෙතුං වුත්තං, න තාව යථාරද්ධදෙසනං නිට්ඨාපෙතුන්ති අත්ථො.

Khi quán xét theo bảy phương diện này: “do sự cầm lấy và đặt xuống, do sự già yếu và hoại diệt, do được nuôi dưỡng bằng vật thực, do được tạo thành bởi thời tiết, do tâm sanh, do nghiệp sanh, do bản chất của các pháp” (Visuddhi. 2.706), người ấy được gọi là tuệ quán bảy pháp sắc. Khi quán xét theo bảy phương diện này: “theo nhóm, theo cặp, theo sát-na, theo thứ tự, do nhổ lên tà kiến, do nhổ lên ngã mạn, do đoạn trừ ái luyến” (Visuddhi. 2.717), người ấy được gọi là tuệ quán bảy pháp vô sắc. Do đó, đối với người đã lấy ra và tuệ quán bảy pháp sắc và bảy pháp vô sắc này như đã nói. Mặc dù tự thể của vị A-la-hán đã được nhổ lên khỏi tất cả các cõi hữu, nhưng chừng nào vị ấy chưa đạt đến Vô dư y Niết-bàn, chừng đó vẫn có thể nói rằng vị ấy đang trú trong cõi thiện thú ấy. Do đó, chỉ nói rằng “đã nhổ tự thể lên khỏi bốn đường ác”. Vì vậy, đã nói “còn vị lậu tận...” v.v... Và cũng sẽ được nói rằng “sự lắng dịu của vòng luân hồi nên được hiểu là của người đã nhập Vô dư y Niết-bàn giới”. Ý nghĩa là vị ấy không nhập Vô dư y Niết-bàn giới. Còn sự nhập Hữu dư y Niết-bàn giới chính là sự chứng đắc A-la-hán quả. Ở đây, vì sự lắng dịu của phiền não do các hành làm nhân được hiểu theo nghĩa là sự lắng dịu, nên ví dụ về sự nguội lạnh của cái bình nóng cũng không mâu thuẫn. “Các thân không do chấp thủ” được nói là các nhóm sắc do thời tiết sanh. Trong câu “Này các Tỳ khưu”, từ “iti” có nghĩa là bắt đầu. Còn lời nói này là để đặt ra câu hỏi. “Để đặt ra câu hỏi” có nghĩa là để hỏi rằng: “Phải chăng vị lậu tận, trong khi cảm nhận cảm thọ cuối cùng của thân, lại có thể tạo tác các nghiệp như phước hành, v.v...?” Hoặc là, “để đặt ra câu hỏi” có nghĩa là được nói để đặt ra câu hỏi bắt đầu bằng “Phải chăng vị Tỳ khưu lậu tận lại có thể tạo tác phước hành...?”, chứ chưa phải là kết thúc bài pháp đã bắt đầu.

පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙ සිද්ධෙ තස්මිං භවෙ උප්පජ්ජනාරහානං විඤ්ඤාණානං සියා සම්භවො, නාසතීති වුත්තං ‘‘විඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථාති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථා’’ති. සබ්බසො සඞ්ඛාරෙසු අසන්තෙසු පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං අපි නු ඛො පඤ්ඤායෙය්‍ය. තස්මිඤ්හි අපඤ්ඤායමානෙ සබ්බං විඤ්ඤාණං න පඤ්ඤායෙය්‍ය. ථෙරානන්ති ‘‘භික්ඛවෙ’’ති ආලපිතත්ථෙරානං[Pg.96]. පඤ්හබ්‍යාකරණං සම්පහංසති තස්ස සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සංසන්දනතො. අප්පඤ්ඤාණන්ති අප්පඤ්ඤායනං. ආදි-සද්දෙන විඤ්ඤාණෙ අසති නාමරූපස්ස අප්පඤ්ඤාණන්ති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති. සන්නිට්ඨානසඞ්ඛාතන්ති සද්දහනාකාරෙන පවත්තසන්නිට්ඨානසඞ්ඛාතං. අධිමොක්ඛන්ති නිච්ඡයාකාරවිමොක්ඛං සද්ධාවිමොක්ඛඤ්ච. තෙනාහ පාළියං ‘‘සද්දහථ මෙතං, භික්ඛවෙ’’ති. සද්ධාසහිතඤ්හි නිච්ඡයාකාරවිමොක්ඛං සන්ධායාහ ‘‘සන්නිට්ඨානසඞ්ඛාතං අධිමොක්ඛ’’න්ති. අන්තොති පරියන්තො. පරිතො ඡිජ්ජති එත්ථාති පරිච්ඡෙදො.

Khi thức tái sanh được thành tựu, thì có thể có sự sanh khởi của các thức đáng sanh trong cõi hữu ấy, chứ không phải là không có. Do đó, đã nói “thức có thể được biết đến, nghĩa là thức tái sanh có thể được biết đến”. Khi các hành hoàn toàn không có, phải chăng thức tái sanh có thể được biết đến? Vì khi thức ấy không được biết đến, thì tất cả thức cũng không được biết đến. “Của các vị Trưởng lão” có nghĩa là của các vị Trưởng lão được gọi là “này các Tỳ khưu”. Ngài tán thán câu trả lời cho câu hỏi vì nó phù hợp với Toàn giác trí của Ngài. “Sự không được biết đến” có nghĩa là sự không biết đến. Bằng từ “v.v...”, bao gồm cả “khi thức không có, thì có sự không biết đến danh sắc”, v.v... “Được gọi là sự xác quyết” có nghĩa là được gọi là sự xác quyết diễn ra dưới hình thức tin tưởng. “Sự quyết định” có nghĩa là sự giải thoát dưới hình thức xác quyết và tín giải thoát. Do đó, trong Pāḷi đã nói: “Này các Tỳ khưu, các ông hãy tin điều này”. Vì liên quan đến sự giải thoát dưới hình thức xác quyết đi cùng với niềm tin, nên đã nói “sự quyết định được gọi là sự xác quyết”. “Kết thúc” có nghĩa là giới hạn cuối cùng. Nơi mà nó bị cắt đứt xung quanh được gọi là sự phân định.

පරිවීමංසනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Thẩm Sát đã kết thúc.

2. උපාදානසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Chấp Thủ.

52. ආරම්මණාදිභාවෙන සංවත්තනතො උපාදානානං හිතානි උපාදානියානි, තෙසු උපාදානියෙසු. තෙනාහ ‘‘චතුන්නං උපාදානානං පච්චයෙසූ’’ති. අස්සාදං අනුපස්සන්තස්සාති අසාදෙතබ්බං මිච්ඡාඤාණෙන අනුපස්සතො. තදාහාරොති සොළස වා වීසං තිංසං චත්තාලීසං පඤ්ඤාසං වා ආහාරො පච්චයො එතස්සාති තදාහාරො. අග්ගික්ඛන්ධො විය තයො භවා එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තභාවතො එතදෙව භවත්තයං. අග්ගි…පෙ… පුථුජ්ජනො අග්ගික්ඛන්ධසදිසස්ස භවත්තයස්ස පරිබන්ධනතො.

52. Do có sự diễn tiến theo cách thức là đối tượng v.v... nên (các pháp ấy) là lợi ích cho các thủ, (được gọi là) các pháp bị thủ; (có nghĩa là) ở trong các pháp bị thủ ấy. Do đó, ngài đã nói: “trong các duyên của bốn loại thủ.” (Cụm từ) ‘assādaṃ anupassantassa’ (đối với người thấy được vị ngọt) có nghĩa là đối với người thấy được điều đáng được nếm trải bằng tà trí. (Cụm từ) ‘tadāhāro’ (là vật thực của cái ấy) có nghĩa là mười sáu, hoặc hai mươi, ba mươi, bốn mươi, hoặc năm mươi là vật thực, là duyên của cái này, do đó là ‘tadāhāro.’ Giống như khối lửa, ba cõi hữu là chính tam hữu này do bản thể bị bốc cháy bởi mười một ngọn lửa. Lửa... v.v... do vì phàm nhân bị trói buộc vào tam hữu vốn tương tự như khối lửa.

කම්මට්ඨානස්සාති විපස්සනාකම්මට්ඨානස්ස. තෙනාහ ‘‘තෙභූමකධම්මෙසූ’’ති. ධම්මපාසාදන්ති ලොකුත්තරධම්මපාසාදං. සො හි අච්චුග්ගතට්ඨෙන ‘‘පාසාදො’’ති වුච්චති. සතිපට්ඨානමහාවීථියං ඵලක්ඛණෙ පවත්තායාති.

(Cụm từ) ‘kammaṭṭhānassa’ (của đề mục nghiệp xứ) có nghĩa là của đề mục thiền minh sát. Do đó, ngài đã nói: “trong các pháp thuộc tam giới.” (Cụm từ) ‘dhammapāsādaṃ’ (lâu đài Giáo pháp) có nghĩa là lâu đài của Pháp siêu thế. Thật vậy, nó được gọi là “lâu đài” vì ý nghĩa là cao tột. (Có nghĩa là) đã diễn tiến trong khoảnh khắc của quả trong đại lộ của niệm xứ.

උපාදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Thủ đã kết thúc.

3-4. සංයොජනසුත්තද්වයවණ්ණනා

3-4. Chú giải hai kinh Kiết Sử

53-54. මහන්තවට්ටප්පබන්ධඔපම්මභාවෙන තෙලපදීපස්ස ආහතත්තා ‘‘මහන්තඤ්ච වට්ටිකපාලං ගහෙත්වා’’ති වුත්තං. පුරිමනයෙනෙවාති පුරිමස්මිං උපාදානියසුත්තෙ [Pg.97] වුත්තනයෙනෙව. තථා විනෙතබ්බානං පුග්ගලානං අජ්ඣාසයවසෙන හි ඉමෙසං සුත්තානං එවං වචනං එවං දෙසනා. එස නයො ඉතො පරෙසුපි.

53-54. Do vì ngọn đèn dầu được nêu lên với tính cách là ví dụ cho sự tương tục của vòng luân hồi vĩ đại, nên (câu) “và sau khi lấy cái đĩa đựng tim đèn lớn” đã được nói đến. (Cụm từ) ‘purimanayeneva’ (chỉ theo phương pháp trước) có nghĩa là chỉ theo phương pháp đã được nói trong kinh Upādāniya (Pháp Bị Thủ) ở trước. Thật vậy, lời nói như vậy, sự thuyết giảng như vậy của các bài kinh này là tùy theo khuynh hướng của các hạng người cần được giáo huấn theo cách ấy. Phương pháp này cũng (được áp dụng) trong các (bài kinh) sau đây.

සංයොජනසුත්තද්වයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải hai kinh Kiết Sử đã kết thúc.

5-6. මහාරුක්ඛසුත්තද්වයවණ්ණනා

5-6. Chú giải hai kinh Cây Lớn

55-56. ඔජං අභිහරන්තීති රසහරණියො විය පුරිසස්ස සරීරෙ රුක්ඛමූලානි රුක්ඛස්ස පථවීආපොරසෙ උපරි ආරොපෙන්ති. තෙසං තථා ආරොපනං ‘‘ඔජායා’’තිආදිනා විභාවෙති. හත්ථසතුබ්බෙධමස්සාති හත්ථසතුබ්බෙධො, හත්ථසතං උබ්බිද්ධස්සපි. එත්ථාති එතිස්සං වට්ටකථායං. කම්මාරොහනන්ති කම්මපච්චයො.

55-56. (Cụm từ) ‘ojaṃ abhiharanti’ (hút lấy vật thực) có nghĩa là: Giống như các mạch dẫn chất dinh dưỡng trong thân của người, các rễ cây đưa tinh chất đất và nước lên trên cho cây. Việc đưa lên như vậy của chúng được giải thích bằng (cụm từ) bắt đầu là ‘ojāya’ (cho vật thực). (Cụm từ) ‘hatthasatubbedhamassa’ (của cây cao một trăm tay) có nghĩa là có chiều cao một trăm tay, hoặc cũng là của cây đã mọc lên một trăm tay. (Từ) ‘ettha’ (ở đây) có nghĩa là trong câu chuyện về vòng luân hồi này. (Cụm từ) ‘kammārohanaṃ’ (sự phát sinh của nghiệp) có nghĩa là duyên của nghiệp.

පුන එත්ථාති එතිස්සං විවට්ටකථායං. වට්ටදුක්ඛං නාසෙතුකාමස්ස දළ්හං උප්පන්නසංවෙගඤාණං සන්ධාය ‘‘කුද්දාලො වියා’’ති ආහ. තතො නිබ්බත්තිතඤාණං සමාධිපච්ඡියා ඨිතං නිස්සාය පවත්තෙතබ්බවිපස්සනාරම්භඤාණං. රුක්ඛච්ඡෙදනඵරසු වියාති එවංභූතස්ස විපස්සනා එකන්තතො වට්ටච්ඡෙදාය හොතියෙවාති ආහ ‘‘රුක්ඛස්ස…පෙ… මනසිකරොන්තස්ස පඤ්ඤා’’ති. තත්ථ කම්මට්ඨානන්ති විපස්සනාකම්මට්ඨානං. තං චතුබ්බිධවවත්ථානවසෙන වීසති පථවීකොට්ඨාසා, ද්වාදස ආපොකොට්ඨාසා, චත්තාරො තෙජොකොට්ඨාසා, ඡ වායොකොට්ඨාසාති ද්වෙචත්තාලීසාය කොට්ඨාසෙසු. විඤ්ඤාණස්ස චාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො පකාරත්ථො ච. තෙන භූතරූපානි විඤ්ඤාණසම්පයුත්තධම්මෙ ච සඞ්ගණ්හාති. සත්තසු සප්පායෙසු යස්ස අලභන්තස්ස කම්මට්ඨානං විභූතං හුත්වා න උපට්ඨාති, තං සන්ධායාහ ‘‘අඤ්ඤතරං සප්පාය’’න්ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Lại nữa, (từ) ‘ettha’ (ở đây) có nghĩa là trong câu chuyện về sự thoát khỏi vòng luân hồi này. Ngài đã nói “giống như cái cuốc” là nhắm đến trí tuệ về sự chấn động tâm linh (saṃvega) đã sanh khởi một cách mạnh mẽ của người có mong muốn hủy diệt khổ luân hồi. Kế đó là trí tuệ khởi đầu của thiền minh sát cần được tiến hành, vốn được phát sanh từ đó và được nương vào giỏ đựng định. (Cụm từ) ‘giống như cái búa để đốn cây’ (có nghĩa là) thiền minh sát của người như vậy chắc chắn là để đoạn trừ vòng luân hồi, do đó ngài đã nói: “trí tuệ của người đang tác ý... của cây... v.v...” Ở đây, ‘kammaṭṭhāna’ (đề mục nghiệp xứ) có nghĩa là đề mục thiền minh sát. Điều ấy (được thực hiện) trong bốn mươi hai thể trược: theo cách xác định bốn loại, (gồm có) hai mươi thể trược thuộc đất, mười hai thể trược thuộc nước, bốn thể trược thuộc lửa, sáu thể trược thuộc gió. (Trong câu) ‘viññāṇassa ca’ (và của thức), từ ‘iti’ (v.v...) có nghĩa là bắt đầu và có nghĩa là loại. Do đó, ngài bao gồm các sắc đại hiển và các pháp tương ưng với thức. Ngài đã nói “một trong các điều thích hợp” là nhắm đến người nào, do không có được bảy điều thích hợp, đề mục nghiệp xứ không hiện khởi một cách rõ ràng. Phần còn lại thì dễ hiểu.

මහාරුක්ඛසුත්තද්වයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải hai kinh Cây Lớn đã kết thúc.

7. තරුණරුක්ඛසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Cây Non

57-59. පලිමජ්ජෙය්‍යාති [Pg.98] අල්ලකරණවසෙන පරිතො පාළිං බන්ධෙය්‍ය. තථා කරොන්තො යස්මා ච තත්ථ තිණගච්ඡාදීනං මූලසන්තානග්ගහණෙන තං ඨානං සොධෙති නාම, තස්මා වුත්තං ‘‘සොධෙය්‍යා’’ති. පංසුන්ති අස්ස පවඩ්ඪකාරකං, ආගන්තුකං පංසුන්ති අත්ථො. දදෙය්‍යාති පක්ඛිපෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘ථද්ධ’’න්තිආදි. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘රුක්ඛං නාසෙතුකාමො පුරිසො වියා’’තිආදිනා පඤ්චමසුත්තෙ වුත්තනයෙන. අට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව වුත්තනයත්තා.

57-59. (Cụm từ) ‘palimajjeyya’ (nên làm bồn) có nghĩa là nên đắp bờ xung quanh với mục đích tưới nước. Do vì người làm như vậy quả thật là dọn dẹp nơi ấy bằng cách nhổ đi hệ thống rễ của cỏ, bụi cây, v.v... ở đó, cho nên (câu) “nên dọn dẹp” đã được nói đến. (Từ) ‘paṃsuṃ’ (đất) có nghĩa là tác nhân làm cho nó tăng trưởng, ý nghĩa là đất mới đem đến. (Từ) ‘dadeyya’ (nên cho) có nghĩa là nên bỏ vào. Do đó, ngài đã nói (từ) bắt đầu là ‘thaddhaṃ’ (cứng). (Cụm từ) ‘vuttanayeneva’ (chỉ theo phương pháp đã nói) có nghĩa là theo phương pháp đã được nói trong kinh thứ năm, bắt đầu bằng (câu) “giống như người muốn hủy diệt cây.” Các (kinh) thứ tám và thứ chín có ý nghĩa rõ ràng do phương pháp đã được nói đến.

තරුණරුක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Cây Non đã kết thúc.

10. නිදානසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Nhân Duyên

60. බහුවචනවසෙනාති කුරූ නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො රුළ්හීවසෙන ‘‘කුරූ’’ති එවං බහුවචනවසෙන. යත්ථ භගවතො වසනොකාසභූතො කොචි විහාරො න හොති, තත්ථ කෙවලං ගොචරගාමකිත්තනං නිදානකථාය පකති යථා ‘‘සක්කෙසු විහරති දෙවදහං නාම සක්‍යානං නිගමො’’ති. ‘‘ආයස්මා’’ති වා ‘‘දෙවානං පියො’’ති වා භවන්ති වා පියසමුදාහාරො එසොති ආහ ‘‘ආයස්මාති පියවචනමෙත’’න්ති. තයිදං පියවචනං ගාරවවසෙන වුච්චතීති ආහ ‘‘ගරුවචනමෙත’’න්ති. අතිදූරං අච්චාසන්නං අතිසම්මුඛා අතිපච්ඡතො උපරිවාතො උන්නතප්පදෙසොති ඉමෙ ඡ නිසජ්ජදොසා. නීලපීතලොහිතොදාතමඤ්ජිට්ඨපභස්සරවසෙන ඡබ්බණ්ණානං.

60. (Cụm từ) ‘bahuvacanavasena’ (theo cách dùng số nhiều) có nghĩa là: những người Kuru là các vương tử của xứ sở, nơi cư trú của họ, dù là một xứ, theo quy ước được gọi là “xứ Kuru” như vậy theo cách dùng số nhiều. Nơi nào không có tu viện nào là trú xứ của đức Thế Tôn, ở đó, việc chỉ đề cập đến ngôi làng khất thực là thông lệ của câu chuyện về nhân duyên, giống như (câu): “ngài trú ở xứ Sakka, tại thị trấn của dòng họ Sakya tên là Devadaha.” (Từ) ‘āyasmā’ (hiền giả) hoặc ‘devānaṃ piyo’ (người được chư thiên yêu mến) hoặc ‘bhavantī’ (bậc tôn quý), đây là cách nói thân ái, nên ngài đã nói: “‘āyasmā’ là lời nói thân ái này.” Lời nói thân ái này được nói ra do sự tôn trọng, nên ngài đã nói: “đây là lời nói tôn trọng.” Quá xa, quá gần, ngay phía trước, ngay phía sau, đầu hướng gió, nơi cao; đây là sáu lỗi về chỗ ngồi. Của sáu màu sắc: theo cách (phân loại) là xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng và rực rỡ.

කුලසඞ්ගහත්ථායාති කුලානුද්දයතාවසෙන කුලානුග්ගණ්හනත්ථාය. සහස්සභණ්ඩිකං නික්ඛිපන්තො විය භික්ඛාපටිග්ගණ්හනෙන තෙසං අභිවාදනාදිසම්පටිච්ඡනෙන ච පුඤ්ඤාභිසන්දස්ස ජනනෙන. පටිසම්මජ්ජිත්වාති අන්තෙවාසිකෙහි සම්මට්ඨට්ඨානං සක්කච්චකාරිතාය පුන සම්මජ්ජිත්වා. උභයන්තතො පට්ඨාය මජ්ඣන්ති ආදිතො පට්ඨාය වෙදනං, ජරාමරණතො පට්ඨාය ච වෙදනං පාපෙත්වා සම්මසනමාහ. තික්ඛත්තුන්ති ‘‘ආදිතො පට්ඨාය අන්ත’’න්තිආදිනා [Pg.99] වුත්තචතුරාකාරුපසංහිතෙ තයො වාරෙ. තෙන ද්වාදසක්ඛත්තුං සම්මසනමාහ. අම්හාකං භගවතා ගම්භීරභාවෙනෙව කථිතත්තා සෙසබුද්ධෙහිපි එවමෙව කථිතොති ධම්මන්වයෙ ඨත්වා වුත්තං ‘‘සබ්බබුද්ධෙහි…පෙ… කථිතො’’ති.

(Cụm từ) ‘kulasaṅgahatthāya’ (vì lợi ích nhiếp hộ các gia đình) có nghĩa là với mục đích nâng đỡ các gia đình do lòng bi mẫn đối với gia đình. Giống như người gửi một túi một ngàn (đồng tiền), bằng việc nhận vật thực, bằng việc chấp nhận sự đảnh lễ v.v... của họ, và bằng việc làm sanh khởi dòng phước thiện. (Cụm từ) ‘paṭisammajjitvā’ (sau khi quét dọn lại) có nghĩa là sau khi quét dọn lại nơi đã được các vị đệ tử nội trú quét dọn, để cho công việc được thực hiện một cách cẩn thận. (Cụm từ) ‘bắt đầu từ hai đầu đến giữa’ có nghĩa là ngài nói về sự quán xét sau khi đã đạt đến thọ bắt đầu từ khởi điểm (tức là vô minh), và sau khi đã đạt đến thọ bắt đầu từ lão và tử. (Cụm từ) ‘tikkhattuṃ’ (ba lần) có nghĩa là ba lần liên quan đến bốn phương thức đã được nói, bắt đầu bằng (câu) “từ khởi điểm đến kết thúc.” Do đó, ngài nói về sự quán xét mười hai lần. Do vì đã được đức Thế Tôn của chúng ta thuyết giảng chỉ với sự thâm sâu, và do vì đã được các đức Phật khác thuyết giảng cũng giống như vậy, nên khi đứng trong dòng truyền thừa của Giáo pháp, (câu) “do tất cả các đức Phật... v.v... đã được thuyết giảng” đã được nói đến.

පමාණාතික්කමෙති අපරිමාණත්ථෙ ‘‘යාවඤ්චිදං තෙන භගවතා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.3) විය. අතිරෙකභාවජොතනො හි යං යාව-සද්දො. තෙනාහ ‘‘අතිගම්භීරොති අත්ථො’’ති. අවභාසති ඛායති උපට්ඨාති ඤාණස්ස. තථා උපට්ඨානඤ්හි සන්ධාය ‘‘දිස්සතී’’ති වුත්තං. නනු එස පටිච්චසමුප්පාදො එකන්තගම්භීරොව, අථ කස්මා ගම්භීරාවභාසතා ජොතිතාති? සච්චමෙතං, එකන්තගම්භීරතාදස්සනත්ථමෙව පනස්ස ගම්භීරාවභාසග්ගහණං, තස්මා අඤ්ඤත්ථ ලබ්භමානං චාතුකොටිකං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන නිදස්සෙත්වා තමෙවස්ස එකන්තගම්භීරතං විභාවෙතුං ‘‘එකං හී’’තිආදි වුත්තං. එතං නත්ථීති අගම්භීරො අගම්භීරාවභාසො චාති එතං ද්වයං නත්ථි. තෙන යථාදස්සිතෙ චාතුකොටිකෙ පච්ඡිමා එකකොටි ලබ්භතීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘අයං හී’’තිආදි.

Pamāṇātikkame (vượt quá mức độ) có nghĩa là vô hạn, giống như trong câu ‘yāvañcidaṃ tena bhagavatā’ (cho đến mức độ này bởi đức Thế Tôn ấy) v.v… (Trường Bộ 1.3). Vì từ yāva làm sáng tỏ ý nghĩa về sự vượt trội. Do đó, ngài nói: ‘Nghĩa là rất sâu sắc.’ Avabhāsati có nghĩa là hiện ra, hiện khởi lên cho trí tuệ. Thật vậy, từ ‘dissati’ (được thấy) được nói ra với ý nghĩa về sự hiện khởi như thế. Chẳng phải pháp Thập Nhị Nhân Duyên này hoàn toàn sâu sắc sao, vậy tại sao lại làm sáng tỏ rằng nó ‘có vẻ sâu sắc’? Điều này đúng. Tuy nhiên, việc dùng từ ‘có vẻ sâu sắc’ là nhằm mục đích chỉ ra rằng nó hoàn toàn sâu sắc. Do đó, sau khi chỉ ra bốn trường hợp có thể có ở nơi khác bằng phương pháp loại trừ, để làm rõ tính hoàn toàn sâu sắc của nó, câu ‘ekaṃ hī’ (chỉ một) v.v… đã được nói ra. ‘Điều này không có’ nghĩa là hai điều này: ‘không sâu sắc’ và ‘có vẻ không sâu sắc’ là không có. Qua đó, ngài chỉ ra rằng trong bốn trường hợp đã được trình bày, chỉ có trường hợp cuối cùng là có thể có. Do đó, ngài nói: ‘Thật vậy, điều này…’ v.v...

යෙහි ගම්භීරභාවෙහි පටිච්චසමුප්පාදො ‘‘ගම්භීරො’’ති වුච්චති, තෙ චතූහි උපමාහි උල්ලිඞ්ගෙන්තො ‘‘භවග්ගග්ගහණායා’’තිආදිමාහ. යථා භවග්ගග්ගහණත්ථං හත්ථං පසාරෙත්වා ගහෙතුං න සක්කා දූරභාවතො, එවං සඞ්ඛාරාදීනං අවිජ්ජාදිපච්චයසම්භූතසමුදාගතත්ථො පකතිඤාණෙන ගහෙතුං න සක්කා. යථා සිනෙරුං භින්දිත්වා මිඤ්ජං පබ්බතරසං පාකතිකපුරිසෙන නීහරිතුං න සක්කා, එවං පටිච්චසමුප්පාදගතෙ ධම්මත්ථාදිකෙ පකතිඤාණෙන භින්දිත්වා විභජ්ජ පටිවිජ්ඣනවසෙන ජානිතුං න සක්කා. යථා මහාසමුද්දං පකතිපුරිසස්ස බාහුද්වයවසෙන පාරං තරිතුං න සක්කා. එවං වෙපුල්ලට්ඨෙන මහාසමුද්දසදිසං පටිච්චසමුප්පාදං පකතිඤාණෙන දෙසනාවසෙන පරිහරිතුං න සක්කා. යථා පථවිං පරිවත්තෙත්වා පාකතිකපුරිසස්ස පථවොජං ගහෙතුං න සක්කා, එවං ඉත්ථං අවිජ්ජාදයො සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයා හොන්තීති තෙසං පටිච්චසමුප්පාදසභාවො පාකතිකඤාණෙන නීහරිත්වා ගහෙතුං න සක්කොති, එවං චතුබ්බිධගම්භීරතාවසෙන චතස්සො උපමා යොජෙතබ්බා. පාකතිකඤාණවසෙන චායමත්ථයොජනා කතා දිට්ඨසච්චානං තත්ථ පටිවෙධසබ්භාවතො, තථාපි යස්මා සාවකානං පච්චෙකබුද්ධානඤ්ච තත්ථ සප්පදෙසමෙව [Pg.100] ඤාණං, බුද්ධානංයෙව නිප්පදෙසං. තස්මා වුත්තං ‘‘බුද්ධවිසයං පඤ්හ’’න්ති.

Để gợi lên những tính chất sâu sắc mà do đó pháp Thập Nhị Nhân Duyên được gọi là ‘sâu sắc’, ngài đã nói ra bốn ví dụ, bắt đầu bằng ‘bhavaggaggahaṇāya’ (để nắm bắt đỉnh cao của cõi hữu). Giống như không thể duỗi tay nắm lấy đỉnh cõi hữu vì nó quá xa, cũng vậy, không thể nắm bắt được ý nghĩa về sự phát sinh và hiện hữu của các hành v.v… do vô minh v.v… làm duyên bằng trí tuệ thông thường. Giống như một người bình thường không thể phá vỡ núi Sineru để lấy ra tinh chất của núi, cũng vậy, không thể phá vỡ, phân tích và biết theo cách thâm nhập các ý nghĩa của pháp v.v… trong Thập Nhị Nhân Duyên bằng trí tuệ thông thường. Giống như một người bình thường không thể dùng hai cánh tay bơi qua đại dương. Cũng vậy, không thể thấu triệt Thập Nhị Nhân Duyên, vốn giống như đại dương về sự rộng lớn, bằng trí tuệ thông thường qua con đường thuyết giảng. Giống như một người bình thường không thể lật ngược trái đất để lấy tinh chất của đất, cũng vậy, không thể rút ra và nắm bắt được bản chất của Thập Nhị Nhân Duyên - rằng vô minh v.v… là duyên cho các hành v.v… - bằng trí tuệ thông thường. Như vậy, bốn ví dụ nên được áp dụng theo bốn loại sâu sắc. Sự giải thích ý nghĩa này được thực hiện theo quan điểm của trí tuệ thông thường, vì những vị đã thấy chân lý có sự thâm nhập ở đó. Tuy nhiên, vì trí tuệ của các vị Thinh Văn và Độc Giác Phật ở đó chỉ là một phần, chỉ có trí tuệ của các vị Phật là toàn phần. Do đó, có nói rằng: ‘Vấn đề thuộc phạm vi của chư Phật.’

මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. ස්වායං ‘‘උත්තානකුත්තානකො විය ඛායතී’’ති වචනං සන්ධාය වුත්තොති ආහ ‘‘මා භණීති අත්ථො’’ති. උස්සාදෙන්තොති පඤ්ඤාවසෙන උක්කංසන්තොති අත්ථො. අපසාදෙන්තොති නිබ්භච්ඡන්තො, නිග්ගණ්හන්තොති අත්ථො. තෙනාති මහාපඤ්ඤභාවෙන.

Mā là một tiểu từ phủ định. Điều này được nói ra liên quan đến câu ‘nó có vẻ cạn cợt’, do đó ngài nói: ‘Nghĩa là, đừng nói vậy.’ Ussādento có nghĩa là đề cao, tán dương về mặt trí tuệ. Apasādento có nghĩa là khiển trách, chế ngự. Tena có nghĩa là do có trí tuệ vĩ đại.

තත්ථාති ථෙරස්ස සතිපි උත්තානභාවෙ පටිච්චසමුප්පාදස්ස අඤ්ඤෙසං ගම්භීරභාවෙ. සුභොජනරසපුට්ඨස්සාති සුන්දරෙන භොජනරසෙන පොසිතස්ස. කතයොගස්සාති නිබ්බුද්ධපයොගෙ කතපරිචයස්ස. මල්ලපාසාණන්ති මල්ලෙහි මහාබලෙහෙව ඛිපිතබ්බපාසාණං. කුහිං ඉමස්ස භාරියට්ඨානන්ති කස්මිං පස්සෙ ඉමස්ස පාසාණස්ස ගරුතරපදෙසොති තස්ස සල්ලහුකභාවං දීපෙන්තො වදති.

Tattha (ở đó) có nghĩa là: mặc dù đối với vị trưởng lão, pháp Thập Nhị Nhân Duyên có vẻ cạn cợt, nhưng đối với những người khác thì nó sâu sắc. Subhojanarasapuṭṭhassa có nghĩa là người được nuôi dưỡng bằng hương vị của thức ăn ngon. Katayogassa có nghĩa là người đã thực hành, đã quen thuộc với việc sử dụng sức mạnh. Mallapāsāṇaṃ là tảng đá được ném bởi các lực sĩ, những người có sức mạnh to lớn. ‘Chỗ nặng của tảng đá này ở đâu?’ có nghĩa là ‘Phần nào của tảng đá này nặng hơn?’. Anh ta nói như vậy để chỉ ra sự nhẹ nhàng của nó (đối với anh ta).

තිමිරපිඞ්ගලෙනෙව දීපෙන්ති තස්ස මහාවිප්ඵාරභාවතො. තෙනාහ ‘‘තස්ස කිරා’’තිආදි. පක්කුථතීති පක්කුථන්තං විය පරිවත්තති පරිතො වත්තති. ලක්ඛණවචනඤ්හෙතං. පිට්ඨියං සකලිකඅට්ඨිකා පිට්ඨිපත්තං. කායූපපන්නස්සාති මහතා කායෙන උපෙතස්ස, මහාකායස්සාති අත්ථො. පිඤ්ඡ වට්ටීති පිඤ්ඡ කලාපො. සුපණ්ණවාතන්ති නාගග්ගහණාදීසු පක්ඛපප්ඵොටනවසෙන උප්පජ්ජනකවාතං.

Họ minh họa bằng con cá Timirapiṅgala vì sự to lớn của nó. Do đó, ngài nói: ‘Tương truyền rằng của nó…’ v.v… Pakkuthati có nghĩa là nó xoay chuyển, quay tròn xung quanh như đang sôi. Đây là một từ chỉ đặc tính. Piṭṭhipattaṃ là xương vảy trên lưng. Kāyūpapannassa có nghĩa là người có thân hình to lớn, nghĩa là có thân to. Piñcha vaṭṭi là một chùm lông đuôi. Supaṇṇavātaṃ là cơn gió phát sinh do việc đập cánh khi bắt rắn v.v...

‘‘පුබ්බූපනිස්සයසම්පත්තියා’’තිආදිනා උද්දිට්ඨකාරණානි විත්ථාරතො විවරිතුං ‘‘ඉතො කිරා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඉතොති ඉතො භද්දකප්පතො. සතසහස්සිමෙති සතසහස්සමෙ. හංසවතී නාම නගරං අහොසි ජාතනගරං. ධුරපත්තානීති බාහිරපත්තානි, යානි දීඝතමානි.

Để giải thích chi tiết các nguyên nhân đã được chỉ ra, bắt đầu bằng ‘do sự thành tựu của duyên quá khứ’, câu ‘tương truyền rằng từ đây…’ v.v… đã được nói ra. Ở đây, ito (từ đây) có nghĩa là từ kiếp hiền này. Satasahassime có nghĩa là một trăm ngàn (kiếp). Đã có một thành phố tên là Haṃsavatī, là thành phố nơi ngài sinh ra. Dhurapattāni là những chiếc lá bên ngoài, những chiếc lá dài nhất.

කනිට්ඨභාතාති වෙමාතිකභාතා කනිට්ඨො යථා අම්හාකං භගවතො නන්දත්ථෙරො. බුද්ධානඤ්හි සහොදරා භාතරො නාම න හොන්ති. තත්ථ ජෙට්ඨා තාව නුප්පජ්ජන්ති, කනිට්ඨානං පන අසම්භවො එව. භොගන්ති විභවං. උපසන්තොති චොරජනිතසඞ්ඛොභවූපසමෙන උපසන්තො ජනපදො.

Kaniṭṭhabhātā (em trai) là người em trai cùng cha khác mẹ, giống như trưởng lão Nanda của đức Thế Tôn chúng ta. Thật vậy, chư Phật không có anh em ruột. Trong trường hợp đó, anh trai không sinh ra, còn em trai thì không thể có. Bhogaṃ có nghĩa là tài sản. Upasanto có nghĩa là xứ sở đã được bình yên do sự dẹp yên các xáo trộn gây ra bởi bọn cướp.

ද්වෙ [Pg.101] සාටකෙ නිවාසෙත්වාති සාටකද්වයමෙව අත්තනො කායපරිහාරියං කත්වා, ඉතරං සබ්බසම්භාරං අත්තනා මොචෙත්වා.

‘Mặc hai tấm y’ có nghĩa là lấy hai tấm y làm vật dụng cho thân mình, tự mình từ bỏ tất cả các vật dụng khác.

පත්තග්ගහණත්ථන්ති අන්තොපක්ඛිත්තඋණ්හභොජනත්තා පත්තස්ස අපරාපරං හත්ථෙ පරිවත්තෙන්තස්ස සුඛෙන පත්තග්ගහණත්ථං. උත්තරිසාටකන්ති අත්තනො උත්තරියං සාටකං. එතානි පාකටට්ඨානානීති එතානි යථාවුත්තානි භගවතො දෙසනාය පාකටානි බුද්ධෙ බුද්ධසාවකෙ ච උද්දිස්ස ථෙරස්ස පුඤ්ඤකරණට්ඨානානි, පච්චෙකබුද්ධං පන බොධිසත්තඤ්ච උද්දිස්ස ථෙරස්ස පුඤ්ඤකරණට්ඨානානි බහූනියෙව.

Pattaggahaṇatthaṃ (để cầm bát) có nghĩa là để dễ dàng cầm bát khi phải chuyển bát qua lại trong tay vì thức ăn nóng được đặt bên trong. Uttarisāṭakaṃ là tấm y choàng vai của mình. Etāni pākaṭaṭṭhānāni (đây là những nơi rõ ràng) có nghĩa là những nơi làm phước của vị trưởng lão hướng đến đức Phật và các vị Thinh Văn của Phật, như đã được nói, là những điều đã được làm rõ qua lời dạy của đức Thế Tôn. Tuy nhiên, những nơi làm phước của vị trưởng lão hướng đến các vị Phật Độc Giác và Bồ Tát thì rất nhiều.

පටිසන්ධිං ගහෙත්වාති අම්හාකං බොධිසත්තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙයෙව පටිසන්ධිං ගහෙත්වා.

‘Sau khi tái sanh’ có nghĩa là sau khi tái sanh vào chính ngày mà vị Bồ Tát của chúng ta tái sanh.

උග්ගහනං පාළියා උග්ගණ්හනං, සවනං අත්ථසවනං, පරිපුච්ඡනං ගණ්ඨිට්ඨානෙසු අත්ථපරිපුච්ඡනං, ධාරණං පාළියා පාළිඅත්ථස්ස ච චිත්තෙ ඨපනං. සබ්බඤ්චෙතං ඉධ පටිච්චසමුප්පාදවසෙන වෙදිතබ්බං, සබ්බස්සපි බුද්ධවචනස්ස වසෙනාතිපි වට්ටති. සොතාපන්නානඤ්ච…පෙ… උපට්ඨාති තත්ථ සම්මොහවිගමෙන ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති අත්තපච්චක්ඛවසෙන උපට්ඨානතො. නාමරූපපරිච්ඡෙදොති සහ පච්චයෙන නාමරූපස්ස පරිච්ඡිජ්ජ අවබොධො. චතූහීති ධම්මගම්භීරාදීහි චතූහි ගම්භීරතාහි සබ්බාපි ගම්භීරතා.

“Thọ trì” là học thuộc lòng Pāli, “văn” là nghe ý nghĩa, “hỏi” là hỏi về ý nghĩa ở những điểm khúc mắc, “ghi nhớ” là đặt vào trong tâm cả Pāli và nghĩa của Pāli. Tất cả điều này ở đây nên được hiểu theo phương diện duyên khởi, cũng có thể nói là theo phương diện của toàn bộ lời Phật dạy. Và đối với các vị Tu-đà-hoàn... hiện khởi ở đó do sự đoạn trừ si mê, do sự hiện khởi theo cách tự mình chứng nghiệm rằng: “Pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận.” Phân định danh sắc là sự liễu tri sau khi đã phân định danh sắc cùng với các duyên của nó. Bởi bốn là tất cả sự thâm sâu bởi bốn sự thâm sâu là pháp thâm sâu, v.v.

සාවකෙහි දෙසිතා දෙසනාපි පන සත්ථු එව දෙසනාති ආහ ‘‘මයා දින්නනයෙ ඨත්වා’’ති. ‘‘සෙක්ඛෙන නාම නිබ්බානං සබ්බාකාරෙන පටිවිද්ධං න හොතී’’ති න තස්ස ගම්භීරතාති තස්ස ගම්භීරස්ස උපාදානස්ස ගම්භීරතා විය සුට්ඨු දිට්ඨා නාම හොති. තස්මා ආහ ‘‘ඉදං නිබ්බානමෙව ගම්භීරං, පච්චයාකාරො පන උත්තානකො ජාතො’’ති. නිබ්බානඤ්හි සබ්බෙපි අසෙක්ඛා සබ්බසො පටිවිජ්ඣන්ති නිප්පදෙසත්තා, පච්චයාකාරං පන සම්මාසම්බුද්ධායෙව අනවසෙසතො පටිවිජ්ඣන්ති, න ඉතරෙ. තස්මා පච්චයවසෙන ‘‘ඉදං අපරද්ධ’’න්ති වුත්තං ථෙරං අපසාදෙන්තෙන. තමෙව හිස්ස අනවසෙසතො පටිවෙධාභාවං විභාවෙතුං ‘‘අථ කස්මා’’තිආදි වුත්තං. අසතිපි ධම්මතො භෙදෙ සංයොජනත්ථඅනුසයත්ථවසෙන පන තෙසං ලබ්භමානභෙදං ගහෙත්වා ‘‘ඉමෙ චත්තාරො කිලෙසෙ’’ති වුත්තං. අඤ්ඤො හි තෙසං බන්ධනත්ථො, අඤ්ඤො ථාමගමනට්ඨොති. එස නයො සෙසෙසුපි. ඉති ඉමෙසං කිලෙසානං අප්පහීනත්තා තථාරූපං උපනිස්සයසම්පදං [Pg.102] අභාවයතොව අනුත්තානමෙව ධම්මං උත්තානන්ති න වත්තබ්බමෙවාති අධිප්පායො. චත්තාරි අට්ඨ සොළස වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානීති ඉදං මහාබොධිසත්තානං සන්තානෙ බොධිපරිපාචකධම්මානං තික්ඛමජ්ඣිමමුදුභාවසිද්ධකාලවිසෙසදස්සනං, තඤ්ච ඛො මහාභිනීහාරතො පට්ඨායාති වදන්ති. එතෙහීති යථාවුත්තබුද්ධසාවකඅග්ගසාවකපච්චෙකබුද්ධසම්මාසම්බුද්ධානං විසෙසාධිගමෙහි. පච්චනීකන්ති පටික්කූලං විරුද්ධං. සබ්බථා පච්චයාකාරපටිවෙධො නාම සම්මාසම්බොධියාධිගමො එවාති වුත්තං ‘‘පච්චයාකාරං පටිවිජ්ඣිතුං වායමන්තස්සෙවා’’ති. නවහි ආකාරෙහීති උප්පාදාදීහි නවහි පච්චයාකාරෙහි. වුත්තඤ්හෙතං පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 1.45) –

Bài thuyết giảng do các vị Thinh văn thuyết cũng chính là bài thuyết giảng của bậc Đạo Sư, nên ngài nói: ‘đứng vững trong phương pháp đã được ta ban cho.’ ‘Bậc hữu học quả thật chưa thâm nhập Niết-bàn về mọi phương diện,’ nên sự thâm sâu của nó không được thấy rõ như sự thâm sâu của sự chấp thủ thâm sâu ấy. Do đó, ngài nói: ‘Chính Niết-bàn này là thâm sâu, còn pháp duyên sanh đã trở nên cạn cạn.’ Thật vậy, tất cả các bậc Vô học đều thâm nhập Niết-bàn một cách trọn vẹn do vì (Niết-bàn) không có phần dư sót, nhưng chỉ có các bậc Chánh Đẳng Giác mới thâm nhập pháp duyên sanh một cách không dư sót, chứ không phải các vị khác. Do đó, theo phương diện duyên, khi bác bỏ vị trưởng lão, ngài đã nói: ‘điều này là sai lầm.’ Để làm rõ chính sự không thâm nhập một cách không dư sót ấy của vị ấy, ngài đã nói: ‘Vậy tại sao?’ v.v. Mặc dù không có sự khác biệt về mặt pháp, nhưng do nắm lấy sự khác biệt có được của chúng theo nghĩa kiết sử và nghĩa tùy miên, nên ngài đã nói: ‘bốn loại phiền não này.’ Vì nghĩa trói buộc của chúng là khác, và nghĩa đi đến sức mạnh là khác. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. Như vậy, ý nghĩa là: do chưa đoạn trừ các phiền não này, do chưa tu tiến sự thành tựu y chỉ duyên tương xứng, nên không thể nói pháp vốn không cạn cạn là cạn cạn. ‘Bốn, tám, mười sáu hoặc vô số (a-tăng-kỳ)’ – điều này cho thấy sự khác biệt về thời gian thành tựu của các pháp làm cho Bồ-đề chín muồi trong dòng tương tục của các vị Đại Bồ-tát, (tùy thuộc vào) tính chất bén nhạy, trung bình, và mềm yếu. Và họ nói rằng điều ấy bắt đầu từ đại nguyện. Bởi những điều này là bởi những sự chứng đắc đặc biệt của các vị Phật Thinh văn, Thượng thủ Thinh văn, Độc Giác Phật, và Chánh Đẳng Giác như đã được nói. Đối nghịch là trái ngược, mâu thuẫn. Sự thâm nhập pháp duyên sanh về mọi phương diện chính là sự chứng đắc Chánh Đẳng Giác, nên đã được nói: ‘chỉ đối với người đang nỗ lực để thâm nhập pháp duyên sanh.’ Bởi chín phương diện là bởi chín pháp duyên sanh bắt đầu bằng sự sanh khởi. Điều này đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (Paṭisambhidāmagga, Paṭi. Ma. 1.45) –

‘‘අවිජ්ජාසඞ්ඛාරානං උප්පාදට්ඨිති ච පවත්තට්ඨිති ච නිමිත්තට්ඨිති ච ආයූහනට්ඨිති ච සංයොගට්ඨිති ච පලිබොධට්ඨිති ච සමුදයට්ඨිති ච හෙතුට්ඨිති ච පච්චයට්ඨිති ච, ඉමෙහි නවහාකාරෙහි අවිජ්ජා පච්චයො, සඞ්ඛාරා පච්චයසමුප්පන්නා’’තිආදි.

“Trạng thái sanh khởi, trạng thái diễn tiến, trạng thái tướng, trạng thái tích tập, trạng thái phối hợp, trạng thái chướng ngại, trạng thái tập khởi, trạng thái nhân, và trạng thái duyên của vô minh và các hành; bởi chín phương diện này, vô minh là duyên, các hành là pháp do duyên sanh,” v.v.

තත්ථ නවහාකාරෙහීති නවහි පච්චයභාවූපගමනෙහි ආකාරෙහි. උප්පජ්ජති එතස්මා ඵලන්ති උප්පාදො, ඵලුප්පත්තියා කාරණභාවො. සති ච අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරා උප්පජ්ජන්ති, නාසති, තස්මා අවිජ්ජා සඞ්ඛාරානං උප්පාදො හොති. තථා අවිජ්ජාය සති සඞ්ඛාරා පවත්තන්ති ච නිමියන්ති ච. යථා ච භවාදීසු ඛිපන්ති, එවං තෙසං අවිජ්ජා පච්චයො හොති, තථා ආයූහන්ති ඵලුප්පත්තියා ඝටෙන්ති සංයුජ්ජන්ති අත්තනො ඵලෙන. යස්මිං සන්තානෙ සයං උප්පන්නා, තං පලිබුන්ධන්ති පච්චයන්තරසමවායෙ උදයන්ති උප්පජ්ජන්ති, හිනොති ච සඞ්ඛාරානං කාරණභාවං උපගච්ඡති. පටිච්ච අවිජ්ජං සඞ්ඛාරා අයන්ති පවත්තන්තීති එවං අවිජ්ජාය සඞ්ඛාරානං කාරණභාවූපගමනවිසෙසා උප්පාදාදයො වෙදිතබ්බාති. උප්පාදට්ඨිතීති ච තිට්ඨති එතෙනාති ඨිති, කාරණං. උප්පාදො එව ඨිති උප්පාදඨිති. එස නයො සෙසෙසුපි. ඉදඤ්ච පච්චයාකාරදස්සනං යථා පුරිමෙහි මහාබොධිමූලෙ පවත්තිතං, තථා අම්හාකං භගවතාපි පවත්තිතන්ති අච්ඡරියවෙගාභිහතා දසසහස්සිලොකධාතු සඞ්කම්පි සම්පකම්පීති දස්සෙන්තො ‘‘දිට්ඨමත්තෙ’’තිආදිමාහ.

Ở đó, bởi chín phương diện là bởi chín phương diện đi đến trạng thái làm duyên. Sanh khởi là ‘quả sanh khởi từ cái này,’ là trạng thái làm nguyên nhân cho sự sanh khởi của quả. Và khi có vô minh, các hành sanh khởi; khi không có, (chúng) không (sanh khởi). Do đó, vô minh là sự sanh khởi của các hành. Tương tự, khi có vô minh, các hành diễn tiến và được tạo ra. Và như chúng ném vào trong các cõi hữu, v.v., như vậy vô minh là duyên của chúng; tương tự, chúng tích tập, cố gắng cho sự sanh khởi của quả, và phối hợp với quả của chính mình. Chúng làm chướng ngại cho dòng tương tục nào mà trong đó chúng tự sanh khởi; khi có sự hội đủ của các duyên khác, chúng khởi lên, sanh khởi; và thúc đẩy, đi đến trạng thái làm nguyên nhân của các hành. ‘Do duyên vô minh, các hành đi đến, diễn tiến,’ như vậy, các sự khác biệt về việc đi đến trạng thái làm nguyên nhân của các hành từ vô minh, bắt đầu bằng sự sanh khởi, cần được hiểu. Và trạng thái sanh khởi: trạng thái là ‘nó đứng vững bởi cái này,’ là nguyên nhân. Sự sanh khởi chính là trạng thái, (nên gọi là) trạng thái sanh khởi. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại. Và để chỉ ra rằng: “Sự thấy pháp duyên sanh này, như đã được các vị (Bồ-tát) trước kia thực hành tại cội Bồ-đề, cũng đã được Đức Thế Tôn của chúng ta thực hành như vậy, nên bị tác động bởi sự thôi thúc kỳ diệu, mười ngàn thế giới đã rung chuyển, chấn động,” ngài đã nói: ‘ngay khi thấy,’ v.v.

එතස්ස ධම්මස්සාති එතස්ස පටිච්චසමුප්පාදසඤ්ඤිතස්ස ධම්මස්ස. සො පන යස්මා අත්ථතො හෙතුප්පභවානං හෙතු. තෙනාහ ‘‘එතස්ස පච්චයධම්මස්සා’’ති[Pg.103]. ජාතිආදීනං ජරාමරණපච්චයතායාති අත්ථො. නාමරූපපරිච්ඡෙදො තස්ස ච පච්චයපරිග්ගහො න පඨමාභිනිවෙසමත්තෙන හොති, අථ ඛො තත්ථ අපරාපරං ඤාණුප්පත්තිසඤ්ඤිතෙන අනු අනු බුජ්ඣනෙන. තදුභයභාවං පන දස්සෙන්තො ‘‘ඤාතපරිඤ්ඤාවසෙන අනනුබුජ්ඣනා’’ති ආහ. නිච්චසඤ්ඤාදීනං පජහනවසෙන පවත්තමානා විපස්සනාධම්මෙ පටිවිජ්ඣති එව නාම හොති පටිපක්ඛවික්ඛම්භනෙන තික්ඛවිසදභාවාපත්තිතො, තදධිට්ඨානභූතා ච තීරණපරිඤ්ඤා අරියමග්ගො ච පරිඤ්ඤාපහානාභිසමයවසෙන පවත්තියා තීරණප්පහානපරිඤ්ඤාසඞ්ගහො චාති තදුභයපටිවෙධාභාවං දස්සෙන්තො ‘‘තීරණප්පහානපරිඤ්ඤාවසෙන අප්පටිවිජ්ඣනා’’ති ආහ. තන්තං වුච්චති පටවීනනත්ථං තන්තවායෙති තන්තං ආවඤ්ඡිත්වා පසාරිතසුත්තවට්ටිතං නීයතීති කත්වා, තං පන තන්තාකුලතාය නිදස්සනභාවෙන ආකුලමෙව ගහිතන්ති ආහ ‘‘තන්තං විය ආකුලජාතා’’ති. සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාමා’’තිආදි වුත්තං. සමානෙතුන්ති පුබ්බෙනාපරං සමං කත්වා ආනෙතුං, අවිසමං උජුං කාතුන්ති අත්ථො. තන්තමෙව වා ආකුලං තන්තාකුලං, තන්තාකුලං විය ජාතා භූතා තන්තාකුලකජාතා. මජ්ඣිමං පටිපදං අනුපගන්ත්වා අන්තද්වයපක්ඛන්දෙන පච්චයාකාරෙ ඛලිත්වා ආකුලබ්‍යාකුලා හොන්ති, තෙනෙව අන්තද්වයපක්ඛන්දෙන තංතංදිට්ඨිග්ගාහවසෙන පරිබ්භමන්තා උජුකං ධම්මට්ඨිතිතන්තං පටිවිජ්ඣිතුං න ජානන්ති. තෙනාහ ‘‘න සක්කොන්ති පච්චයාකාරං උජුං කාතු’’න්ති. ද්වෙ බොධිසත්තෙති පච්චෙකබොධිසත්තමහාබොධිසත්තෙ. අත්තනො ධම්මතායාති අත්තනො සභාවෙන, පරොපදෙසෙන විනාති අත්ථො. තත්ථ තත්ථ ගුළකජාතන්ති තස්මිං තස්මිං ඨානෙ ජාතගුළකං පිණ්ඩිසුත්තං. තතො එව ගණ්ඨිබද්ධන්ති වුත්තං. පච්චයෙසු පක්ඛලිත්වාති අනිච්චදුක්ඛානත්තාදිසභාවෙසු පච්චයධම්මෙසු නිච්චාදිභාවවසෙන පක්ඛලිත්වා. පච්චයෙ උජුං කාතුං අසක්කොන්තොති තස්සෙව නිච්චාදිගාහස්ස අවිස්සජ්ජනතො පච්චයධම්මනිමිත්තං අත්තනො දස්සනං උජුං කාතුං අසක්කොන්තො ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථවසෙන ගණ්ඨිකජාතා හොන්තීති ආහ ‘‘ද්වාසට්ඨි…පෙ… ගණ්ඨිබද්ධා’’ති.

Etassa dhammassāti có nghĩa là của pháp này, tức là của pháp được gọi là duyên khởi. Hơn nữa, vì pháp ấy về mặt ý nghĩa là nhân của các pháp do nhân sanh khởi. Do đó, ngài nói ‘etassa paccayadhammassā’ti (của pháp duyên này). Nghĩa là do tính duyên của sanh v.v... đối với già chết. Sự xác định danh sắc và sự nắm bắt duyên của nó không xảy ra chỉ bằng sự chấp thủ ban đầu, mà là bằng sự giác ngộ dần dần, được gọi là sự phát sanh trí tuệ liên tục ở đó. Để chỉ ra tình trạng của cả hai điều đó, ngài nói ‘ñātapariññāvasena ananubujjhanā’ti (do không giác ngộ theo cách liễu tri bằng trí). Tuệ quán đang diễn tiến theo cách từ bỏ các tưởng về thường v.v... được gọi là thâm nhập vào pháp, do đạt đến trạng thái sắc bén và trong sáng nhờ sự trấn áp đối nghịch; và thẩm sát biến tri là nền tảng của nó, và thánh đạo là sự bao gồm thẩm sát biến tri và đoạn trừ biến tri do sự diễn tiến theo cách liễu tri, đoạn trừ, và chứng ngộ. Để chỉ ra sự không thâm nhập cả hai điều đó, ngài nói ‘tīraṇappahānapariññāvasena appaṭivijjhanā’ti (do không thâm nhập theo cách thẩm sát biến tri và đoạn trừ biến tri). Tantaṃ (sợi chỉ) được gọi như vậy vì nó được người thợ dệt (tantavāye) kéo căng và dệt thành tấm vải (paṭavīnanatthaṃ). Nhưng vì nó được dùng làm ví dụ cho sự rối rắm của sợi chỉ, nên nó được hiểu là rối rắm. Do đó, ngài nói ‘tantaṃ viya ākulajātā’ti (trở nên rối rắm như sợi chỉ). Để trình bày chi tiết ý nghĩa đã được nói tóm tắt, câu ‘yathā nāmā’ (ví như) v.v... đã được nói. Samānetunti có nghĩa là làm cho cái sau bằng với cái trước, tức là làm cho ngay thẳng, không cong vẹo. Hoặc tantākulaṃ là sợi chỉ rối (tantameva ākulaṃ). Tantākulakajātā là đã trở thành, đã sanh ra như sợi chỉ rối. Do không đi theo trung đạo, họ vấp ngã trong duyên khởi do thiên về hai cực đoan, nên trở nên rối rắm, bấn loạn. Chính vì thiên về hai cực đoan đó, họ lang thang theo cách chấp thủ các tà kiến này kia, không biết cách thâm nhập vào trật tự pháp ngay thẳng. Do đó, ngài nói ‘na sakkonti paccayākāraṃ ujuṃ kātu’nti (không thể làm cho duyên khởi ngay thẳng). Dve bodhisatteti (hai vị Bồ-tát) là vị Độc Giác Bồ-tát và vị Đại Bồ-tát. Attano dhammatāyāti (do pháp tánh của mình) có nghĩa là do tự tánh của mình, tức là không cần sự chỉ dạy của người khác. Tattha tattha guḷakajātanti (trở thành cuộn chỉ ở chỗ này chỗ kia) là cuộn chỉ, sợi chỉ được cuộn lại ở nơi này nơi kia. Do đó, nó được gọi là gaṇṭhibaddhaṃ (bị thắt nút). Paccayesu pakkhalitvāti (vấp ngã trong các duyên) là vấp ngã trong các pháp duyên có tự tánh vô thường, khổ, vô ngã v.v... theo cách (cho là) thường v.v... Paccaye ujuṃ kātuṃ asakkontoti (không thể làm cho duyên ngay thẳng) là do không từ bỏ sự chấp thủ thường v.v... đó, không thể làm cho cái thấy của mình về tướng của pháp duyên được ngay thẳng, họ trở thành bị thắt nút do thân triền chấp thủ vào chân lý này. Do đó, ngài nói ‘dvāsaṭṭhi…pe… gaṇṭhibaddhā’ti (sáu mươi hai... cho đến... bị thắt nút).

යෙ හි කෙචි සමණා වා බ්‍රාහ්මණා වා සස්සතදිට්ඨිආදි දිට්ඨියො නිස්සිතා අල්ලීනා, විනනතො කුලාති ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන ලද්ධනාමස්ස තන්තවායස්ස [Pg.104] ගණ්ඨිකං නාම ආකුලභාවෙන අග්ගතො වා මූලතො වා දුවිඤ්ඤෙය්‍යාවයවං ඛලිතබන්ධසුත්තන්ති ආහ ‘‘කුලාගණ්ඨිකං වුච්චති පෙසකාරකඤ්ජියසුත්ත’’න්ති. සකුණිකාති වට්ටචාටකසකුණිකා. සා හි රුක්ඛසාඛාසු ඔලම්බනකුලාවකා හොති. තඤ්හි සා කුලාවකං තතො තතො තිණහීරාදිකෙ ආනෙත්වා තථා තථා විනන්ධති, යථා තෙසං පෙසකාරකඤ්ජියසුත්තං විය අග්ගෙන වා අග්ගං, මූලෙන වා මූලං සමානෙතුං විවෙචෙතුං වා න සක්කා. තෙනාහ ‘‘යථා’’තිආදි. තදුභයම්පීති කුලාගණ්ඨිකන්ති වුත්තං කඤ්ජියසුත්තං කුලාවකඤ්ච. පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘එවමෙව සත්තා’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව.

Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào nương tựa, dính mắc vào các tà kiến như thường kiến v.v... Kulā (tổ) là do sự dệt (vinanato), là tên gọi theo nữ tính của người thợ dệt (tantavāyassa). Gaṇṭhikaṃ (nút thắt) là sợi chỉ bị buộc sai, có các phần khó phân biệt từ đầu hay từ gốc do tính chất rối rắm. Do đó, ngài nói ‘kulāgaṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjiyasutta’nti (nút thắt của tổ được gọi là sợi chỉ rối của người thợ dệt). Sakuṇikāti (con chim) là con chim cút, chim sáo. Nó làm tổ treo trên các cành cây. Nó lấy cỏ, xơ cây v.v... từ nơi này nơi kia rồi bện cái tổ ấy theo cách mà người ta không thể làm cho đầu nối với đầu, hay gốc nối với gốc, hoặc gỡ rối chúng ra như sợi chỉ rối của người thợ dệt. Do đó, ngài nói ‘yathā’ (ví như) v.v... Tadubhayampīti (cả hai điều đó) là sợi chỉ rối được gọi là kulāgaṇṭhikaṃ và cái tổ chim. Purimanayenevāti (theo phương pháp trước) là theo phương pháp đã được nói trước đây bằng câu ‘evameva sattā’ (chúng sanh cũng vậy) v.v...

කාමං මුඤ්ජපබ්බජතිණානි යථාජාතානිපි දීඝභාවෙන පතිත්වා අරඤ්ඤට්ඨානෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං විනන්ධිත්වා ආකුලානි හුත්වා තිට්ඨන්ති, තානි පන තථා දුබ්බිවෙචියානි යථා රජ්ජුභූතානීති දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

Thật vậy, các loại cỏ muñja và cỏ babbaja, dù mọc tự nhiên, cũng ngã xuống do dài, rồi ở trong rừng chúng bện vào nhau, trở nên rối rắm. Để chỉ ra rằng chúng khó gỡ đến mức như thể đã trở thành dây thừng, câu ‘yathā hī’ (ví như) v.v... đã được nói. Phần còn lại ở đây cũng theo phương pháp đã nói ở dưới.

අපායොති අයෙන සුඛෙන, සුඛහෙතුනා වා විරහිතො. දුක්ඛස්ස ගතිභාවතොති අපායිකස්ස දුක්ඛස්ස පවත්තිට්ඨානභාවතො. සුඛසමුස්සයතොති ‘‘අබ්භුදයතො විනිපතිතත්තා’’ති විරූපං නිපතිතත්තා යථා තෙනත්තභාවෙන සුඛසමුස්සයො න හොති, එවං නිපතිතත්තා. ඉතරොති සංසාරො නනු ‘‘අපාය’’න්තිආදිනා වුත්තොපි සංසාරො එවාති? සච්චමෙතං, නිරයාදීනං පන අධිමත්තදුක්ඛභාවදස්සනත්ථං අපායාදිග්ගහණං ගොබලිබද්දඤායෙන අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. ඛන්ධානඤ්ච පටිපාටීති පඤ්චන්නං ඛන්ධානං හෙතුඵලභාවෙන අපරාපරුප්පත්ති. අබ්භොච්ඡින්නං වත්තමානාති අවිච්ඡෙදෙන පවත්තමානා.

Apāyo (đọa xứ) là nơi không có sự an lạc (ayena sukhena), hoặc không có nhân của sự an lạc. Dukkhassa gatibhāvatoti (do là nơi đến của khổ) là do là nơi diễn tiến của khổ trong đọa xứ. Sukhasamussayatoti (từ sự tích tụ của an lạc) là ‘abbhudayato vinipatitattā’ (do bị rơi khỏi sự thịnh vượng), tức là bị rơi vào tình trạng xấu, theo cách mà với thân phận đó không có sự tích tụ của an lạc, đã bị rơi vào như vậy. Itaroti (cái khác) là luân hồi. Chẳng phải luân hồi cũng đã được nói đến bằng câu ‘apāya’ (đọa xứ) v.v... sao? Điều đó đúng, nhưng việc đề cập đến đọa xứ v.v... là để chỉ ra tình trạng khổ đau tột cùng của địa ngục v.v... Ý nghĩa này nên được hiểu theo phương pháp con bò đực (gobalibaddañāyena). Khandhānañca paṭipāṭīti (và thứ tự của các uẩn) là sự sanh khởi liên tiếp của năm uẩn theo cách nhân quả. Abbhocchinnaṃ vattamānāti (đang diễn tiến không gián đoạn) là đang diễn tiến một cách liên tục.

තං සබ්බම්පීති තං ‘‘අපාය’’න්තිආදිනා වුත්තං සබ්බං අපායදුක්ඛඤ්චෙව වට්ටදුක්ඛඤ්ච. මහාසමුද්දෙ වාතක්ඛිත්තා නාවා වියාති ඉදං පරිබ්භමනට්ඨානස්ස මහන්තභාවදස්සනත්ථඤ්චෙව පරිබ්භමනස්ස අනවත්තිතදස්සනත්ථඤ්ච වෙදිතබ්බං. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Taṃ sabbampīti (tất cả những điều đó) là tất cả những điều đã được nói bằng câu ‘apāya’ (đọa xứ) v.v..., tức là cả khổ trong đọa xứ và khổ trong vòng luân hồi. Mahāsamudde vātakkhittā nāvā viyāti (như con thuyền bị gió cuốn đi trong đại dương) điều này nên được hiểu là để chỉ ra sự to lớn của nơi lang thang và cũng để chỉ ra sự không dừng lại của việc lang thang. Phần còn lại theo phương pháp đã nói.

නිදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải Kinh Nhân Duyên đã hoàn tất.

දුක්ඛවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải Phẩm Khổ đã hoàn tất.

7. මහාවග්ගො

7. Đại Phẩm

1. අස්සුතවාසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải Kinh Vô Văn

61. ‘‘අස්සුතවා’’ති [Pg.105] සොතද්වාරානුසාරෙන උපධාරිතං, උපධාරණං වා සුතං අස්ස අත්ථීති සුතවා, තප්පටික්ඛෙපෙන න සුතවාති අස්සුතවා. වා-සද්දො චායං පසංසායං, අතිසයස්ස වා බොධනකො, තස්මා යස්ස පසංසිතං, අතිසයෙන වා සුතං අත්ථි, සො ‘‘සුතවා’’ති සංකිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථො පරියත්තිධම්මපරිචයො ‘‘තං සුත්වා තථත්තාය පටිපත්ති ච සුතවා’’ති ඉමිනා පදෙන පකාසිතො. අථ වා සොතබ්බයුත්තං සුත්වා කත්තබ්බනිප්ඵත්තිං සුණීති සුතවා. තප්පටික්ඛෙපෙන න සුතවාති අස්සුතවා. තෙනාහු පොරාණා ‘‘ආගමාධිගමාභාවා, ඤෙය්‍යො අස්සුතවා ඉතී’’ති. තථා චාහ ‘‘ඛන්ධධාතු…පෙ… විනිච්ඡයරහිතො’’ති. තත්ථ වාචුග්ගතකරණං උග්ගහො, තත්ථ පරිපුච්ඡනං පරිපුච්ඡා, කුසලෙහි සහ චොදනාපරිහරණවසෙන විනිච්ඡයස්ස කාරණං විනිච්ඡයො. පුථූනන්ති බහූනං. කිලෙසාදීනං කිලෙසාභිසඞ්ඛාරානං විත්ථාරෙතබ්බං පටිසම්භිදාමග්ගනිද්දෙසෙසු (මහානි. 51, 94) ආගතනයෙන. අන්ධපුථුජ්ජනො ගහිතො ‘‘නාලං නිබ්බින්දිතු’’න්තිආදිවචනතො. ආසන්නපච්චක්ඛවාචී ඉදං-සද්දොති ආහ ‘‘ඉමස්මින්ති පච්චුප්පන්නපච්චක්ඛකායං දස්සෙතී’’ති. චතූසු මහාභූතෙසු නියුත්තොති චාතුමහාභූතිකො. යථා පන මහාමත්තිකාය නිබ්බත්තං මත්තිකාමයං, එවමයං චතූහි මහාභූතෙහි නිබ්බත්තො ‘‘චතුමහාභූතමයො’’ති වුත්තං. නිබ්බින්දෙය්‍යාති නිබ්බින්දනම්පි ආපජ්ජෙය්‍ය. නිබ්බින්දනා නාම උක්කණ්ඨනා අනභිරතිභාවතොති වුත්තං ‘‘උක්කණ්ඨෙය්‍යා’’ති. විරජ්ජෙය්‍යාති වීතරාගො භවෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘න රජ්ජෙය්‍යා’’ති. විමුච්චෙය්‍යාති ඉධ පන අච්චන්තාය විමුච්චනං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘මුච්චිතුකාමො භවෙය්‍යා’’ති. චතූහි ච රූපජනකපච්චයෙහි ආගතො චයොති, ආචයො, වුද්ධි. චයතො අපක්කමොති අපචයො, පරිහානි. ආදානන්ති ගහණං, පටිසන්ධියා නිබ්බත්ති. භෙදොති ඛන්ධානං භෙදො. සො හි කළෙවරස්ස නික්ඛෙපොති වුත්තොති ආහ ‘‘නික්ඛෙපනන්ති භෙදො’’ති.

61. “Assutavā” (vô văn) là (điều) được ghi nhớ theo môn tai, hoặc sự ghi nhớ hay sự nghe của người ấy là có nên là sutavā (hữu văn), do sự phủ định điều ấy nên không phải là sutavā (hữu văn) là assutavā (vô văn). Và từ vā này là ở trong ý nghĩa tán thán, hoặc là sự thông báo về điều vượt trội. Do đó, người nào có sự nghe được tán thán hoặc vượt trội, vị ấy là “sutavā (hữu văn).” Sự quen thuộc với Pháp học có khả năng phá tan các phiền não, “sau khi nghe điều ấy, sự thực hành đúng theo thực tánh cũng là sutavā (hữu văn)” đã được công bố bằng thuật ngữ này. Hoặc là, sau khi nghe điều thích hợp cần được nghe, vị ấy nghe về sự thành tựu của việc cần phải làm nên là sutavā (hữu văn). Do sự phủ định điều ấy nên không phải là sutavā (hữu văn) là assutavā (vô văn). Vì thế, các vị xưa đã nói rằng: “Do không có giáo pháp và chứng ngộ, nên được biết là assutavā (vô văn).” Và cũng tương tự, ngài đã nói: “... không có sự thẩm sát về uẩn, giới ...” Ở đây, việc học thuộc lòng là sự học hỏi, sự hỏi han ở đây là sự thẩm vấn, sự thẩm sát là nguyên nhân của sự thẩm sát theo cách chất vấn và giải trình cùng với các bậc thiện trí. Puthūnaṃ (của nhiều) là của nhiều (pháp). Của các phiền não, v.v... là của các phiền não hành cần được trình bày chi tiết theo phương pháp đã được nêu ở trong phần giải về Vô Ngại Giải Đạo (Mahāni. 51, 94). Kẻ phàm phu mù quáng được đề cập đến do lời nói: “không có khả năng nhàm chán,” v.v... Từ idaṃ (này) có ý nghĩa gần gũi và trực tiếp, nên ngài đã nói: “imasmim (ở trong cái này) là chỉ cho thân hiện tại và trực tiếp.” Được cấu thành từ bốn đại chủng là cātumahābhūtiko (thuộc bốn đại chủng). Ví như vật được làm từ đất sét lớn là mattikāmayaṃ (làm bằng đất sét), tương tự như vậy, thân này được tạo thành từ bốn đại chủng nên được gọi là “catumahābhūtamayo (làm bằng bốn đại chủng).” Nibbindeyya (có thể nhàm chán) là cũng có thể sanh khởi sự nhàm chán. Sự nhàm chán được gọi là sự chán ngán, là tình trạng không hoan hỷ, nên được nói là “ukkaṇṭheyyā (có thể chán ngán).” Virajjeyya (có thể ly tham) là có thể trở nên không còn tham ái. Vì thế, ngài nói: “na rajjeyyā (không tham đắm).” Vimucceyyā (có thể giải thoát), ở đây có ý nghĩa là sự giải thoát hoàn toàn, nên ngài nói: “muccitukāmo bhaveyyā (có thể có ý muốn giải thoát).” Sự tích tập đến từ bốn duyên sanh sắc là ācayo (sự tích tập), là sự tăng trưởng. Sự suy giảm từ sự tích tập là apacayo (sự suy tàn), là sự hao tổn. Ādānaṃ (sự chấp thủ) là sự nắm giữ, là sự sanh khởi của sự tái sanh. Bheda (sự tan rã) là sự tan rã của các uẩn. Điều ấy chính là sự đặt xuống thân xác, nên được nói rằng, vì thế ngài đã nói: “nikkhepanaṃ (sự đặt xuống) là sự tan rã.”

පඤ්ඤායන්තීති පකාරතො ඤායන්ති. රූපං පරිග්ගහෙතුං පරිග්ගණ්හනවසෙනපි රූපං ආලම්බිතුං. අයුත්තරූපං කත්වා තණ්හාදීහි පරිග්ගහෙතුං අරූපං පරිග්ගණ්හිතුං යුත්තරූපං [Pg.106] කරොති තෙසං භික්ඛූනං සප්පායභාවතො. තෙනාහ ‘‘කස්මා’’තිආදි. නික්කඩ්ඪන්තොති තතො ගාහතො නීහරන්තො.

Paññāyanti (được biết đến) là được biết đến theo nhiều cách. Rūpaṃ pariggahetuṃ (để nắm giữ sắc) là để nắm giữ sắc theo cách nắm giữ, hoặc để lấy sắc làm đối tượng. Ngài làm cho (sắc) trở thành không thích hợp để nắm giữ bằng tham ái, v.v..., và làm cho (vô sắc) trở thành thích hợp để nắm giữ, do vì là thích hợp cho các vị tỳ khưu ấy. Vì thế, ngài đã nói: “kasmā (tại sao),” v.v... Nikkaḍḍhanto (kéo ra) là dẫn ra khỏi sự nắm giữ ấy.

මනායතනස්සෙව නාමං, න සමාධිපඤ්ඤත්තීනං ‘‘චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං (සං. නි. 1.23, 192; පෙටකො. 22; මි. ප. 1.9.9), චිත්තො ගහපතී’’තිආදීසු (ධ. ප. අට්ඨ. 74) විය. චිත්තීකාතබ්බභූතං වත්ථු එතස්සාති චිත්තවත්ථු, තස්ස භාවො චිත්තවත්ථුතා, තෙන කාරණෙන චිත්තභාවමාහ. චිත්තගොචරතායාති චිත්තවිචිත්තවිසයතාය. සම්පයුත්තධම්මචිත්තතායාති රාගාදිසද්ධාදිසම්පයුත්තධම්මවසෙන චිත්තසභාවත්තා. තෙන චිත්තතාය චිත්තත්තමාහ. විජානනට්ඨෙනාති බුජ්ඣනට්ඨෙන. අජ්ඣොසිතන්ති අජ්ඣොසාභූතාය තණ්හාය ගහිතං. තෙනාහ ‘‘තණ්හායා’’තිආදි. පරාමසිත්වාති ධම්මසභාවං අනිච්චතාදිං අතික්කමිත්වා පරතො නිච්චාදිතො ආමසිත්වා. අට්ඨසතන්ති අට්ඨාධිකං සතං. නව මානාති සෙය්‍යස්ස ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’තිආදිනා ආගතා නවවිධමානා. බ්‍රහ්මජාලෙ ආගතා සස්සතවාදාදයො ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො. එවන්ති වුත්තාකාරෙන. යස්මා තණ්හාමානදිට්ඨිග්ගාහවසෙන පුථුජ්ජනෙන දළ්හග්ගාහං ගහිතං, තස්මා සො තත්ථ නිබ්බින්දිතුං නිබ්බිදාඤාණං උප්පාදෙතුං න සමත්ථො.

(Đây) chỉ là tên gọi của ý xứ, không phải là các chế định về định và tuệ, giống như ở trong các trường hợp: “cittaṃ paññañca bhāvayaṃ (tu tập tâm và tuệ) (Saṃ. Ni. 1.23, 192; Peṭako. 22; Mi. Pa. 1.9.9), Citto gahapatī (gia chủ Citta)” (Dha. Pa. Aṭṭha. 74), v.v... Vật đã trở thành đối tượng cần được tư duy của tâm này là cittavatthu (vật của tâm), trạng thái của nó là cittavatthutā (trạng thái vật của tâm), do nguyên nhân ấy nên ngài nói về trạng thái của tâm. Cittagocaratāya (do là đối tượng của tâm) là do có đối tượng đa dạng và khác nhau của tâm. Sampayuttadhammacittatāya (do tâm tánh của các pháp tương ưng) là do có bản chất của tâm theo cách của các pháp tương ưng như là tham, v.v..., tín, v.v... Do tâm tánh ấy nên ngài nói về trạng thái của tâm. Vijānanaṭṭhena (với ý nghĩa biết rõ) là với ý nghĩa hiểu biết. Ajjhositaṃ (đã bị dính mắc) là đã bị nắm giữ bởi tham ái đã trở thành sự dính mắc. Vì thế, ngài nói: “taṇhāyā (bởi tham ái),” v.v... Parāmasitvā (sau khi chấp thủ sai lầm) là sau khi vượt qua bản chất của các pháp là vô thường, v.v... và nắm giữ từ phương diện khác là thường, v.v... Aṭṭhasataṃ (một trăm lẻ tám). Nava mānā (chín loại mạn) là chín loại mạn đã được đề cập đến bằng cách: “seyyohamasmī (ta hơn)” của người hơn. Dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo (sáu mươi hai tà kiến) là sáu mươi hai tà kiến như là thường kiến, v.v... đã được đề cập trong kinh Phạm Võng. Evaṃ (như vậy) là theo cách đã được nói. Bởi vì đã được kẻ phàm phu nắm giữ một cách chắc chắn theo cách chấp thủ của tham ái, mạn, và tà kiến, do đó vị ấy không có khả năng sanh khởi trí tuệ nhàm chán ở nơi ấy.

භික්ඛවෙති එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, තෙන ‘‘වර’’න්ති එවමාදිකං සඞ්ගණ්හාති. ඉදං අනුසන්ධිවචනං ‘‘කස්මා ආහා’’ති කථෙතුකාමතාය කාරණං පුච්ඡති. තෙනාහ ‘‘පඨමං හී’’තිආදි. අස්සුතවතා පුථුජ්ජනෙන. තෙනාති භගවතා. අයුත්තරූපං කතං ‘‘නිබ්බින්දෙය්‍යා’’තිආදිනා ආදීනවස්ස විභාවිතත්තා. අරූපෙ පන තථා ආදීනවස්ස අවිභාවිතත්තා වුත්තං ‘‘අරූපං පරිග්ගහෙතුං යුත්තරූප’’න්ති, යුත්තරූපං විය කතන්ති අධිප්පායො. ගාහොති තණ්හාමානදිට්ඨිග්ගාහො. ‘‘නික්ඛමිත්වා අරූපං ගතො’’ති ඉදං භගවතා ආදීනවං දස්සෙත්වා රූපෙ ගාහො පටික්ඛිත්තො, න අරූපෙ, තස්මා ‘‘කාතබ්බො නු ඛො සො තත්ථා’’ති මිච්ඡාගණ්හන්තානං සො තතො රූපතො නික්ඛමිත්වා අරූපං ගතො විය හොතීති කත්වා වුත්තං. තිට්ඨමානන්ති තිට්ඨන්තං. ‘‘ආපජ්ජිත්වා විය හොතී’’ති සභාවෙන පවත්තමානං ‘‘පඨමවයෙ’’තිආදිනා රූපස්ස භෙදං වයාදීහි විභජිත්වා දස්සෙති.

