Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homenaje a aquel Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado por Sí Mismo.

සංයුත්තනිකායෙ

En el Saṃyutta Nikāya

සගාථාවග්ගටීකා

Subcomentario al Sagāthāvagga

ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනා

Explicación de las palabras introductorias de la obra

1. සංවණ්ණනාරම්භෙ [Pg.1] රතනත්තයවන්දනා සංවණ්ණෙතබ්බස්ස ධම්මස්ස පභවනිස්සයවිසුද්ධිපටිවෙදනත්ථං, තං පන ධම්මසංවණ්ණනාසු විඤ්ඤූනං බහුමානුප්පාදනත්ථං, තං සම්මදෙව තෙසං උග්ගහණධාරණාදික්කමලද්ධබ්බාය සම්මාපටිපත්තියා සබ්බහිතසුඛනිප්ඵාදනත්ථන්ති. අථ වා මඞ්ගලභාවතො, සබ්බකිරියාසු පුබ්බකිච්චභාවතො, පණ්ඩිතෙහි සමාචරිතභාවතො, ආයතිං පරෙසං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනතො ච සංවණ්ණනායං රතනත්තයපණාමකිරියාති. අථ වා රතනත්තයපණාමකරණං පූජනීයපූජාපුඤ්ඤවිසෙසනිබ්බත්තනත්ථං, තං අත්තනො යථාලද්ධසම්පත්තිනිමිත්තකස්ස කම්මස්ස බලානුප්පදානත්ථං, අන්තරා ච තස්ස අසංකොචාපනත්ථං, තදුභයං අනන්තරායෙන අට්ඨකථාය පරිසමාපනත්ථන්ති ඉදමෙව ච පයොජනං ආචරියෙන ඉධාධිප්පෙතං. තථා හි වක්ඛති ‘‘ඉති මෙ පසන්නමතිනො…පෙ… තස්සානුභාවෙනා’’ති. වත්ථුත්තයපූජා හි නිරතිසයපුඤ්ඤක්ඛෙත්තසංබුද්ධියා අපරිමෙය්‍යපභාවො පුඤ්ඤාතිසයොති බහුවිධන්තරායෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අන්තරායනිබන්ධනසකලසංකිලෙසවිද්ධංසනාය පහොති, භයාදිඋපද්දවඤ්ච නිවාරෙති. යථාහ ‘‘පූජාරහෙ පූජයතො’’තිආදි (ධ. ප. 195; අප. ථෙර 1.10.1), තථා ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා, අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොතී’’තිආදි (ඉතිවු. 90).

1. Al inicio de la explicación, la reverencia a las Tres Joyas se realiza con el propósito de manifestar la pureza del origen, el apoyo y la realización del Dhamma que ha de ser explicado; asimismo, para generar gran estima en los sabios hacia dicha explicación del Dhamma, a fin de que ellos puedan obtener la práctica correcta que produce todo bienestar y felicidad mediante el orden adecuado de aprendizaje, retención y demás. O bien, por ser un acto auspicioso, por ser el deber previo en toda acción, por ser la práctica de los sabios, y para que otros en el futuro sigan este ejemplo, se realiza el acto de reverencia a las Tres Joyas en el comentario. O bien, realizar la reverencia a las Tres Joyas es para producir una distinción especial de mérito mediante la adoración de quienes son dignos de adoración, para dar fuerza a la propia tarea originada por el logro obtenido, y para eliminar los obstáculos; ambos propósitos tienen como fin completar el comentario sin impedimentos, y este es precisamente el propósito pretendido aquí por el Maestro. Pues así dirá: 'Así, con mi mente devota... por el poder de ello'. Pues la adoración a las Tres Joyas es un mérito extraordinario debido a la iluminación en el campo de mérito insuperable, y posee un poder inconmensurable que, aun en este mundo lleno de múltiples peligros, es capaz de destruir todas las impurezas vinculadas a los obstáculos y previene calamidades como el miedo y otros. Como se ha dicho: 'A quien rinde homenaje a los dignos de homenaje', etc. (Dhp. 195; Ap. Thera 1.10.1); y también: 'Monjes, aquellos que tienen fe en el Buddha, tienen fe en lo supremo; y para quienes tienen fe en lo supremo, el resultado es supremo', etc. (Iti. 90).

‘‘බුද්ධොති [Pg.2] කිත්තයන්තස්ස, කායෙ භවති යා පීති;

වරමෙව හි සා පීති, කසිණෙනපි ජම්බුදීපස්ස;

ධම්මොති…පෙ…, සඞ්ඝොති…පෙ…, ජම්බුදීපස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.6);

‘Para quien alaba al Buddha, el gozo que surge en su cuerpo es ciertamente mejor que todo el Jambudīpa; para quien alaba al Dhamma... al Saṅgha... el Jambudīpa’. (Dī. Ni. Aṭṭha. 1.6);

තථා ‘‘යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොස…පෙ… න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොතී’’තිආදි (අ. නි. 6.10; 11.11). ‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙ වා…පෙ… භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො න හෙස්සතී’’ති (සං. නි. 1.249) ච.

Asimismo: ‘En aquel momento, Mahānāma, en que el noble discípulo recuerda al Tathāgata, en ese momento su mente no está obsesionada por la codicia, ni por el odio... ni por el engaño’, etc. (A. Ni. 6.10; 11.11). Y: ‘Ya sea en el bosque o al pie de un árbol... no habrá miedo, ni pavor, ni erizamiento de vellos’ (Saṃ. Ni. 1.249).

තත්ථ යස්ස වත්ථුත්තයස්ස වන්දනං කත්තුකාමො, තස්ස ගුණාතිසයයොගසන්දස්සනත්ථං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්තිආදිනා ගාථත්තයමාහ. ගුණාතිසයයොගෙන හි වන්දනාරහභාවො, වන්දනාරහෙ ච කතා වන්දනා යථාධිප්පෙතං පයොජනං සාධෙතීති. තත්ථ යස්සා දෙසනාය සංවණ්ණනං කත්තුකාමො, සා න විනයදෙසනා විය කරුණාප්පධානා, නාපි අභිධම්මදෙසනා විය පඤ්ඤාප්පධානා, අථ ඛො කරුණාපඤ්ඤාප්පධානාති තදුභයප්පධානමෙව තාව සම්මාසම්බුද්ධස්ස ථොමනං කාතුං තම්මූලකත්තා සෙසරතනානං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ කිරතීති කරුණා, පරදුක්ඛං වික්ඛිපති අපනෙතීති අත්ථො. අථ වා කිණාතීති කරුණා, පරදුක්ඛෙ සති කාරුණිකං හිංසති විබාධතීති අත්ථො. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං කම්පනං හදයඛෙදං කරොතීති වා කරුණා. අථ වා කමිති සුඛං, තං රුන්ධතීති කරුණා. එසා හි පරදුක්ඛාපනයනකාමතාලක්ඛණා අත්තසුඛනිරපෙක්ඛතාය කාරුණිකානං සුඛං රුන්ධති විබන්ධතීති අත්ථො. කරුණාය සීතලං කරුණාසීතලං, කරුණාසීතලං හදයං අස්සාති කරුණාසීතලහදයො, තං කරුණාසීතලහදයං.

Allí, deseando realizar la reverencia a aquellas Tres Joyas, compuso tres versos comenzando con ‘Aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión’, para mostrar su posesión de cualidades extraordinarias. Pues por la posesión de cualidades extraordinarias surge la condición de ser digno de reverencia, y la reverencia hecha a quien es digno de ella cumple el propósito deseado. Allí, la enseñanza cuya explicación se desea realizar no es predominantemente compasiva como la enseñanza del Vinaya, ni predominantemente de sabiduría como la enseñanza del Abhidhamma, sino que es predominantemente de compasión y sabiduría; por lo tanto, para alabar al Perfectamente Iluminado resaltando ambas, se dice ‘Aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión’, etc., por ser Él la raíz de las joyas restantes. Allí, se llama compasión (karuṇā) porque ‘dispersa’ (kirati), es decir, que aparta o elimina el sufrimiento ajeno. O bien, compasión porque ‘hiere’ (kiṇāti), significando que, ante el sufrimiento ajeno, aflige o perturba al compasivo. O bien, compasión es lo que causa el temblor o la aflicción del corazón (hadayakheda) de los buenos ante el sufrimiento ajeno. O bien, ‘kam’ significa felicidad, y compasión es lo que la ‘obstruye’ (rundhati). Pues esta, teniendo como característica el deseo de eliminar el sufrimiento ajeno, obstruye o impide la felicidad propia de los compasivos debido a su desapego por el bienestar personal. Refrescado por la compasión es ‘karuṇāsītala’, aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión es ‘karuṇāsītalahadayo’; a él, ‘karuṇāsītalahadayaṃ’.

තත්ථ කිඤ්චාපි පරෙසං හිතොපසංහාරසුඛාදිඅපරිහානිච්ඡනසභාවතාය, බ්‍යාපාදාරතීනං උජුවිපච්චනීකතාය ච සත්තසන්තානගතසන්තාපවිච්ඡෙදනාකාරපවත්තියා මෙත්තාමුදිතානම්පි චිත්තසීතලභාවකාරණතා උපලබ්භති, තථාපි පරදුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තියා පරූපතාපාසහනරසා අවිහිංසාභූතා කරුණාව විසෙසෙන භගවතො චිත්තස්ස චිත්තපස්සද්ධි විය සීතිභාවනිමිත්තන්ති වුත්තං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති. කරුණාමුඛෙන වා මෙත්තාමුදිතානම්පි හදයසීතලභාවකාරණතා වුත්තාති දට්ඨබ්බා[Pg.3].

Allí, aunque en el amor benevolente (mettā) y en la alegría altruista (muditā) también se encuentra la causa de la frescura mental —debido a su naturaleza de desear el bienestar ajeno y la no privación de la felicidad, por ser la oposición directa a la malevolencia y al descontento, y por actuar de modo que cesa el tormento en el flujo mental de los seres—, no obstante, se dice ‘corazón refrescado por la compasión’ porque la compasión, que actúa eliminando el sufrimiento ajeno y tiene como esencia la intolerancia ante el tormento de otros, siendo la no-violencia (avihiṃsā), es especialmente el motivo de la frescura del corazón del Bendito, al igual que la tranquilidad mental (cittapassaddhi). O bien, debe entenderse que a través de la compasión se menciona también la causa de la frescura del corazón producida por el amor benevolente y la alegría altruista.

අථ වා ඡඅසාධාරණඤාණවිසෙසනිබන්ධනභූතා සාතිසයං නිරවසෙසඤ්ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං විය සවිසයබ්‍යාපිතාය මහාකරුණාභාවමුපගතා කරුණාව භගවතො අභිසයෙන හදයසීතලභාවහෙතූති ආහ ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති.

O bien, se dice ‘corazón refrescado por la compasión’ porque la compasión, habiendo alcanzado el estado de gran compasión (mahākaruṇā) por su amplitud sobre su objeto —al igual que el conocimiento omnisciente (sabbaññutaññāṇa) que es absoluto y sin resto—, vinculada a la distinción de los seis conocimientos extraordinarios, es la causa de la frescura del corazón del Bendito en grado sumo.

අථ වා සතිපි මෙත්තාමුදිතානං සාතිසයෙ හදයසීතිභාවනිබන්ධනත්තෙ සකලබුද්ධගුණවිසෙසකාරණතාය තාසම්පි කාරණන්ති කරුණාව භගවතො ‘‘හදයසීතලභාවකාරණ’’න්ති වුත්තා. කරුණානිදානා හි සබ්බෙපි බුද්ධගුණා, කරුණානුභාවනිබ්බාපියමානසංසාරදුක්ඛසන්තාපස්ස හි භගවතො පරදුක්ඛාපනයනකාමතාය අනෙකානිපි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පානං අකිලන්තරූපස්සෙව නිරවසෙසබුද්ධකරධම්මසම්භරණනියතස්ස සමධිගතධම්මාධිපතෙය්‍යස්ස ච සන්නිහිතෙසුපි සත්තසඞ්ඝාටසමුපනීතහදයූපතාපනිමිත්තෙසු න ඊසකම්පි චිත්තසීතිභාවස්ස අඤ්ඤථත්තමහොසීති. එතස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ තීසුපි අවත්ථාසු භගවතො කරුණා සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා.

O bien, aunque el amor benevolente y la alegría altruista son causas de una frescura extraordinaria del corazón, se dice que solo la compasión es la ‘causa de la frescura del corazón’ del Bendito por ser la causa de todas las cualidades especiales de un Buddha, siendo también causa de aquellas. Pues todas las cualidades de un Buddha tienen su origen en la compasión; ya que el Bendito, cuyo ardor por el sufrimiento del saṃsāra fue extinguido por el poder de la compasión, debido a su deseo de eliminar el sufrimiento ajeno, no experimentó ni el más mínimo cambio en la frescura de su corazón —incluso ante el tormento del corazón provocado por las multitudes de seres—, estando dedicado a acumular todos los factores necesarios para la iluminación sin excepción y sin cansancio durante muchos e innumerables eones, habiendo alcanzado la soberanía sobre el Dhamma. Y en esta interpretación del significado, debe entenderse que la compasión del Bendito está incluida en los tres estados.

පජානාතීති පඤ්ඤා, යථාසභාවං පකාරෙහි පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. පඤ්ඤාව ඤෙය්‍යාවරණප්පහානතො පකාරෙහි ධම්මසභාවජොතනට්ඨෙන පජ්ජොතොති පඤ්ඤාපජ්ජොතො. සවාසනප්පහානතො විසෙසෙන හතං සමුග්ඝාටිතං විහතං. පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන විහතං පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතං. මුය්හන්ති තෙන, සයං වා මුය්හති, මොහනමත්තමෙව වා තන්ති මොහො, අවිජ්ජා. ස්වෙව විසයසභාවපටිච්ඡාදනකරණතො අන්ධකාරසරික්ඛතාය තමො වියාති තමො. පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතො මොහතමො එතස්සාති පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමො, තං පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං. සබ්බෙසම්පි හි ඛීණාසවානං සතිපි පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන අවිජ්ජන්ධකාරස්ස විහතභාවෙ සද්ධාධිමුත්තෙහි විය දිට්ඨිප්පත්තානං සාවකෙහි පච්චෙකසම්බුද්ධෙහි ච සවාසනප්පහානෙන සම්මාසම්බුද්ධානං කිලෙසප්පහානස්ස විසෙසො විජ්ජතීති සාතිසයෙන අවිජ්ජාප්පහානෙන භගවන්තං ථොමෙන්තො ආහ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති.

«Saber es sabiduría (paññā)»; el significado es que penetra las cosas de acuerdo con su naturaleza intrínseca (yathāsabhāvaṃ) de diversas maneras. La sabiduría misma es una lámpara (pajjoto) en el sentido de que ilumina la naturaleza de los fenómenos (dhammasabhāva) mediante la eliminación de las obstrucciones a lo que debe ser conocido (ñeyyāvaraṇa); de ahí «lámpara de la sabiduría» (paññāpajjoto). «Destruido» (vihataṃ) significa especialmente golpeado, erradicado o eliminado junto con las impresiones latentes (savāsanappahānato). Lo que ha sido destruido por la lámpara de la sabiduría es «destruido por la lámpara de la sabiduría» (paññāpajjotavihataṃ). Aquello por lo cual se confunden, o que se confunde por sí mismo, o que es meramente el estado de confusión, es el «engaño» (moho), la ignorancia (avijjā). Debido a que oculta la naturaleza de los objetos, es como la oscuridad, por lo tanto es «tinieblas» (tamo). Aquel para quien las tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría es «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría» (paññāpajjotavihatamohatamo); a él, «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». Pues, aunque el estado de destrucción de la oscuridad de la ignorancia mediante la lámpara de la sabiduría existe en todos los que han extinguido las impurezas (khīṇāsavānaṃ), existe una distinción en el abandono de las impurezas de los Perfectamente Iluminados (sammāsambuddhānaṃ) con respecto a los discípulos liberados por la fe o los que han alcanzado la visión, y los Paccekabuddhas, debido al abandono de las impresiones latentes (savāsanappahānena). Así, alabando al Bendito por su eminente abandono de la ignorancia, dijo: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría».

අථ වා අන්තරෙන පරොපදෙසං අත්තනො සන්තානෙ අච්චන්තං අවිජ්ජන්ධකාරවිගමස්ස නිබ්බත්තිතත්තා, තථා සබ්බඤ්ඤුතාය බලෙසු ච වසීභාවස්ස සමධිගතත්තා, පරසන්තතියඤ්ච ධම්මදෙසනාතිසයානුභාවෙන සම්මදෙව තස්ස [Pg.4] පවත්තිතත්තා භගවාව විසෙසතො මොහතමවිගමෙන ථොමෙතබ්බොති ආහ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො’’ති පදෙන භගවතො පටිවෙධපඤ්ඤා විය දෙසනාපඤ්ඤාපි සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, එකසෙසනයෙන වා සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා.

O bien, debido a que la desaparición absoluta de la oscuridad de la ignorancia se produjo en su propio flujo de continuidad sin la instrucción de otros, y asimismo debido a que alcanzó la maestría en la omnisciencia y en los poderes, y debido a que esta desaparición se produjo perfectamente en el flujo de continuidad de otros mediante el poder de la excelencia de su enseñanza del Dhamma, el Bendito debe ser elogiado especialmente por la desaparición de las tinieblas del engaño; por ello dijo: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». En esta variante de significado, mediante el término «lámpara de la sabiduría», debe entenderse que, por una designación general o por el método de elisión (ekasesanaya), se incluye tanto la sabiduría de penetración del Bendito como su sabiduría de enseñanza.

අථ වා භගවතො ඤාණස්ස ඤෙය්‍යපරියන්තිකත්තා සකලඤෙය්‍යධම්මසභාවාවබොධනසමත්ථෙන අනාවරණඤාණසඞ්ඛාතෙන පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන සබ්බඤෙය්‍යධම්මසභාවච්ඡාදකස්ස මොහන්ධකාරස්ස විධමිතත්තා අනඤ්ඤසාධාරණො භගවතො මොහතමවිනාසොති කත්වා වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. එත්ථ ච මොහතමවිධමනන්තෙ අධිගතත්තා අනාවරණඤාණං කාරණූපචාරෙන සසන්තානෙ මොහතමවිධමනන්ති දට්ඨබ්බං. අභිනීහාරසම්පත්තියා සවාසනප්පහානමෙව හි කිලෙසානං ඤෙය්‍යාවරණපහානන්ති, පරසන්තානෙ පන මොහතමවිධමනස්ස කාරණභාවතො ඵලූපචාරෙන අනාවරණඤාණං ‘‘මොහතමවිධමන’’න්ති වුච්චතීති.

O bien, puesto que el conocimiento del Bendito tiene como límite todo lo que puede ser conocido, habiendo disipado con la lámpara de la sabiduría —conocida como conocimiento sin obstrucciones (anāvaraṇañāṇa)— la oscuridad del engaño que oculta la naturaleza de todos los fenómenos cognoscibles, la destrucción de las tinieblas del engaño por parte del Bendito es única y no compartida con otros; por ello se dice: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». Y aquí, debe entenderse que el conocimiento sin obstrucciones, al haber sido alcanzado tras la disipación de las tinieblas del engaño, se denomina «disipación de las tinieblas del engaño» en su propio flujo de continuidad mediante una metáfora de la causa (kāraṇūpacārena). Pues el abandono de las impurezas junto con las impresiones latentes debido a la perfección de su resolución inicial es precisamente el abandono de las obstrucciones a lo cognoscible; pero en relación con el flujo de continuidad de otros, puesto que es la causa de la disipación de las tinieblas del engaño, el conocimiento sin obstrucciones se llama «disipación de las tinieblas del engaño» mediante una metáfora del fruto (phalūpacārena).

කිං පන කාරණං අවිජ්ජාසමුග්ඝාතොයෙවෙකො පහානසම්පත්තිවසෙන භගවතො ථොමනානිමිත්තං ගය්හති, න පන සාතිසයං නිරවසෙසකිලෙසපහානන්ති? තප්පහානවචනෙනෙව තදෙකට්ඨතාය සකලසංකිලෙසගණසමුග්ඝාතස්ස ජොතිතභාවතො. න හි සො තාදිසො කිලෙසො අත්ථි, යො නිරවසෙසඅවිජ්ජාප්පහානෙන න පහීයතීති.

¿Cuál es la razón por la que solo la erradicación de la ignorancia se toma como motivo de elogio al Bendito en términos de la perfección de su abandono, y no el abandono eminente de todas las impurezas sin excepción? Porque al mencionar su abandono, se ilumina la erradicación de todo el conjunto de impurezas (sakalasaṃkilesagaṇa) debido a que estas residen en el mismo lugar que ella. Pues no existe impureza tal que no sea abandonada mediante el abandono total de la ignorancia.

අථ වා විජ්ජා විය සකලකුසලධම්මසමුප්පත්තියා නිරවසෙසාකුසලධම්මනිබ්බත්තියා සංසාරප්පවත්තියා ච අවිජ්ජා පධානකාරණන්ති තබ්බිඝාතවචනෙන සකලසංකිලෙසගණසමුග්ඝාතො වුත්තො එව හොතීති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති.

O bien, así como el conocimiento claro (vijjā) es la causa de la aparición de todos los fenómenos beneficiosos, la ignorancia es la causa principal de la producción de todos los fenómenos perjudiciales sin excepción y de la continuidad del saṃsāra; por lo tanto, al mencionar su destrucción, ya se ha expresado la erradicación de todo el conjunto de impurezas. Por eso se dice: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría».

නරා ච අමරා ච නරාමරා, සහ නරාමරෙහීති සනරාමරො, සනරාමරො ච සො ලොකො චාති සනරාමරලොකො, තස්ස ගරූති සනරාමරලොකගරු, තං සනරාමරලොකගරුං. එතෙන දෙවමනුස්සානං විය තදවසිට්ඨසත්තානම්පි යථාරහං ගුණවිසෙසාවහතාය භගවතො උපකාරතං දස්සෙති. න චෙත්ථ පධානාප්පධානභාවො චොදෙතබ්බො. අඤ්ඤො හි සද්දක්කමො, අඤ්ඤො අත්ථක්කමො. එදිසෙසු හි සමාසපදෙසු පධානම්පි අප්පධානං විය නිද්දිසීයති යථා ‘‘සරාජිකාය පරිසායා’’ති [Pg.5] (අප. අට්ඨ. 1.1.82). කාමඤ්චෙත්ථ සත්තසඞ්ඛාරොකාසවසෙන තිවිධො ලොකො, ගරුභාවස්ස පන අධිප්පෙතත්තා ගරුකරණසමත්ථස්සෙව සත්තලොකස්ස වසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බො. සො හි ලොකීයන්ති එත්ථ පුඤ්ඤපාපානි තබ්බිපාකො චාති ‘‘ලොකො’’ති වුච්චති. අමරග්ගහණෙන චෙත්ථ උපපත්තිදෙවා අධිප්පෙතා.

Humanos (narā) e inmortales (amarā) son «humanos e inmortales» (narāmarā). Con los humanos e inmortales es «con humanos e inmortales» (sanarāmaro). Aquel que es tanto «con humanos e inmortales» como «el mundo» es el «mundo con sus humanos e inmortales» (sanarāmaraloko). Su maestro o guía (garu) es el «maestro del mundo con sus humanos e inmortales» (sanarāmaralokagaru); a ese «maestro del mundo con sus humanos e inmortales». Con esto se muestra la utilidad del Bendito para los seres restantes, así como para los dioses y humanos, al aportarles cualidades excelentes según corresponda. Aquí no debe cuestionarse la distinción entre lo principal y lo secundario. Pues uno es el orden de las palabras y otro el orden del significado. En tales términos compuestos, incluso lo principal se indica como si fuera secundario, como en la expresión «con la asamblea que incluye al rey» (sarājikāya parisāyā). Aunque el mundo es de tres tipos según los seres (satta), las formaciones (saṅkhāra) y el espacio (okāsa), dado que se pretende el estado de venerable, el significado debe tomarse en relación con el mundo de los seres, que es el único capaz de mostrar reverencia. Pues se llama «mundo» (loko) porque en él se experimentan (lokīyanti) los méritos, los deméritos y sus frutos. Mediante el término «inmortales», se hace referencia aquí a los dioses por nacimiento (upapattidevā).

අථ වා සමූහත්ථො ලොක-සද්දො සමුදායවසෙන ලොකීයති පඤ්ඤාපීයතීති. සහ නරෙහීති සනරා, සනරා ච තෙ අමරා චාති සනරාමරා, තෙසං ලොකොති සනරාමරලොකොති පුරිමනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. අමර-සද්දෙන චෙත්ථ විසුද්ධිදෙවාපි සඞ්ගය්හන්ති. තෙ හි මරණාභාවතො පරමත්ථතො අමරා, නරාමරානංයෙව ගහණං උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති (දී. නි. 1.157). තථා හි සබ්බානත්ථපරිහරණපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තමුපකාරිතාය අපරිමිතනිරුපමප්පභාවගුණවිසෙසසමඞ්ගිතාය ච සබ්බසත්තුත්තමො භගවා අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං උත්තමං ගාරවට්ඨානං. තෙන වුත්තං ‘‘සනරාමරලොකගරු’’න්ති.

O bien, la palabra «mundo» (loka) tiene un sentido colectivo, pues se percibe o se conoce como una totalidad. «Con humanos» son «con humanos» (sanarā); aquellos que son tanto «con humanos» como «inmortales» son «humanos e inmortales» (sanarāmarā). El mundo de ellos es el «mundo con humanos e inmortales», debiéndose aplicar según el método anterior. Mediante la palabra «inmortal» (amara) se incluyen aquí también los dioses por pureza (visuddhidevā). Pues ellos son inmortales en el sentido último debido a la ausencia de muerte. La mención de solo humanos e inmortales es por vía de una designación excelente, tal como «maestro de dioses y humanos». Pues, debido a su extrema utilidad para la progenie que incluye a dioses y humanos —precedida por la evitación de todo daño, dedicada a la provisión de bienestar y felicidad sin excepción, y mediante una perfección de esfuerzo insuperable— y por estar dotado de cualidades excelentes de poder ilimitado e incomparable, el Bendito es el ser supremo entre todos los seres y el objeto de suprema reverencia para los infinitos seres en los infinitos sistemas de mundos. Por eso se dijo: «maestro del mundo con sus humanos e inmortales».

සොභනං ගතං ගමනං එතස්සාති සුගතො. භගවතො හි වෙනෙය්‍යජනුපසඞ්කමනං එකන්තෙන තෙසං හිතසුඛනිප්ඵාදනතො සොභනං, තථා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය දුතවිලම්බිතඛලිතානුකඩ්ඪනනිප්පීළනුක්කුටිකකුටිලාකුලතාදි- දොසරහිතමවහසිතරාජහංසවසභවාරණමිගරාජගමනං කායගමනං ඤාණගමනඤ්ච විපුලනිම්මලකරුණාසතිවීරියාදිගුණවිසෙසසහිතමභිනීහාරතො යාව මහාබොධි නිරවජ්ජතාය සොභනමෙවාති.

«Aquel cuyo ir o trayectoria es excelente» es el Sugato. Pues el acercamiento del Bendito a las personas que deben ser guiadas es excelente, ya que produce exclusivamente su bienestar y felicidad. Asimismo, debido a que su cuerpo físico está adornado con las marcas principales y secundarias, su caminar físico —libre de defectos como la rapidez excesiva, la lentitud, los tropiezos, el arrastrar los pies, el andar comprimido, en cuclillas, tortuoso o desordenado, y que supera el caminar del rey de los cisnes, del buey líder, del elefante real y del rey de las bestias— y su trayectoria de conocimiento (ñāṇagamana), acompañada de cualidades especiales como una compasión, atención y energía vastas y puras, desde su resolución inicial hasta la Gran Iluminación, es ciertamente excelente por ser intachable.

අථ වා සයම්භූඤාණෙන සකලමපි ලොකං පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන පරිජානන්තො ඤාණෙන සම්මා ගතො අවගතොති සුගතො, තථා ලොකසමුදයං පහානාභිසමයවසෙන පජහන්තො අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදෙන්තො සම්මා ගතො අතීතොති සුගතො, ලොකනිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො අධිගතොති සුගතො, ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං භාවනාභිසමයවසෙන සම්මා [Pg.6] ගතො පටිපන්නොති සුගතො. ‘‘සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො’’තිආදිනා නයෙන (මහානි. 38) අයමත්ථො විභාවෙතබ්බොති.

O de otro modo, se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha comprendido bien mediante el conocimiento, al comprender plenamente todo el mundo a través del logro de la comprensión plena (pariññābhisamaya). Del mismo modo, se le llama Sugato porque ha ido correctamente, habiendo trascendido en el pasado el origen del mundo, abandonándolo mediante el logro del abandono (pahānabhisamaya) y alcanzando el estado de no reincidencia. Se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha alcanzado la cesación del mundo, el Nibbāna, mediante el logro de la realización (sacchikiriyābhisamaya). Se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha practicado el sendero que conduce a la cesación del mundo mediante el logro del desarrollo (bhāvanābhisamaya). Este significado debe explicarse según el método del Mahāniddesa: 'Sugato es aquel que, por los estados aflictivos que han sido abandonados por el sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga), no vuelve a esos estados aflictivos, no regresa ni retorna a ellos', y así sucesivamente.

අථ වා සුන්දරං ඨානං සම්මාසම්බොධිං, නිබ්බානමෙව වා ගතො අධිගතොති සුගතො. යස්මා වා භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං වෙනෙය්‍යානං යථාරහං කාලයුත්තමෙව ච ධම්මං භාසති, තස්මා සම්මා ගදති වදතීති සුගතො ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. ඉති සොභනගමනතාදීහි සුගතො, තං සුගතං.

O bien, se le llama Sugato porque ha ido o alcanzado un lugar hermoso, es decir, la perfecta iluminación (sammāsambodhi) o el propio Nibbāna. O, dado que habla una enseñanza que es verdadera, real, beneficiosa y oportuna para quienes deben ser guiados, se le llama Sugato en el sentido de que 'habla correctamente' (sammā gadati), convirtiendo la letra 'd' (de gadati) en 't' (para formar sugata). Así, es Sugato por su excelente partida y otras razones; a ese Sugato (venero).

පුඤ්ඤපාපකෙහි උපපජ්ජනවසෙන ගන්තබ්බතො ගතියො, උපපත්තිභවවිසෙසා. තා පන නිරයාදිවසෙන පඤ්චවිධා. තා හි සකලස්සපි භවගාමිකම්මස්ස අරියමග්ගාධිගමෙන අවිපාකාරහභාවකරණෙන නිවත්තිතත්තා භගවා පඤ්චහිපි ගතීහි සුට්ඨු මුත්තො විසංයුත්තොති ආහ ‘‘ගතිවිමුත්ත’’න්ති. එතෙන භගවතො කත්ථචිපි අපරියාපන්නතං දස්සෙති, යතො භගවා ‘‘දෙවාතිදෙවො’’ති වුච්චති. තෙනාහ –

Los destinos (gatiyo) son estados específicos de existencia o renacimiento a los que se debe ir en virtud de las acciones meritorias o deméritos. Estos son de cinco tipos, como los infiernos y otros. El Bienaventurado está bien liberado y desvinculado de esos cinco destinos, ya que todas las acciones que conducen a la existencia han sido anuladas mediante el logro del Noble Sendero, que las hace incapaces de producir resultados; por ello se dice que es 'liberado de los destinos' (gativimutta). Con esto, se muestra que el Bienaventurado no pertenece a ninguna categoría de existencia, por lo cual es llamado 'Dios de los dioses' (devātidevo). Por eso se dijo:

‘‘යෙන දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො;

යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ;

තෙ මය්හං ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා’’ති. (අ. නි. 4.36);

aquello por lo cual podría haber renacido como un deva, o como un gandhabba que vuela por el aire; aquello por lo cual podría haber ido a un estado de yakkha, o nacido como un ser humano; esos influjos (āsavā) en mí han sido agotados, destruidos y eliminados' (A. Ni. 4.36).

තංතංගතිසංවත්තනකානඤ්හි කම්මකිලෙසානං අග්ගමග්ගෙන බොධිමූලෙයෙව සුප්පහීනත්තා නත්ථි භගවතො ගතිපරියාපන්නතාති අච්චන්තමෙව භගවා සබ්බභවයොනිගතිවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසත්තාවාසසත්තනිකායෙහි සුපරිමුත්තො. තං ගතිවිමුත්තං. වන්දෙති නමාමි, ථොමෙමීති වා අත්ථො.

Debido a que las acciones y deficiencias que conducen a tales diversos destinos han sido completamente abandonadas en la raíz misma de la iluminación mediante el sendero supremo, el Bienaventurado no pertenece a ningún destino. Por lo tanto, el Bienaventurado está absolutamente liberado de todos los tipos de existencia, matrices, destinos, estaciones para la conciencia y moradas de seres. A ese liberado de los destinos (lo venero). 'Vandeti' significa que lo adoro o lo alabo.

අථ වා ගතිවිමුත්තන්ති අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුප්පත්තියා භගවන්තං ථොමෙති. එත්ථ හි ද්වීහි ආකාරෙහි භගවතො ථොමනා වෙදිතබ්බා අත්තහිතසම්පත්තිතො පරහිතපටිපත්තිතො ච. තෙසු අත්තහිතසම්පත්ති අනාවරණඤාණාධිගමතො, සවාසනානං සබ්බෙසං කිලෙසානං අච්චන්තපහානතො, අනුපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තිතො ච වෙදිතබ්බා. පරහිතපටිපත්ති ලාභසක්කාරාදිනිරපෙක්ඛචිත්තස්ස සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකධම්මදෙසනතො, විරුද්ධෙසුපි නිච්චං හිතජ්ඣාසයවසෙන ඤාණපරිපාකකාලාගමනතො ච. සා පනෙත්ථ ආසයතො පයොගතො ච දුවිධා පරහිතපටිපත්ති, තිවිධා [Pg.7] ච අත්තහිතසම්පත්ති පකාසිතා හොති, කථං? ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති එතෙන ආසයතො පරහිතපටිපත්ති, සම්මාගදනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන පයොගතො පරහිතපටිපත්ති, ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං ගතිවිමුත්ත’’න්ති එතෙහි චතුසච්චපටිවෙධත්ථෙන ච සුගත-සද්දෙන තිවිධාපි අත්තහිතසම්පත්ති, අවසිට්ඨත්ථෙන තෙන ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති එතෙන ච සබ්බාපි අත්තහිතසම්පත්ති පරහිතපටිපත්ති පකාසිතා හොතීති.

O bien, con las palabras 'liberado de los destinos' (gativimuttanti), se alaba al Bienaventurado por haber alcanzado el elemento del Nibbāna sin residuo. Aquí, la alabanza al Bienaventurado debe entenderse de dos maneras: por la perfección de su propio beneficio (attahitasampatti) y por su práctica para el beneficio de otros (parahitapaṭipatti). Entre estas, la perfección del propio beneficio debe entenderse por el logro del conocimiento sin obstrucciones, por el abandono absoluto de todos los estados aflictivos junto con sus impresiones residuales, y por el alcance del Nibbāna sin residuo. La práctica para el beneficio de otros se entiende por la enseñanza de la doctrina que conduce a la salida de todo sufrimiento, realizada por una mente desapegada de ganancias y honores, y por la maduración del conocimiento ajeno siempre con una intención benévola incluso hacia los adversos. Esta práctica para el beneficio ajeno se declara aquí de dos formas: por la intención y por la aplicación; y la perfección del propio beneficio se declara de tres formas. ¿Cómo? Con 'corazón refrescado por la compasión' se muestra la práctica para el beneficio ajeno según la intención; con la palabra 'sugata', en el sentido de hablar correctamente, se muestra la práctica para el beneficio ajeno según la aplicación; con la palabra 'sugata', en el sentido de la penetración de las cuatro verdades, se muestran las tres formas de perfección del propio beneficio; y con el término restante, 'cuyas tinieblas de la ignorancia han sido destruidas por la antorcha de la sabiduría', se declaran todas las perfecciones del propio beneficio y de la práctica para el beneficio de otros.

අථ වා තීහි ආකාරෙහි භගවතො ථොමනා වෙදිතබ්බා – හෙතුතො ඵලතො උපකාරතො ච. තත්ථ හෙතු මහාකරුණා, සා පඨමපදෙන දස්සිතා. ඵලං චතුබ්බිධං ඤාණසම්පදා පහානසම්පදා ආනුභාවසම්පදා රූපකායසම්පදා චාති. තාසු ඤාණපහානසම්පදා දුතියපදෙන සච්චපටිවෙධත්ථෙන ච සුගත-සද්දෙන පකාසිතා හොන්ති, ආනුභාවසම්පදා පන තතියපදෙන, රූපකායසම්පදා යථාවුත්තකායගමනසොභනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරියා විනා තදභාවතො. උපකාරො අනන්තරං අබාහිරං කරිත්වා තිවිධයානමුඛෙන විමුත්තිධම්මදෙසනා. සො සම්මාගදනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන පකාසිතො හොතීති වෙදිතබ්බං.

O bien, la alabanza al Bienaventurado debe entenderse de tres maneras: por la causa (hetu), por el fruto (phala) y por el beneficio o ayuda (upakāra). Allí, la causa es la gran compasión, la cual se muestra con la primera frase. El fruto es de cuatro tipos: la perfección del conocimiento (ñāṇasampadā), la perfección del abandono (pahānasampadā), la perfección del poder (ānubhāvasampadā) y la perfección del cuerpo físico (rūpakāyasampadā). De estas, la perfección del conocimiento y del abandono se declaran con la segunda frase y con la palabra 'sugata' en el sentido de penetración de las verdades; la perfección del poder con la tercera frase; y la perfección del cuerpo físico con la palabra 'sugata' en el sentido de la belleza del movimiento corporal ya mencionada, pues sin la plenitud de las marcas y señales menores, tal belleza no existiría. El beneficio es la enseñanza de la doctrina de la liberación a través de los tres vehículos, realizada de manera inmediata y sin exclusiones. Se debe entender que esto se declara con la palabra 'sugata' en el sentido de hablar correctamente.

තත්ථ ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති එතෙන සම්මාසම්බොධියා මූලං දස්සෙති. මහාකරුණාය සඤ්චොදිතමානසො හි භගවා සංසාරපඞ්කතො සත්තානං සමුද්ධරණත්ථං කතාභිනීහාරො අනුපුබ්බෙන පාරමියො පූරෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අධිගතොති කරුණා සම්මාසම්බොධියා මූලං. ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති එතෙන සම්මාසම්බොධිං දස්සෙති. අනාවරණඤාණපදට්ඨානඤ්හි මග්ගඤාණං, මග්ගඤාණපදට්ඨානඤ්ච අනාවරණඤාණං සම්මාසම්බොධීති වුච්චතීති. සම්මාගමනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන සම්මාසම්බොධියා පටිපත්තිං දස්සෙති ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහනකාමසුඛල්ලිකත්තකිලමථානුයොග-සස්සතුච්ඡෙදාභිනිවෙසාදි-අන්තද්වයරහිතාය කරුණාපඤ්ඤාපරිග්ගහිතාය මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා පකාසනතො සුගත-සද්දස්ස. ඉතරෙහි සම්මාසම්බොධියා පධානාප්පධානභෙදං පයොජනං දස්සෙති. සංසාරමහොඝතො සත්තසන්තාරණඤ්හෙත්ථ පධානං පයොජනං, තදඤ්ඤමප්පධානං. තෙසු පධානෙන පරහිතපටිපත්තිං දස්සෙති, ඉතරෙන අත්තහිතසම්පත්තිං, තදුභයෙන අත්තහිතාය පටිපන්නාදීසු චතූසු පුග්ගලෙසු භගවතො [Pg.8] චතුත්ථපුග්ගලභාවං දස්සෙති. තෙන ච අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යභාවං, උත්තමවන්දනීයභාවං, අත්තනො ච වන්දනකිරියාය ඛෙත්තඞ්ගතභාවං දස්සෙති.

Allí, con 'corazón refrescado por la compasión', se muestra la raíz de la perfecta iluminación. Pues el Bienaventurado, con la mente impulsada por la gran compasión, hizo el firme propósito de rescatar a los seres del fango del saṃsāra y, habiendo completado gradualmente las perfecciones, alcanzó la suprema y perfecta iluminación; por lo tanto, la compasión es la raíz de la perfecta iluminación. Con 'cuyas tinieblas de la ignorancia han sido destruidas por la antorcha de la sabiduría', se muestra la perfecta iluminación. Pues el conocimiento del sendero es la base del conocimiento sin obstrucciones, y el conocimiento sin obstrucciones, basado en el conocimiento del sendero, se llama perfecta iluminación. Con la palabra 'sugata' en el sentido de ir correctamente, se muestra la práctica para la perfecta iluminación, pues la palabra 'sugata' expresa la práctica del camino medio, que está libre de los dos extremos: la pereza y la agitación, el estancamiento y el esfuerzo excesivo, la indulgencia en los placeres sensoriales y la mortificación personal, y las inclinaciones hacia el eternoismo o el nihilismo; y que está sostenida por la compasión y la sabiduría. Con los otros términos, se muestra el propósito principal y secundario de la perfecta iluminación. Cruzar a los seres del gran océano del saṃsāra es aquí el propósito principal, y lo demás es secundario. Entre estos, con el principal se muestra la práctica para el beneficio ajeno, y con el otro la perfección del propio beneficio. Con ambos, se muestra que el Bienaventurado es el cuarto tipo de persona entre los cuatro individuos (el que practica para su propio beneficio y el de otros). Y con ello, se muestra su condición de campo supremo de méritos, su condición de ser digno de la máxima veneración, y el hecho de que la propia acción de venerarlo ha encontrado el campo de cultivo perfecto.

එත්ථ ච කරුණාගහණෙන ලොකියෙසු මහග්ගතභාවප්පත්තාසාධාරණගුණදීපනතො භගවතො සබ්බලොකියගුණසම්පත්ති දස්සිතා හොති, පඤ්ඤාගහණෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපදට්ඨානමග්ගඤාණදීපනතො සබ්බලොකුත්තරගුණසම්පත්ති. තදුභයග්ගහණසිද්ධො හි අත්ථො ‘‘සනරාමරලොකගරු’’න්තිආදිනා විපඤ්චීයතීති. කරුණාගහණෙන ච උපගමනං නිරුපක්කිලෙසං දස්සෙති, පඤ්ඤාගහණෙන අපගමනං. තථා කරුණාගහණෙන ලොකසමඤ්ඤානුරූපං භගවතො පවත්තිං දස්සෙති ලොකවොහාරවිසයත්තා කරුණාය, පඤ්ඤාගහණෙන සමඤ්ඤාය අනතිධාවනං. සභාවානවබොධෙන හි ධම්මානං සමඤ්ඤං අතිධාවිත්වා සත්තාදිපරාමසනං හොතීති. තථා කරුණාගහණෙන මහාකරුණාසමාපත්තිවිහාරං දස්සෙති, පඤ්ඤාගහණෙන තීසු කාලෙසු අප්පටිහතඤාණං චතුසච්චඤාණං චතුපටිසම්භිදාඤාණං චතුවෙසාරජ්ජඤාණං, කරුණාගහණෙන මහාකරුණාසමාපත්තිඤාණස්ස ගහිතත්තා සෙසාධාරණඤාණානි ඡ අභිඤ්ඤා අට්ඨසු පරිසාසු අකම්පනඤාණානි දස බලානි චුද්දස බුද්ධඤාණානි සොළස ඤාණචරියා අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි සත්තසත්තති ඤාණවත්ථූනීති එවමාදීනං අනෙකෙසං පඤ්ඤාපභෙදානං වසෙන ඤාණචාරං දස්සෙති. තථා කරුණාගහණෙන චරණසම්පත්තිං, පඤ්ඤාගහණෙන විජ්ජාසම්පත්තිං. කරුණාගහණෙන අත්තාධිපතිතා, පඤ්ඤාගහණෙන ධම්මාධිපතිතා. කරුණාගහණෙන ලොකනාථභාවො, පඤ්ඤාගහණෙන අත්තනාථභාවො. තථා කරුණාගහණෙන පුබ්බකාරිභාවො, පඤ්ඤාගහණෙන කතඤ්ඤුතා. කරුණාගහණෙන අපරන්තපතා, පඤ්ඤාගහණෙන අනත්තන්තපතා. කරුණාගහණෙන වා බුද්ධකරධම්මසිද්ධි, පඤ්ඤාගහණෙන බුද්ධභාවසිද්ධි. තථා කරුණාගහණෙන පරෙසං තාරණං, පඤ්ඤාගහණෙන සයං තාරණං. තථා කරුණාගහණෙන සබ්බසත්තෙසු අනුග්ගහචිත්තතා, පඤ්ඤාගහණෙන සබ්බධම්මෙසු විරත්තචිත්තතා දස්සිතා හොති.

Y aquí, mediante la inclusión de la compasión (karuṇā), se muestra la perfección de todas las cualidades mundanas del Bienaventurado, al señalar las cualidades extraordinarias que han alcanzado el estado de grandeza entre las mundanas; mediante la inclusión de la sabiduría (paññā), se muestra la perfección de todas las cualidades supramundanas, al señalar el conocimiento del sendero que es la base del conocimiento de la omnisciencia. Pues el significado establecido por la inclusión de ambas se detalla con las palabras 'maestro del mundo de los hombres y de los dioses', etc. Mediante la inclusión de la compasión se muestra el acercamiento a los seres sin impurezas, y mediante la inclusión de la sabiduría, el desapego. Asimismo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la conducta del Bienaventurado conforme a las convenciones del mundo, por ser la compasión el ámbito de la expresión mundana; y mediante la inclusión de la sabiduría, la no adherencia a tales convenciones. Pues, por la falta de comprensión de la naturaleza intrínseca de los fenómenos, surge el aferramiento a los seres, etc., al sobrepasar las convenciones. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la morada en la consecución de la gran compasión; mediante la inclusión de la sabiduría se muestra el curso del conocimiento por medio de diversos tipos de sabiduría como: el conocimiento sin obstrucciones en los tres tiempos, el conocimiento de las cuatro verdades, el conocimiento de las cuatro discriminaciones analíticas, el conocimiento de las cuatro intrepideces; y habiéndose incluido el conocimiento de la consecución de la gran compasión por la mención de la compasión, se muestran los demás conocimientos comunes, los seis conocimientos directos, los conocimientos de firmeza ante las ocho asambleas, los diez poderes, los catorce conocimientos de un Buddha, las dieciséis prácticas de conocimiento, las dieciocho cualidades búdicas, los cuarenta y cuatro fundamentos del conocimiento, los setenta y siete fundamentos del conocimiento, y así sucesivamente. Asimismo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la perfección en la conducta (caraṇasampatti), y mediante la inclusión de la sabiduría, la perfección en el conocimiento (vijjāsampatti). Por la inclusión de la compasión, la soberanía sobre sí mismo; por la inclusión de la sabiduría, la soberanía sobre el Dhamma. Por la inclusión de la compasión, su condición de protector del mundo; por la inclusión de la sabiduría, su condición de protector de sí mismo. Asimismo, por la inclusión de la compasión, su condición de benefactor previo; por la inclusión de la sabiduría, su gratitud. Por la inclusión de la compasión, la ausencia de tormento para otros; por la inclusión de la sabiduría, la ausencia de tormento para sí mismo. O bien, mediante la inclusión de la compasión, la realización de las cualidades que hacen al Buddha; mediante la inclusión de la sabiduría, la realización de la condición de Buddha. Asimismo, por la inclusión de la compasión, el cruce de los demás; por la inclusión de la sabiduría, el propio cruce. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la mente de beneficio hacia todos los seres, y mediante la inclusión de la sabiduría, la mente de desapego hacia todos los fenómenos.

සබ්බෙසඤ්ච බුද්ධගුණානං කරුණා ආදි තන්නිදානභාවතො, පඤ්ඤා පරියොසානං තතො උත්තරි කරණීයාභාවතො. ඉති ආදිපරියොසානදස්සනෙන සබ්බෙ බුද්ධගුණා දස්සිතා හොන්ති. තථා කරුණාගහණෙන සීලක්ඛන්ධපුබ්බඞ්ගමො [Pg.9] සමාධික්ඛන්ධො දස්සිතො හොති. කරුණානිදානඤ්හි සීලං තතො පාණාතිපාතාදිවිරතිප්පවත්තිතො, සා ච ඣානත්තයසම්පයොගිනීති. පඤ්ඤාවචනෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. සීලඤ්ච සබ්බබුද්ධගුණානං ආදි, සමාධි මජ්ඣෙ, පඤ්ඤා පරියොසානන්ති එවම්පි ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණදස්සනෙන සබ්බෙ බුද්ධගුණා දස්සිතා හොන්ති නයතො දස්සිතත්තා. එසො එව හි නිරවසෙසතො බුද්ධගුණානං දස්සනුපායො, යදිදං නයග්ගහණං, අඤ්ඤථා කො නාම සමත්ථො භගවතො ගුණෙ අනුපදං නිරවසෙසතො දස්සෙතුං. තෙනෙවාහ –

De todas las cualidades de un Buddha, la compasión es el comienzo por ser su causa fundamental, y la sabiduría es la culminación porque no hay nada más que deba hacerse después de ella. Así, al mostrar el inicio y el final, se muestran todas las cualidades de un Buddha. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra el agregado de la concentración precedido por el agregado de la moralidad. Pues la moralidad tiene su origen en la compasión, al proceder de la abstención de quitar la vida y demás, y esta [moralidad] está asociada con los tres primeros jhānas. Mediante la mención de la sabiduría se indica el agregado de la sabiduría. Siendo la moralidad el inicio de todas las cualidades búdicas, la concentración el medio y la sabiduría el final, así también se muestran todas las cualidades de un Buddha al mostrar la excelencia en el inicio, el medio y el final según el método. Pues este es el único medio para mostrar las cualidades del Buddha sin excepción: la inclusión por medio del método; de otro modo, ¿quién sería capaz de exponer las cualidades del Bienaventurado una por una y sin omisión? Por eso se ha dicho:

‘‘බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං,කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො;

ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ,වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.304;

3.141;

ම. නි. අට්ඨ. 3.425;

උදා. 53;

බු. වං. අට්ඨ. 4.5;

චරියා. අට්ඨ. නිදානකථා, පකිණ්ණකකථා;

අප. 2.7.20) –

«Incluso un Buddha podría narrar las alabanzas de otro Buddha, y aunque lo hiciera sin hablar de nada más durante un eón entero; el eón se agotaría en ese largo intervalo, pero las alabanzas del Tathāgata no se agotarían».

තෙනෙව ච ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙනපි බුද්දගුණපරිච්ඡෙදනං පති අනුයුත්තෙන ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අපි ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මන්වයො විදිතො’’ති (දී. නි. 2.146) වුත්තං.

Por esa misma razón, incluso el venerable thera Sāriputta, al ser interrogado sobre la delimitación de las cualidades del Buddha, tras rechazarlo diciendo: «No es así, Señor», dijo: «Sin embargo, Señor, me es conocida la continuidad del Dhamma».

2. එවං සඞ්ඛෙපෙන සකලසබ්බඤ්ඤුගුණෙහි භගවන්තං අභිත්ථවිත්වා ඉදානි සද්ධම්මං ථොමෙතුං ‘‘බුද්ධොපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ බුද්ධොති කත්තුනිද්දෙසො. බුද්ධභාවන්ති කම්මනිද්දෙසො. භාවෙත්වා සච්ඡිකත්වාති ච පුබ්බකාලකිරියානිද්දෙසො. යන්ති අනියමතො කම්මනිද්දෙසො. උපගතොති අපරකාලකිරියානිද්දෙසො. වන්දෙති කිරියානිද්දෙසො. තන්ති නියමනං. ධම්මන්ති වන්දනකිරියාය කම්මනිද්දෙසො. ගතමලං අනුත්තරන්ති ච තබ්බිසෙසනං.

2. Habiendo elogiado así brevemente al Bienaventurado con todas las cualidades de la omnisciencia, ahora dice «Buddhopī», etc., para alabar el verdadero Dhamma. Allí, «Buddho» es la designación del agente. «Buddhabhāvaṃ» es la designación del objeto. «Bhāvetvā» y «sacchikatvā» son designaciones de acciones precedentes en el tiempo. «Yaṃ» es la designación del objeto de manera indeterminada. «Upagato» es la designación de la acción posterior. «Vandeti» es la designación del verbo. «Taṃ» es la especificación. «Dhammaṃ» es la designación del objeto de la acción de venerar. «Gatamalaṃ» y «anuttaraṃ» son sus calificativos.

තත්ථ බුද්ධසද්දස්ස තාව – ‘‘බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො’’තිආදිනා නිද්දෙසනයෙන (මහානි. 192; චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 97) අත්ථො වෙදිතබ්බො. අථ වා සවාසනාය අඤ්ඤාණනිද්දාය අච්චන්තවිගමතො, බුද්ධියා වා විකසිතභාවතො බුද්ධවාති බුද්ධො ජාගරණවිකසනත්ථවසෙන. අථ වා කස්සචිපි ඤෙය්‍යධම්මස්ස අනවබුද්ධස්ස අභාවෙන ඤෙය්‍යවිසෙසස්ස කම්මභාවෙන [Pg.10] අග්ගහණතො කම්මවචනිච්ඡාය අභාවෙන අවගමනත්ථවසෙනෙව කත්තුනිද්දෙසො ලබ්භතීති බුද්ධවාති බුද්ධො යථා ‘‘දික්ඛිතො න දදාතී’’ති. අත්ථතො පන පාරමිතාපරිභාවිතො සයම්භූඤාණෙන සහ වාසනාය විහතවිද්ධස්තනිරවසෙසකිලෙසො මහාකරුණා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඅපරිමෙය්‍යගුණගණාධාරො ඛන්ධසන්තානො බුද්ධො. යථාහ – ‘‘බුද්ධොති යො සො භගවා සයම්භූ අනාචරියකො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣි. තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො බලෙසු ච වසීභාව’’න්ති (මහානි. 192). අපි-සද්දො සම්භාවනෙ. තෙන ‘‘එවං ගුණවිසෙසයුත්තො සොපි නාම භගවා’’ති වක්ඛමානගුණෙ ධම්මෙ සම්භාවනං දීපෙති. බුද්ධභාවන්ති සම්මාසම්බොධිං. භාවෙත්වාති උප්පාදෙත්වා වඩ්ඪෙත්වා ච. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා. උපගතොති පත්තො, අධිගතොති අත්ථො. එතස්ස ‘‘බුද්ධභාව’’න්ති එතෙන සම්බන්ධො. ගතමලන්ති විගතමලං, නිද්දොසන්ති අත්ථො. වන්දෙති පණමාමි, ථොමෙමි වා. අනුත්තරන්ති උත්තරරහිතං, ලොකුත්තරන්ති අත්ථො. ධම්මන්ති යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ අපායතො සංසාරතො ච අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො.

En cuanto al término 'Buddha', primeramente: «Es Buddha porque ha comprendido las verdades; es Buddha porque despierta a los seres», según el método de exposición debe entenderse su significado. O bien, es Buddha debido a la total erradicación del sueño de la ignorancia junto con sus impresiones latentes, o bien por el estado de florecimiento de su inteligencia; es Buddha en el sentido de despertar y florecer. O bien, por no existir ningún fenómeno cognoscible que no haya comprendido, al no captarse un objeto cognoscible específico como objeto de la acción, se obtiene la designación del agente simplemente en el sentido de comprensión; así, es Buddha por poseer comprensión, tal como se dice «el iniciado no da». Pero en su significado real, el Buddha es el continuo de agregados que ha sido cultivado por las perfecciones, que junto con el conocimiento espontáneo ha destruido y aniquilado todas las impurezas sin excepción junto con sus impresiones latentes, y es el receptáculo de una multitud de cualidades inconmensurables como la gran compasión y el conocimiento de la omnisciencia. Como se ha dicho: «Buddha es aquel Bienaventurado que, siendo espontáneo y sin maestro, comprendió por sí mismo las verdades entre fenómenos no escuchados antes. Y allí alcanzó la omnisciencia y el dominio de los poderes». La partícula 'api' se usa en sentido de ponderación. Con ella, se resalta la excelencia de las cualidades del Dhamma que se mencionarán, diciendo: «así de dotado de cualidades especiales es incluso aquel Bienaventurado». 'Buddhabhāvaṃ' significa la perfecta iluminación. 'Bhāvetvā' significa habiéndola generado y cultivado. 'Sacchikatvā' significa habiéndola realizado por experiencia directa. 'Upagato' significa llegado a, es decir, alcanzado; esto se relaciona con 'buddhabhāvaṃ'. 'Gatamalaṃ' significa con la mancha desaparecida, es decir, sin tacha. 'Vandeti' significa 'me inclino' o 'alabo'. 'Anuttaraṃ' significa sin superior, es decir, supramundano. 'Dhammaṃ' se refiere a aquello que, al ser practicado según lo instruido, sostiene a quienes lo practican para que no caigan en los estados de privación ni en el saṃsāra;sāra.

අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – එවං විවිධගුණගණසමන්නාගතො බුද්ධොපි භගවා යං අරියමග්ගසඞ්ඛාතං ධම්මං භාවෙත්වා ඵලනිබ්බානසඞ්ඛාතං පන ධම්මං සච්ඡිකත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අධිගතො, තමෙතං බුද්ධානම්පි බුද්ධභාවහෙතුභූතං සබ්බදොසමලරහිතං අත්තනො උත්තරිතරාභාවෙන අනුත්තරං පටිවෙධසද්ධම්මං නමාමීති. පරියත්තිසද්ධම්මස්සපි තප්පකාසනත්තා ඉධ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අථ වා ‘‘අභිධම්මනයසමුද්දං අධිගච්ඡි, තීණි පිටකානි සම්මසී’’ති ච අට්ඨකථායං වුත්තත්තා පරියත්තිධම්මස්සපි සච්ඡිකිරියසම්මසනපරියායො ලබ්භතීති සොපි ඉධ වුත්තො එවාති දට්ඨබ්බං.

Este es aquí el significado resumido: incluso el Buda, el Bienaventurado, dotado así de una multitud de diversas cualidades, habiendo cultivado el Dhamma conocido como el Noble Camino y habiendo realizado el Dhamma conocido como Fruto y Nibbāna, alcanzó la insuperable y perfecta iluminación. A ese Dhamma de la Verdadera Penetración (paṭivedhasaddhamma), que es la causa del estado de Buda incluso para los Budas, que está libre de toda mancha de impureza y que es insuperable por no haber nada superior a él mismo, le rindo homenaje. Debe entenderse que aquí también se incluye el Saddhamma de la Enseñanza (pariyattisaddhamma) por ser lo que manifiesta aquello [la penetración]. O bien, dado que en el Comentario se dice: "Alcanzó el océano del método del Abhidhamma, reflexionó sobre las tres cestas (Piṭakas)", se obtiene el método de la realización y la reflexión incluso para el Dhamma de la enseñanza, por lo que debe entenderse que este también se menciona aquí.

තථා ‘‘යං ධම්මං භාවෙත්වා සච්ඡිකත්වා’’ති ච වුත්තත්තා බුද්ධකරධම්මභූතාහි පාරමිතාහි සහ පුබ්බභාගෙ අධිසීලසික්ඛාදයොපි ඉධ ධම්ම-සද්දෙන සඞ්ගහිතාති වෙදිතබ්බං. තාපි හි මලපටිපක්ඛතාය ගතමලා අනඤ්ඤසාධාරණතාය අනුත්තරා චාති. තථා හි සත්තානං සකලවට්ටදුක්ඛනිස්සරණත්ථාය කතමහාභිනීහාරො මහාකරුණාධිවාසපෙසලජ්ඣාසයො පඤ්ඤාවිසෙසපරිධොතනිම්මලානං දානදමසඤ්ඤමාදීනං උත්තමධම්මානං [Pg.11] සතසහස්සාධිකානි කප්පානං චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සක්කච්චං නිරන්තරං නිරවසෙසානං භාවනාපච්චක්ඛකරණෙහි කම්මාදීසු අධිගතවසිභාවො අච්ඡරියාචින්තෙය්‍යමහානුභාවො අධිසීලාධිචිත්තානං පරමුක්කංසපාරමිප්පත්තො භගවා පච්චයාකාරෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සමුඛෙන මහාවජිරඤාණං පෙසෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති.

Asimismo, por las palabras "habiendo cultivado y realizado este Dhamma", debe entenderse que bajo el término "Dhamma" se incluyen también en la etapa preliminar los entrenamientos en la moralidad superior (adhisīlasikkhā) y otros, junto con las perfecciones (pāramitās) que constituyen las cualidades que hacen a un Buda. Pues estas también están libres de manchas (gatamala) por ser opuestas a las impurezas, y son insuperables (anuttara) por no ser comunes a otros. En efecto, para la liberación de los seres de todo el sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha), el Bienaventurado —quien hizo la Gran Resolución, cuya disposición es amable y reside en la gran compasión, quien posee el dominio adquirido sobre las acciones y otros mediante el cultivo y la realización directa durante cuatro asankhyeyyas y cien mil eones, practicando con respeto, constancia y sin omisión las supremas cualidades de generosidad, dominio de sí y autocontrol, purificadas por la excelencia de la sabiduría, quien posee el gran poder milagroso e impensable y ha alcanzado la perfección suprema en la moralidad superior y la mente superior— alcanzó la insuperable y perfecta iluminación después de enviar el gran conocimiento de diamante (mahāvajirañāṇa) a través de los ciento veinte mil millones de portales en el modo de las condiciones (paccayākāre).

එත්ථ ච ‘‘භාවෙත්වා’’ති එතෙන විජ්ජාසම්පදාය ධම්මං ථොමෙති, ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන විමුත්තිසම්පදාය. තථා පඨමෙන ඣානසම්පදාය, දුතියෙන විමොක්ඛසම්පදාය. පඨමෙන වා සමාධිසම්පදාය, දුතියෙන සමාපත්තිසම්පදාය. අථ වා පඨමෙන ඛයෙඤාණභාවෙන, දුතියෙන අනුප්පාදෙඤාණභාවෙන. පුරිමෙන වා විජ්ජූපමතාය, දුතියෙන වජිරුපමතාය. පුරිමෙන වා විරාගසම්පත්තියා, දුතියෙන නිරොධසම්පත්තියා. තථා පඨමෙන නිය්‍යානභාවෙන, දුතියෙන නිස්සරණභාවෙන. පඨමෙන වා හෙතුභාවෙන, දුතියෙන අසඞ්ඛතභාවෙන. පඨමෙන වා දස්සනභාවෙන, දුතියෙන විවෙකභාවෙන. පඨමෙන වා අධිපතිභාවෙන, දුතියෙන අමතභාවෙන ධම්මං ථොමෙති. අථ වා ‘‘යං ධම්මං භාවෙත්වා බුද්ධභාවං උපගතො’’ති එතෙන ස්වාක්ඛාතතාය ධම්මං ථොමෙති, ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන සන්දිට්ඨිකතාය. තථා පුරිමෙන අකාලිකතාය, පච්ඡිමෙන එහිපස්සිකතාය. පුරිමෙන වා ඔපනෙය්‍යිකතාය, පච්ඡිමෙන පච්චත්තං වෙදිතබ්බතාය ධම්මං ථොමෙති. ‘‘ගතමල’’න්ති ඉමිනා සංකිලෙසාභාවදීපනෙන ධම්මස්ස පරිසුද්ධතං දස්සෙති. ‘‘අනුත්තර’’න්ති එතෙන අඤ්ඤස්ස විසිට්ඨස්ස අභාවදීපනෙන විපුලපරිපුණ්ණතං. පඨමෙන වා පහානසම්පදං ධම්මස්ස දස්සෙති, දුතියෙන සභාවසම්පදං. භාවෙතබ්බතාය වා ධම්මස්ස ගතමලභාවො යොජෙතබ්බො. භාවනාබලෙන හි සො දොසානං සමුග්ඝාතකො හොතීති. සච්ඡිකාතබ්බභාවෙන අනුත්තරභාවො යොජෙතබ්බො. සච්ඡිකිරියානිබ්බත්තිතො හි තතුත්තරිකරණීයාභාවතො අනඤ්ඤසාධාරණතාය අනුත්තරොති. තථා ‘‘භාවෙත්වා’’ති එතෙන සහ පුබ්බභාගසීලාදීහි සෙක්ඛා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා දස්සිතා හොන්ති. ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන සහ අසඞ්ඛතාය ධාතුයා අසෙක්ඛා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා දස්සිතා හොන්තීති.

Aquí, con el término "habiendo cultivado" (bhāvetvā), se alaba al Dhamma por la perfección del conocimiento (vijjāsampadā); con "habiendo realizado" (sacchikatvā), por la perfección de la liberación (vimuttisampadā). Del mismo modo, con el primero por la perfección de las absorciones (jhānasampadā), con el segundo por la perfección de las liberaciones (vimokkhasampadā). O bien, con el primero por la perfección de la concentración (samādhisampadā), con el segundo por la perfección de los logros (samāpattisampadā). O también, con el primero por el estado del conocimiento de la destrucción (khayeñāṇabhāva), con el segundo por el estado del conocimiento del no-surgimiento (anuppādeñāṇabhāva). Con el anterior por ser semejante al relámpago (vijjūpamatā), con el posterior por ser semejante al diamante (vajirūpamatā). Con el anterior por el logro del desapasionamiento (virāgasampatti), con el posterior por el logro de la cesación (nirodhasampatti). Asimismo, con el primero por el estado de salida (niyyānabhāva), con el segundo por el estado de liberación definitiva (nissaraṇabhāva). Con el primero por ser el estado de causa (hetubhāva), con el segundo por ser el estado de lo incondicionado (asaṅkhatabhāva). Con el primero por ser el estado de visión (dassanabhāva), con el segundo por ser el estado de retiro (vivekabhāva). Con el primero por ser el estado de predominancia (adhipatibhāva), con el segundo por ser el estado de lo inmortal (amatabhāva), así alaba al Dhamma. O bien, con "habiendo cultivado aquel Dhamma alcanzó el estado de Buda", alaba al Dhamma por estar bien proclamado (svākkhātatā); con "habiendo realizado", por ser visible aquí y ahora (sandiṭṭhikatā). Del mismo modo, con el anterior por ser atemporal (akālikatā), con el posterior por invitar a venir y ver (ehipassikatā). O con el anterior por ser conducente a la meta (opaneyyikatā), con el posterior por ser realizable individualmente por los sabios (paccattaṃ veditabbatā), así alaba al Dhamma. Con "libre de manchas" (gatamala), muestra la pureza absoluta del Dhamma al señalar la ausencia de impurezas. Con "insuperable" (anuttara), muestra su vasta plenitud al señalar la ausencia de algo superior y distinguido. O con el primero muestra la perfección del abandono (pahānasampada) del Dhamma, y con el segundo la perfección de su naturaleza intrínseca (sabhāvasampada). El estado de estar libre de manchas debe vincularse al Dhamma por ser algo que debe cultivarse, pues por el poder del cultivo se erradican los defectos. El estado de ser insuperable debe vincularse al hecho de ser algo que debe realizarse, pues al haber surgido de la realización, al no haber nada superior que deba hacerse y por no ser común a otros, es insuperable. Asimismo, con "habiendo cultivado", se muestran los agregados de moralidad, concentración y sabiduría de los aprendices (sekkhā), junto con la moralidad preliminar y demás. Con "habiendo realizado", se muestran los agregados de moralidad, concentración y sabiduría de los que ya no aprenden (asekkhā), junto con el elemento incondicionado (asaṅkhatā dhātu).

3. එවං සඞ්ඛෙපෙනෙව සබ්බධම්මගුණෙහි සද්ධම්මං අභිත්ථවිත්වා ඉදානි අරියසඞ්ඝං ථොමෙතුං ‘‘සුගතස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුගතස්සාති සම්බන්ධනිද්දෙසො[Pg.12]. තස්ස ‘‘පුත්තාන’’න්ති එතෙන සම්බන්ධො. ඔරසානන්ති පුත්තවිසෙසනං. මාරසෙනමථනානන්ති ඔරසපුත්තභාවෙ කාරණනිද්දෙසො. තෙන කිලෙසපහානමෙව භගවතො ඔරසපුත්තභාවෙ කාරණං අනුජානාතීති දස්සෙති. අට්ඨන්නන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. තෙන ච සතිපි තෙසං සත්තවිසෙසභාවෙන අනෙකසහස්සසඞ්ඛාභාවෙ ඉමං ගණනපරිච්ඡෙදං නාතිවත්තන්තීති දස්සෙති මග්ගට්ඨඵලට්ඨභාවානතිවත්තනතො. සමූහන්ති සමුදායනිද්දෙසො. අරියසඞ්ඝන්ති ගුණවිසිට්ඨසඞ්ඝාතභාවනිද්දෙසො. තෙන අසතිපි අරියපුග්ගලානං කායසාමග්ගියං අරියසඞ්ඝභාවං දස්සෙති දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සංහතභාවතො.

3. Habiendo así elogiado brevemente al Verdadero Dhamma con todas sus cualidades, ahora dice "al del Sugata" (sugatassa) y demás, para alabar a la Noble Sangha. Allí, "al del Sugata" (sugatassa) es una designación de conexión. Su conexión es con "a los hijos" (puttānaṃ). "Hijos legítimos" (orasānaṃ) es un calificativo de los hijos. "A los que aplastan al ejército de Māra" (mārasenamathanānaṃ) es una designación de la causa de su condición de hijos legítimos. Con esto, muestra que solo el abandono de las impurezas es la causa admitida para la condición de hijo legítimo del Bienaventurado. "A los ocho" (aṭṭhannaṃ) es una designación del límite numérico. Con esto muestra que, aunque estos seres especiales sean incontables por miles, no exceden este límite numérico por no sobrepasar los estados de quienes están en el camino y quienes están en el fruto. "Al conjunto" (samūhaṃ) es una designación de la colectividad. "A la Noble Sangha" (ariyasaṅghaṃ) es una designación del estado de conjunto distinguido por sus cualidades. Con esto muestra el estado de Noble Sangha incluso cuando no hay una armonía física de las personas nobles, por el hecho de estar unidos mediante la identidad de visión y moralidad.

තත්ථ උරසි භවා ජාතා සංබද්ධා ච ඔරසා. යථා හි සත්තානං ඔරසපුත්තා අත්තජාතතාය පිතු සන්තකස්ස දායජ්ජස්ස විසෙසෙන භාගිනො හොන්ති, එවමෙතෙපි අරියපුග්ගලා සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මස්සවනන්තෙ අරියාය ජාතියා ජාතතාය භගවතො සන්තකස්ස විමුත්තිසුඛස්ස අරියධම්මරතනස්ස ච එකන්තභාගිනොති ඔරසා විය ඔරසා. අථ වා භගවතො ධම්මදෙසනානුභාවෙනෙව අරියභූමිං ඔක්කමමානා ඔක්කන්තා ච අරියසාවකා භගවතො උරෙන වායාමජනිතාභිජාතිතාය නිප්පරියායෙන ඔරසා පුත්තාති වත්තබ්බතං අරහන්ති. සාවකෙහි පවත්තියමානාපි හි ධම්මදෙසනා ‘‘භගවතො ධම්මදෙසනා’’ඉච්චෙව වුච්චති තම්මූලිකත්තා ලක්ඛණාදිවිසෙසාභාවතො ච.

Allí, "legítimos" (orasā) son los que han nacido y están vinculados al pecho (urasi). Pues así como los hijos legítimos de los seres humanos, por haber nacido de ellos mismos, son herederos especiales del patrimonio perteneciente al padre, así también estas personas nobles, por haber nacido con el nacimiento noble al final de la escucha del Dhamma del Perfecto Buda, son partícipes exclusivos de la felicidad de la liberación y del tesoro del Noble Dhamma pertenecientes al Bienaventurado; son como hijos legítimos, de ahí que se llamen "legítimos" (orasā). O bien, los discípulos nobles que entran y han entrado en el plano noble por el poder mismo de la enseñanza del Dhamma del Bienaventurado, merecen ser llamados literalmente "hijos legítimos" (orasā puttā) por haber nacido de la procreación generada por el esfuerzo del pecho (corazón) del Bienaventurado. Pues incluso la enseñanza del Dhamma impartida por los discípulos se llama simplemente "enseñanza del Dhamma del Bienaventurado", porque tiene su raíz en Él y por la ausencia de distinción en sus características y demás.

යදිපි අරියසාවකානං අරියමග්ගාධිගමසමයෙ භගවතො විය තදන්තරායකරණත්ථං දෙවපුත්තමාරො, මාරවාහිනී වා න එකන්තෙන අපසාදෙති, තෙහි පන අපසාදෙතබ්බතාය කාරණෙ විමථිතෙ තෙපි විමථිතා එව නාම හොන්තීති ආහ ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ‘‘මාරමාරසෙනමථනාන’’න්ති වත්තබ්බෙ මාරසෙනමථනානන්ති එකදෙසසරූපෙකසෙසො කතොති දට්ඨබ්බං. අථ වා ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරමාරානං විය දෙවපුත්තමාරස්සපි ගුණමාරණෙ සහායභාවූපගමනතො කිලෙසබලකායො ‘‘සෙනා’’ති වුච්චති. යථාහ ‘‘කාමා තෙ පඨමා සෙනා’’තිආදි (සු. නි. 438). සා ච තෙහි දියඩ්ඪසහස්සභෙදා, අනන්තභෙදා වා කිලෙසවාහිනී සතිධම්මවිචයවීරියසමථාදිගුණපහරණෙහි ඔධිසො විමථිතා [Pg.13] විහතා විද්ධස්තා චාති මාරසෙනමථනා, අරියසාවකා. එතෙන තෙසං භගවතො අනුජාතපුත්තතං දස්සෙති.

Aunque en el momento de la realización del sendero noble por parte de los discípulos nobles, Mara el hijo de un deva, o las huestes de Mara, no se retiran por completo con el fin de causar obstáculos como lo hicieron con el Bendito; sin embargo, debido a que las causas que debían ser eliminadas por ellos han sido destruidas, se dice que ellos también han sido destruidos; por eso se dice: 'vencedores de las huestes de Mara'. En este contexto, donde debería decirse 'vencedores de Mara y de las huestes de Mara', debe entenderse que se ha empleado una elisión de términos similares, mencionando solo una parte. O bien, al igual que los Maras de los agregados y de las formaciones, el cuerpo de fuerza de las impurezas (kilesa) se llama 'hueste' debido a su asociación en la destrucción de las virtudes, tal como sucede con Mara el hijo de un deva. Como se ha dicho: 'Los deseos son tu primera hueste', etc. (Su. Ni. 438). Y esa hueste de impurezas, que consta de mil quinientas variedades o variedades infinitas, ha sido vencida, golpeada y destruida en partes mediante los golpes de las virtudes como la atención, la investigación de los fenómenos, la energía y la tranquilidad; por lo tanto, los discípulos nobles son 'vencedores de las huestes de Mara'. Con esto, se muestra que ellos son hijos nacidos del Bendito.

ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො අරියා නිරුත්තිනයෙන. අථ වා සදෙවකෙන ලොකෙන සරණන්ති අරණීයතො උපගන්තබ්බතො, උපගතානඤ්ච තදත්ථසිද්ධිතො අරියා. අරියානං සඞ්ඝොති අරියසඞ්ඝො. අරියො ච සො සඞ්ඝො චාති වා අරියසඞ්ඝො. භගවතො අපරභාගෙ බුද්ධධම්මරතනානම්පි සමධිගමො සඞ්ඝරතනාධීනොති අස්ස අරියසඞ්ඝස්ස බහූපකාරතං දස්සෙතුං ඉධෙව ‘‘සිරසා වන්දෙ’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

Son 'nobles' (ariya) según la definición etimológica, por estar lejos (āra) de las impurezas, por no conducirse (iriyanato) por sendas impropias (anaya) y por conducirse por la senda correcta (aya). O bien, son nobles porque el mundo, junto con sus devas, debe acudir a ellos como refugio (araṇīyato), y porque para quienes han acudido, se logra el propósito deseado. La 'Comunidad de los Nobles' es la Comunidad Noble (Ariya-Sangha). O bien, es la Comunidad Noble porque es tanto noble como una comunidad. Debe entenderse que, dado que el logro de los tesoros del Buda y del Dhamma en tiempos posteriores al Bendito depende de la Joya de la Comunidad, se ha dicho 'venero con mi cabeza' aquí mismo para mostrar la gran utilidad de esta Comunidad Noble.

එත්ථ ච ‘‘සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තාන’’න්ති එතෙන අරියසඞ්ඝස්ස පභවසම්පදං දස්සෙති, ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති එතෙන පහානසම්පදං සකලසංකිලෙසපහානදීපනතො, ‘‘අට්ඨන්නම්පි සමූහ’’න්ති එතෙන ඤාණසම්පදං මග්ගට්ඨඵලට්ඨභාවදීපනතො. ‘‘අරියසඞ්ඝ’’න්ති එතෙන පභවසම්පදං දස්සෙති සබ්බසඞ්ඝානං අග්ගභාවදීපනතො. අථ වා සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තානන්ති අරියසඞ්ඝස්ස විසුද්ධනිස්සයභාවදීපනං. මාරසෙනමථනානන්ති සම්මාඋජුඤායසාමීචිප්පටිපන්නභාවදීපනං. අට්ඨන්නම්පි සමූහන්ති ආහුනෙය්‍යාදිභාවදීපනං. අරියසඞ්ඝන්ති අනුත්තරපුඤ්ඤඛෙත්තභාවදීපනං. තථා ‘‘සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තාන’’න්ති එතෙන අරියසඞ්ඝස්ස ලොකුත්තරසරණගමනසභාවං දීපෙති. ලොකුත්තරසරණගමනෙන හි තෙ භගවතො ඔරසපුත්තා ජාතා. ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති එතෙන අභිනීහාරසම්පදාය සිද්ධං පුබ්බභාගෙ සම්මාපටිපත්තිං දස්සෙති. කතාභිනීහාරා හි සම්මාපටිපන්නා මාරං මාරපරිසං වා අභිවිජිනන්ති. ‘‘අට්ඨන්නම්පි සමූහ’’න්ති එතෙන පටිවිද්ධස්තවිපක්ඛෙ සෙක්ඛාසෙක්ඛධම්මෙ දස්සෙති පුග්ගලාධිට්ඨානෙන මග්ගඵලධම්මානං පකාසිතත්තා. ‘‘අරියසඞ්ඝ’’න්ති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යභාවං දස්සෙති. සරණගමනඤ්ච සාවකානං සබ්බගුණානං ආදි, සපුබ්බභාගපටිපදා සෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො මජ්ඣෙ, අසෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො පරියොසානන්ති ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණා සඞ්ඛෙපතො සබ්බෙ අරියසඞ්ඝගුණා පකාසිතා හොන්ති.

En este contexto, con 'hijos legítimos del Sugata', se muestra la excelencia del origen de la Comunidad Noble. Con 'vencedores de las huestes de Mara', se muestra la excelencia del abandono, al indicar el abandono de todas las impurezas. Con 'el grupo de los ocho', se muestra la excelencia del conocimiento, al indicar el estado de quienes permanecen en los senderos y los frutos. Con 'Comunidad Noble', se muestra la excelencia de su preeminencia, al indicar que son los más excelsos de todas las comunidades. O bien, 'hijos legítimos del Sugata' indica el estado de tener un apoyo puro para la Comunidad Noble; 'vencedores de las huestes de Mara' indica el estado de haber practicado de manera correcta, directa, adecuada y apropiada; 'el grupo de los ocho' indica el estado de ser dignos de ofrendas, etc.; y 'Comunidad Noble' indica el estado de ser el campo de mérito insuperable. Asimismo, con 'hijos legítimos del Sugata' se indica la naturaleza de haber ido al refugio supramundano, pues por haber ido al refugio supramundano, ellos son hijos nacidos del Bendito. Con 'vencedores de las huestes de Mara' se muestra la práctica correcta inicial lograda mediante la perfección de la resolución (abhinīhāra), pues quienes han cumplido su resolución y practicado correctamente vencen a Mara y a su séquito. Con 'el grupo de los ocho' se muestran los estados de los aprendices y de quienes ya no necesitan aprender (sekha y asekha), cuyos opuestos han sido destruidos, al manifestar las cualidades de los senderos y los frutos mediante la designación de las personas. Con 'Comunidad Noble' se muestra el estado de ser el supremo receptor de ofrendas. Así, habiéndose indicado que la toma de refugio es el comienzo de todas las virtudes de los discípulos, que la práctica inicial de los grupos de moralidad, etc., de los aprendices es el medio, y que los grupos de moralidad, etc., de quienes ya no necesitan aprender es el final, todas las virtudes de la Comunidad Noble quedan declaradas en resumen como hermosas en el inicio, en el medio y en el final.

4. එවං ගාථාත්තයෙන සඞ්ඛෙපතො සකලගුණසංකිත්තනමුඛෙන රතනත්තයස්ස පණාමං කත්වා ඉදානි තං නිපච්චකාරං යථාධිප්පෙතෙ පයොජනෙ පරිණාමෙන්තො [Pg.14] ‘‘ඉති මෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ රතිජනනට්ඨෙන රතනං, බුද්ධධම්මසඞ්ඝා. තෙසඤ්හි ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා යථාභූතගුණෙ ආවජ්ජෙන්තස්ස අමතාධිගමහෙතුභූතං අනප්පකං පීතිපාමොජ්ජං උප්පජ්ජති. යථාහ –

4. Habiendo realizado así el homenaje a la Triple Joya mediante la mención resumida de todas sus virtudes a través de tres versos, ahora, al orientar ese acto de humildad hacia el propósito deseado, se dice 'así yo' (iti me), etc. En ese contexto, se denomina 'joya' (ratana) a Buda, Dhamma y Sangha en el sentido de que generan deleite (rati). Pues en aquel que reflexiona sobre las virtudes tal como son, por medio de 'así es el Bendito', etc., surge un inmenso gozo y alegría que es causa para el logro de lo inmortal. Como se ha dicho:

‘‘යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං, පමුදිතස්ස පීති ජායතී’’තිආදි (අ. නි. 6.10; 11.11).

'Mahānāma, en el momento en que un noble discípulo rememora al Tathāgata, en ese momento su mente no está obsesionada por la codicia, ni obsesionada por el odio, ni obsesionada por la delusión; en ese momento su mente es puramente recta con respecto al Tathāgata. Y, Mahānāma, un noble discípulo con la mente recta obtiene el sentido de la meta, obtiene el sentido de la enseñanza, obtiene el regocijo relacionado con la enseñanza; en quien está regocijado, nace el arrobamiento', etc. (A. Ni. 6.10; 11.11).

චිත්තීකතාදිභාවො වා රතනට්ඨො. වුත්තඤ්හෙතං –

O bien, el significado de joya reside en el hecho de ser honrada, etc. Pues se ha dicho:

‘‘චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං;

අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතී’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.33;

ඛු. පා. අට්ඨ. 6.3;

සු. නි. අට්ඨ. 226;

මහානි. අට්ඨ. 50) –

'Se llama joya a aquello que es honrado, de gran valor, incomparable, difícil de ver y utilizado por seres superiores'. (Dī. Ni. Aṭṭha. 2.33; Khu. Pā. Aṭṭha. 6.3; Su. Ni. Aṭṭha. 226; Mahāni. Aṭṭha. 50).

චිත්තීකතභාවාදයො ච අනඤ්ඤසාධාරණා බුද්ධාදීසු එව ලබ්භන්තීති.

Y estas cualidades, como el ser honrado, etc., se encuentran de manera exclusiva únicamente en el Buda y los demás.

වන්දනාව වන්දනාමයං යථා ‘‘දානමයං සීලමය’’න්ති. වන්දනා චෙත්ථ කායවාචාචිත්තෙහි තිණ්ණං රතනානං ගුණනින්නතා, ථොමනා වා. පුජ්ජභවඵලනිබ්බත්තනතො පුඤ්ඤං, අත්තනො සන්තානං පුනාතීති වා. සුවිහතන්තරායොති. සුට්ඨු විහතන්තරායො. එතෙන අත්තනො පසාදසම්පත්තියා, රතනත්තයස්ස ච ඛෙත්තභාවසම්පත්තියා තං පුඤ්ඤං අත්ථප්පකාසනස්ස උපඝාතකඋපද්දවානං විහනනෙ සමත්ථන්ති දස්සෙති. හුත්වාති පුබ්බකාලකිරියා. තස්ස ‘‘අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති එතෙන සම්බන්ධො. තස්සාති යං රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං, තස්ස. ආනුභාවෙනාති බලෙන.

Lo 'consistente en el homenaje' es vandanāmaya, al igual que 'consistente en la generosidad' (dānamaya) o 'consistente en la moralidad' (sīlamaya). El homenaje (vandanā) consiste aquí en la inclinación hacia las virtudes de las tres joyas mediante el cuerpo, el habla y la mente, o bien en su alabanza. Se llama mérito (puñña) porque produce frutos en estados de veneración, o porque purifica (punāti) la propia continuidad mental. 'Con los obstáculos bien destruidos' (suvihatantarāyo) significa que los obstáculos han sido completamente eliminados. Con esto se muestra que dicho mérito, por la excelencia de la propia devoción y la excelencia de la naturaleza de la Triple Joya como campo de mérito, es capaz de destruir los impedimentos y calamidades que se oponen a la explicación del significado. 'Habiendo' (hutvā) es un gerundio que indica una acción previa y se conecta con 'explicaré el significado'. 'De ese' (tassa) se refiere al mérito consistente en el homenaje a la Triple Joya. 'Por el poder' (ānubhāvena) significa por la fuerza.

5. එවං රතනත්තයස්ස නිපච්චකාරෙ පයොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්සා ධම්මදෙසනාය අත්ථං සංවණ්ණෙතුකාමො, තස්සා තාව ගුණාභිත්ථවනවසෙන උපඤ්ඤාපනත්ථං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’තිආදි වුත්තං, දෙවතාසංයුත්තාදිසංයුත්තෙහි චෙව නළවග්ගාදිවග්ගෙහි ච විභූසිතස්සාති අත්ථො. තත්ථ [Pg.15] ‘‘සංයුත්ත’’න්ති ‘‘සංයොගො’’ති ච අත්ථතො එකං. කෙසං සංයුත්තං? සුත්තවග්ගානං. යථා හි බ්‍යඤ්ජනසමුදායො පදං, එවං අත්ථෙසු ච කතාවධිකො පදසමුදායො වාක්‍යං, වාක්‍යසමුදායො සුත්තං, සුත්තසමුදායෙ වග්ගොති සමඤ්ඤා, තථා සුත්තවග්ගසමුදායෙ සංයුත්තසමඤ්ඤා. සංයුජ්ජන්තීති එත්ථ සුත්තවග්ගාති සංයුත්තං. යදිපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නාම පරමත්ථතො නත්ථි, අවයවෙ එව තංතංසන්නිවෙසවිසිට්ඨෙ උපාදාය පදාදිසමඤ්ඤා විය සුත්තවග්ගසමඤ්ඤා සංයුත්තසමඤ්ඤා ආගමසමඤ්ඤා ච, තථාපි පරමත්ථතො අවිජ්ජමානොපි සමුදායො බුද්ධිපරිකප්පිතරූපෙන විජ්ජමානො විය ගය්හමානො අවයවානං අධිට්ඨානභාවෙන වොහරීයති යථා ‘‘රුක්ඛෙ සාඛා’’ති, තස්මා වුත්තං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’ති.

5. Habiendo mostrado así el beneficio de rendir homenaje a la Triple Gema, ahora, para presentar por medio del elogio de sus cualidades aquella enseñanza del Dhamma cuyo significado se desea explicar, se dice: «embellecido por los grupos de discursos conectados (saṃyuttavagga)», etc., lo cual significa: adornado por los Saṃyuttas, como el Devatāsaṃyutta y otros, y por los Vaggas, como el Naḷavagga y otros. Allí, «saṃyutta» y «saṃyoga» son uno en cuanto a su significado. ¿De qué es la conexión (saṃyutta)? De los grupos de sutras (suttavagga). Pues así como una combinación de sílabas forma una palabra, así una combinación de palabras que delimita significados es una frase, una combinación de frases es un sutra, una combinación de sutras se denomina vagga, y asimismo, una combinación de grupos de sutras (suttavagga) se denomina saṃyutta. Se llama saṃyutta porque aquí los grupos de sutras están «conectados» (saṃyujjantī). Aunque en sentido último no existe una totalidad separada de sus partes, basándose solo en las partes dispuestas en una configuración específica, se emplean las designaciones de palabra, sutra, vagga, saṃyutta y āgama (escritura); aun así, la totalidad, aunque no exista en sentido último, es tomada como si existiera en una forma conceptualizada por el intelecto y se habla de ella como el sustrato de las partes, tal como se dice: «las ramas en el árbol». Por eso se dice: «embellecido por los saṃyuttavaggas».

නනු සංයුත්තවග්ගො එව ආගමො, තස්ස පන කෙහි මණ්ඩනන්ති? න චොදෙතබ්බමෙතං. භවති හි අභින්නෙපි වත්ථුස්මිං යථාධිප්පෙතවිසෙසාවබොධනතො භෙදකසමුදාචාරො යථා ‘‘සිලාපුත්තකස්ස සරීර’’න්ති. ආගමිස්සන්ති එත්ථ, එතෙන, එතස්මා වා අත්තත්ථපරත්ථාදයොති ආගමො, ආදිකල්‍යාණාදිගුණසම්පත්තියා උත්තමට්ඨෙන තංතංඅභිපත්ථිතසමිද්ධිහෙතුතාය පණ්ඩිතෙහි වරිතබ්බතො වරො, ආගමො ච සො වරො චාති ආගමවරො. ආගමසම්මතෙහි වා වරොති ආගමවරො, සංයුත්තො ච සො ආගමවරො චාති සංයුත්තාගමවරො, තස්ස. බුද්ධානං අනුබුද්ධා බුද්ධානුබුද්ධා, බුද්ධානං සච්චපටිවෙධං අනුගම්ම පටිවිද්ධසච්චා අග්ගසාවකාදයො අරියා. තෙහි අත්ථසංවණ්ණනාගුණසංවණ්ණනානං වසෙන සංවණ්ණිතස්ස.

¿Acaso no es el Saṃyuttavagga la Escritura misma? ¿Por medio de qué elementos es entonces su embellecimiento? Esto no debe objetarse. Pues ocurre que, aun en una cosa que no es diferente, se emplea una distinción para dar a conocer una característica específica que se desea expresar, como cuando se dice: «el cuerpo de una estatua de piedra». «Āgama» (Escritura) es aquello en lo cual, por lo cual, o de lo cual provienen los beneficios para uno mismo y para los demás; es «vara» (excelente) porque debe ser elegido por los sabios por poseer la perfección de cualidades tales como ser bueno en el principio, y por ser la causa del éxito en lo que se anhela por su significado supremo. Es una Escritura y es excelente, de ahí «āgamavara». O bien, es excelente según lo aceptado en la Escritura. Es conectado (saṃyutta) y es una Escritura excelente, por lo que es «saṃyuttāgamavara». De ese [Saṃyuttāgamavara]. «Buddhānubuddhā» son aquellos que despertaron siguiendo a los Budas; son los nobles, como los discípulos principales, que penetraron las verdades siguiendo la penetración de las verdades de los Budas. Por ellos [este texto] ha sido comentado, tanto por medio de la explicación del significado como por el elogio de sus cualidades.

අථ වා බුද්ධා ච අනුබුද්ධා ච බුද්ධානුබුද්ධාති යොජෙතබ්බං. සම්මාසම්බුද්ධෙනෙව හි විනයසුත්තඅභිධම්මානං පකිණ්ණකදෙසනාදිවසෙන යො පඨමං අත්ථො විභත්තො, සො එව පච්ඡා තෙසං අත්ථවණ්ණනාවසෙන සඞ්ගීතිකාරෙහි සඞ්ගහං ආරොපිතොති. එත්ථ ච සංයුත්තානං වග්ගා සමූහාති සංයුත්තවග්ගා, සගාථාවග්ගාදයො. තප්පරියාපන්නතාය සංයුත්තෙසු වග්ගා සංයුත්තවග්ගා, නළවග්ගාදයො. සංයුත්තාව වග්ගා සංයුත්තවග්ගා. තිවිධෙපි තෙ එකසෙසනයෙන ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’ති.

O bien, debe entenderse como «los Budas y los que despertaron después». Pues el significado que fue analizado primero por el mismo Buda Perfecto, mediante la enseñanza dispersa del Vinaya, los Sutras y el Abhidhamma, fue posteriormente incluido en una compilación por los recitadores de los concilios en forma de comentario. Y aquí, «saṃyuttavaggā» son los grupos o conjuntos de los Saṃyuttas, como el Sagāthāvagga y otros. Por estar incluidos en ellos, los grupos dentro de los Saṃyuttas son «saṃyuttavaggā», como el Naḷavagga y otros. Los Saṃyuttas mismos son grupos, por lo tanto, «saṃyuttavaggā». Tomando estos tres tipos mediante el método de elisión (ekasesa), se dice: «embellecido por los saṃyuttavaggas».

තත්ථ සගාථාවග්ගෙ තාව එකාදස සංයුත්තානි අට්ඨතිංස වග්ගා. නිදානවග්ගෙ නව සංයුත්තානි එකූනචත්තාලීස වග්ගා. ඛන්ධවග්ගෙ එකාදස සංයුත්තානි [Pg.16] එකූනසට්ඨි වග්ගා. සළායතනවග්ගෙ නව සංයුත්තානි අට්ඨතිංස වග්ගා. මහාවග්ගෙ ද්වාදස සංයුත්තානි අට්ඨචත්තාලීස වග්ගා. ඉදමෙත්ථ සංයුත්තන්තරවග්ගානං පරිමාණං.

Al respecto, en el Sagāthāvagga hay once saṃyuttas y treinta y ocho vaggas. En el Nidānavagga hay nueve saṃyuttas y treinta y nueve vaggas. En el Khandhavagga hay once saṃyuttas y cincuenta y nueve vaggas. En el Saḷāyatanavagga hay nueve saṃyuttas y treinta y ocho vaggas. En el Mahāvagga hay doce saṃyuttas y cuarenta y ocho vaggas. Esta es aquí la medida de los vaggas dentro de los Saṃyuttas.

ඤාණප්පභෙදජනනස්සාති පටිච්චසමුප්පාදඛන්ධායතනාදිකථාබහුලතාය ගම්භීරඤාණචරියාවිභාවනතො පඤ්ඤාවිභාගසමුප්පාදකස්ස. ඉධ පන ‘‘පඤ්ඤාප්පභෙදජනනස්සා’’ති ස්වායමාගමො ථොමිතො, සංවණ්ණනාසු චායං ආචරියස්ස පකති, යදිදං තංතංසංවණ්ණනානං ආදිතො තස්ස තස්ස සංවණ්ණෙතබ්බස්ස ධම්මස්ස විසෙසගුණකිත්තනෙන ථොමනා. තථා හි සුමඞ්ගලවිලාසිනීපපඤ්චසූදනීමනොරථපූරණීඅට්ඨසාලිනීආදීසු ච යථාක්කමං ‘‘සද්ධාවහගුණස්ස, පරවාදමථනස්ස, ධම්මකථිකපුඞ්ගවානං විචිත්තපටිභානජනනස්ස, තස්ස ගම්භීරඤාණෙහි ඔගාළ්හස්ස අභිණ්හසො නානානයවිචිත්තස්ස අභිධම්මස්සා’’තිආදිනා ථොමනා කතා.

«Generador de las clasificaciones del conocimiento (ñāṇappabhedajananassa)»: debido a la abundancia de temas como el origen dependiente, los agregados y las bases, genera una distinción en la sabiduría al revelar el curso del conocimiento profundo. Pero aquí, esta Escritura es elogiada como «generadora de las clasificaciones de la sabiduría (paññāppabhedajananassa)», y esta es la costumbre del Maestro en los comentarios: elogiar al principio de cada comentario mediante la mención de las cualidades especiales del Dhamma que ha de ser comentado. Así, en la Sumaṅgalavilāsinī, Papañcasūdanī, Manorathapūraṇī y Aṭṭhasālinī, se ha realizado el elogio respectivamente como: «de la cualidad que trae fe», «del que aplasta las doctrinas ajenas», «del que genera una elocuencia diversa en los mejores oradores del Dhamma», «del Abhidhamma, que es profundizado por conocimientos profundos y es diverso en sus múltiples métodos constantemente».

6. අත්ථො කථීයති එතායාති අත්ථකථා, අත්ථකථාව අට්ඨකථා ත්ථ-කාරස්ස ට්ඨ-කාරං කත්වා යථා ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො’’ති. ආදිතොති ආදිම්හි පඨමසඞ්ගීතියං. ඡළභිඤ්ඤතාය පරමෙන චිත්තවසිභාවෙන සමන්නාගතත්තා ඣානාදීසු පඤ්චවිධවසිතාසම්භාවතො ච වසිනො, ථෙරා මහාකස්සපාදයො. තෙසං සතෙහි පඤ්චහි. යාති යා අට්ඨකථා. සඞ්ගීතාති අත්ථං කථෙතුං යුත්තට්ඨානෙ ‘‘අයං එතස්ස අත්ථො, අයං එතස්ස අත්ථො’’ති සඞ්ගහෙත්වා වුත්තා. අනුසඞ්ගීතා ච යසත්ථෙරාදීහි පච්ඡාපි දුතියතතියසඞ්ගීතීසු. ඉමිනා අත්තනො සංවණ්ණනාය ආගමනවිසුද්ධිං දස්සෙති.

6. «Atthakathā» (comentario) es aquello mediante lo cual se explica el significado; aṭṭhakathā es lo mismo que atthakathā, habiendo convertido el sonido 'ttha' en 'ṭṭha', como en «dukkhasse pīḷanaṭṭho» (el sentido de opresión del sufrimiento). «Desde el principio (ādito)» significa al inicio, en el primer concilio. «Vasino» son los que tienen maestría, los ancianos como Mahākassapa y otros, por estar dotados del supremo dominio de la mente mediante las seis facultades superiores y por la posibilidad de tener las cinco clases de maestría en las absorciones (jhānas), etc. «Por quinientos» de ellos. «Yā» se refiere al comentario que [fue compilado]. «Saṅgītā» significa que fue compilado y recitado en los lugares apropiados para explicar el significado, diciendo: «este es el significado de esto, este es el significado de esto». Y también fue «anusaṅgītā» (recitado posteriormente) por el anciano Yasa y otros en el segundo y tercer concilio. Con esto, muestra la pureza de la transmisión de su propio comentario.

7. සීහස්ස ලානතො ගහණතො සීහළො, සීහකුමාරො, තබ්බංසජාතතාය තම්බපණ්ණිදීපෙ ඛත්තියා, තෙසං නිවාසතාය තම්බපණ්ණිදීපස්ස ච සීහළභාවො වෙදිතබ්බො. ආභතාති ජම්බුදීපතො ආනීතා. අථාති පච්ඡා. අපරභාගෙ හි නිකායන්තරලද්ධීහි අසඞ්කරත්ථං සීහළභාසාය අට්ඨකථා ඨපිතාති. තෙන මූලට්ඨකථා සබ්බසාධාරණා න හොතීති ඉදං අත්ථප්පකාසනං එකන්තෙන කරණීයන්ති දස්සෙති. තෙනෙවාහ ‘‘දීපවාසීනමත්ථායා’’ති. එත්ථ දීපවාසීනන්ති ජම්බුදීපවාසීනං, සීහළදීපවාසීනං වා අත්ථාය සීහළභාසාය ඨපිතාති යොජනා.

7. «Sīhaḷa» proviene de «sīhassa lānato» (por haber sido engendrado por un león), refiriéndose al príncipe Sīha; los khattiyas de la isla de Tambapaṇṇi pertenecen a su linaje, y debe entenderse que la isla de Tambapaṇṇi es Sīhaḷa por ser el lugar de residencia de ellos. «Ābhatā» significa traída desde Jambudīpa (India). «Atha» significa después. En tiempos posteriores, el comentario fue establecido en la lengua cingalesa para evitar la confusión con las creencias de otras escuelas. Con esto, muestra que el comentario original no es accesible para todos, por lo que esta aclaración del significado debe realizarse necesariamente. Por eso dijo: «para el beneficio de los habitantes de la isla». Aquí, «para los habitantes de la isla» se refiere a los habitantes de Jambudīpa, o bien, la construcción es: establecida en lengua cingalesa para el beneficio de los habitantes de la isla de Ceilán.

8. අපනෙත්වාති [Pg.17] කඤ්චුකසදිසං සීහළභාසං අපනෙත්වා. තතොති අට්ඨකථාතො. අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. මනොරමං භාසන්ති මාගධභාසං. සා හි සභාවනිරුත්තිභූතා පණ්ඩිතමනං රමයති. තෙනෙවාහ ‘‘තන්තිනයානුච්ඡවික’’න්ති, පාළිගතියා අනුලොමිකං පාළිඡායානුවිධායිනින්ති අත්ථො. විගතදොසන්ති අසභාවනිරුත්තිභාසන්තරරහිතං.

8. «Apanetvā» significa habiendo quitado la lengua cingalesa, que es como una vestidura. «Tato» significa de aquel comentario. «Ahaṃ» (yo) se refiere a sí mismo. «Manoramaṃ bhāsaṃ» (lenguaje deleitable) se refiere al lenguaje de Magadha. Pues este, siendo la expresión lingüística natural de la realidad, deleita la mente de los sabios. Por eso dijo: «en conformidad con el método de los textos sagrados», que significa que sigue el curso del Pāli y se ajusta a su estilo. «Vigatadosaṃ» significa libre de otras lenguas que no son expresiones naturales de la realidad.

9. සමයං අවිලොමෙන්තොති සිද්ධන්තං අවිරොධෙන්තො. එතෙන අත්ථදොසාභාවමාහ. අවිරුද්ධත්තා එව හි ථෙරවාදාපි ඉධ පකාසීයිස්සන්ති. ථෙරවංසදීපානන්ති ථිරෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි සමන්නාගතත්තා ථෙරා, මහාකස්සපාදයො. තෙහි ආගතා ආචරියපරම්පරා ථෙරවංසො, තප්පරියාපන්නා හුත්වා ආගමාධිගමසම්පන්නත්තා පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන තස්ස සමුජ්ජලනතො ථෙරවංසදීපා, මහාවිහාරවාසිනො, තෙසං. විවිධෙහි ආකාරෙහි නිච්ඡීයතීති විනිච්ඡයො, ගණ්ඨිට්ඨානෙසු ඛිලමද්දනාකාරෙන පවත්තා විමතිච්ඡෙදනී කථා. සුට්ඨුනිපුණො සණ්හො විනිච්ඡයො එතෙසන්ති සුනිපුණවිනිච්ඡයා. අථ වා විනිච්ඡිනොතීති විනිච්ඡයො වුත්තප්පකාරවිසයං ඤාණං. සුට්ඨු නිපුණො ඡෙකො විනිච්ඡයො එතෙසන්ති යොජෙතබ්බං. එතෙන මහාකස්සපාදිථෙරපරම්පරාගතො, තතො එව ච අවිපරීතො සණ්හො සුඛුමො මහාවිහාරවාසීනං විනිච්ඡයො, තස්ස පමාණභූතතං දස්සෙති.

9. ‘Sin contradecir la concordia’ significa sin oponerse a la doctrina establecida. Con esto, se afirma la ausencia de defectos en el significado. De hecho, debido a la falta de contradicción, las doctrinas de los ancianos (Theravāda) también se manifestarán aquí. ‘Lámparas del linaje de los ancianos’: los ancianos son aquellos dotados de grupos firmes de virtudes (sīla), etc., como Mahākassapa y otros. El linaje de los ancianos es la sucesión de maestros que proviene de ellos. Siendo parte de ese linaje, debido a su logro en el aprendizaje y la realización, ellos son las lámparas del linaje de los ancianos porque iluminan con la luz de la sabiduría a los residentes del Mahāvihāra, por eso, ‘de ellos’. ‘Vinicchayo’ (análisis) significa que se determina de diversas maneras; es un discurso que corta las dudas, procediendo a modo de triturar los obstáculos en los puntos difíciles. ‘Análisis muy sutil’ significa que poseen un análisis muy hábil y suave. Alternativamente, ‘vinicchayo’ es el conocimiento que analiza el objeto de la manera mencionada. ‘Muy sutil y experto’ es el análisis que debe aplicarse a ellos. Con esto, se muestra la autoridad del análisis de los residentes del Mahāvihāra, el cual es suave, sutil y no erróneo, proveniente de la sucesión de ancianos como Mahākassapa.

10. සුජනස්ස චාති ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන ‘‘න කෙවලං ජම්බුදීපවාසීනමෙව අත්ථාය, අථ ඛො සාධුජනතොසනත්ථඤ්චා’’ති දස්සෙති. තෙන ච ‘‘තම්බපණ්ණිදීපවාසීනම්පි අත්ථායා’’ති අයමත්ථො සිද්ධො හොති උග්ගහණාදිසුකරතාය තෙසම්පි බහුකාරත්තා. චිරට්ඨිතත්ථන්ති චිරට්ඨිතිඅත්ථං, චිරකාලප්පවත්තනායාති අත්ථො. ඉදඤ්හි අත්ථප්පකාසනං අවිපරීතපදබ්‍යඤ්ජනසුනික්ඛෙපස්ස අත්ථසුනයස්ස ච උපායභාවතො සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතියා පවත්තති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ද්වෙ? සුනික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්‍යඤ්ජනං අත්ථො ච සුනීතො’’ති (අ. නි. 2.20).

10. ‘Y para la buena gente’: la palabra ‘y’ (ca) tiene el sentido de inclusión. Con esto, muestra: ‘no solo para el beneficio de los habitantes de Jambudīpa, sino también para el deleite de la gente virtuosa’. Con esto, el significado de ‘también para el beneficio de los habitantes de la isla de Tambapaṇṇi’ queda establecido, ya que es de gran ayuda para ellos debido a la facilidad de aprendizaje, etc. ‘Para la larga permanencia’ significa por el bien de la larga duración, para que continúe por mucho tiempo. Pues esta explicación del significado procede para la larga permanencia del Verdadero Dhamma, al ser un medio para el correcto establecimiento de las palabras y sílabas sin error y para el método correcto del significado. Pues esto fue dicho por el Sublime: ‘Monjes, estas dos cosas conducen a la estabilidad, a la no confusión y a la no desaparición del Verdadero Dhamma. ¿Cuáles dos? Las palabras y sílabas bien establecidas y el significado bien interpretado’.

11-12. යං අත්ථවණ්ණනං කත්තුකාමො, තස්සා මහත්තං පරිහරිතුං ‘‘සාවත්ථිපභූතීන’’න්තිආදි වුත්තං. තෙනෙවාහ – ‘‘න ඉධ භිය්‍යො විත්ථාරකථං [Pg.18] කරිස්සාමි, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමී’’ති ච. සඞ්ගීතීනං ද්වින්නන්ති දීඝමජ්ඣිමනිකායානං.

11-12. Para evitar la excesiva extensión de la explicación del significado que desea realizar, se dijo: ‘comenzando por Sāvatthī’, etc. Por eso dijo: ‘Aquí no haré más una explicación extensa, no lo investigaré aquí’. ‘De los dos recitales’ se refiere a los Nikāyas Dīgha y Majjhima.

13. ‘‘න ඉධ භිය්‍යො විත්ථාරකථං කරිස්සාමී’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තස්ස අත්ථස්ස අවස්සයං දස්සෙතුං ‘‘සුත්තානං පනා’’තිආදි වුත්තං.

13. Para mostrar necesariamente el significado de lo que se dijo en general como ‘Aquí no haré más una explicación extensa’, se dijo: ‘Pero de los Suttas’, etc.

14. යං අට්ඨකථං කත්තුකාමො, තදෙකදෙසභාවෙන විසුද්ධිමග්ගො ගහෙතබ්බොති කථිකානං උපදෙසං කරොන්තො තත්ත විචාරිතධම්මෙ උද්දෙසවසෙන දස්සෙති ‘‘සීලකථා’’තිආදිනා. තත්ථ සීලකථාති චාරිත්තවාරිත්තාදිවසෙන සීලස්ස විත්ථාරකථා. ධුතධම්මාති පිණ්ඩපාතිකඞ්ගාදයො තෙරස කිලෙසධුනනකධම්මා. කම්මට්ඨානානි සබ්බානීති පාළියං ආගතානි අට්ඨත්තිංස, අට්ඨකථායං ද්වෙති නිරවසෙසානි යොගකම්මස්ස භාවනාය පවත්තිට්ඨානානි. චරියාවිධානසහිතොති රාගචරියාදීනං සභාගාදිවිධානෙන සහිතො. ඣානානි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි, සමාපත්තියො චතස්සො අරූපසමාපත්තියො. අට්ඨපි වා පටිලද්ධමත්තානි ඣානානි, සමාපජ්ජනවසිභාවප්පත්තියා සමාපත්තියො. ඣානානි වා රූපාරූපාවචරජ්ඣානානි, සමාපත්තියො ඵලසමාපත්තිනිරොධසමාපත්තියො.

14. Dado que el comentario que desea realizar debe incluir el Visuddhimagga como una parte de él, al dar instrucciones a los expositores, muestra los temas allí investigados mediante el enunciado ‘discurso sobre la virtud’, etc. Allí, ‘discurso sobre la virtud’ es la explicación detallada de la virtud a través de las reglas de conducta y evitación, etc. ‘Dhutadhammā’ son las trece prácticas de purificación de las impurezas, como la práctica de comer solo lo recibido en el cuenco. ‘Todos los temas de meditación’ son los treinta y ocho mencionados en el Canon y los dos mencionados en el comentario, todos los lugares donde se desarrolla la práctica de la meditación sin excepción. ‘Junto con las reglas de conducta’ significa junto con las reglas de afinidad para los temperamentos de lujuria, etc. ‘Las cuatro absorciones’ son las absorciones de la esfera de la forma. ‘Las cuatro realizaciones’ son las cuatro realizaciones inmateriales. O bien, ‘jhānas’ son los estados simplemente obtenidos, y ‘samāpattis’ son los logros por el dominio de la absorción. O ‘jhānas’ son las absorciones de las esferas de la forma e inmateriales, y ‘samāpattis’ son la realización del fruto y la realización de la cesación.

15. ලොකියලොකුත්තරභෙදා ඡ අභිඤ්ඤායො සබ්බා අභිඤ්ඤායො. ඤාණවිභඞ්ගාදීසු ආගතනයෙන එකවිධාදිනා පඤ්ඤාය සඞ්කලෙත්වා සම්පිණ්ඩෙත්වා නිච්ඡයො පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො.

15. Los seis tipos de conocimientos directos, divididos en mundanos y supramundanos, son todos los conocimientos directos. ‘Análisis de la compilación de la sabiduría’ es la determinación tras haber agrupado y recolectado la sabiduría mediante el método de un solo tipo, etc., tal como aparece en el Ñāṇavibhaṅga, etc.

16. පච්චයධම්මානං හෙතුආදීනං පච්චයුප්පන්නධම්මානං හෙතුපච්චයාදිභාවො පච්චයාකාරො, තස්ස දෙසනා පච්චයාකාරදෙසනා, පටිච්චසමුප්පාදකථාති අත්ථො. සා පන නිකායන්තරලද්ධිසඞ්කරරහිතතාය සුට්ඨුපරිසුද්ධා, ඝනවිනිබ්භොගස්ස ච සුදුක්කරතාය නිපුණා සණ්හසුඛුමා, එකත්තනයාදිසහිතා ච තත්ථ විචාරිතාති ආහ ‘‘සුපරිසුද්ධනිපුණනයා’’ති. පටිසම්භිදාදීසු ආගතනයං අවිසජ්ජෙත්වාව විචාරිතත්තා අවිමුත්තතන්තිමග්ගා.

16. El ‘modo de las condiciones’ es el estado de ser condición de raíz, etc., de los fenómenos condicionados y de los fenómenos que actúan como condiciones. La enseñanza de ese modo de las condiciones es la enseñanza del modo de las condiciones, es decir, el discurso sobre el origen dependiente. Y debido a que está libre de la mezcla con las opiniones de otras escuelas, es sumamente pura; y por la extrema dificultad de desglosar lo compacto, es sutil, suave y profunda; y habiendo sido investigada allí junto con los métodos de unidad, etc., dijo: ‘de métodos purísimos y sutiles’. Es el ‘camino de la tradición no abandonada’ porque se ha investigado sin abandonar el método que aparece en el Paṭisambhidāmagga, etc.

17. ඉති පන සබ්බන්ති ඉති-සද්දො පරිසමාපනෙ, පන-සද්දො වචනාලඞ්කාරෙ, එතං සබ්බන්ති අත්ථො. ඉධාති ඉමිස්සා අට්ඨකථාය. න තං විචාරයිස්සාමි පුනරුත්තිභාවතොති අධිප්පායො.

17. ‘Así, pues, todo’: la palabra ‘iti’ indica conclusión, la palabra ‘pana’ es un adorno del discurso; ‘todo esto’ es el significado. ‘Aquí’ se refiere a este comentario. La intención es: ‘No lo investigaré por ser una repetición’.

18. ඉදානි [Pg.19] තස්සෙව අවිචාරණස්ස එකන්තකාරණං නිද්ධාරෙන්තො ‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘මජ්ඣෙ ඨත්වා’’ති එතෙන මජ්ඣට්ඨභාවදීපනෙන විසෙසතො චතුන්නං ආගමානං සාධාරණට්ඨකථා විසුද්ධිමග්ගො, න සුමඞ්ගලවිලාසිනිආදයො විය අසාධාරණට්ඨකථාති දස්සෙති. ‘‘විසෙසතො’’ති ච ඉදං විනයාභිධම්මානම්පි විසුද්ධිමග්ගො යථාරහං අත්ථවණ්ණනා හොති එවාති කත්වා වුත්තං.

18. Ahora, para determinar la causa absoluta de esa no investigación, dijo: ‘El Visuddhimagga está en el medio’, etc. Allí, con ‘estando en el medio’, al mostrar su posición central, indica que el Visuddhimagga es un comentario común especialmente para los cuatro Āgamas (Nikāyas), a diferencia de comentarios no comunes como el Sumaṅgalavilāsinī, etc. Y esto se dice ‘especialmente’ porque el Visuddhimagga es también la explicación del significado del Vinaya y del Abhidhamma según corresponda.

19. ඉච්චෙවාති ඉති එව. තම්පීති විසුද්ධිමග්ගම්පි. එතායාති සාරත්ථප්පකාසිනියා.

19. ‘Icceva’ significa ‘iti eva’. ‘Eso también’ se refiere al Visuddhimagga. ‘Por esta’ se refiere a la Sāratthappakāsinī.

එත්ථ ච ‘‘සීහළදීපං ආභතා’’තිආදිනා අට්ඨකථාකරණස්ස නිමිත්තං දස්සෙති, ‘‘දීපවාසීනමත්ථාය සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්සා’’ති එතෙහි පයොජනං, ‘‘සංයුත්තාගමවරස්ස අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති එතෙන පිණ්ඩත්ථං, ‘‘අපනෙත්වාන තතොහං සීහළභාස’’න්තිආදිනා ‘‘සාවත්ථිපභූතීන’’න්තිආදිනා ‘‘සීලකථා’’තිආදිනා ච කරණප්පකාරං. හෙට්ඨිමනිකායෙසු විසුද්ධිමග්ගෙ ච විචාරිතානං අත්ථානං අවිචාරණම්පි හි ඉධ කරණප්පකාරො එවාති.

Y aquí, con ‘traído a la isla de Sīhaḷa’, etc., muestra el motivo para realizar el comentario; con ‘para el beneficio de los habitantes de la isla, para el deleite de la gente virtuosa y para la larga permanencia del Dhamma’, muestra el propósito; con ‘explicaré el significado del excelente Saṃyuttāgama’, muestra el contenido general; con ‘habiendo eliminado de allí la lengua cingalesa’, etc., ‘comenzando por Sāvatthī’, etc., y ‘el discurso sobre la virtud’, etc., muestra el modo de ejecución. Pues, de hecho, la no investigación aquí de los significados ya investigados en los Nikāyas inferiores y en el Visuddhimagga es también el modo de ejecución.

ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del discurso de introducción del libro ha finalizado.

1. දෙවතාසංයුත්තං

1. Discurso Vinculado con las Deidades (Devatāsaṃyutta)

1. නළවග්ගො

1. Capítulo de las Cañas (Naḷavagga)

1. ඔඝතරණසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Sutta sobre el Cruce de la Corriente (Oghataraṇasutta)

විභාගවන්තානං [Pg.20] සභාවවිභාවනං විභාගදස්සනවසෙනෙව හොතීති පඨමං තාව සංයුත්තවග්ගසුත්තාදිවසෙන සංයුත්තාගමස්ස විභාගං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ සංයුත්තාගමො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථාති යං වුත්තං – ‘‘සංයුත්තාගමවරස්ස අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති, තස්මිං වචනෙ. තත්ථාති වා ‘‘එතාය අට්ඨකථාය විජානාථ සංයුත්තනිස්සිතං අත්ථ’’න්ති එත්ථ යං සංයුත්තග්ගහණං කතං, තත්ථ. පඤ්ච වග්ගා එතස්සාති පඤ්චවග්ගො. අවයවෙන විග්ගහො, සමුදායො සමාසත්ථො.

Dado que la explicación de la naturaleza propia de aquello que posee divisiones ocurre precisamente a través de mostrar tales divisiones, para mostrar primero la división del Saṃyutta Āgama mediante los vaggas, suttas y demás del Saṃyutta, el autor dijo: «Allí, el llamado Saṃyutta Āgama…», etc. Allí, «allí» (tattha) se refiere a lo que se dijo en la frase: «Declararé el significado del excelente Saṃyutta Āgama». O bien, «allí» se refiere a la mención de «saṃyutta» hecha aquí: «Por medio de este comentario, conoced el significado basado en el Saṃyutta». «Cinco vaggas tiene este» es el significado de «pañcavaggo» (de cinco libros). El análisis gramatical es por sus partes; el significado del compuesto es la totalidad.

ඉදානි තං ආදිතො පට්ඨාය සංවණ්ණෙතුකාමො අත්තනො සංවණ්ණනාය තස්ස පඨමමහාසඞ්ගීතියං නික්ඛිත්තානුක්කමෙනෙව පවත්තභාවං දස්සෙතුං, ‘‘තස්ස වග්ගෙසු සගාථාවග්ගො ආදී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථාපච්චයං තත්ථ තත්ථ දෙසිතත්තා පඤ්ඤත්තත්තා ච විප්පකිණ්ණානං ධම්මවිනයානං සඞ්ගහෙත්වා ගායනං කථනං සඞ්ගීති, මහාවිසයත්තා පූජනියත්තා ච මහතී සඞ්ගීති මහාසඞ්ගීති. පඨමා මහාසඞ්ගීති පඨමමහාසඞ්ගීති, තස්සා පවත්තිතකාලො පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලො, තස්මිං පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ.

Ahora, deseando comentarlo desde el principio, para mostrar que su comentario procede precisamente según el orden establecido en el Primer Gran Concilio, se dice: «Entre sus vaggas, el Sagāthāvaggo es el primero», etc. Allí, «saṅgīti» (concilio o recitación conjunta) es la recolección, el canto y la enunciación del Dhamma y el Vinaya que estaban dispersos por haber sido enseñados y prescritos aquí y allá según las condiciones; es un Gran Concilio (mahāsaṅgīti) por ser una gran asamblea debido a su vasto alcance y su carácter venerable. El Primer Gran Concilio es «paṭhamamahāsaṅgīti»; el tiempo en que se llevó a cabo es el «paṭhamamahāsaṅgītikālo» (tiempo del Primer Gran Concilio); en ese tiempo del Primer Gran Concilio.

නිදදාති දෙසනං දෙසකාලාදිවසෙන අවිදිතං විදිතං කත්වා නිදස්සෙතීති නිදානං. යො ලොකෙ ගන්ථස්ස උපොග්ඝාතොති වුච්චති, ස්වායමෙත්ථ ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති-ආදිකො ගන්ථො වෙදිතබ්බො, න පන ‘‘සනිදානාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.126) විය අත්තජ්ඣාසයාදිදෙසනුප්පත්තිහෙතු. තෙනෙවාහ – ‘‘එවං මෙ සුතන්ති-ආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදී’’ති. කාමඤ්චෙත්ථ යස්සං පඨමමහාසඞ්ගීතියං නික්ඛිත්තානුක්කමෙන සංවණ්ණනං කත්තුකාමො, සා විත්ථාරතො වත්තබ්බා, සුමඞ්ගලවිලාසිනියං පන අත්තනා විත්ථාරිතත්තා තත්ථෙව ගහෙතබ්බාති ඉමිස්සා සංවණ්ණනාය මහත්තං පරිහරන්තො ‘‘සා පනෙසා’’තිආදිමාහ.

«Nidāna» (introducción o fuente) es aquello que establece la enseñanza, mostrándola al hacer conocido lo desconocido en términos de lugar, tiempo, etc. Lo que en el mundo se llama el prefacio (upogghāta) de un texto, debe entenderse aquí como el texto que comienza con «Así lo he oído» (evaṃ me sutaṃ), y no como la causa del surgimiento de la enseñanza basada en la propia inclinación del Buda y otros motivos, como en pasajes tales como: «Monjes, enseño el Dhamma con fundamento (sanidāna)». Por eso dijo: «El nidāna que comienza con «Así lo he oído», etc., fue pronunciado por el venerable Ānanda en el momento del Primer Gran Concilio». Ciertamente, aunque aquí se debería describir extensamente el Primer Gran Concilio en el cual el autor desea realizar el comentario siguiendo el orden establecido, puesto que él mismo ya lo ha detallado en la Sumaṅgalavilāsinī, debe tomarse de allí; así, evitando una excesiva extensión de este comentario, dijo: «Ese concilio es…», etc.

1. එවං බාහිරනිදානෙ වත්තබ්බං අතිදිසිත්වා ඉදානි අබ්භන්තරනිදානං ආදිතො පට්ඨාය සංවණ්ණෙතුං ‘‘යං පනෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යස්මා සංවණ්ණනං කරොන්තෙන සංවණ්ණෙතබ්බෙ ධම්මෙ පදවිභාගං පදත්ථඤ්ච දස්සෙත්වා තතො පරං පිණ්ඩත්ථාදිදස්සනවසෙන සංවණ්ණනා කාතබ්බා, තස්මා පදානි තාව දස්සෙන්තො [Pg.21] ‘‘එවන්ති නිපාතපද’’න්ති-ආදිමාහ. තත්ථ පදවිභාගොති පදානං විසෙසො, න පදවිග්ගහො. අථ වා පදානි ච පදවිභාගො ච පදවිභාගො. පදවිග්ගහො ච පදවිභාගො ච පදවිභාගොති වා එකසෙසවසෙන පදපදවිග්ගහා පදවිභාගසද්දෙන වුත්තාති වෙදිතබ්බං. තත්ථ පදවිග්ගහො ‘‘ජෙතස්ස වනං ජෙතවන’’න්තිආදිනා සමාසපදෙසු දට්ඨබ්බො.

1. Habiendo referido así lo que debe decirse sobre el nidāna externo, ahora, para comentar el nidāna interno desde el principio, se dice: «Sin embargo, esto que…», etc. Allí, dado que quien realiza un comentario debe primero mostrar la división de las palabras (padavibhāga) y el significado de las palabras (padattha) del Dhamma que se va a comentar, y después de eso realizar el comentario mediante la exposición del significado resumido (piṇḍattha) y demás, el autor, mostrando primero las palabras, dijo: ««Evaṃ» es una partícula (nipātapada)», etc. Allí, «padavibhāga» es la distinción de las palabras, no el análisis gramatical (padaviggaho). O bien, las palabras y la división de las palabras es «padavibhāga». O bien, el análisis gramatical y la división de las palabras es «padavibhāga»; así debe entenderse que las palabras y el análisis gramatical se expresan mediante el término «padavibhāga» por medio de una elisión (ekasesa). Allí, el análisis gramatical debe verse en las palabras compuestas como: «El bosque de Jeta es Jetavana».

අත්ථතොති පදත්ථතො. තං පන පදත්ථං අත්ථුද්ධාරක්කමෙන පඨමං එවංසද්දස්ස දස්සෙන්තො ‘‘එවංසද්දො තාවා’’තිආදිමාහ. අවධාරණාදීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන ඉදමත්ථපුච්ඡාපරිමාණාදිඅත්ථානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තථා හි ‘‘එවංගතානි පුථුසිප්පායතනානි (දී. නි. 1.163, 165), එවංවිධො එවමාකාරො’’ති ච ආදීසු ඉදං-සද්දස්ස අත්ථෙ එවං-සද්දො. ගත-සද්දො හි පකාරපරියායො, තථා විධාකාර-සද්දො ච. තථා හි ගතවිධආකාරසද්දෙ ලොකියා පකාරත්ථෙ වදන්ති. ‘‘එවං සු තෙ සුන්හාතා සුවිලිත්තා කප්පිතකෙසමස්සූ ආමුත්තමාලාභරණා ඔදාතවත්ථවසනා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරෙන්ති, සෙය්‍යථාපි ත්වං එතරහි සාචරියකොති. නො හිදං, භො ගොතමා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.286) පුච්ඡායං, ‘‘එවං ලහුපරිවත්තං (අ. නි. 1.48), එවමායුපරියන්තො’’ති (පාරා. 12) ච ආදීසු පරිමාණෙ.

«Atthato» significa por el significado de las palabras (padatthato). Mostrando primero ese significado de la palabra para el término «evaṃ» mediante el método de extracción de significados, dijo: «En primer lugar, la palabra «evaṃ»…», etc. En «énfasis y demás» (avadhāraṇādī), por la palabra «demás» (ādi) debe entenderse la inclusión de significados tales como «esto», interrogación, medida, etc. Pues así, en pasajes como: «Diversos campos de artes que han llegado a ser de este modo (evaṃgatāni)», «de tal clase (evaṃvidho)», «de tal forma (evamākāro)», la palabra «evaṃ» tiene el significado del pronombre «esto» (idaṃ). Pues la palabra «gata» es un sinónimo de «modo» (pakāra), y del mismo modo lo son las palabras «vidha» y «ākāra». Pues en el uso común, las palabras «gata», «vidha» y «ākāra» se emplean en el sentido de «modo». En pasajes como: «¿Se divierten ellos así (evaṃ), bien bañados, bien ungidos… tal como tú ahora con tu maestro? —No es así, venerable Gotama», se usa en interrogación. En «tan rápido en cambiar (evaṃ lahuparivattaṃ)» y «tal es el límite de la vida (evamāyupariyanto)», se usa en medida.

නනු ච ‘‘එවං සු තෙ සුන්හාතා සුවිලිත්තා, එවමායුපරියන්තො’’ති එත්ථ එවං-සද්දෙන පුච්ඡනාකාරපරිමාණාකාරානං වුත්තත්තා ආකාරත්ථො එව එවං-සද්දොති? න, විසෙසසබ්භාවතො. ආකාරමත්තවාචකො හි එවං-සද්දො, ආකාරත්ථොති අධිප්පෙතො යථා ‘‘එවං බ්‍යාඛො’’තිආදීසු, න පන ආකාරවිසෙසවාචකො. එවඤ්ච කත්වා, ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙනා’’තිආදීනි (ධ. ප. 53) උපමාදීසු උදාහරණානි උපපන්නානි හොන්ති. තථා හි ‘‘යථාපි…පෙ… බහු’’න්ති (ධ. ප. 53)? එත්ථ පුප්ඵරාසිට්ඨානියතො මනුස්සූපපත්තිසප්පුරිසූපනිස්සය-සද්ධම්මස්සවන- යොනිසොමනසිකාර-භොගසම්පත්තිආදිදානාදිපුඤ්ඤකිරියහෙතුසමුදායතො සොභාසුගන්ධතාදිගුණයොගතො මාලාගුළසදිසියො පහූතා පුඤ්ඤකිරියා මරිතබ්බසභාවතාය මච්චෙන සත්තෙන කත්තබ්බාති ජොතිතත්තා පුප්ඵරාසිමාලාගුළාව උපමා, තෙසං උපමාකාරො යථා-සද්දෙන අනියමතො වුත්තොති ‘‘එවං-සද්දො උපමාකාරනිගමනත්ථො’’ති [Pg.22] වත්ථුං යුත්තං, සො පන උපමාකාරො නියමියමානො අත්ථතො උපමාව හොතීති ආහ ‘‘උපමායං ආගතො’’ති. තථා ‘‘එවං ඉමිනා ආකාරෙන අභික්කමිතබ්බ’’න්තිආදිනා උපදිසියමානාය සමණසාරුප්පාය ආකප්පසම්පත්තියා යො තත්ථ උපදිසනාකාරො, සො අත්ථතො උපදෙසො එවාති වුත්තං, ‘‘එවං තෙ…පෙ… උපදෙසෙ’’ති. තථා ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’ති එත්ථ ච භගවතා යථාවුත්තමත්ථං අවිපරීතතො ජානන්තෙහි කතං තත්ථ සංවිජ්ජමානගුණානං පකාරෙහි හංසනං උදග්ගතාකරණං සම්පහංසනං. යො තත්ථ සම්පහංසනාකාරොති යොජෙතබ්බං.

¿Acaso no es cierto que en «¿se divierten ellos así, bien bañados…?» y «tal es el límite de la vida», al haberse expresado mediante la palabra «evaṃ» el modo de interrogar y el modo de medir, la palabra «evaṃ» tiene únicamente el sentido de «modo» (ākāra)? No, debido a la existencia de distinciones. Pues la palabra «evaṃ» expresa el modo en general, y se entiende con el sentido de «modo» como en «así, en verdad…», etc., pero no expresa un modo específico. Y haciendo esta distinción, ejemplos en comparaciones como «así, por el mortal nacido…», etc., resultan apropiados. ¿Pues no se dice «tal como de un montón de flores… muchas guirnaldas se pueden hacer, así el mortal nacido debe hacer muchas acciones meritorias»? Aquí, puesto que se muestra que el ser mortal, por su naturaleza de estar sujeto a la muerte, debe realizar abundantes acciones meritorias —las cuales son como bolas de guirnaldas, debido a la unión de cualidades como la belleza y la fragancia procedentes del conjunto de causas para las acciones meritorias como el nacimiento humano, la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia, la obtención de riquezas, la generosidad y demás, que ocupan el lugar del montón de flores—, el montón de flores y las bolas de guirnaldas son precisamente la comparación (upamā). El modo de esa comparación se expresa de manera indeterminada mediante la palabra «yathā» (tal como), por lo que es correcto decir que «la palabra evaṃ tiene el propósito de concluir el modo de la comparación»; pero ese modo de comparación, al ser determinado, es en esencia la comparación misma, por lo que dijo: «aparece en una comparación». Asimismo, en la perfección de la conducta apropiada para un asceta que se instruye mediante frases como «así, de esta manera, se debe avanzar», el modo de instrucción que hay allí es, en esencia, la instrucción misma; por eso se dice «así… en la instrucción». Del mismo modo, en «así es, Bienaventurado; así es, Sugata», por parte de quienes comprenden correctamente el significado dicho por el Bienaventurado, se produce un regocijo, una exaltación y una alegría (sampahaṃsana) mediante los modos de las cualidades allí presentes. Debe vincularse el término con el modo de regocijo que hay allí.

එවමෙවං පනායන්ති එත්ථ ගරහණාකාරොති යොජෙතබ්බං, සො ච ගරහණාකාරො වසලීති-ආදිඛුංසනසද්දසන්නිධානතො ඉධ එවං-සද්දෙන පකාසිතොති විඤ්ඤායති. යථා චෙත්ථ, එවං උපමාකාරාදයොපි උපමාදිවසෙන වුත්තානං පුප්ඵරාසිආදිසද්දානං සන්නිධානතොති දට්ඨබ්බං. එවං, භන්තෙති පන ධම්මස්ස සාධුකං සවනමනසිකාරෙ සන්නියොජිතෙහි භික්ඛූහි අත්තනො තත්ථ ඨිතභාවස්ස පටිජානනවසෙන වුත්තත්තා එත්ථ එවං-සද්දො ‘‘වචනසම්පටිච්ඡනත්ථො’’ති වුත්තො. තෙන එවං, භන්තෙති සාධු, භන්තෙ, සුට්ඨු, භන්තෙති වුත්තං හොති. එවඤ්ච වදෙහීති යථාහං වදාමි, එවං සමණං ආනන්දං වදෙහීති යො එවං වදනාකාරො ඉදානි වත්තබ්බො, සො එවං-සද්දෙන නිදස්සීයතීති ‘‘නිදස්සනත්ථො’’ති වුත්තොති. එවං නොති එත්ථාපි නෙසං යථාවුත්තධම්මානං අහිතදුක්ඛාවහභාවෙ සන්නිට්ඨානජනනත්ථං අනුමතිගහණවසෙන ‘‘සංවත්තන්ති වා නො වා, කථං වො එත්ථ හොතී’’ති පුච්ඡාය කතාය ‘‘එවං නො එත්ථ හොතී’’ති වුත්තත්තා තදාකාරසන්නිට්ඨානං එවං-සද්දෙන විභාවිතන්ති විඤ්ඤායති. සො පන තෙසං ධම්මානං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තනාකාරො නියමියමානො අවධාරණත්ථො හොතීති ආහ – ‘‘එවං නො එත්ථ හොතීතිආදීසු අවධාරණෙ’’ති.

«De la misma manera...» (evamevaṃ panāyanti): aquí debe aplicarse el sentido de un modo de reproche; y se entiende que ese modo de reproche se manifiesta aquí mediante la palabra «así» (evaṃ) por su proximidad con términos denigrantes como «vasalī» (despreciable/paria). Del mismo modo que aquí, también en otros casos deben considerarse las comparaciones y otros recursos según la proximidad de palabras como «montón de flores» (puppharāsi), etc., expresadas a modo de símil. Sin embargo, en la expresión «así, Señor» (evaṃ, bhante), dado que los monjes la pronuncian para reconocer que se han establecido firmemente en la escucha atenta y la reflexión correcta del Dhamma, la palabra «así» se define con el sentido de «aceptación de las palabras» (vacanasampaṭicchanattho). Por lo tanto, «así, Señor» significa «está bien, Señor» o «excelente, Señor». Y en «di así» (evañca vadehīti), el modo de hablar que debe decirse ahora —«habla así al venerable Ānanda tal como yo hablo»— se señala con la palabra «así», por lo cual se define con el sentido de «indicación» (nidassanattho). En la expresión «así para nosotros» (evaṃ no), para generar una conclusión sobre si estos fenómenos conducen al perjuicio y al sufrimiento o no, tras realizar la pregunta «¿conducen o no?, ¿qué pensáis de esto?», se responde «así pensamos nosotros sobre esto»; por ello se entiende que esa forma de conclusión se aclara con la palabra «así». Pero como ese modo en que los fenómenos conducen al perjuicio y al sufrimiento es una determinación restrictiva, se afirma: «en frases como “así es para nosotros sobre esto”, se usa en sentido de determinación (avadhāraṇe)».

නානානයනිපුණන්ති එකත්තනානත්තඅබ්‍යාපාරඑවංධම්මතාසඞ්ඛාතා, නන්දියාවට්ටතිපුක්ඛලසීහවික්කීළිතඅඞ්කුසදිසාලොචනසඞ්ඛාතා වා ආධාරාදිභෙදවසෙන නානාවිධා නයා නානානයා. නයා වා පාළිගතියො තා ච පඤ්ඤත්තිඅනුපඤ්ඤත්තිආදිවසෙන සංකිලෙසභාගියාදිලොකියාදිතදුභයවොමිස්සකාදිවසෙන කුසලාදිවසෙන ඛන්ධාදිවසෙන සඞ්ගහාදිවසෙන සමයවිමුත්තාදිවසෙන ඨපනාදිවසෙන කුසලමූලාදිවසෙන තිකප්පට්ඨානාදිවසෙන [Pg.23] ච නානප්පකාරාති නානානයා, තෙහි නිපුණං සණ්හං සුඛුමන්ති නානානයනිපුණං. ආසයොව අජ්ඣාසයො, තෙ ච සස්සතාදිභෙදෙන තත්ථ ච අප්පරජක්ඛතාදිභෙදෙන අනෙකෙ, අත්තජ්ඣාසයාදයො එව වා සමුට්ඨානං උප්පත්තිහෙතු එතස්සාති අනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නන්ති අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණං උපනෙතබ්බාභාවතො, සඞ්කාසනපකාසනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිවසෙන ඡහි අත්ථපදෙහි අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසවසෙන ඡහි බ්‍යඤ්ජනපදෙහි ච සමන්නාගතන්ති වා අත්ථො දට්ඨබ්බො.

«Hábil en diversos métodos» (nānānayanipuṇaṃ): los diversos métodos (nānānayā) son de múltiples clases según las distinciones de base, etc., conocidos como unidad (ekatta), diversidad (nānatta), ausencia de actividad (abyāpāra) y naturaleza fenoménica (evamdhammatā); o bien aquellos conocidos como el giro de la alegría (nandiyāvaṭṭa), el juego del león triple (tipukkhalasīhavikkīḷita), el aguijón (aṅkusa) y la contemplación de las direcciones (disālocana). O bien, los «métodos» son los rumbos del Canon (pāḷigatiyo), y estos son de diversos tipos según sean designaciones primarias o secundarias, según correspondan a lo contaminado, lo mundano, una mezcla de ambos, lo saludable, los agregados, las clasificaciones, la liberación por el momento, el establecimiento, las raíces saludables, la triple división de los estados (tikappaṭṭhāna), etc. Ser hábil en ellos significa ser diestro y sutil; por eso es «hábil en diversos métodos». La inclinación (āsayo) es la disposición interna (ajjhāsayo), y estas son múltiples, dividiéndose según el eterno-existencialismo y otros puntos de vista, y dentro de ellos por la mayor o menor presencia de impurezas, etc. Aquello que tiene como origen o causa de surgimiento estas mismas disposiciones internas se denomina «originado por múltiples inclinaciones» (anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ). «Dotado de sentido y expresión» (atthabyañjanasampannaṃ) significa que es completo en sentido y expresión por no haber nada que deba añadirse; o bien debe entenderse como dotado de los seis términos de sentido (atthapada) —indicación, iluminación, revelación, análisis, clarificación y designación— y de los seis términos de expresión (byañjanapada) —letra, palabra, frase, modo, lenguaje y descripción—.

විවිධපාටිහාරියන්ති එත්ථ පාටිහාරියපදස්ස වචනත්ථං (උදා. අට්ඨ. 1; ඉතිවු. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා; ධ. ස. මූලටී. 2) ‘‘පටිපක්ඛහරණතො රාගාදිකිලෙසාපනයනතො පාටිහාරිය’’න්ති වදන්ති. භගවතො පන පටිපක්ඛා රාගාදයො න සන්ති යෙ හරිතබ්බා, පුථුජ්ජනානම්පි විගතූපක්කිලෙසෙ අට්ඨගුණසමන්නාගතෙ චිත්තෙ හතපටිපක්ඛෙ ඉද්ධිවිධං පවත්තති, තස්මා තත්ථ පවත්තවොහාරෙන ච න සක්කා ඉධ ‘‘පාටිහාරිය’’න්ති වත්තුං. සචෙ පන මහාකාරුණිකස්ස භගවතො වෙනෙය්‍යගතා ච කිලෙසා පටිපක්ඛා, තෙසං හරණතො ‘‘පාටිහාරිය’’න්ති වුත්තං, එවං සති යුත්තමෙතං. අථ වා භගවතො ච සාසනස්ස ච පටිපක්ඛා තිත්ථියා, තෙසං හරණතො පාටිහාරියං. තෙ හි දිට්ඨිහරණවසෙන දිට්ඨිප්පකාසනෙ අසමත්ථභාවෙන ච ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනීහි හරිතා අපනීතා හොන්තීති. පටීති වා අයං සද්දො ‘‘පච්ඡා’’ති එතස්ස අත්ථං බොධෙති ‘‘තස්මිං පටිපවිට්ඨම්හි, අඤ්ඤො ආගඤ්ඡි බ්‍රාහ්මණො’’තිආදීසු (සු. නි. 985; චූළනි. වත්ථුගාථා 4) විය, තස්මා සමාහිතෙ චිත්තෙ විගතූපක්කිලෙසෙ කතකිච්චෙන පච්ඡාහරිතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති පටිහාරියං, අත්තනො වා උපක්කිලෙසෙසු චතුත්ථජ්ඣානමග්ගෙහි හරිතෙසු පච්ඡා හරණං පටිහාරියං, ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනියො ච විගතූපක්කිලෙසෙන කතකිච්චෙන ච සත්තහිතත්ථං පුන පවත්තෙතබ්බා, හරිතෙසු ච අත්තනො උපත්තිලෙසෙසු පරසත්තානං උපක්කිලෙසහරණානි හොන්තීති පටිහාරියානි භවන්ති, පටිහාරියමෙව පාටිහාරියං. පටිහාරියෙ වා ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනිසමුදායෙ භවං එකෙකං පාටිහාරියන්ති වුච්චති. පටිහාරියං වා චතුත්ථජ්ඣානං මග්ගො ච පටිපක්ඛහරණතො, තත්ථ ජාතං, තස්මිං වා නිමිත්තභූතෙ, තතො වා ආගතන්ති පාටිහාරියං. තස්ස පන ඉද්ධිආදිභෙදෙන විසයභෙදෙන ච බහුවිධස්ස [Pg.24] භගවතො දෙසනායං ලබ්භමානත්තා ආහ ‘‘විවිධපාටිහාරිය’’න්ති.

«Diversos prodigios» (vividhapāṭihāriyaṃ): respecto al significado del término «prodigio» (pāṭihāriya), se dice que es tal porque «elimina la oposición» (paṭipakkhaharaṇa), es decir, por remover las impurezas como el deseo. No obstante, en el Bienaventurado no existen impurezas que deban ser eliminadas; e incluso en las personas comunes, cuando su mente está libre de obstáculos, dotada de las ocho cualidades y con la oposición subyugada, se manifiestan los poderes psíquicos (iddhividhaṃ). Por lo tanto, no se puede emplear aquí la palabra «prodigio» según ese uso convencional común. Pero si se refiere a que el Gran Compasivo (el Buda) elimina las impurezas de aquellos que deben ser guiados (veneyya), entonces es apropiado decir que es un «prodigio» por esa eliminación. Alternativamente, los oponentes del Bienaventurado y de su enseñanza son los seguidores de otras sectas (titthiyā), y es por su remoción que se llama prodigio. Pues ellos son removidos y eliminados mediante los poderes (iddhi), la revelación mental (ādesanā) y la instrucción (anusāsanī), al ser incapaces de declarar sus visiones debido a que estas son disipadas. O bien, el término «paṭi» transmite el sentido de «después» (pacchā), como en frases como «después de que aquel hubo entrado, vino otro brahmán»; por lo tanto, el prodigio es aquello que, después de haber sido purificado de obstáculos en una mente concentrada, debe ser puesto en marcha por quien ha cumplido su deber. O bien, un prodigio es el retorno posterior tras haber eliminado las propias impurezas mediante los caminos del cuarto jhāna; y dado que los poderes, la revelación y la instrucción deben ser puestos en marcha nuevamente para el beneficio de los seres por aquel que está libre de obstáculos y ha cumplido su tarea, y al haber eliminado sus propias impurezas se convierte en un eliminador de las impurezas de otros seres, estos actos son prodigios (pāṭihāriyāni). «Pāṭihāriya» es lo mismo que «paṭihāriya». También se llama prodigio a cada elemento individual dentro del conjunto de los poderes, la revelación y la instrucción. O bien, el cuarto jhāna y el camino son el «paṭihāriya» por eliminar la oposición; y aquello que surge de allí, o tiene eso por señal, o proviene de allí, se llama prodigio (pāṭihāriya). Debido a que este prodigio es de múltiples tipos según la distinción de los poderes y sus respectivos ámbitos en la enseñanza del Bienaventurado, se dice «diversos prodigios».

න අඤ්ඤථාති භගවතො සම්මුඛා සුතාකාරතො න අඤ්ඤථාති අත්ථො, න පන භගවතො දෙසිතාකාරතො. අචින්තෙය්‍යානුභාවා හි භගවතො දෙසනා. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතු’’න්ති ඉදං වචනං සමත්ථිතං භවති, ධාරණබලදස්සනඤ්ච න විරුජ්ඣති සුතාකාරඅවිරජ්ඣනස්ස අධිප්පෙතත්තා. න හෙත්ථ අත්ථන්තරතාපරිහාරො ද්වින්නම්පි අත්ථානං එකවිසයත්තා. ඉතරථා ථෙරො භගවතො දෙසනාය සබ්බථා පටිග්ගහණෙ සමත්ථො අසමත්ථො චාති ආපජ්ජෙය්‍යාති.

«No de otra manera» (na aññathā): el sentido es que no es diferente de la forma en que se escuchó cara a cara frente al Bienaventurado, pero no se refiere a la forma total en que el Bienaventurado lo enseñó. Pues la enseñanza del Bienaventurado posee un poder inconcebible. De este modo, la frase «¿quién es capaz de comprenderlo en todos sus aspectos?» queda justificada, y no contradice la demostración del poder de retención [de Ānanda], puesto que lo que se pretende es la ausencia de alteración respecto a lo que fue escuchado. En este caso, no hay exclusión de un sentido distinto, ya que ambos sentidos se refieren a un mismo objeto. De lo contrario, se llegaría a la conclusión de que el Anciano era capaz e incapaz al mismo tiempo de captar la enseñanza del Bienaventurado en todos sus aspectos.

‘‘යො පරො න හොති, සො අත්තා’’ති එවං වුත්තාය නියකජ්ඣත්තසඞ්ඛාතාය සසන්තතියා වත්තනතො තිවිධොපි මෙ-සද්දො කිඤ්චාපි එකස්මිං එව අත්ථෙ දිස්සති, කරණසම්පදානසාමිනිද්දෙසවසෙන පන විජ්ජමානං භෙදං සන්ධායාහ, ‘‘මෙ-සද්දො තීසු අත්ථෙසු දිස්සතී’’ති.

«Aquel que no es otro, ese es el yo»: puesto que se refiere al propio continuo mental (sasantati), caracterizado como lo interno y propio, aunque el término «me» (de mí / para mí / por mí) se vea con un mismo referente, el autor habla considerando la distinción existente según se indique como instrumental (karaṇa), dativo (sampadāna) o poseedor/genitivo (sāmī), diciendo: «la palabra “me” se observa en tres sentidos».

කිඤ්චාපි උපසග්ගො කිරියං විසෙසෙති, ජොතකභාවතො පන සතිපි තස්මිං සුත-සද්දො එව තං තං අත්තං වදතීති අනුපසග්ගස්ස සුත-සද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ සඋපසග්ගස්ස ගහණං න විරුජ්ඣතීති දස්සෙන්තො ‘‘සඋපසග්ගො අනුපසග්ගො චා’’තිආදිමාහ. අස්සාති සුත-සද්දස්ස. කම්මභාවසාධනානි ඉධ සුතසද්දෙ සම්භවන්තීති වුත්තං ‘‘උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වා අත්ථො’’ති. මයාති අත්ථෙ සතීති යදා මෙ-සද්දස්ස කත්තුවසෙන කරණනිද්දෙසො, තදාති අත්ථො. මමාති අත්ථෙ සතීති යදා සම්බන්ධවසෙන සාමිනිද්දෙසො, තදා.

Aunque un prefijo modifica la acción, dado que funciona como un indicador (jotaka), incluso cuando este existe, es la palabra 'suta' la que expresa tal o cual significado; por lo tanto, mostrando que la inclusión de la palabra con prefijo no entra en conflicto con la extracción del significado de la palabra 'suta' sin prefijo, se dice: 'con prefijo y sin prefijo', etc. 'Assa' se refiere a la palabra 'suta'. Se afirma que las derivaciones de objeto (kamma) y de estado (bhāva) son posibles aquí en la palabra 'suta': 'el significado es lo que ha sido retenido o el acto de retener'. 'En el sentido de por mí' se refiere a cuando hay una indicación de agente (karaṇa) de la palabra 'me'. 'En el sentido de mío' se refiere a cuando hay una indicación de posesión por vía de relación (sambandha).

සුත-සද්දසන්නිධානෙ පයුත්තෙන එවං-සද්දෙන සවනකිරියාජොතකෙන භවිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සන’’න්ති. ආදි-සද්දෙන සම්පටිච්ඡනාදීනං පඤ්චද්වාරිකවිඤ්ඤාණානං තදභිනීහටානඤ්ච මනොද්වාරිකවිඤ්ඤාණානං ගහණං වෙදිතබ්බං. සබ්බෙසම්පි වාක්‍යානං එවකාරත්ථසහිතත්තා ‘‘සුත’’න්ති එතස්ස සුතමෙවාති අයමත්ථො ලබ්භතීති ආහ ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. එතෙන අවධාරණෙන නිරාසඞ්කතං දස්සෙති. යථා ච සුතං සුතමෙවාති නියමෙතබ්බං, තං සම්මා සුතං හොතීති ආහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. අථ වා සද්දන්තරත්ථාපොහනවසෙන [Pg.25] සද්දො අත්ථං වදතීති සුතන්ති අසුතං න හොතීති අයමෙතස්ස අත්ථොති වුත්තං ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. ඉමිනා දිට්ඨාදිවිනිවත්තනං කරොති.

Se dice que la palabra 'evaṃ' empleada en proximidad a la palabra 'suta' debe ser indicadora del acto de audición: ''evaṃ' es una demostración de la función de la conciencia del oído y demás conciencias'. Con la palabra 'ādi' (etcétera), debe entenderse la inclusión de las conciencias de las cinco puertas como la de recepción (sampaṭicchana), etc., y de las conciencias de la puerta de la mente derivadas de aquellas. Puesto que todas las oraciones conllevan el sentido de la partícula restrictiva 'eva', se obtiene para 'suta' el significado de 'solo escuchado'; por ello dice: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Mediante esta restricción, se muestra la ausencia de duda. Y así como debe determinarse que lo escuchado es 'exactamente lo escuchado', es decir, que fue 'bien escuchado', dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. O bien, dado que una palabra expresa su significado mediante la exclusión de otros significados (apohana), 'suta' significa que 'no es no-escuchado'; este es el significado de lo dicho: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Con esto, se realiza la distinción respecto a lo visto (diṭṭha), etc.

ඉදං වුත්තං හොති – න ඉදං මයා දිට්ඨං, න සයම්භූඤාණෙන සච්ඡිකතං, අථ ඛො සුතං, තඤ්ච ඛො සම්මදෙවාති. තෙනෙවාහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. අවධාරණත්ථෙ වා එවං-සද්දෙ අයමත්ථයොජනා කරීයතීති තදපෙක්ඛස්ස සුත-සද්දස්ස අයමත්ථො වුත්තො ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. සවනසද්දො චෙත්ථ කම්මත්ථො වෙදිතබ්බො ‘‘සුය්‍යතී’’ති.

Esto es lo que se quiere decir: 'Esto no fue visto por mí, ni realizado mediante el conocimiento espontáneo (sayambhūñāṇa), sino que fue escuchado, y además, perfectamente'. Por eso dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. O bien, cuando la palabra 'evaṃ' se usa en el sentido de restricción, se realiza esta interpretación del significado; para la palabra 'suta' en relación con aquello, se expresa este significado: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Por eso dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. Y aquí, la palabra 'savana' (audición) debe entenderse en sentido de objeto (kamma): 'es oído'.

එවං සවනහෙතුසවනවිසෙසවසෙන පදත්තයස්ස එකෙන පකාරෙන අත්ථයොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි පකාරන්තරෙහි තං දස්සෙතුං ‘‘තථා එව’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ තස්සාති යා සා භගවතො සම්මුඛා ධම්මස්සවනාකාරෙන පවත්තා මනොද්වාරවිඤ්ඤාණවීථි, තස්සා. සා හි නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තෙතුං සමත්ථා. තථා ච වුත්තං ‘‘සොතද්වාරානුසාරෙනා’’ති. නානප්පකාරෙනාති වක්ඛමානානං අනෙකවිහිතානං බ්‍යඤ්ජනත්ථග්ගහණානං නානාකාරෙන. එතෙන ඉමිස්සා යොජනාය ආකාරත්ථො එවං-සද්දො ගහිතොති දීපෙති. පවත්තිභාවප්පකාසනන්ති පවත්තියා අත්ථිතාපකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනන්ති යස්මිං ආරම්මණෙ වුත්තප්පකාරා විඤ්ඤාණවීථි නානප්පකාරෙන පවත්තා, තස්ස ධම්මත්තා වුත්තං, න සුත-සද්දස්ස ධම්මත්ථත්තා. වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පාකටීකරණං ‘‘අයං හෙත්ථා’’තිආදි. තත්ථ විඤ්ඤාණවීථියාති කරණත්ථෙ කරණවචනං, මයාති කත්තුඅත්ථෙ.

Habiendo mostrado de una manera la interpretación de las tres palabras en virtud de la causa de la audición y la distinción de la audición, ahora, para mostrarlo por otros métodos, se dice: 'Tathā eva' (así mismo), etc. Allí, 'tassā' (de aquella) se refiere al proceso de conciencia de la puerta de la mente que ocurrió en presencia del Bienaventurado en forma de audición del Dhamma. Pues este [proceso] es capaz de operar de diversos modos respecto al objeto. Por eso se dice: 'siguiendo la puerta del oído'. 'De diversos modos' significa según las distintas formas de captar las múltiples clases de expresiones y significados que se mencionarán. Con esto, se explica que en esta interpretación la palabra 'evaṃ' se toma en el sentido de 'modo' (ākāra). 'La manifestación del estado de actividad' significa la manifestación de la existencia de dicha actividad. 'Suta' es 'la manifestación del Dhamma' porque aquello en lo cual el mencionado proceso de conciencia operó de diversos modos es el Dhamma; no es porque la palabra 'suta' signifique Dhamma por sí misma. La aclaración de lo expuesto es 'Ayam hetthā', etc. Allí, 'viññāṇavīthiyā' es el caso instrumental en sentido de instrumento, y 'mayā' en sentido de agente.

එවන්ති නිද්දිසිතබ්බප්පකාසනන්ති නිදස්සනත්ථමෙවං සද්දං ගහෙත්වා වුත්තං නිදස්සෙතබ්බස්ස නිද්දිසිතබ්බත්තාභාවාභාවතො. තෙන එවං-සද්දෙන සකලම්පි සුත්තං පච්චාමට්ඨන්ති දස්සෙති. සුත-සද්දස්ස කිරියාසද්දත්තා සවනකිරියාය ච සාධාරණවිඤ්ඤාණප්පබන්ධපටිබද්ධත්තා තත්ථ ච පුග්ගලවොහාරොති වුත්තං ‘‘සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසන’’න්ති. න හි පුග්ගලවොහාරරහිතෙ ධම්මප්පබන්ධෙ සවනකිරියා ලබ්භතීති.

''Evaṃ' es la manifestación de lo que debe ser indicado' se dice tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de ilustración (nidassana), ya que no hay ausencia de la propiedad de ser indicable en lo que debe ser ilustrado. Con esa palabra 'evaṃ', muestra que se hace referencia a todo el sutta. Debido a que la palabra 'suta' es un término de acción, y como el acto de audición está ligado al flujo común de la conciencia, y dado que allí se aplica la designación convencional de persona (puggalavohāro), se dice: ''suta' es la manifestación de la función de la persona'. Pues el acto de audición no se encuentra en un flujo de fenómenos (dhamma) carente de la designación convencional de persona.

යස්ස චිත්තසන්තානස්සාතිආදිපි ආකාරත්ථමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා පුරිමයොජනාය අඤ්ඤථා අත්ථයොජනං දස්සෙතුං වුත්තං. තත්ථ ආකාරපඤ්ඤත්තීති උපාදාපඤ්ඤත්ති එව ධම්මානං පවත්තිආකාරුපාදානවසෙන තථා [Pg.26] වුත්තා. සුතන්ති විසයනිද්දෙසොති සොතබ්බභූතො ධම්මො සවනකිරියාකත්තුපුග්ගලස්ස සවනකිරියාවසෙන පවත්තිට්ඨානන්ති කත්වා වුත්තං. චිත්තසන්තානවිනිමුත්තස්ස පරමත්ථතො කස්සචි කත්තු අභාවෙපි සද්දවොහාරෙන බුද්ධිපරිකප්පිතභෙදවචනිච්ඡාය චිත්තසන්තානතො අඤ්ඤං විය තංසමඞ්ගිං කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසන්තානෙන තංසමඞ්ගීනො’’ති. සවනකිරියාවිසයොපි සොතබ්බධම්මො සවනකිරියාවසෙන පවත්තචිත්තසන්තානස්ස ඉධ පරමත්ථතො කත්තුභාවතො, සවනවසෙන චිත්තප්පවත්තියා එව වා සවනකිරියාභාවතො තංකිරියාකත්තු ච විසයො හොතීති වුත්තං ‘‘තංසමඞ්ගීනො කත්තුවිසයෙ’’ති. සුතාකාරස්ස ච ථෙරස්ස සම්මානිච්ඡිතභාවතො ආහ ‘‘ගහණසන්නිට්ඨාන’’න්ති. එතෙන වා අවධාරණත්ථං එවං-සද්දං ගහෙත්වා අයමත්ථයොජනා කතාති දට්ඨබ්බං.

Lo dicho en 'de qué flujo de conciencia', etc., se expresa tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de 'modo', para mostrar una interpretación distinta a la construcción anterior. Allí, la 'designación de modo' (ākārapaññatti) es una designación por derivación (upādāpaññatti), llamada así en virtud de la captación del modo de proceder de los fenómenos. ''Suta' es la indicación del objeto' se dice considerando que el Dhamma que debe ser oído es el lugar de operación, mediante el acto de audición, de la persona que es el agente de dicho acto. Aunque en sentido último no existe un agente distinto del flujo de conciencia, mediante el uso del lenguaje y el deseo de expresar una distinción concebida por el intelecto, se habla como si alguien distinto al flujo de conciencia fuera 'poseedor' de él: 'poseído por el flujo de conciencia'. El Dhamma por oír, como objeto del acto de audición, se convierte también en el objeto del agente de esa acción, porque aquí el flujo de conciencia que opera por vía de la audición es el agente en sentido último, o porque el acto de audición es simplemente el proceso de la mente por vía de la audición; así se dice: 'en el ámbito del agente que lo posee'. Y debido a que el modo de lo escuchado fue correctamente determinado por el Anciano (Thera), dice: 'la determinación de la captación'. O bien, debe entenderse que esta interpretación se ha realizado tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de restricción.

පුබ්බෙ සුතානං නානාවිහිතානං සුත්තසඞ්ඛාතානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනානං උපධාරිතරූපස්ස ආකාරස්ස නිදස්සනස්ස, අවධාරණස්ස වා පකාසනසභාවො එවං-සද්දොති තදාකාරාදිඋපධාරණස්ස පුග්ගලපඤ්ඤත්තියා උපාදානභූතධම්මප්පබන්ධබ්‍යාපාරතාය වුත්තං ‘‘එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො’’ති. සවනකිරියා පන පුග්ගලවාදිනොපි විඤ්ඤාණනිරපෙක්ඛා නත්ථීති විසෙසතො විඤ්ඤාණබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො’’ති. මෙති සද්දප්පවත්තියා එකන්තෙනෙව සත්තවිසයත්තා විඤ්ඤාණකිච්චස්ස ච තත්ථෙව සමොදහිතබ්බතො ‘‘මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො’’ති වුත්තං. අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිසභාවා යථාක්කමං එවං-සද්දසුත-සද්දානං අත්ථාති තෙ තථාරූප-පඤ්ඤත්ති-උපාදානභූත-ධම්මප්පබන්ධබ්‍යාපාරභාවෙන දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො, සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො’’ති. එත්ථ ච කරණකිරියාකත්තුකම්ම-විසෙසප්පකාසනවසෙන පුග්ගලබ්‍යාපාරවිසය-පුග්ගලබ්‍යාපාරනිදස්සනවසෙන ගහණාකාරගාහකතබ්බිසයවිසෙසනිද්දෙසවසෙන කත්තුකරණබ්‍යාපාර-කත්තුනිද්දෙසවසෙන ච දුතියාදයො චතස්සො අත්ථයොජනා දස්සිතාති දට්ඨබ්බං.

La palabra 'evaṃ' (así) tiene la naturaleza de manifestar la forma o el modo de lo que ha sido captado —ya sea como una indicación o una determinación— de los significados y fraseologías conocidos como suttas, escuchados anteriormente en diversas formas. Se dice que 'evaṃ es la indicación de la función de la persona' (puggalakiccaniddeso) debido a la actividad de la continuidad de los fenómenos que sirven de base para la designación de 'persona' que capta dicho modo y otros aspectos. Pero dado que el acto de escuchar no existe independientemente de la conciencia, incluso para quien sostiene la doctrina de la persona (puggalavādin), se dice que es específicamente una actividad de la conciencia: 'sutaṃ (oído) es la indicación de la función de la conciencia'. Debido a que el uso de la palabra 'me' (por mí) se refiere exclusivamente al ámbito de un ser, y dado que la función de la conciencia debe confluir precisamente allí, se dice: 'me es la indicación de la persona provista de ambas funciones'. Los significados de las palabras 'evaṃ' y 'sutaṃ' son, respectivamente, la naturaleza de la designación de lo inexistente (avijjamānapaññatti) y la designación de lo existente (vijjamānapaññatti). Mostrándolos mediante la actividad de la continuidad de los fenómenos que sirven de base para tales designaciones, dice: 'evaṃ es la indicación de la función de la persona, sutaṃ es la indicación de la función de la conciencia'. Debe entenderse que aquí se muestran cuatro interpretaciones adicionales (empezando por la segunda) mediante la manifestación de las distinciones de instrumento, acción, agente y objeto; mediante la indicación de la actividad de la persona y el ámbito de dicha actividad; mediante la indicación de la distinción entre el modo de captar, el que capta y su objeto; y mediante la indicación del agente y la actividad del agente y el instrumento.

සබ්බස්සපි සද්දාධිගමනීයස්ස අත්ථස්ස පඤ්ඤත්තිමුඛෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බත්තා සබ්බපඤ්ඤත්තීනඤ්ච විජ්ජමානාදිවසෙන ඡසු පඤ්ඤත්තිභෙදෙසු අන්තොගධත්තා තෙසු ‘‘එව’’න්තිආදීනං පඤ්ඤත්තීනං සරූපං නිද්ධාරෙන්තො ආහ ‘‘එවන්ති ච මෙති චා’’තිආදි. තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච වුච්චමානස්ස අත්ථස්ස ආකාරාදිනො [Pg.27] ධම්මානං අසලක්ඛණභාවතො අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිභාවොති ආහ ‘‘සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තී’’ති. තත්ථ සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙනාති භූතත්ථඋත්තමත්ථවසෙන. ඉදං වුත්තං හොති – යො මායාමරීචිආදයො විය අභූතත්ථො, අනුස්සවාදීහි ගහෙතබ්බො විය අනුත්තමත්ථො ච න හොති, සො රූපසද්දාදිසභාවො, රුප්පනානුභවනාදිසභාවො වා අත්ථො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො චාති වුච්චති, න තථා එවං මෙති පදානං අත්ථොති. එතමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කිඤ්හෙත්ථත’’න්තිආදි වුත්තං. සුතන්ති පන සද්දායතනං සන්ධායාහ ‘‘විජ්ජමානපඤ්ඤත්තී’’ති. තෙනෙව හි ‘‘යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධ’’න්ති වුත්තං. සොතද්වාරානුසාරෙන උපලද්ධන්ති පන වුත්තෙ අත්ථබ්‍යඤ්ජනාදි සබ්බං ලබ්භතීති. තං තං උපාදාය වත්තබ්බතොති සොතපථමාගතෙ ධම්මෙ උපාදාය තෙසං උපධාරිතාකාරාදිනො පච්චාමසනවසෙන එවන්ති, සසන්තතිපරියාපන්නෙ ඛන්ධෙ උපාදාය මෙති වත්තබ්බත්තාති අත්ථො. දිට්ඨාදිසභාවරහිතෙ සද්දායතනෙ පවත්තමානොපි සුතවොහාරො ‘‘දුතියං තතිය’’න්තිආදිකො විය පඨමාදීනි දිට්ඨමුතවිඤ්ඤාතෙ අපෙක්ඛිත්වා පවත්තොති ආහ ‘‘දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො’’ති. අසුතං න හොතීති හි සුතන්ති පකාසිතොයමත්ථොති.

Puesto que todo significado alcanzable a través del sonido debe ser abordado únicamente mediante la designación, y dado que todas las designaciones están incluidas en las seis divisiones de designación (basadas en lo existente, etc.), al determinar la naturaleza propia de designaciones como 'evaṃ' y otras, dice: 'evanti ca meti ca', etc. Allí, debido a que el modo y otros aspectos del significado expresado por 'evaṃ' y 'me' no poseen la naturaleza de una característica propia de los fenómenos (dhammā), son designaciones de lo inexistente. Por ello dice: 'es una designación de lo inexistente en términos de la verdad y el sentido último (saccikaṭṭhaparamattha)'. Aquí, 'en términos de la verdad y el sentido último' significa en términos del sentido real y el sentido supremo. Esto es lo que se quiere decir: aquello que no es un sentido irreal como una ilusión o un espejismo, ni es un sentido no supremo que deba ser aceptado por tradición oral, etc., sino que es el significado que tiene la naturaleza de la forma, el sonido, etc., o la naturaleza de ser afectado (ruppana), de experimentar, etc., se llama 'verdad y sentido último'. El significado de los términos 'evaṃ' y 'me' no es de esa manera. Para aclarar este mismo punto, se dice 'kiñhetthataṃ', etc. Pero con respecto a 'sutaṃ', refiriéndose a la base del sonido (saddāyatana), dice que es una 'designación de lo existente'. Por eso se dice: 'lo que aquí ha sido percibido por el oído'. Al decir 'percibido por medio de la puerta del oído', se incluye todo, tanto el significado como la fraseología. El significado es que se debe hablar basándose en esto o aquello: 'evaṃ' se refiere a la reflexión sobre el modo captado de los fenómenos que han entrado en el camino del oído, y 'me' se refiere a los agregados (khandhas) incluidos en la propia continuidad mental. Aunque el uso del término 'oído' (suta) se aplique a la base del sonido —la cual carece de la naturaleza de lo visto (diṭṭha), etc.— se emplea en relación con lo visto, lo sentido y lo conocido, al igual que los términos 'segundo, tercero', etc., se emplean en relación con el primero. Por eso dice: 'debe decirse en comparación con lo visto, etc.'. El significado expresado por 'sutaṃ' es que 'no es no oído'.

අත්තනා පටිවිද්ධා සුත්තස්ස පකාරවිසෙසා එවන්ති ථෙරෙන පච්චාමට්ඨාති ආහ ‘‘අසම්මොහං දීපෙතී’’ති. නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොතීති එතෙන වක්ඛමානස්ස සුත්තස්ස නානප්පකාරතං දුප්පටිවිජ්ඣතඤ්ච දස්සෙති. සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙතීති සුතාකාරස්ස යාථාවතො දස්සියමානත්තා වුත්තං. අසම්මොහෙනාති සම්මොහාභාවෙන, පඤ්ඤාය එව වා සවනකාලසම්භූතාය තදුත්තරකාලපඤ්ඤාසිද්ධි. එවං අසම්මොසෙනාති එත්ථාපි වත්තබ්බං. බ්‍යඤ්ජනානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො ආකාරො නාතිගම්භීරො යථාසුතධාරණමෙව තත්ථ කරණීයන්ති සතියා බ්‍යාපාරො අධිකො, පඤ්ඤා තත්ථ ගුණීභූතාති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමායා’’තිආදි පඤ්ඤාය පුබ්බඞ්ගමාති කත්වා. පුබ්බඞ්ගමතා චෙත්ථ පධානතා ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා’’තිආදීසු විය. පුබ්බඞ්ගමතාය වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීසු ආවජ්ජනාදීනං විය අප්පධානත්තෙ පඤ්ඤා පුබ්බඞ්ගමා එතිස්සාති අයම්පි අත්ථො යුජ්ජති, එවං සති පුබ්බඞ්ගමායාති එත්ථාපි වුත්තවිපරියායෙන යථාසම්භවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්සාති අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණස්ස[Pg.28], සඞ්කාසන-පකාසන-විවරණ-විභජන-උත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිවසෙන ඡහි අත්ථපදෙහි, අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසවසෙන ඡහි බ්‍යඤ්ජනපදෙහි ච සමන්නාගතස්සාති වා අත්ථො දට්ඨබ්බො.

El Thera (anciano) se refiere con 'evaṃ' a los diversos modos del sutta que él mismo ha penetrado; por eso dice: 'ilumina la ausencia de confusión (asammoha)'. Al decir 'es capaz de penetrar diversos modos', muestra la multiformidad y la dificultad de penetración del sutta que va a ser expuesto. Se dice que 'ilumina la no confusión de lo oído' porque el modo de lo escuchado se muestra tal como es. 'Con ausencia de confusión' significa mediante la falta de engaño, o bien la realización de la sabiduría en un momento posterior a partir de la sabiduría surgida en el momento de la audición. Lo mismo debe decirse respecto a 'sin olvido' (asammosa). El modo de la fraseología (byañjana) que debe ser penetrado no es excesivamente profundo; allí lo que debe hacerse es simplemente retener lo escuchado tal como fue, por lo que la actividad de la atención (sati) es predominante y la sabiduría es secundaria; por eso se dice 'con la sabiduría como precursora' (paññāpubbaṅgamāya), etc., considerando a la sabiduría como el elemento dirigente. Aquí, 'ser precursor' significa primacía, como en 'la mente es precursora' (manopubbaṅgamā). O bien, si 'ser precursor' se refiere a una falta de primacía, como el papel de la advertencia (āvajjana) respecto a la conciencia visual, etc., entonces el significado 'aquella para la cual la sabiduría es precursora' también es adecuado. En tal caso, el significado de 'pubbaṅgamāya' debe entenderse de manera inversa a lo dicho anteriormente, según corresponda. 'Dotado de significado y fraseología' significa completo en significado y fraseología. Debe entenderse que significa estar provisto de seis términos de significado: explicación, manifestación, revelación, análisis, esclarecimiento y designación; y de seis términos de fraseología: sílaba, palabra, frase, modo, lenguaje e indicación.

යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති එවං-සද්දෙන වුච්චමානානං ආකාරනිදස්සනාවධාරණත්ථානං අවිපරීතසද්ධම්මවිසයත්තාති අධිප්පායො. අවික්ඛෙපං දීපෙතීති ‘‘ඔඝතරණසුත්තං කත්ථ භාසිත’’න්තිආදිපුච්ඡාවසෙන පකරණප්පවත්තස්ස වක්ඛමානස්ස සුත්තස්ස සවනං සමාධානමන්තරෙන න සම්භවතීති කත්වා වුත්තං. වික්ඛිත්තචිත්තස්සාතිආදි තස්සෙවත්ථස්ස සමත්ථනවසෙන වුත්තං. සබ්බසම්පත්තියාති අත්ථබ්‍යඤ්ජනදෙසක-පයොජනාදිසම්පත්තියා. අවිපරීතසද්ධම්මවිසයෙහි විය ආකාරනිදස්සනාවධාරණත්ථෙහි යොනිසොමනසිකාරස්ස, සද්ධම්මස්සවනෙන විය ච අවික්ඛෙපස්ස යථා යොනිසොමනසිකාරෙන ඵලභූතෙන අත්තසම්මාපණිධිපුබ්බෙකතපුඤ්ඤතානං සිද්ධි වුත්තා තදවිනාභාවතො, එවං අවික්ඛෙපෙනෙව ඵලභූතෙන කාරණභූතානං සද්ධම්මස්සවනසප්පුරිසූපනිස්සයානං සිද්ධි දස්සෙතබ්බා සියා අස්සුතවතො සප්පුරිසූපනිස්සයරහිතස්ස ච තදභාවතො. ‘‘න හි වික්ඛිත්තචිත්තො’’තිආදිනා සමත්ථනවචනෙන පන අවික්ඛෙපෙන කාරණභූතෙන සප්පුරිසූපනිස්සයෙන ච ඵලභූතස්ස සද්ධම්මස්සවනස්ස සිද්ධි දස්සිතා. අයං පනෙත්ථ අධිප්පායො යුත්තො සියා, සද්ධම්මස්සවනසප්පුරිසූපනිස්සයා න එකන්තෙන අවික්ඛෙපස්ස කාරණං බාහිරඞ්ගත්තා. අවික්ඛෙපො පන සප්පුරිසූපනිස්සයො විය සද්ධම්මස්සවනස්ස එකන්තකාරණන්ති, එවම්පි අවික්ඛෙපෙන සප්පුරිසූපනිස්සයසිද්ධිජොතනා න සමත්ථිතාව, නො න සමත්ථිතා වික්ඛිත්තචිත්තානං සප්පුරිසපයිරූපාසනාභාවස්ස අත්ථසිද්ධිතො. එත්ථ ච පුරිමං ඵලෙන කාරණස්ස සිද්ධිදස්සනං නදීපූරෙන විය උපරි වුට්ඨිසබ්භාවස්ස. දුතියං කාරණෙන ඵලස්ස සිද්ධිදස්සනං දට්ඨබ්බං එකන්තවස්සිනා විය මෙඝවුට්ඨානෙන වුට්ඨිප්පවත්තියා.

La intención es que se ilustra la atención sabia (yoniso manasikāra) por medio de la palabra 'así' (evaṃ), pues los significados de ilustración y determinación del modo que se expresan tienen como objeto el verdadero Dhamma (saddhamma) no distorsionado. Se dice que ilustra la no distracción (avikkhepa) debido a que la escucha del sutta que se va a exponer, la cual se inicia por medio de preguntas como '¿dónde fue pronunciado el Oghataraṇa Sutta?', no es posible sin la compostura mental (samādhāna). Las palabras 'para aquel de mente distraída', etc., se dicen con el propósito de corroborar ese mismo significado. 'Con toda la perfección' (sabbasampattiyā) se refiere a la perfección del significado, el fraseo, el expositor, el propósito, etc. Así como la atención sabia se establece mediante los significados de ilustración y determinación del modo como objetos del verdadero Dhamma no distorsionado, y la no distracción se establece mediante la escucha del verdadero Dhamma; así como se dice que el establecimiento de la correcta orientación de uno mismo (attasammāpaṇidhi) y el mérito realizado anteriormente (pubbekatapuññatā) se logra a través de la atención sabia como su fruto, debido a su inseparable conexión, de la misma manera debe mostrarse el logro de las causas —la escucha del verdadero Dhamma y la asociación con personas íntegras (sappurisūpanissaya)— a través de la no distracción como su fruto, ya que tales no existen para quien no ha escuchado y carece de asociación con personas íntegras. Sin embargo, mediante la declaración de corroboración 'pues no para el de mente distraída', etc., se muestra el logro de la escucha del verdadero Dhamma como fruto a través de la no distracción y la asociación con personas íntegras como causas. En este punto, esta intención sería apropiada: la escucha del verdadero Dhamma y la asociación con personas íntegras no son causas absolutas para la no distracción por ser factores externos. Pero la no distracción, al igual que la asociación con personas íntegras, es una causa absoluta para la escucha del verdadero Dhamma; por lo tanto, incluso así, la indicación del logro de la asociación con personas íntegras mediante la no distracción no deja de ser válida, pues se establece el hecho de que para los de mente distraída no existe la atención a las personas íntegras. En este caso, el primero debe verse como la demostración de la causa a través del fruto, como la existencia de la lluvia en las tierras altas mediante la crecida del río. El segundo debe verse como la demostración del fruto a través de la causa, como la ocurrencia de la lluvia mediante la formación de nubes que infaliblemente traen lluvia.

භගවතො වචනස්ස අත්ථබ්‍යඤ්ජනපභෙද-පරිච්ඡෙදවසෙන සකලසාසනසම්පත්ති-ඔගාහනාකාරො නිරවසෙසපරහිත-පාරිපූරිකාරණන්ති වුත්තං ‘‘එවං භද්දකො ආකාරො’’ති. යස්මා න හොතීති සම්බන්ධො. පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තින්ති අත්තසම්මාපණිධි-පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතා-සඞ්ඛාතං ගුණද්වයං. අපරාපරවුත්තියා චෙත්ථ චක්කභාවො, චරන්ති එතෙහි සත්තා, සම්පත්තිභවෙසූති වා[Pg.29]. යෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තතී’’තිආදි (අ. නි. 4.31). පුරිමපච්ඡිමභාවො චෙත්ථ දෙසනක්කමවසෙන දට්ඨබ්බො. පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියාති පච්ඡිමචක්කද්වයස්ස ච අත්ථිතාය. සම්මාපණිහිතත්තො පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤො සුද්ධාසයො හොති තදසුද්ධිහෙතූනං කිලෙසානං දූරීභාවතොති ආහ ‘‘ආසයසුද්ධි සිද්ධා හොතී’’ති. තථා හි වුත්තං – ‘‘සම්මාපණිහිතං චිත්තං, සෙය්‍යසො නං තතො කරෙ’’ති (ධ. ප. 43) ‘‘කතපුඤ්ඤොසි, ත්වං ආනන්ද, පධානමනුයුඤ්ජ, ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො’’ති (දී. නි. 2.207) ච. තෙනෙවාහ ‘‘ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධී’’ති. පයොගසුද්ධියාති යොනිසොමනසිකාරපුබ්බඞ්ගමස්ස ධම්මස්සවනපයොගස්ස විසදභාවෙන. තථා චාහ ‘‘ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධී’’ති, සබ්බස්ස වා කායවචීපයොගස්ස නිද්දොසභාවෙන. පරිසුද්ධකායවචීපයොගො හි විප්පටිසාරාභාවතො අවික්ඛිත්තචිත්තො පරියත්තියං විසාරදො හොතීති.

Se dice 'tal es el modo excelente' (evaṃ bhaddako ākāro) porque el modo de profundizar en la perfección de toda la enseñanza, mediante la distinción y delimitación del significado y el fraseo de las palabras del Bienaventurado, es la causa para completar el bienestar de los demás sin excepción. La conexión es: 'debido a que no es [de otro modo]'. 'La perfección del último par de ruedas' (pacchimacakkadvayasampatti) se refiere al par de cualidades conocidas como la correcta orientación de uno mismo y el haber realizado méritos en el pasado. Su naturaleza de 'rueda' (cakka) aquí se debe a su funcionamiento sucesivo, o porque los seres transitan con ellas en estados de existencia de prosperidad. Refiriéndose a esto se dijo: 'Monjes, existen estas cuatro ruedas, dotados de las cuales a los dioses y humanos les gira la cuádruple rueda', etc. (A.N. 4.31). El orden de anterior y posterior aquí debe entenderse según la secuencia de la enseñanza. 'Mediante el logro del último par de ruedas' significa debido a la presencia del último par de ruedas. Aquel que está correctamente orientado y ha realizado méritos anteriormente posee una disposición pura (suddhāsaya), debido a la lejanía de las impurezas que causan dicha impureza; por ello dice: 'se establece la pureza de la disposición'. Pues así se ha dicho: 'La mente correctamente orientada puede hacer a uno mucho mejor' (Dhp. 43) y 'Has realizado méritos, Ānanda, aplícate al esfuerzo, pronto estarás libre de influjos (anāsava)' (D.N. 2.207). Por eso dice: 'por la pureza de la disposición se establece la claridad en la realización'. 'Por la pureza del esfuerzo' (payogasuddhiyā) se refiere a la claridad del esfuerzo de escuchar el Dhamma precedido por la atención sabia. Así dice: 'se establece la claridad en el conocimiento transmitido (āgama)', o bien por la ausencia de falta en todo esfuerzo de cuerpo y palabra. Pues aquel que tiene un esfuerzo de cuerpo y palabra purificado, debido a la ausencia de remordimiento, posee una mente no distraída y llega a ser experto en la doctrina aprendida (pariyatti).

නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙනාතිආදිනා අත්ථබ්‍යඤ්ජනෙසු ථෙරස්ස එවං-සද්දසුත-සද්දානං අසම්මොහාසම්මොසදීපනතො චතුපටිසම්භිදාවසෙන අත්ථයොජනං දස්සෙති. තත්ථ සොතබ්බභෙදපටිවෙධදීපකෙනාති එතෙන අයං සුත-සද්දො එවං-සද්දසන්නිධානතො, වක්ඛමානාපෙක්ඛාය වා සාමඤ්ඤෙනෙව සොතබ්බධම්මවිසෙසං ආමසතීති දීපෙති. මනොදිට්ඨීහි පරියත්තිධම්මානං අනුපෙක්ඛනසුප්පටිවෙධා විසෙසතො මනසිකාරපටිබද්ධාති තෙ වුත්තනයෙන යොනිසොමනසිකාරදීපකෙන එවං සද්දෙන යොජෙත්වා, සවනධාරණවචීපරිචයා පරියත්තිධම්මානං විසෙසෙන සොතාවධානපටිබද්ධාති තෙ වුත්තනයෙන අවික්ඛෙපදීපකෙන සුත-සද්දෙන යොජෙත්වා දස්සෙන්තො සාසනසම්පත්තියා ධම්මස්සවනෙ උස්සාහං ජනෙති. තත්ථ ධම්මාති පරියත්තිධම්මා. මනසා අනුපෙක්ඛිතාති ‘‘ඉධ සීලං කථිතං, ඉධ සමාධි, ඉධ පඤ්ඤා, එත්තකා එත්ථ අනුසන්ධියො’’තිආදිනා නයෙන මනසා අනුපෙක්ඛිතා. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධාති නිජ්ඣානක්ඛන්ති භූතාය, ඤාතපරිඤ්ඤාසඞ්ඛාතාය වා දිට්ඨියා තත්ථ තත්ථ වුත්තරූපාරූපධම්මෙ ‘‘ඉති රූපං, එත්තකං රූප’’න්තිආදිනා සුට්ඨු වවත්ථපෙත්වා පටිවිද්ධා.

Con las palabras 'iluminando la penetración de diversas maneras', etc., muestra la aplicación del significado de acuerdo con las cuatro discriminaciones analíticas (catupaṭisambhidā), debido a que el Anciano aclara la ausencia de confusión y el no olvido de las palabras 'así' (evaṃ) y 'escuchado' (suta) respecto al significado y el fraseo. Allí, con 'iluminando la penetración de las distinciones de lo que debe ser escuchado', se aclara que esta palabra 'escuchado' (suta), debido a su proximidad con la palabra 'así' (evaṃ), o en referencia a lo que se dirá, toca en general una distinción especial del Dhamma que debe ser escuchado. Puesto que la consideración y la correcta penetración de las doctrinas aprendidas (pariyattidhamma) a través de la mente y la visión están vinculadas especialmente a la atención (manasikāra), vinculando estas según el método mencionado con la palabra 'así' (evaṃ) que ilustra la atención sabia; y puesto que la escucha, la retención y la familiaridad verbal con las doctrinas aprendidas están vinculadas especialmente a la atención auditiva, vinculando estas según el método mencionado con la palabra 'escuchado' (suta) que ilustra la no distracción, [el comentarista] genera entusiasmo por la escucha del Dhamma para la perfección en la enseñanza. Allí, 'dhammā' se refiere a las doctrinas aprendidas (pariyattidhamma). 'Considerados por la mente' (manasā anupekkhitā) significa que han sido examinados mentalmente de la siguiente manera: 'aquí se habla de la virtud, aquí de la concentración, aquí de la sabiduría, tantas son las conexiones aquí'. 'Bien penetrados por la visión' (diṭṭhiyā suppaṭividdhā) significa que han sido bien delimitados y penetrados a través de la visión que consiste en la aceptación tras la reflexión (nijjhānakkhanti) o conocida como el conocimiento pleno de lo conocido (ñātapariññā), con respecto a los fenómenos materiales e inmateriales mencionados en diversos lugares, de la forma: 'esto es la materia, este es el límite de la materia', etc.

සකලෙන වචනෙනාති පුබ්බෙ තීහි පදෙහි විසුං විසුං යොජිතත්තා වුත්තං. අත්තනො අදහන්තොති ‘‘මමෙද’’න්ති අත්තනි අට්ඨපෙන්තො. භුම්මත්ථෙ චෙතං [Pg.30] සාමිවචනං. අසප්පුරිසභූමින්ති අකතඤ්ඤුතං. ‘‘ඉධෙකච්චො පාපභික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං පරියාපුණිත්වා අත්තනො දහතී’’ති (පාරා. 195) එවං වුත්තං අනරියවොහාරාවත්ථං, සා එව අනරියවොහාරාවත්ථා අසද්ධම්මො. නනු ච ආනන්දත්ථෙරස්ස ‘‘මමෙදං වචන’’න්ති අධිමානස්ස, මහාකස්සපත්ථෙරාදීනඤ්ච තදාසඞ්කාය අභාවතො අසප්පුරිසභූමි-සමතික්කමාදිවචනං නිරත්ථකන්ති? නයිදමෙවං. ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති වදන්තෙන අයම්පි අත්ථො විභාවිතොති දස්සනතො. කෙචි පන ‘‘දෙවතානං පරිවිතක්කාපෙක්ඛං තථාවචනන්ති එදිසී චොදනා අනවකාසා’’ති වදන්ති. තස්මිං කිර ඛණෙ එකච්චානං දෙවතානං එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘භගවා ච පරිනිබ්බුතො, අයඤ්ච ආයස්මා දෙසනාකුසලො ඉදානි ධම්මං දෙසෙති, සක්‍යකුලප්පසුතො තථාගතස්ස භාතා චූළපිතුපුත්තො. කිං නු ඛො සයං සච්ඡිකතං ධම්මං දෙසෙති? උදාහු භගවතො එව වචනං යථාසුත’’න්ති, එවං තදාසඞ්කිතප්පකාරතො අසප්පුරිසභූමිසමොක්කමාදිතො අතික්කමාදි විභාවිතන්ති. අප්පෙතීති නිදස්සෙති. දිට්ඨධම්මික-සම්පරායික-පරමත්ථෙසු යථාරහං සත්තෙ නෙතීති නෙත්ති, ධම්මො එව නෙත්ති ධම්මනෙත්ති.

Con la expresión 'con toda la palabra', se indica que lo dicho anteriormente se ha unido por separado mediante tres términos. 'Sin atribuírselo a sí mismo' significa no establecer en uno mismo la idea de 'esto es mío'. Este es un uso del caso genitivo en el sentido de locativo. 'La base de la persona no íntegra' se refiere a la ingratitud. Se ha dicho: 'Aquí, cierto monje malvado, habiendo aprendido el Dhamma-Vinaya proclamado por el Tathāgata, se lo atribuye a sí mismo' (Pārā. 195); este estado de uso del lenguaje no noble es precisamente el 'asadhamma' (falsa doctrina). ¿Acaso no es inútil el discurso sobre la superación de la base de la persona no íntegra, dado que el Venerable Ānanda no poseía el orgullo de pensar 'esta palabra es mía' y que los Venerables Mahākassapa y otros no tenían tal sospecha? No es así. Al decir 'Así lo he oído', se aclara este propósito según se ha visto. Algunos dicen: 'Tal reproche no tiene lugar, considerando las reflexiones de las deidades'. Se dice que en ese momento surgió en el pensamiento de algunas deidades la siguiente reflexión: 'El Bienaventurado se ha extinguido totalmente, y este venerable, experto en la enseñanza, expone ahora el Dhamma; nacido en el clan Sakya, es hermano del Tathāgata, hijo de su tío paterno. ¿Acaso enseña el Dhamma realizado por sí mismo, o es la palabra del Bienaventurado tal como la escuchó?'. De este modo, debido a tal sospecha, se aclara la superación del ingreso en la base de la persona no íntegra. 'Appeti' (aplica/ofrece) sirve como ejemplo. 'Netti' es aquello que guía a los seres adecuadamente hacia el bienestar en esta vida, en la vida futura y hacia el fin supremo; la guía del Dhamma es 'dhammanetti'.

දළ්හතරනිවිට්ඨා විචිකිච්ඡා කඞ්ඛා, නාතිසංසප්පනා මතිභෙදමත්තා විමති. අස්සද්ධියං විනාසෙතීති භගවතා භාසිතත්තා සම්මුඛාවස්ස පටිග්ගහිතත්තා ඛලිතදුරුත්තාදිගහණදොසාභාවතො ච. එත්ථ ච පඨමාදයො තිස්සො අත්ථයොජනා ආකාරාදිඅත්ථෙසු අග්ගහිතවිසෙසමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා දස්සිතා, තතො පරා චතස්සො ආකාරත්ථමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා විභාවිතා. පච්ඡිමා පන තිස්සො යථාක්කමං ආකාරත්ථං නිදස්සනත්ථං අවධාරණත්ථඤ්ච එවං-සද්දං ගහෙත්වා යොජිතාති දට්ඨබ්බං.

La 'vacilación' (kaṅkhā) es una duda establecida con mayor firmeza; la 'perplejidad' (vimati) es simplemente una división del pensamiento sin una agitación excesiva. Destruye la falta de fe porque ha sido pronunciado por el Bienaventurado, ha sido recibido directamente de su presencia y carece del defecto de haber captado mal los términos o errores similares. En este contexto, las tres primeras interpretaciones se muestran tomando la palabra 'evaṃ' (así) sin distinción de sus significados de 'modo', etc.; las cuatro siguientes se aclaran tomando la palabra 'evaṃ' específicamente en el sentido de 'modo'. Debe entenderse que las últimas tres se aplican tomando la palabra 'evaṃ' respectivamente en el sentido de modo, de ilustración y de énfasis.

එක-සද්දො අඤ්ඤසෙට්ඨඅසහායසඞ්ඛයාදීසු දිස්සති. තථා හෙස ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.27) අඤ්ඤත්ථෙ දිස්සති. ‘‘චෙතසො එකොදිභාව’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.228; පාරා. 11) සෙට්ඨෙ, ‘‘එකො වූපකට්ඨො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.405) අසහායෙ, ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) සඞ්ඛයායං. ඉධාපි සඞ්ඛයායන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකන්ති [Pg.31] ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො’’ති. කාලඤ්ච සමයඤ්චාති යුත්තකාලඤ්ච පච්චයසාමග්ගිඤ්ච. ඛණොති ඔකාසො. තථාගතුප්පාදාදිකො හි මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ඔකාසො තප්පච්චයස්ස පටිලාභහෙතුත්තා. ඛණො එව ච සමයො, යො ඛණොති ච සමයොති ච වුච්චති, සො එකො එවාති හි අත්ථො. මහාසමයොති මහාසමූහො. සමයොපි ඛොති සික්ඛාපදපූරණස්ස හෙතුපි. සමයප්පවාදකෙති දිට්ඨිප්පවාදකෙ. තත්ථ හි නිසින්නා තිත්ථියා අත්තනො අත්තනො සමයං පවදන්ති. අත්ථාභිසමයාති හිතපටිලාභා. අභිසමෙතබ්බොති අභිසමයො, අභිසමයො අත්ථො අභිසමයත්ථොති පීළනාදීනි අභිසමෙතබ්බභාවෙන එකීභාවං උපනෙත්වා වුත්තානි. අභිසමයස්ස වා පටිවෙධස්ස විසයභූතො අත්ථො අභිසමයත්ථොති තානෙව තථා එකත්තෙන වුත්තානි. තත්ථ පීළනං දුක්ඛසච්චස්ස තංසමඞ්ගිනො හිංසනං අවිප්ඵාරිකතාකරණං, සන්තාපො දුක්ඛදුක්ඛතාදිවසෙන සන්තාපනං පරිදහනං.

La palabra 'eka' (uno) se observa en los sentidos de 'otro', 'excelente', 'sin compañía', 'número', etc. Así, se ve en el sentido de 'otro' en pasajes como: 'Algunos proclaman: el ser y el mundo son eternos, solo esto es la verdad, cualquier otra cosa es vana' (MN 3.27). En el sentido de 'excelente' en 'la unificación de la mente' (DN 1.228; Pārā. 11). En el sentido de 'sin compañía' en 'uno solo, apartado' (DN 1.405). En el sentido de 'número' en 'monjes, solo hay un momento y una ocasión para vivir la vida santa' (AN 8.29). Aquí también, indicando el sentido de número, se dice: 'Eka es una designación de la delimitación numérica'. 'Kāla' y 'samaya' se refieren al tiempo apropiado y a la armonía de las condiciones. 'Khaṇa' (momento) es la oportunidad. Pues el surgimiento de un Tathāgata es la oportunidad para la vida santa del sendero, por ser la causa para obtener sus condiciones. El momento es precisamente la ocasión; pues lo que se llama momento y lo que se llama ocasión son una misma cosa. 'Mahāsamaya' es una gran asamblea. 'Samaya' también puede ser la causa para completar las reglas de entrenamiento. En 'samayappavādaka', se refiere a los proponentes de visiones doctrinales. Pues allí, los ascetas de otras escuelas sentados proclaman sus respectivas doctrinas (samaya). 'Atthābhisamaya' es la obtención del beneficio. 'Abhisamaya' es aquello que debe ser comprendido plenamente; el significado de la realización plena (abhisamayattho) se refiere a la opresión, etc., expresados como una unidad por el hecho de tener que ser comprendidos plenamente. O bien, el significado que es objeto de la realización plena o penetración es 'abhisamayattho'; estos mismos se expresan así en singular. Allí, 'opresión' es la aflicción de quien posee la verdad del sufrimiento, el hecho de ser privado de expansión; 'tormento' es la aflicción y la quemazón por medio del sufrimiento del sufrimiento, etc.

තත්ථ සහකාරිකාරණං සන්නිජ්ඣං සමෙති සමවෙතීති සමයො, සමවායො. සමෙති සමාගච්ඡති එත්ථ මග්ගබ්‍රහ්මචරියං තදාධාරපුග්ගලෙහීති සමයො, ඛණො. සමෙති එත්ථ, එතෙන වා සංගච්ඡති සත්තො, සභාවධම්මො වා සහජාතාදීහි, උප්පාදාදීහි වාති සමයො, කාලො. ධම්මප්පවත්තිමත්තතාය අත්ථතො අභූතොපි හි කාලො ධම්මප්පවත්තියා අධිකරණං කරණං විය ච පරිකප්පනාමත්තසිද්ධෙන රූපෙන වොහරීයතීති. සමං, සහ වා අවයවානං අයනං පවත්ති අවට්ඨානන්ති සමයො, සමූහො යථා ‘‘සමුදායො’’ති. අවයවසහාවට්ඨානමෙව හි සමූහොති. අවසෙසපච්චයානං සමාගමෙ එති ඵලං එතස්මා උප්පජ්ජති පවත්තති චාති සමයො, හෙතු යථා ‘‘සමුදයො’’ති. සමෙති සංයොජනභාවතො සම්බන්ධො එති අත්තනො විසයෙ පවත්තති, දළ්හග්ගහණභාවතො වා සංයුත්තා අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා යථාභිනිවෙසං එතෙනාති සමයො, දිට්ඨි. දිට්ඨිසංයොජනෙන හි සත්තා අතිවිය බජ්ඣන්තීති. සමිති සංගති සමොධානන්ති සමයො, පටිලාභො. සමස්ස නිරොධස්ස යානං, සම්මා වා යානං අපගමො අපවත්ති සමයො, පහානං. අභිමුඛං ඤාණෙන සම්මා එතබ්බො අධිගන්තබ්බොති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතො සභාවො. අභිමුඛභාවෙන සම්මා එති ගච්ඡති බුජ්ඣතීති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතසභාවාවබොධො[Pg.32]. එවං තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ සමයසද්දප්පවත්ති වෙදිතබ්බා. සමයසද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ අභිසමයසද්දස්ස උදාහරණං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අස්සාති සමයසද්දස්ස. කාලො අත්ථො සමවායාදීනං අත්ථානං ඉධ අසම්භවතො දෙසදෙසකපරිසානං විය සුත්තස්ස නිදානභාවෙන කාලස්ස අපදිසිතබ්බතො ච.

En ese contexto, 'samaya' es la concurrencia o combinación donde las causas cooperativas se encuentran y convergen. 'Samaya' es el momento o la oportunidad donde la vida santa del sendero se encuentra con las personas que le sirven de base. 'Samaya' es el tiempo donde un ser se encuentra, o por medio del cual se asocia, con los fenómenos naturales, con lo que nace simultáneamente, con el surgimiento, etc. Pues, aunque el tiempo no existe en un sentido absoluto más que como el mero fluir de los fenómenos, se habla de él con una forma establecida solo por designación mental, como si fuera el receptáculo o el instrumento del fluir de los fenómenos. 'Samaya' es el grupo, como en la palabra 'samudāya', que significa el movimiento, transcurso o permanencia de las partes juntas o en común; pues un grupo es precisamente la permanencia conjunta de sus partes. 'Samaya' es la causa, como en la palabra 'samudayo', porque de la concurrencia del resto de las condiciones surge y fluye el fruto. 'Samaya' es la visión, ya sea porque es una conexión debida a la naturaleza de los grilletes que actúa sobre su propio objeto, o porque por medio de ella los seres se mueven firmemente aferrados según sus inclinaciones. Pues mediante el grillete de las visiones, los seres son atados en exceso. 'Samaya' es la obtención, en el sentido de encuentro o reunión. 'Samaya' es el abandono, en el sentido de la marcha hacia el cese pacífico, o la marcha correcta que es el cese o la detención. 'Abhisamaya' es la naturaleza inalterable de los fenómenos que debe ser comprendida correctamente por el conocimiento de forma directa. 'Abhisamaya' es la comprensión de la naturaleza inalterable de los fenómenos que procede y despierta correctamente mediante la confrontación directa. Así debe entenderse el uso de la palabra 'samaya' en sus diversos sentidos. En la extracción del significado de la palabra 'samaya', el ejemplo de la palabra 'abhisamaya' debe entenderse de la manera ya explicada. 'Assa' se refiere a la palabra 'samaya'. Aquí el significado es 'tiempo', debido a la imposibilidad de sentidos como 'combinación' y porque el tiempo debe ser indicado como la fuente del Sutta, al igual que el lugar, el autor y la asamblea.

කස්මා පනෙත්ථ අනියමිතවසෙනෙව කාලො නිද්දිට්ඨො? න උතුසංවච්ඡරාදිවසෙන නියමිතොති ආහ ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’තිආදි. උතුසංවච්ඡරාදිවසෙන නියමං අකත්වා සමයසද්දස්ස වචනෙ අයම්පි ගුණො ලද්ධො හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ වා ඉමෙ’’තිආදිමාහ. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ අවතිට්ඨතීති. තත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො දෙවසිකං ඣානඵලසමාපත්තීහි වීතිනාමනකාලො, විසෙසතො සත්තසත්තාහානි. සුප්පකාසාති දසසහස්සිලොකධාතුපකම්පන-ඔභාසපාතුභාවාදීහි පාකටා. යථාවුත්තප්පභෙදෙසු එව සමයෙසු එකදෙසං පකාරන්තරෙහි සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො චාය’’න්තිආදිමාහ. තථා හි ඤාණකිච්චසමයො, අත්තහිතපටිපත්තිසමයො ච අභිසම්බොධිසමයො, අරියතුණ්හීභාවසමයො, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො, කරුණාකිච්චපරහිතපටිපත්තිධම්මීකථාසමයා, දෙසනාසමයො එව.

¿Por qué aquí se indica el tiempo de manera indeterminada? Se dice: 'Aunque en este caso...', etc., para mostrar que no está limitado por estaciones, años, u otros factores. Al no restringir el tiempo mediante estaciones o años, el término 'samaya' adquiere esta cualidad, como se indica con 'aquellos que...', etc. Pues la expresión de lo general se establece en lo particular. Allí, la 'ocasión de morar en felicidad en esta misma vida' es el tiempo que se pasa diariamente en los logros de los frutos de las absorciones meditativas (jhānaphalasamāpatti), especialmente durante las siete semanas. 'Muy manifiestos' (suppakāsā) significa evidentes por el temblor de los diez mil sistemas de mundos, la aparición de luz, etc. Para mostrar una parte de las variedades de ocasiones ya mencionadas, integrándolas de otras maneras, dice: 'Y aquello que...', etc. En efecto, la ocasión de la función del conocimiento y la ocasión de la práctica para el propio beneficio son la ocasión de la Iluminación Suprema (abhisambodhisamayo); la ocasión del noble silencio es la ocasión de morar en felicidad en esta misma vida; y la ocasión de la función de la compasión, de la práctica para el beneficio ajeno y de la plática sobre el Dhamma, es precisamente la ocasión de la enseñanza (desanāsamayo).

කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතොති සම්බන්ධො. තත්ථාති අභිධම්මතදඤ්ඤසුත්තපදවිනයෙසු. තථාති භුම්මකරණෙහි. අධිකරණත්ථො ආධාරත්ථො. භාවො නාම කිරියා, තාය කිරියන්තරලක්ඛණං භාවෙනභාවලක්ඛණං. තත්ථ යථා කාලො සභාවධම්මපරිච්ඡින්නො සයං පරමත්ථතො අවිජ්ජමානොපි ආධාරභාවෙන පඤ්ඤාතො තඞ්ඛණප්පවත්තානං තතො පුබ්බෙ පරතො ච අභාවතො ‘‘පුබ්බණ්හෙ ජාතො, සායන්හෙ ගච්ඡතී’’ති ච ආදීසු, සමූහො ච අවයවවිනිමුත්තො විසුං අවිජ්ජමානොපි කප්පනාමත්තසිද්ධො අවයවානං ආධාරභාවෙන පඤ්ඤාපීයති යථා ‘‘රුක්ඛෙ සාඛා, යවරාසියං සම්භූතො’’තිආදීසු, එවං ඉධාපීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අධිකරණඤ්හි…පෙ… ධම්මාන’’න්ති. යස්මිං කාලෙ, ධම්මපුඤ්ජෙ වා කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති, තස්මිං එව කාලෙ ධම්මපුඤ්ජෙ ච ඵස්සාදයොපි හොන්තීති අයං හි තත්ථ අත්ථො. යථා ච ‘‘ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො’’ති දොහනකිරියාය ගමනකිරියා ලක්ඛීයති, එවං ඉධාපි යස්මිං සමයෙ, තස්මිං සමයෙති ච වුත්තෙ [Pg.33] ‘‘සතී’’ති අයමත්ථො විඤ්ඤායමානො එව හොති පදත්ථස්ස සත්තාවිරහාභාවතොති සමයස්ස සත්තාකිරියාය චිත්තස්ස උප්පාදකිරියා ඵස්සාදිභවනකිරියා ච ලක්ඛීයති. යස්මිං සමයෙති යස්මිං නවමෙ ඛණෙ, යස්මිං යොනිසොමනසිකාරාදිහෙතුම්හි, පච්චයසමවායෙ වා සති කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති, තස්මිංයෙව ඛණෙ, හෙතුම්හි, පච්චයසමවායෙ වා ඵස්සාදයොපි හොන්තීති උභයත්ථ සමයසද්දෙ භුම්මනිද්දෙසො කතො ලක්ඛණභූතභාවයුත්තොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඛණ…පෙ… ලක්ඛීයතී’’ති.

La conexión es que la indicación se ha hecho con el caso instrumental. 'Allí' se refiere al Abhidhamma, a los demás Suttas y al Vinaya. 'Así' se refiere a los casos locativo e instrumental. El sentido de 'adhikaraṇa' es el sentido de soporte. Lo que se llama 'bhāva' es la acción; mediante esa acción se caracteriza otra acción (bhāvenabhāvalakkhaṇaṃ). Allí, así como el tiempo, aunque en el sentido último no existe por sí mismo al estar delimitado por fenómenos intrínsecos, se conoce como un soporte para lo que ocurre en ese momento, por su ausencia antes y después, como en las expresiones 'nació por la mañana', 'se va por la tarde', etc.; y así como un conjunto, aunque no exista por separado de sus partes, se establece por mera concepción y se conoce como el soporte de las partes, como en 'las ramas en el árbol' o 'producido en el montón de cebada'; así también aquí, para mostrar esto, dice: 'Pues el soporte... para los fenómenos'. En el tiempo o en el conjunto de fenómenos en que surge una mente saludable de la esfera de los sentidos (kāmāvacara kusala citta), en ese mismo tiempo y conjunto de fenómenos existen también el contacto (phassa) y demás; este es el significado allí. Y así como en 'se fue mientras las vacas eran ordeñadas, regresó una vez que fueron ordeñadas', la acción de ir se caracteriza por la acción de ordeñar, así también aquí, cuando se dice 'en la ocasión' (yasmiṃ samaye), 'en esa ocasión' (tasmiṃ samaye), el sentido de 'existiendo' (satī) se comprende por la naturaleza misma del significado de la palabra. Por la acción de existencia de la ocasión, se caracteriza la acción de surgimiento de la mente y la acción de existencia del contacto y demás. 'En la ocasión' significa en el noveno momento, o cuando existe la atención sabia (yonisomanasikāra), etc., o el conjunto de condiciones; en ese mismo momento, causa o conjunto de condiciones, existen también el contacto y demás. Así, para mostrar que la indicación en caso locativo hecha en ambos términos 'samaya' posee la característica de 'bhāva' (estado), dice: 'El momento... se caracteriza'.

හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති ‘‘අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසති, ඵරසුනා ඡින්දති, කුදාලෙන ඛණතී’’තිආදීසු විය. වීතික්කමඤ්හි සුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා ඔතිණ්ණවත්ථුකං පුග්ගලං පටිපුච්ඡිත්වා විගරහිත්වා ච තං තං වත්ථුඔතිණ්ණකාලං අනතික්කමිත්වා තෙනෙව කාලෙන සික්ඛාපදානි පඤ්ඤපෙන්තො භගවා විහරති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො තතියපාරාජිකාදීසු විය.

Los sentidos de causa e instrumento son posibles, como en las expresiones 'vive por el alimento', 'vive por el conocimiento', 'corta con el hacha', 'cava con la azada', etc. Pues el Bienaventurado, tras haber escuchado sobre una transgresión, habiendo convocado a la asamblea de monjes, habiendo interrogado a la persona que originó el caso y habiéndola reprendido, sin dejar pasar el tiempo en que ocurrió dicho caso, en ese mismo tiempo establece las reglas de entrenamiento (sikkhāpada), considerando la causa para el establecimiento de la regla, como en el tercer pārājika y otros.

අච්චන්තමෙව ආරම්භතො පට්ඨාය යාව දෙසනානිට්ඨානං. පරහිතපටිපත්තිසඞ්ඛාතෙන කරුණාවිහාරෙන. තදත්ථජොතනත්ථන්ති අච්චන්තසංයොගත්ථජොතනත්ථං. උපයොගනිද්දෙසො කතො යථා ‘‘මාසං සජ්ඣායතී’’ති. පොරාණාති අට්ඨකථාචරියා. අභිලාපමත්තභෙදොති වචනමත්තෙන විසෙසො. තෙන සුත්තවිනයෙසු විභත්තිබ්‍යත්තයො කතොති දස්සෙති.

Absolutamente desde el comienzo hasta la conclusión de la enseñanza. Mediante la morada en la compasión, que se conoce como la práctica para el beneficio ajeno. 'Para ilustrar ese significado' se refiere a ilustrar el significado de la conexión continua (accantasaṃyoga). La indicación en el caso acusativo (upayoga) se ha hecho como en 'estudia durante un mes'. Los 'Antiguos' son los maestros de los comentarios (aṭṭhakathācariya). La diferencia es solo una cuestión de expresión. Con esto, muestra que en los Suttas y el Vinaya se ha realizado un intercambio de casos gramaticales (vibhattibyattaya).

සෙට්ඨන්ති සෙට්ඨවාචකං වචනං ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුත්තං සෙට්ඨගුණසහචරණතො, තථා ‘‘උත්තම’’න්ති එත්ථාපි. ගාරවයුත්තොති ගරුභාවයුත්තො ගරුගුණයොගතො, ගරුකරණාරහතාය වා ගාරවයුත්තො. වුත්තොයෙව, න පන ඉධ වත්තබ්බො විසුද්ධිමග්ගස්ස ඉමිස්සා අට්ඨකථාය එකදෙසභාවතොති අධිප්පායො.

'Excelente' (seṭṭha) es una palabra que expresa excelencia, llamada 'excelente' por estar asociada con cualidades excelentes; lo mismo ocurre con 'supremo' (uttama). 'Dotado de respeto' (gāravayutta) significa dotado de la condición de ser venerable por poseer cualidades venerables, o dotado de respeto por ser digno de ser venerado. Ya se ha dicho, pero no debe decirse aquí, pues el Visuddhimagga es una parte de este comentario; tal es la intención.

අපරො නයො (ඉතිවු. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා; සාරත්ථ. ටී. 1.1.වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා; විසුද්ධි. මහාටී. 1.144) – භාගවාති භගවා, භතවාති භගවා, භාගෙ වනීති භගවා, භගෙ වනීති භගවා, භත්තවාති භගවා, භගෙ වමීති භගවා, භාගෙ වමීති භගවා.

Otro método: Bhagavā es bhāgavā (poseedor de partes), Bhagavā es bhatavā (que ha llevado), Bhagavā es bhāge vanī (que ha buscado las partes), Bhagavā es bhage vanī (que ha buscado las glorias), Bhagavā es bhattavā (poseedor de devociones), Bhagavā es bhage vamī (que ha expulsado las glorias), Bhagavā es bhāge vamī (que ha expulsado las partes).

‘‘භාගවා [Pg.34] භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා;

භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’.

'Poseedor de divisiones, portador de lo que debe llevarse, buscador de las partes y de las glorias, poseedor de devociones; habiendo expulsado las glorias y también habiendo expulsado las divisiones: por tales razones, el Conquistador es llamado Bhagavā'.

තත්ථ කථං භාගවාති භගවා? යෙ තෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා, තෙ අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා තථාගතෙ අත්ථි උපලබ්භන්ති. තථා හිස්ස සීලං සමාධි පඤ්ඤා විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනං, හිරී ඔත්තප්පං, සද්ධා වීරියං, සති සම්පජඤ්ඤං, සීලවිසුද්ධි දිට්ඨිවිසුද්ධි, සමථො විපස්සනා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි සුචරිතානි, තයො සම්මාවිතක්කා, තිස්සො අනවජ්ජසඤ්ඤා, තිස්සො ධාතුයො, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි අරියඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, චතුයොනිපරිච්ඡෙදකඤාණානි, චත්තාරො අරියවංසා, චත්තාරි වෙසාරජ්ජඤාණානි, පඤ්ච පධානියඞ්ගානි, පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චඤාණිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, පඤ්ච නිස්සාරණීයා ධාතුයො, පඤ්ච විමුත්තායතනඤාණානි, පඤ්ච විමුත්තිපරිපාචනීයා සඤ්ඤා, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි, ඡ ගාරවා, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො, ඡ සතතවිහාරා, ඡ අනුත්තරියානි, ඡ නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා, ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අසාධාරණඤාණානි, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා, සත්ත අරියධම්මා, සත්ත අරියධනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, සත්ත සප්පුරිසධම්මා, සත්ත නිජ්ජරවත්ථූනි, සත්ත සඤ්ඤා, සත්තදක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලදෙසනා, සත්තඛීණාසවබලදෙසනා, අට්ඨපඤ්ඤාපටිලාභහෙතුදෙසනා අට්ඨ සම්මත්තානි, අට්ඨලොකධම්මාතික්කමො, අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි, අට්ඨඅක්ඛණදෙසනා, අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා, අට්ඨඅභිභායතනදෙසනා, අට්ඨ විමොක්ඛා, නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා, නව පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි, නවසත්තාවාසදෙසනා, නව ආඝාතපටිවිනයා, නව සඤ්ඤා, නවනානත්තා, නව අනුපුබ්බවිහාරා, දස නාථකරණා ධම්මා, දස කසිණායතනානි, දස කුසලකම්මපථා, දස සම්මත්තානි, දස අරියවාසා, දස අසෙක්ඛධම්මා, දස තථාගතබලානි, එකාදස මෙත්තානිසංසා, ද්වාදස ධම්මාචක්කාකාරා, තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස බුද්ධඤාණානි, පඤ්චදස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, සොළසවිධා ආනාපානස්සති, සොළස අපරන්තපනීයා ධම්මා, අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා, එකූනවීසති පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි, පඤ්ඤාස උදයබ්බයඤාණානි, පරොපඤ්ඤාස කුසලා ධම්මා, සත්තසත්තති ඤාණවත්ථූනි, චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛසමාපත්තිසඤ්චාරිමහාවජිරඤාණං[Pg.35], අනන්තනයසමන්තපට්ඨාන-පවිචය-පච්චවෙක්ඛණදෙසනාඤාණානි, තථා අනන්තාසු ලොකධාතූසු අනන්තානං සත්තානං ආසයාදිවිභාවනඤාණානි චාති එවමාදයො අනන්තාපරිමාණභෙදා අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා සංවිජ්ජන්ති උපලබ්භන්ති, තස්මා යථාවුත්තවිභාගා ගුණභාගා අස්ස අත්ථීති ‘‘භාගවා’’ති වත්තබ්බෙ ආකාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘භගවා’’ති වුත්තො. එවං තාව භාගවාති භගවා.

¿En este contexto, ¿cómo es el Bendito (Bhagavā) llamado así por poseer porciones (bhāgavā)? Aquellos agregados del Dhamma, que son porciones de cualidades y divisiones de cualidades, tales como la virtud y otros, se encuentran y se hallan en el Tathāgata de manera absoluta y no compartida con otros. Pues suyos son: la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación, el conocimiento y la visión de la liberación; el sentido de la vergüenza y el temor moral; la fe, la energía, la atención plena y la clara comprensión; la pureza de la virtud y la pureza de la visión; la tranquilidad y el desarrollo del discernimiento; las tres raíces de lo saludable, las tres conductas correctas, los tres pensamientos correctos, las tres percepciones irreprochables, los tres elementos; los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del poder, los cuatro nobles senderos, los cuatro frutos de la vida ascética, los cuatro conocimientos analíticos, los cuatro conocimientos que distinguen los modos de nacimiento, los cuatro linajes de los nobles, los cuatro conocimientos de intrepidez; los cinco factores del esfuerzo, la concentración correcta de cinco factores, la concentración correcta de cinco conocimientos, las cinco facultades, los cinco poderes, los cinco elementos de liberación, los cinco conocimientos de las moradas de liberación, las cinco percepciones que maduran hacia la liberación; las seis bases del recuerdo, los seis respetos, los seis elementos de liberación, las seis moradas constantes, las seis cosas insuperables, las seis percepciones que conducen a la penetración, los seis conocimientos directos, los seis conocimientos no compartidos; los siete principios que evitan la decadencia, los siete factores de los nobles, los siete tesoros de los nobles, los siete factores de iluminación, las siete cualidades del hombre íntegro, los siete fundamentos de la extinción, las siete percepciones, la enseñanza de las siete personas dignas de ofrendas, la enseñanza de los siete poderes de quien ha destruido los influjos; la enseñanza de las ocho causas para la obtención de la sabiduría, los ocho factores de la rectitud, la trascendencia de las ocho condiciones mundanas, las ocho bases para el esfuerzo, la enseñanza de las ocho ocasiones inoportunas, los ocho pensamientos del gran hombre, la enseñanza de las ocho bases de maestría, las ocho liberaciones; los nueve estados basados en la atención mental adecuada, los nueve factores del esfuerzo por la pureza, la enseñanza de las nueve moradas de los seres, los nueve métodos para remover la hostilidad, las nueve percepciones, las nueve diversidades, las nueve moradas sucesivas; las diez cualidades que brindan protección, las diez bases de los objetos totales (kasiṇa), los diez senderos de acción saludable, los diez factores de la rectitud, las diez moradas de los nobles, las diez cualidades de quien está más allá del entrenamiento, los diez poderes del Tathāgata; las once bendiciones del amor universal; los doce aspectos del giro de la Rueda del Dhamma; las trece prácticas ascéticas; los catorce conocimientos búdicos; los quince estados que maduran hacia la liberación; las dieciséis formas de la atención plena en la respiración; los dieciséis estados que no causan remordimiento; las dieciocho cualidades búdicas; los diecinueve conocimientos de revisión; las cuarenta y cuatro bases del conocimiento; los cincuenta conocimientos sobre el surgimiento y la cesación; los más de cincuenta estados saludables; las setenta y siete bases del conocimiento; el conocimiento del gran diamante que penetra en los logros meditativos contados en doscientos cuarenta mil millones; y los conocimientos de la enseñanza de la revisión e investigación del Tratado de las Relaciones (Paṭṭhāna) con sus infinitos métodos, así como los conocimientos que manifiestan las inclinaciones y demás rasgos de los infinitos seres en los infinitos sistemas de mundos. Así pues, se encuentran y existen en él infinitas e incalculables distinciones de porciones y divisiones de cualidades no compartidas y absolutas; por lo tanto, debiendo decirse que tiene porciones de cualidades (bhāgavā) según la división mencionada, se le llama 'Bhagavā' abreviando la vocal 'ā'. De esta manera, es 'Bhagavā' por ser 'bhāgavā'.

‘‘යස්මා සීලාදයො සබ්බෙ, ගුණභාගා අසෙසතො;

විජ්ජන්ති සුගතෙ තස්මා, භගවාති පවුච්චති’’.

Puesto que todas las porciones de cualidades, empezando por la virtud, existen íntegramente en el Sugata, por ello es llamado Bhagavā.

කථං භතවාති භගවා? යෙ තෙ සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නෙහි මනුස්සත්තාදිකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා සම්මාසම්බොධියා කතමහාභිනීහාරෙහි මහාබොධිසත්තෙහි පරිපූරිතබ්බා දානපාරමී, සීල, නෙක්ඛම්ම, පඤ්ඤා, වීරිය, ඛන්ති, සච්ච, අධිට්ඨාන, මෙත්තා, උපෙක්ඛාපාරමීති දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො, දානාදීනි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, සච්චාදීනි චත්තාරි අධිට්ඨානානි, අඞ්ගපරිච්චාගො, ජීවිත, රජ්ජ, පුත්ත, දාරපරිච්චාගොති පඤ්ච මහාපරිච්චාගා, පුබ්බයොගො, පුබ්බචරියා, ධම්මක්ඛානං, ඤාතත්ථචරියා, ලොකත්ථචරියා, බුද්ධිචරියාති එවමාදයො, සඞ්ඛෙපතො වා සබ්බෙ පුඤ්ඤඤාණසම්භාරා බුද්ධකරධම්මා, තෙ මහාභිනීහාරතො පට්ඨාය කප්පානං සතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි යථා හානභාගියා සංකිලෙසභාගියා ඨිතිභාගියා වා න හොන්ති, අථ ඛො උත්තරුත්තරි විසෙසභාගියාව හොන්ති, එවං සක්කච්චං නිරන්තරං අනවසෙසතො භතා සම්භතා අස්ස අත්ථීති ‘‘භතවා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුත්තො නිරුත්තිනයෙන ත-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා. අථ වා භතවාති තෙයෙව යථාවුත්තෙ බුද්ධකරධම්මෙ වුත්තනයෙනෙව භරි, සම්භරි, පරිපූරෙසීති අත්ථො. එවම්පි භතවාති භගවා.

¿Cómo es el Bendito (Bhagavā) llamado así por ser 'bhatavā' (quien ha portado y acumulado)? El Gran Bodhisatta, por el bien de todo el mundo, tras reunir las ocho condiciones comenzando por la existencia humana y realizar la gran resolución por el pleno despertar, cumplió las diez perfecciones (pāramī): generosidad, virtud, renuncia, sabiduría, energía, paciencia, veracidad, determinación, amor universal y ecuanimidad; que son treinta perfecciones al incluir las diez perfecciones medias y las diez perfecciones supremas. También cumplió los cuatro medios de integración como la generosidad y otros, las cuatro determinaciones como la veracidad y otras, los cinco grandes sacrificios: el de los miembros, la vida, el reino, los hijos y la esposa; junto con los esfuerzos previos, la conducta previa, la enseñanza del Dhamma, la conducta en beneficio de los parientes, la conducta en beneficio del mundo y la conducta búdica, entre otros. En resumen, todos los requisitos de mérito y conocimiento que producen la budeidad han sido portados, acumulados y completados por él con esmero, continuamente y sin excepción, desde su gran resolución durante cuatro incalculables y cien mil eones, de modo que no se convirtieron en estados de declive, impureza o estancamiento, sino que fueron exclusivamente estados de distinción superior. Así, habiendo portado y acumulado (bhatā sambhatā) todo esto, debiendo llamársele 'bhatavā', se le llama 'Bhagavā' según el método lingüístico de sustituir la 't' por la 'g'. O bien, es 'bhatavā' en el sentido de que portó, acumuló y completó los mismos factores que producen la budeidad ya mencionados. De este modo también es 'Bhagavā' por ser 'bhatavā'.

‘‘සම්මාසම්බොධියා සබ්බෙ, දානපාරමිආදිකෙ;

සම්භාරෙ භතවා නාථො, තස්මාපි භගවා මතො’’.

Debido a que el Protector ha portado todos los requisitos para el pleno despertar, comenzando por la perfección de la generosidad, por eso también es conocido como Bhagavā.

කථං භාගෙ වනීති භගවා? යෙ තෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකසමාපත්තිභාගා, තෙ අනවසෙසතො ලොකහිතත්ථං [Pg.36] අත්තනො ච දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං නිච්චකප්පං වනි, භජි, සෙවි, බහුලමකාසීති භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මෙසු කුසලාදීසු ඛන්ධාදීසු ච යෙ තෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිවසෙන සඞ්ඛෙපතො වා චතුබ්බිධා අභිසමයභාගා, විත්ථාරතො පන ‘‘චක්ඛු පරිඤ්ඤෙය්‍යං සොතං…පෙ… ජරාමරණං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 1.21) අනෙකෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස සමුදයො පහාතබ්බො…පෙ… ජරාමරණස්ස සමුදයො පහාතබ්බො’’තිආදිනා පහාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො’’තිආදිනා සච්ඡිකාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුනිරොධගාමිනීපටිපදා’’තිආදිනා, ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා ච අනෙකභෙදා භාවෙතබ්බභාගා ච ධම්මා, තෙ සබ්බෙ වනි, භජි, යථාරහං ගොචරභාවනාසෙවනානං වසෙන සෙවි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා ‘‘යෙ ඉමෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා සාවකෙහි සාධාරණා ගුණකොට්ඨාසා ගුණභාගා, කින්ති නු ඛො තෙ විනෙය්‍යසන්තානෙසු පතිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති මහාකරුණාය වනි අභිපත්ථයි, සා චස්ස අභිපත්ථනා යථාධිප්පෙතඵලාවහා අහොසි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා.

¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha cultivado (vanī) las porciones (bhāge)? Aquellas dos billones cuatrocientas mil millones (catuvīsatikoṭisatasahassa) de porciones de logros de absorción (samāpattibhāgā) que se utilizan diariamente, él las cultivó, las frecuentó, las practicó y las desarrolló extensamente sin excepción, por el bienestar del mundo y por su propia morada de felicidad en esta vida presente; por eso es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones. O bien, entre los estados que deben ser conocidos por conocimiento superior (abhiññeyyadhammesu), como los estados saludables y los agregados, existen aquellas porciones de realización (abhisamayabhāgā) de cuatro tipos en resumen, o en detalle las numerosas porciones de lo que debe ser comprendido plenamente (pariññeyya) como 'el ojo debe ser comprendido plenamente, el oído... la vejez y la muerte deben ser comprendidas plenamente'; las porciones de lo que debe ser abandonado (pahātabba) como 'el origen del ojo debe ser abandonado... el origen de la vejez y la muerte debe ser abandonado'; las porciones de lo que debe ser realizado (sacchikātabba) como 'la cesación del ojo debe ser realizada... la cesación de la vejez y la muerte debe ser realizada'; y las porciones de lo que debe ser desarrollado (bhāvetabba) como 'el camino que conduce a la cesación del ojo', 'los cuatro fundamentos de la atención' y otras numerosas divisiones; él cultivó, frecuentó y practicó todas ellas de acuerdo con su cultivo y uso habitual. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones. O bien, mediante la gran compasión, deseó y anheló (vanī): '¿Cómo podrían estos grupos de cualidades (dhammakkhandhā) como la virtud y otros, que son porciones de virtudes y partes de virtudes comunes a los discípulos, establecerse en los continuos mentales de aquellos que deben ser guiados?'. Y ese anhelo suyo produjo el fruto deseado. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones.

‘‘යස්මා ඤෙය්‍යසමාපත්ති-ගුණභාගෙ තථාගතො;

භජි පත්ථයි සත්තානං, හිතාය භගවා තතො’’.

Dado que el Tathāgata frecuentó y anheló las porciones de cualidades de los logros y de lo que debe ser conocido por el bien de los seres, por eso es llamado Bhagavā.

කථං භගෙ වනීති භගවා? සමාසතො තාව කතපුඤ්ඤෙහි පයොගසම්පන්නෙහි යථාවිභවං භජීයන්තීති භගා, ලොකියලොකුත්තරසම්පත්තියො. තත්ථ ලොකියෙ තාව තථාගතො සම්මාසම්බොධිතො පුබ්බෙ බොධිසත්තභූතො පරමුක්කංසගතෙ, වනි, භජි, සෙවි, යත්ථ පතිට්ඨාය නිරවසෙසතො බුද්ධකරධම්මෙ සමන්නානෙන්තො බුද්ධධම්මෙ පරිපාචෙසි, බුද්ධභූතො පන තෙ නිරවජ්ජෙසු උපසංහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ ලොකුත්තරෙපි, වනි, භජි, සෙවි, විත්ථාරතො පන පදෙසරජ්ජ-ඉස්සරියචක්කවත්තිසම්පත්ති-දෙවරජ්ජසම්පත්තිආදිවසෙන ඣාන-විමොක්ඛ-සමාධිසමාපත්ති-ඤාණදස්සන-මග්ගභාවනා-ඵලසච්ඡි-කිරියාදි-උත්තරිමනුස්සධම්මවසෙන ච අනෙකවිහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ, භගෙ, වනි, භජි, සෙවි. එවම්පි භගෙ වනීති භගවා.

¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha cultivado (vanī) las fortunas (bhage)? En resumen, las fortunas son las excelencias mundanas y supramundanas (lokiyalokuttarasampattiyo) que son frecuentadas (bhajīyanti) según su capacidad por aquellos que han realizado méritos y poseen esfuerzo. Entre ellas, en cuanto a las mundanas, antes de su Despertar Completo, siendo aún Bodhisatta, el Tathāgata cultivó, frecuentó y practicó las que habían alcanzado la excelencia suprema, donde, estableciéndose y cumpliendo sin excepción las cualidades que hacen a un Buddha (buddhakaradhamme), maduró las cualidades de un Buddha. Siendo ya un Buddha, también cultivó, frecuentó y practicó aquellas fortunas supramundanas irreprochables y no comunes a otros. En detalle, él cultivó, frecuentó y practicó múltiples y diversas fortunas no comunes a otros, en términos de la excelencia de la soberanía regional, la excelencia de un monarca universal, la excelencia de la soberanía divina, y a través de los estados humanos superiores (uttarimanussadhamma) como las absorciones, las liberaciones, las concentraciones, los logros, el conocimiento y la visión, el desarrollo del camino y la realización del fruto. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las fortunas.

‘‘යා [Pg.37] තා සම්පත්තියො ලොකෙ, යා ච ලොකුත්තරා පුථු;

සබ්බා තා භජි සම්බුද්ධො, තස්මාපි භගවා මතො’’.

Cualquier excelencia que exista en el mundo y las muchas supramundanas, el Sambuddha las frecuentó todas; por eso también es considerado Bhagavā.

කථං සත්තවාති භගවා? භත්තා දළ්හභත්තිකා අස්ස බහූ අත්ථීති භත්තවා. තථාගතො හි මහාකරුණාසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදි-අපරිමිතනිරුපමප්පභාව-ගුණවිසෙසසමඞ්ගිභාවතො සබ්බසත්තුත්තමො, සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තුපකාරිතාය ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීති අනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාදි අනඤ්ඤසාධාරණවිසෙසපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය යථාභුච්චගුණාධිගතෙන ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනයප්පවත්තෙන ලොකත්තයබ්‍යාපිනා සුවිපුලෙන සුවිසුද්ධෙන ච ථුතිඝොසෙන සමන්නාගතත්තා උක්කංසපාරමිප්පත්තාසු අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිආදීසු සුප්පතිට්ඨිතභාවතො දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදි-නිරතිසයගුණවිසෙස-සමඞ්ගීභාවතො ච රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො, ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නොති එවං චතුප්පමාණිකෙ ලොකසන්නිවාසෙ සබ්බථාපි පසාදාවහභාවෙන සමන්තපාසාදිකත්තා අපරිමාණානං සත්තානං සදෙවමනුස්සානං ආදරබහුමානගාරවායතනතාය පරමපෙමසම්භත්තිට්ඨානං. යෙ තස්ස ඔවාදෙ පතිට්ඨිතා අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා හොන්ති, කෙනචි අසංහාරියා තෙසං පසාදභත්ති සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා. තථා හි තෙ අත්තනො ජීවිතපරිච්චාගෙපි තත්ථ පසාදං න පරිච්චජන්ති, තස්ස වා ආණං දළ්හභත්තිභාවතො.

¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque posee seguidores devotos (bhattavā)? Se dice 'bhattavā' a quien tiene muchos seguidores que poseen una devoción firme (daḷhabhattikā). Pues el Tathāgata es el ser supremo entre todos los seres debido a que posee cualidades especiales de un poder incomparable e infinito, como la gran compasión y el conocimiento de la omnisciencia. Debido a su éxito en la práctica, que es insuperable y se dedica a proporcionar bienestar y felicidad sin excepción, precedida por evitar todo daño, es de inmenso beneficio para los seres humanos y divinos. Debido a su cuerpo físico adornado con distinciones no comunes a otros, como las treinta y dos marcas de un gran hombre, las ochenta señales secundarias y el aura de una braza, es objeto de alabanza pura y vasta que se extiende por los tres mundos, basada en sus cualidades reales, tal como se expresa en 'así es el Bienaventurado (itipi so bhagavā)'. Debido a estar firmemente establecido en cualidades como el poco deseo y el contentamiento, que han alcanzado la perfección de la excelencia, y por poseer las distinciones de cualidades insuperables como los diez poderes y las cuatro clases de intrepidez, es alguien cuya medida es la forma (rūpappamāṇo) y se inspira en la forma, cuya medida es el sonido y se inspira en el sonido, cuya medida es la austeridad y se inspira en la austeridad, cuya medida es el Dhamma y se inspira en el Dhamma; siendo así encantador en todos los aspectos y trayendo inspiración a todo el mundo, es el lugar de supremo afecto y devoción para infinitos seres, humanos y divinos, siendo un objeto de respeto, reverencia y gran estima. Aquellos que están establecidos en su instrucción poseen una confianza lúcida e inquebrantable que nadie puede arrebatar —ya sea un asceta, un brahmán, un dios, Mara o Brahma. Pues ellos no renuncian a su confianza incluso a costa de su propia vida, ni renuncian a su mandato debido a su estado de firme devoción.

තෙනෙවාහ –

Por eso dijo—

‘‘යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදි ධීරො;

කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොතී’’ති. (ජා. 2.17.78);

"Ciertamente aquel que es agradecido, que reconoce lo que se ha hecho por él, que es sabio, un buen amigo y posee una firme devoción".

‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’’ති (උදා. 45; චූළව. 385) ච. –

"Así como, monjes, el gran océano tiene por naturaleza permanecer estable y no sobrepasa su orilla, del mismo modo, monjes, cualquier regla de entrenamiento que haya sido prescrita por mí para los discípulos, mis discípulos no la transgreden ni siquiera por causa de sus vidas".

එවං [Pg.38] භත්තවාති භගවා නිරුත්තිනයෙන එකස්ස ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා ඉතරස්ස ග-කාරං කත්වා.

Así, es 'Bhagavā' en el sentido de poseer devotos (bhattavā), mediante el método lingüístico (niruttinaya) de elidir una 'ta' y convertir la otra en 'ga'.

‘‘ගුණාතිසයයුත්තස්ස, යස්මා ලොකහිතෙසිනො;

සම්භත්තා බහවො සත්ථු, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති.

Debido a que posee una excelencia de cualidades y busca el bienestar del mundo, el Maestro tiene muchos seguidores devotos (sambhattā); por eso se le llama Bhagavā.

කථං භගෙ වමීති භගවා? යස්මා තථාගතො බොධිසත්තභූතොපි අපරිමාණාසු ජාතීසු පාරමියො පරිපූරෙන්තො භගසඞ්ඛාතං සිරිං ඉස්සරියං යසඤ්ච වමි උග්ගිරි, ඛෙළපිණ්ඩං විය අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි, චරිමත්තභාවෙපි හත්ථගතං චක්කවත්තිසිරිං දෙවලොකාධිපච්චසදිසං චතුදීපිස්සරියං චක්කවත්තිසම්පත්තිසන්නිස්සයං සත්තරතනසමුජ්ජලං යසඤ්ච තිණායපි අමඤ්ඤමානො නිරපෙක්ඛො පහාය අභිනික්ඛමිත්වා සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තස්මා ඉමෙ සිරීආදිකෙ භගෙ වමීති භගවා. අථ වා භානි නාම නක්ඛත්තානි, තෙහි සමං ගච්ඡන්ති පවත්තන්තීති භගා, සිනෙරුයුගන්ධරඋත්තරකුරුහිමවන්තාදිභාජනලොකවිසෙසසන්නිස්සයා සොභා කප්පට්ඨියභාවතො, තෙපි භගවා වමි තන්නිවාසිසත්තාවාසසමතික්කමතො තප්පටිබද්ධඡන්දරාගප්පහානෙන පජහීති. එවම්පි භගෙ වමීති භගවා.

¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha vomitado (vamī) las fortunas (bhage)? Porque el Tathāgata, incluso siendo un Bodhisatta cumpliendo las perfecciones en infinitas existencias, vomitó o expulsó la fortuna consistente en la gloria (siri), el poder (issariya) y la fama (yasa), abandonándolos sin apego como a una bola de saliva. Incluso en su última existencia, sin considerar siquiera como una brizna de hierba la gloria de un monarca universal que tenía en sus manos, comparable a la soberanía del mundo divino, la soberanía sobre los cuatro continentes, el fundamento de la excelencia de un monarca universal resplandeciente con las siete joyas y la fama, los abandonó sin apego y partió hacia la renuncia, despertando al Despertar Completo. Por lo tanto, es 'Bhagavā' porque ha vomitado estas fortunas como la gloria y otras. O bien, se llaman 'bhā' a las constelaciones; aquello que se mueve y procede junto a ellas se llama 'bhagā' [los mundos-recipientes]. Son las bellezas vinculadas a los mundos-recipientes especiales como Sineru, Yugandhara, Uttarakuru y el Himavant, debido a su permanencia durante el eón. El Bienaventurado también las vomitó al trascender la morada de los seres que allí habitan, abandonándolas mediante la eliminación del deseo y el apego vinculados a ellas. Así también es 'Bhagavā' porque ha vomitado las fortunas.

‘‘චක්කවත්තිසිරිං යස්මා, යසං ඉස්සරියං සුඛං;

පහාසි ලොකචිත්තඤ්ච, සුගතො භගවා තතො’’.

«Puesto que el Sugato abandonó la gloria de un monarca universal, la fama, la soberanía y la felicidad, así como el deseo por el mundo, por ello el Bendito (Bhagavā) es tal».

කථං භාගෙ වමීති භගවා? භාගා නාම සභාගධම්මකොට්ඨාසා, තෙ ඛන්ධායතනධාතාදිවසෙන, තත්ථාපි රූපවෙදනාදිවසෙන පථවියාදිවසෙන අතීතාදිවසෙන ච අනෙකවිධා, තෙ ච භගවා සබ්බං පපඤ්චං සබ්බං යොගං සබ්බං ගන්ථං සබ්බං සංයොජනං සමුච්ඡින්දිත්වා අමතධාතුං සමධිගච්ඡන්තො වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි න පච්චාවමි. තථා හෙස ‘‘සබ්බත්ථකමෙව පථවිං ආපං තෙජං වායං, චක්ඛුං සොතං ඝානං ජිව්හං කායං මනං, රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං, චක්ඛුසම්ඵස්සං…පෙ… මනොසම්ඵස්සං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං චෙතනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං චෙතනං, රූපතණ්හං…පෙ… ධම්මතණ්හං, රූපවිතක්කං…පෙ… ධම්මවිතක්කං, රූපවිචාරං…පෙ… ධම්මවිචාර’’න්තිආදිනා අනුපදධම්මවිභාගවසෙනපි සබ්බෙව ධම්මකොට්ඨාසෙ අනවසෙසතො වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛපරිච්චාගෙන ඡඩ්ඩයි. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘යං [Pg.39] තං, ආනන්ද, චත්තං වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං, තං තථාගතො පුන පච්චාවමිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (දී. නි. 2.183). එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. අථ වා භාගෙ වමීති සබ්බෙපි කුසලාකුසලෙ සාවජ්ජානවජ්ජෙ හීනපණීතෙ කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අරියමග්ගඤාණමුඛෙන වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛො පරිච්චජි පජහි, පරෙසඤ්ච තථත්තාය ධම්මං දෙසෙසි. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා (ම. නි. 1.240). කුල්ලූපමං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි නිත්ථරණත්ථාය, නො ගහණත්ථායා’’තිආදි (ම. නි. 1.240). එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා.

¿De qué manera el Bendito es 'aquel que ha vomitado las porciones' (bhāge vami)? Las llamadas 'porciones' son secciones de fenómenos de la misma naturaleza; estas son de múltiples clases por medio de los agregados, bases, elementos, etc.; y también allí por medio de la forma, la sensación, etc.; por medio de la tierra, etc.; y por medio del pasado, etc. El Bendito, habiendo cortado por completo toda proliferación mental, todo yugo, todo nudo y todo grillete, al realizar plenamente el elemento de lo Inmortal, vomitó y expulsó [esas porciones], las descartó sin apego y no volvió a tragarlas. Pues así, él vomitó y expulsó sin resto todas las secciones de los fenómenos, incluso por medio de la clasificación de los fenómenos paso a paso como sigue: 'totalmente la tierra, el agua, el fuego, el aire; el ojo, el oído, la nariz, la lengua, el cuerpo, la mente; las formas, los sonidos, los olores, los sabores, los tangibles, los objetos mentales; la conciencia visual... (y así sucesivamente)... la conciencia mental; el contacto visual... el contacto mental; la sensación nacida del contacto visual... la sensación nacida del contacto mental; la percepción nacida del contacto visual... la percepción nacida del contacto mental; la volición nacida del contacto visual... la volición nacida del contacto mental; la avidez por las formas... la avidez por los objetos mentales; el pensamiento aplicado a las formas... el pensamiento aplicado a los objetos mentales; el pensamiento sostenido en las formas... el pensamiento sostenido en los objetos mentales', y las descartó mediante una renuncia desapegada. Pues esto se ha dicho: 'Aquello que ha sido renunciado, vomitado, liberado, abandonado y entregado por el Tathāgato, Ānanda, no existe la posibilidad de que el Tathāgato vuelva a tragarlo' (DN 2.183). Así también, el Bendito es quien ha vomitado las porciones. O bien, 'vomitó las porciones' significa que, por medio del conocimiento del noble sendero, vomitó y expulsó todos los fenómenos —ya sean saludables o no saludables, censurables o irreprochables, inferiores o superiores, con su contraparte oscura o brillante—, los renunció y los abandonó sin apego, y enseñó el Dhamma a otros para ese mismo fin. También se ha dicho esto: 'Monjes, incluso los fenómenos correctos (dhammā) deben ser abandonados, cuánto más los incorrectos (adhammā) (MN 1.240). Monjes, os enseñaré el Dhamma como una balsa, con el propósito de cruzar, no con el propósito de aferrarse' (MN 1.240). Así también, el Bendito es quien ha vomitado las porciones.

‘‘ඛන්ධායතනධාතාදි-ධම්මභාගා-මහෙසිනා;

කණ්හසුක්කා යතො වන්තා, තතොපි භගවා මතො’’.

«Debido a que las porciones de los fenómenos —agregados, bases, elementos y demás— tanto oscuras como brillantes han sido vomitadas por el Gran Sabio, por ello también es considerado el Bendito».

තෙන වුත්තං –

Por eso se ha dicho:

‘‘භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා;

භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’ති.

«Poseedor de porciones, portador [de las cualidades], en las porciones y en las cualidades es devoto; vomitó las cualidades y también las porciones; por haber vomitado, el Vencedor es llamado el Bendito».

ධම්මසරීරං පච්චක්ඛං කරොතීති ‘‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’’ති වචනතො ධම්මස්ස සත්ථුභාවපරියායො විජ්ජතීති කත්වා වුත්තං. වජිරසඞ්ඝාතසමානකායො පරෙහි අභෙජ්ජසරීරත්තා. න හි භගවතො රූපකායෙ කෙනචි සක්කා අන්තරායං කාතුන්ති. දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති වක්ඛමානස්ස සකලස්ස සුත්තස්ස ‘‘එව’’න්ති නිදස්සනතො. සාවකසම්පත්තිං නිද්දිසති පටිසම්භිදාප්පත්තෙන පඤ්චසු ඨානෙසු භගවතා එතදග්ගෙ ඨපිතෙන මයා මහාසාවකෙන සුතං, තඤ්ච ඛො මයාව සුතං, න අනුස්සුතං න පරංපරාභතන්ති ඉමස්සත්ථස්ස දීපනතො. කාලසම්පත්තිං නිද්දිසති භගවාසද්දසන්නිධානෙ පයුත්තස්ස සමයසද්දස්ස බුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතභාවදීපනතො. බුද්ධුප්පාදපරමා හි කාලසම්පදා. තෙනෙතං වුච්චති –

Él hace manifiesto el cuerpo del Dhamma basándose en las palabras: 'Ānanda, el Dhamma y el Vinaya que he enseñado y prescrito para vosotros, ellos serán vuestro maestro tras mi partida', indicando así la modalidad del Dhamma como el maestro. Posee un cuerpo semejante a un conjunto de diamantes debido a que su cuerpo es inquebrantable por otros, pues nadie es capaz de causar daño al cuerpo físico del Bendito. Se indica la perfección de la enseñanza mediante la muestra de 'Así' (evaṃ) respecto a todo el sutta que se va a exponer. Se indica la perfección del discípulo al mostrar el significado de: 'ha sido escuchado por mí, un gran discípulo establecido por el Bendito como el primero en cinco aspectos por haber alcanzado las discriminaciones analíticas; y eso fue escuchado por mí directamente, no por rumores ni por tradición'. Se indica la perfección del tiempo mediante el uso de la palabra 'momento' (samaya) junto a la palabra 'Bendito', señalando el estado adornado por el surgimiento de un Buddha. Pues la perfección del tiempo es suprema con el surgimiento de un Buddha. Por eso se dice:

‘‘කප්පකසායෙ කලියුගෙ, බුද්ධුප්පාදො අහො මහච්ඡරියං;

හුතාවහමජ්ඣෙ ජාතං, සමුදිතමකරන්දමරවින්ද’’න්ති.

«En la decadencia del eón, en la era de los conflictos, ¡oh, qué gran maravilla es el surgimiento de un Buddha! Es como un loto lleno de néctar que ha florecido en medio del fuego».

භගවාති දෙසකසම්පත්තිං නිද්දිසති ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමභාවදීපනතො ගරුගාරවාධිවචනභාවතො.

Con la palabra 'Bendito' (Bhagavā) se indica la perfección del expositor, al manifestar su estado como el ser supremo distinguido por sus cualidades y por ser un epíteto de profunda veneración.

අවිසෙසෙනාති [Pg.40] න විසෙසෙන, විහාරභාවසාමඤ්ඤෙනාති අත්ථො. ඉරියාපථ…පෙ… විහාරෙසූති ඉරියාපථවිහාරො, දිබ්බවිහාරො, බ්‍රහ්මවිහාරො, අරියවිහාරොති එතෙසු චතූසු විහාරෙසු. සමඞ්ගීපරිදීපනන්ති සමඞ්ගීභාවපරිදීපනං. එතන්ති ‘‘විහරතී’’ති එතං පදං. තථා හි තං ‘‘ඉධෙකච්චො ගිහීහි සංසට්ඨො විහරති සහනන්දී සහසොකී’’තිආදීසු (සං. නි. 4.241) ඉරියාපථවිහාරෙ ආගතං. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 160; විභ. 624) එත්ථ දිබ්බවිහාරෙ. ‘‘සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදීසු (දී. නි. 1.556; 3.308; ම. නි. 1.77; 2.309; 3.230) බ්‍රහ්මවිහාරෙ. ‘‘සො ඛො අහං, අග්ගිවෙස්සන, තස්සායෙව කථාය පරියොසානෙ තස්මිං එව පුරිමස්මිං සමාධිනිමිත්තෙ අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමි, යෙන සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.387) අරියවිහාරෙ.

'Sin distinción' significa no de manera específica; el sentido es la generalidad del estado de morar. 'En las... moradas' se refiere a las cuatro moradas: la morada de las posturas, la morada divina, la morada sublime y la morada noble. 'Manifestación del estar dotado' se refiere a la explicación de poseer dicho estado. Este es el término 'mora' (viharati). Pues este término aparece en la morada de las posturas en pasajes como: 'Aquí, alguien mora en asociación con laicos, compartiendo sus alegrías y sus penas' (SN 4.241). En la morada divina en: 'Monjes, en la ocasión en que un monje, apartado de los placeres de los sentidos... entra y mora en el primer jhāna' (Dhs. 160; Vibh. 624). En la morada sublime en: 'Él mora impregnando una dirección con una mente llena de amor benevolente' (DN 1.556, etc.). En la morada noble en: 'Yo, Aggivessana, al final de esa misma charla, establezco, asiento, unifico y concentro mi mente internamente en ese mismo objeto de concentración anterior, en el cual de hecho moro constantemente' (MN 1.387).

තත්ථ ඉරියනං වත්තනං ඉරියා, කායප්පයොගො. තස්සා පවත්තනුපායභාවතො ඨානාදි ඉරියාපථො. ඨානසමඞ්ගී වා හි කායෙන කිඤ්චි කරෙය්‍ය ගමනාදීසු අඤ්ඤතරසමඞ්ගී වා. අථ වා ඉරියති පවත්තති එතෙන අත්තභාවො කායකිච්චං වාති ඉරියා, තස්සා පවත්තිඋපායභාවතො ඉරියා ච සො පථො චාති ඉරියාපථො, ඨානාදි එව. සො ච අත්ථතො ගතිනිවත්තිආදිආකාරෙන පවත්තො චතුසන්තතිරූපපබන්ධො එව. විහරණං, විහරති එතෙනාති වා විහාරො, ඉරියාපථො එව විහාරො ඉරියාපථවිහාරො. දිවි භවො දිබ්බො, තත්ථ බහුලප්පවත්තියා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදිදෙවලොකෙ භවොති අත්ථො. තත්ථ යො දිබ්බානුභාවො, තදත්ථාය සංවත්තතීති වා දිබ්බො, අභිඤ්ඤාභිනීහාරවසෙන මහාගතිකත්තා වා දිබ්බො, දිබ්බො ච සො විහාරො චාති දිබ්බවිහාරො, චතස්සො රූපාවචරසමාපත්තියො. ආරුප්පසමාපත්තියොපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. බ්‍රහ්මූනං, බ්‍රහ්මානො වා විහාරා බ්‍රහ්මවිහාරා, චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො. අරියානං, අරියා වා විහාරා අරියවිහාරා, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනන්තිආදි යදිපි භගවා එකෙනපි ඉරියාපථෙන චිරතරං කාලං අත්තභාවං පවත්තෙතුං සක්කොති, තථාපි උපාදින්නකසරීරස්ස නාම අයං සභාවොති දස්සෙතුං වුත්තං[Pg.41]. යස්මා වා භගවා යත්ථ කත්ථචි වසන්තො විනෙය්‍යානං ධම්මං දෙසෙන්තො, නානාසමාපත්තීහි ච කාලං වීතිනාමෙන්තො වසතීති සත්තානං අත්තනො ච විවිධං හිතසුඛං හරති උපනෙති උප්පාදෙති, තස්මා විවිධං හරතීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Allí, el movimiento de las posturas es 'iriyā', el ejercicio corporal. Debido a que es el medio para su continuación, el estar de pie y demás es 'iriyāpatho' (senda de las posturas). Pues alguien dotado de la postura de pie podría realizar algo con el cuerpo, o bien dotado de alguna otra como el caminar, etc. O bien, 'iriyā' es aquello mediante lo cual el ser (attabhāva) o la actividad corporal se mueve o continúa; debido a que es el medio para su continuación, es tanto 'iriyā' como 'patho' (senda), de ahí 'iriyāpatho', que consiste precisamente en estar de pie, etc. Y esto, en esencia, es simplemente la continuidad de la forma producida por cuatro causas, que procede bajo aspectos como el movimiento, el cese del movimiento, etc. 'Viharaṇaṃ' es morar; o aquello mediante lo cual se mora es 'vihāro'; la senda de las posturas misma es la morada, de ahí 'iriyāpathavihāro' (morar en las posturas). 'Dibbo' (divino) es lo que existe en el cielo; el significado es que existe en los mundos celestiales de los Brahmapārisajja y otros, debido a su frecuente ocurrencia allí. O 'dibbo' es aquello que conduce a ese fin, que posee poder divino; o es 'dibbo' por tener un gran destino mediante la resolución de los conocimientos directos (abhiññā). Siendo tanto 'dibbo' como 'vihāro', es 'dibbavihāro' (morada divina), que son los cuatro logros de la esfera de la forma (rūpāvacarasamāpatti). Los logros inmateriales (āruppa) también se incluyen aquí. 'Brahmavihāro' (moradas sublimes) son las moradas de los Brahmas o para los Brahmas, que son las cuatro inconmensurables (appamaññā). 'Ariyavihāro' (moradas de los nobles) son las moradas de los nobles o para los nobles, que son los cuatro frutos de la vida ascética (sāmaññaphala). Aunque el Bendito es capaz de mantener su ser incluso en una sola postura por un tiempo muy prolongado, se dice 'oprimiendo una postura', etc., para mostrar que tal es la naturaleza de un cuerpo condicionado (upādinnakasarīra). O bien, puesto que el Bendito, morando en cualquier lugar, enseña el Dhamma a quienes son convertibles y pasa el tiempo en diversos logros, trae, conduce y produce diversos tipos de bienestar y felicidad para los seres y para sí mismo; por lo tanto, 'trae diversos [beneficios]', así debe entenderse aquí el significado.

පච්චත්ථිකෙ ජිනාතීති ජෙතො. ජෙත-සද්දො හි සොත-සද්දො විය කත්තුසාධනොපි අත්ථීති. රඤ්ඤො වා පච්චත්ථිකානං ජිතකාලෙ ජාතත්තා ජෙතො. රඤ්ඤො හි අත්තනො ජයං තත්ථ ආරොපෙත්වා ජිතවාති ජෙතොති කුමාරො වුත්තො. මඞ්ගලකාමතාය වා ජෙතොතිස්ස නාමං කතං, තස්මා ‘‘ජෙය්‍යො’’ති එතස්මිං අත්ථෙ ‘‘ජෙතො’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තස්ස ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස. වනෙතිආදිතො පට්ඨායෙව තං තස්ස සන්තකන්ති දස්සෙතුං ‘‘තං හී’’තිආදි වුත්තං. සබ්බකාමසමිද්ධිතාය විගතමලමච්ඡෙරතාය කරුණාදිගුණසමඞ්ගිතාය ච නිච්චකාලං උපට්ඨපිතො අනාථානං පිණ්ඩො එතස්ස අත්ථීති අනාථපිණ්ඩිකො, තස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස. යදි ජෙතවනං, කථං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමොති ආහ ‘‘අනාථපිණ්ඩිකෙනා’’තිආදි. පඤ්චවිධසෙනාසනඞ්ගසම්පත්තියා ආරමන්ති එත්ථ පබ්බජිතාති ආරාමො, තස්මිං ආරාමෙ. යදිපි සො භූමිභාගො කොටිසන්ථරෙන මහාසෙට්ඨිනා කීතො, රුක්ඛා පන ජෙතෙන න වික්කීතාති තං ‘‘ජෙතවන’’න්ති වත්තබ්බතං ලභතීති වදන්ති. උභින්නම්පි වා තත්ථ පරිච්චාගවිසෙසකිත්තනත්ථං උභයවචනං, ජෙතෙනපි හි භූමිභාගවික්කයෙන ලද්ධධනං තත්ථ ද්වාරකොට්ඨකකරණවසෙන විනියුත්තං. සාවත්ථිජෙතවනානං භූමිභාගවසෙන භින්නත්තා වුත්තං ‘‘න හි සක්කා උභයත්ථ එකං සමයං විහරිතු’’න්ති.

Vence a los enemigos, por eso es 'Jeto'. Pues la palabra 'Jeta', al igual que la palabra 'sota' (oyente), también posee una formación de agente. O se llama Jeta por haber nacido en el momento en que los enemigos del rey fueron vencidos. El rey, atribuyéndole su propia victoria, llamó al príncipe 'Jeta', el victorioso. O bien, por deseo de auspicio, se le dio el nombre de Jeta; por lo tanto, debe entenderse que se dice 'Jeto' en el sentido de 'jeyyo' (vencedor). 'Tassa' se refiere a ese príncipe Jeta. Para mostrar que, desde la palabra 'vana' (bosque) en adelante, este le pertenecía, se dijo 'taṃ hi' (pues eso), etc. 'Anāthapiṇḍiko' es aquel que tiene limosnas (piṇḍa) dispuestas permanentemente para los desamparados (anātha) debido a la realización de todos sus deseos, la ausencia de la mancha de la tacañería y estar dotado de virtudes como la compasión; de ese Anāthapiṇḍika. Si es el Bosque de Jeta (Jetavana), ¿cómo es que es el monasterio de Anāthapiṇḍika? Se dice 'por Anāthapiṇḍika', etc. Un 'ārāmo' (monasterio/parque) es donde los que han renunciado se deleitan (āramanti) debido a la perfección de los cinco factores de un alojamiento; en ese monasterio. Aunque esa parcela de tierra fue comprada por el gran banquero cubriéndola con piezas de oro (koṭi), dicen que los árboles no fueron vendidos por Jeta, por lo que conserva el nombre de 'Jetavana'. O bien, se usan ambos términos para elogiar la generosidad especial de ambos, pues Jeta también empleó el dinero obtenido por la venta de la parcela de tierra para construir una portería allí. Debido a que Sāvatthī y el Jetavana son distintos en términos de su ubicación geográfica, se dice 'no es posible morar en ambos lugares al mismo tiempo'.

අපාකටාති සක්කො සුයාමොතිආදිනා අනභිඤ්ඤාතා. අභිඤ්ඤාතානම්පි අඤ්ඤතරසද්දො දිස්සතෙව එකසදිසායත්තත්තාති දස්සෙතුං ‘‘අභිජානාති නො’’තිආදි වුත්තං. අහුනා ඉදානෙව. සාධාරණවචනං දිබ්බතං අන්තොනීතං කත්වා. දෙවො එව දෙවතා පුරිසෙපි වත්තනතො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉමස්මිං පනත්ථෙ’’තිආදි. නනු ච රූපාවචරසත්තානං පුරිසින්ද්‍රියං නත්ථි, යෙන තෙ පුරිසාති වුච්චෙය්‍යුං? යදිපි පුරිසින්ද්‍රියං නත්ථි, පුරිසසණ්ඨානස්ස පන පුරිසවෙසස්ස ච වසෙන පුරිසපුග්ගලාත්වෙව වුච්චන්ති පුරිසපකතිභාවතො.

'Apākaṭā' significa no reconocidos por nombres como Sakka, Suyāma, etc. Para mostrar que la palabra 'aññatara' (cierto/alguno) se utiliza incluso para los conocidos debido a su mutua semejanza, se dijo 'nos reconoce', etc. 'Ahunā' significa justo ahora. Habiendo incluido la naturaleza divina en un término general. 'Devatā' (deidad) es lo mismo que 'devo', puesto que también se aplica a los varones. Por eso dijo 'en este sentido', etc. ¿Acaso los seres de la esfera de la forma (rūpāvacara) no carecen de la facultad masculina (purisindriya), por lo cual podrían ser llamados varones? Aunque no tengan la facultad masculina, se les llama precisamente personas masculinas (purisapuggala) debido a su forma masculina y apariencia masculina, dada su naturaleza de varones.

අභික්කන්තාති [Pg.42] අතික්කන්තා, විගතාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඛයෙ දිස්සතී’’ති. තෙනෙව හි ‘‘නික්ඛන්තො පඨමො යාමො’’ති උපරි වුත්තං. අභික්කන්තතරොති අතිවිය කන්තතරො. තාදිසො ච සුන්දරො භද්දකො නාම හොතීති ආහ ‘‘සුන්දරෙ දිස්සතී’’ති. කොති දෙවනාගයක්ඛගන්ධබ්බාදීසු කො කතමො? මෙති මම. පාදානීති පාදෙ. ඉද්ධියාති ඉමාය එවරූපාය දෙවිද්ධියා. යසසාති ඉමිනා එදිසෙන පරිවාරෙන පරිච්ඡදෙන ච. ජලන්ති විජ්ජොතමානො. අභික්කන්තෙනාති අතිවිය කන්තෙන කමනියෙන අභිරූපෙන. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන සරීරවණ්ණනිභාය. සබ්බා ඔභාසයං දිසාති සබ්බාපි දිසා පභාසෙන්තො චන්දො විය සූරියො විය ච එකොභාසං එකාලොකං කරොන්තොති ගාථාය අත්ථො. අභිරූපෙති උළාරරූපෙ සම්පන්නරූපෙ.

'Abhikkantā' significa transcurrida o agotada; con este sentido se dice 'se ve en el agotamiento'. Por eso se dijo más adelante: 'la primera vigilia ha transcurrido'. 'Abhikkantataro' significa sumamente encantador. Y como tal se denomina bello y afortunado, se dice 'se ve en lo bello'. 'Ko' (quién) se refiere a ¿cuál de entre los dioses, nagas, yaksas, gandhabbas, etc.? 'Me' significa mío. 'Pādāni' significa los pies. 'Iddhiyā' significa con este tipo de poder divino (deviddhi). 'Yasasā' significa con tal séquito y acompañamiento. 'Jalaṃ' significa resplandeciente. 'Abhikkantena' significa con una apariencia sumamente encantadora, deseable y hermosa. 'Vaṇṇenāti' se refiere a la tez de la piel, al brillo de la complexión corporal. 'Iluminando todas las direcciones' significa que, iluminando todas las direcciones, crea un solo resplandor y una sola luz como la luna o el sol; este es el significado del verso. 'Abhirūpe' significa de forma noble, de forma perfecta.

කඤ්චනසන්නිභත්තචතා සුවණ්ණවණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඡවිය’’න්ති. ඡවිගතා පන වණ්ණධාතු එව ‘‘සුවණ්ණවණ්ණො’’ති එත්ථ වණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අපරෙ. වණ්ණනං කිත්තියා උග්ඝොසනන්ති වණ්ණො, ථුති. වණ්ණීයති අසඞ්කරතො වවත්ථපීයතීති වණ්ණො, කුලවග්ගො. වණ්ණීයති ඵලං එතෙන යථාසභාවතො විභාවීයතීති වණ්ණො, කාරණං. වණ්ණනං දීඝරස්සාදිවසෙන සණ්ඨහනන්ති වණ්ණො, සණ්ඨානං. වණ්ණීයති අණුමහන්තාදිවසෙන පමීයතීති වණ්ණො, පමාණං. වණ්ණෙති විකාරං ආපජ්ජමානං හදයඞ්ගතභාවං පකාසෙතීති වණ්ණො, රූපායතනං. එවං තෙන තෙන පවත්තිනිමිත්තෙන වණ්ණසද්දස්ස තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ පවත්ති වෙදිතබ්බා. ඉද්ධිං මාපෙත්වාති වත්ථාලඞ්කාරකායාදීහි ඔභාසමුඤ්චනාදිවසෙන දිබ්බං ඉද්ධානුභාවං නිම්මිනිත්වා. කාමාවචරා අනභිසඞ්ඛතෙනපි ආගන්තුං සක්කොන්ති ඔළාරිකරූපත්තා. තථා හි තෙ කබළීකාරභක්ඛා. රූපාවචරා න සක්කොන්ති තතො සුඛුමතරරූපත්තා. තෙනාහ ‘‘තෙසං හී’’තිආදි. තත්ථ ‘‘අතිසුඛුමො’’ති මූලපටිසන්ධිරූපං සන්ධාය වදති. න තෙන ඉරියාපථකප්පනං හොතීති එතෙන බ්‍රහ්මලොකෙපි බ්‍රහ්මානො යෙභුය්‍යෙන නිම්මිතරූපෙනෙව පවත්තන්තීති දස්සෙති. ඉතරඤ්හි අතිවිය සුඛුමං රූපං කෙවලං චිත්තුප්පාදස්ස නිස්සයාධිට්ඨානභූතං සණ්ඨානවන්තං හුත්වා තිට්ඨති.

Dijo «en la piel» (chaviya) con la intención de que se captara la semejanza con el oro mediante la mención del color dorado. Otros dicen que, en la expresión «color de oro fino» (suvaṇṇavaṇṇo), la cualidad del color situada en la piel es lo que se entiende por la mención del color. El término 'vaṇṇa' (color/apariencia) se usa para la alabanza (thuti), en el sentido de proclamación de la fama. Se llama 'vaṇṇa' a la clase social (kulavagga), en el sentido de aquello que se define sin confusión. Se llama 'vaṇṇa' a la causa (kāraṇa), en el sentido de aquello por lo cual se manifiesta un resultado según su naturaleza. Se llama 'vaṇṇa' a la configuración (saṇṭhāna), en el sentido de lo que se establece en términos de largo, corto, etc. Se llama 'vaṇṇa' a la medida (pamāṇa), en el sentido de lo que se mide en términos de pequeño, grande, etc. Se llama 'vaṇṇa' a la esfera de la forma (rūpāyatana), en el sentido de que manifiesta el estado interno del corazón mediante la adopción de una alteración. De este modo, el uso de la palabra 'vaṇṇa' en cada sentido respectivo debe entenderse según su motivo de aplicación. «Habiendo manifestado un poder psíquico» significa habiendo creado una potencia de poder divino mediante la emisión de luz desde el cuerpo, ornamentos, vestiduras, etc. Los seres del reino del deseo (kāmāvacara) pueden venir incluso sin una construcción especial debido a su forma densa; pues ellos son consumidores de alimento material. Los del reino de la forma (rūpāvacara) no pueden hacerlo debido a que su forma es extremadamente sutil. Por eso dijo: «pues para ellos», etc. Allí, al decir «extremadamente sutil», se refiere a la forma de la reconexión original (mūlapaṭisandhirūpa). Con la frase «mediante ella no se produce la disposición de la postura corporal», muestra que, incluso en el mundo de Brahmā, los Brahmās generalmente se manifiestan mediante una forma creada (nimmitarūpa). Pues la otra forma extremadamente sutil sirve únicamente como base y soporte para el surgimiento de la conciencia, permaneciendo sin poseer una configuración definida.

අනවසෙසත්තං සකලතා. යෙභුය්‍යතා බහුලභාවො. අබ්‍යාමිස්සතා විජාතියෙන අසඞ්කරො. සුඛෙන හි අවොකිණ්ණතා තත්ථ අධිප්පෙතා[Pg.43]. අනතිරෙකතා තංපරමතා විසෙසාභාවො. කෙවලකප්පන්ති කෙවලං දළ්හං කත්වාති අත්ථො. සඞ්ඝභෙදායාති සඞ්ඝෙ විවාදාය, විවාදුප්පාදායාති අත්ථො. කෙවලං වුච්චති නිබ්බානං සබ්බසඞ්ඛතවිවිත්තත්තා, එතස්ස තං අත්ථීති කෙවලී, සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො. තෙනාහ ‘‘විසංයොගො අත්ථො’’ති.

La totalidad (sakalatā) es el estado sin remanente. La multiplicidad (yebhuyyatā) es el estado de abundancia. La falta de mezcla (abyāmissatā) es la ausencia de confusión con lo que es de otra clase; pues aquí se pretende indicar el estado no mezclado con el placer. La falta de exceso (anatirekatā) es el estado de ser lo supremo, la ausencia de una distinción superior. «Enteramente» (kevalakappa) significa habiéndolo hecho firme y completo. «Para la división de la comunidad» (saṅghabhedāya) significa para la disputa en la comunidad, para el surgimiento de la discordia. Nibbāna se llama 'kevala' (absoluto) por estar libre de todo lo condicionado; aquel que posee eso es un 'kevalī', un khīṇāsava que ha realizado el cese. Por eso dijo: «el significado es desapego».

කප්පසද්දො පනායං සඋපසග්ගො අනුපසග්ගො චාති අධිප්පායෙන ඔකප්පනියපදෙ ලබ්භමානං කප්පසද්දමත්තං දස්සෙති, අඤ්ඤථා කප්පපදං අනිදස්සනමෙව සියා. සමණකප්පෙහීති විනයසිද්ධෙහි සමණවොහාරෙහි. නිච්චකප්පන්ති නිච්චකාලං. පඤ්ඤත්තීති නාමං. නාමඤ්හෙතං තස්ස ආයස්මතො, යදිදං කප්පොති. කප්පිතකෙසමස්සූති කත්තරිකාය ඡෙදිතකෙසමස්සු. ද්වඞ්ගුලකප්පොති මජ්ඣන්හිකවෙලාය වීතික්කන්තාය ද්වඞ්ගුලතාවිකප්පො. ලෙසොති අපදෙසො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචිපි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරතීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතොති ආහ ‘‘අනවසෙසං සමන්තතො’’ති. ඊසං අසමත්තං, කෙවලං වා කෙවලකප්පං. භගවතො ආභාය අනොභාසිතමෙව හි පදෙසං දෙවතා අත්තනො පභාය ඔභාසෙන්ති. න හි භගවතො පභා කායචි පභාය අභිභුය්‍යති, සූරියාදීනම්පි පභං සා අභිභුය්‍ය තිට්ඨතීති.

La palabra 'kappa' se muestra aquí simplemente como el término presente en la palabra 'okappaniya' (convincente), con la intención de indicar si tiene prefijo o no; de lo contrario, el término 'kappa' no tendría ejemplificación. «Con las prácticas de los ascetas» (samaṇakappehī) significa con los modos de designación de los ascetas establecidos en el Vinaya. «Constantemente» (niccakappant) significa en todo momento. «Designación» (paññatti) es el nombre; pues este es el nombre de aquel venerable: 'Kappa'. «Con el cabello y la barba cortados» (kappitakesamassu) significa cortados con tijeras. «La regla de los dos dedos» (dvaṅgulakappo) se refiere a la alternativa de los dos dedos cuando el tiempo del mediodía ha pasado. 'Leso' es un pretexto. Aunque el resplandor es capaz de impregnar sin dejar remanente, por alguna razón podría impregnar solo una parte; para mostrar que este impregna por completo, se toma la palabra 'kappa' en el sentido de 'en su totalidad', por lo que dijo: «completamente por todos lados». 'Īsaṃ' significa incompleto, o 'kevala' significa enteramente. Las deidades iluminan con su propio resplandor únicamente aquel lugar que no ha sido iluminado por la luz del Bienaventurado. Pues el resplandor del Bienaventurado no es superado por el resplandor de nadie; permanece superando incluso el resplandor del sol y otros astros.

යෙන වා කාරණෙනාති හෙතුම්හි ඉදං කරණවචනං. හෙතුඅත්ථො හි කිරියාය කාරණං, න කරණං විය කිරියත්ථො, තස්මා නානප්පකාර-ගුණවිසෙසාධිගමනත්ථා ඉධ උපසඞ්කමනකිරියාති ‘‘අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසතී’’තිආදීසු විය හෙතුඅත්ථමෙව තං කරණවචනං යුත්තං න කරණත්ථං තස්ස අයුජ්ජමානත්තාති වුත්තං ‘‘යෙන වා කාරණෙනා’’තිආදි. භගවතො සතතප්පවත්තනිරතිසය-සාදුවිපුලමතරස-සද්ධම්මඵලතාය සාදුඵලනිච්චඵලිතමහාරුක්ඛෙන භගවා උපමිතො. සාදුඵලූපභොගාධිප්පායග්ගහණෙනෙව හි මහාකාරුණිකස්ස සාදුඵලතා ගහිතාති. උපසඞ්කමීති උපසඞ්කන්තා. සම්පත්තකාමතාය හි කිඤ්චි ඨානං ගච්ඡන්තො [Pg.44] තංතංපදෙසාතික්කමනෙන උපසඞ්කමි, උපසඞ්කන්තොති වත්තබ්බතං ලභති. තෙනාහ ‘‘ගතාති වුත්තං හොතී’’ති, උපගතාති අත්ථො. උපසඞ්කමිත්වාති පුබ්බකාලකිරියානිද්දෙසොති ආහ ‘‘උපසඞ්කමනපරියොසානදීපන’’න්ති. තතොති යං ඨානං පත්තා ‘‘උපසඞ්කමී’’ති වුත්තා, තතො උපගතට්ඨානතො.

«Por qué razón» (yena vā kāraṇena): este es un uso del caso instrumental en el sentido de causa. Pues el sentido de causa es el motivo de la acción, no como el sentido instrumental que es el medio de la acción; por lo tanto, dado que aquí la acción de acercarse es con el fin de obtener distinciones especiales de diversas clases de virtudes, es apropiado ese caso instrumental en el sentido de causa —como en las expresiones «vive por la comida», «vive por la ciencia»— y no en el sentido instrumental puro, por no ser este aplicable; así se dijo: «por qué razón», etc. El Bienaventurado es comparado con un gran árbol que siempre da frutos y cuyos frutos son dulces, debido a que el fruto del Verdadero Dhamma es dulce, abundante y de un sabor inmortal que fluye constantemente. Mediante la captación de la intención de disfrutar de frutos dulces, se ha tomado la 'dulzura de frutos' del Gran Compasivo. «Se acercó» (upasaṅkamī) significa aquellos que se han acercado. Pues alguien que va a cierto lugar con el deseo de llegar, al atravesar cada región, recibe la denominación de «se acercó» o «el que se ha acercado». Por eso dijo: «se quiere decir que fueron», es decir, que llegaron. «Habiéndose acercado» (upasaṅkamitvā) es una designación de una acción previa, por lo que dijo: «indica la conclusión del acercamiento». «De allí» (tato) significa del lugar donde llegaron y sobre el cual se dijo «se acercó»; es decir, desde el lugar al que arribaron.

ගතිනිවත්තිඅත්ථතො සාමඤ්ඤතො ආසනම්පි ඨානග්ගහණෙන ගය්හතීති වුත්තං ‘‘ආසනකුසලතාය එකමන්තං තිට්ඨන්තී’’ති. නිසින්නාපි හි ගමනතො නිවත්තා නාම හොන්ති ඨත්වා නිසීදිතබ්බත්තා, යථාවුත්තට්ඨානාදයොපි ආසනෙනෙව සඞ්ගහිතාති. අතිදූරඅච්චාසන්නපටික්ඛෙපෙන නාතිදූරනච්චාසන්නං නාම ගහිතං. තං පන අවකංසතො උභින්නං පසාරිතහත්ථසඞ්ඝට්ටනෙන දට්ඨබ්බං. ගීවං පසාරෙත්වාති ගීවං පරිවත්තනවසෙන පසාරෙත්වා.

Debido al sentido común de cesación del movimiento, incluso el sentarse se incluye en la captación de 'permanecer', por lo que se dijo: «por su habilidad en el asiento, permanecen a un lado». Pues incluso los que están sentados se llaman 'cesados del movimiento' debido a que uno debe detenerse para sentarse; así, el permanecer y demás modos mencionados están incluidos en el término 'asiento'. Mediante el rechazo de lo muy lejano y lo muy cercano, se toma lo que se llama «ni muy lejos ni muy cerca». Esto debe verse, como mínimo, como el contacto de las manos extendidas de ambos. «Habiendo estirado el cuello» significa habiéndolo extendido mediante el giro del cuello.

කාමං ‘‘කථ’’න්ති අයමාකාරපුච්ඡා, තරණාකාරො ඉධ පුච්ඡිතො. සො පන තරණාකාරො අත්ථතො කාරණමෙවාති ආහ ‘‘කථං නූති කාරණපුච්ඡා’’ති? පාකටො අභිසම්බොධියං මහාපථවීකම්පනාදිඅනෙකච්ඡරියපාතුභාවාදිනා.

Ciertamente, «cómo» (kathaṃ) es una pregunta sobre el modo; aquí se pregunta sobre el modo de cruzar. Pero ese modo de cruzar es, en esencia, la causa misma; por eso dijo: «'¿Cómo, pues?' es una pregunta sobre la causa». Es evidente por la manifestación de múltiples prodigios, como el temblor de la gran tierra durante la Iluminación.

මරිසනට්ඨෙන පාපානං රොගාදිඅනත්ථානං අභිභවනට්ඨෙන මාරිසො, දුක්ඛරහිතො. තෙනාහ ‘‘නිද්දුක්ඛාති වුත්තං හොතී’’ති. නිරයපක්ඛෙ පියාලපනවචනවසෙන උපචාරවචනඤ්චෙතං යථා ‘‘දෙවානං පියා’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘යදි එව’’න්තිආදි. සඞ්කුනා සඞ්කූති මත්ථකතො සමකොට්ටිතෙන යාව හදයපදෙසා නිබ්බිජ්ඣිත්වා ඔතිණ්ණෙන සඞ්කුනා පාදතලතො සමකොට්ටිතො සඞ්කු නිබ්බිජ්ඣිත්වා ආරොහන්තො හදයෙ හදයස්ස පදෙසෙ සමාගච්ඡෙය්‍ය, අථ නෙසං සඞ්කූනං සමාගමසමකාලෙ නං යථාතික්කන්තසඞ්කුකරණකාලං ජානෙය්‍යාසි. කිඤ්චි නිමිත්තං උපාදාය කිස්මිඤ්චි අත්ථෙ පවත්තස්ස සද්දස්ස තන්නිමිත්තරහිතෙ පවත්ති රුළ්හී නාම ගමනකිරියාරහිතෙ සාසනාදිමති පටිපිණ්ඩෙ යථා ගොසද්දස්ස.

Debido a que no es herido (mārisanaṭṭhena) por los males como enfermedades y otras desgracias, y por el hecho de superar tales infortunios, se le llama 'mārisa', es decir, aquel que está libre de sufrimiento. Por esta razón se dice: 'esto significa estar libre de dolor' (niddukkha). Este es un término de cortesía empleado hacia quienes pertenecen al ámbito de los infiernos, tal como se usa la expresión 'querido por los dioses' (devānaṃ piyā). Por ello se añade: 'si fuera así', etc. Si una estaca (saṅku) martillada desde la cabeza penetrara hasta la región del corazón, y otra estaca martillada desde la planta de los pies subiera hasta encontrarse en la misma región del corazón, en el momento de ese encuentro de las estacas, se conocería el tiempo transcurrido desde la acción de clavarlas. El término 'ruḷhī' (uso convencional o idiomático) se refiere a una palabra que se aplica a un significado basado en algún signo, incluso si carece del origen literal de ese signo; por ejemplo, el uso de la palabra 'vaca' (go) para un objeto físico que posee una enseñanza u otras cualidades, a pesar de que carezca de la acción de caminar (gamana).

ඔඝමතරීති යෙසං ඔඝානං තරණං පුච්ඡිතං, තෙ ගණනපරිච්ඡෙදතො සරූපතො ච දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො’’තිආදි වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ චත්තාරො [Pg.45] එව ඔඝා වුත්තා, තෙ ච කාමාදයො එවාති? න චොදෙතබ්බමෙතං, යස්මා ධම්මානං සභාවකිච්චවිසෙසඤ්ඤුනා භගවතා සබ්බං ඤෙය්‍යං යාථාවතො අභිසම්බුජ්ඣිත්වා එත්තකාව ඔඝා දෙසිතා, ඉමෙ එව ච දෙසිතාති. වට්ටස්මිං ඔහනන්ති ඔසීදාපෙන්තීති ඔඝා, ඔහනන්ති හෙට්ඨා කත්වා හනන්ති ගාමෙන්ති, තථාභූතා සත්තෙ අධො ගාමෙන්ති නාම. අයඤ්ච අත්ථො ‘‘සබ්බොපි චෙසා’’තිආදිනා පරතො අට්ඨකථායමෙව ආගමිස්සති. කාමනට්ඨෙන කාමො, කාමො ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන ඔඝො චාති, කාමෙසු ඔඝොති වා කාමොඝො. භවොඝො නාම භවරාගොති දස්සෙතුං ‘‘රූපාරූපභවෙසු ඡන්දරාගො ඣානනිකන්ති චා’’ති වුත්තං. සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදීසු (දී. නි. අට්ඨ. 3.312) පන ‘‘සස්සතදිට්ඨිසහගතරාගො චා’’ති වුත්තං. තත්ථ පඨමො උපපත්තිභවෙසු රාගො, දුතියො කම්මභවෙ. භවදිට්ඨිවිනිමුත්තස්ස දිට්ඨිගතස්ස අභාවතො. ‘‘ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො දිට්ඨොඝො’’ති වුත්තං, චතුසච්චන්තොගධත්තා සබ්බස්ස ඤෙය්‍යස්ස ‘‘චතූසු සච්චෙසු අඤ්ඤාණං අවිජ්ජොඝො’’ති ආහ.

'Cruzó la inundación' (oghamatarī): para mostrar, tanto por su enumeración como por su naturaleza propia, de qué inundaciones se pregunta el cruce, se dice 'cuatro', etc. ¿Por qué se mencionan aquí solo cuatro inundaciones y por qué estas son las del deseo y las demás? Esto no debe cuestionarse, pues el Bienaventurado, quien conoce la función y naturaleza específica de los fenómenos, tras haber despertado plenamente a todo lo cognoscible tal como es, enseñó que estas son las inundaciones y solo estas fueron declaradas. Se llaman inundaciones (ogha) porque hunden (ohananti) a los seres en la rueda de la existencia (vaṭṭa); es decir, los golpean y los empujan hacia abajo; en tal estado, se dice que llevan a los seres hacia abajo. Este significado aparecerá más adelante en el mismo Comentario con la frase 'y todo esto', etc. 'Kāmo' es el deseo en el sentido de anhelo, y ese deseo es una inundación según el sentido ya mencionado; por lo tanto, es la 'inundación del deseo' (kāmogho), o bien la inundación en los placeres sensoriales. Para mostrar que la inundación de la existencia (bhavogho) es el apego a la existencia, se dice: 'el deseo y el apego por las existencias de forma y sin forma, y la afición por los jhānas'. Sin embargo, en el Sumaṅgalavilāsinī y otros textos se dice: 'y el apego asociado con la visión de la eternidad'. Allí, el primero es el apego en las existencias por renacimiento (upapattibhava), y el segundo es en la existencia por la acción (kammabhava), debido a la ausencia de aquel que se ha desviado hacia un punto de vista respecto a la existencia. Se dice que 'las sesenta y dos visiones son la inundación de los puntos de vista' (diṭṭhogho), y puesto que todo lo cognoscible está incluido en las cuatro verdades, se dice que 'la ignorancia respecto a las cuatro verdades es la inundación de la ignorancia' (avijjogho).

ඉදානි තෙසං ඔඝසඞ්ඛාතානං පාපධම්මානං උප්පත්තිට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදි වුත්තං, පවත්තිට්ඨානං පන කාමගුණාදයො දස්සිතා එව. ‘‘පඤ්චසු කාමගුණෙසු ඡන්දරාගො කාමොඝො’’ති එත්ථ භවොඝං ඨපෙත්වා සබ්බො ලොභො කාමොඝොති යුත්තං සියා. සස්සතදිට්ඨිසහගතො රාගො භවදිට්ඨිසම්පයුත්තත්තා භවොඝොති අට්ඨකථාසු වුත්තො, භවොඝො පන දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තෙසු එව උප්පජ්ජතීති පාළියං වුත්තො. තෙනෙවාහ – ‘‘භවොඝො චතූසු දිට්ඨිවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජතී’’ති. තස්මා දිට්ඨිසහගතලොභොපි කාමොඝොති යුත්තං සියා. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකදුක්ඛානඤ්හි කාරණභූතා කාමාසවාදයොපි ද්විධා වුත්තා, ආසවා එව ච ඔඝා. කාමාසවනිද්දෙසෙ ච කාමෙසූති කාමරාගදිට්ඨිරාගාදීනං ආරම්මණභූතෙසු තෙභූමකෙසු වත්ථුකාමෙසූති අත්ථො සම්භවති. තත්ථ හි උප්පජ්ජමානා සායං තණ්හා සබ්බාපි න කාමච්ඡන්දාදිනාමං න ලභතීති.

Ahora, para mostrar el lugar de surgimiento de esos estados perjudiciales conocidos como inundaciones, se dice 'allí', etc., mientras que los campos de su manifestación, como los cordones de los placeres sensoriales, ya han sido mostrados. Al decir que 'el deseo y el apego por los cinco cordones de los placeres sensoriales es la inundación del deseo', sería apropiado considerar que, exceptuando la inundación de la existencia, toda codicia (lobha) es inundación del deseo. En los Comentarios se afirma que el apego asociado con la visión de la eternidad es la inundación de la existencia por estar vinculado a una visión sobre la existencia; sin embargo, en el Canon (Pāḷi) se dice que la inundación de la existencia surge solo en lo que está disociado de los puntos de vista. Por eso se dice: 'la inundación de la existencia surge en los cuatro estados de conciencia acompañados de codicia y disociados de puntos de vista'. Por lo tanto, sería apropiado que incluso la codicia asociada con puntos de vista fuera considerada inundación del deseo. Pues los efluvios del deseo (kāmāsava) y otros, que son las causas de los sufrimientos de esta vida y de las futuras, también se han descrito de dos maneras, y los efluvios son las mismas inundaciones. Y en la explicación del efluvio del deseo, en el término 'en los deseos' (kāmesu), es posible el significado de 'en los objetos de deseo de los tres planos' (tebhūmakesu vatthukāmesu), que son la base del apego por el deseo, del apego por los puntos de vista, etc. Pues allí donde surge, toda esa sed (taṇhā) recibe el nombre de deseo-voluntad (kāmacchanda), etc.

යදි පන පඤ්චකාමගුණිකො ච රාගො කාමොඝොති වුත්තොති කත්වා බ්‍රහ්මානං විමානාදීසු රාගස්ස දිට්ඨිරාගස්ස ච කාමොඝභාවො පටිසෙධිතබ්බො සියා, එවං සති කාමොඝභවොඝවිනිමුත්තෙන නාම ලොභෙන භවිතබ්බං[Pg.46]. සො යදා දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තෙසු උප්පජ්ජති, තදා තෙන සම්පයුත්තො අවිජ්ජොඝො ඔඝවිප්පයුත්තොති දොමනස්සවිචිකිච්ඡුද්ධච්චසම්පයුත්තස්ස විය තස්සපි ඔඝවිප්පයුත්තතා වත්තබ්බා සියා ‘‘චතූසුපි දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො මොහො සියා ඔඝසම්පයුත්තො සියා ඔඝවිප්පයුත්තො’’ති. ‘‘කාමොඝො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජතී’’ති, ‘‘කාමොඝං පටිච්ච දිට්ඨොඝො අවිජ්ජොඝො’’ති ච වචනතො දිට්ඨිසහගතො කාමොඝො න හොතීති න සක්කා වත්තුං. තථා හෙත්ථ ‘‘රූපාරූපභවෙසු ඡන්දරාගො ඣානනිකන්ති ච භවොඝො නාමාති එත්තකමෙව වුත්තං, න වුත්තං සස්සතදිට්ඨිසහගතො රාගො’’ති.

Pero si se dijera que solo el apego a los cinco cordones de placeres sensoriales es la inundación del deseo, entonces el apego y el apego a la visión en las mansiones de los Brahmas y otros ámbitos debería excluirse de ser la inundación del deseo; de ser así, debería existir una codicia que estuviera libre tanto de la inundación del deseo como de la de la existencia. Cuando esta surge en estados disociados de puntos de vista, entonces la inundación de la ignorancia asociada con ella también estaría libre de inundación, al igual que sucede con los estados asociados con el pesar, la duda y la agitación; así debería decirse: 'el engaño surgido en los cuatro estados de conciencia acompañados de codicia y disociados de puntos de vista podría estar asociado con la inundación o libre de ella'. Debido a las palabras: 'la inundación del deseo surge en ocho estados de conciencia acompañados de codicia' y 'dependiendo de la inundación del deseo existen la inundación de los puntos de vista y la de la ignorancia', no es posible decir que la inundación del deseo no esté asociada con puntos de vista. Así pues, aquí solo se dice: 'el deseo y el apego por las existencias de forma y sin forma, y la afición por los jhānas se llama inundación de la existencia', pero no se dice 'el apego asociado con la visión de la eternidad'.

අධොගමනට්ඨෙනාති හෙට්ඨාපවත්තනට්ඨෙන. හෙට්ඨාපවත්තනඤ්චෙත්ථ න කෙවලං අපායගමනියභාවෙන, අථ ඛො සංසාරතරකාවරොධනෙනපීති දස්සෙතුං ‘‘උපරිභවඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. කාමං නිබ්බානං අරූපිභාවා අදෙසං, න තස්ස ඨානවසෙන උපරිගහණං, සබ්බසඞ්ඛතවිනිස්සටත්තා පන සබ්බස්සපි භවස්ස උපරීති වත්තබ්බතං අරහතීති කත්වා වුත්තං ‘‘උපරිභවං නිබ්බාන’’න්ති. ‘‘මහාඋදකොඝො’’තිආදීසු රාසට්ඨො ඔඝ-සද්දොති ‘‘මහා හෙසො කිලෙසරාසී’’ති වුත්තං සෙසෙසුපීති භවොඝාදීසුපි.

'En el sentido de ir hacia abajo' (adhogamanaṭṭhena) significa en el sentido de descender. Y aquí, el descender no es solo por el hecho de conducir a los estados de privación (apāya), sino también para mostrar la obstrucción para cruzar el samsara, por lo cual se dice 'existencia superior', etc. Ciertamente el Nirvana, por no ser material, no tiene lugar físico, pero al haber trascendido todo lo condicionado, merece ser llamado 'por encima' de toda existencia; por ello se dice 'Nirvana es la existencia superior'. En pasajes como 'la gran inundación de agua', la palabra inundación (ogha) tiene el sentido de masa o acumulación, por lo cual se dice: 'esta es una gran masa de impurezas (kilesarāsī)', y esto se aplica también a los demás, como la inundación de la existencia, etc.

අප්පතිට්ඨහන්තොති කිලෙසාදීනං වසෙන අසන්තිට්ඨන්තො, අසංසීදන්තොති අත්ථො. අනායූහන්තොති අභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන න ආයූහන්තො මජ්ඣිමං පටිපදං විලඞ්ඝිත්වා නිබ්බුය්හන්තො. තෙනාහ – ‘‘අවායමන්තො’’ති, මිච්ඡාවායාමවසෙන අවායමන්තොති අධිප්පායො. ගූළ්හන්ති සංවුතං. පටිච්ඡන්නන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අත්ථවසෙන වා සංවුත්තං ගූළ්හං, සද්දවසෙනපි අපාකටං පටිච්ඡන්නං අන්තරදීපාදිකෙ ඨාතබ්බට්ඨානෙ. ආයූහන්තාති හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමන්තා. එතං අත්ථජාතං, එතං වා විස්සජ්ජනං.

'Sin establecerse' (appatiṭṭhahanto) significa no detenerse por la influencia de las impurezas (kilesa) y otros factores; es decir, no hundirse. 'Sin esforzarse' (anāyūhanto) significa no acumular mediante formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), extinguiéndose tras haber cruzado sin desviarse del camino medio. Por ello se dice: 'sin esforzarse', queriendo decir que no se esfuerza mediante el esfuerzo erróneo (micchāvāyāma). 'Gūḷhaṃ' significa oculto o reservado. 'Paṭicchanna' (encubierto) es un sinónimo de lo mismo. O bien, 'gūḷha' por su significado profundo y 'paṭicchanna' por no ser evidente en su expresión verbal, como un lugar donde uno puede pararse en una isla intermedia, etc. 'Esforzándose' (āyūhantā) se refiere a quienes se esfuerzan con las manos y los pies. Este es el significado del asunto, o esta es la respuesta.

ඉදානි යෙනාධිප්පායෙන භගවතා තථාගූළ්හං කත්වා පඤ්හො කථිතො, තං දස්සෙතුං ‘‘කිං පනාතිආදි වුත්තං. නිග්ගහමුඛෙනාති වෙනෙය්‍යානං විනයඋපායභූතනිග්ගහවසෙන. තෙනාහ යෙ පණ්ඩිතමානිනො’’තිආදි. පවය්හ පවය්හාති ඔඵුණිත්වා ඔඵුණිත්වා.

Ahora, para mostrar con qué intención el Bienaventurado respondió la pregunta de forma tan profunda, se dice: '¿Pero qué?', etc. 'Mediante la vía del reproche' (niggahamukhena) significa mediante el reproche que sirve como método de disciplina para aquellos que deben ser guiados. Por eso se dice: 'aquellos que se creen sabios', etc. 'Pavayha pavayha' significa aventando o separando repetidamente (como el grano de la paja).

සොති [Pg.47] දෙවපුත්තො නිහතමානො අහොසි යථාවිස්සජ්ජිතස්ස අත්ථස්ස අජානන්තො. යථාති අනියමවචනං නියමනිද්දිට්ඨං හොති, තංසම්බන්ධඤ්ච කථන්ති පුච්ඡාවචනන්ති තදුභයස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘යථාහං ජානාමි, එවං මෙ කථෙහී’’ති ආහ.

Ese hijo de los devas quedó humillado al no comprender el significado de lo que se le había respondido. Dado que 'yathā' es un término indefinido que aquí se vuelve determinado por la explicación, y con el fin de mostrar el significado de ambos —la conexión y la palabra interrogativa 'kathaṃ' (cómo)—, él dijo: 'Dímelo de tal modo que yo lo comprenda'.

යදාස්වාහන්ති යදා සු අහං, සු-කාරො නිපාතමත්තං ‘‘යදිදං කථං සූ’’තිආදීසු විය. සබ්බපදෙසූති ‘‘තදාස්සු සංසීදාමී’’තිආදීසු තීසුපි පදෙසු. අතරන්තොති ඔඝානං අතික්කමනත්ථං තරණප්පයොගං අකරොන්තො. තත්ථෙවාති ඔඝනියඔඝෙසු එව. ඔසීදාමීති නිමුජ්ජාමි ඔඝෙහි අජ්ඣොත්ථටො හොමි. නිබ්බුය්හාමීති ඔඝෙහි නිබ්බූළ්හො හොමි. ඨාතුං අසක්කොන්තො අසංසීදන්තො. අතිවත්තාමීති අනුපයොගං අතික්කමාමි, අපනිධානවසෙන සම්මාපටිපත්තිං විරාධෙමීති අත්ථො. ඨානෙ ච වායාමෙ චාති වක්ඛමානවිභාගෙ පතිට්ඨහනෙ වායාමෙ ච දොසං දිස්වාති පතිට්ඨානායූහනෙසු සංසීදනනිබ්බුය්හනසඞ්ඛාතං තරණස්ස විබන්ධනභූතං ආදීනවං දිස්වාන. ඉදං භගවතා බොධිමූලෙ අත්තනා පවත්තිත-පුබ්බභාග-මනසිකාරවසෙන වුත්තං. අතිට්ඨන්තො අවායමන්තොති පතිට්ඨානායූහනකරණකිලෙසාදීනං පරිවජ්ජනෙන අසංසීදන්තො අනිබ්බුය්හන්තො. දෙවතායපි පටිවිද්ධො තදත්ථො උපනිස්සයසම්පන්නතාය විමුත්තිපරිපාචනීයධම්මානං පරිපක්කත්තා. න පන පාකටො විපඤ්චිතඤ්ඤූආදීනං, උග්ඝටිතඤ්ඤූනං පන යථා තස්සා දෙවතාය, තථා පාකටො එවාති. සත්ත දුකා ඉදානි වුච්චමානරූපා දස්සිතා පොරාණට්ඨකථායං. කිලෙසවසෙන සන්තිට්ඨන්තොති ලොභාදීහි අභිභූතතාය සංසාරෙ පතිට්ඨහන්තො සම්මා අප්පටිපජ්ජනෙන තත්ථෙව සංසීදති නාම. අභිසඞ්ඛාරවසෙනාති තත්ථෙවාභිසඞ්ඛාරචෙතනාය චෙතෙන්තො සම්මාපටිපත්තියොග්‍යස්ස ඛණස්ස අතිවත්තනෙන නිබ්බුය්හති නාම. ඉමිනා නයෙන සෙසදුකෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.

'Yadāsvāhanti' es 'yadā su ahaṃ'; la partícula 'su' es un mero nexo, como en 'yadidaṃ kathaṃ sū', etc. 'En todas las palabras' (sabbapadesū) se refiere a las tres expresiones como 'tadāssu saṃsīdāmī', etc. 'Sin detenerme' (atarantoti) significa no realizar el esfuerzo de cruzar para trascender las inundaciones. 'Allí mismo' (tatthevāti) se refiere a las inundaciones mismas. 'Me hundo' (osīdāmī) significa que me sumerjo, quedando abrumado por las inundaciones. 'Soy arrastrado' (nibbuyhāmī) significa que soy llevado por las inundaciones. Al ser incapaz de permanecer firme, no me hundo. 'Sobrepaso' (ativattāmī) significa que cruzo sin la aplicación correcta, queriendo decir que malogro la práctica correcta debido a una dirección errónea. 'En la detención y en el esfuerzo' (ṭhāne ca vāyāme cā): habiendo visto el defecto en la detención y en el esfuerzo según la clasificación que se explicará, es decir, habiendo visto el peligro que constituye un obstáculo para el cruce, conocido como el hundirse y el ser arrastrado en la detención y el esfuerzo. Esto fue dicho por el Bienaventurado en virtud de la atención preliminar (manasikāra) practicada por él mismo al pie del árbol del Bodhi. 'Sin detenerme y sin esforzarme' (atiṭṭhanto avāyamantoti) significa que no se hunde ni es arrastrado gracias a la evitación de las deflecciones, etc., que causan la detención y el esfuerzo. El significado de esto fue comprendido por la deidad debido a su posesión de las condiciones de apoyo (upanissaya) y a la madurez de sus facultades que conducen a la liberación. No obstante, esto no es evidente para aquellos que comprenden mediante una explicación detallada (vipañcitaññū), sino que es evidente para aquellos que comprenden mediante una breve indicación (ugghaṭitaññū), tal como fue el caso de esa deidad. Siete pares (dukā) se exponen ahora en el comentario antiguo según su forma. 'Se detiene por medio de las deflecciones' (kilesavasena santiṭṭhantoti) significa que, al estar subyugado por la codicia y otros estados, se detiene en el samsara; por no practicar correctamente, se dice que allí mismo 'se hunde'. 'Por medio de las formaciones' (abhisaṅkhāravasenāti) significa que, al realizar acciones con la intención de las formaciones allí mismo, debido a que sobrepasa el momento oportuno para la práctica correcta, se dice que 'es arrastrado'. Por este método, debe entenderse el significado de los pares restantes.

එත්ථ ච වට්ටමූලකා කිලෙසාති තෙසං වසෙන සංසාරෙ අවට්ඨානං තංතංකම්මුනා තත්ථ තත්ථ භවෙ අභිනිබ්බත්ති, කිලෙසා පන තෙසං පච්චයමත්තං. තත්ථ තත්ථ භවෙ අපරාපරං නිබ්බත්තෙන්තො සංසාරෙ නිබ්බුය්හති නාමාති ඉමස්ස අත්ථස්ස දස්සනවසෙන පඨමදුකො වුත්තො. ඉමෙ සත්තා සංසාරෙ පරිබ්භමන්තා දුවිධා තණ්හාචරිතා දිට්ඨිචරිතා චාති තෙසං සංසාරනායිකභූතානං ධම්මානං වසෙන සන්තිට්ඨනං, තදඤ්ඤෙසං පවත්තිපච්චයානං වසෙන [Pg.48] ආයූහනන්ති ඉමස්ස අත්ථස්ස දස්සනවසෙන දුතියදුකො වුත්තො. සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදදස්සනසභාවාය තණ්හාය වසෙන විසෙසතො පතිට්ඨානං, අමුත්තිමග්ගෙ මුත්තිමග්ගපරාමාසතො තථා ආයූහනම්පි දිට්ඨියා වසෙන හොතීති දස්සෙතුං තතියදුකො වුත්තො. චතුත්ථදුකෙ පන අධිප්පායො අට්ඨකථාය එව විභාවිතො. යස්මා ‘‘සස්සතො අත්තා’’ති අභිනිවිසන්තො අරූපරාගං, අසඤ්ඤූපගං වා අවිමොක්ඛංයෙව විමොක්ඛොති ගහෙත්වා සංසාරෙ එව ඔලීයති. තෙනාහ ‘‘ඔලීයනාභිනිවෙසා හි භවදිට්ඨී’’ති. යස්මා පන කාමභවාදීසු යං වා තං වා භවං පත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණාති අභිනිවිසන්තො භවවිප්පමොක්ඛාවහාය සම්මාපටිපත්තියා අප්පටිපජ්ජනෙන තං අතිවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘අතිධාවනාභිනිවෙසා විභවදිට්ඨී’’ති.

En este contexto, las deflecciones son la raíz del ciclo (vaṭṭamūlakā). Debido a ellas ocurre la permanencia en el samsara y el renacimiento en diversas existencias por medio de tales y cuales acciones; las deflecciones son meramente la condición para ello. Al renacer repetidamente en diversas existencias, se dice que uno es 'arrastrado' en el samsara; con el fin de mostrar este significado, se expone el primer par. Estos seres que vagan por el samsara son de dos tipos: los que se inclinan por la avidez (taṇhācaritā) y los que se inclinan por las visiones (diṭṭhicaritā). El segundo par se expone para mostrar la 'detención' en virtud de esos estados que son los conductores del samsara, y el 'esfuerzo' en virtud de las otras condiciones para la continuidad de la existencia. El tercer par se expone para mostrar que la detención ocurre especialmente por la avidez, cuya naturaleza es ver deleite en los estados vinculados a los grilletes, y que el esfuerzo ocurre de igual modo por la visión (diṭṭhi), debido al aferramiento a un sendero que no conduce a la liberación como si fuera el sendero de liberación. En cuanto al cuarto par, su propósito se aclara en el mismo comentario. Puesto que aquel que se aferra a la idea de un 'yo eterno' (sassato attā) se queda estancado en el samsara al tomar el deseo por el reino de lo inmaterial o el logro de la no-percepción como si fuera la liberación misma; por ello se dice: 'el apego al estancamiento es la visión de la existencia (bhavadiṭṭhī)'. Por otro lado, aquel que se aferra a la idea de que, al alcanzar tal o cual existencia en el reino de los sentidos, el yo se aniquila y perece y no existe después de la muerte, sobrepasa la práctica correcta al no emprender aquello que conduce a la liberación de la existencia; por ello se dice: 'el apego al sobrepaso es la visión de la no-existencia (vibhavadiṭṭhī)'.

ලීනවසෙන සන්තිට්ඨන්තොති කොසජ්ජාදිවසෙන සංකොචාපජ්ජනෙන සම්මා අප්පටිපජ්ජන්තො. උද්ධච්චවසෙන ආයූහන්තොති සම්මාසමාධිනො අභාවෙන වික්ඛෙපවසෙන පඤ්චමො දුකො වුත්තො. යථා කාමසුඛං පවිට්ඨස්ස සමාධානං නත්ථි චිත්තස්ස උපක්කිලිට්ඨත්තා, එවං අත්තපරිතාපනමනුයුත්තස්ස කායස්ස උපක්කිලිට්ඨත්තා. ඉති චිත්තකායපරික්කිලෙසකරා ද්වෙ අන්තා තණ්හාදිට්ඨිනිස්සයතාය සංසීදනනිබ්බුය්හනනිමිත්තා වුත්තා ඡට්ඨදුකෙ. පුබ්බෙ සප්පදෙසතොව සංකිලෙසධම්මා ‘‘සංසීදනනිමිත්ත’’න්ති දස්සිතාති ඉදානි නිප්පදෙසතො දස්සනවසෙන, පුබ්බෙ ච සාධාරණතො අභිසඞ්ඛාරධම්මා ‘‘නිබ්බුය්හනනිමිත්ත’’න්ති දස්සිතාති ඉදානි පුඤ්ඤානෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරෙ එව ‘‘ආයූහනනිමිත්ත’’න්ති දස්සනවසෙන සත්තමදුකො වුත්තො. එවඤ්හි දුග්ගතිසුගතූපපත්තිවසෙන සංසීදනනිබ්බුය්හනානි විභජ්ජ දස්සිතානි හොන්තීති. තෙනෙවාහ ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි. අධොභාගං දුග්ගතිං ගමෙන්තීති අධොභාගඞ්ගමනීයා අනුනාසිකලොපං අකත්වා. තථා උපරිභාගං ගමෙන්තීති උපරිභාගඞ්ගමනීයා.

'Se detiene por medio de la apatía' (līnavasena santiṭṭhantoti) significa que no practica correctamente debido a la contracción mental causada por la pereza, etc. 'Se esfuerza por medio de la agitación' (uddhaccavasena āyūhantoti) se refiere al quinto par, que trata sobre la dispersión mental debida a la ausencia de la concentración correcta. Así como no hay serenidad para aquel entregado al placer de los sentidos debido a la impureza de su mente, lo mismo ocurre para aquel dedicado a la mortificación personal debido a la impureza de su cuerpo. Así, los dos extremos que causan aflicción a la mente y al cuerpo, por estar basados en la avidez y las visiones, se mencionan en el sexto par como causas del hundirse y del ser arrastrado. Anteriormente, los estados de impureza se mostraron solo de forma parcial como 'causas del hundirse'; ahora se muestran de forma completa. Anteriormente, los estados de las formaciones se mostraron de manera general como 'causas del ser arrastrado'; ahora se expone el séptimo par mostrando específicamente las formaciones de mérito y de lo inamovible (puññāneñjābhisaṅkhāre) como 'causas del esfuerzo'. De esta manera, el hundirse y el ser arrastrado se muestran clasificados según el renacimiento en estados de desdicha o de felicidad. Por eso se dice: 'esto también fue dicho', etc. 'Conducen hacia abajo, al estado de desdicha' (adhobhāgaṃ duggatiṃ gamentīti) se expresa como 'adhobhāgaṅgamanīyā' sin omitir el sonido nasal. Del mismo modo, 'conducen hacia arriba' (uparibhāgaṅgamanīyā) significa que llevan a los estados superiores.

එත්ථ ච ඔඝතරණං පුච්ඡිතෙන භගවතා ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති තස්ස පහානඞ්ගමෙව දස්සිතං, න සම්පයොගඞ්ගන්ති? න එවං දට්ඨබ්බං, යාවතා යෙන පතිට්ඨානං හොති, යෙන ච ආයූහනං, තදුභයපටික්ඛෙපමුඛෙන තප්පටිපක්ඛධම්මදස්සනමෙතන්ති. න හෙස අ-කාරො කෙවලං පටිසෙධෙ, අථ [Pg.49] ඛො පටිපක්ඛෙ ‘‘අකුසලා ධම්මා, අහිතො, අධම්මො’’තිආදීසු විය, තස්මා අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පතිට්ඨානායූහනානං පටිපක්ඛවසෙන පවත්තමානො තථාපවත්තිහෙතූවාති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඛොති ච අවධාරණත්ථෙ නිපාතො ‘‘අස්සොසි ඛො’’තිආදීසු (පාරා. 1) විය. තෙන අප්පතිට්ඨානස්ස එකංසිකතං දස්සෙති. සොයං ඛො-සද්දො ‘‘අනායූහ’’න්ති එත්ථාපි ආනෙත්වා වත්තබ්බො. අනායූහනම්පි හි එකංසිකමෙවාති තස්ස පටිපක්ඛො සහ විපස්සනාය අරියමග්ගො. තෙන හි ඔඝතරණං හොති, න අඤ්ඤථා. එවමයං යථානුසන්ධිදෙසනා කතා, දෙවතා ච සහවිපස්සනං මග්ගං පටිවිජ්ඣීති පඨමඵලෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘ඉමං පඤ්හවිස්සජ්ජන’’න්තිආදි.

En este punto, ante la pregunta sobre cómo cruzar la inundación, el Bienaventurado mostró 'sin detenerme y sin esforzarme' (appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ) únicamente como el factor de abandono, ¿y no como el factor de asociación? No debe verse así. En la medida en que aquello por lo cual ocurre la detención y aquello por lo cual ocurre el esfuerzo son ambos rechazados, esto representa la exposición de los estados que son sus opuestos. Pues el prefijo 'a-' no indica solo negación, sino más bien el opuesto, como en las palabras 'akusalā dhammā' (estados no saludables), 'ahito' (perjudicial), 'adhammo' (no-Dhamma), etc. Por lo tanto, 'sin detenerse y sin esforzarse' significa lo que procede por vía de oposición a la detención y al esfuerzo, siendo la causa para que estos no ocurran; este es el sentido aquí. 'Kho' es una partícula con valor enfático, como en 'assosi kho' (en verdad escuchó), etc. Con ella, se muestra la naturaleza absoluta del no-detenerse. Esta palabra 'kho' también debe aplicarse a 'anāyūhaṃ'. Pues el no-esforzarse es también absoluto; su opuesto es el Noble Sendero junto con la visión cabal (vipassanā). Pues ciertamente por medio de este ocurre el cruce de la inundación, no de otra manera. Así se realizó esta enseñanza según la secuencia adecuada, y la deidad penetró el Sendero junto con la visión cabal y se estableció en el primer fruto. Por eso se dijo: 'esta respuesta a la pregunta', etc.

‘‘චිරස්සා’’ති ඉමිනා සමානත්ථං පදන්තරමෙතන්ති ආහ ‘‘චිරස්ස කාලස්සා’’ති යථා ‘‘මමං වා, භික්ඛවෙ’’ති (දී. නි. 1.5-6) එත්ථ ‘‘මමා’’ති ඉමිනා සමානත්ථං පදන්තරං මමන්ති. න දිට්ඨපුබ්බාති අදස්සාවී. අදස්සාවිතා ච දිස්වා කත්තබ්බකිච්චස්ස අසිද්ධතාය වෙදිතබ්බා. අඤ්ඤථා කා නාම සා දෙවතා, යා භගවන්තං න දිට්ඨවතී? තෙනාහ ‘‘කිං පනිමායා’’තිආදි. දස්සනං උපාදාය එවං වත්තුං වත්තතීති යදා කදාචි කඤ්චි පියජාතිකං දිස්වා තං දස්සනං උපාදාය ‘‘චිරෙන වත මයං ආයස්මන්තං පස්සාමා’’ති අදිට්ඨපුබ්බං දිට්ඨපුබ්බං වා එවං වත්තුං යුජ්ජති, අයං ලොකෙ නිරුළ්හෙ සමුදාචාරොති දස්සෙති. බ්‍රහ්මං වා වුච්චති අරියමග්ගො, තස්ස අණනතො ජානනතො පටිවිජ්ඣනතො බ්‍රාහ්මණො. කිලෙසනිබ්බානෙනාති කිලෙසානං අච්චන්තසමුච්ඡෙදසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙන නිබ්බුතං සම්මදෙව වූපසන්ත-සබ්බකිලෙසදරථ-පරිළාහං. ආසත්තවිසත්තාදීහීති ආදි-සද්දෙන විසතාදිආකාරෙ සඞ්ගණ්හාති. වුත්තඤ්හෙතං –

Sobre la expresión ‘cirassā’ (después de mucho tiempo), se dice que es otra palabra con el mismo significado que ‘cirassa kālassā’ (por un largo tiempo), tal como en ‘mamaṃ vā, bhikkhave’ (DN 1.5-6), donde ‘mamaṃ’ es otra palabra con el mismo significado que ‘mamā’ (de mí). ‘Na diṭṭhapubbā’ significa alguien que no ha visto antes. El no haber visto debe entenderse en el sentido de que, incluso habiendo visto, el propósito que debía cumplirse no se realizó. De otro modo, ¿qué clase de deidad sería aquella que no hubiera visto al Bienaventurado? Por eso se dice: ‘¿qué pasa con esta...?’, etc. Tomando la visión como base, es apropiado hablar así: cuando en cualquier momento se ve a alguien querido, basándose en esa visión, es adecuado decir tanto si se le ha visto antes como si no: ‘ciertamente, después de mucho tiempo vemos al venerable’; esto muestra que es un uso común establecido en el mundo. ‘Brahma’ se refiere al Noble Camino; aquel que conoce, entiende y penetra dicho camino es un ‘Brāhmaṇa’. ‘Kilesanibbānenā’ se refiere al Nibbāna caracterizado por la erradicación absoluta de las defilements (kilesas), por lo cual se han extinguido y apaciguado completamente el tormento y el ardor de todas las defilements. Mediante ‘āsattavisattādīhī’, con la palabra ‘ādi’ (etcétera), se incluyen modos como la difusión (visata) y otros. Pues se ha dicho:

‘‘විසතාති විසත්තිකා, විසටාති විසත්තිකා, විසාලාති විසත්තිකා, විසක්කතීති විසත්තිකා, විසංවාදිකාති විසත්තිකා, විසං හරතීති විසත්තිකා, විසමූලාති විසත්තිකා, විසඵලාති විසත්තිකා, විසපරිභොගොති විසත්තිකා, විසාලා වා පන සා තණ්හා රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ කුලෙ ගණෙ විසතා විත්ථතාති විසත්තිකා’’ති (මහානි. 3).

‘Se llama visattikā (apego/ansia) porque se difunde (visata); se llama visattikā porque se extiende (visaṭa); se llama visattikā porque es amplia (visālā); se llama visattikā porque se arrastra (visakkati); se llama visattikā porque es engañosa (visaṃvādikā); se llama visattikā porque arrebata (visaṃ harati); se llama visattikā porque tiene una raíz de veneno (visamūlā); se llama visattikā porque tiene un fruto de veneno (visaphalā); se llama visattikā porque su disfrute es veneno (visaparibhogā); o bien, esa sed (taṇhā) es amplia y se ha difundido y extendido (visatā vitthatā) a través de las formas, sonidos, olores, sabores, tangibles y objetos mentales, en las familias y en los grupos, por eso se llama visattikā’ (Mahāni. 3).

තත්ථ [Pg.50] විසතාති විත්ථතා රූපාදීසු තෙභූමකධම්මෙසු අභිබ්‍යාපනවසෙන විසටාති පුරිමවචනමෙව ත-කාරස්ස ට-කාරං කත්වා වුත්තං. විසාලාති විපුලා. විසක්කතීති පරිසක්කති, සහති වා. රත්තො හි රාගවත්ථුනා පාදෙන තාළියමානොපි සහතීති. ඔසක්කනං විප්ඵන්දනං වා ‘‘විසක්කන’’න්තිපි වදන්ති. අනිච්චාදිං නිච්චාදිතො. ගණ්හාතීති විසංවාදිකා හොති. විසං හරතීති තථා තථා කාමෙසු ආනිසංසං පස්සන්තී විවිධෙහි ආකාරෙහි නෙක්ඛම්මාභිමුඛප්පවත්තිතො චිත්තං සංහරති සංඛිපති, විසං වා දුක්ඛං, තං හරති, වහතීති අත්ථො. දුක්ඛනිබ්බත්තකකම්මස්ස හෙතුභාවතො විසමූලා. විසං වා දුක්ඛාභිභූතා වෙදනා මූලං එතිස්සාති විසමූලා. දුක්ඛසමුදයත්තා විසං ඵලං එතිස්සාති විසඵලා. තණ්හාය රූපාදිකස්ස දුක්ඛස්සෙව පරිභොගො හොති, න අමතස්සාති විසපරිභොගොති වුත්තා, සබ්බත්ථ නිරුත්තිවසෙන පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. යො පනෙත්ථ පධානො අත්ථො, තං දස්සෙතුං පුන ‘‘විසාලා වා පනා’’තිආදි වුත්තන්ති එවමෙත්ථ විසත්තිකාපදස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. තිණ්ණං පඨමදුතියමග්ගෙහි. නිත්තිණ්ණං තතියමග්ගෙන. උත්තිණ්ණං චතුත්ථමග්ගෙන.

Allí, ‘visatā’ significa extendida; ‘visaṭā’ es la misma palabra anterior con el cambio de la letra ‘ta’ por ‘ṭa’ en el sentido de su difusión predominante a través de los fenómenos de los tres planos de existencia, como las formas, etc. ‘Visālā’ significa vasta. ‘Visakkati’ significa que se mueve en todas direcciones o que soporta; pues el apasionado, incluso siendo golpeado con el pie por el objeto de su pasión, lo soporta. También llaman ‘visakkana’ al retroceder o al agitarse. Toma lo impermanente (anicca), etc., como permanente (nicca), etc., por lo cual es engañosa (visaṃvādikā). ‘Visaṃ harati’ significa que, viendo una gratificación en los placeres sensuales de diversas maneras, retrae o contrae la mente de su actividad orientada hacia la renuncia; o bien significa que trae o acarrea el veneno, es decir, el sufrimiento. Es de ‘raíz de veneno’ (visamūlā) por ser la causa del kamma que produce el sufrimiento; o bien es de ‘raíz de veneno’ porque la sensación abrumada por el sufrimiento es su raíz. Es de ‘fruto de veneno’ (visaphalā) porque el veneno es su fruto al ser el origen del sufrimiento. Se dice que es de ‘disfrute de veneno’ (visaparibhoga) porque el disfrute de la sed es solo del sufrimiento de las formas, etc., y no de lo inmortal (amata); en todos estos casos, la formación de la palabra debe entenderse mediante la interpretación lingüística (nirutti). Para mostrar el significado principal, se dijo de nuevo ‘visālā vā panā’, etc.; así debe entenderse el significado de la palabra ‘visattikā’ en este contexto. ‘Tiṇṇaṃ’ (cruzado) se refiere a los dos primeros caminos. ‘Nittiṇṇaṃ’ (completamente cruzado) por el tercer camino. ‘Uttiṇṇaṃ’ (trascendido) por el cuarto camino.

සමනුඤ්ඤොති සම්මදෙව කතානුඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘එකජ්ඣාසයො අහොසී’’ති. අන්තරධායීති අදස්සනං අගමාසි. යථා පන අන්තරධායි, තං දස්සෙතුං ‘‘අභිසඞ්ඛතකාය’’න්තිආදි වුත්තං. මාලෙහීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, ‘‘මාලාහී’’ති කෙචි පඨන්ති, ‘‘මල්‍යෙහී’’ති වත්තබ්බෙ ය-කාරලොපං කත්වා නිද්දෙසො. අයං තාව අට්ඨකථාය ලීනත්ථවණ්ණනා.

‘Samanuñño’ significa plenamente autorizado. Por eso se dice: ‘estaba en total acuerdo’. ‘Antaradhāyī’ significa que desapareció de la vista. Para mostrar cómo desapareció, se dijo ‘abhisaṅkhatakāyaṃ’ (cuerpo creado), etc. ‘Mālehī’ se dice con una inversión de género gramatical; algunos leen ‘mālāhī’, y es una designación hecha elidiendo el sonido ‘ya’ cuando debería decirse ‘malyehī’. Hasta aquí la explicación del significado implícito (līnattha) del Comentario.

නෙත්තිනයවණ්ණනා

Explicación según el método del Nettippakaraṇa

ඉදානි පකරණනයෙන පාළියා අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාම. සා පන අත්ථවණ්ණනා යස්මා දෙසනාය සමුට්ඨානප්පයොජනභාජනෙසු පිණ්ඩත්ථෙසු ච නිද්ධාරිතෙසු සුකරා හොති සුවිඤ්ඤෙය්‍යා ච, තස්මා සුත්තදෙසනාය සමුට්ඨානාදීනි පඨමං නිද්ධාරයිස්සාම. තත්ථ සමුට්ඨානං තාව දෙසනානිදානං, තං සාධාරණං අසාධාරණන්ති දුවිධං. තත්ථ සාධාරණම්පි අබ්භන්තරබාහිරභෙදතො දුවිධං. තත්ථ සාධාරණං අබ්භන්තරසමුට්ඨානං නාම ලොකනාථස්ස මහාකරුණා. තාය හි සමුස්සාහිතස්ස භගවතො වෙනෙය්‍යානං ධම්මදෙසනාය චිත්තං උදපාදි, යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සත්තෙසු ච [Pg.51] කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙසී’’තිආදි (ම. නි. 1.283; සං. නි. 1.172; මහාව. 9). එත්ථ ච හෙතුඅවත්ථායපි මහාකරුණාය සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො යාවදෙව සංසාරමහොඝතො සද්ධම්මදෙසනාහත්ථදානෙහි සත්තසන්තාරණත්ථං තදුප්පත්තිතො. යථා ච මහාකරුණා, එවං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දසබලඤාණාදීනි ච දෙසනාය අබ්භන්තරසමුට්ඨානභාවෙන වත්තබ්බානි. සබ්බඤ්හි ඤෙය්‍යධම්මං තෙසං දෙසෙතබ්බප්පකාරං සත්තානඤ්ච ආසයානුසයාදිං යාථාවතො ජානන්තො භගවා ඨානාට්ඨානාදීසු කොසල්ලෙන වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං විචිත්තනයදෙසනං පවත්තෙසීති. බාහිරං පන සාධාරණං සමුට්ඨානං දසසහස්සමහාබ්‍රහ්මපරිවාර-සහම්පතිමහාබ්‍රහ්මුනො අජ්ඣෙසනං. තදජ්ඣෙසනුත්තරකාලඤ්හි ධම්මගම්භීරතාපච්චවෙක්ඛණාජනිතං අප්පොස්සුක්කතං පටිප්පස්සම්භෙත්වා ධම්මස්සාමී ධම්මදෙසනාය උස්සාහජාතො අහොසි. අසාධාරණම්පි අබ්භන්තරබාහිරභෙදතො දුවිධමෙව. තත්ථ අබ්භන්තරං යාය මහාකරුණාය යෙන ච දෙසනාඤාණෙන ඉදං සුත්තං පවත්තිතං, තදුභයං වෙදිතබ්බං බාහිරං පන තස්සා දෙවතාය පුච්ඡා, පුච්ඡාවසිකො හෙස සුත්තනික්ඛෙපො. තයිදං පාළියං ආගතමෙව.

Ahora realizaremos la explicación del significado del Canon (pāḷi) según el método del tratado (Nettippakaraṇa). Esa explicación del significado es más fácil de realizar y de comprender cuando se han determinado los significados generales en términos del origen (samuṭṭhāna), el propósito (payojana), el receptor (bhājana) y el contenido resumido (piṇḍattha); por lo tanto, determinaremos primero el origen y otros aspectos de la enseñanza del sutta. Allí, el origen es la causa de la enseñanza, la cual es de dos tipos: común y no común. La común también es de dos tipos por su división en interna y externa. El origen común interno es la Gran Compasión (mahākaruṇā) del Protector del Mundo. Pues en el Bienaventurado, instigado por ella, surgió la intención de enseñar el Dhamma a quienes son susceptibles de ser guiados, en referencia a lo cual se dijo: ‘debido a la compasión por los seres, observó el mundo con el ojo de un Buda’ (MN 1.283; SN 1.172; Mahāva. 9). Aquí también debe entenderse la inclusión de la Gran Compasión incluso en el estado de causa, por su surgimiento con el fin de rescatar a los seres del gran océano del saṃsāra mediante el ofrecimiento de las manos de la enseñanza del Saddhamma. Y así como la Gran Compasión, también el conocimiento de la omnisciencia (sabbaññutaññāṇa) y el conocimiento de los diez poderes (dasabalañāṇa), etc., deben mencionarse como orígenes internos de la enseñanza. Pues el Bienaventurado, conociendo correctamente todas las cosas cognoscibles, el modo en que deben ser enseñadas y las disposiciones y tendencias subyacentes de los seres, mediante su habilidad en lo que es posible e imposible, etc., puso en marcha la enseñanza de diversos métodos de acuerdo con la disposición de quienes debían ser guiados. El origen común externo es la solicitud del Gran Brahma Sahampati, acompañado por diez mil grandes Brahmas. Pues tras esa solicitud, disipando la falta de inclinación generada por la reflexión sobre la profundidad del Dhamma, el Señor del Dhamma se sintió impulsado a la enseñanza del Dhamma. El origen no común también es de dos tipos por su división en interno y externo. Allí, el interno debe entenderse como tanto la Gran Compasión como el conocimiento de la enseñanza por los cuales se puso en marcha este sutta; el externo es la pregunta de esa deidad, pues la presentación de este sutta se debió a esa pregunta. Esto mismo ha llegado en el texto original (pāḷi).

පයොජනම්පි සාධාරණාසාධාරණතො දුවිධං. තත්ථ සාධාරණං අනුක්කමෙන යාව අනුපාදාපරිනිබ්බානං විමුත්තිරසත්තා භගවතො දෙසනාය. තෙනෙවාහ ‘‘එතදත්ථා කථා, එතදත්ථා මන්තනා’’තිආදි (පරි. 366). අසාධාරණං පන තස්සා දෙවතාය දස්සනමග්ගසමධිගමො, උභයම්පෙතං බාහිරමෙව. සචෙ පන වෙනෙය්‍යසන්තානගතම්පි දෙසනාබලසිද්ධිසඞ්ඛාතං පයොජනං අධිප්පායසමිජ්ඣනභාවතො යථාධිප්පෙතත්ථසිද්ධියා මහාකාරුණිකස්ස භගවතොපි පයොජනමෙවාති ගණ්හෙය්‍ය, ඉමිනා පරියායෙනස්ස අබ්භන්තරතාපි සියා.

El propósito también es de dos tipos: común y específico. El común es, gradualmente, hasta el parinibbāna sin apego, debido al sabor de la liberación en la enseñanza del Bendito. Por eso se dijo: «Este es el propósito de la charla, este es el propósito de la deliberación», etc. El específico, sin embargo, es el logro del Sendero de la Visión por parte de esa deidad; ambos son externos. Pero si se considera el propósito logrado por el poder de la enseñanza en el flujo mental del discípulo, debido al cumplimiento de la intención por el logro del objetivo deseado, también sería el propósito del Gran Compasivo, el Bendito; en este sentido, también podría ser interno.

අපිච තස්සා දෙවතාය ඔඝතරණාකාරස්ස යාථාවතො අනවබොධො ඉමිස්සා දෙසනාය සමුට්ඨානං, තදවබොධො පයොජනං. සො හි ඉමාය දෙසනාය භගවන්තං පයොජෙති තන්නිප්ඵාදනපරායං දෙසනාති කත්වා. යඤ්හි දෙසනාය සාධෙතබ්බං ඵලං, තං ආකඞ්ඛිතබ්බත්තා දෙසකං දෙසනාය පයොජෙතීති පයොජනන්ති වුච්චති. තථා දෙවතාය තදඤ්ඤෙසඤ්ච විනෙය්‍යානං පතිට්ඨානායූහනවිස්සජ්ජනඤ්චෙත්ථ පයොජනං[Pg.52]. තථා සංසාරචක්කනිවත්ති-සද්ධම්මචක්කප්පවත්තිසස්සතාදිමිච්ඡාචාර-නිරාකරණං සම්මාවාදපුරෙක්ඛාරො අකුසලමූලසමූහනනං කුසලමූලසමාරොපනං අපායද්වාරපිදහනං සග්ගමොක්ඛද්වාරවිවරණං පරියුට්ඨානවූපසමනං අනුසයසමුග්ඝාතනං ‘‘මුත්තො මොචෙස්සාමී’’ති පුරිමපටිඤ්ඤාඅවිසංවාදනං තප්පටිපක්ඛමාරමනොරථවිසංවාදනං තිත්ථියසමයනිම්මථනං බුද්ධධම්මපතිට්ඨාපනන්ති එවමාදීනිපි පයොජනානි ඉධ වෙදිතබ්බානි.

Además, la falta de comprensión correcta de esa deidad sobre el modo de cruzar la inundación es el origen de esta enseñanza; su comprensión es el propósito. Pues mediante esta enseñanza ella insta al Bendito, siendo una enseñanza dedicada a tal logro. Aquello que debe lograrse como fruto de la enseñanza, al ser deseado, se dice que insta al maestro a enseñar y se llama propósito. Así, el propósito aquí es el establecimiento, el esfuerzo y el abandono para la deidad y otros discípulos. Asimismo, deben conocerse otros propósitos aquí como: detener la rueda del saṃsāra, poner en movimiento la rueda del Verdadero Dhamma, el rechazo de la conducta errónea como el eternalismo, el predominio del habla correcta, la erradicación de las raíces de lo perjudicial, la implantación de las raíces de lo beneficioso, el cierre de las puertas de los estados de privación, la apertura de las puertas del cielo y la liberación, el apaciguamiento de las obsesiones, la extirpación de las tendencias latentes, la no contradicción con la promesa previa: «habiendo cruzado, haré cruzar», la frustración de los deseos de Māra, su oponente, la trituración de las doctrinas de los sectarios y el establecimiento del Buddha-Dhamma.

යථා දෙවතා ඔඝතරණෙ සංසයපක්ඛන්දා, තාදිසා අඤ්ඤෙ ච සඞ්ඛාතධම්මානං සම්මාසම්බුද්ධස්ස ච පටිපත්තිං අජානන්තා අසද්ධම්මස්සවන-ධාරණ-පරිචය-මනසිකාරවිපල්ලත්ථබුද්ධිකා සද්ධම්මස්සවන-ධාරණ-පරිචයවිමුඛා ච භවවිමොක්ඛෙසිනො විනෙය්‍යා ඉමිස්සා දෙසනාය භාජනං.

Así como la deidad estaba sumida en la duda sobre el cruce de la inundación, otros similares —que no conocen la práctica de los que han comprendido el Dhamma y del Completamente Despierto, cuyos intelectos están distorsionados por escuchar, retener, familiarizarse y reflexionar sobre el falso Dhamma, y que son reacios a escuchar, retener y familiarizarse con el verdadero Dhamma— que son discípulos buscadores de la liberación de la existencia, son los recipientes de esta enseñanza.

පිණ්ඩත්ථා පන ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති පදද්වයෙ චතුසච්චකම්මට්ඨානානුයොගවසෙන යොනිසොමනසිකාරබහුලීකාරො කුසලමූලසමායොගො ඔලීයනාතිධාවනාවිස්සජ්ජනං උපායවිනිබන්ධවිධමනං මිච්ඡාභිනිවෙසදූරීභාවො තණ්හාවිජ්ජාවිසොධනං වට්ටත්තයවිච්ඡෙදනුපායො ආසවොඝ-යොග-ගන්ථාගති-තණ්හුප්පාදුපාදානවියොගො චෙතොඛිලවිවෙචනං අභිනන්දනනිවාරණං සංසග්ගාතික්කමො විවාදමූලපරිච්චාගො අකුසලකම්මපථවිද්ධංසනං මිච්ඡත්තාතිවත්තනං අනුසයමූලච්ඡෙදො. සබ්බකිලෙස-දරථපරිළාහ-සාරම්භපටිප්පස්සම්භනං දස්සනසවනනිද්දෙසො විජ්ජූපමවජිරූපමධම්මාපදෙසො අපචයගාමිධම්මවිභාවනා පහානත්තයදීපනා සික්ඛත්තයානුයොගො සමථවිපස්සනානුට්ඨානං භාවනාසච්ඡිකිරියාසිද්ධි සීලක්ඛන්ධාදිපාරිසුද්ධීති එවමාදයො වෙදිතබ්බා.

En cuanto al significado conciso, en las dos palabras «sin detenerme, sin esforzarme», deben conocerse los siguientes: el cultivo de la atención sabia mediante la aplicación de los temas de meditación de las Cuatro Verdades, la unión con las raíces de lo beneficioso, el abandono del desánimo y de la precipitación, la destrucción de las ataduras de los medios, el alejamiento de los apegos erróneos, la purificación del deseo y la ignorancia, el medio para cortar el triple ciclo, la separación de las inundaciones de los efluvios, los yugos, los nudos, las tendencias, el surgimiento del deseo y el apego, el discernimiento de los obstáculos mentales, la prevención del regocijo, la superación del contacto, el abandono de las raíces de la disputa, la destrucción de los caminos de acción perjudiciales, la superación de la falsedad, el corte de la raíz de las tendencias latentes, el apaciguamiento de la angustia, el tormento y el ímpetu de todas las impurezas, la indicación de la visión y la audición, la instrucción del Dhamma comparable al relámpago y al diamante, la explicación de los estados que conducen a la disminución de la existencia, la iluminación de los tres tipos de abandono, la aplicación del triple entrenamiento, el surgimiento de la calma y la visión profunda, el logro de la realización mediante el desarrollo mental y la purificación del cúmulo de la moralidad, etc.

තත්ථ යෙසං කිලෙසාදීනං වසෙන පතිට්ඨාති සංසීදති, යෙසඤ්ච අභිසඞ්ඛාරාදීනං වසෙන ආයූහති නිබ්බුය්හති, උභයමෙතං සමුදයසච්චං, තප්පභාවිතා තදුභයනිස්සිතා ච ඛන්ධා දුක්ඛසච්චං, තදුභයමත්ථො, ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති අධිප්පෙතස්ස අත්ථස්ස පටිච්ඡන්නං කත්වා දෙසනා උපායො මානනිග්ගණ්හනවසෙන තස්සා දෙවතාය සච්චාභිසමයකාරණභාවතො පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපොපදෙසෙන චතුරොඝනිරත්ථරණත්ථිකෙහි අන්තද්වයරහිතා මජ්ඣිමා පටිපත්ති පටිපජ්ජිතබ්බාති අයමෙත්ථ භගවතො ආණත්තීති අයං දෙසනාහාරො.

Allí, aquello por lo cual uno «se establece» o «se hunde» debido a las impurezas y demás, y aquello por lo cual uno «se esfuerza» o «es arrastrado» debido a las formaciones volitivas y demás, ambos son la Verdad del Origen. Los agregados producidos por ellos y dependientes de ellos son la Verdad del Sufrimiento. Ese es el significado de ambos. Al ocultar el significado pretendido en «sin detenerme, sin esforzarme», la enseñanza es el medio para la realización de las verdades por parte de esa deidad mediante la supresión del orgullo. Mediante la instrucción del rechazo del establecimiento y del esfuerzo, se indica que el camino medio, libre de los dos extremos, debe ser practicado por quienes desean cruzar las cuatro inundaciones. Esta es la orden del Bendito aquí; este es el modo de enseñanza.

පරසංසයපක්ඛන්දනතාය [Pg.53] ඤාතුකාමතාය ච කථං නූති පුච්ඡාවසෙන වුත්තං? අභිමුඛභාවතො එකපුග්ගලභාවතො ච ‘‘ත්ව’’න්ති වුත්තං. පරමුක්කංසගතස්ස ගරුභාවස්ස අනඤ්ඤයොග්‍යස්ස සද්ධම්මධුරස්ස පරිදීපනතො සාධූති මරිසසීලාදිගුණතාය ‘‘මාරිසා’’ති වුත්තං. අවහනනතො රාසිභාවතො ච ‘‘ඔඝ’’න්ති වුත්තං. ඤාතුං ඉච්ඡිතස්ස අත්ථස්ස කතත්තා පරියොසාපිතත්තා ‘‘ඉතී’’ති වුත්තං. සංසීදනලක්ඛණස්ස පතිට්ඨානස්ස අකාතබ්බතො සබ්බසො ච අකතත්තා. ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්ති වුත්තං. තයිදං අකරණං එකංසිකන්ති ඛොති අවධාරණවසෙන වුත්තං. තස්ස ච අප්පතිට්ඨානස්ස සසන්තතිගතත්තා ‘‘ත්ව’’න්ති ච පුච්ඡිතත්තා ‘‘අහ’’න්ති වුත්තං. දෙවතාය සම්බොධනතො පියාලපනතො ච, ‘‘ආවුසො’’ති වුත්තං. නිබ්බුය්හනලක්ඛණස්ස ආයූහනස්ස අකාතබ්බතො සබ්බසො ච අකතත්තා අනායූහන්ති වුත්තං. තිණ්ණාකාරස්ස ඔඝානං අනිච්ඡිතභාවතො එව තත්ථ සංසයස්ස අනපගතත්තා ඔඝතරණස්ස ච අවිසෙසත්තා ‘‘යථා කථං පනා’’ති වුත්තං. තථා සංසීදනලක්ඛණං පතිට්ඨානං සංසාරෙ ච සණ්ඨානන්ති අනත්ථන්තරත්තා අභින්නකාලිකං. තථා නිබ්බුය්හනලක්ඛණං ආයූහනං සම්මාපටිපත්තියා අතිවත්තනන්ති අනත්ථන්තරත්තා අභින්නකාලිකන්ති වුත්තං ‘‘යදා ස්වාහං…පෙ… තදාස්සු නිබ්බුය්හාමී’’ති. තදුභයස්ස පටිපක්ඛභාවතො පටිබාහනතො ච ඔඝාතිණ්ණාති වුත්තං ‘‘එවං ඛ්වාහං…පෙ… ඔඝමතරි’’න්ති.

Debido a que la deidad estaba sumida en la duda y deseaba saber, se dijo en forma de pregunta: «¿Cómo, pues...?». Debido a la presencia directa y a ser una sola persona, se dijo «tú». Debido a que señala el Dhamma excelente, importante e incomparable, se dijo «bien», y por poseer virtudes como la conducta de un amigo, se dijo «querido señor». Debido a que arrastra y por su naturaleza de acumulación, se llama «inundación». Debido a que el asunto que se deseaba conocer fue realizado y concluido, se dijo «así». Debido a que el «detenerse», que tiene la característica de hundirse, no debe hacerse y en absoluto se hizo, se dijo «sin detenerme». Esto se dijo como una afirmación de que este no-hacer es definitivo mediante «ciertamente». Debido a que ese «no detenerse» pertenece a la propia continuidad y se le preguntó a «ti», se dijo «yo». Debido a que se dirige a la deidad y por un trato afectuoso, se dijo «amigo». Debido a que el «esforzarse», que tiene la característica de ser arrastrado, no debe hacerse y en absoluto se hizo, se dijo «sin esforzarme». Debido a que los tres modos de las inundaciones no fueron comprendidos y por eso la duda no se había disipado, y porque el cruce de la inundación no estaba especificado, se dijo: «¿Cómo, pues...?». Asimismo, el «detenerse», que tiene la característica de hundirse, y el «permanecer» en el saṃsāra, no son diferentes en significado y ocurren al mismo tiempo. Asimismo, el «esforzarse», que tiene la característica de ser arrastrado, y el «excederse» en la práctica correcta, no son diferentes en significado y ocurren al mismo tiempo; por eso se dijo: «Cuando yo... etc., entonces soy arrastrado». Debido a que es el opuesto de ambos y los rechaza, se dijo «cruzó la inundación» en: «Así, en verdad... etc., crucé la inundación».

එකබුද්ධන්තරන්තරිකත්තා සුදූරකාලිකතාය ‘‘චිරස්ස’’න්ති වුත්තං. අන්තරා අදිට්ඨපුබ්බතාය විම්හයනීයතාය ච ‘‘වතා’’ති වුත්තං. තදා උපලබ්භමානතාය අත්තපච්චක්ඛතාය ච ‘‘පස්සාමී’’ති වුත්තං. බාහිතපාපතො බ්‍රහ්මස්ස ච අරියමග්ගස්ස අණනතො පටිවිජ්ඣනතො ‘‘බ්‍රාහ්මණ’’න්ති වුත්තං. කිලෙසසන්තාපවූපසමනතො දුක්ඛසන්තාපවූපසමනතො ච සබ්බසො නිබ්බුතත්තා ‘‘පරිනිබ්බුත’’න්ති වුත්තං. තරණපයොගස්ස නිබ්බත්තිතත්තා උපරි තරිතබ්බාභාවතො ච ‘‘තිණ්ණ’’න්ති වුත්තං. ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙතබ්බතො ලුජ්ජනතො පලුජ්ජනතො ච ‘‘ලොකෙ’’ති වුත්තං. විසයෙසු සඤ්ජනතො ජාතභාවතො ‘‘විසත්තික’’න්ති වුත්තං. ඤාණස්ස පච්චක්ඛභාවතො නිගමනතො ච ‘‘ඉද’’න්ති වුත්තං. භාසිතත්තා පරිසමත්තත්තා ච ‘‘අවොචා’’ති වුත්තං. පඨමං ගහිතත්තා පච්චාමසනතො ච ‘‘සා දෙවතා’’ති වුත්තං. පටික්ඛෙපස්ස අභාවතො අත්ථස්ස අනුමොදිතබ්බතො ‘‘සමනුඤ්ඤො’’ති වුත්තං. විනෙය්‍යානං [Pg.54] සාසනතො පරමත්ථසම්පත්තිතො ච ‘‘සත්ථා’’ති වුත්තං. චක්ඛුපථාතික්කමෙන තිරොභාවූපගමනතො ‘‘අන්තරධායී’’ති වුත්තන්ති අයං අනුපදවිචයතො විචයහාරො.

Se dice «después de mucho tiempo» (cirassaṃ) debido a la gran distancia temporal, por ser el intervalo entre un Buda y otro. Se dice «ciertamente» (vatā) por el asombro y por no haber sido visto previamente en el ínterin. Se dice «veo» (passāmi) por estar disponible en ese momento y por la evidencia directa de uno mismo. Se dice «brahmán» (brāhmaṇa) por haber expulsado el mal y por conocer o penetrar el Noble Sendero. Se dice «totalmente extinguido» (parinibbuta) por estar completamente apagado debido al apaciguamiento del tormento de las defilaciones y al apaciguamiento del tormento del sufrimiento. Se dice «cruzado» (tiṇṇa) por haber llevado a cabo el esfuerzo de cruzar y por no haber nada más que deba ser cruzado. Se dice «en el mundo» (loke) por aquello que debe ser observado con el ojo del conocimiento y por su naturaleza de desintegrarse y desmoronarse. Se dice «apego» (visattika) por originarse a través del apego a los objetos. Se dice «esto» (idaṃ) por la naturaleza evidente y la conclusión del conocimiento. Se dice «dijo» (avoca) por haber sido hablado y por haberse completado. Se dice «aquella deidad» (sā devatā) por haber sido mencionada primero y por referirse a ella de nuevo. Se dice «aprobado» (samanuñño) por la ausencia de rechazo y por ser un asunto que debe ser regocijado. Se dice «maestro» (satthā) por instruir a los que deben ser guiados y por el logro del beneficio supremo. Se dice «desapareció» (antaradhāyī) por haber pasado a un estado de invisibilidad, trascendiendo el camino de la visión: este es el modo de investigación (vicayahāro) mediante el análisis palabra por palabra.

අප්පතිට්ඨානානායූහනෙහි ඔඝතරණං යුජ්ජති කිලෙසාභිසඞ්ඛාරවිජහනෙන පාරසම්පත්තිසමිජ්ඣනතො. සබ්බකිලෙස-තණ්හාදිට්ඨි-තණ්හායතන-සස්සතාදිවසෙන සන්තිට්ඨතො සංසාරෙ සංසීදනං හොතීති යුජ්ජති කාරණස්ස සුප්පතිට්ඨිතභාවතො. අභිසඞ්ඛරණකිච්චෙ කිලෙසාභිසඞ්ඛාරෙ විජ්ජමානෙ සබ්බදිට්ඨාභිනිවෙස-අතිධාවනාභිනිවෙසාදීනං වසෙන ආයූහන්තස්ස සංසාරමහොඝෙන නිබ්බුය්හනං හොතීති යුජ්ජති සම්මාපටිපත්තියා අතිවත්තනතො. බ්‍රහ්මස්ස අරියමග්ගස්ස අණනතො පටිවිජ්ඣනතො බ්‍රාහ්මණභාවො යුජ්ජ්ජති බාහිතපාපත්තා. සම්මදෙව සන්තධම්මසමධිගමතො පරිනිබ්බුතභාවො යුජ්ජති සබ්බසො සවාසනපහීනකිලෙසත්තා. තථා ච විසත්තිකාය තිණ්ණභාවො යුජ්ජති යථා යාය ලෙසොපි න දිස්සති, එවං අග්ගමග්ගෙන තස්සා සමුච්ඡින්නත්තාති අයං යුත්තිහාරො.

El cruce del torrente es adecuado mediante el no establecerse y el no esforzarse, debido a la consumación del logro de la otra orilla mediante el abandono de las formaciones de las defilaciones. El hundimiento en el saṃsāra ocurre al establecerse por medio de todas las defilaciones, la avidez, los puntos de vista, las bases de la avidez, el eternismo, etc.; esto es adecuado porque la causa está bien establecida. El ser arrastrado por el gran torrente del saṃsāra ocurre para aquel que se esfuerza por medio de todas las adherencias a los puntos de vista, la adherencia a la agitación, etc., mientras existen las formaciones de las defilaciones en la función de la actividad constructiva; esto es adecuado por sobrepasar la práctica correcta. La condición de brahmán es adecuada por conocer o penetrar el Noble Sendero, por haber expulsado el mal. El estado de estar totalmente extinguido es adecuado por el logro perfecto del estado de paz, debido a que todas las defilaciones han sido abandonadas junto con sus disposiciones latentes. Asimismo, el estado de haber cruzado el apego es adecuado de tal manera que no se percibe ni el más mínimo rastro de él, pues ha sido erradicado por el sendero supremo: este es el modo de razonamiento (yuttihāro).

කිලෙසවට්ටවසෙන පතිට්ඨානං විසෙසතො කම්මවට්ටස්ස පදට්ඨානං. අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනඤ්ච විපාකවට්ටස්ස පදට්ඨානං. අප්පතිට්ඨානානායූහනානි ඔඝතරණස්ස පදට්ඨානං, ඔඝතරණං අනුපාදිසෙසනිබ්බානස්ස. තණ්හාවසෙන පතිට්ඨානස්ස අස්සාදානුපස්සිතා පදට්ඨානං. තෙනාහ භගවා – ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො තණ්හා පවඩ්ඪතී’’ති (සං. නි. 2.52, 56).

El establecerse por medio del ciclo de las defilaciones es específicamente la causa próxima (padaṭṭhāna) para el ciclo del kamma. El esforzarse por medio de las formaciones es la causa próxima para el ciclo del resultado. El no establecerse y el no esforzarse son la causa próxima para el cruce del torrente; el cruce del torrente lo es para el Nibbāna sin residuo. El observar el deleite es la causa próxima para el establecerse por medio de la avidez. Por eso dijo el Sublime: «Monjes, en quien observa el deleite en las cosas que tienden a los grilletes, la avidez aumenta» (Saṃ. Ni. 2.52, 56).

ඛන්ධාවිජ්ජා-ඵස්ස-සඤ්ඤා-විතක්කායොනිසොමනසිකාර-පාපමිත්තපරතොඝොසා දිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. යථාහ – පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.124) ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්තිආදි. තණ්හාදිට්ඨාභිනන්දනඅවසෙසකිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස පදට්ඨානං. ඉමිනා නයෙන යථාරහං තණ්හාදිට්ඨාදිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං පදට්ඨානභාවො වත්තබ්බො. සෙසමෙත්ථ පාළිතො එව සුනිද්ධාරියං. අයං පදට්ඨානහාරො.

Los agregados, la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención no sabia, los malos amigos y la voz de otro son la causa próxima para el establecerse a través de los puntos de vista. Como se dice en el Paṭisambhidāmagga (Paṭi. Ma. 1.124): «Los agregados son también una base para los puntos de vista, la ignorancia es también una base para los puntos de vista», etc. Las restantes formaciones de las defilaciones, junto con el regocijo en la avidez y los puntos de vista, son la causa próxima para el esforzarse. Por este método, debe explicarse según corresponda la naturaleza de ser causa próxima para el establecerse y el esforzarse a través de la avidez, los puntos de vista, etc. Lo restante aquí debe deducirse correctamente del propio texto pali. Este es el modo de la causa próxima (padaṭṭhānahāro).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපෙන විස්සජ්ජෙන්තෙන නිය්‍යානාවහා සම්මාපටිපත්ති ගහිතා එකන්තතො ඔඝනිත්ථරණූපායභාවතො. තග්ගහණෙන ච සබ්බෙපි සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මා ගහිතා හොන්ති නිය්‍යානලක්ඛණෙන එකලක්ඛණත්තාති අයං ලක්ඛණහාරො.

«Sin establecerse y sin esforzarse»: al responder mediante el rechazo del establecerse y del esforzarse, se adopta la práctica correcta que conduce a la liberación, por ser el medio para cruzar el torrente de manera absoluta. Y al adoptar esto, se consideran adoptados también los treinta y siete factores del despertar, por tener la misma característica de liberación: este es el modo de las características (lakkhaṇahāro).

නිදානමස්සා [Pg.55] දෙවතාය ඔඝතරණාකාරස්ස යාථාවතො අනවබොධොති වුත්තොවායමත්ථො. අඤ්ඤෙපි යෙ ඉමං දෙසනං නිස්සාය ඔඝතරණූපායං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙපි ඉමිස්සා දෙසනාය නිදානන්ති දට්ඨබ්බා. ‘‘කථං නු ඛො ඉමං දෙසනං නිස්සාය සම්මදෙව පටිවිජ්ඣන්තා චතුබ්බිධම්පි ඔඝං තරන්තා සකලසංසාරමහොඝතො නිත්ථරෙය්‍යුං, පරෙ ච තත්ථ පතිට්ඨපෙය්‍යු’’න්ති අයමෙත්ථ භගවතො අධිප්පායො. පදනිබ්බචනං නිරුත්තං, තං ‘‘එව’’න්තිආදිනිදානපදානං ‘‘කථ’’න්තිආදිපාළිපදානඤ්ච අට්ඨකථාය තස්සා ලීනත්ථවණ්ණනාය ච වුත්තනයානුසාරෙන සුකරත්තා අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ.

El origen (nidāna) es la falta de comprensión de esta deidad sobre la verdadera naturaleza de la manera de cruzar el torrente; este es el significado expuesto. Otros que, basándose en esta enseñanza, penetran el medio para cruzar el torrente, también deben considerarse como el origen de esta enseñanza. «¿Cómo podrían ellos, basándose en esta enseñanza y penetrando correctamente, cruzar el cuádruple torrente y emerger del gran torrente de todo el saṃsāra, y establecer a otros allí?»: esta es la intención del Sublime aquí. La etimología de las palabras ha sido explicada; eso es fácil de comprender siguiendo el método expuesto en el comentario y en la explicación del significado implícito para los términos del origen como «así» (evaṃ) y para los términos pali como «cómo» (kathaṃ), por lo que no lo detallamos por temor a extendernos demasiado.

පද-පදත්ථ-දෙසනා-නික්ඛෙප-සුත්තසන්ධි-වසෙන පඤ්චවිධා සන්ධි. තත්ථ පදස්ස පදන්තරෙන සම්බන්ධො පදසන්ධි. තථා පදත්ථස්ස පදත්ථන්තරෙන සම්බන්ධො පදත්ථසන්ධි, යො ‘‘කිරියාකාරකසම්බන්ධො’’ති වුත්තො. නානානුසන්ධිකස්ස තංතංඅනුසන්ධීති සම්බන්ධො, එකානුසන්ධිකස්ස පන පුබ්බාපරසම්බන්ධො දෙසනාසන්ධි, යා අට්ඨකථායං ‘‘පුච්ඡානුසන්ධි අජ්ඣාසයානුසන්ධි යථානුසන්ධී’’ති තිධා විභත්තා. අජ්ඣාසයො චෙත්ථ අත්තජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයොති ද්විධා වෙදිතබ්බො. නික්ඛෙපසන්ධි චතුන්නං සුත්තනික්ඛෙපානං වසෙන වෙදිතබ්බා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පපඤ්චසූදනීටීකායං වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. සුත්තසන්ධි ඉධ පඨමනික්ඛෙපවසෙන වෙදිතබ්බා.

La conexión (sandhi) es de cinco tipos: mediante la palabra, el significado de la palabra, la enseñanza, la exposición y el sutta. Allí, la relación de una palabra con otra es la conexión de palabras (padasandhi). Asimismo, la relación del significado de una palabra con otro significado de palabra es la conexión de significados (padatthasandhi), la cual se describe como «la relación entre la acción y sus complementos». La relación de las diversas conexiones específicas para lo que tiene múltiples conexiones, o la relación entre lo anterior y lo posterior para lo que tiene una sola conexión, es la conexión de la enseñanza (desanāsandhi), la cual en el comentario se divide en tres: «conexión por pregunta, conexión por disposición y conexión por secuencia». La disposición aquí debe entenderse de dos maneras: disposición propia y disposición ajena. La conexión de la exposición (nikkhepasandhi) debe entenderse mediante las cuatro formas de presentar un sutta. Lo que deba decirse al respecto debe tomarse según el método expuesto en el subcomentario del Papañcasūdanī. La conexión del sutta (suttasandhi) aquí debe entenderse mediante la primera forma de exposición.

‘‘කස්මා පනෙත්ථ ඔඝතරණසුත්තමෙව පඨමං නික්ඛිත්ත’’න්ති නායමනුයොගො කත්ථචි න පවත්තති? අපිච ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපවසෙන අන්තද්වයවිවජ්ජනමුඛෙන වා මජ්ඣිමාය පටිපදාය විභාවනතො සබ්බපඨමමිදං සුත්තං ඉධ නික්ඛිත්තං. අන්තද්වයං අනුපගම්ම මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා සඞ්කාසනපරඤ්හි බුද්ධානං සාසනන්ති. යං පන එකිස්සා දෙසනාය දෙසනන්තරෙන සද්ධිං සංසන්දනං, අයම්පි දෙසනාසන්ධි. සා ඉධ එවං වෙදිතබ්බා –

«¿Por qué se ha colocado primero precisamente el Oghataraṇa Sutta?»; ¿acaso esta pregunta no surge en alguna parte? Además, mediante el rechazo de establecerse y esforzarse en «sin establecerse y sin esforzarse crucé el torrente», este sutta se ha colocado aquí primero que todos por mostrar el camino medio a través de la evitación de los dos extremos. Pues la enseñanza de los Budas tiene como propósito la indicación de la práctica media sin acercarse a los dos extremos. La comparación de una enseñanza con otra enseñanza es también la conexión de la enseñanza (desanāsandhi). Esta debe entenderse aquí de la siguiente manera:

‘‘අප්පතිට්ඨං…පෙ… අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති අයං දෙසනා –

«'Sin detenerme... sin esforzarme, crucé el torrente'». Esta enseñanza es —

‘‘සබ්බදා සීලසම්පන්නො, පඤ්ඤවා සුසමාහිතො;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, ඔඝං තරති දුත්තරං.

«Aquel que siempre está dotado de virtud, que posee sabiduría y está bien concentrado; con energía persistente y resuelto, cruza el torrente difícil de cruzar».

‘‘විරතො කාමසඤ්ඤාය, රූපසංයොජනාතිගො;

නන්දීරාගපරික්ඛීණො, සො ගම්භීරෙ න සීදති;

(සං. නි. 1.96);

සද්ධාය [Pg.56] තරති ඔඝං, අප්පමාදෙන අණ්ණවං. (සං. නි. 1.246;

සු. නි. 186);

«Apartado de la percepción de los deseos sensuales, habiendo trascendido los grilletes de la forma; con el deleite y el apego agotados, él no se hunde en las profundidades. (SN 1.96); Mediante la fe se cruza el torrente, y mediante la diligencia el océano. (SN 1.246; Sn 186);»

‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ;

පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චති. (සං. නි. 1.5;

ධ. ප. 370);

«Se deben cortar cinco, abandonar cinco y cultivar otros cinco más; el monje que ha trascendido los cinco apegos es llamado 'uno que ha cruzado el torrente'. (SN 1.5; Dhp 370);»

‘‘තස්මා ජන්තු සදා සතො, කාමානි පරිවජ්ජයෙ;

තෙ පහාය තරෙ ඔඝං, නාවං සිත්වාව පාරගූ. (සු. නි. 777;

මහානි. 6;

නෙත්ති. 5);

«Por lo tanto, que la persona siempre atenta evite los deseos sensuales; habiéndolos abandonado, cruzaría el torrente, como aquel que habiendo achicado el agua de una barca llega a la otra orilla. (Sn 777; Mahāni 6; Netti 5);»

‘‘එකායනං ජාතිඛයන්තදස්සී, මග්ගං පජානාති හිතානුකම්පී;

එතෙන මග්ගෙන තරිංසු පුබ්බෙ, තරිස්සන්ති යෙ ච තරන්ති ඔඝ’’න්ති. (සං. නි. 5.384, 409;

මහානි. 191;

චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස 107;

පඨමවග්ග 121;

නෙත්ති. 170) –

«'El que ve el fin del nacimiento conoce el camino único, compasivo por el bienestar; por este camino cruzaron en el pasado, cruzarán y están cruzando el torrente'. (SN 5.384, 409; Mahāni 191; Cūḷani 107; Paṭhamavagga 121; Netti 170). —»

එවමාදීහි දෙසනාහි සංසන්දතීති අයං චතුබ්‍යූහො හාරො.

Debido a que concuerda con estas enseñanzas y otras similares, este es el modo de análisis del Arreglo Cuádruple (catubyūha hāra).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ සංකිලෙසවසෙන පතිට්ඨානං ආයූහනඤ්ච. තෙන අයොනිසොමනසිකාරො දීපිතො, සන්තකිලෙසවසෙන අනායූහනෙන යොනිසොමනසිකාරො. තත්ථ අයොනිසොමනසිකරොතො තණ්හාවිජ්ජා පවඩ්ඪති. තෙසු තණ්හාගහණෙන ච තණ්හාමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති. අවිජ්ජාගහණෙන අවිජ්ජාමූලකං සබ්බං භවචක්කං ආවත්තති. යොනිසොමනසිකාරග්ගහණෙන ච යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති චතුබ්බිධඤ්ච සම්පත්තිචක්කං. පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපෙන පන සම්මාපටිපත්ති දීපිතා, සා ච සඞ්ඛෙපතො සීලාදිසඞ්ගහා. තත්ථ සීලග්ගහණෙන එකාදස සීලානිසංසා ආවත්තන්ති, සමාධිග්ගහණෙන පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි පඤ්චඤ්ඤාණිකො සම්මාසමාධි සමාධිපරික්ඛාරා ච ආවත්තන්ති. පඤ්ඤාගහණෙන පඤ්ඤා ච සම්මාදිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨිසුදස්සනා සබ්බෙපි අරියමග්ගධම්මා ආවත්තන්තීති අයං ආවත්තො හාරො.

En 'sin detenerse y sin esforzarse', 'detenerse' y 'esforzarse' se refieren al modo de las impurezas. Con esto se muestra la atención inadecuada. 'Sin esforzarse' por medio del modo de calmar las impurezas es la atención adecuada. Allí, para quien practica la atención inadecuada, crecen el deseo y la ignorancia. Al asirse al deseo, los fenómenos basados en el deseo regresan. Al asirse a la ignorancia, toda la rueda de la existencia basada en la ignorancia regresa. Al asirse a la atención adecuada, los fenómenos basados en la atención adecuada regresan, así como la rueda de los cuatro tipos de logros. Al rechazar el 'detenerse' y el 'esforzarse', se muestra la práctica correcta, la cual, en resumen, comprende la virtud y demás. Allí, al asirse a la virtud, regresan los once beneficios de la virtud. Al asirse a la concentración, regresan la concentración correcta de cinco factores, la concentración correcta de cinco conocimientos y los requisitos de la concentración. Al asirse a la sabiduría, la sabiduría y la visión correcta, regresan la visión correcta, la visión clara y todos los fenómenos del Noble Camino. Este es el modo de análisis del Ciclo (āvatta hāra).

පතිට්ඨානං කිලෙසාදිවසෙන සත්තවිධං. ආයූහනං අභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන සත්තවිධං. තථා තප්පටිපක්ඛතො අප්පතිට්ඨානං අනායූහනඤ්ච. අයමෙත්ථ ධම්මවිභත්ති. පදට්ඨානභූමිවිභත්තියො පන හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බා. අයං විභත්තිහාරො.

'Detenerse' es de siete tipos según las impurezas y demás. 'Esforzarse' es de siete tipos según las formaciones volitivas y demás. Del mismo modo, sus opuestos son 'no detenerse' y 'no esforzarse'. Esta es la clasificación de los fenómenos aquí. Sin embargo, las clasificaciones de las bases y los planos deben entenderse según el método mencionado anteriormente. Este es el modo de análisis de la Clasificación (vibhatta hāra).

පුබ්බභාගප්පටිපදං සම්මදෙව සම්පාදෙත්වා සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං කත්වා භාවනං උස්සක්කෙන්තො කිලෙසාදීනං දූරීකරණතො තෙසං වසෙන අසංසීදන්තො [Pg.57] අනිබ්බුය්හන්තො අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝං තරති. කිලෙසාදීනං වසෙන පන සංසීදන්තො නිබ්බුය්හන්තො සංසාරෙ පතිට්ඨානතො ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා ආයූහනතො ඔඝං න තරතීති අයං පරිවත්තො හාරො.

Habiendo cumplido perfectamente la práctica preliminar, habiendo unido la calma y la visión clara en pareja, progresando en el desarrollo mental, debido al alejamiento de las impurezas y demás, sin hundirse y sin ser arrastrado por ellas, uno cruza el torrente sin detenerse y sin esforzarse. Pero al hundirse y ser arrastrado por el poder de las impurezas y demás, debido al 'detenerse' en el saṃsāra y al 'esforzarse' para la producción de una existencia futura, uno no cruza el torrente. Este es el modo de análisis de la Reversión (parivatta hāra).

අප්පතිට්ඨං අසන්තිට්ඨන්තො අසංසීදන්තො අනිබ්බිසං අනවිනිබ්බිසන්ති පරියායවචනං, අනායූහං අනිබ්බුය්හන්තො අචෙතෙන්තො අපකප්පෙන්තොති පරියායවචනං, ඔඝං කිලෙසසමුද්දන්ති පරියායවචනං, අතරි අතික්කමි අච්චවායීති පරියායවචනං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි පරියායවචනං වෙදිතබ්බන්ති අයං වෙවචනො හාරො.

'Sin detenerse' tiene como sinónimos: no quedarse quieto, no hundirse, no establecerse. 'Sin esforzarse' tiene como sinónimos: no ser arrastrado, no planear mentalmente, no imaginar. 'Torrente' tiene como sinónimo: el océano de las impurezas. 'Cruzó' tiene como sinónimos: trascendió, superó. De esta manera, deben entenderse los sinónimos de las palabras restantes. Este es el modo de análisis de los Sinónimos (vevacana hāra).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨං ආයූහන්ති කිලෙසානං කිච්චකරණපඤ්ඤත්ති. පරියුට්ඨානානං විභාවනපඤ්ඤත්ති. අභිසඞ්ඛාරානං විරුහනපඤ්ඤත්ති. තණ්හාය අස්සාදපඤ්ඤත්ති. දිට්ඨියා පරිනිප්ඵන්දනපඤ්ඤත්ති. භවදිට්ඨියා භවාභිනිවෙසපඤ්ඤත්ති. විභවදිට්ඨියා විපල්ලාසපඤ්ඤත්ති. කාමසුඛානුයොගස්ස කාමෙසු අනුගිජ්ඣනපඤ්ඤත්ති. අත්තකිලමථානුයොගස්ස අත්තපරිතාපනපඤ්ඤත්ති. අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පන අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මානං අභිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති. පරිඤ්ඤෙය්‍යධම්මානං පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති. ඔඝමතරින්ති පහාතබ්බධම්මානං පහානපඤ්ඤත්ති. මග්ගස්ස භාවනාපඤ්ඤත්ති. නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්තීති අයං පඤ්ඤත්තිහාරො.

En 'sin detenerse y sin esforzarse', 'detenerse' y 'esforzarse' es la designación de la realización de las funciones de las impurezas. Es la designación de la manifestación de las obsesiones. Es la designación del crecimiento de las formaciones volitivas. Es la designación del disfrute del deseo. Es la designación de la proliferación de los puntos de vista. Es la designación del apego a la existencia mediante el punto de vista de la existencia. Es la designación de la distorsión mediante el punto de vista de la no-existencia. Es la designación de la codicia por los placeres en la entrega al placer de los sentidos. Es la designación del tormento a uno mismo en la entrega a la auto-mortificación. Pero 'sin detenerse y sin esforzarse' es la designación del conocimiento superior de los fenómenos que deben ser conocidos con conocimiento superior. 'Cruzó el torrente' es la designación del abandono de los fenómenos que deben ser abandonados. Es la designación del desarrollo del camino. Es la designación de la realización del cese. Este es el modo de análisis de la Designación (paññatti hāra).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨානායූහනග්ගහණෙන ඔඝග්ගහණෙන ච සමුදයසච්චං ගහිතං. අප්පතිට්ඨං අනායූහං අතරින්ති පන පදත්තයෙන මග්ගසච්චං ගහිතං, හෙතුගහණෙන ච හෙතුමතො ගහණං සිද්ධමෙවාති දුක්ඛනිරොධසච්චානි අත්ථතො ගහිතානෙවාති අයං සච්චෙහි ඔතරණා. තත්ථ යෙ ලොකියා පඤ්චක්ඛන්ධා, යෙසං වසෙන පතිට්ඨානායූහනසිද්ධි. යෙ ලොකුත්තරා චත්තාරො ඛන්ධා, යෙසං වසෙන ඔඝතරණසිද්ධි. අයං ඛන්ධමුඛෙන ඔතරණා. යෙ එව පඤ්චක්ඛන්ධා ද්වාදසායතනානි අට්ඨාරස ධාතුයො, තෙ චත්තාරො ඛන්ධා ද්වායතනානි ද්වෙ ධාතුයොති අයං ආයතනමුඛෙන ධාතුමුඛෙන ච ඔතරණා. තථා අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨානායූහනග්ගහණෙන කිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදීනං ගහණං. කිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදයො ඔඝා ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධා ධම්මායතනං ධම්මධාතු ච, අප්පතිට්ඨානානායූහනග්ගහණෙන ඔඝතරණවචනෙන ච සහ විපස්සනාය මග්ගො කථිතො. එවඤ්ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ධම්මායතනං ධම්මධාතු ච [Pg.58] ගහිතාති එවම්පි ඛන්ධමුඛෙන ආයතනමුඛෙන ධාතුමුඛෙන ඔතරණා. විපස්සනා චෙ අනිච්චානුපස්සනා, අනිමිත්තමුඛෙන විමොක්ඛමුඛං, දුක්ඛානුපස්සනා චෙ, අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං, අනත්තානුපස්සනා චෙ, සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛන්ති එවං විමොක්ඛමුඛෙන ඔතරණං. මග්ගෙ සෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො ධම්මායතනධම්මධාතූ අනාසවා ච එවම්පි ඛො ඛන්ධාදිමුඛෙන ඔතරණාති අයං ඔතරණො හාරො.

En 'sin detenerse y sin esforzarse', al incluir 'detenerse', 'esforzarse' y el 'torrente', se incluye la verdad del origen. Mediante las tres palabras 'sin detenerse, sin esforzarse, cruzó', se incluye la verdad del camino. Al incluir la causa, la inclusión de lo que tiene causa queda establecida; por lo tanto, las verdades del sufrimiento y del cese están incluidas según el significado. Esta es la entrada por medio de las verdades. Allí, están los cinco agregados mundanos, por medio de los cuales se produce el 'detenerse' y el 'esforzarse'. Están los cuatro agregados supramundanos, por medio de los cuales se produce el cruce del torrente. Esta es la entrada por medio de los agregados. Los mismos cinco agregados son las doce bases y los dieciocho elementos; esos cuatro agregados supramundanos son dos bases y dos elementos. Esta es la entrada por medio de las bases y los elementos. Asimismo, en 'sin detenerse y sin esforzarse', al incluir 'detenerse' y 'esforzarse', se incluyen las impurezas, las formaciones y demás. Las impurezas, las formaciones y los torrentes son el agregado de las formaciones, la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos. Mediante las palabras 'sin detenerse y sin esforzarse' y el hablar de 'cruzar el torrente', se explica el camino junto con la visión clara. Así, el agregado de las formaciones, la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos están incluidos. Así también es la entrada por medio de los agregados, bases y elementos. Si la visión clara es la contemplación de la impermanencia, es la puerta de la liberación por medio de lo sin-signos; si es la contemplación del sufrimiento, es la puerta de la liberación de lo no-deseado; si es la contemplación del no-yo, es la puerta de la liberación de la vacuidad. Esta es la entrada por medio de las puertas de la liberación. En el camino, los agregados de virtud y demás de los aprendices son la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos sin influjos. Así también es la entrada por medio de los agregados y demás. Este es el modo de análisis de la Entrada (otaraṇa hāra).

අප්පතිට්ඨන්ති ආරම්භො. අනායූහන්ති පදසුද්ධි, නො ආරම්භසුද්ධි, තථා ඔඝන්ති. අතරින්ති පන පදසුද්ධි චෙව ආරම්භසුද්ධි චාති අයං සොධනො හාරො.

'Sin detenerse' es el inicio. 'Sin esforzarse' es la clarificación de la palabra, mas no la del inicio; lo mismo ocurre con 'torrente'. 'Cruzó', sin embargo, es tanto la clarificación de la palabra como la del inicio. Este es el modo de análisis de la Clarificación (sodhana hāra).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති සාමඤ්ඤතො අධිට්ඨානං තණ්හාදිට්ඨිආදිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං සාධාරණතො පටික්ඛෙපචොදනාති කත්වා ඔඝමතරින්ති තං විකප්පෙත්වා විසෙසවචනං. ඔඝතරණඤ්හි චත්තාරො අරියමග්ගා. තත්ථ පඨමදුතියමග්ගා අවිසෙසෙන දිට්ඨොඝතරණං, තතියමග්ගො කාමොඝතරණං, අග්ගමග්ගො සෙසොඝතරණන්ති අයං අධිට්ඨානො හාරො.

"Sin establecerse y sin esforzarse" es la determinación general; habiendo hecho una exhortación de rechazo común a los actos de establecerse y esforzarse por medio del deseo y los puntos de vista erróneos, la expresión "cruzó la inundación" es la declaración específica al distinguir este estado. Pues el cruce de la inundación consiste en los cuatro nobles senderos. Allí, el primer y el segundo sendero son, sin distinción, el cruce de la inundación de los puntos de vista; el tercer sendero es el cruce de la inundación del deseo sensual; y el sendero supremo es el cruce de las inundaciones restantes. Este es el modo de la determinación (adhiṭṭhāno hāro).

කිලෙසවසෙන පතිට්ඨානස්ස අයොනිසොමනසිකාරො හෙතු. අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස කිලෙසා හෙතූ. අප්පතිට්ඨානානායූහනානං පන යථාක්කමං යොනිසොමනසිකාරපහානානි හෙතූ. සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සනා තණ්හාවසෙන යථාරහං තස්ස හෙතූ. තෙනාහ භගවා – ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො තණ්හා පවඩ්ඪතී’’ති. ඛන්ධාවිජ්ජාඵස්සසඤ්ඤාවිතක්කායොනිසොමනසිකාරපාපමිත්තපරතොඝොසා දිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානස්ස හෙතූ. තෙනාහ – පටිසම්භිදාමග්ගෙ ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්තිආදි. තණ්හාභිනන්දනා අවසෙසකිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස හෙතූ. ඉමිනා නයෙන යථාරහං තණ්හාදිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං හෙතුවිභාගො නිද්ධාරෙතබ්බො, තබ්බිපරියායෙන අප්පතිට්ඨානානායූහනානං. කිලෙසුප්පාදනෙ හි සම්මදෙව ආදීනවදස්සනං අප්පතිට්ඨානස්ස හෙතූ, අභිසඞ්ඛරණෙ ආදීනවදස්සනං අනායූහනස්ස හෙතූ, විපස්සනාය උස්සුක්කාපනං ඔඝතරණස්ස හෙතූති අයං පරික්ඛාරො හාරො.

Para el establecerse por medio de las impurezas (kilesas), la atención inapropiada es la causa. Para el esforzarse por medio de las formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), las impurezas son la causa. Sin embargo, para el no establecerse y el no esforzarse, las causas son, respectivamente, la atención apropiada y el abandono. La contemplación de la gratificación en los fenómenos que encadenan (saṃyojaniya) es la causa de ello a través del deseo, según corresponda. Por eso dijo el Exaltado: «Monjes, en quien contempla la gratificación en los fenómenos que encadenan, el deseo aumenta». Los agregados, la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención inapropiada, las malas amistades y la voz de otro son las causas de establecerse por medio de los puntos de vista. Por eso se dice en el Paṭisambhidāmagga: «Los agregados son el fundamento de los puntos de vista, la ignorancia es el fundamento de los puntos de vista», etc. El deleite en el deseo es la causa del esfuerzo por medio de las impurezas restantes y las formaciones volitivas. De esta manera, debe determinarse la distinción de las causas para establecerse y esforzarse según corresponda a través del deseo y los puntos de vista, y de manera inversa para el no establecerse y el no esforzarse. Pues, en la producción de impurezas, ver correctamente el peligro es la causa del no establecerse; en cuanto a la formación volitiva, ver el peligro es la causa del no esforzarse; y el fomento de la visión cabal es la causa de cruzar la inundación. Este es el modo de los requisitos (parikkhāro hāro).

යථාවුත්තවිභාගෙහි [Pg.59] පතිට්ඨානායූහනෙහි චතුබ්බිධස්සපි ඔඝස්ස පරිසුද්ධි. අප්පතිට්ඨානානායූහනෙහි පන සොතානං සංවරො සබ්බසො පිධානඤ්චාති චතුබ්බිධස්සපි ඔඝස්ස විසෙසතො පිධානං අප්පවත්තිකරණං. අරියමග්ගස්ස භාවනාය හි කිලෙසවසෙන පතිට්ඨානං අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනං උපච්ඡින්නං, තස්ස සබ්බෙපි ඔඝා තිණ්ණා සම්මතිණ්ණා පහීනා හොන්තීති අයං සමාරොපනො හාරො.

Mediante las distinciones mencionadas de establecerse y esforzarse, se clarifica la naturaleza de la cuádruple inundación. Pero mediante el no establecerse y el no esforzarse, se produce la restricción de las corrientes y su cierre total; así, hay un cierre específico y el cese de la actividad de la cuádruple inundación. Pues mediante el desarrollo del noble sendero, se corta el establecerse por medio de las impurezas y el esforzarse por medio de las formaciones volitivas; entonces todas las inundaciones son cruzadas, totalmente cruzadas y abandonadas. Este es el modo de la aplicación (samāropano hāro).

අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨාගහණෙන තණ්හාවිජ්ජා ගහිතා. තාසං හි වසෙන සත්තො තත්ථ තත්ථ භවෙ පතිට්ඨාති. ආයූහනග්ගහණෙන තප්පච්චයා අභිසඞ්ඛාරධම්මා ගහිතා. තත්ථ තණ්හාය විසෙසතො රූපධම්මා අධිට්ඨානං, අවිජ්ජාය අරූපධම්මා. තෙසං යථාක්කමං සමථො ච විපස්සනා ච පටිපක්ඛා, තෙ ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති පදෙහි පකාසිතා හොන්ති, තෙසු සමථස්ස චෙතොවිමුත්ති ඵලං, විපස්සනාය පඤ්ඤාවිමුත්ති. තථා හි සා ‘‘රාගවිරාගා අවිජ්ජාවිරාගා’’ති විසෙසෙත්වා වුච්චති. තත්ථ තණ්හාවිජ්ජා අභිසඞ්ඛාරො ච සමුදයසච්චං, තෙසං අධිට්ඨානභූතා රූපාරූපධම්මා දුක්ඛසච්චං, තෙසං අප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා ඔඝතරණපරියායෙන වුත්තා මග්ගසච්චං. තණ්හාගහණෙන චෙත්ථ මායා-සාඨෙය්‍යමානාතිමාන-මදප්පමාද-පාපිච්ඡතා-පාපමිත්තතා-අහිරිකානොත්තප්පාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො. අවිජ්ජාගහණෙන විපරීතමනසිකාර-කොධූපනාහ-මක්ඛපළාස-ඉස්සාමච්ඡරිය-සාරම්භ- දොවචස්සතා-භවදිට්ඨිආදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො. වුත්තවිපරියායෙන අමායාඅසාඨෙය්‍යාදිඅවිපරීතමනසිකාරාදිවසෙන. තථා සමථපක්ඛියානං සද්ධින්ද්‍රියානං විපස්සනාපක්ඛියානං අනිච්චසඤ්ඤාදීනඤ්ච වසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං නන්දියාවත්තස්ස නයස්ස භූමි.

En «sin establecerse y sin esforzarse», al mencionar «establecerse» se incluyen el deseo y la ignorancia. Pues por medio de ellos, el ser se establece en los diversos planos de existencia. Al mencionar «esforzarse» se incluyen los fenómenos de las formaciones volitivas condicionados por ellos. Allí, para el deseo, los fenómenos materiales (rūpa) son específicamente el fundamento; para la ignorancia, los fenómenos inmateriales (arūpa). Sus respectivos opuestos son la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā), los cuales son expresados por las palabras «sin establecerse y sin esforzarse cruzó la inundación». De estos, el fruto de la tranquilidad es la liberación de la mente (cetovimutti), y el de la visión cabal es la liberación por la sabiduría (paññāvimutti). Por eso se dice específicamente: «del desapego del deseo y del desapego de la ignorancia». Allí, el deseo, la ignorancia y las formaciones volitivas constituyen la verdad del origen; los fenómenos materiales e inmateriales que les sirven de fundamento son la verdad del sufrimiento; su cese es la verdad del cese; y el conocimiento del cese, expresado bajo la forma de cruzar la inundación, es la verdad del sendero. Al incluir el deseo, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través del engaño, el fraude, el orgullo, la arrogancia, la vanidad, la negligencia, los malos deseos, la mala amistad, la falta de vergüenza y de temor moral, etc. Al incluir la ignorancia, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través de la atención distorsionada, el enojo, la malicia, la hipocresía, la envidia, la tacañería, la rivalidad, la obstinación, la visión de la existencia, etc. Por lo contrario a lo dicho, mediante la falta de engaño, la falta de fraude, la atención no distorsionada, etc., así como mediante las facultades de la fe, etc., que pertenecen al lado de la tranquilidad, y la percepción de la impermanencia, etc., que pertenecen al lado de la visión cabal, debe entenderse el lado de la purificación. Este es el terreno del método del giro de la alegría (nandiyāvatta).

තථා වුත්තනයෙන ගහිතෙසු තණ්හාවිජ්ජාතප්පක්ඛියධම්මෙසු තණ්හා ලොභො, අවිජ්ජා මොහො, අවිජ්ජාය සම්පයුත්තො ලොහිතෙ සති පුබ්බො විය තණ්හාය සති සිජ්ඣමානො ආඝාතො දොසො ඉති තීහි අකුසලමූලෙහි ගහිතෙහි, තප්පටිපක්ඛතො ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්තිආදිවචනෙහි ච තීණි අකුසලමූලානි තීණි කුසලමූලානි ච සිද්ධානි එව හොන්ති. ඉධාපි ලොභො සබ්බානි සාසවකුසලමූලානි ආයූහනධම්මා ච සමුදයසච්චං, තන්නිබ්බත්තා තෙසං අධිට්ඨානගොචරභූතා ච උපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චන්තිආදිනා සච්චයොජනා යොජෙතබ්බා. ඵලං පනෙත්ථ විමොක්ඛත්තයවසෙන [Pg.60] නිද්ධාරෙතබ්බං, තීහි අකුසලමූලෙහි තිවිධදුච්චරිත-සංකිලෙසමලවිසමඅකුසලසඤ්ඤා-විතක්කාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, තථා තීහි කුසලමූලෙහි තිවිධසුචරිත-සමකුසලසඤ්ඤා-විතක්ක-සමාධි-විමොක්ඛමුඛාදිවසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං තිපුක්ඛලස්ස නයස්ස භූමි.

De la misma manera, entre los fenómenos pertenecientes al deseo y la ignorancia mencionados según el método indicado, el deseo es la codicia y la ignorancia es el engaño. Estando presente la ignorancia, cuando hay deseo, surge el odio —como pus cuando hay sangre—; así, al incluir estas tres raíces de lo perjudicial y mediante las palabras «sin establecerse», etc., como sus opuestos, las tres raíces de lo perjudicial y las tres raíces de lo beneficioso quedan establecidas. Aquí también, la codicia, todas las raíces beneficiosas asociadas con las impurezas y los fenómenos de esfuerzo son la verdad del origen; los agregados del apego que surgen de ellos y sirven de base y objeto son la verdad del sufrimiento; así debe aplicarse la unión con las verdades. El fruto aquí debe determinarse por medio del triple tipo de liberación. Mediante las tres raíces de lo perjudicial, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través de la triple conducta errónea, las impurezas, las manchas, la desigualdad, las percepciones y pensamientos perjudiciales, etc. De la misma manera, mediante las tres raíces de lo beneficioso, debe entenderse el lado de la purificación a través de la triple buena conducta, la igualdad, las percepciones y pensamientos beneficiosos, la concentración y las puertas de la liberación, etc. Este es el terreno del método de los tres picos (tipukkhalassa nayassa).

තථා වුත්තනයෙන ගහිතෙසු තණ්හාවිජ්ජාතප්පක්ඛියධම්මෙසු විසෙසතො තණ්හාදිට්ඨීනං වසෙන අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති, දුක්ඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති ච විපල්ලාසා, අවිජ්ජාදිට්ඨීනං වසෙන ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති විපල්ලාසා වෙදිතබ්බා. තෙසං පටිපක්ඛතො ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්තිආදිවචනෙහි ච ලද්ධෙහි සතිවීරියසමාධිපඤ්ඤින්ද්‍රියෙහි චත්තාරි සතිපට්ඨානානි සිද්ධානෙව හොන්ති.

De la misma manera, entre los fenómenos pertenecientes al deseo y la ignorancia mencionados según el método indicado, deben conocerse las distorsiones de lo «bello» en lo no bello y de lo «placentero» en lo sufriente, específicamente por medio del deseo y los puntos de vista; y las distorsiones de lo «permanente» en lo impermanente y del «yo» en lo que no es yo, por medio de la ignorancia y los puntos de vista. Como opuestos a ellos, mediante las facultades de atención, energía, concentración y sabiduría obtenidas de las palabras «sin establecerse», etc., los cuatro fundamentos de la atención quedan establecidos.

තත්ථ චතූහි ඉන්ද්‍රියෙහි චත්තාරො පුග්ගලා නිද්දිසිතබ්බා. කථං? දුවිධො හි තණ්හාචරිතො මුදින්ද්‍රියො තික්ඛින්ද්‍රියොති, තථා දිට්ඨිචරිතො. තෙසු පඨමො අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපරියෙසග්ගාහී සතිබලෙන යථාභූතං කායසභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං සමුග්ඝාතෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. දුතියො අසුඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති විපරියෙසග්ගාහී ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’තිආදිනා වුත්තෙන වීරියසංවරභූතෙන වීරියබලෙන පටිපක්ඛං විනොදෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං විද්ධංසෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. තතියො අනිච්චෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති අයාථාවග්ගාහී සමථබලෙන සමාහිතචිත්තො සඞ්ඛාරානං තඞ්ඛණිකභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං සමුග්ඝාතෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. චතුත්ථො සන්තති-සමූහ-කිච්චාරම්මණ-ඝනවඤ්චිතතාය ඵස්සාදිධම්මපුඤ්ජමත්තෙ අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති මිච්ඡාභිනිවෙසී චතුකොටිකසුඤ්ඤතාමනසිකාරෙන තං මිච්ඡාභිනිවෙසං විද්ධංසෙත්වා සාමඤ්ඤඵලං සච්ඡිකරොති. සුභසඤ්ඤාසුඛසඤ්ඤාදීහි චතූහි වා විපල්ලාසෙහි සමුදයසච්චං, තෙසමධිට්ඨානාරම්මණභූතා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චන්තිආදිනා සච්චයොජනා වෙදිතබ්බා. ඵලං පනෙත්ථ චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, චතූහි චෙත්ථ විපල්ලාසෙහි චතුරාසවොඝයොග-කායගන්ථ-අගති-තණ්හුප්පාදුපාදාන-සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිති-අපරිඤ්ඤාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, තථා චතූහි සතිපට්ඨානෙහි චතුබ්බිධඣාන-විහාරාධිට්ඨාන-සුඛභාගියධම්ම-අප්පමඤ්ඤාසම්මප්පධානිද්ධිපාදාදිවසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං සීහවික්කීළිතස්ස නයස්ස භූමි.

En ese contexto, se deben señalar cuatro tipos de personas mediante cuatro facultades. ¿Cómo? Aquel que es de temperamento propenso al deseo (taṇhācarito) es de dos tipos: de facultades débiles y de facultades agudas; del mismo modo, el que es de temperamento propenso a los puntos de vista (diṭṭhicarito). De estos, el primero, que percibe erróneamente lo que es impuro como 'bello' (subha), observa mediante el poder de la atención (sati) la verdadera naturaleza del cuerpo tal como es, y tras erradicar esa distorsión (vipallāsa) mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud (sammattaniyāma). El segundo, que percibe erróneamente lo que es doloroso como 'placentero' (sukha), disipa lo opuesto mediante el poder del esfuerzo, que consiste en la restricción del esfuerzo descrita como 'no tolera el pensamiento sensual surgido', y tras destruir esa distorsión mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud. El tercero, que percibe erróneamente lo que es impermanente como 'permanente' (nicca), observa la naturaleza momentánea de las formaciones (saṅkhārā) con la mente concentrada mediante el poder de la serenidad (samatha), y tras erradicar esa distorsión mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud. El cuarto, engañado por la solidez de la continuidad, del conjunto y de la función del objeto, se aferra falsamente al 'yo' (attā) en lo que no es el yo, siendo simplemente un montón de fenómenos como el contacto y otros; mediante la atención a la vacuidad en sus cuatro aspectos (catukoṭika), destruye ese apego falso y realiza el fruto de la vida ascética (sāmaññaphala). Debe entenderse la aplicación de las verdades (saccayojanā) de esta manera: la Verdad del Origen (samudayasacca) mediante las cuatro distorsiones de la percepción de lo bello, lo placentero, etc., y la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca) mediante los cinco agregados del apego que son su base y objeto. El fruto aquí son los cuatro frutos de la vida ascética; y con estas cuatro distorsiones, se debe conducir el lado de lo inhóspito (akusalapakkho) mediante los cuatro efluvios, inundaciones, vínculos, ataduras corporales, caminos erróneos, surgimientos del deseo, apegos, planos de la conciencia, la falta de comprensión plena, etc.; del mismo modo, se debe conducir el lado de la purificación (vodānapakkho) mediante los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro tipos de moradas en los Jhanas, los estados que conducen a la felicidad, las moradas sublimes, los esfuerzos correctos, las bases del poder psíquico, etc. Esta es la base del método del 'Paso del León' (sīhavikkīḷita).

ඉමෙසං [Pg.61] පන තිණ්ණං අත්ථනයානං සිද්ධියා වොහාරනයද්වයං සිද්ධමෙව හොති. තථා හි අත්ථනයානං දිසාභූතධම්මාලොචනං දිසාලොචනං, තෙසං සමානයනං අඞ්කුසොති පඤ්චපි නයා ඉධ නියුත්තාති වෙදිතබ්බා. ඉදඤ්ච සුත්තං සොළසවිධෙ සුත්තන්තපට්ඨානෙ නිබ්බෙධසෙක්ඛභාගියං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන පතිට්ඨානායූහනානි ගහිතානීති සංකිලෙසනිබ්බෙධසෙක්ඛභාගියං චාති දට්ඨබ්බං. අට්ඨවීසතිවිධෙ පන සුත්තන්තපට්ඨානෙ ලොකියලොකුත්තරං සත්තාධිට්ඨානං ඤාණඤෙය්‍යං දස්සනභාවනං සකවචනං විස්සජ්ජනීයං කුසලං අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං.

Para el éxito de estos tres métodos de significado (atthanaya), los dos métodos de expresión (vohāranaya) ya están logrados. Así, debe entenderse que los cinco métodos están aquí aplicados: la inspección de las direcciones (disālocana) es la observación de los fenómenos que constituyen las direcciones de los métodos de significado, y su integración es el gancho (aṅkuso). Este sutta, dentro del establecimiento de los Suttantas de dieciséis tipos, debe considerarse como perteneciente a la fracción de la penetración de los aprendices (nibbedhasekkhabhāgiya), pues se han tomado los términos de 'establecimiento' y 'acumulación' por vía de exclusión; por lo tanto, pertenece a la fracción de la penetración del aprendiz en lo que respecta a la corrupción. En cuanto al establecimiento de los Suttantas de veintiocho tipos, debe entenderse como mundano y supramundano, fundamentado en los seres, referente al conocimiento y lo cognoscible, a la visión y la meditación, siendo palabras propias, una respuesta a una pregunta, saludable y aprobado.

ඔඝතරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina la explicación del Oghataraṇa Sutta.

2. නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Nimokkha Sutta

2. පඨමමාගතන්ති සංවණ්ණනාවසෙන පඨමසුත්තාදීසු පඨමං ආගතපදං. උත්තානත්ථන්ති පාකටත්ථං. අපුබ්බංයෙව හි දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්ථඤ්ච පදං සංවණ්ණෙතබ්බං. නොති පුච්ඡායං නු-සද්දෙන සමානත්ථො නිපාතොති ආහ ‘‘ජානාසි නොති ජානාසි නූ’’ති. වට්ටතො නිමුච්චන්ති තෙන සත්තාති නිමොක්ඛො, මග්ගො. සො ච පමුච්චන්ති තෙනාති පමොක්ඛො, පමුච්චනන්තෙ පන අධිගන්තබ්බත්තාඵලං ‘‘පමොක්ඛො’’ති වුත්තං, යථා අරහත්තං ‘‘රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො’’ති වුත්තං. තෙති සත්තා. විවිච්චතීති විසුං අසම්මිස්සො හොති, විගච්ඡතීති අත්ථො. විවිච්චති දුක්ඛං එතස්මාති විවෙකො. දුතියවිකප්පෙ පන සකලවට්ටදුක්ඛතො සත්තා නිමුච්චන්ති එත්ථ පමුච්චන්ති විවිච්චන්ති චාති නිමොක්ඛො පමොක්ඛො විවෙකො, නිබ්බානන්ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථාති ච නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. අවධාරණත්ථො ඛො-කාරො ‘‘අස්සොසි ඛො’’තිආදීසු විය.

2. Con respecto a 'paṭhamamāgataṃ' (lo que aparece primero), es el primer término que aparece en los primeros suttas según el comentario. 'Uttānatthaṃ' significa de significado claro. Pues solo se debe comentar el término que es nuevo y de significado difícil de comprender. 'No' es una partícula con el mismo significado que 'nu' en una pregunta, por eso dice: '¿sabes? (jānāsi no) es ¿sabes acaso? (jānāsi nū)'. 'Nimokkho' es el camino (maggo), pues mediante él los seres se liberan (nimuccanti) del ciclo de existencia (vaṭṭato). Y puesto que mediante él se liberan completamente, se dice 'pamokkho'; pero el fruto que debe alcanzarse al final de la liberación se llama 'pamokkho', así como el estado de Arahant se llama 'destrucción de la pasión, destrucción del odio y destrucción de la ignorancia'. 'Te' se refiere a los seres. 'Viviccatī' significa que está separado, no mezclado; este es el sentido de 'se aleja'. 'Viveko' (reclusión) es aquello por lo cual el sufrimiento se aleja. En la segunda interpretación, 'nimokkho, pamokkho, viveko' significa el Nibbāna, donde los seres se liberan, se sueltan y se apartan de todo el sufrimiento del ciclo de existencia. 'Ettha' (aquí) debe entenderse como un caso locativo con sentido de causa o señal. La partícula 'kho' tiene un sentido enfático, como en 'assosi kho' (en verdad escuchó).

නන්දීමූලකො භවො නන්දීභවො පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන ‘‘සාකභක්ඛො පත්ථවො සාකපත්ථවො’’ති යථා. පඨමං කම්මවට්ටපධානං අත්ථං වත්වා පුන කිලෙසකම්මානං වසෙන උභයප්පධානං අත්ථං වදන්තො ‘‘නන්දියා චා’’තිආදිමාහ. පුරිමනයෙති නන්දීමූලකො කම්මභවො නන්දීභවොති එතස්මිං පක්ඛෙ. නන්දීභවෙනාති නන්දීභවපදෙන. තිවිධකම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙනාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන කායසඞ්ඛාරාදිවසෙන ච තිප්පකාරස්ස කම්මාභිසඞ්ඛාරස්ස [Pg.62] වසෙන. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො චෙතනාපධානත්තා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස. සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණෙහීති ‘‘සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණසඞ්ඛයා’’ති එවං වුත්තසඤ්ඤාවිඤ්ඤාණපදෙහි. තංසම්පයුත්තා චාති තෙන යථාවුත්තසඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙන සමං යුත්තා එව. ද්වෙ ඛන්ධාති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධා.

El devenir que tiene su raíz en el deleite es 'nandībhavo', como en el caso de 'sākapatthavo' (una medida de vegetales) que resulta de 'sākabhakkho patthavo' por la elisión del término intermedio. Después de haber explicado primero el significado que destaca el ciclo del kamma (kammavaṭṭa), explica de nuevo el significado que destaca a ambos (kamma y defilements) mediante 'nandiyā cā' (y con el deleite), etc. 'En el método anterior' se refiere a la posición en la que el devenir del kamma tiene su raíz en el deleite. 'Mediante nandībhavo' se refiere al término 'nandībhavo'. 'Mediante las tres clases de formaciones del kamma' significa mediante las formaciones de mérito, etc., y mediante las formaciones corporales, etc., en sus tres clases. Se toma el agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandha) debido a que la voluntad (cetanā) es predominante en dicho agregado. 'Mediante la percepción y la conciencia' se refiere a los términos 'saññā' y 'viññāṇā' expresados como 'con la destrucción de la percepción y la conciencia'. 'Y sus asociados' significa que están vinculados junto con el mencionado agregado de formaciones. 'Dos agregados' se refiere a los agregados de la percepción y la conciencia.

නනු එත්ථ වෙදනාක්ඛන්ධො න ගහිතොති? නො න ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘තෙහි පනා’’තිආදිමාහ. තීහි ඛන්ධෙහීති සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙහි. ගහිතාව අවිනාභාවතො. න හි වෙදනාරහිතො කොචි චිත්තුප්පාදො අත්ථි. අනුපාදිණ්ණකානන්ති කුසලාකුසලානං. න හෙත්ථ කිරියාඛන්ධානං අප්පවත්ති අධිප්පෙතා. අප්පවත්තිවසෙනාති අනුප්පත්තිධම්මතාපත්තිවසෙන. නිබ්බත්තනවසෙන කම්මකිලෙසෙහි උපාදීයතීති උපාදි, පඤ්චක්ඛන්ධා. උපාදිනො සෙසො උපාදිසෙසො, සහ උපාදිසෙසෙනාති සඋපාදිසෙසං. නිබ්බානං කථිතං සකලකම්මකිලෙසවූපසමත්ථස්ස ජොතිතත්තා. හෙට්ඨා ද්වීහි පදෙහි අනුපාදිණ්ණකක්ඛන්ධා ගහිතාති ‘‘වෙදනාන’’න්ති එත්ථ උපාදිණ්ණකග්ගහණං යුත්තන්ති ආහ ‘‘උපාදිණ්ණකවෙදනාන’’න්ති. නිරොධෙනාති තප්පටිබද්ධඡන්දරාගනිරොධවසෙන නිරුජ්ඣනෙන. උපසමෙනාති අච්චන්තූපසමෙන අප්පවත්තනෙන. එවඤ්ච කත්වා ච-සද්දග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. තෙසන්ති තස්සා වෙදනාය තංසම්පයුත්තානඤ්ච තිණ්ණං ඛන්ධානං. වත්ථාරම්මණවසෙනාති වත්ථුභූතානං ඡන්නං ආරම්මණභූතානඤ්ච සබ්බෙසම්පි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං වසෙන.

¿Acaso no se ha tomado aquí el agregado de la sensación? Mostrando que no es que no se haya tomado, dice 'tehi panā' (pero con ellos), etc. 'Mediante los tres agregados' se refiere a los agregados de la percepción, las formaciones y la conciencia. Ciertamente están tomados por su inseparable asociación (avinābhāvato). Pues no existe surgimiento de la mente que esté libre de la sensación (vedanā). 'De los no adquiridos' se refiere a los estados saludables e insaludables. Pues aquí no se pretende referir a la no-actividad de los agregados de la acción funcional (kiriya). 'Mediante la no-actividad' significa mediante el logro de la naturaleza de no volver a surgir. Lo que es adquirido por el kamma y las defilements en virtud del renacimiento se llama 'upādi' (sustrato/apego), es decir, los cinco agregados. Lo que queda del sustrato es el 'upādiseso' (residuo del sustrato); 'con el residuo del sustrato' es 'saupādisesaṃ'. El Nibbāna se menciona porque se ha iluminado el propósito de la pacificación de todo kamma y defilements. Puesto que en los dos términos anteriores se tomaron los agregados no adquiridos (anupādiṇṇaka), es apropiado tomar aquí la sensación adquirida (upādiṇṇaka), por eso dice 'de las sensaciones adquiridas'. 'Mediante el cese' significa mediante el cesar por la cesación del deseo y el apego vinculados a ello. 'Mediante la pacificación' significa mediante la absoluta pacificación de la no-actividad. Y habiendo hecho esto, se justifica el uso de la partícula 'ca' (y). 'De ellos' se refiere a esa sensación y a los tres agregados asociados a ella. 'Mediante la base y el objeto' significa mediante todos los fenómenos materiales adquiridos (upādiṇṇaka) que sirven como las seis bases y los objetos.

කස්මා පන හෙට්ඨා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධායෙව වුත්තා, රූපක්ඛන්ධො න ගහිතොති? විසෙසභාවතො. සඋපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තියඤ්හි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං විය අනුපාදිණ්ණකරූපධම්මානං අප්පවත්තියෙව නත්ථි. දුතියනයෙති නන්දියා ච භවස්ස චාති එතම්හි පක්ඛෙ. නන්දිග්ගහණෙන සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො තංසහචරණතො. උපපත්තිභවසඞ්ඛාතො රූපක්ඛන්ධොති උපාදිණ්ණකරූපධම්මමෙව වදති. තග්ගහණෙනෙව ච තන්නිමිත්තකානි උතුආහාරජානි, විඤ්ඤාණග්ගහණෙන චිත්තජානීති චතුසන්තතිරූපස්සපෙත්ථ ගහිතතා වෙදිතබ්බා. සඤ්ඤාදීහීති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණවෙදනාගහණෙහි තයො ඛන්ධා ගහිතා, තඤ්ච ඛො උපාදිණ්ණා අනුපාදිණ්ණාති විභාගං අකත්වා අවිසෙසතො. අවිසෙසෙන හි පඤ්චන්නං ඛන්ධානං අප්පවත්ති නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘එවං…පෙ… නිබ්බානං කථිතං හොතී’’ති. ‘‘නිබ්බාන’’න්ති හි ඉධ අමතමහානිබ්බානං අධිප්පෙතං. ඉමමෙව ච නයන්ති ඉදං යථාවුත්තං දුතියමෙව. චත්තාරො [Pg.63] මහානිකායෙ ධාරෙතීති චතුනිකායිකො. භණ්ඩිකනාමකො ථෙරො භණ්ඩිකත්ථෙරො. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. නිබ්බානවසෙනෙවාති පඨමනයෙ සඋපාදිසෙසනිබ්බානස්ස අනුපාදිසෙසනිබ්බානස්ස ච, දුතියෙ පන ‘‘අමතමහානිබ්බානස්සා’’ති සබ්බථාපි නිබ්බානස්සෙව වසෙන භගවා දෙසනං නිට්ඨපෙසි සමාපෙසීති.

¿Por qué, sin embargo, se mencionan abajo solo los cuatro agregados inmateriales y no se incluye el agregado de la forma? Debido a su distinción. Pues en la consecución del Nibbāna con remanente, así como no hay cese de los fenómenos materiales producidos por el kamma (upādiṇṇaka), tampoco lo hay de los fenómenos materiales no producidos por el kamma (anupādiṇṇaka). En el segundo método, en esta parte respecto a 'el deleite y el devenir'. Mediante la inclusión del deleite, se incluye el agregado de las formaciones mentales por su asociación con aquel. El llamado 'agregado de la forma en el devenir del renacimiento' se refiere únicamente a los fenómenos materiales producidos por el kamma. Con esa mención, deben entenderse incluidos aquí los fenómenos nacidos del clima y del alimento causados por aquello, y por la mención de la conciencia, los nacidos de la mente; así se incluye la forma de los cuatro orígenes. Con 'percepción, etc.', se incluyen los tres agregados (percepción, conciencia y sensación) sin hacer una distinción entre los producidos por el kamma y los no producidos por el kamma, de manera general. Pues el Nibbāna es el no-proceder de los cinco agregados sin distinción. Por eso dijo: 'Así... se dice el Nibbāna'. Pues aquí por 'Nibbāna' se refiere al Gran Nibbāna Inmortal. 'Este mismo método' se refiere al segundo método ya mencionado. El que memoriza las cuatro grandes colecciones es un 'catunikāyiko'. El anciano llamado Bhaṇḍika es 'Bhaṇḍikatthero'. 'Iti' hace referencia a la manera explicada. 'Solo por medio del Nibbāna' significa que en el primer método es por el Nibbāna con remanente y sin remanente, y en el segundo por el 'Gran Nibbāna Inmortal'; de todas las formas, el Bienaventurado concluyó y terminó la enseñanza por medio del Nibbāna.

නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Nimokkha Sutta.

3. උපනීයසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Upanīya Sutta

3. අනෙකත්ථත්තා ධාතුසද්දානං උපසග්ගවසෙන අත්ථවිසෙසවාචකො හොතීති ආහ ‘‘උපනීයතීති පරික්ඛීයති නිරුජ්ඣතී’’ති. විනස්සතීති අත්ථො. උපනීයතීති වා සරසෙනෙව ජීවිතස්ස මරණූපගමනං වුත්තන්ති ආහ – ‘‘උපගච්ඡති වා, අනුපුබ්බෙන මරණං උපෙතීති අත්ථො’’ති. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘උපනීයතී’’ති පදං අපාකටකම්මවිසෙසං වුත්තං. යථා පන ‘‘සබ්බං ආරොග්‍යං බ්‍යාධිපරියොසානං, සබ්බං යොබ්බනං ජරාපරියොසානං, සබ්බං ජීවිතං මරණපරියොසාන’’න්ති, ‘‘උපනීයති ජීවිත’’න්ති වුත්තත්තා ‘‘මරණං උපෙතී’’ති වුත්තං. කම්මකත්තුවසෙන හෙතං වුත්තං.

3. Debido a que las palabras raíz tienen múltiples significados, por medio de un prefijo se convierten en expresores de un significado específico; por eso dice: «'Upanīyati' significa que se agota, que cesa». El significado es que perece. O se dice que 'upanīyati' es el acercamiento de la vida hacia la muerte por su propio curso; por eso dice: «se aproxima, o significa que llega gradualmente a la muerte». Y ciertamente aquí con la palabra 'upanīyati' se expresa una distinción de acción no manifiesta. Sin embargo, así como «toda salud termina en enfermedad, toda juventud termina en vejez, toda vida termina en muerte», debido a que se dice «la vida es llevada» (upanīyati jīvitaṃ), se dice «se acerca a la muerte». Pues esto se dice en el sentido de la acción.

ඉදානි කම්මසාධනවසෙන අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යථා වා’’තිආදි වුත්තං. ගොපාලෙන ගොගණො නීයති යථිච්ඡිතං ඨානං. ජීවන්ති තෙන සත්තා, සහජාතධම්මා වාති ජීවිතං, තදෙව තෙසං අනුපාලනෙ ආධිපච්චසබ්භාවතො ඉන්ද්‍රියන්ති ආහ ‘‘ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රිය’’න්ති පරිත්තන්ති ඉත්තරං. තෙනාහ ‘‘ථොක’’න්ති. පබන්ධානුපච්ඡෙදස්ස පච්චයභාවො ඉධ ජීවිතස්ස මරණකිච්චන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘සරසපරිත්තතාය චා’’තිආදි. ආයූති ච පරමායු ඉධාධිප්පෙතං, තඤ්ච අජ්ජකාලවසෙන වෙදිතබ්බං.

Ahora, para mostrar el significado por medio del instrumento de la acción, se dice «yathā vā», etc. Un rebaño de vacas es llevado por el pastor al lugar deseado. Aquello por lo cual los seres viven, o los fenómenos conacientes, es la 'vida'; eso mismo es una 'facultad' debido a su soberanía en la protección de ellos, por eso dice «'vida' significa la facultad de la vida». 'Paritta' significa breve. Por eso dice «poco». Aquí, la función de la muerte para la vida se entiende como la condición para la interrupción de la continuidad; por eso dice «por su propia brevedad», etc. Y 'āyu' (longevidad) aquí se refiere a la duración máxima de la vida, y eso debe entenderse según el tiempo presente.

ඉමස්මිඤ්හි බුද්ධුප්පාදෙ අයං කථාති ජීවිතස්ස අතිඉත්තරභාවදීපනපරා අයං දෙසනා. ජීවිතින්ද්‍රියවසෙන ජීවිතක්ඛයං නියමෙන්තො ‘‘එකචිත්තප්පවත්තිමත්තොයෙවා’’ති ආහ, එකස්ස චිත්තුප්පාදස්ස පවත්තික්ඛණමත්තො එවාති අත්ථො. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා නාමා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පවත්තමානන්ති නෙමිරථීසා වත්තන්තී එකෙනෙව නෙමිප්පදෙසෙන [Pg.64] පවත්තති එකස්මිං ඛණෙති අධිප්පායො. ‘‘එකෙනෙව තිට්ඨතී’’ති එත්ථාපි එසෙව නයො. එකචිත්තක්ඛණිකන්ති එකචිත්තක්ඛණමත්තවන්තං. තස්මිං චිත්තෙති තස්මිං යස්මිං කිස්මිඤ්චි එකස්මිං චිත්තෙ. නිරුද්ධමත්තෙති නිරුද්ධභාවප්පත්තමත්තෙ. නිරුද්ධොති වුච්චතීති මතොති වුච්චති තංසමඞ්ගී සත්තො පරමත්ථතො. අවිසෙසවිදුනො පන අවිඤ්ඤායමානන්තරෙන අනුසන්ධානස්ස නිරුද්ධනං නිරොධං සල්ලක්ඛෙන්ති. යථාවුත්තමත්ථං සුත්තෙන විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තෙන තීසුපි කාලෙසු සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනං මරණං චිත්තක්ඛණවසෙනෙවාති දස්සෙති.

En esta aparición de un Buda, este discurso es una enseñanza que muestra la extrema brevedad de la vida. Definiendo el fin de la vida por medio de la facultad de la vida, dice «solo la duración de un solo pensamiento», lo que significa solo el momento de la duración de un solo surgimiento de la mente. Ahora, para aclarar ese significado con un símil, se dice «yathā nāmā», etc. Allí, 'pavattamānaṃ' significa que la llanta de un carro que gira, gira sobre un solo punto de la llanta en un solo momento. En «se apoya en uno solo», el sentido es el mismo. 'Ekacittakkhaṇikaṃ' significa que tiene la duración de un solo momento mental. «En esa mente» significa en cualquier mente individual. «Justo cuando ha cesado» significa que ha alcanzado el estado de haber cesado. Se dice que «ha cesado», es decir, se dice que el ser que posee eso está muerto en el sentido último. Pero aquellos que no conocen la distinción, perciben el cese de la continuidad a través de lo que no es percibido. Para aclarar el significado mencionado con un Sutta, se dice «yathāhā», etc. Con ello, muestra que la vida y la muerte de los seres en los tres tiempos es, en el sentido último, solo por medio del momento mental.

ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රියං. අත්තභාවොති ජීවිතවෙදනාවිඤ්ඤාණානි ඨපෙත්වා අවසිට්ඨධම්මා අධිප්පෙතා. සුඛදුක්ඛාති සුඛදුක්ඛා වෙදනා, උපෙක්ඛාපි ඉධ සුඛදුක්ඛාස්වෙව අන්තොගධා ඉට්ඨානිට්ඨභාවතො. කෙවලාති අත්තනා, නිච්චභාවෙන වා අවොමිස්සා. එකචිත්තසමායුත්තාති එකකෙන චිත්තෙන සහිතා. ලහුසො වත්තතෙ ඛණොති වුත්තනයෙන එකචිත්තක්ඛණිකතාය ලහුකො අතිඉත්තරො ජීවිතාදීනං ඛණො වත්තති.

«Vida» es la facultad de la vida. «Personalidad» (attabhāvo) se refiere a los fenómenos restantes excluyendo la vida, la sensación y la conciencia. «Felicidad y sufrimiento» son las sensaciones de placer y dolor; la ecuanimidad también está incluida aquí en la felicidad y el sufrimiento por su naturaleza deseable o indeseable. «Puros» (kevalā) significa por sí mismos, o no mezclados con la permanencia. «Asociados con un solo pensamiento» significa acompañados de una sola mente. «El momento transcurre rápidamente» significa que, por la brevedad de un solo momento de pensamiento como se ha dicho, el momento de la vida, etc., transcurre muy fugazmente.

යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්සාති චවන්තස්ස සත්තස්ස චුතිතො උද්ධං නිරුද්ධාති වත්තබ්බා යෙ ඛන්ධා. තිට්ඨමානස්ස වා ඉධාති යෙ වා ඉධ පවත්තියං තිට්ඨමානස්ස ධරන්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා නිරුද්ධා ඛන්ධා, සබ්බෙපි සදිසා තෙ සබ්බෙපි එකසදිසා ගතා අත්ථඞ්ගතා අප්පටිසන්ධියා පුන ආගන්ත්වා පටිසන්ධානාභාවෙන විගතා. යථා හි චුතිඛන්ධා න නිබ්බත්තන්ති, එවං තතො පුබ්බෙපි ඛන්ධා. තස්මා එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතන්ති අධිප්පායො.

«Los que han cesado para el que muere» significa los agregados que deben decirse que han cesado tras la muerte del ser que fallece. «O para el que permanece aquí» significa los agregados que han cesado por la disolución para el que permanece o vive en este proceso; «todos son iguales» significa que todos ellos se han ido de la misma manera, desaparecidos, por la ausencia de reconexión al no volver a surgir de nuevo. Pues así como los agregados de la muerte no renacen, así también los agregados anteriores a ella. Por lo tanto, el sentido es que la vida de los seres dura un solo momento de pensamiento.

අනිබ්බත්තෙන න ජාතොති අනුප්පන්නෙන චිත්තෙන ජාතො න හොති ‘‘අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ න ජීවති ජීවිස්සතී’’ති වත්තබ්බතො. පච්චුප්පන්නෙන වත්තමානෙන චිත්තෙන ජීවති ජීවමානො නාම හොති, න ජීවිත්ථ න ජීවිස්සති. චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකොති චුතිචිත්තස්ස විය සබ්බස්සපි තස්ස තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා අයං ලොකො පරමත්ථතො මතො නාම හොති ‘‘අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සතී’’ති වත්තබ්බතො, නිරුද්ධස්ස අප්පටිසන්ධිකත්තා. එවං සන්තෙපි පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා, යායං තං තං පවත්තං චිත්තං උපාදාය ‘‘තිස්සො ජීවති, ඵුස්සො ජීවතී’’ති වචනප්පවත්තියා [Pg.65] විසයභූතා සන්තානපඤ්ඤත්ති, සා එත්ථ පරමත්ථියා පරමත්ථභූතා. තථා හි වුත්තං ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති (සං. නි. 1.76).

«No nacido por lo que no se ha producido» significa que no se nace por una consciencia que no ha surgido, ya que se debe decir: «en un momento futuro de consciencia, uno no ha vivido, no vive, ni vivirá». Se dice que uno vive por la consciencia presente y actual; mientras vive, no ha vivido [en ese momento] ni vivirá [en ese momento]. «El mundo está muerto por la ruptura de la consciencia» significa que, al igual que la consciencia de muerte, debido a la ruptura de cada consciencia respectiva, este mundo, en sentido último, se denomina «muerto», pues se debe decir: «en un momento pasado de consciencia, uno ha vivido, no vive, ni vivirá», debido a que lo que ha cesado no tiene reconexión. Aunque esto sea así, existe la designación conceptual por encima de la realidad última, mediante la cual, basándose en tal o cual consciencia que fluye, se produce el uso del lenguaje: «Tissa vive, Phussa vive»; esta es la designación de continuidad (santānapaññatti) que es el objeto [del lenguaje], la cual se toma aquí como la realidad última. Pues así se ha dicho: «El nombre y el linaje no envejecen» (SN 1.76).

න සන්ති තාණාති ජරං උපගතස්ස තතො තංනිමිත්තං යං වා පාපකාරිනො පාපකම්මානං උපට්ඨානවසෙන පුඤ්ඤකාරිනො පියවිප්පයොගවසෙන චිත්තදුක්ඛං උභයෙසම්පි බන්ධනච්ඡෙදනාදිවසෙන විතුජ්ජමානං අනප්පකං සරීරදුක්ඛං සම්මොහප්පත්ති ච හොති, තතො තායන්තා න සන්ති. තෙනාහ – ‘‘තාණං ලෙණං සරණං භවිතුං සමත්ථා නාම කෙචි නත්ථී’’ති. භායති එතස්මාති භයං, භයනිමිත්තන්ති ආහ ‘‘භයවත්ථූ’’ති. තග්ගහණෙන ච චිත්තුත්‍රාසලක්ඛණං භයං ගහිතමෙව, සති නිමිත්තෙ නෙමිත්තං සන්තමෙවාති. පුබ්බචෙතනන්ති එකාවජ්ජනවීථියං නානාවජ්ජනවීථියං සම්පවත්තං උපචාරජ්ඣානචෙතනං. අපරචෙතනන්ති වසීභාවාපාදනවසෙන පරතො සමාපජ්ජනවසෙන ච පවත්තං සමාපත්තිචෙතනං. මුඤ්චචෙතනන්ති වික්ඛම්භනවසෙන පවත්තං පඨමප්පනාචෙතනං. කුසලජ්ඣානස්ස විපාකජ්ඣානෙව ලබ්භමානං සුඛං ඣානසුඛං. ඉට්ඨපරියායො චෙත්ථ සුඛ-සද්දො. ඣානෙ අපෙක්ඛා ඣානනිකන්ති. ඣානස්ස අස්සාදවසෙන පවත්තො ලොභො ඣානස්සාදො. යෙන තෙ තෙ බ්‍රහ්මානො ඣානතො වුට්ඨාය ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ති වාචං නිච්ඡාරෙසුන්ති. යථා දෙවා සුඛබහුලා තිහෙතුපටිසන්ධිකාවාති පටිපජ්ජන්තා ඣානං අධිගන්තුං භබ්බා, න ඉතරෙති ‘‘කාමාවචරදෙවෙසූ’’ති වුත්තං. කාමාවචරා ච උපරිදෙවා ච කාමාවචරදෙවාති එකදෙසසරූපෙකසෙසො දට්ඨබ්බො. තෙන මනුස්සානම්පි එකච්චානං සබ්බෙසම්පි වා සඞ්ගහො සිද්ධො හොති පත්ථනාපරිකප්පනාය විසයභාවතො. තෙනාහ ‘‘අහො වතිමෙ ච…පෙ… තිට්ඨෙය්‍යු’’න්ති. ථුල්ලානි ඵුසිතානි විප්ඵුරානි එත්ථාති ථුල්ලඵුසිතකො, කාලො, දෙසො වා. තස්මිං ථුල්ලඵුසිතකෙ.

«No hay protecciones» significa que para aquel que ha llegado a la vejez, a partir de ella y por esa causa, existe el sufrimiento mental —ya sea para el malhechor por la aparición de sus malas acciones, o para el hacedor de méritos por la separación de lo amado— y para ambos, un considerable sufrimiento físico que atormenta mediante ataduras, mutilaciones, etc., y se produce la confusión; por lo tanto, no hay quienes protejan de eso. Por ello se dice: «No hay nadie capaz de ser protección, guarida o refugio». «Temor» es aquello por lo cual se teme; respecto a «causa de temor», se refiere al objeto del temor. Al mencionar esto, queda incluido el temor con la característica de terror mental, pues habiendo una causa, el efecto del temor está presente. «Volición previa» es la volición del acceso al jhāna que ocurre en un proceso de advertencia única o en diversos procesos de advertencia. «Volición posterior» es la volición de la obtención (samāpatti) que ocurre después, por medio del dominio (vasībhāva) y de la entrada en el estado. «Volición de liberación» es la volición de la primera absorción que ocurre mediante la supresión [de los obstáculos]. La felicidad del jhāna es la felicidad que se obtiene solo en el jhāna resultante de un jhāna meritorio. Aquí, la palabra «felicidad» (sukha) se emplea en sentido de lo deseable. «Apego al jhāna» es el anhelo por el jhāna. «Deleite en el jhāna» es la codicia que surge por el disfrute del jhāna, por la cual esos diversos Brahmas, al salir del jhāna, emitían las palabras: «¡Oh, qué felicidad! ¡Oh, qué felicidad!». Se dice: «Entre los devas de la esfera de los sentidos», refiriéndose a que así como los devas tienen abundancia de felicidad y poseen una reconexión con tres raíces (tihetu), son capaces de alcanzar el jhāna al practicar, no así otros. Debe entenderse que «devas de la esfera de los sentidos» es un término que incluye tanto a los de la esfera de los sentidos como a los devas superiores. Con esto se establece la inclusión de algunos o de todos los seres humanos en la esfera de la aspiración y la imaginación. Por eso se dice: «¡Oh, ojalá estos... hasta... permanecieran!». «Lluvia de gruesas gotas» (thullaphusitako) se refiere al tiempo o al lugar donde caen gotas gruesas y vibrantes. En ese [tiempo o lugar] de gruesas gotas.

‘‘පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති වුත්තත්තා ‘‘අනිය්‍යානිකං වට්ටකථං කථෙතී’’ති වුත්තං. ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො, කිලෙසෙහි ආමසිතබ්බතො ආමිසඤ්චාති ලොකාමිසං. නිප්පරියායාමිසං පන ලොකෙ ආමිසන්තිපි ලොකාමිසං. පරියායෙති සභාවතො පරිවත්තෙත්වා ඤාපෙති එතෙනාති පරියායො, ලෙසො, කාරණං වාති ආහ ‘‘නිප්පරියායෙන චත්තාරො පච්චයා’’ති, වට්ටස්ස එකන්තතො බාලලොකෙහෙව [Pg.66] ආමසිතබ්බභාවතො පරියායාමිසතා වුත්තා. ඉධ පරි..පෙ… අධිප්පෙතං විවට්ටපටියොගිනො ඉච්ඡිතත්තා. චතුපච්චයාපෙක්ඛඤ්හි පහානං. එකච්චස්ස සකලවට්ටාපෙක්ඛප්පහානස්සපි පච්චයො හොතීති ‘‘වට්ටතියෙවා’’ති සාසඞ්කං වදති. වූපසමති එත්ථ සකලවට්ටදුක්ඛන්ති සන්ති, අසඞ්ඛතධාතූති ආහ ‘‘නිබ්බානසඞ්ඛාත’’න්ති.

Debido a que se ha dicho «deben realizarse méritos que traen felicidad», se dice «habla una conversación sobre el ciclo (vaṭṭa) que no conduce a la liberación». «Mundo» en el sentido de disgregación y destrucción, y «cebo» (āmisa) por ser algo que debe ser asido por las impurezas, de ahí «cebo del mundo» (lokāmisa). Pero en sentido directo (nippariyāya), los requisitos en el mundo también son el cebo del mundo. «En un sentido figurado» (pariyāye) significa que se comunica habiendo cambiado la naturaleza original; por ello se refiere a un pretexto o causa, diciendo: «en sentido directo son los cuatro requisitos», puesto que la naturaleza de ser asido por los necios en el mundo pertenece enteramente al ciclo, se dice que es cebo en sentido figurado. Aquí... [etc.]... se pretende esto debido al deseo de lo opuesto a la cesación del ciclo (vivaṭṭa). Ciertamente, el abandono depende de los cuatro requisitos. Para algunos, incluso el abandono de todo el ciclo depende de ello, por lo que se dice con precaución: «ciertamente pertenece al ciclo». «Se pacifica» allí todo el sufrimiento del ciclo, por eso es la paz; se refiere al elemento incondicionado, diciendo: «denominado Nibbāna».

උපනීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario al Upanīya Sutta.

4. අච්චෙන්තිසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Accenti Sutta

4. කාලයන්ති ඛෙපෙන්තීති කාලා. පුරෙභත්තාදයො හි කාලා ධම්මප්පවත්තිමත්තතාය පරමත්ථතො අවිජ්ජමානාපි ලොකසඞ්කෙතමත්තසිද්ධා තස්සායෙව ධම්මප්පවත්තියා ගතගතාය අනිවත්තනතො තං තං ධම්මප්පවත්තිං ඛෙපෙන්තා විනාසයන්තා විය සයඤ්ච තාහි සද්ධිං අච්චෙන්තා විය හොන්ති. තෙනාහ – ‘‘කාලො ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා’’ති (ජා. 1.2.190). ‘‘තරයන්ති රත්තියො’’ති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො’’ති වුච්චමානත්තා පුග්ගලං මරණූපගමනාය තරයන්තීති අත්ථො වුත්තො. වයොගුණාති එත්ථ කොට්ඨාසා ගුණා. තිත්ථියානං හි චරිමචිත්තෙන සකලචිත්තෙ වයසමූහෙ වයසමඤ්ඤාති ආහ – ‘‘පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවයානං ගුණා, රාසයොති අත්ථො’’ති. ආනිසංසට්ඨො ගුණට්ඨො ‘‘වාකචිරං නිවාසෙසිං, ද්වාදසගුණමුපාගත’’න්තිආදීසු (බු. වං. 2.30) විය. ‘‘තන්දිගුණාහං කරිස්සාමි, දිගුණං දිගුණං වද්ධෙය්‍යා’’ති ච එවමාදීසු පන තබ්භාවවුත්තිඅත්ථො ගුණට්ඨො.

4. «Los tiempos» (kālā) se llaman así porque consumen o agotan. En efecto, los tiempos como el de antes del almuerzo, etc., aunque en sentido último no existen por ser meramente el fluir de los fenómenos y se establecen solo por convención mundana, debido a que ese fluir de fenómenos una vez pasado no regresa, parecen agotar y destruir dicho fluir, y ellos mismos parecen pasar junto con estos. Por ello se dice: «El tiempo devora a los seres, a todos junto con él mismo» (Ja. 1.2.190). En «las noches transcurren», el significado debe entenderse por el mismo método ya mencionado. Puesto que se dice «viendo este peligro en la muerte», el significado es que hacen transcurrir a la persona hacia la llegada de la muerte. «Etapas de la vida» (vayoguṇā) se refiere aquí a las partes o factores. Según los sectarios, con la última consciencia, en todo el conjunto de consciencias, hay una noción de edad; por eso dice: «los factores de las etapas primera, media y última; el significado es

‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි නාමානි, සගුණෙන මහෙසිනො;

ගුණෙන නාමමුද්ධෙය්‍යං, අපි නාම සහස්සතො’’ති. (ධ. ස. අට්ඨ. 1313;

උදා. 53;

පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.76) –

«Innumerables son los nombres del Gran Sabio según sus cualidades; se le debería asignar un nombre según su cualidad, incluso entre miles de nombres».

ආදීසු පසංසට්ඨො ගුණට්ඨො දට්ඨබ්බො. ‘‘වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති එත්ථ අත්ථො ‘‘අච්චෙන්ති කාලා’’ති එත්ථ වුත්තනයො එව. පඨමමජ්ඣිමවයාති පඨමග්ගහණඤ්චෙත්ථ වයස්ස ගතස්ස අපුනරාවත්තිදස්සනත්ථං කතං. තෙනෙවාහ – ‘‘මරණක්ඛණෙ පන තයොපි වයා ජහන්තෙවා’’ති.

En los inicios, debe verse como dotado de alabanza y dotado de cualidades. 'Las etapas de la vida se abandonan gradualmente': aquí el significado es el mismo que en 'los tiempos transcurren'. 'Primera y mediana edad': la mención de la primera [etapa] aquí se hace para mostrar que el tiempo transcurrido no regresa. Por eso se dice: 'Pero en el momento de la muerte, se abandonan las tres etapas de la vida'.

එත්ථ [Pg.67] ච පාළියං ‘‘අච්චෙන්ති කාලා’’ති සාමඤ්ඤතො කාලස්ස අපගමනං දස්සිතං, පුන තං විසෙසතොපි දස්සෙතුං ඉතරද්වයං වුත්තං. අට්ඨකථායං පන මුදින්ද්‍රියස්ස වසෙන ‘‘වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති වුත්තං, මජ්ඣිමින්ද්‍රියස්ස වසෙන ‘‘තරයන්ති රත්තියො’’ති වුත්තන්ති අධිප්පායෙන ‘‘කාලාති පුරෙභත්තාදයො කාලා’’ති වුත්තං. තස්මා තත්ථ ආදි-සද්දෙන පච්ඡාභත්තපඨමයාම-මුහුත්තකාලාදි-කාලකොට්ඨාසො එව අණුපභෙදො කාලවිභාගො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. සෙසන්ති ඉධ ද්වීසු ගාථාසු පච්ඡිමද්ධො. සො හි ඉධ අත්ථතො අධිගතත්තා අනන්තරසුත්තෙ ච වුත්තත්තා අතිදිසිතො.

Y aquí en el texto canónico (Pāli), con «pasan los tiempos» (accenti kālā), se muestra el transcurso del tiempo de manera general; para mostrarlo además de manera específica, se mencionan los otros dos. En el Comentario, por el contrario, en relación con quien tiene facultades débiles, se dice: «las etapas de la vida se abandonan sucesivamente»; en relación con quien tiene facultades medias, se dice: «pasan las noches» (tarayanti rattiyo), con la intención de decir: «los tiempos como antes de la comida, etc.». Por lo tanto, allí, mediante la palabra «etcétera» (ādi-sadda), debe entenderse que se han tomado las divisiones del tiempo como el periodo después de la comida, la primera vigilia, el momento (muhutta), etc., como una subdivisión minuciosa del tiempo. «El resto» (sesa) se refiere aquí a la segunda mitad de los dos versos. Pues esto, por haber sido comprendido según su significado aquí y por haber sido dicho en el sutta inmediatamente posterior, se da por referido.

අච්චෙන්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Accenti Sutta ha terminado.

5. කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Katichinda Sutta.

5. ඡින්දන්තොති සමුච්ඡින්දන්තො. කති ඡින්දෙය්‍යාති කිත්තකෙ පාපධම්මෙ සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, අනුප්පත්තිධම්මතං පාපෙය්‍ය. සෙසපදෙසුපීති සෙසෙසුපි ද්වීසු පදෙසු. ජහන්තො කති ජහෙය්‍ය, භාවෙන්තො කති උත්තරි භාවෙය්‍යාති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති. චතුත්ථපදස්ස පන අත්ථො සරූපෙනෙව දස්සිතො. අත්ථතො එකන්ති භාවත්ථතො එකං. යදි එවං කිමත්ථං පරියායන්තරං ගහිතන්ති ආහ ‘‘ගාථාබන්ධස්ස පනා’’තිආදි. අත්ථතො එත්ථ පුනරුත්ති අත්ථෙවාති ආහ ‘‘සද්දපුනරුත්තිං වජ්ජයන්තී’’ති. සඞ්ගං අතික්කමයතීති සඞ්ගාතිගොති ආහ ‘‘අයමෙවත්ථො’’ති.

5. «Cortando» (chindanto) significa cortando completamente. «¿Cuántos debería cortar?» (kati chindeyya) significa cuántos estados perjudiciales debería cortar completamente, o alcanzar el estado de no surgimiento. «También en las palabras restantes» (sesapadesupīti) significa en las otras dos palabras. «¿Cuántos debería abandonar al abandonar? ¿Cuántos más debería desarrollar al desarrollar?» —este significado se indica por referencia con «este es el método» (eseva nayo). Pero el significado de la cuarta línea se muestra en su propia forma. «Uno en significado» (atthato ekaṃ) significa uno en términos de su esencia (bhāvatthato). Si es así, ¿por qué se utiliza otro sinónimo? Dice: «Pero por causa de la composición del verso» (gāthābandhassa panā), etc. Dice: «En significado hay aquí ciertamente una repetición» (atthato ettha punarutti atthevāti), «evitando la repetición de palabras» (saddapunaruttiṃ vajjayantī). «El que cruza el apego» (saṅgaṃ atikkamayatīti) significa «el que ha trascendido el apego» (saṅgātigo), por lo que dice: «este mismo es el significado» (ayamevattho).

ඔරං වුච්චති කාමධාතු, පටිසන්ධියා පච්චයභාවෙන තඤ්ච භජන්තීති ඔරම්භාගියානි. තත්ථ ච කම්මං තබ්බිපාකං සත්තෙ දුක්ඛං, කම්මුනා විපාකං, සත්තෙන දුක්ඛං සංයොජෙන්තීති සංයොජනානි, සක්කායදිට්ඨි-විචිකිච්ඡා-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාග-පටිඝා. උද්ධං වුච්චති චතස්සො අරූපධාතුයො, වුත්තනයෙන තං භජන්තීති උද්ධම්භාගියානි, සංයොජනානි රූපාරූපරාගමානුද්ධච්චාවිජ්ජා. ආරොපිතවචනානුරූපෙනෙව එවමාහාති ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ’’ති එවං කථෙසි තස්සා දෙවතාය සුඛග්ගහණත්ථං. න කෙවලං තාය දෙවතාය වුත්තවචනානුරූපතො එව, අථ ඛො තෙසු සංයොජනෙසු [Pg.68] වත්තබ්බාකාරතොපීති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තෙන ඔරම්භාගියසංයොජනානි නාම ගරූනි දුච්ඡෙදානි ගාළ්හබන්ධනභාවතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ’’ති වුත්තං.

Se llama «este lado» (oraṃ) al reino del deseo (kāmadhātu); puesto que se asocian con él por ser la condición para el renacimiento, se denominan «grilletes de la parte inferior» (orambhāgiyāni). Y allí, el kamma y su maduración vinculan a los seres con el sufrimiento; por el kamma, por la maduración y por el ser, el sufrimiento se encadena; por eso son «grilletes» (saṃyojanāni): la visión de la propia personalidad (sakkāyadiṭṭhi), la duda (vicikicchā), el aferramiento a ritos y ceremonias (sīlabbataparāmāsa), el deseo sensorial (kāmarāga) y la aversión (paṭigha). Se llama «arriba» (uddhaṃ) a los cuatro reinos inmateriales (arūpadhātuyo); puesto que se asocian con ello por el método mencionado, se denominan «grilletes de la parte superior» (uddhambhāgiyāni); los grilletes son: el deseo por la forma y por lo inmaterial (rūpārūparāga), el orgullo (māna), la agitación (uddhacca) y la ignorancia (avijjā). En conformidad con las palabras planteadas, así dijo: «que corte cinco, que abandone cinco» (pañca chinde pañca jahe); así habló para la fácil comprensión de aquella deidad. No solo por la conformidad con las palabras dichas por aquella deidad, sino también para mostrar el modo en que se debe hablar de esos grilletes, se dice: «o bien» (atha vā), etc. Por ello, los llamados grilletes de la parte inferior son pesados y difíciles de cortar por su naturaleza de ataduras firmes; por lo tanto, refiriéndose a ellos, se dijo «que corte cinco».

උද්ධම්භාගියසංයොජනානි පන ලහූනි සුච්ඡෙදානි හෙට්ඨා පවත්තිතානුක්කමෙන භාවනානයෙන පහාතබ්බතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ජහෙ’’ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘පාදෙසු බද්ධපාසසකුණො වියා’’තිආදි. විසෙසන්ති භාවනානං විසෙසං විපස්සනාභාවනං භාවෙන්තො උප්පාදෙන්තො විපච්චෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො ච. සංසාරපඞ්කෙ සඤ්ජනට්ඨෙන රාගො එව සඞ්ගො ‘‘රාගසඞ්ගො’’. එස නයො සෙසෙසුපි. යස්මා එත්ථ රාග-මොහ-දිට්ඨි-තබ්භාගියසක්කායදිට්ඨි-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාගාවිජ්ජා අත්ථතො ඔඝා එව, ඉතරෙ තදෙකට්ඨා, තස්මා භගවා සංයොජනප්පහානසඞ්ගාතික්කමෙහි ඔඝතරණං කථෙසි. ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි ‘‘භාවයෙ’’ති පුබ්බභාගාය මග්ගභාවනාය අධිප්පෙතත්තා.

Los grilletes de la parte superior, por el contrario, son ligeros y fáciles de cortar, porque deben abandonarse mediante el método del desarrollo en la secuencia que procede desde abajo; por lo tanto, refiriéndose a ellos, se dijo: «que abandone cinco» (pañca jahe). Por eso dijo: «como un pájaro con una trampa atada a sus patas», etc. «Excelencia» (visesaṃ) significa desarrollando la excelencia de los desarrollos, el desarrollo de la visión cabal (vipassanābhāvanaṃ), produciéndolo, madurándolo y aumentándolo. El apego (rāga) mismo es un «vínculo» (saṅgo) en el sentido de quedar atrapado en el fango del saṃsāra: «el vínculo del apego» (rāgasaṅgo). Este método se aplica también a los demás. Dado que aquí el apego, la confusión, la visión errónea y lo que pertenece a su misma categoría —la visión de la propia personalidad, el aferramiento a ritos y ceremonias, el deseo sensorial y la ignorancia— son en esencia «inundaciones» (ogha), y los demás tienen la misma naturaleza, por eso el Bienaventurado habló del cruce de la inundación mediante el abandono de los grilletes y la superación de los vínculos. Se han mencionado estados mundanos y supramundanos porque con «que desarrolle» (bhāvaye) se tiene la intención del desarrollo del camino en su etapa preliminar.

කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Katichinda Sutta ha terminado.

6. ජාගරසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Jāgara Sutta.

6. ජාගරතන්ති අනාදරෙ සාමිවචනං. තෙනාහ ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු ජාගරන්තෙසූ’’ති. ‘‘විස්සජ්ජනගාථායං පනා’’ති ඉමස්ස පදස්ස ‘‘අයමත්ථො වෙදිතබ්බො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. පුච්ඡාගාථාය පන අත්ථො ඉමිනාව නයෙන විඤ්ඤායතීති අධිප්පායො. පඤ්ච ජාගරතං සුත්තාති එත්ථ ‘‘සුත්තා’’ති පදං අපෙක්ඛිත්වා පඤ්චාති පච්චත්තවචනං ‘‘ජාගරත’’න්ති පදං අපෙක්ඛිත්වා සාමිවසෙන පරිණාමෙතබ්බං ‘‘පඤ්චන්නං ජාගරත’’න්ති. තෙනාහ – ‘‘පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු ජාගරන්තෙසූ’’ති, ජාගරන්තෙසු බද්ධාභාවෙන සකිච්චප්පසුතතාය සකිච්චසමත්ථතාය චාති අත්ථො. සොත්තංව සුත්තා පමාදනිද්දාභාවතො. තමෙව සුත්තභාවං පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය දස්සෙතුං ‘‘කස්මා’’තිආදි වුත්තං. පමජ්ජති, පමාදො වා එතස්ස අත්ථීති පමාදො, තස්ස භාවො පමාදතා, තාය, පමත්තභාවෙනාති අත්ථො.

6. «De los que están despiertos» (jāgarataṃ) es un caso genitivo de falta de consideración. Por eso dijo: «mientras las facultades están despiertas». «Pero en el verso de la respuesta» (vissajjanagāthāyaṃ pana): esta palabra se conecta con «debe entenderse este significado». El significado del verso de la pregunta se comprende por este mismo método. En «cinco están dormidos mientras están despiertos» (pañca jāgarataṃ suttā), aquí, en relación con la palabra «dormidos» (suttā), el término «cinco» (pañca) en caso nominativo debe transformarse, en relación con la palabra «de los que están despiertos» (jāgarataṃ), en el sentido del genitivo «de los cinco» (pañcannaṃ). Por eso dijo: «mientras las cinco facultades están despiertas», en el sentido de que, por no estar atadas, están dedicadas a su propia función y son capaces en su propia función. Son como si estuvieran dormidos (suttaṃva) por la ausencia de negligencia y de sueño (niddā). Para mostrar ese estado de estar dormido mediante una enseñanza basada en personas (puggalādhiṭṭhānā), se dijo «por qué» (kasmā), etc. Alguien es negligente (pamajjati), o tiene negligencia (pamādo), por lo tanto es «negligente» (pamādo); su estado es la «negligencia» (pamādatā); a través de ella, es decir, por el estado de ser negligente.

එවං [Pg.69] ගාථාය පඨමස්ස පාදස්ස අත්ථං වත්වා දුතියස්ස වත්තුං ‘‘එවං සුත්තෙසූ’’තිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. යස්මා අප්පහීනසුපනකිරියාවසෙන සනීවරණස්ස පුග්ගලස්ස අනුප්පන්නරාගරජාදයො උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා පවඩ්ඪන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘නීවරණෙහෙව කිලෙසරජං ආදියතී’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘පුරිමා’’තිආදි. පුරිමානං පච්ඡිමානං අපරාපරුප්පත්තියා පච්චයභාවො හෙත්ථ ආදියනං. පඤ්චහි ඉන්ද්‍රියෙහි පරිසුජ්ඣතීති මග්ගපරියාපන්නෙහි සද්ධාදීහි පඤ්චහි ඉන්ද්‍රියෙහි සකලසංකිලෙසතො විසුජ්ඣති. පඤ්ඤින්ද්‍රියමෙව හි අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියාදීනි, ඉතරානි ච අන්වයානීති.

Habiendo expresado así el significado de la primera línea del verso, para expresar el de la segunda se dijo: «así, mientras están dormidos» (evaṃ suttesu), etc. Su significado debe entenderse por el método mencionado. Puesto que en la persona que posee obstáculos (nīvaraṇa), debido al acto de dormir con obstáculos no abandonados, el polvo del apego, etc., que no ha surgido, surge, y lo ya surgido aumenta, por eso se dijo: «el polvo de las impurezas se toma por medio de los mismos obstáculos». Por eso mismo dijo: «los anteriores», etc. El «tomar» aquí es el ser la condición para el surgimiento sucesivo de los anteriores y los posteriores. «Se purifica mediante las cinco facultades» (pañcahi indriyehi parisujjhatīti) significa que se purifica de toda impureza mediante las cinco facultades incluidas en el camino, como la fe (saddhā), etc. Pues la facultad de la sabiduría (paññindriya) es en sí misma la facultad de «conoceré lo desconocido» (anaññātaññassāmītindriya), etc., y las otras son sus acompañantes.

ජාගරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Jāgara Sutta ha terminado.

7. අප්පටිවිදිතසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Appaṭividita Sutta.

7. පවත්තිනිවත්තිතදුභයහෙතුවිභාගස්ස ධම්මස්සපි චතුසච්චන්තොගධත්තා ආහ ‘‘ධම්මාති චතුසච්චධම්මා’’ති. චත්තාරිපි හි අරියසච්චානි චතුසච්චන්තොගධානි. අප්පටිවිද්ධාති පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන අනභිසමිතා. දිට්ඨිගතවාදෙසූති දිට්ඨිගතසඤ්ඤිතෙසු වාදෙසු. දිට්ඨිගතෙහි තෙ පවත්තිතා. ඉතො පරෙසන්ති ඉතො සාසනිකෙහි පරෙසං අඤ්ඤෙසං. ධම්මතායාති සභාවෙන, සයමෙවාති අත්ථො. ගච්ඡන්තීති පවත්තන්ති දිට්ඨිවාදං පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති. පරෙනාති දිට්ඨිගතිකෙන. නීයන්තීති දිට්ඨිවාදසඞ්ගණ්හනෙ උය්‍යොජීයන්ති. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. පබුජ්ඣිතුන්ති පමාදනිද්දාය පටිබුජ්ඣිතුං. පටිපදා යථාදෙසිතස්ස ධම්මස්ස කථිතතාය, පටිබුජ්ඣිතුං යොනිසො පවත්තියමානත්තා භද්දිකා.

7. Debido a que el Dhamma, que se divide en los dos aspectos de la causa del surgimiento y de la cesación, está incluido en las cuatro verdades, se dice: ‘dhammā significa las cuatro nobles verdades’. En efecto, incluso las cuatro verdades están contenidas en las cuatro verdades. ‘No penetradas’ significa no comprendidas mediante la penetración del conocimiento pleno (pariññābhisamaya), etc. ‘En las doctrinas de los puntos de vista’ significa en las doctrinas denominadas como puntos de vista especulativos. Estas son promovidas por aquellos que sostienen puntos de vista. ‘De aquellos ajenos a esto’ significa de otros ajenos a los seguidores de esta enseñanza. ‘Por naturaleza’ (dhammatāya) significa por su propia esencia; el sentido es ‘por sí mismos’. ‘Van’ significa que proceden y permanecen sosteniendo una doctrina de puntos de vista. ‘Por otro’ significa por alguien que posee puntos de vista especulativos. ‘Son conducidos’ significa que son instigados a aferrarse a doctrinas de puntos de vista. Por eso dice: ‘allí’, etc. ‘Para despertar’ significa para despertar del sueño de la negligencia. La práctica es ‘afortunada’ por haber sido expuesta según el Dhamma tal como fue enseñado, y por ser practicada con atención sabia para despertar.

හෙතුනාති ඤායෙන. කාරණෙනාති චතුසච්චානං සම්බොධයුත්තියා. හත්ථතලෙ ආමලකං විය සබ්බං ඤෙය්‍යං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤූ, තෙනෙව සබ්බඤ්ඤුතාභිසම්බොධෙන බුද්ධොති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො. පච්චෙකං පරෙහි අසාධාරණතාය විසුං සයම්භුඤාණෙන සච්චානි බුද්ධවාති පච්චෙකබුද්ධො. පරොපදෙසෙන චතුසච්චං බුජ්ඣතීති චතුසච්චබුද්ධො. තථා හි සො සයම්භුතාය අභාවතො කෙවලං චතුසච්චබුද්ධොති වුච්චති. සුතෙන සුතමයඤාණෙන ඛන්ධාදිභෙදං ඤෙය්‍යං බුද්ධවාති සුතබුද්ධො. සබ්බඤ්ඤුබුද්ධපච්චෙකබුද්ධෙ [Pg.70] ඨපෙත්වා අවසෙසා අග්ගසාවකමහාසාවකාපි පකතිසාවකාපි වීතරාගා අවසෙසා ඛීණාසවා. තයොපි පුරිමා වට්ටන්ති සම්බුද්ධාතිආදිවචනතො. සන්නිවසති එතෙනාති සන්නිවාසො, චරිතං. ලොකස්ස සන්නිවාසො ලොකසන්නිවාසො, තස්මිං. කායදුච්චරිතාදිභෙදෙ විසමෙ. සතිසම්මොසෙන විසමෙ වා සත්තනිකායෙ. සො හි විසමයොගතො විසමො. රාගවිසමාදිකෙ විසමෙ වා කිලෙසජාතෙ. තං විසමං පහාය තං විසමං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සමං සදිසං යුත්තරූපං, පුරිමකෙහි වා සම්බුද්ධෙහි සමං සදිසං චරන්ති වත්තන්ති.

‘Por la razón’ (hetunā) significa por el método. ‘Por la causa’ significa por la adecuación del despertar a las cuatro verdades. Aquel que conoce todo lo que debe conocerse como un fruto de amalaka en la palma de la mano es ‘omnisciente’ (sabbaññū); por ese mismo despertar a la omnisciencia es un ‘Buda Omnisciente’ (sabbaññubuddho). Aquel que ha despertado a las verdades por sí mismo con un conocimiento espontáneo, de manera individual y no compartida con otros, es un ‘Buda Solitario’ (paccekabuddho). Aquel que despierta a las cuatro verdades por la instrucción de otro es un ‘Buda de las Cuatro Verdades’ (catusaccabuddho). En efecto, a este se le llama simplemente ‘Buda de las cuatro verdades’ debido a la ausencia de la naturaleza de ser un iluminado por sí mismo. Aquel que ha despertado a lo que debe conocerse, clasificado en agregados y demás, a través del conocimiento basado en lo escuchado es un ‘Buda por el conocimiento escuchado’ (sutabuddho). Excluyendo a los Budas Omniscientes y a los Budas Solitarios, el resto son los discípulos principales, los grandes discípulos, los discípulos ordinarios, los libres de pasión y los demás que han agotado las impurezas (khīṇāsavā). Incluso los tres primeros se incluyen bajo la palabra ‘sambuddhā’ (completamente despiertos), etc. ‘Aquello por lo cual se convive’ es la morada (sannivāso), la conducta. En la morada del mundo es ‘en la morada del mundo’ (lokasannivāso). En lo que es desigual, clasificado en mala conducta corporal, etc. O en el grupo de los seres que es desigual por la pérdida de la atención. Pues este es desigual debido a su unión con lo desigual. O en los estados de impureza desiguales, como la desigualdad de la pasión. Abandonando esa desigualdad y habiendo observado ecuánimemente esa desigualdad, viven y actúan de manera equilibrada (samaṃ), de forma adecuada, o igual que los Budas anteriores.

අප්පටිවිදිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Appaṭividita Sutta.

8. සුසම්මුට්ඨසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Susammuṭṭha Sutta

8. සුසම්මුට්ඨාති සුට්ඨු අතිවිය සම්මුට්ඨා. සත්ත සෙක්ඛා හි සුසම්මුසිතා විනට්ඨා. කථං පන තෙ අනධිගතා නට්ඨා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. අධිගතස්සාති අධිගතො අස්ස. සො වදන්තොති සම්බන්ධො. සෙසන්ති ‘‘ධම්මා’’තිආදි. පුරිමසදිසමෙවාති අනන්තරගාථාය වුත්තසදිසමෙව.

8. ‘Bien confundidos’ (susammuṭṭhā) significa muy confundidos, excesivamente confundidos. En efecto, los siete aprendices (sekkhā) están bien confundidos y perdidos. Pero ¿cómo se dice que están perdidos si aún no han alcanzado la meta? Por eso dice: ‘como de hecho’, etc. ‘De lo alcanzado’ significa de lo que habría alcanzado. ‘Él, hablando’ es la conexión. El resto es ‘dhammā’, etc. ‘Es igual a lo anterior’ significa exactamente igual a lo dicho en el verso inmediatamente anterior.

සුසම්මුට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Susammuṭṭha Sutta.

9. මානකාමසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Mānakāma Sutta

9. සෙය්‍යාදිභෙදං මානං අප්පහාය තං පග්ගය්හ විචරන්තො කාමෙන්තො නාම හොතීති ආහ ‘‘මානං කාමෙන්තස්ස ඉච්ඡන්තස්සා’’ති. දමති චිත්තං එතෙනාති දමො, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදිකො සමාධිපක්ඛිකො දමො. මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙතීති දමො, ඉන්ද්‍රියසංවරො. කිලෙසෙ දමෙති පජහතීති දමො, පඤ්ඤා. උපවසනවසෙන කායකම්මාදිං දමෙතීති දමො, උපොසථකම්මං. කොධූපනාහමක්ඛමානාදිකෙ දමෙති විනෙතීති දමො, අධිවාසනඛන්ති. තෙනෙවාති ‘‘දමො’’ති සමාධිපක්ඛිකධම්මානං එව අධිප්පෙතත්තා[Pg.71]. ‘‘න මොනං අත්ථී’’ති ච පාඨො. අසමාහිතස්සාති සමාධිපටික්ඛෙපො ජොතිතො.

9. Sin haber abandonado la presunción (māna) en sus variedades de ‘superior’, etc., aquel que vive sosteniéndola es un ‘amante de la presunción’; por eso dice: ‘para el que desea, para el que quiere presunción’. Aquello por lo cual se doma la mente es el ‘dominio’ (damo); es el dominio perteneciente a la concentración, como el factor de iluminación de la atención, etc. El ‘dominio’ es el que doma las facultades, siendo la sexta la mente; esto es, la restricción de las facultades. El ‘dominio’ es el que doma y abandona las impurezas; esto es, la sabiduría. El ‘dominio’ es el que doma las acciones corporales, etc., mediante la observancia; esto es, el acto del uposatha. El ‘dominio’ es el que doma y disciplina el odio, el rencor, el desprecio, la presunción, etc.; esto es, la paciencia de la resistencia. Precisamente por eso dice ‘damo’, porque se pretenden los estados pertenecientes a la concentración. Y la lectura es ‘no hay silencio’ (na monaṃ atthi). ‘Para el que no está concentrado’ resalta el rechazo a la concentración.

මච්චුධෙය්‍යස්ස පාරතරණස්ස වුච්චමානත්තා ‘‘මොනන්ති චතුමග්ගඤාණ’’න්ති වුත්තං. න හි තතො අඤ්ඤෙන තං සම්භවති. ජානාති අසම්මොහපටිවෙධවසෙන පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. මච්චු ධීයති එත්ථාති මච්චුධෙය්‍යං, ඛන්ධපඤ්චකං මරණධම්මත්තා. තස්සෙවාති මච්චුධෙය්‍යස්සෙව. පාරං පරතීරභූතං නිබ්බානං. තරෙය්‍යාති එත්ථ තරණං නාම අරියමග්ගබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘පටිවිජ්ඣෙය්‍ය පාපුණෙය්‍යා’’ති. තථා හි වක්ඛති ‘‘පටිවෙධතරණං නාම වුත්ත’’න්ති. ‘‘න තරෙය්‍ය න පටිවිජ්ඣෙය්‍ය න පාපුණෙය්‍ය වා’’ති අයමෙත්ථ පාඨො යුත්තො. අඤ්ඤථා ‘‘ඉදං වුත්තං හොතී’’තිආදිවචනං විරුජ්ඣෙය්‍ය. එකො අරඤ්ඤෙ විහරන්තොති එකාකී හුත්වා අරඤ්ඤෙ විහරන්තොති අත්ථො.

Debido a que se habla de cruzar a la otra orilla del dominio de la muerte, se dice que ‘el silencio (mona) es el conocimiento de los cuatro senderos’. Pues esto no es posible por ningún otro medio que no sea ese. ‘Conoce’ significa que penetra mediante la penetración de la ausencia de confusión. ‘Donde la muerte se establece’ es el dominio de la muerte (maccudheyya), es decir, el pentagrama de los agregados, debido a su naturaleza mortal. ‘De ese mismo’ se refiere al dominio de la muerte. ‘La otra orilla’ es el Nibbāna, que es la ribera opuesta. ‘Cruzaría’ (tareyya) aquí significa la función del sendero noble, por lo que dice: ‘penetraría, alcanzaría’. En efecto, dirá: ‘se dice que la penetración es el cruce’. ‘No cruzaría, no penetraría o no alcanzaría’ es la lectura apropiada aquí. De lo contrario, la frase ‘esto es lo que se quiere decir’, etc., se contradiría. ‘Viviendo solo en el bosque’ significa viviendo en el bosque habiéndose quedado solo.

කාමං හෙට්ඨිමමග්ගෙහිපි එකච්චස්ස මානස්ස පහානං ලබ්භති. අග්ගමග්ගෙනෙව පන තස්ස අනවසෙසතො පහානන්ති ආහ – ‘‘අරහත්තමග්ගෙන නවවිධමානං පජහිත්වා’’ති. උපචාරසමාධිපුබ්බකො අප්පනාසමාධීති වුත්තං ‘‘උපචාරප්පනාසමාධීහී’’ති, න උපචාරසමාධිමත්තෙන සමාධිමත්තං සන්ධාය පච්චෙකං වාක්‍යපරිසමාපනස්ස අයුජ්ජනතො. න හි අප්පනං අප්පත්තං ලොකුත්තරජ්ඣානං අත්ථි. ‘‘සුචෙතසො’’ති චිත්තස්ස ඤාණසහිතතාය ලක්ඛණවචනන්ති ආහ ‘‘ඤාණසම්පයුත්තතායා’’තිආදි. තථා හි වක්ඛති ‘‘සුචෙතසොති එත්ථ චිත්තෙන පඤ්ඤා දස්සිතා’’ති. ‘‘සබ්බධි විප්පමුත්තො’’ති සබ්බෙසු භවාදීසු විසංසට්ඨචිත්තො සබ්බසො ඛන්ධාදීහි විසංයුත්තො හොතීති වුත්තං ‘‘සබ්බෙසු ඛන්ධායතනාදීසු විප්පමුත්තො හුත්වා’’ති. පරිඤ්ඤාපටිවෙධො සච්ඡිකිරියපටිවෙධෙන විනා නත්ථීති ආහ ‘‘තෙභූමක…පෙ… වුත්ත’’න්ති.

Ciertamente, el abandono de parte de la presunción se obtiene incluso con los senderos inferiores. Sin embargo, su abandono sin remanentes se da únicamente mediante el sendero superior (del Arahant), por lo que dice: ‘habiendo abandonado los nueve tipos de presunción mediante el sendero del Arahant’. La concentración de acceso seguida de la concentración de absorción se describe como ‘por las concentraciones de acceso y absorción’ (upacārappanāsamādhīhi), pues no es apropiado completar la oración tratando solo la concentración de acceso como mera concentración de forma aislada. En efecto, no existe un jhāna supramundano que no haya alcanzado la absorción. ‘De buena mente’ (sucetaso) es una descripción de la característica de la mente por estar acompañada de conocimiento, por lo que dice: ‘por estar asociado con el conocimiento’, etc. En efecto, dirá: ‘en el término sucetaso, la sabiduría se muestra a través de la mente’. ‘Liberado en todas partes’ significa que, con la mente desapegada de todas las existencias, etc., está completamente desvinculado de los agregados, etc.; por eso se dice: ‘habiéndose liberado en todos los agregados, bases, etc.’. Puesto que la penetración del conocimiento pleno no existe sin la penetración de la realización directa, se dice: ‘lo perteneciente a los tres planos... etc.’.

මානං නිස්සාය දුච්චරිතචරණතො මානො නාමායං සීලභෙදනො. තස්මාති මානස්ස සීලපටිපක්ඛභාවතො. ඉමිනා පටිපක්ඛප්පහානකිත්තනෙන. අධිචිත්තසික්ඛා කථිතා සරූපතො එවාති අධිප්පායො. එත්ථ චිත්තෙනාති සු-සද්දෙන විසෙසිතචිත්තෙන. තස්මාති පඤ්ඤාය දස්සිතත්තා. ඉමිනාති ‘‘සුචෙතසො’’ති ඉමිනා පදෙන. අධිසීලසික්ඛා අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛාති සීලාදීනිපි විසෙසෙත්වා වුත්තානි. සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනවිසෙසිතබ්බතාති තං දස්සෙන්තො ‘‘අධිසීලඤ්ච නාම සීලෙ සති හොතී’’තිආදිං වත්වා තදුභයං [Pg.72] විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. පඨමනයො සඞ්කරවසෙන පවත්තොති අසඞ්කරවසෙන දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදිනා දුතියනයො වුත්තො. ‘‘සමාපන්නා’’ති එත්ථාපි ‘‘නිබ්බානං පත්ථයන්තෙනා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. විපස්සනාය පාදකභාවං අනුපගතාපි තදත්ථං නිබ්බත්තනාදිවසෙන සමාපන්නාති අයමත්ථො පුරිමනයතො විසෙසො. අධිපඤ්ඤාය පනෙත්ථ පුරිමනයතො විසෙසො නත්ථීති සා අනුද්ධටා. සමොධානෙත්වාති පරියායතො සරූපතො ච සඞ්ගහෙත්වා. සකලසාසනන්ති තිස්සන්නං කථිතත්තා එව සික්ඛත්තයසඞ්ගහං සකලසාසනං කථිතං හොතීති.

Basado en el orgullo, debido a la práctica de la mala conducta, el orgullo se denomina destructor de la moralidad. Por tanto, debido a que el orgullo es opuesto a la moralidad. Mediante esta mención de abandonar lo opuesto, se explica la instrucción del entrenamiento en la mente superior en su propia forma; tal es la intención. Aquí, con 'cittenā', se refiere a la mente cualificada por la palabra 'su'. Por tanto, debido a que es mostrada por la sabiduría. Con esto, con la palabra 'sucetaso'. El entrenamiento en la moralidad superior, el entrenamiento en la mente superior y el entrenamiento en la sabiduría superior se mencionan distinguiendo la moralidad y los demás factores. Al mostrar la relación entre el calificador y lo calificado en casos de posibilidad y desviación, diciendo 'la moralidad superior existe cuando hay moralidad', etc., se dice 'tasmā', etc., para mostrar ambos por separado. El primer método procede de manera mezclada; para mostrarlo de manera no mezclada, se dice el segundo método con 'apicā', etc. En 'samāpannā', también se establece la conexión trayendo 'por aquel que anhela el Nibbāna'. El hecho de ser 'alcanzado' por medio de la producción para tal fin, incluso si no ha llegado al estado base de la visión profunda, es la distinción de este significado respecto al método anterior. Pero en cuanto a la sabiduría superior, no hay distinción respecto al método anterior, por lo que no se ha extraído. 'Samodhānetvā' significa habiendo reunido por medio del discurso indirecto y por su propia forma. 'Sakalasāsanaṃ' significa que, al haber explicado las tres, se ha explicado toda la enseñanza en términos del resumen de los tres entrenamientos.

මානකාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Mānakāmasutta.

10. අරඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Araññasutta.

10. සන්තකිලෙසානන්ති වූපසන්තකිලෙසපරිළාහානං. යස්මා සීලාදිගුණසම්භවං තතො එව භයසන්තඤ්ච උපාදාය පණ්ඩිතා ‘‘සන්තො’’ති වුච්චන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘පණ්ඩිතානං වා’’ති. තෙනාහ ‘‘සන්තො හවෙ’’තිආදි. සෙට්ඨචාරීනන්ති සෙට්ඨචරියං චරන්තානං. යස්මා පුථුජ්ජනකල්‍යාණතො පට්ඨාය භික්ඛු මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසති නාම, තස්මා ආහ ‘‘මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසන්තාන’’න්ති. අරියානං පන මුඛවණ්ණස්ස පසීදනෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. මූලකම්මට්ඨානන්ති පාරිහාරියකම්මට්ඨානං. විසභාගසන්තතීති නානාරම්මණෙසු පවත්තචිත්තසන්තති. සා හි වික්ඛෙපබ්‍යාකුලතාය අප්පසන්නා සමාහිතචිත්තසන්තතියා විසභාගසන්තති. ඔක්කමතීති සමාධිසභාගා චිත්තසන්තති සමථවීථිං අනුපවිසති. චිත්තං පසීදතීති කම්මට්ඨානනිරතං භාවනාචිත්තං සන්ධායාහ, තං පසන්නං හුත්වා පවත්තති. ලොහිතං පසීදතීති චිත්තකාලුස්සියස්සාභාවතො ලොහිතං අනාවිලං හොති. පරිසුද්ධානි හොන්ති කාරණස්ස පරිසුද්ධභාවතො. තාලඵලමුඛස්ස විය මුඛස්ස වණ්ණො හොතීති මුඛ-සද්දස්ස ආදිම්හි පමුත්තපදෙන යොජෙතබ්බො. එවඤ්හි චස්ස පමුත්තග්ගහණං සමත්ථිතං හොති තාලඵලමුඛස්ස වණ්ණසම්පදාසදිසත්තා. තිභූමකො එව තෙභූමකො.

10. 'Santakilesānaṃ' significa de aquellos en quienes el tormento de las impurezas se ha extinguido. Dado que los sabios son llamados 'pacíficos' basándose en el surgimiento de cualidades como la virtud y, a partir de ahí, en la paz frente al miedo, por eso se dice 'o de los sabios'. De ahí que se diga 'los pacíficos ciertamente', etc. 'Seṭṭhacārīnaṃ' significa de aquellos que practican la conducta superior. Puesto que, comenzando desde la condición de un laico virtuoso, un monje vive lo que se llama la vida santa del sendero, por eso se dice 'de aquellos que viven la vida santa del sendero'. En cuanto a la claridad del color del rostro de los Nobles, no hay nada que decir. 'Mūlakammaṭṭhānaṃ' es el tema de meditación principal. 'Visabhāgasantati' es la continuidad mental que procede hacia diversos objetos. Ciertamente, debido a la agitación de la distracción, es una continuidad impura, siendo una continuidad disímil a la continuidad de la mente concentrada. 'Okkamati' significa que la continuidad mental semejante al samādhi entra en el proceso de la calma. 'Cittaṃ pasīdatī' se dice en referencia a la mente de meditación dedicada al objeto de meditación; esta procede habiéndose vuelto serena. 'Lohitaṃ pasīdatī' significa que, debido a la ausencia de turbidez mental, la sangre se vuelve límpida. Los órganos se vuelven puros debido a la pureza de la causa. Respecto a que el color del rostro es como la superficie de un fruto de palma maduro, se debe conectar con la palabra 'pamutta' al principio del término 'mukha'. De esta manera, se justifica su mención de 'ser liberado', debido a que la perfección del color es similar a la superficie de un fruto de palma. 'Tebhūmaka' es lo mismo que 'tibhūmaka'.

අතීතං නානුසොචන්ති අතීතං පච්චයලාභං ලක්ඛණං කත්වා න සොචන්ති න අනුත්ථුනන්ති. ජප්පනතණ්හාය වසෙන න පරිකප්පන්තීති ආහ ‘‘න පත්ථෙන්තී’’ති[Pg.73]. යෙන කෙනචීති ඉතරීතරෙන. තඞ්ඛණෙ ලද්ධෙනාති සන්නිධිකාරපරිභොගාභාවමාහ. තිවිධෙනපි කාරණෙනාති තිප්පකාරෙන හෙතුනා, තිලක්ඛණසන්තොසනිමිත්තන්ති අත්ථො.

'Atītaṃ nānusocanti' significa que no se afligen ni se quejan tomando como característica la obtención de requisitos pasados. Dice 'no anhelan' en el sentido de que no proyectan planes mediante el poder del deseo de súplica. 'Yena kenacī' significa con cualquier cosa, ya sea de alta o baja calidad. 'Taṅkhaṇe laddhena' expresa la ausencia de consumo de lo acumulado. 'Tividhenapi kāraṇena' significa por una causa de tres tipos, es decir, el motivo del contento por las tres características.

විනාසන්ති විනාසනහෙතුං. විනස්සන්ති එතෙහීති විනාසො, ලොභදොසා තදෙකට්ඨා ච පාපධම්මා. අරූපකායස්ස විය රූපකායස්සපි විසෙසතො සුක්ඛභාවකාරණන්ති ආහ ‘‘එතෙන කාරණද්වයෙනා’’ති. ලුතොති ලූනො.

'Vināsaṃ' significa la causa de la destrucción. Aquello por lo cual se perece es el 'vināso': la codicia, el odio y los estados perjudiciales que residen en ellos. Se dice 'por estas dos causas' porque es la causa de la sequedad extrema tanto del cuerpo físico como del cuerpo mental. 'Luto' significa cortado.

අරඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Araññasutta.

නළවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Naḷavagga.

2. නන්දනවග්ගො

2. Capítulo de Nandana.

1. නන්දනසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Nandanasutta.

11. ‘‘තත්‍ර භගවා’’ති වුත්තෙ න තථා බ්‍යඤ්ජනානං සිලිට්ඨතා, යථා ‘‘තත්‍ර ඛො භගවා’’ති වුත්තෙති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාවසෙනා’’ති. පරිසජෙට්ඨකෙති පරිසාය ජෙට්ඨකෙ, යෙ තස්සා දෙසනාය විසෙසතො භාජනභූතා. පරිසජෙට්ඨකෙ භික්ඛූති චතුපරිසජෙට්ඨකෙ භික්ඛූ. චතුන්නං හි පරිසානං ජෙට්ඨා භික්ඛුපරිසා පඨමුප්පන්නත්තා. ආමන්තෙසීති සම්බොධෙසි, සම්බොධනඤ්ච ජානාපනන්ති ආහ ‘‘ජානාපෙසී’’ති. භදන්තෙති ගරුගාරවසප්පතිස්සවවචනමෙතං, අත්ථතො පන භදන්තෙති භද්දං තව හොතු අත්තනො නිට්ඨානපරියොසානත්තා පරෙසඤ්ච සන්තතාවහත්තා. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති එත්ථ භගවතොති සාමිවචනං ආමන්තනමෙව සම්බන්ධිඅත්ථපදං අපෙක්ඛතීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘භගවතො වචනං පතිඅස්සොසු’’න්ති. භගවතොති පන ඉදං පතිස්සවනසම්බන්ධෙන සම්පදානවචනං යථා ‘‘දෙවදත්තස්ස පටිස්සුණාතී’’ති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං නිදානවග්ගස්ස ආදිසුත්තවණ්ණනායං ආගමිස්සති.

11. Cuando se dice 'tatra bhagavā', las sílabas no están tan bien unidas como cuando se dice 'tatra kho bhagavā'; por eso se dice 'debido a la fluidez de las sílabas'. 'Parisajeṭṭhake' se refiere a los mayores de la asamblea, quienes son recipientes especiales para esa enseñanza. 'Parisajeṭṭhake bhikkhū' significa los monjes como los mayores de las cuatro asambleas. De las cuatro asambleas, la asamblea de monjes es la mayor por haber surgido primero. 'Āmantesī' significa que se dirigió a ellos; y dirigirse es dar a conocer, por eso dice 'les hizo saber'. 'Bhadante' es una expresión de respeto y reverencia; en cuanto al significado, 'bhadante' implica 'que el bien sea para ti', por ser el fin de la propia conclusión y por traer bienestar a otros. 'Bhagavato paccassosuṃ': aquí el término 'bhagavato' en genitivo busca un sustantivo relacionado con el acto de dirigirse; con este propósito dice 'respondieron a la palabra del Bendito'. Sin embargo, 'bhagavato' es un caso dativo en relación con el acto de responder, como en 'devadattassa paṭissuṇāti'. Lo que deba decirse al respecto vendrá en el comentario del primer sutta del Nidānavagga.

තාවතිංසකායොති තාවතිංසසඤ්ඤිතො දෙවනිකායො. දුතියදෙවලොකොති ඡසු කාමලොකෙසු දුතියො දෙවලොකො. තෙත්තිංස ජනා සහපුඤ්ඤකාරිනො තත්ථ උප්පන්නා, තංසහචරිතට්ඨානං තාවතිංසං[Pg.74], තන්නිවාසිනොපි තාවතිංසනාමකා සහචරණඤායෙනාති ආහ ‘‘මඝෙන මාණවෙනා’’තිආදි. අයං පන කෙචිවාදො බ්‍යාපන්නො හොතීති තං අරොචෙන්තෙන ‘‘වදන්තී’’ති වුත්තං. බ්‍යාපන්නතං දස්සෙන්තො ‘‘යස්මා පනා’’තිආදිමාහ. තථා හි වක්ඛති ‘‘එවං හි නිද්දොසං පදං හොතී’’ති. නාමපණ්ණත්තියෙවාති අත්ථනිරපෙක්ඛත්තා නිරුළ්හසමඤ්ඤා එව.

'Tāvatiṃsakāyo' es el orden de los devas conocido como los Treinta y Tres. Es el segundo mundo celestial de los seis mundos de los sentidos. Treinta y tres personas que realizaron actos meritorios juntas renacieron allí; el lugar asociado con ellos es Tāvatiṃsa. Sus habitantes también se llaman Tāvatiṃsa por la lógica de asociación, como se dice 'por el joven Magha', etc. Pero esta es la opinión de algunos que es errónea, y al no estar de acuerdo, se dice 'dicen'. Al mostrar el error, dice 'pero puesto que', etc. Pues se dirá: 'así la palabra queda libre de falta'. Es simplemente una designación nominal porque es una denominación tradicional que no depende del significado literal.

තං වනන්ති තං උපවනං. පවිට්ඨෙ පවිට්ඨෙ දුක්ඛප්පත්තෙපි අත්තනො සම්පත්තියා නන්දයති, පගෙව අදුක්ඛප්පත්තෙති දස්සෙතුං ‘‘පඤ්චසු හී’’තිආදි වුත්තං. පවෙසිතානන්ති පකොට්ඨවාරෙන පවෙසිතානම්පීති අධිප්පායො. චවනකාලෙයෙව ථොකං දිස්සමානවිකාරා හුත්වා චවන්ති, තෙ සන්ධාය ‘‘හිමපිණ්ඩො විය විලීයන්තී’’ති වුත්තං. යෙ පන අදිස්සමානවිකාරා සහසා අන්තරධායන්ති, තෙ සන්ධාය ‘‘දීපසිඛා විය විජ්ඣායන්තී’’ති වුත්තන්ති වදන්ති. නන්දයති පකතියා සොමනස්සිතං දොමනස්සිතඤ්ච. නන්දනෙති එවංඅන්වත්ථනාමකෙ උය්‍යානෙ. පරිවුතාති ‘‘දෙවතා’’ති වචනං උපාදාය ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන වුත්තං. දෙවපුත්තො හි සො.

Ese bosque es ese pequeño bosque [parque]. Incluso cuando uno ha caído en el sufrimiento, se deleita con su propio logro al entrar, y mucho más cuando no ha caído en el sufrimiento; para mostrar esto se dijo 'en los cinco', etc. 'A los que se ha hecho entrar' significa incluso a aquellos a quienes se ha hecho entrar por la puerta del recinto. Justo en el momento de la muerte, mueren habiéndose vuelto de una forma poco visible; refiriéndose a ellos se dice: 'se disuelven como una bola de nieve'. Pero aquellos que desaparecen de repente sin una forma visible, refiriéndose a ellos dicen: 'se extinguen como la llama de una lámpara'. Se deleita naturalmente tanto en el gozo como en el pesar. 'Nandana' es el nombre del jardín con ese significado. 'Rodeadas' se dice en género femenino refiriéndose a la palabra 'deidades' (devatā). Pues él es un hijo de los devas (devaputto).

දිවි භවත්තා දිබ්බාති ආහ ‘‘දෙවලොකෙ නිබ්බත්තෙහී’’ති. කාමෙතබ්බතාය කාමබන්ධනෙහි, තථා අඤ්ඤමඤ්ඤං අසංකිණ්ණසභාවතාය කාමකොට්ඨාසෙහි. උපෙතාති උපගතා සමන්නාගතා. පරිචාරයමානාති පරිරමමානා. ඉදඤ්හි පදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘කාමගුණෙහී’’ති කත්තරි කරණවචනං, පුරිමානි අපෙක්ඛිත්වා සහයොගෙ. රමමානා චරන්තීති කත්වා වුත්තං ‘‘රමමානා’’ති. පරිචාරයමානාති වා පරිතො සමන්තතො චාරයමානාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඉන්ද්‍රියානි සඤ්චාරයමානා’’ති. පඨමනයෙ හි අනුභවනත්ථො පරිචරණසද්දො, දුතියනයෙ පරිවත්තනත්ථො. සො පනාති ‘‘තායං වෙලාය’’න්ති වුත්තකාලො. අධුනාති සම්පති. සො විචරීති සම්බන්ධො. කාමගුණෙහීති හෙතුම්හි කරණවචනං. ඔවුතොති යථා තං න ඤායති, එවං පිහිතචිත්තො. නිවුතො පරියොනද්ධොති තස්සෙව වෙවචනං. තෙනාහ ‘‘ලොකාභිභූතො’’ති. ආසභින්ති සෙට්ඨං ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’තිආදිනා (දී. නි. 2.31; ම. නි. 3.207) භාසන්තො බොධිසත්තො විය.

Debido a que existen en el cielo (divi), son divinos (dibbā); por eso dice 'nacidos en el mundo de los devas'. Debido a ser deseables, a través de los vínculos sensoriales, y asimismo, por tener naturalezas no mezcladas entre sí, a través de las porciones sensoriales. 'Provistos' (upetā) significa que han alcanzado, que están dotados. 'Divirtiéndose' (paricārayamānā) significa retozando. Pues, considerando este término, 'con las cuerdas de los placeres sensoriales' es un caso instrumental en sentido de agente; considerando los anteriores, es en sentido de asociación. 'Viven deleitándose' se dice como 'deleitándose'. O bien 'paricārayamānā' significa 'haciendo circular por todas partes'; por eso dice 'haciendo mover los sentidos'. En el primer método, la palabra 'paricaraṇa' tiene el sentido de experimentar; en el segundo, el sentido de dar vueltas. 'Ese momento' (so pana) es el tiempo mencionado como 'en aquel tiempo'. 'Ahora' (adhunā) significa actualmente. 'Él vagó' es la conexión. 'Con las cuerdas de los placeres sensoriales' es un caso instrumental de causa. 'Obstruido' (ovuto) significa con la mente cubierta de tal manera que no se conoce. 'Cercado y envuelto' son sinónimos de lo mismo. Por eso dijo 'conquistador del mundo'. 'Noble' (āsabhiṃ) significa excelente, como el Bodhisatta hablando mediante 'yo soy el supremo del mundo', etc.

කෙවලං [Pg.75] දස්සනං කිමත්ථියන්ති ආහ – ‘‘යෙ…පෙ… වසෙනා’’ති, තස්මිං නන්දනවනෙ අවට්ඨිතකාමභාගානුභවනවසෙනාති අත්ථො. නරදෙවානන්ති පුරිසභූතදෙවතානං. තෙනාහ ‘‘දෙවපුරිසාන’’න්ති. අප්පකං අධිකං ඌනං වා ගණනූපගං නාම න හොතීති ‘‘තික්ඛත්තුං දසන්න’’න්ති වුත්තං. ‘‘තෙත්තිංසාන’’න්ති හි වත්තබ්බෙ අයං රුළ්හී. පරිවාරසඞ්ඛාතෙන, න කිත්තිසඞ්ඛාතෙනාති අධිප්පායො. සීලාචාරාදිගුණනෙමිත්තිකා හි කිත්ති. ‘‘තාවතිංසා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’’ති එවමාදිවචනෙන යසෙ ඉච්ඡිතෙ අවිසෙසෙත්වාව ‘‘යසෙන සම්පන්නාන’’න්ති සක්කා වත්තුං.

¿Con qué propósito es la mera visión? Dice: 'quienes... etc... por el poder de', el significado es por el poder de experimentar las porciones de deseos que residen en aquel bosque Nandana. 'De los dioses de los hombres' (naradevānaṃ) se refiere a las deidades que son varones. Por eso dijo 'de los hombres-devas'. Lo que no es poco, ni excesivo, ni inferior, se llama 'entrar en la cuenta'; por eso se dice 'tres veces diez'. En lugar de decir 'de los treinta y tres', esta es la expresión convencional. El sentido es por medio de lo que se cuenta como séquito, no por lo que se cuenta como fama. Pues la fama es causada por cualidades como la conducta ética. Mediante palabras como 'los devas de los Treinta y Tres son de larga vida, bellos y con mucha felicidad', cuando se desea el éxito sin distinción, se puede decir 'dotados de gloria' (yasena sampannānaṃ).

අරියසාවිකාති සොතාපන්නා. ‘‘සකදාගාමිනී’’ති කෙචි. අධිප්පායං විවට්ටෙත්වාති යථා ත්වං අන්ධබාලෙ මඤ්ඤසි, ධම්මසභාවො එවං න හොතීති තස්සා දෙවතාය අධිප්පායං විපරිවත්තෙත්වා. එකන්තතො සුඛං නාම නිබ්බානමෙව. කාමා හි දුක්ඛා විපරිණාමධම්මාති ඉමිනා අධිප්පායෙන තස්සා අධිප්පායං පටික්ඛිපිත්වා. කාමං චතුත්ථභූමකාපි සඞ්ඛාරා අනිච්චා එව, තෙ පන සම්මසනූපගා න හොන්තීති තෙභූමකග්ගහණං සම්මසනයොග්ගෙන. හුත්වාති පුබ්බෙ අවිජ්ජමානා පච්චයසමවායෙන භවිත්වා උප්පජ්ජිත්වා. එතෙන නෙසං භාවභාගො දස්සිතො. අභාවත්ථෙනාති සරසනිරොධභූතෙන විද්ධංසනභාවෙන.

'Seguidoras nobles' (ariyasāvikā) son las que han entrado en la corriente (sotāpannā). Algunos dicen 'las que retornan una vez' (sakadāgāminī). 'Habiendo trastocado la intención' significa que, del modo en que tú, tonta ciega, piensas, la naturaleza de los fenómenos (dhammasabhāvo) no es así; habiendo revertido la intención de esa deidad. Lo que es felicidad absoluta es solo el Nibbāna. Pues los deseos son sufrimiento y están sujetos al cambio; con esta intención, habiendo rechazado la intención de ella. Ciertamente, incluso las formaciones de los cuatro planos son impermanentes, pero como no son aptas para el discernimiento, se toman las de los tres planos por su aptitud para el discernimiento. 'Habiendo llegado a ser' significa que, no existiendo antes, surgen y aparecen por la combinación de condiciones. Con esto se muestra su aspecto de existencia. 'En el sentido de inexistencia' significa con la naturaleza de destrucción, que es la cesación propia.

අනිච්චා අද්ධුවා, තතො එව ‘‘මය්හං ඉමෙ සුඛා’’ති වා න ඉච්චාති අනිච්චා. උප්පාදවයසභාවාති ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජනනිරුජ්ඣනසභාවා. තෙනාහ ‘‘උප්ප…පෙ… වෙවචන’’න්ති. පුරිමස්ස වා පච්ඡිමං කාරණවෙවචනන්ති ආහ ‘‘යස්මා වා’’තිආදි. තදනන්තරාති තෙසං උප්පාදවයානං අන්තරෙ. වෙමජ්ඣට්ඨානන්ති ඨිතික්ඛණං වදති. යෙ පන ‘‘සඞ්ඛාරානං ඨිති නත්ථී’’ති වදන්ති, තෙසං තං මිච්ඡා. යථා හි තස්සෙව ධම්මස්ස උප්පාදාවත්ථාය භින්නා භඞ්ගාවත්ථා ඉච්ඡිතා, අඤ්ඤථා අඤ්ඤං උප්පජ්ජති, අඤ්ඤං නිරුජ්ඣතීති ආපජ්ජති, එවං උප්පන්නස්ස භඞ්ගාභිමුඛාවත්ථා ඉච්ඡිතබ්බා, සාව ඨිතික්ඛණො. න හි උප්පජ්ජමානො භිජ්ජතීති සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති. වූපසමසඞ්ඛාතන්ති අච්චන්තං වූපසමසඞ්ඛාතං නිබ්බානමෙව සුඛං, න තයා අධිප්පෙතා කාමාති අධිප්පායො.

'Impermanentes' (aniccā) significa no duraderas; por eso mismo, porque no se puede decir 'estas cosas son mías y son felices', son impermanentes. 'Tienen la naturaleza de surgimiento y desaparición' significa que tienen la naturaleza de surgir y cesar momento tras momento. Por eso dijo 'surgimiento... etc... es un sinónimo'. O bien, dice que lo posterior es el sinónimo de la causa de lo anterior, diciendo 'puesto que', etc. 'Inmediatamente después de eso' se refiere al intervalo entre ese surgimiento y desaparición. 'La posición intermedia' se refiere al momento de presencia (ṭhitikkhaṇa). Pero para aquellos que dicen 'no hay presencia de las formaciones', eso es erróneo. Pues así como se acepta el estado de disolución como distinto del estado de surgimiento de ese mismo fenómeno —de lo contrario, uno surgiría y otro cesaría—, así debe aceptarse el estado orientado hacia la disolución de lo que ha surgido, y eso mismo es el momento de presencia. Pues no se puede conocer que algo se disuelva mientras está surgiendo. 'Conocido como el apaciguamiento' significa que solo el Nibbāna, conocido como el apaciguamiento absoluto, es la felicidad, y no los placeres sensoriales que tú pretendes; este es el sentido.

නන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Nandanasutta.

2. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Nandatisutta

12. නන්දතීති [Pg.76] එත්ථ නන්දනං සප්පීතිකකාමතණ්හාකිච්චන්ති ආහ – ‘‘තුස්සතී’’ති, තස්මා කාමපරිතොසෙන හට්ඨතුට්ඨො හොතීති අත්ථො. පුත්තිමාති පුත්තවා. පහූතෙ චායං මා-සද්දොති ආහ ‘‘බහුපුත්තො’’ති. බහුපුත්තතාගහණෙන ඉදං පයොජනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තස්ස හී’’තිආදිමාහ. පූරෙන්තීති පදං අපෙක්ඛිත්වා ධඤ්ඤස්සාති සාමිවචනං. ඉති ආහාති ඉමමත්ථං සන්ධායාහ, එවංඅධිප්පායො හුත්වාති අත්ථො. ගොසාමිකොති ගොමා. ඉධාපි පහූතෙ මා-සද්දො. ගොරසසම්පත්තින්ති ගොරසෙහි නිප්ඵජ්ජනසම්පත්තිං. උපධීති පච්චත්තබහුවචනං. හීති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතො. නන්දයන්ති පීතිසොමනස්සං ජනයන්තීති නන්දනා. කාමං දුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො නිප්පරියායතො කාමා ‘‘උපධී’’ති වත්තබ්බතං අරහන්ති, තස්සා පන දෙවතාය අධිප්පායවසෙනාහ ‘‘සුඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො’’ති. කිලෙසවත්ථුහෙතුකත්තා සෙසපදද්වයස්ස කිඤ්චාපි සබ්බං සංසාරදුක්ඛං කිලෙසහෙතුකං, විසෙසතො පන පාපධම්මා අපායූපපත්තිං නිබ්බත්තෙන්තීති ආහ – ‘‘කිලෙසාපි අපායදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො’’ති. උපසංහරමානාති උපනෙන්තා උප්පාදෙන්තා. මනුස්සජාතිකොපි දුල්ලභඝාසච්ඡාදනතාය දුක්ඛබහුලො පෙතො වියාති මනුස්සපෙතො. මනුස්සජාතිකොපි වුත්තරූපො අනත්ථපාතිතො පරෙහි හිංසිතො සමානො නෙරයිකො වියාති මනුස්සනෙරයිකො.

12. 'Se deleita' (nandati): aquí deleite es la función de la sed de deseos acompañada de alegría; por eso dice 'se regocija', el significado es que está alegre y satisfecho por la plenitud de los deseos. 'Quien tiene hijos' (puttimā) significa poseedor de hijos. La partícula 'mā' aquí denota abundancia; por eso dice 'con muchos hijos'. Mostrando el propósito de mencionar la condición de tener muchos hijos, dijo 'pues para él', etc. Considerando la palabra 'llenan', 'de grano' es un caso posesivo. 'Así dijo' significa que lo dijo con este propósito, habiendo tenido esta intención. 'Dueño de ganado' (gosāmiko) significa quien posee vacas. Aquí también la partícula 'mā' denota abundancia. 'El éxito de los productos lácteos' significa el éxito producido por la leche de vaca. 'Adquisiciones' (upadhi) es un plural para el individuo. 'Hī' es una partícula con sentido causal. 'Causan deleite' significa que generan gozo y alegría; por eso son deleites. Ciertamente, por ser la base del sufrimiento, en sentido directo los deseos merecen ser llamados 'adquisiciones' (upadhī), pero según la intención de esa deidad, dijo 'por ser la base de la felicidad'. Debido a que los otros dos términos son causados por los objetos de las defilecciones, aunque todo el sufrimiento del saṃsāra es causado por las defilecciones, especialmente los fenómenos malvados producen el renacimiento en los estados de privación; por eso dice: 'las defilecciones también por ser la base del sufrimiento de los estados de privación'. 'Acercándose' significa trayendo o produciendo. Incluso siendo de nacimiento humano, alguien que tiene mucho sufrimiento por la dificultad de obtener comida y ropa es como un peta; por eso es un 'peta-humano'. Incluso siendo de nacimiento humano, alguien que es golpeado por la desgracia descrita y es herido por otros es como un ser del infierno; por eso es un 'ser del infierno-humano'.

ඵලෙන රුක්ඛතො ඵලං පාතෙන්තො විය. තථෙව නවහාකාරෙහීති යථා තීසු කාලෙසු නාසමරණභෙදනවසෙන පුත්තිමා පුත්තනිමිත්තං, තථෙව ගොමා ගොනිමිත්තං සොචති නවප්පකාරෙහි. පඤ්ච කාමගුණොපධීපි නරං සොචෙන්තීති යොජනා. තස්සාති යො උත්තරි අනුගිජ්ඣති තස්ස. කාමයානස්සාති ජාතකාමච්ඡන්දස්ස. ජන්තුනොති සත්තස්ස. පරිහායන්ති චෙ විනස්සන්ති චෙ. සල්ලවිද්ධොවාති සල්ලෙන විද්ධො විය. රුප්පතීති විකාරං ආපජ්ජති, සොචතීති අත්ථො. නරස්ස සොචනා සොකඝට්ටනපච්චයො. උපධයො නත්ථීති කාමං කිලෙසාභිසඞ්ඛාරූපධයො තාව ඛීණාසවස්ස නත්ථෙව මග්ගාධිගමෙන නිරොධිතත්තා, ඛන්ධූපධයො පන කථන්ති? තෙපි තස්ස සඋපාදිසෙසකාලෙපි අට්ඨුප්පත්තිහෙතුභූතා න සන්තෙව, අයඤ්ච අනුපාදිසෙසකාලෙ. තෙනාහ ‘‘සො නිරුපධි මහාඛීණාසවො’’ති.

Como alguien que derriba un fruto de un árbol con otro fruto. Del mismo modo, en nueve formas: así como en los tres tiempos, debido a la pérdida, la muerte o la separación, quien tiene hijos se lamenta por causa de sus hijos, de la misma manera el dueño de ganado se lamenta por su ganado de nueve maneras. La conexión es que los cinco hilos de los placeres sensoriales y las adquisiciones (upadhi) hacen que el hombre se lamente. 'De aquel': de quien codicia más allá. 'Del que desea': de quien ha surgido el deseo sensual. 'Del ser': de la criatura. 'Si disminuyen': si perecen. 'Como traspasado por un dardo': como alguien herido por una flecha. 'Padece': sufre una alteración, lo que significa que se lamenta. El lamento del hombre es la causa del golpe del dolor. 'No hay adquisiciones': ciertamente, para el Khīṇāsava (aquel cuyas impurezas se han extinguido), las adquisiciones de las impurezas y las formaciones ya no existen por haber sido cesadas mediante el logro del camino; pero ¿qué hay de las adquisiciones de los agregados (khandhūpadhi)? Incluso en el estado con remanente (saupādisesa), no actúan como causas de surgimiento de sufrimiento, y esto se refiere al estado sin remanente (anupādisesa). Por eso se dice: 'él es un gran Khīṇāsava sin adquisiciones'.

නන්දතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nandati Sutta ha terminado.

3. නත්ථිපුත්තසමසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Natthiputtasama Sutta

13. පුත්තපෙමං [Pg.77] පුත්තග්ගහණෙන ගහිතං උත්තරපදලොපෙනාති ආහ ‘‘පුත්තපෙමසම’’න්ති. ගොසමිතන්ති ගොහි සමං කතං. තෙනාහ ‘‘ගොහි සම’’න්ති. සූරියස්ස සමාති සූරියසමා. අවයවසම්බන්ධෙ චෙතං සාමිවචනං. අවයවො චෙත්ථ ආභා එවාති විඤ්ඤායති ‘‘අනන්තරං ආභා’’ති වුච්චමානත්තාති ආහ ‘‘සූරියාභාය සමා’’තිආදි. මහොඝභාවෙන සරන්ති සවන්තීති සරා, මහන්තා ජලාසයා. සබ්බෙ තෙ සමුද්දපරමා ඔරිමජනෙහි අදිට්ඨපරතීරත්තා තස්ස.

13. Se dice 'puttapemasamaṃ' (igual al amor por un hijo) porque el amor por el hijo se toma mediante el término 'hijo' con la elisión de la palabra posterior. 'Gosamitaṃ' significa hecho igual a las vacas; por eso dice 'igual a las vacas'. 'Sūriyassa samā' significa iguales al sol. Este es un uso del caso genitivo para la conexión de una parte. Aquí la 'parte' se entiende como el resplandor, dado que se dice a continuación 'resplandor'; por eso dice 'igual al resplandor del sol', etc. Se llaman 'sarā' (lagos) porque fluyen con la naturaleza de un gran torrente; son grandes depósitos de agua. Todos ellos tienen al océano como su límite supremo, ya que las personas en la orilla cercana no pueden ver la orilla opuesta de aquel.

නත්ථි අත්තසමං පෙමන්ති ගාථාය පඨමගාථායං වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අත්තපෙමෙන සමං පෙමං නාම නත්ථීති අයමත්ථො. අනුදකකන්තාරෙ ඝම්මසන්තාපං අසහන්තියා අඞ්කෙ ඨපිතපුත්තකං කන්දන්තං භූමියං නිපජ්ජාපෙත්වා තස්ස උපරි ඨත්වා මතඉත්ථිවත්ථුනා දීපෙතබ්බං. තෙනාහ – ‘‘මාතාපිතාදයො හි ඡඩ්ඩෙත්වාපි පුත්තධීතාදයො’’ති. තථා චාහ –

El significado de la estrofa 'no hay amor igual al amor por uno mismo' debe entenderse según el método explicado en la primera estrofa. Este es el significado: no existe amor igual al amor por uno mismo. Esto debe ilustrarse con la historia de la mujer que murió en un desierto sin agua; incapaz de soportar el calor abrasador, puso a su hijo que lloraba en su regazo en el suelo y se paró sobre él. Por eso se dice: 'pues incluso abandonando a los padres, etc., a los hijos e hijas, etc.'. Y así se dijo:

‘‘සබ්බා දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසා,නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචි;

එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසං,තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමො’’ති. (සං. නි. 1.119;

උදා. 41;

නෙත්ති. 113);

'Habiendo recorrido todas las direcciones con la mente, no se encontró a nadie más querido que uno mismo; de igual modo, el propio ser es querido para los demás, por lo tanto, quien ama a su propio ser no debe dañar a otro'.

ධඤ්ඤෙන සමං ධනං නාම නත්ථි, යස්මා තප්පටිබද්ධා ආහාරූපජීවීනං සත්තානං ජීවිතවුත්ති. තථාරූපෙ කාලෙති දුබ්භික්ඛකාලෙ. එකදෙසංයෙව ඔභාසන්තීති එකස්මිං ඛණෙ චතූසු මහාදීපෙසු ඔභාසං ඵරිතුං අසමත්ථත්තා සූරියස්සපි, පගෙව ඉතරෙසං. බොධිසත්තස්ස උදයබ්බයස්ස ඤාණානුභාවෙන සකලජාතිඛෙත්තං එකාලොකං අහොසීති ආහ ‘‘පඤ්ඤා…පෙ… සක්කොතී’’ති. තමං විධමතීති පුබ්බෙනිවාසඤාණාදයො පඤ්ඤා යත්ථ පවත්තන්ති, තමනවසෙසං බ්‍යාපෙත්වා එකප්පහාරෙන පවත්තනතො. ‘‘වුට්ඨියා පන පවත්තමානාය යාව ආභස්සරභවනා’’ති පචුරවසෙන වුත්තං.

No existe riqueza igual al grano, ya que el sustento de la vida de los seres depende de él. 'En tal tiempo' significa en tiempo de hambruna. 'Iluminan solo una parte' porque incluso el sol es incapaz de difundir su luz sobre los cuatro grandes continentes en un solo momento, y mucho menos los demás. Por el poder del conocimiento del surgimiento y la desaparición del Bodhisatta, todo el campo de nacimiento se convirtió en una sola luz; por eso dice 'la sabiduría... puede'. 'Disipa la oscuridad' porque donde operan la sabiduría y el conocimiento de las vidas pasadas, etc., actúan eliminando la oscuridad por completo de una sola vez. En cuanto a 'mientras la lluvia cae hasta el reino de Ābhassara', se dice en términos de abundancia.

නත්ථිපුත්තසමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Natthiputtasama Sutta ha terminado.

4. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Khattiya Sutta

14. ඛෙත්තතො [Pg.78] විවාදා සත්තෙ තායතීති ඛත්තියො. වදති දෙවතා අත්තනො අජ්ඣාසයවසෙන. ද්විපදාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන චතුප්පදභරියපුත්තා ගහිතා. බුද්ධාදයොති ආදි-සද්දෙන ආජානීයසුස්සූසභරියස්සවපුත්තා. ද්විපදානං සෙට්ඨොති එත්ථ ද්විපදානං එව සෙට්ඨොති නායං නියමො ඉච්ඡිතො, සෙට්ඨො එවාති පන ඉච්ඡිතො, තස්මා සම්බුද්ධො ද්විපදෙසු අඤ්ඤෙසු තත්ථ ච උප්පජ්ජනතො සෙට්ඨො එව සබ්බෙසම්පි උත්තරිතරස්ස අභාවතොති අයමෙත්ථ අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උප්පජ්ජමානො පනෙසා’’තිආදි. කාරණාකාරණං ආජානාතීති ආජානීයො. ගණ්හාපෙථාති යථා උදකො න තෙමිස්සති, එවං වාළං ගණ්හාපෙථ. ‘‘අසුස්සූසා’’ති කෙචි පඨන්ති. ආසුණමානොති සප්පටිස්සවො හුත්වා වචනසම්පටිච්ඡකො.

14. 'Khattiyo' (noble) es quien protege (tāyati) a los seres de las disputas (vivādā) por las tierras (khettato). La deidad habla según su propia inclinación. Con la palabra 'de los bípedos, etc.', se incluyen a los cuadrúpedos, las esposas y los hijos. Con la palabra 'los Budas, etc.', se incluyen a los caballos de raza noble, las esposas que sirven con devoción y los hijos obedientes. En la expresión 'el mejor de los bípedos', no se desea establecer esta como una regla restrictiva, sino que se desea expresar que es 'el mejor' de forma absoluta; por lo tanto, el significado aquí es que el Sambuddha es ciertamente el mejor entre los bípedos y otros que nacen allí, por no existir nadie superior a todos. Por eso se dice: 'pero al nacer este', etc. 'Ājānīyo' (de raza noble/inteligente) es quien comprende lo que es causa y lo que no lo es. 'Haced que lo capturen': así como el agua no se moja a sí misma, de igual modo haced que capturen al animal salvaje. Algunos leen 'asussūsā' (desobediencia). 'Āsuṇamāno' significa ser respetuoso y receptor de las palabras.

ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Khattiya Sutta ha terminado.

5. සණමානසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Saṇamāna Sutta

15. ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙති පුබ්බද්ධං නික්ඛමිත්වා අපරද්ධං අප්පත්වා ඨිතමජ්ඣන්හෙ. සන්නිසීවෙසූති පරිස්සමවිනොදනත්ථං සබ්බසො සන්නිසීදන්තෙසු. ද-කාරස්ස හි ව-කාරං කත්වා නිද්දෙසො. තෙනාහ ‘‘සන්නිසින්නෙසු විස්සමමානෙසූ’’ති. සබ්බසත්තානන්ති සබ්බෙසඤ්ච ආහාරූපජීවිතසත්තානං ඝම්මතාපනෙ සන්තත්තකායානං ඉරියාපථදුබ්බල්‍යකාලොති ඨානාදිඉරියාපථස්ස අසමත්ථකාලො. සණති වියාති සද්දං කරොති විය, යථා තං අඤ්ඤම්පි මහාවනං වක්ඛමානනයෙන. තෙනාහ ‘‘තප්පටිභාගං නාමෙත’’න්ති ඡිද්දවෙණුපබ්බානන්ති රන්ධජාතකීචකමහාවෙළුපබ්බානං. දුතියකං සහායං අලභන්තී අනභිරතිපරිතස්සනාය එවමාහ. අනප්පකං සුඛන්ති විපුලං උළාරං විවෙකසුඛං.

15. 'Al estar en el mediodía' significa cuando la primera mitad del día ha pasado y no ha llegado la segunda mitad, estando en el mediodía establecido. 'Sannisīvesu' significa cuando todos se sientan completamente para disipar el cansancio. Es una designación hecha cambiando la letra 'va' por 'da'. Por eso dice 'mientras están sentados descansando'. 'De todos los seres' se refiere a todos los seres que viven del alimento, siendo el momento de debilidad en las posturas para aquellos cuyos cuerpos están abrasados por el calor del sol; es el momento de incapacidad para posturas como estar de pie, etc. 'Saṇati viya' significa como si hiciera un sonido, tal como se dirá sobre aquel otro gran bosque. Por eso dice 'eso se llama su contraparte', refiriéndose a los nudos de las cañas de bambú huecas. Al no encontrar un segundo compañero, dijo esto debido a la angustia de la insatisfacción. 'Felicidad no pequeña' significa la vasta y sublime felicidad del aislamiento.

එකවිහාරතාය සුඤ්ඤාගාරං පවිට්ඨස්ස. තෙන කායවිවෙකං දස්සෙති. අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාදිප්පහානෙන සන්තචිත්තස්ස. තෙන චිත්තවිවෙකං දස්සෙති. සංසාරෙ භයං ඉක්ඛනතො භික්ඛුනො උභයවිවෙකසම්පන්නස්ස, තතො [Pg.79] එව උත්තරිං මනුස්සධම්මතො රතිං ලාභිනො. අමානුසී රතීති භාවනාරති. පුරතොති පුරිමභාගෙ. පච්ඡතොති පච්ඡිමභාගෙ. අපරොති අඤ්ඤො. පුරතොති වා අනාගතෙ, අනාගතං ආරබ්භාති අත්ථො. පච්ඡතොති අතීතෙ අතීතං ආරබ්භ පටිපත්තියා විබාධනතො. පරොති කොධො චිත්තපටිදුස්සනතාය. න පරොති අපරො, ලොභො, සො චෙ න විජ්ජති. එතෙන අනාගතප්පජප්පනාය අතීතානුසොචනාය ච අභාවං දස්සෙති. අතීව ඵාසු භවතීති නීවරණජෙට්ඨකස්ස කාමච්ඡන්දස්ස විගමෙන වික්ඛම්භිතනීවරණස්ස ඣානස්ස වසෙන අතිවිය ඵාසුවිහාරො හොති. එකස්ස වසතො වනෙති තණ්හාදුතියිකාභාවෙන එකස්ස අරඤ්ඤෙ විවෙකවාසං වසතො. සෙසං තාදිසමෙවාති සෙසමෙත්ථ යං වත්තබ්බං, තං පඨමගාථායං වුත්තසදිසමෙව.

De aquel que ha entrado en una morada vacía por vivir en soledad. Con esto muestra el aislamiento corporal (kāyaviveka). 'De mente en paz' por el abandono de la percepción de permanencia mediante la contemplación de la impermanencia, etc. Con esto muestra el aislamiento mental (cittaviveka). Del monje que ve el peligro en el samsara y posee ambos tipos de aislamiento, y por ello obtiene deleite más allá de la condición humana. 'Deleite no humano' es el deleite de la meditación. 'Por delante' significa en la parte anterior. 'Por detrás' en la parte posterior. 'Otro' es distinto. O bien, 'por delante' significa en el futuro, refiriéndose al futuro. 'Por detrás' significa en el pasado, debido a la perturbación de la práctica con respecto al pasado. 'Paro' (otro) es el odio, por su naturaleza de corromper la mente. 'Na paro' (no otro) es 'aparo', la codicia, si esta no existe. Con esto muestra la ausencia de anhelo por el futuro y de lamento por el pasado. 'Se vuelve sumamente placentero' significa que, debido a la desaparición del deseo sensorial, que es el principal de los obstáculos (nīvaraṇa), se produce una morada sumamente placentera por medio del jhana en el que los obstáculos han sido suprimidos. 'En el bosque viviendo solo', por vivir en el aislamiento del bosque solo, sin la compañía de la sed de deseo (taṇhā). El resto es exactamente igual; lo que queda por decir aquí es similar a lo expresado en la primera estrofa.

සණමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Saṇamāna Sutta.

6. නිද්දාතන්දීසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario del Niddātandī Sutta

16. පච්ඡිමෙ මාසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානොති එත්තකං පාඨං සඞ්ඛිපිත්වා ‘‘නිද්දං ඔක්කමිතා’’ති වුත්තං. කිරියාමයචිත්තෙහි අවොමිස්සො භවඞ්ගසොතො අබ්‍යාකතනිද්දා. සා හි ඛීණාසවානං උප්පජ්ජනාරහා, තස්සා පුබ්බභාගාපරභාගෙසු…පෙ… උප්පන්නං ථිනමිද්ධං ඉධාධිප්පෙතා නිද්දා, සා අඛීණාසවානං යෙභුය්‍යෙන අනියතකාලා, තබ්බිධුරනියතසබ්භාවං දස්සෙන්තො ‘‘අතිච්ඡාත…පෙ… ආගන්තුකං ආලසිය’’න්ති ආහ. කායාලසියපච්චයා වීරියස්ස පටිපක්ඛභූතා චත්තාරො අකුසලක්ඛන්ධා තන්දී නාම. තන්දීති සභාවනිද්දෙසො. තන්දියනාති ආකාරනිංද්දෙසො. තන්දීමනතාති තන්දීභූතචිත්තතා. ආලස්‍යන්ති අලසභාවාහරණං. ආලස්‍යායිතත්තන්ති අලසභාවප්පත්ති. කායවිජම්භනාති කායස්ස විනාමනා. අකුසලපක්ඛා උක්කණ්ඨිතතාති අකුසලපක්ඛියා අනභිරති. භත්තකිලමථොති යථාවුත්තස්ස භත්තවත්ථුකස්ස ආහාරස්ස වසෙන සරීරෙ උප්පජ්ජනකඛෙදො. උපක්කිලිට්ඨොති පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙන උපක්කිලිට්ඨචිත්තො. චිත්තස්ස අසමාහිතත්තා නිවාරිතපාතුභාවො. අරියමග්ගස්ස ජොතනං නාම උප්පජ්ජනමෙවාති ආහ ‘‘න ජොතති[Pg.80], න පාතුභවතීති අත්ථො’’ති. න හි අරියමග්ගො ජොතිඅජොතිනාමො පවත්තති.

16. En el último mes, después de la comida, habiendo regresado de la colecta de limosnas, habiendo preparado el manto (saṅghāṭi) de cuatro capas, se recuesta sobre el lado derecho, atento y consciente —resumiendo este pasaje— se dice: 'caído en el sueño'. El sueño indeterminado (abyākata) es la corriente del bhavaṅga no mezclada con estados de conciencia funcionales (kiriyāmaya). Ciertamente, tal sueño es capaz de surgir en los que han destruido las impurezas (khīṇāsava); en sus fases anterior y posterior... pe... aquí se refiere al sueño como la pereza y el torpor (thinamiddha) que han surgido; este ocurre mayormente en tiempos no fijos para quienes no han destruido las impurezas. Mostrando su existencia fija contraria a eso, dice: 'demasiado hambriento... pe... pereza adventicia'. Los cuatro agregados no saludables que son opuestos a la energía debido a la causa de la pereza corporal se llaman 'tandī' (somnolencia). 'Tandī' es la descripción por naturaleza propia. 'Tandiyanā' es la descripción por el modo. 'Tandimanatā' es el estado de la mente que se ha vuelto perezosa. 'Ālasyaṃ' significa el acto de traer el estado de pereza. 'Ālasyāyitattaṃ' es la consecución del estado de pereza. 'Kāyavijambhanā' es el estiramiento o encorvamiento del cuerpo. 'Akusalapakkhā ukkaṇṭhitatā' es el descontento que pertenece al lado de lo no saludable. 'Bhattakilamatho' es el agotamiento que surge en el cuerpo debido a la comida mencionada anteriormente. 'Upakkiliṭṭho' es la mente contaminada por el debilitamiento de la sabiduría. Debido a que la mente no está concentrada, su manifestación está impedida. La iluminación del camino noble no es más que su surgimiento mismo, por eso dice: 'no brilla, no aparece, este es el significado'. Pues el camino noble no procede bajo el nombre de 'brillante' o 'no brillante'.

මග්ගසහජාතවීරියෙනාති ලොකියලොකුත්තරමග්ගසහජාතවීරියෙන. මිස්සකමග්ගො හි ඉධ අධිප්පෙතො. නීහරිත්වාති නීහරණහෙතු. හෙතුඅත්ථො හි අයං ත්වා-සද්දො ‘‘පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.271) විය. තෙන ‘‘මග්ගො විසුජ්ඣතී’’ති වචනං සමත්ථිතං හොති. ‘‘අරියමග්ගං විසුජ්ඣතී’’ති කෙචි පඨන්ති.

'Con la energía surgida conjuntamente con el camino' significa con la energía surgida conjuntamente con el camino mundano y supramundano. Pues aquí se refiere al camino mixto. 'Habiendo extraído' significa con el propósito de extraer. Pues este sufijo '-tvā' tiene un sentido causal, como en 'habiendo visto con sabiduría' (MN 1.271). Por esto, se sostiene la expresión 'el camino se purifica'. Algunos leen 'el camino noble se purifica'.

නිද්දාතන්දීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Niddātandī Sutta.

7. දුක්කරසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Dukkara Sutta

17. දුක්ඛං තිතික්ඛන්ති දුත්තිතික්ඛං. තඤ්ච දුක්ඛමං දුස්සහනං ආරම්භවසෙන දුක්කරං, අනුයුඤ්ජනවසෙන දුත්තිතික්ඛන්ති. අබ්‍යත්තෙනාති සාමඤ්ඤස්ස උපකාරානුපකාරෙ ධම්මෙ ජානනසමත්ථාය වෙය්‍යත්තියසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය අභාවතො න බ්‍යත්තෙන. තෙනාහ ‘‘බාලෙනා’’ති. යස්මිං ධම්මෙ සති සමණොති වුච්චති, තං සාමඤ්ඤන්ති ආහ ‘‘සමණධම්මො’’ති. ඉමිනාති ‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච, අබ්‍යත්තෙන ච සාමඤ්ඤ’’න්ති ඉමිනා ගාථද්ධෙන ඉදං දස්සෙතීති ඉදං ඉදානි වුච්චමානං අත්ථජාතං දස්සෙති. අභිදන්තන්ති අභිභවනදන්තං, උපරිදන්තන්ති අත්ථො. සො හි ඉතරං මුසලං විය උදුක්ඛලං විසෙසතො කස්සචි ඛාදනකාලෙ අභිභුය්‍ය වත්තති. ආධායාති නිප්පීළනවසෙනෙව ඨපෙත්වා. තාලුං ආහච්චාති තාලුපදෙසමාහනිත්වා විය. චෙතසාති කුසලචිත්තෙන. චිත්තන්ති අකුසලචිත්තං. අභිනිග්ගණ්හිත්වාති යථා අතිසමුදාචාරො න හොති, එවං විබාධනවසෙන නිග්ගහෙත්වා. ආපාණකොටිකන්ති පාණකොටිපරියොසානං, පරිජීවන්ති අත්ථො. සම්බාධෙතීති සම්බාධො, අන්තරායිකො. බහූ පරිස්සයාති අයොනිසො කාමවිතක්කාදිවසෙන.

17. 'Soportan el sufrimiento, por eso es difícil de soportar'. Y ese sufrimiento es difícil de tolerar, difícil de realizar debido al esfuerzo inicial, y difícil de soportar debido a la práctica constante. 'Por el inexperto' significa por la falta de sabiduría conocida como destreza capaz de conocer los estados que son beneficiosos o no para la vida ascética, no por el experto. Por eso dice: 'por el necio'. Aquel estado en cuya presencia se llama a uno 'asceta' (samaṇa), a eso llama 'estado ascético' (samaṇadhamma). Con esto, con esta media estrofa 'difícil de hacer y difícil de soportar, y para el inexperto la vida ascética', muestra esto, muestra el conjunto de significados que se está exponiendo ahora. 'Abhidantaṃ' significa el que domina al amansar, es decir, el que domina desde arriba. Pues este, como un mazo, prevalece sobre el mortero especialmente al tiempo de triturar algo para alguien. 'Ādhāya' significa habiendo colocado mediante la presión misma. 'Tāluṃ āhaccā' significa como golpeando la región del paladar. 'Cetasā' significa con una mente saludable. 'Cittaṃ' es la mente no saludable. 'Abhiniggaṇhitvā' significa habiendo restringido por medio de la obstrucción, de tal manera que no haya una conducta excesiva. 'Āpāṇakoṭikaṃ' significa hasta el final de la vida, es decir, mientras dure la vida. 'Sambādhetīti sambādho' es aquello que obstruye, un impedimento. 'Muchos peligros' se refiere a pensamientos sensuales inadecuados, etc.

පජ්ජති චිත්තමෙත්ථාති පදං, ආරම්මණං. ඉරියාපථං එව පදං ඉරියාපථපදං.

'La mente se dirige hacia esto', por lo tanto es un sendero (pada), un objeto mental. El sendero de las posturas mismas es el 'sendero de las posturas' (iriyāpathapada).

ගීවා [Pg.81] චත්තාරො පාදාති ගීවපඤ්චමානි. සමොදහන්ති වා සමොධානහෙතූති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ – ‘‘සමොදහිත්වා වා’’ති, සම්මා ඔධාය අන්තො පවෙසෙත්වාති අත්ථො. සකෙ ආරම්මණකපාලෙති ගොචරජ්ඣත්තං වදති. සමොදහන්ති සමොදහන්තො. අනිස්සිතොති තෙභූමකධම්මෙසු කඤ්චිපි ධම්මං තණ්හාදිට්ඨාභිනිවෙසවසෙන අනිස්සිතො. අවිහිංසමානො විහිංසානිමිත්තානං පජහනෙන. උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතෙනාති සීලබ්‍යසනතො උද්ධරණරූපෙ සණ්ඨිතෙන, කරුණායුත්තෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කාරුඤ්ඤතං පටිච්චා’’ති.

'El cuello y las cuatro patas' significa que el cuello es el quinto miembro. 'Se recogen' o 'debido al recogimiento' es el significado aquí, por eso dice: 'o habiendo recogido', que significa habiendo colocado correctamente y metido hacia adentro. 'En su propio caparazón de objetos' se refiere al ámbito interno de los objetos de los sentidos. 'Samodahanti' significa recogiendo. 'No dependiente' significa no dependiendo de ningún fenómeno de los tres planos de existencia mediante el apego al deseo o a los puntos de vista. 'Sin dañar' mediante el abandono de las causas de la violencia. 'Con aquello que tiene la naturaleza de elevar' significa con aquello que tiene la forma de elevar a alguien de la ruina de la virtud; esto significa dotado de compasión. Por eso dice: 'debido a la compasión'.

දුක්කරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Dukkara Sutta.

8. හිරීසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Hirī Sutta

18. නිසෙධෙතීති නිවාරෙති පවත්තිතුං න දෙති. පුච්ඡති දෙවතා. අපහරන්තොති අපනෙන්තො, යථා සබ්බෙන සබ්බං අක්කොසවත්ථු න හොති, එවං පරිහරන්තොති අත්ථො. බුජ්ඣති සාරථිවිධං. අත්තනි නිපාතං න දෙති, ආජානීයො හි යුත්තං පජානාති. අභූතෙන අභූතක්කොසෙන පරිමුත්තො නාම නත්ථි බාලානඤ්ච ජනානං පරාපවාදෙ යුත්තපයුත්තභාවතො. තෙනාහ භගවා –

18. 'Prohíbe' significa que previene, no permite que algo se desarrolle. La deidad pregunta. 'Evitando' significa apartando, de tal manera que no sea en absoluto motivo de reproche; este es el significado de 'eludiendo'. 'Entiende como un buen cochero'. No permite el latigazo sobre sí mismo, pues el caballo de raza conoce lo que es adecuado. No existe nadie que esté completamente libre de un reproche falso por parte de los necios, debido a la naturaleza de su crítica indiscriminada sobre lo que es o no apropiado. Por eso dijo el Bienaventurado:

‘‘නින්දන්ති තුණ්හිමාසීනං, නින්දන්ති බහුභාණිනං;

මිතභාණිම්පි නින්දන්ති, නත්ථි ලොකෙ අනින්දිතො’’ති. (ධ. ප. 227);

'Critican al que se sienta en silencio, critican al que habla mucho; incluso al que habla con moderación critican, no hay nadie en el mundo que no sea criticado'.

තනුයාති වා කතිපයා. තෙනාහ ‘‘අප්පකා’’ති. සදා සතාති හිරිනිසෙධභාවෙ කාරණවචනං. පප්පුය්‍යාති පත්වා අධිගන්ත්වා. වානතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං, අසඞ්ඛතධාතු.

'Tanuyā' significa pocos. Por eso dice 'pocos'. 'Siempre atentos' es la explicación de la causa para el estado de restricción por la vergüenza moral. 'Habiendo alcanzado' significa habiendo llegado y obtenido. El Nirvana es tal por haber salido del tejido (vāna) del deseo, el elemento incondicionado.

හිරීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Hirī Sutta.

9. කුටිකාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Kuṭikā Sutta

19. අන්තොති කුච්ඡිඅබ්භන්තරෙ. වසනට්ඨානට්ඨෙනාති වසනභාවෙන. කුලපවෙණින්ති කුලාචාරං කුලතන්තිං. සන්තානකට්ඨෙනාති කුලසන්තතියා බන්ධනභාවෙන[Pg.82]. එවං සබ්බපදෙහි පුච්ඡිතත්ථස්ස අනුජානනවසෙන ‘‘එකංසවචනෙ නිපාතො’’ති වුත්තං. ආපාදිකා පොසිකා මාතුච්ඡා මහාපජාපති මාතා එවාති කත්වා ‘‘පහාය පබ්බජිතත්තා’’ති අවිසෙසතො වුත්තං. පහාය පබ්බජිතත්තා නත්ථීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. පුන මාතුකුච්ඡිවාසාදීනං අභාවවචනෙනෙව වට්ටම්හි බන්ධනස්ස අභාවො දීපිතො හොතීති න ගහිතො. අයං කිර දෙවතා යථා පුථුජ්ජනා බුද්ධානං ගුණෙ න ජානන්ති, එවං න ජානාති, තස්මා ‘‘මයා සන්නාහං බන්ධිත්වා’’තිආදිමාහ.

19. 'Dentro' significa en el interior del vientre. 'En el sentido de un lugar de residencia' significa por su función como morada. 'El linaje familiar' significa la conducta familiar, la tradición familiar. 'En el sentido de continuidad' significa por su condición de vínculo de la continuidad de la familia. Así, por la aprobación del significado preguntado por todas las palabras, se dice: 'una partícula en sentido categórico'. 'La que cuida y nutre, la tía materna Mahāpajāpatī, es ciertamente la madre', y por ello se dice sin distinción: 'por haber renunciado y partido a la vida sin hogar'. 'No hay' se conecta después de 'por haber renunciado y partido'. Además, mediante la declaración de la inexistencia de residir en el vientre materno y otros estados similares, se muestra la inexistencia del vínculo en el ciclo de renacimiento (vaṭṭa), por lo que no se menciona de nuevo. Se dice que esta deidad, así como la gente común no conoce las virtudes de los Budas, ella no las conoce; por eso dijo: 'habiendo yo ceñido la armadura', etc.

කුටිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Kuṭikā Sutta.

10. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Samiddhi Sutta

20. තපනභාවෙන තපනොදකත්තා තපොදාති තස්ස රහදස්ස නාමං. තෙනාහ ‘‘තත්තොදකස්ස රහදස්සා’’ති. තතොති නාගභවනෙ උදකරහදතො තපොදා නාම නදී සන්දති. සා හි නදී භූමිතලං ආරොහති. ‘‘එදිසා ජාතා’’ති වචනසෙසො. පෙතලොකොති ලොහකුම්භිනිරයා ඉධාධිප්පෙතාති වදන්ති. රහදස්ස පන ආදිතො පබ්බතපාදවනන්තරෙසු බහූ පෙතා විහරන්ති, ස්වායමත්ථො පෙතවත්ථුපාළියා ලක්ඛණසංයුත්තෙන ච දීපෙතබ්බො. යතායන්ති යතො රහදතො අයං. සාතොදකොති මධුරොදකො. සෙතොදකොති පරිසුද්ධොදකො, අනාවිලොදකොති අත්ථො. තතොති තපොදානදිතො.

20. El nombre de ese estanque es Tapodā debido a su naturaleza de calentar y a sus aguas calientes. Por eso dice: «del estanque de aguas calientes». Se dice que el río llamado Tapodā fluye desde un estanque de agua en el mundo de los Nagas. Dicho río asciende a la superficie de la tierra. Se añade la frase: «así se originó». Dicen que con «el mundo de los Petas» (Petaloka) se refiere aquí a los infiernos Lohakumbhi. No obstante, muchos Petas habitan en los valles al pie de las montañas desde el inicio del estanque; este significado debe aclararse mediante el Petavatthupāḷi y el Lakkhaṇasaṃyutta. «De donde este» (Yatāyaṃ) significa desde aquel estanque. «De aguas dulces» (Sātodako) significa agua de sabor agradable. «De aguas blancas» (Setodako) significa agua muy pura, es decir, agua libre de turbidez. «De allí» (Tato) significa del río Tapodā.

සමිද්ධොති අවයවානං සම්පුණ්ණතාය සංසිද්ධියාව සම්මා ඉද්ධො. තෙනාහ ‘‘අභිරූපො’’තිආදි. පධානෙ සම්මසනධම්මෙ නියුත්තො, තං වා එත්ථ අත්ථීති පධානිකො. සෙනාසනං සුට්ඨපිතද්වාරවාතපානං, තෙසං පිදහනෙන උතුං ගාහාපෙත්වා.

Samiddha se llama así por ser alguien plenamente perfeccionado mediante la integridad de sus extremidades. Por eso dice «de bella apariencia», etc. Alguien dedicado al factor del esfuerzo (padhāna) en la contemplación, o aquel en quien esto reside, es un «padhānika» (esforzado). Respecto al «alojamiento» (senāsana), se refiere a cerrar las puertas y ventanas bien instaladas, capturando la temperatura adecuada mediante su cierre.

පුබ්බාපයමානොති න්හානතො පුබ්බභාගෙ විය වොදකභාවං ආපජ්ජමානො ගමෙන්තො. අවත්තං පටික්ඛිපිත්වා වත්තං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ…පෙ… න ඔතරිතබ්බ’’න්ති පඨමං වුත්තං. සබ්බදිසාපලොකනං යථා න්හායනට්ඨානස්ස මනුස්සෙහි විවිත්තභාවජානනත්ථං. ඛාණුආදිවවත්ථාපනං චීවරාදීනං ඨපනත්ථං උදකසමීපෙති [Pg.83] අධිප්පායො. උක්කාසනං අමනුස්සානං අපගමනත්ථං. අවකුජ්ජට්ඨානං තඞ්ඛණෙපි උපරිමකායස්ස උජුකං අවිවටකරණත්ථං. චීවරපිට්ඨෙයෙව ඨපෙතබ්බං යත්ථ වා තත්ථ වා අට්ඨපෙත්වා. උදකන්තෙති උදකසමීපෙ. සින්නට්ඨානන්ති සෙදගතපදෙසො. පසාරෙතබ්බං තස්ස සුක්ඛාපනත්ථං. සංහරිත්වා ඨපනං පුන සුඛෙන ගහෙත්වා නිවාසනත්ථං. නාභිප්පමාණමත්තං ඔතරණං තාවතා උදකපටිච්ඡාදිලක්ඛණප්පත්තතො. වීචිං අනුට්ඨාපෙන්තෙනාතිආදි සංයතකාරිතාදස්සනං. නිවාසනං පරික්ඛිපිත්වාති අන්තරවාසකං කටිප්පදෙසස්ස යථා පරිතො හොති, එවං ඛිපිත්වා පරිවසිත්වා.

«Pubbāpayamāno» se refiere a alcanzar un estado de pureza, como en la fase previa al baño, eliminando la suciedad. Habiendo rechazado lo que no es el deber (avatta) para mostrar el deber (vatta), se dijo primero: «allí… no se debe descender». Mirar hacia todas las direcciones es con el fin de conocer si el lugar del baño está libre de personas. La disposición de estacas y otros elementos es para colocar los mantos, etc., cerca del agua. Toser (ukkāsana) tiene como fin el alejamiento de los seres no humanos. La posición encorvada es para no dejar el torso recto y descubierto incluso en ese momento. Se debe colocar el manto sobre un soporte para mantos, sin dejarlo en cualquier lugar. «Al borde del agua» (udakante) significa cerca del agua. «El lugar sudado» es la zona del cuerpo cubierta de sudor. Debe extenderse para que se seque. Doblarlo y colocarlo es para poder tomarlo y vestirse nuevamente con facilidad. Descender hasta la altura del ombligo es porque así se alcanza la característica de estar cubierto por el agua. «Sin levantar olas», etc., muestra una conducta controlada. «Habiendo envuelto el vestido» (nivāsanaṃ parikkhipitvā) significa habiendo colocado el manto interior (antaravāsaka) alrededor de la zona de la cintura de tal manera que la rodee completamente.

සරීරවණ්ණොපි විප්පසීදි සම්මදෙව භාවනානුස්සතිම්පි වින්දන්තස්සාති අධිප්පායො. සමනං නිග්ගහෙතුන්ති කිලෙසවසං ගතං අත්තනො චිත්තං නිග්ගණ්හිතුං. කාමූපනීතාති කාමං උපගතචිත්තා. අථ වා කිලෙසකාමෙන ථෙරෙ උපනීතචිත්තා.

La complexión física también se volvió radiante para aquel que experimenta adecuadamente el recuerdo de la meditación; este es el sentido. «Para subyugar al asceta» significa para subyugar su propia mente que ha caído bajo el poder de las impurezas. «Atraídas por el deseo» (kāmūpanītā) significa con mentes que han sucumbido al deseo sensual. O bien, mentes atraídas hacia el anciano por el deseo de las impurezas (kilesakāma).

අපරිභුඤ්ජිත්වාති අනනුභොත්වා. අනුභවිතබ්බන්ති අත්ථතො ආපන්නමෙවාති ආහ ‘‘පඤ්චකාමගුණෙ’’ති. භික්ඛසීති යාචසි. තඤ්ච භික්ඛාචරියවසෙනාති ආහ ‘‘පිණ්ඩාය චරසී’’ති. කාමපරිභොගගරුගමනකාලො නාම විසෙසතො පඨමයොබ්බනාවත්ථාති ආහ ‘‘දහරයොබ්බනකාලො’’ති. ඔභග්ගෙනාති මජ්ඣෙ සංභග්ගකායෙන. ජිණ්ණකාලෙ හි සත්තානං කටියං කායො ඔභග්ගො හොති.

«Sin haber disfrutado» (aparibhuñjitvā) significa sin haber experimentado. Lo que debe ser experimentado son esencialmente los «cinco hilos de los placeres sensuales». «Mendigas» (bhikkhasī) significa que pides; y esto en el contexto de la práctica de pedir limosna, por eso dice «vas por limosna». El tiempo en el que se da especial importancia al disfrute de los placeres es particularmente el estado de la primera juventud, por eso dice «el tiempo de la tierna juventud». «Doblado» (obhaggena) significa con el cuerpo encorvado por la mitad. Pues en la vejez, el cuerpo de los seres se dobla por la cintura.

වොති නිපාතමත්තං ‘‘යෙ හි වො අරියා’’තිආදීසු විය. සත්තානන්ති සාමඤ්ඤවචනං, න මනුස්සානං එව. දෙහනික්ඛෙපනන්ති කළෙවරට්ඨපිතට්ඨානං. නත්ථි එතෙසං නිමිත්තන්ති අනිමිත්තා, ‘‘එත්තකං අයං ජීවතී’’තිආදිනා සඤ්ජානනනිමිත්තරහිතාති අත්ථො. න නායරෙති න ඤායන්ති. ඉතො පරන්ති එත්ථ පරන්ති අඤ්ඤං කාලං. තෙන ඔරකාලස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. පරමායුනො ඔරකාලෙ එව චෙත්ථ පරන්ති අධිප්පෙතං තතො පරං සත්තානං ජීවිතස්ස අභාවතො. වවත්ථානාභාවතොති කාලවසෙන වවත්ථානාභාවතො. වවත්ථානන්ති චෙත්ථ පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො, න අසඞ්කරතො වවත්ථානං, නිච්ඡයො වා. අබ්බුදපෙසීතිආදීසු අබ්බුදකාලො පෙසිකාලොතිආදිනා කාල-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. කාලොති ඉධ පුබ්බණ්හාදිවෙලා අධිප්පෙතා. තෙනාහ පුබ්බණ්හෙපි හීතිආදි[Pg.84]. ඉධෙව දෙහෙන පතිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. අනෙකප්පකාරතොති නගරෙ ජාතානං ගාමෙ, ගාමෙ ජාතානං නගරෙ, වනෙ ජාතානං ජනපදෙ, ජනපදෙ ජාතානං වනෙතිආදිනා අනෙකප්පකාරතො. ඉතො චුතෙනාති ඉතො ගතිතො චුතෙන. ඉධ ඉමිස්සං ගතියං. යන්තෙ යුත්තගොණො වියාති යථා යන්තෙ යුත්තගොණො යන්තං නාතිවත්තති, එවං කාලො ගතිපඤ්චකන්ති එවං උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං.

«Vo» es una simple partícula, como en «ye hi vo ariyā», etc. «De los seres» (sattānaṃ) es un término general, no solo para los humanos. «La caída del cuerpo» se refiere al lugar donde se deja el cadáver. «No hay señal para estos» (animittā) significa que carecen de una señal de conocimiento que diga «este vivirá tanto tiempo». «No se conocen» (na nāyareti) significa que no se saben. «Después de esto» (ito paraṃ), aquí «esto» se refiere a otro tiempo; con ello se incluye también el tiempo anterior. «Después» se refiere aquí al tiempo anterior al máximo de la vida, pues después de eso no hay vida para los seres. Por la falta de determinación de tiempo. «Determinación» aquí debe entenderse como límite o definición, no como una determinación libre de confusión o una decisión. En términos como «el estado de embrión» (abbuda-pesī), la palabra «tiempo» debe vincularse a cada etapa. «Tiempo» aquí se refiere a momentos como la mañana, etc. Por eso dice «incluso en la mañana», etc. El vínculo es que aquí mismo el cuerpo debe caer. «De muchas maneras» significa para los nacidos en la ciudad, en la aldea; para los nacidos en la aldea, en la ciudad; para los nacidos en el bosque, en la zona habitada; para los nacidos en la zona habitada, en el bosque; y así de muchas maneras. «Fallecido de aquí» (ito cutena) significa fallecido de este destino (gati). «Aquí» se refiere a este destino actual. Como un buey uncido a una máquina, que no puede sobrepasarla, así el tiempo arrastra a los seres por los cinco destinos; así debe entenderse la comparación.

අයං කාලොති අයං මරණකාලො. පච්ඡිමෙ කාලෙති පච්ඡිමෙ වයෙ. තිස්සො වයොසීමාති. පඨමාදිකා තිස්සො වයස්ස සීමා අතික්කන්තෙන. පුරිමානං හි ද්වින්නං වයානං සබ්බසො සීමා අතික්කමිත්වා පච්ඡිමස්ස ආදිසීමං අතික්කන්තො තථා වුත්තො. ‘‘අයඤ්හි සමණධම්මො…පෙ… න සක්කා කාතු’’න්ති වත්වා තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තදා හී’’තිආදි වුත්තං. ගණ්හිතුන්ති පාළිතො අත්ථතො ච හදයෙ ඨපනවසෙන ගණ්හිතුං. පරිභුඤ්ජිතුන්ති වුත්තධම්මපරිහරණසුඛං අනුභවිතුං. එකස්ස කථනතො පඨමං ගාථං සුත්තං වා උස්සාරෙති, තස්මිං නිට්ඨිතෙ ඉතරො ධම්මකථිකො තංයෙව විත්ථාරෙන්තො ධම්මං කථෙති, අයං සරභාණධම්මකථා. සුත්තගෙය්‍යානුසාරෙන යාව පරියොසානා උස්සාරණං සරභඤ්ඤධම්මකථා. ‘‘මා මං කාලො උපච්චගා’’ති වදන්තො ‘‘සමණධම්මස්ස කරණස්ස අයං මෙ කාලො’’ති කථෙති, තතො පරො ‘‘පච්ඡිමවයො අඤ්ඤො කාලො’’ති කථෙති. ‘‘කාලං වොහං…පෙ… තස්මා අභුත්වා භික්ඛාමී’’ති වදන්තො අත්තනා කතං පටිපත්තිඤ්ච සහෙතුකං සානිසංසං කථෙති.

«Este tiempo» es el momento de la muerte. «En el tiempo final» significa en la última etapa de la vida. «Los tres límites de la edad» se refiere a haber cruzado los tres límites de la edad, empezando por el primero. Se dice así habiendo cruzado completamente los límites de las dos primeras edades y habiendo cruzado el límite inicial de la última. Tras decir «esta práctica ascética… no se puede realizar», se dice «entonces ciertamente», etc., para mostrar ese significado en detalle. «Para captar» significa para fijar en el corazón tanto el texto como el significado. «Para disfrutar» significa experimentar la felicidad de practicar el Dhamma mencionado. Debido a que uno habla, primero recita un verso o un sutta; al terminar este, el otro expositor del Dhamma explica el mismo punto en detalle; esto es la «exposición del Dhamma con entonación» (sarabhāṇadhammakathā). La recitación según el estilo de Sutta y Geyya hasta el final es la «exposición del Dhamma con recitación melódica» (sarabhaññadhammakathā). Al decir «que el tiempo no me sobrepase», expresa que «este es mi tiempo para realizar la práctica ascética»; el otro dice «la vejez es otro tiempo». Al decir «yo el tiempo… por eso pido limosna sin haber comido», explica la práctica realizada por él mismo, junto con su causa y sus beneficios.

තං ගාරවකාරණං සන්ධාය. එතන්ති ‘‘අථ ඛො සා දෙවතා පථවියං පතිට්ඨහිත්වා’’ති එතං වුත්තං. දහරො ත්වන්තිආදිමාහ ලොභාභිභූතතාය අධිගතත්තා. සබ්බසම්පත්තියුත්තොති භොගසම්පදා පරිවාරසම්පදාති සබ්බසම්පත්තීහි යුත්තො. අලඞ්කාරපරිහාරන්ති අලඞ්කාරකරණං. අනික්කීළිතාවීති අකීළිතපුබ්බො. කීළනඤ්චෙත්ථ කාමානං පරිභොගොති ආහ ‘‘අභුත්තාවී’’ති. අකතකාමකීළොති අකතකාමානුභවනප්පයොගො. සයං අත්තනා එව දිස්සන්තීති සන්දිට්ඨා, සන්දිට්ඨා එව සන්දිට්ඨිකා, අත්තපච්චක්ඛතො සන්දිට්ඨිකා. පකට්ඨො කාලො පත්තො එතෙසන්ති කාලිකා, තෙ කාලිකෙ.

Refiriéndose a esa causa de respeto. 'Etanti' se refiere a lo dicho: 'entonces aquella deidad, permaneciendo en la tierra'. 'Eres joven' (daharo tvaṃ), etc., se dice por estar dominado por la codicia al no haber alcanzado [la meta]. 'Dotado de toda prosperidad' (sabbasampattiyutto) significa dotado de la prosperidad de bienes y de la prosperidad de séquito; dotado de todas las prosperidades. 'Portar ornamentos' (alaṅkāraparihāraṃ) significa el acto de adornarse. 'Sin haber jugado' (anikkīḷitāvī) significa que no ha jugado anteriormente. 'Jugar' aquí se refiere al disfrute de los placeres sensoriales, por eso dice 'sin haber disfrutado' (abhuttāvī). 'Sin haber realizado el juego de los deseos' (akatakāmakīḷo). 'Se ven por uno mismo' (sandiṭṭhā) significa que son visibles; lo que es visible es 'sandiṭṭhika'; visible por experiencia propia. Aquello cuyo tiempo de resultado ha llegado a su punto máximo es 'kālikā' (temporales).

චිත්තානන්තරන්ති [Pg.85] ඉච්ඡිතචිත්තානන්තරං, ඉච්ඡිතිච්ඡිතාරම්මණාකාරෙති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘චිත්තානන්තරං ඉච්ඡිතිච්ඡිතාරම්මණානුභවනං න සම්පජ්ජතී’’තිආදි. චිත්තානන්තරං ලද්ධබ්බතායාති අනන්තරිතසමාධිචිත්තානන්තරං ලද්ධබ්බඵලතාය. සමොහිතෙසුපීති සම්භතෙසුපි. සම්පන්නකාමස්සාති සමිද්ධකාමස්ස. චිත්තකාරා රූපලාභෙන, පොත්ථකාරා පටිමාකාරකා, රූපකාරා දන්තරූපකට්ඨරූප-ලොහරූපාදිකාරකා. ආදිසද්දෙන නානාරූපවෙසධාරීනං නටාදීනං සඞ්ගහො. සෙසද්වාරෙසූති එත්ථ ගන්ධබ්බමාලාකාරසූපකාරාදයො වත්තබ්බා.

'Inmediatamente después de la mente' (cittānantaraṃ) significa inmediatamente después de lo deseado; el sentido es: en la forma del objeto que se desea en cada momento. Por eso dice: 'no se produce el disfrute del objeto deseado inmediatamente después de la mente', etc. 'Por obtenerse inmediatamente después de la mente' se refiere a la obtención del fruto inmediatamente después de la mente de concentración (samādhi) ininterrumpida. 'Incluso en lo acumulado' (samohitesupi) significa en lo reunido. 'De quien tiene los deseos cumplidos' (sampannakāmassa) significa de aquel cuyos deseos han prosperado. Los pintores (cittakārā) por la obtención de formas, los modeladores (potthakārā) son los fabricantes de estatuas, los escultores (rūpakārā) son fabricantes de formas de marfil, madera, metal, etc. Con la palabra 'etcétera' se incluye a los actores, etc., que asumen diversas formas y vestimentas. En 'en las demás puertas' deben mencionarse aquí los músicos, floristas, cocineros, etc.

සොති සමිද්ධිත්ථෙරො. සමොහිතසම්පත්තිනාති සඞ්ගාහභොගූපකරණසම්පත්තිනා. පත්තබ්බදුක්ඛස්සාති කාමානං ආපජ්ජනරක්ඛණවසෙන ලද්ධබ්බස්ස කායිකචෙතසිකදුක්ඛස්ස. උපායාසස්සාති දළ්හපරිස්සමස්ස විරතස්ස. ‘‘විස්සාතස්සා’’ති කෙචි. ‘‘පච්චවෙක්ඛණඤාණෙනා’’ති කෙචි පඨන්ති. අසුකස්මිං නාම කාලෙ ඵලං හොතීති එවං උදික්ඛිතබ්බො නස්ස කාලොති අකාලො. එත්ථාති එතෙසු නවසු ලොකුත්තරධම්මෙසු. එහිපස්සවිධින්ති ‘‘එහි පස්සා’’ති එවං පවත්තවිධිවචනං. උපනෙතබ්බොති වා උපනෙය්‍යො, සො එව ඔපනෙය්‍යිකො. විඤ්ඤූහීති විදූහි පටිවිද්ධසච්චෙහි. තෙ එකංසතො උග්ඝටිතඤ්ඤූආදයො හොන්තීති ආහ ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීහී’’ති. ‘‘පච්චත්ත’’න්ති එතස්ස පතිඅත්තනීති භුම්මවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘අත්තනි අත්තනී’’ති.

'Él' (so) es el saṃghathera Samiddhi. 'Con la prosperidad acumulada' (samohitasampattinā) significa con la prosperidad de bienes y recursos reunidos. 'Del sufrimiento que se debe obtener' (pattabbadukkhassa) se refiere al dolor físico y mental que se obtiene por la adquisición y protección de los placeres sensoriales. 'De quien está libre de la angustia' (upāyāsassa) significa de aquel que se ha apartado del esfuerzo intenso. Algunos leen 'vissātassa'. Otros leen 'por el conocimiento de reflexión' (paccavekkhaṇañāṇena). 'No es su tiempo' significa que no es algo que deba ser esperado diciendo 'el fruto será en tal tiempo'; por eso es 'atemporal' (akālo). 'En esto' se refiere a estos nueve estados supramundanos. 'El método de ven y mira' (ehipassavidhiṃ) es la expresión del método que procede así: 'ven y mira'. 'Debe ser llevado [hacia adentro]' o 'digno de ser aplicado' es 'opaneyyiko'. 'Por los sabios' (viññūhi) significa por los entendidos que han penetrado las verdades. Se dice 'por los de comprensión rápida, etc.', indicando que estos son invariablemente de esa clase. 'Individualmente' (paccattaṃ) tiene el sentido de caso locativo: 'en cada uno mismo', por eso dice 'en sí mismo, en sí mismo'.

සබ්බපදෙහි සම්බන්ධොති ‘‘කථං ආදීනවො එත්ථ භිය්‍යො, කථං අකාලිකො’’තිආදිනා සබ්බෙහි පච්චෙකං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො.

La conexión es con todas las palabras: '¿cómo es el peligro mayor aquí?', '¿cómo es atemporal?', etc.; se debe entender la conexión individual con todas las frases.

නවොති තරුණො න චිරවස්සො. යෙ භික්ඛුනොවාදකලක්ඛණප්පත්තා, තෙ සන්ධාය ‘‘වීසතිවස්සතො පට්ඨාය ථෙරො’’ති වුත්තං. ඉධ සාසනං නාම සික්ඛත්තයසඞ්ගහං පිටකත්තයන්ති ආහ ‘‘ධම්මෙන හී’’තිආදි. තත්ථ ධම්මෙන විනයො එත්ථ විනා දණ්ඩසත්ථෙහීති ධම්මවිනයො. ධම්මාය විනයො එත්ථ න ආමිසත්ථන්ති ධම්මවිනයො. ධම්මතො විනයො න අධම්මතොති ධම්මවිනයො. ධම්මො වා භගවා ධම්මස්සාමී ධම්මකායත්තා, තස්ස ධම්මසඤ්ඤිතස්ස සත්ථු විනයො, න තක්කිකානන්ති ධම්මවිනයො. ධම්මෙ විනයො න අධම්මෙ විනයො. ධම්මො ච සො යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ සත්තෙ අපායෙසු අපතමානෙ ධාරෙතීති, සබ්බෙ සංකිලෙසතො විනෙතීති විනයො චාති ධම්මවිනයො. තෙනාහ ‘‘උභයම්පෙතං සාසනස්සෙව නාම’’න්ති.

'Nuevo' (navo) significa joven, de pocos años de ordenación. Refiriéndose a aquellos que han alcanzado la característica de dar consejos a los monjes, se dice: 'un Thera (Anciano) comienza a partir de los veinte años'. Aquí 'la Enseñanza' (sāsanaṃ) se refiere a la colección de los tres entrenamientos y las tres cestas (pitakas), por eso dice 'por el Dhamma', etc. Allí, 'disciplina por el Dhamma' (dhammavinayo) significa que en esto la disciplina es sin palos ni armas. 'Disciplina para el Dhamma' significa que no es por el interés de ganancias materiales. 'Disciplina según el Dhamma' y no según lo que no es Dhamma. O el Dhamma es el Bienaventurado, el Señor del Dhamma por tener un cuerpo de Dhamma; la disciplina de ese Maestro llamado Dhamma, no de los lógicos. Disciplina en el Dhamma, no disciplina en lo que no es Dhamma. Y el Dhamma es lo que sostiene a los seres que practican según lo instruido para que no caigan en estados de privación; y la disciplina (Vinaya) es lo que disciplina todas las impurezas; por eso es Dhamma-Vinaya. Por ello dijo: 'ambos términos son nombres de la misma Enseñanza'.

ධම්මවිනයොති [Pg.86] ධම්මෙන යුත්තො විනයොති ධම්මවිනයො ආජඤ්ඤරථො විය. ධම්මො ච විනයො චාති වා ධම්මවිනයො, තං ධම්මවිනයං. ධම්මවිනයානඤ්හි සත්ථුභාවවචනතො ධම්මවිනයත්තසංසිද්ධි ධම්මවිනයානං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසනතො. අභිධම්මෙපි විනයවචනන්ති ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි, දෙසිතපඤ්ඤත්තවචනතො ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මො චතුධා දෙසිතො සන්දස්සන-සමාදාපන-සමුත්තෙජන-සම්පහංසනවසෙන, විනයො චතුධා පඤ්ඤත්තො සීලාචාරතො පරාජිතවසෙන. ධම්මචරියා සකවිසයො, විනයපඤ්ඤත්ති බුද්ධවිසයො. පරියායෙන දෙසිතො ධම්මො, නිප්පරියායෙන පඤ්ඤත්තො විනයො. ධම්මදෙසනා අධිප්පායත්ථප්පධානා, විනයපඤ්ඤත්ති වචනත්ථප්පධානා. පරමත්ථසච්චප්පධානො ධම්මො, සම්මුතිසච්චප්පධානො විනයො. ආසයසුද්ධිපධානො ධම්මො, පයොගසුද්ධිපධානො විනයො.

'Dhammavinaya' es la disciplina dotada de Dhamma, como un carro de raza pura. O bien, 'el Dhamma y el Vinaya' es Dhamma-Vinaya. La validez de ser 'Dhammavinaya' proviene de las palabras que expresan la cualidad de Maestro del Dhamma y del Vinaya, debido a que el Dhamma y el Vinaya se califican mutuamente. También en el Abhidhamma hay expresiones de disciplina, estableciendo así la dualidad de Dhamma-Vinaya; y por las palabras de enseñanza y prescripción se establece el Dhamma-Vinaya. El Dhamma se enseña de cuatro maneras: mediante la explicación, la incitación, el estímulo y el regocijo; el Vinaya se prescribe de cuatro maneras: desde la conducta moral hasta la derrota. La práctica del Dhamma es el ámbito propio, la prescripción del Vinaya es el ámbito del Buddha. El Dhamma se enseña de forma figurada, el Vinaya se prescribe de forma directa. La enseñanza del Dhamma tiene como prioridad el sentido de la intención; la prescripción del Vinaya tiene como prioridad el sentido de la palabra. El Dhamma prioriza la verdad última; el Vinaya prioriza la verdad convencional. El Dhamma prioriza la pureza de la intención; el Vinaya prioriza la pureza de la acción.

කිරියද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මෙන හි අනුසාසනසිද්ධි, විනයෙන ඔවාදසිද්ධි. ධම්මෙන ධම්මකථාසිද්ධි, විනයෙන අරියතුණ්හීභාවසිද්ධි. සාවජ්ජද්වයපරිවජ්ජනතො ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මෙන හි විසෙසතො පකතිසාවජ්ජපරිච්චාගසිද්ධි, විනයෙන පඤ්ඤත්තිසාවජ්ජපරිච්චාගසිද්ධි. ගහට්ඨපබ්බජිතානං සාධාරණාසාධාරණගුණද්වයසිද්ධි. බහුස්සුතසුතපසන්නද්වයතො පරියත්ති-පරියාපුණන-ධම්මවිහාර-විභාගතො ධම්මධරවිනයධරවිභාගතො ච ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි, සරණද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි. ඉධ සත්තානං දුවිධං සරණං ධම්මො අත්තා ච. තත්ථ ධම්මො සුචිණ්ණො සරණං. ‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරි’’න්ති (ථෙරගා. 303; ජා. 1.10.102; 1.15.385) හි වුත්තං. සුදන්තො අත්තාපි සරණං ‘‘අත්තා හි අත්තනො නාථො’’ති (ධ. ප. 160, 380) වචනතො. තෙන වුත්තං ‘‘සරණද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයසිද්ධී’’ති. තත්ථ යතස්ස ධම්මසිද්ධි, යතො ච විනයසිද්ධි, තදුභයං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘ධම්මෙන හෙත්ථ ද්වෙ පිටකානි වුත්තානි, විනයෙන විනයපිටක’’න්ති. අධුනා ආගතො ඉදානෙව න චිරස්සෙව උපගතො.

Mediante el cumplimiento de dos acciones se establece el Dhamma-Vinaya. Pues por el Dhamma se cumple la instrucción, y por el Vinaya se cumple el consejo. Por el Dhamma se cumple el discurso doctrinal, y por el Vinaya se cumple el noble silencio. Por evitar los dos tipos de faltas se establece el Dhamma-Vinaya. Pues por el Dhamma se cumple especialmente el abandono de las faltas naturales, y por el Vinaya el abandono de las faltas por prescripción. Se cumple la dualidad de cualidades comunes y no comunes de laicos y monjes. Por la dualidad del muy instruido y del que confía en lo que ha oído, por la distinción entre el estudio, la memorización y el vivir en el Dhamma, y por la distinción entre el conocedor del Dhamma y el conocedor del Vinaya, se establece la dualidad de Dhamma-Vinaya. Por el cumplimiento de los dos refugios se establece la dualidad de Dhamma-Vinaya. Aquí hay dos tipos de refugio para los seres: el Dhamma y uno mismo. Allí, el Dhamma bien practicado es el refugio. Pues se ha dicho: 'Ciertamente el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma'. También uno mismo bien domado es el refugio, según las palabras: 'Uno mismo es su propio protector'. Por eso se dijo: 'Mediante el cumplimiento de los dos refugios se establece el Dhamma-Vinaya'. Allí, donde se establece el Dhamma y donde se establece el Vinaya, mostrando ambos, dijo: 'aquí, con Dhamma se mencionan dos Pitakas, y con Vinaya el Vinaya Pitaka'. 'Recién llegado' significa que ha llegado ahora, hace poco tiempo.

මහන්තෙ ඨානෙ ඨපෙත්වාති මහෙසක්ඛතාදස්සනත්ථං අත්තනො පරිවාරෙන මහන්තට්ඨානෙ ඨපිතභාවං පවෙදෙත්වා. මහතියාති උපසඞ්කමනවන්දනාදිවචනාපජ්ජනවසෙන සමාචිණ්ණාය. සබ්බෙපි කිර නිසීදන්තා තං ඨානං ඨපෙත්වාව නිසීදන්ති. ථිරකරණවසෙනාති දළ්හීකරණවසෙන. අයං කිර දෙවතා ඤාණසම්පන්නා මානජාතිකා, තස්මා නායං මානං අප්පහාය [Pg.87] මම දෙසනං පටිවිජ්ඣිතුං සක්කොතීති මානනිග්ගණ්හනත්ථං ආදිතො දුවිඤ්ඤෙය්‍යං කථෙන්තො භගවා ‘‘අක්ඛෙය්‍යසඤ්ඤිනො’’තිආදිනා තාය ඤාතුමිච්ඡිතකාමානං කාලිකාදිභාවං, ධම්මස්ස ච සන්දිට්ඨිකාදිභාවං විභාවෙන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි.

‘Habiendo colocado en un lugar elevado’ significa haber dado a conocer el estado de estar situado en una posición prominente con su propio séquito, con el fin de mostrar su gran autoridad. ‘Por la grande’ se refiere a lo practicado habitualmente mediante el acercamiento, la salutación y el habla. Se dice que todos los que se sientan allí lo hacen dejando libre ese lugar. ‘Mediante el fortalecimiento’ significa por medio de la consolidación. Puesto que esta deidad posee conocimiento pero es orgullosa por naturaleza, el Bienaventurado, pensando: ‘Ella no podrá penetrar mi enseñanza sin abandonar el orgullo’, con el propósito de subyugar su orgullo, comenzó exponiendo algo difícil de comprender; mediante ‘aquellos con la percepción de lo expresable’ (akkheyyasaññino), etc., explicó la naturaleza temporal de los deseos que ella deseaba conocer y la naturaleza inmediata del Dhamma, pronunciando así dos versos.

අක්ඛෙය්‍යතොති ගිහිලිඞ්ගපරියායනාමවිසෙසාදිවසෙන තථා තථා අක්ඛාතබ්බතො. තෙනාහ ‘‘කථානං වත්ථුභූතතො’’ති. එතෙසන්ති සත්තානං. පතිට්ඨිතාති පවත්තිතා ආසත්තා. පඤ්චන්නං කාමසඞ්ගාදීනං වසෙන ආසත්තා හොන්තු, ඉතරෙසං පන කථන්ති? අනිට්ඨඞ්ගතොපි හි ‘‘ඉදං නු ඛො’’තිආදිනා කඞ්ඛතො තත්ථ ආසත්තො එව නාම අවිජහනතො, තථා වික්ඛෙපගතො වික්ඛෙපවත්ථුස්මිං, අනුසයානං පන ආසත්තභාවෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. මච්චුනො යොගන්ති, මච්චුබන්ධනං, මරණධම්මතන්ති අත්ථො. යස්මා අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා අනතීතමරණත්තා මච්චුනා යථාරුචි පයොජෙතබ්බා, තත්ථ තත්ථ උපරූපරි ච ඛිපිතාය ආණාය අබ්භන්තරෙ එව හොන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘පයොගං…පෙ… ආගච්ඡන්තී’’ති. යස්මා තෙභූමකා ධම්මා කමනීයට්ඨෙන කාමා, නෙසම්පි කාලස්ස ලද්ධබ්බතාය කාලිකතා ඉධ අක්ඛෙය්‍යවචනෙන පවෙදිතා. තෙනාහ – ‘‘එවමිමාය ගාථාය කාලිකා කාමා කථිතා’’ති. සබ්බෙපි තෙභූමකා ධම්මා කමනීයා, යස්මා ච කාලිකානං කාමානං තථාසභාවතා කථිතා. අයම්පි ගාථා තදත්ථමෙව දීපෙතීති ඉමාය තෙ කථිතා එව හොන්ති. යෙ ච සත්තා පඤ්චසු ඛන්ධෙසු දිට්ඨිතණ්හාදිවසෙන පතිට්ඨිතා ‘‘ඉත්ථී, පුරිසො, අහං, මමා’’ති ච අභිනිවිසිය කාමෙ පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ මරණං නාතිවත්තන්ති. එවම්පෙත්ථ කාමානං කාලිකත්ථො කථිතොති ආහ ‘‘කාලිකා කාමා කථිතා’’ති.

‘A partir de lo expresable’ (akkheyyato) significa por ser expresado de diversas maneras mediante los signos de la vida laica, sinónimos, nombres específicos, etc. Por eso se dice: ‘por ser la base de los discursos’. ‘De estos’ se refiere a los seres. ‘Establecidos’ significa que han procedido y están apegados. Que estén apegados mediante los cinco tipos de vínculos de los deseos sensuales, etc., es claro, pero ¿qué hay de los demás? Incluso aquel que no ha llegado a una conclusión firme, dudando con pensamientos como ‘¿Es esto acaso?’, está de hecho apegado a ello por no abandonarlo; de igual modo, aquel que está confundido está apegado al objeto de su confusión; y respecto al estado de apego de las tendencias latentes (anusaya), no hay necesidad de decir nada. ‘El yugo de la Muerte’ significa la atadura de la Muerte, es decir, la naturaleza de estar sujeto a la muerte. Dado que, por no haber comprendido plenamente las bases y no haber trascendido la muerte, los seres pueden ser manipulados a voluntad por la Muerte, y se encuentran dentro del alcance de su mandato lanzado una y otra vez en diversos lugares, se dice: ‘vienen bajo el yugo...’. Puesto que los fenómenos de los tres planos son ‘deseos’ (kāmā) en el sentido de ser deseables, su naturaleza temporal (kālikatā), debido a que deben obtenerse en el tiempo, se da a conocer aquí mediante el término ‘expresable’. Por eso se dijo: ‘así, mediante este verso, se describen los deseos temporales’. Todos los fenómenos de los tres planos son deseables, y puesto que se ha descrito la verdadera naturaleza de los deseos temporales, este verso también aclara ese significado, por lo que ellos quedan descritos por este medio. Aquellos seres que, establecidos en los cinco agregados mediante la visión errónea, la avidez, etc., se aferran a nociones como ‘mujer, hombre, yo, mío’ y disfrutan de los placeres sensuales, no trascienden la muerte. Así, como aquí se explica el sentido temporal de los deseos, se dice: ‘los deseos temporales han sido descritos’.

අයං ඤාතපරිඤ්ඤාති රූපාරූපධම්මෙ ලක්ඛණාදිතො ඤාතෙ කත්වා පරිච්ඡින්දනපඤ්ඤා. තෙනාහ ‘‘එවං ඤාතං කත්වා’’තිආදි. පදට්ඨානග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ තෙසං රූපාරූපධම්මානං පච්චයො ගහිතොති පච්චයපරිග්ගහස්සපි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තීරෙති තුලෙති වීමංසති. ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහීති ඉමිනා මත්ථකප්පත්තං මහාවිපස්සනං දස්සෙති. තෙ පන ආකාරා විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාය වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. ‘‘අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදිනා විපස්සනාක්ඛණෙපි එකදෙසෙන පහානං ලබ්භතෙව, අනවසෙසතො පන පහානවසෙන පහානපරිඤ්ඤං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අග්ගමග්ගෙන [Pg.88] …පෙ… අයං පහානපරිඤ්ඤා’’ති. තථා ච ආහ ‘‘එවං තීහි පරිඤ්ඤාහී’’තිආදි.

Este ‘conocimiento pleno de lo conocido’ (ñātapariññā) es la sabiduría que delimita los fenómenos materiales e inmateriales tras haberlos conocido por sus características, etc. Por eso se dice: ‘habiéndolo hecho conocido de esta manera’, etc. Al mencionar la causa próxima, se debe considerar que también se incluye la captación de la condición (paccayapariggaha) de esos fenómenos materiales e inmateriales. ‘Juzga’ (tīreti) significa que sopesa e investiga. Mediante ‘por cuarenta y dos modos’, muestra la gran introspección (mahāvipassanā) que ha alcanzado su cúspide. Esos modos deben entenderse según el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga. Aunque en el momento de la introspección se obtiene un abandono parcial mediante frases como ‘con la contemplación de la impermanencia, se abandona la percepción de permanencia’, para mostrar el ‘conocimiento pleno por abandono’ (pahānapariññā) mediante el abandono total, dice: ‘por el camino supremo (aggamaggena)... este es el conocimiento pleno por abandono’. Y así dijo: ‘de esta manera, mediante los tres conocimientos plenos’, etc.

අක්ඛාතාරන්ති අක්ඛාතබ්බං, න අක්ඛෙය්‍යකං. තෙනාහ ‘‘කම්මවසෙන කාරක’’න්තිආදි. කාරකන්ති ච සාධනමාහ. න මඤ්ඤතීති වා මඤ්ඤනං නප්පවත්තෙති අක්ඛාතාරන්ති ඛීණාසවං. අථ වා තඤ්හි තස්ස න හොතීති තං කාරණං තස්ස ඛීණාසවස්ස න හොති න විජ්ජති, යෙන දිට්ඨිතණ්හාදිකාරණෙන අක්ඛෙය්‍යං ඛන්ධපඤ්චකං ‘‘තිස්සො’’ති වා ‘‘ඵුස්සො’’ති වා ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා අභිනිවිස්ස වදෙය්‍යාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. මනුස්සනාගාදීහි පූජනීයත්තා ‘‘යක්ඛො’’ති සබ්බදෙවානං සාධාරණවචනන්ති දෙවධීතාපි ‘‘යක්ඛී’’ති වුත්තා. අක්ඛෙය්‍යන්ති පහානපරිඤ්ඤාය පහානමග්ගො, තස්ස ආරම්මණභූතං නිබ්බානම්පි ගහිතං. න මඤ්ඤතීති ඛීණාසවස්ස අස්ස ඵලප්පත්තීති ආහ ‘‘නවවිධො ලොකුත්තරධම්මො කථිතො’’ති.

‘Al que declara’ (akkhātāraṃ) se refiere a lo que debe ser declarado, no a lo expresable. Por eso dice: ‘un agente por el poder del kamma’, etc. Con ‘agente’ se refiere al medio de ejecución. ‘No concibe’ (na maññatī) o no produce concepciones sobre ‘el que declara’, es decir, sobre el Arahant. O bien, ‘eso no es para él’ significa que para ese Arahant no existe esa causa por la cual, debido a la visión errónea o la avidez, se aferraría a los cinco agregados expresables y diría ‘Tissa’ o ‘Phussa’, ‘mujer’ u ‘hombre’; así debe entenderse el significado aquí. Debido a que es digno de ser venerado por humanos, nagas, etc., ‘Yakkha’ es un término común para todos los devas, por lo que la hija de los devas también es llamada ‘yakkhī’. ‘Lo expresable’ se refiere al camino del abandono mediante el conocimiento pleno del abandono; también se incluye el Nibbāna, que es su objeto. ‘No concibe’ se refiere a la consecución del fruto para el Arahant; por eso dice: ‘se describen los nueve tipos de fenómenos supramundanos’.

විසෙසීති විසෙසජාතිආදිවසෙන සෙය්‍යොති අත්ථො. තෙසු ගහිතෙසූති තෙසු සෙය්‍යමානාදීසු තීසු මානෙසු ගහිතෙසු. තයො සෙය්‍යමානා, තයො සදිසමානා, තයො හීනමානා ගහිතාව හොන්ති. සො පුග්ගලොති සො අප්පහීනමඤ්ඤනපුග්ගලො. තෙනෙව මානෙන හෙතුභූතෙන. උපඩ්ඪගාථායාති පුරිමද්ධෙන පන වත්ථුකාමා වුත්තාති ආහ ‘‘කාලිකා කාමා කථිතා’’ති.

‘Distinguido’ (visesī) significa mejor en virtud de una casta especial, etc. ‘Habiendo tomado estos’ significa que, al tomar estos tres tipos de orgullo (presunción de ser superior, etc.), quedan incluidos los tres tipos de orgullo de superioridad, los tres de igualdad y los tres de inferioridad. ‘Esa persona’ es la persona que no ha abandonado las concepciones. Por esa misma presunción como causa. ‘En el medio verso’ se refiere a que, mediante la primera mitad, se describen los deseos como objetos (vatthukāma), por lo que dice: ‘los deseos temporales han sido descritos’.

විධීයති විසදිසාකාරෙන ඨපීයතීති විධා, කොට්ඨාසො. කථංවිධන්ති කථං පතිට්ඨිතං, කෙන පකාරෙන පවත්තිතන්ති අත්ථො. විදහනතො හීනාදිවසෙන විවිධෙනාකාරෙන දහනතො උපධාරණතො විධා, මානො. මානෙසූති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, මානහෙතූති අත්ථො. න චලතීති න වෙධති අත්තනො පරිසුද්ධපකතිං අවිජහනතො.

‘Vidhā’ es una parte o sección, en el sentido de que se dispone de una manera distinta. ‘¿De qué modo?’ (kathaṃvidhaṃ) significa cómo está establecido, de qué manera procede. ‘Vidhā’ es el orgullo (māno), por el hecho de disponerse (vidahanato) o mantenerse de diversas maneras como inferior, etc. ‘En los orgullos’ (mānesu) es un locativo en sentido causal, significando ‘por causa del orgullo’. ‘No se conmueve’ (na calati) significa que no vacila, por no abandonar su naturaleza pura.

පඤ්ඤා ‘‘සඞ්ඛා’’ති ආගතා, පඤ්ඤාති යොනිසො පටිසඞ්ඛානං. සඞ්ඛායකොති සඞ්කලනපදුප්පාදනාදි-පිණ්ඩගණනාවසෙන ගණකො පපඤ්චසඞ්ඛාති මානාදිපපඤ්චභාගා. තෙ තෙ ධම්මා සම්මා යාථාවතො සඞ්ඛායන්ති උපතිට්ඨන්ති එතායාති සඞ්ඛා, පඤ්ඤා. එකං ද්වෙතිආදිනා සඞ්ඛානං ගණනං පරිච්ඡින්දනන්ති සඞ්ඛා, ගණනා. සඞ්ඛායති භාගසො කථීයතීති සඞ්ඛා[Pg.89], කොට්ඨාසො. සඞ්ඛානං සත්තො පුග්ගලොතිආදිනා සඤ්ඤාපනන්ති සඞ්ඛා, රත්තොතිආදි පණ්ණත්ති. ඛීණාසවො ජහි පජහි රාගාදීනං සුප්පහීනත්තා. නවභෙදං පභෙදතො, සඞ්ඛෙපතො තිවිධමානන්ති අත්ථො. නවවිධන්ති වා පාඨෙ නවභෙදත්තා අන්තරභෙදවසෙන නවවිධන්ති අත්ථො. පච්චයවිසෙසෙහි ඉත්ථිභාවාදිවිසෙසෙහි විසෙසෙන මානීයති ගබ්භො එත්ථාති විමානං, ගබ්භාසයො. න උපගච්ඡීති න උපගමිස්සති. තෙනාහ ‘‘අනාගතත්ථෙ අතීතවචන’’න්ති. ‘‘නාජ්ඣගා’’ති හි අතීතං ‘‘න ගමිස්සතී’’ති එතස්මිං අත්ථෙ. ඡින්දි අරියමග්ගසත්ථෙන. ඔලොකයමානා උපපත්තීසු. සත්තනිවෙසනෙසූති සත්තානං උපපජ්ජට්ඨානෙසු. ලොකුත්තරධම්මමෙව කථෙසි අරහත්තස්ස පවෙදිතත්තා.

'Saṅkhā' se presenta como sabiduría; la sabiduría es la reflexión sabia (yoniso paṭisaṅkhānaṃ). 'Saṅkhāyako' es un calculador por medio del conteo total, como la generación de términos para sumar, etc. 'Papañcasaṅkhā' se refiere a las partes de la proliferación mental como el orgullo, etc. Aquellos estados (dhamma) son rectamente conocidos tal como son, permaneciendo a través de ella; por eso, 'saṅkhā' es sabiduría. El acto de delimitar el conteo como 'uno, dos', etc., es 'saṅkhā', numeración. 'Saṅkhā' es porción (koṭṭhāso), en el sentido de que se explica por partes. 'Saṅkhā' es designación (paṇṇatti) como 'rojo', etc., en el sentido de hacer conocer como 'ser', 'persona', etc. 'Khīṇāsavo jahi' significa que el que ha destruido las impurezas abandonó totalmente debido a que la lujuria, etc., han sido bien eliminadas. El significado es nueve tipos por división, o tres tipos de orgullo en resumen. En la lectura 'navavidhaṃ' (de nueve tipos), el significado es de nueve tipos por las subdivisiones internas. 'Vimāna' es el útero (gabbhāsayo), donde el embrión es medido (mānīyati) especialmente por condiciones específicas como la naturaleza femenina, etc. 'Na upagacchī' significa que no se acercará. Por eso se dice: 'un verbo en pasado con sentido de futuro'. 'Nājjhagā' está en pasado, pero con el sentido de 'no irá'. Cortó con la espada del Sendero Noble. Observando en los renacimientos. 'Sattanivesanesu' significa en los lugares de renacimiento de los seres. Habló solo del Dhamma supramundano debido a la declaración del Arhatado.

‘‘ගාථාය අත්ථං කථෙතුං වට්ටතී’’ති අත්ථ-සද්දො ආහරිත්වා වත්තබ්බො. අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙනපීති එත්ථාපි එසෙව නයො. සතිසම්පජඤ්ඤං නාම කුසලධම්මානුයොගෙ කාරණන්ති ආහ ‘‘දසකුසලකම්මපථකාරණ’’න්ති.

Se debe decir, trayendo la palabra 'attha' (significado), que 'es apropiado explicar el significado del verso'. También en el caso de 'por medio del Óctuple Sendero', se aplica el mismo método. Dijo 'causa de los diez senderos de acción saludable' (dasakusalakammapathakāraṇaṃ) porque la atención plena y la clara comprensión (satisampajañña) son la causa para la aplicación de los estados saludables.

අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙන ච ගාථාඅත්ථවචනෙ අයං ඉදානි වුච්චමානො විත්ථාර-නයො. තස්මිං කිර ඨානෙති තස්මිං කිර දෙවතාය පුච්ඡිතං පඤ්හං විස්සජ්ජනට්ඨානෙ. දෙවතාය ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්වා අනුපුබ්බියා කථාය සද්ධිං සාමුක්කංසිකදෙසනා මහතී ධම්මදෙසනා අහොසි. ඤාණං පෙසෙත්වාති සත්ථුදෙසනාය අනුස්සරණවසෙන පත්තවිසුද්ධිපටිපාටිපවත්තං භාවනාඤාණං බන්ධිත්වා. සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨායාති සත්ථුදෙසනාවිලාසෙන අත්තනො ච පරිපක්කඤාණත්තා පඨමං ඵලං පත්වා. එවමාහාති එවං ‘‘පාපං න කයිරා’’තිආදිප්පකාරෙන ගාථමාහ. අඞ්ගං න හොති, ආජීවො යථා කුප්පමානො වාචාකම්මන්තවසෙන කුප්පති, තථා සම්පජ්ජමානොපීති. සො වාචාකම්මන්තපක්ඛිකො, තස්මා තග්ගහණෙන ගහිතොව හොති. වායාමසතිසමාධයො ගහිතා සමාධික්ඛන්ධසඞ්ගහතො. සම්මාදිට්ඨිසම්මාසඞ්කප්පා ගහිතා පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහතො. අන්තද්වයවිවජ්ජනං ගහිතං සරූපෙනෙවාති අධිප්පායො. ඉතීතිආදි නිගමනං.

Y respecto a la explicación del significado del verso por medio del Óctuple Sendero, este es el método detallado que se expone ahora. 'En aquel lugar' se refiere al lugar de la respuesta a la pregunta hecha por la deidad. Habiendo observado la madurez del conocimiento de la deidad, hubo una gran enseñanza del Dhamma, la enseñanza primordial (sāmukkaṃsikadesanā) junto con la plática progresiva. 'Habiendo aplicado el conocimiento' (ñāṇaṃ pesetvā) significa habiendo vinculado el conocimiento de la meditación (bhāvanāñāṇa) que procede según el orden de la purificación alcanzada siguiendo la enseñanza del Maestro. 'Estableciéndose en el fruto de entrar en la corriente' significa habiendo alcanzado el primer fruto debido a la elegancia de la enseñanza del Maestro y a la madurez de su propio conocimiento. 'Así dijo' se refiere a que pronunció el verso de la manera: 'no se debe hacer el mal', etc. No es un factor separado, el modo de vida (ājīvo), así como cuando se perturba, se perturba por medio de la palabra y la acción, así también cuando se perfecciona. Pertenece al lado de la palabra y la acción, por lo tanto, se incluye al incluirlos a ellos. El esfuerzo, la atención plena y la concentración se incluyen en el agregado de la concentración (samādhikkhandha). El recto entendimiento y el recto pensamiento se incluyen en el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). El sentido es que evitar los dos extremos se incluye por su propia forma. 'Iti', etc., es la conclusión.

සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La crónica del Samiddhi Sutta ha finalizado.

නන්දනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La crónica del Nandanavagga ha finalizado.

3. සත්තිවග්ගො

3. El Vagga de la Espada (Sattivaggo)

1.සත්තිසුත්තවණ්ණනා

1. Crónica del Satti Sutta

21. දෙසනාසීසන්ති [Pg.90] දෙසනාපදෙසලක්ඛණවචනන්ති අධිප්පායො. ඔමට්ඨොති අධොමුඛං කත්වා දින්නප්පහාරො. ඉමිනා එව පසඞ්ගෙන පහාරෙ විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො හී’’තිආදි වුත්තං. උපරි ඨත්වාති හත්ථිආදීනං උපරි ඨත්වා. අධොමුඛං දින්නප්පහාරොති ඛග්ගකරවාලාදීනං අධොමුඛං කත්වා පහතපහාරො. උම්මට්ඨො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. විවිධප්පහාරො විමට්ඨො. ‘‘ඔමට්ඨො ගහිතො’’ති වත්වා තස්සෙව ගහණෙ කාරණං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. දුග්ගන්ධකිමිආදීනං වසෙන අන්තොදොසො. මඤ්චෙන සද්ධිං බන්ධිත්වාති යස්මිං මඤ්චෙ වණිකපුග්ගලො නිපන්නො, තත්ථ තං සුබන්ධං කත්වා පාදට්ඨානං උද්ධං කරොන්තෙහි සීසට්ඨානං අධො කාතබ්බං. තෙනාහ ‘‘අධොසිරො කාතබ්බො’’ති. පරිබ්බජෙති පවත්තෙය්‍ය. සා පන පවත්ති භාවනාවිහාරෙන යුත්තාති ආහ ‘‘විහරෙය්‍යා’’ති.

21. 'Cabecera de la enseñanza' (desanāsīsa) significa la declaración que caracteriza una sección de la enseñanza. 'Omaṭṭha' es un golpe asestado hacia abajo. En este mismo contexto, para mostrar la clasificación de los golpes, se dijo 'hay cuatro', etc. 'Estando arriba' significa estar sobre elefantes, etc. 'Un golpe asestado hacia abajo' es un golpe dado con espadas, sables, etc., dirigidos hacia abajo. 'Ummaṭṭha' debe entenderse como lo opuesto a lo dicho. 'Vimaṭṭha' es un golpe de diversos tipos. Después de decir 'se toma omaṭṭha', para mostrar la razón de tal elección, se dijo 'él, ciertamente', etc. Defecto interno debido a malos olores, gusanos, etc. 'Atándolo junto con la cama' significa que en la cama donde la persona herida está acostada, habiéndola atado bien allí, con los pies hacia arriba, la cabeza debe ser puesta hacia abajo. Por eso dijo: 'debe ser puesto de cabeza'. 'Paribbaje' significa que debe proceder. Pero esa procedencia es adecuada para la morada de la meditación, por eso dijo: 'debería morar' (vihareyya).

සල්ලස්ස උබ්බහනං සල්ලුබ්බහනං. අත්ථං පරිත්තකං ගහෙත්වා ඨිතා උපමාකාරස්ස වික්ඛම්භනප්පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. තෙනාහ ‘‘පුනප්පුන’’න්තිආදි. අනුබන්ධොව හොති සති පච්චයෙ උප්පජ්ජනාරහතො දෙවතාය කාමරාගප්පහානස්ස ජොතිතත්තා. නනු භගවතා අනාගාමිමග්ගෙන දෙසනා නිට්ඨාපෙතබ්බාති? න, ඉතරිස්සා ඤාණබලානුරූපදෙසනාය පවත්තෙතබ්බතො. වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුකුලඤ්හි ධම්මං ධම්මස්සාමී දෙසෙතීති.

'Sallubbahana' es la extracción de la flecha. Se mantiene habiendo tomado un significado limitado, porque se desea expresar el abandono por supresión (vikkhambhanappahāna) del modo de la metáfora. Por eso dijo 'repetidamente', etc. Siempre hay un seguimiento (anubandha) cuando existe la condición, debido a que se ha iluminado el abandono del deseo sensorial (kāmarāga) por parte de la deidad. ¿Acaso no debería el Bienaventurado concluir la enseñanza con el Sendero del No-retorno? No, porque la enseñanza debe proceder de acuerdo con la fuerza del conocimiento del otro. Pues el Señor del Dhamma enseña el Dhamma conforme a la inclinación de quien debe ser guiado.

සත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La crónica del Satti Sutta ha finalizado.

2. ඵුසතිසුත්තවණ්ණනා

2. Crónica del Phusati Sutta

22. කම්මං අඵුසන්තන්ති කම්මඵස්සං අඵුසන්තං, කම්මං අකරොන්තන්ති අත්ථො. විපාකො න ඵුසතීති විපාකඵස්සො න ඵුසති, විපාකො න උප්පජ්ජතෙව කාරණස්ස අභාවතො. එවං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන කම්මවට්ටෙන විපාකවට්ටං සම්බන්ධං කත්වා අත්ථං වත්වා ඉදානි කෙවලං කම්මවට්ටවසෙන අත්ථං වදන්තො ‘‘කම්මමෙවා’’තිආදිමාහ. තත්ථ නාකරොතො කරියතීති කම්මං අකුබ්බතො න කයිරති, අනභිසන්ධිකතකම්මං නාම නත්ථීති අත්ථො. ඉදානි [Pg.91] තමෙවත්ථං අන්වයතො දස්සෙතුං ‘‘ඵුසන්තඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තතොති ඵුසනහෙතු. සෙසං වුත්තනයමෙව. වුත්තමෙවත්ථං සකාරණං කත්වා පරිවෙඨිතවසෙන විභූතං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘තස්මා ඵුසන්ත’’න්තිආදි වුත්තං. ධම්මතාති කාරකස්සෙව කම්මවිපාකානුබන්ධො, නාකාරකස්සාති අයං කම්මවිපාකානං සභාවො.

22. 'No tocando el kamma' significa no tocando el contacto del kamma, el significado es no haciendo kamma. 'El resultado no toca' significa que el contacto del resultado no toca, el resultado no surge debido a la ausencia de la causa. Habiendo explicado así el significado conectando el ciclo del kamma con el ciclo del resultado por vía de exclusión, ahora, explicando el significado puramente por el ciclo del kamma, dijo 'solo el kamma', etc. Allí, 'no se hace para el que no hace' significa que no se realiza para quien no hace kamma; el significado es que no existe kamma hecho sin intención. Ahora, para mostrar ese mismo significado por vía de inclusión, se dijo 'y al que toca', etc. Allí, 'tato' significa por causa del contacto. El resto es tal como se ha dicho. Para mostrar el significado dicho dándole una causa y aclarándolo de manera envolvente, se dijo 'por lo tanto, al que toca', etc. 'Naturaleza' (dhammatā) es el seguimiento del resultado del kamma solo para quien actúa, no para quien no actúa; esta es la naturaleza propia de los resultados del kamma.

පච්චෙති උපගච්ඡති අනුබන්ධති. පාපන්ති පාපකං කම්මං ඵලඤ්ච. අයඤ්ච අත්ථො අරඤ්ඤෙ ලුද්දකස්ස උය්‍යොජනාය සුනඛෙහි පරිවාරියමානස්ස භික්ඛුනො භයෙන රුක්ඛං ආරුළ්හස්ස චීවරෙ ලුද්දස්ස උපරි පතිතෙ තස්ස සුනඛෙහි ඛාදිත්වා මාරිතවත්ථුනා දීපෙතබ්බොති.

'Regresa' (pacceti) significa se acerca, sigue. 'Mal' (pāpa) es la acción malvada y su fruto. Y este significado debe ilustrarse con la historia del cazador en el bosque que, mientras instigaba a sus perros, un monje rodeado por ellos subió a un árbol por miedo; cuando el manto del monje cayó sobre el cazador, este fue devorado y muerto por sus propios perros.

ඵුසතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La crónica del Phusati Sutta ha finalizado.

3. ජටාසුත්තවණ්ණනා

3. Crónica del Jaṭā Sutta

23. යෙන අත්ථෙන තණ්හා ‘‘ජටා’’ති වුත්තා, තමෙවත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ජාලිනියා’’ති වුත්තං. සා හි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතපභෙදා අත්තනො අවයවභූතා එව ජාලා එතිස්සා අත්ථීති ජාලිනීති වුච්චති. ඉදානිස්සා ජටාකාරෙන පවත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රූපාදීසු ආරම්මණෙසූති තස්සා පවත්තිට්ඨානමාහ රූපාදිඡළාරම්මණවිනිමුත්තස්ස තණ්හාවිසයස්ස අභාවතො. හෙට්ඨුපරියවසෙනාති කදාචි රූපාරම්මණෙ කදාචි යාව ධම්මාරම්මණා, කදාචි ධම්මාරම්මණෙ කදාචි යාව රූපාරම්මණාති එවං හෙට්ඨා ච උපරි ච පවත්තිවසෙන. දෙසනාක්කමෙන චෙත්ථ හෙට්ඨුපරියතා වෙදිතබ්බා, කාමරාගාදිවසෙනපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. සඞ්ඛාරානං ඛණිකභාවතො අපරාපරුප්පත්ති එත්ථ සංසිබ්බනන්ති ආහ ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො සංසිබ්බනට්ඨෙනා’’ති. ඉදං යෙන සම්බන්ධෙන ජටා වියාති ජටාති ජටාතණ්හානං උපමූපමෙය්‍යතා, තංදස්සනං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා ජාලිනී වෙළුගුම්බස්ස සාඛා, තාසං සඤ්චයාදයො ච අත්තනො අවයවෙහි සංසිබ්බිතා විනද්ධා ‘‘ජටා’’ති වුච්චන්ති, එවං තණ්හාපි සංසිබ්බනසභාවෙනාති.

23. Con el fin de mostrar el sentido por el cual el deseo (taṇhā) es llamado "enredo" (jaṭā), se dice "la que atrapa como una red" (jālinī). Se le llama "la que tiene red" (jālinī) porque posee redes que son sus propias partes, divididas según las ciento ocho variedades de las actividades del deseo. Ahora, para mostrar su actividad en forma de enredo, se dice "pues ella" (sā hi), etc. Allí, "en los objetos de los sentidos, tales como las formas" (rūpādīsu ārammaṇesu), indica el lugar de su actividad, ya que no existe un objeto para el deseo que esté libre de los seis objetos de los sentidos, empezando por las formas. "Hacia abajo y hacia arriba" (heṭṭhupariyavasena) significa que a veces actúa sobre un objeto de forma y a veces hasta un objeto mental, o a veces sobre un objeto mental y a veces hasta un objeto de forma; así, fluye hacia abajo y hacia arriba. Este movimiento hacia abajo y hacia arriba debe entenderse según el orden de la enseñanza, y también este sentido debe entenderse por medio del deseo sensual (kāmarāga), etc. Debido a la naturaleza momentánea de las formaciones (saṅkhāra), su surgimiento sucesivo es lo que aquí se llama "entrelazar" (saṃsibbana); por eso se dice: "en el sentido de entrelazar por surgir una y otra vez". Esto muestra la comparación entre el enredo y el deseo, indicando la conexión por la cual es como un enredo. Este es el significado aquí: así como las ramas de un matorral de bambú, por su acumulación y otros factores, se entrelazan y se atan con sus propias partes y se llaman "enredo", así también el deseo, por su naturaleza de entrelazar.

ඉමෙ [Pg.92] සත්තා ‘‘මම ඉද’’න්ති පරිග්ගහිතං අත්තනිබ්බිසෙසං මඤ්ඤමානා අබ්භන්තරිමං කරොන්ති. අබ්භන්තරට්ඨො ච අන්තො-සද්දොති සකපරික්ඛාරෙසු උප්පජ්ජනමානාපි තණ්හා ‘‘අන්තොජටා’’ති වුත්තා. පබ්බජිතස්ස පත්තාදි, ගහට්ඨස්ස හත්ථිආදි සකපරික්ඛාරො. අත්තාති භවති එත්ථ අභිමානොති අත්තභාවො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. සරීරන්ති කෙචි. ‘‘මම අත්තභාවො සුන්දරො, අසුකස්ස විය මම අත්තභාවො භවෙය්‍යා’’තිආදිනා සකඅත්තභාවාදීසු තණ්හාය උප්පජ්ජනාකාරො වෙදිතබ්බො. අත්තනො චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි, අත්තනො ච පරෙසඤ්ච රූපාදීනි බාහිරායතනානි, පරෙසං සබ්බානි වා. සපරසන්තතිපරියාපන්නානි වා චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි, තථා රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරිත්තමහග්ගතභවෙසු පවත්තියාපි තණ්හාය අන්තොජටාබහිජටාභාවො වෙදිතබ්බො. කාමභවො හි කස්සචිපි කිලෙසස්ස අවික්ඛම්භිතත්තා කත්ථචිපි අවිමුත්තො අජ්ඣත්තග්ගහණස්ස විසෙසපච්චයොති ‘‘අජ්ඣත්තං අන්තො’’ති ච වුච්චති, තබ්බිපරියායතො රූපාරූපභවො ‘‘බහිද්ධා බහී’’ති ච. තෙනාහ භගවා – ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො පුග්ගලො, බහිද්ධාසංයොජනො පුග්ගලො’’ති (අ. නි. 2.37).

Estos seres, al considerar lo que han tomado como "esto es mío" como si no fuera diferente de sí mismos, lo hacen interno. Y puesto que la palabra "dentro" (anto) significa estar en el interior, el deseo que surge respecto a las posesiones propias se llama "enredo interno" (antojaṭā). Las posesiones propias son el cuenco y otros artículos para el renunciante, y elefantes y otros para el laico. "Yo" (atta) es donde surge el engreimiento de "yo soy", es decir, el complejo de la propia identidad (attabhāva), los cinco agregados del apego. Algunos dicen que es el cuerpo. La manera en que surge el deseo respecto a la propia identidad debe entenderse por frases como: "mi identidad es bella, ojalá mi identidad fuera como la de fulano". Las bases internas (ajjhattikāyatana) son el ojo y otros de uno mismo; las bases externas (bāhirāyatana) son las formas y otras de uno mismo y de los demás, o todas las de los demás. O bien, el ojo y otras bases internas pertenecen al propio continuo o al de otros, y del mismo modo las formas y otras bases externas. La naturaleza del enredo interno y externo también debe entenderse por la actividad del deseo en los planos de existencia inferiores (paritta) y superiores (mahaggata). Pues el plano del deseo (kāmabhava), debido a que ninguna de las impurezas (kilesa) ha sido suprimida y no se ha liberado de ninguna parte, es una condición especial para el aferramiento interno, y por eso se llama "interno" (ajjhatta) y "dentro" (anto); por el contrario, los planos de la forma y sin forma se llaman "externos" (bahiddhā) y "fuera" (bahī). Por eso dijo el Bienaventurado: "la persona con grilletes internos, la persona con grilletes externos" (A.N. 2.37).

විසයභෙදෙන පවත්තිආකාරභෙදෙන අනෙකභෙදභින්නම්පි තණ්හං ජටාභාවසාමඤ්ඤෙන එකන්ති ගහෙත්වා ‘‘තාය එවං උප්පජ්ජමානාය ජටායා’’ති වුත්තං. සා පන පජාති වුත්තසත්තසන්තානපරියාපන්නා එව හුත්වා පුනප්පුනං තං ජටෙන්තී විනන්ධන්තී පවත්තතීති ආහ ‘‘ජටාය ජටිතා පජා’’ති. තථා හි පරමත්ථතො යදිපි අවයවබ්‍යතිරෙකෙන සමුදායො නත්ථි, එකදෙසො පන සමුදායො නාම න හොතීති අවයවතො සමුදායං භින්නං කත්වා උපමූපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම වෙළුජටාදීහි…පෙ… සංසිබ්බිතා’’ති ආහ. ඉමං ජටන්ති සම්බන්ධො. තීසු ධාතූසු එකම්පි අසෙසෙත්වා සංසිබ්බනෙන තෙධාතුකං ජටෙත්වා ඨිතං. තෙනස්සා මහාවිසයතං විජටනස්ස ච සුදුක්කරභාවමාහ. විජටෙතුං කො සමත්ථොති ඉමිනා ‘‘විජටයෙ’’ති පදං සත්තිඅත්ථං, න විධිඅත්ථන්ති දස්සෙති.

Aunque el deseo se divida en múltiples tipos por la diferencia de objetos y de modos de actividad, tomándolo como uno solo por su característica común de ser un enredo, se dice "por este enredo que surge de tal manera". Puesto que este deseo, perteneciendo a la continuidad de los seres llamados "pueblo" (pajā), surge una y otra vez enredándolos y ligándolos, se dice "el pueblo está enredado por el enredo". Pues, aunque en sentido último no hay un todo aparte de sus partes, una sola parte no es el todo; por lo tanto, distinguiendo el todo de sus partes para mostrar la comparación, se dice: "así como por el enredo de los bambúes... etc... entrelazados". La conexión es "este enredo". Al entrelazar sin dejar fuera ni una sola de las tres esferas de existencia (dhātu), ha enredado el triple mundo. Con esto se indica su gran alcance y la extrema dificultad de desenredarlo. Con la pregunta "¿quién es capaz de desenredarlo?", muestra que la palabra "vijaṭaye" (debería desenredar) tiene un sentido de capacidad (satti) y no de mandato (vidhi).

එවං ‘‘අන්තොජටා’’තිආදිනා පුට්ඨො අථස්ස භගවා තමත්ථං විස්සජ්ජෙන්තො ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදිමාහ. එත්ථ සීලෙති කුසලසීලෙ. තං පන පාතිමොක්ඛසංවරාදිභෙදෙසු පරිසුද්ධමෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති ආහ ‘‘චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ’’ති.

Habiendo sido preguntado así con las palabras "enredo interno", etc., el Bienaventurado, respondiendo a ese asunto, dijo: "establecido en la virtud" (sīle patiṭṭhāya), etc. Aquí, "virtud" se refiere a la virtud saludable (kusalasīla). Y como se desea que sea purísima en sus divisiones como el control del Pātimokkha y otros, se dice "la virtud de la pureza cuádruple" (catupārisuddhisīla).

නරති [Pg.93] නෙතීති නරො, පුරිසො. කාමං ඉත්ථීපි තණ්හාජටාවිජටනෙ සමත්ථා අත්ථි, පධානමෙව පන සත්තං දස්සෙන්තො ‘‘නරො’’ති ආහ යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති, අට්ඨකථායං පන අවිභාගෙන පුග්ගලපරියායො අයන්ති දස්සෙතුං ‘‘නරොති සත්තො’’ති වුත්තං. විපාකභූතාය සහ පඤ්ඤාය භවතීති සපඤ්ඤො. තාය හි ආදිතො පට්ඨාය සන්තානවසෙන බහුලං පවත්තමානාය අයං සත්තො සවිසෙසං සපඤ්ඤොති වත්තබ්බතං අරහති. විපාකපඤ්ඤාපි හි සන්තානවිසෙසෙන භාවනාපඤ්ඤුප්පත්තියා උපනිස්සයපච්චයො හොති අහෙතුකද්විහෙතුකානං තදභාවතො. කම්මජතිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤායාති කම්මජාය තිහෙතුකපටිසන්ධියං පඤ්ඤායාති එවං තිහෙතුකසද්දො පටිසන්ධිසද්දෙන සම්බන්ධිතබ්බො, න පඤ්ඤාසද්දෙන. න හි පඤ්ඤා තිහෙතුකා අත්ථි. පටිසන්ධිතො පභුති පවත්තමානා පඤ්ඤා ‘‘පටිසන්ධියං පඤ්ඤා’’ති වුත්තා තංමූලකත්තා, න පටිසන්ධික්ඛණෙ පවත්තා එව.

"Nara" es el que conduce (narati), es decir, el hombre (purisa). Ciertamente, una mujer también es capaz de desenredar el enredo del deseo, pero al mostrar al ser principal se dice "hombre", así como en "maestro de dioses y hombres". Sin embargo, en el comentario, para mostrar que este es un sinónimo de "persona" (puggala) sin distinción, se dice "naro es un ser" (satto). "Sapañño" (dotado de sabiduría) significa que posee la sabiduría que es resultado (vipāka). Puesto que esta sabiduría surge frecuentemente a través del continuo mental desde el principio, este ser merece ser llamado "especialmente sabio". Pues incluso la sabiduría de resultado es una condición de apoyo (upanissaya) para el surgimiento de la sabiduría de meditación a través de la distinción del continuo, ya que esto no ocurre en los seres sin causa (ahetuka) o de dos causas (dvihetuka). En la frase "por la sabiduría del renacimiento de tres causas nacida del kamma", el término "tres causas" (tihetuka) debe conectarse con la palabra "renacimiento" (paṭisandhi), no con la palabra "sabiduría" (paññā). Pues no existe una sabiduría de tres causas. La sabiduría que fluye desde el renacimiento se llama "sabiduría en el renacimiento" porque tiene su raíz allí, no porque actúe solo en el momento del renacimiento.

චින්තෙති ආරම්මණං උපනිජ්ඣායතීති චිත්තං, සමාධි. සො හි සාතිසයං උපනිජ්ඣානකිච්චො. න හි විතක්කාදයො විනා සමාධිනා තමත්ථං සාධෙන්ති, සමාධි පන තෙහි විනාපි සාධෙතීති. පගුණබලවභාවාපාදනෙන පච්චයෙහි චිත්තං, අත්තසන්තානං චිනොතීතිපි චිත්තං, සමාධි. පඨමජ්ඣානාදිවසෙන චිත්තවිචිත්තතාය ඉද්ධිවිධාදිචිත්තකරණෙන ච සමාධි චිත්තන්ති විනාපි පරොපදෙසෙනස්ස චිත්තපරියායො ලබ්භතෙව. අට්ඨකථායං පන චිත්ත-සද්දො විඤ්ඤාණෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසීසෙන හෙත්ථ අට්ඨ සමාපත්තියො කථිතා’’ති. යථාසභාවං පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. සා යදිපි කුසලාදිභෙදතො බහුවිධා, ‘‘භාවය’’න්ති පන වචනතො භාවෙතබ්බා ඉධාධිප්පෙතාති තං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්ඤානාමෙන විපස්සනා කථිතා’’ති. යදිපි කිලෙසානං පහානං ආතාපනං, තං සම්මාදිට්ඨිආදීනම්පි අත්ථෙව, ආතප්පසද්දො විය පන ආතාප-සද්දො වීරියෙ එව නිරුළ්හොති ආහ ‘‘ආතාපීති වීරියවා’’ති. යථා කම්මට්ඨානං තාය පඤ්ඤාය පරිතො හරීයති පවත්තීයති, එවං සාපි තදත්ථං යොගිනාති ආහ ‘‘පාරිහාරියපඤ්ඤා’’ති. අභික්කමාදීනි සබ්බකිච්චානි සාත්ථකසම්පජඤ්ඤාදිවසෙන පරිච්ඡිජ්ජ නෙතීති සබ්බකිච්චපරිණායිකා.

Se llama mente (citta), es decir, concentración (samādhi), porque piensa en el objeto, lo contempla intensamente. Pues su función es la contemplación intensa y superior. En efecto, los factores como el pensamiento aplicado (vitakka) y otros no logran ese propósito sin la concentración, pero la concentración lo logra incluso sin ellos. También se llama mente (citta) porque acumula (cinoti) la propia continuidad mental mediante las condiciones que producen un estado de fuerza y destreza. Dado que la concentración posee diversidad mental según el primer jhana, etc., y realiza diversas maravillas mentales como los poderes psíquicos, el término 'mente' (citta) se aplica a ella incluso sin instrucción ajena. Sin embargo, en el Comentario se dice, estableciendo que la palabra 'mente' tiene el sentido arraigado de conciencia (viññāṇa): 'aquí, mediante el término mente se explican los ocho logros [meditativos]'. La sabiduría (paññā) es la que conoce de diversas formas según la propia naturaleza. Aunque es de muchos tipos según la división de lo saludable, etc., debido a la palabra 'debe desarrollarse' (bhāvayaṃ), aquí se entiende la sabiduría que debe ser desarrollada; mostrando esto, dice: 'mediante el nombre de sabiduría se explica la visión clara (vipassanā)'. Aunque el abandono de las impurezas es un ardor (ātāpana), y eso ciertamente pertenece también a la visión correcta, etc., al igual que la palabra ātappa, la palabra ātāpa está arraigada solo en el esfuerzo (vīriya); por eso dice: 'ātāpī significa dotado de esfuerzo'. Dado que mediante esa sabiduría se conduce y se hace girar [la mente] en torno al objeto de meditación, así también ella es poseída por el yogui para ese propósito; por eso dice: 'sabiduría conductora' (pārihāriyapaññā). Conduce todos los deberes, como el avanzar, etc., delimitándolos mediante la comprensión clara de la utilidad, etc.; por lo tanto, es la conductora de todos los deberes.

යස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ගාථා භාසිතා, තස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානමෙව උපමං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම පුරිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුනිසිතන්ති සුට්ඨු [Pg.94] නිසිතං, අතිවිය තිඛිණන්ති අත්ථො. සත්ථස්ස නිසිතතරභාවකරණං නිසානසිලායං, බාහුබලෙන චස්ස උක්ඛිපනන්ති උභයම්පෙතං අත්ථාපන්නං කත්වා උපමා වුත්තාති තදුභයං උපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘සමාධිසිලායං සුනිසිතං…පෙ… පඤ්ඤාහත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා’’ති ආහ. සමාධිගුණෙන හි පඤ්ඤාය තික්ඛභාවො. යථාහ ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; 5.1071). වීරියඤ්චස්සා උපත්ථම්භකං පග්ගණ්හනතො. විජටෙය්‍යාති විජටෙතුං සක්කුණෙය්‍ය. වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය හි වත්තමානාය යොගාවචරො තණ්හාජටං විජටෙතුං සමත්ථො නාම. විජටනඤ්චෙත්ථ සමුච්ඡෙදවසෙන පහානන්ති ආහ – ‘‘සඤ්ඡින්දෙය්‍ය සම්පදාලෙය්‍යා’’ති.

Puesto que el verso fue pronunciado con referencia a una persona (puggalādhiṭṭhānena), muestra una metáfora con referencia a una persona diciendo 'como si un hombre', etc. Allí, 'bien afilada' (sunisitaṃ) significa bien amolada, esto es, extremadamente aguda. El acto de hacer que el arma sea más afilada ocurre en la piedra de amolar, y el levantarla ocurre mediante la fuerza del brazo; habiendo incluido ambos en el significado, se presenta la metáfora. Mostrando el referente de ambos, dice: 'bien afilada en la piedra de la concentración... habiéndola levantado con la mano de la sabiduría'. Pues la agudeza de la sabiduría proviene de la cualidad de la concentración. Como se ha dicho: 'el que está concentrado conoce las cosas tal como son' (Saṃ. Ni. 3.5). El esfuerzo es el apoyo para ella, porque la sostiene. 'Desenredaría' (vijaṭeyyā) significa que sería capaz de desenredar. Pues mientras ocurre la visión clara que conduce al surgimiento (vuṭṭhānagāminivipassanā), el practicante (yogāvacara) es capaz de desenredar la maraña de la sed (taṇhājaṭa). Y aquí el desenredar es el abandono por medio del corte (samucchedavasena); por eso dice: 'cortaría, destrozaría'.

මග්ගක්ඛණෙ පනෙස විජටෙති නාම, අග්ගඵලක්ඛණෙ සබ්බසො විජටිතජටො නාම. තෙනාහ ‘‘ඉදානී’’තිආදි. යස්මා ජටාය විජටනං අරියමග්ගෙන, තඤ්ච ඛො නිබ්බානං ආගම්ම, තස්මා තං සන්ධායාහ ‘‘ජටාය විජටනොකාස’’න්ති. යත්ථ පන සා විජටීයති, තං දස්සෙතුං ‘‘යත්ථ නාමඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘පටිඝං රූපසඤ්ඤා චා’’ති ගාථාසුඛත්ථං සානුනාසිකං කත්වා නිද්දෙසො, ‘‘පටිඝරූපසඤ්ඤා’’ති වුත්තං හොති. පටිඝසඤ්ඤාවසෙන කාමභවො ගහිතො කාමභවපරියාපන්නත්තා තාය. පථවීකසිණාදිරූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා. උභයත්ථාපි සඤ්ඤාසීසෙන චිත්තුප්පාදස්සෙව ගහණං. භවසඞ්ඛෙපෙනාති භවභාවෙන සඞ්ඛිපිතබ්බතාය, භවලක්ඛණෙන එකලක්ඛණත්තාති අත්ථො. රූපෙ වා විරජ්ජනවසෙන ච වත්තුං සක්කුණෙය්‍යා ඉධ රූපසඤ්ඤාති වුත්තා, එවම්පෙත්ථ අරූපභවස්ස ච ගහිතතා වෙදිතබ්බා. ‘‘නාමඤ්ච රූපඤ්චා’’ති අනවසෙසතො නාමරූපං ගහිතන්ති අරූපභව-අසඤ්ඤභවානම්පෙත්ථ ගහණං සිද්ධන්ති අපරෙ. පරියාදියනට්ඨානෙති පරියාදියනකාරණෙ සබ්බසො ඛෙපනනිමිත්තෙ නිබ්බානෙ. තෙනාහ ‘‘නිබ්බානං…පෙ… දස්සිතො හොතී’’ති.

En el momento del camino (maggakkhaṇe) él desenreda; en el momento del fruto supremo (aggaphalakkhaṇe) se llama 'uno cuya maraña ha sido totalmente desenredada'. Por eso dice 'ahora', etc. Puesto que el desenredo de la maraña ocurre por el noble camino, y ciertamente habiendo recurrido al Nirvana, refiriéndose a esto dice: 'la oportunidad para el desenredo de la maraña'. Para mostrar dónde se desenreda esa [maraña], se dice 'donde el nombre y...', etc. En los versos, para facilitar la métrica, se expresa con nasalización como 'paṭigharūpasaññā'. Por 'percepción de resistencia' (paṭighasaññā) se toma la existencia sensorial (kāmabhava), por estar incluida en ella. 'Percepción de forma' (rūpsaññā) es la percepción en los kasinas de tierra, etc. En ambos casos, mediante el encabezado de 'percepción', se toma el surgimiento de la mente misma. 'Mediante la síntesis de la existencia' (bhavasaṅkhepena) significa por la necesidad de ser sintetizado en el estado de existencia, por tener una sola característica con la característica de la existencia. O bien, se podría decir por medio del desapasionamiento hacia la forma (rūpa); aquí se dice 'percepción de forma' y así debe entenderse que también se incluye la existencia inmaterial (arūpabhava). Otros dicen que con 'el nombre y la forma' se toma el nombre-forma sin resto, por lo que aquí se establece la inclusión de la existencia inmaterial y la existencia sin percepción (asaññabhava). 'En el lugar del agotamiento' (pariyādiyanaṭṭhāne) significa en el Nirvana, que es la causa del agotamiento, el signo de la destrucción total. Por eso dice: 'el Nirvana... se muestra'.

ජටාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Jaṭāsutta.

4. මනොනිවාරණසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Manonivāraṇasutta

24. එවංලද්ධිකාති සබ්බථාපි චිත්තුප්පත්ති සදුක්ඛා, සබ්බථාපි අචිත්තකභාවො සෙය්‍යො, තස්මා යතො කුතොචි චිත්තං නිවාරෙතබ්බන්ති එවංදිට්ඨිකා[Pg.95]. සොති සත්තො. අනිය්‍යානිකකථං කථෙති අයොනිසො චිත්තනිවාරණං වදන්තී. සංයතභාවං ආගතන්ති රාගවිසෙවනාදිතො සම්මදෙව සංයතභාවං ඔතරභාවං. ධම්මචරියාවසෙන හි පවත්තමානෙ චිත්තෙ නත්ථි ඊසකම්පි රාගාදිවිසෙවනං, න තස්ස සම්පති ආයතිඤ්ච කොචි අනත්ථො සියා, තස්මා තං මනො සබ්බතො අනවජ්ජවුත්තිතො න නිවාරෙතබ්බං. තෙනාහ ‘‘දානං දස්සාමී’’තිආදි. යතො යතොති යතො යතො සාවජ්ජවුත්තිතො අයොනිසොමනසිකාරතො. තන්ති මනො නිවාරෙතබ්බං අනත්ථාවහත්තා.

24. 'Quienes tienen tal doctrina' (evaṃladdhikā) significa quienes tienen esta visión: 'en todo sentido el surgimiento de la mente es sufriente, en todo sentido el estado sin mente es mejor; por lo tanto, la mente debe ser restringida de cualquier cosa'. 'Él' (so) es el ser. 'Habla un discurso que no conduce a la liberación' (aniyyānikakathaṃ katheti) al hablar del refrenamiento de la mente de manera inapropiada. 'Llegada a un estado de moderación' (saṃyatabhāvaṃ āgataṃ) significa entrar plenamente en un estado de moderación frente a la entrega a la pasión, etc. Pues cuando la mente procede según la práctica del Dhamma, no hay ni el más mínimo rastro de entrega a la pasión, etc., y no habría ningún perjuicio presente o futuro para ella; por lo tanto, esa mente no debe ser restringida de lo que es un modo de vida irreprochable en todo sentido. Por eso dice: 'daré una donación', etc. 'De donde quiera' (yato yato) significa de cualquier modo de vida reprochable, de la atención inapropiada. Esa [mente] debe ser restringida por traer perjuicio.

මනොනිවාරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Manonivāraṇasutta.

5. අරහන්තසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Arahantasutta

25. කතාවීති කතවා, පරිඤ්ඤාදිකිච්චං කත්වා නිට්ඨපෙත්වා ඨිතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘චතූහි මග්ගෙහි කතකිච්චො’’ති. ස්වායමත්ථො අරහන්තිආදිසද්දසන්නිධානතො විඤ්ඤායති. එවං ‘‘අහං වදාමී’’තිආදිආකාරෙන පුච්ඡති.

25. 'El que ha actuado' (katāvī) significa el que ha hecho; aquel que permanece habiendo terminado la tarea de la comprensión plena (pariññā), etc. Por eso dice: 'aquel que ha cumplido sus deberes mediante los cuatro caminos'. Este significado se comprende por la proximidad de palabras como 'Arahant', etc. Así pregunta con la forma 'yo digo', etc.

ඛන්ධාදීසු කුසලොති ඛන්ධායතනාදීසු සලක්ඛණාදීසු ච සමූහාදිවසෙන පවත්තියඤ්ච ඡෙකො යථාභූතවෙදී. උපලද්ධිනිස්සිතකථන්ති අත්තුපලද්ධිනිස්සිතකථං හිත්වා. වොහාරභෙදං අකරොන්තොති ‘‘අහං පරමත්ථං ජානාමී’’ති ලොකවොහාරං භින්දන්තො අවිනාසෙන්තො ලොකෙ ලොකසමඤ්ඤමෙව නිස්සාය ‘‘අහං, මමා’’ති වදෙය්‍ය. ඛන්ධා භුඤ්ජන්තීතිආදිනා වොහාරභෙදං, තත්ථ ච ආදීනවං දස්සෙති.

'Experto en los agregados' (khandhādīsu kusalo) significa alguien diestro en los agregados, bases, etc., y en sus características propias, así como en su funcionamiento por medio de grupos, etc.; uno que conoce las cosas tal como son. 'Habiendo abandonado el discurso basado en la percepción' (upaladdhinissitakathaṃ hitvā) significa habiendo dejado el discurso basado en la percepción de un yo. 'Sin romper el uso convencional' (vohārabhedaṃ akaronto) significa que, sin romper ni destruir el uso convencional del mundo al decir 'yo conozco el significado supremo', él podría decir 'yo' o 'mío' basándose únicamente en la designación común del mundo. Mediante 'los agregados consumen', etc., muestra la ruptura del uso convencional y el peligro inherente en ella.

මානො නාම දිට්ඨියා සමධුරො. තථා හි දුතියමග්ගාදීසු සම්මාදිට්ඨියා පහානාභිසමයස්ස පටිවිපච්චනීකෙ පටිපත්තිසිද්ධි. තෙනාහ ‘‘යදි දිට්ඨියා වසෙන න වදති, මානවසෙන නු ඛො වදතීති චින්තෙත්වා’’ති. විධූපිතාති සන්තාපිතා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා. තෙ පන විද්ධංසිතා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘විධමිතා’’ති. මමඞ්කාරාදයො මයන්ති සත්තසන්තානෙ සති පවත්තන්ති එතෙනාති මයො, මඤ්ඤනා. මයො එව මයතාති ආහ ‘‘මයතන්ති මඤ්ඤන’’න්ති.

El orgullo (māno) está al mismo nivel que la visión [errónea] (diṭṭhiyā samadhuro). En efecto, en el segundo camino y los siguientes, hay éxito en la práctica que es opuesta al obstáculo de la realización del abandono mediante la visión correcta. Por eso dice: 'habiendo pensado: ¿acaso habla por orgullo si no habla por visión [errónea]?'. 'Disipados' (vidhūpitā) significa quemados, consumidos por el fuego del conocimiento. Pero ellos son llamados 'destruidos' (viddhaṃsitā), por eso dice 'aniquilados' (vidhamitā). 'Mío' y otros proceden cuando existe la continuidad de un ser; por eso se llama 'mayo' (fabricado por 'mí'), imaginación (maññanā). 'Mayata' es lo mismo que 'mayo', por eso dice: 'mayataṃ significa imaginación'.

අරහන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Arahantasutta.

6. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Pajjota Sutta

26. දිවාරත්තින්ති [Pg.96] න ආදිච්චො විය දිවා එව, න චන්දිමා විය රත්තිං එව, අථ ඛො දිවා ච රත්තිඤ්ච. තත්ථ තත්ථාති යත්ථ යත්ථ සම්පජ්ජලිතො, තත්ථ තත්ථෙව පදෙසෙ, න ආදිච්චො විය චන්දිමා විය සකලං මහාදිසං දිසන්තරාළඤ්ච. ඤාණානුභාවෙන උප්පන්නාලොකො ඤාණාලොකොති වදන්ති. ‘‘ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චන්ති පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙ, අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි ඤාණං උදපාදි පඤ්ඤා උදපාදි විජ්ජා උදපාදි ආලොකො උදපාදී’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 15; පටි. ම. 2.30) පන වචනතො මග්ගො ඤාණාලොකො. ‘‘තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො’’ති (ම. නි. 1.386; පාරා. 12) වා වචනතො විජ්ජත්තයාලොකො ඤාණාලොකො. පඨමාභිසම්බොධියං විය සඤ්ජාතපීතිවිප්ඵාරො, විසෙසතො රතනඝරෙ සමන්තපට්ඨානවිචිනනෙ සඤ්ජාතපීතිවසෙන උප්පන්නසරීරොභාසො වා පීතිආලොකො. තත්ථෙව උප්පන්නපසාදවසෙන සඤ්ජාතආලොකොව පසාදාලොකො. ධම්මචක්කපවත්තනෙ ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති උප්පන්නපසාදාලොකොති ච වදන්ති. සබ්බත්ථෙව සත්ථු ධම්මදෙසනා සත්තානං හදයතමං විධමන්තී ධම්මකථාආලොකො. සබ්බොපි බුද්ධානං පාතුභාවා උප්පන්නො ආලොකොති ඉමිනා සාවකානං දෙසනාය සඤ්ජාතධම්මාලොකොපි බුද්ධානුභාවොති දස්සෙති.

26. «Día y noche» significa no solamente de día como el sol, ni solamente de noche como la luna, sino ciertamente tanto de día como de noche. «Aquí y allá» significa dondequiera que resplandezca, en ese mismo lugar, no como el sol o la luna [que iluminan] todas las grandes direcciones y el espacio intermedio. Dicen que la luz surgida por el poder del conocimiento es la «luz del conocimiento» (ñāṇāloko). Según el pasaje: «Surgió el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la visión clara, surgió la luz (āloko) respecto a cosas no escuchadas antes por mí: “Esta es la noble verdad del sufrimiento”, monjes» (SN 5.1081; MV 15; Ps 2.30), la luz del conocimiento es el Sendero. O, según el pasaje: «La oscuridad ha sido destruida, la luz ha surgido» (MN 1.386; Pārā 12), la luz del conocimiento es la luz de los tres tipos de conocimiento (vijjā). La «luz del regocijo» (pītiāloko) es la irradiación de júbilo que surge, como ocurrió en el momento de la Iluminación Suprema, especialmente el resplandor corporal surgido por el poder del regocijo al investigar el Paṭṭhāna en la Casa de Joyas (Ratanaghara). La «luz de la fe» (pasādāloko) es la luz que surge por el poder de la devoción (pasāda) que se manifiesta allí mismo. Dicen que en el Discurso de la Puesta en Movimiento de la Rueda del Dhamma, cuando surgió [el reconocimiento] «Ciertamente, Koṇḍañña ha comprendido», esa es la luz de la fe. En todas partes, la enseñanza del Dhamma del Maestro que disipa la oscuridad del corazón de los seres es la «luz del discurso del Dhamma». Toda luz que surge de la aparición de los Budas muestra, a través de esta enseñanza a los discípulos, que incluso la luz del Dhamma surgida es el poder del Buda.

පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Pajjota Sutta.

7. සරසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Sara Sutta

27. සරණතො අවිච්ඡෙදවසෙන පවත්තනතො ඛන්ධාදීනං පටිපාටි සරා. තෙනාහ ‘‘ඉමෙ සංසාරසරා’’ති. කුතොති කෙන කාරණෙන, කිම්හි වා? තෙනාහ ‘‘කිං ආගම්මා’’ති? න පතිට්ඨාති පච්චයාභාවතො. ආපොතිආදිනා පාළියං චතුන්නං මහාභූතානං අප්පතිට්ඨානාපදෙසෙන තත්ථ කාමරූපභවානං අභාවො දස්සිතො. තදුභයාභාවදස්සනෙන හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව අරූපභවස්සපි අභාවො දස්සිතොව හොති, යථාරුතවසෙන වා එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. යස්මා පුරිමා ද්වෙ ගහිතා, ගහිතඤ්ච අත්ථං පරිග්ගහෙත්වාව පච්ඡිමත්ථො පවත්තොති.

27. «Sarā» (flujos o corrientes) se refiere a la sucesión de los agregados (khandhas), etc., que ocurren sin interrupción debido al flujo [del saṃsāra]. Por eso se dice: «estos flujos del saṃsāra». «¿De dónde?» significa ¿por qué causa o en qué? Por eso dice: «¿basado en qué?». «No se establece» por la ausencia de condiciones. En el texto original, al mencionar que los cuatro grandes elementos no se establecen a través de los términos «agua», etc., se muestra la ausencia de las existencias en el ámbito de los sentidos (kāma) y de la forma (rūpa). Al mostrar la ausencia de ambos, por el mismo método mencionado anteriormente, también se muestra la ausencia de la existencia sin forma (arūpa), o el significado debe entenderse según la letra. Puesto que se tomaron los dos primeros, y habiendo comprendido el significado de lo tomado, se presenta el significado final.

සරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Sara Sutta.

8. මහද්ධනසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Mahaddhana Sutta

28. නිධීයතීති [Pg.97] නිධානං. නිධාතබ්බතං ගතං නිහිතන්ති අත්ථො. මුත්තසාරාදීති මුත්තාමණිවෙළුරියපවාළරජතජාතරූපාදි. සුවණ්ණරජතභාජනාදීති ආදි-සද්දෙන කහාපණ-ධඤ්ඤකොට්ඨභණ්ඩාදිං සඞ්ගණ්හාති. තම්පි හි නිච්චපරිබ්බයවසෙන භුඤ්ජීයතීති ‘‘භොගො’’ති වුච්චති. අඤ්ඤමඤ්ඤං අභිගිජ්ඣන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සන්තකං අභිගිජ්ඣන්ති. තෙනාහ ‘‘පත්ථෙන්තී’’ති. අනලඞ්කතාති න අලං පරියත්තන්ති එවං කතචිත්තා, අත්‍රිච්ඡතාමහිච්ඡතාහි අභිභූතා. තෙනාහ ‘‘අතිත්තා අපරියත්තජාතා’’ති. උස්සුක්කජාතෙසූති තංතංකිච්චෙ සඤ්ජාතඋස්සුක්කෙසු. නානාකිච්චජාතෙසූති නානාවිධකිච්චෙසු, සඤ්ජාතනානාකිච්චෙසු වා. වට්ටගාමිකපසුතෙන වට්ටසොතං අනුසරන්තෙසු. තණ්හානිවාසතාය ගෙහන්තිපි අගාරන්තිපි වුච්චතීති ආහ ‘‘මාතුගාමෙන සද්ධිං ගෙහ’’න්ති. විරාජියාති හෙතුඅත්ථදීපකං පදන්ති ආහ ‘‘විරාජෙත්වා’’ති, ත්වා-සද්දොපි චායං හෙතුඅත්ථොති.

28. «Se deposita», por tanto es un «tesoro» (nidhāna). El significado es lo que ha sido puesto en un depósito. «Esencia de perlas, etc.» incluye perlas, gemas, lapislázuli, coral, plata, oro, etc. «Vasijas de oro y plata, etc.»: con la palabra «etc.» se incluyen monedas (kahāpaṇa), graneros, mercancías, etc. Eso también se llama «riqueza» (bhogo) porque se disfruta mediante el gasto constante. «Codiciándose unos a otros» significa que codician lo que pertenece a los demás. Por eso dice: «lo desean». «No adornados» significa aquellos cuya mente está dispuesta así: «no es suficiente lo obtenido», abrumados por el deseo insaciable y la gran ambición. Por eso dice: «insatisfechos, de naturaleza insaciable». «En aquellos que se vuelven diligentes» significa en aquellos en quienes ha surgido la diligencia en diversas tareas. «En diversos tipos de tareas» significa en clases variadas de actividades, o en aquellas tareas diversas que han surgido. Siguiendo la corriente del ciclo (vaṭṭasota) por estar dedicados a lo que conduce al ciclo. Debido a que el hogar es la morada de la sed (taṇhā), se llama «geha» (casa) o «agāra»; por eso dice: «el hogar junto con las mujeres». «Virājiyā» es un término que indica el sentido causal, por eso dice: «habiendo disipado el apasionamiento»; el sufijo «-tvā» también tiene aquí un sentido causal.

මහද්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Mahaddhana Sutta.

9. චතුචක්කසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Catucakka Sutta

29. ඉරියා වුච්චති කායෙන කත්තබ්බකිරියා, තස්සා පවත්තිට්ඨානභාවතො ඉරියාපථො, ගමනාදි. තං අපරාපරප්පවත්තියා චක්කං. තෙනාහ ‘‘චතුචක්කන්ති චතුඉරියාපථ’’න්ති. නවද්වාරන්ති කරජකායො අධිප්පෙතො. සො ච කෙසාදිඅසුචිපරිපූරොති ආහ ‘‘පුණ්ණන්ති අසුචිපූර’’න්ති. තණ්හාය සංයුත්තන්ති තණ්හාසහිතං. තෙන න කෙවලං සභාවතො එව, අථ ඛො නිස්සිතධම්මො ච අසුචිං දස්සෙති. මාතුකුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ අසුචිපඞ්කෙ ජාතත්තා පඞ්කජාතං, කෙසාදිඅසුචිපඞ්කජාතත්තා ච පඞ්කජාතං. යාත්‍රාති අපගමො. තෙන සභාවතො නිස්සිතධම්මතො ච අසුචිසභාවතො කායතො කථං අපගමො සියාති පුච්ඡති. තෙනාහ ‘‘එතස්සා’’තිආදි.

29. Se llama «iriyā» a la acción que debe realizarse con el cuerpo; debido a que es el lugar de ocurrencia de esa [acción], se denomina «iriyāpatha» (postura o movimiento), como caminar, etc. Esa es la rueda (cakka) por su ocurrencia continua. Por eso dice: «cuatro ruedas son las cuatro posturas». «Nueve puertas» se refiere al cuerpo físico (karajakāya). Y puesto que está lleno de impurezas como el cabello, etc., dice: «lleno, es decir, lleno de impurezas». «Unido a la sed» significa acompañado de la sed (taṇhā). Con esto, no solo muestra la impureza por su propia naturaleza, sino también por aquello que depende de él. «Nacido del lodo» por haber nacido en el lodo impuro llamado el vientre materno, y también «nacido del lodo» por haber nacido del lodo de impurezas como el cabello, etc. «Yātrā» significa partida o salida. Por lo tanto, pregunta: ¿cómo podría haber una salida de este cuerpo que es impuro tanto por naturaleza como por lo que depende de él? Por eso dice: «de esto», etc.

නහනට්ඨෙන බන්ධනට්ඨෙන නද්ධීති උපනාහො ඉධාධිප්පෙතොති ආහ ‘‘නද්ධින්ති උපනාහ’’න්ති. සො පන ඉතො පුබ්බකාලෙ කොධොති ආහ ‘‘පුබ්බකාලෙ’’තිආදි[Pg.98]. පාළිනිද්දිට්ඨෙති උපනාහඉච්චාදිකෙ ඉධ පාළියං නිද්දිට්ඨෙ කිලෙසෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදයො සත්ත කිලෙසා දුම්මොචයතාය වරත්තා වියාති වරත්තාති වෙදිතබ්බා. ආරම්මණග්ගහණසභාවතො එකො එවෙස ධම්මො, පවත්ති-ආකාරභෙදෙන පන ඉච්ඡනට්ඨෙන පත්ථනට්ඨෙන ඉච්ඡා, ලුබ්භනට්ඨෙන ගිජ්ඣනට්ඨෙන ලොභොති වුත්තො. පඨමුප්පත්තිකාති එකස්මිං ආරම්මණෙ, වාරෙ වා පඨමං උප්පන්නා. අපරාපරුප්පත්තිකොති පුනප්පුනං උප්පජ්ජමානකො. අලද්ධපත්ථනා අප්පටිලද්ධවත්ථුම්හි ආසත්ති ලොභො. උප්පාටෙත්වාති සසන්තානතො උද්ධරිත්වා.

«Naddhī» (atado o sujeto) significa aquí «upanāha» (malicia o rencor), en el sentido de bañar o sujetar; por eso dice: «naddhiṃ es upanāha». Sin embargo, eso es el odio en un tiempo previo; por eso dice: «en un tiempo previo», etc. «En lo indicado en el texto original»: dejando a lado las impurezas (kilesas) mencionadas aquí en el texto, como el rencor, etc., las siete impurezas restantes, como la visión errónea y la duda, deben entenderse como «correas» (varattā) por ser difíciles de soltar. Por la naturaleza de aprehender el objeto, esta es una sola realidad (dhamma), pero debido a la diferencia en el modo de manifestarse, se llama «deseo» (icchā) en el sentido de anhelar o buscar, y «codicia» (lobha) en el sentido de desear con ansia o avidez. «Lo que surge primero» se refiere a lo que ha surgido primero en un objeto o en una ocasión. «Lo que surge repetidamente» es lo que surge una y otra vez. La «codicia» (lobha) es el apego a un objeto no obtenido cuando no se ha conseguido lo deseado. «Habiendo arrancado» significa habiendo extraído de la propia continuidad [mental].

චතුචක්කසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Catucakka Sutta.

10. එණිජඞ්ඝසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Eṇijaṅgha Sutta

30. එණිමිගස්ස වියාති එණිමිගස්ස ජඞ්ඝා විය. අවයවීසම්බන්ධෙ හි ඉදං සාමිවචනං. පිණ්ඩිමංසස්ස පරිතො සමසණ්ඨිතත්තා සුවට්ටීතජඞ්ඝො. කිසන්ති ථූලභාවපටික්ඛෙපපරාජොතනා, න සුට්ඨු කිසභාවදීපනපරාති ආහ ‘‘අථූලං සමසරීර’’න්ති. ආතපෙන මිලාතන්ති තපසා මිලාතකායං ඉන්ද්‍රියසන්තාපනභාවතො. තෙනෙවාහ – ‘‘තපො මිලාත’’න්තිආදි, තථා චාහ පාළියං ‘‘අප්පාහාරං අලොලුප’’න්ති. යථා ‘‘වීරස්ස භාවො වීරිය’’න්ති වීරභාවෙන වීරියං ලක්ඛීයති, එවං වීරියසම්භවෙන වීරභාවොති ආහ ‘‘වීරන්ති වීරියවන්ත’’න්ති. ‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ’’ති (ථෙරගා. 983; මි. ප. 6.5.10) ධම්මසෙනාපතිවුත්තනියාමෙන පරිමිතභොජිතාය අප්පාහාරතා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා. ‘‘මිතාහාර’’න්ති වත්වා පුන පරිච්ඡින්නකාලභොජිතායපි අප්පාහාරතං දස්සෙන්තො ‘‘විකාල…පෙ… පරිත්තාහාර’’න්ති ආහ. චතූසු පච්චයෙසු ලොලුප්පවිරහිතං බොධිමූලෙ එව සබ්බසො ලොලුප්පස්ස පහීනත්තා. ‘‘චතූසු පච්චයෙසූ’’ති හි ඉමිනාව සබ්බත්ථ ලොලුප්පවිගමො දීපිතොවාති. රසතණ්හාපටික්ඛෙපො වා එස ‘‘අප්පාහාර’’න්ති වත්වා ‘‘අලොලුප’’න්ති වුත්තත්තා. ‘‘සීහං වා’’ති එත්ථ එකචරසද්දො විය ඉව-සද්දො අත්ථතො ‘‘නාග’’න්ති එත්ථාපි ආනෙත්වා, සම්බන්ධිතබ්බොති [Pg.99] ආහ – ‘‘එකචරං සීහං විය, එකචරං නාගං වියා’’ති. එකචරා අප්පමත්තා එකීකතාය.

30. ‘Como las de un antílope’ significa como las pantorrillas de un antílope. Este caso genitivo expresa una relación de partes. Debido a que la carne de las pantorrillas está uniformemente distribuida por todos lados, sus piernas están bien formadas. Al decir ‘un cuerpo proporcionado y no grueso’, aclara que el término ‘delgado’ se usa para negar la gordura, no para indicar una delgadez extrema. ‘Marchito por el calor’ significa que su cuerpo estaba demacrado por la práctica ascética, debido al ardor que el ascetismo provoca en los sentidos. Por eso se dice: ‘el ascetismo marchita’, etc., y así se menciona en el Canon: ‘de poco alimento, sin codicia’. Así como ‘la naturaleza del héroe es la energía’, se reconoce la energía por la condición de héroe; del mismo modo, por la existencia de la energía, se dice que es un héroe: ‘héroe significa alguien dotado de energía’. ‘Cuatro o cinco bocados, después de comerlos, que beba agua’ (Theragāthā 983; Mi. Pa. 6.5.10), siguiendo este método explicado por el General del Dhamma, ‘comer poco’ significa comer de manera limitada, teniendo moderación en la comida. Al decir ‘alimentación limitada’ y luego mostrar que ‘comer poco’ también implica comer en el tiempo establecido, dice: ‘fuera de tiempo... poca comida’. ‘Sin codicia en los cuatro requisitos’, porque al pie del árbol del despertar, la codicia fue abandonada por completo. Con la frase ‘en los cuatro requisitos’ se aclara que la ausencia de codicia se manifiesta en todo. Alternativamente, ‘sin codicia’ es el rechazo al deseo por los sabores, habiendo dicho previamente ‘de poco alimento’. En cuanto a ‘como un león’, al igual que el término ‘que camina solo’, la palabra ‘como’ debe aplicarse también a ‘como un elefante’ para establecer la conexión, por eso dice: ‘como un león que camina solo, como un elefante que camina solo’. Caminan solos, diligentes, con la mente unificada.

පඤ්චකාමගුණවසෙන රූපං ගහිතං තෙසං රූපසභාවත්තා. මනෙන නාමං ගහිතං මනස්ස නාමසභාවත්තා. අවිනිභුත්තධම්මෙති අවිනාභාවධම්මෙ ගහෙත්වා. ආදි-සද්දෙන ආයතනධාතුආදයො ගහිතා. කාමගුණග්ගහණෙන හෙත්ථ රූපභාවසාමඤ්ඤෙන පඤ්ච වත්ථූනි ගහිතානෙව හොන්ති, මනොගහණෙන ධම්මායතනං, එවං ද්වාදසායතනානි ගහිතානි හොන්ති. ඉමිනා නයෙන ධාතුආදීනම්පි ගහිතතා යොජෙතබ්බා. තෙනාහ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධාදිවසෙනපෙත්ථ භුම්මං යොජෙතබ්බ’’න්ති. එත්ථාති පාළියං. කාමවත්ථු භුම්මං.

La forma se incluye en la categoría de los cinco hilos de los placeres sensuales, debido a que estos tienen la naturaleza de la forma. El nombre (lo mental) se incluye por medio de la mente, ya que la mente tiene la naturaleza del nombre. ‘Fenómenos inseparables’ se refiere a haber tomado fenómenos que no existen el uno sin el otro. Con el término ‘etcétera’ se incluyen las bases (āyatana), los elementos (dhātu), etc. Al mencionar los hilos de los placeres sensuales, se incluyen de hecho los cinco objetos por su semejanza con la naturaleza de la forma; al mencionar la mente, se incluye la base de los fenómenos (dhammāyatana), y así se incluyen las doce bases. De esta manera debe aplicarse la inclusión también de los elementos y otros factores. Por eso dijo: ‘aquí debe aplicarse lo mundano en términos de los cinco agregados, etc.’. ‘Aquí’ se refiere al texto canónico (pāḷi). El ámbito de los objetos de los deseos es lo mundano.

එණිජඞ්ඝසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Eṇijaṅgha Sutta.

සත්තිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Vagga de la Espada (Satti).

4. සතුල්ලපකායිකවග්ගො

4. Vagga de los Satullapakāyika

1. සබ්භිසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Sabbhi Sutta

31. සතං සාධූනං සරණගමනසීලාදිභෙදස්ස ධම්මස්ස උල්ලපනතො, අත්තනො වා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියා තස්ස ධම්මස්ස උල්ලපනතො කථනතො සතුල්ලපා, දෙවතා, තාසං කායො සමූහො, තත්ථ භවාති සතුල්ලපකායිකා. තෙනාහ ‘‘සතං ධම්ම’’න්තිආදි. සමාදානවසෙන උල්ලපෙත්වා, න වණ්ණනාකථනමත්තෙන තත්‍රාති තස්මිං තාසං දෙවතානං සතුල්ලපකායිකභාවෙ. ඉදං වත්ථූති ඉදං කාරණං. සමුද්දවාණිජාති සංයත්තිකා. ඛිත්තසරවෙගෙනාති ජියාමුත්තසරසදිසවෙගෙන, සීඝඔඝෙනාති අත්ථො. උප්පතතීති උප්පාතො. උප්පාතෙ භවං බ්‍යසනං උප්පාතිකං. පතිට්ඨාති හිතපතිට්ඨා. පරලොකෙ හිතසුඛාවහං අභයකාරණං. ජඞ්ඝසතන්ති මනුස්සසතං. ජඞ්ඝාසීසෙන හි මනුස්සෙ වදති සහචාරිභාවතො. අග්ගහෙසි පඤ්චසීලානි. ආසන්නානාසන්නෙසු ආසන්නස්සෙව පඨමං විපච්චනතො ‘‘ආසන්නකාලෙ ගහිතසීලං නිස්සායා’’ති වුත්තං. ඝටාවසෙනාති සමූහවසෙන.

31. Se llaman ‘Satullapa’ (aquellos que proclaman lo de los buenos) porque proclaman el Dhamma de los virtuosos (sataṃ), el cual consiste en el refugio, la virtud y otros factores; o bien porque proclaman ese Dhamma mediante el recuerdo de sus vidas pasadas. Son deidades (devatā), y su grupo o multitud se llama ‘kāya’. Al estar en ese grupo, se denominan ‘Satullapakāyika’. Por eso dijo: ‘el Dhamma de los virtuosos’, etc. Habiéndolo proclamado por medio de la práctica (samādāna), y no solo mediante una explicación descriptiva. ‘Allí’ significa en esa condición de deidades Satullapakāyika. ‘Este asunto’ significa esta razón. ‘Comerciantes marinos’ son los navegantes. ‘Con la velocidad de una flecha disparada’ significa con una corriente rápida, similar a una flecha que se libera de la cuerda del arco. ‘Surge’ significa un evento repentino. Un infortunio que ocurre en tal evento es ‘uppātika’. ‘Refugio’ (patiṭṭhā) es el establecimiento en el bienestar. En el otro mundo, es la causa de la ausencia de miedo que trae bienestar y felicidad. ‘Cien piernas’ significa cien seres humanos. Se refiere a los humanos mediante el término ‘piernas’ debido a su asociación física. ‘Tomó los cinco preceptos’. Entre las acciones cercanas y no cercanas, la que está cerca madura primero, por eso se dice: ‘basándose en la virtud tomada en el momento cercano [a la muerte]’. ‘En forma de grupo’ significa como una multitud.

සබ්භීති [Pg.100] සාධූහි. තෙ හි සපරහිතසාධනතො පාසංසතාය සන්තගුණතාය ච සන්තොති වුච්චති. තෙ පන යස්මා පණ්ඩිතලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා හොන්ති, තස්මා ‘‘පණ්ඩිතෙහී’’ති ආහ. සමාසෙථාති සංවසෙථාති අයමෙත්ථ අධිප්පායොති ආහ ‘‘සබ්බඉරියාපථෙ’’තිආදි. මිත්තසන්ථවන්ති මෙත්තිසන්ධානං. සත්තානං හිතෙසිතාලක්ඛණා හි මෙත්ති, සා ච ඤාණසහිතා ඤාණපුබ්බඞ්ගමාවාති මිත්තසන්ථවො අසංකිලිට්ඨො, ඉතරො සංකිලිට්ඨොති ආහ ‘‘න කෙනචි සද්ධිං කාතබ්බො’’ති. සද්ධම්මන්ති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතාවහං සුන්දරධම්මං. සෙය්‍යොති හිතවඩ්ඪනතාදි වුත්තන්ති ආහ ‘‘වඩ්ඪී’’ති.

‘Sabbhī’ significa con los virtuosos. Ellos son llamados ‘sant’ (buenos/existentes) porque son dignos de alabanza al lograr el beneficio propio y ajeno, y por poseer la cualidad de la paz. Dado que están dotados de las características de los sabios, se dice: ‘con los sabios’. ‘Debe asociarse’ (samāsetha) significa debe vivir con ellos; este es el sentido aquí, por eso dice: ‘en todas las posturas’, etc. ‘Vínculo de amistad’ es la conexión de benevolencia (mettisandhāna). La benevolencia tiene la característica de desear el bienestar de los seres, y esta está acompañada por el conocimiento o es precedida por el conocimiento; por lo tanto, el vínculo de amistad no está contaminado, mientras que el otro (sin conocimiento) sí lo está, por eso dice: ‘no debe hacerse con cualquiera’. ‘El verdadero Dhamma’ es el excelente Dhamma que trae bienestar en esta vida y en las futuras. ‘Mejor’ significa que se ha mencionado el aumento del beneficio, por eso dice: ‘crecimiento’.

සතං සාධූනං, පණ්ඩිතානන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො. තප්පටියොගවිසයත්තා අඤ්ඤ-සද්දස්ස වුත්තං ‘‘අඤ්ඤතො අන්ධබාලතො’’ති. සොකනිමිත්තං සොකකාරණං උත්තරපදලොපෙන ඉධ සොකසද්දෙන ගහිතන්ති ආහ ‘‘සොකවත්ථූන’’න්තිආදි. සොකවත්ථූනි නාම චොරාදයො අච්ඡින්දනාදිවසෙන පරෙසං සොකකරණතො. සොකානුගතා සොකප්පත්තා.

‘Sataṃ’ significa de los virtuosos, de los sabios; este es el sentido aquí. Debido a que el término ‘otro’ se usa en contraste con esto, se dice: ‘de otro, es decir, del necio ciego’. ‘Causa de pesar’ se refiere a la causa del sufrimiento; aquí se toma con la palabra ‘pesar’ mediante la elisión del término final, por eso dice: ‘objetos de pesar’, etc. Los ‘objetos de pesar’ son los ladrones y otros, porque causan pesar a otros mediante el robo, etc. ‘Acompañados de pesar’ significa aquellos que han caído en el pesar.

ථෙරස්සාති සංකිච්චත්ථෙරස්ස. අත්තනො භගිනියා ජෙට්ඨත්තා ‘‘තුම්හෙ’’ති ආහ. අයං ‘‘ඉධ චොරා පටිපජ්ජිංසූ’’ති අම්හෙ තිණායපි න මඤ්ඤතීති චින්තෙත්වා එකච්චෙ ‘‘මාරෙම න’’න්ති ආහංසු. කරුණාය එකච්චෙ ‘‘විස්සජ්ජෙමා’’ති ආහංසු. මන්තෙත්වාති භාසෙත්වා.

‘Del Thera’ se refiere al Thera Saṅkicca. Dirigiéndose a él como ‘Ustedes’ por ser mayor que su propia hermana. Pensando: ‘Este no nos considera ni siquiera como briznas de hierba aunque los ladrones han llegado aquí’, algunos dijeron: ‘Matémoslo’. Otros, por compasión, dijeron: ‘Liberémoslo’. ‘Habiendo deliberado’ significa habiendo hablado.

අහු අහොසි, භූතපුබ්බන්ති අත්ථො. අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙති තාදිසෙ බ්‍රහාවනෙ, මහාරඤ්ඤෙ නිවාසීති අත්ථො චෙතොති බ්‍යාධො. කූටානීති වාකුරාදයො. ඔඩ්ඩෙත්වාති සජ්ජෙත්වා. සසකන්ති පෙලකං උබ්බිග්ගාති භීතතසිතා. එකරත්තින්ති එකරත්තෙනෙව. ධනජානීති පරිබ්බයවසෙන අද්ධිකෙහි ලද්ධබ්බධනතො හානි, ‘‘සමණම්පි නාම හන්ති, කිං අම්හෙසු ලජ්ජිස්සතී’’ති අද්ධිකානං අනාගමනතො එකදිවසං ලද්ධබ්බපරිබ්බයම්පි න ලභිස්සන්තීති අධිප්පායො.

‘Ahu’ significa existió, fue en el pasado. ‘En el bosque, en el gran bosque’ significa en tal gran bosque; un ‘ceto’ es un cazador que reside allí. ‘Trampas’ son las redes y otros instrumentos. ‘Habiendo colocado’ significa habiendo preparado. ‘Liebre’ es un conejo pequeño. ‘Espantados’ significa asustados y temblorosos. ‘Por una noche’ significa en tan solo una noche. ‘Pérdida de riqueza’ es la pérdida de la riqueza que se obtendría de los viajeros como pago; la intención es que los viajeros no vendrán pensando: ‘Si mata incluso a un asceta, ¿qué respeto tendrá por nosotros?’, y así no recibirán ni siquiera el pago de un día.

ඤාතයොපි මාතාපිතුභාතුභගිනිආදිකෙ ඤාතකෙ. තෙ කිර අධිමුත්තස්ස භගිනියා සන්තිකං උපගච්ඡන්තා අන්තරාමග්ගෙ තෙන සමාගතා, අධිමුත්තො [Pg.101] සච්චවාචං අනුරක්ඛන්තො චොරභයං තෙසං නාරොචෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘තෙසම්පී’’තිආදි. තං නිස්සාය පබ්බජිතත්තා ‘‘අධිමුත්තසාමණෙරස්ස සන්තිකෙ’’ති වුත්තං, න උපසම්පදාචරියො හුත්වා. තෙනාහ ‘‘අත්තනො අන්තෙවාසිකෙ කත්වා’’ති. සච්චානුරක්ඛණෙන අනුත්තරගුණාධිගමෙන ච ඤාතිමජ්ඣෙ විරොචති.

‘Parientes’ se refiere a la madre, padre, hermano, hermana y otros allegados. Se dice que ellos, al ir a ver a la hermana de Adhimutta, se encontraron con él en el camino; Adhimutta, protegiendo su palabra de verdad, no les informó sobre el peligro de los ladrones. Por eso se dice: ‘también de ellos’, etc. Se dice ‘en presencia del novicio Adhimutta’ porque se ordenaron dependiendo de él, no porque él fuera el maestro de la ordenación completa (upasampadācariya). Por eso dice: ‘haciéndolos sus propios discípulos’. Al proteger la verdad y alcanzar cualidades supremas, él brilla en medio de sus parientes.

සාතතන්ති සතතං. ස-සද්දස්ස හි ඉධ සාභාවො යථා ‘‘සාරාගො’’තිආදීසු. සාතභාවො වා සාතතන්ති ආහ ‘‘සුඛං වා’’ති. කාරණෙනාති තෙන තෙන කාරණෙන. සබ්බාසං තාසං වචනං සුභාසිතං, භගවතො පන උක්කංසගතං සුභාසිතමෙව. ස්වායමත්ථො තංතංගාථාපදෙනෙව විඤ්ඤායතීති තං නීහරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි වුත්තං. තෙන සප්පුරිසූපසංසෙවසද්ධම්මාභියොගො යථා සත්තානං වඩ්ඪියා පඤ්ඤාපටිලාභස්ස එකන්තිකං කාරණං, එවං සොකපච්චයෙ සති විසොකභාවස්ස, ඤාතිමජ්ඣෙ සොභාය, සුගතිගමනස්ස, චිරං සුඛට්ඨානස්ස, වට්ටදුක්ඛමොචනස්සපි අඤ්ඤාසාධාරණං හොතීති වුත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං.

"Sātatanti" significa constante. Pues aquí el sonido 'sa' tiene la naturaleza de 'sā', como en 'sārāgo', etc. O bien, 'sātatanti' se refiere a la naturaleza placentera, por eso dice 'o felicidad' (sukhaṃ vā). 'Kāraṇenāti' significa por tal o cual razón. El habla de todos ellos es bien hablada, pero la del Bienaventurado es supremamente bien hablada. Este significado se comprende a través de los términos de cada verso; para mostrarlo extrayéndolo, se dice 'no solo', etc. Por lo tanto, así como la asociación con las personas íntegras y la aplicación al verdadero Dhamma son la causa absoluta para el crecimiento de los seres y el logro de la sabiduría, de igual modo, debe entenderse que se ha dicho que, habiendo una causa para el pesar, esto es algo extraordinario para el estado de ausencia de pesar, para el esplendor en medio de los parientes, para el tránsito a un buen destino, para permanecer mucho tiempo en la felicidad y también para la liberación del sufrimiento de la ronda de renacimientos.

සබ්භිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Sabbhi Sutta.

2. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Macchari Sutta.

32. පමජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපලද්ධි පමාදො. තෙන එකන්තතො සතිරහිතා හොන්තීති වුත්තං ‘‘සතිවිප්පවාසලක්ඛණෙනා’’ති. දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදයො චෙත්ථ පමාදෙනෙව සඞ්ගහිතා. ඉදානි යථා මච්ඡරියනිමිත්තඤ්ච පමාදනිමිත්තඤ්ච දානං න දීයති, තං දස්සෙතුං ‘‘එකච්චො හී’’තිආදි වුත්තං. පරික්ඛයං ගමිස්සතීති භොගපරිහානිං ගමිස්සති. ඛිඩ්ඩාදීති ආදි-සද්දෙන මණ්ඩනවිභූසනඡණනක්ඛත්තකිච්චබ්‍යසනාදිං සඞ්ගණ්හාති. යසදායකන්ති කිත්තියසස්ස පරිවාරයසස්ස ච දායකං. සිරීදායකන්ති සොභග්ගදායකං. සම්පත්තිදායකන්ති කුලභොගරූපභොගසම්පදාහි සම්පත්තිදායකං. පුඤ්ඤන්ති වා ඉධ පුඤ්ඤඵලං දට්ඨබ්බං ‘‘එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.80) විය. අත්ථි දානස්ස ඵලන්ති එත්ථ දෙය්‍යධම්මස්ස අනවට්ඨිතතං බහුලසාධාරණතං, තං පහාය ගමනීයතං[Pg.102], තබ්බිසයාය පීතියා සාවජ්ජතං, දානධම්මස්ස අනඤ්ඤසාධාරණතං අනුගාමිකතං, තබ්බිසයාය පීතියා අනවජ්ජතං, ලොභාදිපාපධම්මානං විනොදනං, සෙසපුඤ්ඤානං උපනිස්සයඤ්ච ජානන්තෙනාති වත්තබ්බං.

32. La negligencia (pamādo) es la falta de logro que ocurre en forma de descuido. Por eso se dice que 'están absolutamente desprovistos de atención plena' mediante la expresión 'con la característica de la ausencia de atención plena'. Los puntos de vista erróneos, la duda, etc., están incluidos aquí precisamente dentro de la negligencia. Ahora, para mostrar cómo no se entrega una dádiva debido tanto a la causa de la tacañería como a la causa de la negligencia, se dice 'en efecto, una cierta persona', etc. 'Irá a la extinción' significa que irá a la pérdida de las posesiones. Con la palabra 'juegos, etc.', se incluye el adorno, el embellecimiento, los festivales, las constelaciones, las obligaciones, las desgracias, etc. 'Dador de fama' significa dador de reputación y de séquito. 'Dador de esplendor' significa dador de prosperidad. 'Dador de logros' significa dador de éxito mediante la perfección de la riqueza familiar y la perfección de la apariencia física. Aquí 'mérito' (puñña) debe ser visto como el fruto del mérito, como en pasajes tales como 'así este mérito aumenta' (Dī. Ni. 3.80). 'Existe fruto en la generosidad': esto debe decirse conociendo la inconstancia del objeto a ser dado y su naturaleza común a muchos, la necesidad de partir dejándolo atrás, la naturaleza defectuosa de la alegría relacionada con las posesiones, la naturaleza no común a otros del acto de dar y su cualidad de seguir a uno, la naturaleza impecable de la alegría relacionada con la generosidad, la eliminación de los estados malvados como la codicia, y su función como condición de apoyo para los méritos restantes.

තංයෙව බාලන්ති යො මච්ඡරී, තමෙව. අදානසීලා බාලා. එකච්චො ධනස්ස පරිභොගපරික්ඛයභයෙන අත්තනාපි න පරිභුඤ්ජති අතිලොභසෙට්ඨි වියාති ආහ ‘‘ඉධලොකපරලොකෙසූ’’ති.

'A ese mismo necio' se refiere a aquel que es tacaño. Los necios tienen la naturaleza de no dar. 'Cierta persona, por temor a que el disfrute de su riqueza se agote, no la disfruta ni siquiera ella misma, como un banquero extremadamente codicioso', por eso dice 'en este mundo y en el otro'.

යස්මා එකච්චො අදානසීලො පුරිසො අද්ධිකෙ දිස්වා පස්සන්තොපි න පස්සති, තෙසං කථං සුණන්තොපි න සුණොති, සයං කිඤ්චි න කථෙති, අදාතුකම්‍යතාථම්භෙ බද්ධො හොති, තස්මා තත්ථ මතලිඞ්ගානි උපලබ්භන්තියෙවාති ආහ ‘‘අදානසීලතාය මරණෙන මතෙසූ’’ති. අට්ඨකථායං පන දානමත්තමෙව ගහෙත්වා මතෙනස්ස සමතං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. දානසීලස්ස පන අමතලිඞ්ගානි වුත්තවිපරියායතො වෙදිතබ්බානි. වජන්ති පුථුත්තෙ එකවචනං, තස්මා වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘සහ වජන්තා’’ති. දානසීලාදිධම්මො පුරාතනො, න අජ්ජතනොති සනන්තනො, සො එතෙසු අත්ථීති සනන්තනා, පණ්ඩිතා, තෙසං ධම්මාති තෙසං වසෙනපි ධම්මො සනන්තනොති ආහ ‘‘සනන්තනානං වා පණ්ඩිතානං එස ධම්මො’’ති. අප්පස්මිම්පි දෙය්‍යධම්මෙ සති එකෙ දානං දදන්ති, එකෙ න දදන්ති මච්ඡරිභාවා. සහස්සදානසදිසාති එකාපි දක්ඛිණා පරිච්චාගචෙතනාය උළාරභාවතො සහස්සදානසදිසා හොති.

Puesto que una cierta persona de naturaleza no generosa, al ver a los viajeros, aun mirando no los ve, y aun oyendo su voz no la oye, no dice nada por sí misma y está atada por la rigidez del deseo de no dar, por tanto, allí se perciben las señales de los muertos; por eso dice: 'muertos por la muerte debido a su naturaleza no generosa'. Sin embargo, en el comentario, tomando solo el acto de dar, se dice 'como en efecto', etc., para mostrar su igualdad con un muerto. Las señales de inmortalidad de quien tiene la naturaleza de dar deben entenderse por el contrario de lo mencionado. 'Vajanti' es un singular empleado para el plural, por tanto, se dice 'partiendo juntos' con un cambio de número gramatical. El Dhamma de la generosidad y demás es antiguo, no de hoy, por eso es 'sanantano'; este existe en ellos, por tanto son 'sanantanā', los sabios; el Dhamma de ellos, debido a su autoridad, es el Dhamma eterno; por eso dice: 'o este es el Dhamma de los antiguos sabios'. Aun cuando hay un objeto para dar, aunque sea pequeño, algunos dan y otros no dan debido a su tacañería. 'Igual a mil ofrendas': incluso una sola donación es igual a mil ofrendas debido a la nobleza de la intención de renuncia.

දුරනුගමනොති අසමඞ්ගිනා අනුගන්තුං දුක්කරො. අනනුගමනඤ්චස්ස ධම්මස්ස අපූරණමෙවාති ආහ ‘‘දුප්පූරො’’ති. ‘‘ධම්මං චරෙ’’ති අයං ධම්මචරියා ගහට්ඨස්ස වසෙන ආරද්ධාති ආහ ‘‘දසකුසලකම්මපථධම්මං චරතී’’ති. තෙනාහ ‘‘දාරඤ්ච පොස’’න්ති. සමුඤ්ජකන්ති කස්සකෙහි අත්තනා කාතබ්බං කත්වා විසට්ඨධඤ්ඤකරණතො ඛලෙ උඤ්ඡාචරියවසෙන සමුඤ්ජනිආදිනා ඡඩ්ඩිතධඤ්ඤසංහරණං. තෙනාහ ‘‘යො අපි…පෙ… සමුඤ්ජකං චරතී’’ති. එතෙනාති සතසහස්සසහස්සයාගිග්ගහණෙන දසන්නම්පි භික්ඛුකොටීනං පිණ්ඩපාතො දස්සිතො හොති. ‘‘දින්නො’’ති පදං ආනෙත්වා යොජනා. දසන්නං වා කහාපණකොටීනං පිණ්ඩපාතොති දසන්නං කහාපණකොටීනං විනියුඤ්ජනවසෙන සම්පාදිතපිණ්ඩපාතො. තයිදං සතසහස්සං [Pg.103] සහස්සයාගීනං දානං එත්තකං හොතීති කත්වා වුත්තං. සමුඤ්ජකං චරන්තොපීති සමුඤ්ජකං චරිත්වාපි, සමුඤ්ජකචරණහෙතූති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. දාරං පොසෙන්තොපි ධම්මං චරති, අප්පකස්මිං දදන්තොපි ධම්මං චරතීති යොජනා. තථාවිධස්සාති තාදිසස්ස තථාධම්මචාරිනො යා ධම්මචරියා, තස්සා කලම්පි නග්ඝන්ති එතෙ සහස්සයාගිනො අත්තනො සහස්සයාගිතාය. යං තෙන දලිද්දෙනාතිආදි තස්සෙවත්ථස්ස විවරණං. සබ්බෙසම්පි තෙසන්ති ‘‘සතංසහස්සානං සහස්සයාගින’’න්ති වුත්තානං තෙසං සබ්බෙසම්පි. ඉතරෙසන්ති ‘‘තථාවිධස්සා’’ති වුත්තපුරිසතො අඤ්ඤෙසං. දසකොටිසහස්සදානන්ති දසකොටිසඞ්ඛාතං තතො අනෙකසහස්සභෙදතාය සහස්සදානං.

'Difícil de seguir' significa difícil de seguir por alguien que no está dotado de ello. No seguir este Dhamma es precisamente no completarlo; por eso dice 'difícil de completar'. 'Debería practicar el Dhamma': esta práctica del Dhamma se inicia con respecto a un laico; por eso dice 'practica el Dhamma de los diez caminos de acción saludable'. Por eso dijo: 'y mantiene a su esposa'. 'Samuñjakaṃ': la recolección de granos desechados en la era mediante la práctica de recoger lo que queda, después de que los agricultores han hecho su labor con el grano esparcido. Por eso dijo: 'quien incluso... pe... practica la recolección'. Con esto, al mencionar cien mil sacrificios, se muestra la comida de limosna incluso para diez millones de monjes. Se vincula trayendo la palabra 'entregado'. O bien, 'la comida de limosna de diez millones de monedas' es la comida de limosna preparada mediante el gasto de diez millones de monedas. Esto se dice considerando que la donación de cien mil oferentes de sacrificios es de tal magnitud. 'Incluso practicando la recolección' significa 'aun habiendo practicado la recolección'; el significado es 'debido a la práctica de la recolección'. En los otros dos términos se aplica el mismo método. Se vincula así: 'incluso manteniendo a su esposa, practica el Dhamma; incluso dando de lo poco, practica el Dhamma'. 'De tal tipo': la práctica del Dhamma de tal practicante; estos oferentes de mil sacrificios no valen ni una fracción de ella debido a su propia condición de oferentes de mil sacrificios. 'Lo que por aquel hombre pobre', etc., es una explicación de ese mismo significado. 'De todos ellos': de todos aquellos mencionados como 'cien mil oferentes de mil sacrificios'. 'De los otros': de aquellos que son diferentes al hombre mencionado como 'de tal tipo'. 'Una donación de diez mil millones' es una donación de mil dividida en muchos miles contados como diez millones.

‘‘කලං නග්ඝතී’’ති ඉදං තෙසං දානතො ඉමස්ස දානස්ස උළාරතරභාවෙන විපුලතරභාවෙන විපුලතරඵලතාය වුත්තන්ති ආහ ‘‘කථං නු ඛො එතං මහප්ඵලතරන්ති ජානනත්ථ’’න්ති. පච්චයවිසෙසෙන මහත්තං ගතොති මහග්ගතො, උළාරොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘විපුලස්සෙතං වෙවචන’’න්ති. සමෙනාති ඤායෙන, ධම්මෙනාති අත්ථො. විසමෙති න සමෙ මච්ඡරියලක්ඛණප්පත්තෙ. ඡෙත්වාති පීළෙත්වා. තං පන පීළනං පොථනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පොථෙත්වා’’ති ආහ. අස්සුමුඛාති තින්තඅස්සුමුඛසම්මිස්සා පරං රොදාපෙත්වා. මහාදානන්ති යථාවුත්තං බහුදෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙන මහන්තදානං. උප්පත්තියා අපරිසුද්ධතායාති අජ්ඣාසයස්ස දෙය්‍යධම්මගවෙසනාය ච සුද්ධතාය මලීනත්තා. ඉතරං ධම්මචරියාය නිබ්බත්තිතදානං. පරිත්තදානන්ති පරිත්තස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන පරිත්තදානං. අත්තනො උප්පත්තියා පරිසුද්ධතායාති අජ්ඣාසයස්ස දෙය්‍යධම්මගවෙසනාය ච විසුද්ධතාය. එවන්තිආදිමාහාති ‘‘එවං සහස්සානං සහස්සයාගින’’න්ති අවොච. තත්ථ සහස්සානන්ති සතංසහස්සානං. ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සතග්ගහණං න කතං. සෙසං වුත්තනයමෙව.

‘No vale ni una decimosexta parte’: esto se dice debido a que esta donación es mucho más noble, más vasta y de fruto más abundante que aquellas otras donaciones; por ello dice: ‘con el fin de conocer cómo es que esto tiene un fruto más grande’. ‘Mahaggato’ (elevado) significa que ha alcanzado la grandeza por la distinción de sus condiciones, es decir, noble. Por eso dice: ‘este es un sinónimo de lo vasto’. ‘Samena’ (con rectitud) significa según el método correcto, es decir, de acuerdo con el Dhamma. ‘Visame’ (en la injusticia) significa en lo que no es recto, habiendo caído en la característica de la avaricia. ‘Chetvā’ (cortando) significa habiendo oprimido. Mostrando que esa opresión es un golpe, dice ‘pothetvā’ (golpeando). ‘Assumukhā’ (con el rostro en lágrimas) significa bañados en lágrimas, habiendo hecho llorar a otros. ‘Mahādānaṃ’ (gran donación) es una gran donación debido al abandono de muchas cosas que deben ser dadas, tal como se ha descrito. ‘Debido a la impureza de su origen’ se refiere a la impureza y mancha en la intención y en la búsqueda de los objetos a dar. Lo otro es la donación surgida de la práctica del Dhamma. ‘Parittadānaṃ’ (donación pequeña) es una donación pequeña en virtud de la pequeñez del objeto a dar. ‘Debido a la pureza de su propio origen’ se refiere a la pureza de la intención y de la búsqueda de los objetos a dar. Con las palabras ‘así mil...’, dijo: ‘así, aquel que ofrece mil veces mil’. Allí, ‘mil veces mil’ se refiere a cien mil. No se usó el término ‘cien’ para facilitar la composición del verso. El resto es exactamente de la manera ya explicada.

මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Maccharisutta.

3. සාධුසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Sādhusutta

33. උදානං උදානෙසීති පීතිවෙගෙන උග්ගිරිතබ්බතාය උදානං උග්ගිරි උච්චාරෙසි. තයිදං යස්මා පීතිසමුට්ඨාපිතං වචනං, තස්මා වුත්තං ‘‘උදාහාරං උදාහරී’’ති[Pg.104]. යථා පන තං වචනං ‘‘උදාන’’න්ති වුච්චති, තං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සද්ධායාති එත්ථ ය-කාරො හෙතුඅත්ථො. පරිච්චාගචෙතනාය හි සද්ධා විසෙසපච්චයො අස්සද්ධස්ස තදභාවතො. පි-සද්දො වුත්තත්ථසම්පිණ්ඩනත්ථො. ‘‘සාහූ’’ති පදං සාධුසද්දෙන සමානත්ථං දට්ඨබ්බං. කථන්ති දානයුද්ධානං විපක්ඛසභාවාති අධිප්පායො. එතං උභයන්ති දානං යුද්ධන්ති ඉදං ද්වයං. ජීවිතභීරුකොති ජීවිතවිනාසභීරුකො. ඛයභීරුකොති භොගක්ඛයස්ස භීරුකො. වදන්තොති ජීවිතෙ සාලයතං, තතො එව යුජ්ඣනෙ අසමත්ථතං පවෙදෙන්තො. ඡෙජ්ජන්ති හත්ථපාදාදිඡෙදො. උස්සහන්තොති වීරියං කරොන්තො. එවං භොගෙ රක්ඛිස්සාමීති තථා භොගෙ අපරික්ඛීණෙ කරිස්සාමීති. වදන්තොති ඉධ භොගෙසු ලොභං, තතො එව දාතුං අසමත්ථතං පවෙදෙන්තො. එවන්ති එවං ජීවිතභොගනිරපෙක්ඛතාය දානඤ්ච යුද්ධඤ්ච සමං හොති. සද්ධාදිසම්පන්නොති සද්ධාධම්මජීවිතාවීමංසාසීලාදිගුණසමන්නාගතො. සො හි දෙය්‍යවත්ථුනො පරිත්තකත්තා අප්පකම්පි දදන්තො අත්තනො පන චිත්තසම්පත්තියා ඛෙත්තසම්පත්තියා ච බහුං උළාරපුඤ්ඤං පවඩ්ඪෙන්තො බහුවිධං ලොභ-දොස-ඉස්සා-මච්ඡරිය-දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදිභෙදං තප්පටිපක්ඛං අභිභවති, තතො එව ච තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. අට්ඨකථායං පන ‘‘මච්ඡෙරං මද්දති’’ච්චෙව වුත්තං, තස්ස පන උජුවිපච්චනීකභාවතො.

33. ‘Profirió una exclamación inspirada’ (udānaṃ udānesi) significa que emitió o pronunció una exclamación debido a que debía ser expresada por el impulso del gozo. Puesto que estas son palabras originadas por el gozo, se dice: ‘expresó una expresión’. Sin embargo, para mostrar cómo esas palabras se llaman ‘udāna’, se dice ‘yathā hī’ (tal como), etc. ‘Saddhāyā’ (por la fe): aquí el sonido ‘ya’ tiene un sentido causal. Pues la fe es la condición específica para la intención de generosidad, ya que alguien sin fe carece de ella. La palabra ‘pi’ (también) tiene el propósito de resumir lo ya dicho. La palabra ‘sāhū’ debe considerarse con el mismo significado que la palabra ‘sādhu’ (bueno). ‘¿Cómo?’: el sentido es que la donación y la guerra tienen naturalezas opuestas. ‘Ambas cosas’: este par formado por la donación y la guerra. ‘Temeroso por su vida’ es aquel que teme la destrucción de la vida. ‘Temeroso por la pérdida’ es aquel que teme el agotamiento de sus bienes. ‘Diciendo’ se refiere a alguien que declara su apego a la vida y, por ello mismo, su incapacidad para luchar. ‘Cejja’ significa el corte de manos, pies, etc. ‘Esforzándose’ significa ejerciendo energía. ‘Así protegeré mis bienes’ significa que así haré que mis bienes no se agoten. ‘Diciendo’ se refiere aquí a alguien que declara su codicia por los bienes y, por ello mismo, su incapacidad para dar. ‘Así’: de este modo, debido al desapego por la vida y por los bienes, la donación y la guerra son iguales. ‘Dotado de fe, etc.’ significa poseedor de cualidades como la fe, el Dhamma, el desapego por la vida, la moralidad, etc. Pues aquel que da incluso una pequeña cantidad debido a la escasez de los objetos a dar, incrementa un mérito vasto y noble por la perfección de su propia mente y la perfección del campo (de mérito), y precisamente por ello vence a sus opuestos, tales como las diversas formas de codicia, odio, envidia, avaricia, opiniones erróneas, duda, etc.; y por esa misma razón, eso es de gran fruto y gran beneficio. En el Comentario, sin embargo, se dice simplemente que ‘aplasta la avaricia’, debido a que es su opuesto directo.

පරත්ථාති පරලොකෙ. එකසාටකබ්‍රාහ්මණවත්ථු අන්වයවසෙන, අඞ්කුරවත්ථු බ්‍යතිරෙකවසෙන විත්ථාරෙතබ්බං.

‘Paratthā’ significa en el otro mundo. La historia del brahmán Ekasāṭaka debe explicarse según el método de la concordancia (positiva), y la historia de Aṅkura según el método de la diferencia (negativa).

ධම්මො ලද්ධො එතෙනාති ධම්මලද්ධො, පුග්ගලො. අග්ගිආහිතපදස්ස විය සද්දසිද්ධි දට්ඨබ්බා. ‘‘උට්ඨානන්ති කායිකං වීරියං, වීරියන්ති චෙතසික’’න්ති වදන්ති. උට්ඨානන්ති භොගුප්පාදෙ යුත්තපයුත්තතා. වීරියන්ති තජ්ජො උස්සාහො. යමස්ස ආණාපවත්තිට්ඨානං. වෙතරණිම්පි ඉතරෙ නිරයෙ ච අතික්කම්ම. තෙ පන අබ්බුදාදීනං වසෙන අවීචිං දසධා කත්වා අවසෙසමහානිරයෙ සත්තපි ආයුප්පමාණභෙදෙන තයො තයො කත්වා එකතිංසාති වදන්ති. සඤ්ජීවාදිනිරයසංවත්තනස්ස කම්මස්ස තික්ඛමජ්ඣමුදුභාවෙන තස්ස ආයුප්පමාණස්ස තිවිධතා විභාවෙතබ්බා. අපරෙ පන ‘‘අට්ඨ මහානිරයා සොළස උස්සදනිරයා ආදිතො චත්තාරො සිතනිරයෙ එකං කත්වා සත්ත සිතනිරයාති එවං එකතිංස මහානිරයා’’ති [Pg.105] වදන්ති. මහානිරයග්ගහණතො ආදිතො චත්තාරො සිතනිරයා එකො නිරයො කතොති.

‘Dhammaladdho’ (obtenido por el Dhamma) es la persona por quien el Dhamma ha sido obtenido. La formación de la palabra debe verse como en el caso de ‘aggiāhita’ (el que ha mantenido el fuego). Dicen que ‘uṭṭhāna’ (esfuerzo inicial) es la energía física y ‘vīriya’ (energía) es la mental. ‘Uṭṭhāna’ es la aplicación diligente en la producción de bienes. ‘Vīriya’ es el entusiasmo nacido de ello. (El lugar de Yama) es el lugar donde se ejerce la autoridad de Yama. Cruzando incluso el Vetaraṇī y los otros infiernos. Ellos, dividiendo el Avīci en diez partes basándose en los infiernos Abbuda, etc., y dividiendo los restantes siete grandes infiernos en tres cada uno según la diferencia en la duración de la vida, dicen que son treinta y un infiernos. La triple naturaleza de esa duración de la vida debe explicarse según el grado agudo, medio o suave del kamma que conduce a los infiernos Sañjīva y demás. Otros, sin embargo, dicen: ‘Hay ocho grandes infiernos, dieciséis infiernos Ussada; contando los cuatro infiernos fríos del inicio como uno solo, hay siete infiernos fríos; de este modo, hay treinta y un grandes infiernos’. Al mencionar ‘grandes infiernos’, se considera que los primeros cuatro infiernos fríos se han agrupado en uno solo.

තෙසන්ති විචිනිත්වා ගහිතපච්චයානං. පඤ්චනවුතිපාසණ්ඩභෙදා පපඤ්චසූදනිසංවණ්ණනායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. තත්ථාති තෙසු ද්වීසු විචිනනෙසු. දක්ඛිණාවිචිනනං ආහ, උපමානානි හි නාම යාවදෙව උපමෙය්‍යත්ථවිභාවනත්ථානි. එතෙන සුඛෙත්තගහණතොපි දක්ඛිණෙය්‍යවිචිනනං දට්ඨබ්බං.

‘De ellos’: de aquellos requisitos que han sido tomados tras investigar. Las divisiones de las noventa y cinco sectas deben conocerse según el método expuesto en el Papañcasūdanī. ‘Allí’: en esas dos investigaciones. Se menciona la investigación sobre la ofrenda (dakkhiṇā), pues los símiles existen precisamente para aclarar el significado de lo que se compara. Por esto, debe entenderse que la investigación de la persona digna de ofrendas (dakkhiṇeyya) es incluso superior a la elección de un buen campo.

පාණෙසු සංයමොති ඉමිනා දසවිධම්පි කුසලකම්මපථධම්මං දස්සෙති. යථා හි ‘‘පාණෙසු සංයමො’’ති ඉමිනා සත්තානං ජීවිතාවොරොපනතො සංයමො වුත්තො, එවං තෙසං සාපතෙය්‍යාවහාරතො පරදාරාමසනතො විසංවාදනතො අඤ්ඤමඤ්ඤභෙදනතො ඵරුසවචනෙන සඞ්ඝට්ටනතො නිරත්ථකවිප්පලපනතො පරසන්තකාභිජ්ඣානතො උච්ඡෙදචින්තනතො මිච්ඡාභිනිවෙසනතො ච සංයමො හොතීති. තෙනාහ ‘‘සීලානිසංසං කථෙතුමාරද්ධා’’ති. ඵරුසවචනසංයමො පනෙත්ථ සරූපෙනෙව වුත්තො.

‘Restricción respecto a los seres vivos’: con esto muestra los diez senderos de la acción saludable. Pues así como con ‘restricción respecto a los seres vivos’ se menciona la restricción de quitar la vida a los seres, del mismo modo hay restricción de tomar lo que les pertenece, de la conducta sexual ilícita, de la falsedad, de calumniarse unos a otros, de herir con palabras ásperas, de la charla vana sin propósito, de la codicia por lo ajeno, del pensamiento de aniquilación y de la adherencia a visiones erróneas. Por eso dice: ‘comenzó a hablar sobre los beneficios de la virtud’. La restricción de las palabras ásperas se menciona aquí en su forma propia.

පරස්ස උපවාදභයෙනාති පාපකිරියහෙතු පරෙන අත්තනො වත්තබ්බඋපවාදභයෙන. උපවාදභයාති උපවාදභයනිමිත්තං. ‘‘කථං නු ඛො අම්හෙ පරෙ න උපවදෙය්‍යු’’න්ති ආසීසන්තා පාපං න කරොන්ති. ධම්මපදමෙවාති අසඞ්ඛතධම්මකොට්ඨාසො එව සෙය්‍යො සෙට්ඨො. යස්මා සබ්බසඞ්ඛතං අනිච්චං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං, තස්මා තදධිගමාය උස්සාහො කරණීයොති දස්සෙති. පුබ්බසද්දො කාලවිසෙසවිසයොති ආහ ‘‘පුබ්බෙ ච කස්සපබුද්ධාදිකාලෙපී’’තිආදි. පුන අකාලවිසෙසො අපාටියෙක්කො භුම්මත්ථවිසයොවාති ආහ ‘‘සබ්බෙපි වා’’තිආදි. තත්ථ සබ්බෙපි වාති එතෙ සබ්බෙපි කස්සපබුද්ධාදයො ලොකනාථා සන්තො නාම වූපසන්තසබ්බකිලෙසසන්තාපා සන්තසබ්භූතගුණත්තා.

"Por el temor al reproche de otros" significa el temor al reproche que otros podrían dirigir a uno debido a la realización de actos malvados. "Temor al reproche" se refiere a la causa o señal del reproche. Al aspirar a "cómo podrían otros no reprocharnos", no cometen el mal. "Solo el Sendero del Dhamma" significa que solo la porción del Dhamma incondicionado es excelente y superior. Dado que todo lo condicionado es impermanente, sujeto a la extinción, sujeto a la decadencia, sujeto al desapasionamiento y sujeto al cese, se muestra que se debe hacer un esfuerzo para alcanzar aquello. La palabra "anteriormente" (pubba) se refiere a un dominio de tiempo específico, como se dice: "anteriormente, en los tiempos del Buda Kassapa y otros". Además, el término sin distinción de tiempo, que no es individual, se refiere a un dominio de significado general, diciendo "o incluso todos", etc. Allí, "incluso todos" se refiere a que todos estos, como el Buda Kassapa y otros, son protectores del mundo, llamados "pacíficos" porque han calmado todo el tormento de las impurezas y poseen las cualidades de los seres pacíficos.

සාධුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario sobre el Sādhu Sutta.

4. නසන්තිසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario sobre el Nasanti Sutta

34. කමනීයානීති [Pg.106] කන්තානි. තතො එව එතානි ඉට්ඨාරම්මණානි සුඛාරම්මණානි රූපාදීනි, තෙ පන වත්ථුකාමා, තදාරම්මණකිලෙසකාමා වා. ‘‘න සන්ති කාමා මනුජෙසූ’’ති දෙසනාසීසමෙතං, නිච්ඡයෙන කාමා අනිච්චායෙව. මච්චු ධීයති එත්ථාති මච්චුධෙය්‍යං. න පුන ආගච්ඡති එත්ථ තං අපුනාගමනං. අපුනාගමනසඞ්ඛාතං නිබ්බානං අනුපගච්ඡනතො. නිබ්බානං හීතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස විවරණං. බද්ධොති පටිබද්ධචිත්තො. පමත්තොති වොස්සග්ගපමාදං ආපන්නො.

34. "Deseables" significa encantadores. Por ello, estos son objetos deseables y placenteros como las formas y otros; estos son deseos objetivos (vatthu-kāma) o deseos de impurezas (kilesa-kāma) basados en tales objetos. "No existen los deseos entre los hombres" es el encabezamiento de la enseñanza; ciertamente, los deseos son impermanentes. "Donde la muerte se establece" es el reino de la muerte (maccudheyya). Lo que no vuelve a suceder aquí es el "no-regreso". Debido a que no alcanzan el Nibbāna, que es conocido como el no-regreso. "Ciertamente el Nibbāna", etc., es una explicación del significado ya mencionado. "Atado" significa con la mente vinculada. "Negligente" significa que ha caído en la negligencia del abandono.

තණ්හාඡන්දතො ජාතං තස්ස විසෙසපච්චයත්තා. ඉච්ඡිතං හනතීති අඝං, දුක්ඛං. ඉධ පන අනවසෙසපරියාදානවසෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛන්ති. ඡන්දවිනයා අඝවිනයොති හෙතුනිරොධෙන හි ඵලනිරොධො, එවං සඋපාදිසෙසනිබ්බානං වත්වා අඝවිනයා දුක්ඛවිනයොති අනුපාදිසෙසනිබ්බානං වදති.

Nacido del deseo y la voluntad (taṇhā-chanda) debido a que es su condición específica. "Destruye lo deseado" es el mal (agha), el sufrimiento (dukkha). Pero aquí, por medio del agotamiento completo, los cinco agregados del apego son el sufrimiento. "Mediante la eliminación de la voluntad, se elimina el mal" significa que por el cese de la causa ocurre el cese del fruto; habiendo hablado así del Nibbāna con residuo, al decir "por la eliminación del mal, se elimina el sufrimiento", se refiere al Nibbāna sin residuo.

චිත්‍රානීති කිලෙසකාමාපි වෙදනාදිට්ඨිසම්පයොගභෙදෙන හොන්ති, ආකාරභෙදෙන ච අත්ථි සවිඝාතාවිඝාතාති තතො විසෙසෙතුං ‘‘ආරම්මණචිත්තානී’’ති වුත්තං. සඞ්කප්පිතරාගොති සුභාදිවසෙන සඞ්කප්පිතවත්ථුම්හි රාගො. කිලෙසකාමො කාමොති වුත්තො තස්සෙවිධ විසෙසතො කාමභාවසිද්ධිතො. පසූරසුත්තෙන විභාවෙතබ්බො ‘‘න තෙ කාමා’’තිආදිනා තස්ස වත්ථුම්හි ආගතත්තා. ඉදානි තමත්ථං සඞ්ඛෙපෙනෙව විභාවෙන්තො ‘‘පසූරපරිබ්බාජකො හී’’තිආදිමාහ. න තෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙති තෙ චෙ කාමා න හොන්ති, යානි ලොකෙ චිත්‍රානි රූපාදිආරම්මණානි. වෙදෙසීති කෙවලං සඞ්කප්පරාගඤ්ච කාමං කත්වා වදෙසි චෙ. හෙහින්තීති භවෙය්‍යුන්ති අත්ථො. සුණන්තො සද්දානි මනොරමානි, සත්ථාපි තෙ හෙහිති කාමභොගීති පච්චෙකං ගාථා, ඉධ පන සංඛිපිත්වා දස්සිතා. ධීරා නාම ධිතිසම්පන්නාති ආහ ‘‘පණ්ඩිතා’’ති.

"Variados" se refiere a que los deseos de impureza también existen a través de distinciones en la asociación con sentimientos y visiones, y en las distinciones de forma hay con aflicción y sin aflicción; para diferenciarlos de estos, se dice "objetos de la mente". "Lujuria surgida del pensamiento" es la lujuria hacia un objeto concebido como bello, etc. El deseo de impureza se llama "deseo" porque su naturaleza como deseo se establece específicamente aquí. Esto debe explicarse a través del Pasūra Sutta, con "no son deseos", etc., debido a que aparece en su contexto. Ahora, explicando ese significado brevemente, dice "Ciertamente, el asceta errante Pasūra", etc. "No son deseos los objetos variados en el mundo": si esos objetos variados en el mundo, como las formas y otros, no son deseos. "Si has dicho": si has hablado considerando solo la lujuria del pensamiento como deseo. "Serán" significa que podrían ser. "Escuchando sonidos agradables, incluso tu maestro será un disfrutador de placeres": estas son estrofas individuales, pero aquí se muestran resumidas. "Los sabios" son aquellos dotados de firmeza, por eso dice "eruditos".

තස්සාති යො පහීනකොධමානො සබ්බසො සංයොජනාතිගො නාමරූපස්මිං අසජ්ජන්තො රාගාදිකිඤ්චනරහිතො, තස්ස. මොඝරාජා නාම ථෙරො බාවරීබ්‍රාහ්මණස්ස පරිචාරකානං සොළසන්නං අඤ්ඤතරො. යථානුසන්ධිං අප්පත්තො සාවසෙස-අත්ථො, කිඤ්චි වත්තබ්බං අත්ථීති අධිප්පායො[Pg.107]. සබ්බසො විමුත්තත්තාව දෙවමනුස්සා නමස්සන්ති, යෙ තං පටිපජ්ජන්ති. තෙසං කිං හොති? කිඤ්චිපි න සියාති අයමෙත්ථ අත්ථවිසෙසො? දසබලං සන්ධායෙවමාහ උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. අනුපටිපත්තියාති පටිපත්තිං අනුගන්ත්වා පටිපජ්ජනෙන. නමස්සන්ති තං පූජෙන්ති.

"De aquel" se refiere a aquel que ha abandonado la ira y el orgullo, que ha superado completamente los grilletes, que no se apega a la mente y la materia (nāmarūpa) y está libre de los impedimentos como la lujuria. El Venerable Mogharāja era uno de los dieciséis discípulos del brahmán Bāvarī. El significado que no ha alcanzado la conexión adecuada es un significado incompleto, implicando que hay algo que debe ser dicho. Debido a estar completamente liberado, tanto dioses como humanos le rinden homenaje, aquellos que practican el sendero. ¿Qué sucede con ellos? "Que no haya nada en absoluto" ¿es esta la distinción de significado aquí? Se dice esto refiriéndose al Poseedor de los Diez Poderes por medio de una descripción excelente. "Mediante la práctica conforme" significa practicar siguiendo la práctica correcta. "Le rinden homenaje" significa que lo honran.

චතුසච්චධම්මං ජානිත්වාති තෙන පටිවිද්ධං චතුසච්චධම්මං පටිවිජ්ඣිත්වා. තථා ච බුද්ධසුබුද්ධතාය නිබ්බෙමතිකා හොන්තීති ආහ ‘‘විචිකිච්ඡං පහායා’’ති. තතො පරං පන අනුක්කමෙන අග්ගමග්ගාධිගමෙන සඞ්ගාතිගාපි හොන්ති. අසෙක්ඛධම්මපාරිපූරියා පසංසියා විඤ්ඤූනං පසංසාපි හොන්තීති.

"Habiendo conocido el Dhamma de las Cuatro Verdades" significa habiendo penetrado el Dhamma de las Cuatro Verdades penetrado por Él. Y así, por el hecho de que el Buda ha despertado bien, están libres de dudas, por eso dice "habiendo abandonado la duda". Después de eso, por la obtención gradual del camino supremo, también se convierten en aquellos que han superado los apegos. Debido a la perfección del Dhamma de un Asekha, que es digno de alabanza, también reciben la alabanza de los sabios.

නසන්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario sobre el Nasanti Sutta.

5. උජ්ඣානසඤ්ඤිසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario sobre el Ujjhānasaññi Sutta

35. උජ්ඣානවසෙන පවත්තා සඤ්ඤා එතෙසං අත්ථි, උජ්ඣානවසෙන වා සඤ්ජානන්තීති උජ්ඣානසඤ්ඤී. කාරයෙති කතානං පරියන්තං කාරයෙති අත්ථො. පරියන්තකාරිතන්ති පරිච්ඡින්නකාරිතං පරිමිතවචනන්ති අත්ථො. පංසුකූලාදිපටිපක්ඛනයෙන පත්තුණ්ණදුකුලාදි වුත්තං. නාමං ගහිතන්ති එතෙන ‘‘උජ්ඣානසඤ්ඤිකා’’ති එත්ථ ක-සද්දො සඤ්ඤායන්ති දස්සෙති.

35. "Aquellos con percepción de crítica" (ujjhānasaññī) son aquellos que tienen una percepción que procede por medio de la crítica, o aquellos que perciben por medio de la crítica. "Hace que se haga" significa que hace que se llegue al final de lo que se ha hecho. "Hecho con límite" significa hecho de manera delimitada, con palabras limitadas. Se mencionan las vestiduras de seda y lino fino en oposición a los mantos de trapos. "Se toma el nombre" indica que en el término "ujjhānasaññikā", el sonido "ka" se refiere a la percepción.

අඤ්ඤෙනාකාරෙන භූතන්ති අත්තනා පවෙදියමානාකාරතො අඤ්ඤෙන අසුද්ධෙන ආකාරෙන විජ්ජමානං උපලබ්භමානං අත්තානං. වඤ්චෙත්වාති පලම්භෙත්වා. තස්ස කුහකස්ස. තං චතුන්නං පච්චයානං පරිභුඤ්ජනං. පරිජානන්තීති තස්ස පටිපත්තිං පරිච්ඡිජ්ජ ජානන්ති. කාරකොති සම්මාපටිපත්තියා කත්තා, සම්මාපටිපජ්ජිතාති අත්ථො.

"Convertido en otra forma" se refiere a uno mismo existiendo o siendo percibido en una forma diferente e impura a la forma que uno mismo declara. "Habiendo engañado" significa habiendo defraudado. Se refiere a aquel hipócrita. Ese es el uso de los cuatro requisitos. "Lo comprenden" significa que conocen su conducta de manera definida. "El hacedor" es el realizador de la práctica correcta, lo que significa el que practica correctamente.

ඉදන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, අයන්ති අත්ථො. ධම්මානුධම්මපටිපදාති නිබ්බානධම්මස්ස අනුච්ඡවිකතාය අනුධම්මභූතා පටිපදා. පටිපක්ඛවිධමනෙ අසිථිලතාය දළ්හා. භාසිතමත්තෙන ච සවනමත්තෙන චාති එත්ථ ච-සද්දො විසෙසනිවත්තිඅත්ථො. තෙන භාසිතස්ස සුතස්ස ච සම්මාපටිපත්තිවිසෙසං නිවත්තෙති. ලොකපරියායන්ති ලොකස්ස පරිවිධමනං උප්පාදනිරොධවසෙන සඞ්ඛාරානං පරාවුත්තිං. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරලොකස්ස උදයබ්බය’’න්ති. ස්වායමත්ථො සච්චපටිවෙධෙනෙව හොතීති ආහ ‘‘චතුසච්චධම්මඤ්ච අඤ්ඤායා’’ති[Pg.108]. එවං න කුබ්බන්තීති අත්තනි විජ්ජමානම්පි ගුණං අනාවීකරොන්තො ‘‘යථා තුම්හෙ වදථ, එවං න කුබ්බන්තී’’ති අවිජ්ජමානතං බ්‍යාකරොතීති අත්ථො.

"Esto" (idaṃ) se dice con un cambio de género, con el significado de "este" (ayaṃ). "La práctica acorde con el Dhamma" es la práctica que es conforme y apropiada para el Dhamma del Nibbāna. Es firme debido a la falta de laxitud en la destrucción de los estados opuestos. "Solo por lo dicho y solo por lo oído": aquí la palabra "ca" tiene el propósito de excluir una distinción. Con ello, excluye la distinción de la práctica correcta respecto a lo que se ha dicho y oído. "El ciclo del mundo" es la perturbación del mundo, el giro de las formaciones por medio del surgimiento y el cese. Por eso dice: "el surgimiento y la caída del mundo de las formaciones". Este mismo significado ocurre solo a través de la penetración de las verdades, por eso dice: "y habiendo comprendido el Dhamma de las Cuatro Verdades". "No hacen así": al no manifestar incluso la cualidad existente en sí mismo, declara la inexistencia diciendo: "tal como ustedes dicen, no hacen así".

අකාරකමෙවාති දොසං අකාරකමෙව. අච්චයස්ස පටිග්ගණ්හනං නාම අධිවාසනං, එවං සො දෙසකෙන දෙසියමානො තතො විගතො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘පටිග්ගණ්හාතූති ඛමතූ’’ති.

"No como hacedor" significa la falta de no ser el autor. "Aceptar la transgresión" se refiere a la aceptación o perdón; así, cuando es expuesta por quien la señala, la falta se considera eliminada. Por eso dice: "'Que acepte' significa 'que perdone'".

සභාවෙනාති සභාවතො. එකසදිසන්ති පරෙසං චිත්තාචාරං ජානන්තම්පි අජානන්තෙහි සහ එකසදිසං කරොන්තා. පරතොති පච්ඡා. කථාය උප්පන්නායාති ‘‘කස්සච්චයා න විජ්ජන්තී’’තිආදිකථාය පවත්තමානාය ‘‘තථාගතස්ස බුද්ධස්සා’’තිආදිනා බුද්ධබලං බුද්ධානුභාවං දීපෙත්වා. ඛමිස්සාමීති අච්චයදෙසනං පටිග්ගණ්හිස්සාමි. තප්පටිග්ගහො හි ඉධ ඛමනන්ති අධිප්පෙතං, සත්ථා පන සබ්බකාලං ඛමො එව.

"Sabhāvena" significa por naturaleza propia. "Ekasadisa" (idéntico) se refiere a que, aun conociendo el comportamiento mental de otros, actúan de manera idéntica a quienes no lo conocen. "Parato" significa después. "Kathāya uppannāya" significa cuando surgió la conversación, tal como "en quien no se encuentran transgresiones", habiendo demostrado el poder y la influencia de un Buddha con términos como "del Tathāgata, del Buddha". "Khamissāmi" significa que aceptaré la confesión de la transgresión. Aquí, "perdonar" (khamana) se refiere a esta aceptación, pues el Maestro es siempre perdonador.

කොපො අන්තරෙ චිත්තෙ එතස්සාති කොපන්තරො. දොසො ගරු ගරුකාතබ්බො අස්සාති දොසගරු. ‘‘පටිමුච්චතී’’ති වා පාඨො, අයමෙව අත්ථො. අච්චායිකකම්මන්ති සහසා අනුපධාරෙත්වා කිරියා. නො චිධාති නො චෙ ඉධ. ඉධාති නිපාතමත්තං. අපගතං අපනීතං. දොසො නො චෙ සියා, තෙන පරියායෙන යදි අපරාධො නාම න භවෙය්‍යාති. න සම්මෙය්‍යුං න වූපසමෙය්‍යුං. කුසලොති අනවජ්ජො.

Aquel en cuyo interior de la mente hay ira es "kopantaro". Aquel para quien el odio es grave o debe ser tomado seriamente es "dosagaru". Existe también la lectura "paṭimuccatī", con el mismo significado. "Accāyikakamma" es una acción realizada apresuradamente sin reflexión. "No cidha" significa si no fuera aquí. "Idha" es una mera partícula. "Apagata" significa eliminado. Si no hubiera odio, por ese método, no habría lo que se llama ofensa. "Na sammeyyuṃ" significa que no se calmarían. "Kusalo" significa libre de falta.

ධීරො සතොති පදද්වයෙන වට්ටඡින්දං ආහ. කො නිච්චමෙව පණ්ඩිතො නාමාති අත්ථොති ‘‘කස්සච්චයා’’තිආදිකාය පුච්ඡාගාථාය අත්ථො. දීඝමජ්ඣිමසංවණ්ණනාසු තථාගත-සද්දො විත්ථාරතො සංවණ්ණිතොති ආහ ‘‘එවමාදීහි කාරණෙහි තථාගතස්සා’’ති. බුද්ධත්තාදීහීති ආදි-සද්දෙන ‘‘බොධෙතා පජායා’’තිආදිනා (මහානි. 192; චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 97) නිද්දෙසෙ ආගතකාරණානි සඞ්ගය්හන්ති. විමොක්ඛං වුච්චති අරියමග්ගො, තස්ස අන්තො අග්ගඵලං, තත්ථ භවා පණ්ණත්ති, තස්සා වසෙන. එවං බුද්ධබලං දීපෙති. ඉදානි ඛිත්තං සඞ්ඛෙපෙන සංහරාපිතං හොතීති දස්සෙති.

Con el par de palabras "dhīro sato" (sabio y atento), se refiere a quien corta el ciclo de la existencia. "¿Quién es llamado sabio permanentemente?" es el sentido de la estrofa de la pregunta que comienza con "en quien hay transgresiones". Se dice que "por estas razones, el Tathāgata..." porque el término Tathāgata se explica extensamente en los comentarios del Dīgha y Majjhima Nikāya. Con "Buddhattādīhi" (por el estado de Buddha, etc.), el término "etcétera" incluye las razones dadas en la descripción como "el que despierta a la generación", etc. Se llama "vimokkha" (liberación) al noble sendero, y su culminación es el fruto supremo; basándose en esa designación. Así demuestra el poder de un Buddha. Ahora muestra que lo que fue expuesto ha sido resumido brevemente.

උජ්ඣානසඤ්ඤිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Ujjhānasaññi Sutta.

6. සද්ධාසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Saddhā Sutta

36. තත්වස්සාති [Pg.109] ඔ-කාරස්ස ව-කාරාදෙසං අ-කාරස්ස ච ලොපං කත්වා නිද්දෙසොති ආහ ‘‘තතො අස්සා’’ති. ‘‘තතස්සා’’ති වා පාඨො, තතොති ච සද්ධාහෙතූති අත්ථො. නානුපතන්තීති න වත්තන්ති. පමාදං කරොන්තීති පමජ්ජන්ති, මිච්ඡා පටිපජ්ජන්තීති අත්ථො. ලක්ඛණානීති අනිච්චාදිලක්ඛණානි. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච ඤාණචක්ඛුනා පෙක්ඛති, අනුපස්සතීති අත්ථො. ආගතකිච්චන්ති ආහතකිච්චං, අයමෙව වා පාඨො. සාධෙතීති අසම්මොහපටිවෙධවසෙන නිප්ඵාදෙති, තථලක්ඛණං නිරොධසච්චං උපනිජ්ඣායතීති අයමත්ථො මග්ගෙපි වත්තබ්බො තෙන විනා අසම්මොහපටිවෙධස්ස අසම්භවතො. කසිණාරම්මණස්සාති ඉදං ලක්ඛණවචනං. අකසිණාරම්මණසමාපත්තියොපි හි සන්තීති. යථා ච කසිණාරම්මණානි අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අවසෙසානඤ්ච තදාරම්මණානං පච්චවෙක්ඛණවසෙන චිත්තානං, එවං තෙන තානි ආරම්මණානි ගහිතානීති ‘‘කසිණාරම්මණස්ස’’ඉච්චෙව වුත්තං. පරමං උත්තමං සුඛන්ති වත්තබ්බතො පරමසුඛං අරහත්තං.

36. "Tatvassa" es una indicación gramatical donde la letra "o" se sustituye por "va" y se elide la "a", significando "tato assa" (de aquello para él). Otra lectura es "tatassā", que significa por la causa de la fe. "Nānupatantī" significa que no proceden. "Pamādaṃ karontī" significa que son negligentes, es decir, que actúan erróneamente. "Lakkhaṇāni" son las características como la impermanencia, etc. "Upanijjhāyatī" significa que observa acercándose con el ojo del conocimiento, es decir, contempla. "Āgatakicca" significa el deber cumplido; esta es también una lectura. "Sādhetī" significa que lo logra mediante la penetración sin confusión. Este significado de contemplar la verdad del cese, que es la característica real, debe aplicarse también al sendero, ya que sin ello es imposible la penetración sin confusión. "Kasiṇārammaṇassa" es un término descriptivo, pues existen también logros (samāpatti) que no tienen un objeto de kasiṇa. Así como los objetos de kasiṇa pertenecen a las mentes mediante la revisión de los ocho logros y de los restantes objetos correspondientes, así se dice "del objeto de kasiṇa" porque él ha tomado esos objetos. Debido a que se debe decir que es la felicidad suprema y excelente, "paramasukha" se refiere al estado de Arahat.

සද්ධාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Saddhā Sutta.

7. සමයසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Samaya Sutta

37. උදානං පටිච්චාති උක්කාකරඤ්ඤා ජාතිසම්භෙදපරිහාරනිමිත්තං අත්තනො වංසපරිසුද්ධං නිස්සාය වුත්තං පීතිඋදාහාරං පටිච්ච ගොත්තවසෙන ‘‘සක්කා’’ති ලද්ධනාමානං. යදි එකොපි ජනපදො, කථං බහුවචනන්ති ආහ ‘‘රුළ්හීසද්දෙනා’’ති. අක්ඛරචින්තිකා හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු යුත්තෙ විය සලිඞ්ගවචනානි ඉච්ඡන්ති, අයමෙත්ථ රුළ්හී යථා ‘‘අවන්තී කුරූ’’ති, තබ්බිසෙසනෙ පන ජනපදසද්දෙ ජාතිසද්දතාය එකවචනමෙව. අරොපිමෙති කෙනචි න රොපිමෙ.

37. "Udānaṃ paṭicca" se refiere a la expresión de júbilo basada en la pureza de su propio linaje para evitar la mezcla de castas mediante el matrimonio con hermanas; por su clan recibieron el nombre de "Sakka". Si se trata de un solo país, ¿por qué está en plural? Se dice "por uso convencional" (ruḷhīsaddena). Los gramáticos en tales casos desean géneros y números que concuerden como si fuera apropiado; aquí el uso es convencional, como en "Avantī Kurū". Sin embargo, al calificarlo con la palabra país (janapada), al ser un nombre de clase, se usa solo en singular. "Aropimeti" significa no plantado por nadie.

ආවරණෙනාති සෙතුනා. බන්ධාපෙත්වාති පණ්ඩුපලාසපාසාණමත්තිකඛණ්ඩාදීහි ආලිං ථිරං කාරාපෙත්වා. සස්සානි කාරෙන්තීති ජෙට්ඨමාසෙ කිර ඝම්මස්ස බලවභාවෙන හිමවන්තෙ හිමං විලීයිත්වා සන්දිත්වා අනුක්කමෙන රොහිණිං නදිං පවිසති, තං බන්ධිත්වා සස්සානි කාරෙන්ති. ‘‘ජාතිං [Pg.110] ඝට්ටෙත්වා කලහං වඩ්ඪයිංසූ’’ති සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කොලියකම්මකරා වදන්තී’’ති ආහ. නියුත්තඅමච්චානන්ති තස්මිං සස්සපරිපාලනකම්මෙ නියොජිතමහාමත්තානං.

"Āvaraṇena" significa mediante un dique o puente. "Bandhāpetvā" significa habiendo hecho firme el terraplén con hojas secas, piedras, trozos de arcilla, etc. "Sassāni kārentī" (cultivan las cosechas): se dice que en el mes de Jeṭṭha, debido a la fuerza del calor, la nieve de los Himalayas se derrite y fluye, entrando gradualmente en el río Rohiṇī; represándolo, cultivan las cosechas. Para aclarar lo dicho brevemente como "provocaron una disputa tras herir el linaje", dice "los trabajadores Koliyas hablan". "Niyuttaamaccānaṃ" se refiere a los altos oficiales encargados de esa labor de protección de los cultivos.

තීණි ජාතකානීති ‘‘කුඨාරිහත්ථො පුරිසො’’තිආදිනා ඵන්දනජාතකං (ජා. 1.13.14 ආදයො) ‘‘දුද්දුභායති භද්දන්තෙ’’තිආදිනා දුද්දුභජාතකං, (ජා. 1.4.85 ආදයො) ‘‘වන්දාමි තං කුඤ්ජරා’’තිආදිනා ලටුකිකජාතකන්ති (ජා. 1.5.39 ආදයො) ඉමානි තීණි ජාතකානි. ද්වෙ ජාතකානීති –

"Tīṇi jātakāni" se refiere a estos tres Jātakas: el Phandana Jātaka que comienza con "el hombre con el hacha en la mano", el Duddubha Jātaka que comienza con "señor, suena 'duddubha'", y el Laṭukika Jātaka que comienza con "te saludo, oh elefante". "Dve jātakāni" se refiere a...

‘‘සාධු සම්බහුලා ඤාතී, අපි රුක්ඛා අරඤ්ඤජා;

වාතො වහති එකට්ඨං, බ්‍රහන්තම්පි වනප්පති’’න්ති. –

"Es bueno tener muchos parientes, incluso si son árboles del bosque; el viento derriba al que está solo, aunque sea un gigante de la selva".

ආදිනා රුක්ඛධම්මජාතකං (ජා. 1.1.74).

... el Rukkhadhamma Jātaka que comienza así.

‘‘සම්මොදමානා ගච්ඡන්ති, ජාලමාදාය පක්ඛිනො;

යදා තෙ විවදිස්සන්ති, තදා එහින්ති මෙ වස’’න්ති. (ජා. 1.1.33) –

"Las aves se marchan en armonía llevando la red; cuando se peleen, entonces caerán bajo mi dominio".

ආදිනා සම්මොදමානජාතකන්ති ඉමානි ද්වෙ ජාතකානි.

... el Sammodamāna Jātaka que comienza así; estos son los dos Jātakas.

‘‘අත්තදණ්ඩා භයං ජාතං, ජනං පස්සථ මෙධගං;

සංවෙගං කිත්තයිස්සාමි, යථා සංවිජිතං මයා’’ති. (සු. නි. 941) –

"El miedo nace de quien toma el bastón, ved a la gente peleando; proclamaré la urgencia espiritual tal como yo la experimenté".

ආදිනා අත්තදණ්ඩසුත්තං.

... el Attadaṇḍa Sutta que comienza así.

තෙනාති භගවතා. කලහකරණභාවොති කලහකරණස්ස අත්ථිභාවො. මහාපථවියා මහග්ඝෙ ඛත්තියෙ කස්මා නාසෙථාති දස්සෙත්වා කලහං වූපසමෙතුකාමො භගවා පථවිං නිදස්සනභාවෙන ගණ්හීති දස්සෙන්තො ‘‘පථවී නාම කිං අග්ඝතී’’තිආදිමාහ. අට්ඨානෙති අකාරණෙ. වෙරං කත්වාති විරොධං උප්පාදෙත්වා. තංතංපලොභනකිරියාය පරක්කමන්තියො ‘‘උක්කණ්ඨන්තූ’’ති සාසනං පෙසෙන්ති. කුණාලදහෙති කුණාලදහතීරෙ පතිට්ඨාය. පුච්ඡිතං කථෙසි අනුක්කමෙන කුණාලසකුණරාජස්ස පුච්ඡාපසඞ්ගෙන කුණාලජාතකං (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) කථෙස්සාමීති. අනභිරතිං විනොදෙසි ඉත්ථීනං දොසදස්සනමුඛෙන කාමානං ආදීනවොකාරසංකිලෙසවිභාවනවසෙන. පුරිසපුරිසෙහීති කොසජ්ජං විද්ධංසෙත්වා පුරිසථාමබ්‍රූහනෙන උත්තමපුරිසෙහි නො භවිතුං වට්ටතීති උප්පන්නචිත්තා[Pg.111]. අවිස්සට්ඨසමණකම්මන්තා අපරිච්චත්තකම්මට්ඨානාභියොගාති අත්ථො. නිසීදිතුං වට්ටතීති භගවා චින්තෙසීති යොජනා.

Por ello el Bendito [dijo]. 'Kalahakaraṇabhāvo' significa el estado de causar una disputa. Al mostrar: '¿Por qué destruís a los nobles de gran valor por la gran tierra?', el Bendito, deseando apaciguar la disputa y mostrando la tierra como un ejemplo, dijo: '¿Qué valor tiene la tierra?', y así sucesivamente. 'Aṭṭhāne' significa sin causa. 'Veraṃ katvā' significa habiendo generado enemistad. Esforzándose con diversas acciones de seducción, envían un mensaje diciendo: 'que se sientan insatisfechos'. 'Kuṇāladahe' significa permaneciendo en la orilla del lago Kuṇāla. 'Pucchitaṃ kathesi' significa que relató lo preguntado; en orden sucesivo, a propósito de la pregunta del rey de las aves Kuṇāla, dirá el Kuṇālajātaka. 'Anabhiratiṃ vinodesi' significa que disipó el descontento a través de la exposición de los defectos de las mujeres y la explicación de los peligros, la degradación y la impureza de los placeres sensuales. 'Purisapurisehī' significa que, habiendo destruido la pereza y fortalecido el vigor humano, surgió en ellos el pensamiento: 'debemos convertirnos en hombres eminentes'. 'Avissaṭṭhasamaṇakammantā' significa que no han abandonado la aplicación de sus temas de meditación. La construcción es: 'el Bendito pensó: es apropiado sentarse'.

පදුමිනියන්ති පදුමවනෙ. විකසිංසු ගුණගණවිබොධෙන. අයං ඉමස්ස…පෙ… න කථෙසීති ඉමිනා සබ්බෙපි තෙ භික්ඛූ තාවදෙව පටිපාටියා ආගතත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ලජ්ජමානා අත්තනා පටිලද්ධවිසෙසං භගවතො නාරොචෙසුන්ති දස්සෙති. ඛීණාසවානන්තිආදිනා තත්ථ කාරණමාහ.

'Paduminiyanti' significa en un bosque de lotos. Florecieron por el despertar de la multitud de sus virtudes. 'Ayaṃ imassa... pe... na kathesī' (este a aquel... no dijo): con esto se muestra que todos esos monjes, habiendo alcanzado sus logros sucesivamente, no informaron al Bendito de su distinción particular por modestia mutua. Con las palabras 'Khīṇāsavānanti', etc., explica la razón de ello.

ඔසටමත්තෙති භගවතො සන්තිකං උපගතමත්තෙ. අරියමණ්ඩලෙති අරියපුග්ගලසමූහෙ. පාචීනයුගන්ධරපරික්ඛෙපතොති යුගන්ධරපබ්බතස්ස පාචීනපරික්ඛෙපතො, න බාහිරකෙහි වුච්චමානඋදයපබ්බතතො. රාමණෙය්‍යකදස්සනත්ථන්ති බුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතත්තා විසෙසතො රමණීයස්ස ලොකස්ස රමණීයභාවදස්සනත්ථං. උල්ලඞ්ඝිත්වාති උට්ඨහිත්වා. එවරූපෙ ඛණෙ ලයෙ මුහුත්තෙති යථාවුත්තෙ චන්දමණ්ඩලස්ස උට්ඨිතක්ඛණෙ උට්ඨිතවෙලායං උට්ඨිතමුහුත්තෙති උපරූපරිකාලස්ස වඩ්ඪිතභාවදස්සනත්ථං වුත්තං.

'Osaṭamatteti' significa apenas se acercaron a la presencia del Bendito. 'Ariyamaṇḍaleti' significa en la asamblea de los individuos nobles. 'Pācīnayugandharaparikkhepato' significa desde la vertiente oriental del monte Yugandhara, no desde el monte del amanecer mencionado por los forasteros. 'Rāmaṇeyyakadassanatthanti' significa para mostrar la belleza del mundo, el cual es especialmente deleitable por estar adornado con el surgimiento de un Buddha. 'Ullaṅghitvāti' significa habiéndose elevado. 'Evarūpe khaṇe laye muhutteti' significa en el momento, instante y fracción de segundo en que el disco lunar se ha elevado, según lo dicho; se dice para mostrar el estado creciente de los periodos de tiempo sucesivos.

තෙසං භික්ඛූනං ජාතිආදිවසෙන භගවතො අනුරූපපරිවාරභාවං දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. මහාසම්මතස්ස වංසෙ උප්පන්නොතිආදි කුලවංසසුද්ධිදස්සනං. ඛත්තියගබ්භෙ ජාතොති ඉදං සතිපි ජාතිවිසුද්ධියං මාතාපිතූනං වසෙන අවිසුද්ධතා සියාති තෙසම්පි ‘‘අවිසුද්ධතා නත්ථි ඉමෙස’’න්ති විසුද්ධිදස්සනත්ථං වුත්තං. සතිපි ච ගබ්භවිසුද්ධියං කතදොසෙන මිස්සකත්තා අරජ්ජාරහතාපි සියාති ‘‘තම්පි නත්ථි ඉමෙස’’න්ති දස්සනත්ථං ‘‘රාජපබ්බජිතා’’තිආදි වුත්තං.

Mostrando que esos monjes eran un séquito adecuado para el Bendito en razón de su nacimiento y otros factores, dijo 'tatthā', etc. 'Mahāsammatassa vaṃse uppannoti' (nacido en el linaje de Mahāsammata), etc., muestra la pureza del linaje familiar. 'Khattiyagabbhe jātoti' (nacido en el vientre khattiya): esto se dice para mostrar su pureza, queriendo decir: 'en ellos no hay impureza', pues incluso habiendo pureza de nacimiento, podría haber impureza por parte de los padres. Y aunque haya pureza de vientre, por los defectos cometidos podría haber falta de idoneidad para el reinado; para mostrar que 'tampoco eso hay en ellos', se dice 'rājapabbajitā' (renunciantes reales), etc.

සාමන්තාති සමීපෙ. චලිංසූති උට්ඨහිංසු. කොසමත්තං ඨානං සද්දන්තරං, ‘‘සද්දසවනට්ඨානමෙව සද්දන්තර’’න්ති අපරෙ. තික්ඛත්තුං තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසූති ජම්බුදීපෙ කිර ආදිතො මහන්තානි තෙසට්ඨි නගරසහස්සානි උප්පන්නානි, තථා දුතියං, තථා තතියං. තං සන්ධායාහ ‘‘තික්ඛත්තුං තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසූ’’ති. තානි පන සම්පිණ්ඩෙත්වා සතසහස්සතො පරං නවසහස්සාධිකානි අසීතිසහස්සානි. නවනවුතියා දොණමුඛසතසහස්සෙසූති නවසතසහස්සාධිකෙසු [Pg.112] නවුතිසතසහස්සෙසු දොණමුඛෙසු. දොණමුඛන්ති ච මහානගරස්ස ආයුප්පත්තිට්ඨානභූතං පාදනගරං වුච්චති. ඡනවුතියා පට්ටනකොටිසතසහස්සෙසූති ඡකොටිසතසහස්සඅධිකෙසු නවුතිකොටිසතසහස්සපට්ටනෙසු. තම්බපණ්ණිදීපාදිඡපණ්ණාසාය රතනාකරෙසු. එවං පන නගර-දොණමුඛපට්ටන-රතනාකරාදිභාවෙන කථනං තංතංඅධිවත්ථාය වසන්තීනං තාසං දෙවතානං බහුභාවදස්සනත්ථං. යදි දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවතා සන්නිපතිතා. අථ කස්මා පාළියං ‘‘දසහි ච ලොකධාතූහී’’ති? වුත්තන්ති ආහ ‘‘දසසහස්ස…පෙ… අධිප්පෙත’’න්ති. තෙන සහස්සිලොකධාතු ඉධ ‘‘එකා ලොකධාතූ’’ති වෙදිතබ්බා.

'Sāmantāti' significa cerca. 'Caliṃsūti' significa que se levantaron. 'Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ': la distancia de un sonido es un espacio de aproximadamente un kosa; otros dicen 'saddantaraṃ es precisamente el lugar donde se oye el sonido'. 'Tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesūti': se dice que en Jambudīpa surgieron primero sesenta y tres mil grandes ciudades, luego una segunda vez lo mismo, y una tercera vez lo mismo. Refiriéndose a esto, dijo: 'tres veces sesenta y tres mil ciudades'. Sumándolas todas, son ciento ochenta y nueve mil. 'Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti' significa en noventa y nueve veces cien mil doṇamukhas. Se llama 'doṇamukha' a una ciudad secundaria que es el lugar de origen de los suministros para una gran ciudad. 'Chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti' significa en noventa y seis veces cien mil koṭis de puertos comerciales. En los cincuenta y seis yacimientos de joyas como la isla de Tambapaṇṇi. Esta descripción en términos de ciudades, ciudades portuarias, puertos y yacimientos de joyas es para mostrar la gran cantidad de aquellas deidades que habitaban en esos lugares. Si las deidades de diez mil sistemas de mundos se reunieron, ¿por qué en el texto pali se dice 'de diez sistemas de mundos'? Respondiendo a esto, dijo: 'diez mil... pe... es el sentido'. Por lo tanto, debe entenderse que aquí un sistema de mil mundos se considera como 'un sistema de mundos'.

ලොහපාසාදෙති සබ්බපඨමකතෙ ලොහපාසාදෙ. බ්‍රහ්මලොකෙති හෙට්ඨිමෙ බ්‍රහ්මලොකෙ. යදි තා දෙවතා එවං නිරන්තරා හුත්වා සන්නිපතිතා, පච්ඡා ආගතානං ඔකාසො එව න භවෙය්‍යාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘යථා ඛො පනා’’තිආදි.

'Lohapāsādeti' significa en el Palacio de Bronce, cuando fue construido por primera vez. 'Brahmaloketi' significa en el mundo de Brahmā inferior. Si aquellas deidades se reunieron de forma tan compacta, no habría espacio para las que llegaran después; refiriéndose a esta objeción, dijo: 'yathā kho panā', etc.

සුද්ධාවාසකායෙ උප්පන්නා සුද්ධාවාසකායිකා. තාසං පන යස්මා සුද්ධාවාසභූමි නිවාසට්ඨානං, තස්මා වුත්තං ‘‘සුද්ධාවාසවාසීන’’න්ති. ආවාසාති ආවාසට්ඨානභූතා. දෙවතා පන ඔරම්භාගියානං ඉතරෙසඤ්ච සංයොජනානං සමුච්ඡින්නට්ඨෙන සුද්ධො ආවාසො විහාරො එතෙසන්ති සුද්ධාවාසා. මහාසමාගමං ඤත්වාති මහාසමාගමං ගතාති ඤත්වා.

'Suddhāvāsakāyikā' son los nacidos en el grupo de las Moradas Puras. Dado que el plano de las Moradas Puras es su lugar de residencia, se dice 'suddhāvāsavāsīnaṃ' (los que viven en las Moradas Puras). 'Āvāsā' son sus lugares de residencia. Las deidades son llamadas 'Suddhāvāsā' (Moradas Puras) porque su morada o vihara es pura, debido a que en ellas los grilletes de la parte inferior y los demás han sido erradicados. 'Mahāsamāgamaṃ ñatvāti' significa habiendo sabido que han ido a la gran asamblea.

පුරත්ථිමචක්කවාළමුඛවට්ටියං ඔතරි අඤ්ඤත්ථ ඔකාසං අලභමානො. එවං සෙසාපි. මණිවම්මන්ති ඉන්දනීලමණිමයං කවචං. බුද්ධානං අභිමුඛභාගො බුද්ධවීථි, සා යාව චක්කවාළා උත්තරිතුං න සක්කා. මහතියා බුද්ධවීථියාවාති බුද්ධානං සන්තිකං උපසඞ්කමන්තෙහි තෙහි දෙවබ්‍රහ්මෙහි වලඤ්ජිතබුද්ධවීථියාව.

Descendió en el borde de la cara del universo oriental al no encontrar espacio en otro lugar. Lo mismo para los demás. 'Maṇivammanti' significa una armadura hecha de zafiros (indanīla). El área frente a los Buddhas es la 'buddhavīthi' (el sendero de los Buddhas); no es posible ascender más allá de los confines del universo. 'Mahatiyā buddhavīthiyāvāti' significa precisamente por el sendero de los Buddhas utilizado por esos devas y brahmas cuando se acercaban a la presencia de los Buddhas.

සමිති සඞ්ගති සන්නිපාතො සමයො, මහන්තො සමයො මහාසමයොති ආහ ‘‘මහාසමූහො’’ති. පවද්ධං වනං පවනන්ති ආහ ‘‘වනසණ්ඩො’’ති. දෙවඝටාති දෙවසමූහා. සමාදහංසූති සමාහිතං ලොකුත්තරසමාධිං සුට්ඨු අප්පිතං අකංසු. තථා සමාහිතං පන සමාධිනා නියොජිතං නාම හොතීති වුත්තං ‘‘සමාධිනා යොජෙසු’’න්ති. සබ්බෙසං ගොමුත්තවඞ්කාදීනං දූරසමුස්සාරිතත්තා අත්තනො…පෙ… අකරිංසු. විනයති අස්සෙ එතෙහීති නෙත්තානි, යොත්තානි. අවීථිපටිපන්නානං අස්සානං වීථිපටිපාදනං රස්මිග්ගහණෙන හොතීති ‘‘යොත්තානි ගහෙත්වා අචොදෙන්තො’’ති වත්වා තං පන අචොදනං අවාරණමෙවාති ආහ ‘‘අචොදෙන්තො අවාරෙන්තො’’ති.

'Samiti', 'saṅgati', 'sannipāto' y 'samayo' son sinónimos; una gran ocasión es un 'mahāsamayo', por eso dice 'mahāsamūho' (una gran multitud). Un bosque frondoso es un 'pavanaṃ', por eso dice 'vanasaṇḍo' (una espesura de bosque). 'Devaghaṭā' significa grupos de devas. 'Samādahaṃsūti' significa que establecieron firmemente el samādhi supramundano. Se dice 'samādhinā yojesu' (los unieron con la concentración) porque aquel que está así concentrado se dice que está unido por el samādhi. Debido a que todos los movimientos erráticos (como el rastro de la orina de vaca) fueron alejados... pe... lo hicieron. Aquello con lo que se guía a los caballos son las 'nettāni' (guías) o 'yottāni' (riendas). La conducción de caballos que no están en el sendero hacia el sendero se hace sujetando las riendas; por eso, tras decir 'sujetando las riendas sin espolear', explica que ese 'no espolear' es precisamente 'no impedir', diciendo 'acodento avārento' (sin espolear, sin impedir).

යථා [Pg.113] ඛීලං භිත්තියං, භූමියං වා ආකොටිතං දුන්නීහරණං, යථා ච පලිඝං නගරප්පවෙසනිවාරණං, යථා ච ඉන්දඛීලං ගම්භීරනෙමි සුනිඛාතං දුන්නීහරණං, එවං රාගාදයො සත්තසන්තානතො දුන්නීහරණා නිබ්බානනගරප්පවෙසනිවාරණා චාති තෙ ‘‘ඛීලං පලිඝං ඉන්දඛීල’’න්ති ච වුත්තා. ඌහච්චාති උද්ධරිත්වා. තණ්හාඑජාය අභාවෙන අනෙජා. පරමසන්තුට්ඨභාවෙන චාතුද්දිසත්තා අප්පටිහතචාරිකං චරන්ති. බුද්ධචක්ඛු-ධම්මචක්ඛු-දිබ්බචක්ඛු-සමන්තචක්ඛු-පකතිචක්ඛූනං වසෙන පඤ්චහි චක්ඛූහි. සුදන්තා කුතොති ආහ ‘‘චක්ඛුතොපී’’ති. ඡන්දාදීහීති ඡන්දාදීනං වසෙන න ගච්ඡන්ති න වත්තන්ති. න ආගච්ඡන්ති අනුප්පාදනතො. ආගුන්ති අපරාධං.

Así como una estaca clavada en una pared o en el suelo es difícil de extraer, y así como un cerrojo impide la entrada a una ciudad, y así como un pilar de Indra (indakhīla) con una base profunda y bien enterrada es difícil de remover, de la misma manera la lujuria y otros estados son difíciles de extraer del continuo de los seres y obstaculizan la entrada a la ciudad del Nibbāna; por ello se les llama «estaca, cerrojo y pilar de Indra». «Ūhacca» significa habiendo arrancado o extraído. «Anejā» significa sin agitación, debido a la ausencia de la vibración de la avidez (taṇhāejā). Debido a su estado de suprema satisfacción, al ser capaces de dirigirse a las cuatro direcciones, se mueven con una conducta sin obstáculos. «Con cinco ojos» se refiere a través del ojo de Buda, el ojo del Dhamma, el ojo divino, el ojo de la sabiduría universal y el ojo natural. Respecto a «¿por qué son bien domados?», dice: «incluso con respecto al ojo». «Por medio del deseo, etc.» significa que no actúan ni se mueven bajo la influencia del deseo y otros prejuicios. «No vienen» significa que no regresan debido a la no producción de nuevos renacimientos. «Āguṃ» se refiere a una ofensa o falta.

සබ්බසංයොගාති විභත්තිලොපෙන නිද්දෙසො, සබ්බෙ සංයොගෙති අත්ථො. විසජ්ජාති විසජ්ජිත්වා. එවම්පීති ඉමායපි ගාථාය වසෙන ‘‘ආගුං න කරොතී’’ති පදෙ.

«Sabbasaṃyogā» es una designación con la elisión de la terminación de caso, significando «todos los vínculos» (sabbe saṃyoge). «Visajjā» significa habiendo soltado o liberado. «También de este modo» se refiere a los términos «no comete ofensa» en relación con este verso.

ගතාසෙති ගතා එව. න ගමිස්සන්ති පරිනිට්ඨිතසරණගමනත්තා. ලොකුත්තරසරණගමනඤ්හෙත්ථ අධිප්පෙතං. තෙනාහ ‘‘නිබ්බෙමතිකසරණගමනෙන ගතා’’ති. තෙ හි නියමෙන අපායං න ගමිස්සන්ති, දෙවකායඤ්ච පරිපූරෙස්සන්ති. යෙ පන ලොකියෙන සරණගමනෙන බුද්ධං සරණං ගතා, න තෙ ගමිස්සන්ති අපායං, සති ච පච්චයන්තරසමවායෙ පහාය මානුසං දෙහං දෙවකායං පරිපූරෙස්සන්තීති. තෙනාහ සො බ්‍රහ්මා ‘‘යෙ කෙචි බුද්ධං…පෙ… පරිපූරෙස්සන්තී’’ති.

«Gatāsā» significa que ya han ido. No irán [a estados de miseria] debido a que han completado el acto de ir por refugio. Aquí se refiere al refugio supramundano. Por eso dice: «han ido mediante el refugio que no deja lugar a dudas». Ellos, por ley natural, no irán a un estado de privación (apāya) y completarán el cuerpo de los devas. Sin embargo, aquellos que han ido por refugio al Buda mediante un refugio mundano, no irán a un estado de privación y, si se da la concurrencia de otras condiciones, al abandonar el cuerpo humano, completarán el cuerpo de los devas. Por eso dijo aquel Brahma: «Quienquiera que [vaya por refugio] al Buda... etc... completará [el cuerpo de los devas]».

සමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Samaya Sutta ha finalizado.

8. සකලිකසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Sakalika Sutta.

38. තන්ති උය්‍යානං සඞ්ඛං ගතන්ති සම්බන්ධො. ධනුනා සරෙන ගහන්ති පොථයන්ති බාධෙන්තීති ධනුග්ගහා. තං සම්පටිච්ඡීති තස්සා සිලාය හෙට්ඨාභාගෙන උග්ගන්ත්වා සම්පටිච්ඡි. සත්ථු පුඤ්ඤානුභාවෙන උපහතත්තා සයම්පි පරිපතන්තී වාතං උපත්ථම්භෙති. අභිහනි සත්ථාරා අනාවජ්ජිතත්තා. තඤ්ච ඛො කම්මඵලවසෙනාති දට්ඨබ්බං. තතො එව තතො පට්ඨාය භගවතො අඵාසු ජාතන්ති එතෙනපි උපාදිණ්ණකසරීරෙ නාම අනිට්ඨාපි සම්ඵස්සකා පතන්ති එව තථාරූපෙන කම්මුනා කතොකාසෙති දස්සෙති. අයං [Pg.114] විහාරොති ගිජ්ඣකූටවිහාරො. උජ්ජඞ්ගලො න කත්තබ්බපරො. විසමොති භූමිභාගවසෙන විසමො. සිවිකාකාරෙන සජ්ජිතො මඤ්චො එව මඤ්චසිවිකා.

38. La conexión es que fue al parque. Los «dhanuggahā» son arqueros que sostienen, golpean u oprimen con arcos y flechas. «La recibió» significa que, elevándose por debajo de esa piedra, la interceptó. Al ser golpeada por el poder del mérito del Maestro, la piedra misma, al caer, sostiene el viento. Fue golpeada porque el Maestro no le prestó atención. Esto debe verse como resultado de la fuerza del kamma. «Desde entonces surgió una incomodidad para el Bienaventurado»; con esto muestra que incluso en el cuerpo nacido del apego (upādiṇṇaka), los contactos indeseables caen si el kamma de tal naturaleza ha creado la oportunidad. «Este monasterio» se refiere al monasterio del Pico del Buitre (Gijjhakūṭa). «Ujjaṅgalo» significa un terreno árido, no apto para el cultivo. «Visamo» significa desigual en términos de la configuración del terreno. «Mañcasivikā» es un lecho preparado en forma de litera.

භුසාති දළ්හා. දුක්ඛාති දුක්ඛමා දුත්තිතික්ඛා. ඛරාති කක්කසා. කටුකාති අනිට්ඨා. අසාතාති න සාතා අප්පියා. න අප්පෙතීති න උපෙති. න අප්පායන්තීති න ඛමන්ති. වෙදනාධිවාසනඛන්තියා සතිසම්පජඤ්ඤයුත්තත්තා සබ්බසත්තට්ඨිතාහාරසමුදයවත්ථුජාතස්ස ආදීනවනිස්සරණානං පගෙව සුප්පටිවිදිතත්තා යථා සමුදාචාරො චිත්තං නාභිභවති, එවං සම්මදෙව උපට්ඨාපිතසතිසම්පජඤ්ඤත්තා වුත්තං ‘‘වෙදනාධිවාසන…පෙ… හුත්වා’’ති. අපීළියමානොති අබාධියමානො. කාමං අනිට්ඨාය වෙදනාය ඵුට්ඨො තාය අපීළියමානො නාම නත්ථි, පරිඤ්ඤාතවත්ථුකත්තා පන තස්සා වසෙ අවත්තමානො ‘‘අවිහඤ්ඤමානො’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘සම්පරිවත්තසායිතාය වෙදනානං වසං අගච්ඡන්තො’’ති.

«Bhusā» significa fuertes o intensas. «Dukkhā» significa dolorosas, difíciles de tolerar. «Kharā» significa ásperas. «Kaṭukā» significa agudas o desagradables. «Asātā» significa no placenteras, no queridas. «Na appetīti» significa que no le afectan. «Na appāyantīti» significa que no lo perturban. Debido a que posee atención plena y clara comprensión (satisampajaññā) al tolerar las sensaciones, y por haber comprendido de antemano el peligro y la liberación de todo lo que surge de los cuatro sustentos de los seres, el proceso habitual no domina su mente; así, por poseer una atención y comprensión bien establecidas, se dice: «tolerando las sensaciones... etc... habiendo llegado a ser». «Sin ser oprimido» significa sin ser afligido. Ciertamente, no existe tal cosa como no ser afectado cuando se es tocado por una sensación indeseable, pero al no estar bajo su control por haber comprendido plenamente su base, se dice «sin ser vejado». Por eso dice: «no cayendo bajo el poder de las sensaciones al estar recostado deliberadamente».

සීහසෙය්‍යන්ති එත්ථ සයනං සෙය්‍යා, සීහස්ස විය සෙය්‍යා සීහසෙය්‍යා, තං සීහසෙය්‍යං. අථ වා සීහසෙය්‍යන්ති සෙට්ඨසෙය්‍යං උත්තමසෙය්‍යං. ස්වායමත්ථො අට්ඨකථායමෙව ආගමිස්සති. ‘‘වාමෙන පස්සෙන සෙන්තී’’ති එවං වුත්තා කාමභොගිසෙය්‍යා. දක්ඛිණපස්සෙන සයානො නාම නත්ථි දක්ඛිණහත්ථස්ස සරීරග්ගහණාදියොගක්ඛමතො. පුරිසවසෙන චෙතං වුත්තං. එකෙන පස්සෙන සයිතුං න සක්කොන්ති දුක්ඛුප්පත්තිතො. අයං සීහසෙය්‍යාති අයං යථාවුත්තා සීහසෙය්‍යා. තෙජුස්සදත්තාති ඉමිනා සීහස්ස අභීතභාවං දස්සෙති. භීරුකජාතිකා හි සෙසමිගා අත්තනො ආසයං පවිසිත්වා උත්‍රාසබහුලා සන්තාසපුබ්බකං යථා තථා සයන්ති, සීහො පන අභිරුකභාවතො සතොකාරී භික්ඛු විය සතිං උපට්ඨපෙත්වාව සයති. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ පුරිමපාදෙ’’තිආදි. පුරිමපාදෙති දක්ඛිණපුරිමපාදෙ වාමස්ස පුරිමපාදස්ස ඨපනවසෙන ද්වෙ පුරිමපාදෙ එකස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා. පච්ඡිමපාදෙති ද්වෙ පච්ඡිමපාදෙ. වුත්තනයෙනෙව ඉධාපි එකස්මිං ඨානෙ ඨපනං වෙදිතබ්බං. ඨිතොකාසසල්ලක්ඛණං අභීරුකභාවෙනෙව. සීසං පන උක්ඛිපිත්වාතිආදිනා වුත්තසීහකිරියා අනුත්‍රාසපබුජ්ඣනං විය අභීරුකභාවසිද්ධා ධම්මතාවසෙනෙවාති වෙදිතබ්බා. සීහවිජම්භිතවිජම්භනං අතිවෙලං එකාකාරෙන ඨපිතානං සරීරාවයවානං [Pg.115] ගමනාදිකිරියාසු යොග්ගභාවාපාදනත්ථං. තික්ඛත්තුං සීහනාදනදනං අප්පෙසක්ඛමිගජාතපරිහරණත්ථං.

«Sīhaseyya»: aquí «seyyā» es el acto de acostarse o la postura; una postura como la de un león es la postura del león (sīhaseyya). O bien, «sīhaseyya» significa la postura excelente, la postura suprema. Este significado aparecerá en el mismo comentario. La postura de quienes disfrutan de los placeres sensoriales (kāmabhogiseyyā) se describe como «acostarse sobre el lado izquierdo». No existe tal cosa como acostarse sobre el lado derecho [para ellos], pues la mano derecha es apta para sostener el cuerpo y otras funciones. Esto se dice en referencia a los hombres. No pueden dormir sobre un solo lado debido al surgimiento del dolor. «Esta es la postura del león» se refiere a la postura ya descrita. «Debido al exceso de vigor» muestra la naturaleza intrépida del león. Otros animales, por ser de naturaleza temerosa, al entrar en su guarida se acuestan de cualquier manera, llenos de pavor y ansiedad; el león, en cambio, por su falta de temor, se acuesta estableciendo la atención plena, al igual que un monje atento. Por eso dice: «las dos patas delanteras... etc.». «Patas delanteras» significa que coloca las dos patas delanteras en un solo lugar, poniendo la pata delantera derecha sobre la izquierda. «Patas traseras» se refiere a las dos patas traseras; del mismo modo que se explicó antes, debe entenderse que se colocan en un solo lugar. El reconocimiento del lugar donde se encuentra se debe únicamente a su falta de miedo. El comportamiento del león descrito como «levantando la cabeza», etc., debe entenderse como una función de su naturaleza libre de temor, como el despertar sin sobresalto. El estiramiento del león (sīhavijambhitavijambhanaṃ) es para asegurar la aptitud de los miembros del cuerpo para caminar y realizar otras acciones después de haber permanecido en una sola postura durante mucho tiempo. El rugido del león (sīhanāda) emitido tres veces es para ahuyentar a los animales de poco poder.

සෙති අබ්‍යාවටභාවෙන පවත්තති එත්ථාති සෙය්‍යා, චතුත්ථජ්ඣානමෙව සෙය්‍යා චතුත්ථජ්ඣානසෙය්‍යා. කිං පනෙත්ථ තං චතුත්ථජ්ඣානන්ති? ආනාපානචතුත්ථජ්ඣානං. තතො හි වුට්ඨහිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අනුක්කමෙන අග්ගමග්ගං අධිගන්ත්වා තථාගතො ජාතොති. ‘‘තයිදං පදට්ඨානං නාම, න සෙය්‍යා, තථාපි යස්මා ‘චතුත්ථජ්ඣානා වුට්ඨහිත්වා සමනන්තරං භගවා පරිනිබ්බායී’ති මහාපරිනිබ්බානෙ (දී. නි. 2.219) ආගතං. තස්මා ලොකියචතුත්ථජ්ඣානසමාපත්ති එව තථාගතසෙය්‍යා’’ති කෙචි. එවං සති පරිනිබ්බානකාලිකාව තථාගතසෙය්‍යාති ආපජ්ජති; න ච තථාගතො ලොකියචතුත්ථජ්ඣානසමාපජ්ජනබහුලො විහාසි. අග්ගඵලවසෙන පවත්තං පනෙත්ථ චතුත්ථජ්ඣානං වෙදිතබ්බං. තත්ථ යථා සත්තානං නිද්දුපගමලක්ඛණා සෙය්‍යා භවඞ්ගචිත්තවසෙන හොති, සා ච නෙසං පඨමං ජාතිසමන්වයා යෙභුය්‍යවුත්තිකා, එවං භගවතො අරියජාතිසමන්වයං යෙභුය්‍යවුත්තිකං අග්ගඵලභූතං චතුත්ථජ්ඣානං තථාගතසෙය්‍යාති වෙදිතබ්බා. සීහසෙය්‍යා නාම සෙට්ඨසෙය්‍යාති ආහ ‘‘උත්තමසෙය්‍යා’’ති.

Se llama 'seyyā' (postura o descanso) porque en ella se permanece o se procede sin preocupaciones; el cuarto jhana mismo es la postura, por lo tanto, es 'catutthajjhānaseyyā' (la postura del cuarto jhana). ¿De qué cuarto jhana se trata aquí? Del cuarto jhana de la respiración (ānāpāna). Pues, habiendo emergido de él, habiendo desarrollado la visión clara (vipassanā) y habiendo alcanzado gradualmente el camino supremo (aggamagga), el Tathāgata nació (se iluminó). Algunos dicen: 'Esto es ciertamente la base (padaṭṭhāna), no la postura misma; no obstante, puesto que en el Mahāparinibbāna Sutta se dice que el Bendito se extinguió inmediatamente después de emerger del cuarto jhana, la postura del Tathāgata es solo la obtención del cuarto jhana mundano'. Si esto fuera así, la postura del Tathāgata sería solo la del momento de su parinibbāna; sin embargo, el Tathāgata no residía habitualmente en la obtención del cuarto jhana mundano. Por lo tanto, aquí debe entenderse el cuarto jhana que procede por medio del fruto supremo (aggaphala). Allí, así como para los seres la postura caracterizada por entrar en el sueño ocurre por medio de la conciencia del factor de existencia (bhavaṅgacitta), la cual es predominante en ellos desde su primer nacimiento, así debe entenderse que la postura del Tathāgata es el cuarto jhana constituido por el fruto supremo, el cual es predominante para el Bendito desde su nacimiento noble. La expresión 'postura del león' significa la postura excelente, por eso dijo: 'la postura suprema' (uttamaseyyā).

‘‘කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා යථාපරිච්ඡෙදං උට්ඨහිස්සාමී’’ති එවං තදා මනසිකාරස්ස අකතත්තා පාළියං ‘‘උට්ඨානසඤ්ඤං මනසිකරිත්වා’’ති න වුත්තන්ති ආහ ‘‘උට්ඨානසඤ්ඤන්ති පනෙත්ථ න වුත්ත’’න්ති. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ගිලානසෙය්‍යා හෙසා’’ති. සා හි චිරකාලප්පවත්තිකා හොති.

Debido a que en aquel momento no se realizó la atención mental pensando 'habiendo determinado el tiempo, me levantaré según lo determinado', no se dijo en el texto original 'habiendo atendido mentalmente a la percepción de levantarse' (uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā). Al respecto, explica la razón: 'esta es la postura del enfermo' (gilānaseyyā hesā), la cual ciertamente es de larga duración.

විසුං විසුං රාසිවසෙන අනාගන්ත්වා එකජ්ඣං පුඤ්ජවසෙන ආගතත්තා වුත්තං ‘‘සබ්බාපි තා’’ති. තෙනාහ ‘‘සත්තසතා’’ති. විකාරමත්තම්පීති වෙදනාය අසහනවසෙන පවත්තනාකාරමත්තම්පි. සුසම්මට්ඨකඤ්චනං වියාති සම්මට්ඨසුසජ්ජිතසුවණ්ණං විය.

Se dice 'todas ellas' (sabbāpi tā) porque se presentan como una sola pila o montón, en lugar de venir por separado como montones individuales. Por eso dijo: 'setecientas'. 'Incluso una mera alteración' significa incluso la mera forma en que se manifiesta la incapacidad de tolerar el dolor. 'Como oro bien pulido' significa como el oro bien pulido y bien adornado.

ධම්මාලපනන්ති අසඞ්ඛාරිකසමුප්පන්නසභාවාලපනං. සමුල්ලපිතඤ්හි ආකාරසමානවචනමෙතං. නාගො විය වාති පවත්තතීති නාගවො. තස්ස භාවො නාගවතා. විභත්තිලොපෙන හෙස නිද්දෙසො, මහානාගහත්ථිසදිසතායාති අත්ථො. බ්‍යත්තුපරිචරණට්ඨෙනාති බ්‍යත්තං උපරූපරි අත්තනො කිරියාචරණෙන. ආජානීයොති සම්මාපතිතං දුක්ඛං සහන්තො [Pg.116] අත්තනා කාතබ්බකිරියං ධීරො හුත්වා නිත්ථාරකො. කාරණාකාරණජානනෙනාති නිය්‍යානිකානිය්‍යානිකකරණඤාතතාය. තෙනෙවට්ඨෙනාති අප්පටිසමට්ඨෙනෙව. ‘‘මුත්තො මොචෙය්‍ය’’න්තිආදි ධුරවාහට්ඨෙන. නිබ්බිසෙවනට්ඨෙනාති රාගාදිවිසවිගතභාවෙන.

La 'charla sobre el Dhamma' (dhammālapa) es la conversación sobre la naturaleza de lo que ha surgido de forma incondicionada. 'Samullapita' es, de hecho, un término equivalente a la forma de hablar. Se llaman 'nāgas' porque proceden como un noble elefante (nāga); su estado es la condición de nāga. Esta es una descripción con elisión de caso gramatical, con el significado de 'por su similitud con un gran elefante noble'. 'Por el sentido de un comportamiento experto' significa alguien experto por el ejercicio de sus propias acciones superiores. 'De pura raza' (ājānīyo) es el sabio que, soportando el sufrimiento que le ha sobrevenido correctamente, es capaz de llevar a cabo lo que debe hacerse para superarlo. 'Por el conocimiento de lo que es causa y lo que no es causa' significa por conocer lo que conduce a la liberación y lo que no. 'Por ese mismo sentido' significa precisamente por el sentido de no tener igual. 'El liberado debería liberar' (mutto moceyya), etc., por el sentido de llevar la carga. 'Por el sentido de no tener veneno' significa por el estado de estar libre del veneno de la pasión y otros estados similares.

අනියමිතාණත්තීති අනුද්දෙසිකං ආණාපනං. සාමඤ්ඤකතොපි සමාධිසද්දො පකරණතො ඉධ විසෙසත්ථොති ආහ ‘‘සමාධින්ති අරහත්තඵලසමාධි’’න්ති. පටිප්පස්සද්ධිවසෙන සබ්බකිලෙසෙහි සුට්ඨු විමුත්තන්ති සුවිමුත්තං. අභිනතං නාම ආරම්මණෙ අභිමුඛභාවෙන පවත්තියා. අපනතං අපගමනවසෙන පවත්තියා, විමුඛතායාති අත්ථො. ලොකියජ්ඣානචිත්තං විය විපස්සනා විය ච සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන තදඞ්ගප්පහානවික්ඛම්භනපහානවසෙන ච වික්ඛම්භෙත්වා න අධිගතං න ඨපිතං, කිඤ්චරහි කිලෙසානං සබ්බසො ඡින්නතායාති ආහ ‘‘ඡින්නත්තා වතං ඵලසමාධිනා සමාහිත’’න්ති. අතික්කමිතබ්බන්ති ආචාරාතික්කමවසෙන ලඞ්ඝිතබ්බං. සා පන ලඞ්ඝනා ආසාදනා ඝට්ටනාති ආහ ‘‘ඝට්ටෙතබ්බ’’න්ති.

La 'orden no especificada' es una instrucción sin destinatario particular. Aunque la palabra 'samādhi' es general, aquí por el contexto tiene un significado especial, por eso dijo: 'samādhi es el samādhi del fruto del arahantazgo'. 'Bien liberado' (suvimutta) significa estar completamente libre de todas las impurezas por medio de la tranquilidad. 'Inclinado' (abhinata) se refiere a la actividad de dirigirse hacia el objeto. 'Alejado' (apanata) se refiere a la actividad de apartarse, con el sentido de estar desinteresado. A diferencia de la mente de los jhanas mundanos y la visión clara (vipassanā), no se alcanza ni se establece mediante una formación (sasaṅkhāra), mediante un esfuerzo deliberado, ni mediante la supresión (vikkhambhana) por el abandono temporal o el abandono por supresión, sino que se dice: 'ciertamente está concentrado por el samādhi del fruto, debido a que las impurezas han sido cortadas por completo'. 'Debe ser transgredido' significa que debe ser sobrepasado mediante la transgresión de la conducta. Pero esa transgresión es una ofensa o choque, por eso dijo: 'debe ser chocado'.

පඤ්චවෙදා නාම – ඉරුවෙදො, යජුවෙදො, සාමවෙදො, ආථබ්බණවෙදො, ඉතිහාසො චාති එවං ඉතිහාසපඤ්චමානං වෙදානං. ‘‘චර’’න්ති වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘චරන්තා’’ති, තපන්තාති අත්ථො. හීනත්තරූපාති හීනාධිමුත්තිකතාය නිහීනචිත්තසභාවා. විමුත්තිකතාය අභාවතො නිබ්බානඞ්ගමා න හොන්ති. අරහත්තාධිගමකම්මස්ස අභබ්බතාය පරිහීනත්ථා. අජ්ඣොත්ථටාති අභිභූතා. තාදිසෙහෙව සීලෙහීති ගොසීලාදීහි. බද්ධාති සමාදපෙත්වා පවත්තනවසෙන අනුබද්ධා. ලූඛං තපන්ති අත්තකිලමථානුයොගං. තං පන එකදෙසෙන දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චාතපතාපන’’න්තිආදිමාහ. ‘‘එවං පටිපන්නස්ස මොක්ඛො නත්ථි, එවං පටිපන්නස්ස වට්ටතො මුත්ති අත්ථී’’ති වදන්තී සා අත්තතො සාසනස්ස නිය්‍යානභාවො කථිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවං කථෙන්තී’’ති. ආදින්ති ගාථාද්වයං.

Los llamados 'cinco vedas' son: el Rigveda, el Yajurveda, el Samaveda, el Atharvaveda y los Itihāsas como el quinto. Se dijo 'cara' con un cambio de voz gramatical, por eso dijo 'carantā' (practicando), con el sentido de 'haciendo austeridades'. 'De naturaleza inferior' (hīnattarūpā) significa personas de carácter vil debido a su baja disposición. Debido a la ausencia de liberación, no se dirigen al Nibbāna. Están privados de beneficio por la imposibilidad de realizar el acto de alcanzar el arahantazgo. 'Dominados' (ajjhotthaṭā) significa vencidos. 'Por tales virtudes' (tādiseheva sīlehī) se refiere a los votos de comportamiento de vaca, etc. 'Atados' (baddhā) significa vinculados por el hecho de persistir en haberlos asumido. 'Practican austeridades ásperas' se refiere a la práctica de la auto-mortificación. Mostrando esto en parte, dice 'calentamiento por los cinco fuegos' (pañcātapatāpana), etc. Al decir 'para quien así practica no hay liberación, para quien así practica hay liberación del ciclo', se dice que se está expresando la cualidad liberadora de la propia enseñanza; por eso dijo: 'expresan la cualidad liberadora de la enseñanza'. Las dos estrofas que comienzan con esto.

සකලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Sakalika Sutta.

9. පඨමපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del primer Pajjunnadhītu Sutta.

39. චාතුමහාරාජිකස්සාති [Pg.117] චාතුමහාරාජිකකායිකස්ස. ධම්මො අනුබුද්ධොති චතුසච්චධම්මො පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිභාවස්ස අනුරූපතො බුද්ධො. පච්චක්ඛමෙවාති පරපත්තියා අහුත්වා අත්තපච්චක්ඛමෙව කත්වා ජානාමි. ධම්මං ගරහන්තා නාම සද්දදොසවසෙන වා අත්ථදොසවසෙන වා ගරහෙය්‍යුන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘හීනක්ඛර…පෙ… කොතිවා’’ති ආහ. සා පන ‘‘තෙසං විගරහා දුම්මෙධතාය මහානත්ථාවහාවා’’ති දස්සෙන්තී දෙවතා ආහ ‘‘දුම්මෙධා උපෙන්ති රොරුව’’න්ති. විසුං හොතීති අවීචිමහානිරයතො විසුං එව හොති. ඛන්තියාති ඤාණඛන්තියා. උපසමෙනාති රාගාදීනං සබ්බසො වූපසමෙන. තෙනාහ ‘‘රුච්චිත්වා’’තිආදි.

39. 'De los Cātumahārājikā' significa perteneciente a la hueste de los Cuatro Grandes Reyes. 'Dhamma comprendido' significa que el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades ha sido comprendido de acuerdo con lo que debe ser plenamente conocido, etc. 'Directamente' (paccakkhamevāti) significa que lo conozco habiéndolo hecho directamente por mí mismo, no por fe en otros. Aquellos que 'critican el Dhamma' podrían criticarlo ya sea por defectos en la letra o defectos en el significado, mostrando esto dijo: 'hīnakkhara...pe... kotivā'. La deidad, mostrando que 'su crítica acarrea grandes desventuras debido a su necedad', dijo: 'los necios entran en Roruva'. 'Está separado' significa que es distinto del gran infierno Avīci. 'Por la paciencia' significa por la paciencia del conocimiento. 'Por la pacificación' significa por la pacificación completa de la pasión y otros estados. Por eso dijo 'habiendo encontrado agrado', etc.

පඨමපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del primer Pajjunnadhītu Sutta.

10. දුතියපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del segundo Pajjunnadhītu Sutta.

40. බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච නමස්සමානාති බුද්ධසුබුද්ධතං ධම්මසුධම්මතඤ්ච ඤත්වා තදුභයං නමස්සමානා. යස්මා බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච පසන්නො සඞ්ඝෙ ච පසන්නො එව හොති තස්ස සුප්පටිපත්තියා විජානනතො, තස්මා සො අත්ථො ගාථාය ච-සද්දසඞ්ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘ච-සද්දෙන සඞ්ඝඤ්චා’’ති ආහ අත්ථවතියොති ලොකියලොකුත්තරඅත්ථසඞ්ගහිතා ලොකියකුසලලොකුත්තරමග්ගසඞ්ගණ්හනතො. යං ධම්මං සා අභාසීති යං තුම්හාකං ධම්මං පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතා, සා මහාකොකනදා අත්තනො බලානුරූපං අභාසි. බහුනාති නානප්පකාරෙන. පරියායෙනාති කාරණෙන. තාදිසොති තථාරූපො තථාපටිවිද්ධසච්චො අත්ථධම්මාදීසු කුසලො එකෙකං පදම්පි උදාහරණහෙතුනිගමනානි නීහරන්තො ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති. තෙනාහ ‘‘අයං භගවා’’තිආදි. එතෙන අතිවිය විත්ථාරක්ඛමො සුගතධම්මොති දස්සෙති. පරියාපුටන්ති පරිවත්තිතං. එවං විත්ථාරක්ඛමං [Pg.118] ධම්මං යස්මා දෙවධීතා ‘‘සංඛිත්තමත්ථං ලපයිස්සාමී’’ති අවොච, තස්මා වුත්තං ‘‘තස්සත්ථ’’න්තිආදි.

40. «Venerando al Buda y al Dhamma» significa que, habiendo conocido la excelente iluminación del Buda y la excelencia del Dhamma, se rinde homenaje a ambos. Dado que quien tiene fe en el Buda y en el Dhamma, también la tiene en el Saṅgha por comprender su correcta práctica, se explica que el significado de esto está incluido en la palabra 'ca' (y) de la estrofa; por eso dice «con la palabra 'ca' [se incluye] también al Saṅgha». «Dotada de sentido» significa que incluye beneficios tanto mundanos como supramundanos, pues abarca el mérito mundano y el camino supramundano. «El Dhamma que ella habló» se refiere a que ella, Mahākokanadā, habiendo penetrado y establecido vuestro Dhamma, habló según su propia capacidad. «De muchas maneras» significa de diversas formas. «Por medio de explicaciones» se refiere a las causas. «Tal cual» (tādiso) indica a alguien de tal naturaleza, que ha penetrado la verdad de esa manera, experto en el significado y en el Dhamma, etc., quien extrae cada palabra mediante ejemplos, razones y conclusiones, y así la comunica, enseña, establece, instituye, revela, analiza y clarifica. Por eso dijo «Este Bienaventurado», etc. Con esto muestra que el Dhamma del Sugata es sumamente digno de ser detallado. «Aprendido» significa memorizado y repetido. Dado que la hija de un deva dijo respecto a este Dhamma tan digno de ser detallado: «hablaré solo el significado resumido», por eso se dice «su significado», etc.

දුතියපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Segundo Sutta de la Hija de Pajjunna.

සතුල්ලපකායිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Vagga de los Satullapakāyika.

5. ආදිත්තවග්ගො

5. Capítulo de lo que Arde

1. ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Āditta Sutta

41. සීසන්ති දෙසනාපදෙසො, දෙසනාය අඤ්ඤෙසුපි වත්තබ්බෙසු කස්සචිදෙව සීසභාගෙන අපදිසනං. තෙනාහ ‘‘රාගාදීහී’’තිආදි. දානෙනාති අත්තනො සන්තකස්ස පරෙසං පරිච්චජනෙන. තං පන පරිච්චජනං චෙතනාය හොතීති ආහ ‘‘දානචෙතනායා’’ති දානපුඤ්ඤචෙතනාති දානමයා පුඤ්ඤචෙතනා දායකස්සෙව හොති තංසන්තතිපරියාපන්නත්තා. නීහතභණ්ඩකන්ති ආදිත්තගෙහතො බහි නික්ඛාමිතං භණ්ඩකං. එතන්ති ‘‘දින්නං හොතී’’තිආදිවචනං. අදින්නෙති දානමුඛෙ අනියුඤ්ජිතෙ භොගෙ. ‘‘අන්තෙනා’’ති ජීවිතස්ස අන්තො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘මරණෙනා’’ති. මමාති පරිග්ගහිතත්තා පරිග්ගහා, භොගා. තෙපි කෙනචි ආකාරෙන විනාසං අනුපගතා මරණෙන පහීයන්ති නාමාති වුත්තං ‘‘චොරාදීනං වසෙන අවිනට්ඨභොගෙ’’ති. සොභනා අග්ගභූතා රූපාදයො එත්ථාති සග්ගො, තං සග්ගං.

41. «Cabeza» (sīsa) es un término para el alcance de la enseñanza; en la enseñanza, cuando hay otras cosas que decir, se designa a una como la parte principal o cabeza. Por eso dijo «por el deseo (rāga), etc.». «Mediante el regalo» (dānenā) significa renunciar a lo propio en favor de otros. Se dice «por la volición del dar» (dānacetanāyā) porque esa renuncia ocurre a través de la intención; la «volición meritoria del dar» es la intención de mérito consistente en dar que pertenece solo al donante, por estar contenida en su propia continuidad mental. «Bienes rescatados» se refiere a los bienes que han sido sacados fuera de una casa en llamas. «Esto» se refiere a las palabras «lo dado es [lo que está bien dado]», etc. «En lo no dado» se refiere a la riqueza que no se ha empleado en el camino de la generosidad. «Por el fin» indica que se refiere al fin de la vida, por eso dice «por la muerte». «Míos» se refiere a las posesiones por haber sido apropiadas, es decir, las riquezas. Incluso aquellas que no han sido destruidas por algún medio, se dice que se abandonan con la muerte; por eso se dice «riquezas no destruidas por ladrones, etc.». «Cielo» (sagga) es aquel lugar donde existen formas bellas y excelentes, etc.; a ese cielo.

ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Āditta Sutta.

2. කිංදදසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Kiṃdada Sutta

42. ද්වෙ තීණි භත්තානි අභුත්වාති ද්වෙ තයො වාරෙ භත්තානි අභුඤ්ජිත්වා. උට්ඨාතුං න සක්කොතීති උට්ඨාතුම්පි න සක්කොතී, පගෙව අඤ්ඤං සරීරෙන කාතබ්බකිච්චං දුබ්බලභාවතො. දුබ්බලොපි හුත්වාති භුඤ්ජනතො පුබ්බෙ දුබ්බලො හුත්වා බලසම්පන්නො හොති. එවං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච ආහාරස්ස සරීරෙ බලවතං ආහ. යස්මා අන්නදො [Pg.119] දායකො පටිග්ගාහකස්ස බලදො හොති, තස්මා සො ආයතිං අත්තනො සරීරෙ බලදො අවිනාසවසෙන බලස්ස රක්ඛකො ච හොති. තෙනාහ භගවා – ‘‘බලං ඛො පන දත්වා බලස්ස භාගී හොතී’’ති (අ. නි. 5.37) සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. සුරූපොපීති අභිරූපොපි. විරූපො හොතීති බීභච්ඡරූපො කොපීනස්ස අච්ඡන්නත්තා. ඉදඤ්ච යානන්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං. උපාහනාති සරූපතො දස්සෙති. අදුක්ඛප්පත්තො හුත්වා යාති වත්තති එතෙනාති යානන්ති ඡත්තාදීනම්පි යානභාවො වුත්තො. තෙනාහ ‘‘යානදො සුඛදො හොතී’’ති. චක්ඛුදො නාම හොති චක්ඛුනා කාතබ්බකිච්චෙ සහකාරීකාරණභාවතො දීපස්ස.

42. «Sin haber comido dos o tres comidas» significa después de no haber comido durante dos o tres turnos de comida. «No puede levantarse» significa que ni siquiera puede ponerse en pie, y mucho menos realizar cualquier otra tarea corporal debido a su estado de debilidad. «Habiendo estado débil» significa que, estando débil antes de comer, se vuelve dotado de fuerza [después]. Así, se explica la fuerza del alimento en el cuerpo tanto por su presencia como por su ausencia. Dado que el donante de comida da fuerza al receptor, por lo tanto, en el futuro él mismo será un dador de fuerza a su propio cuerpo y un protector de la fuerza mediante su no destrucción. Por eso dijo el Bienaventurado: «al dar fuerza, se hace partícipe de la fuerza» (AN 5.37). El mismo método se aplica a los demás términos. «Aunque sea de buena apariencia» se refiere a alguien hermoso. «Se vuelve deforme» significa que su apariencia es repulsiva por no estar cubiertas sus partes íntimas. Y esto, «vehículo» (yāna), se dice de manera general. «Calzado» se muestra como una forma específica. «Yāna» (vehículo) se llama a aquello mediante lo cual se viaja o se procede sin alcanzar el sufrimiento; por eso se dice que sombrillas y otros objetos también tienen la naturaleza de vehículos. Por eso dijo: «quien da un vehículo, da felicidad». Se dice que «da la vista» porque la lámpara actúa como una causa cooperativa en la función que debe realizarse con el ojo.

‘‘සබ්බෙසංයෙව බලාදීනං දායකො හොතී’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තං අත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘ද්වෙ තයො ගාමෙ’’තිආදි වුත්තං. නිසජ්ජාදිවසෙන පතිස්සයිතබ්බතො පතිස්සයො, විහාරො. පක්ඛිත්තං විය හොති පරිස්සමස්ස විනොදිතත්තා. බහි විචරන්තස්සාති පතිස්සයං අලභිත්වා බහි විවටඞ්ගණෙ විචරන්තස්ස. ඣායතීති ඣායන්තං හොති, කිලමතීති අත්ථො. සීතුණ්හාදිවිරොධිපච්චයවසෙන සසන්තානෙ විසභාගසන්තති, තබ්බිපරියායතො සභාගසන්තති වෙදිතබ්බා. සුඛං නාම දුක්ඛපච්චයපරිහාරතො සුඛපච්චයුප්පන්නතො ච හොති, තදුභයං පතිස්සයවසෙන ලභතීති දස්සෙන්තො ‘‘බහි විචරන්තස්ස පාදෙ’’තිආදිමාහ. ධම්මපීතිසුඛන්ති ධම්මපච්චවෙක්ඛණෙන උප්පන්නපීතිසුඛං. උපසමසුඛන්ති කිලෙසානං වූපසමෙන පවත්තසුඛං. නිවාතං පිහිතවාතපානං පතිස්සයං පවිසිත්වා ද්වාරං පිධාය ඨිතස්ස අන්ධකාරො හොතීති වුත්තං ‘‘කූපෙ ඔතිණ්ණො විය හොතී’’ති. තෙනාහ ‘‘මඤ්චපීඨාදීනි න පඤ්ඤායන්තී’’ති. තයිදං බහිසමාපන්නපරිස්සමදොසෙන, න ච පතිස්සයදොසෙන. තෙනාහ ‘‘මුහුත්ත’’න්තිආදි.

«Da todo [fuerza, etc.]» es el significado expresado de forma resumida; para mostrarlo en detalle se dice «dos o tres aldeas», etc. «Refugio» (patissaya) es un monasterio, por ser el lugar donde uno debe refugiarse sentándose, etc. «Es como si hubiera sido depositado» se dice porque el cansancio ha sido disipado. «De quien vaga afuera» se refiere a quien, al no obtener refugio, camina afuera en un espacio abierto. «Se consume» significa que está ardiendo, es decir, que está fatigado. Por la influencia de condiciones opuestas como el frío y el calor, surge una continuidad discordante en la propia serie mental; lo opuesto a eso debe entenderse como continuidad concordante. Lo que se llama «felicidad» surge por la evitación de las causas del sufrimiento y por el surgimiento de las causas de la felicidad; mostrando que ambas se obtienen mediante el refugio, dice «los pies de quien vaga afuera», etc. «Felicidad del gozo por el Dhamma» es el gozo y la felicidad surgidos por la reflexión sobre el Dhamma. «Felicidad de la calma» es la felicidad que procede de la pacificación de las impurezas (kilesas). Se dice que «es como si hubiera caído en un pozo» porque hay oscuridad para aquel que ha entrado en un refugio protegido del viento, con las ventanas cerradas, y permanece con la puerta cerrada. Por eso dijo «el lecho, el asiento, etc., no se perciben». Esto se debe al defecto del cansancio traído de afuera, y no al defecto del refugio. Por eso dice «por un momento», etc.

න මරති එතෙනාති අමරණං, නිබ්බානාධිගමාදයො. තස්ස දානං ධම්මූපදෙසො, තං දෙති. තෙනාහ ‘‘යො ධම්මං අනුසාසතී’’ති. තයිදං ධම්මානුසාසනං කථං හොතීති ආහ ‘‘අට්ඨකථ’’න්තිආදි. අට්ඨකථං කථෙතීති අවිවටපාඨස්ස පාළියා අත්ථසංවණ්ණනං කරොතීති අත්ථො. අනධීතිනො පන පාළිං වාචෙති. තත්ථ තත්ථ ගතට්ඨානෙ පුච්ඡිතපඤ්හං විස්සජ්ජෙති, අයං තාව ගන්ථධුරො, පටිපත්තිවාසධුරෙ පන කම්මට්ඨානං ආචික්ඛති, උභයෙසම්පි [Pg.120] ධම්මස්සවනං කරොති. සබ්බදානන්ති යථාවුත්තආමිසදානං අභයදානං. ධම්මදානන්ති ධම්මදෙසනා. ධම්මරතීති සමථවිපස්සනාධම්මෙ අභිරති. ධම්මරසොති සද්ධම්මසන්නිස්සයං පීතිපාමොජ්ජං.

«Inmortalidad» (amaraṇa) es aquello por lo cual no se muere, como el logro del Nibbāna, etc. El regalo de eso es la instrucción del Dhamma, y eso es lo que da. Por eso dijo «aquel que instruye en el Dhamma». Explicando cómo es esta instrucción en el Dhamma, dice «comentario (aṭṭhakathā)», etc. «Relata el comentario» significa que realiza la explicación del sentido de los textos de la Pali que no han sido aclarados. Para los que no han estudiado, hace que reciten el Canon (Pāli). En cada lugar al que va, resuelve las preguntas que le plantean; esto es en cuanto al deber del estudio (ganthadhura). En cuanto al deber de la práctica (paṭipattidhura), enseña el tema de meditación (kammaṭṭhāna). Para ambos, realiza la audición del Dhamma. «Todo regalo» se refiere al regalo de bienes materiales (āmisadāna) y al regalo de la seguridad (abhayadāna) antes mencionados. «Regalo del Dhamma» es la enseñanza del Dhamma. «Deleite en el Dhamma» (dhammarati) es el deleite en los estados de tranquilidad (samatha) y visión clara (vipassanā). «Sabor del Dhamma» (dhammarasa) es el gozo y la alegría basados en el verdadero Dhamma.

කිංදදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Kiṃdada Sutta.

3. අන්නසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Anna Sutta

43. පත්ථෙන්තීති පිහෙන්ති. යත්ථස්ස උපගමනං ලොකෙ පාකටතරං අහොසි, තෙ උදාහරණවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘චිත්තගහපතිසීවලිත්ථෙරාදිකෙ වියා’’ති ආහ. අන්නන්ති අන්නසඤ්ඤිතො චතුබ්බිධොපි පච්චයො. සබ්බෙපි දායකෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා සාමඤ්ඤතො එකවසෙන ‘‘දායකමෙවා’’ති වුත්තං, යථා චාහ ‘‘කො නාම සො යක්ඛො, යං අන්නං නාභිනන්දතී’’ති? තත්ථ යක්ඛොති සත්තො. සාමඤ්ඤජොතනා ච නාම යස්මා පුථුඅත්ථවිසයා, තස්මා ‘‘යෙ නං දදන්ති සද්ධාය, විප්පසන්නෙන චෙතසා. තමෙව අන්නං භජතී’’ති වුත්තං. තත්ථ ම-කාරො පදසන්ධිකරො, තෙ එවාති අත්ථො. දායකං අපරිච්චජනමෙව අනුගච්ඡති චක්කං විය කුබ්බරං.

43. «Desean» significa que anhelan. Al mostrar a aquellos cuya llegada al mundo fue muy conocida, los señala por vía de ejemplo diciendo: «como el amo de casa Citta, el anciano Sīvalī y otros». «Comida» se refiere a los cuatro tipos de requisitos designados como comida. Habiendo tomado a todos los donantes en conjunto, se dice generalmente en singular «solo al donante», tal como se dijo: «¿Quién es aquel ser (yakkha) que no se regocija en la comida?». Aquí, «yakkha» significa un ser vivo. Puesto que la expresión general tiene un amplio alcance, se dice: «quienes la dan con fe, con mente pura, a ellos mismos los sigue la comida». Aquí, la letra 'm' es un conector eufónico, significando «a ellos mismos». Sigue al donante sin abandonarlo, como la rueda sigue al eje del carruaje.

අන්නසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anna Sutta ha finalizado.

4. එකමූලසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Ekamūla Sutta

44. පතිට්ඨට්ඨෙන අවිජ්ජාසඞ්ඛාතං එකං මූලං එතිස්සාති එකමූලා. තං එකමූලං. යථා සංයොජනීයෙසු අස්සාදානුපස්සනාවසෙන තණ්හාසමුප්පාදො, එවං තණ්හාභිභවවසෙන අනවබොධොති අවිජ්ජා තණ්හාය මූලං, තණ්හා ච අවිජ්ජාය මූලං. අයඤ්හි නයො උපනිස්සයතාවසෙන වුත්තො, සහජාතවසෙන චායං අඤ්ඤමඤ්ඤං මූලභාවො පාකටොයෙව. ඉධ පන ඉමිස්සං ගාථායං අධිප්පෙතා ‘‘එකමූල’’න්ති සා තණ්හා. තත්ථ යා භවතණ්හා, සා සස්සතදිට්ඨිවසෙන ආවට්ටති පරිවත්තති, විභවතණ්හා [Pg.121] උච්ඡෙදදිට්ඨිවසෙන, එවං ද්විරාවට්ටං. සහජාතකොටියාති සහජාතකොටියාපි, පගෙව සම්මුය්හං ආපන්නස්ස පන වත්තමානාය තණ්හාය බලවභාවෙන මලීනතා සියා. උපනිස්සයකොටියාති උපනිස්සයකොටියාව සහජාතකොටියා අසම්භවතො. පත්ථරණට්ඨානාති විත්ථතා හුත්වා පවත්තිට්ඨානභූමි. තෙනාහ ‘‘තෙසු සා පත්ථරතී’’ති. සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො. උත්තරිතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය පතාය අලං පරියත්තොති පාතාලො, අයං පන පාතාලො වියාති පාතාලො. තෙනාහ ‘‘අප්පතිට්ඨට්ඨෙනා’’ති. අගාධගම්භීරතායාති අත්ථො.

44. Se llama «de una sola raíz» (ekamūlā) porque tiene una única raíz conocida como ignorancia en el sentido de fundamento. Esa es la única raíz. Así como el deseo surge mediante la contemplación del placer en las cosas que encadenan, así surge la falta de comprensión por el predominio del deseo; por tanto, la ignorancia es la raíz del deseo y el deseo es la raíz de la ignorancia. Este método se expresa en términos de condición de apoyo decisivo (upanissaya), pero su condición de ser raíces mutuas en términos de condición de origen simultáneo (sahajātavasena) es ciertamente evidente. Sin embargo, en este verso, «una sola raíz» se refiere al deseo. Allí, el deseo por la existencia (bhavataṇhā) gira y se vuelve a través de la visión de eternismo; el deseo por la no-existencia (vibhavataṇhā) a través de la visión de aniquilacionismo; así tiene un doble giro. «En el extremo del origen simultáneo» significa incluso en el extremo del origen simultáneo; con mayor razón para quien está sumido en la confusión, habría impureza debido a la fuerza del deseo presente. «En el extremo del apoyo decisivo» se dice porque no es posible en el extremo del origen simultáneo. «En el sentido de extenderse» significa el terreno donde ocurre tras haberse expandido. Por eso se dijo: «se extiende entre ellos». Es un «mar» en el sentido de congregar. Se llama «abismo» (pātāla) por ser suficiente para caer en él debido a la incapacidad de cruzarlo; es como un abismo, por eso se llama pātāla. Por eso se dijo: «en el sentido de no tener apoyo». El significado es su profundidad insondable.

එකමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Ekamūla Sutta ha finalizado.

5. අනොමසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Anoma Sutta

45. අනොමනාමන්ති අනූනනාමං. ගුණනෙමිත්තිකානි එව හි භගවතො නාමානි. ගුණානඤ්චස්ස පරිපුණ්ණතාය අනූනනාමන්ති ආහ ‘‘සබ්බගුණසමන්නාගතත්තා’’තිආදි. අපිච තථා තෙවිජ්ජො, ඡළභිඤ්ඤොතිආදීනි නාමානි අනොමනාමානි න හොන්ති පරිච්ඡින්නවිසයත්තා, භගවතො පන සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ, සම්මාසම්බුද්ධොතිආදීනි නාමානි අනොමනාමානි නාම මහාවිසයත්තා අනූනභාවතො. තෙනාහ ‘‘අවෙකල්ලනාම’’න්ති. ඛන්ධන්තරාදයොති ඛන්ධවිසෙසාදිකෙ. ඤාණෙන යාථාවතො අරණීයට්ඨෙන අත්ථෙ. අන්වයපඤ්ඤාධිගමායාති ලොකුත්තරපඤ්ඤාපටිලාභාය. පටිපදන්ති සමථවිපස්සනාපටිපදං. කිලෙසකාමානං වසෙන අල්ලීයිතබ්බට්ඨෙන කාමා එව ආලයො. අතීතකාලෙයෙව කමනතං ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘කමමාන’’න්ති. න එතරහි තදභාවතොති ආහ ‘‘අතීතං පන උපාදාය ඉදං වුත්ත’’න්ති. මහානුභාවතාදිනා මහන්තානං.

45. «Nombre no inferior» (anomanāma) significa un nombre que no es incompleto. Ciertamente, los nombres del Bienaventurado se basan en sus cualidades. Debido a la perfección de sus cualidades, se dice que es un nombre no incompleto, expresado como «por estar dotado de todas las cualidades», etc. Además, nombres como «el de los tres conocimientos» o «el de los seis conocimientos superiores» no son nombres «no inferiores» por tener un alcance limitado; en cambio, nombres del Bienaventurado como «Maestro», «Omnisciente», «Perfectamente Iluminado», etc., son llamados nombres «no inferiores» por no ser incompletos debido a su gran alcance. Por eso se dijo: «un nombre sin deficiencia». «Dentro de los agregados y otros» se refiere a las distinciones de los agregados, etc. «En los significados» en el sentido de lo que debe ser alcanzado correctamente mediante el conocimiento. «Para el logro de la sabiduría inferencial» significa para la obtención de la sabiduría supramundana. «El camino» se refiere a la práctica de la tranquilidad y la introspección (samatha-vipassanā). Los placeres sensoriales mismos son el «apego» (ālaya) en el sentido de que uno se apega a ellos por el poder de las pasiones de los deseos. Se dice «deseando» (kamamāna) tomando el deseo solo en relación al tiempo pasado. No es así en el presente por su ausencia, por eso se dice: «esto se dice refiriéndose al pasado». «De los grandes» por su gran poder y otras cualidades.

අනොමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anoma Sutta ha finalizado.

6. අච්ඡරාසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Accharā Sutta

46. ‘‘අච්ඡරාගණසඞ්ඝුට්ඨ’’න්ති ගාථා දෙවපුත්තෙන යෙනාධිප්පායෙන ගායිතා, සො අනුපුබ්බිකථාය විනා න පඤ්ඤායතීති තං ආගමනතො පට්ඨාය [Pg.122] කථෙන්තො ‘‘අයං කිර දෙවපුත්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සාසනෙති ඉමස්සෙව සත්ථුසාසනෙ. කම්මාකම්මන්ති කම්මවිනිච්ඡයං. අත්ථපුරෙක්ඛාරතාය අප්පකිච්චතාය ච සල්ලහුකවුත්තිකො. සයනස්ස කොට්ඨාසොති දිවසං පුරිමයාමඤ්ච භාවනානුයොගවසෙන කිලන්තකායස්ස සමස්සාසනත්ථං සෙය්‍යාය උපගමනභාගො අනුඤ්ඤාතො.

46. La intención con la que el hijo de los devas recitó el verso «Resuena con grupos de ninfas» no puede entenderse sin el relato previo; por lo tanto, narrándolo desde su origen, se dice: «Se dice que este hijo de los devas», etc. Allí, «en la enseñanza» se refiere a esta misma enseñanza del Maestro. «Lo que es acción y lo que no es acción» significa el discernimiento de la acción. «De vida frugal» por tener el bienestar como prioridad y tener pocos deberes. «Una parte del sueño» se refiere a la parte permitida para ir a descansar con el fin de confortar el cuerpo fatigado por la dedicación a la meditación durante el día y la primera vigilia de la noche.

අබ්භන්තරෙති කුච්ඡියං භත්තස්ස පරිත්තතාය සත්ථකවාතාති තික්ඛභාවෙන සත්ථකා විය කන්තනකා වාතා. ධුරස්මිංයෙවාති කිලෙසමාරෙන යුද්ධෙ එව. විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො වා. උපනිස්සයමන්දතාය අපරිපක්කඤාණතාය ආසවක්ඛයං අප්පත්තො කාලං කත්වාති යොජනා. උපරි ඨිතන්ති පරික්ඛාරභාවෙන දිබ්බදුස්සූපරි ඨිතං. තථෙව අට්ඨාසීති තාහි තථා වුත්තෙපි යථා තතො පුබ්බෙ, තථෙව අට්ඨාසි. සුවණ්ණපට්ටන්ති නිබ්බුද්ධෙ පටිජිනිත්වා ලද්ධබ්බසුවණ්ණපට්ටං. වීතික්කමස්ස අකතත්තා අසම්භින්නෙනෙව සීලෙන. යස්මා තස්මිං සත්ථු සන්තිකං ආගච්ඡන්තෙ තාපි තෙන සද්ධිං ආගමංසු තස්මා ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො’’ති වුත්තං.

«En el interior» significa en el vientre; debido a la escasez de comida, los «vientos como cuchillos» son vientos cortantes como cuchillos por su agudeza. «En el frente mismo» significa en la batalla misma contra el Mara de las impurezas. O bien, enseñando el Dhamma situado en la cumbre de las bases de la liberación. La conexión es: «murió sin haber alcanzado la destrucción de las impurezas debido a la debilidad de sus condiciones previas y a la inmadurez de su conocimiento». «Situado encima» significa situado sobre las vestiduras divinas como un requisito. «Permaneció tal cual» significa que, a pesar de lo que ellas dijeron, permaneció tal como estaba antes. «Lámina de oro» se refiere a la lámina de oro que se obtiene tras vencer en un combate. «Con virtud intacta» por no haber cometido ninguna transgresión. Puesto que ellas también vinieron con él cuando él se acercó al Maestro, se dijo: «rodeado por una multitud de ninfas».

සඞ්ඝොසිතන්ති සඞ්ගම්ම ඝොසිතං, තත්ථ තත්ථ අච්ඡරානං ගීතසද්දවසෙන ඝොසිතං. පිසාචගණං කත්වා වදති අච්ඡන්දරාගතාය. නියාමචිත්තතායාති සම්මත්තනියාමෙ නින්නචිත්තතාය. ගරුභාවෙනාති තාසං වසෙ අවත්තනතො ගරුට්ඨානභාවෙන. යාත්‍රාති නිබ්බානං පති යාත්‍රා. තං පන වට්ටතො නිග්ගමනං හොතීති ආහ ‘‘කථං නිග්ගමනං භවිස්සතී’’ති.

«Resonado» significa proclamado colectivamente; resonado en diversos lugares por el sonido del canto de las ninfas. Las llama «horda de demonios» debido a su falta de deseo y apego. «Con la mente en el Sendero de la Certeza» por tener la mente inclinada hacia la rectitud perfecta. «Con gravedad» por estar en una posición de respeto al no caer bajo el poder de ellas. «Viaje» significa el viaje hacia el Nibbāna. Como esto es la salida del ciclo de nacimientos, se pregunta: «¿cómo será la salida?».

අතිසල්ලෙඛතෙවාති අතිවිය කිලෙසානං සල්ලෙඛිතවුත්තිකො. අකතාභිනිවෙසස්සාති භාවනමනනුයුත්තස්ස අනාරද්ධවිපස්සකස්ස. කාරකස්සාති සුගතොවාදකාරකස්ස සම්මාපටිපජ්ජතො. සුඤ්ඤතාවිපස්සනන්ති සුඤ්ඤතාදීපනං විපස්සනං දුච්චරිතතණ්හාය දූරීකරණෙන එකවිහාරිතාය. එකො මග්ගො අස්සාති ලොකුත්තරමග්ගො එව අස්ස අනාගතො, පුබ්බභාගමග්ගො පන කතපරිචයොති අත්ථො.

«Debido a la extrema austeridad» significa tener una conducta que borra extremadamente las impurezas. «Para quien no tiene inclinaciones» se refiere a quien no se dedica a la meditación ni ha iniciado la introspección. «Para el ejecutor» significa para quien sigue correctamente la instrucción del Sugata. «La introspección de la vacuidad» se refiere a la introspección que ilumina la vacuidad, mediante el alejamiento del deseo por la mala conducta y por vivir en soledad. «Tiene un único camino» significa que el camino supramundano será su futuro, mientras que el camino de la etapa preliminar es lo que ya ha practicado.

කායවඞ්කාදීනන්ති කායදුච්චරිතාදීනං අභාවතො සමුච්ඡින්දනෙන අනුපලබ්භනතො. නත්ථි එත්ථ භයං, අස්මිං වා අධිගතෙ පුග්ගලස්ස නත්ථි භයන්ති [Pg.123] අභයං නාම. සංසාරකන්තාරං අතික්කමිත්වා නිබ්බානසඞ්ඛාතං ඛෙමං අමතට්ඨානං ගමනෙ සුගතසාරථිනා සුසජ්ජිතයානභාවතො රථො අකූජනොති අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොව අධිප්පෙතො. ධම්මතො අනපෙතතාය අපරාපරුප්පත්තියා ච ධම්මචක්කෙහි.

«De las tortuosidades corporales y otras» debido a la ausencia de mala conducta corporal, etc., por haber sido erradicadas y no encontrarse ya. Se llama «sin miedo» (abhaya) porque no hay peligro aquí, o porque al alcanzar esto, no hay miedo para la persona. El «carruaje silencioso» se refiere al Noble Camino Óctuple, por ser el vehículo bien preparado por el conductor Sugata para ir al estado inmortal, a la seguridad conocida como Nibbāna, tras haber cruzado el desierto del saṃsāra. «Con las ruedas del Dhamma» por no apartarse del Dhamma y por su surgimiento continuo.

ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව අවිනාභාවා. අපාලම්බොති අවස්සයො. පරිවාරොති පරික්ඛාරො අභිසඞ්ඛරණතො. මග්ගස්ස කරණට්ඨානෙ ධම්මො තප්පරියාපන්නා සම්මාදිට්ඨි. අනිච්චාදිවසෙනාති අනිච්චානුපස්සනාදිවසෙන. සොධිතෙසු වජ්ඣමානෙසු. භූමිලද්ධවට්ටන්ති භූමිලද්ධසඞ්ඛාතං වට්ටං. තත්ථ විපස්සනාය පවත්තිට්ඨානභාවතො පඤ්චක්ඛන්ධා භූමි නාම, වට්ටමයකම්මභාවතො තත්ථ උප්පජ්ජනාරහං කිලෙසජාතං භූමිලද්ධවට්ටං. පරිජානමානාති පරිච්ඡින්දනවසෙන සමතික්කමවසෙන ජානමානා පටිවිජ්ඣන්තී.

El temor moral (ottappa) también está incluido por su inseparable conexión. 'Apālambo' significa apoyo o refugio. 'Parivāro' significa equipamiento por el hecho de ser configurado. En el contexto de la formación del sendero, el 'dhamma' es la visión correcta (sammādiṭṭhi) contenida en él. 'Por medio de la impermanencia, etc.' significa por medio de la contemplación de la impermanencia, etc. 'Siendo purificados' significa mientras son eliminados. 'Vaṭṭa obtenido en el terreno' (bhūmiladdhavaṭṭaṃ) es el ciclo de renacimientos conocido como el obtenido en el terreno. Allí, debido a ser el lugar donde ocurre la visión cabal (vipassanā), los cinco agregados se llaman 'terreno' (bhūmi); debido a ser un acto hecho del ciclo (vaṭṭa), el conjunto de las impurezas (kilesa) que merece surgir allí es el 'vaṭṭa obtenido en el terreno'. 'Comprendiendo' (parijānamānā) significa conociendo a través de la delimitación y a través de la superación, ellas penetran la verdad.

කස්මා දෙවපුත්තො සොතාපත්තිඵලෙයෙව පතිට්ඨාසි, නනු ච සා දෙසනා භගවතා චතුමග්ගප්පධානභාවෙන පවත්තිතාති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි.

¿Por qué el hijo de los devas se estableció solamente en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala)? ¿Acaso esa enseñanza no fue expuesta por el Bienaventurado teniendo como factor principal los cuatro senderos? Por ello dice: 'así como...', etc.

අච්ඡරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Accharāsutta.

7. වනරොපසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Vanaropasutta.

47. කෙසන්ති සාමිවසෙන වුත්තකසද්දො ‘‘ධම්මට්ඨා සීලසම්පන්නා’’ති එත්ථ පච්චත්තබහුවචනවසෙන පරිණාමෙතබ්බො. අත්ථවසෙන හි විභත්තිවිපරිණාමො. කෙ ජනාති එත්ථ වා වුත්තකෙසද්දො සීහවිලොකනනයෙන ආනෙත්වා යොජෙතබ්බොති ආහ ‘‘කෙ ධම්මට්ඨා, කෙ සීලසම්පන්නා’’ති? පුච්ඡතීති ඉමිනා තත්ථ කාරණමාහ. ඵලාදිසම්පත්තියා ආරමන්ති එත්ථ සත්තාති ආරාමො. ආරාමෙ රොපෙන්ති නිප්ඵාදෙන්තීති ආරාමරොපා. වනීයති ඡායාසම්පත්තියා භජීයතීති වනං. තත්ථ යං උපවනලක්ඛණං වනං, තං ආරාමග්ගහණෙනෙව ගහිතන්ති තපොවනලක්ඛණං, තං දස්සෙන්තො ‘‘සීමං පරික්ඛිපිත්වා’’තිආදිමාහ. විසමෙති උදකචික්ඛල්ලෙන විසමෙ පදෙසෙ. පානීයං පිවන්ති එත්ථාති පපා, තං පපං. උදකං පීයති එත්ථාති වා පපා. තළාකාදීති ආදි-සද්දෙන මාතිකං සඞ්ගණ්හාති.

47. La palabra 'ke' (quiénes) se dice en sentido de posesivo, pero en 'firmes en el Dhamma, dotados de virtud' (dhammaṭṭhā sīlasampannā), debe transformarse en el plural nominativo. En efecto, hay una transformación de la flexión gramatical según el sentido. Respecto a '¿qué personas?' (ke janā), aquí la palabra 'ke' mencionada debe ser traída y aplicada mediante el método de la 'mirada del león' (sīhavilokana), por eso dice: '¿quiénes son firmes en el Dhamma, quiénes están dotados de virtud?'. Con la palabra 'pregunta', explica la razón de ello. 'Se deleitan (āramanti) en el logro de los frutos, etc.', por eso se llama parque (ārāmo). 'Plantan o producen en el parque', por lo tanto son plantadores de parques (ārāmaropā). 'Es deseado' (vanīyati), es decir, es buscado por la abundancia de su sombra, por eso es un bosque (vana). Allí, lo que tiene la característica de un bosque recreativo está incluido en la mención de 'parque'; para mostrar lo que tiene la característica de un bosque de ascetas (tapovana), dice: 'Habiendo rodeado el límite', etc. 'En lo desigual' (visame) significa en un lugar accidentado con agua y lodo. 'Bebedero' (papā) es donde se bebe agua potable. O bien 'papā' es donde se bebe agua. Con la palabra 'estanque, etc.' (taḷākādi), incluye los canales (mātika) mediante el término 'etcétera'.

ඉමමත්ථං [Pg.124] සන්ධායාති ඉමිනා කම්මප්පථප්පත්තං පටික්ඛිපති. අත්තනා කතඤ්හි පුඤ්ඤං අනුස්සරතො තං ආරබ්භ බහුං පුඤ්ඤං පසවති, න පන යථා කතං පුඤ්ඤං සයමෙව පවඩ්ඪති. තස්මිං ධම්මෙ ඨිතත්තාති තස්මිං ආරාමරොපනාදිධම්මෙ පතිට්ඨිතත්තා. තෙනපි සීලෙන සම්පන්නත්තාති තෙන යථාවුත්තධම්මෙ කතසීලෙ ඨත්වා චිණ්ණෙන තදඤ්ඤෙනපි කායවාචසිකසංවරලක්ඛණෙන සීලෙන සමන්නාගතත්තා. දස කුසලා ධම්මා පූරෙන්ති දුච්චරිතපරිවජ්ජනතො. සෙසං වුත්තනයමෙව.

'Con esta intención' (imamatthaṃ sandhāya): con esto rechaza lo que ha llegado al camino de la acción (kamma). Pues, para quien recuerda el mérito realizado por sí mismo, se produce mucho mérito basado en eso, pero el mérito realizado no aumenta por sí solo de esa manera. 'Por estar establecido en ese Dhamma' (tasmiṃ dhamme ṭhitattā) significa por estar firme en esa práctica de plantar parques, etc. 'Por estar dotado también de esa virtud' (tenapi sīlena sampannattā) significa por poseer la virtud caracterizada por el autocontrol corporal y verbal, diferente de aquella, practicada al estar firme en la virtud realizada en el Dhamma mencionado anteriormente. Cumplen las diez acciones saludables (dasa kusalā dhammā) al evitar la mala conducta. El resto es tal como se ha dicho.

වනරොපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vanaropasutta.

8. ජෙතවනසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Jetavanasutta.

48. එසිතගුණත්තා එසියමානගුණත්තා ච ඉසී, අසෙක්ඛා සෙක්ඛකල්‍යාණපුථුජ්ජනා ච. ඉසීනං සඞ්ඝො ඉසිසඞ්ඝො. ඉසිසඞ්ඝෙන නිසෙවිතං. තෙනාහ ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝනිසෙවිත’’න්ති.

48. Un sabio (isi) es aquel que ha buscado las cualidades o cuyas cualidades son buscadas; son tanto los asekkhā (adeptos) como los sekkhā (aprendices) y los nobles hombres comunes (kalyāṇaputhujjana). Una asamblea de sabios es una 'isisaṅgho'. Es frecuentado por la asamblea de sabios. Por eso dice: 'frecuentado por la asamblea de monjes' (bhikkhusaṅghanisevita).

තං කාරෙන්තස්ස ගන්ධකුටිපාසාදකූටාගාරාදිවසෙන සිනිද්ධසන්දච්ඡායරුක්ඛලතාවසෙන භූමිභාගසම්පත්තියා ච අනඤ්ඤසාධාරණං අතිරමණීයං තං ජෙතවනං චිත්තං තොසෙති, තථා අරියානං නිවාසභාවෙනපීති ආහ ‘‘එවං පඨමගාථාය ජෙතවනස්ස වණ්ණං කථෙත්වා’’ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති (ධ. ප. 98; ථෙරගා. 991). අපචයගාමිචෙතනා සත්තානං විසුද්ධිං ආවහති කම්මක්ඛයාය සංවත්තනතොති ආහ ‘‘කම්මන්ති මග්ගචෙතනා’’ති. චතුන්නං අරියසච්චානං විදිතකරණට්ඨෙන කිලෙසානං විජ්ඣනට්ඨෙන ච විජ්ජා. මග්ගපඤ්ඤා සම්මාදිට්ඨීති ආහ ‘‘විජ්ජාති මග්ගපඤ්ඤා’’ති. සමාධිපක්ඛිකා ධම්මා සම්මාවායාමසතිසමාධයො. යථා හි විජ්ජාපි විජ්ජාභාගියා, එවං සමාධිපි සමාධිපක්ඛිකො. සීලං එතස්ස අත්ථීති සීලන්ති ආහ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස ජීවිතං උත්තම’’න්ති. දිට්ඨිසඞ්කප්පාති සම්මාදිට්ඨිසඞ්කප්පා. තත්ථ සම්මාසඞ්කප්පස්ස සම්මාදිට්ඨියා උපකාරභාවෙන විජ්ජාභාවො වුත්තො. තථා හි සො පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතොති වුච්චති. යථා ච සම්මාසඞ්කප්පාදයො පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතා, එවං වායාමසතියො [Pg.125] සමාධික්ඛන්ධසඞ්ගහිතාති ආහ ‘‘වායාමසතිසමාධයො’’ති. ධම්මොති හි ඉධ සමාධි අධිප්පෙතො ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසු’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.13; ම. නි. 3.197; සං. නි. 5.378) විය. වාචාකම්මන්තාජීවාති සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා. මග්ගපරියාපන්නා එව හෙතෙ සඞ්ගහිතා. තෙනාහ ‘‘එතෙන අට්ඨඞ්ගිකමග්ගෙනා’’ති.

Para quien lo hizo construir, ese Jetavana alegra el corazón por ser excepcionalmente encantador debido a las cabañas perfumadas (gandhakuṭi), palacios, edificios con techos puntiagudos, etc., y por la perfección del terreno con árboles y enredaderas de sombra densa y suave; así también por ser la morada de los nobles (ariya). Por eso dice: 'así, tras haber elogiado el Jetavana con la primera estrofa...'. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Donde los arahants habitan, esa tierra es encantadora' (Dhp. 98; Thag. 991). La volición (cetanā) que conduce al desapego trae pureza a los seres porque conduce a la destrucción del kamma; por eso dice: 'acción (kamma) es la volición del sendero'. 'Conocimiento' (vijjā) es por el sentido de hacer conocer las cuatro nobles verdades y por el sentido de atravesar las impurezas. La sabiduría del sendero es la visión correcta; por eso dice: 'conocimiento es la sabiduría del sendero'. Los factores que pertenecen a la concentración son el esfuerzo correcto, la atención correcta y la concentración correcta. Pues, así como el conocimiento es parte del conocimiento, así también la concentración pertenece a la concentración. 'Aquel que posee virtud tiene virtud'; por eso dice: 'la vida de quien está establecido en la virtud es suprema'. 'Visión y pensamiento' son la visión correcta y el pensamiento correcto. Allí, se dice que el pensamiento correcto es parte del conocimiento (vijjā) por su función de ayuda a la visión correcta. Pues así se dice que está incluido en el agregado de sabiduría (paññākkhandha). Y así como el pensamiento correcto, etc., están incluidos en el agregado de sabiduría, así el esfuerzo y la atención están incluidos en el agregado de concentración; por eso dice: 'esfuerzo, atención y concentración'. Pues aquí por 'dhamma' se entiende la concentración, como en pasajes como: 'tales dhasmmas (cualidades) tuvieron esos Bienaventurados'. 'Palabra, acción y medios de vida' son la palabra correcta, la acción correcta y los medios de vida correctos. Estos están incluidos precisamente en el sendero. Por eso dice: 'por medio de este noble óctuple sendero'.

උපායෙන විධිනා අරියමග්ගො භාවෙතබ්බො. තෙනාහ ‘‘සමාධිපක්ඛියධම්ම’’න්ති. සම්මාසමාධිපක්ඛියං විපස්සනාධම්මඤ්චෙව මග්ගධම්මඤ්ච. ‘‘අරියං වො, භික්ඛවෙ, සම්මාසමාධිං දෙසෙස්සාමි සඋපනිසං සපරික්ඛාර’’න්ති (ම. නි. 3.136) හි වචනතො සම්මාදිට්ඨිආදයො මග්ගධම්මා සම්මාසමාධිපරික්ඛාරා. විචිනෙය්‍යාති වීමංසෙය්‍ය, භාවෙය්‍යාති අත්ථො. තත්ථාති හෙතුම්හි භුම්මවචනං. අරියමග්ගහෙතුකා හි සත්තානං විසුද්ධි. තෙනාහ ‘‘තස්මිං අරියමග්ගෙ විසුජ්ඣතී’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධධම්මං විචිනෙය්‍යාති පච්චුප්පන්නෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ විපස්සෙය්‍ය. තෙසු විපස්සියමානෙසු විපස්සනාය උක්කංසගතාය යදග්ගෙන දුක්ඛසච්චං පරිඤ්ඤාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයති, තදග්ගෙන සමුදයසච්චං පහානපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයති, නිරොධසච්චං සච්ඡිකිරියාපටිවෙධෙන, මග්ගසච්චං භාවනාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයතීති එවං තෙසු චතූසු සච්චෙසු විසුජ්ඣතීති ඉමස්මිං පක්ඛෙ නිමිත්තත්ථෙ එව භුම්මං, තෙසු සච්චෙසු පටිවිජ්ඣියමානෙසූති අත්ථො.

El noble sendero debe ser cultivado mediante el método de los medios. Por eso dice: 'el factor perteneciente a la concentración'. Se refiere a lo que pertenece a la concentración correcta, tanto a los factores de la visión cabal (vipassanā) como a los factores del sendero. Pues, según las palabras: 'Monjes, os enseñaré la noble concentración correcta con sus requisitos y accesorios', los factores del sendero como la visión correcta, etc., son los accesorios de la concentración correcta. 'Debe investigar' (vicineyya) significa que debe examinar, debe cultivar. 'Allí' (tattha) es un caso locativo con sentido de causa. Pues la pureza de los seres tiene como causa el noble sendero. Por eso dice: 'en ese noble sendero se purifica'. 'Debe investigar la naturaleza de los cinco agregados' significa que debe practicar la visión cabal sobre los cinco agregados presentes. Mientras se practica la visión cabal en ellos, cuando la visión cabal alcanza su punto culminante, mediante la penetración por plena comprensión se penetra la verdad del sufrimiento; simultáneamente, mediante la penetración por abandono se penetra la verdad del origen; mediante la penetración por realización, la verdad del cese; y mediante la penetración por cultivo, la verdad del sendero. Así, uno se purifica en estas cuatro verdades. En este sentido, el caso locativo tiene un significado de condición (nimittatthe); el sentido es 'cuando se penetran esas verdades'.

අවධාරණවචනන්ති වවත්ථාපනවචනං, අවධාරණන්ති අත්ථො. ‘‘සාරිපුත්තොවා’’ති ච අවධාරණං සාවකෙසු සාරිපුත්තොව සෙය්‍යොති ඉමමත්ථං දීපෙති තස්සෙවුක්කංසභාවතො. කිලෙසඋපසමෙනාති ඉමිනා මහාථෙරස්ස තාදිසො කිලෙසවූපසමොති දස්සෙති. තස්ස සාවකවිසයෙ පඤ්ඤාය පාරමිප්පත්ති අහොසි. යදි එවං ‘‘යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා’’ති ඉදං තෙසං බුද්ධානං ඤාණවිසයෙ පඤ්ඤාපාරමිප්පත්තානං වසෙනෙව වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අවධාරණම්පි විමුත්තියා නානත්තා තීහි විමුත්තීහි පාරඞ්ගතෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. තෙනාහ – ‘‘පාරං ගතොති නිබ්බානං ගතො’’තිආදි. න ථෙරෙන උත්තරිතරො නාම අත්ථි ලබ්භති, ලබ්භති චෙ, එවමෙව ලබ්භෙය්‍යාති අධිප්පායො.

La expresión enfática (avadhāraṇavacana) significa una expresión de determinación; el sentido es limitación o énfasis. Y 'solo Sāriputta' (Sāriputtova) es un énfasis que aclara este significado: que entre los discípulos, solo Sāriputta es superior, debido a su naturaleza de excelencia. Con 'por el apaciguamiento de las impurezas' (kilesaupasamena), muestra que tal es el apaciguamiento de las impurezas del Gran Thera. Él alcanzó la perfección de la sabiduría en el ámbito de los discípulos. Si es así, 'incluso el monje que ha ido a la otra orilla, sería tan supremo como esto', debe verse que esto fue dicho solo en virtud de aquellos Buddhas que han alcanzado la perfección de la sabiduría en el ámbito del conocimiento. También el énfasis se refiere a aquel que ha ido a la otra orilla a través de las tres liberaciones, debido a la diversidad de la liberación. Por eso se dice: 'Ido a la otra orilla significa ido al Nibbāna', etc. No se encuentra a nadie superior al Thera; si se encontrara, se encontraría precisamente así, tal es el significado.

ජෙතවනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Jetavana Sutta ha terminado.

9. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Macchari Sutta

49. මච්ඡරිනොති [Pg.126] මච්ඡෙරවන්තො මච්ඡෙරසමඞ්ගිනොති ආහ ‘‘මච්ඡෙරෙන සමන්නාගතා’’ති. මච්ඡෙරං මච්ඡරියන්ති අත්ථතො එකං. න වන්දතීති වන්දනමත්තම්පි න කරොති, කුතො දානන්ති අධිප්පායො. උපට්ඨානං කාතුන්ති මධුරපටිසන්ථාරං කරොතීති යොජනා. ඉදං තාව මුදුමච්ඡරියං න හදයං විය අත්තානං දස්සෙන්තස්ස මච්ඡරියන්ති කත්වා. කිං තුය්හං පාදා රුජ්ජන්ති නනු තුය්හංයෙව ආගතගමනෙසු පාදා රුජ්ජන්ති, කින්තෙ ඉමෙ ඡින්දන්තීති අධිප්පායො. සාමීචිම්පි න කරොති කුතො දානන්ති අධිප්පායො. යථාකම්මං තංතංගතියො අරන්ති උපගච්ඡන්තීති අරියා, සත්තා. ඉමෙ පන කුච්ඡිතා අරියාති කදරියා, ථද්ධමච්ඡරිනො. මච්ඡරියසදිසඤ්හි කුච්ඡිතං සබ්බහීනං නත්ථි සබ්බගුණාභිභූතත්තා භොගසම්පත්තිආදිසබ්බසම්පත්තීනං මූලභූතස්ස දානස්ස නිසෙධතො. ඉතිආදීහි වචනෙහි. අත්තනො උපඝාතකොති මච්ඡරියානුයොගෙන කුසලධම්මානං ගතිසම්පත්තියා ච විනාසකො.

49. 'Avaros' (maccharino) significa aquellos que poseen avaricia, aquellos dotados de avaricia; por eso dice 'dotados de mezquindad'. 'Macchera' y 'macchariya' son lo mismo en significado. 'No saluda' significa que ni siquiera realiza un simple saludo, ¿cómo entonces daría una donación? Tal es el sentido. 'Brindar atención' (upaṭṭhānaṃ kātuṃ) se vincula con realizar una bienvenida cordial. Esta es una forma suave de avaricia, comparada con la avaricia de quien no se muestra a sí mismo como es realmente de corazón. El sentido es: '¿Acaso te duelen los pies? ¿No son tus propios pies los que duelen al ir y venir? ¿Acaso estos te los están cortando?'. Ni siquiera realiza un acto de cortesía, ¿cómo entonces daría una donación? 'Ariyā' son los seres que van (aranti) a sus respectivos destinos según su kamma. Pero estos son 'ariyā' despreciables, por lo tanto, son miserables (kadariyā), obstinadamente avaros. Pues no hay nada tan despreciable y vil como la avaricia, ya que, al dominar todas las virtudes, prohíbe la generosidad (dāna), que es la raíz de todas las perfecciones, como la riqueza y demás. Con estas palabras y otras similares: 'Destructor de sí mismo' significa que, debido a la práctica de la avaricia, es el destructor de los estados saludables y del logro de un buen destino.

පුඤ්ඤපාපවසෙන සම්පරෙතබ්බතො උපගන්තබ්බතො සම්පරායො, පරලොකො. කාමගුණරතීති කාමගුණසන්නිස්සයො අස්සාදො. ඛිඩ්ඩාති කායිකඛිඩ්ඩා වාචසිකඛිඩ්ඩා චෙතසිකඛිඩ්ඩාති එවං තිවිධා. එස විපාකොති චොළාදීනං කිච්ඡලාභොති එස එවරූපො විපාකො. යමලොකන්ති පරලොකං. උපපජ්ජරෙති එත්ථ ඉති-සද්දො පකාරත්ථො. තෙන පාළියං වුත්තං නිරයං තිරච්ඡානයොනිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති.

'Samparāya' es el otro mundo, porque debe ser alcanzado o abordado mediante el mérito y el demerito. 'Deleite en los placeres sensoriales' es el disfrute basado en los hilos de los placeres sensoriales. 'Juego' (khiḍḍā) es de tres tipos: juego corporal, juego verbal y juego mental. 'Este es el resultado' se refiere a la dificultad para obtener ropa, etc.; tal es este tipo de resultado. 'Mundo de Yama' se refiere al otro mundo. En 'nacen' (upapajjare), la palabra 'iti' denota modo. Por lo tanto, incluye el reino de los infiernos y el reino animal mencionados en el Canon.

යාචන්ති නාම අරියයාචනාය. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියාන යාචනා’’ති (ජා. 1.7.59). යෙ සංවිභජන්ති, තෙ වදඤ්ඤූ නාම ඤත්වා කත්තබ්බකරණතො. විමානප්පභායාති නිදස්සනමත්තං, උය්‍යානකප්පරුක්ඛප්පභාහි දෙවතානං වත්ථාභරණසරීරප්පභාහිපි සග්ගෙ පකාසෙන්තියෙව. පකාසන්තීති වා පාකටා හොන්ති, න අපායලොකෙ විය අපාකටාති අත්ථො. පරසම්භතෙසූති සයං සම්භතං අනාපජ්ජිත්වා පරෙහෙව සම්භරිතෙසු සුඛූපකරණෙසු. තෙනාහ පාළියං ‘‘වසවත්තීව මොදරෙ’’ති, පරනිම්මිතභොගෙසු වසවත්තී දෙවපුත්තා විය සුඛසමඞ්ගිතාය මොදන්තීති අත්ථො. එවං වුත්තසම්පරායොති එතෙ සග්ගාති එවං හෙට්ඨා [Pg.127] වුත්තසම්පරායො. උභින්නන්ති එතෙසං යථාවුත්තානං උභින්නං දුක්කටසුකටකම්මකාරීනං. තතො චවිත්වා තතො නිරයසග්ගාදිතො චවිත්වා මනුස්සෙසු නිබ්බත්තති. තෙසු යො මච්ඡරී මනුස්සෙසු නිබ්බත්තො, සො දලිද්දො හුත්වා පුබ්බචරියවසෙන මච්ඡරීයෙව හොන්තො දාරාදිභරණත්ථං මච්ඡකච්ඡපාදීනි හන්ත්වා පුනපි නිරයෙ නිබ්බත්තො. ඉතරො සුද්ධාසයො සමිද්ධො හුත්වා පුබ්බචරියාවසෙන පුනපි පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘පුන සම්පරායෙපි දුග්ගතිසුගතියෙව හොතී’’ති.

'Piden' se refiere a la petición de los nobles. Pues se ha dicho: 'Los nobles se detienen con un propósito, esta es la petición de los nobles'. Aquellos que comparten se llaman 'generosos' (vadaññū) porque, habiendo comprendido, hacen lo que debe hacerse. 'Por el resplandor de las mansiones' es solo un ejemplo; los dioses en el cielo resplandecen por el brillo de sus jardines, de los árboles que conceden deseos, y también por el brillo de sus vestiduras, ornamentos y cuerpos. 'Resplandecen' significa que se vuelven manifiestos, el sentido es que no están ocultos como en los mundos de privación (apāya). 'En lo acumulado por otros' significa que sin haber acumulado nada ellos mismos, disfrutan de los medios de felicidad acumulados por otros. Por eso dice el Canon: 'Se regocijan como los que tienen control' (vasavattī), el sentido es que se regocijan dotados de felicidad como los hijos de los dioses Vasavattī en los goces creados por otros. 'Así se describe el más allá' se refiere a estos cielos, tal como el más allá mencionado anteriormente. 'De ambos' se refiere a estos dos que realizan acciones mal hechas y bien hechas, según lo dicho. 'Habiendo fallecido de allí', habiendo fallecido de allí, es decir, de los infiernos o de los cielos, renace entre los seres humanos. Entre ellos, el que fue avaro y renace entre los seres humanos, siendo pobre y continuando siendo avaro por el hábito previo, mata peces, tortugas, etc., para mantener a su esposa y demás, y renace de nuevo en el infierno. El otro, de disposición pura, siendo próspero, realiza méritos de nuevo por el hábito previo y renace en el cielo. Por eso se dice: 'Incluso en el siguiente más allá, habrá ciertamente un destino desdichado o un destino feliz'.

මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Macchari Sutta ha terminado.

10. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Ghaṭīkāra Sutta

50. ‘‘උපපන්නාසෙ’’ති සෙ-කාරාගමං කත්වා නිද්දෙසො, ‘‘උපපන්නා’’ඉච්චෙව අත්ථොති ආහ ‘‘නිබ්බත්තිවසෙන උපගතා’’ති. අත්තනො සම්පත්තිතො අවිහානතො අවිහා, තෙසං බ්‍රහ්මලොකො අවිහාබ්‍රහ්මලොකො, තස්මිං. උපපත්තිසමනන්තරමෙවාති පඨමකොට්ඨාසෙ එව. අරහත්තඵලවිමුත්තියාති අසෙක්ඛවිමුත්තියා. සෙක්ඛවිමුත්තියා පන අවිහූපපත්තිතො පගෙව විමුත්තා. මානුසං දෙහං සමතික්කමන්ති චිත්තුපක්කිලෙසපහානවසෙනාති ඵලෙන හෙතුදස්සනමිදන්ති ආහ ‘‘මානුසං දෙහන්ති ඉධ…පෙ… වුත්තානී’’ති. දිවි භවං දිබ්බං, බ්‍රහ්මත්තභාවසඤ්ඤිතං ඛන්ධපඤ්චකං. තත්ථ සංයොජනකොති වුත්තං ‘‘දිබ්බං යොගන්ති පඤ්ච උද්ධම්භාගියසංයොජනානී’’ති. ඉමස්සාති දෙවපුත්තස්ස. ‘‘හිත්වා මානුසං දෙහං, දිබ්බයොගං උපච්චගු’’න්ති තෙසං ත්වං කුසලං සබ්බාවජ්ජප්පහානෙන අනවජ්ජතං භාසතීති කුසලී වදෙසි. අත්ථෙන සද්දස්ස අභෙදොපචාරං කත්වා ගම්භීරවචනං වුත්තන්ති ආහ ‘‘ගම්භීරත්ථ’’න්ති අත්ථස්සෙව ගම්භීරතො, න සද්දස්ස. සමුච්ඡින්නකාමරාගතාය සබ්බසො කාමවිසයප්පහානෙන නිරාමිසබ්‍රහ්මචාරී නාම අනාගාමී. නිවාසනට්ඨානභූතො සමානො එකො ගාමො එතස්සාති ආහ ‘‘එකගාමවාසී’’ති.

50. 'Upapannāse' es una designación hecha con el aumento de la sílaba 'se'; el significado es simplemente 'han nacido', por lo que dice: 'han llegado en virtud del renacimiento'. 'Avihā' se refiere a aquellos que no decaen (avihāna) de su propia excelencia; su mundo de Brahma es el mundo de Brahma Avihā; en él. 'Inmediatamente después del renacimiento' significa en la primera parte misma. 'Por la liberación del fruto del Arahantship' significa por la liberación del que ya no es un aprendiz (asekha). Sin embargo, fueron liberados por la liberación del aprendiz antes del renacimiento en Avihā. 'Trascienden el cuerpo humano' significa por medio del abandono de las impurezas de la mente; esto muestra la causa a través del fruto, por eso dice: 'aquí el cuerpo humano... etc... se mencionan'. Lo que existe en el cielo es 'divino' (dibba), el conjunto de los cinco agregados conocido como la existencia de Brahma. Allí, lo que es un grillete se llama 'vínculo divino' (dibba yoga), es decir, los cinco grilletes superiores. 'De este' se refiere al hijo de los dioses. 'Habiendo dejado el cuerpo humano, han trascendido el vínculo divino'; de ellos, tú hablas de lo que es saludable (kusala) como algo libre de culpa mediante el abandono de todo lo censurable, por eso los llamaste 'virtuosos' (kusalī). Habiendo hecho una metáfora de no distinción entre el significado y el sonido, se dice que es una 'palabra profunda' (gambhīrattha) debido a la profundidad del significado mismo, no del sonido. Debido a que el deseo sensual ha sido completamente erradicado mediante el abandono total del ámbito de los sentidos, es un 'No-retornador' (anāgāmī) llamado practicante de la vida pura sin goces materiales (nirāmisa-brahmacārī). Siendo el lugar de residencia una sola aldea para él, se dice 'habitante de una sola aldea'.

ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Ghaṭīkāra Sutta ha terminado.

ආදිත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Āditta Vagga ha terminado.

6. ජරාවග්ගො

6. Jarā Vaggo (Capítulo sobre la Vejez)

1. ජරාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Jarā Sutta

51. හිතස්ස [Pg.128] සාධනතො සාධු, යං කිඤ්චි අත්ථජාතං. තං පන අත්ථකාමෙන ලභිතබ්බතො උපසෙවිතබ්බතො ලද්ධකං, කල්‍යාණට්ඨෙන භද්දකන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘සාධූති ලද්ධකං භද්දක’’න්ති. ‘‘සීලං යාව ජරා සාධූ’’ති වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකතො විභාවෙතුං ‘‘ඉමිනා ඉදං දස්සෙතී’’ති වුත්තං. ඉදන්ති ඉදං අත්ථජාතං.

51. 'Sādhu' es aquello que es beneficioso, cualquier cosa que sea de provecho. Pero aquello que debe ser obtenido o cultivado por quien busca el bienestar se llama 'laddhaka' (logro), y 'bhaddaka' (afortunado/bueno) en el sentido de ser noble; por eso dice: 'Sādhu significa un logro afortunado'. Para aclarar mediante el contraste el significado dicho en 'la virtud es buena hasta la vejez', se dice 'con esto, muestra esto'. 'Esto' se refiere a este asunto provechoso.

පතිට්ඨිතාති චිත්තසන්තානෙ ලද්ධපතිට්ඨා, කෙනචි අසංහාරියා. තෙනාහ ‘‘මග්ගෙන ආගතා’’ති. චිත්තීකතට්ඨාදීහීති පූජනීයභාවාදීහි. වුත්තං හෙතං පොරාණට්ඨකථායං. චිත්තීකතන්ති රතනන්ති ඉදං රතනං නාම ලොකෙ චිත්තීකතං වත්ථූනං සහස්සග්ඝනතාදිවසෙන. යෙපි ලොකෙ චිත්තීකතා ඛත්තියපණ්ඩිත-චතුමහාරාජ-සක්ක-සුයාම-මහාබ්‍රහ්මාදයො, තෙසං චිත්තීකතො තෙහි සරණන්ති උපගන්තබ්බතාදිවසෙන. රතිකරන්ති පීතිසුඛාවහං. ඣානරතිසුඛෙනාති දුවිධෙනපි ඣානරතිසුඛෙන. තුලෙතුන්ති පරිච්ඡින්දිතුං. ගුණපාරමින්ති ගුණානං උක්කංසපාරමිං. දුල්ලභො අනෙකානි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි අතිධාවිත්වාපි ලද්ධුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. අනොමොති අනූනො පරිපුණ්ණො. තත්ථ විසෙසතො අනොමසත්තපරිභොගතො තෙහි ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’ති අනුස්සරිතබ්බතොති ආහ ‘‘භගවා අනොමො සීලෙනා’’තිආදි.

«Establecida» significa que ha obtenido estabilidad en el continuo mental, siendo inconmovible por cualquier cosa. Por eso se dice: «llegada a través del camino». «Por el hecho de ser honrada, etc.» se refiere a su cualidad de ser digna de veneración y demás. Pues esto se ha dicho en el comentario antiguo: lo que se llama «tesoro» (ratana) es algo valorado en el mundo por su gran valor y otras razones. Incluso aquellos que son valorados en el mundo, como los sabios guerreros, los Cuatro Grandes Reyes, Sakka, Suyāma, Mahābrahmā y otros, consideran al tesoro como algo valorado por ser aquello a lo que se debe acudir como refugio, etc. «Causa deleite» significa que trae alegría y felicidad. «Por la felicidad del deleite en el jhana» se refiere a ambos tipos de felicidad del deleite en el jhana. «Para sopesar» significa para delimitar. «La perfección de las cualidades» se refiere a la excelencia suprema de las virtudes. «Difícil de obtener» porque es imposible de conseguir incluso después de haber transcurrido innumerables eones. «Anomo» (perfecto) significa sin carencias, completo. Allí, especialmente por ser disfrutado por seres perfectos, por ellos debe ser recordado como «el Bienaventurado es el Buda perfectamente iluminado»; por ello se dice «el Bienaventurado es perfecto en virtud», etc.

අරියමග්ගපඤ්ඤායෙව ඉධ අධිප්පෙතාති ‘‘ඉධ පන දුල්ලභපාතුභාවට්ඨෙන පඤ්ඤා ‘රතන’න්ති වුත්ත’’න්ති ආහ. පුජ්ජඵලනිබ්බත්තනතො, අත්තනො සන්තානං පුනාතීති ච පුඤ්ඤචෙතනා පුඤ්ඤං, සා පන යස්ස උප්පන්නා, තස්සෙව ආවෙණිකතාය අනඤ්ඤසාධාරණත්තා කෙනචිපි අනාහටා, අට්ඨකථායං පන ‘‘අරූපත්තා’’ති වුත්තං.

Aquí se refiere específicamente a la sabiduría del Noble Camino; por ello dice: «pero aquí, por el hecho de su aparición difícil de obtener, la sabiduría es llamada 'tesoro'». Debido a que produce frutos dignos de ofrenda y purifica el propio continuo, la intención meritoria es «mérito» (puñña); esta, por ser exclusiva de aquel en quien surge y no compartida con otros, no puede ser arrebatada por nadie; sin embargo, en el comentario se dice que es «por carecer de forma».

ජරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Jarā Sutta.

2. අජරසාසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Ajarasā Sutta

52. අජීරණෙනාති [Pg.129] ජිණ්ණභාවානාපජ්ජනෙන. ලක්ඛණවචනඤ්චෙතං අවිනාසප්පත්තියා. තෙනාහ ‘‘අවිපත්තියාති අත්ථො’’ති. නිද්ධමිතබ්බොති නීහරිතබ්බො.

52. «Por el no envejecimiento» significa por no caer en el estado de decaimiento. Esta es una expresión característica de la ausencia de destrucción. Por eso dice: «el significado es por la no destrucción». «Lo que debe ser expulsado» significa lo que debe ser eliminado.

අජරසාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Ajarasā Sutta.

3. මිත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Mitta Sutta

53. සහ අත්ථෙන වත්තතීති සත්ථො, භණ්ඩමූලං ගහෙත්වා වාණිජ්ජවසෙන දෙසන්තරාදීසු විචරණකජනසමූහො. තෙනාහ ‘‘සද්ධිංචරො’’ති, සහචරණකොති අත්ථො. මිත්තන්ති සිනෙහයොගෙන මිත්තකිච්චයුත්තං. ඉධාධිප්පෙතප්පකාරං දස්සෙතුං ‘‘රොගෙ උප්පන්නෙ’’තිආදි වුත්තං. තථාරූපෙති ජිගුච්ඡනීයෙ, දුත්තිකිච්ඡෙ වා. යථා අසණ්ඨිතානං සණ්ඨාපනවසෙන පවසතො පුරිසස්ස භොගබ්‍යසනෙ නාථතා, එවං පුත්තසිනෙහවසෙන පුත්තස්ස මාතුයා අන්තොගෙහෙ නාථතාති වුත්තං ‘‘මාතා මිත්තං සකෙ ඝරෙ’’ති. අත්ථජාතස්සාති උපට්ඨිතපයොජනස්සාති අත්ථොති ආහ ‘‘උප්පන්නකිච්චස්සා’’ති. සම්පරායහිතන්ති සම්පරායෙ හිතාවහං.

53. «Acompañado de un propósito» es una caravana (sattho), o un grupo de personas que viajan a otros países con fines comerciales llevando mercancías. Por eso dice «compañero de viaje», en el sentido de alguien que camina junto a uno. «Amigo» (mitta) es aquel que está dotado de los deberes de un amigo debido a un vínculo de afecto. Para mostrar el tipo que se quiere dar a entender aquí, se dice «cuando surge una enfermedad», etc. «En tal forma» significa en una situación despreciable o difícil de tratar. Así como un hombre que vive fuera de casa es un refugio (nātha) para quienes no están establecidos frente a la pérdida de bienes, así se dice que la madre es el amigo en el hogar debido al afecto por su hijo; por eso se dice «la madre es el amigo en el propio hogar». «Para el que ha surgido un propósito» (atthajātassa) significa para una necesidad que se ha presentado, por lo cual dice «para un deber que ha surgido». «Bienestar para la vida futura» significa que conduce al bienestar en el más allá.

මිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Mitta Sutta.

4. වත්ථුසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Vatthu Sutta

54. පතිට්ඨාති අවස්සයො. ගුය්හස්සාති ගුහිතබ්බස්ස රහස්සස්ස. පරමො සඛා නාම අතිපියට්ඨානතාය.

54. «Soporte» significa refugio o apoyo. «De lo secreto» se refiere a un secreto que debe ser guardado. El «compañero supremo» es llamado así por ser un objeto de sumo afecto.

වත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Vatthu Sutta.

5. පඨමජනසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al primer Janana Sutta

55. විධාවතීති විවිධං රූපං පධාවති, යථාකාමං පවත්තතීති අත්ථො.

55. «Corre» significa que corre tras diversas formas; el significado es que funciona según el deseo.

පඨමජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al primer Janana Sutta.

6. දුතියජනසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al segundo Janana Sutta

56. වට්ටදුක්ඛතොති [Pg.130] සංසාරදුක්ඛතො. සංසාරො හි කිලෙසකම්මවිපාකානං අපරාපරුප්පත්තිතාය විධාවති. තඤ්ච දුක්ඛං දුක්ඛමත්තාය නානාවිධදුක්ඛරාසිභාවතො.

56. «Del sufrimiento de la ronda» significa del sufrimiento del saṃsāra. Pues el saṃsāra corre debido al surgimiento incesante de las deflecciones, las acciones y sus resultados. Y ese es sufrimiento en sí mismo por ser un conjunto de diversos tipos de dolor.

දුතියජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al segundo Janana Sutta.

7. තතියජනසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al tercer Janana Sutta

57. නිප්ඵත්තීති ඉට්ඨානිට්ඨවිපාකානං නිප්ඵජ්ජනතො නිප්ඵත්ති. තතො එව අවස්සයො, නිප්ඵත්තිතවිපාකස්ස අවස්සයො අධිට්ඨානං කාරණන්ති අත්ථො.

57. «Producción» significa el surgimiento de los resultados de maduración deseados e indeseados. De ahí mismo proviene el «apoyo»; el significado es que el apoyo es el fundamento o la causa del resultado producido.

තතියජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al tercer Janana Sutta.

8. උප්පථසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Uppatha Sutta

58. අමග්ගොති න මග්ගො අනුපායො. රත්තින්දිවක්ඛයොති තත්ථ වයක්ඛණස්ස පාකටභාවතො. වුත්තක්ඛණොපි හි සයං ඛීයතෙව. සෙසං බාහිරමලං වත්ථසරීරාදිභූතං. තථා හි ‘‘භස්මඛාරාදීහි ධොවිත්වා සක්කා සොධෙතු’’න්ති වුත්තං. දුට්ඨොති දූසිතො සත්තසන්තානො න සක්කා සුද්ධො නාම කාතුං අබ්භන්තරමලීනභාවාපාදනතො. ඉත්ථියන්ති බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායකරායපි. පජාති සත්තකායො සජ්ජති සඞ්ගං කරොති යාථාවතො ආදීනවං අපස්සන්තො. ඉන්ද්‍රියසංවරාදි කිලෙසානං තාපනතො තපො, තෙනාහ ‘‘සබ්බාපී’’තිආදි.

58. «No es el camino» (amaggo) significa que no es la senda, no es el medio. «El agotamiento del día y la noche» se dice porque allí es evidente el momento de la decadencia. Incluso el momento mencionado se agota por sí mismo. El resto es «impureza externa», que consiste en las cosas, el cuerpo y demás. Pues se ha dicho: «es posible limpiar lavando con ceniza, lejía, etc.». «Corrupto» (duṭṭho) significa que el continuo de los seres está viciado y no puede ser purificado debido a que la impureza se ha producido internamente. «En la mujer», incluso para aquello que causa obstáculos a la vida santa. «La progenie» (pajā), que es el conjunto de los seres, «se apega» (sajjati), crea un vínculo, al no ver el peligro tal como es. «Tapo» es la austeridad, por el hecho de quemar las deflecciones mediante la restricción de las facultades y demás; por eso dice «todas», etc.

උප්පථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Uppatha Sutta.

9. දුතියසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al segundo Sutta (Dutiya Sutta)

59. කිස්සාති [Pg.131] භුම්මත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘කිස්මිං අභිරතො’’ති. සද්ධා නාම අනවජ්ජසභාවා, තස්මා ලොකියලොකුත්තරහිතසුඛාවහාති ආහ ‘‘සුගතිඤ්චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස දුතියිකා’’ති. අනුසාසති හිතචරියාය පරිණායිකභාවතො.

59. Para «¿en qué?» (kissā), usa el caso genitivo en sentido locativo, por lo cual dice: «¿en qué se deleita?». La fe es de naturaleza irreprochable, por lo tanto, conduce al bienestar y la felicidad tanto mundana como supramundana; por eso dice: «es la compañera de quien va hacia un buen destino y hacia el Nibbāna». «Aconseja» porque es la guía para una conducta beneficiosa.

දුතියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al segundo Sutta.

10. කවිසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Kavi Sutta

60. ගායත්තිආදිකොති ඡබ්බීසතියා ඡන්දෙසු ගායත්තිආදිකො උක්කතිපරියොසානො ඡන්දො ගාථානං නිදානං සමුට්ඨානං ‘‘සමුට්ඨහති එතෙනා’’ති කත්වා. තෙහි පන අනුට්ඨුභාදිකො හොතීති ආහ ‘‘ඡන්දො ගාථානං නිදාන’’න්ති. පුබ්බපට්ඨාපනගාථාති ධම්මකථාය ආදිතො ආරොචනභාවජානනත්ථං සතිජනනං විය පවත්තිතගාථා. අක්ඛරඤ්හි පදං ජනෙතීති යස්මා අක්ඛරසමුදායො පදං, පදසමුදායො ගාථා, සමුදායො ච සමුදායීහි බ්‍යඤ්ජීයති තංපවත්තනතො, තස්මා බ්‍යඤ්ජනභාවෙ ඨිතං අක්ඛරං, තංසමුදායො පදං, පදං තං වියඤ්ජෙතා ජනෙතා විය හොතීති ‘‘අක්ඛරඤ්හි පදං ජනෙතී’’ති වුත්තං. අක්ඛරං හි උච්චාරිතවිද්ධංසිතාය තංතංඛණමත්තාවට්ඨායීපි පරතො පවත්තියා මනොවිඤ්ඤාණවීථියා සඞ්කලනවසෙන එකජ්ඣං කත්වා පදභාවෙන ගය්හමානං යථාසඞ්කෙතමත්ථං බ්‍යඤ්ජෙති. පදං ගාථං ජනෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. ගාථා අත්ථං පකාසෙතීති ගාථාසඤ්ඤිතො පදසමුදායො කිරියාකාරකසම්බන්ධවසෙන සම්බන්ධිතො කත්තුඅධිප්පායානුරූපං ආලොචිතවිලොචිතං සංහිතං අත්ථං විභාවෙති. සමුද්දාදිපණ්ණත්තිනිස්සිතා වොහාරසන්නිස්සයෙනෙව පවත්තතීති කත්වා. තෙනාහ ‘‘ගාථා ආරභන්තො’’තිආදි. ආසයොති අවස්සයොති ආහ ‘‘පතිට්ඨා’’ති කවිතොති විචිත්තකථීආදිතො.

60. «Comenzando con el Gayatri» se refiere a los metros poéticos, que entre los veintiséis tipos, comienzan con Gayatri y terminan con Ukkati, siendo el origen o causa de los versos (gāthā), en el sentido de que «por medio de esto surgen los versos». Pero de ellos surge el metro Anuṭṭhubha y otros; por eso dice: «el metro es el origen de los versos». «Verso de establecimiento previo» es un verso empleado como si generara atención para dar a conocer el inicio de una plática sobre el Dhamma. Puesto que una sílaba genera una palabra, porque un conjunto de sílabas es una palabra y un conjunto de palabras es un verso, y el conjunto se manifiesta por sus componentes, por lo tanto, la sílaba (akkhara) situada como fonema y su conjunto es la palabra (pada); la palabra es como su manifestador o generador, por lo cual se dice «la sílaba genera la palabra». Pues la sílaba, aunque dura solo un instante en cada momento debido a su naturaleza de ser destruida al ser pronunciada, al ser integrada mediante la síntesis de la vía de la conciencia mental en su funcionamiento posterior, manifiesta el significado según la convención al ser tomada en forma de palabra. El mismo principio se aplica a «la palabra genera el verso». «El verso manifiesta el significado» significa que el conjunto de palabras llamado verso, al estar vinculado mediante la relación entre acción y agentes, aclara el significado coherente, percibido y observado de acuerdo con la intención del autor. Dado que se basa en la designación del océano y otros, funciona mediante el apoyo del lenguaje convencional. Por eso dice «comenzando el verso», etc. «Asentamiento» es refugio, por lo cual dice «soporte» (patiṭṭhā). «Del poeta» se refiere a quien habla con elocuencia variada, etc.

කවිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Kavi Sutta.

ජරාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Capítulo sobre la Vejez ha finalizado.

7. අද්ධවග්ගො

7. El Capítulo sobre el Tiempo.

1. නාමසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Discurso sobre el Nombre.

61. නාමන්ති [Pg.132] සාමඤ්ඤනාමාදිභෙදං නාමං. සබ්බන්ති සබ්බං පඤ්ඤත්තිපථං සබ්බං ඤෙය්‍යපවත්තිපථං. අද්ධභවීති කාමං පාළියං අතීතකාලනිද්දෙසො කතො, තං පන ලක්ඛණමත්තං. අභිභවති අනුපතතීති එතෙන අභිභවො අනුපතනං පවත්ති එවාති දස්සෙති. තං පනස්ස අභිභවනං අප්පවිසයෙ අනාමසිත්වා මහාවිසයානං වසෙන දස්සෙන්තො ‘‘ඔපපාතිකෙන වා’’තිආදිමාහ. තස්ස නාමං හොතීති තස්ස රුක්ඛපාසාණාදිකස්ස අනාමකොඉච්චෙව සමඤ්ඤා හොති, තථා නං සඤ්ජානන්තීති අත්ථො.

61. "Nombre" se refiere al nombre en sus diversas divisiones, como el nombre común, etc. "Todo" significa todo el camino de las designaciones y todo el camino del proceso de lo cognoscible. "Ha prevalecido" (addhabhavī): ciertamente en el texto original se usa una indicación de tiempo pasado, pero esto es solo una característica general. Con "domina" y "persigue", muestra que se trata simplemente de dominación, persecución y proceso. Al mostrar este dominio sin referirse a objetos pequeños, sino por medio de grandes objetos, dice: "Ya sea por un ser de nacimiento espontáneo", etc. "Tiene un nombre" significa que para cosas como árboles o piedras, existe una denominación común de "sin nombre"; así es como se las reconoce.

නාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre el Nombre ha finalizado.

2. චිත්තසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Discurso sobre la Mente.

62. යෙ චිත්තස්ස වසං ගච්ඡන්තීති යෙ අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා, තෙසංයෙව. අනවසෙසපරියාදානන්ති අනවසෙසග්ගහණං. න හි පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධා පහීනකිලෙසා චිත්තස්ස වසං ගච්ඡන්ති, තං අත්තනො වසෙ වත්තෙන්ති.

62. "Aquellos que caen bajo el poder de la mente" se refiere solo a aquellos que no han comprendido plenamente la base de las cosas. "Consumo total" significa la captación sin resto. Pues aquellos que han comprendido plenamente los agregados y han abandonado las impurezas no caen bajo el poder de la mente, sino que la mantienen bajo su propio poder.

චිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre la Mente ha finalizado.

3. තණ්හාසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Discurso sobre el Deseo.

63. තතියෙ ‘‘සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති යෙ තණ්හාය වසං ගච්ඡන්ති, තෙසං එව අනවසෙසපරියාදානන්ති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිස්සති.

63. En el tercer discurso, mediante la expresión "este es el mismo método", se aplica el significado de "todos han seguido su poder", refiriéndose al consumo total de aquellos que caen bajo el poder del deseo.

තණ්හාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre el Deseo ha finalizado.

4. සංයොජනසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Discurso sobre los Grilletes.

64. කිං [Pg.133] සු සංයොජනොති සූති නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘කිං-සංයොජනො’’ති? විචරන්ති එතෙහීති විචාරණා, පාදා. බහුවචනෙ හි වත්තබ්බෙ එකවචනං කතං. තස්සාති ලොකස්ස.

64. "¿Qué es el grillete?": se dice que "su" es meramente una partícula decorativa. "Aquello con lo que deambulan" (vicāraṇā) son los pies. Aunque debería haberse expresado en plural, se usó el singular. "De este" se refiere al mundo.

සංයොජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre los Grilletes ha finalizado.

5. බන්ධනසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Discurso sobre las Ataduras.

65. චතුත්ථෙ ආගතඅත්ථො එව අනන්තරෙපි වුත්තො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති ආහ ‘‘පඤ්චමෙපි එසෙව නයො’’ති.

65. El mismo significado que aparece en el cuarto discurso se repite en el siguiente, siendo diferente solo la redacción; por eso dice: "en el quinto también es el mismo método".

බන්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre las Ataduras ha finalizado.

6. අත්තහතසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Discurso sobre lo que se Daña a Sí Mismo.

66. ‘‘කෙනස්සුබ්භාහතො’’ති පාඨොති අධිප්පායෙන ‘‘සු-කාරො නිපාතමත්ත’’න්ති ආහ, ‘‘කෙනස්සබ්භාහතො’’ති පන පාඨෙ උ-කාරලොපෙන පදසන්ධි. ඉච්ඡාධූපායිතොති අසම්පත්තවිසයිච්ඡාලක්ඛණාය තණ්හාය සන්තාපිතො දඩ්ඪො. තෙනාහ ‘‘ඉච්ඡාය ආදිත්තො’’ති.

66. Respecto a la lectura "kenassubbhāhato", se dice intencionalmente que la sílaba "su" es solo una partícula; sin embargo, en la lectura "kenassabbhāhato", existe una unión de palabras por la elisión de la letra "u". "Humeante por el deseo" significa atormentado y quemado por el deseo cuya característica es el anhelo por objetos no obtenidos. Por eso dice "encendido por el deseo".

අත්තහතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre lo que se Daña a Sí Mismo ha finalizado.

7. උඩ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Discurso sobre lo Atrapado.

67. උල්ලඞ්ඝිතොති උබ්බන්ධිත්වා ලඞ්ඝිතො. සද්දාදීසූති සද්දාදිනාගදන්තෙසු සොතාදීනි උඩ්ඩිතානි තණ්හාරජ්ජුනා දළ්හබන්ධනෙන බද්ධත්තා තදනතිවත්තනතො. ලොකොති ආයතනලොකො. තථා අත්ථයොජනාය කතත්තා ඛන්ධාදිලොකවසෙනපි යොජනා කාතබ්බා. න දූරං [Pg.134] අනන්තරභවකත්තා. චුතිචිත්තඅන්තරිතත්තා එකචිත්තන්තරභවස්ස කම්මස්ස අබුජ්ඣනං, එවං සන්තෙ කස්මා සත්තා න බුජ්ඣන්තීති ආහ ‘‘බලවතියා’’තිආදි.

67. "Saltado" significa habiéndose colgado y saltado. "En los sonidos, etc.": los órganos como el oído están atrapados en los colmillos de elefante de los sonidos, etc., porque están atados con la cuerda del deseo mediante una fuerte atadura, de la cual no pueden escapar. "El mundo" es el mundo de las bases sensoriales. Del mismo modo, debido a la interpretación del significado, también debe aplicarse según el mundo de los agregados, etc. "No lejos" debido a que el próximo renacimiento es inmediato. Debido a estar separado solo por la conciencia de muerte, no hay comprensión del kamma que resulta en un renacimiento separado por una sola conciencia. Siendo así, ¿por qué los seres no lo comprenden? Dice: "debido a la fuerza", etc.

උඩ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre lo Atrapado ha finalizado.

8. පිහිතසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Discurso sobre lo Obstruido.

68. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො. පුච්ඡිතොති සත්තමසුත්තෙ ගාථාය පුරිමද්ධං පච්ඡිමද්ධං, පච්ඡිමං පුරිමං කත්වා අට්ඨමසුත්තෙ දෙවතාය පුච්ඡිතත්තා වුත්තං ‘‘හෙට්ඨුපරියායවසෙන පුච්ඡිතො’’ති. පුච්ඡානුරූපං විස්සජ්ජනන්ති අවුත්තම්පි සිද්ධමෙතන්ති අනාහටං.

68. Una "pregunta" es un asunto que se desea conocer. "Fue preguntado": debido a que en el séptimo discurso se invirtió el orden de las mitades de la estrofa, y en el octavo discurso la deidad lo preguntó así, se dice "preguntado por el método de arriba hacia abajo". "Una respuesta conforme a la pregunta": esto se entiende incluso sin mencionarlo explícitamente, por lo que no se incluyó.

පිහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre lo Obstruido ha finalizado.

9. ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Discurso sobre el Deseo.

69. නවමෙ විනයායාති විනයෙන. කරණත්ථෙ හි ඉදං සම්පදානවචනං. කිස්සස්සූති කිස්ස, සු-කාරො නිපාතමත්තං. සබ්බං ඡින්දති බන්ධනන්ති සබ්බං දසවිධම්පි සංයොජනං සමුච්ඡින්දති. න හි තං කිඤ්චි කිලෙසබන්ධනං අත්ථි, යං අසමුච්ඡින්නං හුත්වා ඨිතං අස්සා තණ්හාය සමුච්ඡින්නාය. ස්වායමත්ථො සුවිඤ්ඤෙය්‍යොති ආහ ‘‘සබ්බං උත්තානමෙවා’’ති.

69. En el noveno, "para la disciplina" significa mediante la disciplina. Este caso dativo se usa aquí en sentido instrumental. "¿De qué?": "su" es solo una partícula. "Corta todas las ataduras" significa que corta completamente los diez tipos de grilletes. No existe ninguna atadura de impurezas que permanezca sin cortar una vez que ese deseo ha sido erradicado. Como este significado es fácil de entender, dice: "todo es totalmente claro".

ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Discurso sobre el Deseo ha finalizado.

10. ලොකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Discurso sobre el Mundo.