Bhikkhave (này các tỳ khưu), ở đây từ iti (như vầy) có ý nghĩa là v.v..., do đó bao gồm cả “varaṃ (thà rằng),” v.v... Đây là lời nối kết, hỏi về nguyên nhân do có ý muốn nói rằng: “kasmā āha (tại sao ngài đã nói).” Vì thế, ngài đã nói: “paṭhamaṃ hi (thật vậy, trước tiên),” v.v... Assutavatā puthujjanena (bởi kẻ phàm phu vô văn). Tena (bởi vị ấy) là bởi đức Thế Tôn. (Sắc) đã được làm cho không thích hợp do sự nguy hiểm đã được giải thích bằng câu: “nibbindeyyā (có thể nhàm chán),” v.v... Còn đối với vô sắc, do sự nguy hiểm không được giải thích như vậy, nên được nói là: “arūpaṃ pariggahetuṃ yuttarūpaṃ (thích hợp để nắm giữ vô sắc),” ý nghĩa là đã được làm cho giống như là thích hợp. Gāho (sự nắm giữ) là sự chấp thủ của tham ái, mạn, và tà kiến. “Nikkhamitvā arūpaṃ gato (sau khi thoát ra đã đi đến vô sắc),” điều này là đức Thế Tôn sau khi chỉ ra sự nguy hiểm đã bác bỏ sự nắm giữ ở nơi sắc, không phải ở nơi vô sắc. Do đó, đối với những người nắm giữ sai lầm rằng: “kātabbo nu kho so tatthā (có nên làm điều ấy ở nơi ấy chăng),” điều ấy đối với họ giống như là sau khi thoát ra khỏi sắc đã đi đến vô sắc, vì vậy đã được nói đến. Tiṭṭhamānaṃ (đang tồn tại) là tiṭṭhantaṃ (đang tồn tại). “Āpajjitvā viya hoti (giống như là đã đạt đến),” ngài chỉ ra sự tan rã của sắc bằng tuổi tác, v.v..., với câu: “paṭhamavaye (trong tuổi đầu tiên),” v.v..., là điều đang diễn tiến theo tự nhiên.

පාදස්ස උද්ධරණෙති යථා ඨපිතස්ස පාදස්ස උක්ඛිපනෙ. අතිහරණන්ති යථාඋද්ධතං යථාට්ඨිතට්ඨානං අතික්කමිත්වා හරණං. වීතිහරණන්ති උද්ධතො [Pg.107] පාදො යථාට්ඨිතං පාදං යථා න ඝට්ටෙති, එවං ථොකං පස්සතො පරිණාමෙත්වා හරණං. වොස්සජ්ජනන්ති තථා පරපාදං වීතිසාරෙත්වා භූමියං නික්ඛිපනත්ථං අවොස්සජ්ජනං. සන්නික්ඛෙපනන්ති වොස්සජ්ජෙත්වා භූමියං සමං නික්ඛිපනං ඨපනං. සන්නිරුජ්ඣනන්ති නික්ඛිත්තස්ස සබ්බසො නිරුජ්ඣනං උප්පීළනං. තත්ථ තත්ථෙවාති තස්මිං තස්මිං පඨමවයාදිකෙ එව. අවධාරණෙන තෙසං කොට්ඨාසන්තරසඞ්කමනාභාවමාහ. ඔධීති භාවො, පබ්බන්ති සන්ධි. පඨමවයාදයො එව හෙත්ථ ඔධි පබ්බන්ති ච අධිප්පෙතා. පටපටායන්තාති ‘‘පටපටා’’ඉති කරොන්තා විය, තෙන නෙසං පවත්තික්ඛණස්ස ඉත්තරතං දස්සෙති. එතන්ති එතං රූපධම්මානං යථාවුත්තං තත්ථ තත්ථෙව භිජ්ජනං එවං වුත්තප්පකාරමෙව. වට්ටිප්පදෙසන්ති වට්ටියා පුලකං බරහං. තඤ්හි වට්ටියා පුලකං අනතික්කමිත්වාව සා දීපජාලා භිජ්ජති. පවෙණිසම්බන්ධවසෙනාති සන්තතිවසෙන.

Pādassa uddharaṇeti (việc nhấc chân lên) là việc nhấc lên bàn chân đã được đặt xuống. Atiharaṇanti (việc đưa đi quá) là việc đưa đi vượt qua nơi đã đứng, như đã được nhấc lên. Vītiharaṇanti (việc đưa đi ngang qua) là việc đưa đi bằng cách xoay nhẹ sang một bên để bàn chân đã nhấc lên không chạm vào bàn chân đang đứng. Vossajjananti (việc buông xuống) là việc buông xuống để đặt trên mặt đất sau khi đã đưa chân kia qua. Sannikkhepananti (việc đặt xuống hẳn) là việc đặt xuống, để xuống một cách thăng bằng trên mặt đất sau khi đã buông. Sannirujjhananti (việc ấn xuống hẳn) là việc ấn xuống, đè nén hoàn toàn (bàn chân) đã được đặt xuống. Tattha tatthevāti (ngay tại nơi ấy) là chính ngay trong từng giai đoạn đầu tiên ấy. Bằng sự xác định, ngài nói lên việc không có sự chuyển dịch sang phần khác của chúng. Odhīti (giới hạn) là trạng thái, pabbanti (khớp nối) là sự nối kết. Ở đây, chính các giai đoạn đầu tiên được hiểu là odhi và pabba. Paṭapaṭāyantāti (tan rã lốp bốp) là giống như đang tạo ra tiếng ‘lốp bốp’; qua đó, ngài chỉ ra sự ngắn ngủi của khoảnh khắc sanh khởi của chúng. Etanti (điều này) là chính là sự tan rã ngay tại nơi ấy của các pháp sắc như đã được nói, chính là theo cách thức đã được nói như vậy. Vaṭṭippadesanti (phần bấc đèn) là sợi tim, sợi bấc của bấc đèn. Bởi vì ngọn lửa đèn ấy tan rã mà không vượt qua sợi tim của bấc đèn. Paveṇisambandhavasenāti (do sự liên kết theo dòng) là do dòng tương tục.

රත්තින්ති රත්තියං. භුම්මත්ථෙ හෙතං උපයොගවචනං. එවං පන අත්ථො න ගහෙතබ්බො අනුප්පන්නස්ස නිරොධාභාවතො. පුරිමපවෙණිතොති රූපෙ වුත්තපවෙණිතො. අනෙකානි චිත්තකොටිසතසහස්සානි උප්පජ්ජන්තීති වුත්තමත්ථං ථෙරවාදෙන දීපෙතුං ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි වුත්තං. අඩ්ඪචූළන්ති ථොකෙන ඌනං උපඩ්ඪං, තස්ස පන උපඩ්ඪං අධිකාරතො වාහසතස්සාති විඤ්ඤායති. ‘‘අඩ්ඪචුද්දස’’න්ති කෙචි, ‘‘අඩ්ඪචතුත්ථ’’න්ති අපරෙ. ‘‘සාධිකං දියඩ්ඪසතං වාහා’’ති දළ්හං කත්වා වදන්තීති වීමංසිතබ්බං. චතුනාළිකො තුම්බො. මහාරඤ්ඤතාය පවද්ධං වනං පවනන්ති ආහ ‘‘පවනෙති මහාවනෙ’’ති. තන්ති පඨමං ගහිතසාඛං. අයමත්ථොති අයං භූමිං අනොතරිත්වා ඨිතසාඛාය එව ගහණසඞ්ඛාතො අත්ථො. එතදත්ථමෙව හි භගවා ‘‘අරඤ්ඤෙ’’ති වත්වාපි ‘‘පවනෙ’’ති ආහ.

Rattinti (vào ban đêm) là rattiyaṃ. Đây là cách nói sở dụng cách trong ý nghĩa của địa sở cách. Tuy nhiên, không nên hiểu ý nghĩa theo cách này, vì cái chưa sanh thì không có sự diệt. Purimapaveṇitoti (từ dòng trước) là từ dòng đã được nói về sắc. Để làm sáng tỏ ý nghĩa đã được nói rằng ‘nhiều trăm ngàn ức tâm sanh khởi’ theo Thượng Tọa Bộ, câu ‘vuttampi cetaṃ’ (điều này cũng đã được nói) v.v... đã được nói đến. Aḍḍhacūḷanti (một nửa thiếu một chút), và một nửa của nó, theo ngữ cảnh, được hiểu là một trăm vāha. Một số người nói là ‘aḍḍhacuddasa’ (mười ba rưỡi), những người khác nói là ‘aḍḍhacatuttha’ (ba rưỡi). Cần phải xem xét lại vì họ nói một cách chắc chắn rằng ‘sādhikaṃ diyaḍḍhasataṃ vāhā’ (hơn một trăm rưỡi vāha). Một tumbo bằng bốn nāḷi. Khu rừng đã phát triển thành một khu rừng lớn được gọi là pavana, ngài nói ‘pavaneti mahāvane’ (pavane là trong khu rừng lớn). Đó là cành cây đã được nắm lấy đầu tiên. Ayamatthoti (ý nghĩa này) là ý nghĩa được gọi là việc nắm lấy chính cành cây đang đứng mà không chạm xuống đất. Chính vì ý nghĩa này mà Đức Thế Tôn, mặc dù đã nói ‘araññe’ (trong rừng), lại nói thêm ‘pavane’ (trong khu rừng lớn).

අරඤ්ඤමහාවනං වියාති අරඤ්ඤට්ඨානෙ බ්‍රහාරඤ්ඤෙ විය. ආරම්මණොලම්බනන්ති ආරම්මණස්ස අවලම්බනං. න වත්තබ්බං ආරම්මණපච්චයෙන විනා අනුප්පජ්ජනතො. එකජාතියන්ති රූපාදිනීලාදිඑකසභාවං. ‘‘දිස්සති, භික්ඛවෙ, ඉමස්ස චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස ආචයොපි අපචයොපී’’ති වදන්තෙන රූපතො නීහරිත්වා අරූපෙ ගාහො පතිට්ඨාපිතො නාම, ‘‘වරං, භික්ඛවෙ, අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’තිආදිං වදන්තෙන අරූපතො නීහරිත්වා රූපෙ ගාහො පතිට්ඨාපිතො නාම.

Araññamahāvanaṃ viyāti (giống như khu rừng lớn) là giống như trong một khu rừng lớn ở nơi hoang dã. Ārammaṇolambananti (việc bám víu vào đối tượng) là sự bám víu của đối tượng. Không nên nói như vậy, vì nó không sanh khởi nếu không có duyên đối tượng. Ekajātiyanti (cùng một loại) là cùng một bản chất như sắc, màu xanh v.v... Khi nói rằng ‘Này các Tỳ khưu, sự tăng trưởng và suy tàn của thân tứ đại này được thấy’, thì sự chấp thủ được thiết lập trong vô sắc sau khi đã rút ra khỏi sắc. Khi nói rằng ‘Này các Tỳ khưu, phàm phu vô văn còn hơn’ v.v..., thì sự chấp thủ được thiết lập trong sắc sau khi đã rút ra khỏi vô sắc.

නන්ති [Pg.108] ගාහං. උභයතොති රූපතො ච අරූපතො ච. හරිස්සාමීති නීහරිස්සාමි. පරිවත්තෙත්වාති මන්තං ජප්පිත්වා. කණ්ණෙ ධුමෙත්වාති කණ්ණෙ ධමෙත්වා. අස්සාති විසස්ස. නිම්මථෙත්වාති නිම්මද්දිත්වා, නීහරිත්වාති අධිප්පායො.

Nanti (nó) là sự chấp thủ. Ubhayatoti (từ cả hai) là từ sắc và từ vô sắc. Harissāmīti (Ta sẽ lấy đi) là Ta sẽ rút ra. Parivattetvāti (sau khi xoay quanh) là sau khi niệm chú. Kaṇṇe dhumetvāti (sau khi thổi vào tai) là sau khi thổi vào tai. Assāti (của nó) là của nọc độc. Nimmathetvāti (sau khi xoa bóp) là sau khi chà xát, ý là rút ra.

මග්ගොති ලොකුත්තරමග්ගො. ‘‘නිබ්බින්ද’’න්ති ඉමිනා බලවවිපස්සනා කථිතා.

Maggoti (đạo) là Thánh đạo siêu thế. Bằng từ ‘Nibbindaṃ’ (sự nhàm chán), tuệ quán mạnh mẽ được nói đến.

අස්සුතවාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Vô Văn đã kết thúc.

2. දුතියඅස්සුතවාසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Vô Văn thứ hai

62. පච්චයභාවෙන සුඛවෙදනාය හිතන්ති සුඛවෙදනියං. තෙනාහ ‘‘සුඛවෙදනාය පච්චය’’න්ති. පච්චයභාවො ච උපනිස්සයකොටියා, න සහජාතකොටියා. තෙනාහ ‘‘නනු චා’’තිආදි. ජවනවෙදනායාති ජවනචිත්තසහගතාය වෙදනාය. තං සන්ධායාති තං උපනිස්සයපච්චයතං සන්ධාය. එතන්ති එතං ‘‘සුඛවෙදනාය පච්චය’’න්ති වචනං වුත්තං. එසෙව නයොති ඉමිනා ‘‘නනු ච සොතසම්ඵස්සො සුඛවෙදනාය පච්චයො න හොතී’’ති එවමාදිං අතිදිසති. සො සම්ඵස්සො ජාති උප්පත්තිට්ඨානං එතස්සාති තජ්ජාතිකං, වෙදයිතං. තං පන යස්මා තස්ස ඵස්සස්ස අනුච්ඡවිකමෙව හොති, තස්මා තස්සාරුප්පං තස්ස ඵස්සස්ස අනුරූපන්ති ච අත්ථො වුත්තො. වුත්තනයෙනාති ‘‘සුඛවෙදනාය පච්චයො’’තිආදිනා වුත්තවිධිඅනුසාරෙන. අධරාරණියං උත්තරාරණියා මන්තනවසෙන ඝට්ටනං ඉව සඞ්ඝට්ටනං ඵස්සෙන යුගග්ගාහො, තස්ස පන ඝට්ටනස්ස නිරන්තරප්පවත්තියා පිණ්ඩිතභාවො ඉධ සමොධානං, න කෙසඤ්චි ද්වින්නං තිණ්ණං වා සහාවට්ඨානන්ති වුත්තං ‘‘සඞ්ඝට්ටනසම්පිණ්ඩනෙනාති අත්ථො’’ති. අග්ගිචුණ්ණොති විප්ඵුලිඞ්ගං. වත්ථූති චක්ඛාදිවත්ථු විසයසඞ්ඝට්ටනතො. ලබ්භමානොව ධම්මො සඞ්ඝට්ටනං විය ගය්හතීති වුත්තං ‘‘සඞ්ඝට්ටනං විය ඵස්සො’’ති. උස්මාධාතු විය වෙදනා දුක්ඛසභාවත්තා.

62. Do là duyên, có lợi cho lạc thọ, nên gọi là sukhavedaniyaṃ (cảm thọ lạc). Do đó, ngài nói ‘là duyên cho lạc thọ’. Và trạng thái làm duyên này thuộc về phương diện y chỉ duyên, không phải phương diện câu sanh duyên. Do đó, ngài nói ‘chẳng phải là…’ v.v... Javanavedanāyāti (thọ của tốc hành) là thọ tương ưng với tâm tốc hành. Taṃ sandhāyāti (nhắm đến điều đó) là nhắm đến trạng thái y chỉ duyên đó. Etanti (điều này) là lời nói ‘là duyên cho lạc thọ’ đã được nói ra. Eseva nayoti (phương pháp này cũng vậy), bằng câu này, ngài chỉ rộng ra rằng ‘chẳng phải nhĩ xúc không phải là duyên cho lạc thọ’ v.v... Xúc ấy là nơi sanh, nơi phát sanh của nó, nên gọi là tajjātikaṃ (thuộc loại đó), là vedayitaṃ (cảm thọ). Và vì nó chỉ thích hợp với xúc ấy, nên ý nghĩa cũng được nói là tassāruppaṃ (phù hợp với nó), tassa phassassa anurūpaṃ (tương xứng với xúc ấy). Vuttanayenāti (theo phương pháp đã nói) là theo cách thức đã được nói bằng câu ‘là duyên cho lạc thọ’ v.v... Sự va chạm giống như sự cọ xát của thanh củi dưới với thanh củi trên bằng cách xoay tròn là sự nắm bắt cặp đôi bởi xúc; và trạng thái kết tụ do sự diễn tiến liên tục của sự cọ xát ấy ở đây là sự hội tụ, không phải là sự cùng tồn tại của hai hoặc ba pháp nào đó, nên được nói là ‘do sự va chạm và kết tụ’. Aggicuṇṇoti (bụi lửa) là tia lửa. Vatthūti (vật) là do sự va chạm của vật (nhãn căn v.v...) và đối tượng. Pháp đang được nhận biết được nắm bắt giống như sự va chạm, nên được nói là ‘xúc giống như sự va chạm’. Thọ giống như hỏa giới vì có bản chất là khổ.

දුතියඅස්සුතවාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Vô Văn thứ hai đã kết thúc.

3. පුත්තමංසූපමසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Ví Dụ Thịt Con

63. වුත්තනයමෙවාති [Pg.109] හෙට්ඨා ආහාරවග්ගස්ස පඨමසුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ලාභසක්කාරෙනාති ලාභසක්කාරසඞ්ඛාතාය අට්ඨුප්පත්තියාති කෙචි. ලාභසක්කාරෙ වා අට්ඨුප්පත්තියාති අපරෙ. යො හි ලාභසක්කාරනිමිත්තං පච්චයෙසු ගෙධෙන භික්ඛූනං අපච්චවෙක්ඛිතපරිභොගො ජාතො, තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා භගවා ඉමං දෙසනං නික්ඛිපි. යමකමහාමෙඝොති හෙට්ඨා ඔලම්බනඋපරිඋග්ගමනවසෙන සතපටලසහස්සපටලො යුගළමහාමෙඝො.

63. Vuttanayamevāti (theo phương cách đã được nói đến) chính là theo phương cách đã được nói đến trong bài kinh đầu tiên của phẩm Āhāra ở phần dưới. Lābhasakkārenāti (bởi lợi lộc và danh vọng), một số vị nói rằng: ‘Do sự phát sanh được gọi là lợi lộc và danh vọng.’ Các vị khác lại nói rằng: ‘Hoặc do sự phát sanh trong lợi lộc và danh vọng.’ Vị tỳ khưu nào do nhân lợi lộc và danh vọng, với lòng tham đắm trong các vật dụng, đã trở thành người thọ dụng không quán xét, lấy sự phát sanh ấy làm duyên cớ, đức Thế Tôn đã thuyết giảng bài pháp này. Yamakamahāmeghoti (đám mây lớn kép) là đám mây lớn kép có trăm lớp, ngàn lớp, theo cách thức treo lơ lửng ở dưới và dâng lên ở trên.

තිට්ඨන්ති චෙව භගවති කත්ථචි නිබද්ධවාසං වසන්තෙ, චාරිකම්පි ගච්ඡන්තෙ අනුබන්ධන්ති ච. භික්ඛූනම්පි යෙභුය්‍යෙන කප්පසතසහස්සං තතො භිය්‍යොපි පූරිතදානපාරමිසඤ්චයත්තා තදා මහාලාභසක්කාරො උප්පජ්ජතීති වුත්තං ‘‘එවං භික්ඛුසඞ්ඝස්සපී’’ති. සක්කතොති සක්කාරප්පත්තො. ගරුකතොති ගරුකාරප්පත්තො. මානිතොති බහුමතො මනසා පියායිතො ච. පූජිතොති මාලාදිපූජාය චෙව චතුපච්චයාභිපූජාය ච පූජිතො. අපචිතොති අපචායනප්පත්තො. යස්ස හි චත්තාරො පච්චයෙ සක්කත්වා සුඅභිසඞ්ඛතෙ පණීතපණීතෙ උපනෙන්ති, සො සක්කතො. යස්මිං ගරුභාවං පච්චුපට්ඨපෙත්වා දෙන්ති, සො ගරුකතො. යං මනසා පියායන්ති බහුමඤ්ඤන්ති, සො බහුමතො. යස්ස සබ්බමෙතං පූජාවසෙන කරොන්ති, සො පූජිතො. යස්ස අභිවාදනපච්චුට්ඨානඤ්ජලිකම්මාදිවසෙන පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, සො අපචිතො. භගවති භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ලොකො එවං පටිපන්නො. තෙන වුත්තං ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන…පෙ… පරික්ඛාරාන’’න්ති (උදා. 14; සං. නි. 2.70). ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තන්ති ලාභස්ස ච යසස්ස ච අග්ගං උක්කංසං පත්තං.

Họ đứng lại khi đức Thế Tôn đang trú ngụ ở một nơi nào đó với nơi ở cố định, và họ cũng đi theo khi Ngài du hành. Và đối với các vị tỳ khưu cũng vậy, phần nhiều do đã tích lũy các ba-la-mật bố thí được viên mãn trong một trăm ngàn kiếp hoặc nhiều hơn thế nữa, nên vào lúc ấy lợi lộc và danh vọng lớn lao đã phát sanh. Do đó, đã được nói rằng: ‘Như vậy, đối với Tăng chúng tỳ khưu cũng vậy.’ Sakkatoti (được cung kính) là đã đạt được sự cung kính. Garukatoti (được tôn trọng) là đã đạt được sự tôn trọng. Mānitoti (được quý mến) là được xem trọng và được yêu mến trong tâm. Pūjitoti (được cúng dường) là được cúng dường bằng vòng hoa v.v... và được cúng dường bằng bốn vật dụng. Apacitoti (được kính trọng) là đã đạt được sự kính trọng. Vị nào mà người ta dâng cúng bốn vật dụng đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, tinh tế và cao thượng, với sự cung kính, vị ấy là người được cung kính. Vị nào mà người ta dâng cúng với sự thể hiện lòng tôn trọng, vị ấy là người được tôn trọng. Vị nào mà người ta yêu mến trong tâm và xem trọng, vị ấy là người được quý mến. Vị nào mà người ta làm tất cả những điều này với ý nghĩa cúng dường, vị ấy là người được cúng dường. Vị nào mà người ta thể hiện sự khiêm cung tột bậc qua việc đảnh lễ, đứng dậy, chắp tay v.v..., vị ấy là người được kính trọng. Thế gian đã đối xử như vậy đối với đức Thế Tôn và Tăng chúng tỳ khưu. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vào lúc bấy giờ... cho đến... các vật dụng’ (udā. 14; saṃ. ni. 2.70). Lābhaggayasaggappattanti (đã đạt đến đỉnh cao của lợi lộc và danh vọng) là đã đạt đến sự tột đỉnh, sự cao tột của lợi lộc và danh vọng.

පඨමාහාරවණ්ණනා

Chú giải về vật thực thứ nhất

අස්සාති භගවතො. ධම්මසභාවචින්තාවසෙන පවත්තං සහොත්තප්පඤාණං ධම්මසංවෙගො. ධුවපටිසෙවනට්ඨානඤ්හෙතං සත්තානං, යදිදං ආහාරපරිභොගො, තස්මා න තත්ථ අපච්චවෙක්ඛණමත්තෙන පාරාජිකං පඤ්ඤපෙතුං සක්කාති අධිප්පායො. ආහාරාති ‘‘පච්චයා’’තිආදිනා පුබ්බෙ ආහාරෙසු වුත්තවිධිං සන්ධාය ආහ ‘‘ආහාරා’’තිආදි. ඉදානි තත්ථ කත්තබ්බං අත්ථවණ්ණනං සන්ධාය ‘‘හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙවා’’ති වුත්තං.

Assa (của vị ấy) là của đức Thế Tôn. Sự chấn động tâm linh (dhammasaṃvega) là trí tuệ có hổ thẹn, khởi lên do việc suy xét về thực tánh của các pháp. Việc thọ dụng vật thực này là nơi nương tựa thường xuyên của chúng sanh, do đó, ý nghĩa là không thể chế định tội pārājika (bất cộng trụ) chỉ vì không quán xét ở đó. Về Āhārā (các vật thực), Ngài đã nói ‘āhārā’ v.v... liên quan đến phương pháp đã được nói trước đây về các vật thực, bắt đầu bằng ‘paccayā’ (các vật dụng). Bây giờ, liên quan đến phần chú giải ý nghĩa cần phải làm ở đó, đã được nói rằng: ‘chính là ý nghĩa đã được nói ở phần dưới.’

ආදීනවන්ති [Pg.110] දොසං. ජායාති භරියා. පතීති භත්තා. අපෙක්ඛාසද්දා චෙතෙ පිතාපුත්තසද්දා විය, පාළියං පන ආ-කාරස්ස රස්සත්තං සානුනාසිකඤ්ච කත්වා වුත්තං ‘‘ජායම්පතිකා’’ති. සම්මා ඵලං වහතීති සම්බලං, සුඛාවහන්ති අත්ථො. තථා හි තං ‘‘පථෙ හිතන්ති පාථෙය්‍ය’’න්ති වුච්චති. මග්ගස්ස කන්තාරපරියාපන්නත්තා වුත්තං ‘‘කන්තාරභූතං මග්ග’’න්ති. දුල්ලභතාය තං උදකං තත්ථ තාරෙතීති කන්තාරං, නිරුදකං මහාවනං. රුළ්හීවසෙන ඉතරම්පි මහාවනං තථා වුච්චතීති ආහ ‘‘චොරකන්තාර’’න්තිආදි. පරරාජූනං වෙරිආදීනඤ්ච වසෙන සප්පටිභයම්පි අරඤ්ඤං එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡතීති වුත්තං ‘‘පඤ්චවිධ’’න්ති.

Ādīnavaṃ (sự nguy hại) là lỗi lầm. Jāyā là vợ. Pati là chồng. Những từ này là những từ tương quan, giống như các từ pitā (cha) và putta (con). Tuy nhiên, trong tiếng Pāli, bằng cách rút ngắn nguyên âm ā và thêm âm mũi, nó được nói là jāyampatikā (vợ chồng). Sambalaṃ (lương thực) là thứ mang lại kết quả tốt đẹp, ý nghĩa là mang lại hạnh phúc. Thật vậy, nó được gọi là pātheyya (lương thực đi đường) vì nó hữu ích trên đường đi. Do con đường bao gồm cả vùng hoang địa, nên được nói là ‘con đường đã trở thành hoang địa.’ Kantāraṃ (hoang địa) là nơi mà nước khó tìm, giúp người ta vượt qua; là khu rừng lớn không có nước. Theo cách dùng thông thường, khu rừng lớn khác cũng được gọi như vậy, Ngài nói ‘corakantāra’ (hoang địa có trộm cướp) v.v... Khu rừng có hiểm nguy do các vua thù địch, kẻ thù v.v... cũng được bao gồm ở đây, do đó được nói là ‘năm loại’.

ඝනඝනට්ඨානතොති මංසස්ස බහලබහලං ථූලථූලං හුත්වා ඨිතට්ඨානතො. ‘‘තාදිසඤ්හි මංසං ගහෙත්වා සුක්ඛාපිතං වල්ලූරං. සූලෙ ආවුනිත්වා පක්කමංසං සූලමංසං. විරළච්ඡායායං නිසීදිංසු ගන්තුං අසමත්ථො හුත්වා. ගොවතකුක්කුරවතදෙවතායාචනාදීහීති ගොවතකුක්කුරවතාදිවතචරණෙහි චෙව දෙවතායාචනාදීහි පණිධිකම්මෙහි ච මහන්තං දුක්ඛං අනුභූතං.

Ghanaghanaṭṭhānato (từ những chỗ dày đặc) là từ những chỗ thịt đã trở nên rất dày, rất thô. Thịt khô (vallūraṃ) là loại thịt như vậy được lấy và làm khô. Thịt nướng (sūlamaṃsaṃ) là thịt được xiên vào que và nướng chín. Họ đã ngồi xuống trong bóng râm thưa thớt, vì không thể đi tiếp. Govatakukkuravatadevatāyācanādīhī (bởi các hạnh bò, hạnh chó, việc cầu khẩn chư thiên v.v...) là nỗi khổ lớn lao đã được kinh qua bởi việc thực hành các hạnh như hạnh bò, hạnh chó v.v... và bởi các hành động phát nguyện như cầu khẩn chư thiên v.v...

යස්මා පන සාසනෙ සම්මාපටිපජ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො ආහාරපරිභොගස්ස ඔපම්මභාවෙන තෙසං ජායම්පතිකානං පුත්තමංසපරිභොගො ඉධ භගවතා ආනීතො, තස්මාස්ස නානාකාරෙහි ඔපම්මත්තං විභාවෙතුං ‘‘තෙසං සො පුත්තමංසාහාරො’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ සජාතිමංසතායාති සමානජාතිකමංසභාවෙන, මනුස්සමංසභාවෙනාති අත්ථො. මසුස්සමංසඤ්හි කුලප්පසුතමනුස්සානං අමනුඤ්ඤං හොති අපරිචිතභාවතො ගාරය්හභාවතො ච, තතො එව ඤාතිආදිමංසතායාතිආදි වුත්තං. තරුණමංසතායාතිආදි පන සභාවතො අනභිසඞ්ඛාරතො ච අමනුඤ්ඤාති කත්වා වුත්තං. අධූපිතතායාති අධූපිතභාවතො. මජ්ඣත්තභාවෙයෙව ඨිතා. තතො එව නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙ ඨිතාති වුත්තං කන්තාරතො නිත්ථරණජ්ඣාසයතාය. ඉදානි යෙ ච තෙ අනපනීතාහාරො, න යාවදත්ථපරිභොගො විගතමච්ඡෙරමලතා සම්මොහාභාවො ආයතිං තත්ථ පත්ථනාභාවො සන්නිධිකාරාභාවො අපරිච්චජනමදත්ථාභාවො අහීළනා අවිවාදපරිභොගො චාති උපමායං ලබ්භමානා පකාරවිසෙසා, තෙ තථා නීහරිත්වා උපමෙය්‍යෙ යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘න [Pg.111] අට්ඨින්හාරුචම්මනිස්සිතට්ඨානානී’’තිආදි වුත්තං. තං කාරණන්ති තං තෙසං ජායම්පතීනං යාවදෙව කන්තාරනිත්ථරණත්ථාය පුත්තමංසපරිභොගසඞ්ඛාතං කාරණං.

Lại nữa, vì việc thọ dụng thịt con của đôi vợ chồng ấy đã được đức Thế Tôn đưa ra ở đây như là một ví dụ cho việc thọ dụng vật thực của vị tỳ khưu đang thực hành đúng đắn trong giáo pháp, do đó, để làm rõ tính chất ví dụ của nó theo nhiều cách khác nhau, đoạn văn bắt đầu bằng ‘việc ăn thịt con của họ ấy’ đã được bắt đầu. Trong đó, sajātimaṃsatāya (do là thịt cùng loài) có nghĩa là do là thịt của loài giống nhau, tức là do là thịt người. Thật vậy, thịt người là không thích thú đối với những người sinh ra trong gia đình tốt, do không quen thuộc và do đáng bị khiển trách. Chính vì thế, đã được nói ‘do là thịt của quyến thuộc v.v...’. Còn ‘do là thịt non v.v...’ đã được nói vì nó không thích thú tự bản chất và do không được chế biến. Adhūpitatāya (do không được xông khói) là do tình trạng không được xông khói. Họ đã đứng vững trong trạng thái trung lập. Chính vì thế, đã được nói rằng họ đứng vững trong sự thọ dụng không có tham muốn và ái luyến, do có ý định vượt qua hoang địa. Bây giờ, những đặc điểm khác nhau có được trong ví dụ, đó là: vật thực không được loại bỏ, không thọ dụng cho đến khi thỏa mãn, đã loại bỏ vết nhơ keo kiệt, không có si mê, không có mong muốn về nó trong tương lai, không tích trữ, không có mục đích từ bỏ sự say sưa, không khinh miệt, và thọ dụng không tranh cãi; để trình bày những điều ấy bằng cách rút ra và áp dụng vào đối tượng được so sánh, đã được nói ‘không phải những chỗ dựa vào xương, gân, và da’ v.v... Taṃ kāraṇaṃ (lý do đó) là lý do được gọi là việc thọ dụng thịt con của đôi vợ chồng ấy chỉ nhằm mục đích vượt qua hoang địa.

නිස්සන්දපාටිකුල්‍යතං පච්චවෙක්ඛන්තොපි කබළීකාරාහාරං පරිවීමංසති. යථා තෙ ජායම්පතිකාතිආදිපි ඔපම්මසංසන්දනං. ‘‘පරිභුඤ්ජිතබ්බො ආහාරො’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. අපටික්ඛිපිත්වාති අනපනෙත්වා. වට්ටකෙන විය කුක්කුටෙන විය චාති විසදිසූදාහරණං. ඔධිං අදස්සෙත්වාති මහන්තග්ගහණවසෙන ඔධිං අකත්වා. සීහෙන වියාති සදිසූදාහරණං. සො කිර සපදානමෙව ඛාදති.

Vị ấy thẩm sát đoàn thực trong khi đang quán xét về sự ghê tởm của kết quả. Sự so sánh ví dụ như ‘giống như đôi vợ chồng ấy’ v.v... cũng là sự liên kết ví dụ. Nên đem câu ‘vật thực cần được thọ dụng’ đến để liên kết. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những phần sau. ‘Apaṭikkhipitvā’ có nghĩa là không loại bỏ. ‘Như chim cút và như gà’ là ví dụ về sự không tương đồng. ‘Odhiṃ adassetvā’ có nghĩa là không đặt ra giới hạn bằng cách lấy phần lớn. ‘Như sư tử’ là ví dụ về sự tương đồng. Nghe nói rằng, nó ăn chỉ một miếng.

අගධිතඅමුච්ඡිතාදිභාවෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බතො ‘‘අමච්ඡරායිත්වා’’තිආදි වුත්තං. අබ්භන්තරෙ අත්තා නාම අත්ථීති දිට්ඨි අත්තූපලද්ධි, තංසහගතෙන සම්මොහෙන අත්තා ආහාරං පරිභුඤ්ජතීති. සතිසම්පජඤ්ඤවසෙනපීති ‘‘අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොතී’’ති එත්ථ වුත්තසතිසම්පජඤ්ඤවසෙනපි.

Do cần phải thọ dụng với trạng thái không tham lam, không say đắm v.v..., nên được nói là ‘không bỏn xẻn’ v.v... Tri kiến cho rằng ‘có một tự ngã ở bên trong’ là sự chấp thủ về ngã; với sự si mê đi kèm theo đó, (nghĩ rằng) ‘tự ngã thọ dụng vật thực’. ‘Satisampajaññavasenapī’ cũng có nghĩa là bằng sức mạnh của chánh niệm và tỉnh giác đã được nói ở đây: ‘vị ấy là người hành động có tỉnh giác trong khi ăn, uống, nhai, nếm’.

‘‘අහො වත මයං…පෙ… ලභෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං වා, ‘‘හිය්‍යො විය…පෙ… න ලද්ධ’’න්ති අනුසොචනං වා අකත්වාති යොජනා.

Cần được liên kết là: không làm, hoặc sự mong cầu rằng: ‘Ôi, mong sao chúng ta... được...’, hoặc sự sầu muộn rằng: ‘giống như hôm qua... đã không được...’.

‘‘සන්නිධිං න අකංසු, භූමියං වා නිඛණිංසු, අග්ගිනා වා ඣාපයිංසූ’’ති න-කාරං ආනෙත්වා යොජනා. එවං සබ්බත්ථ.

Cần đem phủ định từ ‘na’ đến để liên kết (như sau): ‘họ đã không tích trữ, hoặc đã không chôn dưới đất, hoặc đã không cho lửa đốt cháy’. Tương tự ở mọi nơi.

පිණ්ඩපාතං වා අහීළෙන්තෙන දායකං වා අහීළෙන්තෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බොති යොජනා. ස පත්තපාණීති සො පත්තහත්ථො. නාවජානියාති න අවජානියා. අතිමඤ්ඤතීති අතික්කමිත්වා මඤ්ඤති, අවජානාතීති අත්ථො.

Cần được liên kết là: ‘cần phải thọ dụng trong khi không xem thường vật thực khất thực hoặc không xem thường người thí chủ’. ‘Sa pattapāṇī’ có nghĩa là ‘vị ấy có bát trong tay’. ‘Nāvajāniyā’ có nghĩa là ‘không nên xem thường’. ‘Atimaññati’ có nghĩa là ‘suy nghĩ vượt quá’, nghĩa là ‘xem thường’.

‘‘තීහි පරිඤ්ඤාහි පරිඤ්ඤාතෙ’’ති වත්වා තාහි කබළීකාරාහාරස්ස පරිජානනවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ සවත්ථුකවසෙනාති සසම්භාරවසෙන, සභාවතො පන රූපාහරණං ඔජමත්තං හොති. ඉදඤ්හි කබළීකාරාහාරස්ස ලක්ඛණං. කාමං රසාරම්මණං ජිව්හාපසාදෙ පටිහඤ්ඤති, තෙන පන අවිනාභාවතො සම්පත්තවිසයගාහිතාය ච ජිව්හාපසාදස්ස ‘‘ඔජට්ඨමකරූපං කත්ථ පටිහඤ්ඤතී’’ති වුත්තං. තස්සාති ජිව්හාපසාදස්ස[Pg.112]. ඉමෙ ධම්මාති ඉමෙ යථාවුත්තභූතුපාදායධම්මා. තන්ති රූපඛන්ධං. පරිග්ගණ්හතොති පරිග්ගණ්හන්තස්ස. උප්පන්නා ඵස්සපඤ්චමකා ධම්මාති සබ්බෙපි යෙ යථානිද්ධාරිතා, තෙහි සහප්පවත්තාව සබ්බෙපි ඉමෙ. සරසලක්ඛණතොති අත්තනො කිච්චතො ලක්ඛණතො ච. තෙසං නාමරූපභාවෙන වවත්ථපිතානං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං පච්චයො විඤ්ඤාණං. ‘‘තස්ස සඞ්ඛාරා තෙසං අවිජ්ජා’’ති එවං උද්ධං ආරොහනවසෙන පච්චයං. අධොඔරොහනවසෙන පන සළායතනාදිකෙ පරියෙසන්තො අනුලොමපටිලොමං පටිච්චසමුප්පාදං පස්සති. සළායතනාදයොපි හි රූපාරූපධම්මානං යථාරහං පච්චයභාවෙන වවත්ථපෙතබ්බාති. යාථාවතො දිට්ඨත්තාති ‘‘ඉදං රූපං, එත්තකං රූපං, න ඉතො භිය්‍යො, ඉදං නාමං, එත්තකං නාමං, න ඉතො භිය්‍යො’’ති ච යථාභූතං දිට්ඨත්තා. අනිච්චානුපස්සනා, දුක්ඛානුපස්සනා, අනත්තානුපස්සනා, නිබ්බිදානුපස්සනා, විරාගානුපස්සනා, නිරොධානුපස්සනා, පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාති ඉමාසං සත්තන්නං අනුපස්සනානං වසෙන. සොති කබළීකාරාහාරො. තිලක්ඛණ…පෙ… සඞ්ඛාතායාති අනිච්චතාදීනං තිණ්ණං ලක්ඛණානං පටිවිජ්ඣනවසෙන ලක්ඛණවන්තසම්මසනවසෙන ච පවත්තඤාණසඞ්ඛාතාය. පරිඤ්ඤාතො හොති අනවසෙසතො නාමරූපස්ස ඤාතත්තා තප්පරියාපන්නත්තා ච ආහාරස්ස. තෙනාහ ‘‘තස්මිං යෙවා’’තිආදි. ඡන්දරාගාවකඩ්ඪනෙනාති ඡන්දරාගස්ස පජහනෙන.

Sau khi nói ‘được liễu tri bằng ba loại biến tri’, để chỉ ra phương pháp liễu tri đoàn thực bằng các (biến tri) ấy, ngài đã nói ‘Thế nào?’ v.v... Trong ấy, ‘savatthukavasena’ có nghĩa là ‘sasambhāravasena’ (theo phương diện thành phần); còn về tự tánh, sắc thực chỉ là dưỡng tố. Quả vậy, đây là đặc tính của đoàn thực. Chắc chắn rằng, vị cảnh va chạm vào thiệt tịnh sắc, nhưng do sự không thể tách rời với nó và do thiệt tịnh sắc nắm bắt đối tượng đã đến, nên được nói là: ‘sắc có dưỡng tố là thứ tám va chạm ở đâu?’. ‘Tassa’ có nghĩa là ‘của thiệt tịnh sắc’. ‘Ime dhammā’ (các pháp này) có nghĩa là các pháp đại hiển và sở tạo đã được nói đến. ‘Taṃ’ (nó) có nghĩa là sắc uẩn. ‘Pariggaṇhato’ có nghĩa là ‘của người đang liễu giải’. ‘Uppannā phassapañcamakā dhammā’ (các pháp có xúc là thứ năm đã sanh khởi) có nghĩa là tất cả những pháp nào đã được xác định, tất cả các pháp này đều cùng sanh khởi với chúng. ‘Sarasalakkhaṇato’ có nghĩa là từ phận sự và đặc tính của chính nó. Thức là duyên cho năm uẩn đã được xác định là danh và sắc. Như vậy, ‘hành là duyên cho nó (thức), vô minh là duyên cho chúng (hành)’ là (thấy) duyên theo cách đi lên. Còn theo cách đi xuống, trong khi tìm kiếm sáu xứ v.v..., vị ấy thấy được lý duyên khởi theo chiều thuận và chiều nghịch. Bởi vì sáu xứ v.v... cũng cần được xác định là duyên cho các pháp sắc và phi sắc một cách tương xứng. ‘Yāthāvato diṭṭhattā’ (do đã thấy như thật) có nghĩa là do đã thấy như thật rằng: ‘đây là sắc, sắc chỉ có chừng ấy, không hơn thế nữa; đây là danh, danh chỉ có chừng ấy, không hơn thế nữa’. Bằng phương tiện của bảy loại tùy quán này: vô thường tùy quán, khổ tùy quán, vô ngã tùy quán, yếm ly tùy quán, ly tham tùy quán, diệt tùy quán, xả ly tùy quán. ‘So’ (nó) có nghĩa là đoàn thực. ‘Tilakkhaṇa... saṅkhātāya’ có nghĩa là bằng trí tuệ được gọi là (trí tuệ) tiến hành theo cách thấu triệt ba tướng vô thường v.v... và theo cách quán xét pháp hữu tướng. (Đoàn thực) được liễu tri vì danh và sắc được biết không còn sót lại, và vì vật thực được bao gồm trong đó. Do đó, ngài đã nói ‘tasmiṃ yeva’ (chính trong đó) v.v... ‘Chandarāgāvakaḍḍhanena’ có nghĩa là bằng sự từ bỏ dục tham.

පඤ්ච කාමගුණා කාරණභූතා එතස්ස අත්ථීති පඤ්චකාමගුණිකො. තෙනාහ ‘‘පඤ්චකාමගුණසම්භවො’’ති. එකිස්සා තණ්හාය පරිඤ්ඤා එකපරිඤ්ඤා. සබ්බස්ස පඤ්චකාමගුණිකස්ස රාගස්ස පරිඤ්ඤා, සබ්බපරිඤ්ඤා. තදුභයස්සපි මූලභූතස්ස ආහාරස්ස පරිඤ්ඤා මූලපරිඤ්ඤා. ඉදානි ඉමා තිස්සොපි පරිඤ්ඤායො විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘යො භික්ඛූ’’තිආදි ආරද්ධං. ජිව්හාද්වාරෙ එකරසතණ්හං පරිජානාතීති ජිව්හාය රසං සායිත්වා ඉති පටිසඤ්චික්ඛති ‘‘යො යමෙත්ථ රසො, සො වත්ථුකාමවසෙන ඔජට්ඨමකරූපං හොති ජිව්හායතනං පසාදො. සො කිං නිස්සිතො? චතුමහාභූතනිස්සිතො. තංසහජාතො වණ්ණො ගන්ධො රසො ඔජා ජීවිතින්ද්‍රියන්ති ඉමෙ ධම්මා රූපක්ඛන්ධො නාම. යො තස්මිං රසෙ අස්සාදො, අයං රසතණ්හා. තංසහගතා ඵස්සාදයො ධම්මා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා’’තිආදිවසෙන. සබ්බං අට්ඨකථායං ආගතවසෙන වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘තෙන පඤ්චකාමගුණිකො රාගො පරිඤ්ඤාතොව හොතී’’ති. තත්ථ [Pg.113] තෙනාති යො භික්ඛු ජිව්හාද්වාරෙ රසතණ්හං පරිජානාති, තෙන. කථං පන එකස්මිං ද්වාරෙ තණ්හං පරිජානතො පඤ්චසු ද්වාරෙසු රාගො පරිඤ්ඤාතො හොතීති ආහ ‘‘කස්මා’’තිආදි. තස්සායෙවාති තණ්හාය එව තණ්හාසාමඤ්ඤතො එකත්තනයවසෙන වුත්තං. තත්ථාති පඤ්චසු ද්වාරෙසු. උප්පජ්ජනතොති රූපරාගාදිභාවෙන උප්පජ්ජනතො. ලොභො එව හි තණ්හායනට්ඨෙන ‘‘තණ්හා’’තිපි, රජ්ජනට්ඨෙන ‘‘රාගො’’තිපි වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සායෙව හී’’තිආදි. ඉදානි වුත්තමෙවත්ථං ‘‘යථා’’තිආදිනා උපමාය සම්පිණ්ඩෙති. පඤ්චමග්ගෙ හනතොති පඤ්චසු මග්ගෙසු සඤ්චරිත්තං කරොන්තෙන මග්ගගාමිනො හනන්තො ‘‘මග්ගෙ හනතො’’ති වුත්තො.

Năm dục trưởng dưỡng là nhân duyên của tham ái này, do đó được gọi là pañcakāmaguṇiko (liên quan đến năm dục trưởng dưỡng). Vì thế, ngài đã nói ‘pañcakāmaguṇasambhavo’ (sự phát sinh liên quan đến năm dục trưởng dưỡng). Sự liễu tri một ái dục là ekapariññā (đơn liễu tri). Sự liễu tri tất cả tham ái liên quan đến năm dục trưởng dưỡng là sabbapariññā (toàn liễu tri). Sự liễu tri đoàn thực, là nền tảng của cả hai loại trên, là mūlapariññā (căn bản liễu tri). Bây giờ, để trình bày ba loại liễu tri này một cách chi tiết, đoạn văn bắt đầu bằng ‘vị Tỳ khưu nào’... được khởi đầu. ‘Liễu tri ái dục đối với một vị ở thiệt môn’ có nghĩa là sau khi nếm vị bằng lưỡi, vị ấy suy xét như sau: ‘Vị nào ở đây, vị ấy là sắc thứ tám có vật thực, theo phương diện dục đối với vật, là tịnh sắc của thiệt xứ. Sắc ấy nương vào đâu? Nương vào bốn đại hiển. Sắc, hương, vị, vật thực, và mạng căn đồng sinh với nó, những pháp này được gọi là sắc uẩn. Sự thưởng thức trong vị ấy, đây là ái dục đối với vị. Các pháp như xúc... đồng hành với nó là bốn vô sắc uẩn,’ theo cách này. Tất cả nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong Chú giải. Vì thế, ngài đã nói ‘do đó, tham ái liên quan đến năm dục trưởng dưỡng được xem như đã được liễu tri.’ Ở đây, ‘do đó’ có nghĩa là do vị Tỳ khưu ấy, người liễu tri ái dục đối với vị ở thiệt môn. Nhưng làm thế nào mà khi liễu tri ái dục ở một môn, tham ái ở năm môn lại được xem như đã được liễu tri? Ngài nói ‘tại sao’... để trả lời. ‘Của chính nó’ có nghĩa là của chính ái dục, được nói theo phương pháp đồng nhất do tính chất chung của ái dục. ‘Ở đó’ có nghĩa là ở năm môn. ‘Do sự phát sinh’ có nghĩa là do sự phát sinh dưới dạng tham ái đối với sắc... Tham lam (lobha) thực sự được gọi là ‘taṇhā’ (ái) theo nghĩa khao khát, và được gọi là ‘rāga’ (tham) theo nghĩa nhiễm trước. Vì thế, ngài đã nói ‘chính nó là...’ Bây giờ, ngài tóm tắt lại ý nghĩa đã được trình bày bằng một ví dụ, bắt đầu bằng ‘giống như.’ ‘Kẻ giết người trên năm con đường’ có nghĩa là kẻ cướp đi lại trên năm con đường, giết những người đi đường, nên được gọi là ‘kẻ giết người trên đường.’

සබ්‍යඤ්ජනෙ පිණ්ඩපාතසඤ්ඤිතෙ භත්තසමූහෙ මනුඤ්ඤෙ රූපෙ රූපසද්දාදයො ලබ්භන්ති, තත්ථ පඤ්චකාමගුණරාගස්ස සම්භවං දස්සෙතුං ‘‘කථ’’න්තිආදි වුත්තං. සතිසම්පජඤ්ඤෙන පරිග්ගහෙත්වාති සබ්බභාගියෙන කම්මට්ඨානපරිපාලකෙන පරිග්ගහෙත්වා. නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙනාති මග්ගාධිගමසිද්ධෙන නිච්ඡන්දරාගපරිභොගෙන පරිභුත්තෙ. සොති කාමගුණිකො රාගො.

Trong một bữa ăn được gọi là vật thực khất thực có đầy đủ gia vị, các đối tượng khả ái như sắc, thanh... được tìm thấy. Để chỉ ra sự phát sinh của tham ái đối với năm dục trưởng dưỡng ở đó, đoạn văn bắt đầu bằng ‘làm thế nào’... đã được nói đến. ‘Sau khi nắm bắt với chánh niệm và tỉnh giác’ có nghĩa là sau khi nắm bắt với sự bảo hộ của đề mục thiền định áp dụng cho mọi trường hợp. ‘Với sự thọ dụng không có dục và tham’ có nghĩa là được thọ dụng với sự thọ dụng không có dục và tham, vốn đã thành tựu nhờ chứng đắc đạo quả. ‘Nó’ có nghĩa là tham ái liên quan đến dục trưởng dưỡng.

තස්මිං සතීති කබළීකාරාහාරෙ සති. තස්සාති පඤ්චකාමගුණිකරාගස්ස. උප්පත්තිතොති උප්පජ්ජනතො. න හි ආහාරාලාභෙන ජිඝච්ඡාදුබ්බල්‍යපරෙතස්ස කාමපරිභොගිච්ඡා සම්භවති. උපනිජ්ඣානචිත්තන්ති රාගවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔලොකනචිත්තං.

‘Khi có cái ấy’ có nghĩa là khi có đoàn thực. ‘Của nó’ có nghĩa là của tham ái liên quan đến năm dục trưởng dưỡng. ‘Do sự phát sinh’ có nghĩa là do sự khởi lên. Thật vậy, đối với người bị đói và yếu đuối do không có thức ăn, ý muốn hưởng thụ dục lạc không thể phát sinh. ‘Tâm chăm chú nhìn’ có nghĩa là tâm nhìn nhau với tham ái.

නත්ථි තං සංයොජනන්ති පඤ්චවිධම්පි උද්ධම්භාගියසංයොජනං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘තෙන රාගෙන…පෙ… නත්ථී’’ති. තෙනාති කාමරාගෙන. එත්තකෙනාති යථාවුත්තාය දෙසනාය. කථෙතුං වට්ටතීති ඉමං පඨමාහාරකථං කථෙන්තෙන ධම්මකථිකෙන.

‘Không có kiết sử ấy’ được nói đến để ám chỉ năm loại thượng phần kiết sử. Vì thế, ngài đã nói ‘với tham ái ấy... không có.’ ‘Với ấy’ có nghĩa là với ái dục trong cõi Dục. ‘Với chừng ấy’ có nghĩa là với bài pháp đã được thuyết giảng như trên. ‘Nên nói’ có nghĩa là vị pháp sư, khi thuyết giảng về đề tài đoàn thực thứ nhất này, nên nói.

පඨමාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về đoàn thực thứ nhất đã hoàn tất.

දුතියාහාරවණ්ණනා

Phần giải về đoàn thực thứ hai

දුතියෙති දුතියෙ ආහාරෙ. උද්දාලිතචම්මාති උප්පාටිතචම්මා, සබ්බසො අපනීතචම්මාති අත්ථො. න සක්කොති දුබ්බලභාවතො, තථා හි ඉත්ථී ‘‘අබලා’’ති වුච්චති. සිලාකුට්ටාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන ඉට්ඨකකුට්ටමත්තිකාකුට්ටාදීනං සඞ්ගහො. උණ්ණනාභීති මක්කටකං. සරබූති ඝරගොළිකා[Pg.114]. උච්චාලිඞ්ගපාණකා නාම ලොමසා පාණකා. ආකාසනිස්සිතාති ආකාසචාරිනො. ලුඤ්චිත්වාති උප්පාටෙත්වා.

‘Thứ hai’ có nghĩa là về đoàn thực thứ hai. ‘Da bị lột’ có nghĩa là da bị xé ra, nghĩa là da bị loại bỏ hoàn toàn. ‘Không thể’ là do tình trạng yếu đuối; thật vậy, người phụ nữ được gọi là ‘abalā’ (kẻ yếu). ‘Búa đá...’ - từ ‘v.v.’ bao gồm cả búa gạch, búa đất, v.v. ‘Uṇṇanābhī’ là con nhện. ‘Sarabū’ là con thằn lằn nhà. ‘Uccāliṅgapāṇakā’ là những sinh vật có lông. ‘Nương vào hư không’ có nghĩa là những loài di chuyển trong không trung. ‘Sau khi nhổ’ có nghĩa là sau khi kéo ra.

තිස්සො පරිඤ්ඤාති හෙට්ඨා වුත්තා ඤාතපරිඤ්ඤාදයො තිස්සො පරිඤ්ඤා. තම්මූලකත්තාති ඵස්සමූලකත්තා. දෙසනා යාව අරහත්තා කථිතා සබ්බසො වෙදනාසු පරිඤ්ඤාතාසු කිලෙසානං ලෙසස්සපි අභාවතො.

‘Ba loại liễu tri’ là ba loại liễu tri bắt đầu bằng tri biến tri đã được đề cập ở dưới. ‘Vì có gốc rễ từ đó’ có nghĩa là vì có gốc rễ từ xúc. Bài pháp được thuyết giảng cho đến tận A-la-hán quả, bởi vì khi các thọ được liễu tri hoàn toàn, không còn một chút phiền não nào sót lại.

දුතියාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về đoàn thực thứ hai đã hoàn tất.

තතියාහාරවණ්ණනා

Phần giải về đoàn thực thứ ba

අඞ්ගාරකාසුන්ති අඞ්ගාරරාසිං. ඵුණන්තීති අත්තනො උපරි සයමෙව ආකිරන්තීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නරා රුදන්තා පරිදඩ්ඪගත්තා’’ති. නරාති පුරිසාති අත්ථො, න මනුස්සා. භයඤ්හි මං වින්දතීති භයස්ස වසෙන කරොන්තො භයං ලභති නාම. සන්තරමානොවාති සුට්ඨු තරමානො එව හුත්වා. පොරිසං වුච්චති පුරිසප්පමාණං, තස්මා අතිරෙකපොරිසා පුරිසප්පමාණතො අධිකා. තෙනාහ ‘‘පඤ්චරතනප්පමාණා’’ති. අස්සාති කාසුයා. තදභාවෙති තෙසං ජාලාධූමානං අභාවෙ. ආරකාවස්සාති ආරකා එව අස්ස.

‘Hố than hừng’ có nghĩa là đống than hồng. ‘Họ vung vãi’ có nghĩa là họ tự rắc lên mình. Vì thế, ngài đã nói ‘những người đàn ông khóc lóc, thân thể bị thiêu đốt.’ ‘Narā’ có nghĩa là những người đàn ông (purisā), không phải là con người (nói chung). ‘Nỗi sợ hãi tìm đến tôi’ có nghĩa là người hành động dưới sự tác động của sợ hãi thì được gọi là gặp phải sợ hãi. ‘Vội vã’ có nghĩa là trở nên rất vội vàng. ‘Porisaṃ’ được gọi là tầm vóc của một người đàn ông, do đó ‘atirekaporisā’ là cao hơn tầm vóc của một người đàn ông. Vì thế, ngài đã nói ‘cao bằng năm ratana.’ ‘Của nó’ có nghĩa là của hố than. ‘Khi không có chúng’ có nghĩa là khi không có ngọn lửa và khói của chúng. ‘Sẽ ở xa’ có nghĩa là nó sẽ ở rất xa.

අඞ්ගාරකාසු විය තෙභූමකවට්ටං එකාදසන්නං අග්ගීනං වසෙන මහාපරිළාහතො. ජිවි…පෙ… පුථුජ්ජනො තෙහි අග්ගීහි දහිතබ්බතො. ද්වෙ බල…පෙ… කම්මං අනිච්ඡන්තස්සෙව තස්ස වට්ටදුක්ඛෙ පාතනතො. ආයූහනූපකඩ්ඪනානං කාලභෙදො න චින්තෙතබ්බො එකන්තභාවිනො ඵලස්ස නිප්ඵාදිතත්තාති ආහ ‘‘කම්මං හී’’තිආදි.

Vòng luân hồi trong ba cõi giống như hố than hừng vì sự thiêu đốt lớn lao bởi mười một ngọn lửa. Kẻ phàm phu... bị thiêu đốt bởi những ngọn lửa ấy. Hai người lực sĩ... giống như nghiệp, vì nó ném người ấy vào khổ đau của luân hồi ngay cả khi người ấy không mong muốn. Sự khác biệt về thời gian giữa việc tạo tác (nghiệp) và việc kéo đến (kết quả) không nên được suy xét, bởi vì quả chắc chắn xảy ra đã được tạo ra rồi. Do đó, ngài nói ‘nghiệp, thật vậy...’

ඵස්සෙ වුත්තනයෙනෙවාති තත්ථ ‘‘ඵස්සො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො’’ති වුත්තං, ඉධ ‘‘මනොසඤ්චෙතනා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො’’ති වත්තබ්බං. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. ‘‘තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො’’ති වචනතො මනොසඤ්චෙතනාය තණ්හා මූලකාරණන්ති ආහ ‘‘තණ්හාමූලකත්තා මනොසඤ්චෙතනායා’’ති. තෙනාහ ‘‘න හී’’තිආදි. කෙචි පන යස්මා මනොසඤ්චෙතනාය ඵලභූතං වෙදනං පටිච්ච තණ්හා උප්පජ්ජති, තස්මා එවං වුත්තන්ති වදන්ති.

‘Theo phương pháp đã được nói về xúc’ có nghĩa là: ở đó đã nói ‘xúc là hành uẩn,’ ở đây nên nói ‘tư tác ý là hành uẩn.’ Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói. Vì câu ‘do ái duyên thủ, do thủ duyên hữu,’ nên ái là nguyên nhân gốc rễ của tư tác ý. Do đó, ngài nói ‘vì tư tác ý có ái làm gốc rễ.’ Vì thế, ngài nói ‘thật vậy, không...’ Tuy nhiên, một số người nói rằng điều này được nói như vậy bởi vì ái phát sinh duyên theo thọ, vốn là kết quả của tư tác ý.

තතියාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về đoàn thực thứ ba đã hoàn tất.

චතුත්ථාහාරවණ්ණනා

Giải Thích Về Vật Thực Thứ Tư

අනිට්ඨපාපනවසෙන [Pg.115] තංසමඞ්ගීපුග්ගලං ආගච්ඡතීති ආගු, පාපං, තං චරති සීලෙනාති ආගුචාරී. තෙනාහ ‘‘පාපචාරි’’න්ති.

Do bởi điều ác không mong muốn, nó đến với người có được điều ấy, vì thế (gọi là) āgu, (tức là) điều ác. Người thực hành điều ấy theo hạnh kiểm, vì thế (gọi là) āgucārī. Do đó, ngài đã nói là "người hành ác".

රාජා විය කම්මං පරමිස්සරභාවතො. ආගුචාරී පුරිසො විය…පෙ… පුථුජ්ජනො දුක්ඛවත්ථුභාවතො. ආදින්නප්පහාරවණානි තීණි සත්තිසතානි විය පුථුජ්ජනස්ස ආතුරමානමහාදුක්ඛපතිට්ඨං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං. තෙනාහ සත්ති…පෙ… දුක්ඛන්ති.

Nghiệp giống như đức vua do vì có trạng thái tối thượng. Phàm nhân giống như người nam hành ác... (v.v.)... do vì là nền tảng của khổ. Thức tái sanh của phàm nhân giống như ba trăm vết thương do mũi thương đâm vào, là nơi nương tựa cho sự đau đớn và khổ lớn. Do đó, ngài đã nói: "mũi thương... (v.v.)... là khổ".

තම්මූලකත්තාති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණමූලකත්තා ඉතො පරං පවත්තනාමරූපස්ස.

(Nói rằng) "do có cái ấy làm gốc rễ" là do có thức tái sanh làm gốc rễ cho danh sắc đang diễn tiến sau đó.

චතුත්ථාහාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích về vật thực thứ tư.

පුත්තමංසූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích kinh Ví Dụ Thịt Con.

4. අත්ථිරාගසුත්තවණ්ණනා

4. Giải Thích Kinh Có Tham Ái

64. චතුත්ථෙ සොති ලොභො. රඤ්ජනවසෙනාති රඞ්ගජාතං විය තස්ස චිත්තස්ස අනුරඤ්ජනවසෙන. නන්දනවසෙනාති සප්පීතිකතාය ආරම්මණස්ස අභිනන්දනවසෙන. තණ්හායනවසෙනාති විසයකත්තුකාමතාය වසෙන. එකො එව හි ලොභො පවත්තිආකාරවසෙන තථා වුත්තො. පතිට්ඨිතන්ති ලද්ධසභාවං. තත්ථාති වට්ටෙ. ආහාරෙති කෙචි. විඤ්ඤාණන්ති අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං. විරුළ්හන්ති ඵලනිබ්බත්තියා විරුළ්හිප්පත්තං. තෙනාහ ‘‘කම්මං ජවාපෙත්වා’’තිආදි. තත්ථ ජවාපෙත්වාති ඵලං ගාහාපෙත්වා. අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණඤ්හි අත්තනා සහජාතානං සහජාතාදිපච්චයෙහි චෙව ආහාරපච්චයෙන ච පච්චයො හුත්වා තස්ස අත්තනො ඵලුප්පාදනෙ සාමත්ථියත්තා විරුළ්හිප්පත්තං. තෙනාහ ‘‘කම්මං සන්තානෙ ලද්ධභාවං විරුළ්හිප්පත්තඤ්චස්ස හොතී’’ති. වට්ටකථා එසාති කත්වා ‘‘යත්ථාති තෙභූමකවට්ටෙ භුම්ම’’න්ති වුත්තං. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු. පුරිමපදෙ එතං භුම්මන්ති ‘‘යත්ථ තත්ථා’’ති ආගතං එතං භුම්මවචනං පුරිමස්මිං පුරිමස්මිං පදෙ විසයභූතෙ. තඤ්හි ආරබ්භ එතං ‘‘යත්ථ තත්ථා’’ති භුම්මවචනං වුත්තං. ඉමස්මිං විපාකවට්ටෙති පච්චුප්පන්නෙ විපාකවට්ටෙ. ආයතිං වට්ටහෙතුකෙ සඞ්ඛාරෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තී’’ති වචනතො[Pg.116]. පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තීති ච පටිසන්ධි අධිප්පෙතාති වුත්තං ‘‘යත්ථ අත්ථි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්ති, අත්ථි තත්ථ ආයතිං ජාතිජරාමරණ’’න්ති. ජාතීති චෙත්ථ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනං අධිප්පෙතං. යස්මිං ඨානෙති යස්මිං කාරණෙ සති.

64. Ở câu thứ tư, so (nó) là tham. (Nói rằng) "do bởi sự nhuộm" là do bởi sự nhuộm tâm ấy giống như vật được nhuộm. (Nói rằng) "do bởi sự vui thích" là do bởi sự hoan hỷ đối với đối tượng một cách có hỷ. (Nói rằng) "do bởi sự khao khát" là do bởi sự muốn làm đối tượng (của mình). Thật vậy, chỉ một lòng tham được nói như vậy do bởi phương thức diễn tiến. (Nói rằng) "được an trú" là đã có được tự tánh. (Nói rằng) "ở đó" là trong vòng luân hồi. Một số vị (nói) là vật thực. (Nói rằng) "thức" là hành thức. (Nói rằng) "tăng trưởng" là đã đạt đến sự tăng trưởng do sự sanh khởi của quả. Do đó, ngài đã nói: "làm cho nghiệp khởi lên" v.v... Ở đó, (nói rằng) "làm cho khởi lên" là làm cho nắm giữ quả. Thật vậy, hành thức, sau khi trở thành duyên cho các pháp đồng sanh với mình bằng các duyên như đồng sanh duyên và vật thực duyên, đã đạt đến sự tăng trưởng do có khả năng trong việc sanh khởi quả của chính nó. Do đó, ngài đã nói: "nghiệp đã có được sự hiện hữu trong dòng tương tục và đã đạt đến sự tăng trưởng của nó". Vì cho rằng đây là lời nói về vòng luân hồi, nên đã nói: "(từ) yattha là chỉ định cách trong (nghĩa) vòng luân hồi ba cõi". (Nói rằng) "sabbattha" là trong tất cả. (Nói rằng) "chỉ định cách này ở trong từ trước" là: từ chỉ định cách này, tức là yattha tattha (ở đâu, ở đó), đã đến trong từ trước đó làm đối tượng. Thật vậy, liên quan đến từ ấy mà từ chỉ định cách yattha tattha này đã được nói. (Nói rằng) "trong vòng luân hồi quả này" là trong vòng luân hồi quả hiện tại. Nhắm đến các hành là nhân cho vòng luân hồi trong tương lai, đã được nói theo (câu): "nơi nào có sự tái sanh trong đời sau ở tương lai". Và (nói rằng) "sự tái sanh trong đời sau" có ý chỉ sự tái sanh, nên đã được nói: "nơi nào có sự tái sanh trong đời sau ở tương lai, ở đó có sanh, già, chết trong tương lai". Và ở đây, (nói rằng) "sanh" có ý chỉ sự ra khỏi bụng mẹ. (Nói rằng) "tại nơi nào" là khi có nguyên nhân nào.

කාරණඤ්චෙත්ථ සඞ්ඛාරා වෙදිතබ්බා. තෙ හි ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා හෙතූ, තණ්හාඅවිජ්ජායො, කාලගතිආදයො ච කම්මස්ස සම්භාරා. කෙචි පන කිලෙසවට්ටකම්මගතිකාලා චාති අධිප්පායෙන ‘‘කාලගතිආදයො ච කම්මස්ස සම්භාරා’’ති වදන්ති. තංතංභවපත්ථනාය තථා තථා ගතො තිවිධො භවොව තෙභූමකවට්ටං. තෙනාහ ‘‘යත්ථාති තෙභූමකවට්ටෙ’’ති. තථා චාහ ‘‘සසම්භාරකකම්මං භවෙසු රූපං සමුට්ඨාපෙතී’’ති. රූපන්ති අත්තභාවං.

Và ở đây, nguyên nhân nên được hiểu là các hành. Thật vậy, chúng là nhân cho sự tái sanh trong đời sau ở tương lai; tham ái, vô minh, và thời gian, cảnh giới, v.v... là những yếu tố hỗ trợ của nghiệp. Nhưng một số vị nói: "thời gian, cảnh giới, v.v... là những yếu tố hỗ trợ của nghiệp" với ý rằng đó là vòng luân hồi phiền não, nghiệp, cảnh giới, và thời gian. Do sự mong cầu các kiếp sống này hay kiếp sống kia, ba loại hữu đã đi đến như thế này hay như thế kia chính là vòng luân hồi ba cõi. Do đó, ngài đã nói: "(từ) yattha là trong vòng luân hồi ba cõi". Và cũng vậy, ngài đã nói: "nghiệp cùng với các yếu tố hỗ trợ làm phát sanh sắc trong các cõi hữu". (Nói rằng) "sắc" là thân thể.

සඞ්ඛිපිත්වාති තීසු අකත්වා විඤ්ඤාණෙන එකසඞ්ඛෙපං කත්වාති අත්ථො. එකො සන්ධීති එකො හෙතුඵලසන්ධි. විපාකවිධින්ති සළායතනාදිකං වෙදනාවසානං විපාකවිධිං. ‘‘නාමරූපෙන සද්ධි’’න්ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. නාමරූපෙනාති වා සහයොගෙ කරණවචනං. ඉධ එකො සන්ධීති එකො හෙතුඵලසන්ධි. ආයතිභවස්සාති ආයතිං උපපත්තිභවස්ස. තෙන චෙත්ථ එකො සන්ධි හෙතුඵලසන්ධි වෙදිතබ්බො.

(Nói rằng) "sau khi tóm tắt" có nghĩa là: sau khi không làm thành ba (phần) mà làm thành một sự tóm tắt với thức. (Nói rằng) "một mối nối" là một mối nối nhân quả. (Nói rằng) "phương thức của quả" là phương thức của quả bắt đầu bằng sáu xứ và kết thúc bằng thọ. Mối liên hệ được (thiết lập) bằng cách đem đến từ "cùng với danh sắc". Hoặc (từ) nāmarūpena là công cụ cách trong (nghĩa) liên hợp. Ở đây, (nói rằng) "một mối nối" là một mối nối nhân quả. (Nói rằng) "của hữu trong tương lai" là của sanh hữu trong tương lai. Do đó, ở đây một mối nối nên được hiểu là mối nối nhân quả.

ඛීණාසවස්ස අග්ගමග්ගාධිගමනතොව පවත්තකම්මස්ස මග්ගෙන සහායවෙකල්ලස්ස කතත්තා අවිජ්ජමානං. සූරියරස්මිසමන්ති තතො එව වුත්තනයෙනෙව අප්පතිට්ඨිතසූරියරස්මිසමං. සාති රස්මි. කායාදයොති කායද්වාරාදයො. කතකම්මන්ති පච්චයෙහි කතභාවං උපාදාය වුත්තං, න කම්මලක්ඛණපත්තතො. තෙනාහ ‘‘කුසලාකුසලං නාම න හොතී’’ති. කිරියමත්තෙති අවිපාකධම්මත්තා කායිකාදිපයොගමත්තෙ ඨත්වා. අවිපාකං හොති තෙසං අවිපාකධම්මත්තා.

Đối với vị lậu tận, do việc chứng đắc thánh đạo cao nhất, nghiệp đã diễn tiến được đạo làm cho thiếu vắng trợ duyên, nên không hiện hữu. (Nói rằng) "giống như tia nắng mặt trời" là giống như tia nắng mặt trời không có chỗ tựa nương, chính theo phương pháp đã được nói đến từ đó. Sā là tia sáng. (Nói rằng) "thân, v.v..." là thân môn, v.v... (Nói rằng) "nghiệp đã được làm" được nói dựa vào trạng thái đã được làm bởi các duyên, chứ không phải do đã đạt đến đặc tính của nghiệp. Do đó, ngài đã nói: "không có cái gọi là thiện và bất thiện". (Nói rằng) "chỉ là hành động" là do là pháp vô ký, nó chỉ dừng lại ở mức độ tác động của thân, v.v... Nó không có quả do chúng là các pháp vô ký.

අත්ථිරාගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải thích kinh Có Tham Ái.

5. නගරසුත්තවණ්ණනා

5. Giải Thích Kinh Thành Phố

65. පඤ්චමසුත්තෙ ‘‘පුබ්බෙව මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධා’’තිආදි හෙට්ඨා සංවණ්ණිතමෙවාති අවුත්තමෙව සංවණ්ණෙතුං ‘‘නාමරූපෙ ඛො සතී’’ති ආරද්ධො[Pg.117]. තත්ථ ද්වාදසපදිකෙ පටිච්චසමුප්පාදෙ ඉමස්මිං සුත්තෙ යානි ද්වෙ පදානි අග්ගහිතානි, නෙසං අග්ගහණෙ කාරණං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජෙතුකාමො තෙසං ගහෙතබ්බකාරණං තාව දස්සෙන්තො ‘‘එත්ථා’’තිආදිමාහ. පච්චක්ඛභූතං පච්චුප්පන්නං භවං පඨමං ගහෙත්වා තදනන්තරං අනාගතස්ස ‘‘දුතිය’’න්ති ගහණෙ අතීතො තතියො හොතීති ආහ ‘‘අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා හි තතියො භවො’’ති. නනු චෙත්ථ අනාගතස්ස භවස්ස ගහණං න සම්භවති පච්චුප්පන්නභවවසෙන අභිනිවෙසස්ස ජොතිතත්තාති? සච්චමෙතං, කාරණෙ පන ගහිතෙ ඵලං ගහිතමෙව හොතීති තථා වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අපිචෙත්ථ අනාගතො අද්ධා අත්ථතො සඞ්ගහිතො එව යතො ‘‘නාමරූපපච්චයා සළායතන’’න්තිආදිනා අනාගතද්ධසංගාහිතා දෙසනා පවත්තා, චතුවොකාරවසෙන විඤ්ඤාණපච්චයා නාමන්ති විසෙසො අත්ථි. තස්මා ‘‘පඤ්චවොකාරවසෙනා’’ති වුත්තං. තෙහීති අවිජ්ජාසඞ්ඛාරෙහි ආරම්මණභූතෙහි. අයං විපස්සනාති අද්ධාපච්චුප්පන්නවසෙන උදයබ්බයං පස්සන්තස්ස පවත්තවිපස්සනා. න ඝටීයතීති න සමිජ්ඣති. මහා…පෙ… අභිනිවිට්ඨොති න ඝටනෙ කාරණමාහ, හෙට්ඨා ගහිතත්තා පාටියෙක්කං සම්මසනීයං න හොතීති අධිප්පායො.

65. Trong kinh thứ năm, câu “này các tỳ khưu, trước khi giác ngộ” v.v… đã được giải thích ở dưới, nên để giải thích điều chưa được nói, (chú giải) đã bắt đầu với câu “khi có danh sắc”. Ở đó, trong lý duyên khởi có mười hai chi phần, trong kinh này có hai chi phần không được đề cập. Muốn hỏi và trả lời lý do không đề cập đến chúng, trước tiên (chú giải) chỉ ra lý do nên đề cập đến chúng, nói rằng “ở đây” v.v… Sau khi lấy kiếp hiện tại, là điều hiển nhiên, làm kiếp thứ nhất, tiếp theo đó, khi lấy kiếp vị lai làm “kiếp thứ hai”, thì kiếp quá khứ trở thành kiếp thứ ba. Do đó, nói rằng “vô minh và các hành là kiếp thứ ba”. Chẳng phải ở đây không thể có kiếp vị lai, vì sự chấp thủ đã được làm sáng tỏ theo cách của kiếp hiện tại sao? Đúng vậy, nhưng cần hiểu rằng đã nói như thế vì khi nhân đã được nắm bắt thì quả cũng được xem như đã được nắm bắt. Hơn nữa, ở đây, thời vị lai thực sự đã được bao gồm về mặt ý nghĩa, vì bài thuyết pháp bao gồm thời vị lai đã được tiến hành bằng câu “do danh sắc làm duyên, sáu xứ sanh khởi” v.v… Có sự khác biệt là “do thức làm duyên, danh sanh khởi” theo cách của bốn uẩn. Do đó, đã nói “theo cách của năm uẩn”. “Tehi” (bởi chúng) nghĩa là bởi vô minh và các hành làm đối tượng. “Ayaṃ vipassanā” (đây là minh sát) là minh sát diễn ra đối với người thấy sự sanh diệt theo cách của thời hiện tại. “Na ghaṭīyati” (không phù hợp) nghĩa là không thành tựu. “Mahā…pe… abhiniviṭṭho” (đại…v.v… đã chấp thủ) nói lên lý do không phù hợp, ý muốn nói rằng vì đã được đề cập ở dưới nên không cần phải xem xét riêng lẻ.

අදිට්ඨෙසූති අනවබුද්ධෙසු. චතුසච්චස්ස අනුබොධෙන න භවිතබ්බන්ති ආහ ‘‘න සක්කා බුද්ධෙන භවිතු’’න්ති. ඉමිනාති මහාසත්තෙන. තෙති අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා. භවඋපාදානතණ්හාවසෙනාති භවඋපාදානතණ්හාදස්සනවසෙන. දිට්ඨාව ‘‘තංසහගතා’’ති සමානයොගක්ඛමත්තා. න පරභාගං ඛනෙය්‍ය අත්තනා ඉච්ඡිතස්ස ගහිතත්තා පරභාගෙ අඤ්ඤස්ස අභාවතො ච. තෙනාහ ‘‘කස්සචි නත්ථිතායා’’ති. පටිනිවත්තෙසීති පටිසංහරි. පටිනිවත්තනෙ පන කාරණං දස්සෙතුං ‘‘තදෙත’’න්තිආදි වුත්තං. අභින්නට්ඨානන්ති අඛණිතට්ඨානං.

“Adiṭṭhesu” (trong những điều chưa được thấy) nghĩa là trong những điều chưa được liễu ngộ. Vì không thể trở thành (Phật) bằng cách liễu ngộ Tứ Thánh Đế, nên nói rằng “không thể trở thành Phật”. “Iminā” (bởi vị này) nghĩa là bởi vị Đại Bồ Tát. “Te” (chúng) là vô minh và các hành. “Bhavaupādānataṇhāvasena” (do hữu, thủ, ái) nghĩa là do thấy hữu, thủ, ái. “Diṭṭhāva ‘taṃsahagatā’ti” (đã thấy ‘đi cùng với nó’) chỉ là sự tương ứng phù hợp. Không nên đào phần khác, vì đã lấy được cái mình muốn và vì không có cái gì khác ở phần khác. Do đó, nói rằng “vì không có của ai cả”. “Paṭinivattesi” (đã quay trở lại) nghĩa là đã rút lui. Để chỉ ra lý do của việc quay trở lại, đã nói “tadetaṃ” (điều đó là thế này) v.v… “Abhinnaṭṭhānaṃ” (nơi không bị phá vỡ) nghĩa là nơi không bị đào xới.

පච්චයතොති හෙතුතො, සඞ්ඛාරතොති අත්ථො. ‘‘කිම්හි නු ඛො සති ජරාමරණං හොතී’’තිආදිනා හෙතුපරම්පරවසෙන ඵලපරම්පරාය කිත්තමානාය, කිම්හි නු ඛො සති විඤ්ඤාණං හොතීති ච විචාරණාය සඞ්ඛාරෙ ඛො සති විඤ්ඤාණස්ස විසෙසතො කාරණභූතො සඞ්ඛාරො අග්ගහිතො, තතො විඤ්ඤාණං පටිනිවත්තති නාම, න සබ්බපච්චයතො. තෙනෙවාහ ‘‘නාමරූපෙ ඛො සති විඤ්ඤාණං හොතී’’ති. කිං නාම හෙත්ථ [Pg.118] සහජාතාදිවසෙනෙව පච්චයභූතං අධිප්පෙතං, න කම්මූපනිස්සයවසෙන පච්චුප්පන්නවසෙන අභිනිවෙසස්ස ජොතිතත්තා. ආරම්මණතොති අවිජ්ජාසඞ්ඛාරසඞ්ඛාතආරම්මණතො, අතීතභවසඞ්ඛාතආරම්මණතො. අතීතද්ධපරියාපන්නා හි අවිජ්ජාසඞ්ඛාරා. තතො පටිනිවත්තමානං විඤ්ඤාණං අතීතභවොපි පටිනිවත්තති නාම. උභයම්පීති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං විපස්සනාවිඤ්ඤාණම්පි. නාමරූපං න අතික්කමතීති පච්චයභූතං ආරම්මණභූතඤ්ච නාමරූපං න අතික්කමති තෙන විනා අවත්තනතො. තෙනාහ ‘‘නාමරූපතො පරං න ගච්ඡතී’’ති. විඤ්ඤාණෙ නාමරූපස්ස පච්චයෙ හොන්තෙති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙ නාමරූපස්ස පච්චයෙ හොන්තෙ. නාමරූපෙ විඤ්ඤාණස්ස පච්චයෙ හොන්තෙති නාමරූපෙ පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස පච්චයෙ හොන්තෙ. චතුවොකාරපඤ්චවොකාරභවවසෙන යථාරහං යොජනා වෙදිතබ්බා. ද්වීසුපි අඤ්ඤමඤ්ඤං පච්චයෙසු හොන්තෙසූති පන පඤ්චවොකාරභවවසෙන. එත්තකෙනාති එවං විඤ්ඤාණනාමරූපානං අඤ්ඤමඤ්ඤං උපත්ථම්භවසෙන පවත්තියා. ජායෙථ වා උපපජ්ජෙථ වාති ‘‘සත්තො ජායති උපපජ්ජතී’’ති සමඤ්ඤා හොති විඤ්ඤාණනාමරූපවිනිමුත්තස්ස සත්තපඤ්ඤත්තියා උපාදානභූතස්ස ධම්මස්ස අභාවතො. තෙනාහ ‘‘ඉතො හී’’තිආදි. එතදෙවාති ‘‘විඤ්ඤාණං නාමරූප’’න්ති එතං ද්වයමෙව.

“Paccayato” (từ duyên) nghĩa là từ nhân, tức là từ hành. Khi chuỗi quả được tuyên bố theo chuỗi nhân bằng câu “khi có cái gì, già chết có mặt?” v.v…, và khi có sự tìm hiểu “khi có cái gì, thức có mặt?”, thì hành, là nhân đặc biệt của thức khi có các hành, đã không được đề cập. Do đó, thức được gọi là quay trở lại từ đó, chứ không phải từ tất cả các duyên. Chính vì vậy, đã nói “khi có danh sắc, thức có mặt”. Ở đây, điều được ngụ ý là gì? Duyên được ngụ ý theo cách câu sanh v.v…, chứ không phải theo cách nghiệp y duyên, vì sự chấp thủ đã được làm sáng tỏ theo cách của hiện tại. “Ārammaṇato” (từ đối tượng) nghĩa là từ đối tượng được gọi là vô minh và các hành, từ đối tượng được gọi là kiếp quá khứ. Vì vô minh và các hành thuộc về thời quá khứ. Do đó, khi thức quay trở lại từ đó, kiếp quá khứ cũng được gọi là quay trở lại. “Ubhayampi” (cả hai) là cả thức tái sanh và thức minh sát. “Không vượt qua danh sắc” nghĩa là không vượt qua danh sắc làm duyên và làm đối tượng, vì không thể tồn tại nếu không có nó. Do đó, nói rằng “không đi xa hơn danh sắc”. “Khi thức là duyên của danh sắc” nghĩa là khi thức tái sanh là duyên của danh sắc. “Khi danh sắc là duyên của thức” nghĩa là khi danh sắc là duyên của thức tái sanh. Nên hiểu sự áp dụng tương ứng theo cách của kiếp bốn uẩn và năm uẩn. Còn câu “khi cả hai là duyên của nhau” là theo cách của kiếp năm uẩn. “Ettakena” (bởi chừng ấy) là do sự diễn tiến của thức và danh sắc theo cách hỗ trợ lẫn nhau như vậy. “Jāyetha vā upapajjetha vā” (sanh ra hay tái sanh) có nghĩa là có tên gọi “chúng sanh sanh ra, tái sanh”, vì không có pháp nào làm cơ sở cho khái niệm chúng sanh ngoài thức và danh sắc. Do đó, nói rằng “từ đây” v.v… “Etadeva” (chính điều này) chính là cặp đôi “thức và danh sắc” này.

අපරාපරචුතිපටිසන්ධීහීති අපරාපරචුතිපටිසන්ධිදීපකෙහි ‘‘චවති, උපපජ්ජතී’’ති ද්වීහි පදෙහි. පඤ්ච පදානීති ‘‘ජායෙථ වා’’තිආදීනි පඤ්ච පදානි. නනු තත්ථ පඨමතතියෙහි චතුත්ථපඤ්චමානි අත්ථතො අභින්නානීති? සච්චං, විඤ්ඤාණනාමරූපානං අපරාපරුප්පත්තිදස්සනත්ථං එවං වුත්තං. තෙනාහ ‘‘අපරාපරචුතිපටිසන්ධීහී’’ති. එත්තාවතාති වුත්තමෙවත්ථන්ති යො ‘‘එත්තාවතා’’ති පදෙන පුබ්බෙ වුත්තො, තමෙව යථාවුත්තමත්ථං ‘‘යදිද’’න්තිආදිනා නිය්‍යාතෙන්තො පුන වත්වා. අනුලොමපච්චයාකාරවසෙනාති පච්චයධම්මදස්සනපුබ්බකපච්චයුප්පන්නධම්මදස්සනවසෙන. පච්චයධම්මානඤ්හි අත්තනො පච්චයුප්පන්නස්ස පච්චයභාවො ඉදප්පච්චයතා පච්චයාකාරො, සො ච ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’තිආදිනා වුත්තො සඞ්ඛාරුප්පත්තියා අනුලොමනතො අනුලොමපච්චයාකාරො, තස්ස වසෙන.

“Aparāparacutipaṭisandhīhi” (bởi sự chết và tái sanh kế tiếp) nghĩa là bởi hai từ “chết, tái sanh” làm sáng tỏ sự chết và tái sanh kế tiếp. “Năm từ” là năm từ bắt đầu bằng “jāyetha vā” (sanh ra). Chẳng phải ở đó, từ thứ tư và thứ năm về mặt ý nghĩa không khác gì từ thứ nhất và thứ ba sao? Đúng vậy, đã nói như thế để chỉ ra sự sanh khởi kế tiếp của thức và danh sắc. Do đó, nói rằng “bởi sự chết và tái sanh kế tiếp”. “Ettāvatā” (chừng ấy): Ý nghĩa đã được nói trước đây bằng từ “ettāvatā”, chính ý nghĩa đã được nói như vậy, sau khi nói lại bằng cách diễn giải với “yadidaṃ” (đó là) v.v… “Anulomapaccayākāravasena” (theo cách duyên khởi thuận) nghĩa là theo cách thấy pháp do duyên sanh sau khi thấy pháp làm duyên. Vì tính chất làm duyên của các pháp làm duyên đối với pháp do chúng sanh ra là “idappaccayatā” (tính duyên này), là “paccayākāra” (cách thức của duyên). Và điều đó, được nói bằng câu “do vô minh làm duyên, các hành sanh khởi” v.v…, là “anulomapaccayākāra” (cách duyên khởi thuận) vì nó thuận theo sự sanh khởi của các hành. Theo cách đó.

ආපතොති [Pg.119] පරිඛාගතඋදකතො. ද්වාරසම්පත්තියා තත්ථ වසන්තානං පවෙසනනිග්ගමනඵාසුතාය උපභොගපරිභොගවත්ථුසම්පත්තියා සරීරචිත්තසුඛතාය නගරස්ස මනුඤ්ඤතාති වුත්තං ‘‘සමන්තා …පෙ… රමණීය’’න්ති. පුබ්බෙ සුඤ්ඤභාවෙන අරඤ්ඤසදිසං හුත්වා ඨිතං ජනවාසං කරොන්තෙ නගරස්ස ලක්ඛණප්පත්තං හොතීති වුත්තං ‘‘තං අපරෙන සමයෙන ඉද්ධඤ්චෙව අස්ස ඵීතඤ්චා’’ති.

Āpato có nghĩa là từ nước đã chảy vào trong hào lũy. Do sự hoàn hảo của các cổng thành, do sự thuận lợi trong việc ra vào của những người sống ở đó, do sự sung túc về các vật dụng tiêu dùng và hưởng thụ, do sự an lạc của thân và tâm, nên thành phố được cho là khả ái, như đã nói: “xung quanh …(vân vân)… đáng ưa thích”. Trước kia là nơi trống không giống như khu rừng, sau khi được biến thành nơi ở của dân chúng thì đạt được đặc tính của một thành phố, điều này được nói đến qua câu: “về sau, nơi ấy trở nên thịnh vượng và phồn vinh”.

‘‘පුබ්බෙව ඛො පනස්ස කායකම්මං වචීකම්මං ආජීවො ච සුපරිසුද්ධො’’ති වචනතො තීහි විරතීහි සද්ධිං පුබ්බභාගමග්ගොපි අට්ඨඞ්ගිකවොහාරං ලද්ධුං අරහතීති වුත්තං ‘‘අට්ඨඞ්ගිකස්ස විපස්සනාමග්ගස්සා’’ති. විපස්සනාය චිණ්ණන්තෙති විපස්සනාය සඤ්චරිතතාය තත්ථ තත්ථ තාය විපස්සනාය තීරිතෙ පරියෙසිතෙ. ලොකුත්තරමග්ගදස්සනන්ති අනුමානාදිවසෙන ලොකුත්තරමග්ගස්ස දස්සනං. තථා හි නිබ්බානනගරස්ස දස්සනං දට්ඨබ්බං. දිට්ඨකාලොති අධිගමවසෙන දිට්ඨකාලො. මග්ගඵලවසෙන උප්පන්නා පරොපණ්ණාස අනවජ්ජධම්මා, පච්චවෙක්ඛණඤාණං පන තෙසං වවත්ථාපකං. යාපෙත්වාති චරාපෙත්වා.

Theo như câu nói: “Thân nghiệp, khẩu nghiệp, và mạng sống của vị ấy đã được hoàn toàn trong sạch từ trước”, đạo lộ giai đoạn đầu cùng với ba sự chế ngự cũng xứng đáng được gọi là Bát chi, điều này được nói đến qua cụm từ “của đạo Tuệ quán tám chi”. ‘Vipassanāya ciṇṇante’ có nghĩa là do đã được thực hành bằng tuệ quán, đã được thẩm xét và tìm cầu đây đó bằng tuệ quán ấy. ‘Thấy được đạo Siêu thế’ là sự thấy đạo Siêu thế bằng cách suy luận v.v... Cũng vậy, sự thấy thành phố Nibbāna cần được hiểu như thế. ‘Thời điểm thấy’ là thời điểm chứng đắc. Hơn năm mươi pháp vô tội sanh khởi theo đạo và quả, còn trí tuệ quán xét lại là yếu tố xác định chúng. ‘Yāpetvā’ có nghĩa là đã khiến cho thực hành.

අවත්තමානකට්ඨෙනාති බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ කස්සචි සන්තානෙ අප්පවත්තනතොව උප්පාදාදිවසෙන වත්තමානවසෙන. තථා හි භගවා ‘‘අනුප්පන්නස්ස මග්ගස්ස උප්පාදෙතා, අසඤ්ජාතස්ස සඤ්ජනෙතා’’තිආදිකෙහි ථොමිතො. පුබ්බකෙහි මහෙසීහි පටිපන්නො හි අරියමග්ගො ඉතරෙහි අන්තරා කෙහිචි අවළඤ්ජිතොති වුත්තං ‘‘අවළඤ්ජනට්ඨෙන පුරාණමග්ගො’’ති. ඣානස්සාදෙනාති ඣානසුඛෙන ඣානපීතියා. සුභික්ඛං පණීතධම්මාමතතාය තිත්තිආවහං. පුප්ඵිතං උපසොභිතං. යාව දසසහස්සචක්කවාළෙති වුත්තං ‘‘එකිස්සා ලොකධාතුයා’’ති පරිච්ඡින්නබුද්ධඛෙත්තත්තා. තස්ස අත්ථිතාය හි පරිච්ඡෙදො අත්ථි. එතස්මිං අන්තරෙති එතස්මිං ඔකාසෙ.

‘Với ý nghĩa không hiện hành’ là do không hiện khởi trong dòng tâm thức của bất kỳ ai trong một thế giới trống không vị Phật, theo nghĩa sanh khởi v.v..., theo nghĩa hiện tại. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã được tán thán bằng những câu như: “là người làm cho con đường chưa sanh được sanh khởi, là người làm cho con đường chưa có được tạo ra”. Thánh đạo đã được các bậc đại sĩ thời xưa thực hành, nhưng trong khoảng thời gian giữa đó đã không được những người khác sử dụng, vì vậy được gọi là “con đường cổ xưa theo ý nghĩa không được dùng đến”. ‘Jhānassādena’ có nghĩa là bằng lạc của thiền, bằng hỷ của thiền. ‘Subhikkhaṃ’ (dồi dào) là mang lại sự mãn nguyện do là trạng thái bất tử của pháp vi diệu. ‘Pupphitaṃ’ (nở hoa) là được trang hoàng. ‘Cho đến mười ngàn thế giới’ được nói là “của một thế giới” vì Phật địa có giới hạn. Do sự tồn tại của nó mà có sự phân định. ‘Etasmiṃ antare’ có nghĩa là trong cơ hội này.

නගරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Thành Phố đến đây là kết thúc.

6. සම්මසසුත්තවණ්ණනා

6. Giải thích kinh Quán Xét

66. ඡට්ඨෙ අස්සාති භගවතො. සණ්හසුඛුමධම්මපරිදීපනතො සුඛුමා. තීහි ලක්ඛණෙහි අඞ්කියත්තා තිලක්ඛණාහතා, අනිච්චාදිලක්ඛණපරිදීපිනීති අත්ථො. අරියධම්මාධිගමස්ස උපනිස්සයභූතෙන හෙතුනා සහෙතුකා. තිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤාය පාටිහාරියපඤ්ඤාය ච අත්ථිතාය පඤ්ඤවන්තො [Pg.120] න කෙවලං අජ්ඣත්තිකඅඞ්ගසම්පත්තියෙව, බාහිරඞ්ගසම්පත්තිපි නෙසමත්ථීති දස්සෙතුං ‘‘සිනිද්ධානී’’තිආදි වුත්තං. අබ්භන්තරන්ති අජ්ඣත්තං. පච්චයසම්මසනන්ති පච්චයුප්පන්නානං පච්චයවීමංසං.

66. Trong bài kinh thứ sáu, ‘assa’ có nghĩa là của Đức Thế Tôn. ‘Sukhumā’ (vi tế) là do làm sáng tỏ pháp tinh tế và vi diệu. ‘Tilakkhaṇāhatā’ (bị ba tướng ấn chứng) là do được đóng dấu bởi ba tướng; nghĩa là làm sáng tỏ các tướng vô thường v.v... ‘Sahetukā’ (có nguyên nhân) là do là nhân duyên hỗ trợ cho việc chứng đắc Thánh pháp. ‘Paññavanto’ (có trí tuệ) là do có trí tuệ của sự tái sanh tam nhân và trí tuệ phi thường. Để chỉ ra rằng họ không chỉ có sự hoàn hảo bên trong mà còn có cả sự hoàn hảo bên ngoài, nên đã nói “siniddhāni” (mềm mại) v.v... ‘Abbhantaran’ có nghĩa là nội tại. ‘Paccayasammasanaṃ’ (sự quán xét duyên) là sự thẩm tra các duyên của những pháp do duyên sanh.

ආරම්භානුරූපා අනුසන්ධි යථානුසන්ධි. න ගතාති න සම්පත්තා. අසම්භින්නපදන්ති අවොමිස්සකපදං, අඤ්ඤත්ථ එවං අනාගතං වාක්‍යන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤත්ථ හි එවං වුත්තං නාම නත්ථී’’ති. එවන්ති ‘‘තෙනහානන්දා’’ති එකවචනං, ‘‘සුණාථ මනසි කරොථා’’ති බහුවචනං කත්වා වුත්තං නාම නත්ථීති අත්ථො. කෙචි පන ‘‘තෙනහානන්දා’’ති ඉධාපි බහුවචනමෙව කත්වා පඨන්ති ‘‘සාධු අනුරුද්ධා’’තිආදීසු විය. උපධීති අධිප්පෙතං උපධීයති එත්ථ දුක්ඛන්ති. උප්පජ්ජති උප්පාදක්ඛණං උදයං පටිලභති ‘‘පාකටභාවො ඨිතිකො, අත්තලාභො උදයො’’ති. නිවිසති නිවෙසං ඔකාසං පටිලභති. එකවාරමෙව හි උප්පන්නමත්තස්ස ධම්මස්ස දුබ්බලත්තෙන ඔකාසෙ විය පතිට්ඨහනං නත්ථි, පුනප්පුනං ආරම්මණෙ පවත්තමානං නිවිට්ඨං පතිට්ඨිතං නාම හොති. තෙනාහ ‘‘නිවිසතීති පුනප්පුනං පවත්තිවසෙන පතිට්ඨහතී’’ති.

‘Yathānusandhi’ là sự kết nối phù hợp với phần mở đầu. ‘Na gatā’ có nghĩa là chưa đạt đến. ‘Asambhinnapadaṃ’ là một câu không pha trộn, nghĩa là một câu nói không xuất hiện ở nơi khác như vậy. Do đó, có câu: “thật vậy, ở nơi khác không có lời nói nào như thế”. ‘Evaṃ’ (như thế) có nghĩa là không có lời nói nào mà “tenahānanda” (này Ānanda) là số ít, còn “suṇātha manasi karotha” (hãy nghe, hãy tác ý) lại là số nhiều. Tuy nhiên, một số vị đọc “tenahānandā” ở đây cũng là số nhiều, giống như trong các trường hợp “sādhu anuruddhā” (lành thay, các vị Anuruddha) v.v... ‘Upadhi’ (nền tảng) được gọi như vậy vì khổ được đặt vào (upadhīyati) trong đó. ‘Uppajjati’ (sanh khởi) là nó có được sát-na sanh, sự khởi lên, như câu: “sự biểu hiện là giai đoạn trụ, sự có được tự thể là sự sanh”. ‘Nivisati’ (an trú) là nó có được một nơi chốn, một cơ hội. Thật vậy, một pháp chỉ mới sanh khởi một lần, do còn yếu ớt, nên không có sự thiết lập như ở một vị trí. Nhưng khi nó diễn tiến lặp đi lặp lại trong một đối tượng thì được gọi là đã an trú, đã được thiết lập. Do đó, có câu: “‘an trú’ có nghĩa là được thiết lập do diễn tiến lặp đi lặp lại”.

පියසභාවන්ති පියායිතබ්බජාතිකං. මධුරසභාවන්ති ඉට්ඨජාතිකං. අභිනිවිට්ඨාති තණ්හාභිනිවෙසෙන ඔතිණ්ණා. සම්පත්තියන්ති භවසම්පත්තියං. නිමිත්තග්ගහණානුසාරෙනාති පටිබිම්බග්ගහණානුසාරෙන. කණ්ණස්ස ඡිද්දපදෙසං රජතනාළිකං විය, කණ්ණබද්ධං පන පාමඞ්ගසුත්තං විය. තුඞ්ගා උච්චා දීඝා නාසිකා තුඞ්ගනාසා. එවං ලද්ධවොහාරං අත්තනො ඝානං. ‘‘ලද්ධවොහාරා’’ති වා පාඨො. තස්මිං සති තුඞ්ගා නාසා යෙසං තෙ තුඞ්ගනාසා. එවං ලද්ධවොහාරා සත්තා අත්තනො ඝානන්ති යොජනා වණ්ණසණ්ඨානතො රත්තකම්බලපටලං විය. සම්ඵස්සතො මුදුසිනිද්ධං කිච්චතො සිනිද්ධමධුරරසදං. සාලලට්ඨින්ති සාලක්ඛන්ධං.

‘Piyasabhāvaṃ’ (có bản chất đáng yêu) là loại đáng được yêu mến. ‘Madhurasabhāvaṃ’ (có bản chất ngọt ngào) là loại đáng được ưa thích. ‘Abhiniviṭṭhā’ (chấp thủ) là đã đi vào với sự chấp thủ của ái dục. ‘Sampattiyaṃ’ (trong sự thành tựu) là trong sự thành tựu của hữu. ‘Nimittaggahaṇānusārena’ (theo sự nắm bắt tướng) là theo sự nắm bắt hình ảnh phản chiếu. Lỗ tai giống như một ống bằng bạc, còn vật trang sức đeo ở tai thì giống như sợi chỉ trang sức trên đầu. ‘Tuṅganāsā’ là mũi cao, thẳng, và dài. Mũi của mình được gọi như vậy. Hoặc có cách đọc là ‘Laddhavohārā’. Trong trường-hợp đó, ‘tuṅganāsā’ là những người có mũi cao. Cách kết hợp câu là: các chúng sanh được gọi như vậy (laddhavohārā) [nhận thức] mũi của chính mình. Về màu sắc và hình dạng, nó giống như một tấm mền đỏ. Về xúc chạm, nó mềm mại và mịn màng; về chức năng, nó cho vị ngọt ngào êm dịu. ‘Sālalaṭṭhiṃ’ là thân cây Sāla.

අද්දසංසූති පස්සිංසු. එවං වුත්තන්ති ‘‘කංසෙ’’ති එවං වුත්තං අධිට්ඨානවොහාරෙන.

‘Addasaṃsu’ có nghĩa là họ đã thấy. ‘Evaṃ vuttaṃ’ (được nói như vậy) có nghĩa là câu “trong cái bát đồng” được nói theo cách dùng từ quy ước chỉ nơi chốn.

සම්පත්තින්ති වණ්ණාදිගුණං. ආදීනවන්ති මරණග්ගතතො.

‘Sampattiṃ’ (sự thành tựu) là phẩm chất về màu sắc v.v... ‘Ādīnavaṃ’ (sự nguy hại) là từ phương diện của cái chết.

සත්තුපානීයෙනාති සත්තුං පක්ඛිපිත්වා ආලොලිතපානීයෙන. චත්තාරි පානානි විය චත්තාරො මග්ගා තණ්හාපිපාසාවූපසමනතො.

‘Sattupānīyena’ là bằng nước đã được cho bột rang vào và khuấy lên. Giống như bốn loại thức uống, bốn đạo lộ (cũng được gọi như vậy) là do làm dịu cơn khát của ái dục.

සම්මසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Quán Xét đến đây là kết thúc.

7. නළකලාපීසුත්තවණ්ණනා

7. Giải thích kinh Bó Lau

67. සත්තමෙ [Pg.121] කස්මා පුච්ඡතීති මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො සයං තත්ථ නික්කඞ්ඛො සමානො කස්මා පුච්ඡතීති අධිප්පායො. අජ්ඣාසයජානනත්ථන්ති ඉදම්පි තස්ස මහාසාවකස්ස පරචිත්තජානනෙන අප්පාටිහීරං සියා, තෙන තං අපරිතුස්සන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ද්වෙ අග්ගසාවකාති සීලාදිගුණෙහි උත්තමසාවකාති අත්ථො, න හි මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො අග්ගසාවකලක්ඛණප්පත්තො, අථ ඛො මහාසාවකලක්ඛණප්පත්තො. ඉදානෙව ඛො මයන්තිආදි හෙට්ඨා පච්චයුප්පන්නං අනාලොළෙන්තෙන දස්සෙත්වා දෙසනා ආහටා, න අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතාවසෙන, ඉධ පන යෙනාධිප්පායෙන තං ආලොළෙත්වා නිවත්තෙත්වා කථිතං මහාථෙරෙන, තමෙවස්ස අධිප්පායං තෙනෙව පකාසෙතුකාමො මහාකොට්ඨිකත්ථෙරො ආහ ‘‘ඉදානෙව ඛො මය’’න්තිආදි. තෙනාහ ‘‘ඉදං ථෙරො’’තිආදි.

67. Trong câu thứ bảy, tại sao lại hỏi? có nghĩa là: Tại sao trưởng lão Mahākoṭṭhika lại hỏi, trong khi bản thân ngài không còn hoài nghi về vấn đề ấy? Nhằm mục đích biết được ý hướng, điều này đối với vị đại thinh văn ấy cũng không phải là điều kỳ diệu do năng lực biết tâm của người khác, do đó, vì không hài lòng với điều ấy nên đã nói ‘hơn nữa’ v.v… Ở đây, hai vị thượng thủ thinh văn có nghĩa là các vị thinh văn tối thượng về các phẩm chất như giới v.v…, vì trưởng lão Mahākoṭṭhika không đạt được các đặc tướng của một vị thượng thủ thinh văn, mà đúng hơn là đã đạt được các đặc tướng của một vị đại thinh văn. Câu bắt đầu bằng ‘Này chư hiền, chính ngay bây giờ chúng ta’ v.v… ở dưới đã được trình bày bài pháp bằng cách chỉ ra các pháp hiện tại sanh khởi mà không khuấy động, chứ không phải theo cách duyên lẫn nhau. Trái lại, ở đây, với ý định nào mà điều ấy đã được vị đại trưởng lão khuấy động, đảo ngược, và nói ra, thì trưởng lão Mahākoṭṭhika, với mong muốn làm sáng tỏ chính ý định ấy của ngài, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Này chư hiền, chính ngay bây giờ chúng ta’ v.v… Do đó, có lời nói rằng: ‘Vị trưởng lão này’ v.v…

එත්තකෙ ඨානෙති ‘‘කිං නු ඛො ආවුසො’’තිආදිනා පඨමාරම්භතො පට්ඨාය යාව ‘‘නිරොධො හොතී’’ති පදං, එත්තකෙ ඨානෙ. අවිජ්ජාසඞ්ඛාරෙ අග්ගහෙත්වා ‘‘නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණ’’න්ති දෙසනාය පවත්තත්තා ‘‘පච්චයුප්පන්නපඤ්චවොකාරභවවසෙන දෙසනා කථිතා’’ති වුත්තං. ‘‘ඵලෙ ගහිතෙ කාරණං ගහිතමෙවා’’ති විඤ්ඤාණෙ ගහිතෙ සඞ්ඛාරා, තෙසඤ්ච කාරණභූතා අවිජ්ජා ගහිතා එව හොතීති වුත්තං ‘‘හෙට්ඨා විස්සජ්ජිතෙසු ද්වාදසසු පදෙසූ’’ති. එකෙකස්මින්ති එකෙකස්මිං පදෙ. තිණ්ණං තිණ්ණං වසෙනාති ‘‘නිරොධාය ධම්මං දෙසෙසි, නිරොධාය පටිපන්නො හොති, නිරොධා අනුපාදාවිනිමුත්තො හොතී’’ති එවමාගතානං තිණ්ණං තිණ්ණං වාරානං වසෙන. ‘‘අට්ඨාරසහි වත්ථූහී’’තිආදීසු (මහාව. 468) විය ඉධ වත්ථුසද්දො කාරණපරියායොති ආහ ‘‘ඡත්තිංසාය කාරණෙහී’’ති. පඨමො අනුමොදනාවිධි. ධම්මකථිකගුණොති විපස්සනාවිසයො අභෙදොපචාරෙන වුත්තො. සෙසද්වයෙසුපි එසෙව නයො. දුතියො අනුමොදනා, තතියං අනුමොදනන්ති අභිධෙය්‍යානුරූපං වත්තබ්බං. දෙසනාසම්පත්ති කථිතා ‘‘නිබ්බිදාය…පෙ… ධම්මං දෙසෙතී’’ති වුත්තත්තා. සෙක්ඛභූමි කථිතා ‘‘නිබ්බිදාය…පෙ… පටිපන්නො හොතී’’ති වුත්තත්තා. අසෙක්ඛභූමි කථිතා ‘‘නිබ්බිදා …පෙ… අනුපාදාවිමුත්තො හොතී’’ති වුත්තත්තා.

Trong chừng ấy chỗ có nghĩa là: từ lúc bắt đầu với câu ‘Này chư hiền, vậy thì thế nào?’ cho đến từ ‘sự đoạn diệt xảy ra,’ trong chừng ấy chỗ. Do bài pháp được tiến hành là ‘danh sắc duyên thức’ mà không đề cập đến vô minh và các hành, nên được nói là ‘bài pháp được thuyết giảng theo cách của hữu năm uẩn đã sanh khởi từ nhân duyên.’ Khi quả được nắm bắt thì nhân cũng được nắm bắt, do đó khi thức được nắm bắt thì các hành và vô minh là nhân của chúng cũng được nắm bắt, điều này được nói trong ‘mười hai điểm đã được giải thích ở dưới.’ Trong mỗi một có nghĩa là trong mỗi một từ. Theo cách ba và ba có nghĩa là theo cách của ba trường hợp đến như vầy: ‘thuyết pháp vì sự đoạn diệt, thực hành vì sự đoạn diệt, do đoạn diệt nên được giải thoát không còn chấp thủ.’ Giống như trong câu ‘với mười tám nền tảng’ v.v…, ở đây từ vatthu (nền tảng) là từ đồng nghĩa với nhân, nên nói là ‘với ba mươi sáu nguyên nhân.’ Phương pháp tán thán thứ nhất. Phẩm chất của vị thuyết pháp được nói theo phép ẩn dụ không phân biệt đối với đối tượng của tuệ quán. Trong hai phần còn lại cũng theo phương pháp này. Sự tán thán thứ hai, sự tán thán thứ ba, nên được nói tương ứng với chủ đề. Sự thành tựu của bài pháp được nói đến vì có câu ‘thuyết pháp vì sự nhàm chán…’. Bậc hữu học được nói đến vì có câu ‘thực hành vì sự nhàm chán…’. Bậc vô học được nói đến vì có câu ‘do nhàm chán… được giải thoát không còn chấp thủ.’

නළකලාපීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Bó Lau đã kết thúc.

8. කොසම්බිසුත්තවණ්ණනා

8. Phần giải thích kinh Kosambi.

68. අට්ඨමෙ [Pg.122] පරස්ස සද්දහිත්වාති පරස්ස වචනං සද්දහිත්වා. තෙනාහ ‘‘යං එස භණති, තං භූතන්ති ගණ්හාතී’’ති. පරපත්තියො හි එසො පරනෙය්‍යබුද්ධිකො. යං කාරණන්ති යං අත්තනා චින්තිතවත්ථු. රුච්චතීති ‘‘එවමෙතං භවිස්සති, න අඤ්ඤථා’’ති අත්තනො මතියා චින්තෙන්තස්ස රුච්චති. රුචියා ගණ්හාතීති පරපත්තියො අහුත්වා සයමෙව තථා රොචෙන්තො ගණ්හාති. අනුස්සවොති ‘‘අනු අනු සුත’’න්ති එවං චිරකාලගතාය අනුස්සුතියා ලබ්භමානං ‘‘කථමිදං සියා, කස්මා භූතමෙත’’න්ති අනුස්සවෙන ගණ්හාති. විතක්කයතොති ‘‘එවමෙතං සියා’’ති පරිකප්පෙන්තස්ස. එකං කාරණං උපට්ඨාතීති යථාපරිකප්පිතවත්ථු චිත්තස්ස උපට්ඨාති. ආකාරපරිවිතක්කෙනාති අත්තනා කප්පිතාකාරෙනා තං ගණ්හාති. එකා දිට්ඨි උප්පජ්ජතීති ‘‘යථාපරිකප්පිතං කිඤ්චි අත්ථං එවමෙතං, නාඤ්ඤථා’’ති අභිනිවිසන්තස්ස එකො අභිනිවෙසො උප්පජ්ජති. යායස්සාති යාය දිට්ඨියා අස්ස පුග්ගලස්ස. නිජ්ඣායන්තස්සාති පච්චක්ඛං විය නිරූපෙත්වා චින්තෙන්තස්ස. ඛමතීති තථා ගහණක්ඛමො හොති. තෙනාහ ‘‘සො…පෙ… ගණ්හාතී’’ති. එතානීති සද්ධාදීනි. තානි හි සද්ධෙය්‍යානං වත්ථූනං ගහණහෙතුභාවතො ‘‘කාරණානී’’ති වුත්තානි. භවනිරොධො නිබ්බානන්ති නවවිධොපි භවො නිරුජ්ඣති එත්ථ එතස්මිං අධිගතෙති භවනිරොධො, නිබ්බානං. ස්වායං භවො පඤ්චක්ඛන්ධසඞ්ගහො තබ්බිනිමුත්තො නත්ථීති ආහ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධනිරොධො නිබ්බාන’’න්ති. භවනිරොධො නිබ්බානං නාමාති ‘‘නිබ්බානං නාම භවනිරොධො’’ති එස පඤ්හො සෙක්ඛෙහිපි ජානිතබ්බො, න අසෙක්ඛෙහෙව. ඉමං ඨානන්ති ඉමං යාථාවකාරණං.

68. Trong câu thứ tám, tin theo người khác có nghĩa là tin theo lời nói của người khác. Do đó, có lời nói rằng: ‘Vị ấy nói điều gì, người này chấp nhận điều đó là thật.’ Vị này quả thật là người tin theo người khác, có trí tuệ được người khác dẫn dắt. Bất cứ lý do nào có nghĩa là sự việc do tự mình suy nghĩ. Thích ý có nghĩa là đối với người suy nghĩ theo ý kiến của riêng mình rằng ‘việc này sẽ là như vậy, không khác được’ thì điều đó là hợp ý. Chấp nhận theo sở thích có nghĩa là không phải tin theo người khác mà tự mình chấp nhận vì ưa thích như vậy. Truyền thống có nghĩa là chấp nhận theo truyền thống, điều được tiếp nhận từ một sự truyền tụng lâu đời rằng ‘việc này có thể là thế nào, tại sao điều này là thật?’. Do suy tầm có nghĩa là đối với người suy xét rằng ‘việc này có thể là như vậy.’ Một lý do nào đó hiện khởi có nghĩa là sự việc được suy xét hiện khởi trong tâm. Do suy xét về các khía cạnh có nghĩa là người ấy chấp nhận điều đó theo cách thức do tự mình tưởng định. Một tà kiến nào đó sanh khởi có nghĩa là đối với người cố chấp rằng ‘bất cứ sự việc nào đã được suy xét, nó là như vậy, không khác được,’ một sự cố chấp nào đó sanh khởi. Của người ấy, do tà kiến nào có nghĩa là của người này, do tà kiến nào. Đối với người thẩm sát có nghĩa là đối với người suy nghĩ, xem xét như thể trực tiếp nhận biết. Chấp nhận được có nghĩa là trở nên có khả năng chấp nhận như vậy. Do đó, có lời nói rằng: ‘vị ấy… chấp nhận…’ Những điều này có nghĩa là tín và các pháp khác. Vì chúng là nguyên nhân để chấp nhận những sự việc đáng tin, nên được gọi là ‘các lý do.’ Sự đoạn diệt của hữu là Niết-bàn có nghĩa là chín loại hữu đều bị đoạn diệt ở đây, khi chứng đắc được điều này, do đó sự đoạn diệt của hữu là Niết-bàn. Hữu này chính là sự tập hợp của năm uẩn, không có gì ngoài chúng, nên có lời nói rằng: ‘sự đoạn diệt của năm uẩn là Niết-bàn.’ Cái gọi là sự đoạn diệt của hữu, Niết-bàn, câu hỏi này các bậc hữu học cũng cần phải biết, không chỉ riêng các bậc vô học. Trạng thái này có nghĩa là nguyên nhân thực sự này.

සුට්ඨු දිට්ඨන්ති ‘‘භවනිරොධො නිබ්බාන’’න්ති මයා සුට්ඨු යාථාවතො දිට්ඨං, භවස්ස පීළනසඞ්ඛතසන්තාපවිපරිණාමට්ඨානං, භවනිරොධස්ස ච නිස්සරණවිවෙකාසඞ්ඛතාමතට්ඨානං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිට්ඨත්තා. අනාගාමිඵලෙ ඨිතො හි අනාගාමිමග්ගෙ ඨිතො එව නාම උපරිමග්ගස්ස අනධිගතත්තාති වුත්තං ‘‘අනාගාමිමග්ගෙ ඨිතත්තා’’ති. නිබ්බානං ආරබ්භ පවත්තම්පි ථෙරස්සෙතං ඤාණං ‘‘නිබ්බානං පච්චවෙක්ඛතී’’ති වුත්තඤාණං විය න හොතීති වුත්තං ‘‘එකූනවීසතියා…පෙ… පච්චවෙක්ඛණඤාණ’’න්ති. එතෙන එතං නිබ්බානපච්චවෙක්ඛණා විය න හොති සප්පදෙසභාවතොති දස්සෙති. එවඤ්ච කත්වා ඉධ උදපානනිදස්සනම්පි සමත්ථිතන්ති දට්ඨබ්බං. පච්චවෙක්ඛණඤාණෙනාති අවසෙසකිලෙසානං, නිබ්බානස්සෙව [Pg.123] වා පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන. උපරි අරහත්තඵලසමයොති උපරි සිජ්ඣනතො අරහත්තපටිලාභො තථා අත්ථි. ‘‘යෙනාහං තං පරියෙසතො නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සාමී’’ති ජානාති.

Suṭṭhu diṭṭhaṃ (đã khéo thấy) có nghĩa là: ‘Sự diệt tận của hữu là Nibbāna’ đã được tôi khéo thấy đúng như thật, do đã thấy bằng chánh tuệ đúng theo thực thể về trạng thái của hữu là sự bức bách, là pháp hữu vi, là sự thiêu đốt, là sự biến hoại, và về trạng thái của sự diệt tận của hữu là sự thoát ly, là sự viễn ly, là pháp vô vi, là sự bất tử. Thật vậy, vị đã an trú trong quả Bất Lai cũng được gọi là vị đã an trú trong đạo Bất Lai, do vì đạo cao hơn chưa được chứng đắc, nên được nói là ‘do đã an trú trong đạo Bất Lai.’ Trí tuệ này của vị trưởng lão, dầu cho có sanh khởi lấy Nibbāna làm đối tượng, cũng không giống như trí tuệ được gọi là ‘vị ấy phản khán Nibbāna,’ nên được nói là ‘bởi mười chín… (v.v.)… trí phản khán.’ Do điều này, câu ấy cho thấy rằng trí tuệ này không giống như sự phản khán Nibbāna do vì có tính cách cục bộ. Và khi đã làm như vậy, cần phải hiểu rằng ở đây ví dụ về cái giếng cũng được chứng minh. ‘Bằng trí phản khán’ có nghĩa là bằng trí phản khán các phiền não còn sót lại, hoặc chính Nibbāna. ‘Về sau, vào lúc chứng quả A-la-hán’ có nghĩa là do thành tựu ở bậc trên, sự chứng đắc A-la-hán là như vậy. Vị ấy biết rằng: ‘Nhờ đó, trong khi tìm cầu, ta sẽ chứng ngộ Nibbāna.’

කොසම්බිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Kosambi Đã Chấm Dứt.

9. උපයන්තිසුත්තවණ්ණනා

9. Chú Giải Kinh Upayanti

69. නවමෙ උදකවඩ්ඪනසමයෙති සබ්බදිවසෙසු මහාසමුද්දස්ස අන්තො මහන්තචන්දකන්තමණිපබ්බතානං ජුණ්හසම්ඵස්සෙන පහතත්තා ජලාභිසන්දනවසෙන උදකස්ස වඩ්ඪනසමයෙ. උපරි ගච්ඡන්තොති පකතියා උදකස්ස තිට්ඨට්ඨානස්ස තතො උපරි ගච්ඡන්තොති අත්ථො. උපරි යාපෙතීති උදකං තත්ථ උපරූපරි වඩ්ඪෙති. තථාභූතො ච තං බ්‍රූහෙන්තො පූරෙන්තොති වුච්චතීති ආහ ‘‘වඩ්ඪෙති පූරෙතීති අත්ථො’’ති. යස්මා පච්චයධම්මා අත්තනො ඵලසමවායපච්චයෙ හොන්තෙ තස්ස උපරි ඨිතො විය හොති තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො, තස්මා වුත්තං ‘‘අවිජ්ජා උපරි ගච්ඡන්තී’’ති. පච්චයභාවෙන හි සා තථා වුච්චති. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරානං පච්චයො භවිතුං සක්කුණන්තී’’ති. අපගච්ඡන්තො යායන්තො. තෙනාහ ‘‘ඔසරන්තො’’ති, අවඩ්ඪන්තො පරිහීයමානොති අත්ථො.

69. Trong bài kinh thứ chín, ‘vào lúc nước dâng lên’ có nghĩa là vào lúc nước dâng lên do sự tuôn chảy của nước, vì bị tác động bởi sự tiếp xúc của ánh trăng trên các ngọn núi nguyệt quang thạch to lớn bên trong đại dương vào tất cả các ngày. ‘Đi lên trên’ có nghĩa là đi lên trên nơi nước thường đứng. ‘Duy trì ở trên’ có nghĩa là làm cho nước ở đó dâng lên ngày càng cao. Và khi đã như vậy, nó được gọi là làm cho tăng trưởng, làm cho đầy, nên ngài nói: ‘có nghĩa là làm cho tăng trưởng, làm cho đầy.’ Bởi vì các pháp làm duyên, khi là duyên cho sự hội đủ quả của chính nó, thì giống như đang đứng ở trên nó, do làm cho nó diễn tiến dưới sự kiểm soát của mình, do đó được nói là ‘vô minh đi lên trên.’ Thật vậy, nó được gọi như vậy do bản chất là một duyên. Do đó, ngài nói: ‘có khả năng trở thành duyên cho các hành.’ ‘Đi xa’ là đang đi. Do đó, ngài nói: ‘rút xuống,’ có nghĩa là không tăng trưởng, đang suy giảm.

උපයන්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Upayanti Đã Chấm Dứt.

10. සුසිමසුත්තවණ්ණනා

10. Chú Giải Kinh Susima

70. දසමෙ ගරුකතොති ගරුභාවහෙතූනං උත්තමගුණානං මත්ථකප්පත්තියා අනඤ්ඤසාධාරණෙන ගරුකාරෙන ගරුකතො. මානිතොති සම්මාපටිපත්තියා මානිතො. තාය හි විඤ්ඤූනං මනාපතාති ආහ ‘‘මනෙන පියායිතො’’ති. චතුපච්චයපූජාය ච පූජිතොති ඉදං අත්ථවචනං. යදත්ථං සංගීතිකාරෙහි ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොතී’’තිආදිනා ඉමස්ස සුත්තස්ස නිදානං නික්ඛිත්තං, තස්ස අත්ථස්ස උල්ලිඞ්ගවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. එස නයො සෙසපදෙසුපි. අංසකූටතොති [Pg.124] උත්තරාසඞ්ගෙන උභො අංසකූටෙ පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතා දක්ඛිණඅංසකූටතො, උභයතො වා අපනෙන්ති. පරිචිතගන්ථවසෙන පණ්ඩිතපරිබ්බාජකො, යතො පච්ඡා විසෙසභාගී ජාතො. විචිත්තනයාය ධම්මකථාය කථනතො ‘‘කවිසෙට්ඨො’’ති ආහංසු.

70. Trong bài kinh thứ mười, ‘được trọng vọng’ (garukato) có nghĩa là được trọng vọng với sự kính trọng phi thường do đã đạt đến đỉnh cao của các phẩm chất tối thượng, là những nguyên nhân của sự đáng kính. ‘Được tôn kính’ (mānito) có nghĩa là được tôn kính do sự thực hành chân chánh. Thật vậy, do sự thực hành ấy mà vị ấy làm hài lòng những người có trí, nên ngài nói: ‘được tâm ý yêu mến.’ Và ‘được cúng dường bằng sự cúng dường bốn món vật dụng’ là ý nghĩa của lời này. Cần phải hiểu rằng điều này được nói ra như là sự ám chỉ ý nghĩa mà vì đó các vị kết tập kinh điển đã đặt ra phần duyên khởi của bài kinh này bằng câu: ‘Vào lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn được cung kính,’ v.v... Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn khác. ‘Từ đỉnh vai’ (aṃsakūṭato) có nghĩa là sau khi đã đắp y thượng che cả hai đỉnh vai, họ kéo y ra khỏi đỉnh vai phải, hoặc từ cả hai bên. ‘Du sĩ uyên bác’ (paṇḍitaparibbājako) là do quen thuộc với kinh sách, vì thế về sau vị ấy đã trở thành người có được sự đặc biệt. Do thuyết pháp với nhiều phương pháp đa dạng, họ đã nói rằng: ‘nhà thơ tối thượng.’

තෙජුස්සදොති මහාතෙජො. පුරෙභත්තකිච්චාදීනං නියතභාවෙන නියමමනුයුත්තො. විපස්සනාලක්ඛණම්හීති ඤාණං තත්ථ කථිතං. ධම්මන්ති තස්සං තස්සං පරිසායං ථෙරස්ස අසම්මුඛා දෙසිතං ධම්මං. ආහරිත්වා කථෙති තථා වරස්ස දින්නත්තා.

‘Nổi danh về oai lực’ (tejussado) có nghĩa là có oai lực lớn. ‘Tuân thủ quy tắc’ (niyamamanuyutto) là do sự đều đặn trong các phận sự trước bữa ăn, v.v... ‘Trong đặc tính của tuệ quán’ (vipassanālakkhaṇamhi) có nghĩa là trí tuệ được thuyết giảng ở đó. ‘Pháp’ (dhammaṃ) có nghĩa là giáo pháp được thuyết giảng trong hội chúng này hay hội chúng kia khi vắng mặt vị trưởng lão. Vị ấy mang về và kể lại, do đã được ban cho một đặc ân như vậy.

කිඤ්චාපි සුසිමො පූරණාදයො විය සත්ථුපටිඤ්ඤො න හොති, තිත්ථියෙහි පන ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණපබ්බජිතො පඤ්ඤවා වෙදඞ්ගකුසලො’’ති ගණාචරියට්ඨානෙ ඨපිතො, තථා චස්ස සම්භාවිතො. තෙන වුත්තං ‘‘අහං සත්ථාති පටිජානන්තො’’ති, න සස්සතදිට්ඨිකත්තා. තථා හෙස භගවතො සම්මුඛා උපගන්තුං අසක්ඛි.

Mặc dù Susima không tự xưng là bậc đạo sư như Pūraṇa và những người khác, nhưng ông đã được các người theo ngoại đạo đặt vào vị trí của một vị thầy trong nhóm với suy nghĩ rằng: ‘Vị xuất gia Bà-la-môn này là người có trí tuệ, thông thạo các Vệ-đà,’ và ông đã được tôn kính như vậy. Do đó, được nói rằng: ‘tự nhận rằng “ta là bậc đạo sư”,’ chứ không phải do có tà kiến thường hằng. Vì như vậy, ông đã có thể đến diện kiến Đức Thế Tôn.

අඤ්ඤාති අරහත්තස්ස නාමං අඤ්ඤින්ද්‍රියස්ස චිණ්ණන්තෙ පවත්තත්තා. තං පවත්තින්ති යං අඤ්ඤබ්‍යාකරණං වුත්තං, තං සුත්වා. අස්ස සුසිමස්ස, පරමප්පමාණන්ති උත්තමකොටි. ආචරියමුට්ඨීති ආචරියස්ස මුට්ඨිකතධම්මො.

‘Chánh trí’ (aññā) là tên gọi của quả A-la-hán, do nó sanh khởi vào lúc cuối cùng của sự tu tập chánh trí quyền. ‘Họ tuyên bố điều ấy’ có nghĩa là sau khi đã nghe lời tuyên bố về chánh trí đã được nói ra. ‘Của Susima này.’ ‘Mức độ tối hậu’ (paramappamāṇa) có nghĩa là giới hạn cao nhất. ‘Nắm tay của vị thầy’ (ācariyamuṭṭhi) có nghĩa là giáo pháp được vị thầy giữ kín.

අඞ්ගසන්තතායාති නීවරණාදීනං පච්චනීකධම්මානං විදූරභාවෙන ඣානඞ්ගානං වූපසන්තතාය. නිබ්බුතසබ්බදරථපරිළාහතාය හි තෙසං ඣානානං පණීතතරභාවො. ආරම්මණසන්තතායාති රූපපතිභාගවිගමෙන සණ්හසුඛුමාදිභාවප්පත්තස්ස ආරම්මණස්ස සන්තභාවෙන. යදග්ගෙන හි තෙසං භාවනාතිසයසම්භාවිතසණ්හසුඛුමප්පකාරානි ආරම්මණානි සන්තානි, තදග්ගෙන ඣානඞ්ගානං සන්තතා වෙදිතබ්බා. ආරම්මණසන්තතාය වා තදාරම්මණධම්මානං සන්තතා ලොකුත්තරධම්මාරම්මණාහි පච්චවෙක්ඛණාහි දීපෙතබ්බා. ආරුප්පවිමොක්ඛාති අරූපජ්ඣානසඤ්ඤාවිමොක්ඛා. පඤ්ඤාමත්තෙනෙව විමුත්තා, න උභතොභාගවිමුත්තා. ධම්මානං ඨිතතා තංසභාවතා ධම්මට්ඨිති, අනිච්චදුක්ඛානත්තතා, තත්ථ ඤාණං ධම්මට්ඨිතිඤාණන්ති ආහ ‘‘විපස්සනාඤාණ’’න්ති. එවමාහාති ‘‘පුබ්බෙ ඛො, සුසිම, ධම්මට්ඨිතිඤාණං, පච්ඡා නිබ්බානෙ ඤාණ’’න්ති එවමාදි.

‘Do sự an tịnh của các chi phần’ có nghĩa là do sự lắng dịu của các thiền chi, vì sự xa lìa các pháp đối nghịch như các triền cái. Thật vậy, bản chất cao thượng hơn của các thiền ấy là do sự dập tắt tất cả phiền muộn và nóng nảy. ‘Do sự an tịnh của đối tượng’ có nghĩa là do bản chất an tịnh của đối tượng đã đạt đến trạng thái vi tế, vi diệu, v.v... qua sự biến mất của quang tướng của sắc. Thật vậy, trong chừng mực nào các đối tượng của chúng, được tạo ra bởi sự ưu việt của sự tu tập, là an tịnh theo những cách vi tế và vi diệu, thì trong chừng mực ấy, sự an tịnh của các thiền chi cần được biết đến. Hoặc, ‘do sự an tịnh của đối tượng,’ sự an tịnh của các pháp lấy đối tượng ấy làm cảnh cần được giải thích bằng các sự phản khán có các pháp siêu thế làm đối tượng. ‘Các giải thoát vô sắc’ là các giải thoát về tưởng của các thiền vô sắc. ‘Chỉ được giải thoát bằng tuệ,’ không phải là câu phần giải thoát. ‘Sự an trú của các pháp’ (dhammaṭṭhiti) là tự tánh của chúng, là sự an trú của các pháp, tức là vô thường, khổ, vô ngã; trí tuệ ở đó là trí về sự an trú của các pháp, nên ngài nói là ‘tuệ quán.’ Ngài đã nói như vầy: ‘Này Susima, trước tiên là trí về sự an trú của các pháp, sau đó là trí trong Nibbāna,’ v.v...

විනාපි [Pg.125] සමාධින්ති සමථලක්ඛණප්පත්තං පුරිමසිද්ධං විනාපි සමාධින්ති විපස්සනායානිකං සන්ධාය වුත්තං. එවන්ති වුත්තාකාරෙන. න සමාධිනිස්සන්දො අනුපුබ්බවිහාරා විය. න සමාධිආනිසංසො ලොකියාභිඤ්ඤා විය. න සමාධිස්ස නිප්ඵත්ති සබ්බභවග්ගං විය. විපස්සනාය නිප්ඵත්ති මග්ගො වා ඵලං වාති යොජනා.

Cụm từ `Vināpi samādhi` (ngay cả không có định) có nghĩa là ngay cả không có định đã được thành tựu trước đó, đã đạt đến tướng trạng của chỉ; điều này được nói liên quan đến người có tuệ làm cỗ xe. `Evaṃ` (như vậy) có nghĩa là theo cách đã được nói. Không phải là kết quả của định như các tuần tự trú. Không phải là quả báu của định như các thắng trí thế gian. Không phải là sự thành tựu của định như cõi cao nhất của các hữu. Sự thành tựu của tuệ quán là đạo hoặc quả, nên được liên kết như vậy.

රූපාදීසු චෙතෙසු තිණ්ණං ලක්ඛණානං පරිවත්තනවසෙන දෙසනා තෙපරිවට්ටදෙසනා. අනුයොගං ආරොපෙන්තොති නනු වුත්තං, සුසිම, ඉදානි අරහත්තාධිගමෙන සබ්බසො පච්චයාකාරං පටිවිජ්ඣිත්වා තත්ථ විගතසම්මොහොති අනුයොගං කරොන්තො. පාකටකරණත්ථන්ති යථා ත්වං, සුසිම, නිජ්ඣානකො සුක්ඛවිපස්සකො ච හුත්වා ආසවානං ඛයසම්මසනෙ සුප්පතිට්ඨිතො, එවමෙතෙපි භික්ඛූ, තස්මා ‘‘අපි පන තුම්හෙ ආයස්මන්තො’’තිආදිනා න තෙ තයා අනුයුඤ්ජිතබ්බාති.

Bài thuyết giảng về sự xoay vần của ba tướng ở trong các pháp này là sắc v.v... được gọi là bài thuyết giảng tam chuyển. Về câu `anuyogaṃ āropento` (đặt câu hỏi), người đang đặt câu hỏi rằng: “Này Susima, chẳng phải đã được nói rằng, nay do chứng đắc A-la-hán, sau khi đã thấu triệt hoàn toàn duyên khởi, vị ấy không còn si mê ở nơi đó hay sao?”. Nhằm mục đích làm cho rõ ràng: “Này Susima, cũng như ngươi là người không có thiền, là người thuần quán, và đã an trú vững chắc trong sự quán xét về sự đoạn tận các lậu hoặc, các vị tỳ khưu này cũng vậy. Vì thế, ngươi không nên chất vấn các vị ấy bằng câu ‘Thưa các hiền giả...’ v.v...”.

සුසිමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Susima đã chấm dứt.

මහාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm Lớn đã chấm dứt.

8. සමණබ්‍රාහ්මණවග්ගො

8. Phẩm Sa-môn và Bà-la-môn

1. ජරාමරණසුත්තාදිවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Già Chết v.v...

71-72. එකෙකං සුත්තං කත්වා එකාදස සුත්තානි වුත්තානි අවිජ්ජාය වසෙන දෙසනාය අනාගතත්තා, තථානාගමනඤ්චස්සා චතුසච්චවසෙන එකෙකස්ස පදස්ස උද්ධටත්තා. කාමඤ්ච ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති අත්ථෙව අඤ්ඤත්ථ සුත්තපදං, ඉධ පන වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන තථා න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

71-72. Mười một bài kinh đã được nói, mỗi bài là một kinh riêng, do bài thuyết giảng theo cách của vô minh đã không đến, và việc không đến như vậy là do mỗi một từ đã được trích dẫn theo cách của Tứ Thánh Đế. Thật vậy, có một câu kinh ở nơi khác rằng: “Do các lậu hoặc tập khởi nên vô minh tập khởi,” tuy nhiên, ở đây nên được hiểu rằng điều đó đã không được nói như vậy là do tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ.

ජරාමරණසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Già Chết v.v... đã chấm dứt.

සමණබ්‍රාහ්මණවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm Sa-môn và Bà-la-môn đã chấm dứt.

9. අන්තරපෙය්‍යාලවග්ගො

9. Phẩm Lược Thuật ở Giữa

1. සත්ථුසුත්තාදිවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Bậc Đạo Sư v.v...

73. අයං [Pg.126] සත්ථා නාමාති අයං අරියමග්ගස්ස අත්ථාය සාසති විමුත්තිධම්මං අනුසාසතීති සත්ථා නාම. අධිසීලාදිවසෙන තිවිධාපි සික්ඛා. යොගොති භාවනානුයොගො. ඡන්දොති නිය්‍යානෙතා කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දො. සබ්බං භාවනාය පරිස්සයං සහති, සබ්බං වාස්ස උපකාරාවහං සහති වාහෙතීති සබ්බසහං. අප්පටිවානීති න පටිනිවත්තතීති අප්පටිවානී. අන්තරාය සහනං මොහනාසනවීරියං ආතප්පති කිලෙසෙති ආතප්පං. විධිනා ඊරෙතබ්බත්තා පවත්තෙතබ්බත්තා වීරියං. සතතං පවත්තියමානභාවනානුයොගකම්මං සාතච්චන්ති ආහ ‘‘සතතකිරිය’’න්ති. තාදිසමෙවාති යාදිසී සති වුත්තා, තාදිසමෙව ඤාණං, ජරාමරණාදිවසෙන චතුසච්චපරිග්ගාහකං ඤාණන්ති අත්ථො.

73. Vị này được gọi là bậc Đạo Sư vì vị này giáo huấn vì lợi ích của Thánh đạo, chỉ dạy pháp giải thoát. Ba học pháp theo cách của tăng thượng giới v.v... `Yoga` (sự chuyên tâm) là sự chuyên tâm tu tập. `Chanda` (dục) là thiện dục, là ý muốn thực hành để đưa đến giải thoát. `Sabbasahaṃ` (chịu đựng tất cả) là chịu đựng mọi hiểm nguy của sự tu tập, hoặc chịu đựng, mang vác mọi điều hữu ích cho sự tu tập. `Appaṭivānī` (không thối chuyển) là không quay lui. `Ātappa` (nhiệt tâm) là sự tinh tấn chịu đựng chướng ngại, làm tiêu tan si mê, làm thiêu đốt phiền não. `Vīriyaṃ` (tinh tấn) là vì cần được khởi lên, cần được tiến hành theo phương pháp. Hành động chuyên tâm tu tập được tiến hành liên tục được gọi là `sātacca` (sự liên tục), nên nói là `satatakiriyā` (hành động liên tục). `Tādisameva` (cũng như vậy) có nghĩa là trí tuệ cũng giống như niệm đã được nói, tức là trí tuệ nắm bắt Tứ Thánh Đế theo cách của già chết v.v...

අන්තරපෙය්‍යාලවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm Lược Thuật ở Giữa đã chấm dứt.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

(Thuộc) bộ Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

නිදානසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần giải thích các ý nghĩa ẩn sâu trong Chú giải Tương Ưng Nhân Duyên đã hoàn tất.

2. අභිසමයසංයුත්තං

2. Tương Ưng Thắng Tri

1. නඛසිඛාසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Đầu Móng Tay

74. සුඛුමාති [Pg.127] තරුණා පරිත්තා කෙසග්ගමත්තභාවතො. යථා කෙසා දීඝසො ද්වඞ්ගුලමත්තාය සබ්බස්මිං කාලෙ එතප්පමාණාව, න තච්ඡින්දනං, එවං නඛග්ගාපි කෙසග්ගමත්තාව, න තෙසං ඡින්දනං අවඩ්ඪනතො. පරතොති ‘‘සහස්සිමං සතසහස්සිම’’න්ති වුත්තට්ඨානෙ. අභිසමෙත්වාති පටිවිජ්ඣිත්වා, තස්මා අභිසමෙතාවිනො පටිවිද්ධසච්චස්සාති අත්ථො. කාමං පුරිමපදං දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස අතීතභාවං උපාදායපි වත්තුං යුත්තං. පුරෙතරංයෙව පන වුත්තභාවං උපාදාය වුත්තන්ති දස්සෙතුං ‘‘පුරිමං දුක්ඛක්ඛන්ධ’’න්තිආදි වුත්තං. පුරිමං නාම පච්ඡිමං අපෙක්ඛිත්වා. පුරිමපච්ඡිමතා හි තං තං උපාදාය වුච්චතීති ඉධාධිප්පෙතං පුරිමං නීහරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘කතමං පනා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘අතීතම්පි පරික්ඛීණ’’න්ති ඉධාධිප්පෙතං පරික්ඛීණමෙව විභාවෙතුං ‘‘කතමං පන පරික්ඛීණ’’න්තිආදි වුත්තං. සොතාපන්නස්ස දුක්ඛක්ඛයො ඉධ චොදිතොති තං දස්සෙතුං ‘‘පඨමමග්ගස්ස අභාවිතත්තා උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති වත්වා ඉදානි තං සරූපතො දස්සෙතුං පුන ‘‘කතම’’න්තිආදි වුත්තං. සත්තසු අත්තභාවෙසු යං අපායෙ උප්පජ්ජෙය්‍ය අට්ඨමං පටිසන්ධිං ආදිං කත්වා යත්ථ කත්ථචි අපායෙසු චාති යං දුක්ඛං උප්පජ්ජෙය්‍ය, තං සබ්බං පරික්ඛීණන්ති දට්ඨබ්බං. අස්සාති සොතාපන්නස්ස, යං පරිමාණං, තතො උද්ධඤ්ච උපපාතං අත්ථීති අධිප්පායො. මහා අත්ථො ගුණො මහත්ථො, සො එතස්ස අත්ථීති මහත්ථියො ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා. තෙනාහ ‘‘මහතො අත්ථස්ස නිප්ඵාදකො’’ති.

74. `Sukhumā` (vi tế) có nghĩa là non trẻ, ít ỏi, do có trạng thái chỉ bằng đầu sợi tóc. Giống như tóc, về chiều dài, vào mọi lúc chỉ có chừng hai lóng tay, không có việc cắt nó; cũng vậy, đầu móng tay cũng chỉ bằng đầu sợi tóc, không có việc cắt chúng do chúng không dài ra. `Parato` (hơn nữa) là ở nơi được nói là “một ngàn, một trăm ngàn”. `Abhisametvā` (sau khi thắng tri) có nghĩa là sau khi thấu triệt. Do đó, `abhisametāvino` có nghĩa là của người đã thấu triệt chân lý. Thật vậy, từ trước đó cũng thích hợp để nói liên quan đến trạng thái quá khứ của khổ uẩn. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng nó được nói liên quan đến trạng thái đã được nói trước đó nữa, câu “khổ uẩn trước” v.v... đã được nói. Cái trước được gọi là (trước) khi so với cái sau. Vì tính trước-sau được nói tùy thuộc vào cái này hay cái kia, để chỉ ra cái trước được ngụ ý ở đây, câu “vậy cái nào...” v.v... đã được nói. Để làm rõ chính cái đã đoạn tận được ngụ ý trong câu “cái quá khứ cũng đã được đoạn tận”, câu “vậy cái nào đã được đoạn tận...” v.v... đã được nói. Vì sự đoạn tận khổ của bậc Dự Lưu được nêu lên ở đây, để chỉ ra điều đó, sau khi nói “do đạo thứ nhất chưa được tu tập nên nó sẽ sanh khởi”, bây giờ để chỉ ra điều đó về mặt bản chất, câu “vậy cái nào...” v.v... lại được nói. Nên hiểu rằng, bất cứ khổ nào sẽ sanh khởi trong bảy đời sống ở cõi khổ, bắt đầu từ sự tái sanh thứ tám, và bất cứ khổ nào sẽ sanh khởi ở bất cứ nơi nào trong các cõi khổ, tất cả khổ đó đã được đoạn tận. `Assa` (của vị ấy) có nghĩa là của bậc Dự Lưu. Ý nghĩa là, có một sự sanh khởi vượt lên trên số lượng đó. Lợi ích lớn, đức tính lớn là `mahattho`. Vị ấy có điều đó, nên là `mahatthiyo`, do biến đổi phụ âm `ka` thành `ya`. Do đó, ngài nói “người thành tựu lợi ích lớn lao”.

නඛසිඛාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Đầu Móng Tay đã chấm dứt.

2. පොක්ඛරණීසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Hồ Sen

75. උබ්බෙධෙනාති අවවෙධෙන අධොදිසතාය. තෙනාහ ‘‘ගම්භීරතායා’’ති.

75. `Ubbedhena` (về chiều cao/sâu) có nghĩa là về chiều sâu, về phương dưới. Do đó, ngài nói “về sự sâu thẳm”.

පොක්ඛරණීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Hồ Sen đã chấm dứt.

3. සංභෙජ්ජඋදකසුත්තාදිවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Nước Hòa Lẫn v.v...

76-77. සම්භිජ්ජට්ඨානෙති [Pg.128] සම්භිජ්ජසමොධානගතට්ඨානෙ. සමෙන්ති සමෙතා හොන්ති. තෙනාහ ‘‘සමාගච්ඡන්තී’’ති. පාළියං විභත්තිලොපෙන නිද්දෙසොති තමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘තීණි වා’’ති ආහ. සම්භිජ්ජති මිස්සීභාවං ගච්ඡති එත්ථාති සම්භෙජ්ජං, මිස්සිතට්ඨානං. තත්ථ උදකං සම්භෙජ්ජඋදකං. තෙනාහ ‘‘සම්භින්නට්ඨානෙ උදක’’න්ති.

76-77. `Sambhijjaṭṭhāne` (ở nơi hòa lẫn) có nghĩa là ở nơi đã đến sự hòa lẫn, hợp lại. `Samenti` (họ gặp nhau) có nghĩa là họ tụ hội lại. Do đó, ngài nói `samāgacchanti` (họ đến với nhau). Trong Pāli, đó là sự chỉ định với sự lược bỏ biến cách, để chỉ ra ý nghĩa đó, ngài nói “hoặc ba”. Nơi mà chúng hòa lẫn, đi đến trạng thái trộn lẫn, được gọi là `sambhejjaṃ`, nơi hòa lẫn. Nước ở đó là `sambhejjaudakaṃ` (nước hòa lẫn). Do đó, ngài nói “nước ở nơi hòa lẫn”.

සංභෙජ්ජඋදකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Nước Hòa Lẫn v.v... đã chấm dứt.

4. පථවීසුත්තාදිවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Đất v.v...

78-84. චක්කවාළබ්භන්තරායාති චක්කවාළපබ්බතස්ස අන්තොගධාය.

78-84. `Cakkavāḷabbhantarāya` (bên trong thế giới) có nghĩa là được bao gồm bên trong núi Chuyển Luân.

ඡට්ඨාදීසු වුත්තනයෙනෙවාති ඉධ ඡට්ඨසුත්තාදීසු පඨමසුත්තාදීසු වුත්තනයෙනෙවාති අත්ථො වෙදිතබ්බො විසෙසාභාවතො.

Ở đây, câu ‘theo phương pháp đã được nói trong các kinh thứ sáu trở đi’ nên được hiểu là ‘theo phương pháp đã được nói trong các kinh bắt đầu từ kinh thứ sáu và các kinh bắt đầu từ kinh thứ nhất’, vì không có sự khác biệt.

පරියොසානෙති ඉමස්ස අභිසමයසංයුත්තස්ස ඔසානට්ඨානෙ. අඤ්ඤතිත්ථියසමණබ්‍රාහ්මණපරිබ්බාජකානන්ති අඤ්ඤතිත්ථියානං. ගුණාධිගමොති ඣානාභිඤ්ඤාසහිතො ගුණාධිගමො. සතභාගම්පි…පෙ… න උපගච්ඡති සච්චපටිවෙධස්ස මහානුභාවත්තා. තෙනාහ භගවා පච්චක්ඛසබ්බධම්මො ‘‘එවං මහාධිගමො, භික්ඛවෙ, දිට්ඨිසම්පන්නො පුග්ගලො එවං මහාභිඤ්ඤො’’ති.

(Cụm từ) “ở phần kết thúc” (nghĩa là) ở nơi kết thúc của Tương Ưng Giác Ngộ này. (Cụm từ) “của các Sa-môn, Bà-la-môn, du sĩ ngoại đạo khác” (nghĩa là) của các ngoại đạo khác. (Cụm từ) “sự chứng đắc các phẩm chất” là sự chứng đắc các phẩm chất cùng với thiền và thắng trí. “Không bằng một phần trăm…v.v…” (là do) vì sự thấu triệt chân lý có đại oai lực. Do đó, Đức Thế Tôn, người đã trực nhận tất cả các pháp, đã nói: “Này các Tỳ khưu, người thành tựu chánh kiến có sự chứng đắc vĩ đại như vậy, có thắng trí vĩ đại như vậy.”

පථවීසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích các kinh bắt đầu từ kinh Đất đã kết thúc.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

(Trong bộ) Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ.

අභිසමයසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ các ý nghĩa ẩn sâu của chương giải thích Tương Ưng Giác Ngộ đã hoàn tất.

3. ධාතුසංයුත්තං

3. Tương Ưng Giới

1. නානත්තවග්ගො

1. Phẩm Đa Dạng

1. ධාතුනානත්තසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải thích kinh Đa Dạng Giới

85. පඨමන්ති [Pg.129] ඉමස්මිං නිදානවග්ගෙ සංයුත්තානං පඨමං සංගීතත්තා. නිස්සත්තට්ඨසුඤ්ඤතට්ඨසඞ්ඛාතෙනාති ධම්මමත්තතාය නිස්සත්තතාසඞ්ඛාතෙන නිච්චසුභසුඛඅත්තසුඤ්ඤතත්ථසඞ්ඛාතෙන. සභාවට්ඨෙනාති යථාභූතසභාවට්ඨෙන. තතො එව සභාවස්ස ධාරණට්ඨෙන ධාතූති ලද්ධනාමානං. නානාසභාවො අඤ්ඤමඤ්ඤවිසදිසතා ධාතුනානත්තං. චක්ඛුසඞ්ඛාතො පසාදො චක්ඛුපසාදො. සො එව චක්ඛනට්ඨෙන චක්ඛු, නිස්සත්තසුඤ්ඤතට්ඨෙන ධාතු චාති චක්ඛුධාතු. චක්ඛුපසාදවත්ථුං අධිට්ඨානං කත්වා පවත්තං චක්ඛුපසාදවත්ථුකං. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. ද්වෙ සම්පටිච්ඡනමනොධාතුයො, එකා කිරියා මනොධාතූති තිස්සො මනොධාතුයො මනොධාතු ‘‘මනනමත්තා ධාතූ’’ති කත්වා. වෙදනාදයො…පෙ… නිබ්බානඤ්ච ධම්මධාතු විසෙසසඤ්ඤාපරිහාරෙන සාමඤ්ඤසඤ්ඤාය පවත්තනතො. තථා හෙතෙ ධම්මා ආයතනදෙසනාය ‘‘ධම්මායතන’’න්තෙව දෙසිතා. න හි නෙසං රූපායතනාදීනං විය විඤ්ඤාණෙහි අඤ්ඤවිඤ්ඤාණෙන ගහෙතබ්බතාකාරො අත්ථි. සබ්බම්පීති ඡසත්තතිවිධං මනොවිඤ්ඤාණං. කාමාවචරා කාමධාතුපරියාපන්නත්තා. අවසානෙ ද්වෙති ධම්මධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුයො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ තංසංවණ්ණනාසු දට්ඨබ්බො.

85. (Cụm từ) “Thứ nhất” (có nghĩa là) vì được kết tập đầu tiên trong các tương ưng thuộc Phẩm Nhân Duyên này. (Cụm từ) “được gọi là vô ngã và tánh không” (có nghĩa là) được gọi là vô ngã vì chỉ là các pháp, được gọi là tánh không vì không có thường, lạc, ngã, tịnh. (Cụm từ) “với ý nghĩa tự tánh” (có nghĩa là) với ý nghĩa tự tánh như thật. Chính từ đó, chúng có được tên gọi là ‘giới’ với ý nghĩa mang giữ tự tánh của mình. Sự đa dạng giới là sự có nhiều tự tánh khác nhau, sự không tương đồng với nhau. Thần kinh thị giác được gọi là nhãn. Chính nó là nhãn với ý nghĩa thấy, và là giới với ý nghĩa vô ngã, tánh không, do đó là nhãn giới. Lấy thần kinh thị giác làm vật nền tảng mà sanh khởi, (nên gọi là) có thần kinh thị giác làm vật nền tảng. Trong các phần còn lại, phương pháp cũng tương tự. Hai ý giới tiếp thọ, một ý giới duy tác, (tổng cộng) là ba ý giới. Ý giới (được gọi như vậy) vì là “giới chỉ có tính chất suy nghĩ”. Thọ v.v… và Níp-bàn là pháp giới, vì chúng sanh khởi với một khái niệm chung, loại bỏ các khái niệm đặc thù. Tương tự, trong bài thuyết giảng về xứ, các pháp này được thuyết giảng chỉ là “pháp xứ”. Vì đối với chúng, không có cách thức được nắm bắt bởi một thức khác ngoài các thức (tương ứng), giống như đối với sắc xứ v.v… (Cụm từ) “tất cả” (nghĩa là) sáu hoặc bảy loại ý thức. (Là) thuộc cõi Dục vì được bao gồm trong Dục giới. (Cụm từ) “hai ở cuối” (nghĩa là) pháp giới và ý thức giới. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được xem trong Thanh Tịnh Đạo và các chú giải của nó.

ධාතුනානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Đa Dạng Giới đã kết thúc.

2. ඵස්සනානත්තසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải thích kinh Đa Dạng Xúc

86. ජාතිපසුතිආරම්මණාදිභෙදෙන නානාභාවො ඵස්සො. ජාතිපච්චයභෙදෙන හි පච්චයුප්පන්නස්ස භෙදො හොතියෙව. ධම්මපරිච්ඡෙදවසෙන ධාතුදෙසනායං තිස්සො මනනමත්තා ධාතුයොව මනොධාතුයො. කිරියාමයස්ස චිත්තුප්පත්තිවිභාගෙන පච්චයුප්පන්නස්ස වසෙන ධාතුදෙසනායං [Pg.130] මනනට්ඨෙන ධාතුතාය සාමඤ්ඤතො මනොද්වාරාවජ්ජනං ‘‘මනොධාතූ’’ති අධිප්පෙතන්ති වුත්තං ‘‘මනොසම්ඵස්සො මනොද්වාරෙ පඨමජවනසම්පයුත්තො’’තිආදි. තස්මාති යස්මා කාමං සම්පටිච්ඡනමනොධාතුඅනන්තරං උප්පජ්ජමානො සන්තීරණවිඤ්ඤාණධාතුයා සම්පයුත්තො ඵස්සොපි මනොසම්ඵස්සො එව නාම, දුබ්බලත්තා පන සො සබ්බභවෙසු අසම්භවතො ච ගහිතො අනවසෙසතො ගහණං න හොතීති මනොද්වාරෙ ජවනසම්ඵස්සො හොති, තස්මා. අයමෙත්ථ අත්ථොති අයං ඉධ අධිප්පායානුගතො අත්ථො.

86. Xúc có sự đa dạng do sự khác biệt về loại, nguồn gốc, đối tượng v.v... Vì do sự khác biệt về loại và duyên, chắc chắn có sự khác biệt của pháp do duyên sanh. Trong bài thuyết giảng về giới theo cách phân định các pháp, ba giới chỉ có tính chất suy nghĩ chính là các ý giới. Trong bài thuyết giảng về giới theo cách phân loại sự sanh khởi của tâm duy tác và theo pháp do duyên sanh, tâm hướng ý môn nói chung được xem là “ý giới” với ý nghĩa là giới có tính chất suy nghĩ, như đã nói: “ý xúc là (xúc) tương ưng với tốc hành tâm đầu tiên ở ý môn” v.v… (Cụm từ) “Do đó” (có nghĩa là): Bởi vì, mặc dù xúc tương ưng với quan sát thức giới sanh khởi sau ý giới tiếp thọ cũng được gọi là ý xúc, nhưng vì nó yếu và không thể có trong tất cả các cõi hữu, nên nó không được kể đến một cách trọn vẹn, (chỉ có) xúc của tốc hành tâm ở ý môn (mới được kể). Do đó... (Cụm từ) “Đây là ý nghĩa ở đây” (có nghĩa là) đây là ý nghĩa phù hợp với chủ ý ở đây.

ඵස්සනානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Đa Dạng Xúc đã kết thúc.

3. නොඵස්සනානත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Phần giải thích kinh Không Phải Đa Dạng Xúc

87. මනොසම්ඵස්සං පටිච්චාති මනොද්වාරෙ පඨමජවනසම්පයුත්තො ඵස්සො මනොසම්ඵස්සො, තං මනොසම්ඵස්සං පටිච්ච. මනොධාතූති ආවජ්ජනකිරියමනොධාතු. මනොවිඤ්ඤාණධාතු මනොධාතූති වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයවසෙන වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මනොද්වාරෙ…පෙ… එවමත්ථො දට්ඨබ්බො’’ති. තථා හි වක්ඛති ‘‘සබ්බානි චෙතානී’’තිආදි.

87. (Cụm từ) “do duyên ý xúc” (có nghĩa là): Xúc tương ưng với tốc hành tâm đầu tiên ở ý môn là ý xúc, do duyên ý xúc ấy. (Cụm từ) “ý giới” (có nghĩa là) ý giới duy tác hướng môn. (Việc nói) ý thức giới là ý giới được nói theo thiên hướng của chúng sanh cần được tế độ. Do đó, ngài đã nói: “ở ý môn…v.v… ý nghĩa nên được hiểu như vậy”. Tương tự, ngài sẽ nói: “tất cả những điều này…” v.v…

නොඵස්සනානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Không Phải Đa Dạng Xúc đã kết thúc.

4. වෙදනානානත්තසුත්තවණ්ණනා

4. Phần giải thích kinh Đa Dạng Thọ

88. සබ්බාපි තස්මිං ද්වාරෙ වෙදනා වත්තෙය්‍යුං චක්ඛුසම්ඵස්සවෙදනා උපනිස්සයපච්චයභාවිතා. නිබ්බත්තිඵාසුකත්ථන්ති නිබ්බත්තියා උපනිස්සයභාවෙන පවත්තියා දස්සනසුඛත්ථං. සම්පටිච්ඡනවෙදනමෙව ගහෙතුං වට්ටති, තාය ගහිතාය ඉතරාසං ගහණං ඤායාගතමෙවාති. වුත්තං පොරාණට්ඨකථායං. ආවජ්ජනසම්ඵස්සන්ති ආවජ්ජනමනොසම්ඵස්සං. අනන්තරූපනිස්සයභූතං පටිච්ච පඨමජවනවසෙන උප්පජ්ජතීති යොජනා. අයමධිප්පායො උපනිස්සයස්ස අධිප්පෙතත්තා.

88. Tất cả các thọ ở môn ấy đều diễn tiến, được huân tập bởi duyên y chỉ mạnh của thọ do nhãn xúc sanh. (Cụm từ) “vì sự dễ chịu khi sanh khởi” (có nghĩa là) vì sự dễ chịu của việc thấy trong quá trình diễn tiến, do sự sanh khởi làm duyên y chỉ mạnh. Chỉ nên lấy thọ tiếp thọ, vì khi thọ ấy được lấy thì việc lấy các thọ khác là hợp lý. (Điều này) đã được nói trong chú giải xưa. (Cụm từ) “xúc hướng môn” (có nghĩa là) ý xúc hướng môn. Cách liên kết là: “sanh khởi theo cách của tốc hành tâm đầu tiên, do duyên với (pháp) đã trở thành duyên vô gián và duyên y chỉ mạnh”. Đây là chủ ý, vì duyên y chỉ mạnh được nhắm đến.

වෙදනානානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Đa Dạng Thọ đã kết thúc.

5. දුතියවෙදනානානත්තසුත්තවණ්ණනා

5. Phần giải thích kinh Đa Dạng Thọ thứ hai

89. තතියචතුත්ථෙසු [Pg.131] වුත්තනයාවාති ‘‘නො චක්ඛුසම්ඵස්සං පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුධාතූ’’ති එවං වුත්තනයො, චතුත්ථෙ ‘‘චක්ඛුධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුසම්ඵස්සො’’තිආදිනා වුත්තනයො ච. එකතො කත්වාති එකජ්ඣං කත්වා දෙසිතා. කස්මා පන තෙසු සුත්තෙසු එවං දෙසනා පවත්තාති ආහ ‘‘සබ්බානි චෙතානී’’තිආදි. පටිසෙධො පන තෙසං වෙදනානානත්තාදීනං ඵස්සනානත්තාදිකස්ස පච්චයභාවතො තථාඋප්පත්තියා අසම්භවතො. ඉතො පරෙසූති ‘‘නො පරියෙසනානානත්තං පටිච්ච උප්පජ්ජති පරිළාහනානත්ත’’න්තිආදීසු.

89. (Cụm từ) “theo phương pháp đã được nói trong kinh thứ ba và thứ tư” (có nghĩa là) phương pháp đã được nói như vầy: “nhãn giới không sanh khởi do duyên nhãn xúc”, và phương pháp đã được nói trong kinh thứ tư bắt đầu bằng: “Này các Tỳ khưu, do duyên nhãn giới, nhãn xúc sanh khởi”. (Cụm từ) “sau khi hợp lại làm một” (có nghĩa là) được thuyết giảng sau khi gộp chung lại. Tại sao bài thuyết giảng trong các kinh ấy lại diễn ra như vậy? Ngài nói: “tất cả những điều này…” v.v… Còn sự phủ định là do sự đa dạng thọ v.v… không thể sanh khởi như vậy từ sự đa dạng xúc v.v… làm duyên. (Cụm từ) “trong các kinh sau đây” (có nghĩa là) trong các kinh bắt đầu bằng: “sự đa dạng nhiệt não không sanh khởi do duyên sự đa dạng tìm cầu”.

දුතියවෙදනානානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Đa Dạng Thọ thứ hai đã kết thúc.

6. බාහිරධාතුනානත්තසුත්තවණ්ණනා

6. Phần giải thích kinh Đa Dạng Ngoại Giới

90. පඤ්ච ධාතුයො කාමාවචරා රූපසභාවත්තා.

90. Năm giới thuộc cõi Dục vì có tự tánh là sắc pháp.

බාහිරධාතුනානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Bāhiradhātunānattasutta đã chấm dứt.

7. සඤ්ඤානානත්තසුත්තවණ්ණනා

7. Phần giải thích kinh Saññānānattasutta

91. ආපාථෙ පතිතන්ති චක්ඛුස්ස ආපාථගතං සාටකවෙඨනාදිසඤ්ඤිතං භූතසඞ්ඝාතං සම්මා නිස්සිතං. චක්ඛුද්වාරෙ සම්පටිච්ඡනාදිසම්පයුත්තසඤ්ඤානං සඞ්කප්පගතිකත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තසඤ්ඤාගහණෙනෙව වා ගහෙතබ්බතො ‘‘රූපසඤ්ඤාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තා සඤ්ඤා’’ති වුත්තං තත්ථ සඤ්ඤාය එව ලබ්භනතො. එතෙනෙව හි තංසම්පයුත්තො සඞ්කප්පොති ඉදම්පි සංවණ්ණිතන්ති දට්ඨබ්බං. තෙනාහ ‘‘සඤ්ඤාසඞ්කප්පඡන්දා එකජවනවාරෙපි නානාජවනවාරෙපි ලබ්භන්තී’’ති. ජවනසම්පයුත්තස්ස විතක්කස්ස ඡන්දගතිකත්තා වුත්තං ‘‘තීහි චිත්තෙහි සම්පයුත්තො සඞ්කප්පො’’ති. ඡන්දිකතට්ඨෙනාති ඡන්දකරණට්ඨෙන, ඉච්ඡිතට්ඨෙනාති අත්ථො. අනුඩහනට්ඨෙනාති පරිඩහනට්ඨෙන. සන්නිස්සයඩාහරසා හි රාගග්ගිආදයො ‘‘රූපෙ’’ති පන තස්ස ආරම්මණදස්සනමෙතං. පරිළාහොති පරිළාහසීසෙන අපෙක්ඛං වදති. තෙනාහ ‘‘පරිළාහෙ උප්පන්නෙ’’තිආදි. ‘‘පරිළාහො’’ති දළ්හජ්ඣොසානා [Pg.132] බලවාකාරප්පත්තා වුත්තාති ආහ ‘‘පරිළාහපරියෙසනා පන නානාජවනවාරෙයෙව ලබ්භන්තී’’ති. තාසං ලද්ධූපනිස්සයභාවතොති දස්සෙති. ඉමිනා නයෙනාති ‘‘උප්පජ්ජති සඤ්ඤානානත්ත’’න්ති එත්ථ වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘රූපසඤ්ඤාදිනානාසභාවං සඤ්ඤං පටිච්ච කාමසඞ්කප්පාදිනානාසභාවො සඞ්කප්පො උප්පජ්ජතී’’තිආදිනා නයෙන වෙදිතබ්බො.

91. Câu ‘Āpāthe patitaṃ’ có nghĩa là: sự tập hợp của các đại hiển bày được gọi là tấm vải quấn... đã đi vào tầm nhìn của nhãn căn, được nương tựa một cách đúng đắn. Do các tưởng tương ưng với tiếp thọ tâm... ở nhãn môn có tầm là đối tượng, hoặc do cần được hiểu thông qua việc nắm bắt tưởng tương ưng với nhãn thức, nên đã được nói rằng: ‘sắc tưởng là tưởng tương ưng với nhãn thức’, vì ở đó chỉ có thể có được tưởng. Cần phải hiểu rằng, chính do điều này mà câu ‘tầm tương ưng với nó’ cũng đã được giải thích. Do đó, ngài đã nói: ‘tưởng, tầm, và dục được tìm thấy cả trong lộ trình một tốc hành tâm và trong lộ trình nhiều tốc hành tâm’. Do tầm tương ưng với tốc hành tâm có dục làm đối tượng, nên đã được nói rằng: ‘tầm tương ưng với ba loại tâm’. ‘Chandikataṭṭhena’ có nghĩa là ‘chandakaraṇaṭṭhena’, nghĩa là ‘với ý nghĩa được mong muốn’. ‘Anuḍahanaṭṭhena’ có nghĩa là ‘pariḍahanaṭṭhena’ (với ý nghĩa thiêu đốt). Thật vậy, lửa tham... có đặc tính thiêu đốt nơi nương tựa. Còn câu ‘đối với sắc’ là sự trình bày đối tượng của nó. ‘Pariḷāho’ (sự thiêu đốt) nói lên sự mong đợi với ý nghĩa chính là sự thiêu đốt. Do đó, ngài đã nói: ‘khi sự thiêu đốt sanh khởi’... ‘Sự thiêu đốt’ được nói là sự bám víu chắc chắn đã đạt đến trạng thái mạnh mẽ, nên ngài đã nói: ‘còn sự tìm cầu thiêu đốt chỉ được tìm thấy trong lộ trình nhiều tốc hành tâm’. Điều này cho thấy rằng chúng đã có được trạng thái cận y duyên. ‘Iminā nayena’ (theo phương pháp này) có nghĩa là ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đã được nói ở đây: ‘sự khác biệt của tưởng sanh khởi’. Cần phải hiểu theo phương pháp rằng: ‘duyên theo tưởng có bản chất khác nhau như sắc tưởng..., tầm có bản chất khác nhau như dục tầm... sanh khởi’.

සඤ්ඤානානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Saññānānattasutta đã chấm dứt.

8. නොපරියෙසනානානත්තසුත්තවණ්ණනා

8. Phần giải thích kinh Nopariyesanānānattasutta

92. පටිසෙධමත්තමෙව නානං, සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති අධිප්පායො.

92. Chủ ý là: chỉ có sự phủ định là khác biệt, phần còn lại thì giống hệt như phương pháp đã được nói ở trước.

නොපරියෙසනානානත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Nopariyesanānānattasutta đã chấm dứt.

9. බාහිරඵස්සනානත්තසුත්තාදිවණ්ණනා

9. Phần giải thích kinh Bāhiraphassanānattasutta và các kinh khác

93. වුත්තප්පකාරෙ ආරම්මණෙති ‘‘ආපාථෙ පතිත’’න්තිආදිනා හෙට්ඨා වුත්තප්පකාරෙ රූපාරම්මණෙ. සඤ්ඤාති රූපසඤ්ඤාව. අරූපධම්මොපි සමානො යස්මිං ආරම්මණෙ පවත්තති, තං ඵුසන්තො විය හොතීති වුත්තං ‘‘ආරම්මණං ඵුසමානො’’ති. තණ්හාය වත්ථුභූතංයෙව රූපාරම්මණං ලබ්භතීති කත්වා ‘‘රූපලාභො’’ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘සහ තණ්හාය ආරම්මණං රූපලාභො’’ති. සබ්බසඞ්ගාහිකනයොති එකස්මිංයෙව ආරම්මණෙ සබ්බෙසං සඤ්ඤාදීනං ධම්මානං උප්පත්තියා සබ්බසඞ්ගණ්හනවසෙන දස්සිතනයො. තෙනාහ ‘‘එකස්මිංයෙවා’’තිආදි. සබ්බසඞ්ගාහිකනයොති වා ධුවපරිභොගවසෙන නිබද්ධාරම්මණන්ති වා ආගන්තුකාරම්මණන්ති වා විභාගං අකත්වා සබ්බසඞ්ගාහිකනයො. අපරො නයො. මිස්සකොති ආගන්තුකාරම්මණෙ නිබද්ධාරම්මණෙ ච විසයතො නිබද්ධාරම්මණෙන මිස්සකො. නිබද්ධාරම්මණෙ සත්තානං කිලෙසො මන්දො හොති. තථා හි සඤ්ඤාසඞ්කප්පඵස්සවෙදනාව දස්සිතා. යං කිඤ්චි වියාති යං කිඤ්චි අඤ්ඤමඤ්ඤං විය. ඛොභෙත්වාති කුතූහලුප්පාදනවසෙන චිත්තං ඛොභෙත්වා.

93. Câu ‘Vuttappakāre ārammaṇe’ có nghĩa là: trong đối tượng sắc theo cách đã được nói ở trước bằng câu ‘āpāthe patitaṃ’... ‘Saññā’ chính là sắc tưởng. Mặc dù là pháp vô sắc, nhưng khi nó diễn tiến trong đối tượng nào, nó giống như đang xúc chạm đối tượng ấy, do đó đã được nói là ‘xúc chạm đối tượng’. Vì cho rằng đối tượng sắc chính là vật của ái được thành tựu, nên ngài đã nói: ‘cùng với ái, đối tượng là sự thành tựu sắc’ để chỉ ý nghĩa ‘sự thành tựu sắc’. ‘Sabbasaṅgāhikanayo’ (phương pháp tổng hợp tất cả) là phương pháp được trình bày theo cách tổng hợp tất cả sự sanh khởi của tất cả các pháp như tưởng... trong chỉ một đối tượng. Do đó, ngài đã nói: ‘trong chỉ một...’ Hoặc ‘Sabbasaṅgāhikanayo’ là phương pháp tổng hợp tất cả mà không phân biệt là đối tượng thường xuyên (nibaddhārammaṇa) theo cách thọ dụng thường xuyên, hay là đối tượng vãng lai (āgantukārammaṇa). Phương pháp khác. ‘Missako’ (hỗn hợp) là sự hỗn hợp với đối tượng thường xuyên về mặt cảnh giới, trong cả đối tượng vãng lai và đối tượng thường xuyên. Trong đối tượng thường xuyên, phiền não của chúng sanh yếu ớt. Thật vậy, chỉ có tưởng, tầm, xúc, và thọ được trình bày. ‘Yaṃ kiñci viya’ có nghĩa là ‘giống như bất cứ cái gì lẫn nhau’. ‘Khobhetvā’ (làm dao động) có nghĩa là làm cho tâm dao động bằng cách làm sanh khởi sự tò mò.

උපාසිකාති [Pg.133] තස්ස අමච්චපුත්තස්ස භරියං සන්ධායාහ. තස්මින්ති ආගන්තුකාරම්මණෙ. ලාභො නාම ‘‘ලබ්භතී’’ති කත්වා.

Câu ‘Upāsikā’ (nữ cận sự) là ngài nói nhắm đến người vợ của con trai vị bộ trưởng ấy. ‘Tasmiṃ’ (trong đó) có nghĩa là trong đối tượng vãng lai. ‘Lābho’ (sự thành tựu) được gọi như vậy vì ‘nó được thành tựu’.

උරුවල්ලියවාසීති උරුවල්ලියලෙණවාසී, උරුවල්ලියවිහාරවාසීති වදන්ති. පාළියාති ‘‘ධාතුනානත්තං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජතී’’තිආදිනයපවත්තාය ඉමිස්සා සුත්තපාළියා. පරිවට්ටෙත්වාති මජ්ඣෙ ගහිතඵස්සවෙදනාපරියොසානෙ ඨපනවසෙන පාළිං පරිවට්ටෙත්වා. වුත්තප්පකාරෙතිආදි පරිවත්තෙතබ්බාකාරදස්සනං. තත්ථ වුත්තප්පකාරෙති ආපාථගතරූපාරම්මණෙ. අවිභූතවාරන්ති අවිභූතාරම්මණවාරං. අයමෙව වා පාඨො. ගණ්හන්ති කථෙන්ති. එකජවනවාරෙපි ලබ්භන්ති චිරතරනිවෙසාභාවා. නානාජවනවාරෙයෙව දළ්හතරනිවෙසතාය.

‘Uruvalliyavāsī’ (người trú ở Uruvalliya) có nghĩa là người trú trong hang động Uruvalliya; họ nói là người trú trong tu viện Uruvalliya. ‘Pāḷiyā’ (bởi bản kinh) có nghĩa là bởi bản kinh này được tiến hành theo phương pháp bắt đầu bằng câu: ‘Này các Tỳ khưu, duyên theo sự khác biệt của giới, sanh khởi...’ ‘Parivaṭṭetvā’ (sau khi hoán chuyển) có nghĩa là sau khi hoán chuyển bản kinh bằng cách đặt xúc và thọ, vốn được lấy ở giữa, vào cuối cùng. Câu ‘Vuttappakāre...’ là sự trình bày cách thức cần được hoán chuyển. Trong đó, ‘vuttappakāre’ có nghĩa là trong đối tượng sắc đã đi vào tầm nhìn. ‘Avibhūtavāraṃ’ có nghĩa là phần về đối tượng không rõ ràng. Hoặc đây chính là bài đọc. Họ nắm bắt, họ nói. Chúng được tìm thấy cả trong lộ trình một tốc hành tâm do không có sự an trú lâu dài hơn. Chỉ trong lộ trình nhiều tốc hành tâm do có sự an trú chắc chắn hơn.

94. දසමං උත්තානමෙව නවමෙ වුත්තනයත්තා. පටිසෙධමත්තමෙව හෙත්ථ නානත්තන්ති.

94. Kinh thứ mười thì rõ ràng vì phương pháp đã được nói trong kinh thứ chín. Ở đây, chỉ có sự phủ định là sự khác biệt.

බාහිරඵස්සනානත්තසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Bāhiraphassanānattasutta và các kinh khác đã chấm dứt.

නානත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm Nānattavagga đã chấm dứt.

2. දුතියවග්ගො

2. Phẩm thứ hai

1. සත්තධාතුසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải thích kinh Sattadhātusutta

95. ආභාතීති ආභා, ආලොකභාවෙන නිප්ඵජ්ජති, උපට්ඨාතීති වා අත්ථො. සො එව නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතූති ආභාධාතු. ආලොකස්සාති ආලොකකසිණස්ස. සුට්ඨු, සොභනං වා භාතීති සුභං. කසිණසහචරණතො ඣානං සුභං. සෙසං වුත්තනයමෙව. සුපරිසුද්ධවණ්ණං කසිණං. ආකාසානඤ්චාදයොපි සුභාරම්මණං එවාති කෙචි. දෙසනං නිට්ඨාපෙසීති දෙසනං උද්දෙසමත්තෙ එව ඨපෙසි. පාළියං ‘‘අන්ධකාරං පටිච්ච පඤ්ඤායතී’’ති එත්ථාපි ආරම්මණමෙව ගහිතං, තථා ‘‘අයං ධාතු අසුභං පටිච්ච පඤ්ඤායතී’’ති එත්ථාපි. යථා හි ඉධ සුවණ්ණං කසිණං සුභන්ති අධිප්පෙතං, එවං දුබ්බණ්ණං අසුභන්ති.

95. ‘Ābhāti’ (chiếu sáng) là ánh sáng, được tạo ra bởi bản chất của ánh sáng, hoặc có nghĩa là nó hiện ra. Chính nó, với ý nghĩa là vô tri, là giới, do đó là quang giới (ābhādhātu). ‘Ālokassa’ (của ánh sáng) có nghĩa là của biến xứ ánh sáng. ‘Subhaṃ’ (tịnh) là vì nó chiếu sáng tốt đẹp, hoặc rực rỡ. Do đi cùng với biến xứ, thiền là tịnh. Phần còn lại giống như phương pháp đã được nói. Biến xứ có màu sắc rất trong sạch. Một số người cho rằng Không Vô Biên Xứ... cũng chính là đối tượng tịnh. ‘Desanaṃ niṭṭhāpesīti’ (đã kết thúc bài pháp) có nghĩa là ngài đã đặt bài pháp chỉ ở mức độ đề mục. Trong bản kinh, ở câu ‘duyên theo bóng tối, được nhận biết’, đối tượng cũng đã được nắm bắt; tương tự, ở câu ‘giới này duyên theo sự bất tịnh, được nhận biết’ cũng vậy. Thật vậy, giống như ở đây biến xứ vàng được chủ ý là tịnh, cũng vậy, màu sắc xấu được chủ ý là bất tịnh.

අන්ධකාරං පටිච්චාති අන්ධකාරං පටිච්ඡාදකපච්චයං පටිච්ච. පඤ්ඤායතීති පාකටො හොති. තෙනාහ ‘‘අන්ධකාරො හී’’තිආදි. ආලොකොපි, අන්ධකාරෙන [Pg.134] පරිච්ඡින්නො හොතීති යොජනා. අන්ධකාරො තාව ආලොකෙන පරිච්ඡින්නො හොතු ‘‘යත්ථ ආලොකො නත්ථි, තත්ථ අන්ධකාරො’’ති ආලොකො කථං අන්ධකාරෙන පරිච්ඡින්නො හොතීති ආහ ‘‘අන්ධකාරෙන හි සො පාකටො හොතී’’ති. පරිච්ඡෙදලෙඛාය විය චිත්තරූපං අන්ධකාරෙන හි පරිතො පරිච්ඡින්නො හුත්වා පඤ්ඤායති, යථා තං ඡායාය ආතපො. එසෙව නයොති අසුභසුභානං අඤ්ඤමඤ්ඤපරිච්ඡින්නතං අතිදිසිත්වා තත්ථ අධිප්පෙතමෙව දස්සෙන්තො ‘‘අසුභෙ සති සුභං පඤ්ඤායතී’’ති ආහ. එවමාහාති ‘‘අසුභං පටිච්ච සුභං පඤ්ඤායතී’’ති අවොච. ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීසු විය උත්තරපදලොපෙනායං නිද්දෙසොති ආහ ‘‘රූපං පටිච්චාති රූපාවචරසමාපත්තිං පටිච්චා’’ති. තාය හි සති අධිගතාය. රූපසමතික්කමා වා හොතීති සභාවාරම්මණානං රූපජ්ඣානානං සමතික්කමා ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්ති නාම හොතීති අත්ථො. එසෙව නයොති ඉමිනා ‘‘ආකාසානඤ්චායතනසමතික්කමා විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්ති නාම හොතී’’තිආදිනා ද්වෙපි පකාරෙ අතිදිසති. පටිසඞ්ඛාති පටිසඞ්ඛාඤාණෙන. අප්පවත්තින්ති යථාපරිච්ඡින්නකාලං අප්පවත්තනං. එතෙන ඛණනිරොධාදිං පටික්ඛිපති.

Andhakāraṃ paṭicca (duyên theo bóng tối) có nghĩa là duyên theo bóng tối là duyên che lấp. Paññāyati (được biết đến) có nghĩa là trở nên rõ ràng. Do đó, ngài đã nói: “andhakāro hi” (quả vậy, bóng tối), v.v. Cũng vậy, ánh sáng được xác định bởi bóng tối, đây là cách liên kết. Trước hết, bóng tối được xác định bởi ánh sáng, như trong câu “nơi nào không có ánh sáng, nơi đó có bóng tối.” Làm thế nào ánh sáng được xác định bởi bóng tối? Ngài nói: “andhakārena hi so pākaṭo hoti” (quả vậy, nó trở nên rõ ràng nhờ bóng tối). Giống như một bức tranh được xác định bởi đường viền, nó được biết đến khi được bao quanh bởi bóng tối, cũng như ánh nắng được xác định bởi bóng râm. Eseva nayo (phương pháp cũng tương tự), sau khi áp dụng sự xác định lẫn nhau giữa bất tịnh và thanh tịnh, ngài đã chỉ ra ý nghĩa được hàm ý ở đây và nói: “asubhe sati subhaṃ paññāyati” (khi có cái bất tịnh, cái thanh tịnh được biết đến). Ngài đã nói như vậy: “asubhaṃ paṭicca subhaṃ paññāyati” (duyên theo cái bất tịnh, cái thanh tịnh được biết đến). Giống như trong các câu “rūpī rūpāni passati” (người có sắc thấy các sắc), v.v., đây là sự chỉ định bằng cách lược bỏ từ sau, ngài nói: “rūpaṃ paṭiccāti rūpāvacarasamāpattiṃ paṭiccā” (duyên theo sắc có nghĩa là duyên theo định sắc giới). Bởi vì khi đã chứng đắc định ấy. Rūpasamatikkamā vā hoti (hoặc là sự vượt qua sắc) có nghĩa là sự vượt qua các thiền sắc có đối tượng là tự tánh được gọi là định Không Vô Biên Xứ. Eseva nayo (phương pháp cũng tương tự), bằng cách này, ngài cũng áp dụng cho cả hai trường hợp qua câu “ākāsānañcāyatanasamatikkamā viññāṇañcāyatanasamāpatti nāma hoti” (sự vượt qua Không Vô Biên Xứ được gọi là định Thức Vô Biên Xứ), v.v. Paṭisaṅkhā (thẩm sát) có nghĩa là bằng trí tuệ thẩm sát. Appavatti (sự không diễn tiến) có nghĩa là sự không diễn tiến trong một khoảng thời gian đã được xác định. Do đó, ngài bác bỏ sát-na diệt, v.v.

කථං සමාපත්ති පත්තබ්බාති ඉමාසු සත්තසු ධාතූසු කා පකාරා සඤ්ඤාසමාපත්ති නානා හුත්වා සමාපජ්ජිතබ්බා. තෙනාහ ‘‘කීදිසා සමාපත්තියො’’තිආදි. සඤ්ඤාය අත්ථිභාවෙනාති පටුකිච්චාය සඤ්ඤාය අත්ථිභාවෙන. සුඛුමසඞ්ඛාරානං තත්ථ සමාපත්තියං අවසිස්සතාය. නිරොධොවාති සඞ්ඛාරානං නිරොධො එව.

Kathaṃ samāpatti pattabbā (làm thế nào để chứng đắc định) có nghĩa là trong bảy giới này, loại định tưởng nào cần được nhập một cách khác biệt? Do đó, ngài đã nói: “kīdisā samāpattiyo” (các định như thế nào?), v.v. Saññāya atthibhāvena (do sự hiện hữu của tưởng) có nghĩa là do sự hiện hữu của tưởng sắc bén. Do sự còn sót lại của các hành vi tế trong định ấy. Nirodho vā (hoặc là sự diệt) có nghĩa là chính là sự diệt của các hành.

සත්තධාතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Bảy Giới đã hoàn tất.

2. සනිදානසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Có Nhân Duyên

96. භාවනපුංසකමෙතං ‘‘විසමං චන්දිමසූරියා පරිවත්තන්තී’’තිආදීසු (අ. නි. 4.70) විය. සනිදානන්ති අත්තනො ඵලං නිදදාතීති නිදානං, කාරණන්ති ආහ ‘‘සනිදානො [Pg.135] සප්පච්චයො’’ති. කාමපටිසංයුත්තොති කාමරාගසඞ්ඛාතෙන කාමෙන පටිසංයුත්තො වා කාමපටිබද්ධො වා. තක්කෙතීති තක්කො. අභූතකාරං සමාරොපෙත්වා කප්පෙතීති සඞ්කප්පො. ආරම්මණෙ චිත්තං අප්පෙතීති අප්පනා. විසෙසෙන අප්පෙතීති බ්‍යප්පනා. ආරම්මණෙ චිත්තං අභිනිරොපෙන්තං විය පවත්තතීති චෙතසො අභිනිරොපනා. මිච්ඡා විපරීතො පාපකො සඞ්කප්පොති මිච්ඡාසඞ්කප්පො. අඤ්ඤෙසු ච කාමපටිසංයුත්තෙසු විජ්ජමානෙසු විතක්කො එව කාමධාතුසද්දෙන නිරුළ්හො දට්ඨබ්බො විතක්කස්ස කාමපසඞ්ගප්පත්තිසාතිසයත්තා. එස නයො බ්‍යාපාදධාතුආදීසුපි. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා කාමධාතු හීනජ්ඣාසයෙහි කාමෙතබ්බධාතුභාවතො.

96. Đây là từ trung tính chỉ trạng thái, giống như trong các câu “visamaṃ candimasūriyā parivattanti” (mặt trăng và mặt trời quay không đều), v.v. (A. Ni. 4.70). Sanidāna (có nhân duyên) có nghĩa là nidāna (nhân duyên) là cái đặt xuống quả của chính nó; là nguyên nhân, ngài nói: “sanidāno sappaccayo” (có nhân duyên, có điều kiện). Kāmapaṭisaṃyutto (tương ưng với dục) có nghĩa là tương ưng với dục được gọi là dục ái, hoặc bị trói buộc bởi dục. Takketi (suy tầm) nên là takko (tầm). Abhūtakāraṃ samāropetvā kappeti (suy tính bằng cách áp đặt điều không có thật) nên là saṅkappo (tư duy). Ārammaṇe cittaṃ appeti (đặt tâm vào đối tượng) nên là appanā (an chỉ). Visesena appeti (đặt vào một cách đặc biệt) nên là byappanā (an chỉ đặc biệt). Ārammaṇe cittaṃ abhiniropentaṃ viya pavattati (diễn tiến như thể hướng tâm vào đối tượng) nên là cetaso abhiniropanā (sự hướng tâm). Micchā viparīto pāpako saṅkappo (tư duy sai lầm, trái ngược, xấu ác) nên là micchāsaṅkappo (tà tư duy). Mặc dù có những pháp khác tương ưng với dục, nhưng chỉ có tầm (vitakka) mới được hiểu là đã trở nên phổ biến với từ dục giới (kāmadhātu), vì tầm có sự dính mắc vào dục một cách tột bậc. Phương pháp này cũng áp dụng cho sân giới (byāpādadhātu), v.v. Tất cả các pháp bất thiện là dục giới vì chúng là những yếu tố được những người có khuynh hướng thấp kém ham muốn.

කිලෙසකාමස්ස ආරම්මණභාවත්තා සබ්බාකුසලසංගාහිකාය කාමධාතුයා ඉතරා ද්වෙ සඞ්ගහෙත්වා කථනං සබ්බසඞ්ගාහිකා. තිස්සන්නං ධාතූනං අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරතො කථා අසම්භින්නා. ඉමං කාමාවචරසඤ්ඤිතං කාමවිතක්කසඤ්ඤිතඤ්ච කාමධාතුං. පටිච්චාති පච්චයභූතං ලභිත්වා. තීහි කාරණෙහීති තීහි සාරභූතෙහි කාරණෙහි.

Do là đối tượng của dục phiền não, việc thuyết giảng bao gồm cả hai giới còn lại bằng dục giới, vốn bao gồm tất cả các pháp bất thiện, được gọi là bao quát tất cả. Do ba giới không trộn lẫn với nhau, nên bài thuyết giảng được gọi là không hỗn tạp. Dục giới này, được gọi là cõi dục và được gọi là dục tầm. Paṭicca (duyên theo) có nghĩa là sau khi có được điều kiện. Tīhi kāraṇehi (bởi ba nguyên nhân) có nghĩa là bởi ba nguyên nhân cốt lõi.

බ්‍යාපාදවිතක්කො බ්‍යාපාදො උත්තරපදලොපෙන, සො එව නිජ්ජීවට්ඨෙන සභාවධාරණට්ඨෙන ධාතූති බ්‍යාපාදධාතු. බ්‍යාපජ්ජති චිත්තං එතෙනාති බ්‍යාපාදො, දොසො. බ්‍යාපාදොපි ධාතූති යොජනා. සහජාතපච්චයාදිවසෙනාති සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතපච්චයවසෙන. විසෙසෙන හි පරස්ස අත්තනො ච දුක්ඛාපනං විහිංසා, සා එව ධාතු, අත්ථතො රොසනා පරූපඝාතො, තථා පවත්තො වා දොසසහගතචිත්තුප්පාදො.

Byāpādavitakko (sân tầm) trở thành byāpādo (sân) do lược bỏ từ sau; chính nó là dhātu (giới) theo nghĩa vô tri và nghĩa mang tự tánh, do đó gọi là byāpādadhātu (sân giới). Byāpajjati cittaṃ etena (tâm bị hại bởi cái này) nên gọi là byāpādo (sân), tức là doso (sân hận). Byāpādo pi dhātu (sân cũng là giới), đây là cách liên kết. Sahajātapaccayādivasena (theo cách của duyên đồng sanh, v.v.) có nghĩa là theo cách của duyên đồng sanh, tương hỗ, y chỉ, tương ưng, hiện hữu, và bất ly. Quả vậy, vihiṃsā (hại) một cách đặc biệt là sự làm khổ người khác và chính mình; chính nó là giới; về mặt ý nghĩa, đó là sự tức giận, sự làm hại người khác, hoặc là tâm sanh khởi cùng với sân hận đã diễn tiến như vậy.

තිණගහනෙ අරඤ්ඤෙති තිණෙහි ගහනභූතෙ අරඤ්ඤෙ. අනයබ්‍යසනන්ති අපායබ්‍යසනං, පරිහරණූපායරහිතං විපත්තින්ති වා අත්ථො. අවඩ්ඪිං විනාසන්ති අවඩ්ඪිඤ්චෙව විනාසඤ්චාති වදන්ති සබ්බසො වඩ්ඪිරහිතං. සුක්ඛතිණදායො විය ආරම්මණං කිලෙසග්ගිසංවද්ධනට්ඨෙන. තිණුක්කා විය අකුසලසඤ්ඤා අනුදහනට්ඨෙන. තිණකට්ඨ…පෙ… සත්තා අනයබ්‍යසනාපත්තිතො. ‘‘ඉමෙ සත්තා’’ති හි අයොනිසො පටිපජ්ජමානා අධිප්පෙතා. තෙනාහ ‘‘යථා සුක්ඛතිණදායෙ’’තිආදි.

Tiṇagahane araññe (trong khu rừng rậm rạp) có nghĩa là trong khu rừng rậm rạp cỏ. Anayabyasanaṃ (tai họa bất hạnh) có nghĩa là tai họa của cõi khổ, hoặc có nghĩa là sự khốn cùng không có phương cách tránh né. Avaḍḍhiṃ vināsaṃ (sự không tăng trưởng, sự hủy diệt) có nghĩa là hoàn toàn không có sự tăng trưởng. Đối tượng giống như đám cháy cỏ khô vì nó làm tăng trưởng ngọn lửa phiền não. Bất thiện tưởng giống như một ngọn đuốc cỏ vì nó thiêu đốt theo sau. Cỏ, gỗ… (v.v.)… chúng sanh, do rơi vào tai họa bất hạnh. Quả vậy, “ime sattā” (những chúng sanh này) được hiểu là những người thực hành không như lý. Do đó, ngài đã nói: “yathā sukkhatiṇadāye” (như trong đám cháy cỏ khô), v.v.

සමතාභාවතො [Pg.136] සමතාවිරොධතො විසමතාහෙතුතො ච විසමා රාගාදයොති ආහ ‘‘රාගවිසමාදීනි අනුගත’’න්ති. ඉච්ඡිතබ්බා අවස්සංභාවිනිභාවෙන.

Do không có sự đồng đều, do đối nghịch với sự đồng đều, và do là nguyên nhân của sự không đồng đều, nên tham, v.v. là không đồng đều, ngài nói: “rāgavisamādīni anugata” (đi theo sự bất bình của tham, v.v.). Cần được mong muốn do bản chất không thể tránh khỏi của nó.

සංකිලෙසතො නික්ඛමනට්ඨෙන නෙක්ඛම්මො, සො එව නිජ්ජීවට්ඨෙන ධාතූති නෙක්ඛම්මධාතු. ස්වායං නෙක්ඛම්මසද්දො පබ්බජ්ජාදීසු කුසලවිතක්කෙ ච නිරුළ්හොති ආහ ‘‘නෙක්ඛම්මවිතක්කොපි නෙක්ඛම්මධාතූ’’ති. ඉතරාපි ද්වෙ ධාතුයොති අබ්‍යාපාදඅවිහිංසාධාතුයො වදති. විසුං දීපෙතබ්බා සරූපෙන ආගතත්තා. විතක්කාදයොති නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පච්ඡන්දපරිළාහපරියෙසනා. යථානුරූපං අත්තනො අත්තනො පච්චයානුරූපං. කථං පනෙත්ථ කුසලධම්මෙසු පරිළාහො වුත්තොති? සඞ්ඛාරපරිළාහමත්තං සන්ධායෙතං වුත්තං, සොළසසු ආකාරෙසු දුක්ඛසච්චෙ සන්තාපට්ඨො විය වුත්තො, යස්ස විගමෙන අරහතො සීතිභාවප්පත්ති වුච්චති.

Nekkhammo (sự xuất ly) có ý nghĩa là sự thoát ra khỏi các phiền não. Chính điều ấy, với ý nghĩa là vô ngã, là giới nên gọi là nekkhammadhātu (giới xuất ly). Từ ngữ nekkhammasaddo này được xác lập ở trong các pháp như sự xuất gia và ở trong thiện tầm, nên ngài đã nói: ‘Nekkhammavitakko’pi nekkhammadhātū’ (thiện tầm cũng là giới xuất ly). Hai giới khác cũng được nói đến là abyāpāda-avihiṃsādhātuyo (giới vô sân và giới vô hại). (Chúng) nên được trình bày riêng biệt vì đã được đề cập với tự thể (của chúng). Vitakkādayo (tầm và các pháp tương tự) là nekkhammasaṅkappa (tư duy xuất ly), chanda (dục), pariḷāha (sự thiêu đốt), pariyesanā (sự tìm cầu). Yathānurūpaṃ (tùy theo sự tương ứng) là tương ứng với duyên của chính nó. Vì sao ở đây pariḷāho (sự thiêu đốt) được nói đến trong các thiện pháp? Điều này được nói đến là chỉ nhắm đến sự thiêu đốt của các pháp hữu vi, giống như ý nghĩa sự thiêu đốt trong khổ đế với mười sáu phương diện đã được nói đến, do sự chấm dứt của nó mà sự chứng đạt trạng thái tịch tịnh của vị A-la-hán được nói đến.

සයං න බ්‍යාපජ්ජති, තෙන වා තංසමඞ්ගීපුග්ගලො න කිඤ්චි බ්‍යාපාදෙතීති අබ්‍යාපාදො, විහිංසාය වුත්තවිපරියායෙහි සා වෙදිතබ්බා. හිතෙසිභාවෙන මිජ්ජති සිනිය්හතීති මිත්තො, මිත්තස්ස එසාති මෙත්ති, අබ්‍යාපාදො. මෙත්තායනාති මෙත්තාකාරණං, මෙත්තාය වා අයනා පවත්තනා. මෙත්තායිතත්තන්ති මෙත්තායිතස්ස මෙත්තාය පවත්තස්ස භාවො. මෙත්තාචෙතොවිමුත්තීති මෙත්තායනවසෙන පවත්තො චිත්තසමාධි. සෙසං වුත්තනයමෙව.

Tự nó không có sân, hoặc do nó mà người thành tựu pháp ấy không làm hại bất cứ điều gì, nên gọi là abyāpādo (vô sân). Pháp ấy (avihiṃsā - vô hại) nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói về vihiṃsā (sự hãm hại). Người có lòng thương mến, có tình cảm với bản chất mong cầu lợi ích, được gọi là mitto (người bạn). Cái này là của người bạn, nên gọi là metti (tâm từ), tức là abyāpādo (vô sân). Mettāyanā là mettākāraṇaṃ (nguyên nhân của tâm từ), hoặc là ayanā pavattanā (sự diễn tiến) của tâm từ. Mettāyitattaṃ là trạng thái của người có tâm từ, của người đang diễn tiến với tâm từ. Mettācetovimutti (từ tâm giải thoát) là tâm định được diễn tiến theo cách của mettāyanā. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã được nói.

සනිදානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Sanidāna đã chấm dứt.

3. ගිඤ්ජකාවසථසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Giñjakāvasatha

97. ඉතො පට්ඨායාති ‘‘ධාතුං, භික්ඛවෙ’’ති ඉමස්මා තතියසුත්තතො පට්ඨාය. යාව කම්මවග්ගො, තාව නෙත්වා උපගන්ත්වා සෙති එත්ථාති ආසයො, හීනාදිභාවෙන අධීනො ආසයො අජ්ඣාසයො, තං අජ්ඣාසයං, අධිමුත්තන්ති අත්ථො. සඤ්ඤා උප්පජ්ජතීතිආදීසු හීනාදිභෙදං අජ්ඣාසයං පටිච්ච හීනාදිභෙදා සඤ්ඤා, තන්නිස්සයදිට්ඨිවිකප්පනා, විතක්කො ච උප්පජ්ජති සහජාතකොටියා උපනිස්සයකොටියා ච. සත්ථාරෙසූති තෙසං සත්ථුපටිඤ්ඤතාය වුත්තං, න සත්ථුලක්ඛණසබ්භාවතො. අසම්මාසම්බුද්ධෙසූති ආධාරෙ විසයෙ ච භුම්මං එකතො කත්වා [Pg.137] වුත්තන්ති පඨමං තාව දස්සෙන්තො ‘‘මයං සම්මාසම්බුද්ධා’’තිආදිං වත්වා ඉතරං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසු සම්මාසම්බුද්ධා එතෙ’’තිආදිමාහ. තෙසං ‘‘මයං සම්මාසම්බුද්ධා’’ති උප්පන්නදිට්ඨි ඉධ මූලභාවෙන පුච්ඡිතා, ඉතරා අනුසඞ්කිතාති පුච්ඡතියෙවාති සාසඞ්කං වදති.

97. Ito paṭṭhāya (kể từ đây) là kể từ bài kinh thứ ba này: ‘Dhātuṃ, bhikkhave’ (này các Tỳ khưu, giới). Cho đến phẩm Kamma, dẫn dắt và đi đến, nó nằm ở trong đó, nên gọi là āsayo (khuynh hướng). Khuynh hướng tùy thuộc vào các trạng thái hạ liệt và các loại tương tự, nên gọi là ajjhāsayo (tâm tánh). Tâm tánh ấy có nghĩa là adhimutti (sự hướng đến). Trong câu ‘Saññā uppajjati’ (tưởng sanh khởi) và các câu tương tự, do duyên nơi tâm tánh có sự phân biệt hạ liệt và các loại tương tự mà tưởng có sự phân biệt hạ liệt và các loại tương tự, các loại kiến giải sai lạc nương vào đó, và tầm cũng sanh khởi, theo phương diện câu hữu và theo phương diện y chỉ. Satthāresu (đối với các vị đạo sư) được nói đến là do sự tự xưng là đạo sư của họ, chứ không phải do sự hiện hữu thực sự của các đặc tính của một vị đạo sư. Asammāsambuddhesu (đối với các vị không phải Chánh Đẳng Giác) được nói đến bằng cách kết hợp vị trí cách ở trong ý nghĩa nơi chốn và đối tượng. Trước hết, để chỉ (đối tượng), ngài đã nói: ‘Chúng ta là bậc Chánh Đẳng Giác’ và các câu tương tự; để chỉ (nơi chốn), ngài đã nói: ‘Trong số họ, những vị này là bậc Chánh Đẳng Giác’ và các câu tương tự. Ở đây, tà kiến đã sanh khởi của họ: ‘Chúng ta là bậc Chánh Đẳng Giác’ được hỏi đến như là phần căn bản, phần còn lại thì còn hoài nghi, nên (chú giải sư) mới nói với sự ngờ vực rằng: ‘Có phải nó cũng được hỏi đến không?’.

‘‘මහතී’’ති එත්ථ මහාසද්දො ‘‘මහාජනො’’තිආදීසු විය බහුඅත්ථවාචකොති දට්ඨබ්බො. අවිජ්ජාපි හීනහීනතරහීනතමාදිභෙදෙන බහුපකාරා. තස්සාති දිට්ඨියා. කස්මා පනෙත්ථ ‘‘යදිදං අවිජ්ජා ධාතූ’’ති අවිජ්ජං උද්ධරිත්වා ‘‘හීනං ධාතුං පටිච්චා’’ති අජ්ඣාසයධාතු නිද්දිට්ඨාති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං, ‘‘අඤ්ඤං උද්ධරිත්වා අඤ්ඤං නිද්දිට්ඨා’’ති, යතො අවිජ්ජාසීසෙන අජ්ඣාසයධාතු එව ගහිතා. අවිජ්ජාගහිතො හි පුරිසපුග්ගලො දිට්ඨජ්ඣාසයො හීනාදිභෙදං අවිජ්ජාධාතුං නිස්සාය තතො සඤ්ඤාදිට්ඨිආදිකෙ සඞ්කප්පෙති. පණිධි පත්ථනා, සා පන තථා තථා චිත්තස්ස ඨපනවසෙන හොතීති ආහ ‘‘චිත්තට්ඨපන’’න්ති. තෙනාහ ‘‘සා පනෙසා’’තිආදි. එතෙති හීනපච්චයා සඤ්ඤාදිට්ඨිවිතක්කචෙතනා පත්ථනා පණිධිසඞ්ඛාතා හීනා ධම්මා. හීනො නාම හීනධම්මසමායොගතො. සබ්බපදානීති ‘‘පඤ්ඤපෙතී’’තිආදීනි පදානි යොජෙතබ්බානි හීනසද්දෙන මජ්ඣිමුත්තමට්ඨානන්තරස්ස අසම්භවතො. උපපජ්ජනං ‘‘උපපත්තී’’ති ආහ ‘‘ද්වෙ උපපත්තියො පටිලාභො ච නිබ්බත්ති චා’’ති. තත්ථ හීනකුලාදීති ආදි-සද්දෙන හීනරූපභොගපරිසාදීනං සඞ්ගහො. හීනත්තිකවසෙනාති හීනත්තිකෙ වුත්තත්තිකපදවසෙනාති අධිප්පායො. චිත්තුප්පාදක්ඛණෙති ඉදං හීනත්තිකපරියාපන්නානං චිත්තුප්පාදානං වසෙන තත්ථ තත්ථ ලද්ධත්තා වුත්තං. පඤ්චසු නීචකුලෙසූති චණ්ඩාලවෙනනෙසාදරථකාරපුක්කුසකුලෙසු. ද්වාදසඅකුසලචිත්තුප්පාදානං පන යො කොචි පටිලාභො හීනොති යොජනා. සෙසද්වයෙපි එසෙව නයො. ඉමස්මිං ඨානෙති ‘‘යායං, භන්තෙ, දිට්ඨී’’තිආදිනා ආගතෙ ඉමස්මිං ඨානෙ. ‘‘ධාතුං, භික්ඛවෙ, පටිච්ච උප්පජ්ජතී’’තිආදිනා ආගතත්තා නිබ්බත්තියෙව අධිප්පෙතා, න පටිලාභො.

Ở đây, trong từ ‘mahatī,’ từ mahā nên được hiểu là từ chỉ ý nghĩa số nhiều, giống như trong các từ ‘mahājano’ và các từ tương tự. Vô minh cũng có nhiều loại, với sự phân biệt là hạ liệt, hạ liệt hơn, hạ liệt nhất, và các loại tương tự. Tassā là của tà kiến. Vì sao ở đây, sau khi đã nêu lên vô minh với câu ‘yadidaṃ avijjā dhātu’ (đó là vô minh giới), giới tâm tánh lại được chỉ ra với câu ‘hīnaṃ dhātuṃ paṭiccā’ (do duyên nơi giới hạ liệt)? Điều này không nên được hiểu theo cách rằng: ‘nêu lên một điều và chỉ ra một điều khác,’ bởi vì chính giới tâm tánh đã được bao hàm dưới tiêu đề vô minh. Thật vậy, một người bị vô minh chi phối, có tâm tánh tà kiến, nương vào vô minh giới có sự phân biệt hạ liệt, từ đó mà người ấy suy tư về tưởng, tà kiến, và các pháp tương tự. Paṇidhi là sự nguyện cầu. Nhưng vì nó xảy ra theo cách đặt tâm như thế này thế kia, nên ngài nói là ‘cittaṭṭhapanaṃ’ (sự đặt định của tâm). Do đó, ngài đã nói: ‘Sā panesā’ và các câu tương tự. Ete là những pháp hạ liệt này, được gọi là tưởng, tà kiến, tầm, tư, sự mong mỏi, sự nguyện cầu, có duyên hạ liệt. Hīno (hạ liệt) là do sự kết hợp với các pháp hạ liệt. Sabbapadāni (tất cả các từ) là các từ như ‘paññapeti’ nên được kết hợp với từ ‘hīna’ (hạ liệt), vì không thể có vị trí trung và thượng ngay sau đó. Upapatti (sự sanh) là upapajjanaṃ (sự sanh khởi). Ngài nói: ‘dve upapattiyo paṭilābho ca nibbatti cā’ (có hai loại sanh: sự chứng đắc và sự phát sanh). Ở đó, trong câu ‘hīnakulādīti’ (trong gia đình hạ liệt, v.v.), từ ‘ādi’ (v.v.) bao gồm cả hình sắc, tài sản, đoàn tùy tùng hạ liệt, và các loại tương tự. Hīnattikavasena (theo bộ ba hạ liệt) có nghĩa là theo ba từ được nói trong bộ ba hạ liệt. Cittuppādakkhaṇe (trong khoảnh khắc tâm sanh khởi) được nói đến vì nó được tìm thấy ở đây và ở đó theo phương diện các tâm sanh khởi được bao gồm trong bộ ba hạ liệt. Pañcasu nīcakulesu (trong năm gia đình thấp kém) là trong các gia đình caṇḍāla, vena, nesāda, rathakāra, và pukkusa. Sự chứng đắc bất kỳ tâm nào trong mười hai tâm bất thiện là hạ liệt, đây là cách kết nối. Đối với hai phần còn lại, phương pháp cũng tương tự. Imasmiṃ ṭhāne (ở nơi này) là ở nơi này được đề cập đến với câu: ‘yāyaṃ, bhante, diṭṭhī’ (bạch ngài, tà kiến này). Do được đề cập đến với câu: ‘Dhātuṃ, bhikkhave, paṭicca uppajjati’ (này các Tỳ khưu, do duyên nơi giới mà sanh khởi), nên sự phát sanh được chủ ý, chứ không phải sự chứng đắc.

ගිඤ්ජකාවසථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Giñjakāvasatha đã chấm dứt.

4. හීනාධිමුත්තිකසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Hīnādhimuttika

98. එකතො [Pg.138] හොන්තීති සමානච්ඡන්දතාය අජ්ඣාසයතො එකතො හොන්ති. නිරන්තරා හොන්තීති තාය එව සමානච්ඡන්දතාය චිත්තෙන නිබ්බිසෙසා හොන්ති. ඉධ අධිමුත්ති නාම අජ්ඣාසයධාතූති ආහ ‘‘හීනාධිමුත්තිකාති හීනජ්ඣාසයා’’ති.

98. Ekato honti (họ tụ hợp lại với nhau) là họ tụ hợp lại với nhau do có cùng ước muốn và cùng tâm tánh. Nirantarā honti (họ thân thiết với nhau) là do có cùng ước muốn ấy mà họ không có sự khác biệt về tâm. Ở đây, adhimutti (sự hướng đến) là ajjhāsayadhātu (giới tâm tánh), nên ngài đã nói: ‘Hīnādhimuttikā là hīnajjhāsayā (những người có tâm tánh hạ liệt)’.

හීනාධිමුත්තිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú giải kinh Hīnādhimuttika đã chấm dứt.

5. චඞ්කමසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải kinh Caṅkama

99. මහාපඤ්ඤෙසූති විපුලපඤ්ඤෙසු. නන්ති සාරිපුත්තත්ථෙරං. ඛන්ධන්තරන්ති ඛන්ධවිභාගං, ඛන්ධානං වා අන්තරං විසෙසො අත්ථීති ඛන්ධන්තරො. එස නයො සෙසෙසුපි. පරිකම්මන්ති ඉද්ධිවිධාධිගමස්ස පුබ්බභාගපරිකම්මඤ්චෙව උත්තරපරිකම්මඤ්ච. ආනිසංසන්ති ඉද්ධානිසංසඤ්චෙව ආනිසංසඤ්ච. අධිට්ඨානං විකුබ්බනන්ති අධිට්ඨානවිධානඤ්චෙව විකුබ්බනවිධානඤ්ච. වුත්තනයෙනෙවාති ‘‘පථවිං පත්ථරන්තො වියා’’තිආදිනා.

99. Mahāpaññesu (trong số những người có trí tuệ lớn) là trong số những người có trí tuệ rộng lớn. Naṃ là trưởng lão Sāriputta. Khandhantaraṃ là sự phân chia các uẩn, hoặc có sự khác biệt, sự đặc biệt giữa các uẩn, nên gọi là khandhantaro. Phương pháp này cũng áp dụng cho các phần còn lại. Parikammaṃ (sự chuẩn bị) là cả sự chuẩn bị sơ khởi và sự chuẩn bị tiếp theo để chứng đắc các loại thần thông. Ānisaṃsaṃ (lợi ích) là cả lợi ích của thần thông và lợi ích (nói chung). Adhiṭṭhānaṃ vikubbanaṃ (sự quyết định và sự biến hóa) là cả phương pháp quyết định và phương pháp biến hóa. Vuttanayeneva (theo phương pháp đã được nói) là theo (phương pháp được nêu trong) câu ‘pathaviṃ pattharanto viya’ (giống như trải rộng mặt đất) và các câu tương tự.

ධුතඞ්ගපරිහාරන්ති ධුතඞ්ගානං පරිහරණවිධිං. පරිහරණග්ගහණෙනෙව සමාදානං සිද්ධං හොතීති තං න ගහිතං. ආනිසංසන්ති තංතංධුතඞ්ගපරිහරණෙ දට්ඨබ්බං ආනිසංසමෙව. සමොධානන්ති ‘‘එත්තකා පිණ්ඩපාතපටිසංයුත්තා, එත්තකා සෙනාසනපටිසංයුත්තා’’ති පච්චයවසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච අන්තොගධත්තා. අධිට්ඨානන්ති අධිට්ඨානවිධිං. භෙදන්ති උක්කට්ඨාදිභෙදඤ්චෙව භින්නාකාරඤ්ච.

Dhutaṅgaparihāraṃ (sự thực hành các pháp đầu-đà) có nghĩa là phương cách thực hành các pháp đầu-đà. Do bởi việc nắm giữ sự thực hành (pariharaṇa) mà sự thọ trì (samādāna) được thành tựu, nên điều ấy đã không được đề cập. Ānisaṃsaṃ (quả báo) chính là quả báo cần được thấy trong sự thực hành mỗi pháp đầu-đà ấy. Samodhānaṃ (sự phối hợp) là do bởi các vật dụng và do bởi sự bao gồm lẫn nhau, (như là:) “Bấy nhiêu pháp liên quan đến vật thực khất thực, bấy nhiêu pháp liên quan đến sàng tọa.” Adhiṭṭhānaṃ (sự quyết định) có nghĩa là phương cách quyết định. Bhedaṃ (sự phân loại) là sự phân loại về bậc thượng v.v... và cách thức phân chia.

පරිකම්මන්ති ‘‘දිබ්බචක්ඛු එවං උප්පාදෙතබ්බං, එවං විසොධෙතබ්බ’’න්තිආදිනා පරිකම්මවිධානං. ආනිසංසන්ති පරෙසං අජ්ඣාසයානුරූපායතනාදිආනිසංසපභෙදං. උපක්කිලෙසන්ති සාධාරණං අසාධාරණං දුවිධං උපක්කිලෙසං. විපස්සනාභාවනුපක්කිලෙසා හි දිබ්බචක්ඛුස්ස උපක්කිලෙසාති වෙදිතබ්බා.

Parikammaṃ (sự chuẩn bị) là phương cách chuẩn bị, bắt đầu bằng (câu): “Thiên nhãn nên được làm cho sanh khởi như vầy, nên được thanh lọc như vầy.” Ānisaṃsaṃ (quả báo) là sự phân loại quả báo, như là (thấy được) xứ tương ứng với khuynh hướng của các chúng sanh khác. Upakkilesaṃ (phiền não) là hai loại phiền não: thông thường và không thông thường. Cần phải được hiểu rằng các phiền não của sự tu tập minh sát chính là các phiền não của thiên nhãn.

සඞ්ඛෙපවිත්ථාරගම්භීරුත්තානවිචිත්‍රකථාදීසූති සඞ්ඛෙපො විත්ථාරො ගම්භීරතා උත්තානතා විචිත්‍රභාවො නෙය්‍යත්ථතා නීතත්ථතාති එවමාදීසු ධම්මස්ස කථෙතබ්බප්පකාරෙසු තං තං කථෙතබ්බාකාරං.

Saṅkhepavitthāragambhīruttānavicitrakathādīsu (trong các cách thuyết giảng tóm tắt, chi tiết, sâu sắc, nông cạn, đa dạng, v.v...) có nghĩa là: trong các thể loại thuyết giảng Pháp như là sự tóm tắt, sự chi tiết, sự sâu sắc, sự nông cạn, sự đa dạng, ý nghĩa cần được suy diễn, ý nghĩa đã được xác định, v.v... (có nghĩa là) cách thức thuyết giảng trong từng trường hợp ấy.

ඉති-සද්දො [Pg.139] ආදිඅත්ථො, පකාරත්ථො වා. තෙන –

Từ iti có nghĩa là bắt đầu (v.v...) hoặc có nghĩa là thể loại. Do đó –

‘‘ආදිම්හි සීලං දෙසෙය්‍ය, (දී. නි. අට්ඨ. 1.190;

ම. නි. අට්ඨ. 1.291)මජ්ඣෙ චිත්තං විනිද්දිසෙ;

අන්තෙ පඤ්ඤා කථෙතබ්බා,එසො ධම්මකථාවිධො’’ති. –

“Lúc đầu, nên thuyết về giới, / Ở giữa, nên chỉ rõ về tâm; / Cuối cùng, nên nói về tuệ, / Đây là phương cách thuyết Pháp.” –

එවං කථෙතබ්බාකාරං සඞ්ගණ්හාති.

Như vậy, (từ iti) bao gồm cả cách thức nên được thuyết giảng.

‘‘සිථිලං ධනිතඤ්ච දීඝරස්සං, ගරුකං ලහුකඤ්ච නිග්ගහීතං;

සම්බන්ධං වවත්ථිතං විමුත්තං, දසධා බ්‍යඤ්ජනබුද්ධියා පභෙදො’’ති. (දී. නි. 1.190;

ම. නි. අට්ඨ. 1.291;

පරි. 485) –

“Âm thả lỏng và âm bật hơi, âm dài và âm ngắn, / Âm nặng và âm nhẹ, và âm mũi; / Âm liên kết, âm phân lập, âm giải thoát, / Là mười cách phân loại của sự thông hiểu văn tự.” –

එවං වුත්තං දසවිධං බ්‍යඤ්ජනබුද්ධිං. අට්ඨුප්පත්තින්ති තස්ස තස්ස සුත්තස්ස ජාතකස්ස ච අට්ඨුප්පත්තිං. අනුසන්ධින්ති පච්ඡානුසන්ධිආදිඅනුසන්ධිං. පුබ්බාපරන්ති සම්බන්ධං. ඉදං පදං එවං වත්තබ්බං, ඉදං පුබ්බාපරං එවං ගහෙතබ්බන්ති.

(Từ iti cũng bao gồm) sự thông hiểu văn tự có mười loại đã được nói đến như vậy. Aṭṭhuppattiṃ (nhân duyên khởi sanh) có nghĩa là nhân duyên khởi sanh của kinh này hay kinh kia và của chuyện tiền thân. Anusandhiṃ (sự liên kết) có nghĩa là sự liên kết, như là sự liên kết về sau v.v... Pubbāparaṃ (trước và sau) có nghĩa là sự liên quan. (Như là:) “Từ này nên được nói như vầy, sự trước sau này nên được hiểu như vầy.”

කුලසඞ්ගණ්හනපරිහාරන්ති ලාභුප්පාදනත්ථං කුලානං සඞ්ගණ්හනවිධිනො පරිහරණං තන්නියමිතං එකන්තිකං කුලසඞ්ගහණවිධිං.

Kulasaṅgaṇhanaparihāraṃ (sự thực hành việc nhiếp phục các gia đình) có nghĩa là sự thực hành phương cách nhiếp phục các gia đình vì mục đích làm sanh khởi lợi lộc, là phương cách nhiếp phục gia đình đã được quy định và nhất định cho mục đích ấy.

චඞ්කමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Kinh Hành đã chấm dứt.

6. සගාථාසුත්තවණ්ණනා

6. Chú Giải Kinh Có Kệ Ngôn

100. ‘‘ධාතුසො සංසන්දන්තී’’ති ඉදං අජ්ඣාසයතො සරික්ඛතාදස්සනං, න කායෙන මිස්සීභාවදස්සනන්ති ආහ ‘‘සමුද්දන්තරෙ’’තිආදි. නිරන්තරොති නිබ්බිසෙසො. සංසග්ගාති පඤ්චවිධසංසග්ගහෙතු. සංසග්ගගහණෙන චෙත්ථ සංසග්ගවත්ථුකා තණ්හා ගහිතා. තෙනාහ ‘‘දස්සන…පෙ… ස්නෙහෙනා’’ති.

100. Câu “Dhātuso saṃsandanti (họ tương hợp theo giới tánh)” này cho thấy sự tương đồng về khuynh hướng, không phải cho thấy tình trạng hòa trộn về thân thể, nên ngài (Chú giải) đã nói “samuddantare (cách biển)” v.v... Nirantaro có nghĩa là không có sự khác biệt. Saṃsaggā có nghĩa là nguyên nhân của năm loại giao tiếp. Và ở đây, do bởi việc đề cập đến sự giao tiếp, ái dục có sự giao tiếp làm đối tượng đã được kể đến. Do đó, ngài đã nói “dassana… ... snehena (do bởi sự thấy... do bởi sự thương mến).”

වනති භජති සජ්ජති තෙනාති වනං, වනථොති ච කිලෙසො වුච්චතීති ආහ ‘‘වනථො ජාතොති කිලෙසවනං ජාත’’න්ති. ඉතරෙ සංසග්ගමූලකාති තමෙව පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘අදස්සනෙනා’’ති. සාධුජීවීති සාධු සුට්ඨු ජීවී, තංජීවනසීලො. තෙනාහ ‘‘පරිසුද්ධජීවිතං ජීවමානො’’ති.

Do bởi điều ấy mà người ta ham muốn (vanati), thân cận (bhajati), dính mắc (sajjati), nên được gọi là vanaṃ (rừng rậm, ái dục); và vanatho được gọi là phiền não, nên ngài (Chú giải) đã nói “vanatho jāto (ái dục đã sanh khởi) có nghĩa là khu rừng phiền não đã sanh khởi.” Các điều khác có sự giao tiếp làm căn nguyên, trong khi bác bỏ chính điều ấy, ngài đã nói “adassanena (do bởi không thấy).” Sādhujīvī có nghĩa là người sống tốt đẹp, sống thiện xảo, có giới hạnh sống như vậy. Do đó, ngài đã nói “parisuddhajīvitaṃ jīvamāno (trong khi đang sống đời sống trong sạch).”

සගාථාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Có Kệ Ngôn đã chấm dứt.

7. අස්සද්ධසංසන්දනසුත්තවණ්ණනා

7. Chú Giải Kinh Tương Hợp Của Người Không Tín

101. නිරොජාති [Pg.140] සද්ධාස්නෙහාභාවෙන නිස්නෙහා. තතො එව අරසභාවෙන නිරසා. එකසදිසාති සමසමා නිබ්බිසෙසා. තෙනාහ ‘‘නිරන්තරා’’ති. අලජ්ජිතාය එකසීමකතා භින්නමරියාදා. සද්ධා තෙසං අත්ථීති සද්ධා. තන්තිපාලකාති සද්ධම්මතන්තියා පාලකා. වංසානුරක්ඛකාති අරියවංසස්ස අනුරක්ඛකා. ආරද්ධවීරියාති පග්ගහිතවීරියා. යස්මා තාදිසානං වීරියං පරිපුණ්ණං නාම හොති කිච්චසිද්ධියා, තස්මා වුත්තං ‘‘පරිපුණ්ණපරක්කමා’’ති. සබ්බකිච්චපරිග්ගාහිකායාති චතුන්නං සතිපට්ඨානානං භාවනාකිච්චපරිග්ගාහිකාය.

101. Nirojā có nghĩa là không có sự thương mến do bởi không có đức tin và lòng thương mến. Chính do bởi điều ấy mà là nirasā (vô vị) do bởi tình trạng không có hương vị. Ekasadisā có nghĩa là hoàn toàn giống nhau, không có sự khác biệt. Do đó, ngài đã nói “nirantarā (không gián đoạn).” Đối với người không có tàm, việc có cùng một ranh giới là đã phá vỡ giới hạn. Saddhā có nghĩa là họ có đức tin. Tantipālakā có nghĩa là những người bảo hộ dòng truyền thừa của Chánh pháp. Vaṃsānurakkhakā có nghĩa là những người gìn giữ dòng dõi bậc Thánh. Āraddhavīriyā có nghĩa là những người đã khởi sự tinh tấn. Bởi vì sự tinh tấn của những người như vậy quả là được viên mãn để thành tựu phận sự, do đó được nói là “paripuṇṇaparakkamā (có sự nỗ lực viên mãn).” Sabbakiccapariggāhikāya có nghĩa là (trí tuệ) bao quát phận sự tu tập bốn niệm xứ.

අස්සද්ධසංසන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Kinh Tương Hợp Của Người Không Tín đã chấm dứt.

8-12. අස්සද්ධමූලකසුත්තාදිවණ්ණනා

8-12. Chú Giải Các Kinh Bắt Đầu Bằng Kinh Căn Bản Vô Tín

102-106. අට්ඨමාදීනීති අට්ඨමං නවමං දසමං එකාදසමං ද්වාදසමන්ති ඉමානි පඤ්ච සුත්තානීති එකෙ. අපරෙ පන නව සුත්තානීති ඉච්ඡන්ති. ස්වායමත්ථො අට්ඨකථායං වුත්තොයෙව. පාළියඤ්ච කෙසුචි පොත්ථකෙසු ලිඛීයති.

102-106. Aṭṭhamādīni (bắt đầu bằng kinh thứ tám): Một số vị cho rằng đó là năm bài kinh này: kinh thứ tám, thứ chín, thứ mười, thứ mười một, và thứ mười hai. Tuy nhiên, các vị khác lại muốn là chín bài kinh. Ý nghĩa này đã được nói đến trong Chú giải. Và trong một số sách, điều này cũng được viết trong văn bản Pāli.

අස්සද්ධමූලකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Các Kinh Bắt Đầu Bằng Kinh Căn Bản Vô Tín đã chấm dứt.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Phẩm Thứ Hai đã chấm dứt.

3. කම්මපථවග්ගො

3. Phẩm Nghiệp Đạo

1-2. අසමාහිතසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Chú Giải Các Kinh Bắt Đầu Bằng Kinh Không Định Tĩnh

107-108. ඉතො පරෙසූති ඉතො දුතියවග්ගතො පරෙසු සුත්තෙසු. පඨමන්ති පඨමවග්ගෙ පඨමං. කස්මා පනෙත්ථ එවං දෙසනා පවත්තාති ආහ ‘‘එවං වුච්චමානෙ’’තිආදි.

107-108. Ito paresu (trong các kinh tiếp theo) có nghĩa là trong các bài kinh tiếp theo phẩm thứ hai này. Paṭhamaṃ (kinh đầu tiên) có nghĩa là kinh đầu tiên trong phẩm đầu tiên. (Câu hỏi:) “Tại sao ở đây bài thuyết giảng lại được tiến hành như vậy?” (Để trả lời,) ngài đã nói “evaṃ vuccamāne (khi được nói như vầy)” v.v...

අසමාහිතසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần Chú Giải Các Kinh Bắt Đầu Bằng Kinh Không Định Tĩnh đã chấm dứt.

3-5. පඤ්චසික්ඛාපදසුත්තාදිවණ්ණනා

3-5. Chú Giải Các Kinh Bắt Đầu Bằng Kinh Năm Học Giới

109-111. සුරාමෙරයසඞ්ඛාතන්ති [Pg.141] පිට්ඨසුරාදිසුරාසඞ්ඛාතං පුප්ඵාසවාදිමෙරයසඞ්ඛාතඤ්ච. මජ්ජනට්ඨෙන මජ්ජං. සුරාමෙරයමජ්ජප්පමාදොති වුච්චති ‘‘මජ්ජති තෙනා’’ති කත්වා. තස්මිං තිට්ඨන්තීති තස්මිං පමාදෙ පමජ්ජනවසෙන තිට්ඨන්තීති අත්ථො. සෙසං තතියචතුත්ථෙසු සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

109-111. Surāmerayasaṅkhātaṃ (được gọi là rượu nấu và rượu men) có nghĩa là được gọi là rượu nấu (surā) như rượu nấu từ bột, và được gọi là rượu men (meraya) như rượu ngâm từ hoa. Majjaṃ (chất say) là theo ý nghĩa làm say sưa. Được gọi là surāmerayamajjappamādo (rượu nấu, rượu men, chất say là nền tảng của sự dể duôi) là do bởi câu “người ta say sưa vì nó.” Tasmiṃ tiṭṭhanti (họ trú trong đó) có nghĩa là họ trú trong sự dể duôi ấy bằng cách dể duôi. Phần còn lại trong các kinh thứ ba và thứ tư thì dễ hiểu.

පඤ්චමෙ තානි පදානි සංවණ්ණෙතුං ‘‘පඤ්චමෙ’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පාණො නාම වොහාරතො සත්තො, පරමත්ථතො ජීවිතින්ද්‍රියං, තං පාණං අතිපාතෙන්ති අතිච්ච අන්තරෙයෙව, අතික්කම්ම වා සත්ථාදීහි අභිභවිත්වා පාතෙන්ති සණිකං පතිතුං අදත්වා සීඝං පාතෙන්තීති අත්ථො. කායෙන වාචාය වා අදින්නං පරසන්තකං. ආදියන්තීති ගණ්හන්ති. මිච්ඡාති න සම්මා, ගාරය්හවසෙන. මුසාති අතථං වත්ථු. වදන්තීති විසංවාදනවසෙන වදන්ති. පියසුඤ්ඤකරණතො පිසුණා, පිසති වා පරෙ සත්තෙ, හිංසතීති අත්ථො. මම්මච්ඡෙදිකාති එතෙන පරස්ස මම්මච්ඡෙදවසෙන එකන්තඵරුසසඤ්චෙතනා ඵරුසවාචා නාමාති දස්සෙති. අභිජ්ඣාසද්දො ලුබ්භනෙ නිරුළ්හොති ආහ ‘‘පරභණ්ඩෙ ලුබ්භනසීලාති අත්ථො’’ති. බ්‍යාපන්නන්ති දොසවසෙන විපන්නං. පකතිවිජහනෙන පූතිභූතං. සාධූහි ගරහිතබ්බතං පත්තා ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනයප්පවත්තා නත්ථිකාහෙතුකඅකිරියදිට්ඨි කම්මපථපරියාපන්නා නාම. මිච්ඡත්තපරියාපන්නා සබ්බාපි ලොකුත්තරමග්ගපටිපක්ඛා විපරීතදිට්ඨි.

Ở phần thứ năm, (đoạn văn) bắt đầu bằng ‘pañcame’ (thứ năm) được khởi đầu để giải thích các thuật ngữ ấy. Ở đây, pāṇa (sinh mạng) theo quy ước là chúng sanh, theo chân đế là mạng căn. Họ sát hại sinh mạng ấy (pāṇaṃ atipātenti) có nghĩa là họ làm cho rơi rụng trước thời hạn (aticca antareyeva), hoặc sau khi vượt qua, chế ngự bằng khí giới v.v..., họ làm cho rơi rụng nhanh chóng, không để cho rơi rụng từ từ. (Của) không được cho (adinnaṃ) là tài sản của người khác, (lấy) bằng thân hoặc khẩu. Họ lấy (Ādiyanti) có nghĩa là họ cầm lấy. Micchā (tà) là không chơn chánh, theo cách đáng bị quở trách. Musā (nói dối) là sự việc không thật. Vadanti (họ nói) có nghĩa là họ nói theo cách lừa dối. Pisuṇā (đâm thọc) là do làm cho tình thương mến biến mất, hoặc nó nghiền nát các chúng sanh khác, nghĩa là nó làm hại. Mammacchedikā (lời nói làm tổn thương) qua đó cho thấy rằng lời nói thô ác là tư tâm hoàn toàn ác độc theo cách làm tổn thương người khác. Từ abhijjhā (tham lam) đã được xác lập theo nghĩa tham muốn, nên nói rằng ‘có nghĩa là có tính tham muốn tài sản của người khác’. Byāpannaṃ (sân hận) là bị hư hoại do sân. Do từ bỏ bản chất tự nhiên nên trở nên thối rữa. Quan điểm hư vô, vô nhân, vô hành (natthikāhetukaakiriyadiṭṭhi) diễn tiến theo cách ‘không có (quả của việc) bố thí’ v.v..., đã đạt đến trạng thái bị các bậc thiện nhân quở trách, được gọi là (tà kiến) thuộc về nghiệp đạo. Tất cả các tà kiến đối nghịch với đạo siêu thế đều được bao gồm trong tà tánh.

තෙසන්ති කම්මපථානං. වොහාරතොති ඉන්ද්‍රියබද්ධං උපාදාය පඤ්ඤත්තිමත්තතො. තිරච්ඡානගතාදීසූති ආදි-සද්දෙන පෙතානං සඞ්ගහො. පයොගවත්ථුමහන්තතාදීහි මහාසාවජ්ජතා තෙහි පච්චයෙහි උප්පජ්ජමානාය චෙතනාය බලවභාවතො. යථාවුත්තපච්චයවිපරියායෙපි තංතංපච්චයෙහි චෙතනාය බලවභාවවසෙන අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජතා වා වෙදිතබ්බා. ඉද්ධිමයොති කම්මවිපාකිද්ධිමයො දාඨාකොටනාදීනං විය.

Tesaṃ (của chúng) là của các nghiệp đạo. Vohārato (theo quy ước) là chỉ do khái niệm, dựa vào (chúng sanh) bị ràng buộc bởi các căn. Trong câu ‘loài bàng sanh v.v...’, từ ‘v.v...’ bao gồm cả loài ngạ quỷ. Tội lỗi nặng (mahāsāvajjatā) là do tính chất mạnh mẽ của tư tâm sanh khởi từ các duyên ấy, như là sự to lớn của tác ý và đối tượng v.v... Ngay cả trong trường hợp các duyên đã nói trên bị đảo ngược, cũng nên hiểu là tội lỗi nhẹ hay nặng tùy theo tính chất mạnh mẽ của tư tâm do các duyên tương ứng. Iddhimayo (do thần thông tạo ra) là do thần thông của quả nghiệp tạo ra, giống như việc nghiến răng nanh v.v...

මෙථුනසමාචාරෙසූති සදාරපරදාරගමනවසෙන දුවිධෙසු මෙථුනසමාචාරෙසු. තෙපි හීනාධිමුත්තිකෙහි කත්තබ්බතො කාමා නාම. මිච්ඡාචාරොති ගාරය්හාචාරො. ගාරය්හතා චස්ස එකන්තනිහීනතායාති ආහ [Pg.142] ‘‘එකන්තනින්දිතො ලාමකාචාරො’’ති අසද්ධම්මාධිප්පායෙනාති අසද්ධම්මසෙවනාධිප්පායෙන. ගොත්තරක්ඛිතාති සගොත්තෙහි රක්ඛිතා. ධම්මරක්ඛිතාති සහධම්මෙහි රක්ඛිතා. සස්සාමිකා නාම සාරක්ඛා. යස්සා ගමනෙ දණ්ඩො ඨපිතො, සා සපරිදණ්ඩා. භරියභාවාය ධනෙන කීතා ධනක්කීතා. ඡන්දෙන වසතීති ඡන්දවාසිනී. භොගත්ථං වසතීති භොගවාසිනී. පටත්ථං වසතීති පටවාසිනී. උදකපත්තං ආමසිත්වා ගහිතා ඔදපත්තකිනී. චුම්බටං අපනෙත්වා ගහිතා ඔභටචුම්බටා. කරමරානීතා ධජාහටා. තඞ්ඛණිකං ගහිතා මුහුත්තිකා. අභිභවිත්වා වීතික්කමො මිච්ඡාචාරො මහාසාවජ්ජො, න තථා ද්වින්නං සමානච්ඡන්දතාය. අභිභවිත්වා වීතික්කමනෙ සතිපි මග්ගෙනමග්ගපටිපත්තිඅධිවාසනෙ පුරිමුප්පන්නසෙවනාභිසන්ධිපයොගාභාවතො මිච්ඡාචාරො න හොති අභිභුය්‍යමානස්සාති වදන්ති. සෙවනාචිත්තෙ සති පයොගාභාවො අප්පමාණං යෙභුය්‍යෙන ඉත්ථියා සෙවනාපයොගස්ස අභාවතො. තථා සති පුරෙතරං සෙවනාචිත්තස්ස උපට්ඨානෙපි තස්සා මිච්ඡාචාරො න සියා, තථා පුරිසස්සපි සෙවනාපයොගාභාවෙ. තස්මා අත්තනො රුචියා පවත්තිතස්ස වසෙන තයො, බලක්කාරෙන පවත්තිතස්ස වසෙන තයොති සබ්බෙපි අග්ගහිතග්ගහණෙන ‘‘චත්තාරො සම්භාරා’’ති වුත්තං.

Methunasamācāresu (trong các hành vi giao hợp) là trong hai loại hành vi giao hợp theo cách đi đến với vợ mình và vợ người. Chúng cũng được gọi là dục lạc (kāmā) vì được thực hiện bởi những người có khuynh hướng thấp kém. Micchācāro (tà hạnh) là hành vi đáng bị quở trách. Và sự đáng quở trách của nó là do tính chất hoàn toàn thấp hèn, nên nói là ‘hành vi thấp kém, hoàn toàn bị chê bai’. Asaddhammādhippāyena (với ý định phi pháp) là với ý định thực hành phi pháp. Gottarakkhitā là người được gia tộc bảo vệ. Dhammarakkhitā là người được các vị đồng pháp bảo vệ. Sassāmikā (có chồng) được gọi là sārakkhā (có người bảo vệ). Người phụ nữ mà việc đi đến với bà ta có hình phạt được đặt ra, đó là saparidaṇḍā (có hình phạt kèm theo). Người được mua bằng tiền để làm vợ là dhanakkītā. Người sống chung do ý muốn là chandavāsinī. Người sống chung vì tài sản là bhogavāsinī. Người sống chung vì y phục là paṭavāsinī. Người được nhận sau khi chạm vào bát nước là odapattakinī. Người được nhận sau khi bỏ vòng đội đầu xuống là obhaṭacumbaṭā. Người bị bắt làm tù binh là dhajāhaṭā. Người được lấy trong chốc lát là muhuttikā. Sự vi phạm do cưỡng bức là tà hạnh có tội lỗi nặng, không như vậy khi có sự đồng thuận của cả hai. Họ nói rằng ngay cả khi có sự vi phạm do cưỡng bức, đối với người bị cưỡng bức, đó không phải là tà hạnh vì không có tác ý và nỗ lực giao hợp sanh khởi trước đó, trong khi phải chịu đựng sự thực hành đường (âm đạo) với không phải đường. Khi có tâm giao hợp, sự vắng mặt của nỗ lực không phải là tiêu chuẩn, vì phần lớn là do sự vắng mặt của nỗ lực giao hợp từ phía người nữ. Nếu vậy, ngay cả khi tâm giao hợp đã sanh khởi trong cô ấy trước đó, đó cũng không phải là tà hạnh đối với cô ấy, và tương tự đối với người nam nếu không có nỗ lực giao hợp. Do đó, đối với trường hợp diễn tiến theo sở thích của mình có ba, đối với trường hợp diễn tiến bằng vũ lực có ba, như vậy tất cả, bằng cách bao gồm những gì chưa được bao gồm, được nói là ‘bốn thành phần’.

ආසෙවනමන්දතායාති යාය අකුසලචෙතනාය සම්ඵං පලපති, තස්සා ඉත්තරකාලතාය පවත්තියා අනාසෙවනාති පරිදුබ්බලා හොති චෙතනා.

Āsevanamandatāyā (do sự thực hành yếu ớt) có nghĩa là: Bất thiện tư tâm nào mà người ấy nói lời vô ích, do sự diễn tiến trong một thời gian ngắn của tư tâm ấy, nên không phải là sự thực hành (thường xuyên), do đó tư tâm trở nên rất yếu ớt.

උපසග්ගවසෙන අත්ථවිසෙසවාචිනො ධාතුසද්දාති අභිජ්ඣායතීති පදස්ස පරභණ්ඩාභිමුඛීතිආදිඅත්ථො වුත්තො. තන්නින්නතායාති තස්මිං පරභණ්ඩෙ ලුබ්භනවසෙන නින්නතාය. අභිපුබ්බො ඣෙ-සද්දො ලුබ්භනෙ නිරුළ්හොති දට්ඨබ්බො. යස්ස භණ්ඩං අභිජ්ඣායති, තස්ස අප්පගුණතාය අප්පසාවජ්ජා, මහාගුණතාය මහාසාවජ්ජාතිආදිනා නයෙන තත්ථ අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජවිභාගො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘අදින්නාදානං වියා’’තිආදි. අත්තනො පරිණාමනං චිත්තෙනෙවාති දට්ඨබ්බං.