70. කිස්මින්ති කිස්මිං සති? තස්ස පන සන්තභාවො උප්පත්තිවසෙනෙවාති ආහ ‘‘කිස්මිං උප්පන්නෙ’’ති? ලොකො උප්පන්නොති වුච්චති අනුපාදානත්තා ලොකසමඤ්ඤාය. ඡසූති එත්ථාපි එසෙව නයො සන්ථවන්ති අධිකසිනෙහං [Pg.135] කරොති අධිකසිනෙහවත්ථුභාවතො අජ්ඣත්තිකායතනානං. උපාදායාති පුබ්බකාලකිරියා අපරකාලකිරියං අපෙක්ඛතීති වචනසෙසවසෙන කිරියාපදං ගහිතං ‘‘පවත්තතී’’ති. කිං පන පවත්තති? ලොකො, ලොකසමඤ්ඤාති අත්ථො. ඡසූති ඉදං නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං. ඡළායතනනිමිත්තඤ්හි සබ්බදුක්ඛං. අයන්ති සත්තලොකො. උප්පන්නො නාම හොති ඡළායතනං නාම මූලං සබ්බදුක්ඛානන්ති කත්වා. බාහිරෙසු ආයතනෙසු සන්ථවං කරොති විසෙසතො රූපාදීනං තණ්හාවත්ථුකත්තා. යස්මා චක්ඛාදීනං සන්තප්පනවසෙන රූපාදීනං පරිග්ගහිතත්තා ලොකස්ස නිසෙවිතාය සංවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘ඡන්නං…පෙ… විහඤ්ඤතී’’ති.

70. ¿En qué existiendo? Dado que su existencia es por medio del surgimiento, dice: ‘¿en qué habiendo surgido?’. Se dice que ‘el mundo ha surgido’ por la designación de ‘mundo’ debido a la falta de apego. Con respecto a ‘en seis’, este es el mismo método: ‘se relacionan’ significa que desarrollan un afecto excesivo, debido a que las bases internas de los sentidos son objetos de afecto excesivo. ‘Habiendo dependido’ (upādāya) es un gerundio que espera a una acción posterior; por lo tanto, se toma el verbo ‘procede’ (pavattati) por el resto de la frase. ¿Pero qué es lo que procede? El mundo, es decir, la designación de mundo. ‘En seis’ es un locativo en el sentido de causa (nimittatthe). Ciertamente, todo el sufrimiento tiene su causa en las seis bases de los sentidos. Este es el mundo de los seres (sattaloko). Se dice que ha surgido en el sentido de que las seis bases de los sentidos son la raíz de todo el sufrimiento. Con respecto a las bases externas, desarrolla una relación, especialmente con las formas, etc., debido a que son objetos de la sed (taṇhā). Dado que, por medio de la satisfacción de los ojos, etc., las formas, etc., son asidas y conducen a la habituación al mundo, por eso se dice: ‘de seis... se aflige’.

ලොකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Loka Sutta.

අද්ධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Addha Vagga.

8. ඡෙත්වාවග්ගො

8. Vagga sobre el Cortar

1. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Chetvā Sutta

71. වධිත්වාති හන්ත්වා විනාසෙත්වා. අපරිදය්හමානත්තාති අපීළියමානත්තා. විනට්ඨදොමනස්සත්තා න සොචති චෙතොදුක්ඛදුක්ඛාභාවතො. විසං නාම දුක්ඛං අනිට්ඨභාවතො, තස්ස මූලකාරණං කොධො අනිට්ඨඵලත්තාති ආහ ‘‘විසමූලස්සාති දුක්ඛවිපාකස්සා’’ති. අක්කුට්ඨස්සාති අක්කොසාපරාධස්ස. අක්කොසපහාරත්ථසම්බන්ධෙන හි ‘‘කුද්ධස්සා’’ති උපයොගත්ථෙ සම්පදානවචනං. සුඛං උප්පජ්ජති කොධං නස්සති. සුඛුප්පත්තිං සන්ධාය එස කොධො ‘‘මධුරග්ගො’’ති වුත්තො, සුඛාවසානොති අත්ථො.

71. ‘Habiendo matado’ (vadhitvā) significa habiendo destruido o eliminado. ‘Por no quemarse’ (aparidayhamānattā) significa por no ser atormentado. Al haber destruido el abatimiento (domanassa), no se aflige, debido a la ausencia del sufrimiento del dolor mental. Lo que se llama ‘veneno’ es el sufrimiento debido a su naturaleza indeseable; su causa raíz es la ira, debido a su fruto indeseable; por eso dice: ‘de la raíz de veneno’, es decir, de aquello que tiene un resultado de sufrimiento. ‘Del que ha sido insultado’ (akkuṭṭhassa) se refiere a la ofensa del insulto. En relación con el sentido del golpe del insulto, el término ‘del airado’ (kuddhassa) se usa en sentido de dativo con significado de objeto. El bienestar surge y la ira perece. Con respecto al surgimiento del bienestar, se dice que esta ira tiene una ‘cima dulce’ (madhuraggo), lo cual significa que termina en placer.

ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Chetvā Sutta.

2. රථසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Ratha Sutta

72. පඤ්ඤාණන්ති ලක්ඛණං සල්ලක්ඛණූපායො. දිස්වාති දස්සනහෙතු. ‘‘චොළරඤ්ඤො රට්ඨං චොළරට්ඨ’’න්ති එවං රට්ඨං රඤ්ඤා පඤ්ඤායති.

72. ‘Señal’ (paññāṇaṃ) significa una marca o un medio de reconocimiento. ‘Habiendo visto’ (disvā) significa por causa de la visión. Así como se reconoce un reino por su rey, diciendo: ‘el reino del rey Coḷa es el reino Coḷa’.

රථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Ratha Sutta.

3. විත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Vitta Sutta

73. සද්ධායාති [Pg.136] සද්ධාහෙතු. කුලසම්පදාති ඛත්තියාදිසම්පත්තියො. සබ්බලොකියලොකුත්තරවිත්තපටිලාභහෙතුතො සද්ධාවිත්තමෙව. හෙට්ඨා තිණ්ණං ද්වාරානං වසෙන උප්පන්නකස්ස සබ්බස්සපි අනවජ්ජධම්මස්ස සඞ්ගණ්හනතො ‘‘ධම්මොති දසකුසලකම්මපථො’’ති වුත්තං. අසංකිලිට්ඨසුඛන්ති. නිරාමිසං සුඛං. තමෙව සාමිසං උපනිධාය සම්භාවෙන්තො ආහ ‘‘අසංකිලිට්ඨ’’න්ති. අසෙචනකභාවෙන අභිරුචිජනනතො පියාකිච්ඡකරණතො බහුං සුචිරම්පි කාලං ආසෙවන්තස්ස අදොසාවහතො සච්චමෙව මධුරතරං. න හි තං පිවිතබ්බතො සාදිතබ්බතො අනුභවිතබ්බතො රසොති වත්තබ්බතං අරහති. ඉදානි තස්ස කිච්චසම්පත්තිඅත්ථෙහිපි මහාරහතං දස්සෙතුං ‘‘සච්චස්මිං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ නදීනිවත්තනං මහාකප්පිනවත්ථුආදීහි (ධ. ප. අට්ඨ. 1.මහාකප්පිනත්ථෙරවත්ථු; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.231; ථෙරගා. අට්ඨ. 2.මහාකප්පිනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) දීපෙතබ්බං, ඉතරානි කණ්හදීපායනජාතක- (ජා. 1.10.62 ආදයො) සුතසොම- (ජා. 2.21.371 ආදයො) මච්ඡජාතකෙහි (ජා. 1.1.34, 75; 1.2.131 ආදයො) දීපෙතබ්බානි. නිම්මද්දෙන්ති අභිභවන්ති. මධුරතරන්ති සුන්දරතරං සෙට්ඨෙසූති අත්ථො. පඤ්ඤාජීවීති පඤ්ඤාය ජීවනසීලොති පඤ්ඤාජීවී, පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමචරියොති අත්ථො. පඤ්ඤාජීවීති ච පඤ්ඤාවසෙන ඉරියති වත්තති ජීවිතං පවත්තෙතීති අත්ථොති දස්සෙන්තො ‘‘යො පඤ්ඤාජීවී’’තිආදිමාහ. ‘‘ජීවත’’න්ති කෙචි පඨන්ති, ජීවන්තානං පඤ්ඤාජීවිං සෙට්ඨමාහූති අත්ථො.

73. ‘Por la fe’ (saddhāyā) significa por causa de la fe. ‘Logros de la familia’ (kulasampadā) se refiere a las fortunas de los khattiyas, etc. Debido a que es la causa para obtener toda riqueza tanto mundana como supramundana, la fe misma es riqueza. Debido a que comprende todo estado libre de culpa que surge por medio de las tres puertas mencionadas anteriormente, se dice: ‘el Dhamma es la senda de las diez acciones saludables’. ‘Felicidad incontaminada’ (asaṃkiliṭṭhasukhaṃ) se refiere a la felicidad espiritual (nirāmisa). Al elogiarla comparándola con la felicidad mundana (sāmisa), dice: ‘incontaminada’. Debido a que genera deleite por su naturaleza pura y realiza lo que es querido y beneficioso, para aquel que la practica mucho incluso por largo tiempo, la verdad es ciertamente lo más dulce porque no trae resentimiento. Ciertamente, no merece ser llamada ‘sabor’ en el sentido de algo que se debe beber o gustar. Ahora, para mostrar su gran valor incluso por medio de la perfección de su función, se dice: ‘en la verdad, ciertamente’, etc. Allí, el desvío de los ríos debe ilustrarse con la historia de Mahākappina y otros; lo demás debe ilustrarse con el Kaṇhadīpāyana Jātaka, el Sutasoma Jātaka y el Maccha Jātaka. ‘Someten’ (nimmaddenti) significa que superan. ‘Lo más dulce’ (madhurataraṃ) significa lo mejor entre las cosas excelentes. ‘El que vive por la sabiduría’ (paññājīvī) es aquel que tiene el hábito de vivir mediante la sabiduría, es decir, aquel cuya conducta es precedida por la sabiduría. Para mostrar que vivir por la sabiduría significa que uno se mueve, se comporta y mantiene la vida mediante la sabiduría, dice: ‘aquel que vive por la sabiduría’, etc. Algunos leen ‘jīvataṃ’ (de los que viven), lo que significa que dicen que entre los que viven, aquel que vive por la sabiduría es el mejor.

විත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Vitta Sutta.

4. වුට්ඨිසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Vuṭṭhi Sutta

74. උප්පතන්තානන්ති පථවිං භින්දිත්වා උට්ඨහන්තානං. ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුච්චමානත්තා ‘‘සත්තවිධ’’න්ති වුත්තං, ඉතරෙසං වා තදනුලොමතො. ඛෙමො හොති දුබ්භික්ඛුපද්දවාභාවතො. තෙනාහ ‘‘සුභික්ඛො’’ති. නිපතන්තානන්ති අධොමුඛං පවත්තන්තානං. පවජමානානන්ති වජනසීලානං. තෙ පන යස්මා ජඞ්ගමා නාම හොන්ති, න රුක්ඛාදයො විය ථාවරා, තස්මා ආහ ‘‘ජඞ්ගමාන’’න්ති. ගාවොති ධෙනුයො. තෙන මහිංසාදිකානම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වදන්තානන්ති උප්පන්නං අත්ථං වදන්තානං.

74. ‘De los que surgen’ (uppatantānaṃ) se refiere a los que brotan rompiendo la tierra. Al ser llamado ‘lo mejor’ (seṭṭhaṃ), se menciona como de ‘siete tipos’, o los otros son conformes a eso. Hay seguridad (khemo) debido a la ausencia de la calamidad de la hambruna; por eso dice: ‘abundancia de comida’. ‘De los que caen’ (nipatantānaṃ) se refiere a los que caen hacia abajo. ‘De los que se mueven’ (pavajamānānaṃ) se refiere a los que tienen el hábito de andar. Dado que estos se llaman ‘móviles’ (jaṅgamā) y no son estáticos como los árboles, etc., dice: ‘de los móviles’. ‘Las vacas’ (gāvo) se refiere a las vacas lecheras; mediante esto, se entiende la inclusión de búfalos, etc. ‘De los que hablan’ (vadantānaṃ) se refiere a los que expresan un significado que ha surgido.

අත්තනො [Pg.137] ඛන්තියාති අත්තනො ඛන්තියා රුචියා ගහිතභාවෙන. ඉතරා දෙවතා තස්සා විස්සජ්ජනෙ අපරිතුස්සමානා ආහ. යාව පධංසීති ගුණධංසී සත්ථුදෙසනාය ලද්ධබ්බගුණනාසනතො. පගබ්බාති පාගබ්බියෙන සමන්නාගතා, යථා වචීපාගබ්බියෙන අඛරා, තථා වාචාය භවිතබ්බං. මුඛරාති මුඛඛරා. දසබලං පුච්ඡි සණ්හං සුඛුමං රතනත්තයසංහිතං අත්ථං සොතුකාමා. අස්සා දෙවතාය විස්සජ්ජෙන්තො අජ්ඣාසයානුරූපං. උප්පතමානාති උප්පතන්තී සමුග්ඝාටෙති ඔධිසො. වට්ටමූලකමහාඅවිජ්ජාති තස්සා ආදීනවදස්සනත්ථං භූතකථනවිසෙසනං. ඔසීදන්තානන්ති පටිපක්ඛවසෙන අධො සීදන්තානං, උස්සාදයමානානන්ති අත්ථො. පුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතොති ඉදං ‘‘පදසා චරමානාන’’න්ති පදස්ස අත්ථවිවරණවසෙන භූතකථනවිසෙසනං. යාදිසො පුත්තො වා හොතූති ඉදං පුරිමපදෙ දෙවතාය පුත්තගහණස්ස කතත්තා වුත්තං.

‘Por su propia paciencia’ (attano khantiyā) significa por haberlo aceptado según su propio gusto y paciencia. Otra deidad, no satisfecha con su respuesta, habló. ‘Hasta que destruye’ (yāva padhaṃsī) significa que destruye las virtudes, debido a la destrucción de las virtudes que deben obtenerse a través de la enseñanza del Maestro. ‘Atrevidos’ (pagabbhā) significa dotados de audacia; así como uno es rudo por la audacia verbal, así debe ser el habla. ‘Habladores’ (mukharā) significa de boca dura. Preguntó al de las Diez Fuerzas (Dasabalaṃ) deseando escuchar un significado suave, sutil y conectado con las Tres Joyas. Respondiendo a esa deidad de acuerdo con su disposición: ‘Surgiendo’ (uppatamānā) significa que al surgir, arranca de raíz de manera limitada. ‘La gran ignorancia que es la raíz del ciclo’ (vaṭṭamūlakamahāavijjā) es una descripción de lo que realmente es para mostrar su peligro. ‘De los que se hunden’ (osīdantānaṃ) significa que se hunden debido a los estados opuestos; ‘haciéndolos elevarse’ (ussādayamānānanti) es el significado. ‘Siendo el campo de mérito’ es una descripción de lo que realmente es, por medio de la explicación del significado de ‘de los que andan a pie’. ‘Sea como un hijo’ se dice porque en la estrofa anterior la deidad mencionó a un hijo.

වුට්ඨිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Vuṭṭhi Sutta.

5. භීතාසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Bhītā Sutta

75. කිං සූධ භීතාති එත්ථ සු-ඉධාති නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘කිං භීතා’’ති? මග්ගො ච නෙකායතනප්පවුත්තොති අනෙකකාරණං නානාවිධාධිගමොකාසං කත්වා පවුත්තො කථිතො. තෙනාහ ‘‘අට්ඨතිංසාරම්මණවසෙනා’’තිආදි. එවං සන්තෙති එවං සබ්බසාධාරණානෙකායතනෙහි නිබ්බානගාමිමග්ගස්ස තුම්හෙහි පවෙදිතත්තා ලබ්භමානෙ ඛෙමෙ මග්ගෙ කිං භීතායං ජනතා උප්පථභූතා විපරීතදිට්ඨිතො ගණ්හීති අත්ථො? එවං දෙවතා යථිච්ඡාය පුරිමද්ධෙන අත්තනා යථාචින්තිතමත්ථං සත්ථු පවෙදිතා, පච්ඡිමද්ධෙන අත්තනො සංසයං පුච්ඡති. බහුපඤ්ඤාති පුථුපඤ්ඤ. උස්සන්නපඤ්ඤාති අධිකපඤ්ඤා. ඨපෙත්වාති සංයමෙත්වා. සංවිභාගීති ආහාරපරිභොගෙ සම්මදෙව විභජනසීලො. තෙනාහ ‘‘අච්ඡරායා’’තිආදි. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා.

75. En 'kiṃ sūdha bhītā', 'su-idha' es simplemente una partícula; por eso se dice '¿de qué tienen miedo?'. Se dice 'el camino ha sido expuesto en muchos fundamentos' (nekāyatanappavutto) indicando que ha sido explicado estableciendo diversas causas y oportunidades para diversas realizaciones. Por eso dijo 'mediante los treinta y ocho objetos de meditación', etc. Siendo así, dado que vosotros habéis dado a conocer el camino que conduce al Nibbāna a través de estos muchos fundamentos comunes a todos, ¿de qué tiene miedo esta gente que, habiéndose desviado del camino, se aferra a una visión errónea? Este es el significado. Así, la deidad dio a conocer al Maestro el significado tal como ella lo había pensado según su deseo en la primera mitad, y en la segunda mitad pregunta su duda. 'Bahupaññā' significa de sabiduría vasta. 'Ussannapaññā' significa de sabiduría superior. 'Ṭhapetvā' significa habiendo controlado. 'Saṃvibhāgī' significa alguien que tiene el hábito de distribuir correctamente al disfrutar de la comida. Por eso dijo 'por una señal con los dedos' (accharāya), etc. El significado es el mismo que se explicó anteriormente.

මනෙනාති මනොගහණෙන. පුබ්බසුද්ධිඅඞ්ගන්ති පුබ්බභාගසුද්ධිභූතං අඞ්ගං. චතූසූති වුත්තඅඞ්ගපරියාපන්නං. යඤ්ඤඋපක්ඛරොති දානස්ස සාධනං. එතෙසු ධම්මෙසූති [Pg.138] එතෙසු සද්ධාදිගුණෙසු. යථා හි සද්ධො පච්චයං පච්චුපට්ඨපෙත්වා වත්ථුපරිච්චාගස්ස විසෙසපච්චයො කම්මඵලස්ස පරලොකස්ස ච පච්චක්ඛතො විය පත්තියායනතො, එවං මුදුහදයො. මුදුහදයො හි අනුදයං පත්වා යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං පරෙසං දෙති. යො ච සංවිභාගසීලො, සො අප්පකස්මිම්පි අත්තනො සන්තකෙ පරෙහි සාධාරණභොගී හොති. වදඤ්ඤූ වදානියතාය යාගිනොව යුත්තං යුත්තකාලං ඤත්වා අත්ථිකානං මනොරථං පූරෙතීති වුත්තං ‘‘ඉති…පෙ… චතූසූති ආහා’’ති.

'Manena' significa mediante la captación mental. 'Pubbasuddhiaṅga' es el factor que constituye la pureza de la fase preliminar. 'Catūsu' se refiere a lo comprendido en los factores mencionados. 'Yaññaupakkharo' es el medio para la generosidad. 'Etesu dhammesu' se refiere a estas cualidades como la fe, etc. Pues así como una persona con fe, tras haber preparado los requisitos, tiene una confianza especial en el desprendimiento de las cosas materiales como si viera directamente el fruto de la acción y el mundo más allá, así es alguien de corazón tierno. Pues alguien de corazón tierno, movido por la compasión, da a otros lo que le pertenece. Y quien tiene el hábito de compartir, disfruta de sus pertenencias en común con otros, incluso si son pocas. 'Vadaññū' (generoso) significa que, por su naturaleza liberal, habiendo conocido lo que es apropiado y el momento adecuado para un renunciante, cumple el deseo de los necesitados; por eso se dijo 'en estos cuatro... se dijo'.

වාචන්තිආදීනි තීණි අඞ්ගානි තිවිධසීලසම්පත්තිදීපනතො. සම්පන්නසීලො හි පරලොකං න භාසෙය්‍ය. සද්ධො එකං අඞ්ගං පයොගාසයසුද්ධිදීපනතො. සුද්ධාසයස්ස සම්මාපයොගෙ ඨිතස්ස කථං පරලොකතො භයන්ති. දුකවසෙන චතුරඞ්ගයොජනා දුකනයො. එතෙසු චතූසු ධම්මෙසු ඨිතොති එතෙසු යථාවුත්තදුකසඞ්ගහෙසු චතූසු ගුණෙසු පතිට්ඨිතො.

'Vāca' (la palabra) y los otros dos son tres factores que ilustran la perfección de la triple virtud. Pues alguien perfecto en virtud no hablaría falsamente sobre el otro mundo. La fe es un factor que ilustra la pureza del esfuerzo y de la intención. Para quien está establecido en el esfuerzo correcto de una intención pura, ¿cómo puede haber miedo al otro mundo? La unión de cuatro factores en grupos de dos es el método dual. 'Ṭhito etesu catūsu dhammesu' significa establecido en estas cuatro cualidades mencionadas anteriormente contenidas en los grupos duales.

භීතාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Bhītā Sutta ha terminado.

6. නජීරතිසුත්තවණ්ණනා

6. Descripción del Najīrati Sutta.

76. නාමගොත්තන්ති තිස්සො කස්සපො ගොතමොති එවරූපං නාමඤ්ච ගොත්තඤ්ච. නිදස්සනමත්තමෙතං, තස්මා සබ්බස්ස පඤ්ඤත්තියා ලක්ඛණවචනන්ති දට්ඨබ්බං. න ජීරතීති අසභාවධම්මත්තා උප්පාදවයාභාවතො ජරං න පාපුණාති. තෙනාහ ‘‘ජීරණසභාවො න හොතී’’ති. යස්මා සමඤ්ඤාභාවතො කාලන්තරෙපි තං සමඤ්ඤායතෙව, තස්මා ‘‘අතීතබුද්ධානං…පෙ… න ජීරතීති වුච්චතී’’ති ආහ.

76. 'Nāmagotta' se refiere a nombres y linajes de tal tipo, como Tissa, Kassapa o Gotama. Esto es solo un ejemplo, por lo tanto debe entenderse como la expresión de la característica de toda designación. 'Na jīrati' (no decae) significa que, al no ser un fenómeno con naturaleza propia condicionada, no llega a la vejez por la ausencia de surgimiento y cese. Por eso dijo 'no tiene la naturaleza de envejecer'. Dado que, por la naturaleza de la designación común, se conoce por esa misma designación incluso en otros tiempos, por eso dijo 'de los Budas pasados... se dice que no decae'.

ආලසියන්ති අලසභාවො දළ්හකොසජ්ජං. තෙනාහ ‘‘යෙනා’’තිආදි. ඨිතින්ති බ්‍යාපාරං. නිද්දාවසෙන පමජ්ජනං කත්තබ්බස්ස අකරණං. කිලෙසවසෙන පමජ්ජනං අකත්තබ්බස්ස කරණම්පි. කම්මසමයෙති කම්මං කාතුං යුත්තකාලෙ. කම්මකරණවීරියාභාවොති තංකම්මකිරියසමුට්ඨාපකවීරියාභාවො. සො පන අත්ථතො වීරියපටිපක්ඛො අකුසලචිත්තුප්පාදො, න වීරියස්ස අභාවමත්තං. සීලසඤ්ඤමාභාවො දුස්සීල්‍යං. විස්සට්ඨාචාරතා නාම අනාචාරො. සොප්පබහුලතාති නිද්දාලුතා[Pg.139]. යතො ගහණහත්ථොපි න කිලාසුපි පුරිසො නිද්දාය අභිභුය්‍යති. තෙනාහ ‘‘තායා’’තිආදි. අතිච්ඡාතාදීනීති ආදි-සද්දෙන අභිභුය්‍යතාදිං සඞ්ගණ්හාති. ආගන්තුකාලසියං න පුබ්බෙ වුත්තආලස්‍යං විය පකතිසිද්ධං. ‘‘තෙ ඡිද්දෙ’’ති පාළියං ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘තානි ඡ ඡිද්දානී’’ති. කුසලචිත්තප්පවත්තියා අනොකාසභාවතො ඡිද්දානි. තෙනාහ භගවා – ‘‘යත්ථ විත්තං න තිට්ඨතී’’ති. සබ්බාකාරෙන ලෙසමත්තං අසෙසෙත්වාති අධිප්පායො.

'Ālasiya' es el estado de pereza, una indolencia firme. Por eso dijo 'aquello por lo cual', etc. 'Ṭhiti' significa actividad. La negligencia (pamāda) por el sueño es no hacer lo que se debe hacer. La negligencia por las defilecciones es incluso hacer lo que no se debe hacer. 'Kammasamaye' significa en el momento apropiado para realizar el trabajo. 'Kammakaraṇavīriyābhāvo' es la falta de energía que pone en marcha la realización de ese trabajo. En esencia, se trata del surgimiento de un pensamiento insano que es opuesto a la energía, no meramente la ausencia de energía. 'Sīlasaññamābhāvo' es la inmoralidad. 'Vissaṭṭhācāratā' significa conducta impropia. 'Soppabahulatā' es la tendencia al sueño. Por lo cual, incluso un hombre capaz de realizar tareas, si no es indolente, es vencido por el sueño. Por eso dijo 'por eso', etc. 'Aticchātādini' incluye, mediante la palabra 'ādi', el ser vencido, etc. La pereza accidental (āgantukālasiya) no es algo natural como la pereza mencionada anteriormente. En el canon, 'te chidde' se dice con un cambio de género gramatical, por eso dice 'tāni cha chiddāni' (esos seis agujeros). Son agujeros por la falta de oportunidad para el surgimiento de pensamientos sanos. Por eso el Bienaventurado dijo: 'donde la riqueza no permanece'. El significado es sin dejar rastro alguno, en todos los sentidos.

නජීරතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Najīrati Sutta ha terminado.

7. ඉස්සරියසුත්තවණ්ණනා

7. Descripción del Issariya Sutta.

77. සත්ථස්ස මලන්ති සත්ථමලං, යෙන සත්ථං මලීනං හොති, සත්ථමලග්ගහණෙන චෙත්ථ මලීනං සත්ථමෙව ගහිතන්ති ආහ ‘‘මලග්ගහිතසත්ථ’’න්ති. ආණාපවත්තනන්ති අප්පකෙ වා මහන්තෙ වා යත්ථ කත්ථචි අත්තනො ආණාය පවත්තනවසෙන වසනං ඉස්සරියත්තමිච්ඡන්ති. මණිරතනම්පි විස්සජ්ජනීයපක්ඛිකත්තා උත්තමං භණ්ඩං නාම න හොති, ඉත්ථී පන පරිච්චත්තකුලාචාරිත්ථිකායපි අනිස්සජ්ජනීයතාය උත්තමභණ්ඩං නාම. තෙනාහ ‘‘ඉත්ථී භණ්ඩානමුත්තම’’න්ති. තෙසං තෙසඤ්හි පුරිසාජානීයානං උප්පත්තිට්ඨානතාය උත්තමරතනාකරත්තා ඉත්ථී භණ්ඩානමුත්තමං. මලග්ගහිතසත්ථසදිසො අවබොධකිච්චවිබන්ධනතො. සත්ථමලං විය සත්ථස්ස පඤ්ඤාසත්ථස්ස ගුණාභාවකරණතො පඤ්ඤාසත්ථමලං. අබ්බු වුච්චති උපද්දවං, තං දෙතීති අබ්බුදං, විනාසකාරණං. නනු හරණං සමණස්ස අයුත්තන්ති? යුත්තං. තස්ස අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච යුත්තතං දස්සෙන්තො ‘‘සලාකභත්තාදීනී’’තිආදිමාහ.

77. 'Satthassa malaṃ' es el óxido de la espada, aquello por lo cual la espada se ensucia; al mencionar el óxido de la espada, aquí se entiende la espada misma que ha cogido óxido, por eso dice 'la espada que ha cogido óxido'. 'Āṇāpavattana' (ejercicio de autoridad): el poder (issariya) se desea en el sentido de ejercer la propia autoridad en cualquier lugar, ya sea pequeño o grande. Incluso la joya de la gema, al ser algo de lo que uno puede desprenderse, no se llama el 'bien supremo'; pero una mujer, incluso una que ha abandonado la conducta de su familia, se llama 'bien supremo' por el hecho de que uno no se desprende de ella. Por eso dijo 'la mujer es el mejor de los bienes'. Pues al ser el lugar de origen de los diversos hombres de noble cuna, la mujer es una mina de joyas supremas. Es similar a una espada que ha cogido óxido debido a la obstrucción de la función de comprensión. Como el óxido de la espada respecto a la espada, así es el óxido de la espada de la sabiduría por causar la desaparición de las cualidades de la espada de la sabiduría. Se llama 'abbuda' a lo que causa desgracia (upaddava), es una causa de destrucción. ¿Acaso no es inapropiado que un asceta tome algo? Es apropiado. Mostrando su propiedad tanto por vía positiva como negativa, menciona 'la comida distribuida por sorteo', etc.

ඉස්සරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Issariya Sutta ha terminado.

8. කාමසුත්තවණ්ණනා

8. Descripción del Kāma Sutta.

78. ‘‘අත්තකාමො’’ති [Pg.140] පාළියං වුත්තත්තා ආහ ‘‘ඨපෙත්වා සබ්බබොධිසත්තෙ’’ති. තෙ හි සබ්බසො පරත්ථාය එව පටිපජ්ජමානා මහාකාරුණිකා පරත්ථකාමා, අත්ථකාමා නාම න හොන්ති, යා ච තෙසං අත්තත්ථාවහා පටිපත්ති, සාපි යාවදෙව පරත්ථා එවාති. වුත්තං පොරාණට්ඨකථායං. යස්මා බොධිසත්තා පරහිතපටිපත්තියා පාරමියො පූරෙන්තා තථාරූපං කාරණං පත්වා අත්තානං පරෙසං පරිච්චජන්ති පඤ්ඤාපාරමියා පරිපූරණතො, තස්මා ඉධාපි ‘‘සබ්බබොධිසත්තෙ ඨපෙත්වායෙවාති වුත්ත’’න්ති ආහ. කල්‍යාණන්ති භද්දකං. වාචාය අධිප්පෙතත්තා ආහ ‘‘සණ්හං මුදුක’’න්ති. පාපිකන්ති ලාමකං නිහීනං. තං පන ඵරුසං වාචන්ති සරූපතො දස්සෙති.

78. Dado que en el canon se dice 'attakāmo' (amante de sí mismo), se dice 'exceptuando a todos los Bodhisattvas'. Pues ellos, al practicar enteramente por el bien de los demás, son de gran compasión y desean el bien ajeno, y no se llaman buscadores de su propio beneficio; e incluso su práctica que trae su propio beneficio es solo para el bien de los demás. Esto se dice en el comentario antiguo. Dado que los Bodhisattvas, al completar las perfecciones mediante la práctica para el bienestar ajeno, habiendo encontrado una causa de tal naturaleza, se sacrifican a sí mismos por los demás debido a la plenitud de la perfección de la sabiduría, por eso aquí también se dice 'exceptuando solo a todos los Bodhisattvas'. 'Kalyāṇa' significa bueno. Al referirse a la palabra, dice 'suave y dulce'. 'Pāpika' significa malo o inferior. Y muestra esa misma palabra áspera en su forma real.

කාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Kāma Sutta ha terminado.

9. පාථෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා

9. Descripción del Pātheyya Sutta.

79. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාම සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති සම්බලං සජ්ජෙති. කථන්ති ආහ ‘‘සද්ධං උප්පාදෙත්වා’’තිආදි. එතං වුත්තන්ති ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති එතං ගාථාපදං වුත්තං භගවතා. සිරීති කතපුඤ්ඤෙහි සෙවීයති තෙහි පටිලභීයතීති සිරී. ඉස්සරියං විභවො. ආසයිතබ්බතො ආසයො, වසනට්ඨානං නිකෙතන්ති අත්ථො. පරිකඩ්ඪතීති ඉච්ඡාවසිකං පුග්ගලං තත්ථ තත්ථ උපකඩ්ඪති.

79. «La fe une las provisiones para el viaje» significa que la fe ata el fardo de provisiones y prepara el sustento para el ser que recorre el gran sendero, atraviesa el gran desierto y se adentra en el gran abismo bajo el poder de la muerte. Pregunta: ¿cómo? Y dice: «Habiendo originado la fe», etc. Esto es lo que se dijo: esta frase del verso, «la fe une las provisiones para el viaje», fue pronunciada por el Bienaventurado. «Sirī» (fortuna) es aquello que es servido por quienes han realizado méritos o es obtenido por ellos. «Issariyaṃ» significa poder o prosperidad. «Āsayo» significa el lugar donde uno debe refugiarse, es decir, el lugar de residencia o morada. «Parikaḍḍhati» significa que arrastra de aquí para allá a la persona que está bajo el dominio del deseo.

පාථෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Pātheyya Sutta.

10. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Discurso sobre las Lámparas

80. තං තං සමවිසමං පජ්ජොතතීති පජ්ජොතො. පදීපො අන්ධකාරං විධමිත්වා පච්චක්ඛතො රූපගතං දස්සෙති, එවං පඤ්ඤාපජ්ජොතො අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා ධම්මානං පරමත්ථභූතං රූපං දස්සෙති. ජාගරබ්‍රාහ්මණො වියාති ජාගරඛීණාසවබ්‍රාහ්මණො විය. සො හි සතිපඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා සබ්බදාපි ජාගරො හොති. ගාවොති ගොජාතියො. ඉදං [Pg.141] ගුන්නං ගොණානඤ්ච සාමඤ්ඤතො ගහණං. කම්මෙති කරණත්ථෙ භුම්මවචනං. ජීවනං ජීවො, සහ ජීවෙනාති සජීවිනො. තෙනාහ ‘‘කම්මෙන සහ ජීවන්තාන’’න්ති, කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං කත්වා ජීවන්තානන්ති අත්ථො. ගොමණ්ඩලෙහි සද්ධින්ති ගොගණෙන සහ. න තෙන විනා කසිකම්මාදීනි උප්පජ්ජන්ති, ගොරසසිද්ධියා චෙව කසනභාරවහනසිද්ධියා ච කසිකම්මඑකච්චවාණිජ්ජකම්මාදීනි ඉජ්ඣන්ති. සත්තකායස්සාති ආහාරුපජීවිනො සත්තකායස්ස කසිතො අඤ්ඤථා ජීවිකං කප්පෙන්තස්සපි කසිජීවිතවුත්තියා මූලකාරණං ඵලනිප්ඵත්තිනිමිත්තත්තා තස්ස. ඉරියාපථො ච ඉරියනකිරියානං පවත්තනුපායො. ‘‘සීතන්ති නඞ්ගලසීතකම්ම’’න්ති වදන්ති.

80. Concluye el comentario al Pajjota Sutta.

පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Pajjota Sutta.

11. අරණසුත්තවණ්ණනා

11. Comentario al Araṇa Sutta

81. රණන්ති කන්දන්ති එතෙහීති රණා, රාගාදයො. තෙහි අභිභූතතාය හි සත්තා නානප්පකාරං කන්දන්ති පරිදෙවන්ති. තෙ පන සබ්බසො නත්ථි එතෙසං රණාති අරණා. නික්කිලෙසා ඛීණාසවා. වුසිතවාසොති වුසිතබ්‍රහ්මචරියවාසො. භොජිස්සියන්ති භුජිස්සභාවො. තෙනාහ ‘‘අදාසභාවො’’ති. සමණාති සමිතපාපසමණාති ආහ ‘‘ඛීණාසවසමණා’’ති. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකාලෙ ලොකියපරිඤ්ඤාය, සෙක්ඛා පුබ්බභාගෙ ලොකියපරිඤ්ඤාය, පච්චවෙක්ඛණෙ ලොකියලොකුත්තරාය පරිඤ්ඤාය පරිඤ්ඤෙය්‍යං තෙභූමකං ඛන්ධපඤ්චකං පරිජානන්ති පරිච්ඡිජ්ජන්ති. ඛීණාසවා පන පරිඤ්ඤාතපරිඤ්ඤෙය්‍යා හොන්ති. තථා හි තෙ සාමී හුත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. වන්දන්ති නං පතිට්ඨිතන්ති වුත්තං, වන්දනීයභාවො ච සීලසම්පන්නතායාති ආහ ‘‘පතිට්ඨිතන්ති සීලෙ පතිට්ඨිත’’න්ති. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. ඛත්තියාති ලක්ඛණවචනන්ති ආහ ‘‘න කෙවලං ඛත්තියාවා’’තිආදි.

81. «Raṇa» son las pasiones y otros estados por los cuales los seres gritan o se lamentan. Al ser abrumados por ellos, los seres se lamentan y lloran de diversas maneras. Aquellos en quienes estas corrupciones (raṇā) no existen en absoluto son los «araṇā» (los sin conflicto). Son los Arahants libres de impurezas. «Vusitavāso» significa que han vivido la vida santa (brahmacariya). «Bhojissiya» es el estado de libertad; por eso se dice «el estado de no esclavitud». «Samaṇā» son aquellos que han calmado el mal, por ello dice: «samaṇas con impurezas extinguidas» (khīṇāsavasamaṇā). En el momento de ser un hombre común de bien, mediante el conocimiento mundano, y para los aprendices (sekkhā) en la etapa preliminar mediante el conocimiento mundano, y en la reflexión mediante el conocimiento tanto mundano como supramundano, ellos comprenden y delimitan los cinco agregados de los tres planos que deben ser conocidos. Los Arahants, sin embargo, son aquellos que ya han comprendido lo que debe ser comprendido. Por lo tanto, ellos consumen sus medios como señores (y no como deudores). Se dice: «se inclinan ante el que está establecido», y dado que el estado de ser digno de reverencia se debe a la perfección en la virtud, se dice: «establecido significa establecido en la virtud». «Idha» significa en este mundo. «Khattiyā» se usa como un término figurativo, por eso dice: «no solo los guerreros», etc.

අරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Araṇa Sutta.

ඡෙත්වාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Chetvā Vagga.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

De la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya,

දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ha finalizado la explicación del significado implícito del comentario al Devatā Saṃyutta.

2. දෙවපුත්තසංයුත්තං

2. Devaputta Saṃyutta

1. පඨමවග්ගො

1. Primer Vagga

1. පඨමකස්සපසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al primer Kassapa Sutta

82. දෙවස්ස [Pg.142] පුත්තො දෙවපුත්තො. දෙවානං ජනකජනෙතබ්බසම්බන්ධාභාවතො කථමයං දෙවපුත්තොති වුච්චතීති ආහ ‘‘දෙවානං හී’’තිආදි. ‘‘අපාකටො අඤ්ඤතරොති වුච්චතී’’ති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තං. පාකටොපි හි කත්ථචි ‘‘අඤ්ඤතරො’’ති වුච්චති. හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තෙ ‘‘අපාකටා අඤ්ඤතරා දෙවතා’’ති වත්වා ඉධ ‘‘පාකටො දෙවපුත්තො’’ති වුත්තං. තථා හිස්ස කස්සපොති ගොත්තනාමං ගහිතං, තඤ්ච ඛො පුරිමජාතිසිද්ධසමඤ්ඤාවසෙන. අනුසාසනං අනුසාසො, තං අනුසාසං. භික්ඛුනිද්දෙසන්ති භික්ඛුසද්දස්ස නිද්දෙසං. භික්ඛුඔවාදන්ති භික්ඛුභාවාවහං ඔවාදං. යදි පන න අස්සොසි, කථමයං පඤ්හං කථෙසීති? අඤ්ඤතො සුතං නිස්සාය පඤ්හං කථෙසි, න පන භගවතො සම්මුඛා සුතභාවෙන.

82. El hijo de un deva es un «devaputto». Puesto que entre los devas no existe la relación de progenitor y descendiente, se pregunta por qué se le llama «hijo de un deva», y se responde: «de los devas...», etc. La expresión «uno cualquiera desconocido» se dice por lo general, pues incluso alguien conocido puede ser llamado en ocasiones «uno cualquiera». Mientras que anteriormente en el Devatā Saṃyutta se decía «una deidad desconocida», aquí se dice «un hijo de un deva conocido». Pues se toma su nombre de clan, Kassapa, que es una designación establecida por su vida anterior. Instrucción (anusāsanaṃ) es consejo (anusāso). «Niddesa de los monjes» se refiere a la definición de la palabra monje. «Exhortación a los monjes» significa el consejo que conduce al estado de monje. Si él no escuchó directamente, ¿cómo planteó la pregunta? Planteó la pregunta basándose en lo que había escuchado de otros, no por haberlo oído directamente ante el Bienaventurado.

තෙසන්ති යථාවුත්තානං තිණ්ණං පුග්ගලානං. ‘‘කථෙතුකාමො චෙවා’’තිආදිනා හි චතුත්ථං ඉධ උද්ධටං. තත්ථ ආදිතො තිණ්ණං භගවා පඤ්හං භාරං න කරොති එකෙකඞ්ගවෙකල්ලතො චෙව අඞ්ගද්වයවෙකල්ලතො ච, චතුත්ථස්ස පන උභයඞ්ගපාරිපූරත්තා භාරං කරොතීති ආහ ‘‘අයං පනා’’තිආදි.

«De ellos» se refiere a las tres personas mencionadas. Pues con la frase «deseando hablar», se introduce aquí a la cuarta persona. Entre ellas, el Bienaventurado no impone la carga de la pregunta a las tres primeras debido a la deficiencia de un factor individual o de ambos factores, pero para la cuarta persona, debido a que posee la plenitud de ambos factores, sí impone la carga, por eso dice: «pero este...», etc.

ගාථායං ‘‘සුභාසිතස්සා’’ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘සුභාසිතං සික්ඛෙය්‍යා’’ති. චතුසච්චාදිනිස්සිතං බුද්ධවචනං සික්ඛන්තො චතුබ්බිධං වචීසුචරිතං සික්ඛති නාමාති ආහ ‘‘චතුසච්චනිස්සිතං…පෙ… සික්ඛෙය්‍යා’’ති. අවධාරණෙන තප්පටිපක්ඛං පටිනිවත්තෙති. උපාසිතබ්බන්ති ආසෙවිතබ්බං භාවෙතබ්බං බහුලීකාතබ්බං. අට්ඨතිංසභෙදං කම්මට්ඨානන්ති ඉදං තස්ස විපස්සනාපදට්ඨානතං හදයෙ ඨපෙත්වා වුත්තං. තථා හි වුත්තං ‘‘දුතියපදෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා කථිතා’’ති. යෙ පන ‘‘දුතියපදෙන අධිචිත්තසික්ඛා චිත්තවූපසමෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා’’ති පඨන්ති, තෙසං පදෙන අට්ඨතිංසප්පභෙදකම්මට්ඨානං සුද්ධසමථකම්මට්ඨානස්සෙව ගහණං දට්ඨබ්බං. යදි එවං ‘‘අට්ඨසමාපත්තිවසෙනා’’ති ඉදං කථන්ති? ‘‘තං විපස්සනාධිට්ඨානානං සමාපත්තීනං වසෙන [Pg.143] කථිත’’න්ති වදන්ති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘දුතියපදෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා’’ති ඉදං වචනං සමත්ථිතං හොති. සික්ඛනං නාම ආසෙවනන්ති ආහ ‘‘භාවෙය්‍යාති අත්ථො’’ති. උපාසනන්ති පයිරුපාසනං. තඤ්ච ඛො අස්සුතපරියාපුණනකම්මට්ඨානුග්ගහාදිවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘තම්පී’’තිආදිමාහ. අධිසීලසික්ඛා කථිතා ලක්ඛණහාරනයෙන. වචීසුචරිතස්ස හි සීලසභාවත්තා තග්ගහණෙනෙව තදෙකලක්ඛණං කායසුචරිතම්පි ඉතරම්පි ගහිතමෙවාති. එත්ථ ච අධිසීලසික්ඛාය චිත්තවිවෙකො, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය උපධිවිවෙකො, අධිචිත්තසික්ඛාය කායවිවෙකො කථිතො, කායවිවෙකො පන සරූපෙනෙව පාළියං ගහිතොති තිවිධස්සපි විවෙකස්ස පකාසිතත්තං දට්ඨබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

En el verso, respecto a 'subhāsitassa' (de lo bien hablado), se dice que es un uso del genitivo con el sentido de acusativo, significando 'debería entrenarse en lo que está bien hablado'. Se dice que quien se entrena en la palabra del Buddha, basada en las Cuatro Nobles Verdades y demás, se entrena en el cuádruple buen comportamiento verbal; por eso se dice 'basado en las Cuatro Nobles Verdades... debería entrenarse'. Mediante la restricción, se excluye lo opuesto. 'Upāsitabbaṃ' significa que debe ser cultivado, desarrollado y practicado frecuentemente. La mención a 'los treinta y ocho tipos de temas de meditación' se dice teniendo en mente que estos son el fundamento para la visión cabal (vipassanā). Pues así se ha dicho: 'Con el segundo término se describe el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññāsikkhā)'. Sin embargo, para aquellos que leen 'con el segundo término se indica el entrenamiento en la mente superior (adhicittasikkhā) y, mediante la pacificación de la mente, el entrenamiento en la sabiduría superior', debe entenderse que con ese término se refiere a los treinta y ocho tipos de temas de meditación únicamente como temas de meditación de calma pura (samatha). Si es así, ¿cómo se explica 'por medio de las ocho realizaciones (samāpatti)'? Dicen que 'esto se dice por medio de aquellas realizaciones que son la base para la visión cabal'. De esta manera, la afirmación 'con el segundo término se describe el entrenamiento en la sabiduría superior' queda justificada. Se dice que 'entrenarse' es cultivar, por eso dice: 'desarrollar es el significado'. 'Upāsana' es el servicio u honra. Mostrando esto a través del aprendizaje, el dominio y la retención de los temas de meditación, dice 'tampī' (eso también), etc. El entrenamiento en la virtud superior (adhisīlasikkhā) se explica mediante el método de la característica (lakkhaṇahāra). Dado que el buen comportamiento verbal es por naturaleza virtud, al mencionarlo se incluyen también el buen comportamiento corporal y otros que poseen la misma característica. En este contexto, con el entrenamiento en la virtud superior se explica la reclusión mental (cittaviveko), con el entrenamiento en la sabiduría superior la reclusión de las adquisiciones (upadhiviveko), y con el entrenamiento en la mente superior la reclusión corporal (kāyaviveko); no obstante, puesto que la reclusión corporal se menciona explícitamente en el texto pali, debe entenderse que se han manifestado los tres tipos de reclusión. El resto es fácil de comprender.

පඨමකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al primer Kassapa Sutta.

2. දුතියකස්සපසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al segundo Kassapa Sutta.

83. ද්වීහි ඣානෙහීති ආරම්මණලක්ඛණූපනිජ්ඣානලක්ඛණෙහි ද්වීහි ඣානෙහි. කම්මට්ඨානවිමුත්තියාති කම්මට්ඨානානුයොගලද්ධාය විමුත්තියා. තෙන තදඞ්ගවික්ඛම්භනවිමුත්තියො වදති. සත්ථුසාසනස්ස හදයත්තා අබ්භන්තරත්තා හදයස්ස මානසස්ස, අනුපත්තිං පටිලාභමානසං. තං පන අත්ථතො අඤ්ඤා එවාති ආහ ‘‘අරහත්ත’’න්ති. තං පත්තුකාමෙන එකන්තතො වජ්ජෙතබ්බතණ්හාදිට්ඨීනං භාවෙ තස්ස අනිජ්ඣනතො, තදභාවෙ ඉජ්ඣනතො ච තෙ උප්පාදනවසෙන යදග්ගෙන නිස්සිතො, තදග්ගෙන පනායම්පි තෙහි නිස්සිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘අනිස්සිතො’’තිආදි. අරහත්තං ආනිසංසිතබ්බට්ඨෙන ආනිසංසං එතස්සාති අරහත්තානිසංසො. අරහත්තං පත්තුකාමස්ස පුබ්බභාගපටිපදා ඉච්ඡිතබ්බා. තත්ථ ච සබ්බපඨමො කම්මට්ඨානඅත්තානුයොගො, සො ඉධ න ගහිතොති ආහ ‘‘තන්තිධම්මො පුබ්බභාගො’’ති. තත්ථ තන්තිධම්මොති පරියත්තිධම්මො.

83. 'Dvīhi jhānehī' significa mediante los dos tipos de absorciones: la absorción en el objeto (ārammaṇūpanijjhāna) y la absorción en las características (lakkhaṇūpanijjhāna). 'Kammaṭṭhānavimuttiyā' se refiere a la liberación obtenida mediante la dedicación a los temas de meditación. Con esto, se refiere a las liberaciones por sustitución de factores y por supresión. Por ser el corazón o la esencia interna de la enseñanza del Maestro, se refiere al logro del corazón o la mente, su obtención. Pero en términos de significado, es el estado de Arahat, por eso dice 'arahattaṃ'. Para quien desea alcanzarlo, debido a que no hay anhelo por el deseo o los puntos de vista que deben ser abandonados por completo, y debido a su ausencia se logra la meta, se dice que es 'independiente' (anissito) por no depender de ellos, etc. Es 'arahattānisaṃso' en el sentido de que el estado de Arahat es el beneficio que debe ser elogiado. Para quien desea alcanzar el estado de Arahat, la práctica de la fase previa es necesaria. Y puesto que allí, en primer lugar, no se ha incluido la dedicación personal a los temas de meditación, se dice: 'tantidhammo es la fase previa'. En ese contexto, 'tantidhammo' se refiere al Dhamma del estudio (pariyattidhammo).

දුතියකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al segundo Kassapa Sutta.

3. මඝසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Magha Sutta.

84. මඝොති [Pg.144] සක්කස්සෙතං නාමං පුරිමජාතිඅනුගතං. ස්වෙවාති සක්කො එව. වතෙනාති මාතාපිතුඋපට්ඨානාදිචාරිත්තධම්මෙන. අඤ්ඤෙති උපධිවෙපක්කපාපධම්මෙ අභිභවිත්වා. අසුරන්ති ඉන්දසත්තුභූතං අසුරං.

84. 'Magha' es el nombre de Sakka derivado de su vida anterior. 'Svevā' significa el mismo Sakka. 'Vatenā' se refiere a su conducta de servicio a sus padres y demás virtudes. 'Aññeti' significa habiendo superado otros estados perjudiciales que maduran en renacimientos. 'Asuraṃ' se refiere al asura que es el enemigo de Indra.

මඝසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Magha Sutta.

4. මාගධසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Māgadha Sutta.

85. චතුත්ථසුත්තං වුත්තත්ථමෙවාති දෙවතාසංයුත්තෙ සංවණ්ණිතත්ථමෙව, තස්මා ඉධ න වත්තබ්බො අත්ථොති අධිප්පායො.

85. El cuarto sutta tiene el mismo significado ya expresado, es decir, el significado ya comentado en el Devatāsaṃyutta; por lo tanto, la intención es que no es necesario explicar su significado aquí.

මාගධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා

Finaliza el comentario al Māgadha Sutta.

5. දාමලිසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Dāmali Sutta.

86. තෙන කාරණෙනාති තෙන පධානෙන කාරණභූතෙන, පධානකරණනිමිත්තන්ති අත්ථො. යං කිඤ්චි ඛුද්දකම්පි මහන්තම්පි හීනම්පි පණීතම්පි භවං. ආයතපග්ගහොති දීඝරත්තස්ස වීරියාරම්භො. කිච්චවොසානන්ති කිච්චනිට්ඨානං. තථෙවාති යථා අරහත්තුප්පත්තිතො පුබ්බෙ, තතො පච්ඡාපි තථෙව ‘‘බුද්ධිපග්ගහො’’ති වීරියං දළ්හං කරොතූති කුප්පධම්මං විය මඤ්ඤමානො වදති. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාදිඅත්ථං පන වීරියකරණං ඉච්ඡිතබ්බමෙව.

86. 'Tena kāraṇenā' significa por medio de ese esfuerzo que es la causa; el sentido es el motivo para realizar el esfuerzo. 'Yaṃ kiñci' se refiere a cualquier existencia (bhava), ya sea pequeña o grande, inferior o superior. 'Āyatapaggaho' es el inicio de la energía por un largo tiempo. 'Kiccavosānaṃ' es la conclusión de la tarea. 'Tatheva' significa que, así como antes del surgimiento del estado de Arahat, también después de ello, el Buddha habla como si pensara que uno podría volverse negligente, diciendo 'buddhipaggaho', que fortalezca su energía. Sin embargo, el ejercicio de la energía con el propósito de morar felizmente en esta misma vida y otros fines es ciertamente deseable.

අසංකිණ්ණාති අවොමිස්සා එවං අඤ්ඤත්ථ අනාගතත්තා. තෙනාහ ‘‘භගවතා හී’’තිආදි. යදි එවං ඉධෙව කස්මා එතං වුත්තන්ති ආහ ‘‘ඉධ පනා’’තිආදි. පතිට්ඨන්ති නදී නාම අනවට්ඨිතතීරා, තත්ථ පතිට්ඨාතබ්බට්ඨානං.

'Asaṃkiṇṇā' (sin mezcla) significa que no están mezcladas por no haber aparecido de esa forma en otro lugar. Por eso dice 'bhagavatā hī' (por el Bienaventurado), etc. Si es así, ¿por qué se dijo precisamente aquí? A esto responde 'idha panā' (pero aquí), etc. 'Patiṭṭhā' (punto de apoyo) se refiere a que un río tiene orillas inestables; es el lugar donde uno puede mantenerse firme.

දාමලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Dāmali Sutta.

6. කාමදසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Kāmada Sutta.

87. පුබ්බයොගාවචරොති [Pg.145] පුබ්බෙ යොගාවචරො පුරිමත්තභාවෙ භාවනමනුයුත්තො. අයං කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වාව බහූනි වස්සසහස්සානි සමණධම්මං අකාසි, න පන විසෙසං නිබ්බත්තෙසි. තමත්ථං කාරණෙන සද්ධිං දස්සෙතුං ‘‘බහලකිලෙසතායා’’තිආදි වුත්තං. එකන්තපරිසුද්ධස්සාති යථා විසෙසාවහො හොති, එවං එකන්තෙන පරිසුද්ධස්ස සබ්බසො අනුපක්කිලිට්ඨස්ස. සීලෙන සමාහිතාති යථා සීලං උපරූපරි විසෙසාවහං නිබ්බෙධභාගියඤ්ච හොති, එවං සම්මදෙව ආහිතචිත්තා සුට්ඨු සම්පන්නචිත්තා. තථාභූතා තෙන සමන්නාගතා හොන්තීති ආහ ‘‘සමුපෙතා’’ති. පතිට්ඨිතසභාවාති සෙක්ඛත්තා එව යථාධිගතධම්මෙන නිච්චලභාවෙන අධිට්ඨිතසභාවා. මයා තුට්ඨියා ගහිතාය දෙවපුත්තො ‘‘දුල්ලභා තුට්ඨී’’ති වක්ඛතීති භගවා ‘‘තුට්ඨි හොති සුඛාවහා’’ති අවොචාති ආහ ‘‘උපරි පඤ්හසමුට්ඨාපනත්ථ’’න්ති. පබ්බජිතො රුක්ඛමූලිකො අබ්භොකාසිකො වා අනගාරියුපෙතො නාම හොති, සෙනාසනෙ පන වසන්තො කථන්ති ආහ ‘‘සත්තභූමිකෙ’’තිආදි. චතුපච්චයසන්තොසොති භාවනාභියොගසිද්ධො චතූසු පච්චයෙසු සන්තොසො. තෙන චිත්තවූපසමෙන තුට්ඨි ලද්ධාති දස්සෙති. චිත්තවූපසමභාවනායාති චිත්තකිලෙසානං වූපසමකරභාවනාය, මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං නිබ්බිසෙවනභාවකරණෙන සවිසෙසං චිත්තස්ස වූපසමකරභාවනාය රතො මනොති යොජනා.

87. 'Pubbayogāvacaro' es alguien que fue un practicante de meditación (yogāvacaro) anteriormente, dedicado al desarrollo mental en una existencia previa. Se dice que este, tras ordenarse en la enseñanza del Buddha Kassapa, practicó el Dhamma de los ascetas durante muchos miles de años, pero no alcanzó ninguna distinción especial. Para mostrar ese asunto junto con la causa, se dice 'bahalakilesatāyā' (por la densidad de sus impurezas), etc. 'Ekantaparisuddhassa' (de quien es completamente puro) significa de quien es absolutamente puro y sin ninguna mancha, de modo que conduce a la distinción. 'Sīlena samāhitā' significa que sus mentes están correctamente establecidas y bien perfeccionadas, de tal manera que su virtud conduce a distinciones superiores y a la penetración. Al estar dotados de tal condición, se dice 'samupetā' (poseídos de). 'Patiṭṭhitasabhāvā' (de naturaleza firme) se refiere a que, por ser aprendices (sekkhā), tienen una naturaleza establecida por la firmeza del Dhamma ya alcanzado. Pensando que, si Él aceptaba la satisfacción, el hijo de los devas diría 'la satisfacción es difícil de alcanzar', el Bienaventurado dijo 'la satisfacción produce felicidad', con el propósito de 'suscitar la pregunta más adelante'. Quien se ha ordenado y vive al pie de un árbol o al aire libre se dice que posee la vida sin hogar; pero ¿cómo es para quien vive en una vivienda? Por eso dice 'sattabhūmike' (en una de siete pisos), etc. 'Catupaccayasantoso' es la satisfacción con los cuatro requisitos, lograda mediante la dedicación al desarrollo mental. Muestra que la satisfacción se obtiene mediante esa pacificación de la mente. 'Cittavūpasamabhāvanāyā' se refiere al desarrollo que produce la pacificación de las impurezas mentales; la construcción es 'la mente que se deleita en el desarrollo que produce una pacificación especial de la mente al hacer que los sentidos, con la mente como sexto, no se involucren con los objetos'.

එත්ථ ච ඉන්ද්‍රියූපසමෙන චිත්තසමාධානං පරිපුණ්ණං හොති ඉන්ද්‍රියභාවනාය චිත්තසමාධානස්ස අකාරකානං දූරීකරණතො. අධිචිත්තසමාධානෙන චතුපච්චයසන්තොසො සවිසෙසං පරිසුද්ධො පරිපුණ්ණො ච හොති පච්චයානං අලාභලාභෙසු පරිච්චාගසභාවතො. වුත්තනයෙන පන සන්තුට්ඨස්ස යථාසමාදින්නං සීලං විසුජ්ඣති පාරිපූරිඤ්ච උපගච්ඡති, තථාභූතො චතුසච්චකම්මට්ඨානෙ යුත්තො මග්ගපටිපාටියා සබ්බසො කිලෙසෙ සමුච්ඡින්දන්තො නිබ්බානදිට්ඨො හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘යෙ රත්තින්දිව’’න්තිආදිනා. කිං න ගච්ඡිස්සන්ති? ගමිස්සන්තෙවාති අරියමග්ගභාවනං පහාය සම්මාපටිපත්තියා දුක්කරභාවං සන්ධාය සාසඞ්කං වදති. තෙනාහ ‘‘අයං පන දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගො’’ති.

Y en este contexto, mediante el apaciguamiento de las facultades, la concentración de la mente se vuelve completa, debido a que el desarrollo de las facultades aleja aquello que no conduce a la concentración mental. Mediante la concentración de la mente superior (adhicittasamādhāna), el contento con los cuatro requisitos se vuelve particularmente puro y completo, debido a la naturaleza de renunciar tanto a la falta como a la obtención de los requisitos. Según el método mencionado, para quien está contento, la moralidad (sīla) tal como ha sido asumida se purifica y alcanza la plenitud; y aquel que es así, dedicado al objeto de meditación de las cuatro verdades, cortando por completo las impurezas mediante la sucesión del camino, se convierte en uno que ha visto el Nibbāna; este es el significado que se muestra con las palabras 'quienes día y noche', etc. ¿Acaso no irán? Ciertamente irán. Así, refiriéndose a la dificultad de la práctica correcta, habiendo abandonado el desarrollo del camino noble, habla con vacilación. Por eso dijo: 'Pero este, Señor, es un camino difícil y escabroso'.

තත්ථ [Pg.146] කෙචි ‘‘අයං පනාති දෙවපුත්තො. සො හි භගවතො ‘අරියා ගච්ඡන්තී’ති වචනං සුත්වා ‘දුග්ගමො භගවා’තිආදිමාහා’’ති වදන්ති, තං න යුජ්ජති. යස්මා ‘‘සච්චමෙත’’න්ති එවමාදිපි තස්සෙව වෙවචනං කත්වා දස්සිතං, තස්මා ‘‘යෙන මග්ගෙන අරියා ගච්ඡන්තී’’ති තුම්හෙහි වුත්තං, අයං පන ‘‘දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගො’’ති ආහ දෙවපුත්තො. අරියමග්ගො කාමං කදාචි අතිදුක්ඛා පටිපදාතිපි වුච්චති, තඤ්ච ඛො පුබ්බභාගපටිපදාවසෙන, අයං පන අතීව සුගමො සබ්බකිලෙසදුග්ගවිවජ්ජනතො කායදුච්චරිතාදිවිසමස්ස රාගාදිවිසමස්ස ච දූරීකරණතො න විසමො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බභාගපටිපදායා’’තිආදි. අස්සාති අරියමග්ගස්ස. අරියමග්ගස්ස හි අධිසීලසික්ඛාදීනං පරිබුන්ධිතබ්බභාගෙන බහූ පරිස්සයා හොන්තීති. එවං වුත්තොති ‘‘දුග්ගමො විසමො’’ති ච එවං වුත්තො.

Al respecto, algunos dicen: 'En cuanto a la expresión "ayaṃ pana", se refiere al hijo de los devas (devaputta). Pues él, habiendo escuchado las palabras del Bendito: "Los nobles van", dijo: "Es difícil, Señor", etc.'; pero eso no es correcto. Dado que se muestra que 'esto es verdad' (saccametaṃ) es un sinónimo de lo mismo, por lo tanto, el hijo de los devas dijo: 'Por el camino que los nobles van, según lo dicho por Vosotros, este es, Señor, un camino difícil y escabroso'. Ciertamente, el camino noble a veces se denomina 'práctica muy dolorosa', pero eso es en relación con la práctica en su etapa preliminar; sin embargo, este es sumamente fácil de recorrer por evitar el difícil foso de todas las impurezas, y no es escabroso por alejar la escabrosidad de la mala conducta corporal y la escabrosidad del deseo (rāga), etc. Por eso dijo: 'en la práctica de la etapa preliminar', etc. 'De este' (assa) se refiere al camino noble. Pues en el camino noble, debido a la naturaleza de estar rodeado por el entrenamiento en la moralidad superior, etc., surgen muchos peligros. 'Así dicho' se refiere a lo dicho como 'difícil y escabroso'.

අවංසිරාති අනුට්ඨහනෙන අධොභූතඋත්තමඞ්ගා. කුසලඞ්ගෙසු හි සම්මාදිට්ඨි උත්තමඞ්ගා සබ්බසෙට්ඨත්තා, තඤ්ච අනරියා පතන්ති න උට්ඨහන්ති මිච්ඡාපටිපජ්ජනතො. තෙනාහ ‘‘ඤාණසිරෙනා’’තිආදි. අනරියමග්ගෙති මිච්ඡාමග්ගෙ. තෙනාහ ‘‘විසමෙ මග්ගෙ’’ති. තං මග්ගනතො අනරියා අරියානං මග්ගතො අපාපුණනෙන පරිච්චත්තා හුත්වා අපායෙ සකලවට්ටදුක්ඛෙ ච පතන්ති. ස්වෙවාති ස්වායං අනරියෙහි කදාචිපි ගන්තුං අසක්කුණෙය්‍යො මග්ගො අරියානං විසුද්ධසත්තානං සබ්බසො සමධිගමෙන සමො හොති. කායවිසමාදීහි සමන්නාගතත්තා විසමෙ සත්තකායෙ තෙසං සබ්බසොව පහානෙන සබ්බත්ථ සමායෙව.

'Con la cabeza hacia abajo' (avaṃsirā) significa con la parte superior del cuerpo hacia abajo por no esforzarse. Pues entre los factores de lo saludable, la visión correcta es la cabeza por ser la excelente entre todos, y los que no son nobles caen y no se levantan debido a que practican erróneamente. Por eso dijo: 'con la cabeza del conocimiento', etc. 'En el camino que no es noble' significa en el camino falso. Por eso dijo: 'en el camino escabroso'. Al no alcanzarlo mediante esa búsqueda, al haber sido abandonados por el camino de los nobles, caen en los estados de privación (apāya) y en todo el sufrimiento de la rueda de la existencia. 'Este mismo' (svevāti) se refiere a este camino que, aunque nunca puede ser recorrido por los que no son nobles, es 'igual' (samo) para los nobles, los seres puros, debido a su completa realización. Debido a que poseen la irregularidad corporal, etc., en la hueste irregular de los seres, para ellos, por el abandono total de eso, es igual en todas partes.

කාමදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Kāmadasutta ha terminado.

7. පඤ්චාලචණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

7. Descripción del Pañcālacaṇḍasutta

88. සම්බාධෙති සම්පීළිතතණ්හාකිලෙසාදිනා සඋප්පීළතාය පරමසම්බාධෙ. අතිවිය සඞ්කාරට්ඨානභූතො හි නීවරණසම්බාධො අධිප්පෙතො. සො හි දුග්ගහනො තස්මිං අසති කාමගුණසම්බාධො අනවසරො එව සෙය්‍යථාපි මහාකස්සපාදීනං. ඔකාසන්ති ඣානස්සෙතං නාමං නීවරණසම්බාධාභාවතො. අසම්බාධභාවෙන හි ඣානං ඉධ ‘‘ඔකාසො’’ති වුත්තං, තඤ්ච ඛො අච්චන්තාසම්බාධට්ඨානතාය විපස්සනාපාදකතාය[Pg.147]. තථා හි පාළියං ‘‘අවින්දී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අවින්දීති වින්දි පටිලභි. භූරිමෙධසොති මහාපඤ්ඤො, සපඤ්ඤොති අත්ථො. අබුජ්ඣීති බුජ්ඣි පටිවිජ්ඣි. පටිලීනො හුත්වා සෙට්ඨො, පටිලීනානං වා සෙට්ඨොති පටිලීනසෙට්ඨො. මානුස්සයවසෙන උන්නතභාවතො පටිලීනො නාම පහීනමානො. පටිලභිංසූති කාමගුණසම්බාධෙපි ‘‘ඉමෙ කාමගුණා මාදිසානං කිං කරිස්සන්තී’’ති? තෙ අභිභුය්‍ය නිබ්බානප්පත්තියා සම්මාසතිං පටිලභිංසු. තෙන සම්පයුත්තෙන ලොකුත්තරසමාධිනාපි සුට්ඨු සමාහිතා.

88. 'En el confinamiento' (sambādheti) significa en el confinamiento extremo debido a la naturaleza de opresión por las impurezas como la sed (taṇhā). Se refiere al confinamiento de los impedimentos (nīvaraṇa), que es un lugar de construcciones mentales (saṅkāra) extremas. Pues ese es difícil de penetrar; cuando este no existe, el confinamiento de los placeres sensoriales simplemente no tiene oportunidad, tal como para los venerables Mahākassapa y otros. 'Espacio' (okāsa) es un nombre para el jhāna, por la ausencia del confinamiento de los impedimentos. Por ser un estado sin confinamiento, el jhāna se llama aquí 'espacio', y eso es por ser un lugar de absoluta falta de confinamiento y por servir de base para la visión cabal (vipassanā). Así, en el texto pali se dice 'encontró' (avindī), etc. Allí, 'avindī' significa encontró, obtuvo. 'Bhūrimedhaso' significa de gran sabiduría, es decir, sabio. 'Abujjhī' significa despertó, penetró. 'Habiéndose retirado, es el mejor' o 'el mejor entre los que se han retirado' es 'paṭilīnaseṭṭho'. Debido a la elevación de su condición humana, se llama 'retirado' a aquel que ha abandonado el orgullo (māna). 'Obtuvieron' (paṭilabhiṃsu) significa que incluso en el confinamiento de los placeres sensoriales pensaron: '¿qué me harán estos placeres sensoriales?'. Superándolos, obtuvieron la atención plena correcta para alcanzar el Nibbāna. Mediante esa concentración supramundana asociada con ella, están bien concentrados.

අයං කිර දෙවපුත්තො ඉතො පුරිමවාරෙ අත්තභාවෙ පඨමජ්ඣානලාභී හුත්වා තතො චවිත්වා බ්‍රහ්මකායිකාසු නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ ඣානසුඛං අනුභවිත්වා තතො චුතො ඉදානි කාමභවෙ නිබ්බත්තො, තස්මා තං ඣානං සම්භාවෙන්තො ‘‘තාදිසස්ස නාම ඣානසුඛස්ස ලාභී භගවා’’ති තෙන ගුණෙන භගවන්තං අභිත්ථවන්තො ‘‘සම්බාධෙ වතා’’ති ගාථං අභාසි. අථස්ස භගවා යථා නාම අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධසිනෙරුපබ්බතරාජං උපාදාය සාසපො න කිඤ්චි හොති, එවං අනන්තාපරිමෙය්‍යබුද්ධගුණෙ උපාදාය රූපාවචරපඨමජ්ඣානං න කිඤ්චි හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ සති’’න්තිආදිනා අනුත්තරගුණාධිගමං පවෙදෙසි. තත්ථ සතින්ති විපස්සනාසතියා සද්ධිං අරියමග්ගසතිං. සුසමාහිතාති ලොකියසමාධිනා චෙව ලොකුත්තරසමාධිනා ච සුට්ඨු සමාහිතා. තෙ හි අච්චන්තං සුසමාහිතා, න ඣානමත්තලාභිනො අකුප්පධම්මත්තා. කෙචි ‘‘කම්මන්තෙ සුසමාහිතා’’ති පාඨං වත්වා ‘‘මග්ගසමාහිතා’’ති අත්ථං වදන්ති.

Se dice que este hijo de los devas, en una existencia anterior antes de esta, obtuvo el primer jhāna, y habiendo muerto allí, renació entre las huestes de Brahma (brahmakāyikā), donde experimentó la felicidad del jhāna; habiendo muerto de allí, ahora ha renacido en el reino del deseo (kāmabhava). Por lo tanto, elogiando ese jhāna, pensando: 'El Bendito es ciertamente poseedor de tal felicidad del jhāna', alabando al Bendito por esa cualidad, pronunció el verso que comienza con 'Ciertamente, en el confinamiento'. Entonces el Bendito, para mostrar que, así como la montaña Sineru de un millón seiscientos ochenta mil yojanas de altura no es nada comparada con un grano de mostaza, así el primer jhāna del reino de la forma no es nada comparado con las infinitas e inconmensurables cualidades de un Buda, proclamó el logro de las cualidades supremas con el verso que comienza con 'quienes tienen atención plena'. Allí, 'atención plena' se refiere a la atención plena del camino noble junto con la atención plena de la visión cabal. 'Bien concentrados' significa bien concentrados tanto por la concentración mundana como por la supramundana. Pues ellos están absolutamente bien concentrados, y no son solo poseedores de jhāna, debido a su naturaleza inamovible (akuppadhamma). Algunos, tras leer la versión 'bien concentrados en sus tareas' (kammante susamāhitā), explican el significado como 'concentrados en el camino'.

පඤ්චාලචණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Pañcālacaṇḍasutta ha terminado.

8. තායනසුත්තවණ්ණනා

8. Descripción del Tāyanasutta

89. අතීතජාතියං සයංකාරවසෙන තාය දිට්ඨියා උප්පාදිතත්තා පුබ්බෙ තිත්ථකරො. තෙනාහ ‘‘දිට්ඨි උප්පාදෙත්වා’’ති. අපරෙ ආහු ‘‘අයං මෙ සත්ථාති ගහණවසෙන තිත්ථකරො අස්ස අත්ථීති පුබ්බෙ තිත්ථකරො, අතීතත්තභාවෙ තිත්ථකරසාවකො’’ති. තෙ ‘‘දිට්ඨිං උප්පාදෙත්වාති [Pg.148] තස්ස සත්ථුනො දිට්ඨිං ආදාය ගහෙත්වාති අත්ථො’’ති වදන්ති. තිත්ථං නාම ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො තබ්බිනිමුත්තස්ස මිච්ඡාවාදස්ස අභාවතො. තිත්ථෙ නියුත්තාති තිත්ථිකා, තෙ එව තිත්ථියාති වුත්තා ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා. තස්සාති යථාවුත්තස්ස කල්‍යාණකම්මස්ස. නිස්සන්දෙනාති ඵලභාවෙන. වීරියප්පටිසංයුත්තාති වීරියදීපනාති අත්ථො.

89. Antiguamente fue un fundador de una secta (titthakaro) por haber generado esa visión por su propio esfuerzo en una vida pasada. Por eso dijo: 'habiendo generado una visión'. Otros dicen: 'Él tuvo un fundador de secta en el sentido de aceptarlo como "este es mi maestro", por lo tanto fue antiguamente un seguidor de un fundador de secta en una existencia pasada'. Ellos dicen que 'habiendo generado una visión' significa habiendo tomado y aceptado la visión de ese maestro. Se llama 'vado' (tittha) a las sesenta y dos visiones, por la ausencia de discursos falsos fuera de ellas. Los que están dedicados a un vado son 'titthikā', y estos mismos se llaman 'titthiyā' cambiando la letra 'ka' por 'ya'. 'De ello' (tassa) se refiere a la mencionada acción beneficiosa. 'Por el resultado' (nissandena) significa como fruto. 'Conectada con la energía' (vīriyappaṭisaṃyuttā) significa que es una ilustración de la energía.

අනියමිතආණත්තීති අනියමවිධානං අනියමවසෙන විධිවචනං. තණ්හාසොතන්ති තණ්හාප්පබන්ධනං. නීහරාති සමෙහි පජහ. එකත්තන්ති එකග්ගං. තෙනාහ ‘‘ඣාන’’න්ති. උපපජ්ජතීති න උප්පජ්ජති න පාපුණාතීති ආහ ‘‘න පටිලභතී’’ති. න ඔසක්කෙය්‍යාති න සඞ්කොචං ආපජ්ජෙය්‍ය. ඝරාවාසතො පරිබ්බජනං පරිතො අපගමොති පරිබ්බජො. පබ්බජිතවතසමාදානස්ස අදළ්හතාය ච තත්ථ ච අසක්කච්චකිරියාය සිථිලගහිතා. අතිරෙකන්ති පබ්බජ්ජාය පුරිමකාලතොපි අධිකං. උපරීති උපරූපරි. දුක්කටං අකතමෙව සෙය්‍යොති දුච්චරිතං නාම සබ්බෙන සබ්බං අකතමෙව හිතාවහං.

«Aniyamitaāṇattī» significa una instrucción no especificada, una orden dada de manera general. «Taṇhāsotaṃ» se refiere al flujo de la avidez. «Nīharā» significa abandona completamente. «Ekattaṃ» se refiere a la unificación de la mente; por eso dice «jhāna» (absorción). «Upapajjatī» significa que no surge, que no alcanza; de ahí que diga «no obtiene». «Na osakkeyyā» significa que no debería retroceder ni contraerse. «Paribbaja» es el acto de alejarse completamente de la vida hogareña. «Sithilagahitā» se refiere a aquellos que sostienen débilmente sus votos de renunciante debido a la falta de firmeza y a la práctica descuidada en ella. «Atirekaṃ» significa aún más que en el tiempo previo a la renuncia. «Uparī» significa más y más arriba. «Dukkaṭaṃ akatameva seyyo» significa que lo que se llama mala conducta es, en todos los sentidos, mejor no haberlo hecho en absoluto para el propio bienestar.

යං කිඤ්චීති යං කිඤ්චි කම්මං. සිථිලං කතන්ති අසක්කච්චකාරිතාය සිථිලං කත්වා පවත්තිතං. එවරූපමෙවාති එවරූපං පරාමට්ඨසාමඤ්ඤසදිසමෙව පච්ඡානුතාපචරියාදිපටිභාගතො. සංකිලිට්ඨමෙව තණ්හාසංකිලෙසඋපක්කිලිට්ඨත්තා. ආසඞ්කිතපරිසඞ්කිතන්තිආදිතො සමන්තතොපි පරෙහි සඞ්කිතං. බ්‍රහ්මචරියස්ස ආදි ආදිබ්‍රහ්මචරියං, තත්ථ නියුත්තාති ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා, මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස පුබ්බභාගපටිපදාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතා’’ති. පුබ්බපධානභූතාති පඨමාරම්භභූතා.

«Yaṃ kiñci» significa cualquier acción. «Sithilaṃ kataṃ» se refiere a lo que se ha llevado a cabo de manera laxa debido a una ejecución descuidada. «Evarūpamevāti» significa de tal naturaleza, similar a la vida ascética mal practicada, debido a la semejanza en el remordimiento posterior y otros efectos. «Saṃkiliṭṭhameva» significa ciertamente mancillado debido a la impureza de la mancha de la avidez. «Āsaṅkitaparisaṅkitaṃ» significa sospechado por otros desde el principio y por todas partes. El comienzo de la vida santa es «ādibrahmacariyaṃ»; aquellos dedicados a ello son «ādibrahmacariyikā», lo que significa la práctica de la fase preliminar del sendero de la vida santa. Por eso dice: «aquello que constituye el inicio de la vida santa del sendero». «Pubbapadhānabhūtā» significa que constituye el esfuerzo inicial.

තායනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Tāyana Sutta.

9. චන්දිමසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Candima Sutta

90. විමානෙ ගහිතෙ තංනිවාසීපි ගහිතො හොතීති වුත්තං ‘‘චන්දවිමානවාසී දෙවපුත්තො’’ති. සබ්බධීති සබ්බස්මා දුග්ගට්ඨානා විප්පමුත්තොසි භගවා ත්වං, තස්මා මය්හම්පි ඉතො සම්බාධට්ඨානතො විප්පමොක්ඛං කරොහීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්ස මෙ සරණං භවා’’ති. ලොකානුකම්පකාති සබ්බස්ස [Pg.149] ලොකස්ස අනුග්ගහා, තස්මා තුය්හම්පි එතස්සපි චන්දස්ස. තාදිසා එවාති සමානා එව. පමුඤ්චසීති පමුඤ්චිත්ථ. තෙනාහ ‘‘අතීතත්ථෙ වත්තමානවචන’’න්ති.

90. Se dice que «cuando el palacio es capturado, el habitante del mismo también es capturado», por eso dice: «el hijo de los devas que habita en el palacio lunar». «Sabbadhī» significa que tú, el Bienaventurado, estás completamente liberado de todo lugar de miseria; por lo tanto, el sentido es: «libérame también a mí de este lugar de confinamiento». Por eso dice: «sé mi refugio». «Lokānukampakā» significa aquellos que favorecen a todo el mundo; por lo tanto, [favorece] también a ti y a esta luna. «Tādisā eva» significa que son iguales. «Pamuñcasī» significa que liberó. Por eso dice: «es un verbo en presente con significado de pasado».

චන්දිමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Candima Sutta.

10. සූරියසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Sūriya Sutta

91. අන්ධභාවකරණෙති ලොකස්ස අන්ධකරණෙතිපි අපරෙ. තෙනාහ ‘‘තමසී’’ති. විරොචතීති විජ්ජොතති. කාමං දෙවපුත්තවසෙන පඨමං දෙවතා උද්ධටා, රාහුනො පන පයොගො තස්ස විමානෙති ආහ ‘‘මණ්ඩලීති මණ්ඩලසණ්ඨානො’’ති. වදති තදා මුඛෙන ගහිතත්තා. මුඛෙන ගහණඤ්චෙත්ථ ‘‘ගිලී’’ති අධිප්පෙතං, න ච අජ්ඣොහරණන්ති ආහ ‘‘ගිලීති වදතී’’ති. ඉදානි තස්ස මුඛෙන ගහණසමත්ථතං දස්සෙතුං ‘‘රාහුස්ස හී’’තිආදි වුත්තං. සොතිආදි තස්ස චන්දිමසූරියානං ගහණකාරණදස්සනං. අධිවත්ථා දෙවතාති චන්දිමසූරියානං පරිචාරකදෙවතා. වෙගන්ති ජවං. සො හි කෙනචි අභිමුඛං අතිදුන්නිවාරො කම්මනියාමසිද්ධො. මත්ථකන්ති කණ්ඨස්ස උපරිමදෙසං. කෙචි ‘‘සීසමත්ථකමෙවා’’ති වදන්ති. නික්ඛමෙය්‍ය වෙගස්ස තික්ඛසීඝථාමභාවතො. ආකඩ්ඪිත්වාති අත්තනො ගමනදිසාභිමුඛං ආකඩ්ඪිත්වා. නන්ති රාහුං. උද්ධං උල්ලඞ්ඝෙතුකාමම්පි ඔනමෙය්‍ය. පදද්වයෙනපි සො මහාසරීරො මහාබලො, චන්දිමසූරියානං පන ගමනවෙගො තෙන සබ්බථාපි දුන්නිවාරියොවාති දස්සෙති. විමානෙනාති චන්දග්ගහෙ චන්දවිමානෙන, සූරියග්ගහෙ සූරියවිමානෙන උභින්නම්පි විමානෙන සහෙව. අමාවාසියඤ්හි ද්වෙ විමානානි යොජනමත්තන්තරිතානි හුත්වා සහෙව පවත්තන්ති. යදි ද්වෙපි දෙවපුත්තා සොතාපත්තිඵලං පත්තා, අථ කස්මා සූරියසුත්තෙ එව ‘‘පජං මම’’න්ති වුත්තං, න චන්දසුත්තෙති? ‘‘සො ච කිර න චිරස්සෙව තතො චවිත්වා අඤ්ඤත්ථ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤා එව ච දෙවතා තත්ථ වසි, යස්මිං චන්දග්ගහෙ භගවා තං ගාථං අභාසි, න තථා සූරියො, අපරභාගෙ පන තත්ථපි කාලෙන කාලං රාහුග්ගහො හොතී’’ති වදන්ති.

91. En cuanto a «andhabhāvakaraṇe», otros dicen que significa aquello que causa la oscuridad en el mundo. Por eso dice: «en la oscuridad». «Virocatī» significa que brilla. Ciertamente, se menciona primero a la deidad como el hijo de los devas, pero el esfuerzo de Rāhu es contra su palacio; por eso dice: «maṇḍalī significa que tiene forma circular». Dice «vadati» (habla) porque en ese momento ha sido agarrado con la boca. Y aquí, ser agarrado con la boca se refiere a «gilī» (tragado), pero no a la deglución; por eso dice: «se dice que ha sido tragado». Ahora, para mostrar su capacidad de agarrar con la boca, se dice «rāhussa hi», etc. «So» y lo que sigue muestra la causa de la captura de la Luna y el Sol. «Adhivatthā devatā» son las deidades que asisten a la Luna y al Sol. «Vegaṃ» se refiere a la rapidez. Pues este es difícil de detener por alguien de frente, estando establecido por la ley del kamma. «Matthakaṃ» se refiere a la parte superior del cuello. Algunos dicen que es «precisamente la parte superior de la cabeza». Podría salir debido a que la fuerza de la velocidad es aguda y rápida. «Ākaḍḍhitvā» significa arrastrándolo hacia la dirección de su propio movimiento. «Naṃ» se refiere a Rāhu. Incluso si desea saltar hacia arriba, podría ser inclinado hacia abajo. Con estas dos palabras, muestra que aunque ese gran cuerpo posee gran fuerza, la velocidad del movimiento de la Luna y del Sol es, de todas formas, difícil de detener por él. «Vimānena» significa que en el eclipse lunar es con el palacio lunar, y en el eclipse solar es con el palacio solar; con ambos palacios conjuntamente. Pues en el día de la luna nueva, los dos palacios se mueven juntos a una distancia de una legua. Si ambos hijos de los devas alcanzaron el fruto de la entrada en la corriente, ¿por qué entonces solo en el Sūriya Sutta se dice «mi descendencia» y no en el Candima Sutta? Dicen: «Se dice que aquel [ser de la luna], no mucho después de eso, falleció y renació en otro lugar, y otra deidad habitó allí en el momento en que el Bienaventurado recitó ese verso durante el eclipse lunar, pero no fue así con el Sol; sin embargo, posteriormente, también allí ocurre de vez en cuando la captura por Rāhu».

සූරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Sūriya Sutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer capítulo (vagga).

2. අනාථපිණ්ඩිකවග්ගො

2. Capítulo de Anāthapiṇḍika

1. චන්දිමසසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Candimasa Sutta

92. පබ්බතතටා [Pg.150] සන්දමානො තථාරූපො නදීනිවත්තනපදෙසොපි සම්බාධට්ඨානතාය කච්ඡො වියාති ආහ ‘‘පබ්බතකච්ඡෙපී’’ති. පටිපක්ඛදූරීභාවෙන සෙට්ඨට්ඨෙන ච එකො උදෙතීති එකොදි, එකග්ගතා. තස්මිං යොගතො එකග්ගචිත්තා ඉධ එකොදී. පටිපක්ඛතො අත්තානං නිපයන්ති විසොධෙන්තීති නිපකා, පඤ්ඤවන්තො. තෙනාහ ‘‘එකග්ගචිත්තා චෙවා’’තිආදි. කායාදිභෙදං ආරම්මණං සාතිසයාය සතියා සරන්තීති සතා. තෙනාහ ‘‘සතිමන්තො’’ති. සොත්ථිං ගමිස්සන්තීති යථාවුත්තපදෙසෙ මගා සොත්ථිමනුපද්දවෙන වත්තිස්සන්ති, එවං ඣානලාභිනො සොත්ථිං කිලෙසෙහි අනුපද්දුතා වත්තිස්සන්ති. අයං කිර දෙවපුත්තො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බානසඤ්ඤී, තස්මා එවමාහ. භගවා ‘‘අයං දෙවපුත්තො අනිබ්බානගාමී සමානො නිබ්බානගාමිසඤ්ඤී, හන්දස්ස නිබ්බානගාමිනො දස්සෙමී’’ති දුතියං ගාථමාහ. චතුන්නං ඔඝානං, සංසාරමහොඝස්සෙව වා පරතීරභාවතො පරතීරන්ති නිබ්බානං. අම්බුනි ජාතො අම්බුජො, මච්ඡො. සුත්තජාලං ඡින්දිත්වා මච්ඡා විය කිලෙසජාලං භින්දිත්වා ගමිස්සන්තීති.

92. Un lugar donde fluye el agua desde la ladera de una montaña, de tal naturaleza que es un área donde los ríos retroceden, es como un pantano debido a su estado de confinamiento; por eso dice: «incluso en un desfiladero de montaña». Debido a que está alejada de los estados opuestos y por su excelencia, surge como «una» (eka), es decir, «ekodi», que es la unificación de la mente. Por el esfuerzo en ella, las mentes concentradas son aquí «ekodī». Aquellos que se protegen y se purifican a sí mismos de los estados opuestos son «nipakā», los sabios. Por eso dice: «con la mente unificada», etc. Aquellos que recuerdan con una atención plena superior el objeto que consiste en la distinción del cuerpo y demás, son «satā». Por eso dice: «atentos». «Sotthiṃ gamissantī» significa que en el lugar mencionado, los animales andarán a salvo, sin peligros; del mismo modo, los que obtienen las absorciones (jhāna) vivirán a salvo, sin ser perturbados por las impurezas. Se dice que este hijo de los devas percibía el mundo de Brahma como el Nibbāna, por eso habló de esa manera. El Bienaventurado, pensando: «este hijo de los devas, no yendo realmente hacia el Nibbāna, percibe que va hacia el Nibbāna; bien, le mostraré a alguien que sí va hacia el Nibbāna», pronunció el segundo verso. Debido a que es la otra orilla de las cuatro corrientes o del gran flujo del saṃsāra, «paratīraṃ» se refiere al Nibbāna. «Ambujo» es lo que nace en el agua, un pez. Así como los peces atraviesan la red de hilos, ellos irán rompiendo la red de las impurezas.

චන්දිමසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Candimasa Sutta.

2. වෙණ්ඩුසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Veṇḍu Sutta

93. පයිරුපාසියාති පයිරුපාසහෙතු. සික්ඛන්තීති තිස්සොපි සික්ඛා සික්ඛන්ති. සිට්ඨිපදෙති කිලෙසානං සාසනතො වට්ටදුක්ඛපරිත්තාසනතො ච සිට්ඨිසඤ්ඤිතෙ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජිතබ්බතො පදෙ, සද්ධම්මෙති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අනුසිට්ඨිපදෙ’’ති. තත්ථ අනුසිට්ඨීති සද්ධම්මො. කාලෙති යුත්තපත්තකාලෙ. අප්පමාදොනාම සමථවිපස්සනාභාවනා.

93. «Payirupāsiyā» significa debido al servicio respetuoso. «Sikkhanti» significa que practican los tres entrenamientos. «Siṭṭhipade» se refiere a los términos de la instrucción, porque deben ser practicados según lo instruido, habiendo sido designados como «instrucción» por su enseñanza y por el temor al sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha); el significado es «en el verdadero Dhamma». Por eso dice: «en los términos de la instrucción». Allí, «anusiṭṭhī» es el verdadero Dhamma. «Kāle» significa en el momento oportuno y adecuado. La «diligencia» (appamāda) se refiere al desarrollo de la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā).

වෙණ්ඩුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Veṇḍu Sutta.

3. දීඝලට්ඨිසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Dīghalaṭṭhi Sutta

94. තථෙව [Pg.151] පඤ්ඤායීති දීඝලට්ඨිත්වෙව පඤ්ඤායි, තථාසමඤ්ඤා එව අහොසි.

94. «Tatheva paññāyī» significa que fue conocido precisamente como Dīghalaṭṭhi; así fue su designación.

දීඝලට්ඨිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Dīghalaṭṭhi Sutta.

4. නන්දනසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Nandana Sutta

95. නත්ථි එතස්ස ආවට්ටං ආවරණන්ති අනාවටං. රුක්ඛො වා පබ්බතො වාති සත්තානං පකතිචක්ඛුස්ස ආවරණභූතො රුක්ඛො විය පබ්බතො විය ච අභිභවිතුං සමත්ථො ඤෙය්‍යාවරණො නත්ථි. කථංවිධන්ති කථංසණ්ඨිතං, කථංපකාරං වා. දුක්ඛන්ති වට්ටදුක්ඛං.

95. No tiene remolino ni obstrucción, por eso es 'sin obstrucción' (anāvaṭaṃ). No hay una obstrucción al conocimiento (ñeyyāvaraṇo) capaz de superarlo, como un árbol o una montaña que sirven de obstrucción al ojo físico (pakaticakkhu) de los seres. 'De qué clase' (kathaṃvidhaṃ) significa cómo está conformado o de qué tipo. 'Sufrimiento' (dukkhaṃ) se refiere al sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha).

නන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nandanasutta ha terminado.

5. චන්දනසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Candanasutta

96. හෙට්ඨාති කාමභවෙ. තත්ථ හි පරිබ්භමන්තස්ස පතිට්ඨා දුල්ලභා යෙභුය්‍යෙන තත්ථ සත්තා නිමුග්ගා එව හොන්ති, තස්මා හෙට්ඨා අප්පතිට්ඨො සංසාරො. උපරීති මහග්ගතභවෙ. තත්ථ හි නිබ්බත්තස්ස නිබ්බානං ආරුහිතුං ආලම්බනා දුල්ලභා, ඣානාභිරතියා තත්ථෙව නිකන්ති තෙසං බලවතී හොති, තස්මා උපරි අනාලම්බනො සංසාරො. පෙසිතත්තොති නිබ්බානං පති පෙසිතචිත්තො. තයො කම්මාභිසඞ්ඛාරාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදයො තයො අභිසඞ්ඛාරා. තෙන ‘‘නන්දීපුබ්බකො කම්මභවො’’ති වත්වා ‘‘නන්දිං ජනෙත්වා’’ති වුත්තො. කාමසඤ්ඤාසීසෙන කාමච්ඡන්දස්ස ගහණං, කාමච්ඡන්දපමුඛානි ච ඔරම්භාගියසංයොජනානි ගහිතානීති ආහ ‘‘කාමසඤ්ඤාගහණෙන පඤ්චොරම්භාගියසංයොජනානී’’ති. රූපභවො රූපං භවපදලොපෙන. රූපභවග්ගහණෙන චෙත්ථ සෙසභවස්සපි ගහණං. තස්ස සංයොජනග්ගහණෙන පඤ්ච උද්ධම්භාගියසංයොජනානි ගහිතානි. මහොඝෙති [Pg.152] සංසාරමහොඝෙ. තෙසන්ති කාමභවාදීනං ගහණෙන භවභාවෙන තදෙකලක්ඛණතාය. අරූපභවො ගහිතො ලක්ඛණහාරනයෙන. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

96. 'Abajo' (heṭṭhā) se refiere al reino de los deseos (kāmabhava). Allí, para quien deambula, es difícil encontrar un punto de apoyo; la mayoría de los seres están simplemente sumergidos allí; por lo tanto, el saṃsāra 'no tiene apoyo' abajo. 'Arriba' (upari) se refiere al reino de lo sublime (mahaggatabhava). Allí, para quien ha nacido, es difícil encontrar un asidero para alcanzar el Nibbāna; el deleite en la absorción meditativa (jhānābhirati) es poderoso para ellos; por lo tanto, el saṃsāra 'no tiene asidero' arriba. 'De mente dirigida' (pesitatto) significa con la mente dirigida hacia el Nibbāna. 'Las tres formaciones de kamma' (tayo kammābhisaṅkhārā) son las tres formaciones que comienzan con el mérito. Habiendo dicho que 'la existencia kármica es precedida por el deleite', se dice 'habiendo generado deleite'. Al mencionar las 'percepciones sensoriales' (kāmasaññā) se toma el deseo sensorial (kāmacchanda), y se incluyen los grilletes inferiores (orambhāgiyasaṃyojanāni) encabezados por el deseo sensorial; por eso se dice: 'mediante la mención de las percepciones sensoriales se toman los cinco grilletes inferiores'. 'Reino de la forma' (rūpabhavo) es 'rūpa' con la elisión de la palabra 'bhava'. Mediante la mención del reino de la forma, se incluyen también los reinos restantes. Mediante la mención de sus grilletes, se toman los cinco grilletes superiores (uddhambhāgiyasaṃyojanāni). 'En la gran inundación' (mahoghe) significa en la gran inundación del saṃsāra. 'De ellos' (tesaṃ) se refiere a los reinos de deseo, etc., tomados como existencia debido a que poseen la misma característica única. El reino sin forma (arūpabhava) se incluye mediante el método de la característica (lakkhaṇahāranaya). El resto es fácil de comprender.

චන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Candanasutta ha terminado.

6. වාසුදත්තසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Vāsudattasutta

97. ඡට්ඨං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව.

97. El sexto [sutta] tiene el mismo significado que lo dicho anteriormente en la explicación del Devatāsaṃyutta.

වාසුදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Vāsudattasutta ha terminado.

7. සුබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Subrahmasutta

98. සුබ්‍රහ්මාති තස්ස දෙවපුත්තස්ස නාමං. තස්ස සත්ථු සන්තිකූපසඞ්කමනස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සො කිරා’’තිආදිමාහ. තදෙව සොකං තස්ස දෙවපුත්තස්ස අට්ඨුප්පත්ති. අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතොති සහස්සමත්තෙන අච්ඡරාසඞ්ඝෙන පරිවුතො. නන්දනකීළිකන්ති නන්දනවනකීළිකං. හත්ථං ආගච්ඡතීති හත්ථගය්හුපගො හොති. ගන්ථෙන්තීති එත්ථ මාලාවෙඨනම්පි ඛිඩ්ඩාපසුතතායාති දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤථා පුප්ඵානියෙව තාය තාය චිත්තස්ස වසෙන මාලාභාවෙන හත්ථං උපගච්ඡන්තීති. උපච්ඡෙදකකම්මවසෙනාති තස්මිං දෙවලොකෙ ආයුසෙසෙ සති එව තස්ස පන උපඝාතකස්ස ලද්ධොකාසස්ස පාපකම්මස්ස වසෙන. ‘‘පහාරො’’ති දිවසස්ස තතියො භාගො වුච්චති, තස්මා එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙවාති අත්ථො.

98. 'Subrahma' es el nombre de ese hijo de los devas (devaputta). Mostrando la razón por la cual se acercó al Maestro, se dice 'él, según se cuenta', etc. Esa misma aflicción fue la ocasión del surgimiento [del sutta] para ese hijo de los devas. 'Rodeado por una multitud de ninfas' (accharāsaṅghaparivuto) significa rodeado por una multitud de unas mil ninfas. 'Jugando en Nandana' (nandanakīḷikaṃ) se refiere al juego en el bosque de Nandana. 'Viene a la mano' (hatthaṃ āgacchati) significa que se vuelve accesible para ser tomado con la mano. 'Trenzan' (ganthenti): aquí debe entenderse que el acto de enrollar guirnaldas se debe a que están absortas en el juego. De lo contrario, las flores mismas llegarían a sus manos en forma de guirnaldas según el deseo de cada una. 'Debido a una acción interruptora' (upacchedakakammavasena) significa que, aunque todavía quedaba vida en ese mundo de los devas, fue por el efecto de un kamma perjudicial que encontró la oportunidad de interrumpirla. Un 'pahāra' se refiere a la tercera parte del día; por lo tanto, 'en un solo pahāra' (ekappahāreneva) significa en un mismo momento.

පියවත්ථුකසොකෙනාති පියවත්ථුනිමිත්තකෙන සොකෙන. රුප්පමානොති පීළියමානො. සත්තමෙ දිවසෙති මනුස්සගණනාය සත්තමෙ දිවසෙ. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව නිරයෙ නිබ්බත්තිතබ්බං ඉමිනා තාහි ච සහෙව පුබ්බෙ තස්ස පාපකම්මස්ස කතත්තා. රුප්පීති චිත්තසන්තාසං ආපජ්ජි. නිද්ධමිතුන්ති නීහරිතුං අපනෙතුං. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වාති තාහි පඤ්චසතාහි අච්ඡරාහි සද්ධිං භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා.

'Por el dolor de un objeto querido' (piyavatthukasokena) significa por el dolor causado por un objeto querido. 'Siendo afligido' (ruppamāno) significa siendo oprimido. 'En el séptimo día' (sattame divase) se refiere al séptimo día según el cómputo humano. 'Allí mismo' (tattheva) significa que debía renacer en ese mismo infierno (niraya) debido a que ese kamma perjudicial había sido realizado anteriormente por él junto con ellas. 'Se angustió' (ruppī) significa que experimentó terror mental. 'Para expulsar' (niddhamituṃ) significa para sacar o eliminar. 'Habiendo ido a la presencia del Maestro' (satthu santikaṃ gantvā) significa habiendo ido a la presencia del Bienaventurado junto con esas quinientas ninfas.

ඉදන්ති [Pg.153] අත්තනො චිත්තං දස්සෙති ආසන්නපච්චක්ඛභාවතො. නිච්චන්ති සදා. ස්වායං නිච්චත්ථො අධිප්පායවසෙන ගහෙතබ්බොති තත්ථ පහාතබ්බං ගහෙතබ්බඤ්ච දස්සෙන්තො ‘‘දෙවලොකෙ’’තිආදිමාහ. න ගහෙතබ්බො හෙතුපවත්තිතො පුබ්බෙ තස්ස උත්‍රාසස්ස අභාවතො. තෙසූති දුක්ඛෙසු. තානි හි හෙතුපච්චයෙහි කත්තබ්බතො ගාථායං ‘‘කිච්ඡෙසූ’’ති වුත්තානි. කිච්ඡෙසූති වා කිච්ඡනිමිත්තං. යාසඤ්හි පයොගවිපත්තීනං වසෙනස්ස තානි දුක්ඛානි උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තංනිමිත්තන්ති අත්ථො. තා හි අස්ස පයොගවිපත්තියො ගතිවිපත්තියො සත්ථු සන්තිකං උපගමනෙන හායෙය්‍යුං. නිබ්බත්තානං දිට්ඨානීති නිබ්බත්තානං වසෙන දිට්ඨානි දුක්ඛානි. තෙසු ච දුක්ඛෙසු. සබ්බත්ථ නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං. ඩය්හමානො විය චිත්තසන්තාපෙන.

'Esto' (idaṃ) muestra su propia mente debido a su presencia inmediata. 'Constantemente' (niccaṃ) significa siempre. Ese significado de 'siempre' debe entenderse según la intención; mostrando lo que debe ser abandonado y lo que debe ser tomado, dice 'en el mundo de los devas', etc. No debe tomarse [como antes], puesto que antes no existía ese terror ante el surgimiento de la causa. 'En ellos' se refiere a los sufrimientos. En el verso se dice 'en las dificultades' (kicchesū) porque son causadas por condiciones. 'En las dificultades' también puede significar 'a causa de las dificultades'. El sentido es que es a causa de aquellos fracasos en el esfuerzo por los cuales surgirían esos sufrimientos. Esos fracasos en su esfuerzo y fracasos en su destino disminuirían al acercarse al Maestro. 'Vistos por los nacidos' (nibbattānaṃ diṭṭhāni) se refiere a los sufrimientos vistos a través de los que han nacido. Y en esos sufrimientos. El caso locativo se usa en todas partes con sentido causal. 'Como si se estuviera quemando' por la angustia mental.

චත්තාරිපි සච්චානි බුජ්ඣති පටිවිජ්ඣතීති බොධි, සතිආදිධම්මසාමග්ගී, තස්මා බොජ්ඣා බොධිතො. සා පන බොධි භාවනාකාරෙනෙව පවත්තති, අඤ්ඤත්‍රසද්දයොගෙන ච ‘‘බොජ්ඣා’’ති නිස්සක්කවචනන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො මුඤ්චිත්වාපදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘බොජ්ඣඞ්ගභාවන’’න්ති ආහ. තපොගුණන්ති ධුතධම්මමාහ. සො හි තණ්හාලොලුප්පස්ස තපනතො තපො, සයං ගුණසභාවත්තා ගුණසන්නිස්සයතො ච ගුණන්ති. තෙනාහ ‘‘ධුතඞ්ගසඞ්ඛාතං තපොගුණ’’න්ති. සබ්බෙ සඞ්ඛාරගතා නිස්සජ්ජීයන්ති එත්ථාති සබ්බනිස්සග්ගො, අසඞ්ඛතධාතූති ආහ ‘‘සබ්බනිස්සග්ගාති නිබ්බානතො’’ති.

Se llama 'bodhi' (despertar) porque se despierta y se penetran las cuatro verdades; es el conjunto de factores como la atención plena (sati), etc., por lo tanto, 'bojjhā' proviene de 'bodhi'. Pero ese despertar ocurre precisamente a través del desarrollo (bhāvanā); y en otros casos, por la unión con la palabra 'bojjhā', es un caso ablativo; para mostrar ese significado, omitiendo la palabra y esperando, dice 'el desarrollo de los factores de iluminación' (bojjhaṅgabhāvanaṃ). 'La virtud de la austeridad' (tapoguṇa) se refiere a las prácticas dhuta. Es 'tapo' porque quema la codicia del deseo, y es 'guṇa' porque es una virtud por naturaleza y un soporte de virtudes. Por eso dijo: 'la virtud de la austeridad conocida como dhutaṅga'. 'El renunciamiento de todo' (sabbanissaggo) es aquello en lo cual se abandonan todas las formaciones (saṅkhāragatā); se refiere al elemento incondicionado (asaṅkhatadhātu), por eso dijo: ''sabbanissaggā' se refiere al Nibbāna'.

ඉන්ද්‍රියසංවරොව පඨමං වෙදිතබ්බො පටිපත්තික්කමවසෙන තස්සෙව පඨමත්තා. තං පන පටිපත්තික්කමං දස්සෙතුං ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ හී’’තිආදිමාහ. නිප්පරියායතො මග්ගපරියාපන්නා එව බොජ්ඣඞ්ගාති ආහ ‘‘සහවිපස්සනාය බොජ්ඣඞ්ගෙ’’ති. තස්සාති තථාභාවෙන තස්ස යොගිනො. යස්මා දෙවපුත්තස්ස සත්ථා තං ගාථං වත්වා උපරි ච සච්චානි පකාසෙසි, තස්මා වුත්තං ‘‘භගවා චතුසච්චවසෙන දෙසනං විනිවත්තෙසී’’ති. දෙවපුත්තො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති කාමං තස්සෙව විසෙසාධිගමො ඉධාගතො, පඤ්චසතමත්තාහි පන අච්ඡරාහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති වෙදිතබ්බං. තෙනාහ මහාසතිපට්ඨානසුත්තවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.373; ම. නි. අට්ඨ. 1.106) ‘‘සො දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චහි අච්ඡරාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය තං සම්පත්තිං ථාවරං කත්වා දෙවලොකමෙව අගමාසී’’ති.

El autocontrol de los sentidos (indriyasaṃvaro) debe conocerse primero, debido a que es lo primero en el orden de la práctica. Para mostrar ese orden de la práctica, dice 'en el autocontrol de los sentidos', etc. En sentido directo, solo los factores pertenecientes al camino son factores de iluminación (bojjhaṅga); por eso dice: 'los factores de iluminación junto con la visión cabal (vipassanā)'. 'De él' (tassa) se refiere a ese yogui que es de tal manera. Dado que el Maestro, tras decir ese verso, declaró posteriormente las Verdades, por eso se dice: 'el Bienaventurado concluyó la enseñanza por medio de las Cuatro Verdades'. 'El hijo de los devas se estableció en el fruto de la entrada en la corriente' (sotāpattiphale patiṭṭhahi): ciertamente, su logro especial se menciona aquí, pero debe entenderse que se estableció en el fruto de la entrada en la corriente junto con unas quinientas ninfas. Por eso se dice en el comentario al Mahāsatipaṭṭhānasutta: 'Al final de la enseñanza, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente junto con quinientas ninfas, y habiendo asegurado esa felicidad, regresó al mundo de los devas'.

සුබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Subrahmasutta ha terminado.

8. කකුධසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Kakudhasutta

99. ‘‘නන්දාමී’’ති [Pg.154] වුත්තෙ නන්දී නාම පබ්බජිතස්ස මලන්ති චොදෙතුකාමො දෙවපුත්තො ‘‘නන්දසී’’ති පුච්ඡි. අථස්ස භගවා තං පටික්ඛිපන්තො ‘‘කිං ලද්ධා’’ති? ආහ. තෙන ‘‘තයා මම අධිප්පෙතනන්දියා ඉධ පච්චයො එව නත්ථි, කුතො සා නන්දී’’ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘තුට්ඨි නාමා’’තිආදි. අථ දෙවපුත්තො නන්දියා අසති සොකෙන භවිතබ්බං, සොකො ච පබ්බජිතස්ස මලන්ති චොදෙන්තො ආහ ‘‘තෙන හි, සමණ, සොචසී’’ති. භගවා තම්පි පටික්ඛිපන්තො ‘‘කිං ජීයිත්ථා’’තිආදිමාහ. කිං මං ජිනාතීති අත්ථො?

99. Cuando se dijo 'Me regocijo', el hijo de un deva, queriendo reprochar que el regocijo (nandī) es una mancha para un renunciante, preguntó: '¿Te regocijas?'. Entonces el Bienaventurado, rechazando esto, dijo: '¿Qué se ha obtenido?'. Con esto muestra: 'Para mí no existe causa alguna para ese regocijo que tú supones aquí, ¿de dónde vendría ese regocijo?'. Por eso dijo 'Se llama satisfacción', etc. Entonces el hijo del deva, reprochando que ante la ausencia de regocijo debe haber pesar (soka), y que el pesar es una mancha para un renunciante, dijo: 'Entonces, asceta, ¿te pesas?'. El Bienaventurado, rechazando también eso, dijo: '¿Qué se ha perdido?', etc. El significado es: '¿Qué me conquista?'.

යදි තෙ නන්දිසොකා න සන්ති හාසවත්ථුනො ලාභස්ස ජානියා ච අභාවතො, එකවිහාරිනො පන අරතියා භවිතබ්බන්ති ආහ – ‘‘කච්චි තං එකමාසීනං, අරතී නාභිකීරතී’’ති. තස්මිම්පි භගවතා පටික්ඛිත්තෙ අථ නෙසම්පි නන්දිසොකාරතීනං අභාවෙ කාරණං පුච්ඡන්තො ‘‘කථං ත්ව’’න්ති ගාථමාහ? අථස්ස භගවා තං කාරණං පවෙදෙන්තො ‘‘අඝජාතස්සා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අඝජාතස්සාති අඝෙ ජාතස්ස. තෙනාහ ‘‘වට්ටදුක්ඛෙ ඨිතස්සා’’ති. ජාතතණ්හස්ස අප්පහීනතණ්හස්ස වට්ටදුක්ඛං ආගතමෙව කාරණස්ස අප්පහීනත්තා. තස්සෙව හි කාරණස්ස අප්පහීනතං දස්සෙන්තො ‘‘දුක්ඛී සුඛං පත්ථයතීති හි වුත්ත’’න්ති ආහ. දුක්ඛප්පවත්තියා සාපි තණ්හාප්පවත්ති තෙන දස්සිතා. ඉතීතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං නිගමනවසෙන දස්සෙති.

Si no tienes regocijo ni pesar por la ausencia de un motivo de alegría (ganancia) o pérdida, viviendo solo, debes estar sumido en el descontento (arati), por eso dijo: '¿Acaso a ti, que te sientas solo, no te abruma el descontento?'. Habiendo sido esto también rechazado por el Bienaventurado, preguntando entonces la causa de la ausencia de regocijo, pesar y descontento, dijo la estrofa: '¿Cómo tú...?'. Entonces el Bienaventurado, declarando esa causa, dijo la estrofa: 'Para quien ha nacido en la aflicción'. Aquí, 'para quien ha nacido en la aflicción' (aghajātassa) significa nacido en el sufrimiento. Por eso dijo: 'Para quien permanece en el sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha)'. 'Para quien ha nacido el deseo' significa alguien cuyo deseo no ha sido abandonado; el sufrimiento de la ronda le sobreviene precisamente porque la causa no ha sido abandonada. Mostrando precisamente que esa causa no ha sido abandonada, dijo: 'Pues se dice: el sufriente anhela la felicidad'. Con esto mostró que esa misma actividad del deseo es la causa de la continuidad del sufrimiento. Con 'Así', etc., muestra el significado ya dicho a modo de conclusión.

කකුධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Kakudhasutta.

9. උත්තරසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Uttarasutta

100. නවමන්ති උත්තරසුත්තං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව.

100. El noveno es el Uttarasutta; su significado es el mismo que el dicho anteriormente en el comentario al Devatāsaṃyutta.

උත්තරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Uttarasutta.

10. අනාථපිණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Anāthapiṇḍikasutta

101. දසමෙ [Pg.155] කාමං දෙවතාසංයුත්තෙපි ‘‘ඉදං හි තං ජෙතවන’’න්තිආදිනා ඉමා එව ගාථා ආගතා. තත්ථ ‘‘අඤ්ඤතරා දෙවතා’’ති නිදානං ආරොපිතං. හෙට්ඨා ආගතනයත්තා එව හි පොත්ථකෙසු න ලිඛිතං, ඉධ පන දෙවපුත්තසංයුත්තෙ ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො දෙවපුත්තො’’ති නිදානෙ නිගමෙ ච ආගතං, තත්ථ දෙවපුත්තෙන සත්ථු වුත්තප්පකාරගුණපවෙදනවසෙන වුත්තං. සත්ථා පන භික්ඛූනං තමත්ථං පවෙදෙන්තො ‘‘අඤ්ඤතරො දෙවපුත්තො’’ති ආහ. තථා පවෙදනෙ පන කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘ආනන්දත්ථෙරස්සා’’තිආදිමාහ. අනුමානබුද්ධියාති අනුමානඤාණස්ස. ආනුභාවප්පකාසනත්ථන්ති බලදීපනත්ථං.

101. En el décimo, aunque pertenece al Devatāsaṃyutta, estas mismas estrofas aparecen con 'Este es el Bosque de Jeta', etc. Allí se presenta el origen como 'una cierta deidad'. Debido a que se presentó de la manera anterior, no se escribió en los libros; sin embargo, aquí en el Devaputtasaṃyutta, aparece en el origen y en la conclusión como 'Anāthapiṇḍika, el hijo de un deva'; allí se dice en el sentido de declarar las cualidades según el modo expresado por el Maestro. El Maestro, sin embargo, declarando ese asunto a los monjes, dijo 'un cierto hijo de un deva'. Pero mostrando la razón de declararlo así, dijo 'del Venerable Ānanda', etc. 'Por conocimiento inferencial' significa por conocimiento de inferencia. 'Para manifestar el poder' significa para ilustrar la fuerza.

අනාථපිණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Anāthapiṇḍikasutta.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al segundo capítulo.

3. නානාතිත්ථියවග්ගො

3. Capítulo de los diversos sectarios (Nānātitthiyavaggo)

1. සිවසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Sivasutta

102. තතියවග්ගස්ස පඨමන්ති තතියවග්ගෙ පඨමසුත්තං. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා සතුල්ලපකායිකවග්ගෙ පඨමසුත්තෙ.

102. El primero del tercer capítulo es el primer sutta del tercer capítulo. El significado es el mismo que el dicho anteriormente en el primer sutta del Satullapakāyikavagga.

සිවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Sivasutta.

2. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Khemasutta

103. පඨමංයෙවාති ජරාමරණාදිභාවතො පගෙව. බලවචින්තනං චින්තෙතීති යථා සාකටිකො අජානිත්වා විසමෙ මග්ගෙ සකටං පාජෙන්තො අක්ඛෙ ඡින්නෙ පතිකාතුං අවිසහන්තො දුක්ඛී දුම්මනො බලවචින්තනං චින්තෙති, මහන්තං චිත්තසන්තාපං පාපුණාති, එවං අධම්මවාදී මච්චුමුඛං පත්තො බලවචිත්තසන්තාපං පාපුණාති, තස්මා ධම්මචරියාය නප්පමජ්ජිතබ්බන්ති.

103. 'Precisamente antes' significa antes de estados como la vejez y la muerte. 'Piensa un pensamiento poderoso': así como un carretero que, sin saberlo, conduce su carro por un camino escabroso, al romperse el eje y ser incapaz de repararlo, se angustia y se deprime pensando un pensamiento poderoso, alcanzando una gran aflicción mental; así, quien habla contra el Dhamma, al llegar a las fauces de la muerte, alcanza una poderosa aflicción mental; por lo tanto, no se debe ser negligente en la práctica del Dhamma.

ඛෙමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Finaliza el comentario al Khemasutta.

3. සෙරීසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Serīsutta

104. යං [Pg.156] දානං දෙමීති යං දෙය්‍යධම්මං පරස්ස දෙමි. තස්ස පති හුත්වාති තබ්බිසයං ලොභං සුට්ඨු අභිභවන්තො තස්ස අධිපති හුත්වා දෙමි තෙන අනාකඩ්ඪනීයත්තා. ‘‘න දාසො න සහායො’’ති වත්වා තදුභයං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාසො හුත්වා දෙති තණ්හාය දාසබ්‍යස්ස උපගතත්තා. සහායො හුත්වා දෙති තස්ස පියභාවාවිස්සජ්ජනතො. සාමී හුත්වා දෙති තණ්හාදාසබ්‍යතො අත්තානං මොචෙත්වා අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. සාමිපරිභොගසදිසා හෙතස්සායං පවත්තතීති.

104. 'El don que doy' significa el objeto de donación que doy a otro. 'Habiendo sido su señor': venciendo plenamente la codicia respecto a ello, lo doy siendo su dueño, por no ser arrastrado por ella. Tras decir 'Ni esclavo ni compañero', se dijo 'Pues quien...', etc., para mostrar ambos aspectos por vía de conformidad y de diferencia. Da siendo un esclavo debido a que ha caído en la esclavitud del deseo. Da siendo un compañero porque no abandona su estado de afección por ello. Da siendo un señor porque se libera de la esclavitud del deseo y actúa habiéndolo vencido. Se dice que actúa de manera similar al disfrute de un señor.

අථ වා යො දානසීලතාය දායකො පුග්ගලො, සො දානෙ පවත්තිභෙදෙන දානදාසො දානසහායො දානපතීති තිප්පකාරො හොතීති දස්සෙති. තදස්ස තිප්පකාරතං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාතබ්බට්ඨෙන දානං, අන්නපානාදි. තත්ථ යං අත්තනා පරිභුඤ්ජති තණ්හාධිපන්නතාය, තස්ස වසෙ වත්තනතො දාසො විය හොති. යං පරෙසං දීයති, තත්ථපි අන්නපානසාමඤ්ඤෙන ඉදං වුත්තං ‘‘දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා දෙතී’’ති. සහායො හුත්වා දෙති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්ස පරෙසං දාතබ්බස්ස ච සමසමට්ඨපනෙන. පති හුත්වා දෙති සයං දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙ අවත්තිත්වා තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො.

O bien, muestra que la persona que es un donante por su naturaleza generosa, es de tres tipos según la distinción en la práctica de dar: esclavo del don, compañero del don y señor del don. Para mostrar analíticamente esa triple naturaleza, se dijo 'Pues quien...', etc. 'Don' en el sentido de lo que debe darse: comida, bebida, etc. Allí, aquello que uno consume por estar dominado por el deseo, es como un esclavo por actuar bajo su control. Lo que se da a otros, también aquí en relación con la comida y la bebida en general, se dice 'Da siendo un esclavo del objeto de donación designado como don'. Da siendo un compañero al establecer una igualdad entre lo que uno consume y lo que se debe dar a otros. Da siendo un señor al no actuar bajo el control del objeto de donación, sino haciendo que este actúe bajo su propio control.

අපරො නයො – යො අත්තනා පණීතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං නිහීනං දෙති, සො දානදාසො නාම තන්නිමිත්තනිහීනභාවාපත්තිතො. යො යාදිසං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තාදිසමෙව පරෙසං දෙති, සො දානසහායො නාම තන්නිමිත්තනිහීනාධිකභාවවිස්සජ්ජනෙන සදිසභාවාපත්තිතො. යො අත්තනා නිහීනං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං පණීතං දෙති, සො දානපති නාම තන්නිමිත්තසෙට්ඨභාවප්පත්තිතො. කම්මසරික්ඛකො හි විපාකො, තස්මා දෙවපුත්තො ‘‘දානපතී’’ති වදන්තො ‘‘අහං තාදිසො අහොසි’’න්ති දස්සෙති.

Otro método: aquel que consume lo excelente y da lo inferior a otros, se llama 'esclavo del don' por incurrir en un estado inferior debido a esa causa. Aquel que da a otros lo mismo que él consume, se llama 'compañero del don' por alcanzar un estado similar al abandonar la superioridad o inferioridad causada por ello. Aquel que consume lo inferior y da lo excelente a otros, se llama 'señor del don' (dānapati) por alcanzar un estado superior debido a esa causa. Pues el resultado es semejante a la acción; por lo tanto, el hijo del deva, al decir 'señor del don', muestra 'yo fui así'.

‘‘චතූසු ද්වාරෙසු දානං දීයිත්ථා’’ති පාළියං සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘තස්ස කිරා’’තිආදි වුත්තං. දානන්ති යිට්ඨං, තඤ්ච ඛො සබ්බසාධාරණවසෙන කතන්ති ආහ ‘‘සමණ …පෙ… යාචකාන’’න්ති. පබ්බජ්ජූපගතාති [Pg.157] යං කිඤ්චි පබ්බජ්ජං උපගතා. භොවාදිනොති ජාතිමත්තබ්‍රාහ්මණෙ වදති. නාලත්ථ බුද්ධසුඤ්ඤත්තා තදා ලොකස්ස. දුග්ගතාති දුක්ඛජීවිකකප්පකා කසිරවුත්තිකා. තෙනාහ ‘‘දලිද්දමනුස්සා’’ති. කසිවාණිජ්ජාදිජීවිකං අනුට්ඨාතුං අසමත්ථා ඉධ ‘‘කපණා’’ති අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘කාණකුණිආදයො’’ති. පථාවිනොති අද්ධිකා. වනිබ්බකාති දායකානං ගුණකිත්තනකම්මඵලකිත්තනවසෙන යාචකා සෙය්‍යථාපි නග්ගාදයො. තෙනාහ ‘‘ඉට්ඨං දින්න’’න්තිආදි. පසතමත්තන්ති වීහිතණ්ඩුලාදිවසෙන වුත්තං. සරාවමත්තන්ති යාගුභත්තාදිවසෙන. යථා ගාමලාභො ගාමෙ උප්පජ්ජනකො ආයලාභො, එවං තත්ථ ද්වාරලාභොති ආහ ‘‘තත්ථ උප්පජ්ජනකසතසහස්සෙ’’ති. මහන්තතරං දානං අදංසු අඤ්ඤස්සපි ධනස්ස විනියොගං ගතත්තා. තං සන්ධායාති තං මහන්තතරං දානං කතං සන්ධාය. රඤ්ඤො හි තත්ථ දානං ඉත්ථාගාරස්ස දානෙන මහතා අභිභූතං විය පටිනිවත්තං හොතීති ආහ ‘‘පටිනිවත්තී’’ති. කොචීති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං. තෙනාහ ‘‘කත්ථචී’’ති. අනෙකවස්සසහස්සායුකකාලෙ තස්ස උප්පන්නත්තා අසීතිවස්සසහස්සානි සො රාජා දානමදාසීති.

Para detallar el significado expresado brevemente en el Canon como: 'Se dio dāna en las cuatro puertas', se dice: 'tassa kirā', etc. 'Dāna' se refiere a lo que ha sido sacrificado, y se dice: 'samaṇa... pe... yācakānaṃ' (a los ascetas... hasta... los mendigos) para indicar que se hizo de manera universal para todos. 'Pabbajjūpagatā' se refiere a cualquiera que haya emprendido la vida de renunciante. 'Bhovādino' se refiere a los brahmanes solo por nacimiento. En aquel tiempo no se obtenía [a un Buddha] debido a que el mundo estaba vacío de Buddhas. 'Duggatā' son aquellos de vida difícil y medios de subsistencia penosos; por eso dice: 'personas pobres' (daliddamanussā). Aquellos incapaces de emprender medios de vida como la agricultura o el comercio son considerados aquí como 'miserables' (kapaṇā), por eso dice: 'ciegos, lisiados, etc.' (kāṇakuṇiādayo). 'Pathāvin' son los viajeros. 'Vanibbakā' son mendigos que elogian las cualidades de los donantes y los frutos de las acciones, tales como los que andan desnudos, etc. Por eso dice: 'iṭṭhaṃ dinna' (lo que se dio como ofrenda), etc. 'Pasatamatta' se dice en términos de una medida de puñado de granos de arroz, etc. 'Sarāvamatta' en términos de una medida de un cuenco de gachas, arroz, etc. Así como el beneficio de una aldea es el ingreso que surge en la aldea, así es el beneficio de la puerta en ese lugar; por eso dice: 'los cien mil que surgían allí'. Dieron un dāna aún mayor debido a la inversión de otras riquezas. 'Taṃ sandhāya' se refiere a que se realizó ese dāna mayor. Se dice 'paṭinivattī' (se retiró) porque el dāna del rey allí fue como superado por el gran dāna del harén. 'Kocī' es un caso nominativo con sentido locativo; por eso dice: 'en cualquier lugar' (katthacī). Debido a que nació en una época con una esperanza de vida de muchos miles de años, ese rey dio dāna durante ochenta mil años.

සෙරීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Serīsutta.

4. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Ghaṭīkārasutta

105. චතුත්ථං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව.

105. El cuarto es exactamente el mismo significado que se ha dicho anteriormente en el comentario del Devatāsaṃyutta.

ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Ghaṭīkārasutta.

5. ජන්තුසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario del Jantusutta

106. යෙ විනයෙ අපකතඤ්ඤුනො සංකිලෙසිකෙසු වොදානියෙසු ධම්මෙසු න කුසලා යං කිඤ්චි න කාරිනො විප්පටිසාරබහුලා. තෙසං අනුප්පන්නඤ්ච උද්ධච්චං උප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච භිය්‍යොභාවං වෙපුල්ලං ආපජ්ජතීති ආහ ‘‘අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය…පෙ… උද්ධච්චපකතිකා’’ති. සාරාභාවෙන තුච්ඡත්තා ච නළො වියාති නළො, මානොති ආහ ‘‘උන්නළාති උග්ගතනළා’’ති. තෙනාහ ‘‘උට්ඨිතතුච්ඡමානා’’ති. මානො හි සෙය්‍යස්ස සෙය්‍යොති [Pg.158] සදිසොති ච පවත්තියා විසෙසතො තුච්ඡො. චාපල්ලෙනාති චපලභාවෙන, තණ්හාලොලුප්පෙනාති අත්ථො. මුඛඛරාති මුඛෙන ඵරුසා, ඵරුසවාදිනොති අත්ථො. විකිණ්ණවාචාති විසටවචනා, සම්ඵප්පලාපතාය අපරියන්තවචනා. තෙනාහ ‘‘අසංයතවචනා’’තිආදි. චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවාසදිසාති එතෙන අනවට්ඨිතකිරියතං දස්සෙති. යෙන සමන්නාගතා සත්තා එකස්මිං ඨානෙ ඨාතුං වා නිසීදිතුං වා න සක්කොන්ති, ඉතො චිතො ච විචරන්ති. අනවට්ඨිතචිත්තාති එකස්මිං ආරම්මණෙ න අවට්ඨිතචිත්තා. විවටඉන්ද්‍රියාති අසංවුතචක්ඛාදිඉන්ද්‍රියා.

106. Aquellos que no conocen el Vinaya, que no son expertos en los estados corruptos y en los estados purificadores, no realizan ninguna práctica y están llenos de remordimiento. Para ellos, surge la agitación que no había surgido, y la que ya ha surgido llega a ser mayor y abundante; por eso dice: 'percibiendo como permitido lo que no lo es... pe... de naturaleza agitada'. Se dice 'naḷo' (caña/junco) porque son vacíos por falta de esencia; y 'māno' (orgullo) se describe como 'unnaḷā', es decir, cañas elevadas. Por eso dice: 'con un orgullo vacío y elevado'. Pues el orgullo, en su manifestación de 'soy mejor que el que es mejor' o 'soy igual', es especialmente vacío. 'Cāpallenāti' significa por un estado de ligereza, es decir, por la codicia del deseo. 'Mukhakharā' significa ásperos de boca, es decir, que hablan con dureza. 'Vikiṇṇavācā' son aquellos de habla dispersa, que hablan sin límites debido a la charla frívola. Por eso dice: 'de habla desenfrenada', etc. 'Como barcos atados en una corriente impetuosa', con esto muestra la inestabilidad de sus acciones. Aquellos que poseen esto no pueden permanecer de pie o sentarse en un solo lugar, sino que vagan de aquí para allá. 'Anavaṭṭhitacittā' significa que no tienen la mente establecida en un solo objeto. 'Vivaṭaindriyā' significa que tienen las facultades, como el ojo, etc., sin restricción.

ගුණකථාය සද්ධිං කථියමානො නිග්ගුණස්ස අගුණො පාකටො හොති ජාතිමණිසමීපෙ ඨිතස්ස විය කාචමණිනො දොසො. සුඛජීවිනොති සුඛෙ ඨිතා. යථා දායකානං සුභරං හොති, එවං සුඛෙන අකිච්ඡෙන පවත්තජීවිකා. තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙ භික්ඛූ’’තිආදි.

Cuando se habla junto con un discurso sobre las cualidades, el defecto de aquel que no tiene cualidades se vuelve evidente, como el defecto de una joya de vidrio situada cerca de una gema auténtica. 'Sukhajīvino' son aquellos establecidos en la felicidad. Así como para los donantes es fácil de mantener, así es su medio de vida que transcurre con felicidad y sin dificultad. Por eso dice: 'antiguamente los monjes', etc.

අත්තනො රුචිවසෙන ගාමකිච්චං නෙතීති ගාමණි, තෙ පන හීළෙන්තො වදති ‘‘ගාමණිකා’’ති. විස්සජ්ජෙත්වාති සතිවොස්සග්ගවසෙන විස්සජ්ජෙත්වා කිලෙසමුච්ඡායාති මහිච්ඡාසඞ්ඛාතාය තණ්හාමුච්ඡාය. සීලවන්තානංයෙව හි දුප්පටිපත්තිං සන්ධාය දෙවපුත්තො වදති. වත්තබ්බයුත්තකෙයෙවාති ඔවාදෙන මයා අනුග්ගහෙතබ්බමෙව. ඡඩ්ඩිතකාති පරිච්චත්තා ආචරියුපජ්ඣායාදීහි. තතො එව අනාථා අප්පතිට්ඨා. පෙතාති විගතජීවිතා මතා. යථා පෙතා, තථෙව හොන්ති අත්තහිතාසමත්ථතාය විඤ්ඤූනං ජිගුච්ඡිතබ්බතාය ච.

'Gāmaṇi' es aquel que dirige los asuntos de la aldea según su propio deseo, pero [el devaputta] dice 'gāmaṇikā' (aldeanos insignificantes) con tono de desprecio. 'Vissajjetvāti' significa habiéndolas abandonado debido al descuido de la atención plena. 'Kilesamucchāyā' se refiere al aturdimiento por la sed de placeres, conocida como gran ambición. El hijo de un deva habla refiriéndose precisamente a la mala conducta de aquellos que antes eran virtuosos. 'Vattabbayuttakeyevāti' significa que ciertamente deben ser favorecidos por mí con un consejo. 'Chaḍḍitakā' son los abandonados por los maestros, preceptores, etc. Por eso mismo, están desamparados y sin refugio. 'Petā' significa que carecen de vida, están muertos. Tal como son los difuntos (petā), así son ellos por su incapacidad para el propio beneficio y por ser objeto de repugnancia para los sabios.

ජන්තුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Jantusutta.

6. රොහිතස්සසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario del Rohitassasutta

107. එකොකාසෙති චක්කවාළස්ස පරියන්තසඤ්ඤිතෙ එකස්මිං ඔකාසෙ. භුම්මන්ති ‘‘යත්ථා’’ති ඉදං භුම්මවචනං, සාමඤ්ඤතො වුත්තම්පි ‘‘සො ලොකස්ස අන්තො’’ති වචනතො විසිට්ඨවිසයමෙව හොති. ‘‘න ජායති න මීයතී’’ති වත්වා පුන ‘‘න චවති න උපපජ්ජතී’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘ඉදං අපරාපරං…පෙ… ගහිත’’න්ති. පදගමනෙනාති පදසා ගමනෙන. සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං සන්ධාය වදති උපරි සච්චානි පකාසෙතුකාමො. සඞ්ඛාරලොකස්ස හි අන්තො නිබ්බානං.

107. 'Ekokāse' significa en un solo espacio conocido como el límite del universo (cakkavāḷa). 'Bhummanti': la palabra 'yatthā' (donde) es un término locativo; aunque se diga de manera general, se refiere a un objeto específico debido a la frase 'ese es el fin del mundo'. Después de decir 'no se nace ni se muere', ¿por qué se dice de nuevo 'no se desaparece ni se reaparece'?; por eso dice: 'esto es repetidamente... pe... comprendido'. 'Padagamanenāti' significa yendo a pie. El Buddha habla refiriéndose al fin del mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), deseando declarar más adelante las Verdades. Pues el fin del mundo de las formaciones es el Nirvana.

දළ්හං [Pg.159] ථිරං ධනු එතස්සාති දළ්හධන්වා. සො එව දළ්හධම්මොති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘දළ්හධනූ’’ති. උත්තමප්පමාණෙනාති සහස්සථාමප්පමාණෙන. ධනුසිප්පසික්ඛිතතාය ධනුග්ගහො, න ධනුග්ගහමත්තෙනාති ආහ ‘‘ධනුග්ගහොති ධනුආචරියො’’ති. ‘‘ධනුග්ගහො’’ති වත්වා ‘‘සික්ඛිතො’’ති වුත්තෙ ධනුසික්ඛාය සික්ඛිතොති විඤ්ඤායති, සික්ඛා ච එත්තකෙ කාලෙ සමත්ථස්ස උක්කංසගතො හොතීති ආහ ‘‘දස ද්වාදස වස්සානි ධනුසිප්පං සික්ඛිතො’’ති. උසභප්පමාණෙපීති වීසතියට්ඨියො උසභං, තස්මිං උසභප්පමාණෙ පදෙසෙ. වාලග්ගන්ති වාළකොටිං. කතහත්ථොති පරිචිතහත්ථො. කතසරක්ඛෙපොති විවටසරක්ඛෙපපදෙසදස්සනවසෙන සරක්ඛෙපකතාවී. තෙනාහ ‘‘දස්සිතසිප්පො’’ති. ‘‘කතසිප්පො’’ති කෙචි. අසන්ති එතෙනාති අසනං, කණ්ඩො. තාලච්ඡායන්ති තාලච්ඡාදිං, සා පන රතනමත්තා, විදත්ථිචතුරඞ්ගුලා වා.

'Daḷhadhanvā' es aquel cuyo arco es firme y fuerte. Él mismo es llamado 'daḷhadhamma'. Por eso dice: 'daḷhadhanū'. 'Uttamappamāṇenāti' significa con la medida de la fuerza de mil hombres. 'Dhanuggaho' es un maestro de arquería debido al entrenamiento en el arte del arco, no simplemente por sostener un arco; por eso dice: 'dhanuggaho significa maestro de arquería'. Habiendo dicho 'dhanuggaho', cuando se dice 'entrenado' (sikkhito), se entiende que es experto en la instrucción del arco; y el entrenamiento llega a su excelencia cuando alguien es competente durante cierto tiempo, por eso dice: 'entrenado en el arte de la arquería por diez o doce años'. 'Usabhappamāṇepīti': un usabha equivale a veinte báculos (yaṭṭhi); en ese espacio de la medida de un usabha. 'Vālagganti' significa la punta de un pelo. 'Katahattho' es aquel de mano diestra o experimentada. 'Katasarakkhepoti' es aquel que ha realizado lanzamientos de flechas, mostrando su habilidad al ver el lugar donde se lanzan las flechas. Por eso dice: 'dassitasippo' (que ha demostrado su arte). Algunos dicen 'katasippo'. 'Asanti' es aquello con lo que se lanza, por tanto, 'asana' es la flecha. 'Tālacchāyanti' significa la sombra de una palmera, la cual mide aproximadamente un riñón (ratana), o bien un palmo y cuatro dedos.

පුරත්ථිමසමුද්දාති එකස්මිං චක්කවාළෙ පුරත්ථිමසමුද්දා. සමුද්දසීසෙන පුරත්ථිමචක්කවාළමුඛවට්ටිං වදති. පච්ඡිමසමුද්දොති එත්ථාපි එසෙව නයො. නිප්පපඤ්චතන්ති අදන්ධකාරිතං. සම්පත්තෙති තාදිසෙන ජවෙන ගච්ඡන්තෙන සම්පත්තෙ. අනොතත්තෙති එත්ථාපි ‘‘සම්පත්තෙ’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො, තථා ‘‘නාගලතාදන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා’’ති එත්ථාපි. තදාති යදා සො ලොකන්තගවෙසකො අහොසි, තදා. දීඝායුකකාලොති අනෙකවස්සසහස්සායුකකාලො. චක්කවාළලොකස්සාති සාමඤ්ඤවසෙන එකවචනං, චක්කවාළලොකන්ති අත්ථො. ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ නිබ්බත්ති පුබ්බපරිචරියසිද්ධාය නිකන්තියා. සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙති න රූපධම්මමත්තකෙ, අථ ඛො පඤ්චක්ඛන්ධසමුදායෙති දස්සෙති. සමිතපාපොති සමුච්ඡින්නසංකිලෙසධම්මො.

«Puratthimasamuddā» significa los océanos orientales en un solo sistema de mundos (cakkavāḷe). Con «la cima del océano» se refiere al borde circular del sistema de mundos oriental. «Pacchimasamuddoti»: aquí también se aplica este mismo método. «Nippapañcatanti» significa sin demora. «Sampatte» significa habiendo llegado con tal velocidad. En «Anotatteti», se debe traer la palabra «sampatte» (habiendo llegado) para realizar la conexión, y lo mismo ocurre en «nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā» (habiendo comido el palillo de dientes de madera de enredadera de serpiente). «Tadā» se refiere a cuando él buscaba el fin del mundo. «Dīghāyukakāloti» es el tiempo de una vida de muchos miles de años. «Cakkavāḷalokassāti» es una forma en singular con sentido general, con el significado de «el mundo del sistema de mundos». En este mismo sistema de mundos nació debido al deseo perfeccionado por la práctica previa. «Sasaññimhi samanaketi» muestra que no se trata solo de fenómenos materiales, sino del conjunto de los cinco agregados. «Samitapāpoti» es aquel cuyos estados de impureza han sido erradicados.

රොහිතස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Rohitassa Sutta ha terminado.

7-8. නන්දසුත්තනන්දිවිසාලසුත්තවණ්ණනා

7-8. Explicación del Nanda Sutta y del Nandivisāla Sutta.

108-109. නන්දසුත්තවිසාලසුත්තානි සත්තමඅට්ඨමානි හෙට්ඨා සංවණ්ණිතරූපත්තා වුත්තත්ථානෙව.

108-109. Los Suttas Nanda y Visāla, el séptimo y el octavo, tienen el mismo significado que ya se ha explicado anteriormente.

නන්දසුත්තනන්දිවිසාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nanda Sutta y del Nandivisāla Sutta ha terminado.

9. සුසිමසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Susima Sutta.

110. තුය්හම්පි [Pg.160] නොති තුය්හම්පි නු, නු-සද්දො පුච්ඡායං, තස්මා වණ්ණං කථෙතුකාමො පුච්ඡතීති අධිප්පායො. න වට්ටතීති න යුජ්ජති, කථිතොති කථෙතුං ආරද්ධො, තෙනාහ ‘‘මත්ථකං න පාපුණාතී’’ති. තමෙව මත්ථකාපාපුණනං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. සතිසම්පජඤ්ඤායොගතො ගොරූපසීලො, මූළ්හො ඛලිතපඤ්ඤො, ගොරූපස්ස විය සීලං එතස්සාති හි ගොරූපසීලො. සභාගො එකරූපචිත්තතාය. අරියානං සභාගතා නාම ගුණවන්තවසෙනාති ආහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ගුණෙසු පසීදිත්වා’’ති. සොළසවිධං පඤ්ඤන්ති මහාපඤ්ඤාදිකා ඡ, නව අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තිපඤ්ඤා, ආසවක්ඛයපඤ්ඤාති ඉමං සොළසවිධං පඤ්ඤං. තෙසට්ඨි සාවකසාධාරණඤාණානිපි එත්ථෙව සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡන්ති.

110. «Tuyhampi no» significa «¿también para ti?», donde la partícula «nu» indica una pregunta; por lo tanto, el sentido es que pregunta con el deseo de expresar elogios. «Na vaṭṭatīti» significa que no es apropiado. «Kathitoti» significa que comenzó a hablar, por eso dice «no llega al final (matthakaṃ na pāpuṇāti)». Para mostrar precisamente ese no llegar al final, se dice «so hī», etc. «Gorūpasīlo» (de naturaleza bovina) debido a la falta de atención y clara comprensión, es decir, confundido y de sabiduría vacilante; se dice «gorūpasīlo» porque su conducta es como la de un buey. «Sabhāgo» por tener una mente de la misma naturaleza. La «semejanza de los Nobles» es en términos de sus virtudes, por eso dice «habiendo tenido fe en las virtudes de los demás». «Soḷasavidhaṃ paññanti»: las seis clases de sabiduría, como la gran sabiduría, etc., las nueve sabidurías de los logros de las moradas sucesivas y la sabiduría de la destrucción de los contaminantes; esta es la sabiduría de dieciséis tipos. Los sesenta y tres conocimientos comunes a los discípulos también se incluyen y convergen aquí.

ආනන්දාති ථෙරං ආහ. ආචාරොති චාරිත්තසීලමාහ. ගොචරොති ගොචරසම්පත්ති. විහාරොති සමාපත්තිවිහාරො. අභික්කමොතිආදිනා ඉරියාපථවිහාරං. තුය්හම්පීති පි-සද්දෙන භගවතා අත්තානං ආදිං කත්වා තදඤ්ඤෙසං විඤ්ඤූනං සබ්බෙසං ථෙරස්ස රුච්චනසභාවො දීපිතොති දස්සෙන්තො ‘‘මය්හං රුච්චතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සතිපි ආනන්දත්ථෙරස්සපි අසීතියා මහාථෙරානං අන්තොගධභාවෙ ‘‘අසීතියා මහාථෙරානං රුච්චතී’’ති වත්වා ‘‘තුය්හම්පි රුච්චතී’’ති වචනං තෙන ධම්මසෙනාපතිනො වණ්ණං කථාපෙතුකාමතායාති දට්ඨබ්බං.

«Ānandāti» se refiere al Anciano. «Ācāro» se refiere a la moralidad de conducta (cārittasīla). «Gocaroti» es la perfección del campo de acción (gocarasampatti). «Vihāroti» es la morada en el logro meditativo (samāpattivihāro). Con «Abhikkamoti», etc., se refiere a la morada en las posturas corporales. Con la palabra «pi» en «tuyhampīti», se muestra que el agrado del Anciano es compartido por todos los sabios, empezando por el propio Bienaventurado; por eso dice «me agrada», etc. Allí, aunque el Venerable Ānanda está incluido entre los ochenta grandes ancianos, se dice «¿también a ti te agrada?» con el deseo de hacer que el General del Dhamma (Sāriputta) exprese elogios.

සාටකන්තරෙති නිවත්ථවත්ථන්තරෙ. ලද්ධොකාසොති නිබ්බුද්ධං කරොන්තො සාටකන්තරෙ ලද්ධං ගහෙතුං ලද්ධාවසරො. ලභිස්සාමිනොති ලභිස්සාමි වත. දීපධජභූතන්ති සතයොජනවිත්ථිණ්ණං ජම්බුදීපස්ස ධජභූතං. පුග්ගලපලාපෙති අන්තොසාරාභාවතො පලාපභූතෙ පුග්ගලෙ හරන්තො. බාලතායාති රුචිඛන්තිආදිඅභාවතාය. දොසතායාති දුස්සකභාවෙන. මොහෙනාති මහාමූළ්හතාය. කෙචි පන ‘‘බාලො බාලතායාති මූළ්හතාය පකතිබාලභාවෙන න ජානාති. මූළ්හො මොහෙනාති සයං අබාලො සමානොපි යදා මොහෙන පරියුට්ඨිතො හොති, තදා මොහෙන න ජානාති, අයං පදද්වයස්ස විසෙසො’’ති වදන්ති. විපල්ලත්ථචිත්තොති යක්ඛුම්මාදෙන පිත්තුම්මාදෙන වා විපරීතචිත්තො.

«Sāṭakantareti» significa dentro de la ropa que viste. «Laddhokāsoti» significa que, al luchar, ha encontrado la oportunidad de agarrar lo que está dentro de la prenda. «Labhissāminoti» significa «ciertamente obtendré». «Dīpadhajabhūtanti» significa como un estandarte de Jambudīpa, de cien yojanas de extensión. «Puggalapalāpeti» significa arrastrando a personas que son como paja, por carecer de esencia interna. «Bālatāyāti» por falta de preferencia, agrado, etc. «Dosatāyāti» por un estado de corrupción. «Mohenāti» por gran confusión. Algunos dicen: «'Bālo bālatāya' significa que no sabe por confusión debido a su naturaleza necia. 'Mūḷho mohena' significa que incluso si uno no es necio por naturaleza, cuando está obsesionado por la delusión, entonces no sabe debido a la delusión; esta es la distinción entre las dos expresiones». «Vipallatthacittoti» es aquel cuya mente está trastornada por la posesión de un espíritu (yakka) o por un exceso de bilis (locura).

‘‘චතූසු [Pg.161] කොසල්ලෙසූ’’ති වුත්තං චතුබ්බිධං කොසල්ලං පාළියා එව දස්සෙතුං ‘‘වුත්තං හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යො අට්ඨාරස ධාතුයො සමුදයතො අත්ථඞ්ගමතො අස්සාදතො ආදීනවතො නිස්සරණතො ච යථාභූතං පජානාති, අයං ධාතුකුසලො. වුත්තනයෙන ආයතනෙසු කුසලො ආයතනකුසලො. අවිජ්ජාදීසු ද්වාදසපටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු කුසලො පටිච්චසමුප්පාදකුසලො. ‘‘ඉදං ඉමස්ස ඵලස්ස ඨානං කාරණං, ඉදං අට්ඨානං අකාරණ’’න්ති එවං ඨානඤ්ච ඨානතො, අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානතො ඨානාට්ඨානකුසලො. යො පන ඉමෙසු ධාතුආදීසු පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන නිස්සඞ්ගගතියා පණ්ඩාති ලද්ධනාමෙන ඤාණෙන ඉතො ගතො පවත්තො, අයං පණ්ඩිතො නාම.

Para mostrar en el propio Canon los cuatro tipos de habilidades mencionados como «en las cuatro habilidades», se dice «vuttaṃ hetaṃ», etc. Allí, quien conoce los dieciocho elementos tal como son, según su origen, desaparición, gratificación, peligro y liberación, es «diestro en los elementos» (dhātukusalo). Por el mismo método, quien es diestro en las esferas de los sentidos es «diestro en las esferas» (āyatanakusalo). Quien es diestro en los doce factores del origen dependiente, como la ignorancia, etc., es «diestro en el origen dependiente» (paṭiccasamuppādakusalo). «Esto es la base o causa de este fruto, esto no es la base ni la causa»; así, para quien conoce lo que es posible como posible y lo que es imposible como imposible tal como es, es «diestro en lo posible y lo imposible» (ṭhānāṭṭhānakusalo). Aquel que, en estos elementos, etc., mediante la comprensión plena y la realización, ha procedido a través del conocimiento (ñāṇena) llamado «sabiduría» (paṇḍā), ese es llamado «sabio» (paṇḍito).

මහන්තානං අත්ථානං පරිග්ගණ්හනතො මහතී පඤ්ඤා එතස්සාති මහාපඤ්ඤො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයොති ආහ ‘‘මහාපඤ්ඤාදීහි සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. නානත්තන්ති යාහි මහාපඤ්ඤාදීහි සමන්නාගතත්තා ථෙරො ‘‘මහාපඤ්ඤො’’තිආදිනා කිත්තිතො, තාසං මහාපඤ්ඤාදීනං ඉදං නානත්තං අයං වෙමත්තතා. යස්ස කස්සචි විසෙසතො අරූපධම්මස්ස මහත්තං නාම කිච්චසිද්ධියා වෙදිතබ්බන්ති තදස්ස කිච්චසිද්ධියා දස්සෙන්තො ‘‘මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ පරිග්ගණ්හාතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ හෙතුමහන්තතාය පච්චයමහන්තතාය නිස්සයමහන්තතාය පභෙදමහන්තතාය කිච්චමහන්තතාය ඵලමහන්තතාය ආනිසංසමහන්තතාය ච සීලක්ඛන්ධස්ස මහන්තභාවො වෙදිතබ්බො. තත්ථ හෙතූ අලොභාදයො. පච්චයා හිරොත්තප්පසද්ධාසතිවීරියාදයො. නිස්සයා සාවකබොධිපච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධිනියතතා, තංසමඞ්ගිනො ච පුරිසවිසෙසා. පභෙදො චාරිත්තාදිවිභාගො. කිච්චං තදඞ්ගාදිවසෙන පටිපක්ඛස්ස විධමනං. ඵලං සග්ගසම්පදා නිබ්බානසම්පදා ච. ආනිසංසො පියමනාපතාදි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.8-9) ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තාදීසු (ම. නි. 1.64 ආදයො) ච ආගතනයෙන වෙදිතබ්බො. ඉමිනා නයෙන සමාධික්ඛන්ධාදීනම්පි මහන්තතා යථාරහං නිද්ධාරෙත්වා වෙදිතබ්බා. ඨානාට්ඨානාදීනං පන මහන්තභාවො මහාවිසයතාය වෙදිතබ්බො. තත්ථ ඨානාට්ඨානානං මහාවිසයතා බහුධාතුකසුත්තාදීසු ආගතනයෙන, විහාරසමාපත්තීනං සමාධික්ඛන්ධෙ නිද්ධාරිතනයෙන වෙදිතබ්බා. අරියසච්චානං සකලසාසනසඞ්ගණ්හනතො සච්චවිභඞ්ගෙ [Pg.162] (විභ. 189 ආදයො) තංසංවණ්ණනාසු (විභ. අට්ඨ. 189 ආදයො) ආගතනයෙන; සතිපට්ඨානාදීනං සතිපට්ඨානවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 355 ආදයො) තංසංවණ්ණනාදීසු (විභ. අට්ඨ. 355 ආදයො) ච ආගතනයෙන; සාමඤ්ඤඵලානං මහතො හිතස්ස මහතො සුඛස්ස මහතො අත්ථස්ස මහතො යොගක්ඛෙමස්ස නිප්ඵත්තිභාවතො සන්තපණීතනිපුණඅතක්කාවචරපණ්ඩිතවෙදනීයභාවතො ච; අභිඤ්ඤානං මහාසම්භාරතො මහාවිසයතො මහාකිච්චතො මහානුභාවතො මහානිප්ඵත්තිතො ච; නිබ්බානස්ස මදනිම්මදනාදිමහත්ථසිද්ධිතො මහන්තතා වෙදිතබ්බා. පරිග්ගණ්හාතීති සභාවාදිතො පරිච්ඡිජ්ජ ගණ්හාති ජානාති පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. සා පනාති මහාපඤ්ඤතා.

«Gran sabiduría» (mahāpañño) se refiere a aquel cuya sabiduría es grande debido a la comprensión de grandes significados u objetos. Puesto que este mismo método se aplica también a los términos restantes, se dice: «el significado es que está dotado de gran sabiduría, etc.». «Diversidad» (nānattaṃ) se refiere a esta variedad o diferencia entre aquellas cualidades de gran sabiduría y otras por las cuales el Anciano es elogiado como «de gran sabiduría», etc. La grandeza de cualquier fenómeno inmaterial (arūpadhamma) en particular debe conocerse mediante el cumplimiento de su función; por lo tanto, mostrando esto mediante el cumplimiento de su función, se dice: «comprende el gran agregado de la virtud (sīlakkhandha)», etc. En este contexto, la naturaleza de grandeza del agregado de la virtud debe conocerse por la grandeza de su causa, de su condición, de su apoyo, de su clasificación, de su función, de su fruto y de su beneficio. Allí, las causas son la no codicia, etc. Las condiciones son el pudor, el temor al reproche, la fe, la atención, el esfuerzo, etc. Los apoyos son la determinación hacia la iluminación de un discípulo, de un Buda solitario o de un Buda perfectamente iluminado, y los individuos excelentes que poseen tal determinación. La clasificación se refiere a la división entre conducta moral (cāritta), etc. La función es la destrucción de los estados opuestos mediante el abandono de los factores correspondientes (tadaṅga), etc. El fruto es la obtención de los estados celestiales y la realización del Nibbāna. El beneficio es ser querido, agradable, etc. Este es el resumen aquí; el detalle, sin embargo, debe conocerse según el método expuesto en el Visuddhimagga (Visuddhi. 1.8-9) y en el Ākaṅkheyyasutta (Ma. Ni. 1.64 y sigs.), etc. Mediante este método, la grandeza de los agregados de la concentración (samādhikkhandha), etc., debe determinarse y conocerse según corresponda. La naturaleza de grandeza de lo que es posible e imposible (ṭhānāṭṭhāna), etc., debe conocerse por la vastedad de su dominio. Allí, la vastedad del dominio de lo posible e imposible debe conocerse según el método expuesto en el Bahudhātukasutta, etc.; la de las moradas y de las absorciones meditativas (vihārasamāpattīnaṃ), según el método determinado en el agregado de la concentración. La de las Nobles Verdades, por el hecho de abarcar toda la Enseñanza, según el método que aparece en el Saccavibhaṅga (Vibha. 189 y sigs.) y en sus comentarios; la de los fundamentos de la atención (satipaṭṭhāna), etc., según el método de los Satipaṭṭhānavibhaṅgas (Vibha. 355 y sigs.) y sus comentarios; la de los frutos de la vida ascética (sāmaññaphala), por ser la realización de un gran bienestar, de una gran felicidad, de un gran beneficio y de una gran seguridad frente al yugo (yogakkhema), y por ser estados pacíficos, sublimes, sutiles, más allá del razonamiento y cognoscibles por los sabios; la de los conocimientos directos (abhiññā), por su gran equipamiento, gran dominio, gran función, gran poder y gran realización; y la grandeza del Nibbāna debe conocerse por el logro del gran propósito de la destrucción de la embriaguez de las pasiones (madanimmadana), etc. «Comprende» (pariggaṇhāti) significa que delimita, toma, conoce y penetra de acuerdo con su naturaleza intrínseca, etc. «Esa» (sā pana) se refiere a la naturaleza de la gran sabiduría.

පුථුපඤ්ඤාති එත්ථ නානාඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති අයං රූපක්ඛන්ධො නාම…පෙ… අයං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො නාමාති එවං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තෙසු එකවිධෙන රූපක්ඛන්ධො, එකාදසවිධෙන රූපක්ඛන්ධො, එකවිධෙන වෙදනාක්ඛන්ධො, බහුවිධෙන වෙදනාක්ඛන්ධො, එකවිධෙන සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධොති එවං එකෙකස්ස ඛන්ධස්ස එකවිධාදිවසෙන අතීතාදිවසෙනපි නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තථා ඉදං චක්ඛායතනං නාම…පෙ… ඉදං ධම්මායතනං නාමං. තත්ථ දසායතනා කාමාවචරා, ද්වෙ චතුභූමකාති එවං ආයතනානං නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. නානාධාතූසූති අයං චක්ඛුධාතු නාම…පෙ… අයං මනොවිඤ්ඤාණධාතු නාම. තත්ථ සොළස ධාතුයො කාමාවචරා, ද්වෙ චතුභූමකාති එවං ධාතුනානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති, තං උපාදිණ්ණධාතුවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං පච්චෙකබුද්ධානඤ්හි ද්වින්නං අග්ගසාවකානඤ්ච උපාදිණ්ණධාතූසු එව නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තඤ්ච ඛො එකදෙසමත්තතො, න නිප්පදෙසතො, අනුපාදිණ්ණකධාතූනං පන නානාකරණං න ජානන්ති එව. ඉතරසාවකෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානංයෙව පන ඉමාය නාම ධාතුයා උස්සන්නත්තාව ඉමස්ස රුක්ඛස්ස ඛන්ධො සෙතො හොති, ඉමස්ස කාළො, ඉමස්ස මට්ඨො, ඉමස්ස බහලත්තචො, ඉමස්ස තනුත්තචො, ඉමස්ස පත්තං වණ්ණසණ්ඨානාදිවසෙන එවරූපං; ඉමස්ස පුප්ඵං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං, සුගන්ධං දුග්ගන්ධං; ඵලං ඛුද්දකං මහන්තං දීඝං වට්ටං සුසණ්ඨානං මට්ඨං [Pg.163] ඵරුසං සුගන්ධං මධුරං තිත්තකං අම්බිලං කටුකං කසාවං; කණ්ටකො තිඛිණො අතිඛිණො උජුකො කුටිලො තම්බො ලොහිතො ඔදාතො හොතීති ධාතුනානත්තං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති.

En cuanto a «sabiduría amplia» (puthupaññā), aquí el conocimiento opera en los diversos agregados de esta manera: «esto se llama el agregado de la forma... esto se llama el agregado de la conciencia», así el conocimiento opera basándose en la distinción de los cinco agregados. En ellos, el conocimiento opera basándose en la distinción de cada agregado de forma única, de once formas, etc., y también según el tiempo pasado, etc., como: «el agregado de la forma es de un solo tipo, el agregado de la forma es de once tipos; el agregado de la sensación es de un solo tipo, el agregado de la sensación es de múltiples tipos; el agregado de la percepción, el de las formaciones mentales y el de la conciencia son de un solo tipo». Del mismo modo: «esto se llama la base del ojo... esto se llama la base de los fenómenos (dhammāyatana)». Allí, diez bases pertenecen a la esfera de los sentidos (kāmāvacara) y dos pertenecen a los cuatro planos; de esta manera, el conocimiento opera basándose en la distinción de las bases. En cuanto a «en los diversos elementos» (nānādhātūsu): «esto se llama el elemento del ojo... esto se llama el elemento de la conciencia mental». Allí, dieciséis elementos pertenecen a la esfera de los sentidos y dos a los cuatro planos; de esta manera, el conocimiento opera basándose en la distinción de los elementos, lo cual debe entenderse que se dice con respecto a los elementos vinculados a la materia orgánica (upādiṇṇadhātu). Pues el conocimiento de los Budas solitarios y de los dos discípulos principales opera basándose en la distinción de los elementos orgánicos solamente. Y esto es solo de manera parcial, no exhaustiva; en cambio, ellos no conocen en absoluto la distinción de los elementos inorgánicos (anupādiṇṇakadhātu). No hace falta mencionar a los demás discípulos. Pero solo en los Budas omniscientes el conocimiento opera basándose en la diversidad de los elementos de esta manera: «debido a la predominancia de tal elemento, el tronco de este árbol es blanco, el de este es negro, el de este es liso, el de este tiene corteza gruesa, el de este tiene corteza fina; la hoja de este es de tal forma según su color y figura; la flor de este es azul, amarilla, roja o blanca, de aroma fragante o fétido; el fruto es pequeño, grande, largo, redondo, de buena forma, liso o rugoso, fragante, dulce, amargo, ácido, picante o astringente; la espina es afilada, muy afilada, recta, curva, de color cobrizo, rojo o blanco».

අත්ථෙසූති රූපාදීසු ආරම්මණෙසු. නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසූති අජ්ඣත්තබහිද්ධාභෙදතො ච සණ්ඨානභෙදතො ච නානප්පභෙදෙසු පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු. අවිජ්ජාදිඅඞ්ගානඤ්හි පච්චෙකං පටිච්චසමුප්පාදසඤ්ඤිතාති. තෙනාහ සඞ්ඛාරපිටකෙ ‘‘ද්වාදස පච්චයා ද්වාදස පටිච්චසමුප්පාදා’’ති. නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසූති නානාසභාවෙසු නිච්චසාරාදිවිරහතො සුඤ්ඤසභාවෙසු, තතො එව ඉත්ථිපුරිසඅත්තඅත්තනියාදිවසෙන අනුපලබ්භෙසු සභාවෙසු. ම-කාරො හෙත්ථ පදසන්ධිකරො. නානාඅත්ථෙසූති අත්ථපටිසම්භිදාවිසයෙසු පච්චයුප්පන්නාදිභෙදෙසු නානාවිධෙසු අත්ථෙසු. ධම්මෙසූති ධම්මපටිසම්භිදාවිසයෙසු පච්චයාදිනානාධම්මෙසු. නිරුත්තීසූති තෙසංයෙව අත්ථධම්මානං නිද්ධාරණවචනසඞ්ඛාතාසු නිරුත්තීසු. පටිභානෙසූති අත්ථපටිසම්භිදාදීසු විසයභූතෙසු ‘‘ඉමානි ඉදමත්ථජොතකානී’’ති තථා තථා පටිභානතො පතිට්ඨානතො පටිභානානීති ලද්ධනාමෙසු ඤාණෙසු. පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසූතිආදීසු සීලස්ස පුථුත්තං නානත්තඤ්ච වුත්තමෙව. ඉතරෙසං පන වුත්තනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා පාකටමෙව. යං පන අභින්නං එකමෙව නිබ්බානං, තත්ථ උපචාරවසෙන පුථුත්තං ගහෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘පුථු ජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්මා’’ති. තෙනස්ස ඉධ මදනිම්මදනාදිපරියායෙන පුථුත්තං දීපිතං හොති.

«En los significados» (atthesu) se refiere a los objetos de los sentidos como la forma, etc. «En los diversos tipos de origen dependiente» (nānāpaṭiccasamuppādesu) se refiere a los factores del origen dependiente que tienen múltiples distinciones, tanto por la diferenciación entre lo interno y lo externo como por la diferenciación de su estructura. Pues los factores como la ignorancia, etc., individualmente, son designados como origen dependiente. Por ello se dice en el Saṅkhārapiṭaka: «doce condiciones son doce orígenes dependientes». «En las diversas vacuidades no aprehensibles» (nānāsuññatamanupalabbhesu) se refiere a los fenómenos que son de naturaleza vacía por carecer de una esencia permanente, etc., y por esa misma razón, son fenómenos no aprehensibles bajo la noción de hombre, mujer, yo o lo perteneciente al yo. La letra 'm' aquí es un conectivo eufónico. «En los diversos significados» (nānāatthesu) se refiere a los diversos tipos de significados que son el dominio de la discriminación de los significados (atthapaṭisambhidā), tales como las distinciones de lo que surge de las condiciones, etc. «En los fenómenos» (dhammesu) se refiere a los diversos fenómenos como las condiciones, etc., que son el dominio de la discriminación de los fenómenos (dhammapaṭisambhidā). «En las definiciones lingüísticas» (niruttīsu) se refiere a las expresiones lingüísticas que consisten en la determinación de esos mismos significados y fenómenos. «En las dotes analíticas» (paṭibhānesu) se refiere a los conocimientos que han recibido el nombre de dotes analíticas porque surgen y se establecen en relación con los objetos de la discriminación de los significados, etc., en la forma: «estas palabras iluminan este significado». En frases como «en los numerosos y diversos conjuntos de virtud», ya se ha explicado la multiplicidad y diversidad de la virtud. Lo demás es evidente siguiendo el método ya expuesto. Sin embargo, respecto al Nibbāna, que es indivisible y uno solo, se dice que debe tomarse como múltiple mediante un uso figurado: «trascendiendo los fenómenos comunes a la gente mundana». Por esta razón, su multiplicidad aquí se muestra mediante sinónimos como «el desvanecimiento de la embriaguez», etc.

එවං විසයවසෙන පඤ්ඤාය මහත්තං පුථුත්තඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි සම්පයුත්තධම්මවසෙන හාසභාවං, පවත්තිආකාරවසෙන ජවනභාවං, කිච්චවසෙන තික්ඛාදිභාවඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘කතමා හාසපඤ්ඤා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ හාසබහුලොති පීතිබහුලො. සෙසපදානි තස්ස වෙවචනානි. සීලං පරිපූරෙතීති හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො හුත්වා පීතිසහගතාය පඤ්ඤාය පාතිමොක්ඛසීලං ඨපෙත්වා හාසනීයතරස්සෙව විසුං ගහිතත්තා ඉතරං තිවිධං සීලං පරිපූරෙති. පීතිසොමනස්සසහගතා හි පඤ්ඤා අභිරතිවසෙන තදාරම්මණෙ ඵුල්ලිතා විකසිතා විය වත්තති, න උපෙක්ඛාසහගතා. සීලක්ඛන්ධං සමාධික්ඛන්ධන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. ථෙරොතිආදිනා අභිනීහාරසිද්ධා ථෙරස්ස හාසපඤ්ඤතාති දස්සෙති.

Habiendo mostrado así la grandeza y la multiplicidad de la sabiduría a través de sus objetos, ahora, para mostrar su naturaleza gozosa mediante los estados asociados, su naturaleza rápida mediante el modo de su transcurso, y su naturaleza aguda a través de su función, se dice: «¿Qué es la sabiduría gozosa?», etc. Allí, «abundante en gozo» (hāsabahulo) significa abundante en alegría (pīti). Los términos restantes son sinónimos de este. «Completa la virtud» (sīlaṃ paripūreti) significa que, estando regocijado, entusiasmado y eufórico, a través de la sabiduría acompañada de alegría, completa los otros tres tipos de virtud, habiendo tomado por separado la virtud del Pātimokkha como la más digna de regocijo. Pues la sabiduría acompañada de alegría y felicidad transcurre como si estuviera florecida o expandida en su objeto debido al deleite, a diferencia de la acompañada de ecuanimidad. Este mismo método se aplica también al conjunto de la virtud, al conjunto de la concentración, etc. Con las palabras «el Anciano», etc., muestra que la sabiduría gozosa del Anciano [Sāriputta] fue lograda a través de sus aspiraciones pasadas.

සබ්බං [Pg.164] රූපං අනිච්චලක්ඛණතො ඛිප්පං ජවතීති රූපක්ඛන්ධං අනිච්චන්ති සීඝවෙගෙන පවත්තියා පටිපක්ඛදූරීභාවෙන පුබ්බාභිසඞ්ඛාරස්ස සාතිසයත්තා ඉන්දෙන විසට්ඨවජිරං විය ලක්ඛණං පටිවිජ්ඣන්තී අදන්ධායන්තී රූපක්ඛන්ධෙ අනිච්චලක්ඛණං වෙගෙන පටිවිජ්ඣති, තස්මා සා ජවනපඤ්ඤා නාමාති අත්ථො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එවං ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාවසෙන ජවනපඤ්ඤං දස්සෙත්වා බලවවිපස්සනාවසෙන දස්සෙතුං ‘‘රූප’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඛයට්ඨෙනාති යත්ථ යත්ථ උප්පජ්ජති, තත්ථ තත්ථෙව ඛණෙනෙව භිජ්ජනතො ඛයසභාවතො. භයට්ඨෙනාති භයානකතො. අසාරකට්ඨෙනාති අත්තසාරවිරහතො නිච්චසාරාදිවිරහතො ච. තුලයිත්වාති තුලාභූතාය විපස්සනාය තුලයිත්වා. තීරයිත්වාති තාය එව තීරණභූතාය තීරෙත්වා. විභාවයිත්වාති යාථාවතො පකාසෙත්වා පඤ්චක්ඛන්ධං විභූතං කත්වා පාකටං කත්වා. රූපනිරොධෙති රූපක්ඛන්ධස්ස නිරොධභූතෙ නිබ්බානෙ නින්නපොණපබ්භාරභාවෙන. ඉදානි සිඛාප්පත්තවිපස්සනාවසෙන ජවනපඤ්ඤං දස්සෙතුං පුන ‘‘රූප’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාවසෙනා’’ති කෙචි.

«Corre rápidamente a través de toda forma por su característica de impermanencia» significa que, debido a que el transcurso se produce con gran celeridad al alejarse de lo opuesto y porque la formación previa es excelente, penetra la característica de impermanencia en el agregado de la forma con velocidad, sin vacilaciones, como el rayo lanzado por Indra; por lo tanto, se denomina «sabiduría rápida» (javanapaññā). El mismo método se aplica a los demás términos. Habiendo mostrado así la sabiduría rápida mediante la introspección que tiene por objeto las características, se dice «forma», etc., para mostrarla mediante la introspección poderosa. Allí, «en el sentido de destrucción» (khayaṭṭhena) significa que, dondequiera que surge, allí mismo se disuelve en un instante por su naturaleza de destrucción. «En el sentido de temor» (bhayaṭṭhenā) significa por ser temible. «En el sentido de carencia de esencia» (asārakaṭṭhena) significa por estar desprovisto de una esencia de un yo y de una esencia permanente, etc. «Habiendo sopesado» (tulayitvā) significa habiendo sopesado con la introspección que actúa como una balanza. «Habiendo investigado» (tīrayitvā) significa habiendo investigado con esa misma investigación. «Habiendo discernido claramente» (vibhāvayitvā) significa habiendo expuesto conforme a la realidad, haciendo evidente y claro el grupo de los cinco agregados. «Hacia el cese de la forma» (rūpanirodhe) significa por su estado de inclinación, tendencia y propensión hacia el Nibbāna, que es el cese del agregado de la forma. Ahora, para mostrar la sabiduría rápida mediante la introspección que ha alcanzado su cima, se repite «forma», etc. Algunos dicen: «mediante la introspección que conduce al surgimiento (vuṭṭhānagāminī)».

ඤාණතික්ඛභාවො නාම සවිසෙසං පටිපක්ඛසමුච්ඡින්දනෙ වෙදිතබ්බොති ‘‘ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤො’’ති වත්වා තෙ පන කිලෙසෙ විභාගෙන දස්සෙන්තො ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්ක’’න්තිආදිමාහ. තික්ඛපඤ්ඤො ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොති, පටිපදා චස්ස න චලතීති ආහ ‘‘එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො ච අරියමග්ගා අධිගතා හොන්තී’’තිආදි. ථෙරො චාතිආදිනා ධම්මසෙනාපතිනො තික්ඛපඤ්ඤතා සිඛාප්පත්තාති දස්සෙති.

La naturaleza aguda del conocimiento debe reconocerse especialmente en la extirpación de los estados opuestos; por ello, tras decir: «es de sabiduría aguda porque corta las impurezas rápidamente», para mostrar esas impurezas en detalle, dice: «un pensamiento sensual surgido», etc. El que posee sabiduría aguda tiene un conocimiento directo rápido y su práctica no vacila, por lo que dice: «en una sola sesión se alcanzan los cuatro senderos nobles», etc. Con las palabras «y el Anciano», etc., muestra que la sabiduría aguda del General del Dhamma alcanzó su cima.

‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා’’ති යාථාවතො දස්සනෙන සච්චසම්පටිවෙධො ඉජ්ඣති, න අඤ්ඤථාති කාරණමුඛෙන නිබ්බෙධිකපඤ්ඤං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොතී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උබ්බෙගබහුලොති වුත්තනයෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අභිණ්හප්පවත්තසංවෙගො. උත්තාසබහුලොති ඤාණුත්තාසවසෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු බහුසො උත්‍රස්තමානසො. තෙන ආදීනවානුපස්සනමාහ. උක්කණ්ඨනබහුලොති ඉමිනා පන නිබ්බිදානුපස්සනමාහ, අරතිබහුලොතිආදිනා තස්සා එව අපරාපරුප්පත්තිං. බහිමුඛො සබ්බසඞ්ඛාරතො බහිභූතං නිබ්බානං උද්දිස්ස පවත්තඤාණමුඛො, තථා [Pg.165] වා පවත්තිතවිමොක්ඛමුඛො. නිබ්බිජ්ඣනං නිබ්බෙධො, සො එතිස්සා අත්ථි, නිබ්බිජ්ඣතීති වා නිබ්බෙධා, සා එව පඤ්ඤා නිබ්බෙධිකා. යං පනෙත්ථ අත්ථතො න විභත්තං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

«Todas las formaciones son impermanentes, sufridas, de naturaleza sujeta al cambio, condicionadas, originadas dependientemente, sujetas a la destrucción, a la desaparición, al desapasionamiento y al cese»; mediante la visión correcta de esto se logra la penetración de las verdades, y no de otra manera. Para mostrar la sabiduría penetrante a través de sus causas, se dice: «es abundante en agitación ante todas las formaciones», etc. Allí, «abundante en agitación» (ubbegabahulo) significa una urgencia espiritual (saṃvega) que ocurre frecuentemente respecto a todas las formaciones según el método expuesto. «Abundante en temor» (uttāsabahulo) significa que la mente está frecuentemente aterrorizada por el conocimiento del peligro en todas las formaciones. Con esto se refiere a la contemplación del peligro. «Abundante en descontento» (ukkaṇṭhanabahulo) se refiere a la contemplación del desencanto, y con «abundante en aversión», etc., se refiere al surgimiento repetido de esa misma contemplación. «Dirigido hacia afuera» (bahimukho) significa el conocimiento que transcurre dirigido hacia el Nibbāna, que es externo a todas las formaciones; o bien, la puerta de la liberación que transcurre de ese modo. «Perforación» es la penetración (nibbedho); esta sabiduría posee eso, o bien «perfora», por lo tanto es sabiduría penetrante (nibbedhikā). Lo que no se ha explicado aquí detalladamente en cuanto al significado es fácil de entender por el método mencionado anteriormente.

අප්පිච්ඡොති සන්තගුණනිගුහනතාති අත්තනි විජ්ජමානානං බාහුසච්චධුතධම්මසීලාදිගුණානඤ්චෙව පටිවෙධගුණස්ස ච නිගුහනං, පටිග්ගහණෙ ච මත්තඤ්ඤුතාති එතෙනෙව පරියෙසනපරිභොගමත්තඤ්ඤුතාපි වුත්තා හොති. තීහි සන්තොසෙහීති චතූසු පච්චයෙසු පච්චෙකං තීහි සන්තොසෙහි, සබ්බෙ පන ද්වාදස. පටිසල්ලීනෙන විවෙකට්ඨකායානං න සඞ්ගණිකාරාමානං. නෙක්ඛම්මාභිරතානන්ති පබ්බජ්ජං උපගතානං. පරිසුද්ධචිත්තානං විගතචිත්තසංකිලෙසානං. පරමවොදානප්පත්තානං අට්ඨසමාපත්තිසමධිගමෙන අතිවිය වොදානං විසුද්ධිං පත්තානං. කිලෙසුපධිආදීනං අභාවතො නිරුපධීනං. ඵලසමාපත්තිවසෙන සබ්බසඞ්ඛාරවිනිස්සටත්තා විසඞ්ඛාරං නිබ්බානං. උපගතානං, ඉමෙසං තිණ්ණං විවෙකානං ලාභී පවිවිත්තො ‘‘පකාරෙහි විවිත්තො’’ති කත්වා. සමාසජ්ජනං පරිසිනෙහුප්පාදො සංසග්ගො, සවනවසෙන උප්පජ්ජනකසංසග්ගො සවනසංසග්ගො. එස නයො සෙසෙසුපි. සමුල්ලපනං ආලාපසල්ලපනං. සංසග්ගවත්ථුනා ඉමිනා තස්ස පරිභොගො පරිභොගසංසග්ගො.

'Deseando poco' significa la tendencia a ocultar las propias virtudes; es el ocultamiento de las virtudes existentes en uno mismo, tales como el gran conocimiento de las escrituras, las prácticas ascéticas, la conducta moral, etc., así como la virtud de la realización. Con 'moderación en la recepción' se indica también la moderación en la búsqueda y el consumo. 'Con tres tipos de contentamiento' se refiere a los tres contentamientos para cada uno de los cuatro requisitos, que en total son doce. 'Por el aislamiento' se refiere a quienes poseen el aislamiento corporal y no se deleitan en la vida social. 'Deleitándose en la renuncia' se refiere a quienes han adoptado la vida monástica. 'De mente pura' significa aquellos libres de las impurezas mentales. 'Habiendo alcanzado la purificación suprema' significa que han alcanzado una pureza y limpieza excepcional mediante el logro de las ocho absorciones. 'Sin sustratos' se refiere a la ausencia de los sustratos de las impurezas y otros. 'Incondicionado' es el Nibbāna, por estar liberado de todas las formaciones mediante el logro del fruto. 'Habiendo alcanzado' se refiere a quien ha obtenido estos tres tipos de aislamiento y está 'totalmente recluido', es decir, recluido de diversas maneras. 'Asociación' es el surgimiento de afecto o apego; la 'asociación auditiva' es la que surge por el hecho de escuchar. Este mismo método se aplica a los demás casos. 'Conversación' es el intercambio de palabras y diálogos. Mediante este objeto de asociación se produce la 'asociación por el uso'.

ආරද්ධවීරියොති එත්ථ වීරියාරම්භො නාම වීරියස්ස පග්ගණ්හනං පරිපුණ්ණකරණං. තං පන සබ්බසො කිලෙසානං නිග්ගණ්හනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. ඔධුනනවත්තාති කිලෙසානං යස්ස කස්සචි සාවජ්ජස්ස ඔධුනනවසෙන වත්තා. තෙනාහ ‘‘භික්ඛූන’’න්තිආදි. ඔතිණ්ණං නාම වජ්ජං අජ්ඣාචරිතන්ති ආරොචිතං. අනොතිණ්ණං අනාරොචිතං. තන්තිවසෙනාති පාළිධම්මවසෙන, යුත්තසද්දස්ස වසෙනාති අත්ථො. පාපෙ ලාමකෙ පුග්ගලෙ ධම්මෙ ච ගරහති ජිගුච්ඡතීති පාපගරහී. තෙනාහ ‘‘පාපපුග්ගලෙ’’තිආදි. එකදස්සීති එකභවදස්සී, ඉධලොකමත්තදස්සී දිට්ඨධම්මිකසුඛමත්තාපෙක්ඛී. සමන්තාති සමන්තතො, පරිතො මෙ කත්ථචි මා අහූති යොජනා.

'Con esfuerzo firme': aquí, el inicio del esfuerzo significa sostener y perfeccionar el esfuerzo. Mostrando que esto es la represión total de las impurezas, se dice 'allí', etc. 'Censor de las faltas' es quien actúa censurando cualquier falta reprochable de las impurezas. Por eso dijo 'de los monjes', etc. 'Cometido' significa haber incurrido en una falta. 'No cometido' significa no incurrido. 'Según el texto' significa según el Dhamma de los textos originales (Pāḷi); este es el sentido de la frase 'según la palabra adecuada'. 'Censura a las personas y estados malvados' significa que detesta y reprocha a los individuos y estados bajos. Por eso dijo 'personas malvadas', etc. 'Quien ve una sola' significa quien ve una sola existencia, quien solo ve este mundo y busca únicamente la felicidad visible. 'Por todas partes' significa en todos los alrededores; la conexión es: 'que no haya nada para mí en ningún lugar'.

සොළසහි පදෙහීති සොළසහි කොට්ඨාසෙහි. අකුප්පන්ති කෙනචි අකොපනීයං. අයං ධම්මසෙනාපතිනො ගුණකථා සත්ථු වචනානුසාරෙන දසසහස්සචක්කවාළබ්‍යාපිනී [Pg.166] අහොසි, තං දස්සෙතුං ‘‘එව’’න්තිආදි වුත්තං. චතුබ්බිධා වණ්ණනිභා පාතුභවි උළාරපීතිසොමනස්සසමුට්ඨානත්තා. සුට්ඨු ඔභාසතීති සුභො. ඔභාසසම්පත්තියා මණිනො භද්දකතාති ආහ ‘‘සුභොති සුන්දරො’’ති. ජාතිමා පරිසුද්ධආකරසමුට්ඨිතත්තා. කුරුවින්දජාතිආදිජාතිවිසෙසොපි මණි ආකරපරිසුද්ධමූලකො එවාති ආහ ‘‘ජාතිසම්පන්නො’’ති. ධොවනාදිපරිකම්මෙනාති චතූසු පාසාණෙසු ධොවනදොසනීහරණතාපනසණ්හකරණාදිපරිකම්මෙන. රත්තකම්බලස්ස වසෙන සභාවවණ්ණසිද්ධියා වෙළුරියමණි අතිවිය සොභතීති ආහ ‘‘පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තො’’ති. නික්ඛන්ති භණ්ඩමාහ. තඤ්ච අප්පකෙන සුවණ්ණෙන කතං භණ්ඩං න සොභති සොභාවිපුලෙනාති ආහ ‘‘අතිරෙකපඤ්චසුවණ්ණෙන කතපිළන්ධන’’න්ති. සුවණ්ණන්ති පඤ්චධරණස්ස සමඤ්ඤා, තස්මා පඤ්චවීසතිසුවණ්ණසාරියා විචිත්තආභරණං ඉධ ‘‘නික්ඛ’’න්ති අධිප්පෙතං. තඤ්හි විපුලං න පරිත්තකං. මහාජම්බුසාඛාය පවත්තනදියන්ති මහාජම්බුසාඛාය හෙට්ඨා සඤ්ජාතනදියං. තං කිර රතනං රත්තං. සුකුසලෙන…පෙ… සම්පහට්ඨන්ති සුට්ඨු කුසලෙන සුවණ්ණකාරෙන උක්කාය තාපෙත්වා සම්මා පහට්ඨං මජ්ජනාදිවසෙන සුකතපරිකම්මං. ධාතුවිභඞ්ගෙති ධාතුවිභඞ්ගසුත්තෙ. කතභණ්ඩන්ති ආභරණභාවෙන කතං භණ්ඩං.

'Con dieciséis pasos' significa en dieciséis partes. 'Inamovible' es aquello que nadie puede perturbar. Esta alabanza de las virtudes del General del Dhamma, siguiendo las palabras del Maestro, se extendió por los diez mil sistemas de mundos; para mostrar esto, se dice 'así', etc. Una luminosidad de cuatro colores apareció debido a que fue originada por una alegría y felicidad sublimes. 'Brilla bien' significa hermoso. Por la excelencia de su brillo, la gema es de buena calidad; por eso se dice 'subho significa hermoso'. 'De buena casta' (jātimā) porque surge de una fuente pura. Incluso las variedades de gemas como la de Kuruvinda tienen su origen en la pureza de la mina; por eso se dice 'poseedor de buena casta'. 'Mediante el tratamiento de lavado, etc.' se refiere al tratamiento en cuatro piedras: lavado, eliminación de defectos, calentamiento y pulido. El rubí brilla excesivamente cuando se coloca sobre una manta roja debido a la perfección de su color natural; por eso se dice 'colocado sobre una manta de lana roja'. 'Nikkha' se refiere a un objeto. Un objeto hecho con poco oro no brilla como uno hecho con abundancia; por eso se dice 'un adorno hecho con más de cinco suvaṇṇas'. 'Suvaṇṇa' es un nombre para cinco dharaṇas; por lo tanto, un adorno variado de veinticinco suvaṇṇas es lo que se entiende aquí por 'nikkha'. Es grande, no pequeño. 'En el río que fluye bajo la gran rama del árbol Jambu' se refiere al río nacido bajo la rama del gran Jambu. Se dice que esa joya es roja. 'Por uno muy hábil... bien golpeado' significa bien procesado mediante el calentamiento en el crisol por un orfebre muy hábil y golpeado correctamente para pulirlo. 'En el Dhātuvibhaṅga' se refiere al Dhātuvibhaṅga Sutta. 'Objeto fabricado' es un objeto hecho en forma de adorno.

නාතිඋච්චො නාතිනීචො තරුණසූරියො නාම. සත්ථාරා ආභතවණ්ණො උබ්භතගුණොති අත්ථො. නෙව මරණං අභිනන්දතීති අත්තනොපි මරණං නෙව අභිනන්දති අත්තවිනිපාතස්ස සාවජ්ජභාවතො. බොධිසත්තො පන පරෙසං අත්ථාය අත්තනො අත්තභාවං පරිච්චජති කරුණාවසෙන, එවං වොසජ්ජනං පරමත්ථපාරමීපාරිපූරිං ගච්ඡතීති සාවකා න තථා කාතුං සක්කා සික්ඛාපදතො. න ජීවිතං පත්ථෙති ජීවිතාසාය සමුච්ඡින්නත්තා. දිවසසඞ්ඛෙපන්ති අජ්ජ ත්වං ඉදං නාම කම්මං කරොහි, ඉදං තෙ වෙතනන්ති දිවසභාගෙන පරිච්ඡින්නං වෙතනං. තාදිසො හි භතකො දිවසක්ඛයමෙව උදික්ඛති, න කම්මනිට්ඨානං. නිබ්බිසං භතකො යථාති වෙතනං භතිං ඉච්ඡන්තො කාලක්ඛයං උදික්ඛන්තො භතකපුරිසො විය.

El sol joven no es ni muy alto ni muy bajo. 'Color traído por el Maestro' significa virtudes exaltadas. No se deleita en la muerte, ni siquiera en la propia, porque el suicidio es reprochable. El Bodhisatta, sin embargo, renuncia a su propia existencia por el bien de los demás debido a la compasión; tal entrega completa la perfección del sentido supremo, pero los discípulos no pueden actuar así según los preceptos. No anhela la vida porque el deseo por la vida ha sido erradicado. 'El resumen del día' se refiere al salario definido por la parte del día: 'hoy haz este trabajo, este es tu pago'. Pues tal trabajador solo aguarda el fin del día, no la finalización del trabajo. 'Como un trabajador sus salarios' se refiere a un hombre que trabaja y aguarda el fin del tiempo, deseando su salario.

සුසිමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Susima Sutta.

10. නානාතිත්ථියසාවකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Nānātitthiyasāvaka Sutta

111. නානාතිත්ථියසාවකාති [Pg.167] පුථුතිත්ථියානං සාවකා. ඡින්දිතෙති හත්ථච්ඡෙදාදිවසෙන ඡෙදෙ. මාරිතෙති මාරණෙ. න පාපං සමනුපස්සතීති කිඤ්චි පාපං අත්ථීති න පස්සති, පරෙසඤ්ච තථා පවෙදෙති. විස්සාසන්ති විස්සත්ථභාවං. ‘‘කතකම්මානම්පි විපාකො නත්ථී’’ති වදන්තො කතපාපානං අකතපුඤ්ඤානඤ්ච විස්සත්ථතං නිරාසඞ්කතං ජනෙති.

111. 'Seguidores de varios maestros' son los discípulos de diversos sectarios. 'Al cortar' se refiere a cortes como la amputación de manos, etc. 'Al matar' se refiere al acto de dar muerte. 'No ve mal alguno' significa que no ve que exista pecado alguno, y así lo comunica a los demás. 'Confianza' significa un estado de despreocupación. Al decir que 'no hay resultado para las acciones realizadas', genera en quienes han cometido pecados y no han realizado méritos un estado de confianza carente de temor.

තපොජිගුච්ඡායාති තපසා අචෙලවතාදිනා පාපතො ජිගුච්ඡනෙන, ‘‘පාපං විරාජයාමා’’ති අචෙලවතාදිසමාදානෙනාති අත්ථො. තස්මිඤ්හි සමාදානෙ ඨිතෙන සංවරෙන සංවුතචිත්තො සමන්නාගතො පිහිතො ච නාම හොතීති ‘‘සුසංවුතත්තො’’තිආදි වුත්තං. චත්තාරො යාමා භාගා චතුයාමා, චතුයාමා එව චාතුයාමා. භාගත්ථො හි ඉධ යාම-සද්දො යථා ‘‘රත්තියං පඨමො යාමො’’ති. සො පනෙත්ථ භාගො සංවරලක්ඛණොති ආහ ‘‘චාතුයාමෙන සුසංවුතො’’ති, චතුකොට්ඨාසෙන සංවරෙන සුට්ඨු සංවුතොති අත්ථො. පටික්ඛිත්තසබ්බසීතොදකොති පටික්ඛිත්තසබ්බසීතුදකපරිභොගො. සබ්බෙන පාපවාරණෙන යුත්තොති සබ්බප්පකාරෙන සංවරලක්ඛණෙන පාපවාරණෙන සමන්නාගතො. ධුතපාපොති සබ්බෙන නිජ්ජරලක්ඛණෙන පාපවාරණෙනපි ධුතපාපො. ඵුට්ඨොති අට්ඨන්නම්පි කම්මානං ඛෙපනෙන වික්ඛෙපප්පත්තියා කම්මක්ඛයලක්ඛණෙන සබ්බෙන පාපවාරණෙන ඵුට්ඨො, තං ඵුසිත්වා ඨිතො. න නිගුහන්තොති න නිගුහනහෙතු දිට්ඨසුතෙ තථෙව කථෙන්තො.

‘Tapojigucchāyā’ significa mediante el asco hacia el mal a través de la austeridad, como el voto de desnudez y otros. El sentido es: ‘alejamos el mal’ mediante la adopción de votos de desnudez y similares. Pues se dice ‘susaṃvutatto’ (con el ser bien restringido) porque quien se mantiene en ese compromiso posee una mente protegida, provista de moderación y cerrada. ‘Cattāro yāmā’ son cuatro partes, y ‘catuyāmā’ es lo mismo que ‘cātuyāmā’. Aquí, la palabra ‘yāma’ significa parte, como en ‘la primera vigilia (yāma) de la noche’. Pero aquí, esa parte tiene la característica de la moderación, por eso dice ‘cātuyāmena susaṃvuto’, que significa bien restringido por una moderación de cuatro componentes. ‘Paṭikkhittasabbasītodako’ significa alguien que rechaza el uso de toda agua fría. ‘Sabbena pāpavāraṇena yutto’ significa dotado de la prevención del mal en todos sus aspectos, con la característica de la moderación. ‘Dhutapāpo’ significa alguien que ha sacudido el mal mediante la prevención del mal, incluso con la característica de la eliminación total (nijjarā). ‘Phuṭṭho’ (alcanzado) significa que ha alcanzado la prevención de todo mal con la característica de la extinción del kamma, mediante la disipación de los ocho kammas; habiendo alcanzado eso, permanece. ‘Na niguhanto’ significa que no oculta, relatando lo que ha visto y oído tal como es, sin intención de encubrimiento.

නානාතිත්ථියානංයෙව උපට්ඨාකොති පරවාදීනං සබ්බෙසංයෙව තිත්ථියානං උපට්ඨාකො, තෙසු සාධාරණවසෙන අභිප්පසන්නො. කොටිප්පත්තාති මොක්ඛාධිගමෙන සමණධම්මෙ පත්තබ්බමරියාදප්පත්තා.

‘Nānātitthiyānaṃyeva upaṭṭhāko’ significa servidor de absolutamente todos los seguidores de otras doctrinas, de todos los sectarios, teniendo fe en ellos de manera general. ‘Koṭippattā’ significa aquellos que han alcanzado el límite de lo que debe alcanzarse en el deber del asceta mediante el logro de la liberación.

සහචරිතමත්තෙනාති සීහනාදෙන සහ වස්සකරණමත්තෙන. සීහෙන සීහනාදං නදන්තෙන සහෙව සිඞ්ගාලෙන අත්තනො සිඞ්ගාලරවකරණමත්තෙන. කොත්ථුකොති ඛුද්දකකොත්ථු. ආසඞ්කිතසමාචාරොති අත්තනා ච පරෙහි ච ආසඞ්කිතබ්බසමාචාරො. සප්පුරිසානන්ති බුද්ධාදීනං.

‘Sahacaritamattena’ significa meramente por acompañar, por el simple hecho de emitir un sonido junto al rugido del león. Como un chacal que simplemente emite su aullido de chacal junto a un león que ruge su rugido de león. ‘Kotthuko’ es un chacal pequeño. ‘Āsaṅkitasamācāro’ es aquel cuya conducta debe ser sospechada tanto por él mismo como por los demás. ‘Sappurisānaṃ’ se refiere a los Budas y otros seres nobles.

තස්සාති වෙගබ්භරිස්ස දෙවපුත්තස්ස. සරීරෙ අනුආවිසීති සරීරෙ අනුපවිසිත්වා විය ආවිසි. අධිමුච්චීති යථා ගහිතස්ස වසෙන චිත්තං න වත්තති, අත්තනො එව වසෙ වත්තති, එවං අධිට්ඨහි. ආයුත්තාති දස්සනෙන සංයුත්තා[Pg.168]. පවිවෙකියන්ති කප්පකවත්ථභුඤ්ජනසෙනාසනෙහි පවිවිත්තභාවං. තෙනාහ ‘‘තෙ කිරා’’තිආදි. රූපෙ නිවිට්ඨාති චක්ඛුරූපධම්මෙ අභිනිවිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘තණ්හාදිට්ඨීහි පතිට්ඨිතා’’ති. දෙවලොකපත්ථනකාමාති දෙවලොකස්සෙව අභිපත්ථනකාමා. මරණධම්මතාය මාතියා. තෙනාහ ‘‘මාතියාති මච්චා’’ති. පරලොකත්ථායාති පරසම්පත්තිභාවාය ලොකස්ස අත්ථාය.

‘Tassa’ se refiere a Vegabbhari devaputta. ‘Sarīre anuāvisī’ significa que entró en el cuerpo como si lo poseyera. ‘Adhimuccī’ significa que tomó control de tal manera que la mente no funcionaba según su propia voluntad, sino según la voluntad del poseedor; así lo determinó. ‘Āyuttā’ significa unidos por la visión. ‘Pavivekiyaṃ’ se refiere al estado de reclusión respecto a los mantos, la comida y el alojamiento de los monjes. Por eso dice ‘te kirā’, etc. ‘Rūpe niviṭṭhā’ significa apegados a los fenómenos de las formas y el ojo. Por eso dice ‘establecidos por el deseo y las opiniones’. ‘Devalokapatthanakāmā’ significa que desean únicamente el mundo celestial. ‘Maraṇadhammatāya mātiyā’: por ser de naturaleza mortal. Por eso dice ‘mātiyā significa mortales’. ‘Paralokatthāya’ significa para el bienestar del mundo futuro, para el estado de prosperidad de otro mundo.

පභාසවණ්ණාති පභාය සමානවණ්ණා. කෙසං පභායාති ආහ ‘‘චන්දොභාසා’’තිආදි. සජ්ඣාරාගපභාසවණ්ණා ඉන්දධනුපභාසවණ්ණාති පච්චෙකං යොජනා. ආමො ආමගන්ධො එතස්ස අත්ථීති ආමිසං. වධායාති විද්ධංසිතුං. රූපාති රූපායතනාදිරූපිධම්මා.

‘Pabhāsavaṇṇā’ significa de color similar al resplandor. Sobre el resplandor de quién, dice ‘con el brillo de la luna’, etc. ‘Sajjhārāgapabhāsavaṇṇā’ y ‘indadhanupabhāsavaṇṇā’ deben conectarse individualmente. ‘Āmisa’ es aquello que tiene un olor crudo (āmagandha). ‘Vadhāya’ significa para destruir. ‘Rūpā’ se refiere a los fenómenos materiales como la base de la forma, etc.

රාජගහසමීපප්පවත්තීනං රාජගහියානං. ‘‘සෙතො’’ති කෙලාසකූටො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘සෙතොති කෙලාසො’’ති. කෙනචි න ඝට්ටෙතීති අඝං, අන්තලික්ඛන්ති ආහ ‘‘අඝගාමීනන්ති ආකාසගාමීන’’න්ති. උදකං ධීයති එත්ථාති උදධි, මහොදධි. විපුලොති වෙපුල්ලපබ්බතො. හිමවන්තපබ්බතානන්ති හිමවන්තපබ්බතභාගානං. බුද්ධො සෙට්ඨො සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනාදීහි සබ්බගුණෙහි.

‘Rājagahasamīpappavattīnaṃ’ se refiere a los habitantes de Rājagaha. ‘Seto’ se refiere al pico Kelāsa, por eso dice ‘Seto es Kelāsa’. ‘Kenaci na ghaṭṭetīti aghaṃ’ (lo que no choca con nada es el espacio), el firmamento; por eso dice ‘aghagāmīnaṃ significa los que van por el aire’. ‘Udadhi’ es donde se contiene el agua, el gran océano. ‘Vipulo’ es la montaña Vepulla. ‘Himavantapabbatānaṃ’ se refiere a las regiones de las montañas del Himalaya. ‘Buddho seṭṭho’ (el Buda es el mejor) por todas sus cualidades como la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación y el conocimiento y visión de la liberación.

නානාතිත්ථියසාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Nānātitthiyasāvaka Sutta.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del tercer capítulo (Vagga).

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

De la Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya.

දෙවපුත්තසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Ha finalizado la aclaración del significado implícito de la explicación del Devaputta Saṃyutta.

3. කොසලසංයුත්තං

3. Saṃyutta de Kosala.

1. පඨමවග්ගො

1. Primer Capítulo.

1. දහරසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Dahara Sutta.

112. භගවතා [Pg.169] සද්ධිං සම්මොදීති භගවතො ගුණෙ අජානන්තො කොසලරාජා අත්තනො ඛත්තියමානෙන කෙවලං භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. පඨමාගතෙ හි සත්ථරි තස්ස සම්මොදිතාකාරං දස්සෙතුං ‘‘යථා’’තිආදි වුත්තං. යථා ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තොති යථා භගවා ‘‘කච්චි තෙ, මහාරාජ, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීය’’න්තිආදිනා තෙන රඤ්ඤා සද්ධිං පඨමං පවත්තමොදො අහොසි පුබ්බභාසිතාය, තදනුකරණෙන එවං සොපි රාජා භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදො අහොසීති යොජනා. තං පන සමප්පවත්තමොදනං උපමාය දස්සෙතුං ‘‘සීතොදකං වියා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සම්මොදිතන්ති සංසන්දිතං එකීභාවන්ති සම්මොදනකිරියාය සමානතං එකරූපතං, ඛමනීයන්ති ‘‘ඉදං චතුචක්කං නවද්වාරං සරීරයන්තං දුක්ඛබහුලතාය සභාවතො දුස්සහං, කච්චි ඛමිතුං සක්කුණෙය්‍ය’’න්ති පුච්ඡති. යාපනීයන්ති පච්චයායත්තවුත්තිකං චිරපබන්ධසඞ්ඛාතාය යාපනාය කච්චි යාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යං. සීසරොගාදිආබාධාභාවෙන කච්චි අප්පාබාධං. දුක්ඛජීවිකාභාවෙන කච්චි අප්පාතඞ්කං. තංතංකිච්චකරණෙ උට්ඨානසුඛතාය කච්චි ලහුට්ඨානං. තදනුරූපබලයොගතො කච්චි බලං. සුඛවිහාරසම්භවෙන කච්චි ඵාසුවිහාරො අත්ථීති තත්ථ තත්ථ කච්චි-සද්දං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. බලවප්පත්තා පීති පීතියෙව. තරුණපීති පාමොජ්ජං. සම්මොදනං ජනෙති කරොතීති සම්මොදනීයං. සම්මොදිතබ්බතො සම්මොදනීයන්ති ඉමං පන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො’’ති ආහ. සරිතබ්බභාවතොති අනුස්සරිතබ්බභාවතො. ‘‘සරණීය’’න්ති වත්තබ්බෙ දීඝං කත්වා ‘‘සාරණීය’’න්ති වුත්තං.

112. ‘Bhagavatā saddhiṃ sammodī’: el rey de Kosala, sin conocer las cualidades del Bienaventurado, simplemente intercambió saludos con él debido a su orgullo de kshatriya. Para mostrar la manera en que el Maestro intercambió saludos cuando llegó por primera vez, se dice ‘yathā’, etc. ‘Yathā khamanīyādīni pucchanto’: así como el Bienaventurado, al preguntar ‘¿es tolerable para ti, gran rey? ¿es llevadero?’, etc., inició primero una conversación amable con el rey, del mismo modo el rey también inició una conversación amable con el Bienaventurado imitando aquello. Para mostrar ese intercambio de saludos mediante una comparación, se dice ‘como agua fría’, etc. Allí, ‘sammoditaṃ’ significa mezclado, unido en un solo estado, la uniformidad o identidad en el acto de saludar. ‘¿Khamanīyaṃ?’ (¿es tolerable?) pregunta: ‘esta máquina corporal de cuatro ruedas y nueve puertas es por naturaleza difícil de soportar debido a la abundancia de sufrimiento, ¿es posible tolerarla?’. ‘¿Yāpanīyaṃ?’ (¿es llevadero?): ¿es posible mantener la vida, que depende de los requisitos y consiste en una continuidad prolongada? ‘¿Appābādhaṃ?’ (con poca enfermedad) debido a la ausencia de aflicciones como el dolor de cabeza, etc. ‘¿Appātaṅkaṃ?’ (con poca aflicción) debido a la ausencia de una vida dolorosa. ‘¿Lahuṭṭhānaṃ?’ (ligereza al levantarse) debido a la comodidad de levantarse para realizar diversas tareas. ‘¿Balaṃ?’ (fuerza) debido a poseer la fuerza correspondiente. ‘¿Phāsuvihāro?’ (morar cómodamente) debido a la posibilidad de vivir con bienestar; en cada caso, el significado debe entenderse conectando la partícula interrogativa ‘kacci’. ‘Pīti’ es el gozo mismo que ha alcanzado fuerza. ‘Pāmojjaṃ’ es el gozo inicial. ‘Sammodanīyaṃ’ es lo que genera o causa alegría. Explicando este significado, dice ‘por ser digno de regocijo’. ‘Sāraṇīya’ (memorable) se dice con la vocal larga en lugar de ‘saraṇīya’, por su naturaleza de ser recordado.

සුය්‍යමානසුඛතොති ආපාථමධුරතං ආහ, අනුස්සරියමානසුඛතොති විමද්දරමණීයතං. බ්‍යඤ්ජනපරිසුද්ධතායාති සභාවනිරුත්තිභාවෙන තස්සා කථාය වචනචාතුරියමාහ, අත්ථපරිසුද්ධතායාති අත්ථස්ස නිරුපක්කිලෙසතං. අනෙකෙහි පරියායෙහීති අනෙකෙහි කාරණෙහි. අදිට්ඨත්තාති [Pg.170] උපසඞ්කමනවසෙන අදිට්ඨත්තා. ගුණාගුණවසෙනාති ගුණවසෙන ගම්භීරභාවං වා අගුණවසෙන උත්තානභාවං වා. ඔවට්ටිකසාරං කත්වාති ඔවට්ටිකාය ගහෙතබ්බසාරවත්ථුං කත්වා. ලොකනිස්සරණභවොක්කන්තිපඤ්හන්ති ලොකතො නිස්සටභාවපඤ්හඤ්චෙව ආදිතො භවොක්කමනපඤ්හඤ්ච. සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධතං පුච්ඡන්තො හි ‘‘කිං භවං ගොතමො සබ්බලොකතො නිස්සටො, සබ්බසත්තෙහි ච ජෙට්ඨො’’ති? පුච්ඡති නාම. යථා හි සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධතාය ලොකතො නිස්සටතා විඤ්ඤායති, එවං සබ්බසත්තෙහි ජෙට්ඨභාවතො සෙට්ඨභාවතො. ස්වායමත්ථො අග්ගපසාදසුත්තාදීහි (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34) විභාවෙතබ්බො. කථං පන සම්බුද්ධතා විඤ්ඤායතීති? අවිපරීතධම්මදෙසනතො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාදීසු (විසුද්ධි. මහාටී. 1.124) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො.

Con la expresión 'felicidad al ser escuchada' (suyyamānasukhato), se refiere a la dulzura al entrar en contacto con el oído; con 'felicidad al ser recordada' (anussariyamānasukhatoti), se refiere a la belleza que perdura tras la reflexión. Con 'pureza en el fraseo' (byañjanaparisuddhatāyāti), se refiere a la elocuencia de ese discurso debido a su expresión lingüística natural; con 'pureza en el significado' (atthaparisuddhatāyāti), se refiere a la ausencia de mácula en el sentido. 'Por muchos métodos' (anekehi pariyāyehīti) significa por muchas razones. 'Por no haber sido visto' (adiṭṭhattā) significa no haber sido visto por el hecho de no haberse acercado. 'Por medio de virtudes o falta de ellas' (guṇāguṇavasenāti) se refiere ya sea a la profundidad por medio de la virtud o a la superficialidad por medio de la falta de ella. 'Haciéndolo la esencia de una bolsa de cintura' (ovaṭṭikasāraṃ katvāti) significa tratarlo como un objeto esencial que debe ser guardado en el cinturón. 'La pregunta sobre la liberación del mundo y el descenso a la existencia' (lokanissaraṇabhavokkantipañhaṃ) se refiere tanto a la cuestión sobre el estado de haber salido del mundo como a la cuestión sobre el descenso a la existencia desde el principio. Al preguntar sobre el estado de un Buda plenamente iluminado, el interlocutor pregunta: '¿Es el señor Gotama aquel que ha salido de todo el mundo y es el más importante de todos los seres?'. Pues así como a través del estado de Buda del Maestro se comprende su salida del mundo, del mismo modo se comprende su preeminencia y excelencia sobre todos los seres. Este significado debe explicarse mediante el Aggapasāda Sutta y otros (Itivuttaka 90; Aṅguttara Nikāya 4.34). ¿Pero cómo se comprende el estado de iluminación? Por la enseñanza de un Dhamma que no es erróneo. Este es el resumen aquí; el detalle debe entenderse según el método expuesto en los comentarios del Visuddhimagga y otros (Mahāṭīkā del Visuddhimagga 1.124).

රාජා සත්ථු අවිපරීතධම්මදෙසනං අජානන්තො තතො එවස්ස සම්මාසම්බොධිං අසද්දහන්තො ‘‘වුඩ්ඪතරෙසුපි චිරපබ්බජිතෙසු සම්මාසම්බුද්ධභාවෙ අලබ්භමානෙ තබ්බිපරීතෙ කථං ලබ්භෙය්‍යා’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘කිං පන භවං ගොතමො’’තිආදිං වක්ඛති. රාජා අත්තනො ලද්ධියා න පුච්ඡති අත්තනො සම්මුඛා තෙහි අසම්මාසම්බුද්ධභාවස්සෙව පටිඤ්ඤාතත්තා. යස්මා තෙ මුසාවාදිතාය අත්තනො උපට්ඨාකාදීනං ‘‘බුද්ධා මය’’න්ති පටිජානිංසු, තස්මා වුත්තං ‘‘ලොකෙ මහාජනෙන ගහිතපටිඤ්ඤාවසෙන පුච්ඡතී’’ති. ස්වායමත්ථො ආගමිස්සති. බුද්ධසීහනාදන්ති බුද්ධානං එව ආවෙණිකං සීහනාදං. කාමං මග්ගඤාණපදට්ඨානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, සම්බොධිඤාණෙ පන ගහිතෙ තං අත්ථතො ගහිතමෙව හොතීති වුත්තං ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසඞ්ඛාතං සම්මාසම්බොධි’’න්ති.

El rey, al no conocer la enseñanza no errónea del Maestro, no creía por ello en su perfecta iluminación (sammāsambodhi) y, pensando: 'Si el estado de un Buda plenamente iluminado no se encuentra incluso entre aquellos que son más ancianos y de larga ordenación, ¿cómo podría encontrarse en alguien opuesto a eso?', dijo: '¿Es acaso el señor Gotama...?', etc. El rey no pregunta según su propia opinión, ya que aquellos mismos ante su presencia habían declarado no ser plenamente iluminados. Debido a su falsedad, ellos pretendían ante sus seguidores y otros: 'Nosotros somos Budas'; por eso se dice: 'pregunta basándose en la pretensión aceptada por la gran masa de gente en el mundo'. Este significado vendrá más adelante. 'Rugido de león de un Buda' (buddhasīhanādaṃ) es el rugido de león exclusivo de los Budas. Ciertamente, el conocimiento de la omnisciencia tiene como base el conocimiento del camino; sin embargo, cuando se menciona el conocimiento de la iluminación (sambodhi), por el sentido mismo se incluye ese otro, por lo cual se dice: 'la perfecta iluminación, conocida como el conocimiento de la omnisciencia' (sabbaññutaññāṇasaṅkhātaṃ sammāsambodhiṃ).

පබ්බජ්ජූපගමනෙනාති යාය කායචි පබ්බජ්ජාය උපගමනමත්තෙන සමණා, න සමිතපාපතාය. ජාතිවසෙනාති ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණා, න බාහිතපාපතාය. පබ්බජිතසමූහසඞ්ඛාතො සඞ්ඝොති පබ්බජිතසමූහතාමත්තෙන සඞ්ඝො, න නිය්‍යානිකදිට්ඨිවිසුද්ධසීලසාමඤ්ඤවසෙන සංහතත්තාති අධිප්පායො. එතෙසං අත්ථීති එතෙසං සබ්බඤ්ඤුපටිඤ්ඤාතානං පරිවාරභූතො අත්ථි. ස්වෙවාති පබ්බජිතසමූහසඞ්ඛාතො එව. කෙචි පන ‘‘පබ්බජිතසමූහවසෙන. සඞ්ඝිනො, ගහට්ඨසමූහවසෙන ගණිනො’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං ගණෙ එව ලොකෙ සඞ්ඝසද්දස්ස නිරුළ්හත්තා. ආචාරසික්ඛාපනවසෙනාති අචෙලකවතචරියාදි-ආචාරසික්ඛාපනවසෙන. පාකටාති සඞ්ඝීආදිභාවෙන [Pg.171] පකාසිතා. ‘‘අප්පිච්ඡා’’ති වත්වා තත්ථ ලබ්භමානං අප්පිච්ඡතං දස්සෙතුං ‘‘අපිච්ඡතාය වත්ථම්පි න නිවාසෙන්තී’’ති වුත්තං. න හි තෙසු සාසනිකෙසු විය සන්තගුණනිගුහනා අප්පිච්ඡා ලබ්භතීති. යසොති කිත්තිසද්දො. තරන්ති එතෙන සංසාරොඝන්ති එවං සම්මතත්තා තිත්ථං වුච්චති ලද්ධීති ආහ ‘‘තිත්ථකරාති ලද්ධිකරා’’ති. සාධුසම්මතාති ‘‘සාධූ’’ති සම්මතා, න සාධූහි සම්මතාති ආහ ‘‘සන්තො…පෙ… පුථුජ්ජනස්සා’’ති.

'Por haberse unido a la vida errante' (pabbajjūpagamanenāti) significa que son ascetas (samaṇā) solo por el hecho de haber adoptado cualquier tipo de renuncia, no por haber calmado el mal (samitapāpatāya). 'Por linaje' (jātivasenāti) significa que son brahmanes solo por nacimiento, no por haber expulsado el mal (bāhitapāpatāya). 'Saṅgha es el nombre para una multitud de renunciantes' (pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho) significa que es una comunidad solo por el mero hecho de ser una multitud de renunciantes, no por estar unidos por la visión liberadora, la pureza y la moralidad común; este es el sentido. 'Para ellos existe' (etesaṃ atthīti) significa que para aquellos que pretenden ser omniscientes, existe un séquito. 'Para ellos mismos' (svevāti) se refiere a la misma multitud de renunciantes. Algunos, sin embargo, dicen: 'Son saṅghino (líderes de una comunidad) por tener una multitud de renunciantes, y gaṇino (líderes de un grupo) por tener una multitud de laicos'; esto es solo su opinión, pues en el mundo el término saṅgha se aplica comúnmente solo al grupo (gaṇa). 'Por enseñar la conducta' (ācārasikkhāpanavasenāti) significa por enseñar la práctica de los votos de los ascetas desnudos, etc. 'Famosos' (pākaṭā) significa conocidos por ser líderes de una comunidad, etc. Habiendo dicho 'con pocos deseos' (appicchā), para mostrar la falta de deseos que se encuentra allí, se dice: 'por falta de deseos ni siquiera visten ropa'. Pues en ellos no se encuentra el 'poco deseo' (appicchā) consistente en ocultar las virtudes existentes, como ocurre entre los seguidores de la Dispensación (Sāsana). 'Fama' (yaso) es el sonido de la reputación. Se dice que una doctrina (laddhi) se llama 'vado' (tittha) porque 'con esto cruzan el océano del saṃsāra'; por eso dice: 'titthakarā son los fundadores de doctrinas'. 'Considerados buenos' (sādhusammatā) significa reconocidos como 'buenos' por la gente común, no reconocidos por los virtuosos (sādhu); por eso dice: 'los santos... para la gente común'.

කප්පකොලාහලන්ති කප්පතො කොලාහලං, ‘‘කප්පුට්ඨානං භවිස්සතී’’ති දෙවපුත්තෙහි උග්ඝොසිතමහාසද්දො. ඉමෙති පූරණාදයො. බුද්ධකොලාහලන්ති දෙවතාහි ඝොසිතං බුද්ධකොලාහලං. පයිරුපාසිත්වාති පුරිසසුතිපරම්පරාය සුත්වා. චින්තාමණිවිජ්ජා නාම පරචිත්තජානාපනවිජ්ජා. සා කෙවට්ටසුත්තෙ ‘‘මණිකා’’ති ආගතා, ආදි-සද්දෙන ගන්ධාරිසම්භවවිජ්ජාදිං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ ගන්ධාරියා විකුබ්බනං දස්සෙති. අත්තභාවෙති සරීරෙ. රාජුස්මාති රාජතෙජො.

'Tumulto del eón' (kappakolāhalanti) es el alboroto acerca del eón, el gran sonido proclamado por los devas: 'el eón llegará a su fin'. 'Estos' se refiere a Pūraṇa y los otros. 'Tumulto del Buda' (buddhakolāhalanti) es el alboroto sobre un Buda proclamado por las deidades. 'Habiéndoles servido' (payirupāsitvāti) significa habiendo escuchado a través de la tradición de hombres. El conocimiento llamado 'Cintāmaṇi' es el conocimiento que permite conocer los pensamientos de otros. Este aparece en el Kevaṭṭa Sutta como 'maṇikā'; con la palabra 'etc.' se incluyen conocimientos como el de Gandhāra y otros. Allí se muestra la transformación mágica (vikubbanaṃ) por medio del conocimiento de Gandhāra. 'En su propio ser' (attabhāve) significa en el cuerpo. 'Del esplendor del rey' (rājusmāti) se refiere al poder majestuoso del rey.

සුක්කධම්මොති අනවජ්ජධම්මො නික්කිලෙසතා. ඉදං ගහෙත්වාති ඉදං පරම්මුඛා ‘‘මයං බුද්ධා’’ති වත්වා අත්තනො සම්මුඛා ‘‘න මයං බුද්ධා’’ති තෙහි වුත්තවචනං ගහෙත්වා. එවමාහාති ‘‘යෙපි තෙ, භො ගොතම…පෙ… නවො ච පබ්බජ්ජායා’’ති එවං අවොච. අත්තනො පටිඤ්ඤං ගහෙත්වාති ‘‘න මයං බුද්ධා’’ති තෙසං අත්තනො පුරතො පවත්තිතං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා. ඊදිසෙ ඨානෙ කිං-සද්දො පටිසෙධවාචකො හොතීති වුත්තං ‘‘කින්ති පටික්ඛෙපවචන’’න්ති, කස්මා පටිජානාතීති අත්ථො?

'Dhamma brillante' (sukkadhammo) es el Dhamma intachable, la ausencia de impurezas. 'Tomando esto' (idaṃ gahetvāti) significa tomando aquellas palabras dichas por ellos —quienes en ausencia de uno decían 'somos Budas' y en presencia de uno decían 'no somos Budas'—. 'Dijo así' (evamāhāti) significa que dijo: 'Incluso aquellos, venerable Gotama... y nuevos en la renuncia'. 'Tomando su propia declaración' (attano paṭiññaṃ gahetvāti) significa tomando la admisión hecha por ellos ante él mismo: 'no somos Budas'. En tal contexto, la palabra 'kiṃ' (qué/cómo) tiene un sentido de negación, por lo cual se dice: 'kiṃ es una palabra de rechazo'; el sentido es: '¿por qué habría de pretenderlo?'.

න උඤ්ඤාතබ්බාති න ගරහිතබ්බා. ගරහත්ථො හි අයං උ-සද්දො. ‘‘දහරො’’ති අධිකතත්තා වක්ඛමානත්තා ච ‘‘ඛත්තියොති රාජකුමාරො’’ති වුත්තං. උරසා ගච්ඡතීති උරගො, යො කොචි සප්පො, ඉධ පන අධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘ආසීවිසො’’ති ආහ. සීලවන්තං පබ්බජිතං දස්සෙති සාමඤ්ඤතො ‘‘භික්ඛූ’’ති වදන්තො. ඉධ පන යස්මා ‘‘භවම්පි නො ගොතමො’’තිආදිනා භගවන්තං උද්දිස්ස කථං සමුට්ඨාපෙසි, තස්මා භගවා අත්තානං අබ්භන්තරං අකාසි. යදිපි විසෙසො සාමඤ්ඤජොතනාය විභාවිතො හොති, සංසයුප්පත්තිදීපකං නොති වුත්තග්ගහණං පන තං පරිච්ඡිජ්ජතීති. තෙනාහ ‘‘දෙසනාකුසලතායා’’තිආදි. ඉදානි අවඤ්ඤාපරිභවෙ පයොගතො විභාවෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අචිත්තීකතාකාරවසෙන අවඤ්ඤාය පාකටභාවො, වම්භනවසෙන පරිභවස්සාති අධිප්පායෙන [Pg.172] කායපයොගවසෙන අවඤ්ඤා දස්සිතා, වචීපයොගවසෙන පරිභවො, උභයං පන උභයත්ථාපි පභෙදතො ගහිතං, අවඤ්ඤපරිභවානං ද්වින්නම්පි උභයත්ථ පරිග්ගහො. තං සබ්බම්පීති තං අවඤ්ඤාදි සබ්බම්පි. චතූසුපි තං න කාතබ්බමෙව සම්පති ආයතිඤ්ච අනත්ථාවහත්තා.

«No deben ser despreciados» significa que no deben ser censurados. Pues este sonido 'u' tiene el sentido de censura. Dado que se ha tratado y se mencionará el término «joven», se dice que «un khattiya es un príncipe real». Se llama 'uraga' (serpiente) porque «se desplaza con el pecho»; para mostrar lo que se pretende aquí, se dice «víbora venenosa» (āsīviso). Al decir «monje» (bhikkhū), se refiere en general a un renunciante virtuoso. Pero aquí, dado que el interlocutor inició la conversación dirigida al Bienaventurado diciendo «el venerable Gotama», el Bienaventurado se incluyó a sí mismo en ello. Aunque la distinción se clarifica mediante la indicación de lo general, la mención de lo que se ha dicho mediante la negación 'no' disipa el surgimiento de la duda; por eso dice «por la habilidad en la enseñanza», etc. Ahora, para aclarar la aplicación del menosprecio y el insulto, se dice «y aquí», etc. Allí, el estado evidente del menosprecio se da por medio de la falta de atención, y el insulto por medio de la mofa; con esta intención, el menosprecio se muestra mediante la acción corporal y el insulto mediante la acción verbal; sin embargo, ambos se toman en ambos casos según su clasificación, habiendo una inclusión mutua tanto del menosprecio como del insulto. «Todo eso» se refiere a todo ese menosprecio, etc. En estos cuatro casos, ciertamente no debe hacerse, por traer perjuicio tanto en el presente como en el futuro.

තදත්ථදීපනාති තස්ස ආදිතො වුත්තස්ස අත්ථස්ස දීපනා. විසෙසත්ථදීපනාති තතො විසිට්ඨත්ථදීපනා. ඛෙත්තානං අධිපතීති ඛත්තියොති නිරුත්තිනයෙන සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. ඛෙත්තතො විවාදා සත්තෙ තායතීති ඛත්තියොති ලොකියා කථයන්ති. ‘‘මහාසම්මතො, ඛත්තියො, රාජා’’ති එවමාගතෙසු ඉමෙසු දුතියං. අක්ඛරන්ති සමඤ්ඤා. සා හි උදයබ්බයාභාවතො ‘‘න කදාචි ඛරතීති අක්ඛර’’න්ති වුත්තා. තෙනාහ ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති. ජාතිසම්පන්නන්ති සම්පන්නජාතිං අතිවිසුද්ධජාතිං. තීණි කුලානීති බ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දකුලානි. අතික්කමිත්වාති අත්තනො ජාතිසම්පත්තියා අභිභවිත්වා.

«Iluminación de ese significado» es la explicación del significado dicho al principio. «Iluminación del significado especial» es la explicación de un significado más distinguido a partir de aquel. Según el método de la etimología, se debe entender la formación de la palabra 'khattiya' como «señor de los campos» (khettānaṃ adhipatī). La gente común dice que es 'khattiya' porque «protege a los seres de las disputas por los campos». Entre estos términos que aparecen así: «Mahāsammato, khattiyo, rājā», este es el segundo. 'Akkhara' es una designación común; se dice que es 'akkhara' (imperecedera/letra) porque «nunca se agota» por la ausencia de surgimiento y desaparición. Por eso se dice: «el nombre y el linaje no envejecen». «De nacimiento excelente» (jātisampannaṃ) significa de nacimiento dotado, de un linaje extremadamente puro. «Tres clanes» se refiere a los clanes de los brahmanes, vessas y suddas. «Habiendo trascendido» significa habiendo superado con la excelencia de su propio nacimiento.

කෙවලං නාමපදං වුත්තං ආඛ්‍යාතපදං අපෙක්ඛතෙවාති ආහ ‘‘ඨානං හීති කාරණං විජ්ජතී’’ති. උද්ධටදණ්ඩෙනාති සමන්තතො උබ්භතෙන දණ්ඩෙන සාසනෙන, බලවං උපක්කමං ගරුකං රාජානම්පි. තං ඛත්තියං පරිවජ්ජෙය්‍යාති ඛත්තියං අවඤ්ඤාපරිභවකරණතො වජ්ජෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘න ඝට්ටෙය්‍යා’’ති.

Dado que solo se menciona el sustantivo y se requiere un verbo, se dice: «'ṭhānaṃ hi' significa que existe una razón/causa». «Con el castigo levantado» (uddhaṭadaṇḍena) significa con el castigo o la orden aplicada por todas partes, incluso a un rey mediante un esfuerzo poderoso y grave. «Debe evitar a ese khattiya» significa que debe evitarlo para no incurrir en menosprecio o insulto hacia el khattiya. Por eso dice: «no debería molestarlo».

උරගස්ස ච නානාවිධවණ්ණග්ගහණෙ කාරණං වදති ‘‘යෙන යෙන හී’’තිආදිනා. බහුභක්ඛන්ති මහාභක්ඛං සබ්බභක්ඛඛාදකං. පාවකං සොධනත්ථෙන අසුද්ධස්සපි දහනෙන. සොති මග්ගො. කණ්හො වත්තනී ඉමස්සාති කණ්හවත්තනී. මහන්තො අග්ගික්ඛන්ධො හුත්වා. යාවබ්‍රහ්මලොකප්පමාණොති කප්පවුට්ඨානකාලෙ අරඤ්ඤෙ අග්ගිනා ගහිතෙ කාලන්තරෙ එව කට්ඨතිණරුක්ඛාදිසම්භවොති දස්සෙතුං ‘‘ජායන්ති තත්ථ පාරොහා’’ති පාළියං වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ.

Se expone la razón de la mención de los diversos colores de la serpiente diciendo «por cual y cual», etc. «De gran consumo» (bahubhakkhanti) significa que consume mucho, devorador de todo lo que se puede comer y masticar. Al fuego se le llama «purificador» (pāvakaṃ) por el sentido de purificación, al quemar incluso lo impuro. 'So' es el sendero. 'Kaṇhavattanī' (de sendero negro) es aquel cuyo sendero es negro (el fuego). Convirtiéndose en una gran masa de fuego. «De la medida del mundo de Brahma» se refiere al tiempo de la evolución del eón; para mostrar que en el bosque, cuando es tomado por el fuego, después de un tiempo surgen brotes de madera, hierba y árboles, se dice en el canon «allí nacen los brotes», y para explicarlo dice «allí», etc.

ඩහිතුං න සක්කොති පච්චක්කොසනාදිනා. විනස්සන්ති සමණතෙජසා විනාසිතත්තා. ‘‘න තස්සා’’ති එත්ථ න-කාරං ‘‘වින්දරෙ’’ති එත්ථ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බන්ති [Pg.173] ආහ ‘‘න වින්දන්තී’’ති. වත්ථුමත්තාවසිට්ඨොති ඨානමෙව නෙසං අවසිස්සති, සයං පන සබ්බසො සහ ධනෙන විනස්සන්තීති අත්ථො.

«No puede quemar» mediante contra-insultos y demás. «Son destruidos» por haber sido aniquilados por el poder de los ascetas. En la expresión «na tassa», se debe traer la partícula negativa 'na' y conectarla con «vindare», por eso dice «no encuentran». «Quedando solo el sitio» significa que solo quedará el lugar de ellos, pero ellos mismos perecerán completamente junto con sus riquezas.

‘‘සම්මදෙව සමාචරෙ’’ති එත්ථ යථා රාජාදීසු සම්මා සමාචරෙය්‍ය, තං විභාගෙන දස්සෙන්තො ‘‘ඛත්තියං තාවා’’තිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. තිස්සො කුලසම්පත්තියොති ඛත්තිය-බ්‍රාහ්මණගහපති-මහාසාලකුලානි වදති. පඤ්ච රූපිබ්‍රහ්මලොකෙ, චත්තාරො අරූපීබ්‍රහ්මලොකෙති එවං නව බ්‍රහ්මලොකෙ කම්මභවවිභාගෙන, සෙසානං ගණනානං උපපත්තිභවවිභාගෙන.

En «debería comportarse correctamente», muestra detalladamente cómo se debe comportar correctamente ante reyes y otros, diciendo «primero ante el khattiya», etc. Eso es fácil de entender. «Tres excelencias de clan» se refiere a los clanes de los khattiyas, brahmanes y gahapatis de gran fortuna. Cinco en el mundo de Brahma con forma (rūpī) y cuatro en el mundo de Brahma sin forma (arūpī); así son los nueve mundos de Brahma según la clasificación del devenir del karma, y el resto de los números según la clasificación del devenir del renacimiento.

අභික්කන්තන්ති අතිවිය කමනීයං. සා පනස්සා කන්තතා අතිවිය ඉට්ඨතාය මනවඩ්ඪනතාය සොභනතායාති ආහ ‘‘අතිඉට්ඨං අතිමනාපං අතිසුන්දරන්ති අත්ථො’’ති. ‘‘අභික්කන්ත’’න්ති වචනං අපෙක්ඛිත්වා නපුංසකනිද්දෙසො, වචනං පන භගවතො ධම්මදෙසනාති තථා වුත්තං. අත්ථමත්තදස්සනං වා එතං, තස්මා අත්ථවසෙන ලිඞ්ගවිභත්තිවිපරිණාමො වෙදිතබ්බො. දුතියපදෙපි එසෙව නයො.

«Abhikkanta» significa extremadamente deseable. Esa deseabilidad se debe a su excelencia por ser extremadamente anhelado, agradable a la mente y hermoso; por eso dice: «el significado es que es extremadamente anhelado, extremadamente placentero, extremadamente bello». Es una designación en neutro con referencia a la palabra «abhikkanta», pero se dice así porque la palabra es la enseñanza del Dhamma del Bienaventurado. O bien, esto es solo una indicación del significado, por lo tanto, debe entenderse el cambio de género y caso según el sentido. En el segundo término se aplica el mismo método.

අධොමුඛඨපිතන්ති කෙනචි අධොමුඛං ඨපිතං. හෙට්ඨාමුඛජාතන්ති සභාවෙනෙව හෙට්ඨාමුඛං ජාතං. උග්ඝාටෙය්‍යාති විවටං කරෙය්‍ය. හත්ථෙ ගහෙත්වාති ‘‘පුරත්ථාභිමුඛො උත්තරාභිමුඛො වා ගච්ඡා’’තිආදීනි අවත්වා හත්ථෙ ගහෙත්වා නිස්සන්දෙහං කත්වා ‘‘එස මග්ගො’’ති එවං වත්වා ‘‘ගච්ඡා’’ති වදෙය්‍ය. කාළපක්ඛචාතුද්දසීති කාළපක්ඛෙ චාතුද්දසී. නික්කුජ්ජිතං උක්කුජ්ජෙය්‍යාති ආධෙය්‍යස්ස අනාධාරභූතං භාජනං තස්ස ආධාරභාවාපාදනවසෙන උක්කුජ්ජෙය්‍ය. අඤ්ඤාණස්ස අභිමුඛත්තා හෙට්ඨාමුඛජාතතාය සද්ධම්මවිමුඛං, තතො එව අධොමුඛභාවෙන අසද්ධම්මෙ පතිතන්ති එවං පදද්වයං යථාරහං යොජෙතබ්බං, න යථාසඞ්ඛයං. කාමං කාමච්ඡන්දාදයොපි පටිච්ඡාදකා, මිච්ඡාදිට්ඨි පන සවිසෙසං පටිච්ඡාදිකාති ආහ ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨිගහනපටිච්ඡන්න’’න්ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨිපරමාහං, භික්ඛවෙ, වජ්ජං වදාමී’’ති (අ. නි. 1.310). සබ්බාපායගාමිමග්ගො කුම්මග්ගො ‘‘කුච්ඡිතො මග්ගො’’ති කත්වා. සම්මාදිට්ඨිආදීනං උජුපටිපක්ඛතාය මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො අට්ඨ මිච්ඡත්තධම්මා මිච්ඡාමග්ගො. තෙනෙව හි තදුභයපටිපක්ඛතං සන්ධාය ‘‘සග්ගමොක්ඛමග්ගං ආවිකරොන්තෙනා’’ති වුත්තං. සප්පිආදිසන්නිස්සයො පදීපො න තථා උජ්ජලො, යථා තෙලසන්නිස්සයොති [Pg.174] තෙලපජ්ජොතග්ගහණං. එතෙහි පරියායෙහීති එතෙහි නික්කුජ්ජිතුක්කුජ්ජනපටිච්ඡන්නවිවරණාදිඋපමොපමිතබ්බප්පකාරෙහි.

«Lo que ha sido puesto boca abajo» significa lo que ha sido colocado boca abajo por alguien. «Lo que ha nacido boca abajo» significa lo que por su propia naturaleza ha nacido boca abajo. «Podría abrir» significa que podría revelar. «Tomándolo de la mano» significa que, sin decir «ve hacia el este o hacia el norte», sino tomándolo de la mano y eliminando toda duda, diría «este es el camino» y luego «ve». «El decimocuarto día de la quincena oscura» es el cātuddasī en la quincena oscura. «Enderezar lo que estaba volcado» significa que enderezaría un recipiente que no era apto para contener algo, convirtiéndolo en apto para contenerlo. Debido a que está frente a la ignorancia y por haber nacido boca abajo, está de espaldas al verdadero Dhamma; de ahí que, por estar boca abajo, haya caído en el falso Dhamma; así se deben vincular ambos términos según corresponda, no necesariamente en orden correlativo. Ciertamente, el deseo sensual y otros también son encubridores, pero la visión errónea es un encubridor especial; por eso dice: «cubierto por la espesura de la visión errónea». Por eso dijo el Bienaventurado: «Monjes, no veo ninguna otra falta tan suprema como la visión errónea» (A. ni. 1.310). El «mal camino» es el camino que conduce a todos los estados de privación, por ser un «camino despreciable». Debido a ser la oposición directa de la visión correcta y demás, los ocho factores de la falsedad, como la visión errónea, son el «camino falso». Por eso mismo, refiriéndose a la oposición de ambos, se dice: «revelando el camino al cielo y a la liberación». Una lámpara que depende de mantequilla clarificada y otros no es tan brillante como la que depende de aceite, de ahí la mención de «lámpara de aceite». «Por estos medios» se refiere a estos modos comparativos como enderezar lo volcado, revelar lo cubierto, etc.

පසන්නාකාරන්ති පසන්නෙහි කාතබ්බං සක්කාරං. සරණන්ති පටිසරණං පරායණං. අජ්ජතාති අජ්ජාති පදස්ස වඩ්ඪනමත්තං හෙත්ථ තා-සද්දො යථා ‘‘දෙවතා’’ති. පාණෙහි උපෙතන්ති පාණෙහි සහ සරණං උපෙතං. ‘‘යාව මෙ පාණා ධරන්ති, තාව සරණං ගතමෙව මං ධාරෙතූ’’ති ආපාණකොටිකං අත්තනො සරණගමනං පවෙදෙති. තෙනාහ ‘‘යාව මෙ’’තිආදි. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

El término ‘pasannākāranti’ se refiere al honor o respeto que deben realizar los devotos. ‘Saraṇanti’ significa refugio, amparo o destino final. ‘Ajjatā’ es simplemente una extensión de la palabra ‘ajja’ (hoy); en este contexto, el sufijo ‘tā’ es como el de ‘devatā’. ‘Pāṇehi upetanti’ significa haber buscado refugio junto con la vida misma (mientras esta dure). Con las palabras ‘mientras mi vida dure, téngaseme por alguien que ha tomado refugio’, manifiesta su toma de refugio como algo que llega hasta el límite de su vida. Por eso dice ‘mientras mi [vida]…’, etc. Lo que en este pasaje no ha sido analizado en cuanto a su significado, es de fácil comprensión.

දහරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Dahara Sutta.

2. පුරිසසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Purisa Sutta

113. පුරිමසුත්තෙති පුරිමසුත්තදෙසනායං. තත්ථ හි උපසඞ්කමන්තවෙලාය සත්ථු ගුණෙ අජානන්තො කෙවලං සම්මොදනං කරොති. දෙසනං සුත්වා පන සත්ථු ගුණෙ ඤත්වා සරණඞ්ගතත්තා ඉධ ඉමස්මිං සමාගමෙ අභිවාදෙසි පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. අත්තානං අධි අජ්ඣත්තං, අවිජහෙන අත්තානං අධිකිච්ච උද්දිස්ස පවත්තධම්මා අජ්ඣත්තං එකජ්ඣං ගහණවසෙන, භුම්මත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං. කාමඤ්චායං අජ්ඣත්තසද්දො ගොචරජ්ඣත්තවිසයජ්ඣත්තඅජ්ඣත්තජ්ඣත්තෙසු පවත්තති. තෙ පනෙත්ථ න යුජ්ජන්තීති වුත්තං ‘‘නියකජ්ඣත්ත’’න්ති, නියකසඞ්ඛාතඅජ්ඣත්තධම්මෙසූති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අත්තනො සන්තානෙ’’ති. ලුබ්භනලක්ඛණොති ගිජ්ඣනලක්ඛණො, ආරම්මණෙ දළ්හග්ගහණසභාවොති අත්ථො. දුස්සනලක්ඛණොති කුජ්ඣනලක්ඛණො, බ්‍යාපජ්ජනසභාවොති අත්ථො. මුය්හනලක්ඛණොති අඤ්ඤාණලක්ඛණො, ආරම්මණෙ සභාවසම්මොහභාවොති අත්ථො. විහෙඨෙන්තීති අත්ථනාසනඅනත්ථුප්පාදනෙහි විබාධෙන්ති. තතො එව යථා සග්ගමග්ගෙසු න දිස්සති, එවං කරොන්තීති ආහ ‘‘නාසෙන්ති විනාසෙන්තී’’ති. අත්තනි සම්භූතාති සන්තානෙ නිබ්බත්තා.

113. ‘Purimasutte’ significa en la enseñanza del sutta anterior. Pues allí, al momento de acercarse, sin conocer las virtudes del Maestro, simplemente intercambia saludos cordiales. Pero habiendo escuchado la enseñanza y conociendo las virtudes del Maestro, por haber tomado refugio, en este encuentro le rindió homenaje postrándose con las cinco partes del cuerpo. ‘Attānaṃ’ significa hacia sí mismo (internamente); se refiere a los estados que se manifiestan respecto a uno mismo, ocurriendo interiormente y tomados en su conjunto; este término está en caso locativo. Por lo general, la palabra ‘ajjhatta’ (interno) se aplica a los objetos internos, las facultades internas y lo propio. Puesto que aquí los otros sentidos no son aplicables, se dice ‘lo propio interno’, que significa en los estados internos considerados como propios. Por eso dice ‘en la propia continuidad’. ‘Caracterizado por la codicia’ significa caracterizado por el anhelo, es decir, por la naturaleza de aferrarse firmemente al objeto. ‘Caracterizado por el odio’ significa caracterizado por el enojo, es decir, por la naturaleza de la malevolencia. ‘Caracterizado por la delusión’ significa caracterizado por la ignorancia, es decir, por el estado de confusión respecto a la naturaleza del objeto. ‘Viheṭhentīti’ (dañan) significa que perjudican mediante la destrucción del bienestar y la generación de lo perjudicial. Por esa misma razón, actúan de tal modo que el camino a los reinos celestiales no sea visible; por eso dice ‘arruinan, destruyen’. ‘Attani sambhūtā’ significa nacidos en la propia continuidad mental.

පුරිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Purisa Sutta.

3. ජරාමරණසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Jarāmaraṇa Sutta

114. අඤ්ඤත්‍ර [Pg.175] ජරාමරණාති ජරාමරණෙන විනා. ජරාමරණවිරහිතො ජාතො නාම අත්ථි නු ඛොති පුච්ඡති. පාළියං ජාතස්සාති පච්චත්තෙ සාමිවචනං. මහාසාලාති ඉමිනා ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා ‘‘මහාසාලා’’ති වුත්තන්ති දස්සෙති යථා ‘‘පුරත්ථියොති පුලත්ථියො’’ති. මහාසාරප්පත්තාති මහන්තං විභවසාරං පත්තා. කොටිසතං ධනං, අයමෙව වා පාඨො. ‘‘කුම්භං නාම දස අම්බණානී’’ති වදන්ති. ඉස්සරාති විභවිස්සරියෙන ඉස්සරා. සුවණ්ණරජතභාජනාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන වත්ථසෙය්‍යාවසථාදිං සඞ්ගණ්හාති. අසාධාරණධනානං නිධානගතත්තා ‘‘අනිධානගතස්සා’’ති වුත්තං. තුට්ඨිකරණස්සාති පාසාදසිවිකාදිසුඛසාධනස්ස.

114. ‘Aññatra jarāmaraṇā’ significa sin vejez ni muerte. Pregunta si existe alguien nacido que esté libre de la vejez y la muerte. En el texto Pali, ‘jātassa’ es un genitivo con función de nominativo. ‘Mahāsālā’ muestra que se ha dicho ‘mahāsālā’ cambiando la letra ‘r’ por ‘l’, tal como ‘pulatthiyo’ por ‘puratthiyo’. ‘Mahāsārappattā’ significa aquellos que han alcanzado una gran esencia de riqueza. Se refiere a una riqueza de cien millones, o bien esta es la variante de lectura. Dicen que ‘un kumbha equivale a diez ambaṇas’. ‘Issarā’ significa señores por el poder de su riqueza. Con la palabra ‘etcétera’ en ‘recipientes de oro y plata, etc.’, se incluyen las vestiduras, los lechos, las moradas, etc. Se dice ‘anidhānagatassa’ (no guardado en tesoros) refiriéndose a las riquezas que, por no ser compartidas, han sido enterradas. ‘Tuṭṭhikaraṇassa’ se refiere a los medios para producir placer, como palacios, literas, etc.

ආරකා කිලෙසෙහීති නිරුත්තිනයෙන සද්දසිද්ධිමාහ. ආරකාති ච සබ්බසො සමුච්ඡින්නත්තා තෙහි දූරෙති අත්ථො. රාගාදීනං හතත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවතො, අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යතාදිපච්චයා ච අරහං. කාමඤ්චායං සංයුත්තවණ්ණනා, අභිධම්මනයො එව පන නිප්පරියායොති ආහ ‘‘චත්තාරො ආසවා’’ති බ්‍රහ්මචරියවාසන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං. වුට්ඨාති වුට්ඨවන්තො. චතූහි මග්ගෙහි කරණීයන්ති පච්චෙකං චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බං පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියභාවනාභිසමයං. එවං ගතං සොළසවිධං හොති. ඔසීදාපනට්ඨෙන භාරා වියාති භාරා. තෙනාහ ‘‘භාරා හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා’’තිආදි (සං. නි. 3.22). අත්තපටිබද්ධතාය අත්තනො අවිජහනතො පරමත්ථදෙසනාය ච පරමත්ථො අරහත්තං. කාමඤ්චායමත්ථො සබ්බසමිද්ධිසසන්තතිපරියාපන්නො අනවජ්ජධම්මො සම්භවති අකුප්පසභාවා, අපරිහානධම්මෙසු පන අග්ගභූතෙ අරහත්තෙ සාතිසයො, න ඉතරෙසූති ‘‘අරහත්තසඞ්ඛාතො’’තිආදි වුත්තං. ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියවිභාගං දසවිධම්පි භවෙසු සංයොජනං කිලෙසකම්මවිපාකවට්ටපච්චයො හුත්වා නිස්සරිතුං අප්පදානවසෙන බන්ධතීති භවසංයොජනං. සතිපි හි අඤ්ඤෙසං තප්පක්ඛියභාවෙන විනා සංයොජනානි තෙසං තප්පච්චයභාවො අත්ථි, භවනියාමො ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියසඞ්ගහිතොති තංතංභවනිබ්බත්තකකම්මනියාමො ච හොති, න ච උපච්ඡින්නසංයොජනස්ස කතානිපි කම්මානි භවං නිබ්බත්තෙන්තීති තෙසංයෙව සංයොජනට්ඨො දට්ඨබ්බො. සම්මා [Pg.176] කාරණෙහි ජානිත්වාති ඤායෙන දුක්ඛාදීසු සො යථා ජානිතබ්බො; තථා ජානිත්වා, පුබ්බකාලකිරියාවිමුත්තා හි අපරකාලකිරියා ච යථා සම්භවති, තං දස්සෙතුං ‘‘මග්ගපඤ්ඤායා’’තිආදි වුත්තං.

‘Ārakā kilesehī’ (lejos de las impurezas) explica la formación del término según el método lingüístico. ‘Ārakā’ significa que está lejos de ellas por haberlas erradicado por completo. Es un ‘Arahaṃ’ (Arahant) por haber destruido la pasión, etc., por la ausencia de secretismo al hacer el mal, y por ser el campo de mérito supremo, etc. Aunque este es un comentario al Saṃyutta, el método del Abhidharma es el sentido directo; por eso dice ‘los cuatro influjos’. ‘Vivir la vida santa’ se refiere a vivir la vida santa del sendero. ‘Vuṭṭhā’ significa aquellos que han culminado. ‘Lo que debe hacerse mediante los cuatro senderos’ se refiere a lo que debe realizarse individualmente a través de los cuatro senderos: el pleno conocimiento, el abandono, la realización y el desarrollo de la visión. Así, el logro es de dieciséis tipos. Son ‘cargas’ (bhārā) en el sentido de que hunden a los seres. Por eso se dice: ‘Las cargas son, en verdad, los cinco agregados’, etc. Debido a la vinculación con uno mismo por no abandonarse a sí mismo y en la enseñanza del sentido último, el ‘sentido último’ es el estado de Arahant. Aunque este sentido abarca la continuidad de toda perfección y los estados irreprochables debido a su naturaleza inalterable, entre los estados que no declinan, el estado de Arahant es el supremo; por eso se dice ‘conocido como el estado de Arahant’, etc. El ‘grillete de la existencia’ (bhavasaṃyojana) es el conjunto de los diez tipos de grilletes (inferiores y superiores), que actúa como condición para el ciclo de las impurezas, el karma y su resultado, atando a los seres al no permitirles la salida de las existencias. Pues, aunque existan otros factores por ser parte de ellos, sin los grilletes existe su condición de causa; el orden de la existencia está comprendido en los grilletes inferiores y superiores, y existe el orden del karma que produce las diversas existencias, pero las acciones realizadas por quien ha cortado los grilletes ya no producen existencia; por tanto, debe entenderse su función de grillete. ‘Sammā kāraṇehi jānitvā’ (habiendo conocido correctamente mediante las causas) significa cómo debe conocerse el sufrimiento, etc., según el método correcto. Para mostrar cómo, tras haber conocido así, la acción en un tiempo posterior se desprende de la acción en un tiempo anterior según corresponda, se dice ‘mediante la sabiduría del sendero’, etc.

භිජ්ජනසභාවො ඛණායත්තත්තා. නික්ඛිපිතබ්බසභාවො මරණධම්මත්තා. අයං කායො උස්මායුවිඤ්ඤාණාපගමො ඡඩ්ඩනීයධම්මො, යස්මිං යං පතිට්ඨිතං, තං තස්ස සන්තානගතවිප්පයුත්තන්ති කත්වා වත්තබ්බතං අරහතීති ආහ ‘‘ඛීණාසවස්ස හි අජීරණධම්මොපි අත්ථී’’තිආදි. තෙනාහ භගවා ‘‘ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්චා’’තිආදි (සං. නි. 1.107; අ. නි. 4.45). අස්ස ඛීණාසවස්ස, ‘‘ජීරණධම්ම’’න්ති යථාවුත්තං අජීරණධම්මං ඨපෙත්වා ජීරණධම්මං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසංපායං කායො භෙදනධම්මො’’ති එවමාහ. ජරං පත්තස්සෙව හිස්ස භෙදනනික්ඛිපිතබ්බතානියතෙ අත්ථෙ සුත්තදෙසනා පවත්තා. අත්ථස්ස උප්පත්ති අට්ඨුප්පත්ති, සා එතස්ස අත්ථීති අට්ඨුප්පත්තිකො. කිර-සද්දො අනුස්සවත්ථො, තෙන අනුස්සවාගතොයමත්ථො, න අට්ඨකථාගතොති දීපෙති. තෙනාහ ‘‘වදන්තී’’ති. යෙනායං අත්ථො හෙතුනා අට්ඨුප්පත්තිකො, තං දස්සෙතුං ‘‘සිවිකසාලායං නිසීදිත්වා කථිත’’න්ති වුත්තං. ‘‘විහරති ජෙතවනෙ’’ති නිදානවචනෙන යථා න විරුජ්ඣති, තථා වෙදිතබ්බං. නනු ඉමස්ස සුත්තස්ස පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපොති? සච්චමෙතං, සුත්තෙකදෙසං පන සන්ධාය අට්ඨුප්පත්තිකතාවචනං. කෙචි පන ‘‘යානං ආරුහිත්වා රාජා ආගතො, රඤ්ඤො ආරොහනීයරථං දස්සෙත්වා වුත්ත’’න්තිපි වදන්ති.

La naturaleza de romperse se debe a la dependencia de los momentos. La naturaleza de ser abandonado se debe a la naturaleza de la muerte. Este cuerpo, cuando el calor, la vitalidad y la consciencia han partido, es algo destinado a ser desechado; al considerar que lo que estaba establecido en él está disociado de su continuidad, merece ser mencionado en palabras como: ‘pues para el que ha destruido las impurezas (khīṇāsava) existe también el estado de no envejecimiento’, etc. Por eso dijo el Exaltado: ‘En este mismo cuerpo de una braza de longitud, dotado de percepción y mente, declaro el mundo, el origen del mundo, el cese del mundo’, etc. Respecto a él, al que ha destruido las impurezas, para mostrar la naturaleza de envejecimiento excluyendo el estado de no envejecimiento mencionado, dijo: ‘este cuerpo de ellos tiene la naturaleza de romperse’. Pues la enseñanza del sutta se refiere a la certidumbre de romperse y ser abandonado para alguien que ha llegado a la vejez. ‘Aṭṭhuppattiko’ significa que tiene una ocasión o surgimiento de un significado (aṭṭhuppatti). La palabra ‘kira’ indica tradición oral; por ella se muestra que este significado proviene de la tradición y no de los comentarios. Por eso dijo: ‘dicen’. Para mostrar por qué razón este significado tiene tal ocasión, se dijo: ‘fue dicho sentándose en la sala de la litera’. Se debe entender de tal modo que no contradiga la declaración del origen ‘mora en Jetavana’. ¿Acaso no es este sutta una respuesta a una pregunta? Es cierto, pero la declaración de tener una ocasión se refiere a una parte del sutta. Sin embargo, otros dicen: ‘el rey vino habiendo subido a un carruaje, y fue dicho mostrando el carruaje real’.

සරීරෙ ඵෙණපිණ්ඩසමෙ කිං වත්තබ්බං? සබ්භි සද්ධින්ති සාධූහි සහ පවෙදයන්ති. න හි කදාචි සාධූනං සාධූහි සහ කත්තබ්බා හොන්ති, තස්මා සීදනසභාවානං කිලෙසානං භිජ්ජනප්පත්තත්තා නිබ්බානං සබ්භීති වුච්චති. පුරිමපදස්සාති ‘‘සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙතී’’ති පදස්ස. කාරණං දස්සෙන්තො බ්‍යතිරෙකවසෙන. සතං ධම්මො නිබ්බානං කිලෙසෙහි සංසීදනභිජ්ජනසභාවො න හොති, තස්මා තං ආගම්ම ජරං න උපෙති. කිලෙසා පන තන්නිමිත්තකා, එවමයං වුත්තකාරණතො ජරං න උපෙතීති. තෙනාහ ‘‘ඉද’’න්තිආදි. සුන්දරාධිවචනං වා එතං ‘‘සබ්භී’’ති පදං අපාපතාදීපනතො, සබ්භිධම්මභූතන්ති [Pg.177] අත්ථො. තෙනාහ ‘‘විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34), න තෙන ධම්මෙන සමත්ථි කිඤ්චී’’ති (ඛු. පා. 6.4; සු. නි. 227) ච.

¿Qué se puede decir de este cuerpo similar a una bola de espuma? ‘Sabbhi saddhinti’ significa junto con los virtuosos. Puesto que los virtuosos nunca deben actuar junto con los no virtuosos, el Nibbāna es llamado ‘sabbhi’ (virtuoso) debido a la ruptura de las impurezas que tienen la naturaleza de hundirse. Respecto al verso anterior: ‘y el Dhamma de los virtuosos no llega a la vejez’, muestra la causa por vía de negación. El Dhamma de los virtuosos, el Nibbāna, no posee la naturaleza de hundirse o romperse por las impurezas; por lo tanto, debido a eso, no llega a la vejez. Pero las impurezas son su causa; así, por la razón mencionada, no llega a la vejez. Por eso dijo: ‘esto’, etc. O bien, el término ‘sabbhi’ es un epíteto excelente por indicar la ausencia de maldad; el significado es que se ha convertido en el Dhamma de los virtuosos. Por eso se dijo: ‘el desapego se declara como lo supremo entre ellos’, y ‘no hay nada igual a ese Dhamma’.

ජරාමරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Jarāmaraṇa Sutta.

4. පියසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Piya Sutta

115. රහසි ගතස්සාති ජනසම්බාධතො අපක්කන්තස්ස. නිලීනස්ස තෙනෙව ජනවිවෙකෙන එකමන්තං නිසජ්ජාය එකීභාවෙන පටිසල්ලීනස්ස විය. තෙනාහ ‘‘එකීභූතස්සා’’ති. සබ්බඤ්ඤුභාසිතං කරොන්තො ආහ තස්ස වචනං ‘‘එවමෙත’’න්ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස වචනං තථාපච්චනුභාසන්තො. අන්තකෙනාධිපන්නත්තා එව ඛෙත්තවත්ථුහිරඤ්ඤසුවණ්ණාදි මානුසං භවං ජහතො. අනුගන්ති අනුගතං, තමෙව අනුගාමීති අත්ථො. නිචයන්ති උපරූපරි වඩ්ඪියා නිචිතභූතං. සම්පරායිකන්ති සම්පරාය හිතං.

115. ‘Rahasi gatassāti’ significa el que se ha retirado de la multitud. ‘Nilīnassa’ es como el que está en reclusión por estar sentado aparte debido a ese mismo alejamiento de la gente. Por eso dijo: ‘el que se ha vuelto uno solo’. Confirmando que es la palabra del Omnisciente, dijo: ‘así es esto’, aceptando sus palabras y repitiéndolas del mismo modo. Por estar dominado por la muerte (Antaka), abandona la existencia humana consistente en campos, tierras, oro, plata, etc. ‘Anuganti’ significa lo que sigue, el seguidor es el sentido. ‘Nicayanti’ significa lo que se ha acumulado mediante un crecimiento sucesivo. ‘Samparāyikanti’ significa lo que es beneficioso para el mundo futuro.

පියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Piya Sutta.

5. අත්තරක්ඛිතසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Attarakkhita Sutta

116. පීදහනන්ති සංයමනං. කම්මපථභෙදං අප්පත්තස්සාති සුපිනකාලො විය පවත්තිමත්තතාය කම්මපථවිසෙසං අගතස්ස. කම්මස්සාති අකුසලකම්මස්ස. සංවරන්ති සංවරභාවං දස්සෙති, ඉතරස්ස පන සංවරභාවො පුරිමෙහි තීහි පදෙහි දස්සිතොවාති. ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව තදවිනාභාවතො. න හි පාපජිගුච්ඡනං පාපඋත්‍රාසරහිතං, උත්‍රාසො වා පාපජිගුච්ඡනරහිතො අත්ථීති.

116. ‘Pīdahananti’ significa restricción. ‘Kammapathabhedaṃ appattassāti’ significa alguien que no ha llegado a la distinción de los senderos de acción, como en el tiempo del sueño, por ser mera actividad. ‘Kammassāti’ se refiere a la acción perjudicial. ‘Saṃvaranti’ muestra el estado de restricción; sin embargo, el estado de restricción para el otro ya fue mostrado por los tres términos anteriores. El temor moral (ottappa) también está incluido por ser inseparable de ello. Pues no existe el asco por el mal sin el temor al mal, ni el temor sin el asco por el mal.

අත්තරක්ඛිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Attarakkhita Sutta.

6. අප්පකසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Appaka Sutta

117. උළාරසද්දො [Pg.178] සෙට්ඨෙ බහුකෙ ච දිස්සතීති ආහ ‘‘පණීතෙ ච බහුකෙ චා’’ති. මානමජ්ජනෙනාති මානවසෙන මදප්පත්තියා. අතික්කමන්ති සාධුමරියාදවීතික්කමලක්ඛණං දොසං. කූටො පාසො.

117. La palabra ‘uḷāra’ se ve en el sentido de noble y de mucho; por eso dijo: ‘excelente y mucho’. ‘Mānamajjanenāti’ significa por la embriaguez debida al orgullo. ‘Atikkamanti’ es la falta caracterizada por transgredir los límites de lo correcto. ‘Kūṭo’ es una trampa.

අප්පකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Appaka Sutta.

7. අඩ්ඩකරණසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Aḍḍakaraṇa Sutta

118. යස්මා කාමනිමිත්තං සත්තො සම්පජානමුසා භාසති, තස්මා කාමා තස්ස පතිට්ඨා පච්චයො කාරණන්ති ආහ ‘‘කාමහෙතූ’’තිආදි. භද්‍රමුඛසීසෙන විටටුභං භද්‍රොපචාරෙන උපචරතීති අත්ථො, විනිච්ඡයො කරීයති එත්ථාති අඩ්ඩකරණං, විනිච්ඡයට්ඨානං. ඛිප්පන්ති කූටං, මච්ඡඛිප්පන්තිපි වට්ටති. ඔඩ්ඩිතන්ති ඔඩ්ඩනවසෙන ඵලං පාපිතං.

118. Puesto que el ser miente conscientemente por causa de los deseos sensoriales, los deseos son su fundamento, condición y causa; por eso dijo: ‘kāmahetū’, etc. Con el término ‘Bhadramukha’, se dirige a Viṭaṭubha con cortesía; ‘aḍḍakaraṇa’ es donde se realiza el juicio, el lugar de la decisión. ‘Khippanti’ es una trampa, también se aplica a una red de pesca. ‘Oḍḍitanti’ significa que se ha obtenido el resultado mediante la colocación de la trampa.

අඩ්ඩකරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Aḍḍakaraṇa Sutta.

8. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Mallikā Sutta

119. ‘‘කස්මා පුච්ඡතී’’ති? පුච්ඡාකාරණං චොදෙත්වා සමුදයතො පට්ඨාය දස්සෙතුං ‘‘අයං කිර මල්ලිකා’’තිආදි වුත්තං. මාලාරාමං ගන්ත්වාති අත්තනො පිතු මාලාරාමං රක්ඛණත්ථඤ්චෙව අවසෙසපුප්ඵග්ගහණත්ථඤ්ච ගන්ත්වා. කාසිගාමෙති කාසිරට්ඨස්ස ගාමෙ. සො කිර ගාමො මහාකොසලරාජෙන අත්තනො ධීතුයා පතිඝරං ගච්ඡන්තියා පුප්ඵමූලත්ථාය දින්නො, තංනිමිත්තං. භාගිනෙය්‍යෙන අජාතසත්තුනා. තස්සාති රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස. සාති මල්ලිකා. නිවත්තිතුන්ති තස්සා ධම්මතාය නිවත්තිතුං තස්සා වචනං පටික්ඛිපිතුං. නෙවජ්ඣගාති වත්තමානත්ථෙ අතීතවචනන්ති ආහ ‘‘නාධිගච්ඡතී’’ති. පුථු අත්තාති තෙසං සත්තානං අත්තා.

119. ¿Por qué pregunta? Para mostrar la razón de la pregunta partiendo desde el origen, se dijo: ‘esta Mallikā’, etc. ‘Mālārāmaṃ gantvāti’ significa habiendo ido al jardín de flores de su padre para protegerlo y para recoger las flores restantes. ‘Kāsigāmeti’ en una aldea del reino de Kāsi. Se dice que esa aldea fue entregada por el gran rey de Kosala a su hija cuando iba a la casa de su esposo, con el propósito de los gastos de las flores, por esa razón. Por su sobrino Ajātasattu. ‘Tassāti’ del rey Pasenadi. ‘Sāti’ esa Mallikā. ‘Nivattitunti’ para oponerse a su naturaleza, para rechazar sus palabras. ‘Nevajjhagāti’ es el tiempo pasado usado en el sentido del tiempo presente; por eso dijo: ‘nādhigacchatī’ (no encuentra). ‘Puthu attā’ es el ser de esos seres.

මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Mallikā Sutta.

9. යඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Yañña Sutta

120. ථූණන්ති [Pg.179] යඤ්ඤූපත්ථම්භං. උපනීතානි යඤ්ඤං යජිතුං ආරම්භාය. එත්තාවතාති ‘‘ඉධ, භන්තෙ…පෙ… රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්තී’’ති එත්තකෙන පාඨෙන. සන්නිට්ඨානන්ති ‘‘නං ඉත්ථිං ලභිස්සාමි නු ඛො, න නු ඛො ලභිස්සාමී’’ති නිච්ඡයං අවින්දන්තො න ඤායන්තො. ඵෙණුද්දෙහකන්ති යථා යත්ථ කුථිතෙ ඵෙණං උද්දෙහති න උපධීයති, එවං අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨාපෙත්වා. තං දිවසන්ති තස්මිං රඤ්ඤා නිද්දං අලභිත්වා දුක්ඛසෙය්‍යදිවසෙ. ආලොකං ඔලොකෙත්වාති ලොහකුම්භිමුඛවට්ටිසීසෙ පත්තෙ තත්ථ මහන්තං ආලොකං ඔලොකෙත්වා. අත්තානො වචනං රඤ්ඤො පවත්තිඤාපනත්ථං. මහාසද්දො උදපාදි ‘‘එවරූපං යඤ්ඤං රාජා කාරාපෙතී’’ති. වත්තුකාමො අහොසි, වත්තුඤ්ච පන අවිසහන්තො ‘‘ස’’ ඉති වත්වා ලොහකුම්භියං නිමුග්ගො. ඉමං ගාථං වත්තුකාමො අහොසීති අයං පනෙත්ථ සම්බන්ධො. එස නයො සෙසපදද්වයෙපි. ධම්මභෙරිං චරාපෙසුං ‘‘කොචි කඤ්චි පාණං මා හනතූ’’ති. සො ඉත්ථිසාමිකො පුරිසො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි අත්තනො උපනිස්සයසම්පත්තියා සත්තු ච දෙසනාවිලාසසම්පත්තියා, රාජා පන මහාබොධිනිරුජ්ඣනසභාවත්තා කිඤ්චි විසෙසං නාධිගච්ඡි.

«Thūṇanti» se refiere al soporte del sacrificio. «Upanītāni» significa traídos para llevar a cabo el inicio del sacrificio. «Ettāvatāti» se refiere al pasaje: «aquí, venerable señor... hasta... llorando realizan los preparativos». «Sanniṭṭhānanti» indica que no encontraba una decisión ni sabía, pensando: «¿obtendré a esa mujer o no la obtendré?». «Pheṇuddehakanti» significa que, así como donde algo hierve la espuma sube y no se asienta, así también, habiendo hecho subir la espuma muchas veces. «Taṃ divasanti» se refiere a aquel día de penoso descanso tras no haber podido conciliar el sueño por orden del rey. «Ālokaṃ oloketvāti» significa que, habiendo llegado al borde de la boca del caldero de cobre, allí vio una gran luz. «Attāno vacanaṃ» es para dar a conocer lo ocurrido al rey. Se produjo un gran sonido: «el rey está haciendo realizar tal sacrificio». Él deseó hablar, pero siendo incapaz de decir más, habiendo dicho «Sa», se hundió en el caldero de cobre. «Deseó decir este verso», esta es la conexión en este punto. Este mismo método se aplica también a los otros dos pies del verso. Hicieron sonar el tambor del Dhamma: «que nadie mate a ningún ser vivo». Aquel hombre, el esposo de la mujer, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente debido a la perfección de sus propias condiciones de apoyo y a la perfección de la elegancia de la enseñanza del Maestro; el rey, sin embargo, debido a que su naturaleza de gran iluminación estaba obstruida, no alcanzó ninguna distinción.

සඞ්ගහවත්ථූනීති ලොකස්ස සඞ්ගහකාරණානි. නිප්ඵන්නසස්සතො නවභාගෙ කස්සකස්ස දත්වා රඤ්ඤං එකභාගග්ගහණං දසමභාගග්ගහණං. එවං කස්සකා හට්ඨතුට්ඨා සස්සානි සම්පාදෙන්තීති ආහ ‘‘සස්සසම්පාදනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො’’ති. තතො ඔරභාගෙ කිර ඡභාගග්ගහණං ජාතං. ඡමාසිකන්ති ඡන්නං ඡන්නං මාසානං පහොනකං. පාසෙතීති පාසගතෙ විය කරොති. වාචාය පියස්ස පියකරස්ස කම්මං වාචාපෙය්‍යං. සබ්බසො රට්ඨස්ස ඉද්ධාදිභාවතො ඛෙමං. නිරබ්බුදං චොරියාභාවතො. ඉදඤ්හි රට්ඨං අචොරියං නිරග්ගළන්ති වුච්චති අපාරුතඝරභාවතො.

«Saṅgahavatthūnīti» son las causas para la integración del mundo. Habiendo dado nueve partes al agricultor de la cosecha producida, el rey tomaba una décima parte. Así, los agricultores, alegres y satisfechos, producían las cosechas; por eso dice: «el sentido es la inteligencia en la producción de cosechas». Se dice que después de eso, se llegó a tomar una sexta parte. «Chamāsikanti» significa lo suficiente para seis meses. «Pāsetīti» significa que hace como si estuviera atrapado en un lazo. «Vācāpeyyaṃ» es la acción de usar palabras agradables y amables. «Khemaṃ» se refiere a la seguridad del reino debido a su prosperidad y demás. «Nirabbudaṃ» significa libre de disturbios por la ausencia de robos. Este reino se llama «sin robos y sin cerrojos» (niraggaḷa) debido a que las casas permanecen abiertas.

උද්ධංමූලකං කත්වාති උම්මූලං කත්වා. ද්වීහි පරියඤ්ඤෙහීති මහායඤ්ඤස්ස පුබ්බභාගෙ පච්ඡා ච පවත්තෙතබ්බෙහි ද්වීහි පරිවාරයඤ්ඤෙහි. සත්තවීසති…පෙ… නස්සාති සත්තවීසාධිකානං තිණ්ණං පසුසතානං ද්වාවීසතියා අස්සාදීහි ච සට්ඨිඅධිකද්විසතආරඤ්ඤකපසූහි ච සද්ධිං සම්පිණ්ඩිතානං පන [Pg.180] නවාධිකඡසතපසූනං මාරණෙන භෙරවස්ස පාපභීරුකානං භයාවහස්ස. තථා හි වදන්ති –

«Uddhaṃmūlakaṃ katvāti» significa habiéndolo desarraigado. «Dvīhi pariyaññehīti» se refiere a los dos sacrificios periféricos que deben realizarse antes y después del gran sacrificio. «Sattavīsati... pe... nassāti» se refiere a la matanza de seiscientos nueve animales en total, sumando los trescientos animales de sacrificio más veintisiete, junto con veintidós caballos y otros, y doscientos sesenta animales salvajes; lo cual resulta aterrador y produce miedo en aquellos que temen el pecado. Así lo dicen:

‘‘ඡසතානි නියුජ්ජන්ති, පසූනං මජ්ඣිමෙ හනි,අස්සමෙධස්ස යඤ්ඤස්ස, අධිකානි නවාපි චා’’ති.

«Seiscientos animales son atados en el día central del sacrificio Assamedha, y además otros nueve más».

සම්මන්ති යුගච්ඡිද්දෙ පක්ඛිපිතබ්බදණ්ඩකං. පාසෙන්තීති ඛිපන්ති. සංහාරිමෙහීති සකටෙහි වහිතබ්බෙහි යූපෙහි. පුබ්බෙ කිර එකො රාජා සම්මාපාසං යජන්තො සරස්සතිනදීතීරෙ පථවියා විවරෙ දින්නෙ නිමුග්ගොයෙව අහොසි. අන්ධබාලබ්‍රාහ්මණා ගතානුගතිගතා ‘‘අයං තස්ස සග්ගගමනමග්ගො’’ති සඤ්ඤාය තත්ථ සම්මාපාසයඤ්ඤං පට්ඨපෙන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘නිමුග්ගොකාසතො පභුතී’’ති. අයූපො අප්පකදිවසො යාගො, සයූපො බහුදිවසං සාධෙය්‍යො සත්‍රයාගො. මන්තපදාභිසඞ්ඛතානං සප්පිමධූනං වාජමිති සමඤ්ඤා, හිරඤ්ඤසුවණ්ණගොමහිං සාදිසත්තරසකදක්ඛිණස්ස. සාරගබ්භකොට්ඨාගාරාදීසු නත්ථෙත්ථ අග්ගළන්ති නිරග්ගළො. තත්ථ කිර යඤ්ඤෙ අත්තනො සාපතෙය්‍යං අනවසෙසතො අනිගූහිත්වා නිය්‍යාතීයති. මහාරම්භාති බහුපසුඝාතකම්මා. අට්ඨකථායං පන ‘‘විවිධා යත්ථ හඤ්ඤරෙ’’ති වක්ඛමානත්තා ‘‘මහාකිච්චා’’ති අත්ථො වුත්තො, ඉධ ‘‘මහාරම්භාති පපඤ්චවසෙන අජෙළකා’’තිආදි වුත්තන්ති ‘‘බහුපසුඝාතකම්මා’’ති අත්ථො වුත්තො. නිරාරම්භාති එත්ථාපි වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අනුගතං කුලන්ති අනුකුලං, කුලානුගතන්ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘යං නිච්චභත්තාදි…පෙ… අත්ථො’’ති.

«Sammā» es la pequeña estaca que se debe insertar en el orificio del yugo. «Pāsentīti» significa que la lanzan. «Saṃhārimehīti» se refiere a los postes de sacrificio que deben ser transportados en carretas. Se dice que antiguamente un rey, al realizar el sacrificio Sammāpāsa en la orilla del río Sarasvatī, se hundió en una grieta que se abrió en la tierra. Los brahmanes necios y ciegos, siguiendo ciegamente la tradición, establecieron allí el sacrificio Sammāpāsa con la idea de que «este es el camino hacia el cielo para él». Por eso se dice: «a partir del lugar donde se hundió». «Ayūpo» es una ofrenda de pocos días; «sayūpo» es un sacrificio que dura muchos días. «Vājam» es el nombre que se da al ghee y a la miel preparados con fórmulas mantricas; se refiere a las dádivas de oro, dinero, vacas y búfalos que acompañan a estos ritos. «Niraggaḷo» significa que en los tesoros y almacenes de la esencia no hay cerrojos; se dice que en ese sacrificio se entrega la propia riqueza sin reservas y sin ocultar nada. «Mahārambhāti» significa actos que implican la matanza de muchos animales. En el Comentario, sin embargo, debido a que se dirá «donde se matan diversos [seres]», se explica como «grandes rituales»; aquí, «mahārambhā» se explica como «actos de matanza de muchos animales» debido a la mención de «cabras, ovejas, etc., por medio de la proliferación». «Nirārambhāti» debe entenderse de la misma manera que se ha explicado anteriormente. «Anukulaṃ» significa la familia que ha seguido [la tradición], es decir, que sigue a la familia. Por eso dice: «aquello que es la ración diaria constante... etc... es el significado».

යඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. Aquí termina la explicación del Yaññasutta.

10. බන්ධනසුත්තවණ්ණනා

121. Explicación del Bandhanasutta

121. ඉදන්ති ‘‘ඉධ, භන්තෙ’’තිආදිකං වචනං. තෙ භික්ඛූ ආරොචෙසුන්ති සම්බන්ධො. තෙසූති තෙසු රඤ්ඤා බන්ධාපිතමනුස්සෙසු. සුකතකාරණන්ති සුකාරණකිරියං ආරොචෙසුං, න කෙවලං තෙසං මනුස්සානං බන්ධාපිතභාවං[Pg.181]. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අට්ඨවඞ්කොති අට්ඨංසො. අන්තොඝරචාරිනොති අන්තෙපුරවාසිනො.

«Idanti» se refiere a las palabras «aquí, venerable señor», etc. La conexión es «esos monjes informaron». «Tesūti» entre aquellas personas que el rey había hecho encadenar. «Sukatakāraṇanti» informaron sobre la buena ejecución de la acción, no solo sobre el hecho de que esas personas estuvieran encadenadas. Ahora, para mostrar ese significado detalladamente, se dice «del rey, se dice», etc. «Aṭṭhavaṅkoti» de ocho ángulos. «Antogharacārinoti» son los que viven en el palacio interior.

උක්කට්ඨෙති යුද්ධෙ. මන්තීසූති ගුත්තමන්තීසු. අකුතූහලන්ති සඤ්ඤතං. පියන්ති පියායිතබ්බං. අන්නපානම්හි මධුරෙ අභුත්තෙ උප්පන්නෙ. අත්ථෙති අත්ථෙ කිච්චෙ ජාතෙ ථිරන්ති න කථෙන්ති කායබලමත්තෙන අපනෙතුං සක්කුණෙය්‍යත්තා. සුට්ඨු රත්තරත්තාති අතිවිය රත්තා එව හුත්වා රත්තා. සාරත්තෙනාති සාරභාවෙන සාරභාවසඤ්ඤාය. ඔහාරිනන්ති හෙට්ඨා හරණසීලන්ති ආහ ‘‘චතූසු අපායෙසු ආකඩ්ඪනක’’න්ති. සිථිලන්ති සිථිලාකාරං, න පන සිථිලං. තෙනාහ භගවා ‘‘දුප්පමුඤ්ච’’න්ති.

«Ukkaṭṭheti» en la guerra. «Mantīsūti» entre los consejeros secretos. «Akutūhalanti» moderado o controlado. «Piyanti» lo que debe ser amado. «Annapānamhi» cuando surge comida y bebida dulce sin haber sido consumida aún. «Attheti» cuando surge una necesidad o un asunto pendiente, dicen «firme» (thiraṃ), pues no puede ser eliminado solo con la fuerza física. «Suṭṭhu rattarattāti» significa que están extremadamente apasionados, habiéndose vuelto tales. «Sārattenāti» por la esencia o por la percepción de una esencia. «Ohārinanti» significa que tiene la naturaleza de tirar hacia abajo, por eso dice: «que arrastra hacia los cuatro estados de privación». «Sithilanti» en forma laxa, pero no es realmente laxo. Por eso el Bienaventurado dijo: «difícil de soltar».

බන්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Bandhanasutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. Aquí termina la explicación del primer capítulo (Paṭhamavagga).

2. දුතියවග්ගො

1. Segundo Capítulo

1. සත්තජටිලසුත්තවණ්ණනා

122. Explicación del Sattajaṭilasutta

122. පුබ්බාරාමසඞ්ඛාතෙති සාවත්ථිනගරස්ස පුබ්බදිසාය කතත්තා පුබ්බාරාමෙති සඞ්ඛං ගතෙ. තත්‍රාති ‘‘මිගාරමාතුයා පාසාදෙ’’ති තස්මිං සංඛිත්තවචනෙ. අයං ඉදානි වුච්චමානා අනුපුබ්බිකථා ආදිතො පට්ඨාය අනුක්කමකථා. පත්ථනං අකාසි තස්ස භගවතො අග්ගුපට්ඨායිකං එකං උපාසිකං දිස්වා තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තී. මෙණ්ඩකපුත්තස්සාති මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපුත්තස්ස. මාතිට්ඨානෙ ඨපෙසි තස්සා උපකාරං ගරුභාවඤ්ච දිස්වා. තාය කාරිතෙ පාසාදෙති තාය මහාඋපාසිකාය මහාලතාපසාධනං විස්සජ්ජෙත්වා නවහි කොටීහි කරීසමත්තෙ භූමිභාගෙ කාරිතෙ සහස්සගබ්භපටිමණ්ඩිතෙ පාසාදෙ.

122. 'Pubbārāmasaṅkhāte': por estar situado en la dirección este (pubbadisā) de la ciudad de Sāvatthī, es conocido como Pubbārāma (Monasterio del Este). 'Tatra' se refiere a la expresión abreviada 'en el palacio de Migāramātā'. Esta es la narración gradual (anupubbikathā) que se relata ahora, comenzando desde el principio. Ella hizo una aspiración tras ver a una discípula laica que era la principal servidora de aquel Buddha, anhelando esa posición. 'Meṇḍakaputtassa' significa el hijo del banquero Meṇḍaka. Él la situó en la posición de madre tras ver su ayuda y su carácter respetable. 'En el palacio construido por ella': en el palacio adornado con mil cámaras, construido por esa gran seguidora laica tras vender el adorno de la gran enredadera (mahālatāpasādhana) por nueve koṭis en una extensión de terreno de un karīsa.

පරූළ්හකච්ඡාති පරූළ්හකච්ඡලොමා. කමණ්ඩලුඝටිකාදිං පබ්බජිතපරික්ඛාරං. නග්ගභොග්ගනිස්සිරිකානන්ති නග්ගානඤ්චෙව භොග්ගානඤ්ච නිස්සිරිකානඤ්ච. තෙ හි අනිවත්ථවත්ථතාය නග්ගා චෙව, අචෙලකවතාදිනා භොග්ගසරීරතාය භොග්ගා, සොභාරහිතතාය නිස්සිරිකා ච. අත්තනා දිට්ඨසුතං [Pg.182] පටිච්ඡාදෙත්වා න කථෙය්‍යුන්ති අකාරණමෙතං තෙසං රඤ්ඤා පයුත්තචරපුරිසභාවතො. එවං කතෙ පන තෙ ‘‘අඤ්ඤෙපි පබ්බජිතා අත්ථීති අයං ජානාතී’’ති මඤ්ඤෙය්‍යුන්ති කොහඤ්ඤචිත්තො එවං අකාසීති සක්කා විඤ්ඤාතුං. තථා හි තෙනත්ථෙන අපරිතොසමානො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ.

«Parūḷhakacchā» significa con los pelos de las axilas largos. «Kamaṇḍalughaṭikādiṃ» se refiere a los implementos de un renunciante, como el jarro de agua (kamaṇḍalu), el cuenco, etc. «Naggabhogganissirikānaṃ» se refiere a aquellos que están desnudos, a aquellos cuyos cuerpos están deformes y a aquellos que carecen de esplendor. Pues ellos son «desnudos» por no vestir ropas, «deformes» por la deformidad de sus cuerpos debida a los votos de ascetas desnudos y similares, y «carentes de esplendor» por estar privados de belleza. «No deben hablar ocultando lo que han visto u oído por sí mismos» es la razón por la cual fueron empleados como espías por el rey. Se puede comprender que el rey actuó con una mente hipócrita pensando: «Si se hace así, ellos creerán que este hombre sabe que hay otros renunciantes». Por eso, no satisfecho con ese sentido, dijo «además», etc.

කාසිකචන්දනන්ති උජ්ජලචන්දනං. තං කිර වණ්ණවසෙන සමුජ්ජලං හොති පභස්සරං, තදත්ථමෙව නං සණ්හතරං කරොන්ති. තෙනාහ ‘‘කාසිකචන්දනන්ති සණ්හචන්දන’’න්ති. වණ්ණගන්ධත්ථායාති වණ්ණසොභත්ථඤ්චෙව සුගන්ධභාවත්ථඤ්ච. වණ්ණගන්ධත්ථායාති ඡවිරාගකරණත්ථඤ්චෙව සුගන්ධත්ථාය ච. ‘‘ගිහිනා’’තිආදීහි පදෙහි එවං පමාදවිහාරිනා තයා අරහන්තො දුවිඤ්ඤෙය්‍යාති දස්සෙති.

«Kāsikacandana» significa sándalo brillante. Se dice que es brillante y radiante por su color; con ese fin, lo hacen muy fino y suave. Por eso dijo: «kāsikacandana significa sándalo fino». «Con el propósito de color y aroma» significa con el propósito de la belleza del color y con el propósito de tener una fragancia agradable. «Con el propósito de color y aroma» significa con el propósito de embellecer la piel y con el propósito de la fragancia. Con las palabras «por un laico», etc., muestra que los Arahants son difíciles de conocer por alguien como tú, que vives en la negligencia.

සංවාසො නාම ඉධ කාලෙන උපසඞ්කමනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘උපසඞ්කමන්තෙනා’’ති ආහ. කායවාචාහි අසංයතෙනපි සංයතාකාරො, අසංවුතින්ද්‍රියෙනපි සංවුතින්ද්‍රියාකාරො. පරිග්ගහෙස්සාමීති වීමංසිස්සාමි ‘‘පරිසුද්ධං නු ඛො, නො’’ති. සප්පඤ්ඤෙනාති සීලපරිග්ගණ්හනපඤ්ඤාය සප්පඤ්ඤෙන. ජානිතුං න සක්කොති සභාවස්ස සතො සීලස්ස අනුපධාරණතො.

Mostrando que la «convivencia» aquí significa acercarse de vez en cuando, dijo «por aquel que se acerca». Incluso alguien que no está controlado en cuerpo y habla puede tener la apariencia de estar controlado; incluso alguien con los sentidos no restringidos puede tener la apariencia de tener los sentidos restringidos. «Discerniré» significa que investigaré: «¿Es puro o no?». «Por el sabio» significa por alguien dotado de la sabiduría que discierne la virtud. No es posible conocer la virtud si no se reflexiona sobre su verdadera naturaleza.

කථනෙනාති අපරාපරං කථනෙන. තථා හි වක්ඛති ‘‘එකච්චස්ස හී’’තිආදි. අරියවොහාරොති දිට්ඨාදිලක්ඛණෙන වොහරිතො ‘‘දිට්ඨං අදිට්ඨ’’න්තිආදිනා පවුත්තසද්දවොහාරො. තස්ස පන කාරණමෙව ගණ්හන්තො ‘‘එත්ථ චෙතනා’’ති ආහ. එස නයො අනරියවොහාරෙපි. පරමත්ථතො හි සච්චවාචාදයො මුසාවාදාදයො චෙතනාලක්ඛණාති. පඤ්ඤත්තිවොහාරො තථා තථා වොහරිතබ්බතො එවමාහ ‘‘සංවොහාරෙන ඛො, මහාරාජ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බ’’න්ති.

«Por la conversación» significa por conversar repetidamente. Pues él dirá: «De alguien...», etc. El «lenguaje de los nobles» (ariyavohāro) es el uso de palabras expresadas según las características de lo visto, etc., como «lo visto es visto, lo no visto es no visto», etc. Tomando la causa de esto, dijo: «Aquí está la intención». Este mismo método se aplica también al lenguaje de los no nobles. Pues, en el sentido último, el habla veraz y el habla falsa tienen la intención como su característica. Dado que el lenguaje convencional debe emplearse de tal y tal manera, dijo: «Por el trato social, Gran Rey, debe conocerse la pureza».

ඤාණථාමොති ඤාණගුණබලං, යෙන ඨානුප්පත්තිකපටිභානාදිනා අච්චායිකකිච්චකරණීයානි නිට්ඨාපෙති. සංකථායාති අත්ථවීමංසනවසෙන පවත්තාය සම්මාකථාය. උප්පිලවති ලහුකභාවතො. හෙට්ඨාචරකාති අවචරකා. යෙ අනුපවිසිත්වා පරෙසං රහස්සවීමංසනවසෙන පවත්තා, තෙසු ඔචරකවොහාරොති වුත්තං ‘‘චරා හී’’තිආදි.

«La fuerza de la sabiduría» es el poder de la cualidad del conocimiento, mediante el cual uno completa las tareas y deberes urgentes por medio de la intuición que surge según la situación, etc. «Por la discusión» significa por la conversación correcta que procede mediante la investigación del significado. «Flota» debido a su ligereza. «Heṭṭhācarakā» son los infiltrados (espías). Se dice que el término «espías» (ocarakas) se refiere a aquellos que se infiltran para investigar los secretos de otros; así se dijo «son espías», etc.

වණ්ණසණ්ඨානෙනාති වණ්ණෙන වා සණ්ඨානෙන වා වණ්ණපොක්ඛරතාය වා සණ්ඨානසම්පත්තියා වා. සුජානො පෙසලො විස්සසෙති යොජනා. ලහුකදස්සනෙනාති [Pg.183] පරිත්තදස්සනෙන විජ්ජුකෙන විය. පරික්ඛාරභණ්ඩකෙනාති පබ්බජිතපරික්ඛාරභූතෙන භණ්ඩකෙන. ලොහඩ්ඪමාසොති ලොහමයො උපඩ්ඪග්ඝනකමාසො.

«Por el color y la forma» significa por el color, por la forma, por la belleza del cutis o por la perfección de la figura. La conexión es: «el que es amable es fácil de conocer, él inspira confianza». «Por una mirada superficial» significa por una visión breve, como un relámpago. «Por los utensilios» significa por los objetos que constituyen los implementos de un renunciante. «Media moneda de cobre» es una moneda hecha de cobre que vale la mitad de un masha.

සත්තජටිලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Sattajaṭila Sutta (Sutra de los Siete Ascetas de Pelo Enmarañado).

2. පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Pañcarāja Sutta (Sutra de los Cinco Reyes).

123. රූපාති රූපසඞ්ඛාතා කාමගුණා. තෙ පන නීලාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නාපි රූපායතනත්තා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යතං නාතිවත්තන්තීති ආහ ‘‘නීලපීතාදිභෙදං රූපාරම්මණ’’න්ති. තො-සද්දොපි දා-සද්දො විය කාලත්ථො හොතීති ආහ ‘‘යතොති යදා’’ති. මනං ආපයති වඩ්ඪෙතීති මනාපං, මනොරමං. මනාපනිප්ඵත්තිතන්ති තස්ස පුග්ගලස්ස මනසා පියායිතං, තස්ස අග්ගභාවෙන පරියන්තං පරමං කොටිං කත්වා පවත්තිතන්ති අත්ථො. පුග්ගලමනාපන්ති ආරම්මණසභාවං අචින්තෙත්වා පුග්ගලස්ස වසෙන මනාපභාවෙනෙව ඉට්ඨතාය ඉට්ඨන්ති. සම්මුතීති සමඤ්ඤා. පුග්ගලමනාපං නාම සඤ්ඤාවිපල්ලාසවසෙන විපරීතම්පි ගණ්හාති ඉතරසභාවතොති ආහ ‘‘යං එකස්ස…පෙ… ඉට්ඨං කන්ත’’න්ති. ඉදානි තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යවසෙන යොජෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘පච්චන්තවාසීන’’න්තිආදිමාහ. ඉදං පුග්ගලමනාපන්ති ඉදං යථාවුත්තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං විය අඤ්ඤම්පි එවංජාතිකං තෙන තෙන පුග්ගලෙන මනාපන්ති ගහෙතබ්බාරම්මණං පුග්ගලමනාපං නාම.

123. «Formas» son las cuerdas del placer sensual conocidas como formas. Aunque se dividen en muchas clases según el azul, etc., no exceden el rango de ser conocidas por la conciencia visual debido a que son la base de la forma; por eso dijo: «el objeto de la forma con sus divisiones de azul, amarillo, etc.». El sufijo «-to» tiene un sentido temporal como la palabra «dā»; por eso dijo: «“de donde” (yato) significa “cuando” (yadā)». Lo que complace al corazón y lo hace crecer se llama «agradable» (manāpa), deleitante. «El resultado de lo agradable» significa lo que es querido por la mente de esa persona; el sentido es que funciona habiendo alcanzado el límite supremo o el punto culminante de la excelencia. «Agradable para la persona» significa deseable debido al estado de ser agradable para la persona, sin considerar la naturaleza del objeto en sí. «Convención» es una designación común. Lo que se llama «agradable para la persona» puede tomarse incluso de manera distorsionada debido a la perversión de la percepción, de una naturaleza diferente a la real; por eso dijo: «lo que para uno... etc., es deseado y querido». Ahora, aplicándolo a lo que es cognoscible por la lengua, dijo «para los habitantes de las regiones fronterizas», etc. «Esto es agradable para la persona» significa que, al igual que lo que es cognoscible por la lengua antes mencionado, cualquier otra cosa de este tipo que sea agradable para tal o cual persona es un objeto que debe entenderse como «agradable para la persona».

ලොකෙ පටිවිභත්තං නත්ථි, විභජිත්වා දස්සනෙන ලොකෙන මධුරජාතෙනපි පටිවිභත්තං කත්වා ගහෙතුං න සක්කුණෙය්‍යාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විභජිත්වා පන දස්සෙතබ්බ’’න්ති. දිබ්බකප්පම්පීති දෙවලොකපරියාපන්නසදිසම්පි අමනාපං උපට්ඨාති උළාරපණීතාරම්මණපරිචයතො. මජ්ඣිමානං පන…පෙ… විභජිතබ්බං තෙසං මනාපස්ස මනාපතො, අමනාපස්ස අමනාපතො උපට්ඨානතො. තත්ථපි ඉට්ඨානිට්ඨපරිච්ඡෙදො නිප්පරියායතො එවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තඤ්ච පනෙත’’න්තිආදි. තඤ්ච පනෙතං ඉට්ඨානිට්ඨභූතං ආරම්මණං කාමාවචරජවනෙසු අකුසලස්ස වසෙන යෙභුය්‍යෙන [Pg.184] පවත්තතීති කත්වා තත්ථ ‘‘රජ්ජති දුස්සතී’’ති අකුසලස්සෙව පවත්ති දස්සිතා. සෙසකාමාවචරස්සපි වසෙන පවත්ති ලබ්භතෙව. තථා හි තං අප්පටිකූලෙපි පටිකූලාකාරතො, පටිකූලෙපි අප්පටිකූලාකාරතො පවත්තතීති. විපාකචිත්තං ඉට්ඨානිට්ඨං පරිච්ඡින්දති, න සක්කා විපාකං වඤ්චෙතුන්ති. කුසලකම්මං හි එකන්තතො ඉට්ඨමෙව, අකුසලකම්මඤ්ච අනිට්ඨමෙව, තස්මා තත්ථ උප්පජ්ජමානං විපාකචිත්තං යථාසභාවතො පවත්තතීති.

En el mundo no hay nada dividido; el sentido es que no se puede tomar lo que es dulce en el mundo de manera separada incluso mediante una explicación analítica. Por eso dijo: «Pero debe mostrarse analíticamente». «Incluso lo que es como lo celestial» significa que incluso algo similar a lo perteneciente al mundo de los devas se presenta como desagradable debido a la familiaridad con objetos superiores y refinados. Para los del medio... etc., debe analizarse según se les presente lo agradable como agradable y lo desagradable como desagradable. Mostrando que la distinción entre lo deseable y lo indeseable debe entenderse de manera directa allí, dijo «y esto», etc. Y este objeto que es deseable o indeseable ocurre mayormente mediante lo insalubre en los javanas del ámbito del deseo; por eso se muestra la ocurrencia de lo insalubre allí como «se apega, se irrita». También se obtiene la ocurrencia mediante el resto de los estados del ámbito del deseo. Pues esto ocurre con la apariencia de lo repulsivo incluso en lo que no lo es, y con la apariencia de lo no repulsivo incluso en lo repulsivo. La conciencia resultante (vipāka) distingue lo deseable de lo indeseable; no es posible engañar al resultado. Pues el kamma saludable es exclusivamente deseable y el kamma insalubre es indeseable; por lo tanto, la conciencia resultante que surge allí ocurre según su propia naturaleza.

යං පන සම්මොහවිනොදනියං ‘‘කුසලකම්මජං අනිට්ඨං නාම නත්ථී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, තං පන නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. තෙන සොභනං අකුසලකම්මජම්පි එකච්චානං සත්තානං ඉට්ඨන්ති අනුඤ්ඤාතං සියා. කුසලකම්මජං පන සබ්බෙසං ඉට්ඨමෙවාති වදන්ති. තිරච්ඡානගතානං කෙසඤ්චි මනුස්සරූපං අමනාපං, යතො තෙ දිස්වාව පලායන්ති. මනුස්සා ච දෙවතානං රූපං දිස්වා භායන්ති, තෙසම්පි විපාකවිඤ්ඤාණං තං රූපං ආරබ්භ කුසලවිපාකමෙව උප්පජ්ජති, තාදිසස්ස පන පුඤ්ඤස්ස අභාවා න තෙසං තත්ථ අභිරති හොතීති දට්ඨබ්බං. කුසලකම්මජස්ස පන අනිට්ඨස්ස අභාවො විය අකුසලකම්මජස්ස සොභනස්ස ඉට්ඨස්ස අභාවො වත්තබ්බො. හත්ථිආදීනම්පි හි අකුසලකම්මජං මනුස්සානං අකුසලවිපාකස්සෙව ආරම්මණං, කුසලකම්මජං පන පවත්තෙ සමුට්ඨිතං කුසලවිපාකස්ස, ඉට්ඨාරම්මණෙන වොමිස්සකත්තා අප්පකං අකුසලකම්මජං බහුලං අකුසලවිපාකුප්පත්තියා කාරණං න භවිස්සතීති සක්කා වත්තුං. ඉදානි තමෙව විපාකවසෙන ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණවවත්ථානං විභාවෙතුං ‘‘කිඤ්චාපි හී’’තිආදි වුත්තං. තයිදං සම්මුතිමනාපසංවිභාගත්ථං වුත්තං, ඉධ පන න තථා විභත්තන්ති ආහ ‘‘භගවා පනා’’තිආදි.

Con respecto a lo que se dice en la Sammohavinodani: «No existe tal cosa como un resultado indeseable nacido de una acción meritoria (kusalakamma)», esto debe considerarse simplemente como una ilustración. Por ello, el resultado de una acción no meritoria (akusalakamma) podría ser agradable para algunos seres. Pero se dice que lo que nace de una acción meritoria es deseable para todos. Para algunos animales, la forma humana es desagradable, por lo cual huyen al verla. Y los humanos, al ver la forma de las deidades, se asustan; sin embargo, en ellos surge una conciencia de maduración (vipākaviññāṇa) que es un resultado meritorio (kusalavipāka) basado en esa forma, pero debe entenderse que no hay deleite en ello debido a la ausencia de tal mérito. Así como no hay un resultado indeseable de una acción meritoria, se debe decir que no hay un resultado agradable deseable de una acción no meritoria. Pues para los elefantes y otros, lo que nace de una acción no meritoria es un objeto de maduración no meritoria para los humanos; pero lo que nace de una acción meritoria en el proceso (pavatte) es para la maduración meritoria. Debido a la mezcla con objetos deseables, se puede decir que una pequeña acción no meritoria no será la causa de una abundante producción de maduración no meritoria. Ahora, para explicar la determinación de objetos deseables e indeseables mediante la maduración, se dice: «aunque sea así», etc. Esto se dice con el propósito de clasificar lo desagradable según la convención (sammuti), pero aquí no se clasifica de esa manera, por eso dice: «pero el Bienaventurado», etc.

සො උපාසකො චන්දනඞ්ගලගාමෙ ජාතත්තා ‘‘චන්දනඞ්ගලිකො’’ති පඤ්ඤායති, ‘‘චන්දනවිලාසො’’ති කෙචි. තස්ස උපාසකස්ස පටිභානං උදපාදීති යොජනා. තෙ රාජානො හතප්පභෙ හතසොභෙ දිස්වාති සම්බන්ධො. උදකාභිසිත්තෙති උදකෙන අභිසිඤ්චිතෙ. අඞ්ගාරෙ වියාති අඞ්ගාරක්ඛණෙ විය.

Ese seguidor laico es conocido como «Candanaṅgalika» por haber nacido en la aldea de Candanaṅgalā; algunos dicen «Candanavilāsa». La construcción es: «el ingenio surgió en ese seguidor laico». La conexión es: «al ver a esos reyes con su brillo y esplendor perdidos». «Ungidos con agua» significa rociados con agua. «Como carbones» significa como en el momento de ser carbones apagados.

කාලස්සෙවාති පගෙව. අවිගතගන්ධං තඞ්ඛණවිකසිතතාය. ඊදිසං වචනන්ති ‘‘අච්ඡාදෙසී’’ති එවරූපං වචනන්ති.

«Temprano» (kālasseva) significa muy temprano. «Con fragancia no desvanecida» debido a que floreció en ese preciso momento. «Tal discurso» se refiere a un discurso de esta naturaleza, como en «él cubrió».

පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Pañcarāja Sutta.

3. දොණපාකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Doṇapāka Sutta

124. ‘‘දොණපාකකුර’’න්ති [Pg.185] එත්ථ විභත්තිලොපං කත්වා නිද්දෙසොති ආහ ‘‘දොණපාකං කුර’’න්ති. දොණස්සාති චතුන්නං ආළ්හකානං, සොළසනාළීනන්ති අත්ථො. තදුපියන්ති තදනුරූපං, තස්ස වුත්තපරිමාණස්ස අනුච්ඡවිකන්ති අත්ථො. පුබ්බෙති තංදිවසතො පුරිමතරදිවසෙසු. බලවාති මහා. භත්තපරිළාහොති භත්තසම්මදහෙතුකො. අස්ස රඤ්ඤො උභොසු පස්සෙසු ගහිතතාලවණ්ටා බීජන්ති යමකතාලවණ්ටෙහි. ඵාසුවිහාරන්ති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය ලද්ධබ්බසුඛවිහාරං. භොජනමත්තඤ්ඤූ හි සුඛවිහාරො හොති. තෙනාහ ‘‘තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා, සණිකං ජීරති ආයු පාලය’’න්ති.

124. En «Doṇapākakura», la designación se hace eliminando la terminación flexiva, por eso dice «un doṇa de arroz cocido» (doṇapākaṃ kuraṃ). «De un doṇa» significa de cuatro āḷhakas, es decir, de dieciséis nāḷīs. «Adecuado para ello» (tadupiyaṃ) significa conforme a eso, apropiado para la cantidad mencionada. «Anteriormente» significa en días previos a ese día. «Fuerte» significa grande. «Ardor por la comida» (bhattapariḷāho) se refiere al malestar causado por el exceso de comida. «Con abanicos de palma sostenidos a ambos lados del rey» significa con abanicos de palma gemelos. «Vida confortable» (phāsuvihāra) se refiere a la morada de felicidad que se obtiene al conocer la moderación en la comida. Pues quien conoce la moderación en la comida vive confortablemente. Por eso se dice: «Las sensaciones son leves para él, digiere lentamente y protege su longevidad».

තනුකස්සාති තනුකා අස්ස පුග්ගලස්ස, භුත්තපච්චයා විසභාගවෙදනා න හොන්තීති අත්ථො. සණිකන්ති මන්දං මුදුකං, අපරිස්සයමෙවාති අත්ථො. ජීරතීති පරිභුත්තාහාරො පච්චති. ආයුපාලයන්ති නිරොධො අවෙදනො ජීවිතං රක්ඛන්තො. අථ වා සණිකං ජීරතීති සො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ පුග්ගලො පරිමිතාහාරතාය සණිකං චිරෙන ජීරති ජරං පාපුණාති ජීවිතං පාලෙන්තො.

«Leves para él» significa que para esa persona las sensaciones desagradables resultantes de lo ingerido no ocurren. «Lentamente» significa de forma gradual y suave, es decir, sin peligros. «Digiere» significa que el alimento consumido se procesa. «Protegiendo la longevidad» se refiere a la protección de la vida mediante el cese de la pesadez y la ausencia de dolor. O bien, «digiere lentamente» significa que esa persona que conoce la moderación en la comida, debido a la cantidad limitada de alimento, envejece lentamente a lo largo de mucho tiempo, preservando su vida.

පරියාපුණිත්වාති එත්ථ යථා සබ්බං සො පරියාපුණි, තතො පරඤ්ච යථා පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤා සද්ධි’’න්තිආදි වුත්තං. තාවතකෙ තණ්ඩුලෙ හාරෙය්‍යාසි තදුපියඤ්ච බ්‍යඤ්ජනන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

«Habiendo aprendido», aquí se refiere a cómo aprendió todo y cómo procedió después; para mostrar esto se dice «con el rey», etc. La conexión es: «deberías traer tal cantidad de arroz y el curry correspondiente».

පුරිසභාගො එසාති මජ්ඣිමෙන පුරිසෙන භුඤ්ජිතබ්බභාගො එසො, යදිදං නාළිකොදනමත්තං. සල්ලිඛිතසරීරතාති භමං ආරොපෙත්වා උල්ලිඛිතස්ස විය සබ්බපරිළාහවූපසමස්ස පුථුලතාපගතසරීරස්ස. සීලං සම්පරායිකත්ථොති වුත්තං, කුතො පනෙත්ථ සීලන්ති ආහ ‘‘භොජනෙ’’තිආදි. සීලඞ්ගං නාම හොතීති චතුපාරිසුද්ධිසීලස්ස අවයවො එකො භාගො හොති.

«Esta es la porción de un hombre» significa que esta es la porción que debe comer un hombre promedio, a saber, solo una medida de una nāḷikā de arroz cocido. «Cuerpo esbelto» se refiere a un cuerpo que ha perdido su anchura, como si hubiera sido tallado en un torno, con todo el malestar del exceso calmado. Se dice que «la virtud es para el bienestar futuro»; ¿pero dónde está la virtud aquí? Por eso dice: «en la comida», etc. Se llama «un componente de la virtud» a una parte o miembro de la virtud de pureza cuádruple (catupārisuddhisīla).

දොණපාකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Doṇapāka Sutta.

4. පඨමසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Paṭhamasaṅgāma Sutta

125. වෙදෙන [Pg.186] ඤාණෙන ඊහති ඉරියතීති වෙදෙහී, කොසලරාජභගිනී අජාතසත්තුනො මාතා, සා කිර සම්පජඤ්ඤජාතිකා. තෙනාහ ‘‘පණ්ඩිතාධිවචන’’න්ති, චත්තාරි අඞ්ගානි එතිස්සන්ති චතුරඞ්ගිනී. ද්වින්නං රජ්ජානන්ති කාසිකරජ්ජමගධරජ්ජානං අන්තරෙ, සො පන ගාමො කාසිකරජ්ජො.

125. «Vedehī» es aquella que se esfuerza o actúa con conocimiento (veda); ella era la hermana del rey de Kosala y madre de Ajātasattu; se dice que era sabia de nacimiento. Por eso se dice: «es un epíteto para una persona sabia». «De cuatro divisiones» (caturaṅginī) significa que posee estos cuatro componentes. «Entre los dos reinos» significa entre el reino de Kāsi y el reino de Magadha; sin embargo, esa aldea pertenecía al reino de Kāsi.

පාපාති ලාමකා නිහීනාචාරා. මෙජ්ජති සිනිය්හතීති මෙත්ති, සා එතෙසු අත්ථීති මිත්තා. සහ අයන්ති පවත්තන්තීති සහායා. සම්පවඞ්කන්ති සුට්ඨු ඔනතං. ජයකාරණං දිස්වා ආහ, තථා හි ‘‘අජ්ජ ඉමං රත්තිං දුක්ඛං සෙතී’’ති කාලපරිච්ඡෙදවසෙන වුත්තං. වෙරිඝාතො නාම වෙරිපුග්ගලෙ සතීති ආහ ‘‘වෙරිපුග්ගලං ලභතී’’ති.

«Malvados» (pāpā) significa viles, de conducta baja. «Amistad» (metti) es aquello que se suaviza o se adhiere; quienes poseen esto son «amigos» (mittā). «Compañeros» (sahāyā) son los que avanzan juntos. «Íntimo» (sampavaṅka) significa muy inclinado hacia alguien. Al ver la causa de la victoria, dijo eso; por lo cual se dice en términos de tiempo determinado: «hoy duerme miserablemente esta noche». El término «destrucción de la enemistad» existe cuando hay una persona enemiga, por eso dice: «obtiene una persona enemiga».

පඨමසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Paṭhamasaṅgāma Sutta.

5. දුතියසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Dutiyasaṅgāma Sutta

126. සුණාථාති ‘‘වත්වා’’ති වචනසෙසො. උපකප්පතීති සම්භවති. සය්හං හොතීති කාතුං සක්කා හොති. ‘‘යදා චඤ්ඤෙ’’ති ච-කාරො නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘යදා අඤ්ඤෙ’’ති. විලුම්පන්තීති විනාසං අච්ඡින්දනං කරොන්ති. විලුම්පීයතීති විලුත්තපරසන්තකස්ස අසකත්තා පුග්ගලො දිට්ඨධම්මිකං කම්මඵලං පටිසංවෙදෙන්තො විය සයම්පි පරෙන විලුම්පීයති, ධනජානිං පාපුණාති. ‘‘කාරණ’’න්ති හි මඤ්ඤතීති පාපකිරියං අත්තනො හිතාවහං කාරණං කත්වා මඤ්ඤති. ජයන්තො පුග්ගලො ‘‘ඉදං නාම ජිනාමී’’ති මඤ්ඤමානො සයම්පි තතො පරාජයං පාපුණාති. ඝට්ටෙතාරන්ති පාපකම්මවිපාකං. කම්මවිවට්ටෙනාති කම්මස්ස විවට්ටනෙන, පච්චයලාභෙන ලද්ධාවසරෙන විවට්ටෙත්වා විගමිතෙන කම්මෙනාති අත්ථො.

126. «Escuchad» es lo que resta tras decir «habiendo dicho». «Es de provecho» (upakappati) significa que es posible. «Es soportable» (sayhaṃ) significa que se puede hacer. En «yadā caññe», la partícula «ca» es un mero expletivo, por eso dice «yadā aññe» (cuando otros). «Saquean» (vilumpanti) significa que destruyen o arrebatan. «Es saqueado» (vilumpīyati) significa que debido a no ser dueño de lo que ha sido saqueado de otro, la persona misma es saqueada por otro, experimentando el resultado de la acción en esta misma vida; sufre la pérdida de sus bienes. Pues «piensa que es una causa» significa que piensa que realizar una mala acción es una causa que le traerá beneficio personal. La persona que vence piensa «estoy ganando esto», pero ella misma sufre la derrota por parte de otro después. «Al opresor» se refiere a la maduración de la mala acción. «Por la evolución del kamma» (kammavivaṭṭena) significa por la evolución del kamma al obtener la oportunidad a través de las condiciones, es decir, por el kamma que ha evolucionado o se ha manifestado.

දුතියසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Dutiyasaṅgāma Sutta.

6. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Mallikā Sutta

127. එකච්චාති [Pg.187] පණ්ඩිතා සපඤ්ඤා. සෙය්‍යාති වරා. ගාථාසුඛත්ථං සසුරසද්දලොපං කත්වා ‘‘සස්සුදෙවා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සස්සුසසුරදෙවතා’’ති. දිසාජෙට්ඨකාති චතූසුපි දිසාසු ජෙට්ඨකසීසෙන හි ලොකං වදති. තාදිසායාති තථාරූපාය මෙධාවිතාදිගුණවුත්තියා. සුභරියායාති සුඛෙත්තභූතාය සුන්දරිත්ථියාති අත්ථො.

127. 'Ekaccā': algunas mujeres sabias y dotadas de discernimiento. 'Seyyā': excelentes. Habiendo elidido el término 'sasura' (suegro) para facilitar el verso, se dice 'sassudevā' (quienes tienen a sus suegros como deidades), por lo cual dijo: 'deidades de suegros y suegras'. 'Disājeṭṭhakā': se refiere al mundo bajo el liderazgo de los jefes en las cuatro direcciones. 'Tādisāyā': por tal conducta de virtudes como la sabiduría. 'Subhariyāyā': el significado es una mujer excelente que se ha convertido en un campo fértil.

මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Mallikā Sutta.

7. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Appamāda Sutta

128. සමධිග්ගය්හාති සම්මා අතිවිය ගහෙත්වා, ඤායෙන විසෙසතො ගණ්හිත්වා. කාරාපකඅප්පමාදොති තිණ්ණං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනං පවත්තකඅප්පමාදො. සමවධානන්ති සමවරොධං අන්තොගධං. උපක්ඛෙපන්ති බහි අහුත්වා පක්ඛිපිතබ්බතං. සෙසපදජාතානි විය අව…පෙ… ධම්මා සප්පදෙසත්තා. අප්පමාදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති තස්ස නිප්පදෙසත්තා. අග්ගං සෙට්ඨං මහන්තං සෙසධම්මානං අප්පමාදො. පටිලාභකට්ඨෙනාති අධිගමහෙතුතාය. ලොකියොපි සමානොති කාමාවචරොපි සමානො. මහග්ගතානුත්තරානං පුබ්බභාගෙ පවත්තඅප්පමාදො හි ඉධාධිප්පෙතො.

128. 'Samadhiggayha': habiendo captado correctamente y con firmeza, habiendo tomado especialmente de acuerdo con la razón. 'La diligencia como impulsora' (kārāpaka-appamādo) es la diligencia que pone en marcha las tres bases de las acciones meritorias. 'Samavadhānaṃ': inclusión o contención. 'Upakkhepaṃ': la cualidad de ser incluido sin quedar fuera. Al igual que las clases de los términos restantes... [pe]... las enseñanzas son parciales (sappadesa). Llegan a estar incluidas en la diligencia porque esta es absoluta (nippadesa). La diligencia es lo supremo, lo excelente, lo más grande entre los demás estados. 'En el sentido de obtener': por ser la causa del logro. Aunque sea mundana (lokiya), es decir, aunque pertenezca a la esfera de los sentidos. Pues aquí se refiere a la diligencia que procede en la fase preliminar de los estados elevados (mahaggata) y supremos (anuttara).

පසංසන්ති පණ්ඩිතාති යොජනා. අප්පමාදස්ස පාසංසභාවෙ එකන්තතො කත්තබ්බතාය පන ‘‘එතානී’’තිආදිනා කාරණං ආහ. ඉමිස්සා යොජනාය ‘‘පුඤ්ඤකිරියාසූ’’ති පදස්ස ‘‘අප්පමත්තො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, යස්මා ච පුඤ්ඤකිරියාසු අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිග්ගණ්හාති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව කාතබ්බොති. දුතියයොජනාය පන පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති. කත්ථ? පුඤ්ඤකිරියාසු. කස්මාති චෙ? අප්පමත්තොතිආදි. තෙනාහ ‘‘යස්මා…පෙ… අත්ථො’’ති. අත්ථපටිලාභාති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතපටිලාභා.

'Los sabios elogian': esta es la construcción. En cuanto a la naturaleza laudable de la diligencia y su carácter absolutamente obligatorio, se explica la razón mediante 'etāni', etc. En esta construcción, el término 'en las acciones meritorias' se conecta con 'el que es diligente'. Puesto que los sabios elogian la diligencia, y puesto que el que es diligente en las acciones meritorias alcanza ambos beneficios, por tanto, aquel que desea la longevidad y demás debe practicar la diligencia. En la segunda construcción, los sabios elogian la diligencia. ¿Dónde? En las acciones meritorias. Si se pregunta ¿por qué?, se responde 'el que es diligente', etc. Por eso dijo: 'puesto que... [pe]... es el significado'. 'Logro de beneficios' significa el logro del bienestar en esta vida y en las futuras.

අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí concluye el comentario al Appamāda Sutta.

8. කල්‍යාණමිත්තසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Kalyāṇamitta Sutta

129. සීලාදිගුණසමන්නාගතො [Pg.188] කල්‍යාණො භද්දකො මිත්තො එතස්සාති කල්‍යාණමිත්තො, තස්ස ධම්මො කල්‍යාණමිත්තස්සෙව ස්වාඛාතො නාම හොති සුත්වා කත්තබ්බකිච්චස්ස සාධනතො. තෙනාහ ‘‘අත්ථං පූරෙතී’’ති. ඉතරස්සාති පාපමිත්තස්ස. තෙනාති අත්ථපූරණෙන. එතන්ති ‘‘සො ච ඛො කල්‍යාණමිත්තස්සා’’ති එතං වචනං. දෙසනාධම්මොති පරියත්තිධම්මො. සො හි කල්‍යාණමිත්තතො පච්චක්ඛතො ලද්ධබ්බො, ඉතරෙ තදුපනිස්සයා පච්චත්තපුරිසකාරෙහි, තෙන ලද්ධබ්බො කල්‍යාණමිත්තොති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො. සාවකබොධිසත්තවසෙන හෙසා දෙසනා ආගතා. න හි සෙසබොධිසත්තානං පරොපදෙසෙන පයොජනං අත්ථි.

129. Aquel que posee cualidades como la virtud (sīla) es un amigo admirable (kalyāṇamitto), un buen amigo; su enseñanza se llama 'bien proclamada' (svākhāto) por el hecho de realizar el deber que debe hacerse tras haberla escuchado. Por eso dijo: 'cumple el propósito'. 'Del otro' se refiere al mal amigo (pāpamitta). 'Por eso' significa por el cumplimiento del propósito. 'Esto' se refiere a la frase: 'y él es un amigo admirable'. 'La enseñanza del Dhamma' es el Dhamma del estudio (pariyatti). Pues este debe obtenerse directamente de un amigo admirable; los otros estados se obtienen a través de su apoyo y del esfuerzo personal; por tanto, el significado debe entenderse como que el amigo admirable es quien debe ser obtenido. Esta enseñanza ha sido expuesta en relación con el Bodhisatta discípulo (sāvakabodhisatta). Pues para los demás Bodhisattas no hay necesidad de instrucción ajena.

උපඩ්ඪං කල්‍යාණමිත්තතොති බ්‍රහ්මචරියං චරන්තස්ස උපඩ්ඪගුණො කල්‍යාණමිත්තතො ලද්ධබ්බො. උපඩ්ඪං පච්චත්තපුරිසකාරතොති ඉතරං උපඩ්ඪං ඤාණං පටිපජ්ජන්තස්ස අත්තනො පුරිසකාරතො. ලොකෙපි පාකටොයමත්ථො ‘‘ආචරියතො උපඩ්ඪං, පච්චත්තපුරිසකාරතො උපඩ්ඪං ලද්ධබ්බා තෙවිජ්ජතා’’ති, තස්මා ථෙරො තථා චින්තෙසි. නිප්පදෙසන්ති අනවසෙසතො. තතොති කල්‍යාණමිත්තතො. උපඩ්ඪං ආගච්ඡතීති උපඩ්ඪගුණො පටිපජ්ජන්තං උපගච්ඡති. බහූහි පුරිසෙහි. විනිබ්භොගො විවෙචනං නත්ථි එකජ්ඣං අත්ථස්ස විවෙචෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. එසාති පරතොඝොසපච්චත්තපුරිසකාරතො ච සිජ්ඣමානො අත්ථො. එත්තකන්ති එත්තකො භාගො. යදි න සක්කා ලද්ධුං, අථ කස්මා උපඩ්ඪන්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘කල්‍යාණමිත්තතායා’’තිආදි. සම්මාදිට්ඨිආදීසු න සක්කා ලද්ධුං. අසක්කුණෙය්‍යෙ සකලම්පි න සම්භවති පරතොඝොසමත්තෙන තෙසං අසිජ්ඣනතො, පධානහෙතුභාවදීපනත්ථං පන ‘‘සකලමෙවා’’ති වුත්තං. පුබ්බභාගපටිලාභඞ්ගන්ති පුබ්බභාගෙ පටිලද්ධබ්බකාරණං කල්‍යාණමිත්තස්ස උපදෙසෙන විනා තෙන උත්තරි විසෙසතො අලද්ධබ්බතො. අත්ථතොති පරමත්ථතො. ‘‘කල්‍යාණමිත්තං…පෙ… චත්තාරො ඛන්ධා’’ති වත්වා සුත්වාති අත්ථො. තෙ පන සීලාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නාති ආහ ‘‘සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොතිපි වදන්තියෙවා’’ති.

'La mitad procede del amigo admirable': para quien practica la vida santa, la mitad de la cualidad debe obtenerse del amigo admirable. 'La mitad procede del esfuerzo personal': la otra mitad debe obtenerse del esfuerzo personal de quien practica para alcanzar el conocimiento. Incluso en el mundo este significado es evidente: 'la mitad del maestro, la mitad del esfuerzo personal, así se debe obtener el triple conocimiento'; por tanto, el Tera pensó de esa manera. 'Sin distinción' (nippadesa) significa sin resto. 'De allí' significa del amigo admirable. 'Viene la mitad': la mitad de la cualidad llega a quien está practicando. 'Por muchos hombres'. 'Vinibbhogo' es distinción; no existe tal, porque no es posible separar el beneficio individualmente. 'Este' es el beneficio que se realiza a partir de la instrucción ajena y del esfuerzo personal. 'Tanto' significa tal porción. Si no es posible obtenerlo así, ¿por qué entonces se dijo 'la mitad'? Se dijo: 'por la condición de amigo admirable', etc. En la visión correcta y demás facultades no es posible obtenerlo solo de una fuente. En lo que no es posible por separado, ni siquiera la totalidad ocurre simplemente por la instrucción ajena sin el esfuerzo propio; sin embargo, para ilustrar que es la causa principal, se dijo 'toda en su totalidad'. 'Como factor de obtención de la fase preliminar': la causa que debe obtenerse en la fase preliminar, pues sin la instrucción del amigo admirable no se obtiene la distinción superior posterior. 'En sentido real' (atthatoti) significa en el sentido supremo. Habiendo dicho 'amigo admirable... [pe]... los cuatro agregados', el significado es 'tras haber escuchado'. Aquellos, como la virtud y demás, están incluidos en el agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandha), por lo que dijo: 'incluso dicen que es el agregado de las formaciones'.

මාහෙවන්ති මා අහ එවන්ති ඡෙදො, අහාති නිපාතමත්තං, මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. තෙනාහ ‘‘මා එවං අභණී’’ති. ‘‘මාහෙවං ආනන්දා’’ති [Pg.189] වදතො භගවතො ඉමස්මිං ඨානෙ තාදිසස්ස නාම තෙ, ආනන්ද, කල්‍යාණමිත්තගුණෙ සෙවතො වත්තුං යුත්තං අයාථාවතොති ධම්මභණ්ඩාගාරිකස්ස යථාභූතගුණකිත්තනමුඛෙන පටික්ඛෙපො යුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘බහුස්සුතො’’තිආදිමාහ. ඉදන්ති ඉදං වචනං භගවා ආහාති සම්බන්ධො. සකලමෙව හීති එත්ථ හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. තෙන ‘‘මාහෙව’’න්ති තස්ස පටික්ඛෙපස්ස කාරණං ජොතිතං, න සරූපතො වුත්තං. ‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙත’’න්තිආදිනා පන තං සරූපතො දස්සිතන්ති ආහ ‘‘ඉදානි…පෙ… ආදිමාහා’’ති. පාටිකඞ්ඛිතබ්බන්ති ඉච්ඡනට්ඨෙන පාටිකඞ්ඛිතබ්බං, න පටිකඞ්ඛානිමිත්තෙනාති ආහ ‘‘අවස්සංභාවීති අත්ථො’’ති.

'Māhevaṃ' se divide en 'mā aha evaṃ'; 'aha' es solo una partícula, 'mā' es una partícula de negación. Por eso dijo: 'no hables así'. Cuando el Bienaventurado dice 'no [digas] así, Ānanda', en este contexto, no era apropiado que alguien como tú, Ānanda, que cultivas las cualidades de un amigo admirable, hablara de forma inexacta; así, mostrando el rechazo a través del reconocimiento de sus cualidades reales, como el ser 'erudito' (bahussuto), dijo esto. 'Esto' se refiere a que el Bienaventurado dijo estas palabras. 'Pues toda en su totalidad': aquí la partícula 'hi' tiene un sentido causal. Por ella se aclara la razón de ese rechazo 'no digas así', aunque no se exprese formalmente. Pero se muestra explícitamente mediante 'esto es del amigo admirable', etc., por lo que dijo: 'ahora... [pe]... dijo al principio'. 'Pāṭikaṅkhitabbanti' significa que debe ser deseado en el sentido de anhelo, no por una mera expectativa subjetiva, por eso dijo: 'el significado es que es inevitable'.

ඉධාති අන්තොගධාවධාරණපදං, ඉධෙවාති අත්ථො. ඉමස්මිංයෙව හි සාසනෙ අරියමග්ගභාවනා, න අඤ්ඤත්ථ. ආදිපදානංයෙවාති තස්මිං තස්මිං වාක්‍යෙ ආදිතො එව වුත්තසම්මාදිට්ඨිආදිපදානංයෙව. සම්මාදස්සනලක්ඛණාති චතුන්නං අරියසච්චානං පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන සම්මදෙව දස්සනසභාවා. සම්මාඅභිරොපනලක්ඛණොති නිබ්බානසඞ්ඛාතෙ ආරම්මණෙ සම්පයුත්තධම්මෙ සම්මදෙව ආරොපනසභාවො. සම්මාපරිග්ගහණලක්ඛණාති මුසාවාදාදීනං විසංවාදනාදිකිච්චතාය ලූඛානං අපරිග්ගාහකානං පටිපක්ඛභාවතො පරිග්ගාහකසභාවා සම්මාවාචා සිනිද්ධභාවෙන සම්පයුත්තධම්මෙ සම්මාවාචාපච්චයං සුභාසිතසොතාරඤ්ච පුග්ගලං පරිග්ගණ්හාතීති සම්මාපරිග්ගහණලක්ඛණා. යථා කායිකකිරියා කිඤ්චි කත්තබ්බං සමුට්ඨාපෙති, සයඤ්ච සමුට්ඨහනං ඝටනං හොති, තථා සම්මාකම්මන්ත සඞ්ඛාතා විරතිපීති සමුට්ඨාපනලක්ඛණා දට්ඨබ්බා, සම්පයුත්තධම්මානං වා උක්ඛිපනං සමුට්ඨාපනං කායිකකිරියාය භාරුක්ඛිපනං විය. ජීවමානස්ස සත්තස්ස, සම්පයුත්තධම්මානං වා, ජීවිතප්පවත්තියා ආජීවස්සෙව වා සුද්ධි වොදානං. යථා උප්පන්නුප්පන්නානං වජ්ජානං ධම්මෙන පහානානුප්පාදඅත්ථලාභාදිපරිවුඩ්ඪි හොති, එවං සම්පයුත්තානං පග්ගහණසභාවොති සම්මාපග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. කායවෙදනාචිත්තධම්මෙසු සුභසුඛනිච්චඅත්තගාහානඤ්ච විධමනවසෙන සම්මාපතිට්ඨානසභාවාති සම්මාඋපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්පයුත්තධම්මානං සම්මා සමාදහනං එකග්ගතාකරණං සභාවො එතස්සාති සම්මාසමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි. තීණි කිච්චානි හොන්ති පටිපක්ඛධම්මෙසු[Pg.190], ආරම්මණධම්මෙසු, සම්පයුත්තධම්මෙසු ච එකස්මිංයෙව ඛණෙ පවත්තිවිසෙසභූතානි. ඉදානි තානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘සෙය්‍යථිද’’න්තිආදි වුත්තං. සද්ධින්ති ඉමිනා ‘‘අඤ්ඤෙහී’’ති වුත්තකිලෙසා මිච්ඡාදිට්ඨියා සහ එකට්ඨා වා අනෙකට්ඨා වාති දස්සෙති. පජහති පහාය නං පටිවිජ්ඣති. නිරොධන්ති නිබ්බානං ආරම්මණං කරොති සච්ඡිකිරියාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣති.

«Aquí» es una palabra de inclusión y delimitación, con el significado de «solo aquí». Pues solo en esta enseñanza se encuentra el desarrollo del noble sendero, no en otro lugar. La expresión «de los factores iniciales» se refiere a los factores como la visión correcta y otros, mencionados desde el inicio en cada enunciado respectivo. La visión correcta tiene la característica de ver correctamente por medio del conocimiento de la penetración de las cuatro nobles verdades. El pensamiento correcto tiene la característica de aplicar correctamente los estados mentales asociados al objeto llamado Nibbāna. El habla correcta tiene la característica de aprehender correctamente; por su oposición a los estados de falsedad y dureza que no aprehenden el bienestar de otros, posee la naturaleza de aprehender. Debido a su naturaleza apacible, aprehende los estados asociados y a la persona que escucha lo que está bien hablado; por eso se dice que tiene la característica de aprehender correctamente. Así como una acción corporal inicia lo que debe hacerse y ella misma es un esfuerzo de origen, así debe entenderse que la abstención llamada acción correcta tiene la característica de originar, o bien es el levantamiento u origen de los estados asociados, similar al levantamiento de una carga mediante una acción corporal. El medio de vida correcto es la pureza y limpieza de la continuidad de la vida de un ser o de la subsistencia de los estados asociados. El esfuerzo correcto tiene la característica de sostener correctamente, ya que posee la naturaleza de sostener los estados asociados, de la misma manera que el abandono de las faltas que surgen repetidamente mediante el Dhamma conduce al crecimiento del bienestar y a que estas no vuelvan a surgir. La atención plena correcta tiene la característica de establecerse correctamente, debido a su naturaleza de establecerse rectamente al eliminar las percepciones de lo bello, lo placentero, lo permanente y el yo en el cuerpo, las sensaciones, la mente y los fenómenos. La concentración correcta tiene la característica de concentrar correctamente, pues su naturaleza es la unificación y la correcta composición de los estados asociados. En un mismo momento ocurren tres funciones especiales respecto a los estados opuestos, los objetos y los estados asociados. Ahora, para mostrar estas funciones en su forma propia, se dice «a saber» y lo que sigue. Con la palabra «junto con», muestra que los estados de las impurezas mencionados como «con otros» están en un mismo lugar o en diferentes lugares con la visión falsa. Abandona, y habiendo abandonado, lo penetra. «Al cese» significa que toma al Nibbāna como objeto y lo penetra a través de la realización y la penetración.

න කෙවලං මග්ගධම්මා වුත්තනයෙනෙව, අථ ඛො අපරෙනපි නයෙන වෙදිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. නානාඛණා පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො. නානාරම්මණා අනිච්චානුපස්සනාදිභාවතො. එකක්ඛණා සකිදෙව උප්පජ්ජනතො. එකාරම්මණා නිබ්බානවිසයත්තා. චත්තාරි නාමානි ලභති පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන පවත්තියා. තීණි නාමානි ලභති කාමසඞ්කප්පාදීනං පහානවසෙන පවත්තියා. පටිපක්ඛපහානවසෙන හිස්ස නාමත්තයලාභො. එස නයො සෙසෙසුපි. විරතියොපි හොන්ති චෙතනායොපි පුබ්බභාගෙපි වික්ඛම්භනවසෙන පවත්තනතො. මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියොව පටිපක්ඛසමුච්ඡින්දනස්ස මග්ගකිච්චත්තා. න හි චෙතනා මග්ගසභාවා. සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙනාති චතුබ්බිධසම්මප්පධානචතුබ්බිධසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති අනුප්පන්නාකුසලානුප්පාදනාදීනං කුසලානඤ්ච වඩ්ඪනතො. පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපීති යථා පුබ්බභාගෙ පඨමජ්ඣානාදිවසෙන නානා. එවං මග්ගක්ඛණෙපි. න හි එකොපි ච මග්ගසමාධි පඨමජ්ඣානසමාධිආදිනාමානි ලභති සම්මාදිට්ඨිආදීනං විය කිච්චවසෙන භෙදාභාවතො. තෙනාහ ‘‘මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙවා’’ති.

Los factores del sendero no deben entenderse únicamente de la manera mencionada, sino que, mostrando que deben entenderse también de otro modo, se dice «además», etc. Se dice «en diferentes momentos» debido a que surgen una y otra vez. «Con diferentes objetos» debido a que consisten en la contemplación de la impermanencia y otros aspectos similares. «En un solo momento» porque surgen de una sola vez. «Con un solo objeto» porque su dominio es el Nibbāna. Recibe cuatro nombres (fundamentos de la atención plena) según su modo de proceder mediante el conocimiento de la penetración, etc. Recibe tres nombres (pensamientos de renuncia, etc.) según su modo de proceder mediante el abandono de los pensamientos sensuales y otros. En efecto, obtiene este triple nombre por el abandono de los estados opuestos. Este mismo principio se aplica a los demás factores. Las abstenciones también ocurren como voliciones en la etapa previa, procediendo mediante la supresión. Pero en el momento del sendero, son solo abstenciones, ya que la función del sendero es la erradicación de los estados opuestos. Pues la volición no es la naturaleza propia del sendero. Según los esfuerzos correctos y los fundamentos de la atención plena, recibe cuatro nombres por la no producción de estados perjudiciales no surgidos y por el incremento de los estados beneficiosos. Tanto en la etapa previa como en el momento del sendero, así como en la etapa previa hay diversidad según el primer jhana, etc., lo mismo ocurre en el momento del sendero. Sin embargo, ni siquiera una sola concentración del sendero recibe nombres como «concentración del primer jhana», etc., porque no hay distinción en su función como ocurre con la visión correcta y los demás factores. Por eso se dice: «incluso en el momento del sendero, es solo concentración correcta».

ඤත්වා ඤාතබ්බාති සම්බන්ධො. වුද්ධි නාම වෙපුල්ලං භිය්‍යොභාවො පුනප්පුනං උප්පාදො එවාති ආහ ‘‘පුනප්පුනං ජනෙතී’’ති. අභිනිබ්බත්තෙතීති අභිවඩ්ඪං පාපෙන්තො නිබ්බත්තෙති. විවිත්තතාති විවිත්තභාවො. සො හි විවෙචනීයතො විවිච්චති, යං විවිච්චිත්වා ඨිතං, තදුභයම්පි ඉධ විවිත්තභාවසාමඤ්ඤෙන ‘‘විවිත්තතා’’ති වුත්තං. තෙසු පුරිමො විවෙචනීයතො විවිච්චමානතාය විවිච්චනකිරියාය සමඞ්ගී ධම්මසමූහො තාය එව විවිච්චනකිරියාය වසෙන විවෙකොති ගහිතො. ඉතරො සබ්බසො තතො විවිත්තසභාවතාය. තත්ථ යස්මිං ධම්මපුඤ්ජෙ සම්මාදිට්ඨි පවත්තති, තං යථාවුත්තාය විවිච්චමානතාය විවෙකසඞ්ඛාතං නිස්සායෙව පවත්තති, ඉතරං පන තංනින්නතාතංආරම්මණතාහීති වුත්තං ‘‘විවෙකං නිස්සිතං, විවෙකෙ වා නිස්සිත’’න්ති.

«Habiendo conocido, debe conocerse» es la conexión. «Crecimiento» significa abundancia, incremento, o el surgimiento repetido; por eso dice «genera una y otra vez». «Produce» significa que hace surgir alcanzando un gran desarrollo. «Aislamiento» es el estado de estar aislado. Este se separa de aquello que debe ser discernido; aquello que permanece tras haberse discernido y el acto mismo de discernir se denominan aquí «aislamiento» por su cualidad común de ser un estado aislado. Entre ellos, el primer grupo de estados que posee el acto de discernir por estar separándose de lo que debe ser discernido, se toma como «aislamiento» (viveka) en virtud de ese mismo acto de discernir. El otro es el aislamiento por poseer una naturaleza completamente separada de aquello. En ese contexto, en cualquier conjunto de estados donde la visión correcta proceda, esta procede apoyándose precisamente en dicho aislamiento en virtud de la separación ya mencionada; lo otro se describe como «inclinado hacia ello» o «teniendo eso como objeto», por eso se dice «basado en el aislamiento» o «apoyado en el aislamiento».

යථා [Pg.191] වා විවෙකවසෙන පවත්තං ඣානං ‘‘විවෙකජ’’න්ති වුත්තං, එවං විවෙකවසෙන පවත්තා සම්මාදිට්ඨි ‘‘විවෙකනිස්සිතා’’ති දට්ඨබ්බා. නිස්සයො ච විපස්සනාමග්ගානං වසෙන මග්ගඵලානං වෙදිතබ්බො. අසතිපි තාසං පුබ්බාපරභාවෙ ‘‘පටිච්චසමුප්පාදො’’ති එත්ථ පච්චයානං සමුප්පාදනං විය අභින්නධම්මාධාරා නිස්සයභාවනා සම්භවන්ති. තස්ස තදඞ්ග-සමුච්ඡෙදනිස්සරණවිවෙකනිස්සිතතං වත්වා පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකනිස්සිතතාය අවචනං අරියමග්ගභාවනාය වුච්චමානත්තා. භාවිතමග්ගස්ස හි යෙ සච්ඡිකාතබ්බා ධම්මා. තෙසං කිච්චං පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකො. අජ්ඣාසයතොති ‘‘නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සාමී’’ති මහන්තඅජ්ඣාසයතො. යදිපි හි විපස්සනාක්ඛණෙ සඞ්ඛාරාරම්මණං චිත්තං, සඞ්ඛාරෙසු පන ආදීනවං සුට්ඨු, දිස්වා තප්පටිපක්ඛෙ නිබ්බානෙ නින්නතාය අජ්ඣාසයතො නිස්සරණවිවෙකනිස්සිතො හොති, උණ්හාභිභූතස්ස පුග්ගලස්ස සීතනින්නචිත්තතා විය. කෙචි පන ‘‘යථා සභාවතො, යථා අජ්ඣාසයතො නිස්සරණවිවෙකනිස්සිතතා, එවං පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකනිස්සිතතාපි සියා’’ති වදන්ති. යදග්ගෙන හි නිබ්බානනින්නතා සියා, තදග්ගෙන ඵලනින්නතාපි සියා ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’’න්ති අජ්ඣාසයසම්පත්තියා භාවතො. යස්මා පහානවිනයො විය රාගනිරොධොපි ඉධාධිප්පෙතවිවෙකෙන අත්ථතො නිබ්බිසිට්ඨො, තස්මා වුත්තං එස නයො විරාගනිස්සිතාදීසූති. තෙනාහ ‘‘විවෙකත්ථා එව හි විරාගාදයො’’ති.

Así como se dice que el jhāna que ocurre en virtud del retiro es 'nacido del retiro' (vivekaja), así la visión correcta que ocurre en virtud del retiro debe entenderse como 'basada en el retiro' (vivekanissitā). Y la base (nissaya) debe conocerse en términos de los caminos de la introspección (vipassanāmaggānaṃ) para los caminos y frutos (maggaphalānaṃ). Aunque no exista una secuencia temporal previa o posterior entre ellos, así como en el término 'surgimiento dependiente' (paṭiccasamuppādo) se produce el surgimiento de las condiciones, del mismo modo surge el desarrollo del apoyo basado en estados no diferenciados. Al explicar que esto se basa en el retiro del abandono parcial (tadaṅga), de la erradicación (samuccheda) y de la liberación (nissaraṇa), no se menciona el retiro de la tranquilidad (paṭippassaddhiviveka) porque se está hablando del desarrollo del camino noble. Pues el retiro de la tranquilidad es la función de aquellos estados que deben ser realizados por el camino desarrollado. 'Por disposición' (ajjhāsayato) significa por la gran disposición de 'voy a realizar el Nirvana'. Pues aunque en el momento de la introspección la mente tiene como objeto a las formaciones, al ver claramente el peligro en las formaciones y estar inclinada por disposición hacia el Nirvana, que es su opuesto, se está basado en el retiro de la liberación, tal como una persona abrumada por el calor inclina su mente hacia el frío. Algunos, sin embargo, dicen: 'así como existe la base en el retiro de la liberación por naturaleza y por disposición, del mismo modo debería existir la base en el retiro de la tranquilidad'. Pues en la medida en que hay una inclinación hacia el Nirvana, en esa misma medida habría una inclinación hacia el fruto, debido a la perfección de la disposición: '¡Oh, cuándo podré morar tras haber alcanzado esa base!'. Puesto que, al igual que la disciplina del abandono, el cese de la pasión no es diferente en esencia del retiro aquí pretendido, se dice: 'este es el método en [los términos] basado en el desapasionamiento, etc.'. Por ello dijo: 'pues el desapasionamiento y los demás no son sino significados del retiro'.

වොස්සග්ගසද්දො පරිච්චාගත්ථො පක්ඛන්දනත්ථො චාති වොස්සග්ගස්ස දුවිධතා වුත්තා. වොස්සජ්ජනඤ්හි පහානං, විස්සට්ඨභාවෙන නිරාසඞ්කපවත්ති ච, තස්මා විපස්සනාක්ඛණෙ තදඞ්ගවසෙන, මග්ගක්ඛණෙ සමුච්ඡෙදවසෙන පටිපක්ඛස්ස පහානං වොස්සග්ගො, තථා විපස්සනාක්ඛණෙ තංනින්නභාවෙන, මග්ගක්ඛණෙ ආරම්මණකරණෙන විස්සට්ඨසභාවතා වොස්සග්ගොති වෙදිතබ්බං. තෙනෙවාහ ‘‘තත්ථ පරිච්චාගවොස්සග්ගො’’තිආදි. අයං සම්මාදිට්ඨීති අයං මිස්සකවසෙන වුත්තා සම්මාදිට්ඨි. යථාවුත්තෙන පකාරෙනාති තදඞ්ගප්පහානසමුච්ඡෙදප්පහානපකාරෙන තංනින්නතදාරම්මණකරණප්පකාරෙන ච.

Se ha dicho que el término 'renuncia' (vossagga) es doble, teniendo el sentido de abandono (pariccāga) y el sentido de lanzarse (pakkhandana). Ciertamente, la renuncia es el abandono y la actividad sin vacilación debido a un estado de entrega; por lo tanto, debe entenderse que en el momento de la introspección, el abandono de lo opuesto mediante la sustitución de factores (tadaṅga), y en el momento del camino, mediante la erradicación (samuccheda), es la renuncia por abandono. Del mismo modo, en el momento de la introspección, la naturaleza de entrega por estar inclinado a ello, y en el momento del camino, por hacer de ello un objeto, es la renuncia como lanzarse. Por eso se dijo: 'allí, la renuncia por abandono', etc. 'Esta visión correcta' se refiere a la visión correcta descrita de forma mixta. 'Del modo mencionado' significa del modo del abandono por sustitución y del abandono por erradicación, y del modo de estar inclinado a ello y de hacerlo su objeto.

පුබ්බෙ වොස්සග්ගවචනස්සෙව අත්ථස්ස වුත්තත්තා ආහ ‘‘සකලෙන වචනෙනා’’ති. පරිණමන්තං විපස්සනාක්ඛණෙ, පරිණතං මග්ගක්ඛණෙ. පරිණාමො නාම ඉධ පරිපාකොති ආහ ‘‘පරිපච්චන්තං පරිපක්කඤ්චා’’ති. පරිපාකො ච ආසෙවනලාභෙන ලද්ධසාමත්ථියස්ස කිලෙසෙ පරිච්චජිතුං [Pg.192] නිබ්බානං පක්ඛන්දිතුං තික්ඛවිසදභාවො. තෙනාහ ‘‘අය’’න්තිආදි. එස නයොති ය්වායං නයො ‘‘විවෙකනිස්සිත’’න්තිආදිනා සම්මාදිට්ඨියං වුත්තො, සෙසෙසු සම්මාසඞ්කප්පාදීසුපි එසෙව නයො, එවං තත්ථ නෙතබ්බන්ති අත්ථො. පටිච්චාති නිස්සාය. ජාතිසභාවාති ජායනසභාවා. සකලොති අනවසෙසො, සබ්බොති අත්ථො. න කොචි මග්ගො සාවසෙසො හුත්වා සම්භවති. හෙට්ඨිමෙ මග්ගෙ උප්පන්නෙ උපරිමො උප්පන්නො එව නාම අනන්තරායෙන උප්පජ්ජනතො. වවස්සග්ගත්ථෙති වචසායත්ථෙ. වණ්ණයන්තීති ගුණවණ්ණනවසෙන විත්ථාරෙන්ති.

Debido a que el significado de la palabra 'renuncia' ya se explicó anteriormente, dijo: 'con el enunciado completo'. 'Madurando' en el momento de la introspección, 'maduro' en el momento del camino. El término 'maduración' (pariṇāmo) aquí significa culminación, por eso dijo: 'llegando a la madurez y madurado'. Y la madurez es el estado de agudeza y claridad para abandonar las impurezas y lanzarse al Nirvana, habiendo obtenido capacidad mediante la práctica frecuente. Por eso dijo: 'esta', etc. 'Este es el método' significa que este método explicado para la visión correcta mediante las palabras 'basada en el retiro', etc., es el mismo para el pensamiento correcto y los demás, y así debe aplicarse en esos casos. 'Dependiendo de' (paṭicca) significa apoyándose en. 'De naturaleza naciente' (jātisabhāvā) significa que tienen la naturaleza de surgir. 'Completo' (sakalo) significa sin resto, es decir, todo. Ningún camino surge quedando algo restante. Una vez que surge el camino inferior, el superior ciertamente surge sin impedimento. 'En el sentido de renuncia' significa en el sentido de la palabra [vossagga]. 'Elogian' (vaṇṇayantī) significa que detallan mediante la descripción de sus cualidades.

කල්‍යාණමිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Kalyāṇamitta Sutta.

9. පඨමඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al primer Aputtaka Sutta

130. දිව-සද්දො දිවා-සද්දො විය දිවසපරියායො, තස්මා විසෙසනභාවෙන වුච්චමානො දිවසද්දො අත්ථවිසෙසං දීපෙතීති ආහ ‘‘දිවසස්ස දිවා’’තිආදි. සං වුච්චති ධනං, තස්ස පතීති සම්පති, ධනසාමිකො, තස්ස හිතාවහත්තා සාපතෙය්‍යන්ති ආහ ‘‘සාපතෙය්‍යන්ති ධන’’න්ති. තස්ස ගෙහෙ කතාකතභණ්ඩස්ස අතිබහුභාවතො විම්හයප්පත්තො රාජා ‘‘කො පන වාදො’’ති ආහ. කාළලොහං නාම අයොඵලං. කච්ඡපාදිරූපෙහිපි සොවණ්ණාදීනි ඨපෙන්ති. සකුණ්ඩකභත්තන්ති සකුණ්ඩෙහි වා සථුසෙහි වා පක්කභත්තං. බිලඞ්ගං වුච්චති ධඤ්ඤබිලඞ්ගං, ආරනාලන්තිපි වුච්චති, තං දුතියං අස්සාති බිලඞ්ගදුතියං. තඤ්හි කඤ්ජිතො නිබ්බත්තත්තා කඤ්ජිකං නාම. තීහි පක්ඛෙහි වත්ථඛණ්ඩෙහි කතනිවාසනං තිපක්ඛවසනං. තෙනාහ ‘‘තීණි…පෙ… නිවාසන’’න්ති.

130. La palabra 'diva', al igual que la palabra 'divā', es un sinónimo de día; por lo tanto, cuando se usa como un calificativo para expresar una distinción de significado, dice: 'del día, durante el día', etc. 'Saṃ' se refiere a la riqueza, y su dueño es 'sampati', el señor de la riqueza; lo que le pertenece se llama 'sāpateyya' (propiedad) porque le trae bienestar, por eso dice: 'sāpateyya significa riqueza'. Debido a la inmensa cantidad de bienes manufacturados y no manufacturados en su casa, el rey, asombrado, dijo: '¡qué decir entonces [de lo demás]!'. El llamado 'hierro negro' son frutos de hierro. También guardaban oro y otros metales bajo formas de tortugas y otros animales. 'Arroz con salvado' (sakuṇḍakabhatta) es arroz cocido con salvado o con las cáscaras de grano. 'Bilaṅga' se refiere al vinagre de grano, también llamado 'āranāla'; aquello que tiene esto como su segundo [plato] es 'bilaṅgadutiya' (con vinagre como segundo). Esto se llama 'kañjika' porque se produce a partir de la fermentación del arroz. 'Vestimenta de tres paños' (tipakkhavasana) es un vestido hecho con tres piezas de tela. Por eso dijo: 'tres... (pe)... vestido'.

අසන්තො නීචො පුරිසොති අසප්පුරිසොති ආහ ‘‘ලාමකපුරිසො’’ති. කම්මස්ස නිබ්බත්තභාවෙන ඔතරණතාය ඵලං අග්ගං නාම, උපරිභූමිගතත්තා උද්ධං අග්ගං අස්සාති උද්ධග්ගිකං. දක්ඛිණන්ති දානමාහ. සග්ගො නාම කාමභවූපපත්තිභවො, තස්ස නිබ්බත්තනතො ‘‘සග්ගස්ස හිතා’’ති වුත්තං. තත්‍රුපපත්තිජනනතොති තත්‍ර උපපත්තියා ජනනතො, උප්පාදනතොති අත්ථො.

'Una persona que no es buena, baja' es un hombre indigno (asappurisa), por eso dice: 'un hombre ruin'. Por ser un fruto que desciende por la naturaleza de la acción producida, se llama 'superior' (agga); por dirigirse hacia los planos superiores, es 'con un fin ascendente' (uddhaggika). Con 'dádiva' (dakkhiṇa) se refiere a la donación. El llamado 'cielo' es la existencia en los planos del deseo; debido a que produce eso, se dice 'beneficioso para el cielo'. 'Por generar el renacimiento allí' significa por la generación o producción del renacimiento en ese lugar.

සෙතං [Pg.193] උදකං එතිස්සාති සෙතොදකා. සො යෙන භාවෙන යත්ථ පාකටතරො හුත්වා දිස්සති, තං දස්සෙතුං ‘‘වීචීනං භින්නට්ඨානෙ’’ති ආහ. සුඛොතරණට්ඨානතාය කද්දමාදිදොසවිරහතො ච සුන්දරතිත්ථා. තං අපෙය්‍යමානන්ති තං උදකං කෙනචි අපරිභුඤ්ජියමානං. අත්තනා කත්තබ්බකිච්චකරොති අත්තනා කාතබ්බකම්මසඞ්ඛාතකිච්චකරො, පරිභොගවසෙන චෙව සඞ්ගහෙතබ්බසඞ්ගණ්හනවසෙන ච නියොජකොති අත්ථො. කුසලකිච්චකරොති අත්තනා කාතබ්බපුඤ්ඤකරො.

Se llama 'de aguas blancas' (setodakā) a aquello que tiene agua clara. Para mostrar dónde esto se ve más claramente, dijo: 'en los lugares donde las olas rompen'. Por ser lugares de fácil descenso y por estar libres de defectos como el lodo, son 'muelles hermosos'. 'Aquella que no es bebida' significa que esa agua no es consumida por nadie. 'El que cumple con sus propios deberes' significa que cumple con las tareas que consisten en las acciones que él mismo debe realizar; es decir, el que se encarga tanto del consumo propio como de asistir a quienes deben ser asistidos. 'El que hace obras meritorias' es quien realiza el mérito que él mismo debe hacer.

පඨමඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer Aputtaka Sutta.

10. දුතියඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al segundo Aputtaka Sutta

131. පිණ්ඩපාතෙනාති සහයොගෙ කරණවචනං. පටිපාදනං තෙන සහ යොජනන්ති ආහ ‘‘පිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං සංයොජෙසි, පිණ්ඩපාතං අදාසීති අත්ථො’’ති. ‘‘පණීතභොජනං භුඤ්ජිත්වා’’ති වුත්තං, පාළියං පන ‘‘කණාජකං භුඤ්ජති බිලඞ්ගදුතිය’’න්ති. තං තං පවත්තිතං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ඉදානි ‘‘ඉමස්ස සෙට්ඨිස්ස කස්සචි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා දෙථා’’ති වචනං න සුතපුබ්බං, යස්මා පච්චෙකබුද්ධා නාම අත්තනො ගුණානුභාවෙහි ලොකෙ පාකටා සඤ්ජාතා එව හොන්ති, තස්මා සෙට්ඨිභරියාය ‘‘න යස්ස වා තස්ස වා’’තිආදි චින්තිතං. තථා හි තෙසං දෙන්තාපි සක්කච්චං යෙභුය්‍යෙන පණීතමෙව දෙන්ති. නාසාපුටං පහරි අත්තනො ආනුභාවෙන. සො ලුද්ධතාය ‘‘බහු වත ධඤ්ඤං මමස්සා’’ති චිත්තං සංයමෙතුං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො.

131. ‘Piṇḍapātena’ es un caso instrumental en sentido asociativo. Se refiere a la provisión junto con eso, por lo cual dice: ‘lo vinculó con la comida de limosna, el significado es que le dio la comida de limosna’. Se dijo ‘habiendo comido comida excelente’, pero en el Canon dice ‘come granos rotos con gacha amarga’. Debe entenderse que eso se expresó de acuerdo con lo que ocurrió mayormente. Ahora bien, la frase ‘dad a este banquero o a cualquier asceta o brahmán’ no se había escuchado antes; dado que los Paccekabuddhas son conocidos en el mundo por el poder de sus propias virtudes, la esposa del banquero pensó: ‘no para cualquiera’, etc. Pues, al darles a ellos, mayormente dan precisamente de lo mejor con respeto. Él golpeó sus fosas nasales con su propio poder. Debido a su codicia, pensando ‘ciertamente tendré mucho grano’, no pudo refrenar ni sostener su mente.

විප්පටිසාරුප්පන්නාකාරං දස්සෙතුං ‘‘වරමෙත’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘ඉමස්ස සමණස්ස පිණ්ඩපාතං දෙහී’’ති වදතො න එකාය එව ජවනවීථියා වසෙන අත්ථසිද්ධි. අථ ඛො තත්ථ ආදිතො පවත්තජවනවාරොපි අත්ථි මජ්ඣෙ පවත්තජවනවාරොපි, තං සන්ධායාහ ‘‘පුබ්බපච්ඡිමචෙතනාවසෙනා’’ති. එකා චෙතනා ද්වෙ පටිසන්ධියො න දෙතීති එත්ථ සාකෙතපඤ්හවසෙන නිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. චුද්දසන්නං චෙතනානං පුබ්බෙ පුරෙතරං කතත්තා පුරාණං.

Para mostrar la forma en que surgió el remordimiento, se dijo ‘esto es mejor’, etc. Al decir ‘dad limosna a este asceta’, el propósito no se cumple por un solo proceso de impulsos mentales (javana). En cambio, allí hay impulsos que ocurren al principio y también en el medio; refiriéndose a eso, dice ‘por medio de las intenciones anteriores y posteriores’. Que una sola intención no produce dos renacimientos (paṭisandhi) debe entenderse mediante la conclusión de la ‘Pregunta de Sāketa’. Lo ‘antiguo’ (purāṇa) se debe a que fue realizado mucho antes de las catorce intenciones.

පරිගය්හතීති [Pg.194] පරිග්ගහොති ආහ ‘‘පරිග්ගහිතං වත්ථු’’න්ති. අන්වාය උපනිස්සාය ජීවන්තීති අනුජීවිනො. සබ්බමෙතන්ති ධනධඤ්ඤාදිසබ්බං එතං යථාවුත්තපරිග්ගහවත්ථුං. නික්ඛිප්පගාමිනන්ති නික්ඛිපිතබ්බතාගාමිනං. නික්ඛිපිතබ්බසභාවං හොතීති ආහ ‘‘නික්ඛිප්පසභාව’’න්ති. පහාය ගමනීයන්ති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘පරිච්චජිතබ්බසභාවමෙවා’’ති.

‘Aquello que se asume’ es la posesión (pariggaho), por eso dice ‘el objeto poseído’. ‘Anujīvino’ son los dependientes que viven siguiendo o apoyándose en [alguien]. ‘Todo esto’ se refiere a toda la propiedad mencionada anteriormente, como el dinero y el grano. ‘Nikkhippagāminaṃ’ significa aquello que tiende a ser dejado atrás. ‘Tiene la naturaleza de ser dejado’, por eso dice ‘naturaleza de ser dejado’. ‘Debe ser abandonado al partir’ es el significado aquí, por eso dice ‘precisamente la naturaleza de ser renunciado’.

දුතියඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al segundo Aputtaka Sutta.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al segundo Vagga.

3. තතියවග්ගො

3. Tercer Vagga

1. පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Puggala Sutta

132. ‘‘නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො’’තිආදි අප්පකාසනභාවෙන තමතීති තමො, තෙන තමෙන යුත්තොති තමො පුග්ගලො වුච්චති, තංයොගතො පුග්ගලස්ස තබ්බොහාරො යථා ‘‘මච්ඡෙරයොගතො මච්ඡෙරො’’ති. තස්මා තමොති අප්පකාසනභාවෙන තමො තමභූතො අන්ධකාරො විය ජාතො, අන්ධකාරත්තං වා පත්තොති අත්ථො. වුත්තලක්ඛණං තමමෙව පරම්පරතො අයනං ගති නිට්ඨා එතස්සාති තමපරායණො, තමපරායණතං වා පත්තොති අත්ථො. ඤායෙනපි තමග්ගහණෙන ඛන්ධතමොව කථිතො, න අන්ධකාරතමො. ඛන්ධතමොති ච සම්පත්තිරහිතා ඛන්ධපවත්තියෙව දට්ඨබ්බා. ‘‘උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො’’තිආදි පකාසනභාවෙන ජොතෙතීති ජොති, තෙන ජොතිනා යුත්තොතිආදි සබ්බං තමෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉතරෙ ද්වෙති ජොතිතමපරායණො ජොතිජොතිපරායණොති ඉතරෙ ද්වෙ පුග්ගලෙ.

132. ‘Nacido en una familia baja’, etc. Debido a la falta de resplandor, es ‘oscuridad’ (tamo); aquel dotado de esa oscuridad se llama ‘persona en la oscuridad’ (tamo puggalo). La designación de la persona se debe a esa conexión, como se dice ‘tacaño por su conexión con la tacañería’. Por lo tanto, ‘tamo’ significa oscuridad por falta de resplandor, nacido como si fuera oscuridad o habiendo alcanzado un estado de oscuridad. ‘Tamaparāyaṇo’ (dirigido a la oscuridad) es aquel cuya meta, destino o fin es esa misma oscuridad mencionada anteriormente a través de la sucesión; o el significado es que ha alcanzado el estado de estar dirigido a la oscuridad. Según la lógica, al mencionar ‘oscuridad’, se habla de la oscuridad de los agregados (khandhatamo), no de la oscuridad física. Y la ‘oscuridad de los agregados’ debe verse como la mera continuidad de los agregados desprovista de prosperidad. ‘Nacido en una familia alta’, etc. Debido a su resplandor, es ‘luz’ (joti); dotado de esa luz, etc., todo debe entenderse del mismo modo que se explicó para ‘tamo’. ‘Los otros dos’ se refiere a las otras dos personas: el que va de la luz a la oscuridad y el que va de la luz a la luz.

වෙණුවෙත්තාදිකෙහි පෙළාදිකාරකා විලීවකාරකා. මිගමච්ඡාදීනං නිසාදනතො නෙසාදා, මාගවිකමච්ඡබන්ධාදයො. රථෙසු චම්මෙන හනනකරණතො රථකාරා චම්මකාරා වුත්තා. ‘‘පු’’ ඉති කරීසස්ස නාමං, තං කුසෙන්ති අපනෙන්තීති පුක්කුසා, පුප්ඵඡඩ්ඩකා. දුබ්බණ්ණොති විරූපො. ඔකොටිමකොති [Pg.195] ආරොහාභාවෙන හෙට්ඨිමකොටිකො, රස්සකායොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ලකුණ්ඩකො’’ති. ලකු විය ඝටිකා විය ඩෙති පවත්තතීති හි ලකුණ්ඩකො, රස්සො. කණති නිමීලතීති කාණො. තං පනස්ස නිමීලනං එකෙන අක්ඛිනා ද්වීහිපි වාති ආහ ‘‘එකක්ඛිකාණො වා උභයක්ඛිකාණො වා’’ති. කුණනං කුණො, හත්ථවෙකල්ලං, සො එතස්ස අත්ථීති කුණී. ඛඤ්ජො වුච්චති පාදවිකලො. හෙට්ඨිමකායසඞ්ඛාතො සරීරස්ස පක්ඛො පදෙසො හතො අස්සාති පක්ඛහතො. තෙනාහ ‘‘පීඨසම්පී’’ති. පදීපෙ පදීපනෙ එතබ්බං නෙතබ්බන්ති පදීපෙය්‍යං, තෙලකපල්ලාදිඋපකරණං. වුත්තන්ති අට්ඨකථායං වුත්තං.

Los que fabrican cestas y artículos similares con bambú, caña, etc., son cesteros (vilīvakārakā). Debido a que cazan ciervos, peces, etc., son cazadores (nesādā), como los tramperos y pescadores. Se dice que los fabricantes de carros (rathakārā) son trabajadores del cuero (cammakārā) porque golpean con cuero en los carros. ‘Pu’ es un nombre para el excremento; aquellos que lo quitan son pukkusā, los limpiadores de flores marchitas o excrementos. ‘Dubbaṇṇo’ significa feo. ‘Okoṭimako’ significa de estatura baja por falta de crecimiento, es decir, de cuerpo bajo. Por eso dice ‘lakuṇḍako’ (enano). Se dice lakuṇḍako porque se mueve como una pequeña bola de madera (laku o ghaṭikā), es decir, bajo. ‘Kāṇo’ (tuerto) es el que cierra o parpadea un ojo. Ese cierre puede ser de un ojo o de ambos; por eso dice ‘tuerto de un ojo o ciego de ambos’. ‘Kuṇo’ es una deformidad de la mano; quien la tiene es manco (kuṇī). ‘Khañjo’ se llama al que tiene una deficiencia en los pies (cojo). ‘Pakkhahato’ (paralítico) es aquel cuya mitad del cuerpo está dañada. Por eso dice ‘pīṭhasampī’ (el que se arrastra en una silla). ‘Padīpeyya’ es lo que debe traerse para la iluminación, como el aceite, las vasijas y otros utensilios. ‘Vuttaṃ’ significa que se dijo en el comentario.

ආගමනවිපත්තීති ආගමනට්ඨානවසෙන විපත්ති ආගමො එත්ථාති කත්වා. පුබ්බුප්පන්නපච්චයවිපත්තීති පඨමුප්පන්නපච්චයවසෙන විපත්ති. චණ්ඩාලාදිසභාවා හිස්ස මාතාපිතරො පඨමුප්පන්නපච්චයා, පඨමුප්පත්තියා වා පච්චයා, තෙහෙවස්ස විපත්ති එව, න සම්පත්ති. පවත්තපච්චයවිපත්තීති පවත්තෙ සුඛපච්චයවිපත්ති. තාදිසෙ නිහීනකුලෙ උප්පන්නොපි කොචි විභවසම්පන්නො සියා, අයං පන දුග්ගතො දුරූපො හොති. ආජීවුපායවිපත්තීති ආජීවනුපායවසෙන විපත්ති. සුඛෙන හි ජීවිකං පවත්තෙතුං උපායභූතා හත්ථිසිප්පාදයො ඉමස්ස නත්ථි, පුප්ඵඡඩ්ඩකසිලාකොට්ටනාදිකම්මං පන කත්වා ජීවිකං පවත්තෙති. තෙනාහ ‘‘කසිරවුත්තිකෙ’’ති. අත්තභාවවිපත්තීති උපධිවිපත්ති. දුක්ඛකාරණසමායොගොති කායිකචෙතසිකදුක්ඛුප්පත්තියා පච්චයසමොධානං. සුඛකාරණවිපත්තීති සුඛපච්චයපරිහානි. උපභොගවිපත්තීති උපභොගසුඛස්ස විනාසො අනුපලද්ධි. ජොති චෙව ජොතිපරායණභාවො ච සුක්කපක්ඛො.

‘Infortunio en el origen’ (āgamanavipatti) significa infortunio en razón del lugar de nacimiento. ‘Infortunio en las condiciones surgidas previamente’ significa infortunio en razón de las condiciones que surgieron primero. Sus padres, siendo de la naturaleza de los parias (caṇḍālas), etc., son las condiciones que surgieron primero, o las condiciones para el primer nacimiento; debido a ellos, hay precisamente infortunio, no prosperidad. ‘Infortunio en las condiciones de sustento’ es el infortunio en las condiciones para la felicidad durante la vida. Alguien nacido en una familia tan humilde podría ser rico, pero este es pobre y feo. ‘Infortunio en los medios de vida’ significa infortunio en razón de los medios de subsistencia. No posee artes como el entrenamiento de elefantes, que son medios para vivir con facilidad, sino que vive realizando trabajos como recolectar flores marchitas o picar piedras. Por eso dice ‘de vida difícil’ (kasiravuttike). ‘Infortunio en la propia existencia’ es el infortunio en los atributos físicos (upadhivipatti). ‘Unión con las causas del sufrimiento’ es la concurrencia de condiciones para el surgimiento del sufrimiento físico y mental. ‘Infortunio en las causas de la felicidad’ es la pérdida de las condiciones para la felicidad. ‘Infortunio en el disfrute’ es la pérdida o falta de obtención del placer del disfrute. El estado de luz y el de estar dirigido a la luz constituyen el lado brillante.

දසහි අක්කොසවත්ථූහීති ලක්ඛණවචනං එතං යථා ‘‘යදි මෙ බ්‍යාධිතා හොන්ති, දාතබ්බමිදමොසධ’’න්ති, තස්මා දසහි අක්කොසවත්ථූහි, තත්ථ වා යෙන කෙනචි පරිභාසතීති අත්ථො. එකග්ගචිත්තොති දානං දාතුං අපෙක්ඛිතතාය සමාහිතචිත්තො.

‘Con las diez bases del insulto’ es una expresión descriptiva, como ‘si están enfermos, se les debe dar esta medicina’; por lo tanto, significa que insulta con las diez bases del insulto o con cualquiera de ellas. ‘Mente unificada’ (ekaggacitto) significa una mente concentrada debido a la aspiración de dar una dádiva.

පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Puggala Sutta.

2. අය්‍යිකාසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Ayyikā Sutta

133. ජරාජිණ්ණාති [Pg.196] ජරාය ජිණ්ණා. තෙන පාකටජරාය මත්ථකප්පත්තිමාහ. වයොවුඩ්ඪාති වයසා වුඩ්ඪා. තෙන පච්ඡිමවයස්ස ඔසක්කසම්පවත්තිං වදති. ජාතිමහල්ලිකාති ජාතිමහත්තගතා. චිරකාලං අතික්කන්තාති ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ වීතිවත්තා. වයො-සද්දො සාධාරණවචනොපි ජිණ්ණසද්දසන්නිධානතො ඔසානවයං එව වදතීති ආහ ‘‘පච්ඡිමවයං සම්පත්තා’’ති. අය්‍යිකාති මාතාමහිං සන්ධාය වදති. හත්ථී එව රතනභූතො හත්ථිරතනන්ති ආහ ‘‘සතසහස්සග්ඝනකෙනා’’තිආදි. සබ්බානි තානීති කුම්භකාරභාජනානි, තෙහි සද්ධිං සත්තසන්තානස්ස පමාණං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසු හී’’තිආදිමාහ, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

133. ‘Jarājiṇṇā’ (consumida por la vejez) significa desgastada por la senilidad. Con esto, se refiere a haber llegado al clímax de la vejez manifiesta. ‘Vayovuḍḍhā’ (avanzada en edad) significa crecida en años. Con esto, habla del progreso hacia la declinación de la última etapa de la vida. ‘Jātimahallikā’ significa avanzada en nacimiento (edad). ‘Cirakālaṃ atikkantā’ significa que han pasado dos o tres reinados. Aunque la palabra ‘vayo’ (edad) es un término general, debido a su proximidad con la palabra ‘jiṇṇā’, se refiere exclusivamente a la edad final, por eso dice ‘llegada a la etapa final’. ‘Ayyikā’ se refiere a la abuela materna. ‘Hatthiratana’ (elefante joya) se refiere al elefante mismo convertido en una joya, por eso dice ‘valorado en cien mil’, etc. ‘Sabbāni tānī’ (todos esos) se refiere a los recipientes del alfarero; mostrando a través de ellos la medida de la continuidad de los seres, dice ‘entre ellos, en verdad’, etc., lo cual es fácilmente comprensible.

අය්‍යිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Ayyikā Sutta.

4. ඉස්සත්තසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Issatta Sutta.

135. අට්ඨුප්පත්තිකොති එත්ථ කා අස්ස අට්ඨුප්පත්ති? තිත්ථියානං භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අලාභාය අයසාය පරිසක්කනං. තං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘භගවතො කිරා’’තිආදි වුත්තං. යථා තං සබ්බදිසාසු යමකමහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා මහාඔඝං විය සබ්බා පාරමියො ‘‘ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ විපාකං දස්සාමා’’ති සම්පිණ්ඩිතා විය ලාභසක්කාරමහොඝං නිබ්බත්තයිංසු. තතො තතො අන්නපානයානවත්ථමාලාගන්ධවිලෙපනාදිහත්ථා ඛත්තියබ්‍රාහ්මණාදයො ආගන්ත්වා – ‘‘කහං භගවා, කහං දෙවදෙවො නරාසභො ලොකනාථො’’ති භගවන්තං පරියෙසන්ති, සකටසතෙහිපි පච්චයෙ ආහරිත්වා ඔකාසං අලභමානා සමන්තා ගාවුතප්පමාණම්පි සකටධුරෙන සකටධුරං ආහච්ච තිට්ඨන්ති චෙව අනුවත්තන්ති ච අන්ධකවින්දබ්‍රාහ්මණාදයො විය. සබ්බං ඛන්ධකෙ (මහාව. 282) තෙසු තෙසු සුත්තෙසු ච ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං. යථා ච භගවතො, එවං භික්ඛුසඞ්ඝස්සපි. වුත්තම්පි – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවර…පෙ… පරික්ඛාරානං, භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො’’තිආදි (උදා. 38), තථා ‘‘යාවතා ඛො, චුන්ද, එතරහි [Pg.197] සඞ්ඝො වා ගණො වා ලොකෙ උප්පන්නො, නාහං, චුන්ද, අඤ්ඤං එකං සඞ්ඝම්පි එකං ගණම්පි සමනුපස්සාමි එවං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං, යථරිවායං, චුන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති (දී. නි. 3.176). එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. නිජ්ඣත්තින්ති සඤ්ඤත්තිං. නන්ති කථං.

135. ‘Aṭṭhuppattiko’ (referente a la ocasión): aquí, ¿cuál es su origen ocasional? El intento de los ascetas de otras sectas (titthiyas) de privar al Bienaventurado y a la comunidad de monjes de ganancias y fama. Para mostrar esto en detalle, se dice ‘se cuenta que el Bienaventurado’, etc. Tal como cuando surge una gran nube doble en todas las direcciones, así las perfecciones (pāramiyo) acumuladas, como si dijeran ‘daremos fruto en esta misma existencia’, produjeron un gran flujo de ganancias y honores como una inundación. Khattiyas, brahamanes y otros, trayendo comida, bebida, vehículos, mantos, guirnaldas, perfumes, ungüentos, etc., venían de todas partes buscando al Bienaventurado: ‘¿Dónde está el Bienaventurado? ¿Dónde está el dios de dioses, el toro entre los hombres, el protector del mundo?’. Incluso trayendo los requisitos en cientos de carros, al no encontrar espacio, permanecían alrededor por la extensión de una gāvuta, eje de carro contra eje de carro, y lo seguían, como los brahamanes de Andhakavinda y otros. Todo debe entenderse según lo relatado en el Khandhaka y en varios suttas. Lo que ocurrió con el Bienaventurado, ocurrió también con la comunidad de monjes. Como se ha dicho: ‘En aquel tiempo, el Bienaventurado era honrado, respetado, estimado, venerado y reverenciado, recibiendo mantos... etc... requisitos; y también la comunidad de monjes’, etc. Asimismo: ‘Cunda, de todas las comunidades o grupos que han surgido en el mundo actualmente, no veo ninguna otra comunidad o grupo que haya alcanzado tal cima de ganancias y fama como esta comunidad de monjes’. ‘Evaṃ’ (así) se refiere a la manera que se describe ahora. ‘Nijjhatti’ significa persuasión o entendimiento. ‘Naṃ’ es una partícula que introduce la pregunta.

එවං පුච්ඡිතුං අයුත්තං තිත්ථියානං කථා මහාජනසන්නිපාතෙ නිය්‍යාතිතා හොතීති. තස්මිං දාතබ්බං, චිත්තප්පසාදමත්තෙන දෙන්තෙපි හි පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති. ආරොචිතං අත්තනොති අධිප්පායො. භගවාති සත්ථු ආමන්තනං. චිත්තං නාම යථාපච්චයං පවත්තමානං නිගණ්ඨා…පෙ… පසීදති පසන්නස්සාති අධිප්පායො. පුබ්බෙ අවිසෙසතො දෙය්‍යධම්මස්ස දාතබ්බට්ඨානං නාම පුච්ඡිතං, ඉදානි තස්ස මහප්ඵලභාවකරො දක්ඛිණෙය්‍යවිසෙසොති ආහ ‘‘අඤ්ඤං තයා පඨමං පුච්ඡිතං, අඤ්ඤං පච්ඡා’’ති. සල්ලක්ඛෙහි එතං. පච්ඡිමං පුරිමෙන සද්ධිං ආනෙහීති අධිප්පායො. පුච්ඡිතස්ස නාම පඤ්හස්ස කථනං මය්හමෙව භාරො. සමුපබ්‍යූළ්හොති එකතො සෙනාය රාසිවසෙන සම්පිණ්ඩිතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘රාසිභූතො’’ති. අසික්ඛිතොති සත්තට්ඨසංවච්ඡරානි ධනුසිප්පෙන සික්ඛිතො. ධනුසිප්පං සික්ඛිත්වාපි කොචි කතහත්ථො න හොති, අයං පන අසික්ඛිතො න කතහත්ථො, පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛභාවොයෙව බ්‍යාමමුට්ඨිබන්ධො. තිණපුඤ්ජමත්තිකාපුඤ්ජාදීසූති ආදි-සද්දෙන පංසුපුඤ්ජවාලුකපුඤ්ජසාරඵලකඅයොඝනාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අකතපරිචයොති තෙසං සන්තිකා විජ්ඣනට්ඨෙන අකතපරිචයො. රාජරාජමහාමත්තාදිකෙ උපෙච්ච අසනං උපාසනං, න කතං උපාසනං එතෙනාති අකතූපාසනො. අසික්ඛිතතාදිනා භීරුභාවෙන වා කායස්ස ඡම්භනං සඞ්කම්පනං උත්තාසො එතස්ස අත්ථීති ඡම්භීති ආහ ‘‘පවෙධිතකායො’’ති.

No es apropiado preguntar de esa manera, ya que la doctrina de los otros ascetas es rechazada en la gran asamblea. Uno debe dar a aquel [que lo necesite]; pues el mérito aumenta incluso si se da con mera claridad mental (cittappasāda). Este es el sentido de lo que él mismo informó. ‘Bhagavā’ es el vocativo dirigido al Maestro. El término ‘mente’ se refiere a que la mente surge según sus condiciones... etc... se purifica para quien tiene fe, tal es el sentido. Previamente se preguntó sin distinción sobre el lugar donde debe entregarse lo que ha de ser dado; ahora, se habla de la distinción de quien es digno de ofrendas (dakkhiṇeyya), quien hace que el regalo sea de gran fruto; por eso dice: ‘Preguntaste una cosa primero y otra después’. ‘Observa esto’ significa que debe relacionar lo último con lo primero. El responder a la pregunta planteada es mi responsabilidad. ‘Samupabyūḷho’ significa reunido como una masa de ejército en un solo lugar. Por eso dice ‘amontonado’. ‘Asikkhito’ significa alguien que no ha sido entrenado en el arte del arco durante siete u ocho años. Aunque alguien aprenda el arte del arco, puede no ser diestro (katahattho), pero este es un no entrenado y no diestro; la expresión se refiere a la capacidad de disparar flechas en sucesión rápida. En ‘montones de paja, montones de arcilla, etc.’, la palabra ‘etc.’ incluye montones de polvo, montones de arena, tablones de madera, bloques de hierro, etc. ‘Akataparicayo’ significa que no tiene práctica disparando a tales blancos. ‘Akatūpāsano’ significa aquel que no ha practicado el ‘upāsana’ o servicio, que es el acercarse a reyes y grandes ministros. Debido a la falta de entrenamiento, etc., o por miedo, tiene un temblor o sacudida del cuerpo, por eso es ‘chambhī’ (tembloroso), como dice ‘de cuerpo trémulo’.

දක්ඛිණෙය්‍යතාය අධිප්පෙතත්තා ‘‘අරහත්තමග්ගෙන කාමච්ඡන්දො පහීනො හොතී’’ති ආහ. අච්චන්තප්පහානස්ස ඉච්ඡිතත්තා තතියෙනෙව කුක්කුච්චං පහීනං හොති පටිඝසම්පයොගං. අසෙක්ඛස්ස අයන්ති අසෙක්ඛං, සීලක්ඛන්ධො. තයිදං න අග්ගඵලං සීලමෙව අධිප්පෙතං, අථ ඛො යං කිඤ්චි අසෙක්ඛසන්තානෙ පවත්තං සීලං, ලොකුත්තරො එව න අධිප්පෙතො සික්ඛාය ජාතත්තා, එවං විමුත්තික්ඛන්ධොපීති. සෙක්ඛස්ස එසොති වා, අපරියොසිතසික්ඛත්තා සයමෙව සික්ඛතීති වා සෙක්ඛො, චතූසු මග්ගෙසු [Pg.198] හෙට්ඨිමෙසු ච තීසු ඵලෙසු සීලක්ඛන්ධො. උපරි සික්ඛිතබ්බාභාවතො අසෙක්ඛො. වුඩ්ඪිප්පත්තො සෙක්ඛොති අසෙක්ඛො. අග්ගඵලභූතො සීලක්ඛන්ධො වුච්චෙය්‍ය, අට්ඨකථායං පන විපස්සකස්ස සීලස්ස අධිප්පෙතත්තා තථා අත්ථො වුත්තො. සබ්බත්ථාති ‘‘අසෙක්ඛෙනා’’තිආදීසු. එත්ථ ච යථා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා මිස්සකා අධිප්පෙතා, එවං විමුත්තික්ඛන්ධාපීති තදඞ්ගවිමුත්තිආදයොපි වෙදිතබ්බා, න පටිප්පස්සද්ධිවිමුත්ති එව.

Dado que se refiere a la cualidad de ser digno de ofrendas, dice: ‘el deseo sensorial es abandonado por el camino del Arahantado’. Debido a que se desea el abandono absoluto, el remordimiento (kukkucca) se abandona por el tercer camino, por estar asociado con la aversión. ‘Asekkha’ (más allá del entrenamiento) se refiere al agregado de la virtud del adepto. Con esto, no se refiere solo a la virtud del fruto supremo, sino a cualquier virtud presente en la continuidad de un adepto; lo supramundano no es lo único pretendido, ya que nace del entrenamiento; lo mismo ocurre con el agregado de la liberación. O bien, ‘sekkha’ (aprendiz) es quien se entrena a sí mismo por no haber terminado su entrenamiento: el agregado de la virtud en los cuatro caminos y los tres frutos inferiores. Por no haber nada más que entrenar arriba, es ‘asekkha’. Un aprendiz que ha llegado a la madurez es un ‘asekkha’. Se refiere al agregado de la virtud que es el fruto supremo, pero en el comentario, dado que se refiere a la virtud de quien practica la visión cabal (vipassaka), ese es el sentido expresado. En todas partes, como en ‘por el adepto’, etc., así como se pretenden los agregados de virtud, concentración y sabiduría de manera mixta, también deben entenderse los agregados de liberación, incluyendo la liberación temporal (tadaṅgavimutti), y no solo la liberación por tranquilidad (paṭippassaddhivimutti).

යෙන සිප්පෙන ඉස්සාසො හොති, තං ඉස්සත්තන්ති ආහ ‘‘උසුසිප්ප’’න්ති. යස්සා වායොධාතුයා වසෙන සරීරං සඤ්ජාතථාමං හොති, තං බලපච්චයං සන්ධායාහ ‘‘බලං නාම වායොධාතූ’’ති. සමප්පවත්තිතො හි විසමප්පවත්තිනිවාරකධාතු බලං නාම, තෙන තතො අඤ්ඤං බලරූපං නාම නත්ථි.

Al arte por el cual uno se convierte en arquero se le llama ‘issatta’, por eso dice ‘el arte del arco’. Respecto a aquel elemento aire (vāyodhātu) por el cual el cuerpo adquiere fuerza, refiriéndose a la causa de la fortaleza, dice: ‘la fuerza es el elemento aire’. Pues el elemento que previene el funcionamiento irregular mediante el funcionamiento equilibrado se llama fuerza; por lo tanto, no existe otra forma material de fuerza distinta a esa.

යස්මා අරහා එව එකන්තතො සොරතො, තස්ස භාවො සොරච්චන්ති ආහ ‘‘සොරච්චන්ති අරහත්ත’’න්ති. එතෙ ද්වෙති ඛන්ති සොරච්චන්ති එතෙ ද්වෙ ධම්මා. පානීයං පිවන්ති එත්ථාති පපා, යො කොචි ජලාසයො යං කිඤ්චි පානීයට්ඨානන්ති ආහ ‘‘චතුරස්සපොක්ඛරණීආදීනී’’ති. උදකවිකූලාදීසු කමන්ති අතික්කමන්ති එතෙහීති සඞ්කමනානි, සෙතුආදීනි. සෙතුකරණයුත්තට්ඨානෙ සෙතුං, චඞ්කමනකරණයුත්තට්ඨානෙ චඞ්කමනං, මග්ගකරණයුත්තට්ඨානෙ මග්ගං කරෙය්‍යාති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘පණ්ණාසා’’තිආදි.

Puesto que solo un Arahant es absolutamente apacible (sorato), su estado se llama gentileza (soracca); por eso dijo: 'la gentileza es el estado de Arahant'. 'Estos dos' se refiere a la paciencia y la gentileza: estos dos estados. 'Papā' es donde se bebe agua; se refiere a cualquier reservorio de agua, cualquier lugar para beber, por lo cual dice: 'estanques cuadrados y similares'. 'Saṅkamanāni' son aquello con lo que se cruzan lugares como arroyos de agua, tales como puentes (setu) y similares. El sentido aquí es: uno debería construir un puente en un lugar adecuado para un puente, un sendero de meditación caminando (caṅkamana) en un lugar adecuado para ello, y un camino en un lugar adecuado para un camino. Por eso dice: 'paṇṇāsā', etc.

භික්ඛාචාරවත්තන්ති අරියානං හිතං වත්තපටිපත්තිං. දෙන්තොපීති පි-සද්දෙන අඛීණාසවස්ස දෙන්තොපීති ඉමමත්ථං දස්සෙති යස්ස කස්සචිපි දෙන්තෙනපි කම්මඵලං සද්දහිත්වා විප්පසන්නචිත්තෙනෙව දාතබ්බත්තා. ථනයන්ති ඉදං තස්ස මහාමෙඝභාවදස්සනං, යො හි මහාවස්සං වස්සති, සො ගජ්ජන්තො විජ්ජුම්මාලං විස්සජ්ජෙන්තො පවස්සති. අභිසඞ්ඛරිත්වා සමොධානෙත්වාති ඛාදනීයස්ස විවිධජාතියානි සම්පිණ්ඩෙත්වා. තෙනාහ ‘‘රාසිං කත්වා’’ති.

'Bhikkhācāravatta' se refiere a la práctica de la conducta beneficiosa para los Nobles. Con la palabra 'pi' (incluso) en 'dentopī' (incluso el que da), muestra este significado: incluso para alguien que no ha destruido las impurezas (akhīṇāsava), quienquiera que sea el que dé, debe dar con una mente clara y llena de fe en el fruto del kamma. 'Truenan' (thanayanti) es una descripción de su naturaleza como una gran nube; pues quien derrama una gran lluvia, llueve tronando y emitiendo relámpagos. 'Habiendo preparado y reunido' (abhisaṅkharitvā samodhānetvā) significa habiendo juntado diversos tipos de alimentos comestibles. Por eso dice: 'habiendo hecho una pila'.

පකිරණං නාම විකිරණම්පි හොති අනෙකත්ථත්තා ධාතූනන්ති ආහ ‘‘විකිරතී’’ති. පකිරන්තො විය වා දානං දෙතීති ඉමිනා ගුණඛෙත්තමෙව අපරියෙසිත්වා කරුණාඛෙත්තෙපි මහාදානං පවත්තෙතීති දස්සෙති. තෙන ‘‘පකිරෙතී’’ති [Pg.199] වදන්තෙන භගවතා අට්ඨුප්පත්තියං ආගතතිත්ථියවාදෙන අප්පටිසෙධිතතාපි දීපිතා හොති. පුඤ්ඤධාරාති පුඤ්ඤමයධාරා පුඤ්ඤාභිසන්දා. සිනෙහයන්තීති ථූලධාරෙනපි සිනෙහෙන සිනිද්ධං කරොන්තී. කිලෙදයන්තීති අල්ලභාවං පාපයන්තී. යථායං පුඤ්ඤධාරා දාතාරං අන්තො සිනෙහෙති පූරෙති අභිසන්දෙති, එවං පටිග්ගාහකානම්පි අන්තො සිනෙහෙති පූරෙති අභිසන්දෙති. තෙනෙවාහ ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’තිආදි (අ. නි. 5.34) එවං සන්තෙපි ‘‘දාතාරං අභිවස්සතී’’ති වුත්තත්තා අට්ඨකථායං දායකවසෙනෙව ‘‘සිනෙහෙතී’’ති වුත්තං, යස්මා වා පටිග්ගාහකස්ස සිනෙහුප්පත්ති ආමිසනිස්සිතාති දායකවසෙනෙව වුත්තං.

La palabra 'pakiraṇa' (esparcir) también significa 'vikiraṇa' (distribuir), debido a que las raíces tienen múltiples significados; por eso dice: 'distribuye'. O bien, da una donación como quien esparce; con esto muestra que, sin buscar solo el campo de las virtudes (guṇakhetta), también realiza una gran donación en el campo de la compasión (karuṇākhetta). Al decir 'esparce' (pakiretī), el Bienaventurado también indica la falta de prohibición según el argumento de los ascetas de otras escuelas que aparece en el origen de la historia. 'Corrientes de mérito' (puññadhārā) son corrientes hechas de mérito, flujos de mérito. 'Humedeciendo' (sinehayantī) significa haciendo suave con afecto, incluso con una corriente espesa. 'Empapando' (kiledayantī) significa llevando a un estado de humedad. Así como esta corriente de mérito llena y desborda de afecto internamente al donante, así también llena y desborda de afecto internamente a los receptores. Por eso se dice: 'el que da es querido, muchos recurren a él', etc. (A. Ni. 5.34). Aun siendo así, debido a que se dijo 'llueve sobre el donante', en el comentario se dice 'humedece' refiriéndose solo al donante; o bien, se dice refiriéndose al donante porque el surgimiento del afecto en el receptor depende de los bienes materiales (āmisa).

ඉස්සත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Issatta Sutta.

5. පබ්බතූපමසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario del Pabbatūpama Sutta

136. ඛත්තියාති අභිසෙකප්පත්තා. ඉස්සරියමදො කාමගෙධො. පථවිමණ්ඩලස්ස මහන්තතා තංනිවාසිනං අනුයන්තතාති සබ්බමිදං යථිච්ඡිතස්ස රාජකිච්චස්ස සුඛෙන සමිජ්ඣනස්ස කාරණකිත්තනං. යාදිසෙ රාජකිච්චෙ උස්සුක්කං ආපන්නො, තං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘එස කිරා’’තිආදි වුත්තං. අන්තරගමනානීති තිණ්ණං නිරන්තරගමනානං අන්තරන්තරා ගමනානි. චොරා චින්තයිංසූති එකො අන්තරභොගිකො රාජාපරාධිකො පඤ්චසතමනුස්සපරිවාරො චොරියං කරොන්තො විචරති, තෙ සන්ධාය වුත්තං.

136. 'Khattiyā' son los que han recibido la consagración. 'Issariyamado' es el orgullo de la soberanía; 'kāmagedho' es la codicia por los placeres. La inmensidad del círculo de la tierra y la obediencia de sus habitantes: todo esto es la mención de las causas para el cumplimiento exitoso de las tareas reales según el deseo de uno. Para mostrar en detalle en qué tipo de tarea real se puso empeño, se dice: 'esa kirā', etc. 'Antaragamanānī' son los viajes realizados entre tres viajes continuos. 'Los ladrones pensaron': se refiere a un rey que cometió una ofensa, que vivía en una región intermedia y que andaba como ladrón rodeado de quinientos hombres; se dice con referencia a ellos.

‘‘අයුත්තං තෙ කත’’න්ති සචාහං වක්ඛාමීති යොජනා. ධුරවිහාරෙති රථස්ස ධුරං විය නගරස්ස ධුරභූතෙ විහාරෙ. සන්ථම්භිතුන්ති විස්සාසභාවෙන උපට්ඨාතුං. සද්ධායිකොති සද්ධාය අයිතබ්බො, සද්ධෙය්‍යොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සද්ධාතබ්බො’’ති. පච්චයිකොති පත්තියායිතබ්බො. අබ්භසමං පුථුලභාවෙන. නිප්පොථෙන්තොති නිම්මද්දෙන්තො. සණ්හකරණීයං අතිසණ්හං පිසන්තො නිසදපොතො විය පිසන්තො.

La conexión es: 'si yo dijera: has hecho algo incorrecto'. 'En los viharas principales' (dhuravihāreti): en los viharas que son como el eje (dhura) de la ciudad. 'Consolidarse' (santhambhitunti): establecerse con confianza. 'Saddhāyiko' significa alguien en quien se puede confiar (saddhāya ayitabbo), alguien digno de fe; por eso dice: 'digno de ser creído'. 'Paccayiko' es alguien en quien se puede depositar confianza. 'Abbhasamaṃ' significa inmenso como una nube. 'Aplastando' (nippothento) es triturando. 'Saṇhakaraṇīyaṃ' es moliendo muy finamente, como moliendo con una piedra de moler.

ධම්මචරියාතිආදිත්තම්පි සීසං චෙලඤ්ච අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සම්මාපටිපත්ති එව කාතබ්බා තස්සා එව පරලොකෙ පතිට්ඨාභාවතො. ආචික්ඛාමීති කථෙමි, කථෙන්තො ච යථා තමත්ථං සම්මදෙව රාජා ජානාති, එවං ජානාපෙමීති[Pg.200]. නිප්ඵත්ති යුද්ධෙන කාතබ්බඅත්ථසිද්ධි. විසිනොති බන්ධති යථාධිප්පෙතං චිත්තං එතෙනාති විසයො, සමත්ථභාවො. මන්තසම්පන්නාති සම්පන්නරාජමන්තා. මහාඅමච්චාති මහොසධාදිසදිසා නීතිසත්ථඡෙකා අමච්චපුරිසා. උපලාපෙතුන්ති පරෙසං අන්තරෙ විරොධත්ථං සඞ්ගණ්හිතුං.

'Dhammacariyā' (conducta según el Dhamma), etc.: dejando de lado incluso la propia cabeza o la ropa [si estuvieran en llamas], se debe realizar la práctica correcta, pues solo ella es el fundamento en el otro mundo. 'Declaro' (ācikkhāmī) significa cuento; y al contar, lo hago saber de tal manera que el rey comprenda perfectamente ese asunto. 'Logro' (nipphatti) es la consecución del objetivo que debe realizarse mediante el combate. 'Visaya' (esfera/capacidad) es aquello por lo cual se ata (visinoti) la mente según lo deseado; es el estado de capacidad. 'Dotados de estrategia' (mantasampannā) son aquellos con una estrategia real completa. 'Grandes ministros' (mahāamaccā) son hombres ministros expertos en los tratados de política, similares a Mahosadha y otros. 'Persuadir' (upalāpetunti) significa ganarse a otros para causar disensión entre ellos.

ද්වෙයෙව පබ්බතාති පබ්බතසදිසා ද්වෙයෙව ගහිතා. රාජොවාදෙති රාජොවාදසුත්තෙ. ආගතාව තත්තන්තියා අනුරූපත්ථං. විලුම්පමානාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. විපත්තීති භොගපරිහානාදිවිනාසො. හත්ථියුද්ධාදීහි ජරාමරණං ජිනිතුං න සක්කා සත්තස්ස අවිසයභාවතො. යෙන පන ජිනිතුං සක්කා, තං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘බුද්ධෙ…පෙ… නිවෙසයෙ’’ති ආහ. රතනත්තයෙ හි සද්ධා නිවිට්ඨා මූලජාතා පතිට්ඨිතා එකන්තතො ජරාමරණවිජයාය හොති. තෙනාහ ‘‘තස්මා සද්ධ’’න්ති.

'Solo dos montañas' (dveyeva pabbatā): se toman solo dos como similes de montañas. 'En el Rājovāda': en el Rājovāda Sutta. Han venido solo para conformarse a la tradición de ese texto. 'Saqueando' (vilumpamānā): la palabra 'iti' tiene el sentido de 'y así sucesivamente'. 'Ruina' (vipatti) es la destrucción tal como la pérdida de bienes. No es posible conquistar la vejez y la muerte mediante batallas de elefantes y similares, por no ser el dominio de los seres. Sin embargo, mostrando con qué es posible conquistarlas, el Bienaventurado dijo: 'en el Buddha... [y demás]... que establezca [su fe]'. Pues la fe establecida, arraigada y firme en las Tres Joyas, conduce absolutamente a la victoria sobre la vejez y la muerte. Por eso dice: 'por lo tanto, la fe'.

පබ්බතූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Pabbatūpama Sutta.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del tercer capítulo.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

En la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya,

කොසලසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ha finalizado la aclaración del significado oculto del comentario del Kosala Saṃyutta.

4. මාරසංයුත්තං

4. Mārasaṃyutta (Discursos sobre Mara)

1. පඨමවග්ගො

1. Primer Capítulo

1. තපොකම්මසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Tapokamma Sutta

137. උරුවෙලාය [Pg.201] සමීපෙ ගාමො උරුවෙලගාමො, තං උරුවෙලගාමං අභිමුඛභාවෙන සම්මදෙව සබ්බධම්මෙ බුජ්ඣතීති අභිසම්බොධි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තෙන සමන්නාගතත්තා ච භගවා අභිසම්බුද්ධොති වුච්චති. තස්ස පඤ්චචත්තාලීසාය වස්සෙසු ආදිතො පන්නරස වස්සානි පඨමබොධි, ඉධ පන සත්තාහබ්භන්තරමෙව අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘අභිසම්බුද්ධො හුත්වා අන්තොසත්තාහස්මිං යෙවා’’ති. අසුඛභාවෙන අඤ්ඤෙහි කාතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා දුක්කරං කරොතීති දුක්කරකාරො, සො එව ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන දුක්කරකාරිකා. තාය මුත්තො වතම්හීති චින්තෙසි. යදි එවං කස්මා තං ලොකනාථො ඡබ්බස්සානි සමනුයුඤ්ජති? කම්මපීළිතවසෙන. වුත්තඤ්හෙතං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.39.92-94) –

137. La aldea cerca de Uruvelā es Uruvelagāma. En esa aldea de Uruvelā, 'abhisambodhi' es el despertar perfecto a todos los fenómenos de manera directa; es el conocimiento de la omnisciencia. Y debido a estar dotado de ello, el Bienaventurado es llamado 'Abhisambuddho' (Plenamente Iluminado). De los cuarenta y cinco años de su enseñanza, los primeros quince años son la 'iluminación inicial' (paṭhamabodhi), pero aquí se refiere específicamente al período dentro de los siete días; por eso dice: 'habiendo despertado plenamente, dentro de esa misma semana'. Se llama 'dukkarakāro' (hacedor de lo difícil) porque realiza lo que es difícil de hacer por otros debido a su naturaleza de sufrimiento; eso mismo se llama 'dukkarakārikā' (práctica de austeridades) en género femenino. Pensó: 'estoy libre de esa práctica'. Si es así, ¿por qué el Protector del Mundo se dedicó a ella durante seis años? Debido a la opresión del kamma (kammapīḷita). Pues esto se dice en el Apadāna (Apa. Thera 1.39.92-94):

‘‘අවචාහං ජොතිපාලො, සුගතං කස්සපං තදා;

කුතො නු බොධි මුණ්ඩස්ස, බොධි පරමදුල්ලභා.

“Yo, Jotipāla, le dije entonces al Sugata Kassapa: '¿Cómo puede haber iluminación para un rapado? La iluminación es sumamente difícil de obtener'.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, අචරිං දුක්කරං බහුං;

ඡබ්බස්සානුරුවෙලායං, තතො බොධිමපාපුණිං.

“Debido a ese resultado del kamma, realicé muchas prácticas difíciles en Uruvelā durante seis años; después de eso alcancé la iluminación”.

‘‘නාහං එතෙන මග්ගෙන, පාපුණිං බොධිමුත්තමං;

කුම්මග්ගෙන ගවෙසිස්සං, පුබ්බකම්මෙන වාරිතො’’ති.

“No alcancé la suprema iluminación por ese camino; la busqué por un camino equivocado, impedido por acciones pasadas”.

මාරෙතීති විබාධෙති. විපත්තිආදිසංයොජනඤ්හි සාධූනං පරමත්ථතො මරණං සච්චපටිවෙධමාරණත්තා, පාපතරත්තා පාපතමොති පාපිමා. සා චස්ස පාපතමතා පාපවුත්තිතායාති ආහ ‘‘පාපෙ නියුත්තො’’ති. අධිපතීති කාමාධිපති. අප්පහීනකාමරාගෙ අත්තනො වසෙ වත්තෙතීති වසවත්තී. තෙසංයෙව කුසලකම්මානං අන්තං කරොතීති අන්තකො. වට්ටදුක්ඛතො අපරිමුත්තපච්චයත්තා නමුචි. මත්තානං පමත්තානං බන්ධූති පමත්තබන්ධු.

‘Māra’ significa que aflige. Pues la conexión con la desgracia y otros males es, en el sentido último, la muerte para los virtuosos, debido a que mata la realización de las verdades; por ser el más malvado entre los malvados, es ‘el Maligno’ (pāpimā). Y su maldad extrema se debe a su conducta pecaminosa, por eso dice: ‘dedicado al mal’. ‘Soberano’ (adhipatī) significa soberano de los deseos sensuales. Se le llama ‘el que ejerce control’ (vasavattī) porque mantiene bajo su poder a aquellos cuyos deseos y apegos no han sido abandonados. Se le llama ‘el que pone fin’ (antako) porque pone fin a las acciones meritorias. Se le llama ‘Namuci’ porque es la condición que impide la liberación del sufrimiento del ciclo de renacimientos. ‘Pariente de los negligentes’ (pamattabandhu) significa que es el allegado de quienes son descuidados.

තපොකම්මාති [Pg.202] අත්තකිලමථානුයොගතො. අපරද්ධොති විරජ්ඣසි. ‘‘අපරාධො’’තිපි අත්ථි, සොයෙව අත්ථො. කායකිලමථං අනුයුඤ්ජන්තො යෙභුය්‍යෙන අමරත්ථාය අනුයුඤ්ජති, සො ච කම්මවාදීහි අනුයුඤ්ජියමානො දෙවත්ථාය සියාති ආහ ‘‘අමරභාවත්ථායා’’ති. සබ්බං තපන්ති සබ්බං අත්තපරිතාපනං. අත්ථාවහං න භවති බොධියා අනුපායත්තා. කිඤ්චස්සාති කිඤ්චි සියාති අත්ථො. ඵියාරිත්තංව ධම්මනීති ධම්මං වුච්චති වණ්ණු, සො ඉධ ‘‘ධම්ම’’න්ති වුත්තො, ධම්මනි වණ්ණුපදෙසෙති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අරඤ්ඤෙ’’ති. උභොසු පස්සෙසු ඵියාහි ආකඩ්ඪෙය්‍ය චෙව අරිත්තෙහි උප්පීළෙය්‍ය ච.

‘Por actos de ascetismo’ significa por la práctica de la tortura propia. ‘Te has desviado’ (aparaddho) significa que fallas. También existe la variante ‘aparādho’, que tiene el mismo sentido. Quien se entrega a la tortura corporal lo hace mayormente para alcanzar la inmortalidad; y aquel que es interrogado por quienes sostienen la doctrina de la acción (kammavādī), diría que es por el estado divino, por eso dice: ‘para alcanzar el estado de inmortalidad’. ‘Todo ascetismo’ se refiere a toda forma de atormentarse a sí mismo. No conduce al bienestar por no ser un medio para la iluminación. ‘¿Qué sería de él?’ significa ‘¿qué podría haber?’. Como los remos y el timón (phiyārittaṃva), ‘dhamma’ se refiere a la arena, aquí mencionada como ‘dhamma’; el significado es que señala la arena en el banco de arena. Por eso dice: ‘en el bosque’. En ambos lados, uno tiraría con los remos y presionaría con el timón.

සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා ගහිතා මග්ගසීලස්ස අධිප්පෙතත්තා. සමාධිනො හි ගහණෙන සම්මාවායාමසතිසමාධයො ගහිතා උපකාරභාවතො. පඤ්ඤායාති එත්ථාපි එසෙව නයො. බුජ්ඣති එතෙනාති බොධො. මග්ගොති ආහ ‘‘බොධායාති මග්ගත්ථායා’’ති. කථං පන මග්ගං මග්ගත්ථාය භාවෙතීති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. තෙන යථා යාගුපචනාරම්භො යාවදෙව යාගුඅත්ථො, එවං මග්ගභාවනාරම්භො මග්ගාධිගමත්ථායාති දස්සෙති. ආරම්භොති ච අරියමග්ගභාවනාය බන්ධාපනං දට්ඨබ්බං. කෙචි පන ‘‘මග්ගන්ති අරියමග්ගං, බොධායාති අරහත්තසම්බොධාය, එවඤ්ච කත්වා ‘පත්තොස්මි පරමසුද්ධි’න්ති ඉදම්පි වචනං සමත්ථිත’’න්ති වදන්ති, අපරෙ පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසම්බොධායාති. සො හි සබ්බස්මාපි බොධිතො උත්තරිතරො’’ති. නිහතො නිබ්බිසෙවනභාවං පාපිතො. තෙනාහ ‘‘පරාජිතො’’ති.

El recto lenguaje, la recta acción y el recto modo de vida se incluyen porque se refiere a la moralidad del camino. Al mencionar la concentración (samādhi), se incluyen el recto esfuerzo, la recta atención y la recta concentración, debido a su condición de auxiliares. Lo mismo se aplica a la sabiduría (paññā). Se llama ‘despertar’ (bodho) a aquello por lo cual se despierta. ‘Para el despertar’ significa para el camino, por eso dice ‘maggatthāyā’. Pero, ¿cómo se cultiva el camino con el propósito del camino? Por eso dice: ‘tal como’, etc. Con esto muestra que, así como el inicio de la cocción de la papilla es solo con el fin de obtener la papilla, así también el inicio del cultivo del camino es con el fin de alcanzar el camino. ‘Inicio’ (ārambho) debe entenderse como el compromiso con el cultivo del Noble Camino. Algunos dicen: ‘el camino es el Noble Camino; para el despertar es para el despertar del estado de Arahant; y habiéndolo hecho así, la frase “he alcanzado la suprema pureza” también queda validada’. Otros, sin embargo, dicen: ‘para el despertar del conocimiento de la omnisciencia, pues este es superior a cualquier otro despertar’. ‘Destruido’ (nihato) significa llevado a un estado de no poder ser frecuentado. Por eso dice: ‘derrotado’.

තපොකම්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Tapokamma Sutta.

2. හත්ථිරාජවණ්ණසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Hatthirājavaṇṇa Sutta

138. අන්ධභාවකාරකෙති පචුරජනස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණුප්පත්තිනිවාරණෙන අන්ධභාවකාරකෙ. මහාතමෙති මහති තමසි. පාසාණඵලකෙ මහාචීවරං සීසෙ ඨපෙත්වාති එතෙන තං ඵලකං අපස්සාය නිසින්නොති දස්සෙති[Pg.203]. පධානන්ති භාවනං. පරිග්ගණ්හමානොති සබ්බසො ගණ්හන්තො අවිස්සජ්ජෙන්තො, භාවනං අනුයුඤ්ජන්තො අනුපුබ්බසමාපත්තියො ඵලසමාපත්තිඤ්ච මනසිකරොන්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නනු චා’’තිආදි. අරිට්ඨකොති අරිට්ඨකවණ්ණො. තෙනාහ ‘‘කාළකො’’ති.

138. ‘Causante de ceguera’ significa que causa ceguera al impedir el surgimiento de la conciencia visual de la gente común. ‘En la gran oscuridad’ se refiere a una inmensa tiniebla. ‘Habiendo colocado el manto mayor sobre su cabeza en la losa de piedra’, con esto muestra que estaba sentado apoyado en dicha losa. ‘Esfuerzo’ (padhāna) significa meditación. ‘Comprendiendo’ (pariggaṇhamāno) significa tomándolo por completo sin soltarlo, aplicándose a la meditación, trayendo a la mente los logros sucesivos y el logro del fruto. Por eso dice: ‘¿acaso no?’, etc. ‘Ariṭṭhaka’ significa del color de la baya ariṭṭhaka. Por eso dice: ‘negro’.

දීඝමද්ධානන්ති චිරතරං කාලං. සංසරන්ති ආසාදනාධිප්පායෙන සඤ්චරන්තො, අලං තුය්හං එතෙන නිප්පයොජනන්ති අධිප්පායො. න හි තෙන මාරස්ස කාචි අත්ථසිද්ධීති.

‘Por un largo camino’ significa por un tiempo muy prolongado. ‘Deambula’ (saṃsaranti) significa que se mueve con el propósito de acechar; el sentido es: ‘esto es suficiente para ti, no tiene provecho’. Pues con ello no se logra ningún beneficio para Māra.

හත්ථිරාජවණ්ණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Hatthirājavaṇṇa Sutta.

3. සුභසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Subha Sutta

139. සුසංවුතාති මග්ගසංවරෙන සුට්ඨු සංවුතා. සුපිහිතාති සුට්ඨු පිහිතා. වසානුගාති කායාදිද්වාරවසානුගා වසවත්තිනො න හොන්ති. බද්ධචරාති පටිබද්ධචරියාති.

139. ‘Bien controlados’ significa bien contenidos por el control del camino. ‘Bien cerrados’ significa bien obstruidos. ‘Sujetos a la voluntad’ significa que no son esclavos de las puertas de los sentidos como el cuerpo, etc. ‘De conducta vinculada’ significa que su conducta está ligada [a la práctica].

සුභසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Subha Sutta.

4. පඨමමාරපාසසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al primer Mārapāsa Sutta

140. උපායමනසිකාරෙනාති අනිච්චාදීසු අනිච්චාදිතො මනසිකරණෙන. උපායවීරියෙනාති අනුප්පන්නාකුසලානං අනුප්පාදනාය විධිනා පවත්තවීරියෙන. කාරණවීරියෙනාති අනුප්පන්නානුප්පාදනාදිඅත්ථස්ස කාරණභූතෙන වීරියෙන. අනුප්පන්නපාපකානුප්පාදනාදිඅත්ථානි හි වීරියානි යදත්ථං හොන්ති, තං අත්ථං සාධෙන්තියෙවාති එතස්ස අත්ථස්ස දීපකො සම්මා-සද්දො. යොනිසොසම්මාසද්දෙන හි උපායකාරණත්ථදීපකතං සන්ධාය ‘‘උපායවීරියෙන කාරණවීරියෙනා’’ති වුත්තං. අරහත්තඵලවිමුත්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. මාරෙන ‘‘මය්හං ඛො, භික්ඛවෙ’’තිආදිකං භගවතො වචනං සුත්වා වුත්තං ‘‘අරහත්තං පත්වාපි න තුස්සතී’’තිආදි.

140. ‘Mediante la atención con medios hábiles’ significa mediante la atención a lo impermanente y otros como tales. ‘Mediante el esfuerzo con medios hábiles’ significa mediante el esfuerzo aplicado con el método correcto para no dar lugar a los estados no saludables que no han surgido. ‘Mediante el esfuerzo causal’ significa mediante el esfuerzo que es la causa del propósito de no dar lugar a lo que no ha surgido, etc. Pues los esfuerzos que tienen por objeto no dar lugar a los males no surgidos, etc., ciertamente logran ese propósito; la palabra ‘sammā’ (rectamente) ilustra esto. Mediante el término ‘yoniso-sammā’, con la intención de ilustrar el significado del medio y de la causa, se dice: ‘mediante el esfuerzo con medios hábiles y el esfuerzo causal’. ‘Liberación por el fruto del estado de Arahant’ es una designación de excelencia. Habiendo escuchado las palabras del Bendito, empezando con: ‘Para mí, monjes’, etc., Māra dijo: ‘Incluso habiendo alcanzado el estado de Arahant, no está satisfecho’, etc.

කිලෙසපාසෙනාති [Pg.204] කිලෙසමාරස්ස උපායභූතෙන. කිලෙසමාරො හි සත්තෙ කාමගුණපාසෙහි නිබන්ධති, න පන සයමෙව. තෙනාහ ‘‘යෙ දිබ්බා කාමගුණසඞ්ඛාතා’’තිආදි. මාරබන්ධනෙති කිලෙසමාරස්ස බන්ධනට්ඨානෙ, භවචාරකෙති අත්ථො. න මෙ සමණ මොක්ඛසීති ඉදං මාරො ‘‘අනුත්තරා විමුත්ති අනුප්පත්තා, විමුත්තා සබ්බපාසෙහී’’ති ච භගවතො වචනං අසද්දහන්තො වදති සද්දහන්තොපි වා ‘‘එවමයං පරෙසං සත්තානං මොක්ඛාය උස්සාහං න කරෙය්‍යා’’ති අත්තනො කොහඤ්ඤෙ ඨත්වා වදති.

‘Mediante el lazo de las impurezas’ significa mediante lo que sirve como medio para el Māra de las impurezas (kilesamāra). Pues el Māra de las impurezas ata a los seres con los lazos de las cuerdas de los placeres sensuales, no por sí mismo. Por eso dice: ‘aquellos que son divinos, conocidos como cuerdas de placeres sensuales’, etc. ‘En la atadura de Māra’ significa en el lugar de atadura del Māra de las impurezas, es decir, en la prisión de la existencia. ‘Samaṇa, no te librarás de mí’, esto lo dice Māra no creyendo en las palabras del Bendito: ‘la liberación insuperable ha sido alcanzada, liberado de todos los lazos’, o incluso creyendo en ellas, lo dice basándose en su propia hipocresía: ‘así, él no se esforzarará por la liberación de los demás seres’.

පඨමමාරපාසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer Mārapāsa Sutta.

5. දුතියමාරපාසසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al segundo Mārapāsa Sutta

141. අනුපුබ්බගමනචාරිකන්ති ගාමනිගමරාජධානීසු අනුක්කමෙන ගමනසඞ්ඛාතං චාරිකං. එවං හි ගතෙසූති එවං තුම්හෙසු බහූසු එකජ්ඣං ගතෙසු.

141. ‘Peregrinaje de viaje gradual’ significa el peregrinaje que consiste en ir gradualmente por aldeas, pueblos y capitales reales. ‘Siendo que han ido así’ significa cuando muchos de ustedes han ido así a un solo lugar.

ආදිම්හි කල්‍යාණං එතස්සාති ආදිකල්‍යාණං, තථා සෙසෙසු. සාසනස්ස ආදි සීලං මූලකත්තා. තස්ස සමථාදයො මජ්ඣං සාසනසම්පත්තියා වෙමජ්ඣභාවතො. ඵලනිබ්බානානි පරියොසානං තදධිගමතො උත්තරි කරණීයාභාවතො. සාසනෙ සම්මාපටිපත්ති නාම පඤ්ඤාය හොති, තස්සා ච සීලං සමාධි ච මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධයො වා ආදී’’ති. යස්මා පඤ්ඤා අනුබොධපටිවෙධවසෙන දුවිධා, තස්මා තදුභයං ගණ්හන්තො ‘‘විපස්සනාමග්ගා මජ්ඣ’’න්ති ආහ. පඤ්ඤානිප්ඵත්ති ඵලකිච්චං, නිබ්බානසච්ඡිකිරියා පන සම්මාපටිපත්තියා පරියොසානං තතො පරං කත්තබ්බාභාවතොති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානානි පරියොසාන’’න්ති. ඵලග්ගහණෙන හි සඋපාදිසෙසනිබ්බානං ගය්හති, ඉතරෙන ඉතරං, තදුභයවසෙන පටිපත්තියා ඔසානන්ති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානානි පරියොසාන’’න්ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, ආදිමෙව විසොධෙහි කුසලෙසු ධම්මෙසු. කො චාදි කුසලානං ධම්මානං? සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං, දිට්ඨි ච උජුකා’’ති (සං. නි. 5.369) වචනතො සීලදිට්ඨුජුකතාය මත්ථකභූතා විපස්සනා, තදධිට්ඨානා සීලසමාධීති ඉමෙ [Pg.205] තස්ස සාසනස්ස මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධිවිපස්සනා වා ආදී’’ති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

«Excelente en el principio» se refiere a aquello que es excelente en su inicio; lo mismo se aplica a los demás términos. El principio de la Enseñanza es la virtud (sīla), por ser su fundamento. Su medio son la tranquilidad y otros estados, por ser el estado intermedio en la plenitud de la Enseñanza. El final son los Frutos y el Nibbāna, porque con su logro no queda nada más por hacer. En la Enseñanza, lo que se llama práctica correcta se realiza mediante la sabiduría, y puesto que la virtud y la concentración son la raíz de esta, se dice: «o bien la virtud y la concentración son el principio». Dado que la sabiduría es de dos tipos por medio de la comprensión y la penetración, incluyendo ambas, se dice: «el camino de la visión cabal es el medio». El cumplimiento de la sabiduría es la función del Fruto, pero la realización del Nibbāna es el final de la práctica correcta, pues más allá de eso no hay deber que cumplir; por eso se dice: «los Frutos y el Nibbāna son el final». Mediante la mención de los Frutos se incluye el Nibbāna con residuo, y mediante el otro término, el Nibbāna sin residuo; por medio de ambos se indica el término de la práctica, por lo cual se dice: «los Frutos y el Nibbāna son el final». Según las palabras: «Por tanto, monje, purifica tú el principio mismo en los estados beneficiosos. ¿Y cuál es el principio de los estados beneficiosos? La virtud bien purificada y la visión recta» (SN 5.369), la visión cabal es la culminación de la rectitud de la virtud y la visión; y la virtud y la concentración, basadas en ella, son la raíz de esa Enseñanza; por eso se dice: «o bien la virtud, la concentración y la visión cabal son el principio». El resto es exactamente como ya se ha explicado.

කිඤ්චාපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නත්ථි, යෙසු පන අවයවෙසු සමුදායරූපෙන අපෙක්ඛිතෙසු ගාථාති සමඤ්ඤා, තං තතො භින්නං විය කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘චතුප්පදිකගාථාය තාව පඨමපාදො’’තිආදිමාහ. පඤ්චපදඡප්පදානං ගාථානං ආදිපරියොසානග්ගහණෙන ඉතරෙ දුතියාදයො තයො චත්තාරො වා මජ්ඣන්ති අවුත්තසිද්ධමෙවාති න වුත්තං. එකානුසන්ධිකසුත්තස්සාති ඉදං බහුවිභාගං යථානුසන්ධිනා එකානුසන්ධිකං සුත්තං සන්ධාය වුත්තං, ඉතරස්ස පන තෙයෙව දෙසෙතබ්බධම්මවිභාගෙන ආදිමජ්ඣපරියොසානභාගා ලබ්භන්ති. නිදානන්ති කාලදෙසකපරිසාදි-අපදිසනලක්ඛණාදිකො අත්ථො. ඉදමවොචාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන තදවසෙසනිගමනපාළිං සඞ්ගණ්හාති. අනෙකානුසන්ධීකස්ස සහ නිදානෙන පඨමො අනුසන්ධි ආදි. සහ නිගමනෙන පච්ඡිමො පරියොසානං, ඉතරෙන මජ්ඣිමන්තිආදිමජ්ඣපරියොසානානි වෙදිතබ්බානි.

Aunque no existe un conjunto separado de sus partes, cuando se consideran las partes en su forma de conjunto se les denomina «estancia» (gāthā); mostrándola como si fuera distinta de aquellas, se dice: «primero, el primer verso de una estancia de cuatro versos», etc. Al mencionar el principio y el final de las estancias de cinco y seis versos, se entiende, aunque no se diga, que los otros dos, tres o cuatro versos restantes constituyen el medio. En cuanto a «un sutta de una sola conexión», esto se refiere a un sutta que, a pesar de sus múltiples divisiones, tiene una sola conexión según su estructura; para otros suttas, las partes inicial, media y final se obtienen según la división de los temas del Dhamma que se han de enseñar. «Introducción» (nidāna) significa el sentido caracterizado por la indicación del tiempo, el lugar, la asamblea, etc. La palabra «iti» en «Idamavoca» tiene el sentido de inicio. Con esto se incluye el texto conclusivo restante. En un sutta de múltiples conexiones, la primera conexión junto con la introducción es el principio. La última conexión junto con la conclusión es el final, y lo demás es el medio; así deben conocerse el principio, el medio y el final.

සාත්ථකන්ති අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථකං කත්වා. සබ්‍යඤ්ජනන්ති බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. සම්පත්ති ච නාම පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනතාති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙහි…පෙ… දෙසෙතා’’ති. සකලපරිපුණ්ණන්ති සබ්බසො පරිපුණ්ණං සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධපාරිපූරියා. නිරුපක්කිලෙසං දිට්ඨිමානාදිඋපක්කිලෙසාභාවතො. අවිසෙසතො තිස්සො සික්ඛා සකලෙ සාසනෙ භවන්ති. ධම්මොති පන බ්‍රහ්මචරියං වා සන්ධාය වුත්තං ‘‘කතමෙසානං ඛො, භන්තෙ, බුද්ධානං භගවන්තානං බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං අහොසී’’තිආදීසු (පාරා. 18) විය. දුකූලසාණියා පටිච්ඡන්නා විය, න තු පාකාරසෙලාදිපටිච්ඡන්නා විය. තෙන ධම්මනිරුත්තියා සකලකිලෙසානං පහානානුභාවං වදති. අලාභපරිහානියා, න ලද්ධපරිහානියා. අඩ්ඪුඩ්ඪානීති පඤ්චසතාධිකානි තීණි පාටිහාරියසහස්සානි. සාතන්ති සුඛං.

«Con sentido» (sātthaka) significa hacerlo con la plenitud del significado. «Con letra» (sabyañjana) significa con la plenitud del fraseo. La plenitud consiste en la perfección de las letras, por eso se dice: «enseña... con letras...». «Totalmente completo» significa íntegro en todos los sentidos, por la plenitud de los cinco agregados del Dhamma, como la virtud y otros. «Sin impurezas» por la ausencia de impurezas como la visión errónea y el orgullo. Sin distinción, los tres entrenamientos están presentes en toda la Enseñanza. El término «Dhamma» se refiere aquí a la vida santa (brahmacariya), como en pasajes como: «Venerable señor, ¿de qué Buddhas benditos la vida santa perduró por mucho tiempo?» (Pārā. 18). Es como si estuviera cubierto por una tela fina, pero no como si estuviera oculto por muros o rocas. Con esto se expresa el poder de abandonar todas las impurezas mediante el lenguaje del Dhamma. Es por la no obtención de la pérdida, no por la pérdida de lo obtenido. «Tres mil quinientos» se refiere a tres mil quinientos prodigios. «Sāta» significa felicidad.

දුතියමාරපාසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del segundo Mārapāsa Sutta.