Do từ gốc (dhātusadda) diễn đạt một ý nghĩa đặc biệt thông qua tiếp đầu ngữ (upasagga), nên ý nghĩa của từ ‘abhijjhāyati’ được nói là ‘hướng đến tài sản của người khác’ v.v... Tanninnatāya (do sự hướng đến đó) là do sự hướng đến tài sản của người khác theo cách tham lam. Cần phải hiểu rằng từ ‘jhe’ có tiếp đầu ngữ ‘abhi’ được xác lập theo nghĩa tham lam. Sự phân biệt tội lỗi nhẹ và tội lỗi nặng ở đây cần được hiểu theo phương pháp sau: Nếu tài sản mà người ấy tham muốn thuộc về người có ít đức hạnh thì tội lỗi nhẹ, nếu thuộc về người có nhiều đức hạnh thì tội lỗi nặng, v.v... Do đó, có nói rằng ‘giống như trộm cắp’ v.v... Cần phải hiểu rằng sự chuyển hướng về cho mình chỉ bằng tâm.

හිතසුඛං බ්‍යාපාදයතීති යො නං උප්පාදෙති, යස්ස උප්පාදෙති, තස්ස සති සමවායෙ හිතසුඛං විනාසෙති. අහො වතාති ඉමිනා යථා අභිජ්ඣානෙ වත්ථුනො එකන්තතො අත්තනො පරිණාමනං දස්සිතං[Pg.143], එවමිධාපි වත්ථුනො ‘‘අහො වතා’’ති ඉමිනා පරස්ස විනාසචින්තාය එකන්තතො නියමිතභාවං දස්සෙති. එවඤ්හි නෙසං දාරුණප්පවත්තියා කම්මපථප්පවත්ති.

Hitasukhaṃ byāpādayati (nó hủy hoại lợi ích và hạnh phúc) có nghĩa là: đối với người làm cho nó sanh khởi, và đối với người mà nó được làm cho sanh khởi, nó hủy hoại lợi ích và hạnh phúc khi có sự hội đủ (các duyên). Bằng câu ‘Aho vata’ (Mong sao!), giống như trong trường hợp tham lam, sự chuyển hướng hoàn toàn đối tượng về cho mình đã được chỉ ra, ở đây cũng vậy, bằng câu ‘Mong sao!’, trạng thái được xác định hoàn toàn vào ý nghĩ hủy hoại người khác được chỉ ra. Vì như vậy, do sự diễn tiến tàn nhẫn của chúng, mới có sự diễn tiến của nghiệp đạo.

යථාභුච්චගහණාභාවෙනාති යථාතච්ඡගහණස්ස අභාවෙන අනිච්චාදිසභාවස්ස නිච්චාදිතො ගහණෙන. මිච්ඡා පස්සතීති විතථං පස්සති. සම්ඵප්පලාපො වියාති ඉමිනා ආසෙවනස්ස අප්පමහන්තතාහි මිච්ඡාදිට්ඨියා අප්පසාවජ්ජමහාසාවජ්ජතා. වත්ථුනොති ගහිතවත්ථුනො. ගහිතාකාරවිපරීතතාති මිච්ඡාදිට්ඨියා ගහිතාකාරස්ස විපරීතතා. තථාභාවෙනාති අත්තනො ගහිතාකාරෙනෙව තස්සා දිට්ඨියා, ගහිතස්ස වා වත්ථුනො උපට්ඨානං ‘‘එවමෙතං, න ඉතො අඤ්ඤථා’’ති.

Yathābhuccagahaṇābhāvena (do không nắm bắt đúng như thật) là do không nắm bắt đúng sự thật, bằng cách nắm bắt bản chất vô thường v.v... là thường hằng v.v... Micchā passati (thấy một cách sai lầm) là thấy một cách sai trái. Bằng câu ‘giống như lời nói vô ích’, (cho thấy rằng) tội lỗi nhẹ và tội lỗi nặng của tà kiến là do sự ít hay nhiều của việc thực hành. Vatthuno (của đối tượng) là của đối tượng được nắm bắt. Gahitākāraviparītatā (sự trái ngược của cách thức nắm bắt) là sự trái ngược của cách thức nắm bắt của tà kiến. Tathābhāvena (do trạng thái như vậy) là sự hiện khởi của tà kiến ấy, hoặc của đối tượng được nắm bắt, đúng theo cách thức nắm bắt của chính nó, rằng ‘việc này là như vậy, không khác hơn’.

ධම්මතොති සභාවතො. කොට්ඨාසතොති චිත්තඞ්ගකොට්ඨාසතො, යංකොට්ඨාසා හොන්ති, තතොති අත්ථො. චෙතනාධම්මාවාති චෙතනාසභාවා එව. පටිපාටියා සත්තාති එත්ථ නනු චෙතනා අභිධම්මෙ කම්මපථෙසු න වුත්තාති පටිපාටියා සත්තන්නං කම්මපථභාවො න යුත්තොති? න, අවචනස්ස අඤ්ඤහෙතුකත්තා. න හි තත්ථ චෙතනාය අකම්මපථත්තා කම්මපථරාසිම්හි අවචනං, කදාචි පන කම්මපථො හොති, න සබ්බදාති කම්මපථභාවස්ස අනියතත්තා අවචනං. යදා, පනස්ස කම්මපථභාවො හොති, තදා කම්මපථරාසිසඞ්ගහො න නිවාරිතො. එත්ථාහ – යදි චෙතනාය සබ්බදා කම්මපථභාවාභාවතො අනියතො කම්මපථභාවොති කම්මපථරාසිම්හි අවචනං, නනු අභිජ්ඣාදීනම්පි කම්මපථභාවං අප්පත්තානං අත්ථිතාය අනියතො කම්මපථභාවොති තෙසම්පි කම්මපථරාසිම්හි අවචනං ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, කම්මපථතාතංසභාගතාහි තෙසං තත්ථ වුත්තත්තා. යදි එවං චෙතනාපි තත්ථ වත්තබ්බා සියා? සච්චමෙතං. සා පන පාණාතිපාතාදිකාති පාකටො තස්සා කම්මපථභාවොති න වුත්තා සියා. චෙතනාය හි ‘‘චෙතනාහං, භික්ඛවෙ, කම්මං වදාමි (අ. නි. 6.63; කථා. 539) තිවිධා, භික්ඛවෙ, කායසඤ්චෙතනා අකුසලං කායකම්ම’’න්තිආදිවචනතො (කථා. 539) කම්මභාවො පාකටො. කම්මංයෙව ච සුගතිදුග්ගතීනං තත්ථුප්පජ්ජනකසුඛදුක්ඛානඤ්ච පථභාවෙන පවත්තං කම්මපථොති වුච්චතීති පාකටො, තස්සා කම්මපථභාවො. අභිජ්ඣාදීනං පන චෙතනාසමීහනභාවෙන සුචරිතදුච්චරිතභාවො, චෙතනාජනිතපිට්ඨිවට්ටකභාවෙන සුගතිදුග්ගතිතදුප්පජ්ජනකසුඛදුක්ඛානං [Pg.144] පථභාවො චාති, න තථා පාකටො කම්මපථභාවොති, තෙ එව තෙන සභාවෙන දස්සෙතුං අභිධම්මෙ කම්මපථරාසිභාවෙන වුත්තා. අතථාජාතියකත්තා වා චෙතනා තෙහි සද්ධිං න වුත්තාති දට්ඨබ්බං. මූලං පත්වාති මූලදෙසනං පත්වා, මූලසභාවෙසු ධම්මෙසු දෙසියමානෙසූති අත්ථො.

Dhammato nghĩa là theo tự tánh. Koṭṭhāsato nghĩa là theo phần chi của tâm, nghĩa là theo phần nào mà chúng hiện hữu. Cetanādhammā nghĩa là chính các pháp tư. Ở đây, về câu paṭipāṭiyā satta (bảy pháp theo thứ tự), chẳng phải tư không được nói đến trong các nghiệp lộ trong Abhidhamma, nên việc bảy pháp theo thứ tự có trạng thái nghiệp lộ là không hợp lý sao? Không phải vậy, vì việc không nói đến là do nguyên nhân khác. Thật vậy, việc không nói đến trong nhóm nghiệp lộ không phải vì tư không phải là nghiệp lộ, mà là vì đôi khi nó là nghiệp lộ, không phải luôn luôn, nên trạng thái nghiệp lộ của nó là không xác định. Tuy nhiên, khi nó có trạng thái nghiệp lộ, thì việc bao gồm nó trong nhóm nghiệp lộ không bị ngăn cản. Ở đây, có người nói: Nếu việc không nói đến trong nhóm nghiệp lộ là do trạng thái nghiệp lộ của tư không xác định vì không phải lúc nào nó cũng là nghiệp lộ, thì chẳng phải trạng thái nghiệp lộ của tham ái v.v... cũng không xác định vì có những trường hợp chúng chưa đạt đến trạng thái nghiệp lộ, nên việc không nói đến chúng trong nhóm nghiệp lộ cũng sẽ xảy ra sao? Không xảy ra, vì chúng được nói đến ở đó do có cùng bản chất với nghiệp lộ. Nếu vậy, chẳng phải tư cũng nên được nói đến ở đó sao? Điều này đúng. Nhưng nó là sát sanh v.v..., nên trạng thái nghiệp lộ của nó đã rõ ràng, vì vậy có thể nó không được nói đến. Thật vậy, trạng thái nghiệp của tư đã rõ ràng qua các lời dạy như: "Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng tư là nghiệp" (A. Ni. 6.63; Kathā. 539), và "Này các Tỳ khưu, có ba loại thân tư là thân nghiệp bất thiện" (Kathā. 539). Và chính nghiệp, do diễn tiến như là con đường dẫn đến cõi lành, cõi dữ và những khổ lạc sanh khởi ở đó, được gọi là nghiệp lộ, nên trạng thái nghiệp lộ của nó đã rõ ràng. Còn đối với tham ái v.v..., trạng thái thiện hành, ác hành do sự cố gắng của tư, và trạng thái con đường dẫn đến cõi lành, cõi dữ và những khổ lạc sanh khởi ở đó do là hậu quả của tư, thì trạng thái nghiệp lộ không rõ ràng như vậy. Do đó, chính chúng được nói đến trong Abhidhamma như là nhóm nghiệp lộ để chỉ rõ bản chất ấy. Hoặc nên hiểu rằng tư không được nói đến cùng với chúng vì không cùng loại. Mūlaṃ patvā nghĩa là đến phần thuyết giảng về căn, nghĩa là khi các pháp có bản chất là căn đang được thuyết giảng.

අදින්නාදානං සත්තාරම්මණන්ති ඉදං ‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදා පරිත්තාරම්මණා එවා’’ති ඉමාය පාළියා විරුජ්ඣති. යඤ්හි පාණාතිපාතාදිදුස්සීල්‍යස්ස ආරම්මණං, තදෙව තං වෙරමණියා ආරම්මණං. වීතික්කමිතබ්බවත්ථුතො එව හි විරතීති. ‘‘සත්තාරම්මණ’’න්ති වා සත්තසඞ්ඛාතං සඞ්ඛාරාරම්මණමෙව උපාදාය වුත්තත්තා න කොචි විරොධො. තථා හි වුත්තං සම්මොහවිනොදනියං (විභ. අට්ඨ. 714) ‘‘යානි සික්ඛාපදානි එත්ථ ‘සත්තාරම්මණානී’ති වුත්තානි, තානි යස්මා ‘සත්තොති’ති සඞ්ඛං ගතෙ සඞ්ඛාරෙයෙව ආරම්මණං කරොන්තී’’ති. ඉතො පරෙසුපි එසෙව නයො. විසභාගවත්ථුනො ‘‘ඉත්ථිපුරිසා’’ති ගහෙතබ්බතො සත්තාරම්මණොතිපි එකෙ. ‘‘එකො දිට්ඨො, ද්වෙ සුතා’’තිආදිනා සම්ඵප්පලපනෙ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතවසෙන. තථා අභිජ්ඣාති එත්ථ තථා-සද්දො ‘‘දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතවසෙනා’’ති ඉදම්පි උපසංහරති, න සත්තසඞ්ඛාරාරම්මණතං එව දස්සනාදිවසෙන අභිජ්ඣායනතො. ‘‘නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා’’ති පවත්තමානාපි මිච්ඡාදිට්ඨි තෙභූමකධම්මාරම්මණා එවාති අධිප්පායෙන තස්සා සඞ්ඛාරාරම්මණතා වුත්තා. කථං පන මිච්ඡාදිට්ඨියා මහග්ගතප්පත්තා ධම්මා ආරම්මණං හොන්තීති? සාධාරණතො. නත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකොති හි පවත්තමානාය අත්ථතො රූපාරූපාවචරධම්මාපි ගහිතාව හොන්තීති.

Câu "Trộm cắp có chúng sanh làm đối tượng" này mâu thuẫn với câu Pāli: "Năm học giới chỉ có đối tượng nhỏ hẹp". Bởi vì đối tượng của ác giới như sát sanh v.v... cũng chính là đối tượng của sự kiêng cữ ấy. Vì sự kiêng cữ chính là từ đối tượng cần phải tránh xa. Hoặc, không có mâu thuẫn nào vì câu "có chúng sanh làm đối tượng" được nói liên quan đến chính đối tượng là hành được gọi là chúng sanh. Thật vậy, trong Sammohavinodanī (Vibh. Aṭṭha. 714) có nói: "Những học giới nào ở đây được gọi là 'có chúng sanh làm đối tượng', chúng lấy chính các hành được gọi là 'chúng sanh' làm đối tượng". Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp sau. Một số người cho rằng (tà dâm) cũng có chúng sanh làm đối tượng vì đối tượng khác giới tính được hiểu là "đàn bà, đàn ông". Trong lời nói vô ích, (đối tượng) là do thấy, nghe, cảm nhận, nhận biết, như trong câu "một người được thấy, hai người được nghe" v.v... Tương tự, trong tham ái, từ "tathā" (tương tự) cũng bao hàm cả "do thấy, nghe, cảm nhận, nhận biết", chứ không chỉ là có đối tượng là chúng sanh hay hành, vì sự thèm muốn là do thấy v.v... Tà kiến khởi lên rằng "Không có chúng sanh hóa sanh" cũng chỉ có các pháp ba cõi làm đối tượng, với ý nghĩa này mà trạng thái có hành làm đối tượng của nó được nói đến. Nhưng làm thế nào các pháp đã đạt đến đại hành có thể là đối tượng của tà kiến? Một cách tổng quát. Bởi vì khi tà kiến khởi lên rằng "Không có quả, quả dị thục của các nghiệp thiện ác", thì về mặt ý nghĩa, các pháp thuộc sắc giới và vô sắc giới cũng đã được bao gồm.

සුඛබහුලතාය රාජානො හසමානාපි ‘‘චොරං ඝාතෙථා’’ති වදන්ති, හාසො පන තෙසං අඤ්ඤවිසයොති ආහ ‘‘සන්නිට්ඨාපකචෙතනා පන නෙසං දුක්ඛසම්පයුත්තාව හොතී’’ති. මජ්ඣත්තවෙදනො න හොති, සුඛවෙදනොව. තත්ථ ‘‘කාමානං සමුදයා’’තිආදිනා වෙදනාභෙදො වෙදිතබ්බො. ලොභසමුට්ඨානො මුසාවාදො සුඛවෙදනො වා සියා මජ්ඣත්තවෙදනො වා, දොසසමුට්ඨානො දුක්ඛවෙදනො වාති මුසාවාදො තිවෙදනො සියා. ඉමිනා නයෙන සෙසෙසුපි යථාරහං වෙදනානං [Pg.145] ‘‘ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයායා’’තිආදිනා භෙදො වෙදිතබ්බො.

Do có nhiều lạc, các vị vua dù đang cười cũng nói: "Hãy giết tên trộm". Nhưng sự cười của họ có đối tượng khác, nên ngài nói: "Nhưng tư quyết định của họ chỉ tương ưng với khổ". Không phải là thọ xả, mà là thọ lạc. Ở đó, sự phân biệt thọ cần được hiểu qua câu "do sự sanh khởi của các dục" v.v... Lời nói dối do tham sanh khởi có thể là thọ lạc hoặc thọ xả, lời nói dối do sân sanh khởi là thọ khổ, vì vậy lời nói dối có thể có ba thọ. Theo phương pháp này, sự phân biệt các thọ trong các trường hợp còn lại cũng cần được hiểu một cách thích hợp qua câu "tham là nhân duyên cho sự sanh khởi của các nghiệp" v.v...

පාණාතිපාතො දොසමොහවසෙන ද්විමූලකොති සම්පයුත්තමූලමෙව සන්ධාය වුත්තං. තස්ස හි මූලට්ඨෙන උපකාරභාවො දොසවිසෙසො, නිදානමූලෙ පන ගය්හමානෙ ලොභමොහවසෙනපි වට්ටති. සම්මූළ්හො ආමිසකිඤ්ජක්ඛකාමොපි හි පාණං හනති. තෙනෙවාහ ‘‘ලොභො නිදානං කම්මානං සමුදයායා’’තිආදි (අ. නි. 3.34). සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

Việc nói rằng sát sanh có hai căn do sân và si là chỉ nói đến căn tương ưng. Thật vậy, trạng thái hỗ trợ với ý nghĩa là căn của nó là một loại sân đặc biệt. Nhưng khi xét đến căn nhân duyên, nó cũng có thể xảy ra do tham và si. Vì người si mê, ham muốn một chút vật chất cũng giết hại chúng sanh. Do đó, ngài đã nói: "Tham là nhân duyên cho sự sanh khởi của các nghiệp" v.v... (A. Ni. 3.34). Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại.

අසමාදින්නසීලස්ස සම්පත්තතො යථාඋපට්ඨිතවීතික්කමිතබ්බවත්ථුතො විරති සම්පත්තවිරති. සමාදානෙන උප්පන්නා විරති සමාදානවිරති. කිලෙසානං සමුච්ඡින්දනවසෙන පවත්තා මග්ගසම්පයුත්තා විරති සමුච්ඡෙදවිරති. කාමඤ්චෙත්ථ පාළියං විරතියොව ආගතා, සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ පන චෙතනාපි ආහරිත්වා දස්සිතාති තදුභයම්පි ගණ්හන්තො ‘‘චෙතනාපි වට්ටන්ති විරතියොපී’’ති ආහ.

Đối với người không thọ trì giới, sự kiêng cữ khỏi đối tượng cần tránh xa đã hiện diện một cách tình cờ là sự kiêng cữ do tình cờ (sampattavirati). Sự kiêng cữ sanh khởi do sự thọ trì là sự kiêng cữ do thọ trì (samādānavirati). Sự kiêng cữ tương ưng với đạo, diễn tiến theo cách đoạn trừ các phiền não là sự kiêng cữ do đoạn trừ (samucchedavirati). Mặc dù ở đây trong Pāli chỉ có các sự kiêng cữ được đề cập, nhưng trong phần phân tích học giới, tư cũng được đưa ra và chỉ rõ, do đó, để bao gồm cả hai, ngài đã nói: "cả tư cũng được và các sự kiêng cữ cũng được".

අදුස්සීල්‍යාරම්මණා ජීවිතින්ද්‍රියාදිආරම්මණා කථං දුස්සීල්‍යානි පජහන්තීති දස්සෙතුං ‘‘යථා පනා’’තිආදි වුත්තං. පාණාතිපාතාදීහි විරමණවසෙන පවත්තනතො තදාරම්මණභාවෙනෙව තානි පජහන්ති. න හි තදෙව ආරබ්භ තං පජහිතුං සක්කා තතො අනිස්සටභාවතො.

Để chỉ ra rằng: “Làm thế nào (các tâm) có đối tượng là không-phá-giới, có đối tượng là mạng quyền, v.v... lại có thể từ bỏ các sự phá giới?”, nên đoạn bắt đầu bằng “yathā panā” (còn như) đã được nói đến. Do tiến hành theo cách kiêng cấm sát sanh, v.v... nên chúng từ bỏ các điều ấy chính nhờ có đối tượng là sự kiêng cấm đó. Thật vậy, không thể từ bỏ điều gì bằng cách lấy chính điều đó làm đối tượng, vì chưa thoát khỏi điều đó.

අනභිජ්ඣා…පෙ… විරමන්තස්සාති අභිජ්ඣං පජහන්තස්සාති අත්ථො. න හි මනොදුච්චරිතතො විරති අත්ථි අනභිජ්ඣාදීහෙව තප්පහානසිද්ධිතො.

(Câu) “anabhijjhā…pe… viramantassa” (của người kiêng cấm... không tham lam...) có nghĩa là: “của người từ bỏ lòng tham lam”. Thật vậy, không có sự kiêng cấm khỏi ý ác hành, vì sự từ bỏ điều ấy được thành tựu chính nhờ vào các pháp như không tham lam, v.v...

පඤ්චසික්ඛාපදසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải kinh Năm Học Giới, v.v...

7. දසඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Mười Chi Phần

113. මිච්ඡත්තසම්මත්තවසෙනාති එත්ථ මිච්ඡාභාවො මිච්ඡත්තං, තථා සම්මාභාවො සම්මත්තං. තථා තථා පවත්තා අකුසලක්ඛන්ධාව මිච්ඡාසති, එවං මිච්ඡාඤාණම්පි දට්ඨබ්බං. න හි ඤාණස්ස මිච්ඡාභාවො නාම අත්ථි. තස්මා මිච්ඡාඤාණිනොති මිච්ඡාසඤ්ඤාණාති අත්ථො, අයොනිසො පවත්තචිත්තුප්පාදාති [Pg.146] අධිප්පායො. මිච්ඡාපච්චවෙක්ඛණෙනාති මිච්ඡාදිට්ඨිආදීනං මිච්ඡා අයොනිසො පච්චවෙක්ඛණෙන. කුසලවිමුත්තීති පකතිපුරිසසන්තරජානනං, ගුණවියුත්තස්ස අත්තනො සකත්තනි අවට්ඨානන්ති එවමාදිං අකුසලපවත්තිං ‘‘කුසලවිමුත්තී’’ති ගහෙත්වා ඨිතා මිච්ඡාවිමුත්තිකා. සම්මාපච්චවෙක්ඛණාති ඣානවිමොක්ඛාදීසු සම්මා අවිපරීතං පවත්තා පච්චවෙක්ඛණා.

113. Trong câu “micchattasammattavasena” (theo cách tà và chánh), tà tánh là tà, cũng vậy, chánh tánh là chánh. Các uẩn bất thiện đã khởi lên theo cách như vậy chính là tà niệm, cũng nên hiểu tà trí là như vậy. Thật vậy, không có cái gọi là tà tánh của trí. Do đó, “người có tà trí” có nghĩa là người có tà tưởng, ý muốn nói là tâm sanh khởi không do như lý tác ý. “Do sự tà quán xét” là do sự quán xét một cách sai lầm, không như lý về tà kiến, v.v... “Thiện giải thoát” là những người có tà giải thoát, là những người đã chấp thủ và an trú vào sự diễn tiến bất thiện như là “thiện giải thoát”, chẳng hạn như biết được nội tâm của một phàm nhân, sự an trú vào tự ngã của bản thân đã xa lìa đức hạnh, v.v... “Chánh quán xét” là các sự quán xét đã khởi lên một cách đúng đắn, không sai lệch trong các tầng thiền, các sự giải thoát, v.v...

දසඞ්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải kinh Mười Chi Phần.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải phẩm Thứ Ba.

4. චතුත්ථවග්ගො

4. Phẩm Thứ Tư

1. චතුධාතුසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Bốn Đại

114. පතිට්ඨාධාතූති සහජාතානං ධම්මානං පතිට්ඨාභූතා ධාතු. ආබන්ධනධාතූති නහානියචුණ්ණස්ස උදකං විය සහජාතධම්මානං ආබන්ධනභූතා ධාතු. පරිපාචනධාතූති සූරියො ඵලාදීනං විය සහජාතධම්මානං පරිපාචනභූතා ධාතු. විත්ථම්භනධාතූති දුතියො විය සහජාතධම්මානං විත්ථම්භනභූතා ධාතු. කෙසාදයො වීසති කොට්ඨාසා. ආදි-සද්දෙන පිත්තාදයො සන්තප්පනාදයො උද්ධඞ්ගමා වාතාදයො ගහිතා. එතාති ධාතුයො.

114. Địa đại là đại làm nền tảng cho các pháp đồng sanh. Thủy đại là đại làm nhiệm vụ kết dính các pháp đồng sanh, giống như nước đối với bột để tắm. Hỏa đại là đại làm nhiệm vụ nung chín các pháp đồng sanh, giống như mặt trời đối với trái cây, v.v... Phong đại là đại làm nhiệm vụ chống đỡ các pháp đồng sanh, giống như người thứ hai. Hai mươi thể trược bắt đầu bằng tóc. Do từ “v.v...” (ādi), mật, v.v..., sự nung nóng, v.v..., các loại gió đi lên trên, v.v... được kể đến. “Etā” là các đại này.

චතුධාතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải kinh Bốn Đại.

2. පුබ්බෙසම්බොධසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Trước Khi Giác Ngộ

115. අයං පථවීධාතුං නිස්සාය තං ආරබ්භ පවත්තො අස්සාදො. එවං පවත්තානන්ති එවං කායෙ පභාවස්ස පවෙදනවසෙනෙව පවත්තානං. හුත්වා අභාවාකාරෙනාති පුබ්බෙ අවිජ්ජමානා පච්චයසාමග්ගියා හුත්වා උප්පජ්ජිත්වා පුන භඞ්ගුපගමනතො උද්ධං අභාවාකාරෙන. න නිච්චාති අනිච්චා අද්ධුවත්තා, ධුවං නිච්චං. පටිපීළනාකාරෙනාති උදයබ්බයවසෙන අභිණ්හං පීළනාකාරෙන [Pg.147] දුක්ඛට්ඨෙන. සභාවවිගමාකාරෙනාති අත්තනො සභාවස්ස විගච්ඡනාකාරෙන. සභාවධම්මා හි අප්පමත්තං ඛණං පත්වා නිරුජ්ඣන්ති. තස්මා තෙ ‘‘ජරාය මරණෙන චා’’ති ද්වෙධා විපරිණමන්ති. තෙනාහ ‘‘විපරිණාමධම්මා’’ති. ආදීනං වාති පවත්තෙතීති ආදීනවො, පරමකාපඤ්ඤතා. විනීයතීති වූපසමීයති. අච්චන්තප්පහානවසෙන නිස්සරති එතෙනාති නිස්සරණං.

115. Vị ngọt này đã khởi lên do nương vào địa đại, lấy địa đại làm đối tượng. “Evaṃ pavattānaṃ” (của các pháp đã khởi lên như vậy) là của các pháp đã khởi lên chính do cách làm cho biết được sự tác động ở trong thân. “Hutvā abhāvākārena” (đã có rồi trở thành không có) là trước đây chưa có, do sự hội đủ của các duyên nên đã có, đã sanh khởi, rồi sau khi đi đến sự hoại diệt thì trở thành không có. “Na nicca” (không thường còn) là vô thường, do vì không bền vững; “dhuvaṃ” là thường còn, bền vững. “Paṭipīḷanākārena” (do cách bức bách) là do cách thường xuyên bức bách theo sự sanh và diệt, với ý nghĩa là khổ. “Sabhāvavigamākārena” (do cách từ bỏ tự tánh) là do cách tự tánh của chính nó bị biến mất. Thật vậy, các pháp hữu vi sau khi tồn tại một khoảnh khắc không đáng kể liền bị diệt đi. Do đó, chúng biến đổi theo hai cách: “do già và do chết”. Vì thế, Ngài đã nói: “vipariṇāmadhammā” (có tánh biến đổi). “Ādīnavo” (sự nguy hại) là pháp làm phát sanh sự khốn khổ, là sự cùng khổ tột bậc. “Vinīyati” (được điều phục) là được lắng dịu. “Nissaraṇaṃ” (sự xuất ly) là pháp mà nhờ đó người ta thoát ra khỏi do cách từ bỏ hoàn toàn.

සායං නිපන්නා සබ්බරත්තිං ඛෙපෙත්වා පාතො උට්ඨහාම, මාසපුණ්ණඝටො විය නො සරීරං නිස්සන්දාභාවතො.

Vào buổi chiều, chúng tôi nằm xuống, trải qua suốt đêm, đến sáng mới thức dậy, thân của chúng tôi giống như cái ghè chứa đầy đậu, do vì không có sự chảy ra.

ඵුසිතමත්තෙසුපීති උදකස්ස ඵුසිතමත්තෙසුපි.

“Phusitamattesupi” (dầu chỉ mới chạm đến) là dầu chỉ mới chạm đến nước.

අතිනාමෙන්ති කාලං. එවං වුත්තනයෙන පවත්තා පුග්ගලා එතා පථවීධාතුආදයො අස්සාදෙන්ති නාම අභිරතිවසෙන තත්ථ ආකඞ්ඛුප්පාදනතො.

Họ làm cho thời gian trôi qua. Các hạng người đã sống theo phương cách đã được nói đến như vậy được gọi là thưởng thức địa đại, v.v... này, do vì đã làm sanh khởi sự mong muốn ở trong đó theo cách ưa thích.

අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙනාති අග්ගමග්ගඤාණෙන. රුක්ඛො බොධි ‘‘බුජ්ඣති එත්ථා’’ති කත්වා. මග්ගො බොධි ‘‘බුජ්ඣති එතෙනා’’ති කත්වා. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං බොධි සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මානං බුජ්ඣනතො. නිබ්බානං බොධි බුජ්ඣිතබ්බතො. තෙසන්ති නිද්ධාරණෙ සාමිවචනං. සාවකපාරමීඤාණන්ති සාවකපාරමීඤාණං යාථාවතො දස්සනවත්ථු.

“Abhivisiṭṭhena ñāṇena” (do trí tuệ siêu việt) là do trí tuệ của đạo cao tột. Cây là bồ-đề, vì (người ta) giác ngộ ở tại đó. Đạo là bồ-đề, vì (người ta) giác ngộ nhờ đó. Toàn giác trí là bồ-đề, do vì giác ngộ tất cả các pháp một cách đúng đắn và tự mình. Niết-bàn là bồ-đề, do vì là đối tượng cần được giác ngộ. “Tesaṃ” (của những vị ấy) là sở hữu cách trong ý nghĩa chỉ định. “Sāvakapāramīñāṇaṃ” (trí tuệ ba-la-mật của vị thinh văn) là trí tuệ ba-la-mật của vị thinh văn là nền tảng cho sự thấy biết đúng như thật.

අකුප්පාති පටිපක්ඛෙහි අකොපෙතබ්බො. කාරණතොති අරියමග්ගතො. තතො හිස්ස අකුප්පතා. තෙනාහ ‘‘සා හී’’තිආදී. ආරම්මණතොති නිබ්බානාරම්මණතො නිබ්බානාරම්මණානං ලොකියසමාපත්තීනං අභාවතො.

“Akuppā” (bất động) là không bị các pháp đối nghịch làm cho lay động. “Kāraṇato” (do từ nhân) là do từ thánh đạo. Thật vậy, sự bất động của vị ấy là do từ đó. Vì thế, đoạn bắt đầu bằng “sā hi” (thật vậy, sự giải thoát ấy) đã được nói đến. “Ārammaṇato” (do từ đối tượng) là do có đối tượng là Niết-bàn, vì không có các sự chứng đắc hiệp thế có đối tượng là Niết-bàn.

විත්ථාරවසෙනාති එකෙකධාතුවසෙනාති වදන්ති, එකෙකිස්සා පන ධාතුයා ලක්ඛණවිභත්තිදස්සනවසෙන. යන්ති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතො, යං නිමිත්තන්ති අත්ථො. අස්සාදෙති එතෙනාති අස්සාදො, තණ්හා. අයං පථවීධාතුයා අස්සාදොති එත්ථ අයං-සද්දො ‘‘පහානපටිවෙධො’’ති එත්ථාපි ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො ‘‘අයං පහානපටිවෙධො පටිවිජ්ඣිතබ්බට්ඨෙන සමුදයසච්ච’’න්ති. එස නයො සෙසසච්චෙසුපි. යාති යථාවුත්තෙසු අස්සාදො ආදීනවො නිස්සරණන්ති ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු පවත්තා [Pg.148] යා දිට්ඨි…පෙ… යො සමාධි, අයං භාවනාපටිවෙධො මග්ගසච්චන්ති වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං.

“Vitthāravasena” (theo cách rộng rãi), có vị nói là: “theo cách của từng đại một”, nhưng (đúng ra là) theo cách thấy được tướng và sự phân loại của từng đại một. “Yaṃ” là một bất biến từ trong ý nghĩa là nguyên nhân, có nghĩa là: “dấu hiệu nào”. “Assādo” (vị ngọt) là pháp mà người ta thưởng thức, là ái. Trong câu “ayaṃ pathavīdhātuyā assādo” (đây là vị ngọt của địa đại), từ “ayaṃ” (đây) cũng nên được đem đến và liên kết ở câu “pahānapaṭivedho” (sự chứng ngộ về việc từ bỏ) (để có nghĩa là): “sự chứng ngộ về việc từ bỏ này là Tập đế với ý nghĩa cần được liễu tri”. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các đế còn lại. “Yā” (nào) là: kiến... định nào đã khởi lên ở ba nơi này là vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly đã được nói đến như trên, sự chứng ngộ do tu tập này là Đạo đế, nên được liên kết theo phương pháp đã được nói đến.

පුබ්බෙසම්බොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải kinh Trước Khi Giác Ngộ.

3. අචරිංසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Đã Đi Tìm

116. යථා යාවතා නිස්සරණපරියෙසනට්ඨානෙ ආදීනවපරියෙසනා, එවං යාවතා ආදීනවපරියෙසනට්ඨානෙ අස්සාදපරියෙසනා සම්මාපටිපන්නස්සාති වුත්තං ‘‘අචරින්ති ඤාණචාරෙන අචරිං, අනුභවනචාරෙනා’’ති.

116. Đối với người thực hành đúng đắn, trong chừng mực nào sự tìm cầu sự nguy hại có ở nơi tìm cầu sự xuất ly, cũng vậy, trong chừng mực ấy sự tìm cầu vị ngọt có ở nơi tìm cầu sự nguy hại. Do đó, đã được nói rằng: “‘Acariṃ’ (Ta đã đi tìm) là Ta đã đi tìm bằng sự đi tìm của trí tuệ, bằng sự đi tìm của sự kinh nghiệm”.

අචරිංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần chú giải kinh Đã Đi Tìm.

4. නොචෙදංසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Nếu Không Có

117. නිස්සටාතිආදීනි පදානි, ආදිතො වුත්තපටිසෙධෙනාති ‘‘නෙවා’’ති එත්ථ වුත්තෙන නකාරෙන. තෙනාහ ‘‘න නිස්සටා’’තිආදි. විමරියාදිකතෙනාතිආදි ච එත්ථ විහරණපෙක්ඛණෙ කරණවචනං. දුතියනයෙති ‘‘යතො ච ඛො, භික්ඛවෙ’’තිආදිනා වුත්තනයෙ. කිලෙසවට්ටමරියාදාය සබ්බසො අභාවතො නිම්මරියාදිකතෙන චිත්තෙන. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. තීසූති දුතියාදීසු තීසු.

117. Các từ nissaṭa và các từ khác, bằng sự phủ định đã được nói ở phần đầu, tức là bằng âm na đã được nói ở đây trong từ ‘nevā’. Do đó, ngài nói: “na nissaṭā” và các từ khác. Và vimariyādikatena và các từ khác ở đây là công cụ cách trong ý nghĩa của sự an trú. Trong phương pháp thứ hai là trong phương pháp đã được nói bằng câu “yato ca kho, bhikkhave” và các câu khác. Với tâm không có giới hạn do hoàn toàn không có giới hạn của vòng luân hồi phiền não. Do đó, ngài nói: “tatthā” và các từ khác. Tīsu là trong ba trường hợp, bắt đầu từ trường hợp thứ hai.

නොචෙදංසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Nocedaṃ đã chấm dứt.

5. එකන්තදුක්ඛසුත්තවණ්ණනා

5. Giải thích kinh Ekantadukkha

118. එකන්තෙනෙව දුක්ඛාති අවීචිමහානිරයො විය එකන්තතො දුක්ඛා එව සුඛෙන අවොමිස්සා. දුක්ඛෙන අනුපතිතාති දුක්ඛෙනෙව සබ්බසො උපගතා. දුක්ඛෙන ඔක්කන්තාති බහිද්ධා විය අන්තොපි දුක්ඛෙන අවක්කන්තා අනුපවිට්ඨා. සුඛවෙදනාපච්චයතාය ඉමාසං ධාතූනං සුඛතා විය දුක්ඛවෙදනාපච්චයතාපි වෙදිතබ්බා, සඞ්ඛාරදුක්ඛතා පන සබ්බත්ථ චරිතා එව[Pg.149]. සබ්බත්ථාති සබ්බාසු ධාතූසු, සබ්බට්ඨානෙසු වා. පඨමං සුඛං දස්සෙත්වාපි පච්ඡා දුක්ඛස්ස කථිතත්තා ‘‘දුක්ඛලක්ඛණං කථිත’’න්ති වුත්තං.

118. Hoàn toàn là khổ (ekanteneva dukkhā) có nghĩa là giống như đại địa ngục Avīci, chỉ hoàn toàn là khổ, không pha trộn với lạc. Bị khổ theo sau (dukkhena anupatitā) có nghĩa là hoàn toàn bị chính khổ xâm chiếm. Bị khổ xâm nhập (dukkhena okkantā) có nghĩa là giống như bên ngoài, bên trong cũng bị khổ xâm nhập và thâm nhập. Giống như tính chất lạc của các giới này là do duyên cho lạc thọ, thì cũng cần phải hiểu duyên cho khổ thọ. Còn khổ do hành (saṅkhāradukkhatā) thì quả thật có mặt ở khắp mọi nơi. Khắp mọi nơi (sabbattha) có nghĩa là trong tất cả các giới, hoặc ở tất cả mọi nơi. Mặc dù trước tiên đã chỉ ra lạc, nhưng vì sau đó đã nói về khổ, nên được nói là “đặc tính của khổ đã được nói đến”.

එකන්තදුක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Ekantadukkha đã chấm dứt.

6-10. අභිනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

6-10. Giải thích kinh Abhinanda và các kinh khác

119-123. ඡට්ඨසත්තමෙසු වට්ටවිවට්ටං කථිතං. අට්ඨකථායං පන ‘‘විවට්ටං කථිත’’න්ති වුත්තං. තීසු සුත්තෙසු. චතුසච්චමෙවාති චත්තාරි සච්චානි සමාහටානි චතුසච්චන්ති තෙසං එකජ්ඣං ගහණං, නියමො පන තබ්බිනිමුත්තස්ස පරමත්ථස්ස අභාවතො.

119-123. Trong các kinh thứ sáu và thứ bảy, vòng luân hồi (vaṭṭa) và sự thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭa) được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú giải, được nói là “sự thoát khỏi luân hồi được nói đến”. Trong ba bài kinh. Chỉ Tứ đế (catusaccameva) có nghĩa là bốn sự thật được tập hợp lại là Tứ đế, đó là sự nắm bắt chúng cùng một lúc; còn sự xác định (niyamo) là do không có chân lý tuyệt đối nào ngoài chúng.

අභිනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Abhinanda và các kinh khác đã chấm dứt.

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm thứ tư đã chấm dứt.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

ධාතුසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ ý nghĩa ẩn sâu trong Chú giải Tương Ưng Giới đã hoàn tất.

4. අනමතග්ගසංයුත්තං

4. Tương Ưng Vô Thỉ

1. පඨමවග්ගො

1. Phẩm Thứ Nhất

1. තිණකට්ඨසුත්තවණ්ණනා

1. Giải thích kinh Tiṇakaṭṭha (Cỏ và Củi)

124. උපසග්ගො [Pg.150] සමාසවිසයෙ සසාධනං කිරියං දස්සෙතීති වුත්තං ‘‘ඤාණෙන අනුගන්ත්වාපී’’ති. වස්සසතං වස්සසහස්සන්ති නිදස්සනමත්තමෙතං, තතො භිය්‍යොපි අනුගන්ත්වා අනමතග්ගො එව සංසාරො. අග්ග-සද්දො ඉධ මරියාදවචනො, අනුද්දෙසිකඤ්චෙතං වචනන්ති ආහ ‘‘අපරිච්ඡින්නපුබ්බාපරකොටිකො’’ති. අඤ්ඤථා අන්තිමභවිකපරිච්ඡින්නකතවිමුත්තිපරිපාචනීයධම්මාදීනං වසෙන අපරිච්ඡින්නපුබ්බාපරකොටි න සක්කා වත්තුං. සංසරණං සංසාරො. පච්ඡිමාපි න පඤ්ඤායති අන්ධබාලානං වසෙනාති අධිප්පායො. තෙනාහ භගවා ‘‘දීඝො බාලාන සංසාරො’’ති (ධ. ප. 60). වෙමජ්ඣෙයෙව පන සත්තා සංසරන්ති පුබ්බාපරකොටීනං අලබ්භනීයත්තා. අත්ථො පරිත්තො හොති යථාභූතාවබොධාභාවතො. බුද්ධසමයෙති සාසනෙති අත්ථො. අත්ථො මහා යථාභූතාවබොධිසම්භවතො, අත්ථස්ස විපුලතාය තංසදිසා උපමා නත්ථීති පරිත්තංයෙව උපමං ආහරන්තීති අධිප්පායො. ඉදානි වුත්තමෙවත්ථං ‘‘පාළියං හී’’තිආදිනා සමත්ථෙති. මාතු මාතරොති මාතු මාතාමහියො. තස්සෙවාති දුක්ඛස්සෙව. තිබ්බන්ති දුක්ඛපරියායොති.

124. Tiếp đầu ngữ (upasagga) trong lĩnh vực hợp từ (samāsa) chỉ ra hành động cùng với công cụ của nó, do đó được nói là “ñāṇena anugantvāpī” (dù đã đi theo với trí tuệ). Một trăm năm, một ngàn năm, đây chỉ là ví dụ, dù có đi theo xa hơn nữa thì vòng luân hồi vẫn là vô thỉ. Từ agga ở đây có nghĩa là giới hạn, và vì đây là một lời nói không xác định, nên ngài nói “aparicchinnapubbāparakoṭiko” (có điểm đầu và điểm cuối không xác định). Nếu không, không thể nói “có điểm đầu và điểm cuối không xác định” đối với các pháp như pháp làm chín muồi cho sự giải thoát, vốn được xác định cho người ở kiếp cuối cùng. Sự lang thang (saṃsaraṇaṃ) là luân hồi (saṃsāro). Điểm cuối cũng không được nhận ra, đây là ý nghĩa, đối với những kẻ phàm phu ngu dốt. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Vòng luân hồi dài đối với kẻ ngu” (Pháp Cú 60). Chúng sanh chỉ lang thang ở giữa, vì không thể tìm thấy điểm đầu và điểm cuối. Ý nghĩa là nhỏ bé do không có sự liễu tri như thật. Trong thời Đức Phật (buddhasamaye) có nghĩa là trong giáo pháp (sāsane). Ý nghĩa là to lớn do có khả năng liễu tri như thật; do sự rộng lớn của ý nghĩa, không có ví dụ nào tương xứng, nên họ chỉ đưa ra một ví dụ nhỏ bé, đây là chủ ý. Bây giờ, ngài chứng minh chính ý nghĩa đã được nói này bằng câu “pāḷiyaṃ hī” và các câu khác. Mẹ của mẹ (mātu mātaro) có nghĩa là các bà ngoại của mẹ. Của cái đó (tasseva) có nghĩa là của khổ. Dữ dội (tibbaṃ) là một từ đồng nghĩa với khổ.

තිණකට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Tiṇakaṭṭha đã chấm dứt.

2. පථවීසුත්තවණ්ණනා

2. Giải thích kinh Pathavī (Đất)

125. මහාපථවින්ති අවිසෙසෙන අනවසෙසපරියාදායිනීති ආහ ‘‘චක්කවාළපරියන්ත’’න්ති. පරිකප්පවචනඤ්චෙතං.

125. Đại địa (mahāpathaviṃ) có nghĩa là bao trùm tất cả không phân biệt, không sót lại, do đó ngài nói “cho đến tận cùng của thế giới luân chuyển (cakkavāḷa)”. Và đây là một lời nói giả định.

පථවීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Pathavī đã chấm dứt.

3. අස්සුසුත්තවණ්ණනා

3. Giải thích kinh Assu (Nước mắt)

126. කන්දනං [Pg.151] සසද්දං, රොදනං පන කෙවලමෙවාති ආහ ‘‘කන්දන්තානන්ති සසද්දං රුදමානාන’’න්ති. පවත්තන්ති සන්දනවසෙන පවත්තං. ‘‘සිනෙරුරස්මීහි පරිච්ඡින්නෙසූ’’ති සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විවරන්තො ‘‘සිනෙරුස්සා’’තිආදිමාහ. මණිමයන්ති ඉන්දනීලමණිමයං. සිනෙරුස්ස පුබ්බදක්ඛිණකොණසමපදෙසා ‘‘පුබ්බදක්ඛිණපස්සා’’ති අධිප්පෙතා. තෙහි නික්ඛන්තරජතරස්මියො ඉන්දනීලරස්මියො ච එකතො හුත්වා. තාසං රස්මීනං අන්තරෙසූති තාසං චතූහි කොණෙහි නික්ඛන්තරස්මීනං චතූසු අන්තරෙසු. චත්තාරොති දක්ඛිණාදිභෙදා චත්තාරො මහාසමුද්දා හොන්ති. විඅසනන්ති විසෙසෙන ඛෙපනං. කිං පන තන්ති ආහ ‘‘විනාසොති අත්ථො’’ති.

126. Khóc than (kandanaṃ) là có tiếng, còn khóc lóc (rodanaṃ) chỉ đơn thuần là khóc, do đó ngài nói “kandantānaṃ có nghĩa là của những người đang khóc có tiếng”. Chảy ra (pavattanti) là đã chảy ra theo nghĩa là tuôn chảy. Giải thích ý nghĩa được nói ngắn gọn là “được phân định bởi các tia sáng của núi Sineru”, ngài nói “sinerussa” và các từ khác. Bằng ngọc (maṇimayaṃ) có nghĩa là bằng ngọc bích (indanīlamaṇi). Các vùng ở góc đông nam của núi Sineru được hiểu là “phía đông nam”. Các tia sáng bạc và tia sáng ngọc bích phát ra từ đó hợp lại thành một. Trong khoảng giữa các tia sáng ấy (tāsaṃ rasmīnaṃ antaresu) có nghĩa là trong bốn khoảng giữa của các tia sáng phát ra từ bốn góc. Bốn (cattāro) có nghĩa là bốn đại dương được phân biệt là phía nam và các phía khác. Hủy hoại (viasana) là sự ném đi một cách đặc biệt. Nhưng đó là gì? Ngài nói “có nghĩa là sự hủy diệt”.

අස්සුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Assu đã chấm dứt.

4. ඛීරසුත්තවණ්ණනා

4. Giải thích kinh Khīra (Sữa)

127. මාතුථඤ්ඤන්ති පීතං මාතුයා ථනතො නිබ්බත්තඛීරං බහුතරන්ති වෙදිතබ්බං.

127. Sữa mẹ (mātuthaññaṃ) cần được hiểu là sữa đã được uống, được tạo ra từ vú của mẹ, là nhiều hơn.

ඛීරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Khīra đã chấm dứt.

5. පබ්බතසුත්තවණ්ණනා

5. Giải thích kinh Pabbata (Núi)

128. ‘‘අනමතග්ගස්ස සංසාරස්ස දීඝතමත්තා න සුකරං නසුකර’’න්ති අට්ඨකථාපාඨො. කථං නච්ඡින්දතීති කථං න පරියොසාපෙති, කායචිපි ගහණතායාති අධිප්පායො. තයො කප්පාසංසූති තයො එකකප්පාසංසූ. යෙහි නං ඵුට්ඨං, තතොපි සුඛුමතරං සාසපමත්තං ඛීයෙය්‍ය පබ්බතං සබ්බභාගෙහි අතිචිරවෙලං පරිමජ්ජන්තෙ.

128. “Do vòng luân hồi vô thỉ là quá dài, nên không dễ dàng” là bản văn Chú giải. Làm thế nào mà không cắt đứt (kathaṃ nacchindati) có nghĩa là làm thế nào mà không chấm dứt; chủ ý là “do sự chấp thủ dù chỉ là một thân”. Ba kiếp còn lại (tayo kappāsaṃsū) có nghĩa là ba kiếp đơn lẻ còn lại. Do những thứ chạm vào nó, ngọn núi sẽ bị bào mòn đi một lượng nhỏ hơn cả hạt cải, khi chà xát nó từ mọi phía trong một thời gian rất dài.

පබ්බතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Pabbata đã chấm dứt.

6. සාසපසුත්තවණ්ණනා

6. Giải thích kinh Sāsapa (Hạt cải)

129. නගරන්ති [Pg.152] නගරසඞ්ඛෙපෙන පාකාරෙන පරික්ඛිත්තතං සන්ධාය වුත්තං. අන්තො පන සබ්බසො විචිත්තසාසපෙහි එව පුණ්ණං, එවං චුණ්ණිකාබද්ධං. තෙනාහ ‘‘න පන…පෙ… දට්ඨබ්බ’’න්ති.

129. Thành phố (nagaraṃ) được nói đến với ý nghĩa là được bao quanh bởi một bức tường theo kiểu một thành phố. Tuy nhiên, bên trong hoàn toàn chỉ chứa đầy các loại hạt cải khác nhau, như vậy được trình bày trong văn xuôi. Do đó, ngài nói “nhưng không… (vân vân)… cần được hiểu”.

සාසපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Hạt Cải đã chấm dứt.

7. සාවකසුත්තවණ්ණනා

7. Phần giải thích kinh Thinh Văn.

130. තස්ස ඨිතට්ඨානතොති භික්ඛුනො අනුස්සරිත්වා ඨිතට්ඨානතො, තෙන අනුස්සරිතස්ස සතසහස්සකප්පස්ස අනන්තරකප්පතො පට්ඨායාති අත්ථො. එවන්ති වුත්තප්පකාරෙන. චත්තාරොපි භික්ඛූ අභිඤ්ඤාලාභිනො. චත්තාරි කප්පසතසහස්සානි දිවසෙ දිවසෙ අනුස්සරෙය්‍යුන්ති පරිකප්පනවසෙන වදන්ති.

130. Tassa ṭhitaṭṭhānato có nghĩa là từ chỗ đứng của vị tỳ khưu đã tưởng nhớ, có nghĩa là bắt đầu từ kiếp kế tiếp của một trăm ngàn kiếp đã được vị ấy tưởng nhớ. Evaṃ có nghĩa là theo cách đã được nói đến. Cả bốn vị tỳ khưu đều là những vị đã chứng đắc thắng trí. Các vị ấy nói theo cách ước định rằng: "Mong rằng chúng tôi có thể tưởng nhớ được bốn trăm ngàn kiếp trong mỗi ngày."

සාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Thinh Văn đã chấm dứt.

8. ගඞ්ගාසුත්තවණ්ණනා

8. Phần giải thích kinh Sông Hằng.

131. එතස්මිං අන්තරෙති එතස්මිං පභවසමුද්දපදෙසපරිච්ඡින්නෙ ආයාමතො පඤ්චයොජනසතිකෙ අතිරෙකයොජනසතිකෙ වා ඨානෙ.

131. Etasmiṃ antare có nghĩa là trong nơi này được giới hạn bởi khu vực nguồn và biển, có chiều dài năm trăm do-tuần hoặc hơn một trăm do-tuần.

ගඞ්ගාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Sông Hằng đã chấm dứt.

9. දණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

9. Phần giải thích kinh Cây Gậy.

132. නවමෙ ඛිත්තොති පුනප්පුනං ඛිත්තො. එකවාරඤ්හි ඛිත්තො මූලාදීසු එකෙනෙව නිපතෙය්‍ය. තථා සති අධිප්පෙතො පාතස්ස අනියමො න නිදස්සිතො සියා. තත්ථ ච ධම්මං සුණන්තා භික්ඛූ මනුස්සලොකෙ, තෙ සන්ධාය ‘‘අස්මා ලොකා’’ති ආහ, තදඤ්ඤං සන්ධාය ‘‘පරලොක’’න්ති. තස්ස තස්ස වා පුග්ගලස්ස යථාධිප්පෙතො අයං ලොකො, තදඤ්ඤො පරලොකො.

132. Trong câu thứ chín, khitto có nghĩa là được ném đi ném lại nhiều lần. Vì nếu được ném một lần, nó chỉ có thể rơi xuống ở một trong các vị trí như gốc cây. Nếu như vậy, sự không xác định của việc rơi xuống như đã được chủ định sẽ không được chỉ ra. Ở đây, các vị tỳ khưu đang nghe Pháp ở trong cõi người, nhắm đến các vị ấy mà nói rằng "từ thế giới này", và nhắm đến cõi khác mà nói "thế giới bên kia". Hoặc, đối với mỗi cá nhân, thế giới này là thế giới được chủ định, và thế giới khác là thế giới bên kia.

දණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Cây Gậy đã chấm dứt.

10. පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải thích kinh Người.

133. සමට්ඨිකාලොති [Pg.153] සමෙන ආකාරෙන ලද්ධබ්බඅට්ඨිකාලො. ගිරිපරික්ඛෙපෙති පඤ්චහි ගිරීහි පරික්ඛිත්තත්තා ‘‘ගිරිපරික්ඛෙපො’’ති ලද්ධනාමෙ රාජගහෙ.

133. Samaṭṭhikālo là thời gian mà xương có thể được thu thập lại với hình dạng đồng đều. Giriparikkhepe có nghĩa là tại thành Rājagaha (Vương Xá), nơi có tên gọi là "Giriparikkhepa" (Vòng Núi) vì được bao quanh bởi năm ngọn núi.

පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Người đã chấm dứt.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm thứ nhất đã chấm dứt.

2. දුතියවග්ගො

2. Phẩm thứ hai.

1. දුග්ගතසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải thích kinh Người Bất Hạnh.

134. දුග්ගතන්ති කිච්ඡජීවිකත්තා සබ්බථා දුක්ඛං ගතං උපගතං. තථාභූතො පන දලිද්දො වරාකො නාම හොතීති වුත්තං ‘‘දලිද්දං කපණ’’න්ති. හත්ථපාදෙහීති නිදස්සනමත්තං, අඤ්ඤෙහිපි සරීරාවයවෙහි දුස්සණ්ඨානෙහි උපෙතො දුරුපෙතො එවාති.

134. Duggata (bất hạnh) có nghĩa là người đã đi đến, đã đạt đến sự đau khổ về mọi mặt do có cuộc sống khó khăn. Người như vậy được gọi là kẻ nghèo khổ, đáng thương, nên được nói là "nghèo nàn, khốn khổ". "(Xấu xí) ở tay và chân" chỉ là ví dụ; người có các bộ phận cơ thể khác có hình dạng xấu xí cũng được gọi là người có hình dạng xấu xí.

දුග්ගතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Người Bất Hạnh đã chấm dứt.

2. සුඛිතසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải thích kinh Người Hạnh Phúc.

135. සුඛිතන්ති සඤ්ජාතසුඛං. තෙනාහ ‘‘සුඛසමප්පිත’’න්තිආදි. සුසජ්ජිතන්ති සුඛුමුපකරණෙහි සබ්බථා සජ්ජිතං.

135. Sukhita (hạnh phúc) có nghĩa là người có hạnh phúc đã sanh khởi. Do đó, đã nói rằng "được ban cho hạnh phúc" và các câu tương tự. Susajjita (được trang bị tốt) có nghĩa là được trang bị đầy đủ về mọi mặt với các vật dụng tinh tế.

සුඛිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Người Hạnh Phúc đã chấm dứt.

3. තිංසමත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Phần giải thích kinh Ba Mươi Vị.

136. ධුතඞ්ගසමාදානවසෙන, න අරඤ්ඤවාසාදිමත්තෙන. සසංයොජනා සබ්බසො සංයොජනානං අප්පහීනත්තා, න පුථුජ්ජනභාවතො. එකෙකවණ්ණකාලොව ගහෙතබ්බොති එතෙන මහිංසාදීනං රස්සදීඝපිඞ්ගලාදීසු එකෙකානෙව ගහෙත්වා දස්සෙති.

136. (Thành tựu) là do việc thực hành các hạnh đầu-đà, chứ không phải chỉ đơn thuần do việc sống trong rừng. Sasaṃyojanā (còn kiết sử) là do các kiết sử chưa được đoạn trừ hoàn toàn, chứ không phải do là phàm nhân. "Chỉ nên lấy một loại màu sắc" - bằng câu này, ngài chỉ ra rằng đối với trâu và các loài khác, chỉ nên lấy một trong các đặc điểm như ngắn, dài, nâu vàng, v.v.

තිංසමත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Ba Mươi Vị đã chấm dứt.

4-9. මාතුසුත්තාදිවණ්ණනා

4-9. Phần giải thích các kinh bắt đầu từ kinh Người Mẹ.

137-142. ලිඞ්ගනියමෙන [Pg.154] චෙව චක්කවාළනියමෙන චාති ‘‘පුරිසානඤ්හි මාතුගාමකාලො, මාතුගාමානඤ්ච පුරිසකාලො’’ති යථා සත්තසන්තානෙ ලිඞ්ගනියමො නත්ථි, එවං කදාචි ඉමස්මිං චක්කවාළෙ නිබ්බත්තන්ති, කදාචි අඤ්ඤතරස්මින්ති චක්කවාළනියමොපි නත්ථි. එවමෙව ඨිතෙ

137-142. Bằng quy luật về giới tính và quy luật về thế giới. Giống như trong dòng tương tục của chúng sanh không có quy luật cố định về giới tính, vì "đối với người nam có thời là người nữ, và đối với người nữ có thời là người nam", cũng vậy, không có quy luật cố định về thế giới, vì có khi họ sanh ra trong thế giới này, có khi trong một thế giới khác. Khi sự việc là như vậy,

චක්කවාළෙ මාතුගාමකාලෙ නමාතාභූතපුබ්බො නත්ථීතිආදිනා ලිඞ්ගනියමෙන චක්කවාළනියමො ච වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘තෙසූ’’තිආදි.

Bằng câu "trong thế giới, vào thời là người nữ, không có ai chưa từng là mẹ" và các câu tương tự, quy luật về giới tính và quy luật về thế giới nên được hiểu. Do đó, ngài đã nói "trong số họ" và các câu tương tự.

මාතුසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích các kinh bắt đầu từ kinh Người Mẹ đã chấm dứt.

10. වෙපුල්ලපබ්බතසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải thích kinh Núi Vepulla.

143. එකං අපදානං ආහරිත්වා දස්සෙති ‘‘එවං සංවෙගං ජනෙත්වා භික්ඛූ විසෙසං පාපෙස්සාමී’’ති. චතූහෙන ආරොහන්ති චතුයොජනුබ්බෙධත්තා. ද්වින්නං බුද්ධානන්ති කකුසන්ධස්ස කොණාගමනස්ස චාති ඉමෙසං ද්වින්නං බුද්ධානං. ‘‘තිවරා රොහිතස්සා සුප්පියා’’ති මනුස්සානං තස්මිං තස්මිං කාලෙ සමඤ්ඤා තත්ථ දෙසනාමවසෙන ජාතාති වෙදිතබ්බා, යථා එතරහි මාගධාති.

143. Ngài đưa ra một câu chuyện tiền thân và chỉ dạy với ý nghĩ: "Bằng cách này, sau khi làm phát sanh sự chấn động tâm linh, ta sẽ khiến các vị tỳ khưu đạt đến sự chứng đắc đặc biệt." Họ leo lên trong bốn ngày vì nó cao bốn do-tuần. Dvinnaṃ buddhānaṃ (của hai vị Phật) có nghĩa là của hai vị Phật này, tức là đức Kakusandha và đức Koṇāgamana. "Tivarā, Rohitassā, Suppiyā" nên được hiểu là những tên gọi của con người vào những thời điểm đó, phát sinh theo tên của quốc độ, giống như ngày nay có tên gọi là "người Māgadha".

පුන වස්සසතන්ති පඨමවස්සසතතො උපරිවස්සසතං ජීවනකො නාම මනුස්සො නත්ථි. පරිහීනසදිසං කතං දෙසනාය. වඩ්ඪිත්වාති දසවස්සායුකභාවතො පට්ඨාය යාව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යායුකභාවා වඩ්ඪිත්වා. ‘‘පරිහීන’’න්ති වත්වා තං පරිහීනභාවං දස්සෙන්තො ‘‘කථ’’න්තිආදිමාහ. යං ආයුප්පමාණෙසූති යත්තකං ආයුප්පමාණෙසූති.

Lại nữa, (câu) một trăm năm (puna vassasataṃ) có nghĩa là: không có người nào tên là ‘người sống’ trên một trăm năm kể từ một trăm năm đầu tiên. (Câu này) được thuyết giảng tương tự như (trường hợp) suy giảm. (Câu) đã tăng trưởng (vaḍḍhitvā) có nghĩa là: đã tăng trưởng bắt đầu từ trạng thái tuổi thọ mười năm cho đến trạng thái tuổi thọ a-tăng-kỳ. Sau khi nói ‘suy giảm,’ để chỉ ra trạng thái suy giảm ấy, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘như thế nào.’ (Câu) trong các mức tuổi thọ nào (yaṃ āyuppamāṇesu) có nghĩa là: trong bao nhiêu mức tuổi thọ.

වෙපුල්ලපබ්බතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Vepullapabbata đã kết thúc.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm thứ hai đã kết thúc.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong bộ Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

අනමතග්ගසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ các ý nghĩa ẩn sâu trong Chú giải Tương Ưng Vô Thỉ đã hoàn tất.

5. කස්සපසංයුත්තං

5. Tương Ưng Kassapa

1. සන්තුට්ඨසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải thích kinh Tri Túc

144. සන්තුට්ඨොති [Pg.155] සකෙන උච්චාවචෙන පච්චයෙන සමමෙව ච තුස්සනකො. තෙනාහ ‘‘ඉතරීතරෙනා’’තිආදි. තත්ථ දුවිධං ඉතරීතරං – පාකතිකං, ඤාණසඤ්ජනිතඤ්චාති. තත්ථ පාකතිකං පටික්ඛිපිත්වා ඤාණසඤ්ජනිතමෙව දස්සෙන්තො ‘‘ථූලසුඛුමා’’තිආදිමාහ. ඉතරං වුච්චති හීනං පණීතතො අඤ්ඤත්තා. තථා පණීතම්පි ඉතරං හීනතො අඤ්ඤත්තා. අපෙක්ඛාසද්දා හි ඉතරීතරාති. ඉති යෙන කෙනචි හීනෙන වා පණීතෙන වා චීවරාදිපච්චයෙන සන්තුස්සිතො තථාපවත්තො අලොභො ඉතරීතරපච්චයසන්තොසො, තංසමඞ්ගිතාය සන්තුට්ඨො. යථාලාභං අත්තනො ලාභානුරූපං සන්තොසො යථාලාභසන්තොසො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. ලබ්භතීති වා ලාභො, යො යො ලාභො යථාලාභො, තෙන සන්තොසො යථාලාභසන්තොසො. බලන්ති කායබලං. සාරුප්පන්ති භික්ඛුනො අනුච්ඡවිකතා.

144. (Vị) tri túc (santuṭṭho) có nghĩa là: người hoan hỷ một cách đồng đều với vật dụng cao thấp của mình. Do đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘với bất cứ (vật dụng) nào’ (itarītarena). Ở đây, ‘bất cứ cái nào’ có hai loại: tự nhiên và do trí tuệ tạo ra. Ở đây, sau khi bác bỏ loại tự nhiên, để chỉ ra loại do trí tuệ tạo ra, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘thô và tế.’ ‘Cái khác’ (itaraṃ) được gọi là thấp kém vì nó khác với cái cao thượng. Tương tự, cái cao thượng cũng là ‘cái khác’ vì nó khác với cái thấp kém. Thật vậy, ‘bất cứ cái nào’ (itarītara) là những từ có tính tương đối. Như vậy, sự tri túc với bất cứ vật dụng nào (itarītarapaccayasantoso) là sự hoan hỷ với bất cứ vật dụng nào như y phục v.v... dù thấp kém hay cao thượng, là sự hành xử như vậy, là vô tham. Do có được điều đó nên gọi là tri túc (santuṭṭho). Sự tri túc tùy theo sở đắc (yathālābhasantoso) là sự tri túc phù hợp với lợi lộc của mình. Đối với hai câu còn lại cũng theo phương pháp này. Hoặc, cái được nhận lãnh là lợi lộc (lābho); bất cứ lợi lộc nào là tùy theo sở đắc (yathālābho); sự tri túc với điều đó là sự tri túc tùy theo sở đắc (yathālābhasantoso). (Tùy) sức (balaṃ) là sức khỏe của thân. (Tùy) thích hợp (sāruppaṃ) là sự thích đáng của vị tỳ khưu.

යථාලද්ධතො අඤ්ඤස්ස අපත්ථනා නාම සියා අප්පිච්ඡතාය පවත්තිආකාරොති තතො විනිවත්තිතමෙව සන්තොසස්ස සරූපං දස්සෙන්තො ‘‘ලභන්තොපි න ගණ්හාතී’’ති ආහ. තං පරිවත්තෙත්වාති පකතිදුබ්බලාදීනං ගරුචීවරං න ඵාසුභාවාවහං සරීරබාධාවහඤ්ච හොතීති පයොජනවසෙන, නාත්‍රිච්ඡතාදිවසෙන පරිවත්තෙත්වා. ලහුකචීවරපරිභොගෙ සන්තොසවිරොධි න හොතීති ආහ ‘‘ලහුකෙන යාපෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොතී’’ති. මහග්ඝචීවරං බහූනි වා චීවරානි ලභිත්වා තානි විස්සජ්ජෙත්වා අඤ්ඤස්ස ගහණං යථාසාරුප්පනයෙ ඨිතත්තා න සන්තොසවිරොධීති ආහ ‘‘තෙසං…පෙ… ධාරෙන්තොපි සන්තුට්ඨොව හොතී’’ති. එවං සෙසපච්චයෙසු යථාබලයථාසාරුප්පනිද්දෙසෙසු අපි-සද්දග්ගහණෙ අධිප්පායො වෙදිතබ්බො.

Việc không mong cầu cái khác ngoài cái đã nhận được là một hình thức biểu hiện của sự thiểu dục, do đó, để chỉ ra bản chất của sự tri túc chính là sự từ bỏ điều đó, ngài đã nói: ‘dù nhận được cũng không lấy.’ (Câu) đã đổi cái đó (taṃ parivattetvā) có nghĩa là: đã đổi vì mục đích là y phục nặng không mang lại sự thoải mái và gây bệnh cho thân của những người có thể trạng yếu ớt v.v..., chứ không phải đổi vì lý do quá ham muốn v.v... Để nói rằng việc sử dụng y phục nhẹ không trái với sự tri túc, ngài đã nói: ‘dù sống bằng y phục nhẹ cũng vẫn là người tri túc.’ Để nói rằng việc nhận được y phục đắt tiền hoặc nhiều y phục rồi từ bỏ chúng và nhận cái khác, do đứng vững trong phương pháp tùy theo sự thích hợp, không trái với sự tri túc, ngài đã nói: ‘dù mặc... của họ... cũng vẫn là người tri túc.’ Như vậy, trong các phần giải thích về tùy sức và tùy thích hợp đối với các vật dụng còn lại, ý nghĩa của việc dùng từ ‘api’ (cũng, dù) cần được hiểu.

පකතීති වාචාපකතිආදිකා. අවසෙසනිද්දාය අභිභූතත්තා පටිබුජ්ඣතො සහසා පාපකා විතක්කා පාතුභවන්තීති.

(Câu) bản tánh (pakati) là bản tánh về lời nói v.v... Do bị giấc ngủ còn lại chi phối, các tầm bất thiện đột ngột khởi lên nơi người đang thức giấc.

මුත්තහරීතකන්ති [Pg.156] ගොමුත්තපරිභාවිතං, පූතිභාවෙන වා ඡඩ්ඩිතත්තා මුත්තහරීතකං. බුද්ධාදීහි වණ්ණිතන්ති ‘‘පූතිමුත්තභෙසජ්ජං නිස්සාය යා පබ්බජ්ජා’’තිආදිනා සම්මාසම්බුද්ධාදීහි පසත්ථං.

(Câu) dược phẩm nước tiểu (muttaharītakaṃ) là (dược phẩm) được ngâm trong nước tiểu bò, hoặc là dược phẩm nước tiểu vì đã được loại bỏ do tính chất hôi thối. (Câu) được các vị Phật v.v... tán thán (buddhādīhi vaṇṇitaṃ) có nghĩa là: được các bậc Chánh Đẳng Giác v.v... tán dương qua câu ‘sự xuất gia này y vào dược phẩm nước tiểu hôi thối’ v.v...

එකො එකච්චො සන්තුට්ඨො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං න කථෙති සෙය්‍යථාපි ආයස්මා බාකුලත්ථෙරො. න සන්තුට්ටො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති සෙය්‍යථාපි ථෙරො උපනන්දො සක්‍යපුත්තො. නෙව සන්තුට්ඨො හොති, න සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති සෙය්‍යථාපි ථෙරො ලාළුදායී. අයන්ති ආයස්මා මහාකස්සපො. අනෙසනන්ති අයොනිසො මිච්ඡාජීවවසෙන පච්චයපරියෙසනං. උත්තසතීති ‘‘කථං නු ඛො ලභෙය්‍ය’’න්ති ජාතුත්තාසෙන උත්තසති. තථා පරිතස්සති. අයන්ති මහාකස්සපත්ථෙරො. එවං යථාවුත්තඑකච්චභික්ඛු විය න පරිතස්සති, අලාභපරිත්තාසෙන විඝාතප්පත්තියා න පරිත්තාසං ආපජ්ජති. ලොභොයෙව ආරම්මණෙන සද්ධිං ගන්ථනට්ඨෙන බජ්ඣනට්ඨෙන ගෙධො ලොභගෙධො. මුච්ඡන්ති ගෙධං මොමූහත්තභාවං. ආදීනවන්ති දොසං. නිස්සරණමෙවාති චීවරෙ ඉදමත්ථිතාදස්සනපුබ්බකං අලග්ගභාවසඞ්ඛාතනිය්‍යානමෙව පජානන්තො. යථාලද්ධාදීනන්ති යථාලද්ධපිණ්ඩපාතාදීනං. නිද්ධාරණෙ චෙතං සාමිවචනං.

Một số người tri túc, nhưng không nói lời tán thán sự tri túc, ví như trưởng lão Bākula. (Một số người) không tri túc, nhưng nói lời tán thán sự tri túc, ví như trưởng lão Upananda, con trai dòng Sakya. (Một số người) vừa không tri túc, vừa không nói lời tán thán sự tri túc, ví như trưởng lão Lāḷudāyī. (Câu) vị này (ayaṃ) là trưởng lão Mahākassapa. (Câu) sự tìm cầu không chân chánh (anesanaṃ) là việc tìm kiếm vật dụng một cách không như lý, bằng tà mạng. (Câu) kinh sợ (uttasati) là kinh sợ với sự hoảng hốt đã phát sinh: ‘làm sao ta có thể nhận được?’. Tương tự, (câu) run sợ (paritassati). (Câu) vị này (ayaṃ) là trưởng lão Mahākassapa. Vị này không run sợ như một số vị tỳ khưu đã được nói đến như trên, không rơi vào sự run sợ do bị tổn hại bởi nỗi sợ hãi vì không nhận được (vật dụng). Chính lòng tham, với ý nghĩa kết nối, ý nghĩa trói buộc với đối tượng, là sự tham lam (gedho), là sự tham lam do lòng tham (lobhagedho). (Câu) say đắm (mucchaṃ) là sự tham lam, là trạng thái si mê. (Câu) sự nguy hại (ādīnavaṃ) là lỗi lầm. (Câu) chỉ sự xuất ly (nissaraṇameva) là biết rõ chỉ sự thoát ra, được gọi là trạng thái không dính mắc, đi trước bởi sự thấy được lợi ích này trong y phục. (Câu) của những thứ đã nhận được v.v... (yathāladdhādīnaṃ) là của vật thực khất thực đã nhận được v.v... Và đây là sở thuộc cách trong ý nghĩa chỉ định.

යථා මහාකස්සපත්ථෙරොති අත්තනා වත්තබ්බනියාමෙන වදති, භගවතා පන වත්තබ්බනියාමෙන ‘‘යථා කස්සපො භික්ඛූ’’ති භවිතබ්බං. කස්සපෙන නිදස්සනභූතෙන. කථනං නාම භාරො ‘‘මුත්තො මොචෙය්‍ය’’න්ති පටිඤ්ඤානුරූපත්තා. පටිපත්තිං පරිපූරං කත්වා පූරණං භාරො සත්ථු ආණාය සිරසා සම්පටිච්ඡිතබ්බතො.

(Câu) như trưởng lão Mahākassapa (yathā mahākassapatthero) là ngài (chú giải) nói theo cách mà chính ngài nên nói, nhưng theo cách mà Đức Thế Tôn nên nói thì phải là ‘như Kassapa, này các tỳ khưu.’ Với Kassapa là người làm gương. Việc thuyết giảng là một gánh nặng vì nó phù hợp với lời cam kết ‘người đã giải thoát hãy giải thoát (cho người khác).’ Việc thực hành, sau khi đã hoàn thiện, việc làm cho trọn vẹn là một gánh nặng vì phải thành tâm vâng nhận mệnh lệnh của Bậc Đạo Sư.

සන්තුට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Tri Túc đã kết thúc.

2. අනොත්තප්පීසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải thích kinh Không Tàm Quý

145. තෙන රහිතොති තෙන සම්මාවායාමෙන රහිතො. නිබ්භයොති භයරහිතො. කුසලානුප්පාදනම්පි හි සාවජ්ජමෙව අඤ්ඤාණාලසියහෙතුකත්තා. සම්බුජ්ඣනත්ථායාති අරියමග්ගෙහි සම්බුජ්ඣනාය. යොගෙහි ඛෙමං තෙහි අනුපද්දුතත්තා.

145. (Câu) không có điều ấy (tena rahito) có nghĩa là: không có sự tinh tấn chân chánh ấy. (Câu) không sợ hãi (nibbhayo) có nghĩa là: không có sự sợ hãi. Thật vậy, ngay cả việc không làm phát sinh các pháp thiện cũng là có tội, vì nguyên nhân là sự vô minh và lười biếng. (Câu) để giác ngộ (sambujjhanatthāya) có nghĩa là: để giác ngộ bằng các Thánh đạo. (Câu) an ổn khỏi các ách phược (yogehi khemaṃ) có nghĩa là: vì không bị chúng làm phiền não.

මනුඤ්ඤවත්ථුන්ති [Pg.157] මනොරමං ලොභුප්පත්තිකාරණං. යථා වා තථා වාති සුභසුඛාදිවසෙන. තෙති ලොභාදයො. අනුප්පන්නාති වෙදිතබ්බා තථාරූපෙ වත්ථාරම්මණෙ තථා අනුප්පන්නපුබ්බත්තා. අඤ්ඤථාති වුත්තනයෙනෙව වත්ථාරම්මණෙහි අයොජෙත්වා ගය්හමානෙ. වත්ථුම්හීති උපට්ඨාකාදිචීවරාදිවත්ථුම්හි. ආරම්මණෙති මනාපියාදිභෙදෙ ආරම්මණෙ. තාදිසෙන පච්චයෙනාති අයොනිසොමනසිකාරසතිවොස්සග්ගාදිපච්චයෙන. ඉමෙති වුත්තනයෙන පච්චයලාභෙන පච්ඡා උප්පජ්ජමානා පාළියං තථා වුත්තාති දට්ඨබ්බං. එවං උප්පජ්ජමානතාය නප්පහීයන්ති නාම. අනුප්පාදො හි පරමත්ථතො පහානං කථිතං, තස්මා තත්ථ කථිතනයෙනෙව ගහෙතබ්බන්ති අධිප්පායො.

“Manuññavatthunti” có nghĩa là nguyên nhân làm sanh khởi lòng tham đáng ưa thích. “Yathā vā tathā vā” có nghĩa là bằng cách tốt đẹp, vui vẻ v.v... “Te” là các pháp tham v.v... “Anuppannā” nên được hiểu là do trước đây chưa từng sanh khởi như vậy ở trong vật và đối tượng có hình thức như vậy. “Aññathā” là khi được nắm giữ mà không liên kết với vật và đối tượng theo phương cách đã được nói. “Vatthumhi” là ở trong vật như là người hộ độ, y v.v... “Ārammaṇe” là ở trong đối tượng có các loại như là khả ý v.v... “Tādisena paccayena” là với duyên như là tác ý không như lý, thất niệm v.v... “Ime” là cần phải thấy rằng các pháp này, do có được duyên theo phương cách đã được nói, sanh khởi về sau, đã được nói như vậy trong Pāli. Do sanh khởi như vậy, chúng được gọi là không được đoạn trừ. Vì sự không sanh khởi được nói là sự đoạn trừ theo nghĩa chân đế, do đó, ý nghĩa là nên được hiểu theo phương cách đã được nói ở đó.

අප්පටිලද්ධාති අනුප්පත්තියා. තෙති යථාවුත්තසීලාදිඅනවජ්ජධම්මා. පටිලද්ධාති අධිගතා. ‘‘සීලාදිධම්මා’’ති එත්ථ යදි මග්ගඵලානිපි ගහිතානි, අථ කස්මා ‘‘පරිහානිවසෙනා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි. ඉමස්ස පන සම්මප්පධානස්සාති චතුත්ථස්ස සම්මප්පධානස්ස වසෙන. අයං දෙසනාති ‘‘උප්පන්නා මෙ කුසලා ධම්මා නිරුජ්ඣමානා අනත්ථාය සංවත්තෙය්‍යු’’න්ති අයං දෙසනා කතා. දුතියමග්ගො වා…පෙ… සංවත්තෙය්‍යාති ඉදං ආයතිං සත්තසු අත්තභාවෙසු උප්පජ්ජමානදුක්ඛසඞ්ඛාතඅනත්ථුප්පත්තිං සන්ධාය වුත්තං. ‘‘ආතාපී ඔත්තප්පී භබ්බො සම්බොධායා’’තිආදිවචනතො ‘‘ඉමෙ චත්තාරො සම්මප්පධානා පුබ්බභාගවිපස්සනාවසෙන කථිතා’’ති වුත්තං.