6. සප්පසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario del Sappa Sutta (Sutta de la Serpiente)

142. සුරාකාරකානන්ති [Pg.206] පිට්ඨසුරායොජනකානං. කොසලානං ඉස්සරොති කොසලො, කොසලරාජස්ස අයන්ති කොසලිකා. පරිභොගපාතීති භත්තපරිභොජනත්ථාය පාති පරිභොගපාති. කම්මාරුද්ධනපණාළියාති කම්මාරුද්ධනපණාළිමුඛෙ. ධමමානායාති ධමියමානාය. තං පන යස්මා භස්තවාතෙහි පූරිතං නාම හොති, තස්මා ‘‘භස්තවාතෙන පූරියමානායා’’ති වුත්තං. නියාමභූමියන්ති භගවතො පටිසල්ලානට්ඨානෙ සඤ්චරන්තං මාරං මංසචක්ඛුනාව දිස්වා. තෙනාහ ‘‘විජ්ජුලතාලොකෙනා’’ති.

142. «De los fabricantes de licor» se refiere a quienes preparan licor de harina. «Señor de los Kosalas» es el rey de Kosala, y lo que pertenece a este rey es «Kosalika». «Plato de consumo» (paribhogapāti) es un plato para consumir la comida. «En la tubería de la fragua del herrero» se refiere a la boca de la tubería del horno de un herrero. «Al ser soplada» (dhamamānāya); puesto que esta se llena con el aire de los fuelles, se dice «siendo llenada con el aire del fuelle». «En el lugar de retiro» (niyāmabhūmi), habiendo visto con el ojo físico a Māra que rondaba por el lugar de retiro del Bendito. Por eso se dice: «con el resplandor de un relámpago».

සෙය්‍යත්ථායාති සෙය්‍යානිසංසාය. තෙනාහ ‘‘ඨස්සාමී’’තිආදි. අත්තසඤ්ඤතොති අත්තභාවෙන සංයතො. තෙනාහ ‘‘සංයතත්තභාවො’’ති. තංසණ්ඨිතස්සාති තස්මිං හත්ථපාදකුක්කුච්චරහිතෙ බුද්ධමුනිස්මිං අවට්ඨිතස්ස. වොස්සජ්ජ චරෙය්‍ය තත්ථ සොති ඉමිනා භගවා තං බ්‍යාකරමානො විභිංසිතා බුද්ධානං කිං කරිස්සති භයාභාවතො? කෙවලං පන අනට්ඨවලිකං උප්පීළෙන්තො විය ත්වමෙව ආයාසං ආපජ්ජිස්සසීති මාරං සන්තජ්ජෙති.

«Con el fin de descansar» (seyyatthāya) significa para el beneficio del reposo. Por eso se dice: «me detendré», etc. «Restringido en sí mismo» (attasaññato) significa con la propia personalidad controlada. Por eso se dice: «con la personalidad restringida». «De aquel establecido en tal forma» se refiere al sabio Buddha, que está libre de la inquietud de manos y pies. Con la frase «él allí andaría renunciando», el Bendito, al responderle, lo intimida diciendo: «¿Qué le hará a los Buddhas quien intente aterrorizarlos, si ellos carecen de miedo? Solo tú mismo te causarás aflicción, como quien aprieta una tripa vacía».

භෙරවාති අවීතරාගානං භයජනකා. තත්ථාති තංනිමිත්තං. ඵලෙය්‍යාති භිජ්ජෙය්‍ය. සත්තිසල්ලන්ති සත්තිසඞ්ඛාතං පුථුසල්ලං. උරස්මිං චාරයෙය්‍යුන්ති ඵාසුං විජ්ඣිතුං ඨපෙය්‍යුං උග්ගිරෙය්‍යුං. ඛන්ධුපධීසූති ඛන්ධසඞ්ඛාතෙසු උපධීසු. තාණං කරොන්ති නාමාති තතො භයනිමිත්තතො අත්තනො තාණං කරොන්ති නාම.

«Terroríficas» (bheravā) significa que generan miedo en quienes no están libres de pasión. «En ese respecto» (tattha) significa por esa causa. «Podría estallar» (phaleyya) significa que podría romperse. «Dardo-lanza» (sattisalla) se refiere a un dardo ancho conocido como lanza. «Podrían moverlo en el pecho» significa que podrían colocarlo o blandirlo para atravesar el costado. «En los agregados y adquisiciones» (khandhupadhīsū) se refiere a las adquisiciones conocidas como agregados. «Se protegen a sí mismos» significa que buscan refugio para sí mismos ante tal causa de temor.

සප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Sappa Sutta.

7. සුපතිසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Supati Sutta (Sutta sobre dormir)

143. උතුගාහාපනත්ථං ධොවිත්වා, න රජොජල්ලවික්ඛාලනත්ථං. තෙනාහ ‘‘බුද්ධානං පනා’’තිආදි. ධොතපාදකෙ ගෙහෙති ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බකෙ. වත්තභෙදො නාම නත්ථි ධම්මස්සාමිභාවතො. වත්තසීසෙ [Pg.207] ඨත්වා ධොවන්ති අඤ්ඤෙසං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං. සොප්පපරිග්ගාහකෙනාති එත්ථ සොප්පං නාම නිද්දාය අන්තරන්තරා පවත්තකිරියමයචිත්තප්පවත්තිරහිතා නිරන්තරභවඞ්ගසන්තතීති තං සභාවතො පයොජනතො කාලපරිච්ඡෙදතො පරිග්ගාහකං උපරිනිද්දෙසසතිසම්පජඤ්ඤං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සොප්පපරිග්ගාහකෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙනා’’ති. කෙචි පන ‘‘නිද්දාසොප්පනා’’ති වදන්ති, තං භගවතො සොප්පං හීළෙන්තො වදති.

143. Se lavó con el fin de refrescarse, no con el fin de limpiar el polvo y la suciedad. Por eso se dice: «pero en cuanto a los Buddhas...», etc. «En casas de pies lavados» se refiere a lugares donde se debe entrar con los pies lavados. No hay tal cosa como el incumplimiento de un deber (vattabhedo) por ser el Señor del Dhamma. Cumpliendo con el deber, se lavan los pies para que otros sigan su ejemplo. «Con el control del sueño» (soppapariggāhaka); aquí el sueño se refiere a la continuidad ininterrumpida del proceso de la mente de existencia (bhavaṅga) carente de actividad mental consciente que ocurre intermitentemente durante el sueño; refiriéndose a la atención plena y la clara comprensión que controlan dicho estado por su naturaleza, función y delimitación temporal, se dice: «con atención plena y clara comprensión que controlan el sueño». Algunos, sin embargo, dicen «el sueño de la pereza», pero eso se dice para menospreciar el sueño del Bendito.

කිං නූති එත්ථං කින්ති හෙතුනිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කස්මා නු සුපසී’’ති? දුබ්භගො වුච්චති නිස්සිරිකො භින්නභගො, සො පන මතසදිසො විසඤ්ඤිසදිසො ච හොතීති ආහ ‘‘මතො විය විසඤ්ඤී විය චා’’ති.

«Kiṃ nūti»: aquí explica el sentido de «¿por qué?» en el caso nominativo como causa, diciendo «¿por qué duermes?». Se llama «dubbhago» a quien es desafortunado, carente de esplendor y con la suerte rota; aquel es como un muerto o como alguien inconsciente, por eso dice «como un muerto o como un inconsciente».

ආදිනාති ආදි-සද්දෙන ‘‘බාහිරස්ස උපාදාය අට්ඨාරසා’’තිආදිනා (විභ. 842) ආගතං තණ්හාකොට්ඨාසං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ තත්ථ විසත්තතායාති තම්මිං තස්මිං ආරම්මණෙ විසෙසතො ආසත්තභාවෙන. විසස්ස දුක්ඛනිබ්බත්තකකම්මස්ස හෙතුභාවතො විසමූලතා විසං වා දුක්ඛදුක්ඛාදිභූතවෙදනා මූලං එතස්සාති විසමූලා, තණ්හා. තස්ස රූපාදිකස්ස දුක්ඛස්ස පරිභොගො, න අමතස්සාති විසපරිභොගතා. කත්ථචි නෙතුන්ති කත්ථචි භවෙ සබ්බථා නෙතුං? පරික්ඛයාති සබ්බසො ඛීණත්තා. තුය්හං කිං එත්ථාති සබ්බුපධිපරික්ඛයා සුද්ධස්ස මම පටිපත්තියං තුය්හං කිං උජ්ඣායනං? කෙවලං විඝාතොයෙව තෙති දස්සෙති.

«Ādinā»: con la palabra «ādi» (etcétera) incluye el grupo de la sed (taṇhā) mencionado en pasajes como «dieciocho internos y externos» (Vibha. 842). «Tattha tattha visattatāyāti»: por estar especialmente apegado a diversos objetos. «Visamūlatā»: debido a que el veneno es la causa de las acciones que producen sufrimiento; o bien, el veneno es la sensación (vedanā) que consiste en el sufrimiento del sufrimiento, etc., la cual es la raíz de esto; esto es la sed (taṇhā). «Visaparibhogatā»: el disfrute de ese sufrimiento de la forma, etc., no de lo inmortal. «¿Katthaci netunti?»: ¿conducir a alguna existencia en todos los sentidos? «Parikkhayāti»: por estar totalmente agotado. «¿Tuyhaṃ kiṃ etthāti?»: ante mi práctica pura por el agotamiento de todos los apegos (upadhi), ¿por qué te quejas tú? Muestra que para él solo es una molestia.

සුපතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Supatisutta.

8. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Nandatisutta

144. අට්ඨමං උත්තානත්ථමෙව.

144. El octavo es de significado evidente.

නන්දතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Nandatisutta.

9. පඨමආයුසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al primer Āyusutta

145. පණ්ණාසං [Pg.208] වා වස්සානි ජීවති වස්සසතතො උපරි සෙය්‍යථාපි ථෙරො අනුරුද්ධො. සට්ඨි වා වස්සානි සෙය්‍යථාපි ථෙරො බාකුලො. පටිහරිත්වා පච්චනීකභාවෙ සාතං සුඛං එතස්සාති පච්චනීකසාතො, තබ්භාවො පච්චනීකසාතතා, තාය. අභිභවිත්වා අභාසි පටිවචනං ජානමානොව.

145. Vive cincuenta años o más de cien años, como el venerable Anuruddha. O sesenta años, como el venerable Bākulo. Habiendo repelido la oposición, su placer es la felicidad: «paccanīkasāto» (placer en la oposición), su estado es «paccanīkasātatā». Habiendo superado, pronunció la respuesta aun sabiendo.

න හීළෙය්‍ය න ජිගුච්ඡෙය්‍ය. එවන්ති සො දාරකො විය කිඤ්චි අචින්තෙන්තො සප්පුරිසො චරෙය්‍ය, එවං හිස්ස චිත්තදුක්ඛං න හොතීති අධිප්පායො. පජ්ජලිතසීසො විය චරෙය්‍යාති යථා පජ්ජලිතසීසො පුරිසො අඤ්ඤං කිඤ්චි අකත්වා තස්සෙව වූපසමාය වායමෙය්‍ය, එවං සප්පුරිසො ආයුං පරිත්තන්ති ඤත්වා තෙනෙව නයෙන සබ්බසඞ්ඛාරගතං අනිච්චං, අනිච්චත්තා එව දුක්ඛං, අනත්තාති විපස්සනම්පි ඔතරිත්වා තං උස්සුක්කාපෙන්තොපි සඞ්ඛාරවිගමාය චරෙය්‍ය පටිපජ්ජෙය්‍ය.

No debería despreciar ni aborrecer. «Evanti»: así, como ese niño que no piensa en nada, un hombre de bien debería actuar; el sentido es que de esta manera no surge el sufrimiento mental para él. «Pajjalitasīso viya careyyāti»: así como un hombre con la cabeza en llamas no haría otra cosa sino esforzarse por apagarla, así el hombre de bien, sabiendo que la vida es corta, por ese mismo método, habiendo entrado incluso en la visión cabal (vipassanā) de que todas las formaciones (saṅkhāra) son impermanentes, y por ser impermanentes son sufrimiento y no-yo, esforzándose, debería actuar y practicar para la desaparición de las formaciones.

පඨමආයුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer Āyusutta.

10. දුතියආයුසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al segundo Āyusutta

146. නෙමීවාති නෙමිසීසෙන චක්කං වදති. කුබ්බරං අනුපරියායතීති කුබ්බරං අනුපරිවත්තති. තථාභූතො පන සො තං අජහන්තොවාති ආහ ‘‘න විජහතී’’ති. ආයු අනුපරියායතීති මච්චානං ආයු ගතම්පි පච්චාගච්ඡතීති භගවතො පටාණි හුත්වා වදති, භගවා පන තං අභිභවිත්වා ‘‘අච්චයන්ති අහොරත්තා’’තිආදිනා ආයුනො අච්චයගමනමරණතංයෙව පවෙදෙසි.

146. «Nemīvāti»: con la palabra «llanta» se refiere a la rueda. «Kubbaraṃ anupariyāyatīti»: gira alrededor del eje. Al ser así, sin abandonarlo, dice: «na vijahatī» (no lo abandona). «Āyu anupariyāyatīti»: Mara dice, actuando como un obstáculo para el Bendito, que la vida de los mortales, aunque se vaya, regresa. El Bendito, sin embargo, superándolo, declaró el fin de la vida por el transcurso hacia la muerte con las palabras «pasan los días y las noches», etc.

දුතියආයුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al segundo Āyusutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al primer capítulo (vagga).

2. දුතියවග්ගො

2. Segundo capítulo

1. පාසාණසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Pāsāṇasutta

147. පවිජ්ඣීති [Pg.209] පබ්බතං සබ්බතො පවත්තෙන්තො තතො තතො නිස්සජ්ජි. සකලන්ති සබ්බභාගවන්තං, නිස්සෙසන්ති අත්ථො.

147. «Pavijjhīti»: haciendo rodar la montaña por todas partes, la lanzaba de aquí y de allá. «Sakalaṃ»: toda la extensión, el sentido es «sin excepción».

පාසාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Pāsāṇasutta.

2. කිංනුසීහසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Kiṃnusīhasutta

148. විචක්ඛුකම්මායාති විචක්ඛුභාවකාමතාය. යථා සා භගවතො දෙසියමානං ධම්මං අත්තනො පඤ්ඤාචක්ඛුනා න පස්සිතුං සක්කොති, එවං කාතුං කාමතාය. තෙනාහ ‘‘පරිසායා’’තිආදි. විනාසෙතුං න සක්කොති භෙරවාරම්මණෙ භායනස්සෙව අභාවතො. දසබලප්පත්තාති දසහි බලෙහි සමන්නාගතා.

148. «Vicakkhukammāyāti»: por el deseo de volver ciego [el ojo de la sabiduría]. Así como ella no puede ver con su propio ojo de sabiduría el Dhamma que enseña el Bendito, así desea actuar. Por eso dice «a la asamblea», etc. No puede destruir [al Buda] porque carece de miedo ante objetos terroríficos. «Dasabalappattāti»: dotado con los diez poderes.

කිංනුසීහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Kiṃnusīhasutta.

3. සකලිකසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Sakalikasutta

149. මන්දභාවෙනාති ජළභාවෙන මොමූහභාවෙනාති මහාමූළ්හතාය. කබ්බකරණෙන මත්තොති කබ්බකිරියාපසුතතාදිවසෙන මත්තො කබ්බං කත්වා. කිමිදං සොප්පසෙවාති ඉදං තව සොප්පං කිමත්ථං, පුරිසෙන නාම පුරිසත්තකරෙන භවිතබ්බං, න සොප්පතියෙව. අත්ථං සමාගන්ත්වාති පරමත්ථං නිබ්බානං සම්මා ආගන්ත්වා අධිගන්ත්වා. අසඞ්ග…පෙ… නත්ථි සබ්බසො සිද්ධත්ථභාවතො. ජග්ගන්තොති ජාගරන්තො පුරිසො විය, න භායාමි භයහෙතූනං අභාවා. නානුතපන්ති සබ්බත්ථ සබ්බදාපි විස්සට්ඨභාවතො, මාමන්ති මමං. ගාථාසුඛත්ථඤ්හි දීඝං කත්වා වුත්තං. ඨිතත්තාති උද්දෙසපරිපුච්ඡාය පරිච්ඡිජ්ජත්තා. හානින්ති කස්සචි ජානිං.

149. «Mandabhāvenāti»: por un estado de estupidez. «Momūhabhāvenāti»: por gran confusión. «Kabbakaraṇena matto»: embriagado por estar entregado a la composición de poemas, etc., habiendo compuesto un poema. «¿Kimidaṃ soppasevāti?»: ¿con qué propósito es este sueño tuyo? El hombre debe actuar con virilidad humana, no simplemente dormir. «Atthaṃ samāgantvāti»: habiendo llegado o alcanzado correctamente el significado supremo, el Nibbāna. «Asaṅga... pe...»: no existe, por haber logrado el propósito en todos los aspectos. «Jaggantoti»: como un hombre que está despierto, no temo porque no existen las causas del miedo. «Nānutapanti»: no se arrepienten en ningún lugar ni en ningún momento por estar liberados, «māmanti»: a mí. Se dice alargando la vocal para la métrica del verso. «Ṭhitattāti»: por estar determinado mediante la indagación y la enseñanza. «Hāninti»: algún daño o pérdida para alguien.

සකලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Sakalikasutta.

4. පතිරූපසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Patirūpasutta

150. අනුරුජ්ඣති [Pg.210] එතෙනාති අනුරොධො, රාගො. විරුජ්ඣති එතෙනාති විරොධො, පටිඝො. තෙසු අනුරොධවිරොධෙසු තන්නිමිත්තං සජ්ජති නාම සඞ්ගං කරොති නාම, අනුරොධවිරොධුප්පාදනමෙව චෙත්ථ සජ්ජනං. යදඤ්ඤමනුසාසතීති යං අඤ්ඤෙසං අනුසාසනං, තං තෙසං හිතෙසනං අනුකම්පනං, තස්මා අනුකම්පකෙ හිතෙසකෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ අනුරොධවිරොධෙ ආරොපෙත්වා විකම්පනත්ථං මිච්ඡා වදසීති.

150. «Anurodho» es aquello por lo cual uno se siente atraído: la pasión (rāga). «Virodho» es aquello por lo cual uno siente rechazo: la aversión (paṭigha). Respecto a esas atracciones y rechazos, se dice que uno «se apega» (sajjati) cuando crea un vínculo; aquí el apego es precisamente la producción de atracción y rechazo. «Yadaññamanusāsatīti»: respecto a lo que es la instrucción a otros, eso es compasión de quienes buscan su bienestar; por lo tanto, hablas falsamente para perturbar al Buda, quien es compasivo y busca el bienestar, atribuyéndole atracción y rechazo.

පතිරූපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Patirūpasutta.

5. මානසසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Mānasasutta

151. ආකාසෙ චරන්තෙති පඤ්චාභිඤ්ඤෙ සන්ධාය වදති. අන්තලික්ඛෙ චරන්තෙපි කිච්චසාධනතො අන්තලික්ඛචරො. මනසි ජාතොති මානසො. තං පන මනසන්තානසම්පයුත්තතායාති ආහ ‘‘මනසම්පයුත්තො’’ති.

151. «Ākāse caranteti»: se refiere a quienes poseen los cinco conocimientos superiores (abhiññā). «Antalikkhe carantepi»: el que se mueve en el espacio aéreo por el cumplimiento de su tarea. «Manasi jātoti»: nacido en la mente, de ahí «mānaso» (mental). Dice «manasampayutto» (asociado con la mente) por estar unido a la continuidad mental.

මානසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Mānasasutta.

6. පත්තසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Patta Sutta (Sutta del Cuenco).

152. පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං ලක්ඛණාදීනි චෙව සමුදයඤ්ච අස්සාදාදීනවනිස්සරණානි ච ගහෙත්වා සම්මා තෙසං ලක්ඛණාදීනං ගහණං හොතීති ආහ ‘‘පඤ්ච උපාදානක්ඛන්ධෙ ආදියිත්වා’’ති. රුප්පනවෙදියනසඤ්ජානනඅභිසඞ්ඛරණවිජානනානි ඛන්ධානං සභාවලක්ඛණානි. ආදි-සද්දෙන රසපච්චුපට්ඨානපදට්ඨානානි චෙව සමුදයාදීනි ච සඞ්ගණ්හාති. දස්සෙතීති පච්චක්ඛතො දස්සෙති, හත්ථාමලකං විය පාකටෙ විභූතෙ කත්වා විභාවෙති. ගණ්හාපෙතීති තෙ ධම්මෙ මනසා අනුපෙක්ඛිතෙ දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධෙ කරොන්තො උග්ගණ්හාපෙති. සමාදානම්හීති තත්ථ අත්ථස්ස සම්මදෙව ආදියනෙ ඛන්ධානඤ්ච සම්මසනවසෙන අඤ්ඤධම්මවසෙන සමාදියනෙ. පටිවිද්ධගුණෙනාති තාය දෙසනාය, තං නිස්සාය පච්චත්තපුරිසකාරෙන ච තෙසං පටිවිද්ධගුණෙන[Pg.211]. ජොතාපෙතීති තෙසං චිත්තසන්තානං අස්සද්ධියාදිකිලෙසමලවිධමනෙන පභස්සරං කරොති. අට්ඨිං කත්වාති තාය දෙසනාය පාපෙතබ්බං අත්ථං පයොජනං දළ්හං කත්වා. තෙනාහ ‘‘අයං නො’’තිආදි. කම්මකාරකචිත්තං නාම ඔතරණචිත්තං. ‘‘යොනිසොමනසිකාරපුබ්බකං විපස්සනාචිත්ත’’න්ති කෙචි. ඔහිතසොතාති අනඤ්ඤවිහිතතාය ධම්මස්සවනාය අප්පිතසොතා, තතො එව තදත්ථං ඨපිතසොතා.

152. Al tomar las características y demás de los cinco agregados del apego, así como su origen, gratificación, peligro y escape, se produce la correcta captación de dichas características; por ello se dice: «habiendo tomado los cinco agregados del apego». Las características de naturaleza propia de los agregados son: el ser afectado (forma), el sentir, el percibir, el condicionar y el conocer. Con la palabra «y demás», incluye las funciones, las manifestaciones, las causas próximas, el origen, etc. «Muestra» significa que lo muestra directamente, haciéndolo evidente y claro como una fruta amalaka en la palma de la mano. «Hace captar» significa que, al observar esos fenómenos con la mente y penetrarlos bien con la visión, hace que se aprehendan. «En la asunción» significa que allí se asume correctamente el significado y, mediante la examinación de los agregados y de otros fenómenos, se produce la asunción. «Por la cualidad de la penetración» se refiere a que, mediante esa enseñanza y apoyándose en el esfuerzo personal, se alcanza la cualidad de haberlos penetrado. «Hace resplandecer» significa que vuelve radiante el continuo mental de ellos al disipar la mancha de las impurezas como la falta de fe. «Habiéndolo hecho firme» significa habiendo consolidado el propósito o beneficio que debe alcanzarse mediante esa enseñanza. Por eso dijo: «este es nuestro...», etc. La llamada «mente de la actividad» es la mente de entrada (al proceso). Algunos dicen: «es la mente de visión clara precedida por la atención sabia». «Con los oídos atentos» significa que, por no estar distraídos en otra cosa, tienen los oídos aplicados a la escucha del Dhamma y, por esa misma razón, tienen los oídos dispuestos para tal propósito.

එතෙ රූපාදයො ඛන්ධෙ යඤ්ච සඞ්ඛතං සමිද්ධපච්චයෙහි කතං, තඤ්ච ‘‘එසො අහං න හොමි, එතං මය්හං න හොතී’’ති පස්සන්තොති යොජනා. ඛෙමො අත්තාති ඛෙමත්තා, තං ඛෙමත්තං. තෙනාහ ‘‘ඛෙමිභූතං අත්තභාව’’න්ති. පරියෙසමානා මාරසෙනා.

La construcción es: viendo estos agregados, como la forma y los demás, y lo que es condicionado, lo que es producido por condiciones completas, como «esto no soy yo, esto no es mío». «Khemattā» significa un yo seguro o en paz; a esa seguridad del yo se refiere. Por eso dijo: «un estado de ser que se ha vuelto seguro». «El ejército de Māra» es aquel que está buscando.

පත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Patta Sutta.

7. ඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Chaphassāyatana Sutta (Sutta de las Seis Bases del Contacto).

153. සඤ්ජායති එතස්මාති සඤ්ජාති, සො එව සම්පයුත්තධම්මො සමොසරති එත්ථාති සමොසරණං, සො එව අත්ථො, තෙන සඤ්ජාතිසමොසරණට්ඨෙන. භයභෙරවං සද්දන්ති භායති එතස්මාති භයං, තදෙව යස්ස කස්සචි භෙරවාවහත්තා භෙරවං, දෙවාදිසද්දන්ති අත්ථො. විගතවලාහකෙ දෙවෙ උප්පාතවසෙන උප්පජ්ජනකසද්දො දෙවදුන්දුභි. අසනිපාතාදිසද්දො අසනිපාතසද්දො. උන්ද්‍රීයතීති විපරිවත්තති. ලොකො අධිමුච්ඡිතොති අතිථද්ධකායො විය මුච්ඡං ආපන්නො. මාරස්සාති කිලෙසමාරස්ස. ඨානභූතන්ති පවත්තිට්ඨානභූතං.

153. «Sañjāti» (nacimiento) es aquello por lo cual algo nace; es el mismo fenómeno asociado. «Samosaraṇa» (convergencia) es aquello donde algo converge; es el mismo significado; por tanto, tiene el sentido de nacimiento y convergencia. «Un sonido temible y aterrador»: «bhaya» (temor) es aquello por lo cual uno teme; eso mismo es «bherava» (aterrador) por traer terror a cualquiera; se refiere al sonido de los dioses, etc. «Devadundubhi» (trueno celestial) es el sonido que surge por un fenómeno atmosférico en un cielo despejado. El sonido del rayo, etc., es el «sonido de la caída del rayo». «Undrīyati» significa que se trastorna o se desmorona. «El mundo está obsesionado» significa que ha caído en el estupor como si tuviera el cuerpo totalmente rígido. «De Māra» se refiere al Māra de las impurezas (kilesamāra). «Convertido en un lugar» significa que se ha convertido en el lugar de su manifestación.

ඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Chaphassāyatana Sutta.

8. පිණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Piṇḍa Sutta (Sutta de la Limosna).

154. තත්ථ තත්ථාති තස්මිං තස්මිං ඤාතිමිත්තකුලෙ. පාහුනකානීති පහිතබ්බපණ්ණාකාරානි. ආගන්තුකපණ්ණාකාරානීති ආගන්තුකානං උපගතානං [Pg.212] දාතබ්බපණ්ණාකාරානි. සයංචරදිවසෙති කුමාරකානඤ්ච කුමාරිකානඤ්ච සයං අත්තනා චරිතබ්බඡණදිවසෙ. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘සමවයජාතිගොත්තා’’තිආදිමාහ. සමවයසමජාතිකසමගොත්තාති පච්චෙකං සම-සද්දො යොජෙතබ්බො. ගොත්තසමතා ච ආවාහවිවාහයොග්‍යතාවසෙන දට්ඨබ්බා, න එකගොත්තතාවසෙන. තතො තතො ගාමතො. අඤ්ඤස්මිං දාතබ්බෙ අසති. ඡණවසෙන පහිණිතුං සම්පාදිතං පූවං ඡණපූවං. තාසං සම්පත්තියාති තාසං දානං ධම්මස්සවනඤ්චාති තස්සා දුවිධායපි සම්පත්තියා.

154. «Aquí y allá» significa en tal o cual familia de parientes o amigos. «Pāhunakāni» son regalos que se envían. «Regalos para visitantes» son obsequios que deben darse a los visitantes que han llegado. «En el día del festival autogestionado» se refiere a los días de festividad que deben ser celebrados por los mismos jóvenes y doncellas. Ahora, mostrando ese significado en detalle, dice «de igual edad, clase y linaje», etc. La palabra «igual» debe unirse a cada término: de igual edad, de igual clase y de igual linaje. La igualdad de linaje debe entenderse en el sentido de ser aptos para el matrimonio, no en el sentido de pertenecer al mismo clan exacto. «De aquí y de allá» significa de cada aldea. En caso de no haber otra cosa que dar. «Pastel de festival» es un pastel preparado para ser enviado con motivo del festival. «Por la prosperidad de ellas» se refiere a la prosperidad de ambas cosas: su generosidad y su escucha del Dhamma.

ඤාණං නාම ආවජ්ජනපුබ්බකං, තස්මා අජානනස්ස ‘‘අනාවජ්ජනතායා’’ති කාරණං වත්වා සෙසකාරණං වදන්තො ‘‘බුද්ධාන’’න්තිආදිමාහ. උපචාරභෙදන්ති බුද්ධං දිස්වා මනුස්සෙහි කාතබ්බඋපචාරස්ස භින්දනං. භින්දිතුන්ති විධමිතුං.

El conocimiento es precedido por la reflexión; por lo tanto, tras mencionar la causa de quien no sabe como «por falta de reflexión», menciona la causa restante diciendo «de los Buddhas», etc. «Ruptura del protocolo» se refiere a la ruptura de la conducta apropiada que los hombres deben realizar al ver al Buddha. «Para romper» significa para disipar.

භගවා පනාති පනසද්දො විසෙසත්ථජොතකො. තෙන න කෙවලං භගවා උප්පණ්ඩනං පරිහරන්තො තං ගාමං න පුන පාවිසි, අථ ඛො මාරං අනුකම්පන්තොති ඉදං විසෙසං ජොතෙති.

En cuanto a «pero el Bienaventurado», la palabra «pero» (pana) resalta un sentido especial. Con esto resalta el hecho de que el Bienaventurado no volvió a entrar en esa aldea no solo para evitar la burla, sino por compasión hacia Māra.

ජනෙසීති අපුඤ්ඤං ජනෙසි, ජනෙන්තො ච යථා තතො ආයතිං ථිරතරං මහන්තං දුක්ඛං නිප්ඵජ්ජිස්සති, එවං නිප්ඵාදෙසි. ආසජ්ජනන්ති එත්ථ නන්ති නිපාතමත්තං. කිඤ්චති මද්දති අභිභවතීති කිඤ්චනන්ති ආහ ‘‘මද්දිතුං සමත්ථ’’න්ති.

«Generó» significa que generó demérito, y al generarlo, lo produjo de tal manera que en el futuro resultara en un sufrimiento muy firme y grande. «Asajjananti»: aquí «na» es solo una partícula. «Kiñcana» se dice que es algo que aplasta o que domina, por eso dijo «capaz de aplastar».

පිණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Piṇḍa Sutta.

9. කස්සකසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Kassaka Sutta (Sutta del Labrador).

155. නිබ්බානං අපදිසිත්වාති නිබ්බානං නිස්සාය නිබ්බානගුණෙ ආරබ්භාති අත්ථො. හටහටකෙසොති ඉතො චිතො ච විකිණ්ණත්තා ආකුලාකුලකෙසො. චක්ඛුසම්ඵස්සවිඤ්ඤාණායතනන්ති එත්ථ යථා චක්ඛුග්ගහණෙන ඵස්සො විසෙසිතො, තෙන එව විඤ්ඤාණායතනං. තථා සති චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ච ගහණං ආපජ්ජෙය්‍යාති. නනු චෙත්ථ චක්ඛුග්ගහණෙන විසෙසිතත්තා චක්ඛුද්වාරිකානං සබ්බෙසං විඤ්ඤාණානං ගහණන්ති? සච්චමෙතං, තඤ්ච ඛො පඨමෙන චක්ඛුග්ගහණෙනාති නායං දොසො. භවඞ්ගචිත්තන්ති ආවජ්ජනාය අනන්තරපච්චයභූතමෙව [Pg.213] අධිප්පෙතන්ති නියමෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘සාවජ්ජනක’’න්ති වුත්තං, තස්මා තදාරම්මණම්පීති ජවනචිත්තෙන සහ තදාරම්මණචිත්තම්පි. ‘‘විඤ්ඤාණායතන’’න්ති ච වුත්තෙ නිම්මලමෙව.

155. «Habiendo señalado el Nibbāna» significa basándose en el Nibbāna, refiriéndose a las cualidades del Nibbāna. «De cabellos revueltos» significa que tiene el cabello muy enredado por estar esparcido de aquí para allá. En «la base de la conciencia y el contacto visual», así como el contacto es especificado por la mención del ojo, de la misma manera se especifica la base de la conciencia. Siendo así, se seguiría que también se incluye la conciencia visual. ¿Acaso no es que aquí, por estar especificada por la mención del ojo, se incluyen todas las conciencias de la puerta del ojo? Esto es verdad, y eso se logra ciertamente por la primera mención del ojo, por lo que no hay falta. «Mente del flujo vital» se refiere solo a la que es condición inmediata para la advertencia, para mostrar esto de manera definida se dijo «con advertencia»; por tanto, también incluye la conciencia de registro junto con la mente de impulso. Y cuando se dice «base de la conciencia», se refiere a lo que es puro.

‘‘චක්ඛූ’’ති අවිසෙසතො වුත්තත්තා පන මාරස්ස අයම්පි අත්ථො ආපන්නොති දස්සෙතුං ‘‘යං ලොකෙ’’තිආදි වුත්තං. උපක්කවිපක්කන්ති චක්ඛුපාකරොගෙන උපරි හෙට්ඨා ච සබ්බසො පක්කං කුථිතං. එසෙව නයොති ඉමිනා යං ලොකෙ කුට්ඨකිලාසගණ්ඩකච්ඡුආදීහි උපද්දුතං වණපීළකාදිවසෙන පග්ඝරන්තං අසුචිං අන්තමසො පරමජෙගුච්ඡරූපම්පි, සබ්බං තං තවෙව හොතූති එවමාදිං අපදිසති.

Puesto que se dijo «ojo» sin distinción, para mostrar que este sentido también le sobreviene a Māra, se dijo «lo que en el mundo», etc. «Inflamado y descompuesto» significa totalmente descompuesto y purulento por arriba y por abajo debido a una enfermedad ocular. «El mismo método» se aplica a lo que en el mundo está afligido por lepra, vitíligo, forúnculos, sarna, etc., que supura impurezas debido a llagas y pústulas, siendo incluso de la forma más repugnante; todo eso te pertenece a ti; así es como lo señala.

යං භණ්ඩකන්ති හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිඛෙත්තවත්ථාදිඋපකරණං ගහට්ඨා, පබ්බජිතා ච යං පත්තචීවරාදිං ‘‘මම ඉද’’න්ති අභිනිවිසන්තාව වදන්ති, එතෙසු පරිග්ගහත්ථෙසු ච තෙසං පරිග්ගාහකපුග්ගලෙසු ච තෙ චිත්තං යදි අත්ථි, තානි ආරබ්භ තව චිත්තං යදි භවති, එවං ත්වං තත්ථ බද්ධො එව හොසීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘න මෙ සමණ මොක්ඛසී’’ති.

«Cualquier pertenencia» se refiere a los implementos de los laicos, como oro, plata, campos, terrenos, etc., y a lo que los ordenados llaman «esto es mío» al apegarse a cuencos, mantos, etc. Si tu mente está en estas cosas en el sentido de posesión y en las personas que las poseen; si tu mente surge en relación a ellas, entonces estarás atado allí mismo. Por eso dijo: «no te librarás de mí, asceta».

යං භණ්ඩකං වදන්තීති යථාවුත්තං උපකරණං ලොකෙ බහුජනා ‘‘මම ඉද’’න්ති වදන්ති. න තං මය්හන්ති තං මය්හං න හොති, න තත්ථ මම තණ්හාවසෙන මමන්ති නත්ථි. න තෙ අහන්ති යෙ පුග්ගලා එත්ථ බද්ධා, තෙපි අහං න හොමි, තත්ථ මෙ දිට්ඨිබද්ධො නත්ථි. න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසීති එවං සබ්බසො බද්ධාභාවෙන මුත්තස්ස මෙ ගතමග්ගම්පි මාර ත්වං න දක්ඛසි න පස්සිස්සසි, යෙ භවාදයො තුය්හං විසයා, තෙසු භවයොනිගතිආදීසු මය්හං ගතමග්ගං න පස්සිස්සසි භවනිස්සට්ඨත්තාති.

«Aquello que llaman posesión»: como se ha dicho, los utensilios que la gente en el mundo llama «esto es mío». «Eso no es mío»: no es de mi propiedad, no existe el sentido de «mío» allí a través del poder del deseo (taṇhā). «Ellos no son yo»: las personas que están atadas a esto, yo tampoco soy ellos; no hay en mí apego a una visión allí. «Ni siquiera verás mi camino»: debido a la total ausencia de ataduras, tú, Mara, no verás, no percibirás el camino por el cual he ido; en los planos de existencia, etc., que son tu dominio, en esos renacimientos, destinos, etc., no verás el camino por el cual he ido debido a que he escapado de la existencia.

කස්සකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Kassaka Sutta ha terminado.

10. රජ්ජසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Rajja Sutta

156. අහනන්ති කරණෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘අහනන්තෙනා’’ති, පච්චත්තෙ එව වා පච්චත්තවචනං, ‘‘අහනන්තො හුත්වා’’ති වචනසෙසෙන භවිතබ්බන්ති අධිප්පායො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. අජිනන්ති අන්තොගධහෙතුඅත්ථං [Pg.214] වදතීති ආහ ‘‘පරස්ස ධනජානිං අකරොන්තෙනා’’ති. අකාරාපෙන්තෙනාති පරස්ස ධනජානිං අකාරෙන්තෙන. අසොචන්තෙනාති භොගබ්‍යසනාදිවසෙන පරං අසොචන්තෙන. කස්මා භගවා එවං චින්තෙසීති තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ඉතී’’තිආදිනා. රජ්ජෙ විජිතෙ දණ්ඩකරපීළිතෙති ධනදණ්ඩාදිදණ්ඩෙන චෙව බලිනා ච බාධිතෙ.

156. «Ahananti»: es un caso nominativo en el sentido instrumental, por lo cual dice «por aquel que no daña» (ahanantena); o simplemente el caso nominativo en sí, con el sentido de «siendo alguien que no daña», debiendo entenderse así por el resto de la frase. El mismo método se aplica a las palabras restantes. «Ajinanti»: se dice en el sentido de no causar pérdida de propiedad a otro, por lo cual dice «por aquel que no causa la pérdida de la riqueza de otro». «Sin hacer que otro cause»: por aquel que no hace que otro cause la pérdida de la riqueza ajena. «Sin causar aflicción»: por aquel que no causa que otro se aflija debido a la pérdida de bienes, etc. ¿Por qué el Bendito pensó así? Se da la razón comenzando con «iti», etc. «En un reino conquistado, oprimido por castigos e impuestos»: afligido tanto por el castigo de multas de dinero como por los tributos.

ඉජ්ඣනකකොට්ඨාසාති චෙතොවසිභාවාදිකස්ස සාධනකකොට්ඨාසා. වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන අනුබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා. යුත්තයානන්ති යථා යුත්තානං ආජඤ්ඤරථානං සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචිපවත්තිතං ගමිතා. පතිට්ඨට්ඨෙනාති අධිට්ඨානට්ඨෙන. වත්ථුකතාති සබ්බසො උපක්කිලෙසසොධනෙන ඉද්ධිවිසයතාය පතිට්ඨානභාවතො සුවිසොධිතපරිස්සයවත්ථු විය කතා. අවිජහිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො සුභාවිතභාවෙන තංතංඅධිට්ඨානයොග්‍යතාය න ජහාපිතා. නිච්චානුබද්ධාති තතො එව නිච්චං අනුබද්ධා විය කතා. සුපරිචිතාති සුට්ඨු සබ්බභාගෙන භාවනානුපචයං ගමිතා. අවිරාධිතවෙධිහත්ථො වියාති අවිරජ්ඣනභාවෙන විරජ්ඣනහත්ථො විය. සුට්ඨු සමාරද්ධාති භාවනාඋප්පත්තියා සම්මදෙව සම්පාදිතා. චින්තෙය්‍යාති අත්ථුද්ධාරවසෙන චින්තෙය්‍ය.

«Ijjhanakakoṭṭhāsā»: son las partes de la realización, como el dominio sobre la mente, etc. «Vaḍḍhitā»: aumentadas mediante la plenitud del cultivo (bhāvanā). «Practicadas una y otra vez»: puestas en marcha repetidamente mediante la intensificación de la meditación. «Un vehículo uncido»: así como un carro con caballos de raza pura uncidos se desplaza según el deseo del auriga que lo dirige, del mismo modo se hace avanzar según el propio deseo. «En el sentido de base»: en el sentido de resolución (adhiṭṭhāna). «Hechas un fundamento»: debido a que son la base para el dominio de los poderes psíquicos mediante la purificación total de las impurezas, se hacen como un terreno cuyos obstáculos han sido bien despejados. «No abandonadas»: debido a su estado de haber sido bien cultivadas por el alejamiento de los estados opuestos, no se dejan perder por ser aptas para tal o cual resolución. «Constantemente vinculadas»: por esa misma razón, se hacen como si estuvieran permanentemente ligadas. «Bien familiarizadas»: habiendo alcanzado bien la acumulación de la meditación en todas sus partes. «Como la mano de un arquero que no falla»: como la mano que no yerra debido a su estado de infalibilidad. «Bien emprendidas»: producidas correctamente mediante el surgimiento de la meditación. «Pensaría»: pensaría mediante la extracción del significado.

පබ්බතස්සාති පබ්බතො අස්ස. පබ්බතො අස්සාති පබ්බතො භවෙය්‍ය කීදිසස්සාති ආහ ‘‘සුවණ්ණස්සා’’තිආදි. ජාතරූපස්සාති ආතපරූපසම්පන්නස්ස. ද්වික්ඛත්තුම්පි තාව මහන්තොති යත්තකො සො පබ්බතො හොති, ද්වික්ඛත්තුං තත්තකො. එකස්සාති එකස්සපි පුග්ගලස්ස නාලං න පරියත්තො තණ්හාය දුප්පූරණභාවා. එවං ජානන්තොති එවං තණ්හාය දුප්පූරණභාවාදීනවතං ජානන්තො. සමං චරෙය්‍යාති පරවත්ථුපරාමාසාදිං විහාය කායාදීහි සමමෙව පටිපජ්ජෙය්‍ය.

«Pabbatassā»: de una montaña. «Que una montaña sea»: que sea una montaña, ¿de qué tipo?, por lo cual dice «de oro», etc. «Jātarūpassā»: de oro puro. «Incluso si fuera el doble de grande»: tan grande como sea esa montaña, el doble de ese tamaño. «Para uno solo»: no es suficiente ni bastaría para una sola persona, debido a que el deseo es difícil de satisfacer. «Conociendo esto»: conociendo así el peligro de que el deseo sea difícil de satisfacer, etc. «Debería vivir en rectitud»: habiendo abandonado el apoderarse de los bienes ajenos, etc., debería actuar con rectitud con el cuerpo, etc.

දුක්ඛං තණ්හානිදානං, තණ්හා කාමගුණනිදානා, තස්මා දුක්ඛස්ස තණ්හාපච්චයකාමගුණනිදානත්තං වුත්තං. තන්ති දුක්ඛං. යතොනිදානං හොතීති යංනිදානං යංකාරණං තං පවත්තති. එවං යො අදක්ඛීති යො පරිඤ්ඤාතවත්ථුකො එවං දුක්ඛං තස්ස නිදානභූතෙ කාමගුණෙ ච තථතො පඤ්ඤාචක්ඛුනා පස්සි. කෙන කාරණෙන නමෙය්‍ය? තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො. කාමගුණඋපධින්ති කාමගුණසඞ්ඛාතං උපධිං. සජ්ජති එත්ථාති සඞ්ගො එසො, ලග්ගනමෙතන්ති එවං [Pg.215] විදිත්වා. තමෙව කාමාභිභූතො නප්පටිසෙවෙය්‍ය න ලග්ගෙය්‍යාති එවං විනයාය වූපසමාය සික්ඛෙය්‍යාති.

El sufrimiento tiene su origen en el deseo, y el deseo tiene su origen en los hilos de los placeres sensuales; por lo tanto, se dice que el sufrimiento tiene su origen en los hilos de los placeres sensuales condicionados por el deseo. «Eso»: el sufrimiento. «De donde surge»: aquello de lo cual se origina, esa causa por la cual persiste. «Aquel que así vio»: aquel que ha comprendido plenamente el objeto vio así, con el ojo de la sabiduría, el sufrimiento y los hilos de los placeres sensuales que son su origen, tal como son. ¿Por qué razón se inclinaría [hacia ellos]? El significado es que no existe tal razón. «El sustrato de los hilos de los placeres sensuales»: el sustrato (upadhi) conocido como los hilos de los placeres sensuales. «Uno se apega aquí»: esto es un apego; habiendo comprendido así que «esto es una atadura». «Vencido por los placeres sensuales, no debería entregarse a ellos ni apegarse»: así debería entrenar para el entrenamiento (vinaya) y la pacificación (vūpasama).

රජ්ජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Rajja Sutta ha terminado.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del segundo vagga ha terminado.

3. තතියවග්ගො

3. Tercer vagga

1. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Sambahula Sutta

157. ජටාචුම්බටකෙනාති සීසෙ පටිමුක්කෙන ජටාකලාපෙන. අපරිග්ගහබ්‍රාහ්මණපබ්බජිතා හි ජටාය උඤ්ඡාචරියං චරන්ති. උදුම්බරදණ්ඩඤ්හි අත්තගුත්තත්ථාය ගහිතං තෙසං අප්පිච්ඡභාවප්පකාසනං. තෙනාහ ‘‘අප්පිච්ඡභාවප්පකාසනත්ථ’’න්ති. සීසං ඔකම්පෙත්වාති එත්ථ අතිවිය සීසස්ස ඔකම්පිතභාවං දස්සෙතුං ‘‘හනුකෙන උරං පහරන්තො අධොනතං කත්වා’’ති වුත්තං. ජිව්හං නීහරිත්වාති ලම්බනචාලනවසෙන මුඛතො නික්ඛාමෙත්වා. තෙනාහ ‘‘උද්ධ’’න්තිආදි. තිසාඛන්ති තිභඞ්ගභකුටි විය නලාටෙ ජාතත්තා නලාටිකං. තෙනාහ ‘‘නලාටෙ උට්ඨිතං වලිත්තය’’න්ති, තිභඞ්ගවලිකං නලාටෙ කත්වාති අත්ථො. අත්තනොව තෙලෙති අත්තනොව පාපකම්මනිබ්බත්තකෙ තෙලෙ, පචිතබ්බට්ඨානගෙහෙති අධිප්පායො.

157. «Con un rodete de cabellos enredados»: con un fajo de cabellos enredados colocado sobre la cabeza. Pues los renunciantes brāhmanas que no poseen propiedades llevan cabellos enredados y viven de la recolección. El bastón de madera de udumbara lo llevan para su propia protección y para mostrar su estado de pocos deseos. Por eso dice: «con el propósito de mostrar su estado de pocos deseos». «Sacudiendo la cabeza»: aquí, para mostrar cómo la cabeza se sacudía excesivamente, se dice: «golpeando el pecho con la barbilla, inclinándola hacia abajo». «Sacando la lengua»: haciéndola salir de la boca en un movimiento colgante y oscilante. Por eso dice «hacia arriba», etc. «De tres ramas»: una marca en la frente (nalāṭika) debido a que han surgido tres arrugas en la frente como un ceño fruncido de tres pliegues. Por eso dice: «las tres arrugas surgidas en la frente», queriendo decir «habiendo hecho tres pliegues en la frente». «Con su propio aceite»: con el aceite producido por sus propias acciones kármicas perjudiciales, en el sentido de que deben ser cocinados en el lugar de cocción [el infierno].

සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sambahula Sutta ha terminado.

2. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Samiddhi Sutta

158. මය්හං ලාභාති එවරූපස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සත්ථුස්ස පටිලාභො, එවරූපස්ස ච නාම නිය්‍යානිකස්ස සද්ධම්මස්ස පටිලාභො, එවරූපානඤ්ච සුප්පටිපන්නානං සබ්‍රහ්මචාරීනං පටිලාභො, එතෙ මය්හං සුලද්ධලාභා. මය්හං සුලද්ධන්ති යඤ්චෙතං මම නිය්‍යානිකසාසනෙ පබ්බජ්ජා උපසම්පදා, තස්මිඤ්ච අභිරතීති සබ්බඤ්චෙතං මයා සුලද්ධං. යථා පනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උප්පන්නො, තං දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. චරිතානුරූපවසෙන [Pg.216] ගහිතං මූලකම්මට්ඨානං. පාසාදිකන්ති පසාදාවහං. එවමහොසීති ‘‘ලාභා වත මෙ’’තිආදිනා එවං පරිවිතක්කො අහොසි. නිසින්නසදිසොති නිසින්නො විය. තස්මිංයෙව ඨානෙති යස්මිං ඨානෙ නිසින්නං මාරො උපසඞ්කමි, තස්මිංයෙව ඨානෙ. තස්සාති සමිද්ධිත්ථෙරස්ස. කම්මට්ඨානං සප්පායන්ති කම්මට්ඨානභාවනාය අනුයුඤ්ජනං සප්පායං උපකාරාවහං භවිස්සති.

158. «Mis ganancias»: la obtención de un maestro tal como el Buda Perfectamente Iluminado, la obtención de tal Dhamma Verdadero que conduce a la liberación, y la obtención de tales compañeros de vida santa que practican correctamente; estas son ganancias bien obtenidas para mí. «Bien ganado por mí»: tanto la salida al hogar (pabbajjā) como la ordenación completa (upasampadā) en esta enseñanza liberadora, y el deleite en ella; todo esto ha sido bien ganado por mí. Para mostrar cómo surgió tal reflexión en su mente, se dice «se dice que él», etc. El objeto de meditación fundamental fue tomado según su temperamento (carita). «Inspirador»: que inspira confianza y fe. «Así fue»: tuvo tal reflexión comenzando con «realmente son ganancias para mí», etc. «Como si estuviera sentado»: como si estuviera en posición de sentado. «En ese mismo lugar»: en el mismo lugar donde el venerable estaba sentado cuando Mara se le acercó, en ese mismo lugar. «Para él»: para el venerable Samiddhi. «El objeto de meditación es adecuado»: la dedicación al cultivo del objeto de meditación será adecuada y provechosa.

මය්හන්ති මයා. සති ච පඤ්ඤා ච සතිපඤ්ඤා, තා අරියමග්ගෙන ජානනසමත්ථනභාවෙන අවබුද්ධා. ථෙරො කිර තදා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙසි. කාමන්ති යථාරුචි. කෙචි ‘‘කාමං කරස්සූති ආයස්මතො ‘කාමා’ති මාරස්ස ආලපන’’න්ති වදන්ති. විභිංසකාරහානීති භයානකාරහානි. රූපානීති විප්පකාරානි. විප්පකාරත්ථොපි හි රූපසද්දො ‘‘රූපං දස්සෙති අනප්පක’’න්තිආදීසු විය. න කම්පෙස්සසීති සමණධම්මකරණතො න චලිස්සසි.

‘Mayhanti’ significa por mí. La atención plena y la sabiduría son ‘atención-sabiduría’ (satipaññā), las cuales han sido comprendidas mediante el Sendero Noble a través de la capacidad de conocer. Se dice que en aquel momento el Anciano se esforzó en la visión cabal (vipassanā). ‘Kāmanti’ significa según el deseo. Algunos dicen que ‘kāmā’ es una interpelación de Māra al Venerable, diciendo: ‘haz lo que desees’. ‘Vibhiṃsakārahānī’ significa formas aterradoras. ‘Rūpānī’ se refiere a diversas clases de formas; pues la palabra ‘rūpa’ también tiene el sentido de variedad, como en pasajes tales como ‘muestra formas no escasas’. ‘Na kampessasī’ significa que no vacilarás en la práctica de los deberes del asceta.

සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Samiddhisutta ha terminado.

3. ගොධිකසුත්තවණ්ණනා

3. Descripción del Godhikasutta

159. පබ්බතස්ස පස්සෙති පබ්බතපාදෙ උපච්චකායං. සමයෙ සමයෙ ලද්ධත්තා සාමයිකං. තෙනාහ ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ පච්චනීකධම්මෙහි විමුච්චතී’’ති. ලොකියවිමුත්ති හි අනච්චන්තපහායිතාය සමයවිමුත්ති නාම, ලොකුත්තරවිමුත්ති අච්චන්තපහායිතාය අසමයවිමුත්ති. තාහි සමන්නාගතා ‘‘සමයවිමුත්තා, අසමයවිමුත්තා’’ති ච වුච්චන්ති. යාව පඨමජ්ඣානනිබ්බත්තනං, තාව කස්මා පරිහායීති අත්ථො? සාබාධත්තාති සරොගත්තා. වාතපිත්තසෙම්හවසෙනාති කදාචි වාතපිත්තවසෙන, කදාචි වාතසෙම්හවසෙන, උභින්නම්පි සන්නිපාතවසෙන. අනුසායිකොති කායං අනුගන්ත්වා සයිතො, යාප්‍යාමයභාවෙන ඨිතොති අත්ථො. සමාධිස්සාති සමාධිභාවනාය. උපකාරකධම්මෙ උතුභොජනාදිකෙ. පූරෙතුන්ති සමොධානෙතුං. පරිහායීති සරීරස්ස අකල්ලභාවතො.

159. ‘Pabbatassa passe’ significa en la ladera de la montaña, al pie de la montaña. Se llama ‘sāmayika’ (temporal) por ser obtenida de vez en cuando. Por eso se dice: ‘en cada momento de absorción, se libera de los estados opuestos’. Pues la liberación mundana se llama liberación temporal debido a que el abandono no es absoluto; la liberación supramundana es liberación no-temporal (asamayavimutti) por ser un abandono absoluto. Aquellos que las poseen son llamados ‘liberados temporalmente’ y ‘liberados no-temporalmente’. ¿Por qué cayó hasta el punto de perder el primer jhana? El significado es: ‘debido a la enfermedad’ (sābādhattā), por estar enfermo. ‘Vātapittasemhavasena’ significa a veces por el viento y la bilis, a veces por el viento y la flema, o por la combinación de ambos. ‘Anusāyiko’ significa lo que reside siguiendo al cuerpo, es decir, lo que persiste como una enfermedad crónica. ‘Samādhissā’ se refiere al desarrollo de la concentración. ‘Upakārakadhamme’ se refiere a factores de apoyo como el clima y el alimento. ‘Pūretuṃ’ significa reunir o completar. ‘Parihāyī’ significa que decayó debido a la falta de salud del cuerpo.

ආහරෙය්‍යන්ති [Pg.217] ජීවිතහරණත්ථාය උපනෙය්‍යං. නිබද්ධා ගති හොති කෙවලං බ්‍රහ්මලොකූපපත්තිතො, න සොතාපන්නාදීනං විය පරිච්ඡින්නභාවෙන. තෙනාහ ‘‘බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තතී’’ති.

‘Āhareyyaṃ’ significa que aplicaría [un cuchillo] con el fin de quitarse la vida. El destino es fijo (nibbadhā gati) únicamente por el renacimiento en el mundo de Brahma, no de manera delimitada como en el caso de un Sotāpanna y otros similares. Por eso dice: ‘renace en el mundo de Brahma’.

ජලමානාති සමුට්ඨිතනියතඉද්ධියා අනඤ්ඤසාධාරණපරිවාරසම්පත්තියා ච සදෙවකෙ ලොකෙ ජලමානා. මංසචක්ඛු දිබ්බචක්ඛු ධම්මචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු සමන්තචක්ඛූති පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමා. ආනුභාවධරාති අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යබුද්ධානුභාවසම්පන්නා. ආනුභාවපරියායොපි හි ජුති-සද්දො හොති ‘‘ඉද්ධිජුතිබලවීරියූපපත්තී’’තිආදීසු (ජා. 2.22.1589, 1595) විය. අනවසෙසතො මානං සියති සමුච්ඡින්දතීති අග්ගමග්ගො මානසං. තන්නිබ්බත්තනා පන අරහත්තස්ස මානසතා දට්ඨබ්බා. සීලාදීනීති අනුත්තරසීලාදීනි. සික්ඛමානොති සික්ඛානි භාවෙන්තො අත්තනො සන්තානෙ උප්පාදෙන්තො. න චිත්තභාවනා. තෙනාහ ‘‘සකරණීයො’’ති. ජනෙති සත්තස්ස කායෙ, සදෙවකෙ ලොකෙති අත්ථො. විස්සුතාති අනඤ්ඤසාධාරණෙහි සීලාදිගුණෙහි විස්සුතා.

‘Jalamānā’ significa brillando en el mundo con sus devas debido al logro de poderes sobrenaturales específicos y a una incomparable excelencia en su séquito. Es ‘aquel que posee ojos’ (cakkhumā) por tener los cinco ojos: el ojo físico, el ojo divino, el ojo del Dhamma, el ojo de la sabiduría y el ojo universal. ‘Ānubhāvadharā’ significa dotados de un poder búdico inconcebible e inconmensurable. Pues la palabra ‘juti’ también es un sinónimo de poder (ānubhāva), como en pasajes como ‘la posesión del poder de los milagros y de la energía’. ‘Mānasaṃ’ se refiere al Sendero Supremo, ya que corta el orgullo (māna) sin remanente. Sin embargo, el estado de ‘mānasa’ debe verse como el logro del Arhatship. ‘Sīlādīnī’ se refiere a las virtudes supremas como la moralidad, etc. ‘Sikkhamāno’ significa aquel que cultiva los entrenamientos, produciéndolos en su propia continuidad mental. No se refiere al desarrollo de la mente. Por eso se dice: ‘aún tiene algo por hacer’ (sakaraṇīyo). ‘Janeti’ significa que nace en el cuerpo del ser, en el mundo con sus devas. ‘Vissutā’ significa renombrado por virtudes incomparables como la moralidad y otras.

වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වාති උප්පන්නං දුක්ඛවෙදනං පටිච්ච උප්පන්නඅත්තකිලමථං අනුප්පාදනවසෙන වික්ඛම්භෙත්වා තංයෙව වෙදනං පරිග්ගහෙත්වා පවත්තවිපස්සනා වීථිමෙව ඔතරතීති කත්වා මූලකම්මට්ඨානන්ති වුත්තං. ‘‘සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති වත්වා තස්ස පභෙදං විභජිත්වා ඉධාධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘සමසීසී නාම තිවිධො හොතී’’තිආදිමාහ. ඉරියාපථවසෙන සමසීසී ඉරියාපථසමසීසී. එස නයො සෙසද්වයෙපි.

‘Vedanaṃ vikkhambhetvā’ significa habiendo suprimido el agotamiento personal surgido a causa de la sensación de dolor aparecida, sin producirlo; habiendo captado esa misma sensación, se dice que entra en el proceso de la visión cabal, por lo cual se denomina ‘objeto de meditación raíz’. Tras decir ‘habiendo llegado a ser un samasīsī, alcanzó el Parinibbāna’, explica sus divisiones para mostrar el significado pretendido aquí, diciendo: ‘el llamado samasīsī es de tres tipos’, etc. Aquel que es un samasīsī por medio de la postura es un ‘iriyāpathasamasīsī’. Este mismo principio se aplica a los otros dos tipos.

ඉරියාපථකොපනඤ්චාති ඉරියාපථෙහි අසමායොගො. එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙව. පරිනිබ්බානවසෙනාති අනුපාදිසෙසපරිනිබ්බානවසෙන, න කිලෙසක්ඛයමත්තෙන. එත්ථාති එතෙසු ද්වීසු නයෙසු. එවං සති තෙනෙව ඉරියාපථෙන විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තෙනෙව ඉරියාපථෙන, එකස්මිං අන්තොරොගෙයෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා තෙනෙව රොගෙන පරිනිබ්බායන්තා ඛීණාසවා බහවොපි සමසීසිනො එව සම්භවෙය්‍යුං. තස්මා වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො.

‘Iriyāpathakopanañca’ significa la desunión de las posturas. ‘Ekappahāreneva’ significa en el mismo momento. ‘Parinibbānavasena’ significa por medio del Parinibbāna sin remanente, no meramente por la destrucción de las impurezas (kilesas). ‘Ettha’ significa en estos dos métodos. Siendo así, estableciendo la visión cabal en esa misma postura, alcanzando el estado de Arahant en esa misma postura; o estableciendo la visión cabal dentro de una misma enfermedad y alcanzando el estado de Arahant, y luego alcanzando el Parinibbāna por esa misma enfermedad, muchos que han extinguido las impurezas (khīṇāsavā) podrían ser samasīsins. Por lo tanto, el significado debe entenderse según el método explicado.

සීසඤ්චෙත්ථ [Pg.218] තෙරස – පලිබොධසීසං තණ්හා, බන්ධනසීසං මානො, පරාමාසසීසං දිට්ඨි, වික්ඛෙපසීසං උද්ධච්චං, කිලෙසසීසං අවිජ්ජා, අධිමොක්ඛසීසං සද්ධා, පග්ගහසීසං වීරියං, උපට්ඨානසීසං සති, අවික්ඛෙපසීසං සමාධි, දස්සනසීසං පඤ්ඤා, පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං, ගොචරසීසං විමොක්ඛො, සඞ්ඛාරසීසං නිරොධොති. ඉමෙසු තෙරසසු සීසෙසු පලිබොධසීසාදීනි පවත්තිසීසඤ්ච පරියාදියිතබ්බානි, අධිමොක්ඛසීසාදීනි පරියාදායකානි, පරියාදායකඵලං ගොචරසීසං. තඤ්හි විසයජ්ඣත්තං ඵලං විමොක්ඛො, පරියාදායකස්ස මග්ගස්ස ඵලස්ස ච ආරම්මණං සඞ්ඛාරසීසං සඞ්ඛාරවිවෙකභූතො නිරොධොති පරියාදියිතබ්බානං පරියාදායකඵලාරම්මණානං සහ විය සංසිද්ධං දස්සනෙන සමසීසිභාවං දස්සෙතුං පටිසම්භිදායං තෙරස සීසානි වුත්තානි. ඉධ පන ‘‘අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්චා’’ති (පු. ප. 16) වචනතො තෙසු කිලෙසපවත්තසීසානමෙව වසෙන යොජනං කරොන්තො ‘‘එත්ථ ච පවත්තිසීස’’න්තිආදිමාහ.

En este contexto, las ‘cabezas’ (sīsa) son trece: el deseo es la cabeza de los obstáculos, el orgullo es la cabeza de los vínculos, la visión errónea es la cabeza del apego, la agitación es la cabeza de la distracción, la ignorancia es la cabeza de las impurezas, la fe es la cabeza de la resolución, la energía es la cabeza del esfuerzo, la atención plena es la cabeza de la presencia, la concentración es la cabeza de la no-distracción, la sabiduría es la cabeza de la visión, la facultad de la vida es la cabeza del proceso, la liberación es la cabeza del ámbito, y el cese es la cabeza de las formaciones. Entre estas trece cabezas, la cabeza de los obstáculos y la cabeza del proceso deben ser erradicadas; la cabeza de la resolución y las siguientes son las erradicadoras; y el fruto de las erradicadoras es la cabeza del ámbito. Pues la liberación es el fruto interno del objeto; y el cese, que es la naturaleza del desapego de las formaciones, es el objeto del sendero erradicador y de su fruto. Para mostrar el estado de samasīsī como si se lograra simultáneamente con la visión de estos objetos erradicados, erradicadores, del fruto y del objeto, se mencionan las trece cabezas en el Paṭisambhidāmagga. Sin embargo, aquí, de acuerdo con el pasaje ‘no hay antes ni después entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida’, al hacer la conexión basada solo en las cabezas del proceso de las impurezas, dice: ‘y aquí, la cabeza del proceso’, etc.

තත්ථ පවත්තිසීසං පවත්තතො වුට්ඨහන්තො මග්ගො චුතිතො උද්ධං අප්පවත්තිකරණවසෙන යදිපි පරියාදීයති, යාව පන චුති, තාව පවත්තිසබ්භාවතො ‘‘පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං ඛෙපෙතී’’ති ආහ. කිලෙසපරියාදානෙන පන මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරා ච කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහන්ති. ‘‘විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොතී’’ති (ම. නි. 1.78; සං. නි. 3.12) වචනතො පච්චවෙක්ඛණපරිසමාපනෙන කිලෙසපරියාදානං සමාපිතං නාම හොති, තං පන පරිසමාපනං යදි චුතිචිත්තෙන හොති, තෙනෙව ජීවිතපරිසමාපනඤ්ච හොතීති ඉමාය වාරචුතිසමතාය කිලෙසපරියාදානජීවිතපරියාදානානං අපුබ්බාචරිමතා වෙදිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘ද්වින්නං චිත්තානං එකතො උප්පාදො නත්ථී’’තිආදිමාහ. ද්වින්නං චිත්තානන්ති චුතිචිත්තමග්ගචිත්තානං. තන්ති පච්චවෙක්ඛණං පරිපුණ්ණජවනචිත්තානං සත්තක්ඛත්තුං පවත්තියා, අපරිපුණ්ණානං වා පඤ්චක්ඛත්තුං පවත්තියා. කිඤ්චාපි ‘‘එකො වා ද්වෙ වා’’ති වුත්තං යථා ‘‘එකං වා ද්වෙ වා තදාරම්මණචිත්තානී’’ති, හෙට්ඨිමන්තෙන පන ද්වෙ පවත්තන්ති.

En ese contexto, al surgir el camino (magga) que emerge de lo que ocurre (pavattisīsaṃ), aunque este agote la existencia por medio del cese de la continuidad tras la muerte (cuti), se dice que 'el jīvitindriya (facultad vital), que es el ápice del proceso, agota la conciencia de muerte (cuticitta)' mientras dure la existencia hasta el momento de la muerte. Sin embargo, mediante la conciencia del camino que agota las impurezas (kilesa), los ciclos de reflexión retrospectiva (paccavekkhaṇavāra), que deben producirse inmediatamente después de ella, merecen ser llamados ciclos del agotamiento de las impurezas mismas. Debido a la declaración: 'En la liberación, surge el conocimiento: "estoy liberado"' (MN 1.78; SN 3.12), se dice que el agotamiento de las impurezas se completa con la finalización de la reflexión retrospectiva. Si esa finalización ocurre con la conciencia de muerte, entonces con ella también ocurre la finalización de la vida. Mostrando que, por esta igualdad entre el ciclo y la muerte, no hay precedencia ni sucesión (apubbācarimatā) entre el agotamiento de las impurezas y el agotamiento de la vida, se dijo: 'no hay surgimiento simultáneo de dos conciencias', etc. 'De dos conciencias' se refiere a la conciencia de muerte (cuticitta) y la conciencia del camino (maggacitta). 'Esa' se refiere a la reflexión retrospectiva, que ocurre siete veces para conciencias impulsivas (javana) completas, o cinco veces para las incompletas. Aunque se dijo 'una o dos', como en 'una o dos conciencias de registro (tadārammaṇa)', en el límite inferior ocurren dos.

උප්පාටෙත්වාති [Pg.219] උද්ධරිත්වාති අත්ථො. අනුපාදිසෙසෙනාති අනුපාදිසෙසනිබ්බානෙන.

‘Uppāṭetvā’ significa habiendo arrancado o extraído. ‘Anupādisesena’ se refiere al elemento del Nibbāna sin residuo de sustrato (anupādisesanibbāna).

ධූමායිතත්තන්ති ධූමස්ස විය අයිතභාවං පවත්තිආකාරං. ධූමසදිසා වලාහකා ධූමවලාහකා, තිමිරවලාහකා, යෙ මහිකා ‘‘තිමිර’’න්ති වුච්චන්ති. අප්පතිට්ඨිතෙනාති පතිට්ඨං අලභන්තෙන. ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ එතං කරණවචනං, අනුප්පත්තිධම්මෙනාති අත්ථො. සති හි උප්පාදෙ පතිට්ඨිතං නාම සියා, අට්ඨකථායං පන යදෙව තස්ස විඤ්ඤාණස්ස අප්පතිට්ඨානකාරණං, තදෙව පරිනිබ්බානකාරණන්ති වුත්තං ‘‘අප්පතිට්ඨිතකාරණා’’ති.

‘Dhūmāyitattaṃ’ es el estado o modo de manifestación similar al humo. Las nubes semejantes al humo son ‘dhūmavalāhakā’; las nubes de oscuridad (timira) son aquellas que se llaman neblina. ‘Appatiṭṭhitena’ significa sin encontrar apoyo o base. Este es un uso del caso instrumental para indicar una característica; el significado es ‘mediante la naturaleza de no volver a surgir’. Pues si hubiera surgimiento, se diría que está ‘establecido’ (patiṭṭhita). Sin embargo, en el Comentario se dice ‘debido a la causa de no estar establecido’ (appatiṭṭhitakāraṇā), indicando que aquello que es la causa de que esa conciencia no se establezca es, a su vez, la causa del Parinibbāna.

සොකෙන ඵුට්ඨස්සාති ‘‘අඵලො වත මෙ වායාමො ජාතො’’ති සොකෙන අභිභූතස්ස. අභස්සථාති බලවසොකාභිතුන්නස්ස සතිසම්මොසා සිථිලං ගහිතා භස්සි පතිතා සා කච්ඡා.

‘Sokena phuṭṭhassa’ significa alguien abrumado por el pesar, pensando: '¡ay!, mi esfuerzo ha sido en vano'. ‘Abhassathā’ se refiere a que, debido a la confusión mental causada por el intenso pesar, el laúd (kacchā), que se sostenía con descuido, se resbaló y cayó.

ගොධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Godhika Sutta.

4. සත්තවස්සානුබන්ධසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Sattavassānubandha Sutta

160. යස්මා කපිලවත්ථුතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය මාරො ඔතාරාපෙක්ඛො ලොකනාථං අනුබන්ධිතුං ආරද්ධො, තස්මා වුත්තං ‘‘පුරෙ බොධියා ඡබ්බස්සානී’’ති. අතිගහෙත්වාති අනුගන්ත්වා තස්ස යථාරුචි පටිපත්තිං අනුවත්තො විය හුත්වා.

160. Dado que Māra comenzó a seguir al Protector del Mundo buscando un punto débil desde el momento en que este partió de Kapilavatthu, se dice: ‘seis años antes del Despertar (bodhi)’. ‘Atigahetvā’ significa habiéndolo seguido de cerca, actuando como si fuera un seguidor de su práctica según su agrado.

අවජ්ඣායන්තොති පජ්ඣායන්තො. ජිතො විත්තපරාජිතො අසි නු. පමාණාතික්කන්තන්ති ගරුතරං.

‘Avajjhāyanto’ significa meditando o reflexionando profundamente. ‘Jito’ significa ¿has sido derrotado en tu provecho? ‘Pamāṇātikkantaṃ’ significa extremadamente pesado o excesivo.

ඛනිත්වා උම්මූලෙත්වා. කාමාසවාදීනි පජහන්තො අනාසවො.

Habiendo cavado, habiendo desarraigado. ‘Anāsavo’ es quien carece de influjos (āsava), abandonando los influjos de los deseos sensoriales y demás.

පෙහීති අපෙහි. පාරගාමිනොති පාරඞ්ගමනසීලා. තෙකාලිකො අයං ගාමි-සද්දොති ආහ ‘‘යෙපී’’තිආදි.

‘Pehi’ significa ¡vete!. ‘Pāragāmino’ son aquellos cuya naturaleza es ir a la otra orilla. Se dice ‘yepī’, etc., porque la palabra ‘gāmi’ (el que va) se refiere a los tres tiempos.

මාරවිසූකානීති මාරකණ්ටකානි කණ්ටකසදිසානි මාරස්ස දුරාචාරානි. විරුද්ධසෙවිතානි විරොධවසෙන තාසංයෙව වෙවචනානි. තානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘අප්පමායූ’’තිආදි වුත්තං. නිබ්බෙජනීයාති නිබ්බෙදදායිකා. උක්කණ්ඨනීයාති උක්කණ්ඨවහා.

‘Māravisūkāni’ son las espinas de Māra, semejantes a espinas, que representan la mala conducta de Māra. ‘Viruddhasevitāni’ son sinónimos de estas mismas en el sentido de oposición. Para mostrarlas en su propia forma, se dice ‘appamāyū’, etc. ‘Nibbejanīyā’ significa que otorgan desencanto (nibbeda). ‘Ukkaṇṭhanīyā’ significa que conllevan insatisfacción o tedio.

විකප්පවසෙන [Pg.220] වෙදිතබ්බො ඔපම්මපරිකප්පවිසයත්තා තස්ස කිරියාපදස්ස. තෙනාහ ‘‘අනුපරිගච්ඡෙය්‍යා’’ති. එත්ථාති එතස්මිං මෙදවණ්ණවත්ථුස්මිං. මුදුන්ති මුදුමධුරසං වින්දෙය්‍යාම පටිලභෙය්‍යාම. අස්සාදොති අස්සාදෙතබ්බො.

El verbo debe entenderse en sentido de opción, por ser el ámbito de una suposición metafórica. Por eso dijo: ‘anuparigaccheyyā’ (podría rodear). ‘Etthā’ significa en este objeto con apariencia de grasa. ‘Muduṃ’ significa que podríamos encontrar u obtener un sabor suave y dulce. ‘Assādo’ es lo que debe ser saboreado.

සත්තවස්සානුබන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza la explicación del Sattavassānubandha Sutta.

5. මාරධීතුසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Māradhītu Sutta

161. චින්තෙසීති සොකවසිකො හුත්වා චින්තයි. ගණිකාරහත්ථිනියොති දීපකකරෙණුයො. එකසතං එකසතන්ති එකසතං එකසතං පච්චෙකං සතං සතන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘එකෙකං සතං සතං කත්වා’’ති. කුමාරිවණ්ණසතන්ති කුමාරිත්ථීනං අත්තභාවානං සතං. තා කිර පඨමං කඤ්ඤාරූපෙන අත්තානං දස්සෙසුං. අනුපගතපුප්ඵානඤ්හි සමඤ්ඤා කඤ්ඤාති. පුන යථාවුත්තකුමාරිරූපෙන උපගතපුප්ඵා හි කුමාරී. පුන වධුකාරූපෙන. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අවිජාතවණ්ණසත’’න්ති. තතියවාරෙ යුවතිරූපෙන. විජාතා හි ඉත්ථී අනතික්කන්තමජ්ඣිමවයා යුවතී. එත්තාවතා බාලා තරුණී පොරීති තිවිධාසු ඉත්ථීසු පුරිමා ද්වෙ දස්සිතා, පරියොසානවාරෙසු මනුස්සජාතිකානං මනුස්සිත්ථියොව රුච්චන්තීති තෙන මනුස්සරූපෙන තා අත්තානං දස්සෙසුං.

161. ‘Cintesī’ significa que, bajo el dominio de la pesadumbre, pensó. ‘Gaṇikārahatthiniyo’ son elefantes hembras de señuelo. ‘Ekasataṃ ekasataṃ’ significa cien de cada una, cien cada una. Por eso dijo: ‘haciendo cien de cada una’. ‘Kumārivaṇṇasataṃ’ se refiere a cien formas de mujeres jóvenes. Se dice que ellas se mostraron primero en forma de doncellas (kaññā). Pues ‘kaññā’ es la designación de aquellas que aún no han tenido la menstruación. Luego, ‘kumārī’ son las que ya han tenido la menstruación bajo la forma de muchachas mencionada. Luego, bajo la forma de novias (vadhukā). Con referencia a eso se dijo: ‘cien formas de las que no han dado a luz’. En la tercera ocasión, bajo la forma de mujeres jóvenes (yuvatī). Una ‘yuvatī’ es una mujer que ha dado a luz pero no ha pasado la mediana edad. Con esto, entre los tres tipos de mujeres (joven, madura, mayor), se muestran las dos primeras; en los turnos finales, pensando que a los hombres les agradan las mujeres de la especie humana, ellas se mostraron con esas formas humanas.

අත්ථස්ස පත්තින්ති එකන්තතො හිතානුප්පත්තිං. හදයස්ස සන්තින්ති පරමචිත්තුපසමං. කිලෙසසෙනන්ති කාමගුණසඞ්ඛාතං පඨමං කිලෙසසෙනං. සා හි කිලෙසසෙනා අච්ඡරාසඞ්ඝාතසභාවාපි පටිපත්ථයමානා පියායිතබ්බඉච්ඡිතබ්බරූපභාවතො පියරූපසාතරූපා නාම අත්තනො කිච්චවසෙන. එකො අහං ඣායන්තොති ගණසඞ්ගණිකාය කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච අභාවතො එකො අසහායො අහං ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන නිජ්ඣායන්තො. අනුබුජ්ඣින්ති අනුක්කමෙන මග්ගපටිපාටියා බුජ්ඣිං පටිබුජ්ඣිං. තස්මාති යථාවුත්තවිවෙකසුඛසමධිගමනිමිත්තං. අකරණෙනාති මිත්තසන්ථවස්ස අකරණෙන. සක්ඛීති සක්ඛිභාවො.

‘Atthassa patti’ es el logro del beneficio absoluto. ‘Hadayassa santi’ es la paz suprema de la mente. ‘Kilesasena’ es el primer ejército de las impurezas, conocido como las cuerdas de los placeres sensoriales. Pues ese ejército de impurezas, aunque posea la naturaleza de un conjunto de ninfas celestiales, se llama ‘de forma placentera y agradable’ debido a su función de ser deseable y querido para quien lo anhela. ‘Eko ahaṃ jhāyanto’ significa: yo solo, sin compañía, meditando mediante la contemplación de las características (lakkhaṇūpanijjhāna), debido a la ausencia de compañía con grupos o con las impurezas. ‘Anubujjiṃ’ significa que comprendí o desperté gradualmente a través de la secuencia de los caminos (magga). ‘Tasmā’ significa con el propósito de alcanzar la felicidad de la reclusión mencionada. ‘Akaraṇena’ significa por no entablar amistad o relaciones íntimas. ‘Sakkhī’ significa el estado de ser testigo.

කතමෙන [Pg.221] විහාරෙනාති ඣානසමාපත්තීනං කතමෙන විහාරෙන. ඉධ දුතියපදස්ස අත්ථො විස්සජ්ජනගාථාවණ්ණනායමෙව ආවි භවිස්සති. අනාමන්තෙන ‘‘තං පුග්ගල’’න්ති සම්මුඛා ඨිතම්පි භගවන්තං අසම්මුඛා විය කත්වා වදති, කථං ත්වන්ති අත්ථො.

‘Katamena vihārena’ significa ¿con cuál de los logros de la absorción (jhānasamāpatti) moras? Aquí, el significado de la segunda palabra se hará evidente en la explicación de los versos de la respuesta. Sin dirigirse a Él directamente (anāmantena), utiliza ‘a esa persona’, tratando al Bendito como si no estuviera presente frente a él, aunque lo esté; el sentido es ‘¿cómo tú?’.

‘‘අවිතක්කඣායී’’ති වක්ඛමානත්තා අයමෙවෙත්ථ කායපස්සද්ධි වෙදිතබ්බාති ආහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානෙන අස්සාසපස්සාසකායස්ස පස්සද්ධත්තා පස්සද්ධකායො’’ති. පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිකෙ කම්මාභිසඞ්ඛාරෙ. කාමාලයාදීනං අභාවතො අනාලයො. න සරතීති න සවති. රාගවසෙන හි සත්තා සංසාරමනුසවන්ති. න ථිනොති න ථිනමිද්ධචිත්තො. මොහවසෙන හි සත්තා ථිනමිද්ධං ආපජ්ජන්තීති. දියඩ්ඪකිලෙසසහස්සන්ති ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගෙ (විභ. 842, 976) ආගතෙසු අට්ඨසු කිලෙසසතෙසු අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතානි අපනෙත්වා සෙසා පඤ්ඤාසාධිකං සතං කිලෙසා, තෙ බ්‍රහ්මජාලෙ (දී. නි. 1.31) ආගතාහි ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨීහි සහ පඤ්චපඤ්ඤාසාධිකං සත්තසතං හොති; තා ච උප්පන්නානුප්පන්නභාවෙන දිගුණිතා දියඩ්ඪකිලෙසසහස්සං දසාධිකං හොති; තං අප්පකං පන ඌනමධිකං වා ගණනුපගං න හොතීති ‘‘දියඩ්ඪකිලෙසසහස්ස’’න්ති වුත්තං. ඉතරෙසං අතීතාදිභාවාමසනතො අග්ගහණං පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. අනුටී. නිදානකථාවණ්ණනා) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. පඨමපදෙනාති ‘‘න කුප්පතී’’ති ඉමිනා පදෙන. දුතියෙනාති ‘‘න සරතී’’ති පදෙන. තතියෙනාති ‘‘න ථිනො’’ති පදෙන. නීවරණප්පහානෙන ඛීණාසවතං දස්සෙති, අනවසෙසතො නීවරණානං අච්චන්තප්පහානං අධිප්පෙතං.

Puesto que se dirá que es 'quien medita sin pensamiento inicial', se debe entender aquí que esta es la tranquilidad del cuerpo, por lo cual dice: 'cuerpo tranquilo debido a la tranquilidad del cuerpo de la inspiración y espiración mediante el cuarto jhāna'. En las formaciones del kamma se incluyen las formaciones de mérito, etc. 'Anālaya' (sin apego) se refiere a la ausencia de la morada de los deseos, etc. 'Na saratī' significa que no fluye (na savati); pues los seres fluyen a través del saṃsāra bajo el poder de la pasión. 'Na thino' significa que no tiene una mente perezosa; pues los seres caen en la pereza y el sopor bajo el poder de la ilusión. En cuanto a los 'mil quinientos goces de las impurezas' (diyaḍḍhakilesasahassa), de las ochocientas impurezas mencionadas en el Khuddakavatthuvibhaṅga, tras retirar las ciento ocho variaciones de la sed, quedan ciento cincuenta impurezas; estas, junto con las sesenta y dos visiones mencionadas en el Brahmajāla Sutta, suman setecientas cincuenta y cinco; y estas, duplicadas según sean surgidas o no surgidas, resultan en mil quinientas diez impurezas; se dice 'mil quinientos' porque ese pequeño excedente o carencia no entra en el cómputo general. No se mencionan las otras por no referirse a los estados pasados, etc., ya que la intención es el abandono. Este es el resumen aquí; los detalles deben entenderse según el método expuesto en el subcomentario del Abhidhamma. Con la 'primera palabra' se refiere a 'na kuppatī' (no se perturba). Con la 'segunda' a la palabra 'na saratī'. Con la 'tercera' a la palabra 'na thino'. Mediante el abandono de los obstáculos (nīvaraṇa) muestra el estado de aquel cuyas impurezas se han agotado (khīṇāsava); se refiere al abandono absoluto de los obstáculos sin excepción.

පඤ්චද්වාරිකකිලෙසොඝං තිණ්ණොති ඡන්නං ද්වාරානං වසෙන පවත්තනකිලෙසොඝං තරිත්වා ඨිතො. කාමොඝදිට්ඨොඝභවොඝට්ඨකිලෙසභාවතො ‘‘පඤ්චොඝග්ගහණෙන වා පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි වෙදිතබ්බානී’’ති ආහ. රූපරාගාදයො විසෙසතො න පඤ්චද්වාරිකාති වුත්තං ‘‘ඡට්ඨග්ගහණෙන පඤ්චුද්ධම්භාගියානි වෙදිතබ්බානී’’ති.

'Ha cruzado la inundación de las impurezas de las cinco puertas' significa que se mantiene tras haber cruzado la inundación de las impurezas que fluyen a través de las seis puertas. Debido a la existencia de ocho impurezas como la inundación del deseo sensible, la inundación de las visiones y la inundación de la existencia, dice: 'mediante la mención de las cinco inundaciones deben entenderse los cinco grilletes inferiores'. Se dice que el deseo por la forma y los demás no son específicamente de las cinco puertas, indicando que 'mediante la mención de la sexta deben entenderse los cinco grilletes superiores'.

මච්චුරාජස්සාති සම්බන්ධෙ සාමිවචනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘මච්චුරාජස්ස හත්ථතො’’ති ආහ. නයමානානන්ති අනාදරෙ සාමිවචනන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘නයමානෙසූ’’ති.

Para mostrar el caso genitivo en la relación con 'del rey de la muerte' (maccurājassa), dice: 'de la mano del rey de la muerte'. En cuanto a 'de aquellos que son conducidos' (nayamānānaṃ), se expresa como un genitivo de desprecio al decir 'mientras son conducidos' (nayamānesū).

ඌහච්චාති [Pg.222] බුද්ධං නිස්සාය. ‘‘ඉදමවොචා’’ති දෙසනං නිට්ඨාපෙත්වාති එතෙන සංයුත්තෙසු අයං නිගමනපාළි, හෙට්ඨා අනාගතනයත්තා පන කෙසුචි පොත්ථකෙසු න ලිඛීයතීති දස්සෙති. දද්දල්ලමානාති ජජ්ජකාරස්ස හි දද්දකාරං කත්වා නිද්දෙසො. තෙනාහ ‘‘අතිවිය ජලමානා’’ති. නීහරීති තාසං කායවචීවිකාරං න මනසිකරොන්තො තිණායපි අමඤ්ඤමානොව අනපෙක්ඛෙනෙව නීහරි. ඵලතො භට්ඨන්ති ඵලසිපාටිකතො භට්ඨං. කුණ්ඩතිණාදිගච්ඡතූලං පොටකිතූලං.

'Ūhaccā' significa apoyándose en el Buda. 'Dijo esto' indica la conclusión de la enseñanza; con esto muestra que este es el pasaje de conclusión (nigamanapāḷi) en los Saṃyuttas, aunque en algunos libros no se escribe por seguir el método de lo que no ha venido arriba. 'Resplandecientes' (daddallamānā) es una descripción que utiliza la forma duplicada de 'jajjakāra' como 'daddakāra'. Por eso dice: 'brillando intensamente'. 'Las expulsó' significa que no prestó atención a la alteración de sus cuerpos y palabras, considerándolas menos que hierba, y las expulsó sin ningún apego. 'Caído del fruto' significa caído de la vaina del fruto. El algodón de plantas como la hierba kuṇḍa, etc., es el algodón de poṭaki.

මාරධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Māradhītusutta.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al tercer vagga.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

De la Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya,

මාරසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ha terminado la aclaración del significado oculto (līnatthappakāsanā) del comentario al Mārasaṃyutta.

5. භික්ඛුනීසංයුත්තං

5. Saṃyutta de las Monjas (Bhikkhunīsaṃyutta).

1. ආළවිකාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Āḷavikāsutta.

162. ආළවියං [Pg.223] ජාතාති ආළවියං විජායිත්වා සංවඩ්ඪමානා. තෙනාහ ‘‘ආළවිනගරතොයෙව ච නික්ඛම්ම පබ්බජිතා’’ති. ධනං සමාදපෙත්වාති චෙතියස්ස රාජා එකං මුඛං, රාජපුත්තො එකං, අමච්චානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙනාපති එකං, ජනපදානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙට්ඨි එකන්ති එවං චතූසු මුඛෙසු නවකම්මෙ කයිරමානෙ සෙට්ඨිනා ගහිතමුඛෙ කම්මෙ ඔලීයමානෙ එකො උපාසකො අරියසාවකො පඤ්ච සකටසතානි යොජාපෙත්වා ජනපදං ගන්ත්වා ‘‘යො යං දාතුං උස්සහති හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා සත්තවිධරතනං වා හරිතාලං වා මනොසිලං වා, සො ධනං දෙතූ’’ති සමාදපෙත්වා යථාලද්ධං පඨමං කම්මට්ඨානං පෙසෙත්වා ‘‘නවකම්මං නිට්ඨිත’’න්ති සුත්වා එකකං ආගච්ඡන්තං අන්තරාමග්ගෙ චොරා පලිබුන්ධිත්වා තතො කිඤ්චිපි ධනං අලභන්තා ‘‘සචෙ නං මුඤ්චිස්සාම, අනත්ථං නො කරෙය්‍යා’’ති ජීවිතා වොරොපෙසුං. අනපරාධෙ අරියසාවකෙ අපරාධකා තෙ චොරා අන්ධා ජාතා, තස්මා තං ඨානං ‘‘අන්ධවන’’න්ති පඤ්ඤායිත්ථාති අට්ඨකථායං වුත්තං. ඛීණාසවානං යස්මා යත්ථ කත්ථචි චිත්තවිවෙකො හොතියෙව උපධිවිවෙකස්ස සිද්ධත්තා. තස්මා ‘‘කායවිවෙකත්ථිනී’’ති වුත්තං.

162. 'Nacida en Āḷavī' significa que nació y creció en Āḷavī. Por eso dice: 'salió de la misma ciudad de Āḷavī y se ordenó'. 'Habiendo recolectado dinero' se refiere a que para la construcción de una estupa se asignó una entrada al rey, una al príncipe, una al general como jefe de los ministros y una al banquero (seṭṭhi) como jefe de los ciudadanos. Mientras se realizaban los trabajos en las cuatro entradas, la obra asumida por el banquero se retrasó; entonces un devoto (upāsaka), un noble discípulo, preparó quinientas carretas, fue al campo y recolectó dinero diciendo: 'Quien pueda dar, que dé oro, plata, las siete clases de joyas, oropimente o cinabrio'; envió lo primero que obtuvo para la obra y, al oír que 'la obra ha terminado', regresaba solo cuando unos ladrones lo interceptaron en el camino. Al no encontrar nada de dinero, pensaron: 'Si lo dejamos ir, nos perjudicará', y lo mataron. Aquellos ladrones que cometieron el crimen contra el noble discípulo inocente quedaron ciegos; por eso ese lugar se conoció como el 'Bosque de los Ciegos' (Andhavana), según se dice en el comentario. Puesto que para los khīṇāsavas (los que han agotado las impurezas) la reclusión mental (cittaviveka) ocurre en cualquier lugar debido a que ya se ha logrado la reclusión de los sustratos (upadhiviveka), se dice que ella 'deseaba la reclusión corporal' (kāyavivekatthinī).

නිස්සරණන්ති නිබ්බානං සබ්බසඞ්ඛතස්ස නිස්සටත්තා. පච්චවෙක්ඛණඤාණෙනාති පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන, පගෙව මග්ගඵලඤාණෙහීති අධිප්පායො. නිබ්බානපදන්ති නිබ්බානසඞ්ඛාතං ධම්මකොට්ඨාසං. විනිවිජ්ඣනට්ඨෙනාති හදයං විනිවිද්ධෙන හදයම්හි විජ්ඣිත්වා දුක්ඛුප්පාදනෙන ඛන්ධානං එතෙ පඤ්ච කාමා සත්තිසූලසදිසා. අධිකුට්ටනභණ්ඩිකාති ආඝාතනඝටිකා.

'Liberación' (nissaraṇa) es el Nibbāna, debido a estar libre de todo lo condicionado. 'Mediante el conocimiento de revisión' (paccavekkhaṇañāṇena) significa mediante el conocimiento de revisión, y con mayor razón mediante los conocimientos de los caminos y los frutos. 'El estado de Nibbāna' es la porción de los dhammas denominada Nibbāna. 'En el sentido de atravesar' significa atravesando el corazón, hiriendo el corazón y produciendo sufrimiento; estos cinco placeres sensoriales de los agregados son como lanzas y estacas. 'El tajo y el bloque' se refiere al bloque de madera de un lugar de ejecución.

ආළවිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Āḷavikāsutta.

2. සොමාසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Somāsutta.

163. ඨානන්ති ඉස්සරියට්ඨානං විසයජ්ඣත්තං. දුප්පසහං අකම්පියභාවත්තා. ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤායාති එත්ථ ඉත්ථියො හි දහරකුමාරිකාකාලතො පට්ඨාය [Pg.224] ඔදනපචනවිධිං අනුතිට්ඨන්තියො උක්ඛලියං උදකං තාපෙත්වා තණ්ඩුලෙ පක්ඛිපිත්වා අත්තනො බුද්ධියා තෙසං පාකකාලප්පමාණං පරිච්ඡින්දිතුං තානි දබ්බියා උද්ධරිත්වාපි වණ්ණසණ්ඨානග්ගහණමත්තෙන පක්කාපක්කභාවං ජානිතුං න සක්කොන්ති, කෙවලං පන ද්වීහි අඞ්ගුලීහි උප්පීළිතකාලෙ එව ජානන්ති, තස්මා ද්වීහඞ්ගුලිකෙහි දුබ්බලපඤ්ඤත්තා ‘‘ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤා’’ති වුච්චන්ති. ඵලසමාපත්තිඤාණප්පවත්තිකිත්තනෙන චතූසු සච්චෙසු අසම්මොහවිහාරො දීපිතො හොතීති ආහ ‘‘ඤාණම්හි වත්තමානම්හීති ඵලසමාපත්තිඤාණෙ පවත්තමානෙ’’ති. විපස්සන්තස්සාති අසම්මොහපටිවෙධතො විසෙසෙන පස්සන්තස්ස ඛන්ධපඤ්චකමෙව සච්චාභිසමයතො පුබ්බභාගෙ විපස්සන්තස්ස. අඤ්ඤං වාති ඉත්ථිපුරිසතො අඤ්ඤං වා කිඤ්චි වත්ථුං. ‘‘අහං අස්මී’’ති මානදිට්ඨිගාහතණ්හාගාහවසෙන ගහිතවත්ථුස්මිං යෙවාති ආහ ‘‘අහං අස්මීති තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙනා’’ති.

163. ‘El estado’ (ṭhāna) se refiere a la posición de soberanía, el dominio sobre los objetos internos. ‘Difícil de vencer’ (duppasahaṃ) por su carácter inamovible. ‘Con la sabiduría de dos dedos’ (dvaṅgulapaññāyā): aquí, se dice que las mujeres, desde que son niñas, se ocupan de cocinar el arroz; calientan agua en una olla, ponen el arroz y, a pesar de su inteligencia, no pueden determinar el tiempo exacto de cocción simplemente observando el color o la forma, incluso sacándolo con una cuchara; solo lo saben cuando lo presionan con dos dedos. Por eso, debido a esa sabiduría limitada de los dos dedos, se dice que tienen ‘sabiduría de dos dedos’. Mediante la mención de la actividad del conocimiento del logro del fruto (phalasamāpatti), se muestra la morada libre de confusión respecto a las cuatro verdades; por eso dice: ‘“mientras el conocimiento está presente” significa mientras el conocimiento del logro del fruto está activo’. ‘Para quien ve con claridad’ (vipassantassa) significa para quien ve de manera especial mediante la penetración sin confusión, observando los cinco agregados como las verdades en la etapa previa. ‘O cualquier otra cosa’ (aññaṃ vā) se refiere a cualquier cosa distinta de hombre o mujer. ‘Yo soy’ (ahaṃ asmīti): se dice ‘a través del deseo, el orgullo y los puntos de vista’ respecto al objeto tomado por medio del aferramiento al orgullo, a las opiniones y al deseo.

සොමාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Soma Sutta ha terminado.

3. කිසාගොතමීසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Kisāgotamī Sutta

164. ‘‘කිසාගොතමී’’ති එත්ථ කා පනායං කිසාගොතමී, කිස්ස අයං භික්ඛුනී හුත්වා සමණධම්මං මත්ථකං පාපෙසීති තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘පුබ්බෙ කිරා’’තිආදිමාරද්ධං. අඞ්ගාරාවාති අද්දාරිට්ඨකවණ්ණඅඞ්ගාරා එව ජාතා. දාරුසාකන්ති අද්ධමාසකෙන දාරුං සාකඤ්ච ආහරිස්සාමීති අන්තරාපණෙ අන්තරවීථිං ගතා.

164. ‘Kisāgotamī’: con respecto a esto, ¿quién era esta Kisāgotamī? ¿Por qué se hizo monja y llevó la práctica ascética a su culminación? Para aclarar esto, el texto comienza con ‘Antiguamente, se dice...’. ‘Como carbones’: se convirtieron en carbones con el color de la madera quemada. ‘Leña y vegetales’: fue a la calle del mercado central pensando: ‘Traeré leña y vegetales por medio masaka’.

සිද්ධත්ථකන්ති සාසපං. සාලායන්ති අනාථසාලායං. ඛුරග්ගෙයෙවාති ඛුරසිඛෙ එව, කෙසොරොහනක්ඛණෙ එවාති අත්ථො.

‘Siddhatthaka’ significa semilla de mostaza. ‘Sālāyanti’ en el hospicio para los desamparados. ‘Justo en el momento del afeitado’ (khuraggeyeva) significa en el mismo borde de la navaja, es decir, en el momento de cortar el cabello.

එකමාසීති එත්ථ ම-කාරො පදසන්ධිකරො. සංහිතාවසෙන ච පුරිමපදෙ වා රස්සත්තං. පරපදෙ වා දීඝත්තන්ති ආහ ‘‘එකා ආසී’’ති. භාවනපුංසකමෙතං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. පුත්තමරණං අන්තං අතීතං ඉදානි පුත්තමරණස්ස අභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘පුත්තමරණං නාම නත්ථී’’ති. පුරිසං ගවෙසිතුන්ති යථා මය්හං පුරිසගවෙසනා නාම සබ්බසො නත්ථි, තථා එව පුත්තගවෙසනාපි නත්ථි, තස්මා මෙ පුත්තමරණං එතදන්තං, සබ්බෙසු ඛන්ධාදීසු භවාදීසු ච තණ්හානන්දියා අභාවකථනෙන සබ්බසත්තෙසු තණ්හා සබ්බසො [Pg.225] විසොසිතා, තස්සායෙව කාරකඅවිජ්ජාක්ඛන්ධො පදාලිතොති අත්තනො නික්කිලෙසතං පවෙදෙන්තී ථෙරී සීහනාදං නදීති.

‘Ekamāsī’: aquí, la letra ‘m’ es un conector de palabras. Debido a la combinación, hay una brevedad en la palabra anterior o una longitud en la posterior; por eso dice ‘ekā āsī’ (ella estaba sola). Se usa el género neutro abstracto, como en ‘sentarse a un lado’ (ekamantaṃ nisīdī). ‘La muerte de un hijo ha terminado’, porque ahora no existe la muerte de un hijo. Por eso dice: ‘no existe tal cosa como la muerte de un hijo’. ‘Buscar a un hombre’: así como para mí no existe en absoluto la búsqueda de un hombre, del mismo modo tampoco existe la búsqueda de un hijo; por lo tanto, para mí la muerte de un hijo ha llegado a su fin. Al declarar la ausencia de deleite en el deseo en todos los agregados, etc., y en los estados de existencia, etc., el deseo ha sido completamente secado en todos los seres, y el agregado de la ignorancia, que es su causa, ha sido destruido; así la Therī proclama su estado libre de impurezas y ruge su rugido de león.

කිසාගොතමීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Kisāgotamī Sutta ha terminado.

4. විජයාසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Vijayā Sutta

165. පඤ්ච අඞ්ගානි එතස්සාති පඤ්චඞ්ගං, පඤ්චඞ්ගමෙව පඤ්චඞ්ගිකං, තෙන පඤ්චඞ්ගිකෙන. ආතතන්තිආදීසු ආතතං නාම චම්මපරියොනද්ධෙසු භෙරිආදීසු එකතලං තූරියං. විතතං නාම උභයතලං. ආතතවිතතං නාම තන්තිබද්ධවීණාදි. සුසිරං වංසාදි. ඝනං සම්මාදි. තතආදිවිසෙසොපි ආතතමෙවාති ‘‘චම්මපරියොනද්ධෙසූ’’ති විසෙසනං. එකතලං කුම්භථූණදද්දරාදි. උභයතලං භෙරිමුදිඞ්ගාදි. චම්මපරියොනද්ධං සෙසං තන්තිබද්ධං සබ්බං ආතතවිතතං නාම, ගොමුඛීආදීනම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වංසාදීති ආදිසද්දෙන සඞ්ඛසිඞ්ගානම්පි සඞ්ගහො. සම්මතාළ-කංසතාළ-සිලාතාළ-සලාකතාළාදි සම්මාදි නාම. තත්ථ සම්මතාළං නාම දණ්ඩමයතාළං, කංසමයතාළං කංසතාළං, සිලායං අයොපත්තෙන ච තාළනතාළං. සබ්බෙ කාමගුණෙ. උග්ඝරිතපග්ඝරිතට්ඨෙනාති උපරි ඝරණෙන ච විස්සන්දනෙන ච. එවන්ති ‘‘ඉමිනා පූතිකායෙනා’’ති. අරූපට්ඨායිනොති සත්තාධිට්ඨානෙනායං ධම්මදෙසනාති ආහ ‘‘සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු රූපාරූපභවෙසූ’’ති. තෙසං ද්වින්නං රූපාරූපභවානං ගහිතත්තා. භවභාවසාමඤ්ඤතො, තදධිට්ඨානතො ගහිතෙ කාමභවෙ. අවිජ්ජාතමො විහතො අග්ගමග්ගෙන සමුග්ඝාතිතත්තා.

165. ‘Cinco partes tiene esto’ es pañcaṅgaṃ; pañcaṅgaṃ es lo mismo que pañcaṅgikaṃ; con eso, de cinco partes. En ‘ātata’, etc., ‘ātata’ se refiere a los instrumentos musicales de una sola cara, como los tambores cubiertos de cuero. ‘Vitata’ se refiere a los de dos caras. ‘Ātatavitata’ se refiere a instrumentos de cuerda como la vīṇā. ‘Susira’ son las flautas, etc. ‘Ghana’ son los platillos, etc. Incluso las variaciones de ‘tata’ son solo ‘ātata’, de ahí la especificación ‘cubiertos de cuero’. De una sola cara son los tambores de vasija, tambores de madera, etc. De dos caras son los tambores mudiṅga, etc. El resto de los cubiertos de cuero y todos los de cuerda se llaman ‘ātatavitata’; debe entenderse que los cuernos gomukha, etc., se incluyen aquí. ‘Flautas, etc.’: con la palabra ‘etc.’ se incluyen las caracolas y los cuernos. Los platillos de ritmo, platillos de bronce, platillos de piedra, platillos de varilla, etc., se llaman ‘ghana’. Entre ellos, ‘sammatāḷa’ es el platillo hecho de madera, ‘kaṃsatāḷa’ es el de bronce, y el platillo de piedra se toca con una placa de hierro. ‘Todos los hilos de los placeres sensuales’. ‘Por el sentido de fluir y destilar’: por el goteo desde arriba y el desbordamiento. ‘Así’ significa ‘con este cuerpo impuro’. ‘No permanecen en lo inmaterial’: puesto que esta enseñanza del Dhamma tiene como base a los seres, dice: ‘en todas partes significa en todas las existencias materiales e inmateriales’. Debido a que esas dos existencias, material e inmaterial, han sido comprendidas. Por la generalidad de la naturaleza de la existencia, el reino de los deseos es comprendido basándose en ella. La oscuridad de la ignorancia ha sido destruida por haber sido erradicada por el Sendero Supremo.

විජයාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Vijayā Sutta ha terminado.

5. උප්පලවණ්ණාසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Uppalavaṇṇā Sutta

166. අග්ගතො [Pg.226] පට්ඨායාති සබ්බඅග්ගතො පභුති යාව මූලා අන්තරායුත්තං සම්මදෙව පුප්ඵිතං සාලරුක්ඛං. වණ්ණධාතුසීසෙන වණ්ණධාතුසම්පන්නං දුතියං භික්ඛුනිං වදතීති ආහ ‘‘තයා සදිසා අඤ්ඤා භික්ඛුනී නත්ථී’’ති. පඛුමසීසෙන අක්ඛිභණ්ඩං වුච්චතීති ආහ ‘‘පඛුමන්තරිකායන්ති ද්වින්නං අක්ඛීනං මජ්ඣෙ’’ති. නාසවංසෙති නාසවංසමූලෙ. ‘‘න පස්සසී’’ති වත්වා අදස්සනෙ කාරණං ආහ ‘‘වසීභූතම්හී’’ති.

166. ‘Desde la cima’: un árbol Sāla completamente florecido, desde lo más alto hasta las raíces. Con respecto a la ‘perfección del color’ (vaṇṇadhātusīsena), le dice a la segunda monja, que posee la perfección del color: ‘no hay otra monja como tú’. Con respecto a las ‘pestañas’ (pakhumasīsena), se refiere a la región de los ojos; por eso dice: ‘pakhumantarikāyanti entre los dos ojos’. ‘Nāsavaṃse’: en la base del tabique nasal. Habiendo dicho ‘no ves’, da la razón de por qué no se ve: ‘porque he alcanzado la maestría’.

උප්පලවණ්ණාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Uppalavaṇṇā Sutta ha terminado.

6. චාලාසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Cālā Sutta

167. ඉදන්ති ඉදං දස්සනං. ගාහාපෙසීති සමාදාපෙසි ‘‘ජාතිං මා රොචා’’ති. අඤ්ඤන්ති බන්ධවධතො අඤ්ඤං ඡෙදනාදිං. නිවෙසෙසීති පවිසාපෙසි.

167. ‘Esto’ se refiere a esta visión. ‘Hizo adoptar’ significa que hizo aceptar la idea de ‘no te deleites en el nacimiento’. ‘Otro’ significa algo distinto de la muerte de los parientes, como la mutilación, etc. ‘Introdujo’ significa que hizo entrar.

චාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Cālā Sutta ha terminado.

7. උපචාලාසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Upacālā Sutta

168. පුනප්පුනං…පෙ… ආගච්ඡන්ති කාරණස්ස අසමූහතත්තා. සන්තාපිතො කිලෙසසන්තාපෙහි. අගතීති අවිසයො.

168. ‘Una y otra vez... etc... regresan’ porque la causa no ha sido erradicada. ‘Afligido’ por los tormentos de las impurezas. ‘Sin acceso’ (agatī) significa que no es su ámbito o dominio.

උපචාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Upacālā Sutta ha terminado.

8. සීසුපචාලාසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Sīsupacālā Sutta

169. සමණිසදිසාති සමණලිඞ්ගස්ස ධාරණෙන සමණිසදිසා, කස්සචිපි පාසණ්ඩස්ස අරුච්චනතො මොනමග්ගස්ස අප්පටිපජ්ජනතො තව සමණිභාවං නානුපස්සාමීති අධිප්පායො. පාසං ඩෙන්තීති පාසං සජ්ජෙන්ති, යථා [Pg.227] තත්ථ දිට්ඨිපාසෙ සත්තානං චිත්තං පටිමුක්කං හොති, එවං සජ්ජෙන්තීති අත්ථො. තථාභූතා ච තෙ සත්තානං චිත්තෙ ඛිත්තා විය හොන්තීති ආහ ‘‘චිත්තෙසු දිට්ඨිපාසං ඛිපන්තීති අත්ථො’’ති. පාසෙ මොචෙතීති දිට්ඨිපාසෙ සත්තානං චිත්තසන්තානතො නීහරති ධම්මසුධම්මතාය. තස්මාති පාසමොචනතො පාසණ්ඩොති න වුච්චති. ‘‘ඉතො බහිද්ධායෙව පාසණ්ඩා හොන්තී’’ති වුත්තස්ස අත්ථස්ස නිගමනං. එවඤ්ච කත්වා සබ්බෙපි බාහිරකසමයෙ සන්ධාය චූළසීහනාදසුත්තෙ ‘‘ඡන්නවුති පාසණ්ඩා’’ති වුත්තං. පසීදන්තීති දිට්ඨිපඞ්කෙ සංසාරපඞ්කෙ ච පකාරෙහි අගාධා ඔසීදන්ති.

169. "Parecida a una asceta" (Samaṇisadisā) significa que es parecida a una asceta por llevar los emblemas de asceta; el sentido es: "no veo en ti el estado de asceta, porque no te agrada ninguna secta (pāsaṇḍa) y no practicas el camino del silencio (monamagga)". "Pāsaṃ ḍentīti" significa que preparan una trampa; así como allí la mente de los seres queda atrapada en la trampa de los puntos de vista (diṭṭhipāse), así la preparan, ese es el significado. Y siendo así, es como si fueran lanzadas a la mente de los seres, por eso dice: "significa que lanzan la trampa de los puntos de vista en las mentes". "Pāse mocetīti": libera de la trampa de los puntos de vista de la continuidad mental de los seres mediante la excelencia del Dhamma. Por lo tanto, a uno no se le llama "pāsaṇḍa" (sectario) por liberar de la trampa. Esta es la conclusión del significado de lo dicho: "las sectas (pāsaṇḍā) existen solo fuera de esto". Y habiendo hecho esto, refiriéndose a todos los sistemas externos, en el Cūḷasīhanāda Sutta se dice "noventa y seis sectas". "Pasīdantīti": se hunden profundamente de diversas maneras en el fango de los puntos de vista y en el fango del saṃsāra.

අභිභවිත්වාති සබ්බසංකිලෙසප්පහානෙන අභිභුය්‍ය අතික්කමිත්වා. අජිතොති අජිනි අවිජයත්තා. සබ්බානි අකුසලකම්මානි කුසලකම්මානි ච ඛීණානි එත්ථාති සබ්බකම්මක්ඛයො, අරහත්තං. උපධයො සම්මදෙව ඛීයන්ති එත්ථාති උපධිසඞ්ඛයො, නිබ්බානං.

"Habiendo superado" (Abhibhavitvā): habiendo vencido y trascendido mediante el abandono de todas las impurezas. "Invicto" (Ajito): no vencido, por la ausencia de derrota. "La destrucción de todo kamma" (Sabbakammakkhayo) significa el estado de Arahant, donde todas las acciones perjudiciales y beneficiosas se agotan. "La destrucción de las adquisiciones" (Upadhisaṅkhayo) es el Nibbāna, donde las adquisiciones se agotan por completo.

සීසුපචාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Sīsupacālā Sutta.

9. සෙලාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Selā Sutta

170. කෙනිදං පකතං බිම්බන්ති ඉදං අත්තභාවසඤ්ඤිතං බිම්බං බ්‍රහ්මා-විසණුපුරිස-පජාපතිආදීසු කෙන කතං නිම්මිතං නිබ්බත්තිතන්ති කත්තබ්බමොහං නාම කාතුකාමො පුච්ඡති. අඝන්ති අඝවත්ථු. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛපතිට්ඨානත්තා’’ති. හෙතුනිරොධෙනාති තණ්හාසඞ්ඛතස්ස හෙතුනො අනුප්පාදනිරොධෙන. පච්චයවෙකල්ලෙනාති තදවසිට්ඨකිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදිපච්චයස්ස වෙකල්ලභාවෙන, අපච්චයභාවූපගමනෙනාති අත්ථො.

170. "¿Quién hizo esta imagen?" (Kenidaṃ pakataṃ bimbanti): esta imagen conocida como "propio cuerpo" (attabhāva), ¿por quién fue hecha, creada o producida, por Brahma, Vishnu, Purusha, Pajapati, etc.? Así pregunta deseando eliminar el engaño sobre el hacedor. "Agha" significa la base del sufrimiento. Por eso dice: "debido a ser el fundamento del sufrimiento". "Por el cese de la causa" (Hetunirodhenā): por el cese sin renacimiento de la causa conocida como deseo (taṇhā). "Por la deficiencia de las condiciones" (Paccayavekallenā): por el estado de deficiencia de las condiciones como las formaciones y las impurezas restantes; el significado es alcanzar el estado de ausencia de condiciones.

සෙලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Selā Sutta.

10. වජිරාසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Vajirā Sutta

171. සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජෙති රූපාරූපවිභාගෙ කිලෙසසඞ්ඛාරසමූහෙ. පරමත්ථතොති සභාවෙන. යථා න හි සත්තසඤ්ඤිතසඞ්ඛාරපුඤ්ජො නාම පරමත්ථතො [Pg.228] උපලබ්භති, එවං තබ්බිනිමුත්තො නාම කොචි න උපලබ්භති අවිජ්ජමානත්තා. විජ්ජමානෙසූති යථාපච්චයසම්පත්තියා ලබ්භමානෙසු. තෙනාකාරෙනාති ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරෙන. වවත්ථිතෙසූති පච්චෙකං පච්චයවිසෙසසමුට්ඨිතං සණ්ඨානවිසෙසං උපාදාය ‘‘පුරිසො හත්ථී අස්සො’’තිආදිනා අභිසඞ්ගතො පවත්තෙසු. සම්මුතීති සත්තොති වොහාරො. තෙනාහ ‘‘සමඤ්ඤාමත්තමෙවා’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධදුක්ඛන්ති පඤ්චක්ඛන්ධසඤ්ඤිතං දුක්ඛං. වුත්තං හෙතං භගවතා ‘‘සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති (දී. නි. 2.387; ම. නි. 1.120; 3.373; විභ. 202) අඤ්ඤො නෙව සම්භොති යථාවුත්තදුක්ඛතො අඤ්ඤස්ස සඞ්ඛතධම්මස්ස අභාවතො. න නිරුජ්ඣතීති තතො අඤ්ඤං න නිරුජ්ඣති, උප්පාදතො හොති නිරොධොති.

171. "En un mero montón de formaciones" (Suddhasaṅkhārapuñjeti): en el grupo de formaciones de impurezas en la distinción entre lo material y lo inmaterial. "Desde el punto de vista último" (Paramatthatoti): según su naturaleza propia. Así como en verdad no se encuentra en sentido último lo que se conoce como un "ser" en un montón de formaciones, así tampoco se encuentra nadie liberado de eso, por no existir. "Mientras existan" (Vijjamānesūti): mientras se obtengan según la plenitud de las condiciones. "De esa manera" (Tenākārenā): con la forma de mujer, hombre, etc. "Cuando están establecidas" (Vavatthitesūti): cuando proceden como construcciones debido a una forma específica originada por condiciones particulares, como "hombre, elefante, caballo", etc. "Convención" (Sammutī): el término "ser". Por eso dice: "es solo una designación". "El sufrimiento de los cinco agregados" (Pañcakkhandhadukkhanti): el sufrimiento conocido como los cinco agregados. Pues esto fue dicho por el Sublime: "En resumen, los cinco agregados del apego son sufrimiento". No existe nada más, debido a la ausencia de cualquier otro fenómeno condicionado aparte del sufrimiento ya mencionado. "No cesa" (Na nirujjhatīti): nada más que eso cesa; donde hay surgimiento, hay cese.

වජිරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Vajirā Sutta.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Del Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya.

භික්ඛුනීසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Ha terminado la explicación del significado implícito del comentario al Bhikkhunī Saṃyutta.

6. බ්‍රහ්මසංයුත්තං

6. Brahmasaṃyutta

1. පඨමවග්ගො

1. Primer Vagga

1. බ්‍රහ්මායාචනසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Brahmāyācana Sutta

172. පරිවිතක්කො [Pg.229] උදපාදීති ධම්මගම්භීරතාපච්චවෙක්ඛණහෙතුකො ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කො උප්පජ්ජි. අයං පරිවිතක්කො කස්මා උදපාදි? කත්ථ ච උදපාදීති තං සබ්බං විභාවෙතුං ‘‘සබ්බබුද්ධාන’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ආචිණ්ණසමාචිණ්ණොති ආචරිතො චෙව ආචරන්තෙහි ච සම්මදෙව ආචරිතොති අත්ථො. එතෙන අයං පරිවිතක්කො සබ්බබුද්ධානං පඨමාභිසම්බොධියං උප්පජ්ජතෙවාති අයමෙත්ථ ධම්මතාති දස්සෙති. තත්ථ අට්ඨමෙ සත්තාහෙති ඉදං සත්තමසත්තාහතො පරං සත්තාහබ්භන්තරෙ උප්පන්නත්තා වුත්තං, න පන ඉතරෙසං විය අට්ඨමස්ස නාම සත්තාහස්ස පවත්තිතස්ස සබ්භාවා. සපච්චග්ඝෙති මහග්ඝෙ. ‘‘පච්චග්ඝෙ’’ති වා පාඨො, අභිනවෙති අත්ථො. සෙලමයෙති මුග්ගවණ්ණසිලාමයෙ.

172. "Surgió una reflexión" (Parivitakko udapādīti): surgió una falta de inclinación hacia la enseñanza del Dhamma debido a la contemplación de la profundidad del Dhamma. ¿Por qué surgió esta reflexión? ¿Y dónde surgió? Para explicar todo esto comenzó con "De todos los Budas", etc. Allí, "practicado y seguido" (āciṇṇasamāciṇṇoti): practicado y perfectamente seguido por quienes lo practican. Con esto muestra que es una ley natural (dhammatā) que esta reflexión surja en todos los Budas tras su primer despertar. Allí, "en la octava semana" (aṭṭhame sattāheti): esto se dice por haber surgido en el intervalo de siete días después de la séptima semana, pero no porque haya transcurrido una octava semana propiamente dicha, como en el caso de las otras. "Muy valioso" (Sapaccaggheti): de gran valor. O existe la lectura "paccagghe", que significa "nuevo". "Hecho de piedra" (Selamayeti): hecho de piedra del color del frijol mungo.

පටිවිද්ධොති සයම්භුඤාණෙන ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්තිආදිනා පටිමුඛං නිබ්බිජ්ඣනවසෙන පත්තො, යාථාවතො අවබුද්ධොති අත්ථො. ධම්මොති චතුසච්චධම්මො තබ්බිනිමුත්තස්ස පටිවිජ්ඣිතබ්බධම්මස්ස අභාවතො. ගම්භීරොති මහාසමුද්දො විය මකසතුණ්ඩසූචියා අඤ්ඤත්‍ර සමුපචිතපරිපක්කඤාණසම්භාරෙහි අඤ්ඤෙසං ඤාණෙන අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨො. තෙනාහ ‘‘උත්තානපටික්ඛෙපවචනමෙත’’න්ති. යො අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨො, සො ඔගාහිතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය සරූපතො විසෙසතො ච පස්සිතුං න සක්කාති ආහ ‘‘ගම්භීරත්තාව දුද්දසො’’ති. දුක්ඛෙන දට්ඨබ්බොති කිච්ඡෙන කෙනචි කදාචිදෙව දට්ඨබ්බො. යං පන දට්ඨුමෙව න සක්කා, තස්ස ඔගාහෙත්වා අනු අනු බුජ්ඣනකො කදාචි නත්ථීති ආහ ‘‘දුද්දසත්තාව දුරනුබොධො’’ති. දුක්ඛෙන අවබුජ්ඣිතබ්බො අවබොධස්ස දුක්කරභාවතො. ඉමස්මිං ඨානෙ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො දුක්කරතරං වා දුරභිසම්භවතරං වා’’ති (සං. නි. 5.1115) සුත්තපදං වත්තබ්බං. සන්තාරම්මණතාය වා සන්තො. නිබ්බුතසබ්බපරිළාහතාය නිබ්බුතො. අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතොති [Pg.230] වා පණීතො. අතිත්තිකරණට්ඨෙන අතප්පකො සාදුරසභොජනං විය. තත්ථ ච නිරොධසච්චං සන්තං ආරම්මණන්ති සන්තාරම්මණං, මග්ගසච්චං සන්තං සන්තාරම්මණඤ්චාති සන්තාරම්මණං, අනුපසන්තසභාවානං කිලෙසානං සඞ්ඛාරානඤ්ච අභාවතො සන්තො. නිබ්බුතසබ්බපරිළාහත්තා නිබ්බුතො. සන්තපණීතභාවෙනෙව තදත්ථාය අසෙචනකතාය අතප්පකතා දට්ඨබ්බා. තෙනාහ ‘‘ඉදං ද්වයං ලොකුත්තරමෙව සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. උත්තමඤාණස්ස විසයත්තා න තක්කෙන අවචරිතබ්බො. තතො එව නිපුණඤාණගොචරතාය සණ්හසුඛුමසභාවත්තා ච නිපුණො. බාලානං අවිසයත්තා යථාවුත්තෙහි පණ්ඩිතෙහි එව වෙදිතබ්බොති පණ්ඩිතවෙදනීයො. ආලීයන්ති අභිරමිතබ්බට්ඨෙන සෙවීයන්තීති ආලයා, පඤ්ච කාමගුණා. ආලයන්ති අල්ලීයන්ති අභිරමණවසෙන සෙවන්තීති ආලයා, තණ්හාවිචරිතානි. රමන්තීති රතිං වින්දන්ති කීළන්ති ලළන්ති. ආලයරතාති ආලයනිරතා.

«Penetrado» significa haber alcanzado la comprensión por medio del conocimiento espontáneo (sayambhu-ñāṇa), a través de la penetración directa de verdades como «esto es el sufrimiento», etc.; el sentido es que se ha despertado a la realidad tal como es. «Profundo» significa que, al igual que el gran océano es inaccesible a la punta de una aguja, es inalcanzable para el conocimiento de otros que no posean el cúmulo de sabiduría acumulada y madura. Por eso dice: «esta es una expresión de rechazo a lo superficial». Aquello que es inalcanzable no puede ser sumergido, y por no poder ser visto en su propia naturaleza y especificidad, se dice «difícil de ver por su profundidad». «Difícil de discernir» significa que debe ser visto con dificultad, solo por alguien en algún momento. Lo que ni siquiera puede verse, no tiene a nadie que pueda despertarse a ello paso a paso sumergiéndose en ello; por eso dice «difícil de despertar por ser difícil de ver». Es difícil de despertar porque el despertar es una tarea ardua. En este punto, debe citarse el pasaje del sutta: «¿Qué pensáis, monjes, qué es más difícil o más arduo de lograr?» (SN 5.1115). Es «pacífico» por tener la paz como objeto. «Extinguido» por la extinción de todo ardor. «Sublime» por haber sido conducido a un estado de preeminencia por sus propias condiciones. «No saciante» (atappaka) en el sentido de que no causa hartazgo, como un alimento de sabor exquisito. Allí, la verdad del cese es «pacífico» como objeto, y la verdad del camino es «pacífico» y «tiene la paz como objeto»; es «pacífico» por la ausencia de las impurezas y las formaciones, que tienen una naturaleza no pacífica. Es «extinguido» por la extinción de todo ardor. La cualidad de no causar hartazgo debe verse como la insaciabilidad debida precisamente a su naturaleza pacífica y sublime. Por eso se dice: «esto se dice refiriéndose exclusivamente a lo supramundano». «No es accesible al razonamiento» por ser el dominio del conocimiento supremo. Por eso mismo es «sutil», por ser el campo del conocimiento refinado y por su naturaleza suave y delicada. «Experimentable por los sabios» porque debe ser conocido solo por los sabios ya mencionados, al no ser el dominio de los necios. «Apegos» (ālaya) son aquello en lo que uno se deleita por ser digno de ser frecuentado; se refiere a los cinco hilos de los placeres sensoriales. Se llaman «apegos» porque se adhieren y se frecuentan por medio del deleite; son las manifestaciones de la sed (taṇhā). «Se regocijan» significa que encuentran placer, juegan y se divierten. «Amantes de los apegos» significa que están dedicados a los apegos.

ඨානං සන්ධායාති ඨානසද්දං සන්ධාය, අත්ථකො පන ඨානන්ති ච පටිච්චසමුප්පාදො එව අධිප්පෙතො. තිට්ඨති ඵලං තදායත්තවුත්තිතායාති හි ඨානං, සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයභූතා අවිජ්ජාදයො. ඉමෙසං සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයා ඉදප්පච්චයා, අවිජ්ජාදයො. ඉදප්පච්චයා එව ඉදප්පච්චයතා යථා ‘‘දෙවො එව දෙවතා’’. ඉදප්පච්චයානං වා අවිජ්ජාදීනං අත්තනො ඵලං පති පච්චයභාවො උප්පාදනසමත්ථතා ඉදප්පච්චයතා. තෙන පරමත්ථපච්චයලක්ඛණො පටිච්චසමුප්පාදො දස්සිතො හොති. පටිච්ච සමුප්පජ්ජති ඵලං එතස්මාති පටිච්චසමුප්පාදො. පදද්වයෙනපි ධම්මානං පච්චයට්ඨො එව විභාවිතො. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරාදිපච්චයානං එතං අධිවචන’’න්ති. සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයා සඞ්ඛාරාදිපච්චයා, අවිජ්ජාදයො. තෙසං සඞ්ඛාරාදිපච්චයානං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 2.572-573) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. සබ්බසඞ්ඛාරසමථොතිආදි සබ්බන්ති සබ්බසඞ්ඛාරසමථාදිඅභිධෙය්‍යං සබ්බං අත්ථතො නිබ්බානමෙව. ඉදානි අස්ස නිබ්බානභාවං දස්සෙතුං ‘‘යස්මා හී’’තිආදි වුත්තං. තන්ති නිබ්බානං. ආගම්මාති පටිච්ච අරියමග්ගස්ස ආරම්මණපච්චයහෙතු. සම්මන්තීති පටිප්පස්සද්ධිවූපසමවසෙන සම්මන්ති. තථා සන්තා ච සවිසෙසං උපසන්තා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘වූපසම්මන්තී’’ති. එතෙන [Pg.231] සබ්බෙ සඞ්ඛාරා සම්මන්ති එත්ථාති සබ්බසඞ්ඛාරසමථො, නිබ්බානන්ති දස්සෙති. සබ්බසඞ්ඛාරවිසංයුත්තෙ හි නිබ්බානෙ සබ්බසඞ්ඛාරවූපසමපරියායො අට්ඨකථායං වුත්තො එව. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.

«Refiriéndose al estado» alude al término «ṭhāna» (estado/condición); según el comentarista, por «ṭhāna» se entiende el origen dependiente (paṭiccasamuppāda). Se llama «ṭhāna» porque el fruto permanece dependiendo de ello; esto es, la ignorancia y demás, que son condiciones para las formaciones y otros factores. «Condiciones de esto» (idappaccaya) son la ignorancia y demás, que actúan como condiciones de estas formaciones. La «condicionalidad específica» (idappaccayatā) es simplemente la condición de ser «esto-siendo-esto-es», como en la relación «deva es devatā». O bien, la «condicionalidad específica» es el estado de ser condición o la capacidad de producir su propio fruto por parte de la ignorancia y otros factores de la condicionalidad de esto. Con esto se muestra el origen dependiente con la característica de condición en sentido último. «Origen dependiente» es aquello a partir de lo cual surge el fruto en dependencia. Mediante ambos términos se aclara únicamente el sentido de condición de los fenómenos. Por eso dice: «este es un término para las condiciones como la ignorancia, etc.». «Condiciones de las formaciones, etc.» son la ignorancia y demás. «De aquellas condiciones de las formaciones...». Este es el resumen aquí; la explicación detallada debe entenderse según el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga. «El sosiego de todas las formaciones», etc.; «todo» se refiere a todo lo designado como sosiego de todas las formaciones, etc., que en esencia es el Nibbāna mismo. Ahora, para mostrar su naturaleza de Nibbāna, se dice «porque...», etc. «A eso» se refiere al Nibbāna. «Habiendo recurrido» significa en dependencia del Nibbāna como condición de objeto para el sendero noble. «Se sosiegan» significa que se calman mediante la tranquilidad y el apaciguamiento. Así, estando en calma, se denominan específicamente apaciguados; por eso dice «se apaciguan». Con esto muestra que el Nibbāna es el «sosiego de todas las formaciones», pues en él se sosiegan todas las formaciones. En efecto, la expresión figurativa «apaciguamiento de todas las formaciones» para el Nibbāna, que está desvinculado de todas las formaciones, ya ha sido mencionada en el comentario. En los términos restantes se sigue el mismo método.

උපධීයති එත්ථ දුක්ඛන්ති උපධි, ඛන්ධාදයො. පටිනිස්සට්ඨාති සමුච්ඡෙදවසෙන පරිච්චත්තා හොන්ති. සබ්බා තණ්හාති අට්ඨසතප්පභෙදා සබ්බාපි තණ්හා. සබ්බෙ කිලෙසරාගාති කාමරාගරූපරාගාදිභෙදා සබ්බෙපි කිලෙසභූතා රාගා, සබ්බෙපි වා කිලෙසා ඉධ ‘‘කිලෙසරාගා’’ති අධිප්පෙතා, න ලොභවිසෙසා එව චිත්තස්ස පරිළාහභාවාපාදනතො. යථාහ ‘‘රත්තම්පි චිත්තං විපරිණතං, දුට්ඨම්පි චිත්තං විපරිණතං, මූළ්හම්පි චිත්තං විපරිණත’’න්ති (පාරා. 271). විරජ්ජන්තීති පලුජ්ජන්ති වික්ඛම්භනතො සබ්බසො තෙන විසංයුත්තභාවතො. සබ්බං දුක්ඛන්ති ජරාමරණාදිභෙදං සබ්බං වට්ටදුක්ඛං. භවෙන භවන්ති තෙන තෙන භවෙන භවන්තරං භවනිකන්තිභාවෙන සංසිබ්බති. ඵලෙන වා සද්ධිං කම්මං සතණ්හස්සෙව ආයතිං පුනබ්භවභාවතො. තතො වානතො නික්ඛන්තං තත්ථ තස්ස සබ්බසො අභාවතො. චිරනිසජ්ජාචිරභාසනෙහි පිට්ඨිආගිලායනතාලුගලසොසාදිවසෙන කායකිලමථො චෙව කායවිහෙසා ච වෙදිතබ්බා. සා ච ඛො දෙසනාය අත්ථමජානන්තානං අපටිපජ්ජන්තානඤ්ච වසෙන, ජානන්තානං පන පටිපජ්ජන්තානඤ්ච දෙසනාය කායපරිස්සමොපි සත්ථු අපරිස්සමොයෙව. තෙනාහ භගවා – ‘‘න ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙසෙසී’’ති (උදා. 10). තෙනෙවාහ – ‘‘යා අජානන්තානං දෙසනා නාම, සො මම කිලමථො අස්සා’’ති. උභයන්ති චිත්තකිලමථො චිත්තවිහෙසා චාති උභයම්පෙතං බුද්ධානං නත්ථි බොධිමූලෙ එව සමුච්ඡින්නත්තා. අනුබ්‍රූහනං සම්පිණ්ඩනං. සොති අපිස්සූති නිපාතො. වුද්ධිප්පත්තා වා අච්ඡරියා අනච්ඡරියා, වුද්ධිඅත්ථොපි හි -කාරො හොති යථා ‘‘අසෙක්ඛා ධම්මා’’ති. කප්පානං සතසහස්සං චත්තාරි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සදෙවකස්ස ලොකස්ස ධම්මසංවිභාගකරණත්ථමෙව පාරමියො පූරෙත්වා ඉදානි සමධිගතධම්මරජ්ජස්ස තත්ථ අප්පොස්සුක්කතාපත්තිදීපනතා ගාථත්ථස්ස ච අච්ඡරියතා තස්ස වුද්ධිප්පත්තීති වෙදිතබ්බං. අත්ථද්වාරෙන හි ගාථානං අනච්ඡරියතා. ගොචරා අහෙසුන්ති උපට්ඨහිංසු. උපට්ඨානඤ්ච විතක්කෙතබ්බතාවාති ආහ ‘‘පරිවිතක්කයිතබ්බතං පාපුණිංසූ’’ති.

Se llama 'upadhi' (sustento o adquisición) a aquello en lo que el sufrimiento se acumula; estos son los agregados (khandhas), etc. 'Renunciados' (paṭinissaṭṭhā) significa que han sido abandonados mediante la erradicación. 'Toda sed' (sabbā taṇhā) se refiere a todas las clases de sed con sus ciento ocho divisiones. 'Todos los apegos de las deficiencias' se refiere a todos los apegos que son de la naturaleza de las deficiencias, como el apego sensual, el apego a la forma, etc.; o bien, todas las deficiencias se denominan aquí 'kilesarāga' porque producen un estado de angustia y ardor en la mente, y no solo tipos específicos de codicia. Como se ha dicho: 'La mente apasionada está alterada, la mente irritada está alterada, la mente confundida está alterada' (Pārā. 271). 'Se desapasionan' significa que se desintegran por medio del distanciamiento, por estar completamente desvinculados de ello. 'Todo el sufrimiento' se refiere a todo el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha), con sus divisiones de vejez, muerte, etc. Mediante el devenir existen; a través de cada devenir, uno se entrelaza con otro devenir por el deseo de existir. O bien, es la acción (kamma) junto con su fruto, debido a que para aquel que posee sed, habrá un renacimiento futuro. 'Salido de ese bosque' (vāna/anhelo), porque allí no existe en absoluto. Se debe entender el cansancio y la fatiga corporal debido a estar sentado por mucho tiempo o hablar por mucho tiempo, lo que causa dolor de espalda, agotamiento, sequedad en el paladar y la garganta, etc. Y esto, ciertamente, es para quienes no conocen el significado de la enseñanza y no la practican; pero para quienes conocen y practican la enseñanza, incluso el cansancio físico del Maestro es en realidad una falta de fatiga. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Y el asunto del Dhamma no me fatigó' (Udā. 10). Por lo mismo dijo: 'Si fuera una enseñanza para quienes no entienden, eso sería una fatiga para mí'. 'Ambos' se refiere al cansancio mental y a la fatiga mental; ambos no existen en los Budas por haber sido erradicados por completo bajo el árbol de la Iluminación. 'Fomentar' significa consolidar. 'So' es una partícula con el sentido de 'api' (incluso). 'Maravilloso' o 'no maravilloso' que ha alcanzado la plenitud; el prefijo 'a-' también tiene el sentido de crecimiento o plenitud (vuddhi), como en 'asekkhā dhammā'. Habiendo completado las perfecciones durante cien mil eones y cuatro incontables con el único fin de repartir el Dhamma al mundo con sus dioses, el hecho de que ahora, habiendo alcanzado el reino del Dhamma, muestre desinterés (appossukka), y la maravilla del significado del verso, debe entenderse como que ha alcanzado su plenitud. Pues, por el sentido, los versos no son ordinarios (anacchariya). 'Fueron su dominio' significa que se presentaron. Y el presentarse es la cualidad de ser reflexionado, por eso dice: 'llegaron a ser objeto de reflexión'.

යදි [Pg.232] සුඛාපටිපදාව, කථං කිච්ඡතාති ආහ ‘‘පාරමීපූරණකාලෙ පනා’’තිආදි. එවමාදීනි දුප්පරිච්චජානි දෙන්තස්ස. හ-ඉති වා බ්‍යත්තන්ති එතස්මිං අත්ථෙ නිපාතො. ‘‘එකංසත්ථෙ’’ති කෙචි. හ බ්‍යත්තං, එකංසෙන වා අලං නිප්පයොජනං එවං කිච්ඡෙන අධිගතස්ස පකාසිතුං දෙසිතුන්ති යොජනා. හලන්ති වා අලන්ති ඉමිනා සමානත්ථපදං ‘‘හලන්ති වදාමී’’තිආදීසු විය. රාගදොසඵුට්ඨෙහීති ඵුට්ඨවිසෙන විය සප්පෙන රාගෙන දොසෙන ච ඵුට්ඨෙහි අභිභූතෙහි. රාගදොසානුගතෙහීති රාගදොසෙහි අනුබන්ධෙහි.

Si el camino es fácil (sukhāpaṭipadā), ¿por qué se dice que es difícil? Por eso dice 'en el momento de completar las perfecciones', etc. Para aquel que da cosas difíciles de abandonar como estas. 'Ha' es una partícula que en este contexto significa claridad o evidencia. Algunos dicen que significa 'ciertamente'. La construcción es: 'ha' (claramente) o 'ekaṃsena' (ciertamente), 'alaṃ' (es suficiente o innecesario) dar a conocer o enseñar lo que se ha alcanzado con tanta dificultad. 'Halaṃ' es un término con el mismo significado que 'alaṃ', como en 'halanti vadāmi'. 'Afectados por la pasión y el odio' significa afectados o abrumados por la pasión y el odio, como por una serpiente con veneno. 'Seguidos por la pasión y el odio' significa seguidos o perseguidos por la pasión y el odio.

නිච්චාදීනන්ති නිච්චාදීනං චතුන්නං විපල්ලාසානං. එවංගතන්ති එවං අනිච්චන්තිආදිනා ආකාරෙන පවත්තං බුජ්ඣිතබ්බං. කාමරාගරත්තා ච භවරාගරත්තා ච නීවරණෙහි නිවුතචිත්තතාය දිට්ඨිරාගරත්තා විපරීතාභිනිවෙසෙන න දක්ඛන්ති යාථාවතො ධම්මං න පටිවිජ්ඣිස්සන්ති. සභාවෙනාති අවිපරීතසභාවෙන. එවං ගාහාපෙතුන්ති අනිච්චන්තිආදිනා සභාවෙන යාථාවතො ධම්මං ජානාපෙතුං. රාගදොසපරෙතතාපි නෙසං සම්මූළ්හභාවෙනෙවාති ආහ ‘‘තමොඛන්ධෙන ආවුටා’’ති.

‘De lo permanente, etc.’ se refiere a las cuatro distorsiones (vipallāsa) de lo permanente, etc. ‘Lo que ha ido así’ debe entenderse como lo que procede bajo el aspecto de lo impermanente, etc. Aquellos apasionados por el deseo sensual y apasionados por el deseo de existir, con sus mentes obstruidas por los impedimentos, apasionados por el apego a las visiones debido a su inclinación errónea, no verán ni penetrarán el Dhamma tal como es. ‘Por su naturaleza propia’ significa por su naturaleza no errónea. ‘Para hacerles comprender así’ significa para hacerles conocer el Dhamma tal como es, por su naturaleza de impermanencia, etc. Su estado de estar dominados por la pasión y el odio se debe únicamente a su estado de confusión total; por eso dice ‘cubiertos por la masa de la oscuridad’.

ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කතාපත්තියා කාරණං විභාවෙතුං ‘‘කස්මා පනා’’තිආදිනා සයමෙව චොදනං සමුට්ඨාපෙති. අඤ්ඤාතවෙසෙනාති ඉමස්ස භගවතො සාවකභාවූපගමනෙන අඤ්ඤාතවෙසෙන. ‘‘අඤ්ඤතරතාපසවෙසෙනා’’ති කෙචි, සො පනස්ස අරහත්තාධිගමනෙනෙව විගච්ඡෙය්‍ය. තිවිධං කාරණං අප්පොස්සුක්කතාපත්තියා පටිපක්ඛස්ස බලවභාවො, ධම්මස්ස ගම්භීරතා, තත්ථ ච භගවතො සාතිසයං ගාරවන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘තස්ස හී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පටිපක්ඛා නාම රාගාදයො කිලෙසා සම්මාපටිපත්තියා අන්තරායකරත්තා. තෙසං බලවභාවතො චිරපරිභාවනාය සත්තසන්තානතො දුබ්බිසොධියතාය තෙ සත්තෙ මත්තහත්ථිනො විය දුබ්බලපුරිසං අධිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා අනයබ්‍යසනං ආපාදෙන්තා අනෙකසතයොජනායාමවිත්ථාරං සුනිචිතං ඝනසන්නිවෙසං කණ්ටකදුග්ගම්පි අධිසෙන්ති. දූරපභෙදදුච්ඡෙජ්ජතාහි දුබ්බිසොධියතං පන දස්සෙතුං ‘‘අථස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ච අන්තො අමට්ඨතාය කඤ්ජියපුණ්ණා ලාබු, චිරපාරිවාසිකතාය තක්කභරිතා චාටි, ස්නෙහතින්තදුබ්බලභාවෙන වසාපීතපිලොතිකා, තෙලමිස්සිතතාය අඤ්ජනමක්ඛිතහත්ථො දුබ්බිසොධනීයා වුත්තා. හීනූපමා චෙතා රූපපබන්ධභාවතො අචිරකාලිකත්තා ච මලීනතාය, කිලෙසසංකිලෙසො එව පන දුබ්බිසොධනීයතරො [Pg.233] අනාදිකාලිකත්තා අරූපනිස්සිතත්තා ච. තෙනාහ ‘‘අතිසංකිලිට්ඨා’’ති.

Para explicar la razón de la falta de interés por enseñar el Dhamma, plantea una objeción: '¿Pero por qué...?', etc. 'Bajo una apariencia desconocida' significa bajo la apariencia de un discípulo de este Bienaventurado. Algunos dicen: 'Bajo la apariencia de un cierto asceta', pero esto desaparecería precisamente al alcanzar el estado de Arahat. Las razones del desinterés son tres: el poder de lo opuesto, la profundidad del Dhamma y el respeto supremo del Bienaventurado hacia él; para mostrar esto, comienza con 'Para él...', etc. En ese contexto, lo 'opuesto' son las deficiencias como el apego, etc., por ser obstáculos para la práctica correcta. Debido a su poder por haber sido cultivadas durante mucho tiempo, son difíciles de purificar en el flujo mental de los seres; como elefantes ebrios que dominan y abruman a un hombre débil, causándole la ruina, habitan en un lugar difícil y espinoso, densamente poblado y bien establecido, que se extiende por cientos de leguas. Para mostrar la dificultad de purificar debido a su remota diferenciación e indivisibilidad, se dice 'entonces para él...', etc. Allí, se mencionan como difíciles de limpiar: una calabaza llena de gachas que no ha sido lavada por dentro, una vasija llena de suero de leche por haber sido dejada mucho tiempo, un trapo empapado en grasa y débil por la humedad, y una mano manchada con ungüento mezclado con aceite. Estas son analogías inferiores debido a que la materia es continua y de corta duración en su suciedad. Sin embargo, la corrupción de las deficiencias es mucho más difícil de purificar por no tener un comienzo en el tiempo y por depender de lo inmaterial. Por eso dice 'extremadamente corrompido'.

යථා ච දුබ්බිසොධනීයතරතාය, එවං ගම්භීරදුද්දසදුරනුබොධානම්පි වුත්තඋපමා හීනූපමාව. ගම්භීරොපි ධම්මො පටිපක්ඛවිධමනෙන ඤාණෙන විසදභාවං ආපන්නෙන සුපාකටො භවෙය්‍ය, පටිපක්ඛවිධමනං පන සම්මාපටිපත්තිපටිබද්ධං, සා සද්ධම්මස්සවනාධීනා, තං සත්ථරි ධම්මෙ ච පසාදායත්තං. සො ගරුට්ඨානියානං අජ්ඣෙසනහෙතුකොති පණාලිකාය සත්තානං ධම්මසම්පටිපත්තියා බ්‍රහ්මායාචනානිමිත්තන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ.

Así como es extremadamente difícil de purificar, las analogías mencionadas para lo profundo, difícil de ver y difícil de comprender son también analogías inferiores. Aunque el Dhamma sea profundo, podría volverse muy claro a través del conocimiento que destruye lo opuesto. Pero la destrucción de lo opuesto depende de la práctica correcta, y esta depende de escuchar el verdadero Dhamma, lo cual a su vez depende de la fe en el Maestro y en el Dhamma. Y esa fe tiene como causa la solicitud de aquellos que ocupan un lugar de respeto; para mostrar que la petición de Brahmā es el motivo para la práctica del Dhamma por parte de los seres, dice 'Además...', etc.

උපක්කිලෙසභූතං අප්පං රාගාදිරජං එතස්සාති අප්පරජං, අප්පරජං අක්ඛි පඤ්ඤාචක්ඛු යෙසං තෙ තංසභාවාති කත්වා අප්පරජක්ඛජාතිකාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්ඤාමයෙ’’තිආදිමාහ. අප්පං රාගාදිරජං යෙසං තංසභාවා අප්පරජක්ඛජාතිකාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අස්සවනතාති ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’තිආදීසු විය කරණෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘අස්සවනතායා’’ති. දසපුඤ්ඤකිරියවසෙනාති දානාදිදසවිධපුඤ්ඤකිරියවත්ථූනං වසෙන. තෙනාහ ‘‘කතාධිකාරා’’තිආදි. පපඤ්චසූදනියං (ම. නි. අට්ඨ. 1.282) පන ‘‘ද්වාදසපුඤ්ඤකිරියවසෙනා’’ති වුත්තං, තං දානාදීසු සරණගමන-පරහිතපරිණාමනාදිපක්ඛිපනවසෙන වුත්තං.

Aquel que tiene poco del polvo de la pasión y otros estados similares, que constituyen las impurezas (upakkilesa), se llama 'apparaja' (con poco polvo). Aquellos cuyo ojo de sabiduría (paññācakkhu) es de tal naturaleza se denominan 'apparajakkhajātika' (de naturaleza con poco polvo en los ojos). Mostrando este significado, dijo: 'paññāmaye' (hecho de sabiduría), etc. Así debe entenderse el significado aquí: aquellos que por naturaleza tienen poco polvo de la pasión, etc., son 'apparajakkhajātika'. Con respecto a 'assavanatā' (por no haber oído), se dice 'assavanatāyā' como un caso nominativo usado en sentido instrumental, como en 'sayaṃ abhiññā' (por conocimiento directo propio), etc. 'En virtud de las diez acciones meritorias' significa en virtud de las diez bases de acciones meritorias, como la generosidad (dāna), etc. Por eso se dice: 'aquellos que han realizado actos meritorios previos' (katādhikārā), etc. Sin embargo, en el Papañcasūdanī (MA 1.282) se dice 'en virtud de las doce acciones meritorias'; esto se menciona incluyendo el ir a refugio (saraṇagamana) y la transferencia de méritos para el bienestar de otros (parahitapariṇāmana), etc., además de la generosidad y otras.

රාගාදිමලෙන සමලෙහි පූරණාදීහි ඡහි සත්ථාරෙහි සත්ථුපටිඤ්ඤෙහි කබ්බරචනාවසෙන චින්තාකවිආදිභාවෙ ඨත්වා තක්කපරියාහතං වීමංසානුචරිතං සයංපටිභානං චින්තිතො. තෙ කිර බුද්ධකොලාහලානුස්සවෙන සඤ්ජාතකුතූහලං ලොකං වඤ්චෙන්තා කොහඤ්ඤෙ ඨත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පටිජානන්තා යං කඤ්චි අධම්මමෙව ‘‘ධම්මො’’ති දීපෙසුං. තෙනාහ ‘‘තෙ හි පුරෙතරං උප්පජ්ජිත්වා’’තිආදි. අපාපුරෙතන්ති එතං කස්සපස්ස භගවතො සාසනන්තරධානතො පභුති පිහිතං නිබ්බානමහාද්වාරං අරියමග්ගං සද්ධම්මදෙසනාහත්ථෙන අපාපුර විවර.

Por parte de los seis maestros que se declaraban tales, manchados por la impureza de la pasión y otros estados, se ideó una doctrina mediante la composición de versos mixtos, situándose en el estado de poetas especulativos (cintākavi), etc.; una doctrina golpeada por la lógica, seguida de la investigación y basada en su propia intuición. Se dice que ellos, engañando al mundo cuya curiosidad se había despertado por el rumor sobre el Buda, situándose en la hipocresía y declarando poseer la omnisciencia, presentaban cualquier cosa que no fuera el Dhamma como si fuera el 'Dhamma'. Por eso se dijo: 'pues habiendo surgido ellos antes', etc. 'Abre' (apāpureta) significa: abre, descubre con la mano de la enseñanza del verdadero Dhamma la gran puerta del Nibbāna, el Noble Camino, que ha estado cerrada desde la desaparición de la enseñanza del Bienaventurado Kassapa.

සෙලො පබ්බතො උච්චො හොති ථිරො ච, න පංසුපබ්බතො මිස්සකපබ්බතො චාති ආහ ‘‘සෙලෙ යථා පබ්බතමුද්ධනී’’ති. ධම්මමයං පාසාදන්ති ලොකුත්තරධම්මමාහ. සො හි සබ්බසො පසාදාවහො, සබ්බධම්මෙ [Pg.234] අතික්කම්ම අබ්භුග්ගතට්ඨෙන පාසාදසදිසො ච. පඤ්ඤාපරියායො වා ඉධ ධම්ම-සද්දොති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාමය’’න්ති. සා හි අබ්භුග්ගතට්ඨෙන පාසාදොති අභිධම්මෙ ආගතා. තථා චාහ –

Una montaña de roca (selo) es alta y firme, a diferencia de una montaña de tierra o una montaña mixta; por eso se dice: 'Como en la cima de una montaña de roca'. Con 'palacio hecho de Dhamma' (dhammamayaṃ pāsādaṃ) se refiere al Dhamma supramundano (lokuttaradhamma). Pues este es inspirador de confianza en todos los sentidos, y es semejante a un palacio por su cualidad de estar elevado por encima de todos los fenómenos (dhammas). O bien, la palabra 'Dhamma' aquí es un sinónimo de sabiduría, por lo que se dice 'hecho de sabiduría' (paññāmaya). Pues en el Abhidhamma se menciona que la sabiduría es un 'palacio' por su naturaleza elevada. Y así se dice:

‘‘පඤ්ඤාපාසාදමාරුය්හ, අසොකො සොකිනිං පජං;

පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ, ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛතී’’ති. (ධ. ප. 28);

“Habiendo subido al palacio de la sabiduría, el que está libre de dolor contempla a la gente que sufre; como uno que está en la cima de una montaña mira a los que están en el suelo, así el sabio contempla a los necios”. (Dhp. 28);

යථා හීතිආදීසු යථා ච පබ්බතෙ ඨත්වා අන්ධකාරෙ හෙට්ඨා ඔලොකෙන්තස්ස පුරිසස්ස ඛෙත්තකෙදාරපාළිකුටිකායො තත්ථ සයිතමනුස්සා ච න පඤ්ඤායන්ති අනුජ්ජලභාවතො, කුටිකාසු පන අග්ගිජාලා පඤ්ඤායති සමුජ්ජලභාවතො, එවං ධම්මපාසාදමාරුය්හ සත්තලොකං ඔලොකයතො භගවතො ඤාණස්ස ආපාථං නාගච්ඡන්ති අකතකල්‍යාණා සත්තා, ඤාණග්ගිනා අනුජ්ජලභාවතො අනුළාරභාවතො ච රත්තිං ඛිත්තා සරා විය හොන්ති, කතකල්‍යාණා පන භබ්බපුග්ගලා දූරෙ ඨිතාපි භගවතො ආපාථං ආගච්ඡන්ති පරිපක්කඤාණග්ගිතාය සමුජ්ජලභාවතො උළාරසන්තානතාය හිමවන්තපබ්බතො විය චාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා.

En el pasaje que comienza con 'Yathā hi' (Pues como...), debe entenderse la siguiente conexión: Así como para un hombre que está en una montaña y mira hacia abajo en la oscuridad, los campos, parcelas, diques y cabañas, así como las personas que duermen allí, no son visibles por no estar iluminados, pero se ve la llama del fuego en las cabañas por estar resplandeciente; de la misma manera, para el Bienaventurado que observa el mundo de los seres tras haber subido al palacio del Dhamma, los seres que no han realizado actos meritorios no entran en el rango de su conocimiento, pues no están iluminados por el fuego del conocimiento y carecen de nobleza, siendo como flechas disparadas en la noche. En cambio, los individuos capaces (bhabba) que han realizado actos meritorios, aunque estén lejos, entran en el rango del conocimiento del Bienaventurado, por estar resplandecientes debido al fuego de su conocimiento maduro y por tener un flujo mental noble, similar a la montaña Himavant.

ගරුට්ඨානීයං පයිරුපාසිත්වා ගරුතරං පයොජනං උද්දිස්ස අභිපත්ථනා අජ්ඣෙසනා, සාපි අත්ථතො යාචනාව හොතීති ආහ ‘‘අජ්ඣෙසනන්ති යාචන’’න්ති. පදෙසවිසයං ඤාණදස්සනං අහුත්වා බුද්ධානංයෙව ආවෙණිකභාවතො ඉදං ඤාණද්වයං ‘‘බුද්ධචක්ඛූ’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘ඉමෙසඤ්හි ද්වින්නං ඤාණානං ‘බුද්ධචක්ඛූ’ති නාම’’න්ති. තිණ්ණං මග්ග්ගඤාණානන්ති හෙට්ඨිමානං තිණ්ණං මග්ගඤාණානං ‘‘ධම්මචක්ඛූ’’ති නාමං චතුසච්චධම්මදස්සනමත්තභාවතො. යතො තානි ඤාණානි විජ්ජූපමභාවෙන වුත්තානි, අග්ගමග්ගඤාණං පන ඤාණකිච්චස්ස සිඛාප්පත්තියා දස්සනමත්තං න හොතීති ‘‘ධම්මචක්ඛූ’’ති න වුච්චති, යතො තං වජිරූපමභාවෙන වුත්තං. වුත්තනයෙනාති ‘‘අප්පරජක්ඛජාතිකා’’ති එත්ථ වුත්තනයෙන. යස්මා මන්දකිලෙසා ‘‘අප්පරජක්ඛා’’ති වුත්තා, තස්මා බහලකිලෙසා ‘‘මහාරජක්ඛා’’ති වෙදිතබ්බා. පටිපක්ඛවිධමනසමත්ථතාය තික්ඛානි සූරානි විසදානි, වුත්තවිපරියායෙන මුදූනි. සද්ධාදයො ආකාරාති සද්දහනාදිප්පකාරෙ වදති. සුන්දරාති කල්‍යාණා. සම්මොහවිනොදනියං පන ‘‘යෙසං ආසයාදයො කොට්ඨාසා [Pg.235] සුන්දරා, තෙ ස්වාකාරා’’ති වුත්තං, තං ඉමාය අත්ථවණ්ණනාය අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දතීති දට්ඨබ්බං. කාරණං නාම පච්චයාකාරො, සච්චානි වා. පරලොකන්ති සම්පරායං. තං දුක්ඛාවහං වජ්ජං විය භයතො පස්සිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘පරලොකඤ්චෙව වජ්ජඤ්ච භයතො පස්සන්තී’’ති. සම්පත්තිභවතො වා අඤ්ඤත්තා විපත්තිභවො පරලොකොති වුත්තං ‘‘පර…පෙ… පස්සන්තී’’ති.

Una 'solicitud' (ajjhesanā) es un anhelo dirigido hacia un propósito superior tras haber servido a alguien digno de respeto; en esencia, es una petición, por eso dice: 'ajjhesanaṃ significa petición (yācanaṃ)'. Al no ser un conocimiento y visión de alcance limitado, sino exclusivo de los Budas, este par de conocimientos se denomina 'ojo de Buda' (buddhacakkhu); por eso dice: 'el nombre de estos dos conocimientos es ojo de Buda'. El nombre de 'ojo del Dhamma' (dhammacakkhu) corresponde a los tres conocimientos de los caminos inferiores, por ser simplemente la visión de la verdad de las cuatro realidades. Dado que estos conocimientos se describen como semejantes al relámpago, el conocimiento del camino supremo no se llama 'ojo del Dhamma', pues al haber alcanzado la cima de la función del conocimiento, no es solo visión, habiéndose descrito como semejante al diamante (vajirūpama). 'Según el método mencionado' se refiere al método indicado en 'apparajakkhajātika'. Dado que a los que tienen pocas impurezas se les llama 'apparajakkha', debe entenderse que a los que tienen muchas impurezas se les llama 'mahārajakkha'. 'Agudos' (tikkhāni) significa valientes y claros por su capacidad de destruir lo opuesto; de lo contrario, son 'débiles' (mudūni). 'Modos' (ākārā) como la fe, etc., se refiere a las formas de creer, etc. 'Sundarā' significa buenos. En la Sammohavinodanī se dice que 'aquellos cuyas disposiciones, etc., son buenas, son svākārā'; debe verse que esto concuerda plenamente con este comentario. 'Causa' (kāraṇaṃ) significa el origen dependiente o las verdades. 'Otro mundo' (paraloka) significa la existencia futura. Debe verse con temor como una falta que trae sufrimiento, por eso se dice: 'ven con temor tanto el otro mundo como la falta'. O bien, se llama 'otro mundo' al estado de infortunio en contraste con el estado de fortuna; por eso se dice 'ven... el otro mundo'.

අයං පනෙත්ථ පාළීති එත්ථ ‘‘අප්පරජක්ඛා’’ති පදානං අත්ථවිභාවනෙ අයං තස්ස තථාභාවසාධනපාළි. සද්ධාදීනඤ්හි විමුත්තපරිපාචකධම්මානං බලවභාවො තප්පටිපක්ඛානං පාපධම්මානං දුබ්බලභාවෙ සති හොති. තෙසඤ්ච බලවභාවො සද්ධාදීනං දුබ්බලභාවෙති විමුත්තිපරිපාචකධම්මානං සවිසෙසං අත්ථිතානත්ථිතාවසෙන අප්පරජක්ඛා මහාරජක්ඛාතිආදයො පාළියං (පටි. ම. 1.111) විභජිත්වා දස්සිතා ‘‘සද්ධො පුග්ගලො අප්පරජක්ඛො’’තිආදිනා. ඛන්ධාදයො එව ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො සම්පත්තිභවභූතො ලොකො සම්පත්තිභවලොකො, සුගතිසඞ්ඛාතො උපපත්තිභවො. සම්පත්ති භවති එතෙනාති සම්පත්තිසම්භවලොකො, සුගතිසංවත්තනියො කම්මභවො. දුග්ගතිසඞ්ඛාතඋපපත්තිභව-දුග්ගතිසංවත්තනියකම්මභවා විපත්තිභවලොක-විපත්තිසම්භවලොකා. පුන එකකදුකාදිවසෙන ලොකං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එකො ලොකො’’තිආදි වුත්තං. ආහාරාදයො විය හි ආහාරට්ඨිතිකා සඞ්ඛාරා සබ්බෙ ලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති. තත්ථ එකො ලොකො සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති යායං පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය සබ්බෙසං සඞ්ඛාරානං පච්චයායත්තවුත්තිතා වුත්තා, තාය සබ්බො සඞ්ඛාරලොකො එකො එකවිධො පකාරන්තරස්ස අභාවතො. ද්වෙ ලොකාතිආදීසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. නාමග්ගහණෙන චෙත්ථ නිබ්බානස්ස අග්ගහණං තස්ස අලොකසභාවත්තා.

En cuanto a este pasaje pali, esta es la aclaración del significado de los términos 'de poco polvo en los ojos' (apparajakkhā); este es el pasaje pali que prueba esa condición. Pues la fuerza de los factores que maduran la liberación, como la fe y otros, se produce cuando hay debilidad en los estados perjudiciales opuestos a ellos. Y la fuerza de estos últimos se produce cuando hay debilidad en la fe y los demás factores. Por lo tanto, en el pasaje pali (Paṭi. Ma. 1.111), se muestran divididos los términos 'de poco polvo en los ojos', 'de mucho polvo en los ojos', etc., según la presencia o ausencia especial de los factores que maduran la liberación, con frases como 'la persona con fe tiene poco polvo en los ojos'. El mundo (loka) son los agregados y demás fenómenos, en el sentido de desgastarse y desintegrarse (lujjanapalujjana); el 'mundo como existencia de logro' es la existencia de logro, el renacimiento conocido como un buen destino. Aquello por lo cual se produce el logro es el 'mundo de origen del logro', que es el karma de existencia que conduce a un buen destino. La existencia de renacimiento conocida como mal destino y el karma de existencia que conduce a un mal destino son el 'mundo de existencia de fracaso' y el 'mundo de origen del fracaso', respectivamente. Nuevamente, para mostrar el mundo dividido por grupos de uno, dos, etc., se dice 'un solo mundo', etc. Pues, al igual que los alimentos y otros factores, todas las formaciones que se sustentan por el nutrimento son el 'mundo' en el sentido de desintegración. Allí, 'un solo mundo: todos los seres se sustentan por el nutrimento' es una enseñanza basada en la persona donde se afirma que todas las formaciones dependen de condiciones; por ello, todo el mundo de las formaciones es uno, de una sola clase, por no existir otro modo. En los pasajes sobre 'dos mundos', etc., el significado debe entenderse mediante este mismo método. Y aquí, al mencionar 'nombre' (nāma), no se incluye el Nibbāna, debido a que su naturaleza no es la de un mundo.

නනු ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති එත්ථ පච්චයායත්තවුත්තිතාය මග්ගඵලානම්පි ලොකතා ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, පරිඤ්ඤෙය්‍යානං දුක්ඛසච්චධම්මානං ඉධ ‘‘ලොකො’’ති අධිප්පෙතත්තා. අථ වා න ලුජ්ජති න පලුජ්ජතීති යො ගහිතො තථා න හොති, සො ලොකොති තංගහණරහිතානං ලොකුත්තරානං නත්ථි ලොකතා. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. අනුරොධාදිවත්ථුභූතා ලාභාදයො අට්ඨ [Pg.236] ලොකධම්මා. දසායතනානීති දස රූපායතනානි. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. විවට්ටජ්ඣාසයස්ස අධිප්පෙතත්තා තස්ස ච සබ්බං තෙභූමකකම්මං ගරහිතබ්බං වජ්ජිතබ්බඤ්ච හුත්වා උපට්ඨාතීති වුත්තං ‘‘සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරා වජ්ජා, සබ්බෙ භවගාමිකම්මා වජ්ජා’’ති. අප්පරජක්ඛතාදීසු පඤ්චසු දුකෙසු එකෙකස්මිං දස දස කත්වා ‘‘පඤ්ඤාසාය ආකාරෙහි ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි ජානාතී’’ති වුත්තං. අථ වා අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං පරොපරියත්තං ජානාතීති කත්වා තථා වුත්තං. එත්ථ ච අප්පරජක්ඛාදිභබ්බාදිවසෙන ආවජ්ජෙන්තස්ස භගවතො තෙ සත්තා පුඤ්ජපුඤ්ජාව හුත්වා උපට්ඨහන්ති, න එකෙකා.

¿Acaso no se deduciría que, por depender de condiciones, los senderos y los frutos también serían 'mundo' en la frase 'sustentados por el nutrimento'? No se deduce tal cosa, porque aquí se entiende por 'mundo' las verdades del sufrimiento que deben ser plenamente comprendidas (pariññeyya). O bien, el mundo es aquello que se toma como algo que no se desgasta ni se desintegra pero que en realidad no es así; por tanto, en los estados supramundanos, que están libres de tal percepción errónea, no existe la condición de 'mundo'. Los 'agregados del aferramiento' son los agregados que son objetos de los aferramientos. Las 'ocho condiciones mundanas', como la ganancia y otras, son la base del apego y el rechazo. 'Diez bases' se refiere a las diez bases de la forma (rūpa). El resto es de fácil comprensión. Debido a que la intención es la de aquel con inclinación al cese (vivaṭṭa), y para él todo el karma de los tres planos aparece como algo despreciable y que debe ser evitado, se dice: 'todas las formaciones son evitables, todas las acciones que conducen a la existencia son evitables'. En los cinco pares que comienzan con 'poco polvo en los ojos', se dice que 'conoce estas cinco facultades mediante cincuenta modos', contando diez por cada uno. O bien, se dice así considerando que conoce la jerarquía de las facultades ajenas, como la fe y demás, tanto por vía directa como inversa. Y aquí, cuando el Bienaventurado reflexiona sobre quiénes son capaces según tengan poco polvo en los ojos, etc., esos seres se le aparecen en grupos y multitudes, no de uno en uno.

උප්පලානි එත්ථ සන්තීති උප්පලිනී. උප්පලගච්ඡොපි ජලාසයොපි ච. ඉධ පන ජලාසයො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘උප්පලවනෙ’’ති. යානි හි උදකස්ස අන්තො නිමුග්ගානෙව හුත්වා පුසන්ති වඩ්ඪන්ති, තානි අන්තොනිමුග්ගපොසීනි. දීපිතානීති අට්ඨකථායං පකාසිතානි, ඉධෙව වා ‘‘අඤ්ඤානිපී’’තිආදිනා දස්සිතානි. උග්ඝටිතඤ්ඤූති උග්ඝටනං නාම ඤාණුග්ඝටනං, ඤාණෙන උග්ඝටිතමත්තෙනෙව ජානාතීති අත්ථො. විපඤ්චිතං විත්ථාරිතමෙව අත්ථං ජානාතීති විපඤ්චිතඤ්ඤූ. නිද්දෙසාදීහි ධම්මාභිසමයාය නෙතබ්බොති නෙය්‍යො. පජ්ජති අත්ථො එතෙනාති පදං, පජ්ජතෙ ඤායතෙති වා පදං, තදත්ථො. පදං පරමං එතස්ස, න සච්චාභිසම්බොධොති පදපරමො.

Donde hay lotos (uppalāni), se llama 'estanque de lotos' (uppalinī). Puede ser tanto un matorral de lotos como un cuerpo de agua. Pero aquí se refiere a un cuerpo de agua, por lo que se dice 'en un bosque de lotos'. Aquellos que crecen y se desarrollan estando sumergidos bajo el agua son 'los que se nutren sumergidos'. 'Explicados' (dīpitāni) significa manifestados en el Comentario, o mostrados aquí mismo con las palabras 'y también otros'. 'Aquel que comprende mediante una breve indicación' (ugghaṭitaññū) significa que comprende tan pronto como el conocimiento es despertado; esto es, comprende con el mero enunciado de la enseñanza. 'Aquel que comprende mediante la explicación' (vipañcitaññū) es quien comprende el significado solo cuando este es expandido y detallado. 'Aquel que debe ser guiado' (neyyo) es quien debe ser conducido hacia la realización del Dhamma mediante la recitación y otros métodos. Aquello por lo que se llega al significado es el 'paso' o 'palabra' (pada), o bien, aquello que es conocido es el 'paso', su significado. Aquel para quien la palabra es lo máximo, y no la realización de las verdades, es 'el que se queda en la palabra' (padaparamo).

උදාහටවෙලායාති උදාහාරෙ ධම්මස්ස උද්දෙසෙ උදාහටමත්තෙයෙව. ධම්මාභිසමයොති චතුසච්චධම්මස්ස ඤාණෙන සද්ධිං අභිසමයො. අයං වුච්චතීති අයං ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන සංඛිත්තෙන මාතිකාය ඨපියමානාය දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. අයං වුච්චතීති සංඛිත්තෙන මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ අරහත්තං පාපුණිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘විපඤ්චිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. උද්දෙසතොති උද්දෙසහෙතු. උද්දිසන්තස්ස උද්දිසාපෙන්තස්ස වාති අත්ථො. පරිපුච්ඡතොති අත්ථං පරිපුච්ඡන්තස්ස. අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොතීති අනුක්කමෙන අරහත්තප්පත්ති හොති. න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොතීති තෙන අත්තභාවෙන මග්ගං වා ඵලං වා අන්තමසො ඣානං වා විපස්සනං වා නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති. අයං වුච්චති පදපරමොති අයං පුග්ගලො ඡබ්බිධං බ්‍යඤ්ජනපදං ඡබ්බිධං අත්ථපදන්ති ඉදං පදමෙව පරමං අස්සාති පදපරමොති වුච්චතීති අත්ථො.

'En el momento del enunciado' significa en el mero momento del enunciado del resumen del Dhamma. 'Realización del Dhamma' es la realización mediante el conocimiento junto con la verdad de las cuatro verdades. 'Este es llamado' se refiere a la persona que, mientras se establece el resumen (mātikā) de forma abreviada mediante el método de 'los cuatro fundamentos de la atención', etc., es capaz de alcanzar el estado de Arahant enviando su conocimiento conforme a la enseñanza; esta persona es llamada 'ugghaṭitaññū'. 'Este es llamado' se refiere a la persona que es capaz de alcanzar el estado de Arahant cuando, tras establecer el resumen de forma abreviada, se analiza el significado detalladamente; esta persona es llamada 'vipañcitaññū'. 'Por causa del enunciado' (uddesato) significa por motivo del enunciado. 'Del que enseña o del que hace enseñar' es el significado. 'Del que pregunta' significa del que pregunta por el significado. 'La realización del Dhamma ocurre gradualmente' significa que el logro del estado de Arahant ocurre en una secuencia progresiva. 'No hay realización del Dhamma en esa existencia' significa que, en esa misma existencia, no es capaz de producir el sendero, el fruto, ni siquiera la absorción (jhāna) o la visión cabal (vipassanā). 'Este es llamado padaparamo' significa que esta persona tiene la palabra como lo supremo, es decir, tiene como su máximo logro solo la palabra literal de seis tipos o la palabra de significado de seis tipos; por ello se dice que es 'padaparamo'.

වාසනා [Pg.237] හොතීති දෙසනා ඵලවොහාරෙන වාසනා හොතීති වුත්තා. න හි කාචි බුද්ධානං දෙසනා නිරත්ථකා. යෙති යෙ දුවිධෙ පුග්ගලෙ. විභඞ්ගෙ කම්මාවරණෙනාති පඤ්චවිධෙන ආනන්තරියකම්මෙන. විපාකාවරණෙනාති අහෙතුකපටිසන්ධියා. යස්මා පන දුහෙතුකානම්පි අරියමග්ගපටිවෙධො නත්ථි, තස්මා දුහෙතුකා පටිසන්ධිපි විපාකාවරණමෙවාති වෙදිතබ්බා. කිලෙසාවරණෙනාති නියතමිච්ඡාදිට්ඨියා. අස්සද්ධාති බුද්ධාදීසු සද්ධාරහිතා. අච්ඡන්දිකාති කත්තුකම්‍යතාඡන්දරහිතා. උත්තරකුරුකා මනුස්සා අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා. දුප්පඤ්ඤාති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනා. භවඞ්ගපඤ්ඤාය පන පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගචලනං ලොකුත්තරස්ස පච්චයො න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤො එව නාම. අභබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තන්ති කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං මග්ගං ඔක්කමිතුං අධිගන්තුං අභබ්බා. න කම්මාවරණෙනාතිආදීනි වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බානි. රාගචරිතාදිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 1.43) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං.

Se dice que 'hay una impresión' (vāsanā) usando el término del fruto de la enseñanza. Ninguna enseñanza de los Buddhas carece de propósito. 'Yeti' se refiere a dos tipos de personas. 'Por obstrucción del kamma' (kammāvaraṇena) se refiere a los cinco tipos de kamma con resultado inmediato. 'Por obstrucción del resultado' (vipākāvaraṇenati) se refiere al renacimiento sin raíces (ahetukapaṭisandhiyā). Dado que incluso para aquellos con dos raíces no hay penetración del Noble Camino, el renacimiento con dos raíces debe entenderse también como una obstrucción del resultado. 'Por obstrucción de las defilecciones' (kilesāvaraṇenati) se refiere a los puntos de vista erróneos fijos. 'Sin fe' (assaddhāti) significa desprovistos de fe en el Buddha, etc. 'Sin deseo' (acchandikāti) significa desprovistos del deseo de actuar. Los humanos de Uttarakuru han entrado en un estado de falta de deseo. 'Faltos de sabiduría' (duppaññāti) significa privados de la sabiduría del continuo mental (bhavaṅga-paññā). Incluso si la sabiduría del continuo mental es completa, si el movimiento del continuo mental no sirve como condición para lo supramundano, esa persona también se llama falta de sabiduría. 'Incapaces de entrar en el sendero de la rectitud en las cosas saludables' (abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattan) significa incapaces de entrar o alcanzar el camino conocido como el sendero de la rectitud (sammattaniyāma) en las cosas saludables. 'No por obstrucción del kamma', etc., debe entenderse por la inversión de lo dicho anteriormente. Lo que debe decirse sobre el carácter codicioso, etc., debe entenderse según el método expuesto en la Paramatthadīpanī, el comentario del Visuddhimagga (Visuddhimagga-mahāṭīkā).

නිබ්බානස්ස ද්වාරං පවිසනමග්ගො විවරිත්වා ඨපිතො මහාකරුණූපනිස්සයෙන සයම්භුඤාණෙන අධිගතත්තා. සද්ධං පමුඤ්චන්තූති අත්තනො සද්ධං ධම්මසම්පටිච්ඡනයොග්‍යං කත්වා විස්සජ්ජෙන්තු, සද්දහනාකාරෙන නං උපට්ඨපෙන්තූති අත්ථො. සුඛෙන අකිච්ඡෙන පවත්තනීයතාය සුප්පවත්තිතං. න භාසිං න භාසිස්සාමීති චින්තෙසිං.

La puerta al Nibbāna, el camino de entrada, ha sido abierta gracias al apoyo de la gran compasión y por haber sido alcanzada mediante el conocimiento autogenerado (sayambhuñāṇa). 'Que liberen la fe' (saddhaṃ pamuñcantū) significa que, habiendo hecho su propia fe adecuada para recibir el Dhamma, la dejen fluir; el sentido es que la establezcan en forma de creencia. 'Bien puesta en marcha' (suppavattitaṃ) por su capacidad de ser conducida con facilidad y sin dificultad. 'Pensé: no hablaré, no hablaré (en el futuro)'.

සත්ථු සන්තිකං උපගතානං දෙවානං බ්‍රහ්මානඤ්ච තස්ස පුරතො අන්තරධානං නාම අතිට්ඨනන්ති ආහ ‘‘සකට්ඨානමෙව ගතො’’ති. සද්ධින්ද්‍රියාදි සම්මාදිට්ඨිආදිකො ධම්මො එව විනෙය්‍යසන්තානෙ පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං. අථ වා චක්කන්ති ආණා. ධම්මන්ති දෙසනා. අථ වා අත්ථධම්මතො අනපෙතත්තා ධම්මඤ්ච තං පවත්තනට්ඨෙන චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං. ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. යථාහ ‘‘ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං, චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති ධම්මචක්කං, ධම්මෙන පවත්තෙතීති ධම්මචක්කං, ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති ධම්මචක්ක’’න්තිආදි (පටි. ම. 2.40-41). පවත්තෙසීති පට්ඨපෙසි.

Respecto a los devas y brahmas que se acercaron al Maestro, se dice que su desaparición frente a él fue que 'no permanecieron', por lo cual se dice: 'regresaron a su propio lugar'. El Dhamma mismo, comenzando con la facultad de la fe y la visión correcta, es la 'Rueda' (cakka) en el sentido de que se pone en movimiento en el flujo mental de quienes deben ser guiados; por eso es la Rueda del Dhamma (Dhammacakka). O bien, 'cakka' significa autoridad (āṇā) y 'Dhamma' significa enseñanza (desanā). O bien, puesto que no se aparta de la verdad y la realidad (atthadhamma), es tanto Dhamma como Rueda en el sentido de ponerse en marcha; por tanto, es la Rueda del Dhamma. También es la Rueda del Dhamma porque es una rueda que gira de acuerdo con la justicia (dhamma). Como se ha dicho: 'Pone en marcha el Dhamma y la Rueda, por eso es la Rueda del Dhamma; pone en marcha la Rueda y el Dhamma, por eso es la Rueda del Dhamma; la pone en marcha por medio del Dhamma... por medio de la práctica del Dhamma', etc. 'Puso en marcha' (pavattesī) significa que la estableció.

බ්‍රහ්මායාචනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Brahmāyācana Sutta.

2. ගාරවසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Gārava Sutta

173. අයං [Pg.238] විතක්කොති අයං ‘‘කින්තාහං විහරෙය්‍ය’’න්ති එවං පවත්තිතවිතක්කො. අඤ්ඤස්මින්ති පරස්මිං. අත්තා න හොතීති හි අඤ්ඤො, පරො. සො පනෙත්ථ න යො කොචි අධිප්පෙතො, අථ ඛො ගරුට්ඨානීයො. තෙනාහ ‘‘කඤ්චි ගරුට්ඨානෙ අට්ඨපෙත්වා’’ති. පතිස්සවති ගරුනො ‘‘ආමා’’ති සම්පටිච්ඡතීති පතිස්සො, න පතිස්සොති අප්පතිස්සො. පතිස්සයරහිතො ගරුපස්සයරහිතොති අත්ථො.

173. “Este pensamiento” (ayaṃ vitakko) se refiere al pensamiento que surgió así: “¿Bajo quién debería yo vivir?”. “En otro” (aññasmin) significa en una persona ajena. Pues “otro” es el que no es uno mismo. Pero aquí no se refiere a cualquier persona, sino a alguien que ocupa una posición de respeto. Por eso dijo: “sin colocar a nadie en una posición de respeto”. “Patisso” es aquel que responde “sí” al maestro, aceptando (sus instrucciones); “appatisso” es el que no es receptivo. Significa alguien que carece de obediencia, que carece del apoyo de un maestro.

සදෙවකෙති අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො. සදෙවකග්ගහණෙන පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං පාරිසෙසඤායෙන ඉතරෙසං පදන්තරෙහි සඞ්ගහිතත්තා, සමාරකග්ගහණෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං පච්චාසත්තිඤායෙන. තත්ථ හි මාරො ජාතො තන්නිවාසී ච හොති. සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං පච්චාසත්තිඤායෙනෙව. ‘‘සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජායා’’ති සාසනස්ස පච්චත්ථිකසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං අපච්චත්ථිකානං අසමිතපාපානං අබාහිතපාපානඤ්ච සමණබ්‍රාහ්මණානං තෙනෙව වචනෙන ගහිතත්තා. කාමං ‘‘සදෙවකෙ’’තිආදිවිසෙසනානං වසෙන සත්තවිසයො ලොකසද්දොති විඤ්ඤායති තුල්‍යයොගවිසයත්තා තෙසං. ‘‘සලොමකො සපක්ඛකො’’තිආදීසු පන අතුල්‍යයොගෙපි අයං සමාසො ලබ්භතීති බ්‍යභිචාරදස්සනතො පජාගහණන්ති පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං. දෙවභාවසාමඤ්ඤෙන මාරබ්‍රහ්මෙසු ගහිතෙසුපි ඉතරෙහි තෙසං ලබ්භමානවිසෙසදස්සනත්ථං විසුං ගහණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘මාරො නාමා’’තිආදිමාහ. මාරො බ්‍රහ්මානම්පි විචක්ඛුකම්මාය පහොතීති ආහ ‘‘සබ්බෙස’’න්ති. උපරීති උපරිභාවෙ. බ්‍රහ්මාති දසසහස්සිබ්‍රහ්මානං සන්ධායාහ. තථා චාහ ‘‘දසහි අඞ්ගුලීහී’’තිආදි. ඉධ දීඝනිකායාදයො විය බාහිරකානම්පි ගන්ථනිකායො ලබ්භතීති ආහ ‘‘එකනිකායාදිවසෙනා’’ති.

En 'con los devas' (sadevake), el significado del compuesto es la totalidad a través del análisis de sus partes. Mediante la inclusión de 'con los devas', se incluyen los devas del reino del deseo de los cinco sentidos; los demás se incluyen en otros términos por el método de exclusión. Mediante la inclusión de 'con Māra' (samārakaggahaṇena), se incluyen los devas del sexto cielo del reino del deseo por proximidad, ya que Māra nació allí y es habitante de ese lugar. Con la expresión 'con los Brahmas' (sabrahmakavacanena), se incluyen los Brahmas de las huestes de Brahma, etc., también por proximidad. 'En la generación de ascetas y brahmanes' (sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāyā) se refiere a los ascetas y brahmanes que son adversarios de la enseñanza. Esto es solo una ilustración, pues mediante esa misma expresión se incluyen también a los ascetas y brahmanes que no son adversarios, que no han apaciguado el mal o que no han eliminado el mal. Ciertamente, por la fuerza de las especificaciones como 'con los devas', se entiende que la palabra 'mundo' (loko) se refiere al ámbito de los seres, debido a que tienen un objeto común de aplicación. Sin embargo, dado que este compuesto se encuentra incluso donde no hay una aplicación igual, como en 'con pelos', 'con alas', etc., se usa el término 'generación' (pajā) para referirse al mundo de los seres (sattaloka). Aunque Māra y los Brahmas están incluidos en la categoría general de 'devas', se mencionan por separado para mostrar sus características especiales, diciendo 'Māra es...', etc. Māra tiene poder para nublar la visión incluso de los Brahmas, por eso dijo 'de todos'. 'Arriba' (upari) significa en la parte superior. 'Brahmā' se refiere a los Brahmas de los diez mil mundos. Así dijo: 'con las diez manos', etc. Aquí, al igual que en el Dīgha Nikāya, etc., se encuentra una colección de textos incluso para los externos, por eso dijo: 'por medio de una colección (nikāya), etc.'.

වත්ථුවිජ්ජාදීති ආදි-සද්දෙන විජ්ජාට්ඨානානි සඞ්ගහිතානි. යථාසකං කම්මකිලෙසෙහි පජාතත්තා නිබ්බත්තත්තා පජා, සත්තනිකායො. තස්සා පජාය. සදෙවමනුස්සායාති වා ඉමිනා සම්මුතිදෙවග්ගහණං තදවසිට්ඨමනුස්සලොකග්ගහණඤ්ච දට්ඨබ්බං. එවං භාගසො ලොකං ගහෙත්වා යොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි අභාගසො ලොකං ගහෙත්වා යොජනං දස්සෙතුං ‘‘අපිචෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. ලොකවසෙන වුත්තානි ‘‘ලොකීයන්ති එත්ථ කම්මකම්මඵලානී’’ති [Pg.239] කත්වා, පජාවසෙන ‘‘හෙතුපච්චයෙහි පජායතී’’ති කත්වා. සීලසම්පන්නතරන්ති එත්ථ පරිපුණ්ණසම්පන්නතා අධිප්පෙතා ‘‘සම්පන්නං සාලිකෙදාර’’න්තිආදීසු (ජා. 1.14.1) විය. තෙනාහ ‘‘අධිකතරන්ති අත්ථො’’ති. පරිපුණ්ණම්පි ‘‘අධිකතර’’න්ති වත්තබ්බතමරහති. සෙසෙසූති ‘‘සමාධිසම්පන්නතර’’න්තිආදීසු.

En 'el conocimiento de los sitios' (vatthuvijjā), etc., mediante la palabra 'etc.' se incluyen las ramas del conocimiento. 'Pajā' es la generación o la comunidad de seres, llamada así porque ha nacido o surgido de acuerdo con sus respectivos kammas y defilecciones. 'De esa generación' (tassā pajāya). En 'con devas y humanos', debe entenderse la inclusión de los devas por convención (sammutideva) y el resto del mundo de los humanos. Habiendo tomado así el mundo por partes y mostrado la conexión, ahora se dice 'además en este sentido', etc., para tomar el mundo como un todo y mostrar la conexión. Se llaman 'mundo' (loko) en el sentido de que 'aquí se perciben el kamma y sus frutos', y 'generación' (pajā) en el sentido de que 'se genera mediante causas y condiciones'. 'Más dotado de virtud' (sīlasampannatara): aquí se refiere a la plenitud o perfección, como en 'un campo de arroz perfecto'. Por eso dijo: 'el sentido es superior'. Incluso lo que es pleno merece ser llamado 'superior'. Lo mismo en los demás casos: 'más dotado de concentración', etc.

කාරණන්තිආදීසු කාරණන්ති යුත්තිං. අත්ථන්ති අවිපරීතත්ථං. වුඩ්ඪින්ති අභිවුඩ්ඪිනිමිත්තං.

En 'causa' (kāraṇa), etc.: 'causa' significa lógica (yutti). 'Sentido' (attha) significa sentido no erróneo. 'Crecimiento' (vuḍḍhi) significa la causa del progreso espiritual.

ඉමිනා වචනෙනාති ඉමස්මිං සුත්තෙ අනන්තරං වුත්තවචනෙන. න කෙවලං ඉමිනාව, සුත්තන්තරම්පි ආනෙත්වා පටිබාහිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථී’’තිආදිමාහ. එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය (දී. නි. අට්ඨ. 3.162) වුත්තමෙව. සරන්ති කරණෙ එතං පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘සරන්තෙනා’’ති, සරන්ති වා සරණහෙතූති අත්ථො.

'Con estas palabras' significa con las palabras dichas a continuación en este sutta. Al decir 'no tengo maestro', etc., muestra que no solo con esto, sino que también deben traerse otros suttas para refutarlo. Lo que debe decirse aquí ya ha sido dicho precisamente en el Sumaṅgalavilāsinī, el comentario del Dīgha Nikāya (DN-a 3.162). Respecto a 'saranti', dice que es el caso nominativo en sentido instrumental, 'por el que recuerda'; o bien, el significado es 'debido al refugio'.

ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario del Gārava Sutta ha terminado.

3. බ්‍රහ්මදෙවසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Brahmadeva Sutta

174. එකකොති විවෙකට්ඨිතතාය නිස්සටො. ගණසඞ්ගණිකාභාවො තස්සානෙන දීපිතො, කිලෙසසඞ්ගණිකාභාවො පන ‘‘අප්පමත්තො’’තිආදීහි පකාසිතො. පෙසිතත්තොති නිබ්බානං පති පෙසිතචිත්තො. සම්මදෙවාති ඤායෙනෙව. සො පන යදි ආගමනතො පට්ඨාය ලබ්භති, වත්තබ්බමෙව නත්ථි, අථ පටිපදාරම්භතො පට්ඨාය ලබ්භති, එවම්පි වට්ටතෙවාති දස්සෙතුං ‘‘යථා වා තථා වා’’තිආදි වුත්තං. අග්ගමග්ගාධිගමෙන අසම්මොහපටිවෙධස්ස සිඛාප්පත්තත්තා මග්ගධම්මෙසු විය ඵලධම්මෙසුපි සාතිසයො අසම්මොහොති ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සාමං ජානිත්වා’’ති. යථා ජානනා පනස්ස සච්ඡිකරණං අත්තපච්චක්ඛකිරියාති ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පච්චක්ඛං කත්වා’’ති. තථා සච්ඡිකිරියා චස්ස විපස්සනාපටිලාභොති ‘‘උපසම්පජ්ජා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පටිලභිත්වා’’ති. එතෙනාති ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදිවචනෙන.

174. 'Solo' significa salido por permanecer en la reclusión. Con esto se muestra su ausencia de apego a los grupos; mientras que su ausencia de apego a las impurezas (kilesas) se declara mediante 'diligente', etc. 'Con la mente aplicada' significa que tiene la mente dirigida hacia el Nibbāna. 'Debidamente' significa por el camino correcto. Si esto se obtiene desde el comienzo de la llegada a la enseñanza, no hay nada más que decir; pero si se obtiene desde el inicio de la práctica, para mostrar que es válido de cualquier manera, se dice 'de una u otra forma', etc. Debido a que la penetración sin confusión se alcanza en la cima mediante el logro del camino supremo, el estado de no confusión es superior tanto en los estados del fruto como en los del camino; por ello se dice 'conociéndolo por sí mismo', es decir, 'habiéndolo conocido por uno mismo'. En cuanto a su conocimiento, el acto de realizarlo es la propia experiencia directa; por ello se dice 'habiendo realizado', es decir, 'habiéndolo hecho directamente manifiesto'. Asimismo, su realización es la obtención de la visión cabal (vipassanā); por ello se dice 'habiendo alcanzado', es decir, 'habiéndolo obtenido'. Por 'esto' se refiere a las palabras 'el nacimiento ha sido destruido', etc.

ජාති [Pg.240] ඛීණාති එත්ථ ජාතිසීසෙන තබ්බිකාරවන්තො ඛන්ධා වුත්තා. පුබ්බෙව ඛීණත්තාති මග්ගාධිගමනතො පගෙව අතීතභාවෙනෙව ඛීණත්තා. තත්ථ අනාගතෙසු. වායාමාභාවතොති අවිජ්ජමානත්තා. අනාගතභාවසාමඤ්ඤං ගහෙත්වා ලෙසෙන වුත්තං. න පච්චුප්පන්නා විජ්ජමානත්තාති සංකිලිට්ඨා ච මග්ගභාවනාති සියාති වචනසෙසො. යථා අජාතඵලතරුණරුක්ඛමූලෙ ඡින්නෙ ආයතිඋප්පජ්ජනාරහානි ඵලානි ඡෙදනපච්චයා අනුප්පජ්ජමානානි නට්ඨානි නාම හොන්ති, එවමෙව භාවනාය අසති උප්පජ්ජනාරහා කිලෙසා තප්පච්චයා ජාති ච මග්ගභාවනාය සති න උප්පජ්ජමානා පහීනාති වුච්චන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘මග්ගස්ස පනා’’තිආදිනා. අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඤාණෙන ඛීණරාගවසෙන.

'El nacimiento ha sido destruido': aquí, bajo el encabezado de 'nacimiento', se mencionan los agregados que poseen esas alteraciones. 'Ya destruido anteriormente' significa destruido por el solo hecho de haber pasado, incluso antes de alcanzar el camino. Allí, respecto a los futuros: por la ausencia de esfuerzo debido a que no existen. Se dice figuradamente tomando la generalidad del estado futuro. No es que los presentes no existan, sino que son impuros; y la cultura del camino [está presente]. Así como cuando se corta la raíz de un árbol joven que aún no ha dado frutos, los frutos que habrían de surgir en el futuro ya no surgen y se consideran destruidos debido a la causa de la tala; de la misma manera, las impurezas que habrían de surgir si no hubiera cultivo, y el nacimiento causado por ellas, no surgen cuando hay cultivo del camino y se dice que han sido abandonados. Este significado se muestra con 'pero respecto al camino', etc. Mediante el conocimiento que alcanza la naturaleza del no-surgimiento, por el estado de haber extinguido la pasión.

සොළසකිච්චභාවායාති සොළසකිච්චතාය, සොළසවිධස්ස වා කිච්චස්ස භාවාය උප්පාදනාය. පාළියං සපදානන්ති සපදානචාරො වුත්තො භාවනපුංසකනිද්දෙසෙනාති ආහ ‘‘සපදානචාර’’න්ති. අනුක්කම්මාති අනතික්කමිත්වා. ආහුතිපිණ්ඩන්ති ජුහිතබ්බපිණ්ඩං, ජුහනවසෙන අග්ගිම්හි පක්ඛිපිතබ්බපායාසපිණ්ඩන්ති අධිප්පායො. භූතබලිකම්මන්ති තථා පක්ඛිපිත්වා බලිකම්මකරණං. හරිතුපලිත්තන්ති අල්ලගොමයෙන කතපරිභණ්ඩං. වනමාලපරික්ඛිත්තන්ති මනොහරාහි වනපුප්ඵමාලාහි පරික්ඛිත්තං. ධූමකටච්ඡූති ධූමපානං. සීලගන්ධන්ති සීලං පටිච්ච උප්පන්නකිත්තිගන්ධං. ඝායමානස්සාති උපගතං ගණ්හන්තස්ස.

'Para el estado de las dieciséis funciones' significa por la cualidad de las dieciséis funciones, o para la producción de las dieciséis clases de funciones. En el texto original, 'sapadāna' (recogida de limosnas ininterrumpida) se menciona mediante una designación neutra de la práctica; por eso dice 'la práctica de la limosna ininterrumpida'. 'Sin saltarse' significa sin omitir a nadie. 'Bolo de ofrenda' es el bolo que debe ser ofrecido, es decir, el bolo de arroz con leche que debe ser arrojado al fuego como sacrificio. 'El acto de la ofrenda a los seres' es realizar el acto de la ofrenda habiéndolo arrojado así. 'Untado con verde' significa el revestimiento hecho con estiércol de vaca fresco. 'Rodeado de guirnaldas de bosque' significa rodeado de hermosas guirnaldas de flores silvestres. 'Cuchara de incienso' es la inhalación de humo. 'Fragancia de la virtud' es la fragancia de la fama que surge en dependencia de la virtud. 'Para quien lo huele' significa para quien percibe lo que ha llegado a él.

ඉමම්හා ඨානාති ඉමස්මා මනුස්සානං වසනට්ඨානා, මහාපථවිතලතොති අධිප්පායො. සබ්බහෙට්ඨිමොති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං වාසබ්‍රහ්මලොකමාහ. බ්‍රහ්මපථො නාම චත්තාරි කුසලජ්ඣානානි බ්‍රහ්මලොකමග්ගභාවතො. ජීවිතපථො නාම ජීවිතපවත්තිඋපායභාවතො. ‘‘භුඤ්ජතු භවං මහාබ්‍රහ්මා’’ති වචනං සන්ධායාහ ‘‘කිං ජප්පසී’’තිආදි. තිණබීජානීති සාලිතණ්ඩුලාදීනි. ගොයූසන්ති ඛීරං ජිගුච්ඡන්තො වදති. අයම්පි අත්ථො ‘‘නෙතාදිසො බ්‍රහ්මභක්ඛො’’ති වදන්තෙන දීපිතොති.

'De este lugar' significa de este lugar de residencia de los seres humanos; se refiere a la superficie de la gran tierra. 'El más bajo de todos' se refiere al mundo de Brahma donde residen los súbditos de Brahma (Brahmapārisajja). El llamado 'camino a Brahma' son los cuatro jhānas meritorios, por ser el camino al mundo de Brahma. El llamado 'camino de la vida' es por ser el medio para el desarrollo de la vida. Refiriéndose a las palabras 'que coma el Gran Brahma', dice '¿qué estás murmurando?', etc. 'Semillas de hierba' se refiere al arroz sālī y otros granos. 'Jugo de vaca' lo dice con desprecio hacia la leche. Este significado también se aclara con las palabras 'el alimento de Brahma no es así'.

අතිදෙවපත්තොපි පඤ්චඛන්ධූපධීනං අත්ථිතාය කිලෙසූපධිආදීනංයෙව විරහිතභාවො ගහිතො. අඤ්ඤත්‍ර හි භාවපච්චයං තදත්ථො විඤ්ඤායතීති ආහ ‘‘අතිදෙවභාවං පත්තො’’ති. යස්මා බ්‍රහ්මානොපි දෙවගතිපරියාපන්නත්තා දෙවා එව, තස්මා වුත්තං ‘‘අතිබ්‍රහ්මභාවං පත්තො’’ති.

Al decir 'uno que ha alcanzado el estado más allá de los dioses', se toma el estado de estar libre de los sustratos de las impurezas (kilesūpadhi), etc., a pesar de la existencia de los sustratos de los cinco agregados. Pues, en otro caso, su significado se entiende mediante el sufijo de estado abstracto; por eso dice 'ha alcanzado el estado de estar por encima de los dioses'. Dado que incluso los Brahmas son solo dioses al estar incluidos en el destino de los dioses, se dice 'ha alcanzado el estado por encima de los Brahmas'.

අත්තානං [Pg.241] භාවෙත්වාති සීලාදීහි ගුණෙහි අත්තානං වඩ්ඪෙත්වා පරිබ්‍රූහිත්වා ඨිතො.

'Habiéndose desarrollado a sí mismo' significa habiéndose establecido tras haber crecido y fortalecido a sí mismo mediante las cualidades de la virtud (sīla) y otras.

පුථුජ්ජනා තසා තණ්හාමානදිට්ඨිපරිත්තාසවසෙන තාසනතො. ඛීණාසවා ථාවරා නාම සබ්බසො ගතීසු සඤ්චරණාභාවතො. තථා හි චතුන්නං සච්චානං සබ්බසො අදිට්ඨත්තා භවදායජ්ජස්ස තණ්හාදාසබ්‍යස්ස භාවතො එකච්චාසු ගතීසු සඤ්චරණසභාවතො සෙක්ඛා ථාවරා න හොන්ති. භජමානාති භජාපියමානා. ථාවරපක්ඛමෙව භජන්ති සබ්බසෙට්ඨපක්ඛං එකන්තපසට්ඨං භජමානභාවං උපාදාය.

Los 'mundanos' son 'temerosos' porque tiemblan debido al temor del deseo, el orgullo y los puntos de vista. Los 'liberados de las impurezas' (khīṇāsava) se llaman 'estables' porque carecen totalmente de movimiento a través de los destinos (gati). Pues, al no haber visto por completo las cuatro verdades, por el estado de ser herederos de la existencia y esclavos del deseo, y por la naturaleza de transitar a través de ciertos destinos, los aprendices (sekkhā) no son 'estables'. 'Frecuentar' significa ser frecuentado. Frecuentan solo el lado de lo estable, el lado más excelente de todos, que es digno de elogio absoluto, debido a su condición de ser frecuentado.

පහීනකිලෙසො ඛීණාසවො විසෙනො. සුඛං ආයති සුඛායති, තස්ස කාරකං සුඛායතිකං.

Aquel que ha abandonado las impurezas y ha extinguido los influjos es 'sin ejército'. 'Será feliz en el futuro' significa que se vuelve feliz, y quien causa eso es 'productor de felicidad futura'.

බ්‍රහ්මදෙවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario del Brahmadeva Sutta ha terminado.

4. බකබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Bakabrahma Sutta

175. ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති එවං පවත්තා දිට්ඨි සස්සතදිට්ඨි. සහ කායෙනාති සහ තෙන බ්‍රහ්මත්තභාවෙන. බ්‍රහ්මට්ඨානන්ති අත්තනො බ්‍රහ්මවත්ථුං. අනිච්චං ‘‘නිච්ච’’න්ති වදති අනිච්චතාය අත්තනො අපඤ්ඤායමානත්තා. ථිරන්ති දළ්හං, විනාසාභාවතො සාරභූතන්ති අත්ථො. උප්පාදවිපරිණාමාභාවතො සදා විජ්ජමානං. කෙවලන්ති පරිපුණ්ණං. තෙනාහ ‘‘අඛණ්ඩ’’න්ති. කෙවලන්ති වා ජාතිආදීහි අසම්මිස්සං, විරහිතන්ති අධිප්පායො. උප්පාදාදීනං අභාවතො එව අචවනධම්මං. කොචි ජායනකො…පෙ… උපපජ්ජනකො වා නත්ථි නිච්චභාවතො ඨානෙන සද්ධිං තන්නිවාසීනං. නිච්චභාවඤ්හි සො පටිජානාති. තිස්සො ඣානභූමියොති දුතියතතියචතුත්ථජ්ඣානභූමියො. චතුත්ථජ්ඣානභූමිවිසෙසා හි අසඤ්ඤසුද්ධාවාසාරුප්පභවා. නිබ්බානන්ති වා එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, න පරිසමාපනත්ථො, තස්මා ‘‘සබ්බ’’න්ති ඉමිනා ‘‘අසඤ්ඤ…පෙ… භවා’’ති වුත්තං සඞ්ගණ්හාති. පටිබාහතීති සන්තංයෙව සමානං අජානන්තොව ‘‘නත්ථී’’ති පටික්ඛිපති. එකෙ උත්තරවිහාරවාසිනො.

175. «El yo y el mundo son eternos»: la visión que procede de esta manera es la visión eternalista (sassatadiṭṭhi). «Con el cuerpo» significa con ese estado de existencia de Brahma (brahmattabhāva). «La morada de Brahma» se refiere a su propio recinto de Brahma. Dice «permanente» de lo que es «impermanente» debido a que su propia impermanencia no es percibida. «Firme» significa sólido; el sentido es que es esencial por la ausencia de destrucción. «Siempre presente» debido a la ausencia de surgimiento y cambio. «Completo» (kevala) significa pleno. Por eso dice: «íntegro» (akhaṇḍa). O «kevala» significa no mezclado con el nacimiento, etc.; el sentido es «desprovisto de ellos». Debido a la ausencia de surgimiento y otros cambios, es de «naturaleza no decadente» (acavanadhamma). «Nadie nace... o surge» allí debido a su estado permanente, junto con el lugar de quienes residen allí. Pues él profesa el estado de permanencia. «Los tres planos de absorción» son los planos de la segunda, tercera y cuarta absorción (jhāna). Las distinciones de los planos de la cuarta absorción son los seres inconscientes, las moradas puras y las existencias inmateriales. Respecto a «Nibbāna», la palabra «iti» tiene aquí el sentido de inicio, no de conclusión; por lo tanto, con la palabra «todo» incluye lo que se ha dicho: «seres inconscientes... existencias». «Rechaza»: aun siendo algo existente, por ignorancia lo rechaza diciendo «no existe». «Algunos» se refiere a los residentes del Monasterio del Norte (Uttaravihāra).

හෙට්ඨූපපත්තිකොති [Pg.242] හෙට්ඨා භූමීසු උප්පන්නඋපපත්තිකො. ඉදානි තමත්ථං විවරිතුං ‘‘අනුප්පන්නෙ’’තිආදි වුත්තං. හෙට්ඨුපපත්තිකං කත්වාති යථාඨිතභූමිතො හෙට්ඨා තතියජ්ඣානභූමියං උපපත්තිඣානං කත්වා, න උපරිඣානස්ස විය පත්ථනාමත්තන්ති අධිප්පායො. පඨමකාලෙති තස්මිං භවෙ පඨමකාලෙ. අඤ්ඤාසි ආසන්නභාවතො. උභයන්ති තං තං අත්තනා කතකම්මඤ්චෙව නිබ්බත්තට්ඨානඤ්චාති උභයං. පමුස්සිත්වා නිබ්බත්තිං අනුපධාරෙන්තො.

«De nacimiento inferior» significa nacido en planos inferiores. Ahora, para explicar ese significado, se dice «cuando no ha surgido», etc. «Habiendo causado un nacimiento inferior» significa habiendo realizado el jhāna de renacimiento en el plano de la tercera absorción, que es inferior a su plano actual; el sentido es que no es una mera aspiración como en el caso de un jhāna superior. «En el tiempo inicial» significa en el primer período de esa existencia. «Supo» debido a la proximidad. «Ambos» se refiere tanto a las acciones (kamma) realizadas por uno mismo como al lugar de renacimiento. «Habiendo olvidado» significa no considerando el renacimiento.

අවිජ්ජාය ගතොති අවිජ්ජාය සහ පවත්තො. සහයොගෙ හි ඉදං කරණවචනං. තෙනාහ ‘‘සමන්නාගතො’’ති. අඤ්ඤාණීති අවිද්වා. පඤ්ඤාචක්ඛුවිරහතො අන්ධීභූතො, අන්ධභාවං ආපන්නොති අත්ථො. අනාගතෙ සද්දො හොතායං ‘‘වක්ඛතී’’ති යත්‍රසද්දපයොගෙන, අත්ථො පන වත්තමානකාලිකො. තෙනාහ ‘‘භණතී’’ති. තෙනාහ ‘‘යත්‍රා’’තිආදි.

«Andado en la ignorancia» significa que procede junto con la ignorancia. Pues este es el uso del caso instrumental en sentido de asociación. Por eso dice: «dotado de». «Ignorante» significa que no conoce. El sentido es que se ha vuelto ciego, habiendo caído en un estado de ceguera, privado del ojo de la sabiduría. Esta palabra «vakkhati» (dirá) está en futuro debido al uso de la partícula «yatra», pero el significado es de tiempo presente. Por eso dice: «dice» (bhaṇatī). Por eso dice «donde», etc.

මග්ගචොරොති මග්ගපරිබුන්ධකචොරො. සන්තජ්ජියමානොති ‘‘අවිජ්ජාගතො වත, භො, බකො බ්‍රහ්මා’’තිආදිනා සන්තජ්ජියමානො. සතිං ලභිත්වාති තෙනෙව සන්තජ්ජනෙන යොනිසො උම්මුජ්ජිත්වා පුරිමජාතිවිසයං සතිං ලභිත්වා. නිප්පීළිතුකාමොති ඝංසෙතුකාමො දොසං දස්සෙතුකාමො ‘‘ඉදං පස්ස යාවඤ්ච තෙ අපරද්ධ’’න්ති. පුඤ්ඤකම්මාති පුඤ්ඤකාරිනො. වෙදෙහි ඤාණෙහි ගතත්තා පවත්තත්තා. අන්තිමා බ්‍රහ්මුපපත්තීති සබ්බපච්ඡිමා බ්‍රහ්මභාවප්පත්ති. අස්මාභිජප්පන්තීති අස්මෙ අභිජප්පන්ති. ආයුවණ්ණාදිවසෙන බ්‍රූහිතගුණත්තා බ්‍රහ්මා. අඤ්ඤෙහි මහන්තා බ්‍රහ්මා මහාබ්‍රහ්මා. අභිභූති තං බ්‍රහ්මලොකං ජෙට්ඨකභාවෙන අභිභවිත්වා ඨිතො. අනභිභූතොති අඤ්ඤෙහි න අභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනමෙතං. දස්සනවසෙන දසො, සබ්බං පස්සතීති අධිප්පායො. වසවත්තීති සබ්බජනං වසෙ වත්තෙති. ඉස්සරොති ලොකෙ ඉස්සරො. කත්තා නිම්මාතාති ලොකස්ස කත්තා නිම්මාතා. සෙට්ඨො සජිතාති අයං ලොකස්ස උත්තමො සංවිභජිතා ච. වසී පිතා භූතභබ්‍යානන්ති ආචිණ්ණවසිත්තා වසී, අයං පිතා භූතානං නිබ්බත්තානං භබ්‍යානං සම්භවෙසීනන්ති පත්ථෙන්ති විකත්ථෙන්ති පිහෙන්ති මානෙන්ති.

«Ladrón del camino» es un ladrón que bloquea el camino. «Siendo reprendido» significa siendo increpado con palabras como «¡Ay, señor Baka Brahma, has caído en la ignorancia!». «Habiendo recobrado la memoria» significa habiendo emergido sabiamente por medio de esa misma reprensión y recuperado la memoria sobre el ámbito de sus vidas pasadas. «Deseando aplastar» significa deseando restregar o mostrar la falta, diciendo «mira esto, cuánto has errado». «De actos meritorios» significa hacedores de méritos. «Por medio de los conocimientos» (vedehi) significa por haber procedido a través de los conocimientos (ñāṇehi). «El último renacimiento de Brahma» es la obtención final del estado de Brahma. «Nos imploran» significa que nos ruegan. «Brahma» por tener cualidades incrementadas en términos de longevidad, belleza, etc. «Gran Brahma» es un Brahma que es más grande que otros. «Vencedor» (abhibhū) es aquel que permanece habiendo superado ese mundo de Brahma por su condición de superior. «No vencido» significa no superado por otros. «Ciertamente» (aññadatthu) es una expresión de certeza. «Vidente» (daso) por el hecho de ver; el sentido es que lo ve todo. «Soberano» (vasavattī) porque pone a todos bajo su control. «Señor» (issaro) es el señor del mundo. «Hacedor, Creador» es el hacedor y creador del mundo. «Excelso, Distribuidor» significa que este es el superior y el repartidor del mundo. «Dueño de sí, padre de los que han sido y de los que serán»: «dueño de sí» (vasī) por su dominio habitual; «padre de los seres» nacidos y de los seres que buscan la existencia; así lo proclaman, alardean, anhelan y honran.

එතන්ති [Pg.243] විපරීතසඤ්ඤාවසෙන ‘‘ඉදං නිච්චං ඉදං ධුවං ඉදං සස්සත’’න්තිආදිනා වුත්තං එතං අප්පං පරිත්තකන්ති තං භගවා පරිච්ඡින්දිත්වා දස්සෙති. තං පන ‘‘එකස්මිං කොසලකෙ තිලවාහෙ වස්සසතෙ වස්සසතෙ එකෙකතිලුද්ධාරෙ කයිරමානෙ තිලානි පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, න ත්වෙව අබ්බුදෙ ආයූ’’ති එවං වුත්තො අබ්බුදො, තංවසෙන වීසතිගුණං නිරබ්බුදො, තෙසං නිරබ්බුදානං වසෙන නිරබ්බුදසතසහස්සං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන පදුමෙ ආයුනො වස්සගණනා ඉමස්මිංයෙව සංයුත්තෙ පරතො ආගමිස්සති. අනන්තදස්සීති අනන්තස්ස ඤෙය්‍යස්ස අනවසෙසතො දස්සී. වතසීලවත්තන්ති සමාදානවසෙන වතභූතං චාරිත්තසීලවසෙන සමාචිණ්ණත්තා සීලවත්තං. තං පන එකමෙවාති ආහ ‘‘සීලමෙවා’’ති.

«Esto», dicho a través de la percepción errónea como «esto es permanente, esto es estable, esto es eterno», el Bendito lo define y muestra que es «poco, limitado». En cuanto a ese [tiempo], se dice: «si de una carga de semillas de sésamo de Kosala, cada cien años se quitara una sola semilla, las semillas de sésamo se agotarían antes que un periodo abbuda, pero no la vida»; así se define un «abbuda»; un «nirabbuda» es veinte veces eso, y un «cien mil nirabbudas» es según esos nirabbudas. Este es el resumen aquí; el cálculo detallado de los años de vida en el [plano] Paduma vendrá más adelante en este mismo Saṃyutta. «De visión infinita» significa que ve sin resto lo que debe ser conocido, que es infinito. «Práctica de votos y virtud» es la práctica de la virtud que se ha convertido en un voto por su compromiso y en virtud por su conducta habitual. Dice «solo la virtud» (sīlamevā) porque se trata de una sola cosa.

අපායෙසීති එත්ථ යදා සො පිපාසිතෙ මනුස්සෙ පානීයං පායෙසි, තං සමුදාගමතො පට්ඨාය දස්සෙතුං ‘‘තත්‍රා’’තිආදි ආරද්ධං. පුබ්බෙති පුරිමජාතියං. එස බ්‍රහ්මා ‘‘ජරාමරණස්ස අන්තං කරිස්සාමී’’ති අජ්ඣාසයවසෙන ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති, සො තත්ථ නිබ්බානසඤ්ඤී අහොසි. ඣානරතියා වීතිනාමෙතීති තදා තස්සා කිරියාය අවිච්ඡෙදතො පවත්තිං උපාදාය වත්තමානපයොගො. රත්තන්ධකාරෙ පුරතො පුරතො ගච්ඡන්තස්ස සකටස්ස අනුස්සරණවසෙන ගච්ඡන්තානං සකටානං නිවත්තනං හොතීති ‘‘සබ්බසකටානි තථෙව නිවත්තිත්වා’’ති වුත්තං.

«Dio de beber»: aquí, cuando dio de beber agua a hombres sedientos, se comienza con «allí», etc., para mostrarlo desde su origen. «Antaño», en una vida anterior. Ese Brahma, con la intención de «pondré fin a la vejez y a la muerte», produjo el jhāna y renació en el mundo de Brahma; allí tuvo la percepción de que era el Nibbāna. «Pasa el tiempo en el deleite del jhāna»: este es un uso del tiempo presente que se refiere a la continuidad ininterrumpida de esa actividad en aquel entonces. «Habiendo regresado todos los carros de la misma manera» se dice debido al retorno de los carros que iban siguiendo el rastro de un carro que avanzaba delante en la oscuridad de la noche.

කම්මසජ්ජාති යුද්ධසජ්ජා. විලොපන්ති විලුත්තභණ්ඩං. එණිකූලස්මින්ති එත්ථ ‘‘පනිහතාය නිච්චගඞ්ගාය නාම’’න්ති කෙචි. ‘‘එණිමිගබහුලතාය සො ගඞ්ගාය තීරප්පදෙසො එණිකූලන්ති වුත්ත’’න්ති අපරෙ. ගඞ්ගෙය්‍යකොති ගඞ්ගාසන්නිවාසී.

«Listos para el combate» significa preparados para la guerra. «Botín» significa bienes saqueados. Respecto a «en la orilla del Eṇi», algunos dicen: «es el nombre del río Gaṅgā que fluye perpetuamente». Otros dicen: «se llama Eṇikūla a esa región de la orilla del Gaṅgā por la abundancia del ciervo Eṇi». «Gaṅgeyyako» es el que habita cerca del Gaṅgā.

බද්ධචරොති පටිබද්ධචරියො. තෙනාහ ‘‘අන්තෙවාසිකො’’ති. යස්මා බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ, තස්මා අඤ්ඤාසි, ඉධ මය්හං පමුට්ඨඤ්ච සබ්බං ජානාසීති අධිප්පායො. සබ්බං බ්‍රහ්මලොකං ඔභාසයන්තො සබ්බම්පිමං බ්‍රහ්මලොකං භගවා ඔභාසං අභිභවිත්වා අනඤ්ඤසාධාරණං අත්තනො ඔභාසං ඔභාසෙන්තො තිට්ඨති.

«Seguidor vinculado» (baddhacaro) significa un discípulo residente. Por eso dice: «estudiante» (antevāsiko). Puesto que el Buda es omnisciente, «supo»; el sentido es «tú sabes todo lo que yo he olvidado». «Iluminando todo el mundo de Brahma»: el Bendito permanece superando con su propio resplandor el resplandor de todo este mundo de Brahma, emitiendo una luz que no es común a otros.

බකබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado la explicación del Bakabrahmasutta.

5. අඤ්ඤතරබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Aññatarabrahmasutta.

176. තෙජොකසිණපරිකම්මං [Pg.244] කත්වාති ‘‘තෙජොකසිණපරිකම්මජ්ඣානං සමාපජ්ජිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදො එවෙත්ථ තෙජොකසිණපරිකම්මං. න හි බුද්ධානං අඤ්ඤෙසං විය තත්ථ ඣානසමාපජ්ජනෙන පරිකම්මපපඤ්චො අත්ථි සබ්බත්ථෙව චිණ්ණවසීභාවස්ස පරමුක්කංසභාවප්පත්තත්තා. තස්ස කිර බ්‍රහ්මුනො ‘‘යථාහං එවං මහානුභාවො අඤ්ඤො නත්ථී’’ති ලද්ධි, යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘නත්ථි සො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. භගවා තස්ස තං ලද්ධිං විස්සජ්ජෙතුං තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා තස්ස උපරි ආකාසෙ නිසීදි. තෙන වුත්තං ‘‘තෙජොධාතුං…පෙ… තථාගතං දිස්වා’’ති. අට්ඨිවෙධං වියං විජ්ඣිතබ්බො අට්ඨිවෙධී, යථා අට්ඨිං විජ්ඣිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති, එවං විජ්ඣිතබ්බොති අත්ථො. අයං පන අට්ඨිවෙධී විය අට්ඨිවෙධී, යථා සො ලද්ධිං විස්සජ්ජෙති, එවං පටිපජ්ජිතබ්බොති අත්ථො. සෙසානන්ති මහාකස්සපමහාකප්පිනඅනුරුද්ධත්ථෙරානං.

176. «Habiendo realizado el trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego» significa que el surgimiento del pensamiento «entraré en el jhana del trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego» es en sí mismo el trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego. Pues para los Buddhas, a diferencia de otros, no existe una elaboración prolongada del trabajo preparatorio al entrar en un jhana, debido a que han alcanzado la excelencia suprema en el dominio de la práctica en todos los aspectos. Se dice que ese Brahma tenía la creencia: «No hay otro tan poderoso como yo», en referencia a lo cual se dijo: «No hay asceta ni brahmán que pueda venir aquí». El Bienaventurado, para disipar esa creencia suya, habiendo entrado en el elemento fuego, se sentó en el espacio sobre él. Por eso se dijo: «Habiendo visto al Tathāgata... el elemento fuego... etc.». «Aṭṭhivedhī» significa alguien que debe ser perforado como si fuera un hueso; así como alguien perfora un hueso y permanece habiendo alcanzado la médula ósea, así debe ser perforado. Pero este «aṭṭhivedhī» es como un «aṭṭhivedhī» [en sentido figurado]; así como él disipa la creencia, así debe ser comprendido. «De los demás» se refiere a los venerables Mahākassapa, Mahākappina y Anuruddha.

අඤ්ඤබ්‍රහ්මසරීරවිමානාලඞ්කාරාදීනං පභාති බ්‍රහ්මානං සරීරප්පභා විමානප්පභා අලඞ්කාරවත්ථාදීනං පභාති ඉමස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ ඉමා සබ්බා පභා අත්තනො පභස්සරභාවෙන අභිභවන්තං. නත්ථි මෙ සාති ඉදානි මෙ සා දිට්ඨි නත්ථි, ‘‘නත්ථි සො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති අයං ලද්ධි නත්ථි. තෙනාහ ‘‘තත්‍රාස්ස…පෙ… පහීනා’’ති. එත්ථාති එතස්මිං සමාගමෙ. යථා තස්ස බ්‍රහ්මුනො සබ්බසො දිට්ඨිගතං විමුච්චති ධම්මචක්ඛු උප්පජ්ජති, එවං මහන්තං ධම්මදෙසනං දෙසෙසි.

«De la luz de los cuerpos, mansiones, adornos, etc., de otros Brahmas» significa la luz de los cuerpos de los Brahmas, la luz de sus mansiones y la luz de sus ornamentos, ropas, etc. En este mundo de Brahma, superando todas estas luces con su propia naturaleza resplandeciente. «Ya no la tengo» significa que ahora ya no tengo esa visión, esa creencia de que «no hay asceta ni brahmán que pueda venir aquí» ya no existe. Por eso dijo: «Allí, para él... abandonado... etc.». «Aquí» significa en esta asamblea. Así como para ese Brahma se liberó totalmente de la visión errónea y surgió el ojo del Dhamma, así [el Buddha] expuso una gran enseñanza del Dhamma.

‘‘අජ්ජාපි තෙ, ආවුසො’’තිආදිනා වුත්තෙන තත්තකෙනෙව. සරූපෙන වුත්තාති පඨමෙන පාදෙන චතස්සො, දුතියෙන එකන්ති එවං පඤ්ච අභිඤ්ඤා සරූපෙන වුත්තා. කස්මා එත්ථ දිබ්බසොතං නාගතන්ති? ආහ ‘‘තාසං වසෙන ආගතමෙවා’’ති. යෙන ඉමා ලොකුත්තරා අභිඤ්ඤා අධිගතා, න තස්ස දිබ්බසොතසම්පාදනං භාරියං පටිපක්ඛවිගමෙන සුඛෙනෙව ඉජ්ඣනතො.

«Incluso hoy, amigo», etc., por lo que se dijo allí mismo. «Mencionadas por su forma propia» significa que con el primer verso se mencionan cuatro, y con el segundo una; así, cinco conocimientos directos (abhiññā) se mencionan por su forma propia. ¿Por qué no se menciona aquí el oído divino? Dice: «A través de ellas se incluye implícitamente». Para aquel que ha alcanzado estos conocimientos directos supramundanos, el logro del oído divino no es difícil, ya que se logra fácilmente mediante la eliminación de los obstáculos.

අඤ්ඤතරබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Aññatarabrahmasutta.

6. බ්‍රහ්මලොකසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario del Brahmalokasutta

177. පච්චෙකං [Pg.245] ද්වාරබාහන්ති පච්චෙකං ද්වාරබාහං. පච්චෙක-සද්දො චෙත්ථ ආවුත්තිවසෙන වෙදිතබ්බො; ‘‘පච්චෙකං පච්චෙක’’න්ති ආහ ‘‘එකෙකො එකෙක’’න්ති. තෙසු හි එකො පච්චෙකබ්‍රහ්මා ගන්ධකුටියා එකද්වාරබාහං නිස්සාය ඨිතො, අපරො අඤ්ඤං. පච්චෙකබ්‍රහ්මාති ච එකචාරී බ්‍රහ්මා, න පරිසචාරී බ්‍රහ්මාති අත්ථො. සමිද්ධි නාම සග්ගෙ සුඛුපකරණෙහි, බ්‍රහ්මානඤ්ච ඣානං සුඛුපකරණන්ති ඣානසුඛෙන සමිද්ධොති. සම්පත්තියා වෙපුල්ලප්පත්තතා බ්‍රහ්මානඤ්ච අභිඤ්ඤාගුණෙහි වෙපුල්ලප්පත්තීති ආහ ‘‘ඵීතොති අභිඤ්ඤාපුප්ඵෙහි සුපුප්ඵිතො’’ති. අසහන්තොති නසහන්තො නරොචෙන්තො.

177. «Cada uno junto a un poste de la puerta» significa individualmente en un poste de la puerta. Aquí la palabra «cada uno» (pacceka) debe entenderse por repetición; «uno por uno» es lo que significa «cada uno, cada uno». Pues de esos Brahmas, un Brahma individual (paccekabrahmā) estaba de pie apoyado en un poste de la puerta de la celda perfumada (gandhakuṭi), y el otro en el otro. Y «Brahma individual» significa un Brahma que camina solo, no un Brahma que camina con un séquito. Samiddhi se refiere a los medios para la felicidad en el cielo, y para los Brahmas el jhana es un medio para la felicidad; por lo tanto, es próspero (samiddha) por la felicidad del jhana. Debido a que ha alcanzado la abundancia de logros y los Brahmas han alcanzado la abundancia en las cualidades de los conocimientos directos, se dice: «floreciente (phīto) significa bien florecido con las flores de los conocimientos directos». «No tolerando» significa que no lo tolera o no le gusta.

සතපදන්ති සතසද්දො. රූපවසෙනාති රූපසද්දවසෙන, රූපසද්දෙන සද්ධින්ති අත්ථො. තථා පන්තිවසෙනාති එත්ථාපි. එකච්චෙති එකෙ මිගාරී, තෙසං බ්‍යග්ඝීනිසාරූපකානං පඤ්චසතානීති අත්ථො. ‘‘කස්ස අඤ්ඤස්ස උපට්ඨානං ගමිස්සාමී’’ති විමානසම්පත්තියං විම්හයක්ඛිකො අහඞ්කාරවසෙන වදති. රණන්ති නින්දන්ති එතෙහීති රණා, දොසා. විරොධිපච්චයසන්නිපාතෙ විකාරුප්පත්ති රුප්පනං රූපස්ස පවෙධනන්ති ආහ ‘‘සීතාදීහි ච නිච්චං පවෙධිත’’න්ති. සුමෙධො සුන්දරපඤ්ඤො සො සත්ථා රූපෙ න රමති, කිං පන මන්දපඤ්ඤො රූපෙ සරණඤ්ච පවෙධිතඤ්ච අපස්සන්තො රමසීති අධිප්පායො.

«Cien palabras» es el término sata. «En términos de la forma» significa a través de la palabra forma (rūpa), es decir, junto con la palabra forma. Lo mismo ocurre con «en términos de la fila». «Algunos» se refiere a ciertos seguidores de Migāra; se refiere a los quinientos que eran como cachorros de tigre. «¿A qué otro servicio iré?» dice el que tiene ojos de asombro por la excelencia de la mansión, hablando impulsado por el egoísmo. Raṇa son las faltas, ya que a través de ellas se censura. El cambio que ocurre cuando se encuentran causas opuestas es el impacto; el estremecimiento de la forma corporal es lo que significa «siempre estremecido por el frío, etc.». Sumedho es el Maestro de excelente sabiduría, quien no se deleita en la forma; por el contrario, el de poca sabiduría, al no ver el refugio ni el estremecimiento en la forma, se deleita en ella; este es el significado.

බ්‍රහ්මලොකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Brahmalokasutta.

7. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Kokālikasutta

178. පමාණකරානං රාගාදීනං අභාවතො ඛීණාසවො රාගාදිවසෙන න සක්කා ඉමං පමාතුන්ති අප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යානි වා චත්තාරි අරියසච්චානි විජ්ඣිත්වා ඨිතත්තා පමිතං පමෙය්‍යං තස්ස කතො පරිමෙය්‍යො නත්ථි. තෙනාහ ‘‘ඛීණාසවො…පෙ… දීපෙතී’’ති. තන්ති ඛීණාසවං. පමෙතුං රන්ධගවෙසී හුත්වා වජ්ජතො පරිච්ඡින්දිතුං. යථාසභාවතො තස්ස මිනනෙ නිහීනපඤ්ඤතාය අවකුජ්ජපඤ්ඤං.

178. Debido a la ausencia de codicia y otros factores limitantes, un khīṇāsavo (aquel que ha destruido las impurezas) es inconmensurable (appameyyo), pues no es posible medirlo a través de la codicia, etc.; o bien, por haber penetrado las cuatro nobles verdades inconmensurables, no existe una medida limitada para él. Por eso dijo: «Un khīṇāsavo... explica... etc.». «A él» se refiere al khīṇāsavo. «Para medir» significa buscando una falla para delimitarlo como un defecto. Su medida de acuerdo a la realidad es la de alguien con sabiduría volcada hacia abajo debido a su sabiduría inferior.

කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Kokālikasutta.

8. කතමොදකතිස්සසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Katamodakatissasutta

179. කිං [Pg.246] කුසලගවෙසිතාය ‘‘කිං කුසලං අකුසල’’න්තිආදිනා කින්ති සුණාති එතායාති කිස්ස වා වුච්චති පඤ්ඤා.

179. ¿Qué es lo saludable? con el deseo de buscar lo saludable, a través de frases como «¿qué es saludable, qué es no saludable?», etc. ¿Por qué se le llama sabiduría (paññā)? Porque a través de ella se escucha «¿qué?».

කතමොදකතිස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Katamodakatissasutta.

9. තුරූබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Turūbrahmasutta

180. ආබාධො එතස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. අනන්තරසුත්තෙති අනාගතානන්තරෙ සුත්තෙ. වරාකොති අනුග්ගහවචනමෙව, න නිප්පරියායෙන වුත්තවචනං. පියසීලාති ඉමිනා එතස්මිං අත්ථෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘පෙසලා’’ති පදසිද්ධීති දස්සෙති. කබරක්ඛීනීති බ්‍යාධිබලෙන පරිභින්නවණ්ණතාය කබරභූතානි අක්ඛීනි. යත්තකන්ති යං ත්වං භගවතො වචනං අඤ්ඤථා කරොසි, තත්තකං තයා අපරද්ධං, තස්ස පමාණං නත්ථීති අත්ථො. යස්මා අනාගාමිනො නාම කාමච්ඡන්දබ්‍යාපාදා පහීනා හොන්ති, ත්වඤ්ච දිට්ඨො කාමච්ඡන්දබ්‍යාපාදවසෙන ඉධාගතො, තස්මා යාව තෙ ඉදං අපරද්ධන්ති අයමෙවෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

180. Aquel que tiene una aflicción es «afligido» (ābādhiko). «En el discurso siguiente» se refiere al discurso inmediatamente posterior. «Pobre infeliz» es solo una palabra de compasión, no es una palabra dicha en sentido absoluto. «De naturaleza amable»: con esto muestra que el término «virtuoso» (pesalā) se establece según el método lingüístico en este sentido. «Ojos moteados» son ojos que se han vuelto moteados debido a una alteración del color causada por el poder de la enfermedad. «Tanto como»: en la medida en que tú distorsionas la palabra del Bienaventurado, en esa medida has cometido una falta; el significado es que no hay medida para ello. Puesto que para los que no regresan (anāgāmī) se han abandonado el deseo sensorial y la mala voluntad, y tú has sido visto viniendo aquí bajo la influencia del deseo sensorial y la mala voluntad, por lo tanto, «hasta este punto es tu falta»; este es el significado que debe verse aquí.

අදිට්ඨිප්පත්තොති අප්පත්තදිට්ඨිනිමිත්තො. ගිලවිසො විය විසං ගිලිත්වා ඨිතො විය. කුඨාරිසදිසා මූලපච්ඡින්දනට්ඨෙන. උත්තමත්ථෙති අරහත්තෙ. ඛීණාසවොති වදති සුනක්ඛත්තො විය අචෙලං කොරක්ඛත්තියං. යො අග්ගසාවකො විය පසංසිතබ්බො ඛීණාසවො, තං ‘‘දුස්සීලො අය’’න්ති යො වා වදති. සමකොව විපාකොති පසංසියනින්දා විජ්ජමානගුණපරිධංසනවසෙන පවත්තා යාව මහාසාවජ්ජතාය කටුකතරවිපාකා, තාව නින්දියපසංසාපි මහාසාවජ්ජතාය සමවිපාකා තත්ථ අවිජ්ජමානගුණසමාරොපනෙන අත්තනො පරෙසං මිච්ඡාපටිපත්තිහෙතුභාවතො පසංසියෙන තස්ස සමභාවකරණතො ච. ලොකෙපි හි අයං පුරෙ සමණගාරය්හො හොති, පගෙව දුප්පටිපන්නදුප්පටිපන්නොති සමං කරොන්තීති.

‘Adiṭṭhippatto’ significa alguien que no ha alcanzado el signo de la visión. Es como alguien que permanece después de haber tragado veneno. ‘Como un hacha’ en el sentido de cortar la raíz. ‘En el sentido supremo’ se refiere al estado de un Arahant. Sunakkhatta habla de ‘aquel cuyas impurezas han sido destruidas’ refiriéndose al asceta desnudo Korakkhattiya. El que habla de un Arahant, que merece ser elogiado como un discípulo principal, diciendo ‘este es inmoral’. El resultado es igual: tanto el elogio como la crítica, que ocurren por la destrucción de las cualidades existentes, tienen resultados más amargos por ser grandes ofensas; del mismo modo, la crítica y el elogio son de igual resultado por ser grandes ofensas, debido a la superposición de cualidades inexistentes y por ser la causa de la práctica errónea de uno mismo y de otros, haciendo que el elogiado sea igual a eso. En el mundo, este es primero despreciado por los ascetas, y más aún cuando lo consideran igual a alguien de mala conducta.

සකෙනාති අත්තනො සාපතෙය්‍යෙන. අයං අප්පමත්තකො අපරාධො දිට්ඨධම්මිකත්තා සප්පතිකාරත්තා ච තස්ස. අයං මහන්තතරො කලි කතූපචිතස්ස සම්පරායිකත්තා අප්පතිකාරත්තා ච.

‘Con lo suyo’ significa con su propia propiedad. Esta es una ofensa pequeña por pertenecer a la vida presente y por ser remediable. Esta es una desgracia (kali) mayor por pertenecer a la vida futura debido a lo acumulado y por ser irremediable.

‘‘නිරබ්බුදො’’ති [Pg.247] ගණනාවිසෙසො එකොති ආහ ‘‘නිරබ්බුදගණනායා’’ති, සතසහස්සං නිරබ්බුදානන්ති අත්ථො. නිරබ්බුදපරිගණනං පන හෙට්ඨා වුත්තමෙව. යමරියගරහී නිරයං උපෙතීති එත්ථ යථාවුත්තං ආයුප්පමාණං පාකතිකෙන අරියූපවාදිනා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘අග්ගසාවකානං පන ගුණමහන්තතාය තතොපි අතිවිය මහන්තතරා එවා’’ති වදන්ති.

‘Nirabbudo’ es un número específico; por eso dice ‘con el número nirabbuda’, que significa cien mil abbudas. El cálculo de nirabbuda se explicó anteriormente. Respecto a ‘el que desprecia a los Nobles va al infierno’, se debe entender que la duración de la vida mencionada fue dicha por un difamador común de los Nobles. Pero dicen: ‘Debido a la grandeza de las virtudes de los discípulos principales, es incluso mucho mayor que eso’.

තුරූබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Turūbrahmasutta.

10. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Kokālikasutta.

181. ද්වෙ කොකාලිකනාමකා භික්ඛූ, තතො ඉධ අධිප්පෙතං නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙතුං – ‘‘කො අයං කොකාලිකො’’ති? පුච්ඡා. සුත්තස්ස අට්ඨුප්පත්තිං දස්සෙතුං – ‘‘කස්මා ච උපසඞ්කමී’’ති? පුච්ඡා. අයං කිරාතිආදි යථාක්කමං තාසං විස්සජ්ජනං. විවෙකවාසං වසිතුකාමත්තා අප්පිච්ඡතාය ච මා කස්සචි…පෙ… වසිංසු.

181. Hay dos monjes llamados Kokālika; para identificar al que se refiere aquí se pregunta: ‘¿Quién es este Kokālika?’. Para mostrar el origen del sutta se pregunta: ‘¿Y por qué se acercó?’. La respuesta a estas preguntas comienza con ‘Este, se dice...’. Por el deseo de vivir en reclusión y por su poca ambición, no permitieron que nadie... etc... vivieron.

පක්කමිස්සන්තීති ආඝාතං උප්පාදෙසි අත්තනො ඉච්ඡාවිඝාතනතො. ථෙරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදයිංසු පයුත්තවාචාය අකතත්තා ථෙරෙහි ච අදීපිතත්තා. පුබ්බෙපි…පෙ… මඤ්ඤෙති ඉමිනා ථෙරානං කොහඤ්ඤෙ ඨිතභාවං ආසඞ්කති අවණෙ වණං පස්සන්තො විය, සුද්ධෙ ආදාසතලෙ ලෙඛං උට්ඨාපෙන්තො විය ච.

‘Ellos partirán’: generó resentimiento debido a la frustración de su propio deseo. Los Theras lo entregaron a la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgha) porque no se hizo mediante palabras directas y no fue explicado por los Theras. ‘Antiguamente... etc... cree’: con esto sospecha de la hipocresía de los Theras, como quien ve una herida donde no la hay, o como quien intenta hacer una marca en la superficie de un espejo limpio.

අපරජ්ඣිත්වාති භගවතො සම්මුඛා ‘‘පාපභික්ඛූ ජාතා’’ති වත්වා. ආහ ‘‘සද්ධාය ආකරො පසාදාවහො’’ති. පවත්තසද්ධායිකො වාති අත්ථොති ආහ ‘‘සද්ධාතබ්බවචනො’’ති.

‘Habiendo ofendido’: habiendo dicho ante el Bienaventurado ‘han nacido monjes malvados’. Dijo: ‘Una fuente de fe que trae claridad’. ‘O aquel cuya fe es manifiesta’: este es el significado, por eso dijo ‘aquel cuyas palabras son dignas de fe’.

පීළකා නාම බාහිරතො පට්ඨාය අට්ඨිං භින්දති, ඉමා පන පඨමංයෙව අට්ඨිං භින්දිත්වා උග්ගතා. තරුණබෙලුවමත්තියොති තරුණබිල්ලඵලමත්තියො. විසගිලිතොති ඛිත්තපහරණො. තඤ්ච බළිසං විසසමඤ්ඤා ලොකෙ. ‘‘ආරක්ඛදෙවතානං සුත්වා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

‘Pīḷakā’ (pústulas) es el nombre de lo que rompe el hueso desde afuera, pero estas surgieron habiendo roto el hueso primero. ‘Del tamaño de un fruto de Beluva tierno’. ‘Tragó veneno’: como un golpe lanzado. Y a ese anzuelo se le llama veneno en el mundo. El término ‘habiendo escuchado de las deidades guardianas’ se trae para completar la conexión.

මගධරට්ඨෙ [Pg.248] සංවොහාරතො මාගධකො පත්තො, තෙන. තිලසකටං තිලවාහාඑති වුත්තො. පච්චිතබ්බට්ඨානස්සාති නිරයදුක්ඛෙන පච්චිතබ්බපදෙසස්ස. එතං ‘‘අබ්බුදො’’ති නාමං.

‘Māgadhako patto’ es una medida de Magadha por uso comercial. ‘Un carro de sésamo’ se refiere a una carga de sésamo. ‘Del lugar que debe ser cocinado’: del lugar que debe ser sufrido con el dolor del infierno. Ese es el nombre ‘abbudo’.

වස්සගණනාති එකතො පට්ඨාය දසගුණිතං අබ්බුදආයුම්හි, තතො පරං වීසතිගුණං නිරබ්බුදාදීසු වස්සගණනා වෙදිතබ්බා. සබ්බත්ථාති අබබාදීසු පදුමපරියොසානෙසු සබ්බෙසු නිරයෙසු. එසෙව නයොති හෙට්ඨිමතො උපරිමස්ස උපරිමස්ස වීසතිගුණතං අතිදිසති.

‘Cálculo de años’: empezando desde uno, multiplicado por diez en la vida de un abbuda, y después de eso, multiplicado por veinte en el nirabbuda y demás, se debe entender el cálculo de años. ‘En todas partes’: en todos los infiernos desde el ababa hasta el final, el paduma. Este mismo método se aplica para indicar que cada uno superior es veinte veces el anterior.

කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Kokālikasutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del primer vagga.

2. දුතියවග්ගො

2. Segundo Vagga

1. සනඞ්කුමාරසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Sanaṅkumārasutta

182. පොරාණකත්තාති නිබ්බත්තිත්වා චිරකාලත්තා. ජාතත්තා ජනො, තං ඉතො ජනෙතො, තස්මිං. ඛත්තියො සෙට්ඨො ලොකමරියාදපරිපාලනාදිනා සම්මාපටිපත්තියං සත්තානං නියොජනෙන බහුකාරත්තා. සො හි පරෙ තථා පටිපාදෙන්තො සයම්පි තත්ථ පතිට්ඨිතොයෙව හොතීති සෙට්ඨො වුත්තො. පටිපක්ඛවිජ්ඣනට්ඨෙන පුබ්බෙනිවාසාදීනං විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජාති. සද්ධාහිරොත්තප්පබාහුසච්චවීරියසතිපඤ්ඤාති ඉමෙ සත්ත සද්ධම්මා. චරන්ති අගතපුබ්බං දිසං එතෙහීති චරණානි, සීලාදයො පන්නරස ධම්මා.

182. ‘Por ser antiguo’: por haber nacido hace mucho tiempo. ‘Jano’ (gente/ser) por haber nacido, de ahí ‘janeto’ (engendrando), en él. ‘Khattiyo’ (noble) es el mejor por proteger las normas del mundo y por ser de gran ayuda al encaminar a los seres en la práctica correcta. Pues él, al conducir a otros de esa manera, también se establece a sí mismo en ello, por eso se dice que es el mejor. ‘Vijjā’ (sabiduría) por el sentido de penetrar lo opuesto y por el sentido de hacer conocer las vidas pasadas, etc. La fe, la vergüenza moral, el temor al mal, el gran conocimiento, la energía, la atención y la sabiduría: estos son los siete verdaderos Dhamma (saddhammā). Se llaman ‘conductas’ (caraṇāni) porque con ellas se camina hacia una dirección nunca antes visitada: los quince Dhamma que incluyen la virtud (sīla), etc.

සනඞ්කුමාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Sanaṅkumārasutta.

2. දෙවදත්තසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Devadattasutta

183. අප්පඤ්ඤත්තෙ එව සික්ඛාපදෙ ඡෙජ්ජගාමිකම්මස්ස කතත්තා සලිඞ්ගෙනෙව ච ඨිතත්තා ‘‘දෙවදත්තො සාසනතො පක්කන්තො’’ති න වත්තබ්බොති අචිරපක්කන්තෙති එත්ථ ‘‘සාසනතො පක්කන්තෙ’’ති අවත්වා ‘‘වෙළුවනතො [Pg.249] ගයාසීසං ගතෙ’’ති වුත්තං. පකතත්තො හි භික්ඛුසඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය, න අපකතත්තොති. වළවායාති වළවාය කුච්ඡියං ජාතං.

183. Debido a que cometió una acción que lleva a la expulsión cuando las reglas de entrenamiento aún no se habían promulgado, y por permanecer con sus propios atributos, no se debe decir que ‘Devadatta se apartó de la enseñanza’; por eso, en ‘recién apartado’, en lugar de decir ‘apartado de la enseñanza’, se dice ‘ido de Veḷuvana a Gayāsīsa’. Pues alguien con su naturaleza original puede dividir la Sangha, no alguien que no la tenga. ‘Vaḷavāya’: nacido del vientre de una yegua.

දෙවදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario del Devadattasutta.

3. අන්ධකවින්දසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Andhakavindasutta

184. ජනතන්ති ජනානං සමූහං, ජනසඤ්චරණට්ඨානන්ති අත්ථො. මනුස්සානං අනුපචාරෙති යත්තකෙ කසනාදිකිච්චං කරොන්තානං සඤ්චාරො හොති, එත්තකං අතික්කමිත්වා අනුපචාරෙ. සංයොජනවිප්පමොක්ඛාති සංයොජනවිමොක්ඛහෙතු. විවෙකරතිං පවිවෙකසුඛජ්ඣානං අලභන්තො. චිත්තානුරක්ඛණත්ථන්ති පුබ්බෙ මං මනුස්සා ‘‘අරඤ්ඤවාසෙන පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො’’ති මඤ්ඤිංසු, ඉදානි ගාමන්තෙ වසන්තං දිස්වා ගණසඞ්ගණිකාය නිවුට්ඨොති අප්පසාදං ආපජ්ජිස්සන්ති. යදිපි මෙ ඉධ අභිරති නත්ථි, එවං සන්තෙපි ඉධෙව වසිස්සාමීති වික්ඛිත්තචිත්තෙන හුත්වා න වසිතබ්බං, කො අත්ථො චිත්තවසං ගන්ත්වාති අධිප්පායො. සතිපට්ඨානපරායණොති සතිපට්ඨානභාවනාරතො. එවං හිස්ස ගණවාසොපි පාසංසො විවෙකවාසෙන විනා සමණකිච්චස්ස අසිජ්ඣනතො.

184. ‘Janataṃ’: un grupo de personas, significa un lugar de tránsito de personas. ‘Fuera del alcance de los hombres’: más allá de donde transitan los que realizan tareas como el arado, etc. ‘Liberación de los grilletes’: la causa de la liberación de los grilletes. ‘No obteniendo el deleite en la reclusión’: el gozo de la meditación en total aislamiento. ‘Con el fin de proteger la mente’: antes los hombres pensaban de mí: ‘Vive en el bosque, está recluido, no está asociado, es de energía aplicada’; ahora, al verlo viviendo en la periferia del pueblo, pensarán que está atrapado en la asociación con grupos y perderán la fe. Aunque no tenga deleite aquí, incluso siendo así viviré aquí mismo; no se debe vivir con la mente distraída, ¿cuál es el propósito de seguir la voluntad de la mente? ‘Dedicado a los fundamentos de la atención’ (satipaṭṭhānaparāyaṇo): deleitado en el desarrollo de los fundamentos de la atención. Así, incluso su vida en grupo es loable, pues sin la vida en reclusión no se cumple el deber del asceta.

වට්ටභයතො පමුත්තො අජ්ඣාසයවසෙනාති අධිප්පායො.

Liberado del miedo del ciclo de renacimientos (vaṭṭabhaya) por su propia disposición: este es el significado.

නිසීදි තත්ථ භික්ඛූති ඉමිනා සත්තූපලද්ධියා අනිස්සිතත්තා යථාරුචියා තෙසං නිසජ්ජං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා’’තිආදි.

‘Allí se sentaron los monjes’: con esto muestra su asiento según su deseo por no estar apegados a la percepción de un ser. Por eso dijo ‘con esto’, etc.

ඉමිනා ච ඉමිනා ච ආකාරෙන ජාතන්ති න අනුස්සවදස්සනමෙතං, න අනුස්සවග්ගහණං. තක්කහෙතු නයහෙතු වා න වදාමීති යොජනා. පිටකං ගන්ථො සම්පදීයති එතස්සාති පිටකසම්පදානං, ගන්ථස්ස උග්ගණ්හනතො තෙන පිටකස්ස උග්ගණ්හනකභාවෙන, කෙනචි ගන්ථානුසාරෙන එවං න වදාමීති අත්ථො. බ්‍රහ්මස්ස සෙට්ඨස්ස ධම්මස්ස චරියං වාචසිකං පවත්තතීති බ්‍රහ්මචරියං, ධම්මදෙසනා. භාවිතෙන මරණස්ස සබ්බසො භාගෙන විප්පහානෙන මරණපරිච්චාගීනං. තෙ ච ඛීණජාතිකාති ආහ ‘‘ඛීණාසවාන’’න්ති.

‘Nacido de tal y tal manera’, esto no es una visión por tradición oral, ni una aceptación por tradición oral. ‘No hablo por causa de la lógica o por causa del método’, tal es la conexión. Aquello por lo cual se entrega una escritura o texto es ‘la tradición de las escrituras’ (piṭakasampadāna); se refiere a no hablar de tal manera simplemente basándose en algún texto debido al aprendizaje de un libro o por el estado de haber aprendido una escritura. ‘La vida santa’ (brahmacariya) es la enseñanza del Dhamma, porque la conducta del Dhamma superior y excelente se manifiesta a través de la palabra. ‘De los que han renunciado a la muerte’ (maraṇapariccāgīnaṃ) se refiere a aquellos que, a través de lo que han desarrollado, han abandonado por completo la porción de la muerte. ‘Ellos son los que han destruido el nacimiento’, por eso dice: ‘de aquellos que han destruido las impurezas’ (khīṇāsavānaṃ).

දසධා [Pg.250] දසාති දසක්ඛත්තුං දස. අඤ්ඤන්ති පඤ්චසතාධිකසහස්සතො අඤ්ඤං. පුඤ්ඤභාගිනොති විවට්ටනිස්සිතපුඤ්ඤස්ස භාගිනො තස්සා දෙසනාය එත්තකා සත්තා ජාතාති ගණෙතුං අහං න සක්කොමීති දස්සෙති. බ්‍රහ්මධම්මදෙසනන්ති බ්‍රහ්මුනා වුත්තං ආහ.

‘De diez formas, diez’ significa diez veces diez. ‘A otros’ se refiere a otros aparte de los mil quinientos. ‘Partícipes del mérito’ (puññabhāgino) muestra que: ‘no soy capaz de contar a todos los seres que han nacido por esa enseñanza y que participan del mérito que conduce a la liberación’. ‘La enseñanza del Dhamma sublime’ (brahmadhammadesanaṃ) se refiere a lo dicho por el Brahma.

අන්ධකවින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario al Andhakavinda Sutta.

4. අරුණවතීසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Aruṇavatī Sutta.

185. අභිභූ සම්භවොති තෙසං ද්වින්නං මහාථෙරානං නාමානි. තෙසං විභාගං දස්සෙතුං ‘‘තෙසූ’’තිආදි වුත්තං. එතෙ ද්වෙ තස්ස භගවතො අග්ගසාවකාති දස්සෙති. අවජ්ඣායන්තීති හෙට්ඨා කත්වා චින්තෙන්ති. ඛිය්‍යන්ති තං ලාමකතො චින්තෙතබ්බතං පාපෙන්ති පාපකතං කරොන්ති. විත්ථාරයන්තාති තමෙව ලාමකතො චින්තෙතබ්බතං වෙපුල්ලං පාපෙන්තා. සබ්බෙ පාසණ්ඩා අත්තනො අත්තනො සමයෙ සිද්ධන්තෙ සබ්බෙ දෙවමනුස්සා අත්තනො අත්තනො සමයෙ පටිලාභෙ පටිලද්ධඅත්ථෙ පුරිසකාරං වණ්ණයන්තීති යොජනා.

185. ‘Abhibhū’ y ‘Sambhava’ son los nombres de esos dos grandes ancianos (mahātheras). Para mostrar su clasificación, se dice ‘entre ellos’, etc. Muestra que estos dos eran los discípulos principales (aggasāvakā) de aquel Bienaventurado. ‘Menosprecian’ (avajjhāyantī) significa que piensan con desprecio. ‘Se quejan’ (khiyyanti) significa que lo llevan a ser considerado como algo inferior, lo hacen algo malo. ‘Expandiendo’ (vitthārayantā) significa que llevan ese mismo pensamiento de inferioridad a una mayor amplitud. La conexión es: todos los sectarios alaban el esfuerzo humano en sus propias doctrinas y conclusiones, y todos los devas y humanos lo alaban en sus propios beneficios y logros obtenidos.

ආරම්භවීරියන්ති මච්චුසෙනාසඞ්ඛාතකිලෙසධුනනෙ ආරම්භවීරියං, යා ‘‘ආරම්භධාතූ’’ති වුච්චති. නික්කමවීරියන්ති කොසජ්ජපටිපක්ඛභූතං වීරියං, යා ‘‘නික්කමධාතූ’’ති වුච්චති. පයොගං කරොථාති පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතරං භාවනාභියොගං පවත්තෙථාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පරක්කමථා’’ති. කිලෙසසෙනා නාම රාගාදිකිලෙසසමූහො, සො මරණපච්චයභාවතො ‘‘මච්චුනො සෙනා’’ති වුච්චති. තඤ්හි සන්ධාය වුත්තං ‘‘මහාසෙනෙන මච්චුනා’’ති (ම. නි. 3.272, 275, 276). ඛන්ධානං පඨමාභිනිබ්බත්ති ජාති, තදඤ්ඤං පන තෙසං පටිපාටි පවත්තං සංසාරොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ජාතිඤ්ච සංසාරඤ්චා’’ති. යස්මා ‘‘එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො’’තිආදීසු තස්මිං තස්මිං භවෙ ආදානනික්ඛෙපපරිච්ඡින්නඛන්ධප්පවත්ති ‘‘ජාතී’’ති වුච්චති, සා එව යාව පරිනිබ්බානා අපරාපරං පවත්තමානො සංසාරො ‘‘ඉතො චිතො සංසරණ’’න්ති කත්වා, තස්මා ආහ ‘‘ජාතිසඞ්ඛාතං වා සංසාර’’න්ති. පරිච්ඡෙදන්ති පරියොසානං. ඔභාසං ඵරීති සම්බන්ධො. ආලොකට්ඨානෙති අත්තනා [Pg.251] කතආලොකට්ඨානෙ. ආලොකකිච්චං නත්ථීති අන්ධකාරට්ඨානෙ ආලොකදස්සනං විය ආලොකට්ඨානෙ ආලොකදස්සනකිච්චං නත්ථි. තස්මා තෙසං සත්තානං ‘‘කිං ආලොකො අයං, කස්ස නු ඛො අයං ආලොකො’’ති? විචිනන්තානං චින්තෙන්තානං. සබ්බෙති සහස්සිලොකධාතුයං සබ්බෙ දෙවමනුස්සා. ඔසටාය පරිසායාති ධම්මස්සවනත්ථං සබ්බොසටාය පරිචිතපරිච්ඡින්නාය පරිසාය. සද්දං සුණිංසූති න කෙවලං සද්දමෙව සුණිංසු, අථ ඛො අත්ථොපීති යථාධිප්පෙතො තෙසං පකතිසවනුපචාරෙ විය පාකටො අහොසි, තිසහස්සිලොකධාතුං විඤ්ඤාපෙසීති.

‘Energía de inicio’ (ārambhavīriya) es la energía inicial para sacudir las impurezas conocidas como el ejército de la muerte, la cual es llamada ‘el elemento de inicio’ (ārambhadhātū). ‘Energía de salida’ (nikkamavīriya) es la energía que es opuesta a la pereza, la cual es llamada ‘el elemento de salida’ (nikkamadhātū). ‘Haced un esfuerzo’ (payogaṃ karothā) significa: ‘llevad a cabo una aplicación en la meditación aún más fuerte que aquella, superando etapa tras etapa’. Por eso dijo: ‘esforzaos’ (parakkamathā). El llamado ‘ejército de las impurezas’ es el conjunto de impurezas como la codicia, etc.; se llama ‘el ejército de la muerte’ por ser la causa de la muerte. Refiriéndose a esto se dijo: ‘por la muerte con su gran ejército’. ‘El nacimiento y el ciclo de renacimientos’: ‘nacimiento’ es el primer surgimiento de los agregados, mientras que la secuencia continua de estos es el ‘saṃsāra’; con esta intención dijo ‘el nacimiento y el ciclo de renacimientos’. Debido a que en pasajes como ‘un nacimiento, dos nacimientos’, etc., el proceso de los agregados delimitado por el tomar y el dejar en cada existencia respectiva se llama ‘nacimiento’ (jāti), y ese mismo proceso que continúa una y otra vez hasta el Parinibbāna es el ‘saṃsāra’ por ser un ‘vagar de aquí para allá’; por lo tanto, dijo: ‘o el ciclo de renacimientos conocido como nacimiento’. ‘El límite’ (pariccheda) significa el final. ‘Difundió el resplandor’ (obhāsaṃ pharī) es la conexión. ‘En el lugar iluminado’ se refiere al lugar de luz creado por él mismo. ‘No hay necesidad de luz’ significa que, así como la visión de luz en un lugar oscuro es necesaria, no hay tal necesidad de visión de luz en un lugar que ya está iluminado. Por eso, para aquellos seres que ‘investigaban y pensaban: ¿qué es esta luz?, ¿de quién es esta luz?’. ‘Todos’ se refiere a todos los devas y humanos en el sistema de mil mundos. ‘Por la asamblea reunida’ se refiere a la asamblea delimitada y familiarizada que se había reunido por completo para escuchar el Dhamma. ‘Escucharon el sonido’ significa que no solo escucharon el sonido, sino también el significado, de modo que se volvió evidente para ellos como si fuera una audición normal pretendida; así hizo que el sistema de tres mil mundos lo comprendiera.

අරුණවතීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado el comentario al Aruṇavatī Sutta.

5. පරිනිබ්බානසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Parinibbāna Sutta.

186. එවං තං කුසිනාරාය හොතීති යථා අනුරොධපුරස්ස ථූපාරාමො දක්ඛිණපච්ඡිමදිසායං, එවං තං උය්‍යානං කුසිනාරාය දක්ඛිණපච්ඡිමදිසායං හොති. තස්මාති යස්මා නගරං පවිසිතුකාමා උය්‍යානතො උපෙච්ච වත්තන්ති ගච්ඡන්ති එතෙනාති උපවත්තනන්ති වුච්චති, තස්මා. තන්ති සාලපන්තිභාවෙන ඨිතං සාලවනං. අන්තරෙනාති වෙමජ්ඣෙ. අප්පමජ්ජනං අප්පමාදො, සො පන අත්ථතො ඤාණූපසංහිතා සති. යස්මා තත්ථ සතියා බ්‍යාපාරො සාතිසයො, තස්මා ‘‘සතිඅවිප්පවාසෙනා’’ති වුත්තං. අප්පමාදපදෙයෙව පක්ඛිපිත්වා අභාසි අත්ථතො තස්ස සකලස්ස බුද්ධවචනස්ස සඞ්ගණ්හනතො.

186. ‘Así sucede aquello con Kusinārā’ significa que, al igual que el Thūpārāma de Anuradhapura está en la dirección suroeste, así ese parque está en la dirección suroeste de Kusinārā. ‘Por eso’: debido a que quienes desean entrar en la ciudad vienen desde el parque y ‘transitan’ (vattanti) o van por allí, se llama ‘Upavattana’. ‘Aquel’ se refiere al bosque de sales que estaba dispuesto en hileras de árboles sala. ‘Entre’ (antarena) significa en el medio. ‘Diligencia’ (appamajjana) es la no negligencia (appamāda), la cual, en esencia, es la atención plena acompañada de conocimiento. Debido a que allí la actividad de la atención plena es excelente, se dice ‘con la no ausencia de atención’ (satiavippavāsenā). Lo expresó incluyéndolo solo en el término ‘diligencia’ porque en esencia abarca la totalidad de las palabras del Buddha.

ඣානාදීසු චිත්තෙ ච පරමුක්කංසගතවසීභාවතාය ‘‘එත්තකෙ කාලෙ එත්තකා සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනං පරිනිබ්බානපරිකම්මන්ති අධිප්පෙතං. ථෙරොති අනුරුද්ධත්ථෙරො.

Debido a la maestría alcanzada en la suprema excelencia de los Jhanas y demás, y de la mente, se entiende como la ‘preparación para el Parinibbāna’ (parinibbānaparikamma) el entrar en los logros meditativos habiendo determinado el tiempo: ‘tras haber entrado en tales logros en tal tiempo, entraré en el Parinibbāna’. ‘El Anciano’ es el Venerable Anuruddha.

අයම්පි චාති යථාවුත්තපඤ්චසට්ඨියා ඣානානං සමාපන්නකථාපි සඞ්ඛෙපකථා එව. කස්මා? යස්මා භගවා තදා දෙවසිකං වළඤ්ජනසමාපත්තියො සබ්බාපි අපරිහාපෙත්වා සමාපජ්ජි එවාති දස්සෙන්තො ‘‘නිබ්බානපුරං පවිසන්තො’’තිආදිමාහ. චතුවීසති…පෙ… පවිසිත්වාති එත්ථ කෙචි තාව ආහු [Pg.252] ‘‘භගවා දෙවසිකං ද්වාදසකොටිසතසහස්සක්ඛත්තුං මහාකරුණාසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, ද්වාදසකොටිසතසහස්සක්ඛත්තුමෙව ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, තස්මා තදාපි චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො සමාපජ්ජති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘තථාගතං, භික්ඛවෙ, අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං ද්වෙ විතක්කා බහුලං සමුදාචරන්ති ඛෙමො ච විතක්කො පවිවෙකො ච විතක්කො’ති (ඉතිවු. 38). ඛෙමො හි විතක්කො භගවතො මහාකරුණාසමාපත්තිං පූරෙත්වා ඨිතො, පවිවෙකවිතක්කො අරහත්තඵලසමාපත්තිං. බුද්ධානං හි භවඞ්ගපරිවාසො ලහුකො මත්ථකප්පත්තො සමාපත්තීසු වසීභාවො, තස්මා සමාපජ්ජනවුට්ඨානානි කතිපයචිත්තක්ඛණෙහෙව ඉජ්ඣන්ති. පඤ්ච රූපාවචරසමාපත්තියො චතස්සො අරූපසමාපත්තියො අප්පමඤ්ඤාසමාපත්තියා සද්ධිං නිරොධසමාපත්ති අරහත්තඵලසමාපත්ති චාති ද්වාදසෙතා සමාපත්තියො භගවා පච්චෙකං දිවසෙ දිවසෙ කොටිසතසහස්සක්ඛත්තුං පුරෙභත්තං සමාපජ්ජති, තථා පච්ඡාභත්තන්ති එවං චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකකසිණසමාපත්තියො’’ති.

Incluso esta explicación sobre la charla de los sesenta y cinco logros de los jhānas mencionados es solo un discurso abreviado. ¿Por qué? Porque el Bienaventurado en ese entonces entró en todos los logros de uso cotidiano sin excepción, mostrando esto al decir 'entrando en la ciudad del Nirvana', etc. Al respecto de 'veinticuatro... etc., habiendo entrado', algunos dicen: 'El Bienaventurado entra en el logro de la Gran Compasión doce billones de veces al día, y entra en el logro del fruto doce billones de veces; por lo tanto, incluso entonces, entra en logros que suman veinticuatro billones'. Pues esto fue dicho por el Bienaventurado: 'Monjes, en el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, surgen frecuentemente dos tipos de pensamientos: el pensamiento de paz y el pensamiento de reclusión' (Itivuttaka 38). El pensamiento de paz se establece habiendo completado el logro de la Gran Compasión del Bienaventurado; el pensamiento de reclusión, el logro del fruto del Arahantado. Para los Budas, la permanencia en el flujo vital [bhavaṅga] es breve y el dominio en los logros ha alcanzado la cúspide; por lo tanto, la entrada y la salida de los logros se realizan en apenas unos pocos momentos de consciencia. Estos doce logros —cinco logros de la esfera de la materia, cuatro logros inmateriales, junto con el logro de la cesación y el logro del fruto del Arahantado— el Bienaventurado entra en cada uno de ellos un billón de veces cada día antes del mediodía, y de igual manera después del mediodía; así, los logros de los kasiṇas usados diariamente suman veinticuatro billones'.

අපරෙ පනාහු ‘‘යං තං භගවතා අභිසම්බොධිදිවසෙ පච්ඡිමයාමෙ පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගමුඛෙන පටිලොමනයෙන ජරාමරණතො පට්ඨාය ඤාණං ඔතාරෙත්වා අනුපදධම්මවිපස්සනං ආරභන්තෙන යථා නාම පුරිසො සුවිදුග්ගං මහාගහනං මහාවනං ඡින්දන්තො අන්තරන්තරා නිසානසිලායං ඵරසුං නිසිතං කරොති, එවමෙවං නිසානසිලාසදිසියො සමාපත්තියො අන්තරන්තරා සමාපජ්ජිත්වා ඤාණස්ස තික්ඛවිසදභාවං සම්පාදෙතුං අනුලොමපටිලොමතො පච්චෙකං පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු ලක්ඛකොටිසමාපත්තිසමාපජ්ජනවසෙන සම්මසනඤාණං පවත්තෙති, තදනුසාරෙන භගවා බුද්ධභූතොපි අනුලොමපටිලොමතො පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගමුඛෙන විපස්සනාවසෙන දිවසෙ දිවසෙ ලක්ඛකොටිඵලසමාපත්තියො සමාපජ්ජති, තං සන්ධාය වුත්තං, ‘චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො පවිසිත්වා’’’ති.

Sin embargo, otros dicen: 'Aquello que por el Bienaventurado en el día de la iluminación, en la última vigilia, a través de los factores del origen dependiente en orden inverso, comenzando desde la vejez y la muerte, habiendo descendido al conocimiento e iniciado la visión cabal progresiva de los fenómenos —así como un hombre, cortando un bosque espeso y difícil de atravesar, afila periódicamente su hacha en una piedra de afilar— de la misma manera, entrando periódicamente en logros similares a una piedra de afilar para producir un estado de agudeza y claridad en el conocimiento, Él hace surgir el conocimiento de deliberación mediante la entrada en un billón de logros en cada uno de los factores del origen dependiente, tanto en orden directo como inverso. De acuerdo con esto, el Bienaventurado, incluso siendo un Buda, entra cada día en un billón de logros del fruto mediante la visión cabal a través de los factores del origen dependiente en orden directo e inverso. En referencia a esto se dijo: 'habiendo entrado en logros que suman veinticuatro billones'.

ඉමානි ද්වෙපි සමනන්තරානෙව පච්චවෙක්ඛණායපි යෙභුය්‍යෙන නානන්තරියකතාය ඣානපක්ඛිකභාවතො. යස්මා සබ්බපච්ඡිමං භවඞ්ගචිත්තං තතො තතො [Pg.253] චවනතො ‘‘චුතී’’ති වුච්චති, තස්මා න කෙවලං අයමෙව භගවා, අථ ඛො සබ්බෙපි සත්තා භවඞ්ගචිත්තෙනෙව චවන්තීති දස්සෙතුං ‘‘යෙ හි කෙචී’’තිආදි වුත්තං. දුක්ඛසච්චෙනාති දුක්ඛසච්චපරියාපන්නෙන චුතිචිත්තෙන කාලං කාලකිරියං කරොන්ති පාපුණන්ති, කාලගමනතො වා කරොන්ති පෙච්චාති.

Ambos son inmediatamente seguidos por la revisión, debido a que pertenecen mayormente al lado de los jhānas por su continuidad. Dado que el último momento de consciencia del flujo vital [bhavaṅga] al morir de este o aquel estado se llama 'muerte', por lo tanto, no solo este Bienaventurado, sino todos los seres mueren con la consciencia del bhavaṅga; para mostrar esto se dijo 'quienquiera que sea', etc. 'Por la verdad del sufrimiento' significa que realizan la acción del tiempo o parten por el paso del tiempo con la consciencia de muerte incluida en la verdad del sufrimiento.

පටිභාගපුග්ගලවිරහිතො සීලාදිගුණෙහි අසදිසතාය සදිසපුග්ගලරහිතො. සඞ්ඛාරා වූපසම්මන්ති එත්ථාති වූපසමොති එවං සඞ්ඛාතං ඤාතං කථිතං නිබ්බානමෙව සුඛන්ති. ලොමහංසනකොති ලොමානං හට්ඨභාවාපාදනො. භිංසනකොති අවීතරාගානං භයජනකො ආසි අහොසි. සබ්බාකාරවරගුණූපෙතෙති සබ්බෙහි ආකාරවරෙහි උත්තමකාරණෙහි සීලාදිගුණෙහි සමන්නාගතෙ. අසඞ්කුටිතෙනාති අකුටිතෙන විප්ඵාරිකාභාවතො. සුවිකසිතෙනෙවාති පීතිසොමනස්සයොගතො සුට්ඨු විකසිතෙන. වෙදනං අධිවාසෙසි සභාවසමුදයාදිතො සුට්ඨු පඤ්ඤාතත්තා. අනාවරණවිමොක්ඛො සබ්බසො නිබ්බිදභාවො. තෙනාහ ‘‘අපඤ්ඤත්තිභාවූපගමො’’ති. පජ්ජොතනිබ්බානසදිසොති පදීපස්ස නිබ්බානසදිසො තත්ථ විලීයිත්වා අවට්ඨානාභාවතො.

Desprovisto de una persona comparable, al ser incomparable en virtudes como la moralidad. 'Las formaciones se calman aquí', por lo tanto es la pacificación; así, el Nirvana, conocido y declarado de esta manera, es la felicidad. 'Erizante' significa que provoca que los vellos se ericen. 'Aterrador' significa que fue generador de temor para aquellos que no están libres de pasión. 'Dotado de todas las excelentes cualidades' significa poseedor de virtudes como la moralidad y todas las causas supremas. 'Sin encogerse' significa que no se contrajo debido a la ausencia de difusión. 'Como si estuviera plenamente florecido' significa bien abierto debido a la unión con el gozo y la alegría. Soportó la sensación porque fue bien comprendida desde su naturaleza, origen, etc. La liberación sin obstáculos es el estado de desapego total. Por eso dijo: 'habiendo alcanzado el estado de lo inefable'. 'Similar a la extinción de una lámpara' significa similar a la extinción de una luz porque no queda residuo tras haberse disuelto allí.

පරිනිබ්බානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción del Parinibbāna Sutta ha terminado.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La descripción de la segunda sección [Vagga] ha terminado.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

De la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya.

බ්‍රහ්මසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

La aclaración del significado oculto de la descripción del Brahmasaṃyutta está completa.

7. බ්‍රාහ්මණසංයුත්තං

7. Brāhmaṇa Saṃyutta.

1. අරහන්තවග්ගො

1. Arahanta Vagga.

1. ධනඤ්ජානීසුත්තවණ්ණනා

1. Descripción del Dhanañjānī Sutta.

187. ධනඤ්ජානිගොත්තාති [Pg.254] එත්ථ පුබ්බපුරිසතො ආගතස්ස කුලවංසස්ස නාමාභිධානසඞ්ඛාතං ගං තායතීති ගොත්තං. (කිං පන තන්ති? අඤ්ඤකුලපරම්පරාසාධාරණං තස්ස කුලස්ස ආදිපුරිසසමුදාගතං තංකුලපරියාපන්නසාධාරණං සාමඤ්ඤරූපන්ති දට්ඨබ්බං.) ධනඤ්ජානිගොත්තං එතිස්සන්ති ධනඤ්ජානිගොත්තා. තස්සා උදානස්ස කාරණං පුච්ඡිත්වා ආදිතො පට්ඨාය විභාවෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. නානාරසභොජනං දෙතීති යොජනා. පඤ්චගොරසසම්පාදිතං සාලිභත්තං සූපසාකබ්‍යඤ්ජනං නානාරසං බ්‍රාහ්මණභොජනං. මණ්ඩලග්ගඛග්ගන්ති මණ්ඩලග්ගසඞ්ඛාතං ඛග්ගං. දුවිධො හි ඛග්ගො මණ්ඩලග්ගො දීඝග්ගොති. තත්ථ යස්ස අග්ගො මණ්ඩලාකාරෙන ඨිතො, සො මණ්ඩලග්ගො. යස්ස පන අසිපුත්තිකා විය දීඝො, සො දීඝග්ගො.

187. Respecto a 'Dhanañjānigottā': aquí 'gotta' se refiere a aquello que protege el nombre del linaje familiar proveniente de los antepasados. (¿Qué es eso? Debe entenderse como la forma común que pertenece a ese clan, común a la sucesión de otros clanes, originada del primer hombre de ese clan). 'Dhanañjānigottā' significa aquellos que tienen este linaje de Dhanañjānī. Habiendo preguntado la razón de esa exclamación, se dijo 'Se dice que...', etc., para explicarlo desde el principio. Se conecta con 'da una comida de diversos sabores'. Una comida de brahmanes de diversos sabores consiste en arroz de calidad preparado con los cinco productos de la vaca, con sopas y vegetales. 'Espada maṇḍalaggakhagga' es una espada conocida como maṇḍalagga. Pues hay dos tipos de espadas: la maṇḍalagga y la dīghagga. Entre ellas, aquella cuya punta tiene forma circular es la maṇḍalagga. Pero aquella que es larga como un pequeño cuchillo es la dīghagga.

සාසනාති අනුසාසනා. ‘‘නමො…පෙ… සම්බුද්ධස්සා’’ති එවං වුත්තා පඤ්චපදිකගාථා. සත්ථුසාසනෙ හි ලොකියච්ඡන්දං අනපෙක්ඛිත්වා එසා පඤ්චපදිකගාථාති දට්ඨබ්බා. ඔක්කාවරධරාති පුබ්බපුරිසසඞ්ඛාතඋක්කාකවංසවරධාරිකා. සක්කාති සක්කුණෙය්‍යං.

'Sāsanā' significa instrucción. La estrofa de cinco versos dicha como 'Namo... pe... sambuddhassa'. Debe entenderse que en la enseñanza del Maestro, sin considerar la métrica mundana, esta es una estrofa de cinco versos. 'Okkāvaradharā' significa portadora del noble linaje Okkāka proveniente de los antepasados. 'Sakkā' significa posible.

එවන්ති ‘‘සචෙ මෙ අඞ්ගමඞ්ගානී’’තිආදිනා ඉමිනා පකාරෙන. ‘‘පඤ්ච ගාථාසතානි පන අට්ඨකථං ආරුළ්හානි, ඉධ පන ද්වෙ එව උද්ධටා’’ති වදන්ති. පහරිතුං වාති එකවාරම්පි හත්ථෙන වා පාදෙන වා පහරිතුම්පි පරාමසිතුම්පි අසක්කොන්තොති අත්ථො. සො හි තස්සා අරියසාවිකාය ආනුභාවෙන අත්තනො සාමත්ථියෙන වසෙ වත්තාපනත්ථං සන්තජ්ජිත්වාපි තදනුවත්තන්තො නිබ්බිසො අහොසි. තෙනාහ ‘‘භොතී’’තිආදි.

«Así» (evanti) se refiere a «de esta manera», como en «si mis extremidades...», etc. Se dice que «quinientos versos fueron incluidos en el comentario, pero aquí solo se citan dos». «Para golpear» (paharituṃ vāti) significa que él no fue capaz ni siquiera de golpearla o tocarla una sola vez con la mano o el pie. Pues, debido al poder de esa noble discípula, él no pudo someterla bajo su control mediante su propia fuerza, aun después de haberla intimidado, y terminó actuando de forma inofensiva al seguir sus pasos. Por eso dijo: «Señora», etc.

තස්ස බ්‍රාහ්මණස්සාති අත්තනො සාමිකබ්‍රාහ්මණස්ස. උපසංහරන්තීති උපනෙන්තී. තස්මිං සමයෙති තස්මිං දුක්ඛුප්පත්තිකාලෙ ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති භගවතො [Pg.255] වචනං අනුස්සරිත්වා ‘‘දසබලස්ස භගවතො’’තිආදීසු යථාපරිචිතං ගුණපදං අනුස්සරි. තෙනාහ ‘‘දසබලං සරී’’ති.

«De ese brahmán» (tassa brāhmaṇassāti) se refiere a su propio esposo brahmán. «Presentando» (upasaṃharantīti) significa trayendo cerca. «En aquel momento» (tasmiṃ samayeti), en aquel tiempo de surgimiento del sufrimiento, recordando las palabras del Bendito: «todas las formaciones son sufrimiento», ella recordó las cualidades del Buda como el «Bendito de los Diez Poderes», tal como las conocía. Por eso dijo: «Recordando al de los Diez Poderes» (dasabalaṃ sarīti).

ඛන්තිසොරච්චරහිතතාය කුජ්ඣිත්වා. භිජ්ජිත්වාති සංයතාභාවතො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අන්තරෙ මෙත්තිභෙදෙන භිජ්ජිත්වා. එවමෙවාති යථා එතරහි අකාරණෙන, එවමෙව අඤ්ඤදාපි අකාරණෙනාති අත්ථො. නික්කාරණතාදීපනෙ එවං-සද්දො, එව-සද්දො පන අවධාරණත්ථො. නික්කාරණතා ච නාම නිරත්ථකතා, නිරත්ථකවිප්පලාපභාවෙනෙත්ථ එවං-සද්දස්ස ගහණෙ පවත්ති ගවෙසිතබ්බා. ගරහත්ථො වායං එවං-සද්දො අනෙකත්ථත්තා නිපාතානං. ගරහත්ථතා චස්ස වසලිසද්දසන්නිධානතො පාකටා එව.

Enojado por carecer de paciencia y gentileza. «Habiéndose roto» (bhijjitvāti) significa que, por falta de autocontrol, se rompió la amistad con ese brahmán. «Exactamente así» (evamevāti) significa tal como ahora sucede sin causa, así también ocurrió en otras ocasiones sin causa. La palabra «así» (evaṃ) se usa para indicar la falta de causa, mientras que la palabra «exactamente» (eva) tiene una función de énfasis. Por «falta de causa» se entiende inutilidad; el uso de la palabra «así» en este contexto debe buscarse en el sentido de una charla inútil. O bien, esta palabra «así» tiene un sentido de reproche, dado que las partículas tienen múltiples significados. Su carácter de reproche es evidente por su proximidad a la palabra «paria» (vasali).

ගාමනිගමරට්ඨපූජිතොති ඉමිනා ගාමනිගමරට්ඨසාමිකෙහි පූජිතභාවො දීපිතො ගාමාදීනං තෙසං වසෙ වත්තනතො. අසුකස්ස නාම පුග්ගලස්ස. සෙසන්ති අභික්කන්තන්තිආදි, යම්පි චඤ්ඤං ඉධාගතං හෙට්ඨා වණ්ණිතඤ්ච.

«Honrado por aldeas, pueblos y el país»: con esto se indica que era honrado por los señores de esas aldeas, pueblos y países, por tenerlos bajo su control. «De tal persona». El resto de los términos como «maravilloso» (abhikkantanti), etc., son otros términos que aparecen aquí y que han sido descritos anteriormente.

ධනඤ්ජානීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Dhanañjānīsutta.

2. අක්කොසසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Akkosasutta

188. භාරද්වාජොව සොති භාරද්වාජො නාම එව සො බ්‍රාහ්මණො. ගොත්තවසෙන හි තයිදං නාමං, විසෙසෙන පනෙතං ජාතන්ති දස්සෙතුං ‘‘පඤ්චමත්තෙහී’’තිආදි වුත්තං. ජානිකතාති ඤාතිවග්ගහානිකතා. පක්ඛො භින්නොති තතො එව ඤාතිපක්ඛො නට්ඨො. යථා දොමනස්සිතො අනත්තමනොති වත්තබ්බං ලභති, එවං කුපිතොති ආහ ‘‘දොමනස්සෙන චා’’ති. දසහීති අනවසෙසපරියාදානවසෙන වුත්තං පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අක්කොසන්තො තථා අක්කොසෙය්‍යාති කත්වා. තත්ථ පන යෙන කෙනචි අක්කොසන්තොපි අක්කොසතියෙව නාම. කරොසි මම භාතිකස්ස පබ්බජ්ජං.

188. «Él era un Bhāradvāja»: ese brahmán se llamaba precisamente Bhāradvāja. Este es su nombre por linaje. Para mostrar que se trataba de un grupo específico, se dijo «unos quinientos», etc. «Privado de parientes» (jānikatā) significa que su grupo de parientes disminuyó. «Su facción se rompió» significa que, por esa misma razón, su grupo de parientes se perdió. Así como se puede decir «afligido» (domanassito) por «descontento» (anattamanoti), así dice «con aflicción» por estar «enojado» (kupitoti). «Con diez» se dice en el sentido de un agotamiento total, sugiriendo que insultaría con quinientos versos. En ese contexto, cualquiera que insulte con cualquier término, de hecho está insultando. «Tú induces a mi hermano a la vida monástica».

සම්භුඤ්ජතීති සම්භොගං කරොති. අක්කොසාදීහි එකතො භුඤ්ජති. වීතිහරතීති බ්‍යතිහාරං කරොති, අක්කොසතො පච්චක්කොසනාදිනා විනිමයං [Pg.256] කරොතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කතස්ස පටිකාරං කරොතී’’ති. අස්ස අනුස්සවවසෙන සුත්වා ‘‘සපති ම’’න්ති සඤ්ඤිනො භයං උප්පජ්ජීති යොජනා. අස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. සුත්වාති පදං උභයත්ථාපි යොජෙතබ්බං ‘‘තවෙවෙතං බ්‍රාහ්මණාති සුත්වා, අනුස්සවවසෙන සුත්වා’’ති ච. කාමං කිසවච්ඡාදයො සපනං නාදංසු, දෙවතානංයෙව හි සො අත්ථො, සත්තානං පන තථා සඤ්ඤා උප්පන්නා, සොපි තථාසඤ්ඤී අහොසි. තෙනාහ ‘‘අනුස්සවවසෙනා’’ති.

«Se asocia» (sambhuñjatīti) significa que disfruta junto con él. Participa de la comida junto con los insultos y demás. «Intercambia» (vītiharatīti) significa que realiza un trueque, es decir, intercambia insultos devolviendo el insulto. Por eso dijo: «Devuelve lo que se le ha hecho». Al escucharlo por tradición oral, surgió el temor en quien pensaba «él me maldice». «A él» (assāti) se refiere al brahmán. La palabra «habiendo escuchado» (sutvāti) debe conectarse con ambos sentidos: «habiendo escuchado que "eso es solo tuyo, brahmán"» y «habiendo escuchado por tradición oral». Ciertamente, Kisavaccha y otros no maldijeron; eso fue solo la interpretación de las deidades, pero en los seres surgió tal percepción, y él también tuvo esa percepción. Por eso dijo: «por tradición oral».

දන්තස්ස සබ්බසො දමථං උපගතත්තා. නිබ්බිසෙවනස්සාති රාගදොසාදිහෙතුකවිප්ඵන්දනරහිතස්ස. තස්සෙවාති පටිකුජ්ඣන්තස්සෙව පුග්ගලස්ස තෙන කොධෙන පාපං හොති පාපස්ස සන්තානන්තරසඞ්කන්තියා අභාවතො. කෙචි පන ‘‘තස්සෙවාති තස්සෙව පටිකුජ්ඣන්තපුරිසස්ස තෙන පටිකුජ්ඣනෙන. පාපියොති පටිකුජ්ඣන්තපුග්ගලස්ස ලාමකතරො’’ති එවමෙත්ථ අත්ථං වදන්ති. සතියා සමන්නාගතො හුත්වා පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතො අධිවාසෙති, න සහො මූළ්හො හුත්වාති අධිප්පායො. උභින්නං තිකිච්ඡන්තන්ති උභින්නං උප්පන්නකොධසඞ්ඛාතං කිලෙසබ්‍යාධිං තිකිච්ඡන්තං වූපසමෙන්තං තං පුග්ගලං. යො පුග්ගලොතිආදිනා පුරිමාසු ගාථාසු පවත්තිතානි පදානි සම්බන්ධිත්වා දස්සෙති. පඤ්චසු ඛන්ධෙසු යාථාවතො විනීතා අරියධම්මස්ස කොවිදා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘ධම්මස්සාති පඤ්චක්ඛන්ධධම්මස්සා’’ති. ඉදානි තමත්ථං පරිපුණ්ණං කත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘චතුසච්චධම්මස්ස වා’’ති.

«Del domado», por haber alcanzado la disciplina plena en todos los aspectos. «Del que no tiene asociaciones» (nibbisevanassāti), por estar libre de la agitación causada por la pasión, el odio, etc. «Solo a él» (tassevāti), al hombre que devuelve la ira, le llega el mal, pues no hay transferencia del flujo de maldad a otro. Algunos, sin embargo, explican el sentido así: «A ese mismo hombre que devuelve la ira, por ese acto de devolverla, le sucede algo peor; se vuelve más vil que el hombre que se enojó primero». El sentido es que, poseyendo atención plena y manteniéndose firme en la reflexión, él tolera, no se confunde por la ira. «Cura a ambos»: a aquel hombre que calma y apacigua la enfermedad de las impurezas llamada ira surgida en ambos. Conecta los términos presentes en los versos anteriores como «Aquel hombre que...», etc. Se dice que quienes están entrenados correctamente en los cinco agregados son llamados expertos en el Dhamma de los nobles; por eso dice: «Del Dhamma, es decir, del Dhamma de los cinco agregados». Ahora, completando ese significado, dice: «O del Dhamma de las Cuatro Verdades».

අක්කොසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Akkosasutta.

3. අසුරින්දකසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Asurindakasutta

189. තෙනෙවාති භාතුපබ්බජිතෙනෙව. අස්සෙවාති තිතික්ඛස්ස. ‘‘තං ජයං හොතී’’ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසවසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘සො ජයො හොතී’’ති, දුජ්ජයං කොධං තිතික්ඛාය ජිනන්තස්සාති අධිප්පායො. යස්මා තිතික්ඛාදයො න කොධවසිකං ධුරං, තං පන බාලානං මඤ්ඤනාමත්තන්ති [Pg.257] ඉධ ඉමමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘කතමස්සා’’තිආදි වුත්තං. විජානතොව ජයො න අවිජානතො තිතික්ඛාය අභාවතො. න හි අවිජානන්තො අන්ධබාලො කොධං විජෙතුං සක්කොති. කෙවලං ජයං මඤ්ඤති කිලෙසෙහි පරාජිතො සමානොපීති අධිප්පායො.

189. «Por eso mismo», debido a la ordenación de su hermano. «De esto», de la paciencia. «Esa es la victoria» (taṃ jayaṃ hotīti): se dice con cambio de género gramatical «esa es la victoria», con el sentido de que aquel que vence la ira difícil de vencer lo hace mediante la paciencia. Dado que la paciencia y otras virtudes no son una carga impuesta por la ira, sino que eso es meramente una opinión de los necios, se dice «de quién es», etc., para aclarar este punto. La victoria es solo del que comprende, no del que no comprende, debido a la falta de paciencia. Pues el necio ciego que no comprende no es capaz de vencer la ira. El sentido es que meramente se imagina que ha vencido, a pesar de haber sido derrotado por las impurezas.

අසුරින්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Asurindakasutta.

4. බිලඞ්ගිකසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Bilaṅgikasutta

190. සුද්ධන්ති කෙවලං සම්භාරවිරහිතං. සම්භාරයුත්තන්ති කටුකභණ්ඩාදිසම්භාරසහිතං. කඤ්ජිතො නිබ්බත්තත්තා කඤ්ජිකං, ආරනාලං, බිලඞ්ගන්ති අත්ථො. නාමං ගහිතං සඞ්ගීතිකාලෙ ‘‘බිලඞ්ගිකභාරද්වාජො’’ති විසෙසනවසෙන. තයොති ධනඤ්ජානියා සාමිකො භාරද්වාජො, අක්කොසකභාරද්වාජො, අසුන්දරිකභාරද්වාජොති ආදිතො තීසු සුත්තෙසු ආගතා තයො. මෙති මය්හං.

190. «Puro» (suddhanti) significa solo, sin ingredientes. «Con ingredientes» (sambhārayuttanti) significa acompañado de ingredientes como especias picantes y demás. Por ser producido de granos fermentados (kañjita) se llama caldo agrio (kañjika), o vinagre de grano (āranāla); su significado es caldo fermentado (bilaṅga). El nombre «Bilaṅgika Bhāradvāja» fue asignado en el momento del concilio como una distinción. «Tres»: se refiere a los tres que aparecen en los tres primeros suttas: el esposo de Dhanañjāni, el Bhāradvāja que insultó y el Bhāradvāja Asurindaka. «Me» significa para mí.

බිලඞ්ගිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Bilaṅgikasutta.

5. අහිංසකසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Ahiṃsakasutta

191. එසාති බ්‍රාහ්මණො. ‘‘අහිංසකො අහ’’න්ති තදත්ථං සාධෙතුං ඉච්ඡාය කථෙසීති වුත්තං ‘‘අහිංසකපඤ්හං පුච්ඡී’’ති. තථා චෙ අස්සාති යථා තෙ නාමස්ස අත්ථො, තථා චෙතං භවෙය්‍යාසි අන්වත්ථනාමකො භවෙය්‍යාසි අහිංසකො එව සියාති. න දුක්ඛාපෙති දුක්ඛමත්තම්පි න උප්පාදෙති, දුක්ඛතො අපනෙතීති අත්ථො.

191. «Este» es el brahmán. Se dice que «hizo la pregunta sobre el no dañar» porque deseaba demostrar: «yo soy un no-dañador». «Y si así fueras» significa que si fueras conforme al significado de tu nombre, entonces tu nombre sería veraz y serías verdaderamente un no-dañador (ahiṃsaka). «No causa dolor»: significa que no genera ni un poco de sufrimiento, lo libera del sufrimiento.

අහිංසකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Ahiṃsakasutta.

6. ජටාසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Jaṭāsutta

192. ජටාපඤ්හස්සාති ‘‘අන්තොජටා බහිජටා’’ති එවං ජටාපරියායස්ස පඤ්හස්ස.

192. Respecto a 'la pregunta sobre el enredo' (jaṭāpañhassa), se refiere a la pregunta sobre el modo del enredo en la forma: 'un enredo interno, un enredo externo'.

ජටාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Jaṭā Sutta.

7. සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Suddhika Sutta

193. සුද්ධිකපඤ්හස්සාති [Pg.258] ‘‘නාබ්‍රාහ්මණො සුජ්ඣතී’’ති එවං සුද්ධසන්නිස්සිතස්ස පඤ්හස්ස. සීලසම්පන්නොති පඤ්චවිධනියමලක්ඛණෙන සීලෙන සමන්නාගතො. තපොකම්මන්ති අනසනපඤ්චාතපතප්පනාදිපරිභෙදනතපොකම්මං කරොන්තොපි. විජ්ජාති තයො වෙදාති වදන්ති ‘‘තාය ඉධලොකත්ථං පරලොකත්ථං ඤායන්තී’’ති කත්වා. ගොත්තචරණන්ති ගොත්තසඞ්ඛාතං චරණං. බ්‍රාහ්මණො සුජ්ඣති ජෙට්ඨජාතිකත්තා. තථා හි සො එව තපං ආචරිතුං ලභති, න ඉතරො. අඤ්ඤා ලාමිකා පජාති ඉතරවණ්ණං වදති. වචනසහස්සම්පීති ගාථානෙකසහස්සම්පි. අන්තො කිලෙසෙහි පූතිකො සභාවෙන පූතිකො. කිලිට්ඨෙහි කායකම්මාදීහි කායදුච්චරිතාදීහි.

193. Respecto a la 'pregunta de Suddhika' (suddhikapañhassa), se refiere a la pregunta basada en la pureza: 'nadie que no sea brahmán se purifica'. 'Dotado de virtud' (sīlasampanno) significa provisto de virtud mediante la característica de las cinco clases de restricciones. 'Práctica ascética' (tapokammaṃ) se refiere a realizar prácticas ascéticas que incluyen el ayuno y el calentamiento por los cinco fuegos, entre otras. 'Conocimiento' (vijjā) se refiere a los tres Vedas; se dice 'a través de ellos se conoce lo que es beneficioso en este mundo y en el otro'. 'Linaje y conducta' (gottacaraṇanti) es la conducta conocida como linaje. 'El brahmán se purifica' por ser de nacimiento superior. Pues solo él tiene permitido practicar el ascetismo, no otros. 'La otra prole es inferior' se refiere a las otras castas. 'Incluso mil palabras' (vacanasahassampīti) significa incluso muchos miles de versos. 'Internamente corrompido' significa corrompido por las impurezas por su propia naturaleza. 'Por acciones manchadas' se refiere a las acciones corporales y conductas corporales incorrectas.

සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Suddhika Sutta.

8. අග්ගිකසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario del Aggika Sutta

194. අග්ගිපරිචරණවසෙනාති අග්ගිහුත්තජුහනවසෙන. සන්නිහිතොති මිස්සීභාවං සම්පාපිතො. තථාභූතො ච සො සප්පිනා සද්ධිං යොජිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘සංයොජිතො’’ති. අපායමග්ගං ඔක්කමති මිච්ඡාදිට්ඨිමිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනං අත්තනො සන්තානෙ සමුප්පාදනතො. තෙනාහ ‘‘ඉමං ලද්ධි’’න්තිආදි.

194. Por medio del 'servicio al fuego' (aggiparicaraṇavasenāti) significa por medio del ofrecimiento de la oblación de fuego (aggihutta). 'Reunido' (sannihito) significa puesto en contacto. Y siendo así, se dice que está 'combinado' (saṃyojito) cuando se une con el ghee (mantequilla clarificada). 'Entra en el camino hacia los estados de privación' debido al surgimiento de la visión incorrecta, la intención incorrecta, etc., en su propio flujo de conciencia. Por eso se dice 'esta creencia', etc.

ජාතියාති සදොසකිරියාපරාධස්ස අසම්භවෙන පරිසුද්ධාය ජාතියා. නානප්පකාරෙ අට්ඨාරසවිජ්ජාට්ඨානසඤ්ඤිතෙ ගන්ථෙ. සුතවාති සුත්වා නිට්ඨං පත්තො අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යත්තාති අධිප්පායො.

Por el 'nacimiento' (jātiyāti), es decir, por un nacimiento puro debido a la ausencia de la posibilidad de cometer ofensas o acciones defectuosas. En diversos libros conocidos como los 'dieciocho lugares del conocimiento'. 'Instruido' (sutavā) significa que ha alcanzado la conclusión tras haber escuchado; el sentido es que es supremamente digno de ofrendas.

පුබ්බෙනිවාසඤාණෙනාති ඉදං ලොකෙ සාසනෙ ච නිරුළ්හතාවසෙන වුත්තං. අඤ්ඤෙ හි පුබ්බෙනිවාසං ජානන්තා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙනෙව ජානන්ති, භගවා පන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙනපි ජානාති. දිබ්බෙන චක්ඛුනාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සබ්බසො ජාති ඛීයති එතෙනාති ජාතික්ඛයො, අග්ගමග්ගො[Pg.259], තෙන පත්තබ්බත්තා ආපන්නත්තා ච ජාතික්ඛයො අරහත්තං. ජානිත්වා වොසිතවොසානොති විජානිතබ්බං චතුසච්චධම්මං මග්ගඤාණෙන ජානිත්වා සොළසන්නම්පි කිච්චානං වොසිතවොසානො.

Con el 'conocimiento de las moradas anteriores' (pubbenivāsañāṇenāti); esto se dice por su uso establecido en el mundo y en la Enseñanza. Mientras otros que conocen las vidas pasadas lo hacen solo a través del conocimiento de las moradas anteriores, el Bienaventurado lo conoce también a través del conocimiento de la omnisciencia. 'Con el ojo divino' (dibbena cakkhunāti); aquí también se aplica el mismo principio. Aquello por lo cual el nacimiento se agota por completo en todos los sentidos es el 'fin del nacimiento' (jātikkhayo), es decir, el camino supremo; por haber sido alcanzado y obtenido por medio de aquel [camino], el estado de Arahat es el fin del nacimiento. 'Habiendo conocido, alguien que ha completado lo que debe completarse' (jānitvā vositavosāno) significa habiendo conocido a través del conocimiento del camino el Dhamma de las Cuatro Verdades que debe ser comprendido, y habiendo completado las dieciséis funciones.

උප්පත්තිං දීපෙත්වාති පායසදානස්ස ආගමනං පකාසෙත්වා. ගාථාහි අභිගීතන්ති ද්වීහි ගාථාහි මයා අභිගීතං. අභුඤ්ජිතබ්බන්ති භුඤ්ජිතුං න යුත්තං. ‘‘අභොජනෙය්‍ය’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු භගවතො අජ්ඣාසයො අච්චන්තමෙව සුද්ධොති? සච්චමෙතං, බ්‍රාහ්මණො පන පුබ්බෙ අදාතුකාමො පච්ඡා ගාථා සුත්වා ධම්මදෙසනාය මුදුහදයො හුත්වා දාතුකාමො අහොසි, තස්මා තං භික්ඛූනං අනාගතෙ දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං පටික්ඛිපි. තථා හි අනන්තරසුත්තෙ කසිභාරද්වාජසුත්තෙ ච එවමෙව පටිපජ්ජි. තෙනාහ ‘‘ත්වං බ්‍රාහ්මණා’’තිආදි. කිලඤ්ජම්හි…පෙ… පකාසිතාති එතෙන ගාථං උද්දෙසට්ඨානෙව ඨපෙත්වා භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසීති දස්සෙති. ගායනෙනාති ගායනකෙන, ගානෙන වා. අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්චාති සදෙවකස්ස ලොකස්ස හිතඤ්චෙව තස්ස කාරණඤ්ච. සම්පස්සන්තානන්ති සම්මදෙව පස්සන්තානං. ධම්මොති පවෙණිආගතො චාරිත්තධම්මො න හොති. භොජනෙසු උක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘සුධාභොජන’’න්ති ආහ. ධම්මෙ සතීති අරියානං ආචාරධම්මෙ සති තං ආලම්බිත්වා ජීවන්තානං එතදෙව සෙට්ඨන්ති ‘‘සොමං භුඤ්ජෙය්‍ය පායස’’න්ති තං ආරබ්භ කථාය උප්පන්නත්තා.

'Explicando el origen' significa revelando la procedencia de la donación de arroz con leche (pāyasa). 'Cantado en versos' (gāthāhi abhigītanti) significa lo que ha sido cantado por mí en dos versos. 'No debe ser comido' (abhuñjitabbanti) significa que no es apropiado comerlo. ¿Por qué se dice que 'no es comestible' (abhojaneyya), acaso la intención del Bienaventurado no es extremadamente pura? Es cierto, pero el brahmán, que antes no quería dar, después de escuchar los versos y ablandarse su corazón por la enseñanza del Dhamma, deseó dar; por lo tanto, [el Buda] lo rechazó para evitar que los monjes siguieran ese ejemplo en el futuro. De hecho, actuó de la misma manera en el sutta siguiente y en el Kasibhāradvāja Sutta. Por eso dijo 'Tú, brahmán', etc. 'En una estera... etc... revelado'; con esto muestra que el Bienaventurado enseñó el Dhamma en detalle al brahmán, manteniendo el verso solo como introducción. 'Cantando' (gāyanenāti) significa mediante el canto o la melodía. 'El beneficio y el Dhamma' (atthañca dhammañcāti) se refiere al bienestar del mundo con sus dioses y a su causa. 'Para los que ven correctamente' (sampassantānanti) significa para los que ven perfectamente. El 'Dhamma' no es la conducta tradicional heredada. Para mostrar la excelencia entre los alimentos, dijo 'alimento de ambrosía' (sudhābhojana). 'Habiendo Dhamma' (dhamme satīti) significa habiendo la conducta de los nobles; para aquellos que viven apoyándose en ella, esto es lo mejor: 'que coma este arroz con leche', pues surgió a partir de esa conversación.

සල්ලක්ඛෙති අයං බ්‍රාහ්මණො. සෙසා පච්චයා නිද්දොසා තෙ ආරබ්භ කථාය අප්පවත්තිතත්තා. කුක්කුච්චවූපසන්තන්ති අග්ගිආහිතපදස්ස විය සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. අන්නෙන පානෙනාති ලක්ඛණවචනමෙතං යථා ‘‘කාකෙහි සප්පි රක්ඛිතබ්බ’’න්ති. තෙනාහ ‘‘දෙසනාමත්තමෙත’’න්ති. බහුසස්සඵලදායකං සුඛෙත්තං විය පටියත්තන්ති සම්මා කසනබීජනඋදකානයනාපනයනාදිනා සුසජ්ජිතං ඛෙත්තං විය සීලාදිගුණවිසෙසසම්පාදනෙන පටියත්තං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං එතං.

Observa a este brahmán. Los demás requisitos están libres de falta, ya que la conversación no se desarrolló en torno a ellos. 'Aquel cuya inquietud se ha calmado' (kukkuccavūpasantanti) debe entenderse en su formación gramatical de manera similar a 'aggiāhita'. 'Con comida y bebida' es una expresión figurada, como cuando se dice 'el ghee debe ser protegido de los cuervos'. Por eso dijo 'esto es solo una enseñanza'. 'Preparado como un buen campo que da abundantes frutos y cosechas' significa que este es un campo de mérito preparado mediante la obtención de cualidades especiales como la virtud, del mismo modo que un campo es bien preparado mediante el arado, la siembra, la irrigación y el drenaje.

අග්ගිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Aggika Sutta.

9. සුන්දරිකසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario del Sundarika Sutta

195. ආනෙත්වා [Pg.260] හුනිතබ්බතො ආහුති. සප්පිමධුපායසාදීහි අග්ගිං ජුහොති එත්ථාති අග්ගිහුත්තං, සාධිට්ඨානං වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘අග්‍යායතන’’න්තිආදි. සුවිසොධිතො චස්සාති නිහීනජාතිකානං අනෙන සුට්ඨු විසොධිතො ච භවෙය්‍ය. ‘‘මෙ’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

195. 'Ofrenda' (āhuti) porque debe ser traída y ofrecida. 'Oblación de fuego' (aggihutta) es aquello en lo cual se ofrece al fuego ghee, miel, arroz con leche, etc.; debe entenderse junto con su base. Por eso dijo 'el lugar del fuego' (agyāyatana), etc. 'Y que sea bien purificado por mí' significa que incluso para aquellos de nacimiento inferior, esto debería ser bien purificado por este [medio]. La palabra 'me' se añade para la conexión gramatical.

අඵලං කරොතීති ඉතො පට්ඨාය යාව දෙමීති පදං. තාව අනන්තරසුත්තවණ්ණනාය ආගතසදිසමෙවාති පෙය්‍යාලවසෙන ඨපෙසි, න සප්පිසඞ්ඛාරට්ඨපනං. හිමපාතස්ස ච සීතවාතස්ස ච පටිබාහනත්ථන්ති අකාරණමෙතන්ති තං අනාදියිත්වා අඤ්ඤමෙව සුකාරණං දස්සෙතුං ‘‘පටිබලොවා’’තිආදි වුත්තං. සඤ්ජානිත්වාති ‘‘නායං බ්‍රාහ්මණො’’ති සඤ්ජානිත්වා.

'Lo hace infructuoso' (aphalaṃ karotīti); desde aquí hasta la palabra 'doy' (demi). Durante este tramo, se presenta de forma abreviada por ser similar a lo que aparece en el comentario del sutta anterior, sin incluir la preparación del ghee. 'Para resistir la caída de nieve y el viento frío'; considerando que esto no es una razón válida, para mostrar otra razón mejor sin tomar esa en cuenta, se dijo 'es capaz de', etc. 'Habiendo reconocido' significa habiendo reconocido que 'este no es un brahmán'.

නීචකෙසන්තන්ති රස්සකෙසන්තං. බ්‍රාහ්මණානං සුද්ධිඅත්ථා සිඛාති ආහ ‘‘පවත්තමත්තම්පි, සිඛං අදිස්වා’’ති, ‘‘පරමහංසපරික්ඛාදිනා’’ති කෙචි.

'Cabello corto' significa cabello de poca longitud. El mechón de pelo (sikhā) es para la purificación de los brahmanes, por eso dijo: 'aunque solo fuera de paso, sin ver el mechón'. Algunos dicen: 'debido a los implementos de un Paramahamsa, etc.'.

අකාරණං දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස ජාති අදක්ඛිණෙය්‍යභාවහෙතූනං පාපධම්මානං අපටික්ඛෙපභාවතො. එතන්ති සීලාදිභෙදං චරණං. දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස කාරණං අදක්ඛිණෙය්‍යභාවකාරකපාපධම්මානං තදඞ්ගාදිවසෙන පජහනතො. අස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. තමත්ථන්ති තං දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස කාරණතාසඞ්ඛාතමත්ථං උපමාය විභාවෙන්තො. සාලාදිකට්ඨා ජාතොවාති සාලාදිවිසුද්ධකට්ඨාව ජාතො. සාපානදොණිආදිඅවිසුද්ධකට්ඨා ජාතො අග්ගිකිච්චං න ච න කරොති. එවන්ති යථා අග්ගි යතො කුතොචි ජාතොපි අග්ගිකිච්චං කරොතියෙව, එවං චණ්ඩාලකුලාදීසු ජාතොපි දක්ඛිණෙය්‍යො න න හොති ගුණසම්පදාවසෙන අරියානං වංසෙ පජාතත්තාති ආහ ‘‘ගුණසම්පත්තියා ජාතිමා’’ති. ධිතියා ගුණසම්පත්තියා පමුඛභාවං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ධිතියාති වීරියෙන. තඤ්හි අනුප්පන්නානං කුසලධම්මානං උප්පාදනපරිබ්‍රූහනෙහි තෙ ධාරෙති. හිරියා දොසෙ නිසෙධෙති, සම්මදෙව පාපානං ජිගුච්ඡනෙ සති තෙසං පවත්තියා අවසරො එව නත්ථි. මොනධම්මෙන ඤාණසඞ්ඛාතෙන ඔත්තප්පධම්මෙන. කාරණාකාරණජානනකොති තෙසං තෙසං [Pg.261] ධම්මානං යථාභූතං ඨානං, පාපධම්මානං වා විප්පකාරසභාවට්ඨානං ජානනකො.

El nacimiento no es la causa para ser digno de ofrendas (dakkhiṇeyya), debido a que no excluye los estados perjudiciales (pāpadhamma), que son las razones de la indignidad. 'Esto' se refiere a la conducta (caraṇa) dividida en virtud (sīla) y otros factores. La causa de ser digno de ofrendas es el abandono, mediante la sustitución por lo opuesto y demás medios, de los estados perjudiciales que provocan la indignidad. 'De él' se refiere al brahmán. Para explicar ese 'significado' —referente a ser la causa de la dignidad de las ofrendas— mediante una comparación, se dice: 'nacido de madera de sāla y similares', es decir, nacido de maderas puras como el sāla. El fuego nacido de maderas impuras, como los canales de desagüe de madera, no deja de realizar la función del fuego. 'Así', de la misma manera que el fuego, nacido de donde sea, ciertamente realiza la función del fuego, así también aquel que nace en una familia caṇḍāla u otras familias bajas, no deja de ser digno de ofrendas por el logro de sus virtudes, al haber nacido en el linaje de los nobles (ariya). Por ello se dice: 'es de noble nacimiento por su perfección de virtudes'. Para mostrar la preeminencia de la fortaleza (dhiti) en la perfección de las virtudes, se dice 'él ciertamente' y demás. Allí, 'con fortaleza' significa con energía (vīriya). Pues esta sostiene los estados saludables no surgidos mediante su producción y fomento. Mediante la vergüenza moral (hiri) se prohíbe el defecto; cuando hay un asco correcto por los pecados, simplemente no hay oportunidad para que estos ocurran. Por 'monadhamma' se refiere al conocimiento, y por el estado de temor moral (ottappa). 'Conocedor de las causas y las no causas' significa conocedor del lugar real de esos diversos estados, o conocedor de la naturaleza adversa de los estados perjudiciales.

පරමත්ථසච්චෙන නිබ්බානෙන ආරම්මණපච්චයභූතෙන අරියමග්ගෙන දන්තො. ඉන්ද්‍රියදමෙනාති තතො එව අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන උපගතො. විදන්ති තෙහි සච්චානීති වෙදා. මග්ගවෙදානං අන්තන්ති අරියඵලං. කිලෙසානං අන්තන්ති තෙසං අනුප්පාදනිරොධට්ඨානං. යඤ්ඤොති අග්ගඵලං. නිරත්ථකන්ති අඵලං තෙසං අනාගමනතො, ආගතානම්පි අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යාභාවතො. ජුහති දෙති.

Domado por el Noble Camino (ariyamagga), que tiene como objeto condicional al Nibbāna, la verdad en sentido último. 'Con el dominio de los sentidos' significa que ha alcanzado el noble control de las facultades sensoriales a partir de ese mismo camino. Los 'Vedas' son aquello mediante lo cual se conocen las verdades. 'El fin de los Vedas del Camino' es el fruto noble (ariyaphala). 'El fin de las corrupciones' (kilesānaṃ antaṃ) es el estado de cesación donde estas no vuelven a surgir. 'El sacrificio' (yañño) es el fruto supremo (aggaphala). 'Inútil' (niratthaka) significa sin fruto por no alcanzar a estos seres, o porque aunque se acerquen, no son los destinatarios supremos de la ofrenda. 'Sacrifica' (juhati) significa que da.

සුයිට්ඨන්ති සුදානං අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යලාභෙන. සුහුතන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අථ වා සුයිට්ඨන්ති සුට්ඨු සම්මදෙව යිට්ඨං සාරෙ උපනීතං මම ඉදං දෙය්‍යවත්ථු. සුහුතන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො.

'Bien sacrificado' significa una buena donación por haber obtenido a un destinatario supremo de la ofrenda. 'Bien ofrendado' es un sinónimo de lo mismo. O bien, 'bien sacrificado' significa que el objeto a ser dado por mí ha sido bien y correctamente sacrificado, habiendo sido llevado a su esencia. En 'bien ofrendado', el sentido es el mismo.

උපහටමත්තෙති බ්‍රාහ්මණෙන ‘‘භුඤ්ජතු භව’’න්ති උපනීතමත්තෙ. නිබ්බත්තිතොජමෙවාති සවත්ථුකං අග්ගහෙත්වා වත්ථුතො විවෙචිතඔජමෙව. තෙන තං සුඛුමත්තං ගතන්ති තං හබ්‍යසෙසං සබ්බසො සුඛුමභාවං ගතන්ති ඔජාය අනොළාරිකතාය පුරිමාකාරෙනෙව පඤ්ඤායමානතං සන්ධාය වුත්තං, න පන ඔජාය එව කෙවලාය ගහණං සන්ධාය. සා හි අවිනිබ්භොගවුත්තිතාය විසුං ගණ්හිතුං න සක්කා, තස්මා දෙවතාහිපි සවත්ථුකා ගය්හති. මනුස්සානං වත්ථූති කරජකායමාහ. ඔළාරිකවත්ථුතාය දෙවානං විය ගහණී න තික්ඛාති දිබ්බොජසම්මිස්සතාය සම්මා පරිණාමං න ගච්ඡති. සුඛුමාපි සමානා දිබ්බොජා තෙන පායසෙන මිස්සිතා ඔළාරිකසම්මිස්සතාය සුඛුමවත්ථුකානං දෙවානං සුඛදා න හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘ගොයූසෙ පනා’’තිආදිනා. පරිභොගවත්ථුනො ඔළාරිකතාය වා දෙවානං දුක්කරං සම්මා පරිණාමෙතුං, දිබ්බොජාය ගරුතරභාවෙන මනුස්සානං. තෙනාහ භගවා ‘‘න ඛ්වාහ’’න්තිආදි. සමාපත්තිචිත්තසමුට්ඨිතා තෙජොධාතු ඣානානුභාවසන්තෙජිතා තික්ඛතරා හොතීති වුත්තං ‘‘අට්ඨ…පෙ… පරිණාමෙය්‍යා’’ති. භගවතො පන සුද්ධෙනෙව පරිණමතීති වුත්තං ‘‘පාකතිකෙනෙවා’’ති, ඣානානුභාවප්පත්තෙන ඣානෙන විනා සභාවසිද්ධෙනෙව.

'Tan pronto como fue presentado', es decir, apenas el brahmán dijo 'que el señor coma'. 'Solo la esencia producida', esto es, solo la esencia extraída del objeto sin tomar la sustancia física. Por eso se dice 'se volvió sutil', es decir, ese resto de la oblación se volvió completamente sutil; se refiere a que se percibe por su esencia no grosera tal como era antes, y no se refiere a la captación exclusiva de la esencia. Pues esta no puede ser captada por separado debido a su naturaleza inseparable; por lo tanto, incluso las deidades la toman junto con la sustancia. 'Sustancia de los hombres' se refiere al cuerpo nacido de la acción (karajakāya). Debido a la naturaleza grosera de la sustancia, no es aguda como para ser captada por los dioses, y debido a la mezcla con la esencia divina, no se digiere correctamente. Muestra este significado con 'en la leche de vaca...' y demás: aunque sea sutil, la esencia divina mezclada con ese arroz con leche (pāyasa), por estar mezclada con lo grosero, no da felicidad a los dioses que tienen una sustancia sutil. Debido a la naturaleza grosera del objeto de consumo, es difícil de digerir para los dioses, y para los hombres por el peso de la esencia divina. Por eso el Bienaventurado dijo: 'ciertamente no veo...' y demás. Se dice que el elemento fuego (tejodhātu) surgido de la mente en equilibrio meditativo (samāpatti), estimulado por el poder del jhana, es más agudo: 'ocho... etc... podría digerir'. En cuanto al Bienaventurado, se dice 'por naturaleza misma', es decir, se digiere naturalmente, sin necesidad de un jhana alcanzado por el poder meditativo, sino por su propia naturaleza establecida.

‘‘අප්පහරිතෙ’’ති එත්ථ අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පිච්ඡො’’තිආදීසු විය අභාවත්ථොති ආහ ‘‘අප්පහරිතෙති අහරිතෙ’’ති. පාතිසතෙපි පායසෙ. න ආලුළතීති න ආවිලං හොති. අනාගන්තාව ගච්ඡෙය්‍ය ‘‘අත්තනාපි [Pg.262] න පරිභුඤ්ජි, අඤ්ඤෙසං න දාපෙසි, කෙවලං පායසං නාසෙසී’’ති දොමනස්සප්පත්තො.

En 'en un lugar con poca hierba' (appaharite), la palabra 'appa' se usa en el sentido de ausencia, como en 'appiccho' (de pocos deseos), por eso dice 'appaharite significa en un lugar sin hierba'. 'Incluso en el recipiente', refiriéndose al arroz con leche. 'No se enturbia' significa que no se vuelve turbio. 'Se iría sin haber venido', abrumado por el descontento (domanassa) pensando: 'él mismo no lo consumió, no se lo dio a otros, simplemente desperdició el arroz con leche'.

දාරු සමාදහානොති දාරුහරිද්දි දාරුස්මිං තස්ස දහන්තො. යදීතිආදි දාරුඣාපනස්ස බහිද්ධභාවසාධනං අසුද්ධහෙතූනං පටිපක්ඛාභාවතො තස්ස. ඛන්ධාදීසු කුසලාති තෙසු සභාවතො සමුදයතො අත්ථඞ්ගමතො අස්සාදතො ආදීනවතො නිස්සරණතො ජානනතො ඡෙකා පණ්ඩිතා. ඤාණජොතින්ති ඤාණමයං ජොතිං. ජාලෙමීති පජ්ජලිතං කරොමි. නිච්චං පජ්ජලිතග්ගි සබ්බත්ථකමෙව විගතසම්මොහන්ධකාරතාය එකොභාසභාවතො. සබ්බසො වික්ඛෙපාභාවතො නිච්චසමාහිතත්තො. එවං වදතීති චරිතං බ්‍රහ්මචරියං ගහෙත්වා චරාමීති එවං වත්තමානං විය වදති ආසන්නතං හදයෙ ඨපෙත්වා.

'Preparando la leña', se refiere a quemarla en la leña de dāruhariddi. 'Si...', etc., demuestra que quemar leña es un factor externo porque carece de los medios opuestos a las causas de impureza. 'Expertos en los agregados' (khandhādīsu kusalā) significa que son hábiles y sabios por conocerlos según su naturaleza, su origen, su desaparición, su satisfacción, su peligro y su liberación. 'La luz del conocimiento' (ñāṇajoti) es la luz hecha de sabiduría. 'Enciendo' (jālemī) significa que la hago arder. 'El fuego siempre encendido' se refiere a que la oscuridad de la confusión ha desaparecido en todas partes debido al estado de iluminación única. 'Siempre concentrado' por la ausencia total de distracción. 'Así dice' se refiere a que habla como si estuviera viviendo la vida santa (brahmacariya) tras haberla adoptado, poniéndola cerca de su corazón.

ඛාරිභාරොති ඛාරිභාරසදිසො. තෙනාහ ‘‘යථා’’තිආදි. ඛන්ධෙන වය්හමානොති කාජෙ පක්ඛිපිත්වා ඛන්ධෙන වය්හමානො. පථවියා සද්ධිං ඵුසෙති භාරස්ස ගරුකභාවෙන කාජස්ස පරිණමනෙන. මානෙන අත්තනො ජාතිආදීනි පග්ගණ්හතො අඤ්ඤස්ස තානි න සහතීති ආහ – ‘‘තත්ථ තත්ථ ඉස්සං උප්පාදෙන්තො’’ති, තත්ථ තත්ථ ජාතිආදිමානවත්ථුස්මිං ගරුතරග්ගහණෙන සංසීදෙය්‍යාති අධිප්පායො. කොධො ධූමොති යථාපි භාසුරො අග්ගි ධූමෙන උපක්කිලිට්ඨො, එවං කොධෙන උපක්කිලිට්ඨො. ඤාණග්ගීති තස්ස කොධො ධූමො. මුසාවාදොව මොසවජ්ජං. යථා ඤාණෙ සති මුසාවාදො නත්ථි, එවං මුසාවාදෙ සති ඤාණම්පීති තෙන තං නිරොධිතං විය හොතීති ආහ – ‘‘මුසාවාදෙන පටිච්ඡන්නං ඤාණ’’න්ති. යථා සුජාය විනා බ්‍රාහ්මණානං යාගො න ඉජ්ඣති, එවං පහූතජිව්හාය විනා සත්ථු ධම්මයාගො න ඉජ්ඣතීති ජිව්හා සුජාපරියායා වුත්තා. ජොති ඨියති එත්ථාති ජොතිට්ඨානං වෙදි, යං අග්ගිකුණ්ඩං. සත්තානං හදයං ජොතිට්ඨානං ඤාණග්ගිනො තත්ථ සමුජ්ජලනතො. අත්තාති චිත්තං ‘‘ආහිතො අහං මානො එත්ථා’’ති කත්වා.

'Carga de provisiones' (khāribhāro) es como una carga pesada. Por eso dice 'como...', etc. 'Llevado sobre el hombro', es decir, puesto en una vara de carga y llevado sobre el hombro. Toca la tierra debido al peso de la carga y a la flexión de la vara. Con orgullo (māna), al exaltar el propio nacimiento y demás, no tolera los de otros, por eso dice: 'generando envidia aquí y allá'; la intención es que se hundiría por aferrarse intensamente a objetos de orgullo como el nacimiento en diversos aspectos. 'El humo es la ira', así como el fuego brillante es manchado por el humo, así uno es manchado por la ira. El 'fuego del conocimiento' tiene a la ira como su humo. La mentira (musāvāda) es el habla falsa. Así como cuando hay conocimiento no hay mentira, así cuando hay mentira hay conocimiento; por eso dice: 'el conocimiento está cubierto por la mentira'. Así como sin la cuchara de sacrificio (sujā) el sacrificio de los brahmanes no tiene éxito, así sin la lengua abundante el sacrificio del Dhamma del Maestro no tiene éxito; por eso la lengua se llama metafóricamente 'sujā'. 'El altar' (vedi) es el lugar donde reside el fuego, es decir, el receptáculo del fuego. El corazón de los seres es el lugar del fuego, porque allí arde el fuego del conocimiento. 'Uno mismo' (attā) se refiere a la mente, pensando 'aquí he depositado mi orgullo'.

ධම්මො රහදොති අස්සද්ධියාදිආලසියාභාවතො කිලෙසමලපක්ඛාලනතො පරමග්ගිනිබ්බුතාවහනතො අරියමග්ගධම්මො අනාවිලො රහදො. හෙට්ඨුපරියවාලුකාති විපරිවත්තිතවාලුකා හුත්වා. ආලුළාති [Pg.263] ආකුලජාතා. පණ්ඩිතානං පසත්ථොති පණ්ඩිතානං පුරතො සෙට්ඨො. සෙට්ඨභාවෙන සන්තො පාසංසො හුත්වා කිලෙසෙ භින්දති සමුච්ඡින්දතීති සබ්භීති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘උත්තමට්ඨෙනා’’ති. තථා චාහ භගවා ‘‘මග්ගානට්ඨඞ්ගිකො සෙට්ඨො’’ති (ධ. ප. 273).

El Dhamma es como un lago: debido a la ausencia de estados como la falta de fe y la pereza, por lavar las impurezas de las deflecciones (kilesa) y por conducir a la extinción suprema del fuego (nibbāna), el Dhamma del Noble Camino es un lago libre de turbidez. 'Heṭṭhupariyavālukā' significa que la arena se ha revuelto. 'Āluḷā' significa agitada. 'Paṇḍitānaṃ pasattho' significa excelente ante los sabios. Siendo pacífico por su naturaleza excelente, rompe o corta de raíz las deflecciones, por lo cual se le llama 'sabbhi' (los virtuosos). Por eso se dijo: 'en el sentido de lo supremo'. Así también dijo el Bienaventurado: 'El óctuple es el mejor de los caminos' (Dhp. 273).

වචීසච්චන්ති ඉමිනා ‘‘චතුරඞ්ගසමන්නාගතා වාචා සුපරිසුද්ධා හොතී’’ති සම්මාවාචං දස්සෙති. සච්චසංයමපදෙහි දස්සිතා මග්ගධම්මා ඉධ ‘‘ධම්මො’’ති අධිප්පෙතාති ආහ – ‘‘ධම්මොති ඉමිනා…පෙ… දස්සෙතී’’ති. මග්ගසච්චං ගහිතං අනන්තරගාථාය අනෙකෙහි විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. අත්ථතොති පුබ්බඞ්ගමත්තාදිඅත්ථතො. තාය හි සකිච්චං කරොන්තියා ඉතරෙ සබ්බෙපි තදනුවත්තිකා හොන්ති. තග්ගතිකත්තාති සම්මාදිට්ඨියා උපකාරකභාවෙන තාය සමානගතිකත්තා. ආරම්මණඤ්හි විතක්කෙනාහටං පඤ්ඤා විචිනිතුං සක්කොති. තථා හි සො පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සඞ්ගහං ගතො. ධම්මොති සභාවතො සමාධි ගහිතො, ඉතරෙ ද්වෙ තදුපකාරත්තා. තථා හි ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.13; ම. නි. 3.197; සං. නි. 5.378) සමාධි ‘‘ධම්මො’’ති වුත්තො. පරමත්ථසච්චං ගහිතං සබ්බෙසං සෙට්ඨභාවතො. යථාහ – ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34). අත්ථතොති තතො එව පරමත්ථතො, අනන්තරං වුච්චමානානං වා මග්ගධම්මානං ආරම්මණභාවතො. පඤ්චඞ්ගානි ගහිතානි තාසං මග්ගභාවතො. තීණි අඞ්ගානි. බ්‍රහ්මචරියං නාමාති එතං නිබ්බානගාමි උත්තමට්ඨෙන මග්ගබ්‍රහ්මචරියං නාම. මජ්ඣෙ සිතාති ලීනුද්ධච්චාදිඅන්තද්වයවිවජ්ජනෙන මජ්ඣෙ මජ්ඣිමපටිපදාභාවනං නිස්සිතා. සස්සතුච්ඡෙදග්ගහණං හෙත්ථ පධානතාය නිදස්සනමත්තං. සෙට්ඨප්පත්තීති සෙට්ඨභාවප්පත්ති. ත-කාරො පදසන්ධිකරොති ‘‘ස උජුභූතෙසූ’’ති වත්තබ්බෙ මජ්ඣෙ ත-කාරො පදසන්ධිකරො, ‘‘ස දුජ්ජුභූතෙසූති කෙචි පඨන්ති, තෙසං ද-කාරො පදසන්ධිකරො. ස-ඉති සුන්දරිකො බ්‍රාහ්මණො වුත්තොති කත්වා ආහ ‘‘ස ත්ව’’න්ති, සො ත්වන්ති අත්ථො. ධම්මො සාරියො පරිධානභූතා අලඞ්කාරා එතස්සාති ධම්මසාරී. අථ වා ධම්මෙහි සාරිතවාති ධම්මසාරී, තෙහි සාරෙත්වා ඨිතවාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කුසලධම්මෙහී’’තිආදි.

Con 'vacīsaccaṃ' (la verdad en el habla), muestra el habla correcta (sammāvāca) mediante la frase: 'el habla dotada de cuatro factores es purísima'. Los Dhamma del camino mostrados por los términos verdad y moderación se entienden aquí como 'dhammo', por eso se dice: 'dhammoti iminā... pe... dassetī'ti. Se toma la verdad del camino (maggasacca) debido a que ha sido descrita con muchas distinciones en el verso anterior. 'Atthato' significa en el sentido de ser el precursor, etc. Pues cuando ella (la sabiduría) realiza su función, todos los demás factores la siguen. 'Taggatikattā' significa que, por ser un auxiliar de la visión correcta, tiene el mismo curso que ella. Pues la sabiduría es capaz de investigar el objeto traído por el pensamiento (vitakka). Así, esta se incluye en el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). 'Dhammo' se refiere al samādhi por su naturaleza propia, y los otros dos factores se toman por ser sus auxiliares. Así, en pasajes como 'tales cualidades (evaṃdhammā) tenían aquellos Bienaventurados', al samādhi se le llama 'dhammo'. Se toma la verdad última (paramatthasacca) por ser la más excelente de todas. Como se dijo: 'Monjes, tanto como hay fenómenos condicionados o incondicionados, el desapasionamiento (virāga) se dice que es el supremo entre ellos'. 'Atthato' significa precisamente desde ese sentido último, o por ser el objeto de los Dhamma del camino que se mencionan a continuación. Se toman los cinco factores por ser su naturaleza de camino. 'Tres factores'. 'Brahmacariya' se refiere al santo camino (maggabrahmacariya) en el sentido de ser supremo por conducir al Nibbāna. 'Majjhe sitā' significa establecida en la práctica del camino medio, evitando los dos extremos de la laxitud y la agitación. La mención de la adhesión al eternismo y al aniquilacionismo es solo un ejemplo por su importancia aquí. 'Seṭṭhappattī' significa la consecución de la excelencia. La letra 'ta' es una conjunción eufónica (padasandhikara); donde debería decirse 'sa ujubhūtesu', se inserta la 'ta' en el medio. Algunos leen 'sa dujjubhūtesu', y para ellos la 'da' es la conjunción eufónica. Al decir 'sa tvaṃ', se refiere al virtuoso brahmán Sundarika, significando 'tú'. 'Dhammasārī' es aquel que tiene al Dhamma como su esencia, sus vestiduras o sus adornos. O bien, 'dhammasārī' es aquel que se mueve mediante los Dhamma, significando que permanece habiéndose movido por ellos. Por eso dice: 'por los estados saludables', etc.

සුන්දරිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Sundarikasutta.

10. බහුධීතරසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario del Bahudhītarasutta

196. සමන්තතොති [Pg.264] දක්ඛිණවාමානං වසෙන සමන්තතො. ඌරුබද්ධාසනන්ති ඌරූනං බන්ධනවසෙන නිසජ්ජනං. ද්වින්නං ඌරූනං අඤ්ඤමඤ්ඤබන්ධනවසෙන ආභුජිතාකාරං සන්ධායාහ ‘‘ආභුජිත්වාති බන්ධිත්වා’’ති. හෙට්ඨිමකායස්ස අනුජුකං ඨපනං නිසජ්ජාවචනෙනෙව බොධිතන්ති ‘‘උජුං කාය’’න්ති එත්ථ කාය-සද්දො උපරිමකායවිසයොති ආහ ‘‘උපරිමං සරීරං උජුකං ඨපෙත්වා’’ති. තං පන උජුකට්ඨපනං සරූපතො පයොජනතො ච දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨාරසා’’තිආදි වුත්තං. පරිමුඛන්ති එත්ථ පරි-සද්දො අභිසද්දෙන සමානත්ථොති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානාභිමුඛ’’න්ති, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙත්වා කම්මට්ඨානංයෙව පුරෙක්ඛතොති අත්ථො. පරිග්ගහට්ඨො ‘‘පරිණායිකා’’තිආදීසු විය. මුඛන්ති නිය්‍යානට්ඨො ‘‘සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛ’’න්තිආදීසු විය. පටිපක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො හි නිය්‍යානට්ඨො, තස්මා පරිග්ගහිතනිය්‍යානන්ති සබ්බථා ගහිතසම්මොසං පරිච්චත්තසම්මොසං සතිං කත්වා පරමං සතිනෙපක්කං උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. ඡබ්බණ්ණා…පෙ… නිසීදි බ්‍රාහ්මණස්ස පසාදසඤ්ජානනත්ථං. අටවිමුඛා චරමානාති ගොචරං ගණ්හන්තා.

196. 'Samantato' significa por todas partes, a derecha e izquierda. 'Ūrubaddhāsana' es sentarse con las piernas entrelazadas. Refiriéndose a la forma de doblarlas entrelazando un muslo con el otro, dice: 'ābhujitvāti bandhitvā'. Que la parte inferior del cuerpo debe mantenerse recta se entiende por la misma palabra 'sentarse', por eso al decir 'ujuṃ kāyaṃ' (cuerpo recto), se refiere a la parte superior del cuerpo, diciendo: 'manteniendo recta la parte superior del cuerpo'. Para mostrar esa rectitud en su forma y propósito, se menciona 'aṭṭhārasā', etc. 'Parimukhaṃ': aquí el prefijo 'pari' tiene el mismo sentido que 'abhi', por eso dice: 'frente al objeto de meditación' (kammaṭṭhānābhimukhaṃ), significando que, tras apartar la mente de la multiplicidad de objetos externos, se pone el objeto de meditación por delante. El sentido de 'pari' es de abarcar, como en 'pariṇāyikā'. 'Mukhaṃ' tiene el sentido de salida o liberación, como en 'suññatavimokkhamukha'. El sentido de salida es la liberación de lo opuesto; por lo tanto, significa establecer la atención plena (sati) habiendo abandonado todo olvido y habiendo tomado la firme resolución de liberación, estableciendo la suprema lucidez de la atención. 'Chabbaṇṇā' (de seis colores)... para generar fe en el brahmán. 'Aṭavimukhā caramānti' significa que andaban buscando pasto en los linderos del bosque.

අජ්ජසට්ඨින්ති අජ්ජ ඡන්නං පූරණී සට්ඨී දිවසවුත්ති, අජ්ජ ආදිං කත්වා ඡ දිවසෙති අත්ථො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. අජ්ජ ඡදිවසමත්තකාති අජ්ජතො ඡට්ඨදිවසමත්තකා. ලාමකාති නිහීනා නිප්ඵලා. තෙනාහ ‘‘තිලඛාණුකා’’තිආදි.

'Ajjasaṭṭhi' significa que hoy se cumplen sesenta días de su existencia, o bien, seis días contando desde hoy. Se usa el caso acusativo para expresar duración absoluta de tiempo. 'Ajja chadivasamattakā' significa que solo han pasado seis días desde hoy. 'Lāmakā' significa inferiores o inútiles. Por eso dice: 'como tallos de sésamo', etc.

උස්සාහෙනාති උද්ධං උද්ධං පසාරෙන අභිභවනෙන. තං පන නෙසං අභිභවනං දස්සෙතුං ‘‘කණ්ණනඞ්ගුට්ඨාදීනී’’තිආදිමාහ.

'Ussāhena' significa con esfuerzo, mediante la expansión y el dominio. Para mostrar ese dominio sobre ellos, menciona 'orejas, colas, etc.'.

‘‘උප්පාටකපාණකා’’ති තචං උප්පාටෙත්වා විය ඛාදකපාණකා ඌකාමඞ්ගුලාදයො.

'Uppāṭakapāṇakā' son bichos como piojos y chinches que muerden como si estuvieran arrancando la piel.

කළාරපිඞ්ගලාති නික්ඛන්තපිඞ්ගලක්ඛිකා, කළාරපිඞ්ගලාති වා රත්තගත්තා ච පිඞ්ගලචක්ඛුකා ච. තිලකාහතාති ආහතතිලකා, තිලප්පමාණෙහි බින්දූහි සමන්තතො සන්ථතසරීරා.

'Kaḷārapiṅgalā' son aquellos que tienen ojos amarillentos que sobresalen; o bien, 'kaḷārapiṅgalā' significa de cuerpo rojizo y ojos amarillentos. 'Tilakāhatā' significa golpeadas por pecas, es decir, con el cuerpo cubierto por todas partes con manchas del tamaño de semillas de sésamo.

පටිගාථාහි බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසීති පකතියා තස්ස අත්තනා කථෙතබ්බං ධම්මදෙසනං පබ්බජ්ජාගුණකිත්තනවසෙන සත්තහි වඩ්ඪෙසි. පබ්බජිත්වාති [Pg.265] ඉණායිකානං අත්තනො පලිබොධං තථා තථා ජානාපෙත්වා පබ්බජිත්වා.

'Con versos de respuesta, aumentó la enseñanza del Dhamma al brahmán': mediante siete versos que elogiaban las virtudes de la vida monástica, aumentó la enseñanza que él mismo debía impartir habitualmente. 'Pabbajitvāti': habiéndose ordenado tras informar a los acreedores de su propia preocupación (por las deudas) de diversas maneras.

යථා ච තත්ථ භගවා පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං ‘‘පුන දිවසෙ’’තිආදි වුත්තං.

Para mostrar cómo procedió el Bienaventurado en ese asunto, se dice: 'al día siguiente', etc.

තං තං කුලඝරං පෙසෙත්වාති තං තං තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධීතරං තස්ස තස්සානුච්ඡවිකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස දෙන්තො තං තං කුලඝරං පෙසෙත්වා බ්‍රාහ්මණධම්මෙ ගරුකරණාභාවතො.

'Enviándolas a cada casa de familia' significa que entregó a cada una de las hijas de ese brahmán a un brahmán adecuado y las envió a sus respectivos hogares, debido a la falta de respeto por los deberes brahmánicos.

‘‘නට්ඨෙ මතෙ පබ්බජිතෙ, නපුංසකෙපි භත්තරි;

ඉත්ථියා පතිසෙට්ඨාය, න අඤ්ඤො පති ඉච්ඡියො’’ති. –

'Si el esposo se pierde, muere, se ordena o es impotente; para la mujer que busca un esposo excelente, no se desea otro esposo'.

අයඤ්හි බ්‍රාහ්මණධම්මො. අය්‍යිකට්ඨානෙති මාතාමහිට්ඨානෙ ඨපෙසි සත්ථු චිත්තාරාධනවසෙනාති.

Este es el deber brahmánico. 'Ayyikaṭṭhāne' significa que las situó en el lugar de una abuela, con el fin de complacer el corazón del Maestro.

බහුධීතරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Bahudhītarasutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Primer Vagga.

2. උපාසකවග්ගො

2. Capítulo de los Seguidores Laicos (Upāsakavagga)

1. කසිභාරද්වාජසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Kasibhāradvājasutta

197. දක්ඛිණාගිරිස්මින්ති දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ, තස්මිං දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ දක්ඛිණාගිරිවිහාරෙ. ඛන්ධෙසු ඨපෙත්වා යුගෙ යොත්තෙහීති යොත්තරජ්ජූහි යුත්තානි පයොජිතානි ඉච්චෙව අත්ථො.

197. «En Dakkhiṇāgiri» significa en la región de Dakkhiṇāgiri, en el monasterio de Dakkhiṇāgiri en esa misma región. «Habiéndolos colocado sobre los hombros con yugos y correas» significa unidos o enganchados con cuerdas de cuero; este es el significado.

පඨමදිවසෙති වපනදිවසෙසු පඨමදිවසෙ ආරද්ධදිවසෙ. පඤ්චඞ්ගානිපි පරිපුණ්ණානි, පගෙව ඉතරඞ්ගානීති දස්සෙතුං ‘‘පරිපුණ්ණපඤ්චඞ්ගා’’ඉච්චෙව වුත්තං. හරිතාලමනොසිලාඅඤ්ජනෙහි උරත්ථනාදීසු ඨපිතත්තා ආභාය උජ්ජලගත්තා. අවසෙසා බලීබද්දා. කිලන්තගොණං මොචෙත්වා අකිලන්තස්ස යොජනං කිලන්තපරිවත්තනං.

«En el primer día» significa el primer día entre los días de siembra, el día del inicio. Para mostrar que los cinco factores estaban completos, así como otros factores previos, se dice «con los cinco factores completos». Sus cuerpos resplandecían con brillo debido a que se les había aplicado oropimente, rejalgar y colirio en el pecho y otras partes. Los demás eran bueyes de carga. «Liberar a un buey cansado y enganchar a uno que no lo está» se refiere a la rotación de los animales fatigados.

සීහකුණ්ඩලානීති සීහමුඛකුණ්ඩලානි. බ්‍රහ්මවෙඨනන්ති බ්‍රහ්මුනො වෙඨනසදිසං, අස්සනඛවෙඨනසදිසන්ති අත්ථො.

«Pendientes de león» significa pendientes con rostros de leones. «Turbante de Brahma» significa como el turbante de un Brahma, con el significado de ser similar al turbante de casco de caballo.

බුද්ධානං [Pg.266] කිච්චානි කාලවසෙන විභත්තානි පඤ්ච කිච්චානි භවන්ති. පුරෙභත්තකිච්චන්ති භත්තතො පුබ්බෙ බුද්ධෙන කාතබ්බකිච්චං. වීතිනාමෙත්වාති ඵලසමාපත්තියා කාලං වීතිනාමෙත්වා. කදාචි එකොතිආදි තෙසං තෙසං විනෙය්‍යානං විනයනානුරූපපටිපත්තිදස්සනං. පකතියාති පකතිබුද්ධවෙසෙන. බුද්ධානං හි රූපකායස්ස අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිත-බාත්තිංසමහාපුරිස- ලක්ඛණ-කායප්පභා-බ්‍යාමප්පභා-කෙතුමාලාවිචිත්තතා බුද්ධවෙසො. කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහීති ඉමිනා පාරමීනං නිස්සන්දභූතානි පාටිහාරියානි රුචිවසෙනෙව පකාසනකානි භවන්ති, න සබ්බදාති දස්සෙති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ’’තිආදිවචනං සමත්ථිතං හොති. භගවතො කායෙ පීතරස්මීනං යෙභුය්‍යතාය ‘‘සුවණ්ණරසසිඤ්චනානි වියා’’ති වත්වා කායම්හි නීලාදිරස්මීහි තහං තහං පීතමිස්සිතං සන්ධාය ‘‘විචිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය චා’’ති වුත්තං. මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති තුට්ඨරවරවනතො.

Los deberes de los Buddhas son cinco, divididos según el tiempo. «El deber antes de la comida» es el deber que debe realizar el Buddha antes de comer. «Habiendo pasado [el tiempo]» significa habiendo pasado el tiempo en el logro del fruto (phalasamāpatti). «A veces solo», etc., muestra la práctica adecuada para el entrenamiento de aquellos que deben ser guiados. «Por naturaleza» significa con la apariencia natural de un Buddha. Pues, la apariencia de los Buddhas es el cuerpo físico adornado con las ochenta marcas menores, las treinta y dos marcas de un gran hombre, el aura del cuerpo, el aura de una braza y la excelencia de la corona de luz. «A veces con muchos milagros ocurriendo» muestra que los milagros, que son el resultado de las perfecciones, se manifiestan solo según su voluntad, no siempre. De este modo, queda establecida la expresión: «el pie derecho colocado justo dentro del pilar Indakhīla». Respecto a los rayos amarillos en el cuerpo del Bienaventurado, diciendo «como si se rociara oro líquido»; y refiriéndose a donde el amarillo se mezcla con rayos azules y otros colores, se dice «como si estuviera envuelto en telas multicolores». Emiten sonidos de manera dulce desde el excelente y gozoso bosque.

තත්ථාති විහාරෙ. ගන්ධමණ්ඩලමාළෙති හත්ථෙන කතපරිභණ්ඩෙ සමොසරිතගන්ධපුප්ඵදාමෙ මණ්ඩලමාළෙ.

«Allí» significa en el monasterio. «En el pabellón circular de fragancias» significa en el pabellón circular decorado manualmente con guirnaldas de perfumes y flores recolectadas.

උපට්ඨානෙති පමුඛෙ. ‘‘ඔවදතී’’ති වත්වා තත්ථොවාදං සාමඤ්ඤතො දස්සෙතුං, ‘‘භික්ඛවෙ’’තිආදි වුත්තං. සම්පත්තීති චක්ඛාදිඉන්ද්‍රියපාරිපූරි චෙව හත්ථාදිසම්පදා ච. සමස්සාසිතකායො කිලමථවිනොදනෙන. ‘‘තඤ්ච ඛො සමාපජ්ජනෙනා’’ති වදන්ති. දුතියභාගෙති ඉමිනා අපරභාගං තයො භාගෙ කත්වා තත්ථ පුරිමභාගං සෙය්‍යනිසජ්ජාවසෙන සමාපත්තීහි වීතිනාමෙතීති දස්සෙති. ලොකන්ති රාජගහාදීසු යං තදා උපනිස්සාය විහරති, තත්ථ අඤ්ඤත්ථ වා බුජ්ඣනකං විනෙය්‍යසත්තලොකං බුද්ධචක්ඛුනා වොලොකෙති. කාලයුත්තන්ති තෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකකාලානුරූපං. සමයයුත්තන්ති තස්සෙව වෙවචනං. සමයයුත්තන්ති වා තෙහි ආජානිතබ්බවිසෙසපටිලාභානුරූපං.

«En el servicio» significa al frente. Habiendo dicho «él exhorta», para mostrar la exhortación en general, se dice «monjes», etc. «Logro» significa tanto la plenitud de las facultades como los ojos, como la perfección de las manos y demás miembros. «Cuerpo confortado» mediante la eliminación de la fatiga. Dicen: «y eso ciertamente mediante el logro (samāpatti)». «En la segunda parte» muestra que, habiendo dividido la última parte en tres, pasa la primera parte en logros a través de la postura de acostado o sentado. «Al mundo» significa que observa con el ojo de un Buddha el mundo de los seres que pueden ser guiados, ya sea que residan cerca de Rājagaha o en otro lugar. «En el momento oportuno» según el tiempo de maduración de sus facultades. «En el tiempo adecuado» es un sinónimo de lo mismo. O bien, «en el tiempo adecuado» significa conforme a la obtención del conocimiento especial que debe ser comprendido por ellos.

පටිසල්ලීනොති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා සමාපත්තිං සමාපන්නො. අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො තං අවිරාධෙන්තො, අජ්ඣාසයානුරූපන්ති අත්ථො.

«Retirado» significa haber entrado en un logro (samāpatti) tras fijar un periodo de tiempo. «Cumpliendo el propósito» significa sin contradecirlo, conforme a la inclinación; este es el significado.

සකල…පෙ… දෙවතායොති එත්ථ ලොකධාතුසාකල්‍යං දට්ඨබ්බං, න දෙවතාසාකල්‍යං. න හි මහාසමයෙ විය සබ්බදා මජ්ඣිමයාමෙ දසසහස්සචක්කවාළෙ [Pg.267] සබ්බත්ථ සබ්බා දෙවතා සත්ථු සමීපං උපගච්ඡන්ති. කිලාසුභාවො කිලමථො.

«Toda... las deidades»: aquí debe entenderse la totalidad del sistema de mundos (lokadhātu), no la totalidad de las deidades. Pues no es como en el Mahāsamaya, donde siempre en la vigilia media todas las deidades de los diez mil sistemas de mundos acuden a la presencia del Maestro. «Estado de agotamiento» es la fatiga.

විහාරචීවරපරිවත්තනවසෙනාති විහාරෙ නිවත්ථනිවාසනපරිවත්තනවසෙන. ආදියිත්වාති පාරුපනවසෙන ගහෙත්වා. තෙනාහ ‘‘ධාරෙත්වා’’ති. භික්ඛාචාරන්ති භික්ඛත්ථං චරිතබ්බට්ඨානං.

«Por medio del cambio de las túnicas del monasterio» significa por medio del cambio del manto inferior usado en el monasterio. «Habiendo tomado» significa habiéndolo tomado para cubrirse. Por eso se dice «vistiendo». «Ronda de limosnas» es el lugar por donde se debe caminar con el fin de obtener limosna.

අතිරොචමානන්ති තං තං අතික්කමිත්වා සමන්තතො සබ්බදිසාසු විරොචමානං. සරීරප්පභන්ති අත්තනො සරීරප්පභං. ජඞ්ගමං විය පදුමසරන්ති රතනමයකිඤ්ජක්ඛං රජතමයකණ්ණිකං සමන්තතො සම්ඵුල්ලිතකඤ්චනපදුමං සඤ්චාරිමසරං විය. ගගනතලන්ති අබ්භමහිකාදිඋපක්කිලෙසවිගමෙන සුවිසුද්ධආකාසතලං විය. තම්පි හි තාරාගණකිරණජාලසමුජ්ජලතාය සමන්තතො විරොචති. කනකසිඛරන්ති කනකගිරිසිඛරං. සිරියා ජලමානන්ති සබ්බසො අනවජ්ජාය සබ්බාකාරෙන පරිපුණ්ණකායතාය අනඤ්ඤසාධාරණාය රූපකායසිරියා සමුජ්ජලං, යස්සා රුචිරභාවො විද්ධෙ විගතවලාහකෙ පුණ්ණමාසියං පරිපුණ්ණකලමනොමමණ්ඩලං චන්දමණ්ඩලං අතිරොචති, පභස්සරභාවො සහස්සරංසිකිරණතෙජොජාලසමුජ්ජලං සූරියමණ්ඩලං අභිභවති, හෙමසමුජ්ජලභාවො තදුභයෙ අභිභුය්‍ය පවත්තමානං එකක්ඛණෙ දසසහස්සිලොකධාතුවිජ්ජොතනසමත්ථ-මහාබ්‍රහ්මුනො පභාසමුදයං අභිවිහච්ච භාසති තපති විරොචති.

«Brillando intensamente» significa superando esto y aquello, resplandeciendo por todas partes en todas las direcciones. «Brillo del cuerpo» es el fulgor de su propio cuerpo. «Como un estanque de lotos en movimiento» es como un estanque móvil de lotos de oro totalmente florecidos a su alrededor, con filamentos hechos de gemas y cálices de plata. «La bóveda del cielo» como la superficie del cielo purísima por la desaparición de impurezas como las nubes y la neblina. Pues aquello también resplandece por doquier por estar encendido con la red de rayos de las constelaciones. «Cima de oro» es la cima de la montaña de oro. «Resplandeciente con gloria» significa radiante por la gloria del cuerpo físico, que es enteramente impecable y completo en todos sus aspectos, una gloria que no es compartida con otros; cuya belleza supera al disco lunar en una noche de luna llena sin nubes, cuyo esplendor sobrepasa al disco solar ardiente con su red de mil rayos, y cuya brillantez dorada, superando a ambos, brilla, arde y resplandece, eclipsando el surgimiento de luz de un Gran Brahma capaz de iluminar diez mil sistemas de mundos en un solo instante.

සමන්තපාසාදිකෙති සමන්තතො පසාදාවහෙ. තඤ්ච ඛො සබ්බසො සරිතබ්බතායාති ආහ ‘‘පසාදනීයෙ’’ති. උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තෙති කායවාචාහි අනුත්තරං දන්තභාවඤ්චෙව අනුත්තරං චිත්තවූපසමඤ්ච සම්පත්තෙ. අප්පසාදෙනාති පසාදාභාවෙන, පසාදපටික්ඛෙපෙන වා අස්සද්ධියෙන. උභයථාපි නොති අප්පසාදො මච්ඡරියන්ති උභයථාපි නො එව, අථ ඛො අනත්තමනතාය උපාරම්භාධිප්පායෙන අපසාදෙන්තො, භගවතො මුඛතො කිඤ්චි දෙසෙතුකාමො වා එවමාහ. තත්ථ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘භගවතො පනා’’තිආදිමාහ. අතිත්තන්ති තිත්තිං අගච්ඡන්තං. කම්මභඞ්ගන්ති කම්මහානිං.

«Agradable en todos los aspectos» significa que produce serenidad desde todas partes. Y esto es precisamente porque debe ser recordado de todas las formas, por eso dice «inspirador de fe». «Habiendo alcanzado el supremo dominio y la tranquilidad» significa habiendo logrado la insuperable disciplina del cuerpo y el habla, así como la insuperable paz mental. «Con falta de fe» significa por la ausencia de fe, o por el rechazo de la fe, o por la incredulidad. En ambos casos «no» significa: no es por falta de fe ni por tacañería, sino que habló así menospreciando con la intención de reprochar debido al descontento, o deseando que algo fuera enseñado por la boca del Bienaventurado. Mostrando la razón allí, dice «Pero del Bienaventurado», etc. «Insatisfecho» significa que no alcanza la satisfacción. «Interrupción del trabajo» significa la pérdida del trabajo.

තික්ඛපඤ්ඤො එස බ්‍රාහ්මණො, තථා හි න චිරස්සෙව අරහත්තං සච්ඡිකරිස්සති. කථාපවත්තනත්ථම්පි එවමාහ – ‘‘එවං අහං ඉමස්ස කඤ්චි ධම්මං සොතුං [Pg.268] ලභිස්සාමී’’ති. වෙනෙය්‍යවසෙනාති අත්තනො කසනකාරිභාවකිත්තනමුඛෙන විනෙතබ්බපුග්ගලවසෙන.

Este brahmán es de sabiduría aguda, pues no mucho después realizará el estado de Arahant. Dijo esto también con el fin de entablar una conversación: «así podré escuchar algo del Dhamma de él». «Según los que deben ser guiados» significa por medio de la mención de su propia condición de agricultor, conforme a la persona que debe ser entrenada.

ඔළාරිකානීති පාකතිකානි. ‘‘එස උත්තමදක්ඛිණෙය්‍යො’’ති සඤ්ජාතබහුමානො. පාළියං ‘‘යුගං වා නඞ්ගලං වා’’ති වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො. තෙන බීජාදිං සඞ්ගණ්හාති, තස්මා බීජං වා ඊසං වා පරිග්ගහයොත්තානි වාති අයමත්ථො දස්සිතො හොති. තථා හි භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස පටිවචනං දෙන්තො ‘‘සද්ධා බීජ’’න්තිආදිමාහ. පුබ්බධම්මසභාගතායාති පඨමං ගහිතධම්මසභාගතාය. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං අට්ඨකථාරුළ්හමෙව ගහෙතබ්බඤ්ච සද්දතො අත්ථාපත්තිතො වා ඉධ දට්ඨබ්බං. බුද්ධානං ආනුභාවො අයං, යදිදං පසඞ්ගාගතධම්මමුඛෙන දෙසනං ආරභිත්වා වෙනෙය්‍යවිනයනං.

«Oḷārikāni» significa comunes. Con la idea de «este es el supremo digno de ofrendas», surgió un gran respeto. En el texto pali «un yugo o un arado», la palabra «vā» (o) tiene el sentido de una opción no mencionada. Con esto, se incluyen la semilla, etc.; por lo tanto, se muestra este significado: «o la semilla, o el mástil, o las correas de amarre». Pues así, el Bienaventurado, al dar respuesta al brahmán, dijo: «la fe es la semilla», etc. «Por la similitud con los estados previos» significa por la similitud con los estados tomados anteriormente. Lo que debe decirse aquí debe tomarse tal como se establece en el Comentario, o debe verse aquí a partir del sonido o de la implicación del significado. Este es el poder de los Budas: comenzar la enseñanza a través de un tema surgido por casualidad para disciplinar a quienes pueden ser guiados.

අනනුසන්ධිකාති පුච්ඡානුසන්ධිවසෙන අනනුසන්ධිකා. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. එත්ථාති එතිස්සා දෙසනාය. සොති භගවා. තස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. අනුකම්පායාති අසබ්බඤ්ඤූ හි සතිපි අනුකම්පාය පුච්ඡිතමත්තෙ තිට්ඨෙය්‍ය, තථා ජානන්තොපි අනනුකම්පකො, භගවා පන උභයධම්මපාරිපූරියා ‘‘ඉදං අපුච්ඡිත’’න්ති අපරිහාපෙත්වා කථෙති. සමූලන්තිආදිනා සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විවරන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ බීජස්ස කසියා මූලභාවො නානන්තරියතො තප්පමාණවිධානතො චාති ආහ ‘‘තස්මිං…පෙ… කත්තබ්බතො’’ති. තෙන අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච බීජස්ස කසියා මූලභාවං විභාවෙති. කුසලාති ඉමිනා අකුසලා තතො අඤ්ඤථාපි කරොන්ති, තං පන අප්පමාණන්ති දස්සෙති.

«Ananusandhikā» significa sin conexión en términos de la secuencia de la pregunta. «Así» se refiere a la manera en que se expresa ahora. «Aquí» se refiere a esta enseñanza. «Él» es el Bienaventurado. «Para él» se refiere al brahmán. «Por compasión»: pues aquel que no es omnisciente, aunque tenga compasión, podría detenerse solo en lo que se le ha preguntado; asimismo, alguien que conoce pero no tiene compasión [no enseñaría]; sin embargo, el Bienaventurado, por la plenitud de ambas cualidades, habla sin omitir nada, pensando: «esto no ha sido preguntado». Al revelar el significado dicho brevemente con «con la raíz», etc., dijo «allí», etc. Allí, debido a que la semilla es la causa raíz del cultivo por su inmediatez y por la disposición de su medida, dijo: «en eso... hasta... debe hacerse». Con esto, explica la naturaleza de la semilla como raíz del cultivo por vía de presencia y ausencia. «Expertos»: con esto muestra que los inexpertos actúan de otra manera, pero eso no es el estándar.

තස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස බීජට්ඨානියස්ස ධම්මස්ස ච උපකාරභාවතො. ධම්මසම්බන්ධසමත්ථභාවතොති තථා වුත්තධම්මස්ස ඵලෙන සම්බන්ධිතුං යොජෙතුං සමත්ථභාවතො. තපො වුට්ඨීති වුත්තවචනං සන්ධාය වුත්තං. සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං පාකටං කාතුං ‘‘අයං හී’’තිආදි වුත්තං. කස්සකස්ස උපකාරස්ස බීජස්ස අනන්තරං වුට්ඨි වුච්චමානා අට්ඨානෙ වුත්තා නාම න හොති. කස්මා? බීජස්ස වප්පකාලෙ අනුරූපාය වුට්ඨියා ඉච්ඡිතබ්බතො, තස්මා අවසානෙ මජ්ඣෙ වා වුච්චමානාය ධම්මසම්බන්ධසමත්ථතා තස්සා විභාවිතා න සියා. අත්තනො අවිසයෙති ඣානාදිඋත්තරිමනුස්සධම්මෙ. පච්ඡාපීති කසිසම්භාරකථනතො පච්ඡාපි. වත්තබ්බොති එකන්තෙන වත්තබ්බො. තදනන්තරංයෙවාති බීජානන්තරංයෙව. වුච්චමානා වුට්ඨි සමත්ථා හොති[Pg.269], බීජස්ස ඵලෙන සම්බන්ධනෙ සමත්ථාති දීපිතා හොති අනන්තරවචනෙනෙව තස්සා ආසන්නඋපකාරත්තදීපනතො.

«De ella» se refiere a la utilidad para el brahmán y para el estado que ocupa el lugar de la semilla. «Por ser capaz de conectar con el Dhamma» significa por ser capaz de conectar o unir con el fruto del estado así mencionado. Se dice con referencia a la frase «la austeridad es la lluvia». Para aclarar el significado dicho brevemente, se dijo «esto es...», etc. La lluvia, mencionada inmediatamente después de la semilla que es útil para el agricultor, no se dice fuera de lugar. ¿Por qué? Porque en el momento de la siembra de la semilla, se desea una lluvia adecuada; por lo tanto, si se mencionara al final o en el medio, su capacidad de conexión con el Dhamma no quedaría explicada. «En lo que no es su ámbito» se refiere a los estados humanos superiores como los jhanas, etc. «También después» significa después de hablar de los requisitos para el cultivo. «Debe decirse» significa que ciertamente debe decirse. «Inmediatamente después de eso» significa justo después de la semilla. La lluvia mencionada es efectiva, se muestra como capaz de conectar la semilla con el fruto, porque al mencionarla inmediatamente se indica que es una ayuda cercana.

සම්පසාදලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං සම්මදෙව පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති පක්ඛන්දනලක්ඛණා. මූලබීජන්තිආදීසු මූලමෙව බීජං මූලබීජං. එස නයො සෙසෙසුපි බීජගාමස්ස අධිප්පෙතත්තා. භූතගාමො පන මූලං බීජං එතස්සාති මූලබීජන්තිආදිනා වෙදිතබ්බො. බීජබීජන්ති පඤ්චමං පන පච්චයන්තරසමවායෙ සදිසඵලුප්පත්තියා විසෙසකාරණභාවතො විරූහනසමත්ථෙ සාරඵලෙ නිරුළ්හො බීජසද්දො තදත්ථසිද්ධියා මූලාදීසුපි කෙසුචි පවත්තතීති තතො නිවත්තනත්ථං එකෙන බීජ-සද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං ‘‘බීජබීජ’’න්ති ‘‘දුක්ඛදුක්ඛං රූපරූප’’න්ති ච යථා. එවම්පි ඉමිනා අත්ථෙන ඉමස්සපි නිප්පරියායොව බීජභාවොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තං සබ්බම්පි…පෙ… ගච්ඡතී’’ති.

«Caracterizada por la claridad» significa caracterizada por aclararse correctamente en un objeto que merece confianza. «Caracterizada por la convicción» significa caracterizada por lanzarse hacia el objeto digno de fe pensando: «así es esto». En «semilla-raíz», etc., la raíz misma es la semilla: semilla-raíz. Este método se aplica también a los demás, ya que se refiere al reino de las semillas. Sin embargo, en el reino vegetal, «semilla-raíz» debe entenderse como aquello que tiene la raíz como semilla. «Semilla-semilla» es la quinta; debido a que es la causa especial para la producción de un fruto similar cuando hay una combinación de otras condiciones, la palabra «semilla» se ha consolidado para el fruto esencial capaz de germinar; para distinguirla de su aplicación en raíces, etc., para el logro de ese propósito, se especifica con una sola palabra «semilla», resultando en «semilla-semilla», tal como «sufrimiento del sufrimiento» o «forma de la forma». Aun así, mostrando que con este significado, la naturaleza de semilla es literal también para esto, dijo: «todo eso... hasta... va».

ඉදානි කථඤ්චි වත්තබ්බෙ සද්ධාය ඔපම්මත්තෙ බීජෙ සද්ධාය බීජභාවං විභාවෙතුං ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදි ආරද්ධං. කාමං සද්ධූපනිසං සීලං, තථාපි සමාධිස්ස විය සබ්බෙසම්පි අනවජ්ජධම්මානං ආදිමූලභාවතො සද්ධායපි පතිට්ඨා හොතීති ආහ ‘‘හෙට්ඨා සීලමූලෙන පතිට්ඨාතී’’ති. යස්මා සබ්බස්සෙව පුග්ගලස්ස සද්ධාවසෙන සමථවිපස්සනාරම්භො, තස්මා සා ‘‘උපරි සමථවිපස්සනඞ්කුරං උට්ඨාපෙතී’’ති වුත්තා. තන්ති ධඤ්ඤබීජං. පථවිරසං ආපොරසන්ති සසම්භාරපථවීආපෙසු ලබ්භමානං රසං. ගහෙත්වාති පච්චයපරම්පරාය ගහෙත්වා. ධඤ්ඤපරිපාකගහණත්ථන්ති ධඤ්ඤපරිපාකනිබ්බත්තිඅත්ථං. රසන්ති සද්ධාසීලමූලහෙතුසමථවිපස්සනාභාවනාරසං ආදියිත්වා. අරියමග්ගනාළෙනාති අරියමග්ගසොතෙන අරියඵලධඤ්ඤපරිපාකගහණත්ථන්ති අරියඵලමෙව ධනායිතබ්බතො ධඤ්ඤං තස්ස නිබ්බත්තිඅත්ථං. ධඤ්ඤනාළං නාම කණ්ඩස්ස නිස්සයභූතො පච්ඡිමදෙසො, කණ්ඩො තබ්භන්තරො තංනිස්සයොයෙව දණ්ඩො. පසවො නාම පුප්ඵං. වුද්ධින්ති අවයවපාරිපූරිවසෙන වුද්ධිං. විරූළ්හින්ති මූලසන්තානදළ්හතාය විරුළ්හතං. වෙපුල්ලන්ති පත්තනාළාදීහි විපුලභාවං. ඛීරං ජනෙත්වාති තරුණසලාටුකභාවප්පත්තියා තණ්ඩුලස්ස බීජස්ස බීජභූතං ඛීරං උප්පාදෙත්වා. එසාති සද්ධා. පතිට්ඨහිත්වාති කම්මපථාකම්මපථසම්මාදිට්ඨිසහිතෙන ආදිතො පවත්තසීලමත්තෙන පතිට්ඨහිත්වා. වුද්ධින්තිආදීසු සුපරිසුද්ධාහි සීලචිත්තවිසුද්ධීහි වුද්ධිං, දිට්ඨිකඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධීහි විරූළ්හිං. මග්ගාමග්ගපටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධීහි වෙපුල්ලං පත්වා. ඤාණදස්සනවිසුද්ධිඛීරන්ති [Pg.270] සාදුරසසුවිසුද්ධිභාවතො ඤාණදස්සනවිසුද්ධිසඞ්ඛාතං ඛීරං ජනෙත්වා. අනෙක…පෙ… ඵලන්ති අනෙකපටිසම්භිදා-අනෙකාභිඤ්ඤාණපරිපුණ්ණං අරහත්තඵලසීසං නිප්ඵාදෙති.

Ahora, para explicar la naturaleza de semilla de la fe en la metáfora de la semilla que debe ser expuesta de algún modo, se comenzó con «allí, como», etc. Ciertamente, la virtud es el sustento de la fe; sin embargo, debido a que la fe es la raíz inicial de todos los estados irreprochables, al igual que para el samadhi, se dice: «abajo, se establece en la raíz de la virtud». Dado que el comienzo de la tranquilidad y la visión cabal para cada individuo ocurre por el poder de la fe, se dice que ella «hace brotar arriba el germen de la tranquilidad y la visión cabal». «A ella» se refiere a la semilla de grano. «La esencia de la tierra, la esencia del agua» se refiere a la esencia que se obtiene en la tierra y el agua con sus componentes. «Habiendo tomado» significa habiendo tomado a través de una sucesión de condiciones. «Con el fin de obtener la maduración del grano» significa con el propósito de producir la maduración del grano. «Habiendo tomado la esencia» significa habiendo tomado la esencia del desarrollo de la tranquilidad y la visión cabal, que tienen como causa la raíz de la fe y la virtud. «Por el tallo del camino noble» significa por el flujo del camino noble, con el fin de obtener la maduración del grano del fruto noble; el fruto noble es en sí mismo el grano porque debe ser atesorado, con el fin de su producción. Se llama «tallo de grano» a la parte posterior que sirve de soporte para el nudo; el nudo es lo que está dentro de eso, el tallo que depende de él es la vara. «Pasavo» significa la flor. «Crecimiento» significa el crecimiento mediante la plenitud de las partes. «Desarrollo» significa la firmeza de la continuidad de las raíces. «Abundancia» significa el estado de amplitud por las hojas y el tallo. «Habiendo generado la leche» significa habiendo producido la leche que es la esencia de la semilla del grano de arroz cuando alcanza el estado de fruto tierno. «Esta» es la fe. «Habiendo establecido» significa habiendo establecido simplemente mediante la virtud que procede desde el inicio junto con la visión correcta de los senderos de acción. En «crecimiento», etc.: crecimiento mediante las purezas de la virtud y de la mente que son muy puras; desarrollo mediante las purezas de la visión y de la superación de la duda. Habiendo alcanzado la abundancia mediante las purezas del conocimiento y la visión de lo que es camino y lo que no es camino. «La leche de la pureza del conocimiento y la visión» significa habiendo generado la leche denominada pureza del conocimiento y la visión por su estado de sabor dulce y gran pureza. «Diverso... hasta... fruto» significa que produce el fruto del estado de Arahant como principal, colmado de diversos conocimientos analíticos y diversas facultades superiores.

බීජකිච්චකරණතොති බීජකිච්චස්ස කරණතො. යඤ්හි තංසදිසස්ස විසදිසස්ස ච අත්තනො ඵලස්ස පතිට්ඨාපනසම්බන්ධනනිප්ඵාදනසඞ්ඛාතං බීජස්ස කිච්චං, තස්ස කරණතො නිබ්බත්තනතො ‘‘එවං සද්ධා බීජකිච්ච’’න්ති වුත්තං. ඉමිනා අනඤ්ඤසාධාරණං සද්ධාය කුසලධම්මානං බීජභාවං දස්සෙති. සා චාතිආදිනා තමෙවත්ථං සමත්ථෙති. ඉදානි තත්ථ ආගමං දස්සෙන්තො ‘‘සද්ධාජාතො’’තිආදිමාහ. තෙන යථා සප්පුරිසූපනිස්සයස්ස සද්ධම්මස්සවනස්ස ච, එවං අනවසෙසාය සම්මාපටිපත්තියා සද්ධා මූලකාරණන්ති දස්සෙති.

Por 'realizar la función de la semilla' se entiende mediante la ejecución de la tarea de la semilla. Pues, lo que se denomina la 'función de la semilla' consiste en establecer, vincular y producir su propio fruto, ya sea similar o diferente; debido a la realización y surgimiento de esto, se dice: 'así es la fe la función de la semilla'. Con esto, se muestra la naturaleza única de la fe como semilla de los estados saludables (kusaladhamma). Con las palabras 'Ella y...', etc., confirma ese mismo significado. Ahora, mostrando la tradición (āgama) al respecto, dice: 'Nacido de la fe', etc. Con ello, muestra que así como la asociación con personas íntegras y la audición del verdadero Dhamma, del mismo modo la fe es la causa raíz para la práctica correcta (sammāpaṭipatti) completa.

ඉන්ද්‍රියසංවරො වීරියඤ්ච අකුසලධම්මෙ, දුක්කරකාරිකා ධුතඞ්ගඤ්ච අකුසලධම්මෙ චෙව කායඤ්ච තපති විබාධතීති තපොති වුච්චති. ඉන්ද්‍රියසංවරො අධිප්පෙතො වීරියස්ස ධොරය්හභාවෙන ගය්හමානත්තා, ඉතරෙසං වුට්ඨිභාවස්ස අනුයුඤ්ජමානත්තා. ආදි-සද්දෙන කලලඞ්ගාරවුට්ඨිආදීනං සඞ්ගහො. සමනුග්ගහිතන්ති උපගතං. විරුහනාමිලායනනිප්ඵත්තිවචනෙහි ධඤ්ඤබීජසන්තානස්ස විය තෙසං වුද්ධියා සද්ධාබීජසන්තානස්ස තපොවුට්ඨියා ආදිමජ්ඣපරියොසානෙසු උපකාරතං දස්සෙති.

El control de las facultades y la energía se denominan austeridad (tapo) porque queman y afligen a los estados perjudiciales (akusaladhamma), y las prácticas de difícil ejecución y los factores ascéticos (dhutaṅga) queman tanto a los estados perjudiciales como al cuerpo. Se refiere al control de las facultades porque la energía es tomada por su cualidad de portar la carga, y porque los otros se aplican al estado de lluvia (crecimiento). Con la palabra 'etcétera' (ādi), se incluye la lluvia de barro y brasas, etc. 'Samanuggahita' significa acercado. Mediante las palabras sobre el crecimiento, el no marchitamiento y la culminación, muestra la utilidad en el inicio, medio y fin de la continuidad de la semilla de la fe por medio de la lluvia de la austeridad, similar a la continuidad de las semillas de grano para su crecimiento.

පුරිමපදෙසුපීති අපි-සද්දෙන පරපදෙසුපීති අත්ථො දට්ඨබ්බො ‘‘හිරී මෙ ඊසා, මනො මෙ යොත්ත’’න්ති ඉච්ඡිතත්තා, ‘‘සති මෙ’’ති එත්ථ මෙ-සද්දො ආනෙත්වා යොජෙතබ්බො. උදකම්පි තාව දාතබ්බං හොති නදීතළාකාදිතො ආනෙත්වා. වීරියබලීබද්දෙ චතුබ්බිධෙ යොජෙත්වා. නිච්චකාලං අත්ථීති වචනසෙසො.

En 'los términos anteriores también': con la palabra 'api' (también), debe entenderse el significado también en los términos posteriores, puesto que se desea expresar 'la vergüenza moral (hirī) es mi lanza (del arado), la mente (mano) es mi yugo'; aquí, la palabra 'me' (mío) debe traerse y aplicarse en 'la atención plena (sati) es mi...'. El agua también debe ser suministrada, habiéndola traído de ríos, estanques, etc. Habiendo uncido los bueyes de la energía de cuatro formas. 'Existe en todo momento' es el resto de la frase.

සහ විපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤා අධිප්පෙතා අමතප්ඵලාය කසියා අධිප්පෙතත්තා. විපස්සනා පඤ්ඤා චාති දුවිධාපි පඤ්ඤා උපනිස්සයා හොති විසිට්ඨභාවතො. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. පඤ්ඤාති පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. පඤ්ඤවතං පඤ්ඤා පුරතො හොති යොනිසොමනසිකාරස්ස විසෙසපච්චයභාවතො, සහජාතාධිපතීසු ච උක්කට්ඨභාවතො. සිරීති සොභග්ගං. සතං ධම්මා සද්ධාදයො, අන්වායිකාති අනුගාමිනො. ඊසාබද්ධා හොතීති හිරිසඞ්ඛාතඊසාය බද්ධා හොති[Pg.271], පඤ්ඤාය කදාචි අප්පයොගතො මනොසීසෙන සමාධි ඉධ වුත්තොති ආහ ‘‘මනොසඞ්ඛාතස්ස සමාධියොත්තස්සා’’ති. සමං උපනෙත්වා බන්ධිත්වා බද්ධරජ්ජුකත්තා සමාධියොත්තං. එකතො ගමනන්ති ලීනච්චාරද්ධසඞ්ඛාතං එකපස්සතො ගමනං වාරෙති. මජ්ඣිමාය විපස්සනාවීථියා පටිපාදනතො කායාදීසු සුභසුඛනිච්චත්තභාවවිගමනෙ පඤ්ඤාය විසෙසපච්චයා සතීති වුත්තං – ‘‘සතියුත්තා පඤ්ඤා’’ති තස්සා සතිවිප්පයොගාසබ්භාවතො. සන්තතිඝනාදීනං අයං විසෙසො – පුරිමපච්ඡිමානං ධම්මානං නිරන්තරතාය එකීභූතානං විය පවත්ති සන්තතිඝනතා, එකසමූහවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති සමූහඝනතා, දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යකිච්චභෙදවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති. කිච්චඝනතා, එකාරම්මණවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති ආරම්මණඝනතා. සබ්බෙසං, සබ්බානි වා කිලෙසානං මූලසන්තානකානි සබ්බ…පෙ… සන්තානකානි. අනුප්පයොගො හි අත්ථො. පදාලෙතීති භින්දති සමුච්ඡින්දති. සා ච ඛො ‘‘පදාලෙතී’’ති වුත්තා ලොකුත්තරාව පඤ්ඤා අනුසයප්පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. සන්තතිඝනාදිභෙදනා පන ලොකියාපි හොති විපස්සනාවසෙන ඝනවිනිබ්භොගස්ස නිප්ඵාදනතො. තෙනාහ ‘‘ඉතරා පන ලොකිකාපි සියා’’ති.

Se refiere a la sabiduría del camino (maggapaññā) junto con el conocimiento de visión clara (vipassanā), porque se refiere al cultivo para el fruto de lo inmortal. Tanto la sabiduría de visión clara como la sabiduría [en general] son condiciones de apoyo (upanissaya) debido a su naturaleza distintiva. Por eso dice: 'como en verdad...', etc. Sabiduría (paññā) es lo que conoce de diversas formas. La sabiduría de los sabios está al frente porque es la condición especial para la atención sabia (yonisomanasikāra) y por su preeminencia entre los factores que surgen simultáneamente y los predominantes. 'Siri' significa esplendor. Los estados de los íntegros son la fe, etc.; 'anvāyikā' significa seguidores. 'Está unida a la lanza' significa que está unida a la lanza denominada vergüenza moral; debido a que a veces no hay aplicación de la sabiduría, aquí se menciona la concentración por medio de la mente, por lo cual dice: 'del yugo de la concentración denominado mente'. El yugo de la concentración es tal por estar atado y conducido de manera equilibrada, teniendo las cuerdas atadas. 'Ir hacia un lado' impide el movimiento hacia un solo lado, que se define como pereza o agitación excesiva. Debido a que conduce por el camino medio de la visión clara, eliminando las nociones de belleza, felicidad y permanencia en el cuerpo, etc., se dice que la atención plena es la condición especial para la sabiduría: 'sabiduría dotada de atención plena', debido a la ausencia de desunión de esa atención plena. Esta es la distinción entre la compacidad de continuidad (santatighana), etc.: la compacidad de continuidad es el proceso de los estados anteriores y posteriores como si fueran uno solo debido a su falta de interrupción; la compacidad de conjunto (samūhaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a un grupo; la compacidad de función (kiccaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a la distinción de funciones difícil de discernir; la compacidad de objeto (ārammaṇaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a un único objeto. De todas, o todas las raíces y continuidades de las impurezas (kilesas)... etc. El significado es el no surgimiento. 'Desgarra' significa rompe o corta completamente. Y esa sabiduría llamada 'desgarradora' es únicamente la supramundana, pues se refiere al abandono de las tendencias latentes (anusaya). Sin embargo, la ruptura de la compacidad de continuidad, etc., ocurre también en la sabiduría mundana mediante la resolución de la compacidad a través de la visión clara. Por eso dice: 'la otra, sin embargo, también podría ser mundana'.

හිරීයතීති ලජ්ජති, ජිගුච්ඡතීති අත්ථො. තස්මා ‘‘පාපකෙහි ධම්මෙහී’’ති නිස්සක්කවචනං දට්ඨබ්බං, හෙතුම්හි වා කරණවචනං. ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව, න හි ලජ්ජනං නිබ්භයං පාපභයං වා අලජ්ජනං අත්ථීති. රුක්ඛලට්ඨීති රුක්ඛදණ්ඩො. තෙන පදෙසෙන කසනතො විසෙසතො නඞ්ගලන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘ඊසා යුගනඞ්ගලං ධාරෙතී’’ති. කාමං පඤ්ඤාරහිතා හිරී අත්ථි, හිරිරහිතා පන පඤ්ඤා නත්ථෙවාති ආහ ‘‘හිරි…පෙ… අභාවතො’’ති. සන්ධිට්ඨානෙ කම්පනාභාවතො අචලං. ථිරභාවෙන අසිථිලං. හිරිපටිබද්ධපඤ්ඤා පටිපක්ඛවසෙන ච අසිථිලභාවෙන ච අචලා අසිථිලාති ආහ ‘‘අබ්බොකිණ්ණා අහිරිකෙනා’’ති. නාළියා මිනමානපුරිසො විය ආරම්මණං මුනාති පරිච්ඡෙදතො ජානාතීති මනො. මනොසීසෙනාති මනසො අපදෙසෙන. තංසම්පයුත්තොති ඉමිනා කුන්තසහචරණතො පුරිසො කුන්තො විය මනසහචරණසමාධි ‘‘මනො’’ති වුත්තොති දස්සෙති. සාරථිනාති කස්සකෙන. සො හි ඉධ බලීබද්දානං සාරණතො පාචනතො ‘‘සාරථී’’ති අධිප්පෙතො. එකාබන්ධනන්ති එකාබද්ධකරණං. සකකිච්චෙති සකකිච්චෙන යුත්තෙ. තෙන හි ඊසාදීසු [Pg.272] යථාරහං බන්ධිත්වා එකාබද්ධෙසු කතෙසු නඞ්ගලෙසු කිච්චං ඉජ්ඣති, නො අඤ්ඤථාති තං ‘‘සකකිච්චෙ පටිපාදෙතී’’ති වුත්තං. අවික්ඛෙපසභාවෙනාති අත්තනො අවික්ඛෙපසභාවෙන. බන්ධිත්වාති සහජාතාදිපච්චයභාවෙන අත්තනා සම්බන්ධිත්වා. සකකිච්චෙති හිරීආදීහි යථාසකං කත්තබ්බෙ කිච්චෙ.

'Siente vergüenza' significa que se avergüenza, es decir, siente repugnancia. Por lo tanto, 'por los estados malvados' debe verse como un caso ablativo, o un instrumental en sentido de causa. El temor moral (ottappampi) también está incluido, pues no existe una vergüenza sin miedo o un miedo al mal sin vergüenza. 'Palo de madera' es una vara de madera. Puesto que ara con esa parte, se llama específicamente arado; por eso dice: 'la lanza sostiene el yugo y el arado'. Ciertamente, existe la vergüenza sin sabiduría, pero no existe la sabiduría sin vergüenza; por eso dice: 'vergüenza... etc. por su ausencia'. Inmóvil por la falta de temblor en el punto de unión. Firme por su estado no laxo. La sabiduría vinculada a la vergüenza es inmóvil y no laxa debido a su oposición [a lo perjudicial] y su estado de firmeza; por eso dice: 'no mezclada con la falta de vergüenza'. Como un hombre que mide con una vasija, 'mente' (mano) es lo que conoce el objeto por delimitación. 'Mediante la mente' es por designación de la mente. 'Asociado con eso' muestra que la concentración que acompaña a la mente se llama 'mente', tal como un hombre que acompaña a una lanza se llama 'lanza'. Por 'auriga' se refiere al agricultor. Pues él es aquí el 'auriga' por conducir y guiar a los bueyes. 'Unión en uno' significa hacer una sola atadura. 'En su propia función' significa ocupado en su propia tarea. Pues cuando los arados se unen en uno solo habiendo sido atados apropiadamente a la lanza, etc., la tarea se cumple, y no de otra manera; por eso se dice 'lo encamina en su propia función'. 'Por su naturaleza de no distracción' significa por su propia naturaleza de ausencia de agitación. 'Habiendo atado' significa habiéndose vinculado consigo mismo mediante la condición de surgimiento simultáneo, etc. 'En su propia función' se refiere a la tarea que debe realizarse respectivamente por la vergüenza moral, etc.

චිරකතාදිමත්ථන්ති චිරභාසිතම්පි අත්ථං. සරති අනුස්සරති කායාදිං අසුභාදිතො නිජ්ඣායති. ඵාලෙතීති පදාලෙති. පාජෙන්ති ගමෙන්තීති තං පාජනං. ඉධ ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘පාචන’’න්ති වුත්තං ජ-කාරස්ස ච-කාරං කත්වා. ඵාලපාචනන්ති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යථා හි බ්‍රාහ්මණ…පෙ… සතී’’ති වුත්තං. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදිමාහ. නඞ්ගලං අනුරක්ඛති භිජ්ජනඵාලනතො. පුරතො චස්ස ගච්ඡතීති අස්ස නඞ්ගලස්ස කස්සනෙ භූමියා විලිඛනෙ පුරතො ගච්ඡති පුබ්බඞ්ගමා හොති. ගතියොති පවත්තියො. සමන්වෙසමානාති සරණවසෙන ගවෙසමානා. ආරම්මණෙ වා කායාදිකෙ උපට්ඨාපයමානා අසුභාදිවසෙන පඤ්ඤානඞ්ගලං රක්ඛති. සභාවාසභාවූපගමෙ ඵාලො විය නඞ්ගලස්ස ‘‘ආරක්ඛා’’ති වුත්තා ‘‘සබ්බානත්ථතො සති රක්ඛතී’’ති කත්වා. තථා හෙසා ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා. චිරකතචිරභාසිතානං අසම්මුස්සනවසෙන සති පඤ්ඤානඞ්ගලස්ස පුරතො හොතීති වත්වා තස්ස පුරතොභාවං දස්සෙතුං ‘‘සති…පෙ… නො පමුට්ඨෙ’’ති ආහ. සතිපරිචිතෙති සතියා පට්ඨාපිතෙ. ‘‘උපට්ඨාපිතෙ’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. සංසීදිතුං න දෙතීති සකිච්චකිරියාය සංසීදනං කාතුං න දෙති. කොසජ්ජසඞ්ඛාතං සංසීදනං කොසජ්ජසංසීදනං.

El significado de 'lo hecho hace mucho tiempo', etc., se refiere a lo que también fue expresado hace mucho tiempo. 'Recuerda' significa que rememora el cuerpo, etc., contemplándolo desde la perspectiva de lo impuro, etc. 'Desgarra' significa que rompe. 'Lo que impulsa o hace avanzar' es el aguijón. Aquí, en este sutta, se dice 'pācana' (aguijón) habiendo transformado la letra 'j' en 'c'. Para mostrar este significado de 'la reja del arado y el aguijón', se dijo: 'Como, oh brahmán... hasta... la atención'. Ahora, mostrando ese significado en detalle, dice: 'Allí, como...', etc. Protege el arado para que no se rompa ni se dañe. 'Va delante de él' significa que precede al arado en la acción de labrar o raspar la tierra, siendo su precursor. 'Movimientos' son procesos. 'Buscando' significa investigar a través del refugio. O bien, estableciendo el objeto como el cuerpo, etc., mediante la impureza, etc., protege el arado de la sabiduría. Al acceder a la naturaleza y a la no-naturaleza, se le denomina 'protección' del arado, al igual que la reja, considerando que 'la atención protege de todo daño'. Por lo tanto, tiene la manifestación de la protección. Habiendo dicho que, por no olvidar lo hecho y dicho hace mucho tiempo, la atención está al frente del arado de la sabiduría, dijo: 'atención... hasta... no olvidada', para mostrar que se encuentra en la posición frontal. 'Familiarizado con la atención' significa establecido mediante la atención. También existe la lectura 'upaṭṭhāpite' (establecido), que tiene el mismo significado. 'No permite hundirse' significa que no permite que ocurra un hundimiento en la realización de la propia tarea. El hundimiento conocido como pereza es el 'hundimiento de la pereza'.

පාතිමොක්ඛසංවරසීලං වුත්තං කායිකවාචසිකසංයමස්ස කථිතත්තා. ආහාරෙ උදරෙ යතොති පරිභුඤ්ජිතබ්බආහාරෙ සංයතභාවදස්සනෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බතාය චතූසුපි පච්චයෙසු සංයතභාවො දීපිතොති ආහ ‘‘ආහාරමුඛෙනා’’තිආදි. සංයතභාවො චෙත්ථ පච්චයහෙතු අනෙසනාභාවොති වුත්තං ‘‘නිරුපක්කිලෙසොති අත්ථො’’ති. භොජනසද්දො ආහාරපරිභොගෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාමුඛෙනා’’ති. පරිභුඤ්ජනට්ඨෙන පන භොජනසද්දමුඛෙනාති වුත්තෙ අධිප්පෙතත්ථො ලබ්භතෙව. තෙනාති කායගුත්තාතිආදිවචනෙන. න විලුම්පන්තීති ‘‘දීපෙතී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

Se menciona la virtud de la restricción del Pātimokkha al haberse hablado del autocontrol corporal y verbal. 'Restringido en la comida y en el vientre' significa que, al mostrar el estado de restricción respecto a la comida que debe ser consumida, se indica el estado de restricción respecto a los cuatro requisitos por medio del consumo de alimentos, etc. Aquí, el estado de restricción significa la ausencia de una búsqueda inapropiada de los requisitos; el significado es 'libre de impurezas'. Dado que la palabra 'comida' (bhojana) es de uso común para el consumo de alimentos, se dice 'por medio de la moderación en la comida'. Sin embargo, al decir 'por medio del término comida' en el sentido de consumir, se obtiene el significado deseado. Con eso, mediante las palabras 'protegido en el cuerpo', etc., se establece la conexión integrando el término 'ilumina' con 'no saquean'.

ද්වීහාකාරෙහීති [Pg.273] අදිට්ඨාදීනං අදිට්ඨාදිවසෙන දිට්ඨාදීනඤ්ච දිට්ඨාදිවසෙනාති එවං ද්විප්පකාරෙහි. අවිසංවාදනං අවිතථකථනං. ඡෙදනං මූලප්පදෙසෙ නිකන්තනං. ලුනනං යත්ථ කත්ථචි ඡෙදනං. උප්පාටනං උම්මූලනං. අසිතෙනාති දත්තෙන, ලායිතෙනාති අත්ථො. විසංවාදනසඞ්ඛාතානං තිණානං, අට්ඨන්නං අනරියවොහාරානන්ති අත්ථො. යථාභූතඤාණන්ති නාම රූපපරිච්ඡෙදකඤාණං. සච්චන්ති වෙදිතබ්බං අවිපරීතවුත්තිකත්තා ‘‘ඡෙදකං’’ ඡින්දනකං. නිද්දානන්ති නිද්දායකං. ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති දිට්ඨි ‘‘දිට්ඨිසච්ච’’න්ති වුච්චති. ද්වීසු විකප්පෙසූති භාවකත්තුසාධනවසෙන ද්වීසු විකප්පෙසු. ‘‘නිද්දාන’’න්ති උපයොගවසෙනෙව අත්ථො.

Por 'de dos modos' se refiere a considerar lo no visto como no visto y lo visto como visto; así, de dos maneras. 'No engañar' es hablar sin falsedad. 'Cortar' (chedana) es cercenar en la base. 'Segar' (lunana) es cortar en cualquier lugar. 'Arrancar' es desarraigar. 'Con la hoz' significa con el instrumento de siega; el significado es 'segado'. Se refiere a las hierbas conocidas como engaño, es decir, a los ocho modos de hablar no nobles. 'El conocimiento según la realidad' es el conocimiento que distingue la mente y la materia. 'La verdad' debe entenderse como 'lo que corta' debido a su actividad infalible. 'Niddāna' significa aquello que limpia o quita las malas hierbas. La visión 'Solo esto es la verdad, todo lo demás es vano' se llama 'la verdad de las visiones'. En las dos alternativas, se entiende según la función de estado y de agente. El término 'niddāna' tiene su significado solo por el uso gramatical.

සීලමෙව ‘‘සොරච්ච’’න්ති වුත්තං ‘‘පාණාතිපාතාදීහි සුට්ඨු ඔරතස්ස කම්ම’’න්ති කත්වා. සඞ්ඛාරදුක්ඛාදීනං අභාවතො සුන්දරභාවතො සුන්දරෙ නිබ්බානෙ ආරම්මණකරණවසෙන රතත්තා සුරතො, අරහා. තස්ස භාවො සොරච්චං, අරහත්තං. අප්පමොචනමෙව අච්චන්තාය පමොචනං න හොති.

La virtud misma se llama 'gentileza' (soracca) al considerarla como 'la acción de quien se ha abstenido bien de la matanza de seres vivos, etc.'. Aquel que está bien deleitado (surata) es el Arahant, por deleitarse en el excelente Nibbāna mediante el establecimiento de este como objeto, debido a su excelencia y a la ausencia del sufrimiento de las formaciones, etc. Su estado es la gentileza, es decir, el estado de Arahant. El simple hecho de no soltar no constituye una liberación absoluta.

යදග්ගෙන විපස්සනාය පඤ්ඤාය තංසහගතවීරියස්ස ච නඞ්ගලධොරය්හතා, තථාපවත්තකුසලභාවනාය ච කසිභාවො ච, තදග්ගෙන තතො පුරෙතරං පවත්තපඤ්ඤාවීරියපාරමීනං නඞ්ගලධොරය්හතා, තථාපවත්තකුසලභාවනාය ච කසිභාවො වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. ධුරං වහතීති ධොරය්හං. යථාවුත්තං ඝනන්ති අස්මිමානාදිභෙදං ඝනං. වහිතබ්බා ආදිභූතා ධුරා එතෙසං අත්ථීති ධුරා, පුරිමධුරවාහකා. තංමූලකා අපරං ධුරං වහන්තා ධොරය්හා. ධුරා ච ධොරය්හා ච ධුරධොරය්හං එකත්තවසෙන. වහන්තන්ති කසනෙන පවත්තන්තං.

Al mostrar que, en la medida en que la sabiduría de la visión cabal y el esfuerzo que la acompaña son la capacidad de carga del arado, y el cultivo de lo saludable que así procede es la labranza; asimismo, la capacidad de carga del arado de las perfecciones de la sabiduría y el esfuerzo que procedieron anteriormente, y el cultivo de lo saludable que así procede debe entenderse como la labranza, dijo: 'Como, en verdad...', etc. 'Lleva la carga' significa animal de tiro. 'Denso', como se ha dicho, se refiere a la densidad de tipos como el engreimiento 'yo soy', etc. 'Cargas' son aquellas que poseen cargas iniciales que deben ser llevadas; es decir, los que llevaron las cargas anteriores. Aquellos que, basados en eso, llevan la carga posterior son los animales de tiro. 'Carga y animal de tiro' (dhuradhorayha) se expresa en singular. 'Llevando' significa procediendo mediante la labranza.

කාමයොගාදීහි යොගෙහි ඛෙමත්තා අනුපද්දවත්තා. තං නිබ්බානං අධිකිච්ච උද්දිස්ස. වාහීයති විපස්සනාය සහගතං. අභිමුඛං වාහීයති මග්ගපරියාපන්නං. ඛෙත්තකොටින්ති ඛෙත්තමරියාදං. දිට්ඨෙකට්ඨෙති දිට්ඨියා සහජාතෙකට්ඨෙ පහානෙකට්ඨෙ ච. ඔළාරිකෙති උපරිමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං, අඤ්ඤථා දස්සනපහාතබ්බාපි දුතියමග්ගවජ්ඣෙහි ඔළාරිකාති. අණුසහගතෙති අණුභූතෙ. ඉදං හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං. සබ්බකිලෙසෙ අවසිට්ඨසබ්බකිලෙසෙ පජහන්තං අනිවත්තන්තං ගච්ඡති පුන පහාතබ්බතාය අභාවතො. අනිවත්තන්තන්ති න නිවත්තන්තං, යථා නිවත්තනං න [Pg.274] හොති, එවං ගච්ඡතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නිවත්තනරහිත’’න්තිආදි. එතං පන තව ධුරධොරය්හං.

Por estar seguro y libre de peligros respecto a los vínculos como el de los deseos sensuales, etc. Refiriéndose o apuntando a ese Nibbāna. Es conducido junto con la visión cabal. O bien, es conducido hacia adelante, formando parte del camino. 'El límite del campo' es la frontera del campo. 'En un solo lugar con la visión' significa tanto en el sentido de lo que surge simultáneamente con la visión como en lo que se abandona junto con ella. 'Grosero' se dice en relación con lo que debe ser abandonado por los caminos superiores; de otro modo, incluso lo que debe ser abandonado por la visión es grosero en relación con lo que debe ser abandonado por el segundo camino. 'Acompañado de lo sutil' significa vuelto sutil. Esto se dice en relación con lo que debe ser abandonado por los caminos inferiores. Avanza abandonando todas las impurezas restantes sin retroceder, porque ya no hay necesidad de abandonarlas de nuevo. 'Sin retroceder' significa que no regresa; avanza de tal manera que no hay retorno. Por eso dijo: 'desprovisto de retroceso', etc. Pero este es tu animal de tiro que lleva la carga.

එවමෙසා කසීති යථාවුත්තස්ස පච්චාමසනං. තෙනාහ ‘‘නිගමනං කරොන්තො’’ති. වුත්තස්සෙව හි අත්ථස්ස පුන වචනං. පඤ්ඤානඞ්ගලෙන සතිඵාලං ආකොටෙත්වාති පඤ්ඤාසඞ්ඛාතෙන නඞ්ගලෙන සද්ධිං සතිඵාලස්ස එකාබද්ධභාවකරණෙන ආකොටෙත්වා. කට්ඨාති එත්ථ ‘‘කසී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං ‘‘කට්ඨා කසී’’ති. කම්මපරියොසානන්ති යථාවුත්තකසිකම්මස්ස පරියොසානභූතං. යදිපි පුබ්බෙ ‘‘පඤ්ඤා මෙ යුගනඞ්ගල’’න්තිආදිනා අත්තුද්දෙසිකවසෙනායං අමතප්ඵලා කසි දස්සිතා, මහාකාරුණිකස්ස පන භගවතො දෙසනා සබ්බස්සපි සත්තනිකායස්ස සාධාරණා එවාති දස්සෙන්තො ‘‘සා ඛො පනෙසා’’තිආදිමාහ.

'Así es esta labranza' es una referencia a lo que se ha dicho anteriormente. Por eso dijo: 'haciendo la conclusión'. Pues es la repetición de lo que ya se ha expresado. 'Habiendo unido la reja de la atención con el arado de la sabiduría' significa haber efectuado la unión de la reja de la atención junto con el arado conocido como sabiduría. En 'la labranza realizada', se debe conectar trayendo la palabra 'labranza' (kasi): 'la labranza fue realizada'. 'La culminación de la acción' es el final de la labor de labranza mencionada. Aunque anteriormente se mostró esta labranza de fruto inmortal con referencia a uno mismo mediante las palabras 'la sabiduría es mi yugo y mi arado', etc., para mostrar que la enseñanza del Bienaventurado, el Gran Compasivo, es común a toda la comunidad de seres, dijo: 'Esa misma...', etc.

දිවසෙයෙවාති තංදිවසෙ එව. ආදිමාහාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන කථාපරියොසානෙ පාඨපදෙසො ගහිතොති තදඤ්ඤං ‘‘එවං වුත්තෙ’’තිආදිපාඨං සන්ධාය ‘‘තතො පරඤ්චා’’ති ආහ.

'En el mismo día' significa precisamente en ese día. 'Dijo el comienzo' se refiere a que, con la palabra 'comienzo' (ādi), se toma la sección del texto al final de la disertación; refiriéndose al resto del texto como 'cuando esto fue dicho', etc., dijo 'y después de eso'.

කසිභාරද්වාජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Kasibhāradvāja Sutta.

2. උදයසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Udaya Sutta.

198. එතං වුත්තන්ති ‘‘ඔදනෙන පූරෙසී’’ති එතං වචනං වුත්තං. ‘‘ගහෙතුං සමත්ථො නාම නාහොසීති භගවතො අධිට්ඨානබලෙනා’’ති වදන්ති. තං බ්‍රාහ්මණං විනෙතුකාමතාය කිර භගවා තථා අකාසි.

198. «Esto fue dicho» se refiere a la expresión «llenó con arroz». Dicen: «No fue capaz de tomarlo debido al poder de la determinación del Bienaventurado». Se dice que el Bienaventurado actuó así por el deseo de guiar a ese brahmán.

උපාරම්භභයෙනාති පරූපවාදභයෙන. අවත්වාව නිවත්තො ‘‘අබ්භාගතොපි පාසණ්ඩො වාචාමත්තෙනපි න පූජෙතබ්බො’’ති බ්‍රාහ්මණධම්මෙ වුත්තත්තා. පක්කන්තොති බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මං අවත්වා පක්කන්තො බ්‍රාහ්මණස්ස න තාව ඤාණං පරිපක්කන්ති. එතං වචනං…පෙ… මගමාසි ‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජ’’න්තිආදිනා [Pg.275] ධම්මං කථෙතුං අවස්සං ආකඞ්ඛන්තො. පකාරතො කස්සතීති පකට්ඨකො, රසතණ්හාය පකට්ඨොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘රසගිද්ධො’’ති.

«Por temor al reproche» significa por temor a la censura de otros. Regresó sin haber hablado porque en el Dharma de los brahmanes se dice: «Incluso un seguidor de otra secta que ha llegado no debe ser honrado ni siquiera con meras palabras». Se marchó sin haberle dicho el Dharma al brahmán porque el conocimiento del brahmán aún no había madurado. Esa frase… etc… se fue deseando necesariamente enseñar el Dharma comenzando con: «Siembran la semilla una y otra vez». El que ara de diversas maneras es un «arador», con el significado de estar excesivamente atraído por el deseo de los sabores. Por eso se dijo: «ávido de sabores».

‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජ’’න්ති ඉමං දෙසනං ආරභීති සම්බන්ධො. බීජන්ති ච ඉති-සද්දො නිදස්සනත්ථො වා. තෙන අවයවෙන සමුදායං නිදස්සෙති. ඔසක්කසීති සඞ්කොචසි. වුත්තන්ති වපනං කතං. තස්මා වුත්තං ‘‘අලමෙත්තාවතා’’ති. ‘‘වස්සිත්වා’’ති වුට්ඨිං පවත්තෙත්වා.

«Siembran la semilla una y otra vez»: la conexión es que comenzó esta enseñanza. Y el término «iti» en «semilla» tiene un sentido ilustrativo. Mediante esa parte, ilustra el todo. «Retrocedes» significa que te encoges. «Dicho» significa que se ha realizado la siembra. Por eso se dijo: «es suficiente con esto». «Habiendo llovido» significa habiendo hecho caer la lluvia.

දෙසනා…පෙ… දස්සෙති බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තං අයුත්තවචනං පරිවට්ටෙන්තොපි දිවසෙ දිවසෙ භික්ඛාචරියා නාම භික්ඛූනං කායගතා වුත්තීති. ඛීරං හත්ථෙන නයන්තීති වා ඛීරනිකා. කිලමතීති තංතංකිච්චකරණවසෙන ඛිජ්ජති. ඵන්දතීති අනත්ථසමායොගවසෙන විප්ඵන්දති. අපුනබ්භවායාති ආයතිං අනුප්පත්තියා. මග්ගො නාමාති උපායො නාම නිබ්බානං, තස්මිං ලද්ධෙ පුනබ්භවාභාවතො. ‘‘පුනප්පුන’’න්ති වචනං උපාදාය බීජවපනාදයො පුනප්පුනධම්මා නාම ජාතාති ආහ ‘‘සොළස පුනප්පුනධම්මෙ දෙසෙන්තෙනා’’ති.

La enseñanza… etc… muestra que incluso transformando las palabras inapropiadas dichas por el brahmán, la práctica de mendigar limosna es el sustento corporal de los monjes día tras día. «Portadores de leche» son los que llevan leche con sus manos. «Se fatiga» significa que se aflige debido a la realización de diversas tareas. «Se agita» significa que se estremece debido a la unión con lo que no es beneficioso. «Para el no-renacimiento» significa para la no-aparición en el futuro. «El camino» es el medio llamado Nibbāna; habiéndolo obtenido, ya no hay renacimiento. Tomando la expresión «una y otra vez», dijo: «enseñando los dieciséis dhammas de repetición», refiriéndose a que han surgido fenómenos recurrentes como la siembra de semillas, etc.

උදයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Udaya Sutta.

3. දෙවහිතසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Devahita Sutta

199. උදරවාතෙහීති වාතකතවිජ්ඣනතොදනාදිවසෙන අපරාපරං වත්තමානෙහි උදරවාතෙහි, තස්ස වා විකාරෙහි. නිබද්ධුපට්ඨාකකාලෙ පන ධම්මභණ්ඩාගාරිකොව. අරඤ්ඤන්ති භගවතො භික්ඛූනඤ්ච වසනට්ඨානභූතං තපොවනං. තං නිද්ධූමං හොති උදකතාපනස්සපි අකරණතො. තස්මාති යස්මා තස්ස උණ්හොදකවික්කිණනචරියාය ජීවිකාකප්පනං හොති, තස්මා.

199. «Por vientos estomacales» significa por vientos en el vientre que se mueven de un lado a otro en forma de pinchazos y dolores causados por el viento, o por sus trastornos. En el tiempo de servicio regular, sin embargo, era el Tesorero del Dharma. «Bosque» se refiere al bosque de meditación que servía de morada para el Bienaventurado y los monjes. Es «sin humo» porque ni siquiera se calienta agua. «Por lo tanto» significa porque su medio de vida consiste en la práctica de vender agua caliente.

වත්තමෙතං තස්ස පතිකාරත්ථං පරිකථාදීනම්පි කාතුං ලබ්භනතො. ඉදානි තත්ථ කාරණම්පි සවිසයං දස්සෙතුං ‘‘වණ්ණං හී’’තිආදි වුත්තං. භගවා හි ආයස්මතො උපවාණස්ස දෙවහිතබ්‍රාහ්මණස්ස තං සම්භාවිතං භවිස්සති [Pg.276] තිකිච්ඡාපටියත්තං, තාය ච අත්තනො රොගස්ස වූපසමනං, තප්පසඞ්ගෙන ච දෙවහිතබ්‍රාහ්මණො මම සන්තිකං ආගන්ත්වා ධම්මස්සවනෙන සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨහිස්සතීති සබ්බමිදං ඤත්වා එවං ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, උපවාණ, උණ්හොදකං ජානාහී’’ති අවොච. ආගමනීයප්පටිපදං පුබ්බභාගප්පටිපදං පුබ්බභාගප්පටිපත්තිං කථෙතුං වට්ටති අනුත්තරිමනුස්සධම්මත්තා. සදෙවකෙන ලොකෙනාති අනවසෙසතො ලොකස්ස ගහණං. ඵලවිසෙසාකඞ්ඛාය පූජෙතබ්බාති පූජනීයා, තෙ එව ඉධ ‘‘පූජනෙය්‍යා’’ති වුත්තා. තථා ආදරෙන පූජෙතබ්බතාය සක්කාරියා, ආ-කාරස්ස රස්සත්තං, රි-සද්දස්ස ච රෙ-ආදෙසං කත්වා ‘‘සක්කරෙය්‍යා’’ති වුත්තං. ‘‘අපචයෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බෙ ය-කාරලොපං කත්වා ‘‘අපචෙය්‍යා’’ති වුත්තං. තෙසන්ති සදෙවකෙන පූජනෙය්‍යාදීනං. හරිතුන්ති නෙතුං.

Esta es la conducta con el fin de remediarlo, ya que es posible realizar discursos explicativos, etc. Ahora, para mostrar el motivo en su propio ámbito, se dijo: «la belleza, ciertamente», etc. Pues el Bienaventurado supo todo esto: que la medicina preparada por el brahmán Devahita para el venerable Upavāṇa sería apreciada, que a través de ella se calmaría su propia enfermedad, y que con esa ocasión el brahmán Devahita vendría a su presencia y, al escuchar el Dharma, se establecería en los refugios y en los preceptos; sabiendo esto, dijo: «Ven, Upavāṇa, busca agua caliente». Es apropiado hablar de la práctica preparatoria por ser una cualidad humana superior. «Con el mundo de los devas» incluye al mundo sin excepción. «Deben ser honrados» por el deseo de un fruto especial; estos mismos se denominan aquí «pūjaneyyā». Asimismo, «deben ser honrados con respeto» es «sakkāriyā»; se dice «sakkareyyā» acortando la vocal «ā» y sustituyendo el sonido «ri» por «re». Donde debería decirse «apacayeyyā», se dice «apaceyyā» omitiendo la letra «ya». «De ellos» se refiere a aquellos que deben ser honrados en el mundo de los devas, etc. «Llevar» significa conducir.

එත්තකෙනපීති උපසඞ්කමනාදිනා එත්තකෙන අප්පමත්තකෙනපි කතවත්තෙන අයං කිත්ති…පෙ… සොමනස්සජාතො.

«Incluso por esto» significa que incluso por una conducta realizada de esta manera, tan pequeña como acercarse, etc., surgió esta fama… etc… lleno de alegría.

යජමානස්සාති දෙය්‍යධම්මං දෙන්තස්ස. දක්ඛිණාය ඉජ්ඣනං නාම විපුලඵලභාවොති ආහ ‘‘මහප්ඵලො හොතී’’ති. විදිතන්ති පටිවිද්ධපච්චක්ඛකතං. ආජානාතීති වුත්ථභවාදිං පරියාදාය ජානාති පටිවිජ්ඣති. ජානිත්වාති චත්තාරි සච්චානි මග්ගපටිපාටියා පටිවිජ්ඣිත්වා. අග්ගප්පත්තතාය කතකිච්චතං පත්තො. බ්‍රාහ්මණෙන අත්තනා කතො කාරො ච භගවතො එව පච්චුපට්ඨාතීති තං දස්සෙන්තො ‘‘ඉමිනා ඛීණාසවෙ යජනාකාරෙන යජන්තස්සා’’ති වුත්තං.

«De quien ofrece» se refiere a quien entrega lo que debe ser dado. «El éxito de la ofrenda» significa el estado de tener un gran fruto; por eso dijo: «es de gran fruto». «Conocido» significa penetrado y realizado por experiencia directa. «Comprende» significa que conoce y penetra exhaustivamente el estado de haber surgido, etc. «Habiendo conocido» significa habiendo penetrado las cuatro verdades mediante la progresión del camino. Ha alcanzado el estado de haber cumplido con su deber debido al logro de la meta suprema. Para mostrar que el servicio realizado por el brahmán mismo se presenta ante el Bienaventurado, se dijo: «de quien ofrece mediante este modo de ofrenda a quien ha destruido las impurezas».

දෙවහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Devahita Sutta.

4. මහාසාලසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Mahāsāla Sutta

200. යස්මා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අනිස්සයස්ස ජිණ්ණභාවෙන විසෙසතො කායො ලූඛො ජාතො, ජිණ්ණපිලොතිකඛණ්ඩෙහි සඞ්ඝටිතං පාවුරණං, තස්මා ‘‘ලූඛපාවුරණො’’ති පදස්ස ‘‘ජිණ්ණපාවුරණො’’ති අත්ථො වුත්තො. පාටියෙක්කන්ති පුත්තෙසු එකමෙකො එකමෙකාය වාචාය විසුං විසුං.

200. Debido a que el cuerpo de ese brahmán se volvió especialmente descuidado por su vejez y falta de apoyo, y su manto estaba hecho de retazos de trapos viejos, se explicó el significado de la palabra «de manto tosco» como «de manto viejo». «Individualmente» significa a cada uno de los hijos, uno por uno, con palabras distintas para cada uno.

සම්පුච්ඡනං [Pg.277] නාම ඉධ සම්මන්තනන්ති ආහ ‘‘සද්ධිං මන්තයිත්වා’’ති. නන්දිස්සන්ති අභිනන්දිං. අතීතත්ථෙ හි ඉදං අනාගතවචනං. තෙනාහ ‘‘නන්දිජාතො…පෙ… අහොසි’’න්ති. භුස්සන්තාති නිබ්භුස්සනවසෙන රවන්තා.

La «consulta» aquí es la deliberación; por eso dijo: «habiendo deliberado juntos». «Se regocijarán» significa que se alegraron. Este es un tiempo futuro usado con sentido de pasado. Por eso dijo: «surgió el regocijo… etc… fue». «Ladrando» significa emitiendo sonidos a modo de ladridos.

වයොගතන්ති පච්ඡිමවයං උපගතං. සො පන යස්මා පුරිමෙ ද්වෙ වයෙ අතික්කමවසෙන ගතො. පච්ඡිමං එකදෙසතො අතික්කමනවසෙන, තස්මා වුත්තං – ‘‘තයො වයෙ ගතං අතික්කන්තං පච්ඡිමවයෙ ඨිත’’න්ති.

«Avanzado en edad» significa que ha llegado a la última etapa de la vida. Él, sin embargo, se ha ido en el sentido de haber pasado las dos etapas anteriores. Se dice que ha pasado la última etapa en parte; por eso se dijo: «ido a través de las tres etapas, habiendo trascendido, situado en la última etapa de la vida».

නිප්පරිභොගොති ජිණ්ණභාවෙන ජවපරක්කමහානියා අපරිභොගො න භුඤ්ජිතබ්බො. ඛාදනා අපනීයතීති යවසං අදදන්තා තතො නීහරන්ති නාම. ථෙරොති වුඩ්ඪො.

«Sin utilidad» significa que no debe ser usado debido a la pérdida de velocidad y esfuerzo por la vejez. «Se le priva de comida» significa que lo sacan de allí sin darle forraje. «Anciano» significa viejo.

අනස්සවාති න වචනකරා. අප්පතිස්සාති පතිස්සයරහිතා. අවසවත්තිනොති න මය්හං වසෙන වත්තනකා. සුන්දරතරොති උපත්ථම්භකාරිභාවෙන සුන්දරතරො.

«Desobedientes» significa que no cumplen las palabras. «Irrespetuosos» significa que carecen de deferencia. «Que no actúan bajo mi control» significa que no actúan según mi voluntad. «Mucho mejor» significa mucho mejor por el hecho de servir de apoyo.

පුරතොති උපත්ථම්භකභාවෙන පුරතො කත්වා. උදකෙ පතිට්ඨං ලභති තත්ථ පතිට්ඨතො ථිරපතිට්ඨභාවතො. අද්ධපතිට්ඨො හි දණ්ඩො දණ්ඩධරපුරිසස්ස පතිට්ඨං ලභාපෙති.

«Delante» significa poniéndolo delante en calidad de apoyo. Obtiene apoyo en el agua debido a su firmeza al estar allí apoyado. Pues el bastón, al estar apoyado, permite que el hombre que lo sostiene obtenga apoyo.

බ්‍රාහ්මණියොති අත්තනො බ්‍රාහ්මණියො. පාටියෙක්කන්ති ‘‘අසුකස්ස ගෙහෙ අසුකස්ස ගෙහෙ’’ති එවං උද්දෙසිකං කත්වා විසුං විසුං. මා නිය්‍යාදෙහි, අම්හාකං රුච්චනට්ඨානමෙවාති තව පුත්තානං ගෙහෙසු යං අම්හාකං රුච්චනට්ඨානං. තත්ථමෙව ගමිස්සාමාති සබ්බෙසම්පි එතෙසං අනුග්ගහං කාතුකාමො භගවා එවමාහ.

‘Brāhmaṇiyo’ significa sus propias mujeres brahmanas. ‘Pāṭiyekkaṃ’ significa separadamente, habiendo designado ‘en la casa de tal, en la casa de cual’. ‘Mā niyyādehi...’ significa ‘en las casas de vuestros hijos, lo que sea nuestro lugar preferido’. El Bienaventurado dijo esto deseando mostrar favor a todos ellos, pensando: ‘Iré allí mismo’.

තතො පට්ඨායාති සොතාපත්තිඵලපටිලාභතො පට්ඨාය. යදත්ථං මයං ඉමස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මහාසම්පත්තිදානාදිනා අනුග්ගහො කතො, සො චස්ස පුත්තපරිජනස්සපි අත්ථො සිද්ධොති සත්ථා න සබ්බකාලං තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තානං ගෙහං අගමාසි, තෙ එව පන කාලෙන කාලං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා යථාවිභවං සක්කාරසම්මානං අකංසූති අධිප්පායො.

‘Tato paṭṭhāyā’ significa a partir de la obtención del fruto de la entrada en la corriente. El propósito por el cual se mostró favor a este brahmana mediante la concesión de gran prosperidad y demás, ese propósito también se cumplió para sus hijos y seguidores; por lo tanto, el Maestro no iba en todo momento a la casa de los hijos de ese brahmana, sino que ellos mismos, de vez en cuando, acudían a la presencia del Maestro y le rendían honores y respeto según su capacidad; este es el significado.

මහාසාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Mahāsāla Sutta ha terminado.

5. මානත්ථද්ධසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Mānatthaddha Sutta

201. මානෙන [Pg.278] ථද්ධොති ‘‘අයං ඛො’’තිආදිනා පග්ගහිතෙන මානෙන ථද්ධො බජ්ඣිතචිත්තො ථද්ධඅයොසලාකො විය කස්සචිපි අනොනතො. න කිඤ්චි ජානාති ලොකෙ පටිසන්ථාරමත්තස්සපි අජානනතො.

201. ‘Mānena thaddho’ significa rígido debido al orgullo que ha surgido, como se dice en ‘este ciertamente’, etc.; con la mente atada, como una vara de hierro rígida, no se inclina ante nadie. No sabe nada en el mundo, al no conocer ni siquiera la mera cortesía.

අබ්භුතවිත්තජාතාති සඤ්ජාතඅබ්භුතවිත්තා. විත්තං විත්තීති ච තුට්ඨිපරියායා. අභූතපුබ්බායාති යා තස්සා පරිසාය විත්ති තදා භූතා, සා ඉතො පුබ්බෙ අභූතා. තෙනාහ ‘‘අභූත…පෙ… සමන්නාගතා’’ති. අස්ස පුග්ගලස්සාති අනෙන පුග්ගලෙන. අපචිතාති පරමනිපච්චෙන පූජනීයසාමඤ්ඤතො තත්ථ අත්තනො පක්ඛිපනං ඉධ දෙසනාකොසල්ලං.

‘Abbhutavittajātā’ significa que ha surgido un asombro y una alegría maravillosos. ‘Vitta’ y ‘vitti’ son sinónimos de satisfacción. ‘Abhūtapubbāya’ indica que la alegría que surgió en esa asamblea no había ocurrido antes. Por eso dijo: ‘No ocurrido anteriormente... [pe]... dotado de’. ‘Assa puggalassa’ significa por esta persona. ‘Apacitā’ se refiere a la veneración con la máxima humildad; la inclusión de uno mismo allí por la similitud con lo que es digno de adoración es aquí una habilidad en la enseñanza.

මානත්ථද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Mānatthaddha Sutta ha terminado.

6. පච්චනීකසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Paccanīka Sutta

202. ‘‘සබ්බං සෙත’’න්ති කෙනචි වුත්තෙ තස්ස පච්චනීකං කරොන්තස්සෙව අස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස. විනෙත්වාති විනාසෙත්වා. සුණාතීති අත්ථොති ‘‘සුණාතී’’ති කිරියාපදං ආහරිත්වා ගාථාය අත්ථො වෙදිතබ්බො ‘‘ජඤ්ඤා සුභාසිත’’න්ති වුත්තත්තා. න හි අසුත්වා දෙසිතං ජානිතුං සක්කොන්ති.

202. ‘Sabbaṃ setaṃ’ (todo es blanco/puro) es dicho por alguien, y este brahmana actúa como un oponente (paccanīka) de eso. ‘Vinetvā’ significa habiendo destruido. El significado de ‘suṇāti’ (escucha) es que el sentido del verso debe entenderse trayendo el verbo ‘suṇāti’, debido a lo que se dice: ‘debería conocer lo que está bien dicho’. Pues sin haber escuchado, no se puede conocer lo enseñado.

පච්චනීකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Paccanīka Sutta ha terminado.

7. වනකම්මිකසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Vanakammika Sutta

203. වනකම්මෙ නියුත්තො, කිරියමානෙන වනකම්මං එතස්ස අත්ථීති වනකම්මිකො. ඉමස්මිං වනසණ්ඩෙති ඉමස්මිං එවංමහන්තෙ වනසණ්ඩෙ. න මෙ වනස්මිං කරණීයමත්ථි යථා, ‘‘බ්‍රාහ්මණ, තුය්හ’’න්ති අධිප්පායො. ඉතරං පන යං මහාකිලෙසවනං, තං මග්ගඤාණඵරසුනා සමාධිමයසිලායං සුනිසිතෙන සබ්බසො [Pg.279] උච්ඡින්නමූලං, තතො එව නිබ්බනථො නික්කිලෙසගහනො. විවෙකාභිරතියා එකකො අභිරතො පටිපක්ඛවිගමෙන. තෙනාහ ‘‘අරතිං…පෙ… ජහිත්වා’’ති.

203. ‘Vanakammika’ es aquel que está dedicado al trabajo forestal, aquel que realiza el trabajo en el bosque. ‘Imasmiṃ vanasaṇḍe’ significa en este gran matorral de bosque. El sentido es: ‘Brahmana, no tengo nada que hacer en el bosque como tú’. En cambio, el otro, el gran bosque de las impurezas (kilesa), ha sido completamente arrancado de raíz con el hacha del conocimiento del Sendero sobre la piedra de afilar del samādhi; por lo tanto, está libre de maleza (nibbanatha), sin la espesura de las impurezas. Deleitado en la soledad por el placer del retiro (viveka) debido a la eliminación de lo opuesto. Por eso dijo: ‘Habiendo abandonado... [pe]... el descontento’.

වනකම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Vanakammika Sutta ha terminado.

8. කට්ඨහාරසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Kaṭṭhahāra Sutta

204. ධම්මන්තෙවාසිකාති කිඤ්චිපි ධනං අදත්වා කෙවලං අන්තෙවාසිකා. තෙනාහ ‘‘වෙය්‍යාවච්චං කත්වා සිප්පුග්ගණ්හනකා’’ති. ගම්භීරසභාවෙති සමන්තතො දූරතො ගහනසච්ඡන්නවිපුලතරරුක්ඛගච්ඡලතාය ච, තදා හිමපිණ්ඩසින්නභාවෙන මයූරයානෙහි පතිට්ඨාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය ච ගම්භීරභාවෙ.

204. ‘Dhammantevāsikā’ son aquellos que son residentes discípulos sin pagar ningún dinero. Por eso dice: ‘los que aprenden el arte realizando servicios (veyyāvacca)’. ‘Gambhīrasabhāve’ (en su naturaleza profunda) se refiere a la profundidad debida a estar densamente cubierto por todas partes de árboles, arbustos y enredaderas muy extensos, y por la imposibilidad de que los vehículos de pavos reales se establezcan allí por estar cubierto de masas de nieve en aquel momento.