“Appaṭiladdhā” là do chưa đạt được. “Te” là các pháp vô tội như giới v.v... đã được nói. “Paṭiladdhā” là đã chứng đắc. Ở đây, nếu “các pháp như giới” cũng được hiểu là đạo và quả, vậy tại sao lại nói “do sự suy giảm”? Vị ấy nói “ettha ca” v.v... “Imassa pana sammappadhānassa” là theo phương diện của chánh cần thứ tư. “Ayaṃ desanā” là bài pháp này đã được thuyết giảng: “Các pháp thiện đã sanh khởi nơi ta, khi đang diệt, có thể dẫn đến điều bất lợi”. “Dutiyamaggo vā…pe… saṃvatteyyā” - điều này được nói liên quan đến sự sanh khởi của điều bất lợi, được gọi là khổ sanh khởi trong bảy kiếp sống tương lai. Từ lời dạy “nhiệt tâm, tàm quý, có khả năng giác ngộ” v.v..., đã được nói rằng “bốn chánh cần này được thuyết giảng theo phương diện tuệ minh sát trong giai đoạn đầu”.

අනොත්තප්පීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần giải về kinh Vô Tàm Quý.

3. චන්දූපමසුත්තවණ්ණනා

3. Giải về kinh Ví Dụ Mặt Trăng

146. පියමනාපනිච්චනවකාදිගුණෙහි චන්දො උපමා එතෙසන්ති චන්දූපමා. සන්ථවාදීනි පදානි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානි. පරියුට්ඨානං පුන චිත්තෙ කිලෙසාධිගමො. සබ්බෙහිපි පදෙහි කත්ථචි සත්තෙ අනුරොධරොධාභාවමාහ. අත්තනො පන සොම්මභාවෙන මහාජනස්ස පියො මනාපො. යදත්ථමෙත්ථ චන්දූපමා ආහටා, තං දස්සෙන්තො ‘‘එව’’න්තිආදිමාහ. න කෙවලං චන්දූපමතාය එත්තකො එව ගුණො, අථ ඛො අඤ්ඤෙපි සන්තීති තෙ දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. එවමාදීහීති ආදි-සද්දෙන යථා. චන්දො [Pg.158] ලොකානුග්ගහෙන අජවීථිආදිකා නානාවීථියො පටිපජ්ජති, එවං භික්ඛු තං තං දිසං උපගච්ඡති කුලානුද්දයාය. යථා චන්දො කණ්හපක්ඛතො සුක්කපක්ඛං උපගච්ඡන්තො කලාහි වඩ්ඪමානො හුත්වා නිච්චනවො හොති, එවං භික්ඛු කණ්හපක්ඛං පහාය සුක්කපක්ඛං උපගන්ත්වා ගුණෙහි වඩ්ඪමානො ලොකස්ස වා පාමොජ්ජපාසංසත්ථො නිච්චනවතාය චන්දසමචිත්තො අධුනුපසම්පන්නො විය ච නිච්චනවො හුත්වා චරති.

146. “Candūpamā” là những vị có mặt trăng làm ví dụ do các phẩm chất như khả ái, khả ý, luôn mới mẻ v.v... Các từ như “santhava” là đồng nghĩa với nhau. “Pariyuṭṭhānaṃ” lại là sự xâm chiếm của phiền não trong tâm. Với tất cả các từ, ngài nói về sự không có thiên vị và chống đối đối với bất kỳ chúng sanh nào. Do bản tánh hiền hòa của mình, vị ấy được đại chúng yêu mến, quý trọng. Để chỉ ra mục đích mà ví dụ mặt trăng được đưa ra ở đây, ngài nói “evaṃ” v.v... Không chỉ có bấy nhiêu phẩm chất do ví dụ mặt trăng, mà còn có những phẩm chất khác. Để chỉ ra chúng, đã được nói “apicā” v.v... “Evamādīhi” - từ “ādi” có nghĩa là như sau. Giống như mặt trăng, để giúp đỡ thế gian, đi theo nhiều quỹ đạo khác nhau như quỹ đạo dê v.v..., cũng vậy, vị tỳ khưu đi đến phương này phương kia vì lòng thương tưởng các gia đình. Giống như mặt trăng, đi từ hạ huyền sang thượng huyền, tăng trưởng từng phần và trở nên luôn mới mẻ, cũng vậy, vị tỳ khưu, từ bỏ phần đen tối, đi đến phần sáng sủa, tăng trưởng các phẩm chất, được thế gian hoan hỷ và tán thán, với tâm giống như mặt trăng vì sự luôn mới mẻ, và sống như một người mới thọ cụ túc giới, luôn luôn mới mẻ.

අපකස්සිත්වාති කිලෙසකාමවත්ථුකාමෙහි විවෙචෙත්වා. තං නෙක්ඛම්මාභිමුඛං කායචිත්තානං ආකඩ්ඪනං කායතො අපනයනඤ්ච හොතීති ආහ ‘‘ආකඩ්ඪිත්වා අපනෙත්වාති අත්ථො’’ති. චතුක්කඤ්චෙත්ථ සම්භවතීති තං දස්සෙතුං ‘‘යො හි භික්ඛූ’’තිආදි වුත්තං.

“Apakassitvā” là sau khi tách khỏi dục phiền não và dục đối tượng. Điều đó là sự kéo thân và tâm hướng đến xuất ly, và là sự loại bỏ khỏi thân, do đó ngài nói “nghĩa là kéo ra, loại bỏ”. Bốn trường hợp có thể xảy ra ở đây, để chỉ ra điều đó, đã được nói “yo hi bhikkhū” v.v...

නිච්චනවයාති ‘‘නිච්චනවකා’’ඉච්චෙව වුත්තං හොති. ක-සද්දෙන හි පදං වඩ්ඪිතං, ක-කාරස්ස ච ය-කාරාදෙසො. එවං විචරිංසූති කිඤ්ජක්ඛවසෙන පරිග්ගහාභාවෙන යථා ඉමෙ, එවං විචරිංසු අඤ්ඤෙති අනුකම්පමානා.

“Niccanavayā” có nghĩa là “niccanavakā”. Từ được kéo dài bằng âm “ka”, và chữ “ka” được thay thế bằng chữ “ya”. “Evaṃ vicariṃsu” là giống như những vị này, do không có sự chấp thủ bởi sự dính mắc, những vị khác cũng đã sống như vậy, do lòng thương tưởng.

ද්වෙභාතිකවත්ථූති ද්වෙභාතිකත්ථෙරපටිබද්ධං වත්ථුං. අප්පතිරූපකරණන්ති භික්ඛූනං අසාරුප්පකරණං. ආධායිත්වාති ආරොපනං ඨපෙත්වා. තථාති යථා සඞ්ඝමජ්ඣෙ ගණමජ්ඣෙ ච, තථා වුඩ්ඪතරෙ පුග්ගලෙ අප්පතිරූපකරණං. එවමාදීති ආදි-සද්දෙන අන්තරඝරප්පවෙසනෙ අඤ්ඤත්ථ ච යථාවුත්තතො අඤ්ඤං අසාරුප්පකිරියං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථෙවාති සඞ්ඝමජ්ඣෙ ගණමජ්ඣෙ පුග්ගලස්ස ච වුඩ්ඪස්ස සන්තිකෙ.

“Dvebhātikavatthu” là câu chuyện liên quan đến hai vị trưởng lão anh em. “Appatirūpakaraṇaṃ” là hành động không xứng đáng của các tỳ khưu. “Ādhāyitvā” là sau khi đặt lên. “Tathā” là giống như ở giữa Tăng chúng và giữa một nhóm, cũng vậy là hành động không thích hợp đối với một người lớn tuổi hơn. “Evamādi” - với từ “ādi”, bao gồm hành động không xứng đáng khác với những gì đã nói, khi vào trong nhà và ở những nơi khác. “Tattheva” là ở giữa Tăng chúng, giữa một nhóm, và trước sự hiện diện của một người lớn tuổi.

යථාවුත්තෙසු අඤ්ඤෙසු ච තෙසු ඨානෙසු. පාපිච්ඡතාපි මනොපාගබ්භියන්ති එතෙනෙව කොධූපනාහාදීනං සමුදාචාරො මනොපාගබ්භියන්ති දස්සිතං හොති.

Ở những nơi đó và những nơi khác đã được nói. Sự có ước muốn xấu xa cũng là sự táo bạo của ý. Bằng chính điều này, đã được chỉ ra rằng sự biểu hiện của phẫn nộ, oán hận v.v... là sự táo bạo của ý.

එකතො භාරියන්ති පිට්ඨිපස්සතො ඔනතං. වායුපත්ථම්භන්ති චිත්තසමුට්ඨානවායුනා උපත්ථම්භනං. අනුබ්බෙජෙත්වා චිත්තන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. චිත්තස්ස හි තතො අනුබ්බෙජනං තදනුනයනං. තෙනාහ ‘‘සම්පියායමානො ඔලොකෙතී’’ති. වායුපත්ථම්භකං ගාහාපෙත්වාති කායං තථා උපත්ථම්භකං කත්වා.

“Ekato bhāriyaṃ” là nghiêng về phía sau. “Vāyupatthambhaṃ” là sự chống đỡ bởi gió sanh từ tâm. “Anubbejetvā cittaṃ” - có sự liên kết bằng cách mang lại. Vì sự không dao động của tâm từ đó là sự chiều theo nó. Do đó, ngài nói “nhìn với vẻ trìu mến”. “Vāyupatthambhakaṃ gāhāpetvā” là sau khi làm cho thân được chống đỡ như vậy.

ඔපම්මසංසන්දනං [Pg.159] සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. කාමගිද්ධතාය හීනාධිමුත්තිකො, අවිසුද්ධසීලාචාරතාය මිච්ඡාපටිපන්නො.

Sự so sánh của ví dụ rất dễ hiểu. Do tham đắm dục lạc, nên có khuynh hướng thấp kém; do giới hạnh không trong sạch, nên là người thực hành sai lạc.

අඞ්ගුලීහි නික්ඛන්තපභා ආකාසසඤ්චලනෙන දිගුණා හුත්වා ආකාසෙ විචරිංසූති ආහ ‘‘යමකවිජ්ජුතං චාරයමානො වියා’’ති. ‘‘ආකාසෙ පාණිං චාලෙසී’’ති පදස්ස අඤ්ඤත්ථ අනාගතත්තා ‘‘අසම්භින්නපද’’න්ති වුත්තං. අත්තමනොති පීතිසොමනස්සෙහි ගහිතමනො. යඤ්හි චිත්තං අනවජ්ජං පීතිසොමනස්සසහිතං, තං සසන්තකං හිතසුඛාවහත්තා. තෙනාහ ‘‘සකමනො’’තිආදි. න දොමනස්සෙන…පෙ… ගහිතමනො සකචිත්තස්ස තබ්බිරුද්ධත්තා. පුරිමනයෙනෙවාති ‘‘ඉදානි යො හීනාධිමුත්තිකො’’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව.

Ánh sáng phát ra từ các ngón tay, do sự chuyển động trong không gian, trở nên gấp đôi và di chuyển trong không gian, do đó ngài nói “như thể đang tạo ra một tia chớp đôi”. Vì cụm từ “đã di chuyển bàn tay trong không gian” không xuất hiện ở nơi khác, nên nó được gọi là “asambhinnapada”. “Attamano” là tâm bị chiếm giữ bởi hỷ và lạc. Vì tâm nào không có tội lỗi, đi kèm với hỷ và lạc, tâm đó là “sasantakaṃ” vì nó mang lại lợi ích và hạnh phúc. Do đó, ngài nói “sakamano” v.v... Không phải là tâm bị chiếm giữ bởi ưu... vì tâm của chính mình đối nghịch với điều đó. “Purimanayeneva” là theo phương cách đã được nói trước đây, bắt đầu bằng “bây giờ, người có khuynh hướng thấp kém...”.

පසන්නාකාරන්ති පසන්නෙහි කාතබ්බකිරියං. තං සරූපතො දස්සෙති ‘‘චීවරාදයො පච්චයෙ දදෙය්‍යු’’න්ති. තථභාවායාති යදත්ථං භගවතා ධම්මො දෙසිතො, යදත්ථඤ්ච සාසනෙ පබ්බජ්ජා, තදත්ථාය. රක්ඛණභාවන්ති අපායභයතො ච රක්ඛණජ්ඣාසයං. චන්දොපමාදිවසෙනාති ආදි-සද්දෙන ආකාසෙ චලිතපාණි විය කත්ථචි අලග්ගතාය පරිසුද්ධජ්ඣාසයතා සත්තෙසු කාරුඤ්ඤන්ති එවමාදීනං සඞ්ගහො.

Pasannākāraṃ có nghĩa là hành động cần được thực hiện bởi những người có niềm tin. Điều ấy được chỉ ra về bản chất qua câu: “Họ nên dâng cúng các vật dụng như y v.v...” Tathabhāvāya có nghĩa là vì mục đích mà Đức Thế Tôn đã thuyết giảng giáo pháp, và vì mục đích của sự xuất gia trong giáo huấn, vì mục đích ấy. Rakkhaṇabhāvaṃ có nghĩa là ý muốn bảo vệ khỏi sự sợ hãi của các cõi khổ. Candopamādivasena có nghĩa là: qua từ ādi (v.v...), những điều như sau được bao gồm: giống như bàn tay di chuyển trong không trung, không bị vướng mắc vào bất cứ đâu, có ý định trong sạch, có lòng bi mẫn đối với chúng sanh.

චන්දූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Candūpama đã hoàn tất.

4. කුලූපකසුත්තවණ්ණනා

4. Giải thích kinh Kulūpaka.

147. කුලානි උපගච්ඡතීති කුලූපකො. සන්දීයතීති සබ්බසො දීයති, අවඛණ්ඩීයතීති අත්ථො. සා පන අවඛණ්ඩියනා දුක්ඛාපනා අට්ටියනා හොතීති වුත්තං ‘‘අට්ටීයතී’’ති. තෙනාහ භගවා ‘‘සො තතොනිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදයතී’’ති. වුත්තනයානුසාරෙන හෙට්ඨා වුත්තනයස්ස අනුසරණෙන.

147. Kulūpako là người đi đến các gia đình. Sandīyati có nghĩa là bị vỡ tan hoàn toàn, nghĩa là bị tan nát. Sự tan nát ấy là sự gây ra đau khổ, là sự phiền muộn, nên được nói là “bị phiền muộn” (aṭṭīyati). Do đó, Đức Thế Tôn đã nói: “Vị ấy do nhân duyên đó mà cảm thọ sự đau khổ, ưu sầu.” Vuttanayānusārena có nghĩa là theo phương pháp đã được nói đến, bằng cách noi theo phương pháp đã được nói ở dưới.

කුලූපකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Kulūpaka đã hoàn tất.

5. ජිණ්ණසුත්තවණ්ණනා

5. Giải thích kinh Jiṇṇa.

148. ඡින්නභින්නට්ඨානෙ [Pg.160] ඡිද්දස්ස අපුථුලත්තා අග්ගළං අදත්වාව සුත්තෙන සංසිබ්බනමත්තෙන අග්ගළදානෙන ච ඡිද්දෙ පුථුලෙ. නිබ්බසනානීති චිරනිසෙවිතවසනකිච්චානි, පරිභොගජිණ්ණානීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙ…පෙ… ලද්ධනාමානී’’ති, සඤ්ඤාපුබ්බකො විධි අනිච්චොති ‘‘ගහපතානී’’ති වුත්තං යථා ‘‘වීරිය’’න්ති.

148. Ở chỗ bị cắt rách, vì lỗ thủng không rộng nên không cần vá miếng vá, chỉ cần khâu lại bằng chỉ; và vá miếng vá khi lỗ thủng rộng. Nibbasanāni có nghĩa là những vật dụng để mặc đã được sử dụng lâu ngày, nghĩa là đã cũ mòn do sử dụng. Do đó, có câu nói: “Trước kia...v.v... đã có được danh xưng.” Vì phương pháp có nhận thức đi trước là vô thường, nên từ “gahapatānī” (nữ gia chủ) được nói đến, cũng giống như từ “vīriya” (tinh tấn).

සෙනාපතින්ති සෙනාපතිභාවිනං, සෙනාපච්චාරහන්ති අත්ථො. අත්තනො කම්මෙනාති අත්තනා කාතබ්බකම්මෙන. සොති සත්ථා. තස්මින්ති මහාකස්සපත්ථෙරෙ කරොතීති සම්බන්ධො. න කරොතීති වුත්තමත්ථං විවරන්තො ‘‘කස්මා’’තිආදිමාහ. යදි සත්ථා ධුතඞ්ගානි න විස්සජ්ජාපෙතුකාමො, අථ කස්මා ‘‘ජිණ්ණොසි දානි ත්ව’’න්තිආදිමවොචාති ආහ ‘‘යථා පනා’’තිආදි.

Senāpati có nghĩa là người sẽ trở thành tướng quân, nghĩa là người xứng đáng làm tướng quân. Attano kammena có nghĩa là bằng hành động do chính mình thực hiện. So là bậc Đạo Sư. Mối liên hệ là: “Ngài thực hiện đối với trưởng lão Mahākassapa ấy.” Khi giải thích ý nghĩa của câu “không thực hiện,” ngài đã nói “tại sao” v.v... “Nếu bậc Đạo Sư không muốn khiến vị ấy từ bỏ các hạnh đầu đà, vậy tại sao Ngài lại nói ‘nay ông đã già yếu’ v.v...?” Ngài đã nói “Ví như...” v.v...

දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරන්ති ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ ඵාසුවිහාරං. අමානුසිකා සවනරතීති අතික්කන්තමානුසිකාය අරඤ්ඤසද්දුප්පත්තියා අරඤ්ඤෙහං වසාමීති විවෙකවාසූපනිස්සයාධීනසද්දසවනපච්චයා ධම්මරති උප්පජ්ජති. අපරොති අඤ්ඤො, දුතියොති අත්ථො. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව එකස්ස විහරණට්ඨානෙ විහරණසමයෙ ච ඵාසු භවති චිත්තවිවෙකසම්භවතො. තෙනාහ ‘‘එකස්ස රමතො වනෙ’’ති.

Diṭṭhadhammasukhavihāraṃ có nghĩa là sự an trú thoải mái ngay trong kiếp sống này. Amānusikā savanaratī có nghĩa là: do sự khởi sanh của những âm thanh trong rừng vượt ngoài cõi người, hỷ lạc trong Pháp khởi sanh do duyên nghe được những âm thanh phụ thuộc vào sự hỗ trợ của việc sống độc cư, với ý nghĩ “ta sống trong rừng.” Aparo có nghĩa là một người khác, nghĩa là người thứ hai. Tattheva có nghĩa là: ngay tại nơi trú ngụ một mình và vào thời điểm trú ngụ ấy, có sự thoải mái do sự có thể có được của tâm viễn ly. Do đó, có câu nói: “Đối với người độc cư hoan hỷ trong rừng.”

තථාති යථා ආරඤ්ඤිකස්ස රති, තථා පිණ්ඩපාතිකස්ස ලබ්භති දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො. එස නයො සෙසෙසු. අපිණ්ඩපාතිකාධීනො ඉතරස්ස විසෙසජොතකොති තමෙවස්ස විසෙසං දස්සෙතුං ‘‘අකාලචාරී’’තිආදි වුත්තං.

Tathā có nghĩa là: cũng như có sự hoan hỷ đối với vị sống trong rừng, cũng vậy sự an trú hạnh phúc trong hiện tại có được đối với vị đi khất thực. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. “Phụ thuộc vào người không đi khất thực” làm sáng tỏ sự khác biệt của người kia. Để chỉ ra chính sự khác biệt ấy của vị ấy, câu “đi vào lúc phi thời” v.v... đã được nói đến.

අම්හාකං සලාකං ගහෙත්වා භත්තත්ථාය ගෙහං අනාගච්ඡන්තස්ස සත්තාහං න පාතෙතබ්බන්ති සාමිකෙහි දින්නත්තා සත්තාහං සලාකං න ලභති, න කතිකවසෙන. පිණ්ඩචාරිකවත්තෙ අවත්තනතො ‘‘යස්ස චෙසා’’තිආදි වුත්තං.

“Đối với người đã nhận thẻ của chúng tôi mà không đến nhà để dùng bữa, chúng tôi sẽ không hủy thẻ trong bảy ngày.” Do được các thí chủ cấp phát, vị ấy không nhận được thẻ trong bảy ngày, chứ không phải do thỏa thuận. Vì không thực hành phận sự của người đi khất thực, nên câu “và đối với người nào mà...” v.v... đã được nói đến.

පඨමතරං කාතබ්බං යං, තං වත්තං, ඉතරං පටිවත්තං. මහන්තං වා වත්තං, ඛුද්දකං පටිවත්තං. කෙචි ‘‘වත්තපටිපත්ති’’න්ති පඨන්ති, වත්තස්ස කරණන්ති අත්ථො. උද්ධරණ-අතිහරණ-වීතිහරණවොස්සජ්ජන-සන්නික්ඛෙපන-සන්නිරුම්භනානං [Pg.161] වසෙන ඡ කොට්ඨාසෙ. ගරුභාවෙනාති ථිරභාවෙන.

Việc cần làm trước tiên là phận sự (vatta), việc còn lại là đối phận sự (paṭivatta). Hoặc, việc lớn là phận sự, việc nhỏ là đối phận sự. Một số người đọc là “vattapaṭipatti,” có nghĩa là “sự thực hành phận sự.” Thành sáu phần theo cách: nhấc lên, mang đi, mang vòng quanh, từ bỏ, đặt xuống, và ngăn lại. Garubhāvena có nghĩa là bằng sự vững chắc.

‘‘අමුකස්මිං සෙනාසනෙ වසන්තා බහුං වස්සවාසිකං ලභන්තී’’ති තථා න වස්සවාසිකං පරියෙසන්තො චරති වස්සවාසිකස්සෙව අග්ගහණතො. තස්මා සෙනාසනඵාසුකංයෙව චින්තෙති. තෙන බහුපරික්ඛාරභාවෙන ඵාසුවිහාරො නත්ථි පරික්ඛාරානං රක්ඛණපටිජග්ගනාදිදුක්ඛබහුලතාය. අප්පිච්ඡාදීනන්ති අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨාදීනංයෙව ලබ්භති දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො.

Với ý nghĩ: “Sống ở trú xứ kia, họ nhận được nhiều vật dụng an cư mùa mưa,” vị ấy không đi tìm kiếm vật dụng an cư mùa mưa, vì không chấp nhận chính các vật dụng an cư mùa mưa. Do đó, vị ấy chỉ nghĩ đến một trú xứ thoải mái. Do tình trạng có nhiều vật dụng ấy, không có sự an trú thoải mái, vì có nhiều khổ đau trong việc bảo vệ, chăm sóc v.v... các vật dụng. Appicchādīnaṃ có nghĩa là sự an trú hạnh phúc trong hiện tại chỉ có được đối với những người ít ham muốn, biết đủ v.v...

ජිණ්ණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Jiṇṇa đã hoàn tất.

6. ඔවාදසුත්තවණ්ණනා

6. Giải thích kinh Ovāda.

149. අත්තනො ඨානෙති සබ්‍රහ්මචාරීනං ඔවාදකවිඤ්ඤාපකභාවෙන අත්තනො මහාසාවකට්ඨානෙ ඨපනත්ථං. අථ වා යස්මා ‘‘අහං දානි න චිරං ඨස්සාමි, තථා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, අයං පන වීසංවස්සතායුකො, ඔවදන්තො අනුසාසන්තො මමච්චයෙන භික්ඛූනං මයා කාතබ්බකිච්චං කරිස්සතී’’ති අධිප්පායෙන භගවා ඉමං දෙසනං ආරභි. තස්මා අත්තනො ඨානෙති සත්ථාරා කාතබ්බඔවාදදායකට්ඨානෙ. තෙනාහ ‘‘එවං පනස්සා’’තිආදි. යථාහ භගවා ‘‘ඔවද, කස්සප…පෙ… ත්වං වා’’ති. දුක්ඛෙන වත්තබ්බා අප්පදක්ඛිණග්ගාහිභාවතො. දුබ්බචභාවකරණෙහීති කොධූපනාහාදීහි. අනුසාසනියා පදක්ඛිණග්ගහණං නාම අනුධම්මචරණං, ඡින්නපටිපත්ති කතා වාමග්ගාහො නාමාති ආහ ‘‘අනුසාසනි’’න්තිආදි. අතික්කම්ම වදන්තෙති අඤ්ඤමඤ්ඤං අතික්කමිත්වා අතිමඤ්ඤිත්වා වදන්තෙ. බහුං භාසිස්සතීති ධම්මං කථෙන්තො කො විපුලං කත්වා කථෙස්සති. අසහිතන්ති පුබ්බෙනාපරං නසහිතං හෙතුපමාවිරහිතං. අමධුරන්ති න මධුරං න කණ්ණසුඛං න පෙමනීයං. ලහුඤ්ඤෙව උට්ඨාති අප්පවත්තනෙන කූලට්ඨානං විය තස්ස කථනං.

149. Attano ṭhāne có nghĩa là nhằm mục đích thiết lập vị ấy vào địa vị đại đệ tử của mình, với tư cách là người giáo huấn và chỉ dạy cho các vị đồng phạm hạnh. Hoặc là, vì Đức Thế Tôn đã bắt đầu bài pháp này với ý định rằng: “Nay ta sẽ không còn trụ thế bao lâu, Sāriputta và Moggallāna cũng vậy, nhưng vị này có tuổi thọ hai mươi năm, sau khi ta diệt độ, vị ấy sẽ giáo huấn và chỉ dạy, sẽ làm cho các tỳ khưu phận sự mà ta phải làm.” Do đó, attano ṭhāne có nghĩa là ở địa vị của người ban lời giáo huấn mà bậc Đạo Sư phải làm. Do đó, Ngài đã nói: “Như vậy đối với vị ấy...” v.v... Như Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy giáo huấn, này Kassapa... v.v... hoặc là ông.” Dukkhena vattabbā (khó nói) là do bản chất không cung kính tiếp nhận. Dubbacabhāvakaraṇehi (bởi những nguyên nhân làm cho khó nói) có nghĩa là bởi sự tức giận, oán hận v.v... Đối với người cần được chỉ dạy, sự tiếp nhận một cách cung kính được gọi là thực hành đúng theo Pháp; sự thực hành bị cắt đứt được gọi là sự tiếp nhận sai lầm, ngài đã nói “anusāsani” (sự chỉ dạy) v.v... Atikkamma vadante (nói năng vượt quá) có nghĩa là nói năng trong khi vượt quá và coi thường lẫn nhau. Bahuṃ bhāsissati (sẽ nói nhiều) có nghĩa là khi nói pháp, ai sẽ nói một cách rộng rãi? Asahitaṃ (không mạch lạc) có nghĩa là phần sau không liên kết với phần trước, thiếu lý do và ví dụ. Amadhuraṃ (không ngọt ngào) có nghĩa là không êm dịu, không êm tai, không đáng yêu. Lahuññeva uṭṭhāti (nổi lên một cách nhẹ nhàng) có nghĩa là lời nói của người ấy giống như một nơi trên bờ sông, không có sự trôi chảy.

ඔවාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Ovāda đã hoàn tất.

7. දුතියඔවාදසුත්තවණ්ණනා

7. Giải thích kinh Ovāda thứ hai.

150. ඔකප්පනසද්ධාති [Pg.162] සද්ධෙය්‍යවත්ථුං ඔගාහිත්වා ‘‘එවමෙත’’න්ති කප්පනසද්ධා. කුසලධම්මජානනපඤ්ඤාති අනවජ්ජධම්මානං සබ්බසො ජානනපඤ්ඤා. පරිහානන්ති සබ්බාහි සම්පත්තීහි පරිහානං. න හි කල්‍යාණමිත්තරහිතස්ස කාචි සම්පත්ති නාම අත්ථීති.

150. Okappanasaddhā (niềm tin xác quyết) là niềm tin xác định rằng: “Việc này là như thế” sau khi đã thâm nhập vào đối tượng đáng tin. Kusaladhammajānanapaññā (trí tuệ biết các thiện pháp) là trí tuệ biết một cách toàn diện các pháp không có tội lỗi. Parihānaṃ (sự suy thoái) là sự suy thoái khỏi tất cả các thành tựu. Bởi vì người không có bạn lành thì không có bất cứ thành tựu nào.

දුතියඔවාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Giáo Giới thứ hai đã kết thúc.

8. තතියඔවාදසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Giáo Giới thứ ba

151. පුබ්බෙති පඨමබොධියං. එතරහීති තතො පච්ඡිමෙ කාලෙ. කාරණපට්ඨපනෙති කාරණාරම්භෙ. තෙසු වුත්තගුණයුත්තෙසු ථෙරෙසු. තස්මින්ති තස්මිං යථාවුත්තගුණයුත්තෙ පුග්ගලෙ. එවං සක්කාරෙ කයිරමානෙති ‘‘භද්දකො වතායං භික්ඛූ’’ති ආදරජාතෙහි භික්ඛූහි සක්කාරෙ කයිරමානෙ. ඉමෙ සබ්‍රහ්මචාරී. ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති තං භික්ඛුං අත්තනො මුඛාභිමුඛං කරොන්තා වදන්ති. යඤ්හි තන්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං උපද්දවොති වුච්චති අනත්ථජනනතො. පත්ථයති භජති බජ්ඣතීති පත්ථනා, අභිසඞ්ගොති ආහ ‘‘අභිපත්ථනාති අධිමත්තපත්ථනා’’ති.

151. Pubbe (trước đây) có nghĩa là vào lúc giác ngộ đầu tiên. Etarahi (bây giờ) có nghĩa là vào thời gian sau đó. Kāraṇapaṭṭhapane (khi nêu lên lý do) có nghĩa là khi bắt đầu lý do. Tesu (nơi các vị ấy) là nơi các vị trưởng lão có những phẩm chất đã được nói đến. Tasmiṃ (nơi người ấy) là nơi người có những phẩm chất như đã được nói. Evaṃ sakkāre kayiramāne (khi sự tôn trọng được thực hiện như vậy) có nghĩa là khi sự tôn trọng được thực hiện bởi các vị tỳ khưu có lòng kính trọng rằng: “Vị tỳ khưu này thật là hiền thiện.” Các vị đồng phạm hạnh này. Họ nói: “Hãy đến đây, tỳ khưu” trong khi làm cho vị tỳ khưu ấy đối diện với mình. Ở đây, tanti chỉ là một tiểu từ. Được gọi là upaddavo (tai họa) vì nó tạo ra điều bất lợi. Patthanā (sự mong muốn) là việc mong mỏi, gắn bó, bị trói buộc. Abhisaṅgo (sự dính mắc) được nói là abhipatthanā (sự mong muốn mãnh liệt), nghĩa là sự mong muốn quá mức.

තතියඔවාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Giáo Giới thứ ba đã kết thúc.

9. ඣානාභිඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

9. Chú giải kinh Thiền và Thắng Trí

152. යාවදෙවාති ඉමිනා සමානත්ථං ‘‘යාවදෙ’’ති ඉදං පදන්ති ආහ ‘‘යාවදෙ ආකඞ්ඛාමීති යාවදෙව ඉච්ඡාමී’’ති. යදිච්ඡකං ඣානසමාපත්තීසු වසීභාවදස්සනත්ථං තදෙතං ආරද්ධං. විත්ථාරිතමෙව, තස්මා තත්ථ විත්ථාරිතමෙව ගහෙතබ්බන්ති අධිප්පායො. ආසවානං ඛයාති ආසවානං ඛයහෙතු අරියමග්ගෙන සබ්බසො ආසවානං ඛෙපිතත්තා. අපච්චයභූතන්ති ආරම්මණපච්චයභාවෙන අපච්චයභූතං.

152. Từ yāvade này có cùng ý nghĩa với yāvadeva, nên nói rằng: “Yāvade ākaṅkhāmi (chừng nào tôi còn mong muốn) có nghĩa là yāvadeva icchāmi (chừng nào tôi còn muốn).” Điều này được bắt đầu để cho thấy sự thuần thục trong các thiền chứng, theo như ý muốn. (Nghĩa là) đã được giải thích chi tiết, do đó ý nghĩa là nên được hiểu như đã được giải thích chi tiết ở đó. Āsavānaṃ khayā (do sự đoạn tận các lậu hoặc) có nghĩa là do nhân đoạn tận các lậu hoặc, vì đã làm cạn kiệt hoàn toàn các lậu hoặc bằng Thánh đạo. Apaccayabhūtaṃ (không phải là duyên) có nghĩa là không phải là duyên theo nghĩa là cảnh duyên (duyên đối tượng).

ඣානාභිඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Thiền và Thắng Trí đã kết thúc.

10. උපස්සයසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Trú Xứ (của Tỳ khưu ni)

153. ලාභසක්කාරහෙතුපි [Pg.163] එකච්චෙ භික්ඛූ භික්ඛුනුපස්සයං ගන්ත්වා භික්ඛුනියො ඔවදන්ති, එවමෙවං අයං පන ථෙරො න ලාභසක්කාරහෙතු භික්ඛුනුපස්සයගමනං යාචති, අථ කස්මාති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානත්ථිකා’’තිආදි. එසො හි ආනන්දත්ථෙරො උස්සුක්කාපෙත්වා පටිපත්තිගුණං දස්සෙන්තො යස්මා තා භික්ඛුනියො චතුසච්චකම්මට්ඨානිකා, තස්මා පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං උදයබ්බයාදිපකාසනියා ධම්මකථාය විපස්සනාපටිපත්තිසම්පදං දස්සෙසි. අනිච්චාදිලක්ඛණානි චෙව උදයබ්බයාදිකෙ ච සම්මා දස්සෙසි. හත්ථෙන ගහෙත්වා විය පච්චක්ඛතො දස්සෙසි. සමාදපෙසීති තත්ථ ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනං සමාදපෙසි. යථා වීථිපටිපන්නො හුත්වා පවත්තති, එවං ගණ්හාපෙසි. සමුත්තෙජෙසීති විපස්සනාය ආරද්ධාය සඞ්ඛාරානං උදයබ්බයාදීසු උපට්ඨහන්තෙසු යථාකාලං පග්ගහසමුපෙක්ඛණෙහි බොජ්ඣඞ්ගානං අනුපවත්තනෙන භාවනාමජ්ඣිමවීථිං පාපෙත්වා යථා විපස්සනාඤාණං සුප්පසන්නං හුත්වා වහති, එවං ඉන්ද්‍රියානං විසදභාවකරණෙන විපස්සනාචිත්තං සම්මා උත්තෙජෙසි, නිබ්බානවසෙන වා සමාදපෙසි. සම්පහංසෙසීති තථා පවත්තියමානාය විපස්සනාය සමප්පවත්තභාවනාවසෙන උපරි ලද්ධබ්බභාවනාවසෙන චිත්තං සම්පහංසෙසි, ලද්ධස්සාදවසෙන සුට්ඨු තොසෙසි. එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

153. Một số tỳ khưu đi đến trú xứ của tỳ khưu ni và giáo giới các tỳ khưu ni cũng vì lý do lợi lộc và danh vọng, nhưng vị trưởng lão này không xin đi đến trú xứ của tỳ khưu ni vì lý do lợi lộc và danh vọng. Vậy tại sao? Ngài nói: “Vì các vị ấy mong muốn đề mục thiền,” v.v. Thật vậy, trưởng lão Ānanda, sau khi đã khuyến khích và chỉ ra phẩm chất của sự thực hành, vì các vị tỳ khưu ni ấy là những người thực hành đề mục thiền Tứ Thánh Đế, nên ngài đã chỉ ra sự thành tựu của việc thực hành minh sát qua bài pháp thoại làm sáng tỏ sự sinh diệt, v.v., của năm thủ uẩn. Ngài đã chỉ dạy đúng đắn các tướng vô thường, v.v., và sự sinh diệt, v.v. Ngài đã chỉ dạy một cách trực tiếp như thể cầm tay chỉ việc. Samādapesi (đã khuyến khích) có nghĩa là ngài đã khuyến khích họ thực hành thiền minh sát lấy các tướng làm đối tượng. Ngài đã làm cho họ nắm bắt để nó diễn tiến như đã đi vào lộ trình. Samuttejesi (đã khích lệ) có nghĩa là khi thiền minh sát đã được bắt đầu và sự sinh diệt, v.v., của các hành hiện khởi, bằng cách làm cho các giác chi tương ứng với sự sách tấn và xả đúng lúc, đưa họ đến con đường trung đạo của sự tu tập, ngài đã khích lệ đúng đắn tâm minh sát bằng cách làm cho các căn trở nên trong sáng, để tuệ minh sát tiến triển một cách rất trong sáng; hoặc ngài đã khuyến khích họ hướng đến Niết Bàn. Sampahaṃsesi (đã làm cho hoan hỷ) có nghĩa là khi thiền minh sát đang diễn tiến như vậy, ngài đã làm cho tâm hoan hỷ bằng cách tu tập tiến triển đều đặn để đạt được sự tu tập cao hơn; ngài đã làm cho họ rất hài lòng bằng cách nếm được pháp vị. Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy.

මනුතෙ පරිඤ්ඤාදිවසෙන සච්චානි බුජ්ඣතීති මුනි. තෙති තං. උපයොගත්ථෙ හි ඉදං සාමිවචනං. උත්තරීති උපරි, තව යථාභූතසභාවතො පරතොති අත්ථො. පක්ඛපතිතො අගතිගමනං අතිරෙකඔකාසො. උපපරික්ඛීති අනුවිච්ච නිවාරකො න බහුමතො. බුද්ධපටිභාගො ථෙරො. ‘‘බාලා භික්ඛුනී දුබ්භාසිතං ආහා’’ති අවත්වා ‘‘ඛමථ, භන්තෙ’’ති වදන්තෙන පක්ඛපාතෙන විය වුත්තං හොතීති ආහ ‘‘එකා භික්ඛුනී න වාරිතා’’තිආදි.

Muni (bậc ẩn sĩ) là người liễu tri các chân lý bằng cách liễu tri, v.v. Te (của ngài) có nghĩa là taṃ (ngài). Ở đây, sở hữu cách này được dùng theo nghĩa của đối cách. Uttari (hơn nữa) có nghĩa là ở trên, nghĩa là vượt ra ngoài bản chất như thật của ngài. Do thiên vị, việc đi vào đường tà là một cơ hội quá mức. Uparikkhī (người xem xét) là người điều tra và ngăn chặn, không phải là người được kính trọng nhiều. Vị trưởng lão là người tương tự như Đức Phật. Không nói rằng: “Vị tỳ khưu ni ngu dốt đã nói lời ác khẩu,” mà bằng cách nói: “Xin ngài hãy kham nhẫn,” thì giống như đã nói với sự thiên vị. Do đó, ngài nói: “một vị tỳ khưu ni đã không được ngăn cản,” v.v.

චුතා සලිඞ්ගතො නට්ඨා, දෙසන්තරපක්කමෙන අදස්සනං න ගතා. කණ්ටකසාඛා වියාති කුරණ්ටකඅපාමග්ගකණ්ටකලසිකාහි සාඛා විය.

Cutā (đã từ bỏ) có nghĩa là đã bị hủy hoại khỏi tướng trạng của mình, chứ không phải đã biến mất do đi đến một nơi khác. Kaṇṭakasākhā viya (như cành gai) có nghĩa là như cành cây có gai của các loại cây kuraṇṭaka, apāmagga, và kaṇṭakalasikā.

උපස්සයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Trú Xứ (của Tỳ khưu ni) đã kết thúc.

11. චීවරසුත්තවණ්ණනා

11. Chú giải kinh Y Phục

154. රාජගහස්ස [Pg.164] දක්ඛිණභාගෙ ගිරි දක්ඛිණාගිරි ණ-කාරෙ අ-කාරස්ස දීඝං කත්වා, තස්ස දක්ඛිණභාගෙ ජනපදොපි ‘‘දක්ඛිණාගිරී’’ති වුච්චති, ‘‘ගිරිතො දක්ඛිණභාගො’’ති කත්වා. එකදිවසෙනාති එකෙන දිවසෙන උප්පබ්බාජෙසුං තෙසං සද්ධාපබ්බජිතාභාවතො.

154. Ngọn núi ở phía nam của thành Rājagaha (Vương Xá) là Dakkhiṇāgiri (Nam Sơn), bằng cách kéo dài âm ‘a’ trong âm tiết ‘ṇa’. Vùng đất ở phía nam của ngọn núi ấy cũng được gọi là “Dakkhiṇāgirī”, vì là “phần phía nam của ngọn núi”. Ekadivasena (trong một ngày) có nghĩa là họ đã hoàn tục trong một ngày duy nhất, vì họ không phải là người xuất gia do có đức tin.

යත්ථ චත්තාරො වා උත්තරි වා භික්ඛූ අකප්පියනිමන්තනං සාදියිත්වා පඤ්චන්නං භොජනානං අඤ්ඤතරං භොජනං එකතො පටිග්ගණ්හිත්වා භුඤ්ජන්ති, එතං ගණභොජනං නාම, තං තිණ්ණං භික්ඛූනං භුඤ්ජිතුං වට්ටතීති ‘‘තිකභොජනං පඤ්ඤත්ත’’න්ති වචනෙන ගණභොජනං පටික්ඛිත්තන්ති වුත්තං හොති. තයො අත්ථවසෙ පටිච්ච අනුඤ්ඤාතත්තාපි ‘‘තිකභොජන’’න්ති වදන්ති.

Nơi nào có bốn vị tỳ khưu hoặc nhiều hơn, sau khi chấp nhận lời mời không hợp lệ, cùng nhau nhận và dùng một trong năm loại vật thực, đó được gọi là gaṇabhojana (dùng bữa theo nhóm). Việc cho phép ba vị tỳ khưu dùng bữa được nói đến qua câu “đã chế định bữa ăn cho nhóm ba người,” có nghĩa là gaṇabhojana (dùng bữa theo nhóm) đã bị từ chối. Vì được cho phép tùy thuộc vào ba lý do, nên cũng được gọi là tikabhojana (bữa ăn cho nhóm ba người).

‘‘දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහො එව පෙසලානං ඵාසුවිහාරො’’ති ඉදං එකං අඞ්ගං. තෙනෙවාහ ‘‘දුම්මඞ්කූනං නිග්ගහෙනෙවා’’තිආදි. ‘‘යථා දෙවදත්තො…පෙ… සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යු’’න්ති ඉමිනා කාරණෙන තිකභොජනං පඤ්ඤත්තං.

“Việc chế ngự những người khó dạy chính là sự an trú thoải mái cho những người hiền thiện,” đây là một yếu tố. Do đó, ngài đã nói: “bằng việc chế ngự những người khó dạy,” v.v. Vì lý do này: “Để Devadatta… v.v… không thể chia rẽ Tăng đoàn,” nên bữa ăn cho nhóm ba người đã được chế định.

අථ කිඤ්චරහීති අථ කස්මා ත්වං අසම්පන්නගණං බන්ධිත්වා චරසීති අධිප්පායො. අසම්පන්නාය පරිසාය චාරිකාචරණං කුලානුද්දයාය න හොති, කුලානං ඝාතිතත්තාති අධිප්පායෙන ථෙරො ‘‘සස්සඝාතං මඤ්ඤෙ චරසී’’තිආදිමවොච.

Atha kiñcarahi (Vậy thì tại sao?) có ý nghĩa là: “Vậy tại sao ông lại đi du hành sau khi đã tập hợp một nhóm không đầy đủ?” Việc đi du hành với một hội chúng không đầy đủ không phải vì lòng thương xót các gia đình, vì điều đó làm hại các gia đình. Với ý định này, vị trưởng lão đã nói: “Ta nghĩ rằng ông đang đi du hành phá hoại mùa màng,” v.v.

සොධෙන්තො තස්සා අතිවිය පරිසුද්ධභාවදස්සනෙන. උද්දිසිතුං න ජානාමි තථා චිත්තස්සෙව අනුප්පන්නපුබ්බත්තා. කිඤ්චනං කිලෙසවත්ථු. සඞ්ගහෙතබ්බඛෙත්තවත්ථු පලිබොධො, ආලයො අපෙක්ඛා. ඔකාසාභාවතොති බහුකිච්චකරණීයතාය කුසලකිරියාය ඔකාසාභාවතො. සන්නිපාතට්ඨානතොති සඞ්කෙතං කත්වා විය කිලෙසරජානං තත්ථ සන්නිජ්ඣපවත්තනතො.

Do thanh lọc, do thấy được trạng thái vô cùng trong sạch của vị ấy. Tôi không biết cách chỉ ra, vì tâm như thế chưa từng sanh khởi trước đây. Kiñcanaṃ (chướng ngại) là vật của phiền não. Ruộng đất cần được thu gom là sự trở ngại, ái luyến là sự mong chờ. Do không có cơ hội là do không có cơ hội cho việc thiện vì có nhiều việc phải làm. Là nơi tụ hội là do các bụi phiền não tụ tập và diễn ra ở đó như thể đã hẹn trước.

සික්ඛත්තයබ්‍රහ්මචරියන්ති අධිසීලසික්ඛාදිසික්ඛත්තයසඞ්ගහං බ්‍රහ්මං සෙට්ඨං චරියං. ඛණ්ඩාදිභාවාපාදනෙන අඛණ්ඩං කත්වා. ලක්ඛණවචනඤ්හෙතං. කිඤ්චි සික්ඛෙකදෙසං අසෙසෙත්වා එකන්තෙනෙව පරිපූරෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං. චිත්තුප්පාදමත්තම්පි සංකිලෙසමලං අනුප්පාදෙත්වා අච්චන්තමෙව විසුද්ධං කත්වා පරිහරිතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං. තතො එව සඞ්ඛං විය ලිඛිතන්ති සඞ්ඛලිඛිතං. තෙනාහ ‘‘ලිඛිතසඞ්ඛසදිස’’න්ති. දාඨිකාපි තග්ගහණෙනෙව ගහෙත්වා [Pg.165] ‘‘මස්සු’’ත්වෙව වුත්තං, න එත්ථ කෙවලං මස්සුයෙවාති අත්ථො. කසායෙන රත්තානි කාසායානි.

Phạm hạnh tam học là hạnh kiểm cao thượng, tốt đẹp, bao gồm tam học là tăng thượng giới học v.v... Làm cho không bị sứt mẻ bằng cách loại bỏ tình trạng sứt mẻ v.v... Đây là lời nói về đặc tính. Hoàn toàn viên mãn vì phải được làm cho trọn vẹn một cách hoàn toàn, không bỏ sót bất cứ phần nào của học giới. Hoàn toàn trong sạch vì phải được thực hành bằng cách làm cho hoàn toàn thanh tịnh, không để sanh khởi dù chỉ một tâm niệm cấu uế nhỏ nhoi. Do đó, được gọi là saṅkhalikhitaṃ (như vỏ ốc được mài giũa) vì giống như vỏ ốc được mài giũa. Vì thế, ngài nói ‘tương tự như vỏ ốc được mài giũa’. Râu cũng được bao gồm trong sự đề cập đến đó và được gọi là ‘râu quai nón’, ý nghĩa là ở đây không chỉ có râu quai nón mà thôi. Y cà sa là những y được nhuộm bằng thuốc nhuộm chát.

වඞ්ගසාටකොති වඞ්ගදෙසෙ උප්පන්නසාටකො. එසාති මහාකස්සපත්ථෙරො. අභිනීහාරතො පට්ඨාය පණිධානතො පභුති, අයං ඉදානි වුච්චමානා. අග්ගසාවකද්වයං උපාදාය තතියත්තා ‘‘තතියසාවක’’න්ති වුත්තං. අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සන්ති භික්ඛූනං සතසහස්සඤ්චෙව සට්ඨිසහස්සානි ච අට්ඨ ච සහස්සානි.

Vaṅgasāṭako là tấm vải được sản xuất ở xứ Vaṅga. Vị này là trưởng lão Mahākassapa. Bắt đầu từ sự phát nguyện, kể từ lúc lập nguyện, điều này hiện đang được nói đến. Được gọi là ‘vị thinh văn thứ ba’ vì là người thứ ba sau hai vị thượng thủ thinh văn. Một trăm sáu mươi tám ngàn vị tỳ khưu là một trăm ngàn, sáu mươi ngàn, và tám ngàn vị tỳ khưu.

අයඤ්ච අයඤ්ච ගුණොති සීලතො පට්ඨාය යාව අග්ගඵලා ගුණොති කිත්තෙන්තො මහාසමුද්දං පූරයමානො විය කථෙසි.

Ngài đã nói, tán thán rằng ‘đức hạnh này và đức hạnh này’, các đức hạnh bắt đầu từ giới cho đến quả vị cao nhất, như thể đang làm đầy đại dương.

කොලාහලන්ති දෙවතාහි නිබ්බත්තිතො කොලාහලො.

Tiếng huyên náo là tiếng huyên náo được các vị trời tạo ra.

ඛුද්දකාදිවසෙන පඤ්චවණ්ණා. තරණං වා හොතු මරණං වාති මහොඝං ඔගාහන්තො පුරිසො විය මච්ඡෙරසමුද්දං උත්තරන්තො පච්ඡාපි…පෙ… පාදමූලෙ ඨපෙසි භගවතො ධම්මදෙසනාය මච්ඡෙරපහානස්ස කථිතත්තා.

Năm màu sắc, theo cách phân loại nhỏ v.v... Dù là vượt qua hay là chết, giống như người đang lội vào dòng nước lũ lớn, vượt qua biển keo kiệt, về sau... đã đặt dưới chân (Đức Thế Tôn), vì sự từ bỏ tính keo kiệt đã được nói đến trong bài pháp của Đức Thế Tôn.

සත්ථු ගුණා කථිතා නාම හොන්තීති වුත්තං ‘‘සත්ථු ගුණෙ කථෙන්තස්සා’’ති. තතො පට්ඨායාති තදා සත්ථු සම්මුඛා ධම්මස්සවනතො පට්ඨාය.

Được nói là ‘của người đang nói về các đức hạnh của bậc Đạo Sư’ có nghĩa là các đức hạnh của bậc Đạo Sư được kể lại. Kể từ đó là kể từ khi nghe pháp trước mặt bậc Đạo Sư vào lúc đó.

තථාගතමඤ්චස්සාති තථාගතස්ස පරිභොගමඤ්චස්ස. දානං දත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස පුරොහිතට්ඨානෙ ඨපෙසි. තාදිසස්සෙව සෙට්ඨිනො ධීතා හුත්වා.

Của giường nằm của Như Lai là của giường nằm mà Như Lai đã sử dụng. Sau khi cúng dường, đã đặt vị Bà-la-môn vào vị trí quốc sư. Trở thành con gái của một trưởng giả như vậy.

අදින්නවිපාකස්සාති පුබ්බෙ කතූපචිතස්ස සබ්බසො න දින්නවිපාකස්ස. තස්ස කම්මස්සාති තස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පත්තෙ පිණ්ඩපාතං ඡින්දිත්වා කලලපූරණකම්මස්ස. තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ සත්තසු ඨානෙසු දුග්ගන්ධසරීරතාය පටිනිවත්තිතා. ඉට්ඨකපන්තීති සුවණ්ණිට්ඨකපන්ති. ඝටනිට්ඨකායාති තස්ස පන්තියං පඨමං ඨපිතඉට්ඨකාය සද්ධිං ඝටෙතබ්බඉට්ඨකාය ඌනා හොති. භද්දකෙ කාලෙති ඊදිසියා ඉට්ඨකාය ඉච්ඡිතකාලෙයෙව ආගතාසි. තෙන බන්ධනෙනාති තෙන සිලෙසසම්බන්ධෙන.

Của (nghiệp) chưa cho quả là của (nghiệp) đã làm và tích lũy từ trước mà hoàn toàn chưa cho quả. Của nghiệp ấy là của nghiệp đổ bùn vào, làm hỏng vật thực khất thực trong bát của vị Phật Độc Giác ấy. Trong chính kiếp sống đó, (quả báo) đã quay trở lại bằng việc có thân thể hôi thối ở bảy nơi. Hàng gạch là hàng gạch vàng. Thiếu viên gạch ghép nối là thiếu viên gạch cần được ghép nối với viên gạch được đặt đầu tiên trong hàng gạch ấy. Vào lúc tốt lành, ngươi đã đến đúng vào lúc mong muốn có một viên gạch như thế này. Bởi sự ràng buộc ấy là bởi sự kết nối dính chặt ấy.

ඔලම්බකාති [Pg.166] මුත්තාමණිමයා ඔලම්බකා. පුඤ්ඤන්ති නත්ථි නො පුඤ්ඤං තං, යං නිමිත්තං යං කාරණා ඉතො සුඛුමතරස්ස පටිලාභො සියාති අත්ථො. පුඤ්ඤනියාමෙනාති පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධෙන නියාමෙන. සො ච අස්ස බාරාණසිරජ්ජං දාතුං කතොකාසො.

Những vật trang sức treo là những vật trang sức treo làm bằng ngọc trai và châu báu. Phước có nghĩa là: chúng ta không có phước đó, cái phước mà là dấu hiệu, là nguyên nhân để có thể đạt được điều vi tế hơn điều này. Theo quy luật của phước là theo quy luật được thành tựu bởi oai lực của phước. Và vị ấy đã tạo cơ hội để trao vương quốc Bārāṇasī cho người này.

ඵුස්සරථන්ති මඞ්ගලරථං. උණ්හීසං වාලබීජනී ඛග්ගො මණිපාදුකා සෙතච්ඡත්තන්ති පඤ්චවිධං රාජකකුධභණ්ඩං. සෙතච්ඡත්තං විසුං ගහිතං. දිබ්බවත්ථං සාදියිතුං පුඤ්ඤානුභාවචොදිතො ‘‘නනු තාතා ථූල’’න්තිආදිමාහ.

Cỗ xe Phussa là cỗ xe tốt lành. Vương miện, quạt lông, gươm báu, đôi hài bằng ngọc, và lọng trắng là năm loại ấn chứng của hoàng gia. Lọng trắng được kể riêng. Được oai lực của phước thúc đẩy để nhận lấy y trời, đã nói rằng: ‘Này các con, chẳng phải (y này) thô sao?’ v.v...

පඤ්ච චඞ්කමනසතානීති එත්ථ ඉති-සද්දෙන ආදිඅත්ථෙන අග්ගිසාලාදීනි පබ්බජිතසාරුප්පට්ඨානානි සඞ්ගණ්හාති.

Trong câu ‘năm trăm nơi kinh hành’, từ ‘iti’ (được ngầm hiểu) mang ý nghĩa ‘v.v...’, bao gồm các nơi thích hợp cho người xuất gia như nhà lửa v.v...

සාධුකීළිතන්ති අරියානං පරිනිබ්බුතට්ඨානෙ කාතබ්බසක්කාරං වදති.

Sự vui chơi tốt đẹp nói đến sự tôn kính cần phải làm tại nơi các bậc Thánh đã nhập Niết-bàn.

නප්පමජ්ජි නිරොගා අය්‍යාති පුච්ඡිතාකාරදස්සනං. පරිනිබ්බුතා දෙවාති දෙවී පටිවචනං අදාසි. පටියාදෙත්වාති නිය්‍යාතෙත්වා. සමණකපබ්බජ්ජන්ති සමිතපාපෙහි අරියෙහි අනුට්ඨාතබ්බපබ්බජ්ජං. සො හි රාජා පච්චෙකබුද්ධානං වෙසස්ස දිට්ඨත්තා ‘‘ඉදමෙව භද්දක’’න්ති තාදිසංයෙව ලිඞ්ගං ගණ්හි.

‘Thưa bà, bà không mệt mỏi, được vô bệnh chứ?’ là sự thể hiện hình thức hỏi thăm. Hoàng hậu đã trả lời: ‘Thưa đức vua, ngài đã nhập Niết-bàn.’ Sau khi chuẩn bị là sau khi giao phó. Sự xuất gia của sa-môn là sự xuất gia cần được thực hành bởi các bậc Thánh, những người đã dập tắt các điều ác. Vị vua ấy, vì đã thấy y phục của các vị Phật Độc Giác, đã thọ nhận tướng mạo như vậy với ý nghĩ ‘chính điều này là tốt đẹp’.

තත්ථෙවාති බ්‍රහ්මලොකෙයෙව. වීසතිමෙ වස්සෙ සම්පත්තෙති ආහරිත්වා සම්බන්ධො. බ්‍රහ්මලොකතො ආගන්ත්වා නිබ්බත්තත්තා බ්‍රහ්මචරියාධිකාරස්ස චිරකාලං සඞ්ගහිතත්තා ‘‘එවරූපං කථං මා කථෙථා’’තිආදිමාහ.

Ngay tại đó là ngay tại cõi Phạm thiên. Cần liên kết bằng cách đem đến câu ‘khi đến năm thứ hai mươi’. Vì đã tái sanh sau khi từ cõi Phạm thiên đến, vì đã tích lũy quyền năng của phạm hạnh trong một thời gian dài, nên đã nói rằng: ‘Xin đừng nói lời như vậy’ v.v...

වීසති ධරණානි ‘‘නික්ඛ’’න්ති වදන්ති. අලභන්තො න වසාමීති සඤ්ඤාපෙස්සාමීති සම්බන්ධො.

Hai mươi dharaṇa được gọi là một ‘nikkha’. Cần liên kết là: ‘Nếu không nhận được, tôi sẽ không ở lại, tôi sẽ cho biết (điều đó)’.

ඉත්ථාකරොති ඉත්ථිරතනස්ස උප්පත්තිට්ඨානං. අය්‍යධීතාති අම්හාකං අය්‍යස්ස ධීතා, භද්දකාපිලානීති අත්ථො. පසාදරූපෙන නිබ්බිසිට්ඨතාය ‘‘මහාගීව’’න්ති පටිමාය සදිසභාවමාහ. තෙනාහ ‘‘අය්‍යධීතායා’’තිආදි.

Mỏ châu báu nữ là nơi sanh của nữ bảo. Con gái của ngài có nghĩa là con gái của ngài chúng ta, tức là Bhaddā Kāpilānī. Vì sự không khác biệt về hình dáng đáng ngưỡng mộ, ngài nói về sự tương đồng với pho tượng bằng từ ‘cổ lớn’. Vì thế, ngài nói ‘của con gái ngài’ v.v...

සමානපණ්ණන්ති සදිසපණ්ණං, කුමාරස්ස කුමාරියා ච වුත්තන්තපණ්ණං. ඉතො ච එත්තො චාති තෙ පුරිසා සමාගමට්ඨානතො මගධරට්ඨෙ මහාතිත්ථගාමං [Pg.167] මද්දරට්ඨෙ සාගලනගරඤ්ච උද්දිස්ස පක්කමන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං විස්සජ්ජෙන්තා නාම හොන්තීති ‘‘ඉතො ච එත්තො ච පෙසෙසු’’න්ති වුත්තා.

Lá thư tương tự là lá thư có nội dung giống nhau, lá thư kể về câu chuyện của chàng trai và cô gái. Những người đó, từ nơi gặp gỡ, khởi hành hướng đến làng Mahātittha ở xứ Magadha và thành Sāgala ở xứ Madda, được gọi là đang tiễn biệt nhau, nên được nói là ‘đã gửi đi từ đây và từ đó’.

පුප්ඵදාමන්ති හත්ථිහත්ථප්පමාණං පුප්ඵදාමං. තානි පුප්ඵදාමානි. තෙති උභො භද්දා චෙව පිප්පලිකුමාරො ච. ලොකාමිසෙනාති ගෙහස්සිතපෙමෙන, කාමස්සාදෙනාති අත්ථො. අසංසට්ඨාති න සංසට්ඨා. විචාරයිංසු ඝටෙ ජලන්තෙන විය පදීපෙන අජ්ඣාසයෙන සමුජ්ජලන්තෙන විමොක්ඛබීජෙන සමුස්සාහිතචිත්තා. යන්තබද්ධානීති සස්සසම්පාදනත්ථං තත්ථ තත්ථ ඉට්ඨකද්වාරකවාටයොජනවසෙන යන්තබද්ධඋදකනික්ඛමනතුම්බානි. කම්මන්තොති කසිකම්මකරණට්ඨානං. දාසගාමාති දාසානං වසනගාමා.

Pupphadāmanti hatthihatthappamāṇaṃ pupphadāmaṃ: (Tràng hoa) là tràng hoa có kích thước bằng vòi voi. Tāni pupphadāmāni: Những tràng hoa ấy. Teti ubho bhaddā ceva pippalikumāro ca: (Cả hai vị ấy) là cả nàng Bhaddā và thiếu niên Pippali. Lokāmisenāti gehassitapemena, kāmassādenāti attho: (Bởi mồi thế gian) là bởi sự luyến ái tại gia, có nghĩa là bởi vị ngọt của dục. Asaṃsaṭṭhāti na saṃsaṭṭhā: (Không giao du) là không có giao du. Vicārayiṃsu ghaṭe jalantena viya padīpena ajjhāsayena samujjalantena vimokkhabījena samussāhitacittā: Các vị ấy đã sống với tâm được thôi thúc bởi hạt giống giải thoát, rực sáng với ý hướng giống như ngọn đèn đang cháy trong bình. Yantabaddhānīti sassasampādanatthaṃ tattha tattha iṭṭhakadvārakavāṭayojanavasena yantabaddhaudakanikkhamanatumbāni: (Được buộc bằng máy móc) là những bầu nước thoát ra được buộc bằng máy móc theo cách lắp đặt cửa cống bằng gạch ở chỗ này chỗ kia nhằm mục đích thành tựu mùa màng. Kammantoti kasikammakaraṇaṭṭhānaṃ: (Công việc) là nơi làm công việc đồng áng. Dāsagāmāti dāsānaṃ vasanagāmā: (Làng của người phục vụ) là làng trú ngụ của những người phục vụ.

ඔසාපෙත්වාති පක්ඛිපිත්වා. ආකප්පකුත්තවසෙනාති ආකාරවසෙන කිරියාවසෙන ච. අනනුච්ඡවිකන්ති පබ්බජිතවෙසස්ස අනනුරූපං. තස්ස මත්ථකෙති ද්වෙධාපථස්ස ද්විධාභූතට්ඨානෙ.

Osāpetvāti pakkhipitvā: (Sau khi đặt vào) là sau khi để vào. Ākappakuttavasenāti ākāravasena kiriyāvasena ca: (Theo cách thức và điệu bộ) là theo cách thức của hình dáng và theo cách thức của hành động. Ananucchavikanti pabbajitavesassa ananurūpaṃ: (Không thích hợp) là không tương xứng với tướng mạo của bậc xuất gia. Tassa matthaketi dvedhāpathassa dvidhābhūtaṭṭhāne: (Trên đỉnh của con đường ấy) là ở nơi con đường chia hai ngả.

එතෙසං සඞ්ගහං කාතුං වට්ටතීති නිසීදීති සම්බන්ධො. සා පන සත්ථු තත්ථ නිසජ්ජා එදිසීති දස්සෙතුං ‘‘නිසීදන්තො පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යා බුද්ධානං අපරිමිතකාලසඞ්ගහිතා අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යපුඤ්ඤසම්භාරූපචයනිබ්බත්තා නිරූපිතසභාවබුද්ධගුණවිජ්ජොතිතා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනසමුජ්ජලා බ්‍යාමප්පභාකෙතුමාලාලඞ්කතා සභාවසිද්ධතාය අකිත්තිමා රූපකායසිරී, තංයෙව මහාකස්සපස්ස අදිට්ඨපුබ්බං පසාදසංවඩ්ඪනත්ථං අනිග්ගහෙත්වා නිසින්නො භගවා ‘‘බුද්ධවෙසං ගහෙත්වා…පෙ… නිසීදී’’ති වුත්තො. අසීතිහත්ථං පදෙසං බ්‍යාපෙත්වා පවත්තියා ‘‘අසීතිහත්ථා’’ති වුත්තා. සතසාඛොති බහුසාඛො අනෙකසාඛො. සුවණ්ණවණ්ණො අහොසි නිරන්තරං බුද්ධරස්මීහි සමන්තතො සමොකිණ්ණත්තා. එවං වුත්තප්පකාරෙන වෙදිතබ්බා.

Etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatīti nisīdīti sambandho: Có sự liên kết là: ‘Ngài đã ngồi xuống (với ý nghĩ) rằng: “Nên thực hiện sự tế độ đối với những vị này”.’ Sā pana satthu tattha nisajjā edisīti dassetuṃ ‘‘nisīdanto panā’’tiādi vuttaṃ: Và để chỉ ra rằng: ‘Việc ngồi xuống ở nơi ấy của đức Đạo Sư là như thế này,’ nên câu ‘Và trong khi đang ngồi xuống...’ đã được nói đến. Tattha yā buddhānaṃ aparimitakālasaṅgahitā acinteyyāparimeyyapuññasambhārūpacayanibbattā nirūpitasabhāvabuddhaguṇavijjotitā lakkhaṇānubyañjanasamujjalā byāmappabhāketumālālaṅkatā sabhāvasiddhatāya akittimā rūpakāyasirī, taṃyeva mahākassapassa adiṭṭhapubbaṃ pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ aniggahetvā nisinno bhagavā ‘‘buddhavesaṃ gahetvā…pe… nisīdī’’ti vutto: Ở đây, vẻ huy hoàng của sắc thân không do tác tạo, thành tựu do tự tánh, được trang hoàng bởi vòng hào quang một sải và vòng ánh sáng trên đỉnh đầu, rực rỡ với các tướng (chính) và tướng phụ, được chiếu sáng bởi các đức tánh của chư Phật có tự tánh đã được xác định, được tạo ra do sự tích lũy các vật tư phước báu không thể nghĩ bàn và không thể đo lường, đã được thu gom trong khoảng thời gian vô lượng của chư Phật; đức Thế Tôn đã ngồi xuống không che giấu (vẻ huy hoàng ấy) nhằm mục đích làm tăng trưởng niềm tịnh tín chưa từng thấy trước đây của ngài Đại Kassapa, chính điều ấy đã được nói là: ‘Sau khi mang lấy tướng mạo của đức Phật... (cho đến)... ngài đã ngồi xuống.’ Asītihatthaṃ padesaṃ byāpetvā pavattiyā ‘‘asītihatthā’’ti vuttā: Do lan tỏa bao trùm khu vực tám mươi hắc tay, nên được gọi là ‘tám mươi hắc tay.’ Satasākhoti bahusākho anekasākho: (Trăm nhánh) là nhiều nhánh, vô số nhánh. Suvaṇṇavaṇṇo ahosi nirantaraṃ buddharasmīhi samantato samokiṇṇattā: Đã có màu sắc vàng ròng do được bao phủ khắp nơi một cách liên tục bởi các tia sáng của đức Phật. Evaṃ vuttappakārena veditabbā: Nên được hiểu theo cách đã được nói đến như vậy.

රාජගහං නාළන්දන්ති ච සාමිඅත්ථෙ උපයොගවචනං අන්තරාසද්දයොගතොති ආහ ‘‘රාජගහස්ස නාළන්දාය චා’’ති. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සත්ථාරා භවිතුං සක්කා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි සත්තානං යථාරහං අනුසාසනසමත්ථස්ස අඤ්ඤස්ස සදෙවකෙ අභාවතො. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සුගතෙන භවිතුං සක්කා සොභනගමනගුණගණයුත්තස්ස අඤ්ඤස්ස අභාවතො. න හි මෙ ඉතො අඤ්ඤෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන භවිතුං සක්කා සම්මා සබ්බධම්මානං සයම්භුඤාණෙන අභිසම්බුද්ධස්ස අභාවතො. ඉමිනාති ‘‘සත්ථා මෙ, භන්තෙ’’ති ඉමිනා වචනෙන.

Rājagahaṃ nāḷandanti ca sāmiatthe upayogavacanaṃ antarāsaddayogatoti āha ‘‘rājagahassa nāḷandāya cā’’ti: Và (các từ) Rājagahaṃ và nāḷandaṃ là cách nói ở sở thuộc cách trong ý nghĩa sở hữu chủ cách do có sự liên kết với từ antarā, vì thế ngài đã nói: ‘của Rājagaha và của Nāḷandā.’ Na hi me ito aññena satthārā bhavituṃ sakkā diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi sattānaṃ yathārahaṃ anusāsanasamatthassa aññassa sadevake abhāvato: ‘Không thể có vị Đạo Sư nào khác ngoài vị này đối với tôi,’ bởi vì không có vị nào khác ở thế gian cùng với chư Thiên có khả năng giáo huấn các chúng sanh một cách tương xứng bằng những lợi ích hiện tại, tương lai, và tối hậu. Na hi me ito aññena sugatena bhavituṃ sakkā sobhanagamanaguṇagaṇayuttassa aññassa abhāvato: ‘Không thể có vị Thiện Thệ nào khác ngoài vị này đối với tôi,’ bởi vì không có vị nào khác sở hữu các phẩm chất tốt đẹp. Na hi me ito aññena sammāsambuddhena bhavituṃ sakkā sammā sabbadhammānaṃ sayambhuñāṇena abhisambuddhassa abhāvato: ‘Không thể có vị Chánh Đẳng Giác nào khác ngoài vị này đối với tôi,’ bởi vì không có vị nào khác đã tự mình giác ngộ một cách chân chánh tất cả các pháp bằng trí tuệ tự nhiên. Imināti ‘‘satthā me, bhante’’ti iminā vacanena: (Bởi lời này) là bởi lời nói này: ‘Bạch ngài, (Ngài là) Đạo Sư của con.’

අජානමානොව [Pg.168] සබ්බඤ්ඤෙය්‍යන්ති අධිප්පායො. සබ්බචෙතසාති සබ්බඅජ්ඣත්තිකඞ්ගපරිපුණ්ණචෙතසා. සමන්නාගතන්ති සම්පන්නං සම්මදෙව අනු අනු ආගතං උපගතං. ඵලෙය්‍යාති විදාලෙය්‍ය. විලයන්ති විනාසං.

Ajānamānova sabbaññeyyanti adhippāyo: Ý nghĩa là: ‘Như thể không biết tất cả những gì cần được biết.’ Sabbacetasāti sabbaajjhattikaṅgaparipuṇṇacetasā: (Với toàn bộ tâm) là với tâm được trọn vẹn bởi tất cả các yếu tố nội tại. Samannāgatanti sampannaṃ sammadeva anu anu āgataṃ upagataṃ: (Thành tựu) là đã đạt đến, đã đi đến một cách tuần tự, một cách chân chánh, đã được trọn vẹn. Phaleyyāti vidāleyya: (Có thể bị vỡ ra) là có thể bị nứt ra. Vilayanti vināsaṃ: (Sự tan rã) là sự hủy hoại.

එවං සික්ඛිතබ්බන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. හිරොත්තප්පස්ස බහලතා නාම විපුලතාති ආහ ‘‘මහන්ත’’න්ති. පඨමතරමෙවාති පගෙව උපසඞ්කමනතො. තථා අතිමානපහීනො අස්ස, හිරිඔත්තප්පං යථා සණ්ඨාති. කුසලසන්නිස්සිතන්ති අනවජ්ජධම්මනිස්සිතං. අට්ඨිකන්ති තෙන ධම්මෙන අට්ඨිකං. ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා සවනචිත්තං ‘‘සබ්බචෙතො’’ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘චිත්තස්ස ථොකම්පි බහි ගන්තුං අදෙන්තො’’ති. තෙන සමොධානං දස්සෙති. සබ්බෙන…පෙ… සමන්නාහරිත්වා ආරම්භතො පභුති යාව දෙසනා නිප්ඵන්නා, තාව අන්තරන්තරා පවත්තෙන සබ්බෙන සමන්නාහාරචිත්තෙන ධම්මංයෙව සමන්නාහරිත්වා. ඨපිතසොතොති ධම්මෙ නිහිතසොතො. ඔදහිත්වාති අපිහිතං කත්වා. පඨමජ්ඣානවසෙනාති ඉදං අසුභෙසු තස්සෙව ඉජ්ඣතො, ඉතරත්ථඤ්ච සුඛසම්පයුත්තතා වුත්තා.

Evaṃ sikkhitabbanti idāni vuccamānākārena: (Nên học tập như vầy) là theo cách thức đang được nói đến bây giờ. Hirottappassa bahalatā nāma vipulatāti āha ‘‘mahanta’’nti: ‘Sự dồi dào của tàm quý’ được gọi là sự rộng lớn, vì thế ngài nói ‘lớn lao.’ Paṭhamataramevāti pageva upasaṅkamanato: (Ngay từ đầu) là trước khi đến gần. Tathā atimānapahīno assa, hiriottappaṃ yathā saṇṭhāti: Vị ấy nên từ bỏ sự quá mạn như thế nào, thì tàm quý được thiết lập như thế ấy. Kusalasannissitanti anavajjadhammanissitaṃ: (Nương tựa vào điều thiện) là nương tựa vào pháp không có tội lỗi. Aṭṭhikanti tena dhammena aṭṭhikaṃ: (Mong cầu) là mong cầu pháp ấy. Ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā savanacittaṃ ‘‘sabbaceto’’ti adhippetanti āha ‘‘cittassa thokampi bahi gantuṃ adento’’ti: Tâm lắng nghe từ lúc bắt đầu cho đến lúc kết thúc được chủ ý là ‘toàn bộ tâm,’ vì thế ngài nói: ‘không để cho tâm đi ra ngoài dù chỉ một chút.’ Tena samodhānaṃ dasseti: Bằng điều ấy, ngài chỉ ra sự kết hợp. Sabbena…pe… samannāharitvā ārambhato pabhuti yāva desanā nipphannā, tāva antarantarā pavattena sabbena samannāhāracittena dhammaṃyeva samannāharitvā: Sau khi đã chú tâm... bằng tất cả... (nghĩa là) sau khi đã chú tâm đến chính Pháp bằng tất cả tâm chú tâm đã khởi lên trong từng khoảng thời gian, kể từ lúc bắt đầu cho đến khi bài thuyết giảng được hoàn tất. Ṭhapitasototi dhamme nihitasoto: (Với tai được đặt định) là với tai được đặt vào trong Pháp. Odahitvāti apihitaṃ katvā: (Sau khi lắng nghe) là sau khi đã khép lại (các căn môn khác). Paṭhamajjhānavasenāti idaṃ asubhesu tasseva ijjhato, itaratthañca sukhasampayuttatā vuttā: (Theo cách của sơ thiền) - điều này được nói đến vì sự thành tựu của chính thiền ấy trong các đề mục bất tịnh, và ở các trường hợp khác là sự tương ưng với lạc.

සංසාරසාගරෙ පරිබ්භමන්තස්ස ඉණට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති කිලෙසා ආසවසභාවාපාදනතොති ආහ ‘‘සරණොති සකිලෙසො’’ති. චත්තාරො හි පරිභොගාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං විසුද්ධිමග්ගත්තං සංවණ්ණනාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. එත්ථ ච භගවා පඨමං ඔවාදං ථෙරස්ස බ්‍රාහ්මණජාතිකත්තා ජාතිමානපහානත්ථමභාසි, දුතියං බාහුසච්චං නිස්සාය උප්පජ්ජනකඅහංකාරපහානත්ථං, තතියං උපධිසම්පත්තිං නිස්සාය උප්පජ්ජනකඅත්තසිනෙහපහානත්ථං. අට්ඨමෙ දිවසෙති භගවතා සමාගතදිවසතො අට්ඨමෙ දිවසෙ.

Saṃsārasāgare paribbhamantassa iṇaṭṭhāne tiṭṭhanti kilesā āsavasabhāvāpādanatoti āha ‘‘saraṇoti sakileso’’ti: Đối với người đang trôi lăn trong biển luân hồi, các phiền não đứng ở vị trí của món nợ do việc tạo ra bản chất của các lậu hoặc, vì thế ngài nói: ‘“còn nợ” là còn phiền não.’ Cattāro hi paribhogātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimaggattaṃ saṃvaṇṇanāsu vuttanayeneva veditabbaṃ: Thật vậy, điều gì cần được nói trong (các câu) ‘bốn sự thọ dụng...’ nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong các bản sớ giải của Thanh Tịnh Đạo. Ettha ca bhagavā paṭhamaṃ ovādaṃ therassa brāhmaṇajātikattā jātimānapahānatthamabhāsi, dutiyaṃ bāhusaccaṃ nissāya uppajjanakaahaṃkārapahānatthaṃ, tatiyaṃ upadhisampattiṃ nissāya uppajjanakaattasinehapahānatthaṃ: Và ở đây, đức Thế Tôn đã thuyết lời giáo huấn thứ nhất nhằm mục đích từ bỏ ngã mạn về dòng dõi do trưởng lão là người thuộc dòng dõi Bà-la-môn; (lời giáo huấn) thứ hai nhằm mục đích từ bỏ sự kiêu mạn có thể sanh khởi do nương vào sự đa văn; (lời giáo huấn) thứ ba nhằm mục đích từ bỏ sự luyến ái bản thân có thể sanh khởi do nương vào sự thành tựu của các vật chất. Aṭṭhame divaseti bhagavatā samāgatadivasato aṭṭhame divase: (Vào ngày thứ tám) là vào ngày thứ tám kể từ ngày gặp gỡ đức Thế Tôn.

මග්ගතො ඔක්කමනං පඨමතරං භගවතා සමාගතදිවසෙයෙව අහොසි. යදි අරහත්තාධිගමො පච්ඡා, අථ කස්මා පාළියං පගෙව සිද්ධං විය වුත්තන්ති ආහ ‘‘දෙසනාවාරස්සා’’තිආදි. ‘‘සත්තාහමෙව ඛ්වාහං, ආවුසො සරණො, රට්ඨපිණ්ඩං භුඤ්ජි’’න්ති වත්වා අවසරප්පත්තං අරහත්තං පවෙදෙන්තො ‘‘අට්ඨමියා අඤ්ඤා උදපාදී’’ති ආහ. අයමෙත්ථ දෙසනාවාරස්ස ආගමො. තතො පරං භගවතා අත්තනො කතං අනුග්ගහං චීවරපරිවත්තනං දස්සෙන්තො ‘‘අථ ඛො, ආවුසො’’තිආදිමාහ.

Maggato okkamanaṃ paṭhamataraṃ bhagavatā samāgatadivaseyeva ahosi: Sự bước vào đạo lộ đã xảy ra trước tiên, ngay vào ngày gặp gỡ đức Thế Tôn. Yadi arahattādhigamo pacchā, atha kasmā pāḷiyaṃ pageva siddhaṃ viya vuttanti āha ‘‘desanāvārassā’’tiādi: Nếu việc chứng đắc A-la-hán quả xảy ra sau đó, vậy tại sao trong Pāḷi lại được nói như thể đã thành tựu từ trước? (Để trả lời,) ngài đã nói: ‘của trình tự thuyết giảng...’ ‘‘Sattāhameva khvāhaṃ, āvuso saraṇo, raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñji’’nti vatvā avasarappattaṃ arahattaṃ pavedento ‘‘aṭṭhamiyā aññā udapādī’’ti āha: Sau khi nói: ‘Này chư hiền, quả thật ta đã thọ dụng vật thực của quốc độ trong bảy ngày trong khi còn nợ,’ và trong khi tuyên bố về A-la-hán quả đã đến thời điểm, ngài đã nói: ‘vào ngày thứ tám, thắng trí đã sanh khởi.’ Ayamettha desanāvārassa āgamo: Đây là sự xuất hiện của trình tự thuyết giảng ở đây. Tato paraṃ bhagavatā attano kataṃ anuggahaṃ cīvaraparivattanaṃ dassento ‘‘atha kho, āvuso’’tiādimāha: Sau đó, trong khi chỉ ra sự tế độ về việc đổi y đã được đức Thế Tôn thực hiện cho mình, ngài đã nói: ‘Rồi thì, này chư hiền...’