බහුභෙරවෙති බහුභයානකෙ. අනිඤ්ජමානෙනාති ඉත්ථම්භූතත්ථෙ කරණවචනං. අතිසුන්දරං වතාති එවං සන්තෙ නාම අරඤ්ඤෙ එවං නිච්චලකායො නිසින්නො ඣායන්තො අතිවිය සුන්දරඤ්ච ඣානං ඣායසීති වදති.

‘Bahubherave’ significa en lo que es muy aterrador. ‘Aniñjamānena’ es un uso instrumental en el sentido de un estado. ‘Atisundaraṃ vata’ (¡qué excelente!) dice: siendo así, sentado en el bosque con el cuerpo inmóvil y meditando, meditas una meditación extremadamente excelente.

අච්ඡෙරරූපන්ති අච්ඡරියභාවං. සෙට්ඨප්පත්තියාති සෙට්ඨභාවප්පත්තියා.

‘Accherarūpaṃ’ significa un estado asombroso. ‘Seṭṭhappattiyā’ significa por el logro de la condición de excelencia.

‘‘ලොකාධිපතිසහබ්‍යතං ආකඞ්ඛමානො’’ති ඉමිනා බ්‍රාහ්මණො ලොකාධිපතිසහයොගං පුච්ඡති, ‘‘කස්මා භව’’න්තිආදිනා පන තදඤ්ඤවිසෙසාකඞ්ඛං පුච්ඡතීති ආහ ‘‘අපරෙනපි ආකාරෙන පුච්ඡතී’’ති.

Con las palabras ‘deseando la compañía del Señor del Mundo’, el brahmana pregunta por la unión con el Señor del Mundo; con las palabras ‘¿Por qué, señor?’, etc., pregunta por el deseo de algo especial diferente de eso; por eso dice: ‘pregunta de otra manera’.

කඞ්ඛාති තණ්හා අභික්ඛණවසෙන පවත්තා. අනෙකසභාවෙසූති රූපාදිවසෙන අජ්ඣත්තිකාදිවසෙන එවං නානාසභාවෙසු ආරම්මණෙසු. අස්සාදරාගො ලොභො අභිජ්ඣාති නානප්පකාරා. සෙසකිලෙසා වා දිට්ඨිමානදොසාදයො. නිච්චකාලං අවස්සිතා සත්තානං අවස්සයභාවත්තා. පජප්පාපනවසෙනාති පකාරෙහි තණ්හායනවසෙන. නිරන්තාති අන්තරහිතා නිරවසෙසා.

‘Kaṅkhā’ es el deseo (taṇhā) que actúa por medio de la frecuencia. ‘Anekasabhāvesu’ significa en objetos de diversas naturalezas, como las formas, etc., o por lo interno, etc. ‘Assādarāgo’ (apego al placer), ‘lobho’ (codicia), ‘abhijjhā’ (avaricia), son de diversos tipos. O bien las impurezas restantes como la visión errónea, el orgullo, el odio, etc. Siempre permanecen porque son el apoyo de los seres. ‘Pajappāpanavasena’ significa por el modo de desear intensamente. ‘Nirantā’ significa sin fin, sin resto.

අනුපගමනොති අනුපාදානො. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දීපෙති, තස්ස හි වසෙන එව නානාසභාවෙසු භගවා සමන්තචක්ඛුනා පස්සතීති ‘‘සබ්බෙ…පෙ… දස්සනො’’ති [Pg.280] වුච්චති. අරහත්තං සන්ධායාහ, තඤ්හි නිප්පරියායතො ‘‘අනුත්තර’’න්ති වුච්චති.

‘Anupagamano’ significa sin apego. Ilustra el conocimiento de la omnisciencia; pues es por medio de este que el Bienaventurado ve en las diversas naturalezas con el ojo universal, por eso se dice ‘viendo... [pe]... todo’. Se dice con referencia al estado de Arahant, pues eso se llama ‘insuperable’ (anuttara) de manera directa.

කට්ඨහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Kaṭṭhahāra Sutta ha terminado.

9. මාතුපොසකසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Mātuposaka Sutta

205. ඉතොති මනුස්සත්තභාවතො. පටිගන්ත්වාති අභිගන්ත්වා. සග්ගෙ හි නිබ්බත්තන්තො කම්මඵලෙන ධම්මතාවසෙන පටිසන්ධිකාලතො පට්ඨාය අභිරතිවසෙන අභිරමති එව නාමාති.

205. ‘Ito’ significa desde este estado de existencia humana. ‘Paṭigantvā’ significa habiendo llegado. Pues al renacer en el cielo por el fruto del kamma, por la naturaleza de las cosas, uno se deleita ciertamente por el poder del deleite desde el momento del renacimiento.

මාතුපොසකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Mātuposaka Sutta ha terminado.

10. භික්ඛකසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Bhikkhaka Sutta

206. විරූපං ගන්ධං පසවතීති විස්සො, දුග්ගන්ධො. බාහිත්වාති අත්තනො සන්තානතො බහිකත්වා නීහරිත්වා. තං පන අනවසෙසතො පජහනන්ති ආහ ‘‘අග්ගමග්ගෙන ජහිත්වා’’ති. සඞ්ඛායති සම්මදෙව පරිච්ඡින්දති එතායාති සඞ්ඛා, ඤාණන්ති ආහ ‘‘සඞ්ඛායාති ඤාණෙනා’’ති. භින්නකිලෙසත්තාති නිරුත්තිනයෙන භික්ඛුසද්දසිද්ධිමාහ.

206. ‘Visso’ es lo que produce un olor desagradable, maloliente. ‘Bāhitvā’ significa habiéndolo puesto fuera, expulsándolo de su propia continuidad. Pero al referirse a abandonarlo sin resto, dice: ‘habiendo abandonado por el Sendero Supremo’. ‘Saṅkhā’ es aquello por lo cual se define correctamente, por lo tanto es conocimiento; por eso dice: ‘saṅkhāyāti significa por el conocimiento’. Explica la formación de la palabra ‘bhikkhu’ mediante el método de la etimología, por haber roto (bhinnā) las impurezas.

භික්ඛකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Bhikkhaka Sutta ha terminado.

11. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Saṅgārava Sutta

207. පච්චෙතීති පත්තියායති සද්දහති. තථාභූතො ච තමත්ථං නිකාමෙන්තො නාම හොතීති වුත්තං ‘‘ඉච්ඡති පත්ථෙතී’’ති. සාධු, භන්තෙති එත්ථ සාධු-සද්දො ආයාචනත්ථො, න අභිනන්දනත්ථොති ‘‘ආයාචමානො ආහා’’ති වත්වා ආයාචනෙ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘ථෙරස්ස කිරා’’තිආදිමාහ. උදකසුද්ධිකො න එකංසෙන අපායූපගො, ලද්ධියා පන [Pg.281] සාවජ්ජකිලෙසභූතභාවතො ආයාචති. අඤ්ඤං කාරණං අපදිසන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. ඵලභූතො අත්ථො එතස්සාති අත්ථවසං, කාරණන්ති ආහ ‘‘අත්ථානිසංසං අත්ථකාරණ’’න්ති. පපඤ්චසූදනියං පන ඵලෙනෙව අරණීයතො අත්ථො, කාරණන්ති කත්වා ‘‘අත්ථො එව අත්ථවසො, තස්මා ද්වෙ අත්ථවසෙති ද්වෙ අත්ථෙ ද්වෙ කාරණානී’’ති වුත්තං.

207. ‘Pacceti’ significa confiar, creer. Y se dice que aquel que es así ciertamente desea ese propósito: ‘desea, anhela’. ‘Sādhu, bhante’: aquí la palabra ‘sādhu’ tiene el sentido de súplica, no de regocijo; después de decir ‘habló suplicando’, para mostrar la razón de la súplica, dice ‘según se dice del anciano’, etc. El que se purifica con agua no va necesariamente a un estado de privación (apāya), pero debido a que su creencia es un estado de impureza culpable, suplica. Al mencionar otra razón, dice ‘además’, etc. El propósito que es el fruto para él es ‘atthavasa’ (el poder del propósito), significa la causa, por eso dice ‘el beneficio del propósito, la causa del propósito’. En la Papañcasūdanī, sin embargo, el propósito es lo que debe ser alcanzado solo por el fruto, siendo la causa, y habiendo hecho eso, se dice: ‘el propósito mismo es el poder del propósito, por lo tanto, dos poderes del propósito significa dos propósitos, dos causas’.

සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Saṅgārava Sutta ha terminado.

12. ඛොමදුස්සසුත්තවණ්ණනා

12. Explicación del Khomadussa Sutta

208. එවංලද්ධනාමං පිණ්ඩාය පාවිසීති යොජනා. එවමෙවන්ති කෙනචි අනිමන්තිතෙන සයමෙව උපසඞ්කමන්තෙ. අඵාසුකධාතුකන්ති අයුත්තරූපං. සභාධම්මන්ති සභාය චරිතබ්බං චාරිත්තධම්මං. අසඤ්චාලෙත්වාති ආසනතො අවුට්ඨාපෙත්වා. උජුකමෙව ආගච්ඡති ලොකග්ගනායකො භගවා සබ්බසත්තුත්තමො අත්තනො උත්තරිතරස්ස අභාවතො ලොකස්ස අපචිතිං න දස්සෙති. යෙ සබ්බසො සංකිලෙසෙ පජහන්ති, තෙව පණ්ඩිතෙ ‘‘සන්තො’’ති දස්සෙති ‘‘එතෙ’’තිආදිනා.

208. La construcción es 'habiendo obtenido tal nombre, entró a recibir limosna'. 'Evamevam' se refiere a alguien que se acerca por sí mismo sin ser invitado. 'Aphāsukadhātuka' significa algo inapropiado. 'Sabhādhamma' es la conducta o costumbre que debe practicarse en una asamblea. 'Asañcāletvā' significa sin hacer que se levanten de sus asientos. El Bienaventurado, el guía supremo del mundo, el más excelente de todos los seres, viene directamente; debido a la ausencia de alguien superior a sí mismo, no muestra deferencia ante el mundo. A aquellos que abandonan completamente todas las impurezas, a esos sabios los señala como 'pacíficos' mediante el término 'estos', etc.

ඛොමදුස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Khomadussa Sutta ha terminado.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del segundo capítulo ha terminado.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

En la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya,

බ්‍රාහ්මණසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ha concluido la aclaración del significado oculto de la explicación del Brāhmaṇa Saṃyutta.

8. වඞ්ගීසසංයුත්තං

8. Vaṅgīsa Saṃyutta

1. නික්ඛන්තසුත්තවණ්ණනා

1. Explicación del Nikkhanta Sutta

209. ආළවියන්ති [Pg.282] ආළවිනගරසමීපෙ. අග්ගචෙතියෙති ගොතමකචෙතියාදීහි උත්තමචෙතියෙ. තං කිර භූමිරාමණෙය්‍යකභාවෙන මනුඤ්ඤතාය පධානයුත්තතාදිසම්පත්තියා ච ඉතරචෙතියෙහි සෙට්ඨසම්මතං. කප්පත්ථෙරෙනාති ‘‘කප්පො’’ති ගොත්තතො ආගතනාමො ථෙරො, සහස්සපුරාණජටිලානං අබ්භන්තරෙ අයං මහාථෙරො. ඔහීනකොති ථෙරෙසු ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙසු විහාරෙ එව අවහීනකො ඨිතො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘විහාරපාලො’’තිආදි. සමලඞ්කරිත්වාති සමං අලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා. කුසලචිත්තං විද්ධංසෙති පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන. එතස්මින්ති එතස්මිං රාගෙ උප්පන්නෙ. ‘‘එකස්මි’’න්ති වා පාඨො, එකස්මිං විසභාගවත්ථුකෙ රාගෙ උප්පන්නෙ. ධම්මො වාති මම චිත්තෙ උප්පජ්ජනකතො අඤ්ඤො ධම්මො වා. යෙන කාරණෙන පරො අනභිරතිං විනොදෙත්වා ඉදානෙව අභිරතිං උප්පාදෙය්‍ය, තං කාරණං කුතො ලබ්භාති යොජනා, තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො, තස්ස අභාවකාරණවචනං.

209. 'Āḷaviyan' significa cerca de la ciudad de Āḷavī. 'Aggacetiye' se refiere a un santuario supremo, como el santuario Gotamaka. Se considera superior a otros santuarios por la belleza del terreno, su encanto y su idoneidad para el esfuerzo, etc. 'Kappattherena' se refiere al anciano cuyo nombre Kappa proviene de su clan; este gran anciano estaba entre los mil ascetas de cabellos enredados de antaño. 'Ohīnako' significa que mientras los ancianos entraban en la aldea para recibir limosna, él permaneció atrás en el monasterio. Explica la razón con 'vihārapālo' (guardián del monasterio), etc. 'Samalaṅkaritvā' significa decorado uniformemente con adornos. 'Kusalacittaṃ viddhaṃseti' significa que destruye la mente saludable por falta de perseverancia. 'Etasmin' significa cuando surge este deseo. También existe la lectura 'ekasmin', cuando surge el deseo por un único objeto incompatible. 'Dhammo vā' se refiere a otro fenómeno que surge en mi mente. La construcción es: '¿De qué causa se obtiene aquello por lo cual otro, habiendo disipado el descontento, podría ahora generar satisfacción?'; el significado es que tal causa no existe, es una declaración de la ausencia de dicha causa.

අනගාරියන්ති අගාරවිරහතො අනගාරං පබ්බජ්ජා. තත්ථ නියුත්තත්තා අනගාරියං ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා, පබ්බජිතන්ති අත්ථො. ආධාවන්තීති හදයං අභිභවිත්වා ධාවන්ති. උග්ගතානන්ති උළාරානං පුත්තා. තෙනාහ ‘‘මහෙසක්ඛා රාජඤ්ඤභූතා’’ති. උත්තමප්පමාණන්ති සහස්සපලං සමන්තාති සමන්තතො. පරිකිරෙය්‍යුන්ති විජ්ඣෙය්‍යුං. එතස්මා සහස්සාති යථාවුත්තා ධනුග්ගහසහස්සතො. අතිරෙකතරා අනෙකසහස්සා. ඉත්ථියො ඔලොකනසිතලපිතරොදිතසරෙ ඛිපන්තියො. නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති නෙව මං නිජ්ඣායිස්සන්ති. ‘‘බ්‍යාධයිස්සතී’’ති පාඨොති වුත්තං ‘‘චාලෙතුං න සක්ඛිස්සතීති අත්ථො’’ති. ධම්මෙ සම්හීති සකෙ සන්තිකෙ පතිට්ඨිතෙ සාසනධම්මෙ. තෙනාහ ‘‘අනභිරතිං විනොදෙත්වා’’තිආදි.

'Anagāriya' es la vida sin hogar de la renuncia, libre de una casa. Debido a estar dedicado a ella, 'anagāriyaṃ' (con el cambio de ka a ya) significa el que ha renunciado. 'Ādhāvantī' significa que corren abrumando el corazón. 'Uggatānaṃ' se refiere a los hijos de familias nobles. Por eso dice: 'aquellos de gran poder de linaje real'. 'Uttamappamāṇaṃ' significa la medida suprema, mil palas de peso. 'Samantā' significa por todos lados. 'Parikireyyun' significa que atravesarían. 'Etasmā sahassā' significa de esos mil arqueros mencionados. 'Atirekatarā' significa muchos miles más. 'Itthiyo...' se refiere a mujeres que lanzan miradas, sonrisas, risas y voces. 'Neva maṃ byādhayissanti' significa que no me perturbarán ni me mirarán fijamente. Se dice que la lectura 'byādhayissati' significa que 'no podrá conmoverme'. 'Dhamme samhī' significa en el Dhamma de la enseñanza establecido en la propia presencia. Por eso dice 'habiendo disipado el descontento', etc.

මග්ගන්ති ‘‘මග්ගො’’ති වත්තබ්බෙ ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. තෙනාහ ‘‘සො හි නිබ්බානස්ස පුබ්බභාගමග්ග්ගො’’ති.

'Maggan' se dice en lugar de 'maggo' debido a un cambio de género. Por eso dice: 'pues ese es el camino de la etapa preliminar hacia el Nibbāna'.

නික්ඛන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nikkhanta Sutta ha terminado.

2. අරතිසුත්තවණ්ණනා

2. Explicación del Arati Sutta

210. විහාරගරුකො [Pg.283] කිරෙස ථෙරොති එතෙන ථෙරො අත්තනො සද්ධිවිහාරිකං වඞ්ගීසං ඔවදිතුං අනවසරො. තෙන අන්තරන්තරා තස්ස චිත්තං රාගො අනුද්ධංසෙතීති දස්සෙති. සාසනෙ අරතින්ති සීලපරිපූරණෙ සමථවිපස්සනාභාවනාය ච අනභිරතිං. කාමගුණෙසු ච රතින්ති පඤ්චසු කාමකොට්ඨාසෙසු අස්සාදං. පාපවිතක්කන්ති කාමසඞ්කප්පං. සබ්බාකාරෙනාති සබ්බෙ තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡින්දනාකාරෙන. යථා මහන්තං අරඤ්ඤං වනථන්ති, එවං මහන්තං කිලෙසවනං ‘‘වනථ’’න්ති වුත්තං.

210. Se dice que este anciano es 'uno que valora el monasterio'; por esto, el anciano no tiene oportunidad de instruir a su compañero residente Vaṅgīsa. Muestra que el deseo ocasionalmente destruye su mente. 'Sāsane aratin' es el descontento con el cumplimiento de la virtud y el desarrollo de la tranquilidad y el conocimiento intuitivo. 'Kāmaguṇesu ca ratin' es el deleite en los cinco tipos de placeres sensoriales. 'Pāpavitakkan' es el pensamiento sensual. 'Sabbākārena' significa por todos los modos, como la supresión temporal y la erradicación completa. Así como un gran bosque se llama 'vanatha', así el gran bosque de las impurezas se llama 'vanatha'.

පථවිඤ්ච වෙහාසන්ති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං, තස්මා පථවියං ආකාසෙ චාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පථවිට්ඨිත’’න්තිආදි. ජගතීති ච පථවියා වෙවචනං. තෙනාහ ‘‘අන්තොපථවිය’’න්ති. පරිජීරතීති සබ්බ්බසො ජරං පාපුණාති. සමාගන්ත්වාති ඤාණෙන සමාගන්ත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘මුතත්තාති විඤ්ඤාතත්තභාවා’’ති.

'Pathaviñca vehāsan' es el uso del caso nominativo en sentido de locativo; por lo tanto, el significado es 'en la tierra y en el cielo'. Por eso dice 'situado en la tierra', etc. 'Jagatī' es un sinónimo de tierra. Por eso dice 'dentro de la tierra'. 'Parijīrati' significa que alcanza la vejez completa. 'Samāgantvā' significa habiéndose encontrado mediante el conocimiento. Por eso dice 'mutattā' como teniendo conciencia de la propia existencia.

පටිඝපදෙන ගන්ධරසා ගහිතා ඝානජිව්හානං පටිහනනවසෙන පවත්තනතො. මුතපදෙන ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං ගහිතං මුත්වා ගහෙතබ්බතො. න ලිප්පතීති න මක්ඛීයති.

Con la palabra 'paṭigha' se incluyen el olor y el sabor, debido a que funcionan golpeando la nariz y la lengua. Con la palabra 'muta' se incluye el objeto del tacto, porque debe ser captado al tocar. 'Na lippatī' significa que no se mancha.

සට්ඨි-සද්දො ඡ-සද්දෙන සමානත්ථොති ‘‘සට්ඨිනිස්සිතා’’ති පදස්ස ‘‘ඡආරම්මණනිස්සිතා’’ති අත්ථො වුත්තො. පුථූ අධම්මවිතක්කාති රූපවිතක්කාදිවසෙන බහූ නානාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා. ජනතාය නිවිට්ඨාති මහාජනෙ පතිට්ඨිතා. තෙසං වසෙනාති තෙසම්පි මිච්ඡාවිතක්කානං වසෙන. න කත්ථචි ආරම්මණෙ. කිලෙසවග්ගගතොති කිලෙසසඞ්ගණිකං උපගතො න භවෙය්‍ය, කිලෙසවිතක්කා න උප්පාදෙතබ්බාති අත්ථො. දුට්ඨුල්ලවචනං කාමපටිසංයුත්තකථා.

La palabra 'saṭṭhi' (sesenta) tiene el mismo significado que la palabra 'cha' (seis); por eso, para el término 'saṭṭhinissitā' se da el significado 'dependiente de los seis objetos'. 'Puthū adhammavitakkā' son muchos y variados pensamientos perjudiciales, intenciones erróneas como pensamientos sobre formas, etc. 'Janatāya niviṭṭhā' significa establecidos entre la gente. 'Tesaṃ vasenā' significa bajo el poder de esos pensamientos erróneos. 'Na katthaci ārammaṇe' significa en ningún objeto. 'Kilesavaggagato' significa que uno no debe caer en la compañía de las impurezas; el significado es que no se deben generar pensamientos de impureza. 'Duṭṭhullavacanaṃ' es el habla vulgar, la charla relacionada con el deseo sensual.

දබ්බජාතිකොති දබ්බරූපො. නෙපක්කෙනාති කොසල්ලෙන. නිබ්බානං පටිච්චාති අසඞ්ඛතධාතුං ආරම්මණවසෙන පටිච්ච. පරිනිබ්බානකාලන්ති අනුපාදිසෙසනිබ්බානකාලං.

'Dabbajātiko' significa de naturaleza capaz. 'Nepakkena' significa con habilidad. 'Nibbānaṃ paṭicca' significa dependiendo del elemento incondicionado como objeto. 'Parinibbānakālaṃ' se refiere al momento del Nibbāna sin residuo.

අරතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Arati Sutta ha terminado.

3. පෙසලසුත්තවණ්ණනා

3. Explicación del Pesala Sutta

211. එතෙසන්ති [Pg.284] එතෙසං මහල්ලකානං. න පාළි ආගච්ඡති අප්පගුණභාවතො. න ච පාළි උපට්ඨාති, එකාය පාළියා සති පාළිගතියා තථා තථා උපට්ඨානම්පි නෙසං නත්ථීති වදති. න අට්ඨකථාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සිථිලධනිතාදිතංතංබ්‍යඤ්ජනබුද්ධිං අහාපෙත්වා උච්චාරණං පදබ්‍යඤ්ජනමධුරතා. අතික්කමිත්වා මඤ්ඤති අඤ්ඤෙ භික්ඛූ. හීළනවසෙන අභිභවිත්වා පටිභානසුතෙන අත්තානං පසංසති සම්භාවෙති. මානස්ස පවත්තිතාය සහජාතනිස්සයාදිපච්චයධම්මා තංසහභුධම්මා. මානවසෙන විප්පටිසාරී අහුවා. මා අහොසීති යොජනා. වණ්ණභණනන්ති පරෙහි කිරියමානං ගුණාභිත්ථවං. අඛිලොති පඤ්චචෙතොඛිලරහිතො. නිස්සෙසං නවවිධන්ති නවවිධම්පි මානං කස්සචි එකදෙසස්සපි අසෙසතො. විජ්ජායාති අග්ගමග්ගවිජ්ජාය. අච්චන්තමෙව සමිතතාය වූපසමිතතාය සමිතාවී.

211. «Etesanti» significa de estos ancianos. El texto canónico (pāḷi) no surge debido a la falta de dominio. Tampoco se hace presente el texto; se dice que para ellos no hay una presencia del curso del texto de tal o cual manera, incluso si existiera un solo texto. «Na aṭṭhakathā» (ni el comentario): aquí también se aplica el mismo método. La dulzura de las palabras y sílabas es la pronunciación sin omitir la comprensión de las diversas consonantes, como las suaves y las aspiradas. «Habiéndolos sobrepasado», se considera superior a otros monjes. Habiéndolos superado mediante el desprecio, se alaba y se exalta a sí mismo mediante su elocuencia y conocimiento. Debido a la ocurrencia del orgullo, los estados condicionados como el apoyo surgido simultáneamente, etc., son estados que coexisten con él. Se volvió arrepentido a causa del orgullo. La construcción es: «que no haya sido así». «Vaṇṇabhaṇana» significa el elogio de las cualidades realizado por otros. «Akhilo» significa libre de los cinco desiertos mentales. «Completamente el noveno tipo» significa los nueve tipos de orgullo, sin dejar rastro de ninguna parte de ellos. «Vijjāyā» significa por el conocimiento del camino supremo. «Samitāvī» es aquel que es pacificado debido a haber alcanzado la paz y la tranquilidad definitiva.

පෙසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Pesala Sutta ha concluido.

4. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Ānanda Sutta

212. රාගොති එත්ථ ආයස්මතො වඞ්ගීසස්ස රාගස්ස උප්පත්තියා කාරණං විභාවෙතුං ‘‘ආයස්මා ආනන්දො’’තිආදි වුත්තං. තන්ති ආනන්දත්ථෙරං. ආරම්මණං පරිග්ගහෙතුන්ති කායවෙදනාදිභෙදං ආරම්මණං සතිගොචරං. අසුභදුක්ඛාදිතො, රූපාදිඑකෙකමෙව වා ඡළාරම්මණං අනිච්චදුක්ඛාදිතො පරිග්ගණ්හිතුං පරිච්ඡිජ්ජ ජානිතුං. ඉත්ථිරූපාරම්මණෙති ඉත්ථිසන්තානෙ රූපසභාවෙ ආරම්මණෙ.

212. En «Lujuria» (rāga), se dijo «el Venerable Ānanda», etc., para esclarecer la causa del surgimiento de la lujuria en el Venerable Vaṅgīsa. «A él» se refiere al Thera Ānanda. «Para aprehender el objeto» significa el objeto que es el dominio de la atención plena, dividido en cuerpo, sensaciones, etc. Para aprehender y conocer determinadamente como lo desagradable y el sufrimiento, etc., o cada uno de los seis objetos como la forma, etc., como lo impermanente y el sufrimiento, etc. «En el objeto de la forma femenina» se refiere al objeto que es la naturaleza de la forma en el continuo femenino.

නිබ්බාපනන්ති නිබ්බාපයති එතෙනාති නිබ්බාපනං. විපල්ලාසෙනාති අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපල්ලාසභාවහෙතු. රාගට්ඨානියන්ති රාගුප්පත්තිහෙතු. ඉට්ඨාරම්මණන්ති සුභාරම්මණං. එත්ථ ච ඉට්ඨාරම්මණසීසෙන තත්ථ ඉට්ඨාකාරග්ගහණං වදති. තඤ්හි වජ්ජනීයං. පරතොති අවසවත්තනත්ථෙන අඤ්ඤතො. සඞ්ඛාරා හි ‘‘මා භිජ්ජන්තූ’’ති ඉච්ඡිතාපි භිජ්ජන්තෙව, තස්මා තෙ අවසවත්තිත්තා පරො නාම, සා ච නෙසං පරතා අනිච්චදස්සනෙන පාකටා හොතීති වුත්තං ‘‘පරතො පස්සාති අනිච්චතො පස්සා’’ති. කාමං විපස්සනා සඞ්ඛාරනිමිත්තං න [Pg.285] පරිච්චජති සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ වත්තනතො, යෙසං පන නිමිත්තානං අග්ගහණෙන අනිමිත්තාති ගහිතුං අරහති, තං දස්සෙතුං ‘‘නිච්චාදීනං නිමිත්තාන’’න්තිආදි වුත්තං. සලක්ඛණ-සාමඤ්ඤලක්ඛණ-දස්සනවසෙන මානස්ස දස්සනාභිසමයො, විපස්සනාය පහානාභිසමයො. ‘‘මග්ගෙනා’’ති වදන්ති, මග්ගෙනෙව පන අසම්මොහතො පරිඤ්ඤාපටිවෙධවසෙන දස්සනාභිසමයො, පහානපටිවෙධවසෙන පහානාභිසමයො. රාගාදිසන්තතායාති රාගාදීනං සමුච්ඡෙදවසෙන පටිප්පස්සද්ධිවසෙන වූපසමෙතබ්බතො සන්තභාවෙන.

«Nibbāpana» (extinción) es aquello por lo cual uno extingue. «Vipallāsena» significa debido a la naturaleza de la distorsión de considerar «bello» lo que no es bello. «Rāgaṭṭhāniya» es la causa del surgimiento de la lujuria. «Iṭṭhārammaṇa» es un objeto deseable. Y aquí, bajo el encabezado de objeto deseable, se refiere a captar el aspecto deseable en él. Pues eso debe ser evitado. «Como otro» (parato) significa como algo ajeno por no estar bajo el control de uno. Pues las formaciones (saṅkhārā) se disuelven incluso si uno desea «que no se disuelvan»; por lo tanto, debido a que no están bajo control, se llaman «otro», y esa cualidad de ser ajeno se hace evidente al ver la impermanencia, por eso se dice «mira como otro significa mira como impermanente». Ciertamente, la visión cabal (vipassanā) no abandona el signo de las formaciones porque opera basándose en ellas; pero para mostrar qué signos no deben ser captados para que se considere «sin signo» (animitta), se dijo «los signos de permanencia, etc.». El entendimiento por visión (dassanābhisamayo) del orgullo es mediante la visión de sus características propias y generales; el entendimiento por abandono (pahānābhisamayo) es por medio de la visión cabal. Dicen «por el camino» (maggena); sin embargo, el entendimiento por visión es mediante la penetración del conocimiento pleno sin confusión solo por el camino, y el entendimiento por abandono es mediante la penetración del abandono. «Rāgādisantatāya» significa debido al estado pacificado, por el hecho de que la lujuria, etc., deben ser apaciguadas mediante la erradicación y la tranquilidad.

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Ānanda Sutta ha concluido.

5. සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Subhāsita Sutta

213. අඞ්ගීයන්ති හෙතුභාවෙන ආගමභාවෙන අවයවභාවෙන වා ඤායන්තීති අඞ්ගානි, කාරණානි, අවයවා වාති ආහ ‘‘අඞ්ගෙහීති කාරණෙහි, අවයවෙහි වා’’ති. විරතියො සුභාසිතවාචාය පුබ්බං පතිට්ඨිතා හොන්තීති මුසාවාදාවෙරමණිආදයො තස්සා විසෙසහෙතූති ආහ ‘‘මුසාවාදා…පෙ… කාරණානී’’ති. යස්මා අරියවොහාරා විසෙසතො චෙතනාසභාවා, තස්මා වචීසුචරිතසමුදායස්ස සච්චවාචාදයො අඞ්ගභූතාති ආහ ‘‘සච්චවචනාදයො චත්තාරො අවයවා’’ති. නිස්සක්කවචනන්ති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. තෙනාහ ‘‘සමනුආගතා පවත්තා’’ති. වාචා හි තාය විරතියා සම්මා අනුරූපතො ආගතා පවත්තාති ‘‘සමන්නාගතා’’ති වුච්චති. කරණවචනන්ති සහයොගෙ කරණවචනං. තෙනාහ ‘‘යුත්තා’’ති. සහජාතාපි හි චෙතනා යථාසමාදින්නාය විරතියා සම්මා අනුරූපතො යුත්තාති වත්තුං අරහති.

213. Los factores (aṅgāni) son conocidos como causas, como fuentes o como partes; por eso se dijo «por factores significa por causas o por partes». Las abstenciones están establecidas antes del habla bien dicha; por lo tanto, la abstención del falso testimonio, etc., son las causas especiales para ello, por eso se dijo «falso testimonio... etc... causas». Dado que el lenguaje noble es especialmente de la naturaleza de la voluntad (cetanā), las cuatro partes, como el habla veraz, etc., son los componentes del conjunto de la buena conducta verbal; por eso se dijo «el habla veraz, etc., son los cuatro componentes». El caso ablativo se usa para indicar la causa. Por eso se dijo «poseída, procedida». Pues el habla que ha surgido y procedido correctamente en conformidad con esa abstención se llama «poseída» (samannāgatā). El caso instrumental se usa para indicar asociación. Por eso se dijo «unida». Incluso la voluntad surgida simultáneamente puede decirse que está correctamente unida en conformidad con la abstención tal como ha sido asumida.

සමුල්ලපනවාචාති සද්දවාචා, සා වුච්චතීති වාචා නාම. විඤ්ඤත්ති පන වුච්චති එතායාති වාචා නාම, තථා විරති චෙතනාවාචා. න සා ඉධ අධිප්පෙතාති සා චෙතනාවාචා විඤ්ඤත්තිවාචා විය ඉධ ඉමස්මිං සුත්තෙ න අධිප්පෙතා ‘‘සුභාසිතා හොතී’’ති වචනතො. තෙනාහ ‘‘අභාසිතබ්බතො’’ති. සුට්ඨු භාසිතාති සම්මා ඤායෙන භාසිතා වචීසුචරිතභාවතො. අත්ථාවහතන්ති හිතාවහකාලං පති ආහ. කාරණසුද්ධින්ති [Pg.286] යොනිසොමනසිකාරෙන කාරණවිසුද්ධිං. දොසාභාවන්ති අගතිගමනාදිදොසාභාවං. රාගදොසාදිවිනිමුත්තඤ්හි තං භාසතො අනුරොධවිරොධවිවජ්ජනතො අගතිගමනං දූරසමුග්ඝාටිතමෙවාති. අනුවාදවිමුත්තාති අපවාදවිරහිතා. සබ්බාකාරසම්පත්තිං දීපෙති, අසති හි සබ්බාකාරසම්පතියං අනුවජ්ජතාපි.

«Samullapanavācā» es el habla de sonidos; se llama «habla» (vācā) porque es hablada. O se llama «habla» aquello por lo cual se comunica la expresión (viññatti); asimismo, la abstención y la voluntad son habla. Esa voluntad-habla no es lo que se pretende aquí, al igual que el habla de expresión no es lo que se pretende en este sutta, debido a la declaración «es bien dicha». Por eso se dijo «por no ser lo que debe ser hablado». «Bien dicha» significa hablada con el método correcto, por ser buena conducta verbal. «Que trae beneficio» se refiere al momento en que trae bienestar. «Pureza de la causa» es la purificación de la causa a través de la atención sabia. «Ausencia de fallos» es la ausencia de faltas como seguir los caminos erróneos (agati). Pues para aquel que habla libre de lujuria, odio, etc., el seguir los caminos erróneos está completamente erradicado debido a evitar la parcialidad y la hostilidad. «Libre de censura» significa carente de reproche. Muestra la perfección en todos los aspectos; pues si no hay perfección en todos los aspectos, existe la posibilidad de ser censurado.

කිඤ්චාපි පුබ්බෙ ධම්මාධිට්ඨානා දෙසනා ආරද්ධා, පුග්ගලජ්ඣාසයතො පන පුග්ගලාධිට්ඨානාය…පෙ… වචනමෙතං. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘අඤ්ඤතරනිද්දොසවචන’’න්ති අවිසෙසතො වුත්තං, ‘‘ධම්මංයෙව භාසතී’’තිආදිනා පන අධම්මදොසාදිරහිතාය වාචාය වුච්චමානත්තා ඉධාපි සුභාසිතා වාචා අධිප්පෙතාති. ‘‘සුභාසිතංයෙවා’’ති අවධාරණෙන නිවත්තිතං සරූපතො දස්සෙති ‘‘නො දුබ්භාසිත’’න්ති ඉමිනා. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වාචඞ්ගස්ස පටිපක්ඛභාසනනිවාරණ’’න්ති. පටියොගීනිවත්තනත්ථො හි එව-සද්දො, තෙන පිසුණවාචාපටික්ඛෙපො දස්සිතො. ‘‘සුභාසිත’’න්ති වා ඉමිනා චතුබ්බිධං වචීසුචරිතං ගහිතන්ති ‘‘නො දුබ්භාසිතන්ති ඉමිනා මිච්ඡාවාචප්පහානං දීපෙතී’’ති වුත්තං. සබ්බවචීසුචරිතසාධාරණවචනඤ්හි සුභාසිතන්ති. තෙන පරභෙදනාදිකං අසබ්භාදිකඤ්ච බොධිසත්තානං වචනං අපිසුණාදිවිසයන්ති දට්ඨබ්බං. භාසිතබ්බවචනලක්ඛණන්ති භාසිතබ්බස්ස වචනස්ස සභාවලක්ඛණං දීපෙතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. යදි එවං නනු අභාසිතබ්බං පඨමං වත්වා භාසිතබ්බං පච්ඡා වත්තබ්බං යථා ‘‘වාමං මුඤ්ච, දක්ඛිණං ගණ්හා’’ති ආහ ‘‘අඞ්ගපරිදීපනත්ථං පනා’’තිආදි.

Aunque anteriormente se inició la enseñanza basada en el Dhamma, esta declaración se hizo con el propósito de establecer personas según la inclinación de los individuos. 'Habla sin falta de otros' se dice sin distinción, pero debido a que se habla con palabras libres de los defectos del no-Dhamma, se refiere a 'palabras bien habladas'. La expresión 'no mal hablado' muestra lo que se excluye mediante la restricción 'solo lo bien hablado'. Por eso dijo: 'la prevención de hablar lo opuesto a ese factor del habla'. La palabra 'eva' (solo) tiene el propósito de excluir lo contrario, mostrando así el rechazo del habla maliciosa. Con 'bien hablado' se comprenden los cuatro tipos de buena conducta verbal, por lo que se dice: 'con «no mal hablado» se ilustra el abandono del habla errónea'. El término 'bien hablado' es común a toda buena conducta verbal. Por lo tanto, debe entenderse que las palabras de los Bodhisattvas, que evitan la división de otros y la vulgaridad, son el ámbito de no calumniar, etc. 'La característica del habla que debe decirse' ilustra la naturaleza intrínseca de las palabras que deben hablarse. Si es así, ¿no debería decirse primero lo que no se debe hablar y después lo que se debe hablar, como 'abandona lo izquierdo, toma lo derecho'? Se dice: 'con el propósito de ilustrar plenamente los factores', etc.

පඨමෙනාති ‘‘සුභාසිත’’න්ති පදෙන. ධම්මතො අනපෙතන්ති අත්තනො පරෙසඤ්ච හිතසුඛාවහධම්මතො අනපෙතං. මන්තාවචනන්ති මන්තාය පවත්තෙතබ්බවචනං. පඤ්ඤවා අවිකිණ්ණවාචො හි න ච අනත්ථාවහං වාචං භාසති. ඉතරෙහි ද්වීහීති තතියචතුත්ථපදෙහි. ‘‘ඉමෙහි ඛොතිආදීනීති කරණෙ එතං උපයොගවචන’’න්ති කෙචි. තං වාචන්ති යථාවුත්තං චතුරඞ්ගිකං. යඤ්ච වාචං මඤ්ඤන්තීති සම්බන්ධො. අඤ්ඤෙති ඉතො බාහිරකා ඤායවාදිනො අක්ඛරචින්තකා ච. ‘‘පටිඤ්ඤාහෙතුඋදාහරණූපනයනිගමනානි අවයවා වාක්‍යස්සා’’ති වදන්ති. නාමාදීහීති නාමාඛ්‍යාතපදෙහි. ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගාදි වචනං එකවචනාදි. පඨමාදි විභත්ති අතීතාදි කාලං. කත්තා සම්පදානං [Pg.287] අපාදානං කරණං අධිකරණං කම්මඤ්ච කාරකං. සම්පත්තීහි සමන්නාගතන්ති එතෙ අවයවාදිකෙ සම්පාදෙත්වා වුත්තං. තං පටිසෙධෙතීති තං යථාවුත්තවිසෙසම්පි වාචං ‘‘ඉමෙහි ඛො’’ති වදන්තො භගවා පටිසෙධෙති. ඛො-සද්දො හෙත්ථ අවධාරණත්ථො. තෙනාහ ‘‘අවයවාදී’’තිආදි. යා කාචි අසභාවනිරුත්තිලක්ඛණා. සා මිලක්ඛුභාසා. සීහළකෙනෙවාති සීහළභාසාය පරියාපන්නෙන වචනෙන. අරහත්තං පාපුණිංසූති සංසාරෙ අතිවිය සඤ්ජාතසංවෙගා තන්නිස්සරණෙ නින්නපොණමානසා හුත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණිංසු.

'Por el primero' significa por la palabra 'bien hablado'. 'No apartado del Dhamma' significa no apartado del Dhamma que trae bienestar y felicidad para uno mismo y para los demás. 'Habla con sabiduría' (mantāvacanaṃ) es el habla que debe proceder con sabiduría. Quien posee sabiduría y habla sin dispersión no pronuncia palabras que no trigan beneficio. 'Por los otros dos' se refiere a los términos tercero y cuarto. Algunos dicen: 'estos son (imehi kho)... el uso de la palabra instrumental'. 'A esa palabra' se refiere a la que tiene cuatro factores mencionada anteriormente. 'Y la palabra que consideran' es la conexión. Otros, externos a esto, lógicos y gramáticos, dicen: 'la proposición, la razón, el ejemplo, la aplicación y la conclusión son las partes de una oración'. Con 'nombres, etc.' se refiere a sustantivos y verbos. El género es femenino, etc.; el número es singular, etc. La declinación es el caso, etc.; el tiempo es pasado, etc. El agente, el donatario, el punto de partida, el instrumento, la ubicación y el objeto son los casos (kāraka). Dotado de estas perfecciones, se dice habiendo completado estas partes. Al decir 'con estos', el Bienaventurado rechaza incluso esa distinción del habla mencionada. La palabra 'kho' aquí tiene un sentido enfático. Por eso dijo 'partes de la oración', etc. Cualquier característica de lenguaje no natural es lenguaje bárbaro (milakkhubhāsā). 'Solo a través del cingalés' significa mediante palabras pertenecientes al idioma cingalés. 'Alcanzaron el estado de Arahat': habiendo desarrollado una intensa urgencia espiritual en el saṃsāra, con mentes inclinadas hacia la liberación, esforzándose en la visión cabal (vipassanā), alcanzaron el estado de Arahat a través del sendero.

පාතොව ඵුල්ලිතකොකනදන්ති පාතොව සංඵුල්ලපදුමං. භිජ්ජියතෙති නිබ්භිජ්ජියති නිබ්භිග්ගො ජායති. මනුස්සත්තං ගතාති මනුස්සත්තභාවං උපගතා.

'Como un loto rojo florecido al amanecer' significa un loto plenamente florecido por la mañana. 'Se rompe' significa que se fragmenta, surge el desapego. 'Habiendo alcanzado el estado humano' significa haber llegado a la condición de ser humano.

බුද්ධන්තරෙති බුද්ධුප්පාදන්තරෙ ද්වින්නං බුද්ධුප්පාදානං අන්තරා. තදා හි පච්චෙකබුද්ධානං සාසනෙ, න බුද්ධසාසනෙ දිප්පමානෙ.

'En el intervalo entre Buddhas' es el periodo entre la aparición de dos Buddhas. En ese momento, es en la enseñanza de los Paccekabuddhas, no cuando la enseñanza de un Buddha está brillando.

ජරාය පරිමද්දිතන්ති යථා හත්ථචරණාදිඅඞ්ගානි සිථිලානි හොන්ති, චක්ඛාදීනි ඉන්ද්‍රියානි සවිසයග්ගහණෙ අසමත්ථානි හොන්ති, යොබ්බනං සබ්බසො විගතං, කායබලං අපගතං, සතිමතිධිතිආදයො විප්පයුත්තා, පුබ්බෙ අත්තනො ඔවාදපටිකරා පුත්තදාරාදයොපි අපසාදකා, පරෙහි වුට්ඨාපනීයසංවෙසනීයතා පුනදෙව බාලභාවප්පත්ති ච හොන්ති, එවං ජරාය සබ්බසො විමද්දිතං. එතන්ති සරීරං වදති. මිලාතඡවිචම්මනිස්සිතන්ති ජිණ්ණභාවෙන අප්පමංසලොහිතත්තා මිලාතෙහි ගතයොබ්බනෙහි ධම්මෙහි සන්නිස්සිතං. ඝාසමාමිසන්ති ඝාසභූතං ආමිසං මච්චුනා ගිලිත්වා විය පතිට්ඨපෙතබ්බතො. කෙසලොමාදිනානාකුණපපූරිතං. තතො එව අසුචිභාජනං එතං. සබ්බථාපි නිස්සාරතාය කදලික්ඛන්ධසමං.

'Aplastado por la vejez': así como los miembros como las manos y los pies se vuelven flácidos, las facultades como el ojo se vuelven incapaces de captar sus objetos, la juventud se ha ido por completo, la fuerza física ha desaparecido, y la atención, la sabiduría y la firmeza se han desvanecido; e incluso los hijos y la esposa, que antes obedecían sus consejos, ahora lo desprecian; y se llega a depender de otros para levantarse o acostarse, regresando nuevamente a un estado de infancia; así está totalmente aplastado por la vejez. 'A esto' se refiere al cuerpo. 'Cubierto de piel marchita': debido al estado de decrepitud por la escasez de carne y sangre, está asociado con estados marchitos donde la juventud ha pasado. 'Carne para ser devorada' significa carne que es como alimento porque debe ser tragada por la muerte. Lleno de diversas impurezas como cabellos y vellos. Por eso es un recipiente de impurezas. Carece de esencia en todos los sentidos, como el tronco de un banano.

අනුච්ඡවිකාහීති සම්මාසම්බුද්ධස්ස අනුරූපාහි. න තාපෙය්‍යාති චිත්තඤ්ච කායඤ්ච න තාපෙය්‍ය. තාපනා චෙත්ථ සම්පති ආයති ච විසාදනා. න බාධෙය්‍යාති ‘‘නාභිභවෙය්‍යා’’ති පදස්ස අත්ථදස්සනං. අපිසුණවාචාවසෙනාති සබ්බසො පහීනපිසුණවාචතාවසෙන. පාපානීති ලාමකානි නිකිට්ඨකානි. තෙනාහ ‘‘අප්පියානී’’තිආදි. අනාදායාති අග්ගහෙත්වා.

'Con las adecuadas' significa apropiadas para un Buda Perfectamente Iluminado. 'Que no quemen' significa que no deben quemar la mente ni el cuerpo. El 'quemar' aquí es la aflicción presente y futura. 'Que no dañen' es la explicación del significado de la palabra 'que no opriman'. 'Mediante el habla no maliciosa' significa mediante el estado de haber abandonado completamente el habla calumniosa. 'Malas' significa bajas, despreciables. Por eso dijo 'desagradables', etc. 'Sin asirse', es decir, sin tomar.

සාධුභාවෙනාති [Pg.288] නිද්දොසමධුරභාවෙන. අමතසදිසාති සදිසෙ තබ්බොහාරොති, කාරණෙ වායං කාරියවොහාරොති ආහ ‘‘නිබ්බානාමතපච්චයත්තා වා’’ති. පච්චයවසෙන හි සා තදා දස්සනප්පවත්ති. චරියාති චාරිත්තං. පොරාණා නාම පඨමකප්පිකා, බුද්ධාදයො වා අරියා.

'Por su bondad', por su estado libre de faltas y su dulzura. 'Semejante al Inmortal': se dice que es semejante por el uso convencional, o debido a la causa se usa el término del efecto, por eso dijo 'o por ser la condición para el Inmortal Nibbāna'. Debido a la condición, esa manifestación de la visión ocurre entonces. 'Conducta' es comportamiento. 'Antiguos' se refiere a los del primer eón, o a los Nobles como los Buddhas.

පතිට්ඨිතාති නිච්චලභාවෙන අට්ඨිං කත්වා පච්චයායත්තභාවතො අවිසංවාදනකා. උභයථා පටිපත්තිං ආහ ‘‘අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අත්ථෙ පතිට්ඨිතා’’ති. අත්ථෙ දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතෙ පතිට්ඨිතත්තා එව ධම්මෙ අවිහිංසාදිධම්මෙ පතිට්ඨිතා. අනුපරොධකරන්ති එතෙන හිතපරියායොයං අත්ථ-සද්දොති දස්සෙති. ධම්මිකන්ති ධම්මතො අනපෙතං, අත්ථධම්මූපසංහිතං වා.

'Establecidas', debido a su estado inamovible, habiéndose hecho firmes, no son contradictorias por su dependencia de las causas. Describe la práctica en ambos sentidos: 'establecidas en el beneficio propio y de los demás'. Precisamente por estar establecidas en el beneficio de esta vida y de las futuras, están establecidas en el Dhamma, en principios como la no violencia. 'Que no causa obstrucción': con esto muestra que la palabra 'beneficio' (attha) es un sinónimo de bienestar. 'Justa' significa no apartada del Dhamma, o asociada con el beneficio y el Dhamma.

නිබ්බානප්පත්තියාති නිබ්බානප්පත්තියත්ථං. දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය අන්තකරණත්ථං. යස්මා බුද්ධො ඛෙමාය භාසති, තස්මා ඛෙමුප්පත්තිහෙතුයා ඛෙමා, තස්මා සා සබ්බවාචානං උත්තමාති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. මන්තාවචනවසෙනාති සබ්බදොසරහිතවසෙන.

'Para el logro del Nibbāna'. 'Para poner fin al sufrimiento', con el propósito de terminarlo. Puesto que el Buddha habla para la seguridad (khemāya), es segura porque es la causa para el surgimiento de la seguridad; por lo tanto, debe entenderse el significado aquí como que es la suprema entre todas las palabras. 'Por medio del habla con sabiduría', por estar libre de todos los defectos.

සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha terminado la explicación del Subhāsita Sutta.

6. සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Sāriputta Sutta.

214. වාක්කරණචාතුරියතො වචනගුණහෙතූනං පූරියා පූරෙ භවාති පොරී, තාය පොරියා. තෙනාහ ‘‘අක්ඛරාදිපරිපුණ්ණායා’’ති. අවිබද්ධායාති පිත්තාදීහි න විබද්ධාය අනුපද්දුතාය. තෙනාහ ‘‘අපලිබුද්ධායා’’තිආදි. නිද්දොසායාති අත්ථතො බ්‍යඤ්ජනතො විගතදොසාය. අක්ඛලිතපදබ්‍යඤ්ජනායාති අගලිතපදබ්‍යඤ්ජනාය, අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියාති දිට්ඨධම්මිකාදිඅත්ථස්ස බොධනෙ පරියත්තාය. භික්ඛුනන්ති ගාථාසුඛත්ථං රස්සං කත්වා වුත්තං.

214. Por 'urbana' (porī) se refiere a aquello que es propio de la ciudad debido a la plenitud de las causas de las cualidades del habla por la destreza en la elocución; por medio de esa cualidad urbana. Por eso dijo: 'completa en sílabas y demás'. 'Sin obstrucción' (avibaddhāya) significa no obstruida ni perturbada por la bilis y otros factores. Por eso dijo: 'sin impedimentos', etc. 'Sin tacha' (niddosāyā) significa libre de defectos tanto en el significado como en el fraseo. 'Sin tropiezos en palabras y frases' significa con palabras y frases que no fallan. 'Capaz de dar a conocer el significado' significa adecuada para la comprensión del significado referente a esta vida presente y demás. 'Bhikkhunanti' se dice con la vocal corta para facilitar la métrica de la estrofa.

‘‘සංඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසතී’’ති නයිදං පඨමං උද්දිසිත්වා තස්ස අත්ථස්ස කිත්තනවසෙන පවත්තිතං වචනං සන්ධාය වුත්තං. සා හි විත්ථාරදෙසනා එව හොති. යා පන දෙසනා කදාචි ධම්මපටිග්ගාහකානං අජ්ඣාසයවසෙන [Pg.289] සංඛිත්තෙනෙව දස්සෙත්වා නික්ඛිපති, යා ච කදාචි විත්ථාරෙන, තදුභයං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘චත්තාරිමානී’’තිආදි. සභාවමධුරො පච්චයවසෙන මධුරතරො හොතීති දස්සෙතුං ‘‘යථා’’තිආදි වුත්තං. විවිධාකාරං කත්වා ධම්මං කථෙතුං පටිභාතීති පටිභානං, දෙසනාපකාරඤාණං. තෙනාහ ‘‘සමුද්දතො’’තිආදි. ඔදහන්තීති අවජානනවසෙන ගමෙන්ති.

Respecto a 'enseña brevemente y habla extensamente', esto no se dice en relación con un enunciado inicial, sino refiriéndose a las palabras que proceden por medio del elogio de ese significado. Pues esa es precisamente la enseñanza detallada. En cuanto a la enseñanza que a veces se presenta de forma breve según la inclinación de quienes reciben el Dhamma y a veces de forma detallada, se dice en referencia a ambas. Por eso dijo: 'estas cuatro', etc. Para mostrar que lo que es naturalmente dulce se vuelve aún más dulce por medio de las condiciones, se dijo 'así como', etc. 'Elocuencia' (paṭibhānaṃ) es el conocimiento de los modos de enseñanza que surge para exponer el Dhamma de diversas formas. Por eso dijo: 'extraído', etc. 'Prestan atención' (odahanti) significa que escuchan con respeto.

සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario del Sāriputtasutta.

7. පවාරණාසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario del Pavāraṇāsutta

215. තස්මිං අහූති තස්මිං අහනීති ආහ ‘‘තස්මිං දිවසෙ’’ති. අනසනෙනාති සබ්බසො ආහාරස්ස අභුඤ්ජනෙන. සාසනිකසීලෙන බාහිරකඅනසනෙන වා උපෙතා හුත්වාති යොජනා. වා-සද්දෙන ඛීරපානමධුසායනාදීනිපි සඞ්ගණ්හාති. පකාරෙහි දිට්ඨාදීහි වාරෙති කායකම්මාදිකෙ සරාපෙති ගාරය්හෙ කරොති එතායාති පවාරණා, පටිපත්තිවිසොධනාය අත්තනො අත්තනො වජ්ජසොධනාය ඔකාසදානං. යස්මා යෙභුය්‍යෙන වස්සංවුට්ඨෙහි කාතබ්බා එසා විසුද්ධිදෙසනා, තස්මා වුත්තං ‘‘වස්සංවුට්ඨපවාරණාය. විසුද්ධිපවාරණාතිපි එතිස්සාව නාම’’න්ති. තදා තස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස තුණ්හීභාවස්ස අනවසෙසතායපි වණ්ණං දස්සෙතුං පාළියං ‘‘තුණ්හීභූත’’න්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යතො යතො…පෙ… නත්ථී’’ති. හත්ථස්ස කුක්කුච්චතා අසංයමො අසම්පජඤ්ඤකිරියා හත්ථකුක්කුච්චං. තථා පාදකුක්කුච්චං වෙදිතබ්බං, වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො, තෙන තදඤ්ඤෙසමභාවො විභාවිතොති දට්ඨබ්බං.

215. 'Ocurrió en aquel' (tasmiṃ ahū) significa 'en aquel día'. 'Por el ayuno' (anasanena) significa por no ingerir alimento alguno. La construcción es: habiendo estado dotado de la virtud de la enseñanza o del ayuno externo. Con la palabra 'o' (vā) también incluye el beber leche, probar miel, etc. 'Pavāraṇā' es aquello mediante lo cual uno se abstiene de diversas maneras, como de lo visto y demás, o hace recordar las acciones corporales y otras, haciéndolas censurables; es la concesión de oportunidad para la purificación de la propia conducta y la purificación de las propias faltas. Puesto que generalmente esta declaración de pureza debe ser realizada por quienes han completado el retiro de lluvias, se dijo: 'para la Pavāraṇā de quienes han completado el retiro de lluvias. También se llama Pavāraṇā de Pureza'. Para mostrar la cualidad de la ausencia total de ruido en esa asamblea de monjes en aquel momento, en el Canon se dijo 'se mantuvo en silencio', por lo cual dice: 'desde donde... hasta... no hay'. 'Inquietud de las manos' (hatthakukkuccaṃ) es la falta de control o la acción sin plena conciencia de las manos. Del mismo modo debe entenderse la inquietud de los pies. La palabra 'o' tiene el sentido de una alternativa no mencionada, por lo cual se debe considerar que se manifiesta la ausencia de otras cosas además de esas.

පඤ්චපසාදෙහීති පඤ්චවණ්ණෙහි පසාදෙහි. වොස්සග්ගත්ථො යථාරුචි කිරියාය වොස්සජ්ජනං. පුච්ඡනත්ථෙති පටික්ඛෙපමුඛෙනෙව පුච්ඡනත්ථෙ නකාරො, මෙ කිඤ්චි කිරියං වා වාචසිකං වා න ගරහථ, කිං නු ගරහථ කායවාචාහීති අත්ථො. කෙචි ‘‘ද්වාරානෙවා’’ති ද්වාරසීසෙන ද්වාරප්පවත්තචරියං වදන්ති. විසුද්ධිපවාරණාය අධිප්පෙතත්තා යෙන පවාරිතං, තෙනෙව විසුද්ධීති ඤායති, යෙන න පවාරිතං. කිං නු තං අවිසුද්ධන්ති සියා කස්සචි පුථුජ්ජනස්ස ආසඞ්කා? තන්නිවාරණත්ථමාහ ‘‘නො අපරිසුද්ධත්තා’’ති. මනොද්වාරං [Pg.290] පරිසුද්ධං අසුචිකාරකඋපක්කිලෙසානං දූරීකතත්තා. ඉදානි එතරහි බුද්ධකාලෙ. එත්ථාති මනොද්වාරපරිසුද්ධියං.

'Con las cinco gracias' (pañcapasādehi) significa con las gracias de cinco colores. El sentido de 'renuncia' (vossagga) es la entrega para actuar según el propio deseo. Respecto al sentido de pregunta, la partícula 'no' (na) tiene el sentido de una pregunta mediante una negación: '¿Acaso no me censuráis por alguna acción o palabra?', el significado es: '¿me censuráis acaso por cuerpo o habla?'. Algunos dicen 'solo las puertas' (dvārāneva) refiriéndose a la conducta que ocurre a través de las puertas de los sentidos. Puesto que se refiere a la Pavāraṇā de pureza, por el hecho de que uno ha invitado, por eso mismo se conoce la pureza; pero respecto a quien no ha invitado, ¿podría algún mundano tener la sospecha de que es impuro? Para evitar eso, dijo: 'no por falta de pureza'. La puerta de la mente es pura por haber alejado las impurezas que causan suciedad. 'Ahora' se refiere al tiempo del Buddha. 'En esto' se refiere a la pureza de la puerta de la mente.

කායවචීසමාචාරපරිසුද්ධියා පවෙදිතාය මනොසමාචාරපරිසුද්ධි අත්ථතො පවෙදිතාව හොතීති ‘‘කායිකං වා වාචසිකං වා’’ඉච්චෙවාහ. තථා හි වුත්තං ‘‘කායිකං වා වාචසිකං වාති ඉදං චතුන්නං අරක්ඛියතං සන්ධාය ථෙරො ආහා’’ති. ‘‘භික්ඛවෙ, පවාරෙමි වො’’ති භික්ඛුසඞ්ඝවිසයත්තා පවාරණාය තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝෙන වත්තබ්බං පටිවචනං දෙන්තො ධම්මසෙනාපති ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භාරං වහන්තො’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘න ඛො මයං, භන්තෙ’’තිආදි. අරක්ඛියානීති පරානුවාදතො න භායිතබ්බානි සුපරිසුද්ධභාවතො.

Al darse a conocer la pureza de la conducta corporal y verbal, la pureza de la conducta mental queda de hecho dada a conocer en su significado; por eso dijo: 'ya sea corporal o verbal'. Así se dijo: 'el Thera dijo esto: «ya sea corporal o verbal», refiriéndose a las cuatro cosas que no necesitan ser protegidas'. Al dar la respuesta que debía ser dada allí por la asamblea de monjes a la invitación 'Monjes, os invito', el General del Dhamma, dando la respuesta, fue descrito como 'llevando la carga de la asamblea de monjes'. Por eso dijo: 'Ciertamente no, venerable señor', etc. 'Que no necesitan protección' (arakkhiyānī) significa que no hay que temer la censura de otros debido a su estado de total pureza.

‘‘අනුප්පන්නස්සා’’ති ඉදං අධිප්පායිකවචනන්ති තදධිප්පායං විවරන්තො ‘‘කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතො පට්ඨායා’’තිආදිමාහ. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතොති විභත්තෙ නිස්සක්කං, තස්මා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතො ඔරන්ති අත්ථොති. අඤ්ඤෙනාති ඉතො භගවතො අඤ්ඤෙන. අනුප්පාදිතපුබ්බස්සාති පරසන්තානෙ න උප්පාදිතපුබ්බස්ස. සසන්තානෙ පන පච්චෙකබුද්ධානං වසෙන න උප්පාදිතොති න සක්කා වත්තුං. සමනුආගතාති සම්මා අනු උපගතා. භගවතො සීලාදයො ගුණාති බුද්ධභූතස්ස ගුණා අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘අරහත්තමග්ගමෙව නිස්සාය ආගතා’’ති. සබ්බගුණාති දසබලඤාණාදයො සබ්බෙ බුද්ධගුණා. භන්තෙති එත්ථ ඉතිසද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘ඉමෙසං පන…පෙ… වාචසිකං වා’’ති යාවායං පාළිපදෙසො, තං සබ්බං ගණ්හාති. තෙනාහ ‘‘ඉදං ථෙරො…පෙ… පවාරෙන්තො ආහා’’ති.

'De lo que no ha surgido' (anuppannassa): esto es una declaración intencional, y explicando esa intención, dijo: 'comenzando desde el Buddha Completamente Iluminado Kassapa', etc. El término 'desde el Buddha Completamente Iluminado Kassapa' está en ablativo de separación, por lo tanto, el significado es que es posterior al Buddha Completamente Iluminado Kassapa. 'Por otro' (aññena) significa por alguien distinto a este Bendito. 'De lo que no ha sido hecho surgir antes' (anuppāditapubbassa) significa que no ha sido hecho surgir antes en el continuo de otros. Pero no se puede decir que no haya sido hecho surgir en su propio continuo debido a los Buddhas Pacceka. 'Han seguido' (samanuāgatā) significa que han alcanzado correctamente. Las cualidades del Bendito, como la virtud y demás, se refieren a las cualidades de quien se ha convertido en Buddha; por eso dijo: 'han llegado basándose precisamente en el sendero del Arhat'. 'Todas las cualidades' se refiere a todas las cualidades búdicas, como el conocimiento de los diez poderes y demás. En 'venerable señor', la palabra 'iti' aquí tiene el sentido de 'y así sucesivamente'. Por lo tanto, incluye todo ese pasaje canónico hasta 'ya sea corporal o verbal'. Por eso dijo: 'el Thera dijo esto... mientras hacía la invitación'.

යං අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධං චක්කරතනං නිප්පරියායතො තෙන පවත්තිතං නාම, න ඉතරන්ති පඨමනයො වුත්තො. යස්මා පවත්තිතස්සෙව අනුපවත්තනං, පඨමනයො ච තංසදිසෙ තබ්බොහාරවසෙන වුත්තොති තං අනාදියිත්වා දුතියනයො වුත්තො. දසවිධන්ති අන්තොජනස්මිං, බලකායෙ රක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු අනුයුත්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු අධම්මචාරපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනානුප්පදානං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති එවං දසවිධං. තත්ථ ගහපතිකෙ පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධං. චක්කවත්තිවත්තන්ති චක්කවත්තිභාවාවහං වත්තං. යස්මා යාථාවතො [Pg.291] පවත්තිතං, තදනුරූපකං පන ඤායෙන යුත්තකෙන පවත්තිතං නාම හොතීති ආහ ‘‘සම්මා නයෙන හෙතුනා කාරණෙනා’’ති. උභතොභාගවිමුත්තාති උභයභාගෙහි උභයභාගතො විමුත්තාති අයමෙත්ථ අත්ථොති දස්සෙති ‘‘ද්වීහි භාගෙහි විමුත්තා, අරූපා…පෙ… නාමකායතො’’ති ඉමිනා. තෙවිජ්ජාදිභාවන්ති තෙවිජ්ජඡළභිඤ්ඤචතුප්පටිසම්භිදභාවං. පඤ්ඤාවිමුත්තා හි තං තිවිධං අප්පත්තා කෙවලං පඤ්ඤාය එව විමුත්තා.

El primer método dice que se llama 'puesto en movimiento' por él de manera literal a la joya de la rueda que se ha logrado por el poder de su propio mérito, y no por otro. Puesto que es solo la continuación de lo que ya se ha puesto en movimiento, y el primer método se menciona por medio de esa designación basada en la similitud, el segundo método se menciona sin considerar aquel. Los diez tipos de deberes consisten en: la provisión de protección, amparo y guardia para la gente de la corte y la fuerza militar, para los kshatriyas subordinados, para los brahmanes y jefes de familia, para los habitantes de las ciudades y del campo, para los ascetas y brahmanes, y para las bestias y aves; la prohibición de la conducta ilícita; la entrega de riqueza a los necesitados; y el acercarse a los ascetas y brahmanes para hacerles preguntas. Allí, al tomar por separado a los jefes de familia y a las aves, se consideran doce tipos. 'Cakkavattivatta' significa el deber que conlleva el estado de un monarca universal. Debido a que se ha puesto en movimiento de acuerdo con la realidad, se dice que se ha puesto en movimiento de manera apropiada mediante la razón y la causa: 'con el método correcto y con fundamento'. 'Ubhatobhāgavimuttā' significa liberados de ambas partes; este es el significado aquí, como se muestra en: 'liberados por las dos partes, de la forma... hasta... del cuerpo mental'. 'Tevijjādibhāvaṃ' se refiere al estado de poseer los tres conocimientos, las seis facultades superiores y las cuatro discriminaciones analíticas. Pues los liberados por la sabiduría no han alcanzado esos tres tipos de forma completa, sino que están liberados únicamente por la sabiduría.

විසුද්ධත්ථායාති විසුද්ධිපවාරණත්ථාය. සංයොජනට්ඨෙන සංයොජනසඞ්ඛාතෙ චෙව බන්ධනට්ඨෙන බන්ධනසඞ්ඛාතෙ ච. විජිතසඞ්ගාමන්ති යථා රාගාදයො පුන න සීසං උක්ඛිපන්ති, එවං අරියමග්ගසෙනාය වසෙන විජිතසඞ්ගාමං. තෙනාහ ‘‘විජිතරාගදොසමොහසඞ්ගාම’’න්ති. මාරබලස්සාති මාරසෙනාය, මාරස්ස වා සාමත්ථියස්ස. වෙනෙය්‍යසත්ථන්ති විනෙතබ්බජනසමූහං. සකටාදිසත්ථසභාගතො විනෙය්‍යොව සත්ථොති තං වෙනෙය්‍යසත්ථං. සීලසාරාදිඅභාවතො අන්තොතුච්ඡො.

‘Visuddhatthāyā’ significa con el propósito de la invitación a la pureza (visuddhipavāraṇā). ‘En el sentido de grillete’ se refiere a lo conocido como grillete, y ‘en el sentido de atadura’ se refiere a lo conocido como atadura. ‘Vijitasaṅgāmaṃ’ significa que, así como la pasión y demás no vuelven a levantar cabeza, así la batalla ha sido ganada por medio del ejército del noble camino. Por eso dijo: ‘el que ha ganado la batalla contra la pasión, el odio y la ilusión’. ‘Mārabalassa’ se refiere al ejército de Māra o al poder de Māra. ‘Veneyyasatthaṃ’ se refiere a la multitud de personas que deben ser disciplinadas. Por ser similar a una caravana (sattha) de carros y demás, el grupo que debe ser disciplinado es llamado ‘veneyyasattha’. Por carecer de la esencia de la virtud y demás, es internamente vacío.

පවාරණාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario al Pavāraṇā Sutta.

8. පරොසහස්සසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Parosahassa Sutta

216. සහස්සතො පරං අඩ්ඪතෙය්‍යභික්ඛුසතං තදා භගවන්තං පයිරුපාසතීති ආහ ‘‘පරොසහස්සන්ති අතිරෙකසහස්ස’’න්ති. නිබ්බානෙ කුතොචි භයං නත්ථීති කුතොචිපි කාරණතො නිබ්බානෙ භයං නත්ථි අසඞ්ඛතභාවෙන සබ්බසො ඛෙමත්තා. තෙනාහ භගවා – ‘‘ඛෙමඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි ඛෙමගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්තිආදි (සං. නි. 4.379-408). න කුතොචි භයං එතස්මිං අධිගතෙති අකුතොභයං, නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘නිබ්බානප්පත්තස්සා’’තිආදි. විපස්සිතො පට්ඨායාති අම්හාකං භගවතො නාමවසෙන ඉසීනං සත්තමභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. තෙ හි තත්ථ තත්ථ සුත්තෙ බහුසො කිත්තිතා. ඉසීනන්ති වා පච්චෙකබුද්ධසාවකබාහිරකඉසීනං සත්තමො උත්තරො සෙට්ඨොති අත්ථො.

216. Se dice que mil y además ciento cincuenta monjes (un total de mil doscientos cincuenta) servían al Bienaventurado en aquel tiempo, por lo cual se dice: 'Parosahassanti: más de mil'. En el Nibbāna no hay temor de ninguna parte; por ninguna causa existe el temor en el Nibbāna, por ser totalmente seguro debido a su naturaleza incondicionada. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Os enseñaré, monjes, el fenómeno de la seguridad y el camino que conduce a la seguridad', etc. (Saṃ. Ni. 4.379-408). 'Akutobhaya' es el Nibbāna, aquel en quien no se ha alcanzado temor de ninguna parte. Por eso dijo: 'Para aquel que ha alcanzado el Nibbāna', etc. 'Vipassito paṭṭhāya' se dice para mostrar, por medio del nombre de nuestro Bienaventurado, su condición de séptimo de los sabios (isī). Pues ellos son alabados frecuentemente en diversos suttas. 'Isīnaṃ' también significa que él es el séptimo, superior y excelente entre los Budas Pacceka, los discípulos y los sabios externos.

අට්ඨුප්පත්තිවසෙනාති [Pg.292] කාරණසමුට්ඨානවසෙන. තදස්ස අට්ඨුප්පත්තිං විභාවෙතුං ‘‘සඞ්ඝමජ්ඣෙ’’තිආදි වුත්තං. පටිභානසම්පන්නවාචාය අඤ්ඤෙ ඊසති අභිභවතීති වඞ්ගීසො. තෙනාහ ‘‘පටිභානසම්පත්ති’’න්තිආදි.

‘Aṭṭhuppattivasenā’ significa por el surgimiento de una causa. Para aclarar dicha circunstancia se dijo: ‘en medio de la Saṅgha’, etc. Vaṅgīsa es aquel que, con un habla dotada de elocuencia, domina o sobrepasa a los demás. Por eso dijo: ‘perfección de la elocuencia’, etc.

කිලෙසුම්මුජ්ජනසතානීති රාගාදිකිලෙසානං රජ්ජනදුස්සනාදිනයෙහි සවිසයෙ අයොනිසො උට්ඨානානි. යදි අනෙකානි සතානි, අථ කස්මා ‘‘උම්මග්ගපථ’’න්ති? වුත්තන්ති ආහ ‘‘වට්ටපථත්තා පන පථ’’න්ති. රාගදොසමොහමානදිට්ඨිවසෙන රාගඛිලාදීනි පඤ්චඛිලානි. විභජන්තන්ති විභජනවසෙන කථෙන්තං. විභජිත්වාති ඤාණෙන විවෙචෙත්වා.

‘Kilesummujjanasatānī’ son los cientos de surgimientos inadecuados en sus respectivos ámbitos por medio de la pasión, el odio, etc., según los modos de apasionarse y corromperse. Si son muchos cientos, ¿por qué se dice ‘ummaggapatha’ (el camino desviado)? Se dice: ‘debido a ser el camino del ciclo de renacimientos (vaṭṭapatha), se llama camino (patha)’. Las cinco arideces espirituales (khila) son tales por la influencia de la pasión, el odio, la ilusión, el orgullo y los puntos de vista. ‘Vibhajantaṃ’ significa aquel que habla por medio del análisis. ‘Vibhajitvā’ significa habiendo discernido mediante el conocimiento.

අමතෙ අක්ඛාතෙති අමතාවහෙ ධම්මෙ දෙසිතෙ. ධම්මස්ස පස්සිතාරො සච්චසම්පටිවෙධෙන. අසංහීරා දිට්ඨිවාතෙහි.

‘Amate akkhāte’ significa cuando se ha enseñado el Dhamma que conduce a lo inmortal. ‘Dhammassa passitāro’ son aquellos que ven el Dhamma a través de la penetración de las verdades. Son inconmovibles frente a los vientos de las doctrinas erróneas.

අතිවිජ්ඣිත්වාති පටිවිජ්ඣිත්වා. අතික්කමභූතන්ති අතික්කමනට්ඨෙන භූතං. දසද්ධානන්ති දසන්නං උපඩ්ඪානං. තෙනාහ ‘‘පඤ්චන්න’’න්ති. ජානන්තෙනාති ධම්මස්ස සුදුල්ලභතං ජානන්තෙන.

‘Ativijjhitvā’ significa habiendo penetrado. ‘Atikkamabhūtaṃ’ significa aquello que ha llegado a ser en el sentido de superación. ‘Dasaddhānaṃ’ se refiere a la mitad de diez. Por eso dijo: ‘de los cinco’. ‘Jānantena’ significa por aquel que conoce la extrema dificultad de encontrar el Dhamma.

පරොසහස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario al Parosahassa Sutta.

9. කොණ්ඩඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Koṇḍañña Sutta

217. එවංගහිතනාමොති ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති සත්ථු වචනං නිස්සාය භික්ඛූහි අඤ්ඤෙහි කොණ්ඩඤ්ඤනාමකෙහි විසෙසනත්ථං එවංගහිතනාමො. ද්වාදසන්නං සංවච්ඡරානං වසෙන චිරස්සං. ඡද්දන්තභවනෙති ඡද්දන්තනාගරාජභවනට්ඨානෙ. පඤ්ඤවා මහාසාවකො රත්තඤ්ඤුතාය. ‘‘දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානන්ති දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවානං, ඉමස්මිං චක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානඤ්චාති එවං දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සාන’’න්ති වදන්ති. අග්ගන්තිආදිතො. තත්ථාති මන්දාකිනිතීරෙ.

217. ‘Evaṃgahitanāmo’ significa que recibió ese nombre basándose en las palabras del Maestro: ‘¡Ciertamente, Koṇḍañña ha comprendido!’, para ser distinguido por los monjes de otros llamados Koṇḍañña. ‘Cirassaṃ’ significa por el espacio de doce años. ‘Chaddantabhavane’ se refiere al lugar donde reside el rey de los elefantes Chaddanta. Él es un gran discípulo sabio por su antigüedad (rattaññutā). Dicen que: ‘dasasahassacakkavāḷe devamanussānaṃ’ se refiere a los dioses de los diez mil sistemas de mundos, y a los dioses y humanos de este sistema de mundo; así es para los dioses y humanos de los diez mil sistemas de mundos. ‘Agganti’ etc. ‘Tattha’ significa a orillas del Mandākini.

වස්සග්ගෙනාති වස්සපටිපාටියා. තන්ති අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං. මහාබ්‍රහ්මානං විය ලොකියමනුස්සා හරායන්ති. පාමොක්ඛභූතො ආයස්මා [Pg.293] ථෙරො අන්තරන්තරා තත්ථ තත්ථ ජනපදෙ වසිත්වා තදනුක්කමෙන මන්දාකිනිතීරං උපගතො, තස්මා වුත්තං – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, ජනපදෙ වසිතු’’න්ති.

‘Vassaggena’ significa por la sucesión de años de monje. A él, al venerable Aññāsi Koṇḍañña. Los seres humanos mundanos le temen como a un Gran Brahmā. El venerable anciano, siendo el principal, residió de vez en cuando en diversas regiones y gradualmente llegó a la orilla del Mandākini; por eso se dijo: ‘Deseo, Señor, residir en el campo’.

ආනුභාවසම්පන්නා දිබ්බායුකා තෙ හත්ථිනාගාති වුත්තං ‘‘පුබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධානං පාරිචරියාය කතපරිචයා’’ති. ථෙරස්ස සඤ්චරණට්ඨානෙ ආවරණසාඛා හරිත්වා අපනෙත්වා. මුඛොදකඤ්චෙව දන්තකට්ඨඤ්ච ඨපෙතීති සළලදෙවදාරුකට්ඨාදීනි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝංසිත්වා අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා ජාලෙත්වා තත්ථ පාසාණඛණ්ඩානි තාපෙත්වා තානි දණ්ඩකෙහි වට්ටෙත්වා තළාකාසු උදකසොණ්ඩීසු ඛිපිත්වා උදකස්ස තත්තභාවං ඤත්වා නාගලතාදන්තකට්ඨං උපනෙන්තො මුඛොදකඤ්ච ඨපෙති. වත්තං කරොතීති අන්තොකුටියා බහි ච පමුඛෙපි අඞ්ගණෙපි සාඛාභඞ්ගෙහි සම්මජ්ජන්තො වක්ඛමානනයෙන ආහාරං උපනෙන්තො වත්තං කරොති.

Esos nobles elefantes, dotados de poder y de vida divina, se dice que ‘habían cultivado familiaridad sirviendo a los Budas Pacceka en el pasado’. En los lugares por donde transitaba el anciano, retiraban las ramas que obstruían el paso. ‘Mukhodakañceva dantakaṭṭhañca ṭhapeti’ significa que, tras frotar maderas de saḷala y cedro entre sí para producir fuego, encenderlo y calentar trozos de piedra en él, los hacían rodar con palos y los arrojaban en los estanques de agua; al notar que el agua estaba caliente, le ofrecían un palillo de dientes de enredadera nāgalatā y le ponían agua para el rostro. ‘Vattaṃ karoti’ significa que limpiaba con ramas tanto el interior de la cabaña como el exterior, el portal y el patio, y cumplía con su deber ofreciéndole comida de la manera que se describirá.

පතිට්ඨප්පමාණෙති කටිප්පමාණෙ, අයමෙව වා පාඨො තාව මහන්තමෙවාති යාව මහන්තං සෙතපදුමවනං, තාව මහන්තමෙව. එසෙව නයො රත්තකුමුදවනාදීසු. ඛාදන්තා මනුස්සා. පක්කපයොඝනිකා වියාති සුපක්කපයොඝනං විය. ඝනභාවෙන පන පක්ඛිත්තඛුද්දමධු විය හොති. තෙනාහ ‘‘එතං පොක්ඛරමධු නාමා’’ති. මුළාලන්ති සෙතපදුමානං මූලං. භිසන්ති තෙසංයෙව කන්දං. එකස්මිං පබ්බෙති එකෙකස්මිං පබ්බන්තරෙ. පාදඝටකන්ති දොණස්ස චතුභාගො සණ්ඨානතො ඛුද්දකො, තස්මා පාදඝටකප්පමාණන්ති තුම්බමත්තං. සොණ්ඩිආවාටෙති ඛුද්දකසොණ්ඩියො චෙව ඛුද්දකආවාටෙ ච.

‘Patiṭṭhappamāṇe’ significa ‘de la medida de la cintura’; o bien esta misma lectura significa ‘tan grande como’, es decir, tan grande como un bosque de lotos blancos, así de grande. Este mismo principio se aplica a los bosques de lirios rojos, etc. ‘Los hombres comiendo’. ‘Como nubes espesas de frutas maduras’ significa como una masa densa de frutas bien maduras. Debido a su densidad, se asemeja a la miel silvestre vertida. Por eso dice: ‘esto se llama miel de loto’. ‘Muḷāla’ es la raíz del loto blanco. ‘Bhisa’ es el rizoma de los mismos. ‘En un nudo’ significa en cada intervalo entre nudos. ‘Pādaghaṭaka’ es la cuarta parte de un doṇa, pequeño en forma; por lo tanto, ‘la medida de un pādaghaṭaka’ significa del tamaño de un tumba (recipiente). ‘En charcos y hoyos’ significa en pequeños charcos naturales y en pequeñas fosas.

එතං භොජනන්ති යථාවුත්තං නිරුදකපායසභොජනං. කෙචි සඤ්ජානන්ති යෙ ථෙරා වුඩ්ඪතරා. කෙචි න සඤ්ජානන්ති යෙ නවා අචිරපබ්බජිතා.

‘Esta comida’ se refiere a la comida mencionada anteriormente, consistente en arroz con leche sin agua. ‘Algunos reconocen’ se refiere a los monjes que son más ancianos (theras). ‘Algunos no reconocen’ se refiere a los nuevos que se han ordenado recientemente.

බුද්ධානුබුද්ධොති බුද්ධස්ස අනුබුද්ධො. බාළ්හවීරියොති චතුන්නං සම්මප්පධානානං වසෙන චිරනිචිතවීරියො. තිණ්ණං විවෙකානන්ති කායචිත්තඋපධිවිවෙකානං ලාභීති යොජනා. චතස්සො වදති වඞ්ගීසත්ථෙරො සයංපටිභානං, න සෙසාභිඤ්ඤානං අභාවතොති ආහ ‘‘ඉතරා’’තිආදි. පරිසා සන්නිසීදි නිස්සද්දභාවෙන තුණ්හී අහොසීති අත්ථො. අනුජානාපෙසීති පඨමං අත්තනා ඤාතං උපට්ඨිතං අත්තනො පරිනිබ්බානකාලං අනු පච්ඡා සත්ථාරං ජානාපෙසීති එවං එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

‘Buddhānubuddho’ significa aquel que despertó después del Buddha. ‘Bāḷhavīriyo’ significa alguien que ha acumulado energía durante mucho tiempo mediante los cuatro esfuerzos correctos. ‘De los tres aislamientos’ (viveka) se refiere a que es poseedor del aislamiento del cuerpo, de la mente y de los sustratos (upadhi). El Thera Vaṅgīsa habla de cuatro clases de inspiración propia (paṭibhāna), no por la ausencia de los otros conocimientos directos (abhiññā), por lo cual dice ‘la otra’, etc. ‘La asamblea se sentó junta’ significa que se mantuvo en silencio, en un estado de quietud. ‘Hizo saber’ (anujānāpesī) significa que primero él mismo conoció y comprendió el momento de su propio parinibbāna, y luego se lo hizo saber al Maestro; así debe entenderse aquí el significado.

තන්ති [Pg.294] ආසාළ්හිපුණ්ණමාය ඉසිපතනෙ යං දස්සනං, යං වා දුක්කරචරියායං තුම්හාකං උපට්ඨානං ආදිතො දස්සනං, තං, භන්තෙ, පඨමදස්සනං. ඔනතවිනතාති හෙට්ඨා උපරි ච ඔනතා විනතා. කම්පෙත්වාති ථොකං චාලෙත්වා දස්සනත්ථං එකනින්නාදො තෙසං හත්ථිනාගානඤ්චෙව නාගයක්ඛකුම්භණ්ඩානං දෙවතානඤ්ච සද්දෙන. බ්‍රහ්මානො දෙවානං අදංසූති සම්බන්ධො.

‘Eso’ se refiere a la visión en Isipatana durante la luna llena de Āsāḷha, o bien a la visión inicial de vuestro servicio durante las prácticas difíciles; eso, venerable señor, es la primera visión. ‘Inclinados y curvados’ significa inclinados hacia abajo y curvados hacia arriba. ‘Habiendo hecho temblar’ significa habiéndolos movido un poco para mostrarse, con un solo sonido de aquellos nobles elefantes y de las deidades como Nāgas, Yakkhas y Kumbhaṇḍas. ‘Los Brahmas a los devas dieron’ es la conexión.

සජ්ඣායමකංසු පසාදනීයෙසු පසාදවසෙන සන්නිපතිතපරිසාය පසාදජනනත්ථං භගවති නික්ඛමිත්වාති භගවති ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා. ධරතියෙවාති අදුට්ඨතං පත්වා තිට්ඨතෙව.

‘Hicieron el recitado’ significa que, en las cosas que inspiran fe, lo hicieron para generar fe en la asamblea congregada por medio de la devoción. ‘Habiendo salido en el Bienaventurado’ significa habiendo salido de la cámara perfumada (gandhakuṭi) hacia donde estaba el Bienaventurado. ‘Permanece todavía’ significa que permanece habiendo alcanzado un estado sin corrupción.

කොණ්ඩඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Koṇḍañña Sutta ha terminado.

10. මොග්ගල්ලානසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Moggallāna Sutta

218. පච්චවෙක්ඛතීති තෙසං අරියානං චිත්තං අත්තනො ඤාණචක්ඛුනා පති අවෙක්ඛති පච්චවෙක්ඛති. පබ්බතස්සාති ඉසිගිලිපබ්බතස්ස. දුක්ඛපාරං ගතන්ති වට්ටදුක්ඛස්ස පාරං පරියන්තං ගතං. සබ්බගුණසම්පන්නන්ති සබ්බෙහි බුද්ධගුණෙහි ච සාවකගුණෙහි ච පරිපුණ්ණං. අනෙකාකාරසම්පන්නන්ති රූපඝොසලූඛධම්මප්පමාණිකානං සත්තානං තෙහි තෙහි ආකාරෙහි සබ්බෙසඤ්ච අනෙකෙහි අනන්තාපරිමෙය්‍යෙහි පසීදිතබ්බාකාරෙහි සමන්නාගතං. තෙ පන ආකාරා යස්මා අනඤ්ඤසාධාරණා බුද්ධගුණා එව, තස්මා ආහ ‘‘අනෙකෙහි ගුණෙහි සමන්නාගත’’න්ති.

218. ‘Observa’ significa que contempla y observa la mente de esos nobles (ariyas) con su propio ojo de conocimiento. ‘De la montaña’ se refiere a la montaña Isigili. ‘Ido al otro lado del sufrimiento’ significa que ha llegado al final o límite del sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha). ‘Dotado de todas las virtudes’ significa lleno de todas las virtudes de un Buddha y de las virtudes de un discípulo. ‘Dotado de múltiples formas’ significa que posee aquellas diversas formas por las cuales los seres que se guían por la forma, el sonido, la austeridad o el Dhamma se inspiran, y posee las formas que inspiran fe en todos, las cuales son múltiples, infinitas e inconmensurables. Dado que esas formas son cualidades de un Buddha que no son comunes a otros, dice ‘dotado de múltiples virtudes’.

මොග්ගල්ලානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Moggallāna Sutta ha terminado.

11. ගග්ගරාසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Gaggarā Sutta

219. තෙති තෙ දෙවමනුස්සෙ. ‘‘සරීරවණ්ණෙනාති සරීරෙ ඡවිවණ්ණෙනා’’ති වදන්ති. සරීරවණ්ණෙනාති වා ධම්මරූපකායගුණෙන. ‘‘යසසා’’තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. විගතමලොති අබ්භාමහිකාදීහි විගතූපක්කිලෙසො[Pg.295]. භාණු වුච්චති පභා, සාතිසයො භාණු එතස්ස අත්ථීති භාණුමා. සූරියොති ආහ ‘‘ආදිච්චො වියා’’ති.

219. ‘Ellos’ se refiere a aquellos dioses y humanos. Dicen ‘por la belleza del cuerpo’, es decir, ‘por el color de la piel del cuerpo’. O bien ‘por la belleza del cuerpo’ significa por la virtud del cuerpo de la forma del Dhamma. También existe la lectura ‘por la gloria’ (yasasā), que tiene el mismo significado. ‘Libre de mácula’ significa libre de impurezas como la neblina o el humo. ‘Bhāṇu’ se llama al resplandor; aquel que posee un resplandor excelente es ‘bhāṇumā’. ‘El sol’ se menciona como ‘como el sol’ (ādicco viya).

ගග්ගරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Gaggarā Sutta ha terminado.

12. වඞ්ගීසසුත්තවණ්ණනා

12. Explicación del Vaṅgīsa Sutta

220. සො කිර විචරතීති සම්බන්ධො. ‘‘යථායං දීපො ජම්බුදීපොති ජම්බුනා පඤ්ඤාතො, එවාහම්පි තෙන ජම්බුනා පඤ්ඤායිස්ස’’න්ති ජම්බුසාඛං පරිහරිත්වා. වාදං කත්වාති ‘‘ඉමස්මිං වාදෙ සචෙ තෙ පරාජයො හොති, ත්වං මෙ දාසො හොහි. සචෙ මෙ පරාජයො, අහං තෙ භරියා’’ති එවං කතිකං කත්වා. වාදෙ ජයපරාජයානුභාවෙනාති තථාපවත්තිතෙ වාදෙ පරිබ්බාජකස්ස ජයානුභාවෙන චෙව අත්තනො පරාජයෙන ච. වයං ආගම්මාති සිප්පුග්ගහණවයං ආගම්ම. විජ්ජන්ති මන්තං.

220. Se dice que él vagaba; esta es la conexión. ‘Así como esta isla es conocida como Jambudīpa por el árbol Jambu, así también yo seré conocido por ese árbol Jambu’, pensando así, llevaba consigo una rama de Jambu. ‘Habiendo entablado un debate’, es decir, habiendo hecho un pacto: ‘Si en este debate resultas derrotado, serás mi esclavo. Si yo soy derrotado, seré tu esposa’. ‘Por el poder de la victoria o la derrota en el debate’ significa por el poder de la victoria del vagabundo y su propia derrota en el debate así entablado. ‘Habiendo llegado a la edad’ significa habiendo llegado a la edad de aprender las artes. ‘Vijjā’ significa el mantra.

නිබ්බත්තගතිවිභාවනවසෙන ඡවසීසභාවං දූසෙති විනාසෙතීති ඡවදූසකං සිප්පං, තථාපවත්තං මන්තපදං. අත්තනො ආනුභාවෙනාති නිරයෙ නිබ්බත්තසත්තස්ස සීසං යත්ථ කත්ථචි ඨිතං බුද්ධානුභාවෙන ආනෙත්වා දස්සෙත්වා. ඛීණාසවස්ස සීසන්ති පරමප්පිච්ඡතාය කඤ්චිපි අජානාපෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස ඛීණාසවස්ස ඡඩ්ඩිතං සීසකටාහං. දස්සෙසීති අත්තනො ආනුභාවෙන ආනෙත්වා දස්සෙසි.

Se llama el arte de ‘mancillar cadáveres’ (chavadūsaka) porque desprecia o destruye el estado de la cabeza de un cadáver mediante la explicación de su destino de renacimiento; es una fórmula de mantra aplicada de tal manera. ‘Por su propio poder’ significa habiendo traído y mostrado la cabeza de un ser nacido en el infierno, dondequiera que estuviera, mediante el poder del Buddha. ‘La cabeza de uno que ha destruido las impurezas’ se refiere al cráneo desechado de un khīṇāsava (arahant) que, por su extrema modestia, entró en el bosque y alcanzó el parinibbāna sin hacérselo saber a nadie. ‘Mostró’ significa que la trajo y la mostró por su propio poder.

‘‘තුම්හෙ, භො ගොතම, ජානාථා’’ති කාමං වඞ්ගීසො නිබ්බත්තට්ඨානං සන්ධාය පුච්ඡති, භගවා පන අනුපාදිසෙසනිබ්බානං සන්ධාය ‘‘ආම, වඞ්ගීස…පෙ… ගතිං ජානාමී’’ති ආහ. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘නිබ්බානං අරහතො ගතී’’ති. වඞ්ගීසො සයං මන්තබලෙන ගතිපරියාපන්නස්ස ගතිං ජානන්තො භගවන්තම්පි ‘‘අයම්පි තථා’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘මන්තෙන ජානාසි, භො ගොතමා’’ති ආහ. භගවා අත්තනො බුද්ධඤාණමෙව මන්තං කත්වා දීපෙන්තො ‘‘ආම, වඞ්ගීස, එකෙන මන්තෙනෙව ජානාමී’’ති ආහ. මුධා එව දාතබ්බන්ති අමූලිකො. අනන්තරහිතාය භූමියා සයනං ථණ්ඩිලසෙය්‍යා. ආදි-සද්දෙන සායතතියං උදකොරොහණභූමිහරණාදිං සඞ්ගණ්හාති. සො තං…පෙ… අරහත්තං පාපුණීති ඉමිනා වඞ්ගීසත්ථෙරො පබ්බජිත්වා න චිරස්සෙව සුඛාය පටිපදාය අරහත්තං පත්තො විය දිස්සති, න ඛො පනෙතං [Pg.296] එවං දට්ඨබ්බං, ආයතිං ථෙරො පබ්බජිත්වා සමථවිපස්සනාසු කම්මං ආරභිත්වාපි දුක්ඛාය පටිපදාය තාදිසං කාලං වීතිනාමෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙනාහ –

‘Usted, señor Gotama, lo sabe’, ciertamente Vaṅgīsa pregunta refiriéndose al lugar de renacimiento, pero el Bienaventurado, refiriéndose al nibbāna sin remanente de sustratos, dijo: ‘Sí, Vaṅgīsa... conoces el destino’. Pues se ha dicho: ‘El Nibbāna es el destino del Arahant’. Vaṅgīsa mismo, conociendo el destino de quienes están incluidos en el ciclo de renacimientos por el poder de su mantra, pensando que el Bienaventurado también era así, dijo: ‘Lo sabes por un mantra, señor Gotama’. El Bienaventurado, señalando que su conocimiento de Buddha es el mantra, dijo: ‘Sí, Vaṅgīsa, lo conozco por un solo mantra’. ‘Debe ser dado gratuitamente’ significa que es sin costo. ‘Dormir en el suelo sin nada interpuesto’ es el lecho en la tierra desnuda. Con la palabra ‘etcétera’ se incluye el descenso al agua tres veces al día, el transporte de tierra, etc. ‘Él... alcanzó el estado de Arahant’; por esto parece que el Thera Vaṅgīsa alcanzó el estado de Arahant por el camino de la práctica fácil poco después de ordenarse, pero no debe verse así; en el futuro, el Thera, tras ordenarse y emprender la práctica de la tranquilidad y la visión profunda, pasó un tiempo considerable en el camino de la práctica difícil antes de alcanzar el estado de Arahant. Por eso dijo—

‘‘නික්ඛන්තං වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං;

විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ’’. (සං. නි. 1.209;

ථෙරගා. 1218);

‘¡Ay de mí!, que habiendo salido del hogar a la vida sin hogar, estos pensamientos temerarios del Oscuro me persiguen’.

ආයස්මතො වඞ්ගීසස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොති, රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති, ‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හතී’’තිආදි (ථෙරගා. 1232).

Surgió el descontento en el venerable Vaṅgīsa, la lujuria perturbaba su mente: "Estoy ardiendo con el deseo sensual, mi mente está en llamas", etc. (Theragāthā 1232).

විමුත්තිසුඛන්ති සබ්බසො කිලෙසවිමුත්තියං නිබ්බානෙ ච උප්පන්නං සම්පතිඅරහත්තඵලසුඛං පටිසංවෙදෙන්තොති යථාපරිච්ඡින්නං කාලං පති සම්මදෙව වෙදෙන්තො අනුභවන්තො. කවිනා කතං, තතො වා ආගතං, තස්ස වා ඉදන්ති කාවෙයං, තදෙවෙත්ථ ‘‘කාවෙය්‍ය’’න්ති වුත්තං. යෙ නියාමගතද්දසාති යෙ භික්ඛූ අරියා බුද්ධානං සාවකා ඵලට්ඨභාවෙන නියාමගතා චෙව මග්ගට්ඨභාවෙන නියාමදසා ච. නියාමොති හි සම්මත්තනියාමො අධිප්පෙතො. සුආගමනන්ති මම ඉමස්ස සත්ථුනො සන්තිකෙ ආගමනං උපගමනං, ඉමස්මිඤ්ච ධම්මවිනයෙ ආගමනං පබ්බජනං උපසම්පදා සුන්දරං ආගමනං. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘තිස්සො විජ්ජා’’තිආදි. අවුත්තම්පි ගාථාය අත්ථතො ගහිතමෙව ථෙරස්ස ඡළභිඤ්ඤභාවතො.

"La felicidad de la liberación" (vimuttisukha) se refiere a la felicidad del fruto del arhatship (arahattaphalasukha) experimentada al haber surgido la liberación total de las impurezas y el Nibbāna; "experimentando" (paṭisaṃvedento) significa experimentando y disfrutando plenamente de acuerdo con el tiempo determinado. Lo que es hecho por un poeta (kavinā kataṃ), o proviene de allí, o le pertenece, es "poesía" (kāveya); eso mismo se llama aquí "kāveyyaṃ". "Aquellos que han entrado en la certeza" (ye niyāmagataddasā) se refiere a aquellos monjes que son nobles discípulos de los Buddhas, quienes han entrado en la certeza por estar en el estado de los frutos, y que ven la certeza por estar en el estado del sendero. Pues "certeza" (niyāmo) se refiere a la certeza de la rectitud (sammattaniyāmo). "Buena llegada" (suāgamana) significa mi llegada o acercamiento ante este Maestro, y en este Dhamma-Vinaya, la llegada a través de la renuncia y la ordenación superior es una buena llegada. Allí menciona la causa diciendo "las tres ciencias" (tisso vijjā), etc. Aunque no se menciona explícitamente en el verso, se entiende por el significado debido al estado del anciano de poseer los seis conocimientos directos (chaḷabhiññā).

වඞ්ගීසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Vaṅgīsa Sutta.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Del Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya.

වඞ්ගීසසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Ha concluido la explicación del significado implícito del comentario del Vaṅgīsa Saṃyutta.

9. වනසංයුත්තං

9. El Saṃyutta de los Bosques (Vanasaṃyutta).

1. විවෙකසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Viveka Sutta.

221. සංවෙජෙතුකාමාති [Pg.297] අත්ථතො සංවෙගං උප්පාදෙතුකාමා. තථාභූතා නං කිලෙසසඞ්ගණිකාදිතො විවෙචෙතුකාමා නාම හොතීති වුත්තං ‘‘විවෙකං පටිපජ්ජාපෙතුකාමා’’ති. බාහිරෙසූති ගොචරජ්ඣත්තතො බහිභූතෙසු. පුථුත්තාරම්මණෙසූති රූපාදිනානාරම්මණෙසු. චරතීති පවත්තති. ත්වං ජනොති ත්වං අත්තනො කිලෙසෙහි ජනනතො විසුං ජාතො තාදිසෙ එව අඤ්ඤස්මිං ජනෙ ඉමං අයොනිසොමනසිකාරවසෙන පවත්තමානං ඡන්දරාගං විනයස්සු විනොදෙහි. සතං තං සාරයාමසෙති නිය්‍යානිකසාසනෙ පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරඤ්ඤවාසෙන ච සතිමන්තං පණ්ඩිතං තං මයම්පි යථාඋප්පන්නං විතක්කං විනොදනාය සාරයාම, සතං වා සප්පුරිසානං කිලෙසවිගමනධම්මං පටිපජ්ජිත්වා වසන්තං තං සාරයාම වට්ටදුක්ඛං. පාතාලන්ති මොහපාතාලං කිලෙසරජො, තදෙව ‘‘පාතාල’’න්ති වුත්තං. මා අවහරීති හෙට්ඨා දුග්ගතිසොතං මා උපනෙසි. සිතන්ති සම්බන්ධං. තෙනාහ ‘‘සරීරලග්ග’’න්ති. විවෙකමාපන්නොති කිලෙසවිවෙකං සමථවිපස්සනාභාවනමාපන්නො. උත්තමවීරියන්ති උස්සොළ්හිලක්ඛණප්පත්තං වීරියං, චතුබ්බිධං සමප්පධානවීරියං වා සම්පත්තං. පග්ගය්හාති ආරොපෙත්වා. පරමවිවෙකන්ති පරමං සමුච්ඡෙදවිවෙකං.

221. "Deseando inspirar urgencia" (saṃvejetukāmā) significa, en esencia, deseando hacer surgir la conmoción espiritual (saṃvega). Siendo así, deseando separarlo del contacto con las impurezas y demás, se dice "deseando que practique el retiro" (vivekaṃ paṭipajjāpetukāmā). "En las cosas externas" (bāhiresūti) se refiere a lo que está fuera del ámbito interno. "En diversos objetos" (puthuttārammaṇesūti) se refiere a varios objetos como las formas, etc. "Se mueve" (caratīti) significa que procede. "Tú, persona" (tvaṃ janoti) significa que tú, habiendo nacido separado de otras personas a través del nacimiento de tus propias impurezas, debes someter y disipar este deseo y apego (chandarāga) que procede por medio de la atención inapropiada (ayonisomanasikāra). "Te hacemos recordar" (sataṃ taṃ sārayāmaseti): habiendo renunciado en la enseñanza liberadora, habiendo tomado un tema de meditación ante el Maestro y viviendo en el bosque, a ti que eres atento y sabio, nosotros también te hacemos recordar para disipar el pensamiento surgido; o bien, habiendo emprendido la práctica de la naturaleza de la eliminación de las impurezas de los hombres de bien (sappurisa), a ti que vives así, te hacemos recordar el sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha). "Abismo" (pātālaṃ) se refiere al abismo de la confusión, al polvo de las impurezas; eso mismo se llama "pātāla". "No dejes que te arrastre" (mā avaharīti) significa que no te lleve hacia abajo, a la corriente de los estados de miseria. "Unido" (sitanti) indica conexión. Por eso dice "pegado al cuerpo" (sarīralaggaṃ). "Habiendo alcanzado el retiro" (vivekamāpannoti) significa habiendo alcanzado el retiro de las impurezas a través del desarrollo de la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā). "Energía suprema" (uttamavīriyaṃ) es la energía que ha alcanzado la característica del esfuerzo diligente, o la energía de los cuatro tipos de esfuerzos correctos alcanzada. "Habiendo emprendido" (paggayhāti) significa habiendo elevado. "El retiro supremo" (paramavivekaṃ) se refiere al retiro supremo de la erradicación total (samuccheda-viveka).

විවෙකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Viveka Sutta.

2. උපට්ඨානසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Upaṭṭhāna Sutta.

222. කායදරථො හොතියෙව නියමෙන, න චිත්තදරථො තස්ස මග්ගෙනෙව සමුග්ඝාටිතත්තා.

222. Ciertamente hay fatiga corporal por regla general, pero no hay fatiga mental porque esta ha sido erradicada por el sendero.

ජරාතුරොති ජරාභිභවනෙන ආතුරොයෙව. පදද්වයෙපි එසෙව නයො. උපරිට්ඨතාය පරිතො දීඝපුථුලතාය අතිවිය විජ්ඣතීති සත්තිසල්ලග්ගහණං. එවං හිස්ස තණ්හාසල්ලස්ස සදිසතා. අවිජ්ජාය පන සම්මොහාපාදනෙන [Pg.298] දුක්ඛාපාදනෙන ච විසසදිසතා. රුප්පතොති විකාරං ආපාදියමානස්ස පීළියමානස්සාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඝට්ටියමානස්සා’’ති.

"Afligido por la vejez" (jarāturo) significa simplemente afligido por el agobio de la vejez. Este mismo método se aplica a ambos términos. Debido a que está por encima y a su alrededor, a lo largo y a lo ancho, hiere excesivamente; por eso se toma como una lanza o una flecha. Así es su similitud con la flecha de la sed de placeres (taṇhāsalla). En cuanto a la ignorancia (avijjā), su similitud es con el veneno, por producir confusión y producir sufrimiento. "Al que es afligido" (ruppato) significa al que es sometido a alteración, al que es oprimido; por eso se dice "al que es golpeado" (ghaṭṭiyamānassa).

පබ්බජිතන්ති සසන්තානතො පබ්බජිතං වා රාගාදිමලතො පබ්බජිතං වා. තස්මාති යස්මා ථෙරස්සෙවෙතං වචනං, තස්මා අයං ඉදානි වුච්චමානො එත්ථ ගාථාය අත්ථො. දෙවතාය හීතිආදි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස පාකටකරණං. එත්ථාති සෙසගාථාසු. අත්ථස්ස වුත්තනයත්තා ‘‘අනුත්තානපදවණ්ණනා’’ති ආහ. විනයාති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනන්ති තස්ස හෙතුම්හි කරණවචනෙන අත්ථමාහ ‘‘විනයෙනා’’ති. තථා ‘‘සමතික්කමා’’ති එත්ථාපි. පරමපරිසුද්ධං සංකිලෙසසමුච්ඡින්දනතො. ආරද්ධවීරියන්ති සම්භාවිතවීරියං. සම්භාවනඤ්චස්ස පග්ගණ්හනං පරිපූරණඤ්චාති ආහ ‘‘පග්ගහිතවීරියං පරිපුණ්ණවීරිය’’න්ති.

"Renunciante" (pabbajitaṃ) significa que ha renunciado a su propia continuidad o que ha renunciado a la mancha de la lujuria, etc. "Por eso" (tasmā), dado que estas son las palabras del anciano, por lo tanto, este es el significado que se dice ahora en este verso. "Por la deidad" (devatāya), etc., es la aclaración del significado ya dicho. "Aquí" (ettha) se refiere a los versos restantes. Debido a que el significado se ha explicado según el método ya dicho, dice "comentario de los términos no evidentes" (anuttānapadavaṇṇanā). "Por la disciplina" (vinayā) es un caso ablativo con sentido causal; por eso explica el significado con el caso instrumental: "por medio de la disciplina" (vinayenā). Lo mismo ocurre aquí: "por la superación" (samatikkamā). "Supremamente puro" (paramaparisuddhaṃ) se refiere a la erradicación total de las impurezas. "Energía persistente" (āraddhavīriyaṃ) es la energía estimada. Y su elevación y cumplimiento es lo que significa "energía sostenida, energía completa" (paggahitavīriyaṃ paripuṇṇavīriyaṃ).

උපට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Upaṭṭhāna Sutta.

3. කස්සපගොත්තසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Kassapagotta Sutta.

223. ඡෙතන්ති මිගානං ජීවිතං ඡෙතං. තෙනාහ ‘‘මිගලුද්දක’’න්ති. රොහිතමිගන්ති ලොහිතවණ්ණං ඛුද්දකමිගං, ‘‘මහාරොහිතමිග’’න්ති කෙචි. සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා තස්ස ජනපදස්ස සුලභභික්ඛතාය තත්ථ ගන්ත්වා විහරතීති ඉමමත්ථං සන්ධාය ‘‘පඨමසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙවා’’ති වුත්තං. අයං පන ථෙරො පඤ්චාභිඤ්ඤො විපස්සනාකම්මිකො. ඨත්වාති පදානුබන්ධනවසෙන ගමනං උපච්ඡින්දිත්වා ථෙරස්ස ආසන්නට්ඨානෙ ඨත්වා. තස්ස වචනං සොතුං ආරද්ධො. අඞ්ගුට්ඨකං ජාලාපෙසීති අධිට්ඨානබලෙන දණ්ඩදීපිකං විය අත්තනො අඞ්ගුට්ඨකං ජාලාපෙසි. අක්ඛීහිපි පස්සති අඞ්ගුට්ඨකං ජාලමානං. කණ්ණෙහිපි සුණාති තෙන වුච්චමානං ධම්මං එකදෙසෙන. චිත්තං පනස්ස ධාවතීති සම්බන්ධො. එතස්සපීති ලුද්දකස්සපි.

223. "Cazador" (chetaṃ) es aquel que quita la vida a los animales. Por eso dice "cazador de ciervos" (migaluddakaṃ). "Ciervo rojo" (rohitamigaṃ) es un ciervo pequeño de color rojizo; algunos dicen "un gran ciervo rojo". Habiendo tomado un tema de meditación ante el Maestro, fue y vivió allí debido a la facilidad para obtener limosnas en esa región; con este significado en mente, se dice "siguiendo el método explicado en el primer sutta". Este anciano, sin embargo, poseía los cinco conocimientos directos (pañcābhiñño) y practicaba la visión profunda (vipassanā). "Habiéndose detenido" (ṭhatvāti) significa que, habiendo interrumpido su marcha siguiendo los pasos, se detuvo cerca del anciano. Comenzó a escuchar sus palabras. "Hizo arder su pulgar" (aṅguṭṭhakaṃ jālāpesīti): por el poder de su determinación, hizo arder su propio pulgar como si fuera una antorcha. Con los ojos ve el pulgar ardiendo. Con los oídos escucha parte del Dhamma que este recitaba. Pero se conecta con "su mente corre" (cittaṃ panassa dhāvatīti). "Incluso de este" (etassapīti), es decir, del cazador.

අප්පපඤ්ඤන්ති එත්ථ අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පහරිතෙ’’තිආදීසු විය අභාවත්ථොති ආහ ‘‘නිප්පඤ්ඤ’’න්ති. කාරණජානනසමත්ථෙනාති ඉමිනා කාරණෙන සත්තානං සුඛං, ඉමිනා දුක්ඛන්ති එවං සමාචරමානෙන කාරණං ජානිතුං [Pg.299] සමත්ථෙන කම්මස්සකතඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙනාති අත්ථො. සුණාතීති කෙවලං සවනමත්තවසෙන සුණාති, න තදත්ථවසෙන. තෙනාහ ‘‘අත්ථමස්ස න ජානාතී’’ති. කාරණරූපානීති සභාවකාරණානි. කිං මෙ ඉමිනාති? ‘‘ඉදං පපඤ්ච’’න්ති පහාය. වීරියං පග්ගය්හාති චතුබ්බිධං සම්මප්පධානං වීරියං පග්ගණ්හිත්වා.

"De poca sabiduría" (appapaññaṃ): aquí la palabra "appa" tiene el sentido de ausencia, como en "appaharite", etc.; por eso dice "sin sabiduría" (nippaññaṃ). "Capaz de conocer la causa" (kāraṇajānanasamatthenāti) significa que, con una mente dotada del conocimiento de que los seres son dueños de sus acciones (kammassakatañāṇa), es capaz de conocer la causa de esta manera: "por esta causa hay felicidad para los seres, por esta hay sufrimiento". "Escucha" (suṇātīti) significa que escucha meramente por el acto de oír, no por el sentido de ello. Por eso dice "no conoce su significado" (atthamassa na jānātīti). "Las formas de las causas" (kāraṇarūpānīti) son las causas de la naturaleza intrínseca. "¿Qué gano con esto?" (kiṃ me imināti) significa abandonando "esta proliferación" (idaṃ papañcaṃ). "Habiendo emprendido el esfuerzo" (vīriyaṃ paggayha) significa habiendo emprendido los cuatro tipos de esfuerzos correctos (sammappadhāna).

කස්සපගොත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario al Kassapagotta Sutta.

4. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Sambahula Sutta.

224. සම්බහුලාති සුත්තන්තනයෙන සම්බහුලා. සුත්තන්තෙ සජ්ඣායිංසූති සුත්තන්තිකා. විනයං ධාරෙන්තීති විනයධරා. යුඤ්ජන්තීති වාසධුරෙ යොගං කරොන්ති. ඝටෙන්තීති තත්ථ වායාමං කරොන්ති. කරොන්තානංයෙව අරුණො උග්ගච්ඡතීති සම්බන්ධො.

224. ‘Muchos’ (sambahulā) significa muchos según el método de los Suttas. ‘Suttantikā’ son los que recitan los Suttas. ‘Vinayadharā’ son los que mantienen el Vinaya. ‘Yuñjanti’ significa que se esfuerzan en el deber de la meditación (vāsadhura). ‘Ghaṭenti’ significa que hacen un esfuerzo allí. La conexión es que el amanecer surge mientras ellos mismos lo están haciendo.

කොමෙති කිං ඉමෙ? තෙනාහ ‘‘කහං ඉමෙ’’ති? වජ්ජිභූමිං වජ්ජිරට්ඨං ගතාති වජ්ජිභූමියා. තෙනාහ ‘‘වජ්ජිරට්ඨාභිමුඛා ගතා’’ති. නත්ථි එතෙසං නිකෙභං නිබද්ධනිවාසට්ඨානන්ති අනිකෙතා තෙනාහ ‘‘අගෙහා’’ති. උතු එව සප්පායං, උතුවසෙන වා කායචිත්තානං කල්ලත්තා සප්පායං. එස නයො සෙසෙසුපි.

¿‘Kome’ significa quiénes son estos? Por eso dice: ‘¿Dónde están estos?’. ‘Vajjibhūmiyā’ significa que han ido a la tierra de los Vajji, al reino de los Vajji. Por eso dice: ‘Han ido hacia el reino de los Vajji’. ‘Aniketā’ (sin hogar) significa que no tienen una morada fija o lugar de residencia permanente; por eso dice: ‘sin casa’ (agehā). ‘Sappāyaṃ’ (adecuado) se refiere a que la estación misma es adecuada, o que debido a la estación hay salud en el cuerpo y en la mente. Este método se aplica también al resto.

සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Sambahula Sutta ha finalizado.

5. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Ānanda Sutta

225. අතිවෙලන්ති අතිබහුකාලං. භික්ඛුනා නාම උපගතානං උපනිසින්නකථාමත්තං වත්වා ගන්ථධුරෙහි වාසධුරෙහි වා යුත්තපයුත්තචිත්තෙන භවිතබ්බං, නාතිවෙලං තෙසං සඤ්ඤත්තිබහුලෙන. ථෙරො පන තදා කෙනචි කාරණෙන බහුවෙලං ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලො අහොසි, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අතිවෙල’’න්තිආදි. ඉදානි තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘භගවතී’’තිආදි වුත්තං. තන්ති තං තාදිසං සඤ්ඤාපනං සන්ධාය එතං ‘‘අතිවෙලං ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලො’’ති වචනං වුත්තං. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථං සුත්වාති සඞ්ඝස්ස [Pg.300] මජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ථෙරෙන කථිතත්තා වුත්තං. සත්ථුසාසනන්ති පිටකත්තයං වදති.

225. ‘Ativelaṃ’ significa por un tiempo excesivo. Un monje, después de haber hablado lo justo con quienes se le acercan y se sientan, debe tener su mente aplicada al deber de los textos (ganthadhura) o al deber de la meditación (vāsadhura), y no pasar demasiado tiempo persuadiendo a los laicos. El Anciano, en ese momento, por alguna razón, pasó mucho tiempo persuadiendo a los laicos; refiriéndose a eso se dice ‘ativelaṃ’, etc. Ahora, para explicar ese significado, se dice ‘bhagavatī’, etc. Refiriéndose a tal persuasión se dice ‘demasiado dedicado a persuadir a los laicos’. ‘Habiendo escuchado el discurso de la orden de monjes’ se dice porque el Anciano habló sentado en medio de la orden. ‘Enseñanza del Maestro’ se refiere a los tres Pitakas.

පසක්කියාති උපසක්කිත්වා ගන්ත්වා. තං පන තත්ථ අජ්ඣොගාහනං හොතීති ආහ ‘‘පවිසිත්වා’’ති. සඞ්ඛාරදුක්ඛතො නිබ්බින්නහදයස්ස සබ්බසඞ්ඛාරවිනිස්සටං නිබ්බානං යාථාවතො පච්චවෙක්ඛන්තස්ස සම්මදෙව සමස්සාසකරං හුත්වා උපට්ඨහන්තං තං උපරි අධිගමාය උස්සුක්කං කරොන්තො නිබ්බානං හදයෙ නික්ඛිපති නාමාති ආහ – ‘‘නිබ්බානං…පෙ… ඔපෙති නාමා’’ති. නිබ්බානං…පෙ… ආරම්මණතො ඔපෙති නාමාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. අත්ථවිරහිතා ‘‘බිළිබිළී’’ති පවත්තකිරියා බිළිකා, අයං පන ගිහිසඤ්ඤත්තිකථා ථෙරස්ස අත්තනො සාමඤ්ඤත්ථඅසාධනතො දෙවතාය බිළිකා වියාති බිළිබිළිකාති වුත්තා.

‘Pasakkiyā’ significa habiéndose acercado. Se dice ‘habiendo entrado’ (pavisitvā) porque hay una inmersión allí. Para aquel cuyo corazón está hastiado del sufrimiento de las formaciones (saṅkhāradukkha), el Nibbāna, que está libre de todas las formaciones, se presenta como un verdadero consuelo cuando se contempla correctamente; esforzándose por el logro superior, se dice que ‘pone el Nibbāna en su corazón’. La conexión es ‘pone el Nibbāna... como objeto [de meditación]’. ‘Biḷikā’ es una acción que carece de sentido, como el sonido ‘biḷibiḷī’; esta charla de persuasión a los laicos, al no conducir al beneficio de la vida monástica del Anciano, es llamada por la deidad ‘biḷibiḷikā’, como si fuera un parloteo sin sentido.

ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Ānanda Sutta ha finalizado.

6. අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා

6. Explicación del Anuruddha Sutta

226. අනන්තරෙ අත්තභාවෙති අතීතානන්තරෙ දෙවත්තභාවෙ. ථෙරො හි තාවතිංසදෙවලොකා චවිත්වා ඉධූපපන්නො. අග්ගමහෙසීති කාචි පරිචාරිකා දෙවධීතා චිත්තපණිධානමත්තෙන ඉදානිපි දෙවකායෙ භවිස්සති උපචිතකුසලධම්මත්තාති මඤ්ඤමානා තස්මිං වත්තමානං විය කථෙන්තී ‘‘සොභසී’’ති ආහ. එවං අතීතම්පිස්ස දිබ්බසොතං පච්චුප්පන්නං විය මඤ්ඤෙය්‍ය නාතිචිරකාලත්තාති දස්සෙන්තො ‘‘පුබ්බෙපි සොභසී’’ති ආහ. සුගතිනිරයාදිදුග්ගතියා වසෙන දුග්ගතා එතරහීති අධිප්පායො. පටිපත්තිදුග්ගතියා කාමෙසු සම්මුච්ඡිතභාවතො.

226. ‘En la existencia inmediata’ (anantare attabhāve) se refiere a la existencia divina inmediatamente anterior. Pues el Anciano, tras fallecer en el mundo de los treinta y tres dioses (Tāvatiṃsa), renació aquí. ‘Reina principal’ (aggamahesī) se refiere a cierta hija de los dioses que fue su servidora; pensando que, debido al mérito acumulado, él todavía estaría en el cuerpo divino por el mero deseo de su corazón, habló como si fuera en el presente diciendo: ‘brillas’. Mostrando que su oído divino percibe el pasado como si fuera el presente debido a que no fue hace mucho tiempo, dice: ‘incluso antes brillabas’. El sentido de ‘desdichados’ (duggatā) se refiere a que ahora están en un estado inferior en comparación con el cielo o los estados de perdición (niraya). Debido a la mala conducta, están obcecados por los deseos sensuales.

පතිට්ඨහන්තොති නිවිසන්තො. අට්ඨහි කාරණෙහීති චිරකාලපරිභාවනාය විරුළ්හමූලෙහි අයොනිසොමනසිකාරාදිපච්චයමූලකෙහි වුච්චමානෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. රත්තො රාගවසෙනාති සභාවතො සඞ්කප්පතො ච යථාසමීහිතෙ ඉට්ඨාකාරෙ සක්කායෙ සඤ්ජාතරාගවසා රත්තො ගිද්ධො ගධිතො. පතිට්ඨාතීති ඔරුය්හ තිට්ඨති. දුට්ඨො දොසවසෙනාති [Pg.301] සභාවතො සඞ්කප්පතො ච යථාසමීහිතෙ අනිට්ඨාකාරෙ සක්කායෙ සඤ්ජාතදොසවසෙන දුට්ඨො රුපිතචිත්තො. මූළ්හො මොහවසෙනාති අසමපෙක්ඛනෙන මූළ්හො මුය්හනවසෙන. විනිබද්ධොති අහංකාරෙන විසෙසතො නිබන්ධනතො මානවත්ථුස්මිං බන්ධිතො. මානවසෙනාති තෙන තෙන මඤ්ඤනාකාරෙන. පරාමට්ඨොති ධම්මසභාවං නිච්චාදිවසෙන පරතො ආමට්ඨො. දිට්ඨිවසෙනාති මිච්ඡාදස්සනවසෙන. ථාමගතොති රාගාදිකිලෙසවසෙන ථාමං ථිරභාවං උපගතො. අනුසයවසෙනාති මග්ගෙන අප්පහීනතාය අනු අනු සන්තානෙ සයනවසෙන. අප්පහීනට්ඨො හි තෙසං අනුසයට්ඨො. අනිට්ඨඞ්ගතොති සංසයිතො. වික්ඛෙපගතොති වික්ඛිත්තභාවං උපගතො. උද්ධච්චවසෙනාති චිත්තස්ස උද්ධතභාවවසෙන. තාපීති තාපි දෙවකඤ්ඤායො. එවං පතිට්ඨිතාවාති යථාවුත්තනයෙන රත්තභාවාදිනා සක්කායස්මිං පතිට්ඨිතා එව. නරදෙවානන්ති පුරිසභූතදෙවානං.

‘Patiṭṭhahanto’ significa establecerse. ‘Por ocho causas’ se refiere a ocho causas mencionadas que tienen su raíz en la atención inadecuada (ayoniso manasikāra), fortalecidas por el cultivo prolongado. ‘Apasionado’ (ratto) significa por el poder de la lujuria; por naturaleza o por pensamiento, está apasionado, codicioso y apegado a la propia identidad (sakkāya) según lo deseado. ‘Establecido’ (patiṭṭhātī) significa que desciende y permanece. ‘Corrompido’ (duṭṭho) significa por el poder del odio; por naturaleza o por pensamiento, su mente es hostil hacia la propia identidad según lo no deseado. ‘Confundido’ (mūḷho) significa confundido por falta de reflexión. ‘Vinibaddho’ significa vinculado especialmente por el egoísmo (ahaṃkāra) en el fundamento del orgullo. ‘Por el orgullo’ (mānavasena) se refiere a las diversas formas de presunción. ‘Aferrado’ (parāmaṭṭho) significa que ha captado la naturaleza de los fenómenos como permanentes, etc. ‘Por la visión’ (diṭṭhivasenā) se refiere a la visión errónea. ‘Fortalecido’ (thāmagato) significa que ha alcanzado firmeza por el poder de las impurezas como la lujuria. ‘Por las tendencias latentes’ (anusayavasena) significa que, al no haber sido abandonadas por el camino, yacen latentes en el flujo mental. ‘No abandonado’ es el sentido de ‘latente’ para ellas. ‘Incierto’ (aniṭṭhaṅgato) significa dudoso. ‘Distraído’ (vikkhepagato) significa que ha llegado a un estado de agitación. ‘Por la agitación’ (uddhaccavasena) significa por el estado de inquietud de la mente. ‘Tāpī’ son las doncellas divinas. ‘Así establecidas’ (evaṃ patiṭṭhitā) significa establecidas en la propia identidad a través de la pasión, etc., de la manera mencionada. ‘De los dioses de los hombres’ (naradevānaṃ) se refiere a los seres divinos que son varones.

පටිගන්තුන්ති අපෙක්ඛාවසෙන තතො අපගන්තුං අපෙක්ඛං විස්සජ්ජෙතුං. දුස්සන්තන්ති දසන්තං, ‘‘වත්ථ’’න්ති කෙචි. සූචිං යොජෙත්වාති සිබ්බනසුත්තෙන සූචිං යොජෙත්වා පාසෙ ච පවෙසෙත්වා. මනාපකායෙ දෙවනිකායෙ ජාතා මනාපකායිකා. තෙසං පභාවං දස්සෙතුං ‘‘මනසා’’තිආදි වුත්තං. සමජ්ජන්ති සංහිතං. ගමනභාවන්ති ගමනජ්ඣාසයං. වික්ඛීණොති විච්ඡින්දනවසෙන ඛීණො. දෙවතානං උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනෙ දොසො නත්ථීති තාසං පුන අනාගමනත්ථං අරහත්තං බ්‍යාකාසි.

‘Paṭigantuṃ’ significa alejarse de allí renunciando a la expectativa. ‘Dussantaṃ’ significa el borde de la tela; algunos dicen ‘la tela’. ‘Habiendo unido la aguja’ significa habiendo unido la aguja con el hilo de coser y habiéndola pasado por el lazo. ‘Manāpakāyikā’ son las nacidas en la hueste divina de cuerpos placenteros. Para mostrar su poder, se dice ‘con la mente’ (manasā), etc. ‘Samajja’ significa unido. ‘Intención de ir’ (gamanabhāva) se refiere a la disposición de marcharse. ‘Vikkhīṇo’ significa agotado por medio del corte. Puesto que no hay falta en declarar estados humanos superiores a las deidades, él declaró su condición de Arahant para que ellas no regresaran.

අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Anuruddha Sutta ha finalizado.

7. නාගදත්තසුත්තවණ්ණනා

7. Explicación del Nāgadatta Sutta

227. අතිකාලෙනාති අතිවිය පුබ්බණ්හකාලෙන, කාලස්සෙවාති අත්ථො. කොටිසම්මුඤ්ජනියාති සම්මුඤ්ජනිකොටියා, සම්මුඤ්ජනියා එකදෙසෙනෙවාති අත්ථො. ඉමිනා සම්මජ්ජනෙ අමනාපකාරිතං දස්සෙති. මජ්ඣන්හිකෙ වීතිවත්තෙති ගිහිසංසග්ගවසෙන කාලං වීතිනාමෙන්තො මජ්ඣන්හෙ බහුවීතිවත්තෙ. අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහීති නාතිකාලං පවිට්ඨෙහි. නිස්සක්කවචනඤ්චෙතං. භායාමි නාගදත්තන්ති තස්ස පටිපත්තිං භායිතබ්බං කත්වා දෙවතා වදන්තී [Pg.302] පටිපත්තියං නියොජෙති. සුප්පගබ්භන්ති කායපාගබ්බියාදීහි අතිවිය සමන්නාගතං.

227. ‘Atikālena’ significa muy temprano por la mañana, al amanecer. ‘Koṭisammuñjaniyā’ significa con la punta de la escoba, es decir, con una sola parte de la escoba; con esto se muestra la falta de agrado al barrer. ‘Pasa el mediodía’ (majjhanhike vītivatteti) significa pasar mucho tiempo del mediodía relacionándose con los laicos. ‘Por otros monjes’ se refiere a aquellos que no entraron tan temprano; este es un caso de ablativo (nissakkavacana). ‘Temo por Nāgadatta’, la deidad dice esto haciendo que su conducta sea algo de lo que temer, instándolo así a la práctica. ‘Muy impudente’ (suppagabbha) significa estar excesivamente dotado de desfachatez corporal, etc.

නාගදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

La explicación del Nāgadatta Sutta ha finalizado.

8. කුලඝරණීසුත්තවණ්ණනා

8. Explicación del Kulagharaṇī Sutta

228. ඔගාහප්පත්තොති විස්සාසවසෙන අනුප්පවෙසං පත්තො. අඤ්ඤතරං කුලන්ති තස්මිං කුලෙ ජායම්පතිං සන්ධාය වදති. ‘‘බහූපකාරං මෙ එතං කුලං චිරං සප්පායාහාරදානාදිනා; තස්මා ඉධාහං අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො ජාතො; ඉමෙසංයෙව දෙය්‍යධම්මපටිග්ගණ්හනෙන පුඤ්ඤං වඩ්ඪෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමී’’තිආදි. සාති දෙවතා. උභොපෙතෙති තං භික්ඛුඤ්ච ඝරණිඤ්ච සන්ධාය වදති. පටිගාධප්පත්තාති පටිගාධං පත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්මිං පතිට්ඨිතවිස්සාසෙන.

228. ‘Habiendo entrado profundamente’ significa que ha alcanzado la entrada en virtud de la confianza. ‘Cierta familia’ se dice refiriéndose al esposo y la esposa de esa familia. Pensó: ‘Esta familia me ha sido de gran ayuda durante mucho tiempo con la entrega de alimentos adecuados y demás; por lo tanto, aquí me he convertido en el supremo merecedor de ofrendas; aumentaré el mérito mediante la recepción de las ofrendas de ellos mismos’. Por eso se dice: ‘Yendo a otro lugar, ¿qué haré?’, etc. ‘Sa’ es la deidad. ‘Ambos’ se dice refiriéndose a ese monje y a la dueña de la casa. ‘Llegados a la estabilidad’ significa llegados a la firmeza basada en la confianza establecida mutuamente.

විස්සමප්පත්තිවසෙන සන්තිට්ඨන්ති එත්ථාති සණ්ඨානං, විස්සමනට්ඨානං. සමාගන්ත්වාති සන්නිපතිත්වා. පටිඤ්ඤූදාහරණෙහි මන්තයතීති මන්තනං, ඤාපකං කාරණං. පටිලොමසද්දාති පටිලොමභාවෙන පතිතත්තා අසච්චවිභාවනා පටිකූලසද්දා. තෙන කාරණෙනාති තෙන කාරණපටිරූපකෙන මිච්ඡාවචනෙන. න මඞ්කුහොතබ්බං අකාරකභාවතො. සද්දෙන පරිතස්සතීති පරෙහි අත්තනි පයුත්තමිච්ඡාසද්දමත්තෙන පරිතස්සනසීලො. වතං න සම්පජ්ජතීති යථාසමාදින්නවතං ලහුචිත්තතාය න පාරිපූරිං ගච්ඡති. සම්පන්නවතොති පරිපුණ්ණසීලාදිවතගුණො

‘Lugar de descanso’ es donde se detienen en virtud de haber alcanzado el descanso; un lugar para reposar. ‘Habiéndose reunido’ significa habiéndose congregado. ‘Delibera con expresiones de promesas’ significa la deliberación, la causa que hace saber. ‘Sonidos contrarios’ son sonidos desagradables debido a que han caído en la condición de ser contrarios, revelando la falta de verdad. ‘Por esa razón’ significa por esa palabra falsa que tiene la apariencia de una razón. ‘No debe sentirse abatido’ por el hecho de no ser el hacedor. ‘Se angustia por el sonido’ es aquel cuya naturaleza es angustiarse por el mero sonido falso aplicado a sí mismo por otros. ‘No cumple el voto’ significa que no alcanza la plenitud del voto según ha sido asumido, debido a la ligereza mental. ‘Del que posee el voto cumplido’ es aquel cuyas cualidades de los votos, como la virtud y otros, son plenas.

කුලඝරණීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Kulagharaṇīsutta.

9. වජ්ජිපුත්තසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Vajjiputtasutta.

229. වජ්ජිරට්ඨෙ රාජපුත්තොති වජ්ජිරට්ඨෙ ජාතසංවද්ධො වජ්ජිරාජපුත්තො. සබ්බරත්තිචාරොති ඡණසම්පත්තියා ඉතො චිතො චරන්තෙහි අනුභවිතබ්බනක්ඛත්තමහො. තෙනාහ ‘‘කත්තිකනක්ඛත්තං ඝොසෙත්වා’’ තිආදි. එකාබද්ධං හොතීති යස්මා චාතුමහාරාජිකදෙවා තස්මිං දිවසෙ නක්ඛත්තං [Pg.303] ඝොසෙත්වා අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධාය දිබ්බසම්පත්තියා මහන්තං නක්ඛත්තකීළාසුඛං අනුභවන්ති, තස්මා තං තෙහි එකාබද්ධං විය හොති. භෙරිආදිතූරියානන්ති භෙරිමුදිඞ්ගසඞ්ඛපණවවීණාදිතූරියානං. තාළිතානන්ති ආරද්ධලයානුරූපං පහටානං. වීණාදීනන්ති වීණාවෙණුගොමුඛීආදීනං. වාදිතානන්ති යථාරද්ධමුච්ඡනානුරූපං සඞ්ඝට්ටිතානං. අභාසීති තෙන සද්දෙන ආකඩ්ඪියමානහදයො අයොනිසො උම්මුජ්ජිත්වා ‘‘මහතී වත මෙ ජානී’’ති අනුත්ථුනන්තො අභාසි. ඡඩ්ඩිතදාරුකං වියාති වනෙ ඡඩ්ඩිතනිරත්ථකකළිඞ්ගරං විය. ලාමකතරොති නිහීනතරො. දෙවතා පඨමප්පිතං ආණිං පටාණියා නීහරන්තී විය තෙන භික්ඛුනා වුත්තමත්ථං අපනෙන්තී ‘‘තස්ස තෙ බහුකා පිහයන්තී’’ති අවොචාති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘ථෙරො’’තිආදිමාහ. සග්ගං ගච්ඡන්තානං යථා නෙරයිකා පිහයන්ති, එවං සම්මාපටිපන්නස්ස තුය්හං බහූ පිහයන්ති, තස්මා ත්වං ‘‘පාපියො’’ති අත්තානං මා මඤ්ඤිත්ථාති අධිප්පායො.

229. ‘Un hijo de rey en el país de Vajji’ es un hijo de un rey de Vajji, nacido y criado en el país de Vajji. ‘Aquel que deambula toda la noche’ es el festival de los astros que debe ser disfrutado por quienes deambulan de aquí para allá con la llegada de la festividad. Por eso dijo: ‘Habiendo anunciado el festival de Kattika’, etc. ‘Está conectado como uno solo’ significa que, puesto que los devas de los Cuatro Grandes Reyes anuncian el festival en ese día y disfrutan de la gran felicidad de los juegos del festival con la gloria celestial lograda por el poder de sus propios méritos, por lo tanto, parece estar conectado como uno solo con ellos. ‘De los instrumentos musicales como tambores’ se refiere a instrumentos como tambores, mudingas, caracolas, panavas y viñas. ‘Tocados’ significa pulsados de acuerdo con el ritmo iniciado. ‘De las viñas y otros’ se refiere a la viña, la flauta, el gomukhi y otros. ‘Interpretados’ significa pulsados de acuerdo con la entonación iniciada. ‘Habló’ significa que, con el corazón atraído por ese sonido, surgiendo sin atención sabia, lamentándose diciendo ‘grande es ciertamente mi pérdida’, habló. ‘Como un trozo de madera desechado’ significa como un madero inútil arrojado en el bosque. ‘Más inferior’ significa más degradado. La deidad, como quien saca una clavija clavada previamente con otra clavija, descartando el significado dicho por ese monje, dijo: ‘Muchos te envidian’. Mostrando lo que fue dicho, expresó ‘el Anciano’, etc. ‘Así como los habitantes de los infiernos envidian a los que van al cielo, así muchos te envidian a ti que practicas correctamente; por lo tanto, no pienses de ti mismo que eres “pecaminoso”’; este es el sentido.

වජ්ජිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Vajjiputtasutta.

10. සජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Sajjhāyasutta.

230. නිස්සරණපරියත්තිවසෙනාති අද්ධා ඉමං පරියත්තිං නිස්සාය වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරිතුං ලබ්භාති එවං නිස්සරණපරියත්තිවසෙන. සජ්ඣායනතොති විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සජ්ඣායනතො. ඉදානි තස්ස නිස්සරණපරියත්තිවසෙන සජ්ඣායනකරණං, පටිපත්තිවසෙන වත්තපටිවත්තකරණං, විපස්සනාභාවනඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අරහත්තං පත්තදිවසෙ පටිපත්තිකිත්තනාය පුරිමදිවසෙසුපි තථා පටිපජ්ජි, විපස්සනං පන උස්සුක්කාපෙතුං නාසක්ඛීති දස්සෙති. කාලං අතිවත්තෙතීති ඉදං ‘‘සඞ්කසායතී’’ති පදස්ස අත්ථවචනං. ථෙරස්සාති සජ්ඣායකත්ථෙරස්ස.

230. ‘En virtud del estudio para la liberación’ significa ‘ciertamente basándose en este estudio de las escrituras se puede obtener el escape del sufrimiento de la ronda de renacimientos’; así, en virtud del estudio para la liberación. ‘Por el recitado’ significa por el recitado situándose en el punto culminante de las bases de la liberación. Ahora, para mostrar su realización del recitado en virtud del estudio para la liberación, su cumplimiento de los deberes y obligaciones en virtud de la práctica, y su desarrollo de la visión clara, se dice ‘Él, se dice’, etc. Se muestra que, con el fin de elogiar la práctica en el día en que alcanzó el estado de Arhat, también se aplicó de esa manera en los días anteriores, pero no pudo esforzarse en la visión clara. ‘Pasa el tiempo’ es la explicación del significado de la palabra ‘se marchita’. ‘Del Anciano’ se refiere al anciano que realiza el recitado.

ධම්මපදානීති සීලාදිධම්මක්ඛන්ධදීපකානි පදානි. තෙනාහ ‘‘සබ්බම්පි බුද්ධවචනං අධිප්පෙත’’න්ති. න ගණ්හාසි උද්දෙසන්ති අධිප්පායො. පාළියං ‘‘භික්ඛූහි සංවසන්තො’’ති ඉමිනා තෙසං ධම්මස්සවනත්ථායපි ධම්මො පරියාපුණිතබ්බොති දස්සෙති. විරජ්ජති එතෙනාති විරාගො, අරියමග්ගො. ජානිත්වාති පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන දිට්ඨසුතාදිං යාථාවතො ජානිත්වා පටිවිජ්ඣිත්වා. විස්සජ්ජනන්ති [Pg.304] පහානං. න බුද්ධවචනස්ස විස්සජ්ජනං. භණ්ඩාගාරිකපරියත්තියාපි අනුඤ්ඤාතත්තා පගෙව නිස්සරණත්ථාය, තත්ථ පන මත්තා ජානිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘එත්තාවතා’’තිආදිමාහ.

‘Palabras del Dhamma’ son las palabras que iluminan los agregados del Dhamma, como la virtud y otros. Por eso dijo: ‘Se refiere a toda la palabra del Buda’. El sentido es: ‘No recibiste la instrucción’. En el texto pali, ‘viviendo con los monjes’ muestra que el Dhamma debe ser aprendido también con el propósito de escuchar el Dhamma de ellos. ‘Aquello por lo cual uno se desapasiona’ es el desapego, el Noble Sendero. ‘Habiendo conocido’ significa habiendo conocido y penetrado la verdad de lo visto, oído, etc., mediante la comprensión plena. ‘Soltar’ es el abandono. No es el abandono de la palabra del Buda. Puesto que el estudio de las escrituras como un ‘custodio del tesoro’ también está permitido, cuanto más para el propósito de la liberación; pero en ese caso se debe conocer la medida; mostrando esto, dice ‘Hasta aquí’, etc.

සජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Sajjhāyasutta.

11. අකුසලවිතක්කසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Akusalavitakkasutta.

231. අකුසලෙ විතක්කෙති අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලෙ මිච්ඡාවිතක්කෙ. යොනි වුච්චති උපායො, තස්මා අසුභාදිකෙ සුභාදිවසෙන මනසිකාරො අයොනිසොමනසිකාරොති ආහ ‘‘අනුපායමනසිකාරෙනා’’ති. පාසාදිකකම්මට්ඨානන්ති පසාදාවහං බුද්ධානුස්සතිආදිකම්මට්ඨානං. බලවපීතිඤ්ච සුඛඤ්චාති නීවරණවික්ඛම්භනතො බලවන්තං උපචාරජ්ඣානසහගතං පීතිඤ්ච සුඛඤ්ච.

231. ‘En los pensamientos no saludables’ se refiere a los pensamientos erróneos en el sentido de que surgen de la falta de habilidad. ‘Yoni’ se llama al método; por lo tanto, la atención en lo desagradable como si fuera agradable, etc., es atención inapropiada; por eso dijo ‘mediante la atención sin método’. ‘Objeto de meditación inspirador’ se refiere a un objeto de meditación como el recuerdo del Buda, que trae serenidad. ‘Gozo y felicidad intensos’ se refiere al gozo y la felicidad que acompañan a la meditación de acceso, intensos debido a la supresión de los obstáculos.

අකුසලවිතක්කසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Akusalavitakkasutta.

12. මජ්ඣන්හිකසුත්තවණ්ණනා

12. Explicación del Majjhanhikasutta.

232. නන්දනවග්ගෙති නන්දනවග්ගවණ්ණනායං තත්ථ ඉධාපි ගාථාය විසෙසාභාවතො. යදි එවං කස්මා තත්ථ සඞ්ගීතං ඉධ ගහිතන්ති? දෙවතාපටිසංයුත්තතං උපාදාය දෙවතාසංයුත්තෙ සඞ්ගහිතම්පි අට්ඨුප්පත්තියා පටිසංයුත්තත්තා ඉධ ගහිතං.

232. ‘En el Nandanavagga’ significa en la explicación del Nandanavagga, puesto que allí no hay diferencia en el verso respecto a este caso. Si es así, ¿por qué lo que fue recitado allí se ha tomado aquí? Tomando en cuenta la relación con las deidades, aunque fue incluido en el Devatāsaṃyutta, aquí se ha incluido debido a que está relacionado con las circunstancias del origen.

මජ්ඣන්හිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Majjhanhikasutta.

13. පාකතින්ද්‍රියසුත්තවණ්ණනා

13. Explicación del Pākatindriyasutta.

233. තෙරසමෙ යං වත්තබ්බං, තං විත්ථාරිතමෙවාති යොජනා. ජන්තුදෙවපුත්තසුත්තෙති ජන්තුදෙවපුත්තසුත්තසංවණ්ණනාය. ‘‘තත්ථ සඞ්ගීතං ඉධාපී’’තිආදි අනන්තරසුත්තවණ්ණනායං වුත්තනයමෙව.

233. La construcción es: ‘Lo que debe decirse en el decimotercero, ya ha sido detallado’. ‘En el Jantudevaputtasutta’ significa en el comentario del Jantudevaputtasutta. ‘Lo que fue recitado allí, también aquí’, etc., sigue el mismo método dicho en la explicación del sutta anterior.

පාකතින්ද්‍රියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye la explicación del Pākatindriyasutta.

14. ගන්ධත්ථෙනසුත්තවණ්ණනා

14. Explicación del Gandhatthenasutta.

234. ගන්ධාරම්මණං [Pg.305] උපනිජ්ඣායතීති ගන්ධසඞ්ඛාතං ආරම්මණං උපෙච්ච නිජ්ඣායති, රූපාරම්මණෙන විය විඤ්ඤාණෙන රූපං, ගන්ධාරම්මණෙන තං උපෙච්ච නිජ්ඣායති පච්චක්ඛතො, යාථාවතො සභාවතො පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. උපසිඞ්ඝිස්සතීති තණ්හාවසෙන උපගන්ත්වා සිඞ්ඝිස්සති.

234. ‘Contempla el objeto del olor’ significa que, habiéndose acercado al objeto conocido como olor, lo contempla; así como la conciencia percibe la forma mediante el objeto de la forma, así, habiéndose acercado a ese objeto del olor, lo contempla directamente; el significado es que lo penetra de acuerdo con su verdadera naturaleza. ‘Olerá’ significa que se acercará y olerá bajo la influencia del deseo.

එකඞ්ගමෙතං ථෙය්‍යානන්ති ආරම්මණවසෙන ථෙය්‍යවත්ථූසු විභජියමානෙසු එකමඞ්ගමෙතං ගන්ධාරම්මණන්ති ආහ ‘‘ථෙනිතබ්බාන’’න්තිආදි. ඔජාපෙක්ඛාය ථෙය්‍යාය පවත්තමානාය ධම්මාරම්මණතාපි තස්සා සියා, සා පන න මධුරා ථෙය්‍යකතා චාති ‘‘පඤ්චකොට්ඨාසාන’’න්ති වුත්තං. කාමඤ්ච තං ගන්ධාරම්මණං කෙනචි පරිග්ගහිතං න හොතීති ආදියිතුං සක්කා, සත්ථාරා පන අනනුඤ්ඤාතත්තා න යුත්තො තස්ස පරිභොගො. යං පන තෙන භික්ඛුනා වුත්තං ‘‘න හරාමි න භඤ්ජාමී’’ති, තස්සපි අයමෙව පරිහාරො. වණ්ණීයති ඵලං එතෙනාති වණ්ණං, කාරණන්ති වුත්තං ‘‘වණ්ණෙනාති කාරණෙනා’’ති.

«Esto es una parte del robo»: al dividir los objetos de robo según sus bases, dijo: «esta es una parte, el objeto del olor», refiriéndose a «lo que debe ser robado», etc. Al actuar el robo con la expectativa del nutriente (ojā), también podría haber una base de fenómeno mental (dhammārammaṇatā) para ello; sin embargo, no es dulce ni se comete el robo con ese propósito, por lo cual se dijo: «de las cinco partes». Ciertamente, ese objeto de olor no ha sido tomado por nadie más y puede ser recogido, pero debido a que no ha sido autorizado por el Maestro, su uso no es apropiado. En cuanto a lo dicho por ese bhikkhu: «no lo retiro ni lo rompo», esta es la misma respuesta. «Vaṇṇa» (color/causa) se explica como aquello por lo cual se describe el fruto, por eso se dijo: «por el vaṇṇa significa por la causa».

තස්මින්ති තස්මිං භික්ඛුස්මිං. ආකිණ්ණකම්මන්තොති තණ්හාදිට්ඨිආදිවසෙන අකුසලකම්මන්තො දිට්ඨිමොහතණ්හාදිවසෙන ආදිතො පට්ඨාය කුසලකම්මානං පටික්ඛෙපනතො. දිට්ඨිවසෙන ච කථිනකක්ඛළඛරිගතත්තා ‘‘අඛීණකම්මන්තො කක්ඛළකම්මන්තො’’ති වුත්තං.

«En aquel»: en aquel bhikkhu. «De acciones acumuladas (o turbias)»: aquel cuyo trabajo es perjudicial debido al deseo, las opiniones, etc., debido al rechazo de las acciones meritorias desde el principio por causa de la ilusión de las opiniones, el deseo, etc. Y debido a la cualidad de ser obstinado, rudo y áspero por el poder de las opiniones, se dijo: «de acciones no agotadas, de acciones rudas».

ආකිණ්ණලුද්දොති ආකිණ්ණො හුත්වා කක්ඛළො. තෙනාහ ‘‘බහුපාපො’’තිආදි. මක්ඛිතොති ලිත්තො. තන්ති දෙවතාචොදනං. තස්මාති අතික්කම්ම ඨිතත්තා‘‘ත්වඤ්චාරහාමි වත්තවෙ’’ති එවමාහ.

«Acumulado de crueldad»: habiéndose vuelto lleno de rudeza. Por eso dijo: «de mucho mal», etc. «Manchado»: untado. «A eso»: a la advertencia de la deidad. «Debido a eso»: por haber permanecido transgrediendo, dijo: «y tú eres digno de que se te hable».

ගවෙසන්තස්ස අත්තනො සන්තානෙ උප්පාදනවසෙන පරියෙසන්තස්ස. අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරං ගගනතලං බ්‍යාපෙත්වා උප්පන්නවලාහකකූටප්පමාණං විය. සුද්ධොති සීලෙන පරිසුද්ධො අයන්ති ජානාසි. සුගතින්ති සුන්දරනිබ්බත්තිං. තෙන නිබ්බානස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො.

«Para el que busca»: para aquel que busca por medio de la generación en su propia continuidad mental. Como la medida de una masa de nubes que surge habiendo permeado la bóveda del cielo, de muchos yojanas de longitud y anchura. «Puro»: sabes que este es puro por la virtud. «Un buen destino»: un renacimiento afortunado. Con esto, también se logra la inclusión del Nibbāna.

ගන්ධත්ථෙනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Termina el comentario al Gandhatthenasutta.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

Del Sāratthappakāsinī, comentario al Saṃyuttanikāya,

වනසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

concluye la explicación del significado oculto del comentario al Vanasaṃyutta.

10. යක්ඛසංයුත්තං

10. Yakkhasaṃyutta

1. ඉන්දකසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Indakasutta

235. අත්තනො [Pg.306] පරිණායකත්තෙන ඉන්දො නාම මහෙසක්ඛො, ඉන්දොති සමඤ්ඤා අස්සාති කත්වා ‘‘ඉන්දකො’’තිපි වුච්චති, තස්ස ඉන්දකස්ස. ඉන්දකූටෙ පබ්බතෙ නිවසතීති ඉන්දකූටනිවාසී, තස්ස ඉන්දකූටනිවාසිනො. බලිකම්මෙහි යජිතබ්බතො පූජිතබ්බතො යක්ඛො, තස්ස යක්ඛස්ස. ඉන්දස්ස නිවාසට්ඨානභූතං කූටං ඉන්දකූටන්ති යක්ඛතො කූටෙන නාමං ලද්ධං. ඉන්දකූටො ඉන්දො උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘කෙලාසකූටො කෙලාසො’’ති. ඉන්දො යක්ඛොති කූටතො යක්ඛෙන නාමං ලද්ධං. න චෙත්ථ ඉතරීතරනිස්සයදොසො අඤ්ඤමඤ්ඤූපලක්ඛණභාවතො යථා තං ‘‘කායකම්මට්ඨාන’’න්ති. රූපන්ති සකලං රූපක්ඛන්ධමාහ, න රූපායතනන්ති. ඉමං සරීරං පෙච්ච අයං කින්ති පටිලභතීති චොදෙති.

235. «Indaka» es el nombre de un yakkha de gran poder por ser un líder (indo). Se le llama «Indaka» debido a que posee la denominación de «Indo». «Habitante de Indakūṭa» es aquel que reside en la montaña Indakūṭa. «Yakkha» se refiere a él por ser digno de recibir ofrendas (bali) y ser venerado. «Indakūṭa» es el pico que sirve de lugar de residencia para el Indo (el jefe), recibiendo el nombre del pico a partir del yakkha. «Indakūṭo» es «Indo», con la elisión de la palabra posterior, al igual que «Kelāsakūṭo» se llama «Kelāso». «Indo yakkha» significa que el yakkha obtuvo el nombre a partir del pico. Aquí no hay el error de dependencia mutua, pues ambos se caracterizan recíprocamente, como en la expresión «objeto de meditación del cuerpo» (kāyakammaṭṭhāna). «Forma» (rūpa) se refiere a todo el agregado de la materia, no solo a la base visual. Cuestiona: «¿Qué obtiene este cuerpo después de pasar a este estado (del vientre)?».

කුතො ආගච්ඡතීති පරාධාරරූපෙ ජීවෙ අත්තනි මාතුකුච්ඡිමොක්කන්තෙ රූපස්ස සම්භවොති කුතො නාම ඨානතො ආගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘ඉමානි ච අට්ඨීනි ඉමා ච මංසපෙසියො’’තිආදි. කථං න්වයන්ති අයං කුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ ගබ්භරෙ කථං සජ්ජතීති පුච්ඡති. ‘‘සීහානංව නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ’’තිආදිනා (ථෙරගා. නිදානගාථා) ගබ්භරො ච කුච්ඡිවාචකො ආගතො. තෙනාහ ‘‘ගබ්භරස්මින්ති මාතුකුච්ඡිස්මි’’න්ති. පුග්ගලවාදීති අත්තවාදුපාදානො. යථා හි මච්ඡමංසං භුත්තං ඵෙණං විය හුත්වා විලීයති, න ච පඤ්ඤායති සත්තභාවෙන අප්පවත්තනතො, එවමෙවං යදි මාතුකුච්ඡිස්මිං ගබ්භභාවෙන උප්පන්නං රූපං සත්තො න භවෙය්‍ය නො වඩ්ඪෙය්‍ය, විලීයිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය, පඤ්ඤායති ච තං රූපං, තස්මා ජීවොති ඉමාය ලද්ධියා. එවමාහාති ‘‘රූපං…පෙ… ගබ්භරස්මි’’න්ති එවමවොච. පඨමන්ති එතෙසං පඤ්චන්නං පඨමං. තෙනාහ ‘‘පඨමෙන පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙන සද්ධි’’න්ති. ‘‘ජාතිඋණ්ණංසූහීති ජාතිඑළකාය උණ්ණංසූහී’’ති වදන්ති. ‘‘ගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතඋණ්ණා ජාතිඋණ්ණා. තස්සා අංසූහි තීහි කතසුත්තග්ගෙ’’ති සංයුත්තභාණකානං අධිප්පායො.

«¿De dónde viene?»: en el yo o el ser vivo que tiene una base externa, el surgimiento de la materia ocurre al entrar en el vientre materno; así, se pregunta ¿de qué lugar proviene? Por eso dijo: «y estos huesos y estos trozos de carne», etc. «¿Cómo en esto?»: pregunta cómo se vincula este ser en el vientre, que se define como una caverna. En pasajes como «como leones rugientes, colmilludos en la caverna de la montaña» (Theragāthā), la palabra «caverna» (gabbhara) se usa para referirse al vientre. Por eso dijo: «en la caverna significa en el vientre materno». «Defensor del individuo» (puggalavādī): aquel que se aferra a la doctrina del yo. Así como la carne de pescado consumida se disuelve volviéndose como espuma y no se percibe como la continuidad de un ser, de la misma manera, si la forma surgida como embrión en el vientre materno no fuera un ser vivo, no crecería y se disolvería; pero esa forma se percibe, por lo tanto, existe un ser vivo: esta es su creencia. «Así dijo»: «la forma... hasta... en la caverna», así habló. «Primero»: el primero de estos cinco (estados). Por eso dijo: «junto con la primera conciencia de renacimiento». Dicen que «jātiuṇṇaṃsūhi» significa «con los hilos de lana de una oveja recién nacida». La opinión de los recitadores del Saṃyutta es: «lana tomada tras abrir el vientre de una oveja recién nacida, con tres de sus hebras formando la punta de un hilo».

අනාවිලොති අච්ඡො, සුප්පසන්නොති අත්ථො. එවංවණ්ණප්පටිභාගන්ති වුත්තප්පමාණසණ්ඨානසම්පරිච්ඡින්නං. කලලං සම්පවුච්චතීති අත්තභාවො භූතුපාදාරූපසඞ්ඛාතො [Pg.307] සන්තානවසෙන පවත්තමානො කලලං නාමාති කථීයති.

«Sin turbidez» significa límpido, muy claro. «De tal color y apariencia»: limitado por el tamaño y la forma descritos. «Se llama kalala»: el organismo físico, definido como materia derivada de los elementos, que procede por vía de continuidad, se denomina «kalala» (el embrión en su primera fase).

කලලාති යථාවුත්තකලලරූපහෙතු තං නිස්සාය පච්චයං කත්වා. මංසධොවනඋදකවණ්ණන්ති වණ්ණතො මංසධොවනඋදකවණ්ණං, සණ්ඨානතො පන විලීනතිපුසදිසං.

«Del kalala»: debido a la causa de la forma del kalala ya mencionada, tomándola como condición. «Del color del agua de lavar carne»: por su color es como el agua de lavar carne, pero por su forma es similar al plomo derretido.

පරිපක්කන්ති පරිපාකකලලභාවතො පරිපාකං ගතං සුපරිපාකං ගතං. සමූහතන්ති සමූහභූතං සඞ්ගතං. විවට්ටමානන්ති පරිණමන්තං. තබ්භාවන්ති කරණෙ එතං උපයොගවචනං, තබ්භාවෙන පරිණමන්තන්ති අත්ථො. නිස්සක්කෙ වා උපයොගවචනං, තබ්භාවතො කලලභාවතො කලලං විපරිණමන්තං. අබ්බුදං නාම ජායති, අබ්බුදං නාම සම්පජ්ජතීති අත්ථො.

«Maduro»: que ha llegado a la madurez desde el estado de kalala, bien madurado. «Congregado»: convertido en una masa, unido. «Transformándose»: evolucionando. «En ese estado» (tabbhāvaṃ): este es un uso acusativo con sentido instrumental, significa «transformándose mediante ese estado». O bien es un uso acusativo con sentido de alejamiento (ablativo), «transformándose desde ese estado de kalala». «Nace lo que se llama abbuda»: significa que se produce el estado de abbuda.

විලීනතිපුසදිසා සණ්ඨානවසෙන, වණ්ණවසෙන පන සිතා අරත්තාව හොතීති වදන්ති. මණ්ඩන්ති දාරිකානං තථා පීළනතො නිබ්බත්තමරිචපක්කස්ස සාරභූතං රසං. සබ්බභාගෙහි මුච්චතීති සො මණ්ඩො කපාලෙ අලග්ගො හුත්වා තස්ස සබ්බභාගෙහි මුච්ඡිත්වා පිණ්ඩිතො හුත්වා තිට්ඨති. එවරූපා පෙසි හොතීති සා පෙසි ගබ්භාසයෙ කත්ථචි අලග්ගා යථාවුත්තමණ්ඩො විය පිණ්ඩිතො හුත්වා තිට්ඨති. තෙනාහ ‘‘විලීනතිපුසදිසා’’ති.

Por su forma es similar al plomo derretido, pero por su color dicen que es blanco, no rojo. «La esencia» (maṇḍa): se refiere al zumo esencial de la pimienta madura que se produce cuando las niñas la presionan. «Se libera de todas las partes»: esa esencia, sin adherirse a la cáscara, se desprende de todas las partes y permanece como una masa. «Tal es la pesi» (trozo de carne): esa pesi permanece en la matriz sin adherirse a ninguna parte, como una masa, similar a la esencia mencionada. Por eso se dijo: «similar al plomo derretido».

පෙසි නිබ්බත්තතීති එත්ථ පෙසීති නිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘තතො පෙසිතො’’ති.

«Nace la pesi»: aquí «pesī» es un caso nominativo con sentido de alejamiento (procedencia), por lo que dijo: «a partir de eso [el abbuda], la pesi».

ඝනස්ස සණ්ඨානං. නිබ්බත්තං කම්මපච්චයාති තංසණ්ඨානං රූපධම්මනිබ්බත්තියා ජායති. ‘‘ජරාමරණං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්න’’න්ති (සං. නි. 2.20) හි වුත්තං.

La forma del «ghana» (masa sólida). «Nacido por la condición del kamma»: esa forma nace de la producción de fenómenos materiales. Pues se ha dicho: «la vejez y la muerte son impermanentes, condicionadas, surgidas por dependencia» (SN 2.20).

පීළකාති පීළකසදිසා මංසපිණ්ඩා ජායන්ති.

«Protuberancias» (pīḷakā): nacen masas de carne similares a bultos (que darán lugar a las extremidades).

සත්තමාදීනීති ආදි-සද්දෙන අට්ඨමසත්තාහතො පට්ඨාය යාව එකචත්තාලීසා චතුත්තිංස සත්තාහානි සඞ්ගණ්හාති. පරිණතකාලන්ති ගබ්භස්ස පරිණතකාලං. නවමාසතො බහි පරිපක්කො නාම හොති කෙසලොමාදිනිබ්බත්තිතො. තෙනාහ ‘‘ද්වාචත්තාලීසෙ සත්තාහෙ එතානි ජායන්තී’’ති.

«Sattamādīni» (a partir de la séptima): mediante la palabra «ādi» (etcétera), se comprenden las treinta y cuatro semanas que van desde la octava semana hasta la cuadragésima primera. «Pariṇatakālaṃ» (el tiempo de maduración) se refiere al tiempo de maduración del feto. A partir del noveno mes, se dice que está plenamente desarrollado debido a la aparición del cabello, vellos, etc. Por ello se dice: «en la cuadragésima segunda semana estos nacen».

තස්සාති [Pg.308] ගබ්භසෙය්‍යකසත්තස්ස. මාතුඋදරපටලෙන එකාබද්ධො හොති යතො මාතරා පරිභුත්තආහාරො ආමාසයෙ පතිට්ඨිතෙ ගබ්භස්ස නාභිනාළානුසාරෙන ගබ්භගතස්ස සරීරං සම්පත්වා ආහාරකිච්චං කරොති. ආහාරසමුට්ඨානරූපං සමුට්ඨාපෙතීති ගබ්භගතස්ස කායෙ ඔජාය පච්චයො හොති. සා ච තං පච්චයං ලභිත්වා ඔජට්ඨමකං රූපං සමුට්ඨාපෙති. එවං මාතරා පරිභුත්තආහාරපච්චයෙන ගබ්භගතො දස මාසෙ යාපෙති අත්තනො නාභිනාළානුසාරගතෙනෙව තෙන යාව ආහාරසමුට්ඨානසත්තාහො, තතො පට්ඨාය ආහරණතො. කෙචි පන ‘‘මාතරා පරිභුත්තආහාරො බාහිරවග්ගො විය තස්ස කායං අභිසන්නෙති පරිසන්නෙති, තෙන සො යාපෙතී’’ති වදන්ති. කුච්ඡිගතං උදරපටලෙන තිරොහිතත්තා බහි ඨිතන්ති වත්තබ්බතං න අරහතීති ‘‘කුච්ඡියා අබ්භන්තරගතො’’ති ආහ. මාතුකුච්ඡිගතො නරොති මාතු තිරොකුච්ඡිගතො. එවං ඛොති ඉමිනා යථාවුත්තාකාරෙන අයං සත්තො…පෙ… නිබ්බත්තති, තස්මා රූපං න ජීවො. න හි දිට්ඨිගතස්ස සත්තාහක්කමෙන වුඩ්ඪිප්පත්තො ඉච්ඡිතො අනිච්චතාපත්තිතො.

«Tassa» (de aquel): se refiere al ser que reside en el útero. Está unido a la membrana del útero materno, de modo que el alimento consumido por la madre, una vez depositado en el estómago, llega al cuerpo del feto a través del cordón umbilical y cumple la función de nutrición. «Samuṭṭhāpeti āhārasamuṭṭhānarūpaṃ» (origina la materia producida por el alimento): significa que se convierte en condición para la esencia nutritiva (ojā) en el cuerpo del feto. Y esta, al obtener esa condición, origina la materia que tiene la esencia como octavo factor (ojaṭṭhamaka-rūpa). Así, mediante la condición del alimento consumido por la madre, el feto subsiste durante diez meses a través de su propio cordón umbilical hasta la semana en que se produce la materia por el alimento, y a partir de entonces por la asimilación. Otros, sin embargo, dicen: «El alimento consumido por la madre, como una masa externa, empapa y satura su cuerpo, y por eso subsiste». Dado que está oculto por la membrana abdominal dentro del vientre, no es apropiado decir que está fuera; por ello dice: «entrado en el interior del vientre». «Mātukucchigato naro» (un hombre en el vientre materno) significa uno que está oculto en el vientre de la madre. «Evaṃ kho» (así pues): de la manera antes mencionada, este ser… se origina; por lo tanto, la materia (rūpa) no es el alma (jīvo). Pues no se desea que el desarrollo alcanzado por la visión errónea mediante la secuencia de semanas sea el alma, debido a que está sujeto a la impermanencia.

ඉන්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario del Indaka Sutta.

2. සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Sutta llamado Sakka

236. සක්කනාමකොති බලිපුත්තො විය සක්කස්ස වසෙන ගහිතනාමො. ‘‘එසො කිරා’’ති පාඨො. ‘‘එකො කිරා’’තිපි ලිඛන්ති. මාරස්ස පක්ඛෙ ගතො මාරපක්ඛිකො. යදඤ්ඤන්ති එත්ථ යන්ති කිරියාපරාමසනං, තස්මා යං අඤ්ඤස්ස අනුසාසනං, තං සමණස්ස න සාධූති යොජනා. කාරණෙනාති කාරණමත්තෙන සංවාසො ජායති. යෙන කෙනචි ගහට්ඨෙන වා පබ්බජිතෙන වා. තං කාරණන්තරං සමාගතං පුරිසං සප්පඤ්ඤො සම්බුද්ධො අනුකම්පිතුං නාරහති විසෙසාධිගමාභාවා, සති පන තස්මිං සවිසෙසං පසාදො හොතීති. මනසා චෙ…පෙ… න තෙන හොති සංයුත්තො සිනෙහවසෙන අනුකම්පා අනුද්දයා තස්සා අසංකිලිට්ඨසභාවත්තා.

236. «Sakkanāmako» (llamado Sakka): es un nombre adoptado bajo la influencia de Sakka, como el hijo de Bali. La lectura es «eso kira» (así dicen de él). También escriben «eko kira» (se dice que uno). «Mārapakkhiko»: que se ha pasado al bando de Māra. «Yadaññaṃ» (lo que sea de otro): aquí «yaṃ» se refiere a la acción; por lo tanto, la interpretación es que la instrucción de otro no es buena para un asceta. «Kāraṇena» (por una causa): la convivencia surge por una mera causa, ya sea con un laico o con un monje. Un sabio Despierto no debe compadecerse de una persona que se ha acercado por alguna otra razón si no hay un logro especial; sin embargo, si lo hay, surge una devoción particular. «Manasā ce» (si con la mente)... no está vinculado a él por medio del afecto, la compasión o la piedad, debido a la naturaleza no contaminada de estas.

සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el comentario del Sakkanāma Sutta.

3. සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Sūciloma Sutta

237. ගයාය [Pg.309] අවිදූරෙ භවො ගාමො ‘‘ගයා’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘ගයාය’’න්ති, තෙනාහ ‘‘ගයාය අවිදූරෙ නිවිට්ඨගාමං උපනිසායාති අත්ථො’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනං හෙතං. ඉදං උපරි ඉදං හෙට්ඨාති නත්ථි උප්පටිපාටියො මඤ්චපාදානං ද්වීසු පස්සෙසු දීඝභාවෙන. බලිකම්මත්ථාය කතං දෙවතාධිට්ඨානන්ති අධිප්පායෙන දෙවට්ඨානෙ ඨපෙන්ති. අට්ඨපාදමඤ්චසදිසො කිර සො හෙට්ඨුපරිපරිවත්තෙතබ්බතො. කථිනසිබ්බනසූචි කථිනසූචි. අපච්චත්ථරිත්වාති කිඤ්චි සඞ්ඝිකසෙනාසනස්ස උපරි පටිච්ඡදනං අපච්චත්ථරිත්වා. ගවච්ඡිවිජ්ඣිතං වියාති තෙහි සූචිලොමෙහි ගවච්ඡිජාලං විය ගතං සබ්බසො සමොහතං.

237. Se dice «Gayā» para referirse a una aldea situada no lejos de Gayā; por ello dice: «el significado es que se estableció cerca de una aldea vecina a Gayā». Esto es un ejemplo de una aldea de pastoreo (para recibir limosnas). «Esto arriba, esto abajo»: no hay desorden en las patas de la cama debido a su longitud en ambos lados. Las colocan en el lugar de las deidades con la intención de que sea una morada de deidades hecha para el rito de las ofrendas (bali). Se dice que era similar a una cama de ocho patas porque se podía voltear de arriba a abajo. «Kathinasibbanasūci»: una aguja para coser el manto kathina. «Apaccattharitvā»: sin haber extendido ninguna cubierta sobre el alojamiento de la comunidad (saṅgha). «Gavacchivijjhitaṃ viya»: como si estuviera perforado por una celosía, debido a esos vellos como agujas, estaba totalmente atravesado como una red de ventanas.

ඉධාපි ‘‘ඛරසරීරො’’ති වත්වා ඛරසරීරං කථිනසූචිසදිසතාය ලොමස්සාති තස්ස තථාභාවස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සො කිරා’’තිආදිමාහ. අත්තනො හත්ථෙහීති සඞ්ඝිකතෙලසම්මක්ඛිතෙහි අත්තනො සරීරං මක්ඛෙසි. ඉතීති වුත්තාකාරෙන.

Aquí también, habiendo dicho «kharasarīro» (de cuerpo áspero), muestra la razón de tal condición diciendo «so kira» (se dice que él), etc. «Attano hatthehi» (con sus propias manos): se ungió el cuerpo con sus manos embadurnadas con el aceite de la comunidad. «Iti»: de la manera mencionada.

සමාගමට්ඨානන්ති යක්ඛසන්නිපාතට්ඨානං. සොති සූචිලොමො යක්ඛො. මන්ති ච තමෙව වදති.

«Samāgamaṭṭhānaṃ»: el lugar de reunión de los yakkhas. «So»: el yakkha Sūciloma. Y con «maṃ» (a mí) se refiere a él mismo.

උට්ඨාපෙත්වාති උද්ධග්ගා කත්වා. අපනාමෙසීති යථා සො අත්තනො කායං උපනෙතුං න සක්කොති, තථා කරොන්තො ථොකං අපනාමෙසි. අමනුඤ්ඤොති ඵරුසතික්ඛතාය න මනුඤ්ඤො. චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමීති මය්හං ආනුභාවෙන තව චිත්තවික්ඛෙපං වා කරිස්සාමි. යථා පන සො චිත්තවික්ඛෙපං කරෙය්‍ය, තං දස්සෙතුං ‘‘යෙසඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. භෙරවං වාති වුත්තාකාරෙන අඤ්ඤථා වා භයානකං දස්සනමත්තෙනෙව සත්තානං භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුං සමත්ථං. ‘‘කථෙන්තානංයෙවා’’ති වා පාඨො. තං ද්වීසු පාදෙසු ගහෙත්වා පාරං ගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමීති යොජනා.

«Uṭṭhāpetvā» (haciéndolos erizar): haciendo que se pongan de punta. «Apanāmesi» (lo apartó): actuando de tal manera que aquel no pudiera acercar su propio cuerpo, lo apartó un poco. «Amanuñño» (desagradable): no es agradable debido a su dureza y agudeza. «Cittaṃ vā te khipissāmi» (o lanzaré tu mente): por medio de mi poder causaré la distracción de tu mente. Para mostrar cómo causaría la distracción mental, se dice «yesañhī», etc. «Bheravaṃ vā» (o aterrador): de la manera mencionada o de otra forma, capaz de producir temor, temblor y erizamiento de vellos en los seres con solo su apariencia espantosa. Otra lectura es «kathentānaṃyeva» (de los que hablan). La conexión es: «tomándote por los dos pies, te lanzaré al otro lado del Ganges».

කුතොනිදානාති කස්මා කාරණා? අට්ඨකථායං පන සමාසපදමෙතං, විභත්තිඅලොපෙන නිද්දෙසොති දස්සෙතුං ‘‘කිංනිදානා කිංපච්චයා’’ති? අත්ථො වුත්තො. චිත්තං ඔස්සජන්තීති කුසලචිත්තං පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන [Pg.310] පුරතො ඛිපන්ති. කුතො සමුට්ඨායාති මිච්ඡාවිතක්කානං සමුට්ඨානං පුච්ඡති?

«Kutonidānā»: ¿por qué causa? En el comentario se explica que es una palabra compuesta, una designación sin elisión de la declinación, diciendo: «¿con qué origen, con qué condición?». «Cittaṃ ossajanti» (sueltan la mente): la lanzan hacia adelante sin permitir que se desarrolle la mente de naturaleza saludable (kusalacitta). «Kuto samuṭṭhāya» (¿originándose de dónde?): pregunta por el origen de los pensamientos erróneos (micchāvitakka).

කාමරාගාදයො සුභනිමිත්තාදීසු අයොනිසොමනසිකාරහෙතූ. කාමො පන අයොනිසොමනසිකාරො ච නියකජ්ඣත්තපරියාපන්නොති ආහ ‘‘අයං අත්තභාවො නිදානං එතෙසන්ති ඉතොනිදානා’’තිආදි. එවමෙවාති අට්ඨකථායං කීළාපසුතකුමාරකා විය මිච්ඡාවිතක්කා දට්ඨබ්බා, තෙසං උප්පත්තිට්ඨානභූතො ලොකො විය අයං අත්තභාවලොකො. තෙහි ඔස්සජියමානං ධඞ්කං විය චිත්තං, තස්ස පාදෙ බද්ධදීඝසුත්තකං විය තං දූරානුබන්ධං සංයොජනන්ති එවං උපමාය සංසන්දනං දට්ඨබ්බං.

El deseo sensual (kāmarāga) y otros tienen como causa la atención inadecuada (ayoniso manasikāra) hacia las señales de belleza, etc. Pero el deseo y la atención inadecuada están incluidos en lo interno de uno mismo; por eso dice: «este cuerpo (attabhāva) es su origen; de aquí se originan», etc. «Evameva» (del mismo modo): en el comentario se explica que los pensamientos erróneos deben verse como niños entregados al juego; este mundo del cuerpo (attabhāva-loko) es como el lugar donde surgen. La mente es como el cuervo que es soltado por ellos, y el grillete (saṃyojana) es como el largo hilo atado a su pata que lo persigue a lo lejos; así debe verse la correspondencia del símil.

පාපවිතක්කානං තංසම්පයුත්තකිලෙසානඤ්ච තණ්හා විසෙසපච්චයො තදභාවෙන තෙසං අභාවතොති ආහ ‘‘තණ්හාසිනෙහතො ජාතා’’ති. අත්තභාවපරියාපන්නත්තා ‘‘අත්තනි සම්භූතා’’ති වුත්තං. තෙන නෙසං අනඤ්ඤහෙතුකතං දස්සෙති, නිග්‍රොධස්සෙව ඛන්ධජාතීති ඉමිනා පන පුථුභාවඤ්ච, විසත්තාතිආදිනා දුබ්බිනිස්සටතඤ්ච. වත්ථුකාමෙසු රූපාරම්මණාදීසු පුථූසු. පුථූ කිලෙසකාමා කාමරූපතණ්හාදයො. තෙහි කිලෙසකාමෙහි කරණභූතෙහි. අත්තභාවං ඛන්ධපඤ්චකං. යෙ විපස්සනාය යුත්තපයුත්තා යාථාවතො ජානන්ති.

La sed (taṇhā) es la condición especial para los pensamientos malvados y las impurezas asociadas a ellos; por su ausencia, estos no existen; por eso dice: «nacidos del afecto de la sed». Al estar incluidos en el propio ser, se dice: «producidos en uno mismo». Con esto muestra que no tienen otra causa. Con «como las ramas nacidas del tronco de un higuerón (nigrodha)» muestra su multiplicidad, y con «visattā» (enredados), etc., su dificultad para ser eliminados. «Puthūsu» (en los muchos): en los diversos objetos del deseo sensual (vatthu-kāma) como las formas, etc. «Puthū» (muchos): los diversos deseos-impurezas (kilesa-kāma) como la sed por lo sensual y por la forma. Mediante esos deseos-impurezas que actúan como causas. «Attabhāvaṃ»: a los cinco agregados. «Ye»: aquellos que, dedicados a la visión cabal (vipassanā), conocen de acuerdo a la realidad.

යතොති පච්චත්තෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘යං නිදානමස්සා’’ති. ‘‘විනොදෙන්තී’’ති කත්තුනිද්දෙසෙන යෙන න විනොදෙන්ති, තං කාරණං බාධිතමෙවාති ආහ ‘‘මග්ගසච්චෙන විනොදෙන්තී’’ති. විනොදනඤ්චෙත්ථ සන්තානතො නීහරණං බහිකරණං සබ්බසො පහානං, පහීනෙ ච තස්මිං කිලෙසෙ ඔඝං තරන්තීති දස්සෙන්තො ‘‘දුත්තර’’න්තිආදිමාහ. එතස්මිං අධිගතෙ න පුන භවොති අපුනබ්භවො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘අපුනබ්භවසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි. යස්මා එත්ථ ‘‘යෙ නං පජානන්ති, යතොනිදාන’’න්ති පදද්වයෙන දුක්ඛසමුදයසච්චානි, විනොදනග්ගහණෙන මග්ගසච්චං, අපුනබ්භවග්ගහණෙන නිරොධසච්චං පකාසිතං, තස්මා වුත්තං ‘‘චත්තාරි සච්චානි පකාසෙන්තො’’ති.

Debido a que el caso ablativo (en 'yatoti') expresa la causa de origen, se dice: ‘de lo cual es el origen’. Con la descripción del sujeto ‘vinodentī’ (disipando), se afirma que aquello por lo cual no se disipa es precisamente la causa que debe ser suprimida; por ello dice: ‘disipan mediante la verdad del sendero’. En este contexto, 'disipar' significa extraer de la continuidad mental, expulsar y abandonar por completo. Mostrando que al haber abandonado esas impurezas se cruza la inundación, dice: ‘difícil de cruzar’, etc. Cuando se alcanza esto, ya no hay renacimiento, por lo tanto, es el no-renacimiento o Nibbāna; por eso dice: ‘lo que se conoce como no-renacimiento’, etc. Puesto que aquí, con las dos palabras ‘quienes lo conocen’ y ‘de donde es el origen’, se revelan las verdades del sufrimiento y su origen; con la mención de ‘disipar’, la verdad del sendero; y con la mención de ‘no-renacimiento’, la verdad del cese; por eso se dice: ‘revelando las cuatro verdades’.

තස්මිංයෙවාති යත්ථ ඨිතො ‘‘රාගො ච දොසො චා’’තිආදිනා පඤ්හං පුච්ඡි, තස්මිංයෙව පදෙසෙ ඨිතො. දෙසනානුසාරෙනාති සත්ථු සාමුක්කංසිකධම්මදෙසනාය අනුස්සරණෙන. ඤාණං පෙසෙත්වාති විපස්සනාපටිපාටියා [Pg.311] නිබ්බානං පති අනුබොධඤාණං පෙසෙත්වා පවත්තෙත්වා. සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතොති සහස්සනයපටිමණ්ඩිතස්ස පඨමමග්ගස්ස අධිගමෙන පඨමඵලෙ පතිට්ඨිතො පටිලභතීති යොජනා. න කිලිට්ඨත්තභාවෙ තිට්ඨන්ති මහානුභාවත්තා අරියධම්මස්ස. සෙතකණ්ඩුපීළකසූචියොති සෙතභාවං පත්වා කණ්ඩුපීළකා ලොමසූචියො සබ්බා අනවසෙසා පතිතා පරිභට්ඨා අපගතා. භුම්මදෙවතාපරිහාරන්ති භුම්මදෙවත්තභාවන්ති.

‘En ese mismo lugar’: en el mismo sitio donde estaba parado cuando hizo la pregunta comenzando con ‘el apego y el odio’. ‘Siguiendo la enseñanza’: mediante el recuerdo de la enseñanza suprema del Maestro (sāmukkaṃsika-dhamma-desanā). ‘Habiendo enviado el conocimiento’: habiendo dirigido y puesto en marcha el conocimiento del despertar hacia el Nibbāna a través de la secuencia de vipassanā. ‘Establecido en el fruto de la entrada en la corriente’: la conexión es que obtiene el establecimiento en el primer fruto mediante el logro del primer sendero, adornado con mil métodos. No permanecen en un estado de impureza debido al gran poder del Dhamma de los Nobles. ‘Los pelos-agujas de la sarna blanca’: habiendo alcanzado un estado blanco (de pureza), todos los pelos-agujas de la sarna cayeron, se desprendieron y desaparecieron sin dejar rastro. ‘El cuidado de la deidad terrestre’: se refiere a su estado de existencia como deidad terrestre.

සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Sūciloma Sutta.

4. මණිභද්දසුත්තවණ්ණනා

4. Explicación del Maṇibhadda Sutta

238. සුඛං පටිලභතීති දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදං සුඛං අධිගච්ඡති. නිච්චමෙව සෙය්‍යො සතිමතො ආයතිං හිතචරණතො. මණිභද්දො ‘‘සතිමාපුග්ගලො සතොකාරී සම්පති වෙරං නප්පසවතී’’ති අධිප්පායෙන ‘‘වෙරා ච පරිමුච්චතී’’ති ආහ. භගවා පන සතිමන්තතාසිද්ධියා වෙරපරිමුච්චනං න අච්චන්තිකං, නාපි එකන්තිකං පටිපක්ඛෙන පරතො ච අප්පහීනත්තාති තං නිසෙධෙන්තො ‘‘වෙරා ච න පරිමුච්චතී’’ති වත්වා, යං අච්චන්තිකං එකන්තිකඤ්ච පරස්ස වසෙන වෙරපරිමුච්චනං, තං දස්සෙන්තො ‘‘යස්සා’’ති ගාථමාහ. කරුණායාති අප්පනාප්පත්තාය කරුණාය. කරුණාපුබ්බභාගෙති කරුණාභාවනාය වසෙන උප්පාදිතපඨමජ්ඣානූපචාරෙ. සොති කරුණාභාවනං භාවෙන්තො පුග්ගලො. මෙත්තංසොති මෙත්තචිත්තං අංසො එකො කුසලකොට්ඨාසො එතස්සාති මෙත්තංසො. තස්ස කෙනචීති තස්ස අරහතො කරුණාය මෙත්තාභාවනාය ච සාතිසයත්තා තදභාවෙන කෙනචි පුග්ගලෙන සද්ධිං වෙරප්පසඞ්ගො නාම නත්ථි. ඉමිනා ඛීණාසවෙපි මෙත්තාකරුණාභාවනාරහිතෙ කොචි අත්තනො චිත්තදොසෙන වෙරං කරෙය්‍ය, න පන තස්මිං මෙත්තාකරුණාචෙතොවිමුත්තිසමන්නාගතෙ කොචි වෙරං කරෙය්‍ය. එවං මහිද්ධිකා බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාති දස්සෙති.

238. ‘Obtiene felicidad’: alcanza la felicidad clasificada como la de esta vida presente y las demás. Siempre es mejor para quien es diligente (posee atención plena) debido a la práctica de lo beneficioso para el futuro. Maṇibhadda dijo ‘y se libera de la enemistad’ con la intención de que ‘la persona que tiene atención plena y actúa con atención no produce enemistad en el presente’. Sin embargo, el Bienaventurado, negando que la liberación de la enemistad sea absoluta o definitiva simplemente por el éxito de poseer atención plena —ya que el enemigo no ha sido abandonado mediante su opuesto ni por completo— dijo ‘y no se libera de la enemistad’. Luego, para mostrar lo que es la liberación de la enemistad de manera absoluta y definitiva por el poder de otro (el desarrollo mental), pronunció el verso que comienza con ‘aquel cuya...’. ‘Por la compasión’: por la compasión que ha alcanzado la absorción (appanā). ‘En la etapa previa a la compasión’: por medio del desarrollo de la compasión, en el acceso (upacāra) al primer jhana producido. ‘Él’: la persona que desarrolla la meditación de la compasión. ‘Mettāṃso’: aquel para quien la mente de amor benevolente (mettā) es su parte o su porción de mérito. Para ese Arahant, debido a la excelencia de su desarrollo de la compasión y el amor benevolente, no existe tal cosa como la persistencia de la enemistad hacia ninguna persona, por la ausencia de tal condición. Con esto se indica que, aunque alguien pudiera sentir enemistad hacia un Arahant desprovisto del desarrollo de mettā y karuṇā debido a la propia falta mental de esa persona, nadie sentiría enemistad hacia aquel que está dotado de la liberación mental a través del amor benevolente y la compasión. Así muestra cuán poderoso es el desarrollo de las moradas divinas (brahmavihāra).

මණිභද්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Maṇibhadda Sutta.

5. සානුසුත්තවණ්ණනා

5. Explicación del Sānu Sutta

239. යක්ඛෙන [Pg.312] ගහිතො හොතීති යක්ඛෙන අනුපවිට්ඨො හොති. තස්ස යක්ඛගහණස්ස කාරණං මූලතො පභුති විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘සො’’තිආදිමාහ. තස්ස අන්තිමභවිකත්තා ආදිතො පට්ඨාය අධිසීලසික්ඛාය සක්කච්චං පූරණන්ති දස්සෙති ‘‘සො පබ්බජිතකාලතො’’තිආදිනා. පච්චාහාරන්ති පටික්ඛෙපං. ඉමස්මිං සරභඤ්ඤෙති ඉමස්මිං මම ධම්මභණනෙ. පත්තින්ති පත්තිදානං. පියා හොන්ති, තෙනාහ භගවා ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච අස්සං මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’ති, සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරී’’ති (ම. නි. 1.65). තථා චාහ ‘‘තස්මිං සාමණෙරෙ’’තිආදි.

239. ‘Es poseído por un yakkha’: ha sido penetrado por un yakkha. Para mostrar detalladamente la causa de esa posesión por el yakkha desde su origen, dice ‘él’, etc. Indica que, debido a que este era su último nacimiento, cumplió con esmero el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla) desde el principio, diciendo ‘desde el momento de su ordenación’, etc. ‘Rechazo’: la negativa (a volver a la vida laica). ‘En este canto’: en esta recitación mía del Dhamma. ‘Mérito’: la transferencia de méritos. Son queridos (por los devas), por eso dijo el Bienaventurado: ‘Si un monje deseara: "Que sea querido y apreciado por mis compañeros de vida santa, respetado y estimado", debe ser un cumplidor perfecto de las virtudes’ (MN 1.65). Y así dijo ‘hacia ese novicio’, etc.

වුඩ්ඪිමන්වායාති යොබ්බනප්පත්තියා අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පරිවුඩ්ඪිමාගම්ම. කාමසම්භොගසමත්ථතාවසෙන පරිපක්කින්ද්‍රියො. අනුයොජෙත්වාවාති විස්සජ්ජෙත්වාව, ගිහිභාවෙ වා අනුයොජෙත්වාව. ‘‘පුබ්බෙ තුය්හං පුත්තො සීලවා කල්‍යාණධම්මො ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමොති සම්භාවිතො, ඉදානි තතො අඤ්ඤථා ජාතො’’ති ඝොසනාවසෙන දෙවතානං අන්තරෙ මාහෙව මෙ ලජ්ජං උප්පාදෙය්‍ය.

‘Habiendo alcanzado el crecimiento’: habiendo llegado al desarrollo pleno de sus miembros y facultades al alcanzar la juventud. Con las facultades maduras para la capacidad de disfrutar de los placeres sensuales. ‘Habiéndolo incitado’: habiéndolo liberado o incitado hacia el estado laico. ‘Antes tu hijo era considerado virtuoso, de buena conducta, modesto, escrupuloso y deseoso de aprender; ahora ha resultado ser lo contrario’: que no surja en mí la vergüenza ante las deidades mediante tal proclamación.

පාටිහාරියපක්ඛඤ්චාති චාතුද්දසීපඤ්චදසීඅට්ඨමීනං යථාක්කමං ආදිතො අන්තතො ආදිඅන්තතො ච පවෙසනනික්ඛමනවසෙන උපොසථසීලස්ස පටි පටි අභිමුඛං පච්චාවහිතබ්බපක්ඛඤ්ච. තෙරසියාපීති පරං සත්තමීනවමීසුපීති අත්ථො. පවෙසභූතඤ්හි උපොසථසීලස්ස සත්තමීසු සමාදින්නං සීලං පටිපදං, නවමීසු නික්ඛමභූතන්ති ආචරියා. පොරාණට්ඨකථායං පන පච්චුග්ගමනානුගමනපරියායෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘මනුස්සා’’තිආදි. අඩ්ඪමාසන්ති සකලකාලපක්ඛං. එවඤ්හි වස්සවාසස්ස අනුගමනං ගතං හොති. සුට්ඨු සමාගතන්ති සුපරිසුද්ධං සම්පන්නං කත්වා අත්තනො සන්තානං ආගතං. තං පන අත්තනො චිත්තෙන සමං පකාරෙහි යුත්තං හොතීති ආහ ‘‘සම්පයුත්ත’’න්ති. අරහන්තානං අනුකරණෙන සෙට්ඨචරියං. ‘‘න තෙ හි යක්ඛා කීළන්තී’’ති අත්තනො පුත්තස්ස කායෙ අධිමුච්චනං අත්තනො කීළනං විය හොතීති කත්වා ආහ.

‘Y la quincena especial’: se refiere a los días decimocuarto, decimoquinto y octavo, y a la quincena en la que se debe observar el precepto del Uposatha repetidamente, mediante la entrada y salida al principio, al final, y tanto al principio como al final, respectivamente. ‘También en el decimotercero’: significa también en el séptimo y noveno día después de los otros. Pues los maestros dicen que el precepto del Uposatha asumido en los días séptimos es la práctica preparatoria (pavesa), y en los novenos es la salida (nikkhama). Sin embargo, en el comentario antiguo se dice en términos de ‘ir al encuentro’ y ‘seguir después’; por eso dice ‘los seres humanos’, etc. ‘Medio mes’: durante toda la quincena oscura. De esta manera, se sigue la observancia del retiro de lluvia. ‘Bien concurrido’: habiendo purificado y perfeccionado su propia continuidad mental. Y puesto que esto está dotado de cualidades iguales a la propia mente, dice ‘asociado con’. Es la conducta noble por imitación de los Arahants. ‘Los yakkhas no juegan con ellos’: se dice porque la posesión del cuerpo de su propio hijo es como si fuera su propio juego.

උපාසිකා [Pg.313] යථාවුත්තඋපොසථසීලෙන සීලවතී, සාමණෙරො පන අත්තනො සාමණෙරසීලෙන සීලවා. උප්පතිත්වාති ආකාසෙ උප්පතිත්වා. මොක්ඛො නත්ථි දුක්ඛාවහස්ස කම්මස්ස කතූපචිතත්තා.

La seguidora laica es virtuosa por la virtud del Uposatha mencionada; el novicio, por su parte, es virtuoso por su propia virtud de novicio. ‘Habiendo volado’: habiendo saltado al aire. No hay liberación para el kamma que trae sufrimiento cuando ha sido realizado y acumulado.

දුවිධෙපි කාමෙති වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ. කිලෙසකාමං පරිච්චජන්තො එව හි වත්ථුකාමෙ පරිච්චජති නාම. විබ්භමනවසෙන ආගච්ඡති භික්ඛාය ආහිණ්ඩනාදිපබ්බජිතකිච්චතො. උප්පබ්බජිත්වා විගතසීලස්ස ජීවතො ආනාපානමත්තෙන ජීවන්තොපි සො මතකොව. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘මරණඤ්හෙතං, සුනක්ඛත්ත, අරියස්ස විනයෙ, යො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති (ම. නි. 3.45).

En los dos tipos de deseos: los deseos por objetos (vatthukāma) y los deseos como impurezas (kilesakāma). Pues al renunciar a los deseos como impurezas, uno verdaderamente renuncia a los deseos por objetos. Por la distracción, se aleja de las obligaciones de un renunciante, como el deambular por limosnas. Para aquel que, habiendo dejado los hábitos, vive sin virtud, aunque viva solo por el hecho de respirar, está como muerto. Pues se ha dicho: 'Esto es la muerte, Sunakkhatta, en la disciplina del Noble: aquel que, habiendo renunciado al entrenamiento, regresa a la vida inferior' (MN 3.45).

උණ්හට්ඨෙනාති සපරිළාහට්ඨෙන. අභිධාවථාති අභිධාවතීති ඉමස්මිං අභිධාවනකිච්චෙ භද්දං තෙ හොතූති වත්වා ගිහිභාවාය අභිධාවථ. නීහරිත්වාති නික්ඛාමෙත්වා. එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තත්තා මහාඩාහසදිසෙ. සල්ලක්ඛෙත්වාති ගිහිභාවෙ ආදීනවං, පබ්බජ්ජාය ආනිසංසඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා. හිරොත්තප්පං පටිලභිත්වා ‘‘මම උප්පබ්බජිතුකාමතං සබ්‍රහ්මචාරිනො ජානිස්සන්තී’’ති. චතුන්නං පරිසානං චිත්තසඞ්ඛොභවසෙන සකලජම්බුදීපං ඛොභෙත්වා.

'En el sentido de calor' significa en el sentido de ardor o angustia. 'Corran hacia allá' significa: habiendo dicho 'que les vaya bien en esta tarea de correr', corran hacia el estado de laico. 'Habiéndolo sacado' significa habiéndolo hecho salir. Por estar ardiendo con los once fuegos, es semejante a un gran incendio. 'Habiendo observado' significa habiendo observado el peligro en la vida de laico y el beneficio en la renuncia. Habiendo recobrado la vergüenza y el temor moral (hiri-ottappa), pensando: 'mis compañeros en la vida santa conocerán mi deseo de dejar los hábitos'. Habiendo conmovido a todo Jambudīpa mediante la agitación de las mentes de las cuatro asambleas.

සානුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Sānusutta.

6. පියඞ්කරසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Piyaṅkarasutta

240. පච්චන්තෙති පරියන්තෙ. පාටියෙක්කන්ති සඞ්ගීතිකාලෙ විසුං. යමකවග්ගාදිකා බ්‍රාහ්මණවග්ගපරියොසානා ඡබ්බීසති වග්ගා එතිස්සාති ඡබ්බීසතිවග්ගා, තන්තීති පාළි. උච්චාරපස්සාවාදි එවරූපං දුබ්භොජනං, ‘‘අසුචිජෙගුච්ඡභාවෙන දුට්ඨු භොජන’’න්ති කත්වා, දුබ්භොජනග්ගහණෙන වා වන්තගබ්භමලාදීනි අතිදිසති. ඡවිආදීනි ඡෙත්වාති ඡවිආදීනි අතිවිජ්ඣ අතිවිය පවිසිත්වා. අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි පීතිසමුට්ඨානඋළාරොළාරරූපප්පවත්තියා. තෙනාහ ‘‘හදයඞ්ගමනීයො හුත්වා’’ති.

240. 'En la frontera' significa en los límites. 'Por separado' significa aparte en el momento del Gran Recitado. 'Veintiséis capítulos' se refiere a que este tiene veintiséis vaggas, desde el Yamakavagga hasta el final del Brāhmaṇavagga; 'tantī' es el texto Pāli. Mal alimento como el excremento y la orina es tal 'comida mala debido a su naturaleza impura y asquerosa', o mediante la mención de mala comida, se refiere también al vómito, impurezas del útero, etc. 'Habiendo atravesado la piel, etc.' significa habiendo penetrado muy profundamente, atravesando la piel y demás. Se detuvo al llegar a la médula de los huesos debido a la aparición de formas extremadamente sutiles y grandiosas surgidas de la alegría. Por eso se dijo: 'convirtiéndose en algo que llega al corazón'.

ධම්මතාය [Pg.314] සමාදිණ්ණන්ති කස්සචි සන්තිකෙ අග්ගහෙත්වා සයමෙව තස්මිං ඛණෙ සංයතා හොමාති යථාසංයතා. තතියපදෙනාති ‘‘සික්ඛෙම සුසීල්‍ය’’න්ති ඉමිනා පදෙන. සෙසාති වුත්තාවසෙසා. තිස්සො අදින්නාදානමිච්ඡාචාරසුරාපානවිරතියො. ගහිතා ගොබලීබද්දඤායෙන. ඡාතකං දුබ්භික්ඛඤ්ච එත්ථාති ඡාතකදුබ්භික්ඛා, ජිඝච්ඡාදුබ්භික්ඛාබහුලායාති අත්ථො. පිසාචයක්ඛයොනියාති පෙත්තිවිසයසදිසයක්ඛයොනියා අපි නාම මුච්චෙමාති යොජනා.

'Asumido por naturaleza' significa: sin haberlo recibido de nadie, nos contenemos por nosotros mismos en ese momento, según nuestra contención. 'Por el tercer pie' se refiere a la frase 'entrenémonos en la buena conducta'. Los restantes son las tres abstenciones: del robo, de la conducta sexual inapropiada y del consumo de intoxicantes, que se incluyen según la lógica del buey y el toro. 'Hambriento y de hambruna' significa donde hay hambre y escasez; el sentido es que abundan el hambre y la hambruna. 'Del vientre de los Pisācas y Yakkhas' se refiere a una matriz de Yakkhas similar al ámbito de los petas (espíritus hambrientos); la construcción es: 'que podamos ser liberados'.

පියඞ්කරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Piyaṅkarasutta.

7. පුනබ්බසුසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Punabbasusutta

241. වසනට්ඨානග්ගහණෙන රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදයො සඞ්ගණ්හාති. ද්වාදසහත්ථමත්තමෙව ගණ්හාති පකතිසඤ්චරණූපචාරමත්තබ්‍යාපනතො. යථාපරිසන්ති පරිසානුරූපං, යත්ථ යත්ථ පරිසා තිට්ඨති, තං තං ඨානං ගච්ඡති පරිසපරියන්තිකත්තා. සත්ථු මුඛවිකාරාභාවතො පවෙසානුඤ්ඤං සල්ලක්ඛෙන්තී ‘‘නූන අයං කතාධිකාරා භවිස්සතී’’ති අනුමානසිද්ධං උපනිස්සයං දිස්වා. එකීභාවගමනෙනාති හත්ථපාසූපගමනෙන පරිසාය මිස්සීභාවප්පත්තියා. පුත්තකාති පුත්තපුත්තියො. අනුකම්පායඤ්හි ක-සද්දො.

241. Mediante la mención del lugar de residencia, se incluyen los lugares de estancia nocturna, diurna, etc. Toma solo unos doce codos de espacio debido a que abarca solo el área habitual de movimiento. 'Según la asamblea' significa de acuerdo con la asamblea, dondequiera que la asamblea se encuentre, va a ese lugar debido a ser el límite de la asamblea. Al notar el permiso de entrada por la ausencia de alteración en el rostro del Maestro, y viendo una condición de apoyo (upanissaya) establecida por inferencia: 'ciertamente esta persona habrá realizado méritos en el pasado'. 'Al volverse uno' significa al unirse a la asamblea acercándose al espacio de un brazo. 'Hijitos' significa hijos e hijas, pues el sufijo -ka se usa en el sentido de afecto.

නිබ්බානාරම්මණෙන අරියමග්ගෙන මුඤ්චියමානා ගන්ථා ‘‘නිබ්බානං ආගම්ම පමුච්චන්තී’’ති වුත්තා. වෙලාතික්කන්තාති පමාණතො පරිච්ඡින්දිතුං න සක්කාති ආහ ‘‘පමාණාතික්කන්තා’’ති. පියායනාති ආසීසනා. ආසීසනං පෙමවසෙන පෙමවත්ථුනො එසනා පත්ථනාව හොතීති ආහ ‘‘මග්ගනා පත්ථනා’’ති. තතොති පියපුත්තාදිතො. පාණීනන්ති සාමිඅත්ථෙ පුථුවචනං දුක්ඛසද්දාපෙක්ඛං. කෙ මොචෙතීති මොචනකිරියාය කම්මං පුච්ඡති? ඉභරො පන අත්ථවසෙන විභත්තිවිපරිණාමොති ‘‘පාණිනෙති ආහරිත්වා වත්තබ්බ’’න්ති ආහ. අභිසම්බුධන්ති අභිසම්බුධන්තො. තෙනාහ ‘‘අභිසම්බුද්ධො’’ති. සද්ධම්මස්සාති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘සද්ධම්මමෙව අජානිත්වා’’ති.

Se dice que los nudos que se desatan mediante el Camino Noble que tiene al Nibbāna como objeto 'se liberan en dependencia del Nibbāna'. 'Más allá del límite' significa que no se puede delimitar por medida, por eso dice: 'que excede la medida'. 'Afecto' es una esperanza. Debido al amor, la esperanza se convierte en la búsqueda o petición del objeto amado, por eso dice: 'búsqueda o petición'. 'De ahí' se refiere al hijo amado, etc. 'De los seres' es un plural en sentido posesivo en relación con la palabra sufrimiento. ¿A quién libera? Pregunta por el objeto de la acción de liberar. Sin embargo, 'ibharo' es un cambio de inflexión según el sentido, por eso dice 'pāṇine', que debe decirse trayéndolo a ese sentido. 'Despertando' significa alcanzando el pleno despertar. Por eso dice: 'Plenamente Despierto'. 'Del Verdadero Dhamma' es un genitivo en sentido acusativo, por eso dice: 'sin conocer al Verdadero Dhamma'.

පුත්තස්ස අනුමොදනං කරොන්තීති පුත්තස්ස පටිපත්තිඅනුමොදනං කරොන්තී. උග්ගතාති එත්ථ කලලෙ වට්ටදුක්ඛෙ නිමුජ්ජමානා තතො සීසං උක්ඛිපිතුං අසක්කොන්ති [Pg.315] අජ්ජ බුද්ධානුභාවෙන පඤ්ඤාසීසං උක්ඛිපිතා උග්ගතා. පුන විනිපාතාභාවතො සම්මදෙව උග්ගතත්තා සමුග්ගතා. තථාභූතා සාසනෙපි උග්ගතා සමුග්ගතා ජාතා. චතුසච්චපටිවෙධභාවන්ති චතුසච්චපටිවෙධස්ස අත්ථිභාවං. කණ්ඩුකච්ඡුආදීති ආදි-සද්දෙන ජෙගුච්ඡඅසාතාදිං සඞ්ගණ්හාති. දිබ්බසම්පත්තිං පටිලභති පවත්තියං සම්පත්තිදායිනො කම්මස්ස කතොකාසත්තා. තුණ්හී උත්තරිකෙ හොහීති මාතු-වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස විසෙසාධිගමස්ස අවිබන්ධකරණසම්මාපයොගෙන යථාලද්ධවිසෙසාය මාතුයා වසෙන යස්මා ධීතා දිට්ඨධම්මිකසම්පත්තිලාභී, තස්මා වුත්තං ‘‘මාතු ආනුභාවෙනෙවා’’ති.

'Expresando regocijo por el hijo' significa que expresa regocijo por la práctica del hijo. 'Surgidos': aquí, aquellos que se hundían en el lodo del sufrimiento de la ronda de renacimientos y no podían levantar la cabeza de allí, hoy, por el poder del Buddha, han levantado la cabeza de la sabiduría y han surgido. Por haber surgido correctamente para no volver a caer, se dice 'bien surgidos'. Del mismo modo, en la enseñanza han surgido y han brotado plenamente. 'La naturaleza de la penetración de las cuatro verdades' se refiere a la existencia de la penetración de las cuatro verdades. Con el término 'picazón, etc.', se incluyen lo repugnante, lo desagradable, etc. Obtiene la excelencia divina porque se ha dado la oportunidad al kamma que otorga excelencia en el curso de la vida. 'Hijo, permanece en silencio' es la respuesta al aceptar las palabras de la madre; debido a la correcta aplicación para no obstaculizar ese logro especial, ya que la hija obtuvo los beneficios en esta misma vida bajo la influencia de la madre, se dice: 'únicamente por el poder de la madre'.

පුනබ්බසුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Punabbasusutta.

8. සුදත්තසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Sudattasutta

242. කරණීයෙනාති එත්ථ කරණීයන්ති වාණිජ්ජකම්මං අධිප්පෙතන්ති තං විවරන්තො ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො චා’’තිආදිමාහ. වික්කීයතීති වික්කයං ගච්ඡති. තථෙව කරොතීති යථා රාජගහසෙට්ඨිනා සාවත්ථිං ගන්ත්වා කතං, තථෙව රාජගහං ගන්ත්වා කරොති. ස්වායන්ති අනාථපිණ්ඩිකො.

242. 'Por lo que debe hacerse': aquí, 'lo que debe hacerse' se refiere a la actividad comercial, por eso explica diciendo 'Anāthapiṇḍiko cā', etc. 'Se vende' significa que sale a la venta. 'Lo hace del mismo modo' significa que así como el banquero (seṭṭhi) de Rājagaha lo hizo yendo a Sāvatthi, él lo hace del mismo modo yendo a Rājagaha. 'Este' se refiere a Anāthapiṇḍika.

තං දිවසන්ති යං දිවසං අනාථපිණ්ඩිකො, ගහපති, රාජගහසමීපං උපගතො, තං දිවසං. පණ්ණන්ති සාසනං. න සුණීති අසුණන්තො ‘‘පණ්ණං න සුණී’’ති වුත්තො. ධම්මගාරවෙන හි සො සෙට්ඨි අඤ්ඤං කිච්චං තිණායපි න මඤ්ඤි. තෙනාහ ‘‘ධම්මස්සවනත්ථායා’’තිආදි. දාරකරූපානන්ති දාරකානං. අනත්ථන්තරකරො හි රූප-සද්දො යථා ‘‘ගොරූපාන’’න්ති. පඤ්චවණ්ණන්ති ඛුද්දිකාදිභෙදං පඤ්චප්පකාරං පීතිං පටිලභි. අනුක්කමෙන හි තා එතස්ස සම්භවන්ති. ‘‘සීසෙන උට්ඨාය…පෙ… ගච්ඡතී’’ති පදං පීතිසමුට්ඨානරූපවසෙන ලක්ඛෙත්වා වුත්තං.

'Ese día' se refiere al día en que el jefe de familia Anāthapiṇḍika llegó a las cercanías de Rājagaha. 'Mensaje' significa la comunicación. 'No escuchó' significa que al no escuchar, se dice que 'no escuchó el mensaje'. Debido a su respeto por el Dhamma, aquel banquero no consideró otra tarea ni siquiera como una brizna de hierba. Por eso dijo: 'con el propósito de escuchar el Dhamma', etc. 'De las formas de niños' se refiere a los niños. Pues la palabra 'forma' (rūpa) no cambia el significado esencial, como en 'formas de ganado' (gorūpa). 'De cinco colores' significa que obtuvo los cinco tipos de alegría, como la alegría menor, etc. Pues estas surgen en él de manera gradual. La frase 'levantándose de cabeza... y va' se dice caracterizándola mediante la forma física surgida de la alegría.

සිවථිකාය වසතීති සිවථිකාය සමීපෙ වසති. සුසානස්සාසන්නට්ඨානෙ හි සො විහාරො. අථස්සාති අථස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස ‘‘අකාලො…පෙ… උපසඞ්කමිස්සාමී’’ති එතං අහොසි. බුද්ධගතාය සතියාති [Pg.316] අඤ්ඤං කිඤ්චි අචින්තෙත්වා බුද්ධගතාය එව සතියා සයනවරගතො නිපජ්ජි. තෙන වුත්තං ‘‘තං දිවස’’න්තිආදි.

«Vive en la Sivathikā» significa que vive cerca de la Sivathikā. Pues ese monasterio se encuentra en un lugar cercano al cementerio. «Entonces para él» se refiere a lo que se le ocurrió a Anāthapiṇḍika: «Es un momento inoportuno… se acercará [luego]». «Con la atención puesta en el Buddha» significa que, sin pensar en ninguna otra cosa, se acostó en su excelente lecho con la atención centrada únicamente en el Buddha. Por eso se dice: «ese día», etc.

බලවප්පසාදොති බුද්ධාරම්මණා බලවතී සද්ධා. පීතිආලොකොති පුරිමබුද්ධෙසු චිරකාලං පරිචයං ගතස්ස බලවතො පසාදස්ස වසෙන ‘‘බුද්ධො’’ති නාමං සවනමත්තෙන උප්පන්නාය උළාරාය පීතියා සමුට්ඨාපිතො විපස්සනොභාසසදිසො සාතිසයො ආලොකො හොති චිත්තපච්චයඋතුසමුට්ඨානො. තෙනාහ ‘‘සබ්බතමං විගච්ඡී’’තිආදි. ‘‘දෙවතා හි කතා’’තිපි වදන්ති, පුරිමො එවෙත්ථ යුත්තො.

«Fe intensa» es una fe poderosa que tiene al Buddha como objeto. «La luz del gozo» es una luz extraordinaria, similar al resplandor de la visión cabal (vipassanobhāsa), originada por el condicionamiento mental y los cambios climáticos (cittapaccayautusamuṭṭhāno), surgida de un gozo sublime nacido por el mero hecho de oír el nombre «Buddha» en alguien que ha cultivado una fe poderosa y una práctica prolongada bajo Buddhas anteriores. Por eso dijo: «toda la oscuridad desapareció», etc. Algunos también dicen: «fueron las deidades quienes lo hicieron», pero la explicación anterior es la apropiada aquí.

අමනුස්සාති අධිගතවිසෙසා දෙවතා. තා හි සෙට්ඨිස්ස සම්පත්තිං පච්චක්ඛතො පස්සිංසු. තෙනාහ ‘‘අයං මහාසෙට්ඨී’’තිආදි. අල්ලසරීරන්ති තාවදෙව ඡඩ්ඩිතං අච්ඡින්නං වා කළෙවරං. අපරම්පීති මතං කුථිතකුණපං. පරිකිරිංසූති සමන්තතො ඔසරිතා අහෙසුං. ආලොකො අන්තරධායිපීතිවෙගස්ස මන්දභාවෙන තංසමුට්ඨානරූපානං දුබ්බලභාවතො.

«Seres no humanos» se refiere a deidades que han alcanzado distinciones. Pues ellas presenciaron la prosperidad del banquero. Por eso se dice: «Este gran banquero», etc. «Cuerpo fresco» es un cadáver recién abandonado o no descompuesto. «Y otro» es un cadáver muerto y podrido. «Rodearon» significa que se dispersaron por todas partes. La luz desapareció debido a la debilidad del ímpetu del gozo y, por tanto, a la debilidad de las formas materiales originadas por él.

ඉමිනාවාති අධිකාරෙන සහස්සපදෙන එව සම්බන්ධිතබ්බානි. පදං වීතිහරති එත්ථාති පදවීතිහාරො, පදවීතිහාරට්ඨානං. සමගමනෙති දුතවිලම්බිතං අකත්වා සමගමනෙ. තතොති තෙසු සොළසභාගෙසු. එකො කොට්ඨාසොති යථාවුත්තං පදවීතිහාරපදෙසං සොළසධා භින්නස්ස එකො භාගො. පවත්තචෙතනාති යථාවුත්තකලාසඞ්ඛාතස්ස පදෙසස්ස ලඞ්ඝනධාවනපවත්තචෙතනා. පදං වා වීතිහරති එතෙනාති පදවීතිහාරො, තථාපවත්තා කුසලචෙතනා. ‘‘තස්සා ඵලං සොළසධා කත්වා’’ති වදන්ති. පතිට්ඨහන්තස්ස වසෙන ගහිතන්ති යොජනා. විවට්ටනිස්සිතාය එව රතනත්තයපූජාය ධම්මස්සවනස්ස සික්ඛාපදසමාදානස්ස සරණගමනස්ස ච අත්ථාය ගච්ඡතොපි වසෙන වට්ටති. පඨමං වුත්තගමනං ලොකුත්තරවිසෙසාධිගමස්ස එකන්තිකං, දුතියං අනෙකන්තිකන්ති ‘‘වට්ටතියෙවා’’ති සාසඞ්කවචනං.

«Con este» debe conectarse con el término «mil». «Paso» (padavītihāra) es el lugar donde se da un paso. «Al caminar» significa caminar sin ir ni demasiado rápido ni demasiado lento. «De eso» se refiere a esas dieciséis partes. «Una porción» es una dieciseisava parte de la distancia de un paso dividida como se mencionó. «La intención manifiesta» es la voluntad que surge al saltar o correr en ese espacio llamado dieciseisava parte. O bien, «paso» es aquello con lo que se da un paso, es decir, la voluntad saludable manifestada de esa manera. Dicen: «habiendo dividido su fruto en dieciséis partes». La construcción es: «tomado en virtud de quien se establece». También es válido para alguien que va con el propósito de adorar a las Tres Joyas, escuchar el Dhamma, tomar los preceptos y tomar refugio, lo cual depende de la liberación (vivaṭṭa). El primer tipo de caminar mencionado conduce invariablemente al logro de la distinción supramundana, mientras que el segundo no lo hace invariablemente, de ahí el uso de la expresión cautelosa «es ciertamente válido».

සොති අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි. අනුයුත්තාති අනුගාමිනො සහායා. තෙව සන්ධාය වදති. ‘‘සිවකො අමනුස්සො’’ති අපරෙ. න කෙවලං ‘‘අනුයුත්තාපි මෙ අත්ථි, කස්මා භායාමී’’ති එවං සූරො අහොසි? අථ ඛො බුද්ධගතාය තික්ඛවිසදසභාවෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වාපි [Pg.317] අගමාසීති දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පක්ඛන්දනලක්ඛණා හි සද්ධා, තාය යුත්තකො සප්පුරිසොපි සද්ධම්මගුණවසෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වා පක්ඛන්දතීති දට්ඨබ්බං.

«Él» es el banquero Anāthapiṇḍika. «Seguidores» son los compañeros que lo acompañan. Se refiere a ellos. Otros dicen: «Sivaka es un ser no humano». ¿Acaso fue valiente solo pensando: «también tengo seguidores, ¿por qué habría de temer?»? Por el contrario, para mostrar que fue habiendo aplastado todo peligro mediante la naturaleza clara y aguda de la atención puesta en el Buddha, se dice «además», etc. Pues la fe tiene la característica de lanzarse hacia adelante; debe entenderse que un hombre de bien dotado de ella se lanza hacia adelante aplastando todo peligro por el poder de las cualidades del Verdadero Dhamma.

සබ්බකාමසමිද්ධතා පරිච්චාගසීලතා උළාරජ්ඣාසයතා පරදුක්ඛාපනයකාමතා පරෙසං හිතෙසිතා පරසම්පත්තිපමොදනාති එවමාදීනං මහාගුණානං වසෙන නිච්චකාලං අනාථානං පිණ්ඩදායකත්තා ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො’’ති එවං උප්පන්නං නාමං. එවමාහාති ‘‘එහි සුදත්තා’’ති එවං ආහ.

Debido a sus grandes cualidades, tales como la abundancia de todos los deseos, su disposición a la generosidad, su noble intención, su deseo de aliviar el sufrimiento ajeno, su búsqueda del bienestar de los demás y su regocijo por la prosperidad ajena, se le dio el nombre de «Anāthapiṇḍika» porque siempre daba limosna (piṇḍa) a los desamparados (anātha). «Dijo así» significa que dijo: «Ven, Sudatta».

කිලෙසපරිනිබ්බානෙනාති සබ්බසො රාගාදිකිලෙසවූපසමෙන. කිලෙසවූපසමන්ති සබ්බසො සබ්බෙසං කිලෙසානං වූපසමං අග්ගමග්ගෙන පත්වා. අනුපුබ්බිකථන්ති දානාදිකථං. සා හි අනුපුබ්බෙන කථෙතබ්බත්තා ‘‘අනුපුබ්බිකථා’’ති වුච්චති. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසී’’ති (චූළව. 305). මත්ථකෙති අනුපුබ්බිකථාය උපරි පරතො. චත්තාරි සච්චානි පකාසෙසීති යථා මහාසෙට්ඨි සහස්සනයපටිමණ්ඩිතෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාති, එවං පවත්තිනිවත්තියො සහ හෙතුනා විභජන්තො චත්තාරි අරියසච්චානි පකාසෙසීති.

«Por la extinción de las impurezas» significa por la pacificación total de las impurezas como la pasión, etc. «La pacificación de las impurezas» significa habiendo alcanzado la pacificación total de todas las impurezas a través del sendero supremo. «Discurso gradual» es el discurso sobre la generosidad, etc. Se llama «discurso gradual» porque debe ser expuesto gradualmente. Refiriéndose a esto, se dijo: «Entonces el Bienaventurado expuso el discurso gradual. A saber: el discurso sobre la generosidad, el discurso sobre la virtud, el discurso sobre los cielos, y manifestó el peligro, la bajeza y la corrupción de los placeres sensoriales, y los beneficios de la renuncia». «Al final» significa después del discurso gradual. «Manifestó las cuatro verdades» significa que, de la misma manera que el gran banquero se estableció en el fruto de la entrada en la corriente adornado con mil métodos, manifestó las cuatro nobles verdades analizando el proceso de surgimiento y cesación junto con sus causas.

සුදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Sudatta Sutta.

9. පඨමසුක්කාසුත්තවණ්ණනා

9. Explicación del Primer Sukkā Sutta

243. රථිකන්ති රච්ඡං. ගහෙත්වාති ගන්ත්වා. සිඞ්ඝාටකන්ති අඤ්ඤත්ථ තිකොණා රච්ඡා වුච්චති. ඉධ පන ‘‘චතුක්ක’’න්ති වුත්තං. ‘‘මධුපීකා’’ති එත්ථ මධු-සද්දෙන මධුවිසෙසො වුච්චතීති ආහ ‘‘ගන්ධමධුපානං පීතා වියා’’ති. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ තිට්ඨතීති ගන්ධමධූති ච අතිවිය මධුරො මදනියො එකො මධුවිසෙසො. තෙනාහ ‘‘අසඤ්ඤී හුත්වා සයතෙවා’’ති.

243. «Rathikā» es una calle. «Habiendo tomado» significa habiendo ido. «Siṅghāṭaka» en otros lugares se refiere a una calle en forma de triángulo; pero aquí se dice que es un «cruce de cuatro caminos». «Madhupīkā»: aquí con la palabra «madhu» se refiere a un tipo especial de miel, por lo que dice: «como si hubieran bebido miel fragante». Pues la expresión general denota una específica; «gandhamadhu» es un tipo de miel extraordinariamente dulce e embriagadora. Por eso dijo: «yace como si estuviera inconsciente».

න පටිවානීයං [Pg.318] න අපනෙතබ්බන්ති අප්පටිවානීයං. තෙනාහ ‘‘බාහිරකඤ්හී’’තිආදි. යං කිඤ්චි සන්තපණීතභාවාවහං න සෙචනන්ති අසෙචනකං. තතො එව අනාසිත්තකං. ඔජවන්තන්ති බහුසම්මතඔජවන්තසදිසතාය ඔජවන්තං. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. ධම්මතායාති අත්තනො සභාවෙනෙව. මධුරො ඉට්ඨො. පිවන්තී වියාති සුක්කාය භික්ඛුනියා උපනීයමානං සද්ධම්මාමතරසං අත්තනො සොතඤ්ජලිං පූරෙත්වා ඔදහන්තීව. වලාහකතො ආගතං වලාහකං.

«Que no debe ser rechazado» o que no debe ser apartado es «irresistible». Por eso dijo: «de los externos», etc. «No rociado» (asecanaka) significa que no se le añade nada para hacerlo tranquilo o excelente. Por eso mismo, es puro. «Vigoroso» (ojavanta) es vigoroso por ser similar a lo que es considerado por muchos como tal. Por eso dijo: «como en verdad», etc. «Por naturaleza» significa por su propia esencia. «Dulce» es agradable. «Como si bebieran» significa que, al serles ofrecido el néctar del Verdadero Dhamma por la monja Sukkā, es como si llenaran y aplicaran los cuencos de sus oídos. «Venido de una nube» significa que proviene de una nube.

පඨමසුක්කාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Primer Sukkā Sutta.

10. දුතියසුක්කාසුත්තවණ්ණනා

10. Explicación del Segundo Sukkā Sutta

244. බහුං වත පුඤ්ඤං පසවති සබ්බගන්ථවිමුත්තියා සීලසමන්නාගතෙන අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යාය සුක්කාය ථෙරියා භොජනස්ස දින්නත්තා.

244. Ciertamente se genera mucho mérito por haber dado comida a la anciana Sukkā, quien está dotada de virtud, es digna de las ofrendas más elevadas y está liberada de todas las ataduras.

දුතියසුක්කාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Segundo Sukkā Sutta.

11. චීරාසුත්තවණ්ණනා

11. Explicación del Cīrā Sutta

245. එකාදසමං උත්තානමෙව දසමෙන සදිසත්තා. තත්ථ හි භොජනං උපාසකස්ස ආභතං, ඉධ චීවරදානන්ති අයමෙව විසෙසො.

245. El undécimo es evidente por ser similar al décimo. Pues en aquel se trajo comida para el laico, mientras que aquí se trata del regalo de un manto; esta es la única diferencia.

චීරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina la explicación del Cīrā Sutta.

12. ආළවකසුත්තවණ්ණනා

12. Explicación del Āḷavaka Sutta

246. ආළවියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන තං රට්ඨම්පි නගරම්පි වුච්චති. රට්ඨෙ අධිප්පෙතෙපි න එත්ථ බහුවචනං තථාරුළ්හියා අභාවතො. තඤ්ච භවනන්ති තඤ්ච ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනං. තත්ථාති ආළවකස්ස භවනෙ. ‘‘අථ ඛො ආළවකො යක්ඛො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමී’’ති එත්ථ තස්මිං පාඨපදෙසෙ. අයමනුපුබ්බිකථාති අයං ඉදානි වුච්චමානා අනුපුබ්බතො ආගතා කථා. ආළවියා ඉස්සරොති ආළවො, ආළවකොති ච [Pg.319] රාජා වුත්තො. කදාචි චොරපටිබාහනත්ථං, කදාචි උස්සාහසත්තිවිභාවනවසෙන පටිරාජනිසෙධනත්ථං, කදාචි ලක්ඛයොග්‍යවිනියොගවසෙන බ්‍යායාමකරණත්ථඤ්ච. මිගානං වනනතො වසනතො වානතො වා ‘‘මිගවා’’ති ලද්ධසමඤ්ඤං මිගවං. තස්සෙවාති රඤ්ඤො එව. මිගොති එකො එණිමිගො. තියොජනන්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. උදකං විය පවිසිත්වා ඨිතන්ති යථා පරිස්සමප්පත්තො උදකං පවිසිත්වා ඨිතො නිරස්සාසො හොති, එවං විය ඨිතං. මූලන්ති සමීපං. යක්ඛං දිස්වාව රඤ්ඤො භයං ඡම්භිතත්තං ඌරුත්ථම්භං අහොසි, තස්මා රාජා පලායිතුං නාසක්ඛි. තෙන වුත්තං ‘‘ඛාදිතුං උපගතො’’ති. අථ රාජා ද්විධා ඡින්නං මිගං දත්වා අත්තානං මොචෙතුකාමො අහොසි. යක්ඛො ‘‘නනු මම හත්ථගතකාලතො පට්ඨාය මිගොපි මම සන්තකො, තත්ථ කින්නාම තෙ කෙරාටියමිදං දත්වා අත්තනො මොචන’’න්ති රාජානං න මුඤ්චි. අථ රාජා තස්ස තාදිසං පටිඤ්ඤාතං අකාසි. තෙන වුත්තං ‘‘රාජා තෙන සද්ධි’’න්තිආදි. භවනං අනුපගතන්ති ඉදං මම භවනං අනුපගතං. අනනුඤ්ඤාතන්ති උපගතෙන සාමිභූතෙන අනනුඤ්ඤාතඤ්ච. එතෙන උපගතං තං, ඉදානි තාදිසෙන අනුඤ්ඤාතඤ්ච ඛාදිතුං ලභාමීති දස්සෙති.

246. «Āḷaviyanti»: se refiere tanto al reino como a la ciudad en género femenino. Aunque se refiera al reino, no se usa el plural aquí por no haberse establecido así el uso tradicional. «Tañca bhavananti»: la morada del yakkha Āḷavaka. «Tatthāti»: en la morada de Āḷavaka. En el pasaje: «Entonces el yakkha Āḷavaka se acercó a donde estaba el Bendito». «Ayamanupubbikathāti»: esta es la historia relatada en orden sucesivo que se cuenta ahora. «Āḷaviyā issaroti»: el rey es llamado Āḷava o Āḷavaka. A veces para repeler a los ladrones, a veces para demostrar su energía y poder al someter a reyes rivales, y a veces para ejercitarse mediante el uso de objetivos adecuados. «Migavaṃ»: la caza, llamada así por la persecución o acecho de los ciervos. «Tassevāti»: del propio rey. «Migoti»: un ciervo moteado (eṇimiga). «Tiyojananti»: un uso del acusativo para indicar extensión continua. «Udakaṃ viya pavisitvā ṭhitanti»: como alguien que, exhausto, entra en el agua y permanece allí sin aliento. «Mūlanti»: cerca. Al ver al yakkha, el miedo del rey causó parálisis y rigidez en los muslos (ūrutthambha), por lo que el rey no pudo huir. Por eso se dice: «se acercó para devorarlo». Entonces el rey, habiendo entregado el ciervo cortado en dos, quiso liberarse. El yakkha no liberó al rey, diciendo: «¿Acaso desde el momento en que cayó en mis manos el ciervo no es ya mío? ¿Qué clase de engaño es este, tratar de liberarte entregando lo que ya es mío?». Entonces el rey hizo tal promesa. Por eso se dice: «el rey con él», etc. «Bhavanaṃ anupagatanti»: no ha llegado a mi morada. «Ananuññātanti»: y no ha sido permitido por el dueño que ha llegado. Con esto muestra: «ha llegado a ella, y ahora habiendo sido permitido por tal persona, obtengo el derecho de comerlo».

මච්චුපථෙති මච්චුගොචරෙ. ආසන්නමරණතාය එවමාහංසු.

«Maccupatheti»: en el dominio de la muerte. Dijeron esto debido a la inminencia de la muerte.

තං ආළවකකුමාරං ආදාය පක්කමිංසූති යොජනා. තස්ස රඤ්ඤො මහෙසී ආළවකකුමාරස්ස මාතාති වුත්තා. දෙවිසහස්සානං විප්පලපන්තීනන්ති වචනං පරිණාමෙතබ්බං.

La construcción es: «se marcharon llevando al príncipe Āḷavaka». Se dice que la reina de ese rey es la madre del príncipe Āḷavaka. La expresión «de las mil reinas que lamentaban» debe ser interpretada según el contexto.

දෙසනාපරියොසානෙති යක්ඛං දමෙත්වා පච්චාගන්ත්වා නගරද්වාරසමීපෙ රුක්ඛමූලෙ නිසින්නෙන භගවතා සරාජිකාය මහතියා පරිසාය දෙසිතදෙසනාය පරියොසානෙ. සොති භගවා. භවනෙ එවාති විමානෙ එව. භගවාපි පස්සති පකතිචක්ඛුනාව නිග්‍රොධස්ස උපරි නිබ්බත්තත්තා.

«Desanāpariyosāneti»: al final de la enseñanza impartida por el Bendito a la gran asamblea, incluyendo al rey, sentado al pie de un árbol cerca de la puerta de la ciudad después de haber domado al yakkha. «Soti»: se refiere al Bendito. «Bhavane evāti»: en la misma mansión celestial (vimāna). El Bendito también ve con su ojo físico natural, debido a que la morada surgió sobre el árbol de nigrodha.

තත්‍රාති තස්මිං ‘‘රොසෙතුකාමතායා’’ති වචනෙ. තෙසන්ති සාතාගිරිහෙමවතානං. කාලදීපදෙසකුලජනෙත්තිආයුප්පමාණවිසයං පඤ්චමහාවිලොකිතං. ‘‘සීතං බ්‍යපගතං හොති, උණ්හඤ්ච උපසම්මතී’’තිආදිනා (බු. වං. 2.83) ආගතානි ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි. කටිප්පදෙසවත්ථිකොසකණ්ණතො තිධා. සද්දොති ආළවකස්ස උග්ඝොසිතසද්දො.

«Tatrāti»: en esa expresión «con el deseo de provocar». «Tesanti»: de Sātāgiri y Hemavata. Los cinco grandes avistamientos: el tiempo, el continente, la región, el linaje y la duración de la vida. Los treinta y dos presagios que aparecen en pasajes como «el frío desaparece y el calor se calma» (Bu. Vaṃ. 2.83). Triple, desde el borde de la cintura del ropaje. «Saddoti»: el sonido del rugido de Āḷavaka.

ඉමිනා [Pg.320] පසඞ්ගෙන සකලජම්බුදීපං බ්‍යාපෙත්වා පවත්තෙ අපරෙපි තයො සද්දෙ යථා එතෙ, එවං ආළවකස්ස උග්ඝොසිතසද්දොපීති දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො’’තිආදි වුත්තං. ඔසක්කන්තෙති පරිහායමානෙ.

Con esta oportunidad, para mostrar que así como estos otros tres sonidos se difundieron por todo Jambudīpa, así también fue el sonido del rugido de Āḷavaka, se dice «cuatro», etc. «Osakkanteti»: disminuyendo o decayendo.

චුණ්ණෙන්තාති චුණ්ණෙතුං සමත්ථතං සන්ධාය වුත්තං, න පන චුණ්ණනවසෙන වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මා කස්සචී’’තිආදි. උස්සාවබින්දුමත්තම්පීති උස්සාවපතනමත්තම්පි. ඛුරප්පං සල්ලං.

«Cuṇṇentāti»: se dice con referencia a la capacidad de triturar, pero no en el sentido de que realmente triturara. Por eso dice: «que a nadie», etc. «Ussāvabindumattampīti»: incluso del tamaño de una gota de rocío. «Khurappaṃ»: una flecha con punta de navaja.

සෙට්ඨානීති අජෙය්‍යෙන අප්පටිහතභාවෙන උත්තමානි. දුස්සාවුධන්ති ආවුධකිච්චකරං උත්තරියං දුස්සං. ඉමානි කිර සක්කාදීනං පුඤ්ඤානුභාවෙන නිබ්බත්තානි අප්පටිහතප්පභාවානි පටිපක්ඛවිධමනයුත්තානි අවජ්ඣානි ආවුධානි. තෙනාහ ‘‘යදි හී’’තිආදි.

«Seṭṭhānīti»: supremas por ser invencibles e imbatibles. «Dussāvudhanti»: el arma de tela superior que cumple la función de un arma. Se dice que estas son armas invencibles de poder incontenible, capaces de aniquilar a los adversarios, surgidas por el poder del mérito de Sakka y otros. Por eso dice: «si en verdad», etc.

අසනිවිචක්කං වියාති අසනිමණ්ඩලං විය.

«Asanivicakkaṃ viyāti»: como el disco de un rayo.

පිත්තන්ති අලගද්දපිත්තං. භින්දෙය්‍යාති ආසිඤ්චෙය්‍ය. සුඛන්ති සුකරං. මුදුභූතචිත්තවවත්ථානකරණත්ථන්ති මුදුභූතං අත්තනො චිත්තෙ වවත්ථානස්ස කරණත්ථං.

«Pittanti»: el veneno (bilis) de una serpiente. «Bhindeyyāti»: derramaría. «Sukhanti»: fácil de hacer. «Mudubhūtacittavavatthānakaraṇatthanti»: con el propósito de establecer su propia mente que se ha vuelto suave.

එවං වුත්තෙති ‘‘න ඛ්වාහ’’න්ති එවං වුත්තෙ. භගවතො සාසනෙ ඨිතෙ පයිරුපාසිත්වා උග්ගහිතං භගවන්තං පයිරූපාසිත්වා උග්ගහිතමෙව නාමාති ආහ ‘‘කස්සපං…පෙ... උග්ගහෙසු’’න්ති. පුට්ඨපඤ්හාති සම්මාසම්බුද්ධෙන පුට්ඨපඤ්හා. යස්මා බුද්ධවිසයෙ පුට්ඨපඤ්හා, තස්මා බුද්ධවිසයාව හොන්ති.

Cuando se dijo «ciertamente yo no...». Se dice: «habiendo servido a aquel que permanece en la enseñanza del Bendito, es como haber servido y aprendido del propio Bendito», por eso dijo: «de Kassapa... aprendió». «Puṭṭhapañhā»: preguntas formuladas por el Completamente Iluminado. Puesto que son preguntas formuladas en el dominio de un Buda, pertenecen al dominio de los Budas.

පටිසෙධෙත්වාති වාචාය අසක්කුණෙය්‍යභාවෙනෙව පටිසෙධෙත්වා. ‘‘යදාකඞ්ඛසී’’ති පදසන්ධිවසෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘යදි ආකඞ්ඛසී’’ති. තෙන තුය්හං පුච්ඡං තාව සුත්වා විස්සජ්ජෙස්සන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘න මෙ’’තිආදි. දුතියවිකප්පෙ ද-කාරො පදසන්ධිකරොති ආහ ‘‘යං ආකඞ්ඛසී’’ති. ‘‘පුච්ඡ, ආවුසො, සුත්වා ජානිස්සාමී’’ති අවත්වා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස අනියමෙත්වා වචනං සබ්බවිසයං හොතීති ආහ ‘‘සබ්බං තෙ’’තිආදි.

«Paṭisedhetvāti»: rechazando por la propia imposibilidad de las palabras. «Yadākaṅkhasī» es una forma por sandhi, por eso dice: «si lo deseas». Con esto muestra: «responderé después de haber escuchado tu pregunta». Por eso dice: «no para mí», etc. En la segunda variante, la letra 'd' es un marcador de sandhi, por eso dice: «lo que desees». En lugar de decir «pregunta, amigo, lo sabré después de escucharlo», la declaración del Buda Omnisciente, al no ser limitada, abarca todos los objetos; por eso dice: «todo para ti», etc.

කිං සූති එත්ථ කින්ති පුච්ඡායං, සූති සංසයෙ, කිං නූති අත්ථො? ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. තස්මා විත්තන්ති යස්මා විත්තිකරණතො විත්තං. සුකතන්ති සුට්ඨු සක්කච්චං කතං. සුඛන්ති ඉට්ඨඵලං. තත්ථ යං පධානං, තං දස්සෙතුං ‘‘කායිකචෙතසිකං සාත’’න්තිආදි වුත්තං. නිස්සන්දඵලඤ්හි තග්ගහණෙන ගහිතමෙව [Pg.321] හොති. අප්පෙතීති පාපෙති. අතිසයත්ථජොතනො තර-සද්දොති ආහ ‘‘අතිසයෙන සාදූ’’ති. රසසඤ්ඤිතාය ඉට්ඨානං රාගාදිධම්මානං. කෙන පකාරෙනාති කථං-සද්දස්ස අත්ථමාහ. කථංජීවින්ති යදි සමාසපදමෙතං, ‘‘කථ’’න්ති සානුනාසිකා කතාති ආහ ‘‘ගාථාබන්ධසුඛත්ථ’’න්තිආදි.

«Kiṃ sū»: aquí «kiṃ» es para preguntar, «sū» es para duda; el significado es «¿qué pues?». «Idhā»: en este mundo. «Vittaṃ»: se llama riqueza (vitta) porque produce satisfacción (vitti). «Sukatant»: bien hecho con esmero. «Sukhanti»: un fruto deseado. Para mostrar lo que es principal allí, se dice: «el placer físico y mental», etc. Pues el fruto resultante ya está incluido al tomar aquello. «Appetīti»: hace alcanzar. La palabra «-tara» indica un significado superlativo, por eso dice: «extremadamente dulce». «Rasasaññitāya»: de las cosas deseadas como el apego, etc., percibidas como sabores. «Kena pakārenāti»: explica el significado de «kathaṃ» (cómo). «Kathaṃjīvinti»: si esta es una palabra compuesta, se ha añadido la nasal a «kathaṃ» por razones de métrica, por eso dice: «para facilitar la composición del verso», etc.

සද්ධීධ විත්තන්ති එකදෙසෙන සමුදායදස්සනං සමුද්දපබ්බතනිදස්සනං විය. ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘විත්තිකරණතො විත්ත’’න්ති වුත්තමත්ථං සන්ධාය හෙතූපමාහි යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තෙන සුඛාවහනතො, දුක්ඛපටිබාහනතො, දාලිද්දියූපසමනතො, රතනපටිලාභහෙතුතො, ලොකසන්තතිආවහනතො ච සද්ධා විත්තං යථා තං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදීනි. තෙනාහ ‘‘එව’’න්තිආදි. නනු චෙතනා සම්මාදිට්ඨිආදයො ච සාතිසයං විපාකසුඛං ආවහන්ති, තං කථං සද්ධා ආවහතීති? සද්ධාධුරභාවසභාවතො. තෙනාහ ‘‘සද්ධාධුරෙන පටිපන්නාන’’න්ති. තස්ස ච සෙසපදෙසුපි යොජෙතබ්බං.

«La fe es riqueza aquí» es una expresión que muestra el todo a través de una parte, similar a la demostración del océano mediante una montaña. Se debe entender la palabra «iti» en el sentido de comienzo. Con referencia al significado de «riqueza por el hecho de producir prosperidad», se dice «como en verdad...», etc., para mostrarlo vinculándolo con analogías de causas. Por lo tanto, la fe es riqueza por traer felicidad, por repeler el sufrimiento, por apaciguar la pobreza, por ser la causa de la obtención de tesoros y por traer la continuidad del mundo, al igual que el oro, la plata y demás. Por eso se dice «así», etc. ¿Acaso no son la intención, la visión correcta y otros factores los que traen la felicidad del fruto en grado superior? ¿Cómo la trae la fe? Debido a su naturaleza de actuar como vanguardia. Por eso se dice «para aquellos que han emprendido con la fe como vanguardia». Esto mismo debe aplicarse también a los términos restantes.

ඉදානි යං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදි සද්ධාවිත්තස්ස ඔපම්මං, තං හීනං, සද්ධාවිත්තමෙව උත්තමන්ති පාළියං සෙට්ඨග්ගහණං කතන්ති දස්සෙතුං ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි වුත්තං. පරලොකං ගතං අනුගච්ඡතීති අනුගාමිකං. අඤ්ඤෙහි න සාධාරණන්ති අනඤ්ඤසාධාරණං. සබ්බසම්පත්තිහෙතූති සබ්බාසං සීලසම්පදාදීනං ලොකියලොකුත්තරානං සම්පත්තීනං හෙතු. අනත්ථාය හොති අනුපායපටිපත්තිතො. තස්මා අනුගාමිකත්තා. අනඤ්ඤසාධාරණත්තා සබ්බසම්පත්තිහෙතුභාවතො හිරඤ්ඤාදිවිත්තනිදානත්තා ච සද්ධාවිත්තමෙව සෙට්ඨං. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදදෙසනා යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති.

Ahora, para mostrar que la comparación de la riqueza de la fe con el oro, la plata, etc., es inferior, y que solo la riqueza de la fe es superior, se hace la mención de «lo mejor» en el Canon, diciendo «puesto que...», etc. «Anugāmika» significa que sigue a quien ha partido al otro mundo. «Anaññasādhāraṇa» significa que no es común a otros. «Sabbasampattihetu» significa que es la causa de todos los logros, tanto mundanos como supramundanos, de la perfección de la virtud, etc. [La riqueza material] conduce al infortunio debido a la práctica de medios incorrectos. Por lo tanto, por ser seguidora, por no ser compartida con otros, por ser la causa de todos los logros y por ser la fuente de riquezas como el oro y demás, solo la riqueza de la fe es la mejor. Es una enseñanza de definición suprema, como «el Maestro de dioses y hombres».

‘‘දසකුසලධම්මො’’ති ඉමිනා එකච්චානංයෙව දානාදිධම්මානං සඞ්ගහො, න සබ්බෙසන්ති අසඞ්ගහිතසඞ්ගණ්හනත්ථං ‘‘දානසීලභාවනාධම්මො වා’’ති වුත්තං. ‘‘සුඛ’’න්ති තිවිධස්සපි සුඛස්ස සාධාරණග්ගහණමෙතන්ති තං සවිසෙසලද්ධං පුග්ගලවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘සොණසෙට්ඨි…පෙ… ආවහතී’’ති ආහ. යො සො පදුමවතියා දෙවියා පුත්තො මහාපදුමො නාම රාජා දිබ්බසුඛසදිසං රජ්ජසුඛමනුභවිත්වා පච්ඡා පච්චෙකබුද්ධො හුත්වා නිබ්බානසුඛමනුභවි, තං නිදස්සනභාවෙන ගහෙත්වා ආහ ‘‘මහාපදුමාදීනං විය නිබ්බානසුඛඤ්ච ආවහතී’’ති.

Con «los diez estados saludables» se incluye solo algunos estados como la generosidad, etc., no todos; para incluir lo que no estaba incluido, se dice «o el estado de generosidad, virtud y meditación». «Felicidad» es un término general para los tres tipos de felicidad; mostrándola según la persona que la ha obtenido específicamente, dice «el banquero Soṇa... hasta... trae». Aquel que fue hijo de la reina Padumavatī, el rey llamado Mahāpaduma, habiendo experimentado la felicidad del reino similar a la felicidad divina, luego se convirtió en un Paccekabuddha y experimentó la felicidad del Nibbāna; tomándolo como ejemplo, dice «trae la felicidad del Nibbāna, al igual que para Mahāpaduma y otros».

අත්ථුද්ධාරනයෙන [Pg.322] සච්චසද්දං සංවණ්ණෙන්තො ‘‘අනෙකෙසු අත්ථෙසු දිස්සතී’’ති ආහ. වාචාසච්චෙ දිස්සති සච්චසද්දො ‘‘භණෙ’’ති වුත්තත්තාති අධිප්පායො. විරතිසච්චෙ දිස්සති. වෙරමණීසු හි පතිට්ඨිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ‘‘සච්චෙ ඨිතා’’ති වුච්චන්ති. අත්තාකාරම්පි වත්ථුං ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති පවත්තියාකාරං උපාදාය දිට්ඨි එව සච්චන්ති දිට්ඨිසච්චං, තස්මිං දිට්ඨිසච්චෙ දිස්සතීති යොජනා. බ්‍රාහ්මණසච්චානීති පරමත්ථබ්‍රහ්මානං සච්චානි, යානි ‘‘සබ්බෙ පාණා අවජ්ඣා, සබ්බෙ කාමා අනිච්චා, සබ්බෙ භවා අනිච්චා, නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මි’’න්තිආදිනා (අ. නි. 4.185) චතුක්කනිපාතෙ ආගතානි. පරමත්ථභූතං සච්චං නිබ්බානං. අබ්භන්තරං කත්වාති අන්තොගධමෙව කත්වා, තෙහි සද්ධින්ති අත්ථො පරමත්ථසච්චානම්පි සාදුතරත්තා. යස්සානුභාවෙනාති යස්ස වාචාසච්චස්ස ආනුභාවෙන.

Explicando la palabra «verdad» mediante el método de análisis de términos, dice «se ve en muchos sentidos». La palabra verdad se ve en la «verdad del habla», con la intención de lo expresado como «habla». Se ve en la «verdad de la abstención»; pues los ascetas y brahmanes establecidos en las abstenciones se dice que están «establecidos en la verdad». Tomando incluso un objeto de una manera subjetiva como «esto solo es la verdad, lo demás es falso», según el modo de proceder, la visión misma es la verdad: así es la «verdad de las visiones»; la conexión es que se ve en esa verdad de las visiones. «Verdades de los brahmanes» son las verdades de los nobles, las cuales aparecen en el Libro de los Cuatros (A.N. 4.185) como «todos los seres son mortales, todos los placeres son impermanentes, todas las existencias son impermanentes, yo no soy nada en ningún lugar para nadie», etc. La verdad que constituye el sentido último es el Nibbāna. «Habiéndolo internalizado» significa habiéndolo incluido, junto con ellos [los otros sentidos], por el hecho de que las verdades de sentido último son más dulces aún. «Por cuyo poder» significa por el poder de la verdad del habla.

උදකම්හි ධාවතීති උදකපිට්ඨියං අභිජ්ජමානායං පථවියා විය ධාවති ගච්ඡති මහාකප්පිනරාජා විය. විසම්පි සච්චෙන හනන්ති පණ්ඩිතාති කණ්හදීපායනාදයො විය. සච්චෙනාති මච්ඡජාතකෙ බොධිසත්තස්ස විය සච්චෙන දෙවො ථනයං පවස්සති. සච්චෙ ඨිතාති විරතිසච්චෙ වාචාසච්චෙ ච ඨිතා තයොපි බොධිසත්තා. නිබ්බුතින්ති නිබ්බානං පත්ථයන්ති. සාදුතරන්ති සාතතරං ඉට්ඨතරවිපාකදානතො.

«Corre sobre el agua» significa que corre sobre la superficie del agua sin que se quiebre, como si fuera sobre tierra, tal como el rey Mahākappina. «Los sabios destruyen incluso el veneno con la verdad», como Kaṇhadīpāyana y otros. «Con la verdad», como por la verdad del Bodhisattva en el Maccha-jātaka, la deidad hace que el trueno resuene y la lluvia caiga. «Establecidos en la verdad» se refiere a los tres Bodhisattvas establecidos en la verdad de la abstención y en la verdad del habla. «La extinción» significa que anhelan el Nibbāna. «Más dulce» significa más placentero por otorgar un resultado más deseable.

රසානන්ති නිද්ධාරණත්ථෙ සාමිවචනං. නිද්ධාරණඤ්ච කොචි කුතොචි කෙනචි ඉමන්ති කස්සචි වචනං න සාධෙතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ ඉමෙ’’තිආදිමාහ. තෙන හි නිබ්බානං රසසමුදායතො සාදුතරතාවිසෙසෙන නිද්ධාරීයති. තත්ථ යෙ ඉමෙ වුච්චන්තීති යොජනා. සායනීයධම්මාති ජිව්හාය සායිතබ්බා ධම්මා. රසායතනං රසොති ආහ ‘‘මූලරසො ඛන්ධරසො’’තිආදි. ඵලරසන්ති ඵලස්ස රසං, ඵලං පීළෙත්වා තාපෙත්වා ගහෙතබ්බරසන්ති අත්ථො. අරසරූපොති ආචාරරහිතසභාවො. රූපස්ස අස්සාදනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛධම්මා රූපරසා. එස නයො සද්දරසාදීසු. සද්දරසොති බ්‍යඤ්ජනසම්භූතො රසො. විමුත්තිරසොති විමුත්තිසම්පත්තිකො රසො. අත්ථරසොති අත්ථස්ස පටිවිජ්ඣනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛං අත්ථරසො, තථා ධම්මරසො වෙදිතබ්බො. රූපාචාරාතිආදීසු රසග්ගහණෙන ඵලරසං වදති. සො හි ඵලස්ස රූපො ච, රසිතබ්බතො ආසාදෙතබ්බතො රසො චාති ‘‘රූපරසො’’ති වුච්චති. ආචාරො [Pg.323] පන සාමග්ගීරසහෙතුතාය ‘‘රසො’’ති වුත්තො. සච්චං හවෙති එත්ථ හවෙති එකංසත්ථෙ නිපාතො, එකංසත්ථො ච අවධාරණමෙවාති ආහ ‘‘සච්චමෙව සාදුතර’’න්තිආදි. සරීරමුපබ්‍රූහෙන්ති, න චිත්තං. නනු ච සුඛුප්පත්තිපයොජනත්තා චිත්තම්පි උපබ්‍රූහෙන්තීති? න, සුඛස්ස සරීරබ්‍රූහනං පටිච්ච උප්පන්නත්තා. විරතිසච්චවාචාති සච්චවිසෙසෙන සම්පජ්ජනං වදති. චිත්තමුපබ්‍රූහෙති පදාලිකාය විරතිවාචාය සච්චරසෙ සති සමථවිපස්සනාදීහි චිත්තපරිබ්‍රූහනස්ස සම්භවතො මග්ගඵලානිසංසං ගණ්හාති. අසංකිලෙසිකඤ්ච සුඛමාවහති විවට්ටසන්නිස්සිතත්තා. විමුත්තිරසොති ඵලසුඛං වදති නිබ්බානසුඛම්පි වා. පරමත්ථසච්චරසො නාම නිබ්බානරසො. තථා හි තං ‘‘අච්චුතිරසං අස්සාසකරණරස’’න්තිපි වුච්චති. තෙන පරිභාවිතත්තාති විමුත්තිරසස්ස සාදුතරභාවදස්සනත්ථං. එවං සන්තෙපි ‘‘විමුත්තිරසපරිභාවිතත්තා’’ති එතෙන කාමං විමුත්තිරසො වා පරමත්ථසච්චරසො වා සාදුතරරසාති දස්සෙති. තදධිගමූපායභූතන්ති තස්ස පරමත්ථසච්චස්ස අධිගමූපායභූතං. අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්චාති ඵලඤ්ච කාරණඤ්ච නිස්සාය පවත්තිතො අත්ථරසා ධම්මරසා ච සාදූ, තතොපි පරමත්ථසච්චමෙව සාදුරසන්ති අධිප්පායො.

"Rasānaṃ" es una forma de caso genitivo en el sentido de distinción. Mostrando que la distinción no se establece meramente porque alguien diga sobre algo o alguien que 'esto es así', dice: "aquellos que...", etc. Por lo tanto, el Nibbāna se distingue de la totalidad de los sabores por su excelencia especial en dulzura. Aquí la construcción es: "aquellos que se mencionan". "Sāyanīyadhammā" son los fenómenos que deben ser saboreados por la lengua. Respecto a la base del sabor (rasāyatana) como sabor, dice: "sabor de raíz, sabor de tronco", etc. "Phalarasa" se refiere al sabor del fruto; significa el sabor que se obtiene al exprimir o calentar el fruto. "Arasarūpa" es la naturaleza carente de conducta. Los "rūparasā" son los estados de felicidad que surgen en virtud del disfrute de la forma. Este mismo método se aplica a los sabores de los sonidos (saddarasa), etc. "Saddarasa" es el sabor producido por las sílabas. "Vimuttirasa" es el sabor que consiste en el logro de la liberación. "Attharasa" es la felicidad que surge en virtud de la penetración del significado; del mismo modo debe entenderse "dhammarasa". En términos como "rūpācāra", al mencionar el sabor, se refiere al sabor del fruto. Pues este es tanto la forma del fruto como el sabor por ser saboreado y disfrutado, por eso se llama "rūparasa". Pero la conducta (ācāra) se llama "rasa" por ser la causa del sabor de la armonía. En "Saccaṃ have", "have" es una partícula con sentido de certeza, y el sentido de certeza es enfático, por eso dice: "solo la verdad es más dulce", etc. Nutren el cuerpo, no la mente. ¿Acaso no nutren también la mente con el propósito de que surja la felicidad? No, porque la felicidad surge dependiendo del desarrollo del cuerpo. "Viratisaccavācā" se refiere a la perfección mediante una verdad especial. Nutre la mente: cuando existe el sabor de la verdad en el habla de abstención que destruye las impurezas, al ser posible el desarrollo de la mente mediante la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā), se obtienen los beneficios del camino y el fruto. Y trae una felicidad no contaminada por estar basada en la cesación del ciclo (vivaṭṭa). "Vimuttirasa" se refiere a la felicidad del fruto o incluso a la felicidad del Nibbāna. El llamado sabor de la verdad última es el sabor del Nibbāna. Pues también se le llama "sabor imperecedero" o "sabor que produce alivio". "Por estar impregnado con eso" se dice para mostrar la dulzura superior del sabor de la liberación. Aun así, con "por estar impregnado con el sabor de la liberación", muestra que, a discreción, ya sea el sabor de la liberación o el sabor de la verdad última es el sabor más dulce. "Por ser el medio para su logro" significa ser el medio para alcanzar esa verdad última. Con "significado y doctrina" (attha y dhamma), los sabores del significado y de la doctrina que proceden basándose en el fruto y la causa son dulces, pero incluso más que eso, el sabor de la verdad última es el sabor más dulce; tal es la intención.

ලොකුත්තරං ලොකියඤ්ච අත්ථං අජානන්තො අන්ධො, ලොකියත්ථමෙව ජානන්තො එකචක්ඛු, උභයං ජානන්තො ද්විචක්ඛු. පරහිතං අත්තහිතඤ්ච අජානන්තො අන්ධො, අත්තහිතමෙව ජානන්තො එකචක්ඛු, උභයත්ථං ජානන්තො ද්විචක්ඛු. සො ද්විචක්ඛුපුග්ගලො පඤ්ඤාජීවී. තං පන ගහට්ඨපබ්බජිතවසෙන විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘ගහට්ඨො වා’’තිආදි වුත්තං. ගහට්ඨපටිපදං ආරාධෙත්වා චාති යොජනා. ආරාධෙත්වාති ච සාධෙත්වාති අත්ථො.

Quien no conoce el bienestar supramundano ni el mundano es ciego; quien conoce solo el bienestar mundano tiene un solo ojo; quien conoce ambos tiene dos ojos. Quien no conoce el bienestar ajeno ni el propio es ciego; quien conoce solo el bienestar propio tiene un solo ojo; quien conoce ambos tiene dos ojos. Esa persona de dos ojos vive por la sabiduría. Para mostrar esto dividiéndolo según la condición de laico o de renunciante, se dice: "ya sea un laico", etc. La construcción es: "habiendo cumplido la práctica del laico". Y "habiendo cumplido" (ārādhetvā) significa habiéndola realizado con éxito.

පුරිමනයෙනෙවාති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධවිස්සජ්ජිතනයෙනෙව. කිඤ්චාපීති අනුජානනසන්දස්සනත්ථෙ නිපාතො. කිං අනුජානාතීති? ගාථාය චතූහි පදෙහි වුත්තෙසු අත්ථෙසු එකස්ස අත්ථස්ස සිද්ධියං ඉතරෙසම්පි සිද්ධිං අනුජානාති. තෙනාහ ‘‘යො චතුබ්බිධමොඝං…පෙ… පරිසුජ්ඣතී’’ති. කිං සන්දස්සෙතීති? යෙසං පාපධම්මානං බලවභාවෙන ඔඝතරණාදි න සිජ්ඣති, තෙසං පටිපක්ඛානං නිස්සන්දෙහවසෙන සන්දස්සනං. තෙනාහ ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. ඔඝතරණන්ති ඔඝතරණපටිපත්තිං. අසද්දහන්තොති එවං පටිපජ්ජන්තො [Pg.324] ඉමාය පටිපත්තියා ඔඝං තරතීති න සද්දහන්තො. න පක්ඛන්දතීති පක්ඛන්දනලක්ඛණාය සද්ධාය න උග්ඝාටීයතීති න ඔතරති. චිත්තවොස්සග්ගෙනාති යථාකාමාචාරවසෙන චිත්තස්ස වොස්සජ්ජනෙන. පමත්තො පමාදං ආපන්නො. තත්ථෙවාති කාමෙසු එව. විසත්තත්තා ලග්ගත්තා. වොකිණ්ණොති විසෙවිතො. තස්මාති වුත්තස්ස චතුබ්බිධස්සපි අත්ථස්ස හෙතුභාවෙන පච්චාමසනං. තප්පටිපක්ඛන්ති අස්සද්ධියාදීනං පටිපක්ඛං සද්ධාදීනං ඔකාසත්තා.

"Por el método anterior" significa por el mismo método de respuesta del Buda Kassapa. "Kiñcāpi" es una partícula con el propósito de mostrar consentimiento o concesión. ¿Qué consiente? Al establecerse uno de los significados expresados en los cuatro versos de la estrofa, consiente también el establecimiento de los demás. Por eso dice: "aquel que las cuatro inundaciones... se purifica". ¿Qué muestra? La indicación sin duda alguna de los opuestos a aquellos estados malvados por cuya fuerza no se logra el cruce de la inundación, etc. Por eso dice: "aun siendo así", etc. "Cruzar la inundación" se refiere a la práctica de cruzar la inundación. "Quien no tiene fe" significa aquel que no cree que practicando así cruzará la inundación mediante esta práctica. "No se lanza" significa que no se sumerge porque no se siente impelido por la fe, cuya característica es lanzarse hacia adelante. "Por el abandono de la mente" significa por dejar la mente libre para actuar según el deseo. "Negligente" significa que ha caído en la negligencia. "Allí mismo" significa precisamente en los placeres sensuales. "Apegado" (visattattā) significa adherido. "Mezclado" (vokiṇṇo) significa frecuentado. "Por lo tanto" es la referencia al hecho de ser la causa de los cuatro significados mencionados. "Lo opuesto a eso" se refiere a dar lugar a la fe, etc., por ser los opuestos a la falta de fe, etc.

එතායාති ගාථායං ඉමිනා පදෙනාති සම්බන්ධො. සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මස්සවනං යොනිසොමනසිකාරො ධම්මානුධම්මපටිපත්තීති ඉමෙසං සොතාපත්තිමග්ගාධිගමස්ස අඞ්ගානං ආසන්නකාරණං සද්ධින්ද්‍රියන්ති ආහ ‘‘සොතාපත්තියඞ්ගපදට්ඨානං සද්ධින්ද්‍රිය’’න්ති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘සද්ධාජාතො උපසඞ්කමති, උපසඞ්කමන්තො පයිරුපාසති, පයිරුපාසන්තො සොතං ඔදහති, ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාතී’’තිආදි (ම. නි. 2.183, 432). දිට්ඨොඝං තරති එතෙනාති දිට්ඨොඝතරණං, දිට්ඨොඝස්ස තරණං. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘තරති ඔඝ’’න්ති වුත්තං, වත්තමානසමීපෙපි පන වත්තමානං විය වොහරණං යුත්තං දිට්ඨොඝස්ස තිණ්ණභාවස්ස එකන්තිකත්තාති ‘‘සොතාපන්නඤ්ච පකාසෙතී’’ති වුත්තං. එස නයො සෙසෙසුපි. දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදිපටිපත්තන්තරායකරානං පාපධම්මානං සමුච්ඡින්නත්තා සොතාපන්නො…පෙ… අප්පමාදෙන සමන්නාගතො. ‘‘සොතාපත්ති…පෙ… තරතී’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ සකිදෙව ඉමස්ස ලොකස්ස ආගමනම්පි ගහිතං සියාති තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘ආරාධෙත්වා…පෙ… අවසෙස’’න්ති වුත්තං. නනු ‘‘අවසෙස’’න්ති වුත්තත්තා සොතාපත්තිමග්ගෙන අතිණ්ණං අනවසෙසං භවොඝවත්ථු ගහිතමෙව සියාති? න, උපරි ද්වීහි මග්ගෙහි තරිතබ්බානං තෙසං පරතො ද්වින්නං පහානවසෙන වුච්චමානත්තා. අපවාදවිසයම්පි පරිහරති – ‘‘එවං එසා චොදනා අත්තනො විසයෙ න පතිට්ඨාතී’’ති. අනාදිකාලභාවත්තා කාමසඤ්ඤාය කාමොඝතරණං මහතා එව වීරියෙන සාධෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘වීරියෙනා’’ති. තතියං මග්ගං ආරාධෙත්වා. කාමොඝස්ස වත්ථු කාමොඝවත්ථු, කාමගුණෙහි සද්ධිං සබ්බො කාමභවො. කාමොඝසඤ්ඤිතන්ති කාමොඝසඞ්ඛාතං. කාමනට්ඨෙන කාමො ච සො දුක්ඛො චාති කාමදුක්ඛං. අස්සාදනට්ඨෙන කාමො එව සඤ්ඤාති කාමසඤ්ඤා, සබ්බසො සමුච්ඡින්නත්තා විගතා කාමසඤ්ඤා එතිස්සාති විගතකාමසඤ්ඤා[Pg.325]. සබ්බෙසං රාගාදිමලානං මූලභූතත්තා සත්තසන්තානස්ස විසෙසතො මලීනසභාවාපාදනතො පරමං උක්කංසගතං මලන්ති පරමමලං, අවිජ්ජා. තෙනාහ භගවා – ‘‘අවිජ්ජාපරමං මල’’න්ති (ධ. ප. 243).

En el verso que comienza con 'Por esta', la conexión es con la palabra 'por este'. Al referirse a la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia y la práctica de acuerdo con el Dhamma, dice que la facultad de la fe es la causa próxima para alcanzar el camino de la entrada en la corriente: 'la facultad de la fe es la causa próxima de los factores de la entrada en la corriente'. Pues se ha dicho: 'Nacido de la fe, se acerca; al acercarse, asiste; al asistir, presta oído; con el oído prestado, escucha el Dhamma', etc. (MN 2.183, 432). 'Cruzando la inundación de los puntos de vista por este' significa el cruce de la inundación de los puntos de vista. Aunque aquí se dice 'cruza la inundación', es apropiado hablar de lo que está cerca de ocurrir como si estuviera ocurriendo, debido a la certeza de haber cruzado la inundación de los puntos de vista; por eso se dice 'y manifiesta al que ha entrado en la corriente'. Este mismo método se aplica a los demás casos. Debido a la erradicación total de los estados malvados que obstaculizan la práctica, tales como los puntos de vista y la duda, es un 'entrado en la corriente'... hasta... 'dotado de diligencia'. Si se dijera solamente 'entrada en la corriente... hasta... cruza', podría entenderse que se incluye el regreso a este mundo una sola vez; para evitar eso, se dice 'habiendo logrado... hasta... el resto'. ¿Acaso por la palabra 'el resto' no quedaría incluido todo el fundamento de la inundación de la existencia que no ha sido cruzado por el camino de la entrada en la corriente? No, porque se habla de aquellos que deben ser cruzados por los dos caminos superiores en términos de su abandono posterior por parte de esos dos. También refuta el alcance de la objeción: 'Así, esta impugnación no se sostiene en su propio ámbito'. Debido a que la percepción de la sensualidad ha existido desde tiempo sin comienzo, el cruce de la inundación de la sensualidad debe lograrse con gran energía; por eso dice 'con energía'. Habiendo alcanzado el tercer camino. El fundamento de la inundación de la sensualidad es 'kāmoghavatthu': toda la existencia sensual junto con las cuerdas de los placeres sensuales. 'Conocido como la inundación de la sensualidad' significa designado como tal. En el sentido de desear, es deseo y es sufrimiento; por tanto, 'sufrimiento de la sensualidad'. En el sentido de gratificación, la percepción misma es deseo, por lo tanto, 'percepción de la sensualidad'; debido a su total erradicación, se dice 'uno de quien ha partido la percepción de la sensualidad'. Por ser la raíz de todas las manchas como la lujuria, y por producir especialmente una naturaleza impura en el flujo de los seres, es la mancha suprema y definitiva; por eso 'mancha suprema', la ignorancia. Por ello dijo el Bienaventurado: 'La ignorancia es la mancha suprema' (Dhp. 243).

පඤ්ඤාපදං ගහෙත්වාති යථාවුත්තං පඤ්ඤාපදං හදයෙ ඨපෙත්වා. තප්පසඞ්ගෙන අත්තනො පටිභානෙන සබ්බෙහි විය උග්ගහිතනියාමෙන. සබ්බත්ථෙවාති පඤ්චසුපි ඨානෙසු. අත්ථයුත්තිපුච්ඡාති පඤ්ඤාදිඅත්ථසමධිගමස්ස යුත්තියා කාරණස්ස පුච්ඡා. තෙනාහ ‘‘අයං හී’’තිආදි. පඤ්ඤාදිඅත්ථං ඤත්වාති පඤ්ඤාධන-කිත්ති-මිත්ත-අභිසම්පරායසඞ්ඛාතං අත්ථං සරූපතො සච්චපටිවෙධනිප්ඵාදනෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. නනු එස ලොකුත්තරං සොතාපත්තිමග්ගඵලපඤ්ඤං තදධිගමූපායං ලොකියපඤ්ඤඤ්ච අභිභවිත්වා ඨිතො, සො කස්මා තත්ථ අත්ථයුත්තිං පුච්ඡතීති? සච්චමෙතං, උපරි පන සමාධිස්ස යුත්තිං පුච්ඡිතුකාමො පඤ්ඤාය සෙට්ඨභාවතො, තස්ස ච එකදෙසෙනෙව අධිගතත්තා තමෙව ආදිං කත්වා පුච්ඡති. ‘‘කාය යුත්තියා’’තිආදි අත්ථවණ්ණනං අතිදිස්සති ‘‘එස නයො ධනාදීසූ’’ති. තත්ථාපි අත්ථයුත්තිපුච්ඡාභාවො පන ‘‘සබ්බත්ථෙවා’’ති ඉමිනා විභාවිතොති.

'Tomando el término sabiduría' significa estableciendo en el corazón el término sabiduría tal como se ha mencionado. Por asociación con ello, a través de su propia inspiración, como si hubiera sido asimilado por todos. 'En todo lugar' significa en las cinco posiciones. 'La indagación de la lógica del significado' es la indagación de la razón o causa para el logro del significado de la sabiduría, etc. Por ello dijo: 'Esto es...', etc. 'Habiendo conocido el significado de la sabiduría, etc.' significa habiendo conocido mediante el conocimiento que produce la penetración de las verdades por su propia naturaleza, el significado designado como la riqueza de la sabiduría, la fama, los amigos y el estado futuro. Pero, ¿no es cierto que él se sitúa habiendo trascendido la sabiduría supramundana del camino y fruto de la entrada en la corriente, así como la sabiduría mundana que es el medio para su logro? ¿Por qué entonces indaga allí sobre la lógica del significado? Es verdad, pero deseando indagar más adelante sobre la lógica de la concentración, debido a la excelencia de la sabiduría y habiéndola alcanzado solo en parte, comienza por ella misma para indagar. La explicación del significado '¿con qué lógica?', etc., se extiende con 'este método se aplica a la riqueza, etc.'. E incluso allí, la ausencia de indagación sobre la lógica del significado se aclara mediante las palabras 'en todo lugar'.

සද්ධාසුස්සූසාඅප්පමාදඋට්ඨානසඞ්ඛාතෙහි චතූහි කාරණෙහි. කායසුචරිතාදිභෙදෙන ආජීවට්ඨමකසීලභූතෙන. සමථවිපස්සනාභූතෙන නිප්පරියායෙන බොධිපක්ඛියෙ එව ගණ්හන්තො ‘‘අපරභාගෙ’’ති ආහ. පරියායබොධිපක්ඛියා පන විසෙසතො වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලෙපි ලබ්භන්ති. පුබ්බභාගෙති වා තරුණවිපස්සනාකාලං. තතො පුබ්බසාධනඤ්ච සන්ධාය ‘‘අපරභාගෙ’’ති පුනාහ, තතො පරන්ති අත්ථො. ධම්මන්ති පටිපත්තිධම්මං. න සද්ධාමත්තකෙනෙව පඤ්ඤං ලභතීති යොජනා. යදි එවං කස්මා ‘‘සද්දහානො’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. කිං වුත්තං හොතීතිආදිනා වුත්තමෙව අත්ථං විවරති. න කෙවලං සුස්සූසාමත්තෙන පඤ්ඤාපටිලාභො, අථ ඛො අප්පමාදෙන පඤ්ඤං ලභතීති දස්සෙතුං පාළියං ‘‘අප්පමත්තො විචක්ඛණො’’ති වුත්තන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘එව’’න්තිආදිමාහ.

Por medio de las cuatro causas designadas como fe, deseo de escuchar, diligencia y esfuerzo. Por medio de la moralidad que tiene el sustento como octavo factor, dividida en buena conducta corporal, etc. Tomando los factores de la iluminación en sentido literal como constituidos por la tranquilidad y la visión cabal, dice 'en la parte posterior'. Sin embargo, los factores de la iluminación en sentido figurado se obtienen especialmente incluso en el momento de la visión cabal que conduce al surgimiento. O bien, 'en la parte anterior' se refiere al tiempo de la visión cabal incipiente. Y con referencia al logro previo a eso, dice de nuevo 'en la parte posterior', cuyo significado es 'después de eso'. 'Dhamma' se refiere al Dhamma de la práctica. La construcción es: 'uno no obtiene la sabiduría meramente por la fe'. Si es así, ¿por qué se dijo 'teniendo fe'? Por eso dice: 'Pero puesto que...', etc. Explica el significado ya dicho con '¿qué se quiere decir?', etc. No es solo por el mero deseo de escuchar que se obtiene la sabiduría, sino que se obtiene la sabiduría mediante la diligencia; para mostrar esto, en el canon se dice 'diligente y perspicaz', y para mostrar ese significado dice 'así...', etc.

ඉදානි සද්ධාදීනං පඤ්ඤාපටිලාභස්ස තංතංවිසෙසපච්චයානි නීහරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එව’’න්ති වුත්තං. සුස්සූසායාති සොතුකාමතාය. සා අත්ථතො [Pg.326] උපසඞ්කමනාදි. පඤ්ඤාධිගමූපායන්ති පරියත්තිධම්මමාහ. තෙනාහ ‘‘සුණාතී’’ති. ගහිතං න පමුස්සති, සතිඅවිප්පවාසලක්ඛණො හි අප්පමාදොති. න කෙවලං යාථාවතො ගහණකොසල්ලමෙව විචක්ඛණතා, අථ ඛො යාථාවතො පඤ්ඤාසම්පවෙධනඤ්චාති ආහ ‘‘විත්ථාරිකං කරොතී’’ති. ඉදානි පඤ්ඤාපටිලාභහෙතුං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘සුස්සූසාය වා’’තිආදි වුත්තං. අත්ථමුපපරික්ඛතීති සුතකතානං ධම්මානං පාළිඅත්ථූපපරික්ඛාපුබ්බකං රූපාරූපවිභාගං පරමත්ථං සලක්ඛණතො සාමඤ්ඤලක්ඛණතො ච උපපරික්ඛති වීමංසති. අනුපුබ්බෙනාති එවං ඤාතපරිඤ්ඤං පත්වා තීරණපරිඤ්ඤාය තතො අනුක්කමෙන තීරණපරිඤ්ඤං පහානපරිඤ්ඤඤ්ච මත්ථකං පාපෙන්තො මග්ගප්පටිපාටියා පරමත්ථසච්චභූතං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති.

Ahora, para mostrar extrayendo las condiciones específicas respectivas para la obtención de la sabiduría por medio de la fe, etc., se dice 'así'. 'Por el deseo de escuchar' significa por el deseo de oír. Eso, en esencia, consiste en acercarse, etc. 'El medio para alcanzar la sabiduría' se refiere al Dhamma del estudio. Por ello dice 'escucha'. Lo que se ha captado no se olvida, pues la diligencia tiene la característica de la no pérdida de la atención. La perspicacia no es solo la habilidad para captar correctamente, sino también la penetración correcta de la sabiduría; por eso dice 'lo detalla'. Ahora, para mostrar la causa del logro de la sabiduría llevándola a su culminación, se dice 'o por el deseo de escuchar', etc. 'Examina el significado' significa que, tras el examen previo de las palabras y el significado de los Dhammas escuchados y memorizados, examina e investiga la realidad última —la distinción entre lo material y lo inmaterial— de acuerdo con sus características individuales y generales. 'Gradualmente' significa que, habiendo alcanzado así el conocimiento pleno de lo conocido, y llevando luego gradualmente a su culminación el conocimiento pleno de la investigación y el conocimiento pleno del abandono, realiza el Nibbāna, que es la verdad última, a través de la secuencia de los caminos.

ඉමානි සද්ධාදීනි චත්තාරි කාරණානි මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘දෙසකාලාදීනි අහාපෙත්වා’’ති. යස්මිං දෙසෙ යස්මිං කාලෙ යෙ ච සහායකෙ නිස්සාය යං කිච්චං තිරෙතබ්බං, තානි දෙසකාලාදීනි අනතික්කමිත්වා අත්තනො අභිවුඩ්ඪිං ඉච්ඡන්තෙන ‘‘අයං නාම දෙසො, යත්ථාහං එතරහි වසාමි, අයං කාලො, ඉමෙ මිත්තා, ඉමෙ අමිත්තා, ඉමෙ ආයවයා, අහඤ්ච එදිසො ජාති-කුල-පදෙස-බලභොග-පරිවාරාදීහි, තං කිච්චං ඉදානි ආරද්ධබ්බං, ඉදානි නාරද්ධබ්බ’’න්ති සබ්බං උපපරික්ඛිත්වා පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං පටිපජ්ජන්තො හි ලොකියස්ස ධනස්ස පටිරූපාධිගමූපායං කරොති නාම. ලොකුත්තරස්ස පන සීලවිසොධනාදිවසෙන වෙදිතබ්බං. වහිතබ්බභාවෙන ධුරො වියාති ධුරො, භාරො. ඉධ පන ධුරසම්පග්ගහො උත්තරපදලොපෙන ධුරො, වීරියං. සො සාතිසයො එතස්ස අත්ථීති ධුරවා. ‘‘උට්ඨාතා’’ති පදෙන කායිකවීරියස්ස වක්ඛමානත්තා ‘‘චෙතසිකවීරියවසෙනා’’ති විසෙසිතං. අනික්ඛිත්තධුරො ධොරය්හභාවතො. තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤතීති තිණං විය පරිභවන්තො අතිභුය්‍ය වත්තතීති අත්ථො. ආදිනා නයෙනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන –

Mostrando estas cuatro causas, comenzando por la fe, después de haberlas llevado a su culminación, dijo: «Sin descuidar el lugar, el tiempo, etc.». En aquel lugar y en aquel tiempo, y dependiendo de aquellos compañeros en los que se deba cumplir una tarea, sin transgredir tales condiciones de lugar y tiempo, quien desea su propio progreso debe actuar habiendo examinado todo: «Este es el lugar donde habito ahora, este es el momento, estos son los amigos, estos los enemigos, estos los ingresos y gastos; y yo soy tal por nacimiento, linaje, región, fuerza, riqueza, séquito, etc.; esta tarea debe iniciarse ahora, o no debe iniciarse ahora». Pues quien actúa de esta manera emplea los medios adecuados para la obtención de la riqueza mundana. En cuanto a lo supramundano, debe entenderse mediante la purificación de la virtud y otros factores. Se llama 'dhuro' (carga o yugo) porque debe ser llevado como un fardo; pero aquí, 'dhurasampaggaho' (asumir la carga) significa energía (vīriya), por la elisión del término final. Quien posee esta energía en grado superior es 'dhuravā' (el que lleva la carga). Dado que el término 'uṭṭhātā' (el que se esfuerza) se refiere a la energía física, se especifica aquí como «por medio de la energía mental». Es 'anikkhittadhuro' (quien no abandona la carga) debido a su capacidad de resistencia. 'No considera más que una brizna de hierba' significa que, despreciando las dificultades como si fueran hierba, prevalece sobre ellas. 'Por el método que comienza con...' aquí, con la palabra 'ādi' (etc.) —

‘‘කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛා න විහායති;

(දී. නි. 3.253);

‘‘න දිවා සොප්පසීලෙන, රත්තිමුට්ඨානදෙස්සිනා;

නිච්චං මත්තෙන සොණ්ඩෙන, සක්කා ආවසිතුං ඝර’’න්ති ච. (දී. නි. 3.253);

–

«Realizando los deberes humanos, no se ve privado de la felicidad» (Dī. Ni. 3.253); y «No es posible mantener un hogar durmiendo de día, detestando levantarse por la noche, y estando siempre embriagado y borracho» (Dī. Ni. 3.253); —

එවමාදීනං [Pg.327] සඞ්ගහො. අසිථිලපරක්කමො අනලසභාවතො. එකමූසිකායාති එකාය මතමූසිකාය. නචිරස්සෙවාති චතුමාසබ්භන්තරෙයෙව. චතුසතසහස්සසඞ්ඛං චූළන්තෙවාසී වියාති කාකණිකඩ්ඪකහාපණ-සොළස-කහාපණ-චතුවීසති-කහාපණ-සතහරණක්කමෙන ද්වෙ සතසහස්සානි, චූළකමහාසෙට්ඨිනො ධීතුලාභවසෙන ද්වෙ සතසහස්සානීති එවං චතුසතසහස්සසඞ්ඛං ධනං එකමූලෙන යථා චූළන්තෙවාසී වින්දි, එවං අඤ්ඤොපි පතිරූපකාරී ධුරවා උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං. අයඤ්ච අත්ථො චූළකසෙට්ඨිජාතකෙන දීපෙතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං –

Esta es la recopilación de tales enseñanzas. 'Asithilaparakkamo' (de esfuerzo incansable) debido a su naturaleza no perezosa. 'Ekamūsikāya' significa con un solo ratón muerto. 'Nacirasseva' (en poco tiempo) significa dentro de solo cuatro meses. Al igual que el pequeño aprendiz que alcanzó la suma de cuatrocientos mil: mediante el proceso de obtener una kākaṇika, luego medio kahāpaṇa, dieciséis kahāpaṇas, veinticuatro kahāpaṇas y cien kahāpaṇas, obtuvo doscientos mil; y por obtener a la hija del gran tesorero Cūḷaka, obtuvo otros doscientos mil. Así, tal como el pequeño aprendiz obtuvo una fortuna de cuatrocientos mil partiendo de un solo capital, cualquier otro que actúe de forma adecuada, que sea diligente y esforzado, obtiene riqueza. Este significado debe ilustrarse mediante el Cūḷakaseṭṭhi Jātaka. Pues se ha dicho:

‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4);

«Incluso con un pequeño capital, el hombre sabio y perspicaz se eleva a sí mismo, como quien aviva un pequeño fuego» (Jā. 1.1.4).

වත්තං කත්වාති අධිට්ඨානවත්තං කත්වා. ‘‘සච්චවාදී භූතවාදී’’ති කිත්තිං පප්පොතීති යොජනා. ඉච්ඡිතපත්ථිතන්ති යෙහි මිත්තං ඉච්ඡති, තෙහි ඉතරං පත්ථිතං. මිත්තානි ගන්ථතීති මිත්තභාවං ඝටෙති. දානස්ස පියභාවකරණතො ‘‘දදං පියො හොතී’’ති වුත්තං. යං දානං එකන්තතො මිත්තභාවාවහං, තං දස්සෙන්තො ‘‘දුද්දදං වා දදං තං ගන්ථතී’’ති ආහ. දදන්ති ච ලක්ඛණවචනමෙතන්ති ආහ ‘‘දානමුඛෙන වා’’තිආදි.

«Habiendo cumplido con su deber» significa habiendo cumplido con el deber de determinación. La construcción es: «Alcanza la fama siendo veraz y hablando con la verdad». «Lo deseado y anhelado» se refiere a que lo que uno desea de sus amigos, el otro lo anhela. «Ata a los amigos» significa que consolida la amistad. Dado que la generosidad es causa de afecto, se dice: «El que da se hace querido». Mostrando que el don que infaliblemente conduce a la amistad, dijo: «Dando lo que es difícil de dar, él los ata». Y como esto es una descripción de las características del dar, dijo: «O por medio de la generosidad», etc.

ආළවකස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං ගහට්ඨවසෙන විස්සජ්ජෙන්තො. සද්ධා එතස්ස අත්ථීති සද්ධො, තස්ස සද්ධස්ස. ඝරමෙසිනොති ඝරාවාසසඞ්ඛාතං ඝරං එසන්තස්ස. ඝරාවාසසන්නිස්සිතත්තා ‘‘ඝර’’න්ති කාමගුණා වුච්චන්තීති ආහ ‘‘පඤ්ච කාමගුණෙ’’ති. ‘‘එතෙ චතුරො ධම්මා’’තිආදිනා ගහිතා අනන්තරගාථාය වුත්තධම්මා එවාති දස්සෙන්තො ‘‘වුත්තප්පකාරං සච්ච’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘ඉමෙ කුසලා, ඉමෙ අකුසලා’’තිආදිනා තෙ අත්ථෙ යාථාවතො ධාරණතො උපධාරණතො ධම්මො. සඤ්ඤා චිත්තචෙතසිකානං ධාරණං, අවිච්ඡෙදතො සන්ධාරණතො කුසලසන්තානං ධාරෙතීති ධිති, වීරියං. චජති එතෙනාති චාගො, දානං. පච්චයවෙකල්ලතො ඵලුප්පාදනසමත්ථතාවසෙන සන්ති.

Respondiendo conforme a la inclinación de Āḷavaka en su condición de laico: 'Saddho' es aquel que posee fe (saddhā). Para el 'gharamesino' (el que busca un hogar), es decir, para quien busca el hogar conocido como la vida doméstica. Debido a que están vinculados a la vida doméstica, los hilos de los placeres sensoriales se llaman 'hogar' (ghara); por ello dice: «los cinco hilos del placer sensorial». Al decir «estos cuatro dhammas», etc., muestra que son los mismos dhammas mencionados en el verso anterior, diciendo: «la verdad de la clase mencionada», etc. Allí, 'dhamma' es la sabiduría que sostiene y examina correctamente los significados como «estos son estados hábiles, estos son inhábiles», etc. 'Saññā' es el sostenimiento de la mente y sus factores; 'dhiti' es la energía (vīriya) que sostiene el flujo de estados hábiles sin interrupción. 'Cāgo' es la renuncia o generosidad, aquello por lo cual se abandona. Existen por la capacidad de producir frutos ante la ausencia de deficiencias en las condiciones.

අඤ්ඤෙපීති ඉතො යථාවුත්තධම්මසමුදායතො අඤ්ඤෙපි ධම්මා යදි සන්ති, තෙ ධම්මෙ පුච්ඡස්සූති. කිලෙසෙ, කායවාචාදිකෙ වා දමෙතීති දමො[Pg.328], පඤ්ඤා. උට්ඨහති උස්සහති එතෙනාති උට්ඨානං, වීරියං. එත්ථාති එතිස්සා පුච්ඡාය. සද්ධින්ති සඞ්ඛෙපතො භාවත්ථපදානං බන්ධනෙන සහ. එකමෙකං පදන්ති පඤ්ඤාදිකමෙකෙකං පදං. ‘‘පඤ්ඤා ඉමස්මිං ඨානෙ පඤ්ඤාති ධම්මොති ච ආගතා’’තිආදිනා පඤ්ඤාදිඅත්ථස්ස උද්ධරණං අත්ථුද්ධාරො. තස්ස තස්ස අත්ථස්ස ‘‘පඤ්ඤා පජානනා’’තිආදිනා (ධ. ස. 16) වෙවචනපදානං උද්ධරණං පදුද්ධාරො. පජානාතීති පඤ්ඤා, ධාරෙතීති ධම්මො, දමෙතීති දමොති එවං පදස්ස කථනං පදවණ්ණනා.

«Otros también»: si existen otros estados además de este conjunto de dhammas mencionados, pregúntalos. 'Damo' es la sabiduría que doma las impurezas o las acciones de cuerpo y habla. 'Uṭṭhāna' es la energía por la cual uno se esfuerza y se empeña. «En esto»: en esta pregunta. «Junto con» (saddhiṃ) se refiere a la unión con los términos que expresan el significado esencial de forma resumida. «Cada palabra» se refiere a cada término como sabiduría, etc. La «extracción del significado» (atthuddhāro) consiste en extraer el sentido de la sabiduría, etc., mediante expresiones como «en este contexto, la sabiduría se presenta como sabiduría y como dhamma». La «extracción de términos» (paduddhāro) es la extracción de sinónimos para cada significado, como «sabiduría es discernimiento», etc. La «explicación de términos» (padavaṇṇanā) es la declaración del término mismo: «sabiduría porque discierne, dhamma porque sostiene, damo porque doma».

අජ්ජාති වා එතරහි. යථාවුත්තෙන පකාරෙනාති ‘‘සද්දහානො අරහත’’න්තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන. සච්චසම්පටිවෙධාවගහණං වා යථාවුත්තෙන පකාරෙන දිට්ඨසච්චතාය ඉධලොකපරලොකත්ථං යාථාවතො ජානන්තො. එවඤ්ච යක්ඛො සත්ථු දෙසනානුභාවසිද්ධං පඤ්හං පුච්ඡනෙන අත්තනො පටිලාභසම්පත්තිං විභාවෙන්තො ‘‘කථංසු ලභතෙ පඤ්ඤ’’න්තිආදිමාහාති ආචරියා. සම්පරායිකොති එත්ථ ච-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො, තෙන ‘‘දිට්ඨධම්මිකො චා’’ති අයමත්ථො වුත්තො එවාති දස්සෙන්තො ‘‘යො අත්ථො…පෙ… දස්සෙතී’’ති ආහ. අරීයති ඵලං එතස්මාති අත්ථො, කාරණං. විචක්ඛණෙ සපයොජනතාය.

«Hoy» o «ahora». «De la manera mencionada» se refiere a la forma descrita como «el que tiene fe en los Arahants», etc. O bien, conociendo correctamente el beneficio de este mundo y del otro por haber visto la verdad a través de la penetración de la verdad de la manera mencionada. Y así, según los maestros, el Yakkha, al preguntar aquello que fue logrado por el poder de la enseñanza del Maestro, manifiesta su propio logro de éxito diciendo: «¿Cómo se obtiene la sabiduría?», etc. En el término 'samparāyiko' (referente al más allá), la partícula 'ca' (y) está implícita, indicando que el significado de «y lo referente a esta vida» ya está expresado; por eso dice: «aquel beneficio que... etc. ...muestra». 'Attho' (beneficio o propósito) se llama así porque de él se deriva (arīyati) el fruto; es la causa. Para el perspicaz, debido a su utilidad.

තස්ස ඤාණස්සාති තස්ස අත්ථස්ස ආවිභාවනස්ස ඤාණස්ස. ගුණවිසෙසෙහි ච සදිසස්සපි අඤ්ඤස්ස අභාවතො අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො බුද්ධො භගවා. තෙනාහ –

«De aquel conocimiento»: del conocimiento que manifiesta aquel significado. Y debido a que no existe otro igual a él en cualidades especiales, el Buda, el Bienaventurado, es el supremo merecedor de ofrendas. Por ello dijo:

‘‘නයිමස්මිං ලොකෙ පරස්මිං වා පන,බුද්ධෙන සෙට්ඨොව සමොව විජ්ජති;

ආහුනෙය්‍යානං පරමාහුතිං ගතො,පුඤ්ඤත්ථිකානං විපුලඵලෙසින’’න්ති. (වි. ව. 1047);

«Ni en este mundo ni en el otro existe alguien superior o igual al Buda; él ha alcanzado la ofrenda suprema entre los dignos de ofrendas, para quienes buscan mérito y anhelan frutos abundantes» (Vi. Va. 1047).

සහිතපටිපත්තින්ති පඤ්ඤාසඞ්ගාහිකං අත්තනො පටිපත්තිං. සුන්දරා බොධි සුබොධි, බුද්ධස්ස සුබොධි බුද්ධසුබොධි, සා එව බුද්ධසුබොධිතා. ධම්මස්සවනත්ථං සන්නිපතිතදෙවතාහි සඞ්ඝුට්ඨසාධුකාරසද්දුට්ඨානඤ්ච.

«La práctica dotada de...»: su propia práctica que comprende la sabiduría. 'Subodhi' es el despertar excelente; 'Buddhasubodhi' es el despertar excelente del Buda, y esa es la cualidad de 'Buddhasubodhitā'. También se refiere al surgimiento del sonido de aclamación (sādhukāra) emitido por las deidades reunidas para escuchar el Dhamma.

සතපුඤ්ඤලක්ඛණන්ති සතසහස්සකප්පෙ පුඤ්ඤසම්භාරස්ස කතත්තා තෙසං පුඤ්ඤානං වසෙන සතපුඤ්ඤලක්ඛණං අනෙකපුඤ්ඤනිබ්බත්තලක්ඛණං. අභිනන්දියතාය සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි සමුපෙතං සමන්නාගතං. කතපුඤ්ඤභාවං බ්‍යඤ්ජෙන්තීති බ්‍යඤ්ජනානි[Pg.329], අඞ්ගපච්චඞ්ගානි. තෙසං පරිපුණ්ණත්තා පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනං. තං යක්ඛො…පෙ… පූරෙසීති ගාථාපූරණත්ථමෙව හි භගවා තථාරූපානි අකාසි. අබ්‍යාධිතාති අරොගා. ‘‘අබ්‍යථිතා’’ති කෙචි පඨන්ති, සයසන්තාසරහිතාති අත්ථො.

«Satapuññalakkhaṇaṃ» (la marca de cien méritos) se refiere a que, debido a haber realizado acumulaciones de méritos durante cien mil eones, posee, por el poder de esos méritos, la marca de cien méritos, la cual es una marca producida por innumerables méritos. Está dotado y provisto de todos los miembros debido a su naturaleza deleitable. Las marcas secundarias se llaman «byañjanāni» porque manifiestan el estado de haber realizado méritos, refiriéndose a los miembros y extremidades. Por la plenitud de estos, se dice «paripuṇṇabyañjanaṃ» (marcas secundarias completas). Los versos que dicen «aquel yakkha... etc. llenó» fueron compuestos por el Bienaventurado de tal forma simplemente para completar la métrica del verso. «Abyādhitā» significa sin enfermedad. Algunos leen «abyathitā», lo cual significa libres de temor y agitación.

‘‘හත්ථයො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘හත්ථකො’’ති වුත්තං. ආළවිනගරන්ති ආළවිනගරවාසිනො වදති. භවති හි තත්‍රට්ඨතාය තං-සද්දො යථා ‘‘ගාමො ආගතො, මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තී’’ති. එකකොලාහලෙන වත්තමානෙන.

Donde debería decirse «hatthayo» (manos), se dice «hatthako». «Āḷavinagaraṃ» (la ciudad de Āḷavī) se refiere a los habitantes de la ciudad de Āḷavī. Pues se usa esa palabra por el hecho de estar situados allí, tal como en las expresiones «la aldea ha llegado» o «los lechos hacen un clamor». Se refiere a que esto ocurría con un único y gran alboroto.

සම්පිණ්ඩිත්වාති සන්නිපතිත්වා. කාමං සම්භාරො තෙන කතොති නත්ථි, යුද්ධත්ථං පන බහුසො උස්සාහස්ස කතත්තා ‘‘යුද්ධමාදිං කත්වා’’ති වුත්තං. තමෙව ආළවකසුත්තං කථෙසි තස්සා එව දෙසනාය සන්නිපතිතපරිසාය සප්පායත්තා. තෙනාහ ‘‘කථාපරි…පෙ… අහොසී’’ති. චතූහි වත්ථූහීති චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි. පරිසන්ති අත්තනො පරිසං. ‘‘ඉතරඤ්චා’’තිපි වදන්ති.

«Sampiṇḍitvā» significa habiéndose reunido. Ciertamente, no existe una acumulación de méritos realizada por él [de esa manera], pero debido a que el esfuerzo se realizó principalmente con el propósito de la guerra, se dice «habiendo hecho de la guerra el comienzo». El Bienaventurado expuso precisamente ese Āḷavaka Sutta porque era el adecuado para la asamblea que se había reunido para esa misma enseñanza. Por eso se dice: «la charla... etc. ocurrió». «Catūhi vatthūhi» se refiere a las cuatro bases de la simpatía (saṅgahavatthūhi). «Parisaṃ» se refiere a su propia asamblea. Algunos también dicen «itarañca» (y el otro).

ආළවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Āḷavaka Sutta.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

En el Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya,

යක්ඛසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

ha terminado la clarificación del significado oculto del comentario del Yakkha Saṃyutta.

11. සක්කසංයුත්තං

11. Sakka Saṃyutta (El Libro de Sakka)

1. පඨමවග්ගො

1. Primer Vagga

1. සුවීරසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario del Suvīra Sutta

247. අභියංසූති [Pg.330] යුද්ධසජ්ජාභිමුඛා හුත්වා ගච්ඡිංසු. තත්‍රාති තස්මිං අසුරානං අභියානෙ අයං දානි වුච්චමානා අනුපුබ්බතො කථා. තෙත්තිංස පුරිසෙ ගහෙත්වාති තෙත්තිංස පුරිසෙ පුඤ්ඤකිරියාය සහායභූතෙ ගහෙත්වා. ‘‘යාවජීවං මාතාපිතුභරො අස්ස’’න්තිආදිනා සමාදින්නානි සත්ත වතපදානි පූරෙත්වා. අධිගණ්හන්තං අභිභවන්තං. පුත්තහතායාති හතපුත්තාය. සා සුරා න හොති, න සුරං පිවිම්හාති අධිප්පායො. තතො පට්ඨායාති ‘‘න සුරා’’ති වුත්තකාලතො පට්ඨාය. ‘‘න සුරන්ති න දිබ්බන්තීති අසුරා’’ති කෙචි. හෙට්ඨිමතලෙ අන්තොභූමියං ආයාමතො දසයොජනසහස්සං.

247. «Abhiyaṃsū» significa que partieron estando preparados y de frente para la batalla. «Tatra» (allí), en esa expedición contra los asuras, se relata ahora esta historia sucesiva. «Tettiṃsa purise gahetvā» significa habiendo tomado a los treinta y tres hombres que fueron sus compañeros en la realización de actos meritorios. Habiendo cumplido los siete votos asumidos, que comienzan con: «Mientras viva, seré el sostén de mi padre y de mi madre». «Adhigaṇhantaṃ» significa superando o venciendo. «Puttahatāya» se refiere a aquella cuya descendencia ha sido destruida. La intención es: «Esa no es surā (licor), no bebemos surā». «Tato paṭṭhāya» significa a partir del momento en que se dijo «no surā». Algunos dicen: «Se llaman asuras porque no brillan (na dibbanti) o porque no beben surā». En el nivel inferior, dentro de la tierra, la extensión es de diez mil yojanas.

උරගාදිසහචරිතානි ඨානානි උරගාදීනීති ආහ ‘‘උරගාදීසු පඤ්චසු ඨානෙසූ’’ති. පඨමාලින්දෙති පඨමෙ පරිභණ්ඩෙ. පඤ්චයොජනසහස්සවිත්ථාරපුථුබහලාහි සිනෙරුස්ස චතූසුපි පස්සෙසු චත්තාරො පරිභණ්ඩා. සිනෙරුස්ස හි තස්මිං තස්මිං පස්සෙ යුගන්ධරාදීසු පඤ්චසතපරිත්තදීපපරිවාරෙ මහාදීපෙ ච ලභිතබ්බස්ස මහතො අත්ථස්ස වසෙන මහත්ථා. කුපිතාවිලචිත්තාති කුපිතෙන කොපෙන ආකුලචිත්තා. යුද්ධෙසීති යුද්ධෙසිනො. සෙසෙසූති සෙසෙසු පරිභණ්ඩෙසු. සෙසාති සුපණ්ණාදයො.

A los lugares frecuentados por serpientes y otros, se les llama «uragādīni»; por eso se dice «en los cinco lugares de serpientes y otros». «Paṭhamālinde» se refiere a la primera cornisa o terraza. Hay cuatro cornisas en los cuatro costados del Sineru, con una anchura y espesor de cinco mil yojanas. En efecto, en cada lado del Sineru, estas son de gran beneficio debido al gran provecho que se puede obtener en las islas grandes y en las pequeñas islas circundantes de quinientas yojanas, como Yugandhara y otras. «Kupitāvilacittā» significa con la mente turbada por la ira. «Yuddhesī» se refiere a quienes buscan la guerra. «Sesesū» se refiere a las cornisas restantes. «Sesā» se refiere a los supaṇṇas y otros.

වම්මිකමක්ඛිකාති සපක්ඛිකඋපචිකා. ඔසක්කිත්වාති පිට්ඨිභාගෙන නිවත්තිත්වා.

«Vammikamakkhikā» son las termitas con alas. «Osakkitvā» significa habiéndose retirado hacia atrás.

පමාදං ආපාදෙසීති සක්කස්ස ආණාය පමාදං ආපජ්ජි. සට්ඨියොජනං විත්ථාරෙන. සුවණ්ණමහාවීථින්ති සුවණ්ණමයභූමිජගතිවීථිං.

«Pamādaṃ āpādesī» significa que por orden de Sakka, cayó en la negligencia. Con sesenta yojanas de ancho. «Suvaṇṇamahāvīthiṃ» se refiere a la gran calzada o camino hecho de oro.

අනුට්ඨහන්තොති උට්ඨානං කායිකවීරියං අකරොන්තො. අවායමන්තොති වායාමං චෙතසිකවීරියං අකරොන්තො. කිඤ්චි කිච්චන්ති කසිවාණිජ්ජාදිභෙදං අඤ්ඤතරං කිච්චං කත්තබ්බකම්මං. වරන්ති පවරං. තෙනාහ ‘‘උත්තම’’න්ති. තඤ්ච ඛො කසිතබ්බට්ඨානං [Pg.331] අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ඔකාස’’න්ති. කම්මං අකත්වාති කිඤ්චිපි ජීවිතහෙතුභූතං කම්මං අකත්වා. ජීවිතට්ඨානං නාමාති තස්ස ජීවිතස්ස හෙතු නාම. නිබ්බානස්ස මග්ගොති නිබ්බානස්ස අධිගමුපායභූතො මග්ගො.

«Anuṭṭhahanto» significa no ejerciendo esfuerzo físico (kāyikavīriya). «Avāyamanto» significa no ejerciendo esfuerzo mental (cetasikavīriya). «Kiñci kiccaṃ» se refiere a cualquier tipo de tarea o trabajo que deba realizarse, como la agricultura o el comercio. «Varaṃ» significa excelente; por eso se dice «uttamaṃ» (supremo). Y ese lugar para cultivar es lo que se pretende, por eso se dice «okāsaṃ» (oportunidad o lugar). «Kammaṃ akatvā» significa sin haber realizado ninguna acción que sea causa de sustento. «Jīvitaṭṭhānaṃ nāma» significa la causa de la vida. «Nibbānassa maggo» es el camino que constituye el medio para alcanzar el Nibbāna.

සුවීරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Suvīra Sutta.

2. සුසීමසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario del Susīma Sutta

248. අන්තරෙති අබ්භන්තරෙ. එවංනාමකන්ති ‘‘සුසීමො’’ති එවංනාමකං. එකං පුත්තමෙව අඤ්ඤතරං අත්තනො පුත්තමෙව.

248. «Antare» significa en el interior. «Evaṃnāmakaṃ» significa con ese nombre, es decir, «Susīma». «Ekaṃ puttameva» significa a un hijo en particular, a su propio hijo.

සුසීමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Susīma Sutta.

3. ධජග්ගසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario del Dhajagga Sutta

249. සමුපබ්‍යූළ්හොති උභින්නං සහ එව සමාගමො, භුසං වා බ්‍යූළ්හොති අත්ථො. භුසා පනස්ස බ්‍යූළ්හතා ද්වින්නං සෙනානං සමාගන්ත්වා සම්පිණ්ඩිතභාවෙනාති ආහ ‘‘සම්පිණ්ඩිතො රාසිභූතො’’ති. පච්ඡිමන්තොති රථපඤ්ජරස්ස පරන්තො පච්ඡිමන්තො පච්ඡිමකොට්ඨාසො. රථසන්ධිතොති රථපඤ්ජරස්ස කුබ්බරෙන සද්ධිං සම්බන්ධනට්ඨානතො. තදෙව පමාණන්ති තදෙව ‘‘දියඩ්ඪයොජනසතායාමො’’ති වුත්තප්පමාණමෙව. දිගුණං කත්වාති ‘‘පච්ඡිමන්තො සතයොජනො’’තිආදිනා දිගුණං කත්වා. චන්දමණ්ඩලසූරියමණ්ඩලකිඞ්කිණිකජාලාදිභෙදස්ස සෙසාලඞ්කාරස්ස. පස්සන්තානං දෙවානං. රාජා නොති අම්හාකං රාජා දෙවසෙට්ඨො. දුතියං ආසනං ලභතීති සක්කෙ නිසින්නෙ තස්ස අනන්තරං දුතියං ආසනං ලභති. තස්මා දෙවසෙට්ඨතාය සක්කො විය ගාරවට්ඨානියො, යතො සක්කො ‘‘තස්ස ධජග්ගං උල්ලොකෙය්‍යාථා’’ති ආහ. එස නයො සෙසෙසුපි. අසුරෙහි පරාජිතොති අසුරෙහි පරාජයං ආපාදිතො. රජධජං දිස්වාති පරසෙනාය උපගච්ඡන්තියා උට්ඨිතරජමත්තම්පි දිස්වා ඨිතොපි තං රජධජං දිස්වා භීරුභාවෙන පලායනධම්මො.

249. «Samupabyūḷho» es el encuentro simultáneo de ambos [ejércitos], o significa intensamente desplegado. Su gran despliegue se debe a que los dos ejércitos se unieron y formaron una masa, por eso dice «sampiṇḍito rāsibhūto» (reunido en una multitud). «Pacchimanto» es el extremo posterior, la sección final de la estructura del carro. «Rathasandhito» es el punto de unión de la cabina del carro con el eje. «Tadeva pamāṇan» se refiere precisamente a la medida mencionada de «ciento cincuenta yojanas de largo». «Diguṇaṃ katvā» significa habiéndolo duplicado, como al decir «el extremo posterior es de cien yojanas». Se refiere al resto de los adornos como los discos de la luna y el sol, y redes de campanillas. «De los devas que miran». «Nuestro rey» significa el mejor de los dioses. «Obtiene el segundo asiento» significa que cuando Sakka está sentado, él obtiene el segundo asiento inmediatamente después. Por lo tanto, debido a ser un dios excelente, es digno de respeto como Sakka; por eso Sakka dijo: «Deben mirar hacia arriba, a la punta de su estandarte». Este es el mismo método para los demás. «Vencido por los asuras» significa llevado a la derrota por los asuras. «Habiendo visto el estandarte de polvo» significa que incluso si se queda quieto viendo simplemente el polvo levantado por el ejército enemigo que se aproxima, tiene la naturaleza de huir por cobardía.

යස්ස [Pg.332] ධජග්ගපරිත්තස්ස. ආනුභාවො වත්තති අසම්මුඛීභූතාහිපි දෙවතාහි සිරසා සම්පටිච්ඡිතබ්බතො. චොරභයාදීහීති ආදි-සද්දෙන රොගභයාදීනඤ්චෙව වට්ටදුක්ඛස්ස ච සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො විධිනා භාවිතෙ පරිත්තස්ස අත්ථෙ උපචාරජ්ඣානාදීනම්පි ඉජ්ඣනතො.

De este Dhajagga Paritta (protección de la punta del estandarte). Su poder actúa porque debe ser recibido con la cabeza incluso por las deidades que no están presentes. «Corabhayādīhi» (por el miedo a los ladrones, etc.); con la palabra «etcétera», debe entenderse la inclusión del miedo a las enfermedades y el sufrimiento del ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha), puesto que cuando la protección se cultiva de la manera correcta, se logran incluso los estados de concentración de acceso (upacārajjhāna) y otros.

දීඝවාපීනාමකෙ ගාමෙ චෙතියං දීඝවාපිචෙතියං. මුද්ධවෙදිකා නාම හම්මියං පරික්ඛිපිත්වා කතවෙදිකා. බුද්ධගතං සතිං උපට්ඨපෙත්වා පරිත්තරක්ඛගුත්තිං ආහ. පරිත්තස්ස ආනුභාවෙන ද්වෙ ඉට්ඨකා…පෙ… අට්ඨංසු. තථා හි තස්මිං නිස්සෙණියං ඨිතෙ…පෙ… අට්ඨංසූති.

La estupa en la aldea llamada Dīghavāpi es la Dīghavāpicetiya. La «muddhavedikā» es la plataforma superior construida rodeando la estructura del edificio. Habiendo establecido la atención plena dirigida al Buda, mencionó la guardia y custodia de la protección. Por el poder de la protección, dos ladrillos... etc. permanecieron. En efecto, cuando él estaba en la escalera... etc. permanecieron.

ධජග්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha finalizado el comentario del Dhajagga Sutta.

4. වෙපචිත්තිසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario del Vepacitti Sutta

250. ‘‘මහානුභාවතාය අසුරානං චිත්තවෙපනෙන වෙපචිත්තී’’ති වදන්ති. ඉසීහි පන අභයං යාචිතෙ ‘‘භයමෙව දදාමී’’ති වත්වා තෙහි ‘‘අක්ඛයං හොතු තෙ භය’’න්ති අභිසපවසෙන වුත්තකාලතො පට්ඨාය වෙපනචිත්තතාය ‘‘වෙපචිත්තී’’ති වුච්චති, යං ලොකියා ‘‘පුලොමො’’ති ච වදන්ති. නිපාතපදානිපි කානිචි අත්ථවිසෙසජොතකානි හොන්තීති ආහ ‘‘නිපාතමත්ත’’න්ති හෙතුඅත්ථාදීනමෙත්ථ අසම්භවතො. තන්ති සක්කං දෙවානමින්දං. කණ්ඨෙ පඤ්චමෙහීති කණ්ඨබන්ධනපඤ්චමෙහි, විභත්තිඅලොපෙන නිද්දෙසො. චිත්තෙනෙවාති ‘‘ඉමං බන්ධාමි, අයං බජ්ඣතූ’’ති උප්පන්නචිත්තෙනෙව. බජ්ඣති බද්ධො හොති, අයං දෙවානුභාවො. මුච්චතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. දසහීති ‘‘චොරොසී’’තිආදිනා ඉධ වුත්තෙහි දසහි. තෙනාහ ‘‘ඉමෙහී’’ති. නිබ්බත්තිත්වා චිරකාලතං උපාදාය ඛුංසනවසෙන වදති ‘‘ජරසක්කා’’ති. න තං අක්කොසං මනසි කරොති දීඝරත්තං ඛන්තිසොරච්චෙසු නිරුළ්හඅජ්ඣාසයත්තා. මහාපටිග්ගහණන්ති මහන්තං උපසමබ්‍යඤ්ජනං. අස්සාති වෙපචිත්තස්ස.

250. Dicen: 'Vepacitti [corazón tembloroso] se debe al temblor del corazón de los asuras por su gran poder'. Sin embargo, desde el momento en que los sabios le pidieron seguridad y él respondió: 'solo les daré miedo', y ellos, a modo de maldición, dijeron: 'que tu miedo sea inagotable', se le llama 'Vepacitti' por la naturaleza temblorosa de su corazón; a quien la gente del mundo también llama 'Puloma'. Se dice 'nipātamatta' [solo una partícula] porque algunas partículas sirven para resaltar un significado especial, ya que aquí no son posibles significados causales u otros similares. A él, se refiere a Sakka, el señor de los devas. 'Kaṇṭhe pañcamehi' significa con las ataduras del cuello como la quinta; es una designación con elisión de la terminación de caso. 'Cittenevāti' [solo con el pensamiento] significa solo con el pensamiento surgido: 'ato a este, que este quede atado'. 'Bajjhati' significa que queda atado; este es el poder del deva. 'Muccatī' [se libera], en este caso se aplica el mismo principio. 'Dasahī' significa por los diez mencionados aquí, comenzando con 'eres un ladrón'. Por eso dice 'imehī'. Debido a que ha renacido hace mucho tiempo, habla de manera despectiva diciendo 'jarasakkā' [viejo Sakka]. Él no toma ese insulto en serio porque su disposición mental ha estado arraigada durante mucho tiempo en la paciencia y la gentileza. 'Mahāpaṭiggahaṇanti' significa una gran manifestación de calma. 'Assa' se refiere a Vepacitti.

පටිසංයුජෙති පටිසත්තු හුත්වා සංයුද්ධං කරෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘පටිප්ඵරෙය්‍යා’’ති. උපසමං…පෙ… මඤ්ඤෙ උපසමෙනෙව පච්චත්ථිකස්ස නායකභූතස්ස කොධස්ස [Pg.333] පටිසෙධනතො. තාදිසෙ හි කොධො පටිකිරියං අලභන්තො අනුපාදානො විය ජාතවෙදො වූපසම්මති. යදා-සද්දො හෙතුඅත්ථො, න කාලත්ථොති ආහ ‘‘යස්මා තං මඤ්ඤතී’’ති. තාවදෙව ද්වෙ ගාවො යුජ්ඣන්තෙති තස්මිංයෙව ඛණෙ ද්වීසු ගොණෙසු යුජ්ඣන්තෙසු.

Paṭisaṃyujeti significa que se convertiría en un adversario y entablaría combate. Por eso dice: 'reaccionaría' (paṭipphareyyā). Upasamaṃ... pe... se considera calma precisamente porque impide la ira, que es la fuerza conductora del adversario. Pues ante tal [paciencia], la ira, al no encontrar una reacción contraria, se extingue como un fuego sin combustible. La palabra 'yadā' tiene un sentido causal, no temporal; por eso dice 'yasmā taṃ maññatī' [puesto que así lo considera]. 'Tāvadeva dve gāvo yujjhante' significa en ese mismo instante en que dos bueyes están luchando.

ඛන්තිතො උත්තරිතරො අඤ්ඤො අත්ථො න විජ්ජති අනන්තරෙව අස්ස විරොධං අනත්ථං පටිබාහිත්වා දිට්ඨධම්මිකස්ස චෙව සම්පරායිකස්ස ච සංවිධානතො. තං ඛන්තිං පරමං ආහු සෙට්ඨබලං විරොධපච්චයං අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. බාලයොගතො බාලො, තස්ස බලං බාලබලං, අඤ්ඤාණන්ති ආහ ‘‘බාලබලං නාම අඤ්ඤාණබල’’න්ති. තං යස්ස බලන්ති තං අඤ්ඤාණබලං යස්ස පුග්ගලස්ස බලං, අබලමෙව තං පඤ්ඤාබලෙන විද්ධංසෙතබ්බතො. පටිවත්තා න විජ්ජතීති ධම්මට්ඨං පටිප්ඵරිත්වා අභිභවිත්වා පවත්තා නත්ථි. පටිවචනමත්තං පන කොචි වදෙය්‍යාපි, තං අකාරණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පටිප්ඵරිත්වා වා’’තිආදිමාහ. බාලබලන්ති ‘‘පටිප්ඵරිත්වා’’ති වචනස්ස කාරණවචනං. තස්සෙව පුග්ගලස්ස පටිකුජ්ඣනකස්ස. නානත්තාවිතක්කනතො උභින්නං අත්ථං. තිකිච්ඡන්තන්ති අනත්ථපටිබාහනමුඛෙන පණ්ඩිතකිච්චකරණෙන පටිසෙධෙන්තං. ‘‘බාලො අය’’න්ති එවං පඤ්ඤපෙතුං හෙතුඵලානං අනවබොධතො චතුසච්චධම්මෙ අඡෙකාති.

No se encuentra otro beneficio superior a la paciencia, ya que, habiendo impedido inmediatamente el conflicto y el perjuicio, provee tanto para el bienestar en esta vida como en la futura. A esa paciencia la llaman suprema porque se ejerce venciendo las causas de la oposición como la fuerza más excelente. 'Bālayogato bālo': el necio lo es por su unión con la necedad; su fuerza es 'bālabala', es decir, ignorancia; por eso dice 'la fuerza de los necios se llama la fuerza de la ignorancia'. Aquel para quien esa fuerza es su poder, es decir, aquel para quien la fuerza de la ignorancia es el poder, es en realidad debilidad, pues debe ser destruida por el poder de la sabiduría. 'Paṭivattā na vijjatī' significa que no existe nadie que, reaccionando o prevaleciendo, pueda oponerse a quien se mantiene en el Dhamma. En cuanto a que alguien pueda decir una mera réplica, mostrando que esto carece de fundamento, dice 'paṭippharitvā vā', etc. 'Bālabalanti' es la explicación de la razón de la palabra 'paṭippharitvā'. 'Tasseva' se refiere a esa misma persona que se llena de ira. 'Nānattāvitakkanato' significa el beneficio de ambos. 'Tikicchantanti' se refiere a quien impide la ira realizando el deber del sabio mediante la prevención del daño. 'Bālo aya' [este es un necio]: para dar a entender esto, se dice que son inexpertos en las leyes de las Cuatro Nobles Verdades por no comprender las causas y sus frutos.

වෙපචිත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Vepacitti Sutta.

5. සුභාසිතජයසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Subhāsitajaya Sutta

251. ‘‘ඡෙකතායා’’ති වත්වා තස්ස වත්තුං ඡෙකභාවං දස්සෙතුං ‘‘එවං කිරස්සා’’තිආදිමාහ. ගාහන්ති ලද්ධිං. මොචෙත්වාති යස්ස පුන ‘‘චොරො’’ති උත්තරි වත්තුං න සක්කොති, එවං විමොචෙත්වාති පඨමං වත්තුං න සක්කා. ගරූති භාරියං, දුක්කරන්ති අත්ථො. පච්ඡාති ‘‘පරස්සා’’ති වුත්තො සො කිඤ්චි පඨමං වදන්තො අත්තනො අධිප්පායං පවෙදෙති නාම, තං යථාසත්ති විදිතමනො තස්ස උත්තරි වත්තුං සක්කොති. තෙනාහ ‘‘පරස්ස වචනං අනුගන්ත්වා පන පච්ඡා සුඛං වත්තු’’න්ති. අපි ච අසුරින්දෙන ‘‘හොතු, දෙවානමින්ද, සුභාසිතෙන ජයො’’ති පඨමං වුත්තං, විසෙසො ච පුබ්බං උපනෙන්තං අනුවත්තති. වචසි කුසලො සක්කො දෙවරාජා තං විසෙසං තෙනෙව පුබ්බං උපනයාපෙන්තො උපලාපනවසෙන ‘‘තුම්හෙ [Pg.334] ඛ්වෙත්ථා’’තිආදිමාහ. පුබ්බදෙවාති සක්කපමුඛාය දෙවපරිසාය ලොකෙ පුබ්බෙව උප්පන්නත්තා ‘‘පුබ්බදෙවා’’ති පසංසවචනං. වෙපචිත්තිං සන්ධාය ‘‘තුම්හෙ’’ති ‘‘පුබ්බදෙවා’’ති ච වුත්තත්තා ‘‘තුම්හාකං තාව පවෙණිආගතං භණථා’’ති වුත්තං. ගාරවට්ඨානියත්තා වෙපචිත්තිනො බහුවචනපයොගො. දණ්ඩෙන අවචාරො අවචරණං දණ්ඩාවචරො, නත්ථි එත්ථ වුත්තො දණ්ඩාවචරොති අදණ්ඩාවචරා, සක්කෙන වුත්තා ගාථායො.

251. Habiendo dicho 'chekatāyā' [por su pericia], para mostrar la habilidad de quien habla, dice 'evaṃ kirassā', etc. 'Gāhaṃ' se refiere a una visión dogmática. 'Mocetvāti' significa liberarlo de tal manera que no pueda volver a decir 'ladrón' o algo similar; así, no es posible hablar primero. 'Garū' significa pesado, es decir, difícil. 'Pacchā' [después]: cuando se dice 'parassa' [del otro], aquel que dice algo primero está manifestando su propia intención; habiendo comprendido su mente según su capacidad, el otro puede hablar después de manera efectiva. Por eso dice: 'siguiendo las palabras del otro, es fácil hablar después'. Además, el señor de los asuras dijo primero: 'que la victoria, señor de los devas, sea por lo bien hablado', y la superioridad sigue a quien la presenta primero. El rey de los devas, Sakka, experto en el habla, haciendo que el otro presentara primero esa distinción, dijo mediante el halago: 'ustedes en verdad aquí', etc. 'Pubbadevā' [antiguos dioses] es un término de elogio, ya que nacieron en el mundo antes que la asamblea de devas encabezada por Sakka. Refiriéndose a Vepacitti con 'ustedes' y 'antiguos dioses', se dijo: 'hablen ustedes primero lo que ha venido por tradición'. Se emplea el plural para Vepacitti por ser digno de respeto. 'Daṇḍena avacāro' es el comportamiento con castigo, eso es 'daṇḍāvacara'; aquí se dice 'adaṇḍāvacarā' porque no se menciona tal comportamiento en las estrofas pronunciadas por Sakka.

සුභාසිතජයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Subhāsitajaya Sutta.

6. කුලාවකසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Kulāvaka Sutta

252. රථසද්දොති රථාලඞ්කාරභූතානං කිඞ්කිණිකජාලාදීනං සද්දො. තථා ධජසද්දො. ආජානීයසද්දොති ආජානීයානං හසිතසද්දො ච. කරුණාසමාවජ්ජිතහදයොති පාණානං අනුපරොධෙන පණාමිතචිත්තො. ඊසාමුඛෙනාති රථකප්පරමුඛෙන. පුඤ්ඤපච්චයනිබ්බත්තොති උළාරං සුවිපුලං පුඤ්ඤං පච්චයං කත්වා නිබ්බත්තො. න සජ්ජති කත්ථචි අප්පටිඝට්ටනෙන ගච්ඡන්තො. සිම්බලිවනෙනාති සිම්බලිවනමජ්ඣෙන. විභග්ගං නිම්මථිතන්ති ඉතො චිතො විභග්ගඤ්චෙව නිරවසෙසතො මථිතඤ්ච හොති.

252. Rathasaddo es el sonido de las redes de cascabeles y otros adornos del carro. Del mismo modo, dhajasaddo [el sonido de los estandartes]. Ājānīyasaddo es el relincho de los caballos de raza noble. 'Karuṇāsamāvajjitahadayo' significa que su mente se inclinó hacia la protección de los seres vivos. 'Īsāmukhena' significa por la punta del eje del carro. 'Puññapaccayanibbattoti' significa surgido teniendo como condición un mérito noble y vasto. No se queda atrapado en ningún lugar, moviéndose sin colisionar. 'Simbalivanenā' significa a través del bosque de árboles de seda (Simbali). 'Vibhaggaṃ nimmathitanti' significa que fue quebrado de aquí para allá y agitado por completo.

කුලාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Kulāvaka Sutta.

7. නදුබ්භියසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Nadubbhiya Sutta

253. සුපච්චත්ථිකොති සුට්ඨු අතිවිය පච්චත්ථිකො පටිසත්තු. ගහිතොසීති දෙවපාසෙන බන්ධිත්වා ගහිතො අසි. බද්ධොව අහොසි සක්කස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන. චෙතියරාජා කිර ඉමස්මිං කප්පෙ තතො පුබ්බෙ කෙනචි අවුත්තපුබ්බං ඛරමුසාවාදං අභාසි, තාවදෙව විරජ්ඣිත්වා මහාපථවියා විවරෙ දිනෙ නිපතිත්වා අවීචිඅග්ගිජාලානමින්දනමහොසි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘චෙතියරඤ්ඤො පාපං සන්ධායා’’ති. මහාපාපානීති මහන්තානි ගරුතරානි පාපානි. තථා හි වෙපචිත්තිනො සපථකරණෙ නිදස්සනභාවෙන එතානි අට්ඨකථායං ආගතානීති.

253. Supaccatthikoti significa un adversario o enemigo muy acérrimo. Gahitosīti: has sido capturado tras ser atado con el lazo divino. Quedó atado precisamente por el poder del mérito de Sakka. Se dice que el rey Cetiya, en este eón, pronunció una mentira cruel que nadie antes había dicho; inmediatamente después de haber transgredido, cayó en una grieta abierta en la gran tierra ese mismo día y se convirtió en combustible para las llamas del fuego del Avīci. Refiriéndose a esto se dijo: 'refiriéndose al pecado del rey Cetiya'. 'Mahāpāpānī' son pecados grandes y graves. De hecho, estos se mencionan en el comentario como ejemplos al prestar juramento por parte de Vepacitti.

නදුබ්භියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí finaliza el comentario al Nadubbhiya Sutta.

8. වෙරොචනඅසුරින්දසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Verocana Asurinda Sutta

254. ද්වාරපාලරූපකානි [Pg.335] වියාති ද්වාරපාලාකාරෙන කතපටිමායො විය. වායමෙථෙව, න අන්තරා සංකොචං ආපජ්ජෙය්‍යාති අධිප්පායො. නිප්ඵන්නසොභනෙසූති නිප්ඵන්නභාවෙන සුන්දරෙසු. සබ්බෙ හි අනිප්ඵන්නා අත්ථා න සොභන්ති. කිච්චජාතාති විප්පකතභාවෙන සඤ්ජාතකිච්චා. අකිච්චජාතොති අසඤ්ජාතකිච්චො කිච්චරහිතො නාම නත්ථි ගමනට්ඨිතසයනනිසජ්ජාදිවසෙන උප්පජ්ජනකදුක්ඛවිනොදනභාවතො. සංයොගපරමාත්වෙව සම්භොගාති ඉමෙසං සත්තානං සංභුඤ්ජිතබ්බවත්ථූනි නාම පකතියා විරොධසීලානිපි අසංයොගෙන වා අසුන්දරානිපි, තානි අභිසඞ්ඛරණපචනසංයොජනපරමානි වෙදිතබ්බානි තථා සති සම්භොගාරහභාවූපගමනතො. තෙනාහ ‘‘පාරිවාසිකඔදනාදීනී’’තිආදි. උණ්හාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බයුත්තෙ පරිභජ්ජිත්වාති අධිප්පායො.

254. «Como figuras de guardianes de la puerta» significa como estatuas hechas a semejanza de guardianes de la puerta. «Debería esforzarse, no debería flaquear en el medio» es el sentido. «En lo que es hermoso por estar consumado» significa lo que es bello por su estado de plenitud. Pues todas las cosas no consumadas no brillan. «Aquellos que tienen tareas» se refiere a las tareas surgidas debido a un estado de incompletitud. «Aquel que no tiene tareas» significa alguien que no tiene tareas surgidas o que está libre de tareas; no existe tal cosa (en el mundo común) debido a que el sufrimiento surge y debe ser disipado al caminar, estar de pie, acostarse, sentarse, etc. «Los goces son supremos por su combinación» significa que los objetos de disfrute de estos seres, aunque por naturaleza sean de carácter opuesto, carezcan de unión o sean poco atractivos, deben conocerse como supremos por su preparación, cocción y combinación; pues al ser así, alcanzan el estado apto para el disfrute. Por eso dijo: «arroz sobrante, etc.». «Habiendo asado» significa lo que debe ser disfrutado tras haberlo calentado.

වෙරොචනඅසුරින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Verocanaasurinda Sutta.

9. අරඤ්ඤායතනඉසිසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Araññāyatanaisi Sutta.

255. ජාමාතිකා වුච්චති ධීතුපති, සසුරො භරියාය පිතා, තස්මා ඉමෙ අන්තරවත්තිනො ද්වෙ ජනා සක්කවෙපචිත්තිනො සුජාය වසෙන ජාමාතිකසසුරා. ‘‘චිරදික්ඛිතාන’’න්ති දික්ඛිත්වා පබ්බජිත්වා චිරකාලානං වතසමාදානවසෙන ඉතො බාහිරකානං පබ්බජිතානන්ති ආහ ‘‘චිරසමාදින්නවතාන’’න්ති. ඉතො පටික්කමාති ඉතො යථාඨිතට්ඨානතො අපෙහි අපක්කම. න පටික්කූලසඤ්ඤිනො ගුණෙ ගාරවයොගතො. දෙවා හි යෙභුය්‍යෙන ‘‘මයං පුබ්බෙ ගුණවන්තෙ පයිරුපාසිත්වා තෙසං ඔවාදෙ ඨත්වා පුඤ්ඤානි උපචිනිත්වා ඉධූපපන්නා’’ති ගුණවන්තෙසු ආදරභාවං උපට්ඨපෙන්ති.

255. «Jāmātikā» se refiere al esposo de la hija; «sasuro» es el padre de la esposa; por lo tanto, estas dos personas, Sakka y Vepacitti, son yerno y suegro por medio de Sujā. «Aquellos que se han ordenado hace mucho tiempo» significa aquellos que han emprendido los votos por mucho tiempo; en referencia a los renunciantes externos a esta enseñanza que han tomado votos por un largo periodo, dice: «aquellos que han emprendido los votos hace mucho tiempo». «Retírate de aquí» significa apártate de este lugar donde te encuentras. «No perciben lo repulsivo» debido a su respeto por las virtudes. Pues los devas generalmente establecen un sentimiento de estima hacia los virtuosos, pensando: «Nosotros, habiendo servido anteriormente a los virtuosos, permaneciendo bajo sus consejos y acumulando méritos, hemos renacido aquí».

අරඤ්ඤායතනඉසිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Araññāyatanaisi Sutta.

10. සමුද්දකසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Samuddaka Sutta.

256. චක්කවාළමහාසමුද්දපිට්ඨියන්ති [Pg.336] චක්කවාළපබ්බතපාදසමන්තා මහාසමුද්දතීරපිට්ඨියං. යථෙව සිනෙරුසමීපෙ මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, එවං යෙභුය්‍යෙන චක්කවාළපාදසමීපෙපි. තෙනාහ ‘‘රජතපට්ටවණ්ණෙ වාලුකපුලිනෙ’’ති. වුත්තප්පකාරාසූති අනන්තරසුත්තෙ වුත්තප්පකාරාසු. අස්සමපදෙනාති අස්සමපදවෙමජ්ඣෙන. එවං චින්තයිංසූති ‘‘යං නූන මය’’න්තිආදිනා යථා පාළියං ආගතං, එවං මන්තයිංසු.

256. «En la superficie del gran océano del universo» significa en la superficie de la orilla del gran océano alrededor de la base de las montañas del Cakkavāḷa (el universo). Así como cerca del Monte Sineru el gran océano se inclina gradualmente, tiene pendiente gradual y se profundiza gradualmente, así sucede generalmente también cerca de la base del Cakkavāḷa. Por eso dijo: «en las playas de arena con el color de una placa de plata». «En las formas mencionadas» significa en las formas dichas en el sutta inmediatamente anterior. «Por el terreno de la ermita» significa por el centro del terreno de la ermita. «Así pensaron» significa «qué tal si nosotros...», etc., deliberaron tal como aparece en el canon.

ඉච්ඡිතකරොති යදිච්ඡිතකරණං. දුට්ඨානන්ති දුරාසයානං. තෙ පන දුට්ඨජ්ඣාසයා විරුද්ධා හොන්තීති ආහ ‘‘දුට්ඨානං විරුද්ධාන’’න්ති. පවුත්තන්ති බීජං සන්ධාය වපිතං. තෙනාහ ‘‘ඛෙත්තෙ පතිට්ඨාපිත’’න්ති.

«El que hace lo deseado» es aquel que realiza lo que desea. «De los malvados» significa de aquellos con malas intenciones. Pero como esas malas intenciones son hostiles, dijo: «de los malvados que son hostiles». «Sembrado» se refiere a la semilla que ha sido esparcida. Por eso dijo: «establecido en el campo».

සායමාසභත්තන්ති සායං අසිතබ්බභොජනං. යථාවාරං භක්ඛිතමෙතං දෙවානං විය සුඛුමං ගුරුවාසඤ්ච න හොතීති ‘‘භත්ත’’න්ති වුත්තං. ගෙලඤ්ඤජාතන්ති සඤ්ජාතගෙලඤ්ඤං. වෙපතීති කම්පති පවෙධති.

«La comida de la tarde» es el alimento que debe comerse por la tarde. Se llama «comida» (bhatta) porque no es sutil y de estancia pesada como el sustento de los devas, que se consume según el turno. «Enfermo» significa que ha surgido una enfermedad. «Tiembla» significa que se estremece y se sacude.

සමුද්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Samuddaka Sutta.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al primer capítulo (Paṭhamavagga).

2. දුතියවග්ගො

2. Segundo Capítulo

1. වතපදසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Vatapada Sutta.

257. සමාදාතබ්බතො වතානි, අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරසභාවෙන පබ්බජිතබ්බතො පදානි, තතො එව අසංකිණ්ණභාගාති කත්වා ‘‘වතකොට්ඨාසානී’’ති වුත්තං. සමත්තානීති පුඤ්ඤවිසෙසතාය පුජ්ජභවඵලනිබ්බත්තනෙන කිත්තිසඤ්ඤානෙන ච සමං අත්තානි සමත්තානි. පරිපුණ්ණානීති අඛණ්ඩාදිභාවෙන සබ්බසො පුණ්ණානි. සමාදින්නානීති තත්ථ සක්කච්චකාරිතාය සම්මා ආදින්නානි. මාතුලානීති පිතුභගිනී, න යා කාචි මාතුලස්ස භරියා කුලජෙට්ඨකානං අධිප්පෙතත්තා, භරියාපි වා මාතුලසම්බන්ධතො ගහෙතබ්බා, තථා සති මහාපිතුභරියාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො.

257. Se llaman «votos» (vatāni) porque deben ser emprendidos; «pasos» (padāni) porque deben ser seguidos sin confusión entre sí; se dice «porciones de los votos» por ser partes no mezcladas. «Iguales» (samattāni) significa seres que son iguales por la producción del fruto de un renacimiento venerable mediante la distinción del mérito y por el reconocimiento de la fama. «Completos» significa que están totalmente llenos por estar intactos, etc. «Emprendidos» significa que han sido debidamente asumidos allí con una ejecución cuidadosa. «Tía paterna» (mātulānī) se refiere a la hermana del padre, no a cualquier esposa de un tío materno, ya que se refiere a los mayores del linaje; o bien, la esposa debe considerarse por la relación con el tío materno; en ese caso, debe entenderse que se incluyen también las esposas de los hermanos mayores del padre, etc.

ආදි-සද්දෙන [Pg.337] ජෙට්ඨභගිනීනං සඞ්ගහො. අපචිතිකාරකොති තෙසං පච්චුට්ඨානකරො. යො කොචි දදන්තොපි සාපෙක්ඛො දෙති, සො මුත්තචාගො න හොති, අයං පන න එවන්ති ‘‘මුත්තචාගො හොතී’’ති වුත්තං. විස්සට්ඨචාගොති නිරපෙක්ඛපරිච්චාගොති අත්ථො. යථා පාණාතිපාතබහුලො ‘‘ලොහිතපාණී’’ති වුච්චති, තථා දානබහුලො ‘‘පයතපාණී’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘දෙය්‍යධම්මදානත්ථාය සදා ධොතහත්ථො’’ති. වොස්සග්ගරතොති දෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙ අභිරතො. පරෙහි යාචිතබ්බාරහොති පරෙහි යාචිතුං යුත්තො ඉච්ඡිතස්ස අත්ථස්ස තාවදෙව විස්සජ්ජනතො. දානෙනෙව යුත්තොති සබ්බකාලං දානෙනෙව යුත්තො අභිණ්හං පවත්තමහාදානත්තා. දානෙ ච සංවිභාගෙ චාති පරස්ස සම්පුණ්ණං කත්වා පරිච්චජනසඞ්ඛාතෙ දානෙ ච අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සංවිභජනසඞ්ඛාතෙ සංවිභාගෙ ච රතො අභිරතො.

Con la palabra «etcétera» se incluye a las hermanas mayores. «Alguien que muestra respeto» es quien se levanta para recibirlos. Cualquier persona que da con apego no es alguien de «generosidad liberada»; pero este no es así, por eso se dice «es de generosidad liberada». «De generosidad desprendida» significa una renuncia desinteresada. Así como a alguien que mata mucho se le llama «de manos ensangrentadas», así a alguien que da mucho se le llama «de manos puras»; por eso dijo: «siempre con las manos lavadas para dar las cosas que deben ser dadas». «Deleitado en la renuncia» es aquel que disfruta al desprenderse de las cosas que deben ser dadas. «Digno de que otros le pidan» es aquel a quien es apropiado pedirle, debido a que entrega lo deseado de inmediato. «Dedicado al dar» significa dedicado al dar en todo momento por practicar continuamente la gran generosidad. «Tanto en el dar como en el compartir» significa deleitado en el dar, que consiste en renunciar completando lo del otro, y en el compartir, que consiste en repartir lo que uno mismo debería disfrutar.

වතපදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Vatapada Sutta.

2. සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා

2. Comentario al Sakkanāma Sutta.

258. මනුස්සභූතොති මනුස්සෙසු භූතො, මනුස්සත්තං වා පත්තො. ආවසථන්ති නිවාසට්ඨානං කාරෙත්වා අදාසි, තස්මා වාසං අදාසීති වාසවො. අත්ථ-සද්දො ඉධ කාරණපරියායොති ආහ ‘‘සහස්සම්පි කාරණාන’’න්ති. ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා විභාවිතොව. විනිච්ඡිනති, තස්මා සහස්සං පඤ්ඤාඅක්ඛීනි එතස්සාති සහස්සක්ඛො. මඝං වුච්චති ධනං, තං පන සද්ධාසඞ්ඛාතං මඝං අස්ස අත්ථීති මඝවා. පුරෙ දානං දදාතීති පුරින්දදො අනුනාසිකලොපං අකත්වා. පුඤ්ඤානි කාතුං සක්කොතීති සක්කො.

258. «Habiendo sido humano» significa nacido entre los humanos o habiendo alcanzado el estado humano. «Morada» (āvasatha) significa que mandó construir una vivienda y la dio, por eso es «Vāsava» (el que da vivienda). La palabra «attha» aquí es un sinónimo de causa, por eso dice: «incluso mil causas». Este mismo significado ya fue explicado anteriormente. Discierne, por lo tanto, mil son sus ojos de sabiduría, por eso es «Sahassakkha» (el de los mil ojos). Se llama «Magha» a la riqueza; el que posee esa riqueza que consiste en la fe es «Maghavā». Da dones en el pasado (pure dānaṃ dadāti), por eso es «Purindada», sin omitir el sonido nasal. Es capaz (sakkoti) de hacer méritos, por eso es «Sakka».

සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Sakkanāma Sutta.

3. මහාලිසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Mahāli Sutta.

259. සොති සක්කො දෙවරාජා. බහුවචනෙ වත්තබ්බෙ එකවචනං වුත්තං. වුච්චතීති වචනං, අත්ථො. තස්මා බහුවචනෙති බහුම්හි අත්ථෙති අත්ථො[Pg.338]. යථා පටිපජ්ජන්තො අනුක්කමෙන තෙ ධම්මෙ සමාදියිත්වා සක්කො සක්කත්තං අජ්ඣගා, තං පටිපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සක්කො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අනන්තරෙති සක්කභාවස්ස අතීතානන්තරෙ අත්තභාවෙ. තං සබ්බන්ති සක්කස්ස මඝමාණවකාලෙ සම්මාපටිපත්තිං, තාය සක්කභාවූපගමනඤ්චාති තං සබ්බං. වුත්තො, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො.

259. Él es Sakka, el rey de los devas. Se usó el singular donde debería haberse usado el plural. «Se dice» es la palabra, el significado. Por lo tanto, «en plural» significa en muchos sentidos. Para mostrar esa práctica por la cual, al proceder, emprendió gradualmente esas cualidades y alcanzó el estado de Sakka, se dijo «Sakka, se dice», etc. «En la inmediata anterior» se refiere a la existencia inmediatamente anterior al estado de Sakka. «Todo eso» significa la práctica correcta de Sakka en el tiempo del joven Magha y su llegada al estado de Sakka por medio de ella. Ha sido dicho; por lo tanto, debe entenderse de la misma manera que se explicó allí.

මහාලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Concluye el comentario al Mahāli Sutta.

4. දලිද්දසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Dalidda Sutta

260. මනුස්සදලිද්දොති මනුස්සෙසු දුග්ගතො. මනුස්සකාරුඤ්ඤතන්ති මනුස්සෙසු පරමනිහීනතං. මනුස්සකපණොති මනුස්සෙසු වා පරමනිහීනො. තස්මිං ඨානෙති තස්ස දෙවපුත්තස්ස තස්මිං උප්පජ්ජනට්ඨානෙ. ලාමකතො චින්තෙන්තීති තස්ස පුරිමවත්ථුං නිස්සාය හීනතො චින්තෙන්ති. කථෙන්තීති තමෙව පරෙසං කථෙන්ති. විත්ථාරෙන්තීති වුත්තමත්ථං විත්ථාරිකං කරොන්ති. සබ්බදා පරිච්ඡිජ්ජ පරිවාරසම්පන්නො හුත්වා අඩ්ඪට්ඨරතනෙ හත්ථික්ඛන්ධෙ මහච්චරාජානුභාවෙන නිසින්නත්තා ජනකායෙන සමුල්ලොකියමානො. අවලම්බන්තීති ඔලම්බන්ති. වන්දනමත්තං වා නාහොසි, අඤ්ඤදත්ථු පච්චෙකබුද්ධතො අත්තනො සමානාදරකිරියං පච්චාසීසති. තෙන වුත්තං ‘‘සො’’තිආදි. ක්වායන්ති කො අයන්ති බ්‍යාපන්නවසෙන වදති. කාළරත්තෙහි සුත්තෙහි සිබ්බිතත්තා වණ්ණවිකාරං දිස්වා ‘‘කුට්ඨිචීවරානි පාරුතො’’ති ආහ. මහානිරයෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාදුක්ඛං පච්චනුභොති. තදනුරූපපාපකම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ලද්ධොකාසෙන රාජගහෙ…පෙ… පටිසන්ධිං ගණ්හි. කාමඤ්ච එත්ථ පටිසන්ධිග්ගහණං කුසලකම්මෙනෙව, තස්ස පන අකුසලකම්මස්ස විපාකිනො බලවභාවතො වුත්තං ‘‘විපාකාවසෙසෙනා’’ති. තෙනාහ ‘‘ගහිතකාලතො…පෙ… නික්ඛන්තො’’ති. භික්ඛාය චරිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය රොගස්ස බලවතාය මංසානි…පෙ… පතන්ති. ඤාණං පෙසෙත්වාති විපස්සනාපටිපාටියා භාවනාඤාණං නිබ්බානං පටිපෙසෙත්වා පවත්තෙත්වා. ඉන්ද්‍රියානං පරිපක්කත්තා සත්ථු දෙසනාවිලාසෙන සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. චුම්බටන්ති පාදචුම්බටං. කුට්ඨිනො හි සකලපාදතලං මා රුජීති චුම්බටං [Pg.339] කත්වා තං පාදතලෙ බන්ධිත්වා ගච්ඡන්ති, මත්තිකපාතිං භින්දිත්වා විය තථා නිහීනමනුස්සත්තභාවතො චවිත්වා සුවණ්ණපාතිං පටිලභන්තො විය දෙවත්තභාවං ගණ්හන්තො චුතිචිත්තතො දුතියචිත්තවාරෙ ආදානචිත්තක්ඛණෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො.

260. ‘Pobre entre los hombres’ (manussadaliddo) significa alguien desafortunado entre los seres humanos. ‘La miseria humana’ (manussakāruññataṃ) se refiere a la condición más baja entre los hombres. ‘Miserable entre los hombres’ (manussakapaṇo) es alguien sumamente degradado entre los seres humanos. ‘En ese lugar’ (tasmiṃ ṭhāne) se refiere al lugar de nacimiento de aquel hijo de los devas. ‘Consideran como inferior’ (lāmakato cintentī) significa que lo consideran despreciable debido a su historia previa. ‘Cuentan’ (kathentī) significa que relatan precisamente eso a otros. ‘Detallan’ (vitthārentī) significa que exponen extensamente el significado mencionado. Siendo poseedor de un séquito, habiendo determinado todo en todo momento, sentado sobre el lomo de un elefante de ocho codos de altura con gran esplendor real, siendo contemplado por la multitud de personas. ‘Cuelgan’ (avalambantī) significa que penden. No hubo ni siquiera un simple saludo (vandanamattaṃ), pues esperaba de un Paccekabuddha el mismo trato respetuoso que de un igual; por eso se dice ‘él’ (so), etc. ‘¿Quién es este?’ (kvāyaṃ) lo dice con intención maliciosa. Al ver la desfiguración del color debido a que sus vestiduras estaban cosidas con hilos negros, dijo: ‘está cubierto con mantos de leproso’. Habiendo renacido en un gran infierno, experimentó un gran sufrimiento. Por el remanente del resultado de esa acción pecaminosa, habiendo encontrado una oportunidad, tomó renacimiento en Rājagaha… etc. Y ciertamente, aquí el renacimiento se produce por una acción meritoria (kusalakamma), pero debido a la fuerza del resultado de aquella acción perjudicial, se dice ‘por el remanente del resultado’. Por eso dijo: ‘desde el momento de la concepción… etc. salió’. Desde el momento en que fue capaz de mendigar, debido a la fuerza de la enfermedad, las carnes… etc. se caen. ‘Habiendo dirigido el conocimiento’ (ñāṇaṃ pesetvā) significa habiendo dirigido y puesto en marcha el conocimiento de la meditación hacia el Nibbāna a través de la práctica de la visión clara (vipassanā). Debido a la madurez de sus facultades y por la elegancia de la enseñanza del Maestro, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala). ‘Un almohadillado’ (cumbaṭaṃ) se refiere a un almohadillado para el pie. Pues los leprosos, para que no les duela toda la planta del pie, hacen un almohadillado, lo atan a la planta del pie y caminan; al igual que al romper un cuenco de arcilla se obtiene un cuenco de oro, así, al fallecer de esa condición humana degradada y tomar una condición divina, en el momento de la aprehensión (del objeto) en el segundo proceso de pensamiento tras el pensamiento de muerte, renació en el mundo de los devas.

මග්ගෙනාගතාති මග්ගාධිගමනෙන ආගතා උප්පන්නා. අරියකන්තසීලන්ති අරියානං කන්තං මනාපං මනොරමං සීලධම්මං. අරියානං අධිචිත්තඅධිපඤ්ඤාසික්ඛා විය අධිසීලසික්ඛාපි සබ්බා අතිවිය කන්තා එවාති ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. ඉමස්මිං පනත්ථෙති ඉමස්මිං සොතාපන්නස්ස භවසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ නිද්ධාරෙත්වා වුච්චමානෙ. පඤ්චසීලම්පි යස්මා දිට්ඨි විය භවන්තරෙපි අප්පහීනං.

‘Llegadas a través del Camino’ (maggenāgatā) significa surgidas mediante la obtención del Camino. ‘Virtud amada por los Nobles’ (ariyakantasīlaṃ) se refiere a la cualidad de la virtud que es amada, grata y placentera para los Nobles. Al igual que el entrenamiento en la mente superior y en la sabiduría superior de los Nobles, también el entrenamiento en la virtud superior es para todos ellos sumamente amado; por eso se dice ‘aunque’, etc. Pero ‘en este sentido’ (imasmiṃ panatthe), se dice al discernir este significado relacionado con la existencia de un Sotāpanna. Pues incluso la virtud de los cinco preceptos, al igual que la visión (correcta), no se pierde en existencias futuras.

දලිද්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Dalidda Sutta.

5. රාමණෙය්‍යකසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Rāmaṇeyyaka Sutta

261. ආරමන්ති එත්ථ සත්තාති ආරාමා, මනොරමා උපවනාදයො. තෙ එව චෙතෙන්ති එත්ථ සද්ධාය අත්තනො පීතිසොමනස්සං සන්ධහන්තීති චෙතියාති ච වුච්චන්ති. මනුස්සරමණීයභාවස්සාති මනුස්සානං ආරමණීයභාවස්ස. තස්ස පන සීලාදිගුණවසෙන අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යානුභාවතාපි හොතීති භගවා ‘‘නාග්ඝන්ති සොළසි’’න්ති අවොච. අචෙතනාය භූමියා රමණීයතා නාම ගුණවිසිට්ඨානං අරියානං සෙවනවසෙන වෙදිතබ්බාති වුත්තං ‘‘ඉදානි…පෙ… ගාමෙ වාතිආදිමාහා’’ති.

261. ‘Jardines’ (ārāmā) son aquellos donde los seres se deleitan (āramanti), como bosques placenteros, etc. Estos también son llamados ‘santuarios’ (cetiyā) porque en ellos los seres de fe depositan su alegría y regocijo. ‘De la naturaleza placentera para los hombres’ (manussaramaṇīyabhāvassa) se refiere a lo que es deleitable para los seres humanos. Pero debido a que posee un poder inconcebible e inconmensurable en virtud de las cualidades como la conducta ética (sīla), el Bienaventurado dijo: ‘no valen ni una decimosexta parte’. La cualidad de deleite de la tierra inanimada debe conocerse mediante la asociación con los Nobles, quienes son distinguidos en virtudes; por eso se dijo: ‘ahora… etc. en la aldea’, etc.

රාමණෙය්‍යකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Rāmaṇeyyaka Sutta.

6. යජමානසුත්තවණ්ණනා

6. Comentario al Yajamāna Sutta

262. යජන්තානන්ති දක්ඛිණෙය්‍යං උද්දිස්ස දෙන්තානං. අට්ඨුප්පත්තිකො සුත්තනික්ඛෙපොති දස්සෙත්වා අත්ථවණ්ණනං කාතුං ‘‘තදා කිරා’’තිආදි වුත්තං. අග්ගන්ති සෙට්ඨං. තෙහි තෙහි වා යථාලද්ධසප්පිආදයො මා නස්සන්තු, අග්ගභාවෙන ගහිතානි සප්පිආදීනි කෙවලං අග්ගිම්හි ඣාපනෙන, දෙවා [Pg.340] මනුස්සා මිච්ඡාගාහෙන මා නස්සන්තු. තක්කෙනාති තක්කමත්තෙන. ‘‘කථෙමා’’ති අම්හෙ මඤ්ඤථ, ඉදානි පස්සථ, පච්චක්ඛතො අයං වො…පෙ… ආගච්ඡතීති ආහංසූති යොජනා.

262. ‘De los que sacrifican’ (yajantānaṃ) significa de los que dan dirigiéndose a aquellos dignos de ofrendas. Habiendo mostrado la ocasión en que se expuso el sutta, para realizar la explicación del significado se dice ‘en aquel tiempo, se dice’, etc. ‘Lo mejor’ (aggaṃ) significa lo excelente. Que el ghee y demás productos obtenidos no se pierdan, tomados por su condición de excelencia solo para ser quemados en el fuego; que los devas y humanos no se pierdan debido a una falsa creencia. ‘Por mera lógica’ (takkenā) significa solamente por razonamiento. La conexión es: ‘pensáis de nosotros: “estamos hablando”, ahora ved, este viene ante vuestros ojos… etc.’, así dijeron.

උපධිවිපාකන්ති උපධීසු වා විපච්චති, උපධයො වා විපාකා එතස්සාති උපධිවිපාකං. විප්ඵාරවන්තං හොති විපුලපක්ඛතාය. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදංසු ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙන මහාබ්‍රහ්මුනා ච එවං ඔවාදො දින්නො’’ති.

‘Resultado en las adquisiciones’ (upadhivipākaṃ) significa que madura en las adquisiciones (upadhi), o que sus resultados son adquisiciones. Es ‘radiante’ (vipphāravantaṃ) debido a la abundancia de sus frutos. Dieron a la comunidad de monjes, pensando: ‘así fue dada la instrucción por el Buda Perfectamente Iluminado y por el Gran Brahmā’.

යජමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Yajamāna Sutta.

7. බුද්ධවන්දනාසුත්තවණ්ණනා

7. Comentario al Buddhavandanā Sutta

263. උට්ඨහාති උට්ඨානං කායිකවීරියං කරොහි. තෙනාහ ‘‘විචර, ලොකෙ’’ති. චෙතසිකවීරියං පන භගවතා මත්ථකං පාපිතමෙව. තෙනාහ ‘‘විජිතසඞ්ගාමා’’ති. ද්වාදසයොජනිකස්ස උච්චභාවෙන. විත්ථාරතො පන ආයාමතො ච අනෙකයොජනසතසහස්සපරිමාණචක්කවාළං අතිබ්‍යාපෙත්වා ඨිතස්ස. පන්නභාරාති පාතිතභාර. නික්ඛෙපිතබ්බතො භාරාති ආහ ‘‘ඔරොපිතඛන්ධා’’තිආදි. තෙ හි තංසමඞ්ගිනො පුග්ගලස්ස සම්පාතනට්ඨෙන භාරා නාම. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘භාරා හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා’’ති (සං. නි. 3.22). තදෙකදෙසා ච කිලෙසාභිසඞ්ඛාරා. පන්නරසාය පුණ්ණමාය රත්තින්ති යථා පන්නරසපුණ්ණමාය රත්තියං පරිපුණ්ණකාලෙ උපක්කිලෙසවිමුත්තො චන්දො සොභති, එවං තව චිත්තං සබ්බසො උපක්කිලෙසවිමුත්තං සොභතීති අධිප්පායො.

263. ‘Levántate’ (uṭṭhaha) significa ejerce el esfuerzo corporal del levantamiento. Por eso dijo: ‘recorre el mundo’. En cuanto al esfuerzo mental, el Bienaventurado ya lo ha llevado a la culminación. Por eso dijo: ‘vencedor de la batalla’. Por su altura de doce yojanas. Pero en extensión y longitud, se encuentra superando ampliamente el sistema de mundos (cakkavāḷa) que mide cientos de miles de yojanas. ‘Aquellos que han soltado la carga’ (pannabhārā) significa que la carga ha sido dejada caer. Debido a que los agregados deben ser depuestos como una carga, se dice ‘con los agregados dejados de lado’ (oropitakhandhā), etc. Pues estos se llaman cargas en el sentido de que agobian a la persona que los posee. Pues se ha dicho: ‘las cargas son ciertamente los cinco agregados’ (SN 22.22). Y una parte de ellos son las impurezas y las formaciones volitivas (kilesābhisaṅkhārā). ‘En la noche de la decimoquinta luna llena’ (pannarasāya puṇṇamāya rattiṃ) significa que así como en la noche de la decimoquinta luna llena, en su tiempo de plenitud, la luna brilla liberada de oscurecimientos, así tu mente brilla totalmente liberada de todas las impurezas.

බුද්ධවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Aquí termina el comentario al Buddhavandanā Sutta.

8. ගහට්ඨවන්දනාසුත්තවණ්ණනා

8. Comentario al Gahaṭṭhavandanā Sutta

264. පුථුද්දිසාති බහුදිසා. කා පන තාති ආහ ‘‘චතස්සො දිසා චතස්සො අනුදිසා චා’’ති. අනුදිසාගහණෙන චෙත්ථ උද්ධං අධොපි ගය්හතීති ච දස්සෙති. භූමිවාසිනොති භූමිපටිබද්ධවුත්තිනො. එතෙන රුක්ඛපබ්බතනිවාසිනොපි ගහිතා හොන්ති. චිරරත්තසමාහිතචිත්තෙති උපචාරප්පනාඣානානි [Pg.341] උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානතාය චිරකාලං සමාහිතචිත්තෙ. ආපාණකොටිකන්ති ජීවිතපරියන්තං යාවජීවං. එවමාදීති ආදි-සද්දෙන අවසෙසපුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි සඞ්ගණ්හාති. නිච්චසීලවසෙන පඤ්චහි, නියමසීලවසෙන දසහි. පි-සද්දෙන තතො කතිපයෙහි උපොසථසීලවසෙන අට්ඨහිපීති දස්සෙති. ධම්මිකෙහීති ධම්මතො අනපෙතෙහි. පමුඛොති පමොක්ඛො.

264. ‘Muchas direcciones’ (puthuddisā) significa numerosas direcciones. ¿Cuáles son estas? Se dice: ‘las cuatro direcciones cardinales y las cuatro direcciones intermedias’. Al incluir las direcciones intermedias, también muestra que se incluyen arriba y abajo. ‘Habitantes de la tierra’ (bhūmivāsinoti) son aquellos cuya existencia está ligada a la tierra. Con esto, también se incluyen los habitantes de árboles y montañas. ‘Con la mente concentrada por largo tiempo’ (cirarattasamāhitacitte) se refiere a aquellos que, habiendo surgido en ellos las absorciones meditativas de acceso y plenas, poseen una mente concentrada por largo tiempo debido a que no han decaído de tales estados. ‘Hasta el límite de la vida’ (āpāṇakoṭikaṃ) significa por toda la vida. ‘Tales como estos’ (evamādī), mediante la palabra ‘ādi’ (etcétera), incluye los restantes fundamentos de las acciones meritorias. Mediante la virtud permanente (niccasīla) se refiere a los cinco preceptos; mediante la virtud restringida (niyamasīla) se refiere a los diez. Con la palabra ‘también’ (pi), muestra que además se incluyen los ocho preceptos por la virtud del día de Uposatha. ‘Justos’ (dhammikehī) significa que no se apartan de la rectitud (dhamma). ‘Prominente’ (pamukho) significa principal.

ගහට්ඨවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Gahaṭṭhavandana Sutta ha terminado.

9. සත්ථාරවන්දනාසුත්තවණ්ණනා

9. Comentario al Satthāravandana Sutta

265. බ්‍රහ්මජාණුකොති දක්ඛිණජාණුමණ්ඩලං පථවියං ඨපෙත්වා වන්දමානො බ්‍රහ්මජාණුකො නාම තථාභූතො හුත්වා. යජිතබ්බතො යක්ඛො, පූජනීයො. එවං පූජාවිසෙසයොගතො සක්කොති ආහ ‘‘සො යක්ඛොති සො සක්කො’’ති. සක්කස්ස නමක්කාරභාජනභූතඤ්හි පුච්ඡන්තො මාතලි ‘‘කො නාම සො යක්ඛො’’ති ආහ. ගුණනෙමිත්තකෙහීති ගුණහෙතුකෙහි අනන්තානි හි බුද්ධානං නාමානි, තානි ච ඛො සබ්බානිපි ගුණනෙමිත්තකානෙව. අනන්තගුණත්තා. වුත්තඤ්හෙතං –

265. ‘Brahmajāṇuko’ se refiere a alguien que, al postrarse colocando la rodilla derecha en el suelo, se convierte en alguien que tiene la rodilla como un Brahma. ‘Yakkha’ se refiere a alguien digno de ofrendas o de ser honrado. Así, debido a su relación con una forma especial de honor, Sakka es llamado ‘Yakkha’, por eso se dice: ‘Ese Yakkha es Sakka’. Mātali, preguntando sobre quién es digno de la reverencia de Sakka, dijo: ‘¿Quién es ese Yakkha?’. ‘Guṇanemittakehi’ significa basados en las cualidades; pues los nombres de los Budas son infinitos, y todos ellos se basan precisamente en sus cualidades, debido a sus infinitas virtudes. Pues se ha dicho:

‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි නාමානි, සගුණෙන මහෙසිනො;

ගුණෙන නාමමුද්ධෙය්‍යං, අපි නාමසහස්සතො’’ති. –

“Innumerables son los nombres del Gran Sabio de acuerdo a sus virtudes; de sus virtudes surgen sus nombres, incluso más allá de mil nombres”.

තස්මා අනොමනාමන්ති පරිපුණ්ණගුණනාමන්ති අත්ථො. සමතික්කමෙනාති සම්මා සමුච්ඡින්දනවසෙන අතික්කමනෙන. කිලෙසාරීනං අපෙතචයොති අපචයො, සො ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතෙසන්ති අපචයාරාමා. තෙනාහ ‘‘වට්ටවිද්ධංසනෙ රතා’’ති.

Por lo tanto, ‘Anomanāma’ (de nombre no inferior) significa de nombre con virtudes completas. ‘Samatikkamena’ significa trascender por medio de la erradicación correcta. ‘Apacaya’ es la reducción de los enemigos de las impurezas; puesto que el deleite se encuentra en el sentido de esa reducción, se llaman ‘apacayārāmā’ (quienes se deleitan en la reducción de las impurezas). Por eso dijo: ‘Deleitándose en la destrucción del ciclo (de nacimientos y muertes)’.

සත්ථාරවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Satthāravandana Sutta ha terminado.

10. සඞ්ඝවන්දනාසුත්තවණ්ණනා

10. Comentario al Saṅghavandana Sutta

266. පූතිම්හි දෙහෙ මාතු සරීරෙ සයනතො, අත්තනො එව වා පූතිදෙහං සරීරං තස්මිං ඨිතතාය අවත්ථරිත්වා සයනතො පූතිදෙහසයාති [Pg.342] යොජනා. කුණපම්හෙතෙති එතෙ මනුස්සා අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡපටික්කූලෙ මාතුකුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ කුණපස්මිං දස මාසෙ නිමුග්ගා. තෙසං කින්නාම ත්වං පිහයසීති යොජනා. එතෙසං එතං විහයාමීති එතෙසං ඉසීනං එතං සම්මාපටිපත්තිං විහයාමි. ඉදානි තං පටිපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘න තෙ සං කොට්ඨෙ ඔපෙන්තී’’ති වුත්තං. ධඤ්ඤං කොට්ඨෙ න පක්ඛිපන්ති පක්ඛිපිතබ්බස්ස ච අභාවතො. තෙනාහ ‘‘න හි එතෙසං ධඤ්ඤ’’න්ති. පරෙසං නිට්ඨිතන්ති පරෙසං ගහිතං සන්තකං තෙසං පාකාය නිට්ඨිතං. භික්ඛාචාරවත්තෙනාති පිණ්ඩාචරියාය. එසමානා පරියෙසන්තා. එවං පරියිට්ඨෙන. යාපෙන්ති, න එසන්ති අනෙසනං. සුසමාදින්නසුන්දරවතාති සුට්ඨු සමාදින්නසොභනවතා.

266. ‘Pūtidehasayā’ (yaciendo en un cuerpo impuro) se explica como yacer en el cuerpo de la madre o en su propio cuerpo impuro, cubriéndolo y permaneciendo en él. ‘Kuṇapamhete’ significa que estos seres humanos están sumergidos durante diez meses en un cadáver llamado vientre materno, que es impuro, fétido, asqueroso y repelente. La conexión es: ‘¿Cómo puedes envidiarlos?’. ‘Etesaṃ etaṃ vihayāmi’ significa: ‘Abandono esta práctica correcta de estos sabios (isayas)’. Ahora, para mostrar esa práctica, se dice: ‘No almacenan en graneros’. No ponen grano en graneros por la ausencia de aquello que deba ser almacenado. Por eso se dice: ‘Pues no tienen grano’. ‘Paresaṃ niṭṭhitaṃ’ se refiere a lo que pertenece a otros y que ha sido preparado para su cocción. ‘Bhikkhācāravattena’ significa mediante la práctica de pedir limosna. ‘Esamānā’ significa buscando. Por medio de lo que ha sido buscado así, se mantienen (yāpenti), no mediante una búsqueda incorrecta (anesana). ‘Susamādinnasundaravatā’ significa aquellos que han emprendido correctamente hermosos votos.

එවං සුභාසිතභාසිනොති ගන්ථධුරවිපස්සනාධුරානං වසෙන ගුණපරිමාණසුභාසිතස්සෙව භාසනසීලා. අරියෙන තුණ්හීභූතෙන තුණ්හීභූතා. තතො එව මනස්ස සාතිසයං සමඤ්චරා. ගහිතදණ්ඩෙසු පරාමාසාදිපයුත්තෙසු දණ්ඩාදානාදිහෙතු උප්පජ්ජනකකිලෙසපරිළාහාභාවතො නිබ්බුතා. තෙනාහ ‘‘විස්සට්ඨදණ්ඩා’’ති. සාදානෙසූති සභවාදානෙසු. අනාදානාති තබ්බිරහිතා. තෙනාහ ‘‘භවයොනී’’තිආදි.

‘Subhāsitabhāsinoti’ se refiere a aquellos que, por el poder de sus deberes de estudio y de visión cabal, tienen la costumbre de hablar solo palabras bien dichas en medida de sus virtudes. Guardan silencio con el noble silencio. Por eso mismo, su mente fluye con una calma superior. Están extinguidos (nibbutā) debido a la ausencia del ardor de las impurezas que surgen por el castigo o el aferramiento, mientras otros empuñan varas para agredir. Por eso se dice: ‘Han abandonado la vara’. ‘Sādānesū’ significa en los apegos a la existencia. ‘Anādānā’ significa libres de ellos. Por eso se dice ‘bhavayoni’ (origen de la existencia), etc.

සඞ්ඝවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Saṅghavandana Sutta ha terminado.

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al segundo Vagga (capítulo) ha terminado.

3. තතියවග්ගො

3. Tercer Vagga

1. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා

1. Comentario al Chetvā Sutta

267. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා දෙවපුත්තසංයුත්තවණ්ණනායං.

267. El significado es el mismo que se ha explicado anteriormente en el comentario al Devaputtasaṃyutta.

ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Chetvā Sutta ha terminado.

3. දුබ්බණ්ණියසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Dubbaṇṇiya Sutta

268. දුබ්බණ්ණො [Pg.343] දුද්දසිකො විරූපවණ්ණො. ඔකොටිමකොති රස්සභාවෙන අවරකොටිමකො. සක්කෙන ගහිතනාමමෙවෙතං, න පන සො තථාරූපො කොචි යක්ඛො. තෙනාහ ‘‘එකො රූපාවචරබ්‍රහ්මා’’ති. යදි එවං කස්මා සො තථාරූපො හුත්වා ආගතොති ආහ ‘‘සක්කො කිරා’’ති. කථං පනෙත්ථ ඤායති ‘‘සො එකො රූපාවචරබ්‍රහ්මා, න පනෙසො අවරුද්ධකයක්ඛො’’ති යුත්තිං දස්සෙන්තො ‘‘අවරුද්ධකයක්ඛා පනා’’තිආදිමාහ. දෙවානං වචනං සුත්වා. ඵරුසෙනාති ඵරුසසමාචාරෙන. ‘‘කො නාම මය්හං ආසනෙ සන්නිසින්නො’’ති අක්ඛන්තිං අනුප්පාදෙන්තො ඛන්තියං ඨත්වා. බලවචිත්තීකාරන්ති ගරුතරං සක්කාරබහුමානං. නීචවුත්තියාති පරමනිපච්චකාරෙ සුවූපසමනෙ ච දස්සියමානෙ. සක්කස්ස තාය එව ආචාරසම්පත්තියා සක්කාසනෙ ඨාතුං, අත්තනො ච ආවිකාතුං අසක්කොන්තො අන්තරධායි. උපහතචිත්තොම්හීති ඛන්තිමෙත්තානුද්දයාසබ්භාවතො පරස්මිං උපහතචිත්තොම්හීති සක්කො අත්තනො සභාවං වදති. කොධවසෙ වත්තෙතුන්ති කොධෙන අත්තනො වසෙ නිබ්බත්තෙතුං න සුකරොම්හි, අථ ඛො කොධං මය්හං වසෙ න වත්තෙමීති අධිප්පායො. චිරං න කුජ්ඣාමීති යදි මෙ කදාචි කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, තං කොධං අනුවත්තෙන්තො චිරකාලං න කුජ්ඣාමි. න උපනය්හාමීති අන්තො සචෙ මෙ කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ඛිප්පමෙව ච නං පටිවිනෙය්‍යන්ති තං මෙ පුබ්බෙව වතං පරිපූරිතං.

268. ‘Dubbaṇṇo’ significa de mal aspecto, desagradable a la vista, de color deforme. ‘Okoṭimako’ significa de estatura muy reducida (enano). Este es solo un nombre asumido por Sakka, pues él no era realmente tal clase de yakkha. Por eso se dice: ‘Era un Brahma del reino de la forma (rūpāvacara)’. Si es así, ¿por qué vino con esa forma? Se dice: ‘Se dice que Sakka…’. Para mostrar el razonamiento de cómo se sabe que ‘él era un Brahma del reino de la forma y no un yakkha de bajo rango’, dice ‘los yakkhas de bajo rango…’, etc. ‘Habiendo escuchado las palabras de los dioses’. ‘Pharusenāti’ significa mediante una conducta áspera. Sin generar impaciencia al pensar ‘¿quién se ha sentado en mi trono?’, permaneciendo en la paciencia. ‘Balavacittīkāranti’ significa un respeto y honor muy profundos. ‘Nīcavuttiyāti’ se refiere a cuando se muestra una conducta humilde y una calma perfecta. Al no poder Sakka permanecer en su trono debido a esa misma perfección de conducta, ni poder revelarse a sí mismo, desapareció. ‘Upahatacittomhī’ (soy de mente herida): Sakka describe su propia naturaleza diciendo que, debido a la existencia de la paciencia, el amor benevolente y la compasión, es alguien cuya mente no se hiere contra los demás. ‘Kodhavase vattetuṃ’: el significado es ‘no soy fácil de ser puesto bajo el poder de la ira; más bien, no permito que la ira ejerza su poder sobre mí’. ‘Ciraṃ na kujjhāmi’ significa que si alguna vez surgiera ira en mí, no seguiría esa ira ni estaría enojado por mucho tiempo. ‘Na upanayhāmi’ significa que si la ira surgiera internamente, la eliminaría rápidamente; así mi voto ha sido cumplido desde antes.

දුබ්බණ්ණියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Dubbaṇṇiya Sutta ha terminado.

3. සම්බරිමායාසුත්තවණ්ණනා

3. Comentario al Sambarimāyā Sutta

269. ආබාධිකොති ආබාධො අස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. වාචෙසීති සික්ඛාපෙසි. සම්බරො නාම අසුරමායාය ආදිපුරිසො පුරාතනො අසුරින්දො. තං සන්ධායාහ ‘‘යථා සම්බරො’’තිආදි. එවං පච්චති අඤ්ඤොපි මායාවී මායං පයොජෙත්වා. උපවාදන්තරායො නාම ඛමාපනෙ සති විගච්ඡති, පාකතිකමෙව හොතීති ආහ ‘‘එවමස්ස ඵාසු [Pg.344] භවෙය්‍යා’’ති. තෙනාති වෙපචිත්තිනා සම්බරවිජ්ජාය අදානෙන වඤ්චිතත්තා. තථා අකත්වාති ඉසීනං සන්තිකං නෙත්වා ඛමාපනවසෙන කාතබ්බං අකත්වා.

269. ‘Ābādhiko’ significa que tiene una aflicción o enfermedad. ‘Vācesī’ significa enseñó. Sambara es el nombre de un antiguo señor de los asuras, el originador de la magia de los asuras. Refiriéndose a él, dice: ‘Como Sambara’, etc. De la misma manera, otro mago sufre las consecuencias tras emplear su magia. El obstáculo del reproche desaparece cuando se ofrece el perdón, volviéndose todo normal; por eso dijo: ‘Así él estaría a gusto’. ‘Tena’ se refiere a haber sido engañado por Vepacitti al no recibir el conocimiento de Sambara. ‘Tathā akatvā’ significa no haber hecho lo que debía hacerse, es decir, llevarlo ante los sabios para pedir perdón.

සම්බරිමායාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

El comentario al Sambarimāyā Sutta ha terminado.

4. අච්චයසුත්තවණ්ණනා

4. Comentario al Accaya Sutta

270. සම්පයොජෙසුන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං වාචසිකං ඵරුසං පයොජෙසුං. තෙනාහ ‘‘කලහං අකංසූ’’ති, විවාදං අකංසූති අත්ථො. අතික්කම්මවචනන්ති වචීසංවරං අතික්කමිත්වා වචනං. යස්මා අච්චයෙ දෙසියමානෙ තං ඛීණයති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ඛමමානස්ස ඛමනං පටිග්ගණ්හතො, තස්මා වුත්තං ‘‘නප්පටිගණ්හාතීති න ඛමතී’’ති. තුම්හාකං වසෙ වත්තතු, විසෙවිතං අකත්වා යථාකාමකරණීයො හොතු. මිත්තධම්මො ඉධ උත්තරපදලොපෙන ‘‘මිත්තො’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘මිත්තධම්මෙ’’ති. කරණවචනන්ති ‘‘මිත්තෙහී’’ති කරණවචනං භුම්මත්ථෙ. තෙනාහ ‘‘මිත්තෙසූ’’ති. යථා නිබ්බත්තසභාවස්ස භාවතො අඤ්ඤථත්තං ජරා, එවං මිත්තභාවතො වුත්තවිපරියායො අමිත්තධම්මො ජරාපරියායෙන වුත්තො. අගාරය්හං අනවජ්ජං සබ්බසො පහීනකිලෙසං. තෙනාහ ‘‘ඛීණාසවපුග්ගල’’න්ති.

270. ‘Se aplicaron’ (sampayojesuṃ) significa que emplearon un lenguaje áspero entre sí. Por eso se dice ‘tuvieron una riña’ (kalahaṃ akaṃsū), que significa que tuvieron una disputa (vivāda). ‘Palabra de transgresión’ (atikkammavacana) se refiere a hablar habiendo transgredido la moderación del habla (vacīsaṃvara). Dado que cuando se confiesa una falta, esta cesa cuando uno perdona al otro que acepta el perdón, por eso se dice: ‘quien no acepta, no perdona’. ‘Que esté bajo vuestro control’ significa que se convierta en algo que se pueda hacer según vuestro deseo, sin hacerlo específico. El término ‘naturaleza de amigo’ (mittadhammo) se menciona aquí como ‘amigo’ (mitto) por la elisión de la palabra final; por eso dice ‘en las naturalezas de amigos’. El término instrumental ‘con amigos’ (mittehī) está en el sentido de locativo; por eso dice ‘entre amigos’ (mittesū). Así como la vejez (jarā) es la alteración de la naturaleza de lo que ha nacido, de igual modo, lo opuesto a la amistad, la ‘falta de amistad’ (amittadhammo), se describe en términos de decadencia de la amistad. ‘Irreprochable’ (agārayhaṃ) significa sin tacha, aquel cuyas impurezas han sido completamente eliminadas. Por eso dice ‘la persona que ha destruido las impurezas’ (khīṇāsavapuggala).

අච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el Comentario al Accaya Sutta.

5. අක්කොධසුත්තවණ්ණනා

5. Comentario al Akkodha Sutta

271. කොධො තුම්හෙ මා අභිභවීති එත්ථ කොධෙන අනභිභවනීයත්තං ඛන්තිමෙත්තාකරුණාදිතප්පටිපක්ඛධම්මපරිබ්‍රූහනෙන. තථා හි තංසමඞ්ගිනො කොධො අභිභුය්‍යතීති ආහ ‘‘තුම්හෙව කොධං අභිභවථ. කුජ්ඣන්තානං මා පටිකුජ්ඣිත්ථා’’ති. පටිපදාති එසා පටිපත්ති. මෙත්තාති අප්පනාප්පත්තා මෙත්තා. තදුපචාරො මෙත්තාපුබ්බභාගො. න විහිංසති කිඤ්චි එතායාති අවිහිංසා. කරුණාති අප්පනාප්පත්තකරුණා වෙදිතබ්බා. තදුපචාරො [Pg.345] කරුණාපුබ්බභාගො. ලාමකජනන්ති ඛන්තිආදීසු යොනිසොමනසිකාරාභාවෙන ගාරය්හසමාචාරසමායොගෙන ච නිහීනං ජනං. පච්චයපරිසුද්ධියා කොධො අභිමද්දමානො පුග්ගලං අභිමද්දති, තස්ස සො පටිසඞ්ඛානභාවනාබලෙහි සම්මදෙව පහාතබ්බොති.

271. ‘Que el enojo no os venza’: aquí se refiere a la condición de no ser vencido por el enojo mediante el cultivo de las cualidades opuestas como la paciencia, el amor benevolente, la compasión, etc. Pues así, el enojo de quien posee estas cualidades es vencido; por eso dice: ‘venced vosotros mismos al enojo. No os enojéis en respuesta a quienes están enojados’. ‘Práctica’ (paṭipadā) es este camino de conducta. ‘Amor benevolente’ (mettā) es el amor benevolente que ha alcanzado la absorción (appanā). Su acceso (upacāra) es la fase previa del amor benevolente. ‘No violencia’ (avihiṃsā) es aquello por lo cual no se daña nada. ‘Compasión’ (karuṇā) debe entenderse como la compasión que ha alcanzado la absorción. Su acceso es la fase previa de la compasión. ‘Gente inferior’ (lāmakajana) se refiere a las personas bajas debido a la falta de atención sabia (yonisomanasikāra) sobre la paciencia y otras virtudes, y por la asociación con conductas reprochables. El enojo, al oprimir a través de la falta de pureza de las condiciones, oprime a la persona; este debe ser completamente abandonado mediante el poder del desarrollo de la reflexión.

අක්කොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el Comentario al Akkodha Sutta.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Ha concluido el Comentario al Tercer Vagga.

සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

De la Sāratthappakāsinī, el Comentario al Saṃyutta Nikāya.

සක්කසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා.

Ha terminado la aclaración del significado oculto del Comentario al Sakka Saṃyutta.

නිට්ඨිතා ච සාරත්ථප්පකාසිනියා

Y ha concluido la Sāratthappakāsinī,

සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය සගාථාවග්ගවණ්ණනා.

el Comentario al Sagāthā Vagga del Saṃyutta Nikāya.

පඨමො භාගො නිට්ඨිතො.

Ha concluido la primera parte.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Homenaje a aquel Bendito, el Noble, el Perfectamente Iluminado por Sí Mismo. සංයුත්තනිකායෙ En el Saṃyutta Nikāya සගාථාවග්ගටීකා Subcomentario al Sagāthāvagga ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනා Explicación de las palabras introductorias de la obra 1. සංවණ්ණනාරම්භෙ [Pg.1] රතනත්තයවන්දනා සංවණ්ණෙතබ්බස්ස ධම්මස්ස පභවනිස්සයවිසුද්ධිපටිවෙදනත්ථං, තං පන ධම්මසංවණ්ණනාසු විඤ්ඤූනං බහුමානුප්පාදනත්ථං, තං සම්මදෙව තෙසං උග්ගහණධාරණාදික්කමලද්ධබ්බාය සම්මාපටිපත්තියා සබ්බහිතසුඛනිප්ඵාදනත්ථන්ති. අථ වා මඞ්ගලභාවතො, සබ්බකිරියාසු පුබ්බකිච්චභාවතො, පණ්ඩිතෙහි සමාචරිතභාවතො, ආයතිං පරෙසං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනතො ච සංවණ්ණනායං රතනත්තයපණාමකිරියාති. අථ වා රතනත්තයපණාමකරණං පූජනීයපූජාපුඤ්ඤවිසෙසනිබ්බත්තනත්ථං, තං අත්තනො යථාලද්ධසම්පත්තිනිමිත්තකස්ස කම්මස්ස බලානුප්පදානත්ථං, අන්තරා ච තස්ස අසංකොචාපනත්ථං, තදුභයං අනන්තරායෙන අට්ඨකථාය පරිසමාපනත්ථන්ති ඉදමෙව ච පයොජනං ආචරියෙන ඉධාධිප්පෙතං. තථා හි වක්ඛති ‘‘ඉති මෙ පසන්නමතිනො…පෙ… තස්සානුභාවෙනා’’ති. වත්ථුත්තයපූජා හි නිරතිසයපුඤ්ඤක්ඛෙත්තසංබුද්ධියා අපරිමෙය්‍යපභාවො පුඤ්ඤාතිසයොති බහුවිධන්තරායෙපි ලොකසන්නිවාසෙ අන්තරායනිබන්ධනසකලසංකිලෙසවිද්ධංසනාය පහොති, භයාදිඋපද්දවඤ්ච නිවාරෙති. යථාහ ‘‘පූජාරහෙ පූජයතො’’තිආදි (ධ. ප. 195; අප. ථෙර 1.10.1), තථා ‘‘යෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධෙ පසන්නා, අග්ගෙ තෙ පසන්නා, අග්ගෙ ඛො පන පසන්නානං අග්ගො විපාකො හොතී’’තිආදි (ඉතිවු. 90). 1. Al inicio de la explicación, la reverencia a las Tres Joyas se realiza con el propósito de manifestar la pureza del origen, el apoyo y la realización del Dhamma que ha de ser explicado; asimismo, para generar gran estima en los sabios hacia dicha explicación del Dhamma, a fin de que ellos puedan obtener la práctica correcta que produce todo bienestar y felicidad mediante el orden adecuado de aprendizaje, retención y demás. O bien, por ser un acto auspicioso, por ser el deber previo en toda acción, por ser la práctica de los sabios, y para que otros en el futuro sigan este ejemplo, se realiza el acto de reverencia a las Tres Joyas en el comentario. O bien, realizar la reverencia a las Tres Joyas es para producir una distinción especial de mérito mediante la adoración de quienes son dignos de adoración, para dar fuerza a la propia tarea originada por el logro obtenido, y para eliminar los obstáculos; ambos propósitos tienen como fin completar el comentario sin impedimentos, y este es precisamente el propósito pretendido aquí por el Maestro. Pues así dirá: 'Así, con mi mente devota... por el poder de ello'. Pues la adoración a las Tres Joyas es un mérito extraordinario debido a la iluminación en el campo de mérito insuperable, y posee un poder inconmensurable que, aun en este mundo lleno de múltiples peligros, es capaz de destruir todas las impurezas vinculadas a los obstáculos y previene calamidades como el miedo y otros. Como se ha dicho: 'A quien rinde homenaje a los dignos de homenaje', etc. (Dhp. 195; Ap. Thera 1.10.1); y también: 'Monjes, aquellos que tienen fe en el Buddha, tienen fe en lo supremo; y para quienes tienen fe en lo supremo, el resultado es supremo', etc. (Iti. 90). ‘‘බුද්ධොති [Pg.2] කිත්තයන්තස්ස, කායෙ භවති යා පීති; වරමෙව හි සා පීති, කසිණෙනපි ජම්බුදීපස්ස; ධම්මොති…පෙ…, සඞ්ඝොති…පෙ…, ජම්බුදීපස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.6); ‘Para quien alaba al Buddha, el gozo que surge en su cuerpo es ciertamente mejor que todo el Jambudīpa; para quien alaba al Dhamma... al Saṅgha... el Jambudīpa’. (Dī. Ni. Aṭṭha. 1.6); තථා ‘‘යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොස…පෙ… න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොතී’’තිආදි (අ. නි. 6.10; 11.11). ‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙ වා…පෙ… භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො න හෙස්සතී’’ති (සං. නි. 1.249) ච. Asimismo: ‘En aquel momento, Mahānāma, en que el noble discípulo recuerda al Tathāgata, en ese momento su mente no está obsesionada por la codicia, ni por el odio... ni por el engaño’, etc. (A. Ni. 6.10; 11.11). Y: ‘Ya sea en el bosque o al pie de un árbol... no habrá miedo, ni pavor, ni erizamiento de vellos’ (Saṃ. Ni. 1.249). තත්ථ යස්ස වත්ථුත්තයස්ස වන්දනං කත්තුකාමො, තස්ස ගුණාතිසයයොගසන්දස්සනත්ථං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්තිආදිනා ගාථත්තයමාහ. ගුණාතිසයයොගෙන හි වන්දනාරහභාවො, වන්දනාරහෙ ච කතා වන්දනා යථාධිප්පෙතං පයොජනං සාධෙතීති. තත්ථ යස්සා දෙසනාය සංවණ්ණනං කත්තුකාමො, සා න විනයදෙසනා විය කරුණාප්පධානා, නාපි අභිධම්මදෙසනා විය පඤ්ඤාප්පධානා, අථ ඛො කරුණාපඤ්ඤාප්පධානාති තදුභයප්පධානමෙව තාව සම්මාසම්බුද්ධස්ස ථොමනං කාතුං තම්මූලකත්තා සෙසරතනානං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ කිරතීති කරුණා, පරදුක්ඛං වික්ඛිපති අපනෙතීති අත්ථො. අථ වා කිණාතීති කරුණා, පරදුක්ඛෙ සති කාරුණිකං හිංසති විබාධතීති අත්ථො. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං කම්පනං හදයඛෙදං කරොතීති වා කරුණා. අථ වා කමිති සුඛං, තං රුන්ධතීති කරුණා. එසා හි පරදුක්ඛාපනයනකාමතාලක්ඛණා අත්තසුඛනිරපෙක්ඛතාය කාරුණිකානං සුඛං රුන්ධති විබන්ධතීති අත්ථො. කරුණාය සීතලං කරුණාසීතලං, කරුණාසීතලං හදයං අස්සාති කරුණාසීතලහදයො, තං කරුණාසීතලහදයං. Allí, deseando realizar la reverencia a aquellas Tres Joyas, compuso tres versos comenzando con ‘Aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión’, para mostrar su posesión de cualidades extraordinarias. Pues por la posesión de cualidades extraordinarias surge la condición de ser digno de reverencia, y la reverencia hecha a quien es digno de ella cumple el propósito deseado. Allí, la enseñanza cuya explicación se desea realizar no es predominantemente compasiva como la enseñanza del Vinaya, ni predominantemente de sabiduría como la enseñanza del Abhidhamma, sino que es predominantemente de compasión y sabiduría; por lo tanto, para alabar al Perfectamente Iluminado resaltando ambas, se dice ‘Aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión’, etc., por ser Él la raíz de las joyas restantes. Allí, se llama compasión (karuṇā) porque ‘dispersa’ (kirati), es decir, que aparta o elimina el sufrimiento ajeno. O bien, compasión porque ‘hiere’ (kiṇāti), significando que, ante el sufrimiento ajeno, aflige o perturba al compasivo. O bien, compasión es lo que causa el temblor o la aflicción del corazón (hadayakheda) de los buenos ante el sufrimiento ajeno. O bien, ‘kam’ significa felicidad, y compasión es lo que la ‘obstruye’ (rundhati). Pues esta, teniendo como característica el deseo de eliminar el sufrimiento ajeno, obstruye o impide la felicidad propia de los compasivos debido a su desapego por el bienestar personal. Refrescado por la compasión es ‘karuṇāsītala’, aquel cuyo corazón es refrescado por la compasión es ‘karuṇāsītalahadayo’; a él, ‘karuṇāsītalahadayaṃ’. තත්ථ කිඤ්චාපි පරෙසං හිතොපසංහාරසුඛාදිඅපරිහානිච්ඡනසභාවතාය, බ්‍යාපාදාරතීනං උජුවිපච්චනීකතාය ච සත්තසන්තානගතසන්තාපවිච්ඡෙදනාකාරපවත්තියා මෙත්තාමුදිතානම්පි චිත්තසීතලභාවකාරණතා උපලබ්භති, තථාපි පරදුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තියා පරූපතාපාසහනරසා අවිහිංසාභූතා කරුණාව විසෙසෙන භගවතො චිත්තස්ස චිත්තපස්සද්ධි විය සීතිභාවනිමිත්තන්ති වුත්තං ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති. කරුණාමුඛෙන වා මෙත්තාමුදිතානම්පි හදයසීතලභාවකාරණතා වුත්තාති දට්ඨබ්බා[Pg.3]. Allí, aunque en el amor benevolente (mettā) y en la alegría altruista (muditā) también se encuentra la causa de la frescura mental —debido a su naturaleza de desear el bienestar ajeno y la no privación de la felicidad, por ser la oposición directa a la malevolencia y al descontento, y por actuar de modo que cesa el tormento en el flujo mental de los seres—, no obstante, se dice ‘corazón refrescado por la compasión’ porque la compasión, que actúa eliminando el sufrimiento ajeno y tiene como esencia la intolerancia ante el tormento de otros, siendo la no-violencia (avihiṃsā), es especialmente el motivo de la frescura del corazón del Bendito, al igual que la tranquilidad mental (cittapassaddhi). O bien, debe entenderse que a través de la compasión se menciona también la causa de la frescura del corazón producida por el amor benevolente y la alegría altruista. අථ වා ඡඅසාධාරණඤාණවිසෙසනිබන්ධනභූතා සාතිසයං නිරවසෙසඤ්ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං විය සවිසයබ්‍යාපිතාය මහාකරුණාභාවමුපගතා කරුණාව භගවතො අභිසයෙන හදයසීතලභාවහෙතූති ආහ ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති. O bien, se dice ‘corazón refrescado por la compasión’ porque la compasión, habiendo alcanzado el estado de gran compasión (mahākaruṇā) por su amplitud sobre su objeto —al igual que el conocimiento omnisciente (sabbaññutaññāṇa) que es absoluto y sin resto—, vinculada a la distinción de los seis conocimientos extraordinarios, es la causa de la frescura del corazón del Bendito en grado sumo. අථ වා සතිපි මෙත්තාමුදිතානං සාතිසයෙ හදයසීතිභාවනිබන්ධනත්තෙ සකලබුද්ධගුණවිසෙසකාරණතාය තාසම්පි කාරණන්ති කරුණාව භගවතො ‘‘හදයසීතලභාවකාරණ’’න්ති වුත්තා. කරුණානිදානා හි සබ්බෙපි බුද්ධගුණා, කරුණානුභාවනිබ්බාපියමානසංසාරදුක්ඛසන්තාපස්ස හි භගවතො පරදුක්ඛාපනයනකාමතාය අනෙකානිපි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි කප්පානං අකිලන්තරූපස්සෙව නිරවසෙසබුද්ධකරධම්මසම්භරණනියතස්ස සමධිගතධම්මාධිපතෙය්‍යස්ස ච සන්නිහිතෙසුපි සත්තසඞ්ඝාටසමුපනීතහදයූපතාපනිමිත්තෙසු න ඊසකම්පි චිත්තසීතිභාවස්ස අඤ්ඤථත්තමහොසීති. එතස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ තීසුපි අවත්ථාසු භගවතො කරුණා සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා. O bien, aunque el amor benevolente y la alegría altruista son causas de una frescura extraordinaria del corazón, se dice que solo la compasión es la ‘causa de la frescura del corazón’ del Bendito por ser la causa de todas las cualidades especiales de un Buddha, siendo también causa de aquellas. Pues todas las cualidades de un Buddha tienen su origen en la compasión; ya que el Bendito, cuyo ardor por el sufrimiento del saṃsāra fue extinguido por el poder de la compasión, debido a su deseo de eliminar el sufrimiento ajeno, no experimentó ni el más mínimo cambio en la frescura de su corazón —incluso ante el tormento del corazón provocado por las multitudes de seres—, estando dedicado a acumular todos los factores necesarios para la iluminación sin excepción y sin cansancio durante muchos e innumerables eones, habiendo alcanzado la soberanía sobre el Dhamma. Y en esta interpretación del significado, debe entenderse que la compasión del Bendito está incluida en los tres estados. පජානාතීති පඤ්ඤා, යථාසභාවං පකාරෙහි පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. පඤ්ඤාව ඤෙය්‍යාවරණප්පහානතො පකාරෙහි ධම්මසභාවජොතනට්ඨෙන පජ්ජොතොති පඤ්ඤාපජ්ජොතො. සවාසනප්පහානතො විසෙසෙන හතං සමුග්ඝාටිතං විහතං. පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන විහතං පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතං. මුය්හන්ති තෙන, සයං වා මුය්හති, මොහනමත්තමෙව වා තන්ති මොහො, අවිජ්ජා. ස්වෙව විසයසභාවපටිච්ඡාදනකරණතො අන්ධකාරසරික්ඛතාය තමො වියාති තමො. පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතො මොහතමො එතස්සාති පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමො, තං පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං. සබ්බෙසම්පි හි ඛීණාසවානං සතිපි පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන අවිජ්ජන්ධකාරස්ස විහතභාවෙ සද්ධාධිමුත්තෙහි විය දිට්ඨිප්පත්තානං සාවකෙහි පච්චෙකසම්බුද්ධෙහි ච සවාසනප්පහානෙන සම්මාසම්බුද්ධානං කිලෙසප්පහානස්ස විසෙසො විජ්ජතීති සාතිසයෙන අවිජ්ජාප්පහානෙන භගවන්තං ථොමෙන්තො ආහ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. «Saber es sabiduría (paññā)»; el significado es que penetra las cosas de acuerdo con su naturaleza intrínseca (yathāsabhāvaṃ) de diversas maneras. La sabiduría misma es una lámpara (pajjoto) en el sentido de que ilumina la naturaleza de los fenómenos (dhammasabhāva) mediante la eliminación de las obstrucciones a lo que debe ser conocido (ñeyyāvaraṇa); de ahí «lámpara de la sabiduría» (paññāpajjoto). «Destruido» (vihataṃ) significa especialmente golpeado, erradicado o eliminado junto con las impresiones latentes (savāsanappahānato). Lo que ha sido destruido por la lámpara de la sabiduría es «destruido por la lámpara de la sabiduría» (paññāpajjotavihataṃ). Aquello por lo cual se confunden, o que se confunde por sí mismo, o que es meramente el estado de confusión, es el «engaño» (moho), la ignorancia (avijjā). Debido a que oculta la naturaleza de los objetos, es como la oscuridad, por lo tanto es «tinieblas» (tamo). Aquel para quien las tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría es «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría» (paññāpajjotavihatamohatamo); a él, «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». Pues, aunque el estado de destrucción de la oscuridad de la ignorancia mediante la lámpara de la sabiduría existe en todos los que han extinguido las impurezas (khīṇāsavānaṃ), existe una distinción en el abandono de las impurezas de los Perfectamente Iluminados (sammāsambuddhānaṃ) con respecto a los discípulos liberados por la fe o los que han alcanzado la visión, y los Paccekabuddhas, debido al abandono de las impresiones latentes (savāsanappahānena). Así, alabando al Bendito por su eminente abandono de la ignorancia, dijo: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». අථ වා අන්තරෙන පරොපදෙසං අත්තනො සන්තානෙ අච්චන්තං අවිජ්ජන්ධකාරවිගමස්ස නිබ්බත්තිතත්තා, තථා සබ්බඤ්ඤුතාය බලෙසු ච වසීභාවස්ස සමධිගතත්තා, පරසන්තතියඤ්ච ධම්මදෙසනාතිසයානුභාවෙන සම්මදෙව තස්ස [Pg.4] පවත්තිතත්තා භගවාව විසෙසතො මොහතමවිගමෙන ථොමෙතබ්බොති ආහ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. ඉමස්මිඤ්ච අත්ථවිකප්පෙ ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතො’’ති පදෙන භගවතො පටිවෙධපඤ්ඤා විය දෙසනාපඤ්ඤාපි සාමඤ්ඤනිද්දෙසෙන, එකසෙසනයෙන වා සඞ්ගහිතාති දට්ඨබ්බා. O bien, debido a que la desaparición absoluta de la oscuridad de la ignorancia se produjo en su propio flujo de continuidad sin la instrucción de otros, y asimismo debido a que alcanzó la maestría en la omnisciencia y en los poderes, y debido a que esta desaparición se produjo perfectamente en el flujo de continuidad de otros mediante el poder de la excelencia de su enseñanza del Dhamma, el Bendito debe ser elogiado especialmente por la desaparición de las tinieblas del engaño; por ello dijo: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». En esta variante de significado, mediante el término «lámpara de la sabiduría», debe entenderse que, por una designación general o por el método de elisión (ekasesanaya), se incluye tanto la sabiduría de penetración del Bendito como su sabiduría de enseñanza. අථ වා භගවතො ඤාණස්ස ඤෙය්‍යපරියන්තිකත්තා සකලඤෙය්‍යධම්මසභාවාවබොධනසමත්ථෙන අනාවරණඤාණසඞ්ඛාතෙන පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන සබ්බඤෙය්‍යධම්මසභාවච්ඡාදකස්ස මොහන්ධකාරස්ස විධමිතත්තා අනඤ්ඤසාධාරණො භගවතො මොහතමවිනාසොති කත්වා වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. එත්ථ ච මොහතමවිධමනන්තෙ අධිගතත්තා අනාවරණඤාණං කාරණූපචාරෙන සසන්තානෙ මොහතමවිධමනන්ති දට්ඨබ්බං. අභිනීහාරසම්පත්තියා සවාසනප්පහානමෙව හි කිලෙසානං ඤෙය්‍යාවරණපහානන්ති, පරසන්තානෙ පන මොහතමවිධමනස්ස කාරණභාවතො ඵලූපචාරෙන අනාවරණඤාණං ‘‘මොහතමවිධමන’’න්ති වුච්චතීති. O bien, puesto que el conocimiento del Bendito tiene como límite todo lo que puede ser conocido, habiendo disipado con la lámpara de la sabiduría —conocida como conocimiento sin obstrucciones (anāvaraṇañāṇa)— la oscuridad del engaño que oculta la naturaleza de todos los fenómenos cognoscibles, la destrucción de las tinieblas del engaño por parte del Bendito es única y no compartida con otros; por ello se dice: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». Y aquí, debe entenderse que el conocimiento sin obstrucciones, al haber sido alcanzado tras la disipación de las tinieblas del engaño, se denomina «disipación de las tinieblas del engaño» en su propio flujo de continuidad mediante una metáfora de la causa (kāraṇūpacārena). Pues el abandono de las impurezas junto con las impresiones latentes debido a la perfección de su resolución inicial es precisamente el abandono de las obstrucciones a lo cognoscible; pero en relación con el flujo de continuidad de otros, puesto que es la causa de la disipación de las tinieblas del engaño, el conocimiento sin obstrucciones se llama «disipación de las tinieblas del engaño» mediante una metáfora del fruto (phalūpacārena). කිං පන කාරණං අවිජ්ජාසමුග්ඝාතොයෙවෙකො පහානසම්පත්තිවසෙන භගවතො ථොමනානිමිත්තං ගය්හති, න පන සාතිසයං නිරවසෙසකිලෙසපහානන්ති? තප්පහානවචනෙනෙව තදෙකට්ඨතාය සකලසංකිලෙසගණසමුග්ඝාතස්ස ජොතිතභාවතො. න හි සො තාදිසො කිලෙසො අත්ථි, යො නිරවසෙසඅවිජ්ජාප්පහානෙන න පහීයතීති. ¿Cuál es la razón por la que solo la erradicación de la ignorancia se toma como motivo de elogio al Bendito en términos de la perfección de su abandono, y no el abandono eminente de todas las impurezas sin excepción? Porque al mencionar su abandono, se ilumina la erradicación de todo el conjunto de impurezas (sakalasaṃkilesagaṇa) debido a que estas residen en el mismo lugar que ella. Pues no existe impureza tal que no sea abandonada mediante el abandono total de la ignorancia. අථ වා විජ්ජා විය සකලකුසලධම්මසමුප්පත්තියා නිරවසෙසාකුසලධම්මනිබ්බත්තියා සංසාරප්පවත්තියා ච අවිජ්ජා පධානකාරණන්ති තබ්බිඝාතවචනෙන සකලසංකිලෙසගණසමුග්ඝාතො වුත්තො එව හොතීති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති. O bien, así como el conocimiento claro (vijjā) es la causa de la aparición de todos los fenómenos beneficiosos, la ignorancia es la causa principal de la producción de todos los fenómenos perjudiciales sin excepción y de la continuidad del saṃsāra; por lo tanto, al mencionar su destrucción, ya se ha expresado la erradicación de todo el conjunto de impurezas. Por eso se dice: «aquel cuyas tinieblas del engaño han sido destruidas por la lámpara de la sabiduría». නරා ච අමරා ච නරාමරා, සහ නරාමරෙහීති සනරාමරො, සනරාමරො ච සො ලොකො චාති සනරාමරලොකො, තස්ස ගරූති සනරාමරලොකගරු, තං සනරාමරලොකගරුං. එතෙන දෙවමනුස්සානං විය තදවසිට්ඨසත්තානම්පි යථාරහං ගුණවිසෙසාවහතාය භගවතො උපකාරතං දස්සෙති. න චෙත්ථ පධානාප්පධානභාවො චොදෙතබ්බො. අඤ්ඤො හි සද්දක්කමො, අඤ්ඤො අත්ථක්කමො. එදිසෙසු හි සමාසපදෙසු පධානම්පි අප්පධානං විය නිද්දිසීයති යථා ‘‘සරාජිකාය පරිසායා’’ති [Pg.5] (අප. අට්ඨ. 1.1.82). කාමඤ්චෙත්ථ සත්තසඞ්ඛාරොකාසවසෙන තිවිධො ලොකො, ගරුභාවස්ස පන අධිප්පෙතත්තා ගරුකරණසමත්ථස්සෙව සත්තලොකස්ස වසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බො. සො හි ලොකීයන්ති එත්ථ පුඤ්ඤපාපානි තබ්බිපාකො චාති ‘‘ලොකො’’ති වුච්චති. අමරග්ගහණෙන චෙත්ථ උපපත්තිදෙවා අධිප්පෙතා. Humanos (narā) e inmortales (amarā) son «humanos e inmortales» (narāmarā). Con los humanos e inmortales es «con humanos e inmortales» (sanarāmaro). Aquel que es tanto «con humanos e inmortales» como «el mundo» es el «mundo con sus humanos e inmortales» (sanarāmaraloko). Su maestro o guía (garu) es el «maestro del mundo con sus humanos e inmortales» (sanarāmaralokagaru); a ese «maestro del mundo con sus humanos e inmortales». Con esto se muestra la utilidad del Bendito para los seres restantes, así como para los dioses y humanos, al aportarles cualidades excelentes según corresponda. Aquí no debe cuestionarse la distinción entre lo principal y lo secundario. Pues uno es el orden de las palabras y otro el orden del significado. En tales términos compuestos, incluso lo principal se indica como si fuera secundario, como en la expresión «con la asamblea que incluye al rey» (sarājikāya parisāyā). Aunque el mundo es de tres tipos según los seres (satta), las formaciones (saṅkhāra) y el espacio (okāsa), dado que se pretende el estado de venerable, el significado debe tomarse en relación con el mundo de los seres, que es el único capaz de mostrar reverencia. Pues se llama «mundo» (loko) porque en él se experimentan (lokīyanti) los méritos, los deméritos y sus frutos. Mediante el término «inmortales», se hace referencia aquí a los dioses por nacimiento (upapattidevā). අථ වා සමූහත්ථො ලොක-සද්දො සමුදායවසෙන ලොකීයති පඤ්ඤාපීයතීති. සහ නරෙහීති සනරා, සනරා ච තෙ අමරා චාති සනරාමරා, තෙසං ලොකොති සනරාමරලොකොති පුරිමනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. අමර-සද්දෙන චෙත්ථ විසුද්ධිදෙවාපි සඞ්ගය්හන්ති. තෙ හි මරණාභාවතො පරමත්ථතො අමරා, නරාමරානංයෙව ගහණං උක්කට්ඨනිද්දෙසවසෙන යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති (දී. නි. 1.157). තථා හි සබ්බානත්ථපරිහරණපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තමුපකාරිතාය අපරිමිතනිරුපමප්පභාවගුණවිසෙසසමඞ්ගිතාය ච සබ්බසත්තුත්තමො භගවා අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං උත්තමං ගාරවට්ඨානං. තෙන වුත්තං ‘‘සනරාමරලොකගරු’’න්ති. O bien, la palabra «mundo» (loka) tiene un sentido colectivo, pues se percibe o se conoce como una totalidad. «Con humanos» son «con humanos» (sanarā); aquellos que son tanto «con humanos» como «inmortales» son «humanos e inmortales» (sanarāmarā). El mundo de ellos es el «mundo con humanos e inmortales», debiéndose aplicar según el método anterior. Mediante la palabra «inmortal» (amara) se incluyen aquí también los dioses por pureza (visuddhidevā). Pues ellos son inmortales en el sentido último debido a la ausencia de muerte. La mención de solo humanos e inmortales es por vía de una designación excelente, tal como «maestro de dioses y humanos». Pues, debido a su extrema utilidad para la progenie que incluye a dioses y humanos —precedida por la evitación de todo daño, dedicada a la provisión de bienestar y felicidad sin excepción, y mediante una perfección de esfuerzo insuperable— y por estar dotado de cualidades excelentes de poder ilimitado e incomparable, el Bendito es el ser supremo entre todos los seres y el objeto de suprema reverencia para los infinitos seres en los infinitos sistemas de mundos. Por eso se dijo: «maestro del mundo con sus humanos e inmortales». සොභනං ගතං ගමනං එතස්සාති සුගතො. භගවතො හි වෙනෙය්‍යජනුපසඞ්කමනං එකන්තෙන තෙසං හිතසුඛනිප්ඵාදනතො සොභනං, තථා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය දුතවිලම්බිතඛලිතානුකඩ්ඪනනිප්පීළනුක්කුටිකකුටිලාකුලතාදි- දොසරහිතමවහසිතරාජහංසවසභවාරණමිගරාජගමනං කායගමනං ඤාණගමනඤ්ච විපුලනිම්මලකරුණාසතිවීරියාදිගුණවිසෙසසහිතමභිනීහාරතො යාව මහාබොධි නිරවජ්ජතාය සොභනමෙවාති. «Aquel cuyo ir o trayectoria es excelente» es el Sugato. Pues el acercamiento del Bendito a las personas que deben ser guiadas es excelente, ya que produce exclusivamente su bienestar y felicidad. Asimismo, debido a que su cuerpo físico está adornado con las marcas principales y secundarias, su caminar físico —libre de defectos como la rapidez excesiva, la lentitud, los tropiezos, el arrastrar los pies, el andar comprimido, en cuclillas, tortuoso o desordenado, y que supera el caminar del rey de los cisnes, del buey líder, del elefante real y del rey de las bestias— y su trayectoria de conocimiento (ñāṇagamana), acompañada de cualidades especiales como una compasión, atención y energía vastas y puras, desde su resolución inicial hasta la Gran Iluminación, es ciertamente excelente por ser intachable. අථ වා සයම්භූඤාණෙන සකලමපි ලොකං පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන පරිජානන්තො ඤාණෙන සම්මා ගතො අවගතොති සුගතො, තථා ලොකසමුදයං පහානාභිසමයවසෙන පජහන්තො අනුප්පත්තිධම්මතං ආපාදෙන්තො සම්මා ගතො අතීතොති සුගතො, ලොකනිරොධං නිබ්බානං සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන සම්මා ගතො අධිගතොති සුගතො, ලොකනිරොධගාමිනිං පටිපදං භාවනාභිසමයවසෙන සම්මා [Pg.6] ගතො පටිපන්නොති සුගතො. ‘‘සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො’’තිආදිනා නයෙන (මහානි. 38) අයමත්ථො විභාවෙතබ්බොති. O de otro modo, se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha comprendido bien mediante el conocimiento, al comprender plenamente todo el mundo a través del logro de la comprensión plena (pariññābhisamaya). Del mismo modo, se le llama Sugato porque ha ido correctamente, habiendo trascendido en el pasado el origen del mundo, abandonándolo mediante el logro del abandono (pahānabhisamaya) y alcanzando el estado de no reincidencia. Se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha alcanzado la cesación del mundo, el Nibbāna, mediante el logro de la realización (sacchikiriyābhisamaya). Se le llama Sugato porque ha ido correctamente o ha practicado el sendero que conduce a la cesación del mundo mediante el logro del desarrollo (bhāvanābhisamaya). Este significado debe explicarse según el método del Mahāniddesa: 'Sugato es aquel que, por los estados aflictivos que han sido abandonados por el sendero de la entrada en la corriente (sotāpattimagga), no vuelve a esos estados aflictivos, no regresa ni retorna a ellos', y así sucesivamente. අථ වා සුන්දරං ඨානං සම්මාසම්බොධිං, නිබ්බානමෙව වා ගතො අධිගතොති සුගතො. යස්මා වා භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං වෙනෙය්‍යානං යථාරහං කාලයුත්තමෙව ච ධම්මං භාසති, තස්මා සම්මා ගදති වදතීති සුගතො ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා. ඉති සොභනගමනතාදීහි සුගතො, තං සුගතං. O bien, se le llama Sugato porque ha ido o alcanzado un lugar hermoso, es decir, la perfecta iluminación (sammāsambodhi) o el propio Nibbāna. O, dado que habla una enseñanza que es verdadera, real, beneficiosa y oportuna para quienes deben ser guiados, se le llama Sugato en el sentido de que 'habla correctamente' (sammā gadati), convirtiendo la letra 'd' (de gadati) en 't' (para formar sugata). Así, es Sugato por su excelente partida y otras razones; a ese Sugato (venero). පුඤ්ඤපාපකෙහි උපපජ්ජනවසෙන ගන්තබ්බතො ගතියො, උපපත්තිභවවිසෙසා. තා පන නිරයාදිවසෙන පඤ්චවිධා. තා හි සකලස්සපි භවගාමිකම්මස්ස අරියමග්ගාධිගමෙන අවිපාකාරහභාවකරණෙන නිවත්තිතත්තා භගවා පඤ්චහිපි ගතීහි සුට්ඨු මුත්තො විසංයුත්තොති ආහ ‘‘ගතිවිමුත්ත’’න්ති. එතෙන භගවතො කත්ථචිපි අපරියාපන්නතං දස්සෙති, යතො භගවා ‘‘දෙවාතිදෙවො’’ති වුච්චති. තෙනාහ – Los destinos (gatiyo) son estados específicos de existencia o renacimiento a los que se debe ir en virtud de las acciones meritorias o deméritos. Estos son de cinco tipos, como los infiernos y otros. El Bienaventurado está bien liberado y desvinculado de esos cinco destinos, ya que todas las acciones que conducen a la existencia han sido anuladas mediante el logro del Noble Sendero, que las hace incapaces de producir resultados; por ello se dice que es 'liberado de los destinos' (gativimutta). Con esto, se muestra que el Bienaventurado no pertenece a ninguna categoría de existencia, por lo cual es llamado 'Dios de los dioses' (devātidevo). Por eso se dijo: ‘‘යෙන දෙවූපපත්‍යස්ස, ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො; යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්‍යං, මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ; තෙ මය්හං ආසවා ඛීණා, විද්ධස්තා විනළීකතා’’ති. (අ. නි. 4.36); aquello por lo cual podría haber renacido como un deva, o como un gandhabba que vuela por el aire; aquello por lo cual podría haber ido a un estado de yakkha, o nacido como un ser humano; esos influjos (āsavā) en mí han sido agotados, destruidos y eliminados' (A. Ni. 4.36). තංතංගතිසංවත්තනකානඤ්හි කම්මකිලෙසානං අග්ගමග්ගෙන බොධිමූලෙයෙව සුප්පහීනත්තා නත්ථි භගවතො ගතිපරියාපන්නතාති අච්චන්තමෙව භගවා සබ්බභවයොනිගතිවිඤ්ඤාණට්ඨිතිසත්තාවාසසත්තනිකායෙහි සුපරිමුත්තො. තං ගතිවිමුත්තං. වන්දෙති නමාමි, ථොමෙමීති වා අත්ථො. Debido a que las acciones y deficiencias que conducen a tales diversos destinos han sido completamente abandonadas en la raíz misma de la iluminación mediante el sendero supremo, el Bienaventurado no pertenece a ningún destino. Por lo tanto, el Bienaventurado está absolutamente liberado de todos los tipos de existencia, matrices, destinos, estaciones para la conciencia y moradas de seres. A ese liberado de los destinos (lo venero). 'Vandeti' significa que lo adoro o lo alabo. අථ වා ගතිවිමුත්තන්ති අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුප්පත්තියා භගවන්තං ථොමෙති. එත්ථ හි ද්වීහි ආකාරෙහි භගවතො ථොමනා වෙදිතබ්බා අත්තහිතසම්පත්තිතො පරහිතපටිපත්තිතො ච. තෙසු අත්තහිතසම්පත්ති අනාවරණඤාණාධිගමතො, සවාසනානං සබ්බෙසං කිලෙසානං අච්චන්තපහානතො, අනුපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තිතො ච වෙදිතබ්බා. පරහිතපටිපත්ති ලාභසක්කාරාදිනිරපෙක්ඛචිත්තස්ස සබ්බදුක්ඛනිය්‍යානිකධම්මදෙසනතො, විරුද්ධෙසුපි නිච්චං හිතජ්ඣාසයවසෙන ඤාණපරිපාකකාලාගමනතො ච. සා පනෙත්ථ ආසයතො පයොගතො ච දුවිධා පරහිතපටිපත්ති, තිවිධා [Pg.7] ච අත්තහිතසම්පත්ති පකාසිතා හොති, කථං? ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති එතෙන ආසයතො පරහිතපටිපත්ති, සම්මාගදනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන පයොගතො පරහිතපටිපත්ති, ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතමං ගතිවිමුත්ත’’න්ති එතෙහි චතුසච්චපටිවෙධත්ථෙන ච සුගත-සද්දෙන තිවිධාපි අත්තහිතසම්පත්ති, අවසිට්ඨත්ථෙන තෙන ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති එතෙන ච සබ්බාපි අත්තහිතසම්පත්ති පරහිතපටිපත්ති පකාසිතා හොතීති. O bien, con las palabras 'liberado de los destinos' (gativimuttanti), se alaba al Bienaventurado por haber alcanzado el elemento del Nibbāna sin residuo. Aquí, la alabanza al Bienaventurado debe entenderse de dos maneras: por la perfección de su propio beneficio (attahitasampatti) y por su práctica para el beneficio de otros (parahitapaṭipatti). Entre estas, la perfección del propio beneficio debe entenderse por el logro del conocimiento sin obstrucciones, por el abandono absoluto de todos los estados aflictivos junto con sus impresiones residuales, y por el alcance del Nibbāna sin residuo. La práctica para el beneficio de otros se entiende por la enseñanza de la doctrina que conduce a la salida de todo sufrimiento, realizada por una mente desapegada de ganancias y honores, y por la maduración del conocimiento ajeno siempre con una intención benévola incluso hacia los adversos. Esta práctica para el beneficio ajeno se declara aquí de dos formas: por la intención y por la aplicación; y la perfección del propio beneficio se declara de tres formas. ¿Cómo? Con 'corazón refrescado por la compasión' se muestra la práctica para el beneficio ajeno según la intención; con la palabra 'sugata', en el sentido de hablar correctamente, se muestra la práctica para el beneficio ajeno según la aplicación; con la palabra 'sugata', en el sentido de la penetración de las cuatro verdades, se muestran las tres formas de perfección del propio beneficio; y con el término restante, 'cuyas tinieblas de la ignorancia han sido destruidas por la antorcha de la sabiduría', se declaran todas las perfecciones del propio beneficio y de la práctica para el beneficio de otros. අථ වා තීහි ආකාරෙහි භගවතො ථොමනා වෙදිතබ්බා – හෙතුතො ඵලතො උපකාරතො ච. තත්ථ හෙතු මහාකරුණා, සා පඨමපදෙන දස්සිතා. ඵලං චතුබ්බිධං ඤාණසම්පදා පහානසම්පදා ආනුභාවසම්පදා රූපකායසම්පදා චාති. තාසු ඤාණපහානසම්පදා දුතියපදෙන සච්චපටිවෙධත්ථෙන ච සුගත-සද්දෙන පකාසිතා හොන්ති, ආනුභාවසම්පදා පන තතියපදෙන, රූපකායසම්පදා යථාවුත්තකායගමනසොභනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනපාරිපූරියා විනා තදභාවතො. උපකාරො අනන්තරං අබාහිරං කරිත්වා තිවිධයානමුඛෙන විමුත්තිධම්මදෙසනා. සො සම්මාගදනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන පකාසිතො හොතීති වෙදිතබ්බං. O bien, la alabanza al Bienaventurado debe entenderse de tres maneras: por la causa (hetu), por el fruto (phala) y por el beneficio o ayuda (upakāra). Allí, la causa es la gran compasión, la cual se muestra con la primera frase. El fruto es de cuatro tipos: la perfección del conocimiento (ñāṇasampadā), la perfección del abandono (pahānasampadā), la perfección del poder (ānubhāvasampadā) y la perfección del cuerpo físico (rūpakāyasampadā). De estas, la perfección del conocimiento y del abandono se declaran con la segunda frase y con la palabra 'sugata' en el sentido de penetración de las verdades; la perfección del poder con la tercera frase; y la perfección del cuerpo físico con la palabra 'sugata' en el sentido de la belleza del movimiento corporal ya mencionada, pues sin la plenitud de las marcas y señales menores, tal belleza no existiría. El beneficio es la enseñanza de la doctrina de la liberación a través de los tres vehículos, realizada de manera inmediata y sin exclusiones. Se debe entender que esto se declara con la palabra 'sugata' en el sentido de hablar correctamente. තත්ථ ‘‘කරුණාසීතලහදය’’න්ති එතෙන සම්මාසම්බොධියා මූලං දස්සෙති. මහාකරුණාය සඤ්චොදිතමානසො හි භගවා සංසාරපඞ්කතො සත්තානං සමුද්ධරණත්ථං කතාභිනීහාරො අනුපුබ්බෙන පාරමියො පූරෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අධිගතොති කරුණා සම්මාසම්බොධියා මූලං. ‘‘පඤ්ඤාපජ්ජොතවිහතමොහතම’’න්ති එතෙන සම්මාසම්බොධිං දස්සෙති. අනාවරණඤාණපදට්ඨානඤ්හි මග්ගඤාණං, මග්ගඤාණපදට්ඨානඤ්ච අනාවරණඤාණං සම්මාසම්බොධීති වුච්චතීති. සම්මාගමනත්ථෙන සුගත-සද්දෙන සම්මාසම්බොධියා පටිපත්තිං දස්සෙති ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහනකාමසුඛල්ලිකත්තකිලමථානුයොග-සස්සතුච්ඡෙදාභිනිවෙසාදි-අන්තද්වයරහිතාය කරුණාපඤ්ඤාපරිග්ගහිතාය මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා පකාසනතො සුගත-සද්දස්ස. ඉතරෙහි සම්මාසම්බොධියා පධානාප්පධානභෙදං පයොජනං දස්සෙති. සංසාරමහොඝතො සත්තසන්තාරණඤ්හෙත්ථ පධානං පයොජනං, තදඤ්ඤමප්පධානං. තෙසු පධානෙන පරහිතපටිපත්තිං දස්සෙති, ඉතරෙන අත්තහිතසම්පත්තිං, තදුභයෙන අත්තහිතාය පටිපන්නාදීසු චතූසු පුග්ගලෙසු භගවතො [Pg.8] චතුත්ථපුග්ගලභාවං දස්සෙති. තෙන ච අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යභාවං, උත්තමවන්දනීයභාවං, අත්තනො ච වන්දනකිරියාය ඛෙත්තඞ්ගතභාවං දස්සෙති. Allí, con 'corazón refrescado por la compasión', se muestra la raíz de la perfecta iluminación. Pues el Bienaventurado, con la mente impulsada por la gran compasión, hizo el firme propósito de rescatar a los seres del fango del saṃsāra y, habiendo completado gradualmente las perfecciones, alcanzó la suprema y perfecta iluminación; por lo tanto, la compasión es la raíz de la perfecta iluminación. Con 'cuyas tinieblas de la ignorancia han sido destruidas por la antorcha de la sabiduría', se muestra la perfecta iluminación. Pues el conocimiento del sendero es la base del conocimiento sin obstrucciones, y el conocimiento sin obstrucciones, basado en el conocimiento del sendero, se llama perfecta iluminación. Con la palabra 'sugata' en el sentido de ir correctamente, se muestra la práctica para la perfecta iluminación, pues la palabra 'sugata' expresa la práctica del camino medio, que está libre de los dos extremos: la pereza y la agitación, el estancamiento y el esfuerzo excesivo, la indulgencia en los placeres sensoriales y la mortificación personal, y las inclinaciones hacia el eternoismo o el nihilismo; y que está sostenida por la compasión y la sabiduría. Con los otros términos, se muestra el propósito principal y secundario de la perfecta iluminación. Cruzar a los seres del gran océano del saṃsāra es aquí el propósito principal, y lo demás es secundario. Entre estos, con el principal se muestra la práctica para el beneficio ajeno, y con el otro la perfección del propio beneficio. Con ambos, se muestra que el Bienaventurado es el cuarto tipo de persona entre los cuatro individuos (el que practica para su propio beneficio y el de otros). Y con ello, se muestra su condición de campo supremo de méritos, su condición de ser digno de la máxima veneración, y el hecho de que la propia acción de venerarlo ha encontrado el campo de cultivo perfecto. එත්ථ ච කරුණාගහණෙන ලොකියෙසු මහග්ගතභාවප්පත්තාසාධාරණගුණදීපනතො භගවතො සබ්බලොකියගුණසම්පත්ති දස්සිතා හොති, පඤ්ඤාගහණෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණපදට්ඨානමග්ගඤාණදීපනතො සබ්බලොකුත්තරගුණසම්පත්ති. තදුභයග්ගහණසිද්ධො හි අත්ථො ‘‘සනරාමරලොකගරු’’න්තිආදිනා විපඤ්චීයතීති. කරුණාගහණෙන ච උපගමනං නිරුපක්කිලෙසං දස්සෙති, පඤ්ඤාගහණෙන අපගමනං. තථා කරුණාගහණෙන ලොකසමඤ්ඤානුරූපං භගවතො පවත්තිං දස්සෙති ලොකවොහාරවිසයත්තා කරුණාය, පඤ්ඤාගහණෙන සමඤ්ඤාය අනතිධාවනං. සභාවානවබොධෙන හි ධම්මානං සමඤ්ඤං අතිධාවිත්වා සත්තාදිපරාමසනං හොතීති. තථා කරුණාගහණෙන මහාකරුණාසමාපත්තිවිහාරං දස්සෙති, පඤ්ඤාගහණෙන තීසු කාලෙසු අප්පටිහතඤාණං චතුසච්චඤාණං චතුපටිසම්භිදාඤාණං චතුවෙසාරජ්ජඤාණං, කරුණාගහණෙන මහාකරුණාසමාපත්තිඤාණස්ස ගහිතත්තා සෙසාධාරණඤාණානි ඡ අභිඤ්ඤා අට්ඨසු පරිසාසු අකම්පනඤාණානි දස බලානි චුද්දස බුද්ධඤාණානි සොළස ඤාණචරියා අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි සත්තසත්තති ඤාණවත්ථූනීති එවමාදීනං අනෙකෙසං පඤ්ඤාපභෙදානං වසෙන ඤාණචාරං දස්සෙති. තථා කරුණාගහණෙන චරණසම්පත්තිං, පඤ්ඤාගහණෙන විජ්ජාසම්පත්තිං. කරුණාගහණෙන අත්තාධිපතිතා, පඤ්ඤාගහණෙන ධම්මාධිපතිතා. කරුණාගහණෙන ලොකනාථභාවො, පඤ්ඤාගහණෙන අත්තනාථභාවො. තථා කරුණාගහණෙන පුබ්බකාරිභාවො, පඤ්ඤාගහණෙන කතඤ්ඤුතා. කරුණාගහණෙන අපරන්තපතා, පඤ්ඤාගහණෙන අනත්තන්තපතා. කරුණාගහණෙන වා බුද්ධකරධම්මසිද්ධි, පඤ්ඤාගහණෙන බුද්ධභාවසිද්ධි. තථා කරුණාගහණෙන පරෙසං තාරණං, පඤ්ඤාගහණෙන සයං තාරණං. තථා කරුණාගහණෙන සබ්බසත්තෙසු අනුග්ගහචිත්තතා, පඤ්ඤාගහණෙන සබ්බධම්මෙසු විරත්තචිත්තතා දස්සිතා හොති. Y aquí, mediante la inclusión de la compasión (karuṇā), se muestra la perfección de todas las cualidades mundanas del Bienaventurado, al señalar las cualidades extraordinarias que han alcanzado el estado de grandeza entre las mundanas; mediante la inclusión de la sabiduría (paññā), se muestra la perfección de todas las cualidades supramundanas, al señalar el conocimiento del sendero que es la base del conocimiento de la omnisciencia. Pues el significado establecido por la inclusión de ambas se detalla con las palabras 'maestro del mundo de los hombres y de los dioses', etc. Mediante la inclusión de la compasión se muestra el acercamiento a los seres sin impurezas, y mediante la inclusión de la sabiduría, el desapego. Asimismo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la conducta del Bienaventurado conforme a las convenciones del mundo, por ser la compasión el ámbito de la expresión mundana; y mediante la inclusión de la sabiduría, la no adherencia a tales convenciones. Pues, por la falta de comprensión de la naturaleza intrínseca de los fenómenos, surge el aferramiento a los seres, etc., al sobrepasar las convenciones. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la morada en la consecución de la gran compasión; mediante la inclusión de la sabiduría se muestra el curso del conocimiento por medio de diversos tipos de sabiduría como: el conocimiento sin obstrucciones en los tres tiempos, el conocimiento de las cuatro verdades, el conocimiento de las cuatro discriminaciones analíticas, el conocimiento de las cuatro intrepideces; y habiéndose incluido el conocimiento de la consecución de la gran compasión por la mención de la compasión, se muestran los demás conocimientos comunes, los seis conocimientos directos, los conocimientos de firmeza ante las ocho asambleas, los diez poderes, los catorce conocimientos de un Buddha, las dieciséis prácticas de conocimiento, las dieciocho cualidades búdicas, los cuarenta y cuatro fundamentos del conocimiento, los setenta y siete fundamentos del conocimiento, y así sucesivamente. Asimismo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la perfección en la conducta (caraṇasampatti), y mediante la inclusión de la sabiduría, la perfección en el conocimiento (vijjāsampatti). Por la inclusión de la compasión, la soberanía sobre sí mismo; por la inclusión de la sabiduría, la soberanía sobre el Dhamma. Por la inclusión de la compasión, su condición de protector del mundo; por la inclusión de la sabiduría, su condición de protector de sí mismo. Asimismo, por la inclusión de la compasión, su condición de benefactor previo; por la inclusión de la sabiduría, su gratitud. Por la inclusión de la compasión, la ausencia de tormento para otros; por la inclusión de la sabiduría, la ausencia de tormento para sí mismo. O bien, mediante la inclusión de la compasión, la realización de las cualidades que hacen al Buddha; mediante la inclusión de la sabiduría, la realización de la condición de Buddha. Asimismo, por la inclusión de la compasión, el cruce de los demás; por la inclusión de la sabiduría, el propio cruce. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra la mente de beneficio hacia todos los seres, y mediante la inclusión de la sabiduría, la mente de desapego hacia todos los fenómenos. සබ්බෙසඤ්ච බුද්ධගුණානං කරුණා ආදි තන්නිදානභාවතො, පඤ්ඤා පරියොසානං තතො උත්තරි කරණීයාභාවතො. ඉති ආදිපරියොසානදස්සනෙන සබ්බෙ බුද්ධගුණා දස්සිතා හොන්ති. තථා කරුණාගහණෙන සීලක්ඛන්ධපුබ්බඞ්ගමො [Pg.9] සමාධික්ඛන්ධො දස්සිතො හොති. කරුණානිදානඤ්හි සීලං තතො පාණාතිපාතාදිවිරතිප්පවත්තිතො, සා ච ඣානත්තයසම්පයොගිනීති. පඤ්ඤාවචනෙන පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. සීලඤ්ච සබ්බබුද්ධගුණානං ආදි, සමාධි මජ්ඣෙ, පඤ්ඤා පරියොසානන්ති එවම්පි ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණදස්සනෙන සබ්බෙ බුද්ධගුණා දස්සිතා හොන්ති නයතො දස්සිතත්තා. එසො එව හි නිරවසෙසතො බුද්ධගුණානං දස්සනුපායො, යදිදං නයග්ගහණං, අඤ්ඤථා කො නාම සමත්ථො භගවතො ගුණෙ අනුපදං නිරවසෙසතො දස්සෙතුං. තෙනෙවාහ – De todas las cualidades de un Buddha, la compasión es el comienzo por ser su causa fundamental, y la sabiduría es la culminación porque no hay nada más que deba hacerse después de ella. Así, al mostrar el inicio y el final, se muestran todas las cualidades de un Buddha. Del mismo modo, mediante la inclusión de la compasión se muestra el agregado de la concentración precedido por el agregado de la moralidad. Pues la moralidad tiene su origen en la compasión, al proceder de la abstención de quitar la vida y demás, y esta [moralidad] está asociada con los tres primeros jhānas. Mediante la mención de la sabiduría se indica el agregado de la sabiduría. Siendo la moralidad el inicio de todas las cualidades búdicas, la concentración el medio y la sabiduría el final, así también se muestran todas las cualidades de un Buddha al mostrar la excelencia en el inicio, el medio y el final según el método. Pues este es el único medio para mostrar las cualidades del Buddha sin excepción: la inclusión por medio del método; de otro modo, ¿quién sería capaz de exponer las cualidades del Bienaventurado una por una y sin omisión? Por eso se ha dicho: ‘‘බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං,කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො; ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ,වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.304; 3.141; ම. නි. අට්ඨ. 3.425; උදා. 53; බු. වං. අට්ඨ. 4.5; චරියා. අට්ඨ. නිදානකථා, පකිණ්ණකකථා; අප. 2.7.20) – «Incluso un Buddha podría narrar las alabanzas de otro Buddha, y aunque lo hiciera sin hablar de nada más durante un eón entero; el eón se agotaría en ese largo intervalo, pero las alabanzas del Tathāgata no se agotarían». තෙනෙව ච ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙනපි බුද්දගුණපරිච්ඡෙදනං පති අනුයුත්තෙන ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති පටික්ඛිපිත්වා ‘‘අපි ච මෙ, භන්තෙ, ධම්මන්වයො විදිතො’’ති (දී. නි. 2.146) වුත්තං. Por esa misma razón, incluso el venerable thera Sāriputta, al ser interrogado sobre la delimitación de las cualidades del Buddha, tras rechazarlo diciendo: «No es así, Señor», dijo: «Sin embargo, Señor, me es conocida la continuidad del Dhamma». 2. එවං සඞ්ඛෙපෙන සකලසබ්බඤ්ඤුගුණෙහි භගවන්තං අභිත්ථවිත්වා ඉදානි සද්ධම්මං ථොමෙතුං ‘‘බුද්ධොපී’’තිආදිමාහ. තත්ථ බුද්ධොති කත්තුනිද්දෙසො. බුද්ධභාවන්ති කම්මනිද්දෙසො. භාවෙත්වා සච්ඡිකත්වාති ච පුබ්බකාලකිරියානිද්දෙසො. යන්ති අනියමතො කම්මනිද්දෙසො. උපගතොති අපරකාලකිරියානිද්දෙසො. වන්දෙති කිරියානිද්දෙසො. තන්ති නියමනං. ධම්මන්ති වන්දනකිරියාය කම්මනිද්දෙසො. ගතමලං අනුත්තරන්ති ච තබ්බිසෙසනං. 2. Habiendo elogiado así brevemente al Bienaventurado con todas las cualidades de la omnisciencia, ahora dice «Buddhopī», etc., para alabar el verdadero Dhamma. Allí, «Buddho» es la designación del agente. «Buddhabhāvaṃ» es la designación del objeto. «Bhāvetvā» y «sacchikatvā» son designaciones de acciones precedentes en el tiempo. «Yaṃ» es la designación del objeto de manera indeterminada. «Upagato» es la designación de la acción posterior. «Vandeti» es la designación del verbo. «Taṃ» es la especificación. «Dhammaṃ» es la designación del objeto de la acción de venerar. «Gatamalaṃ» y «anuttaraṃ» son sus calificativos. තත්ථ බුද්ධසද්දස්ස තාව – ‘‘බුජ්ඣිතා සච්චානීති බුද්ධො, බොධෙතා පජායාති බුද්ධො’’තිආදිනා නිද්දෙසනයෙන (මහානි. 192; චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 97) අත්ථො වෙදිතබ්බො. අථ වා සවාසනාය අඤ්ඤාණනිද්දාය අච්චන්තවිගමතො, බුද්ධියා වා විකසිතභාවතො බුද්ධවාති බුද්ධො ජාගරණවිකසනත්ථවසෙන. අථ වා කස්සචිපි ඤෙය්‍යධම්මස්ස අනවබුද්ධස්ස අභාවෙන ඤෙය්‍යවිසෙසස්ස කම්මභාවෙන [Pg.10] අග්ගහණතො කම්මවචනිච්ඡාය අභාවෙන අවගමනත්ථවසෙනෙව කත්තුනිද්දෙසො ලබ්භතීති බුද්ධවාති බුද්ධො යථා ‘‘දික්ඛිතො න දදාතී’’ති. අත්ථතො පන පාරමිතාපරිභාවිතො සයම්භූඤාණෙන සහ වාසනාය විහතවිද්ධස්තනිරවසෙසකිලෙසො මහාකරුණා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඅපරිමෙය්‍යගුණගණාධාරො ඛන්ධසන්තානො බුද්ධො. යථාහ – ‘‘බුද්ධොති යො සො භගවා සයම්භූ අනාචරියකො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣි. තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පත්තො බලෙසු ච වසීභාව’’න්ති (මහානි. 192). අපි-සද්දො සම්භාවනෙ. තෙන ‘‘එවං ගුණවිසෙසයුත්තො සොපි නාම භගවා’’ති වක්ඛමානගුණෙ ධම්මෙ සම්භාවනං දීපෙති. බුද්ධභාවන්ති සම්මාසම්බොධිං. භාවෙත්වාති උප්පාදෙත්වා වඩ්ඪෙත්වා ච. සච්ඡිකත්වාති පච්චක්ඛං කත්වා. උපගතොති පත්තො, අධිගතොති අත්ථො. එතස්ස ‘‘බුද්ධභාව’’න්ති එතෙන සම්බන්ධො. ගතමලන්ති විගතමලං, නිද්දොසන්ති අත්ථො. වන්දෙති පණමාමි, ථොමෙමි වා. අනුත්තරන්ති උත්තරරහිතං, ලොකුත්තරන්ති අත්ථො. ධම්මන්ති යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ අපායතො සංසාරතො ච අපතමානෙ ධාරෙතීති ධම්මො. En cuanto al término 'Buddha', primeramente: «Es Buddha porque ha comprendido las verdades; es Buddha porque despierta a los seres», según el método de exposición debe entenderse su significado. O bien, es Buddha debido a la total erradicación del sueño de la ignorancia junto con sus impresiones latentes, o bien por el estado de florecimiento de su inteligencia; es Buddha en el sentido de despertar y florecer. O bien, por no existir ningún fenómeno cognoscible que no haya comprendido, al no captarse un objeto cognoscible específico como objeto de la acción, se obtiene la designación del agente simplemente en el sentido de comprensión; así, es Buddha por poseer comprensión, tal como se dice «el iniciado no da». Pero en su significado real, el Buddha es el continuo de agregados que ha sido cultivado por las perfecciones, que junto con el conocimiento espontáneo ha destruido y aniquilado todas las impurezas sin excepción junto con sus impresiones latentes, y es el receptáculo de una multitud de cualidades inconmensurables como la gran compasión y el conocimiento de la omnisciencia. Como se ha dicho: «Buddha es aquel Bienaventurado que, siendo espontáneo y sin maestro, comprendió por sí mismo las verdades entre fenómenos no escuchados antes. Y allí alcanzó la omnisciencia y el dominio de los poderes». La partícula 'api' se usa en sentido de ponderación. Con ella, se resalta la excelencia de las cualidades del Dhamma que se mencionarán, diciendo: «así de dotado de cualidades especiales es incluso aquel Bienaventurado». 'Buddhabhāvaṃ' significa la perfecta iluminación. 'Bhāvetvā' significa habiéndola generado y cultivado. 'Sacchikatvā' significa habiéndola realizado por experiencia directa. 'Upagato' significa llegado a, es decir, alcanzado; esto se relaciona con 'buddhabhāvaṃ'. 'Gatamalaṃ' significa con la mancha desaparecida, es decir, sin tacha. 'Vandeti' significa 'me inclino' o 'alabo'. 'Anuttaraṃ' significa sin superior, es decir, supramundano. 'Dhammaṃ' se refiere a aquello que, al ser practicado según lo instruido, sostiene a quienes lo practican para que no caigan en los estados de privación ni en el saṃsāra;sāra. අයඤ්හෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – එවං විවිධගුණගණසමන්නාගතො බුද්ධොපි භගවා යං අරියමග්ගසඞ්ඛාතං ධම්මං භාවෙත්වා ඵලනිබ්බානසඞ්ඛාතං පන ධම්මං සච්ඡිකත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අධිගතො, තමෙතං බුද්ධානම්පි බුද්ධභාවහෙතුභූතං සබ්බදොසමලරහිතං අත්තනො උත්තරිතරාභාවෙන අනුත්තරං පටිවෙධසද්ධම්මං නමාමීති. පරියත්තිසද්ධම්මස්සපි තප්පකාසනත්තා ඉධ සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. අථ වා ‘‘අභිධම්මනයසමුද්දං අධිගච්ඡි, තීණි පිටකානි සම්මසී’’ති ච අට්ඨකථායං වුත්තත්තා පරියත්තිධම්මස්සපි සච්ඡිකිරියසම්මසනපරියායො ලබ්භතීති සොපි ඉධ වුත්තො එවාති දට්ඨබ්බං. Este es aquí el significado resumido: incluso el Buda, el Bienaventurado, dotado así de una multitud de diversas cualidades, habiendo cultivado el Dhamma conocido como el Noble Camino y habiendo realizado el Dhamma conocido como Fruto y Nibbāna, alcanzó la insuperable y perfecta iluminación. A ese Dhamma de la Verdadera Penetración (paṭivedhasaddhamma), que es la causa del estado de Buda incluso para los Budas, que está libre de toda mancha de impureza y que es insuperable por no haber nada superior a él mismo, le rindo homenaje. Debe entenderse que aquí también se incluye el Saddhamma de la Enseñanza (pariyattisaddhamma) por ser lo que manifiesta aquello [la penetración]. O bien, dado que en el Comentario se dice: "Alcanzó el océano del método del Abhidhamma, reflexionó sobre las tres cestas (Piṭakas)", se obtiene el método de la realización y la reflexión incluso para el Dhamma de la enseñanza, por lo que debe entenderse que este también se menciona aquí. තථා ‘‘යං ධම්මං භාවෙත්වා සච්ඡිකත්වා’’ති ච වුත්තත්තා බුද්ධකරධම්මභූතාහි පාරමිතාහි සහ පුබ්බභාගෙ අධිසීලසික්ඛාදයොපි ඉධ ධම්ම-සද්දෙන සඞ්ගහිතාති වෙදිතබ්බං. තාපි හි මලපටිපක්ඛතාය ගතමලා අනඤ්ඤසාධාරණතාය අනුත්තරා චාති. තථා හි සත්තානං සකලවට්ටදුක්ඛනිස්සරණත්ථාය කතමහාභිනීහාරො මහාකරුණාධිවාසපෙසලජ්ඣාසයො පඤ්ඤාවිසෙසපරිධොතනිම්මලානං දානදමසඤ්ඤමාදීනං උත්තමධම්මානං [Pg.11] සතසහස්සාධිකානි කප්පානං චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සක්කච්චං නිරන්තරං නිරවසෙසානං භාවනාපච්චක්ඛකරණෙහි කම්මාදීසු අධිගතවසිභාවො අච්ඡරියාචින්තෙය්‍යමහානුභාවො අධිසීලාධිචිත්තානං පරමුක්කංසපාරමිප්පත්තො භගවා පච්චයාකාරෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සමුඛෙන මහාවජිරඤාණං පෙසෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති. Asimismo, por las palabras "habiendo cultivado y realizado este Dhamma", debe entenderse que bajo el término "Dhamma" se incluyen también en la etapa preliminar los entrenamientos en la moralidad superior (adhisīlasikkhā) y otros, junto con las perfecciones (pāramitās) que constituyen las cualidades que hacen a un Buda. Pues estas también están libres de manchas (gatamala) por ser opuestas a las impurezas, y son insuperables (anuttara) por no ser comunes a otros. En efecto, para la liberación de los seres de todo el sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha), el Bienaventurado —quien hizo la Gran Resolución, cuya disposición es amable y reside en la gran compasión, quien posee el dominio adquirido sobre las acciones y otros mediante el cultivo y la realización directa durante cuatro asankhyeyyas y cien mil eones, practicando con respeto, constancia y sin omisión las supremas cualidades de generosidad, dominio de sí y autocontrol, purificadas por la excelencia de la sabiduría, quien posee el gran poder milagroso e impensable y ha alcanzado la perfección suprema en la moralidad superior y la mente superior— alcanzó la insuperable y perfecta iluminación después de enviar el gran conocimiento de diamante (mahāvajirañāṇa) a través de los ciento veinte mil millones de portales en el modo de las condiciones (paccayākāre). එත්ථ ච ‘‘භාවෙත්වා’’ති එතෙන විජ්ජාසම්පදාය ධම්මං ථොමෙති, ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන විමුත්තිසම්පදාය. තථා පඨමෙන ඣානසම්පදාය, දුතියෙන විමොක්ඛසම්පදාය. පඨමෙන වා සමාධිසම්පදාය, දුතියෙන සමාපත්තිසම්පදාය. අථ වා පඨමෙන ඛයෙඤාණභාවෙන, දුතියෙන අනුප්පාදෙඤාණභාවෙන. පුරිමෙන වා විජ්ජූපමතාය, දුතියෙන වජිරුපමතාය. පුරිමෙන වා විරාගසම්පත්තියා, දුතියෙන නිරොධසම්පත්තියා. තථා පඨමෙන නිය්‍යානභාවෙන, දුතියෙන නිස්සරණභාවෙන. පඨමෙන වා හෙතුභාවෙන, දුතියෙන අසඞ්ඛතභාවෙන. පඨමෙන වා දස්සනභාවෙන, දුතියෙන විවෙකභාවෙන. පඨමෙන වා අධිපතිභාවෙන, දුතියෙන අමතභාවෙන ධම්මං ථොමෙති. අථ වා ‘‘යං ධම්මං භාවෙත්වා බුද්ධභාවං උපගතො’’ති එතෙන ස්වාක්ඛාතතාය ධම්මං ථොමෙති, ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන සන්දිට්ඨිකතාය. තථා පුරිමෙන අකාලිකතාය, පච්ඡිමෙන එහිපස්සිකතාය. පුරිමෙන වා ඔපනෙය්‍යිකතාය, පච්ඡිමෙන පච්චත්තං වෙදිතබ්බතාය ධම්මං ථොමෙති. ‘‘ගතමල’’න්ති ඉමිනා සංකිලෙසාභාවදීපනෙන ධම්මස්ස පරිසුද්ධතං දස්සෙති. ‘‘අනුත්තර’’න්ති එතෙන අඤ්ඤස්ස විසිට්ඨස්ස අභාවදීපනෙන විපුලපරිපුණ්ණතං. පඨමෙන වා පහානසම්පදං ධම්මස්ස දස්සෙති, දුතියෙන සභාවසම්පදං. භාවෙතබ්බතාය වා ධම්මස්ස ගතමලභාවො යොජෙතබ්බො. භාවනාබලෙන හි සො දොසානං සමුග්ඝාතකො හොතීති. සච්ඡිකාතබ්බභාවෙන අනුත්තරභාවො යොජෙතබ්බො. සච්ඡිකිරියානිබ්බත්තිතො හි තතුත්තරිකරණීයාභාවතො අනඤ්ඤසාධාරණතාය අනුත්තරොති. තථා ‘‘භාවෙත්වා’’ති එතෙන සහ පුබ්බභාගසීලාදීහි සෙක්ඛා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා දස්සිතා හොන්ති. ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති එතෙන සහ අසඞ්ඛතාය ධාතුයා අසෙක්ඛා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා දස්සිතා හොන්තීති. Aquí, con el término "habiendo cultivado" (bhāvetvā), se alaba al Dhamma por la perfección del conocimiento (vijjāsampadā); con "habiendo realizado" (sacchikatvā), por la perfección de la liberación (vimuttisampadā). Del mismo modo, con el primero por la perfección de las absorciones (jhānasampadā), con el segundo por la perfección de las liberaciones (vimokkhasampadā). O bien, con el primero por la perfección de la concentración (samādhisampadā), con el segundo por la perfección de los logros (samāpattisampadā). O también, con el primero por el estado del conocimiento de la destrucción (khayeñāṇabhāva), con el segundo por el estado del conocimiento del no-surgimiento (anuppādeñāṇabhāva). Con el anterior por ser semejante al relámpago (vijjūpamatā), con el posterior por ser semejante al diamante (vajirūpamatā). Con el anterior por el logro del desapasionamiento (virāgasampatti), con el posterior por el logro de la cesación (nirodhasampatti). Asimismo, con el primero por el estado de salida (niyyānabhāva), con el segundo por el estado de liberación definitiva (nissaraṇabhāva). Con el primero por ser el estado de causa (hetubhāva), con el segundo por ser el estado de lo incondicionado (asaṅkhatabhāva). Con el primero por ser el estado de visión (dassanabhāva), con el segundo por ser el estado de retiro (vivekabhāva). Con el primero por ser el estado de predominancia (adhipatibhāva), con el segundo por ser el estado de lo inmortal (amatabhāva), así alaba al Dhamma. O bien, con "habiendo cultivado aquel Dhamma alcanzó el estado de Buda", alaba al Dhamma por estar bien proclamado (svākkhātatā); con "habiendo realizado", por ser visible aquí y ahora (sandiṭṭhikatā). Del mismo modo, con el anterior por ser atemporal (akālikatā), con el posterior por invitar a venir y ver (ehipassikatā). O con el anterior por ser conducente a la meta (opaneyyikatā), con el posterior por ser realizable individualmente por los sabios (paccattaṃ veditabbatā), así alaba al Dhamma. Con "libre de manchas" (gatamala), muestra la pureza absoluta del Dhamma al señalar la ausencia de impurezas. Con "insuperable" (anuttara), muestra su vasta plenitud al señalar la ausencia de algo superior y distinguido. O con el primero muestra la perfección del abandono (pahānasampada) del Dhamma, y con el segundo la perfección de su naturaleza intrínseca (sabhāvasampada). El estado de estar libre de manchas debe vincularse al Dhamma por ser algo que debe cultivarse, pues por el poder del cultivo se erradican los defectos. El estado de ser insuperable debe vincularse al hecho de ser algo que debe realizarse, pues al haber surgido de la realización, al no haber nada superior que deba hacerse y por no ser común a otros, es insuperable. Asimismo, con "habiendo cultivado", se muestran los agregados de moralidad, concentración y sabiduría de los aprendices (sekkhā), junto con la moralidad preliminar y demás. Con "habiendo realizado", se muestran los agregados de moralidad, concentración y sabiduría de los que ya no aprenden (asekkhā), junto con el elemento incondicionado (asaṅkhatā dhātu). 3. එවං සඞ්ඛෙපෙනෙව සබ්බධම්මගුණෙහි සද්ධම්මං අභිත්ථවිත්වා ඉදානි අරියසඞ්ඝං ථොමෙතුං ‘‘සුගතස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුගතස්සාති සම්බන්ධනිද්දෙසො[Pg.12]. තස්ස ‘‘පුත්තාන’’න්ති එතෙන සම්බන්ධො. ඔරසානන්ති පුත්තවිසෙසනං. මාරසෙනමථනානන්ති ඔරසපුත්තභාවෙ කාරණනිද්දෙසො. තෙන කිලෙසපහානමෙව භගවතො ඔරසපුත්තභාවෙ කාරණං අනුජානාතීති දස්සෙති. අට්ඨන්නන්ති ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො. තෙන ච සතිපි තෙසං සත්තවිසෙසභාවෙන අනෙකසහස්සසඞ්ඛාභාවෙ ඉමං ගණනපරිච්ඡෙදං නාතිවත්තන්තීති දස්සෙති මග්ගට්ඨඵලට්ඨභාවානතිවත්තනතො. සමූහන්ති සමුදායනිද්දෙසො. අරියසඞ්ඝන්ති ගුණවිසිට්ඨසඞ්ඝාතභාවනිද්දෙසො. තෙන අසතිපි අරියපුග්ගලානං කායසාමග්ගියං අරියසඞ්ඝභාවං දස්සෙති දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤෙන සංහතභාවතො. 3. Habiendo así elogiado brevemente al Verdadero Dhamma con todas sus cualidades, ahora dice "al del Sugata" (sugatassa) y demás, para alabar a la Noble Sangha. Allí, "al del Sugata" (sugatassa) es una designación de conexión. Su conexión es con "a los hijos" (puttānaṃ). "Hijos legítimos" (orasānaṃ) es un calificativo de los hijos. "A los que aplastan al ejército de Māra" (mārasenamathanānaṃ) es una designación de la causa de su condición de hijos legítimos. Con esto, muestra que solo el abandono de las impurezas es la causa admitida para la condición de hijo legítimo del Bienaventurado. "A los ocho" (aṭṭhannaṃ) es una designación del límite numérico. Con esto muestra que, aunque estos seres especiales sean incontables por miles, no exceden este límite numérico por no sobrepasar los estados de quienes están en el camino y quienes están en el fruto. "Al conjunto" (samūhaṃ) es una designación de la colectividad. "A la Noble Sangha" (ariyasaṅghaṃ) es una designación del estado de conjunto distinguido por sus cualidades. Con esto muestra el estado de Noble Sangha incluso cuando no hay una armonía física de las personas nobles, por el hecho de estar unidos mediante la identidad de visión y moralidad. තත්ථ උරසි භවා ජාතා සංබද්ධා ච ඔරසා. යථා හි සත්තානං ඔරසපුත්තා අත්තජාතතාය පිතු සන්තකස්ස දායජ්ජස්ස විසෙසෙන භාගිනො හොන්ති, එවමෙතෙපි අරියපුග්ගලා සම්මාසම්බුද්ධස්ස ධම්මස්සවනන්තෙ අරියාය ජාතියා ජාතතාය භගවතො සන්තකස්ස විමුත්තිසුඛස්ස අරියධම්මරතනස්ස ච එකන්තභාගිනොති ඔරසා විය ඔරසා. අථ වා භගවතො ධම්මදෙසනානුභාවෙනෙව අරියභූමිං ඔක්කමමානා ඔක්කන්තා ච අරියසාවකා භගවතො උරෙන වායාමජනිතාභිජාතිතාය නිප්පරියායෙන ඔරසා පුත්තාති වත්තබ්බතං අරහන්ති. සාවකෙහි පවත්තියමානාපි හි ධම්මදෙසනා ‘‘භගවතො ධම්මදෙසනා’’ඉච්චෙව වුච්චති තම්මූලිකත්තා ලක්ඛණාදිවිසෙසාභාවතො ච. Allí, "legítimos" (orasā) son los que han nacido y están vinculados al pecho (urasi). Pues así como los hijos legítimos de los seres humanos, por haber nacido de ellos mismos, son herederos especiales del patrimonio perteneciente al padre, así también estas personas nobles, por haber nacido con el nacimiento noble al final de la escucha del Dhamma del Perfecto Buda, son partícipes exclusivos de la felicidad de la liberación y del tesoro del Noble Dhamma pertenecientes al Bienaventurado; son como hijos legítimos, de ahí que se llamen "legítimos" (orasā). O bien, los discípulos nobles que entran y han entrado en el plano noble por el poder mismo de la enseñanza del Dhamma del Bienaventurado, merecen ser llamados literalmente "hijos legítimos" (orasā puttā) por haber nacido de la procreación generada por el esfuerzo del pecho (corazón) del Bienaventurado. Pues incluso la enseñanza del Dhamma impartida por los discípulos se llama simplemente "enseñanza del Dhamma del Bienaventurado", porque tiene su raíz en Él y por la ausencia de distinción en sus características y demás. යදිපි අරියසාවකානං අරියමග්ගාධිගමසමයෙ භගවතො විය තදන්තරායකරණත්ථං දෙවපුත්තමාරො, මාරවාහිනී වා න එකන්තෙන අපසාදෙති, තෙහි පන අපසාදෙතබ්බතාය කාරණෙ විමථිතෙ තෙපි විමථිතා එව නාම හොන්තීති ආහ ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ ‘‘මාරමාරසෙනමථනාන’’න්ති වත්තබ්බෙ මාරසෙනමථනානන්ති එකදෙසසරූපෙකසෙසො කතොති දට්ඨබ්බං. අථ වා ඛන්ධාභිසඞ්ඛාරමාරානං විය දෙවපුත්තමාරස්සපි ගුණමාරණෙ සහායභාවූපගමනතො කිලෙසබලකායො ‘‘සෙනා’’ති වුච්චති. යථාහ ‘‘කාමා තෙ පඨමා සෙනා’’තිආදි (සු. නි. 438). සා ච තෙහි දියඩ්ඪසහස්සභෙදා, අනන්තභෙදා වා කිලෙසවාහිනී සතිධම්මවිචයවීරියසමථාදිගුණපහරණෙහි ඔධිසො විමථිතා [Pg.13] විහතා විද්ධස්තා චාති මාරසෙනමථනා, අරියසාවකා. එතෙන තෙසං භගවතො අනුජාතපුත්තතං දස්සෙති. Aunque en el momento de la realización del sendero noble por parte de los discípulos nobles, Mara el hijo de un deva, o las huestes de Mara, no se retiran por completo con el fin de causar obstáculos como lo hicieron con el Bendito; sin embargo, debido a que las causas que debían ser eliminadas por ellos han sido destruidas, se dice que ellos también han sido destruidos; por eso se dice: 'vencedores de las huestes de Mara'. En este contexto, donde debería decirse 'vencedores de Mara y de las huestes de Mara', debe entenderse que se ha empleado una elisión de términos similares, mencionando solo una parte. O bien, al igual que los Maras de los agregados y de las formaciones, el cuerpo de fuerza de las impurezas (kilesa) se llama 'hueste' debido a su asociación en la destrucción de las virtudes, tal como sucede con Mara el hijo de un deva. Como se ha dicho: 'Los deseos son tu primera hueste', etc. (Su. Ni. 438). Y esa hueste de impurezas, que consta de mil quinientas variedades o variedades infinitas, ha sido vencida, golpeada y destruida en partes mediante los golpes de las virtudes como la atención, la investigación de los fenómenos, la energía y la tranquilidad; por lo tanto, los discípulos nobles son 'vencedores de las huestes de Mara'. Con esto, se muestra que ellos son hijos nacidos del Bendito. ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ච ඉරියනතො අරියා නිරුත්තිනයෙන. අථ වා සදෙවකෙන ලොකෙන සරණන්ති අරණීයතො උපගන්තබ්බතො, උපගතානඤ්ච තදත්ථසිද්ධිතො අරියා. අරියානං සඞ්ඝොති අරියසඞ්ඝො. අරියො ච සො සඞ්ඝො චාති වා අරියසඞ්ඝො. භගවතො අපරභාගෙ බුද්ධධම්මරතනානම්පි සමධිගමො සඞ්ඝරතනාධීනොති අස්ස අරියසඞ්ඝස්ස බහූපකාරතං දස්සෙතුං ඉධෙව ‘‘සිරසා වන්දෙ’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. Son 'nobles' (ariya) según la definición etimológica, por estar lejos (āra) de las impurezas, por no conducirse (iriyanato) por sendas impropias (anaya) y por conducirse por la senda correcta (aya). O bien, son nobles porque el mundo, junto con sus devas, debe acudir a ellos como refugio (araṇīyato), y porque para quienes han acudido, se logra el propósito deseado. La 'Comunidad de los Nobles' es la Comunidad Noble (Ariya-Sangha). O bien, es la Comunidad Noble porque es tanto noble como una comunidad. Debe entenderse que, dado que el logro de los tesoros del Buda y del Dhamma en tiempos posteriores al Bendito depende de la Joya de la Comunidad, se ha dicho 'venero con mi cabeza' aquí mismo para mostrar la gran utilidad de esta Comunidad Noble. එත්ථ ච ‘‘සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තාන’’න්ති එතෙන අරියසඞ්ඝස්ස පභවසම්පදං දස්සෙති, ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති එතෙන පහානසම්පදං සකලසංකිලෙසපහානදීපනතො, ‘‘අට්ඨන්නම්පි සමූහ’’න්ති එතෙන ඤාණසම්පදං මග්ගට්ඨඵලට්ඨභාවදීපනතො. ‘‘අරියසඞ්ඝ’’න්ති එතෙන පභවසම්පදං දස්සෙති සබ්බසඞ්ඝානං අග්ගභාවදීපනතො. අථ වා සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තානන්ති අරියසඞ්ඝස්ස විසුද්ධනිස්සයභාවදීපනං. මාරසෙනමථනානන්ති සම්මාඋජුඤායසාමීචිප්පටිපන්නභාවදීපනං. අට්ඨන්නම්පි සමූහන්ති ආහුනෙය්‍යාදිභාවදීපනං. අරියසඞ්ඝන්ති අනුත්තරපුඤ්ඤඛෙත්තභාවදීපනං. තථා ‘‘සුගතස්ස ඔරසානං පුත්තාන’’න්ති එතෙන අරියසඞ්ඝස්ස ලොකුත්තරසරණගමනසභාවං දීපෙති. ලොකුත්තරසරණගමනෙන හි තෙ භගවතො ඔරසපුත්තා ජාතා. ‘‘මාරසෙනමථනාන’’න්ති එතෙන අභිනීහාරසම්පදාය සිද්ධං පුබ්බභාගෙ සම්මාපටිපත්තිං දස්සෙති. කතාභිනීහාරා හි සම්මාපටිපන්නා මාරං මාරපරිසං වා අභිවිජිනන්ති. ‘‘අට්ඨන්නම්පි සමූහ’’න්ති එතෙන පටිවිද්ධස්තවිපක්ඛෙ සෙක්ඛාසෙක්ඛධම්මෙ දස්සෙති පුග්ගලාධිට්ඨානෙන මග්ගඵලධම්මානං පකාසිතත්තා. ‘‘අරියසඞ්ඝ’’න්ති අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යභාවං දස්සෙති. සරණගමනඤ්ච සාවකානං සබ්බගුණානං ආදි, සපුබ්බභාගපටිපදා සෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො මජ්ඣෙ, අසෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො පරියොසානන්ති ආදිමජ්ඣපරියොසානකල්‍යාණා සඞ්ඛෙපතො සබ්බෙ අරියසඞ්ඝගුණා පකාසිතා හොන්ති. En este contexto, con 'hijos legítimos del Sugata', se muestra la excelencia del origen de la Comunidad Noble. Con 'vencedores de las huestes de Mara', se muestra la excelencia del abandono, al indicar el abandono de todas las impurezas. Con 'el grupo de los ocho', se muestra la excelencia del conocimiento, al indicar el estado de quienes permanecen en los senderos y los frutos. Con 'Comunidad Noble', se muestra la excelencia de su preeminencia, al indicar que son los más excelsos de todas las comunidades. O bien, 'hijos legítimos del Sugata' indica el estado de tener un apoyo puro para la Comunidad Noble; 'vencedores de las huestes de Mara' indica el estado de haber practicado de manera correcta, directa, adecuada y apropiada; 'el grupo de los ocho' indica el estado de ser dignos de ofrendas, etc.; y 'Comunidad Noble' indica el estado de ser el campo de mérito insuperable. Asimismo, con 'hijos legítimos del Sugata' se indica la naturaleza de haber ido al refugio supramundano, pues por haber ido al refugio supramundano, ellos son hijos nacidos del Bendito. Con 'vencedores de las huestes de Mara' se muestra la práctica correcta inicial lograda mediante la perfección de la resolución (abhinīhāra), pues quienes han cumplido su resolución y practicado correctamente vencen a Mara y a su séquito. Con 'el grupo de los ocho' se muestran los estados de los aprendices y de quienes ya no necesitan aprender (sekha y asekha), cuyos opuestos han sido destruidos, al manifestar las cualidades de los senderos y los frutos mediante la designación de las personas. Con 'Comunidad Noble' se muestra el estado de ser el supremo receptor de ofrendas. Así, habiéndose indicado que la toma de refugio es el comienzo de todas las virtudes de los discípulos, que la práctica inicial de los grupos de moralidad, etc., de los aprendices es el medio, y que los grupos de moralidad, etc., de quienes ya no necesitan aprender es el final, todas las virtudes de la Comunidad Noble quedan declaradas en resumen como hermosas en el inicio, en el medio y en el final. 4. එවං ගාථාත්තයෙන සඞ්ඛෙපතො සකලගුණසංකිත්තනමුඛෙන රතනත්තයස්ස පණාමං කත්වා ඉදානි තං නිපච්චකාරං යථාධිප්පෙතෙ පයොජනෙ පරිණාමෙන්තො [Pg.14] ‘‘ඉති මෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ රතිජනනට්ඨෙන රතනං, බුද්ධධම්මසඞ්ඝා. තෙසඤ්හි ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා යථාභූතගුණෙ ආවජ්ජෙන්තස්ස අමතාධිගමහෙතුභූතං අනප්පකං පීතිපාමොජ්ජං උප්පජ්ජති. යථාහ – 4. Habiendo realizado así el homenaje a la Triple Joya mediante la mención resumida de todas sus virtudes a través de tres versos, ahora, al orientar ese acto de humildad hacia el propósito deseado, se dice 'así yo' (iti me), etc. En ese contexto, se denomina 'joya' (ratana) a Buda, Dhamma y Sangha en el sentido de que generan deleite (rati). Pues en aquel que reflexiona sobre las virtudes tal como son, por medio de 'así es el Bendito', etc., surge un inmenso gozo y alegría que es causa para el logro de lo inmortal. Como se ha dicho: ‘‘යස්මිං, මහානාම, සමයෙ අරියසාවකො තථාගතං අනුස්සරති, නෙවස්ස තස්මිං සමයෙ රාගපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න දොසපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, න මොහපරියුට්ඨිතං චිත්තං හොති, උජුගතමෙවස්ස තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති තථාගතං ආරබ්භ. උජුගතචිත්තො ඛො පන, මහානාම, අරියසාවකො ලභති අත්ථවෙදං, ලභති ධම්මවෙදං, ලභති ධම්මූපසංහිතං පාමොජ්ජං, පමුදිතස්ස පීති ජායතී’’තිආදි (අ. නි. 6.10; 11.11). 'Mahānāma, en el momento en que un noble discípulo rememora al Tathāgata, en ese momento su mente no está obsesionada por la codicia, ni obsesionada por el odio, ni obsesionada por la delusión; en ese momento su mente es puramente recta con respecto al Tathāgata. Y, Mahānāma, un noble discípulo con la mente recta obtiene el sentido de la meta, obtiene el sentido de la enseñanza, obtiene el regocijo relacionado con la enseñanza; en quien está regocijado, nace el arrobamiento', etc. (A. Ni. 6.10; 11.11). චිත්තීකතාදිභාවො වා රතනට්ඨො. වුත්තඤ්හෙතං – O bien, el significado de joya reside en el hecho de ser honrada, etc. Pues se ha dicho: ‘‘චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං; අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතී’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 2.33; ඛු. පා. අට්ඨ. 6.3; සු. නි. අට්ඨ. 226; මහානි. අට්ඨ. 50) – 'Se llama joya a aquello que es honrado, de gran valor, incomparable, difícil de ver y utilizado por seres superiores'. (Dī. Ni. Aṭṭha. 2.33; Khu. Pā. Aṭṭha. 6.3; Su. Ni. Aṭṭha. 226; Mahāni. Aṭṭha. 50). චිත්තීකතභාවාදයො ච අනඤ්ඤසාධාරණා බුද්ධාදීසු එව ලබ්භන්තීති. Y estas cualidades, como el ser honrado, etc., se encuentran de manera exclusiva únicamente en el Buda y los demás. වන්දනාව වන්දනාමයං යථා ‘‘දානමයං සීලමය’’න්ති. වන්දනා චෙත්ථ කායවාචාචිත්තෙහි තිණ්ණං රතනානං ගුණනින්නතා, ථොමනා වා. පුජ්ජභවඵලනිබ්බත්තනතො පුඤ්ඤං, අත්තනො සන්තානං පුනාතීති වා. සුවිහතන්තරායොති. සුට්ඨු විහතන්තරායො. එතෙන අත්තනො පසාදසම්පත්තියා, රතනත්තයස්ස ච ඛෙත්තභාවසම්පත්තියා තං පුඤ්ඤං අත්ථප්පකාසනස්ස උපඝාතකඋපද්දවානං විහනනෙ සමත්ථන්ති දස්සෙති. හුත්වාති පුබ්බකාලකිරියා. තස්ස ‘‘අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති එතෙන සම්බන්ධො. තස්සාති යං රතනත්තයවන්දනාමයං පුඤ්ඤං, තස්ස. ආනුභාවෙනාති බලෙන. Lo 'consistente en el homenaje' es vandanāmaya, al igual que 'consistente en la generosidad' (dānamaya) o 'consistente en la moralidad' (sīlamaya). El homenaje (vandanā) consiste aquí en la inclinación hacia las virtudes de las tres joyas mediante el cuerpo, el habla y la mente, o bien en su alabanza. Se llama mérito (puñña) porque produce frutos en estados de veneración, o porque purifica (punāti) la propia continuidad mental. 'Con los obstáculos bien destruidos' (suvihatantarāyo) significa que los obstáculos han sido completamente eliminados. Con esto se muestra que dicho mérito, por la excelencia de la propia devoción y la excelencia de la naturaleza de la Triple Joya como campo de mérito, es capaz de destruir los impedimentos y calamidades que se oponen a la explicación del significado. 'Habiendo' (hutvā) es un gerundio que indica una acción previa y se conecta con 'explicaré el significado'. 'De ese' (tassa) se refiere al mérito consistente en el homenaje a la Triple Joya. 'Por el poder' (ānubhāvena) significa por la fuerza. 5. එවං රතනත්තයස්ස නිපච්චකාරෙ පයොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි යස්සා ධම්මදෙසනාය අත්ථං සංවණ්ණෙතුකාමො, තස්සා තාව ගුණාභිත්ථවනවසෙන උපඤ්ඤාපනත්ථං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’තිආදි වුත්තං, දෙවතාසංයුත්තාදිසංයුත්තෙහි චෙව නළවග්ගාදිවග්ගෙහි ච විභූසිතස්සාති අත්ථො. තත්ථ [Pg.15] ‘‘සංයුත්ත’’න්ති ‘‘සංයොගො’’ති ච අත්ථතො එකං. කෙසං සංයුත්තං? සුත්තවග්ගානං. යථා හි බ්‍යඤ්ජනසමුදායො පදං, එවං අත්ථෙසු ච කතාවධිකො පදසමුදායො වාක්‍යං, වාක්‍යසමුදායො සුත්තං, සුත්තසමුදායෙ වග්ගොති සමඤ්ඤා, තථා සුත්තවග්ගසමුදායෙ සංයුත්තසමඤ්ඤා. සංයුජ්ජන්තීති එත්ථ සුත්තවග්ගාති සංයුත්තං. යදිපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නාම පරමත්ථතො නත්ථි, අවයවෙ එව තංතංසන්නිවෙසවිසිට්ඨෙ උපාදාය පදාදිසමඤ්ඤා විය සුත්තවග්ගසමඤ්ඤා සංයුත්තසමඤ්ඤා ආගමසමඤ්ඤා ච, තථාපි පරමත්ථතො අවිජ්ජමානොපි සමුදායො බුද්ධිපරිකප්පිතරූපෙන විජ්ජමානො විය ගය්හමානො අවයවානං අධිට්ඨානභාවෙන වොහරීයති යථා ‘‘රුක්ඛෙ සාඛා’’ති, තස්මා වුත්තං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’ති. 5. Habiendo mostrado así el beneficio de rendir homenaje a la Triple Gema, ahora, para presentar por medio del elogio de sus cualidades aquella enseñanza del Dhamma cuyo significado se desea explicar, se dice: «embellecido por los grupos de discursos conectados (saṃyuttavagga)», etc., lo cual significa: adornado por los Saṃyuttas, como el Devatāsaṃyutta y otros, y por los Vaggas, como el Naḷavagga y otros. Allí, «saṃyutta» y «saṃyoga» son uno en cuanto a su significado. ¿De qué es la conexión (saṃyutta)? De los grupos de sutras (suttavagga). Pues así como una combinación de sílabas forma una palabra, así una combinación de palabras que delimita significados es una frase, una combinación de frases es un sutra, una combinación de sutras se denomina vagga, y asimismo, una combinación de grupos de sutras (suttavagga) se denomina saṃyutta. Se llama saṃyutta porque aquí los grupos de sutras están «conectados» (saṃyujjantī). Aunque en sentido último no existe una totalidad separada de sus partes, basándose solo en las partes dispuestas en una configuración específica, se emplean las designaciones de palabra, sutra, vagga, saṃyutta y āgama (escritura); aun así, la totalidad, aunque no exista en sentido último, es tomada como si existiera en una forma conceptualizada por el intelecto y se habla de ella como el sustrato de las partes, tal como se dice: «las ramas en el árbol». Por eso se dice: «embellecido por los saṃyuttavaggas». නනු සංයුත්තවග්ගො එව ආගමො, තස්ස පන කෙහි මණ්ඩනන්ති? න චොදෙතබ්බමෙතං. භවති හි අභින්නෙපි වත්ථුස්මිං යථාධිප්පෙතවිසෙසාවබොධනතො භෙදකසමුදාචාරො යථා ‘‘සිලාපුත්තකස්ස සරීර’’න්ති. ආගමිස්සන්ති එත්ථ, එතෙන, එතස්මා වා අත්තත්ථපරත්ථාදයොති ආගමො, ආදිකල්‍යාණාදිගුණසම්පත්තියා උත්තමට්ඨෙන තංතංඅභිපත්ථිතසමිද්ධිහෙතුතාය පණ්ඩිතෙහි වරිතබ්බතො වරො, ආගමො ච සො වරො චාති ආගමවරො. ආගමසම්මතෙහි වා වරොති ආගමවරො, සංයුත්තො ච සො ආගමවරො චාති සංයුත්තාගමවරො, තස්ස. බුද්ධානං අනුබුද්ධා බුද්ධානුබුද්ධා, බුද්ධානං සච්චපටිවෙධං අනුගම්ම පටිවිද්ධසච්චා අග්ගසාවකාදයො අරියා. තෙහි අත්ථසංවණ්ණනාගුණසංවණ්ණනානං වසෙන සංවණ්ණිතස්ස. ¿Acaso no es el Saṃyuttavagga la Escritura misma? ¿Por medio de qué elementos es entonces su embellecimiento? Esto no debe objetarse. Pues ocurre que, aun en una cosa que no es diferente, se emplea una distinción para dar a conocer una característica específica que se desea expresar, como cuando se dice: «el cuerpo de una estatua de piedra». «Āgama» (Escritura) es aquello en lo cual, por lo cual, o de lo cual provienen los beneficios para uno mismo y para los demás; es «vara» (excelente) porque debe ser elegido por los sabios por poseer la perfección de cualidades tales como ser bueno en el principio, y por ser la causa del éxito en lo que se anhela por su significado supremo. Es una Escritura y es excelente, de ahí «āgamavara». O bien, es excelente según lo aceptado en la Escritura. Es conectado (saṃyutta) y es una Escritura excelente, por lo que es «saṃyuttāgamavara». De ese [Saṃyuttāgamavara]. «Buddhānubuddhā» son aquellos que despertaron siguiendo a los Budas; son los nobles, como los discípulos principales, que penetraron las verdades siguiendo la penetración de las verdades de los Budas. Por ellos [este texto] ha sido comentado, tanto por medio de la explicación del significado como por el elogio de sus cualidades. අථ වා බුද්ධා ච අනුබුද්ධා ච බුද්ධානුබුද්ධාති යොජෙතබ්බං. සම්මාසම්බුද්ධෙනෙව හි විනයසුත්තඅභිධම්මානං පකිණ්ණකදෙසනාදිවසෙන යො පඨමං අත්ථො විභත්තො, සො එව පච්ඡා තෙසං අත්ථවණ්ණනාවසෙන සඞ්ගීතිකාරෙහි සඞ්ගහං ආරොපිතොති. එත්ථ ච සංයුත්තානං වග්ගා සමූහාති සංයුත්තවග්ගා, සගාථාවග්ගාදයො. තප්පරියාපන්නතාය සංයුත්තෙසු වග්ගා සංයුත්තවග්ගා, නළවග්ගාදයො. සංයුත්තාව වග්ගා සංයුත්තවග්ගා. තිවිධෙපි තෙ එකසෙසනයෙන ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘සංයුත්තවග්ගපටිමණ්ඩිතස්සා’’ති. O bien, debe entenderse como «los Budas y los que despertaron después». Pues el significado que fue analizado primero por el mismo Buda Perfecto, mediante la enseñanza dispersa del Vinaya, los Sutras y el Abhidhamma, fue posteriormente incluido en una compilación por los recitadores de los concilios en forma de comentario. Y aquí, «saṃyuttavaggā» son los grupos o conjuntos de los Saṃyuttas, como el Sagāthāvagga y otros. Por estar incluidos en ellos, los grupos dentro de los Saṃyuttas son «saṃyuttavaggā», como el Naḷavagga y otros. Los Saṃyuttas mismos son grupos, por lo tanto, «saṃyuttavaggā». Tomando estos tres tipos mediante el método de elisión (ekasesa), se dice: «embellecido por los saṃyuttavaggas». තත්ථ සගාථාවග්ගෙ තාව එකාදස සංයුත්තානි අට්ඨතිංස වග්ගා. නිදානවග්ගෙ නව සංයුත්තානි එකූනචත්තාලීස වග්ගා. ඛන්ධවග්ගෙ එකාදස සංයුත්තානි [Pg.16] එකූනසට්ඨි වග්ගා. සළායතනවග්ගෙ නව සංයුත්තානි අට්ඨතිංස වග්ගා. මහාවග්ගෙ ද්වාදස සංයුත්තානි අට්ඨචත්තාලීස වග්ගා. ඉදමෙත්ථ සංයුත්තන්තරවග්ගානං පරිමාණං. Al respecto, en el Sagāthāvagga hay once saṃyuttas y treinta y ocho vaggas. En el Nidānavagga hay nueve saṃyuttas y treinta y nueve vaggas. En el Khandhavagga hay once saṃyuttas y cincuenta y nueve vaggas. En el Saḷāyatanavagga hay nueve saṃyuttas y treinta y ocho vaggas. En el Mahāvagga hay doce saṃyuttas y cuarenta y ocho vaggas. Esta es aquí la medida de los vaggas dentro de los Saṃyuttas. ඤාණප්පභෙදජනනස්සාති පටිච්චසමුප්පාදඛන්ධායතනාදිකථාබහුලතාය ගම්භීරඤාණචරියාවිභාවනතො පඤ්ඤාවිභාගසමුප්පාදකස්ස. ඉධ පන ‘‘පඤ්ඤාප්පභෙදජනනස්සා’’ති ස්වායමාගමො ථොමිතො, සංවණ්ණනාසු චායං ආචරියස්ස පකති, යදිදං තංතංසංවණ්ණනානං ආදිතො තස්ස තස්ස සංවණ්ණෙතබ්බස්ස ධම්මස්ස විසෙසගුණකිත්තනෙන ථොමනා. තථා හි සුමඞ්ගලවිලාසිනීපපඤ්චසූදනීමනොරථපූරණීඅට්ඨසාලිනීආදීසු ච යථාක්කමං ‘‘සද්ධාවහගුණස්ස, පරවාදමථනස්ස, ධම්මකථිකපුඞ්ගවානං විචිත්තපටිභානජනනස්ස, තස්ස ගම්භීරඤාණෙහි ඔගාළ්හස්ස අභිණ්හසො නානානයවිචිත්තස්ස අභිධම්මස්සා’’තිආදිනා ථොමනා කතා. «Generador de las clasificaciones del conocimiento (ñāṇappabhedajananassa)»: debido a la abundancia de temas como el origen dependiente, los agregados y las bases, genera una distinción en la sabiduría al revelar el curso del conocimiento profundo. Pero aquí, esta Escritura es elogiada como «generadora de las clasificaciones de la sabiduría (paññāppabhedajananassa)», y esta es la costumbre del Maestro en los comentarios: elogiar al principio de cada comentario mediante la mención de las cualidades especiales del Dhamma que ha de ser comentado. Así, en la Sumaṅgalavilāsinī, Papañcasūdanī, Manorathapūraṇī y Aṭṭhasālinī, se ha realizado el elogio respectivamente como: «de la cualidad que trae fe», «del que aplasta las doctrinas ajenas», «del que genera una elocuencia diversa en los mejores oradores del Dhamma», «del Abhidhamma, que es profundizado por conocimientos profundos y es diverso en sus múltiples métodos constantemente». 6. අත්ථො කථීයති එතායාති අත්ථකථා, අත්ථකථාව අට්ඨකථා ත්ථ-කාරස්ස ට්ඨ-කාරං කත්වා යථා ‘‘දුක්ඛස්ස පීළනට්ඨො’’ති. ආදිතොති ආදිම්හි පඨමසඞ්ගීතියං. ඡළභිඤ්ඤතාය පරමෙන චිත්තවසිභාවෙන සමන්නාගතත්තා ඣානාදීසු පඤ්චවිධවසිතාසම්භාවතො ච වසිනො, ථෙරා මහාකස්සපාදයො. තෙසං සතෙහි පඤ්චහි. යාති යා අට්ඨකථා. සඞ්ගීතාති අත්ථං කථෙතුං යුත්තට්ඨානෙ ‘‘අයං එතස්ස අත්ථො, අයං එතස්ස අත්ථො’’ති සඞ්ගහෙත්වා වුත්තා. අනුසඞ්ගීතා ච යසත්ථෙරාදීහි පච්ඡාපි දුතියතතියසඞ්ගීතීසු. ඉමිනා අත්තනො සංවණ්ණනාය ආගමනවිසුද්ධිං දස්සෙති. 6. «Atthakathā» (comentario) es aquello mediante lo cual se explica el significado; aṭṭhakathā es lo mismo que atthakathā, habiendo convertido el sonido 'ttha' en 'ṭṭha', como en «dukkhasse pīḷanaṭṭho» (el sentido de opresión del sufrimiento). «Desde el principio (ādito)» significa al inicio, en el primer concilio. «Vasino» son los que tienen maestría, los ancianos como Mahākassapa y otros, por estar dotados del supremo dominio de la mente mediante las seis facultades superiores y por la posibilidad de tener las cinco clases de maestría en las absorciones (jhānas), etc. «Por quinientos» de ellos. «Yā» se refiere al comentario que [fue compilado]. «Saṅgītā» significa que fue compilado y recitado en los lugares apropiados para explicar el significado, diciendo: «este es el significado de esto, este es el significado de esto». Y también fue «anusaṅgītā» (recitado posteriormente) por el anciano Yasa y otros en el segundo y tercer concilio. Con esto, muestra la pureza de la transmisión de su propio comentario. 7. සීහස්ස ලානතො ගහණතො සීහළො, සීහකුමාරො, තබ්බංසජාතතාය තම්බපණ්ණිදීපෙ ඛත්තියා, තෙසං නිවාසතාය තම්බපණ්ණිදීපස්ස ච සීහළභාවො වෙදිතබ්බො. ආභතාති ජම්බුදීපතො ආනීතා. අථාති පච්ඡා. අපරභාගෙ හි නිකායන්තරලද්ධීහි අසඞ්කරත්ථං සීහළභාසාය අට්ඨකථා ඨපිතාති. තෙන මූලට්ඨකථා සබ්බසාධාරණා න හොතීති ඉදං අත්ථප්පකාසනං එකන්තෙන කරණීයන්ති දස්සෙති. තෙනෙවාහ ‘‘දීපවාසීනමත්ථායා’’ති. එත්ථ දීපවාසීනන්ති ජම්බුදීපවාසීනං, සීහළදීපවාසීනං වා අත්ථාය සීහළභාසාය ඨපිතාති යොජනා. 7. «Sīhaḷa» proviene de «sīhassa lānato» (por haber sido engendrado por un león), refiriéndose al príncipe Sīha; los khattiyas de la isla de Tambapaṇṇi pertenecen a su linaje, y debe entenderse que la isla de Tambapaṇṇi es Sīhaḷa por ser el lugar de residencia de ellos. «Ābhatā» significa traída desde Jambudīpa (India). «Atha» significa después. En tiempos posteriores, el comentario fue establecido en la lengua cingalesa para evitar la confusión con las creencias de otras escuelas. Con esto, muestra que el comentario original no es accesible para todos, por lo que esta aclaración del significado debe realizarse necesariamente. Por eso dijo: «para el beneficio de los habitantes de la isla». Aquí, «para los habitantes de la isla» se refiere a los habitantes de Jambudīpa, o bien, la construcción es: establecida en lengua cingalesa para el beneficio de los habitantes de la isla de Ceilán. 8. අපනෙත්වාති [Pg.17] කඤ්චුකසදිසං සීහළභාසං අපනෙත්වා. තතොති අට්ඨකථාතො. අහන්ති අත්තානං නිද්දිසති. මනොරමං භාසන්ති මාගධභාසං. සා හි සභාවනිරුත්තිභූතා පණ්ඩිතමනං රමයති. තෙනෙවාහ ‘‘තන්තිනයානුච්ඡවික’’න්ති, පාළිගතියා අනුලොමිකං පාළිඡායානුවිධායිනින්ති අත්ථො. විගතදොසන්ති අසභාවනිරුත්තිභාසන්තරරහිතං. 8. «Apanetvā» significa habiendo quitado la lengua cingalesa, que es como una vestidura. «Tato» significa de aquel comentario. «Ahaṃ» (yo) se refiere a sí mismo. «Manoramaṃ bhāsaṃ» (lenguaje deleitable) se refiere al lenguaje de Magadha. Pues este, siendo la expresión lingüística natural de la realidad, deleita la mente de los sabios. Por eso dijo: «en conformidad con el método de los textos sagrados», que significa que sigue el curso del Pāli y se ajusta a su estilo. «Vigatadosaṃ» significa libre de otras lenguas que no son expresiones naturales de la realidad. 9. සමයං අවිලොමෙන්තොති සිද්ධන්තං අවිරොධෙන්තො. එතෙන අත්ථදොසාභාවමාහ. අවිරුද්ධත්තා එව හි ථෙරවාදාපි ඉධ පකාසීයිස්සන්ති. ථෙරවංසදීපානන්ති ථිරෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි සමන්නාගතත්තා ථෙරා, මහාකස්සපාදයො. තෙහි ආගතා ආචරියපරම්පරා ථෙරවංසො, තප්පරියාපන්නා හුත්වා ආගමාධිගමසම්පන්නත්තා පඤ්ඤාපජ්ජොතෙන තස්ස සමුජ්ජලනතො ථෙරවංසදීපා, මහාවිහාරවාසිනො, තෙසං. විවිධෙහි ආකාරෙහි නිච්ඡීයතීති විනිච්ඡයො, ගණ්ඨිට්ඨානෙසු ඛිලමද්දනාකාරෙන පවත්තා විමතිච්ඡෙදනී කථා. සුට්ඨුනිපුණො සණ්හො විනිච්ඡයො එතෙසන්ති සුනිපුණවිනිච්ඡයා. අථ වා විනිච්ඡිනොතීති විනිච්ඡයො වුත්තප්පකාරවිසයං ඤාණං. සුට්ඨු නිපුණො ඡෙකො විනිච්ඡයො එතෙසන්ති යොජෙතබ්බං. එතෙන මහාකස්සපාදිථෙරපරම්පරාගතො, තතො එව ච අවිපරීතො සණ්හො සුඛුමො මහාවිහාරවාසීනං විනිච්ඡයො, තස්ස පමාණභූතතං දස්සෙති. 9. ‘Sin contradecir la concordia’ significa sin oponerse a la doctrina establecida. Con esto, se afirma la ausencia de defectos en el significado. De hecho, debido a la falta de contradicción, las doctrinas de los ancianos (Theravāda) también se manifestarán aquí. ‘Lámparas del linaje de los ancianos’: los ancianos son aquellos dotados de grupos firmes de virtudes (sīla), etc., como Mahākassapa y otros. El linaje de los ancianos es la sucesión de maestros que proviene de ellos. Siendo parte de ese linaje, debido a su logro en el aprendizaje y la realización, ellos son las lámparas del linaje de los ancianos porque iluminan con la luz de la sabiduría a los residentes del Mahāvihāra, por eso, ‘de ellos’. ‘Vinicchayo’ (análisis) significa que se determina de diversas maneras; es un discurso que corta las dudas, procediendo a modo de triturar los obstáculos en los puntos difíciles. ‘Análisis muy sutil’ significa que poseen un análisis muy hábil y suave. Alternativamente, ‘vinicchayo’ es el conocimiento que analiza el objeto de la manera mencionada. ‘Muy sutil y experto’ es el análisis que debe aplicarse a ellos. Con esto, se muestra la autoridad del análisis de los residentes del Mahāvihāra, el cual es suave, sutil y no erróneo, proveniente de la sucesión de ancianos como Mahākassapa. 10. සුජනස්ස චාති ච-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. තෙන ‘‘න කෙවලං ජම්බුදීපවාසීනමෙව අත්ථාය, අථ ඛො සාධුජනතොසනත්ථඤ්චා’’ති දස්සෙති. තෙන ච ‘‘තම්බපණ්ණිදීපවාසීනම්පි අත්ථායා’’ති අයමත්ථො සිද්ධො හොති උග්ගහණාදිසුකරතාය තෙසම්පි බහුකාරත්තා. චිරට්ඨිතත්ථන්ති චිරට්ඨිතිඅත්ථං, චිරකාලප්පවත්තනායාති අත්ථො. ඉදඤ්හි අත්ථප්පකාසනං අවිපරීතපදබ්‍යඤ්ජනසුනික්ඛෙපස්ස අත්ථසුනයස්ස ච උපායභාවතො සද්ධම්මස්ස චිරට්ඨිතියා පවත්තති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධම්මස්ස ඨිතියා අසම්මොසාය අනන්තරධානාය සංවත්තන්ති. කතමෙ ද්වෙ? සුනික්ඛිත්තඤ්ච පදබ්‍යඤ්ජනං අත්ථො ච සුනීතො’’ති (අ. නි. 2.20). 10. ‘Y para la buena gente’: la palabra ‘y’ (ca) tiene el sentido de inclusión. Con esto, muestra: ‘no solo para el beneficio de los habitantes de Jambudīpa, sino también para el deleite de la gente virtuosa’. Con esto, el significado de ‘también para el beneficio de los habitantes de la isla de Tambapaṇṇi’ queda establecido, ya que es de gran ayuda para ellos debido a la facilidad de aprendizaje, etc. ‘Para la larga permanencia’ significa por el bien de la larga duración, para que continúe por mucho tiempo. Pues esta explicación del significado procede para la larga permanencia del Verdadero Dhamma, al ser un medio para el correcto establecimiento de las palabras y sílabas sin error y para el método correcto del significado. Pues esto fue dicho por el Sublime: ‘Monjes, estas dos cosas conducen a la estabilidad, a la no confusión y a la no desaparición del Verdadero Dhamma. ¿Cuáles dos? Las palabras y sílabas bien establecidas y el significado bien interpretado’. 11-12. යං අත්ථවණ්ණනං කත්තුකාමො, තස්සා මහත්තං පරිහරිතුං ‘‘සාවත්ථිපභූතීන’’න්තිආදි වුත්තං. තෙනෙවාහ – ‘‘න ඉධ භිය්‍යො විත්ථාරකථං [Pg.18] කරිස්සාමි, න තං ඉධ විචාරයිස්සාමී’’ති ච. සඞ්ගීතීනං ද්වින්නන්ති දීඝමජ්ඣිමනිකායානං. 11-12. Para evitar la excesiva extensión de la explicación del significado que desea realizar, se dijo: ‘comenzando por Sāvatthī’, etc. Por eso dijo: ‘Aquí no haré más una explicación extensa, no lo investigaré aquí’. ‘De los dos recitales’ se refiere a los Nikāyas Dīgha y Majjhima. 13. ‘‘න ඉධ භිය්‍යො විත්ථාරකථං කරිස්සාමී’’ති සාමඤ්ඤතො වුත්තස්ස අත්ථස්ස අවස්සයං දස්සෙතුං ‘‘සුත්තානං පනා’’තිආදි වුත්තං. 13. Para mostrar necesariamente el significado de lo que se dijo en general como ‘Aquí no haré más una explicación extensa’, se dijo: ‘Pero de los Suttas’, etc. 14. යං අට්ඨකථං කත්තුකාමො, තදෙකදෙසභාවෙන විසුද්ධිමග්ගො ගහෙතබ්බොති කථිකානං උපදෙසං කරොන්තො තත්ත විචාරිතධම්මෙ උද්දෙසවසෙන දස්සෙති ‘‘සීලකථා’’තිආදිනා. තත්ථ සීලකථාති චාරිත්තවාරිත්තාදිවසෙන සීලස්ස විත්ථාරකථා. ධුතධම්මාති පිණ්ඩපාතිකඞ්ගාදයො තෙරස කිලෙසධුනනකධම්මා. කම්මට්ඨානානි සබ්බානීති පාළියං ආගතානි අට්ඨත්තිංස, අට්ඨකථායං ද්වෙති නිරවසෙසානි යොගකම්මස්ස භාවනාය පවත්තිට්ඨානානි. චරියාවිධානසහිතොති රාගචරියාදීනං සභාගාදිවිධානෙන සහිතො. ඣානානි චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානි, සමාපත්තියො චතස්සො අරූපසමාපත්තියො. අට්ඨපි වා පටිලද්ධමත්තානි ඣානානි, සමාපජ්ජනවසිභාවප්පත්තියා සමාපත්තියො. ඣානානි වා රූපාරූපාවචරජ්ඣානානි, සමාපත්තියො ඵලසමාපත්තිනිරොධසමාපත්තියො. 14. Dado que el comentario que desea realizar debe incluir el Visuddhimagga como una parte de él, al dar instrucciones a los expositores, muestra los temas allí investigados mediante el enunciado ‘discurso sobre la virtud’, etc. Allí, ‘discurso sobre la virtud’ es la explicación detallada de la virtud a través de las reglas de conducta y evitación, etc. ‘Dhutadhammā’ son las trece prácticas de purificación de las impurezas, como la práctica de comer solo lo recibido en el cuenco. ‘Todos los temas de meditación’ son los treinta y ocho mencionados en el Canon y los dos mencionados en el comentario, todos los lugares donde se desarrolla la práctica de la meditación sin excepción. ‘Junto con las reglas de conducta’ significa junto con las reglas de afinidad para los temperamentos de lujuria, etc. ‘Las cuatro absorciones’ son las absorciones de la esfera de la forma. ‘Las cuatro realizaciones’ son las cuatro realizaciones inmateriales. O bien, ‘jhānas’ son los estados simplemente obtenidos, y ‘samāpattis’ son los logros por el dominio de la absorción. O ‘jhānas’ son las absorciones de las esferas de la forma e inmateriales, y ‘samāpattis’ son la realización del fruto y la realización de la cesación. 15. ලොකියලොකුත්තරභෙදා ඡ අභිඤ්ඤායො සබ්බා අභිඤ්ඤායො. ඤාණවිභඞ්ගාදීසු ආගතනයෙන එකවිධාදිනා පඤ්ඤාය සඞ්කලෙත්වා සම්පිණ්ඩෙත්වා නිච්ඡයො පඤ්ඤාසඞ්කලනනිච්ඡයො. 15. Los seis tipos de conocimientos directos, divididos en mundanos y supramundanos, son todos los conocimientos directos. ‘Análisis de la compilación de la sabiduría’ es la determinación tras haber agrupado y recolectado la sabiduría mediante el método de un solo tipo, etc., tal como aparece en el Ñāṇavibhaṅga, etc. 16. පච්චයධම්මානං හෙතුආදීනං පච්චයුප්පන්නධම්මානං හෙතුපච්චයාදිභාවො පච්චයාකාරො, තස්ස දෙසනා පච්චයාකාරදෙසනා, පටිච්චසමුප්පාදකථාති අත්ථො. සා පන නිකායන්තරලද්ධිසඞ්කරරහිතතාය සුට්ඨුපරිසුද්ධා, ඝනවිනිබ්භොගස්ස ච සුදුක්කරතාය නිපුණා සණ්හසුඛුමා, එකත්තනයාදිසහිතා ච තත්ථ විචාරිතාති ආහ ‘‘සුපරිසුද්ධනිපුණනයා’’ති. පටිසම්භිදාදීසු ආගතනයං අවිසජ්ජෙත්වාව විචාරිතත්තා අවිමුත්තතන්තිමග්ගා. 16. El ‘modo de las condiciones’ es el estado de ser condición de raíz, etc., de los fenómenos condicionados y de los fenómenos que actúan como condiciones. La enseñanza de ese modo de las condiciones es la enseñanza del modo de las condiciones, es decir, el discurso sobre el origen dependiente. Y debido a que está libre de la mezcla con las opiniones de otras escuelas, es sumamente pura; y por la extrema dificultad de desglosar lo compacto, es sutil, suave y profunda; y habiendo sido investigada allí junto con los métodos de unidad, etc., dijo: ‘de métodos purísimos y sutiles’. Es el ‘camino de la tradición no abandonada’ porque se ha investigado sin abandonar el método que aparece en el Paṭisambhidāmagga, etc. 17. ඉති පන සබ්බන්ති ඉති-සද්දො පරිසමාපනෙ, පන-සද්දො වචනාලඞ්කාරෙ, එතං සබ්බන්ති අත්ථො. ඉධාති ඉමිස්සා අට්ඨකථාය. න තං විචාරයිස්සාමි පුනරුත්තිභාවතොති අධිප්පායො. 17. ‘Así, pues, todo’: la palabra ‘iti’ indica conclusión, la palabra ‘pana’ es un adorno del discurso; ‘todo esto’ es el significado. ‘Aquí’ se refiere a este comentario. La intención es: ‘No lo investigaré por ser una repetición’. 18. ඉදානි [Pg.19] තස්සෙව අවිචාරණස්ස එකන්තකාරණං නිද්ධාරෙන්තො ‘‘මජ්ඣෙ විසුද්ධිමග්ගො’’තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘මජ්ඣෙ ඨත්වා’’ති එතෙන මජ්ඣට්ඨභාවදීපනෙන විසෙසතො චතුන්නං ආගමානං සාධාරණට්ඨකථා විසුද්ධිමග්ගො, න සුමඞ්ගලවිලාසිනිආදයො විය අසාධාරණට්ඨකථාති දස්සෙති. ‘‘විසෙසතො’’ති ච ඉදං විනයාභිධම්මානම්පි විසුද්ධිමග්ගො යථාරහං අත්ථවණ්ණනා හොති එවාති කත්වා වුත්තං. 18. Ahora, para determinar la causa absoluta de esa no investigación, dijo: ‘El Visuddhimagga está en el medio’, etc. Allí, con ‘estando en el medio’, al mostrar su posición central, indica que el Visuddhimagga es un comentario común especialmente para los cuatro Āgamas (Nikāyas), a diferencia de comentarios no comunes como el Sumaṅgalavilāsinī, etc. Y esto se dice ‘especialmente’ porque el Visuddhimagga es también la explicación del significado del Vinaya y del Abhidhamma según corresponda. 19. ඉච්චෙවාති ඉති එව. තම්පීති විසුද්ධිමග්ගම්පි. එතායාති සාරත්ථප්පකාසිනියා. 19. ‘Icceva’ significa ‘iti eva’. ‘Eso también’ se refiere al Visuddhimagga. ‘Por esta’ se refiere a la Sāratthappakāsinī. එත්ථ ච ‘‘සීහළදීපං ආභතා’’තිආදිනා අට්ඨකථාකරණස්ස නිමිත්තං දස්සෙති, ‘‘දීපවාසීනමත්ථාය සුජනස්ස ච තුට්ඨත්ථං චිරට්ඨිතත්ථඤ්ච ධම්මස්සා’’ති එතෙහි පයොජනං, ‘‘සංයුත්තාගමවරස්ස අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති එතෙන පිණ්ඩත්ථං, ‘‘අපනෙත්වාන තතොහං සීහළභාස’’න්තිආදිනා ‘‘සාවත්ථිපභූතීන’’න්තිආදිනා ‘‘සීලකථා’’තිආදිනා ච කරණප්පකාරං. හෙට්ඨිමනිකායෙසු විසුද්ධිමග්ගෙ ච විචාරිතානං අත්ථානං අවිචාරණම්පි හි ඉධ කරණප්පකාරො එවාති. Y aquí, con ‘traído a la isla de Sīhaḷa’, etc., muestra el motivo para realizar el comentario; con ‘para el beneficio de los habitantes de la isla, para el deleite de la gente virtuosa y para la larga permanencia del Dhamma’, muestra el propósito; con ‘explicaré el significado del excelente Saṃyuttāgama’, muestra el contenido general; con ‘habiendo eliminado de allí la lengua cingalesa’, etc., ‘comenzando por Sāvatthī’, etc., y ‘el discurso sobre la virtud’, etc., muestra el modo de ejecución. Pues, de hecho, la no investigación aquí de los significados ya investigados en los Nikāyas inferiores y en el Visuddhimagga es también el modo de ejecución. ගන්ථාරම්භකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del discurso de introducción del libro ha finalizado. 1. දෙවතාසංයුත්තං 1. Discurso Vinculado con las Deidades (Devatāsaṃyutta) 1. නළවග්ගො 1. Capítulo de las Cañas (Naḷavagga) 1. ඔඝතරණසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Sutta sobre el Cruce de la Corriente (Oghataraṇasutta) විභාගවන්තානං [Pg.20] සභාවවිභාවනං විභාගදස්සනවසෙනෙව හොතීති පඨමං තාව සංයුත්තවග්ගසුත්තාදිවසෙන සංයුත්තාගමස්ස විභාගං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ සංයුත්තාගමො නාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථාති යං වුත්තං – ‘‘සංයුත්තාගමවරස්ස අත්ථං පකාසයිස්සාමී’’ති, තස්මිං වචනෙ. තත්ථාති වා ‘‘එතාය අට්ඨකථාය විජානාථ සංයුත්තනිස්සිතං අත්ථ’’න්ති එත්ථ යං සංයුත්තග්ගහණං කතං, තත්ථ. පඤ්ච වග්ගා එතස්සාති පඤ්චවග්ගො. අවයවෙන විග්ගහො, සමුදායො සමාසත්ථො. Dado que la explicación de la naturaleza propia de aquello que posee divisiones ocurre precisamente a través de mostrar tales divisiones, para mostrar primero la división del Saṃyutta Āgama mediante los vaggas, suttas y demás del Saṃyutta, el autor dijo: «Allí, el llamado Saṃyutta Āgama…», etc. Allí, «allí» (tattha) se refiere a lo que se dijo en la frase: «Declararé el significado del excelente Saṃyutta Āgama». O bien, «allí» se refiere a la mención de «saṃyutta» hecha aquí: «Por medio de este comentario, conoced el significado basado en el Saṃyutta». «Cinco vaggas tiene este» es el significado de «pañcavaggo» (de cinco libros). El análisis gramatical es por sus partes; el significado del compuesto es la totalidad. ඉදානි තං ආදිතො පට්ඨාය සංවණ්ණෙතුකාමො අත්තනො සංවණ්ණනාය තස්ස පඨමමහාසඞ්ගීතියං නික්ඛිත්තානුක්කමෙනෙව පවත්තභාවං දස්සෙතුං, ‘‘තස්ස වග්ගෙසු සගාථාවග්ගො ආදී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යථාපච්චයං තත්ථ තත්ථ දෙසිතත්තා පඤ්ඤත්තත්තා ච විප්පකිණ්ණානං ධම්මවිනයානං සඞ්ගහෙත්වා ගායනං කථනං සඞ්ගීති, මහාවිසයත්තා පූජනියත්තා ච මහතී සඞ්ගීති මහාසඞ්ගීති. පඨමා මහාසඞ්ගීති පඨමමහාසඞ්ගීති, තස්සා පවත්තිතකාලො පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලො, තස්මිං පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ. Ahora, deseando comentarlo desde el principio, para mostrar que su comentario procede precisamente según el orden establecido en el Primer Gran Concilio, se dice: «Entre sus vaggas, el Sagāthāvaggo es el primero», etc. Allí, «saṅgīti» (concilio o recitación conjunta) es la recolección, el canto y la enunciación del Dhamma y el Vinaya que estaban dispersos por haber sido enseñados y prescritos aquí y allá según las condiciones; es un Gran Concilio (mahāsaṅgīti) por ser una gran asamblea debido a su vasto alcance y su carácter venerable. El Primer Gran Concilio es «paṭhamamahāsaṅgīti»; el tiempo en que se llevó a cabo es el «paṭhamamahāsaṅgītikālo» (tiempo del Primer Gran Concilio); en ese tiempo del Primer Gran Concilio. නිදදාති දෙසනං දෙසකාලාදිවසෙන අවිදිතං විදිතං කත්වා නිදස්සෙතීති නිදානං. යො ලොකෙ ගන්ථස්ස උපොග්ඝාතොති වුච්චති, ස්වායමෙත්ථ ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති-ආදිකො ගන්ථො වෙදිතබ්බො, න පන ‘‘සනිදානාහං, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙමී’’තිආදීසු (අ. නි. 3.126) විය අත්තජ්ඣාසයාදිදෙසනුප්පත්තිහෙතු. තෙනෙවාහ – ‘‘එවං මෙ සුතන්ති-ආදිකං ආයස්මතා ආනන්දෙන පඨමමහාසඞ්ගීතිකාලෙ වුත්තං නිදානමාදී’’ති. කාමඤ්චෙත්ථ යස්සං පඨමමහාසඞ්ගීතියං නික්ඛිත්තානුක්කමෙන සංවණ්ණනං කත්තුකාමො, සා විත්ථාරතො වත්තබ්බා, සුමඞ්ගලවිලාසිනියං පන අත්තනා විත්ථාරිතත්තා තත්ථෙව ගහෙතබ්බාති ඉමිස්සා සංවණ්ණනාය මහත්තං පරිහරන්තො ‘‘සා පනෙසා’’තිආදිමාහ. «Nidāna» (introducción o fuente) es aquello que establece la enseñanza, mostrándola al hacer conocido lo desconocido en términos de lugar, tiempo, etc. Lo que en el mundo se llama el prefacio (upogghāta) de un texto, debe entenderse aquí como el texto que comienza con «Así lo he oído» (evaṃ me sutaṃ), y no como la causa del surgimiento de la enseñanza basada en la propia inclinación del Buda y otros motivos, como en pasajes tales como: «Monjes, enseño el Dhamma con fundamento (sanidāna)». Por eso dijo: «El nidāna que comienza con «Así lo he oído», etc., fue pronunciado por el venerable Ānanda en el momento del Primer Gran Concilio». Ciertamente, aunque aquí se debería describir extensamente el Primer Gran Concilio en el cual el autor desea realizar el comentario siguiendo el orden establecido, puesto que él mismo ya lo ha detallado en la Sumaṅgalavilāsinī, debe tomarse de allí; así, evitando una excesiva extensión de este comentario, dijo: «Ese concilio es…», etc. 1. එවං බාහිරනිදානෙ වත්තබ්බං අතිදිසිත්වා ඉදානි අබ්භන්තරනිදානං ආදිතො පට්ඨාය සංවණ්ණෙතුං ‘‘යං පනෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යස්මා සංවණ්ණනං කරොන්තෙන සංවණ්ණෙතබ්බෙ ධම්මෙ පදවිභාගං පදත්ථඤ්ච දස්සෙත්වා තතො පරං පිණ්ඩත්ථාදිදස්සනවසෙන සංවණ්ණනා කාතබ්බා, තස්මා පදානි තාව දස්සෙන්තො [Pg.21] ‘‘එවන්ති නිපාතපද’’න්ති-ආදිමාහ. තත්ථ පදවිභාගොති පදානං විසෙසො, න පදවිග්ගහො. අථ වා පදානි ච පදවිභාගො ච පදවිභාගො. පදවිග්ගහො ච පදවිභාගො ච පදවිභාගොති වා එකසෙසවසෙන පදපදවිග්ගහා පදවිභාගසද්දෙන වුත්තාති වෙදිතබ්බං. තත්ථ පදවිග්ගහො ‘‘ජෙතස්ස වනං ජෙතවන’’න්තිආදිනා සමාසපදෙසු දට්ඨබ්බො. 1. Habiendo referido así lo que debe decirse sobre el nidāna externo, ahora, para comentar el nidāna interno desde el principio, se dice: «Sin embargo, esto que…», etc. Allí, dado que quien realiza un comentario debe primero mostrar la división de las palabras (padavibhāga) y el significado de las palabras (padattha) del Dhamma que se va a comentar, y después de eso realizar el comentario mediante la exposición del significado resumido (piṇḍattha) y demás, el autor, mostrando primero las palabras, dijo: ««Evaṃ» es una partícula (nipātapada)», etc. Allí, «padavibhāga» es la distinción de las palabras, no el análisis gramatical (padaviggaho). O bien, las palabras y la división de las palabras es «padavibhāga». O bien, el análisis gramatical y la división de las palabras es «padavibhāga»; así debe entenderse que las palabras y el análisis gramatical se expresan mediante el término «padavibhāga» por medio de una elisión (ekasesa). Allí, el análisis gramatical debe verse en las palabras compuestas como: «El bosque de Jeta es Jetavana». අත්ථතොති පදත්ථතො. තං පන පදත්ථං අත්ථුද්ධාරක්කමෙන පඨමං එවංසද්දස්ස දස්සෙන්තො ‘‘එවංසද්දො තාවා’’තිආදිමාහ. අවධාරණාදීති එත්ථ ආදි-සද්දෙන ඉදමත්ථපුච්ඡාපරිමාණාදිඅත්ථානං සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තථා හි ‘‘එවංගතානි පුථුසිප්පායතනානි (දී. නි. 1.163, 165), එවංවිධො එවමාකාරො’’ති ච ආදීසු ඉදං-සද්දස්ස අත්ථෙ එවං-සද්දො. ගත-සද්දො හි පකාරපරියායො, තථා විධාකාර-සද්දො ච. තථා හි ගතවිධආකාරසද්දෙ ලොකියා පකාරත්ථෙ වදන්ති. ‘‘එවං සු තෙ සුන්හාතා සුවිලිත්තා කප්පිතකෙසමස්සූ ආමුත්තමාලාභරණා ඔදාතවත්ථවසනා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතා සමඞ්ගීභූතා පරිචාරෙන්ති, සෙය්‍යථාපි ත්වං එතරහි සාචරියකොති. නො හිදං, භො ගොතමා’’තිආදීසු (දී. නි. 1.286) පුච්ඡායං, ‘‘එවං ලහුපරිවත්තං (අ. නි. 1.48), එවමායුපරියන්තො’’ති (පාරා. 12) ච ආදීසු පරිමාණෙ. «Atthato» significa por el significado de las palabras (padatthato). Mostrando primero ese significado de la palabra para el término «evaṃ» mediante el método de extracción de significados, dijo: «En primer lugar, la palabra «evaṃ»…», etc. En «énfasis y demás» (avadhāraṇādī), por la palabra «demás» (ādi) debe entenderse la inclusión de significados tales como «esto», interrogación, medida, etc. Pues así, en pasajes como: «Diversos campos de artes que han llegado a ser de este modo (evaṃgatāni)», «de tal clase (evaṃvidho)», «de tal forma (evamākāro)», la palabra «evaṃ» tiene el significado del pronombre «esto» (idaṃ). Pues la palabra «gata» es un sinónimo de «modo» (pakāra), y del mismo modo lo son las palabras «vidha» y «ākāra». Pues en el uso común, las palabras «gata», «vidha» y «ākāra» se emplean en el sentido de «modo». En pasajes como: «¿Se divierten ellos así (evaṃ), bien bañados, bien ungidos… tal como tú ahora con tu maestro? —No es así, venerable Gotama», se usa en interrogación. En «tan rápido en cambiar (evaṃ lahuparivattaṃ)» y «tal es el límite de la vida (evamāyupariyanto)», se usa en medida. නනු ච ‘‘එවං සු තෙ සුන්හාතා සුවිලිත්තා, එවමායුපරියන්තො’’ති එත්ථ එවං-සද්දෙන පුච්ඡනාකාරපරිමාණාකාරානං වුත්තත්තා ආකාරත්ථො එව එවං-සද්දොති? න, විසෙසසබ්භාවතො. ආකාරමත්තවාචකො හි එවං-සද්දො, ආකාරත්ථොති අධිප්පෙතො යථා ‘‘එවං බ්‍යාඛො’’තිආදීසු, න පන ආකාරවිසෙසවාචකො. එවඤ්ච කත්වා, ‘‘එවං ජාතෙන මච්චෙනා’’තිආදීනි (ධ. ප. 53) උපමාදීසු උදාහරණානි උපපන්නානි හොන්ති. තථා හි ‘‘යථාපි…පෙ… බහු’’න්ති (ධ. ප. 53)? එත්ථ පුප්ඵරාසිට්ඨානියතො මනුස්සූපපත්තිසප්පුරිසූපනිස්සය-සද්ධම්මස්සවන- යොනිසොමනසිකාර-භොගසම්පත්තිආදිදානාදිපුඤ්ඤකිරියහෙතුසමුදායතො සොභාසුගන්ධතාදිගුණයොගතො මාලාගුළසදිසියො පහූතා පුඤ්ඤකිරියා මරිතබ්බසභාවතාය මච්චෙන සත්තෙන කත්තබ්බාති ජොතිතත්තා පුප්ඵරාසිමාලාගුළාව උපමා, තෙසං උපමාකාරො යථා-සද්දෙන අනියමතො වුත්තොති ‘‘එවං-සද්දො උපමාකාරනිගමනත්ථො’’ති [Pg.22] වත්ථුං යුත්තං, සො පන උපමාකාරො නියමියමානො අත්ථතො උපමාව හොතීති ආහ ‘‘උපමායං ආගතො’’ති. තථා ‘‘එවං ඉමිනා ආකාරෙන අභික්කමිතබ්බ’’න්තිආදිනා උපදිසියමානාය සමණසාරුප්පාය ආකප්පසම්පත්තියා යො තත්ථ උපදිසනාකාරො, සො අත්ථතො උපදෙසො එවාති වුත්තං, ‘‘එවං තෙ…පෙ… උපදෙසෙ’’ති. තථා ‘‘එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගතා’’ති එත්ථ ච භගවතා යථාවුත්තමත්ථං අවිපරීතතො ජානන්තෙහි කතං තත්ථ සංවිජ්ජමානගුණානං පකාරෙහි හංසනං උදග්ගතාකරණං සම්පහංසනං. යො තත්ථ සම්පහංසනාකාරොති යොජෙතබ්බං. ¿Acaso no es cierto que en «¿se divierten ellos así, bien bañados…?» y «tal es el límite de la vida», al haberse expresado mediante la palabra «evaṃ» el modo de interrogar y el modo de medir, la palabra «evaṃ» tiene únicamente el sentido de «modo» (ākāra)? No, debido a la existencia de distinciones. Pues la palabra «evaṃ» expresa el modo en general, y se entiende con el sentido de «modo» como en «así, en verdad…», etc., pero no expresa un modo específico. Y haciendo esta distinción, ejemplos en comparaciones como «así, por el mortal nacido…», etc., resultan apropiados. ¿Pues no se dice «tal como de un montón de flores… muchas guirnaldas se pueden hacer, así el mortal nacido debe hacer muchas acciones meritorias»? Aquí, puesto que se muestra que el ser mortal, por su naturaleza de estar sujeto a la muerte, debe realizar abundantes acciones meritorias —las cuales son como bolas de guirnaldas, debido a la unión de cualidades como la belleza y la fragancia procedentes del conjunto de causas para las acciones meritorias como el nacimiento humano, la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia, la obtención de riquezas, la generosidad y demás, que ocupan el lugar del montón de flores—, el montón de flores y las bolas de guirnaldas son precisamente la comparación (upamā). El modo de esa comparación se expresa de manera indeterminada mediante la palabra «yathā» (tal como), por lo que es correcto decir que «la palabra evaṃ tiene el propósito de concluir el modo de la comparación»; pero ese modo de comparación, al ser determinado, es en esencia la comparación misma, por lo que dijo: «aparece en una comparación». Asimismo, en la perfección de la conducta apropiada para un asceta que se instruye mediante frases como «así, de esta manera, se debe avanzar», el modo de instrucción que hay allí es, en esencia, la instrucción misma; por eso se dice «así… en la instrucción». Del mismo modo, en «así es, Bienaventurado; así es, Sugata», por parte de quienes comprenden correctamente el significado dicho por el Bienaventurado, se produce un regocijo, una exaltación y una alegría (sampahaṃsana) mediante los modos de las cualidades allí presentes. Debe vincularse el término con el modo de regocijo que hay allí. එවමෙවං පනායන්ති එත්ථ ගරහණාකාරොති යොජෙතබ්බං, සො ච ගරහණාකාරො වසලීති-ආදිඛුංසනසද්දසන්නිධානතො ඉධ එවං-සද්දෙන පකාසිතොති විඤ්ඤායති. යථා චෙත්ථ, එවං උපමාකාරාදයොපි උපමාදිවසෙන වුත්තානං පුප්ඵරාසිආදිසද්දානං සන්නිධානතොති දට්ඨබ්බං. එවං, භන්තෙති පන ධම්මස්ස සාධුකං සවනමනසිකාරෙ සන්නියොජිතෙහි භික්ඛූහි අත්තනො තත්ථ ඨිතභාවස්ස පටිජානනවසෙන වුත්තත්තා එත්ථ එවං-සද්දො ‘‘වචනසම්පටිච්ඡනත්ථො’’ති වුත්තො. තෙන එවං, භන්තෙති සාධු, භන්තෙ, සුට්ඨු, භන්තෙති වුත්තං හොති. එවඤ්ච වදෙහීති යථාහං වදාමි, එවං සමණං ආනන්දං වදෙහීති යො එවං වදනාකාරො ඉදානි වත්තබ්බො, සො එවං-සද්දෙන නිදස්සීයතීති ‘‘නිදස්සනත්ථො’’ති වුත්තොති. එවං නොති එත්ථාපි නෙසං යථාවුත්තධම්මානං අහිතදුක්ඛාවහභාවෙ සන්නිට්ඨානජනනත්ථං අනුමතිගහණවසෙන ‘‘සංවත්තන්ති වා නො වා, කථං වො එත්ථ හොතී’’ති පුච්ඡාය කතාය ‘‘එවං නො එත්ථ හොතී’’ති වුත්තත්තා තදාකාරසන්නිට්ඨානං එවං-සද්දෙන විභාවිතන්ති විඤ්ඤායති. සො පන තෙසං ධම්මානං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තනාකාරො නියමියමානො අවධාරණත්ථො හොතීති ආහ – ‘‘එවං නො එත්ථ හොතීතිආදීසු අවධාරණෙ’’ති. «De la misma manera...» (evamevaṃ panāyanti): aquí debe aplicarse el sentido de un modo de reproche; y se entiende que ese modo de reproche se manifiesta aquí mediante la palabra «así» (evaṃ) por su proximidad con términos denigrantes como «vasalī» (despreciable/paria). Del mismo modo que aquí, también en otros casos deben considerarse las comparaciones y otros recursos según la proximidad de palabras como «montón de flores» (puppharāsi), etc., expresadas a modo de símil. Sin embargo, en la expresión «así, Señor» (evaṃ, bhante), dado que los monjes la pronuncian para reconocer que se han establecido firmemente en la escucha atenta y la reflexión correcta del Dhamma, la palabra «así» se define con el sentido de «aceptación de las palabras» (vacanasampaṭicchanattho). Por lo tanto, «así, Señor» significa «está bien, Señor» o «excelente, Señor». Y en «di así» (evañca vadehīti), el modo de hablar que debe decirse ahora —«habla así al venerable Ānanda tal como yo hablo»— se señala con la palabra «así», por lo cual se define con el sentido de «indicación» (nidassanattho). En la expresión «así para nosotros» (evaṃ no), para generar una conclusión sobre si estos fenómenos conducen al perjuicio y al sufrimiento o no, tras realizar la pregunta «¿conducen o no?, ¿qué pensáis de esto?», se responde «así pensamos nosotros sobre esto»; por ello se entiende que esa forma de conclusión se aclara con la palabra «así». Pero como ese modo en que los fenómenos conducen al perjuicio y al sufrimiento es una determinación restrictiva, se afirma: «en frases como “así es para nosotros sobre esto”, se usa en sentido de determinación (avadhāraṇe)». නානානයනිපුණන්ති එකත්තනානත්තඅබ්‍යාපාරඑවංධම්මතාසඞ්ඛාතා, නන්දියාවට්ටතිපුක්ඛලසීහවික්කීළිතඅඞ්කුසදිසාලොචනසඞ්ඛාතා වා ආධාරාදිභෙදවසෙන නානාවිධා නයා නානානයා. නයා වා පාළිගතියො තා ච පඤ්ඤත්තිඅනුපඤ්ඤත්තිආදිවසෙන සංකිලෙසභාගියාදිලොකියාදිතදුභයවොමිස්සකාදිවසෙන කුසලාදිවසෙන ඛන්ධාදිවසෙන සඞ්ගහාදිවසෙන සමයවිමුත්තාදිවසෙන ඨපනාදිවසෙන කුසලමූලාදිවසෙන තිකප්පට්ඨානාදිවසෙන [Pg.23] ච නානප්පකාරාති නානානයා, තෙහි නිපුණං සණ්හං සුඛුමන්ති නානානයනිපුණං. ආසයොව අජ්ඣාසයො, තෙ ච සස්සතාදිභෙදෙන තත්ථ ච අප්පරජක්ඛතාදිභෙදෙන අනෙකෙ, අත්තජ්ඣාසයාදයො එව වා සමුට්ඨානං උප්පත්තිහෙතු එතස්සාති අනෙකජ්ඣාසයසමුට්ඨානං. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නන්ති අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණං උපනෙතබ්බාභාවතො, සඞ්කාසනපකාසනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිවසෙන ඡහි අත්ථපදෙහි අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසවසෙන ඡහි බ්‍යඤ්ජනපදෙහි ච සමන්නාගතන්ති වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. «Hábil en diversos métodos» (nānānayanipuṇaṃ): los diversos métodos (nānānayā) son de múltiples clases según las distinciones de base, etc., conocidos como unidad (ekatta), diversidad (nānatta), ausencia de actividad (abyāpāra) y naturaleza fenoménica (evamdhammatā); o bien aquellos conocidos como el giro de la alegría (nandiyāvaṭṭa), el juego del león triple (tipukkhalasīhavikkīḷita), el aguijón (aṅkusa) y la contemplación de las direcciones (disālocana). O bien, los «métodos» son los rumbos del Canon (pāḷigatiyo), y estos son de diversos tipos según sean designaciones primarias o secundarias, según correspondan a lo contaminado, lo mundano, una mezcla de ambos, lo saludable, los agregados, las clasificaciones, la liberación por el momento, el establecimiento, las raíces saludables, la triple división de los estados (tikappaṭṭhāna), etc. Ser hábil en ellos significa ser diestro y sutil; por eso es «hábil en diversos métodos». La inclinación (āsayo) es la disposición interna (ajjhāsayo), y estas son múltiples, dividiéndose según el eterno-existencialismo y otros puntos de vista, y dentro de ellos por la mayor o menor presencia de impurezas, etc. Aquello que tiene como origen o causa de surgimiento estas mismas disposiciones internas se denomina «originado por múltiples inclinaciones» (anekajjhāsayasamuṭṭhānaṃ). «Dotado de sentido y expresión» (atthabyañjanasampannaṃ) significa que es completo en sentido y expresión por no haber nada que deba añadirse; o bien debe entenderse como dotado de los seis términos de sentido (atthapada) —indicación, iluminación, revelación, análisis, clarificación y designación— y de los seis términos de expresión (byañjanapada) —letra, palabra, frase, modo, lenguaje y descripción—. විවිධපාටිහාරියන්ති එත්ථ පාටිහාරියපදස්ස වචනත්ථං (උදා. අට්ඨ. 1; ඉතිවු. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා; ධ. ස. මූලටී. 2) ‘‘පටිපක්ඛහරණතො රාගාදිකිලෙසාපනයනතො පාටිහාරිය’’න්ති වදන්ති. භගවතො පන පටිපක්ඛා රාගාදයො න සන්ති යෙ හරිතබ්බා, පුථුජ්ජනානම්පි විගතූපක්කිලෙසෙ අට්ඨගුණසමන්නාගතෙ චිත්තෙ හතපටිපක්ඛෙ ඉද්ධිවිධං පවත්තති, තස්මා තත්ථ පවත්තවොහාරෙන ච න සක්කා ඉධ ‘‘පාටිහාරිය’’න්ති වත්තුං. සචෙ පන මහාකාරුණිකස්ස භගවතො වෙනෙය්‍යගතා ච කිලෙසා පටිපක්ඛා, තෙසං හරණතො ‘‘පාටිහාරිය’’න්ති වුත්තං, එවං සති යුත්තමෙතං. අථ වා භගවතො ච සාසනස්ස ච පටිපක්ඛා තිත්ථියා, තෙසං හරණතො පාටිහාරියං. තෙ හි දිට්ඨිහරණවසෙන දිට්ඨිප්පකාසනෙ අසමත්ථභාවෙන ච ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනීහි හරිතා අපනීතා හොන්තීති. පටීති වා අයං සද්දො ‘‘පච්ඡා’’ති එතස්ස අත්ථං බොධෙති ‘‘තස්මිං පටිපවිට්ඨම්හි, අඤ්ඤො ආගඤ්ඡි බ්‍රාහ්මණො’’තිආදීසු (සු. නි. 985; චූළනි. වත්ථුගාථා 4) විය, තස්මා සමාහිතෙ චිත්තෙ විගතූපක්කිලෙසෙ කතකිච්චෙන පච්ඡාහරිතබ්බං පවත්තෙතබ්බන්ති පටිහාරියං, අත්තනො වා උපක්කිලෙසෙසු චතුත්ථජ්ඣානමග්ගෙහි හරිතෙසු පච්ඡා හරණං පටිහාරියං, ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනියො ච විගතූපක්කිලෙසෙන කතකිච්චෙන ච සත්තහිතත්ථං පුන පවත්තෙතබ්බා, හරිතෙසු ච අත්තනො උපත්තිලෙසෙසු පරසත්තානං උපක්කිලෙසහරණානි හොන්තීති පටිහාරියානි භවන්ති, පටිහාරියමෙව පාටිහාරියං. පටිහාරියෙ වා ඉද්ධිආදෙසනානුසාසනිසමුදායෙ භවං එකෙකං පාටිහාරියන්ති වුච්චති. පටිහාරියං වා චතුත්ථජ්ඣානං මග්ගො ච පටිපක්ඛහරණතො, තත්ථ ජාතං, තස්මිං වා නිමිත්තභූතෙ, තතො වා ආගතන්ති පාටිහාරියං. තස්ස පන ඉද්ධිආදිභෙදෙන විසයභෙදෙන ච බහුවිධස්ස [Pg.24] භගවතො දෙසනායං ලබ්භමානත්තා ආහ ‘‘විවිධපාටිහාරිය’’න්ති. «Diversos prodigios» (vividhapāṭihāriyaṃ): respecto al significado del término «prodigio» (pāṭihāriya), se dice que es tal porque «elimina la oposición» (paṭipakkhaharaṇa), es decir, por remover las impurezas como el deseo. No obstante, en el Bienaventurado no existen impurezas que deban ser eliminadas; e incluso en las personas comunes, cuando su mente está libre de obstáculos, dotada de las ocho cualidades y con la oposición subyugada, se manifiestan los poderes psíquicos (iddhividhaṃ). Por lo tanto, no se puede emplear aquí la palabra «prodigio» según ese uso convencional común. Pero si se refiere a que el Gran Compasivo (el Buda) elimina las impurezas de aquellos que deben ser guiados (veneyya), entonces es apropiado decir que es un «prodigio» por esa eliminación. Alternativamente, los oponentes del Bienaventurado y de su enseñanza son los seguidores de otras sectas (titthiyā), y es por su remoción que se llama prodigio. Pues ellos son removidos y eliminados mediante los poderes (iddhi), la revelación mental (ādesanā) y la instrucción (anusāsanī), al ser incapaces de declarar sus visiones debido a que estas son disipadas. O bien, el término «paṭi» transmite el sentido de «después» (pacchā), como en frases como «después de que aquel hubo entrado, vino otro brahmán»; por lo tanto, el prodigio es aquello que, después de haber sido purificado de obstáculos en una mente concentrada, debe ser puesto en marcha por quien ha cumplido su deber. O bien, un prodigio es el retorno posterior tras haber eliminado las propias impurezas mediante los caminos del cuarto jhāna; y dado que los poderes, la revelación y la instrucción deben ser puestos en marcha nuevamente para el beneficio de los seres por aquel que está libre de obstáculos y ha cumplido su tarea, y al haber eliminado sus propias impurezas se convierte en un eliminador de las impurezas de otros seres, estos actos son prodigios (pāṭihāriyāni). «Pāṭihāriya» es lo mismo que «paṭihāriya». También se llama prodigio a cada elemento individual dentro del conjunto de los poderes, la revelación y la instrucción. O bien, el cuarto jhāna y el camino son el «paṭihāriya» por eliminar la oposición; y aquello que surge de allí, o tiene eso por señal, o proviene de allí, se llama prodigio (pāṭihāriya). Debido a que este prodigio es de múltiples tipos según la distinción de los poderes y sus respectivos ámbitos en la enseñanza del Bienaventurado, se dice «diversos prodigios». න අඤ්ඤථාති භගවතො සම්මුඛා සුතාකාරතො න අඤ්ඤථාති අත්ථො, න පන භගවතො දෙසිතාකාරතො. අචින්තෙය්‍යානුභාවා හි භගවතො දෙසනා. එවඤ්ච කත්වා ‘‘සබ්බප්පකාරෙන කො සමත්ථො විඤ්ඤාතු’’න්ති ඉදං වචනං සමත්ථිතං භවති, ධාරණබලදස්සනඤ්ච න විරුජ්ඣති සුතාකාරඅවිරජ්ඣනස්ස අධිප්පෙතත්තා. න හෙත්ථ අත්ථන්තරතාපරිහාරො ද්වින්නම්පි අත්ථානං එකවිසයත්තා. ඉතරථා ථෙරො භගවතො දෙසනාය සබ්බථා පටිග්ගහණෙ සමත්ථො අසමත්ථො චාති ආපජ්ජෙය්‍යාති. «No de otra manera» (na aññathā): el sentido es que no es diferente de la forma en que se escuchó cara a cara frente al Bienaventurado, pero no se refiere a la forma total en que el Bienaventurado lo enseñó. Pues la enseñanza del Bienaventurado posee un poder inconcebible. De este modo, la frase «¿quién es capaz de comprenderlo en todos sus aspectos?» queda justificada, y no contradice la demostración del poder de retención [de Ānanda], puesto que lo que se pretende es la ausencia de alteración respecto a lo que fue escuchado. En este caso, no hay exclusión de un sentido distinto, ya que ambos sentidos se refieren a un mismo objeto. De lo contrario, se llegaría a la conclusión de que el Anciano era capaz e incapaz al mismo tiempo de captar la enseñanza del Bienaventurado en todos sus aspectos. ‘‘යො පරො න හොති, සො අත්තා’’ති එවං වුත්තාය නියකජ්ඣත්තසඞ්ඛාතාය සසන්තතියා වත්තනතො තිවිධොපි මෙ-සද්දො කිඤ්චාපි එකස්මිං එව අත්ථෙ දිස්සති, කරණසම්පදානසාමිනිද්දෙසවසෙන පන විජ්ජමානං භෙදං සන්ධායාහ, ‘‘මෙ-සද්දො තීසු අත්ථෙසු දිස්සතී’’ති. «Aquel que no es otro, ese es el yo»: puesto que se refiere al propio continuo mental (sasantati), caracterizado como lo interno y propio, aunque el término «me» (de mí / para mí / por mí) se vea con un mismo referente, el autor habla considerando la distinción existente según se indique como instrumental (karaṇa), dativo (sampadāna) o poseedor/genitivo (sāmī), diciendo: «la palabra “me” se observa en tres sentidos». කිඤ්චාපි උපසග්ගො කිරියං විසෙසෙති, ජොතකභාවතො පන සතිපි තස්මිං සුත-සද්දො එව තං තං අත්තං වදතීති අනුපසග්ගස්ස සුත-සද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ සඋපසග්ගස්ස ගහණං න විරුජ්ඣතීති දස්සෙන්තො ‘‘සඋපසග්ගො අනුපසග්ගො චා’’තිආදිමාහ. අස්සාති සුත-සද්දස්ස. කම්මභාවසාධනානි ඉධ සුතසද්දෙ සම්භවන්තීති වුත්තං ‘‘උපධාරිතන්ති වා උපධාරණන්ති වා අත්ථො’’ති. මයාති අත්ථෙ සතීති යදා මෙ-සද්දස්ස කත්තුවසෙන කරණනිද්දෙසො, තදාති අත්ථො. මමාති අත්ථෙ සතීති යදා සම්බන්ධවසෙන සාමිනිද්දෙසො, තදා. Aunque un prefijo modifica la acción, dado que funciona como un indicador (jotaka), incluso cuando este existe, es la palabra 'suta' la que expresa tal o cual significado; por lo tanto, mostrando que la inclusión de la palabra con prefijo no entra en conflicto con la extracción del significado de la palabra 'suta' sin prefijo, se dice: 'con prefijo y sin prefijo', etc. 'Assa' se refiere a la palabra 'suta'. Se afirma que las derivaciones de objeto (kamma) y de estado (bhāva) son posibles aquí en la palabra 'suta': 'el significado es lo que ha sido retenido o el acto de retener'. 'En el sentido de por mí' se refiere a cuando hay una indicación de agente (karaṇa) de la palabra 'me'. 'En el sentido de mío' se refiere a cuando hay una indicación de posesión por vía de relación (sambandha). සුත-සද්දසන්නිධානෙ පයුත්තෙන එවං-සද්දෙන සවනකිරියාජොතකෙන භවිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘එවන්ති සොතවිඤ්ඤාණාදිවිඤ්ඤාණකිච්චනිදස්සන’’න්ති. ආදි-සද්දෙන සම්පටිච්ඡනාදීනං පඤ්චද්වාරිකවිඤ්ඤාණානං තදභිනීහටානඤ්ච මනොද්වාරිකවිඤ්ඤාණානං ගහණං වෙදිතබ්බං. සබ්බෙසම්පි වාක්‍යානං එවකාරත්ථසහිතත්තා ‘‘සුත’’න්ති එතස්ස සුතමෙවාති අයමත්ථො ලබ්භතීති ආහ ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. එතෙන අවධාරණෙන නිරාසඞ්කතං දස්සෙති. යථා ච සුතං සුතමෙවාති නියමෙතබ්බං, තං සම්මා සුතං හොතීති ආහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. අථ වා සද්දන්තරත්ථාපොහනවසෙන [Pg.25] සද්දො අත්ථං වදතීති සුතන්ති අසුතං න හොතීති අයමෙතස්ස අත්ථොති වුත්තං ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. ඉමිනා දිට්ඨාදිවිනිවත්තනං කරොති. Se dice que la palabra 'evaṃ' empleada en proximidad a la palabra 'suta' debe ser indicadora del acto de audición: ''evaṃ' es una demostración de la función de la conciencia del oído y demás conciencias'. Con la palabra 'ādi' (etcétera), debe entenderse la inclusión de las conciencias de las cinco puertas como la de recepción (sampaṭicchana), etc., y de las conciencias de la puerta de la mente derivadas de aquellas. Puesto que todas las oraciones conllevan el sentido de la partícula restrictiva 'eva', se obtiene para 'suta' el significado de 'solo escuchado'; por ello dice: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Mediante esta restricción, se muestra la ausencia de duda. Y así como debe determinarse que lo escuchado es 'exactamente lo escuchado', es decir, que fue 'bien escuchado', dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. O bien, dado que una palabra expresa su significado mediante la exclusión de otros significados (apohana), 'suta' significa que 'no es no-escuchado'; este es el significado de lo dicho: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Con esto, se realiza la distinción respecto a lo visto (diṭṭha), etc. ඉදං වුත්තං හොති – න ඉදං මයා දිට්ඨං, න සයම්භූඤාණෙන සච්ඡිකතං, අථ ඛො සුතං, තඤ්ච ඛො සම්මදෙවාති. තෙනෙවාහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. අවධාරණත්ථෙ වා එවං-සද්දෙ අයමත්ථයොජනා කරීයතීති තදපෙක්ඛස්ස සුත-සද්දස්ස අයමත්ථො වුත්තො ‘‘අස්සවනභාවපටික්ඛෙපතො’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘අනූනානධිකාවිපරීතග්ගහණනිදස්සන’’න්ති. සවනසද්දො චෙත්ථ කම්මත්ථො වෙදිතබ්බො ‘‘සුය්‍යතී’’ති. Esto es lo que se quiere decir: 'Esto no fue visto por mí, ni realizado mediante el conocimiento espontáneo (sayambhūñāṇa), sino que fue escuchado, y además, perfectamente'. Por eso dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. O bien, cuando la palabra 'evaṃ' se usa en el sentido de restricción, se realiza esta interpretación del significado; para la palabra 'suta' en relación con aquello, se expresa este significado: 'por el rechazo del estado de no-audición'. Por eso dice: 'una demostración de una captación sin deficiencia, sin exceso y sin error'. Y aquí, la palabra 'savana' (audición) debe entenderse en sentido de objeto (kamma): 'es oído'. එවං සවනහෙතුසවනවිසෙසවසෙන පදත්තයස්ස එකෙන පකාරෙන අත්ථයොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි පකාරන්තරෙහි තං දස්සෙතුං ‘‘තථා එව’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ තස්සාති යා සා භගවතො සම්මුඛා ධම්මස්සවනාකාරෙන පවත්තා මනොද්වාරවිඤ්ඤාණවීථි, තස්සා. සා හි නානප්පකාරෙන ආරම්මණෙ පවත්තෙතුං සමත්ථා. තථා ච වුත්තං ‘‘සොතද්වාරානුසාරෙනා’’ති. නානප්පකාරෙනාති වක්ඛමානානං අනෙකවිහිතානං බ්‍යඤ්ජනත්ථග්ගහණානං නානාකාරෙන. එතෙන ඉමිස්සා යොජනාය ආකාරත්ථො එවං-සද්දො ගහිතොති දීපෙති. පවත්තිභාවප්පකාසනන්ති පවත්තියා අත්ථිතාපකාසනං. සුතන්ති ධම්මප්පකාසනන්ති යස්මිං ආරම්මණෙ වුත්තප්පකාරා විඤ්ඤාණවීථි නානප්පකාරෙන පවත්තා, තස්ස ධම්මත්තා වුත්තං, න සුත-සද්දස්ස ධම්මත්ථත්තා. වුත්තස්සෙවත්ථස්ස පාකටීකරණං ‘‘අයං හෙත්ථා’’තිආදි. තත්ථ විඤ්ඤාණවීථියාති කරණත්ථෙ කරණවචනං, මයාති කත්තුඅත්ථෙ. Habiendo mostrado de una manera la interpretación de las tres palabras en virtud de la causa de la audición y la distinción de la audición, ahora, para mostrarlo por otros métodos, se dice: 'Tathā eva' (así mismo), etc. Allí, 'tassā' (de aquella) se refiere al proceso de conciencia de la puerta de la mente que ocurrió en presencia del Bienaventurado en forma de audición del Dhamma. Pues este [proceso] es capaz de operar de diversos modos respecto al objeto. Por eso se dice: 'siguiendo la puerta del oído'. 'De diversos modos' significa según las distintas formas de captar las múltiples clases de expresiones y significados que se mencionarán. Con esto, se explica que en esta interpretación la palabra 'evaṃ' se toma en el sentido de 'modo' (ākāra). 'La manifestación del estado de actividad' significa la manifestación de la existencia de dicha actividad. 'Suta' es 'la manifestación del Dhamma' porque aquello en lo cual el mencionado proceso de conciencia operó de diversos modos es el Dhamma; no es porque la palabra 'suta' signifique Dhamma por sí misma. La aclaración de lo expuesto es 'Ayam hetthā', etc. Allí, 'viññāṇavīthiyā' es el caso instrumental en sentido de instrumento, y 'mayā' en sentido de agente. එවන්ති නිද්දිසිතබ්බප්පකාසනන්ති නිදස්සනත්ථමෙවං සද්දං ගහෙත්වා වුත්තං නිදස්සෙතබ්බස්ස නිද්දිසිතබ්බත්තාභාවාභාවතො. තෙන එවං-සද්දෙන සකලම්පි සුත්තං පච්චාමට්ඨන්ති දස්සෙති. සුත-සද්දස්ස කිරියාසද්දත්තා සවනකිරියාය ච සාධාරණවිඤ්ඤාණප්පබන්ධපටිබද්ධත්තා තත්ථ ච පුග්ගලවොහාරොති වුත්තං ‘‘සුතන්ති පුග්ගලකිච්චප්පකාසන’’න්ති. න හි පුග්ගලවොහාරරහිතෙ ධම්මප්පබන්ධෙ සවනකිරියා ලබ්භතීති. ''Evaṃ' es la manifestación de lo que debe ser indicado' se dice tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de ilustración (nidassana), ya que no hay ausencia de la propiedad de ser indicable en lo que debe ser ilustrado. Con esa palabra 'evaṃ', muestra que se hace referencia a todo el sutta. Debido a que la palabra 'suta' es un término de acción, y como el acto de audición está ligado al flujo común de la conciencia, y dado que allí se aplica la designación convencional de persona (puggalavohāro), se dice: ''suta' es la manifestación de la función de la persona'. Pues el acto de audición no se encuentra en un flujo de fenómenos (dhamma) carente de la designación convencional de persona. යස්ස චිත්තසන්තානස්සාතිආදිපි ආකාරත්ථමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා පුරිමයොජනාය අඤ්ඤථා අත්ථයොජනං දස්සෙතුං වුත්තං. තත්ථ ආකාරපඤ්ඤත්තීති උපාදාපඤ්ඤත්ති එව ධම්මානං පවත්තිආකාරුපාදානවසෙන තථා [Pg.26] වුත්තා. සුතන්ති විසයනිද්දෙසොති සොතබ්බභූතො ධම්මො සවනකිරියාකත්තුපුග්ගලස්ස සවනකිරියාවසෙන පවත්තිට්ඨානන්ති කත්වා වුත්තං. චිත්තසන්තානවිනිමුත්තස්ස පරමත්ථතො කස්සචි කත්තු අභාවෙපි සද්දවොහාරෙන බුද්ධිපරිකප්පිතභෙදවචනිච්ඡාය චිත්තසන්තානතො අඤ්ඤං විය තංසමඞ්ගිං කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසන්තානෙන තංසමඞ්ගීනො’’ති. සවනකිරියාවිසයොපි සොතබ්බධම්මො සවනකිරියාවසෙන පවත්තචිත්තසන්තානස්ස ඉධ පරමත්ථතො කත්තුභාවතො, සවනවසෙන චිත්තප්පවත්තියා එව වා සවනකිරියාභාවතො තංකිරියාකත්තු ච විසයො හොතීති වුත්තං ‘‘තංසමඞ්ගීනො කත්තුවිසයෙ’’ති. සුතාකාරස්ස ච ථෙරස්ස සම්මානිච්ඡිතභාවතො ආහ ‘‘ගහණසන්නිට්ඨාන’’න්ති. එතෙන වා අවධාරණත්ථං එවං-සද්දං ගහෙත්වා අයමත්ථයොජනා කතාති දට්ඨබ්බං. Lo dicho en 'de qué flujo de conciencia', etc., se expresa tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de 'modo', para mostrar una interpretación distinta a la construcción anterior. Allí, la 'designación de modo' (ākārapaññatti) es una designación por derivación (upādāpaññatti), llamada así en virtud de la captación del modo de proceder de los fenómenos. ''Suta' es la indicación del objeto' se dice considerando que el Dhamma que debe ser oído es el lugar de operación, mediante el acto de audición, de la persona que es el agente de dicho acto. Aunque en sentido último no existe un agente distinto del flujo de conciencia, mediante el uso del lenguaje y el deseo de expresar una distinción concebida por el intelecto, se habla como si alguien distinto al flujo de conciencia fuera 'poseedor' de él: 'poseído por el flujo de conciencia'. El Dhamma por oír, como objeto del acto de audición, se convierte también en el objeto del agente de esa acción, porque aquí el flujo de conciencia que opera por vía de la audición es el agente en sentido último, o porque el acto de audición es simplemente el proceso de la mente por vía de la audición; así se dice: 'en el ámbito del agente que lo posee'. Y debido a que el modo de lo escuchado fue correctamente determinado por el Anciano (Thera), dice: 'la determinación de la captación'. O bien, debe entenderse que esta interpretación se ha realizado tomando la palabra 'evaṃ' en el sentido de restricción. පුබ්බෙ සුතානං නානාවිහිතානං සුත්තසඞ්ඛාතානං අත්ථබ්‍යඤ්ජනානං උපධාරිතරූපස්ස ආකාරස්ස නිදස්සනස්ස, අවධාරණස්ස වා පකාසනසභාවො එවං-සද්දොති තදාකාරාදිඋපධාරණස්ස පුග්ගලපඤ්ඤත්තියා උපාදානභූතධම්මප්පබන්ධබ්‍යාපාරතාය වුත්තං ‘‘එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො’’ති. සවනකිරියා පන පුග්ගලවාදිනොපි විඤ්ඤාණනිරපෙක්ඛා නත්ථීති විසෙසතො විඤ්ඤාණබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො’’ති. මෙති සද්දප්පවත්තියා එකන්තෙනෙව සත්තවිසයත්තා විඤ්ඤාණකිච්චස්ස ච තත්ථෙව සමොදහිතබ්බතො ‘‘මෙති උභයකිච්චයුත්තපුග්ගලනිද්දෙසො’’ති වුත්තං. අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිසභාවා යථාක්කමං එවං-සද්දසුත-සද්දානං අත්ථාති තෙ තථාරූප-පඤ්ඤත්ති-උපාදානභූත-ධම්මප්පබන්ධබ්‍යාපාරභාවෙන දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘එවන්ති පුග්ගලකිච්චනිද්දෙසො, සුතන්ති විඤ්ඤාණකිච්චනිද්දෙසො’’ති. එත්ථ ච කරණකිරියාකත්තුකම්ම-විසෙසප්පකාසනවසෙන පුග්ගලබ්‍යාපාරවිසය-පුග්ගලබ්‍යාපාරනිදස්සනවසෙන ගහණාකාරගාහකතබ්බිසයවිසෙසනිද්දෙසවසෙන කත්තුකරණබ්‍යාපාර-කත්තුනිද්දෙසවසෙන ච දුතියාදයො චතස්සො අත්ථයොජනා දස්සිතාති දට්ඨබ්බං. La palabra 'evaṃ' (así) tiene la naturaleza de manifestar la forma o el modo de lo que ha sido captado —ya sea como una indicación o una determinación— de los significados y fraseologías conocidos como suttas, escuchados anteriormente en diversas formas. Se dice que 'evaṃ es la indicación de la función de la persona' (puggalakiccaniddeso) debido a la actividad de la continuidad de los fenómenos que sirven de base para la designación de 'persona' que capta dicho modo y otros aspectos. Pero dado que el acto de escuchar no existe independientemente de la conciencia, incluso para quien sostiene la doctrina de la persona (puggalavādin), se dice que es específicamente una actividad de la conciencia: 'sutaṃ (oído) es la indicación de la función de la conciencia'. Debido a que el uso de la palabra 'me' (por mí) se refiere exclusivamente al ámbito de un ser, y dado que la función de la conciencia debe confluir precisamente allí, se dice: 'me es la indicación de la persona provista de ambas funciones'. Los significados de las palabras 'evaṃ' y 'sutaṃ' son, respectivamente, la naturaleza de la designación de lo inexistente (avijjamānapaññatti) y la designación de lo existente (vijjamānapaññatti). Mostrándolos mediante la actividad de la continuidad de los fenómenos que sirven de base para tales designaciones, dice: 'evaṃ es la indicación de la función de la persona, sutaṃ es la indicación de la función de la conciencia'. Debe entenderse que aquí se muestran cuatro interpretaciones adicionales (empezando por la segunda) mediante la manifestación de las distinciones de instrumento, acción, agente y objeto; mediante la indicación de la actividad de la persona y el ámbito de dicha actividad; mediante la indicación de la distinción entre el modo de captar, el que capta y su objeto; y mediante la indicación del agente y la actividad del agente y el instrumento. සබ්බස්සපි සද්දාධිගමනීයස්ස අත්ථස්ස පඤ්ඤත්තිමුඛෙනෙව පටිපජ්ජිතබ්බත්තා සබ්බපඤ්ඤත්තීනඤ්ච විජ්ජමානාදිවසෙන ඡසු පඤ්ඤත්තිභෙදෙසු අන්තොගධත්තා තෙසු ‘‘එව’’න්තිආදීනං පඤ්ඤත්තීනං සරූපං නිද්ධාරෙන්තො ආහ ‘‘එවන්ති ච මෙති චා’’තිආදි. තත්ථ එවන්ති ච මෙති ච වුච්චමානස්ස අත්ථස්ස ආකාරාදිනො [Pg.27] ධම්මානං අසලක්ඛණභාවතො අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තිභාවොති ආහ ‘‘සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙන අවිජ්ජමානපඤ්ඤත්තී’’ති. තත්ථ සච්චිකට්ඨපරමත්ථවසෙනාති භූතත්ථඋත්තමත්ථවසෙන. ඉදං වුත්තං හොති – යො මායාමරීචිආදයො විය අභූතත්ථො, අනුස්සවාදීහි ගහෙතබ්බො විය අනුත්තමත්ථො ච න හොති, සො රූපසද්දාදිසභාවො, රුප්පනානුභවනාදිසභාවො වා අත්ථො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො චාති වුච්චති, න තථා එවං මෙති පදානං අත්ථොති. එතමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කිඤ්හෙත්ථත’’න්තිආදි වුත්තං. සුතන්ති පන සද්දායතනං සන්ධායාහ ‘‘විජ්ජමානපඤ්ඤත්තී’’ති. තෙනෙව හි ‘‘යඤ්හි තං එත්ථ සොතෙන උපලද්ධ’’න්ති වුත්තං. සොතද්වාරානුසාරෙන උපලද්ධන්ති පන වුත්තෙ අත්ථබ්‍යඤ්ජනාදි සබ්බං ලබ්භතීති. තං තං උපාදාය වත්තබ්බතොති සොතපථමාගතෙ ධම්මෙ උපාදාය තෙසං උපධාරිතාකාරාදිනො පච්චාමසනවසෙන එවන්ති, සසන්තතිපරියාපන්නෙ ඛන්ධෙ උපාදාය මෙති වත්තබ්බත්තාති අත්ථො. දිට්ඨාදිසභාවරහිතෙ සද්දායතනෙ පවත්තමානොපි සුතවොහාරො ‘‘දුතියං තතිය’’න්තිආදිකො විය පඨමාදීනි දිට්ඨමුතවිඤ්ඤාතෙ අපෙක්ඛිත්වා පවත්තොති ආහ ‘‘දිට්ඨාදීනි උපනිධාය වත්තබ්බතො’’ති. අසුතං න හොතීති හි සුතන්ති පකාසිතොයමත්ථොති. Puesto que todo significado alcanzable a través del sonido debe ser abordado únicamente mediante la designación, y dado que todas las designaciones están incluidas en las seis divisiones de designación (basadas en lo existente, etc.), al determinar la naturaleza propia de designaciones como 'evaṃ' y otras, dice: 'evanti ca meti ca', etc. Allí, debido a que el modo y otros aspectos del significado expresado por 'evaṃ' y 'me' no poseen la naturaleza de una característica propia de los fenómenos (dhammā), son designaciones de lo inexistente. Por ello dice: 'es una designación de lo inexistente en términos de la verdad y el sentido último (saccikaṭṭhaparamattha)'. Aquí, 'en términos de la verdad y el sentido último' significa en términos del sentido real y el sentido supremo. Esto es lo que se quiere decir: aquello que no es un sentido irreal como una ilusión o un espejismo, ni es un sentido no supremo que deba ser aceptado por tradición oral, etc., sino que es el significado que tiene la naturaleza de la forma, el sonido, etc., o la naturaleza de ser afectado (ruppana), de experimentar, etc., se llama 'verdad y sentido último'. El significado de los términos 'evaṃ' y 'me' no es de esa manera. Para aclarar este mismo punto, se dice 'kiñhetthataṃ', etc. Pero con respecto a 'sutaṃ', refiriéndose a la base del sonido (saddāyatana), dice que es una 'designación de lo existente'. Por eso se dice: 'lo que aquí ha sido percibido por el oído'. Al decir 'percibido por medio de la puerta del oído', se incluye todo, tanto el significado como la fraseología. El significado es que se debe hablar basándose en esto o aquello: 'evaṃ' se refiere a la reflexión sobre el modo captado de los fenómenos que han entrado en el camino del oído, y 'me' se refiere a los agregados (khandhas) incluidos en la propia continuidad mental. Aunque el uso del término 'oído' (suta) se aplique a la base del sonido —la cual carece de la naturaleza de lo visto (diṭṭha), etc.— se emplea en relación con lo visto, lo sentido y lo conocido, al igual que los términos 'segundo, tercero', etc., se emplean en relación con el primero. Por eso dice: 'debe decirse en comparación con lo visto, etc.'. El significado expresado por 'sutaṃ' es que 'no es no oído'. අත්තනා පටිවිද්ධා සුත්තස්ස පකාරවිසෙසා එවන්ති ථෙරෙන පච්චාමට්ඨාති ආහ ‘‘අසම්මොහං දීපෙතී’’ති. නානප්පකාරපටිවෙධසමත්ථො හොතීති එතෙන වක්ඛමානස්ස සුත්තස්ස නානප්පකාරතං දුප්පටිවිජ්ඣතඤ්ච දස්සෙති. සුතස්ස අසම්මොසං දීපෙතීති සුතාකාරස්ස යාථාවතො දස්සියමානත්තා වුත්තං. අසම්මොහෙනාති සම්මොහාභාවෙන, පඤ්ඤාය එව වා සවනකාලසම්භූතාය තදුත්තරකාලපඤ්ඤාසිද්ධි. එවං අසම්මොසෙනාති එත්ථාපි වත්තබ්බං. බ්‍යඤ්ජනානං පටිවිජ්ඣිතබ්බො ආකාරො නාතිගම්භීරො යථාසුතධාරණමෙව තත්ථ කරණීයන්ති සතියා බ්‍යාපාරො අධිකො, පඤ්ඤා තත්ථ ගුණීභූතාති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමායා’’තිආදි පඤ්ඤාය පුබ්බඞ්ගමාති කත්වා. පුබ්බඞ්ගමතා චෙත්ථ පධානතා ‘‘මනොපුබ්බඞ්ගමා’’තිආදීසු විය. පුබ්බඞ්ගමතාය වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීසු ආවජ්ජනාදීනං විය අප්පධානත්තෙ පඤ්ඤා පුබ්බඞ්ගමා එතිස්සාති අයම්පි අත්ථො යුජ්ජති, එවං සති පුබ්බඞ්ගමායාති එත්ථාපි වුත්තවිපරියායෙන යථාසම්භවං අත්ථො වෙදිතබ්බො. අත්ථබ්‍යඤ්ජනසම්පන්නස්සාති අත්ථබ්‍යඤ්ජනපරිපුණ්ණස්ස[Pg.28], සඞ්කාසන-පකාසන-විවරණ-විභජන-උත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිවසෙන ඡහි අත්ථපදෙහි, අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසවසෙන ඡහි බ්‍යඤ්ජනපදෙහි ච සමන්නාගතස්සාති වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. El Thera (anciano) se refiere con 'evaṃ' a los diversos modos del sutta que él mismo ha penetrado; por eso dice: 'ilumina la ausencia de confusión (asammoha)'. Al decir 'es capaz de penetrar diversos modos', muestra la multiformidad y la dificultad de penetración del sutta que va a ser expuesto. Se dice que 'ilumina la no confusión de lo oído' porque el modo de lo escuchado se muestra tal como es. 'Con ausencia de confusión' significa mediante la falta de engaño, o bien la realización de la sabiduría en un momento posterior a partir de la sabiduría surgida en el momento de la audición. Lo mismo debe decirse respecto a 'sin olvido' (asammosa). El modo de la fraseología (byañjana) que debe ser penetrado no es excesivamente profundo; allí lo que debe hacerse es simplemente retener lo escuchado tal como fue, por lo que la actividad de la atención (sati) es predominante y la sabiduría es secundaria; por eso se dice 'con la sabiduría como precursora' (paññāpubbaṅgamāya), etc., considerando a la sabiduría como el elemento dirigente. Aquí, 'ser precursor' significa primacía, como en 'la mente es precursora' (manopubbaṅgamā). O bien, si 'ser precursor' se refiere a una falta de primacía, como el papel de la advertencia (āvajjana) respecto a la conciencia visual, etc., entonces el significado 'aquella para la cual la sabiduría es precursora' también es adecuado. En tal caso, el significado de 'pubbaṅgamāya' debe entenderse de manera inversa a lo dicho anteriormente, según corresponda. 'Dotado de significado y fraseología' significa completo en significado y fraseología. Debe entenderse que significa estar provisto de seis términos de significado: explicación, manifestación, revelación, análisis, esclarecimiento y designación; y de seis términos de fraseología: sílaba, palabra, frase, modo, lenguaje e indicación. යොනිසො මනසිකාරං දීපෙති එවං-සද්දෙන වුච්චමානානං ආකාරනිදස්සනාවධාරණත්ථානං අවිපරීතසද්ධම්මවිසයත්තාති අධිප්පායො. අවික්ඛෙපං දීපෙතීති ‘‘ඔඝතරණසුත්තං කත්ථ භාසිත’’න්තිආදිපුච්ඡාවසෙන පකරණප්පවත්තස්ස වක්ඛමානස්ස සුත්තස්ස සවනං සමාධානමන්තරෙන න සම්භවතීති කත්වා වුත්තං. වික්ඛිත්තචිත්තස්සාතිආදි තස්සෙවත්ථස්ස සමත්ථනවසෙන වුත්තං. සබ්බසම්පත්තියාති අත්ථබ්‍යඤ්ජනදෙසක-පයොජනාදිසම්පත්තියා. අවිපරීතසද්ධම්මවිසයෙහි විය ආකාරනිදස්සනාවධාරණත්ථෙහි යොනිසොමනසිකාරස්ස, සද්ධම්මස්සවනෙන විය ච අවික්ඛෙපස්ස යථා යොනිසොමනසිකාරෙන ඵලභූතෙන අත්තසම්මාපණිධිපුබ්බෙකතපුඤ්ඤතානං සිද්ධි වුත්තා තදවිනාභාවතො, එවං අවික්ඛෙපෙනෙව ඵලභූතෙන කාරණභූතානං සද්ධම්මස්සවනසප්පුරිසූපනිස්සයානං සිද්ධි දස්සෙතබ්බා සියා අස්සුතවතො සප්පුරිසූපනිස්සයරහිතස්ස ච තදභාවතො. ‘‘න හි වික්ඛිත්තචිත්තො’’තිආදිනා සමත්ථනවචනෙන පන අවික්ඛෙපෙන කාරණභූතෙන සප්පුරිසූපනිස්සයෙන ච ඵලභූතස්ස සද්ධම්මස්සවනස්ස සිද්ධි දස්සිතා. අයං පනෙත්ථ අධිප්පායො යුත්තො සියා, සද්ධම්මස්සවනසප්පුරිසූපනිස්සයා න එකන්තෙන අවික්ඛෙපස්ස කාරණං බාහිරඞ්ගත්තා. අවික්ඛෙපො පන සප්පුරිසූපනිස්සයො විය සද්ධම්මස්සවනස්ස එකන්තකාරණන්ති, එවම්පි අවික්ඛෙපෙන සප්පුරිසූපනිස්සයසිද්ධිජොතනා න සමත්ථිතාව, නො න සමත්ථිතා වික්ඛිත්තචිත්තානං සප්පුරිසපයිරූපාසනාභාවස්ස අත්ථසිද්ධිතො. එත්ථ ච පුරිමං ඵලෙන කාරණස්ස සිද්ධිදස්සනං නදීපූරෙන විය උපරි වුට්ඨිසබ්භාවස්ස. දුතියං කාරණෙන ඵලස්ස සිද්ධිදස්සනං දට්ඨබ්බං එකන්තවස්සිනා විය මෙඝවුට්ඨානෙන වුට්ඨිප්පවත්තියා. La intención es que se ilustra la atención sabia (yoniso manasikāra) por medio de la palabra 'así' (evaṃ), pues los significados de ilustración y determinación del modo que se expresan tienen como objeto el verdadero Dhamma (saddhamma) no distorsionado. Se dice que ilustra la no distracción (avikkhepa) debido a que la escucha del sutta que se va a exponer, la cual se inicia por medio de preguntas como '¿dónde fue pronunciado el Oghataraṇa Sutta?', no es posible sin la compostura mental (samādhāna). Las palabras 'para aquel de mente distraída', etc., se dicen con el propósito de corroborar ese mismo significado. 'Con toda la perfección' (sabbasampattiyā) se refiere a la perfección del significado, el fraseo, el expositor, el propósito, etc. Así como la atención sabia se establece mediante los significados de ilustración y determinación del modo como objetos del verdadero Dhamma no distorsionado, y la no distracción se establece mediante la escucha del verdadero Dhamma; así como se dice que el establecimiento de la correcta orientación de uno mismo (attasammāpaṇidhi) y el mérito realizado anteriormente (pubbekatapuññatā) se logra a través de la atención sabia como su fruto, debido a su inseparable conexión, de la misma manera debe mostrarse el logro de las causas —la escucha del verdadero Dhamma y la asociación con personas íntegras (sappurisūpanissaya)— a través de la no distracción como su fruto, ya que tales no existen para quien no ha escuchado y carece de asociación con personas íntegras. Sin embargo, mediante la declaración de corroboración 'pues no para el de mente distraída', etc., se muestra el logro de la escucha del verdadero Dhamma como fruto a través de la no distracción y la asociación con personas íntegras como causas. En este punto, esta intención sería apropiada: la escucha del verdadero Dhamma y la asociación con personas íntegras no son causas absolutas para la no distracción por ser factores externos. Pero la no distracción, al igual que la asociación con personas íntegras, es una causa absoluta para la escucha del verdadero Dhamma; por lo tanto, incluso así, la indicación del logro de la asociación con personas íntegras mediante la no distracción no deja de ser válida, pues se establece el hecho de que para los de mente distraída no existe la atención a las personas íntegras. En este caso, el primero debe verse como la demostración de la causa a través del fruto, como la existencia de la lluvia en las tierras altas mediante la crecida del río. El segundo debe verse como la demostración del fruto a través de la causa, como la ocurrencia de la lluvia mediante la formación de nubes que infaliblemente traen lluvia. භගවතො වචනස්ස අත්ථබ්‍යඤ්ජනපභෙද-පරිච්ඡෙදවසෙන සකලසාසනසම්පත්ති-ඔගාහනාකාරො නිරවසෙසපරහිත-පාරිපූරිකාරණන්ති වුත්තං ‘‘එවං භද්දකො ආකාරො’’ති. යස්මා න හොතීති සම්බන්ධො. පච්ඡිමචක්කද්වයසම්පත්තින්ති අත්තසම්මාපණිධි-පුබ්බෙකතපුඤ්ඤතා-සඞ්ඛාතං ගුණද්වයං. අපරාපරවුත්තියා චෙත්ථ චක්කභාවො, චරන්ති එතෙහි සත්තා, සම්පත්තිභවෙසූති වා[Pg.29]. යෙ සන්ධාය වුත්තං ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, චක්කානි, යෙහි සමන්නාගතානං දෙවමනුස්සානං චතුචක්කං වත්තතී’’තිආදි (අ. නි. 4.31). පුරිමපච්ඡිමභාවො චෙත්ථ දෙසනක්කමවසෙන දට්ඨබ්බො. පච්ඡිමචක්කද්වයසිද්ධියාති පච්ඡිමචක්කද්වයස්ස ච අත්ථිතාය. සම්මාපණිහිතත්තො පුබ්බෙ ච කතපුඤ්ඤො සුද්ධාසයො හොති තදසුද්ධිහෙතූනං කිලෙසානං දූරීභාවතොති ආහ ‘‘ආසයසුද්ධි සිද්ධා හොතී’’ති. තථා හි වුත්තං – ‘‘සම්මාපණිහිතං චිත්තං, සෙය්‍යසො නං තතො කරෙ’’ති (ධ. ප. 43) ‘‘කතපුඤ්ඤොසි, ත්වං ආනන්ද, පධානමනුයුඤ්ජ, ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො’’ති (දී. නි. 2.207) ච. තෙනෙවාහ ‘‘ආසයසුද්ධියා අධිගමබ්‍යත්තිසිද්ධී’’ති. පයොගසුද්ධියාති යොනිසොමනසිකාරපුබ්බඞ්ගමස්ස ධම්මස්සවනපයොගස්ස විසදභාවෙන. තථා චාහ ‘‘ආගමබ්‍යත්තිසිද්ධී’’ති, සබ්බස්ස වා කායවචීපයොගස්ස නිද්දොසභාවෙන. පරිසුද්ධකායවචීපයොගො හි විප්පටිසාරාභාවතො අවික්ඛිත්තචිත්තො පරියත්තියං විසාරදො හොතීති. Se dice 'tal es el modo excelente' (evaṃ bhaddako ākāro) porque el modo de profundizar en la perfección de toda la enseñanza, mediante la distinción y delimitación del significado y el fraseo de las palabras del Bienaventurado, es la causa para completar el bienestar de los demás sin excepción. La conexión es: 'debido a que no es [de otro modo]'. 'La perfección del último par de ruedas' (pacchimacakkadvayasampatti) se refiere al par de cualidades conocidas como la correcta orientación de uno mismo y el haber realizado méritos en el pasado. Su naturaleza de 'rueda' (cakka) aquí se debe a su funcionamiento sucesivo, o porque los seres transitan con ellas en estados de existencia de prosperidad. Refiriéndose a esto se dijo: 'Monjes, existen estas cuatro ruedas, dotados de las cuales a los dioses y humanos les gira la cuádruple rueda', etc. (A.N. 4.31). El orden de anterior y posterior aquí debe entenderse según la secuencia de la enseñanza. 'Mediante el logro del último par de ruedas' significa debido a la presencia del último par de ruedas. Aquel que está correctamente orientado y ha realizado méritos anteriormente posee una disposición pura (suddhāsaya), debido a la lejanía de las impurezas que causan dicha impureza; por ello dice: 'se establece la pureza de la disposición'. Pues así se ha dicho: 'La mente correctamente orientada puede hacer a uno mucho mejor' (Dhp. 43) y 'Has realizado méritos, Ānanda, aplícate al esfuerzo, pronto estarás libre de influjos (anāsava)' (D.N. 2.207). Por eso dice: 'por la pureza de la disposición se establece la claridad en la realización'. 'Por la pureza del esfuerzo' (payogasuddhiyā) se refiere a la claridad del esfuerzo de escuchar el Dhamma precedido por la atención sabia. Así dice: 'se establece la claridad en el conocimiento transmitido (āgama)', o bien por la ausencia de falta en todo esfuerzo de cuerpo y palabra. Pues aquel que tiene un esfuerzo de cuerpo y palabra purificado, debido a la ausencia de remordimiento, posee una mente no distraída y llega a ser experto en la doctrina aprendida (pariyatti). නානප්පකාරපටිවෙධදීපකෙනාතිආදිනා අත්ථබ්‍යඤ්ජනෙසු ථෙරස්ස එවං-සද්දසුත-සද්දානං අසම්මොහාසම්මොසදීපනතො චතුපටිසම්භිදාවසෙන අත්ථයොජනං දස්සෙති. තත්ථ සොතබ්බභෙදපටිවෙධදීපකෙනාති එතෙන අයං සුත-සද්දො එවං-සද්දසන්නිධානතො, වක්ඛමානාපෙක්ඛාය වා සාමඤ්ඤෙනෙව සොතබ්බධම්මවිසෙසං ආමසතීති දීපෙති. මනොදිට්ඨීහි පරියත්තිධම්මානං අනුපෙක්ඛනසුප්පටිවෙධා විසෙසතො මනසිකාරපටිබද්ධාති තෙ වුත්තනයෙන යොනිසොමනසිකාරදීපකෙන එවං සද්දෙන යොජෙත්වා, සවනධාරණවචීපරිචයා පරියත්තිධම්මානං විසෙසෙන සොතාවධානපටිබද්ධාති තෙ වුත්තනයෙන අවික්ඛෙපදීපකෙන සුත-සද්දෙන යොජෙත්වා දස්සෙන්තො සාසනසම්පත්තියා ධම්මස්සවනෙ උස්සාහං ජනෙති. තත්ථ ධම්මාති පරියත්තිධම්මා. මනසා අනුපෙක්ඛිතාති ‘‘ඉධ සීලං කථිතං, ඉධ සමාධි, ඉධ පඤ්ඤා, එත්තකා එත්ථ අනුසන්ධියො’’තිආදිනා නයෙන මනසා අනුපෙක්ඛිතා. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධාති නිජ්ඣානක්ඛන්ති භූතාය, ඤාතපරිඤ්ඤාසඞ්ඛාතාය වා දිට්ඨියා තත්ථ තත්ථ වුත්තරූපාරූපධම්මෙ ‘‘ඉති රූපං, එත්තකං රූප’’න්තිආදිනා සුට්ඨු වවත්ථපෙත්වා පටිවිද්ධා. Con las palabras 'iluminando la penetración de diversas maneras', etc., muestra la aplicación del significado de acuerdo con las cuatro discriminaciones analíticas (catupaṭisambhidā), debido a que el Anciano aclara la ausencia de confusión y el no olvido de las palabras 'así' (evaṃ) y 'escuchado' (suta) respecto al significado y el fraseo. Allí, con 'iluminando la penetración de las distinciones de lo que debe ser escuchado', se aclara que esta palabra 'escuchado' (suta), debido a su proximidad con la palabra 'así' (evaṃ), o en referencia a lo que se dirá, toca en general una distinción especial del Dhamma que debe ser escuchado. Puesto que la consideración y la correcta penetración de las doctrinas aprendidas (pariyattidhamma) a través de la mente y la visión están vinculadas especialmente a la atención (manasikāra), vinculando estas según el método mencionado con la palabra 'así' (evaṃ) que ilustra la atención sabia; y puesto que la escucha, la retención y la familiaridad verbal con las doctrinas aprendidas están vinculadas especialmente a la atención auditiva, vinculando estas según el método mencionado con la palabra 'escuchado' (suta) que ilustra la no distracción, [el comentarista] genera entusiasmo por la escucha del Dhamma para la perfección en la enseñanza. Allí, 'dhammā' se refiere a las doctrinas aprendidas (pariyattidhamma). 'Considerados por la mente' (manasā anupekkhitā) significa que han sido examinados mentalmente de la siguiente manera: 'aquí se habla de la virtud, aquí de la concentración, aquí de la sabiduría, tantas son las conexiones aquí'. 'Bien penetrados por la visión' (diṭṭhiyā suppaṭividdhā) significa que han sido bien delimitados y penetrados a través de la visión que consiste en la aceptación tras la reflexión (nijjhānakkhanti) o conocida como el conocimiento pleno de lo conocido (ñātapariññā), con respecto a los fenómenos materiales e inmateriales mencionados en diversos lugares, de la forma: 'esto es la materia, este es el límite de la materia', etc. සකලෙන වචනෙනාති පුබ්බෙ තීහි පදෙහි විසුං විසුං යොජිතත්තා වුත්තං. අත්තනො අදහන්තොති ‘‘මමෙද’’න්ති අත්තනි අට්ඨපෙන්තො. භුම්මත්ථෙ චෙතං [Pg.30] සාමිවචනං. අසප්පුරිසභූමින්ති අකතඤ්ඤුතං. ‘‘ඉධෙකච්චො පාපභික්ඛු තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං පරියාපුණිත්වා අත්තනො දහතී’’ති (පාරා. 195) එවං වුත්තං අනරියවොහාරාවත්ථං, සා එව අනරියවොහාරාවත්ථා අසද්ධම්මො. නනු ච ආනන්දත්ථෙරස්ස ‘‘මමෙදං වචන’’න්ති අධිමානස්ස, මහාකස්සපත්ථෙරාදීනඤ්ච තදාසඞ්කාය අභාවතො අසප්පුරිසභූමි-සමතික්කමාදිවචනං නිරත්ථකන්ති? නයිදමෙවං. ‘‘එවං මෙ සුත’’න්ති වදන්තෙන අයම්පි අත්ථො විභාවිතොති දස්සනතො. කෙචි පන ‘‘දෙවතානං පරිවිතක්කාපෙක්ඛං තථාවචනන්ති එදිසී චොදනා අනවකාසා’’ති වදන්ති. තස්මිං කිර ඛණෙ එකච්චානං දෙවතානං එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘භගවා ච පරිනිබ්බුතො, අයඤ්ච ආයස්මා දෙසනාකුසලො ඉදානි ධම්මං දෙසෙති, සක්‍යකුලප්පසුතො තථාගතස්ස භාතා චූළපිතුපුත්තො. කිං නු ඛො සයං සච්ඡිකතං ධම්මං දෙසෙති? උදාහු භගවතො එව වචනං යථාසුත’’න්ති, එවං තදාසඞ්කිතප්පකාරතො අසප්පුරිසභූමිසමොක්කමාදිතො අතික්කමාදි විභාවිතන්ති. අප්පෙතීති නිදස්සෙති. දිට්ඨධම්මික-සම්පරායික-පරමත්ථෙසු යථාරහං සත්තෙ නෙතීති නෙත්ති, ධම්මො එව නෙත්ති ධම්මනෙත්ති. Con la expresión 'con toda la palabra', se indica que lo dicho anteriormente se ha unido por separado mediante tres términos. 'Sin atribuírselo a sí mismo' significa no establecer en uno mismo la idea de 'esto es mío'. Este es un uso del caso genitivo en el sentido de locativo. 'La base de la persona no íntegra' se refiere a la ingratitud. Se ha dicho: 'Aquí, cierto monje malvado, habiendo aprendido el Dhamma-Vinaya proclamado por el Tathāgata, se lo atribuye a sí mismo' (Pārā. 195); este estado de uso del lenguaje no noble es precisamente el 'asadhamma' (falsa doctrina). ¿Acaso no es inútil el discurso sobre la superación de la base de la persona no íntegra, dado que el Venerable Ānanda no poseía el orgullo de pensar 'esta palabra es mía' y que los Venerables Mahākassapa y otros no tenían tal sospecha? No es así. Al decir 'Así lo he oído', se aclara este propósito según se ha visto. Algunos dicen: 'Tal reproche no tiene lugar, considerando las reflexiones de las deidades'. Se dice que en ese momento surgió en el pensamiento de algunas deidades la siguiente reflexión: 'El Bienaventurado se ha extinguido totalmente, y este venerable, experto en la enseñanza, expone ahora el Dhamma; nacido en el clan Sakya, es hermano del Tathāgata, hijo de su tío paterno. ¿Acaso enseña el Dhamma realizado por sí mismo, o es la palabra del Bienaventurado tal como la escuchó?'. De este modo, debido a tal sospecha, se aclara la superación del ingreso en la base de la persona no íntegra. 'Appeti' (aplica/ofrece) sirve como ejemplo. 'Netti' es aquello que guía a los seres adecuadamente hacia el bienestar en esta vida, en la vida futura y hacia el fin supremo; la guía del Dhamma es 'dhammanetti'. දළ්හතරනිවිට්ඨා විචිකිච්ඡා කඞ්ඛා, නාතිසංසප්පනා මතිභෙදමත්තා විමති. අස්සද්ධියං විනාසෙතීති භගවතා භාසිතත්තා සම්මුඛාවස්ස පටිග්ගහිතත්තා ඛලිතදුරුත්තාදිගහණදොසාභාවතො ච. එත්ථ ච පඨමාදයො තිස්සො අත්ථයොජනා ආකාරාදිඅත්ථෙසු අග්ගහිතවිසෙසමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා දස්සිතා, තතො පරා චතස්සො ආකාරත්ථමෙව එවං-සද්දං ගහෙත්වා විභාවිතා. පච්ඡිමා පන තිස්සො යථාක්කමං ආකාරත්ථං නිදස්සනත්ථං අවධාරණත්ථඤ්ච එවං-සද්දං ගහෙත්වා යොජිතාති දට්ඨබ්බං. La 'vacilación' (kaṅkhā) es una duda establecida con mayor firmeza; la 'perplejidad' (vimati) es simplemente una división del pensamiento sin una agitación excesiva. Destruye la falta de fe porque ha sido pronunciado por el Bienaventurado, ha sido recibido directamente de su presencia y carece del defecto de haber captado mal los términos o errores similares. En este contexto, las tres primeras interpretaciones se muestran tomando la palabra 'evaṃ' (así) sin distinción de sus significados de 'modo', etc.; las cuatro siguientes se aclaran tomando la palabra 'evaṃ' específicamente en el sentido de 'modo'. Debe entenderse que las últimas tres se aplican tomando la palabra 'evaṃ' respectivamente en el sentido de modo, de ilustración y de énfasis. එක-සද්දො අඤ්ඤසෙට්ඨඅසහායසඞ්ඛයාදීසු දිස්සති. තථා හෙස ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො ච, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති ඉත්ථෙකෙ අභිවදන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 3.27) අඤ්ඤත්ථෙ දිස්සති. ‘‘චෙතසො එකොදිභාව’’න්තිආදීසු (දී. නි. 1.228; පාරා. 11) සෙට්ඨෙ, ‘‘එකො වූපකට්ඨො’’තිආදීසු (දී. නි. 1.405) අසහායෙ, ‘‘එකොව ඛො, භික්ඛවෙ, ඛණො ච සමයො ච බ්‍රහ්මචරියවාසායා’’තිආදීසු (අ. නි. 8.29) සඞ්ඛයායං. ඉධාපි සඞ්ඛයායන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘එකන්ති [Pg.31] ගණනපරිච්ඡෙදනිද්දෙසො’’ති. කාලඤ්ච සමයඤ්චාති යුත්තකාලඤ්ච පච්චයසාමග්ගිඤ්ච. ඛණොති ඔකාසො. තථාගතුප්පාදාදිකො හි මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ඔකාසො තප්පච්චයස්ස පටිලාභහෙතුත්තා. ඛණො එව ච සමයො, යො ඛණොති ච සමයොති ච වුච්චති, සො එකො එවාති හි අත්ථො. මහාසමයොති මහාසමූහො. සමයොපි ඛොති සික්ඛාපදපූරණස්ස හෙතුපි. සමයප්පවාදකෙති දිට්ඨිප්පවාදකෙ. තත්ථ හි නිසින්නා තිත්ථියා අත්තනො අත්තනො සමයං පවදන්ති. අත්ථාභිසමයාති හිතපටිලාභා. අභිසමෙතබ්බොති අභිසමයො, අභිසමයො අත්ථො අභිසමයත්ථොති පීළනාදීනි අභිසමෙතබ්බභාවෙන එකීභාවං උපනෙත්වා වුත්තානි. අභිසමයස්ස වා පටිවෙධස්ස විසයභූතො අත්ථො අභිසමයත්ථොති තානෙව තථා එකත්තෙන වුත්තානි. තත්ථ පීළනං දුක්ඛසච්චස්ස තංසමඞ්ගිනො හිංසනං අවිප්ඵාරිකතාකරණං, සන්තාපො දුක්ඛදුක්ඛතාදිවසෙන සන්තාපනං පරිදහනං. La palabra 'eka' (uno) se observa en los sentidos de 'otro', 'excelente', 'sin compañía', 'número', etc. Así, se ve en el sentido de 'otro' en pasajes como: 'Algunos proclaman: el ser y el mundo son eternos, solo esto es la verdad, cualquier otra cosa es vana' (MN 3.27). En el sentido de 'excelente' en 'la unificación de la mente' (DN 1.228; Pārā. 11). En el sentido de 'sin compañía' en 'uno solo, apartado' (DN 1.405). En el sentido de 'número' en 'monjes, solo hay un momento y una ocasión para vivir la vida santa' (AN 8.29). Aquí también, indicando el sentido de número, se dice: 'Eka es una designación de la delimitación numérica'. 'Kāla' y 'samaya' se refieren al tiempo apropiado y a la armonía de las condiciones. 'Khaṇa' (momento) es la oportunidad. Pues el surgimiento de un Tathāgata es la oportunidad para la vida santa del sendero, por ser la causa para obtener sus condiciones. El momento es precisamente la ocasión; pues lo que se llama momento y lo que se llama ocasión son una misma cosa. 'Mahāsamaya' es una gran asamblea. 'Samaya' también puede ser la causa para completar las reglas de entrenamiento. En 'samayappavādaka', se refiere a los proponentes de visiones doctrinales. Pues allí, los ascetas de otras escuelas sentados proclaman sus respectivas doctrinas (samaya). 'Atthābhisamaya' es la obtención del beneficio. 'Abhisamaya' es aquello que debe ser comprendido plenamente; el significado de la realización plena (abhisamayattho) se refiere a la opresión, etc., expresados como una unidad por el hecho de tener que ser comprendidos plenamente. O bien, el significado que es objeto de la realización plena o penetración es 'abhisamayattho'; estos mismos se expresan así en singular. Allí, 'opresión' es la aflicción de quien posee la verdad del sufrimiento, el hecho de ser privado de expansión; 'tormento' es la aflicción y la quemazón por medio del sufrimiento del sufrimiento, etc. තත්ථ සහකාරිකාරණං සන්නිජ්ඣං සමෙති සමවෙතීති සමයො, සමවායො. සමෙති සමාගච්ඡති එත්ථ මග්ගබ්‍රහ්මචරියං තදාධාරපුග්ගලෙහීති සමයො, ඛණො. සමෙති එත්ථ, එතෙන වා සංගච්ඡති සත්තො, සභාවධම්මො වා සහජාතාදීහි, උප්පාදාදීහි වාති සමයො, කාලො. ධම්මප්පවත්තිමත්තතාය අත්ථතො අභූතොපි හි කාලො ධම්මප්පවත්තියා අධිකරණං කරණං විය ච පරිකප්පනාමත්තසිද්ධෙන රූපෙන වොහරීයතීති. සමං, සහ වා අවයවානං අයනං පවත්ති අවට්ඨානන්ති සමයො, සමූහො යථා ‘‘සමුදායො’’ති. අවයවසහාවට්ඨානමෙව හි සමූහොති. අවසෙසපච්චයානං සමාගමෙ එති ඵලං එතස්මා උප්පජ්ජති පවත්තති චාති සමයො, හෙතු යථා ‘‘සමුදයො’’ති. සමෙති සංයොජනභාවතො සම්බන්ධො එති අත්තනො විසයෙ පවත්තති, දළ්හග්ගහණභාවතො වා සංයුත්තා අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා යථාභිනිවෙසං එතෙනාති සමයො, දිට්ඨි. දිට්ඨිසංයොජනෙන හි සත්තා අතිවිය බජ්ඣන්තීති. සමිති සංගති සමොධානන්ති සමයො, පටිලාභො. සමස්ස නිරොධස්ස යානං, සම්මා වා යානං අපගමො අපවත්ති සමයො, පහානං. අභිමුඛං ඤාණෙන සම්මා එතබ්බො අධිගන්තබ්බොති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතො සභාවො. අභිමුඛභාවෙන සම්මා එති ගච්ඡති බුජ්ඣතීති අභිසමයො, ධම්මානං අවිපරීතසභාවාවබොධො[Pg.32]. එවං තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ සමයසද්දප්පවත්ති වෙදිතබ්බා. සමයසද්දස්ස අත්ථුද්ධාරෙ අභිසමයසද්දස්ස උදාහරණං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අස්සාති සමයසද්දස්ස. කාලො අත්ථො සමවායාදීනං අත්ථානං ඉධ අසම්භවතො දෙසදෙසකපරිසානං විය සුත්තස්ස නිදානභාවෙන කාලස්ස අපදිසිතබ්බතො ච. En ese contexto, 'samaya' es la concurrencia o combinación donde las causas cooperativas se encuentran y convergen. 'Samaya' es el momento o la oportunidad donde la vida santa del sendero se encuentra con las personas que le sirven de base. 'Samaya' es el tiempo donde un ser se encuentra, o por medio del cual se asocia, con los fenómenos naturales, con lo que nace simultáneamente, con el surgimiento, etc. Pues, aunque el tiempo no existe en un sentido absoluto más que como el mero fluir de los fenómenos, se habla de él con una forma establecida solo por designación mental, como si fuera el receptáculo o el instrumento del fluir de los fenómenos. 'Samaya' es el grupo, como en la palabra 'samudāya', que significa el movimiento, transcurso o permanencia de las partes juntas o en común; pues un grupo es precisamente la permanencia conjunta de sus partes. 'Samaya' es la causa, como en la palabra 'samudayo', porque de la concurrencia del resto de las condiciones surge y fluye el fruto. 'Samaya' es la visión, ya sea porque es una conexión debida a la naturaleza de los grilletes que actúa sobre su propio objeto, o porque por medio de ella los seres se mueven firmemente aferrados según sus inclinaciones. Pues mediante el grillete de las visiones, los seres son atados en exceso. 'Samaya' es la obtención, en el sentido de encuentro o reunión. 'Samaya' es el abandono, en el sentido de la marcha hacia el cese pacífico, o la marcha correcta que es el cese o la detención. 'Abhisamaya' es la naturaleza inalterable de los fenómenos que debe ser comprendida correctamente por el conocimiento de forma directa. 'Abhisamaya' es la comprensión de la naturaleza inalterable de los fenómenos que procede y despierta correctamente mediante la confrontación directa. Así debe entenderse el uso de la palabra 'samaya' en sus diversos sentidos. En la extracción del significado de la palabra 'samaya', el ejemplo de la palabra 'abhisamaya' debe entenderse de la manera ya explicada. 'Assa' se refiere a la palabra 'samaya'. Aquí el significado es 'tiempo', debido a la imposibilidad de sentidos como 'combinación' y porque el tiempo debe ser indicado como la fuente del Sutta, al igual que el lugar, el autor y la asamblea. කස්මා පනෙත්ථ අනියමිතවසෙනෙව කාලො නිද්දිට්ඨො? න උතුසංවච්ඡරාදිවසෙන නියමිතොති ආහ ‘‘තත්ථ කිඤ්චාපී’’තිආදි. උතුසංවච්ඡරාදිවසෙන නියමං අකත්වා සමයසද්දස්ස වචනෙ අයම්පි ගුණො ලද්ධො හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ වා ඉමෙ’’තිආදිමාහ. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ අවතිට්ඨතීති. තත්ථ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො දෙවසිකං ඣානඵලසමාපත්තීහි වීතිනාමනකාලො, විසෙසතො සත්තසත්තාහානි. සුප්පකාසාති දසසහස්සිලොකධාතුපකම්පන-ඔභාසපාතුභාවාදීහි පාකටා. යථාවුත්තප්පභෙදෙසු එව සමයෙසු එකදෙසං පකාරන්තරෙහි සඞ්ගහෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො චාය’’න්තිආදිමාහ. තථා හි ඤාණකිච්චසමයො, අත්තහිතපටිපත්තිසමයො ච අභිසම්බොධිසමයො, අරියතුණ්හීභාවසමයො, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරසමයො, කරුණාකිච්චපරහිතපටිපත්තිධම්මීකථාසමයා, දෙසනාසමයො එව. ¿Por qué aquí se indica el tiempo de manera indeterminada? Se dice: 'Aunque en este caso...', etc., para mostrar que no está limitado por estaciones, años, u otros factores. Al no restringir el tiempo mediante estaciones o años, el término 'samaya' adquiere esta cualidad, como se indica con 'aquellos que...', etc. Pues la expresión de lo general se establece en lo particular. Allí, la 'ocasión de morar en felicidad en esta misma vida' es el tiempo que se pasa diariamente en los logros de los frutos de las absorciones meditativas (jhānaphalasamāpatti), especialmente durante las siete semanas. 'Muy manifiestos' (suppakāsā) significa evidentes por el temblor de los diez mil sistemas de mundos, la aparición de luz, etc. Para mostrar una parte de las variedades de ocasiones ya mencionadas, integrándolas de otras maneras, dice: 'Y aquello que...', etc. En efecto, la ocasión de la función del conocimiento y la ocasión de la práctica para el propio beneficio son la ocasión de la Iluminación Suprema (abhisambodhisamayo); la ocasión del noble silencio es la ocasión de morar en felicidad en esta misma vida; y la ocasión de la función de la compasión, de la práctica para el beneficio ajeno y de la plática sobre el Dhamma, es precisamente la ocasión de la enseñanza (desanāsamayo). කරණවචනෙන නිද්දෙසො කතොති සම්බන්ධො. තත්ථාති අභිධම්මතදඤ්ඤසුත්තපදවිනයෙසු. තථාති භුම්මකරණෙහි. අධිකරණත්ථො ආධාරත්ථො. භාවො නාම කිරියා, තාය කිරියන්තරලක්ඛණං භාවෙනභාවලක්ඛණං. තත්ථ යථා කාලො සභාවධම්මපරිච්ඡින්නො සයං පරමත්ථතො අවිජ්ජමානොපි ආධාරභාවෙන පඤ්ඤාතො තඞ්ඛණප්පවත්තානං තතො පුබ්බෙ පරතො ච අභාවතො ‘‘පුබ්බණ්හෙ ජාතො, සායන්හෙ ගච්ඡතී’’ති ච ආදීසු, සමූහො ච අවයවවිනිමුත්තො විසුං අවිජ්ජමානොපි කප්පනාමත්තසිද්ධො අවයවානං ආධාරභාවෙන පඤ්ඤාපීයති යථා ‘‘රුක්ඛෙ සාඛා, යවරාසියං සම්භූතො’’තිආදීසු, එවං ඉධාපීති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අධිකරණඤ්හි…පෙ… ධම්මාන’’න්ති. යස්මිං කාලෙ, ධම්මපුඤ්ජෙ වා කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති, තස්මිං එව කාලෙ ධම්මපුඤ්ජෙ ච ඵස්සාදයොපි හොන්තීති අයං හි තත්ථ අත්ථො. යථා ච ‘‘ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො’’ති දොහනකිරියාය ගමනකිරියා ලක්ඛීයති, එවං ඉධාපි යස්මිං සමයෙ, තස්මිං සමයෙති ච වුත්තෙ [Pg.33] ‘‘සතී’’ති අයමත්ථො විඤ්ඤායමානො එව හොති පදත්ථස්ස සත්තාවිරහාභාවතොති සමයස්ස සත්තාකිරියාය චිත්තස්ස උප්පාදකිරියා ඵස්සාදිභවනකිරියා ච ලක්ඛීයති. යස්මිං සමයෙති යස්මිං නවමෙ ඛණෙ, යස්මිං යොනිසොමනසිකාරාදිහෙතුම්හි, පච්චයසමවායෙ වා සති කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති, තස්මිංයෙව ඛණෙ, හෙතුම්හි, පච්චයසමවායෙ වා ඵස්සාදයොපි හොන්තීති උභයත්ථ සමයසද්දෙ භුම්මනිද්දෙසො කතො ලක්ඛණභූතභාවයුත්තොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘ඛණ…පෙ… ලක්ඛීයතී’’ති. La conexión es que la indicación se ha hecho con el caso instrumental. 'Allí' se refiere al Abhidhamma, a los demás Suttas y al Vinaya. 'Así' se refiere a los casos locativo e instrumental. El sentido de 'adhikaraṇa' es el sentido de soporte. Lo que se llama 'bhāva' es la acción; mediante esa acción se caracteriza otra acción (bhāvenabhāvalakkhaṇaṃ). Allí, así como el tiempo, aunque en el sentido último no existe por sí mismo al estar delimitado por fenómenos intrínsecos, se conoce como un soporte para lo que ocurre en ese momento, por su ausencia antes y después, como en las expresiones 'nació por la mañana', 'se va por la tarde', etc.; y así como un conjunto, aunque no exista por separado de sus partes, se establece por mera concepción y se conoce como el soporte de las partes, como en 'las ramas en el árbol' o 'producido en el montón de cebada'; así también aquí, para mostrar esto, dice: 'Pues el soporte... para los fenómenos'. En el tiempo o en el conjunto de fenómenos en que surge una mente saludable de la esfera de los sentidos (kāmāvacara kusala citta), en ese mismo tiempo y conjunto de fenómenos existen también el contacto (phassa) y demás; este es el significado allí. Y así como en 'se fue mientras las vacas eran ordeñadas, regresó una vez que fueron ordeñadas', la acción de ir se caracteriza por la acción de ordeñar, así también aquí, cuando se dice 'en la ocasión' (yasmiṃ samaye), 'en esa ocasión' (tasmiṃ samaye), el sentido de 'existiendo' (satī) se comprende por la naturaleza misma del significado de la palabra. Por la acción de existencia de la ocasión, se caracteriza la acción de surgimiento de la mente y la acción de existencia del contacto y demás. 'En la ocasión' significa en el noveno momento, o cuando existe la atención sabia (yonisomanasikāra), etc., o el conjunto de condiciones; en ese mismo momento, causa o conjunto de condiciones, existen también el contacto y demás. Así, para mostrar que la indicación en caso locativo hecha en ambos términos 'samaya' posee la característica de 'bhāva' (estado), dice: 'El momento... se caracteriza'. හෙතුඅත්ථො කරණත්ථො ච සම්භවති ‘‘අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසති, ඵරසුනා ඡින්දති, කුදාලෙන ඛණතී’’තිආදීසු විය. වීතික්කමඤ්හි සුත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා ඔතිණ්ණවත්ථුකං පුග්ගලං පටිපුච්ඡිත්වා විගරහිත්වා ච තං තං වත්ථුඔතිණ්ණකාලං අනතික්කමිත්වා තෙනෙව කාලෙන සික්ඛාපදානි පඤ්ඤපෙන්තො භගවා විහරති සික්ඛාපදපඤ්ඤත්තිහෙතුඤ්ච අපෙක්ඛමානො තතියපාරාජිකාදීසු විය. Los sentidos de causa e instrumento son posibles, como en las expresiones 'vive por el alimento', 'vive por el conocimiento', 'corta con el hacha', 'cava con la azada', etc. Pues el Bienaventurado, tras haber escuchado sobre una transgresión, habiendo convocado a la asamblea de monjes, habiendo interrogado a la persona que originó el caso y habiéndola reprendido, sin dejar pasar el tiempo en que ocurrió dicho caso, en ese mismo tiempo establece las reglas de entrenamiento (sikkhāpada), considerando la causa para el establecimiento de la regla, como en el tercer pārājika y otros. අච්චන්තමෙව ආරම්භතො පට්ඨාය යාව දෙසනානිට්ඨානං. පරහිතපටිපත්තිසඞ්ඛාතෙන කරුණාවිහාරෙන. තදත්ථජොතනත්ථන්ති අච්චන්තසංයොගත්ථජොතනත්ථං. උපයොගනිද්දෙසො කතො යථා ‘‘මාසං සජ්ඣායතී’’ති. පොරාණාති අට්ඨකථාචරියා. අභිලාපමත්තභෙදොති වචනමත්තෙන විසෙසො. තෙන සුත්තවිනයෙසු විභත්තිබ්‍යත්තයො කතොති දස්සෙති. Absolutamente desde el comienzo hasta la conclusión de la enseñanza. Mediante la morada en la compasión, que se conoce como la práctica para el beneficio ajeno. 'Para ilustrar ese significado' se refiere a ilustrar el significado de la conexión continua (accantasaṃyoga). La indicación en el caso acusativo (upayoga) se ha hecho como en 'estudia durante un mes'. Los 'Antiguos' son los maestros de los comentarios (aṭṭhakathācariya). La diferencia es solo una cuestión de expresión. Con esto, muestra que en los Suttas y el Vinaya se ha realizado un intercambio de casos gramaticales (vibhattibyattaya). සෙට්ඨන්ති සෙට්ඨවාචකං වචනං ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුත්තං සෙට්ඨගුණසහචරණතො, තථා ‘‘උත්තම’’න්ති එත්ථාපි. ගාරවයුත්තොති ගරුභාවයුත්තො ගරුගුණයොගතො, ගරුකරණාරහතාය වා ගාරවයුත්තො. වුත්තොයෙව, න පන ඉධ වත්තබ්බො විසුද්ධිමග්ගස්ස ඉමිස්සා අට්ඨකථාය එකදෙසභාවතොති අධිප්පායො. 'Excelente' (seṭṭha) es una palabra que expresa excelencia, llamada 'excelente' por estar asociada con cualidades excelentes; lo mismo ocurre con 'supremo' (uttama). 'Dotado de respeto' (gāravayutta) significa dotado de la condición de ser venerable por poseer cualidades venerables, o dotado de respeto por ser digno de ser venerado. Ya se ha dicho, pero no debe decirse aquí, pues el Visuddhimagga es una parte de este comentario; tal es la intención. අපරො නයො (ඉතිවු. අට්ඨ. නිදානවණ්ණනා; සාරත්ථ. ටී. 1.1.වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා; විසුද්ධි. මහාටී. 1.144) – භාගවාති භගවා, භතවාති භගවා, භාගෙ වනීති භගවා, භගෙ වනීති භගවා, භත්තවාති භගවා, භගෙ වමීති භගවා, භාගෙ වමීති භගවා. Otro método: Bhagavā es bhāgavā (poseedor de partes), Bhagavā es bhatavā (que ha llevado), Bhagavā es bhāge vanī (que ha buscado las partes), Bhagavā es bhage vanī (que ha buscado las glorias), Bhagavā es bhattavā (poseedor de devociones), Bhagavā es bhage vamī (que ha expulsado las glorias), Bhagavā es bhāge vamī (que ha expulsado las partes). ‘‘භාගවා [Pg.34] භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා; භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’. 'Poseedor de divisiones, portador de lo que debe llevarse, buscador de las partes y de las glorias, poseedor de devociones; habiendo expulsado las glorias y también habiendo expulsado las divisiones: por tales razones, el Conquistador es llamado Bhagavā'. තත්ථ කථං භාගවාති භගවා? යෙ තෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා, තෙ අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා තථාගතෙ අත්ථි උපලබ්භන්ති. තථා හිස්ස සීලං සමාධි පඤ්ඤා විමුත්ති විමුත්තිඤාණදස්සනං, හිරී ඔත්තප්පං, සද්ධා වීරියං, සති සම්පජඤ්ඤං, සීලවිසුද්ධි දිට්ඨිවිසුද්ධි, සමථො විපස්සනා, තීණි කුසලමූලානි, තීණි සුචරිතානි, තයො සම්මාවිතක්කා, තිස්සො අනවජ්ජසඤ්ඤා, තිස්සො ධාතුයො, චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි අරියඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදා, චතුයොනිපරිච්ඡෙදකඤාණානි, චත්තාරො අරියවංසා, චත්තාරි වෙසාරජ්ජඤාණානි, පඤ්ච පධානියඞ්ගානි, පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චඤාණිකො සම්මාසමාධි, පඤ්චින්ද්‍රියානි, පඤ්ච බලානි, පඤ්ච නිස්සාරණීයා ධාතුයො, පඤ්ච විමුත්තායතනඤාණානි, පඤ්ච විමුත්තිපරිපාචනීයා සඤ්ඤා, ඡ අනුස්සතිට්ඨානානි, ඡ ගාරවා, ඡ නිස්සාරණීයා ධාතුයො, ඡ සතතවිහාරා, ඡ අනුත්තරියානි, ඡ නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා, ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අසාධාරණඤාණානි, සත්ත අපරිහානියා ධම්මා, සත්ත අරියධම්මා, සත්ත අරියධනානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, සත්ත සප්පුරිසධම්මා, සත්ත නිජ්ජරවත්ථූනි, සත්ත සඤ්ඤා, සත්තදක්ඛිණෙය්‍යපුග්ගලදෙසනා, සත්තඛීණාසවබලදෙසනා, අට්ඨපඤ්ඤාපටිලාභහෙතුදෙසනා අට්ඨ සම්මත්තානි, අට්ඨලොකධම්මාතික්කමො, අට්ඨ ආරම්භවත්ථූනි, අට්ඨඅක්ඛණදෙසනා, අට්ඨ මහාපුරිසවිතක්කා, අට්ඨඅභිභායතනදෙසනා, අට්ඨ විමොක්ඛා, නව යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා, නව පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගානි, නවසත්තාවාසදෙසනා, නව ආඝාතපටිවිනයා, නව සඤ්ඤා, නවනානත්තා, නව අනුපුබ්බවිහාරා, දස නාථකරණා ධම්මා, දස කසිණායතනානි, දස කුසලකම්මපථා, දස සම්මත්තානි, දස අරියවාසා, දස අසෙක්ඛධම්මා, දස තථාගතබලානි, එකාදස මෙත්තානිසංසා, ද්වාදස ධම්මාචක්කාකාරා, තෙරස ධුතගුණා, චුද්දස බුද්ධඤාණානි, පඤ්චදස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, සොළසවිධා ආනාපානස්සති, සොළස අපරන්තපනීයා ධම්මා, අට්ඨාරස බුද්ධධම්මා, එකූනවීසති පච්චවෙක්ඛණඤාණානි, චතුචත්තාලීස ඤාණවත්ථූනි, පඤ්ඤාස උදයබ්බයඤාණානි, පරොපඤ්ඤාස කුසලා ධම්මා, සත්තසත්තති ඤාණවත්ථූනි, චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛසමාපත්තිසඤ්චාරිමහාවජිරඤාණං[Pg.35], අනන්තනයසමන්තපට්ඨාන-පවිචය-පච්චවෙක්ඛණදෙසනාඤාණානි, තථා අනන්තාසු ලොකධාතූසු අනන්තානං සත්තානං ආසයාදිවිභාවනඤාණානි චාති එවමාදයො අනන්තාපරිමාණභෙදා අනඤ්ඤසාධාරණා නිරතිසයා ගුණභාගා ගුණකොට්ඨාසා සංවිජ්ජන්ති උපලබ්භන්ති, තස්මා යථාවුත්තවිභාගා ගුණභාගා අස්ස අත්ථීති ‘‘භාගවා’’ති වත්තබ්බෙ ආකාරස්ස රස්සත්තං කත්වා ‘‘භගවා’’ති වුත්තො. එවං තාව භාගවාති භගවා. ¿En este contexto, ¿cómo es el Bendito (Bhagavā) llamado así por poseer porciones (bhāgavā)? Aquellos agregados del Dhamma, que son porciones de cualidades y divisiones de cualidades, tales como la virtud y otros, se encuentran y se hallan en el Tathāgata de manera absoluta y no compartida con otros. Pues suyos son: la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación, el conocimiento y la visión de la liberación; el sentido de la vergüenza y el temor moral; la fe, la energía, la atención plena y la clara comprensión; la pureza de la virtud y la pureza de la visión; la tranquilidad y el desarrollo del discernimiento; las tres raíces de lo saludable, las tres conductas correctas, los tres pensamientos correctos, las tres percepciones irreprochables, los tres elementos; los cuatro fundamentos de la atención plena, los cuatro esfuerzos correctos, las cuatro bases del poder, los cuatro nobles senderos, los cuatro frutos de la vida ascética, los cuatro conocimientos analíticos, los cuatro conocimientos que distinguen los modos de nacimiento, los cuatro linajes de los nobles, los cuatro conocimientos de intrepidez; los cinco factores del esfuerzo, la concentración correcta de cinco factores, la concentración correcta de cinco conocimientos, las cinco facultades, los cinco poderes, los cinco elementos de liberación, los cinco conocimientos de las moradas de liberación, las cinco percepciones que maduran hacia la liberación; las seis bases del recuerdo, los seis respetos, los seis elementos de liberación, las seis moradas constantes, las seis cosas insuperables, las seis percepciones que conducen a la penetración, los seis conocimientos directos, los seis conocimientos no compartidos; los siete principios que evitan la decadencia, los siete factores de los nobles, los siete tesoros de los nobles, los siete factores de iluminación, las siete cualidades del hombre íntegro, los siete fundamentos de la extinción, las siete percepciones, la enseñanza de las siete personas dignas de ofrendas, la enseñanza de los siete poderes de quien ha destruido los influjos; la enseñanza de las ocho causas para la obtención de la sabiduría, los ocho factores de la rectitud, la trascendencia de las ocho condiciones mundanas, las ocho bases para el esfuerzo, la enseñanza de las ocho ocasiones inoportunas, los ocho pensamientos del gran hombre, la enseñanza de las ocho bases de maestría, las ocho liberaciones; los nueve estados basados en la atención mental adecuada, los nueve factores del esfuerzo por la pureza, la enseñanza de las nueve moradas de los seres, los nueve métodos para remover la hostilidad, las nueve percepciones, las nueve diversidades, las nueve moradas sucesivas; las diez cualidades que brindan protección, las diez bases de los objetos totales (kasiṇa), los diez senderos de acción saludable, los diez factores de la rectitud, las diez moradas de los nobles, las diez cualidades de quien está más allá del entrenamiento, los diez poderes del Tathāgata; las once bendiciones del amor universal; los doce aspectos del giro de la Rueda del Dhamma; las trece prácticas ascéticas; los catorce conocimientos búdicos; los quince estados que maduran hacia la liberación; las dieciséis formas de la atención plena en la respiración; los dieciséis estados que no causan remordimiento; las dieciocho cualidades búdicas; los diecinueve conocimientos de revisión; las cuarenta y cuatro bases del conocimiento; los cincuenta conocimientos sobre el surgimiento y la cesación; los más de cincuenta estados saludables; las setenta y siete bases del conocimiento; el conocimiento del gran diamante que penetra en los logros meditativos contados en doscientos cuarenta mil millones; y los conocimientos de la enseñanza de la revisión e investigación del Tratado de las Relaciones (Paṭṭhāna) con sus infinitos métodos, así como los conocimientos que manifiestan las inclinaciones y demás rasgos de los infinitos seres en los infinitos sistemas de mundos. Así pues, se encuentran y existen en él infinitas e incalculables distinciones de porciones y divisiones de cualidades no compartidas y absolutas; por lo tanto, debiendo decirse que tiene porciones de cualidades (bhāgavā) según la división mencionada, se le llama 'Bhagavā' abreviando la vocal 'ā'. De esta manera, es 'Bhagavā' por ser 'bhāgavā'. ‘‘යස්මා සීලාදයො සබ්බෙ, ගුණභාගා අසෙසතො; විජ්ජන්ති සුගතෙ තස්මා, භගවාති පවුච්චති’’. Puesto que todas las porciones de cualidades, empezando por la virtud, existen íntegramente en el Sugata, por ello es llamado Bhagavā. කථං භතවාති භගවා? යෙ තෙ සබ්බලොකහිතාය උස්සුක්කමාපන්නෙහි මනුස්සත්තාදිකෙ අට්ඨ ධම්මෙ සමොධානෙත්වා සම්මාසම්බොධියා කතමහාභිනීහාරෙහි මහාබොධිසත්තෙහි පරිපූරිතබ්බා දානපාරමී, සීල, නෙක්ඛම්ම, පඤ්ඤා, වීරිය, ඛන්ති, සච්ච, අධිට්ඨාන, මෙත්තා, උපෙක්ඛාපාරමීති දස පාරමියො, දස උපපාරමියො, දස පරමත්ථපාරමියොති සමතිංස පාරමියො, දානාදීනි චත්තාරි සඞ්ගහවත්ථූනි, සච්චාදීනි චත්තාරි අධිට්ඨානානි, අඞ්ගපරිච්චාගො, ජීවිත, රජ්ජ, පුත්ත, දාරපරිච්චාගොති පඤ්ච මහාපරිච්චාගා, පුබ්බයොගො, පුබ්බචරියා, ධම්මක්ඛානං, ඤාතත්ථචරියා, ලොකත්ථචරියා, බුද්ධිචරියාති එවමාදයො, සඞ්ඛෙපතො වා සබ්බෙ පුඤ්ඤඤාණසම්භාරා බුද්ධකරධම්මා, තෙ මහාභිනීහාරතො පට්ඨාය කප්පානං සතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි යථා හානභාගියා සංකිලෙසභාගියා ඨිතිභාගියා වා න හොන්ති, අථ ඛො උත්තරුත්තරි විසෙසභාගියාව හොන්ති, එවං සක්කච්චං නිරන්තරං අනවසෙසතො භතා සම්භතා අස්ස අත්ථීති ‘‘භතවා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘භගවා’’ති වුත්තො නිරුත්තිනයෙන ත-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා. අථ වා භතවාති තෙයෙව යථාවුත්තෙ බුද්ධකරධම්මෙ වුත්තනයෙනෙව භරි, සම්භරි, පරිපූරෙසීති අත්ථො. එවම්පි භතවාති භගවා. ¿Cómo es el Bendito (Bhagavā) llamado así por ser 'bhatavā' (quien ha portado y acumulado)? El Gran Bodhisatta, por el bien de todo el mundo, tras reunir las ocho condiciones comenzando por la existencia humana y realizar la gran resolución por el pleno despertar, cumplió las diez perfecciones (pāramī): generosidad, virtud, renuncia, sabiduría, energía, paciencia, veracidad, determinación, amor universal y ecuanimidad; que son treinta perfecciones al incluir las diez perfecciones medias y las diez perfecciones supremas. También cumplió los cuatro medios de integración como la generosidad y otros, las cuatro determinaciones como la veracidad y otras, los cinco grandes sacrificios: el de los miembros, la vida, el reino, los hijos y la esposa; junto con los esfuerzos previos, la conducta previa, la enseñanza del Dhamma, la conducta en beneficio de los parientes, la conducta en beneficio del mundo y la conducta búdica, entre otros. En resumen, todos los requisitos de mérito y conocimiento que producen la budeidad han sido portados, acumulados y completados por él con esmero, continuamente y sin excepción, desde su gran resolución durante cuatro incalculables y cien mil eones, de modo que no se convirtieron en estados de declive, impureza o estancamiento, sino que fueron exclusivamente estados de distinción superior. Así, habiendo portado y acumulado (bhatā sambhatā) todo esto, debiendo llamársele 'bhatavā', se le llama 'Bhagavā' según el método lingüístico de sustituir la 't' por la 'g'. O bien, es 'bhatavā' en el sentido de que portó, acumuló y completó los mismos factores que producen la budeidad ya mencionados. De este modo también es 'Bhagavā' por ser 'bhatavā'. ‘‘සම්මාසම්බොධියා සබ්බෙ, දානපාරමිආදිකෙ; සම්භාරෙ භතවා නාථො, තස්මාපි භගවා මතො’’. Debido a que el Protector ha portado todos los requisitos para el pleno despertar, comenzando por la perfección de la generosidad, por eso también es conocido como Bhagavā. කථං භාගෙ වනීති භගවා? යෙ තෙ චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකසමාපත්තිභාගා, තෙ අනවසෙසතො ලොකහිතත්ථං [Pg.36] අත්තනො ච දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරත්ථං නිච්චකප්පං වනි, භජි, සෙවි, බහුලමකාසීති භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මෙසු කුසලාදීසු ඛන්ධාදීසු ච යෙ තෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිවසෙන සඞ්ඛෙපතො වා චතුබ්බිධා අභිසමයභාගා, විත්ථාරතො පන ‘‘චක්ඛු පරිඤ්ඤෙය්‍යං සොතං…පෙ… ජරාමරණං පරිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්තිආදිනා (පටි. ම. 1.21) අනෙකෙ පරිඤ්ඤෙය්‍යභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස සමුදයො පහාතබ්බො…පෙ… ජරාමරණස්ස සමුදයො පහාතබ්බො’’තිආදිනා පහාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුස්ස නිරොධො…පෙ… ජරාමරණස්ස නිරොධො සච්ඡිකාතබ්බො’’තිආදිනා සච්ඡිකාතබ්බභාගා, ‘‘චක්ඛුනිරොධගාමිනීපටිපදා’’තිආදිනා, ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා ච අනෙකභෙදා භාවෙතබ්බභාගා ච ධම්මා, තෙ සබ්බෙ වනි, භජි, යථාරහං ගොචරභාවනාසෙවනානං වසෙන සෙවි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. අථ වා ‘‘යෙ ඉමෙ සීලාදයො ධම්මක්ඛන්ධා සාවකෙහි සාධාරණා ගුණකොට්ඨාසා ගුණභාගා, කින්ති නු ඛො තෙ විනෙය්‍යසන්තානෙසු පතිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති මහාකරුණාය වනි අභිපත්ථයි, සා චස්ස අභිපත්ථනා යථාධිප්පෙතඵලාවහා අහොසි. එවම්පි භාගෙ වනීති භගවා. ¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha cultivado (vanī) las porciones (bhāge)? Aquellas dos billones cuatrocientas mil millones (catuvīsatikoṭisatasahassa) de porciones de logros de absorción (samāpattibhāgā) que se utilizan diariamente, él las cultivó, las frecuentó, las practicó y las desarrolló extensamente sin excepción, por el bienestar del mundo y por su propia morada de felicidad en esta vida presente; por eso es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones. O bien, entre los estados que deben ser conocidos por conocimiento superior (abhiññeyyadhammesu), como los estados saludables y los agregados, existen aquellas porciones de realización (abhisamayabhāgā) de cuatro tipos en resumen, o en detalle las numerosas porciones de lo que debe ser comprendido plenamente (pariññeyya) como 'el ojo debe ser comprendido plenamente, el oído... la vejez y la muerte deben ser comprendidas plenamente'; las porciones de lo que debe ser abandonado (pahātabba) como 'el origen del ojo debe ser abandonado... el origen de la vejez y la muerte debe ser abandonado'; las porciones de lo que debe ser realizado (sacchikātabba) como 'la cesación del ojo debe ser realizada... la cesación de la vejez y la muerte debe ser realizada'; y las porciones de lo que debe ser desarrollado (bhāvetabba) como 'el camino que conduce a la cesación del ojo', 'los cuatro fundamentos de la atención' y otras numerosas divisiones; él cultivó, frecuentó y practicó todas ellas de acuerdo con su cultivo y uso habitual. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones. O bien, mediante la gran compasión, deseó y anheló (vanī): '¿Cómo podrían estos grupos de cualidades (dhammakkhandhā) como la virtud y otros, que son porciones de virtudes y partes de virtudes comunes a los discípulos, establecerse en los continuos mentales de aquellos que deben ser guiados?'. Y ese anhelo suyo produjo el fruto deseado. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las porciones. ‘‘යස්මා ඤෙය්‍යසමාපත්ති-ගුණභාගෙ තථාගතො; භජි පත්ථයි සත්තානං, හිතාය භගවා තතො’’. Dado que el Tathāgata frecuentó y anheló las porciones de cualidades de los logros y de lo que debe ser conocido por el bien de los seres, por eso es llamado Bhagavā. කථං භගෙ වනීති භගවා? සමාසතො තාව කතපුඤ්ඤෙහි පයොගසම්පන්නෙහි යථාවිභවං භජීයන්තීති භගා, ලොකියලොකුත්තරසම්පත්තියො. තත්ථ ලොකියෙ තාව තථාගතො සම්මාසම්බොධිතො පුබ්බෙ බොධිසත්තභූතො පරමුක්කංසගතෙ, වනි, භජි, සෙවි, යත්ථ පතිට්ඨාය නිරවසෙසතො බුද්ධකරධම්මෙ සමන්නානෙන්තො බුද්ධධම්මෙ පරිපාචෙසි, බුද්ධභූතො පන තෙ නිරවජ්ජෙසු උපසංහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ ලොකුත්තරෙපි, වනි, භජි, සෙවි, විත්ථාරතො පන පදෙසරජ්ජ-ඉස්සරියචක්කවත්තිසම්පත්ති-දෙවරජ්ජසම්පත්තිආදිවසෙන ඣාන-විමොක්ඛ-සමාධිසමාපත්ති-ඤාණදස්සන-මග්ගභාවනා-ඵලසච්ඡි-කිරියාදි-උත්තරිමනුස්සධම්මවසෙන ච අනෙකවිහිතෙ අනඤ්ඤසාධාරණෙ, භගෙ, වනි, භජි, සෙවි. එවම්පි භගෙ වනීති භගවා. ¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha cultivado (vanī) las fortunas (bhage)? En resumen, las fortunas son las excelencias mundanas y supramundanas (lokiyalokuttarasampattiyo) que son frecuentadas (bhajīyanti) según su capacidad por aquellos que han realizado méritos y poseen esfuerzo. Entre ellas, en cuanto a las mundanas, antes de su Despertar Completo, siendo aún Bodhisatta, el Tathāgata cultivó, frecuentó y practicó las que habían alcanzado la excelencia suprema, donde, estableciéndose y cumpliendo sin excepción las cualidades que hacen a un Buddha (buddhakaradhamme), maduró las cualidades de un Buddha. Siendo ya un Buddha, también cultivó, frecuentó y practicó aquellas fortunas supramundanas irreprochables y no comunes a otros. En detalle, él cultivó, frecuentó y practicó múltiples y diversas fortunas no comunes a otros, en términos de la excelencia de la soberanía regional, la excelencia de un monarca universal, la excelencia de la soberanía divina, y a través de los estados humanos superiores (uttarimanussadhamma) como las absorciones, las liberaciones, las concentraciones, los logros, el conocimiento y la visión, el desarrollo del camino y la realización del fruto. Así también es 'Bhagavā' porque ha cultivado las fortunas. ‘‘යා [Pg.37] තා සම්පත්තියො ලොකෙ, යා ච ලොකුත්තරා පුථු; සබ්බා තා භජි සම්බුද්ධො, තස්මාපි භගවා මතො’’. Cualquier excelencia que exista en el mundo y las muchas supramundanas, el Sambuddha las frecuentó todas; por eso también es considerado Bhagavā. කථං සත්තවාති භගවා? භත්තා දළ්හභත්තිකා අස්ස බහූ අත්ථීති භත්තවා. තථාගතො හි මහාකරුණාසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදි-අපරිමිතනිරුපමප්පභාව-ගුණවිසෙසසමඞ්ගිභාවතො සබ්බසත්තුත්තමො, සබ්බානත්ථපරිහාරපුබ්බඞ්ගමාය නිරවසෙසහිතසුඛවිධානතප්පරාය නිරතිසයාය පයොගසම්පත්තියා සදෙවමනුස්සාය පජාය අච්චන්තුපකාරිතාය ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීති අනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාදි අනඤ්ඤසාධාරණවිසෙසපටිමණ්ඩිතරූපකායතාය යථාභුච්චගුණාධිගතෙන ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනයප්පවත්තෙන ලොකත්තයබ්‍යාපිනා සුවිපුලෙන සුවිසුද්ධෙන ච ථුතිඝොසෙන සමන්නාගතත්තා උක්කංසපාරමිප්පත්තාසු අප්පිච්ඡතාසන්තුට්ඨිආදීසු සුප්පතිට්ඨිතභාවතො දසබලචතුවෙසාරජ්ජාදි-නිරතිසයගුණවිසෙස-සමඞ්ගීභාවතො ච රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො, ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නොති එවං චතුප්පමාණිකෙ ලොකසන්නිවාසෙ සබ්බථාපි පසාදාවහභාවෙන සමන්තපාසාදිකත්තා අපරිමාණානං සත්තානං සදෙවමනුස්සානං ආදරබහුමානගාරවායතනතාය පරමපෙමසම්භත්තිට්ඨානං. යෙ තස්ස ඔවාදෙ පතිට්ඨිතා අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතා හොන්ති, කෙනචි අසංහාරියා තෙසං පසාදභත්ති සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්‍රහ්මුනා වා. තථා හි තෙ අත්තනො ජීවිතපරිච්චාගෙපි තත්ථ පසාදං න පරිච්චජන්ති, තස්ස වා ආණං දළ්හභත්තිභාවතො. ¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque posee seguidores devotos (bhattavā)? Se dice 'bhattavā' a quien tiene muchos seguidores que poseen una devoción firme (daḷhabhattikā). Pues el Tathāgata es el ser supremo entre todos los seres debido a que posee cualidades especiales de un poder incomparable e infinito, como la gran compasión y el conocimiento de la omnisciencia. Debido a su éxito en la práctica, que es insuperable y se dedica a proporcionar bienestar y felicidad sin excepción, precedida por evitar todo daño, es de inmenso beneficio para los seres humanos y divinos. Debido a su cuerpo físico adornado con distinciones no comunes a otros, como las treinta y dos marcas de un gran hombre, las ochenta señales secundarias y el aura de una braza, es objeto de alabanza pura y vasta que se extiende por los tres mundos, basada en sus cualidades reales, tal como se expresa en 'así es el Bienaventurado (itipi so bhagavā)'. Debido a estar firmemente establecido en cualidades como el poco deseo y el contentamiento, que han alcanzado la perfección de la excelencia, y por poseer las distinciones de cualidades insuperables como los diez poderes y las cuatro clases de intrepidez, es alguien cuya medida es la forma (rūpappamāṇo) y se inspira en la forma, cuya medida es el sonido y se inspira en el sonido, cuya medida es la austeridad y se inspira en la austeridad, cuya medida es el Dhamma y se inspira en el Dhamma; siendo así encantador en todos los aspectos y trayendo inspiración a todo el mundo, es el lugar de supremo afecto y devoción para infinitos seres, humanos y divinos, siendo un objeto de respeto, reverencia y gran estima. Aquellos que están establecidos en su instrucción poseen una confianza lúcida e inquebrantable que nadie puede arrebatar —ya sea un asceta, un brahmán, un dios, Mara o Brahma. Pues ellos no renuncian a su confianza incluso a costa de su propia vida, ni renuncian a su mandato debido a su estado de firme devoción. තෙනෙවාහ – Por eso dijo— ‘‘යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදි ධීරො; කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොතී’’ති. (ජා. 2.17.78); "Ciertamente aquel que es agradecido, que reconoce lo que se ha hecho por él, que es sabio, un buen amigo y posee una firme devoción". ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, මහාසමුද්දො ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තති, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, යං මයා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, තං මම සාවකා ජීවිතහෙතුපි නාතික්කමන්තී’’ති (උදා. 45; චූළව. 385) ච. – "Así como, monjes, el gran océano tiene por naturaleza permanecer estable y no sobrepasa su orilla, del mismo modo, monjes, cualquier regla de entrenamiento que haya sido prescrita por mí para los discípulos, mis discípulos no la transgreden ni siquiera por causa de sus vidas". එවං [Pg.38] භත්තවාති භගවා නිරුත්තිනයෙන එකස්ස ත-කාරස්ස ලොපං කත්වා ඉතරස්ස ග-කාරං කත්වා. Así, es 'Bhagavā' en el sentido de poseer devotos (bhattavā), mediante el método lingüístico (niruttinaya) de elidir una 'ta' y convertir la otra en 'ga'. ‘‘ගුණාතිසයයුත්තස්ස, යස්මා ලොකහිතෙසිනො; සම්භත්තා බහවො සත්ථු, භගවා තෙන වුච්චතී’’ති. Debido a que posee una excelencia de cualidades y busca el bienestar del mundo, el Maestro tiene muchos seguidores devotos (sambhattā); por eso se le llama Bhagavā. කථං භගෙ වමීති භගවා? යස්මා තථාගතො බොධිසත්තභූතොපි අපරිමාණාසු ජාතීසු පාරමියො පරිපූරෙන්තො භගසඞ්ඛාතං සිරිං ඉස්සරියං යසඤ්ච වමි උග්ගිරි, ඛෙළපිණ්ඩං විය අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි, චරිමත්තභාවෙපි හත්ථගතං චක්කවත්තිසිරිං දෙවලොකාධිපච්චසදිසං චතුදීපිස්සරියං චක්කවත්තිසම්පත්තිසන්නිස්සයං සත්තරතනසමුජ්ජලං යසඤ්ච තිණායපි අමඤ්ඤමානො නිරපෙක්ඛො පහාය අභිනික්ඛමිත්වා සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, තස්මා ඉමෙ සිරීආදිකෙ භගෙ වමීති භගවා. අථ වා භානි නාම නක්ඛත්තානි, තෙහි සමං ගච්ඡන්ති පවත්තන්තීති භගා, සිනෙරුයුගන්ධරඋත්තරකුරුහිමවන්තාදිභාජනලොකවිසෙසසන්නිස්සයා සොභා කප්පට්ඨියභාවතො, තෙපි භගවා වමි තන්නිවාසිසත්තාවාසසමතික්කමතො තප්පටිබද්ධඡන්දරාගප්පහානෙන පජහීති. එවම්පි භගෙ වමීති භගවා. ¿En qué sentido es 'Bhagavā' porque ha vomitado (vamī) las fortunas (bhage)? Porque el Tathāgata, incluso siendo un Bodhisatta cumpliendo las perfecciones en infinitas existencias, vomitó o expulsó la fortuna consistente en la gloria (siri), el poder (issariya) y la fama (yasa), abandonándolos sin apego como a una bola de saliva. Incluso en su última existencia, sin considerar siquiera como una brizna de hierba la gloria de un monarca universal que tenía en sus manos, comparable a la soberanía del mundo divino, la soberanía sobre los cuatro continentes, el fundamento de la excelencia de un monarca universal resplandeciente con las siete joyas y la fama, los abandonó sin apego y partió hacia la renuncia, despertando al Despertar Completo. Por lo tanto, es 'Bhagavā' porque ha vomitado estas fortunas como la gloria y otras. O bien, se llaman 'bhā' a las constelaciones; aquello que se mueve y procede junto a ellas se llama 'bhagā' [los mundos-recipientes]. Son las bellezas vinculadas a los mundos-recipientes especiales como Sineru, Yugandhara, Uttarakuru y el Himavant, debido a su permanencia durante el eón. El Bienaventurado también las vomitó al trascender la morada de los seres que allí habitan, abandonándolas mediante la eliminación del deseo y el apego vinculados a ellas. Así también es 'Bhagavā' porque ha vomitado las fortunas. ‘‘චක්කවත්තිසිරිං යස්මා, යසං ඉස්සරියං සුඛං; පහාසි ලොකචිත්තඤ්ච, සුගතො භගවා තතො’’. «Puesto que el Sugato abandonó la gloria de un monarca universal, la fama, la soberanía y la felicidad, así como el deseo por el mundo, por ello el Bendito (Bhagavā) es tal». කථං භාගෙ වමීති භගවා? භාගා නාම සභාගධම්මකොට්ඨාසා, තෙ ඛන්ධායතනධාතාදිවසෙන, තත්ථාපි රූපවෙදනාදිවසෙන පථවියාදිවසෙන අතීතාදිවසෙන ච අනෙකවිධා, තෙ ච භගවා සබ්බං පපඤ්චං සබ්බං යොගං සබ්බං ගන්ථං සබ්බං සංයොජනං සමුච්ඡින්දිත්වා අමතධාතුං සමධිගච්ඡන්තො වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛො ඡඩ්ඩයි න පච්චාවමි. තථා හෙස ‘‘සබ්බත්ථකමෙව පථවිං ආපං තෙජං වායං, චක්ඛුං සොතං ඝානං ජිව්හං කායං මනං, රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං…පෙ… මනොවිඤ්ඤාණං, චක්ඛුසම්ඵස්සං…පෙ… මනොසම්ඵස්සං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං වෙදනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං සඤ්ඤං, චක්ඛුසම්ඵස්සජං චෙතනං…පෙ… මනොසම්ඵස්සජං චෙතනං, රූපතණ්හං…පෙ… ධම්මතණ්හං, රූපවිතක්කං…පෙ… ධම්මවිතක්කං, රූපවිචාරං…පෙ… ධම්මවිචාර’’න්තිආදිනා අනුපදධම්මවිභාගවසෙනපි සබ්බෙව ධම්මකොට්ඨාසෙ අනවසෙසතො වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛපරිච්චාගෙන ඡඩ්ඩයි. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘යං [Pg.39] තං, ආනන්ද, චත්තං වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං, තං තථාගතො පුන පච්චාවමිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතී’’ති (දී. නි. 2.183). එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. අථ වා භාගෙ වමීති සබ්බෙපි කුසලාකුසලෙ සාවජ්ජානවජ්ජෙ හීනපණීතෙ කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ අරියමග්ගඤාණමුඛෙන වමි උග්ගිරි, අනපෙක්ඛො පරිච්චජි පජහි, පරෙසඤ්ච තථත්තාය ධම්මං දෙසෙසි. වුත්තම්පි චෙතං ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා (ම. නි. 1.240). කුල්ලූපමං වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි නිත්ථරණත්ථාය, නො ගහණත්ථායා’’තිආදි (ම. නි. 1.240). එවම්පි භාගෙ වමීති භගවා. ¿De qué manera el Bendito es 'aquel que ha vomitado las porciones' (bhāge vami)? Las llamadas 'porciones' son secciones de fenómenos de la misma naturaleza; estas son de múltiples clases por medio de los agregados, bases, elementos, etc.; y también allí por medio de la forma, la sensación, etc.; por medio de la tierra, etc.; y por medio del pasado, etc. El Bendito, habiendo cortado por completo toda proliferación mental, todo yugo, todo nudo y todo grillete, al realizar plenamente el elemento de lo Inmortal, vomitó y expulsó [esas porciones], las descartó sin apego y no volvió a tragarlas. Pues así, él vomitó y expulsó sin resto todas las secciones de los fenómenos, incluso por medio de la clasificación de los fenómenos paso a paso como sigue: 'totalmente la tierra, el agua, el fuego, el aire; el ojo, el oído, la nariz, la lengua, el cuerpo, la mente; las formas, los sonidos, los olores, los sabores, los tangibles, los objetos mentales; la conciencia visual... (y así sucesivamente)... la conciencia mental; el contacto visual... el contacto mental; la sensación nacida del contacto visual... la sensación nacida del contacto mental; la percepción nacida del contacto visual... la percepción nacida del contacto mental; la volición nacida del contacto visual... la volición nacida del contacto mental; la avidez por las formas... la avidez por los objetos mentales; el pensamiento aplicado a las formas... el pensamiento aplicado a los objetos mentales; el pensamiento sostenido en las formas... el pensamiento sostenido en los objetos mentales', y las descartó mediante una renuncia desapegada. Pues esto se ha dicho: 'Aquello que ha sido renunciado, vomitado, liberado, abandonado y entregado por el Tathāgato, Ānanda, no existe la posibilidad de que el Tathāgato vuelva a tragarlo' (DN 2.183). Así también, el Bendito es quien ha vomitado las porciones. O bien, 'vomitó las porciones' significa que, por medio del conocimiento del noble sendero, vomitó y expulsó todos los fenómenos —ya sean saludables o no saludables, censurables o irreprochables, inferiores o superiores, con su contraparte oscura o brillante—, los renunció y los abandonó sin apego, y enseñó el Dhamma a otros para ese mismo fin. También se ha dicho esto: 'Monjes, incluso los fenómenos correctos (dhammā) deben ser abandonados, cuánto más los incorrectos (adhammā) (MN 1.240). Monjes, os enseñaré el Dhamma como una balsa, con el propósito de cruzar, no con el propósito de aferrarse' (MN 1.240). Así también, el Bendito es quien ha vomitado las porciones. ‘‘ඛන්ධායතනධාතාදි-ධම්මභාගා-මහෙසිනා; කණ්හසුක්කා යතො වන්තා, තතොපි භගවා මතො’’. «Debido a que las porciones de los fenómenos —agregados, bases, elementos y demás— tanto oscuras como brillantes han sido vomitadas por el Gran Sabio, por ello también es considerado el Bendito». තෙන වුත්තං – Por eso se ha dicho: ‘‘භාගවා භතවා භාගෙ, භගෙ ච වනි භත්තවා; භගෙ වමි තථා භාගෙ, වමීති භගවා ජිනො’’ති. «Poseedor de porciones, portador [de las cualidades], en las porciones y en las cualidades es devoto; vomitó las cualidades y también las porciones; por haber vomitado, el Vencedor es llamado el Bendito». ධම්මසරීරං පච්චක්ඛං කරොතීති ‘‘යො වො, ආනන්ද, මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, සො වො මමච්චයෙන සත්ථා’’ති වචනතො ධම්මස්ස සත්ථුභාවපරියායො විජ්ජතීති කත්වා වුත්තං. වජිරසඞ්ඝාතසමානකායො පරෙහි අභෙජ්ජසරීරත්තා. න හි භගවතො රූපකායෙ කෙනචි සක්කා අන්තරායං කාතුන්ති. දෙසනාසම්පත්තිං නිද්දිසති වක්ඛමානස්ස සකලස්ස සුත්තස්ස ‘‘එව’’න්ති නිදස්සනතො. සාවකසම්පත්තිං නිද්දිසති පටිසම්භිදාප්පත්තෙන පඤ්චසු ඨානෙසු භගවතා එතදග්ගෙ ඨපිතෙන මයා මහාසාවකෙන සුතං, තඤ්ච ඛො මයාව සුතං, න අනුස්සුතං න පරංපරාභතන්ති ඉමස්සත්ථස්ස දීපනතො. කාලසම්පත්තිං නිද්දිසති භගවාසද්දසන්නිධානෙ පයුත්තස්ස සමයසද්දස්ස බුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතභාවදීපනතො. බුද්ධුප්පාදපරමා හි කාලසම්පදා. තෙනෙතං වුච්චති – Él hace manifiesto el cuerpo del Dhamma basándose en las palabras: 'Ānanda, el Dhamma y el Vinaya que he enseñado y prescrito para vosotros, ellos serán vuestro maestro tras mi partida', indicando así la modalidad del Dhamma como el maestro. Posee un cuerpo semejante a un conjunto de diamantes debido a que su cuerpo es inquebrantable por otros, pues nadie es capaz de causar daño al cuerpo físico del Bendito. Se indica la perfección de la enseñanza mediante la muestra de 'Así' (evaṃ) respecto a todo el sutta que se va a exponer. Se indica la perfección del discípulo al mostrar el significado de: 'ha sido escuchado por mí, un gran discípulo establecido por el Bendito como el primero en cinco aspectos por haber alcanzado las discriminaciones analíticas; y eso fue escuchado por mí directamente, no por rumores ni por tradición'. Se indica la perfección del tiempo mediante el uso de la palabra 'momento' (samaya) junto a la palabra 'Bendito', señalando el estado adornado por el surgimiento de un Buddha. Pues la perfección del tiempo es suprema con el surgimiento de un Buddha. Por eso se dice: ‘‘කප්පකසායෙ කලියුගෙ, බුද්ධුප්පාදො අහො මහච්ඡරියං; හුතාවහමජ්ඣෙ ජාතං, සමුදිතමකරන්දමරවින්ද’’න්ති. «En la decadencia del eón, en la era de los conflictos, ¡oh, qué gran maravilla es el surgimiento de un Buddha! Es como un loto lleno de néctar que ha florecido en medio del fuego». භගවාති දෙසකසම්පත්තිං නිද්දිසති ගුණවිසිට්ඨසත්තුත්තමභාවදීපනතො ගරුගාරවාධිවචනභාවතො. Con la palabra 'Bendito' (Bhagavā) se indica la perfección del expositor, al manifestar su estado como el ser supremo distinguido por sus cualidades y por ser un epíteto de profunda veneración. අවිසෙසෙනාති [Pg.40] න විසෙසෙන, විහාරභාවසාමඤ්ඤෙනාති අත්ථො. ඉරියාපථ…පෙ… විහාරෙසූති ඉරියාපථවිහාරො, දිබ්බවිහාරො, බ්‍රහ්මවිහාරො, අරියවිහාරොති එතෙසු චතූසු විහාරෙසු. සමඞ්ගීපරිදීපනන්ති සමඞ්ගීභාවපරිදීපනං. එතන්ති ‘‘විහරතී’’ති එතං පදං. තථා හි තං ‘‘ඉධෙකච්චො ගිහීහි සංසට්ඨො විහරති සහනන්දී සහසොකී’’තිආදීසු (සං. නි. 4.241) ඉරියාපථවිහාරෙ ආගතං. ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති (ධ. ස. 160; විභ. 624) එත්ථ දිබ්බවිහාරෙ. ‘‘සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදීසු (දී. නි. 1.556; 3.308; ම. නි. 1.77; 2.309; 3.230) බ්‍රහ්මවිහාරෙ. ‘‘සො ඛො අහං, අග්ගිවෙස්සන, තස්සායෙව කථාය පරියොසානෙ තස්මිං එව පුරිමස්මිං සමාධිනිමිත්තෙ අජ්ඣත්තමෙව චිත්තං සණ්ඨපෙමි සන්නිසාදෙමි එකොදිං කරොමි සමාදහාමි, යෙන සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.387) අරියවිහාරෙ. 'Sin distinción' significa no de manera específica; el sentido es la generalidad del estado de morar. 'En las... moradas' se refiere a las cuatro moradas: la morada de las posturas, la morada divina, la morada sublime y la morada noble. 'Manifestación del estar dotado' se refiere a la explicación de poseer dicho estado. Este es el término 'mora' (viharati). Pues este término aparece en la morada de las posturas en pasajes como: 'Aquí, alguien mora en asociación con laicos, compartiendo sus alegrías y sus penas' (SN 4.241). En la morada divina en: 'Monjes, en la ocasión en que un monje, apartado de los placeres de los sentidos... entra y mora en el primer jhāna' (Dhs. 160; Vibh. 624). En la morada sublime en: 'Él mora impregnando una dirección con una mente llena de amor benevolente' (DN 1.556, etc.). En la morada noble en: 'Yo, Aggivessana, al final de esa misma charla, establezco, asiento, unifico y concentro mi mente internamente en ese mismo objeto de concentración anterior, en el cual de hecho moro constantemente' (MN 1.387). තත්ථ ඉරියනං වත්තනං ඉරියා, කායප්පයොගො. තස්සා පවත්තනුපායභාවතො ඨානාදි ඉරියාපථො. ඨානසමඞ්ගී වා හි කායෙන කිඤ්චි කරෙය්‍ය ගමනාදීසු අඤ්ඤතරසමඞ්ගී වා. අථ වා ඉරියති පවත්තති එතෙන අත්තභාවො කායකිච්චං වාති ඉරියා, තස්සා පවත්තිඋපායභාවතො ඉරියා ච සො පථො චාති ඉරියාපථො, ඨානාදි එව. සො ච අත්ථතො ගතිනිවත්තිආදිආකාරෙන පවත්තො චතුසන්තතිරූපපබන්ධො එව. විහරණං, විහරති එතෙනාති වා විහාරො, ඉරියාපථො එව විහාරො ඉරියාපථවිහාරො. දිවි භවො දිබ්බො, තත්ථ බහුලප්පවත්තියා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදිදෙවලොකෙ භවොති අත්ථො. තත්ථ යො දිබ්බානුභාවො, තදත්ථාය සංවත්තතීති වා දිබ්බො, අභිඤ්ඤාභිනීහාරවසෙන මහාගතිකත්තා වා දිබ්බො, දිබ්බො ච සො විහාරො චාති දිබ්බවිහාරො, චතස්සො රූපාවචරසමාපත්තියො. ආරුප්පසමාපත්තියොපි එත්ථෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති. බ්‍රහ්මූනං, බ්‍රහ්මානො වා විහාරා බ්‍රහ්මවිහාරා, චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො. අරියානං, අරියා වා විහාරා අරියවිහාරා, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි. සො හි එකං ඉරියාපථබාධනන්තිආදි යදිපි භගවා එකෙනපි ඉරියාපථෙන චිරතරං කාලං අත්තභාවං පවත්තෙතුං සක්කොති, තථාපි උපාදින්නකසරීරස්ස නාම අයං සභාවොති දස්සෙතුං වුත්තං[Pg.41]. යස්මා වා භගවා යත්ථ කත්ථචි වසන්තො විනෙය්‍යානං ධම්මං දෙසෙන්තො, නානාසමාපත්තීහි ච කාලං වීතිනාමෙන්තො වසතීති සත්තානං අත්තනො ච විවිධං හිතසුඛං හරති උපනෙති උප්පාදෙති, තස්මා විවිධං හරතීති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. Allí, el movimiento de las posturas es 'iriyā', el ejercicio corporal. Debido a que es el medio para su continuación, el estar de pie y demás es 'iriyāpatho' (senda de las posturas). Pues alguien dotado de la postura de pie podría realizar algo con el cuerpo, o bien dotado de alguna otra como el caminar, etc. O bien, 'iriyā' es aquello mediante lo cual el ser (attabhāva) o la actividad corporal se mueve o continúa; debido a que es el medio para su continuación, es tanto 'iriyā' como 'patho' (senda), de ahí 'iriyāpatho', que consiste precisamente en estar de pie, etc. Y esto, en esencia, es simplemente la continuidad de la forma producida por cuatro causas, que procede bajo aspectos como el movimiento, el cese del movimiento, etc. 'Viharaṇaṃ' es morar; o aquello mediante lo cual se mora es 'vihāro'; la senda de las posturas misma es la morada, de ahí 'iriyāpathavihāro' (morar en las posturas). 'Dibbo' (divino) es lo que existe en el cielo; el significado es que existe en los mundos celestiales de los Brahmapārisajja y otros, debido a su frecuente ocurrencia allí. O 'dibbo' es aquello que conduce a ese fin, que posee poder divino; o es 'dibbo' por tener un gran destino mediante la resolución de los conocimientos directos (abhiññā). Siendo tanto 'dibbo' como 'vihāro', es 'dibbavihāro' (morada divina), que son los cuatro logros de la esfera de la forma (rūpāvacarasamāpatti). Los logros inmateriales (āruppa) también se incluyen aquí. 'Brahmavihāro' (moradas sublimes) son las moradas de los Brahmas o para los Brahmas, que son las cuatro inconmensurables (appamaññā). 'Ariyavihāro' (moradas de los nobles) son las moradas de los nobles o para los nobles, que son los cuatro frutos de la vida ascética (sāmaññaphala). Aunque el Bendito es capaz de mantener su ser incluso en una sola postura por un tiempo muy prolongado, se dice 'oprimiendo una postura', etc., para mostrar que tal es la naturaleza de un cuerpo condicionado (upādinnakasarīra). O bien, puesto que el Bendito, morando en cualquier lugar, enseña el Dhamma a quienes son convertibles y pasa el tiempo en diversos logros, trae, conduce y produce diversos tipos de bienestar y felicidad para los seres y para sí mismo; por lo tanto, 'trae diversos [beneficios]', así debe entenderse aquí el significado. පච්චත්ථිකෙ ජිනාතීති ජෙතො. ජෙත-සද්දො හි සොත-සද්දො විය කත්තුසාධනොපි අත්ථීති. රඤ්ඤො වා පච්චත්ථිකානං ජිතකාලෙ ජාතත්තා ජෙතො. රඤ්ඤො හි අත්තනො ජයං තත්ථ ආරොපෙත්වා ජිතවාති ජෙතොති කුමාරො වුත්තො. මඞ්ගලකාමතාය වා ජෙතොතිස්ස නාමං කතං, තස්මා ‘‘ජෙය්‍යො’’ති එතස්මිං අත්ථෙ ‘‘ජෙතො’’ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තස්ස ජෙතස්ස රාජකුමාරස්ස. වනෙතිආදිතො පට්ඨායෙව තං තස්ස සන්තකන්ති දස්සෙතුං ‘‘තං හී’’තිආදි වුත්තං. සබ්බකාමසමිද්ධිතාය විගතමලමච්ඡෙරතාය කරුණාදිගුණසමඞ්ගිතාය ච නිච්චකාලං උපට්ඨපිතො අනාථානං පිණ්ඩො එතස්ස අත්ථීති අනාථපිණ්ඩිකො, තස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස. යදි ජෙතවනං, කථං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමොති ආහ ‘‘අනාථපිණ්ඩිකෙනා’’තිආදි. පඤ්චවිධසෙනාසනඞ්ගසම්පත්තියා ආරමන්ති එත්ථ පබ්බජිතාති ආරාමො, තස්මිං ආරාමෙ. යදිපි සො භූමිභාගො කොටිසන්ථරෙන මහාසෙට්ඨිනා කීතො, රුක්ඛා පන ජෙතෙන න වික්කීතාති තං ‘‘ජෙතවන’’න්ති වත්තබ්බතං ලභතීති වදන්ති. උභින්නම්පි වා තත්ථ පරිච්චාගවිසෙසකිත්තනත්ථං උභයවචනං, ජෙතෙනපි හි භූමිභාගවික්කයෙන ලද්ධධනං තත්ථ ද්වාරකොට්ඨකකරණවසෙන විනියුත්තං. සාවත්ථිජෙතවනානං භූමිභාගවසෙන භින්නත්තා වුත්තං ‘‘න හි සක්කා උභයත්ථ එකං සමයං විහරිතු’’න්ති. Vence a los enemigos, por eso es 'Jeto'. Pues la palabra 'Jeta', al igual que la palabra 'sota' (oyente), también posee una formación de agente. O se llama Jeta por haber nacido en el momento en que los enemigos del rey fueron vencidos. El rey, atribuyéndole su propia victoria, llamó al príncipe 'Jeta', el victorioso. O bien, por deseo de auspicio, se le dio el nombre de Jeta; por lo tanto, debe entenderse que se dice 'Jeto' en el sentido de 'jeyyo' (vencedor). 'Tassa' se refiere a ese príncipe Jeta. Para mostrar que, desde la palabra 'vana' (bosque) en adelante, este le pertenecía, se dijo 'taṃ hi' (pues eso), etc. 'Anāthapiṇḍiko' es aquel que tiene limosnas (piṇḍa) dispuestas permanentemente para los desamparados (anātha) debido a la realización de todos sus deseos, la ausencia de la mancha de la tacañería y estar dotado de virtudes como la compasión; de ese Anāthapiṇḍika. Si es el Bosque de Jeta (Jetavana), ¿cómo es que es el monasterio de Anāthapiṇḍika? Se dice 'por Anāthapiṇḍika', etc. Un 'ārāmo' (monasterio/parque) es donde los que han renunciado se deleitan (āramanti) debido a la perfección de los cinco factores de un alojamiento; en ese monasterio. Aunque esa parcela de tierra fue comprada por el gran banquero cubriéndola con piezas de oro (koṭi), dicen que los árboles no fueron vendidos por Jeta, por lo que conserva el nombre de 'Jetavana'. O bien, se usan ambos términos para elogiar la generosidad especial de ambos, pues Jeta también empleó el dinero obtenido por la venta de la parcela de tierra para construir una portería allí. Debido a que Sāvatthī y el Jetavana son distintos en términos de su ubicación geográfica, se dice 'no es posible morar en ambos lugares al mismo tiempo'. අපාකටාති සක්කො සුයාමොතිආදිනා අනභිඤ්ඤාතා. අභිඤ්ඤාතානම්පි අඤ්ඤතරසද්දො දිස්සතෙව එකසදිසායත්තත්තාති දස්සෙතුං ‘‘අභිජානාති නො’’තිආදි වුත්තං. අහුනා ඉදානෙව. සාධාරණවචනං දිබ්බතං අන්තොනීතං කත්වා. දෙවො එව දෙවතා පුරිසෙපි වත්තනතො. තෙනෙවාහ ‘‘ඉමස්මිං පනත්ථෙ’’තිආදි. නනු ච රූපාවචරසත්තානං පුරිසින්ද්‍රියං නත්ථි, යෙන තෙ පුරිසාති වුච්චෙය්‍යුං? යදිපි පුරිසින්ද්‍රියං නත්ථි, පුරිසසණ්ඨානස්ස පන පුරිසවෙසස්ස ච වසෙන පුරිසපුග්ගලාත්වෙව වුච්චන්ති පුරිසපකතිභාවතො. 'Apākaṭā' significa no reconocidos por nombres como Sakka, Suyāma, etc. Para mostrar que la palabra 'aññatara' (cierto/alguno) se utiliza incluso para los conocidos debido a su mutua semejanza, se dijo 'nos reconoce', etc. 'Ahunā' significa justo ahora. Habiendo incluido la naturaleza divina en un término general. 'Devatā' (deidad) es lo mismo que 'devo', puesto que también se aplica a los varones. Por eso dijo 'en este sentido', etc. ¿Acaso los seres de la esfera de la forma (rūpāvacara) no carecen de la facultad masculina (purisindriya), por lo cual podrían ser llamados varones? Aunque no tengan la facultad masculina, se les llama precisamente personas masculinas (purisapuggala) debido a su forma masculina y apariencia masculina, dada su naturaleza de varones. අභික්කන්තාති [Pg.42] අතික්කන්තා, විගතාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඛයෙ දිස්සතී’’ති. තෙනෙව හි ‘‘නික්ඛන්තො පඨමො යාමො’’ති උපරි වුත්තං. අභික්කන්තතරොති අතිවිය කන්තතරො. තාදිසො ච සුන්දරො භද්දකො නාම හොතීති ආහ ‘‘සුන්දරෙ දිස්සතී’’ති. කොති දෙවනාගයක්ඛගන්ධබ්බාදීසු කො කතමො? මෙති මම. පාදානීති පාදෙ. ඉද්ධියාති ඉමාය එවරූපාය දෙවිද්ධියා. යසසාති ඉමිනා එදිසෙන පරිවාරෙන පරිච්ඡදෙන ච. ජලන්ති විජ්ජොතමානො. අභික්කන්තෙනාති අතිවිය කන්තෙන කමනියෙන අභිරූපෙන. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන සරීරවණ්ණනිභාය. සබ්බා ඔභාසයං දිසාති සබ්බාපි දිසා පභාසෙන්තො චන්දො විය සූරියො විය ච එකොභාසං එකාලොකං කරොන්තොති ගාථාය අත්ථො. අභිරූපෙති උළාරරූපෙ සම්පන්නරූපෙ. 'Abhikkantā' significa transcurrida o agotada; con este sentido se dice 'se ve en el agotamiento'. Por eso se dijo más adelante: 'la primera vigilia ha transcurrido'. 'Abhikkantataro' significa sumamente encantador. Y como tal se denomina bello y afortunado, se dice 'se ve en lo bello'. 'Ko' (quién) se refiere a ¿cuál de entre los dioses, nagas, yaksas, gandhabbas, etc.? 'Me' significa mío. 'Pādāni' significa los pies. 'Iddhiyā' significa con este tipo de poder divino (deviddhi). 'Yasasā' significa con tal séquito y acompañamiento. 'Jalaṃ' significa resplandeciente. 'Abhikkantena' significa con una apariencia sumamente encantadora, deseable y hermosa. 'Vaṇṇenāti' se refiere a la tez de la piel, al brillo de la complexión corporal. 'Iluminando todas las direcciones' significa que, iluminando todas las direcciones, crea un solo resplandor y una sola luz como la luna o el sol; este es el significado del verso. 'Abhirūpe' significa de forma noble, de forma perfecta. කඤ්චනසන්නිභත්තචතා සුවණ්ණවණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ඡවිය’’න්ති. ඡවිගතා පන වණ්ණධාතු එව ‘‘සුවණ්ණවණ්ණො’’ති එත්ථ වණ්ණග්ගහණෙන ගහිතාති අපරෙ. වණ්ණනං කිත්තියා උග්ඝොසනන්ති වණ්ණො, ථුති. වණ්ණීයති අසඞ්කරතො වවත්ථපීයතීති වණ්ණො, කුලවග්ගො. වණ්ණීයති ඵලං එතෙන යථාසභාවතො විභාවීයතීති වණ්ණො, කාරණං. වණ්ණනං දීඝරස්සාදිවසෙන සණ්ඨහනන්ති වණ්ණො, සණ්ඨානං. වණ්ණීයති අණුමහන්තාදිවසෙන පමීයතීති වණ්ණො, පමාණං. වණ්ණෙති විකාරං ආපජ්ජමානං හදයඞ්ගතභාවං පකාසෙතීති වණ්ණො, රූපායතනං. එවං තෙන තෙන පවත්තිනිමිත්තෙන වණ්ණසද්දස්ස තස්මිං තස්මිං අත්ථෙ පවත්ති වෙදිතබ්බා. ඉද්ධිං මාපෙත්වාති වත්ථාලඞ්කාරකායාදීහි ඔභාසමුඤ්චනාදිවසෙන දිබ්බං ඉද්ධානුභාවං නිම්මිනිත්වා. කාමාවචරා අනභිසඞ්ඛතෙනපි ආගන්තුං සක්කොන්ති ඔළාරිකරූපත්තා. තථා හි තෙ කබළීකාරභක්ඛා. රූපාවචරා න සක්කොන්ති තතො සුඛුමතරරූපත්තා. තෙනාහ ‘‘තෙසං හී’’තිආදි. තත්ථ ‘‘අතිසුඛුමො’’ති මූලපටිසන්ධිරූපං සන්ධාය වදති. න තෙන ඉරියාපථකප්පනං හොතීති එතෙන බ්‍රහ්මලොකෙපි බ්‍රහ්මානො යෙභුය්‍යෙන නිම්මිතරූපෙනෙව පවත්තන්තීති දස්සෙති. ඉතරඤ්හි අතිවිය සුඛුමං රූපං කෙවලං චිත්තුප්පාදස්ස නිස්සයාධිට්ඨානභූතං සණ්ඨානවන්තං හුත්වා තිට්ඨති. Dijo «en la piel» (chaviya) con la intención de que se captara la semejanza con el oro mediante la mención del color dorado. Otros dicen que, en la expresión «color de oro fino» (suvaṇṇavaṇṇo), la cualidad del color situada en la piel es lo que se entiende por la mención del color. El término 'vaṇṇa' (color/apariencia) se usa para la alabanza (thuti), en el sentido de proclamación de la fama. Se llama 'vaṇṇa' a la clase social (kulavagga), en el sentido de aquello que se define sin confusión. Se llama 'vaṇṇa' a la causa (kāraṇa), en el sentido de aquello por lo cual se manifiesta un resultado según su naturaleza. Se llama 'vaṇṇa' a la configuración (saṇṭhāna), en el sentido de lo que se establece en términos de largo, corto, etc. Se llama 'vaṇṇa' a la medida (pamāṇa), en el sentido de lo que se mide en términos de pequeño, grande, etc. Se llama 'vaṇṇa' a la esfera de la forma (rūpāyatana), en el sentido de que manifiesta el estado interno del corazón mediante la adopción de una alteración. De este modo, el uso de la palabra 'vaṇṇa' en cada sentido respectivo debe entenderse según su motivo de aplicación. «Habiendo manifestado un poder psíquico» significa habiendo creado una potencia de poder divino mediante la emisión de luz desde el cuerpo, ornamentos, vestiduras, etc. Los seres del reino del deseo (kāmāvacara) pueden venir incluso sin una construcción especial debido a su forma densa; pues ellos son consumidores de alimento material. Los del reino de la forma (rūpāvacara) no pueden hacerlo debido a que su forma es extremadamente sutil. Por eso dijo: «pues para ellos», etc. Allí, al decir «extremadamente sutil», se refiere a la forma de la reconexión original (mūlapaṭisandhirūpa). Con la frase «mediante ella no se produce la disposición de la postura corporal», muestra que, incluso en el mundo de Brahmā, los Brahmās generalmente se manifiestan mediante una forma creada (nimmitarūpa). Pues la otra forma extremadamente sutil sirve únicamente como base y soporte para el surgimiento de la conciencia, permaneciendo sin poseer una configuración definida. අනවසෙසත්තං සකලතා. යෙභුය්‍යතා බහුලභාවො. අබ්‍යාමිස්සතා විජාතියෙන අසඞ්කරො. සුඛෙන හි අවොකිණ්ණතා තත්ථ අධිප්පෙතා[Pg.43]. අනතිරෙකතා තංපරමතා විසෙසාභාවො. කෙවලකප්පන්ති කෙවලං දළ්හං කත්වාති අත්ථො. සඞ්ඝභෙදායාති සඞ්ඝෙ විවාදාය, විවාදුප්පාදායාති අත්ථො. කෙවලං වුච්චති නිබ්බානං සබ්බසඞ්ඛතවිවිත්තත්තා, එතස්ස තං අත්ථීති කෙවලී, සච්ඡිකතනිරොධො ඛීණාසවො. තෙනාහ ‘‘විසංයොගො අත්ථො’’ති. La totalidad (sakalatā) es el estado sin remanente. La multiplicidad (yebhuyyatā) es el estado de abundancia. La falta de mezcla (abyāmissatā) es la ausencia de confusión con lo que es de otra clase; pues aquí se pretende indicar el estado no mezclado con el placer. La falta de exceso (anatirekatā) es el estado de ser lo supremo, la ausencia de una distinción superior. «Enteramente» (kevalakappa) significa habiéndolo hecho firme y completo. «Para la división de la comunidad» (saṅghabhedāya) significa para la disputa en la comunidad, para el surgimiento de la discordia. Nibbāna se llama 'kevala' (absoluto) por estar libre de todo lo condicionado; aquel que posee eso es un 'kevalī', un khīṇāsava que ha realizado el cese. Por eso dijo: «el significado es desapego». කප්පසද්දො පනායං සඋපසග්ගො අනුපසග්ගො චාති අධිප්පායෙන ඔකප්පනියපදෙ ලබ්භමානං කප්පසද්දමත්තං දස්සෙති, අඤ්ඤථා කප්පපදං අනිදස්සනමෙව සියා. සමණකප්පෙහීති විනයසිද්ධෙහි සමණවොහාරෙහි. නිච්චකප්පන්ති නිච්චකාලං. පඤ්ඤත්තීති නාමං. නාමඤ්හෙතං තස්ස ආයස්මතො, යදිදං කප්පොති. කප්පිතකෙසමස්සූති කත්තරිකාය ඡෙදිතකෙසමස්සු. ද්වඞ්ගුලකප්පොති මජ්ඣන්හිකවෙලාය වීතික්කන්තාය ද්වඞ්ගුලතාවිකප්පො. ලෙසොති අපදෙසො. අනවසෙසං ඵරිතුං සමත්ථස්සපි ඔභාසස්ස කෙනචිපි කාරණෙන එකදෙසඵරණම්පි සියා, අයං පන සබ්බසොව ඵරතීති දස්සෙතුං සමන්තත්ථො කප්ප-සද්දො ගහිතොති ආහ ‘‘අනවසෙසං සමන්තතො’’ති. ඊසං අසමත්තං, කෙවලං වා කෙවලකප්පං. භගවතො ආභාය අනොභාසිතමෙව හි පදෙසං දෙවතා අත්තනො පභාය ඔභාසෙන්ති. න හි භගවතො පභා කායචි පභාය අභිභුය්‍යති, සූරියාදීනම්පි පභං සා අභිභුය්‍ය තිට්ඨතීති. La palabra 'kappa' se muestra aquí simplemente como el término presente en la palabra 'okappaniya' (convincente), con la intención de indicar si tiene prefijo o no; de lo contrario, el término 'kappa' no tendría ejemplificación. «Con las prácticas de los ascetas» (samaṇakappehī) significa con los modos de designación de los ascetas establecidos en el Vinaya. «Constantemente» (niccakappant) significa en todo momento. «Designación» (paññatti) es el nombre; pues este es el nombre de aquel venerable: 'Kappa'. «Con el cabello y la barba cortados» (kappitakesamassu) significa cortados con tijeras. «La regla de los dos dedos» (dvaṅgulakappo) se refiere a la alternativa de los dos dedos cuando el tiempo del mediodía ha pasado. 'Leso' es un pretexto. Aunque el resplandor es capaz de impregnar sin dejar remanente, por alguna razón podría impregnar solo una parte; para mostrar que este impregna por completo, se toma la palabra 'kappa' en el sentido de 'en su totalidad', por lo que dijo: «completamente por todos lados». 'Īsaṃ' significa incompleto, o 'kevala' significa enteramente. Las deidades iluminan con su propio resplandor únicamente aquel lugar que no ha sido iluminado por la luz del Bienaventurado. Pues el resplandor del Bienaventurado no es superado por el resplandor de nadie; permanece superando incluso el resplandor del sol y otros astros. යෙන වා කාරණෙනාති හෙතුම්හි ඉදං කරණවචනං. හෙතුඅත්ථො හි කිරියාය කාරණං, න කරණං විය කිරියත්ථො, තස්මා නානප්පකාර-ගුණවිසෙසාධිගමනත්ථා ඉධ උපසඞ්කමනකිරියාති ‘‘අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසතී’’තිආදීසු විය හෙතුඅත්ථමෙව තං කරණවචනං යුත්තං න කරණත්ථං තස්ස අයුජ්ජමානත්තාති වුත්තං ‘‘යෙන වා කාරණෙනා’’තිආදි. භගවතො සතතප්පවත්තනිරතිසය-සාදුවිපුලමතරස-සද්ධම්මඵලතාය සාදුඵලනිච්චඵලිතමහාරුක්ඛෙන භගවා උපමිතො. සාදුඵලූපභොගාධිප්පායග්ගහණෙනෙව හි මහාකාරුණිකස්ස සාදුඵලතා ගහිතාති. උපසඞ්කමීති උපසඞ්කන්තා. සම්පත්තකාමතාය හි කිඤ්චි ඨානං ගච්ඡන්තො [Pg.44] තංතංපදෙසාතික්කමනෙන උපසඞ්කමි, උපසඞ්කන්තොති වත්තබ්බතං ලභති. තෙනාහ ‘‘ගතාති වුත්තං හොතී’’ති, උපගතාති අත්ථො. උපසඞ්කමිත්වාති පුබ්බකාලකිරියානිද්දෙසොති ආහ ‘‘උපසඞ්කමනපරියොසානදීපන’’න්ති. තතොති යං ඨානං පත්තා ‘‘උපසඞ්කමී’’ති වුත්තා, තතො උපගතට්ඨානතො. «Por qué razón» (yena vā kāraṇena): este es un uso del caso instrumental en el sentido de causa. Pues el sentido de causa es el motivo de la acción, no como el sentido instrumental que es el medio de la acción; por lo tanto, dado que aquí la acción de acercarse es con el fin de obtener distinciones especiales de diversas clases de virtudes, es apropiado ese caso instrumental en el sentido de causa —como en las expresiones «vive por la comida», «vive por la ciencia»— y no en el sentido instrumental puro, por no ser este aplicable; así se dijo: «por qué razón», etc. El Bienaventurado es comparado con un gran árbol que siempre da frutos y cuyos frutos son dulces, debido a que el fruto del Verdadero Dhamma es dulce, abundante y de un sabor inmortal que fluye constantemente. Mediante la captación de la intención de disfrutar de frutos dulces, se ha tomado la 'dulzura de frutos' del Gran Compasivo. «Se acercó» (upasaṅkamī) significa aquellos que se han acercado. Pues alguien que va a cierto lugar con el deseo de llegar, al atravesar cada región, recibe la denominación de «se acercó» o «el que se ha acercado». Por eso dijo: «se quiere decir que fueron», es decir, que llegaron. «Habiéndose acercado» (upasaṅkamitvā) es una designación de una acción previa, por lo que dijo: «indica la conclusión del acercamiento». «De allí» (tato) significa del lugar donde llegaron y sobre el cual se dijo «se acercó»; es decir, desde el lugar al que arribaron. ගතිනිවත්තිඅත්ථතො සාමඤ්ඤතො ආසනම්පි ඨානග්ගහණෙන ගය්හතීති වුත්තං ‘‘ආසනකුසලතාය එකමන්තං තිට්ඨන්තී’’ති. නිසින්නාපි හි ගමනතො නිවත්තා නාම හොන්ති ඨත්වා නිසීදිතබ්බත්තා, යථාවුත්තට්ඨානාදයොපි ආසනෙනෙව සඞ්ගහිතාති. අතිදූරඅච්චාසන්නපටික්ඛෙපෙන නාතිදූරනච්චාසන්නං නාම ගහිතං. තං පන අවකංසතො උභින්නං පසාරිතහත්ථසඞ්ඝට්ටනෙන දට්ඨබ්බං. ගීවං පසාරෙත්වාති ගීවං පරිවත්තනවසෙන පසාරෙත්වා. Debido al sentido común de cesación del movimiento, incluso el sentarse se incluye en la captación de 'permanecer', por lo que se dijo: «por su habilidad en el asiento, permanecen a un lado». Pues incluso los que están sentados se llaman 'cesados del movimiento' debido a que uno debe detenerse para sentarse; así, el permanecer y demás modos mencionados están incluidos en el término 'asiento'. Mediante el rechazo de lo muy lejano y lo muy cercano, se toma lo que se llama «ni muy lejos ni muy cerca». Esto debe verse, como mínimo, como el contacto de las manos extendidas de ambos. «Habiendo estirado el cuello» significa habiéndolo extendido mediante el giro del cuello. කාමං ‘‘කථ’’න්ති අයමාකාරපුච්ඡා, තරණාකාරො ඉධ පුච්ඡිතො. සො පන තරණාකාරො අත්ථතො කාරණමෙවාති ආහ ‘‘කථං නූති කාරණපුච්ඡා’’ති? පාකටො අභිසම්බොධියං මහාපථවීකම්පනාදිඅනෙකච්ඡරියපාතුභාවාදිනා. Ciertamente, «cómo» (kathaṃ) es una pregunta sobre el modo; aquí se pregunta sobre el modo de cruzar. Pero ese modo de cruzar es, en esencia, la causa misma; por eso dijo: «'¿Cómo, pues?' es una pregunta sobre la causa». Es evidente por la manifestación de múltiples prodigios, como el temblor de la gran tierra durante la Iluminación. මරිසනට්ඨෙන පාපානං රොගාදිඅනත්ථානං අභිභවනට්ඨෙන මාරිසො, දුක්ඛරහිතො. තෙනාහ ‘‘නිද්දුක්ඛාති වුත්තං හොතී’’ති. නිරයපක්ඛෙ පියාලපනවචනවසෙන උපචාරවචනඤ්චෙතං යථා ‘‘දෙවානං පියා’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘යදි එව’’න්තිආදි. සඞ්කුනා සඞ්කූති මත්ථකතො සමකොට්ටිතෙන යාව හදයපදෙසා නිබ්බිජ්ඣිත්වා ඔතිණ්ණෙන සඞ්කුනා පාදතලතො සමකොට්ටිතො සඞ්කු නිබ්බිජ්ඣිත්වා ආරොහන්තො හදයෙ හදයස්ස පදෙසෙ සමාගච්ඡෙය්‍ය, අථ නෙසං සඞ්කූනං සමාගමසමකාලෙ නං යථාතික්කන්තසඞ්කුකරණකාලං ජානෙය්‍යාසි. කිඤ්චි නිමිත්තං උපාදාය කිස්මිඤ්චි අත්ථෙ පවත්තස්ස සද්දස්ස තන්නිමිත්තරහිතෙ පවත්ති රුළ්හී නාම ගමනකිරියාරහිතෙ සාසනාදිමති පටිපිණ්ඩෙ යථා ගොසද්දස්ස. Debido a que no es herido (mārisanaṭṭhena) por los males como enfermedades y otras desgracias, y por el hecho de superar tales infortunios, se le llama 'mārisa', es decir, aquel que está libre de sufrimiento. Por esta razón se dice: 'esto significa estar libre de dolor' (niddukkha). Este es un término de cortesía empleado hacia quienes pertenecen al ámbito de los infiernos, tal como se usa la expresión 'querido por los dioses' (devānaṃ piyā). Por ello se añade: 'si fuera así', etc. Si una estaca (saṅku) martillada desde la cabeza penetrara hasta la región del corazón, y otra estaca martillada desde la planta de los pies subiera hasta encontrarse en la misma región del corazón, en el momento de ese encuentro de las estacas, se conocería el tiempo transcurrido desde la acción de clavarlas. El término 'ruḷhī' (uso convencional o idiomático) se refiere a una palabra que se aplica a un significado basado en algún signo, incluso si carece del origen literal de ese signo; por ejemplo, el uso de la palabra 'vaca' (go) para un objeto físico que posee una enseñanza u otras cualidades, a pesar de que carezca de la acción de caminar (gamana). ඔඝමතරීති යෙසං ඔඝානං තරණං පුච්ඡිතං, තෙ ගණනපරිච්ඡෙදතො සරූපතො ච දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො’’තිආදි වුත්තං. කස්මා පනෙත්ථ චත්තාරො [Pg.45] එව ඔඝා වුත්තා, තෙ ච කාමාදයො එවාති? න චොදෙතබ්බමෙතං, යස්මා ධම්මානං සභාවකිච්චවිසෙසඤ්ඤුනා භගවතා සබ්බං ඤෙය්‍යං යාථාවතො අභිසම්බුජ්ඣිත්වා එත්තකාව ඔඝා දෙසිතා, ඉමෙ එව ච දෙසිතාති. වට්ටස්මිං ඔහනන්ති ඔසීදාපෙන්තීති ඔඝා, ඔහනන්ති හෙට්ඨා කත්වා හනන්ති ගාමෙන්ති, තථාභූතා සත්තෙ අධො ගාමෙන්ති නාම. අයඤ්ච අත්ථො ‘‘සබ්බොපි චෙසා’’තිආදිනා පරතො අට්ඨකථායමෙව ආගමිස්සති. කාමනට්ඨෙන කාමො, කාමො ච සො යථාවුත්තෙනත්ථෙන ඔඝො චාති, කාමෙසු ඔඝොති වා කාමොඝො. භවොඝො නාම භවරාගොති දස්සෙතුං ‘‘රූපාරූපභවෙසු ඡන්දරාගො ඣානනිකන්ති චා’’ති වුත්තං. සුමඞ්ගලවිලාසිනීආදීසු (දී. නි. අට්ඨ. 3.312) පන ‘‘සස්සතදිට්ඨිසහගතරාගො චා’’ති වුත්තං. තත්ථ පඨමො උපපත්තිභවෙසු රාගො, දුතියො කම්මභවෙ. භවදිට්ඨිවිනිමුත්තස්ස දිට්ඨිගතස්ස අභාවතො. ‘‘ද්වාසට්ඨිදිට්ඨියො දිට්ඨොඝො’’ති වුත්තං, චතුසච්චන්තොගධත්තා සබ්බස්ස ඤෙය්‍යස්ස ‘‘චතූසු සච්චෙසු අඤ්ඤාණං අවිජ්ජොඝො’’ති ආහ. 'Cruzó la inundación' (oghamatarī): para mostrar, tanto por su enumeración como por su naturaleza propia, de qué inundaciones se pregunta el cruce, se dice 'cuatro', etc. ¿Por qué se mencionan aquí solo cuatro inundaciones y por qué estas son las del deseo y las demás? Esto no debe cuestionarse, pues el Bienaventurado, quien conoce la función y naturaleza específica de los fenómenos, tras haber despertado plenamente a todo lo cognoscible tal como es, enseñó que estas son las inundaciones y solo estas fueron declaradas. Se llaman inundaciones (ogha) porque hunden (ohananti) a los seres en la rueda de la existencia (vaṭṭa); es decir, los golpean y los empujan hacia abajo; en tal estado, se dice que llevan a los seres hacia abajo. Este significado aparecerá más adelante en el mismo Comentario con la frase 'y todo esto', etc. 'Kāmo' es el deseo en el sentido de anhelo, y ese deseo es una inundación según el sentido ya mencionado; por lo tanto, es la 'inundación del deseo' (kāmogho), o bien la inundación en los placeres sensoriales. Para mostrar que la inundación de la existencia (bhavogho) es el apego a la existencia, se dice: 'el deseo y el apego por las existencias de forma y sin forma, y la afición por los jhānas'. Sin embargo, en el Sumaṅgalavilāsinī y otros textos se dice: 'y el apego asociado con la visión de la eternidad'. Allí, el primero es el apego en las existencias por renacimiento (upapattibhava), y el segundo es en la existencia por la acción (kammabhava), debido a la ausencia de aquel que se ha desviado hacia un punto de vista respecto a la existencia. Se dice que 'las sesenta y dos visiones son la inundación de los puntos de vista' (diṭṭhogho), y puesto que todo lo cognoscible está incluido en las cuatro verdades, se dice que 'la ignorancia respecto a las cuatro verdades es la inundación de la ignorancia' (avijjogho). ඉදානි තෙසං ඔඝසඞ්ඛාතානං පාපධම්මානං උප්පත්තිට්ඨානං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථා’’තිආදි වුත්තං, පවත්තිට්ඨානං පන කාමගුණාදයො දස්සිතා එව. ‘‘පඤ්චසු කාමගුණෙසු ඡන්දරාගො කාමොඝො’’ති එත්ථ භවොඝං ඨපෙත්වා සබ්බො ලොභො කාමොඝොති යුත්තං සියා. සස්සතදිට්ඨිසහගතො රාගො භවදිට්ඨිසම්පයුත්තත්තා භවොඝොති අට්ඨකථාසු වුත්තො, භවොඝො පන දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තෙසු එව උප්පජ්ජතීති පාළියං වුත්තො. තෙනෙවාහ – ‘‘භවොඝො චතූසු දිට්ඨිවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජතී’’ති. තස්මා දිට්ඨිසහගතලොභොපි කාමොඝොති යුත්තං සියා. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකදුක්ඛානඤ්හි කාරණභූතා කාමාසවාදයොපි ද්විධා වුත්තා, ආසවා එව ච ඔඝා. කාමාසවනිද්දෙසෙ ච කාමෙසූති කාමරාගදිට්ඨිරාගාදීනං ආරම්මණභූතෙසු තෙභූමකෙසු වත්ථුකාමෙසූති අත්ථො සම්භවති. තත්ථ හි උප්පජ්ජමානා සායං තණ්හා සබ්බාපි න කාමච්ඡන්දාදිනාමං න ලභතීති. Ahora, para mostrar el lugar de surgimiento de esos estados perjudiciales conocidos como inundaciones, se dice 'allí', etc., mientras que los campos de su manifestación, como los cordones de los placeres sensoriales, ya han sido mostrados. Al decir que 'el deseo y el apego por los cinco cordones de los placeres sensoriales es la inundación del deseo', sería apropiado considerar que, exceptuando la inundación de la existencia, toda codicia (lobha) es inundación del deseo. En los Comentarios se afirma que el apego asociado con la visión de la eternidad es la inundación de la existencia por estar vinculado a una visión sobre la existencia; sin embargo, en el Canon (Pāḷi) se dice que la inundación de la existencia surge solo en lo que está disociado de los puntos de vista. Por eso se dice: 'la inundación de la existencia surge en los cuatro estados de conciencia acompañados de codicia y disociados de puntos de vista'. Por lo tanto, sería apropiado que incluso la codicia asociada con puntos de vista fuera considerada inundación del deseo. Pues los efluvios del deseo (kāmāsava) y otros, que son las causas de los sufrimientos de esta vida y de las futuras, también se han descrito de dos maneras, y los efluvios son las mismas inundaciones. Y en la explicación del efluvio del deseo, en el término 'en los deseos' (kāmesu), es posible el significado de 'en los objetos de deseo de los tres planos' (tebhūmakesu vatthukāmesu), que son la base del apego por el deseo, del apego por los puntos de vista, etc. Pues allí donde surge, toda esa sed (taṇhā) recibe el nombre de deseo-voluntad (kāmacchanda), etc. යදි පන පඤ්චකාමගුණිකො ච රාගො කාමොඝොති වුත්තොති කත්වා බ්‍රහ්මානං විමානාදීසු රාගස්ස දිට්ඨිරාගස්ස ච කාමොඝභාවො පටිසෙධිතබ්බො සියා, එවං සති කාමොඝභවොඝවිනිමුත්තෙන නාම ලොභෙන භවිතබ්බං[Pg.46]. සො යදා දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තෙසු උප්පජ්ජති, තදා තෙන සම්පයුත්තො අවිජ්ජොඝො ඔඝවිප්පයුත්තොති දොමනස්සවිචිකිච්ඡුද්ධච්චසම්පයුත්තස්ස විය තස්සපි ඔඝවිප්පයුත්තතා වත්තබ්බා සියා ‘‘චතූසුපි දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො මොහො සියා ඔඝසම්පයුත්තො සියා ඔඝවිප්පයුත්තො’’ති. ‘‘කාමොඝො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජතී’’ති, ‘‘කාමොඝං පටිච්ච දිට්ඨොඝො අවිජ්ජොඝො’’ති ච වචනතො දිට්ඨිසහගතො කාමොඝො න හොතීති න සක්කා වත්තුං. තථා හෙත්ථ ‘‘රූපාරූපභවෙසු ඡන්දරාගො ඣානනිකන්ති ච භවොඝො නාමාති එත්තකමෙව වුත්තං, න වුත්තං සස්සතදිට්ඨිසහගතො රාගො’’ති. Pero si se dijera que solo el apego a los cinco cordones de placeres sensoriales es la inundación del deseo, entonces el apego y el apego a la visión en las mansiones de los Brahmas y otros ámbitos debería excluirse de ser la inundación del deseo; de ser así, debería existir una codicia que estuviera libre tanto de la inundación del deseo como de la de la existencia. Cuando esta surge en estados disociados de puntos de vista, entonces la inundación de la ignorancia asociada con ella también estaría libre de inundación, al igual que sucede con los estados asociados con el pesar, la duda y la agitación; así debería decirse: 'el engaño surgido en los cuatro estados de conciencia acompañados de codicia y disociados de puntos de vista podría estar asociado con la inundación o libre de ella'. Debido a las palabras: 'la inundación del deseo surge en ocho estados de conciencia acompañados de codicia' y 'dependiendo de la inundación del deseo existen la inundación de los puntos de vista y la de la ignorancia', no es posible decir que la inundación del deseo no esté asociada con puntos de vista. Así pues, aquí solo se dice: 'el deseo y el apego por las existencias de forma y sin forma, y la afición por los jhānas se llama inundación de la existencia', pero no se dice 'el apego asociado con la visión de la eternidad'. අධොගමනට්ඨෙනාති හෙට්ඨාපවත්තනට්ඨෙන. හෙට්ඨාපවත්තනඤ්චෙත්ථ න කෙවලං අපායගමනියභාවෙන, අථ ඛො සංසාරතරකාවරොධනෙනපීති දස්සෙතුං ‘‘උපරිභවඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. කාමං නිබ්බානං අරූපිභාවා අදෙසං, න තස්ස ඨානවසෙන උපරිගහණං, සබ්බසඞ්ඛතවිනිස්සටත්තා පන සබ්බස්සපි භවස්ස උපරීති වත්තබ්බතං අරහතීති කත්වා වුත්තං ‘‘උපරිභවං නිබ්බාන’’න්ති. ‘‘මහාඋදකොඝො’’තිආදීසු රාසට්ඨො ඔඝ-සද්දොති ‘‘මහා හෙසො කිලෙසරාසී’’ති වුත්තං සෙසෙසුපීති භවොඝාදීසුපි. 'En el sentido de ir hacia abajo' (adhogamanaṭṭhena) significa en el sentido de descender. Y aquí, el descender no es solo por el hecho de conducir a los estados de privación (apāya), sino también para mostrar la obstrucción para cruzar el samsara, por lo cual se dice 'existencia superior', etc. Ciertamente el Nirvana, por no ser material, no tiene lugar físico, pero al haber trascendido todo lo condicionado, merece ser llamado 'por encima' de toda existencia; por ello se dice 'Nirvana es la existencia superior'. En pasajes como 'la gran inundación de agua', la palabra inundación (ogha) tiene el sentido de masa o acumulación, por lo cual se dice: 'esta es una gran masa de impurezas (kilesarāsī)', y esto se aplica también a los demás, como la inundación de la existencia, etc. අප්පතිට්ඨහන්තොති කිලෙසාදීනං වසෙන අසන්තිට්ඨන්තො, අසංසීදන්තොති අත්ථො. අනායූහන්තොති අභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන න ආයූහන්තො මජ්ඣිමං පටිපදං විලඞ්ඝිත්වා නිබ්බුය්හන්තො. තෙනාහ – ‘‘අවායමන්තො’’ති, මිච්ඡාවායාමවසෙන අවායමන්තොති අධිප්පායො. ගූළ්හන්ති සංවුතං. පටිච්ඡන්නන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අත්ථවසෙන වා සංවුත්තං ගූළ්හං, සද්දවසෙනපි අපාකටං පටිච්ඡන්නං අන්තරදීපාදිකෙ ඨාතබ්බට්ඨානෙ. ආයූහන්තාති හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමන්තා. එතං අත්ථජාතං, එතං වා විස්සජ්ජනං. 'Sin establecerse' (appatiṭṭhahanto) significa no detenerse por la influencia de las impurezas (kilesa) y otros factores; es decir, no hundirse. 'Sin esforzarse' (anāyūhanto) significa no acumular mediante formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), extinguiéndose tras haber cruzado sin desviarse del camino medio. Por ello se dice: 'sin esforzarse', queriendo decir que no se esfuerza mediante el esfuerzo erróneo (micchāvāyāma). 'Gūḷhaṃ' significa oculto o reservado. 'Paṭicchanna' (encubierto) es un sinónimo de lo mismo. O bien, 'gūḷha' por su significado profundo y 'paṭicchanna' por no ser evidente en su expresión verbal, como un lugar donde uno puede pararse en una isla intermedia, etc. 'Esforzándose' (āyūhantā) se refiere a quienes se esfuerzan con las manos y los pies. Este es el significado del asunto, o esta es la respuesta. ඉදානි යෙනාධිප්පායෙන භගවතා තථාගූළ්හං කත්වා පඤ්හො කථිතො, තං දස්සෙතුං ‘‘කිං පනාතිආදි වුත්තං. නිග්ගහමුඛෙනාති වෙනෙය්‍යානං විනයඋපායභූතනිග්ගහවසෙන. තෙනාහ යෙ පණ්ඩිතමානිනො’’තිආදි. පවය්හ පවය්හාති ඔඵුණිත්වා ඔඵුණිත්වා. Ahora, para mostrar con qué intención el Bienaventurado respondió la pregunta de forma tan profunda, se dice: '¿Pero qué?', etc. 'Mediante la vía del reproche' (niggahamukhena) significa mediante el reproche que sirve como método de disciplina para aquellos que deben ser guiados. Por eso se dice: 'aquellos que se creen sabios', etc. 'Pavayha pavayha' significa aventando o separando repetidamente (como el grano de la paja). සොති [Pg.47] දෙවපුත්තො නිහතමානො අහොසි යථාවිස්සජ්ජිතස්ස අත්ථස්ස අජානන්තො. යථාති අනියමවචනං නියමනිද්දිට්ඨං හොති, තංසම්බන්ධඤ්ච කථන්ති පුච්ඡාවචනන්ති තදුභයස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘යථාහං ජානාමි, එවං මෙ කථෙහී’’ති ආහ. Ese hijo de los devas quedó humillado al no comprender el significado de lo que se le había respondido. Dado que 'yathā' es un término indefinido que aquí se vuelve determinado por la explicación, y con el fin de mostrar el significado de ambos —la conexión y la palabra interrogativa 'kathaṃ' (cómo)—, él dijo: 'Dímelo de tal modo que yo lo comprenda'. යදාස්වාහන්ති යදා සු අහං, සු-කාරො නිපාතමත්තං ‘‘යදිදං කථං සූ’’තිආදීසු විය. සබ්බපදෙසූති ‘‘තදාස්සු සංසීදාමී’’තිආදීසු තීසුපි පදෙසු. අතරන්තොති ඔඝානං අතික්කමනත්ථං තරණප්පයොගං අකරොන්තො. තත්ථෙවාති ඔඝනියඔඝෙසු එව. ඔසීදාමීති නිමුජ්ජාමි ඔඝෙහි අජ්ඣොත්ථටො හොමි. නිබ්බුය්හාමීති ඔඝෙහි නිබ්බූළ්හො හොමි. ඨාතුං අසක්කොන්තො අසංසීදන්තො. අතිවත්තාමීති අනුපයොගං අතික්කමාමි, අපනිධානවසෙන සම්මාපටිපත්තිං විරාධෙමීති අත්ථො. ඨානෙ ච වායාමෙ චාති වක්ඛමානවිභාගෙ පතිට්ඨහනෙ වායාමෙ ච දොසං දිස්වාති පතිට්ඨානායූහනෙසු සංසීදනනිබ්බුය්හනසඞ්ඛාතං තරණස්ස විබන්ධනභූතං ආදීනවං දිස්වාන. ඉදං භගවතා බොධිමූලෙ අත්තනා පවත්තිත-පුබ්බභාග-මනසිකාරවසෙන වුත්තං. අතිට්ඨන්තො අවායමන්තොති පතිට්ඨානායූහනකරණකිලෙසාදීනං පරිවජ්ජනෙන අසංසීදන්තො අනිබ්බුය්හන්තො. දෙවතායපි පටිවිද්ධො තදත්ථො උපනිස්සයසම්පන්නතාය විමුත්තිපරිපාචනීයධම්මානං පරිපක්කත්තා. න පන පාකටො විපඤ්චිතඤ්ඤූආදීනං, උග්ඝටිතඤ්ඤූනං පන යථා තස්සා දෙවතාය, තථා පාකටො එවාති. සත්ත දුකා ඉදානි වුච්චමානරූපා දස්සිතා පොරාණට්ඨකථායං. කිලෙසවසෙන සන්තිට්ඨන්තොති ලොභාදීහි අභිභූතතාය සංසාරෙ පතිට්ඨහන්තො සම්මා අප්පටිපජ්ජනෙන තත්ථෙව සංසීදති නාම. අභිසඞ්ඛාරවසෙනාති තත්ථෙවාභිසඞ්ඛාරචෙතනාය චෙතෙන්තො සම්මාපටිපත්තියොග්‍යස්ස ඛණස්ස අතිවත්තනෙන නිබ්බුය්හති නාම. ඉමිනා නයෙන සෙසදුකෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. 'Yadāsvāhanti' es 'yadā su ahaṃ'; la partícula 'su' es un mero nexo, como en 'yadidaṃ kathaṃ sū', etc. 'En todas las palabras' (sabbapadesū) se refiere a las tres expresiones como 'tadāssu saṃsīdāmī', etc. 'Sin detenerme' (atarantoti) significa no realizar el esfuerzo de cruzar para trascender las inundaciones. 'Allí mismo' (tatthevāti) se refiere a las inundaciones mismas. 'Me hundo' (osīdāmī) significa que me sumerjo, quedando abrumado por las inundaciones. 'Soy arrastrado' (nibbuyhāmī) significa que soy llevado por las inundaciones. Al ser incapaz de permanecer firme, no me hundo. 'Sobrepaso' (ativattāmī) significa que cruzo sin la aplicación correcta, queriendo decir que malogro la práctica correcta debido a una dirección errónea. 'En la detención y en el esfuerzo' (ṭhāne ca vāyāme cā): habiendo visto el defecto en la detención y en el esfuerzo según la clasificación que se explicará, es decir, habiendo visto el peligro que constituye un obstáculo para el cruce, conocido como el hundirse y el ser arrastrado en la detención y el esfuerzo. Esto fue dicho por el Bienaventurado en virtud de la atención preliminar (manasikāra) practicada por él mismo al pie del árbol del Bodhi. 'Sin detenerme y sin esforzarme' (atiṭṭhanto avāyamantoti) significa que no se hunde ni es arrastrado gracias a la evitación de las deflecciones, etc., que causan la detención y el esfuerzo. El significado de esto fue comprendido por la deidad debido a su posesión de las condiciones de apoyo (upanissaya) y a la madurez de sus facultades que conducen a la liberación. No obstante, esto no es evidente para aquellos que comprenden mediante una explicación detallada (vipañcitaññū), sino que es evidente para aquellos que comprenden mediante una breve indicación (ugghaṭitaññū), tal como fue el caso de esa deidad. Siete pares (dukā) se exponen ahora en el comentario antiguo según su forma. 'Se detiene por medio de las deflecciones' (kilesavasena santiṭṭhantoti) significa que, al estar subyugado por la codicia y otros estados, se detiene en el samsara; por no practicar correctamente, se dice que allí mismo 'se hunde'. 'Por medio de las formaciones' (abhisaṅkhāravasenāti) significa que, al realizar acciones con la intención de las formaciones allí mismo, debido a que sobrepasa el momento oportuno para la práctica correcta, se dice que 'es arrastrado'. Por este método, debe entenderse el significado de los pares restantes. එත්ථ ච වට්ටමූලකා කිලෙසාති තෙසං වසෙන සංසාරෙ අවට්ඨානං තංතංකම්මුනා තත්ථ තත්ථ භවෙ අභිනිබ්බත්ති, කිලෙසා පන තෙසං පච්චයමත්තං. තත්ථ තත්ථ භවෙ අපරාපරං නිබ්බත්තෙන්තො සංසාරෙ නිබ්බුය්හති නාමාති ඉමස්ස අත්ථස්ස දස්සනවසෙන පඨමදුකො වුත්තො. ඉමෙ සත්තා සංසාරෙ පරිබ්භමන්තා දුවිධා තණ්හාචරිතා දිට්ඨිචරිතා චාති තෙසං සංසාරනායිකභූතානං ධම්මානං වසෙන සන්තිට්ඨනං, තදඤ්ඤෙසං පවත්තිපච්චයානං වසෙන [Pg.48] ආයූහනන්ති ඉමස්ස අත්ථස්ස දස්සනවසෙන දුතියදුකො වුත්තො. සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදදස්සනසභාවාය තණ්හාය වසෙන විසෙසතො පතිට්ඨානං, අමුත්තිමග්ගෙ මුත්තිමග්ගපරාමාසතො තථා ආයූහනම්පි දිට්ඨියා වසෙන හොතීති දස්සෙතුං තතියදුකො වුත්තො. චතුත්ථදුකෙ පන අධිප්පායො අට්ඨකථාය එව විභාවිතො. යස්මා ‘‘සස්සතො අත්තා’’ති අභිනිවිසන්තො අරූපරාගං, අසඤ්ඤූපගං වා අවිමොක්ඛංයෙව විමොක්ඛොති ගහෙත්වා සංසාරෙ එව ඔලීයති. තෙනාහ ‘‘ඔලීයනාභිනිවෙසා හි භවදිට්ඨී’’ති. යස්මා පන කාමභවාදීසු යං වා තං වා භවං පත්වා අත්තා උච්ඡිජ්ජති විනස්සති, න හොති පරං මරණාති අභිනිවිසන්තො භවවිප්පමොක්ඛාවහාය සම්මාපටිපත්තියා අප්පටිපජ්ජනෙන තං අතිවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘අතිධාවනාභිනිවෙසා විභවදිට්ඨී’’ති. En este contexto, las deflecciones son la raíz del ciclo (vaṭṭamūlakā). Debido a ellas ocurre la permanencia en el samsara y el renacimiento en diversas existencias por medio de tales y cuales acciones; las deflecciones son meramente la condición para ello. Al renacer repetidamente en diversas existencias, se dice que uno es 'arrastrado' en el samsara; con el fin de mostrar este significado, se expone el primer par. Estos seres que vagan por el samsara son de dos tipos: los que se inclinan por la avidez (taṇhācaritā) y los que se inclinan por las visiones (diṭṭhicaritā). El segundo par se expone para mostrar la 'detención' en virtud de esos estados que son los conductores del samsara, y el 'esfuerzo' en virtud de las otras condiciones para la continuidad de la existencia. El tercer par se expone para mostrar que la detención ocurre especialmente por la avidez, cuya naturaleza es ver deleite en los estados vinculados a los grilletes, y que el esfuerzo ocurre de igual modo por la visión (diṭṭhi), debido al aferramiento a un sendero que no conduce a la liberación como si fuera el sendero de liberación. En cuanto al cuarto par, su propósito se aclara en el mismo comentario. Puesto que aquel que se aferra a la idea de un 'yo eterno' (sassato attā) se queda estancado en el samsara al tomar el deseo por el reino de lo inmaterial o el logro de la no-percepción como si fuera la liberación misma; por ello se dice: 'el apego al estancamiento es la visión de la existencia (bhavadiṭṭhī)'. Por otro lado, aquel que se aferra a la idea de que, al alcanzar tal o cual existencia en el reino de los sentidos, el yo se aniquila y perece y no existe después de la muerte, sobrepasa la práctica correcta al no emprender aquello que conduce a la liberación de la existencia; por ello se dice: 'el apego al sobrepaso es la visión de la no-existencia (vibhavadiṭṭhī)'. ලීනවසෙන සන්තිට්ඨන්තොති කොසජ්ජාදිවසෙන සංකොචාපජ්ජනෙන සම්මා අප්පටිපජ්ජන්තො. උද්ධච්චවසෙන ආයූහන්තොති සම්මාසමාධිනො අභාවෙන වික්ඛෙපවසෙන පඤ්චමො දුකො වුත්තො. යථා කාමසුඛං පවිට්ඨස්ස සමාධානං නත්ථි චිත්තස්ස උපක්කිලිට්ඨත්තා, එවං අත්තපරිතාපනමනුයුත්තස්ස කායස්ස උපක්කිලිට්ඨත්තා. ඉති චිත්තකායපරික්කිලෙසකරා ද්වෙ අන්තා තණ්හාදිට්ඨිනිස්සයතාය සංසීදනනිබ්බුය්හනනිමිත්තා වුත්තා ඡට්ඨදුකෙ. පුබ්බෙ සප්පදෙසතොව සංකිලෙසධම්මා ‘‘සංසීදනනිමිත්ත’’න්ති දස්සිතාති ඉදානි නිප්පදෙසතො දස්සනවසෙන, පුබ්බෙ ච සාධාරණතො අභිසඞ්ඛාරධම්මා ‘‘නිබ්බුය්හනනිමිත්ත’’න්ති දස්සිතාති ඉදානි පුඤ්ඤානෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරෙ එව ‘‘ආයූහනනිමිත්ත’’න්ති දස්සනවසෙන සත්තමදුකො වුත්තො. එවඤ්හි දුග්ගතිසුගතූපපත්තිවසෙන සංසීදනනිබ්බුය්හනානි විභජ්ජ දස්සිතානි හොන්තීති. තෙනෙවාහ ‘‘වුත්තම්පි චෙත’’න්තිආදි. අධොභාගං දුග්ගතිං ගමෙන්තීති අධොභාගඞ්ගමනීයා අනුනාසිකලොපං අකත්වා. තථා උපරිභාගං ගමෙන්තීති උපරිභාගඞ්ගමනීයා. 'Se detiene por medio de la apatía' (līnavasena santiṭṭhantoti) significa que no practica correctamente debido a la contracción mental causada por la pereza, etc. 'Se esfuerza por medio de la agitación' (uddhaccavasena āyūhantoti) se refiere al quinto par, que trata sobre la dispersión mental debida a la ausencia de la concentración correcta. Así como no hay serenidad para aquel entregado al placer de los sentidos debido a la impureza de su mente, lo mismo ocurre para aquel dedicado a la mortificación personal debido a la impureza de su cuerpo. Así, los dos extremos que causan aflicción a la mente y al cuerpo, por estar basados en la avidez y las visiones, se mencionan en el sexto par como causas del hundirse y del ser arrastrado. Anteriormente, los estados de impureza se mostraron solo de forma parcial como 'causas del hundirse'; ahora se muestran de forma completa. Anteriormente, los estados de las formaciones se mostraron de manera general como 'causas del ser arrastrado'; ahora se expone el séptimo par mostrando específicamente las formaciones de mérito y de lo inamovible (puññāneñjābhisaṅkhāre) como 'causas del esfuerzo'. De esta manera, el hundirse y el ser arrastrado se muestran clasificados según el renacimiento en estados de desdicha o de felicidad. Por eso se dice: 'esto también fue dicho', etc. 'Conducen hacia abajo, al estado de desdicha' (adhobhāgaṃ duggatiṃ gamentīti) se expresa como 'adhobhāgaṅgamanīyā' sin omitir el sonido nasal. Del mismo modo, 'conducen hacia arriba' (uparibhāgaṅgamanīyā) significa que llevan a los estados superiores. එත්ථ ච ඔඝතරණං පුච්ඡිතෙන භගවතා ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති තස්ස පහානඞ්ගමෙව දස්සිතං, න සම්පයොගඞ්ගන්ති? න එවං දට්ඨබ්බං, යාවතා යෙන පතිට්ඨානං හොති, යෙන ච ආයූහනං, තදුභයපටික්ඛෙපමුඛෙන තප්පටිපක්ඛධම්මදස්සනමෙතන්ති. න හෙස අ-කාරො කෙවලං පටිසෙධෙ, අථ [Pg.49] ඛො පටිපක්ඛෙ ‘‘අකුසලා ධම්මා, අහිතො, අධම්මො’’තිආදීසු විය, තස්මා අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පතිට්ඨානායූහනානං පටිපක්ඛවසෙන පවත්තමානො තථාපවත්තිහෙතූවාති අයමෙත්ථ අත්ථො. ඛොති ච අවධාරණත්ථෙ නිපාතො ‘‘අස්සොසි ඛො’’තිආදීසු (පාරා. 1) විය. තෙන අප්පතිට්ඨානස්ස එකංසිකතං දස්සෙති. සොයං ඛො-සද්දො ‘‘අනායූහ’’න්ති එත්ථාපි ආනෙත්වා වත්තබ්බො. අනායූහනම්පි හි එකංසිකමෙවාති තස්ස පටිපක්ඛො සහ විපස්සනාය අරියමග්ගො. තෙන හි ඔඝතරණං හොති, න අඤ්ඤථා. එවමයං යථානුසන්ධිදෙසනා කතා, දෙවතා ච සහවිපස්සනං මග්ගං පටිවිජ්ඣීති පඨමඵලෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං ‘‘ඉමං පඤ්හවිස්සජ්ජන’’න්තිආදි. En este punto, ante la pregunta sobre cómo cruzar la inundación, el Bienaventurado mostró 'sin detenerme y sin esforzarme' (appatiṭṭhaṃ anāyūhaṃ) únicamente como el factor de abandono, ¿y no como el factor de asociación? No debe verse así. En la medida en que aquello por lo cual ocurre la detención y aquello por lo cual ocurre el esfuerzo son ambos rechazados, esto representa la exposición de los estados que son sus opuestos. Pues el prefijo 'a-' no indica solo negación, sino más bien el opuesto, como en las palabras 'akusalā dhammā' (estados no saludables), 'ahito' (perjudicial), 'adhammo' (no-Dhamma), etc. Por lo tanto, 'sin detenerse y sin esforzarse' significa lo que procede por vía de oposición a la detención y al esfuerzo, siendo la causa para que estos no ocurran; este es el sentido aquí. 'Kho' es una partícula con valor enfático, como en 'assosi kho' (en verdad escuchó), etc. Con ella, se muestra la naturaleza absoluta del no-detenerse. Esta palabra 'kho' también debe aplicarse a 'anāyūhaṃ'. Pues el no-esforzarse es también absoluto; su opuesto es el Noble Sendero junto con la visión cabal (vipassanā). Pues ciertamente por medio de este ocurre el cruce de la inundación, no de otra manera. Así se realizó esta enseñanza según la secuencia adecuada, y la deidad penetró el Sendero junto con la visión cabal y se estableció en el primer fruto. Por eso se dijo: 'esta respuesta a la pregunta', etc. ‘‘චිරස්සා’’ති ඉමිනා සමානත්ථං පදන්තරමෙතන්ති ආහ ‘‘චිරස්ස කාලස්සා’’ති යථා ‘‘මමං වා, භික්ඛවෙ’’ති (දී. නි. 1.5-6) එත්ථ ‘‘මමා’’ති ඉමිනා සමානත්ථං පදන්තරං මමන්ති. න දිට්ඨපුබ්බාති අදස්සාවී. අදස්සාවිතා ච දිස්වා කත්තබ්බකිච්චස්ස අසිද්ධතාය වෙදිතබ්බා. අඤ්ඤථා කා නාම සා දෙවතා, යා භගවන්තං න දිට්ඨවතී? තෙනාහ ‘‘කිං පනිමායා’’තිආදි. දස්සනං උපාදාය එවං වත්තුං වත්තතීති යදා කදාචි කඤ්චි පියජාතිකං දිස්වා තං දස්සනං උපාදාය ‘‘චිරෙන වත මයං ආයස්මන්තං පස්සාමා’’ති අදිට්ඨපුබ්බං දිට්ඨපුබ්බං වා එවං වත්තුං යුජ්ජති, අයං ලොකෙ නිරුළ්හෙ සමුදාචාරොති දස්සෙති. බ්‍රහ්මං වා වුච්චති අරියමග්ගො, තස්ස අණනතො ජානනතො පටිවිජ්ඣනතො බ්‍රාහ්මණො. කිලෙසනිබ්බානෙනාති කිලෙසානං අච්චන්තසමුච්ඡෙදසඞ්ඛාතෙන නිබ්බානෙන නිබ්බුතං සම්මදෙව වූපසන්ත-සබ්බකිලෙසදරථ-පරිළාහං. ආසත්තවිසත්තාදීහීති ආදි-සද්දෙන විසතාදිආකාරෙ සඞ්ගණ්හාති. වුත්තඤ්හෙතං – Sobre la expresión ‘cirassā’ (después de mucho tiempo), se dice que es otra palabra con el mismo significado que ‘cirassa kālassā’ (por un largo tiempo), tal como en ‘mamaṃ vā, bhikkhave’ (DN 1.5-6), donde ‘mamaṃ’ es otra palabra con el mismo significado que ‘mamā’ (de mí). ‘Na diṭṭhapubbā’ significa alguien que no ha visto antes. El no haber visto debe entenderse en el sentido de que, incluso habiendo visto, el propósito que debía cumplirse no se realizó. De otro modo, ¿qué clase de deidad sería aquella que no hubiera visto al Bienaventurado? Por eso se dice: ‘¿qué pasa con esta...?’, etc. Tomando la visión como base, es apropiado hablar así: cuando en cualquier momento se ve a alguien querido, basándose en esa visión, es adecuado decir tanto si se le ha visto antes como si no: ‘ciertamente, después de mucho tiempo vemos al venerable’; esto muestra que es un uso común establecido en el mundo. ‘Brahma’ se refiere al Noble Camino; aquel que conoce, entiende y penetra dicho camino es un ‘Brāhmaṇa’. ‘Kilesanibbānenā’ se refiere al Nibbāna caracterizado por la erradicación absoluta de las defilements (kilesas), por lo cual se han extinguido y apaciguado completamente el tormento y el ardor de todas las defilements. Mediante ‘āsattavisattādīhī’, con la palabra ‘ādi’ (etcétera), se incluyen modos como la difusión (visata) y otros. Pues se ha dicho: ‘‘විසතාති විසත්තිකා, විසටාති විසත්තිකා, විසාලාති විසත්තිකා, විසක්කතීති විසත්තිකා, විසංවාදිකාති විසත්තිකා, විසං හරතීති විසත්තිකා, විසමූලාති විසත්තිකා, විසඵලාති විසත්තිකා, විසපරිභොගොති විසත්තිකා, විසාලා වා පන සා තණ්හා රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ ධම්මෙ කුලෙ ගණෙ විසතා විත්ථතාති විසත්තිකා’’ති (මහානි. 3). ‘Se llama visattikā (apego/ansia) porque se difunde (visata); se llama visattikā porque se extiende (visaṭa); se llama visattikā porque es amplia (visālā); se llama visattikā porque se arrastra (visakkati); se llama visattikā porque es engañosa (visaṃvādikā); se llama visattikā porque arrebata (visaṃ harati); se llama visattikā porque tiene una raíz de veneno (visamūlā); se llama visattikā porque tiene un fruto de veneno (visaphalā); se llama visattikā porque su disfrute es veneno (visaparibhogā); o bien, esa sed (taṇhā) es amplia y se ha difundido y extendido (visatā vitthatā) a través de las formas, sonidos, olores, sabores, tangibles y objetos mentales, en las familias y en los grupos, por eso se llama visattikā’ (Mahāni. 3). තත්ථ [Pg.50] විසතාති විත්ථතා රූපාදීසු තෙභූමකධම්මෙසු අභිබ්‍යාපනවසෙන විසටාති පුරිමවචනමෙව ත-කාරස්ස ට-කාරං කත්වා වුත්තං. විසාලාති විපුලා. විසක්කතීති පරිසක්කති, සහති වා. රත්තො හි රාගවත්ථුනා පාදෙන තාළියමානොපි සහතීති. ඔසක්කනං විප්ඵන්දනං වා ‘‘විසක්කන’’න්තිපි වදන්ති. අනිච්චාදිං නිච්චාදිතො. ගණ්හාතීති විසංවාදිකා හොති. විසං හරතීති තථා තථා කාමෙසු ආනිසංසං පස්සන්තී විවිධෙහි ආකාරෙහි නෙක්ඛම්මාභිමුඛප්පවත්තිතො චිත්තං සංහරති සංඛිපති, විසං වා දුක්ඛං, තං හරති, වහතීති අත්ථො. දුක්ඛනිබ්බත්තකකම්මස්ස හෙතුභාවතො විසමූලා. විසං වා දුක්ඛාභිභූතා වෙදනා මූලං එතිස්සාති විසමූලා. දුක්ඛසමුදයත්තා විසං ඵලං එතිස්සාති විසඵලා. තණ්හාය රූපාදිකස්ස දුක්ඛස්සෙව පරිභොගො හොති, න අමතස්සාති විසපරිභොගොති වුත්තා, සබ්බත්ථ නිරුත්තිවසෙන පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා. යො පනෙත්ථ පධානො අත්ථො, තං දස්සෙතුං පුන ‘‘විසාලා වා පනා’’තිආදි වුත්තන්ති එවමෙත්ථ විසත්තිකාපදස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො. තිණ්ණං පඨමදුතියමග්ගෙහි. නිත්තිණ්ණං තතියමග්ගෙන. උත්තිණ්ණං චතුත්ථමග්ගෙන. Allí, ‘visatā’ significa extendida; ‘visaṭā’ es la misma palabra anterior con el cambio de la letra ‘ta’ por ‘ṭa’ en el sentido de su difusión predominante a través de los fenómenos de los tres planos de existencia, como las formas, etc. ‘Visālā’ significa vasta. ‘Visakkati’ significa que se mueve en todas direcciones o que soporta; pues el apasionado, incluso siendo golpeado con el pie por el objeto de su pasión, lo soporta. También llaman ‘visakkana’ al retroceder o al agitarse. Toma lo impermanente (anicca), etc., como permanente (nicca), etc., por lo cual es engañosa (visaṃvādikā). ‘Visaṃ harati’ significa que, viendo una gratificación en los placeres sensuales de diversas maneras, retrae o contrae la mente de su actividad orientada hacia la renuncia; o bien significa que trae o acarrea el veneno, es decir, el sufrimiento. Es de ‘raíz de veneno’ (visamūlā) por ser la causa del kamma que produce el sufrimiento; o bien es de ‘raíz de veneno’ porque la sensación abrumada por el sufrimiento es su raíz. Es de ‘fruto de veneno’ (visaphalā) porque el veneno es su fruto al ser el origen del sufrimiento. Se dice que es de ‘disfrute de veneno’ (visaparibhoga) porque el disfrute de la sed es solo del sufrimiento de las formas, etc., y no de lo inmortal (amata); en todos estos casos, la formación de la palabra debe entenderse mediante la interpretación lingüística (nirutti). Para mostrar el significado principal, se dijo de nuevo ‘visālā vā panā’, etc.; así debe entenderse el significado de la palabra ‘visattikā’ en este contexto. ‘Tiṇṇaṃ’ (cruzado) se refiere a los dos primeros caminos. ‘Nittiṇṇaṃ’ (completamente cruzado) por el tercer camino. ‘Uttiṇṇaṃ’ (trascendido) por el cuarto camino. සමනුඤ්ඤොති සම්මදෙව කතානුඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘එකජ්ඣාසයො අහොසී’’ති. අන්තරධායීති අදස්සනං අගමාසි. යථා පන අන්තරධායි, තං දස්සෙතුං ‘‘අභිසඞ්ඛතකාය’’න්තිආදි වුත්තං. මාලෙහීති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, ‘‘මාලාහී’’ති කෙචි පඨන්ති, ‘‘මල්‍යෙහී’’ති වත්තබ්බෙ ය-කාරලොපං කත්වා නිද්දෙසො. අයං තාව අට්ඨකථාය ලීනත්ථවණ්ණනා. ‘Samanuñño’ significa plenamente autorizado. Por eso se dice: ‘estaba en total acuerdo’. ‘Antaradhāyī’ significa que desapareció de la vista. Para mostrar cómo desapareció, se dijo ‘abhisaṅkhatakāyaṃ’ (cuerpo creado), etc. ‘Mālehī’ se dice con una inversión de género gramatical; algunos leen ‘mālāhī’, y es una designación hecha elidiendo el sonido ‘ya’ cuando debería decirse ‘malyehī’. Hasta aquí la explicación del significado implícito (līnattha) del Comentario. නෙත්තිනයවණ්ණනා Explicación según el método del Nettippakaraṇa ඉදානි පකරණනයෙන පාළියා අත්ථවණ්ණනං කරිස්සාම. සා පන අත්ථවණ්ණනා යස්මා දෙසනාය සමුට්ඨානප්පයොජනභාජනෙසු පිණ්ඩත්ථෙසු ච නිද්ධාරිතෙසු සුකරා හොති සුවිඤ්ඤෙය්‍යා ච, තස්මා සුත්තදෙසනාය සමුට්ඨානාදීනි පඨමං නිද්ධාරයිස්සාම. තත්ථ සමුට්ඨානං තාව දෙසනානිදානං, තං සාධාරණං අසාධාරණන්ති දුවිධං. තත්ථ සාධාරණම්පි අබ්භන්තරබාහිරභෙදතො දුවිධං. තත්ථ සාධාරණං අබ්භන්තරසමුට්ඨානං නාම ලොකනාථස්ස මහාකරුණා. තාය හි සමුස්සාහිතස්ස භගවතො වෙනෙය්‍යානං ධම්මදෙසනාය චිත්තං උදපාදි, යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘සත්තෙසු ච [Pg.51] කාරුඤ්ඤතං පටිච්ච බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙසී’’තිආදි (ම. නි. 1.283; සං. නි. 1.172; මහාව. 9). එත්ථ ච හෙතුඅවත්ථායපි මහාකරුණාය සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො යාවදෙව සංසාරමහොඝතො සද්ධම්මදෙසනාහත්ථදානෙහි සත්තසන්තාරණත්ථං තදුප්පත්තිතො. යථා ච මහාකරුණා, එවං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දසබලඤාණාදීනි ච දෙසනාය අබ්භන්තරසමුට්ඨානභාවෙන වත්තබ්බානි. සබ්බඤ්හි ඤෙය්‍යධම්මං තෙසං දෙසෙතබ්බප්පකාරං සත්තානඤ්ච ආසයානුසයාදිං යාථාවතො ජානන්තො භගවා ඨානාට්ඨානාදීසු කොසල්ලෙන වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං විචිත්තනයදෙසනං පවත්තෙසීති. බාහිරං පන සාධාරණං සමුට්ඨානං දසසහස්සමහාබ්‍රහ්මපරිවාර-සහම්පතිමහාබ්‍රහ්මුනො අජ්ඣෙසනං. තදජ්ඣෙසනුත්තරකාලඤ්හි ධම්මගම්භීරතාපච්චවෙක්ඛණාජනිතං අප්පොස්සුක්කතං පටිප්පස්සම්භෙත්වා ධම්මස්සාමී ධම්මදෙසනාය උස්සාහජාතො අහොසි. අසාධාරණම්පි අබ්භන්තරබාහිරභෙදතො දුවිධමෙව. තත්ථ අබ්භන්තරං යාය මහාකරුණාය යෙන ච දෙසනාඤාණෙන ඉදං සුත්තං පවත්තිතං, තදුභයං වෙදිතබ්බං බාහිරං පන තස්සා දෙවතාය පුච්ඡා, පුච්ඡාවසිකො හෙස සුත්තනික්ඛෙපො. තයිදං පාළියං ආගතමෙව. Ahora realizaremos la explicación del significado del Canon (pāḷi) según el método del tratado (Nettippakaraṇa). Esa explicación del significado es más fácil de realizar y de comprender cuando se han determinado los significados generales en términos del origen (samuṭṭhāna), el propósito (payojana), el receptor (bhājana) y el contenido resumido (piṇḍattha); por lo tanto, determinaremos primero el origen y otros aspectos de la enseñanza del sutta. Allí, el origen es la causa de la enseñanza, la cual es de dos tipos: común y no común. La común también es de dos tipos por su división en interna y externa. El origen común interno es la Gran Compasión (mahākaruṇā) del Protector del Mundo. Pues en el Bienaventurado, instigado por ella, surgió la intención de enseñar el Dhamma a quienes son susceptibles de ser guiados, en referencia a lo cual se dijo: ‘debido a la compasión por los seres, observó el mundo con el ojo de un Buda’ (MN 1.283; SN 1.172; Mahāva. 9). Aquí también debe entenderse la inclusión de la Gran Compasión incluso en el estado de causa, por su surgimiento con el fin de rescatar a los seres del gran océano del saṃsāra mediante el ofrecimiento de las manos de la enseñanza del Saddhamma. Y así como la Gran Compasión, también el conocimiento de la omnisciencia (sabbaññutaññāṇa) y el conocimiento de los diez poderes (dasabalañāṇa), etc., deben mencionarse como orígenes internos de la enseñanza. Pues el Bienaventurado, conociendo correctamente todas las cosas cognoscibles, el modo en que deben ser enseñadas y las disposiciones y tendencias subyacentes de los seres, mediante su habilidad en lo que es posible e imposible, etc., puso en marcha la enseñanza de diversos métodos de acuerdo con la disposición de quienes debían ser guiados. El origen común externo es la solicitud del Gran Brahma Sahampati, acompañado por diez mil grandes Brahmas. Pues tras esa solicitud, disipando la falta de inclinación generada por la reflexión sobre la profundidad del Dhamma, el Señor del Dhamma se sintió impulsado a la enseñanza del Dhamma. El origen no común también es de dos tipos por su división en interno y externo. Allí, el interno debe entenderse como tanto la Gran Compasión como el conocimiento de la enseñanza por los cuales se puso en marcha este sutta; el externo es la pregunta de esa deidad, pues la presentación de este sutta se debió a esa pregunta. Esto mismo ha llegado en el texto original (pāḷi). පයොජනම්පි සාධාරණාසාධාරණතො දුවිධං. තත්ථ සාධාරණං අනුක්කමෙන යාව අනුපාදාපරිනිබ්බානං විමුත්තිරසත්තා භගවතො දෙසනාය. තෙනෙවාහ ‘‘එතදත්ථා කථා, එතදත්ථා මන්තනා’’තිආදි (පරි. 366). අසාධාරණං පන තස්සා දෙවතාය දස්සනමග්ගසමධිගමො, උභයම්පෙතං බාහිරමෙව. සචෙ පන වෙනෙය්‍යසන්තානගතම්පි දෙසනාබලසිද්ධිසඞ්ඛාතං පයොජනං අධිප්පායසමිජ්ඣනභාවතො යථාධිප්පෙතත්ථසිද්ධියා මහාකාරුණිකස්ස භගවතොපි පයොජනමෙවාති ගණ්හෙය්‍ය, ඉමිනා පරියායෙනස්ස අබ්භන්තරතාපි සියා. El propósito también es de dos tipos: común y específico. El común es, gradualmente, hasta el parinibbāna sin apego, debido al sabor de la liberación en la enseñanza del Bendito. Por eso se dijo: «Este es el propósito de la charla, este es el propósito de la deliberación», etc. El específico, sin embargo, es el logro del Sendero de la Visión por parte de esa deidad; ambos son externos. Pero si se considera el propósito logrado por el poder de la enseñanza en el flujo mental del discípulo, debido al cumplimiento de la intención por el logro del objetivo deseado, también sería el propósito del Gran Compasivo, el Bendito; en este sentido, también podría ser interno. අපිච තස්සා දෙවතාය ඔඝතරණාකාරස්ස යාථාවතො අනවබොධො ඉමිස්සා දෙසනාය සමුට්ඨානං, තදවබොධො පයොජනං. සො හි ඉමාය දෙසනාය භගවන්තං පයොජෙති තන්නිප්ඵාදනපරායං දෙසනාති කත්වා. යඤ්හි දෙසනාය සාධෙතබ්බං ඵලං, තං ආකඞ්ඛිතබ්බත්තා දෙසකං දෙසනාය පයොජෙතීති පයොජනන්ති වුච්චති. තථා දෙවතාය තදඤ්ඤෙසඤ්ච විනෙය්‍යානං පතිට්ඨානායූහනවිස්සජ්ජනඤ්චෙත්ථ පයොජනං[Pg.52]. තථා සංසාරචක්කනිවත්ති-සද්ධම්මචක්කප්පවත්තිසස්සතාදිමිච්ඡාචාර-නිරාකරණං සම්මාවාදපුරෙක්ඛාරො අකුසලමූලසමූහනනං කුසලමූලසමාරොපනං අපායද්වාරපිදහනං සග්ගමොක්ඛද්වාරවිවරණං පරියුට්ඨානවූපසමනං අනුසයසමුග්ඝාතනං ‘‘මුත්තො මොචෙස්සාමී’’ති පුරිමපටිඤ්ඤාඅවිසංවාදනං තප්පටිපක්ඛමාරමනොරථවිසංවාදනං තිත්ථියසමයනිම්මථනං බුද්ධධම්මපතිට්ඨාපනන්ති එවමාදීනිපි පයොජනානි ඉධ වෙදිතබ්බානි. Además, la falta de comprensión correcta de esa deidad sobre el modo de cruzar la inundación es el origen de esta enseñanza; su comprensión es el propósito. Pues mediante esta enseñanza ella insta al Bendito, siendo una enseñanza dedicada a tal logro. Aquello que debe lograrse como fruto de la enseñanza, al ser deseado, se dice que insta al maestro a enseñar y se llama propósito. Así, el propósito aquí es el establecimiento, el esfuerzo y el abandono para la deidad y otros discípulos. Asimismo, deben conocerse otros propósitos aquí como: detener la rueda del saṃsāra, poner en movimiento la rueda del Verdadero Dhamma, el rechazo de la conducta errónea como el eternalismo, el predominio del habla correcta, la erradicación de las raíces de lo perjudicial, la implantación de las raíces de lo beneficioso, el cierre de las puertas de los estados de privación, la apertura de las puertas del cielo y la liberación, el apaciguamiento de las obsesiones, la extirpación de las tendencias latentes, la no contradicción con la promesa previa: «habiendo cruzado, haré cruzar», la frustración de los deseos de Māra, su oponente, la trituración de las doctrinas de los sectarios y el establecimiento del Buddha-Dhamma. යථා දෙවතා ඔඝතරණෙ සංසයපක්ඛන්දා, තාදිසා අඤ්ඤෙ ච සඞ්ඛාතධම්මානං සම්මාසම්බුද්ධස්ස ච පටිපත්තිං අජානන්තා අසද්ධම්මස්සවන-ධාරණ-පරිචය-මනසිකාරවිපල්ලත්ථබුද්ධිකා සද්ධම්මස්සවන-ධාරණ-පරිචයවිමුඛා ච භවවිමොක්ඛෙසිනො විනෙය්‍යා ඉමිස්සා දෙසනාය භාජනං. Así como la deidad estaba sumida en la duda sobre el cruce de la inundación, otros similares —que no conocen la práctica de los que han comprendido el Dhamma y del Completamente Despierto, cuyos intelectos están distorsionados por escuchar, retener, familiarizarse y reflexionar sobre el falso Dhamma, y que son reacios a escuchar, retener y familiarizarse con el verdadero Dhamma— que son discípulos buscadores de la liberación de la existencia, son los recipientes de esta enseñanza. පිණ්ඩත්ථා පන ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති පදද්වයෙ චතුසච්චකම්මට්ඨානානුයොගවසෙන යොනිසොමනසිකාරබහුලීකාරො කුසලමූලසමායොගො ඔලීයනාතිධාවනාවිස්සජ්ජනං උපායවිනිබන්ධවිධමනං මිච්ඡාභිනිවෙසදූරීභාවො තණ්හාවිජ්ජාවිසොධනං වට්ටත්තයවිච්ඡෙදනුපායො ආසවොඝ-යොග-ගන්ථාගති-තණ්හුප්පාදුපාදානවියොගො චෙතොඛිලවිවෙචනං අභිනන්දනනිවාරණං සංසග්ගාතික්කමො විවාදමූලපරිච්චාගො අකුසලකම්මපථවිද්ධංසනං මිච්ඡත්තාතිවත්තනං අනුසයමූලච්ඡෙදො. සබ්බකිලෙස-දරථපරිළාහ-සාරම්භපටිප්පස්සම්භනං දස්සනසවනනිද්දෙසො විජ්ජූපමවජිරූපමධම්මාපදෙසො අපචයගාමිධම්මවිභාවනා පහානත්තයදීපනා සික්ඛත්තයානුයොගො සමථවිපස්සනානුට්ඨානං භාවනාසච්ඡිකිරියාසිද්ධි සීලක්ඛන්ධාදිපාරිසුද්ධීති එවමාදයො වෙදිතබ්බා. En cuanto al significado conciso, en las dos palabras «sin detenerme, sin esforzarme», deben conocerse los siguientes: el cultivo de la atención sabia mediante la aplicación de los temas de meditación de las Cuatro Verdades, la unión con las raíces de lo beneficioso, el abandono del desánimo y de la precipitación, la destrucción de las ataduras de los medios, el alejamiento de los apegos erróneos, la purificación del deseo y la ignorancia, el medio para cortar el triple ciclo, la separación de las inundaciones de los efluvios, los yugos, los nudos, las tendencias, el surgimiento del deseo y el apego, el discernimiento de los obstáculos mentales, la prevención del regocijo, la superación del contacto, el abandono de las raíces de la disputa, la destrucción de los caminos de acción perjudiciales, la superación de la falsedad, el corte de la raíz de las tendencias latentes, el apaciguamiento de la angustia, el tormento y el ímpetu de todas las impurezas, la indicación de la visión y la audición, la instrucción del Dhamma comparable al relámpago y al diamante, la explicación de los estados que conducen a la disminución de la existencia, la iluminación de los tres tipos de abandono, la aplicación del triple entrenamiento, el surgimiento de la calma y la visión profunda, el logro de la realización mediante el desarrollo mental y la purificación del cúmulo de la moralidad, etc. තත්ථ යෙසං කිලෙසාදීනං වසෙන පතිට්ඨාති සංසීදති, යෙසඤ්ච අභිසඞ්ඛාරාදීනං වසෙන ආයූහති නිබ්බුය්හති, උභයමෙතං සමුදයසච්චං, තප්පභාවිතා තදුභයනිස්සිතා ච ඛන්ධා දුක්ඛසච්චං, තදුභයමත්ථො, ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහ’’න්ති අධිප්පෙතස්ස අත්ථස්ස පටිච්ඡන්නං කත්වා දෙසනා උපායො මානනිග්ගණ්හනවසෙන තස්සා දෙවතාය සච්චාභිසමයකාරණභාවතො පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපොපදෙසෙන චතුරොඝනිරත්ථරණත්ථිකෙහි අන්තද්වයරහිතා මජ්ඣිමා පටිපත්ති පටිපජ්ජිතබ්බාති අයමෙත්ථ භගවතො ආණත්තීති අයං දෙසනාහාරො. Allí, aquello por lo cual uno «se establece» o «se hunde» debido a las impurezas y demás, y aquello por lo cual uno «se esfuerza» o «es arrastrado» debido a las formaciones volitivas y demás, ambos son la Verdad del Origen. Los agregados producidos por ellos y dependientes de ellos son la Verdad del Sufrimiento. Ese es el significado de ambos. Al ocultar el significado pretendido en «sin detenerme, sin esforzarme», la enseñanza es el medio para la realización de las verdades por parte de esa deidad mediante la supresión del orgullo. Mediante la instrucción del rechazo del establecimiento y del esfuerzo, se indica que el camino medio, libre de los dos extremos, debe ser practicado por quienes desean cruzar las cuatro inundaciones. Esta es la orden del Bendito aquí; este es el modo de enseñanza. පරසංසයපක්ඛන්දනතාය [Pg.53] ඤාතුකාමතාය ච කථං නූති පුච්ඡාවසෙන වුත්තං? අභිමුඛභාවතො එකපුග්ගලභාවතො ච ‘‘ත්ව’’න්ති වුත්තං. පරමුක්කංසගතස්ස ගරුභාවස්ස අනඤ්ඤයොග්‍යස්ස සද්ධම්මධුරස්ස පරිදීපනතො සාධූති මරිසසීලාදිගුණතාය ‘‘මාරිසා’’ති වුත්තං. අවහනනතො රාසිභාවතො ච ‘‘ඔඝ’’න්ති වුත්තං. ඤාතුං ඉච්ඡිතස්ස අත්ථස්ස කතත්තා පරියොසාපිතත්තා ‘‘ඉතී’’ති වුත්තං. සංසීදනලක්ඛණස්ස පතිට්ඨානස්ස අකාතබ්බතො සබ්බසො ච අකතත්තා. ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්ති වුත්තං. තයිදං අකරණං එකංසිකන්ති ඛොති අවධාරණවසෙන වුත්තං. තස්ස ච අප්පතිට්ඨානස්ස සසන්තතිගතත්තා ‘‘ත්ව’’න්ති ච පුච්ඡිතත්තා ‘‘අහ’’න්ති වුත්තං. දෙවතාය සම්බොධනතො පියාලපනතො ච, ‘‘ආවුසො’’ති වුත්තං. නිබ්බුය්හනලක්ඛණස්ස ආයූහනස්ස අකාතබ්බතො සබ්බසො ච අකතත්තා අනායූහන්ති වුත්තං. තිණ්ණාකාරස්ස ඔඝානං අනිච්ඡිතභාවතො එව තත්ථ සංසයස්ස අනපගතත්තා ඔඝතරණස්ස ච අවිසෙසත්තා ‘‘යථා කථං පනා’’ති වුත්තං. තථා සංසීදනලක්ඛණං පතිට්ඨානං සංසාරෙ ච සණ්ඨානන්ති අනත්ථන්තරත්තා අභින්නකාලිකං. තථා නිබ්බුය්හනලක්ඛණං ආයූහනං සම්මාපටිපත්තියා අතිවත්තනන්ති අනත්ථන්තරත්තා අභින්නකාලිකන්ති වුත්තං ‘‘යදා ස්වාහං…පෙ… තදාස්සු නිබ්බුය්හාමී’’ති. තදුභයස්ස පටිපක්ඛභාවතො පටිබාහනතො ච ඔඝාතිණ්ණාති වුත්තං ‘‘එවං ඛ්වාහං…පෙ… ඔඝමතරි’’න්ති. Debido a que la deidad estaba sumida en la duda y deseaba saber, se dijo en forma de pregunta: «¿Cómo, pues...?». Debido a la presencia directa y a ser una sola persona, se dijo «tú». Debido a que señala el Dhamma excelente, importante e incomparable, se dijo «bien», y por poseer virtudes como la conducta de un amigo, se dijo «querido señor». Debido a que arrastra y por su naturaleza de acumulación, se llama «inundación». Debido a que el asunto que se deseaba conocer fue realizado y concluido, se dijo «así». Debido a que el «detenerse», que tiene la característica de hundirse, no debe hacerse y en absoluto se hizo, se dijo «sin detenerme». Esto se dijo como una afirmación de que este no-hacer es definitivo mediante «ciertamente». Debido a que ese «no detenerse» pertenece a la propia continuidad y se le preguntó a «ti», se dijo «yo». Debido a que se dirige a la deidad y por un trato afectuoso, se dijo «amigo». Debido a que el «esforzarse», que tiene la característica de ser arrastrado, no debe hacerse y en absoluto se hizo, se dijo «sin esforzarme». Debido a que los tres modos de las inundaciones no fueron comprendidos y por eso la duda no se había disipado, y porque el cruce de la inundación no estaba especificado, se dijo: «¿Cómo, pues...?». Asimismo, el «detenerse», que tiene la característica de hundirse, y el «permanecer» en el saṃsāra, no son diferentes en significado y ocurren al mismo tiempo. Asimismo, el «esforzarse», que tiene la característica de ser arrastrado, y el «excederse» en la práctica correcta, no son diferentes en significado y ocurren al mismo tiempo; por eso se dijo: «Cuando yo... etc., entonces soy arrastrado». Debido a que es el opuesto de ambos y los rechaza, se dijo «cruzó la inundación» en: «Así, en verdad... etc., crucé la inundación». එකබුද්ධන්තරන්තරිකත්තා සුදූරකාලිකතාය ‘‘චිරස්ස’’න්ති වුත්තං. අන්තරා අදිට්ඨපුබ්බතාය විම්හයනීයතාය ච ‘‘වතා’’ති වුත්තං. තදා උපලබ්භමානතාය අත්තපච්චක්ඛතාය ච ‘‘පස්සාමී’’ති වුත්තං. බාහිතපාපතො බ්‍රහ්මස්ස ච අරියමග්ගස්ස අණනතො පටිවිජ්ඣනතො ‘‘බ්‍රාහ්මණ’’න්ති වුත්තං. කිලෙසසන්තාපවූපසමනතො දුක්ඛසන්තාපවූපසමනතො ච සබ්බසො නිබ්බුතත්තා ‘‘පරිනිබ්බුත’’න්ති වුත්තං. තරණපයොගස්ස නිබ්බත්තිතත්තා උපරි තරිතබ්බාභාවතො ච ‘‘තිණ්ණ’’න්ති වුත්තං. ඤාණචක්ඛුනා ඔලොකෙතබ්බතො ලුජ්ජනතො පලුජ්ජනතො ච ‘‘ලොකෙ’’ති වුත්තං. විසයෙසු සඤ්ජනතො ජාතභාවතො ‘‘විසත්තික’’න්ති වුත්තං. ඤාණස්ස පච්චක්ඛභාවතො නිගමනතො ච ‘‘ඉද’’න්ති වුත්තං. භාසිතත්තා පරිසමත්තත්තා ච ‘‘අවොචා’’ති වුත්තං. පඨමං ගහිතත්තා පච්චාමසනතො ච ‘‘සා දෙවතා’’ති වුත්තං. පටික්ඛෙපස්ස අභාවතො අත්ථස්ස අනුමොදිතබ්බතො ‘‘සමනුඤ්ඤො’’ති වුත්තං. විනෙය්‍යානං [Pg.54] සාසනතො පරමත්ථසම්පත්තිතො ච ‘‘සත්ථා’’ති වුත්තං. චක්ඛුපථාතික්කමෙන තිරොභාවූපගමනතො ‘‘අන්තරධායී’’ති වුත්තන්ති අයං අනුපදවිචයතො විචයහාරො. Se dice «después de mucho tiempo» (cirassaṃ) debido a la gran distancia temporal, por ser el intervalo entre un Buda y otro. Se dice «ciertamente» (vatā) por el asombro y por no haber sido visto previamente en el ínterin. Se dice «veo» (passāmi) por estar disponible en ese momento y por la evidencia directa de uno mismo. Se dice «brahmán» (brāhmaṇa) por haber expulsado el mal y por conocer o penetrar el Noble Sendero. Se dice «totalmente extinguido» (parinibbuta) por estar completamente apagado debido al apaciguamiento del tormento de las defilaciones y al apaciguamiento del tormento del sufrimiento. Se dice «cruzado» (tiṇṇa) por haber llevado a cabo el esfuerzo de cruzar y por no haber nada más que deba ser cruzado. Se dice «en el mundo» (loke) por aquello que debe ser observado con el ojo del conocimiento y por su naturaleza de desintegrarse y desmoronarse. Se dice «apego» (visattika) por originarse a través del apego a los objetos. Se dice «esto» (idaṃ) por la naturaleza evidente y la conclusión del conocimiento. Se dice «dijo» (avoca) por haber sido hablado y por haberse completado. Se dice «aquella deidad» (sā devatā) por haber sido mencionada primero y por referirse a ella de nuevo. Se dice «aprobado» (samanuñño) por la ausencia de rechazo y por ser un asunto que debe ser regocijado. Se dice «maestro» (satthā) por instruir a los que deben ser guiados y por el logro del beneficio supremo. Se dice «desapareció» (antaradhāyī) por haber pasado a un estado de invisibilidad, trascendiendo el camino de la visión: este es el modo de investigación (vicayahāro) mediante el análisis palabra por palabra. අප්පතිට්ඨානානායූහනෙහි ඔඝතරණං යුජ්ජති කිලෙසාභිසඞ්ඛාරවිජහනෙන පාරසම්පත්තිසමිජ්ඣනතො. සබ්බකිලෙස-තණ්හාදිට්ඨි-තණ්හායතන-සස්සතාදිවසෙන සන්තිට්ඨතො සංසාරෙ සංසීදනං හොතීති යුජ්ජති කාරණස්ස සුප්පතිට්ඨිතභාවතො. අභිසඞ්ඛරණකිච්චෙ කිලෙසාභිසඞ්ඛාරෙ විජ්ජමානෙ සබ්බදිට්ඨාභිනිවෙස-අතිධාවනාභිනිවෙසාදීනං වසෙන ආයූහන්තස්ස සංසාරමහොඝෙන නිබ්බුය්හනං හොතීති යුජ්ජති සම්මාපටිපත්තියා අතිවත්තනතො. බ්‍රහ්මස්ස අරියමග්ගස්ස අණනතො පටිවිජ්ඣනතො බ්‍රාහ්මණභාවො යුජ්ජ්ජති බාහිතපාපත්තා. සම්මදෙව සන්තධම්මසමධිගමතො පරිනිබ්බුතභාවො යුජ්ජති සබ්බසො සවාසනපහීනකිලෙසත්තා. තථා ච විසත්තිකාය තිණ්ණභාවො යුජ්ජති යථා යාය ලෙසොපි න දිස්සති, එවං අග්ගමග්ගෙන තස්සා සමුච්ඡින්නත්තාති අයං යුත්තිහාරො. El cruce del torrente es adecuado mediante el no establecerse y el no esforzarse, debido a la consumación del logro de la otra orilla mediante el abandono de las formaciones de las defilaciones. El hundimiento en el saṃsāra ocurre al establecerse por medio de todas las defilaciones, la avidez, los puntos de vista, las bases de la avidez, el eternismo, etc.; esto es adecuado porque la causa está bien establecida. El ser arrastrado por el gran torrente del saṃsāra ocurre para aquel que se esfuerza por medio de todas las adherencias a los puntos de vista, la adherencia a la agitación, etc., mientras existen las formaciones de las defilaciones en la función de la actividad constructiva; esto es adecuado por sobrepasar la práctica correcta. La condición de brahmán es adecuada por conocer o penetrar el Noble Sendero, por haber expulsado el mal. El estado de estar totalmente extinguido es adecuado por el logro perfecto del estado de paz, debido a que todas las defilaciones han sido abandonadas junto con sus disposiciones latentes. Asimismo, el estado de haber cruzado el apego es adecuado de tal manera que no se percibe ni el más mínimo rastro de él, pues ha sido erradicado por el sendero supremo: este es el modo de razonamiento (yuttihāro). කිලෙසවට්ටවසෙන පතිට්ඨානං විසෙසතො කම්මවට්ටස්ස පදට්ඨානං. අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනඤ්ච විපාකවට්ටස්ස පදට්ඨානං. අප්පතිට්ඨානානායූහනානි ඔඝතරණස්ස පදට්ඨානං, ඔඝතරණං අනුපාදිසෙසනිබ්බානස්ස. තණ්හාවසෙන පතිට්ඨානස්ස අස්සාදානුපස්සිතා පදට්ඨානං. තෙනාහ භගවා – ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො තණ්හා පවඩ්ඪතී’’ති (සං. නි. 2.52, 56). El establecerse por medio del ciclo de las defilaciones es específicamente la causa próxima (padaṭṭhāna) para el ciclo del kamma. El esforzarse por medio de las formaciones es la causa próxima para el ciclo del resultado. El no establecerse y el no esforzarse son la causa próxima para el cruce del torrente; el cruce del torrente lo es para el Nibbāna sin residuo. El observar el deleite es la causa próxima para el establecerse por medio de la avidez. Por eso dijo el Sublime: «Monjes, en quien observa el deleite en las cosas que tienden a los grilletes, la avidez aumenta» (Saṃ. Ni. 2.52, 56). ඛන්ධාවිජ්ජා-ඵස්ස-සඤ්ඤා-විතක්කායොනිසොමනසිකාර-පාපමිත්තපරතොඝොසා දිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. යථාහ – පටිසම්භිදාමග්ගෙ (පටි. ම. 1.124) ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්තිආදි. තණ්හාදිට්ඨාභිනන්දනඅවසෙසකිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස පදට්ඨානං. ඉමිනා නයෙන යථාරහං තණ්හාදිට්ඨාදිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං පදට්ඨානභාවො වත්තබ්බො. සෙසමෙත්ථ පාළිතො එව සුනිද්ධාරියං. අයං පදට්ඨානහාරො. Los agregados, la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención no sabia, los malos amigos y la voz de otro son la causa próxima para el establecerse a través de los puntos de vista. Como se dice en el Paṭisambhidāmagga (Paṭi. Ma. 1.124): «Los agregados son también una base para los puntos de vista, la ignorancia es también una base para los puntos de vista», etc. Las restantes formaciones de las defilaciones, junto con el regocijo en la avidez y los puntos de vista, son la causa próxima para el esforzarse. Por este método, debe explicarse según corresponda la naturaleza de ser causa próxima para el establecerse y el esforzarse a través de la avidez, los puntos de vista, etc. Lo restante aquí debe deducirse correctamente del propio texto pali. Este es el modo de la causa próxima (padaṭṭhānahāro). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපෙන විස්සජ්ජෙන්තෙන නිය්‍යානාවහා සම්මාපටිපත්ති ගහිතා එකන්තතො ඔඝනිත්ථරණූපායභාවතො. තග්ගහණෙන ච සබ්බෙපි සත්තතිංස බොධිපක්ඛියධම්මා ගහිතා හොන්ති නිය්‍යානලක්ඛණෙන එකලක්ඛණත්තාති අයං ලක්ඛණහාරො. «Sin establecerse y sin esforzarse»: al responder mediante el rechazo del establecerse y del esforzarse, se adopta la práctica correcta que conduce a la liberación, por ser el medio para cruzar el torrente de manera absoluta. Y al adoptar esto, se consideran adoptados también los treinta y siete factores del despertar, por tener la misma característica de liberación: este es el modo de las características (lakkhaṇahāro). නිදානමස්සා [Pg.55] දෙවතාය ඔඝතරණාකාරස්ස යාථාවතො අනවබොධොති වුත්තොවායමත්ථො. අඤ්ඤෙපි යෙ ඉමං දෙසනං නිස්සාය ඔඝතරණූපායං පටිවිජ්ඣන්ති, තෙපි ඉමිස්සා දෙසනාය නිදානන්ති දට්ඨබ්බා. ‘‘කථං නු ඛො ඉමං දෙසනං නිස්සාය සම්මදෙව පටිවිජ්ඣන්තා චතුබ්බිධම්පි ඔඝං තරන්තා සකලසංසාරමහොඝතො නිත්ථරෙය්‍යුං, පරෙ ච තත්ථ පතිට්ඨපෙය්‍යු’’න්ති අයමෙත්ථ භගවතො අධිප්පායො. පදනිබ්බචනං නිරුත්තං, තං ‘‘එව’’න්තිආදිනිදානපදානං ‘‘කථ’’න්තිආදිපාළිපදානඤ්ච අට්ඨකථාය තස්සා ලීනත්ථවණ්ණනාය ච වුත්තනයානුසාරෙන සුකරත්තා අතිවිත්ථාරභයෙන න විත්ථාරයිම්හ. El origen (nidāna) es la falta de comprensión de esta deidad sobre la verdadera naturaleza de la manera de cruzar el torrente; este es el significado expuesto. Otros que, basándose en esta enseñanza, penetran el medio para cruzar el torrente, también deben considerarse como el origen de esta enseñanza. «¿Cómo podrían ellos, basándose en esta enseñanza y penetrando correctamente, cruzar el cuádruple torrente y emerger del gran torrente de todo el saṃsāra, y establecer a otros allí?»: esta es la intención del Sublime aquí. La etimología de las palabras ha sido explicada; eso es fácil de comprender siguiendo el método expuesto en el comentario y en la explicación del significado implícito para los términos del origen como «así» (evaṃ) y para los términos pali como «cómo» (kathaṃ), por lo que no lo detallamos por temor a extendernos demasiado. පද-පදත්ථ-දෙසනා-නික්ඛෙප-සුත්තසන්ධි-වසෙන පඤ්චවිධා සන්ධි. තත්ථ පදස්ස පදන්තරෙන සම්බන්ධො පදසන්ධි. තථා පදත්ථස්ස පදත්ථන්තරෙන සම්බන්ධො පදත්ථසන්ධි, යො ‘‘කිරියාකාරකසම්බන්ධො’’ති වුත්තො. නානානුසන්ධිකස්ස තංතංඅනුසන්ධීති සම්බන්ධො, එකානුසන්ධිකස්ස පන පුබ්බාපරසම්බන්ධො දෙසනාසන්ධි, යා අට්ඨකථායං ‘‘පුච්ඡානුසන්ධි අජ්ඣාසයානුසන්ධි යථානුසන්ධී’’ති තිධා විභත්තා. අජ්ඣාසයො චෙත්ථ අත්තජ්ඣාසයො පරජ්ඣාසයොති ද්විධා වෙදිතබ්බො. නික්ඛෙපසන්ධි චතුන්නං සුත්තනික්ඛෙපානං වසෙන වෙදිතබ්බා. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං පපඤ්චසූදනීටීකායං වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. සුත්තසන්ධි ඉධ පඨමනික්ඛෙපවසෙන වෙදිතබ්බා. La conexión (sandhi) es de cinco tipos: mediante la palabra, el significado de la palabra, la enseñanza, la exposición y el sutta. Allí, la relación de una palabra con otra es la conexión de palabras (padasandhi). Asimismo, la relación del significado de una palabra con otro significado de palabra es la conexión de significados (padatthasandhi), la cual se describe como «la relación entre la acción y sus complementos». La relación de las diversas conexiones específicas para lo que tiene múltiples conexiones, o la relación entre lo anterior y lo posterior para lo que tiene una sola conexión, es la conexión de la enseñanza (desanāsandhi), la cual en el comentario se divide en tres: «conexión por pregunta, conexión por disposición y conexión por secuencia». La disposición aquí debe entenderse de dos maneras: disposición propia y disposición ajena. La conexión de la exposición (nikkhepasandhi) debe entenderse mediante las cuatro formas de presentar un sutta. Lo que deba decirse al respecto debe tomarse según el método expuesto en el subcomentario del Papañcasūdanī. La conexión del sutta (suttasandhi) aquí debe entenderse mediante la primera forma de exposición. ‘‘කස්මා පනෙත්ථ ඔඝතරණසුත්තමෙව පඨමං නික්ඛිත්ත’’න්ති නායමනුයොගො කත්ථචි න පවත්තති? අපිච ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපවසෙන අන්තද්වයවිවජ්ජනමුඛෙන වා මජ්ඣිමාය පටිපදාය විභාවනතො සබ්බපඨමමිදං සුත්තං ඉධ නික්ඛිත්තං. අන්තද්වයං අනුපගම්ම මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා සඞ්කාසනපරඤ්හි බුද්ධානං සාසනන්ති. යං පන එකිස්සා දෙසනාය දෙසනන්තරෙන සද්ධිං සංසන්දනං, අයම්පි දෙසනාසන්ධි. සා ඉධ එවං වෙදිතබ්බා – «¿Por qué se ha colocado primero precisamente el Oghataraṇa Sutta?»; ¿acaso esta pregunta no surge en alguna parte? Además, mediante el rechazo de establecerse y esforzarse en «sin establecerse y sin esforzarse crucé el torrente», este sutta se ha colocado aquí primero que todos por mostrar el camino medio a través de la evitación de los dos extremos. Pues la enseñanza de los Budas tiene como propósito la indicación de la práctica media sin acercarse a los dos extremos. La comparación de una enseñanza con otra enseñanza es también la conexión de la enseñanza (desanāsandhi). Esta debe entenderse aquí de la siguiente manera: ‘‘අප්පතිට්ඨං…පෙ… අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති අයං දෙසනා – «'Sin detenerme... sin esforzarme, crucé el torrente'». Esta enseñanza es — ‘‘සබ්බදා සීලසම්පන්නො, පඤ්ඤවා සුසමාහිතො; ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, ඔඝං තරති දුත්තරං. «Aquel que siempre está dotado de virtud, que posee sabiduría y está bien concentrado; con energía persistente y resuelto, cruza el torrente difícil de cruzar». ‘‘විරතො කාමසඤ්ඤාය, රූපසංයොජනාතිගො; නන්දීරාගපරික්ඛීණො, සො ගම්භීරෙ න සීදති; (සං. නි. 1.96); සද්ධාය [Pg.56] තරති ඔඝං, අප්පමාදෙන අණ්ණවං. (සං. නි. 1.246; සු. නි. 186); «Apartado de la percepción de los deseos sensuales, habiendo trascendido los grilletes de la forma; con el deleite y el apego agotados, él no se hunde en las profundidades. (SN 1.96); Mediante la fe se cruza el torrente, y mediante la diligencia el océano. (SN 1.246; Sn 186);» ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ, පඤ්ච චුත්තරි භාවයෙ; පඤ්චසඞ්ගාතිගො භික්ඛු, ඔඝතිණ්ණොති වුච්චති. (සං. නි. 1.5; ධ. ප. 370); «Se deben cortar cinco, abandonar cinco y cultivar otros cinco más; el monje que ha trascendido los cinco apegos es llamado 'uno que ha cruzado el torrente'. (SN 1.5; Dhp 370);» ‘‘තස්මා ජන්තු සදා සතො, කාමානි පරිවජ්ජයෙ; තෙ පහාය තරෙ ඔඝං, නාවං සිත්වාව පාරගූ. (සු. නි. 777; මහානි. 6; නෙත්ති. 5); «Por lo tanto, que la persona siempre atenta evite los deseos sensuales; habiéndolos abandonado, cruzaría el torrente, como aquel que habiendo achicado el agua de una barca llega a la otra orilla. (Sn 777; Mahāni 6; Netti 5);» ‘‘එකායනං ජාතිඛයන්තදස්සී, මග්ගං පජානාති හිතානුකම්පී; එතෙන මග්ගෙන තරිංසු පුබ්බෙ, තරිස්සන්ති යෙ ච තරන්ති ඔඝ’’න්ති. (සං. නි. 5.384, 409; මහානි. 191; චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස 107; පඨමවග්ග 121; නෙත්ති. 170) – «'El que ve el fin del nacimiento conoce el camino único, compasivo por el bienestar; por este camino cruzaron en el pasado, cruzarán y están cruzando el torrente'. (SN 5.384, 409; Mahāni 191; Cūḷani 107; Paṭhamavagga 121; Netti 170). —» එවමාදීහි දෙසනාහි සංසන්දතීති අයං චතුබ්‍යූහො හාරො. Debido a que concuerda con estas enseñanzas y otras similares, este es el modo de análisis del Arreglo Cuádruple (catubyūha hāra). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ සංකිලෙසවසෙන පතිට්ඨානං ආයූහනඤ්ච. තෙන අයොනිසොමනසිකාරො දීපිතො, සන්තකිලෙසවසෙන අනායූහනෙන යොනිසොමනසිකාරො. තත්ථ අයොනිසොමනසිකරොතො තණ්හාවිජ්ජා පවඩ්ඪති. තෙසු තණ්හාගහණෙන ච තණ්හාමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති. අවිජ්ජාගහණෙන අවිජ්ජාමූලකං සබ්බං භවචක්කං ආවත්තති. යොනිසොමනසිකාරග්ගහණෙන ච යොනිසොමනසිකාරමූලකා ධම්මා ආවත්තන්ති චතුබ්බිධඤ්ච සම්පත්තිචක්කං. පතිට්ඨානායූහනපටික්ඛෙපෙන පන සම්මාපටිපත්ති දීපිතා, සා ච සඞ්ඛෙපතො සීලාදිසඞ්ගහා. තත්ථ සීලග්ගහණෙන එකාදස සීලානිසංසා ආවත්තන්ති, සමාධිග්ගහණෙන පඤ්චඞ්ගිකො සම්මාසමාධි පඤ්චඤ්ඤාණිකො සම්මාසමාධි සමාධිපරික්ඛාරා ච ආවත්තන්ති. පඤ්ඤාගහණෙන පඤ්ඤා ච සම්මාදිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨිසුදස්සනා සබ්බෙපි අරියමග්ගධම්මා ආවත්තන්තීති අයං ආවත්තො හාරො. En 'sin detenerse y sin esforzarse', 'detenerse' y 'esforzarse' se refieren al modo de las impurezas. Con esto se muestra la atención inadecuada. 'Sin esforzarse' por medio del modo de calmar las impurezas es la atención adecuada. Allí, para quien practica la atención inadecuada, crecen el deseo y la ignorancia. Al asirse al deseo, los fenómenos basados en el deseo regresan. Al asirse a la ignorancia, toda la rueda de la existencia basada en la ignorancia regresa. Al asirse a la atención adecuada, los fenómenos basados en la atención adecuada regresan, así como la rueda de los cuatro tipos de logros. Al rechazar el 'detenerse' y el 'esforzarse', se muestra la práctica correcta, la cual, en resumen, comprende la virtud y demás. Allí, al asirse a la virtud, regresan los once beneficios de la virtud. Al asirse a la concentración, regresan la concentración correcta de cinco factores, la concentración correcta de cinco conocimientos y los requisitos de la concentración. Al asirse a la sabiduría, la sabiduría y la visión correcta, regresan la visión correcta, la visión clara y todos los fenómenos del Noble Camino. Este es el modo de análisis del Ciclo (āvatta hāra). පතිට්ඨානං කිලෙසාදිවසෙන සත්තවිධං. ආයූහනං අභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන සත්තවිධං. තථා තප්පටිපක්ඛතො අප්පතිට්ඨානං අනායූහනඤ්ච. අයමෙත්ථ ධම්මවිභත්ති. පදට්ඨානභූමිවිභත්තියො පන හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන වෙදිතබ්බා. අයං විභත්තිහාරො. 'Detenerse' es de siete tipos según las impurezas y demás. 'Esforzarse' es de siete tipos según las formaciones volitivas y demás. Del mismo modo, sus opuestos son 'no detenerse' y 'no esforzarse'. Esta es la clasificación de los fenómenos aquí. Sin embargo, las clasificaciones de las bases y los planos deben entenderse según el método mencionado anteriormente. Este es el modo de análisis de la Clasificación (vibhatta hāra). පුබ්බභාගප්පටිපදං සම්මදෙව සම්පාදෙත්වා සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං කත්වා භාවනං උස්සක්කෙන්තො කිලෙසාදීනං දූරීකරණතො තෙසං වසෙන අසංසීදන්තො [Pg.57] අනිබ්බුය්හන්තො අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝං තරති. කිලෙසාදීනං වසෙන පන සංසීදන්තො නිබ්බුය්හන්තො සංසාරෙ පතිට්ඨානතො ආයතිං පුනබ්භවාභිනිබ්බත්තියා ආයූහනතො ඔඝං න තරතීති අයං පරිවත්තො හාරො. Habiendo cumplido perfectamente la práctica preliminar, habiendo unido la calma y la visión clara en pareja, progresando en el desarrollo mental, debido al alejamiento de las impurezas y demás, sin hundirse y sin ser arrastrado por ellas, uno cruza el torrente sin detenerse y sin esforzarse. Pero al hundirse y ser arrastrado por el poder de las impurezas y demás, debido al 'detenerse' en el saṃsāra y al 'esforzarse' para la producción de una existencia futura, uno no cruza el torrente. Este es el modo de análisis de la Reversión (parivatta hāra). අප්පතිට්ඨං අසන්තිට්ඨන්තො අසංසීදන්තො අනිබ්බිසං අනවිනිබ්බිසන්ති පරියායවචනං, අනායූහං අනිබ්බුය්හන්තො අචෙතෙන්තො අපකප්පෙන්තොති පරියායවචනං, ඔඝං කිලෙසසමුද්දන්ති පරියායවචනං, අතරි අතික්කමි අච්චවායීති පරියායවචනං. ඉමිනා නයෙන සෙසපදෙසුපි පරියායවචනං වෙදිතබ්බන්ති අයං වෙවචනො හාරො. 'Sin detenerse' tiene como sinónimos: no quedarse quieto, no hundirse, no establecerse. 'Sin esforzarse' tiene como sinónimos: no ser arrastrado, no planear mentalmente, no imaginar. 'Torrente' tiene como sinónimo: el océano de las impurezas. 'Cruzó' tiene como sinónimos: trascendió, superó. De esta manera, deben entenderse los sinónimos de las palabras restantes. Este es el modo de análisis de los Sinónimos (vevacana hāra). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨං ආයූහන්ති කිලෙසානං කිච්චකරණපඤ්ඤත්ති. පරියුට්ඨානානං විභාවනපඤ්ඤත්ති. අභිසඞ්ඛාරානං විරුහනපඤ්ඤත්ති. තණ්හාය අස්සාදපඤ්ඤත්ති. දිට්ඨියා පරිනිප්ඵන්දනපඤ්ඤත්ති. භවදිට්ඨියා භවාභිනිවෙසපඤ්ඤත්ති. විභවදිට්ඨියා විපල්ලාසපඤ්ඤත්ති. කාමසුඛානුයොගස්ස කාමෙසු අනුගිජ්ඣනපඤ්ඤත්ති. අත්තකිලමථානුයොගස්ස අත්තපරිතාපනපඤ්ඤත්ති. අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති පන අභිඤ්ඤෙය්‍යධම්මානං අභිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති. පරිඤ්ඤෙය්‍යධම්මානං පරිඤ්ඤාපඤ්ඤත්ති. ඔඝමතරින්ති පහාතබ්බධම්මානං පහානපඤ්ඤත්ති. මග්ගස්ස භාවනාපඤ්ඤත්ති. නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියාපඤ්ඤත්තීති අයං පඤ්ඤත්තිහාරො. En 'sin detenerse y sin esforzarse', 'detenerse' y 'esforzarse' es la designación de la realización de las funciones de las impurezas. Es la designación de la manifestación de las obsesiones. Es la designación del crecimiento de las formaciones volitivas. Es la designación del disfrute del deseo. Es la designación de la proliferación de los puntos de vista. Es la designación del apego a la existencia mediante el punto de vista de la existencia. Es la designación de la distorsión mediante el punto de vista de la no-existencia. Es la designación de la codicia por los placeres en la entrega al placer de los sentidos. Es la designación del tormento a uno mismo en la entrega a la auto-mortificación. Pero 'sin detenerse y sin esforzarse' es la designación del conocimiento superior de los fenómenos que deben ser conocidos con conocimiento superior. 'Cruzó el torrente' es la designación del abandono de los fenómenos que deben ser abandonados. Es la designación del desarrollo del camino. Es la designación de la realización del cese. Este es el modo de análisis de la Designación (paññatti hāra). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨානායූහනග්ගහණෙන ඔඝග්ගහණෙන ච සමුදයසච්චං ගහිතං. අප්පතිට්ඨං අනායූහං අතරින්ති පන පදත්තයෙන මග්ගසච්චං ගහිතං, හෙතුගහණෙන ච හෙතුමතො ගහණං සිද්ධමෙවාති දුක්ඛනිරොධසච්චානි අත්ථතො ගහිතානෙවාති අයං සච්චෙහි ඔතරණා. තත්ථ යෙ ලොකියා පඤ්චක්ඛන්ධා, යෙසං වසෙන පතිට්ඨානායූහනසිද්ධි. යෙ ලොකුත්තරා චත්තාරො ඛන්ධා, යෙසං වසෙන ඔඝතරණසිද්ධි. අයං ඛන්ධමුඛෙන ඔතරණා. යෙ එව පඤ්චක්ඛන්ධා ද්වාදසායතනානි අට්ඨාරස ධාතුයො, තෙ චත්තාරො ඛන්ධා ද්වායතනානි ද්වෙ ධාතුයොති අයං ආයතනමුඛෙන ධාතුමුඛෙන ච ඔතරණා. තථා අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨානායූහනග්ගහණෙන කිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදීනං ගහණං. කිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදයො ඔඝා ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධා ධම්මායතනං ධම්මධාතු ච, අප්පතිට්ඨානානායූහනග්ගහණෙන ඔඝතරණවචනෙන ච සහ විපස්සනාය මග්ගො කථිතො. එවඤ්ච සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ධම්මායතනං ධම්මධාතු ච [Pg.58] ගහිතාති එවම්පි ඛන්ධමුඛෙන ආයතනමුඛෙන ධාතුමුඛෙන ඔතරණා. විපස්සනා චෙ අනිච්චානුපස්සනා, අනිමිත්තමුඛෙන විමොක්ඛමුඛං, දුක්ඛානුපස්සනා චෙ, අප්පණිහිතවිමොක්ඛමුඛං, අනත්තානුපස්සනා චෙ, සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛන්ති එවං විමොක්ඛමුඛෙන ඔතරණං. මග්ගෙ සෙක්ඛා සීලක්ඛන්ධාදයො ධම්මායතනධම්මධාතූ අනාසවා ච එවම්පි ඛො ඛන්ධාදිමුඛෙන ඔතරණාති අයං ඔතරණො හාරො. En 'sin detenerse y sin esforzarse', al incluir 'detenerse', 'esforzarse' y el 'torrente', se incluye la verdad del origen. Mediante las tres palabras 'sin detenerse, sin esforzarse, cruzó', se incluye la verdad del camino. Al incluir la causa, la inclusión de lo que tiene causa queda establecida; por lo tanto, las verdades del sufrimiento y del cese están incluidas según el significado. Esta es la entrada por medio de las verdades. Allí, están los cinco agregados mundanos, por medio de los cuales se produce el 'detenerse' y el 'esforzarse'. Están los cuatro agregados supramundanos, por medio de los cuales se produce el cruce del torrente. Esta es la entrada por medio de los agregados. Los mismos cinco agregados son las doce bases y los dieciocho elementos; esos cuatro agregados supramundanos son dos bases y dos elementos. Esta es la entrada por medio de las bases y los elementos. Asimismo, en 'sin detenerse y sin esforzarse', al incluir 'detenerse' y 'esforzarse', se incluyen las impurezas, las formaciones y demás. Las impurezas, las formaciones y los torrentes son el agregado de las formaciones, la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos. Mediante las palabras 'sin detenerse y sin esforzarse' y el hablar de 'cruzar el torrente', se explica el camino junto con la visión clara. Así, el agregado de las formaciones, la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos están incluidos. Así también es la entrada por medio de los agregados, bases y elementos. Si la visión clara es la contemplación de la impermanencia, es la puerta de la liberación por medio de lo sin-signos; si es la contemplación del sufrimiento, es la puerta de la liberación de lo no-deseado; si es la contemplación del no-yo, es la puerta de la liberación de la vacuidad. Esta es la entrada por medio de las puertas de la liberación. En el camino, los agregados de virtud y demás de los aprendices son la base de los fenómenos y el elemento de los fenómenos sin influjos. Así también es la entrada por medio de los agregados y demás. Este es el modo de análisis de la Entrada (otaraṇa hāra). අප්පතිට්ඨන්ති ආරම්භො. අනායූහන්ති පදසුද්ධි, නො ආරම්භසුද්ධි, තථා ඔඝන්ති. අතරින්ති පන පදසුද්ධි චෙව ආරම්භසුද්ධි චාති අයං සොධනො හාරො. 'Sin detenerse' es el inicio. 'Sin esforzarse' es la clarificación de la palabra, mas no la del inicio; lo mismo ocurre con 'torrente'. 'Cruzó', sin embargo, es tanto la clarificación de la palabra como la del inicio. Este es el modo de análisis de la Clarificación (sodhana hāra). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති සාමඤ්ඤතො අධිට්ඨානං තණ්හාදිට්ඨිආදිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං සාධාරණතො පටික්ඛෙපචොදනාති කත්වා ඔඝමතරින්ති තං විකප්පෙත්වා විසෙසවචනං. ඔඝතරණඤ්හි චත්තාරො අරියමග්ගා. තත්ථ පඨමදුතියමග්ගා අවිසෙසෙන දිට්ඨොඝතරණං, තතියමග්ගො කාමොඝතරණං, අග්ගමග්ගො සෙසොඝතරණන්ති අයං අධිට්ඨානො හාරො. "Sin establecerse y sin esforzarse" es la determinación general; habiendo hecho una exhortación de rechazo común a los actos de establecerse y esforzarse por medio del deseo y los puntos de vista erróneos, la expresión "cruzó la inundación" es la declaración específica al distinguir este estado. Pues el cruce de la inundación consiste en los cuatro nobles senderos. Allí, el primer y el segundo sendero son, sin distinción, el cruce de la inundación de los puntos de vista; el tercer sendero es el cruce de la inundación del deseo sensual; y el sendero supremo es el cruce de las inundaciones restantes. Este es el modo de la determinación (adhiṭṭhāno hāro). කිලෙසවසෙන පතිට්ඨානස්ස අයොනිසොමනසිකාරො හෙතු. අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස කිලෙසා හෙතූ. අප්පතිට්ඨානානායූහනානං පන යථාක්කමං යොනිසොමනසිකාරපහානානි හෙතූ. සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සනා තණ්හාවසෙන යථාරහං තස්ස හෙතූ. තෙනාහ භගවා – ‘‘සංයොජනියෙසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො තණ්හා පවඩ්ඪතී’’ති. ඛන්ධාවිජ්ජාඵස්සසඤ්ඤාවිතක්කායොනිසොමනසිකාරපාපමිත්තපරතොඝොසා දිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානස්ස හෙතූ. තෙනාහ – පටිසම්භිදාමග්ගෙ ‘‘ඛන්ධාපි දිට්ඨිට්ඨානං, අවිජ්ජාපි දිට්ඨිට්ඨාන’’න්තිආදි. තණ්හාභිනන්දනා අවසෙසකිලෙසාභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනස්ස හෙතූ. ඉමිනා නයෙන යථාරහං තණ්හාදිට්ඨිවසෙන පතිට්ඨානායූහනානං හෙතුවිභාගො නිද්ධාරෙතබ්බො, තබ්බිපරියායෙන අප්පතිට්ඨානානායූහනානං. කිලෙසුප්පාදනෙ හි සම්මදෙව ආදීනවදස්සනං අප්පතිට්ඨානස්ස හෙතූ, අභිසඞ්ඛරණෙ ආදීනවදස්සනං අනායූහනස්ස හෙතූ, විපස්සනාය උස්සුක්කාපනං ඔඝතරණස්ස හෙතූති අයං පරික්ඛාරො හාරො. Para el establecerse por medio de las impurezas (kilesas), la atención inapropiada es la causa. Para el esforzarse por medio de las formaciones volitivas (abhisaṅkhāra), las impurezas son la causa. Sin embargo, para el no establecerse y el no esforzarse, las causas son, respectivamente, la atención apropiada y el abandono. La contemplación de la gratificación en los fenómenos que encadenan (saṃyojaniya) es la causa de ello a través del deseo, según corresponda. Por eso dijo el Exaltado: «Monjes, en quien contempla la gratificación en los fenómenos que encadenan, el deseo aumenta». Los agregados, la ignorancia, el contacto, la percepción, el pensamiento, la atención inapropiada, las malas amistades y la voz de otro son las causas de establecerse por medio de los puntos de vista. Por eso se dice en el Paṭisambhidāmagga: «Los agregados son el fundamento de los puntos de vista, la ignorancia es el fundamento de los puntos de vista», etc. El deleite en el deseo es la causa del esfuerzo por medio de las impurezas restantes y las formaciones volitivas. De esta manera, debe determinarse la distinción de las causas para establecerse y esforzarse según corresponda a través del deseo y los puntos de vista, y de manera inversa para el no establecerse y el no esforzarse. Pues, en la producción de impurezas, ver correctamente el peligro es la causa del no establecerse; en cuanto a la formación volitiva, ver el peligro es la causa del no esforzarse; y el fomento de la visión cabal es la causa de cruzar la inundación. Este es el modo de los requisitos (parikkhāro hāro). යථාවුත්තවිභාගෙහි [Pg.59] පතිට්ඨානායූහනෙහි චතුබ්බිධස්සපි ඔඝස්ස පරිසුද්ධි. අප්පතිට්ඨානානායූහනෙහි පන සොතානං සංවරො සබ්බසො පිධානඤ්චාති චතුබ්බිධස්සපි ඔඝස්ස විසෙසතො පිධානං අප්පවත්තිකරණං. අරියමග්ගස්ස භාවනාය හි කිලෙසවසෙන පතිට්ඨානං අභිසඞ්ඛාරවසෙන ආයූහනං උපච්ඡින්නං, තස්ස සබ්බෙපි ඔඝා තිණ්ණා සම්මතිණ්ණා පහීනා හොන්තීති අයං සමාරොපනො හාරො. Mediante las distinciones mencionadas de establecerse y esforzarse, se clarifica la naturaleza de la cuádruple inundación. Pero mediante el no establecerse y el no esforzarse, se produce la restricción de las corrientes y su cierre total; así, hay un cierre específico y el cese de la actividad de la cuádruple inundación. Pues mediante el desarrollo del noble sendero, se corta el establecerse por medio de las impurezas y el esforzarse por medio de las formaciones volitivas; entonces todas las inundaciones son cruzadas, totalmente cruzadas y abandonadas. Este es el modo de la aplicación (samāropano hāro). අප්පතිට්ඨං අනායූහන්ති එත්ථ පතිට්ඨාගහණෙන තණ්හාවිජ්ජා ගහිතා. තාසං හි වසෙන සත්තො තත්ථ තත්ථ භවෙ පතිට්ඨාති. ආයූහනග්ගහණෙන තප්පච්චයා අභිසඞ්ඛාරධම්මා ගහිතා. තත්ථ තණ්හාය විසෙසතො රූපධම්මා අධිට්ඨානං, අවිජ්ජාය අරූපධම්මා. තෙසං යථාක්කමං සමථො ච විපස්සනා ච පටිපක්ඛා, තෙ ‘‘අප්පතිට්ඨං අනායූහං ඔඝමතරි’’න්ති පදෙහි පකාසිතා හොන්ති, තෙසු සමථස්ස චෙතොවිමුත්ති ඵලං, විපස්සනාය පඤ්ඤාවිමුත්ති. තථා හි සා ‘‘රාගවිරාගා අවිජ්ජාවිරාගා’’ති විසෙසෙත්වා වුච්චති. තත්ථ තණ්හාවිජ්ජා අභිසඞ්ඛාරො ච සමුදයසච්චං, තෙසං අධිට්ඨානභූතා රූපාරූපධම්මා දුක්ඛසච්චං, තෙසං අප්පවත්ති නිරොධසච්චං, නිරොධපජානනා පටිපදා ඔඝතරණපරියායෙන වුත්තා මග්ගසච්චං. තණ්හාගහණෙන චෙත්ථ මායා-සාඨෙය්‍යමානාතිමාන-මදප්පමාද-පාපිච්ඡතා-පාපමිත්තතා-අහිරිකානොත්තප්පාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො. අවිජ්ජාගහණෙන විපරීතමනසිකාර-කොධූපනාහ-මක්ඛපළාස-ඉස්සාමච්ඡරිය-සාරම්භ- දොවචස්සතා-භවදිට්ඨිආදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො. වුත්තවිපරියායෙන අමායාඅසාඨෙය්‍යාදිඅවිපරීතමනසිකාරාදිවසෙන. තථා සමථපක්ඛියානං සද්ධින්ද්‍රියානං විපස්සනාපක්ඛියානං අනිච්චසඤ්ඤාදීනඤ්ච වසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං නන්දියාවත්තස්ස නයස්ස භූමි. En «sin establecerse y sin esforzarse», al mencionar «establecerse» se incluyen el deseo y la ignorancia. Pues por medio de ellos, el ser se establece en los diversos planos de existencia. Al mencionar «esforzarse» se incluyen los fenómenos de las formaciones volitivas condicionados por ellos. Allí, para el deseo, los fenómenos materiales (rūpa) son específicamente el fundamento; para la ignorancia, los fenómenos inmateriales (arūpa). Sus respectivos opuestos son la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā), los cuales son expresados por las palabras «sin establecerse y sin esforzarse cruzó la inundación». De estos, el fruto de la tranquilidad es la liberación de la mente (cetovimutti), y el de la visión cabal es la liberación por la sabiduría (paññāvimutti). Por eso se dice específicamente: «del desapego del deseo y del desapego de la ignorancia». Allí, el deseo, la ignorancia y las formaciones volitivas constituyen la verdad del origen; los fenómenos materiales e inmateriales que les sirven de fundamento son la verdad del sufrimiento; su cese es la verdad del cese; y el conocimiento del cese, expresado bajo la forma de cruzar la inundación, es la verdad del sendero. Al incluir el deseo, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través del engaño, el fraude, el orgullo, la arrogancia, la vanidad, la negligencia, los malos deseos, la mala amistad, la falta de vergüenza y de temor moral, etc. Al incluir la ignorancia, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través de la atención distorsionada, el enojo, la malicia, la hipocresía, la envidia, la tacañería, la rivalidad, la obstinación, la visión de la existencia, etc. Por lo contrario a lo dicho, mediante la falta de engaño, la falta de fraude, la atención no distorsionada, etc., así como mediante las facultades de la fe, etc., que pertenecen al lado de la tranquilidad, y la percepción de la impermanencia, etc., que pertenecen al lado de la visión cabal, debe entenderse el lado de la purificación. Este es el terreno del método del giro de la alegría (nandiyāvatta). තථා වුත්තනයෙන ගහිතෙසු තණ්හාවිජ්ජාතප්පක්ඛියධම්මෙසු තණ්හා ලොභො, අවිජ්ජා මොහො, අවිජ්ජාය සම්පයුත්තො ලොහිතෙ සති පුබ්බො විය තණ්හාය සති සිජ්ඣමානො ආඝාතො දොසො ඉති තීහි අකුසලමූලෙහි ගහිතෙහි, තප්පටිපක්ඛතො ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්තිආදිවචනෙහි ච තීණි අකුසලමූලානි තීණි කුසලමූලානි ච සිද්ධානි එව හොන්ති. ඉධාපි ලොභො සබ්බානි සාසවකුසලමූලානි ආයූහනධම්මා ච සමුදයසච්චං, තන්නිබ්බත්තා තෙසං අධිට්ඨානගොචරභූතා ච උපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චන්තිආදිනා සච්චයොජනා යොජෙතබ්බා. ඵලං පනෙත්ථ විමොක්ඛත්තයවසෙන [Pg.60] නිද්ධාරෙතබ්බං, තීහි අකුසලමූලෙහි තිවිධදුච්චරිත-සංකිලෙසමලවිසමඅකුසලසඤ්ඤා-විතක්කාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, තථා තීහි කුසලමූලෙහි තිවිධසුචරිත-සමකුසලසඤ්ඤා-විතක්ක-සමාධි-විමොක්ඛමුඛාදිවසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං තිපුක්ඛලස්ස නයස්ස භූමි. De la misma manera, entre los fenómenos pertenecientes al deseo y la ignorancia mencionados según el método indicado, el deseo es la codicia y la ignorancia es el engaño. Estando presente la ignorancia, cuando hay deseo, surge el odio —como pus cuando hay sangre—; así, al incluir estas tres raíces de lo perjudicial y mediante las palabras «sin establecerse», etc., como sus opuestos, las tres raíces de lo perjudicial y las tres raíces de lo beneficioso quedan establecidas. Aquí también, la codicia, todas las raíces beneficiosas asociadas con las impurezas y los fenómenos de esfuerzo son la verdad del origen; los agregados del apego que surgen de ellos y sirven de base y objeto son la verdad del sufrimiento; así debe aplicarse la unión con las verdades. El fruto aquí debe determinarse por medio del triple tipo de liberación. Mediante las tres raíces de lo perjudicial, debe entenderse el lado de lo perjudicial a través de la triple conducta errónea, las impurezas, las manchas, la desigualdad, las percepciones y pensamientos perjudiciales, etc. De la misma manera, mediante las tres raíces de lo beneficioso, debe entenderse el lado de la purificación a través de la triple buena conducta, la igualdad, las percepciones y pensamientos beneficiosos, la concentración y las puertas de la liberación, etc. Este es el terreno del método de los tres picos (tipukkhalassa nayassa). තථා වුත්තනයෙන ගහිතෙසු තණ්හාවිජ්ජාතප්පක්ඛියධම්මෙසු විසෙසතො තණ්හාදිට්ඨීනං වසෙන අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති, දුක්ඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති ච විපල්ලාසා, අවිජ්ජාදිට්ඨීනං වසෙන ‘‘අනිච්චෙ නිච්ච’’න්ති අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති විපල්ලාසා වෙදිතබ්බා. තෙසං පටිපක්ඛතො ‘‘අප්පතිට්ඨ’’න්තිආදිවචනෙහි ච ලද්ධෙහි සතිවීරියසමාධිපඤ්ඤින්ද්‍රියෙහි චත්තාරි සතිපට්ඨානානි සිද්ධානෙව හොන්ති. De la misma manera, entre los fenómenos pertenecientes al deseo y la ignorancia mencionados según el método indicado, deben conocerse las distorsiones de lo «bello» en lo no bello y de lo «placentero» en lo sufriente, específicamente por medio del deseo y los puntos de vista; y las distorsiones de lo «permanente» en lo impermanente y del «yo» en lo que no es yo, por medio de la ignorancia y los puntos de vista. Como opuestos a ellos, mediante las facultades de atención, energía, concentración y sabiduría obtenidas de las palabras «sin establecerse», etc., los cuatro fundamentos de la atención quedan establecidos. තත්ථ චතූහි ඉන්ද්‍රියෙහි චත්තාරො පුග්ගලා නිද්දිසිතබ්බා. කථං? දුවිධො හි තණ්හාචරිතො මුදින්ද්‍රියො තික්ඛින්ද්‍රියොති, තථා දිට්ඨිචරිතො. තෙසු පඨමො අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපරියෙසග්ගාහී සතිබලෙන යථාභූතං කායසභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං සමුග්ඝාතෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. දුතියො අසුඛෙ ‘‘සුඛ’’න්ති විපරියෙසග්ගාහී ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’තිආදිනා වුත්තෙන වීරියසංවරභූතෙන වීරියබලෙන පටිපක්ඛං විනොදෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං විද්ධංසෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. තතියො අනිච්චෙ ‘‘නිච්ච’’න්ති අයාථාවග්ගාහී සමථබලෙන සමාහිතචිත්තො සඞ්ඛාරානං තඞ්ඛණිකභාවං සල්ලක්ඛෙන්තො භාවනාබලෙන තං විපල්ලාසං සමුග්ඝාතෙත්වා සම්මත්තනියාමං ඔක්කමති. චතුත්ථො සන්තති-සමූහ-කිච්චාරම්මණ-ඝනවඤ්චිතතාය ඵස්සාදිධම්මපුඤ්ජමත්තෙ අනත්තනි ‘‘අත්තා’’ති මිච්ඡාභිනිවෙසී චතුකොටිකසුඤ්ඤතාමනසිකාරෙන තං මිච්ඡාභිනිවෙසං විද්ධංසෙත්වා සාමඤ්ඤඵලං සච්ඡිකරොති. සුභසඤ්ඤාසුඛසඤ්ඤාදීහි චතූහි වා විපල්ලාසෙහි සමුදයසච්චං, තෙසමධිට්ඨානාරම්මණභූතා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛසච්චන්තිආදිනා සච්චයොජනා වෙදිතබ්බා. ඵලං පනෙත්ථ චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, චතූහි චෙත්ථ විපල්ලාසෙහි චතුරාසවොඝයොග-කායගන්ථ-අගති-තණ්හුප්පාදුපාදාන-සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිති-අපරිඤ්ඤාදිවසෙන අකුසලපක්ඛො නෙතබ්බො, තථා චතූහි සතිපට්ඨානෙහි චතුබ්බිධඣාන-විහාරාධිට්ඨාන-සුඛභාගියධම්ම-අප්පමඤ්ඤාසම්මප්පධානිද්ධිපාදාදිවසෙන වොදානපක්ඛො නෙතබ්බොති අයං සීහවික්කීළිතස්ස නයස්ස භූමි. En ese contexto, se deben señalar cuatro tipos de personas mediante cuatro facultades. ¿Cómo? Aquel que es de temperamento propenso al deseo (taṇhācarito) es de dos tipos: de facultades débiles y de facultades agudas; del mismo modo, el que es de temperamento propenso a los puntos de vista (diṭṭhicarito). De estos, el primero, que percibe erróneamente lo que es impuro como 'bello' (subha), observa mediante el poder de la atención (sati) la verdadera naturaleza del cuerpo tal como es, y tras erradicar esa distorsión (vipallāsa) mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud (sammattaniyāma). El segundo, que percibe erróneamente lo que es doloroso como 'placentero' (sukha), disipa lo opuesto mediante el poder del esfuerzo, que consiste en la restricción del esfuerzo descrita como 'no tolera el pensamiento sensual surgido', y tras destruir esa distorsión mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud. El tercero, que percibe erróneamente lo que es impermanente como 'permanente' (nicca), observa la naturaleza momentánea de las formaciones (saṅkhārā) con la mente concentrada mediante el poder de la serenidad (samatha), y tras erradicar esa distorsión mediante el poder de la meditación, entra en la determinación de la rectitud. El cuarto, engañado por la solidez de la continuidad, del conjunto y de la función del objeto, se aferra falsamente al 'yo' (attā) en lo que no es el yo, siendo simplemente un montón de fenómenos como el contacto y otros; mediante la atención a la vacuidad en sus cuatro aspectos (catukoṭika), destruye ese apego falso y realiza el fruto de la vida ascética (sāmaññaphala). Debe entenderse la aplicación de las verdades (saccayojanā) de esta manera: la Verdad del Origen (samudayasacca) mediante las cuatro distorsiones de la percepción de lo bello, lo placentero, etc., y la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca) mediante los cinco agregados del apego que son su base y objeto. El fruto aquí son los cuatro frutos de la vida ascética; y con estas cuatro distorsiones, se debe conducir el lado de lo inhóspito (akusalapakkho) mediante los cuatro efluvios, inundaciones, vínculos, ataduras corporales, caminos erróneos, surgimientos del deseo, apegos, planos de la conciencia, la falta de comprensión plena, etc.; del mismo modo, se debe conducir el lado de la purificación (vodānapakkho) mediante los cuatro fundamentos de la atención, los cuatro tipos de moradas en los Jhanas, los estados que conducen a la felicidad, las moradas sublimes, los esfuerzos correctos, las bases del poder psíquico, etc. Esta es la base del método del 'Paso del León' (sīhavikkīḷita). ඉමෙසං [Pg.61] පන තිණ්ණං අත්ථනයානං සිද්ධියා වොහාරනයද්වයං සිද්ධමෙව හොති. තථා හි අත්ථනයානං දිසාභූතධම්මාලොචනං දිසාලොචනං, තෙසං සමානයනං අඞ්කුසොති පඤ්චපි නයා ඉධ නියුත්තාති වෙදිතබ්බා. ඉදඤ්ච සුත්තං සොළසවිධෙ සුත්තන්තපට්ඨානෙ නිබ්බෙධසෙක්ඛභාගියං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන පතිට්ඨානායූහනානි ගහිතානීති සංකිලෙසනිබ්බෙධසෙක්ඛභාගියං චාති දට්ඨබ්බං. අට්ඨවීසතිවිධෙ පන සුත්තන්තපට්ඨානෙ ලොකියලොකුත්තරං සත්තාධිට්ඨානං ඤාණඤෙය්‍යං දස්සනභාවනං සකවචනං විස්සජ්ජනීයං කුසලං අනුඤ්ඤාතන්ති වෙදිතබ්බං. Para el éxito de estos tres métodos de significado (atthanaya), los dos métodos de expresión (vohāranaya) ya están logrados. Así, debe entenderse que los cinco métodos están aquí aplicados: la inspección de las direcciones (disālocana) es la observación de los fenómenos que constituyen las direcciones de los métodos de significado, y su integración es el gancho (aṅkuso). Este sutta, dentro del establecimiento de los Suttantas de dieciséis tipos, debe considerarse como perteneciente a la fracción de la penetración de los aprendices (nibbedhasekkhabhāgiya), pues se han tomado los términos de 'establecimiento' y 'acumulación' por vía de exclusión; por lo tanto, pertenece a la fracción de la penetración del aprendiz en lo que respecta a la corrupción. En cuanto al establecimiento de los Suttantas de veintiocho tipos, debe entenderse como mundano y supramundano, fundamentado en los seres, referente al conocimiento y lo cognoscible, a la visión y la meditación, siendo palabras propias, una respuesta a una pregunta, saludable y aprobado. ඔඝතරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina la explicación del Oghataraṇa Sutta. 2. නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Nimokkha Sutta 2. පඨමමාගතන්ති සංවණ්ණනාවසෙන පඨමසුත්තාදීසු පඨමං ආගතපදං. උත්තානත්ථන්ති පාකටත්ථං. අපුබ්බංයෙව හි දුවිඤ්ඤෙය්‍යත්ථඤ්ච පදං සංවණ්ණෙතබ්බං. නොති පුච්ඡායං නු-සද්දෙන සමානත්ථො නිපාතොති ආහ ‘‘ජානාසි නොති ජානාසි නූ’’ති. වට්ටතො නිමුච්චන්ති තෙන සත්තාති නිමොක්ඛො, මග්ගො. සො ච පමුච්චන්ති තෙනාති පමොක්ඛො, පමුච්චනන්තෙ පන අධිගන්තබ්බත්තාඵලං ‘‘පමොක්ඛො’’ති වුත්තං, යථා අරහත්තං ‘‘රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො’’ති වුත්තං. තෙති සත්තා. විවිච්චතීති විසුං අසම්මිස්සො හොති, විගච්ඡතීති අත්ථො. විවිච්චති දුක්ඛං එතස්මාති විවෙකො. දුතියවිකප්පෙ පන සකලවට්ටදුක්ඛතො සත්තා නිමුච්චන්ති එත්ථ පමුච්චන්ති විවිච්චන්ති චාති නිමොක්ඛො පමොක්ඛො විවෙකො, නිබ්බානන්ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. එත්ථාති ච නිමිත්තත්ථෙ භුම්මවචනං දට්ඨබ්බං. අවධාරණත්ථො ඛො-කාරො ‘‘අස්සොසි ඛො’’තිආදීසු විය. 2. Con respecto a 'paṭhamamāgataṃ' (lo que aparece primero), es el primer término que aparece en los primeros suttas según el comentario. 'Uttānatthaṃ' significa de significado claro. Pues solo se debe comentar el término que es nuevo y de significado difícil de comprender. 'No' es una partícula con el mismo significado que 'nu' en una pregunta, por eso dice: '¿sabes? (jānāsi no) es ¿sabes acaso? (jānāsi nū)'. 'Nimokkho' es el camino (maggo), pues mediante él los seres se liberan (nimuccanti) del ciclo de existencia (vaṭṭato). Y puesto que mediante él se liberan completamente, se dice 'pamokkho'; pero el fruto que debe alcanzarse al final de la liberación se llama 'pamokkho', así como el estado de Arahant se llama 'destrucción de la pasión, destrucción del odio y destrucción de la ignorancia'. 'Te' se refiere a los seres. 'Viviccatī' significa que está separado, no mezclado; este es el sentido de 'se aleja'. 'Viveko' (reclusión) es aquello por lo cual el sufrimiento se aleja. En la segunda interpretación, 'nimokkho, pamokkho, viveko' significa el Nibbāna, donde los seres se liberan, se sueltan y se apartan de todo el sufrimiento del ciclo de existencia. 'Ettha' (aquí) debe entenderse como un caso locativo con sentido de causa o señal. La partícula 'kho' tiene un sentido enfático, como en 'assosi kho' (en verdad escuchó). නන්දීමූලකො භවො නන්දීභවො පුරිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන ‘‘සාකභක්ඛො පත්ථවො සාකපත්ථවො’’ති යථා. පඨමං කම්මවට්ටපධානං අත්ථං වත්වා පුන කිලෙසකම්මානං වසෙන උභයප්පධානං අත්ථං වදන්තො ‘‘නන්දියා චා’’තිආදිමාහ. පුරිමනයෙති නන්දීමූලකො කම්මභවො නන්දීභවොති එතස්මිං පක්ඛෙ. නන්දීභවෙනාති නන්දීභවපදෙන. තිවිධකම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙනාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිවසෙන කායසඞ්ඛාරාදිවසෙන ච තිප්පකාරස්ස කම්මාභිසඞ්ඛාරස්ස [Pg.62] වසෙන. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො චෙතනාපධානත්තා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස. සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණෙහීති ‘‘සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණසඞ්ඛයා’’ති එවං වුත්තසඤ්ඤාවිඤ්ඤාණපදෙහි. තංසම්පයුත්තා චාති තෙන යථාවුත්තසඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙන සමං යුත්තා එව. ද්වෙ ඛන්ධාති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධා. El devenir que tiene su raíz en el deleite es 'nandībhavo', como en el caso de 'sākapatthavo' (una medida de vegetales) que resulta de 'sākabhakkho patthavo' por la elisión del término intermedio. Después de haber explicado primero el significado que destaca el ciclo del kamma (kammavaṭṭa), explica de nuevo el significado que destaca a ambos (kamma y defilements) mediante 'nandiyā cā' (y con el deleite), etc. 'En el método anterior' se refiere a la posición en la que el devenir del kamma tiene su raíz en el deleite. 'Mediante nandībhavo' se refiere al término 'nandībhavo'. 'Mediante las tres clases de formaciones del kamma' significa mediante las formaciones de mérito, etc., y mediante las formaciones corporales, etc., en sus tres clases. Se toma el agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandha) debido a que la voluntad (cetanā) es predominante en dicho agregado. 'Mediante la percepción y la conciencia' se refiere a los términos 'saññā' y 'viññāṇā' expresados como 'con la destrucción de la percepción y la conciencia'. 'Y sus asociados' significa que están vinculados junto con el mencionado agregado de formaciones. 'Dos agregados' se refiere a los agregados de la percepción y la conciencia. නනු එත්ථ වෙදනාක්ඛන්ධො න ගහිතොති? නො න ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘තෙහි පනා’’තිආදිමාහ. තීහි ඛන්ධෙහීති සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙහි. ගහිතාව අවිනාභාවතො. න හි වෙදනාරහිතො කොචි චිත්තුප්පාදො අත්ථි. අනුපාදිණ්ණකානන්ති කුසලාකුසලානං. න හෙත්ථ කිරියාඛන්ධානං අප්පවත්ති අධිප්පෙතා. අප්පවත්තිවසෙනාති අනුප්පත්තිධම්මතාපත්තිවසෙන. නිබ්බත්තනවසෙන කම්මකිලෙසෙහි උපාදීයතීති උපාදි, පඤ්චක්ඛන්ධා. උපාදිනො සෙසො උපාදිසෙසො, සහ උපාදිසෙසෙනාති සඋපාදිසෙසං. නිබ්බානං කථිතං සකලකම්මකිලෙසවූපසමත්ථස්ස ජොතිතත්තා. හෙට්ඨා ද්වීහි පදෙහි අනුපාදිණ්ණකක්ඛන්ධා ගහිතාති ‘‘වෙදනාන’’න්ති එත්ථ උපාදිණ්ණකග්ගහණං යුත්තන්ති ආහ ‘‘උපාදිණ්ණකවෙදනාන’’න්ති. නිරොධෙනාති තප්පටිබද්ධඡන්දරාගනිරොධවසෙන නිරුජ්ඣනෙන. උපසමෙනාති අච්චන්තූපසමෙන අප්පවත්තනෙන. එවඤ්ච කත්වා ච-සද්දග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. තෙසන්ති තස්සා වෙදනාය තංසම්පයුත්තානඤ්ච තිණ්ණං ඛන්ධානං. වත්ථාරම්මණවසෙනාති වත්ථුභූතානං ඡන්නං ආරම්මණභූතානඤ්ච සබ්බෙසම්පි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං වසෙන. ¿Acaso no se ha tomado aquí el agregado de la sensación? Mostrando que no es que no se haya tomado, dice 'tehi panā' (pero con ellos), etc. 'Mediante los tres agregados' se refiere a los agregados de la percepción, las formaciones y la conciencia. Ciertamente están tomados por su inseparable asociación (avinābhāvato). Pues no existe surgimiento de la mente que esté libre de la sensación (vedanā). 'De los no adquiridos' se refiere a los estados saludables e insaludables. Pues aquí no se pretende referir a la no-actividad de los agregados de la acción funcional (kiriya). 'Mediante la no-actividad' significa mediante el logro de la naturaleza de no volver a surgir. Lo que es adquirido por el kamma y las defilements en virtud del renacimiento se llama 'upādi' (sustrato/apego), es decir, los cinco agregados. Lo que queda del sustrato es el 'upādiseso' (residuo del sustrato); 'con el residuo del sustrato' es 'saupādisesaṃ'. El Nibbāna se menciona porque se ha iluminado el propósito de la pacificación de todo kamma y defilements. Puesto que en los dos términos anteriores se tomaron los agregados no adquiridos (anupādiṇṇaka), es apropiado tomar aquí la sensación adquirida (upādiṇṇaka), por eso dice 'de las sensaciones adquiridas'. 'Mediante el cese' significa mediante el cesar por la cesación del deseo y el apego vinculados a ello. 'Mediante la pacificación' significa mediante la absoluta pacificación de la no-actividad. Y habiendo hecho esto, se justifica el uso de la partícula 'ca' (y). 'De ellos' se refiere a esa sensación y a los tres agregados asociados a ella. 'Mediante la base y el objeto' significa mediante todos los fenómenos materiales adquiridos (upādiṇṇaka) que sirven como las seis bases y los objetos. කස්මා පන හෙට්ඨා චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධායෙව වුත්තා, රූපක්ඛන්ධො න ගහිතොති? විසෙසභාවතො. සඋපාදිසෙසනිබ්බානප්පත්තියඤ්හි උපාදිණ්ණකරූපධම්මානං විය අනුපාදිණ්ණකරූපධම්මානං අප්පවත්තියෙව නත්ථි. දුතියනයෙති නන්දියා ච භවස්ස චාති එතම්හි පක්ඛෙ. නන්දිග්ගහණෙන සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො ගහිතො තංසහචරණතො. උපපත්තිභවසඞ්ඛාතො රූපක්ඛන්ධොති උපාදිණ්ණකරූපධම්මමෙව වදති. තග්ගහණෙනෙව ච තන්නිමිත්තකානි උතුආහාරජානි, විඤ්ඤාණග්ගහණෙන චිත්තජානීති චතුසන්තතිරූපස්සපෙත්ථ ගහිතතා වෙදිතබ්බා. සඤ්ඤාදීහීති සඤ්ඤාවිඤ්ඤාණවෙදනාගහණෙහි තයො ඛන්ධා ගහිතා, තඤ්ච ඛො උපාදිණ්ණා අනුපාදිණ්ණාති විභාගං අකත්වා අවිසෙසතො. අවිසෙසෙන හි පඤ්චන්නං ඛන්ධානං අප්පවත්ති නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘එවං…පෙ… නිබ්බානං කථිතං හොතී’’ති. ‘‘නිබ්බාන’’න්ති හි ඉධ අමතමහානිබ්බානං අධිප්පෙතං. ඉමමෙව ච නයන්ති ඉදං යථාවුත්තං දුතියමෙව. චත්තාරො [Pg.63] මහානිකායෙ ධාරෙතීති චතුනිකායිකො. භණ්ඩිකනාමකො ථෙරො භණ්ඩිකත්ථෙරො. ඉතීති වුත්තප්පකාරපරාමසනං. නිබ්බානවසෙනෙවාති පඨමනයෙ සඋපාදිසෙසනිබ්බානස්ස අනුපාදිසෙසනිබ්බානස්ස ච, දුතියෙ පන ‘‘අමතමහානිබ්බානස්සා’’ති සබ්බථාපි නිබ්බානස්සෙව වසෙන භගවා දෙසනං නිට්ඨපෙසි සමාපෙසීති. ¿Por qué, sin embargo, se mencionan abajo solo los cuatro agregados inmateriales y no se incluye el agregado de la forma? Debido a su distinción. Pues en la consecución del Nibbāna con remanente, así como no hay cese de los fenómenos materiales producidos por el kamma (upādiṇṇaka), tampoco lo hay de los fenómenos materiales no producidos por el kamma (anupādiṇṇaka). En el segundo método, en esta parte respecto a 'el deleite y el devenir'. Mediante la inclusión del deleite, se incluye el agregado de las formaciones mentales por su asociación con aquel. El llamado 'agregado de la forma en el devenir del renacimiento' se refiere únicamente a los fenómenos materiales producidos por el kamma. Con esa mención, deben entenderse incluidos aquí los fenómenos nacidos del clima y del alimento causados por aquello, y por la mención de la conciencia, los nacidos de la mente; así se incluye la forma de los cuatro orígenes. Con 'percepción, etc.', se incluyen los tres agregados (percepción, conciencia y sensación) sin hacer una distinción entre los producidos por el kamma y los no producidos por el kamma, de manera general. Pues el Nibbāna es el no-proceder de los cinco agregados sin distinción. Por eso dijo: 'Así... se dice el Nibbāna'. Pues aquí por 'Nibbāna' se refiere al Gran Nibbāna Inmortal. 'Este mismo método' se refiere al segundo método ya mencionado. El que memoriza las cuatro grandes colecciones es un 'catunikāyiko'. El anciano llamado Bhaṇḍika es 'Bhaṇḍikatthero'. 'Iti' hace referencia a la manera explicada. 'Solo por medio del Nibbāna' significa que en el primer método es por el Nibbāna con remanente y sin remanente, y en el segundo por el 'Gran Nibbāna Inmortal'; de todas las formas, el Bienaventurado concluyó y terminó la enseñanza por medio del Nibbāna. නිමොක්ඛසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Nimokkha Sutta. 3. උපනීයසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Upanīya Sutta 3. අනෙකත්ථත්තා ධාතුසද්දානං උපසග්ගවසෙන අත්ථවිසෙසවාචකො හොතීති ආහ ‘‘උපනීයතීති පරික්ඛීයති නිරුජ්ඣතී’’ති. විනස්සතීති අත්ථො. උපනීයතීති වා සරසෙනෙව ජීවිතස්ස මරණූපගමනං වුත්තන්ති ආහ – ‘‘උපගච්ඡති වා, අනුපුබ්බෙන මරණං උපෙතීති අත්ථො’’ති. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘උපනීයතී’’ති පදං අපාකටකම්මවිසෙසං වුත්තං. යථා පන ‘‘සබ්බං ආරොග්‍යං බ්‍යාධිපරියොසානං, සබ්බං යොබ්බනං ජරාපරියොසානං, සබ්බං ජීවිතං මරණපරියොසාන’’න්ති, ‘‘උපනීයති ජීවිත’’න්ති වුත්තත්තා ‘‘මරණං උපෙතී’’ති වුත්තං. කම්මකත්තුවසෙන හෙතං වුත්තං. 