අන්තන්තෙනාති [Pg.169] චතුග්ගුණං කත්වා පඤ්ඤත්තාය සඞ්ඝාටියා අන්තන්තෙන. ජාතිපංසුකූලිකෙන…පෙ… භවිතුං වට්ටතීති එතෙන පුබ්බෙ ජාතිආරඤ්ඤකග්ගහණෙන ච තෙරස ධුතඞ්ගා ගහිතා එවාති දට්ඨබ්බං. අනුච්ඡවිකං කාතුන්ති අනුරූපං පටිපත්තිං පටිපජ්ජිතුං. ථෙරො පාරුපීති සම්බන්ධො.

Antantenāti catugguṇaṃ katvā paññattāya saṅghāṭiyā antantena: (Bằng mép viền) là bằng mép viền của y tăng-già-lê đã được trải ra sau khi gấp làm bốn. Jātipaṃsukūlikena…pe… bhavituṃ vaṭṭatīti etena pubbe jātiāraññakaggahaṇena ca terasa dhutaṅgā gahitā evāti daṭṭhabbaṃ: Bằng câu này: ‘nên là người mặc y phấn tảo từ lúc sanh... (cho đến)...’ và bằng việc đề cập đến ‘người ở rừng từ lúc sanh’ trước đó, nên được hiểu rằng mười ba hạnh đầu-đà đã được bao gồm. Anucchavikaṃ kātunti anurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjituṃ: (Để làm cho tương xứng) là để thực hành sự thực hành tương xứng. Thero pārupīti sambandho: Có sự liên kết là: ‘Vị trưởng lão đã khoác (y).’

භගවතො ඔවාදං භගවතො වා ධම්මකායං නිස්සාය උරස්ස වසෙන ජාතොති ඔරසො. භගවතො වා ධම්මසරීරස්ස මුඛතො සත්තතිංසබොධිපක්ඛියතො ජාතො. තෙනෙව ධම්මජාතධම්මනිම්මිතභාවොපි සංවණ්ණිතොති දට්ඨබ්බො. ඔවාදධම්මො එව සත්ථාරා දාතබ්බතො ථෙරෙන ආදාතබ්බතො ඔවාදධම්මදායාදො, ඔවාදධම්මදායජ්ජොති අත්ථො, තං අරහතීති. එස නයො සෙසපදෙසුපි.

“Oraso” (con ruột) là do sanh ra bằng phương tiện từ ngực, nương vào lời giáo huấn của Đức Thế Tôn hoặc Pháp thân của Đức Thế Tôn. Hoặc là do sanh ra từ miệng của Pháp thân của Đức Thế Tôn, từ ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Cần phải được hiểu rằng do đó, trạng thái được sanh ra bởi Pháp, được tạo ra bởi Pháp cũng được mô tả. Người thừa tự Pháp giáo huấn là do Pháp giáo huấn được bậc Đạo Sư ban cho và được vị trưởng lão tiếp nhận, có nghĩa là sự thừa kế Pháp giáo huấn, vị ấy xứng đáng với điều ấy. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các đoạn còn lại.

‘‘පබ්බජ්ජා ච පරිසොධිතා’’ති වත්වා තස්සා සම්මදෙව සොධිතභාවං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන දස්සෙතුං, ‘‘ආවුසො, යස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ එවන්ති යථා අහං ලභිං, එවං සො සත්ථු සන්තිකා ලභතීති යොජනා. සීහනාදං නදිතුන්ති එත්ථාපි සීහනාදනදනා නාම දෙසනාව, ථෙරො සත්ථාරා අත්තනො කතානුග්ගහමෙව අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයෙන උල්ලිඞ්ගෙති, න අඤ්ඤථා. න හි මහාථෙරො කෙවලං අත්තනො ගුණානුභාවං විභාවෙති. සෙසන්ති යං ඉධ අසංවණ්ණිතං. පුරිමනයෙනෙවාති අනන්තරසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව.

Sau khi nói: “Và sự xuất gia đã được thanh lọc,” để chỉ ra trạng thái đã được thanh lọc một cách chân chánh của việc ấy bằng phương pháp đối lập, câu bắt đầu là “này chư hiền, đối với người nào” đã được nói. Ở đây, (câu) được liên kết là: “Như thế nào” có nghĩa là giống như tôi đã nhận được, như vậy vị ấy nhận được từ nơi bậc Đạo Sư. Ở đây, trong câu “rống lên tiếng rống sư tử,” việc rống lên tiếng rống sư tử chính là bài thuyết giảng, vị trưởng lão chỉ nêu lên sự ưu ái đã được bậc Đạo Sư thực hiện cho mình theo phương pháp đã được nói trong bài kinh trước, chứ không phải cách khác. Quả thật, vị đại trưởng lão không chỉ đơn thuần phô bày năng lực về các đức hạnh của mình. “Phần còn lại” là điều không được giải thích ở đây. “Theo phương pháp trước” là theo phương pháp đã được nói trong bài kinh trước.

චීවරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Y Phục đã kết thúc.

12. පරංමරණසුත්තවණ්ණනා

12. Giải thích kinh Sau Khi Chết.

155. යථා අතීතකප්පෙ අතීතාසු ජාතීසු කම්මකිලෙසවසෙන ආගතො, තථා එතරහිපි ආගතොති තථාගතො, යථා යථා වා පන කම්මං කතූපචිතං, තථා තං තං අත්තභාවං ආගතො උපගතො උපපන්නොති තථාගතො, සත්තොති ආහ ‘‘තථාගතොති සත්තො’’ති. එතන්ති ‘‘එවං හොති භවති තිට්ඨති සස්සතිසම’’න්ති එවං පවත්තං දිට්ඨිගතං. අත්ථසන්නිස්සිතං න හොතීති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථතො සුඛන්ති පසත්ථසන්නිස්සිතං න හොති. ආදිබ්‍රහ්මචරියකන්ති එත්ථ මග්ගබ්‍රහ්මචරියං අධිප්පෙතං තස්ස පධානභාවතො. තස්ස පන එතං දිට්ඨිගතං ආදිපටිපදාමත්තං [Pg.170] න හොති අනුපකාරකත්තා විලොමනතො ච. තතො එව ඉතරබ්‍රහ්මචරියස්සපි අනිස්සයොව. සෙසං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.

155. Như Lai (Tathāgato) là do đã đến trong hiện tại này cũng giống như đã đến trong các kiếp quá khứ, trong các đời sống quá khứ, bằng năng lực của nghiệp và phiền não; hoặc là, nghiệp đã được thực hiện và tích lũy như thế nào, thì đã đến, đã đạt đến, đã sanh vào thân phận ấy như thế ấy, nên gọi là Như Lai. Ngài nói “chúng sanh” (satto) là “Như Lai là chúng sanh.” “Điều này” là tà kiến đã diễn tiến như vầy: “vị ấy là, trở thành, tồn tại, là thường hằng.” “Không nương tựa vào mục đích” là không nương tựa vào điều được tán thán là hạnh phúc từ phương diện mục đích tối hậu trong hiện tại và trong tương lai. Trong câu “phạm hạnh ban đầu,” ở đây phạm hạnh của đạo được ám chỉ vì tính chất chủ yếu của nó. Tuy nhiên, đối với phạm hạnh ấy, tà kiến này không phải là con đường thực hành ban đầu vì tính chất không giúp ích và vì sự đối nghịch. Do đó, (tà kiến ấy) cũng không phải là nơi nương tựa cho phạm hạnh khác. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.

පරංමරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Sau Khi Chết đã kết thúc.

13. සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තවණ්ණනා

13. Giải thích kinh Pháp Giả Mạo.

156. ආජානාති හෙට්ඨිමමග්ගෙහි ඤාතමරියාදං අනතික්කමිත්වාව ජානාති පටිවිජ්ඣතීති අඤ්ඤා, අග්ගමග්ගපඤ්ඤා. අඤ්ඤස්ස අයන්ති අඤ්ඤා, අරහත්තඵලං. තෙනාහ ‘‘අරහත්තෙ’’ති.

156. Aññā (chánh trí) là trí tuệ của đạo cao nhất, (vì) biết rõ, thể nhập mà không vượt qua giới hạn đã được biết bởi các đạo thấp hơn. Đây là sự thành tựu của chánh trí (aññā), là quả A-la-hán. Do đó, Ngài nói “trong quả A-la-hán.”

ඔභාසෙති ඔභාසනිමිත්තං. ‘‘චිත්තං විකම්පතී’’ති පදද්වයං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ඔභාසෙති විසයභූතෙ. උපක්කිලෙසෙහි චිත්තං විකම්පතීති යොජනා. තෙනාහ ‘‘යෙහි චිත්තං පවෙධතී’’ති. සෙසෙසුපි එසෙව නයො.

“Làm cho sáng chói” là tướng của ánh sáng. Sự liên kết được thực hiện bằng cách đem đến hai từ “tâm bị dao động.” Khi ánh sáng trở thành đối tượng. (Câu) được liên kết là: “Tâm bị dao động bởi các tùy phiền não.” Do đó, Ngài nói: “Do những pháp ấy tâm bị rung động.” Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp còn lại.

උපට්ඨානෙති සතියං. උපෙක්ඛාය චාති විපස්සනුපෙක්ඛාය ච. එත්ථ ච විපස්සනාචිත්තසමුට්ඨානසන්තානවිනිමුත්තං පභාසනං රූපායතනං ඔභාසො. ඤාණාදයො විපස්සනාචිත්තසම්පයුත්තාව. සකසකකිච්චෙ සවිසෙසො හුත්වා පවත්තො අධිමොක්ඛො සද්ධාධිමොක්ඛො. උපට්ඨානං සති. උපෙක්ඛාති ආවජ්ජනුපෙක්ඛා. සා හි ආවජ්ජනචිත්තසම්පයුත්තා චෙතනා. ආවජ්ජනඅජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙන පවත්තියා ඉධ ‘‘ආවජ්ජනුපෙක්ඛා’’ති වුච්චති. පුන උපෙක්ඛායාති විපස්සනුපෙක්ඛාව අනෙන සමජ්ඣත්තතාය එවං වුත්තා. නිකන්ති නාම විපස්සනාය නිකාමනා අපෙක්ඛා. සුඛුමතරකිලෙසො වා සියා දුවිඤ්ඤෙය්‍යො.

“Sự an trú” là trong niệm. “Và bởi xả” là và bởi xả trong thiền quán. Ở đây, sự chiếu sáng, xứ sắc, ánh sáng là điều được giải thoát khỏi dòng tương tục do tâm thiền quán sanh khởi. Trí tuệ và các pháp khác chỉ tương ưng với tâm thiền quán. Thắng giải đã diễn tiến, trở nên đặc biệt trong phận sự riêng của nó là thắng giải của đức tin. Sự an trú là niệm. Xả là xả trong sự hướng tâm. Quả thật, đó là tư tâm sở tương ưng với tâm hướng tâm. Do sự diễn tiến bằng phương tiện hướng tâm và giữ thái độ quân bình, ở đây được gọi là “xả trong sự hướng tâm.” Một lần nữa, “bởi xả” là chính xả trong thiền quán, được nói như vậy do tính chất trung hòa của nó. Nikanti (ái nhiễm) là sự mong muốn, sự khao khát đối với thiền quán. Hoặc có thể là phiền não vi tế hơn, khó nhận biết.

ඉමානි දස ඨානානීති ඉමානි ඔභාසාදීනි උපක්කිලෙසුප්පත්තියා ඨානානි උපක්කිලෙසවත්ථූනි. පඤ්ඤා යස්ස පරිචිතාති යස්ස පඤ්ඤා පරිචිතවතී යාථාවතො ජානාති. ‘‘ඉමානි නිස්සාය අද්ධා මග්ගප්පත්තො ඵලප්පත්තො අහ’’න්ති පවත්තඅධිමානො ධම්මුද්ධච්චං ධම්මූපනිස්සයො වික්ඛෙපො. තත්ථ කුසලො හි තං යාථාවතො ජානන්තො න ච තත්ථ සම්මොහං ගච්ඡති.

“Mười cơ sở này” là những điều này, bắt đầu với ánh sáng, là các cơ sở, các nền tảng cho sự sanh khởi của tùy phiền não. “Người có trí tuệ thuần thục” là người có trí tuệ đã được rèn luyện, biết một cách như thật. Sự ngã mạn đã diễn tiến rằng: “Nương vào những điều này, chắc chắn ta đã đắc đạo, đắc quả” là sự trạo cử về pháp, sự phân tán có pháp làm nơi nương tựa. Quả thật, người thiện xảo ở trong đó, trong khi biết điều ấy một cách như thật, sẽ không đi đến sự si mê ở đó.

අධිගමසද්ධම්මප්පතිරූපකං [Pg.171] නාම අනධිගතෙ අධිගතමානිභාවාවහත්තා. යදග්ගෙන විපස්සනාඤාණස්ස උපක්කිලෙසො, තදග්ගෙන පටිපත්තිසද්ධම්මප්පතිරූපකොතිපි සක්කා විඤ්ඤාතුං. ධාතුකථාති මහාධාතුකථං වදති. වෙදල්ලපිටකන්ති වෙතුල්ලපිටකං. තං නාගභවනතො ආනීතන්ති වදන්ති. වාදභාසිතන්ති අපරෙ. අබුද්ධවචනං බුද්ධවචනෙන විරුජ්ඣනතො. න හි සම්බුද්ධො පුබ්බාපරවිරුද්ධං වදති. තත්ථ සල්ලං උපට්ඨපෙන්ති කිලෙසවිනයං න සන්දිස්සති, අඤ්ඤදත්ථු කිලෙසුප්පත්තියා පච්චයො හොතීති.

Được gọi là pháp giả mạo của sự chứng đắc là do mang lại trạng thái ngã mạn về sự chứng đắc trong khi chưa chứng đắc. Trong chừng mực là tùy phiền não của trí tuệ thiền quán, trong chừng mực ấy có thể được biết là pháp giả mạo của chánh pháp thực hành. “Giới luận” là nói về đại giới luận. “Tạng Vô Đối” là Tạng Phương Quảng (Vetullapiṭaka). Họ nói rằng tạng ấy được mang đến từ cõi của loài rồng. Những người khác nói là “lời nói của học thuyết.” (Đó) không phải là lời Phật dạy vì mâu thuẫn với lời Phật dạy. Quả thật, bậc Chánh Đẳng Giác không nói lời trước sau mâu thuẫn. Ở đó, họ đưa ra mũi tên; sự nhiếp phục phiền não không được thấy, mà trái lại trở thành duyên cho sự sanh khởi của phiền não.

අවික්කයමානන්ති වික්කයං අගච්ඡන්තං. තන්ති සුවණ්ණභණ්ඩං.

“Không được bán” là không đi đến việc bán. “Vật ấy” là món đồ bằng vàng.

න සක්ඛිංසු ඤාණස්ස අවිසදභාවතො. එස නයො ඉතො පරෙසුපි.

Họ đã không thể (làm được) do trí tuệ không trong sáng. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp sau đây.

ඉදානි ‘‘භික්ඛූ පටිසම්භිදාප්පත්තා අහෙසු’’න්තිආදිනා වුත්තමෙව අත්ථං කාරණතො විභාවෙතුං පුන ‘‘පඨමබොධියං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පටිපත්තිං පූරයිංසූති අතීතෙ කදා තෙ පටිසම්භිදාවහං පටිපත්තිං පූරයිංසු? පඨමබොධිකාලිකා භික්ඛූ. න හි අත්තසම්මාපණිධියා පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතාය ච විනා තාදිසං භවති. එස නයො ඉතො පරෙසුපි. තදා පටිපත්තිසද්ධම්මො අන්තරහිතො නාම භවිස්සතීති එතෙන අරියමග්ගෙන ආසන්නා එව පුබ්බභාගපටිපදා පටිපත්තිසද්ධම්මොති දස්සෙති.

Bây giờ, để giải thích có lý do về ý nghĩa đã được nói qua câu bắt đầu là “các vị tỳ khưu đã chứng đắc các tuệ phân tích,” câu bắt đầu là “quả thật, vào lúc giác ngộ đầu tiên” lại được nói đến. Ở đó, (câu) “họ đã hoàn thành sự thực hành” (có nghĩa là): Vào lúc nào trong quá khứ, họ đã hoàn thành sự thực hành mang lại các tuệ phân tích? (Đó là) các vị tỳ khưu vào thời điểm giác ngộ đầu tiên. Quả thật, nếu không có sự lập nguyện chân chánh cho bản thân và phước báu đã làm từ trước thì điều như vậy không thể xảy ra. Phương pháp này cũng (áp dụng) trong các trường hợp sau đây. “Khi ấy, chánh pháp thực hành sẽ biến mất,” bằng câu này, Ngài chỉ ra rằng con đường thực hành trong giai đoạn đầu, vốn gần gũi với thánh đạo, chính là chánh pháp thực hành.

ද්වීසූති සුත්තාභිධම්මපිටකෙසු අන්තරහිතෙසුපි. අනන්තරහිතමෙව අධිසීලසික්ඛායං ඨිතස්ස ඉතරසික්ඛාද්වයසමුට්ඨාපිතතො. කිං කාරණාති කෙන කාරණෙන, අඤ්ඤස්මිං ධම්මෙ අන්තරහිතෙ අඤ්ඤතරස්ස ධම්මස්ස අනන්තරධානං වුච්චතීති අධිප්පායො. පටිපත්තියා පච්චයො හොති අනවසෙසතො පටිපත්තික්කමස්ස පරිදීපනතො. පටිපත්ති අධිගමස්ස පච්චයො විසෙසලක්ඛණපටිවෙධභාවතො. පරියත්තියෙව පමාණං සාසනස්ස ඨිතියාති අධිප්පායො.

Dvīsūti có nghĩa là trong hai tạng Kinh và tạng Vi Diệu Pháp đã biến mất. (Giới) vẫn không biến mất là do được phát khởi từ hai học phần còn lại của vị đã an trú trong tăng thượng giới học. Kiṃ kāraṇā có nghĩa là do nguyên nhân nào, ý nói rằng: ‘Khi pháp này đã biến mất, tại sao sự không biến mất của pháp khác lại được nói đến?’ (Pháp học) là duyên cho pháp hành là do sự trình bày về tiến trình thực hành một cách không còn sót lại. Pháp hành là duyên cho pháp thành là do bản thể thâm nhập vào các đặc tướng thù thắng. Ý nói rằng: ‘Chính pháp học là thước đo cho sự tồn tại của giáo pháp.’

නනු ච සාසනං ඔසක්කිතං පරියත්තියා වත්තමානායාති අධිප්පායො. අනාරාධකභික්ඛූති සීලමත්තස්සපි න ආරාධකො දුස්සීලො. ඉමස්මින්ති ඉමස්මිං පාතිමොක්ඛෙ. වත්තන්තාති ‘‘සීලං අකොපෙත්වා ඨිතා අත්ථී’’ති පුච්ඡි.

Ý nói rằng: ‘Chẳng phải giáo pháp đã suy thoái trong khi pháp học vẫn đang hiện hành hay sao?’ Anārādhakabhikkhū có nghĩa là vị tỳ khưu không thành tựu, là người ác giới, không thành tựu được ngay cả chỉ là giới. Imasmiṃ có nghĩa là trong Pātimokkha này. Vattantā có nghĩa là ngài đã hỏi rằng: ‘Có những vị đang tồn tại mà không làm lay động giới hay không?’

එතෙසූති [Pg.172] එවං මහන්තෙසු සකලං ලොකං අජ්ඣොත්ථරිතුං සමත්ථෙසු චතූසු මහාභූතෙසු. තස්මාති යස්මා අඤ්ඤෙන කෙනචි අතිමහන්තෙනපි සද්ධම්මො න අන්තරධායති, සමයන්තරෙන පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි, තස්මා. එවමාහාති ඉදානි වුච්චමානාකාරං වදති.

Etesu có nghĩa là trong bốn đại chủng này, là những thứ to lớn như vậy, có khả năng bao trùm toàn thể thế gian. Tasmā có nghĩa là vì rằng Chánh pháp không biến mất bởi bất cứ điều gì khác vô cùng to lớn, huống nữa là không có gì để nói đến trong một thời điểm khác, do đó. Evamāhā có nghĩa là ngài nói theo cách thức đang được trình bày bây giờ.

ආදානං ආදි, ආදි එව ආදිකන්ති ආහ ‘‘ආදිකෙනාති ආදානෙනා’’ති. හෙට්ඨාගමනීයාති අධොභාගගමනීයා, අපායදුක්ඛස්ස සංසාරදුක්ඛස්ස ච නිබ්බත්තකාති අත්ථො. ගාරවරහිතාති ගරුකාරරහිතා. පතිස්සයනං නීචභාවෙන පතිබද්ධවුත්තිතා, පතිස්සො පතිස්සයොති අත්ථතො එකං, සො එතෙසං නත්ථීති ආහ ‘‘අප්පතිස්සාති අප්පතිස්සයා අනීචවුත්තිකා’’ති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Ādānaṃ là ādi (sự bắt đầu), ādi chính là ādikaṃ, nên nói: ‘Ādikena có nghĩa là do sự chấp thủ.’ Heṭṭhāgamanīyā có nghĩa là đi xuống phần dưới, nghĩa là tác nhân tạo ra khổ ở cõi dữ và khổ trong luân hồi. Gāravarahitā có nghĩa là không có sự kính trọng. Patissayanaṃ là cách sống gắn liền với sự thấp kém. Patisso và patissayo có cùng một ý nghĩa. Điều ấy không có ở những người này, nên nói: ‘Appatissā có nghĩa là không có sự khiêm cung, không có cách sống hạ mình.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

සද්ධම්මප්පතිරූපකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Saddhammappatirūpaka đã chấm dứt.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ Kinh

කස්සපසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ ý nghĩa ẩn áo trong Chú giải Tương Ưng Ca-diếp đã hoàn tất.

6. ලාභසක්කාරසංයුත්තං

6. Tương Ưng Lợi Lộc và Cung Kính

1. පඨමවග්ගො

1. Phẩm Thứ Nhất

1. දාරුණසුත්තවණ්ණනා

1. Giải Thích Kinh Dāruṇa (Khốc Liệt)

157. ථද්ධොති [Pg.173] කක්ඛළො අනිට්ඨස්ස පදානතො. චතුපච්චයලාභොති චතුන්නං පච්චයානං පටිලාභො. සක්කාරොති තෙහියෙව පච්චයෙහි සුසඞ්ඛතෙහි පූජනා, සො පන අත්ථතො සම්පත්තියෙවාති ආහ ‘‘තෙසංයෙව…පෙ… ලාභො’’ති. වණ්ණඝොසොති ගුණකිත්තනා. අන්තරායස්ස අනතිවත්තනතො අන්තරායිකො අනත්ථාවහත්තා.

157. Thaddho có nghĩa là thô cứng, do việc mang lại điều không mong muốn. Catupaccayalābho có nghĩa là sự đắc được bốn món vật dụng. Sakkāro có nghĩa là sự cúng dường bằng chính những vật dụng đã được chuẩn bị chu đáo ấy. Về mặt ý nghĩa, điều ấy chính là sự thành tựu, nên nói: ‘Sự đắc được… chính những thứ ấy.’ Vaṇṇaghoso có nghĩa là sự tán dương đức hạnh. Antarāyiko (gây trở ngại) là do không vượt qua được sự trở ngại, do mang lại điều bất lợi.

දාරුණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Dāruṇa đã chấm dứt.

2. බළිසසුත්තවණ්ණනා

2. Giải Thích Kinh Baḷisa (Lưỡi Câu)

158. බළිසෙන චරති, තෙන වා ජීවතීති බාළිසිකො. තෙනාහ ‘‘බළිසං ගහෙත්වා චරමානො’’ති. ආමිසගතන්ති ආමිසූපගතං ආමිසපතිතං. තෙනාහ ‘‘ආමිසමක්ඛිත’’න්ති. භින්නාධිකරණානම්පි බාහිරත්ථසමාසො හොතෙවාති ආහ ‘‘ආමිසෙ චක්ඛුදස්සන’’න්ති. අයො වුච්චති සුඛං, තබ්බිධුරතාය අනයො, දුක්ඛන්ති ආහ ‘‘දුක්ඛං පත්තො’’ති. අස්සාති එතෙන. කත්තුඅත්ථෙ හි එතං සාමිවචනං. යථා කිලෙසා වත්තන්ති, එවං පවත්තමානො පුග්ගලො කිලෙසවිප්පයොගො න හොතීති වුත්තං ‘‘යථා කිලෙසමාරස්ස කාමො, එවං කත්තබ්බො’’ති.

158. Bāḷisiko là người đi lại với lưỡi câu, hoặc sống bằng nó. Do đó, nói rằng: ‘Người đi lại trong khi cầm lấy lưỡi câu.’ Āmisagataṃ có nghĩa là đã đến mồi, đã rơi vào mồi. Do đó, nói rằng: ‘Được thoa mồi.’ Ngài nói: ‘Cái thấy của con mắt ở nơi mồi’ là vì ngay cả những từ có biến cách khác nhau vẫn có thể là một hợp từ ngoại vị. Ayo được gọi là an lạc, do thiếu vắng điều ấy nên là anayo, là khổ đau, nên nói: ‘Đã đạt đến khổ đau.’ Assa có nghĩa là bởi người này. Vì rằng sở thuộc cách này có ý nghĩa là tác giả cách. Vị nào hành xử theo cách các phiền não vận hành thì người ấy không thể tách rời khỏi phiền não, điều này được nói là: ‘Theo như ý muốn của ma phiền não, việc ấy phải được làm như vậy.’

බළිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Baḷisa đã chấm dứt.

3-4. කුම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

3-4. Giải Thích Kinh Kumma (Con Rùa), v.v...

159-160. අට්ඨිකච්ඡපා වුච්චන්ති යෙසං කපාලමත්ථකෙ තිඛිණා අට්ඨිකොටි හොති, තෙසං සමූහො අට්ඨිකච්ඡපකුලං. මච්ඡකච්ඡපාදීනං සරීරෙ ලම්බන්තී පපතතීති පපතා, වුච්චමානාකාරො අයකණ්ටකො. අයකොසකෙති [Pg.174] අයොමයකොසකෙ. කණ්ණිකසල්ලසණ්ඨානොති අත්තනිකාපනසල්ලසණ්ඨානො. අයකණ්ටකොති අයොමයවඞ්කකණ්ටකො. නික්ඛමති එත්ථ අථාවරතො. පවෙසිතමත්තො හි සො. ඉදානි ත්වං ‘‘අම්හාක’’න්ති න වත්තබ්බො. ඉතො අනන්තරසුත්තෙති චතුත්ථසුත්තමාහ.

159-160. Aṭṭhikacchapā (loài rùa xương) được gọi là những con có đầu xương nhọn ở trên mai, nhóm của chúng là aṭṭhikacchapakulaṃ (họ rùa xương). Papatā là cái móc sắt có hình dạng đang được nói đến, nó treo lơ lửng và rơi xuống trên thân của loài cá, loài rùa, v.v... Ayakosake có nghĩa là trong cái bao bằng sắt. Kaṇṇikasallasaṇṭhāno có nghĩa là có hình dạng của mũi tên dùng để kéo ruột ra. Ayakaṇṭako có nghĩa là cái móc câu cong bằng sắt. Nó đi ra khỏi nơi ấy một cách khó khăn. Vì rằng nó chỉ vừa mới được đưa vào. Bây giờ, ngươi không được gọi là ‘của chúng ta.’ Ito anantarasutte có nghĩa là ngài nói đến bài kinh thứ tư.

කුම්මසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Kumma, v.v... đã chấm dứt.

5. මීළ්හකසුත්තවණ්ණනා

5. Giải Thích Kinh Mīḷhaka (Con Bọ Hung)

161. මීළ්හකාති එවං ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන වුච්චමානා. ගූථපාණකාති ගූථභක්ඛපාණකා. අන්තොති කුච්ඡියං.

161. Mīḷhakā được nói đến như vậy theo nữ tính. Gūthapāṇakā có nghĩa là loài sinh vật ăn phân. Anto có nghĩa là ở trong bụng.

මීළ්හකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Mīḷhaka đã chấm dứt.

6. අසනිසුත්තවණ්ණනා

6. Giải Thích Kinh Asani (Sấm Sét)

162. ‘‘ඉමෙ ලාභසක්කාරං අනාහරන්තා ජිඝච්ඡාදිදුක්ඛං පාපුණන්තූ’’ති එවං න සත්තානං දුක්ඛකාමතාය එවමාහාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. අනන්තදුක්ඛං අනුභොති අපරාපරං උප්පජ්ජනකඅකුසලචිත්තානං බහුභාවතො.

162. Nên liên kết bằng cách dẫn đến rằng: ‘Ngài đã nói như vậy không phải do mong muốn chúng sanh đau khổ rằng: ‘Mong rằng những người này, trong khi không mang lại lợi lộc và cung kính, sẽ phải gánh chịu khổ đau do đói khát, v.v...’’ Người ấy trải nghiệm khổ đau vô tận là do sự nhiều vô số của các tâm bất thiện khởi sanh liên tục.

අසනිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Asani đã chấm dứt.

7. දිද්ධසුත්තවණ්ණනා

7. Giải Thích Kinh Diddha (Tẩm Độc)

163. අච්ඡවිසයුත්තාති වා දිද්ධෙ ගතෙන ගතදිද්ධෙන. තෙනාහ ‘‘විසමක්ඛිතෙනා’’ති.

163. Acchavisayuttā, hoặc là do đã đi vào chất độc, do đã bị tẩm độc. Do đó, nói rằng: ‘Do được thoa bằng chất độc.’

දිද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Diddha đã chấm dứt.

8. සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා

8. Giải Thích Kinh Siṅgāla (Chó Rừng)

164. ජරසිඞ්ගාලොත්වෙව [Pg.175] වුච්චති සරීරසොභාය අභාවතො. සරීරස්ස උග්ගතකණ්ටකත්තා උක්කණ්ටකෙන නාම. ඵුටතීති ඵලති භිජ්ජති.

164. Được gọi là con chó rừng già là do không có vẻ đẹp của thân thể. Có tên là ukkaṇṭaka (có gai) là do thân thể có gai mọc lên. Phuṭati có nghĩa là bị nứt ra, bị vỡ ra.

සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Siṅgāla đã chấm dứt.

9. වෙරම්භසුත්තවණ්ණනා

9. Chú giải kinh Verambha

165. කායං න රක්ඛති නාම ඡබ්බීසතියා සාරුප්පානං පරිච්චජනතො. වාචං න රක්ඛති නාම රාගසාමන්තා ච කොධසාමන්තා ච යාව නිච්ඡාරණතො.

165. Được gọi là không hộ trì thân là do từ bỏ hai mươi sáu điều thích hợp. Được gọi là không hộ trì khẩu là do phát ngôn những điều gần gũi với tham và gần gũi với sân.

වෙරම්භසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Verambha.

10. සගාථකසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Sagāthaka

166. ‘‘යස්ස සක්කරියමානස්සා’’ති එත්ථ අසක්කාරෙන චූභයන්ති අසක්කාරෙන ච උභයඤ්ච, කදාචි සක්කාරෙන, කදාචි අසක්කාරෙන කදාචි උභයෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අසක්කාරෙනා’’තිආදි. සතතවිහාරානං සම්පත්තියා සාතතිකොති ආහ ‘‘අරහත්ත…පෙ… සුඛුමදිට්ඨී’’තිආදි. තථා හි සා ‘‘වජිරූපමඤාණ’’න්ති වුච්චති. ආගතත්තාති ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිතුං තස්සා පුබ්බපරිකම්මං උපගතත්තා.

166. Ở đây, trong câu ‘Yassa sakkariyamānassā,’ (vị đang được tôn kính), (cụm từ) ‘asakkārena ca ubhayena’ (bởi sự không tôn kính và bởi cả hai) có nghĩa là: đôi khi bởi sự tôn kính, đôi khi bởi sự không tôn kính, đôi khi bởi cả hai. Do đó, ngài đã nói ‘asakkārenā’ (bởi sự không tôn kính), v.v. Do đã thành tựu các trú xứ liên tục, nên được gọi là ‘sātatiko’ (liên tục), ngài nói: ‘A-la-hán quả… cho đến… kiến vi tế,’ v.v. Thật vậy, trí tuệ ấy được gọi là ‘trí tuệ ví như kim cương’ (vajirūpamañāṇa). ‘Āgatattā’ (do đã đến) có nghĩa là do đã đạt đến sự chuẩn bị sơ khởi của việc ấy để nhập quả định.

සගාථකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Sagāthaka.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải phẩm thứ nhất.

2. දුතියවග්ගො

2. Phẩm thứ hai

1-2. සුවණ්ණපාතිසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. Chú giải kinh Suvaṇṇapāti, v.v.

167-168. චාලෙතුං න සක්කොති සීලපබ්බතසන්නිස්සිතත්තා. අඤ්ඤං වා කිච්චං කරොති පගෙව සීලස්ස ඡඩ්ඩිතත්තා. තතියාදීසු අපුබ්බං නත්ථි.

167-168. Không thể lay chuyển được là do đã nương tựa vào núi giới. Hoặc làm công việc khác là huống hồ do đã từ bỏ giới. Trong các kinh thứ ba, v.v., không có gì mới lạ.

සුවණ්ණපාතිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Suvaṇṇapāti, v.v.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải phẩm thứ hai.

3. තතියවග්ගො

3. Phẩm thứ ba

1. මාතුගාමසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Mātugāma

170. යං [Pg.176] විසභාගවත්ථු පුරිසස්ස චිත්තං පරියාදාය ඨාතුං සක්කොතීති වුච්චති, තතො විසෙසතො ලාභසක්කාරොව සත්තානං චිත්තං පරියාදාය ඨාතුං සක්කොතීති දස්සෙන්තො භගවා ‘‘න තස්ස, භික්ඛවෙ’’තිආදිමවොචාති දස්සෙන්තො ‘‘න තස්සා’’තිආදිමාහ.

170. Để chỉ ra rằng: ‘Vật không tương đồng nào được nói là có thể chiếm giữ tâm của người nam,’ và để chỉ ra rằng trong số đó, đặc biệt lợi đắc và cung kính là thứ có thể chiếm giữ tâm của chúng sanh, đức Thế Tôn đã nói câu bắt đầu bằng ‘na tassa, bhikkhave,’ (này các Tỳ khưu, không có... ấy), (và) để giải thích điều này, ngài (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng ‘na tassā’ (không có... của người nữ ấy).

මාතුගාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Mātugāma.

2. කල්‍යාණීසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Kalyāṇī

171. දුතියං උත්තානමෙව, තස්සෙව අත්ථස්ස කෙවලං ජනපදකල්‍යාණීවසෙන වුත්තං.

171. Kinh thứ hai có ý nghĩa rõ ràng, chỉ là ý nghĩa của kinh ấy được nói theo phương diện người đẹp trong xứ.

කල්‍යාණීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Kalyāṇī.

3-6. එකපුත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා

3-6. Chú giải kinh Ekaputtaka, v.v.

172-175. සද්ධාති අරියමග්ගෙන ආගතසද්ධා අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘සොතාපන්නා’’ති.

172-175. ‘Saddhā’ (niềm tin) ở đây có ý chỉ niềm tin đã đến cùng với Thánh đạo, do đó ngài nói ‘sotāpannā’ (bậc Dự Lưu).

එකපුත්තකසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Ekaputtaka, v.v.

7. තතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Samaṇabrāhmaṇa thứ ba

176. එවමාදීති ආදි-සද්දෙන බාහුසච්චසංවරසීලාදීනං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. ලාභසක්කාරස්ස සමුදයං උප්පත්තිකාරණං සමුදයසච්චවසෙන දුක්ඛසච්චස්ස උප්පත්තිහෙතුතාවසෙන.

176. ‘Evamādi’ (v.v. như vậy), bằng từ ‘ādi’ (v.v.) nên được hiểu là bao gồm sự đa văn, sự thu thúc trong giới, v.v. ‘Samudayaṃ’ (sự sanh khởi) của lợi đắc và cung kính là nguyên nhân sanh khởi theo phương diện của Tập đế, theo phương diện là nhân sanh khởi của Khổ đế.

තතියසමණබ්‍රාහ්මණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Samaṇabrāhmaṇa thứ ba.

8. ඡවිසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Chavi

177. ලාභසක්කාරසිලොකො [Pg.177] නරකාදීසු නිබ්බත්තෙන්තොති ඉදං තන්නිස්සයං කිලෙසගණං සන්ධායාහ. නිබ්බත්තෙන්තොති නිබ්බත්තාපෙන්තො. ඉමං මනුස්සඅත්තභාවං නාසෙති මනුස්සත්තං පුන නිබ්බත්තිතුං අප්පදානවසෙන. තස්මාති දුග්ගතිනිබ්බත්තාපනතො ඉධ මරණදුක්ඛාවහනතො ච.

177. Câu ‘Lợi đắc, cung kính, và danh vọng làm sanh khởi trong các cảnh địa ngục, v.v.’ này được nói với ý chỉ đến nhóm phiền não nương tựa vào chúng. ‘Nibbattento’ (làm sanh khởi) là làm cho sanh khởi. ‘Làm hoại diệt thân người này’ là theo phương diện không cho sanh lại làm người. ‘Tasmā’ (do đó) là do làm cho sanh khởi trong ác thú và do mang đến khổ chết ở đây.

ඡවිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Chavi.

9. රජ්ජුසුත්තවණ්ණනා

9. Chú giải kinh Rajju

178. ඛරා ඵරුසා ඡවිආදීනි ඡින්දනෙ සමත්ථා.

178. ‘Kharā’ (cứng rắn), ‘pharusā’ (thô cứng) là có khả năng cắt đứt da, v.v.

රජ්ජුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Sợi Dây đã chấm dứt.

10. භික්ඛුසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải thích kinh Tỳ Khưu

179. තං සන්ධායාති දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරස්ස ඔකාසාභාවං සන්ධාය.

179. Taṃ sandhāya có nghĩa là: Nhắm đến việc không có cơ hội cho sự an trú lạc trong hiện tại.

භික්ඛුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Tỳ Khưu đã chấm dứt.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích phẩm thứ ba đã chấm dứt.

4. චතුත්ථවග්ගො

4. Phẩm Thứ Tư

1-4. භින්දිසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. Phần giải thích kinh Bhindi, v.v...

180-183. දෙවදත්තො සග්ගෙ වා නිබ්බත්තෙය්‍යාතිආදි පරිකප්පවචනං. න හි පච්චෙකබොධියං නියතගතිකො අන්තරා මග්ගඵලානි අධිගන්තුං භබ්බොති. සොති අනවජ්ජධම්මො. අස්සාති දෙවදත්තස්ස. සමුච්ඡෙදමගමා කතූපචිතස්ස මහතො පාපධම්මස්ස බලෙන තස්මිං අත්තභාවෙ සමුච්ඡෙදභාවතො, න අච්චන්තාය. අකුසලං නාමෙතං අබලං, කුසලං විය න මහාබලං, තස්මා තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ තාදිසානං පුග්ගලානං අතෙකිච්ඡතා, අඤ්ඤථා සම්මත්තනියාමො විය මිච්ඡත්තනියාමො අච්චන්තිකො [Pg.178] සියා. යදි එවං වට්ටඛාණුකජොතනා කථන්ති? ආසෙවනාවසෙන, තස්මා යථා ‘‘සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගො එව බාලො’’ති වුත්තං, එවං වට්ටඛාණුකජොතනා. යාදිසෙ හි පච්චයෙ පටිච්ච පුග්ගලො තං දස්සනං ගණ්හි, තථා ච පටිපන්නො, පුන අචින්තප්පතිවත්තෙ පච්චයෙ පතිතතො සීසුක්ඛිපනමස්ස න හොතීති න වත්තබ්බං.

180-183. Devadatto sagge vā nibbatteyyātiādi (Devadatta có thể sanh ở cõi trời, v.v...) là lời nói phỏng đoán. Bởi vì người đã định sẵn về Bồ-đề Độc Giác thì không có khả năng chứng đắc đạo và quả ở khoảng giữa. So là pháp không có tội lỗi. Assā là của Devadatta. Samucchedamagamā (đã đi đến sự đoạn tuyệt) là do sức mạnh của ác pháp to lớn đã được thực hiện và tích lũy, nên trong kiếp sống ấy đã đi đến tình trạng đoạn tuyệt, chứ không phải là vĩnh viễn. Bất thiện pháp này vốn yếu ớt, không có sức mạnh lớn như thiện pháp, do đó trong chính kiếp sống ấy, những hạng người như vậy không thể cứu chữa được; nếu không, tà định tụ sẽ trở thành vĩnh viễn như chánh định tụ. Nếu vậy, tại sao lại nói về việc làm sáng tỏ cọc trói trong vòng luân hồi? Là do sự thực hành thường xuyên, do đó, như đã được nói: “Kẻ ngu một khi đã chìm xuống thì chìm luôn,” cũng vậy là việc làm sáng tỏ cọc trói trong vòng luân hồi. Bởi vì, do duyên nào mà một người chấp thủ kiến giải ấy và thực hành như vậy, rồi lại rơi vào duyên không thể suy lường, không thể xoay chuyển, thì không thể nói rằng người ấy không thể ngóc đầu lên được.

භින්දිසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Bhindi, v.v... đã chấm dứt.

5. අචිරපක්කන්තසුත්තවණ්ණනා

5. Phần giải thích kinh Vừa Mới Ra Đi

184. කාලෙ සම්පත්තෙති ගබ්භස්ස පරිපාකගතත්තා විජායනකාලෙ සම්පත්තෙ. පොතන්ති අස්සතරියා පුත්තං. එතන්ති ‘‘ගබ්භො අස්සතරිං යථා’’ති එතං වචනං.

184. Kāle sampatte (khi thời điểm đến) là khi thời điểm sinh nở đến, do thai đã đến lúc chín muồi. Potam là con của con la cái. Etam là lời nói này: “gabbho assatariṃ yathā” (như bào thai đối với con la cái).

අචිරපක්කන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Vừa Mới Ra Đi đã chấm dứt.

6. පඤ්චරථසතසුත්තවණ්ණනා

6. Phần giải thích kinh Năm Trăm Cỗ Xe

185. අභිහරීයතීති අභිහාරො, භත්තංයෙව අභිහාරො භත්තාභිහාරොති ආහ ‘‘අභිහරිතබ්බං භත්ත’’න්ති. මච්ඡපිත්තන්ති වාළමච්ඡපිත්තං. පක්ඛිපෙය්‍යුන්ති උරගාදිනා ඔසිඤ්චෙය්‍යුං.

185. Abhiharīyati nên gọi là abhihāro, chính vật thực là abhihāro nên gọi là bhattābhihāro, do đó nói là “vật thực cần được mang đến.” Macchapittam là mật của loài cá dữ. Pakkhipeyyum là họ sẽ rưới lên bằng (nọc độc của) loài rắn, v.v...

පඤ්චරථසතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Năm Trăm Cỗ Xe đã chấm dứt.

7-13. මාතුසුත්තාදිවණ්ණනා

7-13. Phần giải thích kinh Mẹ, v.v...

186-187. මාතුපි හෙතූති අත්තනො මාතුයා උප්පන්නඅනත්ථාවහස්ස පහානහෙතුපි. ඉතො පරෙසූති ‘‘පිතුපි හෙතූ’’ති එවමාදීසු.

186-187. Mātupi hetu là cũng vì lý do từ bỏ điều bất lợi đã sanh khởi cho mẹ của mình. Ito paresu là trong những câu tiếp theo như “pitupi hetu” (cũng vì lý do cha), v.v...

මාතුසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Mẹ, v.v... đã chấm dứt.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ Kinh

ලාභසක්කාරසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ ý nghĩa ẩn sâu trong Chú giải Tương Ưng Lợi Lộc và Cung Kính đã hoàn tất.

7. රාහුලසංයුත්තං

7. Tương Ưng Rāhula

1. පඨමවග්ගො

1. Phẩm Thứ Nhất

1-8. චක්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා

1-8. Phần giải thích kinh Mắt, v.v...

188-195. එකවිහාරීති [Pg.179] චතූසුපි ඉරියාපථෙසු එකාකී හුත්වා විහරන්තො. විවෙකට්ඨොති විවිත්තට්ඨො, තෙනාහ ‘‘නිස්සද්දො’’ති. සතියා අවිප්පවසන්තොති සතියා අවිප්පවාසෙන ඨිතො, සබ්බදා අවිජහනවසෙන පවත්තො. ආතාපීති වීරියසම්පන්නොති සබ්බසො කිලෙසානං ආතාපනපරිතාපනවසෙන පවත්තවීරියසමඞ්ගීභූතො. පහිතත්තොති තස්මිං විසෙසාධිගමෙ පෙසිතචිත්තො, තත්ථ නින්නො තප්පබ්භාරොති අත්ථො. හුත්වා අභාවාකාරෙනාති උප්පත්තිතො පුබ්බෙ අවිජ්ජමානො පච්චයසමවායෙන හුත්වා උප්පජ්ජිත්වා භඞ්ගුපරමසඞ්ඛාතෙන අභාවාකාරෙන. අනිච්චන්ති නිච්චධුවතාභාවතො. උප්පාදවයවන්තතායාති ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣනතො. තාවකාලිකතායාති තඞ්ඛණිකතාය. විපරිණාමකොටියාති විපරිණාමවන්තතාය. චක්ඛුඤ්හි උපාදාය විකාරාපජ්ජනෙන විපරිණමන්තං විනාසං පටිපීළං පාපුණාති. නිච්චපටික්ඛෙපතොති නිච්චතාය පටික්ඛිපිතබ්බතො ලෙසමත්තස්සපි අනුපලබ්භනතො. දුක්ඛමනට්ඨෙනාති නිරන්තරදුක්ඛතාය දුක්ඛෙන ඛමිතබ්බතො. දුක්ඛවත්ථුකට්ඨෙනාති නානප්පකාරදුක්ඛාධිට්ඨානතො. සතතසම්පීළනට්ඨෙනාති අභිණ්හතාපසභාවතො. සුඛපටික්ඛෙපෙනාති සුඛභාවස්ස පටික්ඛිපිතබ්බතො. තණ්හාගාහො මමංකාරභාවතො. මානගාහො අහංකාරභාවතො. දිට්ඨිගාහො ‘‘අත්තා මෙ’’ති විපල්ලාසභාවතො. විරාගවසෙනාති විරාගග්ගහණෙන. තථා විමුත්තිවසෙනාති විමුත්තිග්ගහණෙන.

188-195. Ekavihārī (sống một mình) là sống đơn độc trong cả bốn oai nghi. Vivekaṭṭho là nghĩa vắng lặng, do đó nói là “nissaddo” (không tiếng động). Satiyā avippavasanto (không rời xa niệm) là trú với sự không rời xa niệm, luôn luôn hiện hành theo cách không từ bỏ. Ātāpī (nhiệt tâm) là người có tinh tấn, là người đầy đủ tinh tấn được tiến hành theo cách làm cho các phiền não nóng lên, thiêu đốt hoàn toàn. Pahitatto (có tâm được hướng đến) là có tâm được gởi đến sự chứng đắc thù thắng ấy, nghĩa là có tâm hướng về đó, xuôi về đó. Hutvā abhāvākārena (sau khi có rồi trở thành không) là trước khi sanh khởi thì không có, do sự hội đủ của các duyên mà có, sanh khởi rồi lại trở thành không theo cách được gọi là sự chấm dứt do hoại diệt. Aniccam (vô thường) là do không có tính chất thường còn, bền vững. Uppādavayavantatāya là do sanh rồi diệt trong từng khoảnh khắc. Tāvakālikatāya là do tính chất nhất thời. Vipariṇāmakoṭiyā là do có sự biến hoại. Bởi vì mắt, do duyên với sự biến đổi, biến hoại, đi đến sự hủy diệt, sự bức bách. Niccapaṭikkhepato là do tính thường còn phải bị bác bỏ, do không tìm thấy được dù chỉ một chút. Dukkhamanaṭṭhena là do tính chất khổ liên tục, do phải chịu đựng sự khổ. Dukkhavatthukaṭṭhena là do là nền tảng của nhiều loại khổ. Satatasampīḷanaṭṭhena là do bản chất bức bách thường xuyên. Sukhapaṭikkhepena là do trạng thái lạc phải bị bác bỏ. Taṇhāgāho là do trạng thái “của tôi.” Mānagāho là do trạng thái “là tôi.” Diṭṭhigāho là do trạng thái điên đảo “là tự ngã của tôi.” Virāgavasena là do sự nắm bắt ly tham. Tương tự, vimuttivasena là do sự nắm bắt giải thoát.

පසාදාව ගහිතා ද්වාරභාවප්පත්තස්ස අධිප්පෙතත්තා. සම්මසනචාරචිත්තං ද්වාරභූතමනොති අධිප්පායො.

Chỉ các sắc thần kinh được đề cập, vì chúng được hiểu là đã đạt đến trạng thái của các căn (môn). Ý muốn nói rằng, tâm quán xét chính là ý căn.

ඡට්ඨෙ ආරම්මණෙ තෙභූමකධම්මා සම්මසනචාරස්ස අධිප්පෙතත්තා. යථා පඨමසුත්තෙ පඤ්ච පසාදා ගහිතා, න සසම්භාරචක්ඛුආදයො, එවං [Pg.180] තතියසුත්තෙ න පසාදවත්ථුකචිත්තමෙව ගහිතං. න තංසම්පයුත්තා ධම්මා. එවඤ්හි අවධාරණං සාත්ථකං හොති අඤ්ඤථා තෙන අපනෙතබ්බස්ස අභාවතො. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු චතුත්ථසුත්තාදීසු. ජවනප්පත්තාති ජවනචිත්තසංයුත්තා.

Trong trường hợp thứ sáu, đối tượng được hiểu là các pháp trong ba cõi đối với sự quán xét. Giống như trong kinh đầu tiên, năm sắc thần kinh được đề cập, chứ không phải nhãn căn với các thành phần phụ thuộc, v.v...; cũng vậy, trong kinh thứ ba, không chỉ tâm dựa trên sắc thần kinh được đề cập. Cũng không phải các pháp tương ưng với nó. Như vậy, sự xác định mới có ý nghĩa, nếu không thì sẽ không có gì để loại trừ bởi nó. Sabbatthā là trong tất cả các kinh từ kinh thứ tư trở đi. Javanappattā là các pháp tương ưng với tâm tốc hành.

චක්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Mắt, v.v... đã chấm dứt.

9. ධාතුසුත්තවණ්ණනා

9. Phần giải thích kinh Giới

196. ආකාසධාතු රූපපරිච්ඡෙදතාය රූපපරියාපන්නන්ති අධිප්පායෙන ‘‘සෙසාහි රූප’’න්ති වුත්තං. නාමරූපන්ති තෙභූමකං නාමං රූපඤ්ච කථිතං.

196. Với ý rằng không đại (ākāsadhātu) được bao gồm trong sắc do có tính chất phân định sắc, nên đã nói là “sesāhi rūpa” (các sắc còn lại). Nāmarūpam là danh và sắc trong ba cõi đã được nói đến.

ධාතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Giới đã chấm dứt.

10. ඛන්ධසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Uẩn

197. සබ්බසඞ්ගාහිකපරිච්ඡෙදෙනාති ධම්මසඞ්ගණ්හනපරියායෙන. ඉධාති ඉමස්මිං සුත්තෙ. තෙභූමකාති ගහෙතබ්බා සම්මසනචාරස්ස අධිප්පෙතත්තා.

197. Sabbasaṅgāhikaparicchedenāti (bằng chương bao gồm tất cả) có nghĩa là bằng phương pháp tổng hợp các pháp. Idhāti (ở đây) có nghĩa là trong kinh này. Tebhūmakāti (thuộc ba cõi) nên được hiểu là do được chủ ý đến đối với người hành quán.

ඛන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Uẩn đã kết thúc.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm thứ nhất đã kết thúc.

2. දුතියවග්ගො

2. Phẩm thứ hai

11. අනුසයසුත්තවණ්ණනා

11. Chú giải kinh Tùy Miên

200. දුතියවග්ගෙ අත්තනොති ආයස්මා රාහුලො අත්තනො සවිඤ්ඤාණකං කායං දස්සෙති. පරස්සාති පරස්ස අවිඤ්ඤාණකකායං දස්සෙති. පරසන්තානෙ වා අරූපෙ ධම්මෙ අග්ගහෙත්වා රූපකායමෙව ගණ්හන්තො වදති. අපරෙ ‘‘අසඤ්ඤසත්තානං අත්තභාවං සන්ධාය තථා වුත්ත’’න්ති වදන්ති. පුරිමෙනාති ‘‘ඉමස්මිං සවිඤ්ඤාණකෙ කායෙ’’ති ඉමිනා පදෙන. පච්ඡිමෙනාති ‘‘බහිද්ධා’’ති ඉමිනා පදෙන. එතෙ කිලෙසාති එතෙ [Pg.181] දිට්ඨිතණ්හාමානසඤ්ඤිතා කිලෙසා. එතෙසු වත්ථූසූති අජ්ඣත්තබහිද්ධාවත්ථූසු. සම්ම…පෙ… පස්සතීති පුබ්බභාගෙ විපස්සනාඤාණෙන සම්මසනවසෙන, මග්ගක්ඛණෙ අභිසමයවසෙන සුට්ඨු අත්තපච්චක්ඛෙන ඤාණෙන පස්සති.

200. Trong phẩm thứ hai, attanoti (của tự thân), Tôn giả Rāhula chỉ ra thân có thức của chính mình. Parassāti (của người khác), chỉ ra thân không có thức của người khác. Hoặc, vị ấy nói trong khi chỉ nắm lấy thân sắc mà không nắm lấy các pháp vô sắc trong dòng tương tục của người khác. Những vị khác nói rằng: ‘được nói như vậy là nhắm đến sự hiện hữu của chúng sanh vô tưởng’. Purimenāti (bởi cái trước) có nghĩa là bởi từ ‘trong thân có thức này’. Pacchimenāti (bởi cái sau) có nghĩa là bởi từ ‘bên ngoài’. Ete kilesāti (những phiền não này) có nghĩa là những phiền não này được gọi là kiến, ái, và mạn. Etesu vatthūsūti (trong những đối tượng này) có nghĩa là trong các đối tượng bên trong và bên ngoài. Samma…pe… passatīti (thấy đúng...) có nghĩa là trong giai đoạn đầu, thấy bằng tuệ minh sát theo cách quán xét, trong khoảnh khắc đạo, theo cách chứng ngộ, thấy một cách rõ ràng bằng trí tuệ tự mình chứng thực.

අනුසයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Tùy Miên đã kết thúc.

12. අපගතසුත්තවණ්ණනා

12. Chú giải kinh Lìa Khỏi

201. ‘‘අහමෙත’’න්ති අහංකාරාදීනං අනවසෙසප්පහානෙන අච්චන්තමෙව අපගතං.

201. ‘Ahametaṃ’ (ta là cái này) có nghĩa là đã lìa khỏi một cách hoàn toàn bởi sự đoạn trừ không còn dư sót ngã chấp, v.v...

අපගතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Lìa Khỏi đã kết thúc.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm thứ hai đã kết thúc.

ද්වීසූති පඨමවග්ගාදීසු. දෙසනාය අසෙක්ඛභූමියා දෙසිතත්තා අසෙක්ඛභූමි කථිතා. පඨමොති පඨමවග්ගො ‘‘සාධු මෙ, භන්තෙ, භගවා’’තිආදිනා ආයාචන්තස්ස, දුතියො අනායාචන්තස්ස ථෙරස්ස අජ්ඣාසයවසෙන කථිතො. විමුත්තිපරිපාචනීයධම්මා නාම විවට්ටසන්නිස්සිතා සද්ධින්ද්‍රියාදයො. තෙන පන විපස්සනාය කථිතත්තා කථිතා එවාති. තංතංදෙසනානුසාරෙන හි ථෙරො තෙ ධම්මෙ පරිපාකං පාපෙසි. තථා හි භගවා දුතියවග්ගං අනායාචිතොපි දෙසෙසි.

Dvīsūti (trong hai) có nghĩa là trong hai phẩm, bắt đầu là phẩm thứ nhất. Do bài pháp được thuyết về địa vị Vô học, nên địa vị Vô học được nói đến. Paṭhamoti (thứ nhất), phẩm thứ nhất được thuyết cho người thỉnh cầu bằng (lời) ‘Lành thay, bạch Thế Tôn...’, phẩm thứ hai được thuyết theo ý hướng của vị trưởng lão, người không thỉnh cầu. Các pháp làm cho giải thoát được chín muồi tên là tín quyền, v.v... nương tựa vào sự thoát ly khỏi vòng luân hồi. Tuy nhiên, do đã được thuyết về minh sát, nên chúng chắc chắn đã được thuyết. Quả vậy, vị trưởng lão đã làm cho những pháp ấy được chín muồi theo từng bài pháp. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã thuyết phẩm thứ hai dù không được thỉnh cầu.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

රාහුලසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Sự làm sáng tỏ ý nghĩa ẩn sâu của Chú giải Tương Ưng Rāhula đã hoàn tất.

8. ලක්ඛණසංයුත්තං

8. Tương Ưng Lakkhaṇa

1. පඨමවග්ගො

1. Phẩm thứ nhất

1. අට්ඨිසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Xương

202. ආයස්මා [Pg.182] ච ලක්ඛණොතිආදීසු ‘‘කො නාමායස්මා ලක්ඛණො, කස්මා ච ‘ලක්ඛණො’ති නාමං අහොසි, කො චායස්මා මොග්ගල්ලානො, කස්මා ච සිතං පාත්වාකාසී’’ති තං සබ්බං පකාසෙතුං ‘‘ය්වාය’’න්තිආදි ආරද්ධං. ලක්ඛණසම්පන්නෙනාති පුරිසලක්ඛණසම්පන්නෙන.

202. Trong câu bắt đầu bằng ‘Và Tôn giả Lakkhaṇa’, để làm sáng tỏ tất cả những điều này: ‘Tôn giả Lakkhaṇa là ai, tại sao lại có tên là ‘Lakkhaṇa’, Tôn giả Moggallāna là ai, và tại sao ngài mỉm cười?’, đoạn bắt đầu bằng ‘yvāyaṃ’... đã được bắt đầu. Lakkhaṇasampannenāti (bởi người có tướng tốt) có nghĩa là bởi người có tướng của bậc vĩ nhân.

ඊසං හසිතං ‘‘සිත’’න්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘මන්දහසිත’’න්ති. අට්ඨිසඞ්ඛලිකන්ති නයිදං අවිඤ්ඤාණකං අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තං, අථ ඛො එකො පෙතොති ආහ ‘‘පෙතලොකෙ නිබ්බත්ත’’න්ති. එතෙ අත්තභාවාති පෙතත්තභාවා. න ආපාථං ආගච්ඡන්තීති දෙවත්තභාවා විය න ආපාථං ආගච්ඡන්ති පකතියා. තෙසං පන රුචියා ආපාථං ආගච්ඡෙය්‍යුං මනුස්සානං. දුක්ඛාභිභූතානං අනාථභාවදස්සනපදට්ඨානා කරුණාති ආහ ‘‘කාරුඤ්ඤෙ කත්තබ්බෙ’’ති. අත්තනො ච සම්පත්තිං බුද්ධඤාණස්ස ච සම්පත්තින්ති පච්චෙකං සම්පත්තිසද්දො යොජෙතබ්බො. තදුභයං විභාවෙතුං ‘‘තං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අත්තනො සම්පත්තිං අනුස්සරිත්වා සිතං පාත්වාකාසීති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං. ධම්මධාතූති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං සන්ධාය වදති. ධම්මධාතූති වා ධම්මානං සභාවො.

Nụ cười nhẹ được gọi là ‘sita’, vì vậy ngài nói ‘mandahasitaṃ’ (nụ cười mỉm). Aṭṭhisaṅkhalikanti (bộ xương), đây không phải chỉ là một bộ xương không có thức, mà là một ngạ quỷ, nên ngài nói ‘sanh trong cõi ngạ quỷ’. Ete attabhāvāti (những thân này) có nghĩa là những thân ngạ quỷ. Na āpāthaṃ āgacchantīti (không đi vào tầm thấy) có nghĩa là, giống như thân chư thiên, chúng không đi vào tầm thấy một cách tự nhiên. Tuy nhiên, do ý muốn của chúng, chúng có thể đi vào tầm thấy của loài người. Lòng bi có nền tảng gần là sự thấy tình trạng vô chủ của những người bị đau khổ áp bức, nên ngài nói ‘kāruññe kattabbe’ (khi lòng bi nên được thực hiện). Attano ca sampattiṃ buddhañāṇassa ca sampattinti (sự thành tựu của chính mình và sự thành tựu của Phật trí), từ ‘thành tựu’ nên được liên kết riêng biệt. Để làm rõ cả hai điều đó, đoạn bắt đầu bằng ‘taṃ hi’... đã được nói. Ở đó, cụm từ ‘đã mỉm cười sau khi nhớ lại sự thành tựu của mình’ nên được mang đến và kết nối. Dhammadhātūti (Pháp giới) được nói là nhắm đến Nhất thiết trí. Hoặc Dhammadhātūti (Pháp giới) là bản chất của các pháp.

ඉතරොති ලක්ඛණත්ථෙරො. උපපත්තීති ජාති. උපපත්තිසීසෙන හි තථාරූපං අත්තභාවං වදති. ලොහතුණ්ඩකෙහීති ලොහමයෙහෙව තුණ්ඩකෙහි. චරන්තීති ආකාසෙන ගච්ඡන්ති. අච්ඡරියං වතාති ගරහච්ඡරියං නාමෙතං. චක්ඛුභූතාති සම්පත්තදිබ්බචක්ඛුකා, ලොකස්ස චක්ඛුභූතාති එවං වා එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

Itaroti (người kia) có nghĩa là Trưởng lão Lakkhaṇa. Upapattīti (sự sanh) có nghĩa là sự sanh. Quả vậy, ngài nói về thân như vậy bằng tiêu đề ‘sự sanh’. Lohatuṇḍakehīti (bởi những con quạ mỏ sắt) có nghĩa là chính bởi những cái mỏ làm bằng sắt. Carantīti (chúng đi) có nghĩa là chúng đi qua hư không. Acchariyaṃ vatāti (thật là kỳ diệu) có nghĩa là đây là sự kỳ diệu đáng chê trách. Cakkhubhūtāti (người đã trở thành con mắt) có nghĩa là người đã đạt được thiên nhãn, hoặc ở đây ý nghĩa nên được hiểu là ‘người đã trở thành con mắt cho thế gian’.

යත්‍රාති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතොති ආහ ‘‘යත්‍රාති කාරණවචන’’න්ති. අඤ්ඤත්‍ර හි ‘‘යත්‍ර හි නාමා’’ති අත්ථො වුච්චති. අප්පමාණෙ සත්තනිකායෙ තෙ ච ඛො විභාගෙන කාමභවාදිභෙදෙ භවෙ, නිරයාදිභෙදා ගතියො, නානත්තකායනානත්තසඤ්ඤිආදිවිඤ්ඤාණට්ඨිතියො, තථාරූපෙ සත්තාවාසෙ ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඤ්ච මෙ උපනෙතුං පච්චක්ඛං කරොන්තෙන.

Yatrāti (vì) là một tiểu từ có nghĩa là nguyên nhân, nên ngài nói ‘yatra là một từ chỉ nguyên nhân’. Quả vậy, ở nơi khác, ý nghĩa được nói là ‘yatra hi nāma’ (bởi vì). Bởi người làm cho hiển nhiên, đưa đến cho ta Nhất thiết trí về các loài chúng sanh vô lượng, và những điều ấy, theo sự phân chia, là các cõi hữu với các loại như dục hữu, v.v..., các cõi đi đến với các loại như địa ngục, v.v..., các thức trú như thân khác nhau, tưởng khác nhau, v.v..., và các chúng sanh trú như vậy.

ගොඝාතකොති [Pg.183] ගුන්නං අභිණ්හං හනනකො. තෙනාහ ‘‘වධිත්වා වධිත්වා’’ති. තස්සාති ගුන්නං වධකකම්මස්ස. අපරාපරියකම්මස්සාති අපරාපරියවෙදනීයකම්මස්ස. බලවතා ගොඝාතකකම්මෙන විපාකෙ දීයමානෙ අලද්ධොකාසං අපරාපරියවෙදනීයං තස්මිං විපක්කවිපාකෙ ඉදානි ලද්ධොකාසං ‘‘අවසෙසකම්ම’’න්ති වුත්තං. පටිසන්ධීති පාපකම්මජනිතා පටිසන්ධි. කම්මසභාගතායාති කම්මසදිසභාවෙන. ආරම්මණසභාගතායාති ආරම්මණස්ස සභාගභාවෙන සදිසභාවෙන. යාදිසෙ හි ආරම්මණෙ පුබ්බෙ තං කම්මං තස්ස ච විපාකො පවත්තො, තාදිසෙයෙව ආරම්මණෙ ඉදං කම්මං ඉමස්ස විපාකො ච පවත්තොති කත්වා වුත්තං ‘‘තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙනා’’ති. භවති හි තංසදිසෙපි තබ්බොහාරො යථා ‘‘සො එව තිත්තිරො, තානියෙව ඔසධානී’’ති. නිමිත්තං අහොසීති පුබ්බෙ කතූපචිතස්ස පෙතූපපත්තිනිබ්බත්තනවසෙන කතොකාසස්ස තස්ස කම්මස්ස නිමිත්තභූතං ඉදානි තථා උපට්ඨහන්තං තස්ස විපාකස්ස නිමිත්තං ආරම්මණං අහොසි. සොති ගොඝාතකො. අට්ඨිසඞ්ඛලිකපෙතො ජාතො කම්මසරික්ඛකවිපාකතාවසෙන.

`Goghātako` có nghĩa là người thường xuyên giết bò. Do đó, nói rằng: `“vadhitvā vadhitvā”` (sau khi giết, sau khi giết). `Tassa` có nghĩa là của nghiệp giết bò. `Aparāpariyakammassa` có nghĩa là của nghiệp có quả dị thục ở đời sau. Khi nghiệp giết bò có năng lực mạnh đang cho quả dị thục, nghiệp có quả dị thục ở đời sau không có cơ hội (cho quả), khi quả dị thục kia đã chín muồi, bây giờ (nghiệp này) có được cơ hội, được gọi là `“avasesakamma”` (nghiệp còn sót lại). `Paṭisandhi` là sự tái sanh do ác nghiệp tạo ra. `Kammasabhāgatāya` là do bản chất tương tự của nghiệp. `Ārammaṇasabhāgatāya` là do bản chất tương đồng, bản chất tương tự của đối tượng. Thật vậy, nghiệp ấy và quả của nó trước đây đã diễn ra trên đối tượng như thế nào, thì nghiệp này và quả của nó cũng diễn ra trên đối tượng y như thế ấy, do đó được nói là `“tasseva kammassa vipākāvasesena”` (do phần còn lại của quả dị thục của chính nghiệp ấy). Thật vậy, cách dùng từ đó cũng có đối với vật tương tự, như là “chính con chim cút ấy, chính những dược thảo ấy”. `Nimittaṃ ahosi` có nghĩa là: đối tượng, là tướng của quả dị thục của nghiệp ấy, nghiệp đã được làm và tích lũy từ trước, đã có cơ hội do việc sanh khởi trong cảnh giới ngạ quỷ, bây giờ hiện khởi như vậy, đã trở thành tướng. `So` là người đồ tể. (Người ấy) đã sanh làm ngạ quỷ có bộ xương nối liền nhau do quả dị thục tương xứng với nghiệp.

අට්ඨිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Aṭṭhisutta đã chấm dứt.

2. පෙසිසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Pesisutta.

203. ගොමංසපෙසියො කත්වාති ගාවිං වධිත්වා වධිත්වා ගොමංසං ඵාලෙත්වා පෙසියො කත්වා. සුක්ඛාපෙත්වාති කාලන්තරං ඨපනත්ථං සුක්ඛාපෙත්වා. සුක්ඛාපියමානානං මංසපෙසීනඤ්හි වල්ලූරසමඤ්ඤා.

203. `Gomaṃsapesiyo katvā` có nghĩa là sau khi giết bò, giết bò, xẻ thịt bò, làm thành những miếng. `Sukkhāpetvā` có nghĩa là làm cho khô để giữ lại cho thời gian sau. Thật vậy, những miếng thịt đang được làm cho khô có tên gọi là thịt khô (vallūra).

පෙසිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Pesisutta đã chấm dứt.

3. පිණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Piṇḍasutta.

204. නිප්පක්ඛචම්මෙති විගතපක්ඛචම්මෙ.

204. `Nippakkhacamme` có nghĩa là trên tấm da không có lông cánh.

4. නිච්ඡවිසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Nicchavisutta.

205. උරබ්භෙ හනතීති ඔරබ්භිකො. එළකෙති අජෙ.

205. `Orabbhiko` là người giết cừu. `Eḷake` là những con dê.

5. අසිලොමසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải kinh Asilomasutta.

206. නිවාපපුට්ඨෙති [Pg.184] අත්තනා දින්නනිවාපෙන පොසිතෙ. අසිනා වධිත්වා වධිත්වා වික්කිණන්තො.

206. `Nivāpapuṭṭhe` có nghĩa là những con vật được nuôi dưỡng bằng mồi do chính mình cho. (Người ấy) sau khi giết, giết bằng gươm rồi bán.

6. සත්තිසුත්තවණ්ණනා

6. Chú giải kinh Sattisutta.

207. එකං මිගන්ති එකං දීපකමිගං.

207. `Ekaṃ migaṃ` có nghĩa là một con nai báo.

7. උසුලොමසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Usulomasutta.

208. කාරණාහීති යාතනාහි. ඤත්වාති කම්මට්ඨානං ඤත්වා.

208. `Kāraṇāhi` là bằng những sự tra tấn. `Ñatvā` là sau khi biết đề mục thiền.

8. සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Sūcilomasutta.

209. සුණොති පූරෙතීති සූතො, අස්සදමකාදිකො.

209. `Sūto` là người nghe và hoàn thành, như người điều khiển ngựa, v.v.

9. දුතියසූචිලොමසුත්තවණ්ණනා

9. Chú giải kinh Sūcilomasutta thứ hai.

210. පෙසුඤ්ඤූපසංහාරවසෙන ඉතො සුතං අමුත්‍ර, අමුත්‍ර වා සුතං ඉධ සූචෙතීති සූචකො. අනයබ්‍යසනං පාපෙසි මනුස්සෙති සම්බන්ධො.

210. `Sūcako` là người mách lẻo, do việc nói đâm thọc, nghe ở đây nói ở kia, hoặc nghe ở kia nói ở đây. Cần được liên kết với `anayabyasanaṃ pāpesi manusse` (đã khiến con người gặp bất hạnh và tai họa).

10. කුම්භණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

10. Chú giải kinh Kumbhaṇḍasutta.

211. විනිච්ඡයාමච්චොති රඤ්ඤා අඩ්ඩකරණෙ ඨපිතො විනිච්ඡයමහාමත්තො. සො හි ගාමජනකායං කූටෙති වඤ්චෙතීති ගාමකූටකොති වුච්චති. කෙචි ‘‘තාදිසො එව ගාමජෙට්ඨකො ගාමකූටකො’’ති වදන්ති. සමෙන භවිතබ්බං, ‘‘ධම්මට්ඨො’’ති වත්තබ්බතො. රහස්සඞ්ගෙ නිසීදනවසෙන විසමා නිසජ්ජාව අහොසි.

211. `Vinicchayāmacco` là vị đại thần xét xử được vua đặt ở nơi xử kiện. Thật vậy, người ấy lừa dối, lừa gạt dân làng, nên được gọi là `gāmakūṭako` (kẻ lừa gạt làng). Một số người nói rằng: “Chính vị trưởng làng như vậy là `gāmakūṭako`”. Lẽ ra phải công bằng, vì được nói là `“dhammaṭṭho”` (người đứng trong pháp). Do việc ngồi ở nơi kín đáo, đã có sự ngồi không công bằng.

කුම්භණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Kumbhaṇḍasutta đã chấm dứt.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải phẩm thứ nhất đã chấm dứt.

2. දුතියවග්ගො

2. Phẩm thứ hai.

1. සසීසකසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Sasīsakasutta.

212. ඵුසන්තොති [Pg.185] ථෙය්‍යාය ඵුසන්තො.

212. `Phusanto` có nghĩa là chạm đến với ý định trộm cắp.

3. නිච්ඡවිත්ථිසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Nicchavitthisutta.

214. මාතුගාමො සස්සාමිකො අත්තනො ඵස්සෙ අනිස්සරො. වට්ටිත්වාති භස්සිත්වා අපරං ගන්ත්වා.

214. Người phụ nữ đã có chồng không có quyền tự chủ đối với sự xúc chạm của mình. `Vaṭṭitvā` có nghĩa là sau khi phạm lỗi, đi đến người khác.

4. මඞ්ගුලිත්ථිසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Maṅgulitthisutta.

215. මඞ්ගනවසෙන උලතීති මඞ්ගුලි, විරූපබීභච්ඡභාවෙන පවත්තතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘විරූපං දුද්දසිකං බීභච්ඡ’’න්ති.

215. `Maṅguli` là người đi lại với vẻ ngoài xấu xí, có nghĩa là diễn ra với tình trạng dị dạng và ghê tởm. Do đó, nói rằng: `“virūpaṃ duddasikaṃ bībhacchaṃ”` (dị dạng, khó nhìn, ghê tởm).

5. ඔකිලිනීසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải kinh Okilinī

216. උද්ධං උද්ධං අග්ගිනා පක්කසරීරතාය උප්පක්කං. හෙට්ඨතො පග්ඝරණවසෙන කිලින්නසරීරතාය ඔකිලිනී. ඉතො චිතො ච අඞ්ගාරසම්පරිකිණ්ණතාය ඔකිරිනී. තෙනාහ ‘‘සා කිරා’’තිආදි. අඞ්ගාරචිතකෙති අඞ්ගාරසඤ්චයෙ. සරීරතො පග්ඝරන්ති අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡානි සෙදගතානි. තස්ස කිර රඤ්ඤොති තස්ස කාලිඞ්ගස්ස රඤ්ඤො. නාටකිනීති නච්චෙ අධිකතා ඉත්ථී. සෙදන්ති සෙදනං, තාපනන්ති අත්ථො.

216. Do thân thể bị lửa đốt cháy từ trên xuống nên được gọi là uppakkaṃ (bị cháy sém). Do thân thể bị ướt đẫm bởi sự rỉ chảy từ bên dưới nên được gọi là okilinī (người bị vấy bẩn). Và do bị than hồng vương vãi khắp nơi nên được gọi là okirinī (người bị vấy bẩn). Do đó, có lời nói rằng: ‘Vị ấy, được biết là...’ và các câu tương tự. Cụm từ aṅgāracitake có nghĩa là trên đống than hồng. Những thứ bất tịnh, hôi thối, đáng ghê tởm như mồ hôi rỉ ra từ cơ thể. Cụm từ tassa kira rañño có nghĩa là của vị vua xứ Kāliṅga ấy. Cụm từ nāṭakinī có nghĩa là người phụ nữ chuyên về vũ điệu. Cụm từ sedanti có nghĩa là sự chịu đựng, tức là sự thiêu đốt.

ඔකිලිනීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Okilinī.

6. අසීසකසුත්තවණ්ණනා

6. Chú giải kinh Asīsaka (Không Đầu)

217. අසීසකං කබන්ධං හුත්වා නිබ්බත්ති කම්මායූහනකාලෙ තථා නිමිත්තග්ගහණපරිචයතො.

217. Việc tái sanh thành thân không đầu là do sự quen thuộc với việc nắm bắt tướng như vậy vào lúc tích lũy nghiệp.

7-11. පාපභික්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා

7-11. Chú giải các kinh Pāpabhikkhu (Tỳ Khưu Ác) v.v...

218-222. ලාමකභික්ඛූති [Pg.186] හීනාචාරතාය ලාමකො, භික්ඛුවෙසතාය, භික්ඛාහාරෙන ජීවනතො ච භික්ඛු. චිත්තකෙළින්ති චිත්තරුචියං තං තං කීළන්තො. අයමෙවාති භික්ඛුවත්ථුස්මිං වුත්තනයො එව.

218-222. Cụm từ lāmakabhikkhu (tỳ khưu thấp kém) có nghĩa là: người thấp kém do có hạnh kiểm hèn hạ, và là vị tỳ khưu do mang hình tướng tỳ khưu và do sống bằng vật thực khất thực. Cụm từ cittakeḷiṃ có nghĩa là vui đùa với cái này cái kia theo sở thích của tâm. Đây chính là phương pháp đã được nói đến trong câu chuyện về vị tỳ khưu.

පාපභික්ඛුසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải các kinh Pāpabhikkhu v.v...

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong bộ Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ.

ලක්ඛණසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần giải thích ý nghĩa ẩn sâu trong Chú giải Tương Ưng Lakkhaṇa đã hoàn tất.

9. ඔපම්මසංයුත්තං

9. Tương Ưng Ví Dụ

1. කූටසුත්තවණ්ණනා

1. Chú giải kinh Kūṭa (Nóc Nhà)

223. කූටං [Pg.187] ගච්ඡන්තීති කූටච්ඡිද්දස්ස අනුපවිසනවසෙන කූටං ගච්ඡන්ති. යා ච ගොපානසියො ගොපානසන්තරගතා, තාපි කූටං ආහච්ච ඨානෙන කූටඞ්ගමා. දුවිධාපි කූටෙ සමොසරණා. කූටස්ස සමුග්ඝාතෙන විනාසෙන භිජ්ජනෙන. අවිජ්ජාය සමුග්ඝාතෙනාති අවිජ්ජාය අච්චන්තමෙව අප්පවත්තියා. තෙන ච මොක්ඛධම්මාධිගමෙන තදනුරූපධම්මාධිගමො දස්සිතො. අප්පමත්තාති පන ඉමිනා තස්ස උපායො දස්සිතො.

223. Cụm từ kūṭaṃ gacchanti (hướng về nóc nhà) có nghĩa là chúng hướng về nóc nhà bằng cách đi vào lỗ hổng ở nóc nhà. Và những cây rui nào đi vào giữa các cây rui khác, chúng cũng hướng về nóc nhà do được đặt tựa vào nóc nhà. Cả hai loại đều quy tụ tại nóc nhà. Bằng sự nhổ bật, sự phá hủy, sự đập vỡ nóc nhà. Cụm từ avijjāya samugghātena (bằng sự nhổ bật vô minh) có nghĩa là bằng sự không khởi sanh trở lại hoàn toàn của vô minh. Và qua đó, bằng sự chứng ngộ pháp giải thoát, sự chứng ngộ các pháp tương ứng cũng được chỉ ra. Còn qua từ appamattā (không dể duôi), phương tiện để đạt được điều đó được chỉ ra.

කූටසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Kūṭa.

2. නඛසිඛසුත්තවණ්ණනා

2. Chú giải kinh Nakhasikha (Đầu Móng Tay)

224. එවං අප්පකා යථා නඛසිඛාය ආරොපිතපංසු, සුගතිසංවත්තනියස්ස කම්මස්ස අප්පකත්තා එවං දෙවෙසුපීති හීනූදාහරණවසෙන වුත්තං. අප්පතරා හි සත්තා යෙ දෙවෙසු ජායන්ති, තඤ්ච ඛො කාමදෙවෙසු. ඉතරෙසු පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි.