3. Debido a que las palabras raíz tienen múltiples significados, por medio de un prefijo se convierten en expresores de un significado específico; por eso dice: «'Upanīyati' significa que se agota, que cesa». El significado es que perece. O se dice que 'upanīyati' es el acercamiento de la vida hacia la muerte por su propio curso; por eso dice: «se aproxima, o significa que llega gradualmente a la muerte». Y ciertamente aquí con la palabra 'upanīyati' se expresa una distinción de acción no manifiesta. Sin embargo, así como «toda salud termina en enfermedad, toda juventud termina en vejez, toda vida termina en muerte», debido a que se dice «la vida es llevada» (upanīyati jīvitaṃ), se dice «se acerca a la muerte». Pues esto se dice en el sentido de la acción. ඉදානි කම්මසාධනවසෙන අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යථා වා’’තිආදි වුත්තං. ගොපාලෙන ගොගණො නීයති යථිච්ඡිතං ඨානං. ජීවන්ති තෙන සත්තා, සහජාතධම්මා වාති ජීවිතං, තදෙව තෙසං අනුපාලනෙ ආධිපච්චසබ්භාවතො ඉන්ද්‍රියන්ති ආහ ‘‘ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රිය’’න්ති පරිත්තන්ති ඉත්තරං. තෙනාහ ‘‘ථොක’’න්ති. පබන්ධානුපච්ඡෙදස්ස පච්චයභාවො ඉධ ජීවිතස්ස මරණකිච්චන්ති අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘සරසපරිත්තතාය චා’’තිආදි. ආයූති ච පරමායු ඉධාධිප්පෙතං, තඤ්ච අජ්ජකාලවසෙන වෙදිතබ්බං. Ahora, para mostrar el significado por medio del instrumento de la acción, se dice «yathā vā», etc. Un rebaño de vacas es llevado por el pastor al lugar deseado. Aquello por lo cual los seres viven, o los fenómenos conacientes, es la 'vida'; eso mismo es una 'facultad' debido a su soberanía en la protección de ellos, por eso dice «'vida' significa la facultad de la vida». 'Paritta' significa breve. Por eso dice «poco». Aquí, la función de la muerte para la vida se entiende como la condición para la interrupción de la continuidad; por eso dice «por su propia brevedad», etc. Y 'āyu' (longevidad) aquí se refiere a la duración máxima de la vida, y eso debe entenderse según el tiempo presente. ඉමස්මිඤ්හි බුද්ධුප්පාදෙ අයං කථාති ජීවිතස්ස අතිඉත්තරභාවදීපනපරා අයං දෙසනා. ජීවිතින්ද්‍රියවසෙන ජීවිතක්ඛයං නියමෙන්තො ‘‘එකචිත්තප්පවත්තිමත්තොයෙවා’’ති ආහ, එකස්ස චිත්තුප්පාදස්ස පවත්තික්ඛණමත්තො එවාති අත්ථො. ඉදානි තමත්ථං උපමාය විභාවෙතුං ‘‘යථා නාමා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ පවත්තමානන්ති නෙමිරථීසා වත්තන්තී එකෙනෙව නෙමිප්පදෙසෙන [Pg.64] පවත්තති එකස්මිං ඛණෙති අධිප්පායො. ‘‘එකෙනෙව තිට්ඨතී’’ති එත්ථාපි එසෙව නයො. එකචිත්තක්ඛණිකන්ති එකචිත්තක්ඛණමත්තවන්තං. තස්මිං චිත්තෙති තස්මිං යස්මිං කිස්මිඤ්චි එකස්මිං චිත්තෙ. නිරුද්ධමත්තෙති නිරුද්ධභාවප්පත්තමත්තෙ. නිරුද්ධොති වුච්චතීති මතොති වුච්චති තංසමඞ්ගී සත්තො පරමත්ථතො. අවිසෙසවිදුනො පන අවිඤ්ඤායමානන්තරෙන අනුසන්ධානස්ස නිරුද්ධනං නිරොධං සල්ලක්ඛෙන්ති. යථාවුත්තමත්ථං සුත්තෙන විභාවෙතුං ‘‘යථාහා’’තිආදි වුත්තං. තෙන තීසුපි කාලෙසු සත්තානං පරමත්ථතො ජීවනං මරණං චිත්තක්ඛණවසෙනෙවාති දස්සෙති. En esta aparición de un Buda, este discurso es una enseñanza que muestra la extrema brevedad de la vida. Definiendo el fin de la vida por medio de la facultad de la vida, dice «solo la duración de un solo pensamiento», lo que significa solo el momento de la duración de un solo surgimiento de la mente. Ahora, para aclarar ese significado con un símil, se dice «yathā nāmā», etc. Allí, 'pavattamānaṃ' significa que la llanta de un carro que gira, gira sobre un solo punto de la llanta en un solo momento. En «se apoya en uno solo», el sentido es el mismo. 'Ekacittakkhaṇikaṃ' significa que tiene la duración de un solo momento mental. «En esa mente» significa en cualquier mente individual. «Justo cuando ha cesado» significa que ha alcanzado el estado de haber cesado. Se dice que «ha cesado», es decir, se dice que el ser que posee eso está muerto en el sentido último. Pero aquellos que no conocen la distinción, perciben el cese de la continuidad a través de lo que no es percibido. Para aclarar el significado mencionado con un Sutta, se dice «yathāhā», etc. Con ello, muestra que la vida y la muerte de los seres en los tres tiempos es, en el sentido último, solo por medio del momento mental. ජීවිතන්ති ජීවිතින්ද්‍රියං. අත්තභාවොති ජීවිතවෙදනාවිඤ්ඤාණානි ඨපෙත්වා අවසිට්ඨධම්මා අධිප්පෙතා. සුඛදුක්ඛාති සුඛදුක්ඛා වෙදනා, උපෙක්ඛාපි ඉධ සුඛදුක්ඛාස්වෙව අන්තොගධා ඉට්ඨානිට්ඨභාවතො. කෙවලාති අත්තනා, නිච්චභාවෙන වා අවොමිස්සා. එකචිත්තසමායුත්තාති එකකෙන චිත්තෙන සහිතා. ලහුසො වත්තතෙ ඛණොති වුත්තනයෙන එකචිත්තක්ඛණිකතාය ලහුකො අතිඉත්තරො ජීවිතාදීනං ඛණො වත්තති. «Vida» es la facultad de la vida. «Personalidad» (attabhāvo) se refiere a los fenómenos restantes excluyendo la vida, la sensación y la conciencia. «Felicidad y sufrimiento» son las sensaciones de placer y dolor; la ecuanimidad también está incluida aquí en la felicidad y el sufrimiento por su naturaleza deseable o indeseable. «Puros» (kevalā) significa por sí mismos, o no mezclados con la permanencia. «Asociados con un solo pensamiento» significa acompañados de una sola mente. «El momento transcurre rápidamente» significa que, por la brevedad de un solo momento de pensamiento como se ha dicho, el momento de la vida, etc., transcurre muy fugazmente. යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්සාති චවන්තස්ස සත්තස්ස චුතිතො උද්ධං නිරුද්ධාති වත්තබ්බා යෙ ඛන්ධා. තිට්ඨමානස්ස වා ඉධාති යෙ වා ඉධ පවත්තියං තිට්ඨමානස්ස ධරන්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා නිරුද්ධා ඛන්ධා, සබ්බෙපි සදිසා තෙ සබ්බෙපි එකසදිසා ගතා අත්ථඞ්ගතා අප්පටිසන්ධියා පුන ආගන්ත්වා පටිසන්ධානාභාවෙන විගතා. යථා හි චුතිඛන්ධා න නිබ්බත්තන්ති, එවං තතො පුබ්බෙපි ඛන්ධා. තස්මා එකචිත්තක්ඛණිකං සත්තානං ජීවිතන්ති අධිප්පායො. «Los que han cesado para el que muere» significa los agregados que deben decirse que han cesado tras la muerte del ser que fallece. «O para el que permanece aquí» significa los agregados que han cesado por la disolución para el que permanece o vive en este proceso; «todos son iguales» significa que todos ellos se han ido de la misma manera, desaparecidos, por la ausencia de reconexión al no volver a surgir de nuevo. Pues así como los agregados de la muerte no renacen, así también los agregados anteriores a ella. Por lo tanto, el sentido es que la vida de los seres dura un solo momento de pensamiento. අනිබ්බත්තෙන න ජාතොති අනුප්පන්නෙන චිත්තෙන ජාතො න හොති ‘‘අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ න ජීවිත්ථ න ජීවති ජීවිස්සතී’’ති වත්තබ්බතො. පච්චුප්පන්නෙන වත්තමානෙන චිත්තෙන ජීවති ජීවමානො නාම හොති, න ජීවිත්ථ න ජීවිස්සති. චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකොති චුතිචිත්තස්ස විය සබ්බස්සපි තස්ස තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගප්පත්තියා අයං ලොකො පරමත්ථතො මතො නාම හොති ‘‘අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සතී’’ති වත්තබ්බතො, නිරුද්ධස්ස අප්පටිසන්ධිකත්තා. එවං සන්තෙපි පඤ්ඤත්ති පරමත්ථියා, යායං තං තං පවත්තං චිත්තං උපාදාය ‘‘තිස්සො ජීවති, ඵුස්සො ජීවතී’’ති වචනප්පවත්තියා [Pg.65] විසයභූතා සන්තානපඤ්ඤත්ති, සා එත්ථ පරමත්ථියා පරමත්ථභූතා. තථා හි වුත්තං ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති (සං. නි. 1.76). «No nacido por lo que no se ha producido» significa que no se nace por una consciencia que no ha surgido, ya que se debe decir: «en un momento futuro de consciencia, uno no ha vivido, no vive, ni vivirá». Se dice que uno vive por la consciencia presente y actual; mientras vive, no ha vivido [en ese momento] ni vivirá [en ese momento]. «El mundo está muerto por la ruptura de la consciencia» significa que, al igual que la consciencia de muerte, debido a la ruptura de cada consciencia respectiva, este mundo, en sentido último, se denomina «muerto», pues se debe decir: «en un momento pasado de consciencia, uno ha vivido, no vive, ni vivirá», debido a que lo que ha cesado no tiene reconexión. Aunque esto sea así, existe la designación conceptual por encima de la realidad última, mediante la cual, basándose en tal o cual consciencia que fluye, se produce el uso del lenguaje: «Tissa vive, Phussa vive»; esta es la designación de continuidad (santānapaññatti) que es el objeto [del lenguaje], la cual se toma aquí como la realidad última. Pues así se ha dicho: «El nombre y el linaje no envejecen» (SN 1.76). න සන්ති තාණාති ජරං උපගතස්ස තතො තංනිමිත්තං යං වා පාපකාරිනො පාපකම්මානං උපට්ඨානවසෙන පුඤ්ඤකාරිනො පියවිප්පයොගවසෙන චිත්තදුක්ඛං උභයෙසම්පි බන්ධනච්ඡෙදනාදිවසෙන විතුජ්ජමානං අනප්පකං සරීරදුක්ඛං සම්මොහප්පත්ති ච හොති, තතො තායන්තා න සන්ති. තෙනාහ – ‘‘තාණං ලෙණං සරණං භවිතුං සමත්ථා නාම කෙචි නත්ථී’’ති. භායති එතස්මාති භයං, භයනිමිත්තන්ති ආහ ‘‘භයවත්ථූ’’ති. තග්ගහණෙන ච චිත්තුත්‍රාසලක්ඛණං භයං ගහිතමෙව, සති නිමිත්තෙ නෙමිත්තං සන්තමෙවාති. පුබ්බචෙතනන්ති එකාවජ්ජනවීථියං නානාවජ්ජනවීථියං සම්පවත්තං උපචාරජ්ඣානචෙතනං. අපරචෙතනන්ති වසීභාවාපාදනවසෙන පරතො සමාපජ්ජනවසෙන ච පවත්තං සමාපත්තිචෙතනං. මුඤ්චචෙතනන්ති වික්ඛම්භනවසෙන පවත්තං පඨමප්පනාචෙතනං. කුසලජ්ඣානස්ස විපාකජ්ඣානෙව ලබ්භමානං සුඛං ඣානසුඛං. ඉට්ඨපරියායො චෙත්ථ සුඛ-සද්දො. ඣානෙ අපෙක්ඛා ඣානනිකන්ති. ඣානස්ස අස්සාදවසෙන පවත්තො ලොභො ඣානස්සාදො. යෙන තෙ තෙ බ්‍රහ්මානො ඣානතො වුට්ඨාය ‘‘අහො සුඛං අහො සුඛ’’න්ති වාචං නිච්ඡාරෙසුන්ති. යථා දෙවා සුඛබහුලා තිහෙතුපටිසන්ධිකාවාති පටිපජ්ජන්තා ඣානං අධිගන්තුං භබ්බා, න ඉතරෙති ‘‘කාමාවචරදෙවෙසූ’’ති වුත්තං. කාමාවචරා ච උපරිදෙවා ච කාමාවචරදෙවාති එකදෙසසරූපෙකසෙසො දට්ඨබ්බො. තෙන මනුස්සානම්පි එකච්චානං සබ්බෙසම්පි වා සඞ්ගහො සිද්ධො හොති පත්ථනාපරිකප්පනාය විසයභාවතො. තෙනාහ ‘‘අහො වතිමෙ ච…පෙ… තිට්ඨෙය්‍යු’’න්ති. ථුල්ලානි ඵුසිතානි විප්ඵුරානි එත්ථාති ථුල්ලඵුසිතකො, කාලො, දෙසො වා. තස්මිං ථුල්ලඵුසිතකෙ. «No hay protecciones» significa que para aquel que ha llegado a la vejez, a partir de ella y por esa causa, existe el sufrimiento mental —ya sea para el malhechor por la aparición de sus malas acciones, o para el hacedor de méritos por la separación de lo amado— y para ambos, un considerable sufrimiento físico que atormenta mediante ataduras, mutilaciones, etc., y se produce la confusión; por lo tanto, no hay quienes protejan de eso. Por ello se dice: «No hay nadie capaz de ser protección, guarida o refugio». «Temor» es aquello por lo cual se teme; respecto a «causa de temor», se refiere al objeto del temor. Al mencionar esto, queda incluido el temor con la característica de terror mental, pues habiendo una causa, el efecto del temor está presente. «Volición previa» es la volición del acceso al jhāna que ocurre en un proceso de advertencia única o en diversos procesos de advertencia. «Volición posterior» es la volición de la obtención (samāpatti) que ocurre después, por medio del dominio (vasībhāva) y de la entrada en el estado. «Volición de liberación» es la volición de la primera absorción que ocurre mediante la supresión [de los obstáculos]. La felicidad del jhāna es la felicidad que se obtiene solo en el jhāna resultante de un jhāna meritorio. Aquí, la palabra «felicidad» (sukha) se emplea en sentido de lo deseable. «Apego al jhāna» es el anhelo por el jhāna. «Deleite en el jhāna» es la codicia que surge por el disfrute del jhāna, por la cual esos diversos Brahmas, al salir del jhāna, emitían las palabras: «¡Oh, qué felicidad! ¡Oh, qué felicidad!». Se dice: «Entre los devas de la esfera de los sentidos», refiriéndose a que así como los devas tienen abundancia de felicidad y poseen una reconexión con tres raíces (tihetu), son capaces de alcanzar el jhāna al practicar, no así otros. Debe entenderse que «devas de la esfera de los sentidos» es un término que incluye tanto a los de la esfera de los sentidos como a los devas superiores. Con esto se establece la inclusión de algunos o de todos los seres humanos en la esfera de la aspiración y la imaginación. Por eso se dice: «¡Oh, ojalá estos... hasta... permanecieran!». «Lluvia de gruesas gotas» (thullaphusitako) se refiere al tiempo o al lugar donde caen gotas gruesas y vibrantes. En ese [tiempo o lugar] de gruesas gotas. ‘‘පුඤ්ඤානි කයිරාථ සුඛාවහානී’’ති වුත්තත්තා ‘‘අනිය්‍යානිකං වට්ටකථං කථෙතී’’ති වුත්තං. ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො, කිලෙසෙහි ආමසිතබ්බතො ආමිසඤ්චාති ලොකාමිසං. නිප්පරියායාමිසං පන ලොකෙ ආමිසන්තිපි ලොකාමිසං. පරියායෙති සභාවතො පරිවත්තෙත්වා ඤාපෙති එතෙනාති පරියායො, ලෙසො, කාරණං වාති ආහ ‘‘නිප්පරියායෙන චත්තාරො පච්චයා’’ති, වට්ටස්ස එකන්තතො බාලලොකෙහෙව [Pg.66] ආමසිතබ්බභාවතො පරියායාමිසතා වුත්තා. ඉධ පරි..පෙ… අධිප්පෙතං විවට්ටපටියොගිනො ඉච්ඡිතත්තා. චතුපච්චයාපෙක්ඛඤ්හි පහානං. එකච්චස්ස සකලවට්ටාපෙක්ඛප්පහානස්සපි පච්චයො හොතීති ‘‘වට්ටතියෙවා’’ති සාසඞ්කං වදති. වූපසමති එත්ථ සකලවට්ටදුක්ඛන්ති සන්ති, අසඞ්ඛතධාතූති ආහ ‘‘නිබ්බානසඞ්ඛාත’’න්ති. Debido a que se ha dicho «deben realizarse méritos que traen felicidad», se dice «habla una conversación sobre el ciclo (vaṭṭa) que no conduce a la liberación». «Mundo» en el sentido de disgregación y destrucción, y «cebo» (āmisa) por ser algo que debe ser asido por las impurezas, de ahí «cebo del mundo» (lokāmisa). Pero en sentido directo (nippariyāya), los requisitos en el mundo también son el cebo del mundo. «En un sentido figurado» (pariyāye) significa que se comunica habiendo cambiado la naturaleza original; por ello se refiere a un pretexto o causa, diciendo: «en sentido directo son los cuatro requisitos», puesto que la naturaleza de ser asido por los necios en el mundo pertenece enteramente al ciclo, se dice que es cebo en sentido figurado. Aquí... [etc.]... se pretende esto debido al deseo de lo opuesto a la cesación del ciclo (vivaṭṭa). Ciertamente, el abandono depende de los cuatro requisitos. Para algunos, incluso el abandono de todo el ciclo depende de ello, por lo que se dice con precaución: «ciertamente pertenece al ciclo». «Se pacifica» allí todo el sufrimiento del ciclo, por eso es la paz; se refiere al elemento incondicionado, diciendo: «denominado Nibbāna». උපනීයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario al Upanīya Sutta. 4. අච්චෙන්තිසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Accenti Sutta 4. කාලයන්ති ඛෙපෙන්තීති කාලා. පුරෙභත්තාදයො හි කාලා ධම්මප්පවත්තිමත්තතාය පරමත්ථතො අවිජ්ජමානාපි ලොකසඞ්කෙතමත්තසිද්ධා තස්සායෙව ධම්මප්පවත්තියා ගතගතාය අනිවත්තනතො තං තං ධම්මප්පවත්තිං ඛෙපෙන්තා විනාසයන්තා විය සයඤ්ච තාහි සද්ධිං අච්චෙන්තා විය හොන්ති. තෙනාහ – ‘‘කාලො ඝසති භූතානි, සබ්බානෙව සහත්තනා’’ති (ජා. 1.2.190). ‘‘තරයන්ති රත්තියො’’ති එත්ථාපි වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘එතං භයං මරණෙ පෙක්ඛමානො’’ති වුච්චමානත්තා පුග්ගලං මරණූපගමනාය තරයන්තීති අත්ථො වුත්තො. වයොගුණාති එත්ථ කොට්ඨාසා ගුණා. තිත්ථියානං හි චරිමචිත්තෙන සකලචිත්තෙ වයසමූහෙ වයසමඤ්ඤාති ආහ – ‘‘පඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමවයානං ගුණා, රාසයොති අත්ථො’’ති. ආනිසංසට්ඨො ගුණට්ඨො ‘‘වාකචිරං නිවාසෙසිං, ද්වාදසගුණමුපාගත’’න්තිආදීසු (බු. වං. 2.30) විය. ‘‘තන්දිගුණාහං කරිස්සාමි, දිගුණං දිගුණං වද්ධෙය්‍යා’’ති ච එවමාදීසු පන තබ්භාවවුත්තිඅත්ථො ගුණට්ඨො. 4. «Los tiempos» (kālā) se llaman así porque consumen o agotan. En efecto, los tiempos como el de antes del almuerzo, etc., aunque en sentido último no existen por ser meramente el fluir de los fenómenos y se establecen solo por convención mundana, debido a que ese fluir de fenómenos una vez pasado no regresa, parecen agotar y destruir dicho fluir, y ellos mismos parecen pasar junto con estos. Por ello se dice: «El tiempo devora a los seres, a todos junto con él mismo» (Ja. 1.2.190). En «las noches transcurren», el significado debe entenderse por el mismo método ya mencionado. Puesto que se dice «viendo este peligro en la muerte», el significado es que hacen transcurrir a la persona hacia la llegada de la muerte. «Etapas de la vida» (vayoguṇā) se refiere aquí a las partes o factores. Según los sectarios, con la última consciencia, en todo el conjunto de consciencias, hay una noción de edad; por eso dice: «los factores de las etapas primera, media y última; el significado es ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි නාමානි, සගුණෙන මහෙසිනො; ගුණෙන නාමමුද්ධෙය්‍යං, අපි නාම සහස්සතො’’ති. (ධ. ස. අට්ඨ. 1313; උදා. 53; පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.76) – «Innumerables son los nombres del Gran Sabio según sus cualidades; se le debería asignar un nombre según su cualidad, incluso entre miles de nombres». ආදීසු පසංසට්ඨො ගුණට්ඨො දට්ඨබ්බො. ‘‘වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති එත්ථ අත්ථො ‘‘අච්චෙන්ති කාලා’’ති එත්ථ වුත්තනයො එව. පඨමමජ්ඣිමවයාති පඨමග්ගහණඤ්චෙත්ථ වයස්ස ගතස්ස අපුනරාවත්තිදස්සනත්ථං කතං. තෙනෙවාහ – ‘‘මරණක්ඛණෙ පන තයොපි වයා ජහන්තෙවා’’ති. En los inicios, debe verse como dotado de alabanza y dotado de cualidades. 'Las etapas de la vida se abandonan gradualmente': aquí el significado es el mismo que en 'los tiempos transcurren'. 'Primera y mediana edad': la mención de la primera [etapa] aquí se hace para mostrar que el tiempo transcurrido no regresa. Por eso se dice: 'Pero en el momento de la muerte, se abandonan las tres etapas de la vida'. එත්ථ [Pg.67] ච පාළියං ‘‘අච්චෙන්ති කාලා’’ති සාමඤ්ඤතො කාලස්ස අපගමනං දස්සිතං, පුන තං විසෙසතොපි දස්සෙතුං ඉතරද්වයං වුත්තං. අට්ඨකථායං පන මුදින්ද්‍රියස්ස වසෙන ‘‘වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති වුත්තං, මජ්ඣිමින්ද්‍රියස්ස වසෙන ‘‘තරයන්ති රත්තියො’’ති වුත්තන්ති අධිප්පායෙන ‘‘කාලාති පුරෙභත්තාදයො කාලා’’ති වුත්තං. තස්මා තත්ථ ආදි-සද්දෙන පච්ඡාභත්තපඨමයාම-මුහුත්තකාලාදි-කාලකොට්ඨාසො එව අණුපභෙදො කාලවිභාගො ගහිතොති වෙදිතබ්බො. සෙසන්ති ඉධ ද්වීසු ගාථාසු පච්ඡිමද්ධො. සො හි ඉධ අත්ථතො අධිගතත්තා අනන්තරසුත්තෙ ච වුත්තත්තා අතිදිසිතො. Y aquí en el texto canónico (Pāli), con «pasan los tiempos» (accenti kālā), se muestra el transcurso del tiempo de manera general; para mostrarlo además de manera específica, se mencionan los otros dos. En el Comentario, por el contrario, en relación con quien tiene facultades débiles, se dice: «las etapas de la vida se abandonan sucesivamente»; en relación con quien tiene facultades medias, se dice: «pasan las noches» (tarayanti rattiyo), con la intención de decir: «los tiempos como antes de la comida, etc.». Por lo tanto, allí, mediante la palabra «etcétera» (ādi-sadda), debe entenderse que se han tomado las divisiones del tiempo como el periodo después de la comida, la primera vigilia, el momento (muhutta), etc., como una subdivisión minuciosa del tiempo. «El resto» (sesa) se refiere aquí a la segunda mitad de los dos versos. Pues esto, por haber sido comprendido según su significado aquí y por haber sido dicho en el sutta inmediatamente posterior, se da por referido. අච්චෙන්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Accenti Sutta ha terminado. 5. කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Katichinda Sutta. 5. ඡින්දන්තොති සමුච්ඡින්දන්තො. කති ඡින්දෙය්‍යාති කිත්තකෙ පාපධම්මෙ සමුච්ඡින්දෙය්‍ය, අනුප්පත්තිධම්මතං පාපෙය්‍ය. සෙසපදෙසුපීති සෙසෙසුපි ද්වීසු පදෙසු. ජහන්තො කති ජහෙය්‍ය, භාවෙන්තො කති උත්තරි භාවෙය්‍යාති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිසති. චතුත්ථපදස්ස පන අත්ථො සරූපෙනෙව දස්සිතො. අත්ථතො එකන්ති භාවත්ථතො එකං. යදි එවං කිමත්ථං පරියායන්තරං ගහිතන්ති ආහ ‘‘ගාථාබන්ධස්ස පනා’’තිආදි. අත්ථතො එත්ථ පුනරුත්ති අත්ථෙවාති ආහ ‘‘සද්දපුනරුත්තිං වජ්ජයන්තී’’ති. සඞ්ගං අතික්කමයතීති සඞ්ගාතිගොති ආහ ‘‘අයමෙවත්ථො’’ති. 5. «Cortando» (chindanto) significa cortando completamente. «¿Cuántos debería cortar?» (kati chindeyya) significa cuántos estados perjudiciales debería cortar completamente, o alcanzar el estado de no surgimiento. «También en las palabras restantes» (sesapadesupīti) significa en las otras dos palabras. «¿Cuántos debería abandonar al abandonar? ¿Cuántos más debería desarrollar al desarrollar?» —este significado se indica por referencia con «este es el método» (eseva nayo). Pero el significado de la cuarta línea se muestra en su propia forma. «Uno en significado» (atthato ekaṃ) significa uno en términos de su esencia (bhāvatthato). Si es así, ¿por qué se utiliza otro sinónimo? Dice: «Pero por causa de la composición del verso» (gāthābandhassa panā), etc. Dice: «En significado hay aquí ciertamente una repetición» (atthato ettha punarutti atthevāti), «evitando la repetición de palabras» (saddapunaruttiṃ vajjayantī). «El que cruza el apego» (saṅgaṃ atikkamayatīti) significa «el que ha trascendido el apego» (saṅgātigo), por lo que dice: «este mismo es el significado» (ayamevattho). ඔරං වුච්චති කාමධාතු, පටිසන්ධියා පච්චයභාවෙන තඤ්ච භජන්තීති ඔරම්භාගියානි. තත්ථ ච කම්මං තබ්බිපාකං සත්තෙ දුක්ඛං, කම්මුනා විපාකං, සත්තෙන දුක්ඛං සංයොජෙන්තීති සංයොජනානි, සක්කායදිට්ඨි-විචිකිච්ඡා-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාග-පටිඝා. උද්ධං වුච්චති චතස්සො අරූපධාතුයො, වුත්තනයෙන තං භජන්තීති උද්ධම්භාගියානි, සංයොජනානි රූපාරූපරාගමානුද්ධච්චාවිජ්ජා. ආරොපිතවචනානුරූපෙනෙව එවමාහාති ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ පඤ්ච ජහෙ’’ති එවං කථෙසි තස්සා දෙවතාය සුඛග්ගහණත්ථං. න කෙවලං තාය දෙවතාය වුත්තවචනානුරූපතො එව, අථ ඛො තෙසු සංයොජනෙසු [Pg.68] වත්තබ්බාකාරතොපීති දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. තෙන ඔරම්භාගියසංයොජනානි නාම ගරූනි දුච්ඡෙදානි ගාළ්හබන්ධනභාවතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ’’ති වුත්තං. Se llama «este lado» (oraṃ) al reino del deseo (kāmadhātu); puesto que se asocian con él por ser la condición para el renacimiento, se denominan «grilletes de la parte inferior» (orambhāgiyāni). Y allí, el kamma y su maduración vinculan a los seres con el sufrimiento; por el kamma, por la maduración y por el ser, el sufrimiento se encadena; por eso son «grilletes» (saṃyojanāni): la visión de la propia personalidad (sakkāyadiṭṭhi), la duda (vicikicchā), el aferramiento a ritos y ceremonias (sīlabbataparāmāsa), el deseo sensorial (kāmarāga) y la aversión (paṭigha). Se llama «arriba» (uddhaṃ) a los cuatro reinos inmateriales (arūpadhātuyo); puesto que se asocian con ello por el método mencionado, se denominan «grilletes de la parte superior» (uddhambhāgiyāni); los grilletes son: el deseo por la forma y por lo inmaterial (rūpārūparāga), el orgullo (māna), la agitación (uddhacca) y la ignorancia (avijjā). En conformidad con las palabras planteadas, así dijo: «que corte cinco, que abandone cinco» (pañca chinde pañca jahe); así habló para la fácil comprensión de aquella deidad. No solo por la conformidad con las palabras dichas por aquella deidad, sino también para mostrar el modo en que se debe hablar de esos grilletes, se dice: «o bien» (atha vā), etc. Por ello, los llamados grilletes de la parte inferior son pesados y difíciles de cortar por su naturaleza de ataduras firmes; por lo tanto, refiriéndose a ellos, se dijo «que corte cinco». උද්ධම්භාගියසංයොජනානි පන ලහූනි සුච්ඡෙදානි හෙට්ඨා පවත්තිතානුක්කමෙන භාවනානයෙන පහාතබ්බතො, තස්මා තානි සන්ධාය ‘‘පඤ්ච ජහෙ’’ති වුත්තං. තෙනාහ ‘‘පාදෙසු බද්ධපාසසකුණො වියා’’තිආදි. විසෙසන්ති භාවනානං විසෙසං විපස්සනාභාවනං භාවෙන්තො උප්පාදෙන්තො විපච්චෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො ච. සංසාරපඞ්කෙ සඤ්ජනට්ඨෙන රාගො එව සඞ්ගො ‘‘රාගසඞ්ගො’’. එස නයො සෙසෙසුපි. යස්මා එත්ථ රාග-මොහ-දිට්ඨි-තබ්භාගියසක්කායදිට්ඨි-සීලබ්බතපරාමාස-කාමරාගාවිජ්ජා අත්ථතො ඔඝා එව, ඉතරෙ තදෙකට්ඨා, තස්මා භගවා සංයොජනප්පහානසඞ්ගාතික්කමෙහි ඔඝතරණං කථෙසි. ලොකියලොකුත්තරානි කථිතානි ‘‘භාවයෙ’’ති පුබ්බභාගාය මග්ගභාවනාය අධිප්පෙතත්තා. Los grilletes de la parte superior, por el contrario, son ligeros y fáciles de cortar, porque deben abandonarse mediante el método del desarrollo en la secuencia que procede desde abajo; por lo tanto, refiriéndose a ellos, se dijo: «que abandone cinco» (pañca jahe). Por eso dijo: «como un pájaro con una trampa atada a sus patas», etc. «Excelencia» (visesaṃ) significa desarrollando la excelencia de los desarrollos, el desarrollo de la visión cabal (vipassanābhāvanaṃ), produciéndolo, madurándolo y aumentándolo. El apego (rāga) mismo es un «vínculo» (saṅgo) en el sentido de quedar atrapado en el fango del saṃsāra: «el vínculo del apego» (rāgasaṅgo). Este método se aplica también a los demás. Dado que aquí el apego, la confusión, la visión errónea y lo que pertenece a su misma categoría —la visión de la propia personalidad, el aferramiento a ritos y ceremonias, el deseo sensorial y la ignorancia— son en esencia «inundaciones» (ogha), y los demás tienen la misma naturaleza, por eso el Bienaventurado habló del cruce de la inundación mediante el abandono de los grilletes y la superación de los vínculos. Se han mencionado estados mundanos y supramundanos porque con «que desarrolle» (bhāvaye) se tiene la intención del desarrollo del camino en su etapa preliminar. කතිඡින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Katichinda Sutta ha terminado. 6. ජාගරසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Jāgara Sutta. 6. ජාගරතන්ති අනාදරෙ සාමිවචනං. තෙනාහ ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු ජාගරන්තෙසූ’’ති. ‘‘විස්සජ්ජනගාථායං පනා’’ති ඉමස්ස පදස්ස ‘‘අයමත්ථො වෙදිතබ්බො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. පුච්ඡාගාථාය පන අත්ථො ඉමිනාව නයෙන විඤ්ඤායතීති අධිප්පායො. පඤ්ච ජාගරතං සුත්තාති එත්ථ ‘‘සුත්තා’’ති පදං අපෙක්ඛිත්වා පඤ්චාති පච්චත්තවචනං ‘‘ජාගරත’’න්ති පදං අපෙක්ඛිත්වා සාමිවසෙන පරිණාමෙතබ්බං ‘‘පඤ්චන්නං ජාගරත’’න්ති. තෙනාහ – ‘‘පඤ්චසු ඉන්ද්‍රියෙසු ජාගරන්තෙසූ’’ති, ජාගරන්තෙසු බද්ධාභාවෙන සකිච්චප්පසුතතාය සකිච්චසමත්ථතාය චාති අත්ථො. සොත්තංව සුත්තා පමාදනිද්දාභාවතො. තමෙව සුත්තභාවං පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය දස්සෙතුං ‘‘කස්මා’’තිආදි වුත්තං. පමජ්ජති, පමාදො වා එතස්ස අත්ථීති පමාදො, තස්ස භාවො පමාදතා, තාය, පමත්තභාවෙනාති අත්ථො. 6. «De los que están despiertos» (jāgarataṃ) es un caso genitivo de falta de consideración. Por eso dijo: «mientras las facultades están despiertas». «Pero en el verso de la respuesta» (vissajjanagāthāyaṃ pana): esta palabra se conecta con «debe entenderse este significado». El significado del verso de la pregunta se comprende por este mismo método. En «cinco están dormidos mientras están despiertos» (pañca jāgarataṃ suttā), aquí, en relación con la palabra «dormidos» (suttā), el término «cinco» (pañca) en caso nominativo debe transformarse, en relación con la palabra «de los que están despiertos» (jāgarataṃ), en el sentido del genitivo «de los cinco» (pañcannaṃ). Por eso dijo: «mientras las cinco facultades están despiertas», en el sentido de que, por no estar atadas, están dedicadas a su propia función y son capaces en su propia función. Son como si estuvieran dormidos (suttaṃva) por la ausencia de negligencia y de sueño (niddā). Para mostrar ese estado de estar dormido mediante una enseñanza basada en personas (puggalādhiṭṭhānā), se dijo «por qué» (kasmā), etc. Alguien es negligente (pamajjati), o tiene negligencia (pamādo), por lo tanto es «negligente» (pamādo); su estado es la «negligencia» (pamādatā); a través de ella, es decir, por el estado de ser negligente. එවං [Pg.69] ගාථාය පඨමස්ස පාදස්ස අත්ථං වත්වා දුතියස්ස වත්තුං ‘‘එවං සුත්තෙසූ’’තිආදි වුත්තං. තස්සත්ථො වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. යස්මා අප්පහීනසුපනකිරියාවසෙන සනීවරණස්ස පුග්ගලස්ස අනුප්පන්නරාගරජාදයො උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා පවඩ්ඪන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘නීවරණෙහෙව කිලෙසරජං ආදියතී’’ති. තෙනෙවාහ ‘‘පුරිමා’’තිආදි. පුරිමානං පච්ඡිමානං අපරාපරුප්පත්තියා පච්චයභාවො හෙත්ථ ආදියනං. පඤ්චහි ඉන්ද්‍රියෙහි පරිසුජ්ඣතීති මග්ගපරියාපන්නෙහි සද්ධාදීහි පඤ්චහි ඉන්ද්‍රියෙහි සකලසංකිලෙසතො විසුජ්ඣති. පඤ්ඤින්ද්‍රියමෙව හි අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියාදීනි, ඉතරානි ච අන්වයානීති. Habiendo expresado así el significado de la primera línea del verso, para expresar el de la segunda se dijo: «así, mientras están dormidos» (evaṃ suttesu), etc. Su significado debe entenderse por el método mencionado. Puesto que en la persona que posee obstáculos (nīvaraṇa), debido al acto de dormir con obstáculos no abandonados, el polvo del apego, etc., que no ha surgido, surge, y lo ya surgido aumenta, por eso se dijo: «el polvo de las impurezas se toma por medio de los mismos obstáculos». Por eso mismo dijo: «los anteriores», etc. El «tomar» aquí es el ser la condición para el surgimiento sucesivo de los anteriores y los posteriores. «Se purifica mediante las cinco facultades» (pañcahi indriyehi parisujjhatīti) significa que se purifica de toda impureza mediante las cinco facultades incluidas en el camino, como la fe (saddhā), etc. Pues la facultad de la sabiduría (paññindriya) es en sí misma la facultad de «conoceré lo desconocido» (anaññātaññassāmītindriya), etc., y las otras son sus acompañantes. ජාගරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Jāgara Sutta ha terminado. 7. අප්පටිවිදිතසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Appaṭividita Sutta. 7. පවත්තිනිවත්තිතදුභයහෙතුවිභාගස්ස ධම්මස්සපි චතුසච්චන්තොගධත්තා ආහ ‘‘ධම්මාති චතුසච්චධම්මා’’ති. චත්තාරිපි හි අරියසච්චානි චතුසච්චන්තොගධානි. අප්පටිවිද්ධාති පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන අනභිසමිතා. දිට්ඨිගතවාදෙසූති දිට්ඨිගතසඤ්ඤිතෙසු වාදෙසු. දිට්ඨිගතෙහි තෙ පවත්තිතා. ඉතො පරෙසන්ති ඉතො සාසනිකෙහි පරෙසං අඤ්ඤෙසං. ධම්මතායාති සභාවෙන, සයමෙවාති අත්ථො. ගච්ඡන්තීති පවත්තන්ති දිට්ඨිවාදං පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති. පරෙනාති දිට්ඨිගතිකෙන. නීයන්තීති දිට්ඨිවාදසඞ්ගණ්හනෙ උය්‍යොජීයන්ති. තෙනාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. පබුජ්ඣිතුන්ති පමාදනිද්දාය පටිබුජ්ඣිතුං. පටිපදා යථාදෙසිතස්ස ධම්මස්ස කථිතතාය, පටිබුජ්ඣිතුං යොනිසො පවත්තියමානත්තා භද්දිකා. 7. Debido a que el Dhamma, que se divide en los dos aspectos de la causa del surgimiento y de la cesación, está incluido en las cuatro verdades, se dice: ‘dhammā significa las cuatro nobles verdades’. En efecto, incluso las cuatro verdades están contenidas en las cuatro verdades. ‘No penetradas’ significa no comprendidas mediante la penetración del conocimiento pleno (pariññābhisamaya), etc. ‘En las doctrinas de los puntos de vista’ significa en las doctrinas denominadas como puntos de vista especulativos. Estas son promovidas por aquellos que sostienen puntos de vista. ‘De aquellos ajenos a esto’ significa de otros ajenos a los seguidores de esta enseñanza. ‘Por naturaleza’ (dhammatāya) significa por su propia esencia; el sentido es ‘por sí mismos’. ‘Van’ significa que proceden y permanecen sosteniendo una doctrina de puntos de vista. ‘Por otro’ significa por alguien que posee puntos de vista especulativos. ‘Son conducidos’ significa que son instigados a aferrarse a doctrinas de puntos de vista. Por eso dice: ‘allí’, etc. ‘Para despertar’ significa para despertar del sueño de la negligencia. La práctica es ‘afortunada’ por haber sido expuesta según el Dhamma tal como fue enseñado, y por ser practicada con atención sabia para despertar. හෙතුනාති ඤායෙන. කාරණෙනාති චතුසච්චානං සම්බොධයුත්තියා. හත්ථතලෙ ආමලකං විය සබ්බං ඤෙය්‍යං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤූ, තෙනෙව සබ්බඤ්ඤුතාභිසම්බොධෙන බුද්ධොති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො. පච්චෙකං පරෙහි අසාධාරණතාය විසුං සයම්භුඤාණෙන සච්චානි බුද්ධවාති පච්චෙකබුද්ධො. පරොපදෙසෙන චතුසච්චං බුජ්ඣතීති චතුසච්චබුද්ධො. තථා හි සො සයම්භුතාය අභාවතො කෙවලං චතුසච්චබුද්ධොති වුච්චති. සුතෙන සුතමයඤාණෙන ඛන්ධාදිභෙදං ඤෙය්‍යං බුද්ධවාති සුතබුද්ධො. සබ්බඤ්ඤුබුද්ධපච්චෙකබුද්ධෙ [Pg.70] ඨපෙත්වා අවසෙසා අග්ගසාවකමහාසාවකාපි පකතිසාවකාපි වීතරාගා අවසෙසා ඛීණාසවා. තයොපි පුරිමා වට්ටන්ති සම්බුද්ධාතිආදිවචනතො. සන්නිවසති එතෙනාති සන්නිවාසො, චරිතං. ලොකස්ස සන්නිවාසො ලොකසන්නිවාසො, තස්මිං. කායදුච්චරිතාදිභෙදෙ විසමෙ. සතිසම්මොසෙන විසමෙ වා සත්තනිකායෙ. සො හි විසමයොගතො විසමො. රාගවිසමාදිකෙ විසමෙ වා කිලෙසජාතෙ. තං විසමං පහාය තං විසමං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සමං සදිසං යුත්තරූපං, පුරිමකෙහි වා සම්බුද්ධෙහි සමං සදිසං චරන්ති වත්තන්ති. ‘Por la razón’ (hetunā) significa por el método. ‘Por la causa’ significa por la adecuación del despertar a las cuatro verdades. Aquel que conoce todo lo que debe conocerse como un fruto de amalaka en la palma de la mano es ‘omnisciente’ (sabbaññū); por ese mismo despertar a la omnisciencia es un ‘Buda Omnisciente’ (sabbaññubuddho). Aquel que ha despertado a las verdades por sí mismo con un conocimiento espontáneo, de manera individual y no compartida con otros, es un ‘Buda Solitario’ (paccekabuddho). Aquel que despierta a las cuatro verdades por la instrucción de otro es un ‘Buda de las Cuatro Verdades’ (catusaccabuddho). En efecto, a este se le llama simplemente ‘Buda de las cuatro verdades’ debido a la ausencia de la naturaleza de ser un iluminado por sí mismo. Aquel que ha despertado a lo que debe conocerse, clasificado en agregados y demás, a través del conocimiento basado en lo escuchado es un ‘Buda por el conocimiento escuchado’ (sutabuddho). Excluyendo a los Budas Omniscientes y a los Budas Solitarios, el resto son los discípulos principales, los grandes discípulos, los discípulos ordinarios, los libres de pasión y los demás que han agotado las impurezas (khīṇāsavā). Incluso los tres primeros se incluyen bajo la palabra ‘sambuddhā’ (completamente despiertos), etc. ‘Aquello por lo cual se convive’ es la morada (sannivāso), la conducta. En la morada del mundo es ‘en la morada del mundo’ (lokasannivāso). En lo que es desigual, clasificado en mala conducta corporal, etc. O en el grupo de los seres que es desigual por la pérdida de la atención. Pues este es desigual debido a su unión con lo desigual. O en los estados de impureza desiguales, como la desigualdad de la pasión. Abandonando esa desigualdad y habiendo observado ecuánimemente esa desigualdad, viven y actúan de manera equilibrada (samaṃ), de forma adecuada, o igual que los Budas anteriores. අප්පටිවිදිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Appaṭividita Sutta. 8. සුසම්මුට්ඨසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Susammuṭṭha Sutta 8. සුසම්මුට්ඨාති සුට්ඨු අතිවිය සම්මුට්ඨා. සත්ත සෙක්ඛා හි සුසම්මුසිතා විනට්ඨා. කථං පන තෙ අනධිගතා නට්ඨා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. අධිගතස්සාති අධිගතො අස්ස. සො වදන්තොති සම්බන්ධො. සෙසන්ති ‘‘ධම්මා’’තිආදි. පුරිමසදිසමෙවාති අනන්තරගාථාය වුත්තසදිසමෙව. 8. ‘Bien confundidos’ (susammuṭṭhā) significa muy confundidos, excesivamente confundidos. En efecto, los siete aprendices (sekkhā) están bien confundidos y perdidos. Pero ¿cómo se dice que están perdidos si aún no han alcanzado la meta? Por eso dice: ‘como de hecho’, etc. ‘De lo alcanzado’ significa de lo que habría alcanzado. ‘Él, hablando’ es la conexión. El resto es ‘dhammā’, etc. ‘Es igual a lo anterior’ significa exactamente igual a lo dicho en el verso inmediatamente anterior. සුසම්මුට්ඨසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Susammuṭṭha Sutta. 9. මානකාමසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Mānakāma Sutta 9. සෙය්‍යාදිභෙදං මානං අප්පහාය තං පග්ගය්හ විචරන්තො කාමෙන්තො නාම හොතීති ආහ ‘‘මානං කාමෙන්තස්ස ඉච්ඡන්තස්සා’’ති. දමති චිත්තං එතෙනාති දමො, සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගාදිකො සමාධිපක්ඛිකො දමො. මනච්ඡට්ඨානි ඉන්ද්‍රියානි දමෙතීති දමො, ඉන්ද්‍රියසංවරො. කිලෙසෙ දමෙති පජහතීති දමො, පඤ්ඤා. උපවසනවසෙන කායකම්මාදිං දමෙතීති දමො, උපොසථකම්මං. කොධූපනාහමක්ඛමානාදිකෙ දමෙති විනෙතීති දමො, අධිවාසනඛන්ති. තෙනෙවාති ‘‘දමො’’ති සමාධිපක්ඛිකධම්මානං එව අධිප්පෙතත්තා[Pg.71]. ‘‘න මොනං අත්ථී’’ති ච පාඨො. අසමාහිතස්සාති සමාධිපටික්ඛෙපො ජොතිතො. 9. Sin haber abandonado la presunción (māna) en sus variedades de ‘superior’, etc., aquel que vive sosteniéndola es un ‘amante de la presunción’; por eso dice: ‘para el que desea, para el que quiere presunción’. Aquello por lo cual se doma la mente es el ‘dominio’ (damo); es el dominio perteneciente a la concentración, como el factor de iluminación de la atención, etc. El ‘dominio’ es el que doma las facultades, siendo la sexta la mente; esto es, la restricción de las facultades. El ‘dominio’ es el que doma y abandona las impurezas; esto es, la sabiduría. El ‘dominio’ es el que doma las acciones corporales, etc., mediante la observancia; esto es, el acto del uposatha. El ‘dominio’ es el que doma y disciplina el odio, el rencor, el desprecio, la presunción, etc.; esto es, la paciencia de la resistencia. Precisamente por eso dice ‘damo’, porque se pretenden los estados pertenecientes a la concentración. Y la lectura es ‘no hay silencio’ (na monaṃ atthi). ‘Para el que no está concentrado’ resalta el rechazo a la concentración. මච්චුධෙය්‍යස්ස පාරතරණස්ස වුච්චමානත්තා ‘‘මොනන්ති චතුමග්ගඤාණ’’න්ති වුත්තං. න හි තතො අඤ්ඤෙන තං සම්භවති. ජානාති අසම්මොහපටිවෙධවසෙන පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. මච්චු ධීයති එත්ථාති මච්චුධෙය්‍යං, ඛන්ධපඤ්චකං මරණධම්මත්තා. තස්සෙවාති මච්චුධෙය්‍යස්සෙව. පාරං පරතීරභූතං නිබ්බානං. තරෙය්‍යාති එත්ථ තරණං නාම අරියමග්ගබ්‍යාපාරොති ආහ ‘‘පටිවිජ්ඣෙය්‍ය පාපුණෙය්‍යා’’ති. තථා හි වක්ඛති ‘‘පටිවෙධතරණං නාම වුත්ත’’න්ති. ‘‘න තරෙය්‍ය න පටිවිජ්ඣෙය්‍ය න පාපුණෙය්‍ය වා’’ති අයමෙත්ථ පාඨො යුත්තො. අඤ්ඤථා ‘‘ඉදං වුත්තං හොතී’’තිආදිවචනං විරුජ්ඣෙය්‍ය. එකො අරඤ්ඤෙ විහරන්තොති එකාකී හුත්වා අරඤ්ඤෙ විහරන්තොති අත්ථො. Debido a que se habla de cruzar a la otra orilla del dominio de la muerte, se dice que ‘el silencio (mona) es el conocimiento de los cuatro senderos’. Pues esto no es posible por ningún otro medio que no sea ese. ‘Conoce’ significa que penetra mediante la penetración de la ausencia de confusión. ‘Donde la muerte se establece’ es el dominio de la muerte (maccudheyya), es decir, el pentagrama de los agregados, debido a su naturaleza mortal. ‘De ese mismo’ se refiere al dominio de la muerte. ‘La otra orilla’ es el Nibbāna, que es la ribera opuesta. ‘Cruzaría’ (tareyya) aquí significa la función del sendero noble, por lo que dice: ‘penetraría, alcanzaría’. En efecto, dirá: ‘se dice que la penetración es el cruce’. ‘No cruzaría, no penetraría o no alcanzaría’ es la lectura apropiada aquí. De lo contrario, la frase ‘esto es lo que se quiere decir’, etc., se contradiría. ‘Viviendo solo en el bosque’ significa viviendo en el bosque habiéndose quedado solo. කාමං හෙට්ඨිමමග්ගෙහිපි එකච්චස්ස මානස්ස පහානං ලබ්භති. අග්ගමග්ගෙනෙව පන තස්ස අනවසෙසතො පහානන්ති ආහ – ‘‘අරහත්තමග්ගෙන නවවිධමානං පජහිත්වා’’ති. උපචාරසමාධිපුබ්බකො අප්පනාසමාධීති වුත්තං ‘‘උපචාරප්පනාසමාධීහී’’ති, න උපචාරසමාධිමත්තෙන සමාධිමත්තං සන්ධාය පච්චෙකං වාක්‍යපරිසමාපනස්ස අයුජ්ජනතො. න හි අප්පනං අප්පත්තං ලොකුත්තරජ්ඣානං අත්ථි. ‘‘සුචෙතසො’’ති චිත්තස්ස ඤාණසහිතතාය ලක්ඛණවචනන්ති ආහ ‘‘ඤාණසම්පයුත්තතායා’’තිආදි. තථා හි වක්ඛති ‘‘සුචෙතසොති එත්ථ චිත්තෙන පඤ්ඤා දස්සිතා’’ති. ‘‘සබ්බධි විප්පමුත්තො’’ති සබ්බෙසු භවාදීසු විසංසට්ඨචිත්තො සබ්බසො ඛන්ධාදීහි විසංයුත්තො හොතීති වුත්තං ‘‘සබ්බෙසු ඛන්ධායතනාදීසු විප්පමුත්තො හුත්වා’’ති. පරිඤ්ඤාපටිවෙධො සච්ඡිකිරියපටිවෙධෙන විනා නත්ථීති ආහ ‘‘තෙභූමක…පෙ… වුත්ත’’න්ති. Ciertamente, el abandono de parte de la presunción se obtiene incluso con los senderos inferiores. Sin embargo, su abandono sin remanentes se da únicamente mediante el sendero superior (del Arahant), por lo que dice: ‘habiendo abandonado los nueve tipos de presunción mediante el sendero del Arahant’. La concentración de acceso seguida de la concentración de absorción se describe como ‘por las concentraciones de acceso y absorción’ (upacārappanāsamādhīhi), pues no es apropiado completar la oración tratando solo la concentración de acceso como mera concentración de forma aislada. En efecto, no existe un jhāna supramundano que no haya alcanzado la absorción. ‘De buena mente’ (sucetaso) es una descripción de la característica de la mente por estar acompañada de conocimiento, por lo que dice: ‘por estar asociado con el conocimiento’, etc. En efecto, dirá: ‘en el término sucetaso, la sabiduría se muestra a través de la mente’. ‘Liberado en todas partes’ significa que, con la mente desapegada de todas las existencias, etc., está completamente desvinculado de los agregados, etc.; por eso se dice: ‘habiéndose liberado en todos los agregados, bases, etc.’. Puesto que la penetración del conocimiento pleno no existe sin la penetración de la realización directa, se dice: ‘lo perteneciente a los tres planos... etc.’. මානං නිස්සාය දුච්චරිතචරණතො මානො නාමායං සීලභෙදනො. තස්මාති මානස්ස සීලපටිපක්ඛභාවතො. ඉමිනා පටිපක්ඛප්පහානකිත්තනෙන. අධිචිත්තසික්ඛා කථිතා සරූපතො එවාති අධිප්පායො. එත්ථ චිත්තෙනාති සු-සද්දෙන විසෙසිතචිත්තෙන. තස්මාති පඤ්ඤාය දස්සිතත්තා. ඉමිනාති ‘‘සුචෙතසො’’ති ඉමිනා පදෙන. අධිසීලසික්ඛා අධිචිත්තසික්ඛා අධිපඤ්ඤාසික්ඛාති සීලාදීනිපි විසෙසෙත්වා වුත්තානි. සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනවිසෙසිතබ්බතාති තං දස්සෙන්තො ‘‘අධිසීලඤ්ච නාම සීලෙ සති හොතී’’තිආදිං වත්වා තදුභයං [Pg.72] විභාගෙන දස්සෙතුං ‘‘තස්මා’’තිආදි වුත්තං. පඨමනයො සඞ්කරවසෙන පවත්තොති අසඞ්කරවසෙන දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදිනා දුතියනයො වුත්තො. ‘‘සමාපන්නා’’ති එත්ථාපි ‘‘නිබ්බානං පත්ථයන්තෙනා’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. විපස්සනාය පාදකභාවං අනුපගතාපි තදත්ථං නිබ්බත්තනාදිවසෙන සමාපන්නාති අයමත්ථො පුරිමනයතො විසෙසො. අධිපඤ්ඤාය පනෙත්ථ පුරිමනයතො විසෙසො නත්ථීති සා අනුද්ධටා. සමොධානෙත්වාති පරියායතො සරූපතො ච සඞ්ගහෙත්වා. සකලසාසනන්ති තිස්සන්නං කථිතත්තා එව සික්ඛත්තයසඞ්ගහං සකලසාසනං කථිතං හොතීති. Basado en el orgullo, debido a la práctica de la mala conducta, el orgullo se denomina destructor de la moralidad. Por tanto, debido a que el orgullo es opuesto a la moralidad. Mediante esta mención de abandonar lo opuesto, se explica la instrucción del entrenamiento en la mente superior en su propia forma; tal es la intención. Aquí, con 'cittenā', se refiere a la mente cualificada por la palabra 'su'. Por tanto, debido a que es mostrada por la sabiduría. Con esto, con la palabra 'sucetaso'. El entrenamiento en la moralidad superior, el entrenamiento en la mente superior y el entrenamiento en la sabiduría superior se mencionan distinguiendo la moralidad y los demás factores. Al mostrar la relación entre el calificador y lo calificado en casos de posibilidad y desviación, diciendo 'la moralidad superior existe cuando hay moralidad', etc., se dice 'tasmā', etc., para mostrar ambos por separado. El primer método procede de manera mezclada; para mostrarlo de manera no mezclada, se dice el segundo método con 'apicā', etc. En 'samāpannā', también se establece la conexión trayendo 'por aquel que anhela el Nibbāna'. El hecho de ser 'alcanzado' por medio de la producción para tal fin, incluso si no ha llegado al estado base de la visión profunda, es la distinción de este significado respecto al método anterior. Pero en cuanto a la sabiduría superior, no hay distinción respecto al método anterior, por lo que no se ha extraído. 'Samodhānetvā' significa habiendo reunido por medio del discurso indirecto y por su propia forma. 'Sakalasāsanaṃ' significa que, al haber explicado las tres, se ha explicado toda la enseñanza en términos del resumen de los tres entrenamientos. මානකාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Mānakāmasutta. 10. අරඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Araññasutta. 10. සන්තකිලෙසානන්ති වූපසන්තකිලෙසපරිළාහානං. යස්මා සීලාදිගුණසම්භවං තතො එව භයසන්තඤ්ච උපාදාය පණ්ඩිතා ‘‘සන්තො’’ති වුච්චන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘පණ්ඩිතානං වා’’ති. තෙනාහ ‘‘සන්තො හවෙ’’තිආදි. සෙට්ඨචාරීනන්ති සෙට්ඨචරියං චරන්තානං. යස්මා පුථුජ්ජනකල්‍යාණතො පට්ඨාය භික්ඛු මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසති නාම, තස්මා ආහ ‘‘මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසන්තාන’’න්ති. අරියානං පන මුඛවණ්ණස්ස පසීදනෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. මූලකම්මට්ඨානන්ති පාරිහාරියකම්මට්ඨානං. විසභාගසන්තතීති නානාරම්මණෙසු පවත්තචිත්තසන්තති. සා හි වික්ඛෙපබ්‍යාකුලතාය අප්පසන්නා සමාහිතචිත්තසන්තතියා විසභාගසන්තති. ඔක්කමතීති සමාධිසභාගා චිත්තසන්තති සමථවීථිං අනුපවිසති. චිත්තං පසීදතීති කම්මට්ඨානනිරතං භාවනාචිත්තං සන්ධායාහ, තං පසන්නං හුත්වා පවත්තති. ලොහිතං පසීදතීති චිත්තකාලුස්සියස්සාභාවතො ලොහිතං අනාවිලං හොති. පරිසුද්ධානි හොන්ති කාරණස්ස පරිසුද්ධභාවතො. තාලඵලමුඛස්ස විය මුඛස්ස වණ්ණො හොතීති මුඛ-සද්දස්ස ආදිම්හි පමුත්තපදෙන යොජෙතබ්බො. එවඤ්හි චස්ස පමුත්තග්ගහණං සමත්ථිතං හොති තාලඵලමුඛස්ස වණ්ණසම්පදාසදිසත්තා. තිභූමකො එව තෙභූමකො. 10. 'Santakilesānaṃ' significa de aquellos en quienes el tormento de las impurezas se ha extinguido. Dado que los sabios son llamados 'pacíficos' basándose en el surgimiento de cualidades como la virtud y, a partir de ahí, en la paz frente al miedo, por eso se dice 'o de los sabios'. De ahí que se diga 'los pacíficos ciertamente', etc. 'Seṭṭhacārīnaṃ' significa de aquellos que practican la conducta superior. Puesto que, comenzando desde la condición de un laico virtuoso, un monje vive lo que se llama la vida santa del sendero, por eso se dice 'de aquellos que viven la vida santa del sendero'. En cuanto a la claridad del color del rostro de los Nobles, no hay nada que decir. 'Mūlakammaṭṭhānaṃ' es el tema de meditación principal. 'Visabhāgasantati' es la continuidad mental que procede hacia diversos objetos. Ciertamente, debido a la agitación de la distracción, es una continuidad impura, siendo una continuidad disímil a la continuidad de la mente concentrada. 'Okkamati' significa que la continuidad mental semejante al samādhi entra en el proceso de la calma. 'Cittaṃ pasīdatī' se dice en referencia a la mente de meditación dedicada al objeto de meditación; esta procede habiéndose vuelto serena. 'Lohitaṃ pasīdatī' significa que, debido a la ausencia de turbidez mental, la sangre se vuelve límpida. Los órganos se vuelven puros debido a la pureza de la causa. Respecto a que el color del rostro es como la superficie de un fruto de palma maduro, se debe conectar con la palabra 'pamutta' al principio del término 'mukha'. De esta manera, se justifica su mención de 'ser liberado', debido a que la perfección del color es similar a la superficie de un fruto de palma. 'Tebhūmaka' es lo mismo que 'tibhūmaka'. අතීතං නානුසොචන්ති අතීතං පච්චයලාභං ලක්ඛණං කත්වා න සොචන්ති න අනුත්ථුනන්ති. ජප්පනතණ්හාය වසෙන න පරිකප්පන්තීති ආහ ‘‘න පත්ථෙන්තී’’ති[Pg.73]. යෙන කෙනචීති ඉතරීතරෙන. තඞ්ඛණෙ ලද්ධෙනාති සන්නිධිකාරපරිභොගාභාවමාහ. තිවිධෙනපි කාරණෙනාති තිප්පකාරෙන හෙතුනා, තිලක්ඛණසන්තොසනිමිත්තන්ති අත්ථො. 'Atītaṃ nānusocanti' significa que no se afligen ni se quejan tomando como característica la obtención de requisitos pasados. Dice 'no anhelan' en el sentido de que no proyectan planes mediante el poder del deseo de súplica. 'Yena kenacī' significa con cualquier cosa, ya sea de alta o baja calidad. 'Taṅkhaṇe laddhena' expresa la ausencia de consumo de lo acumulado. 'Tividhenapi kāraṇena' significa por una causa de tres tipos, es decir, el motivo del contento por las tres características. විනාසන්ති විනාසනහෙතුං. විනස්සන්ති එතෙහීති විනාසො, ලොභදොසා තදෙකට්ඨා ච පාපධම්මා. අරූපකායස්ස විය රූපකායස්සපි විසෙසතො සුක්ඛභාවකාරණන්ති ආහ ‘‘එතෙන කාරණද්වයෙනා’’ති. ලුතොති ලූනො. 'Vināsaṃ' significa la causa de la destrucción. Aquello por lo cual se perece es el 'vināso': la codicia, el odio y los estados perjudiciales que residen en ellos. Se dice 'por estas dos causas' porque es la causa de la sequedad extrema tanto del cuerpo físico como del cuerpo mental. 'Luto' significa cortado. අරඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Araññasutta. නළවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Naḷavagga. 2. නන්දනවග්ගො 2. Capítulo de Nandana. 1. නන්දනසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Nandanasutta. 11. ‘‘තත්‍ර භගවා’’ති වුත්තෙ න තථා බ්‍යඤ්ජනානං සිලිට්ඨතා, යථා ‘‘තත්‍ර ඛො භගවා’’ති වුත්තෙති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනසිලිට්ඨතාවසෙනා’’ති. පරිසජෙට්ඨකෙති පරිසාය ජෙට්ඨකෙ, යෙ තස්සා දෙසනාය විසෙසතො භාජනභූතා. පරිසජෙට්ඨකෙ භික්ඛූති චතුපරිසජෙට්ඨකෙ භික්ඛූ. චතුන්නං හි පරිසානං ජෙට්ඨා භික්ඛුපරිසා පඨමුප්පන්නත්තා. ආමන්තෙසීති සම්බොධෙසි, සම්බොධනඤ්ච ජානාපනන්ති ආහ ‘‘ජානාපෙසී’’ති. භදන්තෙති ගරුගාරවසප්පතිස්සවවචනමෙතං, අත්ථතො පන භදන්තෙති භද්දං තව හොතු අත්තනො නිට්ඨානපරියොසානත්තා පරෙසඤ්ච සන්තතාවහත්තා. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති එත්ථ භගවතොති සාමිවචනං ආමන්තනමෙව සම්බන්ධිඅත්ථපදං අපෙක්ඛතීති අධිප්පායෙනාහ ‘‘භගවතො වචනං පතිඅස්සොසු’’න්ති. භගවතොති පන ඉදං පතිස්සවනසම්බන්ධෙන සම්පදානවචනං යථා ‘‘දෙවදත්තස්ස පටිස්සුණාතී’’ති. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං නිදානවග්ගස්ස ආදිසුත්තවණ්ණනායං ආගමිස්සති. 11. Cuando se dice 'tatra bhagavā', las sílabas no están tan bien unidas como cuando se dice 'tatra kho bhagavā'; por eso se dice 'debido a la fluidez de las sílabas'. 'Parisajeṭṭhake' se refiere a los mayores de la asamblea, quienes son recipientes especiales para esa enseñanza. 'Parisajeṭṭhake bhikkhū' significa los monjes como los mayores de las cuatro asambleas. De las cuatro asambleas, la asamblea de monjes es la mayor por haber surgido primero. 'Āmantesī' significa que se dirigió a ellos; y dirigirse es dar a conocer, por eso dice 'les hizo saber'. 'Bhadante' es una expresión de respeto y reverencia; en cuanto al significado, 'bhadante' implica 'que el bien sea para ti', por ser el fin de la propia conclusión y por traer bienestar a otros. 'Bhagavato paccassosuṃ': aquí el término 'bhagavato' en genitivo busca un sustantivo relacionado con el acto de dirigirse; con este propósito dice 'respondieron a la palabra del Bendito'. Sin embargo, 'bhagavato' es un caso dativo en relación con el acto de responder, como en 'devadattassa paṭissuṇāti'. Lo que deba decirse al respecto vendrá en el comentario del primer sutta del Nidānavagga. තාවතිංසකායොති තාවතිංසසඤ්ඤිතො දෙවනිකායො. දුතියදෙවලොකොති ඡසු කාමලොකෙසු දුතියො දෙවලොකො. තෙත්තිංස ජනා සහපුඤ්ඤකාරිනො තත්ථ උප්පන්නා, තංසහචරිතට්ඨානං තාවතිංසං[Pg.74], තන්නිවාසිනොපි තාවතිංසනාමකා සහචරණඤායෙනාති ආහ ‘‘මඝෙන මාණවෙනා’’තිආදි. අයං පන කෙචිවාදො බ්‍යාපන්නො හොතීති තං අරොචෙන්තෙන ‘‘වදන්තී’’ති වුත්තං. බ්‍යාපන්නතං දස්සෙන්තො ‘‘යස්මා පනා’’තිආදිමාහ. තථා හි වක්ඛති ‘‘එවං හි නිද්දොසං පදං හොතී’’ති. නාමපණ්ණත්තියෙවාති අත්ථනිරපෙක්ඛත්තා නිරුළ්හසමඤ්ඤා එව. 'Tāvatiṃsakāyo' es el orden de los devas conocido como los Treinta y Tres. Es el segundo mundo celestial de los seis mundos de los sentidos. Treinta y tres personas que realizaron actos meritorios juntas renacieron allí; el lugar asociado con ellos es Tāvatiṃsa. Sus habitantes también se llaman Tāvatiṃsa por la lógica de asociación, como se dice 'por el joven Magha', etc. Pero esta es la opinión de algunos que es errónea, y al no estar de acuerdo, se dice 'dicen'. Al mostrar el error, dice 'pero puesto que', etc. Pues se dirá: 'así la palabra queda libre de falta'. Es simplemente una designación nominal porque es una denominación tradicional que no depende del significado literal. තං වනන්ති තං උපවනං. පවිට්ඨෙ පවිට්ඨෙ දුක්ඛප්පත්තෙපි අත්තනො සම්පත්තියා නන්දයති, පගෙව අදුක්ඛප්පත්තෙති දස්සෙතුං ‘‘පඤ්චසු හී’’තිආදි වුත්තං. පවෙසිතානන්ති පකොට්ඨවාරෙන පවෙසිතානම්පීති අධිප්පායො. චවනකාලෙයෙව ථොකං දිස්සමානවිකාරා හුත්වා චවන්ති, තෙ සන්ධාය ‘‘හිමපිණ්ඩො විය විලීයන්තී’’ති වුත්තං. යෙ පන අදිස්සමානවිකාරා සහසා අන්තරධායන්ති, තෙ සන්ධාය ‘‘දීපසිඛා විය විජ්ඣායන්තී’’ති වුත්තන්ති වදන්ති. නන්දයති පකතියා සොමනස්සිතං දොමනස්සිතඤ්ච. නන්දනෙති එවංඅන්වත්ථනාමකෙ උය්‍යානෙ. පරිවුතාති ‘‘දෙවතා’’ති වචනං උපාදාය ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන වුත්තං. දෙවපුත්තො හි සො. Ese bosque es ese pequeño bosque [parque]. Incluso cuando uno ha caído en el sufrimiento, se deleita con su propio logro al entrar, y mucho más cuando no ha caído en el sufrimiento; para mostrar esto se dijo 'en los cinco', etc. 'A los que se ha hecho entrar' significa incluso a aquellos a quienes se ha hecho entrar por la puerta del recinto. Justo en el momento de la muerte, mueren habiéndose vuelto de una forma poco visible; refiriéndose a ellos se dice: 'se disuelven como una bola de nieve'. Pero aquellos que desaparecen de repente sin una forma visible, refiriéndose a ellos dicen: 'se extinguen como la llama de una lámpara'. Se deleita naturalmente tanto en el gozo como en el pesar. 'Nandana' es el nombre del jardín con ese significado. 'Rodeadas' se dice en género femenino refiriéndose a la palabra 'deidades' (devatā). Pues él es un hijo de los devas (devaputto). දිවි භවත්තා දිබ්බාති ආහ ‘‘දෙවලොකෙ නිබ්බත්තෙහී’’ති. කාමෙතබ්බතාය කාමබන්ධනෙහි, තථා අඤ්ඤමඤ්ඤං අසංකිණ්ණසභාවතාය කාමකොට්ඨාසෙහි. උපෙතාති උපගතා සමන්නාගතා. පරිචාරයමානාති පරිරමමානා. ඉදඤ්හි පදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘කාමගුණෙහී’’ති කත්තරි කරණවචනං, පුරිමානි අපෙක්ඛිත්වා සහයොගෙ. රමමානා චරන්තීති කත්වා වුත්තං ‘‘රමමානා’’ති. පරිචාරයමානාති වා පරිතො සමන්තතො චාරයමානාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඉන්ද්‍රියානි සඤ්චාරයමානා’’ති. පඨමනයෙ හි අනුභවනත්ථො පරිචරණසද්දො, දුතියනයෙ පරිවත්තනත්ථො. සො පනාති ‘‘තායං වෙලාය’’න්ති වුත්තකාලො. අධුනාති සම්පති. සො විචරීති සම්බන්ධො. කාමගුණෙහීති හෙතුම්හි කරණවචනං. ඔවුතොති යථා තං න ඤායති, එවං පිහිතචිත්තො. නිවුතො පරියොනද්ධොති තස්සෙව වෙවචනං. තෙනාහ ‘‘ලොකාභිභූතො’’ති. ආසභින්ති සෙට්ඨං ‘‘අග්ගොහමස්මි ලොකස්සා’’තිආදිනා (දී. නි. 2.31; ම. නි. 3.207) භාසන්තො බොධිසත්තො විය. Debido a que existen en el cielo (divi), son divinos (dibbā); por eso dice 'nacidos en el mundo de los devas'. Debido a ser deseables, a través de los vínculos sensoriales, y asimismo, por tener naturalezas no mezcladas entre sí, a través de las porciones sensoriales. 'Provistos' (upetā) significa que han alcanzado, que están dotados. 'Divirtiéndose' (paricārayamānā) significa retozando. Pues, considerando este término, 'con las cuerdas de los placeres sensoriales' es un caso instrumental en sentido de agente; considerando los anteriores, es en sentido de asociación. 'Viven deleitándose' se dice como 'deleitándose'. O bien 'paricārayamānā' significa 'haciendo circular por todas partes'; por eso dice 'haciendo mover los sentidos'. En el primer método, la palabra 'paricaraṇa' tiene el sentido de experimentar; en el segundo, el sentido de dar vueltas. 'Ese momento' (so pana) es el tiempo mencionado como 'en aquel tiempo'. 'Ahora' (adhunā) significa actualmente. 'Él vagó' es la conexión. 'Con las cuerdas de los placeres sensoriales' es un caso instrumental de causa. 'Obstruido' (ovuto) significa con la mente cubierta de tal manera que no se conoce. 'Cercado y envuelto' son sinónimos de lo mismo. Por eso dijo 'conquistador del mundo'. 'Noble' (āsabhiṃ) significa excelente, como el Bodhisatta hablando mediante 'yo soy el supremo del mundo', etc. කෙවලං [Pg.75] දස්සනං කිමත්ථියන්ති ආහ – ‘‘යෙ…පෙ… වසෙනා’’ති, තස්මිං නන්දනවනෙ අවට්ඨිතකාමභාගානුභවනවසෙනාති අත්ථො. නරදෙවානන්ති පුරිසභූතදෙවතානං. තෙනාහ ‘‘දෙවපුරිසාන’’න්ති. අප්පකං අධිකං ඌනං වා ගණනූපගං නාම න හොතීති ‘‘තික්ඛත්තුං දසන්න’’න්ති වුත්තං. ‘‘තෙත්තිංසාන’’න්ති හි වත්තබ්බෙ අයං රුළ්හී. පරිවාරසඞ්ඛාතෙන, න කිත්තිසඞ්ඛාතෙනාති අධිප්පායො. සීලාචාරාදිගුණනෙමිත්තිකා හි කිත්ති. ‘‘තාවතිංසා දෙවා දීඝායුකා වණ්ණවන්තො සුඛබහුලා’’ති එවමාදිවචනෙන යසෙ ඉච්ඡිතෙ අවිසෙසෙත්වාව ‘‘යසෙන සම්පන්නාන’’න්ති සක්කා වත්තුං. ¿Con qué propósito es la mera visión? Dice: 'quienes... etc... por el poder de', el significado es por el poder de experimentar las porciones de deseos que residen en aquel bosque Nandana. 'De los dioses de los hombres' (naradevānaṃ) se refiere a las deidades que son varones. Por eso dijo 'de los hombres-devas'. Lo que no es poco, ni excesivo, ni inferior, se llama 'entrar en la cuenta'; por eso se dice 'tres veces diez'. En lugar de decir 'de los treinta y tres', esta es la expresión convencional. El sentido es por medio de lo que se cuenta como séquito, no por lo que se cuenta como fama. Pues la fama es causada por cualidades como la conducta ética. Mediante palabras como 'los devas de los Treinta y Tres son de larga vida, bellos y con mucha felicidad', cuando se desea el éxito sin distinción, se puede decir 'dotados de gloria' (yasena sampannānaṃ). අරියසාවිකාති සොතාපන්නා. ‘‘සකදාගාමිනී’’ති කෙචි. අධිප්පායං විවට්ටෙත්වාති යථා ත්වං අන්ධබාලෙ මඤ්ඤසි, ධම්මසභාවො එවං න හොතීති තස්සා දෙවතාය අධිප්පායං විපරිවත්තෙත්වා. එකන්තතො සුඛං නාම නිබ්බානමෙව. කාමා හි දුක්ඛා විපරිණාමධම්මාති ඉමිනා අධිප්පායෙන තස්සා අධිප්පායං පටික්ඛිපිත්වා. කාමං චතුත්ථභූමකාපි සඞ්ඛාරා අනිච්චා එව, තෙ පන සම්මසනූපගා න හොන්තීති තෙභූමකග්ගහණං සම්මසනයොග්ගෙන. හුත්වාති පුබ්බෙ අවිජ්ජමානා පච්චයසමවායෙන භවිත්වා උප්පජ්ජිත්වා. එතෙන නෙසං භාවභාගො දස්සිතො. අභාවත්ථෙනාති සරසනිරොධභූතෙන විද්ධංසනභාවෙන. 'Seguidoras nobles' (ariyasāvikā) son las que han entrado en la corriente (sotāpannā). Algunos dicen 'las que retornan una vez' (sakadāgāminī). 'Habiendo trastocado la intención' significa que, del modo en que tú, tonta ciega, piensas, la naturaleza de los fenómenos (dhammasabhāvo) no es así; habiendo revertido la intención de esa deidad. Lo que es felicidad absoluta es solo el Nibbāna. Pues los deseos son sufrimiento y están sujetos al cambio; con esta intención, habiendo rechazado la intención de ella. Ciertamente, incluso las formaciones de los cuatro planos son impermanentes, pero como no son aptas para el discernimiento, se toman las de los tres planos por su aptitud para el discernimiento. 'Habiendo llegado a ser' significa que, no existiendo antes, surgen y aparecen por la combinación de condiciones. Con esto se muestra su aspecto de existencia. 'En el sentido de inexistencia' significa con la naturaleza de destrucción, que es la cesación propia. අනිච්චා අද්ධුවා, තතො එව ‘‘මය්හං ඉමෙ සුඛා’’ති වා න ඉච්චාති අනිච්චා. උප්පාදවයසභාවාති ඛණෙ ඛණෙ උප්පජ්ජනනිරුජ්ඣනසභාවා. තෙනාහ ‘‘උප්ප…පෙ… වෙවචන’’න්ති. පුරිමස්ස වා පච්ඡිමං කාරණවෙවචනන්ති ආහ ‘‘යස්මා වා’’තිආදි. තදනන්තරාති තෙසං උප්පාදවයානං අන්තරෙ. වෙමජ්ඣට්ඨානන්ති ඨිතික්ඛණං වදති. යෙ පන ‘‘සඞ්ඛාරානං ඨිති නත්ථී’’ති වදන්ති, තෙසං තං මිච්ඡා. යථා හි තස්සෙව ධම්මස්ස උප්පාදාවත්ථාය භින්නා භඞ්ගාවත්ථා ඉච්ඡිතා, අඤ්ඤථා අඤ්ඤං උප්පජ්ජති, අඤ්ඤං නිරුජ්ඣතීති ආපජ්ජති, එවං උප්පන්නස්ස භඞ්ගාභිමුඛාවත්ථා ඉච්ඡිතබ්බා, සාව ඨිතික්ඛණො. න හි උප්පජ්ජමානො භිජ්ජතීති සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති. වූපසමසඞ්ඛාතන්ති අච්චන්තං වූපසමසඞ්ඛාතං නිබ්බානමෙව සුඛං, න තයා අධිප්පෙතා කාමාති අධිප්පායො. 'Impermanentes' (aniccā) significa no duraderas; por eso mismo, porque no se puede decir 'estas cosas son mías y son felices', son impermanentes. 'Tienen la naturaleza de surgimiento y desaparición' significa que tienen la naturaleza de surgir y cesar momento tras momento. Por eso dijo 'surgimiento... etc... es un sinónimo'. O bien, dice que lo posterior es el sinónimo de la causa de lo anterior, diciendo 'puesto que', etc. 'Inmediatamente después de eso' se refiere al intervalo entre ese surgimiento y desaparición. 'La posición intermedia' se refiere al momento de presencia (ṭhitikkhaṇa). Pero para aquellos que dicen 'no hay presencia de las formaciones', eso es erróneo. Pues así como se acepta el estado de disolución como distinto del estado de surgimiento de ese mismo fenómeno —de lo contrario, uno surgiría y otro cesaría—, así debe aceptarse el estado orientado hacia la disolución de lo que ha surgido, y eso mismo es el momento de presencia. Pues no se puede conocer que algo se disuelva mientras está surgiendo. 'Conocido como el apaciguamiento' significa que solo el Nibbāna, conocido como el apaciguamiento absoluto, es la felicidad, y no los placeres sensoriales que tú pretendes; este es el sentido. නන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Nandanasutta. 2. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Nandatisutta 12. නන්දතීති [Pg.76] එත්ථ නන්දනං සප්පීතිකකාමතණ්හාකිච්චන්ති ආහ – ‘‘තුස්සතී’’ති, තස්මා කාමපරිතොසෙන හට්ඨතුට්ඨො හොතීති අත්ථො. පුත්තිමාති පුත්තවා. පහූතෙ චායං මා-සද්දොති ආහ ‘‘බහුපුත්තො’’ති. බහුපුත්තතාගහණෙන ඉදං පයොජනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තස්ස හී’’තිආදිමාහ. පූරෙන්තීති පදං අපෙක්ඛිත්වා ධඤ්ඤස්සාති සාමිවචනං. ඉති ආහාති ඉමමත්ථං සන්ධායාහ, එවංඅධිප්පායො හුත්වාති අත්ථො. ගොසාමිකොති ගොමා. ඉධාපි පහූතෙ මා-සද්දො. ගොරසසම්පත්තින්ති ගොරසෙහි නිප්ඵජ්ජනසම්පත්තිං. උපධීති පච්චත්තබහුවචනං. හීති හෙතුඅත්ථෙ නිපාතො. නන්දයන්ති පීතිසොමනස්සං ජනයන්තීති නන්දනා. කාමං දුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො නිප්පරියායතො කාමා ‘‘උපධී’’ති වත්තබ්බතං අරහන්ති, තස්සා පන දෙවතාය අධිප්පායවසෙනාහ ‘‘සුඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො’’ති. කිලෙසවත්ථුහෙතුකත්තා සෙසපදද්වයස්ස කිඤ්චාපි සබ්බං සංසාරදුක්ඛං කිලෙසහෙතුකං, විසෙසතො පන පාපධම්මා අපායූපපත්තිං නිබ්බත්තෙන්තීති ආහ – ‘‘කිලෙසාපි අපායදුක්ඛස්ස අධිට්ඨානභාවතො’’ති. උපසංහරමානාති උපනෙන්තා උප්පාදෙන්තා. මනුස්සජාතිකොපි දුල්ලභඝාසච්ඡාදනතාය දුක්ඛබහුලො පෙතො වියාති මනුස්සපෙතො. මනුස්සජාතිකොපි වුත්තරූපො අනත්ථපාතිතො පරෙහි හිංසිතො සමානො නෙරයිකො වියාති මනුස්සනෙරයිකො. 12. 'Se deleita' (nandati): aquí deleite es la función de la sed de deseos acompañada de alegría; por eso dice 'se regocija', el significado es que está alegre y satisfecho por la plenitud de los deseos. 'Quien tiene hijos' (puttimā) significa poseedor de hijos. La partícula 'mā' aquí denota abundancia; por eso dice 'con muchos hijos'. Mostrando el propósito de mencionar la condición de tener muchos hijos, dijo 'pues para él', etc. Considerando la palabra 'llenan', 'de grano' es un caso posesivo. 'Así dijo' significa que lo dijo con este propósito, habiendo tenido esta intención. 'Dueño de ganado' (gosāmiko) significa quien posee vacas. Aquí también la partícula 'mā' denota abundancia. 'El éxito de los productos lácteos' significa el éxito producido por la leche de vaca. 'Adquisiciones' (upadhi) es un plural para el individuo. 'Hī' es una partícula con sentido causal. 'Causan deleite' significa que generan gozo y alegría; por eso son deleites. Ciertamente, por ser la base del sufrimiento, en sentido directo los deseos merecen ser llamados 'adquisiciones' (upadhī), pero según la intención de esa deidad, dijo 'por ser la base de la felicidad'. Debido a que los otros dos términos son causados por los objetos de las defilecciones, aunque todo el sufrimiento del saṃsāra es causado por las defilecciones, especialmente los fenómenos malvados producen el renacimiento en los estados de privación; por eso dice: 'las defilecciones también por ser la base del sufrimiento de los estados de privación'. 'Acercándose' significa trayendo o produciendo. Incluso siendo de nacimiento humano, alguien que tiene mucho sufrimiento por la dificultad de obtener comida y ropa es como un peta; por eso es un 'peta-humano'. Incluso siendo de nacimiento humano, alguien que es golpeado por la desgracia descrita y es herido por otros es como un ser del infierno; por eso es un 'ser del infierno-humano'. ඵලෙන රුක්ඛතො ඵලං පාතෙන්තො විය. තථෙව නවහාකාරෙහීති යථා තීසු කාලෙසු නාසමරණභෙදනවසෙන පුත්තිමා පුත්තනිමිත්තං, තථෙව ගොමා ගොනිමිත්තං සොචති නවප්පකාරෙහි. පඤ්ච කාමගුණොපධීපි නරං සොචෙන්තීති යොජනා. තස්සාති යො උත්තරි අනුගිජ්ඣති තස්ස. කාමයානස්සාති ජාතකාමච්ඡන්දස්ස. ජන්තුනොති සත්තස්ස. පරිහායන්ති චෙ විනස්සන්ති චෙ. සල්ලවිද්ධොවාති සල්ලෙන විද්ධො විය. රුප්පතීති විකාරං ආපජ්ජති, සොචතීති අත්ථො. නරස්ස සොචනා සොකඝට්ටනපච්චයො. උපධයො නත්ථීති කාමං කිලෙසාභිසඞ්ඛාරූපධයො තාව ඛීණාසවස්ස නත්ථෙව මග්ගාධිගමෙන නිරොධිතත්තා, ඛන්ධූපධයො පන කථන්ති? තෙපි තස්ස සඋපාදිසෙසකාලෙපි අට්ඨුප්පත්තිහෙතුභූතා න සන්තෙව, අයඤ්ච අනුපාදිසෙසකාලෙ. තෙනාහ ‘‘සො නිරුපධි මහාඛීණාසවො’’ති. Como alguien que derriba un fruto de un árbol con otro fruto. Del mismo modo, en nueve formas: así como en los tres tiempos, debido a la pérdida, la muerte o la separación, quien tiene hijos se lamenta por causa de sus hijos, de la misma manera el dueño de ganado se lamenta por su ganado de nueve maneras. La conexión es que los cinco hilos de los placeres sensoriales y las adquisiciones (upadhi) hacen que el hombre se lamente. 'De aquel': de quien codicia más allá. 'Del que desea': de quien ha surgido el deseo sensual. 'Del ser': de la criatura. 'Si disminuyen': si perecen. 'Como traspasado por un dardo': como alguien herido por una flecha. 'Padece': sufre una alteración, lo que significa que se lamenta. El lamento del hombre es la causa del golpe del dolor. 'No hay adquisiciones': ciertamente, para el Khīṇāsava (aquel cuyas impurezas se han extinguido), las adquisiciones de las impurezas y las formaciones ya no existen por haber sido cesadas mediante el logro del camino; pero ¿qué hay de las adquisiciones de los agregados (khandhūpadhi)? Incluso en el estado con remanente (saupādisesa), no actúan como causas de surgimiento de sufrimiento, y esto se refiere al estado sin remanente (anupādisesa). Por eso se dice: 'él es un gran Khīṇāsava sin adquisiciones'. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nandati Sutta ha terminado. 3. නත්ථිපුත්තසමසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Natthiputtasama Sutta 13. පුත්තපෙමං [Pg.77] පුත්තග්ගහණෙන ගහිතං උත්තරපදලොපෙනාති ආහ ‘‘පුත්තපෙමසම’’න්ති. ගොසමිතන්ති ගොහි සමං කතං. තෙනාහ ‘‘ගොහි සම’’න්ති. සූරියස්ස සමාති සූරියසමා. අවයවසම්බන්ධෙ චෙතං සාමිවචනං. අවයවො චෙත්ථ ආභා එවාති විඤ්ඤායති ‘‘අනන්තරං ආභා’’ති වුච්චමානත්තාති ආහ ‘‘සූරියාභාය සමා’’තිආදි. මහොඝභාවෙන සරන්ති සවන්තීති සරා, මහන්තා ජලාසයා. සබ්බෙ තෙ සමුද්දපරමා ඔරිමජනෙහි අදිට්ඨපරතීරත්තා තස්ස. 13. Se dice 'puttapemasamaṃ' (igual al amor por un hijo) porque el amor por el hijo se toma mediante el término 'hijo' con la elisión de la palabra posterior. 'Gosamitaṃ' significa hecho igual a las vacas; por eso dice 'igual a las vacas'. 'Sūriyassa samā' significa iguales al sol. Este es un uso del caso genitivo para la conexión de una parte. Aquí la 'parte' se entiende como el resplandor, dado que se dice a continuación 'resplandor'; por eso dice 'igual al resplandor del sol', etc. Se llaman 'sarā' (lagos) porque fluyen con la naturaleza de un gran torrente; son grandes depósitos de agua. Todos ellos tienen al océano como su límite supremo, ya que las personas en la orilla cercana no pueden ver la orilla opuesta de aquel. නත්ථි අත්තසමං පෙමන්ති ගාථාය පඨමගාථායං වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අත්තපෙමෙන සමං පෙමං නාම නත්ථීති අයමත්ථො. අනුදකකන්තාරෙ ඝම්මසන්තාපං අසහන්තියා අඞ්කෙ ඨපිතපුත්තකං කන්දන්තං භූමියං නිපජ්ජාපෙත්වා තස්ස උපරි ඨත්වා මතඉත්ථිවත්ථුනා දීපෙතබ්බං. තෙනාහ – ‘‘මාතාපිතාදයො හි ඡඩ්ඩෙත්වාපි පුත්තධීතාදයො’’ති. තථා චාහ – El significado de la estrofa 'no hay amor igual al amor por uno mismo' debe entenderse según el método explicado en la primera estrofa. Este es el significado: no existe amor igual al amor por uno mismo. Esto debe ilustrarse con la historia de la mujer que murió en un desierto sin agua; incapaz de soportar el calor abrasador, puso a su hijo que lloraba en su regazo en el suelo y se paró sobre él. Por eso se dice: 'pues incluso abandonando a los padres, etc., a los hijos e hijas, etc.'. Y así se dijo: ‘‘සබ්බා දිසා අනුපරිගම්ම චෙතසා,නෙවජ්ඣගා පියතරමත්තනා ක්වචි; එවං පියො පුථු අත්තා පරෙසං,තස්මා න හිංසෙ පරමත්තකාමො’’ති. (සං. නි. 1.119; උදා. 41; නෙත්ති. 113); 'Habiendo recorrido todas las direcciones con la mente, no se encontró a nadie más querido que uno mismo; de igual modo, el propio ser es querido para los demás, por lo tanto, quien ama a su propio ser no debe dañar a otro'. ධඤ්ඤෙන සමං ධනං නාම නත්ථි, යස්මා තප්පටිබද්ධා ආහාරූපජීවීනං සත්තානං ජීවිතවුත්ති. තථාරූපෙ කාලෙති දුබ්භික්ඛකාලෙ. එකදෙසංයෙව ඔභාසන්තීති එකස්මිං ඛණෙ චතූසු මහාදීපෙසු ඔභාසං ඵරිතුං අසමත්ථත්තා සූරියස්සපි, පගෙව ඉතරෙසං. බොධිසත්තස්ස උදයබ්බයස්ස ඤාණානුභාවෙන සකලජාතිඛෙත්තං එකාලොකං අහොසීති ආහ ‘‘පඤ්ඤා…පෙ… සක්කොතී’’ති. තමං විධමතීති පුබ්බෙනිවාසඤාණාදයො පඤ්ඤා යත්ථ පවත්තන්ති, තමනවසෙසං බ්‍යාපෙත්වා එකප්පහාරෙන පවත්තනතො. ‘‘වුට්ඨියා පන පවත්තමානාය යාව ආභස්සරභවනා’’ති පචුරවසෙන වුත්තං. No existe riqueza igual al grano, ya que el sustento de la vida de los seres depende de él. 'En tal tiempo' significa en tiempo de hambruna. 'Iluminan solo una parte' porque incluso el sol es incapaz de difundir su luz sobre los cuatro grandes continentes en un solo momento, y mucho menos los demás. Por el poder del conocimiento del surgimiento y la desaparición del Bodhisatta, todo el campo de nacimiento se convirtió en una sola luz; por eso dice 'la sabiduría... puede'. 'Disipa la oscuridad' porque donde operan la sabiduría y el conocimiento de las vidas pasadas, etc., actúan eliminando la oscuridad por completo de una sola vez. En cuanto a 'mientras la lluvia cae hasta el reino de Ābhassara', se dice en términos de abundancia. නත්ථිපුත්තසමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Natthiputtasama Sutta ha terminado. 4. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Khattiya Sutta 14. ඛෙත්තතො [Pg.78] විවාදා සත්තෙ තායතීති ඛත්තියො. වදති දෙවතා අත්තනො අජ්ඣාසයවසෙන. ද්විපදාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන චතුප්පදභරියපුත්තා ගහිතා. බුද්ධාදයොති ආදි-සද්දෙන ආජානීයසුස්සූසභරියස්සවපුත්තා. ද්විපදානං සෙට්ඨොති එත්ථ ද්විපදානං එව සෙට්ඨොති නායං නියමො ඉච්ඡිතො, සෙට්ඨො එවාති පන ඉච්ඡිතො, තස්මා සම්බුද්ධො ද්විපදෙසු අඤ්ඤෙසු තත්ථ ච උප්පජ්ජනතො සෙට්ඨො එව සබ්බෙසම්පි උත්තරිතරස්ස අභාවතොති අයමෙත්ථ අත්ථො. තෙනාහ ‘‘උප්පජ්ජමානො පනෙසා’’තිආදි. කාරණාකාරණං ආජානාතීති ආජානීයො. ගණ්හාපෙථාති යථා උදකො න තෙමිස්සති, එවං වාළං ගණ්හාපෙථ. ‘‘අසුස්සූසා’’ති කෙචි පඨන්ති. ආසුණමානොති සප්පටිස්සවො හුත්වා වචනසම්පටිච්ඡකො. 14. 'Khattiyo' (noble) es quien protege (tāyati) a los seres de las disputas (vivādā) por las tierras (khettato). La deidad habla según su propia inclinación. Con la palabra 'de los bípedos, etc.', se incluyen a los cuadrúpedos, las esposas y los hijos. Con la palabra 'los Budas, etc.', se incluyen a los caballos de raza noble, las esposas que sirven con devoción y los hijos obedientes. En la expresión 'el mejor de los bípedos', no se desea establecer esta como una regla restrictiva, sino que se desea expresar que es 'el mejor' de forma absoluta; por lo tanto, el significado aquí es que el Sambuddha es ciertamente el mejor entre los bípedos y otros que nacen allí, por no existir nadie superior a todos. Por eso se dice: 'pero al nacer este', etc. 'Ājānīyo' (de raza noble/inteligente) es quien comprende lo que es causa y lo que no lo es. 'Haced que lo capturen': así como el agua no se moja a sí misma, de igual modo haced que capturen al animal salvaje. Algunos leen 'asussūsā' (desobediencia). 'Āsuṇamāno' significa ser respetuoso y receptor de las palabras. ඛත්තියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Khattiya Sutta ha terminado. 5. සණමානසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Saṇamāna Sutta 15. ඨිතෙ මජ්ඣන්හිකෙති පුබ්බද්ධං නික්ඛමිත්වා අපරද්ධං අප්පත්වා ඨිතමජ්ඣන්හෙ. සන්නිසීවෙසූති පරිස්සමවිනොදනත්ථං සබ්බසො සන්නිසීදන්තෙසු. ද-කාරස්ස හි ව-කාරං කත්වා නිද්දෙසො. තෙනාහ ‘‘සන්නිසින්නෙසු විස්සමමානෙසූ’’ති. සබ්බසත්තානන්ති සබ්බෙසඤ්ච ආහාරූපජීවිතසත්තානං ඝම්මතාපනෙ සන්තත්තකායානං ඉරියාපථදුබ්බල්‍යකාලොති ඨානාදිඉරියාපථස්ස අසමත්ථකාලො. සණති වියාති සද්දං කරොති විය, යථා තං අඤ්ඤම්පි මහාවනං වක්ඛමානනයෙන. තෙනාහ ‘‘තප්පටිභාගං නාමෙත’’න්ති ඡිද්දවෙණුපබ්බානන්ති රන්ධජාතකීචකමහාවෙළුපබ්බානං. දුතියකං සහායං අලභන්තී අනභිරතිපරිතස්සනාය එවමාහ. අනප්පකං සුඛන්ති විපුලං උළාරං විවෙකසුඛං. 15. 'Al estar en el mediodía' significa cuando la primera mitad del día ha pasado y no ha llegado la segunda mitad, estando en el mediodía establecido. 'Sannisīvesu' significa cuando todos se sientan completamente para disipar el cansancio. Es una designación hecha cambiando la letra 'va' por 'da'. Por eso dice 'mientras están sentados descansando'. 'De todos los seres' se refiere a todos los seres que viven del alimento, siendo el momento de debilidad en las posturas para aquellos cuyos cuerpos están abrasados por el calor del sol; es el momento de incapacidad para posturas como estar de pie, etc. 'Saṇati viya' significa como si hiciera un sonido, tal como se dirá sobre aquel otro gran bosque. Por eso dice 'eso se llama su contraparte', refiriéndose a los nudos de las cañas de bambú huecas. Al no encontrar un segundo compañero, dijo esto debido a la angustia de la insatisfacción. 'Felicidad no pequeña' significa la vasta y sublime felicidad del aislamiento. එකවිහාරතාය සුඤ්ඤාගාරං පවිට්ඨස්ස. තෙන කායවිවෙකං දස්සෙති. අනිච්චානුපස්සනාදීහි නිච්චසඤ්ඤාදිප්පහානෙන සන්තචිත්තස්ස. තෙන චිත්තවිවෙකං දස්සෙති. සංසාරෙ භයං ඉක්ඛනතො භික්ඛුනො උභයවිවෙකසම්පන්නස්ස, තතො [Pg.79] එව උත්තරිං මනුස්සධම්මතො රතිං ලාභිනො. අමානුසී රතීති භාවනාරති. පුරතොති පුරිමභාගෙ. පච්ඡතොති පච්ඡිමභාගෙ. අපරොති අඤ්ඤො. පුරතොති වා අනාගතෙ, අනාගතං ආරබ්භාති අත්ථො. පච්ඡතොති අතීතෙ අතීතං ආරබ්භ පටිපත්තියා විබාධනතො. පරොති කොධො චිත්තපටිදුස්සනතාය. න පරොති අපරො, ලොභො, සො චෙ න විජ්ජති. එතෙන අනාගතප්පජප්පනාය අතීතානුසොචනාය ච අභාවං දස්සෙති. අතීව ඵාසු භවතීති නීවරණජෙට්ඨකස්ස කාමච්ඡන්දස්ස විගමෙන වික්ඛම්භිතනීවරණස්ස ඣානස්ස වසෙන අතිවිය ඵාසුවිහාරො හොති. එකස්ස වසතො වනෙති තණ්හාදුතියිකාභාවෙන එකස්ස අරඤ්ඤෙ විවෙකවාසං වසතො. සෙසං තාදිසමෙවාති සෙසමෙත්ථ යං වත්තබ්බං, තං පඨමගාථායං වුත්තසදිසමෙව. De aquel que ha entrado en una morada vacía por vivir en soledad. Con esto muestra el aislamiento corporal (kāyaviveka). 'De mente en paz' por el abandono de la percepción de permanencia mediante la contemplación de la impermanencia, etc. Con esto muestra el aislamiento mental (cittaviveka). Del monje que ve el peligro en el samsara y posee ambos tipos de aislamiento, y por ello obtiene deleite más allá de la condición humana. 'Deleite no humano' es el deleite de la meditación. 'Por delante' significa en la parte anterior. 'Por detrás' en la parte posterior. 'Otro' es distinto. O bien, 'por delante' significa en el futuro, refiriéndose al futuro. 'Por detrás' significa en el pasado, debido a la perturbación de la práctica con respecto al pasado. 'Paro' (otro) es el odio, por su naturaleza de corromper la mente. 'Na paro' (no otro) es 'aparo', la codicia, si esta no existe. Con esto muestra la ausencia de anhelo por el futuro y de lamento por el pasado. 'Se vuelve sumamente placentero' significa que, debido a la desaparición del deseo sensorial, que es el principal de los obstáculos (nīvaraṇa), se produce una morada sumamente placentera por medio del jhana en el que los obstáculos han sido suprimidos. 'En el bosque viviendo solo', por vivir en el aislamiento del bosque solo, sin la compañía de la sed de deseo (taṇhā). El resto es exactamente igual; lo que queda por decir aquí es similar a lo expresado en la primera estrofa. සණමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Saṇamāna Sutta. 6. නිද්දාතන්දීසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario del Niddātandī Sutta 16. පච්ඡිමෙ මාසෙ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සතො සම්පජානොති එත්තකං පාඨං සඞ්ඛිපිත්වා ‘‘නිද්දං ඔක්කමිතා’’ති වුත්තං. කිරියාමයචිත්තෙහි අවොමිස්සො භවඞ්ගසොතො අබ්‍යාකතනිද්දා. සා හි ඛීණාසවානං උප්පජ්ජනාරහා, තස්සා පුබ්බභාගාපරභාගෙසු…පෙ… උප්පන්නං ථිනමිද්ධං ඉධාධිප්පෙතා නිද්දා, සා අඛීණාසවානං යෙභුය්‍යෙන අනියතකාලා, තබ්බිධුරනියතසබ්භාවං දස්සෙන්තො ‘‘අතිච්ඡාත…පෙ… ආගන්තුකං ආලසිය’’න්ති ආහ. කායාලසියපච්චයා වීරියස්ස පටිපක්ඛභූතා චත්තාරො අකුසලක්ඛන්ධා තන්දී නාම. තන්දීති සභාවනිද්දෙසො. තන්දියනාති ආකාරනිංද්දෙසො. තන්දීමනතාති තන්දීභූතචිත්තතා. ආලස්‍යන්ති අලසභාවාහරණං. ආලස්‍යායිතත්තන්ති අලසභාවප්පත්ති. කායවිජම්භනාති කායස්ස විනාමනා. අකුසලපක්ඛා උක්කණ්ඨිතතාති අකුසලපක්ඛියා අනභිරති. භත්තකිලමථොති යථාවුත්තස්ස භත්තවත්ථුකස්ස ආහාරස්ස වසෙන සරීරෙ උප්පජ්ජනකඛෙදො. උපක්කිලිට්ඨොති පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙන උපක්කිලිට්ඨචිත්තො. චිත්තස්ස අසමාහිතත්තා නිවාරිතපාතුභාවො. අරියමග්ගස්ස ජොතනං නාම උප්පජ්ජනමෙවාති ආහ ‘‘න ජොතති[Pg.80], න පාතුභවතීති අත්ථො’’ති. න හි අරියමග්ගො ජොතිඅජොතිනාමො පවත්තති. 16. En el último mes, después de la comida, habiendo regresado de la colecta de limosnas, habiendo preparado el manto (saṅghāṭi) de cuatro capas, se recuesta sobre el lado derecho, atento y consciente —resumiendo este pasaje— se dice: 'caído en el sueño'. El sueño indeterminado (abyākata) es la corriente del bhavaṅga no mezclada con estados de conciencia funcionales (kiriyāmaya). Ciertamente, tal sueño es capaz de surgir en los que han destruido las impurezas (khīṇāsava); en sus fases anterior y posterior... pe... aquí se refiere al sueño como la pereza y el torpor (thinamiddha) que han surgido; este ocurre mayormente en tiempos no fijos para quienes no han destruido las impurezas. Mostrando su existencia fija contraria a eso, dice: 'demasiado hambriento... pe... pereza adventicia'. Los cuatro agregados no saludables que son opuestos a la energía debido a la causa de la pereza corporal se llaman 'tandī' (somnolencia). 'Tandī' es la descripción por naturaleza propia. 'Tandiyanā' es la descripción por el modo. 'Tandimanatā' es el estado de la mente que se ha vuelto perezosa. 'Ālasyaṃ' significa el acto de traer el estado de pereza. 'Ālasyāyitattaṃ' es la consecución del estado de pereza. 'Kāyavijambhanā' es el estiramiento o encorvamiento del cuerpo. 'Akusalapakkhā ukkaṇṭhitatā' es el descontento que pertenece al lado de lo no saludable. 'Bhattakilamatho' es el agotamiento que surge en el cuerpo debido a la comida mencionada anteriormente. 'Upakkiliṭṭho' es la mente contaminada por el debilitamiento de la sabiduría. Debido a que la mente no está concentrada, su manifestación está impedida. La iluminación del camino noble no es más que su surgimiento mismo, por eso dice: 'no brilla, no aparece, este es el significado'. Pues el camino noble no procede bajo el nombre de 'brillante' o 'no brillante'. මග්ගසහජාතවීරියෙනාති ලොකියලොකුත්තරමග්ගසහජාතවීරියෙන. මිස්සකමග්ගො හි ඉධ අධිප්පෙතො. නීහරිත්වාති නීහරණහෙතු. හෙතුඅත්ථො හි අයං ත්වා-සද්දො ‘‘පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා’’තිආදීසු (ම. නි. 1.271) විය. තෙන ‘‘මග්ගො විසුජ්ඣතී’’ති වචනං සමත්ථිතං හොති. ‘‘අරියමග්ගං විසුජ්ඣතී’’ති කෙචි පඨන්ති. 'Con la energía surgida conjuntamente con el camino' significa con la energía surgida conjuntamente con el camino mundano y supramundano. Pues aquí se refiere al camino mixto. 'Habiendo extraído' significa con el propósito de extraer. Pues este sufijo '-tvā' tiene un sentido causal, como en 'habiendo visto con sabiduría' (MN 1.271). Por esto, se sostiene la expresión 'el camino se purifica'. Algunos leen 'el camino noble se purifica'. නිද්දාතන්දීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Niddātandī Sutta. 7. දුක්කරසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Dukkara Sutta 17. දුක්ඛං තිතික්ඛන්ති දුත්තිතික්ඛං. තඤ්ච දුක්ඛමං දුස්සහනං ආරම්භවසෙන දුක්කරං, අනුයුඤ්ජනවසෙන දුත්තිතික්ඛන්ති. අබ්‍යත්තෙනාති සාමඤ්ඤස්ස උපකාරානුපකාරෙ ධම්මෙ ජානනසමත්ථාය වෙය්‍යත්තියසඞ්ඛාතාය පඤ්ඤාය අභාවතො න බ්‍යත්තෙන. තෙනාහ ‘‘බාලෙනා’’ති. යස්මිං ධම්මෙ සති සමණොති වුච්චති, තං සාමඤ්ඤන්ති ආහ ‘‘සමණධම්මො’’ති. ඉමිනාති ‘‘දුක්කරං දුත්තිතික්ඛඤ්ච, අබ්‍යත්තෙන ච සාමඤ්ඤ’’න්ති ඉමිනා ගාථද්ධෙන ඉදං දස්සෙතීති ඉදං ඉදානි වුච්චමානං අත්ථජාතං දස්සෙති. අභිදන්තන්ති අභිභවනදන්තං, උපරිදන්තන්ති අත්ථො. සො හි ඉතරං මුසලං විය උදුක්ඛලං විසෙසතො කස්සචි ඛාදනකාලෙ අභිභුය්‍ය වත්තති. ආධායාති නිප්පීළනවසෙනෙව ඨපෙත්වා. තාලුං ආහච්චාති තාලුපදෙසමාහනිත්වා විය. චෙතසාති කුසලචිත්තෙන. චිත්තන්ති අකුසලචිත්තං. අභිනිග්ගණ්හිත්වාති යථා අතිසමුදාචාරො න හොති, එවං විබාධනවසෙන නිග්ගහෙත්වා. ආපාණකොටිකන්ති පාණකොටිපරියොසානං, පරිජීවන්ති අත්ථො. සම්බාධෙතීති සම්බාධො, අන්තරායිකො. බහූ පරිස්සයාති අයොනිසො කාමවිතක්කාදිවසෙන. 17. 'Soportan el sufrimiento, por eso es difícil de soportar'. Y ese sufrimiento es difícil de tolerar, difícil de realizar debido al esfuerzo inicial, y difícil de soportar debido a la práctica constante. 'Por el inexperto' significa por la falta de sabiduría conocida como destreza capaz de conocer los estados que son beneficiosos o no para la vida ascética, no por el experto. Por eso dice: 'por el necio'. Aquel estado en cuya presencia se llama a uno 'asceta' (samaṇa), a eso llama 'estado ascético' (samaṇadhamma). Con esto, con esta media estrofa 'difícil de hacer y difícil de soportar, y para el inexperto la vida ascética', muestra esto, muestra el conjunto de significados que se está exponiendo ahora. 'Abhidantaṃ' significa el que domina al amansar, es decir, el que domina desde arriba. Pues este, como un mazo, prevalece sobre el mortero especialmente al tiempo de triturar algo para alguien. 'Ādhāya' significa habiendo colocado mediante la presión misma. 'Tāluṃ āhaccā' significa como golpeando la región del paladar. 'Cetasā' significa con una mente saludable. 'Cittaṃ' es la mente no saludable. 'Abhiniggaṇhitvā' significa habiendo restringido por medio de la obstrucción, de tal manera que no haya una conducta excesiva. 'Āpāṇakoṭikaṃ' significa hasta el final de la vida, es decir, mientras dure la vida. 'Sambādhetīti sambādho' es aquello que obstruye, un impedimento. 'Muchos peligros' se refiere a pensamientos sensuales inadecuados, etc. පජ්ජති චිත්තමෙත්ථාති පදං, ආරම්මණං. ඉරියාපථං එව පදං ඉරියාපථපදං. 'La mente se dirige hacia esto', por lo tanto es un sendero (pada), un objeto mental. El sendero de las posturas mismas es el 'sendero de las posturas' (iriyāpathapada). ගීවා [Pg.81] චත්තාරො පාදාති ගීවපඤ්චමානි. සමොදහන්ති වා සමොධානහෙතූති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ – ‘‘සමොදහිත්වා වා’’ති, සම්මා ඔධාය අන්තො පවෙසෙත්වාති අත්ථො. සකෙ ආරම්මණකපාලෙති ගොචරජ්ඣත්තං වදති. සමොදහන්ති සමොදහන්තො. අනිස්සිතොති තෙභූමකධම්මෙසු කඤ්චිපි ධම්මං තණ්හාදිට්ඨාභිනිවෙසවසෙන අනිස්සිතො. අවිහිංසමානො විහිංසානිමිත්තානං පජහනෙන. උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතෙනාති සීලබ්‍යසනතො උද්ධරණරූපෙ සණ්ඨිතෙන, කරුණායුත්තෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කාරුඤ්ඤතං පටිච්චා’’ති. 'El cuello y las cuatro patas' significa que el cuello es el quinto miembro. 'Se recogen' o 'debido al recogimiento' es el significado aquí, por eso dice: 'o habiendo recogido', que significa habiendo colocado correctamente y metido hacia adentro. 'En su propio caparazón de objetos' se refiere al ámbito interno de los objetos de los sentidos. 'Samodahanti' significa recogiendo. 'No dependiente' significa no dependiendo de ningún fenómeno de los tres planos de existencia mediante el apego al deseo o a los puntos de vista. 'Sin dañar' mediante el abandono de las causas de la violencia. 'Con aquello que tiene la naturaleza de elevar' significa con aquello que tiene la forma de elevar a alguien de la ruina de la virtud; esto significa dotado de compasión. Por eso dice: 'debido a la compasión'. දුක්කරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Dukkara Sutta. 8. හිරීසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Hirī Sutta 18. නිසෙධෙතීති නිවාරෙති පවත්තිතුං න දෙති. පුච්ඡති දෙවතා. අපහරන්තොති අපනෙන්තො, යථා සබ්බෙන සබ්බං අක්කොසවත්ථු න හොති, එවං පරිහරන්තොති අත්ථො. බුජ්ඣති සාරථිවිධං. අත්තනි නිපාතං න දෙති, ආජානීයො හි යුත්තං පජානාති. අභූතෙන අභූතක්කොසෙන පරිමුත්තො නාම නත්ථි බාලානඤ්ච ජනානං පරාපවාදෙ යුත්තපයුත්තභාවතො. තෙනාහ භගවා – 18. 'Prohíbe' significa que previene, no permite que algo se desarrolle. La deidad pregunta. 'Evitando' significa apartando, de tal manera que no sea en absoluto motivo de reproche; este es el significado de 'eludiendo'. 'Entiende como un buen cochero'. No permite el latigazo sobre sí mismo, pues el caballo de raza conoce lo que es adecuado. No existe nadie que esté completamente libre de un reproche falso por parte de los necios, debido a la naturaleza de su crítica indiscriminada sobre lo que es o no apropiado. Por eso dijo el Bienaventurado: ‘‘නින්දන්ති තුණ්හිමාසීනං, නින්දන්ති බහුභාණිනං; මිතභාණිම්පි නින්දන්ති, නත්ථි ලොකෙ අනින්දිතො’’ති. (ධ. ප. 227); 'Critican al que se sienta en silencio, critican al que habla mucho; incluso al que habla con moderación critican, no hay nadie en el mundo que no sea criticado'. තනුයාති වා කතිපයා. තෙනාහ ‘‘අප්පකා’’ති. සදා සතාති හිරිනිසෙධභාවෙ කාරණවචනං. පප්පුය්‍යාති පත්වා අධිගන්ත්වා. වානතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං, අසඞ්ඛතධාතු. 'Tanuyā' significa pocos. Por eso dice 'pocos'. 'Siempre atentos' es la explicación de la causa para el estado de restricción por la vergüenza moral. 'Habiendo alcanzado' significa habiendo llegado y obtenido. El Nirvana es tal por haber salido del tejido (vāna) del deseo, el elemento incondicionado. හිරීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Hirī Sutta. 9. කුටිකාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Kuṭikā Sutta 19. අන්තොති කුච්ඡිඅබ්භන්තරෙ. වසනට්ඨානට්ඨෙනාති වසනභාවෙන. කුලපවෙණින්ති කුලාචාරං කුලතන්තිං. සන්තානකට්ඨෙනාති කුලසන්තතියා බන්ධනභාවෙන[Pg.82]. එවං සබ්බපදෙහි පුච්ඡිතත්ථස්ස අනුජානනවසෙන ‘‘එකංසවචනෙ නිපාතො’’ති වුත්තං. ආපාදිකා පොසිකා මාතුච්ඡා මහාපජාපති මාතා එවාති කත්වා ‘‘පහාය පබ්බජිතත්තා’’ති අවිසෙසතො වුත්තං. පහාය පබ්බජිතත්තා නත්ථීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. පුන මාතුකුච්ඡිවාසාදීනං අභාවවචනෙනෙව වට්ටම්හි බන්ධනස්ස අභාවො දීපිතො හොතීති න ගහිතො. අයං කිර දෙවතා යථා පුථුජ්ජනා බුද්ධානං ගුණෙ න ජානන්ති, එවං න ජානාති, තස්මා ‘‘මයා සන්නාහං බන්ධිත්වා’’තිආදිමාහ. 19. 'Dentro' significa en el interior del vientre. 'En el sentido de un lugar de residencia' significa por su función como morada. 'El linaje familiar' significa la conducta familiar, la tradición familiar. 'En el sentido de continuidad' significa por su condición de vínculo de la continuidad de la familia. Así, por la aprobación del significado preguntado por todas las palabras, se dice: 'una partícula en sentido categórico'. 'La que cuida y nutre, la tía materna Mahāpajāpatī, es ciertamente la madre', y por ello se dice sin distinción: 'por haber renunciado y partido a la vida sin hogar'. 'No hay' se conecta después de 'por haber renunciado y partido'. Además, mediante la declaración de la inexistencia de residir en el vientre materno y otros estados similares, se muestra la inexistencia del vínculo en el ciclo de renacimiento (vaṭṭa), por lo que no se menciona de nuevo. Se dice que esta deidad, así como la gente común no conoce las virtudes de los Budas, ella no las conoce; por eso dijo: 'habiendo yo ceñido la armadura', etc. කුටිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Kuṭikā Sutta. 10. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Samiddhi Sutta 20. තපනභාවෙන තපනොදකත්තා තපොදාති තස්ස රහදස්ස නාමං. තෙනාහ ‘‘තත්තොදකස්ස රහදස්සා’’ති. තතොති නාගභවනෙ උදකරහදතො තපොදා නාම නදී සන්දති. සා හි නදී භූමිතලං ආරොහති. ‘‘එදිසා ජාතා’’ති වචනසෙසො. පෙතලොකොති ලොහකුම්භිනිරයා ඉධාධිප්පෙතාති වදන්ති. රහදස්ස පන ආදිතො පබ්බතපාදවනන්තරෙසු බහූ පෙතා විහරන්ති, ස්වායමත්ථො පෙතවත්ථුපාළියා ලක්ඛණසංයුත්තෙන ච දීපෙතබ්බො. යතායන්ති යතො රහදතො අයං. සාතොදකොති මධුරොදකො. සෙතොදකොති පරිසුද්ධොදකො, අනාවිලොදකොති අත්ථො. තතොති තපොදානදිතො. 20. El nombre de ese estanque es Tapodā debido a su naturaleza de calentar y a sus aguas calientes. Por eso dice: «del estanque de aguas calientes». Se dice que el río llamado Tapodā fluye desde un estanque de agua en el mundo de los Nagas. Dicho río asciende a la superficie de la tierra. Se añade la frase: «así se originó». Dicen que con «el mundo de los Petas» (Petaloka) se refiere aquí a los infiernos Lohakumbhi. No obstante, muchos Petas habitan en los valles al pie de las montañas desde el inicio del estanque; este significado debe aclararse mediante el Petavatthupāḷi y el Lakkhaṇasaṃyutta. «De donde este» (Yatāyaṃ) significa desde aquel estanque. «De aguas dulces» (Sātodako) significa agua de sabor agradable. «De aguas blancas» (Setodako) significa agua muy pura, es decir, agua libre de turbidez. «De allí» (Tato) significa del río Tapodā. සමිද්ධොති අවයවානං සම්පුණ්ණතාය සංසිද්ධියාව සම්මා ඉද්ධො. තෙනාහ ‘‘අභිරූපො’’තිආදි. පධානෙ සම්මසනධම්මෙ නියුත්තො, තං වා එත්ථ අත්ථීති පධානිකො. සෙනාසනං සුට්ඨපිතද්වාරවාතපානං, තෙසං පිදහනෙන උතුං ගාහාපෙත්වා. Samiddha se llama así por ser alguien plenamente perfeccionado mediante la integridad de sus extremidades. Por eso dice «de bella apariencia», etc. Alguien dedicado al factor del esfuerzo (padhāna) en la contemplación, o aquel en quien esto reside, es un «padhānika» (esforzado). Respecto al «alojamiento» (senāsana), se refiere a cerrar las puertas y ventanas bien instaladas, capturando la temperatura adecuada mediante su cierre. පුබ්බාපයමානොති න්හානතො පුබ්බභාගෙ විය වොදකභාවං ආපජ්ජමානො ගමෙන්තො. අවත්තං පටික්ඛිපිත්වා වත්තං දස්සෙතුං ‘‘තත්ථ…පෙ… න ඔතරිතබ්බ’’න්ති පඨමං වුත්තං. සබ්බදිසාපලොකනං යථා න්හායනට්ඨානස්ස මනුස්සෙහි විවිත්තභාවජානනත්ථං. ඛාණුආදිවවත්ථාපනං චීවරාදීනං ඨපනත්ථං උදකසමීපෙති [Pg.83] අධිප්පායො. උක්කාසනං අමනුස්සානං අපගමනත්ථං. අවකුජ්ජට්ඨානං තඞ්ඛණෙපි උපරිමකායස්ස උජුකං අවිවටකරණත්ථං. චීවරපිට්ඨෙයෙව ඨපෙතබ්බං යත්ථ වා තත්ථ වා අට්ඨපෙත්වා. උදකන්තෙති උදකසමීපෙ. සින්නට්ඨානන්ති සෙදගතපදෙසො. පසාරෙතබ්බං තස්ස සුක්ඛාපනත්ථං. සංහරිත්වා ඨපනං පුන සුඛෙන ගහෙත්වා නිවාසනත්ථං. නාභිප්පමාණමත්තං ඔතරණං තාවතා උදකපටිච්ඡාදිලක්ඛණප්පත්තතො. වීචිං අනුට්ඨාපෙන්තෙනාතිආදි සංයතකාරිතාදස්සනං. නිවාසනං පරික්ඛිපිත්වාති අන්තරවාසකං කටිප්පදෙසස්ස යථා පරිතො හොති, එවං ඛිපිත්වා පරිවසිත්වා. «Pubbāpayamāno» se refiere a alcanzar un estado de pureza, como en la fase previa al baño, eliminando la suciedad. Habiendo rechazado lo que no es el deber (avatta) para mostrar el deber (vatta), se dijo primero: «allí… no se debe descender». Mirar hacia todas las direcciones es con el fin de conocer si el lugar del baño está libre de personas. La disposición de estacas y otros elementos es para colocar los mantos, etc., cerca del agua. Toser (ukkāsana) tiene como fin el alejamiento de los seres no humanos. La posición encorvada es para no dejar el torso recto y descubierto incluso en ese momento. Se debe colocar el manto sobre un soporte para mantos, sin dejarlo en cualquier lugar. «Al borde del agua» (udakante) significa cerca del agua. «El lugar sudado» es la zona del cuerpo cubierta de sudor. Debe extenderse para que se seque. Doblarlo y colocarlo es para poder tomarlo y vestirse nuevamente con facilidad. Descender hasta la altura del ombligo es porque así se alcanza la característica de estar cubierto por el agua. «Sin levantar olas», etc., muestra una conducta controlada. «Habiendo envuelto el vestido» (nivāsanaṃ parikkhipitvā) significa habiendo colocado el manto interior (antaravāsaka) alrededor de la zona de la cintura de tal manera que la rodee completamente. සරීරවණ්ණොපි විප්පසීදි සම්මදෙව භාවනානුස්සතිම්පි වින්දන්තස්සාති අධිප්පායො. සමනං නිග්ගහෙතුන්ති කිලෙසවසං ගතං අත්තනො චිත්තං නිග්ගණ්හිතුං. කාමූපනීතාති කාමං උපගතචිත්තා. අථ වා කිලෙසකාමෙන ථෙරෙ උපනීතචිත්තා. La complexión física también se volvió radiante para aquel que experimenta adecuadamente el recuerdo de la meditación; este es el sentido. «Para subyugar al asceta» significa para subyugar su propia mente que ha caído bajo el poder de las impurezas. «Atraídas por el deseo» (kāmūpanītā) significa con mentes que han sucumbido al deseo sensual. O bien, mentes atraídas hacia el anciano por el deseo de las impurezas (kilesakāma). අපරිභුඤ්ජිත්වාති අනනුභොත්වා. අනුභවිතබ්බන්ති අත්ථතො ආපන්නමෙවාති ආහ ‘‘පඤ්චකාමගුණෙ’’ති. භික්ඛසීති යාචසි. තඤ්ච භික්ඛාචරියවසෙනාති ආහ ‘‘පිණ්ඩාය චරසී’’ති. කාමපරිභොගගරුගමනකාලො නාම විසෙසතො පඨමයොබ්බනාවත්ථාති ආහ ‘‘දහරයොබ්බනකාලො’’ති. ඔභග්ගෙනාති මජ්ඣෙ සංභග්ගකායෙන. ජිණ්ණකාලෙ හි සත්තානං කටියං කායො ඔභග්ගො හොති. «Sin haber disfrutado» (aparibhuñjitvā) significa sin haber experimentado. Lo que debe ser experimentado son esencialmente los «cinco hilos de los placeres sensuales». «Mendigas» (bhikkhasī) significa que pides; y esto en el contexto de la práctica de pedir limosna, por eso dice «vas por limosna». El tiempo en el que se da especial importancia al disfrute de los placeres es particularmente el estado de la primera juventud, por eso dice «el tiempo de la tierna juventud». «Doblado» (obhaggena) significa con el cuerpo encorvado por la mitad. Pues en la vejez, el cuerpo de los seres se dobla por la cintura. වොති නිපාතමත්තං ‘‘යෙ හි වො අරියා’’තිආදීසු විය. සත්තානන්ති සාමඤ්ඤවචනං, න මනුස්සානං එව. දෙහනික්ඛෙපනන්ති කළෙවරට්ඨපිතට්ඨානං. නත්ථි එතෙසං නිමිත්තන්ති අනිමිත්තා, ‘‘එත්තකං අයං ජීවතී’’තිආදිනා සඤ්ජානනනිමිත්තරහිතාති අත්ථො. න නායරෙති න ඤායන්ති. ඉතො පරන්ති එත්ථ පරන්ති අඤ්ඤං කාලං. තෙන ඔරකාලස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො හොති. පරමායුනො ඔරකාලෙ එව චෙත්ථ පරන්ති අධිප්පෙතං තතො පරං සත්තානං ජීවිතස්ස අභාවතො. වවත්ථානාභාවතොති කාලවසෙන වවත්ථානාභාවතො. වවත්ථානන්ති චෙත්ථ පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො, න අසඞ්කරතො වවත්ථානං, නිච්ඡයො වා. අබ්බුදපෙසීතිආදීසු අබ්බුදකාලො පෙසිකාලොතිආදිනා කාල-සද්දො පච්චෙකං යොජෙතබ්බො. කාලොති ඉධ පුබ්බණ්හාදිවෙලා අධිප්පෙතා. තෙනාහ පුබ්බණ්හෙපි හීතිආදි[Pg.84]. ඉධෙව දෙහෙන පතිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. අනෙකප්පකාරතොති නගරෙ ජාතානං ගාමෙ, ගාමෙ ජාතානං නගරෙ, වනෙ ජාතානං ජනපදෙ, ජනපදෙ ජාතානං වනෙතිආදිනා අනෙකප්පකාරතො. ඉතො චුතෙනාති ඉතො ගතිතො චුතෙන. ඉධ ඉමිස්සං ගතියං. යන්තෙ යුත්තගොණො වියාති යථා යන්තෙ යුත්තගොණො යන්තං නාතිවත්තති, එවං කාලො ගතිපඤ්චකන්ති එවං උපමාසංසන්දනං වෙදිතබ්බං. «Vo» es una simple partícula, como en «ye hi vo ariyā», etc. «De los seres» (sattānaṃ) es un término general, no solo para los humanos. «La caída del cuerpo» se refiere al lugar donde se deja el cadáver. «No hay señal para estos» (animittā) significa que carecen de una señal de conocimiento que diga «este vivirá tanto tiempo». «No se conocen» (na nāyareti) significa que no se saben. «Después de esto» (ito paraṃ), aquí «esto» se refiere a otro tiempo; con ello se incluye también el tiempo anterior. «Después» se refiere aquí al tiempo anterior al máximo de la vida, pues después de eso no hay vida para los seres. Por la falta de determinación de tiempo. «Determinación» aquí debe entenderse como límite o definición, no como una determinación libre de confusión o una decisión. En términos como «el estado de embrión» (abbuda-pesī), la palabra «tiempo» debe vincularse a cada etapa. «Tiempo» aquí se refiere a momentos como la mañana, etc. Por eso dice «incluso en la mañana», etc. El vínculo es que aquí mismo el cuerpo debe caer. «De muchas maneras» significa para los nacidos en la ciudad, en la aldea; para los nacidos en la aldea, en la ciudad; para los nacidos en el bosque, en la zona habitada; para los nacidos en la zona habitada, en el bosque; y así de muchas maneras. «Fallecido de aquí» (ito cutena) significa fallecido de este destino (gati). «Aquí» se refiere a este destino actual. Como un buey uncido a una máquina, que no puede sobrepasarla, así el tiempo arrastra a los seres por los cinco destinos; así debe entenderse la comparación. අයං කාලොති අයං මරණකාලො. පච්ඡිමෙ කාලෙති පච්ඡිමෙ වයෙ. තිස්සො වයොසීමාති. පඨමාදිකා තිස්සො වයස්ස සීමා අතික්කන්තෙන. පුරිමානං හි ද්වින්නං වයානං සබ්බසො සීමා අතික්කමිත්වා පච්ඡිමස්ස ආදිසීමං අතික්කන්තො තථා වුත්තො. ‘‘අයඤ්හි සමණධම්මො…පෙ… න සක්කා කාතු’’න්ති වත්වා තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තදා හී’’තිආදි වුත්තං. ගණ්හිතුන්ති පාළිතො අත්ථතො ච හදයෙ ඨපනවසෙන ගණ්හිතුං. පරිභුඤ්ජිතුන්ති වුත්තධම්මපරිහරණසුඛං අනුභවිතුං. එකස්ස කථනතො පඨමං ගාථං සුත්තං වා උස්සාරෙති, තස්මිං නිට්ඨිතෙ ඉතරො ධම්මකථිකො තංයෙව විත්ථාරෙන්තො ධම්මං කථෙති, අයං සරභාණධම්මකථා. සුත්තගෙය්‍යානුසාරෙන යාව පරියොසානා උස්සාරණං සරභඤ්ඤධම්මකථා. ‘‘මා මං කාලො උපච්චගා’’ති වදන්තො ‘‘සමණධම්මස්ස කරණස්ස අයං මෙ කාලො’’ති කථෙති, තතො පරො ‘‘පච්ඡිමවයො අඤ්ඤො කාලො’’ති කථෙති. ‘‘කාලං වොහං…පෙ… තස්මා අභුත්වා භික්ඛාමී’’ති වදන්තො අත්තනා කතං පටිපත්තිඤ්ච සහෙතුකං සානිසංසං කථෙති. «Este tiempo» es el momento de la muerte. «En el tiempo final» significa en la última etapa de la vida. «Los tres límites de la edad» se refiere a haber cruzado los tres límites de la edad, empezando por el primero. Se dice así habiendo cruzado completamente los límites de las dos primeras edades y habiendo cruzado el límite inicial de la última. Tras decir «esta práctica ascética… no se puede realizar», se dice «entonces ciertamente», etc., para mostrar ese significado en detalle. «Para captar» significa para fijar en el corazón tanto el texto como el significado. «Para disfrutar» significa experimentar la felicidad de practicar el Dhamma mencionado. Debido a que uno habla, primero recita un verso o un sutta; al terminar este, el otro expositor del Dhamma explica el mismo punto en detalle; esto es la «exposición del Dhamma con entonación» (sarabhāṇadhammakathā). La recitación según el estilo de Sutta y Geyya hasta el final es la «exposición del Dhamma con recitación melódica» (sarabhaññadhammakathā). Al decir «que el tiempo no me sobrepase», expresa que «este es mi tiempo para realizar la práctica ascética»; el otro dice «la vejez es otro tiempo». Al decir «yo el tiempo… por eso pido limosna sin haber comido», explica la práctica realizada por él mismo, junto con su causa y sus beneficios. තං ගාරවකාරණං සන්ධාය. එතන්ති ‘‘අථ ඛො සා දෙවතා පථවියං පතිට්ඨහිත්වා’’ති එතං වුත්තං. දහරො ත්වන්තිආදිමාහ ලොභාභිභූතතාය අධිගතත්තා. සබ්බසම්පත්තියුත්තොති භොගසම්පදා පරිවාරසම්පදාති සබ්බසම්පත්තීහි යුත්තො. අලඞ්කාරපරිහාරන්ති අලඞ්කාරකරණං. අනික්කීළිතාවීති අකීළිතපුබ්බො. කීළනඤ්චෙත්ථ කාමානං පරිභොගොති ආහ ‘‘අභුත්තාවී’’ති. අකතකාමකීළොති අකතකාමානුභවනප්පයොගො. සයං අත්තනා එව දිස්සන්තීති සන්දිට්ඨා, සන්දිට්ඨා එව සන්දිට්ඨිකා, අත්තපච්චක්ඛතො සන්දිට්ඨිකා. පකට්ඨො කාලො පත්තො එතෙසන්ති කාලිකා, තෙ කාලිකෙ. Refiriéndose a esa causa de respeto. 'Etanti' se refiere a lo dicho: 'entonces aquella deidad, permaneciendo en la tierra'. 'Eres joven' (daharo tvaṃ), etc., se dice por estar dominado por la codicia al no haber alcanzado [la meta]. 'Dotado de toda prosperidad' (sabbasampattiyutto) significa dotado de la prosperidad de bienes y de la prosperidad de séquito; dotado de todas las prosperidades. 'Portar ornamentos' (alaṅkāraparihāraṃ) significa el acto de adornarse. 'Sin haber jugado' (anikkīḷitāvī) significa que no ha jugado anteriormente. 'Jugar' aquí se refiere al disfrute de los placeres sensoriales, por eso dice 'sin haber disfrutado' (abhuttāvī). 'Sin haber realizado el juego de los deseos' (akatakāmakīḷo). 'Se ven por uno mismo' (sandiṭṭhā) significa que son visibles; lo que es visible es 'sandiṭṭhika'; visible por experiencia propia. Aquello cuyo tiempo de resultado ha llegado a su punto máximo es 'kālikā' (temporales). චිත්තානන්තරන්ති [Pg.85] ඉච්ඡිතචිත්තානන්තරං, ඉච්ඡිතිච්ඡිතාරම්මණාකාරෙති අත්ථො. තෙනෙවාහ ‘‘චිත්තානන්තරං ඉච්ඡිතිච්ඡිතාරම්මණානුභවනං න සම්පජ්ජතී’’තිආදි. චිත්තානන්තරං ලද්ධබ්බතායාති අනන්තරිතසමාධිචිත්තානන්තරං ලද්ධබ්බඵලතාය. සමොහිතෙසුපීති සම්භතෙසුපි. සම්පන්නකාමස්සාති සමිද්ධකාමස්ස. චිත්තකාරා රූපලාභෙන, පොත්ථකාරා පටිමාකාරකා, රූපකාරා දන්තරූපකට්ඨරූප-ලොහරූපාදිකාරකා. ආදිසද්දෙන නානාරූපවෙසධාරීනං නටාදීනං සඞ්ගහො. සෙසද්වාරෙසූති එත්ථ ගන්ධබ්බමාලාකාරසූපකාරාදයො වත්තබ්බා. 'Inmediatamente después de la mente' (cittānantaraṃ) significa inmediatamente después de lo deseado; el sentido es: en la forma del objeto que se desea en cada momento. Por eso dice: 'no se produce el disfrute del objeto deseado inmediatamente después de la mente', etc. 'Por obtenerse inmediatamente después de la mente' se refiere a la obtención del fruto inmediatamente después de la mente de concentración (samādhi) ininterrumpida. 'Incluso en lo acumulado' (samohitesupi) significa en lo reunido. 'De quien tiene los deseos cumplidos' (sampannakāmassa) significa de aquel cuyos deseos han prosperado. Los pintores (cittakārā) por la obtención de formas, los modeladores (potthakārā) son los fabricantes de estatuas, los escultores (rūpakārā) son fabricantes de formas de marfil, madera, metal, etc. Con la palabra 'etcétera' se incluye a los actores, etc., que asumen diversas formas y vestimentas. En 'en las demás puertas' deben mencionarse aquí los músicos, floristas, cocineros, etc. සොති සමිද්ධිත්ථෙරො. සමොහිතසම්පත්තිනාති සඞ්ගාහභොගූපකරණසම්පත්තිනා. පත්තබ්බදුක්ඛස්සාති කාමානං ආපජ්ජනරක්ඛණවසෙන ලද්ධබ්බස්ස කායිකචෙතසිකදුක්ඛස්ස. උපායාසස්සාති දළ්හපරිස්සමස්ස විරතස්ස. ‘‘විස්සාතස්සා’’ති කෙචි. ‘‘පච්චවෙක්ඛණඤාණෙනා’’ති කෙචි පඨන්ති. අසුකස්මිං නාම කාලෙ ඵලං හොතීති එවං උදික්ඛිතබ්බො නස්ස කාලොති අකාලො. එත්ථාති එතෙසු නවසු ලොකුත්තරධම්මෙසු. එහිපස්සවිධින්ති ‘‘එහි පස්සා’’ති එවං පවත්තවිධිවචනං. උපනෙතබ්බොති වා උපනෙය්‍යො, සො එව ඔපනෙය්‍යිකො. විඤ්ඤූහීති විදූහි පටිවිද්ධසච්චෙහි. තෙ එකංසතො උග්ඝටිතඤ්ඤූආදයො හොන්තීති ආහ ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීහී’’ති. ‘‘පච්චත්ත’’න්ති එතස්ස පතිඅත්තනීති භුම්මවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බොති ආහ ‘‘අත්තනි අත්තනී’’ති. 'Él' (so) es el saṃghathera Samiddhi. 'Con la prosperidad acumulada' (samohitasampattinā) significa con la prosperidad de bienes y recursos reunidos. 'Del sufrimiento que se debe obtener' (pattabbadukkhassa) se refiere al dolor físico y mental que se obtiene por la adquisición y protección de los placeres sensoriales. 'De quien está libre de la angustia' (upāyāsassa) significa de aquel que se ha apartado del esfuerzo intenso. Algunos leen 'vissātassa'. Otros leen 'por el conocimiento de reflexión' (paccavekkhaṇañāṇena). 'No es su tiempo' significa que no es algo que deba ser esperado diciendo 'el fruto será en tal tiempo'; por eso es 'atemporal' (akālo). 'En esto' se refiere a estos nueve estados supramundanos. 'El método de ven y mira' (ehipassavidhiṃ) es la expresión del método que procede así: 'ven y mira'. 'Debe ser llevado [hacia adentro]' o 'digno de ser aplicado' es 'opaneyyiko'. 'Por los sabios' (viññūhi) significa por los entendidos que han penetrado las verdades. Se dice 'por los de comprensión rápida, etc.', indicando que estos son invariablemente de esa clase. 'Individualmente' (paccattaṃ) tiene el sentido de caso locativo: 'en cada uno mismo', por eso dice 'en sí mismo, en sí mismo'. සබ්බපදෙහි සම්බන්ධොති ‘‘කථං ආදීනවො එත්ථ භිය්‍යො, කථං අකාලිකො’’තිආදිනා සබ්බෙහි පච්චෙකං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. La conexión es con todas las palabras: '¿cómo es el peligro mayor aquí?', '¿cómo es atemporal?', etc.; se debe entender la conexión individual con todas las frases. නවොති තරුණො න චිරවස්සො. යෙ භික්ඛුනොවාදකලක්ඛණප්පත්තා, තෙ සන්ධාය ‘‘වීසතිවස්සතො පට්ඨාය ථෙරො’’ති වුත්තං. ඉධ සාසනං නාම සික්ඛත්තයසඞ්ගහං පිටකත්තයන්ති ආහ ‘‘ධම්මෙන හී’’තිආදි. තත්ථ ධම්මෙන විනයො එත්ථ විනා දණ්ඩසත්ථෙහීති ධම්මවිනයො. ධම්මාය විනයො එත්ථ න ආමිසත්ථන්ති ධම්මවිනයො. ධම්මතො විනයො න අධම්මතොති ධම්මවිනයො. ධම්මො වා භගවා ධම්මස්සාමී ධම්මකායත්තා, තස්ස ධම්මසඤ්ඤිතස්ස සත්ථු විනයො, න තක්කිකානන්ති ධම්මවිනයො. ධම්මෙ විනයො න අධම්මෙ විනයො. ධම්මො ච සො යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජමානෙ සත්තෙ අපායෙසු අපතමානෙ ධාරෙතීති, සබ්බෙ සංකිලෙසතො විනෙතීති විනයො චාති ධම්මවිනයො. තෙනාහ ‘‘උභයම්පෙතං සාසනස්සෙව නාම’’න්ති. 'Nuevo' (navo) significa joven, de pocos años de ordenación. Refiriéndose a aquellos que han alcanzado la característica de dar consejos a los monjes, se dice: 'un Thera (Anciano) comienza a partir de los veinte años'. Aquí 'la Enseñanza' (sāsanaṃ) se refiere a la colección de los tres entrenamientos y las tres cestas (pitakas), por eso dice 'por el Dhamma', etc. Allí, 'disciplina por el Dhamma' (dhammavinayo) significa que en esto la disciplina es sin palos ni armas. 'Disciplina para el Dhamma' significa que no es por el interés de ganancias materiales. 'Disciplina según el Dhamma' y no según lo que no es Dhamma. O el Dhamma es el Bienaventurado, el Señor del Dhamma por tener un cuerpo de Dhamma; la disciplina de ese Maestro llamado Dhamma, no de los lógicos. Disciplina en el Dhamma, no disciplina en lo que no es Dhamma. Y el Dhamma es lo que sostiene a los seres que practican según lo instruido para que no caigan en estados de privación; y la disciplina (Vinaya) es lo que disciplina todas las impurezas; por eso es Dhamma-Vinaya. Por ello dijo: 'ambos términos son nombres de la misma Enseñanza'. ධම්මවිනයොති [Pg.86] ධම්මෙන යුත්තො විනයොති ධම්මවිනයො ආජඤ්ඤරථො විය. ධම්මො ච විනයො චාති වා ධම්මවිනයො, තං ධම්මවිනයං. ධම්මවිනයානඤ්හි සත්ථුභාවවචනතො ධම්මවිනයත්තසංසිද්ධි ධම්මවිනයානං අඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසනතො. අභිධම්මෙපි විනයවචනන්ති ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි, දෙසිතපඤ්ඤත්තවචනතො ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මො චතුධා දෙසිතො සන්දස්සන-සමාදාපන-සමුත්තෙජන-සම්පහංසනවසෙන, විනයො චතුධා පඤ්ඤත්තො සීලාචාරතො පරාජිතවසෙන. ධම්මචරියා සකවිසයො, විනයපඤ්ඤත්ති බුද්ධවිසයො. පරියායෙන දෙසිතො ධම්මො, නිප්පරියායෙන පඤ්ඤත්තො විනයො. ධම්මදෙසනා අධිප්පායත්ථප්පධානා, විනයපඤ්ඤත්ති වචනත්ථප්පධානා. පරමත්ථසච්චප්පධානො ධම්මො, සම්මුතිසච්චප්පධානො විනයො. ආසයසුද්ධිපධානො ධම්මො, පයොගසුද්ධිපධානො විනයො. 'Dhammavinaya' es la disciplina dotada de Dhamma, como un carro de raza pura. O bien, 'el Dhamma y el Vinaya' es Dhamma-Vinaya. La validez de ser 'Dhammavinaya' proviene de las palabras que expresan la cualidad de Maestro del Dhamma y del Vinaya, debido a que el Dhamma y el Vinaya se califican mutuamente. También en el Abhidhamma hay expresiones de disciplina, estableciendo así la dualidad de Dhamma-Vinaya; y por las palabras de enseñanza y prescripción se establece el Dhamma-Vinaya. El Dhamma se enseña de cuatro maneras: mediante la explicación, la incitación, el estímulo y el regocijo; el Vinaya se prescribe de cuatro maneras: desde la conducta moral hasta la derrota. La práctica del Dhamma es el ámbito propio, la prescripción del Vinaya es el ámbito del Buddha. El Dhamma se enseña de forma figurada, el Vinaya se prescribe de forma directa. La enseñanza del Dhamma tiene como prioridad el sentido de la intención; la prescripción del Vinaya tiene como prioridad el sentido de la palabra. El Dhamma prioriza la verdad última; el Vinaya prioriza la verdad convencional. El Dhamma prioriza la pureza de la intención; el Vinaya prioriza la pureza de la acción. කිරියද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මෙන හි අනුසාසනසිද්ධි, විනයෙන ඔවාදසිද්ධි. ධම්මෙන ධම්මකථාසිද්ධි, විනයෙන අරියතුණ්හීභාවසිද්ධි. සාවජ්ජද්වයපරිවජ්ජනතො ධම්මවිනයසිද්ධි. ධම්මෙන හි විසෙසතො පකතිසාවජ්ජපරිච්චාගසිද්ධි, විනයෙන පඤ්ඤත්තිසාවජ්ජපරිච්චාගසිද්ධි. ගහට්ඨපබ්බජිතානං සාධාරණාසාධාරණගුණද්වයසිද්ධි. බහුස්සුතසුතපසන්නද්වයතො පරියත්ති-පරියාපුණන-ධම්මවිහාර-විභාගතො ධම්මධරවිනයධරවිභාගතො ච ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි, සරණද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයද්වයසිද්ධි. ඉධ සත්තානං දුවිධං සරණං ධම්මො අත්තා ච. තත්ථ ධම්මො සුචිණ්ණො සරණං. ‘‘ධම්මො හවෙ රක්ඛති ධම්මචාරි’’න්ති (ථෙරගා. 303; ජා. 1.10.102; 1.15.385) හි වුත්තං. සුදන්තො අත්තාපි සරණං ‘‘අත්තා හි අත්තනො නාථො’’ති (ධ. ප. 160, 380) වචනතො. තෙන වුත්තං ‘‘සරණද්වයසිද්ධියා ධම්මවිනයසිද්ධී’’ති. තත්ථ යතස්ස ධම්මසිද්ධි, යතො ච විනයසිද්ධි, තදුභයං දස්සෙන්තො ආහ – ‘‘ධම්මෙන හෙත්ථ ද්වෙ පිටකානි වුත්තානි, විනයෙන විනයපිටක’’න්ති. අධුනා ආගතො ඉදානෙව න චිරස්සෙව උපගතො. Mediante el cumplimiento de dos acciones se establece el Dhamma-Vinaya. Pues por el Dhamma se cumple la instrucción, y por el Vinaya se cumple el consejo. Por el Dhamma se cumple el discurso doctrinal, y por el Vinaya se cumple el noble silencio. Por evitar los dos tipos de faltas se establece el Dhamma-Vinaya. Pues por el Dhamma se cumple especialmente el abandono de las faltas naturales, y por el Vinaya el abandono de las faltas por prescripción. Se cumple la dualidad de cualidades comunes y no comunes de laicos y monjes. Por la dualidad del muy instruido y del que confía en lo que ha oído, por la distinción entre el estudio, la memorización y el vivir en el Dhamma, y por la distinción entre el conocedor del Dhamma y el conocedor del Vinaya, se establece la dualidad de Dhamma-Vinaya. Por el cumplimiento de los dos refugios se establece la dualidad de Dhamma-Vinaya. Aquí hay dos tipos de refugio para los seres: el Dhamma y uno mismo. Allí, el Dhamma bien practicado es el refugio. Pues se ha dicho: 'Ciertamente el Dhamma protege a quien vive según el Dhamma'. También uno mismo bien domado es el refugio, según las palabras: 'Uno mismo es su propio protector'. Por eso se dijo: 'Mediante el cumplimiento de los dos refugios se establece el Dhamma-Vinaya'. Allí, donde se establece el Dhamma y donde se establece el Vinaya, mostrando ambos, dijo: 'aquí, con Dhamma se mencionan dos Pitakas, y con Vinaya el Vinaya Pitaka'. 'Recién llegado' significa que ha llegado ahora, hace poco tiempo. මහන්තෙ ඨානෙ ඨපෙත්වාති මහෙසක්ඛතාදස්සනත්ථං අත්තනො පරිවාරෙන මහන්තට්ඨානෙ ඨපිතභාවං පවෙදෙත්වා. මහතියාති උපසඞ්කමනවන්දනාදිවචනාපජ්ජනවසෙන සමාචිණ්ණාය. සබ්බෙපි කිර නිසීදන්තා තං ඨානං ඨපෙත්වාව නිසීදන්ති. ථිරකරණවසෙනාති දළ්හීකරණවසෙන. අයං කිර දෙවතා ඤාණසම්පන්නා මානජාතිකා, තස්මා නායං මානං අප්පහාය [Pg.87] මම දෙසනං පටිවිජ්ඣිතුං සක්කොතීති මානනිග්ගණ්හනත්ථං ආදිතො දුවිඤ්ඤෙය්‍යං කථෙන්තො භගවා ‘‘අක්ඛෙය්‍යසඤ්ඤිනො’’තිආදිනා තාය ඤාතුමිච්ඡිතකාමානං කාලිකාදිභාවං, ධම්මස්ස ච සන්දිට්ඨිකාදිභාවං විභාවෙන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි. ‘Habiendo colocado en un lugar elevado’ significa haber dado a conocer el estado de estar situado en una posición prominente con su propio séquito, con el fin de mostrar su gran autoridad. ‘Por la grande’ se refiere a lo practicado habitualmente mediante el acercamiento, la salutación y el habla. Se dice que todos los que se sientan allí lo hacen dejando libre ese lugar. ‘Mediante el fortalecimiento’ significa por medio de la consolidación. Puesto que esta deidad posee conocimiento pero es orgullosa por naturaleza, el Bienaventurado, pensando: ‘Ella no podrá penetrar mi enseñanza sin abandonar el orgullo’, con el propósito de subyugar su orgullo, comenzó exponiendo algo difícil de comprender; mediante ‘aquellos con la percepción de lo expresable’ (akkheyyasaññino), etc., explicó la naturaleza temporal de los deseos que ella deseaba conocer y la naturaleza inmediata del Dhamma, pronunciando así dos versos. අක්ඛෙය්‍යතොති ගිහිලිඞ්ගපරියායනාමවිසෙසාදිවසෙන තථා තථා අක්ඛාතබ්බතො. තෙනාහ ‘‘කථානං වත්ථුභූතතො’’ති. එතෙසන්ති සත්තානං. පතිට්ඨිතාති පවත්තිතා ආසත්තා. පඤ්චන්නං කාමසඞ්ගාදීනං වසෙන ආසත්තා හොන්තු, ඉතරෙසං පන කථන්ති? අනිට්ඨඞ්ගතොපි හි ‘‘ඉදං නු ඛො’’තිආදිනා කඞ්ඛතො තත්ථ ආසත්තො එව නාම අවිජහනතො, තථා වික්ඛෙපගතො වික්ඛෙපවත්ථුස්මිං, අනුසයානං පන ආසත්තභාවෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි. මච්චුනො යොගන්ති, මච්චුබන්ධනං, මරණධම්මතන්ති අත්ථො. යස්මා අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා අනතීතමරණත්තා මච්චුනා යථාරුචි පයොජෙතබ්බා, තත්ථ තත්ථ උපරූපරි ච ඛිපිතාය ආණාය අබ්භන්තරෙ එව හොන්ති, තස්මා වුත්තං ‘‘පයොගං…පෙ… ආගච්ඡන්තී’’ති. යස්මා තෙභූමකා ධම්මා කමනීයට්ඨෙන කාමා, නෙසම්පි කාලස්ස ලද්ධබ්බතාය කාලිකතා ඉධ අක්ඛෙය්‍යවචනෙන පවෙදිතා. තෙනාහ – ‘‘එවමිමාය ගාථාය කාලිකා කාමා කථිතා’’ති. සබ්බෙපි තෙභූමකා ධම්මා කමනීයා, යස්මා ච කාලිකානං කාමානං තථාසභාවතා කථිතා. අයම්පි ගාථා තදත්ථමෙව දීපෙතීති ඉමාය තෙ කථිතා එව හොන්ති. යෙ ච සත්තා පඤ්චසු ඛන්ධෙසු දිට්ඨිතණ්හාදිවසෙන පතිට්ඨිතා ‘‘ඉත්ථී, පුරිසො, අහං, මමා’’ති ච අභිනිවිසිය කාමෙ පරිභුඤ්ජන්ති, තෙ මරණං නාතිවත්තන්ති. එවම්පෙත්ථ කාමානං කාලිකත්ථො කථිතොති ආහ ‘‘කාලිකා කාමා කථිතා’’ති. ‘A partir de lo expresable’ (akkheyyato) significa por ser expresado de diversas maneras mediante los signos de la vida laica, sinónimos, nombres específicos, etc. Por eso se dice: ‘por ser la base de los discursos’. ‘De estos’ se refiere a los seres. ‘Establecidos’ significa que han procedido y están apegados. Que estén apegados mediante los cinco tipos de vínculos de los deseos sensuales, etc., es claro, pero ¿qué hay de los demás? Incluso aquel que no ha llegado a una conclusión firme, dudando con pensamientos como ‘¿Es esto acaso?’, está de hecho apegado a ello por no abandonarlo; de igual modo, aquel que está confundido está apegado al objeto de su confusión; y respecto al estado de apego de las tendencias latentes (anusaya), no hay necesidad de decir nada. ‘El yugo de la Muerte’ significa la atadura de la Muerte, es decir, la naturaleza de estar sujeto a la muerte. Dado que, por no haber comprendido plenamente las bases y no haber trascendido la muerte, los seres pueden ser manipulados a voluntad por la Muerte, y se encuentran dentro del alcance de su mandato lanzado una y otra vez en diversos lugares, se dice: ‘vienen bajo el yugo...’. Puesto que los fenómenos de los tres planos son ‘deseos’ (kāmā) en el sentido de ser deseables, su naturaleza temporal (kālikatā), debido a que deben obtenerse en el tiempo, se da a conocer aquí mediante el término ‘expresable’. Por eso se dijo: ‘así, mediante este verso, se describen los deseos temporales’. Todos los fenómenos de los tres planos son deseables, y puesto que se ha descrito la verdadera naturaleza de los deseos temporales, este verso también aclara ese significado, por lo que ellos quedan descritos por este medio. Aquellos seres que, establecidos en los cinco agregados mediante la visión errónea, la avidez, etc., se aferran a nociones como ‘mujer, hombre, yo, mío’ y disfrutan de los placeres sensuales, no trascienden la muerte. Así, como aquí se explica el sentido temporal de los deseos, se dice: ‘los deseos temporales han sido descritos’. අයං ඤාතපරිඤ්ඤාති රූපාරූපධම්මෙ ලක්ඛණාදිතො ඤාතෙ කත්වා පරිච්ඡින්දනපඤ්ඤා. තෙනාහ ‘‘එවං ඤාතං කත්වා’’තිආදි. පදට්ඨානග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ තෙසං රූපාරූපධම්මානං පච්චයො ගහිතොති පච්චයපරිග්ගහස්සපි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. තීරෙති තුලෙති වීමංසති. ද්වාචත්තාලීසාය ආකාරෙහීති ඉමිනා මත්ථකප්පත්තං මහාවිපස්සනං දස්සෙති. තෙ පන ආකාරා විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාය වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. ‘‘අනිච්චානුපස්සනාය නිච්චසඤ්ඤං පජහතී’’තිආදිනා විපස්සනාක්ඛණෙපි එකදෙසෙන පහානං ලබ්භතෙව, අනවසෙසතො පන පහානවසෙන පහානපරිඤ්ඤං දස්සෙන්තො ආහ ‘‘අග්ගමග්ගෙන [Pg.88] …පෙ… අයං පහානපරිඤ්ඤා’’ති. තථා ච ආහ ‘‘එවං තීහි පරිඤ්ඤාහී’’තිආදි. Este ‘conocimiento pleno de lo conocido’ (ñātapariññā) es la sabiduría que delimita los fenómenos materiales e inmateriales tras haberlos conocido por sus características, etc. Por eso se dice: ‘habiéndolo hecho conocido de esta manera’, etc. Al mencionar la causa próxima, se debe considerar que también se incluye la captación de la condición (paccayapariggaha) de esos fenómenos materiales e inmateriales. ‘Juzga’ (tīreti) significa que sopesa e investiga. Mediante ‘por cuarenta y dos modos’, muestra la gran introspección (mahāvipassanā) que ha alcanzado su cúspide. Esos modos deben entenderse según el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga. Aunque en el momento de la introspección se obtiene un abandono parcial mediante frases como ‘con la contemplación de la impermanencia, se abandona la percepción de permanencia’, para mostrar el ‘conocimiento pleno por abandono’ (pahānapariññā) mediante el abandono total, dice: ‘por el camino supremo (aggamaggena)... este es el conocimiento pleno por abandono’. Y así dijo: ‘de esta manera, mediante los tres conocimientos plenos’, etc. අක්ඛාතාරන්ති අක්ඛාතබ්බං, න අක්ඛෙය්‍යකං. තෙනාහ ‘‘කම්මවසෙන කාරක’’න්තිආදි. කාරකන්ති ච සාධනමාහ. න මඤ්ඤතීති වා මඤ්ඤනං නප්පවත්තෙති අක්ඛාතාරන්ති ඛීණාසවං. අථ වා තඤ්හි තස්ස න හොතීති තං කාරණං තස්ස ඛීණාසවස්ස න හොති න විජ්ජති, යෙන දිට්ඨිතණ්හාදිකාරණෙන අක්ඛෙය්‍යං ඛන්ධපඤ්චකං ‘‘තිස්සො’’ති වා ‘‘ඵුස්සො’’ති වා ‘‘ඉත්ථී’’ති වා ‘‘පුරිසො’’ති වා අභිනිවිස්ස වදෙය්‍යාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. මනුස්සනාගාදීහි පූජනීයත්තා ‘‘යක්ඛො’’ති සබ්බදෙවානං සාධාරණවචනන්ති දෙවධීතාපි ‘‘යක්ඛී’’ති වුත්තා. අක්ඛෙය්‍යන්ති පහානපරිඤ්ඤාය පහානමග්ගො, තස්ස ආරම්මණභූතං නිබ්බානම්පි ගහිතං. න මඤ්ඤතීති ඛීණාසවස්ස අස්ස ඵලප්පත්තීති ආහ ‘‘නවවිධො ලොකුත්තරධම්මො කථිතො’’ති. ‘Al que declara’ (akkhātāraṃ) se refiere a lo que debe ser declarado, no a lo expresable. Por eso dice: ‘un agente por el poder del kamma’, etc. Con ‘agente’ se refiere al medio de ejecución. ‘No concibe’ (na maññatī) o no produce concepciones sobre ‘el que declara’, es decir, sobre el Arahant. O bien, ‘eso no es para él’ significa que para ese Arahant no existe esa causa por la cual, debido a la visión errónea o la avidez, se aferraría a los cinco agregados expresables y diría ‘Tissa’ o ‘Phussa’, ‘mujer’ u ‘hombre’; así debe entenderse el significado aquí. Debido a que es digno de ser venerado por humanos, nagas, etc., ‘Yakkha’ es un término común para todos los devas, por lo que la hija de los devas también es llamada ‘yakkhī’. ‘Lo expresable’ se refiere al camino del abandono mediante el conocimiento pleno del abandono; también se incluye el Nibbāna, que es su objeto. ‘No concibe’ se refiere a la consecución del fruto para el Arahant; por eso dice: ‘se describen los nueve tipos de fenómenos supramundanos’. විසෙසීති විසෙසජාතිආදිවසෙන සෙය්‍යොති අත්ථො. තෙසු ගහිතෙසූති තෙසු සෙය්‍යමානාදීසු තීසු මානෙසු ගහිතෙසු. තයො සෙය්‍යමානා, තයො සදිසමානා, තයො හීනමානා ගහිතාව හොන්ති. සො පුග්ගලොති සො අප්පහීනමඤ්ඤනපුග්ගලො. තෙනෙව මානෙන හෙතුභූතෙන. උපඩ්ඪගාථායාති පුරිමද්ධෙන පන වත්ථුකාමා වුත්තාති ආහ ‘‘කාලිකා කාමා කථිතා’’ති. ‘Distinguido’ (visesī) significa mejor en virtud de una casta especial, etc. ‘Habiendo tomado estos’ significa que, al tomar estos tres tipos de orgullo (presunción de ser superior, etc.), quedan incluidos los tres tipos de orgullo de superioridad, los tres de igualdad y los tres de inferioridad. ‘Esa persona’ es la persona que no ha abandonado las concepciones. Por esa misma presunción como causa. ‘En el medio verso’ se refiere a que, mediante la primera mitad, se describen los deseos como objetos (vatthukāma), por lo que dice: ‘los deseos temporales han sido descritos’. විධීයති විසදිසාකාරෙන ඨපීයතීති විධා, කොට්ඨාසො. කථංවිධන්ති කථං පතිට්ඨිතං, කෙන පකාරෙන පවත්තිතන්ති අත්ථො. විදහනතො හීනාදිවසෙන විවිධෙනාකාරෙන දහනතො උපධාරණතො විධා, මානො. මානෙසූති නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං, මානහෙතූති අත්ථො. න චලතීති න වෙධති අත්තනො පරිසුද්ධපකතිං අවිජහනතො. ‘Vidhā’ es una parte o sección, en el sentido de que se dispone de una manera distinta. ‘¿De qué modo?’ (kathaṃvidhaṃ) significa cómo está establecido, de qué manera procede. ‘Vidhā’ es el orgullo (māno), por el hecho de disponerse (vidahanato) o mantenerse de diversas maneras como inferior, etc. ‘En los orgullos’ (mānesu) es un locativo en sentido causal, significando ‘por causa del orgullo’. ‘No se conmueve’ (na calati) significa que no vacila, por no abandonar su naturaleza pura. පඤ්ඤා ‘‘සඞ්ඛා’’ති ආගතා, පඤ්ඤාති යොනිසො පටිසඞ්ඛානං. සඞ්ඛායකොති සඞ්කලනපදුප්පාදනාදි-පිණ්ඩගණනාවසෙන ගණකො පපඤ්චසඞ්ඛාති මානාදිපපඤ්චභාගා. තෙ තෙ ධම්මා සම්මා යාථාවතො සඞ්ඛායන්ති උපතිට්ඨන්ති එතායාති සඞ්ඛා, පඤ්ඤා. එකං ද්වෙතිආදිනා සඞ්ඛානං ගණනං පරිච්ඡින්දනන්ති සඞ්ඛා, ගණනා. සඞ්ඛායති භාගසො කථීයතීති සඞ්ඛා[Pg.89], කොට්ඨාසො. සඞ්ඛානං සත්තො පුග්ගලොතිආදිනා සඤ්ඤාපනන්ති සඞ්ඛා, රත්තොතිආදි පණ්ණත්ති. ඛීණාසවො ජහි පජහි රාගාදීනං සුප්පහීනත්තා. නවභෙදං පභෙදතො, සඞ්ඛෙපතො තිවිධමානන්ති අත්ථො. නවවිධන්ති වා පාඨෙ නවභෙදත්තා අන්තරභෙදවසෙන නවවිධන්ති අත්ථො. පච්චයවිසෙසෙහි ඉත්ථිභාවාදිවිසෙසෙහි විසෙසෙන මානීයති ගබ්භො එත්ථාති විමානං, ගබ්භාසයො. න උපගච්ඡීති න උපගමිස්සති. තෙනාහ ‘‘අනාගතත්ථෙ අතීතවචන’’න්ති. ‘‘නාජ්ඣගා’’ති හි අතීතං ‘‘න ගමිස්සතී’’ති එතස්මිං අත්ථෙ. ඡින්දි අරියමග්ගසත්ථෙන. ඔලොකයමානා උපපත්තීසු. සත්තනිවෙසනෙසූති සත්තානං උපපජ්ජට්ඨානෙසු. ලොකුත්තරධම්මමෙව කථෙසි අරහත්තස්ස පවෙදිතත්තා. 'Saṅkhā' se presenta como sabiduría; la sabiduría es la reflexión sabia (yoniso paṭisaṅkhānaṃ). 'Saṅkhāyako' es un calculador por medio del conteo total, como la generación de términos para sumar, etc. 'Papañcasaṅkhā' se refiere a las partes de la proliferación mental como el orgullo, etc. Aquellos estados (dhamma) son rectamente conocidos tal como son, permaneciendo a través de ella; por eso, 'saṅkhā' es sabiduría. El acto de delimitar el conteo como 'uno, dos', etc., es 'saṅkhā', numeración. 'Saṅkhā' es porción (koṭṭhāso), en el sentido de que se explica por partes. 'Saṅkhā' es designación (paṇṇatti) como 'rojo', etc., en el sentido de hacer conocer como 'ser', 'persona', etc. 'Khīṇāsavo jahi' significa que el que ha destruido las impurezas abandonó totalmente debido a que la lujuria, etc., han sido bien eliminadas. El significado es nueve tipos por división, o tres tipos de orgullo en resumen. En la lectura 'navavidhaṃ' (de nueve tipos), el significado es de nueve tipos por las subdivisiones internas. 'Vimāna' es el útero (gabbhāsayo), donde el embrión es medido (mānīyati) especialmente por condiciones específicas como la naturaleza femenina, etc. 'Na upagacchī' significa que no se acercará. Por eso se dice: 'un verbo en pasado con sentido de futuro'. 'Nājjhagā' está en pasado, pero con el sentido de 'no irá'. Cortó con la espada del Sendero Noble. Observando en los renacimientos. 'Sattanivesanesu' significa en los lugares de renacimiento de los seres. Habló solo del Dhamma supramundano debido a la declaración del Arhatado. ‘‘ගාථාය අත්ථං කථෙතුං වට්ටතී’’ති අත්ථ-සද්දො ආහරිත්වා වත්තබ්බො. අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙනපීති එත්ථාපි එසෙව නයො. සතිසම්පජඤ්ඤං නාම කුසලධම්මානුයොගෙ කාරණන්ති ආහ ‘‘දසකුසලකම්මපථකාරණ’’න්ති. Se debe decir, trayendo la palabra 'attha' (significado), que 'es apropiado explicar el significado del verso'. También en el caso de 'por medio del Óctuple Sendero', se aplica el mismo método. Dijo 'causa de los diez senderos de acción saludable' (dasakusalakammapathakāraṇaṃ) porque la atención plena y la clara comprensión (satisampajañña) son la causa para la aplicación de los estados saludables. අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවසෙන ච ගාථාඅත්ථවචනෙ අයං ඉදානි වුච්චමානො විත්ථාර-නයො. තස්මිං කිර ඨානෙති තස්මිං කිර දෙවතාය පුච්ඡිතං පඤ්හං විස්සජ්ජනට්ඨානෙ. දෙවතාය ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්වා අනුපුබ්බියා කථාය සද්ධිං සාමුක්කංසිකදෙසනා මහතී ධම්මදෙසනා අහොසි. ඤාණං පෙසෙත්වාති සත්ථුදෙසනාය අනුස්සරණවසෙන පත්තවිසුද්ධිපටිපාටිපවත්තං භාවනාඤාණං බන්ධිත්වා. සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨායාති සත්ථුදෙසනාවිලාසෙන අත්තනො ච පරිපක්කඤාණත්තා පඨමං ඵලං පත්වා. එවමාහාති එවං ‘‘පාපං න කයිරා’’තිආදිප්පකාරෙන ගාථමාහ. අඞ්ගං න හොති, ආජීවො යථා කුප්පමානො වාචාකම්මන්තවසෙන කුප්පති, තථා සම්පජ්ජමානොපීති. සො වාචාකම්මන්තපක්ඛිකො, තස්මා තග්ගහණෙන ගහිතොව හොති. වායාමසතිසමාධයො ගහිතා සමාධික්ඛන්ධසඞ්ගහතො. සම්මාදිට්ඨිසම්මාසඞ්කප්පා ගහිතා පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහතො. අන්තද්වයවිවජ්ජනං ගහිතං සරූපෙනෙවාති අධිප්පායො. ඉතීතිආදි නිගමනං. Y respecto a la explicación del significado del verso por medio del Óctuple Sendero, este es el método detallado que se expone ahora. 'En aquel lugar' se refiere al lugar de la respuesta a la pregunta hecha por la deidad. Habiendo observado la madurez del conocimiento de la deidad, hubo una gran enseñanza del Dhamma, la enseñanza primordial (sāmukkaṃsikadesanā) junto con la plática progresiva. 'Habiendo aplicado el conocimiento' (ñāṇaṃ pesetvā) significa habiendo vinculado el conocimiento de la meditación (bhāvanāñāṇa) que procede según el orden de la purificación alcanzada siguiendo la enseñanza del Maestro. 'Estableciéndose en el fruto de entrar en la corriente' significa habiendo alcanzado el primer fruto debido a la elegancia de la enseñanza del Maestro y a la madurez de su propio conocimiento. 'Así dijo' se refiere a que pronunció el verso de la manera: 'no se debe hacer el mal', etc. No es un factor separado, el modo de vida (ājīvo), así como cuando se perturba, se perturba por medio de la palabra y la acción, así también cuando se perfecciona. Pertenece al lado de la palabra y la acción, por lo tanto, se incluye al incluirlos a ellos. El esfuerzo, la atención plena y la concentración se incluyen en el agregado de la concentración (samādhikkhandha). El recto entendimiento y el recto pensamiento se incluyen en el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). El sentido es que evitar los dos extremos se incluye por su propia forma. 'Iti', etc., es la conclusión. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La crónica del Samiddhi Sutta ha finalizado. නන්දනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La crónica del Nandanavagga ha finalizado. 3. සත්තිවග්ගො 3. El Vagga de la Espada (Sattivaggo) 1.සත්තිසුත්තවණ්ණනා 1. Crónica del Satti Sutta 21. දෙසනාසීසන්ති [Pg.90] දෙසනාපදෙසලක්ඛණවචනන්ති අධිප්පායො. ඔමට්ඨොති අධොමුඛං කත්වා දින්නප්පහාරො. ඉමිනා එව පසඞ්ගෙන පහාරෙ විභාගතො දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො හී’’තිආදි වුත්තං. උපරි ඨත්වාති හත්ථිආදීනං උපරි ඨත්වා. අධොමුඛං දින්නප්පහාරොති ඛග්ගකරවාලාදීනං අධොමුඛං කත්වා පහතපහාරො. උම්මට්ඨො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. විවිධප්පහාරො විමට්ඨො. ‘‘ඔමට්ඨො ගහිතො’’ති වත්වා තස්සෙව ගහණෙ කාරණං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. දුග්ගන්ධකිමිආදීනං වසෙන අන්තොදොසො. මඤ්චෙන සද්ධිං බන්ධිත්වාති යස්මිං මඤ්චෙ වණිකපුග්ගලො නිපන්නො, තත්ථ තං සුබන්ධං කත්වා පාදට්ඨානං උද්ධං කරොන්තෙහි සීසට්ඨානං අධො කාතබ්බං. තෙනාහ ‘‘අධොසිරො කාතබ්බො’’ති. පරිබ්බජෙති පවත්තෙය්‍ය. සා පන පවත්ති භාවනාවිහාරෙන යුත්තාති ආහ ‘‘විහරෙය්‍යා’’ති. 21. 'Cabecera de la enseñanza' (desanāsīsa) significa la declaración que caracteriza una sección de la enseñanza. 'Omaṭṭha' es un golpe asestado hacia abajo. En este mismo contexto, para mostrar la clasificación de los golpes, se dijo 'hay cuatro', etc. 'Estando arriba' significa estar sobre elefantes, etc. 'Un golpe asestado hacia abajo' es un golpe dado con espadas, sables, etc., dirigidos hacia abajo. 'Ummaṭṭha' debe entenderse como lo opuesto a lo dicho. 'Vimaṭṭha' es un golpe de diversos tipos. Después de decir 'se toma omaṭṭha', para mostrar la razón de tal elección, se dijo 'él, ciertamente', etc. Defecto interno debido a malos olores, gusanos, etc. 'Atándolo junto con la cama' significa que en la cama donde la persona herida está acostada, habiéndola atado bien allí, con los pies hacia arriba, la cabeza debe ser puesta hacia abajo. Por eso dijo: 'debe ser puesto de cabeza'. 'Paribbaje' significa que debe proceder. Pero esa procedencia es adecuada para la morada de la meditación, por eso dijo: 'debería morar' (vihareyya). සල්ලස්ස උබ්බහනං සල්ලුබ්බහනං. අත්ථං පරිත්තකං ගහෙත්වා ඨිතා උපමාකාරස්ස වික්ඛම්භනප්පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. තෙනාහ ‘‘පුනප්පුන’’න්තිආදි. අනුබන්ධොව හොති සති පච්චයෙ උප්පජ්ජනාරහතො දෙවතාය කාමරාගප්පහානස්ස ජොතිතත්තා. නනු භගවතා අනාගාමිමග්ගෙන දෙසනා නිට්ඨාපෙතබ්බාති? න, ඉතරිස්සා ඤාණබලානුරූපදෙසනාය පවත්තෙතබ්බතො. වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුකුලඤ්හි ධම්මං ධම්මස්සාමී දෙසෙතීති. 'Sallubbahana' es la extracción de la flecha. Se mantiene habiendo tomado un significado limitado, porque se desea expresar el abandono por supresión (vikkhambhanappahāna) del modo de la metáfora. Por eso dijo 'repetidamente', etc. Siempre hay un seguimiento (anubandha) cuando existe la condición, debido a que se ha iluminado el abandono del deseo sensorial (kāmarāga) por parte de la deidad. ¿Acaso no debería el Bienaventurado concluir la enseñanza con el Sendero del No-retorno? No, porque la enseñanza debe proceder de acuerdo con la fuerza del conocimiento del otro. Pues el Señor del Dhamma enseña el Dhamma conforme a la inclinación de quien debe ser guiado. සත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La crónica del Satti Sutta ha finalizado. 2. ඵුසතිසුත්තවණ්ණනා 2. Crónica del Phusati Sutta 22. කම්මං අඵුසන්තන්ති කම්මඵස්සං අඵුසන්තං, කම්මං අකරොන්තන්ති අත්ථො. විපාකො න ඵුසතීති විපාකඵස්සො න ඵුසති, විපාකො න උප්පජ්ජතෙව කාරණස්ස අභාවතො. එවං බ්‍යතිරෙකමුඛෙන කම්මවට්ටෙන විපාකවට්ටං සම්බන්ධං කත්වා අත්ථං වත්වා ඉදානි කෙවලං කම්මවට්ටවසෙන අත්ථං වදන්තො ‘‘කම්මමෙවා’’තිආදිමාහ. තත්ථ නාකරොතො කරියතීති කම්මං අකුබ්බතො න කයිරති, අනභිසන්ධිකතකම්මං නාම නත්ථීති අත්ථො. ඉදානි [Pg.91] තමෙවත්ථං අන්වයතො දස්සෙතුං ‘‘ඵුසන්තඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ තතොති ඵුසනහෙතු. සෙසං වුත්තනයමෙව. වුත්තමෙවත්ථං සකාරණං කත්වා පරිවෙඨිතවසෙන විභූතං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘තස්මා ඵුසන්ත’’න්තිආදි වුත්තං. ධම්මතාති කාරකස්සෙව කම්මවිපාකානුබන්ධො, නාකාරකස්සාති අයං කම්මවිපාකානං සභාවො. 22. 'No tocando el kamma' significa no tocando el contacto del kamma, el significado es no haciendo kamma. 'El resultado no toca' significa que el contacto del resultado no toca, el resultado no surge debido a la ausencia de la causa. Habiendo explicado así el significado conectando el ciclo del kamma con el ciclo del resultado por vía de exclusión, ahora, explicando el significado puramente por el ciclo del kamma, dijo 'solo el kamma', etc. Allí, 'no se hace para el que no hace' significa que no se realiza para quien no hace kamma; el significado es que no existe kamma hecho sin intención. Ahora, para mostrar ese mismo significado por vía de inclusión, se dijo 'y al que toca', etc. Allí, 'tato' significa por causa del contacto. El resto es tal como se ha dicho. Para mostrar el significado dicho dándole una causa y aclarándolo de manera envolvente, se dijo 'por lo tanto, al que toca', etc. 'Naturaleza' (dhammatā) es el seguimiento del resultado del kamma solo para quien actúa, no para quien no actúa; esta es la naturaleza propia de los resultados del kamma. පච්චෙති උපගච්ඡති අනුබන්ධති. පාපන්ති පාපකං කම්මං ඵලඤ්ච. අයඤ්ච අත්ථො අරඤ්ඤෙ ලුද්දකස්ස උය්‍යොජනාය සුනඛෙහි පරිවාරියමානස්ස භික්ඛුනො භයෙන රුක්ඛං ආරුළ්හස්ස චීවරෙ ලුද්දස්ස උපරි පතිතෙ තස්ස සුනඛෙහි ඛාදිත්වා මාරිතවත්ථුනා දීපෙතබ්බොති. 'Regresa' (pacceti) significa se acerca, sigue. 'Mal' (pāpa) es la acción malvada y su fruto. Y este significado debe ilustrarse con la historia del cazador en el bosque que, mientras instigaba a sus perros, un monje rodeado por ellos subió a un árbol por miedo; cuando el manto del monje cayó sobre el cazador, este fue devorado y muerto por sus propios perros. ඵුසතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La crónica del Phusati Sutta ha finalizado. 3. ජටාසුත්තවණ්ණනා 3. Crónica del Jaṭā Sutta 23. යෙන අත්ථෙන තණ්හා ‘‘ජටා’’ති වුත්තා, තමෙවත්ථං දස්සෙතුං ‘‘ජාලිනියා’’ති වුත්තං. සා හි අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතපභෙදා අත්තනො අවයවභූතා එව ජාලා එතිස්සා අත්ථීති ජාලිනීති වුච්චති. ඉදානිස්සා ජටාකාරෙන පවත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ රූපාදීසු ආරම්මණෙසූති තස්සා පවත්තිට්ඨානමාහ රූපාදිඡළාරම්මණවිනිමුත්තස්ස තණ්හාවිසයස්ස අභාවතො. හෙට්ඨුපරියවසෙනාති කදාචි රූපාරම්මණෙ කදාචි යාව ධම්මාරම්මණා, කදාචි ධම්මාරම්මණෙ කදාචි යාව රූපාරම්මණාති එවං හෙට්ඨා ච උපරි ච පවත්තිවසෙන. දෙසනාක්කමෙන චෙත්ථ හෙට්ඨුපරියතා වෙදිතබ්බා, කාමරාගාදිවසෙනපි අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. සඞ්ඛාරානං ඛණිකභාවතො අපරාපරුප්පත්ති එත්ථ සංසිබ්බනන්ති ආහ ‘‘පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො සංසිබ්බනට්ඨෙනා’’ති. ඉදං යෙන සම්බන්ධෙන ජටා වියාති ජටාති ජටාතණ්හානං උපමූපමෙය්‍යතා, තංදස්සනං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා ජාලිනී වෙළුගුම්බස්ස සාඛා, තාසං සඤ්චයාදයො ච අත්තනො අවයවෙහි සංසිබ්බිතා විනද්ධා ‘‘ජටා’’ති වුච්චන්ති, එවං තණ්හාපි සංසිබ්බනසභාවෙනාති. 23. Con el fin de mostrar el sentido por el cual el deseo (taṇhā) es llamado "enredo" (jaṭā), se dice "la que atrapa como una red" (jālinī). Se le llama "la que tiene red" (jālinī) porque posee redes que son sus propias partes, divididas según las ciento ocho variedades de las actividades del deseo. Ahora, para mostrar su actividad en forma de enredo, se dice "pues ella" (sā hi), etc. Allí, "en los objetos de los sentidos, tales como las formas" (rūpādīsu ārammaṇesu), indica el lugar de su actividad, ya que no existe un objeto para el deseo que esté libre de los seis objetos de los sentidos, empezando por las formas. "Hacia abajo y hacia arriba" (heṭṭhupariyavasena) significa que a veces actúa sobre un objeto de forma y a veces hasta un objeto mental, o a veces sobre un objeto mental y a veces hasta un objeto de forma; así, fluye hacia abajo y hacia arriba. Este movimiento hacia abajo y hacia arriba debe entenderse según el orden de la enseñanza, y también este sentido debe entenderse por medio del deseo sensual (kāmarāga), etc. Debido a la naturaleza momentánea de las formaciones (saṅkhāra), su surgimiento sucesivo es lo que aquí se llama "entrelazar" (saṃsibbana); por eso se dice: "en el sentido de entrelazar por surgir una y otra vez". Esto muestra la comparación entre el enredo y el deseo, indicando la conexión por la cual es como un enredo. Este es el significado aquí: así como las ramas de un matorral de bambú, por su acumulación y otros factores, se entrelazan y se atan con sus propias partes y se llaman "enredo", así también el deseo, por su naturaleza de entrelazar. ඉමෙ [Pg.92] සත්තා ‘‘මම ඉද’’න්ති පරිග්ගහිතං අත්තනිබ්බිසෙසං මඤ්ඤමානා අබ්භන්තරිමං කරොන්ති. අබ්භන්තරට්ඨො ච අන්තො-සද්දොති සකපරික්ඛාරෙසු උප්පජ්ජනමානාපි තණ්හා ‘‘අන්තොජටා’’ති වුත්තා. පබ්බජිතස්ස පත්තාදි, ගහට්ඨස්ස හත්ථිආදි සකපරික්ඛාරො. අත්තාති භවති එත්ථ අභිමානොති අත්තභාවො, උපාදානක්ඛන්ධපඤ්චකං. සරීරන්ති කෙචි. ‘‘මම අත්තභාවො සුන්දරො, අසුකස්ස විය මම අත්තභාවො භවෙය්‍යා’’තිආදිනා සකඅත්තභාවාදීසු තණ්හාය උප්පජ්ජනාකාරො වෙදිතබ්බො. අත්තනො චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි, අත්තනො ච පරෙසඤ්ච රූපාදීනි බාහිරායතනානි, පරෙසං සබ්බානි වා. සපරසන්තතිපරියාපන්නානි වා චක්ඛාදීනි අජ්ඣත්තිකායතනානි, තථා රූපාදීනි බාහිරායතනානි. පරිත්තමහග්ගතභවෙසු පවත්තියාපි තණ්හාය අන්තොජටාබහිජටාභාවො වෙදිතබ්බො. කාමභවො හි කස්සචිපි කිලෙසස්ස අවික්ඛම්භිතත්තා කත්ථචිපි අවිමුත්තො අජ්ඣත්තග්ගහණස්ස විසෙසපච්චයොති ‘‘අජ්ඣත්තං අන්තො’’ති ච වුච්චති, තබ්බිපරියායතො රූපාරූපභවො ‘‘බහිද්ධා බහී’’ති ච. තෙනාහ භගවා – ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො පුග්ගලො, බහිද්ධාසංයොජනො පුග්ගලො’’ති (අ. නි. 2.37). Estos seres, al considerar lo que han tomado como "esto es mío" como si no fuera diferente de sí mismos, lo hacen interno. Y puesto que la palabra "dentro" (anto) significa estar en el interior, el deseo que surge respecto a las posesiones propias se llama "enredo interno" (antojaṭā). Las posesiones propias son el cuenco y otros artículos para el renunciante, y elefantes y otros para el laico. "Yo" (atta) es donde surge el engreimiento de "yo soy", es decir, el complejo de la propia identidad (attabhāva), los cinco agregados del apego. Algunos dicen que es el cuerpo. La manera en que surge el deseo respecto a la propia identidad debe entenderse por frases como: "mi identidad es bella, ojalá mi identidad fuera como la de fulano". Las bases internas (ajjhattikāyatana) son el ojo y otros de uno mismo; las bases externas (bāhirāyatana) son las formas y otras de uno mismo y de los demás, o todas las de los demás. O bien, el ojo y otras bases internas pertenecen al propio continuo o al de otros, y del mismo modo las formas y otras bases externas. La naturaleza del enredo interno y externo también debe entenderse por la actividad del deseo en los planos de existencia inferiores (paritta) y superiores (mahaggata). Pues el plano del deseo (kāmabhava), debido a que ninguna de las impurezas (kilesa) ha sido suprimida y no se ha liberado de ninguna parte, es una condición especial para el aferramiento interno, y por eso se llama "interno" (ajjhatta) y "dentro" (anto); por el contrario, los planos de la forma y sin forma se llaman "externos" (bahiddhā) y "fuera" (bahī). Por eso dijo el Bienaventurado: "la persona con grilletes internos, la persona con grilletes externos" (A.N. 2.37). විසයභෙදෙන පවත්තිආකාරභෙදෙන අනෙකභෙදභින්නම්පි තණ්හං ජටාභාවසාමඤ්ඤෙන එකන්ති ගහෙත්වා ‘‘තාය එවං උප්පජ්ජමානාය ජටායා’’ති වුත්තං. සා පන පජාති වුත්තසත්තසන්තානපරියාපන්නා එව හුත්වා පුනප්පුනං තං ජටෙන්තී විනන්ධන්තී පවත්තතීති ආහ ‘‘ජටාය ජටිතා පජා’’ති. තථා හි පරමත්ථතො යදිපි අවයවබ්‍යතිරෙකෙන සමුදායො නත්ථි, එකදෙසො පන සමුදායො නාම න හොතීති අවයවතො සමුදායං භින්නං කත්වා උපමූපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම වෙළුජටාදීහි…පෙ… සංසිබ්බිතා’’ති ආහ. ඉමං ජටන්ති සම්බන්ධො. තීසු ධාතූසු එකම්පි අසෙසෙත්වා සංසිබ්බනෙන තෙධාතුකං ජටෙත්වා ඨිතං. තෙනස්සා මහාවිසයතං විජටනස්ස ච සුදුක්කරභාවමාහ. විජටෙතුං කො සමත්ථොති ඉමිනා ‘‘විජටයෙ’’ති පදං සත්තිඅත්ථං, න විධිඅත්ථන්ති දස්සෙති. Aunque el deseo se divida en múltiples tipos por la diferencia de objetos y de modos de actividad, tomándolo como uno solo por su característica común de ser un enredo, se dice "por este enredo que surge de tal manera". Puesto que este deseo, perteneciendo a la continuidad de los seres llamados "pueblo" (pajā), surge una y otra vez enredándolos y ligándolos, se dice "el pueblo está enredado por el enredo". Pues, aunque en sentido último no hay un todo aparte de sus partes, una sola parte no es el todo; por lo tanto, distinguiendo el todo de sus partes para mostrar la comparación, se dice: "así como por el enredo de los bambúes... etc... entrelazados". La conexión es "este enredo". Al entrelazar sin dejar fuera ni una sola de las tres esferas de existencia (dhātu), ha enredado el triple mundo. Con esto se indica su gran alcance y la extrema dificultad de desenredarlo. Con la pregunta "¿quién es capaz de desenredarlo?", muestra que la palabra "vijaṭaye" (debería desenredar) tiene un sentido de capacidad (satti) y no de mandato (vidhi). එවං ‘‘අන්තොජටා’’තිආදිනා පුට්ඨො අථස්ස භගවා තමත්ථං විස්සජ්ජෙන්තො ‘‘සීලෙ පතිට්ඨායා’’තිආදිමාහ. එත්ථ සීලෙති කුසලසීලෙ. තං පන පාතිමොක්ඛසංවරාදිභෙදෙසු පරිසුද්ධමෙව ඉච්ඡිතබ්බන්ති ආහ ‘‘චතුපාරිසුද්ධිසීලෙ’’ති. Habiendo sido preguntado así con las palabras "enredo interno", etc., el Bienaventurado, respondiendo a ese asunto, dijo: "establecido en la virtud" (sīle patiṭṭhāya), etc. Aquí, "virtud" se refiere a la virtud saludable (kusalasīla). Y como se desea que sea purísima en sus divisiones como el control del Pātimokkha y otros, se dice "la virtud de la pureza cuádruple" (catupārisuddhisīla). නරති [Pg.93] නෙතීති නරො, පුරිසො. කාමං ඉත්ථීපි තණ්හාජටාවිජටනෙ සමත්ථා අත්ථි, පධානමෙව පන සත්තං දස්සෙන්තො ‘‘නරො’’ති ආහ යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති, අට්ඨකථායං පන අවිභාගෙන පුග්ගලපරියායො අයන්ති දස්සෙතුං ‘‘නරොති සත්තො’’ති වුත්තං. විපාකභූතාය සහ පඤ්ඤාය භවතීති සපඤ්ඤො. තාය හි ආදිතො පට්ඨාය සන්තානවසෙන බහුලං පවත්තමානාය අයං සත්තො සවිසෙසං සපඤ්ඤොති වත්තබ්බතං අරහති. විපාකපඤ්ඤාපි හි සන්තානවිසෙසෙන භාවනාපඤ්ඤුප්පත්තියා උපනිස්සයපච්චයො හොති අහෙතුකද්විහෙතුකානං තදභාවතො. කම්මජතිහෙතුකපටිසන්ධිපඤ්ඤායාති කම්මජාය තිහෙතුකපටිසන්ධියං පඤ්ඤායාති එවං තිහෙතුකසද්දො පටිසන්ධිසද්දෙන සම්බන්ධිතබ්බො, න පඤ්ඤාසද්දෙන. න හි පඤ්ඤා තිහෙතුකා අත්ථි. පටිසන්ධිතො පභුති පවත්තමානා පඤ්ඤා ‘‘පටිසන්ධියං පඤ්ඤා’’ති වුත්තා තංමූලකත්තා, න පටිසන්ධික්ඛණෙ පවත්තා එව. "Nara" es el que conduce (narati), es decir, el hombre (purisa). Ciertamente, una mujer también es capaz de desenredar el enredo del deseo, pero al mostrar al ser principal se dice "hombre", así como en "maestro de dioses y hombres". Sin embargo, en el comentario, para mostrar que este es un sinónimo de "persona" (puggala) sin distinción, se dice "naro es un ser" (satto). "Sapañño" (dotado de sabiduría) significa que posee la sabiduría que es resultado (vipāka). Puesto que esta sabiduría surge frecuentemente a través del continuo mental desde el principio, este ser merece ser llamado "especialmente sabio". Pues incluso la sabiduría de resultado es una condición de apoyo (upanissaya) para el surgimiento de la sabiduría de meditación a través de la distinción del continuo, ya que esto no ocurre en los seres sin causa (ahetuka) o de dos causas (dvihetuka). En la frase "por la sabiduría del renacimiento de tres causas nacida del kamma", el término "tres causas" (tihetuka) debe conectarse con la palabra "renacimiento" (paṭisandhi), no con la palabra "sabiduría" (paññā). Pues no existe una sabiduría de tres causas. La sabiduría que fluye desde el renacimiento se llama "sabiduría en el renacimiento" porque tiene su raíz allí, no porque actúe solo en el momento del renacimiento. චින්තෙති ආරම්මණං උපනිජ්ඣායතීති චිත්තං, සමාධි. සො හි සාතිසයං උපනිජ්ඣානකිච්චො. න හි විතක්කාදයො විනා සමාධිනා තමත්ථං සාධෙන්ති, සමාධි පන තෙහි විනාපි සාධෙතීති. පගුණබලවභාවාපාදනෙන පච්චයෙහි චිත්තං, අත්තසන්තානං චිනොතීතිපි චිත්තං, සමාධි. පඨමජ්ඣානාදිවසෙන චිත්තවිචිත්තතාය ඉද්ධිවිධාදිචිත්තකරණෙන ච සමාධි චිත්තන්ති විනාපි පරොපදෙසෙනස්ස චිත්තපරියායො ලබ්භතෙව. අට්ඨකථායං පන චිත්ත-සද්දො විඤ්ඤාණෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘චිත්තසීසෙන හෙත්ථ අට්ඨ සමාපත්තියො කථිතා’’ති. යථාසභාවං පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. සා යදිපි කුසලාදිභෙදතො බහුවිධා, ‘‘භාවය’’න්ති පන වචනතො භාවෙතබ්බා ඉධාධිප්පෙතාති තං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්ඤානාමෙන විපස්සනා කථිතා’’ති. යදිපි කිලෙසානං පහානං ආතාපනං, තං සම්මාදිට්ඨිආදීනම්පි අත්ථෙව, ආතප්පසද්දො විය පන ආතාප-සද්දො වීරියෙ එව නිරුළ්හොති ආහ ‘‘ආතාපීති වීරියවා’’ති. යථා කම්මට්ඨානං තාය පඤ්ඤාය පරිතො හරීයති පවත්තීයති, එවං සාපි තදත්ථං යොගිනාති ආහ ‘‘පාරිහාරියපඤ්ඤා’’ති. අභික්කමාදීනි සබ්බකිච්චානි සාත්ථකසම්පජඤ්ඤාදිවසෙන පරිච්ඡිජ්ජ නෙතීති සබ්බකිච්චපරිණායිකා. Se llama mente (citta), es decir, concentración (samādhi), porque piensa en el objeto, lo contempla intensamente. Pues su función es la contemplación intensa y superior. En efecto, los factores como el pensamiento aplicado (vitakka) y otros no logran ese propósito sin la concentración, pero la concentración lo logra incluso sin ellos. También se llama mente (citta) porque acumula (cinoti) la propia continuidad mental mediante las condiciones que producen un estado de fuerza y destreza. Dado que la concentración posee diversidad mental según el primer jhana, etc., y realiza diversas maravillas mentales como los poderes psíquicos, el término 'mente' (citta) se aplica a ella incluso sin instrucción ajena. Sin embargo, en el Comentario se dice, estableciendo que la palabra 'mente' tiene el sentido arraigado de conciencia (viññāṇa): 'aquí, mediante el término mente se explican los ocho logros [meditativos]'. La sabiduría (paññā) es la que conoce de diversas formas según la propia naturaleza. Aunque es de muchos tipos según la división de lo saludable, etc., debido a la palabra 'debe desarrollarse' (bhāvayaṃ), aquí se entiende la sabiduría que debe ser desarrollada; mostrando esto, dice: 'mediante el nombre de sabiduría se explica la visión clara (vipassanā)'. Aunque el abandono de las impurezas es un ardor (ātāpana), y eso ciertamente pertenece también a la visión correcta, etc., al igual que la palabra ātappa, la palabra ātāpa está arraigada solo en el esfuerzo (vīriya); por eso dice: 'ātāpī significa dotado de esfuerzo'. Dado que mediante esa sabiduría se conduce y se hace girar [la mente] en torno al objeto de meditación, así también ella es poseída por el yogui para ese propósito; por eso dice: 'sabiduría conductora' (pārihāriyapaññā). Conduce todos los deberes, como el avanzar, etc., delimitándolos mediante la comprensión clara de la utilidad, etc.; por lo tanto, es la conductora de todos los deberes. යස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානෙන ගාථා භාසිතා, තස්මා පුග්ගලාධිට්ඨානමෙව උපමං දස්සෙන්තො ‘‘යථා නාම පුරිසො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සුනිසිතන්ති සුට්ඨු [Pg.94] නිසිතං, අතිවිය තිඛිණන්ති අත්ථො. සත්ථස්ස නිසිතතරභාවකරණං නිසානසිලායං, බාහුබලෙන චස්ස උක්ඛිපනන්ති උභයම්පෙතං අත්ථාපන්නං කත්වා උපමා වුත්තාති තදුභයං උපමෙය්‍යං දස්සෙන්තො ‘‘සමාධිසිලායං සුනිසිතං…පෙ… පඤ්ඤාහත්ථෙන උක්ඛිපිත්වා’’ති ආහ. සමාධිගුණෙන හි පඤ්ඤාය තික්ඛභාවො. යථාහ ‘‘සමාහිතො යථාභූතං පජානාතී’’ති (සං. නි. 3.5; 4.99; 5.1071). වීරියඤ්චස්සා උපත්ථම්භකං පග්ගණ්හනතො. විජටෙය්‍යාති විජටෙතුං සක්කුණෙය්‍ය. වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය හි වත්තමානාය යොගාවචරො තණ්හාජටං විජටෙතුං සමත්ථො නාම. විජටනඤ්චෙත්ථ සමුච්ඡෙදවසෙන පහානන්ති ආහ – ‘‘සඤ්ඡින්දෙය්‍ය සම්පදාලෙය්‍යා’’ති. Puesto que el verso fue pronunciado con referencia a una persona (puggalādhiṭṭhānena), muestra una metáfora con referencia a una persona diciendo 'como si un hombre', etc. Allí, 'bien afilada' (sunisitaṃ) significa bien amolada, esto es, extremadamente aguda. El acto de hacer que el arma sea más afilada ocurre en la piedra de amolar, y el levantarla ocurre mediante la fuerza del brazo; habiendo incluido ambos en el significado, se presenta la metáfora. Mostrando el referente de ambos, dice: 'bien afilada en la piedra de la concentración... habiéndola levantado con la mano de la sabiduría'. Pues la agudeza de la sabiduría proviene de la cualidad de la concentración. Como se ha dicho: 'el que está concentrado conoce las cosas tal como son' (Saṃ. Ni. 3.5). El esfuerzo es el apoyo para ella, porque la sostiene. 'Desenredaría' (vijaṭeyyā) significa que sería capaz de desenredar. Pues mientras ocurre la visión clara que conduce al surgimiento (vuṭṭhānagāminivipassanā), el practicante (yogāvacara) es capaz de desenredar la maraña de la sed (taṇhājaṭa). Y aquí el desenredar es el abandono por medio del corte (samucchedavasena); por eso dice: 'cortaría, destrozaría'. මග්ගක්ඛණෙ පනෙස විජටෙති නාම, අග්ගඵලක්ඛණෙ සබ්බසො විජටිතජටො නාම. තෙනාහ ‘‘ඉදානී’’තිආදි. යස්මා ජටාය විජටනං අරියමග්ගෙන, තඤ්ච ඛො නිබ්බානං ආගම්ම, තස්මා තං සන්ධායාහ ‘‘ජටාය විජටනොකාස’’න්ති. යත්ථ පන සා විජටීයති, තං දස්සෙතුං ‘‘යත්ථ නාමඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. ‘‘පටිඝං රූපසඤ්ඤා චා’’ති ගාථාසුඛත්ථං සානුනාසිකං කත්වා නිද්දෙසො, ‘‘පටිඝරූපසඤ්ඤා’’ති වුත්තං හොති. පටිඝසඤ්ඤාවසෙන කාමභවො ගහිතො කාමභවපරියාපන්නත්තා තාය. පථවීකසිණාදිරූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා. උභයත්ථාපි සඤ්ඤාසීසෙන චිත්තුප්පාදස්සෙව ගහණං. භවසඞ්ඛෙපෙනාති භවභාවෙන සඞ්ඛිපිතබ්බතාය, භවලක්ඛණෙන එකලක්ඛණත්තාති අත්ථො. රූපෙ වා විරජ්ජනවසෙන ච වත්තුං සක්කුණෙය්‍යා ඉධ රූපසඤ්ඤාති වුත්තා, එවම්පෙත්ථ අරූපභවස්ස ච ගහිතතා වෙදිතබ්බා. ‘‘නාමඤ්ච රූපඤ්චා’’ති අනවසෙසතො නාමරූපං ගහිතන්ති අරූපභව-අසඤ්ඤභවානම්පෙත්ථ ගහණං සිද්ධන්ති අපරෙ. පරියාදියනට්ඨානෙති පරියාදියනකාරණෙ සබ්බසො ඛෙපනනිමිත්තෙ නිබ්බානෙ. තෙනාහ ‘‘නිබ්බානං…පෙ… දස්සිතො හොතී’’ති. En el momento del camino (maggakkhaṇe) él desenreda; en el momento del fruto supremo (aggaphalakkhaṇe) se llama 'uno cuya maraña ha sido totalmente desenredada'. Por eso dice 'ahora', etc. Puesto que el desenredo de la maraña ocurre por el noble camino, y ciertamente habiendo recurrido al Nirvana, refiriéndose a esto dice: 'la oportunidad para el desenredo de la maraña'. Para mostrar dónde se desenreda esa [maraña], se dice 'donde el nombre y...', etc. En los versos, para facilitar la métrica, se expresa con nasalización como 'paṭigharūpasaññā'. Por 'percepción de resistencia' (paṭighasaññā) se toma la existencia sensorial (kāmabhava), por estar incluida en ella. 'Percepción de forma' (rūpsaññā) es la percepción en los kasinas de tierra, etc. En ambos casos, mediante el encabezado de 'percepción', se toma el surgimiento de la mente misma. 'Mediante la síntesis de la existencia' (bhavasaṅkhepena) significa por la necesidad de ser sintetizado en el estado de existencia, por tener una sola característica con la característica de la existencia. O bien, se podría decir por medio del desapasionamiento hacia la forma (rūpa); aquí se dice 'percepción de forma' y así debe entenderse que también se incluye la existencia inmaterial (arūpabhava). Otros dicen que con 'el nombre y la forma' se toma el nombre-forma sin resto, por lo que aquí se establece la inclusión de la existencia inmaterial y la existencia sin percepción (asaññabhava). 'En el lugar del agotamiento' (pariyādiyanaṭṭhāne) significa en el Nirvana, que es la causa del agotamiento, el signo de la destrucción total. Por eso dice: 'el Nirvana... se muestra'. ජටාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Jaṭāsutta. 4. මනොනිවාරණසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Manonivāraṇasutta 24. එවංලද්ධිකාති සබ්බථාපි චිත්තුප්පත්ති සදුක්ඛා, සබ්බථාපි අචිත්තකභාවො සෙය්‍යො, තස්මා යතො කුතොචි චිත්තං නිවාරෙතබ්බන්ති එවංදිට්ඨිකා[Pg.95]. සොති සත්තො. අනිය්‍යානිකකථං කථෙති අයොනිසො චිත්තනිවාරණං වදන්තී. සංයතභාවං ආගතන්ති රාගවිසෙවනාදිතො සම්මදෙව සංයතභාවං ඔතරභාවං. ධම්මචරියාවසෙන හි පවත්තමානෙ චිත්තෙ නත්ථි ඊසකම්පි රාගාදිවිසෙවනං, න තස්ස සම්පති ආයතිඤ්ච කොචි අනත්ථො සියා, තස්මා තං මනො සබ්බතො අනවජ්ජවුත්තිතො න නිවාරෙතබ්බං. තෙනාහ ‘‘දානං දස්සාමී’’තිආදි. යතො යතොති යතො යතො සාවජ්ජවුත්තිතො අයොනිසොමනසිකාරතො. තන්ති මනො නිවාරෙතබ්බං අනත්ථාවහත්තා. 24. 'Quienes tienen tal doctrina' (evaṃladdhikā) significa quienes tienen esta visión: 'en todo sentido el surgimiento de la mente es sufriente, en todo sentido el estado sin mente es mejor; por lo tanto, la mente debe ser restringida de cualquier cosa'. 'Él' (so) es el ser. 'Habla un discurso que no conduce a la liberación' (aniyyānikakathaṃ katheti) al hablar del refrenamiento de la mente de manera inapropiada. 'Llegada a un estado de moderación' (saṃyatabhāvaṃ āgataṃ) significa entrar plenamente en un estado de moderación frente a la entrega a la pasión, etc. Pues cuando la mente procede según la práctica del Dhamma, no hay ni el más mínimo rastro de entrega a la pasión, etc., y no habría ningún perjuicio presente o futuro para ella; por lo tanto, esa mente no debe ser restringida de lo que es un modo de vida irreprochable en todo sentido. Por eso dice: 'daré una donación', etc. 'De donde quiera' (yato yato) significa de cualquier modo de vida reprochable, de la atención inapropiada. Esa [mente] debe ser restringida por traer perjuicio. මනොනිවාරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Manonivāraṇasutta. 5. අරහන්තසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Arahantasutta 25. කතාවීති කතවා, පරිඤ්ඤාදිකිච්චං කත්වා නිට්ඨපෙත්වා ඨිතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘චතූහි මග්ගෙහි කතකිච්චො’’ති. ස්වායමත්ථො අරහන්තිආදිසද්දසන්නිධානතො විඤ්ඤායති. එවං ‘‘අහං වදාමී’’තිආදිආකාරෙන පුච්ඡති. 25. 'El que ha actuado' (katāvī) significa el que ha hecho; aquel que permanece habiendo terminado la tarea de la comprensión plena (pariññā), etc. Por eso dice: 'aquel que ha cumplido sus deberes mediante los cuatro caminos'. Este significado se comprende por la proximidad de palabras como 'Arahant', etc. Así pregunta con la forma 'yo digo', etc. ඛන්ධාදීසු කුසලොති ඛන්ධායතනාදීසු සලක්ඛණාදීසු ච සමූහාදිවසෙන පවත්තියඤ්ච ඡෙකො යථාභූතවෙදී. උපලද්ධිනිස්සිතකථන්ති අත්තුපලද්ධිනිස්සිතකථං හිත්වා. වොහාරභෙදං අකරොන්තොති ‘‘අහං පරමත්ථං ජානාමී’’ති ලොකවොහාරං භින්දන්තො අවිනාසෙන්තො ලොකෙ ලොකසමඤ්ඤමෙව නිස්සාය ‘‘අහං, මමා’’ති වදෙය්‍ය. ඛන්ධා භුඤ්ජන්තීතිආදිනා වොහාරභෙදං, තත්ථ ච ආදීනවං දස්සෙති. 'Experto en los agregados' (khandhādīsu kusalo) significa alguien diestro en los agregados, bases, etc., y en sus características propias, así como en su funcionamiento por medio de grupos, etc.; uno que conoce las cosas tal como son. 'Habiendo abandonado el discurso basado en la percepción' (upaladdhinissitakathaṃ hitvā) significa habiendo dejado el discurso basado en la percepción de un yo. 'Sin romper el uso convencional' (vohārabhedaṃ akaronto) significa que, sin romper ni destruir el uso convencional del mundo al decir 'yo conozco el significado supremo', él podría decir 'yo' o 'mío' basándose únicamente en la designación común del mundo. Mediante 'los agregados consumen', etc., muestra la ruptura del uso convencional y el peligro inherente en ella. මානො නාම දිට්ඨියා සමධුරො. තථා හි දුතියමග්ගාදීසු සම්මාදිට්ඨියා පහානාභිසමයස්ස පටිවිපච්චනීකෙ පටිපත්තිසිද්ධි. තෙනාහ ‘‘යදි දිට්ඨියා වසෙන න වදති, මානවසෙන නු ඛො වදතීති චින්තෙත්වා’’ති. විධූපිතාති සන්තාපිතා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා. තෙ පන විද්ධංසිතා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘විධමිතා’’ති. මමඞ්කාරාදයො මයන්ති සත්තසන්තානෙ සති පවත්තන්ති එතෙනාති මයො, මඤ්ඤනා. මයො එව මයතාති ආහ ‘‘මයතන්ති මඤ්ඤන’’න්ති. El orgullo (māno) está al mismo nivel que la visión [errónea] (diṭṭhiyā samadhuro). En efecto, en el segundo camino y los siguientes, hay éxito en la práctica que es opuesta al obstáculo de la realización del abandono mediante la visión correcta. Por eso dice: 'habiendo pensado: ¿acaso habla por orgullo si no habla por visión [errónea]?'. 'Disipados' (vidhūpitā) significa quemados, consumidos por el fuego del conocimiento. Pero ellos son llamados 'destruidos' (viddhaṃsitā), por eso dice 'aniquilados' (vidhamitā). 'Mío' y otros proceden cuando existe la continuidad de un ser; por eso se llama 'mayo' (fabricado por 'mí'), imaginación (maññanā). 'Mayata' es lo mismo que 'mayo', por eso dice: 'mayataṃ significa imaginación'. අරහන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Arahantasutta. 6. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Pajjota Sutta 26. දිවාරත්තින්ති [Pg.96] න ආදිච්චො විය දිවා එව, න චන්දිමා විය රත්තිං එව, අථ ඛො දිවා ච රත්තිඤ්ච. තත්ථ තත්ථාති යත්ථ යත්ථ සම්පජ්ජලිතො, තත්ථ තත්ථෙව පදෙසෙ, න ආදිච්චො විය චන්දිමා විය සකලං මහාදිසං දිසන්තරාළඤ්ච. ඤාණානුභාවෙන උප්පන්නාලොකො ඤාණාලොකොති වදන්ති. ‘‘ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චන්ති පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙ, අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු චක්ඛුං උදපාදි ඤාණං උදපාදි පඤ්ඤා උදපාදි විජ්ජා උදපාදි ආලොකො උදපාදී’’ති (සං. නි. 5.1081; මහාව. 15; පටි. ම. 2.30) පන වචනතො මග්ගො ඤාණාලොකො. ‘‘තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො’’ති (ම. නි. 1.386; පාරා. 12) වා වචනතො විජ්ජත්තයාලොකො ඤාණාලොකො. පඨමාභිසම්බොධියං විය සඤ්ජාතපීතිවිප්ඵාරො, විසෙසතො රතනඝරෙ සමන්තපට්ඨානවිචිනනෙ සඤ්ජාතපීතිවසෙන උප්පන්නසරීරොභාසො වා පීතිආලොකො. තත්ථෙව උප්පන්නපසාදවසෙන සඤ්ජාතආලොකොව පසාදාලොකො. ධම්මචක්කපවත්තනෙ ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති උප්පන්නපසාදාලොකොති ච වදන්ති. සබ්බත්ථෙව සත්ථු ධම්මදෙසනා සත්තානං හදයතමං විධමන්තී ධම්මකථාආලොකො. සබ්බොපි බුද්ධානං පාතුභාවා උප්පන්නො ආලොකොති ඉමිනා සාවකානං දෙසනාය සඤ්ජාතධම්මාලොකොපි බුද්ධානුභාවොති දස්සෙති. 26. «Día y noche» significa no solamente de día como el sol, ni solamente de noche como la luna, sino ciertamente tanto de día como de noche. «Aquí y allá» significa dondequiera que resplandezca, en ese mismo lugar, no como el sol o la luna [que iluminan] todas las grandes direcciones y el espacio intermedio. Dicen que la luz surgida por el poder del conocimiento es la «luz del conocimiento» (ñāṇāloko). Según el pasaje: «Surgió el ojo, surgió el conocimiento, surgió la sabiduría, surgió la visión clara, surgió la luz (āloko) respecto a cosas no escuchadas antes por mí: “Esta es la noble verdad del sufrimiento”, monjes» (SN 5.1081; MV 15; Ps 2.30), la luz del conocimiento es el Sendero. O, según el pasaje: «La oscuridad ha sido destruida, la luz ha surgido» (MN 1.386; Pārā 12), la luz del conocimiento es la luz de los tres tipos de conocimiento (vijjā). La «luz del regocijo» (pītiāloko) es la irradiación de júbilo que surge, como ocurrió en el momento de la Iluminación Suprema, especialmente el resplandor corporal surgido por el poder del regocijo al investigar el Paṭṭhāna en la Casa de Joyas (Ratanaghara). La «luz de la fe» (pasādāloko) es la luz que surge por el poder de la devoción (pasāda) que se manifiesta allí mismo. Dicen que en el Discurso de la Puesta en Movimiento de la Rueda del Dhamma, cuando surgió [el reconocimiento] «Ciertamente, Koṇḍañña ha comprendido», esa es la luz de la fe. En todas partes, la enseñanza del Dhamma del Maestro que disipa la oscuridad del corazón de los seres es la «luz del discurso del Dhamma». Toda luz que surge de la aparición de los Budas muestra, a través de esta enseñanza a los discípulos, que incluso la luz del Dhamma surgida es el poder del Buda. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Pajjota Sutta. 7. සරසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Sara Sutta 27. සරණතො අවිච්ඡෙදවසෙන පවත්තනතො ඛන්ධාදීනං පටිපාටි සරා. තෙනාහ ‘‘ඉමෙ සංසාරසරා’’ති. කුතොති කෙන කාරණෙන, කිම්හි වා? තෙනාහ ‘‘කිං ආගම්මා’’ති? න පතිට්ඨාති පච්චයාභාවතො. ආපොතිආදිනා පාළියං චතුන්නං මහාභූතානං අප්පතිට්ඨානාපදෙසෙන තත්ථ කාමරූපභවානං අභාවො දස්සිතො. තදුභයාභාවදස්සනෙන හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව අරූපභවස්සපි අභාවො දස්සිතොව හොති, යථාරුතවසෙන වා එත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. යස්මා පුරිමා ද්වෙ ගහිතා, ගහිතඤ්ච අත්ථං පරිග්ගහෙත්වාව පච්ඡිමත්ථො පවත්තොති. 27. «Sarā» (flujos o corrientes) se refiere a la sucesión de los agregados (khandhas), etc., que ocurren sin interrupción debido al flujo [del saṃsāra]. Por eso se dice: «estos flujos del saṃsāra». «¿De dónde?» significa ¿por qué causa o en qué? Por eso dice: «¿basado en qué?». «No se establece» por la ausencia de condiciones. En el texto original, al mencionar que los cuatro grandes elementos no se establecen a través de los términos «agua», etc., se muestra la ausencia de las existencias en el ámbito de los sentidos (kāma) y de la forma (rūpa). Al mostrar la ausencia de ambos, por el mismo método mencionado anteriormente, también se muestra la ausencia de la existencia sin forma (arūpa), o el significado debe entenderse según la letra. Puesto que se tomaron los dos primeros, y habiendo comprendido el significado de lo tomado, se presenta el significado final. සරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Sara Sutta. 8. මහද්ධනසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Mahaddhana Sutta 28. නිධීයතීති [Pg.97] නිධානං. නිධාතබ්බතං ගතං නිහිතන්ති අත්ථො. මුත්තසාරාදීති මුත්තාමණිවෙළුරියපවාළරජතජාතරූපාදි. සුවණ්ණරජතභාජනාදීති ආදි-සද්දෙන කහාපණ-ධඤ්ඤකොට්ඨභණ්ඩාදිං සඞ්ගණ්හාති. තම්පි හි නිච්චපරිබ්බයවසෙන භුඤ්ජීයතීති ‘‘භොගො’’ති වුච්චති. අඤ්ඤමඤ්ඤං අභිගිජ්ඣන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සන්තකං අභිගිජ්ඣන්ති. තෙනාහ ‘‘පත්ථෙන්තී’’ති. අනලඞ්කතාති න අලං පරියත්තන්ති එවං කතචිත්තා, අත්‍රිච්ඡතාමහිච්ඡතාහි අභිභූතා. තෙනාහ ‘‘අතිත්තා අපරියත්තජාතා’’ති. උස්සුක්කජාතෙසූති තංතංකිච්චෙ සඤ්ජාතඋස්සුක්කෙසු. නානාකිච්චජාතෙසූති නානාවිධකිච්චෙසු, සඤ්ජාතනානාකිච්චෙසු වා. වට්ටගාමිකපසුතෙන වට්ටසොතං අනුසරන්තෙසු. තණ්හානිවාසතාය ගෙහන්තිපි අගාරන්තිපි වුච්චතීති ආහ ‘‘මාතුගාමෙන සද්ධිං ගෙහ’’න්ති. විරාජියාති හෙතුඅත්ථදීපකං පදන්ති ආහ ‘‘විරාජෙත්වා’’ති, ත්වා-සද්දොපි චායං හෙතුඅත්ථොති. 28. «Se deposita», por tanto es un «tesoro» (nidhāna). El significado es lo que ha sido puesto en un depósito. «Esencia de perlas, etc.» incluye perlas, gemas, lapislázuli, coral, plata, oro, etc. «Vasijas de oro y plata, etc.»: con la palabra «etc.» se incluyen monedas (kahāpaṇa), graneros, mercancías, etc. Eso también se llama «riqueza» (bhogo) porque se disfruta mediante el gasto constante. «Codiciándose unos a otros» significa que codician lo que pertenece a los demás. Por eso dice: «lo desean». «No adornados» significa aquellos cuya mente está dispuesta así: «no es suficiente lo obtenido», abrumados por el deseo insaciable y la gran ambición. Por eso dice: «insatisfechos, de naturaleza insaciable». «En aquellos que se vuelven diligentes» significa en aquellos en quienes ha surgido la diligencia en diversas tareas. «En diversos tipos de tareas» significa en clases variadas de actividades, o en aquellas tareas diversas que han surgido. Siguiendo la corriente del ciclo (vaṭṭasota) por estar dedicados a lo que conduce al ciclo. Debido a que el hogar es la morada de la sed (taṇhā), se llama «geha» (casa) o «agāra»; por eso dice: «el hogar junto con las mujeres». «Virājiyā» es un término que indica el sentido causal, por eso dice: «habiendo disipado el apasionamiento»; el sufijo «-tvā» también tiene aquí un sentido causal. මහද්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Mahaddhana Sutta. 9. චතුචක්කසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Catucakka Sutta 29. ඉරියා වුච්චති කායෙන කත්තබ්බකිරියා, තස්සා පවත්තිට්ඨානභාවතො ඉරියාපථො, ගමනාදි. තං අපරාපරප්පවත්තියා චක්කං. තෙනාහ ‘‘චතුචක්කන්ති චතුඉරියාපථ’’න්ති. නවද්වාරන්ති කරජකායො අධිප්පෙතො. සො ච කෙසාදිඅසුචිපරිපූරොති ආහ ‘‘පුණ්ණන්ති අසුචිපූර’’න්ති. තණ්හාය සංයුත්තන්ති තණ්හාසහිතං. තෙන න කෙවලං සභාවතො එව, අථ ඛො නිස්සිතධම්මො ච අසුචිං දස්සෙති. මාතුකුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ අසුචිපඞ්කෙ ජාතත්තා පඞ්කජාතං, කෙසාදිඅසුචිපඞ්කජාතත්තා ච පඞ්කජාතං. යාත්‍රාති අපගමො. තෙන සභාවතො නිස්සිතධම්මතො ච අසුචිසභාවතො කායතො කථං අපගමො සියාති පුච්ඡති. තෙනාහ ‘‘එතස්සා’’තිආදි. 29. Se llama «iriyā» a la acción que debe realizarse con el cuerpo; debido a que es el lugar de ocurrencia de esa [acción], se denomina «iriyāpatha» (postura o movimiento), como caminar, etc. Esa es la rueda (cakka) por su ocurrencia continua. Por eso dice: «cuatro ruedas son las cuatro posturas». «Nueve puertas» se refiere al cuerpo físico (karajakāya). Y puesto que está lleno de impurezas como el cabello, etc., dice: «lleno, es decir, lleno de impurezas». «Unido a la sed» significa acompañado de la sed (taṇhā). Con esto, no solo muestra la impureza por su propia naturaleza, sino también por aquello que depende de él. «Nacido del lodo» por haber nacido en el lodo impuro llamado el vientre materno, y también «nacido del lodo» por haber nacido del lodo de impurezas como el cabello, etc. «Yātrā» significa partida o salida. Por lo tanto, pregunta: ¿cómo podría haber una salida de este cuerpo que es impuro tanto por naturaleza como por lo que depende de él? Por eso dice: «de esto», etc. නහනට්ඨෙන බන්ධනට්ඨෙන නද්ධීති උපනාහො ඉධාධිප්පෙතොති ආහ ‘‘නද්ධින්ති උපනාහ’’න්ති. සො පන ඉතො පුබ්බකාලෙ කොධොති ආහ ‘‘පුබ්බකාලෙ’’තිආදි[Pg.98]. පාළිනිද්දිට්ඨෙති උපනාහඉච්චාදිකෙ ඉධ පාළියං නිද්දිට්ඨෙ කිලෙසෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදයො සත්ත කිලෙසා දුම්මොචයතාය වරත්තා වියාති වරත්තාති වෙදිතබ්බා. ආරම්මණග්ගහණසභාවතො එකො එවෙස ධම්මො, පවත්ති-ආකාරභෙදෙන පන ඉච්ඡනට්ඨෙන පත්ථනට්ඨෙන ඉච්ඡා, ලුබ්භනට්ඨෙන ගිජ්ඣනට්ඨෙන ලොභොති වුත්තො. පඨමුප්පත්තිකාති එකස්මිං ආරම්මණෙ, වාරෙ වා පඨමං උප්පන්නා. අපරාපරුප්පත්තිකොති පුනප්පුනං උප්පජ්ජමානකො. අලද්ධපත්ථනා අප්පටිලද්ධවත්ථුම්හි ආසත්ති ලොභො. උප්පාටෙත්වාති සසන්තානතො උද්ධරිත්වා. «Naddhī» (atado o sujeto) significa aquí «upanāha» (malicia o rencor), en el sentido de bañar o sujetar; por eso dice: «naddhiṃ es upanāha». Sin embargo, eso es el odio en un tiempo previo; por eso dice: «en un tiempo previo», etc. «En lo indicado en el texto original»: dejando a lado las impurezas (kilesas) mencionadas aquí en el texto, como el rencor, etc., las siete impurezas restantes, como la visión errónea y la duda, deben entenderse como «correas» (varattā) por ser difíciles de soltar. Por la naturaleza de aprehender el objeto, esta es una sola realidad (dhamma), pero debido a la diferencia en el modo de manifestarse, se llama «deseo» (icchā) en el sentido de anhelar o buscar, y «codicia» (lobha) en el sentido de desear con ansia o avidez. «Lo que surge primero» se refiere a lo que ha surgido primero en un objeto o en una ocasión. «Lo que surge repetidamente» es lo que surge una y otra vez. La «codicia» (lobha) es el apego a un objeto no obtenido cuando no se ha conseguido lo deseado. «Habiendo arrancado» significa habiendo extraído de la propia continuidad [mental]. චතුචක්කසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Catucakka Sutta. 10. එණිජඞ්ඝසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Eṇijaṅgha Sutta 30. එණිමිගස්ස වියාති එණිමිගස්ස ජඞ්ඝා විය. අවයවීසම්බන්ධෙ හි ඉදං සාමිවචනං. පිණ්ඩිමංසස්ස පරිතො සමසණ්ඨිතත්තා සුවට්ටීතජඞ්ඝො. කිසන්ති ථූලභාවපටික්ඛෙපපරාජොතනා, න සුට්ඨු කිසභාවදීපනපරාති ආහ ‘‘අථූලං සමසරීර’’න්ති. ආතපෙන මිලාතන්ති තපසා මිලාතකායං ඉන්ද්‍රියසන්තාපනභාවතො. තෙනෙවාහ – ‘‘තපො මිලාත’’න්තිආදි, තථා චාහ පාළියං ‘‘අප්පාහාරං අලොලුප’’න්ති. යථා ‘‘වීරස්ස භාවො වීරිය’’න්ති වීරභාවෙන වීරියං ලක්ඛීයති, එවං වීරියසම්භවෙන වීරභාවොති ආහ ‘‘වීරන්ති වීරියවන්ත’’න්ති. ‘‘චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, අභුත්වා උදකං පිවෙ’’ති (ථෙරගා. 983; මි. ප. 6.5.10) ධම්මසෙනාපතිවුත්තනියාමෙන පරිමිතභොජිතාය අප්පාහාරතා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා. ‘‘මිතාහාර’’න්ති වත්වා පුන පරිච්ඡින්නකාලභොජිතායපි අප්පාහාරතං දස්සෙන්තො ‘‘විකාල…පෙ… පරිත්තාහාර’’න්ති ආහ. චතූසු පච්චයෙසු ලොලුප්පවිරහිතං බොධිමූලෙ එව සබ්බසො ලොලුප්පස්ස පහීනත්තා. ‘‘චතූසු පච්චයෙසූ’’ති හි ඉමිනාව සබ්බත්ථ ලොලුප්පවිගමො දීපිතොවාති. රසතණ්හාපටික්ඛෙපො වා එස ‘‘අප්පාහාර’’න්ති වත්වා ‘‘අලොලුප’’න්ති වුත්තත්තා. ‘‘සීහං වා’’ති එත්ථ එකචරසද්දො විය ඉව-සද්දො අත්ථතො ‘‘නාග’’න්ති එත්ථාපි ආනෙත්වා, සම්බන්ධිතබ්බොති [Pg.99] ආහ – ‘‘එකචරං සීහං විය, එකචරං නාගං වියා’’ති. එකචරා අප්පමත්තා එකීකතාය. 30. ‘Como las de un antílope’ significa como las pantorrillas de un antílope. Este caso genitivo expresa una relación de partes. Debido a que la carne de las pantorrillas está uniformemente distribuida por todos lados, sus piernas están bien formadas. Al decir ‘un cuerpo proporcionado y no grueso’, aclara que el término ‘delgado’ se usa para negar la gordura, no para indicar una delgadez extrema. ‘Marchito por el calor’ significa que su cuerpo estaba demacrado por la práctica ascética, debido al ardor que el ascetismo provoca en los sentidos. Por eso se dice: ‘el ascetismo marchita’, etc., y así se menciona en el Canon: ‘de poco alimento, sin codicia’. Así como ‘la naturaleza del héroe es la energía’, se reconoce la energía por la condición de héroe; del mismo modo, por la existencia de la energía, se dice que es un héroe: ‘héroe significa alguien dotado de energía’. ‘Cuatro o cinco bocados, después de comerlos, que beba agua’ (Theragāthā 983; Mi. Pa. 6.5.10), siguiendo este método explicado por el General del Dhamma, ‘comer poco’ significa comer de manera limitada, teniendo moderación en la comida. Al decir ‘alimentación limitada’ y luego mostrar que ‘comer poco’ también implica comer en el tiempo establecido, dice: ‘fuera de tiempo... poca comida’. ‘Sin codicia en los cuatro requisitos’, porque al pie del árbol del despertar, la codicia fue abandonada por completo. Con la frase ‘en los cuatro requisitos’ se aclara que la ausencia de codicia se manifiesta en todo. Alternativamente, ‘sin codicia’ es el rechazo al deseo por los sabores, habiendo dicho previamente ‘de poco alimento’. En cuanto a ‘como un león’, al igual que el término ‘que camina solo’, la palabra ‘como’ debe aplicarse también a ‘como un elefante’ para establecer la conexión, por eso dice: ‘como un león que camina solo, como un elefante que camina solo’. Caminan solos, diligentes, con la mente unificada. පඤ්චකාමගුණවසෙන රූපං ගහිතං තෙසං රූපසභාවත්තා. මනෙන නාමං ගහිතං මනස්ස නාමසභාවත්තා. අවිනිභුත්තධම්මෙති අවිනාභාවධම්මෙ ගහෙත්වා. ආදි-සද්දෙන ආයතනධාතුආදයො ගහිතා. කාමගුණග්ගහණෙන හෙත්ථ රූපභාවසාමඤ්ඤෙන පඤ්ච වත්ථූනි ගහිතානෙව හොන්ති, මනොගහණෙන ධම්මායතනං, එවං ද්වාදසායතනානි ගහිතානි හොන්ති. ඉමිනා නයෙන ධාතුආදීනම්පි ගහිතතා යොජෙතබ්බා. තෙනාහ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධාදිවසෙනපෙත්ථ භුම්මං යොජෙතබ්බ’’න්ති. එත්ථාති පාළියං. කාමවත්ථු භුම්මං. La forma se incluye en la categoría de los cinco hilos de los placeres sensuales, debido a que estos tienen la naturaleza de la forma. El nombre (lo mental) se incluye por medio de la mente, ya que la mente tiene la naturaleza del nombre. ‘Fenómenos inseparables’ se refiere a haber tomado fenómenos que no existen el uno sin el otro. Con el término ‘etcétera’ se incluyen las bases (āyatana), los elementos (dhātu), etc. Al mencionar los hilos de los placeres sensuales, se incluyen de hecho los cinco objetos por su semejanza con la naturaleza de la forma; al mencionar la mente, se incluye la base de los fenómenos (dhammāyatana), y así se incluyen las doce bases. De esta manera debe aplicarse la inclusión también de los elementos y otros factores. Por eso dijo: ‘aquí debe aplicarse lo mundano en términos de los cinco agregados, etc.’. ‘Aquí’ se refiere al texto canónico (pāḷi). El ámbito de los objetos de los deseos es lo mundano. එණිජඞ්ඝසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Eṇijaṅgha Sutta. සත්තිවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Vagga de la Espada (Satti). 4. සතුල්ලපකායිකවග්ගො 4. Vagga de los Satullapakāyika 1. සබ්භිසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Sabbhi Sutta 31. සතං සාධූනං සරණගමනසීලාදිභෙදස්ස ධම්මස්ස උල්ලපනතො, අත්තනො වා පුබ්බෙනිවාසානුස්සතියා තස්ස ධම්මස්ස උල්ලපනතො කථනතො සතුල්ලපා, දෙවතා, තාසං කායො සමූහො, තත්ථ භවාති සතුල්ලපකායිකා. තෙනාහ ‘‘සතං ධම්ම’’න්තිආදි. සමාදානවසෙන උල්ලපෙත්වා, න වණ්ණනාකථනමත්තෙන තත්‍රාති තස්මිං තාසං දෙවතානං සතුල්ලපකායිකභාවෙ. ඉදං වත්ථූති ඉදං කාරණං. සමුද්දවාණිජාති සංයත්තිකා. ඛිත්තසරවෙගෙනාති ජියාමුත්තසරසදිසවෙගෙන, සීඝඔඝෙනාති අත්ථො. උප්පතතීති උප්පාතො. උප්පාතෙ භවං බ්‍යසනං උප්පාතිකං. පතිට්ඨාති හිතපතිට්ඨා. පරලොකෙ හිතසුඛාවහං අභයකාරණං. ජඞ්ඝසතන්ති මනුස්සසතං. ජඞ්ඝාසීසෙන හි මනුස්සෙ වදති සහචාරිභාවතො. අග්ගහෙසි පඤ්චසීලානි. ආසන්නානාසන්නෙසු ආසන්නස්සෙව පඨමං විපච්චනතො ‘‘ආසන්නකාලෙ ගහිතසීලං නිස්සායා’’ති වුත්තං. ඝටාවසෙනාති සමූහවසෙන. 31. Se llaman ‘Satullapa’ (aquellos que proclaman lo de los buenos) porque proclaman el Dhamma de los virtuosos (sataṃ), el cual consiste en el refugio, la virtud y otros factores; o bien porque proclaman ese Dhamma mediante el recuerdo de sus vidas pasadas. Son deidades (devatā), y su grupo o multitud se llama ‘kāya’. Al estar en ese grupo, se denominan ‘Satullapakāyika’. Por eso dijo: ‘el Dhamma de los virtuosos’, etc. Habiéndolo proclamado por medio de la práctica (samādāna), y no solo mediante una explicación descriptiva. ‘Allí’ significa en esa condición de deidades Satullapakāyika. ‘Este asunto’ significa esta razón. ‘Comerciantes marinos’ son los navegantes. ‘Con la velocidad de una flecha disparada’ significa con una corriente rápida, similar a una flecha que se libera de la cuerda del arco. ‘Surge’ significa un evento repentino. Un infortunio que ocurre en tal evento es ‘uppātika’. ‘Refugio’ (patiṭṭhā) es el establecimiento en el bienestar. En el otro mundo, es la causa de la ausencia de miedo que trae bienestar y felicidad. ‘Cien piernas’ significa cien seres humanos. Se refiere a los humanos mediante el término ‘piernas’ debido a su asociación física. ‘Tomó los cinco preceptos’. Entre las acciones cercanas y no cercanas, la que está cerca madura primero, por eso se dice: ‘basándose en la virtud tomada en el momento cercano [a la muerte]’. ‘En forma de grupo’ significa como una multitud. සබ්භීති [Pg.100] සාධූහි. තෙ හි සපරහිතසාධනතො පාසංසතාය සන්තගුණතාය ච සන්තොති වුච්චති. තෙ පන යස්මා පණ්ඩිතලක්ඛණෙහි සමන්නාගතා හොන්ති, තස්මා ‘‘පණ්ඩිතෙහී’’ති ආහ. සමාසෙථාති සංවසෙථාති අයමෙත්ථ අධිප්පායොති ආහ ‘‘සබ්බඉරියාපථෙ’’තිආදි. මිත්තසන්ථවන්ති මෙත්තිසන්ධානං. සත්තානං හිතෙසිතාලක්ඛණා හි මෙත්ති, සා ච ඤාණසහිතා ඤාණපුබ්බඞ්ගමාවාති මිත්තසන්ථවො අසංකිලිට්ඨො, ඉතරො සංකිලිට්ඨොති ආහ ‘‘න කෙනචි සද්ධිං කාතබ්බො’’ති. සද්ධම්මන්ති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතාවහං සුන්දරධම්මං. සෙය්‍යොති හිතවඩ්ඪනතාදි වුත්තන්ති ආහ ‘‘වඩ්ඪී’’ති. ‘Sabbhī’ significa con los virtuosos. Ellos son llamados ‘sant’ (buenos/existentes) porque son dignos de alabanza al lograr el beneficio propio y ajeno, y por poseer la cualidad de la paz. Dado que están dotados de las características de los sabios, se dice: ‘con los sabios’. ‘Debe asociarse’ (samāsetha) significa debe vivir con ellos; este es el sentido aquí, por eso dice: ‘en todas las posturas’, etc. ‘Vínculo de amistad’ es la conexión de benevolencia (mettisandhāna). La benevolencia tiene la característica de desear el bienestar de los seres, y esta está acompañada por el conocimiento o es precedida por el conocimiento; por lo tanto, el vínculo de amistad no está contaminado, mientras que el otro (sin conocimiento) sí lo está, por eso dice: ‘no debe hacerse con cualquiera’. ‘El verdadero Dhamma’ es el excelente Dhamma que trae bienestar en esta vida y en las futuras. ‘Mejor’ significa que se ha mencionado el aumento del beneficio, por eso dice: ‘crecimiento’. සතං සාධූනං, පණ්ඩිතානන්ති අයමෙත්ථ අත්ථො. තප්පටියොගවිසයත්තා අඤ්ඤ-සද්දස්ස වුත්තං ‘‘අඤ්ඤතො අන්ධබාලතො’’ති. සොකනිමිත්තං සොකකාරණං උත්තරපදලොපෙන ඉධ සොකසද්දෙන ගහිතන්ති ආහ ‘‘සොකවත්ථූන’’න්තිආදි. සොකවත්ථූනි නාම චොරාදයො අච්ඡින්දනාදිවසෙන පරෙසං සොකකරණතො. සොකානුගතා සොකප්පත්තා. ‘Sataṃ’ significa de los virtuosos, de los sabios; este es el sentido aquí. Debido a que el término ‘otro’ se usa en contraste con esto, se dice: ‘de otro, es decir, del necio ciego’. ‘Causa de pesar’ se refiere a la causa del sufrimiento; aquí se toma con la palabra ‘pesar’ mediante la elisión del término final, por eso dice: ‘objetos de pesar’, etc. Los ‘objetos de pesar’ son los ladrones y otros, porque causan pesar a otros mediante el robo, etc. ‘Acompañados de pesar’ significa aquellos que han caído en el pesar. ථෙරස්සාති සංකිච්චත්ථෙරස්ස. අත්තනො භගිනියා ජෙට්ඨත්තා ‘‘තුම්හෙ’’ති ආහ. අයං ‘‘ඉධ චොරා පටිපජ්ජිංසූ’’ති අම්හෙ තිණායපි න මඤ්ඤතීති චින්තෙත්වා එකච්චෙ ‘‘මාරෙම න’’න්ති ආහංසු. කරුණාය එකච්චෙ ‘‘විස්සජ්ජෙමා’’ති ආහංසු. මන්තෙත්වාති භාසෙත්වා. ‘Del Thera’ se refiere al Thera Saṅkicca. Dirigiéndose a él como ‘Ustedes’ por ser mayor que su propia hermana. Pensando: ‘Este no nos considera ni siquiera como briznas de hierba aunque los ladrones han llegado aquí’, algunos dijeron: ‘Matémoslo’. Otros, por compasión, dijeron: ‘Liberémoslo’. ‘Habiendo deliberado’ significa habiendo hablado. අහු අහොසි, භූතපුබ්බන්ති අත්ථො. අරඤ්ඤස්මිං බ්‍රහාවනෙති තාදිසෙ බ්‍රහාවනෙ, මහාරඤ්ඤෙ නිවාසීති අත්ථො චෙතොති බ්‍යාධො. කූටානීති වාකුරාදයො. ඔඩ්ඩෙත්වාති සජ්ජෙත්වා. සසකන්ති පෙලකං උබ්බිග්ගාති භීතතසිතා. එකරත්තින්ති එකරත්තෙනෙව. ධනජානීති පරිබ්බයවසෙන අද්ධිකෙහි ලද්ධබ්බධනතො හානි, ‘‘සමණම්පි නාම හන්ති, කිං අම්හෙසු ලජ්ජිස්සතී’’ති අද්ධිකානං අනාගමනතො එකදිවසං ලද්ධබ්බපරිබ්බයම්පි න ලභිස්සන්තීති අධිප්පායො. ‘Ahu’ significa existió, fue en el pasado. ‘En el bosque, en el gran bosque’ significa en tal gran bosque; un ‘ceto’ es un cazador que reside allí. ‘Trampas’ son las redes y otros instrumentos. ‘Habiendo colocado’ significa habiendo preparado. ‘Liebre’ es un conejo pequeño. ‘Espantados’ significa asustados y temblorosos. ‘Por una noche’ significa en tan solo una noche. ‘Pérdida de riqueza’ es la pérdida de la riqueza que se obtendría de los viajeros como pago; la intención es que los viajeros no vendrán pensando: ‘Si mata incluso a un asceta, ¿qué respeto tendrá por nosotros?’, y así no recibirán ni siquiera el pago de un día. ඤාතයොපි මාතාපිතුභාතුභගිනිආදිකෙ ඤාතකෙ. තෙ කිර අධිමුත්තස්ස භගිනියා සන්තිකං උපගච්ඡන්තා අන්තරාමග්ගෙ තෙන සමාගතා, අධිමුත්තො [Pg.101] සච්චවාචං අනුරක්ඛන්තො චොරභයං තෙසං නාරොචෙසි. තෙන වුත්තං ‘‘තෙසම්පී’’තිආදි. තං නිස්සාය පබ්බජිතත්තා ‘‘අධිමුත්තසාමණෙරස්ස සන්තිකෙ’’ති වුත්තං, න උපසම්පදාචරියො හුත්වා. තෙනාහ ‘‘අත්තනො අන්තෙවාසිකෙ කත්වා’’ති. සච්චානුරක්ඛණෙන අනුත්තරගුණාධිගමෙන ච ඤාතිමජ්ඣෙ විරොචති. ‘Parientes’ se refiere a la madre, padre, hermano, hermana y otros allegados. Se dice que ellos, al ir a ver a la hermana de Adhimutta, se encontraron con él en el camino; Adhimutta, protegiendo su palabra de verdad, no les informó sobre el peligro de los ladrones. Por eso se dice: ‘también de ellos’, etc. Se dice ‘en presencia del novicio Adhimutta’ porque se ordenaron dependiendo de él, no porque él fuera el maestro de la ordenación completa (upasampadācariya). Por eso dice: ‘haciéndolos sus propios discípulos’. Al proteger la verdad y alcanzar cualidades supremas, él brilla en medio de sus parientes. සාතතන්ති සතතං. ස-සද්දස්ස හි ඉධ සාභාවො යථා ‘‘සාරාගො’’තිආදීසු. සාතභාවො වා සාතතන්ති ආහ ‘‘සුඛං වා’’ති. කාරණෙනාති තෙන තෙන කාරණෙන. සබ්බාසං තාසං වචනං සුභාසිතං, භගවතො පන උක්කංසගතං සුභාසිතමෙව. ස්වායමත්ථො තංතංගාථාපදෙනෙව විඤ්ඤායතීති තං නීහරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘න කෙවල’’න්තිආදි වුත්තං. තෙන සප්පුරිසූපසංසෙවසද්ධම්මාභියොගො යථා සත්තානං වඩ්ඪියා පඤ්ඤාපටිලාභස්ස එකන්තිකං කාරණං, එවං සොකපච්චයෙ සති විසොකභාවස්ස, ඤාතිමජ්ඣෙ සොභාය, සුගතිගමනස්ස, චිරං සුඛට්ඨානස්ස, වට්ටදුක්ඛමොචනස්සපි අඤ්ඤාසාධාරණං හොතීති වුත්තමෙවාති දට්ඨබ්බං. "Sātatanti" significa constante. Pues aquí el sonido 'sa' tiene la naturaleza de 'sā', como en 'sārāgo', etc. O bien, 'sātatanti' se refiere a la naturaleza placentera, por eso dice 'o felicidad' (sukhaṃ vā). 'Kāraṇenāti' significa por tal o cual razón. El habla de todos ellos es bien hablada, pero la del Bienaventurado es supremamente bien hablada. Este significado se comprende a través de los términos de cada verso; para mostrarlo extrayéndolo, se dice 'no solo', etc. Por lo tanto, así como la asociación con las personas íntegras y la aplicación al verdadero Dhamma son la causa absoluta para el crecimiento de los seres y el logro de la sabiduría, de igual modo, debe entenderse que se ha dicho que, habiendo una causa para el pesar, esto es algo extraordinario para el estado de ausencia de pesar, para el esplendor en medio de los parientes, para el tránsito a un buen destino, para permanecer mucho tiempo en la felicidad y también para la liberación del sufrimiento de la ronda de renacimientos. සබ්භිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Sabbhi Sutta. 2. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Macchari Sutta. 32. පමජ්ජනාකාරෙන පවත්තා අනුපලද්ධි පමාදො. තෙන එකන්තතො සතිරහිතා හොන්තීති වුත්තං ‘‘සතිවිප්පවාසලක්ඛණෙනා’’ති. දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදයො චෙත්ථ පමාදෙනෙව සඞ්ගහිතා. ඉදානි යථා මච්ඡරියනිමිත්තඤ්ච පමාදනිමිත්තඤ්ච දානං න දීයති, තං දස්සෙතුං ‘‘එකච්චො හී’’තිආදි වුත්තං. පරික්ඛයං ගමිස්සතීති භොගපරිහානිං ගමිස්සති. ඛිඩ්ඩාදීති ආදි-සද්දෙන මණ්ඩනවිභූසනඡණනක්ඛත්තකිච්චබ්‍යසනාදිං සඞ්ගණ්හාති. යසදායකන්ති කිත්තියසස්ස පරිවාරයසස්ස ච දායකං. සිරීදායකන්ති සොභග්ගදායකං. සම්පත්තිදායකන්ති කුලභොගරූපභොගසම්පදාහි සම්පත්තිදායකං. පුඤ්ඤන්ති වා ඉධ පුඤ්ඤඵලං දට්ඨබ්බං ‘‘එවමිදං පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.80) විය. අත්ථි දානස්ස ඵලන්ති එත්ථ දෙය්‍යධම්මස්ස අනවට්ඨිතතං බහුලසාධාරණතං, තං පහාය ගමනීයතං[Pg.102], තබ්බිසයාය පීතියා සාවජ්ජතං, දානධම්මස්ස අනඤ්ඤසාධාරණතං අනුගාමිකතං, තබ්බිසයාය පීතියා අනවජ්ජතං, ලොභාදිපාපධම්මානං විනොදනං, සෙසපුඤ්ඤානං උපනිස්සයඤ්ච ජානන්තෙනාති වත්තබ්බං. 32. La negligencia (pamādo) es la falta de logro que ocurre en forma de descuido. Por eso se dice que 'están absolutamente desprovistos de atención plena' mediante la expresión 'con la característica de la ausencia de atención plena'. Los puntos de vista erróneos, la duda, etc., están incluidos aquí precisamente dentro de la negligencia. Ahora, para mostrar cómo no se entrega una dádiva debido tanto a la causa de la tacañería como a la causa de la negligencia, se dice 'en efecto, una cierta persona', etc. 'Irá a la extinción' significa que irá a la pérdida de las posesiones. Con la palabra 'juegos, etc.', se incluye el adorno, el embellecimiento, los festivales, las constelaciones, las obligaciones, las desgracias, etc. 'Dador de fama' significa dador de reputación y de séquito. 'Dador de esplendor' significa dador de prosperidad. 'Dador de logros' significa dador de éxito mediante la perfección de la riqueza familiar y la perfección de la apariencia física. Aquí 'mérito' (puñña) debe ser visto como el fruto del mérito, como en pasajes tales como 'así este mérito aumenta' (Dī. Ni. 3.80). 'Existe fruto en la generosidad': esto debe decirse conociendo la inconstancia del objeto a ser dado y su naturaleza común a muchos, la necesidad de partir dejándolo atrás, la naturaleza defectuosa de la alegría relacionada con las posesiones, la naturaleza no común a otros del acto de dar y su cualidad de seguir a uno, la naturaleza impecable de la alegría relacionada con la generosidad, la eliminación de los estados malvados como la codicia, y su función como condición de apoyo para los méritos restantes. තංයෙව බාලන්ති යො මච්ඡරී, තමෙව. අදානසීලා බාලා. එකච්චො ධනස්ස පරිභොගපරික්ඛයභයෙන අත්තනාපි න පරිභුඤ්ජති අතිලොභසෙට්ඨි වියාති ආහ ‘‘ඉධලොකපරලොකෙසූ’’ති. 'A ese mismo necio' se refiere a aquel que es tacaño. Los necios tienen la naturaleza de no dar. 'Cierta persona, por temor a que el disfrute de su riqueza se agote, no la disfruta ni siquiera ella misma, como un banquero extremadamente codicioso', por eso dice 'en este mundo y en el otro'. යස්මා එකච්චො අදානසීලො පුරිසො අද්ධිකෙ දිස්වා පස්සන්තොපි න පස්සති, තෙසං කථං සුණන්තොපි න සුණොති, සයං කිඤ්චි න කථෙති, අදාතුකම්‍යතාථම්භෙ බද්ධො හොති, තස්මා තත්ථ මතලිඞ්ගානි උපලබ්භන්තියෙවාති ආහ ‘‘අදානසීලතාය මරණෙන මතෙසූ’’ති. අට්ඨකථායං පන දානමත්තමෙව ගහෙත්වා මතෙනස්ස සමතං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. දානසීලස්ස පන අමතලිඞ්ගානි වුත්තවිපරියායතො වෙදිතබ්බානි. වජන්ති පුථුත්තෙ එකවචනං, තස්මා වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘සහ වජන්තා’’ති. දානසීලාදිධම්මො පුරාතනො, න අජ්ජතනොති සනන්තනො, සො එතෙසු අත්ථීති සනන්තනා, පණ්ඩිතා, තෙසං ධම්මාති තෙසං වසෙනපි ධම්මො සනන්තනොති ආහ ‘‘සනන්තනානං වා පණ්ඩිතානං එස ධම්මො’’ති. අප්පස්මිම්පි දෙය්‍යධම්මෙ සති එකෙ දානං දදන්ති, එකෙ න දදන්ති මච්ඡරිභාවා. සහස්සදානසදිසාති එකාපි දක්ඛිණා පරිච්චාගචෙතනාය උළාරභාවතො සහස්සදානසදිසා හොති. Puesto que una cierta persona de naturaleza no generosa, al ver a los viajeros, aun mirando no los ve, y aun oyendo su voz no la oye, no dice nada por sí misma y está atada por la rigidez del deseo de no dar, por tanto, allí se perciben las señales de los muertos; por eso dice: 'muertos por la muerte debido a su naturaleza no generosa'. Sin embargo, en el comentario, tomando solo el acto de dar, se dice 'como en efecto', etc., para mostrar su igualdad con un muerto. Las señales de inmortalidad de quien tiene la naturaleza de dar deben entenderse por el contrario de lo mencionado. 'Vajanti' es un singular empleado para el plural, por tanto, se dice 'partiendo juntos' con un cambio de número gramatical. El Dhamma de la generosidad y demás es antiguo, no de hoy, por eso es 'sanantano'; este existe en ellos, por tanto son 'sanantanā', los sabios; el Dhamma de ellos, debido a su autoridad, es el Dhamma eterno; por eso dice: 'o este es el Dhamma de los antiguos sabios'. Aun cuando hay un objeto para dar, aunque sea pequeño, algunos dan y otros no dan debido a su tacañería. 'Igual a mil ofrendas': incluso una sola donación es igual a mil ofrendas debido a la nobleza de la intención de renuncia. දුරනුගමනොති අසමඞ්ගිනා අනුගන්තුං දුක්කරො. අනනුගමනඤ්චස්ස ධම්මස්ස අපූරණමෙවාති ආහ ‘‘දුප්පූරො’’ති. ‘‘ධම්මං චරෙ’’ති අයං ධම්මචරියා ගහට්ඨස්ස වසෙන ආරද්ධාති ආහ ‘‘දසකුසලකම්මපථධම්මං චරතී’’ති. තෙනාහ ‘‘දාරඤ්ච පොස’’න්ති. සමුඤ්ජකන්ති කස්සකෙහි අත්තනා කාතබ්බං කත්වා විසට්ඨධඤ්ඤකරණතො ඛලෙ උඤ්ඡාචරියවසෙන සමුඤ්ජනිආදිනා ඡඩ්ඩිතධඤ්ඤසංහරණං. තෙනාහ ‘‘යො අපි…පෙ… සමුඤ්ජකං චරතී’’ති. එතෙනාති සතසහස්සසහස්සයාගිග්ගහණෙන දසන්නම්පි භික්ඛුකොටීනං පිණ්ඩපාතො දස්සිතො හොති. ‘‘දින්නො’’ති පදං ආනෙත්වා යොජනා. දසන්නං වා කහාපණකොටීනං පිණ්ඩපාතොති දසන්නං කහාපණකොටීනං විනියුඤ්ජනවසෙන සම්පාදිතපිණ්ඩපාතො. තයිදං සතසහස්සං [Pg.103] සහස්සයාගීනං දානං එත්තකං හොතීති කත්වා වුත්තං. සමුඤ්ජකං චරන්තොපීති සමුඤ්ජකං චරිත්වාපි, සමුඤ්ජකචරණහෙතූති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. දාරං පොසෙන්තොපි ධම්මං චරති, අප්පකස්මිං දදන්තොපි ධම්මං චරතීති යොජනා. තථාවිධස්සාති තාදිසස්ස තථාධම්මචාරිනො යා ධම්මචරියා, තස්සා කලම්පි නග්ඝන්ති එතෙ සහස්සයාගිනො අත්තනො සහස්සයාගිතාය. යං තෙන දලිද්දෙනාතිආදි තස්සෙවත්ථස්ස විවරණං. සබ්බෙසම්පි තෙසන්ති ‘‘සතංසහස්සානං සහස්සයාගින’’න්ති වුත්තානං තෙසං සබ්බෙසම්පි. ඉතරෙසන්ති ‘‘තථාවිධස්සා’’ති වුත්තපුරිසතො අඤ්ඤෙසං. දසකොටිසහස්සදානන්ති දසකොටිසඞ්ඛාතං තතො අනෙකසහස්සභෙදතාය සහස්සදානං. 'Difícil de seguir' significa difícil de seguir por alguien que no está dotado de ello. No seguir este Dhamma es precisamente no completarlo; por eso dice 'difícil de completar'. 'Debería practicar el Dhamma': esta práctica del Dhamma se inicia con respecto a un laico; por eso dice 'practica el Dhamma de los diez caminos de acción saludable'. Por eso dijo: 'y mantiene a su esposa'. 'Samuñjakaṃ': la recolección de granos desechados en la era mediante la práctica de recoger lo que queda, después de que los agricultores han hecho su labor con el grano esparcido. Por eso dijo: 'quien incluso... pe... practica la recolección'. Con esto, al mencionar cien mil sacrificios, se muestra la comida de limosna incluso para diez millones de monjes. Se vincula trayendo la palabra 'entregado'. O bien, 'la comida de limosna de diez millones de monedas' es la comida de limosna preparada mediante el gasto de diez millones de monedas. Esto se dice considerando que la donación de cien mil oferentes de sacrificios es de tal magnitud. 'Incluso practicando la recolección' significa 'aun habiendo practicado la recolección'; el significado es 'debido a la práctica de la recolección'. En los otros dos términos se aplica el mismo método. Se vincula así: 'incluso manteniendo a su esposa, practica el Dhamma; incluso dando de lo poco, practica el Dhamma'. 'De tal tipo': la práctica del Dhamma de tal practicante; estos oferentes de mil sacrificios no valen ni una fracción de ella debido a su propia condición de oferentes de mil sacrificios. 'Lo que por aquel hombre pobre', etc., es una explicación de ese mismo significado. 'De todos ellos': de todos aquellos mencionados como 'cien mil oferentes de mil sacrificios'. 'De los otros': de aquellos que son diferentes al hombre mencionado como 'de tal tipo'. 'Una donación de diez mil millones' es una donación de mil dividida en muchos miles contados como diez millones. ‘‘කලං නග්ඝතී’’ති ඉදං තෙසං දානතො ඉමස්ස දානස්ස උළාරතරභාවෙන විපුලතරභාවෙන විපුලතරඵලතාය වුත්තන්ති ආහ ‘‘කථං නු ඛො එතං මහප්ඵලතරන්ති ජානනත්ථ’’න්ති. පච්චයවිසෙසෙන මහත්තං ගතොති මහග්ගතො, උළාරොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘විපුලස්සෙතං වෙවචන’’න්ති. සමෙනාති ඤායෙන, ධම්මෙනාති අත්ථො. විසමෙති න සමෙ මච්ඡරියලක්ඛණප්පත්තෙ. ඡෙත්වාති පීළෙත්වා. තං පන පීළනං පොථනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පොථෙත්වා’’ති ආහ. අස්සුමුඛාති තින්තඅස්සුමුඛසම්මිස්සා පරං රොදාපෙත්වා. මහාදානන්ති යථාවුත්තං බහුදෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙන මහන්තදානං. උප්පත්තියා අපරිසුද්ධතායාති අජ්ඣාසයස්ස දෙය්‍යධම්මගවෙසනාය ච සුද්ධතාය මලීනත්තා. ඉතරං ධම්මචරියාය නිබ්බත්තිතදානං. පරිත්තදානන්ති පරිත්තස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන පරිත්තදානං. අත්තනො උප්පත්තියා පරිසුද්ධතායාති අජ්ඣාසයස්ස දෙය්‍යධම්මගවෙසනාය ච විසුද්ධතාය. එවන්තිආදිමාහාති ‘‘එවං සහස්සානං සහස්සයාගින’’න්ති අවොච. තත්ථ සහස්සානන්ති සතංසහස්සානං. ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සතග්ගහණං න කතං. සෙසං වුත්තනයමෙව. ‘No vale ni una decimosexta parte’: esto se dice debido a que esta donación es mucho más noble, más vasta y de fruto más abundante que aquellas otras donaciones; por ello dice: ‘con el fin de conocer cómo es que esto tiene un fruto más grande’. ‘Mahaggato’ (elevado) significa que ha alcanzado la grandeza por la distinción de sus condiciones, es decir, noble. Por eso dice: ‘este es un sinónimo de lo vasto’. ‘Samena’ (con rectitud) significa según el método correcto, es decir, de acuerdo con el Dhamma. ‘Visame’ (en la injusticia) significa en lo que no es recto, habiendo caído en la característica de la avaricia. ‘Chetvā’ (cortando) significa habiendo oprimido. Mostrando que esa opresión es un golpe, dice ‘pothetvā’ (golpeando). ‘Assumukhā’ (con el rostro en lágrimas) significa bañados en lágrimas, habiendo hecho llorar a otros. ‘Mahādānaṃ’ (gran donación) es una gran donación debido al abandono de muchas cosas que deben ser dadas, tal como se ha descrito. ‘Debido a la impureza de su origen’ se refiere a la impureza y mancha en la intención y en la búsqueda de los objetos a dar. Lo otro es la donación surgida de la práctica del Dhamma. ‘Parittadānaṃ’ (donación pequeña) es una donación pequeña en virtud de la pequeñez del objeto a dar. ‘Debido a la pureza de su propio origen’ se refiere a la pureza de la intención y de la búsqueda de los objetos a dar. Con las palabras ‘así mil...’, dijo: ‘así, aquel que ofrece mil veces mil’. Allí, ‘mil veces mil’ se refiere a cien mil. No se usó el término ‘cien’ para facilitar la composición del verso. El resto es exactamente de la manera ya explicada. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Maccharisutta. 3. සාධුසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Sādhusutta 33. උදානං උදානෙසීති පීතිවෙගෙන උග්ගිරිතබ්බතාය උදානං උග්ගිරි උච්චාරෙසි. තයිදං යස්මා පීතිසමුට්ඨාපිතං වචනං, තස්මා වුත්තං ‘‘උදාහාරං උදාහරී’’ති[Pg.104]. යථා පන තං වචනං ‘‘උදාන’’න්ති වුච්චති, තං දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. සද්ධායාති එත්ථ ය-කාරො හෙතුඅත්ථො. පරිච්චාගචෙතනාය හි සද්ධා විසෙසපච්චයො අස්සද්ධස්ස තදභාවතො. පි-සද්දො වුත්තත්ථසම්පිණ්ඩනත්ථො. ‘‘සාහූ’’ති පදං සාධුසද්දෙන සමානත්ථං දට්ඨබ්බං. කථන්ති දානයුද්ධානං විපක්ඛසභාවාති අධිප්පායො. එතං උභයන්ති දානං යුද්ධන්ති ඉදං ද්වයං. ජීවිතභීරුකොති ජීවිතවිනාසභීරුකො. ඛයභීරුකොති භොගක්ඛයස්ස භීරුකො. වදන්තොති ජීවිතෙ සාලයතං, තතො එව යුජ්ඣනෙ අසමත්ථතං පවෙදෙන්තො. ඡෙජ්ජන්ති හත්ථපාදාදිඡෙදො. උස්සහන්තොති වීරියං කරොන්තො. එවං භොගෙ රක්ඛිස්සාමීති තථා භොගෙ අපරික්ඛීණෙ කරිස්සාමීති. වදන්තොති ඉධ භොගෙසු ලොභං, තතො එව දාතුං අසමත්ථතං පවෙදෙන්තො. එවන්ති එවං ජීවිතභොගනිරපෙක්ඛතාය දානඤ්ච යුද්ධඤ්ච සමං හොති. සද්ධාදිසම්පන්නොති සද්ධාධම්මජීවිතාවීමංසාසීලාදිගුණසමන්නාගතො. සො හි දෙය්‍යවත්ථුනො පරිත්තකත්තා අප්පකම්පි දදන්තො අත්තනො පන චිත්තසම්පත්තියා ඛෙත්තසම්පත්තියා ච බහුං උළාරපුඤ්ඤං පවඩ්ඪෙන්තො බහුවිධං ලොභ-දොස-ඉස්සා-මච්ඡරිය-දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදිභෙදං තප්පටිපක්ඛං අභිභවති, තතො එව ච තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. අට්ඨකථායං පන ‘‘මච්ඡෙරං මද්දති’’ච්චෙව වුත්තං, තස්ස පන උජුවිපච්චනීකභාවතො. 33. ‘Profirió una exclamación inspirada’ (udānaṃ udānesi) significa que emitió o pronunció una exclamación debido a que debía ser expresada por el impulso del gozo. Puesto que estas son palabras originadas por el gozo, se dice: ‘expresó una expresión’. Sin embargo, para mostrar cómo esas palabras se llaman ‘udāna’, se dice ‘yathā hī’ (tal como), etc. ‘Saddhāyā’ (por la fe): aquí el sonido ‘ya’ tiene un sentido causal. Pues la fe es la condición específica para la intención de generosidad, ya que alguien sin fe carece de ella. La palabra ‘pi’ (también) tiene el propósito de resumir lo ya dicho. La palabra ‘sāhū’ debe considerarse con el mismo significado que la palabra ‘sādhu’ (bueno). ‘¿Cómo?’: el sentido es que la donación y la guerra tienen naturalezas opuestas. ‘Ambas cosas’: este par formado por la donación y la guerra. ‘Temeroso por su vida’ es aquel que teme la destrucción de la vida. ‘Temeroso por la pérdida’ es aquel que teme el agotamiento de sus bienes. ‘Diciendo’ se refiere a alguien que declara su apego a la vida y, por ello mismo, su incapacidad para luchar. ‘Cejja’ significa el corte de manos, pies, etc. ‘Esforzándose’ significa ejerciendo energía. ‘Así protegeré mis bienes’ significa que así haré que mis bienes no se agoten. ‘Diciendo’ se refiere aquí a alguien que declara su codicia por los bienes y, por ello mismo, su incapacidad para dar. ‘Así’: de este modo, debido al desapego por la vida y por los bienes, la donación y la guerra son iguales. ‘Dotado de fe, etc.’ significa poseedor de cualidades como la fe, el Dhamma, el desapego por la vida, la moralidad, etc. Pues aquel que da incluso una pequeña cantidad debido a la escasez de los objetos a dar, incrementa un mérito vasto y noble por la perfección de su propia mente y la perfección del campo (de mérito), y precisamente por ello vence a sus opuestos, tales como las diversas formas de codicia, odio, envidia, avaricia, opiniones erróneas, duda, etc.; y por esa misma razón, eso es de gran fruto y gran beneficio. En el Comentario, sin embargo, se dice simplemente que ‘aplasta la avaricia’, debido a que es su opuesto directo. පරත්ථාති පරලොකෙ. එකසාටකබ්‍රාහ්මණවත්ථු අන්වයවසෙන, අඞ්කුරවත්ථු බ්‍යතිරෙකවසෙන විත්ථාරෙතබ්බං. ‘Paratthā’ significa en el otro mundo. La historia del brahmán Ekasāṭaka debe explicarse según el método de la concordancia (positiva), y la historia de Aṅkura según el método de la diferencia (negativa). ධම්මො ලද්ධො එතෙනාති ධම්මලද්ධො, පුග්ගලො. අග්ගිආහිතපදස්ස විය සද්දසිද්ධි දට්ඨබ්බා. ‘‘උට්ඨානන්ති කායිකං වීරියං, වීරියන්ති චෙතසික’’න්ති වදන්ති. උට්ඨානන්ති භොගුප්පාදෙ යුත්තපයුත්තතා. වීරියන්ති තජ්ජො උස්සාහො. යමස්ස ආණාපවත්තිට්ඨානං. වෙතරණිම්පි ඉතරෙ නිරයෙ ච අතික්කම්ම. තෙ පන අබ්බුදාදීනං වසෙන අවීචිං දසධා කත්වා අවසෙසමහානිරයෙ සත්තපි ආයුප්පමාණභෙදෙන තයො තයො කත්වා එකතිංසාති වදන්ති. සඤ්ජීවාදිනිරයසංවත්තනස්ස කම්මස්ස තික්ඛමජ්ඣමුදුභාවෙන තස්ස ආයුප්පමාණස්ස තිවිධතා විභාවෙතබ්බා. අපරෙ පන ‘‘අට්ඨ මහානිරයා සොළස උස්සදනිරයා ආදිතො චත්තාරො සිතනිරයෙ එකං කත්වා සත්ත සිතනිරයාති එවං එකතිංස මහානිරයා’’ති [Pg.105] වදන්ති. මහානිරයග්ගහණතො ආදිතො චත්තාරො සිතනිරයා එකො නිරයො කතොති. ‘Dhammaladdho’ (obtenido por el Dhamma) es la persona por quien el Dhamma ha sido obtenido. La formación de la palabra debe verse como en el caso de ‘aggiāhita’ (el que ha mantenido el fuego). Dicen que ‘uṭṭhāna’ (esfuerzo inicial) es la energía física y ‘vīriya’ (energía) es la mental. ‘Uṭṭhāna’ es la aplicación diligente en la producción de bienes. ‘Vīriya’ es el entusiasmo nacido de ello. (El lugar de Yama) es el lugar donde se ejerce la autoridad de Yama. Cruzando incluso el Vetaraṇī y los otros infiernos. Ellos, dividiendo el Avīci en diez partes basándose en los infiernos Abbuda, etc., y dividiendo los restantes siete grandes infiernos en tres cada uno según la diferencia en la duración de la vida, dicen que son treinta y un infiernos. La triple naturaleza de esa duración de la vida debe explicarse según el grado agudo, medio o suave del kamma que conduce a los infiernos Sañjīva y demás. Otros, sin embargo, dicen: ‘Hay ocho grandes infiernos, dieciséis infiernos Ussada; contando los cuatro infiernos fríos del inicio como uno solo, hay siete infiernos fríos; de este modo, hay treinta y un grandes infiernos’. Al mencionar ‘grandes infiernos’, se considera que los primeros cuatro infiernos fríos se han agrupado en uno solo. තෙසන්ති විචිනිත්වා ගහිතපච්චයානං. පඤ්චනවුතිපාසණ්ඩභෙදා පපඤ්චසූදනිසංවණ්ණනායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. තත්ථාති තෙසු ද්වීසු විචිනනෙසු. දක්ඛිණාවිචිනනං ආහ, උපමානානි හි නාම යාවදෙව උපමෙය්‍යත්ථවිභාවනත්ථානි. එතෙන සුඛෙත්තගහණතොපි දක්ඛිණෙය්‍යවිචිනනං දට්ඨබ්බං. ‘De ellos’: de aquellos requisitos que han sido tomados tras investigar. Las divisiones de las noventa y cinco sectas deben conocerse según el método expuesto en el Papañcasūdanī. ‘Allí’: en esas dos investigaciones. Se menciona la investigación sobre la ofrenda (dakkhiṇā), pues los símiles existen precisamente para aclarar el significado de lo que se compara. Por esto, debe entenderse que la investigación de la persona digna de ofrendas (dakkhiṇeyya) es incluso superior a la elección de un buen campo. පාණෙසු සංයමොති ඉමිනා දසවිධම්පි කුසලකම්මපථධම්මං දස්සෙති. යථා හි ‘‘පාණෙසු සංයමො’’ති ඉමිනා සත්තානං ජීවිතාවොරොපනතො සංයමො වුත්තො, එවං තෙසං සාපතෙය්‍යාවහාරතො පරදාරාමසනතො විසංවාදනතො අඤ්ඤමඤ්ඤභෙදනතො ඵරුසවචනෙන සඞ්ඝට්ටනතො නිරත්ථකවිප්පලපනතො පරසන්තකාභිජ්ඣානතො උච්ඡෙදචින්තනතො මිච්ඡාභිනිවෙසනතො ච සංයමො හොතීති. තෙනාහ ‘‘සීලානිසංසං කථෙතුමාරද්ධා’’ති. ඵරුසවචනසංයමො පනෙත්ථ සරූපෙනෙව වුත්තො. ‘Restricción respecto a los seres vivos’: con esto muestra los diez senderos de la acción saludable. Pues así como con ‘restricción respecto a los seres vivos’ se menciona la restricción de quitar la vida a los seres, del mismo modo hay restricción de tomar lo que les pertenece, de la conducta sexual ilícita, de la falsedad, de calumniarse unos a otros, de herir con palabras ásperas, de la charla vana sin propósito, de la codicia por lo ajeno, del pensamiento de aniquilación y de la adherencia a visiones erróneas. Por eso dice: ‘comenzó a hablar sobre los beneficios de la virtud’. La restricción de las palabras ásperas se menciona aquí en su forma propia. පරස්ස උපවාදභයෙනාති පාපකිරියහෙතු පරෙන අත්තනො වත්තබ්බඋපවාදභයෙන. උපවාදභයාති උපවාදභයනිමිත්තං. ‘‘කථං නු ඛො අම්හෙ පරෙ න උපවදෙය්‍යු’’න්ති ආසීසන්තා පාපං න කරොන්ති. ධම්මපදමෙවාති අසඞ්ඛතධම්මකොට්ඨාසො එව සෙය්‍යො සෙට්ඨො. යස්මා සබ්බසඞ්ඛතං අනිච්චං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං, තස්මා තදධිගමාය උස්සාහො කරණීයොති දස්සෙති. පුබ්බසද්දො කාලවිසෙසවිසයොති ආහ ‘‘පුබ්බෙ ච කස්සපබුද්ධාදිකාලෙපී’’තිආදි. පුන අකාලවිසෙසො අපාටියෙක්කො භුම්මත්ථවිසයොවාති ආහ ‘‘සබ්බෙපි වා’’තිආදි. තත්ථ සබ්බෙපි වාති එතෙ සබ්බෙපි කස්සපබුද්ධාදයො ලොකනාථා සන්තො නාම වූපසන්තසබ්බකිලෙසසන්තාපා සන්තසබ්භූතගුණත්තා. "Por el temor al reproche de otros" significa el temor al reproche que otros podrían dirigir a uno debido a la realización de actos malvados. "Temor al reproche" se refiere a la causa o señal del reproche. Al aspirar a "cómo podrían otros no reprocharnos", no cometen el mal. "Solo el Sendero del Dhamma" significa que solo la porción del Dhamma incondicionado es excelente y superior. Dado que todo lo condicionado es impermanente, sujeto a la extinción, sujeto a la decadencia, sujeto al desapasionamiento y sujeto al cese, se muestra que se debe hacer un esfuerzo para alcanzar aquello. La palabra "anteriormente" (pubba) se refiere a un dominio de tiempo específico, como se dice: "anteriormente, en los tiempos del Buda Kassapa y otros". Además, el término sin distinción de tiempo, que no es individual, se refiere a un dominio de significado general, diciendo "o incluso todos", etc. Allí, "incluso todos" se refiere a que todos estos, como el Buda Kassapa y otros, son protectores del mundo, llamados "pacíficos" porque han calmado todo el tormento de las impurezas y poseen las cualidades de los seres pacíficos. සාධුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario sobre el Sādhu Sutta. 4. නසන්තිසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario sobre el Nasanti Sutta 34. කමනීයානීති [Pg.106] කන්තානි. තතො එව එතානි ඉට්ඨාරම්මණානි සුඛාරම්මණානි රූපාදීනි, තෙ පන වත්ථුකාමා, තදාරම්මණකිලෙසකාමා වා. ‘‘න සන්ති කාමා මනුජෙසූ’’ති දෙසනාසීසමෙතං, නිච්ඡයෙන කාමා අනිච්චායෙව. මච්චු ධීයති එත්ථාති මච්චුධෙය්‍යං. න පුන ආගච්ඡති එත්ථ තං අපුනාගමනං. අපුනාගමනසඞ්ඛාතං නිබ්බානං අනුපගච්ඡනතො. නිබ්බානං හීතිආදි වුත්තස්සෙවත්ථස්ස විවරණං. බද්ධොති පටිබද්ධචිත්තො. පමත්තොති වොස්සග්ගපමාදං ආපන්නො. 34. "Deseables" significa encantadores. Por ello, estos son objetos deseables y placenteros como las formas y otros; estos son deseos objetivos (vatthu-kāma) o deseos de impurezas (kilesa-kāma) basados en tales objetos. "No existen los deseos entre los hombres" es el encabezamiento de la enseñanza; ciertamente, los deseos son impermanentes. "Donde la muerte se establece" es el reino de la muerte (maccudheyya). Lo que no vuelve a suceder aquí es el "no-regreso". Debido a que no alcanzan el Nibbāna, que es conocido como el no-regreso. "Ciertamente el Nibbāna", etc., es una explicación del significado ya mencionado. "Atado" significa con la mente vinculada. "Negligente" significa que ha caído en la negligencia del abandono. තණ්හාඡන්දතො ජාතං තස්ස විසෙසපච්චයත්තා. ඉච්ඡිතං හනතීති අඝං, දුක්ඛං. ඉධ පන අනවසෙසපරියාදානවසෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛන්ති. ඡන්දවිනයා අඝවිනයොති හෙතුනිරොධෙන හි ඵලනිරොධො, එවං සඋපාදිසෙසනිබ්බානං වත්වා අඝවිනයා දුක්ඛවිනයොති අනුපාදිසෙසනිබ්බානං වදති. Nacido del deseo y la voluntad (taṇhā-chanda) debido a que es su condición específica. "Destruye lo deseado" es el mal (agha), el sufrimiento (dukkha). Pero aquí, por medio del agotamiento completo, los cinco agregados del apego son el sufrimiento. "Mediante la eliminación de la voluntad, se elimina el mal" significa que por el cese de la causa ocurre el cese del fruto; habiendo hablado así del Nibbāna con residuo, al decir "por la eliminación del mal, se elimina el sufrimiento", se refiere al Nibbāna sin residuo. චිත්‍රානීති කිලෙසකාමාපි වෙදනාදිට්ඨිසම්පයොගභෙදෙන හොන්ති, ආකාරභෙදෙන ච අත්ථි සවිඝාතාවිඝාතාති තතො විසෙසෙතුං ‘‘ආරම්මණචිත්තානී’’ති වුත්තං. සඞ්කප්පිතරාගොති සුභාදිවසෙන සඞ්කප්පිතවත්ථුම්හි රාගො. කිලෙසකාමො කාමොති වුත්තො තස්සෙවිධ විසෙසතො කාමභාවසිද්ධිතො. පසූරසුත්තෙන විභාවෙතබ්බො ‘‘න තෙ කාමා’’තිආදිනා තස්ස වත්ථුම්හි ආගතත්තා. ඉදානි තමත්ථං සඞ්ඛෙපෙනෙව විභාවෙන්තො ‘‘පසූරපරිබ්බාජකො හී’’තිආදිමාහ. න තෙ කාමා යානි චිත්‍රානි ලොකෙති තෙ චෙ කාමා න හොන්ති, යානි ලොකෙ චිත්‍රානි රූපාදිආරම්මණානි. වෙදෙසීති කෙවලං සඞ්කප්පරාගඤ්ච කාමං කත්වා වදෙසි චෙ. හෙහින්තීති භවෙය්‍යුන්ති අත්ථො. සුණන්තො සද්දානි මනොරමානි, සත්ථාපි තෙ හෙහිති කාමභොගීති පච්චෙකං ගාථා, ඉධ පන සංඛිපිත්වා දස්සිතා. ධීරා නාම ධිතිසම්පන්නාති ආහ ‘‘පණ්ඩිතා’’ති. "Variados" se refiere a que los deseos de impureza también existen a través de distinciones en la asociación con sentimientos y visiones, y en las distinciones de forma hay con aflicción y sin aflicción; para diferenciarlos de estos, se dice "objetos de la mente". "Lujuria surgida del pensamiento" es la lujuria hacia un objeto concebido como bello, etc. El deseo de impureza se llama "deseo" porque su naturaleza como deseo se establece específicamente aquí. Esto debe explicarse a través del Pasūra Sutta, con "no son deseos", etc., debido a que aparece en su contexto. Ahora, explicando ese significado brevemente, dice "Ciertamente, el asceta errante Pasūra", etc. "No son deseos los objetos variados en el mundo": si esos objetos variados en el mundo, como las formas y otros, no son deseos. "Si has dicho": si has hablado considerando solo la lujuria del pensamiento como deseo. "Serán" significa que podrían ser. "Escuchando sonidos agradables, incluso tu maestro será un disfrutador de placeres": estas son estrofas individuales, pero aquí se muestran resumidas. "Los sabios" son aquellos dotados de firmeza, por eso dice "eruditos". තස්සාති යො පහීනකොධමානො සබ්බසො සංයොජනාතිගො නාමරූපස්මිං අසජ්ජන්තො රාගාදිකිඤ්චනරහිතො, තස්ස. මොඝරාජා නාම ථෙරො බාවරීබ්‍රාහ්මණස්ස පරිචාරකානං සොළසන්නං අඤ්ඤතරො. යථානුසන්ධිං අප්පත්තො සාවසෙස-අත්ථො, කිඤ්චි වත්තබ්බං අත්ථීති අධිප්පායො[Pg.107]. සබ්බසො විමුත්තත්තාව දෙවමනුස්සා නමස්සන්ති, යෙ තං පටිපජ්ජන්ති. තෙසං කිං හොති? කිඤ්චිපි න සියාති අයමෙත්ථ අත්ථවිසෙසො? දසබලං සන්ධායෙවමාහ උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. අනුපටිපත්තියාති පටිපත්තිං අනුගන්ත්වා පටිපජ්ජනෙන. නමස්සන්ති තං පූජෙන්ති. "De aquel" se refiere a aquel que ha abandonado la ira y el orgullo, que ha superado completamente los grilletes, que no se apega a la mente y la materia (nāmarūpa) y está libre de los impedimentos como la lujuria. El Venerable Mogharāja era uno de los dieciséis discípulos del brahmán Bāvarī. El significado que no ha alcanzado la conexión adecuada es un significado incompleto, implicando que hay algo que debe ser dicho. Debido a estar completamente liberado, tanto dioses como humanos le rinden homenaje, aquellos que practican el sendero. ¿Qué sucede con ellos? "Que no haya nada en absoluto" ¿es esta la distinción de significado aquí? Se dice esto refiriéndose al Poseedor de los Diez Poderes por medio de una descripción excelente. "Mediante la práctica conforme" significa practicar siguiendo la práctica correcta. "Le rinden homenaje" significa que lo honran. චතුසච්චධම්මං ජානිත්වාති තෙන පටිවිද්ධං චතුසච්චධම්මං පටිවිජ්ඣිත්වා. තථා ච බුද්ධසුබුද්ධතාය නිබ්බෙමතිකා හොන්තීති ආහ ‘‘විචිකිච්ඡං පහායා’’ති. තතො පරං පන අනුක්කමෙන අග්ගමග්ගාධිගමෙන සඞ්ගාතිගාපි හොන්ති. අසෙක්ඛධම්මපාරිපූරියා පසංසියා විඤ්ඤූනං පසංසාපි හොන්තීති. "Habiendo conocido el Dhamma de las Cuatro Verdades" significa habiendo penetrado el Dhamma de las Cuatro Verdades penetrado por Él. Y así, por el hecho de que el Buda ha despertado bien, están libres de dudas, por eso dice "habiendo abandonado la duda". Después de eso, por la obtención gradual del camino supremo, también se convierten en aquellos que han superado los apegos. Debido a la perfección del Dhamma de un Asekha, que es digno de alabanza, también reciben la alabanza de los sabios. නසන්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario sobre el Nasanti Sutta. 5. උජ්ඣානසඤ්ඤිසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario sobre el Ujjhānasaññi Sutta 35. උජ්ඣානවසෙන පවත්තා සඤ්ඤා එතෙසං අත්ථි, උජ්ඣානවසෙන වා සඤ්ජානන්තීති උජ්ඣානසඤ්ඤී. කාරයෙති කතානං පරියන්තං කාරයෙති අත්ථො. පරියන්තකාරිතන්ති පරිච්ඡින්නකාරිතං පරිමිතවචනන්ති අත්ථො. පංසුකූලාදිපටිපක්ඛනයෙන පත්තුණ්ණදුකුලාදි වුත්තං. නාමං ගහිතන්ති එතෙන ‘‘උජ්ඣානසඤ්ඤිකා’’ති එත්ථ ක-සද්දො සඤ්ඤායන්ති දස්සෙති. 35. "Aquellos con percepción de crítica" (ujjhānasaññī) son aquellos que tienen una percepción que procede por medio de la crítica, o aquellos que perciben por medio de la crítica. "Hace que se haga" significa que hace que se llegue al final de lo que se ha hecho. "Hecho con límite" significa hecho de manera delimitada, con palabras limitadas. Se mencionan las vestiduras de seda y lino fino en oposición a los mantos de trapos. "Se toma el nombre" indica que en el término "ujjhānasaññikā", el sonido "ka" se refiere a la percepción. අඤ්ඤෙනාකාරෙන භූතන්ති අත්තනා පවෙදියමානාකාරතො අඤ්ඤෙන අසුද්ධෙන ආකාරෙන විජ්ජමානං උපලබ්භමානං අත්තානං. වඤ්චෙත්වාති පලම්භෙත්වා. තස්ස කුහකස්ස. තං චතුන්නං පච්චයානං පරිභුඤ්ජනං. පරිජානන්තීති තස්ස පටිපත්තිං පරිච්ඡිජ්ජ ජානන්ති. කාරකොති සම්මාපටිපත්තියා කත්තා, සම්මාපටිපජ්ජිතාති අත්ථො. "Convertido en otra forma" se refiere a uno mismo existiendo o siendo percibido en una forma diferente e impura a la forma que uno mismo declara. "Habiendo engañado" significa habiendo defraudado. Se refiere a aquel hipócrita. Ese es el uso de los cuatro requisitos. "Lo comprenden" significa que conocen su conducta de manera definida. "El hacedor" es el realizador de la práctica correcta, lo que significa el que practica correctamente. ඉදන්ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, අයන්ති අත්ථො. ධම්මානුධම්මපටිපදාති නිබ්බානධම්මස්ස අනුච්ඡවිකතාය අනුධම්මභූතා පටිපදා. පටිපක්ඛවිධමනෙ අසිථිලතාය දළ්හා. භාසිතමත්තෙන ච සවනමත්තෙන චාති එත්ථ ච-සද්දො විසෙසනිවත්තිඅත්ථො. තෙන භාසිතස්ස සුතස්ස ච සම්මාපටිපත්තිවිසෙසං නිවත්තෙති. ලොකපරියායන්ති ලොකස්ස පරිවිධමනං උප්පාදනිරොධවසෙන සඞ්ඛාරානං පරාවුත්තිං. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරලොකස්ස උදයබ්බය’’න්ති. ස්වායමත්ථො සච්චපටිවෙධෙනෙව හොතීති ආහ ‘‘චතුසච්චධම්මඤ්ච අඤ්ඤායා’’ති[Pg.108]. එවං න කුබ්බන්තීති අත්තනි විජ්ජමානම්පි ගුණං අනාවීකරොන්තො ‘‘යථා තුම්හෙ වදථ, එවං න කුබ්බන්තී’’ති අවිජ්ජමානතං බ්‍යාකරොතීති අත්ථො. "Esto" (idaṃ) se dice con un cambio de género, con el significado de "este" (ayaṃ). "La práctica acorde con el Dhamma" es la práctica que es conforme y apropiada para el Dhamma del Nibbāna. Es firme debido a la falta de laxitud en la destrucción de los estados opuestos. "Solo por lo dicho y solo por lo oído": aquí la palabra "ca" tiene el propósito de excluir una distinción. Con ello, excluye la distinción de la práctica correcta respecto a lo que se ha dicho y oído. "El ciclo del mundo" es la perturbación del mundo, el giro de las formaciones por medio del surgimiento y el cese. Por eso dice: "el surgimiento y la caída del mundo de las formaciones". Este mismo significado ocurre solo a través de la penetración de las verdades, por eso dice: "y habiendo comprendido el Dhamma de las Cuatro Verdades". "No hacen así": al no manifestar incluso la cualidad existente en sí mismo, declara la inexistencia diciendo: "tal como ustedes dicen, no hacen así". අකාරකමෙවාති දොසං අකාරකමෙව. අච්චයස්ස පටිග්ගණ්හනං නාම අධිවාසනං, එවං සො දෙසකෙන දෙසියමානො තතො විගතො නාම හොති. තෙනාහ ‘‘පටිග්ගණ්හාතූති ඛමතූ’’ති. "No como hacedor" significa la falta de no ser el autor. "Aceptar la transgresión" se refiere a la aceptación o perdón; así, cuando es expuesta por quien la señala, la falta se considera eliminada. Por eso dice: "'Que acepte' significa 'que perdone'". සභාවෙනාති සභාවතො. එකසදිසන්ති පරෙසං චිත්තාචාරං ජානන්තම්පි අජානන්තෙහි සහ එකසදිසං කරොන්තා. පරතොති පච්ඡා. කථාය උප්පන්නායාති ‘‘කස්සච්චයා න විජ්ජන්තී’’තිආදිකථාය පවත්තමානාය ‘‘තථාගතස්ස බුද්ධස්සා’’තිආදිනා බුද්ධබලං බුද්ධානුභාවං දීපෙත්වා. ඛමිස්සාමීති අච්චයදෙසනං පටිග්ගණ්හිස්සාමි. තප්පටිග්ගහො හි ඉධ ඛමනන්ති අධිප්පෙතං, සත්ථා පන සබ්බකාලං ඛමො එව. "Sabhāvena" significa por naturaleza propia. "Ekasadisa" (idéntico) se refiere a que, aun conociendo el comportamiento mental de otros, actúan de manera idéntica a quienes no lo conocen. "Parato" significa después. "Kathāya uppannāya" significa cuando surgió la conversación, tal como "en quien no se encuentran transgresiones", habiendo demostrado el poder y la influencia de un Buddha con términos como "del Tathāgata, del Buddha". "Khamissāmi" significa que aceptaré la confesión de la transgresión. Aquí, "perdonar" (khamana) se refiere a esta aceptación, pues el Maestro es siempre perdonador. කොපො අන්තරෙ චිත්තෙ එතස්සාති කොපන්තරො. දොසො ගරු ගරුකාතබ්බො අස්සාති දොසගරු. ‘‘පටිමුච්චතී’’ති වා පාඨො, අයමෙව අත්ථො. අච්චායිකකම්මන්ති සහසා අනුපධාරෙත්වා කිරියා. නො චිධාති නො චෙ ඉධ. ඉධාති නිපාතමත්තං. අපගතං අපනීතං. දොසො නො චෙ සියා, තෙන පරියායෙන යදි අපරාධො නාම න භවෙය්‍යාති. න සම්මෙය්‍යුං න වූපසමෙය්‍යුං. කුසලොති අනවජ්ජො. Aquel en cuyo interior de la mente hay ira es "kopantaro". Aquel para quien el odio es grave o debe ser tomado seriamente es "dosagaru". Existe también la lectura "paṭimuccatī", con el mismo significado. "Accāyikakamma" es una acción realizada apresuradamente sin reflexión. "No cidha" significa si no fuera aquí. "Idha" es una mera partícula. "Apagata" significa eliminado. Si no hubiera odio, por ese método, no habría lo que se llama ofensa. "Na sammeyyuṃ" significa que no se calmarían. "Kusalo" significa libre de falta. ධීරො සතොති පදද්වයෙන වට්ටඡින්දං ආහ. කො නිච්චමෙව පණ්ඩිතො නාමාති අත්ථොති ‘‘කස්සච්චයා’’තිආදිකාය පුච්ඡාගාථාය අත්ථො. දීඝමජ්ඣිමසංවණ්ණනාසු තථාගත-සද්දො විත්ථාරතො සංවණ්ණිතොති ආහ ‘‘එවමාදීහි කාරණෙහි තථාගතස්සා’’ති. බුද්ධත්තාදීහීති ආදි-සද්දෙන ‘‘බොධෙතා පජායා’’තිආදිනා (මහානි. 192; චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 97) නිද්දෙසෙ ආගතකාරණානි සඞ්ගය්හන්ති. විමොක්ඛං වුච්චති අරියමග්ගො, තස්ස අන්තො අග්ගඵලං, තත්ථ භවා පණ්ණත්ති, තස්සා වසෙන. එවං බුද්ධබලං දීපෙති. ඉදානි ඛිත්තං සඞ්ඛෙපෙන සංහරාපිතං හොතීති දස්සෙති. Con el par de palabras "dhīro sato" (sabio y atento), se refiere a quien corta el ciclo de la existencia. "¿Quién es llamado sabio permanentemente?" es el sentido de la estrofa de la pregunta que comienza con "en quien hay transgresiones". Se dice que "por estas razones, el Tathāgata..." porque el término Tathāgata se explica extensamente en los comentarios del Dīgha y Majjhima Nikāya. Con "Buddhattādīhi" (por el estado de Buddha, etc.), el término "etcétera" incluye las razones dadas en la descripción como "el que despierta a la generación", etc. Se llama "vimokkha" (liberación) al noble sendero, y su culminación es el fruto supremo; basándose en esa designación. Así demuestra el poder de un Buddha. Ahora muestra que lo que fue expuesto ha sido resumido brevemente. උජ්ඣානසඤ්ඤිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Ujjhānasaññi Sutta. 6. සද්ධාසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Saddhā Sutta 36. තත්වස්සාති [Pg.109] ඔ-කාරස්ස ව-කාරාදෙසං අ-කාරස්ස ච ලොපං කත්වා නිද්දෙසොති ආහ ‘‘තතො අස්සා’’ති. ‘‘තතස්සා’’ති වා පාඨො, තතොති ච සද්ධාහෙතූති අත්ථො. නානුපතන්තීති න වත්තන්ති. පමාදං කරොන්තීති පමජ්ජන්ති, මිච්ඡා පටිපජ්ජන්තීති අත්ථො. ලක්ඛණානීති අනිච්චාදිලක්ඛණානි. උපනිජ්ඣායතීති උපෙච්ච ඤාණචක්ඛුනා පෙක්ඛති, අනුපස්සතීති අත්ථො. ආගතකිච්චන්ති ආහතකිච්චං, අයමෙව වා පාඨො. සාධෙතීති අසම්මොහපටිවෙධවසෙන නිප්ඵාදෙති, තථලක්ඛණං නිරොධසච්චං උපනිජ්ඣායතීති අයමත්ථො මග්ගෙපි වත්තබ්බො තෙන විනා අසම්මොහපටිවෙධස්ස අසම්භවතො. කසිණාරම්මණස්සාති ඉදං ලක්ඛණවචනං. අකසිණාරම්මණසමාපත්තියොපි හි සන්තීති. යථා ච කසිණාරම්මණානි අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අවසෙසානඤ්ච තදාරම්මණානං පච්චවෙක්ඛණවසෙන චිත්තානං, එවං තෙන තානි ආරම්මණානි ගහිතානීති ‘‘කසිණාරම්මණස්ස’’ඉච්චෙව වුත්තං. පරමං උත්තමං සුඛන්ති වත්තබ්බතො පරමසුඛං අරහත්තං. 36. "Tatvassa" es una indicación gramatical donde la letra "o" se sustituye por "va" y se elide la "a", significando "tato assa" (de aquello para él). Otra lectura es "tatassā", que significa por la causa de la fe. "Nānupatantī" significa que no proceden. "Pamādaṃ karontī" significa que son negligentes, es decir, que actúan erróneamente. "Lakkhaṇāni" son las características como la impermanencia, etc. "Upanijjhāyatī" significa que observa acercándose con el ojo del conocimiento, es decir, contempla. "Āgatakicca" significa el deber cumplido; esta es también una lectura. "Sādhetī" significa que lo logra mediante la penetración sin confusión. Este significado de contemplar la verdad del cese, que es la característica real, debe aplicarse también al sendero, ya que sin ello es imposible la penetración sin confusión. "Kasiṇārammaṇassa" es un término descriptivo, pues existen también logros (samāpatti) que no tienen un objeto de kasiṇa. Así como los objetos de kasiṇa pertenecen a las mentes mediante la revisión de los ocho logros y de los restantes objetos correspondientes, así se dice "del objeto de kasiṇa" porque él ha tomado esos objetos. Debido a que se debe decir que es la felicidad suprema y excelente, "paramasukha" se refiere al estado de Arahat. සද්ධාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Saddhā Sutta. 7. සමයසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Samaya Sutta 37. උදානං පටිච්චාති උක්කාකරඤ්ඤා ජාතිසම්භෙදපරිහාරනිමිත්තං අත්තනො වංසපරිසුද්ධං නිස්සාය වුත්තං පීතිඋදාහාරං පටිච්ච ගොත්තවසෙන ‘‘සක්කා’’ති ලද්ධනාමානං. යදි එකොපි ජනපදො, කථං බහුවචනන්ති ආහ ‘‘රුළ්හීසද්දෙනා’’ති. අක්ඛරචින්තිකා හි ඊදිසෙසු ඨානෙසු යුත්තෙ විය සලිඞ්ගවචනානි ඉච්ඡන්ති, අයමෙත්ථ රුළ්හී යථා ‘‘අවන්තී කුරූ’’ති, තබ්බිසෙසනෙ පන ජනපදසද්දෙ ජාතිසද්දතාය එකවචනමෙව. අරොපිමෙති කෙනචි න රොපිමෙ. 37. "Udānaṃ paṭicca" se refiere a la expresión de júbilo basada en la pureza de su propio linaje para evitar la mezcla de castas mediante el matrimonio con hermanas; por su clan recibieron el nombre de "Sakka". Si se trata de un solo país, ¿por qué está en plural? Se dice "por uso convencional" (ruḷhīsaddena). Los gramáticos en tales casos desean géneros y números que concuerden como si fuera apropiado; aquí el uso es convencional, como en "Avantī Kurū". Sin embargo, al calificarlo con la palabra país (janapada), al ser un nombre de clase, se usa solo en singular. "Aropimeti" significa no plantado por nadie. ආවරණෙනාති සෙතුනා. බන්ධාපෙත්වාති පණ්ඩුපලාසපාසාණමත්තිකඛණ්ඩාදීහි ආලිං ථිරං කාරාපෙත්වා. සස්සානි කාරෙන්තීති ජෙට්ඨමාසෙ කිර ඝම්මස්ස බලවභාවෙන හිමවන්තෙ හිමං විලීයිත්වා සන්දිත්වා අනුක්කමෙන රොහිණිං නදිං පවිසති, තං බන්ධිත්වා සස්සානි කාරෙන්ති. ‘‘ජාතිං [Pg.110] ඝට්ටෙත්වා කලහං වඩ්ඪයිංසූ’’ති සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘කොලියකම්මකරා වදන්තී’’ති ආහ. නියුත්තඅමච්චානන්ති තස්මිං සස්සපරිපාලනකම්මෙ නියොජිතමහාමත්තානං. "Āvaraṇena" significa mediante un dique o puente. "Bandhāpetvā" significa habiendo hecho firme el terraplén con hojas secas, piedras, trozos de arcilla, etc. "Sassāni kārentī" (cultivan las cosechas): se dice que en el mes de Jeṭṭha, debido a la fuerza del calor, la nieve de los Himalayas se derrite y fluye, entrando gradualmente en el río Rohiṇī; represándolo, cultivan las cosechas. Para aclarar lo dicho brevemente como "provocaron una disputa tras herir el linaje", dice "los trabajadores Koliyas hablan". "Niyuttaamaccānaṃ" se refiere a los altos oficiales encargados de esa labor de protección de los cultivos. තීණි ජාතකානීති ‘‘කුඨාරිහත්ථො පුරිසො’’තිආදිනා ඵන්දනජාතකං (ජා. 1.13.14 ආදයො) ‘‘දුද්දුභායති භද්දන්තෙ’’තිආදිනා දුද්දුභජාතකං, (ජා. 1.4.85 ආදයො) ‘‘වන්දාමි තං කුඤ්ජරා’’තිආදිනා ලටුකිකජාතකන්ති (ජා. 1.5.39 ආදයො) ඉමානි තීණි ජාතකානි. ද්වෙ ජාතකානීති – "Tīṇi jātakāni" se refiere a estos tres Jātakas: el Phandana Jātaka que comienza con "el hombre con el hacha en la mano", el Duddubha Jātaka que comienza con "señor, suena 'duddubha'", y el Laṭukika Jātaka que comienza con "te saludo, oh elefante". "Dve jātakāni" se refiere a... ‘‘සාධු සම්බහුලා ඤාතී, අපි රුක්ඛා අරඤ්ඤජා; වාතො වහති එකට්ඨං, බ්‍රහන්තම්පි වනප්පති’’න්ති. – "Es bueno tener muchos parientes, incluso si son árboles del bosque; el viento derriba al que está solo, aunque sea un gigante de la selva". ආදිනා රුක්ඛධම්මජාතකං (ජා. 1.1.74). ... el Rukkhadhamma Jātaka que comienza así. ‘‘සම්මොදමානා ගච්ඡන්ති, ජාලමාදාය පක්ඛිනො; යදා තෙ විවදිස්සන්ති, තදා එහින්ති මෙ වස’’න්ති. (ජා. 1.1.33) – "Las aves se marchan en armonía llevando la red; cuando se peleen, entonces caerán bajo mi dominio". ආදිනා සම්මොදමානජාතකන්ති ඉමානි ද්වෙ ජාතකානි. ... el Sammodamāna Jātaka que comienza así; estos son los dos Jātakas. ‘‘අත්තදණ්ඩා භයං ජාතං, ජනං පස්සථ මෙධගං; සංවෙගං කිත්තයිස්සාමි, යථා සංවිජිතං මයා’’ති. (සු. නි. 941) – "El miedo nace de quien toma el bastón, ved a la gente peleando; proclamaré la urgencia espiritual tal como yo la experimenté". ආදිනා අත්තදණ්ඩසුත්තං. ... el Attadaṇḍa Sutta que comienza así. තෙනාති භගවතා. කලහකරණභාවොති කලහකරණස්ස අත්ථිභාවො. මහාපථවියා මහග්ඝෙ ඛත්තියෙ කස්මා නාසෙථාති දස්සෙත්වා කලහං වූපසමෙතුකාමො භගවා පථවිං නිදස්සනභාවෙන ගණ්හීති දස්සෙන්තො ‘‘පථවී නාම කිං අග්ඝතී’’තිආදිමාහ. අට්ඨානෙති අකාරණෙ. වෙරං කත්වාති විරොධං උප්පාදෙත්වා. තංතංපලොභනකිරියාය පරක්කමන්තියො ‘‘උක්කණ්ඨන්තූ’’ති සාසනං පෙසෙන්ති. කුණාලදහෙති කුණාලදහතීරෙ පතිට්ඨාය. පුච්ඡිතං කථෙසි අනුක්කමෙන කුණාලසකුණරාජස්ස පුච්ඡාපසඞ්ගෙන කුණාලජාතකං (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) කථෙස්සාමීති. අනභිරතිං විනොදෙසි ඉත්ථීනං දොසදස්සනමුඛෙන කාමානං ආදීනවොකාරසංකිලෙසවිභාවනවසෙන. පුරිසපුරිසෙහීති කොසජ්ජං විද්ධංසෙත්වා පුරිසථාමබ්‍රූහනෙන උත්තමපුරිසෙහි නො භවිතුං වට්ටතීති උප්පන්නචිත්තා[Pg.111]. අවිස්සට්ඨසමණකම්මන්තා අපරිච්චත්තකම්මට්ඨානාභියොගාති අත්ථො. නිසීදිතුං වට්ටතීති භගවා චින්තෙසීති යොජනා. Por ello el Bendito [dijo]. 'Kalahakaraṇabhāvo' significa el estado de causar una disputa. Al mostrar: '¿Por qué destruís a los nobles de gran valor por la gran tierra?', el Bendito, deseando apaciguar la disputa y mostrando la tierra como un ejemplo, dijo: '¿Qué valor tiene la tierra?', y así sucesivamente. 'Aṭṭhāne' significa sin causa. 'Veraṃ katvā' significa habiendo generado enemistad. Esforzándose con diversas acciones de seducción, envían un mensaje diciendo: 'que se sientan insatisfechos'. 'Kuṇāladahe' significa permaneciendo en la orilla del lago Kuṇāla. 'Pucchitaṃ kathesi' significa que relató lo preguntado; en orden sucesivo, a propósito de la pregunta del rey de las aves Kuṇāla, dirá el Kuṇālajātaka. 'Anabhiratiṃ vinodesi' significa que disipó el descontento a través de la exposición de los defectos de las mujeres y la explicación de los peligros, la degradación y la impureza de los placeres sensuales. 'Purisapurisehī' significa que, habiendo destruido la pereza y fortalecido el vigor humano, surgió en ellos el pensamiento: 'debemos convertirnos en hombres eminentes'. 'Avissaṭṭhasamaṇakammantā' significa que no han abandonado la aplicación de sus temas de meditación. La construcción es: 'el Bendito pensó: es apropiado sentarse'. පදුමිනියන්ති පදුමවනෙ. විකසිංසු ගුණගණවිබොධෙන. අයං ඉමස්ස…පෙ… න කථෙසීති ඉමිනා සබ්බෙපි තෙ භික්ඛූ තාවදෙව පටිපාටියා ආගතත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ලජ්ජමානා අත්තනා පටිලද්ධවිසෙසං භගවතො නාරොචෙසුන්ති දස්සෙති. ඛීණාසවානන්තිආදිනා තත්ථ කාරණමාහ. 'Paduminiyanti' significa en un bosque de lotos. Florecieron por el despertar de la multitud de sus virtudes. 'Ayaṃ imassa... pe... na kathesī' (este a aquel... no dijo): con esto se muestra que todos esos monjes, habiendo alcanzado sus logros sucesivamente, no informaron al Bendito de su distinción particular por modestia mutua. Con las palabras 'Khīṇāsavānanti', etc., explica la razón de ello. ඔසටමත්තෙති භගවතො සන්තිකං උපගතමත්තෙ. අරියමණ්ඩලෙති අරියපුග්ගලසමූහෙ. පාචීනයුගන්ධරපරික්ඛෙපතොති යුගන්ධරපබ්බතස්ස පාචීනපරික්ඛෙපතො, න බාහිරකෙහි වුච්චමානඋදයපබ්බතතො. රාමණෙය්‍යකදස්සනත්ථන්ති බුද්ධුප්පාදපටිමණ්ඩිතත්තා විසෙසතො රමණීයස්ස ලොකස්ස රමණීයභාවදස්සනත්ථං. උල්ලඞ්ඝිත්වාති උට්ඨහිත්වා. එවරූපෙ ඛණෙ ලයෙ මුහුත්තෙති යථාවුත්තෙ චන්දමණ්ඩලස්ස උට්ඨිතක්ඛණෙ උට්ඨිතවෙලායං උට්ඨිතමුහුත්තෙති උපරූපරිකාලස්ස වඩ්ඪිතභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. 'Osaṭamatteti' significa apenas se acercaron a la presencia del Bendito. 'Ariyamaṇḍaleti' significa en la asamblea de los individuos nobles. 'Pācīnayugandharaparikkhepato' significa desde la vertiente oriental del monte Yugandhara, no desde el monte del amanecer mencionado por los forasteros. 'Rāmaṇeyyakadassanatthanti' significa para mostrar la belleza del mundo, el cual es especialmente deleitable por estar adornado con el surgimiento de un Buddha. 'Ullaṅghitvāti' significa habiéndose elevado. 'Evarūpe khaṇe laye muhutteti' significa en el momento, instante y fracción de segundo en que el disco lunar se ha elevado, según lo dicho; se dice para mostrar el estado creciente de los periodos de tiempo sucesivos. තෙසං භික්ඛූනං ජාතිආදිවසෙන භගවතො අනුරූපපරිවාරභාවං දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. මහාසම්මතස්ස වංසෙ උප්පන්නොතිආදි කුලවංසසුද්ධිදස්සනං. ඛත්තියගබ්භෙ ජාතොති ඉදං සතිපි ජාතිවිසුද්ධියං මාතාපිතූනං වසෙන අවිසුද්ධතා සියාති තෙසම්පි ‘‘අවිසුද්ධතා නත්ථි ඉමෙස’’න්ති විසුද්ධිදස්සනත්ථං වුත්තං. සතිපි ච ගබ්භවිසුද්ධියං කතදොසෙන මිස්සකත්තා අරජ්ජාරහතාපි සියාති ‘‘තම්පි නත්ථි ඉමෙස’’න්ති දස්සනත්ථං ‘‘රාජපබ්බජිතා’’තිආදි වුත්තං. Mostrando que esos monjes eran un séquito adecuado para el Bendito en razón de su nacimiento y otros factores, dijo 'tatthā', etc. 'Mahāsammatassa vaṃse uppannoti' (nacido en el linaje de Mahāsammata), etc., muestra la pureza del linaje familiar. 'Khattiyagabbhe jātoti' (nacido en el vientre khattiya): esto se dice para mostrar su pureza, queriendo decir: 'en ellos no hay impureza', pues incluso habiendo pureza de nacimiento, podría haber impureza por parte de los padres. Y aunque haya pureza de vientre, por los defectos cometidos podría haber falta de idoneidad para el reinado; para mostrar que 'tampoco eso hay en ellos', se dice 'rājapabbajitā' (renunciantes reales), etc. සාමන්තාති සමීපෙ. චලිංසූති උට්ඨහිංසු. කොසමත්තං ඨානං සද්දන්තරං, ‘‘සද්දසවනට්ඨානමෙව සද්දන්තර’’න්ති අපරෙ. තික්ඛත්තුං තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසූති ජම්බුදීපෙ කිර ආදිතො මහන්තානි තෙසට්ඨි නගරසහස්සානි උප්පන්නානි, තථා දුතියං, තථා තතියං. තං සන්ධායාහ ‘‘තික්ඛත්තුං තෙසට්ඨියා නගරසහස්සෙසූ’’ති. තානි පන සම්පිණ්ඩෙත්වා සතසහස්සතො පරං නවසහස්සාධිකානි අසීතිසහස්සානි. නවනවුතියා දොණමුඛසතසහස්සෙසූති නවසතසහස්සාධිකෙසු [Pg.112] නවුතිසතසහස්සෙසු දොණමුඛෙසු. දොණමුඛන්ති ච මහානගරස්ස ආයුප්පත්තිට්ඨානභූතං පාදනගරං වුච්චති. ඡනවුතියා පට්ටනකොටිසතසහස්සෙසූති ඡකොටිසතසහස්සඅධිකෙසු නවුතිකොටිසතසහස්සපට්ටනෙසු. තම්බපණ්ණිදීපාදිඡපණ්ණාසාය රතනාකරෙසු. එවං පන නගර-දොණමුඛපට්ටන-රතනාකරාදිභාවෙන කථනං තංතංඅධිවත්ථාය වසන්තීනං තාසං දෙවතානං බහුභාවදස්සනත්ථං. යදි දසසහස්සචක්කවාළෙසු දෙවතා සන්නිපතිතා. අථ කස්මා පාළියං ‘‘දසහි ච ලොකධාතූහී’’ති? වුත්තන්ති ආහ ‘‘දසසහස්ස…පෙ… අධිප්පෙත’’න්ති. තෙන සහස්සිලොකධාතු ඉධ ‘‘එකා ලොකධාතූ’’ති වෙදිතබ්බා. 'Sāmantāti' significa cerca. 'Caliṃsūti' significa que se levantaron. 'Kosamattaṃ ṭhānaṃ saddantaraṃ': la distancia de un sonido es un espacio de aproximadamente un kosa; otros dicen 'saddantaraṃ es precisamente el lugar donde se oye el sonido'. 'Tikkhattuṃ tesaṭṭhiyā nagarasahassesūti': se dice que en Jambudīpa surgieron primero sesenta y tres mil grandes ciudades, luego una segunda vez lo mismo, y una tercera vez lo mismo. Refiriéndose a esto, dijo: 'tres veces sesenta y tres mil ciudades'. Sumándolas todas, son ciento ochenta y nueve mil. 'Navanavutiyā doṇamukhasatasahassesūti' significa en noventa y nueve veces cien mil doṇamukhas. Se llama 'doṇamukha' a una ciudad secundaria que es el lugar de origen de los suministros para una gran ciudad. 'Chanavutiyā paṭṭanakoṭisatasahassesūti' significa en noventa y seis veces cien mil koṭis de puertos comerciales. En los cincuenta y seis yacimientos de joyas como la isla de Tambapaṇṇi. Esta descripción en términos de ciudades, ciudades portuarias, puertos y yacimientos de joyas es para mostrar la gran cantidad de aquellas deidades que habitaban en esos lugares. Si las deidades de diez mil sistemas de mundos se reunieron, ¿por qué en el texto pali se dice 'de diez sistemas de mundos'? Respondiendo a esto, dijo: 'diez mil... pe... es el sentido'. Por lo tanto, debe entenderse que aquí un sistema de mil mundos se considera como 'un sistema de mundos'. ලොහපාසාදෙති සබ්බපඨමකතෙ ලොහපාසාදෙ. බ්‍රහ්මලොකෙති හෙට්ඨිමෙ බ්‍රහ්මලොකෙ. යදි තා දෙවතා එවං නිරන්තරා හුත්වා සන්නිපතිතා, පච්ඡා ආගතානං ඔකාසො එව න භවෙය්‍යාති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘යථා ඛො පනා’’තිආදි. 'Lohapāsādeti' significa en el Palacio de Bronce, cuando fue construido por primera vez. 'Brahmaloketi' significa en el mundo de Brahmā inferior. Si aquellas deidades se reunieron de forma tan compacta, no habría espacio para las que llegaran después; refiriéndose a esta objeción, dijo: 'yathā kho panā', etc. සුද්ධාවාසකායෙ උප්පන්නා සුද්ධාවාසකායිකා. තාසං පන යස්මා සුද්ධාවාසභූමි නිවාසට්ඨානං, තස්මා වුත්තං ‘‘සුද්ධාවාසවාසීන’’න්ති. ආවාසාති ආවාසට්ඨානභූතා. දෙවතා පන ඔරම්භාගියානං ඉතරෙසඤ්ච සංයොජනානං සමුච්ඡින්නට්ඨෙන සුද්ධො ආවාසො විහාරො එතෙසන්ති සුද්ධාවාසා. මහාසමාගමං ඤත්වාති මහාසමාගමං ගතාති ඤත්වා. 'Suddhāvāsakāyikā' son los nacidos en el grupo de las Moradas Puras. Dado que el plano de las Moradas Puras es su lugar de residencia, se dice 'suddhāvāsavāsīnaṃ' (los que viven en las Moradas Puras). 'Āvāsā' son sus lugares de residencia. Las deidades son llamadas 'Suddhāvāsā' (Moradas Puras) porque su morada o vihara es pura, debido a que en ellas los grilletes de la parte inferior y los demás han sido erradicados. 'Mahāsamāgamaṃ ñatvāti' significa habiendo sabido que han ido a la gran asamblea. පුරත්ථිමචක්කවාළමුඛවට්ටියං ඔතරි අඤ්ඤත්ථ ඔකාසං අලභමානො. එවං සෙසාපි. මණිවම්මන්ති ඉන්දනීලමණිමයං කවචං. බුද්ධානං අභිමුඛභාගො බුද්ධවීථි, සා යාව චක්කවාළා උත්තරිතුං න සක්කා. මහතියා බුද්ධවීථියාවාති බුද්ධානං සන්තිකං උපසඞ්කමන්තෙහි තෙහි දෙවබ්‍රහ්මෙහි වලඤ්ජිතබුද්ධවීථියාව. Descendió en el borde de la cara del universo oriental al no encontrar espacio en otro lugar. Lo mismo para los demás. 'Maṇivammanti' significa una armadura hecha de zafiros (indanīla). El área frente a los Buddhas es la 'buddhavīthi' (el sendero de los Buddhas); no es posible ascender más allá de los confines del universo. 'Mahatiyā buddhavīthiyāvāti' significa precisamente por el sendero de los Buddhas utilizado por esos devas y brahmas cuando se acercaban a la presencia de los Buddhas. සමිති සඞ්ගති සන්නිපාතො සමයො, මහන්තො සමයො මහාසමයොති ආහ ‘‘මහාසමූහො’’ති. පවද්ධං වනං පවනන්ති ආහ ‘‘වනසණ්ඩො’’ති. දෙවඝටාති දෙවසමූහා. සමාදහංසූති සමාහිතං ලොකුත්තරසමාධිං සුට්ඨු අප්පිතං අකංසු. තථා සමාහිතං පන සමාධිනා නියොජිතං නාම හොතීති වුත්තං ‘‘සමාධිනා යොජෙසු’’න්ති. සබ්බෙසං ගොමුත්තවඞ්කාදීනං දූරසමුස්සාරිතත්තා අත්තනො…පෙ… අකරිංසු. විනයති අස්සෙ එතෙහීති නෙත්තානි, යොත්තානි. අවීථිපටිපන්නානං අස්සානං වීථිපටිපාදනං රස්මිග්ගහණෙන හොතීති ‘‘යොත්තානි ගහෙත්වා අචොදෙන්තො’’ති වත්වා තං පන අචොදනං අවාරණමෙවාති ආහ ‘‘අචොදෙන්තො අවාරෙන්තො’’ති. 'Samiti', 'saṅgati', 'sannipāto' y 'samayo' son sinónimos; una gran ocasión es un 'mahāsamayo', por eso dice 'mahāsamūho' (una gran multitud). Un bosque frondoso es un 'pavanaṃ', por eso dice 'vanasaṇḍo' (una espesura de bosque). 'Devaghaṭā' significa grupos de devas. 'Samādahaṃsūti' significa que establecieron firmemente el samādhi supramundano. Se dice 'samādhinā yojesu' (los unieron con la concentración) porque aquel que está así concentrado se dice que está unido por el samādhi. Debido a que todos los movimientos erráticos (como el rastro de la orina de vaca) fueron alejados... pe... lo hicieron. Aquello con lo que se guía a los caballos son las 'nettāni' (guías) o 'yottāni' (riendas). La conducción de caballos que no están en el sendero hacia el sendero se hace sujetando las riendas; por eso, tras decir 'sujetando las riendas sin espolear', explica que ese 'no espolear' es precisamente 'no impedir', diciendo 'acodento avārento' (sin espolear, sin impedir). යථා [Pg.113] ඛීලං භිත්තියං, භූමියං වා ආකොටිතං දුන්නීහරණං, යථා ච පලිඝං නගරප්පවෙසනිවාරණං, යථා ච ඉන්දඛීලං ගම්භීරනෙමි සුනිඛාතං දුන්නීහරණං, එවං රාගාදයො සත්තසන්තානතො දුන්නීහරණා නිබ්බානනගරප්පවෙසනිවාරණා චාති තෙ ‘‘ඛීලං පලිඝං ඉන්දඛීල’’න්ති ච වුත්තා. ඌහච්චාති උද්ධරිත්වා. තණ්හාඑජාය අභාවෙන අනෙජා. පරමසන්තුට්ඨභාවෙන චාතුද්දිසත්තා අප්පටිහතචාරිකං චරන්ති. බුද්ධචක්ඛු-ධම්මචක්ඛු-දිබ්බචක්ඛු-සමන්තචක්ඛු-පකතිචක්ඛූනං වසෙන පඤ්චහි චක්ඛූහි. සුදන්තා කුතොති ආහ ‘‘චක්ඛුතොපී’’ති. ඡන්දාදීහීති ඡන්දාදීනං වසෙන න ගච්ඡන්ති න වත්තන්ති. න ආගච්ඡන්ති අනුප්පාදනතො. ආගුන්ති අපරාධං. Así como una estaca clavada en una pared o en el suelo es difícil de extraer, y así como un cerrojo impide la entrada a una ciudad, y así como un pilar de Indra (indakhīla) con una base profunda y bien enterrada es difícil de remover, de la misma manera la lujuria y otros estados son difíciles de extraer del continuo de los seres y obstaculizan la entrada a la ciudad del Nibbāna; por ello se les llama «estaca, cerrojo y pilar de Indra». «Ūhacca» significa habiendo arrancado o extraído. «Anejā» significa sin agitación, debido a la ausencia de la vibración de la avidez (taṇhāejā). Debido a su estado de suprema satisfacción, al ser capaces de dirigirse a las cuatro direcciones, se mueven con una conducta sin obstáculos. «Con cinco ojos» se refiere a través del ojo de Buda, el ojo del Dhamma, el ojo divino, el ojo de la sabiduría universal y el ojo natural. Respecto a «¿por qué son bien domados?», dice: «incluso con respecto al ojo». «Por medio del deseo, etc.» significa que no actúan ni se mueven bajo la influencia del deseo y otros prejuicios. «No vienen» significa que no regresan debido a la no producción de nuevos renacimientos. «Āguṃ» se refiere a una ofensa o falta. සබ්බසංයොගාති විභත්තිලොපෙන නිද්දෙසො, සබ්බෙ සංයොගෙති අත්ථො. විසජ්ජාති විසජ්ජිත්වා. එවම්පීති ඉමායපි ගාථාය වසෙන ‘‘ආගුං න කරොතී’’ති පදෙ. «Sabbasaṃyogā» es una designación con la elisión de la terminación de caso, significando «todos los vínculos» (sabbe saṃyoge). «Visajjā» significa habiendo soltado o liberado. «También de este modo» se refiere a los términos «no comete ofensa» en relación con este verso. ගතාසෙති ගතා එව. න ගමිස්සන්ති පරිනිට්ඨිතසරණගමනත්තා. ලොකුත්තරසරණගමනඤ්හෙත්ථ අධිප්පෙතං. තෙනාහ ‘‘නිබ්බෙමතිකසරණගමනෙන ගතා’’ති. තෙ හි නියමෙන අපායං න ගමිස්සන්ති, දෙවකායඤ්ච පරිපූරෙස්සන්ති. යෙ පන ලොකියෙන සරණගමනෙන බුද්ධං සරණං ගතා, න තෙ ගමිස්සන්ති අපායං, සති ච පච්චයන්තරසමවායෙ පහාය මානුසං දෙහං දෙවකායං පරිපූරෙස්සන්තීති. තෙනාහ සො බ්‍රහ්මා ‘‘යෙ කෙචි බුද්ධං…පෙ… පරිපූරෙස්සන්තී’’ති. «Gatāsā» significa que ya han ido. No irán [a estados de miseria] debido a que han completado el acto de ir por refugio. Aquí se refiere al refugio supramundano. Por eso dice: «han ido mediante el refugio que no deja lugar a dudas». Ellos, por ley natural, no irán a un estado de privación (apāya) y completarán el cuerpo de los devas. Sin embargo, aquellos que han ido por refugio al Buda mediante un refugio mundano, no irán a un estado de privación y, si se da la concurrencia de otras condiciones, al abandonar el cuerpo humano, completarán el cuerpo de los devas. Por eso dijo aquel Brahma: «Quienquiera que [vaya por refugio] al Buda... etc... completará [el cuerpo de los devas]». සමයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Samaya Sutta ha finalizado. 8. සකලිකසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Sakalika Sutta. 38. තන්ති උය්‍යානං සඞ්ඛං ගතන්ති සම්බන්ධො. ධනුනා සරෙන ගහන්ති පොථයන්ති බාධෙන්තීති ධනුග්ගහා. තං සම්පටිච්ඡීති තස්සා සිලාය හෙට්ඨාභාගෙන උග්ගන්ත්වා සම්පටිච්ඡි. සත්ථු පුඤ්ඤානුභාවෙන උපහතත්තා සයම්පි පරිපතන්තී වාතං උපත්ථම්භෙති. අභිහනි සත්ථාරා අනාවජ්ජිතත්තා. තඤ්ච ඛො කම්මඵලවසෙනාති දට්ඨබ්බං. තතො එව තතො පට්ඨාය භගවතො අඵාසු ජාතන්ති එතෙනපි උපාදිණ්ණකසරීරෙ නාම අනිට්ඨාපි සම්ඵස්සකා පතන්ති එව තථාරූපෙන කම්මුනා කතොකාසෙති දස්සෙති. අයං [Pg.114] විහාරොති ගිජ්ඣකූටවිහාරො. උජ්ජඞ්ගලො න කත්තබ්බපරො. විසමොති භූමිභාගවසෙන විසමො. සිවිකාකාරෙන සජ්ජිතො මඤ්චො එව මඤ්චසිවිකා. 38. La conexión es que fue al parque. Los «dhanuggahā» son arqueros que sostienen, golpean u oprimen con arcos y flechas. «La recibió» significa que, elevándose por debajo de esa piedra, la interceptó. Al ser golpeada por el poder del mérito del Maestro, la piedra misma, al caer, sostiene el viento. Fue golpeada porque el Maestro no le prestó atención. Esto debe verse como resultado de la fuerza del kamma. «Desde entonces surgió una incomodidad para el Bienaventurado»; con esto muestra que incluso en el cuerpo nacido del apego (upādiṇṇaka), los contactos indeseables caen si el kamma de tal naturaleza ha creado la oportunidad. «Este monasterio» se refiere al monasterio del Pico del Buitre (Gijjhakūṭa). «Ujjaṅgalo» significa un terreno árido, no apto para el cultivo. «Visamo» significa desigual en términos de la configuración del terreno. «Mañcasivikā» es un lecho preparado en forma de litera. භුසාති දළ්හා. දුක්ඛාති දුක්ඛමා දුත්තිතික්ඛා. ඛරාති කක්කසා. කටුකාති අනිට්ඨා. අසාතාති න සාතා අප්පියා. න අප්පෙතීති න උපෙති. න අප්පායන්තීති න ඛමන්ති. වෙදනාධිවාසනඛන්තියා සතිසම්පජඤ්ඤයුත්තත්තා සබ්බසත්තට්ඨිතාහාරසමුදයවත්ථුජාතස්ස ආදීනවනිස්සරණානං පගෙව සුප්පටිවිදිතත්තා යථා සමුදාචාරො චිත්තං නාභිභවති, එවං සම්මදෙව උපට්ඨාපිතසතිසම්පජඤ්ඤත්තා වුත්තං ‘‘වෙදනාධිවාසන…පෙ… හුත්වා’’ති. අපීළියමානොති අබාධියමානො. කාමං අනිට්ඨාය වෙදනාය ඵුට්ඨො තාය අපීළියමානො නාම නත්ථි, පරිඤ්ඤාතවත්ථුකත්තා පන තස්සා වසෙ අවත්තමානො ‘‘අවිහඤ්ඤමානො’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘සම්පරිවත්තසායිතාය වෙදනානං වසං අගච්ඡන්තො’’ති. «Bhusā» significa fuertes o intensas. «Dukkhā» significa dolorosas, difíciles de tolerar. «Kharā» significa ásperas. «Kaṭukā» significa agudas o desagradables. «Asātā» significa no placenteras, no queridas. «Na appetīti» significa que no le afectan. «Na appāyantīti» significa que no lo perturban. Debido a que posee atención plena y clara comprensión (satisampajaññā) al tolerar las sensaciones, y por haber comprendido de antemano el peligro y la liberación de todo lo que surge de los cuatro sustentos de los seres, el proceso habitual no domina su mente; así, por poseer una atención y comprensión bien establecidas, se dice: «tolerando las sensaciones... etc... habiendo llegado a ser». «Sin ser oprimido» significa sin ser afligido. Ciertamente, no existe tal cosa como no ser afectado cuando se es tocado por una sensación indeseable, pero al no estar bajo su control por haber comprendido plenamente su base, se dice «sin ser vejado». Por eso dice: «no cayendo bajo el poder de las sensaciones al estar recostado deliberadamente». සීහසෙය්‍යන්ති එත්ථ සයනං සෙය්‍යා, සීහස්ස විය සෙය්‍යා සීහසෙය්‍යා, තං සීහසෙය්‍යං. අථ වා සීහසෙය්‍යන්ති සෙට්ඨසෙය්‍යං උත්තමසෙය්‍යං. ස්වායමත්ථො අට්ඨකථායමෙව ආගමිස්සති. ‘‘වාමෙන පස්සෙන සෙන්තී’’ති එවං වුත්තා කාමභොගිසෙය්‍යා. දක්ඛිණපස්සෙන සයානො නාම නත්ථි දක්ඛිණහත්ථස්ස සරීරග්ගහණාදියොගක්ඛමතො. පුරිසවසෙන චෙතං වුත්තං. එකෙන පස්සෙන සයිතුං න සක්කොන්ති දුක්ඛුප්පත්තිතො. අයං සීහසෙය්‍යාති අයං යථාවුත්තා සීහසෙය්‍යා. තෙජුස්සදත්තාති ඉමිනා සීහස්ස අභීතභාවං දස්සෙති. භීරුකජාතිකා හි සෙසමිගා අත්තනො ආසයං පවිසිත්වා උත්‍රාසබහුලා සන්තාසපුබ්බකං යථා තථා සයන්ති, සීහො පන අභිරුකභාවතො සතොකාරී භික්ඛු විය සතිං උපට්ඨපෙත්වාව සයති. තෙනාහ ‘‘ද්වෙ පුරිමපාදෙ’’තිආදි. පුරිමපාදෙති දක්ඛිණපුරිමපාදෙ වාමස්ස පුරිමපාදස්ස ඨපනවසෙන ද්වෙ පුරිමපාදෙ එකස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා. පච්ඡිමපාදෙති ද්වෙ පච්ඡිමපාදෙ. වුත්තනයෙනෙව ඉධාපි එකස්මිං ඨානෙ ඨපනං වෙදිතබ්බං. ඨිතොකාසසල්ලක්ඛණං අභීරුකභාවෙනෙව. සීසං පන උක්ඛිපිත්වාතිආදිනා වුත්තසීහකිරියා අනුත්‍රාසපබුජ්ඣනං විය අභීරුකභාවසිද්ධා ධම්මතාවසෙනෙවාති වෙදිතබ්බා. සීහවිජම්භිතවිජම්භනං අතිවෙලං එකාකාරෙන ඨපිතානං සරීරාවයවානං [Pg.115] ගමනාදිකිරියාසු යොග්ගභාවාපාදනත්ථං. තික්ඛත්තුං සීහනාදනදනං අප්පෙසක්ඛමිගජාතපරිහරණත්ථං. «Sīhaseyya»: aquí «seyyā» es el acto de acostarse o la postura; una postura como la de un león es la postura del león (sīhaseyya). O bien, «sīhaseyya» significa la postura excelente, la postura suprema. Este significado aparecerá en el mismo comentario. La postura de quienes disfrutan de los placeres sensoriales (kāmabhogiseyyā) se describe como «acostarse sobre el lado izquierdo». No existe tal cosa como acostarse sobre el lado derecho [para ellos], pues la mano derecha es apta para sostener el cuerpo y otras funciones. Esto se dice en referencia a los hombres. No pueden dormir sobre un solo lado debido al surgimiento del dolor. «Esta es la postura del león» se refiere a la postura ya descrita. «Debido al exceso de vigor» muestra la naturaleza intrépida del león. Otros animales, por ser de naturaleza temerosa, al entrar en su guarida se acuestan de cualquier manera, llenos de pavor y ansiedad; el león, en cambio, por su falta de temor, se acuesta estableciendo la atención plena, al igual que un monje atento. Por eso dice: «las dos patas delanteras... etc.». «Patas delanteras» significa que coloca las dos patas delanteras en un solo lugar, poniendo la pata delantera derecha sobre la izquierda. «Patas traseras» se refiere a las dos patas traseras; del mismo modo que se explicó antes, debe entenderse que se colocan en un solo lugar. El reconocimiento del lugar donde se encuentra se debe únicamente a su falta de miedo. El comportamiento del león descrito como «levantando la cabeza», etc., debe entenderse como una función de su naturaleza libre de temor, como el despertar sin sobresalto. El estiramiento del león (sīhavijambhitavijambhanaṃ) es para asegurar la aptitud de los miembros del cuerpo para caminar y realizar otras acciones después de haber permanecido en una sola postura durante mucho tiempo. El rugido del león (sīhanāda) emitido tres veces es para ahuyentar a los animales de poco poder. සෙති අබ්‍යාවටභාවෙන පවත්තති එත්ථාති සෙය්‍යා, චතුත්ථජ්ඣානමෙව සෙය්‍යා චතුත්ථජ්ඣානසෙය්‍යා. කිං පනෙත්ථ තං චතුත්ථජ්ඣානන්ති? ආනාපානචතුත්ථජ්ඣානං. තතො හි වුට්ඨහිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අනුක්කමෙන අග්ගමග්ගං අධිගන්ත්වා තථාගතො ජාතොති. ‘‘තයිදං පදට්ඨානං නාම, න සෙය්‍යා, තථාපි යස්මා ‘චතුත්ථජ්ඣානා වුට්ඨහිත්වා සමනන්තරං භගවා පරිනිබ්බායී’ති මහාපරිනිබ්බානෙ (දී. නි. 2.219) ආගතං. තස්මා ලොකියචතුත්ථජ්ඣානසමාපත්ති එව තථාගතසෙය්‍යා’’ති කෙචි. එවං සති පරිනිබ්බානකාලිකාව තථාගතසෙය්‍යාති ආපජ්ජති; න ච තථාගතො ලොකියචතුත්ථජ්ඣානසමාපජ්ජනබහුලො විහාසි. අග්ගඵලවසෙන පවත්තං පනෙත්ථ චතුත්ථජ්ඣානං වෙදිතබ්බං. තත්ථ යථා සත්තානං නිද්දුපගමලක්ඛණා සෙය්‍යා භවඞ්ගචිත්තවසෙන හොති, සා ච නෙසං පඨමං ජාතිසමන්වයා යෙභුය්‍යවුත්තිකා, එවං භගවතො අරියජාතිසමන්වයං යෙභුය්‍යවුත්තිකං අග්ගඵලභූතං චතුත්ථජ්ඣානං තථාගතසෙය්‍යාති වෙදිතබ්බා. සීහසෙය්‍යා නාම සෙට්ඨසෙය්‍යාති ආහ ‘‘උත්තමසෙය්‍යා’’ති. Se llama 'seyyā' (postura o descanso) porque en ella se permanece o se procede sin preocupaciones; el cuarto jhana mismo es la postura, por lo tanto, es 'catutthajjhānaseyyā' (la postura del cuarto jhana). ¿De qué cuarto jhana se trata aquí? Del cuarto jhana de la respiración (ānāpāna). Pues, habiendo emergido de él, habiendo desarrollado la visión clara (vipassanā) y habiendo alcanzado gradualmente el camino supremo (aggamagga), el Tathāgata nació (se iluminó). Algunos dicen: 'Esto es ciertamente la base (padaṭṭhāna), no la postura misma; no obstante, puesto que en el Mahāparinibbāna Sutta se dice que el Bendito se extinguió inmediatamente después de emerger del cuarto jhana, la postura del Tathāgata es solo la obtención del cuarto jhana mundano'. Si esto fuera así, la postura del Tathāgata sería solo la del momento de su parinibbāna; sin embargo, el Tathāgata no residía habitualmente en la obtención del cuarto jhana mundano. Por lo tanto, aquí debe entenderse el cuarto jhana que procede por medio del fruto supremo (aggaphala). Allí, así como para los seres la postura caracterizada por entrar en el sueño ocurre por medio de la conciencia del factor de existencia (bhavaṅgacitta), la cual es predominante en ellos desde su primer nacimiento, así debe entenderse que la postura del Tathāgata es el cuarto jhana constituido por el fruto supremo, el cual es predominante para el Bendito desde su nacimiento noble. La expresión 'postura del león' significa la postura excelente, por eso dijo: 'la postura suprema' (uttamaseyyā). ‘‘කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා යථාපරිච්ඡෙදං උට්ඨහිස්සාමී’’ති එවං තදා මනසිකාරස්ස අකතත්තා පාළියං ‘‘උට්ඨානසඤ්ඤං මනසිකරිත්වා’’ති න වුත්තන්ති ආහ ‘‘උට්ඨානසඤ්ඤන්ති පනෙත්ථ න වුත්ත’’න්ති. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ගිලානසෙය්‍යා හෙසා’’ති. සා හි චිරකාලප්පවත්තිකා හොති. Debido a que en aquel momento no se realizó la atención mental pensando 'habiendo determinado el tiempo, me levantaré según lo determinado', no se dijo en el texto original 'habiendo atendido mentalmente a la percepción de levantarse' (uṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā). Al respecto, explica la razón: 'esta es la postura del enfermo' (gilānaseyyā hesā), la cual ciertamente es de larga duración. විසුං විසුං රාසිවසෙන අනාගන්ත්වා එකජ්ඣං පුඤ්ජවසෙන ආගතත්තා වුත්තං ‘‘සබ්බාපි තා’’ති. තෙනාහ ‘‘සත්තසතා’’ති. විකාරමත්තම්පීති වෙදනාය අසහනවසෙන පවත්තනාකාරමත්තම්පි. සුසම්මට්ඨකඤ්චනං වියාති සම්මට්ඨසුසජ්ජිතසුවණ්ණං විය. Se dice 'todas ellas' (sabbāpi tā) porque se presentan como una sola pila o montón, en lugar de venir por separado como montones individuales. Por eso dijo: 'setecientas'. 'Incluso una mera alteración' significa incluso la mera forma en que se manifiesta la incapacidad de tolerar el dolor. 'Como oro bien pulido' significa como el oro bien pulido y bien adornado. ධම්මාලපනන්ති අසඞ්ඛාරිකසමුප්පන්නසභාවාලපනං. සමුල්ලපිතඤ්හි ආකාරසමානවචනමෙතං. නාගො විය වාති පවත්තතීති නාගවො. තස්ස භාවො නාගවතා. විභත්තිලොපෙන හෙස නිද්දෙසො, මහානාගහත්ථිසදිසතායාති අත්ථො. බ්‍යත්තුපරිචරණට්ඨෙනාති බ්‍යත්තං උපරූපරි අත්තනො කිරියාචරණෙන. ආජානීයොති සම්මාපතිතං දුක්ඛං සහන්තො [Pg.116] අත්තනා කාතබ්බකිරියං ධීරො හුත්වා නිත්ථාරකො. කාරණාකාරණජානනෙනාති නිය්‍යානිකානිය්‍යානිකකරණඤාතතාය. තෙනෙවට්ඨෙනාති අප්පටිසමට්ඨෙනෙව. ‘‘මුත්තො මොචෙය්‍ය’’න්තිආදි ධුරවාහට්ඨෙන. නිබ්බිසෙවනට්ඨෙනාති රාගාදිවිසවිගතභාවෙන. La 'charla sobre el Dhamma' (dhammālapa) es la conversación sobre la naturaleza de lo que ha surgido de forma incondicionada. 'Samullapita' es, de hecho, un término equivalente a la forma de hablar. Se llaman 'nāgas' porque proceden como un noble elefante (nāga); su estado es la condición de nāga. Esta es una descripción con elisión de caso gramatical, con el significado de 'por su similitud con un gran elefante noble'. 'Por el sentido de un comportamiento experto' significa alguien experto por el ejercicio de sus propias acciones superiores. 'De pura raza' (ājānīyo) es el sabio que, soportando el sufrimiento que le ha sobrevenido correctamente, es capaz de llevar a cabo lo que debe hacerse para superarlo. 'Por el conocimiento de lo que es causa y lo que no es causa' significa por conocer lo que conduce a la liberación y lo que no. 'Por ese mismo sentido' significa precisamente por el sentido de no tener igual. 'El liberado debería liberar' (mutto moceyya), etc., por el sentido de llevar la carga. 'Por el sentido de no tener veneno' significa por el estado de estar libre del veneno de la pasión y otros estados similares. අනියමිතාණත්තීති අනුද්දෙසිකං ආණාපනං. සාමඤ්ඤකතොපි සමාධිසද්දො පකරණතො ඉධ විසෙසත්ථොති ආහ ‘‘සමාධින්ති අරහත්තඵලසමාධි’’න්ති. පටිප්පස්සද්ධිවසෙන සබ්බකිලෙසෙහි සුට්ඨු විමුත්තන්ති සුවිමුත්තං. අභිනතං නාම ආරම්මණෙ අභිමුඛභාවෙන පවත්තියා. අපනතං අපගමනවසෙන පවත්තියා, විමුඛතායාති අත්ථො. ලොකියජ්ඣානචිත්තං විය විපස්සනා විය ච සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන තදඞ්ගප්පහානවික්ඛම්භනපහානවසෙන ච වික්ඛම්භෙත්වා න අධිගතං න ඨපිතං, කිඤ්චරහි කිලෙසානං සබ්බසො ඡින්නතායාති ආහ ‘‘ඡින්නත්තා වතං ඵලසමාධිනා සමාහිත’’න්ති. අතික්කමිතබ්බන්ති ආචාරාතික්කමවසෙන ලඞ්ඝිතබ්බං. සා පන ලඞ්ඝනා ආසාදනා ඝට්ටනාති ආහ ‘‘ඝට්ටෙතබ්බ’’න්ති. La 'orden no especificada' es una instrucción sin destinatario particular. Aunque la palabra 'samādhi' es general, aquí por el contexto tiene un significado especial, por eso dijo: 'samādhi es el samādhi del fruto del arahantazgo'. 'Bien liberado' (suvimutta) significa estar completamente libre de todas las impurezas por medio de la tranquilidad. 'Inclinado' (abhinata) se refiere a la actividad de dirigirse hacia el objeto. 'Alejado' (apanata) se refiere a la actividad de apartarse, con el sentido de estar desinteresado. A diferencia de la mente de los jhanas mundanos y la visión clara (vipassanā), no se alcanza ni se establece mediante una formación (sasaṅkhāra), mediante un esfuerzo deliberado, ni mediante la supresión (vikkhambhana) por el abandono temporal o el abandono por supresión, sino que se dice: 'ciertamente está concentrado por el samādhi del fruto, debido a que las impurezas han sido cortadas por completo'. 'Debe ser transgredido' significa que debe ser sobrepasado mediante la transgresión de la conducta. Pero esa transgresión es una ofensa o choque, por eso dijo: 'debe ser chocado'. පඤ්චවෙදා නාම – ඉරුවෙදො, යජුවෙදො, සාමවෙදො, ආථබ්බණවෙදො, ඉතිහාසො චාති එවං ඉතිහාසපඤ්චමානං වෙදානං. ‘‘චර’’න්ති වචනවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘චරන්තා’’ති, තපන්තාති අත්ථො. හීනත්තරූපාති හීනාධිමුත්තිකතාය නිහීනචිත්තසභාවා. විමුත්තිකතාය අභාවතො නිබ්බානඞ්ගමා න හොන්ති. අරහත්තාධිගමකම්මස්ස අභබ්බතාය පරිහීනත්ථා. අජ්ඣොත්ථටාති අභිභූතා. තාදිසෙහෙව සීලෙහීති ගොසීලාදීහි. බද්ධාති සමාදපෙත්වා පවත්තනවසෙන අනුබද්ධා. ලූඛං තපන්ති අත්තකිලමථානුයොගං. තං පන එකදෙසෙන දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චාතපතාපන’’න්තිආදිමාහ. ‘‘එවං පටිපන්නස්ස මොක්ඛො නත්ථි, එවං පටිපන්නස්ස වට්ටතො මුත්ති අත්ථී’’ති වදන්තී සා අත්තතො සාසනස්ස නිය්‍යානභාවො කථිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවං කථෙන්තී’’ති. ආදින්ති ගාථාද්වයං. Los llamados 'cinco vedas' son: el Rigveda, el Yajurveda, el Samaveda, el Atharvaveda y los Itihāsas como el quinto. Se dijo 'cara' con un cambio de voz gramatical, por eso dijo 'carantā' (practicando), con el sentido de 'haciendo austeridades'. 'De naturaleza inferior' (hīnattarūpā) significa personas de carácter vil debido a su baja disposición. Debido a la ausencia de liberación, no se dirigen al Nibbāna. Están privados de beneficio por la imposibilidad de realizar el acto de alcanzar el arahantazgo. 'Dominados' (ajjhotthaṭā) significa vencidos. 'Por tales virtudes' (tādiseheva sīlehī) se refiere a los votos de comportamiento de vaca, etc. 'Atados' (baddhā) significa vinculados por el hecho de persistir en haberlos asumido. 'Practican austeridades ásperas' se refiere a la práctica de la auto-mortificación. Mostrando esto en parte, dice 'calentamiento por los cinco fuegos' (pañcātapatāpana), etc. Al decir 'para quien así practica no hay liberación, para quien así practica hay liberación del ciclo', se dice que se está expresando la cualidad liberadora de la propia enseñanza; por eso dijo: 'expresan la cualidad liberadora de la enseñanza'. Las dos estrofas que comienzan con esto. සකලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Sakalika Sutta. 9. පඨමපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del primer Pajjunnadhītu Sutta. 39. චාතුමහාරාජිකස්සාති [Pg.117] චාතුමහාරාජිකකායිකස්ස. ධම්මො අනුබුද්ධොති චතුසච්චධම්මො පරිඤ්ඤෙය්‍යාදිභාවස්ස අනුරූපතො බුද්ධො. පච්චක්ඛමෙවාති පරපත්තියා අහුත්වා අත්තපච්චක්ඛමෙව කත්වා ජානාමි. ධම්මං ගරහන්තා නාම සද්දදොසවසෙන වා අත්ථදොසවසෙන වා ගරහෙය්‍යුන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘හීනක්ඛර…පෙ… කොතිවා’’ති ආහ. සා පන ‘‘තෙසං විගරහා දුම්මෙධතාය මහානත්ථාවහාවා’’ති දස්සෙන්තී දෙවතා ආහ ‘‘දුම්මෙධා උපෙන්ති රොරුව’’න්ති. විසුං හොතීති අවීචිමහානිරයතො විසුං එව හොති. ඛන්තියාති ඤාණඛන්තියා. උපසමෙනාති රාගාදීනං සබ්බසො වූපසමෙන. තෙනාහ ‘‘රුච්චිත්වා’’තිආදි. 39. 'De los Cātumahārājikā' significa perteneciente a la hueste de los Cuatro Grandes Reyes. 'Dhamma comprendido' significa que el Dhamma de las Cuatro Nobles Verdades ha sido comprendido de acuerdo con lo que debe ser plenamente conocido, etc. 'Directamente' (paccakkhamevāti) significa que lo conozco habiéndolo hecho directamente por mí mismo, no por fe en otros. Aquellos que 'critican el Dhamma' podrían criticarlo ya sea por defectos en la letra o defectos en el significado, mostrando esto dijo: 'hīnakkhara...pe... kotivā'. La deidad, mostrando que 'su crítica acarrea grandes desventuras debido a su necedad', dijo: 'los necios entran en Roruva'. 'Está separado' significa que es distinto del gran infierno Avīci. 'Por la paciencia' significa por la paciencia del conocimiento. 'Por la pacificación' significa por la pacificación completa de la pasión y otros estados. Por eso dijo 'habiendo encontrado agrado', etc. පඨමපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del primer Pajjunnadhītu Sutta. 10. දුතියපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del segundo Pajjunnadhītu Sutta. 40. බුද්ධඤ්ච ධම්මඤ්ච නමස්සමානාති බුද්ධසුබුද්ධතං ධම්මසුධම්මතඤ්ච ඤත්වා තදුභයං නමස්සමානා. යස්මා බුද්ධෙ ච ධම්මෙ ච පසන්නො සඞ්ඝෙ ච පසන්නො එව හොති තස්ස සුප්පටිපත්තියා විජානනතො, තස්මා සො අත්ථො ගාථාය ච-සද්දසඞ්ගහිතොති දස්සෙන්තො ‘‘ච-සද්දෙන සඞ්ඝඤ්චා’’ති ආහ අත්ථවතියොති ලොකියලොකුත්තරඅත්ථසඞ්ගහිතා ලොකියකුසලලොකුත්තරමග්ගසඞ්ගණ්හනතො. යං ධම්මං සා අභාසීති යං තුම්හාකං ධම්මං පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතා, සා මහාකොකනදා අත්තනො බලානුරූපං අභාසි. බහුනාති නානප්පකාරෙන. පරියායෙනාති කාරණෙන. තාදිසොති තථාරූපො තථාපටිවිද්ධසච්චො අත්ථධම්මාදීසු කුසලො එකෙකං පදම්පි උදාහරණහෙතුනිගමනානි නීහරන්තො ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති පඨපෙති විවරති විභජති උත්තානීකරොති. තෙනාහ ‘‘අයං භගවා’’තිආදි. එතෙන අතිවිය විත්ථාරක්ඛමො සුගතධම්මොති දස්සෙති. පරියාපුටන්ති පරිවත්තිතං. එවං විත්ථාරක්ඛමං [Pg.118] ධම්මං යස්මා දෙවධීතා ‘‘සංඛිත්තමත්ථං ලපයිස්සාමී’’ති අවොච, තස්මා වුත්තං ‘‘තස්සත්ථ’’න්තිආදි. 40. «Venerando al Buda y al Dhamma» significa que, habiendo conocido la excelente iluminación del Buda y la excelencia del Dhamma, se rinde homenaje a ambos. Dado que quien tiene fe en el Buda y en el Dhamma, también la tiene en el Saṅgha por comprender su correcta práctica, se explica que el significado de esto está incluido en la palabra 'ca' (y) de la estrofa; por eso dice «con la palabra 'ca' [se incluye] también al Saṅgha». «Dotada de sentido» significa que incluye beneficios tanto mundanos como supramundanos, pues abarca el mérito mundano y el camino supramundano. «El Dhamma que ella habló» se refiere a que ella, Mahākokanadā, habiendo penetrado y establecido vuestro Dhamma, habló según su propia capacidad. «De muchas maneras» significa de diversas formas. «Por medio de explicaciones» se refiere a las causas. «Tal cual» (tādiso) indica a alguien de tal naturaleza, que ha penetrado la verdad de esa manera, experto en el significado y en el Dhamma, etc., quien extrae cada palabra mediante ejemplos, razones y conclusiones, y así la comunica, enseña, establece, instituye, revela, analiza y clarifica. Por eso dijo «Este Bienaventurado», etc. Con esto muestra que el Dhamma del Sugata es sumamente digno de ser detallado. «Aprendido» significa memorizado y repetido. Dado que la hija de un deva dijo respecto a este Dhamma tan digno de ser detallado: «hablaré solo el significado resumido», por eso se dice «su significado», etc. දුතියපජ්ජුන්නධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Segundo Sutta de la Hija de Pajjunna. සතුල්ලපකායිකවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Vagga de los Satullapakāyika. 5. ආදිත්තවග්ගො 5. Capítulo de lo que Arde 1. ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Āditta Sutta 41. සීසන්ති දෙසනාපදෙසො, දෙසනාය අඤ්ඤෙසුපි වත්තබ්බෙසු කස්සචිදෙව සීසභාගෙන අපදිසනං. තෙනාහ ‘‘රාගාදීහී’’තිආදි. දානෙනාති අත්තනො සන්තකස්ස පරෙසං පරිච්චජනෙන. තං පන පරිච්චජනං චෙතනාය හොතීති ආහ ‘‘දානචෙතනායා’’ති දානපුඤ්ඤචෙතනාති දානමයා පුඤ්ඤචෙතනා දායකස්සෙව හොති තංසන්තතිපරියාපන්නත්තා. නීහතභණ්ඩකන්ති ආදිත්තගෙහතො බහි නික්ඛාමිතං භණ්ඩකං. එතන්ති ‘‘දින්නං හොතී’’තිආදිවචනං. අදින්නෙති දානමුඛෙ අනියුඤ්ජිතෙ භොගෙ. ‘‘අන්තෙනා’’ති ජීවිතස්ස අන්තො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘මරණෙනා’’ති. මමාති පරිග්ගහිතත්තා පරිග්ගහා, භොගා. තෙපි කෙනචි ආකාරෙන විනාසං අනුපගතා මරණෙන පහීයන්ති නාමාති වුත්තං ‘‘චොරාදීනං වසෙන අවිනට්ඨභොගෙ’’ති. සොභනා අග්ගභූතා රූපාදයො එත්ථාති සග්ගො, තං සග්ගං. 41. «Cabeza» (sīsa) es un término para el alcance de la enseñanza; en la enseñanza, cuando hay otras cosas que decir, se designa a una como la parte principal o cabeza. Por eso dijo «por el deseo (rāga), etc.». «Mediante el regalo» (dānenā) significa renunciar a lo propio en favor de otros. Se dice «por la volición del dar» (dānacetanāyā) porque esa renuncia ocurre a través de la intención; la «volición meritoria del dar» es la intención de mérito consistente en dar que pertenece solo al donante, por estar contenida en su propia continuidad mental. «Bienes rescatados» se refiere a los bienes que han sido sacados fuera de una casa en llamas. «Esto» se refiere a las palabras «lo dado es [lo que está bien dado]», etc. «En lo no dado» se refiere a la riqueza que no se ha empleado en el camino de la generosidad. «Por el fin» indica que se refiere al fin de la vida, por eso dice «por la muerte». «Míos» se refiere a las posesiones por haber sido apropiadas, es decir, las riquezas. Incluso aquellas que no han sido destruidas por algún medio, se dice que se abandonan con la muerte; por eso se dice «riquezas no destruidas por ladrones, etc.». «Cielo» (sagga) es aquel lugar donde existen formas bellas y excelentes, etc.; a ese cielo. ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Āditta Sutta. 2. කිංදදසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Kiṃdada Sutta 42. ද්වෙ තීණි භත්තානි අභුත්වාති ද්වෙ තයො වාරෙ භත්තානි අභුඤ්ජිත්වා. උට්ඨාතුං න සක්කොතීති උට්ඨාතුම්පි න සක්කොතී, පගෙව අඤ්ඤං සරීරෙන කාතබ්බකිච්චං දුබ්බලභාවතො. දුබ්බලොපි හුත්වාති භුඤ්ජනතො පුබ්බෙ දුබ්බලො හුත්වා බලසම්පන්නො හොති. එවං බ්‍යතිරෙකතො අන්වයතො ච ආහාරස්ස සරීරෙ බලවතං ආහ. යස්මා අන්නදො [Pg.119] දායකො පටිග්ගාහකස්ස බලදො හොති, තස්මා සො ආයතිං අත්තනො සරීරෙ බලදො අවිනාසවසෙන බලස්ස රක්ඛකො ච හොති. තෙනාහ භගවා – ‘‘බලං ඛො පන දත්වා බලස්ස භාගී හොතී’’ති (අ. නි. 5.37) සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. සුරූපොපීති අභිරූපොපි. විරූපො හොතීති බීභච්ඡරූපො කොපීනස්ස අච්ඡන්නත්තා. ඉදඤ්ච යානන්ති සාමඤ්ඤතො වුත්තං. උපාහනාති සරූපතො දස්සෙති. අදුක්ඛප්පත්තො හුත්වා යාති වත්තති එතෙනාති යානන්ති ඡත්තාදීනම්පි යානභාවො වුත්තො. තෙනාහ ‘‘යානදො සුඛදො හොතී’’ති. චක්ඛුදො නාම හොති චක්ඛුනා කාතබ්බකිච්චෙ සහකාරීකාරණභාවතො දීපස්ස. 42. «Sin haber comido dos o tres comidas» significa después de no haber comido durante dos o tres turnos de comida. «No puede levantarse» significa que ni siquiera puede ponerse en pie, y mucho menos realizar cualquier otra tarea corporal debido a su estado de debilidad. «Habiendo estado débil» significa que, estando débil antes de comer, se vuelve dotado de fuerza [después]. Así, se explica la fuerza del alimento en el cuerpo tanto por su presencia como por su ausencia. Dado que el donante de comida da fuerza al receptor, por lo tanto, en el futuro él mismo será un dador de fuerza a su propio cuerpo y un protector de la fuerza mediante su no destrucción. Por eso dijo el Bienaventurado: «al dar fuerza, se hace partícipe de la fuerza» (AN 5.37). El mismo método se aplica a los demás términos. «Aunque sea de buena apariencia» se refiere a alguien hermoso. «Se vuelve deforme» significa que su apariencia es repulsiva por no estar cubiertas sus partes íntimas. Y esto, «vehículo» (yāna), se dice de manera general. «Calzado» se muestra como una forma específica. «Yāna» (vehículo) se llama a aquello mediante lo cual se viaja o se procede sin alcanzar el sufrimiento; por eso se dice que sombrillas y otros objetos también tienen la naturaleza de vehículos. Por eso dijo: «quien da un vehículo, da felicidad». Se dice que «da la vista» porque la lámpara actúa como una causa cooperativa en la función que debe realizarse con el ojo. ‘‘සබ්බෙසංයෙව බලාදීනං දායකො හොතී’’ති සඞ්ඛෙපතො වුත්තං අත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘ද්වෙ තයො ගාමෙ’’තිආදි වුත්තං. නිසජ්ජාදිවසෙන පතිස්සයිතබ්බතො පතිස්සයො, විහාරො. පක්ඛිත්තං විය හොති පරිස්සමස්ස විනොදිතත්තා. බහි විචරන්තස්සාති පතිස්සයං අලභිත්වා බහි විවටඞ්ගණෙ විචරන්තස්ස. ඣායතීති ඣායන්තං හොති, කිලමතීති අත්ථො. සීතුණ්හාදිවිරොධිපච්චයවසෙන සසන්තානෙ විසභාගසන්තති, තබ්බිපරියායතො සභාගසන්තති වෙදිතබ්බා. සුඛං නාම දුක්ඛපච්චයපරිහාරතො සුඛපච්චයුප්පන්නතො ච හොති, තදුභයං පතිස්සයවසෙන ලභතීති දස්සෙන්තො ‘‘බහි විචරන්තස්ස පාදෙ’’තිආදිමාහ. ධම්මපීතිසුඛන්ති ධම්මපච්චවෙක්ඛණෙන උප්පන්නපීතිසුඛං. උපසමසුඛන්ති කිලෙසානං වූපසමෙන පවත්තසුඛං. නිවාතං පිහිතවාතපානං පතිස්සයං පවිසිත්වා ද්වාරං පිධාය ඨිතස්ස අන්ධකාරො හොතීති වුත්තං ‘‘කූපෙ ඔතිණ්ණො විය හොතී’’ති. තෙනාහ ‘‘මඤ්චපීඨාදීනි න පඤ්ඤායන්තී’’ති. තයිදං බහිසමාපන්නපරිස්සමදොසෙන, න ච පතිස්සයදොසෙන. තෙනාහ ‘‘මුහුත්ත’’න්තිආදි. «Da todo [fuerza, etc.]» es el significado expresado de forma resumida; para mostrarlo en detalle se dice «dos o tres aldeas», etc. «Refugio» (patissaya) es un monasterio, por ser el lugar donde uno debe refugiarse sentándose, etc. «Es como si hubiera sido depositado» se dice porque el cansancio ha sido disipado. «De quien vaga afuera» se refiere a quien, al no obtener refugio, camina afuera en un espacio abierto. «Se consume» significa que está ardiendo, es decir, que está fatigado. Por la influencia de condiciones opuestas como el frío y el calor, surge una continuidad discordante en la propia serie mental; lo opuesto a eso debe entenderse como continuidad concordante. Lo que se llama «felicidad» surge por la evitación de las causas del sufrimiento y por el surgimiento de las causas de la felicidad; mostrando que ambas se obtienen mediante el refugio, dice «los pies de quien vaga afuera», etc. «Felicidad del gozo por el Dhamma» es el gozo y la felicidad surgidos por la reflexión sobre el Dhamma. «Felicidad de la calma» es la felicidad que procede de la pacificación de las impurezas (kilesas). Se dice que «es como si hubiera caído en un pozo» porque hay oscuridad para aquel que ha entrado en un refugio protegido del viento, con las ventanas cerradas, y permanece con la puerta cerrada. Por eso dijo «el lecho, el asiento, etc., no se perciben». Esto se debe al defecto del cansancio traído de afuera, y no al defecto del refugio. Por eso dice «por un momento», etc. න මරති එතෙනාති අමරණං, නිබ්බානාධිගමාදයො. තස්ස දානං ධම්මූපදෙසො, තං දෙති. තෙනාහ ‘‘යො ධම්මං අනුසාසතී’’ති. තයිදං ධම්මානුසාසනං කථං හොතීති ආහ ‘‘අට්ඨකථ’’න්තිආදි. අට්ඨකථං කථෙතීති අවිවටපාඨස්ස පාළියා අත්ථසංවණ්ණනං කරොතීති අත්ථො. අනධීතිනො පන පාළිං වාචෙති. තත්ථ තත්ථ ගතට්ඨානෙ පුච්ඡිතපඤ්හං විස්සජ්ජෙති, අයං තාව ගන්ථධුරො, පටිපත්තිවාසධුරෙ පන කම්මට්ඨානං ආචික්ඛති, උභයෙසම්පි [Pg.120] ධම්මස්සවනං කරොති. සබ්බදානන්ති යථාවුත්තආමිසදානං අභයදානං. ධම්මදානන්ති ධම්මදෙසනා. ධම්මරතීති සමථවිපස්සනාධම්මෙ අභිරති. ධම්මරසොති සද්ධම්මසන්නිස්සයං පීතිපාමොජ්ජං. «Inmortalidad» (amaraṇa) es aquello por lo cual no se muere, como el logro del Nibbāna, etc. El regalo de eso es la instrucción del Dhamma, y eso es lo que da. Por eso dijo «aquel que instruye en el Dhamma». Explicando cómo es esta instrucción en el Dhamma, dice «comentario (aṭṭhakathā)», etc. «Relata el comentario» significa que realiza la explicación del sentido de los textos de la Pali que no han sido aclarados. Para los que no han estudiado, hace que reciten el Canon (Pāli). En cada lugar al que va, resuelve las preguntas que le plantean; esto es en cuanto al deber del estudio (ganthadhura). En cuanto al deber de la práctica (paṭipattidhura), enseña el tema de meditación (kammaṭṭhāna). Para ambos, realiza la audición del Dhamma. «Todo regalo» se refiere al regalo de bienes materiales (āmisadāna) y al regalo de la seguridad (abhayadāna) antes mencionados. «Regalo del Dhamma» es la enseñanza del Dhamma. «Deleite en el Dhamma» (dhammarati) es el deleite en los estados de tranquilidad (samatha) y visión clara (vipassanā). «Sabor del Dhamma» (dhammarasa) es el gozo y la alegría basados en el verdadero Dhamma. කිංදදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Kiṃdada Sutta. 3. අන්නසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Anna Sutta 43. පත්ථෙන්තීති පිහෙන්ති. යත්ථස්ස උපගමනං ලොකෙ පාකටතරං අහොසි, තෙ උදාහරණවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘චිත්තගහපතිසීවලිත්ථෙරාදිකෙ වියා’’ති ආහ. අන්නන්ති අන්නසඤ්ඤිතො චතුබ්බිධොපි පච්චයො. සබ්බෙපි දායකෙ එකජ්ඣං ගහෙත්වා සාමඤ්ඤතො එකවසෙන ‘‘දායකමෙවා’’ති වුත්තං, යථා චාහ ‘‘කො නාම සො යක්ඛො, යං අන්නං නාභිනන්දතී’’ති? තත්ථ යක්ඛොති සත්තො. සාමඤ්ඤජොතනා ච නාම යස්මා පුථුඅත්ථවිසයා, තස්මා ‘‘යෙ නං දදන්ති සද්ධාය, විප්පසන්නෙන චෙතසා. තමෙව අන්නං භජතී’’ති වුත්තං. තත්ථ ම-කාරො පදසන්ධිකරො, තෙ එවාති අත්ථො. දායකං අපරිච්චජනමෙව අනුගච්ඡති චක්කං විය කුබ්බරං. 43. «Desean» significa que anhelan. Al mostrar a aquellos cuya llegada al mundo fue muy conocida, los señala por vía de ejemplo diciendo: «como el amo de casa Citta, el anciano Sīvalī y otros». «Comida» se refiere a los cuatro tipos de requisitos designados como comida. Habiendo tomado a todos los donantes en conjunto, se dice generalmente en singular «solo al donante», tal como se dijo: «¿Quién es aquel ser (yakkha) que no se regocija en la comida?». Aquí, «yakkha» significa un ser vivo. Puesto que la expresión general tiene un amplio alcance, se dice: «quienes la dan con fe, con mente pura, a ellos mismos los sigue la comida». Aquí, la letra 'm' es un conector eufónico, significando «a ellos mismos». Sigue al donante sin abandonarlo, como la rueda sigue al eje del carruaje. අන්නසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anna Sutta ha finalizado. 4. එකමූලසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Ekamūla Sutta 44. පතිට්ඨට්ඨෙන අවිජ්ජාසඞ්ඛාතං එකං මූලං එතිස්සාති එකමූලා. තං එකමූලං. යථා සංයොජනීයෙසු අස්සාදානුපස්සනාවසෙන තණ්හාසමුප්පාදො, එවං තණ්හාභිභවවසෙන අනවබොධොති අවිජ්ජා තණ්හාය මූලං, තණ්හා ච අවිජ්ජාය මූලං. අයඤ්හි නයො උපනිස්සයතාවසෙන වුත්තො, සහජාතවසෙන චායං අඤ්ඤමඤ්ඤං මූලභාවො පාකටොයෙව. ඉධ පන ඉමිස්සං ගාථායං අධිප්පෙතා ‘‘එකමූල’’න්ති සා තණ්හා. තත්ථ යා භවතණ්හා, සා සස්සතදිට්ඨිවසෙන ආවට්ටති පරිවත්තති, විභවතණ්හා [Pg.121] උච්ඡෙදදිට්ඨිවසෙන, එවං ද්විරාවට්ටං. සහජාතකොටියාති සහජාතකොටියාපි, පගෙව සම්මුය්හං ආපන්නස්ස පන වත්තමානාය තණ්හාය බලවභාවෙන මලීනතා සියා. උපනිස්සයකොටියාති උපනිස්සයකොටියාව සහජාතකොටියා අසම්භවතො. පත්ථරණට්ඨානාති විත්ථතා හුත්වා පවත්තිට්ඨානභූමි. තෙනාහ ‘‘තෙසු සා පත්ථරතී’’ති. සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො. උත්තරිතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය පතාය අලං පරියත්තොති පාතාලො, අයං පන පාතාලො වියාති පාතාලො. තෙනාහ ‘‘අප්පතිට්ඨට්ඨෙනා’’ති. අගාධගම්භීරතායාති අත්ථො. 44. Se llama «de una sola raíz» (ekamūlā) porque tiene una única raíz conocida como ignorancia en el sentido de fundamento. Esa es la única raíz. Así como el deseo surge mediante la contemplación del placer en las cosas que encadenan, así surge la falta de comprensión por el predominio del deseo; por tanto, la ignorancia es la raíz del deseo y el deseo es la raíz de la ignorancia. Este método se expresa en términos de condición de apoyo decisivo (upanissaya), pero su condición de ser raíces mutuas en términos de condición de origen simultáneo (sahajātavasena) es ciertamente evidente. Sin embargo, en este verso, «una sola raíz» se refiere al deseo. Allí, el deseo por la existencia (bhavataṇhā) gira y se vuelve a través de la visión de eternismo; el deseo por la no-existencia (vibhavataṇhā) a través de la visión de aniquilacionismo; así tiene un doble giro. «En el extremo del origen simultáneo» significa incluso en el extremo del origen simultáneo; con mayor razón para quien está sumido en la confusión, habría impureza debido a la fuerza del deseo presente. «En el extremo del apoyo decisivo» se dice porque no es posible en el extremo del origen simultáneo. «En el sentido de extenderse» significa el terreno donde ocurre tras haberse expandido. Por eso se dijo: «se extiende entre ellos». Es un «mar» en el sentido de congregar. Se llama «abismo» (pātāla) por ser suficiente para caer en él debido a la incapacidad de cruzarlo; es como un abismo, por eso se llama pātāla. Por eso se dijo: «en el sentido de no tener apoyo». El significado es su profundidad insondable. එකමූලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Ekamūla Sutta ha finalizado. 5. අනොමසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Anoma Sutta 45. අනොමනාමන්ති අනූනනාමං. ගුණනෙමිත්තිකානි එව හි භගවතො නාමානි. ගුණානඤ්චස්ස පරිපුණ්ණතාය අනූනනාමන්ති ආහ ‘‘සබ්බගුණසමන්නාගතත්තා’’තිආදි. අපිච තථා තෙවිජ්ජො, ඡළභිඤ්ඤොතිආදීනි නාමානි අනොමනාමානි න හොන්ති පරිච්ඡින්නවිසයත්තා, භගවතො පන සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ, සම්මාසම්බුද්ධොතිආදීනි නාමානි අනොමනාමානි නාම මහාවිසයත්තා අනූනභාවතො. තෙනාහ ‘‘අවෙකල්ලනාම’’න්ති. ඛන්ධන්තරාදයොති ඛන්ධවිසෙසාදිකෙ. ඤාණෙන යාථාවතො අරණීයට්ඨෙන අත්ථෙ. අන්වයපඤ්ඤාධිගමායාති ලොකුත්තරපඤ්ඤාපටිලාභාය. පටිපදන්ති සමථවිපස්සනාපටිපදං. කිලෙසකාමානං වසෙන අල්ලීයිතබ්බට්ඨෙන කාමා එව ආලයො. අතීතකාලෙයෙව කමනතං ගහෙත්වා වුත්තං ‘‘කමමාන’’න්ති. න එතරහි තදභාවතොති ආහ ‘‘අතීතං පන උපාදාය ඉදං වුත්ත’’න්ති. මහානුභාවතාදිනා මහන්තානං. 45. «Nombre no inferior» (anomanāma) significa un nombre que no es incompleto. Ciertamente, los nombres del Bienaventurado se basan en sus cualidades. Debido a la perfección de sus cualidades, se dice que es un nombre no incompleto, expresado como «por estar dotado de todas las cualidades», etc. Además, nombres como «el de los tres conocimientos» o «el de los seis conocimientos superiores» no son nombres «no inferiores» por tener un alcance limitado; en cambio, nombres del Bienaventurado como «Maestro», «Omnisciente», «Perfectamente Iluminado», etc., son llamados nombres «no inferiores» por no ser incompletos debido a su gran alcance. Por eso se dijo: «un nombre sin deficiencia». «Dentro de los agregados y otros» se refiere a las distinciones de los agregados, etc. «En los significados» en el sentido de lo que debe ser alcanzado correctamente mediante el conocimiento. «Para el logro de la sabiduría inferencial» significa para la obtención de la sabiduría supramundana. «El camino» se refiere a la práctica de la tranquilidad y la introspección (samatha-vipassanā). Los placeres sensoriales mismos son el «apego» (ālaya) en el sentido de que uno se apega a ellos por el poder de las pasiones de los deseos. Se dice «deseando» (kamamāna) tomando el deseo solo en relación al tiempo pasado. No es así en el presente por su ausencia, por eso se dice: «esto se dice refiriéndose al pasado». «De los grandes» por su gran poder y otras cualidades. අනොමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anoma Sutta ha finalizado. 6. අච්ඡරාසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Accharā Sutta 46. ‘‘අච්ඡරාගණසඞ්ඝුට්ඨ’’න්ති ගාථා දෙවපුත්තෙන යෙනාධිප්පායෙන ගායිතා, සො අනුපුබ්බිකථාය විනා න පඤ්ඤායතීති තං ආගමනතො පට්ඨාය [Pg.122] කථෙන්තො ‘‘අයං කිර දෙවපුත්තො’’තිආදිමාහ. තත්ථ සාසනෙති ඉමස්සෙව සත්ථුසාසනෙ. කම්මාකම්මන්ති කම්මවිනිච්ඡයං. අත්ථපුරෙක්ඛාරතාය අප්පකිච්චතාය ච සල්ලහුකවුත්තිකො. සයනස්ස කොට්ඨාසොති දිවසං පුරිමයාමඤ්ච භාවනානුයොගවසෙන කිලන්තකායස්ස සමස්සාසනත්ථං සෙය්‍යාය උපගමනභාගො අනුඤ්ඤාතො. 46. La intención con la que el hijo de los devas recitó el verso «Resuena con grupos de ninfas» no puede entenderse sin el relato previo; por lo tanto, narrándolo desde su origen, se dice: «Se dice que este hijo de los devas», etc. Allí, «en la enseñanza» se refiere a esta misma enseñanza del Maestro. «Lo que es acción y lo que no es acción» significa el discernimiento de la acción. «De vida frugal» por tener el bienestar como prioridad y tener pocos deberes. «Una parte del sueño» se refiere a la parte permitida para ir a descansar con el fin de confortar el cuerpo fatigado por la dedicación a la meditación durante el día y la primera vigilia de la noche. අබ්භන්තරෙති කුච්ඡියං භත්තස්ස පරිත්තතාය සත්ථකවාතාති තික්ඛභාවෙන සත්ථකා විය කන්තනකා වාතා. ධුරස්මිංයෙවාති කිලෙසමාරෙන යුද්ධෙ එව. විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො වා. උපනිස්සයමන්දතාය අපරිපක්කඤාණතාය ආසවක්ඛයං අප්පත්තො කාලං කත්වාති යොජනා. උපරි ඨිතන්ති පරික්ඛාරභාවෙන දිබ්බදුස්සූපරි ඨිතං. තථෙව අට්ඨාසීති තාහි තථා වුත්තෙපි යථා තතො පුබ්බෙ, තථෙව අට්ඨාසි. සුවණ්ණපට්ටන්ති නිබ්බුද්ධෙ පටිජිනිත්වා ලද්ධබ්බසුවණ්ණපට්ටං. වීතික්කමස්ස අකතත්තා අසම්භින්නෙනෙව සීලෙන. යස්මා තස්මිං සත්ථු සන්තිකං ආගච්ඡන්තෙ තාපි තෙන සද්ධිං ආගමංසු තස්මා ‘‘අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො’’ති වුත්තං. «En el interior» significa en el vientre; debido a la escasez de comida, los «vientos como cuchillos» son vientos cortantes como cuchillos por su agudeza. «En el frente mismo» significa en la batalla misma contra el Mara de las impurezas. O bien, enseñando el Dhamma situado en la cumbre de las bases de la liberación. La conexión es: «murió sin haber alcanzado la destrucción de las impurezas debido a la debilidad de sus condiciones previas y a la inmadurez de su conocimiento». «Situado encima» significa situado sobre las vestiduras divinas como un requisito. «Permaneció tal cual» significa que, a pesar de lo que ellas dijeron, permaneció tal como estaba antes. «Lámina de oro» se refiere a la lámina de oro que se obtiene tras vencer en un combate. «Con virtud intacta» por no haber cometido ninguna transgresión. Puesto que ellas también vinieron con él cuando él se acercó al Maestro, se dijo: «rodeado por una multitud de ninfas». සඞ්ඝොසිතන්ති සඞ්ගම්ම ඝොසිතං, තත්ථ තත්ථ අච්ඡරානං ගීතසද්දවසෙන ඝොසිතං. පිසාචගණං කත්වා වදති අච්ඡන්දරාගතාය. නියාමචිත්තතායාති සම්මත්තනියාමෙ නින්නචිත්තතාය. ගරුභාවෙනාති තාසං වසෙ අවත්තනතො ගරුට්ඨානභාවෙන. යාත්‍රාති නිබ්බානං පති යාත්‍රා. තං පන වට්ටතො නිග්ගමනං හොතීති ආහ ‘‘කථං නිග්ගමනං භවිස්සතී’’ති. «Resonado» significa proclamado colectivamente; resonado en diversos lugares por el sonido del canto de las ninfas. Las llama «horda de demonios» debido a su falta de deseo y apego. «Con la mente en el Sendero de la Certeza» por tener la mente inclinada hacia la rectitud perfecta. «Con gravedad» por estar en una posición de respeto al no caer bajo el poder de ellas. «Viaje» significa el viaje hacia el Nibbāna. Como esto es la salida del ciclo de nacimientos, se pregunta: «¿cómo será la salida?». අතිසල්ලෙඛතෙවාති අතිවිය කිලෙසානං සල්ලෙඛිතවුත්තිකො. අකතාභිනිවෙසස්සාති භාවනමනනුයුත්තස්ස අනාරද්ධවිපස්සකස්ස. කාරකස්සාති සුගතොවාදකාරකස්ස සම්මාපටිපජ්ජතො. සුඤ්ඤතාවිපස්සනන්ති සුඤ්ඤතාදීපනං විපස්සනං දුච්චරිතතණ්හාය දූරීකරණෙන එකවිහාරිතාය. එකො මග්ගො අස්සාති ලොකුත්තරමග්ගො එව අස්ස අනාගතො, පුබ්බභාගමග්ගො පන කතපරිචයොති අත්ථො. «Debido a la extrema austeridad» significa tener una conducta que borra extremadamente las impurezas. «Para quien no tiene inclinaciones» se refiere a quien no se dedica a la meditación ni ha iniciado la introspección. «Para el ejecutor» significa para quien sigue correctamente la instrucción del Sugata. «La introspección de la vacuidad» se refiere a la introspección que ilumina la vacuidad, mediante el alejamiento del deseo por la mala conducta y por vivir en soledad. «Tiene un único camino» significa que el camino supramundano será su futuro, mientras que el camino de la etapa preliminar es lo que ya ha practicado. කායවඞ්කාදීනන්ති කායදුච්චරිතාදීනං අභාවතො සමුච්ඡින්දනෙන අනුපලබ්භනතො. නත්ථි එත්ථ භයං, අස්මිං වා අධිගතෙ පුග්ගලස්ස නත්ථි භයන්ති [Pg.123] අභයං නාම. සංසාරකන්තාරං අතික්කමිත්වා නිබ්බානසඞ්ඛාතං ඛෙමං අමතට්ඨානං ගමනෙ සුගතසාරථිනා සුසජ්ජිතයානභාවතො රථො අකූජනොති අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොව අධිප්පෙතො. ධම්මතො අනපෙතතාය අපරාපරුප්පත්තියා ච ධම්මචක්කෙහි. «De las tortuosidades corporales y otras» debido a la ausencia de mala conducta corporal, etc., por haber sido erradicadas y no encontrarse ya. Se llama «sin miedo» (abhaya) porque no hay peligro aquí, o porque al alcanzar esto, no hay miedo para la persona. El «carruaje silencioso» se refiere al Noble Camino Óctuple, por ser el vehículo bien preparado por el conductor Sugata para ir al estado inmortal, a la seguridad conocida como Nibbāna, tras haber cruzado el desierto del saṃsāra. «Con las ruedas del Dhamma» por no apartarse del Dhamma y por su surgimiento continuo. ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව අවිනාභාවා. අපාලම්බොති අවස්සයො. පරිවාරොති පරික්ඛාරො අභිසඞ්ඛරණතො. මග්ගස්ස කරණට්ඨානෙ ධම්මො තප්පරියාපන්නා සම්මාදිට්ඨි. අනිච්චාදිවසෙනාති අනිච්චානුපස්සනාදිවසෙන. සොධිතෙසු වජ්ඣමානෙසු. භූමිලද්ධවට්ටන්ති භූමිලද්ධසඞ්ඛාතං වට්ටං. තත්ථ විපස්සනාය පවත්තිට්ඨානභාවතො පඤ්චක්ඛන්ධා භූමි නාම, වට්ටමයකම්මභාවතො තත්ථ උප්පජ්ජනාරහං කිලෙසජාතං භූමිලද්ධවට්ටං. පරිජානමානාති පරිච්ඡින්දනවසෙන සමතික්කමවසෙන ජානමානා පටිවිජ්ඣන්තී. El temor moral (ottappa) también está incluido por su inseparable conexión. 'Apālambo' significa apoyo o refugio. 'Parivāro' significa equipamiento por el hecho de ser configurado. En el contexto de la formación del sendero, el 'dhamma' es la visión correcta (sammādiṭṭhi) contenida en él. 'Por medio de la impermanencia, etc.' significa por medio de la contemplación de la impermanencia, etc. 'Siendo purificados' significa mientras son eliminados. 'Vaṭṭa obtenido en el terreno' (bhūmiladdhavaṭṭaṃ) es el ciclo de renacimientos conocido como el obtenido en el terreno. Allí, debido a ser el lugar donde ocurre la visión cabal (vipassanā), los cinco agregados se llaman 'terreno' (bhūmi); debido a ser un acto hecho del ciclo (vaṭṭa), el conjunto de las impurezas (kilesa) que merece surgir allí es el 'vaṭṭa obtenido en el terreno'. 'Comprendiendo' (parijānamānā) significa conociendo a través de la delimitación y a través de la superación, ellas penetran la verdad. කස්මා දෙවපුත්තො සොතාපත්තිඵලෙයෙව පතිට්ඨාසි, නනු ච සා දෙසනා භගවතා චතුමග්ගප්පධානභාවෙන පවත්තිතාති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. ¿Por qué el hijo de los devas se estableció solamente en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala)? ¿Acaso esa enseñanza no fue expuesta por el Bienaventurado teniendo como factor principal los cuatro senderos? Por ello dice: 'así como...', etc. අච්ඡරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Accharāsutta. 7. වනරොපසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Vanaropasutta. 47. කෙසන්ති සාමිවසෙන වුත්තකසද්දො ‘‘ධම්මට්ඨා සීලසම්පන්නා’’ති එත්ථ පච්චත්තබහුවචනවසෙන පරිණාමෙතබ්බො. අත්ථවසෙන හි විභත්තිවිපරිණාමො. කෙ ජනාති එත්ථ වා වුත්තකෙසද්දො සීහවිලොකනනයෙන ආනෙත්වා යොජෙතබ්බොති ආහ ‘‘කෙ ධම්මට්ඨා, කෙ සීලසම්පන්නා’’ති? පුච්ඡතීති ඉමිනා තත්ථ කාරණමාහ. ඵලාදිසම්පත්තියා ආරමන්ති එත්ථ සත්තාති ආරාමො. ආරාමෙ රොපෙන්ති නිප්ඵාදෙන්තීති ආරාමරොපා. වනීයති ඡායාසම්පත්තියා භජීයතීති වනං. තත්ථ යං උපවනලක්ඛණං වනං, තං ආරාමග්ගහණෙනෙව ගහිතන්ති තපොවනලක්ඛණං, තං දස්සෙන්තො ‘‘සීමං පරික්ඛිපිත්වා’’තිආදිමාහ. විසමෙති උදකචික්ඛල්ලෙන විසමෙ පදෙසෙ. පානීයං පිවන්ති එත්ථාති පපා, තං පපං. උදකං පීයති එත්ථාති වා පපා. තළාකාදීති ආදි-සද්දෙන මාතිකං සඞ්ගණ්හාති. 47. La palabra 'ke' (quiénes) se dice en sentido de posesivo, pero en 'firmes en el Dhamma, dotados de virtud' (dhammaṭṭhā sīlasampannā), debe transformarse en el plural nominativo. En efecto, hay una transformación de la flexión gramatical según el sentido. Respecto a '¿qué personas?' (ke janā), aquí la palabra 'ke' mencionada debe ser traída y aplicada mediante el método de la 'mirada del león' (sīhavilokana), por eso dice: '¿quiénes son firmes en el Dhamma, quiénes están dotados de virtud?'. Con la palabra 'pregunta', explica la razón de ello. 'Se deleitan (āramanti) en el logro de los frutos, etc.', por eso se llama parque (ārāmo). 'Plantan o producen en el parque', por lo tanto son plantadores de parques (ārāmaropā). 'Es deseado' (vanīyati), es decir, es buscado por la abundancia de su sombra, por eso es un bosque (vana). Allí, lo que tiene la característica de un bosque recreativo está incluido en la mención de 'parque'; para mostrar lo que tiene la característica de un bosque de ascetas (tapovana), dice: 'Habiendo rodeado el límite', etc. 'En lo desigual' (visame) significa en un lugar accidentado con agua y lodo. 'Bebedero' (papā) es donde se bebe agua potable. O bien 'papā' es donde se bebe agua. Con la palabra 'estanque, etc.' (taḷākādi), incluye los canales (mātika) mediante el término 'etcétera'. ඉමමත්ථං [Pg.124] සන්ධායාති ඉමිනා කම්මප්පථප්පත්තං පටික්ඛිපති. අත්තනා කතඤ්හි පුඤ්ඤං අනුස්සරතො තං ආරබ්භ බහුං පුඤ්ඤං පසවති, න පන යථා කතං පුඤ්ඤං සයමෙව පවඩ්ඪති. තස්මිං ධම්මෙ ඨිතත්තාති තස්මිං ආරාමරොපනාදිධම්මෙ පතිට්ඨිතත්තා. තෙනපි සීලෙන සම්පන්නත්තාති තෙන යථාවුත්තධම්මෙ කතසීලෙ ඨත්වා චිණ්ණෙන තදඤ්ඤෙනපි කායවාචසිකසංවරලක්ඛණෙන සීලෙන සමන්නාගතත්තා. දස කුසලා ධම්මා පූරෙන්ති දුච්චරිතපරිවජ්ජනතො. සෙසං වුත්තනයමෙව. 'Con esta intención' (imamatthaṃ sandhāya): con esto rechaza lo que ha llegado al camino de la acción (kamma). Pues, para quien recuerda el mérito realizado por sí mismo, se produce mucho mérito basado en eso, pero el mérito realizado no aumenta por sí solo de esa manera. 'Por estar establecido en ese Dhamma' (tasmiṃ dhamme ṭhitattā) significa por estar firme en esa práctica de plantar parques, etc. 'Por estar dotado también de esa virtud' (tenapi sīlena sampannattā) significa por poseer la virtud caracterizada por el autocontrol corporal y verbal, diferente de aquella, practicada al estar firme en la virtud realizada en el Dhamma mencionado anteriormente. Cumplen las diez acciones saludables (dasa kusalā dhammā) al evitar la mala conducta. El resto es tal como se ha dicho. වනරොපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vanaropasutta. 8. ජෙතවනසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Jetavanasutta. 48. එසිතගුණත්තා එසියමානගුණත්තා ච ඉසී, අසෙක්ඛා සෙක්ඛකල්‍යාණපුථුජ්ජනා ච. ඉසීනං සඞ්ඝො ඉසිසඞ්ඝො. ඉසිසඞ්ඝෙන නිසෙවිතං. තෙනාහ ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝනිසෙවිත’’න්ති. 48. Un sabio (isi) es aquel que ha buscado las cualidades o cuyas cualidades son buscadas; son tanto los asekkhā (adeptos) como los sekkhā (aprendices) y los nobles hombres comunes (kalyāṇaputhujjana). Una asamblea de sabios es una 'isisaṅgho'. Es frecuentado por la asamblea de sabios. Por eso dice: 'frecuentado por la asamblea de monjes' (bhikkhusaṅghanisevita). තං කාරෙන්තස්ස ගන්ධකුටිපාසාදකූටාගාරාදිවසෙන සිනිද්ධසන්දච්ඡායරුක්ඛලතාවසෙන භූමිභාගසම්පත්තියා ච අනඤ්ඤසාධාරණං අතිරමණීයං තං ජෙතවනං චිත්තං තොසෙති, තථා අරියානං නිවාසභාවෙනපීති ආහ ‘‘එවං පඨමගාථාය ජෙතවනස්ස වණ්ණං කථෙත්වා’’ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති (ධ. ප. 98; ථෙරගා. 991). අපචයගාමිචෙතනා සත්තානං විසුද්ධිං ආවහති කම්මක්ඛයාය සංවත්තනතොති ආහ ‘‘කම්මන්ති මග්ගචෙතනා’’ති. චතුන්නං අරියසච්චානං විදිතකරණට්ඨෙන කිලෙසානං විජ්ඣනට්ඨෙන ච විජ්ජා. මග්ගපඤ්ඤා සම්මාදිට්ඨීති ආහ ‘‘විජ්ජාති මග්ගපඤ්ඤා’’ති. සමාධිපක්ඛිකා ධම්මා සම්මාවායාමසතිසමාධයො. යථා හි විජ්ජාපි විජ්ජාභාගියා, එවං සමාධිපි සමාධිපක්ඛිකො. සීලං එතස්ස අත්ථීති සීලන්ති ආහ ‘‘සීලෙ පතිට්ඨිතස්ස ජීවිතං උත්තම’’න්ති. දිට්ඨිසඞ්කප්පාති සම්මාදිට්ඨිසඞ්කප්පා. තත්ථ සම්මාසඞ්කප්පස්ස සම්මාදිට්ඨියා උපකාරභාවෙන විජ්ජාභාවො වුත්තො. තථා හි සො පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතොති වුච්චති. යථා ච සම්මාසඞ්කප්පාදයො පඤ්ඤාක්ඛන්ධසඞ්ගහිතා, එවං වායාමසතියො [Pg.125] සමාධික්ඛන්ධසඞ්ගහිතාති ආහ ‘‘වායාමසතිසමාධයො’’ති. ධම්මොති හි ඉධ සමාධි අධිප්පෙතො ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො අහෙසු’’න්තිආදීසු (දී. නි. 2.13; ම. නි. 3.197; සං. නි. 5.378) විය. වාචාකම්මන්තාජීවාති සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා. මග්ගපරියාපන්නා එව හෙතෙ සඞ්ගහිතා. තෙනාහ ‘‘එතෙන අට්ඨඞ්ගිකමග්ගෙනා’’ති. Para quien lo hizo construir, ese Jetavana alegra el corazón por ser excepcionalmente encantador debido a las cabañas perfumadas (gandhakuṭi), palacios, edificios con techos puntiagudos, etc., y por la perfección del terreno con árboles y enredaderas de sombra densa y suave; así también por ser la morada de los nobles (ariya). Por eso dice: 'así, tras haber elogiado el Jetavana con la primera estrofa...'. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Donde los arahants habitan, esa tierra es encantadora' (Dhp. 98; Thag. 991). La volición (cetanā) que conduce al desapego trae pureza a los seres porque conduce a la destrucción del kamma; por eso dice: 'acción (kamma) es la volición del sendero'. 'Conocimiento' (vijjā) es por el sentido de hacer conocer las cuatro nobles verdades y por el sentido de atravesar las impurezas. La sabiduría del sendero es la visión correcta; por eso dice: 'conocimiento es la sabiduría del sendero'. Los factores que pertenecen a la concentración son el esfuerzo correcto, la atención correcta y la concentración correcta. Pues, así como el conocimiento es parte del conocimiento, así también la concentración pertenece a la concentración. 'Aquel que posee virtud tiene virtud'; por eso dice: 'la vida de quien está establecido en la virtud es suprema'. 'Visión y pensamiento' son la visión correcta y el pensamiento correcto. Allí, se dice que el pensamiento correcto es parte del conocimiento (vijjā) por su función de ayuda a la visión correcta. Pues así se dice que está incluido en el agregado de sabiduría (paññākkhandha). Y así como el pensamiento correcto, etc., están incluidos en el agregado de sabiduría, así el esfuerzo y la atención están incluidos en el agregado de concentración; por eso dice: 'esfuerzo, atención y concentración'. Pues aquí por 'dhamma' se entiende la concentración, como en pasajes como: 'tales dhasmmas (cualidades) tuvieron esos Bienaventurados'. 'Palabra, acción y medios de vida' son la palabra correcta, la acción correcta y los medios de vida correctos. Estos están incluidos precisamente en el sendero. Por eso dice: 'por medio de este noble óctuple sendero'. උපායෙන විධිනා අරියමග්ගො භාවෙතබ්බො. තෙනාහ ‘‘සමාධිපක්ඛියධම්ම’’න්ති. සම්මාසමාධිපක්ඛියං විපස්සනාධම්මඤ්චෙව මග්ගධම්මඤ්ච. ‘‘අරියං වො, භික්ඛවෙ, සම්මාසමාධිං දෙසෙස්සාමි සඋපනිසං සපරික්ඛාර’’න්ති (ම. නි. 3.136) හි වචනතො සම්මාදිට්ඨිආදයො මග්ගධම්මා සම්මාසමාධිපරික්ඛාරා. විචිනෙය්‍යාති වීමංසෙය්‍ය, භාවෙය්‍යාති අත්ථො. තත්ථාති හෙතුම්හි භුම්මවචනං. අරියමග්ගහෙතුකා හි සත්තානං විසුද්ධි. තෙනාහ ‘‘තස්මිං අරියමග්ගෙ විසුජ්ඣතී’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධධම්මං විචිනෙය්‍යාති පච්චුප්පන්නෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ විපස්සෙය්‍ය. තෙසු විපස්සියමානෙසු විපස්සනාය උක්කංසගතාය යදග්ගෙන දුක්ඛසච්චං පරිඤ්ඤාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයති, තදග්ගෙන සමුදයසච්චං පහානපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයති, නිරොධසච්චං සච්ඡිකිරියාපටිවෙධෙන, මග්ගසච්චං භාවනාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣීයතීති එවං තෙසු චතූසු සච්චෙසු විසුජ්ඣතීති ඉමස්මිං පක්ඛෙ නිමිත්තත්ථෙ එව භුම්මං, තෙසු සච්චෙසු පටිවිජ්ඣියමානෙසූති අත්ථො. El noble sendero debe ser cultivado mediante el método de los medios. Por eso dice: 'el factor perteneciente a la concentración'. Se refiere a lo que pertenece a la concentración correcta, tanto a los factores de la visión cabal (vipassanā) como a los factores del sendero. Pues, según las palabras: 'Monjes, os enseñaré la noble concentración correcta con sus requisitos y accesorios', los factores del sendero como la visión correcta, etc., son los accesorios de la concentración correcta. 'Debe investigar' (vicineyya) significa que debe examinar, debe cultivar. 'Allí' (tattha) es un caso locativo con sentido de causa. Pues la pureza de los seres tiene como causa el noble sendero. Por eso dice: 'en ese noble sendero se purifica'. 'Debe investigar la naturaleza de los cinco agregados' significa que debe practicar la visión cabal sobre los cinco agregados presentes. Mientras se practica la visión cabal en ellos, cuando la visión cabal alcanza su punto culminante, mediante la penetración por plena comprensión se penetra la verdad del sufrimiento; simultáneamente, mediante la penetración por abandono se penetra la verdad del origen; mediante la penetración por realización, la verdad del cese; y mediante la penetración por cultivo, la verdad del sendero. Así, uno se purifica en estas cuatro verdades. En este sentido, el caso locativo tiene un significado de condición (nimittatthe); el sentido es 'cuando se penetran esas verdades'. අවධාරණවචනන්ති වවත්ථාපනවචනං, අවධාරණන්ති අත්ථො. ‘‘සාරිපුත්තොවා’’ති ච අවධාරණං සාවකෙසු සාරිපුත්තොව සෙය්‍යොති ඉමමත්ථං දීපෙති තස්සෙවුක්කංසභාවතො. කිලෙසඋපසමෙනාති ඉමිනා මහාථෙරස්ස තාදිසො කිලෙසවූපසමොති දස්සෙති. තස්ස සාවකවිසයෙ පඤ්ඤාය පාරමිප්පත්ති අහොසි. යදි එවං ‘‘යොපි පාරඞ්ගතො භික්ඛු, එතාවපරමො සියා’’ති ඉදං තෙසං බුද්ධානං ඤාණවිසයෙ පඤ්ඤාපාරමිප්පත්තානං වසෙනෙව වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. අවධාරණම්පි විමුත්තියා නානත්තා තීහි විමුත්තීහි පාරඞ්ගතෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. තෙනාහ – ‘‘පාරං ගතොති නිබ්බානං ගතො’’තිආදි. න ථෙරෙන උත්තරිතරො නාම අත්ථි ලබ්භති, ලබ්භති චෙ, එවමෙව ලබ්භෙය්‍යාති අධිප්පායො. La expresión enfática (avadhāraṇavacana) significa una expresión de determinación; el sentido es limitación o énfasis. Y 'solo Sāriputta' (Sāriputtova) es un énfasis que aclara este significado: que entre los discípulos, solo Sāriputta es superior, debido a su naturaleza de excelencia. Con 'por el apaciguamiento de las impurezas' (kilesaupasamena), muestra que tal es el apaciguamiento de las impurezas del Gran Thera. Él alcanzó la perfección de la sabiduría en el ámbito de los discípulos. Si es así, 'incluso el monje que ha ido a la otra orilla, sería tan supremo como esto', debe verse que esto fue dicho solo en virtud de aquellos Buddhas que han alcanzado la perfección de la sabiduría en el ámbito del conocimiento. También el énfasis se refiere a aquel que ha ido a la otra orilla a través de las tres liberaciones, debido a la diversidad de la liberación. Por eso se dice: 'Ido a la otra orilla significa ido al Nibbāna', etc. No se encuentra a nadie superior al Thera; si se encontrara, se encontraría precisamente así, tal es el significado. ජෙතවනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Jetavana Sutta ha terminado. 9. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Macchari Sutta 49. මච්ඡරිනොති [Pg.126] මච්ඡෙරවන්තො මච්ඡෙරසමඞ්ගිනොති ආහ ‘‘මච්ඡෙරෙන සමන්නාගතා’’ති. මච්ඡෙරං මච්ඡරියන්ති අත්ථතො එකං. න වන්දතීති වන්දනමත්තම්පි න කරොති, කුතො දානන්ති අධිප්පායො. උපට්ඨානං කාතුන්ති මධුරපටිසන්ථාරං කරොතීති යොජනා. ඉදං තාව මුදුමච්ඡරියං න හදයං විය අත්තානං දස්සෙන්තස්ස මච්ඡරියන්ති කත්වා. කිං තුය්හං පාදා රුජ්ජන්ති නනු තුය්හංයෙව ආගතගමනෙසු පාදා රුජ්ජන්ති, කින්තෙ ඉමෙ ඡින්දන්තීති අධිප්පායො. සාමීචිම්පි න කරොති කුතො දානන්ති අධිප්පායො. යථාකම්මං තංතංගතියො අරන්ති උපගච්ඡන්තීති අරියා, සත්තා. ඉමෙ පන කුච්ඡිතා අරියාති කදරියා, ථද්ධමච්ඡරිනො. මච්ඡරියසදිසඤ්හි කුච්ඡිතං සබ්බහීනං නත්ථි සබ්බගුණාභිභූතත්තා භොගසම්පත්තිආදිසබ්බසම්පත්තීනං මූලභූතස්ස දානස්ස නිසෙධතො. ඉතිආදීහි වචනෙහි. අත්තනො උපඝාතකොති මච්ඡරියානුයොගෙන කුසලධම්මානං ගතිසම්පත්තියා ච විනාසකො. 49. 'Avaros' (maccharino) significa aquellos que poseen avaricia, aquellos dotados de avaricia; por eso dice 'dotados de mezquindad'. 'Macchera' y 'macchariya' son lo mismo en significado. 'No saluda' significa que ni siquiera realiza un simple saludo, ¿cómo entonces daría una donación? Tal es el sentido. 'Brindar atención' (upaṭṭhānaṃ kātuṃ) se vincula con realizar una bienvenida cordial. Esta es una forma suave de avaricia, comparada con la avaricia de quien no se muestra a sí mismo como es realmente de corazón. El sentido es: '¿Acaso te duelen los pies? ¿No son tus propios pies los que duelen al ir y venir? ¿Acaso estos te los están cortando?'. Ni siquiera realiza un acto de cortesía, ¿cómo entonces daría una donación? 'Ariyā' son los seres que van (aranti) a sus respectivos destinos según su kamma. Pero estos son 'ariyā' despreciables, por lo tanto, son miserables (kadariyā), obstinadamente avaros. Pues no hay nada tan despreciable y vil como la avaricia, ya que, al dominar todas las virtudes, prohíbe la generosidad (dāna), que es la raíz de todas las perfecciones, como la riqueza y demás. Con estas palabras y otras similares: 'Destructor de sí mismo' significa que, debido a la práctica de la avaricia, es el destructor de los estados saludables y del logro de un buen destino. පුඤ්ඤපාපවසෙන සම්පරෙතබ්බතො උපගන්තබ්බතො සම්පරායො, පරලොකො. කාමගුණරතීති කාමගුණසන්නිස්සයො අස්සාදො. ඛිඩ්ඩාති කායිකඛිඩ්ඩා වාචසිකඛිඩ්ඩා චෙතසිකඛිඩ්ඩාති එවං තිවිධා. එස විපාකොති චොළාදීනං කිච්ඡලාභොති එස එවරූපො විපාකො. යමලොකන්ති පරලොකං. උපපජ්ජරෙති එත්ථ ඉති-සද්දො පකාරත්ථො. තෙන පාළියං වුත්තං නිරයං තිරච්ඡානයොනිඤ්ච සඞ්ගණ්හාති. 'Samparāya' es el otro mundo, porque debe ser alcanzado o abordado mediante el mérito y el demerito. 'Deleite en los placeres sensoriales' es el disfrute basado en los hilos de los placeres sensoriales. 'Juego' (khiḍḍā) es de tres tipos: juego corporal, juego verbal y juego mental. 'Este es el resultado' se refiere a la dificultad para obtener ropa, etc.; tal es este tipo de resultado. 'Mundo de Yama' se refiere al otro mundo. En 'nacen' (upapajjare), la palabra 'iti' denota modo. Por lo tanto, incluye el reino de los infiernos y el reino animal mencionados en el Canon. යාචන්ති නාම අරියයාචනාය. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘උද්දිස්ස අරියා තිට්ඨන්ති, එසා අරියාන යාචනා’’ති (ජා. 1.7.59). යෙ සංවිභජන්ති, තෙ වදඤ්ඤූ නාම ඤත්වා කත්තබ්බකරණතො. විමානප්පභායාති නිදස්සනමත්තං, උය්‍යානකප්පරුක්ඛප්පභාහි දෙවතානං වත්ථාභරණසරීරප්පභාහිපි සග්ගෙ පකාසෙන්තියෙව. පකාසන්තීති වා පාකටා හොන්ති, න අපායලොකෙ විය අපාකටාති අත්ථො. පරසම්භතෙසූති සයං සම්භතං අනාපජ්ජිත්වා පරෙහෙව සම්භරිතෙසු සුඛූපකරණෙසු. තෙනාහ පාළියං ‘‘වසවත්තීව මොදරෙ’’ති, පරනිම්මිතභොගෙසු වසවත්තී දෙවපුත්තා විය සුඛසමඞ්ගිතාය මොදන්තීති අත්ථො. එවං වුත්තසම්පරායොති එතෙ සග්ගාති එවං හෙට්ඨා [Pg.127] වුත්තසම්පරායො. උභින්නන්ති එතෙසං යථාවුත්තානං උභින්නං දුක්කටසුකටකම්මකාරීනං. තතො චවිත්වා තතො නිරයසග්ගාදිතො චවිත්වා මනුස්සෙසු නිබ්බත්තති. තෙසු යො මච්ඡරී මනුස්සෙසු නිබ්බත්තො, සො දලිද්දො හුත්වා පුබ්බචරියවසෙන මච්ඡරීයෙව හොන්තො දාරාදිභරණත්ථං මච්ඡකච්ඡපාදීනි හන්ත්වා පුනපි නිරයෙ නිබ්බත්තො. ඉතරො සුද්ධාසයො සමිද්ධො හුත්වා පුබ්බචරියාවසෙන පුනපි පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘පුන සම්පරායෙපි දුග්ගතිසුගතියෙව හොතී’’ති. 'Piden' se refiere a la petición de los nobles. Pues se ha dicho: 'Los nobles se detienen con un propósito, esta es la petición de los nobles'. Aquellos que comparten se llaman 'generosos' (vadaññū) porque, habiendo comprendido, hacen lo que debe hacerse. 'Por el resplandor de las mansiones' es solo un ejemplo; los dioses en el cielo resplandecen por el brillo de sus jardines, de los árboles que conceden deseos, y también por el brillo de sus vestiduras, ornamentos y cuerpos. 'Resplandecen' significa que se vuelven manifiestos, el sentido es que no están ocultos como en los mundos de privación (apāya). 'En lo acumulado por otros' significa que sin haber acumulado nada ellos mismos, disfrutan de los medios de felicidad acumulados por otros. Por eso dice el Canon: 'Se regocijan como los que tienen control' (vasavattī), el sentido es que se regocijan dotados de felicidad como los hijos de los dioses Vasavattī en los goces creados por otros. 'Así se describe el más allá' se refiere a estos cielos, tal como el más allá mencionado anteriormente. 'De ambos' se refiere a estos dos que realizan acciones mal hechas y bien hechas, según lo dicho. 'Habiendo fallecido de allí', habiendo fallecido de allí, es decir, de los infiernos o de los cielos, renace entre los seres humanos. Entre ellos, el que fue avaro y renace entre los seres humanos, siendo pobre y continuando siendo avaro por el hábito previo, mata peces, tortugas, etc., para mantener a su esposa y demás, y renace de nuevo en el infierno. El otro, de disposición pura, siendo próspero, realiza méritos de nuevo por el hábito previo y renace en el cielo. Por eso se dice: 'Incluso en el siguiente más allá, habrá ciertamente un destino desdichado o un destino feliz'. මච්ඡරිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Macchari Sutta ha terminado. 10. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Ghaṭīkāra Sutta 50. ‘‘උපපන්නාසෙ’’ති සෙ-කාරාගමං කත්වා නිද්දෙසො, ‘‘උපපන්නා’’ඉච්චෙව අත්ථොති ආහ ‘‘නිබ්බත්තිවසෙන උපගතා’’ති. අත්තනො සම්පත්තිතො අවිහානතො අවිහා, තෙසං බ්‍රහ්මලොකො අවිහාබ්‍රහ්මලොකො, තස්මිං. උපපත්තිසමනන්තරමෙවාති පඨමකොට්ඨාසෙ එව. අරහත්තඵලවිමුත්තියාති අසෙක්ඛවිමුත්තියා. සෙක්ඛවිමුත්තියා පන අවිහූපපත්තිතො පගෙව විමුත්තා. මානුසං දෙහං සමතික්කමන්ති චිත්තුපක්කිලෙසපහානවසෙනාති ඵලෙන හෙතුදස්සනමිදන්ති ආහ ‘‘මානුසං දෙහන්ති ඉධ…පෙ… වුත්තානී’’ති. දිවි භවං දිබ්බං, බ්‍රහ්මත්තභාවසඤ්ඤිතං ඛන්ධපඤ්චකං. තත්ථ සංයොජනකොති වුත්තං ‘‘දිබ්බං යොගන්ති පඤ්ච උද්ධම්භාගියසංයොජනානී’’ති. ඉමස්සාති දෙවපුත්තස්ස. ‘‘හිත්වා මානුසං දෙහං, දිබ්බයොගං උපච්චගු’’න්ති තෙසං ත්වං කුසලං සබ්බාවජ්ජප්පහානෙන අනවජ්ජතං භාසතීති කුසලී වදෙසි. අත්ථෙන සද්දස්ස අභෙදොපචාරං කත්වා ගම්භීරවචනං වුත්තන්ති ආහ ‘‘ගම්භීරත්ථ’’න්ති අත්ථස්සෙව ගම්භීරතො, න සද්දස්ස. සමුච්ඡින්නකාමරාගතාය සබ්බසො කාමවිසයප්පහානෙන නිරාමිසබ්‍රහ්මචාරී නාම අනාගාමී. නිවාසනට්ඨානභූතො සමානො එකො ගාමො එතස්සාති ආහ ‘‘එකගාමවාසී’’ති. 50. 'Upapannāse' es una designación hecha con el aumento de la sílaba 'se'; el significado es simplemente 'han nacido', por lo que dice: 'han llegado en virtud del renacimiento'. 'Avihā' se refiere a aquellos que no decaen (avihāna) de su propia excelencia; su mundo de Brahma es el mundo de Brahma Avihā; en él. 'Inmediatamente después del renacimiento' significa en la primera parte misma. 'Por la liberación del fruto del Arahantship' significa por la liberación del que ya no es un aprendiz (asekha). Sin embargo, fueron liberados por la liberación del aprendiz antes del renacimiento en Avihā. 'Trascienden el cuerpo humano' significa por medio del abandono de las impurezas de la mente; esto muestra la causa a través del fruto, por eso dice: 'aquí el cuerpo humano... etc... se mencionan'. Lo que existe en el cielo es 'divino' (dibba), el conjunto de los cinco agregados conocido como la existencia de Brahma. Allí, lo que es un grillete se llama 'vínculo divino' (dibba yoga), es decir, los cinco grilletes superiores. 'De este' se refiere al hijo de los dioses. 'Habiendo dejado el cuerpo humano, han trascendido el vínculo divino'; de ellos, tú hablas de lo que es saludable (kusala) como algo libre de culpa mediante el abandono de todo lo censurable, por eso los llamaste 'virtuosos' (kusalī). Habiendo hecho una metáfora de no distinción entre el significado y el sonido, se dice que es una 'palabra profunda' (gambhīrattha) debido a la profundidad del significado mismo, no del sonido. Debido a que el deseo sensual ha sido completamente erradicado mediante el abandono total del ámbito de los sentidos, es un 'No-retornador' (anāgāmī) llamado practicante de la vida pura sin goces materiales (nirāmisa-brahmacārī). Siendo el lugar de residencia una sola aldea para él, se dice 'habitante de una sola aldea'. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Ghaṭīkāra Sutta ha terminado. ආදිත්තවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Āditta Vagga ha terminado. 6. ජරාවග්ගො 6. Jarā Vaggo (Capítulo sobre la Vejez) 1. ජරාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Jarā Sutta 51. හිතස්ස [Pg.128] සාධනතො සාධු, යං කිඤ්චි අත්ථජාතං. තං පන අත්ථකාමෙන ලභිතබ්බතො උපසෙවිතබ්බතො ලද්ධකං, කල්‍යාණට්ඨෙන භද්දකන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘සාධූති ලද්ධකං භද්දක’’න්ති. ‘‘සීලං යාව ජරා සාධූ’’ති වුත්තමත්ථං බ්‍යතිරෙකතො විභාවෙතුං ‘‘ඉමිනා ඉදං දස්සෙතී’’ති වුත්තං. ඉදන්ති ඉදං අත්ථජාතං. 51. 'Sādhu' es aquello que es beneficioso, cualquier cosa que sea de provecho. Pero aquello que debe ser obtenido o cultivado por quien busca el bienestar se llama 'laddhaka' (logro), y 'bhaddaka' (afortunado/bueno) en el sentido de ser noble; por eso dice: 'Sādhu significa un logro afortunado'. Para aclarar mediante el contraste el significado dicho en 'la virtud es buena hasta la vejez', se dice 'con esto, muestra esto'. 'Esto' se refiere a este asunto provechoso. පතිට්ඨිතාති චිත්තසන්තානෙ ලද්ධපතිට්ඨා, කෙනචි අසංහාරියා. තෙනාහ ‘‘මග්ගෙන ආගතා’’ති. චිත්තීකතට්ඨාදීහීති පූජනීයභාවාදීහි. වුත්තං හෙතං පොරාණට්ඨකථායං. චිත්තීකතන්ති රතනන්ති ඉදං රතනං නාම ලොකෙ චිත්තීකතං වත්ථූනං සහස්සග්ඝනතාදිවසෙන. යෙපි ලොකෙ චිත්තීකතා ඛත්තියපණ්ඩිත-චතුමහාරාජ-සක්ක-සුයාම-මහාබ්‍රහ්මාදයො, තෙසං චිත්තීකතො තෙහි සරණන්ති උපගන්තබ්බතාදිවසෙන. රතිකරන්ති පීතිසුඛාවහං. ඣානරතිසුඛෙනාති දුවිධෙනපි ඣානරතිසුඛෙන. තුලෙතුන්ති පරිච්ඡින්දිතුං. ගුණපාරමින්ති ගුණානං උක්කංසපාරමිං. දුල්ලභො අනෙකානි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි අතිධාවිත්වාපි ලද්ධුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. අනොමොති අනූනො පරිපුණ්ණො. තත්ථ විසෙසතො අනොමසත්තපරිභොගතො තෙහි ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො භගවා’’ති අනුස්සරිතබ්බතොති ආහ ‘‘භගවා අනොමො සීලෙනා’’තිආදි. «Establecida» significa que ha obtenido estabilidad en el continuo mental, siendo inconmovible por cualquier cosa. Por eso se dice: «llegada a través del camino». «Por el hecho de ser honrada, etc.» se refiere a su cualidad de ser digna de veneración y demás. Pues esto se ha dicho en el comentario antiguo: lo que se llama «tesoro» (ratana) es algo valorado en el mundo por su gran valor y otras razones. Incluso aquellos que son valorados en el mundo, como los sabios guerreros, los Cuatro Grandes Reyes, Sakka, Suyāma, Mahābrahmā y otros, consideran al tesoro como algo valorado por ser aquello a lo que se debe acudir como refugio, etc. «Causa deleite» significa que trae alegría y felicidad. «Por la felicidad del deleite en el jhana» se refiere a ambos tipos de felicidad del deleite en el jhana. «Para sopesar» significa para delimitar. «La perfección de las cualidades» se refiere a la excelencia suprema de las virtudes. «Difícil de obtener» porque es imposible de conseguir incluso después de haber transcurrido innumerables eones. «Anomo» (perfecto) significa sin carencias, completo. Allí, especialmente por ser disfrutado por seres perfectos, por ellos debe ser recordado como «el Bienaventurado es el Buda perfectamente iluminado»; por ello se dice «el Bienaventurado es perfecto en virtud», etc. අරියමග්ගපඤ්ඤායෙව ඉධ අධිප්පෙතාති ‘‘ඉධ පන දුල්ලභපාතුභාවට්ඨෙන පඤ්ඤා ‘රතන’න්ති වුත්ත’’න්ති ආහ. පුජ්ජඵලනිබ්බත්තනතො, අත්තනො සන්තානං පුනාතීති ච පුඤ්ඤචෙතනා පුඤ්ඤං, සා පන යස්ස උප්පන්නා, තස්සෙව ආවෙණිකතාය අනඤ්ඤසාධාරණත්තා කෙනචිපි අනාහටා, අට්ඨකථායං පන ‘‘අරූපත්තා’’ති වුත්තං. Aquí se refiere específicamente a la sabiduría del Noble Camino; por ello dice: «pero aquí, por el hecho de su aparición difícil de obtener, la sabiduría es llamada 'tesoro'». Debido a que produce frutos dignos de ofrenda y purifica el propio continuo, la intención meritoria es «mérito» (puñña); esta, por ser exclusiva de aquel en quien surge y no compartida con otros, no puede ser arrebatada por nadie; sin embargo, en el comentario se dice que es «por carecer de forma». ජරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Jarā Sutta. 2. අජරසාසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Ajarasā Sutta 52. අජීරණෙනාති [Pg.129] ජිණ්ණභාවානාපජ්ජනෙන. ලක්ඛණවචනඤ්චෙතං අවිනාසප්පත්තියා. තෙනාහ ‘‘අවිපත්තියාති අත්ථො’’ති. නිද්ධමිතබ්බොති නීහරිතබ්බො. 52. «Por el no envejecimiento» significa por no caer en el estado de decaimiento. Esta es una expresión característica de la ausencia de destrucción. Por eso dice: «el significado es por la no destrucción». «Lo que debe ser expulsado» significa lo que debe ser eliminado. අජරසාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Ajarasā Sutta. 3. මිත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Mitta Sutta 53. සහ අත්ථෙන වත්තතීති සත්ථො, භණ්ඩමූලං ගහෙත්වා වාණිජ්ජවසෙන දෙසන්තරාදීසු විචරණකජනසමූහො. තෙනාහ ‘‘සද්ධිංචරො’’ති, සහචරණකොති අත්ථො. මිත්තන්ති සිනෙහයොගෙන මිත්තකිච්චයුත්තං. ඉධාධිප්පෙතප්පකාරං දස්සෙතුං ‘‘රොගෙ උප්පන්නෙ’’තිආදි වුත්තං. තථාරූපෙති ජිගුච්ඡනීයෙ, දුත්තිකිච්ඡෙ වා. යථා අසණ්ඨිතානං සණ්ඨාපනවසෙන පවසතො පුරිසස්ස භොගබ්‍යසනෙ නාථතා, එවං පුත්තසිනෙහවසෙන පුත්තස්ස මාතුයා අන්තොගෙහෙ නාථතාති වුත්තං ‘‘මාතා මිත්තං සකෙ ඝරෙ’’ති. අත්ථජාතස්සාති උපට්ඨිතපයොජනස්සාති අත්ථොති ආහ ‘‘උප්පන්නකිච්චස්සා’’ති. සම්පරායහිතන්ති සම්පරායෙ හිතාවහං. 53. «Acompañado de un propósito» es una caravana (sattho), o un grupo de personas que viajan a otros países con fines comerciales llevando mercancías. Por eso dice «compañero de viaje», en el sentido de alguien que camina junto a uno. «Amigo» (mitta) es aquel que está dotado de los deberes de un amigo debido a un vínculo de afecto. Para mostrar el tipo que se quiere dar a entender aquí, se dice «cuando surge una enfermedad», etc. «En tal forma» significa en una situación despreciable o difícil de tratar. Así como un hombre que vive fuera de casa es un refugio (nātha) para quienes no están establecidos frente a la pérdida de bienes, así se dice que la madre es el amigo en el hogar debido al afecto por su hijo; por eso se dice «la madre es el amigo en el propio hogar». «Para el que ha surgido un propósito» (atthajātassa) significa para una necesidad que se ha presentado, por lo cual dice «para un deber que ha surgido». «Bienestar para la vida futura» significa que conduce al bienestar en el más allá. මිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Mitta Sutta. 4. වත්ථුසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Vatthu Sutta 54. පතිට්ඨාති අවස්සයො. ගුය්හස්සාති ගුහිතබ්බස්ස රහස්සස්ස. පරමො සඛා නාම අතිපියට්ඨානතාය. 54. «Soporte» significa refugio o apoyo. «De lo secreto» se refiere a un secreto que debe ser guardado. El «compañero supremo» es llamado así por ser un objeto de sumo afecto. වත්ථුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Vatthu Sutta. 5. පඨමජනසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al primer Janana Sutta 55. විධාවතීති විවිධං රූපං පධාවති, යථාකාමං පවත්තතීති අත්ථො. 55. «Corre» significa que corre tras diversas formas; el significado es que funciona según el deseo. පඨමජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al primer Janana Sutta. 6. දුතියජනසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al segundo Janana Sutta 56. වට්ටදුක්ඛතොති [Pg.130] සංසාරදුක්ඛතො. සංසාරො හි කිලෙසකම්මවිපාකානං අපරාපරුප්පත්තිතාය විධාවති. තඤ්ච දුක්ඛං දුක්ඛමත්තාය නානාවිධදුක්ඛරාසිභාවතො. 56. «Del sufrimiento de la ronda» significa del sufrimiento del saṃsāra. Pues el saṃsāra corre debido al surgimiento incesante de las deflecciones, las acciones y sus resultados. Y ese es sufrimiento en sí mismo por ser un conjunto de diversos tipos de dolor. දුතියජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al segundo Janana Sutta. 7. තතියජනසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al tercer Janana Sutta 57. නිප්ඵත්තීති ඉට්ඨානිට්ඨවිපාකානං නිප්ඵජ්ජනතො නිප්ඵත්ති. තතො එව අවස්සයො, නිප්ඵත්තිතවිපාකස්ස අවස්සයො අධිට්ඨානං කාරණන්ති අත්ථො. 57. «Producción» significa el surgimiento de los resultados de maduración deseados e indeseados. De ahí mismo proviene el «apoyo»; el significado es que el apoyo es el fundamento o la causa del resultado producido. තතියජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al tercer Janana Sutta. 8. උප්පථසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Uppatha Sutta 58. අමග්ගොති න මග්ගො අනුපායො. රත්තින්දිවක්ඛයොති තත්ථ වයක්ඛණස්ස පාකටභාවතො. වුත්තක්ඛණොපි හි සයං ඛීයතෙව. සෙසං බාහිරමලං වත්ථසරීරාදිභූතං. තථා හි ‘‘භස්මඛාරාදීහි ධොවිත්වා සක්කා සොධෙතු’’න්ති වුත්තං. දුට්ඨොති දූසිතො සත්තසන්තානො න සක්කා සුද්ධො නාම කාතුං අබ්භන්තරමලීනභාවාපාදනතො. ඉත්ථියන්ති බ්‍රහ්මචරියස්ස අන්තරායකරායපි. පජාති සත්තකායො සජ්ජති සඞ්ගං කරොති යාථාවතො ආදීනවං අපස්සන්තො. ඉන්ද්‍රියසංවරාදි කිලෙසානං තාපනතො තපො, තෙනාහ ‘‘සබ්බාපී’’තිආදි. 58. «No es el camino» (amaggo) significa que no es la senda, no es el medio. «El agotamiento del día y la noche» se dice porque allí es evidente el momento de la decadencia. Incluso el momento mencionado se agota por sí mismo. El resto es «impureza externa», que consiste en las cosas, el cuerpo y demás. Pues se ha dicho: «es posible limpiar lavando con ceniza, lejía, etc.». «Corrupto» (duṭṭho) significa que el continuo de los seres está viciado y no puede ser purificado debido a que la impureza se ha producido internamente. «En la mujer», incluso para aquello que causa obstáculos a la vida santa. «La progenie» (pajā), que es el conjunto de los seres, «se apega» (sajjati), crea un vínculo, al no ver el peligro tal como es. «Tapo» es la austeridad, por el hecho de quemar las deflecciones mediante la restricción de las facultades y demás; por eso dice «todas», etc. උප්පථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Uppatha Sutta. 9. දුතියසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al segundo Sutta (Dutiya Sutta) 59. කිස්සාති [Pg.131] භුම්මත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘කිස්මිං අභිරතො’’ති. සද්ධා නාම අනවජ්ජසභාවා, තස්මා ලොකියලොකුත්තරහිතසුඛාවහාති ආහ ‘‘සුගතිඤ්චෙව නිබ්බානඤ්ච ගච්ඡන්තස්ස දුතියිකා’’ති. අනුසාසති හිතචරියාය පරිණායිකභාවතො. 59. Para «¿en qué?» (kissā), usa el caso genitivo en sentido locativo, por lo cual dice: «¿en qué se deleita?». La fe es de naturaleza irreprochable, por lo tanto, conduce al bienestar y la felicidad tanto mundana como supramundana; por eso dice: «es la compañera de quien va hacia un buen destino y hacia el Nibbāna». «Aconseja» porque es la guía para una conducta beneficiosa. දුතියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al segundo Sutta. 10. කවිසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Kavi Sutta 60. ගායත්තිආදිකොති ඡබ්බීසතියා ඡන්දෙසු ගායත්තිආදිකො උක්කතිපරියොසානො ඡන්දො ගාථානං නිදානං සමුට්ඨානං ‘‘සමුට්ඨහති එතෙනා’’ති කත්වා. තෙහි පන අනුට්ඨුභාදිකො හොතීති ආහ ‘‘ඡන්දො ගාථානං නිදාන’’න්ති. පුබ්බපට්ඨාපනගාථාති ධම්මකථාය ආදිතො ආරොචනභාවජානනත්ථං සතිජනනං විය පවත්තිතගාථා. අක්ඛරඤ්හි පදං ජනෙතීති යස්මා අක්ඛරසමුදායො පදං, පදසමුදායො ගාථා, සමුදායො ච සමුදායීහි බ්‍යඤ්ජීයති තංපවත්තනතො, තස්මා බ්‍යඤ්ජනභාවෙ ඨිතං අක්ඛරං, තංසමුදායො පදං, පදං තං වියඤ්ජෙතා ජනෙතා විය හොතීති ‘‘අක්ඛරඤ්හි පදං ජනෙතී’’ති වුත්තං. අක්ඛරං හි උච්චාරිතවිද්ධංසිතාය තංතංඛණමත්තාවට්ඨායීපි පරතො පවත්තියා මනොවිඤ්ඤාණවීථියා සඞ්කලනවසෙන එකජ්ඣං කත්වා පදභාවෙන ගය්හමානං යථාසඞ්කෙතමත්ථං බ්‍යඤ්ජෙති. පදං ගාථං ජනෙතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. ගාථා අත්ථං පකාසෙතීති ගාථාසඤ්ඤිතො පදසමුදායො කිරියාකාරකසම්බන්ධවසෙන සම්බන්ධිතො කත්තුඅධිප්පායානුරූපං ආලොචිතවිලොචිතං සංහිතං අත්ථං විභාවෙති. සමුද්දාදිපණ්ණත්තිනිස්සිතා වොහාරසන්නිස්සයෙනෙව පවත්තතීති කත්වා. තෙනාහ ‘‘ගාථා ආරභන්තො’’තිආදි. ආසයොති අවස්සයොති ආහ ‘‘පතිට්ඨා’’ති කවිතොති විචිත්තකථීආදිතො. 60. «Comenzando con el Gayatri» se refiere a los metros poéticos, que entre los veintiséis tipos, comienzan con Gayatri y terminan con Ukkati, siendo el origen o causa de los versos (gāthā), en el sentido de que «por medio de esto surgen los versos». Pero de ellos surge el metro Anuṭṭhubha y otros; por eso dice: «el metro es el origen de los versos». «Verso de establecimiento previo» es un verso empleado como si generara atención para dar a conocer el inicio de una plática sobre el Dhamma. Puesto que una sílaba genera una palabra, porque un conjunto de sílabas es una palabra y un conjunto de palabras es un verso, y el conjunto se manifiesta por sus componentes, por lo tanto, la sílaba (akkhara) situada como fonema y su conjunto es la palabra (pada); la palabra es como su manifestador o generador, por lo cual se dice «la sílaba genera la palabra». Pues la sílaba, aunque dura solo un instante en cada momento debido a su naturaleza de ser destruida al ser pronunciada, al ser integrada mediante la síntesis de la vía de la conciencia mental en su funcionamiento posterior, manifiesta el significado según la convención al ser tomada en forma de palabra. El mismo principio se aplica a «la palabra genera el verso». «El verso manifiesta el significado» significa que el conjunto de palabras llamado verso, al estar vinculado mediante la relación entre acción y agentes, aclara el significado coherente, percibido y observado de acuerdo con la intención del autor. Dado que se basa en la designación del océano y otros, funciona mediante el apoyo del lenguaje convencional. Por eso dice «comenzando el verso», etc. «Asentamiento» es refugio, por lo cual dice «soporte» (patiṭṭhā). «Del poeta» se refiere a quien habla con elocuencia variada, etc. කවිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Kavi Sutta. ජරාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Capítulo sobre la Vejez ha finalizado. 7. අද්ධවග්ගො 7. El Capítulo sobre el Tiempo. 1. නාමසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Discurso sobre el Nombre. 61. නාමන්ති [Pg.132] සාමඤ්ඤනාමාදිභෙදං නාමං. සබ්බන්ති සබ්බං පඤ්ඤත්තිපථං සබ්බං ඤෙය්‍යපවත්තිපථං. අද්ධභවීති කාමං පාළියං අතීතකාලනිද්දෙසො කතො, තං පන ලක්ඛණමත්තං. අභිභවති අනුපතතීති එතෙන අභිභවො අනුපතනං පවත්ති එවාති දස්සෙති. තං පනස්ස අභිභවනං අප්පවිසයෙ අනාමසිත්වා මහාවිසයානං වසෙන දස්සෙන්තො ‘‘ඔපපාතිකෙන වා’’තිආදිමාහ. තස්ස නාමං හොතීති තස්ස රුක්ඛපාසාණාදිකස්ස අනාමකොඉච්චෙව සමඤ්ඤා හොති, තථා නං සඤ්ජානන්තීති අත්ථො. 61. "Nombre" se refiere al nombre en sus diversas divisiones, como el nombre común, etc. "Todo" significa todo el camino de las designaciones y todo el camino del proceso de lo cognoscible. "Ha prevalecido" (addhabhavī): ciertamente en el texto original se usa una indicación de tiempo pasado, pero esto es solo una característica general. Con "domina" y "persigue", muestra que se trata simplemente de dominación, persecución y proceso. Al mostrar este dominio sin referirse a objetos pequeños, sino por medio de grandes objetos, dice: "Ya sea por un ser de nacimiento espontáneo", etc. "Tiene un nombre" significa que para cosas como árboles o piedras, existe una denominación común de "sin nombre"; así es como se las reconoce. නාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre el Nombre ha finalizado. 2. චිත්තසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Discurso sobre la Mente. 62. යෙ චිත්තස්ස වසං ගච්ඡන්තීති යෙ අපරිඤ්ඤාතවත්ථුකා, තෙසංයෙව. අනවසෙසපරියාදානන්ති අනවසෙසග්ගහණං. න හි පරිඤ්ඤාතක්ඛන්ධා පහීනකිලෙසා චිත්තස්ස වසං ගච්ඡන්ති, තං අත්තනො වසෙ වත්තෙන්ති. 62. "Aquellos que caen bajo el poder de la mente" se refiere solo a aquellos que no han comprendido plenamente la base de las cosas. "Consumo total" significa la captación sin resto. Pues aquellos que han comprendido plenamente los agregados y han abandonado las impurezas no caen bajo el poder de la mente, sino que la mantienen bajo su propio poder. චිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre la Mente ha finalizado. 3. තණ්හාසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Discurso sobre el Deseo. 63. තතියෙ ‘‘සබ්බෙව වසමන්වගූ’’ති යෙ තණ්හාය වසං ගච්ඡන්ති, තෙසං එව අනවසෙසපරියාදානන්ති ඉමමත්ථං ‘‘එසෙව නයො’’ති ඉමිනා අතිදිස්සති. 63. En el tercer discurso, mediante la expresión "este es el mismo método", se aplica el significado de "todos han seguido su poder", refiriéndose al consumo total de aquellos que caen bajo el poder del deseo. තණ්හාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre el Deseo ha finalizado. 4. සංයොජනසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Discurso sobre los Grilletes. 64. කිං [Pg.133] සු සංයොජනොති සූති නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘කිං-සංයොජනො’’ති? විචරන්ති එතෙහීති විචාරණා, පාදා. බහුවචනෙ හි වත්තබ්බෙ එකවචනං කතං. තස්සාති ලොකස්ස. 64. "¿Qué es el grillete?": se dice que "su" es meramente una partícula decorativa. "Aquello con lo que deambulan" (vicāraṇā) son los pies. Aunque debería haberse expresado en plural, se usó el singular. "De este" se refiere al mundo. සංයොජනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre los Grilletes ha finalizado. 5. බන්ධනසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Discurso sobre las Ataduras. 65. චතුත්ථෙ ආගතඅත්ථො එව අනන්තරෙපි වුත්තො, බ්‍යඤ්ජනමෙව නානන්ති ආහ ‘‘පඤ්චමෙපි එසෙව නයො’’ති. 65. El mismo significado que aparece en el cuarto discurso se repite en el siguiente, siendo diferente solo la redacción; por eso dice: "en el quinto también es el mismo método". බන්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre las Ataduras ha finalizado. 6. අත්තහතසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Discurso sobre lo que se Daña a Sí Mismo. 66. ‘‘කෙනස්සුබ්භාහතො’’ති පාඨොති අධිප්පායෙන ‘‘සු-කාරො නිපාතමත්ත’’න්ති ආහ, ‘‘කෙනස්සබ්භාහතො’’ති පන පාඨෙ උ-කාරලොපෙන පදසන්ධි. ඉච්ඡාධූපායිතොති අසම්පත්තවිසයිච්ඡාලක්ඛණාය තණ්හාය සන්තාපිතො දඩ්ඪො. තෙනාහ ‘‘ඉච්ඡාය ආදිත්තො’’ති. 66. Respecto a la lectura "kenassubbhāhato", se dice intencionalmente que la sílaba "su" es solo una partícula; sin embargo, en la lectura "kenassabbhāhato", existe una unión de palabras por la elisión de la letra "u". "Humeante por el deseo" significa atormentado y quemado por el deseo cuya característica es el anhelo por objetos no obtenidos. Por eso dice "encendido por el deseo". අත්තහතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre lo que se Daña a Sí Mismo ha finalizado. 7. උඩ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Discurso sobre lo Atrapado. 67. උල්ලඞ්ඝිතොති උබ්බන්ධිත්වා ලඞ්ඝිතො. සද්දාදීසූති සද්දාදිනාගදන්තෙසු සොතාදීනි උඩ්ඩිතානි තණ්හාරජ්ජුනා දළ්හබන්ධනෙන බද්ධත්තා තදනතිවත්තනතො. ලොකොති ආයතනලොකො. තථා අත්ථයොජනාය කතත්තා ඛන්ධාදිලොකවසෙනපි යොජනා කාතබ්බා. න දූරං [Pg.134] අනන්තරභවකත්තා. චුතිචිත්තඅන්තරිතත්තා එකචිත්තන්තරභවස්ස කම්මස්ස අබුජ්ඣනං, එවං සන්තෙ කස්මා සත්තා න බුජ්ඣන්තීති ආහ ‘‘බලවතියා’’තිආදි. 67. "Saltado" significa habiéndose colgado y saltado. "En los sonidos, etc.": los órganos como el oído están atrapados en los colmillos de elefante de los sonidos, etc., porque están atados con la cuerda del deseo mediante una fuerte atadura, de la cual no pueden escapar. "El mundo" es el mundo de las bases sensoriales. Del mismo modo, debido a la interpretación del significado, también debe aplicarse según el mundo de los agregados, etc. "No lejos" debido a que el próximo renacimiento es inmediato. Debido a estar separado solo por la conciencia de muerte, no hay comprensión del kamma que resulta en un renacimiento separado por una sola conciencia. Siendo así, ¿por qué los seres no lo comprenden? Dice: "debido a la fuerza", etc. උඩ්ඩිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre lo Atrapado ha finalizado. 8. පිහිතසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Discurso sobre lo Obstruido. 68. පඤ්හොති ඤාතුං ඉච්ඡිතො අත්ථො. පුච්ඡිතොති සත්තමසුත්තෙ ගාථාය පුරිමද්ධං පච්ඡිමද්ධං, පච්ඡිමං පුරිමං කත්වා අට්ඨමසුත්තෙ දෙවතාය පුච්ඡිතත්තා වුත්තං ‘‘හෙට්ඨුපරියායවසෙන පුච්ඡිතො’’ති. පුච්ඡානුරූපං විස්සජ්ජනන්ති අවුත්තම්පි සිද්ධමෙතන්ති අනාහටං. 68. Una "pregunta" es un asunto que se desea conocer. "Fue preguntado": debido a que en el séptimo discurso se invirtió el orden de las mitades de la estrofa, y en el octavo discurso la deidad lo preguntó así, se dice "preguntado por el método de arriba hacia abajo". "Una respuesta conforme a la pregunta": esto se entiende incluso sin mencionarlo explícitamente, por lo que no se incluyó. පිහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre lo Obstruido ha finalizado. 9. ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Discurso sobre el Deseo. 69. නවමෙ විනයායාති විනයෙන. කරණත්ථෙ හි ඉදං සම්පදානවචනං. කිස්සස්සූති කිස්ස, සු-කාරො නිපාතමත්තං. සබ්බං ඡින්දති බන්ධනන්ති සබ්බං දසවිධම්පි සංයොජනං සමුච්ඡින්දති. න හි තං කිඤ්චි කිලෙසබන්ධනං අත්ථි, යං අසමුච්ඡින්නං හුත්වා ඨිතං අස්සා තණ්හාය සමුච්ඡින්නාය. ස්වායමත්ථො සුවිඤ්ඤෙය්‍යොති ආහ ‘‘සබ්බං උත්තානමෙවා’’ති. 69. En el noveno, "para la disciplina" significa mediante la disciplina. Este caso dativo se usa aquí en sentido instrumental. "¿De qué?": "su" es solo una partícula. "Corta todas las ataduras" significa que corta completamente los diez tipos de grilletes. No existe ninguna atadura de impurezas que permanezca sin cortar una vez que ese deseo ha sido erradicado. Como este significado es fácil de entender, dice: "todo es totalmente claro". ඉච්ඡාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Discurso sobre el Deseo ha finalizado. 10. ලොකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Discurso sobre el Mundo. 70. කිස්මින්ති කිස්මිං සති? තස්ස පන සන්තභාවො උප්පත්තිවසෙනෙවාති ආහ ‘‘කිස්මිං උප්පන්නෙ’’ති? ලොකො උප්පන්නොති වුච්චති අනුපාදානත්තා ලොකසමඤ්ඤාය. ඡසූති එත්ථාපි එසෙව නයො සන්ථවන්ති අධිකසිනෙහං [Pg.135] කරොති අධිකසිනෙහවත්ථුභාවතො අජ්ඣත්තිකායතනානං. උපාදායාති පුබ්බකාලකිරියා අපරකාලකිරියං අපෙක්ඛතීති වචනසෙසවසෙන කිරියාපදං ගහිතං ‘‘පවත්තතී’’ති. කිං පන පවත්තති? ලොකො, ලොකසමඤ්ඤාති අත්ථො. ඡසූති ඉදං නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං. ඡළායතනනිමිත්තඤ්හි සබ්බදුක්ඛං. අයන්ති සත්තලොකො. උප්පන්නො නාම හොති ඡළායතනං නාම මූලං සබ්බදුක්ඛානන්ති කත්වා. බාහිරෙසු ආයතනෙසු සන්ථවං කරොති විසෙසතො රූපාදීනං තණ්හාවත්ථුකත්තා. යස්මා චක්ඛාදීනං සන්තප්පනවසෙන රූපාදීනං පරිග්ගහිතත්තා ලොකස්ස නිසෙවිතාය සංවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘ඡන්නං…පෙ… විහඤ්ඤතී’’ති. 70. ¿En qué existiendo? Dado que su existencia es por medio del surgimiento, dice: ‘¿en qué habiendo surgido?’. Se dice que ‘el mundo ha surgido’ por la designación de ‘mundo’ debido a la falta de apego. Con respecto a ‘en seis’, este es el mismo método: ‘se relacionan’ significa que desarrollan un afecto excesivo, debido a que las bases internas de los sentidos son objetos de afecto excesivo. ‘Habiendo dependido’ (upādāya) es un gerundio que espera a una acción posterior; por lo tanto, se toma el verbo ‘procede’ (pavattati) por el resto de la frase. ¿Pero qué es lo que procede? El mundo, es decir, la designación de mundo. ‘En seis’ es un locativo en el sentido de causa (nimittatthe). Ciertamente, todo el sufrimiento tiene su causa en las seis bases de los sentidos. Este es el mundo de los seres (sattaloko). Se dice que ha surgido en el sentido de que las seis bases de los sentidos son la raíz de todo el sufrimiento. Con respecto a las bases externas, desarrolla una relación, especialmente con las formas, etc., debido a que son objetos de la sed (taṇhā). Dado que, por medio de la satisfacción de los ojos, etc., las formas, etc., son asidas y conducen a la habituación al mundo, por eso se dice: ‘de seis... se aflige’. ලොකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Loka Sutta. අද්ධවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Addha Vagga. 8. ඡෙත්වාවග්ගො 8. Vagga sobre el Cortar 1. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Chetvā Sutta 71. වධිත්වාති හන්ත්වා විනාසෙත්වා. අපරිදය්හමානත්තාති අපීළියමානත්තා. විනට්ඨදොමනස්සත්තා න සොචති චෙතොදුක්ඛදුක්ඛාභාවතො. විසං නාම දුක්ඛං අනිට්ඨභාවතො, තස්ස මූලකාරණං කොධො අනිට්ඨඵලත්තාති ආහ ‘‘විසමූලස්සාති දුක්ඛවිපාකස්සා’’ති. අක්කුට්ඨස්සාති අක්කොසාපරාධස්ස. අක්කොසපහාරත්ථසම්බන්ධෙන හි ‘‘කුද්ධස්සා’’ති උපයොගත්ථෙ සම්පදානවචනං. සුඛං උප්පජ්ජති කොධං නස්සති. සුඛුප්පත්තිං සන්ධාය එස කොධො ‘‘මධුරග්ගො’’ති වුත්තො, සුඛාවසානොති අත්ථො. 