224. ‘Ít ỏi như vậy, giống như bụi được đặt trên đầu móng tay,’ do sự ít ỏi của nghiệp dẫn đến cõi lành. Câu ‘ngay cả trong cõi trời cũng vậy’ được nói theo cách đưa ra một ví dụ thấp hơn. Thật vậy, các chúng sanh được sanh vào cõi trời thì lại càng ít hơn, và điều đó cũng chỉ là trong cõi trời dục giới. Còn đối với các cõi khác thì không cần phải nói đến.

නඛසිඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Nakhasikha.

3. කුලසුත්තවණ්ණනා

3. Chú giải kinh Kula (Gia Đình)

225. විධංසයන්ති විහෙඨයන්ති. වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන පරිබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා යුත්තයානං විය කතාති යථා යුත්තං ආජඤ්ඤරථං ඡෙකෙන සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචි පවත්තියා ගමිතා. පතිට්ඨානට්ඨෙනාති අධිට්ඨානට්ඨෙන. වත්ථු විය කතා සබ්බසො උපක්කිලෙසවිසොධනෙන සුවිසොධිතමරියාදං විය කතා. අධිට්ඨිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො සුභාවිතභාවෙන අවිකම්පනෙය්‍යතාය ඨපිතා. සමන්තතො චිතාති සබ්බභාගෙන භාවනූපචයං ගමිතා. තෙනාහ ‘‘සුවඩ්ඪිතා’’ති[Pg.188]. සුට්ඨු සමාරද්ධාති මෙත්තාභාවනාය මත්ථකප්පත්තියා සම්මදෙව සම්පාදිතා.

225. Cụm từ vidhaṃsayanti có nghĩa là làm tổn hại. Vaḍḍhitā (được phát triển) có nghĩa là được làm cho tăng trưởng bằng cách hoàn thiện sự tu tập. Punappunaṃ katā (được làm đi làm lại) có nghĩa là được thực hành nhiều lần bằng cách tu tập thường xuyên. Yuttayānaṃ viya katā (được làm như cỗ xe đã thắng) có nghĩa là được làm cho vận hành theo ý muốn, giống như cỗ xe ngựa thuần chủng được thắng yên, do người đánh xe tài giỏi điều khiển, sẽ vận hành theo ý muốn. Patiṭṭhānaṭṭhena (với ý nghĩa là nền tảng) có nghĩa là với ý nghĩa là cơ sở. Vatthu viya katā (được làm như nền đất) có nghĩa là được làm như một ranh giới đã được dọn dẹp sạch sẽ bằng cách thanh lọc hoàn toàn các phiền não. Adhiṭṭhitā (được thiết lập) có nghĩa là được đặt vững chắc, không thể lay chuyển, do đã được tu tập tốt đẹp, khiến các pháp đối nghịch phải xa lìa. Samantato citā (được vun bồi khắp nơi) có nghĩa là được làm cho tích lũy sự tu tập về mọi phương diện. Do đó, có lời nói: suvaḍḍhitā (được phát triển tốt đẹp). Suṭṭhu samāraddhā (được thực hành tốt đẹp) có nghĩa là được hoàn thành một cách đúng đắn bằng cách đạt đến đỉnh cao của việc tu tập tâm từ.

කුලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Kula.

4. ඔක්ඛාසුත්තවණ්ණනා

4. Chú giải kinh Okkhā (Nồi Cơm)

226. මහාමුඛඋක්ඛලීනන්ති මහාමුඛානං මහන්තකොළුම්බානං සතං. පණීතභොජනභරිතානන්ති සප්පිමධුසක්කරාදීහි උපනීතපණීතභොජනෙහි පරිපුණ්ණානං. තස්සාති පාඨස්ස. ගොදුහනමත්තන්ති ගොදොහනවෙලාමත්තං. තං පන කිත්තකං අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ගාවියා’’තිආදි. සබ්බසත්තෙසු හිතඵරණන්ති අනොධිසොමෙත්තාභාවනමාහ – මෙත්තචිත්තං අප්පනාප්පත්තං භාවෙතුං සක්කොතීති අධිප්පායො. තම්පි තතො යථාවුත්තදානතො මහප්ඵලතරන්ති.

226. Cụm từ mahāmukhaukkhalīnaṃ có nghĩa là một trăm cái nồi lớn, miệng rộng. Cụm từ paṇītabhojanabharitānaṃ có nghĩa là được đổ đầy các món ăn hảo hạng được chế biến với bơ, mật ong, đường, v.v... Của đoạn văn đó. Cụm từ goduhanamattaṃ có nghĩa là khoảng thời gian vắt sữa bò. Nhưng khoảng thời gian đó được hiểu là bao lâu? Có lời nói rằng: ‘của con bò...’ và các câu tương tự. Cụm từ sabbasattesu hitapharaṇaṃ nói đến việc tu tập tâm từ không giới hạn – ý nghĩa là có thể tu tập tâm từ đạt đến an chỉ định. Việc đó cũng có quả lớn hơn việc bố thí đã nói ở trên.

ඔක්ඛාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Okkhā.

5. සත්තිසුත්තවණ්ණනා

5. Chú giải kinh Satti (Ngọn Giáo)

227. අග්ගෙ පහරිත්වාති තිණ්හඵලසත්තියා අග්ගෙ හත්ථෙන වා මුට්ඨිනා වා පහාරං දත්වා. කප්පාසවට්ටිං වියාති පහතකප්පාසපිණ්ඩං විය. නිය්‍යාසවට්ටිං වියාති ඵලසණ්ඨානං නිය්‍යාසපිණ්ඩං විය. එකතො කත්වාති කලිකාදිභාවෙන වීසතිංසපිණ්ඩානි එකජ්ඣං කත්වා. අල්ලියාපෙන්තො පිණ්ඩං කරොන්තො. පටිලෙණෙතීති පටිලීනයති නාමෙති. අල්ලියාපෙන්තො තෙ ද්වෙපි ධාරා එකතො සම්ඵුසාපෙන්තො. පටිකොට්ටෙතීති පටිපහරති. තත්ථ ඛණ්ඩං විය නිය්‍යාසො. කප්පාසවට්ටනකරණීයන්ති විහතස්ස කප්පාසස්ස පටිසංහරණවසෙන බන්ධනදණ්ඩං. පවත්තෙන්තොති කප්පාසස්ස සංවෙල්ලනවසෙන පවත්තෙන්තො.

227. Agge paharitvā (đánh vào đầu nhọn) có nghĩa là dùng tay hoặc nắm đấm đánh vào đầu nhọn của ngọn giáo có lưỡi sắc bén. Kappāsavaṭṭiṃ viya (như cuộn bông gòn) có nghĩa là như một khối bông gòn đã được đánh tơi. Niyyāsavaṭṭiṃ viya (như cục nhựa cây) có nghĩa là như một khối nhựa cây có hình dạng của trái cây. Ekato katvā (gom lại làm một) có nghĩa là gom hai mươi, ba mươi khối lại thành một, theo cách của những nụ hoa, v.v... Alliyāpento có nghĩa là làm thành một khối. Paṭileṇeti có nghĩa là uốn cong, làm cho cong lại. Alliyāpento có nghĩa là làm cho hai lưỡi bén ấy chạm vào nhau. Paṭikoṭṭeti có nghĩa là đánh lại. Ở đó, nhựa cây giống như một mảnh vụn. Kappāsavaṭṭanakaraṇīyaṃ có nghĩa là cây gậy dùng để buộc, bằng cách thu gom bông gòn đã được đánh tơi. Pavattento có nghĩa là làm cho lăn đi bằng cách cuộn bông gòn lại.

සත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Kết thúc phần chú giải kinh Satti.

6. ධනුග්ගහසුත්තවණ්ණනා

6. Chú giải kinh Dhanuggaha (Người Bắn Cung)

228. දළ්හධනුනොති [Pg.189] ථිරතරධනුනො. ඉදානි තස්ස ථිරතරභාවං පරිච්ඡෙදතො දස්සෙතුං ‘‘දළ්හධනූ’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ද්විසහස්සථාමන්ති පලානං ද්විසහස්සථාමං. වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘යස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යස්සාති ධනුනො. ආරොපිතස්සාති ජියං ආරොපිතස්ස. ජියාබද්ධොති ජියාය බද්ධො. පථවිතො මුච්චති, එතං ‘‘ද්විසහස්සථාම’’න්ති වෙදිතබ්බං. ලොහසීසාදීනන්ති කාළලොහතම්බලොහසීසාදීනං. භාරොති පුරිසභාරො, සො පන මජ්ඣිමපුරිසස්ස වසෙන එදිසං තස්ස බලං දට්ඨබ්බං. උග්ගහිතසිප්පා ධනුවෙදසික්ඛාවසෙන. චිණ්ණවසීභාවා ලක්ඛෙසු අවිරජ්ඣනසරක්ඛෙපවසෙන. කතං රාජකුලාදීසු උපගන්ත්වා අසනං සරක්ඛෙපො එතෙහීති කතූපසනාති ආහ ‘‘රාජකුලාදීසු දස්සිතසිප්පා’’ති.

228. Daḷhadhanuno có nghĩa là của cây cung rất cứng. Bây giờ, để chỉ rõ mức độ cứng chắc của nó, câu ‘daḷhadhanū...’ và các câu tương tự được nói đến. Trong đó, dvisahassathāmaṃ có nghĩa là sức mạnh của hai ngàn pala. Để làm cho ý nghĩa đã nói trở nên rõ ràng hơn, có lời nói rằng: ‘của cái mà...’ và các câu tương tự. Trong đó, yassā có nghĩa là của cây cung. Āropitassa có nghĩa là đã được giương dây cung. Jiyābaddho có nghĩa là được buộc bằng dây cung. Nó bật lên khỏi mặt đất, điều này nên được hiểu là ‘sức mạnh của hai ngàn’. Lohasīsādīnaṃ có nghĩa là của sắt, đồng, chì, v.v... Bhāro có nghĩa là sức nặng của một người, và sức mạnh của nó nên được hiểu theo sức của một người đàn ông tầm trung. Uggahitasippā có nghĩa là những người đã học nghệ thuật bắn cung. Ciṇṇavasībhāvā có nghĩa là những người đã thực hành đến mức thuần thục trong việc bắn tên không trượt mục tiêu. Cụm từ katūpasanā được giải thích là ‘những người đã biểu diễn tài nghệ ở các hoàng tộc, v.v...’ bởi vì họ là những người đã đến các hoàng tộc và thực hiện việc bắn tên.

‘‘බොධිසත්තො චත්තාරි කණ්ඩානි ආහරී’’ති වත්වා තමෙව අත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘තදා කිරා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ජවිස්සාමාති ධාවිස්සාම. අග්ගි උට්ඨහීති සීඝපතනසන්තාපෙන ච සූරියරස්මිසන්තාපස්ස ආසන්නභාවෙන ච උසුමා උට්ඨහි. පක්ඛපඤ්ජරෙනාති පක්ඛජාලන්තරෙන.

Sau khi nói: “Bồ-tát đã mang đến bốn mũi tên,” để trình bày ý nghĩa ấy một cách chi tiết, ngài đã nói bắt đầu bằng: “Khi ấy, nghe nói rằng.” Ở đây, (câu) “chúng ta sẽ bay nhanh” có nghĩa là chúng ta sẽ lao đi. (Câu) “lửa đã phát sanh” có nghĩa là hơi nóng đã phát sanh do sức nóng của việc bay xuống nhanh chóng và do sự gần gũi với sức nóng của tia nắng mặt trời. (Cụm từ) “bằng lồng cánh” có nghĩa là bằng khoảng giữa các cánh.

නිවත්තිත්වාති ‘‘නිප්පයොජනමිදං ජවන’’න්ති නිවත්තිත්වා. පත්තකටාහෙන ඔත්ථටපත්තො වියාති පිහිතපත්තො විය අහොසි, වෙගසා පතනෙන නගරස්ස උපරි ආකාසස්ස නිරික්ඛණං අහොසි. සඤ්චාරිතත්තා අනෙකහංසසහස්සසදිසො පඤ්ඤායි සෙය්‍යථාපි බොධිසත්තස්ස ධනුග්ගහකාලෙ සරකූටාදිදස්සනෙ.

(Cụm từ) “sau khi quay lại” có nghĩa là sau khi quay lại (với suy nghĩ): “Việc bay nhanh này là vô ích.” (Cụm từ) “giống như chiếc bát bị úp bởi cái nắp bát” có nghĩa là đã trở nên giống như chiếc bát bị đậy kín; do việc bay xuống với tốc độ, bầu trời phía trên thành phố đã được bao phủ. Do sự di chuyển qua lại, vị ấy được nhận biết là giống như nhiều ngàn con ngỗng trời, cũng giống như trong trường hợp sự xuất hiện của các mũi tên v.v... vào lúc Bồ-tát cầm cung.

දුක්කරන්ති තස්ස අදස්සනං සන්ධායාහ, න අත්තනො පතනං. සූරියමණ්ඩලඤ්හි අතිසීඝෙන ජවෙන ගච්ඡන්තම්පි පඤ්ඤාසයොජනායාමවිත්ථතං අත්තනො විපුලතාය පභස්සරතාය ච සත්තානං චක්ඛුස්ස ගොචරභාවං ගච්ඡති, ජවනහංසො පන තාදිසෙන සූරියෙන සද්ධිං ජවෙන ගච්ඡන්තො න පඤ්ඤායෙය්‍ය. තස්මා වුත්තං ‘‘න සක්කා තයා පස්සිතු’’න්ති. චත්තාරො අක්ඛණවෙධිනො. ගන්ත්වා ගහිතෙ සොතුං ඝණ්ඩං පිළන්ධාපෙත්වා සයං පුරත්ථාභිමුඛො නිසින්නො. පුරත්ථිමදිසාභිමුඛං ගතකණ්ඩං සන්ධායාහ ‘‘පඨමකණ්ඩෙනෙව සද්ධිං උප්පතිත්වා’’ති. තෙ චත්තාරි කණ්ඩානි එකක්ඛණෙයෙව ඛිපිංසු.

(Ngài) nói “khó làm” là nhắm đến việc không nhìn thấy con ngỗng ấy, chứ không phải việc bay xuống của chính mình. Quả vậy, đĩa mặt trời, dù di chuyển với tốc độ rất nhanh, có chiều dài và chiều rộng năm mươi do-tuần, do sự to lớn và sự rực rỡ của nó, vẫn đi vào tầm nhìn của mắt chúng sanh; nhưng con ngỗng trời bay nhanh, khi di chuyển với tốc độ cùng với mặt trời như vậy, sẽ không thể được nhận biết. Do đó, đã được nói rằng: “Ngươi không thể nhìn thấy.” Bốn người bắn không trượt trong khoảnh khắc. Sau khi đi đến, để nghe được (mũi tên) đã bị bắt, (vua) đã cho đeo một cái chuông và tự mình ngồi hướng về phía đông. Nhắm đến mũi tên đã đi về hướng đông, (chú giải) nói: “bay lên cùng với mũi tên đầu tiên.” Họ đã bắn bốn mũi tên chỉ trong một khoảnh khắc.

ආයුං [Pg.190] සඞ්ඛරොති එතෙනාති ආයුසඞ්ඛාරො. යථා හි කම්මජරූපානං පවත්ති ජීවිතින්ද්‍රියපටිබද්ධා, එවං අත්තභාවස්ස පවත්ති තප්පටිබද්ධාති. බහුවචනනිද්දෙසො පන පාළියං එකස්මිං ඛණෙ අනෙකසතසඞ්ඛස්ස ජීවිතින්ද්‍රියස්ස උපලබ්භනතො. තං ජීවිතින්ද්‍රියං. තතො යථාවුත්තදෙවතානං ජවතො සීඝතරං ඛීයති ඉත්තරඛණත්තා. වුත්තඤ්හෙතං –

Mạng hành là cái mà qua đó người ta tạo tác tuổi thọ. Quả vậy, giống như sự diễn tiến của các sắc do nghiệp tạo sanh được gắn liền với mạng quyền, cũng vậy, sự diễn tiến của thân mạng được gắn liền với nó. Còn việc chỉ định ở số nhiều trong kinh văn Pāli là do sự hiện hữu của mạng quyền với số lượng nhiều trăm trong một khoảnh khắc. Mạng quyền ấy, do có khoảnh khắc ngắn ngủi, bị hủy diệt nhanh hơn tốc độ của các vị trời đã được nói đến ở trên. Điều này đã được nói đến –

‘‘ජීවිතං අත්තභාවො ච, සුඛදුක්ඛා ච කෙවලා;

එකචිත්තසමායුත්තා, ලහුසො වත්තතෙ ඛණො’’ති. (මහානි. 10);

“Mạng sống và thân mạng, và chỉ có khổ và lạc; tương ưng với một tâm, khoảnh khắc diễn tiến thật nhanh chóng.” (Mahāni. 10);

භෙදොති භඞ්ගො. න සක්කා පඤ්ඤාපෙතුං තතොපි අතිවිය ඉත්තරඛණත්තා.

(Từ) “sự phân chia” có nghĩa là sự tan vỡ. Không thể trình bày được, vì có khoảnh khắc cực kỳ ngắn ngủi hơn cả cái đó.

ධනුග්ගහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Người Cầm Cung đã kết thúc.

7. ආණිසුත්තවණ්ණනා

7. Chú giải kinh Cái Nêm

229. අඤ්ඤෙ රාජානො ච භාගං ගණ්හන්තා ඉමෙ විය දසභාගං ගණ්හන්තීති තෙසමයං අනුගති පඤ්ඤායති. මහාජනස්ස ආනයනතො ආනකොති ආහ ‘‘එවංලද්ධනාමො’’ති. ඉදානි තං ආදිතො පට්ඨාය ආගමනානුක්කමං දස්සෙතුං ‘‘හිමවන්තෙ කිරා’’තිආදිමාහ. කරෙණුන්ති කරෙණුකං, හත්ථිනින්ති අත්ථො. සක්කරිංසූති අනත්ථපරිහරණවසෙන පසත්ථූපහාරවසෙන ච පූජෙසුං. ඔතරීති කුළීරදහං පාවිසි. පටික්කමිත්වා ඨපනවසෙන අපක්කමිත්වා පති.

229. Việc các vị vua khác, khi nhận phần, cũng nhận một phần mười giống như những vị này, được nhận biết là sự noi theo của họ. Vì mang lại (lợi ích) cho đại chúng, nên (gọi là) cái trống; (chú giải) nói: “có tên gọi được đặt như vậy.” Bây giờ, để trình bày tuần tự sự xuất hiện của nó từ ban đầu, (chú giải) đã nói bắt đầu bằng: “nghe nói rằng, ở Hy-mã-lạp sơn.” (Từ) “con voi cái” có nghĩa là con voi cái. (Từ) “họ đã tôn kính” có nghĩa là họ đã cúng dường bằng cách tránh điều bất lợi và bằng cách dâng cúng vật phẩm tốt đẹp. (Từ) “nó đã đi xuống” có nghĩa là nó đã đi vào hồ Kuḷīra. Bằng cách đặt lại, (nó) đã lùi lại và rơi xuống.

සුවණ්ණරජතාදිමයන්ති කිස්මිඤ්චි ඡිද්දෙ සුවණ්ණමයං, කිස්මිඤ්චි රජතමයං, කිස්මිඤ්චි ඵලිකමයං ආණිං ඝටයිංසු බන්ධිංසු. පුබ්බෙ ඵරිත්වා තිට්ඨන්තස්ස ද්වාදස යොජනානි පමාණො එතස්සාති ද්වාදසයොජනප්පමාණො, සද්දො. අථස්ස අනෙකසතකාලෙ ගච්ඡන්තෙ අන්තොසාලායම්පි දුක්ඛෙන සුය්‍යිත්ථ ආණිසඞ්ඝාටමත්තත්තා.

(Cụm từ) “làm bằng vàng, bạc, v.v.” có nghĩa là: ở một vài lỗ, họ đã đóng, đã gắn vào cái nêm bằng vàng, ở một vài lỗ (cái nêm) bằng bạc, ở một vài lỗ (cái nêm) bằng pha lê. Âm thanh của nó, khi trước đây vang xa, có tầm mức là mười hai do-tuần, nên (gọi là) “có tầm mức mười hai do-tuần.” Rồi, sau khi nhiều trăm năm trôi qua, ngay cả trong phòng hội trường cũng khó nghe được, vì chỉ còn là sự chắp vá bằng những cái nêm.

ගම්භීරාති අගාධා දුක්ඛොගාළ්හා. සල්ලසුත්තඤ්හි ‘‘අනිමිත්තමනඤ්ඤාත’’න්තිආදිනා පාළිවසෙන ගම්භීරං, න අත්ථගම්භීරං. තථා හි තත්ථ තා තා ගාථා දුවිඤ්ඤෙය්‍යරූපා තිට්ඨන්ති, දුවිඤ්ඤෙය්‍යං ඤාණෙන දුක්ඛොගාහන්ති කත්වා ‘‘ගම්භීර’’න්ති [Pg.191] වුච්චති. පුබ්බාපරම්පෙත්ථ කාසඤ්චි ගාථානං දුවිඤ්ඤෙය්‍යතාය දුක්ඛොගාහමෙව, තස්මා තං පාළිවසෙන ‘‘ගම්භීර’’න්ති වුත්තං ‘‘පාළිවසෙන ගම්භීරා සල්ලසුත්තසදිසා’’ති. ඉමිනා නයෙන ‘‘අත්ථවසෙන ගම්භීරා’’ති එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. මහාවෙදල්ලසුත්තස්ස අත්ථවසෙන ගම්භීරතා පාකටායෙව. ලොකං උත්තරතීති ලොකුත්තරො, නවවිධඅප්පමාණධම්මො, සො අත්ථභූතො එතෙසං අත්ථීති ලොකුත්තරා. තෙනාහ ‘‘ලොකුත්තරඅත්ථදීපකා’’ති. සත්තසුඤ්ඤතධම්මමත්තමෙවාති සත්තෙන අත්තනා සුඤ්ඤතං කෙවලං ධම්මමත්තමෙව. උග්ගහෙතබ්බං පරියාපුණිතබ්බන්ති ච ලිඞ්ගවචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘උග්ගහෙතබ්බෙ ච පරියාපුණිතබ්බෙ චා’’ති. කවිතාති කවිනො කම්මං කවිකතා. යස්ස පන යං කම්මං, තං තෙන කතන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘කවිතාති කවීහි කතා’’ති. ඉතරං ‘‘කාවෙය්‍යා’’ති පදං, කබ්බන්ති වුත්තං හොති. ‘‘කබ්බ’’න්ති ච කවිනා වුත්තන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වෙවචන’’න්ති. චිත්තක්ඛරාති විචිත්‍රාකාරඅක්ඛරා. සාසනතො බහිභූතාති න සාසනාවචරා. තෙසං සාවකෙහීති ‘‘බුද්ධානං සාවකා’’ති අපඤ්ඤාතානං යෙසං කෙසඤ්චි සාවකෙහි. අනුග්ගය්හමානාති න උග්ගය්හමානා සවනධාරණපරිචයඅත්ථූපපරික්ඛාදිවසෙන අනුග්ගය්හමානා. අන්තරධායන්ති අදස්සනං ගච්ඡන්ති.

(Từ) “sâu sắc” có nghĩa là không thể dò được, khó thâm nhập. Quả vậy, kinh Mũi Tên, bắt đầu bằng “vô tướng, không được biết,” là sâu sắc về mặt văn bản Pāli, không phải sâu sắc về mặt ý nghĩa. Thật vậy, ở đó, các kệ ngôn này và kia tồn tại dưới dạng khó hiểu; vì khó thâm nhập bằng trí tuệ, nên được gọi là “sâu sắc.” Ở đây, trước và sau cũng vậy, do sự khó hiểu của một số kệ ngôn, nó thực sự khó thâm nhập; do đó, nó được nói là “sâu sắc” về mặt văn bản Pāli, (như trong câu) “sâu sắc về mặt văn bản Pāli, giống như kinh Mũi Tên.” Theo phương pháp này, ý nghĩa ở đây trong (câu) “sâu sắc về mặt ý nghĩa” cần được hiểu. Sự sâu sắc về mặt ý nghĩa của kinh Đại Vedalla là hiển nhiên. Vượt qua thế gian, nên gọi là siêu thế, là chín loại pháp vô lượng; pháp ấy là ý nghĩa của những (kinh) này, nên chúng là siêu thế. Do đó, (chú giải) nói: “làm sáng tỏ ý nghĩa siêu thế.” (Cụm từ) “chỉ là các pháp không có chúng sanh” có nghĩa là chỉ là các pháp đơn thuần, trống rỗng, không có chúng sanh, không có tự ngã. Và (các từ) “cần được học thuộc” và “cần được thông thạo” được nói với sự thay đổi về giới tính và số, (chú giải) nói: “trong những gì cần được học thuộc và trong những gì cần được thông thạo.” (Từ) “thơ ca” là công việc của nhà thơ, là tác phẩm của nhà thơ. Hơn nữa, công việc của ai thì được nói là do người đó làm, (chú giải) nói: “‘thơ ca’ có nghĩa là được làm bởi các nhà thơ.” Từ khác là “thi phẩm,” có nghĩa là được nói bởi nhà thơ. Và “thi ca” có nghĩa là được nói bởi nhà thơ. Do đó, (chú giải) nói: “là từ đồng nghĩa của nó.” (Từ) “chữ nghĩa hoa mỹ” có nghĩa là những chữ có hình thức đa dạng. (Cụm từ) “ở ngoài giáo pháp” có nghĩa là không thuộc về giáo pháp. (Cụm từ) “bởi các đệ tử của họ” có nghĩa là bởi các đệ tử của bất kỳ ai không được biết đến là “đệ tử của các vị Phật.” (Từ) “không được nắm giữ” có nghĩa là không được nắm giữ bằng cách nghe, ghi nhớ, thực hành, thẩm xét ý nghĩa, v.v. (Từ) “chúng biến mất” có nghĩa là chúng đi đến chỗ không thấy được.

ආණිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Chú giải kinh Cái Nêm đã kết thúc.

8. කලිඞ්ගරසුත්තවණ්ණනා

8. Chú giải kinh Khúc Gỗ Kaliṅga

230. කලිඞ්ගරං වුච්චති ඛුද්දකදාරුඛණ්ඩං, තං උපධානං එතෙසන්ති කලිඞ්ගරූපධානා. ලිච්ඡවී පන ඛදිරදණ්ඩං උපධානං කත්වා තදා විහරිංසු. තස්මා වුත්තං ‘‘ඛදිරඝටිකාසූ’’තිආදි. පකතිවිජ්ජුසඤ්ඤිතො නත්ථි එතෙසං ඛණො විජ්ඣනෙති අක්ඛණවෙධිනො තතො සීඝතරං විජ්ඣනතො. ‘‘අක්ඛණ’’න්ති විජ්ජු වුච්චති ඉත්තරඛණත්තා. අක්ඛණොභාසෙන ලක්ඛණවෙධකා අක්ඛණවෙධිනො. අනෙකධා භින්නස්ස වාලස්ස විජ්ඣනෙන වාලවෙධිනො. වාලෙකදෙසො හි ඉධ ‘‘වාලො’’ති ගහිතො.

230. Kaliṅgaraṃ được gọi là khúc gỗ nhỏ, taṃ upadhānaṃ etesanti kaliṅgarūpadhānā (họ có vật ấy làm vật tựa nên là những người có vật tựa là khúc gỗ). Còn dòng tộc Licchavī vào lúc ấy đã trú ngụ bằng cách dùng cây gậy bằng gỗ cây keo làm vật tựa. Vì thế, đã được nói là: ‘trên những khúc gỗ cây keo,’ v.v... Pakativijjusaññito natthi etesaṃ khaṇo vijjhaneti akkhaṇavedhino (đối với những vị này, không có khoảnh khắc được nhận biết như là tia chớp thông thường trong việc bắn xuyên) là những người bắn không sai một khắc, do việc bắn xuyên nhanh hơn tia chớp ấy. Akkhaṇa (không một khắc) được gọi là tia chớp vì có khoảnh khắc ngắn ngủi. Những người bắn trúng mục tiêu bằng ánh sáng của tia chớp là những người bắn không sai một khắc. Do việc bắn xuyên sợi lông đã được chẻ ra nhiều cách nên là những người bắn xuyên sợi lông. Thật vậy, ở đây một phần của sợi lông được hiểu là ‘sợi lông.’

බහුදෙව දිවසභාගං පධානානුයොගතො උප්පන්නදරථපරිස්සමවිනොදනත්ථං න්හායිත්වා. තෙ සන්ධායාති තෙ තථාරූපෙ පධානකම්මිකභික්ඛූ සන්ධාය. ඉදං ඉදානි වුච්චමානං අත්ථජාතං වුත්තං පොරාණට්ඨකථායං. අයම්පි දීපොති [Pg.192] තම්බපණ්ණිදීපමාහ. පධානානුයුඤ්ජනවෙලාය නිවෙදනවසෙන තත්ථ තත්ථ එකජ්ඣං පහතඝණ්ඩිනිග්ඝොසෙනෙව එකඝණ්ඩිනිග්ඝොසො, තත්ථ තත්ථ පණ්ණසාලාදීසු වසන්තානං භික්ඛූනං වසෙන එකපධානභූතො. නානාමුඛොති අනුරාධපුරස්ස පච්ඡිමදිසායං එකො විහාරො, පිලිච්ඡිකොළිනගරස්ස පුරත්ථිමදිසායං. උභයත්ථ පවත්තඝණ්ඩිසද්දා අන්තරාපවත්තඝණ්ඩිසද්දෙහි මිස්සෙත්වා ඔසරන්ති. කල්‍යාණියං පවත්තඝණ්ඩිසද්දො තථා නාගදීපෙ.

Bahudeva divasabhāgaṃ ... nhāyitvā (sau khi đã tắm gội phần lớn thời gian trong ngày) là để xua tan sự mệt mỏi và phiền muộn sanh khởi do việc nỗ lực tinh tấn. Te sandhāya (nhắm đến các vị ấy) là nhắm đến các vị tỳ khưu có sự thực hành như vậy. Idaṃ ... vuttaṃ (điều này đã được nói) là sự việc hiện đang được nói đến này đã được nói trong Chú Giải xưa. Ayampi dīpo (cũng hòn đảo này) là nói đến đảo Tambapaṇṇi (Tích Lan). Vào lúc nỗ lực tinh tấn, do ý nghĩa thông báo, tiếng chuông được đánh lên cùng lúc ở nơi này nơi kia giống như là tiếng của một cái chuông, do các vị tỳ khưu đang trú ngụ ở các am lá v.v... ở nơi này nơi kia nên đã trở thành một sự tinh tấn chung. Nānāmukha là một ngôi tự viện ở hướng tây của thành Anurādhapura, ở hướng đông của thành Pilicchikoḷi. Tiếng chuông vang lên ở cả hai nơi hòa lẫn với tiếng chuông vang lên ở khoảng giữa rồi hợp lại. Tiếng chuông vang lên ở Kalyāṇī cũng tương tự như ở Nāgadīpa.

කලිඞ්ගරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Kaliṅgara đã chấm dứt.

9. නාගසුත්තවණ්ණනා

9. Phần giải về kinh Nāga (Con Voi).

231. අතික්කන්තවෙලන්ති භත්තානුමොදනඋපනිසින්නකථාවෙලතො අතික්කන්තවෙලං. අසම්භින්නෙනාති සරසම්පත්තිතො අසම්භින්නෙන, සරස්ස උච්චාරණසම්පත්තිං අපරිහාපෙත්වාති අත්ථො. අපරිසුද්ධාසයතාය නෙව ගුණවණ්ණාය න ඤාණබලාය හොති. තන්ති තං තථා පච්චයානං පරිභුඤ්ජනං, තං තථා මිච්ඡාපටිපජ්ජනං.

231. Atikkantavelanti (quá thời gian) là quá thời gian của buổi nói chuyện khi đang ngồi tùy hỷ sau bữa ăn. Asambhinnena (không bị đứt quãng) là không bị đứt quãng do sự hoàn hảo của giọng nói, nghĩa là không làm mất đi sự hoàn hảo trong cách phát âm của giọng nói. Do có ý định không trong sạch nên không phải là để tán dương đức hạnh, cũng không phải là để có được năng lực của trí tuệ. Tanti (điều ấy) là việc thọ dụng các vật dụng như thế ấy, là sự thực hành sai trái như thế ấy.

නාගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Nāga đã chấm dứt.

10. බිළාරසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải về kinh Biḷāra (Con Mèo).

232. ඝරානං සන්ධීති ඝරෙන ඝරස්ස සම්බන්ධට්ඨානං. සහ මලෙන වත්තතීති සමලං. ගෙහතො ගාමතො ච නික්ඛමනචන්දනිකට්ඨානං. සඞ්කාරට්ඨානන්ති සඞ්කාරකූටං. කෙචි ‘‘සන්ධිසඞ්කාරකූටට්ඨාන’’න්ති වදන්ති. වුට්ඨානන්ති ආපන්නආපත්තිතො, න කිලෙසතො වුට්ඨානං, සුද්ධන්තෙ අධිට්ඨානං. තං පන යථාආපන්නාය ආපත්තියා ‘‘දෙසනා’’ත්වෙව වුච්චතීති ආහ ‘‘දෙසනා පඤ්ඤායතී’’ති.

232. Gharānaṃ sandhi (chỗ giao nhau của các ngôi nhà) là nơi nối liền của ngôi nhà này với ngôi nhà kia. Saha malena vattatīti samalaṃ (hiện hữu cùng với rác bẩn nên là có rác bẩn). Nơi ở gần lối ra khỏi nhà và khỏi làng. Saṅkāraṭṭhāna (nơi đổ rác) là đống rác. Một số vị nói là ‘nơi giao nhau và là đống rác.’ Vuṭṭhāna (sự ra khỏi) là ra khỏi tội đã phạm, không phải là sự ra khỏi phiền não, là sự quyết định sau khi đã trong sạch. Hơn nữa, điều ấy được gọi là ‘sự phát lồ’ tùy theo tội đã phạm, vì thế ngài nói là desanā paññāyati (sự phát lồ được biết đến).

බිළාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Biḷāra đã chấm dứt.

11. සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා

11. Phần giải về kinh Siṅgāla (Con Chó Rừng).

233. එත්තකම්පීති [Pg.193] ඉමිනා ජරසිඞ්ගාලෙන ලද්ධබ්බං චිත්තස්සාදමත්තම්පි න ලභිස්සති සකලමෙව කප්පං සබ්බසො අවීචිජාලාහි නිරන්තරං ඣායමානතාය නිච්චදුක්ඛාතුරභාවතො.

233. Ettakampi (dầu chỉ một chút) là sẽ không có được dầu chỉ một chút lạc thú về tâm vốn có thể có được bởi con chó rừng già này, do bị các ngọn lửa của địa ngục Avīci thiêu đốt không gián đoạn trong suốt toàn bộ một kiếp, do có trạng thái thường xuyên bị đau khổ hành hạ.

සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Siṅgāla đã chấm dứt.

12. දුතියසිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා

12. Phần giải về kinh Siṅgāla thứ hai.

234. කතජානනන්ති කතූපකාරජානනං. කතවෙදිතාති තස්සෙව පරෙසං පාකටකරණවසෙන ජානනමෙව. ආචාරමෙවාති කතාපරාධමෙව.

234. Katajānanaṃ (biết ơn) là biết sự giúp đỡ đã được thực hiện. Kataveditā (đền ơn) chính là sự biết ơn ấy bằng cách làm cho hiển lộ đối với những người khác. Ācāram eva (chỉ là hành vi) là chỉ là lỗi lầm đã được thực hiện.

දුතියසිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Siṅgāla thứ hai đã chấm dứt.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Trong bộ Sāratthappakāsinī, Chú Giải về Tương Ưng Bộ Kinh.

ඔපම්මසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần làm sáng tỏ ý nghĩa ẩn áo trong giải về Tương Ưng Ví Dụ đã hoàn tất.

10. භික්ඛුසංයුත්තං

10. Tương Ưng Tỳ Khưu.

1. කොලිතසුත්තවණ්ණනා

1. Phần giải về kinh Kolita.

235. සාවකානං [Pg.194] ආලාපොති සාවකානං සබ්‍රහ්මචාරිං උද්දිස්ස ආලාපො. බුද්ධෙහි සදිසා මා හොමාති බුද්ධාචිණ්ණං සමුදාචාරං අකථෙන්තෙහි සාවකෙහි, ‘‘ආවුසො භික්ඛවෙ’’ති ආලපිතා භික්ඛූ, ‘‘ආවුසො’’ති පටිවචනං දෙන්ති, න, ‘‘භන්තෙ’’ති. දුතියජ්ඣානෙ විතක්කවිචාරා නිරුජ්ඣන්ති තෙසං නිරොධෙනෙව තස්ස ඣානස්ස උප්පාදෙතබ්බතො. යෙසං නිරොධාති යෙසං වචීසඞ්ගාරානං විතක්කවිචාරානං නිරුජ්ඣනෙන සුවික්ඛම්භිතභාවෙන සද්දායතනං අප්පවත්තිං ගච්ඡති කාරණස්ස දූරතො පස්සම්භිතත්තා. අරියොති නිද්දොසො. පරිසුද්ධො තුණ්හීභාවො, න තිත්ථියානං මූගබ්බතග්ගහණං විය අපරිසුද්ධොති අධිප්පායො. පඨමජ්ඣානාදීනීති ආදි-සද්දෙන තතියජ්ඣානාදීනි සඞ්ගණ්හාති.

235. Sāvakānaṃ ālāpo (sự xưng hô của các vị thinh văn) là sự xưng hô của các vị thinh văn nhắm đến vị đồng phạm hạnh. Buddhehi sadisā mā homa (chúng ta đừng giống như các đức Phật) là do các vị thinh văn không nói lời xưng hô theo thông lệ đã được các đức Phật thực hành, các vị tỳ khưu được gọi là ‘này chư hiền tỳ khưu’ đã đáp lại là ‘này hiền giả,’ chứ không phải là ‘bạch ngài.’ Trong nhị thiền, tầm và tứ diệt tận, do chính sự diệt tận của chúng mà tầng thiền ấy cần phải được làm cho sanh khởi. Yesaṃ nirodha (do sự diệt tận của những pháp ấy) là do sự diệt tận và do trạng thái đã được đè nén kỹ của các khẩu hành là tầm và tứ ấy mà thanh xứ đi đến chỗ không vận hành, vì nguyên nhân của nó đã được làm cho lắng dịu từ xa. Ariya (thánh) là không có lỗi lầm. Sự im lặng là trong sạch, ý nói rằng không phải là không trong sạch giống như việc chấp trì hạnh câm của các người ngoại đạo. Paṭhamajjhānādīni (sơ thiền, v.v...) là bằng từ ‘v.v...’ (ādi), bao gồm luôn cả tam thiền, v.v...

ආරම්මණභූතෙන විතක්කෙන සහ ගතා පවත්තාති විතක්කසහගතාති ආහ ‘‘විතක්කාරම්මණා’’ති. විතක්කාරම්මණතා ච සඤ්ඤාමනසිකාරානං සුඛුමආරම්මණග්ගහණවසෙන දට්ඨබ්බා. තෙනාහ ‘‘න සන්තතො උපට්ඨහිංසූ’’ති. න පගුණං සම්මදෙව වසීභාවස්ස අනාපාදිතත්තා. සඤ්ඤාමනසිකාරාපීති තතියජ්ඣානාධිගමාය පවත්තියමානා සඤ්ඤාමනසිකාරාපි හානභාගියාව අහෙසුං, න විසෙසභාගියා. සම්මා ඨපෙහීති බහිද්ධා වික්ඛෙපං පහාය සම්මා අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං ඨපෙහි. එකග්ගං කරොහීති තෙනෙව වික්ඛෙපපටිබාහනෙන අවිහතමානසතාය චිත්තසමාධානවසෙන එකග්ගං කරොහි. ආරොපෙහීති ඊසකම්පි බහුම්පි අපතිතං කත්වා කම්මට්ඨානාරම්මණෙ ආරොපෙහි. දුතියඅග්ගසාවකභූමියා පාරිපූරියා ආයස්මා මහාභිඤ්ඤො, න යථා තථාති ආහ ‘‘මහාභිඤ්ඤතන්ති ඡළභිඤ්ඤත’’න්ති. ඉමිනා උපායෙනාති ඉමිනා ‘‘අථ ඛො මං, ආවුසො’’තිආදිනා වුත්තෙන උපායෙන. වඩ්ඪෙත්වාති උත්තරි උත්තරි විසෙසභාගියභාවාපාදනෙන සමාධිං පඤ්ඤඤ්ච බ්‍රූහෙත්වා බ්‍රූහෙත්වා.

Ārammaṇabhūtena vitakkena saha gatā pavattāti vitakkasahagatā (đã đi đến, đã vận hành cùng với tầm đã trở thành đối tượng nên là câu hữu với tầm), vì thế ngài nói là vitakkārammaṇā (có tầm là đối tượng). Và trạng thái có tầm là đối tượng của tưởng và tác ý cần được hiểu theo ý nghĩa là sự nắm bắt đối tượng vi tế. Do đó, ngài nói: na santato upaṭṭhahiṃsū (đã không hiện khởi một cách liên tục). Không thuần thục là do trạng thái thuần thục đã không được thành tựu một cách đúng đắn. Saññāmanasikārāpi (cả tưởng và tác ý) là cả tưởng và tác ý đang được vận hành để chứng đắc tam thiền cũng đã thuộc về phần thoái thất, không thuộc về phần thắng tấn. Sammā ṭhapehi (hãy đặt để một cách đúng đắn) là sau khi đã từ bỏ sự phóng dật bên ngoài, hãy đặt để tâm một cách đúng đắn ở ngay bên trong. Ekaggaṃ karohi (hãy làm cho nhất tâm) là chính do sự ngăn ngừa phóng dật ấy, do có niệm không bị dao động, do sự định tĩnh của tâm, hãy làm cho nhất tâm. Āropehi (hãy đặt lên) là sau khi đã làm cho không bị rơi rớt dầu ít hay nhiều, hãy đặt lên trên đối tượng của đề mục thiền. Do sự viên mãn của địa vị vị Thinh Văn hàng đầu thứ hai, vị trưởng lão có đại thần thông, không phải như thế này thế kia, vì thế ngài nói: mahābhiññatanti chaḷabhiññataṃ (đại thần thông là lục thông). Iminā upāyena (bằng phương pháp này) là bằng phương pháp đã được nói đến bắt đầu bằng câu: atha kho maṃ, āvuso (này hiền giả, rồi thì...). Vaḍḍhetvā (sau khi đã làm cho tăng trưởng) là sau khi đã làm cho tăng trưởng, làm cho tăng trưởng định và tuệ bằng cách đưa đến trạng thái thuộc về phần thắng tấn càng lúc càng cao hơn.

කොලිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về kinh Kolita đã chấm dứt.

2. උපතිස්සසුත්තවණ්ණනා

2. Phần giải về kinh Upatissa.

236. අතිඋළාරම්පි [Pg.195] සත්තං වා සඞ්ඛාරං වා සන්ධාය වුත්තං සබ්බත්ථමෙව සබ්බසො ඡන්දරාගස්ස සුප්පහීනත්තා. ජානනත්ථං පුච්ඡති සත්ථුගුණානං අතිවිය උළාරතමභාවතො.

236. Ngay cả (điều) rất cao thượng cũng được nói đến liên quan đến chúng sanh hoặc các pháp hữu vi, do vì đã đoạn tận hoàn toàn và khắp mọi nơi đối với dục tham. Vị ấy hỏi với mục đích muốn biết, do vì các phẩm hạnh của bậc Đạo Sư là trạng thái vô cùng cao thượng.

උපතිස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Upatissa đã kết thúc.

3. ඝටසුත්තවණ්ණනා

3. Giải thích kinh Ghaṭa.

237. පරිවෙණග්ගෙනාති පරිවෙණභාගෙන. කෙචි ‘‘එකවිහාරෙති එකච්ඡන්නෙ එකස්මිං ආවාසෙ’’ති වදන්ති. තෙති තෙ ද්වෙපි ථෙරා. පාටියෙක්කෙසු ඨානෙසූති විසුං විසුං ඨානෙසු. නිසීදන්තීති දිවාවිහාරං නිසීදන්ති. ඔළාරිකො නාම ජාතො පරිත්තධම්මාරම්මණත්තා තස්ස. තෙති ථෙරො භගවා ච.

237. Cụm từ ‘pariveṇaggena’ có nghĩa là: bởi khu vực tịnh xá. Một số vị nói rằng: ‘ekavihāre’ là ở trong một trú xứ, dưới một mái che, trong một nơi ở. ‘Te’ là hai vị trưởng lão ấy. Cụm từ ‘pāṭiyekkesu ṭhānesu’ có nghĩa là: ở những nơi riêng biệt. ‘Nisīdanti’ có nghĩa là: các vị ấy ngồi trú ban ngày. (Tâm) của vị ấy đã trở nên thô thiển do vì có pháp nhỏ làm đối tượng. ‘Te’ là vị trưởng lão và đức Thế Tôn.

පරිපුණ්ණවීරියොති චතුකිච්චසාධනවසෙන සම්පුණ්ණවීරියො. පග්ගහිතවීරියොති ඊසකම්පි සඞ්කොචං අනාපජ්ජිත්වා පවත්තිතවීරියො. උපනික්ඛෙපනමත්තස්සෙවාති සමීපෙ ඨපනමත්තස්සෙව.

Cụm từ ‘paripuṇṇavīriyo’ có nghĩa là: người có tinh tấn viên mãn, theo ý nghĩa thành tựu bốn phận sự. Cụm từ ‘paggahitavīriyo’ có nghĩa là: người có tinh tấn được khởi lên, không rơi vào sự co rút dù chỉ một chút. Cụm từ ‘upanikkhepanamattasseva’ có nghĩa là: chỉ là việc đặt để ở gần.

චතුභූමකධම්මෙසු ලබ්භමානත්තා පඤ්ඤාය ‘‘චතුභූමකධම්මෙ අනුපවිසිත්වා ඨිතට්ඨෙනා’’ති වුත්තං. ලක්ඛිතබ්බට්ඨෙන සමාධි එව සමාධිලක්ඛණං. එවං විපස්සනාලක්ඛණං වෙදිතබ්බං. අඤ්ඤමඤ්ඤස්සාති අඤ්ඤස්ස අඤ්ඤස්ස නානාලක්ඛණාති වෙදිතබ්බං. අඤ්ඤස්සාති ඉතරස්ස. ධුරන්ති වහිතබ්බභාරං. ද්වීසුපි එතෙසූති සමාධිලක්ඛණවිපස්සනාලක්ඛණෙසු සම්මාසම්බුද්ධො නිප්ඵත්තිං ගතො.

Do vì trí tuệ có thể đạt được trong các pháp thuộc bốn địa, nên được nói là: ‘với ý nghĩa đã đi vào và đứng vững trong các pháp thuộc bốn địa.’ Với ý nghĩa cần được ghi nhận, chính định là tướng của định. Tương tự, tướng của minh sát cần được hiểu như vậy. Cụm từ ‘aññamaññassa’ cần được hiểu là: các tướng khác nhau của cái này và cái kia. ‘Aññassa’ có nghĩa là: của cái khác. ‘Dhuraṃ’ có nghĩa là: gánh nặng cần phải mang. Cụm từ ‘dvīsu pi etesu’ có nghĩa là: trong cả hai điều này, tức là trong tướng của định và tướng của minh sát, bậc Chánh Đẳng Giác đã đi đến sự thành tựu.

ඝටසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Ghaṭa đã kết thúc.

4. නවසුත්තවණ්ණනා

4. Giải thích kinh Nava.

238. අභිචෙතසි නිස්සිතා ආභිචෙතසිකා. පටිපක්ඛවිධමනෙන අභිවිසිට්ඨං චිත්තං අභිචිත්තං. යස්මා ඣානානං තංසම්පයුත්තං චිත්තං නිස්සාය පච්චයො හොතියෙව, තස්මා ‘‘නිස්සිතාන’’න්ති වුත්තං. නිකාමලාභීති යථිච්ඡිතලාභී[Pg.196]. යථාපරිච්ඡෙදෙනාති යථාකතෙන කාලපරිච්ඡෙදෙන. විපුලලාභීති අප්පමාණලාභී. ‘‘කසිර’’න්ති හි පරිත්තං වුච්චති, තප්පටිපක්ඛෙන අකසිරං අප්පමාණං. තෙනාහ ‘‘පගුණජ්ඣානොති අත්ථො’’ති. සිථිලමාරබ්භාති සිථිලං වීරියාරම්භං කත්වාති අත්ථොති ආහ ‘‘සිථිලං වීරියං පවත්තෙත්වා’’ති.

238. Những gì nương vào tâm cao thượng là ābhicetasikā (thuộc về tâm cao thượng). Tâm cao tột do sự dẹp tan các pháp đối nghịch là abhicitta (tâm cao thượng). Bởi vì đối với các thiền, tâm tương ưng với thiền ấy nương vào làm duyên, do đó được nói là ‘nissitāna’ (những gì nương vào). ‘Nikāmalābhī’ là người đạt được theo ý muốn. ‘Yathāparicchedena’ là theo sự phân định thời gian đã được thực hiện. ‘Vipulalābhī’ là người đạt được vô lượng. Thật vậy, ‘kasira’ được gọi là ít ỏi, đối nghịch với điều ấy, akasira là vô lượng. Do đó, ngài nói: ‘có nghĩa là người thuần thục trong các thiền.’ ‘Sithilamārabbha’ có nghĩa là đã thực hiện sự khởi đầu tinh tấn một cách lơi lỏng, ngài nói: ‘đã làm cho tinh tấn lơi lỏng được khởi lên.’

නවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Nava đã kết thúc.

5. සුජාතසුත්තවණ්ණනා

5. Giải thích kinh Sujāta.

239. අඤ්ඤානි රූපානීති පරෙසං රූපානි. අතික්කන්තරූපොති අත්තනො රූපසම්පත්තියා රූපසොභාය අතික්කමිත්වා ඨිතරූපො, සුචිරම්පි වෙලං ඔලොකෙන්තස්ස තුට්ඨිආවහො. දස්සනස්ස චක්ඛුස්ස හිතොති දස්සනීයො. පසාදං ආවහතීති පාසාදිකො. ඡවිවණ්ණසුන්දරතායාති ඡවිවණ්ණස්ස චෙව සරීරසණ්ඨානස්ස ච සොභනභාවෙන.

239. Cụm từ ‘aññāni rūpāni’ có nghĩa là: các sắc của người khác. Cụm từ ‘atikkantarūpo’ có nghĩa là: người có sắc vượt trội, đứng vững do đã vượt qua (người khác) bằng sự toàn hảo về sắc và vẻ đẹp của sắc của mình, mang lại sự hài lòng cho người ngắm nhìn dù trong một thời gian rất lâu. ‘Dassanīyo’ là người có lợi cho con mắt nhìn thấy. ‘Pāsādiko’ là người mang lại sự trong sạch. Cụm từ ‘chavivaṇṇasundaratāya’ có nghĩa là: do vẻ đẹp của cả màu da lẫn hình dáng thân thể.

සුජාතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Sujāta đã kết thúc.

6. ලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තවණ්ණනා

6. Giải thích kinh Lakuṇḍakabhaddiya.

240. විරූපසරීරවණ්ණන්ති අසුන්දරඡවිවණ්ණඤ්චෙව අසුන්දරසණ්ඨානඤ්ච. පමාණවසෙනාති සරීරප්පමාණවසෙන. ඉච්ඡිතිච්ඡිතන්ති අත්තනා ඉච්ඡිතිච්ඡිතං. මහාසාරජ්ජන්ති මහන්තො මඞ්කුභාවො.

240. Cụm từ ‘virūpasarīravaṇṇaṃ’ có nghĩa là: cả màu da không đẹp lẫn hình dáng không đẹp. Cụm từ ‘pamāṇavasena’ có nghĩa là: theo kích thước của thân thể. Cụm từ ‘icchiticchitaṃ’ có nghĩa là: điều được tự mình mong muốn. Cụm từ ‘mahāsārajjaṃ’ có nghĩa là: trạng thái bối rối, rụt rè to lớn.

ගුණෙ ආවජ්ජෙත්වාති අත්තනා ජානනකනියාමෙන සත්ථුනො කායගුණෙ ච චාරිත්තගුණෙ ච ආවජ්ජෙත්වා මනසි කත්වා.

Cụm từ ‘guṇe āvajjetvā’ có nghĩa là: sau khi đã hướng tâm và tác ý đến các phẩm hạnh về thân và các phẩm hạnh về hạnh kiểm của bậc Đạo Sư, theo phương cách tự mình biết được.

යොජනාවට්ටන්ති යොජනපරික්ඛෙපං.

Cụm từ ‘yojanāvaṭṭaṃ’ có nghĩa là: chu vi một do-tuần.

‘‘කායස්මී’’ති ගාථාසුඛත්ථං නිරනුනාසිකං කත්වා නිද්දෙසොති වුත්තං ‘‘කායස්මි’’න්ති. අකාරණං කායප්පමාණන්ති සරීරප්පමාණං නාම අප්පමාණං, සීලාදිගුණාව පමාණන්ති අධිප්පායො.

Từ ‘kāyasmī’ được nói là sự chỉ định được thực hiện không có âm mũi hóa vì mục đích cho vần kệ được suông sẻ, (thay vì) ‘kāyasmiṃ’. Kích thước của thân không phải là nguyên nhân, có nghĩa là: kích thước của thân thể quả thật không phải là thước đo, ý muốn nói rằng các phẩm hạnh như giới đức v.v... mới là thước đo.

ලකුණ්ඩකභද්දියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Lakuṇḍakabhaddiya đã kết thúc.

7. විසාඛසුත්තවණ්ණනා

7. Giải thích kinh Visākha.

241. පුරස්ස [Pg.197] එසාති පොරී, චාතුරියයුත්තතා. තෙනාහ ‘‘පුරවාසීන’’න්තිආදි. සා පන දුතවිලම්බිතඛලිතවසෙන අප්පසන්නලූඛතාදිදොසරහිතා හොතීති ආහ ‘‘පුර…පෙ… වාචායා’’ති. අසන්දිද්ධායාති මුත්තවාචාය. තෙනාහ ‘‘අපලිබුද්ධායා’’තිආදි. න එලං දොසං ගලෙතීති අනෙලගලා, අවිරුජ්ඣනවාචා. තෙනාහ ‘‘නිද්දොසායා’’ති. චතුසච්චස්ස පකාසකා, න කදාචි සච්චවිමුත්තාති ආහ ‘‘චතුසච්චපරියාපන්නායා’’ති. තා හි චත්තාරි සච්චානි පරිච්ඡිජ්ජ ආපාදෙන්ති පටිපාදෙන්ති පවත්තෙන්ති. තෙනාහ ‘‘චත්තාරි සච්චානි අමුඤ්චිත්වා පවත්තායා’’ති. ධජො නාම සබ්බධම්මෙහි සමුස්සිතට්ඨෙන.

241. ‘Porī’ là của thành phố, là sự được hợp thành với tài nghệ. Do đó, ngài nói: ‘của những người dân trong thành phố’ v.v... Và ngài nói rằng lời nói ấy không có các lỗi lầm như không trong sáng, thô kệch v.v... theo ý nghĩa (không) quá nhanh, quá chậm, vấp váp: ‘pura… (pe)… vācāya.’ ‘Asandiddhāya’ là với lời nói được giải thoát (rõ ràng). Do đó, ngài nói: ‘apalibuddhāya’ (không bị trở ngại) v.v... ‘Anelagalā’ là không nhỏ giọt lỗi lầm, là lời nói không mâu thuẫn. Do đó, ngài nói: ‘niddosāya’ (vô tội). Là người làm sáng tỏ Tứ Đế, không bao giờ rời khỏi sự thật, ngài nói: ‘catusaccapariyāpannāya’ (bao gồm trong Tứ Đế). Thật vậy, các lời nói ấy xác định, tạo ra, thực hành, và làm cho vận hành bốn chân lý. Do đó, ngài nói: ‘cattāri saccāni amuñcitvā pavattāya’ (vận hành không từ bỏ bốn chân lý). Tên gọi ‘dhajo’ (lá cờ) là với ý nghĩa được dựng lên cao hơn tất cả các pháp.

විසාඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Visākha đã kết thúc.

8. නන්දසුත්තවණ්ණ්ණනා

8. Giải thích kinh Nanda.

242. ආරඤ්ඤිකොතිආදීසු අරඤ්ඤකථාසීසෙන සෙනාසනපටිසංයුත්තානං ධුතඞ්ගානං, පිණ්ඩපාතකථාසීසෙන පිණ්ඩපාතපටිසංයුත්තානං, පංසුකූලිකසීසෙන චීවරපටිසංයුත්තානං, තග්ගහණෙනෙව වීරියනිස්සිතධුතඞ්ගස්ස ච සමාදාය වත්තනං දීපිතන්ති වෙදිතබ්බං. ආගතෙන භගවතා අපරභාගෙ කථිතං.

242. Trong các câu bắt đầu bằng ‘āraññiko,’ cần phải hiểu rằng: dưới tiêu đề câu chuyện về rừng, các hạnh đầu đà liên quan đến sàng tọa; dưới tiêu đề câu chuyện về vật thực khất thực, (các hạnh đầu đà) liên quan đến vật thực khất thực; dưới tiêu đề về người mặc y phấn tảo, (các hạnh đầu đà) liên quan đến y; và chính nhờ sự thọ trì ấy mà việc thực hành hạnh đầu đà nương vào tinh tấn cũng được chỉ rõ. (Điều này) đã được đức Thế Tôn, người đã đến, thuyết giảng trong phần sau.

නන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích về kinh Nanda đã kết thúc.

9. තිස්සසුත්තවණ්ණනා

9. Giải thích kinh Tissa.

243. භණ්ඩකන්ති පත්තචීවරං. නිසීදියෙව වත්තස්ස අසික්ඛිතත්තා. තුජ්ජනත්ථෙන වාචා එව සත්තියොති ආහ ‘‘වාචාසත්තීහී’’ති.

243. ‘Bhaṇḍakaṃ’ là y và bát. Vị ấy chỉ ngồi xuống do vì chưa học hỏi về các phận sự. Với ý nghĩa đâm chọc, chính lời nói là ngọn giáo, ngài nói: ‘vācāsattīhi’ (bằng những ngọn giáo của lời nói).

වාචාය සන්නිතොදකෙනාති වචනසඞ්ඛාතෙන සමන්තතො නිච්චං කත්වා උපතුදනතො සන්නිතුදකෙන. විභත්තිඅලොපෙන සො නිද්දෙසො. තෙනාහ ‘‘වචනපතොදෙනා’’ති.

Cụm từ ‘vācāya sannitodakena’ có nghĩa là: bằng cái đót thúc được gọi là lời nói, do vì nó luôn luôn thúc giục khắp nơi. Sự chỉ định ấy là do sự lược bỏ biến cách. Do đó, ngài nói: ‘vacanapatodena’ (bằng cái đót thúc của lời nói).

උච්චකුලෙ ජාති එතස්සාති ජාතිමා, බ්‍රහ්මජාතිකො ඉසි. මාතඞ්ගොති චණ්ඩාලො. තත්ථාති කුම්භකාරසාලායං. ඔකාසං යාචි [Pg.198] කුම්භකාරං. මහන්තං දිස්වා ආහ – ‘‘පඨමතරං පවිට්ඨො පබ්බජිතො’’ති. තත්ථෙවාති තස්සායෙව සාලාය ද්වාරං නිස්සාය ද්වාරසමීපෙ. මෙති මයා. ඛම මය්හන්ති මය්හං අපරාධං ඛමස්සු. තෙති තයා. පුන තෙති තව. ගණ්හි උග්ගන්තුං අප්පදානවසෙන. තෙනාහ ‘‘නාස්ස උග්ගන්තුං අදාසී’’ති. පබුජ්ඣිංසූති නිද්දාය පබුජ්ඣිංසු පකතියා පබුජ්ඣනවෙලාය උපගතත්තා.

Người có sanh trong dòng dõi cao quý là người có dòng dõi (jātimā), vị ẩn sĩ thuộc dòng dõi Phạm thiên. Mātaṅga là người hạ tiện (caṇḍāla). Tattha (ở đó) là ở trong xưởng của thợ gốm. Đã xin cơ hội nơi người thợ gốm. Thấy vị lớn đã nói: ‘Vị xuất gia đã vào trước tiên.’ Tattheva (ngay tại đó) là nương vào cửa, ở gần cửa của chính xưởng ấy. Me là bởi tôi. Hãy tha thứ cho tôi, hãy tha thứ lỗi lầm của tôi. Te là bởi ông. Lại nữa, te là của ông. Hãy hiểu là để học do vì không cho phép. Do đó, đã nói: ‘Đã không cho vị ấy học.’ Pabujjhiṃsu (họ đã thức giấc) là họ đã thức giấc khỏi giấc ngủ, do vì đã đến thời điểm thức giấc tự nhiên.

ඡවොති නිහීනො. අනන්තමායොති විවිධමායො මායාවී.

Chava là kẻ hèn hạ. Anantamāyo là người có nhiều loại ảo thuật, người xảo trá.

සොති මත්තිකාපිණ්ඩො. ‘‘සත්තධා භිජ්ජී’’ති එත්ථායමධිප්පායො – යං තෙන තාපසෙන පාරමිතාපරිභාවනසමිද්ධාහි නානාවිහාරසමාපත්තිපරිපූරිතාහි සීලදිට්ඨිසම්පදාදීහි සුසඞ්ඛතසන්තානෙ මහාකරුණාධිවාසෙ මහාසත්තෙ බොධිසත්තෙ අරියූපවාදකම්මං අභිසපසඞ්ඛාතං ඵරුසවචනං පවත්තිතං, තං මහාසත්තස්ස ඛෙත්තවිසෙසභාවතො තස්ස ච අජ්ඣාසයඵරුසතාය දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හුත්වා සචෙ සො මහාසත්තං න ඛමාපෙති, තං කක්ඛළං හුත්වා විපච්චනසභාවං ජාතං, ඛමාපිතෙ පන මහාසත්තෙ පයොගසම්පත්තිපටිබාහිතත්තා අවිපාකධම්මතං ආපජ්ජති අහොසිකම්මභාවතො. අයඤ්හි අරියූපවාදපාපස්ස දිට්ඨධම්මවෙදනීයස්ස ච ධම්මතා. යං තං බොධිසත්තෙන සූරියුග්ගමනනිවාරණං කතං, අයං බොධිසත්තෙන දිට්ඨො උපායො. තෙන හි උබ්බාළ්හා මනුස්සා බොධිසත්තස්ස සන්තිකෙ තාපසං ආනෙත්වා ඛමාපෙසුං. සොපි ච මහාසත්තස්ස ගුණෙ ජානිත්වා තස්මිං චිත්තං පසාදෙසි. යං පනස්ස මත්ථකෙ මත්තිකාපිණ්ඩස්ස ඨපනං තස්ස සත්තධා ඵාලනං කතං, තං මනුස්සානං චිත්තානුරක්ඛණත්ථං. අඤ්ඤථා හි ඉමෙ පබ්බජිතා සමානා චිත්තස්ස වසං වත්තන්ති, න පන චිත්තමත්තනො වසෙ වත්තාපෙන්තීති මහාසත්තම්පි තෙන සදිසං කත්වා ගණ්හෙය්‍යුං, තදස්ස නෙසං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. පතිරූපන්ති යුත්තං.

So (nó) là cục đất sét. Ở đây, ý nghĩa của câu ‘đã vỡ thành bảy mảnh’ là như vầy: việc mà vị khổ hạnh kia đã nói ra lời thô ác, được gọi là lời nguyền rủa, là nghiệp phỉ báng bậc Thánh, đối với vị Bồ-tát, là bậc Đại sĩ, là nơi trú của lòng đại bi, có tâm tánh đã được tu tập tốt đẹp bởi các pháp như giới kiến cụ túc v.v..., đã được làm cho sung mãn bởi các sự chứng đắc trú xứ khác nhau, đã được thành tựu bởi sự tu tập các pháp ba-la-mật, nghiệp ấy, do vì bậc Đại sĩ là thửa ruộng đặc biệt và do vì ý muốn thô bạo của vị kia, đã trở thành nghiệp cảm thọ trong hiện tại, nếu vị ấy không xin bậc Đại sĩ tha thứ, nghiệp ấy trở nên cứng rắn, sanh ra bản chất trổ quả. Nhưng khi bậc Đại sĩ đã được xin tha thứ, do vì sự thành tựu của phương tiện đã bị ngăn cản, nó đi đến tình trạng không có quả, do trở thành nghiệp vô hiệu. Đây chính là bản chất của ác nghiệp phỉ báng bậc Thánh và của nghiệp cảm thọ trong hiện tại. Việc mà Bồ-tát đã làm là ngăn chặn mặt trời mọc, đây là phương tiện được Bồ-tát thấy. Do đó, những người bị phiền não đã đưa vị khổ hạnh đến gần Bồ-tát và xin ngài tha thứ. Vị ấy cũng đã biết được các đức hạnh của bậc Đại sĩ và đã làm cho tâm tịnh tín nơi ngài. Còn việc đặt cục đất sét trên đầu vị ấy và làm cho nó vỡ thành bảy mảnh là để bảo vệ tâm của những người kia. Nếu không, họ sẽ nghĩ rằng: ‘Những vị xuất gia này, dù giống nhau, lại sống theo ý muốn của tâm, chứ không làm cho tâm sống theo ý muốn của mình,’ và họ sẽ xem bậc Đại sĩ cũng giống như vị kia. Điều đó sẽ dẫn đến sự bất hạnh, đau khổ lâu dài cho họ. Patirūpaṃ là thích hợp.

තිස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Tissa đã chấm dứt.

10. ථෙරනාමකසුත්තවණ්ණනා

10. Phần giải thích kinh Theranāmaka

244. අතීතෙ ඛන්ධපඤ්චකෙති අතීතෙ අත්තභාවෙ. ඡන්දරාගප්පහානෙනාති ඡන්දරාගස්ස අච්චන්තමෙව ජහනෙන. පහීනං නාම හොති අනපෙක්ඛපරිච්චාගතො. පටිනිස්සට්ඨං නාම හොති සබ්බසො ඡඩ්ඩිතත්තා. තයො [Pg.199] භවෙති ඉමිනා උපාදිණ්ණකධම්මානංයෙව ගහණං. සබ්බා ඛන්ධායතනධාතුයො චාති ඉමිනා උපාදිණ්ණානම්පි අනුපාදිණ්ණානම්පි ද්විධා පවත්තලොකියධම්මානං ගහණං අවිසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. විදිතං පාකටං කත්වා ඨිතං පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන. තෙස්වෙවාති තෙභූමකධම්මෙසු එව. අනුපලිත්තං අමථිතං අසංකිලිට්ඨං තණ්හාදිට්ඨිසංකිලෙසාභාවතො. තදෙව සබ්බන්ති හෙට්ඨා තීසුපි පදෙසු ඉධ සබ්බග්ගහණෙන ගහිතං තෙභූමකවට්ටං. ජහිත්වාති පහානාභිසමයවසෙන. තණ්හා ඛීයති එත්ථාති තණ්හක්ඛයසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ විමුත්තං. තමහන්ති තං උත්තමපුග්ගලං එකවිහාරිං බ්‍රූමි තණ්හාදුතියස්ස අභාවතො. එත්ථ ච පරිඤ්ඤාපහානාභිසමයකථනෙන ඉතරම්පි අභිසමයං අත්ථතො කථිතමෙවාති දට්ඨබ්බං.

244. Năm uẩn trong quá khứ là trong thân quá khứ. Do đoạn tận dục tham là do sự từ bỏ hoàn toàn dục tham. Được gọi là đã đoạn tận do vì đã từ bỏ không luyến tiếc. Được gọi là đã xả ly do vì đã vứt bỏ tất cả. Ba cõi hữu, bằng từ này, chỉ nắm lấy các pháp bị chấp thủ. Tất cả uẩn, xứ, và giới, bằng từ này, do đã được nói không phân biệt, là sự nắm lấy các pháp thế gian diễn tiến theo hai cách: bị chấp thủ và không bị chấp thủ. Đã được biết, đã được làm cho rõ ràng, đã đứng vững do nhờ sự liễu tri và chứng ngộ. Tesveva là chỉ trong các pháp thuộc ba cõi. Không bị dính mắc, không bị khuấy động, không bị ô nhiễm do vì không có các phiền não là ái và tà kiến. Tadeva sabbaṃ (chính tất cả ấy), ở đây, trong cả ba đoạn dưới, bằng sự nắm lấy tất cả, là nắm lấy vòng luân hồi trong ba cõi. Jahitva (sau khi từ bỏ) là do nhờ sự đoạn tận và chứng ngộ. Ái được đoạn diệt ở nơi đây, (nên) được giải thoát trong Niết-bàn, được gọi là sự đoạn diệt ái. Tamahaṃ (Ta nói người ấy), Ta nói bậc tối thượng ấy là người sống một mình, do vì không có ái làm bạn đồng hành. Và ở đây, cần phải được hiểu rằng, bằng việc nói về sự liễu tri, đoạn tận, và chứng ngộ, sự chứng ngộ khác cũng đã được nói đến về mặt ý nghĩa.

ථෙරනාමකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải thích kinh Theranāmaka đã chấm dứt.

11. මහාකප්පිනසුත්තවණ්ණනා

11. Phần giải thích kinh Mahākappina

245. මහාකප්පිනොති පූජාවචනමෙතං යථා ‘‘මහාමොග්ගල්ලානො’’ති. තථාරූපන්ති ‘‘බුද්ධො ධම්මො’’තිආදිකං ගුණවිසෙසවන්තපටිබද්ධං. සාසනන්ති දෙසන්තරතො ආගතවචනං. ජඞ්ඝවාණිජාති ජඞ්ඝචාරිනො වාණිජා. කිඤ්චි සාසනන්ති අපුබ්බපවත්තිදීපකං කිඤ්චි වචනන්ති පුච්ඡි. පීති උප්පජ්ජි යථා තං සුචිරං කතාභිනීහාරතාය පරිපක්කඤාණස්ස. අපරිමාණං ගුණස්ස අපරිමාණතො සබ්බඤ්ඤුගුණපරිදීපනතො, සෙසරතනද්වයෙ නිය්‍යානිකභාවදීපනතො දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සංහතභාවදීපනතොති වත්තබ්බං. යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ අපායදුක්ඛතො සංසාරදුක්ඛතො ච අපතන්තෙ ධාරෙතීති ධම්මො. සුපරිසුද්ධදිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සංහතොති සඞ්ඝොති. රතනත්ථො පන තිණ්ණම්පි සදිසො එවාති.

245. Mahākappina, đây là lời nói tôn kính, giống như ‘Mahāmoggallāna.’ Tathārūpaṃ là (lời nói) liên quan đến bậc có đức hạnh đặc biệt, như là ‘Đức Phật, Giáo Pháp’ v.v... Sāsanaṃ là lời nói đến từ xứ khác. Jaṅghavāṇijā là những thương buôn đi bộ. Kiñci sāsanaṃ, đã hỏi: ‘Có lời nào chỉ ra sự việc chưa từng có không?’ Hỷ đã sanh khởi, giống như người có trí tuệ đã chín muồi do sự phát nguyện đã được thực hiện từ lâu. Vô lượng, cần phải được nói là do sự vô lượng của đức hạnh, do sự trình bày các đức hạnh của bậc Toàn Giác, do sự trình bày tính chất hướng đến giải thoát trong hai bảo vật còn lại, do sự trình bày sự hòa hợp bởi sự tương đồng về kiến và giới. Pháp (dhamma) là pháp nâng đỡ những người thực hành theo như đã được chỉ dạy, không để họ rơi vào khổ cảnh và khổ luân hồi. Tăng (saṅgha) là đoàn thể hòa hợp bởi sự tương đồng về kiến và giới hoàn toàn trong sạch. Còn ý nghĩa là bảo vật thì giống nhau cho cả ba.

නවසතසහස්සානි අදාසි දෙවී. තුම්හෙති රාජිනිං ගාරවෙන බහුවචනෙන වදති. රාගොති අනුගච්ඡන්තරාගො.

Hoàng hậu đã cho chín trăm ngàn. Tumhe, nói với hoàng hậu bằng số nhiều với sự tôn kính. Rāgo là lòng tham ái đi theo sau.

ජනිතෙති කම්මකිලෙසෙහි නිබ්බත්තිතෙ. කම්මකිලෙසෙහි පජාතත්තා පජාති පජාසද්දො ජනිතසද්දෙන සමානත්ථොති ආහ – ‘‘ජනිතෙ, පජායාති අත්ථො’’ති. අට්ඨහි විජ්ජාහීති අම්බට්ඨසුත්තෙ (දී. නි. 1.278) ආගතනයෙන. තත්ථ හි විපස්සනාඤාණමනොමයිද්ධීහි සහ ඡ අභිඤ්ඤා ‘‘අට්ඨ විජ්ජා’’ති ආගතා[Pg.200]. තපති පටිපක්ඛවිධමනෙන විජ්ජොතති, තං සූරියස්ස විරොචනන්ති ආහ – ‘‘තපතීති විරොචතී’’ති. ඣානං සමාපජ්ජිත්වා සමාහිතෙන චිත්තෙන විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නොති ආහ – ‘‘දුවිධෙන ඣානෙන ඣායමානො’’ති. සබ්බමඞ්ගලගාථාති සබ්බමඞ්ගලාවිරොධී ගාථාති වදන්ති. තථා හි වදන්ති –

Janite là được tạo ra bởi nghiệp và phiền não. Do được sanh ra bởi nghiệp và phiền não nên là chúng sanh (pajā), từ ‘pajā’ có cùng ý nghĩa với từ ‘janita’, nên đã nói: ‘janite, có nghĩa là pajāya (cho chúng sanh).’ Bởi tám loại minh, theo cách đã được đề cập trong kinh Ambaṭṭha (Trường Bộ 1.278). Ở đó, quả thực, sáu thắng trí cùng với tuệ quán và hóa tâm thông đã được gọi là ‘tám loại minh.’ Tapati (tỏa sáng) là chiếu sáng bằng cách phá tan các pháp đối nghịch, đó là sự chiếu rọi của mặt trời, nên đã nói: ‘tapati có nghĩa là virocati (chiếu rọi).’ Sau khi nhập thiền, với tâm định tĩnh, đã phát triển tuệ quán, sau khi nhập quả định, đã ngồi, nên đã nói: ‘đang thiêu đốt bằng hai loại thiền.’ Kệ về tất cả điềm lành, họ nói là kệ không trái ngược với tất cả điềm lành. Quả thật, họ nói như vầy –

‘‘මඞ්ගලං භගවා බුද්ධො, ධම්මො සඞ්ඝො ච මඞ්ගලං;

සබ්බෙසම්පි ච සත්තානං, ස පුඤ්ඤවිතමඞ්ගල’’න්ති.

“Đức Phật Thế Tôn là điềm lành, Chánh Pháp và Tăng chúng cũng là điềm lành. Đối với tất cả chúng sanh, phước báu ấy là điềm lành cao thượng nhất.”

පූජං කාරෙත්වා එකං අගාරිකධම්මකථිකං උපාසකං ආහ. එත්ථ ච ‘‘ඣායී තපතී’’ති ඉමිනා ආරම්මණූපනිජ්ඣානානං ගහිතත්තා ධම්මරතනං ගහිතමෙව. ‘‘බ්‍රාහ්මණො’’ති ඉමිනා සඞ්ඝරතනං ගහිතමෙව. බුද්ධරතනං පන සරූපෙනෙව ගහිතන්ති.

Sau khi cho thực hiện sự cúng dường, ngài đã nói với một vị cận sự nam là người tại gia thuyết pháp. Và ở đây, bởi cụm từ ‘vị thiền định, vị nhiệt tâm,’ do vì sự nắm giữ việc chuyên chú vào đề mục nên Pháp bảo đã được bao hàm. Bởi từ ‘Bà-la-môn,’ Tăng bảo đã được bao hàm. Còn về Phật bảo, đã được bao hàm bởi chính tự thân (từ ngữ).

මහාකප්පිනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần Chú giải kinh Mahākappina.

12. සහායකසුත්තවණ්ණනා

12. Chú giải kinh Sahāyaka

246. සම්මා සංසන්දනවසෙන එති පවත්තතීති සමෙති, සම්මාදිට්ඨිආදි. සම්මා චිරරත්තං චිරකාලං සමෙති එතෙසං අත්ථීති චිරරත්තංසමෙතිකා. තෙනාහ ‘‘දීඝරත්ත’’න්තිආදි. ඉදානි ඉමෙසන්ති එතරහි එතෙසං. අයං සාසනධම්මො අජ්ඣාසයතො පයොගතො ච සම්මා සංසන්දති සමෙති, තස්මා මජ්ඣෙ භින්නං විය සමමෙව න විසදිසං. කිඤ්ච තතො එව බුද්ධෙන භගවතා පවෙදිතධම්මවිනයෙ එතෙසං පටිපත්තිසාසනධම්මො සොභති විරොචතීති අත්ථො. අරියප්පවෙදිතෙති අරියෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන සම්මදෙව පකාසිතෙ අරියධම්මෙ. සම්මදෙව සමුච්ඡෙදපටිප්පස්සද්ධිවිනයානං වසෙන සුට්ඨු විනීතා සබ්බකිලෙසදරථපරිළාහානං වූපසමෙන.

246. Sameti có nghĩa là đi đến, diễn tiến một cách chơn chánh theo cách tương ứng, (như là) chánh kiến v.v... Cirarattaṃsametikā có nghĩa là những vị này có sự đi đến một cách chơn chánh trong thời gian dài, trong một thời gian lâu dài. Do đó, ngài đã nói ‘trong thời gian dài’ v.v... Imesaṃ ở đây có nghĩa là etesaṃ vào lúc này. Giáo pháp này tương ứng, đi đến một cách chơn chánh cả về phương diện khuynh hướng lẫn phương diện thực hành; do đó, giống như được phân chia ở giữa, nó đồng đều chứ không khác biệt. Hơn nữa, ý nghĩa là: do đó, trong Giáo pháp và Giới luật đã được Đức Phật, Đức Thế Tôn tuyên thuyết, giáo pháp thực hành của những vị này được tốt đẹp, được chói sáng. Ariyappavedite có nghĩa là trong Thánh pháp đã được bậc Thánh, bậc Chánh Đẳng Giác, tuyên thuyết một cách chơn chánh. Được khéo huấn luyện một cách chơn chánh bằng sự an tịnh của tất cả phiền não, khổ đau, và nhiệt não, thông qua sự điều phục bằng cách đoạn trừ và khinh an.

සහායකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Dứt phần Chú giải kinh Sahāyaka.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Của bộ Sāratthappakāsinī, Chú giải Tương Ưng Bộ

භික්ඛුසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Phần giải thích ý nghĩa ẩn mật của Chú giải Tương Ưng Tỷ Kheo đã hoàn tất.

නිට්ඨිතා ච සාරත්ථප්පකාසිනියා

Và đã chấm dứt của bộ Sāratthappakāsinī

සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය නිදානවග්ගවණ්ණනා.

Phần Chú giải Phẩm Nhân Duyên của Chú giải Tương Ưng Bộ.