71. ‘Habiendo matado’ (vadhitvā) significa habiendo destruido o eliminado. ‘Por no quemarse’ (aparidayhamānattā) significa por no ser atormentado. Al haber destruido el abatimiento (domanassa), no se aflige, debido a la ausencia del sufrimiento del dolor mental. Lo que se llama ‘veneno’ es el sufrimiento debido a su naturaleza indeseable; su causa raíz es la ira, debido a su fruto indeseable; por eso dice: ‘de la raíz de veneno’, es decir, de aquello que tiene un resultado de sufrimiento. ‘Del que ha sido insultado’ (akkuṭṭhassa) se refiere a la ofensa del insulto. En relación con el sentido del golpe del insulto, el término ‘del airado’ (kuddhassa) se usa en sentido de dativo con significado de objeto. El bienestar surge y la ira perece. Con respecto al surgimiento del bienestar, se dice que esta ira tiene una ‘cima dulce’ (madhuraggo), lo cual significa que termina en placer. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Chetvā Sutta. 2. රථසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Ratha Sutta 72. පඤ්ඤාණන්ති ලක්ඛණං සල්ලක්ඛණූපායො. දිස්වාති දස්සනහෙතු. ‘‘චොළරඤ්ඤො රට්ඨං චොළරට්ඨ’’න්ති එවං රට්ඨං රඤ්ඤා පඤ්ඤායති. 72. ‘Señal’ (paññāṇaṃ) significa una marca o un medio de reconocimiento. ‘Habiendo visto’ (disvā) significa por causa de la visión. Así como se reconoce un reino por su rey, diciendo: ‘el reino del rey Coḷa es el reino Coḷa’. රථසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Ratha Sutta. 3. විත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Vitta Sutta 73. සද්ධායාති [Pg.136] සද්ධාහෙතු. කුලසම්පදාති ඛත්තියාදිසම්පත්තියො. සබ්බලොකියලොකුත්තරවිත්තපටිලාභහෙතුතො සද්ධාවිත්තමෙව. හෙට්ඨා තිණ්ණං ද්වාරානං වසෙන උප්පන්නකස්ස සබ්බස්සපි අනවජ්ජධම්මස්ස සඞ්ගණ්හනතො ‘‘ධම්මොති දසකුසලකම්මපථො’’ති වුත්තං. අසංකිලිට්ඨසුඛන්ති. නිරාමිසං සුඛං. තමෙව සාමිසං උපනිධාය සම්භාවෙන්තො ආහ ‘‘අසංකිලිට්ඨ’’න්ති. අසෙචනකභාවෙන අභිරුචිජනනතො පියාකිච්ඡකරණතො බහුං සුචිරම්පි කාලං ආසෙවන්තස්ස අදොසාවහතො සච්චමෙව මධුරතරං. න හි තං පිවිතබ්බතො සාදිතබ්බතො අනුභවිතබ්බතො රසොති වත්තබ්බතං අරහති. ඉදානි තස්ස කිච්චසම්පත්තිඅත්ථෙහිපි මහාරහතං දස්සෙතුං ‘‘සච්චස්මිං හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ නදීනිවත්තනං මහාකප්පිනවත්ථුආදීහි (ධ. ප. අට්ඨ. 1.මහාකප්පිනත්ථෙරවත්ථු; අ. නි. අට්ඨ. 1.1.231; ථෙරගා. අට්ඨ. 2.මහාකප්පිනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) දීපෙතබ්බං, ඉතරානි කණ්හදීපායනජාතක- (ජා. 1.10.62 ආදයො) සුතසොම- (ජා. 2.21.371 ආදයො) මච්ඡජාතකෙහි (ජා. 1.1.34, 75; 1.2.131 ආදයො) දීපෙතබ්බානි. නිම්මද්දෙන්ති අභිභවන්ති. මධුරතරන්ති සුන්දරතරං සෙට්ඨෙසූති අත්ථො. පඤ්ඤාජීවීති පඤ්ඤාය ජීවනසීලොති පඤ්ඤාජීවී, පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමචරියොති අත්ථො. පඤ්ඤාජීවීති ච පඤ්ඤාවසෙන ඉරියති වත්තති ජීවිතං පවත්තෙතීති අත්ථොති දස්සෙන්තො ‘‘යො පඤ්ඤාජීවී’’තිආදිමාහ. ‘‘ජීවත’’න්ති කෙචි පඨන්ති, ජීවන්තානං පඤ්ඤාජීවිං සෙට්ඨමාහූති අත්ථො. 73. ‘Por la fe’ (saddhāyā) significa por causa de la fe. ‘Logros de la familia’ (kulasampadā) se refiere a las fortunas de los khattiyas, etc. Debido a que es la causa para obtener toda riqueza tanto mundana como supramundana, la fe misma es riqueza. Debido a que comprende todo estado libre de culpa que surge por medio de las tres puertas mencionadas anteriormente, se dice: ‘el Dhamma es la senda de las diez acciones saludables’. ‘Felicidad incontaminada’ (asaṃkiliṭṭhasukhaṃ) se refiere a la felicidad espiritual (nirāmisa). Al elogiarla comparándola con la felicidad mundana (sāmisa), dice: ‘incontaminada’. Debido a que genera deleite por su naturaleza pura y realiza lo que es querido y beneficioso, para aquel que la practica mucho incluso por largo tiempo, la verdad es ciertamente lo más dulce porque no trae resentimiento. Ciertamente, no merece ser llamada ‘sabor’ en el sentido de algo que se debe beber o gustar. Ahora, para mostrar su gran valor incluso por medio de la perfección de su función, se dice: ‘en la verdad, ciertamente’, etc. Allí, el desvío de los ríos debe ilustrarse con la historia de Mahākappina y otros; lo demás debe ilustrarse con el Kaṇhadīpāyana Jātaka, el Sutasoma Jātaka y el Maccha Jātaka. ‘Someten’ (nimmaddenti) significa que superan. ‘Lo más dulce’ (madhurataraṃ) significa lo mejor entre las cosas excelentes. ‘El que vive por la sabiduría’ (paññājīvī) es aquel que tiene el hábito de vivir mediante la sabiduría, es decir, aquel cuya conducta es precedida por la sabiduría. Para mostrar que vivir por la sabiduría significa que uno se mueve, se comporta y mantiene la vida mediante la sabiduría, dice: ‘aquel que vive por la sabiduría’, etc. Algunos leen ‘jīvataṃ’ (de los que viven), lo que significa que dicen que entre los que viven, aquel que vive por la sabiduría es el mejor. විත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Vitta Sutta. 4. වුට්ඨිසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Vuṭṭhi Sutta 74. උප්පතන්තානන්ති පථවිං භින්දිත්වා උට්ඨහන්තානං. ‘‘සෙට්ඨ’’න්ති වුච්චමානත්තා ‘‘සත්තවිධ’’න්ති වුත්තං, ඉතරෙසං වා තදනුලොමතො. ඛෙමො හොති දුබ්භික්ඛුපද්දවාභාවතො. තෙනාහ ‘‘සුභික්ඛො’’ති. නිපතන්තානන්ති අධොමුඛං පවත්තන්තානං. පවජමානානන්ති වජනසීලානං. තෙ පන යස්මා ජඞ්ගමා නාම හොන්ති, න රුක්ඛාදයො විය ථාවරා, තස්මා ආහ ‘‘ජඞ්ගමාන’’න්ති. ගාවොති ධෙනුයො. තෙන මහිංසාදිකානම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වදන්තානන්ති උප්පන්නං අත්ථං වදන්තානං. 74. ‘De los que surgen’ (uppatantānaṃ) se refiere a los que brotan rompiendo la tierra. Al ser llamado ‘lo mejor’ (seṭṭhaṃ), se menciona como de ‘siete tipos’, o los otros son conformes a eso. Hay seguridad (khemo) debido a la ausencia de la calamidad de la hambruna; por eso dice: ‘abundancia de comida’. ‘De los que caen’ (nipatantānaṃ) se refiere a los que caen hacia abajo. ‘De los que se mueven’ (pavajamānānaṃ) se refiere a los que tienen el hábito de andar. Dado que estos se llaman ‘móviles’ (jaṅgamā) y no son estáticos como los árboles, etc., dice: ‘de los móviles’. ‘Las vacas’ (gāvo) se refiere a las vacas lecheras; mediante esto, se entiende la inclusión de búfalos, etc. ‘De los que hablan’ (vadantānaṃ) se refiere a los que expresan un significado que ha surgido. අත්තනො [Pg.137] ඛන්තියාති අත්තනො ඛන්තියා රුචියා ගහිතභාවෙන. ඉතරා දෙවතා තස්සා විස්සජ්ජනෙ අපරිතුස්සමානා ආහ. යාව පධංසීති ගුණධංසී සත්ථුදෙසනාය ලද්ධබ්බගුණනාසනතො. පගබ්බාති පාගබ්බියෙන සමන්නාගතා, යථා වචීපාගබ්බියෙන අඛරා, තථා වාචාය භවිතබ්බං. මුඛරාති මුඛඛරා. දසබලං පුච්ඡි සණ්හං සුඛුමං රතනත්තයසංහිතං අත්ථං සොතුකාමා. අස්සා දෙවතාය විස්සජ්ජෙන්තො අජ්ඣාසයානුරූපං. උප්පතමානාති උප්පතන්තී සමුග්ඝාටෙති ඔධිසො. වට්ටමූලකමහාඅවිජ්ජාති තස්සා ආදීනවදස්සනත්ථං භූතකථනවිසෙසනං. ඔසීදන්තානන්ති පටිපක්ඛවසෙන අධො සීදන්තානං, උස්සාදයමානානන්ති අත්ථො. පුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතොති ඉදං ‘‘පදසා චරමානාන’’න්ති පදස්ස අත්ථවිවරණවසෙන භූතකථනවිසෙසනං. යාදිසො පුත්තො වා හොතූති ඉදං පුරිමපදෙ දෙවතාය පුත්තගහණස්ස කතත්තා වුත්තං. ‘Por su propia paciencia’ (attano khantiyā) significa por haberlo aceptado según su propio gusto y paciencia. Otra deidad, no satisfecha con su respuesta, habló. ‘Hasta que destruye’ (yāva padhaṃsī) significa que destruye las virtudes, debido a la destrucción de las virtudes que deben obtenerse a través de la enseñanza del Maestro. ‘Atrevidos’ (pagabbhā) significa dotados de audacia; así como uno es rudo por la audacia verbal, así debe ser el habla. ‘Habladores’ (mukharā) significa de boca dura. Preguntó al de las Diez Fuerzas (Dasabalaṃ) deseando escuchar un significado suave, sutil y conectado con las Tres Joyas. Respondiendo a esa deidad de acuerdo con su disposición: ‘Surgiendo’ (uppatamānā) significa que al surgir, arranca de raíz de manera limitada. ‘La gran ignorancia que es la raíz del ciclo’ (vaṭṭamūlakamahāavijjā) es una descripción de lo que realmente es para mostrar su peligro. ‘De los que se hunden’ (osīdantānaṃ) significa que se hunden debido a los estados opuestos; ‘haciéndolos elevarse’ (ussādayamānānanti) es el significado. ‘Siendo el campo de mérito’ es una descripción de lo que realmente es, por medio de la explicación del significado de ‘de los que andan a pie’. ‘Sea como un hijo’ se dice porque en la estrofa anterior la deidad mencionó a un hijo. වුට්ඨිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Vuṭṭhi Sutta. 5. භීතාසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Bhītā Sutta 75. කිං සූධ භීතාති එත්ථ සු-ඉධාති නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘කිං භීතා’’ති? මග්ගො ච නෙකායතනප්පවුත්තොති අනෙකකාරණං නානාවිධාධිගමොකාසං කත්වා පවුත්තො කථිතො. තෙනාහ ‘‘අට්ඨතිංසාරම්මණවසෙනා’’තිආදි. එවං සන්තෙති එවං සබ්බසාධාරණානෙකායතනෙහි නිබ්බානගාමිමග්ගස්ස තුම්හෙහි පවෙදිතත්තා ලබ්භමානෙ ඛෙමෙ මග්ගෙ කිං භීතායං ජනතා උප්පථභූතා විපරීතදිට්ඨිතො ගණ්හීති අත්ථො? එවං දෙවතා යථිච්ඡාය පුරිමද්ධෙන අත්තනා යථාචින්තිතමත්ථං සත්ථු පවෙදිතා, පච්ඡිමද්ධෙන අත්තනො සංසයං පුච්ඡති. බහුපඤ්ඤාති පුථුපඤ්ඤ. උස්සන්නපඤ්ඤාති අධිකපඤ්ඤා. ඨපෙත්වාති සංයමෙත්වා. සංවිභාගීති ආහාරපරිභොගෙ සම්මදෙව විභජනසීලො. තෙනාහ ‘‘අච්ඡරායා’’තිආදි. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා. 75. En 'kiṃ sūdha bhītā', 'su-idha' es simplemente una partícula; por eso se dice '¿de qué tienen miedo?'. Se dice 'el camino ha sido expuesto en muchos fundamentos' (nekāyatanappavutto) indicando que ha sido explicado estableciendo diversas causas y oportunidades para diversas realizaciones. Por eso dijo 'mediante los treinta y ocho objetos de meditación', etc. Siendo así, dado que vosotros habéis dado a conocer el camino que conduce al Nibbāna a través de estos muchos fundamentos comunes a todos, ¿de qué tiene miedo esta gente que, habiéndose desviado del camino, se aferra a una visión errónea? Este es el significado. Así, la deidad dio a conocer al Maestro el significado tal como ella lo había pensado según su deseo en la primera mitad, y en la segunda mitad pregunta su duda. 'Bahupaññā' significa de sabiduría vasta. 'Ussannapaññā' significa de sabiduría superior. 'Ṭhapetvā' significa habiendo controlado. 'Saṃvibhāgī' significa alguien que tiene el hábito de distribuir correctamente al disfrutar de la comida. Por eso dijo 'por una señal con los dedos' (accharāya), etc. El significado es el mismo que se explicó anteriormente. මනෙනාති මනොගහණෙන. පුබ්බසුද්ධිඅඞ්ගන්ති පුබ්බභාගසුද්ධිභූතං අඞ්ගං. චතූසූති වුත්තඅඞ්ගපරියාපන්නං. යඤ්ඤඋපක්ඛරොති දානස්ස සාධනං. එතෙසු ධම්මෙසූති [Pg.138] එතෙසු සද්ධාදිගුණෙසු. යථා හි සද්ධො පච්චයං පච්චුපට්ඨපෙත්වා වත්ථුපරිච්චාගස්ස විසෙසපච්චයො කම්මඵලස්ස පරලොකස්ස ච පච්චක්ඛතො විය පත්තියායනතො, එවං මුදුහදයො. මුදුහදයො හි අනුදයං පත්වා යං කිඤ්චි අත්තනො සන්තකං පරෙසං දෙති. යො ච සංවිභාගසීලො, සො අප්පකස්මිම්පි අත්තනො සන්තකෙ පරෙහි සාධාරණභොගී හොති. වදඤ්ඤූ වදානියතාය යාගිනොව යුත්තං යුත්තකාලං ඤත්වා අත්ථිකානං මනොරථං පූරෙතීති වුත්තං ‘‘ඉති…පෙ… චතූසූති ආහා’’ති. 'Manena' significa mediante la captación mental. 'Pubbasuddhiaṅga' es el factor que constituye la pureza de la fase preliminar. 'Catūsu' se refiere a lo comprendido en los factores mencionados. 'Yaññaupakkharo' es el medio para la generosidad. 'Etesu dhammesu' se refiere a estas cualidades como la fe, etc. Pues así como una persona con fe, tras haber preparado los requisitos, tiene una confianza especial en el desprendimiento de las cosas materiales como si viera directamente el fruto de la acción y el mundo más allá, así es alguien de corazón tierno. Pues alguien de corazón tierno, movido por la compasión, da a otros lo que le pertenece. Y quien tiene el hábito de compartir, disfruta de sus pertenencias en común con otros, incluso si son pocas. 'Vadaññū' (generoso) significa que, por su naturaleza liberal, habiendo conocido lo que es apropiado y el momento adecuado para un renunciante, cumple el deseo de los necesitados; por eso se dijo 'en estos cuatro... se dijo'. වාචන්තිආදීනි තීණි අඞ්ගානි තිවිධසීලසම්පත්තිදීපනතො. සම්පන්නසීලො හි පරලොකං න භාසෙය්‍ය. සද්ධො එකං අඞ්ගං පයොගාසයසුද්ධිදීපනතො. සුද්ධාසයස්ස සම්මාපයොගෙ ඨිතස්ස කථං පරලොකතො භයන්ති. දුකවසෙන චතුරඞ්ගයොජනා දුකනයො. එතෙසු චතූසු ධම්මෙසු ඨිතොති එතෙසු යථාවුත්තදුකසඞ්ගහෙසු චතූසු ගුණෙසු පතිට්ඨිතො. 'Vāca' (la palabra) y los otros dos son tres factores que ilustran la perfección de la triple virtud. Pues alguien perfecto en virtud no hablaría falsamente sobre el otro mundo. La fe es un factor que ilustra la pureza del esfuerzo y de la intención. Para quien está establecido en el esfuerzo correcto de una intención pura, ¿cómo puede haber miedo al otro mundo? La unión de cuatro factores en grupos de dos es el método dual. 'Ṭhito etesu catūsu dhammesu' significa establecido en estas cuatro cualidades mencionadas anteriormente contenidas en los grupos duales. භීතාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Bhītā Sutta ha terminado. 6. නජීරතිසුත්තවණ්ණනා 6. Descripción del Najīrati Sutta. 76. නාමගොත්තන්ති තිස්සො කස්සපො ගොතමොති එවරූපං නාමඤ්ච ගොත්තඤ්ච. නිදස්සනමත්තමෙතං, තස්මා සබ්බස්ස පඤ්ඤත්තියා ලක්ඛණවචනන්ති දට්ඨබ්බං. න ජීරතීති අසභාවධම්මත්තා උප්පාදවයාභාවතො ජරං න පාපුණාති. තෙනාහ ‘‘ජීරණසභාවො න හොතී’’ති. යස්මා සමඤ්ඤාභාවතො කාලන්තරෙපි තං සමඤ්ඤායතෙව, තස්මා ‘‘අතීතබුද්ධානං…පෙ… න ජීරතීති වුච්චතී’’ති ආහ. 76. 'Nāmagotta' se refiere a nombres y linajes de tal tipo, como Tissa, Kassapa o Gotama. Esto es solo un ejemplo, por lo tanto debe entenderse como la expresión de la característica de toda designación. 'Na jīrati' (no decae) significa que, al no ser un fenómeno con naturaleza propia condicionada, no llega a la vejez por la ausencia de surgimiento y cese. Por eso dijo 'no tiene la naturaleza de envejecer'. Dado que, por la naturaleza de la designación común, se conoce por esa misma designación incluso en otros tiempos, por eso dijo 'de los Budas pasados... se dice que no decae'. ආලසියන්ති අලසභාවො දළ්හකොසජ්ජං. තෙනාහ ‘‘යෙනා’’තිආදි. ඨිතින්ති බ්‍යාපාරං. නිද්දාවසෙන පමජ්ජනං කත්තබ්බස්ස අකරණං. කිලෙසවසෙන පමජ්ජනං අකත්තබ්බස්ස කරණම්පි. කම්මසමයෙති කම්මං කාතුං යුත්තකාලෙ. කම්මකරණවීරියාභාවොති තංකම්මකිරියසමුට්ඨාපකවීරියාභාවො. සො පන අත්ථතො වීරියපටිපක්ඛො අකුසලචිත්තුප්පාදො, න වීරියස්ස අභාවමත්තං. සීලසඤ්ඤමාභාවො දුස්සීල්‍යං. විස්සට්ඨාචාරතා නාම අනාචාරො. සොප්පබහුලතාති නිද්දාලුතා[Pg.139]. යතො ගහණහත්ථොපි න කිලාසුපි පුරිසො නිද්දාය අභිභුය්‍යති. තෙනාහ ‘‘තායා’’තිආදි. අතිච්ඡාතාදීනීති ආදි-සද්දෙන අභිභුය්‍යතාදිං සඞ්ගණ්හාති. ආගන්තුකාලසියං න පුබ්බෙ වුත්තආලස්‍යං විය පකතිසිද්ධං. ‘‘තෙ ඡිද්දෙ’’ති පාළියං ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘තානි ඡ ඡිද්දානී’’ති. කුසලචිත්තප්පවත්තියා අනොකාසභාවතො ඡිද්දානි. තෙනාහ භගවා – ‘‘යත්ථ විත්තං න තිට්ඨතී’’ති. සබ්බාකාරෙන ලෙසමත්තං අසෙසෙත්වාති අධිප්පායො. 'Ālasiya' es el estado de pereza, una indolencia firme. Por eso dijo 'aquello por lo cual', etc. 'Ṭhiti' significa actividad. La negligencia (pamāda) por el sueño es no hacer lo que se debe hacer. La negligencia por las defilecciones es incluso hacer lo que no se debe hacer. 'Kammasamaye' significa en el momento apropiado para realizar el trabajo. 'Kammakaraṇavīriyābhāvo' es la falta de energía que pone en marcha la realización de ese trabajo. En esencia, se trata del surgimiento de un pensamiento insano que es opuesto a la energía, no meramente la ausencia de energía. 'Sīlasaññamābhāvo' es la inmoralidad. 'Vissaṭṭhācāratā' significa conducta impropia. 'Soppabahulatā' es la tendencia al sueño. Por lo cual, incluso un hombre capaz de realizar tareas, si no es indolente, es vencido por el sueño. Por eso dijo 'por eso', etc. 'Aticchātādini' incluye, mediante la palabra 'ādi', el ser vencido, etc. La pereza accidental (āgantukālasiya) no es algo natural como la pereza mencionada anteriormente. En el canon, 'te chidde' se dice con un cambio de género gramatical, por eso dice 'tāni cha chiddāni' (esos seis agujeros). Son agujeros por la falta de oportunidad para el surgimiento de pensamientos sanos. Por eso el Bienaventurado dijo: 'donde la riqueza no permanece'. El significado es sin dejar rastro alguno, en todos los sentidos. නජීරතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Najīrati Sutta ha terminado. 7. ඉස්සරියසුත්තවණ්ණනා 7. Descripción del Issariya Sutta. 77. සත්ථස්ස මලන්ති සත්ථමලං, යෙන සත්ථං මලීනං හොති, සත්ථමලග්ගහණෙන චෙත්ථ මලීනං සත්ථමෙව ගහිතන්ති ආහ ‘‘මලග්ගහිතසත්ථ’’න්ති. ආණාපවත්තනන්ති අප්පකෙ වා මහන්තෙ වා යත්ථ කත්ථචි අත්තනො ආණාය පවත්තනවසෙන වසනං ඉස්සරියත්තමිච්ඡන්ති. මණිරතනම්පි විස්සජ්ජනීයපක්ඛිකත්තා උත්තමං භණ්ඩං නාම න හොති, ඉත්ථී පන පරිච්චත්තකුලාචාරිත්ථිකායපි අනිස්සජ්ජනීයතාය උත්තමභණ්ඩං නාම. තෙනාහ ‘‘ඉත්ථී භණ්ඩානමුත්තම’’න්ති. තෙසං තෙසඤ්හි පුරිසාජානීයානං උප්පත්තිට්ඨානතාය උත්තමරතනාකරත්තා ඉත්ථී භණ්ඩානමුත්තමං. මලග්ගහිතසත්ථසදිසො අවබොධකිච්චවිබන්ධනතො. සත්ථමලං විය සත්ථස්ස පඤ්ඤාසත්ථස්ස ගුණාභාවකරණතො පඤ්ඤාසත්ථමලං. අබ්බු වුච්චති උපද්දවං, තං දෙතීති අබ්බුදං, විනාසකාරණං. නනු හරණං සමණස්ස අයුත්තන්ති? යුත්තං. තස්ස අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච යුත්තතං දස්සෙන්තො ‘‘සලාකභත්තාදීනී’’තිආදිමාහ. 77. 'Satthassa malaṃ' es el óxido de la espada, aquello por lo cual la espada se ensucia; al mencionar el óxido de la espada, aquí se entiende la espada misma que ha cogido óxido, por eso dice 'la espada que ha cogido óxido'. 'Āṇāpavattana' (ejercicio de autoridad): el poder (issariya) se desea en el sentido de ejercer la propia autoridad en cualquier lugar, ya sea pequeño o grande. Incluso la joya de la gema, al ser algo de lo que uno puede desprenderse, no se llama el 'bien supremo'; pero una mujer, incluso una que ha abandonado la conducta de su familia, se llama 'bien supremo' por el hecho de que uno no se desprende de ella. Por eso dijo 'la mujer es el mejor de los bienes'. Pues al ser el lugar de origen de los diversos hombres de noble cuna, la mujer es una mina de joyas supremas. Es similar a una espada que ha cogido óxido debido a la obstrucción de la función de comprensión. Como el óxido de la espada respecto a la espada, así es el óxido de la espada de la sabiduría por causar la desaparición de las cualidades de la espada de la sabiduría. Se llama 'abbuda' a lo que causa desgracia (upaddava), es una causa de destrucción. ¿Acaso no es inapropiado que un asceta tome algo? Es apropiado. Mostrando su propiedad tanto por vía positiva como negativa, menciona 'la comida distribuida por sorteo', etc. ඉස්සරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Issariya Sutta ha terminado. 8. කාමසුත්තවණ්ණනා 8. Descripción del Kāma Sutta. 78. ‘‘අත්තකාමො’’ති [Pg.140] පාළියං වුත්තත්තා ආහ ‘‘ඨපෙත්වා සබ්බබොධිසත්තෙ’’ති. තෙ හි සබ්බසො පරත්ථාය එව පටිපජ්ජමානා මහාකාරුණිකා පරත්ථකාමා, අත්ථකාමා නාම න හොන්ති, යා ච තෙසං අත්තත්ථාවහා පටිපත්ති, සාපි යාවදෙව පරත්ථා එවාති. වුත්තං පොරාණට්ඨකථායං. යස්මා බොධිසත්තා පරහිතපටිපත්තියා පාරමියො පූරෙන්තා තථාරූපං කාරණං පත්වා අත්තානං පරෙසං පරිච්චජන්ති පඤ්ඤාපාරමියා පරිපූරණතො, තස්මා ඉධාපි ‘‘සබ්බබොධිසත්තෙ ඨපෙත්වායෙවාති වුත්ත’’න්ති ආහ. කල්‍යාණන්ති භද්දකං. වාචාය අධිප්පෙතත්තා ආහ ‘‘සණ්හං මුදුක’’න්ති. පාපිකන්ති ලාමකං නිහීනං. තං පන ඵරුසං වාචන්ති සරූපතො දස්සෙති. 78. Dado que en el canon se dice 'attakāmo' (amante de sí mismo), se dice 'exceptuando a todos los Bodhisattvas'. Pues ellos, al practicar enteramente por el bien de los demás, son de gran compasión y desean el bien ajeno, y no se llaman buscadores de su propio beneficio; e incluso su práctica que trae su propio beneficio es solo para el bien de los demás. Esto se dice en el comentario antiguo. Dado que los Bodhisattvas, al completar las perfecciones mediante la práctica para el bienestar ajeno, habiendo encontrado una causa de tal naturaleza, se sacrifican a sí mismos por los demás debido a la plenitud de la perfección de la sabiduría, por eso aquí también se dice 'exceptuando solo a todos los Bodhisattvas'. 'Kalyāṇa' significa bueno. Al referirse a la palabra, dice 'suave y dulce'. 'Pāpika' significa malo o inferior. Y muestra esa misma palabra áspera en su forma real. කාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Kāma Sutta ha terminado. 9. පාථෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා 9. Descripción del Pātheyya Sutta. 79. සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍යන්ති සද්ධා නාම සත්තස්ස මරණවසෙන මහාපථං සංවජතො මහාකන්තාරං පටිපජ්ජතො මහාවිදුග්ගං පක්ඛන්දතො පාථෙය්‍යපුටං බන්ධති සම්බලං සජ්ජෙති. කථන්ති ආහ ‘‘සද්ධං උප්පාදෙත්වා’’තිආදි. එතං වුත්තන්ති ‘‘සද්ධා බන්ධති පාථෙය්‍ය’’න්ති එතං ගාථාපදං වුත්තං භගවතා. සිරීති කතපුඤ්ඤෙහි සෙවීයති තෙහි පටිලභීයතීති සිරී. ඉස්සරියං විභවො. ආසයිතබ්බතො ආසයො, වසනට්ඨානං නිකෙතන්ති අත්ථො. පරිකඩ්ඪතීති ඉච්ඡාවසිකං පුග්ගලං තත්ථ තත්ථ උපකඩ්ඪති. 79. «La fe une las provisiones para el viaje» significa que la fe ata el fardo de provisiones y prepara el sustento para el ser que recorre el gran sendero, atraviesa el gran desierto y se adentra en el gran abismo bajo el poder de la muerte. Pregunta: ¿cómo? Y dice: «Habiendo originado la fe», etc. Esto es lo que se dijo: esta frase del verso, «la fe une las provisiones para el viaje», fue pronunciada por el Bienaventurado. «Sirī» (fortuna) es aquello que es servido por quienes han realizado méritos o es obtenido por ellos. «Issariyaṃ» significa poder o prosperidad. «Āsayo» significa el lugar donde uno debe refugiarse, es decir, el lugar de residencia o morada. «Parikaḍḍhati» significa que arrastra de aquí para allá a la persona que está bajo el dominio del deseo. පාථෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Pātheyya Sutta. 10. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Discurso sobre las Lámparas 80. තං තං සමවිසමං පජ්ජොතතීති පජ්ජොතො. පදීපො අන්ධකාරං විධමිත්වා පච්චක්ඛතො රූපගතං දස්සෙති, එවං පඤ්ඤාපජ්ජොතො අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වා ධම්මානං පරමත්ථභූතං රූපං දස්සෙති. ජාගරබ්‍රාහ්මණො වියාති ජාගරඛීණාසවබ්‍රාහ්මණො විය. සො හි සතිපඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා සබ්බදාපි ජාගරො හොති. ගාවොති ගොජාතියො. ඉදං [Pg.141] ගුන්නං ගොණානඤ්ච සාමඤ්ඤතො ගහණං. කම්මෙති කරණත්ථෙ භුම්මවචනං. ජීවනං ජීවො, සහ ජීවෙනාති සජීවිනො. තෙනාහ ‘‘කම්මෙන සහ ජීවන්තාන’’න්ති, කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං කත්වා ජීවන්තානන්ති අත්ථො. ගොමණ්ඩලෙහි සද්ධින්ති ගොගණෙන සහ. න තෙන විනා කසිකම්මාදීනි උප්පජ්ජන්ති, ගොරසසිද්ධියා චෙව කසනභාරවහනසිද්ධියා ච කසිකම්මඑකච්චවාණිජ්ජකම්මාදීනි ඉජ්ඣන්ති. සත්තකායස්සාති ආහාරුපජීවිනො සත්තකායස්ස කසිතො අඤ්ඤථා ජීවිකං කප්පෙන්තස්සපි කසිජීවිතවුත්තියා මූලකාරණං ඵලනිප්ඵත්තිනිමිත්තත්තා තස්ස. ඉරියාපථො ච ඉරියනකිරියානං පවත්තනුපායො. ‘‘සීතන්ති නඞ්ගලසීතකම්ම’’න්ති වදන්ති. 80. Concluye el comentario al Pajjota Sutta. පජ්ජොතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Pajjota Sutta. 11. අරණසුත්තවණ්ණනා 11. Comentario al Araṇa Sutta 81. රණන්ති කන්දන්ති එතෙහීති රණා, රාගාදයො. තෙහි අභිභූතතාය හි සත්තා නානප්පකාරං කන්දන්ති පරිදෙවන්ති. තෙ පන සබ්බසො නත්ථි එතෙසං රණාති අරණා. නික්කිලෙසා ඛීණාසවා. වුසිතවාසොති වුසිතබ්‍රහ්මචරියවාසො. භොජිස්සියන්ති භුජිස්සභාවො. තෙනාහ ‘‘අදාසභාවො’’ති. සමණාති සමිතපාපසමණාති ආහ ‘‘ඛීණාසවසමණා’’ති. පුථුජ්ජනකල්‍යාණකාලෙ ලොකියපරිඤ්ඤාය, සෙක්ඛා පුබ්බභාගෙ ලොකියපරිඤ්ඤාය, පච්චවෙක්ඛණෙ ලොකියලොකුත්තරාය පරිඤ්ඤාය පරිඤ්ඤෙය්‍යං තෙභූමකං ඛන්ධපඤ්චකං පරිජානන්ති පරිච්ඡිජ්ජන්ති. ඛීණාසවා පන පරිඤ්ඤාතපරිඤ්ඤෙය්‍යා හොන්ති. තථා හි තෙ සාමී හුත්වා පරිභුඤ්ජන්ති. වන්දන්ති නං පතිට්ඨිතන්ති වුත්තං, වන්දනීයභාවො ච සීලසම්පන්නතායාති ආහ ‘‘පතිට්ඨිතන්ති සීලෙ පතිට්ඨිත’’න්ති. ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. ඛත්තියාති ලක්ඛණවචනන්ති ආහ ‘‘න කෙවලං ඛත්තියාවා’’තිආදි. 81. «Raṇa» son las pasiones y otros estados por los cuales los seres gritan o se lamentan. Al ser abrumados por ellos, los seres se lamentan y lloran de diversas maneras. Aquellos en quienes estas corrupciones (raṇā) no existen en absoluto son los «araṇā» (los sin conflicto). Son los Arahants libres de impurezas. «Vusitavāso» significa que han vivido la vida santa (brahmacariya). «Bhojissiya» es el estado de libertad; por eso se dice «el estado de no esclavitud». «Samaṇā» son aquellos que han calmado el mal, por ello dice: «samaṇas con impurezas extinguidas» (khīṇāsavasamaṇā). En el momento de ser un hombre común de bien, mediante el conocimiento mundano, y para los aprendices (sekkhā) en la etapa preliminar mediante el conocimiento mundano, y en la reflexión mediante el conocimiento tanto mundano como supramundano, ellos comprenden y delimitan los cinco agregados de los tres planos que deben ser conocidos. Los Arahants, sin embargo, son aquellos que ya han comprendido lo que debe ser comprendido. Por lo tanto, ellos consumen sus medios como señores (y no como deudores). Se dice: «se inclinan ante el que está establecido», y dado que el estado de ser digno de reverencia se debe a la perfección en la virtud, se dice: «establecido significa establecido en la virtud». «Idha» significa en este mundo. «Khattiyā» se usa como un término figurativo, por eso dice: «no solo los guerreros», etc. අරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Araṇa Sutta. ඡෙත්වාවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Chetvā Vagga. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය De la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. ha finalizado la explicación del significado implícito del comentario al Devatā Saṃyutta. 2. දෙවපුත්තසංයුත්තං 2. Devaputta Saṃyutta 1. පඨමවග්ගො 1. Primer Vagga 1. පඨමකස්සපසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al primer Kassapa Sutta 82. දෙවස්ස [Pg.142] පුත්තො දෙවපුත්තො. දෙවානං ජනකජනෙතබ්බසම්බන්ධාභාවතො කථමයං දෙවපුත්තොති වුච්චතීති ආහ ‘‘දෙවානං හී’’තිආදි. ‘‘අපාකටො අඤ්ඤතරොති වුච්චතී’’ති ඉදං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තං. පාකටොපි හි කත්ථචි ‘‘අඤ්ඤතරො’’ති වුච්චති. හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තෙ ‘‘අපාකටා අඤ්ඤතරා දෙවතා’’ති වත්වා ඉධ ‘‘පාකටො දෙවපුත්තො’’ති වුත්තං. තථා හිස්ස කස්සපොති ගොත්තනාමං ගහිතං, තඤ්ච ඛො පුරිමජාතිසිද්ධසමඤ්ඤාවසෙන. අනුසාසනං අනුසාසො, තං අනුසාසං. භික්ඛුනිද්දෙසන්ති භික්ඛුසද්දස්ස නිද්දෙසං. භික්ඛුඔවාදන්ති භික්ඛුභාවාවහං ඔවාදං. යදි පන න අස්සොසි, කථමයං පඤ්හං කථෙසීති? අඤ්ඤතො සුතං නිස්සාය පඤ්හං කථෙසි, න පන භගවතො සම්මුඛා සුතභාවෙන. 82. El hijo de un deva es un «devaputto». Puesto que entre los devas no existe la relación de progenitor y descendiente, se pregunta por qué se le llama «hijo de un deva», y se responde: «de los devas...», etc. La expresión «uno cualquiera desconocido» se dice por lo general, pues incluso alguien conocido puede ser llamado en ocasiones «uno cualquiera». Mientras que anteriormente en el Devatā Saṃyutta se decía «una deidad desconocida», aquí se dice «un hijo de un deva conocido». Pues se toma su nombre de clan, Kassapa, que es una designación establecida por su vida anterior. Instrucción (anusāsanaṃ) es consejo (anusāso). «Niddesa de los monjes» se refiere a la definición de la palabra monje. «Exhortación a los monjes» significa el consejo que conduce al estado de monje. Si él no escuchó directamente, ¿cómo planteó la pregunta? Planteó la pregunta basándose en lo que había escuchado de otros, no por haberlo oído directamente ante el Bienaventurado. තෙසන්ති යථාවුත්තානං තිණ්ණං පුග්ගලානං. ‘‘කථෙතුකාමො චෙවා’’තිආදිනා හි චතුත්ථං ඉධ උද්ධටං. තත්ථ ආදිතො තිණ්ණං භගවා පඤ්හං භාරං න කරොති එකෙකඞ්ගවෙකල්ලතො චෙව අඞ්ගද්වයවෙකල්ලතො ච, චතුත්ථස්ස පන උභයඞ්ගපාරිපූරත්තා භාරං කරොතීති ආහ ‘‘අයං පනා’’තිආදි. «De ellos» se refiere a las tres personas mencionadas. Pues con la frase «deseando hablar», se introduce aquí a la cuarta persona. Entre ellas, el Bienaventurado no impone la carga de la pregunta a las tres primeras debido a la deficiencia de un factor individual o de ambos factores, pero para la cuarta persona, debido a que posee la plenitud de ambos factores, sí impone la carga, por eso dice: «pero este...», etc. ගාථායං ‘‘සුභාසිතස්සා’’ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘සුභාසිතං සික්ඛෙය්‍යා’’ති. චතුසච්චාදිනිස්සිතං බුද්ධවචනං සික්ඛන්තො චතුබ්බිධං වචීසුචරිතං සික්ඛති නාමාති ආහ ‘‘චතුසච්චනිස්සිතං…පෙ… සික්ඛෙය්‍යා’’ති. අවධාරණෙන තප්පටිපක්ඛං පටිනිවත්තෙති. උපාසිතබ්බන්ති ආසෙවිතබ්බං භාවෙතබ්බං බහුලීකාතබ්බං. අට්ඨතිංසභෙදං කම්මට්ඨානන්ති ඉදං තස්ස විපස්සනාපදට්ඨානතං හදයෙ ඨපෙත්වා වුත්තං. තථා හි වුත්තං ‘‘දුතියපදෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා කථිතා’’ති. යෙ පන ‘‘දුතියපදෙන අධිචිත්තසික්ඛා චිත්තවූපසමෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා’’ති පඨන්ති, තෙසං පදෙන අට්ඨතිංසප්පභෙදකම්මට්ඨානං සුද්ධසමථකම්මට්ඨානස්සෙව ගහණං දට්ඨබ්බං. යදි එවං ‘‘අට්ඨසමාපත්තිවසෙනා’’ති ඉදං කථන්ති? ‘‘තං විපස්සනාධිට්ඨානානං සමාපත්තීනං වසෙන [Pg.143] කථිත’’න්ති වදන්ති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘දුතියපදෙන අධිපඤ්ඤාසික්ඛා’’ති ඉදං වචනං සමත්ථිතං හොති. සික්ඛනං නාම ආසෙවනන්ති ආහ ‘‘භාවෙය්‍යාති අත්ථො’’ති. උපාසනන්ති පයිරුපාසනං. තඤ්ච ඛො අස්සුතපරියාපුණනකම්මට්ඨානුග්ගහාදිවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘තම්පී’’තිආදිමාහ. අධිසීලසික්ඛා කථිතා ලක්ඛණහාරනයෙන. වචීසුචරිතස්ස හි සීලසභාවත්තා තග්ගහණෙනෙව තදෙකලක්ඛණං කායසුචරිතම්පි ඉතරම්පි ගහිතමෙවාති. එත්ථ ච අධිසීලසික්ඛාය චිත්තවිවෙකො, අධිපඤ්ඤාසික්ඛාය උපධිවිවෙකො, අධිචිත්තසික්ඛාය කායවිවෙකො කථිතො, කායවිවෙකො පන සරූපෙනෙව පාළියං ගහිතොති තිවිධස්සපි විවෙකස්ස පකාසිතත්තං දට්ඨබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. En el verso, respecto a 'subhāsitassa' (de lo bien hablado), se dice que es un uso del genitivo con el sentido de acusativo, significando 'debería entrenarse en lo que está bien hablado'. Se dice que quien se entrena en la palabra del Buddha, basada en las Cuatro Nobles Verdades y demás, se entrena en el cuádruple buen comportamiento verbal; por eso se dice 'basado en las Cuatro Nobles Verdades... debería entrenarse'. Mediante la restricción, se excluye lo opuesto. 'Upāsitabbaṃ' significa que debe ser cultivado, desarrollado y practicado frecuentemente. La mención a 'los treinta y ocho tipos de temas de meditación' se dice teniendo en mente que estos son el fundamento para la visión cabal (vipassanā). Pues así se ha dicho: 'Con el segundo término se describe el entrenamiento en la sabiduría superior (adhipaññāsikkhā)'. Sin embargo, para aquellos que leen 'con el segundo término se indica el entrenamiento en la mente superior (adhicittasikkhā) y, mediante la pacificación de la mente, el entrenamiento en la sabiduría superior', debe entenderse que con ese término se refiere a los treinta y ocho tipos de temas de meditación únicamente como temas de meditación de calma pura (samatha). Si es así, ¿cómo se explica 'por medio de las ocho realizaciones (samāpatti)'? Dicen que 'esto se dice por medio de aquellas realizaciones que son la base para la visión cabal'. De esta manera, la afirmación 'con el segundo término se describe el entrenamiento en la sabiduría superior' queda justificada. Se dice que 'entrenarse' es cultivar, por eso dice: 'desarrollar es el significado'. 'Upāsana' es el servicio u honra. Mostrando esto a través del aprendizaje, el dominio y la retención de los temas de meditación, dice 'tampī' (eso también), etc. El entrenamiento en la virtud superior (adhisīlasikkhā) se explica mediante el método de la característica (lakkhaṇahāra). Dado que el buen comportamiento verbal es por naturaleza virtud, al mencionarlo se incluyen también el buen comportamiento corporal y otros que poseen la misma característica. En este contexto, con el entrenamiento en la virtud superior se explica la reclusión mental (cittaviveko), con el entrenamiento en la sabiduría superior la reclusión de las adquisiciones (upadhiviveko), y con el entrenamiento en la mente superior la reclusión corporal (kāyaviveko); no obstante, puesto que la reclusión corporal se menciona explícitamente en el texto pali, debe entenderse que se han manifestado los tres tipos de reclusión. El resto es fácil de comprender. පඨමකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al primer Kassapa Sutta. 2. දුතියකස්සපසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al segundo Kassapa Sutta. 83. ද්වීහි ඣානෙහීති ආරම්මණලක්ඛණූපනිජ්ඣානලක්ඛණෙහි ද්වීහි ඣානෙහි. කම්මට්ඨානවිමුත්තියාති කම්මට්ඨානානුයොගලද්ධාය විමුත්තියා. තෙන තදඞ්ගවික්ඛම්භනවිමුත්තියො වදති. සත්ථුසාසනස්ස හදයත්තා අබ්භන්තරත්තා හදයස්ස මානසස්ස, අනුපත්තිං පටිලාභමානසං. තං පන අත්ථතො අඤ්ඤා එවාති ආහ ‘‘අරහත්ත’’න්ති. තං පත්තුකාමෙන එකන්තතො වජ්ජෙතබ්බතණ්හාදිට්ඨීනං භාවෙ තස්ස අනිජ්ඣනතො, තදභාවෙ ඉජ්ඣනතො ච තෙ උප්පාදනවසෙන යදග්ගෙන නිස්සිතො, තදග්ගෙන පනායම්පි තෙහි නිස්සිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘අනිස්සිතො’’තිආදි. අරහත්තං ආනිසංසිතබ්බට්ඨෙන ආනිසංසං එතස්සාති අරහත්තානිසංසො. අරහත්තං පත්තුකාමස්ස පුබ්බභාගපටිපදා ඉච්ඡිතබ්බා. තත්ථ ච සබ්බපඨමො කම්මට්ඨානඅත්තානුයොගො, සො ඉධ න ගහිතොති ආහ ‘‘තන්තිධම්මො පුබ්බභාගො’’ති. තත්ථ තන්තිධම්මොති පරියත්තිධම්මො. 83. 'Dvīhi jhānehī' significa mediante los dos tipos de absorciones: la absorción en el objeto (ārammaṇūpanijjhāna) y la absorción en las características (lakkhaṇūpanijjhāna). 'Kammaṭṭhānavimuttiyā' se refiere a la liberación obtenida mediante la dedicación a los temas de meditación. Con esto, se refiere a las liberaciones por sustitución de factores y por supresión. Por ser el corazón o la esencia interna de la enseñanza del Maestro, se refiere al logro del corazón o la mente, su obtención. Pero en términos de significado, es el estado de Arahat, por eso dice 'arahattaṃ'. Para quien desea alcanzarlo, debido a que no hay anhelo por el deseo o los puntos de vista que deben ser abandonados por completo, y debido a su ausencia se logra la meta, se dice que es 'independiente' (anissito) por no depender de ellos, etc. Es 'arahattānisaṃso' en el sentido de que el estado de Arahat es el beneficio que debe ser elogiado. Para quien desea alcanzar el estado de Arahat, la práctica de la fase previa es necesaria. Y puesto que allí, en primer lugar, no se ha incluido la dedicación personal a los temas de meditación, se dice: 'tantidhammo es la fase previa'. En ese contexto, 'tantidhammo' se refiere al Dhamma del estudio (pariyattidhammo). දුතියකස්සපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al segundo Kassapa Sutta. 3. මඝසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Magha Sutta. 84. මඝොති [Pg.144] සක්කස්සෙතං නාමං පුරිමජාතිඅනුගතං. ස්වෙවාති සක්කො එව. වතෙනාති මාතාපිතුඋපට්ඨානාදිචාරිත්තධම්මෙන. අඤ්ඤෙති උපධිවෙපක්කපාපධම්මෙ අභිභවිත්වා. අසුරන්ති ඉන්දසත්තුභූතං අසුරං. 84. 'Magha' es el nombre de Sakka derivado de su vida anterior. 'Svevā' significa el mismo Sakka. 'Vatenā' se refiere a su conducta de servicio a sus padres y demás virtudes. 'Aññeti' significa habiendo superado otros estados perjudiciales que maduran en renacimientos. 'Asuraṃ' se refiere al asura que es el enemigo de Indra. මඝසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Magha Sutta. 4. මාගධසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Māgadha Sutta. 85. චතුත්ථසුත්තං වුත්තත්ථමෙවාති දෙවතාසංයුත්තෙ සංවණ්ණිතත්ථමෙව, තස්මා ඉධ න වත්තබ්බො අත්ථොති අධිප්පායො. 85. El cuarto sutta tiene el mismo significado ya expresado, es decir, el significado ya comentado en el Devatāsaṃyutta; por lo tanto, la intención es que no es necesario explicar su significado aquí. මාගධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා Finaliza el comentario al Māgadha Sutta. 5. දාමලිසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Dāmali Sutta. 86. තෙන කාරණෙනාති තෙන පධානෙන කාරණභූතෙන, පධානකරණනිමිත්තන්ති අත්ථො. යං කිඤ්චි ඛුද්දකම්පි මහන්තම්පි හීනම්පි පණීතම්පි භවං. ආයතපග්ගහොති දීඝරත්තස්ස වීරියාරම්භො. කිච්චවොසානන්ති කිච්චනිට්ඨානං. තථෙවාති යථා අරහත්තුප්පත්තිතො පුබ්බෙ, තතො පච්ඡාපි තථෙව ‘‘බුද්ධිපග්ගහො’’ති වීරියං දළ්හං කරොතූති කුප්පධම්මං විය මඤ්ඤමානො වදති. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාදිඅත්ථං පන වීරියකරණං ඉච්ඡිතබ්බමෙව. 86. 'Tena kāraṇenā' significa por medio de ese esfuerzo que es la causa; el sentido es el motivo para realizar el esfuerzo. 'Yaṃ kiñci' se refiere a cualquier existencia (bhava), ya sea pequeña o grande, inferior o superior. 'Āyatapaggaho' es el inicio de la energía por un largo tiempo. 'Kiccavosānaṃ' es la conclusión de la tarea. 'Tatheva' significa que, así como antes del surgimiento del estado de Arahat, también después de ello, el Buddha habla como si pensara que uno podría volverse negligente, diciendo 'buddhipaggaho', que fortalezca su energía. Sin embargo, el ejercicio de la energía con el propósito de morar felizmente en esta misma vida y otros fines es ciertamente deseable. අසංකිණ්ණාති අවොමිස්සා එවං අඤ්ඤත්ථ අනාගතත්තා. තෙනාහ ‘‘භගවතා හී’’තිආදි. යදි එවං ඉධෙව කස්මා එතං වුත්තන්ති ආහ ‘‘ඉධ පනා’’තිආදි. පතිට්ඨන්ති නදී නාම අනවට්ඨිතතීරා, තත්ථ පතිට්ඨාතබ්බට්ඨානං. 'Asaṃkiṇṇā' (sin mezcla) significa que no están mezcladas por no haber aparecido de esa forma en otro lugar. Por eso dice 'bhagavatā hī' (por el Bienaventurado), etc. Si es así, ¿por qué se dijo precisamente aquí? A esto responde 'idha panā' (pero aquí), etc. 'Patiṭṭhā' (punto de apoyo) se refiere a que un río tiene orillas inestables; es el lugar donde uno puede mantenerse firme. දාමලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Dāmali Sutta. 6. කාමදසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Kāmada Sutta. 87. පුබ්බයොගාවචරොති [Pg.145] පුබ්බෙ යොගාවචරො පුරිමත්තභාවෙ භාවනමනුයුත්තො. අයං කිර කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වාව බහූනි වස්සසහස්සානි සමණධම්මං අකාසි, න පන විසෙසං නිබ්බත්තෙසි. තමත්ථං කාරණෙන සද්ධිං දස්සෙතුං ‘‘බහලකිලෙසතායා’’තිආදි වුත්තං. එකන්තපරිසුද්ධස්සාති යථා විසෙසාවහො හොති, එවං එකන්තෙන පරිසුද්ධස්ස සබ්බසො අනුපක්කිලිට්ඨස්ස. සීලෙන සමාහිතාති යථා සීලං උපරූපරි විසෙසාවහං නිබ්බෙධභාගියඤ්ච හොති, එවං සම්මදෙව ආහිතචිත්තා සුට්ඨු සම්පන්නචිත්තා. තථාභූතා තෙන සමන්නාගතා හොන්තීති ආහ ‘‘සමුපෙතා’’ති. පතිට්ඨිතසභාවාති සෙක්ඛත්තා එව යථාධිගතධම්මෙන නිච්චලභාවෙන අධිට්ඨිතසභාවා. මයා තුට්ඨියා ගහිතාය දෙවපුත්තො ‘‘දුල්ලභා තුට්ඨී’’ති වක්ඛතීති භගවා ‘‘තුට්ඨි හොති සුඛාවහා’’ති අවොචාති ආහ ‘‘උපරි පඤ්හසමුට්ඨාපනත්ථ’’න්ති. පබ්බජිතො රුක්ඛමූලිකො අබ්භොකාසිකො වා අනගාරියුපෙතො නාම හොති, සෙනාසනෙ පන වසන්තො කථන්ති ආහ ‘‘සත්තභූමිකෙ’’තිආදි. චතුපච්චයසන්තොසොති භාවනාභියොගසිද්ධො චතූසු පච්චයෙසු සන්තොසො. තෙන චිත්තවූපසමෙන තුට්ඨි ලද්ධාති දස්සෙති. චිත්තවූපසමභාවනායාති චිත්තකිලෙසානං වූපසමකරභාවනාය, මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං නිබ්බිසෙවනභාවකරණෙන සවිසෙසං චිත්තස්ස වූපසමකරභාවනාය රතො මනොති යොජනා. 87. 'Pubbayogāvacaro' es alguien que fue un practicante de meditación (yogāvacaro) anteriormente, dedicado al desarrollo mental en una existencia previa. Se dice que este, tras ordenarse en la enseñanza del Buddha Kassapa, practicó el Dhamma de los ascetas durante muchos miles de años, pero no alcanzó ninguna distinción especial. Para mostrar ese asunto junto con la causa, se dice 'bahalakilesatāyā' (por la densidad de sus impurezas), etc. 'Ekantaparisuddhassa' (de quien es completamente puro) significa de quien es absolutamente puro y sin ninguna mancha, de modo que conduce a la distinción. 'Sīlena samāhitā' significa que sus mentes están correctamente establecidas y bien perfeccionadas, de tal manera que su virtud conduce a distinciones superiores y a la penetración. Al estar dotados de tal condición, se dice 'samupetā' (poseídos de). 'Patiṭṭhitasabhāvā' (de naturaleza firme) se refiere a que, por ser aprendices (sekkhā), tienen una naturaleza establecida por la firmeza del Dhamma ya alcanzado. Pensando que, si Él aceptaba la satisfacción, el hijo de los devas diría 'la satisfacción es difícil de alcanzar', el Bienaventurado dijo 'la satisfacción produce felicidad', con el propósito de 'suscitar la pregunta más adelante'. Quien se ha ordenado y vive al pie de un árbol o al aire libre se dice que posee la vida sin hogar; pero ¿cómo es para quien vive en una vivienda? Por eso dice 'sattabhūmike' (en una de siete pisos), etc. 'Catupaccayasantoso' es la satisfacción con los cuatro requisitos, lograda mediante la dedicación al desarrollo mental. Muestra que la satisfacción se obtiene mediante esa pacificación de la mente. 'Cittavūpasamabhāvanāyā' se refiere al desarrollo que produce la pacificación de las impurezas mentales; la construcción es 'la mente que se deleita en el desarrollo que produce una pacificación especial de la mente al hacer que los sentidos, con la mente como sexto, no se involucren con los objetos'. එත්ථ ච ඉන්ද්‍රියූපසමෙන චිත්තසමාධානං පරිපුණ්ණං හොති ඉන්ද්‍රියභාවනාය චිත්තසමාධානස්ස අකාරකානං දූරීකරණතො. අධිචිත්තසමාධානෙන චතුපච්චයසන්තොසො සවිසෙසං පරිසුද්ධො පරිපුණ්ණො ච හොති පච්චයානං අලාභලාභෙසු පරිච්චාගසභාවතො. වුත්තනයෙන පන සන්තුට්ඨස්ස යථාසමාදින්නං සීලං විසුජ්ඣති පාරිපූරිඤ්ච උපගච්ඡති, තථාභූතො චතුසච්චකම්මට්ඨානෙ යුත්තො මග්ගපටිපාටියා සබ්බසො කිලෙසෙ සමුච්ඡින්දන්තො නිබ්බානදිට්ඨො හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘යෙ රත්තින්දිව’’න්තිආදිනා. කිං න ගච්ඡිස්සන්ති? ගමිස්සන්තෙවාති අරියමග්ගභාවනං පහාය සම්මාපටිපත්තියා දුක්කරභාවං සන්ධාය සාසඞ්කං වදති. තෙනාහ ‘‘අයං පන දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගො’’ති. Y en este contexto, mediante el apaciguamiento de las facultades, la concentración de la mente se vuelve completa, debido a que el desarrollo de las facultades aleja aquello que no conduce a la concentración mental. Mediante la concentración de la mente superior (adhicittasamādhāna), el contento con los cuatro requisitos se vuelve particularmente puro y completo, debido a la naturaleza de renunciar tanto a la falta como a la obtención de los requisitos. Según el método mencionado, para quien está contento, la moralidad (sīla) tal como ha sido asumida se purifica y alcanza la plenitud; y aquel que es así, dedicado al objeto de meditación de las cuatro verdades, cortando por completo las impurezas mediante la sucesión del camino, se convierte en uno que ha visto el Nibbāna; este es el significado que se muestra con las palabras 'quienes día y noche', etc. ¿Acaso no irán? Ciertamente irán. Así, refiriéndose a la dificultad de la práctica correcta, habiendo abandonado el desarrollo del camino noble, habla con vacilación. Por eso dijo: 'Pero este, Señor, es un camino difícil y escabroso'. තත්ථ [Pg.146] කෙචි ‘‘අයං පනාති දෙවපුත්තො. සො හි භගවතො ‘අරියා ගච්ඡන්තී’ති වචනං සුත්වා ‘දුග්ගමො භගවා’තිආදිමාහා’’ති වදන්ති, තං න යුජ්ජති. යස්මා ‘‘සච්චමෙත’’න්ති එවමාදිපි තස්සෙව වෙවචනං කත්වා දස්සිතං, තස්මා ‘‘යෙන මග්ගෙන අරියා ගච්ඡන්තී’’ති තුම්හෙහි වුත්තං, අයං පන ‘‘දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගො’’ති ආහ දෙවපුත්තො. අරියමග්ගො කාමං කදාචි අතිදුක්ඛා පටිපදාතිපි වුච්චති, තඤ්ච ඛො පුබ්බභාගපටිපදාවසෙන, අයං පන අතීව සුගමො සබ්බකිලෙසදුග්ගවිවජ්ජනතො කායදුච්චරිතාදිවිසමස්ස රාගාදිවිසමස්ස ච දූරීකරණතො න විසමො. තෙනාහ ‘‘පුබ්බභාගපටිපදායා’’තිආදි. අස්සාති අරියමග්ගස්ස. අරියමග්ගස්ස හි අධිසීලසික්ඛාදීනං පරිබුන්ධිතබ්බභාගෙන බහූ පරිස්සයා හොන්තීති. එවං වුත්තොති ‘‘දුග්ගමො විසමො’’ති ච එවං වුත්තො. Al respecto, algunos dicen: 'En cuanto a la expresión "ayaṃ pana", se refiere al hijo de los devas (devaputta). Pues él, habiendo escuchado las palabras del Bendito: "Los nobles van", dijo: "Es difícil, Señor", etc.'; pero eso no es correcto. Dado que se muestra que 'esto es verdad' (saccametaṃ) es un sinónimo de lo mismo, por lo tanto, el hijo de los devas dijo: 'Por el camino que los nobles van, según lo dicho por Vosotros, este es, Señor, un camino difícil y escabroso'. Ciertamente, el camino noble a veces se denomina 'práctica muy dolorosa', pero eso es en relación con la práctica en su etapa preliminar; sin embargo, este es sumamente fácil de recorrer por evitar el difícil foso de todas las impurezas, y no es escabroso por alejar la escabrosidad de la mala conducta corporal y la escabrosidad del deseo (rāga), etc. Por eso dijo: 'en la práctica de la etapa preliminar', etc. 'De este' (assa) se refiere al camino noble. Pues en el camino noble, debido a la naturaleza de estar rodeado por el entrenamiento en la moralidad superior, etc., surgen muchos peligros. 'Así dicho' se refiere a lo dicho como 'difícil y escabroso'. අවංසිරාති අනුට්ඨහනෙන අධොභූතඋත්තමඞ්ගා. කුසලඞ්ගෙසු හි සම්මාදිට්ඨි උත්තමඞ්ගා සබ්බසෙට්ඨත්තා, තඤ්ච අනරියා පතන්ති න උට්ඨහන්ති මිච්ඡාපටිපජ්ජනතො. තෙනාහ ‘‘ඤාණසිරෙනා’’තිආදි. අනරියමග්ගෙති මිච්ඡාමග්ගෙ. තෙනාහ ‘‘විසමෙ මග්ගෙ’’ති. තං මග්ගනතො අනරියා අරියානං මග්ගතො අපාපුණනෙන පරිච්චත්තා හුත්වා අපායෙ සකලවට්ටදුක්ඛෙ ච පතන්ති. ස්වෙවාති ස්වායං අනරියෙහි කදාචිපි ගන්තුං අසක්කුණෙය්‍යො මග්ගො අරියානං විසුද්ධසත්තානං සබ්බසො සමධිගමෙන සමො හොති. කායවිසමාදීහි සමන්නාගතත්තා විසමෙ සත්තකායෙ තෙසං සබ්බසොව පහානෙන සබ්බත්ථ සමායෙව. 'Con la cabeza hacia abajo' (avaṃsirā) significa con la parte superior del cuerpo hacia abajo por no esforzarse. Pues entre los factores de lo saludable, la visión correcta es la cabeza por ser la excelente entre todos, y los que no son nobles caen y no se levantan debido a que practican erróneamente. Por eso dijo: 'con la cabeza del conocimiento', etc. 'En el camino que no es noble' significa en el camino falso. Por eso dijo: 'en el camino escabroso'. Al no alcanzarlo mediante esa búsqueda, al haber sido abandonados por el camino de los nobles, caen en los estados de privación (apāya) y en todo el sufrimiento de la rueda de la existencia. 'Este mismo' (svevāti) se refiere a este camino que, aunque nunca puede ser recorrido por los que no son nobles, es 'igual' (samo) para los nobles, los seres puros, debido a su completa realización. Debido a que poseen la irregularidad corporal, etc., en la hueste irregular de los seres, para ellos, por el abandono total de eso, es igual en todas partes. කාමදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Kāmadasutta ha terminado. 7. පඤ්චාලචණ්ඩසුත්තවණ්ණනා 7. Descripción del Pañcālacaṇḍasutta 88. සම්බාධෙති සම්පීළිතතණ්හාකිලෙසාදිනා සඋප්පීළතාය පරමසම්බාධෙ. අතිවිය සඞ්කාරට්ඨානභූතො හි නීවරණසම්බාධො අධිප්පෙතො. සො හි දුග්ගහනො තස්මිං අසති කාමගුණසම්බාධො අනවසරො එව සෙය්‍යථාපි මහාකස්සපාදීනං. ඔකාසන්ති ඣානස්සෙතං නාමං නීවරණසම්බාධාභාවතො. අසම්බාධභාවෙන හි ඣානං ඉධ ‘‘ඔකාසො’’ති වුත්තං, තඤ්ච ඛො අච්චන්තාසම්බාධට්ඨානතාය විපස්සනාපාදකතාය[Pg.147]. තථා හි පාළියං ‘‘අවින්දී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අවින්දීති වින්දි පටිලභි. භූරිමෙධසොති මහාපඤ්ඤො, සපඤ්ඤොති අත්ථො. අබුජ්ඣීති බුජ්ඣි පටිවිජ්ඣි. පටිලීනො හුත්වා සෙට්ඨො, පටිලීනානං වා සෙට්ඨොති පටිලීනසෙට්ඨො. මානුස්සයවසෙන උන්නතභාවතො පටිලීනො නාම පහීනමානො. පටිලභිංසූති කාමගුණසම්බාධෙපි ‘‘ඉමෙ කාමගුණා මාදිසානං කිං කරිස්සන්තී’’ති? තෙ අභිභුය්‍ය නිබ්බානප්පත්තියා සම්මාසතිං පටිලභිංසු. තෙන සම්පයුත්තෙන ලොකුත්තරසමාධිනාපි සුට්ඨු සමාහිතා. 88. 'En el confinamiento' (sambādheti) significa en el confinamiento extremo debido a la naturaleza de opresión por las impurezas como la sed (taṇhā). Se refiere al confinamiento de los impedimentos (nīvaraṇa), que es un lugar de construcciones mentales (saṅkāra) extremas. Pues ese es difícil de penetrar; cuando este no existe, el confinamiento de los placeres sensoriales simplemente no tiene oportunidad, tal como para los venerables Mahākassapa y otros. 'Espacio' (okāsa) es un nombre para el jhāna, por la ausencia del confinamiento de los impedimentos. Por ser un estado sin confinamiento, el jhāna se llama aquí 'espacio', y eso es por ser un lugar de absoluta falta de confinamiento y por servir de base para la visión cabal (vipassanā). Así, en el texto pali se dice 'encontró' (avindī), etc. Allí, 'avindī' significa encontró, obtuvo. 'Bhūrimedhaso' significa de gran sabiduría, es decir, sabio. 'Abujjhī' significa despertó, penetró. 'Habiéndose retirado, es el mejor' o 'el mejor entre los que se han retirado' es 'paṭilīnaseṭṭho'. Debido a la elevación de su condición humana, se llama 'retirado' a aquel que ha abandonado el orgullo (māna). 'Obtuvieron' (paṭilabhiṃsu) significa que incluso en el confinamiento de los placeres sensoriales pensaron: '¿qué me harán estos placeres sensoriales?'. Superándolos, obtuvieron la atención plena correcta para alcanzar el Nibbāna. Mediante esa concentración supramundana asociada con ella, están bien concentrados. අයං කිර දෙවපුත්තො ඉතො පුරිමවාරෙ අත්තභාවෙ පඨමජ්ඣානලාභී හුත්වා තතො චවිත්වා බ්‍රහ්මකායිකාසු නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ ඣානසුඛං අනුභවිත්වා තතො චුතො ඉදානි කාමභවෙ නිබ්බත්තො, තස්මා තං ඣානං සම්භාවෙන්තො ‘‘තාදිසස්ස නාම ඣානසුඛස්ස ලාභී භගවා’’ති තෙන ගුණෙන භගවන්තං අභිත්ථවන්තො ‘‘සම්බාධෙ වතා’’ති ගාථං අභාසි. අථස්ස භගවා යථා නාම අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධසිනෙරුපබ්බතරාජං උපාදාය සාසපො න කිඤ්චි හොති, එවං අනන්තාපරිමෙය්‍යබුද්ධගුණෙ උපාදාය රූපාවචරපඨමජ්ඣානං න කිඤ්චි හොතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ සති’’න්තිආදිනා අනුත්තරගුණාධිගමං පවෙදෙසි. තත්ථ සතින්ති විපස්සනාසතියා සද්ධිං අරියමග්ගසතිං. සුසමාහිතාති ලොකියසමාධිනා චෙව ලොකුත්තරසමාධිනා ච සුට්ඨු සමාහිතා. තෙ හි අච්චන්තං සුසමාහිතා, න ඣානමත්තලාභිනො අකුප්පධම්මත්තා. කෙචි ‘‘කම්මන්තෙ සුසමාහිතා’’ති පාඨං වත්වා ‘‘මග්ගසමාහිතා’’ති අත්ථං වදන්ති. Se dice que este hijo de los devas, en una existencia anterior antes de esta, obtuvo el primer jhāna, y habiendo muerto allí, renació entre las huestes de Brahma (brahmakāyikā), donde experimentó la felicidad del jhāna; habiendo muerto de allí, ahora ha renacido en el reino del deseo (kāmabhava). Por lo tanto, elogiando ese jhāna, pensando: 'El Bendito es ciertamente poseedor de tal felicidad del jhāna', alabando al Bendito por esa cualidad, pronunció el verso que comienza con 'Ciertamente, en el confinamiento'. Entonces el Bendito, para mostrar que, así como la montaña Sineru de un millón seiscientos ochenta mil yojanas de altura no es nada comparada con un grano de mostaza, así el primer jhāna del reino de la forma no es nada comparado con las infinitas e inconmensurables cualidades de un Buda, proclamó el logro de las cualidades supremas con el verso que comienza con 'quienes tienen atención plena'. Allí, 'atención plena' se refiere a la atención plena del camino noble junto con la atención plena de la visión cabal. 'Bien concentrados' significa bien concentrados tanto por la concentración mundana como por la supramundana. Pues ellos están absolutamente bien concentrados, y no son solo poseedores de jhāna, debido a su naturaleza inamovible (akuppadhamma). Algunos, tras leer la versión 'bien concentrados en sus tareas' (kammante susamāhitā), explican el significado como 'concentrados en el camino'. පඤ්චාලචණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Pañcālacaṇḍasutta ha terminado. 8. තායනසුත්තවණ්ණනා 8. Descripción del Tāyanasutta 89. අතීතජාතියං සයංකාරවසෙන තාය දිට්ඨියා උප්පාදිතත්තා පුබ්බෙ තිත්ථකරො. තෙනාහ ‘‘දිට්ඨි උප්පාදෙත්වා’’ති. අපරෙ ආහු ‘‘අයං මෙ සත්ථාති ගහණවසෙන තිත්ථකරො අස්ස අත්ථීති පුබ්බෙ තිත්ථකරො, අතීතත්තභාවෙ තිත්ථකරසාවකො’’ති. තෙ ‘‘දිට්ඨිං උප්පාදෙත්වාති [Pg.148] තස්ස සත්ථුනො දිට්ඨිං ආදාය ගහෙත්වාති අත්ථො’’ති වදන්ති. තිත්ථං නාම ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො තබ්බිනිමුත්තස්ස මිච්ඡාවාදස්ස අභාවතො. තිත්ථෙ නියුත්තාති තිත්ථිකා, තෙ එව තිත්ථියාති වුත්තා ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා. තස්සාති යථාවුත්තස්ස කල්‍යාණකම්මස්ස. නිස්සන්දෙනාති ඵලභාවෙන. වීරියප්පටිසංයුත්තාති වීරියදීපනාති අත්ථො. 89. Antiguamente fue un fundador de una secta (titthakaro) por haber generado esa visión por su propio esfuerzo en una vida pasada. Por eso dijo: 'habiendo generado una visión'. Otros dicen: 'Él tuvo un fundador de secta en el sentido de aceptarlo como "este es mi maestro", por lo tanto fue antiguamente un seguidor de un fundador de secta en una existencia pasada'. Ellos dicen que 'habiendo generado una visión' significa habiendo tomado y aceptado la visión de ese maestro. Se llama 'vado' (tittha) a las sesenta y dos visiones, por la ausencia de discursos falsos fuera de ellas. Los que están dedicados a un vado son 'titthikā', y estos mismos se llaman 'titthiyā' cambiando la letra 'ka' por 'ya'. 'De ello' (tassa) se refiere a la mencionada acción beneficiosa. 'Por el resultado' (nissandena) significa como fruto. 'Conectada con la energía' (vīriyappaṭisaṃyuttā) significa que es una ilustración de la energía. අනියමිතආණත්තීති අනියමවිධානං අනියමවසෙන විධිවචනං. තණ්හාසොතන්ති තණ්හාප්පබන්ධනං. නීහරාති සමෙහි පජහ. එකත්තන්ති එකග්ගං. තෙනාහ ‘‘ඣාන’’න්ති. උපපජ්ජතීති න උප්පජ්ජති න පාපුණාතීති ආහ ‘‘න පටිලභතී’’ති. න ඔසක්කෙය්‍යාති න සඞ්කොචං ආපජ්ජෙය්‍ය. ඝරාවාසතො පරිබ්බජනං පරිතො අපගමොති පරිබ්බජො. පබ්බජිතවතසමාදානස්ස අදළ්හතාය ච තත්ථ ච අසක්කච්චකිරියාය සිථිලගහිතා. අතිරෙකන්ති පබ්බජ්ජාය පුරිමකාලතොපි අධිකං. උපරීති උපරූපරි. දුක්කටං අකතමෙව සෙය්‍යොති දුච්චරිතං නාම සබ්බෙන සබ්බං අකතමෙව හිතාවහං. «Aniyamitaāṇattī» significa una instrucción no especificada, una orden dada de manera general. «Taṇhāsotaṃ» se refiere al flujo de la avidez. «Nīharā» significa abandona completamente. «Ekattaṃ» se refiere a la unificación de la mente; por eso dice «jhāna» (absorción). «Upapajjatī» significa que no surge, que no alcanza; de ahí que diga «no obtiene». «Na osakkeyyā» significa que no debería retroceder ni contraerse. «Paribbaja» es el acto de alejarse completamente de la vida hogareña. «Sithilagahitā» se refiere a aquellos que sostienen débilmente sus votos de renunciante debido a la falta de firmeza y a la práctica descuidada en ella. «Atirekaṃ» significa aún más que en el tiempo previo a la renuncia. «Uparī» significa más y más arriba. «Dukkaṭaṃ akatameva seyyo» significa que lo que se llama mala conducta es, en todos los sentidos, mejor no haberlo hecho en absoluto para el propio bienestar. යං කිඤ්චීති යං කිඤ්චි කම්මං. සිථිලං කතන්ති අසක්කච්චකාරිතාය සිථිලං කත්වා පවත්තිතං. එවරූපමෙවාති එවරූපං පරාමට්ඨසාමඤ්ඤසදිසමෙව පච්ඡානුතාපචරියාදිපටිභාගතො. සංකිලිට්ඨමෙව තණ්හාසංකිලෙසඋපක්කිලිට්ඨත්තා. ආසඞ්කිතපරිසඞ්කිතන්තිආදිතො සමන්තතොපි පරෙහි සඞ්කිතං. බ්‍රහ්මචරියස්ස ආදි ආදිබ්‍රහ්මචරියං, තත්ථ නියුත්තාති ආදිබ්‍රහ්මචරියිකා, මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස පුබ්බභාගපටිපදාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස ආදිභූතා’’ති. පුබ්බපධානභූතාති පඨමාරම්භභූතා. «Yaṃ kiñci» significa cualquier acción. «Sithilaṃ kataṃ» se refiere a lo que se ha llevado a cabo de manera laxa debido a una ejecución descuidada. «Evarūpamevāti» significa de tal naturaleza, similar a la vida ascética mal practicada, debido a la semejanza en el remordimiento posterior y otros efectos. «Saṃkiliṭṭhameva» significa ciertamente mancillado debido a la impureza de la mancha de la avidez. «Āsaṅkitaparisaṅkitaṃ» significa sospechado por otros desde el principio y por todas partes. El comienzo de la vida santa es «ādibrahmacariyaṃ»; aquellos dedicados a ello son «ādibrahmacariyikā», lo que significa la práctica de la fase preliminar del sendero de la vida santa. Por eso dice: «aquello que constituye el inicio de la vida santa del sendero». «Pubbapadhānabhūtā» significa que constituye el esfuerzo inicial. තායනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Tāyana Sutta. 9. චන්දිමසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Candima Sutta 90. විමානෙ ගහිතෙ තංනිවාසීපි ගහිතො හොතීති වුත්තං ‘‘චන්දවිමානවාසී දෙවපුත්තො’’ති. සබ්බධීති සබ්බස්මා දුග්ගට්ඨානා විප්පමුත්තොසි භගවා ත්වං, තස්මා මය්හම්පි ඉතො සම්බාධට්ඨානතො විප්පමොක්ඛං කරොහීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්ස මෙ සරණං භවා’’ති. ලොකානුකම්පකාති සබ්බස්ස [Pg.149] ලොකස්ස අනුග්ගහා, තස්මා තුය්හම්පි එතස්සපි චන්දස්ස. තාදිසා එවාති සමානා එව. පමුඤ්චසීති පමුඤ්චිත්ථ. තෙනාහ ‘‘අතීතත්ථෙ වත්තමානවචන’’න්ති. 90. Se dice que «cuando el palacio es capturado, el habitante del mismo también es capturado», por eso dice: «el hijo de los devas que habita en el palacio lunar». «Sabbadhī» significa que tú, el Bienaventurado, estás completamente liberado de todo lugar de miseria; por lo tanto, el sentido es: «libérame también a mí de este lugar de confinamiento». Por eso dice: «sé mi refugio». «Lokānukampakā» significa aquellos que favorecen a todo el mundo; por lo tanto, [favorece] también a ti y a esta luna. «Tādisā eva» significa que son iguales. «Pamuñcasī» significa que liberó. Por eso dice: «es un verbo en presente con significado de pasado». චන්දිමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Candima Sutta. 10. සූරියසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Sūriya Sutta 91. අන්ධභාවකරණෙති ලොකස්ස අන්ධකරණෙතිපි අපරෙ. තෙනාහ ‘‘තමසී’’ති. විරොචතීති විජ්ජොතති. කාමං දෙවපුත්තවසෙන පඨමං දෙවතා උද්ධටා, රාහුනො පන පයොගො තස්ස විමානෙති ආහ ‘‘මණ්ඩලීති මණ්ඩලසණ්ඨානො’’ති. වදති තදා මුඛෙන ගහිතත්තා. මුඛෙන ගහණඤ්චෙත්ථ ‘‘ගිලී’’ති අධිප්පෙතං, න ච අජ්ඣොහරණන්ති ආහ ‘‘ගිලීති වදතී’’ති. ඉදානි තස්ස මුඛෙන ගහණසමත්ථතං දස්සෙතුං ‘‘රාහුස්ස හී’’තිආදි වුත්තං. සොතිආදි තස්ස චන්දිමසූරියානං ගහණකාරණදස්සනං. අධිවත්ථා දෙවතාති චන්දිමසූරියානං පරිචාරකදෙවතා. වෙගන්ති ජවං. සො හි කෙනචි අභිමුඛං අතිදුන්නිවාරො කම්මනියාමසිද්ධො. මත්ථකන්ති කණ්ඨස්ස උපරිමදෙසං. කෙචි ‘‘සීසමත්ථකමෙවා’’ති වදන්ති. නික්ඛමෙය්‍ය වෙගස්ස තික්ඛසීඝථාමභාවතො. ආකඩ්ඪිත්වාති අත්තනො ගමනදිසාභිමුඛං ආකඩ්ඪිත්වා. නන්ති රාහුං. උද්ධං උල්ලඞ්ඝෙතුකාමම්පි ඔනමෙය්‍ය. පදද්වයෙනපි සො මහාසරීරො මහාබලො, චන්දිමසූරියානං පන ගමනවෙගො තෙන සබ්බථාපි දුන්නිවාරියොවාති දස්සෙති. විමානෙනාති චන්දග්ගහෙ චන්දවිමානෙන, සූරියග්ගහෙ සූරියවිමානෙන උභින්නම්පි විමානෙන සහෙව. අමාවාසියඤ්හි ද්වෙ විමානානි යොජනමත්තන්තරිතානි හුත්වා සහෙව පවත්තන්ති. යදි ද්වෙපි දෙවපුත්තා සොතාපත්තිඵලං පත්තා, අථ කස්මා සූරියසුත්තෙ එව ‘‘පජං මම’’න්ති වුත්තං, න චන්දසුත්තෙති? ‘‘සො ච කිර න චිරස්සෙව තතො චවිත්වා අඤ්ඤත්ථ නිබ්බත්තො, අඤ්ඤා එව ච දෙවතා තත්ථ වසි, යස්මිං චන්දග්ගහෙ භගවා තං ගාථං අභාසි, න තථා සූරියො, අපරභාගෙ පන තත්ථපි කාලෙන කාලං රාහුග්ගහො හොතී’’ති වදන්ති. 91. En cuanto a «andhabhāvakaraṇe», otros dicen que significa aquello que causa la oscuridad en el mundo. Por eso dice: «en la oscuridad». «Virocatī» significa que brilla. Ciertamente, se menciona primero a la deidad como el hijo de los devas, pero el esfuerzo de Rāhu es contra su palacio; por eso dice: «maṇḍalī significa que tiene forma circular». Dice «vadati» (habla) porque en ese momento ha sido agarrado con la boca. Y aquí, ser agarrado con la boca se refiere a «gilī» (tragado), pero no a la deglución; por eso dice: «se dice que ha sido tragado». Ahora, para mostrar su capacidad de agarrar con la boca, se dice «rāhussa hi», etc. «So» y lo que sigue muestra la causa de la captura de la Luna y el Sol. «Adhivatthā devatā» son las deidades que asisten a la Luna y al Sol. «Vegaṃ» se refiere a la rapidez. Pues este es difícil de detener por alguien de frente, estando establecido por la ley del kamma. «Matthakaṃ» se refiere a la parte superior del cuello. Algunos dicen que es «precisamente la parte superior de la cabeza». Podría salir debido a que la fuerza de la velocidad es aguda y rápida. «Ākaḍḍhitvā» significa arrastrándolo hacia la dirección de su propio movimiento. «Naṃ» se refiere a Rāhu. Incluso si desea saltar hacia arriba, podría ser inclinado hacia abajo. Con estas dos palabras, muestra que aunque ese gran cuerpo posee gran fuerza, la velocidad del movimiento de la Luna y del Sol es, de todas formas, difícil de detener por él. «Vimānena» significa que en el eclipse lunar es con el palacio lunar, y en el eclipse solar es con el palacio solar; con ambos palacios conjuntamente. Pues en el día de la luna nueva, los dos palacios se mueven juntos a una distancia de una legua. Si ambos hijos de los devas alcanzaron el fruto de la entrada en la corriente, ¿por qué entonces solo en el Sūriya Sutta se dice «mi descendencia» y no en el Candima Sutta? Dicen: «Se dice que aquel [ser de la luna], no mucho después de eso, falleció y renació en otro lugar, y otra deidad habitó allí en el momento en que el Bienaventurado recitó ese verso durante el eclipse lunar, pero no fue así con el Sol; sin embargo, posteriormente, también allí ocurre de vez en cuando la captura por Rāhu». සූරියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Sūriya Sutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer capítulo (vagga). 2. අනාථපිණ්ඩිකවග්ගො 2. Capítulo de Anāthapiṇḍika 1. චන්දිමසසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Candimasa Sutta 92. පබ්බතතටා [Pg.150] සන්දමානො තථාරූපො නදීනිවත්තනපදෙසොපි සම්බාධට්ඨානතාය කච්ඡො වියාති ආහ ‘‘පබ්බතකච්ඡෙපී’’ති. පටිපක්ඛදූරීභාවෙන සෙට්ඨට්ඨෙන ච එකො උදෙතීති එකොදි, එකග්ගතා. තස්මිං යොගතො එකග්ගචිත්තා ඉධ එකොදී. පටිපක්ඛතො අත්තානං නිපයන්ති විසොධෙන්තීති නිපකා, පඤ්ඤවන්තො. තෙනාහ ‘‘එකග්ගචිත්තා චෙවා’’තිආදි. කායාදිභෙදං ආරම්මණං සාතිසයාය සතියා සරන්තීති සතා. තෙනාහ ‘‘සතිමන්තො’’ති. සොත්ථිං ගමිස්සන්තීති යථාවුත්තපදෙසෙ මගා සොත්ථිමනුපද්දවෙන වත්තිස්සන්ති, එවං ඣානලාභිනො සොත්ථිං කිලෙසෙහි අනුපද්දුතා වත්තිස්සන්ති. අයං කිර දෙවපුත්තො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බානසඤ්ඤී, තස්මා එවමාහ. භගවා ‘‘අයං දෙවපුත්තො අනිබ්බානගාමී සමානො නිබ්බානගාමිසඤ්ඤී, හන්දස්ස නිබ්බානගාමිනො දස්සෙමී’’ති දුතියං ගාථමාහ. චතුන්නං ඔඝානං, සංසාරමහොඝස්සෙව වා පරතීරභාවතො පරතීරන්ති නිබ්බානං. අම්බුනි ජාතො අම්බුජො, මච්ඡො. සුත්තජාලං ඡින්දිත්වා මච්ඡා විය කිලෙසජාලං භින්දිත්වා ගමිස්සන්තීති. 92. Un lugar donde fluye el agua desde la ladera de una montaña, de tal naturaleza que es un área donde los ríos retroceden, es como un pantano debido a su estado de confinamiento; por eso dice: «incluso en un desfiladero de montaña». Debido a que está alejada de los estados opuestos y por su excelencia, surge como «una» (eka), es decir, «ekodi», que es la unificación de la mente. Por el esfuerzo en ella, las mentes concentradas son aquí «ekodī». Aquellos que se protegen y se purifican a sí mismos de los estados opuestos son «nipakā», los sabios. Por eso dice: «con la mente unificada», etc. Aquellos que recuerdan con una atención plena superior el objeto que consiste en la distinción del cuerpo y demás, son «satā». Por eso dice: «atentos». «Sotthiṃ gamissantī» significa que en el lugar mencionado, los animales andarán a salvo, sin peligros; del mismo modo, los que obtienen las absorciones (jhāna) vivirán a salvo, sin ser perturbados por las impurezas. Se dice que este hijo de los devas percibía el mundo de Brahma como el Nibbāna, por eso habló de esa manera. El Bienaventurado, pensando: «este hijo de los devas, no yendo realmente hacia el Nibbāna, percibe que va hacia el Nibbāna; bien, le mostraré a alguien que sí va hacia el Nibbāna», pronunció el segundo verso. Debido a que es la otra orilla de las cuatro corrientes o del gran flujo del saṃsāra, «paratīraṃ» se refiere al Nibbāna. «Ambujo» es lo que nace en el agua, un pez. Así como los peces atraviesan la red de hilos, ellos irán rompiendo la red de las impurezas. චන්දිමසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Candimasa Sutta. 2. වෙණ්ඩුසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Veṇḍu Sutta 93. පයිරුපාසියාති පයිරුපාසහෙතු. සික්ඛන්තීති තිස්සොපි සික්ඛා සික්ඛන්ති. සිට්ඨිපදෙති කිලෙසානං සාසනතො වට්ටදුක්ඛපරිත්තාසනතො ච සිට්ඨිසඤ්ඤිතෙ යථානුසිට්ඨං පටිපජ්ජිතබ්බතො පදෙ, සද්ධම්මෙති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අනුසිට්ඨිපදෙ’’ති. තත්ථ අනුසිට්ඨීති සද්ධම්මො. කාලෙති යුත්තපත්තකාලෙ. අප්පමාදොනාම සමථවිපස්සනාභාවනා. 93. «Payirupāsiyā» significa debido al servicio respetuoso. «Sikkhanti» significa que practican los tres entrenamientos. «Siṭṭhipade» se refiere a los términos de la instrucción, porque deben ser practicados según lo instruido, habiendo sido designados como «instrucción» por su enseñanza y por el temor al sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha); el significado es «en el verdadero Dhamma». Por eso dice: «en los términos de la instrucción». Allí, «anusiṭṭhī» es el verdadero Dhamma. «Kāle» significa en el momento oportuno y adecuado. La «diligencia» (appamāda) se refiere al desarrollo de la tranquilidad (samatha) y la visión cabal (vipassanā). වෙණ්ඩුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Veṇḍu Sutta. 3. දීඝලට්ඨිසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Dīghalaṭṭhi Sutta 94. තථෙව [Pg.151] පඤ්ඤායීති දීඝලට්ඨිත්වෙව පඤ්ඤායි, තථාසමඤ්ඤා එව අහොසි. 94. «Tatheva paññāyī» significa que fue conocido precisamente como Dīghalaṭṭhi; así fue su designación. දීඝලට්ඨිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Dīghalaṭṭhi Sutta. 4. නන්දනසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Nandana Sutta 95. නත්ථි එතස්ස ආවට්ටං ආවරණන්ති අනාවටං. රුක්ඛො වා පබ්බතො වාති සත්තානං පකතිචක්ඛුස්ස ආවරණභූතො රුක්ඛො විය පබ්බතො විය ච අභිභවිතුං සමත්ථො ඤෙය්‍යාවරණො නත්ථි. කථංවිධන්ති කථංසණ්ඨිතං, කථංපකාරං වා. දුක්ඛන්ති වට්ටදුක්ඛං. 95. No tiene remolino ni obstrucción, por eso es 'sin obstrucción' (anāvaṭaṃ). No hay una obstrucción al conocimiento (ñeyyāvaraṇo) capaz de superarlo, como un árbol o una montaña que sirven de obstrucción al ojo físico (pakaticakkhu) de los seres. 'De qué clase' (kathaṃvidhaṃ) significa cómo está conformado o de qué tipo. 'Sufrimiento' (dukkhaṃ) se refiere al sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha). නන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nandanasutta ha terminado. 5. චන්දනසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Candanasutta 96. හෙට්ඨාති කාමභවෙ. තත්ථ හි පරිබ්භමන්තස්ස පතිට්ඨා දුල්ලභා යෙභුය්‍යෙන තත්ථ සත්තා නිමුග්ගා එව හොන්ති, තස්මා හෙට්ඨා අප්පතිට්ඨො සංසාරො. උපරීති මහග්ගතභවෙ. තත්ථ හි නිබ්බත්තස්ස නිබ්බානං ආරුහිතුං ආලම්බනා දුල්ලභා, ඣානාභිරතියා තත්ථෙව නිකන්ති තෙසං බලවතී හොති, තස්මා උපරි අනාලම්බනො සංසාරො. පෙසිතත්තොති නිබ්බානං පති පෙසිතචිත්තො. තයො කම්මාභිසඞ්ඛාරාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදයො තයො අභිසඞ්ඛාරා. තෙන ‘‘නන්දීපුබ්බකො කම්මභවො’’ති වත්වා ‘‘නන්දිං ජනෙත්වා’’ති වුත්තො. කාමසඤ්ඤාසීසෙන කාමච්ඡන්දස්ස ගහණං, කාමච්ඡන්දපමුඛානි ච ඔරම්භාගියසංයොජනානි ගහිතානීති ආහ ‘‘කාමසඤ්ඤාගහණෙන පඤ්චොරම්භාගියසංයොජනානී’’ති. රූපභවො රූපං භවපදලොපෙන. රූපභවග්ගහණෙන චෙත්ථ සෙසභවස්සපි ගහණං. තස්ස සංයොජනග්ගහණෙන පඤ්ච උද්ධම්භාගියසංයොජනානි ගහිතානි. මහොඝෙති [Pg.152] සංසාරමහොඝෙ. තෙසන්ති කාමභවාදීනං ගහණෙන භවභාවෙන තදෙකලක්ඛණතාය. අරූපභවො ගහිතො ලක්ඛණහාරනයෙන. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 96. 'Abajo' (heṭṭhā) se refiere al reino de los deseos (kāmabhava). Allí, para quien deambula, es difícil encontrar un punto de apoyo; la mayoría de los seres están simplemente sumergidos allí; por lo tanto, el saṃsāra 'no tiene apoyo' abajo. 'Arriba' (upari) se refiere al reino de lo sublime (mahaggatabhava). Allí, para quien ha nacido, es difícil encontrar un asidero para alcanzar el Nibbāna; el deleite en la absorción meditativa (jhānābhirati) es poderoso para ellos; por lo tanto, el saṃsāra 'no tiene asidero' arriba. 'De mente dirigida' (pesitatto) significa con la mente dirigida hacia el Nibbāna. 'Las tres formaciones de kamma' (tayo kammābhisaṅkhārā) son las tres formaciones que comienzan con el mérito. Habiendo dicho que 'la existencia kármica es precedida por el deleite', se dice 'habiendo generado deleite'. Al mencionar las 'percepciones sensoriales' (kāmasaññā) se toma el deseo sensorial (kāmacchanda), y se incluyen los grilletes inferiores (orambhāgiyasaṃyojanāni) encabezados por el deseo sensorial; por eso se dice: 'mediante la mención de las percepciones sensoriales se toman los cinco grilletes inferiores'. 'Reino de la forma' (rūpabhavo) es 'rūpa' con la elisión de la palabra 'bhava'. Mediante la mención del reino de la forma, se incluyen también los reinos restantes. Mediante la mención de sus grilletes, se toman los cinco grilletes superiores (uddhambhāgiyasaṃyojanāni). 'En la gran inundación' (mahoghe) significa en la gran inundación del saṃsāra. 'De ellos' (tesaṃ) se refiere a los reinos de deseo, etc., tomados como existencia debido a que poseen la misma característica única. El reino sin forma (arūpabhava) se incluye mediante el método de la característica (lakkhaṇahāranaya). El resto es fácil de comprender. චන්දනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Candanasutta ha terminado. 6. වාසුදත්තසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Vāsudattasutta 97. ඡට්ඨං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව. 97. El sexto [sutta] tiene el mismo significado que lo dicho anteriormente en la explicación del Devatāsaṃyutta. වාසුදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Vāsudattasutta ha terminado. 7. සුබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Subrahmasutta 98. සුබ්‍රහ්මාති තස්ස දෙවපුත්තස්ස නාමං. තස්ස සත්ථු සන්තිකූපසඞ්කමනස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සො කිරා’’තිආදිමාහ. තදෙව සොකං තස්ස දෙවපුත්තස්ස අට්ඨුප්පත්ති. අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතොති සහස්සමත්තෙන අච්ඡරාසඞ්ඝෙන පරිවුතො. නන්දනකීළිකන්ති නන්දනවනකීළිකං. හත්ථං ආගච්ඡතීති හත්ථගය්හුපගො හොති. ගන්ථෙන්තීති එත්ථ මාලාවෙඨනම්පි ඛිඩ්ඩාපසුතතායාති දට්ඨබ්බං. අඤ්ඤථා පුප්ඵානියෙව තාය තාය චිත්තස්ස වසෙන මාලාභාවෙන හත්ථං උපගච්ඡන්තීති. උපච්ඡෙදකකම්මවසෙනාති තස්මිං දෙවලොකෙ ආයුසෙසෙ සති එව තස්ස පන උපඝාතකස්ස ලද්ධොකාසස්ස පාපකම්මස්ස වසෙන. ‘‘පහාරො’’ති දිවසස්ස තතියො භාගො වුච්චති, තස්මා එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙවාති අත්ථො. 98. 'Subrahma' es el nombre de ese hijo de los devas (devaputta). Mostrando la razón por la cual se acercó al Maestro, se dice 'él, según se cuenta', etc. Esa misma aflicción fue la ocasión del surgimiento [del sutta] para ese hijo de los devas. 'Rodeado por una multitud de ninfas' (accharāsaṅghaparivuto) significa rodeado por una multitud de unas mil ninfas. 'Jugando en Nandana' (nandanakīḷikaṃ) se refiere al juego en el bosque de Nandana. 'Viene a la mano' (hatthaṃ āgacchati) significa que se vuelve accesible para ser tomado con la mano. 'Trenzan' (ganthenti): aquí debe entenderse que el acto de enrollar guirnaldas se debe a que están absortas en el juego. De lo contrario, las flores mismas llegarían a sus manos en forma de guirnaldas según el deseo de cada una. 'Debido a una acción interruptora' (upacchedakakammavasena) significa que, aunque todavía quedaba vida en ese mundo de los devas, fue por el efecto de un kamma perjudicial que encontró la oportunidad de interrumpirla. Un 'pahāra' se refiere a la tercera parte del día; por lo tanto, 'en un solo pahāra' (ekappahāreneva) significa en un mismo momento. පියවත්ථුකසොකෙනාති පියවත්ථුනිමිත්තකෙන සොකෙන. රුප්පමානොති පීළියමානො. සත්තමෙ දිවසෙති මනුස්සගණනාය සත්තමෙ දිවසෙ. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව නිරයෙ නිබ්බත්තිතබ්බං ඉමිනා තාහි ච සහෙව පුබ්බෙ තස්ස පාපකම්මස්ස කතත්තා. රුප්පීති චිත්තසන්තාසං ආපජ්ජි. නිද්ධමිතුන්ති නීහරිතුං අපනෙතුං. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වාති තාහි පඤ්චසතාහි අච්ඡරාහි සද්ධිං භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා. 'Por el dolor de un objeto querido' (piyavatthukasokena) significa por el dolor causado por un objeto querido. 'Siendo afligido' (ruppamāno) significa siendo oprimido. 'En el séptimo día' (sattame divase) se refiere al séptimo día según el cómputo humano. 'Allí mismo' (tattheva) significa que debía renacer en ese mismo infierno (niraya) debido a que ese kamma perjudicial había sido realizado anteriormente por él junto con ellas. 'Se angustió' (ruppī) significa que experimentó terror mental. 'Para expulsar' (niddhamituṃ) significa para sacar o eliminar. 'Habiendo ido a la presencia del Maestro' (satthu santikaṃ gantvā) significa habiendo ido a la presencia del Bienaventurado junto con esas quinientas ninfas. ඉදන්ති [Pg.153] අත්තනො චිත්තං දස්සෙති ආසන්නපච්චක්ඛභාවතො. නිච්චන්ති සදා. ස්වායං නිච්චත්ථො අධිප්පායවසෙන ගහෙතබ්බොති තත්ථ පහාතබ්බං ගහෙතබ්බඤ්ච දස්සෙන්තො ‘‘දෙවලොකෙ’’තිආදිමාහ. න ගහෙතබ්බො හෙතුපවත්තිතො පුබ්බෙ තස්ස උත්‍රාසස්ස අභාවතො. තෙසූති දුක්ඛෙසු. තානි හි හෙතුපච්චයෙහි කත්තබ්බතො ගාථායං ‘‘කිච්ඡෙසූ’’ති වුත්තානි. කිච්ඡෙසූති වා කිච්ඡනිමිත්තං. යාසඤ්හි පයොගවිපත්තීනං වසෙනස්ස තානි දුක්ඛානි උප්පජ්ජෙය්‍යුං, තංනිමිත්තන්ති අත්ථො. තා හි අස්ස පයොගවිපත්තියො ගතිවිපත්තියො සත්ථු සන්තිකං උපගමනෙන හායෙය්‍යුං. නිබ්බත්තානං දිට්ඨානීති නිබ්බත්තානං වසෙන දිට්ඨානි දුක්ඛානි. තෙසු ච දුක්ඛෙසු. සබ්බත්ථ නිමිත්තත්ථෙ භුම්මං. ඩය්හමානො විය චිත්තසන්තාපෙන. 'Esto' (idaṃ) muestra su propia mente debido a su presencia inmediata. 'Constantemente' (niccaṃ) significa siempre. Ese significado de 'siempre' debe entenderse según la intención; mostrando lo que debe ser abandonado y lo que debe ser tomado, dice 'en el mundo de los devas', etc. No debe tomarse [como antes], puesto que antes no existía ese terror ante el surgimiento de la causa. 'En ellos' se refiere a los sufrimientos. En el verso se dice 'en las dificultades' (kicchesū) porque son causadas por condiciones. 'En las dificultades' también puede significar 'a causa de las dificultades'. El sentido es que es a causa de aquellos fracasos en el esfuerzo por los cuales surgirían esos sufrimientos. Esos fracasos en su esfuerzo y fracasos en su destino disminuirían al acercarse al Maestro. 'Vistos por los nacidos' (nibbattānaṃ diṭṭhāni) se refiere a los sufrimientos vistos a través de los que han nacido. Y en esos sufrimientos. El caso locativo se usa en todas partes con sentido causal. 'Como si se estuviera quemando' por la angustia mental. චත්තාරිපි සච්චානි බුජ්ඣති පටිවිජ්ඣතීති බොධි, සතිආදිධම්මසාමග්ගී, තස්මා බොජ්ඣා බොධිතො. සා පන බොධි භාවනාකාරෙනෙව පවත්තති, අඤ්ඤත්‍රසද්දයොගෙන ච ‘‘බොජ්ඣා’’ති නිස්සක්කවචනන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො මුඤ්චිත්වාපදං අපෙක්ඛිත්වා ‘‘බොජ්ඣඞ්ගභාවන’’න්ති ආහ. තපොගුණන්ති ධුතධම්මමාහ. සො හි තණ්හාලොලුප්පස්ස තපනතො තපො, සයං ගුණසභාවත්තා ගුණසන්නිස්සයතො ච ගුණන්ති. තෙනාහ ‘‘ධුතඞ්ගසඞ්ඛාතං තපොගුණ’’න්ති. සබ්බෙ සඞ්ඛාරගතා නිස්සජ්ජීයන්ති එත්ථාති සබ්බනිස්සග්ගො, අසඞ්ඛතධාතූති ආහ ‘‘සබ්බනිස්සග්ගාති නිබ්බානතො’’ති. Se llama 'bodhi' (despertar) porque se despierta y se penetran las cuatro verdades; es el conjunto de factores como la atención plena (sati), etc., por lo tanto, 'bojjhā' proviene de 'bodhi'. Pero ese despertar ocurre precisamente a través del desarrollo (bhāvanā); y en otros casos, por la unión con la palabra 'bojjhā', es un caso ablativo; para mostrar ese significado, omitiendo la palabra y esperando, dice 'el desarrollo de los factores de iluminación' (bojjhaṅgabhāvanaṃ). 'La virtud de la austeridad' (tapoguṇa) se refiere a las prácticas dhuta. Es 'tapo' porque quema la codicia del deseo, y es 'guṇa' porque es una virtud por naturaleza y un soporte de virtudes. Por eso dijo: 'la virtud de la austeridad conocida como dhutaṅga'. 'El renunciamiento de todo' (sabbanissaggo) es aquello en lo cual se abandonan todas las formaciones (saṅkhāragatā); se refiere al elemento incondicionado (asaṅkhatadhātu), por eso dijo: ''sabbanissaggā' se refiere al Nibbāna'. ඉන්ද්‍රියසංවරොව පඨමං වෙදිතබ්බො පටිපත්තික්කමවසෙන තස්සෙව පඨමත්තා. තං පන පටිපත්තික්කමං දස්සෙතුං ‘‘ඉන්ද්‍රියසංවරෙ හී’’තිආදිමාහ. නිප්පරියායතො මග්ගපරියාපන්නා එව බොජ්ඣඞ්ගාති ආහ ‘‘සහවිපස්සනාය බොජ්ඣඞ්ගෙ’’ති. තස්සාති තථාභාවෙන තස්ස යොගිනො. යස්මා දෙවපුත්තස්ස සත්ථා තං ගාථං වත්වා උපරි ච සච්චානි පකාසෙසි, තස්මා වුත්තං ‘‘භගවා චතුසච්චවසෙන දෙසනං විනිවත්තෙසී’’ති. දෙවපුත්තො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති කාමං තස්සෙව විසෙසාධිගමො ඉධාගතො, පඤ්චසතමත්තාහි පන අච්ඡරාහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති වෙදිතබ්බං. තෙනාහ මහාසතිපට්ඨානසුත්තවණ්ණනායං (දී. නි. අට්ඨ. 2.373; ම. නි. අට්ඨ. 1.106) ‘‘සො දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්චහි අච්ඡරාසතෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය තං සම්පත්තිං ථාවරං කත්වා දෙවලොකමෙව අගමාසී’’ති. El autocontrol de los sentidos (indriyasaṃvaro) debe conocerse primero, debido a que es lo primero en el orden de la práctica. Para mostrar ese orden de la práctica, dice 'en el autocontrol de los sentidos', etc. En sentido directo, solo los factores pertenecientes al camino son factores de iluminación (bojjhaṅga); por eso dice: 'los factores de iluminación junto con la visión cabal (vipassanā)'. 'De él' (tassa) se refiere a ese yogui que es de tal manera. Dado que el Maestro, tras decir ese verso, declaró posteriormente las Verdades, por eso se dice: 'el Bienaventurado concluyó la enseñanza por medio de las Cuatro Verdades'. 'El hijo de los devas se estableció en el fruto de la entrada en la corriente' (sotāpattiphale patiṭṭhahi): ciertamente, su logro especial se menciona aquí, pero debe entenderse que se estableció en el fruto de la entrada en la corriente junto con unas quinientas ninfas. Por eso se dice en el comentario al Mahāsatipaṭṭhānasutta: 'Al final de la enseñanza, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente junto con quinientas ninfas, y habiendo asegurado esa felicidad, regresó al mundo de los devas'. සුබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Subrahmasutta ha terminado. 8. කකුධසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Kakudhasutta 99. ‘‘නන්දාමී’’ති [Pg.154] වුත්තෙ නන්දී නාම පබ්බජිතස්ස මලන්ති චොදෙතුකාමො දෙවපුත්තො ‘‘නන්දසී’’ති පුච්ඡි. අථස්ස භගවා තං පටික්ඛිපන්තො ‘‘කිං ලද්ධා’’ති? ආහ. තෙන ‘‘තයා මම අධිප්පෙතනන්දියා ඉධ පච්චයො එව නත්ථි, කුතො සා නන්දී’’ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘තුට්ඨි නාමා’’තිආදි. අථ දෙවපුත්තො නන්දියා අසති සොකෙන භවිතබ්බං, සොකො ච පබ්බජිතස්ස මලන්ති චොදෙන්තො ආහ ‘‘තෙන හි, සමණ, සොචසී’’ති. භගවා තම්පි පටික්ඛිපන්තො ‘‘කිං ජීයිත්ථා’’තිආදිමාහ. කිං මං ජිනාතීති අත්ථො? 99. Cuando se dijo 'Me regocijo', el hijo de un deva, queriendo reprochar que el regocijo (nandī) es una mancha para un renunciante, preguntó: '¿Te regocijas?'. Entonces el Bienaventurado, rechazando esto, dijo: '¿Qué se ha obtenido?'. Con esto muestra: 'Para mí no existe causa alguna para ese regocijo que tú supones aquí, ¿de dónde vendría ese regocijo?'. Por eso dijo 'Se llama satisfacción', etc. Entonces el hijo del deva, reprochando que ante la ausencia de regocijo debe haber pesar (soka), y que el pesar es una mancha para un renunciante, dijo: 'Entonces, asceta, ¿te pesas?'. El Bienaventurado, rechazando también eso, dijo: '¿Qué se ha perdido?', etc. El significado es: '¿Qué me conquista?'. යදි තෙ නන්දිසොකා න සන්ති හාසවත්ථුනො ලාභස්ස ජානියා ච අභාවතො, එකවිහාරිනො පන අරතියා භවිතබ්බන්ති ආහ – ‘‘කච්චි තං එකමාසීනං, අරතී නාභිකීරතී’’ති. තස්මිම්පි භගවතා පටික්ඛිත්තෙ අථ නෙසම්පි නන්දිසොකාරතීනං අභාවෙ කාරණං පුච්ඡන්තො ‘‘කථං ත්ව’’න්ති ගාථමාහ? අථස්ස භගවා තං කාරණං පවෙදෙන්තො ‘‘අඝජාතස්සා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අඝජාතස්සාති අඝෙ ජාතස්ස. තෙනාහ ‘‘වට්ටදුක්ඛෙ ඨිතස්සා’’ති. ජාතතණ්හස්ස අප්පහීනතණ්හස්ස වට්ටදුක්ඛං ආගතමෙව කාරණස්ස අප්පහීනත්තා. තස්සෙව හි කාරණස්ස අප්පහීනතං දස්සෙන්තො ‘‘දුක්ඛී සුඛං පත්ථයතීති හි වුත්ත’’න්ති ආහ. දුක්ඛප්පවත්තියා සාපි තණ්හාප්පවත්ති තෙන දස්සිතා. ඉතීතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං නිගමනවසෙන දස්සෙති. Si no tienes regocijo ni pesar por la ausencia de un motivo de alegría (ganancia) o pérdida, viviendo solo, debes estar sumido en el descontento (arati), por eso dijo: '¿Acaso a ti, que te sientas solo, no te abruma el descontento?'. Habiendo sido esto también rechazado por el Bienaventurado, preguntando entonces la causa de la ausencia de regocijo, pesar y descontento, dijo la estrofa: '¿Cómo tú...?'. Entonces el Bienaventurado, declarando esa causa, dijo la estrofa: 'Para quien ha nacido en la aflicción'. Aquí, 'para quien ha nacido en la aflicción' (aghajātassa) significa nacido en el sufrimiento. Por eso dijo: 'Para quien permanece en el sufrimiento de la ronda (vaṭṭadukkha)'. 'Para quien ha nacido el deseo' significa alguien cuyo deseo no ha sido abandonado; el sufrimiento de la ronda le sobreviene precisamente porque la causa no ha sido abandonada. Mostrando precisamente que esa causa no ha sido abandonada, dijo: 'Pues se dice: el sufriente anhela la felicidad'. Con esto mostró que esa misma actividad del deseo es la causa de la continuidad del sufrimiento. Con 'Así', etc., muestra el significado ya dicho a modo de conclusión. කකුධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Kakudhasutta. 9. උත්තරසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Uttarasutta 100. නවමන්ති උත්තරසුත්තං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව. 100. El noveno es el Uttarasutta; su significado es el mismo que el dicho anteriormente en el comentario al Devatāsaṃyutta. උත්තරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Uttarasutta. 10. අනාථපිණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Anāthapiṇḍikasutta 101. දසමෙ [Pg.155] කාමං දෙවතාසංයුත්තෙපි ‘‘ඉදං හි තං ජෙතවන’’න්තිආදිනා ඉමා එව ගාථා ආගතා. තත්ථ ‘‘අඤ්ඤතරා දෙවතා’’ති නිදානං ආරොපිතං. හෙට්ඨා ආගතනයත්තා එව හි පොත්ථකෙසු න ලිඛිතං, ඉධ පන දෙවපුත්තසංයුත්තෙ ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො දෙවපුත්තො’’ති නිදානෙ නිගමෙ ච ආගතං, තත්ථ දෙවපුත්තෙන සත්ථු වුත්තප්පකාරගුණපවෙදනවසෙන වුත්තං. සත්ථා පන භික්ඛූනං තමත්ථං පවෙදෙන්තො ‘‘අඤ්ඤතරො දෙවපුත්තො’’ති ආහ. තථා පවෙදනෙ පන කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘ආනන්දත්ථෙරස්සා’’තිආදිමාහ. අනුමානබුද්ධියාති අනුමානඤාණස්ස. ආනුභාවප්පකාසනත්ථන්ති බලදීපනත්ථං. 101. En el décimo, aunque pertenece al Devatāsaṃyutta, estas mismas estrofas aparecen con 'Este es el Bosque de Jeta', etc. Allí se presenta el origen como 'una cierta deidad'. Debido a que se presentó de la manera anterior, no se escribió en los libros; sin embargo, aquí en el Devaputtasaṃyutta, aparece en el origen y en la conclusión como 'Anāthapiṇḍika, el hijo de un deva'; allí se dice en el sentido de declarar las cualidades según el modo expresado por el Maestro. El Maestro, sin embargo, declarando ese asunto a los monjes, dijo 'un cierto hijo de un deva'. Pero mostrando la razón de declararlo así, dijo 'del Venerable Ānanda', etc. 'Por conocimiento inferencial' significa por conocimiento de inferencia. 'Para manifestar el poder' significa para ilustrar la fuerza. අනාථපිණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Anāthapiṇḍikasutta. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al segundo capítulo. 3. නානාතිත්ථියවග්ගො 3. Capítulo de los diversos sectarios (Nānātitthiyavaggo) 1. සිවසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Sivasutta 102. තතියවග්ගස්ස පඨමන්ති තතියවග්ගෙ පඨමසුත්තං. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා සතුල්ලපකායිකවග්ගෙ පඨමසුත්තෙ. 102. El primero del tercer capítulo es el primer sutta del tercer capítulo. El significado es el mismo que el dicho anteriormente en el primer sutta del Satullapakāyikavagga. සිවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Sivasutta. 2. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Khemasutta 103. පඨමංයෙවාති ජරාමරණාදිභාවතො පගෙව. බලවචින්තනං චින්තෙතීති යථා සාකටිකො අජානිත්වා විසමෙ මග්ගෙ සකටං පාජෙන්තො අක්ඛෙ ඡින්නෙ පතිකාතුං අවිසහන්තො දුක්ඛී දුම්මනො බලවචින්තනං චින්තෙති, මහන්තං චිත්තසන්තාපං පාපුණාති, එවං අධම්මවාදී මච්චුමුඛං පත්තො බලවචිත්තසන්තාපං පාපුණාති, තස්මා ධම්මචරියාය නප්පමජ්ජිතබ්බන්ති. 103. 'Precisamente antes' significa antes de estados como la vejez y la muerte. 'Piensa un pensamiento poderoso': así como un carretero que, sin saberlo, conduce su carro por un camino escabroso, al romperse el eje y ser incapaz de repararlo, se angustia y se deprime pensando un pensamiento poderoso, alcanzando una gran aflicción mental; así, quien habla contra el Dhamma, al llegar a las fauces de la muerte, alcanza una poderosa aflicción mental; por lo tanto, no se debe ser negligente en la práctica del Dhamma. ඛෙමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Finaliza el comentario al Khemasutta. 3. සෙරීසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Serīsutta 104. යං [Pg.156] දානං දෙමීති යං දෙය්‍යධම්මං පරස්ස දෙමි. තස්ස පති හුත්වාති තබ්බිසයං ලොභං සුට්ඨු අභිභවන්තො තස්ස අධිපති හුත්වා දෙමි තෙන අනාකඩ්ඪනීයත්තා. ‘‘න දාසො න සහායො’’ති වත්වා තදුභයං අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාසො හුත්වා දෙති තණ්හාය දාසබ්‍යස්ස උපගතත්තා. සහායො හුත්වා දෙති තස්ස පියභාවාවිස්සජ්ජනතො. සාමී හුත්වා දෙති තණ්හාදාසබ්‍යතො අත්තානං මොචෙත්වා අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. සාමිපරිභොගසදිසා හෙතස්සායං පවත්තතීති. 104. 'El don que doy' significa el objeto de donación que doy a otro. 'Habiendo sido su señor': venciendo plenamente la codicia respecto a ello, lo doy siendo su dueño, por no ser arrastrado por ella. Tras decir 'Ni esclavo ni compañero', se dijo 'Pues quien...', etc., para mostrar ambos aspectos por vía de conformidad y de diferencia. Da siendo un esclavo debido a que ha caído en la esclavitud del deseo. Da siendo un compañero porque no abandona su estado de afección por ello. Da siendo un señor porque se libera de la esclavitud del deseo y actúa habiéndolo vencido. Se dice que actúa de manera similar al disfrute de un señor. අථ වා යො දානසීලතාය දායකො පුග්ගලො, සො දානෙ පවත්තිභෙදෙන දානදාසො දානසහායො දානපතීති තිප්පකාරො හොතීති දස්සෙති. තදස්ස තිප්පකාරතං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘යො හී’’තිආදි වුත්තං. දාතබ්බට්ඨෙන දානං, අන්නපානාදි. තත්ථ යං අත්තනා පරිභුඤ්ජති තණ්හාධිපන්නතාය, තස්ස වසෙ වත්තනතො දාසො විය හොති. යං පරෙසං දීයති, තත්ථපි අන්නපානසාමඤ්ඤෙන ඉදං වුත්තං ‘‘දානසඞ්ඛාතස්ස දෙය්‍යධම්මස්ස දාසො හුත්වා දෙතී’’ති. සහායො හුත්වා දෙති අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බස්ස පරෙසං දාතබ්බස්ස ච සමසමට්ඨපනෙන. පති හුත්වා දෙති සයං දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙ අවත්තිත්වා තස්ස අත්තනො වසෙ වත්තාපනතො. O bien, muestra que la persona que es un donante por su naturaleza generosa, es de tres tipos según la distinción en la práctica de dar: esclavo del don, compañero del don y señor del don. Para mostrar analíticamente esa triple naturaleza, se dijo 'Pues quien...', etc. 'Don' en el sentido de lo que debe darse: comida, bebida, etc. Allí, aquello que uno consume por estar dominado por el deseo, es como un esclavo por actuar bajo su control. Lo que se da a otros, también aquí en relación con la comida y la bebida en general, se dice 'Da siendo un esclavo del objeto de donación designado como don'. Da siendo un compañero al establecer una igualdad entre lo que uno consume y lo que se debe dar a otros. Da siendo un señor al no actuar bajo el control del objeto de donación, sino haciendo que este actúe bajo su propio control. අපරො නයො – යො අත්තනා පණීතං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං නිහීනං දෙති, සො දානදාසො නාම තන්නිමිත්තනිහීනභාවාපත්තිතො. යො යාදිසං අත්තනා පරිභුඤ්ජති, තාදිසමෙව පරෙසං දෙති, සො දානසහායො නාම තන්නිමිත්තනිහීනාධිකභාවවිස්සජ්ජනෙන සදිසභාවාපත්තිතො. යො අත්තනා නිහීනං පරිභුඤ්ජිත්වා පරෙසං පණීතං දෙති, සො දානපති නාම තන්නිමිත්තසෙට්ඨභාවප්පත්තිතො. කම්මසරික්ඛකො හි විපාකො, තස්මා දෙවපුත්තො ‘‘දානපතී’’ති වදන්තො ‘‘අහං තාදිසො අහොසි’’න්ති දස්සෙති. Otro método: aquel que consume lo excelente y da lo inferior a otros, se llama 'esclavo del don' por incurrir en un estado inferior debido a esa causa. Aquel que da a otros lo mismo que él consume, se llama 'compañero del don' por alcanzar un estado similar al abandonar la superioridad o inferioridad causada por ello. Aquel que consume lo inferior y da lo excelente a otros, se llama 'señor del don' (dānapati) por alcanzar un estado superior debido a esa causa. Pues el resultado es semejante a la acción; por lo tanto, el hijo del deva, al decir 'señor del don', muestra 'yo fui así'. ‘‘චතූසු ද්වාරෙසු දානං දීයිත්ථා’’ති පාළියං සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘තස්ස කිරා’’තිආදි වුත්තං. දානන්ති යිට්ඨං, තඤ්ච ඛො සබ්බසාධාරණවසෙන කතන්ති ආහ ‘‘සමණ …පෙ… යාචකාන’’න්ති. පබ්බජ්ජූපගතාති [Pg.157] යං කිඤ්චි පබ්බජ්ජං උපගතා. භොවාදිනොති ජාතිමත්තබ්‍රාහ්මණෙ වදති. නාලත්ථ බුද්ධසුඤ්ඤත්තා තදා ලොකස්ස. දුග්ගතාති දුක්ඛජීවිකකප්පකා කසිරවුත්තිකා. තෙනාහ ‘‘දලිද්දමනුස්සා’’ති. කසිවාණිජ්ජාදිජීවිකං අනුට්ඨාතුං අසමත්ථා ඉධ ‘‘කපණා’’ති අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘කාණකුණිආදයො’’ති. පථාවිනොති අද්ධිකා. වනිබ්බකාති දායකානං ගුණකිත්තනකම්මඵලකිත්තනවසෙන යාචකා සෙය්‍යථාපි නග්ගාදයො. තෙනාහ ‘‘ඉට්ඨං දින්න’’න්තිආදි. පසතමත්තන්ති වීහිතණ්ඩුලාදිවසෙන වුත්තං. සරාවමත්තන්ති යාගුභත්තාදිවසෙන. යථා ගාමලාභො ගාමෙ උප්පජ්ජනකො ආයලාභො, එවං තත්ථ ද්වාරලාභොති ආහ ‘‘තත්ථ උප්පජ්ජනකසතසහස්සෙ’’ති. මහන්තතරං දානං අදංසු අඤ්ඤස්සපි ධනස්ස විනියොගං ගතත්තා. තං සන්ධායාති තං මහන්තතරං දානං කතං සන්ධාය. රඤ්ඤො හි තත්ථ දානං ඉත්ථාගාරස්ස දානෙන මහතා අභිභූතං විය පටිනිවත්තං හොතීති ආහ ‘‘පටිනිවත්තී’’ති. කොචීති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං. තෙනාහ ‘‘කත්ථචී’’ති. අනෙකවස්සසහස්සායුකකාලෙ තස්ස උප්පන්නත්තා අසීතිවස්සසහස්සානි සො රාජා දානමදාසීති. Para detallar el significado expresado brevemente en el Canon como: 'Se dio dāna en las cuatro puertas', se dice: 'tassa kirā', etc. 'Dāna' se refiere a lo que ha sido sacrificado, y se dice: 'samaṇa... pe... yācakānaṃ' (a los ascetas... hasta... los mendigos) para indicar que se hizo de manera universal para todos. 'Pabbajjūpagatā' se refiere a cualquiera que haya emprendido la vida de renunciante. 'Bhovādino' se refiere a los brahmanes solo por nacimiento. En aquel tiempo no se obtenía [a un Buddha] debido a que el mundo estaba vacío de Buddhas. 'Duggatā' son aquellos de vida difícil y medios de subsistencia penosos; por eso dice: 'personas pobres' (daliddamanussā). Aquellos incapaces de emprender medios de vida como la agricultura o el comercio son considerados aquí como 'miserables' (kapaṇā), por eso dice: 'ciegos, lisiados, etc.' (kāṇakuṇiādayo). 'Pathāvin' son los viajeros. 'Vanibbakā' son mendigos que elogian las cualidades de los donantes y los frutos de las acciones, tales como los que andan desnudos, etc. Por eso dice: 'iṭṭhaṃ dinna' (lo que se dio como ofrenda), etc. 'Pasatamatta' se dice en términos de una medida de puñado de granos de arroz, etc. 'Sarāvamatta' en términos de una medida de un cuenco de gachas, arroz, etc. Así como el beneficio de una aldea es el ingreso que surge en la aldea, así es el beneficio de la puerta en ese lugar; por eso dice: 'los cien mil que surgían allí'. Dieron un dāna aún mayor debido a la inversión de otras riquezas. 'Taṃ sandhāya' se refiere a que se realizó ese dāna mayor. Se dice 'paṭinivattī' (se retiró) porque el dāna del rey allí fue como superado por el gran dāna del harén. 'Kocī' es un caso nominativo con sentido locativo; por eso dice: 'en cualquier lugar' (katthacī). Debido a que nació en una época con una esperanza de vida de muchos miles de años, ese rey dio dāna durante ochenta mil años. සෙරීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Serīsutta. 4. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Ghaṭīkārasutta 105. චතුත්ථං හෙට්ඨා දෙවතාසංයුත්තවණ්ණනායං වුත්තත්ථමෙව. 105. El cuarto es exactamente el mismo significado que se ha dicho anteriormente en el comentario del Devatāsaṃyutta. ඝටීකාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Ghaṭīkārasutta. 5. ජන්තුසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario del Jantusutta 106. යෙ විනයෙ අපකතඤ්ඤුනො සංකිලෙසිකෙසු වොදානියෙසු ධම්මෙසු න කුසලා යං කිඤ්චි න කාරිනො විප්පටිසාරබහුලා. තෙසං අනුප්පන්නඤ්ච උද්ධච්චං උප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච භිය්‍යොභාවං වෙපුල්ලං ආපජ්ජතීති ආහ ‘‘අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතාය…පෙ… උද්ධච්චපකතිකා’’ති. සාරාභාවෙන තුච්ඡත්තා ච නළො වියාති නළො, මානොති ආහ ‘‘උන්නළාති උග්ගතනළා’’ති. තෙනාහ ‘‘උට්ඨිතතුච්ඡමානා’’ති. මානො හි සෙය්‍යස්ස සෙය්‍යොති [Pg.158] සදිසොති ච පවත්තියා විසෙසතො තුච්ඡො. චාපල්ලෙනාති චපලභාවෙන, තණ්හාලොලුප්පෙනාති අත්ථො. මුඛඛරාති මුඛෙන ඵරුසා, ඵරුසවාදිනොති අත්ථො. විකිණ්ණවාචාති විසටවචනා, සම්ඵප්පලාපතාය අපරියන්තවචනා. තෙනාහ ‘‘අසංයතවචනා’’තිආදි. චණ්ඩසොතෙ බද්ධනාවාසදිසාති එතෙන අනවට්ඨිතකිරියතං දස්සෙති. යෙන සමන්නාගතා සත්තා එකස්මිං ඨානෙ ඨාතුං වා නිසීදිතුං වා න සක්කොන්ති, ඉතො චිතො ච විචරන්ති. අනවට්ඨිතචිත්තාති එකස්මිං ආරම්මණෙ න අවට්ඨිතචිත්තා. විවටඉන්ද්‍රියාති අසංවුතචක්ඛාදිඉන්ද්‍රියා. 106. Aquellos que no conocen el Vinaya, que no son expertos en los estados corruptos y en los estados purificadores, no realizan ninguna práctica y están llenos de remordimiento. Para ellos, surge la agitación que no había surgido, y la que ya ha surgido llega a ser mayor y abundante; por eso dice: 'percibiendo como permitido lo que no lo es... pe... de naturaleza agitada'. Se dice 'naḷo' (caña/junco) porque son vacíos por falta de esencia; y 'māno' (orgullo) se describe como 'unnaḷā', es decir, cañas elevadas. Por eso dice: 'con un orgullo vacío y elevado'. Pues el orgullo, en su manifestación de 'soy mejor que el que es mejor' o 'soy igual', es especialmente vacío. 'Cāpallenāti' significa por un estado de ligereza, es decir, por la codicia del deseo. 'Mukhakharā' significa ásperos de boca, es decir, que hablan con dureza. 'Vikiṇṇavācā' son aquellos de habla dispersa, que hablan sin límites debido a la charla frívola. Por eso dice: 'de habla desenfrenada', etc. 'Como barcos atados en una corriente impetuosa', con esto muestra la inestabilidad de sus acciones. Aquellos que poseen esto no pueden permanecer de pie o sentarse en un solo lugar, sino que vagan de aquí para allá. 'Anavaṭṭhitacittā' significa que no tienen la mente establecida en un solo objeto. 'Vivaṭaindriyā' significa que tienen las facultades, como el ojo, etc., sin restricción. ගුණකථාය සද්ධිං කථියමානො නිග්ගුණස්ස අගුණො පාකටො හොති ජාතිමණිසමීපෙ ඨිතස්ස විය කාචමණිනො දොසො. සුඛජීවිනොති සුඛෙ ඨිතා. යථා දායකානං සුභරං හොති, එවං සුඛෙන අකිච්ඡෙන පවත්තජීවිකා. තෙනාහ ‘‘පුබ්බෙ භික්ඛූ’’තිආදි. Cuando se habla junto con un discurso sobre las cualidades, el defecto de aquel que no tiene cualidades se vuelve evidente, como el defecto de una joya de vidrio situada cerca de una gema auténtica. 'Sukhajīvino' son aquellos establecidos en la felicidad. Así como para los donantes es fácil de mantener, así es su medio de vida que transcurre con felicidad y sin dificultad. Por eso dice: 'antiguamente los monjes', etc. අත්තනො රුචිවසෙන ගාමකිච්චං නෙතීති ගාමණි, තෙ පන හීළෙන්තො වදති ‘‘ගාමණිකා’’ති. විස්සජ්ජෙත්වාති සතිවොස්සග්ගවසෙන විස්සජ්ජෙත්වා කිලෙසමුච්ඡායාති මහිච්ඡාසඞ්ඛාතාය තණ්හාමුච්ඡාය. සීලවන්තානංයෙව හි දුප්පටිපත්තිං සන්ධාය දෙවපුත්තො වදති. වත්තබ්බයුත්තකෙයෙවාති ඔවාදෙන මයා අනුග්ගහෙතබ්බමෙව. ඡඩ්ඩිතකාති පරිච්චත්තා ආචරියුපජ්ඣායාදීහි. තතො එව අනාථා අප්පතිට්ඨා. පෙතාති විගතජීවිතා මතා. යථා පෙතා, තථෙව හොන්ති අත්තහිතාසමත්ථතාය විඤ්ඤූනං ජිගුච්ඡිතබ්බතාය ච. 'Gāmaṇi' es aquel que dirige los asuntos de la aldea según su propio deseo, pero [el devaputta] dice 'gāmaṇikā' (aldeanos insignificantes) con tono de desprecio. 'Vissajjetvāti' significa habiéndolas abandonado debido al descuido de la atención plena. 'Kilesamucchāyā' se refiere al aturdimiento por la sed de placeres, conocida como gran ambición. El hijo de un deva habla refiriéndose precisamente a la mala conducta de aquellos que antes eran virtuosos. 'Vattabbayuttakeyevāti' significa que ciertamente deben ser favorecidos por mí con un consejo. 'Chaḍḍitakā' son los abandonados por los maestros, preceptores, etc. Por eso mismo, están desamparados y sin refugio. 'Petā' significa que carecen de vida, están muertos. Tal como son los difuntos (petā), así son ellos por su incapacidad para el propio beneficio y por ser objeto de repugnancia para los sabios. ජන්තුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Jantusutta. 6. රොහිතස්සසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario del Rohitassasutta 107. එකොකාසෙති චක්කවාළස්ස පරියන්තසඤ්ඤිතෙ එකස්මිං ඔකාසෙ. භුම්මන්ති ‘‘යත්ථා’’ති ඉදං භුම්මවචනං, සාමඤ්ඤතො වුත්තම්පි ‘‘සො ලොකස්ස අන්තො’’ති වචනතො විසිට්ඨවිසයමෙව හොති. ‘‘න ජායති න මීයතී’’ති වත්වා පුන ‘‘න චවති න උපපජ්ජතී’’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ ‘‘ඉදං අපරාපරං…පෙ… ගහිත’’න්ති. පදගමනෙනාති පදසා ගමනෙන. සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං සන්ධාය වදති උපරි සච්චානි පකාසෙතුකාමො. සඞ්ඛාරලොකස්ස හි අන්තො නිබ්බානං. 107. 'Ekokāse' significa en un solo espacio conocido como el límite del universo (cakkavāḷa). 'Bhummanti': la palabra 'yatthā' (donde) es un término locativo; aunque se diga de manera general, se refiere a un objeto específico debido a la frase 'ese es el fin del mundo'. Después de decir 'no se nace ni se muere', ¿por qué se dice de nuevo 'no se desaparece ni se reaparece'?; por eso dice: 'esto es repetidamente... pe... comprendido'. 'Padagamanenāti' significa yendo a pie. El Buddha habla refiriéndose al fin del mundo de las formaciones (saṅkhāraloka), deseando declarar más adelante las Verdades. Pues el fin del mundo de las formaciones es el Nirvana. දළ්හං [Pg.159] ථිරං ධනු එතස්සාති දළ්හධන්වා. සො එව දළ්හධම්මොති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘දළ්හධනූ’’ති. උත්තමප්පමාණෙනාති සහස්සථාමප්පමාණෙන. ධනුසිප්පසික්ඛිතතාය ධනුග්ගහො, න ධනුග්ගහමත්තෙනාති ආහ ‘‘ධනුග්ගහොති ධනුආචරියො’’ති. ‘‘ධනුග්ගහො’’ති වත්වා ‘‘සික්ඛිතො’’ති වුත්තෙ ධනුසික්ඛාය සික්ඛිතොති විඤ්ඤායති, සික්ඛා ච එත්තකෙ කාලෙ සමත්ථස්ස උක්කංසගතො හොතීති ආහ ‘‘දස ද්වාදස වස්සානි ධනුසිප්පං සික්ඛිතො’’ති. උසභප්පමාණෙපීති වීසතියට්ඨියො උසභං, තස්මිං උසභප්පමාණෙ පදෙසෙ. වාලග්ගන්ති වාළකොටිං. කතහත්ථොති පරිචිතහත්ථො. කතසරක්ඛෙපොති විවටසරක්ඛෙපපදෙසදස්සනවසෙන සරක්ඛෙපකතාවී. තෙනාහ ‘‘දස්සිතසිප්පො’’ති. ‘‘කතසිප්පො’’ති කෙචි. අසන්ති එතෙනාති අසනං, කණ්ඩො. තාලච්ඡායන්ති තාලච්ඡාදිං, සා පන රතනමත්තා, විදත්ථිචතුරඞ්ගුලා වා. 'Daḷhadhanvā' es aquel cuyo arco es firme y fuerte. Él mismo es llamado 'daḷhadhamma'. Por eso dice: 'daḷhadhanū'. 'Uttamappamāṇenāti' significa con la medida de la fuerza de mil hombres. 'Dhanuggaho' es un maestro de arquería debido al entrenamiento en el arte del arco, no simplemente por sostener un arco; por eso dice: 'dhanuggaho significa maestro de arquería'. Habiendo dicho 'dhanuggaho', cuando se dice 'entrenado' (sikkhito), se entiende que es experto en la instrucción del arco; y el entrenamiento llega a su excelencia cuando alguien es competente durante cierto tiempo, por eso dice: 'entrenado en el arte de la arquería por diez o doce años'. 'Usabhappamāṇepīti': un usabha equivale a veinte báculos (yaṭṭhi); en ese espacio de la medida de un usabha. 'Vālagganti' significa la punta de un pelo. 'Katahattho' es aquel de mano diestra o experimentada. 'Katasarakkhepoti' es aquel que ha realizado lanzamientos de flechas, mostrando su habilidad al ver el lugar donde se lanzan las flechas. Por eso dice: 'dassitasippo' (que ha demostrado su arte). Algunos dicen 'katasippo'. 'Asanti' es aquello con lo que se lanza, por tanto, 'asana' es la flecha. 'Tālacchāyanti' significa la sombra de una palmera, la cual mide aproximadamente un riñón (ratana), o bien un palmo y cuatro dedos. පුරත්ථිමසමුද්දාති එකස්මිං චක්කවාළෙ පුරත්ථිමසමුද්දා. සමුද්දසීසෙන පුරත්ථිමචක්කවාළමුඛවට්ටිං වදති. පච්ඡිමසමුද්දොති එත්ථාපි එසෙව නයො. නිප්පපඤ්චතන්ති අදන්ධකාරිතං. සම්පත්තෙති තාදිසෙන ජවෙන ගච්ඡන්තෙන සම්පත්තෙ. අනොතත්තෙති එත්ථාපි ‘‘සම්පත්තෙ’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො, තථා ‘‘නාගලතාදන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා’’ති එත්ථාපි. තදාති යදා සො ලොකන්තගවෙසකො අහොසි, තදා. දීඝායුකකාලොති අනෙකවස්සසහස්සායුකකාලො. චක්කවාළලොකස්සාති සාමඤ්ඤවසෙන එකවචනං, චක්කවාළලොකන්ති අත්ථො. ඉමස්මිංයෙව චක්කවාළෙ නිබ්බත්ති පුබ්බපරිචරියසිද්ධාය නිකන්තියා. සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙති න රූපධම්මමත්තකෙ, අථ ඛො පඤ්චක්ඛන්ධසමුදායෙති දස්සෙති. සමිතපාපොති සමුච්ඡින්නසංකිලෙසධම්මො. «Puratthimasamuddā» significa los océanos orientales en un solo sistema de mundos (cakkavāḷe). Con «la cima del océano» se refiere al borde circular del sistema de mundos oriental. «Pacchimasamuddoti»: aquí también se aplica este mismo método. «Nippapañcatanti» significa sin demora. «Sampatte» significa habiendo llegado con tal velocidad. En «Anotatteti», se debe traer la palabra «sampatte» (habiendo llegado) para realizar la conexión, y lo mismo ocurre en «nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā» (habiendo comido el palillo de dientes de madera de enredadera de serpiente). «Tadā» se refiere a cuando él buscaba el fin del mundo. «Dīghāyukakāloti» es el tiempo de una vida de muchos miles de años. «Cakkavāḷalokassāti» es una forma en singular con sentido general, con el significado de «el mundo del sistema de mundos». En este mismo sistema de mundos nació debido al deseo perfeccionado por la práctica previa. «Sasaññimhi samanaketi» muestra que no se trata solo de fenómenos materiales, sino del conjunto de los cinco agregados. «Samitapāpoti» es aquel cuyos estados de impureza han sido erradicados. රොහිතස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Rohitassa Sutta ha terminado. 7-8. නන්දසුත්තනන්දිවිසාලසුත්තවණ්ණනා 7-8. Explicación del Nanda Sutta y del Nandivisāla Sutta. 108-109. නන්දසුත්තවිසාලසුත්තානි සත්තමඅට්ඨමානි හෙට්ඨා සංවණ්ණිතරූපත්තා වුත්තත්ථානෙව. 108-109. Los Suttas Nanda y Visāla, el séptimo y el octavo, tienen el mismo significado que ya se ha explicado anteriormente. නන්දසුත්තනන්දිවිසාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nanda Sutta y del Nandivisāla Sutta ha terminado. 9. සුසිමසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Susima Sutta. 110. තුය්හම්පි [Pg.160] නොති තුය්හම්පි නු, නු-සද්දො පුච්ඡායං, තස්මා වණ්ණං කථෙතුකාමො පුච්ඡතීති අධිප්පායො. න වට්ටතීති න යුජ්ජති, කථිතොති කථෙතුං ආරද්ධො, තෙනාහ ‘‘මත්ථකං න පාපුණාතී’’ති. තමෙව මත්ථකාපාපුණනං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. සතිසම්පජඤ්ඤායොගතො ගොරූපසීලො, මූළ්හො ඛලිතපඤ්ඤො, ගොරූපස්ස විය සීලං එතස්සාති හි ගොරූපසීලො. සභාගො එකරූපචිත්තතාය. අරියානං සභාගතා නාම ගුණවන්තවසෙනාති ආහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ගුණෙසු පසීදිත්වා’’ති. සොළසවිධං පඤ්ඤන්ති මහාපඤ්ඤාදිකා ඡ, නව අනුපුබ්බවිහාරසමාපත්තිපඤ්ඤා, ආසවක්ඛයපඤ්ඤාති ඉමං සොළසවිධං පඤ්ඤං. තෙසට්ඨි සාවකසාධාරණඤාණානිපි එත්ථෙව සඞ්ගහං සමොසරණං ගච්ඡන්ති. 110. «Tuyhampi no» significa «¿también para ti?», donde la partícula «nu» indica una pregunta; por lo tanto, el sentido es que pregunta con el deseo de expresar elogios. «Na vaṭṭatīti» significa que no es apropiado. «Kathitoti» significa que comenzó a hablar, por eso dice «no llega al final (matthakaṃ na pāpuṇāti)». Para mostrar precisamente ese no llegar al final, se dice «so hī», etc. «Gorūpasīlo» (de naturaleza bovina) debido a la falta de atención y clara comprensión, es decir, confundido y de sabiduría vacilante; se dice «gorūpasīlo» porque su conducta es como la de un buey. «Sabhāgo» por tener una mente de la misma naturaleza. La «semejanza de los Nobles» es en términos de sus virtudes, por eso dice «habiendo tenido fe en las virtudes de los demás». «Soḷasavidhaṃ paññanti»: las seis clases de sabiduría, como la gran sabiduría, etc., las nueve sabidurías de los logros de las moradas sucesivas y la sabiduría de la destrucción de los contaminantes; esta es la sabiduría de dieciséis tipos. Los sesenta y tres conocimientos comunes a los discípulos también se incluyen y convergen aquí. ආනන්දාති ථෙරං ආහ. ආචාරොති චාරිත්තසීලමාහ. ගොචරොති ගොචරසම්පත්ති. විහාරොති සමාපත්තිවිහාරො. අභික්කමොතිආදිනා ඉරියාපථවිහාරං. තුය්හම්පීති පි-සද්දෙන භගවතා අත්තානං ආදිං කත්වා තදඤ්ඤෙසං විඤ්ඤූනං සබ්බෙසං ථෙරස්ස රුච්චනසභාවො දීපිතොති දස්සෙන්තො ‘‘මය්හං රුච්චතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සතිපි ආනන්දත්ථෙරස්සපි අසීතියා මහාථෙරානං අන්තොගධභාවෙ ‘‘අසීතියා මහාථෙරානං රුච්චතී’’ති වත්වා ‘‘තුය්හම්පි රුච්චතී’’ති වචනං තෙන ධම්මසෙනාපතිනො වණ්ණං කථාපෙතුකාමතායාති දට්ඨබ්බං. «Ānandāti» se refiere al Anciano. «Ācāro» se refiere a la moralidad de conducta (cārittasīla). «Gocaroti» es la perfección del campo de acción (gocarasampatti). «Vihāroti» es la morada en el logro meditativo (samāpattivihāro). Con «Abhikkamoti», etc., se refiere a la morada en las posturas corporales. Con la palabra «pi» en «tuyhampīti», se muestra que el agrado del Anciano es compartido por todos los sabios, empezando por el propio Bienaventurado; por eso dice «me agrada», etc. Allí, aunque el Venerable Ānanda está incluido entre los ochenta grandes ancianos, se dice «¿también a ti te agrada?» con el deseo de hacer que el General del Dhamma (Sāriputta) exprese elogios. සාටකන්තරෙති නිවත්ථවත්ථන්තරෙ. ලද්ධොකාසොති නිබ්බුද්ධං කරොන්තො සාටකන්තරෙ ලද්ධං ගහෙතුං ලද්ධාවසරො. ලභිස්සාමිනොති ලභිස්සාමි වත. දීපධජභූතන්ති සතයොජනවිත්ථිණ්ණං ජම්බුදීපස්ස ධජභූතං. පුග්ගලපලාපෙති අන්තොසාරාභාවතො පලාපභූතෙ පුග්ගලෙ හරන්තො. බාලතායාති රුචිඛන්තිආදිඅභාවතාය. දොසතායාති දුස්සකභාවෙන. මොහෙනාති මහාමූළ්හතාය. කෙචි පන ‘‘බාලො බාලතායාති මූළ්හතාය පකතිබාලභාවෙන න ජානාති. මූළ්හො මොහෙනාති සයං අබාලො සමානොපි යදා මොහෙන පරියුට්ඨිතො හොති, තදා මොහෙන න ජානාති, අයං පදද්වයස්ස විසෙසො’’ති වදන්ති. විපල්ලත්ථචිත්තොති යක්ඛුම්මාදෙන පිත්තුම්මාදෙන වා විපරීතචිත්තො. «Sāṭakantareti» significa dentro de la ropa que viste. «Laddhokāsoti» significa que, al luchar, ha encontrado la oportunidad de agarrar lo que está dentro de la prenda. «Labhissāminoti» significa «ciertamente obtendré». «Dīpadhajabhūtanti» significa como un estandarte de Jambudīpa, de cien yojanas de extensión. «Puggalapalāpeti» significa arrastrando a personas que son como paja, por carecer de esencia interna. «Bālatāyāti» por falta de preferencia, agrado, etc. «Dosatāyāti» por un estado de corrupción. «Mohenāti» por gran confusión. Algunos dicen: «'Bālo bālatāya' significa que no sabe por confusión debido a su naturaleza necia. 'Mūḷho mohena' significa que incluso si uno no es necio por naturaleza, cuando está obsesionado por la delusión, entonces no sabe debido a la delusión; esta es la distinción entre las dos expresiones». «Vipallatthacittoti» es aquel cuya mente está trastornada por la posesión de un espíritu (yakka) o por un exceso de bilis (locura). ‘‘චතූසු [Pg.161] කොසල්ලෙසූ’’ති වුත්තං චතුබ්බිධං කොසල්ලං පාළියා එව දස්සෙතුං ‘‘වුත්තං හෙත’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ යො අට්ඨාරස ධාතුයො සමුදයතො අත්ථඞ්ගමතො අස්සාදතො ආදීනවතො නිස්සරණතො ච යථාභූතං පජානාති, අයං ධාතුකුසලො. වුත්තනයෙන ආයතනෙසු කුසලො ආයතනකුසලො. අවිජ්ජාදීසු ද්වාදසපටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු කුසලො පටිච්චසමුප්පාදකුසලො. ‘‘ඉදං ඉමස්ස ඵලස්ස ඨානං කාරණං, ඉදං අට්ඨානං අකාරණ’’න්ති එවං ඨානඤ්ච ඨානතො, අට්ඨානඤ්ච අට්ඨානතො යථාභූතං පජානතො ඨානාට්ඨානකුසලො. යො පන ඉමෙසු ධාතුආදීසු පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන නිස්සඞ්ගගතියා පණ්ඩාති ලද්ධනාමෙන ඤාණෙන ඉතො ගතො පවත්තො, අයං පණ්ඩිතො නාම. Para mostrar en el propio Canon los cuatro tipos de habilidades mencionados como «en las cuatro habilidades», se dice «vuttaṃ hetaṃ», etc. Allí, quien conoce los dieciocho elementos tal como son, según su origen, desaparición, gratificación, peligro y liberación, es «diestro en los elementos» (dhātukusalo). Por el mismo método, quien es diestro en las esferas de los sentidos es «diestro en las esferas» (āyatanakusalo). Quien es diestro en los doce factores del origen dependiente, como la ignorancia, etc., es «diestro en el origen dependiente» (paṭiccasamuppādakusalo). «Esto es la base o causa de este fruto, esto no es la base ni la causa»; así, para quien conoce lo que es posible como posible y lo que es imposible como imposible tal como es, es «diestro en lo posible y lo imposible» (ṭhānāṭṭhānakusalo). Aquel que, en estos elementos, etc., mediante la comprensión plena y la realización, ha procedido a través del conocimiento (ñāṇena) llamado «sabiduría» (paṇḍā), ese es llamado «sabio» (paṇḍito). මහන්තානං අත්ථානං පරිග්ගණ්හනතො මහතී පඤ්ඤා එතස්සාති මහාපඤ්ඤො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයොති ආහ ‘‘මහාපඤ්ඤාදීහි සමන්නාගතොති අත්ථො’’ති. නානත්තන්ති යාහි මහාපඤ්ඤාදීහි සමන්නාගතත්තා ථෙරො ‘‘මහාපඤ්ඤො’’තිආදිනා කිත්තිතො, තාසං මහාපඤ්ඤාදීනං ඉදං නානත්තං අයං වෙමත්තතා. යස්ස කස්සචි විසෙසතො අරූපධම්මස්ස මහත්තං නාම කිච්චසිද්ධියා වෙදිතබ්බන්ති තදස්ස කිච්චසිද්ධියා දස්සෙන්තො ‘‘මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ පරිග්ගණ්හාතී’’තිආදිමාහ. තත්ථ හෙතුමහන්තතාය පච්චයමහන්තතාය නිස්සයමහන්තතාය පභෙදමහන්තතාය කිච්චමහන්තතාය ඵලමහන්තතාය ආනිසංසමහන්තතාය ච සීලක්ඛන්ධස්ස මහන්තභාවො වෙදිතබ්බො. තත්ථ හෙතූ අලොභාදයො. පච්චයා හිරොත්තප්පසද්ධාසතිවීරියාදයො. නිස්සයා සාවකබොධිපච්චෙකබොධිසම්මාසම්බොධිනියතතා, තංසමඞ්ගිනො ච පුරිසවිසෙසා. පභෙදො චාරිත්තාදිවිභාගො. කිච්චං තදඞ්ගාදිවසෙන පටිපක්ඛස්ස විධමනං. ඵලං සග්ගසම්පදා නිබ්බානසම්පදා ච. ආනිසංසො පියමනාපතාදි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.8-9) ආකඞ්ඛෙය්‍යසුත්තාදීසු (ම. නි. 1.64 ආදයො) ච ආගතනයෙන වෙදිතබ්බො. ඉමිනා නයෙන සමාධික්ඛන්ධාදීනම්පි මහන්තතා යථාරහං නිද්ධාරෙත්වා වෙදිතබ්බා. ඨානාට්ඨානාදීනං පන මහන්තභාවො මහාවිසයතාය වෙදිතබ්බො. තත්ථ ඨානාට්ඨානානං මහාවිසයතා බහුධාතුකසුත්තාදීසු ආගතනයෙන, විහාරසමාපත්තීනං සමාධික්ඛන්ධෙ නිද්ධාරිතනයෙන වෙදිතබ්බා. අරියසච්චානං සකලසාසනසඞ්ගණ්හනතො සච්චවිභඞ්ගෙ [Pg.162] (විභ. 189 ආදයො) තංසංවණ්ණනාසු (විභ. අට්ඨ. 189 ආදයො) ආගතනයෙන; සතිපට්ඨානාදීනං සතිපට්ඨානවිභඞ්ගාදීසු (විභ. 355 ආදයො) තංසංවණ්ණනාදීසු (විභ. අට්ඨ. 355 ආදයො) ච ආගතනයෙන; සාමඤ්ඤඵලානං මහතො හිතස්ස මහතො සුඛස්ස මහතො අත්ථස්ස මහතො යොගක්ඛෙමස්ස නිප්ඵත්තිභාවතො සන්තපණීතනිපුණඅතක්කාවචරපණ්ඩිතවෙදනීයභාවතො ච; අභිඤ්ඤානං මහාසම්භාරතො මහාවිසයතො මහාකිච්චතො මහානුභාවතො මහානිප්ඵත්තිතො ච; නිබ්බානස්ස මදනිම්මදනාදිමහත්ථසිද්ධිතො මහන්තතා වෙදිතබ්බා. පරිග්ගණ්හාතීති සභාවාදිතො පරිච්ඡිජ්ජ ගණ්හාති ජානාති පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. සා පනාති මහාපඤ්ඤතා. «Gran sabiduría» (mahāpañño) se refiere a aquel cuya sabiduría es grande debido a la comprensión de grandes significados u objetos. Puesto que este mismo método se aplica también a los términos restantes, se dice: «el significado es que está dotado de gran sabiduría, etc.». «Diversidad» (nānattaṃ) se refiere a esta variedad o diferencia entre aquellas cualidades de gran sabiduría y otras por las cuales el Anciano es elogiado como «de gran sabiduría», etc. La grandeza de cualquier fenómeno inmaterial (arūpadhamma) en particular debe conocerse mediante el cumplimiento de su función; por lo tanto, mostrando esto mediante el cumplimiento de su función, se dice: «comprende el gran agregado de la virtud (sīlakkhandha)», etc. En este contexto, la naturaleza de grandeza del agregado de la virtud debe conocerse por la grandeza de su causa, de su condición, de su apoyo, de su clasificación, de su función, de su fruto y de su beneficio. Allí, las causas son la no codicia, etc. Las condiciones son el pudor, el temor al reproche, la fe, la atención, el esfuerzo, etc. Los apoyos son la determinación hacia la iluminación de un discípulo, de un Buda solitario o de un Buda perfectamente iluminado, y los individuos excelentes que poseen tal determinación. La clasificación se refiere a la división entre conducta moral (cāritta), etc. La función es la destrucción de los estados opuestos mediante el abandono de los factores correspondientes (tadaṅga), etc. El fruto es la obtención de los estados celestiales y la realización del Nibbāna. El beneficio es ser querido, agradable, etc. Este es el resumen aquí; el detalle, sin embargo, debe conocerse según el método expuesto en el Visuddhimagga (Visuddhi. 1.8-9) y en el Ākaṅkheyyasutta (Ma. Ni. 1.64 y sigs.), etc. Mediante este método, la grandeza de los agregados de la concentración (samādhikkhandha), etc., debe determinarse y conocerse según corresponda. La naturaleza de grandeza de lo que es posible e imposible (ṭhānāṭṭhāna), etc., debe conocerse por la vastedad de su dominio. Allí, la vastedad del dominio de lo posible e imposible debe conocerse según el método expuesto en el Bahudhātukasutta, etc.; la de las moradas y de las absorciones meditativas (vihārasamāpattīnaṃ), según el método determinado en el agregado de la concentración. La de las Nobles Verdades, por el hecho de abarcar toda la Enseñanza, según el método que aparece en el Saccavibhaṅga (Vibha. 189 y sigs.) y en sus comentarios; la de los fundamentos de la atención (satipaṭṭhāna), etc., según el método de los Satipaṭṭhānavibhaṅgas (Vibha. 355 y sigs.) y sus comentarios; la de los frutos de la vida ascética (sāmaññaphala), por ser la realización de un gran bienestar, de una gran felicidad, de un gran beneficio y de una gran seguridad frente al yugo (yogakkhema), y por ser estados pacíficos, sublimes, sutiles, más allá del razonamiento y cognoscibles por los sabios; la de los conocimientos directos (abhiññā), por su gran equipamiento, gran dominio, gran función, gran poder y gran realización; y la grandeza del Nibbāna debe conocerse por el logro del gran propósito de la destrucción de la embriaguez de las pasiones (madanimmadana), etc. «Comprende» (pariggaṇhāti) significa que delimita, toma, conoce y penetra de acuerdo con su naturaleza intrínseca, etc. «Esa» (sā pana) se refiere a la naturaleza de la gran sabiduría. පුථුපඤ්ඤාති එත්ථ නානාඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති අයං රූපක්ඛන්ධො නාම…පෙ… අයං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො නාමාති එවං පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තෙසු එකවිධෙන රූපක්ඛන්ධො, එකාදසවිධෙන රූපක්ඛන්ධො, එකවිධෙන වෙදනාක්ඛන්ධො, බහුවිධෙන වෙදනාක්ඛන්ධො, එකවිධෙන සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධොති එවං එකෙකස්ස ඛන්ධස්ස එකවිධාදිවසෙන අතීතාදිවසෙනපි නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තථා ඉදං චක්ඛායතනං නාම…පෙ… ඉදං ධම්මායතනං නාමං. තත්ථ දසායතනා කාමාවචරා, ද්වෙ චතුභූමකාති එවං ආයතනානං නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. නානාධාතූසූති අයං චක්ඛුධාතු නාම…පෙ… අයං මනොවිඤ්ඤාණධාතු නාම. තත්ථ සොළස ධාතුයො කාමාවචරා, ද්වෙ චතුභූමකාති එවං ධාතුනානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති, තං උපාදිණ්ණධාතුවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං පච්චෙකබුද්ධානඤ්හි ද්වින්නං අග්ගසාවකානඤ්ච උපාදිණ්ණධාතූසු එව නානාකරණං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. තඤ්ච ඛො එකදෙසමත්තතො, න නිප්පදෙසතො, අනුපාදිණ්ණකධාතූනං පන නානාකරණං න ජානන්ති එව. ඉතරසාවකෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානංයෙව පන ඉමාය නාම ධාතුයා උස්සන්නත්තාව ඉමස්ස රුක්ඛස්ස ඛන්ධො සෙතො හොති, ඉමස්ස කාළො, ඉමස්ස මට්ඨො, ඉමස්ස බහලත්තචො, ඉමස්ස තනුත්තචො, ඉමස්ස පත්තං වණ්ණසණ්ඨානාදිවසෙන එවරූපං; ඉමස්ස පුප්ඵං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං, සුගන්ධං දුග්ගන්ධං; ඵලං ඛුද්දකං මහන්තං දීඝං වට්ටං සුසණ්ඨානං මට්ඨං [Pg.163] ඵරුසං සුගන්ධං මධුරං තිත්තකං අම්බිලං කටුකං කසාවං; කණ්ටකො තිඛිණො අතිඛිණො උජුකො කුටිලො තම්බො ලොහිතො ඔදාතො හොතීති ධාතුනානත්තං පටිච්ච ඤාණං පවත්තති. En cuanto a «sabiduría amplia» (puthupaññā), aquí el conocimiento opera en los diversos agregados de esta manera: «esto se llama el agregado de la forma... esto se llama el agregado de la conciencia», así el conocimiento opera basándose en la distinción de los cinco agregados. En ellos, el conocimiento opera basándose en la distinción de cada agregado de forma única, de once formas, etc., y también según el tiempo pasado, etc., como: «el agregado de la forma es de un solo tipo, el agregado de la forma es de once tipos; el agregado de la sensación es de un solo tipo, el agregado de la sensación es de múltiples tipos; el agregado de la percepción, el de las formaciones mentales y el de la conciencia son de un solo tipo». Del mismo modo: «esto se llama la base del ojo... esto se llama la base de los fenómenos (dhammāyatana)». Allí, diez bases pertenecen a la esfera de los sentidos (kāmāvacara) y dos pertenecen a los cuatro planos; de esta manera, el conocimiento opera basándose en la distinción de las bases. En cuanto a «en los diversos elementos» (nānādhātūsu): «esto se llama el elemento del ojo... esto se llama el elemento de la conciencia mental». Allí, dieciséis elementos pertenecen a la esfera de los sentidos y dos a los cuatro planos; de esta manera, el conocimiento opera basándose en la distinción de los elementos, lo cual debe entenderse que se dice con respecto a los elementos vinculados a la materia orgánica (upādiṇṇadhātu). Pues el conocimiento de los Budas solitarios y de los dos discípulos principales opera basándose en la distinción de los elementos orgánicos solamente. Y esto es solo de manera parcial, no exhaustiva; en cambio, ellos no conocen en absoluto la distinción de los elementos inorgánicos (anupādiṇṇakadhātu). No hace falta mencionar a los demás discípulos. Pero solo en los Budas omniscientes el conocimiento opera basándose en la diversidad de los elementos de esta manera: «debido a la predominancia de tal elemento, el tronco de este árbol es blanco, el de este es negro, el de este es liso, el de este tiene corteza gruesa, el de este tiene corteza fina; la hoja de este es de tal forma según su color y figura; la flor de este es azul, amarilla, roja o blanca, de aroma fragante o fétido; el fruto es pequeño, grande, largo, redondo, de buena forma, liso o rugoso, fragante, dulce, amargo, ácido, picante o astringente; la espina es afilada, muy afilada, recta, curva, de color cobrizo, rojo o blanco». අත්ථෙසූති රූපාදීසු ආරම්මණෙසු. නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසූති අජ්ඣත්තබහිද්ධාභෙදතො ච සණ්ඨානභෙදතො ච නානප්පභෙදෙසු පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු. අවිජ්ජාදිඅඞ්ගානඤ්හි පච්චෙකං පටිච්චසමුප්පාදසඤ්ඤිතාති. තෙනාහ සඞ්ඛාරපිටකෙ ‘‘ද්වාදස පච්චයා ද්වාදස පටිච්චසමුප්පාදා’’ති. නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසූති නානාසභාවෙසු නිච්චසාරාදිවිරහතො සුඤ්ඤසභාවෙසු, තතො එව ඉත්ථිපුරිසඅත්තඅත්තනියාදිවසෙන අනුපලබ්භෙසු සභාවෙසු. ම-කාරො හෙත්ථ පදසන්ධිකරො. නානාඅත්ථෙසූති අත්ථපටිසම්භිදාවිසයෙසු පච්චයුප්පන්නාදිභෙදෙසු නානාවිධෙසු අත්ථෙසු. ධම්මෙසූති ධම්මපටිසම්භිදාවිසයෙසු පච්චයාදිනානාධම්මෙසු. නිරුත්තීසූති තෙසංයෙව අත්ථධම්මානං නිද්ධාරණවචනසඞ්ඛාතාසු නිරුත්තීසු. පටිභානෙසූති අත්ථපටිසම්භිදාදීසු විසයභූතෙසු ‘‘ඉමානි ඉදමත්ථජොතකානී’’ති තථා තථා පටිභානතො පතිට්ඨානතො පටිභානානීති ලද්ධනාමෙසු ඤාණෙසු. පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසූතිආදීසු සීලස්ස පුථුත්තං නානත්තඤ්ච වුත්තමෙව. ඉතරෙසං පන වුත්තනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා පාකටමෙව. යං පන අභින්නං එකමෙව නිබ්බානං, තත්ථ උපචාරවසෙන පුථුත්තං ගහෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘පුථු ජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්මා’’ති. තෙනස්ස ඉධ මදනිම්මදනාදිපරියායෙන පුථුත්තං දීපිතං හොති. «En los significados» (atthesu) se refiere a los objetos de los sentidos como la forma, etc. «En los diversos tipos de origen dependiente» (nānāpaṭiccasamuppādesu) se refiere a los factores del origen dependiente que tienen múltiples distinciones, tanto por la diferenciación entre lo interno y lo externo como por la diferenciación de su estructura. Pues los factores como la ignorancia, etc., individualmente, son designados como origen dependiente. Por ello se dice en el Saṅkhārapiṭaka: «doce condiciones son doce orígenes dependientes». «En las diversas vacuidades no aprehensibles» (nānāsuññatamanupalabbhesu) se refiere a los fenómenos que son de naturaleza vacía por carecer de una esencia permanente, etc., y por esa misma razón, son fenómenos no aprehensibles bajo la noción de hombre, mujer, yo o lo perteneciente al yo. La letra 'm' aquí es un conectivo eufónico. «En los diversos significados» (nānāatthesu) se refiere a los diversos tipos de significados que son el dominio de la discriminación de los significados (atthapaṭisambhidā), tales como las distinciones de lo que surge de las condiciones, etc. «En los fenómenos» (dhammesu) se refiere a los diversos fenómenos como las condiciones, etc., que son el dominio de la discriminación de los fenómenos (dhammapaṭisambhidā). «En las definiciones lingüísticas» (niruttīsu) se refiere a las expresiones lingüísticas que consisten en la determinación de esos mismos significados y fenómenos. «En las dotes analíticas» (paṭibhānesu) se refiere a los conocimientos que han recibido el nombre de dotes analíticas porque surgen y se establecen en relación con los objetos de la discriminación de los significados, etc., en la forma: «estas palabras iluminan este significado». En frases como «en los numerosos y diversos conjuntos de virtud», ya se ha explicado la multiplicidad y diversidad de la virtud. Lo demás es evidente siguiendo el método ya expuesto. Sin embargo, respecto al Nibbāna, que es indivisible y uno solo, se dice que debe tomarse como múltiple mediante un uso figurado: «trascendiendo los fenómenos comunes a la gente mundana». Por esta razón, su multiplicidad aquí se muestra mediante sinónimos como «el desvanecimiento de la embriaguez», etc. එවං විසයවසෙන පඤ්ඤාය මහත්තං පුථුත්තඤ්ච දස්සෙත්වා ඉදානි සම්පයුත්තධම්මවසෙන හාසභාවං, පවත්තිආකාරවසෙන ජවනභාවං, කිච්චවසෙන තික්ඛාදිභාවඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘කතමා හාසපඤ්ඤා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ හාසබහුලොති පීතිබහුලො. සෙසපදානි තස්ස වෙවචනානි. සීලං පරිපූරෙතීති හට්ඨපහට්ඨො උදග්ගුදග්ගො හුත්වා පීතිසහගතාය පඤ්ඤාය පාතිමොක්ඛසීලං ඨපෙත්වා හාසනීයතරස්සෙව විසුං ගහිතත්තා ඉතරං තිවිධං සීලං පරිපූරෙති. පීතිසොමනස්සසහගතා හි පඤ්ඤා අභිරතිවසෙන තදාරම්මණෙ ඵුල්ලිතා විකසිතා විය වත්තති, න උපෙක්ඛාසහගතා. සීලක්ඛන්ධං සමාධික්ඛන්ධන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. ථෙරොතිආදිනා අභිනීහාරසිද්ධා ථෙරස්ස හාසපඤ්ඤතාති දස්සෙති. Habiendo mostrado así la grandeza y la multiplicidad de la sabiduría a través de sus objetos, ahora, para mostrar su naturaleza gozosa mediante los estados asociados, su naturaleza rápida mediante el modo de su transcurso, y su naturaleza aguda a través de su función, se dice: «¿Qué es la sabiduría gozosa?», etc. Allí, «abundante en gozo» (hāsabahulo) significa abundante en alegría (pīti). Los términos restantes son sinónimos de este. «Completa la virtud» (sīlaṃ paripūreti) significa que, estando regocijado, entusiasmado y eufórico, a través de la sabiduría acompañada de alegría, completa los otros tres tipos de virtud, habiendo tomado por separado la virtud del Pātimokkha como la más digna de regocijo. Pues la sabiduría acompañada de alegría y felicidad transcurre como si estuviera florecida o expandida en su objeto debido al deleite, a diferencia de la acompañada de ecuanimidad. Este mismo método se aplica también al conjunto de la virtud, al conjunto de la concentración, etc. Con las palabras «el Anciano», etc., muestra que la sabiduría gozosa del Anciano [Sāriputta] fue lograda a través de sus aspiraciones pasadas. සබ්බං [Pg.164] රූපං අනිච්චලක්ඛණතො ඛිප්පං ජවතීති රූපක්ඛන්ධං අනිච්චන්ති සීඝවෙගෙන පවත්තියා පටිපක්ඛදූරීභාවෙන පුබ්බාභිසඞ්ඛාරස්ස සාතිසයත්තා ඉන්දෙන විසට්ඨවජිරං විය ලක්ඛණං පටිවිජ්ඣන්තී අදන්ධායන්තී රූපක්ඛන්ධෙ අනිච්චලක්ඛණං වෙගෙන පටිවිජ්ඣති, තස්මා සා ජවනපඤ්ඤා නාමාති අත්ථො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. එවං ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාවසෙන ජවනපඤ්ඤං දස්සෙත්වා බලවවිපස්සනාවසෙන දස්සෙතුං ‘‘රූප’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ ඛයට්ඨෙනාති යත්ථ යත්ථ උප්පජ්ජති, තත්ථ තත්ථෙව ඛණෙනෙව භිජ්ජනතො ඛයසභාවතො. භයට්ඨෙනාති භයානකතො. අසාරකට්ඨෙනාති අත්තසාරවිරහතො නිච්චසාරාදිවිරහතො ච. තුලයිත්වාති තුලාභූතාය විපස්සනාය තුලයිත්වා. තීරයිත්වාති තාය එව තීරණභූතාය තීරෙත්වා. විභාවයිත්වාති යාථාවතො පකාසෙත්වා පඤ්චක්ඛන්ධං විභූතං කත්වා පාකටං කත්වා. රූපනිරොධෙති රූපක්ඛන්ධස්ස නිරොධභූතෙ නිබ්බානෙ නින්නපොණපබ්භාරභාවෙන. ඉදානි සිඛාප්පත්තවිපස්සනාවසෙන ජවනපඤ්ඤං දස්සෙතුං පුන ‘‘රූප’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාවසෙනා’’ති කෙචි. «Corre rápidamente a través de toda forma por su característica de impermanencia» significa que, debido a que el transcurso se produce con gran celeridad al alejarse de lo opuesto y porque la formación previa es excelente, penetra la característica de impermanencia en el agregado de la forma con velocidad, sin vacilaciones, como el rayo lanzado por Indra; por lo tanto, se denomina «sabiduría rápida» (javanapaññā). El mismo método se aplica a los demás términos. Habiendo mostrado así la sabiduría rápida mediante la introspección que tiene por objeto las características, se dice «forma», etc., para mostrarla mediante la introspección poderosa. Allí, «en el sentido de destrucción» (khayaṭṭhena) significa que, dondequiera que surge, allí mismo se disuelve en un instante por su naturaleza de destrucción. «En el sentido de temor» (bhayaṭṭhenā) significa por ser temible. «En el sentido de carencia de esencia» (asārakaṭṭhena) significa por estar desprovisto de una esencia de un yo y de una esencia permanente, etc. «Habiendo sopesado» (tulayitvā) significa habiendo sopesado con la introspección que actúa como una balanza. «Habiendo investigado» (tīrayitvā) significa habiendo investigado con esa misma investigación. «Habiendo discernido claramente» (vibhāvayitvā) significa habiendo expuesto conforme a la realidad, haciendo evidente y claro el grupo de los cinco agregados. «Hacia el cese de la forma» (rūpanirodhe) significa por su estado de inclinación, tendencia y propensión hacia el Nibbāna, que es el cese del agregado de la forma. Ahora, para mostrar la sabiduría rápida mediante la introspección que ha alcanzado su cima, se repite «forma», etc. Algunos dicen: «mediante la introspección que conduce al surgimiento (vuṭṭhānagāminī)». ඤාණතික්ඛභාවො නාම සවිසෙසං පටිපක්ඛසමුච්ඡින්දනෙ වෙදිතබ්බොති ‘‘ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤො’’ති වත්වා තෙ පන කිලෙසෙ විභාගෙන දස්සෙන්තො ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්ක’’න්තිආදිමාහ. තික්ඛපඤ්ඤො ඛිප්පාභිඤ්ඤො හොති, පටිපදා චස්ස න චලතීති ආහ ‘‘එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො ච අරියමග්ගා අධිගතා හොන්තී’’තිආදි. ථෙරො චාතිආදිනා ධම්මසෙනාපතිනො තික්ඛපඤ්ඤතා සිඛාප්පත්තාති දස්සෙති. La naturaleza aguda del conocimiento debe reconocerse especialmente en la extirpación de los estados opuestos; por ello, tras decir: «es de sabiduría aguda porque corta las impurezas rápidamente», para mostrar esas impurezas en detalle, dice: «un pensamiento sensual surgido», etc. El que posee sabiduría aguda tiene un conocimiento directo rápido y su práctica no vacila, por lo que dice: «en una sola sesión se alcanzan los cuatro senderos nobles», etc. Con las palabras «y el Anciano», etc., muestra que la sabiduría aguda del General del Dhamma alcanzó su cima. ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා’’ති යාථාවතො දස්සනෙන සච්චසම්පටිවෙධො ඉජ්ඣති, න අඤ්ඤථාති කාරණමුඛෙන නිබ්බෙධිකපඤ්ඤං දස්සෙතුං ‘‘සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොතී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ උබ්බෙගබහුලොති වුත්තනයෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අභිණ්හප්පවත්තසංවෙගො. උත්තාසබහුලොති ඤාණුත්තාසවසෙන සබ්බසඞ්ඛාරෙසු බහුසො උත්‍රස්තමානසො. තෙන ආදීනවානුපස්සනමාහ. උක්කණ්ඨනබහුලොති ඉමිනා පන නිබ්බිදානුපස්සනමාහ, අරතිබහුලොතිආදිනා තස්සා එව අපරාපරුප්පත්තිං. බහිමුඛො සබ්බසඞ්ඛාරතො බහිභූතං නිබ්බානං උද්දිස්ස පවත්තඤාණමුඛො, තථා [Pg.165] වා පවත්තිතවිමොක්ඛමුඛො. නිබ්බිජ්ඣනං නිබ්බෙධො, සො එතිස්සා අත්ථි, නිබ්බිජ්ඣතීති වා නිබ්බෙධා, සා එව පඤ්ඤා නිබ්බෙධිකා. යං පනෙත්ථ අත්ථතො න විභත්තං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. «Todas las formaciones son impermanentes, sufridas, de naturaleza sujeta al cambio, condicionadas, originadas dependientemente, sujetas a la destrucción, a la desaparición, al desapasionamiento y al cese»; mediante la visión correcta de esto se logra la penetración de las verdades, y no de otra manera. Para mostrar la sabiduría penetrante a través de sus causas, se dice: «es abundante en agitación ante todas las formaciones», etc. Allí, «abundante en agitación» (ubbegabahulo) significa una urgencia espiritual (saṃvega) que ocurre frecuentemente respecto a todas las formaciones según el método expuesto. «Abundante en temor» (uttāsabahulo) significa que la mente está frecuentemente aterrorizada por el conocimiento del peligro en todas las formaciones. Con esto se refiere a la contemplación del peligro. «Abundante en descontento» (ukkaṇṭhanabahulo) se refiere a la contemplación del desencanto, y con «abundante en aversión», etc., se refiere al surgimiento repetido de esa misma contemplación. «Dirigido hacia afuera» (bahimukho) significa el conocimiento que transcurre dirigido hacia el Nibbāna, que es externo a todas las formaciones; o bien, la puerta de la liberación que transcurre de ese modo. «Perforación» es la penetración (nibbedho); esta sabiduría posee eso, o bien «perfora», por lo tanto es sabiduría penetrante (nibbedhikā). Lo que no se ha explicado aquí detalladamente en cuanto al significado es fácil de entender por el método mencionado anteriormente. අප්පිච්ඡොති සන්තගුණනිගුහනතාති අත්තනි විජ්ජමානානං බාහුසච්චධුතධම්මසීලාදිගුණානඤ්චෙව පටිවෙධගුණස්ස ච නිගුහනං, පටිග්ගහණෙ ච මත්තඤ්ඤුතාති එතෙනෙව පරියෙසනපරිභොගමත්තඤ්ඤුතාපි වුත්තා හොති. තීහි සන්තොසෙහීති චතූසු පච්චයෙසු පච්චෙකං තීහි සන්තොසෙහි, සබ්බෙ පන ද්වාදස. පටිසල්ලීනෙන විවෙකට්ඨකායානං න සඞ්ගණිකාරාමානං. නෙක්ඛම්මාභිරතානන්ති පබ්බජ්ජං උපගතානං. පරිසුද්ධචිත්තානං විගතචිත්තසංකිලෙසානං. පරමවොදානප්පත්තානං අට්ඨසමාපත්තිසමධිගමෙන අතිවිය වොදානං විසුද්ධිං පත්තානං. කිලෙසුපධිආදීනං අභාවතො නිරුපධීනං. ඵලසමාපත්තිවසෙන සබ්බසඞ්ඛාරවිනිස්සටත්තා විසඞ්ඛාරං නිබ්බානං. උපගතානං, ඉමෙසං තිණ්ණං විවෙකානං ලාභී පවිවිත්තො ‘‘පකාරෙහි විවිත්තො’’ති කත්වා. සමාසජ්ජනං පරිසිනෙහුප්පාදො සංසග්ගො, සවනවසෙන උප්පජ්ජනකසංසග්ගො සවනසංසග්ගො. එස නයො සෙසෙසුපි. සමුල්ලපනං ආලාපසල්ලපනං. සංසග්ගවත්ථුනා ඉමිනා තස්ස පරිභොගො පරිභොගසංසග්ගො. 'Deseando poco' significa la tendencia a ocultar las propias virtudes; es el ocultamiento de las virtudes existentes en uno mismo, tales como el gran conocimiento de las escrituras, las prácticas ascéticas, la conducta moral, etc., así como la virtud de la realización. Con 'moderación en la recepción' se indica también la moderación en la búsqueda y el consumo. 'Con tres tipos de contentamiento' se refiere a los tres contentamientos para cada uno de los cuatro requisitos, que en total son doce. 'Por el aislamiento' se refiere a quienes poseen el aislamiento corporal y no se deleitan en la vida social. 'Deleitándose en la renuncia' se refiere a quienes han adoptado la vida monástica. 'De mente pura' significa aquellos libres de las impurezas mentales. 'Habiendo alcanzado la purificación suprema' significa que han alcanzado una pureza y limpieza excepcional mediante el logro de las ocho absorciones. 'Sin sustratos' se refiere a la ausencia de los sustratos de las impurezas y otros. 'Incondicionado' es el Nibbāna, por estar liberado de todas las formaciones mediante el logro del fruto. 'Habiendo alcanzado' se refiere a quien ha obtenido estos tres tipos de aislamiento y está 'totalmente recluido', es decir, recluido de diversas maneras. 'Asociación' es el surgimiento de afecto o apego; la 'asociación auditiva' es la que surge por el hecho de escuchar. Este mismo método se aplica a los demás casos. 'Conversación' es el intercambio de palabras y diálogos. Mediante este objeto de asociación se produce la 'asociación por el uso'. ආරද්ධවීරියොති එත්ථ වීරියාරම්භො නාම වීරියස්ස පග්ගණ්හනං පරිපුණ්ණකරණං. තං පන සබ්බසො කිලෙසානං නිග්ගණ්හනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. ඔධුනනවත්තාති කිලෙසානං යස්ස කස්සචි සාවජ්ජස්ස ඔධුනනවසෙන වත්තා. තෙනාහ ‘‘භික්ඛූන’’න්තිආදි. ඔතිණ්ණං නාම වජ්ජං අජ්ඣාචරිතන්ති ආරොචිතං. අනොතිණ්ණං අනාරොචිතං. තන්තිවසෙනාති පාළිධම්මවසෙන, යුත්තසද්දස්ස වසෙනාති අත්ථො. පාපෙ ලාමකෙ පුග්ගලෙ ධම්මෙ ච ගරහති ජිගුච්ඡතීති පාපගරහී. තෙනාහ ‘‘පාපපුග්ගලෙ’’තිආදි. එකදස්සීති එකභවදස්සී, ඉධලොකමත්තදස්සී දිට්ඨධම්මිකසුඛමත්තාපෙක්ඛී. සමන්තාති සමන්තතො, පරිතො මෙ කත්ථචි මා අහූති යොජනා. 'Con esfuerzo firme': aquí, el inicio del esfuerzo significa sostener y perfeccionar el esfuerzo. Mostrando que esto es la represión total de las impurezas, se dice 'allí', etc. 'Censor de las faltas' es quien actúa censurando cualquier falta reprochable de las impurezas. Por eso dijo 'de los monjes', etc. 'Cometido' significa haber incurrido en una falta. 'No cometido' significa no incurrido. 'Según el texto' significa según el Dhamma de los textos originales (Pāḷi); este es el sentido de la frase 'según la palabra adecuada'. 'Censura a las personas y estados malvados' significa que detesta y reprocha a los individuos y estados bajos. Por eso dijo 'personas malvadas', etc. 'Quien ve una sola' significa quien ve una sola existencia, quien solo ve este mundo y busca únicamente la felicidad visible. 'Por todas partes' significa en todos los alrededores; la conexión es: 'que no haya nada para mí en ningún lugar'. සොළසහි පදෙහීති සොළසහි කොට්ඨාසෙහි. අකුප්පන්ති කෙනචි අකොපනීයං. අයං ධම්මසෙනාපතිනො ගුණකථා සත්ථු වචනානුසාරෙන දසසහස්සචක්කවාළබ්‍යාපිනී [Pg.166] අහොසි, තං දස්සෙතුං ‘‘එව’’න්තිආදි වුත්තං. චතුබ්බිධා වණ්ණනිභා පාතුභවි උළාරපීතිසොමනස්සසමුට්ඨානත්තා. සුට්ඨු ඔභාසතීති සුභො. ඔභාසසම්පත්තියා මණිනො භද්දකතාති ආහ ‘‘සුභොති සුන්දරො’’ති. ජාතිමා පරිසුද්ධආකරසමුට්ඨිතත්තා. කුරුවින්දජාතිආදිජාතිවිසෙසොපි මණි ආකරපරිසුද්ධමූලකො එවාති ආහ ‘‘ජාතිසම්පන්නො’’ති. ධොවනාදිපරිකම්මෙනාති චතූසු පාසාණෙසු ධොවනදොසනීහරණතාපනසණ්හකරණාදිපරිකම්මෙන. රත්තකම්බලස්ස වසෙන සභාවවණ්ණසිද්ධියා වෙළුරියමණි අතිවිය සොභතීති ආහ ‘‘පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තො’’ති. නික්ඛන්ති භණ්ඩමාහ. තඤ්ච අප්පකෙන සුවණ්ණෙන කතං භණ්ඩං න සොභති සොභාවිපුලෙනාති ආහ ‘‘අතිරෙකපඤ්චසුවණ්ණෙන කතපිළන්ධන’’න්ති. සුවණ්ණන්ති පඤ්චධරණස්ස සමඤ්ඤා, තස්මා පඤ්චවීසතිසුවණ්ණසාරියා විචිත්තආභරණං ඉධ ‘‘නික්ඛ’’න්ති අධිප්පෙතං. තඤ්හි විපුලං න පරිත්තකං. මහාජම්බුසාඛාය පවත්තනදියන්ති මහාජම්බුසාඛාය හෙට්ඨා සඤ්ජාතනදියං. තං කිර රතනං රත්තං. සුකුසලෙන…පෙ… සම්පහට්ඨන්ති සුට්ඨු කුසලෙන සුවණ්ණකාරෙන උක්කාය තාපෙත්වා සම්මා පහට්ඨං මජ්ජනාදිවසෙන සුකතපරිකම්මං. ධාතුවිභඞ්ගෙති ධාතුවිභඞ්ගසුත්තෙ. කතභණ්ඩන්ති ආභරණභාවෙන කතං භණ්ඩං. 'Con dieciséis pasos' significa en dieciséis partes. 'Inamovible' es aquello que nadie puede perturbar. Esta alabanza de las virtudes del General del Dhamma, siguiendo las palabras del Maestro, se extendió por los diez mil sistemas de mundos; para mostrar esto, se dice 'así', etc. Una luminosidad de cuatro colores apareció debido a que fue originada por una alegría y felicidad sublimes. 'Brilla bien' significa hermoso. Por la excelencia de su brillo, la gema es de buena calidad; por eso se dice 'subho significa hermoso'. 'De buena casta' (jātimā) porque surge de una fuente pura. Incluso las variedades de gemas como la de Kuruvinda tienen su origen en la pureza de la mina; por eso se dice 'poseedor de buena casta'. 'Mediante el tratamiento de lavado, etc.' se refiere al tratamiento en cuatro piedras: lavado, eliminación de defectos, calentamiento y pulido. El rubí brilla excesivamente cuando se coloca sobre una manta roja debido a la perfección de su color natural; por eso se dice 'colocado sobre una manta de lana roja'. 'Nikkha' se refiere a un objeto. Un objeto hecho con poco oro no brilla como uno hecho con abundancia; por eso se dice 'un adorno hecho con más de cinco suvaṇṇas'. 'Suvaṇṇa' es un nombre para cinco dharaṇas; por lo tanto, un adorno variado de veinticinco suvaṇṇas es lo que se entiende aquí por 'nikkha'. Es grande, no pequeño. 'En el río que fluye bajo la gran rama del árbol Jambu' se refiere al río nacido bajo la rama del gran Jambu. Se dice que esa joya es roja. 'Por uno muy hábil... bien golpeado' significa bien procesado mediante el calentamiento en el crisol por un orfebre muy hábil y golpeado correctamente para pulirlo. 'En el Dhātuvibhaṅga' se refiere al Dhātuvibhaṅga Sutta. 'Objeto fabricado' es un objeto hecho en forma de adorno. නාතිඋච්චො නාතිනීචො තරුණසූරියො නාම. සත්ථාරා ආභතවණ්ණො උබ්භතගුණොති අත්ථො. නෙව මරණං අභිනන්දතීති අත්තනොපි මරණං නෙව අභිනන්දති අත්තවිනිපාතස්ස සාවජ්ජභාවතො. බොධිසත්තො පන පරෙසං අත්ථාය අත්තනො අත්තභාවං පරිච්චජති කරුණාවසෙන, එවං වොසජ්ජනං පරමත්ථපාරමීපාරිපූරිං ගච්ඡතීති සාවකා න තථා කාතුං සක්කා සික්ඛාපදතො. න ජීවිතං පත්ථෙති ජීවිතාසාය සමුච්ඡින්නත්තා. දිවසසඞ්ඛෙපන්ති අජ්ජ ත්වං ඉදං නාම කම්මං කරොහි, ඉදං තෙ වෙතනන්ති දිවසභාගෙන පරිච්ඡින්නං වෙතනං. තාදිසො හි භතකො දිවසක්ඛයමෙව උදික්ඛති, න කම්මනිට්ඨානං. නිබ්බිසං භතකො යථාති වෙතනං භතිං ඉච්ඡන්තො කාලක්ඛයං උදික්ඛන්තො භතකපුරිසො විය. El sol joven no es ni muy alto ni muy bajo. 'Color traído por el Maestro' significa virtudes exaltadas. No se deleita en la muerte, ni siquiera en la propia, porque el suicidio es reprochable. El Bodhisatta, sin embargo, renuncia a su propia existencia por el bien de los demás debido a la compasión; tal entrega completa la perfección del sentido supremo, pero los discípulos no pueden actuar así según los preceptos. No anhela la vida porque el deseo por la vida ha sido erradicado. 'El resumen del día' se refiere al salario definido por la parte del día: 'hoy haz este trabajo, este es tu pago'. Pues tal trabajador solo aguarda el fin del día, no la finalización del trabajo. 'Como un trabajador sus salarios' se refiere a un hombre que trabaja y aguarda el fin del tiempo, deseando su salario. සුසිමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Susima Sutta. 10. නානාතිත්ථියසාවකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Nānātitthiyasāvaka Sutta 111. නානාතිත්ථියසාවකාති [Pg.167] පුථුතිත්ථියානං සාවකා. ඡින්දිතෙති හත්ථච්ඡෙදාදිවසෙන ඡෙදෙ. මාරිතෙති මාරණෙ. න පාපං සමනුපස්සතීති කිඤ්චි පාපං අත්ථීති න පස්සති, පරෙසඤ්ච තථා පවෙදෙති. විස්සාසන්ති විස්සත්ථභාවං. ‘‘කතකම්මානම්පි විපාකො නත්ථී’’ති වදන්තො කතපාපානං අකතපුඤ්ඤානඤ්ච විස්සත්ථතං නිරාසඞ්කතං ජනෙති. 111. 'Seguidores de varios maestros' son los discípulos de diversos sectarios. 'Al cortar' se refiere a cortes como la amputación de manos, etc. 'Al matar' se refiere al acto de dar muerte. 'No ve mal alguno' significa que no ve que exista pecado alguno, y así lo comunica a los demás. 'Confianza' significa un estado de despreocupación. Al decir que 'no hay resultado para las acciones realizadas', genera en quienes han cometido pecados y no han realizado méritos un estado de confianza carente de temor. තපොජිගුච්ඡායාති තපසා අචෙලවතාදිනා පාපතො ජිගුච්ඡනෙන, ‘‘පාපං විරාජයාමා’’ති අචෙලවතාදිසමාදානෙනාති අත්ථො. තස්මිඤ්හි සමාදානෙ ඨිතෙන සංවරෙන සංවුතචිත්තො සමන්නාගතො පිහිතො ච නාම හොතීති ‘‘සුසංවුතත්තො’’තිආදි වුත්තං. චත්තාරො යාමා භාගා චතුයාමා, චතුයාමා එව චාතුයාමා. භාගත්ථො හි ඉධ යාම-සද්දො යථා ‘‘රත්තියං පඨමො යාමො’’ති. සො පනෙත්ථ භාගො සංවරලක්ඛණොති ආහ ‘‘චාතුයාමෙන සුසංවුතො’’ති, චතුකොට්ඨාසෙන සංවරෙන සුට්ඨු සංවුතොති අත්ථො. පටික්ඛිත්තසබ්බසීතොදකොති පටික්ඛිත්තසබ්බසීතුදකපරිභොගො. සබ්බෙන පාපවාරණෙන යුත්තොති සබ්බප්පකාරෙන සංවරලක්ඛණෙන පාපවාරණෙන සමන්නාගතො. ධුතපාපොති සබ්බෙන නිජ්ජරලක්ඛණෙන පාපවාරණෙනපි ධුතපාපො. ඵුට්ඨොති අට්ඨන්නම්පි කම්මානං ඛෙපනෙන වික්ඛෙපප්පත්තියා කම්මක්ඛයලක්ඛණෙන සබ්බෙන පාපවාරණෙන ඵුට්ඨො, තං ඵුසිත්වා ඨිතො. න නිගුහන්තොති න නිගුහනහෙතු දිට්ඨසුතෙ තථෙව කථෙන්තො. ‘Tapojigucchāyā’ significa mediante el asco hacia el mal a través de la austeridad, como el voto de desnudez y otros. El sentido es: ‘alejamos el mal’ mediante la adopción de votos de desnudez y similares. Pues se dice ‘susaṃvutatto’ (con el ser bien restringido) porque quien se mantiene en ese compromiso posee una mente protegida, provista de moderación y cerrada. ‘Cattāro yāmā’ son cuatro partes, y ‘catuyāmā’ es lo mismo que ‘cātuyāmā’. Aquí, la palabra ‘yāma’ significa parte, como en ‘la primera vigilia (yāma) de la noche’. Pero aquí, esa parte tiene la característica de la moderación, por eso dice ‘cātuyāmena susaṃvuto’, que significa bien restringido por una moderación de cuatro componentes. ‘Paṭikkhittasabbasītodako’ significa alguien que rechaza el uso de toda agua fría. ‘Sabbena pāpavāraṇena yutto’ significa dotado de la prevención del mal en todos sus aspectos, con la característica de la moderación. ‘Dhutapāpo’ significa alguien que ha sacudido el mal mediante la prevención del mal, incluso con la característica de la eliminación total (nijjarā). ‘Phuṭṭho’ (alcanzado) significa que ha alcanzado la prevención de todo mal con la característica de la extinción del kamma, mediante la disipación de los ocho kammas; habiendo alcanzado eso, permanece. ‘Na niguhanto’ significa que no oculta, relatando lo que ha visto y oído tal como es, sin intención de encubrimiento. නානාතිත්ථියානංයෙව උපට්ඨාකොති පරවාදීනං සබ්බෙසංයෙව තිත්ථියානං උපට්ඨාකො, තෙසු සාධාරණවසෙන අභිප්පසන්නො. කොටිප්පත්තාති මොක්ඛාධිගමෙන සමණධම්මෙ පත්තබ්බමරියාදප්පත්තා. ‘Nānātitthiyānaṃyeva upaṭṭhāko’ significa servidor de absolutamente todos los seguidores de otras doctrinas, de todos los sectarios, teniendo fe en ellos de manera general. ‘Koṭippattā’ significa aquellos que han alcanzado el límite de lo que debe alcanzarse en el deber del asceta mediante el logro de la liberación. සහචරිතමත්තෙනාති සීහනාදෙන සහ වස්සකරණමත්තෙන. සීහෙන සීහනාදං නදන්තෙන සහෙව සිඞ්ගාලෙන අත්තනො සිඞ්ගාලරවකරණමත්තෙන. කොත්ථුකොති ඛුද්දකකොත්ථු. ආසඞ්කිතසමාචාරොති අත්තනා ච පරෙහි ච ආසඞ්කිතබ්බසමාචාරො. සප්පුරිසානන්ති බුද්ධාදීනං. ‘Sahacaritamattena’ significa meramente por acompañar, por el simple hecho de emitir un sonido junto al rugido del león. Como un chacal que simplemente emite su aullido de chacal junto a un león que ruge su rugido de león. ‘Kotthuko’ es un chacal pequeño. ‘Āsaṅkitasamācāro’ es aquel cuya conducta debe ser sospechada tanto por él mismo como por los demás. ‘Sappurisānaṃ’ se refiere a los Budas y otros seres nobles. තස්සාති වෙගබ්භරිස්ස දෙවපුත්තස්ස. සරීරෙ අනුආවිසීති සරීරෙ අනුපවිසිත්වා විය ආවිසි. අධිමුච්චීති යථා ගහිතස්ස වසෙන චිත්තං න වත්තති, අත්තනො එව වසෙ වත්තති, එවං අධිට්ඨහි. ආයුත්තාති දස්සනෙන සංයුත්තා[Pg.168]. පවිවෙකියන්ති කප්පකවත්ථභුඤ්ජනසෙනාසනෙහි පවිවිත්තභාවං. තෙනාහ ‘‘තෙ කිරා’’තිආදි. රූපෙ නිවිට්ඨාති චක්ඛුරූපධම්මෙ අභිනිවිට්ඨා. තෙනාහ ‘‘තණ්හාදිට්ඨීහි පතිට්ඨිතා’’ති. දෙවලොකපත්ථනකාමාති දෙවලොකස්සෙව අභිපත්ථනකාමා. මරණධම්මතාය මාතියා. තෙනාහ ‘‘මාතියාති මච්චා’’ති. පරලොකත්ථායාති පරසම්පත්තිභාවාය ලොකස්ස අත්ථාය. ‘Tassa’ se refiere a Vegabbhari devaputta. ‘Sarīre anuāvisī’ significa que entró en el cuerpo como si lo poseyera. ‘Adhimuccī’ significa que tomó control de tal manera que la mente no funcionaba según su propia voluntad, sino según la voluntad del poseedor; así lo determinó. ‘Āyuttā’ significa unidos por la visión. ‘Pavivekiyaṃ’ se refiere al estado de reclusión respecto a los mantos, la comida y el alojamiento de los monjes. Por eso dice ‘te kirā’, etc. ‘Rūpe niviṭṭhā’ significa apegados a los fenómenos de las formas y el ojo. Por eso dice ‘establecidos por el deseo y las opiniones’. ‘Devalokapatthanakāmā’ significa que desean únicamente el mundo celestial. ‘Maraṇadhammatāya mātiyā’: por ser de naturaleza mortal. Por eso dice ‘mātiyā significa mortales’. ‘Paralokatthāya’ significa para el bienestar del mundo futuro, para el estado de prosperidad de otro mundo. පභාසවණ්ණාති පභාය සමානවණ්ණා. කෙසං පභායාති ආහ ‘‘චන්දොභාසා’’තිආදි. සජ්ඣාරාගපභාසවණ්ණා ඉන්දධනුපභාසවණ්ණාති පච්චෙකං යොජනා. ආමො ආමගන්ධො එතස්ස අත්ථීති ආමිසං. වධායාති විද්ධංසිතුං. රූපාති රූපායතනාදිරූපිධම්මා. ‘Pabhāsavaṇṇā’ significa de color similar al resplandor. Sobre el resplandor de quién, dice ‘con el brillo de la luna’, etc. ‘Sajjhārāgapabhāsavaṇṇā’ y ‘indadhanupabhāsavaṇṇā’ deben conectarse individualmente. ‘Āmisa’ es aquello que tiene un olor crudo (āmagandha). ‘Vadhāya’ significa para destruir. ‘Rūpā’ se refiere a los fenómenos materiales como la base de la forma, etc. රාජගහසමීපප්පවත්තීනං රාජගහියානං. ‘‘සෙතො’’ති කෙලාසකූටො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘සෙතොති කෙලාසො’’ති. කෙනචි න ඝට්ටෙතීති අඝං, අන්තලික්ඛන්ති ආහ ‘‘අඝගාමීනන්ති ආකාසගාමීන’’න්ති. උදකං ධීයති එත්ථාති උදධි, මහොදධි. විපුලොති වෙපුල්ලපබ්බතො. හිමවන්තපබ්බතානන්ති හිමවන්තපබ්බතභාගානං. බුද්ධො සෙට්ඨො සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනාදීහි සබ්බගුණෙහි. ‘Rājagahasamīpappavattīnaṃ’ se refiere a los habitantes de Rājagaha. ‘Seto’ se refiere al pico Kelāsa, por eso dice ‘Seto es Kelāsa’. ‘Kenaci na ghaṭṭetīti aghaṃ’ (lo que no choca con nada es el espacio), el firmamento; por eso dice ‘aghagāmīnaṃ significa los que van por el aire’. ‘Udadhi’ es donde se contiene el agua, el gran océano. ‘Vipulo’ es la montaña Vepulla. ‘Himavantapabbatānaṃ’ se refiere a las regiones de las montañas del Himalaya. ‘Buddho seṭṭho’ (el Buda es el mejor) por todas sus cualidades como la virtud, la concentración, la sabiduría, la liberación y el conocimiento y visión de la liberación. නානාතිත්ථියසාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Nānātitthiyasāvaka Sutta. තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del tercer capítulo (Vagga). සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය De la Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya. දෙවපුත්තසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. Ha finalizado la aclaración del significado implícito de la explicación del Devaputta Saṃyutta. 3. කොසලසංයුත්තං 3. Saṃyutta de Kosala. 1. පඨමවග්ගො 1. Primer Capítulo. 1. දහරසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Dahara Sutta. 112. භගවතා [Pg.169] සද්ධිං සම්මොදීති භගවතො ගුණෙ අජානන්තො කොසලරාජා අත්තනො ඛත්තියමානෙන කෙවලං භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. පඨමාගතෙ හි සත්ථරි තස්ස සම්මොදිතාකාරං දස්සෙතුං ‘‘යථා’’තිආදි වුත්තං. යථා ඛමනීයාදීනි පුච්ඡන්තොති යථා භගවා ‘‘කච්චි තෙ, මහාරාජ, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීය’’න්තිආදිනා තෙන රඤ්ඤා සද්ධිං පඨමං පවත්තමොදො අහොසි පුබ්බභාසිතාය, තදනුකරණෙන එවං සොපි රාජා භගවතා සද්ධිං සමප්පවත්තමොදො අහොසීති යොජනා. තං පන සමප්පවත්තමොදනං උපමාය දස්සෙතුං ‘‘සීතොදකං වියා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ සම්මොදිතන්ති සංසන්දිතං එකීභාවන්ති සම්මොදනකිරියාය සමානතං එකරූපතං, ඛමනීයන්ති ‘‘ඉදං චතුචක්කං නවද්වාරං සරීරයන්තං දුක්ඛබහුලතාය සභාවතො දුස්සහං, කච්චි ඛමිතුං සක්කුණෙය්‍ය’’න්ති පුච්ඡති. යාපනීයන්ති පච්චයායත්තවුත්තිකං චිරපබන්ධසඞ්ඛාතාය යාපනාය කච්චි යාපෙතුං සක්කුණෙය්‍යං. සීසරොගාදිආබාධාභාවෙන කච්චි අප්පාබාධං. දුක්ඛජීවිකාභාවෙන කච්චි අප්පාතඞ්කං. තංතංකිච්චකරණෙ උට්ඨානසුඛතාය කච්චි ලහුට්ඨානං. තදනුරූපබලයොගතො කච්චි බලං. සුඛවිහාරසම්භවෙන කච්චි ඵාසුවිහාරො අත්ථීති තත්ථ තත්ථ කච්චි-සද්දං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. බලවප්පත්තා පීති පීතියෙව. තරුණපීති පාමොජ්ජං. සම්මොදනං ජනෙති කරොතීති සම්මොදනීයං. සම්මොදිතබ්බතො සම්මොදනීයන්ති ඉමං පන අත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘සම්මොදිතුං යුත්තභාවතො’’ති ආහ. සරිතබ්බභාවතොති අනුස්සරිතබ්බභාවතො. ‘‘සරණීය’’න්ති වත්තබ්බෙ දීඝං කත්වා ‘‘සාරණීය’’න්ති වුත්තං. 112. ‘Bhagavatā saddhiṃ sammodī’: el rey de Kosala, sin conocer las cualidades del Bienaventurado, simplemente intercambió saludos con él debido a su orgullo de kshatriya. Para mostrar la manera en que el Maestro intercambió saludos cuando llegó por primera vez, se dice ‘yathā’, etc. ‘Yathā khamanīyādīni pucchanto’: así como el Bienaventurado, al preguntar ‘¿es tolerable para ti, gran rey? ¿es llevadero?’, etc., inició primero una conversación amable con el rey, del mismo modo el rey también inició una conversación amable con el Bienaventurado imitando aquello. Para mostrar ese intercambio de saludos mediante una comparación, se dice ‘como agua fría’, etc. Allí, ‘sammoditaṃ’ significa mezclado, unido en un solo estado, la uniformidad o identidad en el acto de saludar. ‘¿Khamanīyaṃ?’ (¿es tolerable?) pregunta: ‘esta máquina corporal de cuatro ruedas y nueve puertas es por naturaleza difícil de soportar debido a la abundancia de sufrimiento, ¿es posible tolerarla?’. ‘¿Yāpanīyaṃ?’ (¿es llevadero?): ¿es posible mantener la vida, que depende de los requisitos y consiste en una continuidad prolongada? ‘¿Appābādhaṃ?’ (con poca enfermedad) debido a la ausencia de aflicciones como el dolor de cabeza, etc. ‘¿Appātaṅkaṃ?’ (con poca aflicción) debido a la ausencia de una vida dolorosa. ‘¿Lahuṭṭhānaṃ?’ (ligereza al levantarse) debido a la comodidad de levantarse para realizar diversas tareas. ‘¿Balaṃ?’ (fuerza) debido a poseer la fuerza correspondiente. ‘¿Phāsuvihāro?’ (morar cómodamente) debido a la posibilidad de vivir con bienestar; en cada caso, el significado debe entenderse conectando la partícula interrogativa ‘kacci’. ‘Pīti’ es el gozo mismo que ha alcanzado fuerza. ‘Pāmojjaṃ’ es el gozo inicial. ‘Sammodanīyaṃ’ es lo que genera o causa alegría. Explicando este significado, dice ‘por ser digno de regocijo’. ‘Sāraṇīya’ (memorable) se dice con la vocal larga en lugar de ‘saraṇīya’, por su naturaleza de ser recordado. සුය්‍යමානසුඛතොති ආපාථමධුරතං ආහ, අනුස්සරියමානසුඛතොති විමද්දරමණීයතං. බ්‍යඤ්ජනපරිසුද්ධතායාති සභාවනිරුත්තිභාවෙන තස්සා කථාය වචනචාතුරියමාහ, අත්ථපරිසුද්ධතායාති අත්ථස්ස නිරුපක්කිලෙසතං. අනෙකෙහි පරියායෙහීති අනෙකෙහි කාරණෙහි. අදිට්ඨත්තාති [Pg.170] උපසඞ්කමනවසෙන අදිට්ඨත්තා. ගුණාගුණවසෙනාති ගුණවසෙන ගම්භීරභාවං වා අගුණවසෙන උත්තානභාවං වා. ඔවට්ටිකසාරං කත්වාති ඔවට්ටිකාය ගහෙතබ්බසාරවත්ථුං කත්වා. ලොකනිස්සරණභවොක්කන්තිපඤ්හන්ති ලොකතො නිස්සටභාවපඤ්හඤ්චෙව ආදිතො භවොක්කමනපඤ්හඤ්ච. සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධතං පුච්ඡන්තො හි ‘‘කිං භවං ගොතමො සබ්බලොකතො නිස්සටො, සබ්බසත්තෙහි ච ජෙට්ඨො’’ති? පුච්ඡති නාම. යථා හි සත්ථු සම්මාසම්බුද්ධතාය ලොකතො නිස්සටතා විඤ්ඤායති, එවං සබ්බසත්තෙහි ජෙට්ඨභාවතො සෙට්ඨභාවතො. ස්වායමත්ථො අග්ගපසාදසුත්තාදීහි (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34) විභාවෙතබ්බො. කථං පන සම්බුද්ධතා විඤ්ඤායතීති? අවිපරීතධම්මදෙසනතො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනාදීසු (විසුද්ධි. මහාටී. 1.124) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. Con la expresión 'felicidad al ser escuchada' (suyyamānasukhato), se refiere a la dulzura al entrar en contacto con el oído; con 'felicidad al ser recordada' (anussariyamānasukhatoti), se refiere a la belleza que perdura tras la reflexión. Con 'pureza en el fraseo' (byañjanaparisuddhatāyāti), se refiere a la elocuencia de ese discurso debido a su expresión lingüística natural; con 'pureza en el significado' (atthaparisuddhatāyāti), se refiere a la ausencia de mácula en el sentido. 'Por muchos métodos' (anekehi pariyāyehīti) significa por muchas razones. 'Por no haber sido visto' (adiṭṭhattā) significa no haber sido visto por el hecho de no haberse acercado. 'Por medio de virtudes o falta de ellas' (guṇāguṇavasenāti) se refiere ya sea a la profundidad por medio de la virtud o a la superficialidad por medio de la falta de ella. 'Haciéndolo la esencia de una bolsa de cintura' (ovaṭṭikasāraṃ katvāti) significa tratarlo como un objeto esencial que debe ser guardado en el cinturón. 'La pregunta sobre la liberación del mundo y el descenso a la existencia' (lokanissaraṇabhavokkantipañhaṃ) se refiere tanto a la cuestión sobre el estado de haber salido del mundo como a la cuestión sobre el descenso a la existencia desde el principio. Al preguntar sobre el estado de un Buda plenamente iluminado, el interlocutor pregunta: '¿Es el señor Gotama aquel que ha salido de todo el mundo y es el más importante de todos los seres?'. Pues así como a través del estado de Buda del Maestro se comprende su salida del mundo, del mismo modo se comprende su preeminencia y excelencia sobre todos los seres. Este significado debe explicarse mediante el Aggapasāda Sutta y otros (Itivuttaka 90; Aṅguttara Nikāya 4.34). ¿Pero cómo se comprende el estado de iluminación? Por la enseñanza de un Dhamma que no es erróneo. Este es el resumen aquí; el detalle debe entenderse según el método expuesto en los comentarios del Visuddhimagga y otros (Mahāṭīkā del Visuddhimagga 1.124). රාජා සත්ථු අවිපරීතධම්මදෙසනං අජානන්තො තතො එවස්ස සම්මාසම්බොධිං අසද්දහන්තො ‘‘වුඩ්ඪතරෙසුපි චිරපබ්බජිතෙසු සම්මාසම්බුද්ධභාවෙ අලබ්භමානෙ තබ්බිපරීතෙ කථං ලබ්භෙය්‍යා’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘කිං පන භවං ගොතමො’’තිආදිං වක්ඛති. රාජා අත්තනො ලද්ධියා න පුච්ඡති අත්තනො සම්මුඛා තෙහි අසම්මාසම්බුද්ධභාවස්සෙව පටිඤ්ඤාතත්තා. යස්මා තෙ මුසාවාදිතාය අත්තනො උපට්ඨාකාදීනං ‘‘බුද්ධා මය’’න්ති පටිජානිංසු, තස්මා වුත්තං ‘‘ලොකෙ මහාජනෙන ගහිතපටිඤ්ඤාවසෙන පුච්ඡතී’’ති. ස්වායමත්ථො ආගමිස්සති. බුද්ධසීහනාදන්ති බුද්ධානං එව ආවෙණිකං සීහනාදං. කාමං මග්ගඤාණපදට්ඨානං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, සම්බොධිඤාණෙ පන ගහිතෙ තං අත්ථතො ගහිතමෙව හොතීති වුත්තං ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසඞ්ඛාතං සම්මාසම්බොධි’’න්ති. El rey, al no conocer la enseñanza no errónea del Maestro, no creía por ello en su perfecta iluminación (sammāsambodhi) y, pensando: 'Si el estado de un Buda plenamente iluminado no se encuentra incluso entre aquellos que son más ancianos y de larga ordenación, ¿cómo podría encontrarse en alguien opuesto a eso?', dijo: '¿Es acaso el señor Gotama...?', etc. El rey no pregunta según su propia opinión, ya que aquellos mismos ante su presencia habían declarado no ser plenamente iluminados. Debido a su falsedad, ellos pretendían ante sus seguidores y otros: 'Nosotros somos Budas'; por eso se dice: 'pregunta basándose en la pretensión aceptada por la gran masa de gente en el mundo'. Este significado vendrá más adelante. 'Rugido de león de un Buda' (buddhasīhanādaṃ) es el rugido de león exclusivo de los Budas. Ciertamente, el conocimiento de la omnisciencia tiene como base el conocimiento del camino; sin embargo, cuando se menciona el conocimiento de la iluminación (sambodhi), por el sentido mismo se incluye ese otro, por lo cual se dice: 'la perfecta iluminación, conocida como el conocimiento de la omnisciencia' (sabbaññutaññāṇasaṅkhātaṃ sammāsambodhiṃ). පබ්බජ්ජූපගමනෙනාති යාය කායචි පබ්බජ්ජාය උපගමනමත්තෙන සමණා, න සමිතපාපතාය. ජාතිවසෙනාති ජාතිමත්තෙන බ්‍රාහ්මණා, න බාහිතපාපතාය. පබ්බජිතසමූහසඞ්ඛාතො සඞ්ඝොති පබ්බජිතසමූහතාමත්තෙන සඞ්ඝො, න නිය්‍යානිකදිට්ඨිවිසුද්ධසීලසාමඤ්ඤවසෙන සංහතත්තාති අධිප්පායො. එතෙසං අත්ථීති එතෙසං සබ්බඤ්ඤුපටිඤ්ඤාතානං පරිවාරභූතො අත්ථි. ස්වෙවාති පබ්බජිතසමූහසඞ්ඛාතො එව. කෙචි පන ‘‘පබ්බජිතසමූහවසෙන. සඞ්ඝිනො, ගහට්ඨසමූහවසෙන ගණිනො’’ති වදන්ති, තං තෙසං මතිමත්තං ගණෙ එව ලොකෙ සඞ්ඝසද්දස්ස නිරුළ්හත්තා. ආචාරසික්ඛාපනවසෙනාති අචෙලකවතචරියාදි-ආචාරසික්ඛාපනවසෙන. පාකටාති සඞ්ඝීආදිභාවෙන [Pg.171] පකාසිතා. ‘‘අප්පිච්ඡා’’ති වත්වා තත්ථ ලබ්භමානං අප්පිච්ඡතං දස්සෙතුං ‘‘අපිච්ඡතාය වත්ථම්පි න නිවාසෙන්තී’’ති වුත්තං. න හි තෙසු සාසනිකෙසු විය සන්තගුණනිගුහනා අප්පිච්ඡා ලබ්භතීති. යසොති කිත්තිසද්දො. තරන්ති එතෙන සංසාරොඝන්ති එවං සම්මතත්තා තිත්ථං වුච්චති ලද්ධීති ආහ ‘‘තිත්ථකරාති ලද්ධිකරා’’ති. සාධුසම්මතාති ‘‘සාධූ’’ති සම්මතා, න සාධූහි සම්මතාති ආහ ‘‘සන්තො…පෙ… පුථුජ්ජනස්සා’’ති. 'Por haberse unido a la vida errante' (pabbajjūpagamanenāti) significa que son ascetas (samaṇā) solo por el hecho de haber adoptado cualquier tipo de renuncia, no por haber calmado el mal (samitapāpatāya). 'Por linaje' (jātivasenāti) significa que son brahmanes solo por nacimiento, no por haber expulsado el mal (bāhitapāpatāya). 'Saṅgha es el nombre para una multitud de renunciantes' (pabbajitasamūhasaṅkhāto saṅgho) significa que es una comunidad solo por el mero hecho de ser una multitud de renunciantes, no por estar unidos por la visión liberadora, la pureza y la moralidad común; este es el sentido. 'Para ellos existe' (etesaṃ atthīti) significa que para aquellos que pretenden ser omniscientes, existe un séquito. 'Para ellos mismos' (svevāti) se refiere a la misma multitud de renunciantes. Algunos, sin embargo, dicen: 'Son saṅghino (líderes de una comunidad) por tener una multitud de renunciantes, y gaṇino (líderes de un grupo) por tener una multitud de laicos'; esto es solo su opinión, pues en el mundo el término saṅgha se aplica comúnmente solo al grupo (gaṇa). 'Por enseñar la conducta' (ācārasikkhāpanavasenāti) significa por enseñar la práctica de los votos de los ascetas desnudos, etc. 'Famosos' (pākaṭā) significa conocidos por ser líderes de una comunidad, etc. Habiendo dicho 'con pocos deseos' (appicchā), para mostrar la falta de deseos que se encuentra allí, se dice: 'por falta de deseos ni siquiera visten ropa'. Pues en ellos no se encuentra el 'poco deseo' (appicchā) consistente en ocultar las virtudes existentes, como ocurre entre los seguidores de la Dispensación (Sāsana). 'Fama' (yaso) es el sonido de la reputación. Se dice que una doctrina (laddhi) se llama 'vado' (tittha) porque 'con esto cruzan el océano del saṃsāra'; por eso dice: 'titthakarā son los fundadores de doctrinas'. 'Considerados buenos' (sādhusammatā) significa reconocidos como 'buenos' por la gente común, no reconocidos por los virtuosos (sādhu); por eso dice: 'los santos... para la gente común'. කප්පකොලාහලන්ති කප්පතො කොලාහලං, ‘‘කප්පුට්ඨානං භවිස්සතී’’ති දෙවපුත්තෙහි උග්ඝොසිතමහාසද්දො. ඉමෙති පූරණාදයො. බුද්ධකොලාහලන්ති දෙවතාහි ඝොසිතං බුද්ධකොලාහලං. පයිරුපාසිත්වාති පුරිසසුතිපරම්පරාය සුත්වා. චින්තාමණිවිජ්ජා නාම පරචිත්තජානාපනවිජ්ජා. සා කෙවට්ටසුත්තෙ ‘‘මණිකා’’ති ආගතා, ආදි-සද්දෙන ගන්ධාරිසම්භවවිජ්ජාදිං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ ගන්ධාරියා විකුබ්බනං දස්සෙති. අත්තභාවෙති සරීරෙ. රාජුස්මාති රාජතෙජො. 'Tumulto del eón' (kappakolāhalanti) es el alboroto acerca del eón, el gran sonido proclamado por los devas: 'el eón llegará a su fin'. 'Estos' se refiere a Pūraṇa y los otros. 'Tumulto del Buda' (buddhakolāhalanti) es el alboroto sobre un Buda proclamado por las deidades. 'Habiéndoles servido' (payirupāsitvāti) significa habiendo escuchado a través de la tradición de hombres. El conocimiento llamado 'Cintāmaṇi' es el conocimiento que permite conocer los pensamientos de otros. Este aparece en el Kevaṭṭa Sutta como 'maṇikā'; con la palabra 'etc.' se incluyen conocimientos como el de Gandhāra y otros. Allí se muestra la transformación mágica (vikubbanaṃ) por medio del conocimiento de Gandhāra. 'En su propio ser' (attabhāve) significa en el cuerpo. 'Del esplendor del rey' (rājusmāti) se refiere al poder majestuoso del rey. සුක්කධම්මොති අනවජ්ජධම්මො නික්කිලෙසතා. ඉදං ගහෙත්වාති ඉදං පරම්මුඛා ‘‘මයං බුද්ධා’’ති වත්වා අත්තනො සම්මුඛා ‘‘න මයං බුද්ධා’’ති තෙහි වුත්තවචනං ගහෙත්වා. එවමාහාති ‘‘යෙපි තෙ, භො ගොතම…පෙ… නවො ච පබ්බජ්ජායා’’ති එවං අවොච. අත්තනො පටිඤ්ඤං ගහෙත්වාති ‘‘න මයං බුද්ධා’’ති තෙසං අත්තනො පුරතො පවත්තිතං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා. ඊදිසෙ ඨානෙ කිං-සද්දො පටිසෙධවාචකො හොතීති වුත්තං ‘‘කින්ති පටික්ඛෙපවචන’’න්ති, කස්මා පටිජානාතීති අත්ථො? 'Dhamma brillante' (sukkadhammo) es el Dhamma intachable, la ausencia de impurezas. 'Tomando esto' (idaṃ gahetvāti) significa tomando aquellas palabras dichas por ellos —quienes en ausencia de uno decían 'somos Budas' y en presencia de uno decían 'no somos Budas'—. 'Dijo así' (evamāhāti) significa que dijo: 'Incluso aquellos, venerable Gotama... y nuevos en la renuncia'. 'Tomando su propia declaración' (attano paṭiññaṃ gahetvāti) significa tomando la admisión hecha por ellos ante él mismo: 'no somos Budas'. En tal contexto, la palabra 'kiṃ' (qué/cómo) tiene un sentido de negación, por lo cual se dice: 'kiṃ es una palabra de rechazo'; el sentido es: '¿por qué habría de pretenderlo?'. න උඤ්ඤාතබ්බාති න ගරහිතබ්බා. ගරහත්ථො හි අයං උ-සද්දො. ‘‘දහරො’’ති අධිකතත්තා වක්ඛමානත්තා ච ‘‘ඛත්තියොති රාජකුමාරො’’ති වුත්තං. උරසා ගච්ඡතීති උරගො, යො කොචි සප්පො, ඉධ පන අධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘ආසීවිසො’’ති ආහ. සීලවන්තං පබ්බජිතං දස්සෙති සාමඤ්ඤතො ‘‘භික්ඛූ’’ති වදන්තො. ඉධ පන යස්මා ‘‘භවම්පි නො ගොතමො’’තිආදිනා භගවන්තං උද්දිස්ස කථං සමුට්ඨාපෙසි, තස්මා භගවා අත්තානං අබ්භන්තරං අකාසි. යදිපි විසෙසො සාමඤ්ඤජොතනාය විභාවිතො හොති, සංසයුප්පත්තිදීපකං නොති වුත්තග්ගහණං පන තං පරිච්ඡිජ්ජතීති. තෙනාහ ‘‘දෙසනාකුසලතායා’’තිආදි. ඉදානි අවඤ්ඤාපරිභවෙ පයොගතො විභාවෙතුං ‘‘එත්ථ චා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අචිත්තීකතාකාරවසෙන අවඤ්ඤාය පාකටභාවො, වම්භනවසෙන පරිභවස්සාති අධිප්පායෙන [Pg.172] කායපයොගවසෙන අවඤ්ඤා දස්සිතා, වචීපයොගවසෙන පරිභවො, උභයං පන උභයත්ථාපි පභෙදතො ගහිතං, අවඤ්ඤපරිභවානං ද්වින්නම්පි උභයත්ථ පරිග්ගහො. තං සබ්බම්පීති තං අවඤ්ඤාදි සබ්බම්පි. චතූසුපි තං න කාතබ්බමෙව සම්පති ආයතිඤ්ච අනත්ථාවහත්තා. «No deben ser despreciados» significa que no deben ser censurados. Pues este sonido 'u' tiene el sentido de censura. Dado que se ha tratado y se mencionará el término «joven», se dice que «un khattiya es un príncipe real». Se llama 'uraga' (serpiente) porque «se desplaza con el pecho»; para mostrar lo que se pretende aquí, se dice «víbora venenosa» (āsīviso). Al decir «monje» (bhikkhū), se refiere en general a un renunciante virtuoso. Pero aquí, dado que el interlocutor inició la conversación dirigida al Bienaventurado diciendo «el venerable Gotama», el Bienaventurado se incluyó a sí mismo en ello. Aunque la distinción se clarifica mediante la indicación de lo general, la mención de lo que se ha dicho mediante la negación 'no' disipa el surgimiento de la duda; por eso dice «por la habilidad en la enseñanza», etc. Ahora, para aclarar la aplicación del menosprecio y el insulto, se dice «y aquí», etc. Allí, el estado evidente del menosprecio se da por medio de la falta de atención, y el insulto por medio de la mofa; con esta intención, el menosprecio se muestra mediante la acción corporal y el insulto mediante la acción verbal; sin embargo, ambos se toman en ambos casos según su clasificación, habiendo una inclusión mutua tanto del menosprecio como del insulto. «Todo eso» se refiere a todo ese menosprecio, etc. En estos cuatro casos, ciertamente no debe hacerse, por traer perjuicio tanto en el presente como en el futuro. තදත්ථදීපනාති තස්ස ආදිතො වුත්තස්ස අත්ථස්ස දීපනා. විසෙසත්ථදීපනාති තතො විසිට්ඨත්ථදීපනා. ඛෙත්තානං අධිපතීති ඛත්තියොති නිරුත්තිනයෙන සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. ඛෙත්තතො විවාදා සත්තෙ තායතීති ඛත්තියොති ලොකියා කථයන්ති. ‘‘මහාසම්මතො, ඛත්තියො, රාජා’’ති එවමාගතෙසු ඉමෙසු දුතියං. අක්ඛරන්ති සමඤ්ඤා. සා හි උදයබ්බයාභාවතො ‘‘න කදාචි ඛරතීති අක්ඛර’’න්ති වුත්තා. තෙනාහ ‘‘නාමගොත්තං න ජීරතී’’ති. ජාතිසම්පන්නන්ති සම්පන්නජාතිං අතිවිසුද්ධජාතිං. තීණි කුලානීති බ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දකුලානි. අතික්කමිත්වාති අත්තනො ජාතිසම්පත්තියා අභිභවිත්වා. «Iluminación de ese significado» es la explicación del significado dicho al principio. «Iluminación del significado especial» es la explicación de un significado más distinguido a partir de aquel. Según el método de la etimología, se debe entender la formación de la palabra 'khattiya' como «señor de los campos» (khettānaṃ adhipatī). La gente común dice que es 'khattiya' porque «protege a los seres de las disputas por los campos». Entre estos términos que aparecen así: «Mahāsammato, khattiyo, rājā», este es el segundo. 'Akkhara' es una designación común; se dice que es 'akkhara' (imperecedera/letra) porque «nunca se agota» por la ausencia de surgimiento y desaparición. Por eso se dice: «el nombre y el linaje no envejecen». «De nacimiento excelente» (jātisampannaṃ) significa de nacimiento dotado, de un linaje extremadamente puro. «Tres clanes» se refiere a los clanes de los brahmanes, vessas y suddas. «Habiendo trascendido» significa habiendo superado con la excelencia de su propio nacimiento. කෙවලං නාමපදං වුත්තං ආඛ්‍යාතපදං අපෙක්ඛතෙවාති ආහ ‘‘ඨානං හීති කාරණං විජ්ජතී’’ති. උද්ධටදණ්ඩෙනාති සමන්තතො උබ්භතෙන දණ්ඩෙන සාසනෙන, බලවං උපක්කමං ගරුකං රාජානම්පි. තං ඛත්තියං පරිවජ්ජෙය්‍යාති ඛත්තියං අවඤ්ඤාපරිභවකරණතො වජ්ජෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘න ඝට්ටෙය්‍යා’’ති. Dado que solo se menciona el sustantivo y se requiere un verbo, se dice: «'ṭhānaṃ hi' significa que existe una razón/causa». «Con el castigo levantado» (uddhaṭadaṇḍena) significa con el castigo o la orden aplicada por todas partes, incluso a un rey mediante un esfuerzo poderoso y grave. «Debe evitar a ese khattiya» significa que debe evitarlo para no incurrir en menosprecio o insulto hacia el khattiya. Por eso dice: «no debería molestarlo». උරගස්ස ච නානාවිධවණ්ණග්ගහණෙ කාරණං වදති ‘‘යෙන යෙන හී’’තිආදිනා. බහුභක්ඛන්ති මහාභක්ඛං සබ්බභක්ඛඛාදකං. පාවකං සොධනත්ථෙන අසුද්ධස්සපි දහනෙන. සොති මග්ගො. කණ්හො වත්තනී ඉමස්සාති කණ්හවත්තනී. මහන්තො අග්ගික්ඛන්ධො හුත්වා. යාවබ්‍රහ්මලොකප්පමාණොති කප්පවුට්ඨානකාලෙ අරඤ්ඤෙ අග්ගිනා ගහිතෙ කාලන්තරෙ එව කට්ඨතිණරුක්ඛාදිසම්භවොති දස්සෙතුං ‘‘ජායන්ති තත්ථ පාරොහා’’ති පාළියං වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. Se expone la razón de la mención de los diversos colores de la serpiente diciendo «por cual y cual», etc. «De gran consumo» (bahubhakkhanti) significa que consume mucho, devorador de todo lo que se puede comer y masticar. Al fuego se le llama «purificador» (pāvakaṃ) por el sentido de purificación, al quemar incluso lo impuro. 'So' es el sendero. 'Kaṇhavattanī' (de sendero negro) es aquel cuyo sendero es negro (el fuego). Convirtiéndose en una gran masa de fuego. «De la medida del mundo de Brahma» se refiere al tiempo de la evolución del eón; para mostrar que en el bosque, cuando es tomado por el fuego, después de un tiempo surgen brotes de madera, hierba y árboles, se dice en el canon «allí nacen los brotes», y para explicarlo dice «allí», etc. ඩහිතුං න සක්කොති පච්චක්කොසනාදිනා. විනස්සන්ති සමණතෙජසා විනාසිතත්තා. ‘‘න තස්සා’’ති එත්ථ න-කාරං ‘‘වින්දරෙ’’ති එත්ථ ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බන්ති [Pg.173] ආහ ‘‘න වින්දන්තී’’ති. වත්ථුමත්තාවසිට්ඨොති ඨානමෙව නෙසං අවසිස්සති, සයං පන සබ්බසො සහ ධනෙන විනස්සන්තීති අත්ථො. «No puede quemar» mediante contra-insultos y demás. «Son destruidos» por haber sido aniquilados por el poder de los ascetas. En la expresión «na tassa», se debe traer la partícula negativa 'na' y conectarla con «vindare», por eso dice «no encuentran». «Quedando solo el sitio» significa que solo quedará el lugar de ellos, pero ellos mismos perecerán completamente junto con sus riquezas. ‘‘සම්මදෙව සමාචරෙ’’ති එත්ථ යථා රාජාදීසු සම්මා සමාචරෙය්‍ය, තං විභාගෙන දස්සෙන්තො ‘‘ඛත්තියං තාවා’’තිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. තිස්සො කුලසම්පත්තියොති ඛත්තිය-බ්‍රාහ්මණගහපති-මහාසාලකුලානි වදති. පඤ්ච රූපිබ්‍රහ්මලොකෙ, චත්තාරො අරූපීබ්‍රහ්මලොකෙති එවං නව බ්‍රහ්මලොකෙ කම්මභවවිභාගෙන, සෙසානං ගණනානං උපපත්තිභවවිභාගෙන. En «debería comportarse correctamente», muestra detalladamente cómo se debe comportar correctamente ante reyes y otros, diciendo «primero ante el khattiya», etc. Eso es fácil de entender. «Tres excelencias de clan» se refiere a los clanes de los khattiyas, brahmanes y gahapatis de gran fortuna. Cinco en el mundo de Brahma con forma (rūpī) y cuatro en el mundo de Brahma sin forma (arūpī); así son los nueve mundos de Brahma según la clasificación del devenir del karma, y el resto de los números según la clasificación del devenir del renacimiento. අභික්කන්තන්ති අතිවිය කමනීයං. සා පනස්සා කන්තතා අතිවිය ඉට්ඨතාය මනවඩ්ඪනතාය සොභනතායාති ආහ ‘‘අතිඉට්ඨං අතිමනාපං අතිසුන්දරන්ති අත්ථො’’ති. ‘‘අභික්කන්ත’’න්ති වචනං අපෙක්ඛිත්වා නපුංසකනිද්දෙසො, වචනං පන භගවතො ධම්මදෙසනාති තථා වුත්තං. අත්ථමත්තදස්සනං වා එතං, තස්මා අත්ථවසෙන ලිඞ්ගවිභත්තිවිපරිණාමො වෙදිතබ්බො. දුතියපදෙපි එසෙව නයො. «Abhikkanta» significa extremadamente deseable. Esa deseabilidad se debe a su excelencia por ser extremadamente anhelado, agradable a la mente y hermoso; por eso dice: «el significado es que es extremadamente anhelado, extremadamente placentero, extremadamente bello». Es una designación en neutro con referencia a la palabra «abhikkanta», pero se dice así porque la palabra es la enseñanza del Dhamma del Bienaventurado. O bien, esto es solo una indicación del significado, por lo tanto, debe entenderse el cambio de género y caso según el sentido. En el segundo término se aplica el mismo método. අධොමුඛඨපිතන්ති කෙනචි අධොමුඛං ඨපිතං. හෙට්ඨාමුඛජාතන්ති සභාවෙනෙව හෙට්ඨාමුඛං ජාතං. උග්ඝාටෙය්‍යාති විවටං කරෙය්‍ය. හත්ථෙ ගහෙත්වාති ‘‘පුරත්ථාභිමුඛො උත්තරාභිමුඛො වා ගච්ඡා’’තිආදීනි අවත්වා හත්ථෙ ගහෙත්වා නිස්සන්දෙහං කත්වා ‘‘එස මග්ගො’’ති එවං වත්වා ‘‘ගච්ඡා’’ති වදෙය්‍ය. කාළපක්ඛචාතුද්දසීති කාළපක්ඛෙ චාතුද්දසී. නික්කුජ්ජිතං උක්කුජ්ජෙය්‍යාති ආධෙය්‍යස්ස අනාධාරභූතං භාජනං තස්ස ආධාරභාවාපාදනවසෙන උක්කුජ්ජෙය්‍ය. අඤ්ඤාණස්ස අභිමුඛත්තා හෙට්ඨාමුඛජාතතාය සද්ධම්මවිමුඛං, තතො එව අධොමුඛභාවෙන අසද්ධම්මෙ පතිතන්ති එවං පදද්වයං යථාරහං යොජෙතබ්බං, න යථාසඞ්ඛයං. කාමං කාමච්ඡන්දාදයොපි පටිච්ඡාදකා, මිච්ඡාදිට්ඨි පන සවිසෙසං පටිච්ඡාදිකාති ආහ ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨිගහනපටිච්ඡන්න’’න්ති. තෙනාහ භගවා – ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨිපරමාහං, භික්ඛවෙ, වජ්ජං වදාමී’’ති (අ. නි. 1.310). සබ්බාපායගාමිමග්ගො කුම්මග්ගො ‘‘කුච්ඡිතො මග්ගො’’ති කත්වා. සම්මාදිට්ඨිආදීනං උජුපටිපක්ඛතාය මිච්ඡාදිට්ඨිආදයො අට්ඨ මිච්ඡත්තධම්මා මිච්ඡාමග්ගො. තෙනෙව හි තදුභයපටිපක්ඛතං සන්ධාය ‘‘සග්ගමොක්ඛමග්ගං ආවිකරොන්තෙනා’’ති වුත්තං. සප්පිආදිසන්නිස්සයො පදීපො න තථා උජ්ජලො, යථා තෙලසන්නිස්සයොති [Pg.174] තෙලපජ්ජොතග්ගහණං. එතෙහි පරියායෙහීති එතෙහි නික්කුජ්ජිතුක්කුජ්ජනපටිච්ඡන්නවිවරණාදිඋපමොපමිතබ්බප්පකාරෙහි. «Lo que ha sido puesto boca abajo» significa lo que ha sido colocado boca abajo por alguien. «Lo que ha nacido boca abajo» significa lo que por su propia naturaleza ha nacido boca abajo. «Podría abrir» significa que podría revelar. «Tomándolo de la mano» significa que, sin decir «ve hacia el este o hacia el norte», sino tomándolo de la mano y eliminando toda duda, diría «este es el camino» y luego «ve». «El decimocuarto día de la quincena oscura» es el cātuddasī en la quincena oscura. «Enderezar lo que estaba volcado» significa que enderezaría un recipiente que no era apto para contener algo, convirtiéndolo en apto para contenerlo. Debido a que está frente a la ignorancia y por haber nacido boca abajo, está de espaldas al verdadero Dhamma; de ahí que, por estar boca abajo, haya caído en el falso Dhamma; así se deben vincular ambos términos según corresponda, no necesariamente en orden correlativo. Ciertamente, el deseo sensual y otros también son encubridores, pero la visión errónea es un encubridor especial; por eso dice: «cubierto por la espesura de la visión errónea». Por eso dijo el Bienaventurado: «Monjes, no veo ninguna otra falta tan suprema como la visión errónea» (A. ni. 1.310). El «mal camino» es el camino que conduce a todos los estados de privación, por ser un «camino despreciable». Debido a ser la oposición directa de la visión correcta y demás, los ocho factores de la falsedad, como la visión errónea, son el «camino falso». Por eso mismo, refiriéndose a la oposición de ambos, se dice: «revelando el camino al cielo y a la liberación». Una lámpara que depende de mantequilla clarificada y otros no es tan brillante como la que depende de aceite, de ahí la mención de «lámpara de aceite». «Por estos medios» se refiere a estos modos comparativos como enderezar lo volcado, revelar lo cubierto, etc. පසන්නාකාරන්ති පසන්නෙහි කාතබ්බං සක්කාරං. සරණන්ති පටිසරණං පරායණං. අජ්ජතාති අජ්ජාති පදස්ස වඩ්ඪනමත්තං හෙත්ථ තා-සද්දො යථා ‘‘දෙවතා’’ති. පාණෙහි උපෙතන්ති පාණෙහි සහ සරණං උපෙතං. ‘‘යාව මෙ පාණා ධරන්ති, තාව සරණං ගතමෙව මං ධාරෙතූ’’ති ආපාණකොටිකං අත්තනො සරණගමනං පවෙදෙති. තෙනාහ ‘‘යාව මෙ’’තිආදි. යං පනෙත්ථ අත්ථතො අවිභත්තං, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. El término ‘pasannākāranti’ se refiere al honor o respeto que deben realizar los devotos. ‘Saraṇanti’ significa refugio, amparo o destino final. ‘Ajjatā’ es simplemente una extensión de la palabra ‘ajja’ (hoy); en este contexto, el sufijo ‘tā’ es como el de ‘devatā’. ‘Pāṇehi upetanti’ significa haber buscado refugio junto con la vida misma (mientras esta dure). Con las palabras ‘mientras mi vida dure, téngaseme por alguien que ha tomado refugio’, manifiesta su toma de refugio como algo que llega hasta el límite de su vida. Por eso dice ‘mientras mi [vida]…’, etc. Lo que en este pasaje no ha sido analizado en cuanto a su significado, es de fácil comprensión. දහරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Dahara Sutta. 2. පුරිසසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Purisa Sutta 113. පුරිමසුත්තෙති පුරිමසුත්තදෙසනායං. තත්ථ හි උපසඞ්කමන්තවෙලාය සත්ථු ගුණෙ අජානන්තො කෙවලං සම්මොදනං කරොති. දෙසනං සුත්වා පන සත්ථු ගුණෙ ඤත්වා සරණඞ්ගතත්තා ඉධ ඉමස්මිං සමාගමෙ අභිවාදෙසි පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. අත්තානං අධි අජ්ඣත්තං, අවිජහෙන අත්තානං අධිකිච්ච උද්දිස්ස පවත්තධම්මා අජ්ඣත්තං එකජ්ඣං ගහණවසෙන, භුම්මත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං. කාමඤ්චායං අජ්ඣත්තසද්දො ගොචරජ්ඣත්තවිසයජ්ඣත්තඅජ්ඣත්තජ්ඣත්තෙසු පවත්තති. තෙ පනෙත්ථ න යුජ්ජන්තීති වුත්තං ‘‘නියකජ්ඣත්ත’’න්ති, නියකසඞ්ඛාතඅජ්ඣත්තධම්මෙසූති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අත්තනො සන්තානෙ’’ති. ලුබ්භනලක්ඛණොති ගිජ්ඣනලක්ඛණො, ආරම්මණෙ දළ්හග්ගහණසභාවොති අත්ථො. දුස්සනලක්ඛණොති කුජ්ඣනලක්ඛණො, බ්‍යාපජ්ජනසභාවොති අත්ථො. මුය්හනලක්ඛණොති අඤ්ඤාණලක්ඛණො, ආරම්මණෙ සභාවසම්මොහභාවොති අත්ථො. විහෙඨෙන්තීති අත්ථනාසනඅනත්ථුප්පාදනෙහි විබාධෙන්ති. තතො එව යථා සග්ගමග්ගෙසු න දිස්සති, එවං කරොන්තීති ආහ ‘‘නාසෙන්ති විනාසෙන්තී’’ති. අත්තනි සම්භූතාති සන්තානෙ නිබ්බත්තා. 113. ‘Purimasutte’ significa en la enseñanza del sutta anterior. Pues allí, al momento de acercarse, sin conocer las virtudes del Maestro, simplemente intercambia saludos cordiales. Pero habiendo escuchado la enseñanza y conociendo las virtudes del Maestro, por haber tomado refugio, en este encuentro le rindió homenaje postrándose con las cinco partes del cuerpo. ‘Attānaṃ’ significa hacia sí mismo (internamente); se refiere a los estados que se manifiestan respecto a uno mismo, ocurriendo interiormente y tomados en su conjunto; este término está en caso locativo. Por lo general, la palabra ‘ajjhatta’ (interno) se aplica a los objetos internos, las facultades internas y lo propio. Puesto que aquí los otros sentidos no son aplicables, se dice ‘lo propio interno’, que significa en los estados internos considerados como propios. Por eso dice ‘en la propia continuidad’. ‘Caracterizado por la codicia’ significa caracterizado por el anhelo, es decir, por la naturaleza de aferrarse firmemente al objeto. ‘Caracterizado por el odio’ significa caracterizado por el enojo, es decir, por la naturaleza de la malevolencia. ‘Caracterizado por la delusión’ significa caracterizado por la ignorancia, es decir, por el estado de confusión respecto a la naturaleza del objeto. ‘Viheṭhentīti’ (dañan) significa que perjudican mediante la destrucción del bienestar y la generación de lo perjudicial. Por esa misma razón, actúan de tal modo que el camino a los reinos celestiales no sea visible; por eso dice ‘arruinan, destruyen’. ‘Attani sambhūtā’ significa nacidos en la propia continuidad mental. පුරිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Purisa Sutta. 3. ජරාමරණසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Jarāmaraṇa Sutta 114. අඤ්ඤත්‍ර [Pg.175] ජරාමරණාති ජරාමරණෙන විනා. ජරාමරණවිරහිතො ජාතො නාම අත්ථි නු ඛොති පුච්ඡති. පාළියං ජාතස්සාති පච්චත්තෙ සාමිවචනං. මහාසාලාති ඉමිනා ර-කාරස්ස ල-කාරං කත්වා ‘‘මහාසාලා’’ති වුත්තන්ති දස්සෙති යථා ‘‘පුරත්ථියොති පුලත්ථියො’’ති. මහාසාරප්පත්තාති මහන්තං විභවසාරං පත්තා. කොටිසතං ධනං, අයමෙව වා පාඨො. ‘‘කුම්භං නාම දස අම්බණානී’’ති වදන්ති. ඉස්සරාති විභවිස්සරියෙන ඉස්සරා. සුවණ්ණරජතභාජනාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන වත්ථසෙය්‍යාවසථාදිං සඞ්ගණ්හාති. අසාධාරණධනානං නිධානගතත්තා ‘‘අනිධානගතස්සා’’ති වුත්තං. තුට්ඨිකරණස්සාති පාසාදසිවිකාදිසුඛසාධනස්ස. 114. ‘Aññatra jarāmaraṇā’ significa sin vejez ni muerte. Pregunta si existe alguien nacido que esté libre de la vejez y la muerte. En el texto Pali, ‘jātassa’ es un genitivo con función de nominativo. ‘Mahāsālā’ muestra que se ha dicho ‘mahāsālā’ cambiando la letra ‘r’ por ‘l’, tal como ‘pulatthiyo’ por ‘puratthiyo’. ‘Mahāsārappattā’ significa aquellos que han alcanzado una gran esencia de riqueza. Se refiere a una riqueza de cien millones, o bien esta es la variante de lectura. Dicen que ‘un kumbha equivale a diez ambaṇas’. ‘Issarā’ significa señores por el poder de su riqueza. Con la palabra ‘etcétera’ en ‘recipientes de oro y plata, etc.’, se incluyen las vestiduras, los lechos, las moradas, etc. Se dice ‘anidhānagatassa’ (no guardado en tesoros) refiriéndose a las riquezas que, por no ser compartidas, han sido enterradas. ‘Tuṭṭhikaraṇassa’ se refiere a los medios para producir placer, como palacios, literas, etc. ආරකා කිලෙසෙහීති නිරුත්තිනයෙන සද්දසිද්ධිමාහ. ආරකාති ච සබ්බසො සමුච්ඡින්නත්තා තෙහි දූරෙති අත්ථො. රාගාදීනං හතත්තා, පාපකරණෙ රහාභාවතො, අනුත්තරදක්ඛිණෙය්‍යතාදිපච්චයා ච අරහං. කාමඤ්චායං සංයුත්තවණ්ණනා, අභිධම්මනයො එව පන නිප්පරියායොති ආහ ‘‘චත්තාරො ආසවා’’ති බ්‍රහ්මචරියවාසන්ති මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං. වුට්ඨාති වුට්ඨවන්තො. චතූහි මග්ගෙහි කරණීයන්ති පච්චෙකං චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බං පරිඤ්ඤාපහානසච්ඡිකිරියභාවනාභිසමයං. එවං ගතං සොළසවිධං හොති. ඔසීදාපනට්ඨෙන භාරා වියාති භාරා. තෙනාහ ‘‘භාරා හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා’’තිආදි (සං. නි. 3.22). අත්තපටිබද්ධතාය අත්තනො අවිජහනතො පරමත්ථදෙසනාය ච පරමත්ථො අරහත්තං. කාමඤ්චායමත්ථො සබ්බසමිද්ධිසසන්තතිපරියාපන්නො අනවජ්ජධම්මො සම්භවති අකුප්පසභාවා, අපරිහානධම්මෙසු පන අග්ගභූතෙ අරහත්තෙ සාතිසයො, න ඉතරෙසූති ‘‘අරහත්තසඞ්ඛාතො’’තිආදි වුත්තං. ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියවිභාගං දසවිධම්පි භවෙසු සංයොජනං කිලෙසකම්මවිපාකවට්ටපච්චයො හුත්වා නිස්සරිතුං අප්පදානවසෙන බන්ධතීති භවසංයොජනං. සතිපි හි අඤ්ඤෙසං තප්පක්ඛියභාවෙන විනා සංයොජනානි තෙසං තප්පච්චයභාවො අත්ථි, භවනියාමො ඔරම්භාගියුද්ධම්භාගියසඞ්ගහිතොති තංතංභවනිබ්බත්තකකම්මනියාමො ච හොති, න ච උපච්ඡින්නසංයොජනස්ස කතානිපි කම්මානි භවං නිබ්බත්තෙන්තීති තෙසංයෙව සංයොජනට්ඨො දට්ඨබ්බො. සම්මා [Pg.176] කාරණෙහි ජානිත්වාති ඤායෙන දුක්ඛාදීසු සො යථා ජානිතබ්බො; තථා ජානිත්වා, පුබ්බකාලකිරියාවිමුත්තා හි අපරකාලකිරියා ච යථා සම්භවති, තං දස්සෙතුං ‘‘මග්ගපඤ්ඤායා’’තිආදි වුත්තං. ‘Ārakā kilesehī’ (lejos de las impurezas) explica la formación del término según el método lingüístico. ‘Ārakā’ significa que está lejos de ellas por haberlas erradicado por completo. Es un ‘Arahaṃ’ (Arahant) por haber destruido la pasión, etc., por la ausencia de secretismo al hacer el mal, y por ser el campo de mérito supremo, etc. Aunque este es un comentario al Saṃyutta, el método del Abhidharma es el sentido directo; por eso dice ‘los cuatro influjos’. ‘Vivir la vida santa’ se refiere a vivir la vida santa del sendero. ‘Vuṭṭhā’ significa aquellos que han culminado. ‘Lo que debe hacerse mediante los cuatro senderos’ se refiere a lo que debe realizarse individualmente a través de los cuatro senderos: el pleno conocimiento, el abandono, la realización y el desarrollo de la visión. Así, el logro es de dieciséis tipos. Son ‘cargas’ (bhārā) en el sentido de que hunden a los seres. Por eso se dice: ‘Las cargas son, en verdad, los cinco agregados’, etc. Debido a la vinculación con uno mismo por no abandonarse a sí mismo y en la enseñanza del sentido último, el ‘sentido último’ es el estado de Arahant. Aunque este sentido abarca la continuidad de toda perfección y los estados irreprochables debido a su naturaleza inalterable, entre los estados que no declinan, el estado de Arahant es el supremo; por eso se dice ‘conocido como el estado de Arahant’, etc. El ‘grillete de la existencia’ (bhavasaṃyojana) es el conjunto de los diez tipos de grilletes (inferiores y superiores), que actúa como condición para el ciclo de las impurezas, el karma y su resultado, atando a los seres al no permitirles la salida de las existencias. Pues, aunque existan otros factores por ser parte de ellos, sin los grilletes existe su condición de causa; el orden de la existencia está comprendido en los grilletes inferiores y superiores, y existe el orden del karma que produce las diversas existencias, pero las acciones realizadas por quien ha cortado los grilletes ya no producen existencia; por tanto, debe entenderse su función de grillete. ‘Sammā kāraṇehi jānitvā’ (habiendo conocido correctamente mediante las causas) significa cómo debe conocerse el sufrimiento, etc., según el método correcto. Para mostrar cómo, tras haber conocido así, la acción en un tiempo posterior se desprende de la acción en un tiempo anterior según corresponda, se dice ‘mediante la sabiduría del sendero’, etc. භිජ්ජනසභාවො ඛණායත්තත්තා. නික්ඛිපිතබ්බසභාවො මරණධම්මත්තා. අයං කායො උස්මායුවිඤ්ඤාණාපගමො ඡඩ්ඩනීයධම්මො, යස්මිං යං පතිට්ඨිතං, තං තස්ස සන්තානගතවිප්පයුත්තන්ති කත්වා වත්තබ්බතං අරහතීති ආහ ‘‘ඛීණාසවස්ස හි අජීරණධම්මොපි අත්ථී’’තිආදි. තෙනාහ භගවා ‘‘ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්චා’’තිආදි (සං. නි. 1.107; අ. නි. 4.45). අස්ස ඛීණාසවස්ස, ‘‘ජීරණධම්ම’’න්ති යථාවුත්තං අජීරණධම්මං ඨපෙත්වා ජීරණධම්මං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසංපායං කායො භෙදනධම්මො’’ති එවමාහ. ජරං පත්තස්සෙව හිස්ස භෙදනනික්ඛිපිතබ්බතානියතෙ අත්ථෙ සුත්තදෙසනා පවත්තා. අත්ථස්ස උප්පත්ති අට්ඨුප්පත්ති, සා එතස්ස අත්ථීති අට්ඨුප්පත්තිකො. කිර-සද්දො අනුස්සවත්ථො, තෙන අනුස්සවාගතොයමත්ථො, න අට්ඨකථාගතොති දීපෙති. තෙනාහ ‘‘වදන්තී’’ති. යෙනායං අත්ථො හෙතුනා අට්ඨුප්පත්තිකො, තං දස්සෙතුං ‘‘සිවිකසාලායං නිසීදිත්වා කථිත’’න්ති වුත්තං. ‘‘විහරති ජෙතවනෙ’’ති නිදානවචනෙන යථා න විරුජ්ඣති, තථා වෙදිතබ්බං. නනු ඉමස්ස සුත්තස්ස පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපොති? සච්චමෙතං, සුත්තෙකදෙසං පන සන්ධාය අට්ඨුප්පත්තිකතාවචනං. කෙචි පන ‘‘යානං ආරුහිත්වා රාජා ආගතො, රඤ්ඤො ආරොහනීයරථං දස්සෙත්වා වුත්ත’’න්තිපි වදන්ති. La naturaleza de romperse se debe a la dependencia de los momentos. La naturaleza de ser abandonado se debe a la naturaleza de la muerte. Este cuerpo, cuando el calor, la vitalidad y la consciencia han partido, es algo destinado a ser desechado; al considerar que lo que estaba establecido en él está disociado de su continuidad, merece ser mencionado en palabras como: ‘pues para el que ha destruido las impurezas (khīṇāsava) existe también el estado de no envejecimiento’, etc. Por eso dijo el Exaltado: ‘En este mismo cuerpo de una braza de longitud, dotado de percepción y mente, declaro el mundo, el origen del mundo, el cese del mundo’, etc. Respecto a él, al que ha destruido las impurezas, para mostrar la naturaleza de envejecimiento excluyendo el estado de no envejecimiento mencionado, dijo: ‘este cuerpo de ellos tiene la naturaleza de romperse’. Pues la enseñanza del sutta se refiere a la certidumbre de romperse y ser abandonado para alguien que ha llegado a la vejez. ‘Aṭṭhuppattiko’ significa que tiene una ocasión o surgimiento de un significado (aṭṭhuppatti). La palabra ‘kira’ indica tradición oral; por ella se muestra que este significado proviene de la tradición y no de los comentarios. Por eso dijo: ‘dicen’. Para mostrar por qué razón este significado tiene tal ocasión, se dijo: ‘fue dicho sentándose en la sala de la litera’. Se debe entender de tal modo que no contradiga la declaración del origen ‘mora en Jetavana’. ¿Acaso no es este sutta una respuesta a una pregunta? Es cierto, pero la declaración de tener una ocasión se refiere a una parte del sutta. Sin embargo, otros dicen: ‘el rey vino habiendo subido a un carruaje, y fue dicho mostrando el carruaje real’. සරීරෙ ඵෙණපිණ්ඩසමෙ කිං වත්තබ්බං? සබ්භි සද්ධින්ති සාධූහි සහ පවෙදයන්ති. න හි කදාචි සාධූනං සාධූහි සහ කත්තබ්බා හොන්ති, තස්මා සීදනසභාවානං කිලෙසානං භිජ්ජනප්පත්තත්තා නිබ්බානං සබ්භීති වුච්චති. පුරිමපදස්සාති ‘‘සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙතී’’ති පදස්ස. කාරණං දස්සෙන්තො බ්‍යතිරෙකවසෙන. සතං ධම්මො නිබ්බානං කිලෙසෙහි සංසීදනභිජ්ජනසභාවො න හොති, තස්මා තං ආගම්ම ජරං න උපෙති. කිලෙසා පන තන්නිමිත්තකා, එවමයං වුත්තකාරණතො ජරං න උපෙතීති. තෙනාහ ‘‘ඉද’’න්තිආදි. සුන්දරාධිවචනං වා එතං ‘‘සබ්භී’’ති පදං අපාපතාදීපනතො, සබ්භිධම්මභූතන්ති [Pg.177] අත්ථො. තෙනාහ ‘‘විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34), න තෙන ධම්මෙන සමත්ථි කිඤ්චී’’ති (ඛු. පා. 6.4; සු. නි. 227) ච. ¿Qué se puede decir de este cuerpo similar a una bola de espuma? ‘Sabbhi saddhinti’ significa junto con los virtuosos. Puesto que los virtuosos nunca deben actuar junto con los no virtuosos, el Nibbāna es llamado ‘sabbhi’ (virtuoso) debido a la ruptura de las impurezas que tienen la naturaleza de hundirse. Respecto al verso anterior: ‘y el Dhamma de los virtuosos no llega a la vejez’, muestra la causa por vía de negación. El Dhamma de los virtuosos, el Nibbāna, no posee la naturaleza de hundirse o romperse por las impurezas; por lo tanto, debido a eso, no llega a la vejez. Pero las impurezas son su causa; así, por la razón mencionada, no llega a la vejez. Por eso dijo: ‘esto’, etc. O bien, el término ‘sabbhi’ es un epíteto excelente por indicar la ausencia de maldad; el significado es que se ha convertido en el Dhamma de los virtuosos. Por eso se dijo: ‘el desapego se declara como lo supremo entre ellos’, y ‘no hay nada igual a ese Dhamma’. ජරාමරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Jarāmaraṇa Sutta. 4. පියසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Piya Sutta 115. රහසි ගතස්සාති ජනසම්බාධතො අපක්කන්තස්ස. නිලීනස්ස තෙනෙව ජනවිවෙකෙන එකමන්තං නිසජ්ජාය එකීභාවෙන පටිසල්ලීනස්ස විය. තෙනාහ ‘‘එකීභූතස්සා’’ති. සබ්බඤ්ඤුභාසිතං කරොන්තො ආහ තස්ස වචනං ‘‘එවමෙත’’න්ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස වචනං තථාපච්චනුභාසන්තො. අන්තකෙනාධිපන්නත්තා එව ඛෙත්තවත්ථුහිරඤ්ඤසුවණ්ණාදි මානුසං භවං ජහතො. අනුගන්ති අනුගතං, තමෙව අනුගාමීති අත්ථො. නිචයන්ති උපරූපරි වඩ්ඪියා නිචිතභූතං. සම්පරායිකන්ති සම්පරාය හිතං. 115. ‘Rahasi gatassāti’ significa el que se ha retirado de la multitud. ‘Nilīnassa’ es como el que está en reclusión por estar sentado aparte debido a ese mismo alejamiento de la gente. Por eso dijo: ‘el que se ha vuelto uno solo’. Confirmando que es la palabra del Omnisciente, dijo: ‘así es esto’, aceptando sus palabras y repitiéndolas del mismo modo. Por estar dominado por la muerte (Antaka), abandona la existencia humana consistente en campos, tierras, oro, plata, etc. ‘Anuganti’ significa lo que sigue, el seguidor es el sentido. ‘Nicayanti’ significa lo que se ha acumulado mediante un crecimiento sucesivo. ‘Samparāyikanti’ significa lo que es beneficioso para el mundo futuro. පියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Piya Sutta. 5. අත්තරක්ඛිතසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Attarakkhita Sutta 116. පීදහනන්ති සංයමනං. කම්මපථභෙදං අප්පත්තස්සාති සුපිනකාලො විය පවත්තිමත්තතාය කම්මපථවිසෙසං අගතස්ස. කම්මස්සාති අකුසලකම්මස්ස. සංවරන්ති සංවරභාවං දස්සෙති, ඉතරස්ස පන සංවරභාවො පුරිමෙහි තීහි පදෙහි දස්සිතොවාති. ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව තදවිනාභාවතො. න හි පාපජිගුච්ඡනං පාපඋත්‍රාසරහිතං, උත්‍රාසො වා පාපජිගුච්ඡනරහිතො අත්ථීති. 116. ‘Pīdahananti’ significa restricción. ‘Kammapathabhedaṃ appattassāti’ significa alguien que no ha llegado a la distinción de los senderos de acción, como en el tiempo del sueño, por ser mera actividad. ‘Kammassāti’ se refiere a la acción perjudicial. ‘Saṃvaranti’ muestra el estado de restricción; sin embargo, el estado de restricción para el otro ya fue mostrado por los tres términos anteriores. El temor moral (ottappa) también está incluido por ser inseparable de ello. Pues no existe el asco por el mal sin el temor al mal, ni el temor sin el asco por el mal. අත්තරක්ඛිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Attarakkhita Sutta. 6. අප්පකසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Appaka Sutta 117. උළාරසද්දො [Pg.178] සෙට්ඨෙ බහුකෙ ච දිස්සතීති ආහ ‘‘පණීතෙ ච බහුකෙ චා’’ති. මානමජ්ජනෙනාති මානවසෙන මදප්පත්තියා. අතික්කමන්ති සාධුමරියාදවීතික්කමලක්ඛණං දොසං. කූටො පාසො. 117. La palabra ‘uḷāra’ se ve en el sentido de noble y de mucho; por eso dijo: ‘excelente y mucho’. ‘Mānamajjanenāti’ significa por la embriaguez debida al orgullo. ‘Atikkamanti’ es la falta caracterizada por transgredir los límites de lo correcto. ‘Kūṭo’ es una trampa. අප්පකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Appaka Sutta. 7. අඩ්ඩකරණසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Aḍḍakaraṇa Sutta 118. යස්මා කාමනිමිත්තං සත්තො සම්පජානමුසා භාසති, තස්මා කාමා තස්ස පතිට්ඨා පච්චයො කාරණන්ති ආහ ‘‘කාමහෙතූ’’තිආදි. භද්‍රමුඛසීසෙන විටටුභං භද්‍රොපචාරෙන උපචරතීති අත්ථො, විනිච්ඡයො කරීයති එත්ථාති අඩ්ඩකරණං, විනිච්ඡයට්ඨානං. ඛිප්පන්ති කූටං, මච්ඡඛිප්පන්තිපි වට්ටති. ඔඩ්ඩිතන්ති ඔඩ්ඩනවසෙන ඵලං පාපිතං. 118. Puesto que el ser miente conscientemente por causa de los deseos sensoriales, los deseos son su fundamento, condición y causa; por eso dijo: ‘kāmahetū’, etc. Con el término ‘Bhadramukha’, se dirige a Viṭaṭubha con cortesía; ‘aḍḍakaraṇa’ es donde se realiza el juicio, el lugar de la decisión. ‘Khippanti’ es una trampa, también se aplica a una red de pesca. ‘Oḍḍitanti’ significa que se ha obtenido el resultado mediante la colocación de la trampa. අඩ්ඩකරණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Aḍḍakaraṇa Sutta. 8. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Mallikā Sutta 119. ‘‘කස්මා පුච්ඡතී’’ති? පුච්ඡාකාරණං චොදෙත්වා සමුදයතො පට්ඨාය දස්සෙතුං ‘‘අයං කිර මල්ලිකා’’තිආදි වුත්තං. මාලාරාමං ගන්ත්වාති අත්තනො පිතු මාලාරාමං රක්ඛණත්ථඤ්චෙව අවසෙසපුප්ඵග්ගහණත්ථඤ්ච ගන්ත්වා. කාසිගාමෙති කාසිරට්ඨස්ස ගාමෙ. සො කිර ගාමො මහාකොසලරාජෙන අත්තනො ධීතුයා පතිඝරං ගච්ඡන්තියා පුප්ඵමූලත්ථාය දින්නො, තංනිමිත්තං. භාගිනෙය්‍යෙන අජාතසත්තුනා. තස්සාති රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස. සාති මල්ලිකා. නිවත්තිතුන්ති තස්සා ධම්මතාය නිවත්තිතුං තස්සා වචනං පටික්ඛිපිතුං. නෙවජ්ඣගාති වත්තමානත්ථෙ අතීතවචනන්ති ආහ ‘‘නාධිගච්ඡතී’’ති. පුථු අත්තාති තෙසං සත්තානං අත්තා. 119. ¿Por qué pregunta? Para mostrar la razón de la pregunta partiendo desde el origen, se dijo: ‘esta Mallikā’, etc. ‘Mālārāmaṃ gantvāti’ significa habiendo ido al jardín de flores de su padre para protegerlo y para recoger las flores restantes. ‘Kāsigāmeti’ en una aldea del reino de Kāsi. Se dice que esa aldea fue entregada por el gran rey de Kosala a su hija cuando iba a la casa de su esposo, con el propósito de los gastos de las flores, por esa razón. Por su sobrino Ajātasattu. ‘Tassāti’ del rey Pasenadi. ‘Sāti’ esa Mallikā. ‘Nivattitunti’ para oponerse a su naturaleza, para rechazar sus palabras. ‘Nevajjhagāti’ es el tiempo pasado usado en el sentido del tiempo presente; por eso dijo: ‘nādhigacchatī’ (no encuentra). ‘Puthu attā’ es el ser de esos seres. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Mallikā Sutta. 9. යඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Yañña Sutta 120. ථූණන්ති [Pg.179] යඤ්ඤූපත්ථම්භං. උපනීතානි යඤ්ඤං යජිතුං ආරම්භාය. එත්තාවතාති ‘‘ඉධ, භන්තෙ…පෙ… රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්තී’’ති එත්තකෙන පාඨෙන. සන්නිට්ඨානන්ති ‘‘නං ඉත්ථිං ලභිස්සාමි නු ඛො, න නු ඛො ලභිස්සාමී’’ති නිච්ඡයං අවින්දන්තො න ඤායන්තො. ඵෙණුද්දෙහකන්ති යථා යත්ථ කුථිතෙ ඵෙණං උද්දෙහති න උපධීයති, එවං අනෙකවාරං ඵෙණං උට්ඨාපෙත්වා. තං දිවසන්ති තස්මිං රඤ්ඤා නිද්දං අලභිත්වා දුක්ඛසෙය්‍යදිවසෙ. ආලොකං ඔලොකෙත්වාති ලොහකුම්භිමුඛවට්ටිසීසෙ පත්තෙ තත්ථ මහන්තං ආලොකං ඔලොකෙත්වා. අත්තානො වචනං රඤ්ඤො පවත්තිඤාපනත්ථං. මහාසද්දො උදපාදි ‘‘එවරූපං යඤ්ඤං රාජා කාරාපෙතී’’ති. වත්තුකාමො අහොසි, වත්තුඤ්ච පන අවිසහන්තො ‘‘ස’’ ඉති වත්වා ලොහකුම්භියං නිමුග්ගො. ඉමං ගාථං වත්තුකාමො අහොසීති අයං පනෙත්ථ සම්බන්ධො. එස නයො සෙසපදද්වයෙපි. ධම්මභෙරිං චරාපෙසුං ‘‘කොචි කඤ්චි පාණං මා හනතූ’’ති. සො ඉත්ථිසාමිකො පුරිසො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි අත්තනො උපනිස්සයසම්පත්තියා සත්තු ච දෙසනාවිලාසසම්පත්තියා, රාජා පන මහාබොධිනිරුජ්ඣනසභාවත්තා කිඤ්චි විසෙසං නාධිගච්ඡි. «Thūṇanti» se refiere al soporte del sacrificio. «Upanītāni» significa traídos para llevar a cabo el inicio del sacrificio. «Ettāvatāti» se refiere al pasaje: «aquí, venerable señor... hasta... llorando realizan los preparativos». «Sanniṭṭhānanti» indica que no encontraba una decisión ni sabía, pensando: «¿obtendré a esa mujer o no la obtendré?». «Pheṇuddehakanti» significa que, así como donde algo hierve la espuma sube y no se asienta, así también, habiendo hecho subir la espuma muchas veces. «Taṃ divasanti» se refiere a aquel día de penoso descanso tras no haber podido conciliar el sueño por orden del rey. «Ālokaṃ oloketvāti» significa que, habiendo llegado al borde de la boca del caldero de cobre, allí vio una gran luz. «Attāno vacanaṃ» es para dar a conocer lo ocurrido al rey. Se produjo un gran sonido: «el rey está haciendo realizar tal sacrificio». Él deseó hablar, pero siendo incapaz de decir más, habiendo dicho «Sa», se hundió en el caldero de cobre. «Deseó decir este verso», esta es la conexión en este punto. Este mismo método se aplica también a los otros dos pies del verso. Hicieron sonar el tambor del Dhamma: «que nadie mate a ningún ser vivo». Aquel hombre, el esposo de la mujer, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente debido a la perfección de sus propias condiciones de apoyo y a la perfección de la elegancia de la enseñanza del Maestro; el rey, sin embargo, debido a que su naturaleza de gran iluminación estaba obstruida, no alcanzó ninguna distinción. සඞ්ගහවත්ථූනීති ලොකස්ස සඞ්ගහකාරණානි. නිප්ඵන්නසස්සතො නවභාගෙ කස්සකස්ස දත්වා රඤ්ඤං එකභාගග්ගහණං දසමභාගග්ගහණං. එවං කස්සකා හට්ඨතුට්ඨා සස්සානි සම්පාදෙන්තීති ආහ ‘‘සස්සසම්පාදනෙ මෙධාවිතාති අත්ථො’’ති. තතො ඔරභාගෙ කිර ඡභාගග්ගහණං ජාතං. ඡමාසිකන්ති ඡන්නං ඡන්නං මාසානං පහොනකං. පාසෙතීති පාසගතෙ විය කරොති. වාචාය පියස්ස පියකරස්ස කම්මං වාචාපෙය්‍යං. සබ්බසො රට්ඨස්ස ඉද්ධාදිභාවතො ඛෙමං. නිරබ්බුදං චොරියාභාවතො. ඉදඤ්හි රට්ඨං අචොරියං නිරග්ගළන්ති වුච්චති අපාරුතඝරභාවතො. «Saṅgahavatthūnīti» son las causas para la integración del mundo. Habiendo dado nueve partes al agricultor de la cosecha producida, el rey tomaba una décima parte. Así, los agricultores, alegres y satisfechos, producían las cosechas; por eso dice: «el sentido es la inteligencia en la producción de cosechas». Se dice que después de eso, se llegó a tomar una sexta parte. «Chamāsikanti» significa lo suficiente para seis meses. «Pāsetīti» significa que hace como si estuviera atrapado en un lazo. «Vācāpeyyaṃ» es la acción de usar palabras agradables y amables. «Khemaṃ» se refiere a la seguridad del reino debido a su prosperidad y demás. «Nirabbudaṃ» significa libre de disturbios por la ausencia de robos. Este reino se llama «sin robos y sin cerrojos» (niraggaḷa) debido a que las casas permanecen abiertas. උද්ධංමූලකං කත්වාති උම්මූලං කත්වා. ද්වීහි පරියඤ්ඤෙහීති මහායඤ්ඤස්ස පුබ්බභාගෙ පච්ඡා ච පවත්තෙතබ්බෙහි ද්වීහි පරිවාරයඤ්ඤෙහි. සත්තවීසති…පෙ… නස්සාති සත්තවීසාධිකානං තිණ්ණං පසුසතානං ද්වාවීසතියා අස්සාදීහි ච සට්ඨිඅධිකද්විසතආරඤ්ඤකපසූහි ච සද්ධිං සම්පිණ්ඩිතානං පන [Pg.180] නවාධිකඡසතපසූනං මාරණෙන භෙරවස්ස පාපභීරුකානං භයාවහස්ස. තථා හි වදන්ති – «Uddhaṃmūlakaṃ katvāti» significa habiéndolo desarraigado. «Dvīhi pariyaññehīti» se refiere a los dos sacrificios periféricos que deben realizarse antes y después del gran sacrificio. «Sattavīsati... pe... nassāti» se refiere a la matanza de seiscientos nueve animales en total, sumando los trescientos animales de sacrificio más veintisiete, junto con veintidós caballos y otros, y doscientos sesenta animales salvajes; lo cual resulta aterrador y produce miedo en aquellos que temen el pecado. Así lo dicen: ‘‘ඡසතානි නියුජ්ජන්ති, පසූනං මජ්ඣිමෙ හනි,අස්සමෙධස්ස යඤ්ඤස්ස, අධිකානි නවාපි චා’’ති. «Seiscientos animales son atados en el día central del sacrificio Assamedha, y además otros nueve más». සම්මන්ති යුගච්ඡිද්දෙ පක්ඛිපිතබ්බදණ්ඩකං. පාසෙන්තීති ඛිපන්ති. සංහාරිමෙහීති සකටෙහි වහිතබ්බෙහි යූපෙහි. පුබ්බෙ කිර එකො රාජා සම්මාපාසං යජන්තො සරස්සතිනදීතීරෙ පථවියා විවරෙ දින්නෙ නිමුග්ගොයෙව අහොසි. අන්ධබාලබ්‍රාහ්මණා ගතානුගතිගතා ‘‘අයං තස්ස සග්ගගමනමග්ගො’’ති සඤ්ඤාය තත්ථ සම්මාපාසයඤ්ඤං පට්ඨපෙන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘නිමුග්ගොකාසතො පභුතී’’ති. අයූපො අප්පකදිවසො යාගො, සයූපො බහුදිවසං සාධෙය්‍යො සත්‍රයාගො. මන්තපදාභිසඞ්ඛතානං සප්පිමධූනං වාජමිති සමඤ්ඤා, හිරඤ්ඤසුවණ්ණගොමහිං සාදිසත්තරසකදක්ඛිණස්ස. සාරගබ්භකොට්ඨාගාරාදීසු නත්ථෙත්ථ අග්ගළන්ති නිරග්ගළො. තත්ථ කිර යඤ්ඤෙ අත්තනො සාපතෙය්‍යං අනවසෙසතො අනිගූහිත්වා නිය්‍යාතීයති. මහාරම්භාති බහුපසුඝාතකම්මා. අට්ඨකථායං පන ‘‘විවිධා යත්ථ හඤ්ඤරෙ’’ති වක්ඛමානත්තා ‘‘මහාකිච්චා’’ති අත්ථො වුත්තො, ඉධ ‘‘මහාරම්භාති පපඤ්චවසෙන අජෙළකා’’තිආදි වුත්තන්ති ‘‘බහුපසුඝාතකම්මා’’ති අත්ථො වුත්තො. නිරාරම්භාති එත්ථාපි වුත්තනයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. අනුගතං කුලන්ති අනුකුලං, කුලානුගතන්ති අත්ථො වෙදිතබ්බො. තෙනාහ ‘‘යං නිච්චභත්තාදි…පෙ… අත්ථො’’ති. «Sammā» es la pequeña estaca que se debe insertar en el orificio del yugo. «Pāsentīti» significa que la lanzan. «Saṃhārimehīti» se refiere a los postes de sacrificio que deben ser transportados en carretas. Se dice que antiguamente un rey, al realizar el sacrificio Sammāpāsa en la orilla del río Sarasvatī, se hundió en una grieta que se abrió en la tierra. Los brahmanes necios y ciegos, siguiendo ciegamente la tradición, establecieron allí el sacrificio Sammāpāsa con la idea de que «este es el camino hacia el cielo para él». Por eso se dice: «a partir del lugar donde se hundió». «Ayūpo» es una ofrenda de pocos días; «sayūpo» es un sacrificio que dura muchos días. «Vājam» es el nombre que se da al ghee y a la miel preparados con fórmulas mantricas; se refiere a las dádivas de oro, dinero, vacas y búfalos que acompañan a estos ritos. «Niraggaḷo» significa que en los tesoros y almacenes de la esencia no hay cerrojos; se dice que en ese sacrificio se entrega la propia riqueza sin reservas y sin ocultar nada. «Mahārambhāti» significa actos que implican la matanza de muchos animales. En el Comentario, sin embargo, debido a que se dirá «donde se matan diversos [seres]», se explica como «grandes rituales»; aquí, «mahārambhā» se explica como «actos de matanza de muchos animales» debido a la mención de «cabras, ovejas, etc., por medio de la proliferación». «Nirārambhāti» debe entenderse de la misma manera que se ha explicado anteriormente. «Anukulaṃ» significa la familia que ha seguido [la tradición], es decir, que sigue a la familia. Por eso dice: «aquello que es la ración diaria constante... etc... es el significado». යඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 10. Aquí termina la explicación del Yaññasutta. 10. බන්ධනසුත්තවණ්ණනා 121. Explicación del Bandhanasutta 121. ඉදන්ති ‘‘ඉධ, භන්තෙ’’තිආදිකං වචනං. තෙ භික්ඛූ ආරොචෙසුන්ති සම්බන්ධො. තෙසූති තෙසු රඤ්ඤා බන්ධාපිතමනුස්සෙසු. සුකතකාරණන්ති සුකාරණකිරියං ආරොචෙසුං, න කෙවලං තෙසං මනුස්සානං බන්ධාපිතභාවං[Pg.181]. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අට්ඨවඞ්කොති අට්ඨංසො. අන්තොඝරචාරිනොති අන්තෙපුරවාසිනො. «Idanti» se refiere a las palabras «aquí, venerable señor», etc. La conexión es «esos monjes informaron». «Tesūti» entre aquellas personas que el rey había hecho encadenar. «Sukatakāraṇanti» informaron sobre la buena ejecución de la acción, no solo sobre el hecho de que esas personas estuvieran encadenadas. Ahora, para mostrar ese significado detalladamente, se dice «del rey, se dice», etc. «Aṭṭhavaṅkoti» de ocho ángulos. «Antogharacārinoti» son los que viven en el palacio interior. උක්කට්ඨෙති යුද්ධෙ. මන්තීසූති ගුත්තමන්තීසු. අකුතූහලන්ති සඤ්ඤතං. පියන්ති පියායිතබ්බං. අන්නපානම්හි මධුරෙ අභුත්තෙ උප්පන්නෙ. අත්ථෙති අත්ථෙ කිච්චෙ ජාතෙ ථිරන්ති න කථෙන්ති කායබලමත්තෙන අපනෙතුං සක්කුණෙය්‍යත්තා. සුට්ඨු රත්තරත්තාති අතිවිය රත්තා එව හුත්වා රත්තා. සාරත්තෙනාති සාරභාවෙන සාරභාවසඤ්ඤාය. ඔහාරිනන්ති හෙට්ඨා හරණසීලන්ති ආහ ‘‘චතූසු අපායෙසු ආකඩ්ඪනක’’න්ති. සිථිලන්ති සිථිලාකාරං, න පන සිථිලං. තෙනාහ භගවා ‘‘දුප්පමුඤ්ච’’න්ති. «Ukkaṭṭheti» en la guerra. «Mantīsūti» entre los consejeros secretos. «Akutūhalanti» moderado o controlado. «Piyanti» lo que debe ser amado. «Annapānamhi» cuando surge comida y bebida dulce sin haber sido consumida aún. «Attheti» cuando surge una necesidad o un asunto pendiente, dicen «firme» (thiraṃ), pues no puede ser eliminado solo con la fuerza física. «Suṭṭhu rattarattāti» significa que están extremadamente apasionados, habiéndose vuelto tales. «Sārattenāti» por la esencia o por la percepción de una esencia. «Ohārinanti» significa que tiene la naturaleza de tirar hacia abajo, por eso dice: «que arrastra hacia los cuatro estados de privación». «Sithilanti» en forma laxa, pero no es realmente laxo. Por eso el Bienaventurado dijo: «difícil de soltar». බන්ධනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Bandhanasutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 2. Aquí termina la explicación del primer capítulo (Paṭhamavagga). 2. දුතියවග්ගො 1. Segundo Capítulo 1. සත්තජටිලසුත්තවණ්ණනා 122. Explicación del Sattajaṭilasutta 122. පුබ්බාරාමසඞ්ඛාතෙති සාවත්ථිනගරස්ස පුබ්බදිසාය කතත්තා පුබ්බාරාමෙති සඞ්ඛං ගතෙ. තත්‍රාති ‘‘මිගාරමාතුයා පාසාදෙ’’ති තස්මිං සංඛිත්තවචනෙ. අයං ඉදානි වුච්චමානා අනුපුබ්බිකථා ආදිතො පට්ඨාය අනුක්කමකථා. පත්ථනං අකාසි තස්ස භගවතො අග්ගුපට්ඨායිකං එකං උපාසිකං දිස්වා තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තී. මෙණ්ඩකපුත්තස්සාති මෙණ්ඩකසෙට්ඨිපුත්තස්ස. මාතිට්ඨානෙ ඨපෙසි තස්සා උපකාරං ගරුභාවඤ්ච දිස්වා. තාය කාරිතෙ පාසාදෙති තාය මහාඋපාසිකාය මහාලතාපසාධනං විස්සජ්ජෙත්වා නවහි කොටීහි කරීසමත්තෙ භූමිභාගෙ කාරිතෙ සහස්සගබ්භපටිමණ්ඩිතෙ පාසාදෙ. 122. 'Pubbārāmasaṅkhāte': por estar situado en la dirección este (pubbadisā) de la ciudad de Sāvatthī, es conocido como Pubbārāma (Monasterio del Este). 'Tatra' se refiere a la expresión abreviada 'en el palacio de Migāramātā'. Esta es la narración gradual (anupubbikathā) que se relata ahora, comenzando desde el principio. Ella hizo una aspiración tras ver a una discípula laica que era la principal servidora de aquel Buddha, anhelando esa posición. 'Meṇḍakaputtassa' significa el hijo del banquero Meṇḍaka. Él la situó en la posición de madre tras ver su ayuda y su carácter respetable. 'En el palacio construido por ella': en el palacio adornado con mil cámaras, construido por esa gran seguidora laica tras vender el adorno de la gran enredadera (mahālatāpasādhana) por nueve koṭis en una extensión de terreno de un karīsa. පරූළ්හකච්ඡාති පරූළ්හකච්ඡලොමා. කමණ්ඩලුඝටිකාදිං පබ්බජිතපරික්ඛාරං. නග්ගභොග්ගනිස්සිරිකානන්ති නග්ගානඤ්චෙව භොග්ගානඤ්ච නිස්සිරිකානඤ්ච. තෙ හි අනිවත්ථවත්ථතාය නග්ගා චෙව, අචෙලකවතාදිනා භොග්ගසරීරතාය භොග්ගා, සොභාරහිතතාය නිස්සිරිකා ච. අත්තනා දිට්ඨසුතං [Pg.182] පටිච්ඡාදෙත්වා න කථෙය්‍යුන්ති අකාරණමෙතං තෙසං රඤ්ඤා පයුත්තචරපුරිසභාවතො. එවං කතෙ පන තෙ ‘‘අඤ්ඤෙපි පබ්බජිතා අත්ථීති අයං ජානාතී’’ති මඤ්ඤෙය්‍යුන්ති කොහඤ්ඤචිත්තො එවං අකාසීති සක්කා විඤ්ඤාතුං. තථා හි තෙනත්ථෙන අපරිතොසමානො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. «Parūḷhakacchā» significa con los pelos de las axilas largos. «Kamaṇḍalughaṭikādiṃ» se refiere a los implementos de un renunciante, como el jarro de agua (kamaṇḍalu), el cuenco, etc. «Naggabhogganissirikānaṃ» se refiere a aquellos que están desnudos, a aquellos cuyos cuerpos están deformes y a aquellos que carecen de esplendor. Pues ellos son «desnudos» por no vestir ropas, «deformes» por la deformidad de sus cuerpos debida a los votos de ascetas desnudos y similares, y «carentes de esplendor» por estar privados de belleza. «No deben hablar ocultando lo que han visto u oído por sí mismos» es la razón por la cual fueron empleados como espías por el rey. Se puede comprender que el rey actuó con una mente hipócrita pensando: «Si se hace así, ellos creerán que este hombre sabe que hay otros renunciantes». Por eso, no satisfecho con ese sentido, dijo «además», etc. කාසිකචන්දනන්ති උජ්ජලචන්දනං. තං කිර වණ්ණවසෙන සමුජ්ජලං හොති පභස්සරං, තදත්ථමෙව නං සණ්හතරං කරොන්ති. තෙනාහ ‘‘කාසිකචන්දනන්ති සණ්හචන්දන’’න්ති. වණ්ණගන්ධත්ථායාති වණ්ණසොභත්ථඤ්චෙව සුගන්ධභාවත්ථඤ්ච. වණ්ණගන්ධත්ථායාති ඡවිරාගකරණත්ථඤ්චෙව සුගන්ධත්ථාය ච. ‘‘ගිහිනා’’තිආදීහි පදෙහි එවං පමාදවිහාරිනා තයා අරහන්තො දුවිඤ්ඤෙය්‍යාති දස්සෙති. «Kāsikacandana» significa sándalo brillante. Se dice que es brillante y radiante por su color; con ese fin, lo hacen muy fino y suave. Por eso dijo: «kāsikacandana significa sándalo fino». «Con el propósito de color y aroma» significa con el propósito de la belleza del color y con el propósito de tener una fragancia agradable. «Con el propósito de color y aroma» significa con el propósito de embellecer la piel y con el propósito de la fragancia. Con las palabras «por un laico», etc., muestra que los Arahants son difíciles de conocer por alguien como tú, que vives en la negligencia. සංවාසො නාම ඉධ කාලෙන උපසඞ්කමනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘උපසඞ්කමන්තෙනා’’ති ආහ. කායවාචාහි අසංයතෙනපි සංයතාකාරො, අසංවුතින්ද්‍රියෙනපි සංවුතින්ද්‍රියාකාරො. පරිග්ගහෙස්සාමීති වීමංසිස්සාමි ‘‘පරිසුද්ධං නු ඛො, නො’’ති. සප්පඤ්ඤෙනාති සීලපරිග්ගණ්හනපඤ්ඤාය සප්පඤ්ඤෙන. ජානිතුං න සක්කොති සභාවස්ස සතො සීලස්ස අනුපධාරණතො. Mostrando que la «convivencia» aquí significa acercarse de vez en cuando, dijo «por aquel que se acerca». Incluso alguien que no está controlado en cuerpo y habla puede tener la apariencia de estar controlado; incluso alguien con los sentidos no restringidos puede tener la apariencia de tener los sentidos restringidos. «Discerniré» significa que investigaré: «¿Es puro o no?». «Por el sabio» significa por alguien dotado de la sabiduría que discierne la virtud. No es posible conocer la virtud si no se reflexiona sobre su verdadera naturaleza. කථනෙනාති අපරාපරං කථනෙන. තථා හි වක්ඛති ‘‘එකච්චස්ස හී’’තිආදි. අරියවොහාරොති දිට්ඨාදිලක්ඛණෙන වොහරිතො ‘‘දිට්ඨං අදිට්ඨ’’න්තිආදිනා පවුත්තසද්දවොහාරො. තස්ස පන කාරණමෙව ගණ්හන්තො ‘‘එත්ථ චෙතනා’’ති ආහ. එස නයො අනරියවොහාරෙපි. පරමත්ථතො හි සච්චවාචාදයො මුසාවාදාදයො චෙතනාලක්ඛණාති. පඤ්ඤත්තිවොහාරො තථා තථා වොහරිතබ්බතො එවමාහ ‘‘සංවොහාරෙන ඛො, මහාරාජ, සොචෙය්‍යං වෙදිතබ්බ’’න්ති. «Por la conversación» significa por conversar repetidamente. Pues él dirá: «De alguien...», etc. El «lenguaje de los nobles» (ariyavohāro) es el uso de palabras expresadas según las características de lo visto, etc., como «lo visto es visto, lo no visto es no visto», etc. Tomando la causa de esto, dijo: «Aquí está la intención». Este mismo método se aplica también al lenguaje de los no nobles. Pues, en el sentido último, el habla veraz y el habla falsa tienen la intención como su característica. Dado que el lenguaje convencional debe emplearse de tal y tal manera, dijo: «Por el trato social, Gran Rey, debe conocerse la pureza». ඤාණථාමොති ඤාණගුණබලං, යෙන ඨානුප්පත්තිකපටිභානාදිනා අච්චායිකකිච්චකරණීයානි නිට්ඨාපෙති. සංකථායාති අත්ථවීමංසනවසෙන පවත්තාය සම්මාකථාය. උප්පිලවති ලහුකභාවතො. හෙට්ඨාචරකාති අවචරකා. යෙ අනුපවිසිත්වා පරෙසං රහස්සවීමංසනවසෙන පවත්තා, තෙසු ඔචරකවොහාරොති වුත්තං ‘‘චරා හී’’තිආදි. «La fuerza de la sabiduría» es el poder de la cualidad del conocimiento, mediante el cual uno completa las tareas y deberes urgentes por medio de la intuición que surge según la situación, etc. «Por la discusión» significa por la conversación correcta que procede mediante la investigación del significado. «Flota» debido a su ligereza. «Heṭṭhācarakā» son los infiltrados (espías). Se dice que el término «espías» (ocarakas) se refiere a aquellos que se infiltran para investigar los secretos de otros; así se dijo «son espías», etc. වණ්ණසණ්ඨානෙනාති වණ්ණෙන වා සණ්ඨානෙන වා වණ්ණපොක්ඛරතාය වා සණ්ඨානසම්පත්තියා වා. සුජානො පෙසලො විස්සසෙති යොජනා. ලහුකදස්සනෙනාති [Pg.183] පරිත්තදස්සනෙන විජ්ජුකෙන විය. පරික්ඛාරභණ්ඩකෙනාති පබ්බජිතපරික්ඛාරභූතෙන භණ්ඩකෙන. ලොහඩ්ඪමාසොති ලොහමයො උපඩ්ඪග්ඝනකමාසො. «Por el color y la forma» significa por el color, por la forma, por la belleza del cutis o por la perfección de la figura. La conexión es: «el que es amable es fácil de conocer, él inspira confianza». «Por una mirada superficial» significa por una visión breve, como un relámpago. «Por los utensilios» significa por los objetos que constituyen los implementos de un renunciante. «Media moneda de cobre» es una moneda hecha de cobre que vale la mitad de un masha. සත්තජටිලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Sattajaṭila Sutta (Sutra de los Siete Ascetas de Pelo Enmarañado). 2. පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Pañcarāja Sutta (Sutra de los Cinco Reyes). 123. රූපාති රූපසඞ්ඛාතා කාමගුණා. තෙ පන නීලාදිවසෙන අනෙකභෙදභින්නාපි රූපායතනත්තා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යතං නාතිවත්තන්තීති ආහ ‘‘නීලපීතාදිභෙදං රූපාරම්මණ’’න්ති. තො-සද්දොපි දා-සද්දො විය කාලත්ථො හොතීති ආහ ‘‘යතොති යදා’’ති. මනං ආපයති වඩ්ඪෙතීති මනාපං, මනොරමං. මනාපනිප්ඵත්තිතන්ති තස්ස පුග්ගලස්ස මනසා පියායිතං, තස්ස අග්ගභාවෙන පරියන්තං පරමං කොටිං කත්වා පවත්තිතන්ති අත්ථො. පුග්ගලමනාපන්ති ආරම්මණසභාවං අචින්තෙත්වා පුග්ගලස්ස වසෙන මනාපභාවෙනෙව ඉට්ඨතාය ඉට්ඨන්ති. සම්මුතීති සමඤ්ඤා. පුග්ගලමනාපං නාම සඤ්ඤාවිපල්ලාසවසෙන විපරීතම්පි ගණ්හාති ඉතරසභාවතොති ආහ ‘‘යං එකස්ස…පෙ… ඉට්ඨං කන්ත’’න්ති. ඉදානි තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යවසෙන යොජෙත්වා දස්සෙන්තො ‘‘පච්චන්තවාසීන’’න්තිආදිමාහ. ඉදං පුග්ගලමනාපන්ති ඉදං යථාවුත්තං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං විය අඤ්ඤම්පි එවංජාතිකං තෙන තෙන පුග්ගලෙන මනාපන්ති ගහෙතබ්බාරම්මණං පුග්ගලමනාපං නාම. 123. «Formas» son las cuerdas del placer sensual conocidas como formas. Aunque se dividen en muchas clases según el azul, etc., no exceden el rango de ser conocidas por la conciencia visual debido a que son la base de la forma; por eso dijo: «el objeto de la forma con sus divisiones de azul, amarillo, etc.». El sufijo «-to» tiene un sentido temporal como la palabra «dā»; por eso dijo: «“de donde” (yato) significa “cuando” (yadā)». Lo que complace al corazón y lo hace crecer se llama «agradable» (manāpa), deleitante. «El resultado de lo agradable» significa lo que es querido por la mente de esa persona; el sentido es que funciona habiendo alcanzado el límite supremo o el punto culminante de la excelencia. «Agradable para la persona» significa deseable debido al estado de ser agradable para la persona, sin considerar la naturaleza del objeto en sí. «Convención» es una designación común. Lo que se llama «agradable para la persona» puede tomarse incluso de manera distorsionada debido a la perversión de la percepción, de una naturaleza diferente a la real; por eso dijo: «lo que para uno... etc., es deseado y querido». Ahora, aplicándolo a lo que es cognoscible por la lengua, dijo «para los habitantes de las regiones fronterizas», etc. «Esto es agradable para la persona» significa que, al igual que lo que es cognoscible por la lengua antes mencionado, cualquier otra cosa de este tipo que sea agradable para tal o cual persona es un objeto que debe entenderse como «agradable para la persona». ලොකෙ පටිවිභත්තං නත්ථි, විභජිත්වා දස්සනෙන ලොකෙන මධුරජාතෙනපි පටිවිභත්තං කත්වා ගහෙතුං න සක්කුණෙය්‍යාති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘විභජිත්වා පන දස්සෙතබ්බ’’න්ති. දිබ්බකප්පම්පීති දෙවලොකපරියාපන්නසදිසම්පි අමනාපං උපට්ඨාති උළාරපණීතාරම්මණපරිචයතො. මජ්ඣිමානං පන…පෙ… විභජිතබ්බං තෙසං මනාපස්ස මනාපතො, අමනාපස්ස අමනාපතො උපට්ඨානතො. තත්ථපි ඉට්ඨානිට්ඨපරිච්ඡෙදො නිප්පරියායතො එවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තඤ්ච පනෙත’’න්තිආදි. තඤ්ච පනෙතං ඉට්ඨානිට්ඨභූතං ආරම්මණං කාමාවචරජවනෙසු අකුසලස්ස වසෙන යෙභුය්‍යෙන [Pg.184] පවත්තතීති කත්වා තත්ථ ‘‘රජ්ජති දුස්සතී’’ති අකුසලස්සෙව පවත්ති දස්සිතා. සෙසකාමාවචරස්සපි වසෙන පවත්ති ලබ්භතෙව. තථා හි තං අප්පටිකූලෙපි පටිකූලාකාරතො, පටිකූලෙපි අප්පටිකූලාකාරතො පවත්තතීති. විපාකචිත්තං ඉට්ඨානිට්ඨං පරිච්ඡින්දති, න සක්කා විපාකං වඤ්චෙතුන්ති. කුසලකම්මං හි එකන්තතො ඉට්ඨමෙව, අකුසලකම්මඤ්ච අනිට්ඨමෙව, තස්මා තත්ථ උප්පජ්ජමානං විපාකචිත්තං යථාසභාවතො පවත්තතීති. En el mundo no hay nada dividido; el sentido es que no se puede tomar lo que es dulce en el mundo de manera separada incluso mediante una explicación analítica. Por eso dijo: «Pero debe mostrarse analíticamente». «Incluso lo que es como lo celestial» significa que incluso algo similar a lo perteneciente al mundo de los devas se presenta como desagradable debido a la familiaridad con objetos superiores y refinados. Para los del medio... etc., debe analizarse según se les presente lo agradable como agradable y lo desagradable como desagradable. Mostrando que la distinción entre lo deseable y lo indeseable debe entenderse de manera directa allí, dijo «y esto», etc. Y este objeto que es deseable o indeseable ocurre mayormente mediante lo insalubre en los javanas del ámbito del deseo; por eso se muestra la ocurrencia de lo insalubre allí como «se apega, se irrita». También se obtiene la ocurrencia mediante el resto de los estados del ámbito del deseo. Pues esto ocurre con la apariencia de lo repulsivo incluso en lo que no lo es, y con la apariencia de lo no repulsivo incluso en lo repulsivo. La conciencia resultante (vipāka) distingue lo deseable de lo indeseable; no es posible engañar al resultado. Pues el kamma saludable es exclusivamente deseable y el kamma insalubre es indeseable; por lo tanto, la conciencia resultante que surge allí ocurre según su propia naturaleza. යං පන සම්මොහවිනොදනියං ‘‘කුසලකම්මජං අනිට්ඨං නාම නත්ථී’’ති එත්තකමෙව වුත්තං, තං පන නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං. තෙන සොභනං අකුසලකම්මජම්පි එකච්චානං සත්තානං ඉට්ඨන්ති අනුඤ්ඤාතං සියා. කුසලකම්මජං පන සබ්බෙසං ඉට්ඨමෙවාති වදන්ති. තිරච්ඡානගතානං කෙසඤ්චි මනුස්සරූපං අමනාපං, යතො තෙ දිස්වාව පලායන්ති. මනුස්සා ච දෙවතානං රූපං දිස්වා භායන්ති, තෙසම්පි විපාකවිඤ්ඤාණං තං රූපං ආරබ්භ කුසලවිපාකමෙව උප්පජ්ජති, තාදිසස්ස පන පුඤ්ඤස්ස අභාවා න තෙසං තත්ථ අභිරති හොතීති දට්ඨබ්බං. කුසලකම්මජස්ස පන අනිට්ඨස්ස අභාවො විය අකුසලකම්මජස්ස සොභනස්ස ඉට්ඨස්ස අභාවො වත්තබ්බො. හත්ථිආදීනම්පි හි අකුසලකම්මජං මනුස්සානං අකුසලවිපාකස්සෙව ආරම්මණං, කුසලකම්මජං පන පවත්තෙ සමුට්ඨිතං කුසලවිපාකස්ස, ඉට්ඨාරම්මණෙන වොමිස්සකත්තා අප්පකං අකුසලකම්මජං බහුලං අකුසලවිපාකුප්පත්තියා කාරණං න භවිස්සතීති සක්කා වත්තුං. ඉදානි තමෙව විපාකවසෙන ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණවවත්ථානං විභාවෙතුං ‘‘කිඤ්චාපි හී’’තිආදි වුත්තං. තයිදං සම්මුතිමනාපසංවිභාගත්ථං වුත්තං, ඉධ පන න තථා විභත්තන්ති ආහ ‘‘භගවා පනා’’තිආදි. Con respecto a lo que se dice en la Sammohavinodani: «No existe tal cosa como un resultado indeseable nacido de una acción meritoria (kusalakamma)», esto debe considerarse simplemente como una ilustración. Por ello, el resultado de una acción no meritoria (akusalakamma) podría ser agradable para algunos seres. Pero se dice que lo que nace de una acción meritoria es deseable para todos. Para algunos animales, la forma humana es desagradable, por lo cual huyen al verla. Y los humanos, al ver la forma de las deidades, se asustan; sin embargo, en ellos surge una conciencia de maduración (vipākaviññāṇa) que es un resultado meritorio (kusalavipāka) basado en esa forma, pero debe entenderse que no hay deleite en ello debido a la ausencia de tal mérito. Así como no hay un resultado indeseable de una acción meritoria, se debe decir que no hay un resultado agradable deseable de una acción no meritoria. Pues para los elefantes y otros, lo que nace de una acción no meritoria es un objeto de maduración no meritoria para los humanos; pero lo que nace de una acción meritoria en el proceso (pavatte) es para la maduración meritoria. Debido a la mezcla con objetos deseables, se puede decir que una pequeña acción no meritoria no será la causa de una abundante producción de maduración no meritoria. Ahora, para explicar la determinación de objetos deseables e indeseables mediante la maduración, se dice: «aunque sea así», etc. Esto se dice con el propósito de clasificar lo desagradable según la convención (sammuti), pero aquí no se clasifica de esa manera, por eso dice: «pero el Bienaventurado», etc. සො උපාසකො චන්දනඞ්ගලගාමෙ ජාතත්තා ‘‘චන්දනඞ්ගලිකො’’ති පඤ්ඤායති, ‘‘චන්දනවිලාසො’’ති කෙචි. තස්ස උපාසකස්ස පටිභානං උදපාදීති යොජනා. තෙ රාජානො හතප්පභෙ හතසොභෙ දිස්වාති සම්බන්ධො. උදකාභිසිත්තෙති උදකෙන අභිසිඤ්චිතෙ. අඞ්ගාරෙ වියාති අඞ්ගාරක්ඛණෙ විය. Ese seguidor laico es conocido como «Candanaṅgalika» por haber nacido en la aldea de Candanaṅgalā; algunos dicen «Candanavilāsa». La construcción es: «el ingenio surgió en ese seguidor laico». La conexión es: «al ver a esos reyes con su brillo y esplendor perdidos». «Ungidos con agua» significa rociados con agua. «Como carbones» significa como en el momento de ser carbones apagados. කාලස්සෙවාති පගෙව. අවිගතගන්ධං තඞ්ඛණවිකසිතතාය. ඊදිසං වචනන්ති ‘‘අච්ඡාදෙසී’’ති එවරූපං වචනන්ති. «Temprano» (kālasseva) significa muy temprano. «Con fragancia no desvanecida» debido a que floreció en ese preciso momento. «Tal discurso» se refiere a un discurso de esta naturaleza, como en «él cubrió». පඤ්චරාජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Pañcarāja Sutta. 3. දොණපාකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Doṇapāka Sutta 124. ‘‘දොණපාකකුර’’න්ති [Pg.185] එත්ථ විභත්තිලොපං කත්වා නිද්දෙසොති ආහ ‘‘දොණපාකං කුර’’න්ති. දොණස්සාති චතුන්නං ආළ්හකානං, සොළසනාළීනන්ති අත්ථො. තදුපියන්ති තදනුරූපං, තස්ස වුත්තපරිමාණස්ස අනුච්ඡවිකන්ති අත්ථො. පුබ්බෙති තංදිවසතො පුරිමතරදිවසෙසු. බලවාති මහා. භත්තපරිළාහොති භත්තසම්මදහෙතුකො. අස්ස රඤ්ඤො උභොසු පස්සෙසු ගහිතතාලවණ්ටා බීජන්ති යමකතාලවණ්ටෙහි. ඵාසුවිහාරන්ති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය ලද්ධබ්බසුඛවිහාරං. භොජනමත්තඤ්ඤූ හි සුඛවිහාරො හොති. තෙනාහ ‘‘තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා, සණිකං ජීරති ආයු පාලය’’න්ති. 124. En «Doṇapākakura», la designación se hace eliminando la terminación flexiva, por eso dice «un doṇa de arroz cocido» (doṇapākaṃ kuraṃ). «De un doṇa» significa de cuatro āḷhakas, es decir, de dieciséis nāḷīs. «Adecuado para ello» (tadupiyaṃ) significa conforme a eso, apropiado para la cantidad mencionada. «Anteriormente» significa en días previos a ese día. «Fuerte» significa grande. «Ardor por la comida» (bhattapariḷāho) se refiere al malestar causado por el exceso de comida. «Con abanicos de palma sostenidos a ambos lados del rey» significa con abanicos de palma gemelos. «Vida confortable» (phāsuvihāra) se refiere a la morada de felicidad que se obtiene al conocer la moderación en la comida. Pues quien conoce la moderación en la comida vive confortablemente. Por eso se dice: «Las sensaciones son leves para él, digiere lentamente y protege su longevidad». තනුකස්සාති තනුකා අස්ස පුග්ගලස්ස, භුත්තපච්චයා විසභාගවෙදනා න හොන්තීති අත්ථො. සණිකන්ති මන්දං මුදුකං, අපරිස්සයමෙවාති අත්ථො. ජීරතීති පරිභුත්තාහාරො පච්චති. ආයුපාලයන්ති නිරොධො අවෙදනො ජීවිතං රක්ඛන්තො. අථ වා සණිකං ජීරතීති සො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ පුග්ගලො පරිමිතාහාරතාය සණිකං චිරෙන ජීරති ජරං පාපුණාති ජීවිතං පාලෙන්තො. «Leves para él» significa que para esa persona las sensaciones desagradables resultantes de lo ingerido no ocurren. «Lentamente» significa de forma gradual y suave, es decir, sin peligros. «Digiere» significa que el alimento consumido se procesa. «Protegiendo la longevidad» se refiere a la protección de la vida mediante el cese de la pesadez y la ausencia de dolor. O bien, «digiere lentamente» significa que esa persona que conoce la moderación en la comida, debido a la cantidad limitada de alimento, envejece lentamente a lo largo de mucho tiempo, preservando su vida. පරියාපුණිත්වාති එත්ථ යථා සබ්බං සො පරියාපුණි, තතො පරඤ්ච යථා පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං ‘‘රඤ්ඤා සද්ධි’’න්තිආදි වුත්තං. තාවතකෙ තණ්ඩුලෙ හාරෙය්‍යාසි තදුපියඤ්ච බ්‍යඤ්ජනන්ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. «Habiendo aprendido», aquí se refiere a cómo aprendió todo y cómo procedió después; para mostrar esto se dice «con el rey», etc. La conexión es: «deberías traer tal cantidad de arroz y el curry correspondiente». පුරිසභාගො එසාති මජ්ඣිමෙන පුරිසෙන භුඤ්ජිතබ්බභාගො එසො, යදිදං නාළිකොදනමත්තං. සල්ලිඛිතසරීරතාති භමං ආරොපෙත්වා උල්ලිඛිතස්ස විය සබ්බපරිළාහවූපසමස්ස පුථුලතාපගතසරීරස්ස. සීලං සම්පරායිකත්ථොති වුත්තං, කුතො පනෙත්ථ සීලන්ති ආහ ‘‘භොජනෙ’’තිආදි. සීලඞ්ගං නාම හොතීති චතුපාරිසුද්ධිසීලස්ස අවයවො එකො භාගො හොති. «Esta es la porción de un hombre» significa que esta es la porción que debe comer un hombre promedio, a saber, solo una medida de una nāḷikā de arroz cocido. «Cuerpo esbelto» se refiere a un cuerpo que ha perdido su anchura, como si hubiera sido tallado en un torno, con todo el malestar del exceso calmado. Se dice que «la virtud es para el bienestar futuro»; ¿pero dónde está la virtud aquí? Por eso dice: «en la comida», etc. Se llama «un componente de la virtud» a una parte o miembro de la virtud de pureza cuádruple (catupārisuddhisīla). දොණපාකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Doṇapāka Sutta. 4. පඨමසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Paṭhamasaṅgāma Sutta 125. වෙදෙන [Pg.186] ඤාණෙන ඊහති ඉරියතීති වෙදෙහී, කොසලරාජභගිනී අජාතසත්තුනො මාතා, සා කිර සම්පජඤ්ඤජාතිකා. තෙනාහ ‘‘පණ්ඩිතාධිවචන’’න්ති, චත්තාරි අඞ්ගානි එතිස්සන්ති චතුරඞ්ගිනී. ද්වින්නං රජ්ජානන්ති කාසිකරජ්ජමගධරජ්ජානං අන්තරෙ, සො පන ගාමො කාසිකරජ්ජො. 125. «Vedehī» es aquella que se esfuerza o actúa con conocimiento (veda); ella era la hermana del rey de Kosala y madre de Ajātasattu; se dice que era sabia de nacimiento. Por eso se dice: «es un epíteto para una persona sabia». «De cuatro divisiones» (caturaṅginī) significa que posee estos cuatro componentes. «Entre los dos reinos» significa entre el reino de Kāsi y el reino de Magadha; sin embargo, esa aldea pertenecía al reino de Kāsi. පාපාති ලාමකා නිහීනාචාරා. මෙජ්ජති සිනිය්හතීති මෙත්ති, සා එතෙසු අත්ථීති මිත්තා. සහ අයන්ති පවත්තන්තීති සහායා. සම්පවඞ්කන්ති සුට්ඨු ඔනතං. ජයකාරණං දිස්වා ආහ, තථා හි ‘‘අජ්ජ ඉමං රත්තිං දුක්ඛං සෙතී’’ති කාලපරිච්ඡෙදවසෙන වුත්තං. වෙරිඝාතො නාම වෙරිපුග්ගලෙ සතීති ආහ ‘‘වෙරිපුග්ගලං ලභතී’’ති. «Malvados» (pāpā) significa viles, de conducta baja. «Amistad» (metti) es aquello que se suaviza o se adhiere; quienes poseen esto son «amigos» (mittā). «Compañeros» (sahāyā) son los que avanzan juntos. «Íntimo» (sampavaṅka) significa muy inclinado hacia alguien. Al ver la causa de la victoria, dijo eso; por lo cual se dice en términos de tiempo determinado: «hoy duerme miserablemente esta noche». El término «destrucción de la enemistad» existe cuando hay una persona enemiga, por eso dice: «obtiene una persona enemiga». පඨමසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Paṭhamasaṅgāma Sutta. 5. දුතියසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Dutiyasaṅgāma Sutta 126. සුණාථාති ‘‘වත්වා’’ති වචනසෙසො. උපකප්පතීති සම්භවති. සය්හං හොතීති කාතුං සක්කා හොති. ‘‘යදා චඤ්ඤෙ’’ති ච-කාරො නිපාතමත්තන්ති ආහ ‘‘යදා අඤ්ඤෙ’’ති. විලුම්පන්තීති විනාසං අච්ඡින්දනං කරොන්ති. විලුම්පීයතීති විලුත්තපරසන්තකස්ස අසකත්තා පුග්ගලො දිට්ඨධම්මිකං කම්මඵලං පටිසංවෙදෙන්තො විය සයම්පි පරෙන විලුම්පීයති, ධනජානිං පාපුණාති. ‘‘කාරණ’’න්ති හි මඤ්ඤතීති පාපකිරියං අත්තනො හිතාවහං කාරණං කත්වා මඤ්ඤති. ජයන්තො පුග්ගලො ‘‘ඉදං නාම ජිනාමී’’ති මඤ්ඤමානො සයම්පි තතො පරාජයං පාපුණාති. ඝට්ටෙතාරන්ති පාපකම්මවිපාකං. කම්මවිවට්ටෙනාති කම්මස්ස විවට්ටනෙන, පච්චයලාභෙන ලද්ධාවසරෙන විවට්ටෙත්වා විගමිතෙන කම්මෙනාති අත්ථො. 126. «Escuchad» es lo que resta tras decir «habiendo dicho». «Es de provecho» (upakappati) significa que es posible. «Es soportable» (sayhaṃ) significa que se puede hacer. En «yadā caññe», la partícula «ca» es un mero expletivo, por eso dice «yadā aññe» (cuando otros). «Saquean» (vilumpanti) significa que destruyen o arrebatan. «Es saqueado» (vilumpīyati) significa que debido a no ser dueño de lo que ha sido saqueado de otro, la persona misma es saqueada por otro, experimentando el resultado de la acción en esta misma vida; sufre la pérdida de sus bienes. Pues «piensa que es una causa» significa que piensa que realizar una mala acción es una causa que le traerá beneficio personal. La persona que vence piensa «estoy ganando esto», pero ella misma sufre la derrota por parte de otro después. «Al opresor» se refiere a la maduración de la mala acción. «Por la evolución del kamma» (kammavivaṭṭena) significa por la evolución del kamma al obtener la oportunidad a través de las condiciones, es decir, por el kamma que ha evolucionado o se ha manifestado. දුතියසඞ්ගාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Dutiyasaṅgāma Sutta. 6. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Mallikā Sutta 127. එකච්චාති [Pg.187] පණ්ඩිතා සපඤ්ඤා. සෙය්‍යාති වරා. ගාථාසුඛත්ථං සසුරසද්දලොපං කත්වා ‘‘සස්සුදෙවා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සස්සුසසුරදෙවතා’’ති. දිසාජෙට්ඨකාති චතූසුපි දිසාසු ජෙට්ඨකසීසෙන හි ලොකං වදති. තාදිසායාති තථාරූපාය මෙධාවිතාදිගුණවුත්තියා. සුභරියායාති සුඛෙත්තභූතාය සුන්දරිත්ථියාති අත්ථො. 127. 'Ekaccā': algunas mujeres sabias y dotadas de discernimiento. 'Seyyā': excelentes. Habiendo elidido el término 'sasura' (suegro) para facilitar el verso, se dice 'sassudevā' (quienes tienen a sus suegros como deidades), por lo cual dijo: 'deidades de suegros y suegras'. 'Disājeṭṭhakā': se refiere al mundo bajo el liderazgo de los jefes en las cuatro direcciones. 'Tādisāyā': por tal conducta de virtudes como la sabiduría. 'Subhariyāyā': el significado es una mujer excelente que se ha convertido en un campo fértil. මල්ලිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Mallikā Sutta. 7. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Appamāda Sutta 128. සමධිග්ගය්හාති සම්මා අතිවිය ගහෙත්වා, ඤායෙන විසෙසතො ගණ්හිත්වා. කාරාපකඅප්පමාදොති තිණ්ණං පුඤ්ඤකිරියවත්ථූනං පවත්තකඅප්පමාදො. සමවධානන්ති සමවරොධං අන්තොගධං. උපක්ඛෙපන්ති බහි අහුත්වා පක්ඛිපිතබ්බතං. සෙසපදජාතානි විය අව…පෙ… ධම්මා සප්පදෙසත්තා. අප්පමාදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති තස්ස නිප්පදෙසත්තා. අග්ගං සෙට්ඨං මහන්තං සෙසධම්මානං අප්පමාදො. පටිලාභකට්ඨෙනාති අධිගමහෙතුතාය. ලොකියොපි සමානොති කාමාවචරොපි සමානො. මහග්ගතානුත්තරානං පුබ්බභාගෙ පවත්තඅප්පමාදො හි ඉධාධිප්පෙතො. 128. 'Samadhiggayha': habiendo captado correctamente y con firmeza, habiendo tomado especialmente de acuerdo con la razón. 'La diligencia como impulsora' (kārāpaka-appamādo) es la diligencia que pone en marcha las tres bases de las acciones meritorias. 'Samavadhānaṃ': inclusión o contención. 'Upakkhepaṃ': la cualidad de ser incluido sin quedar fuera. Al igual que las clases de los términos restantes... [pe]... las enseñanzas son parciales (sappadesa). Llegan a estar incluidas en la diligencia porque esta es absoluta (nippadesa). La diligencia es lo supremo, lo excelente, lo más grande entre los demás estados. 'En el sentido de obtener': por ser la causa del logro. Aunque sea mundana (lokiya), es decir, aunque pertenezca a la esfera de los sentidos. Pues aquí se refiere a la diligencia que procede en la fase preliminar de los estados elevados (mahaggata) y supremos (anuttara). පසංසන්ති පණ්ඩිතාති යොජනා. අප්පමාදස්ස පාසංසභාවෙ එකන්තතො කත්තබ්බතාය පන ‘‘එතානී’’තිආදිනා කාරණං ආහ. ඉමිස්සා යොජනාය ‘‘පුඤ්ඤකිරියාසූ’’ති පදස්ස ‘‘අප්පමත්තො’’ති ඉමිනා සම්බන්ධො. යස්මා පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති, යස්මා ච පුඤ්ඤකිරියාසු අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිග්ගණ්හාති, තස්මා ආයුආදීනි පත්ථයන්තෙන අප්පමාදොව කාතබ්බොති. දුතියයොජනාය පන පණ්ඩිතා අප්පමාදං පසංසන්ති. කත්ථ? පුඤ්ඤකිරියාසු. කස්මාති චෙ? අප්පමත්තොතිආදි. තෙනාහ ‘‘යස්මා…පෙ… අත්ථො’’ති. අත්ථපටිලාභාති දිට්ඨධම්මිකාදිහිතපටිලාභා. 'Los sabios elogian': esta es la construcción. En cuanto a la naturaleza laudable de la diligencia y su carácter absolutamente obligatorio, se explica la razón mediante 'etāni', etc. En esta construcción, el término 'en las acciones meritorias' se conecta con 'el que es diligente'. Puesto que los sabios elogian la diligencia, y puesto que el que es diligente en las acciones meritorias alcanza ambos beneficios, por tanto, aquel que desea la longevidad y demás debe practicar la diligencia. En la segunda construcción, los sabios elogian la diligencia. ¿Dónde? En las acciones meritorias. Si se pregunta ¿por qué?, se responde 'el que es diligente', etc. Por eso dijo: 'puesto que... [pe]... es el significado'. 'Logro de beneficios' significa el logro del bienestar en esta vida y en las futuras. අප්පමාදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí concluye el comentario al Appamāda Sutta. 8. කල්‍යාණමිත්තසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Kalyāṇamitta Sutta 129. සීලාදිගුණසමන්නාගතො [Pg.188] කල්‍යාණො භද්දකො මිත්තො එතස්සාති කල්‍යාණමිත්තො, තස්ස ධම්මො කල්‍යාණමිත්තස්සෙව ස්වාඛාතො නාම හොති සුත්වා කත්තබ්බකිච්චස්ස සාධනතො. තෙනාහ ‘‘අත්ථං පූරෙතී’’ති. ඉතරස්සාති පාපමිත්තස්ස. තෙනාති අත්ථපූරණෙන. එතන්ති ‘‘සො ච ඛො කල්‍යාණමිත්තස්සා’’ති එතං වචනං. දෙසනාධම්මොති පරියත්තිධම්මො. සො හි කල්‍යාණමිත්තතො පච්චක්ඛතො ලද්ධබ්බො, ඉතරෙ තදුපනිස්සයා පච්චත්තපුරිසකාරෙහි, තෙන ලද්ධබ්බො කල්‍යාණමිත්තොති එවමත්ථො ගහෙතබ්බො. සාවකබොධිසත්තවසෙන හෙසා දෙසනා ආගතා. න හි සෙසබොධිසත්තානං පරොපදෙසෙන පයොජනං අත්ථි. 129. Aquel que posee cualidades como la virtud (sīla) es un amigo admirable (kalyāṇamitto), un buen amigo; su enseñanza se llama 'bien proclamada' (svākhāto) por el hecho de realizar el deber que debe hacerse tras haberla escuchado. Por eso dijo: 'cumple el propósito'. 'Del otro' se refiere al mal amigo (pāpamitta). 'Por eso' significa por el cumplimiento del propósito. 'Esto' se refiere a la frase: 'y él es un amigo admirable'. 'La enseñanza del Dhamma' es el Dhamma del estudio (pariyatti). Pues este debe obtenerse directamente de un amigo admirable; los otros estados se obtienen a través de su apoyo y del esfuerzo personal; por tanto, el significado debe entenderse como que el amigo admirable es quien debe ser obtenido. Esta enseñanza ha sido expuesta en relación con el Bodhisatta discípulo (sāvakabodhisatta). Pues para los demás Bodhisattas no hay necesidad de instrucción ajena. උපඩ්ඪං කල්‍යාණමිත්තතොති බ්‍රහ්මචරියං චරන්තස්ස උපඩ්ඪගුණො කල්‍යාණමිත්තතො ලද්ධබ්බො. උපඩ්ඪං පච්චත්තපුරිසකාරතොති ඉතරං උපඩ්ඪං ඤාණං පටිපජ්ජන්තස්ස අත්තනො පුරිසකාරතො. ලොකෙපි පාකටොයමත්ථො ‘‘ආචරියතො උපඩ්ඪං, පච්චත්තපුරිසකාරතො උපඩ්ඪං ලද්ධබ්බා තෙවිජ්ජතා’’ති, තස්මා ථෙරො තථා චින්තෙසි. නිප්පදෙසන්ති අනවසෙසතො. තතොති කල්‍යාණමිත්තතො. උපඩ්ඪං ආගච්ඡතීති උපඩ්ඪගුණො පටිපජ්ජන්තං උපගච්ඡති. බහූහි පුරිසෙහි. විනිබ්භොගො විවෙචනං නත්ථි එකජ්ඣං අත්ථස්ස විවෙචෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. එසාති පරතොඝොසපච්චත්තපුරිසකාරතො ච සිජ්ඣමානො අත්ථො. එත්තකන්ති එත්තකො භාගො. යදි න සක්කා ලද්ධුං, අථ කස්මා උපඩ්ඪන්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘කල්‍යාණමිත්තතායා’’තිආදි. සම්මාදිට්ඨිආදීසු න සක්කා ලද්ධුං. අසක්කුණෙය්‍යෙ සකලම්පි න සම්භවති පරතොඝොසමත්තෙන තෙසං අසිජ්ඣනතො, පධානහෙතුභාවදීපනත්ථං පන ‘‘සකලමෙවා’’ති වුත්තං. පුබ්බභාගපටිලාභඞ්ගන්ති පුබ්බභාගෙ පටිලද්ධබ්බකාරණං කල්‍යාණමිත්තස්ස උපදෙසෙන විනා තෙන උත්තරි විසෙසතො අලද්ධබ්බතො. අත්ථතොති පරමත්ථතො. ‘‘කල්‍යාණමිත්තං…පෙ… චත්තාරො ඛන්ධා’’ති වත්වා සුත්වාති අත්ථො. තෙ පන සීලාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නාති ආහ ‘‘සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොතිපි වදන්තියෙවා’’ති. 'La mitad procede del amigo admirable': para quien practica la vida santa, la mitad de la cualidad debe obtenerse del amigo admirable. 'La mitad procede del esfuerzo personal': la otra mitad debe obtenerse del esfuerzo personal de quien practica para alcanzar el conocimiento. Incluso en el mundo este significado es evidente: 'la mitad del maestro, la mitad del esfuerzo personal, así se debe obtener el triple conocimiento'; por tanto, el Tera pensó de esa manera. 'Sin distinción' (nippadesa) significa sin resto. 'De allí' significa del amigo admirable. 'Viene la mitad': la mitad de la cualidad llega a quien está practicando. 'Por muchos hombres'. 'Vinibbhogo' es distinción; no existe tal, porque no es posible separar el beneficio individualmente. 'Este' es el beneficio que se realiza a partir de la instrucción ajena y del esfuerzo personal. 'Tanto' significa tal porción. Si no es posible obtenerlo así, ¿por qué entonces se dijo 'la mitad'? Se dijo: 'por la condición de amigo admirable', etc. En la visión correcta y demás facultades no es posible obtenerlo solo de una fuente. En lo que no es posible por separado, ni siquiera la totalidad ocurre simplemente por la instrucción ajena sin el esfuerzo propio; sin embargo, para ilustrar que es la causa principal, se dijo 'toda en su totalidad'. 'Como factor de obtención de la fase preliminar': la causa que debe obtenerse en la fase preliminar, pues sin la instrucción del amigo admirable no se obtiene la distinción superior posterior. 'En sentido real' (atthatoti) significa en el sentido supremo. Habiendo dicho 'amigo admirable... [pe]... los cuatro agregados', el significado es 'tras haber escuchado'. Aquellos, como la virtud y demás, están incluidos en el agregado de las formaciones (saṅkhārakkhandha), por lo que dijo: 'incluso dicen que es el agregado de las formaciones'. මාහෙවන්ති මා අහ එවන්ති ඡෙදො, අහාති නිපාතමත්තං, මාති පටිසෙධෙ නිපාතො. තෙනාහ ‘‘මා එවං අභණී’’ති. ‘‘මාහෙවං ආනන්දා’’ති [Pg.189] වදතො භගවතො ඉමස්මිං ඨානෙ තාදිසස්ස නාම තෙ, ආනන්ද, කල්‍යාණමිත්තගුණෙ සෙවතො වත්තුං යුත්තං අයාථාවතොති ධම්මභණ්ඩාගාරිකස්ස යථාභූතගුණකිත්තනමුඛෙන පටික්ඛෙපො යුත්තොති දස්සෙන්තො ‘‘බහුස්සුතො’’තිආදිමාහ. ඉදන්ති ඉදං වචනං භගවා ආහාති සම්බන්ධො. සකලමෙව හීති එත්ථ හි-සද්දො හෙතුඅත්ථො. තෙන ‘‘මාහෙව’’න්ති තස්ස පටික්ඛෙපස්ස කාරණං ජොතිතං, න සරූපතො වුත්තං. ‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙත’’න්තිආදිනා පන තං සරූපතො දස්සිතන්ති ආහ ‘‘ඉදානි…පෙ… ආදිමාහා’’ති. පාටිකඞ්ඛිතබ්බන්ති ඉච්ඡනට්ඨෙන පාටිකඞ්ඛිතබ්බං, න පටිකඞ්ඛානිමිත්තෙනාති ආහ ‘‘අවස්සංභාවීති අත්ථො’’ති. 'Māhevaṃ' se divide en 'mā aha evaṃ'; 'aha' es solo una partícula, 'mā' es una partícula de negación. Por eso dijo: 'no hables así'. Cuando el Bienaventurado dice 'no [digas] así, Ānanda', en este contexto, no era apropiado que alguien como tú, Ānanda, que cultivas las cualidades de un amigo admirable, hablara de forma inexacta; así, mostrando el rechazo a través del reconocimiento de sus cualidades reales, como el ser 'erudito' (bahussuto), dijo esto. 'Esto' se refiere a que el Bienaventurado dijo estas palabras. 'Pues toda en su totalidad': aquí la partícula 'hi' tiene un sentido causal. Por ella se aclara la razón de ese rechazo 'no digas así', aunque no se exprese formalmente. Pero se muestra explícitamente mediante 'esto es del amigo admirable', etc., por lo que dijo: 'ahora... [pe]... dijo al principio'. 'Pāṭikaṅkhitabbanti' significa que debe ser deseado en el sentido de anhelo, no por una mera expectativa subjetiva, por eso dijo: 'el significado es que es inevitable'. ඉධාති අන්තොගධාවධාරණපදං, ඉධෙවාති අත්ථො. ඉමස්මිංයෙව හි සාසනෙ අරියමග්ගභාවනා, න අඤ්ඤත්ථ. ආදිපදානංයෙවාති තස්මිං තස්මිං වාක්‍යෙ ආදිතො එව වුත්තසම්මාදිට්ඨිආදිපදානංයෙව. සම්මාදස්සනලක්ඛණාති චතුන්නං අරියසච්චානං පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන සම්මදෙව දස්සනසභාවා. සම්මාඅභිරොපනලක්ඛණොති නිබ්බානසඞ්ඛාතෙ ආරම්මණෙ සම්පයුත්තධම්මෙ සම්මදෙව ආරොපනසභාවො. සම්මාපරිග්ගහණලක්ඛණාති මුසාවාදාදීනං විසංවාදනාදිකිච්චතාය ලූඛානං අපරිග්ගාහකානං පටිපක්ඛභාවතො පරිග්ගාහකසභාවා සම්මාවාචා සිනිද්ධභාවෙන සම්පයුත්තධම්මෙ සම්මාවාචාපච්චයං සුභාසිතසොතාරඤ්ච පුග්ගලං පරිග්ගණ්හාතීති සම්මාපරිග්ගහණලක්ඛණා. යථා කායිකකිරියා කිඤ්චි කත්තබ්බං සමුට්ඨාපෙති, සයඤ්ච සමුට්ඨහනං ඝටනං හොති, තථා සම්මාකම්මන්ත සඞ්ඛාතා විරතිපීති සමුට්ඨාපනලක්ඛණා දට්ඨබ්බා, සම්පයුත්තධම්මානං වා උක්ඛිපනං සමුට්ඨාපනං කායිකකිරියාය භාරුක්ඛිපනං විය. ජීවමානස්ස සත්තස්ස, සම්පයුත්තධම්මානං වා, ජීවිතප්පවත්තියා ආජීවස්සෙව වා සුද්ධි වොදානං. යථා උප්පන්නුප්පන්නානං වජ්ජානං ධම්මෙන පහානානුප්පාදඅත්ථලාභාදිපරිවුඩ්ඪි හොති, එවං සම්පයුත්තානං පග්ගහණසභාවොති සම්මාපග්ගහලක්ඛණො සම්මාවායාමො. කායවෙදනාචිත්තධම්මෙසු සුභසුඛනිච්චඅත්තගාහානඤ්ච විධමනවසෙන සම්මාපතිට්ඨානසභාවාති සම්මාඋපට්ඨානලක්ඛණා සම්මාසති. සම්පයුත්තධම්මානං සම්මා සමාදහනං එකග්ගතාකරණං සභාවො එතස්සාති සම්මාසමාධානලක්ඛණො සම්මාසමාධි. තීණි කිච්චානි හොන්ති පටිපක්ඛධම්මෙසු[Pg.190], ආරම්මණධම්මෙසු, සම්පයුත්තධම්මෙසු ච එකස්මිංයෙව ඛණෙ පවත්තිවිසෙසභූතානි. ඉදානි තානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘සෙය්‍යථිද’’න්තිආදි වුත්තං. සද්ධින්ති ඉමිනා ‘‘අඤ්ඤෙහී’’ති වුත්තකිලෙසා මිච්ඡාදිට්ඨියා සහ එකට්ඨා වා අනෙකට්ඨා වාති දස්සෙති. පජහති පහාය නං පටිවිජ්ඣති. නිරොධන්ති නිබ්බානං ආරම්මණං කරොති සච්ඡිකිරියාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣති. «Aquí» es una palabra de inclusión y delimitación, con el significado de «solo aquí». Pues solo en esta enseñanza se encuentra el desarrollo del noble sendero, no en otro lugar. La expresión «de los factores iniciales» se refiere a los factores como la visión correcta y otros, mencionados desde el inicio en cada enunciado respectivo. La visión correcta tiene la característica de ver correctamente por medio del conocimiento de la penetración de las cuatro nobles verdades. El pensamiento correcto tiene la característica de aplicar correctamente los estados mentales asociados al objeto llamado Nibbāna. El habla correcta tiene la característica de aprehender correctamente; por su oposición a los estados de falsedad y dureza que no aprehenden el bienestar de otros, posee la naturaleza de aprehender. Debido a su naturaleza apacible, aprehende los estados asociados y a la persona que escucha lo que está bien hablado; por eso se dice que tiene la característica de aprehender correctamente. Así como una acción corporal inicia lo que debe hacerse y ella misma es un esfuerzo de origen, así debe entenderse que la abstención llamada acción correcta tiene la característica de originar, o bien es el levantamiento u origen de los estados asociados, similar al levantamiento de una carga mediante una acción corporal. El medio de vida correcto es la pureza y limpieza de la continuidad de la vida de un ser o de la subsistencia de los estados asociados. El esfuerzo correcto tiene la característica de sostener correctamente, ya que posee la naturaleza de sostener los estados asociados, de la misma manera que el abandono de las faltas que surgen repetidamente mediante el Dhamma conduce al crecimiento del bienestar y a que estas no vuelvan a surgir. La atención plena correcta tiene la característica de establecerse correctamente, debido a su naturaleza de establecerse rectamente al eliminar las percepciones de lo bello, lo placentero, lo permanente y el yo en el cuerpo, las sensaciones, la mente y los fenómenos. La concentración correcta tiene la característica de concentrar correctamente, pues su naturaleza es la unificación y la correcta composición de los estados asociados. En un mismo momento ocurren tres funciones especiales respecto a los estados opuestos, los objetos y los estados asociados. Ahora, para mostrar estas funciones en su forma propia, se dice «a saber» y lo que sigue. Con la palabra «junto con», muestra que los estados de las impurezas mencionados como «con otros» están en un mismo lugar o en diferentes lugares con la visión falsa. Abandona, y habiendo abandonado, lo penetra. «Al cese» significa que toma al Nibbāna como objeto y lo penetra a través de la realización y la penetración. න කෙවලං මග්ගධම්මා වුත්තනයෙනෙව, අථ ඛො අපරෙනපි නයෙන වෙදිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. නානාඛණා පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො. නානාරම්මණා අනිච්චානුපස්සනාදිභාවතො. එකක්ඛණා සකිදෙව උප්පජ්ජනතො. එකාරම්මණා නිබ්බානවිසයත්තා. චත්තාරි නාමානි ලභති පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන පවත්තියා. තීණි නාමානි ලභති කාමසඞ්කප්පාදීනං පහානවසෙන පවත්තියා. පටිපක්ඛපහානවසෙන හිස්ස නාමත්තයලාභො. එස නයො සෙසෙසුපි. විරතියොපි හොන්ති චෙතනායොපි පුබ්බභාගෙපි වික්ඛම්භනවසෙන පවත්තනතො. මග්ගක්ඛණෙ පන විරතියොව පටිපක්ඛසමුච්ඡින්දනස්ස මග්ගකිච්චත්තා. න හි චෙතනා මග්ගසභාවා. සම්මප්පධානසතිපට්ඨානවසෙනාති චතුබ්බිධසම්මප්පධානචතුබ්බිධසතිපට්ඨානවසෙන චත්තාරි නාමානි ලභති අනුප්පන්නාකුසලානුප්පාදනාදීනං කුසලානඤ්ච වඩ්ඪනතො. පුබ්බභාගෙපි මග්ගක්ඛණෙපීති යථා පුබ්බභාගෙ පඨමජ්ඣානාදිවසෙන නානා. එවං මග්ගක්ඛණෙපි. න හි එකොපි ච මග්ගසමාධි පඨමජ්ඣානසමාධිආදිනාමානි ලභති සම්මාදිට්ඨිආදීනං විය කිච්චවසෙන භෙදාභාවතො. තෙනාහ ‘‘මග්ගක්ඛණෙපි සම්මාසමාධියෙවා’’ති. Los factores del sendero no deben entenderse únicamente de la manera mencionada, sino que, mostrando que deben entenderse también de otro modo, se dice «además», etc. Se dice «en diferentes momentos» debido a que surgen una y otra vez. «Con diferentes objetos» debido a que consisten en la contemplación de la impermanencia y otros aspectos similares. «En un solo momento» porque surgen de una sola vez. «Con un solo objeto» porque su dominio es el Nibbāna. Recibe cuatro nombres (fundamentos de la atención plena) según su modo de proceder mediante el conocimiento de la penetración, etc. Recibe tres nombres (pensamientos de renuncia, etc.) según su modo de proceder mediante el abandono de los pensamientos sensuales y otros. En efecto, obtiene este triple nombre por el abandono de los estados opuestos. Este mismo principio se aplica a los demás factores. Las abstenciones también ocurren como voliciones en la etapa previa, procediendo mediante la supresión. Pero en el momento del sendero, son solo abstenciones, ya que la función del sendero es la erradicación de los estados opuestos. Pues la volición no es la naturaleza propia del sendero. Según los esfuerzos correctos y los fundamentos de la atención plena, recibe cuatro nombres por la no producción de estados perjudiciales no surgidos y por el incremento de los estados beneficiosos. Tanto en la etapa previa como en el momento del sendero, así como en la etapa previa hay diversidad según el primer jhana, etc., lo mismo ocurre en el momento del sendero. Sin embargo, ni siquiera una sola concentración del sendero recibe nombres como «concentración del primer jhana», etc., porque no hay distinción en su función como ocurre con la visión correcta y los demás factores. Por eso se dice: «incluso en el momento del sendero, es solo concentración correcta». ඤත්වා ඤාතබ්බාති සම්බන්ධො. වුද්ධි නාම වෙපුල්ලං භිය්‍යොභාවො පුනප්පුනං උප්පාදො එවාති ආහ ‘‘පුනප්පුනං ජනෙතී’’ති. අභිනිබ්බත්තෙතීති අභිවඩ්ඪං පාපෙන්තො නිබ්බත්තෙති. විවිත්තතාති විවිත්තභාවො. සො හි විවෙචනීයතො විවිච්චති, යං විවිච්චිත්වා ඨිතං, තදුභයම්පි ඉධ විවිත්තභාවසාමඤ්ඤෙන ‘‘විවිත්තතා’’ති වුත්තං. තෙසු පුරිමො විවෙචනීයතො විවිච්චමානතාය විවිච්චනකිරියාය සමඞ්ගී ධම්මසමූහො තාය එව විවිච්චනකිරියාය වසෙන විවෙකොති ගහිතො. ඉතරො සබ්බසො තතො විවිත්තසභාවතාය. තත්ථ යස්මිං ධම්මපුඤ්ජෙ සම්මාදිට්ඨි පවත්තති, තං යථාවුත්තාය විවිච්චමානතාය විවෙකසඞ්ඛාතං නිස්සායෙව පවත්තති, ඉතරං පන තංනින්නතාතංආරම්මණතාහීති වුත්තං ‘‘විවෙකං නිස්සිතං, විවෙකෙ වා නිස්සිත’’න්ති. «Habiendo conocido, debe conocerse» es la conexión. «Crecimiento» significa abundancia, incremento, o el surgimiento repetido; por eso dice «genera una y otra vez». «Produce» significa que hace surgir alcanzando un gran desarrollo. «Aislamiento» es el estado de estar aislado. Este se separa de aquello que debe ser discernido; aquello que permanece tras haberse discernido y el acto mismo de discernir se denominan aquí «aislamiento» por su cualidad común de ser un estado aislado. Entre ellos, el primer grupo de estados que posee el acto de discernir por estar separándose de lo que debe ser discernido, se toma como «aislamiento» (viveka) en virtud de ese mismo acto de discernir. El otro es el aislamiento por poseer una naturaleza completamente separada de aquello. En ese contexto, en cualquier conjunto de estados donde la visión correcta proceda, esta procede apoyándose precisamente en dicho aislamiento en virtud de la separación ya mencionada; lo otro se describe como «inclinado hacia ello» o «teniendo eso como objeto», por eso se dice «basado en el aislamiento» o «apoyado en el aislamiento». යථා [Pg.191] වා විවෙකවසෙන පවත්තං ඣානං ‘‘විවෙකජ’’න්ති වුත්තං, එවං විවෙකවසෙන පවත්තා සම්මාදිට්ඨි ‘‘විවෙකනිස්සිතා’’ති දට්ඨබ්බා. නිස්සයො ච විපස්සනාමග්ගානං වසෙන මග්ගඵලානං වෙදිතබ්බො. අසතිපි තාසං පුබ්බාපරභාවෙ ‘‘පටිච්චසමුප්පාදො’’ති එත්ථ පච්චයානං සමුප්පාදනං විය අභින්නධම්මාධාරා නිස්සයභාවනා සම්භවන්ති. තස්ස තදඞ්ග-සමුච්ඡෙදනිස්සරණවිවෙකනිස්සිතතං වත්වා පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකනිස්සිතතාය අවචනං අරියමග්ගභාවනාය වුච්චමානත්තා. භාවිතමග්ගස්ස හි යෙ සච්ඡිකාතබ්බා ධම්මා. තෙසං කිච්චං පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකො. අජ්ඣාසයතොති ‘‘නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සාමී’’ති මහන්තඅජ්ඣාසයතො. යදිපි හි විපස්සනාක්ඛණෙ සඞ්ඛාරාරම්මණං චිත්තං, සඞ්ඛාරෙසු පන ආදීනවං සුට්ඨු, දිස්වා තප්පටිපක්ඛෙ නිබ්බානෙ නින්නතාය අජ්ඣාසයතො නිස්සරණවිවෙකනිස්සිතො හොති, උණ්හාභිභූතස්ස පුග්ගලස්ස සීතනින්නචිත්තතා විය. කෙචි පන ‘‘යථා සභාවතො, යථා අජ්ඣාසයතො නිස්සරණවිවෙකනිස්සිතතා, එවං පටිප්පස්සද්ධිවිවෙකනිස්සිතතාපි සියා’’ති වදන්ති. යදග්ගෙන හි නිබ්බානනින්නතා සියා, තදග්ගෙන ඵලනින්නතාපි සියා ‘‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරෙය්‍ය’’න්ති අජ්ඣාසයසම්පත්තියා භාවතො. යස්මා පහානවිනයො විය රාගනිරොධොපි ඉධාධිප්පෙතවිවෙකෙන අත්ථතො නිබ්බිසිට්ඨො, තස්මා වුත්තං එස නයො විරාගනිස්සිතාදීසූති. තෙනාහ ‘‘විවෙකත්ථා එව හි විරාගාදයො’’ති. Así como se dice que el jhāna que ocurre en virtud del retiro es 'nacido del retiro' (vivekaja), así la visión correcta que ocurre en virtud del retiro debe entenderse como 'basada en el retiro' (vivekanissitā). Y la base (nissaya) debe conocerse en términos de los caminos de la introspección (vipassanāmaggānaṃ) para los caminos y frutos (maggaphalānaṃ). Aunque no exista una secuencia temporal previa o posterior entre ellos, así como en el término 'surgimiento dependiente' (paṭiccasamuppādo) se produce el surgimiento de las condiciones, del mismo modo surge el desarrollo del apoyo basado en estados no diferenciados. Al explicar que esto se basa en el retiro del abandono parcial (tadaṅga), de la erradicación (samuccheda) y de la liberación (nissaraṇa), no se menciona el retiro de la tranquilidad (paṭippassaddhiviveka) porque se está hablando del desarrollo del camino noble. Pues el retiro de la tranquilidad es la función de aquellos estados que deben ser realizados por el camino desarrollado. 'Por disposición' (ajjhāsayato) significa por la gran disposición de 'voy a realizar el Nirvana'. Pues aunque en el momento de la introspección la mente tiene como objeto a las formaciones, al ver claramente el peligro en las formaciones y estar inclinada por disposición hacia el Nirvana, que es su opuesto, se está basado en el retiro de la liberación, tal como una persona abrumada por el calor inclina su mente hacia el frío. Algunos, sin embargo, dicen: 'así como existe la base en el retiro de la liberación por naturaleza y por disposición, del mismo modo debería existir la base en el retiro de la tranquilidad'. Pues en la medida en que hay una inclinación hacia el Nirvana, en esa misma medida habría una inclinación hacia el fruto, debido a la perfección de la disposición: '¡Oh, cuándo podré morar tras haber alcanzado esa base!'. Puesto que, al igual que la disciplina del abandono, el cese de la pasión no es diferente en esencia del retiro aquí pretendido, se dice: 'este es el método en [los términos] basado en el desapasionamiento, etc.'. Por ello dijo: 'pues el desapasionamiento y los demás no son sino significados del retiro'. වොස්සග්ගසද්දො පරිච්චාගත්ථො පක්ඛන්දනත්ථො චාති වොස්සග්ගස්ස දුවිධතා වුත්තා. වොස්සජ්ජනඤ්හි පහානං, විස්සට්ඨභාවෙන නිරාසඞ්කපවත්ති ච, තස්මා විපස්සනාක්ඛණෙ තදඞ්ගවසෙන, මග්ගක්ඛණෙ සමුච්ඡෙදවසෙන පටිපක්ඛස්ස පහානං වොස්සග්ගො, තථා විපස්සනාක්ඛණෙ තංනින්නභාවෙන, මග්ගක්ඛණෙ ආරම්මණකරණෙන විස්සට්ඨසභාවතා වොස්සග්ගොති වෙදිතබ්බං. තෙනෙවාහ ‘‘තත්ථ පරිච්චාගවොස්සග්ගො’’තිආදි. අයං සම්මාදිට්ඨීති අයං මිස්සකවසෙන වුත්තා සම්මාදිට්ඨි. යථාවුත්තෙන පකාරෙනාති තදඞ්ගප්පහානසමුච්ඡෙදප්පහානපකාරෙන තංනින්නතදාරම්මණකරණප්පකාරෙන ච. Se ha dicho que el término 'renuncia' (vossagga) es doble, teniendo el sentido de abandono (pariccāga) y el sentido de lanzarse (pakkhandana). Ciertamente, la renuncia es el abandono y la actividad sin vacilación debido a un estado de entrega; por lo tanto, debe entenderse que en el momento de la introspección, el abandono de lo opuesto mediante la sustitución de factores (tadaṅga), y en el momento del camino, mediante la erradicación (samuccheda), es la renuncia por abandono. Del mismo modo, en el momento de la introspección, la naturaleza de entrega por estar inclinado a ello, y en el momento del camino, por hacer de ello un objeto, es la renuncia como lanzarse. Por eso se dijo: 'allí, la renuncia por abandono', etc. 'Esta visión correcta' se refiere a la visión correcta descrita de forma mixta. 'Del modo mencionado' significa del modo del abandono por sustitución y del abandono por erradicación, y del modo de estar inclinado a ello y de hacerlo su objeto. පුබ්බෙ වොස්සග්ගවචනස්සෙව අත්ථස්ස වුත්තත්තා ආහ ‘‘සකලෙන වචනෙනා’’ති. පරිණමන්තං විපස්සනාක්ඛණෙ, පරිණතං මග්ගක්ඛණෙ. පරිණාමො නාම ඉධ පරිපාකොති ආහ ‘‘පරිපච්චන්තං පරිපක්කඤ්චා’’ති. පරිපාකො ච ආසෙවනලාභෙන ලද්ධසාමත්ථියස්ස කිලෙසෙ පරිච්චජිතුං [Pg.192] නිබ්බානං පක්ඛන්දිතුං තික්ඛවිසදභාවො. තෙනාහ ‘‘අය’’න්තිආදි. එස නයොති ය්වායං නයො ‘‘විවෙකනිස්සිත’’න්තිආදිනා සම්මාදිට්ඨියං වුත්තො, සෙසෙසු සම්මාසඞ්කප්පාදීසුපි එසෙව නයො, එවං තත්ථ නෙතබ්බන්ති අත්ථො. පටිච්චාති නිස්සාය. ජාතිසභාවාති ජායනසභාවා. සකලොති අනවසෙසො, සබ්බොති අත්ථො. න කොචි මග්ගො සාවසෙසො හුත්වා සම්භවති. හෙට්ඨිමෙ මග්ගෙ උප්පන්නෙ උපරිමො උප්පන්නො එව නාම අනන්තරායෙන උප්පජ්ජනතො. වවස්සග්ගත්ථෙති වචසායත්ථෙ. වණ්ණයන්තීති ගුණවණ්ණනවසෙන විත්ථාරෙන්ති. Debido a que el significado de la palabra 'renuncia' ya se explicó anteriormente, dijo: 'con el enunciado completo'. 'Madurando' en el momento de la introspección, 'maduro' en el momento del camino. El término 'maduración' (pariṇāmo) aquí significa culminación, por eso dijo: 'llegando a la madurez y madurado'. Y la madurez es el estado de agudeza y claridad para abandonar las impurezas y lanzarse al Nirvana, habiendo obtenido capacidad mediante la práctica frecuente. Por eso dijo: 'esta', etc. 'Este es el método' significa que este método explicado para la visión correcta mediante las palabras 'basada en el retiro', etc., es el mismo para el pensamiento correcto y los demás, y así debe aplicarse en esos casos. 'Dependiendo de' (paṭicca) significa apoyándose en. 'De naturaleza naciente' (jātisabhāvā) significa que tienen la naturaleza de surgir. 'Completo' (sakalo) significa sin resto, es decir, todo. Ningún camino surge quedando algo restante. Una vez que surge el camino inferior, el superior ciertamente surge sin impedimento. 'En el sentido de renuncia' significa en el sentido de la palabra [vossagga]. 'Elogian' (vaṇṇayantī) significa que detallan mediante la descripción de sus cualidades. කල්‍යාණමිත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Kalyāṇamitta Sutta. 9. පඨමඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al primer Aputtaka Sutta 130. දිව-සද්දො දිවා-සද්දො විය දිවසපරියායො, තස්මා විසෙසනභාවෙන වුච්චමානො දිවසද්දො අත්ථවිසෙසං දීපෙතීති ආහ ‘‘දිවසස්ස දිවා’’තිආදි. සං වුච්චති ධනං, තස්ස පතීති සම්පති, ධනසාමිකො, තස්ස හිතාවහත්තා සාපතෙය්‍යන්ති ආහ ‘‘සාපතෙය්‍යන්ති ධන’’න්ති. තස්ස ගෙහෙ කතාකතභණ්ඩස්ස අතිබහුභාවතො විම්හයප්පත්තො රාජා ‘‘කො පන වාදො’’ති ආහ. කාළලොහං නාම අයොඵලං. කච්ඡපාදිරූපෙහිපි සොවණ්ණාදීනි ඨපෙන්ති. සකුණ්ඩකභත්තන්ති සකුණ්ඩෙහි වා සථුසෙහි වා පක්කභත්තං. බිලඞ්ගං වුච්චති ධඤ්ඤබිලඞ්ගං, ආරනාලන්තිපි වුච්චති, තං දුතියං අස්සාති බිලඞ්ගදුතියං. තඤ්හි කඤ්ජිතො නිබ්බත්තත්තා කඤ්ජිකං නාම. තීහි පක්ඛෙහි වත්ථඛණ්ඩෙහි කතනිවාසනං තිපක්ඛවසනං. තෙනාහ ‘‘තීණි…පෙ… නිවාසන’’න්ති. 130. La palabra 'diva', al igual que la palabra 'divā', es un sinónimo de día; por lo tanto, cuando se usa como un calificativo para expresar una distinción de significado, dice: 'del día, durante el día', etc. 'Saṃ' se refiere a la riqueza, y su dueño es 'sampati', el señor de la riqueza; lo que le pertenece se llama 'sāpateyya' (propiedad) porque le trae bienestar, por eso dice: 'sāpateyya significa riqueza'. Debido a la inmensa cantidad de bienes manufacturados y no manufacturados en su casa, el rey, asombrado, dijo: '¡qué decir entonces [de lo demás]!'. El llamado 'hierro negro' son frutos de hierro. También guardaban oro y otros metales bajo formas de tortugas y otros animales. 'Arroz con salvado' (sakuṇḍakabhatta) es arroz cocido con salvado o con las cáscaras de grano. 'Bilaṅga' se refiere al vinagre de grano, también llamado 'āranāla'; aquello que tiene esto como su segundo [plato] es 'bilaṅgadutiya' (con vinagre como segundo). Esto se llama 'kañjika' porque se produce a partir de la fermentación del arroz. 'Vestimenta de tres paños' (tipakkhavasana) es un vestido hecho con tres piezas de tela. Por eso dijo: 'tres... (pe)... vestido'. අසන්තො නීචො පුරිසොති අසප්පුරිසොති ආහ ‘‘ලාමකපුරිසො’’ති. කම්මස්ස නිබ්බත්තභාවෙන ඔතරණතාය ඵලං අග්ගං නාම, උපරිභූමිගතත්තා උද්ධං අග්ගං අස්සාති උද්ධග්ගිකං. දක්ඛිණන්ති දානමාහ. සග්ගො නාම කාමභවූපපත්තිභවො, තස්ස නිබ්බත්තනතො ‘‘සග්ගස්ස හිතා’’ති වුත්තං. තත්‍රුපපත්තිජනනතොති තත්‍ර උපපත්තියා ජනනතො, උප්පාදනතොති අත්ථො. 'Una persona que no es buena, baja' es un hombre indigno (asappurisa), por eso dice: 'un hombre ruin'. Por ser un fruto que desciende por la naturaleza de la acción producida, se llama 'superior' (agga); por dirigirse hacia los planos superiores, es 'con un fin ascendente' (uddhaggika). Con 'dádiva' (dakkhiṇa) se refiere a la donación. El llamado 'cielo' es la existencia en los planos del deseo; debido a que produce eso, se dice 'beneficioso para el cielo'. 'Por generar el renacimiento allí' significa por la generación o producción del renacimiento en ese lugar. සෙතං [Pg.193] උදකං එතිස්සාති සෙතොදකා. සො යෙන භාවෙන යත්ථ පාකටතරො හුත්වා දිස්සති, තං දස්සෙතුං ‘‘වීචීනං භින්නට්ඨානෙ’’ති ආහ. සුඛොතරණට්ඨානතාය කද්දමාදිදොසවිරහතො ච සුන්දරතිත්ථා. තං අපෙය්‍යමානන්ති තං උදකං කෙනචි අපරිභුඤ්ජියමානං. අත්තනා කත්තබ්බකිච්චකරොති අත්තනා කාතබ්බකම්මසඞ්ඛාතකිච්චකරො, පරිභොගවසෙන චෙව සඞ්ගහෙතබ්බසඞ්ගණ්හනවසෙන ච නියොජකොති අත්ථො. කුසලකිච්චකරොති අත්තනා කාතබ්බපුඤ්ඤකරො. Se llama 'de aguas blancas' (setodakā) a aquello que tiene agua clara. Para mostrar dónde esto se ve más claramente, dijo: 'en los lugares donde las olas rompen'. Por ser lugares de fácil descenso y por estar libres de defectos como el lodo, son 'muelles hermosos'. 'Aquella que no es bebida' significa que esa agua no es consumida por nadie. 'El que cumple con sus propios deberes' significa que cumple con las tareas que consisten en las acciones que él mismo debe realizar; es decir, el que se encarga tanto del consumo propio como de asistir a quienes deben ser asistidos. 'El que hace obras meritorias' es quien realiza el mérito que él mismo debe hacer. පඨමඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer Aputtaka Sutta. 10. දුතියඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al segundo Aputtaka Sutta 131. පිණ්ඩපාතෙනාති සහයොගෙ කරණවචනං. පටිපාදනං තෙන සහ යොජනන්ති ආහ ‘‘පිණ්ඩපාතෙන සද්ධිං සංයොජෙසි, පිණ්ඩපාතං අදාසීති අත්ථො’’ති. ‘‘පණීතභොජනං භුඤ්ජිත්වා’’ති වුත්තං, පාළියං පන ‘‘කණාජකං භුඤ්ජති බිලඞ්ගදුතිය’’න්ති. තං තං පවත්තිතං යෙභුය්‍යවසෙන වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. ඉදානි ‘‘ඉමස්ස සෙට්ඨිස්ස කස්සචි සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා දෙථා’’ති වචනං න සුතපුබ්බං, යස්මා පච්චෙකබුද්ධා නාම අත්තනො ගුණානුභාවෙහි ලොකෙ පාකටා සඤ්ජාතා එව හොන්ති, තස්මා සෙට්ඨිභරියාය ‘‘න යස්ස වා තස්ස වා’’තිආදි චින්තිතං. තථා හි තෙසං දෙන්තාපි සක්කච්චං යෙභුය්‍යෙන පණීතමෙව දෙන්ති. නාසාපුටං පහරි අත්තනො ආනුභාවෙන. සො ලුද්ධතාය ‘‘බහු වත ධඤ්ඤං මමස්සා’’ති චිත්තං සංයමෙතුං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො. 131. ‘Piṇḍapātena’ es un caso instrumental en sentido asociativo. Se refiere a la provisión junto con eso, por lo cual dice: ‘lo vinculó con la comida de limosna, el significado es que le dio la comida de limosna’. Se dijo ‘habiendo comido comida excelente’, pero en el Canon dice ‘come granos rotos con gacha amarga’. Debe entenderse que eso se expresó de acuerdo con lo que ocurrió mayormente. Ahora bien, la frase ‘dad a este banquero o a cualquier asceta o brahmán’ no se había escuchado antes; dado que los Paccekabuddhas son conocidos en el mundo por el poder de sus propias virtudes, la esposa del banquero pensó: ‘no para cualquiera’, etc. Pues, al darles a ellos, mayormente dan precisamente de lo mejor con respeto. Él golpeó sus fosas nasales con su propio poder. Debido a su codicia, pensando ‘ciertamente tendré mucho grano’, no pudo refrenar ni sostener su mente. විප්පටිසාරුප්පන්නාකාරං දස්සෙතුං ‘‘වරමෙත’’න්තිආදි වුත්තං. ‘‘ඉමස්ස සමණස්ස පිණ්ඩපාතං දෙහී’’ති වදතො න එකාය එව ජවනවීථියා වසෙන අත්ථසිද්ධි. අථ ඛො තත්ථ ආදිතො පවත්තජවනවාරොපි අත්ථි මජ්ඣෙ පවත්තජවනවාරොපි, තං සන්ධායාහ ‘‘පුබ්බපච්ඡිමචෙතනාවසෙනා’’ති. එකා චෙතනා ද්වෙ පටිසන්ධියො න දෙතීති එත්ථ සාකෙතපඤ්හවසෙන නිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. චුද්දසන්නං චෙතනානං පුබ්බෙ පුරෙතරං කතත්තා පුරාණං. Para mostrar la forma en que surgió el remordimiento, se dijo ‘esto es mejor’, etc. Al decir ‘dad limosna a este asceta’, el propósito no se cumple por un solo proceso de impulsos mentales (javana). En cambio, allí hay impulsos que ocurren al principio y también en el medio; refiriéndose a eso, dice ‘por medio de las intenciones anteriores y posteriores’. Que una sola intención no produce dos renacimientos (paṭisandhi) debe entenderse mediante la conclusión de la ‘Pregunta de Sāketa’. Lo ‘antiguo’ (purāṇa) se debe a que fue realizado mucho antes de las catorce intenciones. පරිගය්හතීති [Pg.194] පරිග්ගහොති ආහ ‘‘පරිග්ගහිතං වත්ථු’’න්ති. අන්වාය උපනිස්සාය ජීවන්තීති අනුජීවිනො. සබ්බමෙතන්ති ධනධඤ්ඤාදිසබ්බං එතං යථාවුත්තපරිග්ගහවත්ථුං. නික්ඛිප්පගාමිනන්ති නික්ඛිපිතබ්බතාගාමිනං. නික්ඛිපිතබ්බසභාවං හොතීති ආහ ‘‘නික්ඛිප්පසභාව’’න්ති. පහාය ගමනීයන්ති අයමෙත්ථ අත්ථොති ආහ ‘‘පරිච්චජිතබ්බසභාවමෙවා’’ති. ‘Aquello que se asume’ es la posesión (pariggaho), por eso dice ‘el objeto poseído’. ‘Anujīvino’ son los dependientes que viven siguiendo o apoyándose en [alguien]. ‘Todo esto’ se refiere a toda la propiedad mencionada anteriormente, como el dinero y el grano. ‘Nikkhippagāminaṃ’ significa aquello que tiende a ser dejado atrás. ‘Tiene la naturaleza de ser dejado’, por eso dice ‘naturaleza de ser dejado’. ‘Debe ser abandonado al partir’ es el significado aquí, por eso dice ‘precisamente la naturaleza de ser renunciado’. දුතියඅපුත්තකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al segundo Aputtaka Sutta. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al segundo Vagga. 3. තතියවග්ගො 3. Tercer Vagga 1. පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Puggala Sutta 132. ‘‘නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො’’තිආදි අප්පකාසනභාවෙන තමතීති තමො, තෙන තමෙන යුත්තොති තමො පුග්ගලො වුච්චති, තංයොගතො පුග්ගලස්ස තබ්බොහාරො යථා ‘‘මච්ඡෙරයොගතො මච්ඡෙරො’’ති. තස්මා තමොති අප්පකාසනභාවෙන තමො තමභූතො අන්ධකාරො විය ජාතො, අන්ධකාරත්තං වා පත්තොති අත්ථො. වුත්තලක්ඛණං තමමෙව පරම්පරතො අයනං ගති නිට්ඨා එතස්සාති තමපරායණො, තමපරායණතං වා පත්තොති අත්ථො. ඤායෙනපි තමග්ගහණෙන ඛන්ධතමොව කථිතො, න අන්ධකාරතමො. ඛන්ධතමොති ච සම්පත්තිරහිතා ඛන්ධපවත්තියෙව දට්ඨබ්බා. ‘‘උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො’’තිආදි පකාසනභාවෙන ජොතෙතීති ජොති, තෙන ජොතිනා යුත්තොතිආදි සබ්බං තමෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉතරෙ ද්වෙති ජොතිතමපරායණො ජොතිජොතිපරායණොති ඉතරෙ ද්වෙ පුග්ගලෙ. 132. ‘Nacido en una familia baja’, etc. Debido a la falta de resplandor, es ‘oscuridad’ (tamo); aquel dotado de esa oscuridad se llama ‘persona en la oscuridad’ (tamo puggalo). La designación de la persona se debe a esa conexión, como se dice ‘tacaño por su conexión con la tacañería’. Por lo tanto, ‘tamo’ significa oscuridad por falta de resplandor, nacido como si fuera oscuridad o habiendo alcanzado un estado de oscuridad. ‘Tamaparāyaṇo’ (dirigido a la oscuridad) es aquel cuya meta, destino o fin es esa misma oscuridad mencionada anteriormente a través de la sucesión; o el significado es que ha alcanzado el estado de estar dirigido a la oscuridad. Según la lógica, al mencionar ‘oscuridad’, se habla de la oscuridad de los agregados (khandhatamo), no de la oscuridad física. Y la ‘oscuridad de los agregados’ debe verse como la mera continuidad de los agregados desprovista de prosperidad. ‘Nacido en una familia alta’, etc. Debido a su resplandor, es ‘luz’ (joti); dotado de esa luz, etc., todo debe entenderse del mismo modo que se explicó para ‘tamo’. ‘Los otros dos’ se refiere a las otras dos personas: el que va de la luz a la oscuridad y el que va de la luz a la luz. වෙණුවෙත්තාදිකෙහි පෙළාදිකාරකා විලීවකාරකා. මිගමච්ඡාදීනං නිසාදනතො නෙසාදා, මාගවිකමච්ඡබන්ධාදයො. රථෙසු චම්මෙන හනනකරණතො රථකාරා චම්මකාරා වුත්තා. ‘‘පු’’ ඉති කරීසස්ස නාමං, තං කුසෙන්ති අපනෙන්තීති පුක්කුසා, පුප්ඵඡඩ්ඩකා. දුබ්බණ්ණොති විරූපො. ඔකොටිමකොති [Pg.195] ආරොහාභාවෙන හෙට්ඨිමකොටිකො, රස්සකායොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘ලකුණ්ඩකො’’ති. ලකු විය ඝටිකා විය ඩෙති පවත්තතීති හි ලකුණ්ඩකො, රස්සො. කණති නිමීලතීති කාණො. තං පනස්ස නිමීලනං එකෙන අක්ඛිනා ද්වීහිපි වාති ආහ ‘‘එකක්ඛිකාණො වා උභයක්ඛිකාණො වා’’ති. කුණනං කුණො, හත්ථවෙකල්ලං, සො එතස්ස අත්ථීති කුණී. ඛඤ්ජො වුච්චති පාදවිකලො. හෙට්ඨිමකායසඞ්ඛාතො සරීරස්ස පක්ඛො පදෙසො හතො අස්සාති පක්ඛහතො. තෙනාහ ‘‘පීඨසම්පී’’ති. පදීපෙ පදීපනෙ එතබ්බං නෙතබ්බන්ති පදීපෙය්‍යං, තෙලකපල්ලාදිඋපකරණං. වුත්තන්ති අට්ඨකථායං වුත්තං. Los que fabrican cestas y artículos similares con bambú, caña, etc., son cesteros (vilīvakārakā). Debido a que cazan ciervos, peces, etc., son cazadores (nesādā), como los tramperos y pescadores. Se dice que los fabricantes de carros (rathakārā) son trabajadores del cuero (cammakārā) porque golpean con cuero en los carros. ‘Pu’ es un nombre para el excremento; aquellos que lo quitan son pukkusā, los limpiadores de flores marchitas o excrementos. ‘Dubbaṇṇo’ significa feo. ‘Okoṭimako’ significa de estatura baja por falta de crecimiento, es decir, de cuerpo bajo. Por eso dice ‘lakuṇḍako’ (enano). Se dice lakuṇḍako porque se mueve como una pequeña bola de madera (laku o ghaṭikā), es decir, bajo. ‘Kāṇo’ (tuerto) es el que cierra o parpadea un ojo. Ese cierre puede ser de un ojo o de ambos; por eso dice ‘tuerto de un ojo o ciego de ambos’. ‘Kuṇo’ es una deformidad de la mano; quien la tiene es manco (kuṇī). ‘Khañjo’ se llama al que tiene una deficiencia en los pies (cojo). ‘Pakkhahato’ (paralítico) es aquel cuya mitad del cuerpo está dañada. Por eso dice ‘pīṭhasampī’ (el que se arrastra en una silla). ‘Padīpeyya’ es lo que debe traerse para la iluminación, como el aceite, las vasijas y otros utensilios. ‘Vuttaṃ’ significa que se dijo en el comentario. ආගමනවිපත්තීති ආගමනට්ඨානවසෙන විපත්ති ආගමො එත්ථාති කත්වා. පුබ්බුප්පන්නපච්චයවිපත්තීති පඨමුප්පන්නපච්චයවසෙන විපත්ති. චණ්ඩාලාදිසභාවා හිස්ස මාතාපිතරො පඨමුප්පන්නපච්චයා, පඨමුප්පත්තියා වා පච්චයා, තෙහෙවස්ස විපත්ති එව, න සම්පත්ති. පවත්තපච්චයවිපත්තීති පවත්තෙ සුඛපච්චයවිපත්ති. තාදිසෙ නිහීනකුලෙ උප්පන්නොපි කොචි විභවසම්පන්නො සියා, අයං පන දුග්ගතො දුරූපො හොති. ආජීවුපායවිපත්තීති ආජීවනුපායවසෙන විපත්ති. සුඛෙන හි ජීවිකං පවත්තෙතුං උපායභූතා හත්ථිසිප්පාදයො ඉමස්ස නත්ථි, පුප්ඵඡඩ්ඩකසිලාකොට්ටනාදිකම්මං පන කත්වා ජීවිකං පවත්තෙති. තෙනාහ ‘‘කසිරවුත්තිකෙ’’ති. අත්තභාවවිපත්තීති උපධිවිපත්ති. දුක්ඛකාරණසමායොගොති කායිකචෙතසිකදුක්ඛුප්පත්තියා පච්චයසමොධානං. සුඛකාරණවිපත්තීති සුඛපච්චයපරිහානි. උපභොගවිපත්තීති උපභොගසුඛස්ස විනාසො අනුපලද්ධි. ජොති චෙව ජොතිපරායණභාවො ච සුක්කපක්ඛො. ‘Infortunio en el origen’ (āgamanavipatti) significa infortunio en razón del lugar de nacimiento. ‘Infortunio en las condiciones surgidas previamente’ significa infortunio en razón de las condiciones que surgieron primero. Sus padres, siendo de la naturaleza de los parias (caṇḍālas), etc., son las condiciones que surgieron primero, o las condiciones para el primer nacimiento; debido a ellos, hay precisamente infortunio, no prosperidad. ‘Infortunio en las condiciones de sustento’ es el infortunio en las condiciones para la felicidad durante la vida. Alguien nacido en una familia tan humilde podría ser rico, pero este es pobre y feo. ‘Infortunio en los medios de vida’ significa infortunio en razón de los medios de subsistencia. No posee artes como el entrenamiento de elefantes, que son medios para vivir con facilidad, sino que vive realizando trabajos como recolectar flores marchitas o picar piedras. Por eso dice ‘de vida difícil’ (kasiravuttike). ‘Infortunio en la propia existencia’ es el infortunio en los atributos físicos (upadhivipatti). ‘Unión con las causas del sufrimiento’ es la concurrencia de condiciones para el surgimiento del sufrimiento físico y mental. ‘Infortunio en las causas de la felicidad’ es la pérdida de las condiciones para la felicidad. ‘Infortunio en el disfrute’ es la pérdida o falta de obtención del placer del disfrute. El estado de luz y el de estar dirigido a la luz constituyen el lado brillante. දසහි අක්කොසවත්ථූහීති ලක්ඛණවචනං එතං යථා ‘‘යදි මෙ බ්‍යාධිතා හොන්ති, දාතබ්බමිදමොසධ’’න්ති, තස්මා දසහි අක්කොසවත්ථූහි, තත්ථ වා යෙන කෙනචි පරිභාසතීති අත්ථො. එකග්ගචිත්තොති දානං දාතුං අපෙක්ඛිතතාය සමාහිතචිත්තො. ‘Con las diez bases del insulto’ es una expresión descriptiva, como ‘si están enfermos, se les debe dar esta medicina’; por lo tanto, significa que insulta con las diez bases del insulto o con cualquiera de ellas. ‘Mente unificada’ (ekaggacitto) significa una mente concentrada debido a la aspiración de dar una dádiva. පුග්ගලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Puggala Sutta. 2. අය්‍යිකාසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Ayyikā Sutta 133. ජරාජිණ්ණාති [Pg.196] ජරාය ජිණ්ණා. තෙන පාකටජරාය මත්ථකප්පත්තිමාහ. වයොවුඩ්ඪාති වයසා වුඩ්ඪා. තෙන පච්ඡිමවයස්ස ඔසක්කසම්පවත්තිං වදති. ජාතිමහල්ලිකාති ජාතිමහත්තගතා. චිරකාලං අතික්කන්තාති ද්වෙ තයො රාජපරිවට්ටෙ වීතිවත්තා. වයො-සද්දො සාධාරණවචනොපි ජිණ්ණසද්දසන්නිධානතො ඔසානවයං එව වදතීති ආහ ‘‘පච්ඡිමවයං සම්පත්තා’’ති. අය්‍යිකාති මාතාමහිං සන්ධාය වදති. හත්ථී එව රතනභූතො හත්ථිරතනන්ති ආහ ‘‘සතසහස්සග්ඝනකෙනා’’තිආදි. සබ්බානි තානීති කුම්භකාරභාජනානි, තෙහි සද්ධිං සත්තසන්තානස්ස පමාණං දස්සෙන්තො ‘‘තෙසු හී’’තිආදිමාහ, තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 133. ‘Jarājiṇṇā’ (consumida por la vejez) significa desgastada por la senilidad. Con esto, se refiere a haber llegado al clímax de la vejez manifiesta. ‘Vayovuḍḍhā’ (avanzada en edad) significa crecida en años. Con esto, habla del progreso hacia la declinación de la última etapa de la vida. ‘Jātimahallikā’ significa avanzada en nacimiento (edad). ‘Cirakālaṃ atikkantā’ significa que han pasado dos o tres reinados. Aunque la palabra ‘vayo’ (edad) es un término general, debido a su proximidad con la palabra ‘jiṇṇā’, se refiere exclusivamente a la edad final, por eso dice ‘llegada a la etapa final’. ‘Ayyikā’ se refiere a la abuela materna. ‘Hatthiratana’ (elefante joya) se refiere al elefante mismo convertido en una joya, por eso dice ‘valorado en cien mil’, etc. ‘Sabbāni tānī’ (todos esos) se refiere a los recipientes del alfarero; mostrando a través de ellos la medida de la continuidad de los seres, dice ‘entre ellos, en verdad’, etc., lo cual es fácilmente comprensible. අය්‍යිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Ayyikā Sutta. 4. ඉස්සත්තසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Issatta Sutta. 135. අට්ඨුප්පත්තිකොති එත්ථ කා අස්ස අට්ඨුප්පත්ති? තිත්ථියානං භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අලාභාය අයසාය පරිසක්කනං. තං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘භගවතො කිරා’’තිආදි වුත්තං. යථා තං සබ්බදිසාසු යමකමහාමෙඝො උට්ඨහිත්වා මහාඔඝං විය සබ්බා පාරමියො ‘‘ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ විපාකං දස්සාමා’’ති සම්පිණ්ඩිතා විය ලාභසක්කාරමහොඝං නිබ්බත්තයිංසු. තතො තතො අන්නපානයානවත්ථමාලාගන්ධවිලෙපනාදිහත්ථා ඛත්තියබ්‍රාහ්මණාදයො ආගන්ත්වා – ‘‘කහං භගවා, කහං දෙවදෙවො නරාසභො ලොකනාථො’’ති භගවන්තං පරියෙසන්ති, සකටසතෙහිපි පච්චයෙ ආහරිත්වා ඔකාසං අලභමානා සමන්තා ගාවුතප්පමාණම්පි සකටධුරෙන සකටධුරං ආහච්ච තිට්ඨන්ති චෙව අනුවත්තන්ති ච අන්ධකවින්දබ්‍රාහ්මණාදයො විය. සබ්බං ඛන්ධකෙ (මහාව. 282) තෙසු තෙසු සුත්තෙසු ච ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං. යථා ච භගවතො, එවං භික්ඛුසඞ්ඝස්සපි. වුත්තම්පි – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා සක්කතො හොති ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො ලාභී චීවර…පෙ… පරික්ඛාරානං, භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො’’තිආදි (උදා. 38), තථා ‘‘යාවතා ඛො, චුන්ද, එතරහි [Pg.197] සඞ්ඝො වා ගණො වා ලොකෙ උප්පන්නො, නාහං, චුන්ද, අඤ්ඤං එකං සඞ්ඝම්පි එකං ගණම්පි සමනුපස්සාමි එවං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං, යථරිවායං, චුන්ද, භික්ඛුසඞ්ඝො’’ති (දී. නි. 3.176). එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. නිජ්ඣත්තින්ති සඤ්ඤත්තිං. නන්ති කථං. 135. ‘Aṭṭhuppattiko’ (referente a la ocasión): aquí, ¿cuál es su origen ocasional? El intento de los ascetas de otras sectas (titthiyas) de privar al Bienaventurado y a la comunidad de monjes de ganancias y fama. Para mostrar esto en detalle, se dice ‘se cuenta que el Bienaventurado’, etc. Tal como cuando surge una gran nube doble en todas las direcciones, así las perfecciones (pāramiyo) acumuladas, como si dijeran ‘daremos fruto en esta misma existencia’, produjeron un gran flujo de ganancias y honores como una inundación. Khattiyas, brahamanes y otros, trayendo comida, bebida, vehículos, mantos, guirnaldas, perfumes, ungüentos, etc., venían de todas partes buscando al Bienaventurado: ‘¿Dónde está el Bienaventurado? ¿Dónde está el dios de dioses, el toro entre los hombres, el protector del mundo?’. Incluso trayendo los requisitos en cientos de carros, al no encontrar espacio, permanecían alrededor por la extensión de una gāvuta, eje de carro contra eje de carro, y lo seguían, como los brahamanes de Andhakavinda y otros. Todo debe entenderse según lo relatado en el Khandhaka y en varios suttas. Lo que ocurrió con el Bienaventurado, ocurrió también con la comunidad de monjes. Como se ha dicho: ‘En aquel tiempo, el Bienaventurado era honrado, respetado, estimado, venerado y reverenciado, recibiendo mantos... etc... requisitos; y también la comunidad de monjes’, etc. Asimismo: ‘Cunda, de todas las comunidades o grupos que han surgido en el mundo actualmente, no veo ninguna otra comunidad o grupo que haya alcanzado tal cima de ganancias y fama como esta comunidad de monjes’. ‘Evaṃ’ (así) se refiere a la manera que se describe ahora. ‘Nijjhatti’ significa persuasión o entendimiento. ‘Naṃ’ es una partícula que introduce la pregunta. එවං පුච්ඡිතුං අයුත්තං තිත්ථියානං කථා මහාජනසන්නිපාතෙ නිය්‍යාතිතා හොතීති. තස්මිං දාතබ්බං, චිත්තප්පසාදමත්තෙන දෙන්තෙපි හි පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති. ආරොචිතං අත්තනොති අධිප්පායො. භගවාති සත්ථු ආමන්තනං. චිත්තං නාම යථාපච්චයං පවත්තමානං නිගණ්ඨා…පෙ… පසීදති පසන්නස්සාති අධිප්පායො. පුබ්බෙ අවිසෙසතො දෙය්‍යධම්මස්ස දාතබ්බට්ඨානං නාම පුච්ඡිතං, ඉදානි තස්ස මහප්ඵලභාවකරො දක්ඛිණෙය්‍යවිසෙසොති ආහ ‘‘අඤ්ඤං තයා පඨමං පුච්ඡිතං, අඤ්ඤං පච්ඡා’’ති. සල්ලක්ඛෙහි එතං. පච්ඡිමං පුරිමෙන සද්ධිං ආනෙහීති අධිප්පායො. පුච්ඡිතස්ස නාම පඤ්හස්ස කථනං මය්හමෙව භාරො. සමුපබ්‍යූළ්හොති එකතො සෙනාය රාසිවසෙන සම්පිණ්ඩිතොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘රාසිභූතො’’ති. අසික්ඛිතොති සත්තට්ඨසංවච්ඡරානි ධනුසිප්පෙන සික්ඛිතො. ධනුසිප්පං සික්ඛිත්වාපි කොචි කතහත්ථො න හොති, අයං පන අසික්ඛිතො න කතහත්ථො, පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛභාවොයෙව බ්‍යාමමුට්ඨිබන්ධො. තිණපුඤ්ජමත්තිකාපුඤ්ජාදීසූති ආදි-සද්දෙන පංසුපුඤ්ජවාලුකපුඤ්ජසාරඵලකඅයොඝනාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. අකතපරිචයොති තෙසං සන්තිකා විජ්ඣනට්ඨෙන අකතපරිචයො. රාජරාජමහාමත්තාදිකෙ උපෙච්ච අසනං උපාසනං, න කතං උපාසනං එතෙනාති අකතූපාසනො. අසික්ඛිතතාදිනා භීරුභාවෙන වා කායස්ස ඡම්භනං සඞ්කම්පනං උත්තාසො එතස්ස අත්ථීති ඡම්භීති ආහ ‘‘පවෙධිතකායො’’ති. No es apropiado preguntar de esa manera, ya que la doctrina de los otros ascetas es rechazada en la gran asamblea. Uno debe dar a aquel [que lo necesite]; pues el mérito aumenta incluso si se da con mera claridad mental (cittappasāda). Este es el sentido de lo que él mismo informó. ‘Bhagavā’ es el vocativo dirigido al Maestro. El término ‘mente’ se refiere a que la mente surge según sus condiciones... etc... se purifica para quien tiene fe, tal es el sentido. Previamente se preguntó sin distinción sobre el lugar donde debe entregarse lo que ha de ser dado; ahora, se habla de la distinción de quien es digno de ofrendas (dakkhiṇeyya), quien hace que el regalo sea de gran fruto; por eso dice: ‘Preguntaste una cosa primero y otra después’. ‘Observa esto’ significa que debe relacionar lo último con lo primero. El responder a la pregunta planteada es mi responsabilidad. ‘Samupabyūḷho’ significa reunido como una masa de ejército en un solo lugar. Por eso dice ‘amontonado’. ‘Asikkhito’ significa alguien que no ha sido entrenado en el arte del arco durante siete u ocho años. Aunque alguien aprenda el arte del arco, puede no ser diestro (katahattho), pero este es un no entrenado y no diestro; la expresión se refiere a la capacidad de disparar flechas en sucesión rápida. En ‘montones de paja, montones de arcilla, etc.’, la palabra ‘etc.’ incluye montones de polvo, montones de arena, tablones de madera, bloques de hierro, etc. ‘Akataparicayo’ significa que no tiene práctica disparando a tales blancos. ‘Akatūpāsano’ significa aquel que no ha practicado el ‘upāsana’ o servicio, que es el acercarse a reyes y grandes ministros. Debido a la falta de entrenamiento, etc., o por miedo, tiene un temblor o sacudida del cuerpo, por eso es ‘chambhī’ (tembloroso), como dice ‘de cuerpo trémulo’. දක්ඛිණෙය්‍යතාය අධිප්පෙතත්තා ‘‘අරහත්තමග්ගෙන කාමච්ඡන්දො පහීනො හොතී’’ති ආහ. අච්චන්තප්පහානස්ස ඉච්ඡිතත්තා තතියෙනෙව කුක්කුච්චං පහීනං හොති පටිඝසම්පයොගං. අසෙක්ඛස්ස අයන්ති අසෙක්ඛං, සීලක්ඛන්ධො. තයිදං න අග්ගඵලං සීලමෙව අධිප්පෙතං, අථ ඛො යං කිඤ්චි අසෙක්ඛසන්තානෙ පවත්තං සීලං, ලොකුත්තරො එව න අධිප්පෙතො සික්ඛාය ජාතත්තා, එවං විමුත්තික්ඛන්ධොපීති. සෙක්ඛස්ස එසොති වා, අපරියොසිතසික්ඛත්තා සයමෙව සික්ඛතීති වා සෙක්ඛො, චතූසු මග්ගෙසු [Pg.198] හෙට්ඨිමෙසු ච තීසු ඵලෙසු සීලක්ඛන්ධො. උපරි සික්ඛිතබ්බාභාවතො අසෙක්ඛො. වුඩ්ඪිප්පත්තො සෙක්ඛොති අසෙක්ඛො. අග්ගඵලභූතො සීලක්ඛන්ධො වුච්චෙය්‍ය, අට්ඨකථායං පන විපස්සකස්ස සීලස්ස අධිප්පෙතත්තා තථා අත්ථො වුත්තො. සබ්බත්ථාති ‘‘අසෙක්ඛෙනා’’තිආදීසු. එත්ථ ච යථා සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධා මිස්සකා අධිප්පෙතා, එවං විමුත්තික්ඛන්ධාපීති තදඞ්ගවිමුත්තිආදයොපි වෙදිතබ්බා, න පටිප්පස්සද්ධිවිමුත්ති එව. Dado que se refiere a la cualidad de ser digno de ofrendas, dice: ‘el deseo sensorial es abandonado por el camino del Arahantado’. Debido a que se desea el abandono absoluto, el remordimiento (kukkucca) se abandona por el tercer camino, por estar asociado con la aversión. ‘Asekkha’ (más allá del entrenamiento) se refiere al agregado de la virtud del adepto. Con esto, no se refiere solo a la virtud del fruto supremo, sino a cualquier virtud presente en la continuidad de un adepto; lo supramundano no es lo único pretendido, ya que nace del entrenamiento; lo mismo ocurre con el agregado de la liberación. O bien, ‘sekkha’ (aprendiz) es quien se entrena a sí mismo por no haber terminado su entrenamiento: el agregado de la virtud en los cuatro caminos y los tres frutos inferiores. Por no haber nada más que entrenar arriba, es ‘asekkha’. Un aprendiz que ha llegado a la madurez es un ‘asekkha’. Se refiere al agregado de la virtud que es el fruto supremo, pero en el comentario, dado que se refiere a la virtud de quien practica la visión cabal (vipassaka), ese es el sentido expresado. En todas partes, como en ‘por el adepto’, etc., así como se pretenden los agregados de virtud, concentración y sabiduría de manera mixta, también deben entenderse los agregados de liberación, incluyendo la liberación temporal (tadaṅgavimutti), y no solo la liberación por tranquilidad (paṭippassaddhivimutti). යෙන සිප්පෙන ඉස්සාසො හොති, තං ඉස්සත්තන්ති ආහ ‘‘උසුසිප්ප’’න්ති. යස්සා වායොධාතුයා වසෙන සරීරං සඤ්ජාතථාමං හොති, තං බලපච්චයං සන්ධායාහ ‘‘බලං නාම වායොධාතූ’’ති. සමප්පවත්තිතො හි විසමප්පවත්තිනිවාරකධාතු බලං නාම, තෙන තතො අඤ්ඤං බලරූපං නාම නත්ථි. Al arte por el cual uno se convierte en arquero se le llama ‘issatta’, por eso dice ‘el arte del arco’. Respecto a aquel elemento aire (vāyodhātu) por el cual el cuerpo adquiere fuerza, refiriéndose a la causa de la fortaleza, dice: ‘la fuerza es el elemento aire’. Pues el elemento que previene el funcionamiento irregular mediante el funcionamiento equilibrado se llama fuerza; por lo tanto, no existe otra forma material de fuerza distinta a esa. යස්මා අරහා එව එකන්තතො සොරතො, තස්ස භාවො සොරච්චන්ති ආහ ‘‘සොරච්චන්ති අරහත්ත’’න්ති. එතෙ ද්වෙති ඛන්ති සොරච්චන්ති එතෙ ද්වෙ ධම්මා. පානීයං පිවන්ති එත්ථාති පපා, යො කොචි ජලාසයො යං කිඤ්චි පානීයට්ඨානන්ති ආහ ‘‘චතුරස්සපොක්ඛරණීආදීනී’’ති. උදකවිකූලාදීසු කමන්ති අතික්කමන්ති එතෙහීති සඞ්කමනානි, සෙතුආදීනි. සෙතුකරණයුත්තට්ඨානෙ සෙතුං, චඞ්කමනකරණයුත්තට්ඨානෙ චඞ්කමනං, මග්ගකරණයුත්තට්ඨානෙ මග්ගං කරෙය්‍යාති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘පණ්ණාසා’’තිආදි. Puesto que solo un Arahant es absolutamente apacible (sorato), su estado se llama gentileza (soracca); por eso dijo: 'la gentileza es el estado de Arahant'. 'Estos dos' se refiere a la paciencia y la gentileza: estos dos estados. 'Papā' es donde se bebe agua; se refiere a cualquier reservorio de agua, cualquier lugar para beber, por lo cual dice: 'estanques cuadrados y similares'. 'Saṅkamanāni' son aquello con lo que se cruzan lugares como arroyos de agua, tales como puentes (setu) y similares. El sentido aquí es: uno debería construir un puente en un lugar adecuado para un puente, un sendero de meditación caminando (caṅkamana) en un lugar adecuado para ello, y un camino en un lugar adecuado para un camino. Por eso dice: 'paṇṇāsā', etc. භික්ඛාචාරවත්තන්ති අරියානං හිතං වත්තපටිපත්තිං. දෙන්තොපීති පි-සද්දෙන අඛීණාසවස්ස දෙන්තොපීති ඉමමත්ථං දස්සෙති යස්ස කස්සචිපි දෙන්තෙනපි කම්මඵලං සද්දහිත්වා විප්පසන්නචිත්තෙනෙව දාතබ්බත්තා. ථනයන්ති ඉදං තස්ස මහාමෙඝභාවදස්සනං, යො හි මහාවස්සං වස්සති, සො ගජ්ජන්තො විජ්ජුම්මාලං විස්සජ්ජෙන්තො පවස්සති. අභිසඞ්ඛරිත්වා සමොධානෙත්වාති ඛාදනීයස්ස විවිධජාතියානි සම්පිණ්ඩෙත්වා. තෙනාහ ‘‘රාසිං කත්වා’’ති. 'Bhikkhācāravatta' se refiere a la práctica de la conducta beneficiosa para los Nobles. Con la palabra 'pi' (incluso) en 'dentopī' (incluso el que da), muestra este significado: incluso para alguien que no ha destruido las impurezas (akhīṇāsava), quienquiera que sea el que dé, debe dar con una mente clara y llena de fe en el fruto del kamma. 'Truenan' (thanayanti) es una descripción de su naturaleza como una gran nube; pues quien derrama una gran lluvia, llueve tronando y emitiendo relámpagos. 'Habiendo preparado y reunido' (abhisaṅkharitvā samodhānetvā) significa habiendo juntado diversos tipos de alimentos comestibles. Por eso dice: 'habiendo hecho una pila'. පකිරණං නාම විකිරණම්පි හොති අනෙකත්ථත්තා ධාතූනන්ති ආහ ‘‘විකිරතී’’ති. පකිරන්තො විය වා දානං දෙතීති ඉමිනා ගුණඛෙත්තමෙව අපරියෙසිත්වා කරුණාඛෙත්තෙපි මහාදානං පවත්තෙතීති දස්සෙති. තෙන ‘‘පකිරෙතී’’ති [Pg.199] වදන්තෙන භගවතා අට්ඨුප්පත්තියං ආගතතිත්ථියවාදෙන අප්පටිසෙධිතතාපි දීපිතා හොති. පුඤ්ඤධාරාති පුඤ්ඤමයධාරා පුඤ්ඤාභිසන්දා. සිනෙහයන්තීති ථූලධාරෙනපි සිනෙහෙන සිනිද්ධං කරොන්තී. කිලෙදයන්තීති අල්ලභාවං පාපයන්තී. යථායං පුඤ්ඤධාරා දාතාරං අන්තො සිනෙහෙති පූරෙති අභිසන්දෙති, එවං පටිග්ගාහකානම්පි අන්තො සිනෙහෙති පූරෙති අභිසන්දෙති. තෙනෙවාහ ‘‘දදං පියො හොති භජන්ති නං බහූ’’තිආදි (අ. නි. 5.34) එවං සන්තෙපි ‘‘දාතාරං අභිවස්සතී’’ති වුත්තත්තා අට්ඨකථායං දායකවසෙනෙව ‘‘සිනෙහෙතී’’ති වුත්තං, යස්මා වා පටිග්ගාහකස්ස සිනෙහුප්පත්ති ආමිසනිස්සිතාති දායකවසෙනෙව වුත්තං. La palabra 'pakiraṇa' (esparcir) también significa 'vikiraṇa' (distribuir), debido a que las raíces tienen múltiples significados; por eso dice: 'distribuye'. O bien, da una donación como quien esparce; con esto muestra que, sin buscar solo el campo de las virtudes (guṇakhetta), también realiza una gran donación en el campo de la compasión (karuṇākhetta). Al decir 'esparce' (pakiretī), el Bienaventurado también indica la falta de prohibición según el argumento de los ascetas de otras escuelas que aparece en el origen de la historia. 'Corrientes de mérito' (puññadhārā) son corrientes hechas de mérito, flujos de mérito. 'Humedeciendo' (sinehayantī) significa haciendo suave con afecto, incluso con una corriente espesa. 'Empapando' (kiledayantī) significa llevando a un estado de humedad. Así como esta corriente de mérito llena y desborda de afecto internamente al donante, así también llena y desborda de afecto internamente a los receptores. Por eso se dice: 'el que da es querido, muchos recurren a él', etc. (A. Ni. 5.34). Aun siendo así, debido a que se dijo 'llueve sobre el donante', en el comentario se dice 'humedece' refiriéndose solo al donante; o bien, se dice refiriéndose al donante porque el surgimiento del afecto en el receptor depende de los bienes materiales (āmisa). ඉස්සත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Issatta Sutta. 5. පබ්බතූපමසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario del Pabbatūpama Sutta 136. ඛත්තියාති අභිසෙකප්පත්තා. ඉස්සරියමදො කාමගෙධො. පථවිමණ්ඩලස්ස මහන්තතා තංනිවාසිනං අනුයන්තතාති සබ්බමිදං යථිච්ඡිතස්ස රාජකිච්චස්ස සුඛෙන සමිජ්ඣනස්ස කාරණකිත්තනං. යාදිසෙ රාජකිච්චෙ උස්සුක්කං ආපන්නො, තං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘එස කිරා’’තිආදි වුත්තං. අන්තරගමනානීති තිණ්ණං නිරන්තරගමනානං අන්තරන්තරා ගමනානි. චොරා චින්තයිංසූති එකො අන්තරභොගිකො රාජාපරාධිකො පඤ්චසතමනුස්සපරිවාරො චොරියං කරොන්තො විචරති, තෙ සන්ධාය වුත්තං. 136. 'Khattiyā' son los que han recibido la consagración. 'Issariyamado' es el orgullo de la soberanía; 'kāmagedho' es la codicia por los placeres. La inmensidad del círculo de la tierra y la obediencia de sus habitantes: todo esto es la mención de las causas para el cumplimiento exitoso de las tareas reales según el deseo de uno. Para mostrar en detalle en qué tipo de tarea real se puso empeño, se dice: 'esa kirā', etc. 'Antaragamanānī' son los viajes realizados entre tres viajes continuos. 'Los ladrones pensaron': se refiere a un rey que cometió una ofensa, que vivía en una región intermedia y que andaba como ladrón rodeado de quinientos hombres; se dice con referencia a ellos. ‘‘අයුත්තං තෙ කත’’න්ති සචාහං වක්ඛාමීති යොජනා. ධුරවිහාරෙති රථස්ස ධුරං විය නගරස්ස ධුරභූතෙ විහාරෙ. සන්ථම්භිතුන්ති විස්සාසභාවෙන උපට්ඨාතුං. සද්ධායිකොති සද්ධාය අයිතබ්බො, සද්ධෙය්‍යොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘සද්ධාතබ්බො’’ති. පච්චයිකොති පත්තියායිතබ්බො. අබ්භසමං පුථුලභාවෙන. නිප්පොථෙන්තොති නිම්මද්දෙන්තො. සණ්හකරණීයං අතිසණ්හං පිසන්තො නිසදපොතො විය පිසන්තො. La conexión es: 'si yo dijera: has hecho algo incorrecto'. 'En los viharas principales' (dhuravihāreti): en los viharas que son como el eje (dhura) de la ciudad. 'Consolidarse' (santhambhitunti): establecerse con confianza. 'Saddhāyiko' significa alguien en quien se puede confiar (saddhāya ayitabbo), alguien digno de fe; por eso dice: 'digno de ser creído'. 'Paccayiko' es alguien en quien se puede depositar confianza. 'Abbhasamaṃ' significa inmenso como una nube. 'Aplastando' (nippothento) es triturando. 'Saṇhakaraṇīyaṃ' es moliendo muy finamente, como moliendo con una piedra de moler. ධම්මචරියාතිආදිත්තම්පි සීසං චෙලඤ්ච අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සම්මාපටිපත්ති එව කාතබ්බා තස්සා එව පරලොකෙ පතිට්ඨාභාවතො. ආචික්ඛාමීති කථෙමි, කථෙන්තො ච යථා තමත්ථං සම්මදෙව රාජා ජානාති, එවං ජානාපෙමීති[Pg.200]. නිප්ඵත්ති යුද්ධෙන කාතබ්බඅත්ථසිද්ධි. විසිනොති බන්ධති යථාධිප්පෙතං චිත්තං එතෙනාති විසයො, සමත්ථභාවො. මන්තසම්පන්නාති සම්පන්නරාජමන්තා. මහාඅමච්චාති මහොසධාදිසදිසා නීතිසත්ථඡෙකා අමච්චපුරිසා. උපලාපෙතුන්ති පරෙසං අන්තරෙ විරොධත්ථං සඞ්ගණ්හිතුං. 'Dhammacariyā' (conducta según el Dhamma), etc.: dejando de lado incluso la propia cabeza o la ropa [si estuvieran en llamas], se debe realizar la práctica correcta, pues solo ella es el fundamento en el otro mundo. 'Declaro' (ācikkhāmī) significa cuento; y al contar, lo hago saber de tal manera que el rey comprenda perfectamente ese asunto. 'Logro' (nipphatti) es la consecución del objetivo que debe realizarse mediante el combate. 'Visaya' (esfera/capacidad) es aquello por lo cual se ata (visinoti) la mente según lo deseado; es el estado de capacidad. 'Dotados de estrategia' (mantasampannā) son aquellos con una estrategia real completa. 'Grandes ministros' (mahāamaccā) son hombres ministros expertos en los tratados de política, similares a Mahosadha y otros. 'Persuadir' (upalāpetunti) significa ganarse a otros para causar disensión entre ellos. ද්වෙයෙව පබ්බතාති පබ්බතසදිසා ද්වෙයෙව ගහිතා. රාජොවාදෙති රාජොවාදසුත්තෙ. ආගතාව තත්තන්තියා අනුරූපත්ථං. විලුම්පමානාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. විපත්තීති භොගපරිහානාදිවිනාසො. හත්ථියුද්ධාදීහි ජරාමරණං ජිනිතුං න සක්කා සත්තස්ස අවිසයභාවතො. යෙන පන ජිනිතුං සක්කා, තං දස්සෙන්තො භගවා ‘‘බුද්ධෙ…පෙ… නිවෙසයෙ’’ති ආහ. රතනත්තයෙ හි සද්ධා නිවිට්ඨා මූලජාතා පතිට්ඨිතා එකන්තතො ජරාමරණවිජයාය හොති. තෙනාහ ‘‘තස්මා සද්ධ’’න්ති. 'Solo dos montañas' (dveyeva pabbatā): se toman solo dos como similes de montañas. 'En el Rājovāda': en el Rājovāda Sutta. Han venido solo para conformarse a la tradición de ese texto. 'Saqueando' (vilumpamānā): la palabra 'iti' tiene el sentido de 'y así sucesivamente'. 'Ruina' (vipatti) es la destrucción tal como la pérdida de bienes. No es posible conquistar la vejez y la muerte mediante batallas de elefantes y similares, por no ser el dominio de los seres. Sin embargo, mostrando con qué es posible conquistarlas, el Bienaventurado dijo: 'en el Buddha... [y demás]... que establezca [su fe]'. Pues la fe establecida, arraigada y firme en las Tres Joyas, conduce absolutamente a la victoria sobre la vejez y la muerte. Por eso dice: 'por lo tanto, la fe'. පබ්බතූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Pabbatūpama Sutta. තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del tercer capítulo. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය En la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, කොසලසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. ha finalizado la aclaración del significado oculto del comentario del Kosala Saṃyutta. 4. මාරසංයුත්තං 4. Mārasaṃyutta (Discursos sobre Mara) 1. පඨමවග්ගො 1. Primer Capítulo 1. තපොකම්මසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Tapokamma Sutta 137. උරුවෙලාය [Pg.201] සමීපෙ ගාමො උරුවෙලගාමො, තං උරුවෙලගාමං අභිමුඛභාවෙන සම්මදෙව සබ්බධම්මෙ බුජ්ඣතීති අභිසම්බොධි, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, තෙන සමන්නාගතත්තා ච භගවා අභිසම්බුද්ධොති වුච්චති. තස්ස පඤ්චචත්තාලීසාය වස්සෙසු ආදිතො පන්නරස වස්සානි පඨමබොධි, ඉධ පන සත්තාහබ්භන්තරමෙව අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘අභිසම්බුද්ධො හුත්වා අන්තොසත්තාහස්මිං යෙවා’’ති. අසුඛභාවෙන අඤ්ඤෙහි කාතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා දුක්කරං කරොතීති දුක්කරකාරො, සො එව ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන දුක්කරකාරිකා. තාය මුත්තො වතම්හීති චින්තෙසි. යදි එවං කස්මා තං ලොකනාථො ඡබ්බස්සානි සමනුයුඤ්ජති? කම්මපීළිතවසෙන. වුත්තඤ්හෙතං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.39.92-94) – 137. La aldea cerca de Uruvelā es Uruvelagāma. En esa aldea de Uruvelā, 'abhisambodhi' es el despertar perfecto a todos los fenómenos de manera directa; es el conocimiento de la omnisciencia. Y debido a estar dotado de ello, el Bienaventurado es llamado 'Abhisambuddho' (Plenamente Iluminado). De los cuarenta y cinco años de su enseñanza, los primeros quince años son la 'iluminación inicial' (paṭhamabodhi), pero aquí se refiere específicamente al período dentro de los siete días; por eso dice: 'habiendo despertado plenamente, dentro de esa misma semana'. Se llama 'dukkarakāro' (hacedor de lo difícil) porque realiza lo que es difícil de hacer por otros debido a su naturaleza de sufrimiento; eso mismo se llama 'dukkarakārikā' (práctica de austeridades) en género femenino. Pensó: 'estoy libre de esa práctica'. Si es así, ¿por qué el Protector del Mundo se dedicó a ella durante seis años? Debido a la opresión del kamma (kammapīḷita). Pues esto se dice en el Apadāna (Apa. Thera 1.39.92-94): ‘‘අවචාහං ජොතිපාලො, සුගතං කස්සපං තදා; කුතො නු බොධි මුණ්ඩස්ස, බොධි පරමදුල්ලභා. “Yo, Jotipāla, le dije entonces al Sugata Kassapa: '¿Cómo puede haber iluminación para un rapado? La iluminación es sumamente difícil de obtener'. ‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, අචරිං දුක්කරං බහුං; ඡබ්බස්සානුරුවෙලායං, තතො බොධිමපාපුණිං. “Debido a ese resultado del kamma, realicé muchas prácticas difíciles en Uruvelā durante seis años; después de eso alcancé la iluminación”. ‘‘නාහං එතෙන මග්ගෙන, පාපුණිං බොධිමුත්තමං; කුම්මග්ගෙන ගවෙසිස්සං, පුබ්බකම්මෙන වාරිතො’’ති. “No alcancé la suprema iluminación por ese camino; la busqué por un camino equivocado, impedido por acciones pasadas”. මාරෙතීති විබාධෙති. විපත්තිආදිසංයොජනඤ්හි සාධූනං පරමත්ථතො මරණං සච්චපටිවෙධමාරණත්තා, පාපතරත්තා පාපතමොති පාපිමා. සා චස්ස පාපතමතා පාපවුත්තිතායාති ආහ ‘‘පාපෙ නියුත්තො’’ති. අධිපතීති කාමාධිපති. අප්පහීනකාමරාගෙ අත්තනො වසෙ වත්තෙතීති වසවත්තී. තෙසංයෙව කුසලකම්මානං අන්තං කරොතීති අන්තකො. වට්ටදුක්ඛතො අපරිමුත්තපච්චයත්තා නමුචි. මත්තානං පමත්තානං බන්ධූති පමත්තබන්ධු. ‘Māra’ significa que aflige. Pues la conexión con la desgracia y otros males es, en el sentido último, la muerte para los virtuosos, debido a que mata la realización de las verdades; por ser el más malvado entre los malvados, es ‘el Maligno’ (pāpimā). Y su maldad extrema se debe a su conducta pecaminosa, por eso dice: ‘dedicado al mal’. ‘Soberano’ (adhipatī) significa soberano de los deseos sensuales. Se le llama ‘el que ejerce control’ (vasavattī) porque mantiene bajo su poder a aquellos cuyos deseos y apegos no han sido abandonados. Se le llama ‘el que pone fin’ (antako) porque pone fin a las acciones meritorias. Se le llama ‘Namuci’ porque es la condición que impide la liberación del sufrimiento del ciclo de renacimientos. ‘Pariente de los negligentes’ (pamattabandhu) significa que es el allegado de quienes son descuidados. තපොකම්මාති [Pg.202] අත්තකිලමථානුයොගතො. අපරද්ධොති විරජ්ඣසි. ‘‘අපරාධො’’තිපි අත්ථි, සොයෙව අත්ථො. කායකිලමථං අනුයුඤ්ජන්තො යෙභුය්‍යෙන අමරත්ථාය අනුයුඤ්ජති, සො ච කම්මවාදීහි අනුයුඤ්ජියමානො දෙවත්ථාය සියාති ආහ ‘‘අමරභාවත්ථායා’’ති. සබ්බං තපන්ති සබ්බං අත්තපරිතාපනං. අත්ථාවහං න භවති බොධියා අනුපායත්තා. කිඤ්චස්සාති කිඤ්චි සියාති අත්ථො. ඵියාරිත්තංව ධම්මනීති ධම්මං වුච්චති වණ්ණු, සො ඉධ ‘‘ධම්ම’’න්ති වුත්තො, ධම්මනි වණ්ණුපදෙසෙති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අරඤ්ඤෙ’’ති. උභොසු පස්සෙසු ඵියාහි ආකඩ්ඪෙය්‍ය චෙව අරිත්තෙහි උප්පීළෙය්‍ය ච. ‘Por actos de ascetismo’ significa por la práctica de la tortura propia. ‘Te has desviado’ (aparaddho) significa que fallas. También existe la variante ‘aparādho’, que tiene el mismo sentido. Quien se entrega a la tortura corporal lo hace mayormente para alcanzar la inmortalidad; y aquel que es interrogado por quienes sostienen la doctrina de la acción (kammavādī), diría que es por el estado divino, por eso dice: ‘para alcanzar el estado de inmortalidad’. ‘Todo ascetismo’ se refiere a toda forma de atormentarse a sí mismo. No conduce al bienestar por no ser un medio para la iluminación. ‘¿Qué sería de él?’ significa ‘¿qué podría haber?’. Como los remos y el timón (phiyārittaṃva), ‘dhamma’ se refiere a la arena, aquí mencionada como ‘dhamma’; el significado es que señala la arena en el banco de arena. Por eso dice: ‘en el bosque’. En ambos lados, uno tiraría con los remos y presionaría con el timón. සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා ගහිතා මග්ගසීලස්ස අධිප්පෙතත්තා. සමාධිනො හි ගහණෙන සම්මාවායාමසතිසමාධයො ගහිතා උපකාරභාවතො. පඤ්ඤායාති එත්ථාපි එසෙව නයො. බුජ්ඣති එතෙනාති බොධො. මග්ගොති ආහ ‘‘බොධායාති මග්ගත්ථායා’’ති. කථං පන මග්ගං මග්ගත්ථාය භාවෙතීති ආහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. තෙන යථා යාගුපචනාරම්භො යාවදෙව යාගුඅත්ථො, එවං මග්ගභාවනාරම්භො මග්ගාධිගමත්ථායාති දස්සෙති. ආරම්භොති ච අරියමග්ගභාවනාය බන්ධාපනං දට්ඨබ්බං. කෙචි පන ‘‘මග්ගන්ති අරියමග්ගං, බොධායාති අරහත්තසම්බොධාය, එවඤ්ච කත්වා ‘පත්තොස්මි පරමසුද්ධි’න්ති ඉදම්පි වචනං සමත්ථිත’’න්ති වදන්ති, අපරෙ පන ‘‘සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසම්බොධායාති. සො හි සබ්බස්මාපි බොධිතො උත්තරිතරො’’ති. නිහතො නිබ්බිසෙවනභාවං පාපිතො. තෙනාහ ‘‘පරාජිතො’’ති. El recto lenguaje, la recta acción y el recto modo de vida se incluyen porque se refiere a la moralidad del camino. Al mencionar la concentración (samādhi), se incluyen el recto esfuerzo, la recta atención y la recta concentración, debido a su condición de auxiliares. Lo mismo se aplica a la sabiduría (paññā). Se llama ‘despertar’ (bodho) a aquello por lo cual se despierta. ‘Para el despertar’ significa para el camino, por eso dice ‘maggatthāyā’. Pero, ¿cómo se cultiva el camino con el propósito del camino? Por eso dice: ‘tal como’, etc. Con esto muestra que, así como el inicio de la cocción de la papilla es solo con el fin de obtener la papilla, así también el inicio del cultivo del camino es con el fin de alcanzar el camino. ‘Inicio’ (ārambho) debe entenderse como el compromiso con el cultivo del Noble Camino. Algunos dicen: ‘el camino es el Noble Camino; para el despertar es para el despertar del estado de Arahant; y habiéndolo hecho así, la frase “he alcanzado la suprema pureza” también queda validada’. Otros, sin embargo, dicen: ‘para el despertar del conocimiento de la omnisciencia, pues este es superior a cualquier otro despertar’. ‘Destruido’ (nihato) significa llevado a un estado de no poder ser frecuentado. Por eso dice: ‘derrotado’. තපොකම්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Tapokamma Sutta. 2. හත්ථිරාජවණ්ණසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Hatthirājavaṇṇa Sutta 138. අන්ධභාවකාරකෙති පචුරජනස්ස චක්ඛුවිඤ්ඤාණුප්පත්තිනිවාරණෙන අන්ධභාවකාරකෙ. මහාතමෙති මහති තමසි. පාසාණඵලකෙ මහාචීවරං සීසෙ ඨපෙත්වාති එතෙන තං ඵලකං අපස්සාය නිසින්නොති දස්සෙති[Pg.203]. පධානන්ති භාවනං. පරිග්ගණ්හමානොති සබ්බසො ගණ්හන්තො අවිස්සජ්ජෙන්තො, භාවනං අනුයුඤ්ජන්තො අනුපුබ්බසමාපත්තියො ඵලසමාපත්තිඤ්ච මනසිකරොන්තොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නනු චා’’තිආදි. අරිට්ඨකොති අරිට්ඨකවණ්ණො. තෙනාහ ‘‘කාළකො’’ති. 138. ‘Causante de ceguera’ significa que causa ceguera al impedir el surgimiento de la conciencia visual de la gente común. ‘En la gran oscuridad’ se refiere a una inmensa tiniebla. ‘Habiendo colocado el manto mayor sobre su cabeza en la losa de piedra’, con esto muestra que estaba sentado apoyado en dicha losa. ‘Esfuerzo’ (padhāna) significa meditación. ‘Comprendiendo’ (pariggaṇhamāno) significa tomándolo por completo sin soltarlo, aplicándose a la meditación, trayendo a la mente los logros sucesivos y el logro del fruto. Por eso dice: ‘¿acaso no?’, etc. ‘Ariṭṭhaka’ significa del color de la baya ariṭṭhaka. Por eso dice: ‘negro’. දීඝමද්ධානන්ති චිරතරං කාලං. සංසරන්ති ආසාදනාධිප්පායෙන සඤ්චරන්තො, අලං තුය්හං එතෙන නිප්පයොජනන්ති අධිප්පායො. න හි තෙන මාරස්ස කාචි අත්ථසිද්ධීති. ‘Por un largo camino’ significa por un tiempo muy prolongado. ‘Deambula’ (saṃsaranti) significa que se mueve con el propósito de acechar; el sentido es: ‘esto es suficiente para ti, no tiene provecho’. Pues con ello no se logra ningún beneficio para Māra. හත්ථිරාජවණ්ණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Hatthirājavaṇṇa Sutta. 3. සුභසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Subha Sutta 139. සුසංවුතාති මග්ගසංවරෙන සුට්ඨු සංවුතා. සුපිහිතාති සුට්ඨු පිහිතා. වසානුගාති කායාදිද්වාරවසානුගා වසවත්තිනො න හොන්ති. බද්ධචරාති පටිබද්ධචරියාති. 139. ‘Bien controlados’ significa bien contenidos por el control del camino. ‘Bien cerrados’ significa bien obstruidos. ‘Sujetos a la voluntad’ significa que no son esclavos de las puertas de los sentidos como el cuerpo, etc. ‘De conducta vinculada’ significa que su conducta está ligada [a la práctica]. සුභසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Subha Sutta. 4. පඨමමාරපාසසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al primer Mārapāsa Sutta 140. උපායමනසිකාරෙනාති අනිච්චාදීසු අනිච්චාදිතො මනසිකරණෙන. උපායවීරියෙනාති අනුප්පන්නාකුසලානං අනුප්පාදනාය විධිනා පවත්තවීරියෙන. කාරණවීරියෙනාති අනුප්පන්නානුප්පාදනාදිඅත්ථස්ස කාරණභූතෙන වීරියෙන. අනුප්පන්නපාපකානුප්පාදනාදිඅත්ථානි හි වීරියානි යදත්ථං හොන්ති, තං අත්ථං සාධෙන්තියෙවාති එතස්ස අත්ථස්ස දීපකො සම්මා-සද්දො. යොනිසොසම්මාසද්දෙන හි උපායකාරණත්ථදීපකතං සන්ධාය ‘‘උපායවීරියෙන කාරණවීරියෙනා’’ති වුත්තං. අරහත්තඵලවිමුත්ති උක්කට්ඨනිද්දෙසෙන. මාරෙන ‘‘මය්හං ඛො, භික්ඛවෙ’’තිආදිකං භගවතො වචනං සුත්වා වුත්තං ‘‘අරහත්තං පත්වාපි න තුස්සතී’’තිආදි. 140. ‘Mediante la atención con medios hábiles’ significa mediante la atención a lo impermanente y otros como tales. ‘Mediante el esfuerzo con medios hábiles’ significa mediante el esfuerzo aplicado con el método correcto para no dar lugar a los estados no saludables que no han surgido. ‘Mediante el esfuerzo causal’ significa mediante el esfuerzo que es la causa del propósito de no dar lugar a lo que no ha surgido, etc. Pues los esfuerzos que tienen por objeto no dar lugar a los males no surgidos, etc., ciertamente logran ese propósito; la palabra ‘sammā’ (rectamente) ilustra esto. Mediante el término ‘yoniso-sammā’, con la intención de ilustrar el significado del medio y de la causa, se dice: ‘mediante el esfuerzo con medios hábiles y el esfuerzo causal’. ‘Liberación por el fruto del estado de Arahant’ es una designación de excelencia. Habiendo escuchado las palabras del Bendito, empezando con: ‘Para mí, monjes’, etc., Māra dijo: ‘Incluso habiendo alcanzado el estado de Arahant, no está satisfecho’, etc. කිලෙසපාසෙනාති [Pg.204] කිලෙසමාරස්ස උපායභූතෙන. කිලෙසමාරො හි සත්තෙ කාමගුණපාසෙහි නිබන්ධති, න පන සයමෙව. තෙනාහ ‘‘යෙ දිබ්බා කාමගුණසඞ්ඛාතා’’තිආදි. මාරබන්ධනෙති කිලෙසමාරස්ස බන්ධනට්ඨානෙ, භවචාරකෙති අත්ථො. න මෙ සමණ මොක්ඛසීති ඉදං මාරො ‘‘අනුත්තරා විමුත්ති අනුප්පත්තා, විමුත්තා සබ්බපාසෙහී’’ති ච භගවතො වචනං අසද්දහන්තො වදති සද්දහන්තොපි වා ‘‘එවමයං පරෙසං සත්තානං මොක්ඛාය උස්සාහං න කරෙය්‍යා’’ති අත්තනො කොහඤ්ඤෙ ඨත්වා වදති. ‘Mediante el lazo de las impurezas’ significa mediante lo que sirve como medio para el Māra de las impurezas (kilesamāra). Pues el Māra de las impurezas ata a los seres con los lazos de las cuerdas de los placeres sensuales, no por sí mismo. Por eso dice: ‘aquellos que son divinos, conocidos como cuerdas de placeres sensuales’, etc. ‘En la atadura de Māra’ significa en el lugar de atadura del Māra de las impurezas, es decir, en la prisión de la existencia. ‘Samaṇa, no te librarás de mí’, esto lo dice Māra no creyendo en las palabras del Bendito: ‘la liberación insuperable ha sido alcanzada, liberado de todos los lazos’, o incluso creyendo en ellas, lo dice basándose en su propia hipocresía: ‘así, él no se esforzarará por la liberación de los demás seres’. පඨමමාරපාසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer Mārapāsa Sutta. 5. දුතියමාරපාසසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al segundo Mārapāsa Sutta 141. අනුපුබ්බගමනචාරිකන්ති ගාමනිගමරාජධානීසු අනුක්කමෙන ගමනසඞ්ඛාතං චාරිකං. එවං හි ගතෙසූති එවං තුම්හෙසු බහූසු එකජ්ඣං ගතෙසු. 141. ‘Peregrinaje de viaje gradual’ significa el peregrinaje que consiste en ir gradualmente por aldeas, pueblos y capitales reales. ‘Siendo que han ido así’ significa cuando muchos de ustedes han ido así a un solo lugar. ආදිම්හි කල්‍යාණං එතස්සාති ආදිකල්‍යාණං, තථා සෙසෙසු. සාසනස්ස ආදි සීලං මූලකත්තා. තස්ස සමථාදයො මජ්ඣං සාසනසම්පත්තියා වෙමජ්ඣභාවතො. ඵලනිබ්බානානි පරියොසානං තදධිගමතො උත්තරි කරණීයාභාවතො. සාසනෙ සම්මාපටිපත්ති නාම පඤ්ඤාය හොති, තස්සා ච සීලං සමාධි ච මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධයො වා ආදී’’ති. යස්මා පඤ්ඤා අනුබොධපටිවෙධවසෙන දුවිධා, තස්මා තදුභයං ගණ්හන්තො ‘‘විපස්සනාමග්ගා මජ්ඣ’’න්ති ආහ. පඤ්ඤානිප්ඵත්ති ඵලකිච්චං, නිබ්බානසච්ඡිකිරියා පන සම්මාපටිපත්තියා පරියොසානං තතො පරං කත්තබ්බාභාවතොති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානානි පරියොසාන’’න්ති. ඵලග්ගහණෙන හි සඋපාදිසෙසනිබ්බානං ගය්හති, ඉතරෙන ඉතරං, තදුභයවසෙන පටිපත්තියා ඔසානන්ති ආහ ‘‘ඵලනිබ්බානානි පරියොසාන’’න්ති. ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, ආදිමෙව විසොධෙහි කුසලෙසු ධම්මෙසු. කො චාදි කුසලානං ධම්මානං? සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං, දිට්ඨි ච උජුකා’’ති (සං. නි. 5.369) වචනතො සීලදිට්ඨුජුකතාය මත්ථකභූතා විපස්සනා, තදධිට්ඨානා සීලසමාධීති ඉමෙ [Pg.205] තස්ස සාසනස්ස මූලන්ති ආහ ‘‘සීලසමාධිවිපස්සනා වා ආදී’’ති. සෙසං වුත්තනයමෙව. «Excelente en el principio» se refiere a aquello que es excelente en su inicio; lo mismo se aplica a los demás términos. El principio de la Enseñanza es la virtud (sīla), por ser su fundamento. Su medio son la tranquilidad y otros estados, por ser el estado intermedio en la plenitud de la Enseñanza. El final son los Frutos y el Nibbāna, porque con su logro no queda nada más por hacer. En la Enseñanza, lo que se llama práctica correcta se realiza mediante la sabiduría, y puesto que la virtud y la concentración son la raíz de esta, se dice: «o bien la virtud y la concentración son el principio». Dado que la sabiduría es de dos tipos por medio de la comprensión y la penetración, incluyendo ambas, se dice: «el camino de la visión cabal es el medio». El cumplimiento de la sabiduría es la función del Fruto, pero la realización del Nibbāna es el final de la práctica correcta, pues más allá de eso no hay deber que cumplir; por eso se dice: «los Frutos y el Nibbāna son el final». Mediante la mención de los Frutos se incluye el Nibbāna con residuo, y mediante el otro término, el Nibbāna sin residuo; por medio de ambos se indica el término de la práctica, por lo cual se dice: «los Frutos y el Nibbāna son el final». Según las palabras: «Por tanto, monje, purifica tú el principio mismo en los estados beneficiosos. ¿Y cuál es el principio de los estados beneficiosos? La virtud bien purificada y la visión recta» (SN 5.369), la visión cabal es la culminación de la rectitud de la virtud y la visión; y la virtud y la concentración, basadas en ella, son la raíz de esa Enseñanza; por eso se dice: «o bien la virtud, la concentración y la visión cabal son el principio». El resto es exactamente como ya se ha explicado. කිඤ්චාපි අවයවවිනිමුත්තො සමුදායො නත්ථි, යෙසු පන අවයවෙසු සමුදායරූපෙන අපෙක්ඛිතෙසු ගාථාති සමඤ්ඤා, තං තතො භින්නං විය කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘චතුප්පදිකගාථාය තාව පඨමපාදො’’තිආදිමාහ. පඤ්චපදඡප්පදානං ගාථානං ආදිපරියොසානග්ගහණෙන ඉතරෙ දුතියාදයො තයො චත්තාරො වා මජ්ඣන්ති අවුත්තසිද්ධමෙවාති න වුත්තං. එකානුසන්ධිකසුත්තස්සාති ඉදං බහුවිභාගං යථානුසන්ධිනා එකානුසන්ධිකං සුත්තං සන්ධාය වුත්තං, ඉතරස්ස පන තෙයෙව දෙසෙතබ්බධම්මවිභාගෙන ආදිමජ්ඣපරියොසානභාගා ලබ්භන්ති. නිදානන්ති කාලදෙසකපරිසාදි-අපදිසනලක්ඛණාදිකො අත්ථො. ඉදමවොචාති ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන තදවසෙසනිගමනපාළිං සඞ්ගණ්හාති. අනෙකානුසන්ධීකස්ස සහ නිදානෙන පඨමො අනුසන්ධි ආදි. සහ නිගමනෙන පච්ඡිමො පරියොසානං, ඉතරෙන මජ්ඣිමන්තිආදිමජ්ඣපරියොසානානි වෙදිතබ්බානි. Aunque no existe un conjunto separado de sus partes, cuando se consideran las partes en su forma de conjunto se les denomina «estancia» (gāthā); mostrándola como si fuera distinta de aquellas, se dice: «primero, el primer verso de una estancia de cuatro versos», etc. Al mencionar el principio y el final de las estancias de cinco y seis versos, se entiende, aunque no se diga, que los otros dos, tres o cuatro versos restantes constituyen el medio. En cuanto a «un sutta de una sola conexión», esto se refiere a un sutta que, a pesar de sus múltiples divisiones, tiene una sola conexión según su estructura; para otros suttas, las partes inicial, media y final se obtienen según la división de los temas del Dhamma que se han de enseñar. «Introducción» (nidāna) significa el sentido caracterizado por la indicación del tiempo, el lugar, la asamblea, etc. La palabra «iti» en «Idamavoca» tiene el sentido de inicio. Con esto se incluye el texto conclusivo restante. En un sutta de múltiples conexiones, la primera conexión junto con la introducción es el principio. La última conexión junto con la conclusión es el final, y lo demás es el medio; así deben conocerse el principio, el medio y el final. සාත්ථකන්ති අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථකං කත්වා. සබ්‍යඤ්ජනන්ති බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. සම්පත්ති ච නාම පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනතාති ආහ ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙහි…පෙ… දෙසෙතා’’ති. සකලපරිපුණ්ණන්ති සබ්බසො පරිපුණ්ණං සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධපාරිපූරියා. නිරුපක්කිලෙසං දිට්ඨිමානාදිඋපක්කිලෙසාභාවතො. අවිසෙසතො තිස්සො සික්ඛා සකලෙ සාසනෙ භවන්ති. ධම්මොති පන බ්‍රහ්මචරියං වා සන්ධාය වුත්තං ‘‘කතමෙසානං ඛො, භන්තෙ, බුද්ධානං භගවන්තානං බ්‍රහ්මචරියං චිරට්ඨිතිකං අහොසී’’තිආදීසු (පාරා. 18) විය. දුකූලසාණියා පටිච්ඡන්නා විය, න තු පාකාරසෙලාදිපටිච්ඡන්නා විය. තෙන ධම්මනිරුත්තියා සකලකිලෙසානං පහානානුභාවං වදති. අලාභපරිහානියා, න ලද්ධපරිහානියා. අඩ්ඪුඩ්ඪානීති පඤ්චසතාධිකානි තීණි පාටිහාරියසහස්සානි. සාතන්ති සුඛං. «Con sentido» (sātthaka) significa hacerlo con la plenitud del significado. «Con letra» (sabyañjana) significa con la plenitud del fraseo. La plenitud consiste en la perfección de las letras, por eso se dice: «enseña... con letras...». «Totalmente completo» significa íntegro en todos los sentidos, por la plenitud de los cinco agregados del Dhamma, como la virtud y otros. «Sin impurezas» por la ausencia de impurezas como la visión errónea y el orgullo. Sin distinción, los tres entrenamientos están presentes en toda la Enseñanza. El término «Dhamma» se refiere aquí a la vida santa (brahmacariya), como en pasajes como: «Venerable señor, ¿de qué Buddhas benditos la vida santa perduró por mucho tiempo?» (Pārā. 18). Es como si estuviera cubierto por una tela fina, pero no como si estuviera oculto por muros o rocas. Con esto se expresa el poder de abandonar todas las impurezas mediante el lenguaje del Dhamma. Es por la no obtención de la pérdida, no por la pérdida de lo obtenido. «Tres mil quinientos» se refiere a tres mil quinientos prodigios. «Sāta» significa felicidad. දුතියමාරපාසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del segundo Mārapāsa Sutta. 6. සප්පසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario del Sappa Sutta (Sutta de la Serpiente) 142. සුරාකාරකානන්ති [Pg.206] පිට්ඨසුරායොජනකානං. කොසලානං ඉස්සරොති කොසලො, කොසලරාජස්ස අයන්ති කොසලිකා. පරිභොගපාතීති භත්තපරිභොජනත්ථාය පාති පරිභොගපාති. කම්මාරුද්ධනපණාළියාති කම්මාරුද්ධනපණාළිමුඛෙ. ධමමානායාති ධමියමානාය. තං පන යස්මා භස්තවාතෙහි පූරිතං නාම හොති, තස්මා ‘‘භස්තවාතෙන පූරියමානායා’’ති වුත්තං. නියාමභූමියන්ති භගවතො පටිසල්ලානට්ඨානෙ සඤ්චරන්තං මාරං මංසචක්ඛුනාව දිස්වා. තෙනාහ ‘‘විජ්ජුලතාලොකෙනා’’ති. 142. «De los fabricantes de licor» se refiere a quienes preparan licor de harina. «Señor de los Kosalas» es el rey de Kosala, y lo que pertenece a este rey es «Kosalika». «Plato de consumo» (paribhogapāti) es un plato para consumir la comida. «En la tubería de la fragua del herrero» se refiere a la boca de la tubería del horno de un herrero. «Al ser soplada» (dhamamānāya); puesto que esta se llena con el aire de los fuelles, se dice «siendo llenada con el aire del fuelle». «En el lugar de retiro» (niyāmabhūmi), habiendo visto con el ojo físico a Māra que rondaba por el lugar de retiro del Bendito. Por eso se dice: «con el resplandor de un relámpago». සෙය්‍යත්ථායාති සෙය්‍යානිසංසාය. තෙනාහ ‘‘ඨස්සාමී’’තිආදි. අත්තසඤ්ඤතොති අත්තභාවෙන සංයතො. තෙනාහ ‘‘සංයතත්තභාවො’’ති. තංසණ්ඨිතස්සාති තස්මිං හත්ථපාදකුක්කුච්චරහිතෙ බුද්ධමුනිස්මිං අවට්ඨිතස්ස. වොස්සජ්ජ චරෙය්‍ය තත්ථ සොති ඉමිනා භගවා තං බ්‍යාකරමානො විභිංසිතා බුද්ධානං කිං කරිස්සති භයාභාවතො? කෙවලං පන අනට්ඨවලිකං උප්පීළෙන්තො විය ත්වමෙව ආයාසං ආපජ්ජිස්සසීති මාරං සන්තජ්ජෙති. «Con el fin de descansar» (seyyatthāya) significa para el beneficio del reposo. Por eso se dice: «me detendré», etc. «Restringido en sí mismo» (attasaññato) significa con la propia personalidad controlada. Por eso se dice: «con la personalidad restringida». «De aquel establecido en tal forma» se refiere al sabio Buddha, que está libre de la inquietud de manos y pies. Con la frase «él allí andaría renunciando», el Bendito, al responderle, lo intimida diciendo: «¿Qué le hará a los Buddhas quien intente aterrorizarlos, si ellos carecen de miedo? Solo tú mismo te causarás aflicción, como quien aprieta una tripa vacía». භෙරවාති අවීතරාගානං භයජනකා. තත්ථාති තංනිමිත්තං. ඵලෙය්‍යාති භිජ්ජෙය්‍ය. සත්තිසල්ලන්ති සත්තිසඞ්ඛාතං පුථුසල්ලං. උරස්මිං චාරයෙය්‍යුන්ති ඵාසුං විජ්ඣිතුං ඨපෙය්‍යුං උග්ගිරෙය්‍යුං. ඛන්ධුපධීසූති ඛන්ධසඞ්ඛාතෙසු උපධීසු. තාණං කරොන්ති නාමාති තතො භයනිමිත්තතො අත්තනො තාණං කරොන්ති නාම. «Terroríficas» (bheravā) significa que generan miedo en quienes no están libres de pasión. «En ese respecto» (tattha) significa por esa causa. «Podría estallar» (phaleyya) significa que podría romperse. «Dardo-lanza» (sattisalla) se refiere a un dardo ancho conocido como lanza. «Podrían moverlo en el pecho» significa que podrían colocarlo o blandirlo para atravesar el costado. «En los agregados y adquisiciones» (khandhupadhīsū) se refiere a las adquisiciones conocidas como agregados. «Se protegen a sí mismos» significa que buscan refugio para sí mismos ante tal causa de temor. සප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Sappa Sutta. 7. සුපතිසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Supati Sutta (Sutta sobre dormir) 143. උතුගාහාපනත්ථං ධොවිත්වා, න රජොජල්ලවික්ඛාලනත්ථං. තෙනාහ ‘‘බුද්ධානං පනා’’තිආදි. ධොතපාදකෙ ගෙහෙති ධොතපාදෙහි අක්කමිතබ්බකෙ. වත්තභෙදො නාම නත්ථි ධම්මස්සාමිභාවතො. වත්තසීසෙ [Pg.207] ඨත්වා ධොවන්ති අඤ්ඤෙසං දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං. සොප්පපරිග්ගාහකෙනාති එත්ථ සොප්පං නාම නිද්දාය අන්තරන්තරා පවත්තකිරියමයචිත්තප්පවත්තිරහිතා නිරන්තරභවඞ්ගසන්තතීති තං සභාවතො පයොජනතො කාලපරිච්ඡෙදතො පරිග්ගාහකං උපරිනිද්දෙසසතිසම්පජඤ්ඤං සන්ධාය වුත්තං ‘‘සොප්පපරිග්ගාහකෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙනා’’ති. කෙචි පන ‘‘නිද්දාසොප්පනා’’ති වදන්ති, තං භගවතො සොප්පං හීළෙන්තො වදති. 143. Se lavó con el fin de refrescarse, no con el fin de limpiar el polvo y la suciedad. Por eso se dice: «pero en cuanto a los Buddhas...», etc. «En casas de pies lavados» se refiere a lugares donde se debe entrar con los pies lavados. No hay tal cosa como el incumplimiento de un deber (vattabhedo) por ser el Señor del Dhamma. Cumpliendo con el deber, se lavan los pies para que otros sigan su ejemplo. «Con el control del sueño» (soppapariggāhaka); aquí el sueño se refiere a la continuidad ininterrumpida del proceso de la mente de existencia (bhavaṅga) carente de actividad mental consciente que ocurre intermitentemente durante el sueño; refiriéndose a la atención plena y la clara comprensión que controlan dicho estado por su naturaleza, función y delimitación temporal, se dice: «con atención plena y clara comprensión que controlan el sueño». Algunos, sin embargo, dicen «el sueño de la pereza», pero eso se dice para menospreciar el sueño del Bendito. කිං නූති එත්ථං කින්ති හෙතුනිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘කස්මා නු සුපසී’’ති? දුබ්භගො වුච්චති නිස්සිරිකො භින්නභගො, සො පන මතසදිසො විසඤ්ඤිසදිසො ච හොතීති ආහ ‘‘මතො විය විසඤ්ඤී විය චා’’ති. «Kiṃ nūti»: aquí explica el sentido de «¿por qué?» en el caso nominativo como causa, diciendo «¿por qué duermes?». Se llama «dubbhago» a quien es desafortunado, carente de esplendor y con la suerte rota; aquel es como un muerto o como alguien inconsciente, por eso dice «como un muerto o como un inconsciente». ආදිනාති ආදි-සද්දෙන ‘‘බාහිරස්ස උපාදාය අට්ඨාරසා’’තිආදිනා (විභ. 842) ආගතං තණ්හාකොට්ඨාසං සඞ්ගණ්හාති. තත්ථ තත්ථ විසත්තතායාති තම්මිං තස්මිං ආරම්මණෙ විසෙසතො ආසත්තභාවෙන. විසස්ස දුක්ඛනිබ්බත්තකකම්මස්ස හෙතුභාවතො විසමූලතා විසං වා දුක්ඛදුක්ඛාදිභූතවෙදනා මූලං එතස්සාති විසමූලා, තණ්හා. තස්ස රූපාදිකස්ස දුක්ඛස්ස පරිභොගො, න අමතස්සාති විසපරිභොගතා. කත්ථචි නෙතුන්ති කත්ථචි භවෙ සබ්බථා නෙතුං? පරික්ඛයාති සබ්බසො ඛීණත්තා. තුය්හං කිං එත්ථාති සබ්බුපධිපරික්ඛයා සුද්ධස්ස මම පටිපත්තියං තුය්හං කිං උජ්ඣායනං? කෙවලං විඝාතොයෙව තෙති දස්සෙති. «Ādinā»: con la palabra «ādi» (etcétera) incluye el grupo de la sed (taṇhā) mencionado en pasajes como «dieciocho internos y externos» (Vibha. 842). «Tattha tattha visattatāyāti»: por estar especialmente apegado a diversos objetos. «Visamūlatā»: debido a que el veneno es la causa de las acciones que producen sufrimiento; o bien, el veneno es la sensación (vedanā) que consiste en el sufrimiento del sufrimiento, etc., la cual es la raíz de esto; esto es la sed (taṇhā). «Visaparibhogatā»: el disfrute de ese sufrimiento de la forma, etc., no de lo inmortal. «¿Katthaci netunti?»: ¿conducir a alguna existencia en todos los sentidos? «Parikkhayāti»: por estar totalmente agotado. «¿Tuyhaṃ kiṃ etthāti?»: ante mi práctica pura por el agotamiento de todos los apegos (upadhi), ¿por qué te quejas tú? Muestra que para él solo es una molestia. සුපතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Supatisutta. 8. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Nandatisutta 144. අට්ඨමං උත්තානත්ථමෙව. 144. El octavo es de significado evidente. නන්දතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Nandatisutta. 9. පඨමආයුසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al primer Āyusutta 145. පණ්ණාසං [Pg.208] වා වස්සානි ජීවති වස්සසතතො උපරි සෙය්‍යථාපි ථෙරො අනුරුද්ධො. සට්ඨි වා වස්සානි සෙය්‍යථාපි ථෙරො බාකුලො. පටිහරිත්වා පච්චනීකභාවෙ සාතං සුඛං එතස්සාති පච්චනීකසාතො, තබ්භාවො පච්චනීකසාතතා, තාය. අභිභවිත්වා අභාසි පටිවචනං ජානමානොව. 145. Vive cincuenta años o más de cien años, como el venerable Anuruddha. O sesenta años, como el venerable Bākulo. Habiendo repelido la oposición, su placer es la felicidad: «paccanīkasāto» (placer en la oposición), su estado es «paccanīkasātatā». Habiendo superado, pronunció la respuesta aun sabiendo. න හීළෙය්‍ය න ජිගුච්ඡෙය්‍ය. එවන්ති සො දාරකො විය කිඤ්චි අචින්තෙන්තො සප්පුරිසො චරෙය්‍ය, එවං හිස්ස චිත්තදුක්ඛං න හොතීති අධිප්පායො. පජ්ජලිතසීසො විය චරෙය්‍යාති යථා පජ්ජලිතසීසො පුරිසො අඤ්ඤං කිඤ්චි අකත්වා තස්සෙව වූපසමාය වායමෙය්‍ය, එවං සප්පුරිසො ආයුං පරිත්තන්ති ඤත්වා තෙනෙව නයෙන සබ්බසඞ්ඛාරගතං අනිච්චං, අනිච්චත්තා එව දුක්ඛං, අනත්තාති විපස්සනම්පි ඔතරිත්වා තං උස්සුක්කාපෙන්තොපි සඞ්ඛාරවිගමාය චරෙය්‍ය පටිපජ්ජෙය්‍ය. No debería despreciar ni aborrecer. «Evanti»: así, como ese niño que no piensa en nada, un hombre de bien debería actuar; el sentido es que de esta manera no surge el sufrimiento mental para él. «Pajjalitasīso viya careyyāti»: así como un hombre con la cabeza en llamas no haría otra cosa sino esforzarse por apagarla, así el hombre de bien, sabiendo que la vida es corta, por ese mismo método, habiendo entrado incluso en la visión cabal (vipassanā) de que todas las formaciones (saṅkhāra) son impermanentes, y por ser impermanentes son sufrimiento y no-yo, esforzándose, debería actuar y practicar para la desaparición de las formaciones. පඨමආයුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer Āyusutta. 10. දුතියආයුසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al segundo Āyusutta 146. නෙමීවාති නෙමිසීසෙන චක්කං වදති. කුබ්බරං අනුපරියායතීති කුබ්බරං අනුපරිවත්තති. තථාභූතො පන සො තං අජහන්තොවාති ආහ ‘‘න විජහතී’’ති. ආයු අනුපරියායතීති මච්චානං ආයු ගතම්පි පච්චාගච්ඡතීති භගවතො පටාණි හුත්වා වදති, භගවා පන තං අභිභවිත්වා ‘‘අච්චයන්ති අහොරත්තා’’තිආදිනා ආයුනො අච්චයගමනමරණතංයෙව පවෙදෙසි. 146. «Nemīvāti»: con la palabra «llanta» se refiere a la rueda. «Kubbaraṃ anupariyāyatīti»: gira alrededor del eje. Al ser así, sin abandonarlo, dice: «na vijahatī» (no lo abandona). «Āyu anupariyāyatīti»: Mara dice, actuando como un obstáculo para el Bendito, que la vida de los mortales, aunque se vaya, regresa. El Bendito, sin embargo, superándolo, declaró el fin de la vida por el transcurso hacia la muerte con las palabras «pasan los días y las noches», etc. දුතියආයුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al segundo Āyusutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al primer capítulo (vagga). 2. දුතියවග්ගො 2. Segundo capítulo 1. පාසාණසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Pāsāṇasutta 147. පවිජ්ඣීති [Pg.209] පබ්බතං සබ්බතො පවත්තෙන්තො තතො තතො නිස්සජ්ජි. සකලන්ති සබ්බභාගවන්තං, නිස්සෙසන්ති අත්ථො. 147. «Pavijjhīti»: haciendo rodar la montaña por todas partes, la lanzaba de aquí y de allá. «Sakalaṃ»: toda la extensión, el sentido es «sin excepción». පාසාණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Pāsāṇasutta. 2. කිංනුසීහසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Kiṃnusīhasutta 148. විචක්ඛුකම්මායාති විචක්ඛුභාවකාමතාය. යථා සා භගවතො දෙසියමානං ධම්මං අත්තනො පඤ්ඤාචක්ඛුනා න පස්සිතුං සක්කොති, එවං කාතුං කාමතාය. තෙනාහ ‘‘පරිසායා’’තිආදි. විනාසෙතුං න සක්කොති භෙරවාරම්මණෙ භායනස්සෙව අභාවතො. දසබලප්පත්තාති දසහි බලෙහි සමන්නාගතා. 148. «Vicakkhukammāyāti»: por el deseo de volver ciego [el ojo de la sabiduría]. Así como ella no puede ver con su propio ojo de sabiduría el Dhamma que enseña el Bendito, así desea actuar. Por eso dice «a la asamblea», etc. No puede destruir [al Buda] porque carece de miedo ante objetos terroríficos. «Dasabalappattāti»: dotado con los diez poderes. කිංනුසීහසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Kiṃnusīhasutta. 3. සකලිකසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Sakalikasutta 149. මන්දභාවෙනාති ජළභාවෙන මොමූහභාවෙනාති මහාමූළ්හතාය. කබ්බකරණෙන මත්තොති කබ්බකිරියාපසුතතාදිවසෙන මත්තො කබ්බං කත්වා. කිමිදං සොප්පසෙවාති ඉදං තව සොප්පං කිමත්ථං, පුරිසෙන නාම පුරිසත්තකරෙන භවිතබ්බං, න සොප්පතියෙව. අත්ථං සමාගන්ත්වාති පරමත්ථං නිබ්බානං සම්මා ආගන්ත්වා අධිගන්ත්වා. අසඞ්ග…පෙ… නත්ථි සබ්බසො සිද්ධත්ථභාවතො. ජග්ගන්තොති ජාගරන්තො පුරිසො විය, න භායාමි භයහෙතූනං අභාවා. නානුතපන්ති සබ්බත්ථ සබ්බදාපි විස්සට්ඨභාවතො, මාමන්ති මමං. ගාථාසුඛත්ථඤ්හි දීඝං කත්වා වුත්තං. ඨිතත්තාති උද්දෙසපරිපුච්ඡාය පරිච්ඡිජ්ජත්තා. හානින්ති කස්සචි ජානිං. 149. «Mandabhāvenāti»: por un estado de estupidez. «Momūhabhāvenāti»: por gran confusión. «Kabbakaraṇena matto»: embriagado por estar entregado a la composición de poemas, etc., habiendo compuesto un poema. «¿Kimidaṃ soppasevāti?»: ¿con qué propósito es este sueño tuyo? El hombre debe actuar con virilidad humana, no simplemente dormir. «Atthaṃ samāgantvāti»: habiendo llegado o alcanzado correctamente el significado supremo, el Nibbāna. «Asaṅga... pe...»: no existe, por haber logrado el propósito en todos los aspectos. «Jaggantoti»: como un hombre que está despierto, no temo porque no existen las causas del miedo. «Nānutapanti»: no se arrepienten en ningún lugar ni en ningún momento por estar liberados, «māmanti»: a mí. Se dice alargando la vocal para la métrica del verso. «Ṭhitattāti»: por estar determinado mediante la indagación y la enseñanza. «Hāninti»: algún daño o pérdida para alguien. සකලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Sakalikasutta. 4. පතිරූපසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Patirūpasutta 150. අනුරුජ්ඣති [Pg.210] එතෙනාති අනුරොධො, රාගො. විරුජ්ඣති එතෙනාති විරොධො, පටිඝො. තෙසු අනුරොධවිරොධෙසු තන්නිමිත්තං සජ්ජති නාම සඞ්ගං කරොති නාම, අනුරොධවිරොධුප්පාදනමෙව චෙත්ථ සජ්ජනං. යදඤ්ඤමනුසාසතීති යං අඤ්ඤෙසං අනුසාසනං, තං තෙසං හිතෙසනං අනුකම්පනං, තස්මා අනුකම්පකෙ හිතෙසකෙ සම්මාසම්බුද්ධෙ අනුරොධවිරොධෙ ආරොපෙත්වා විකම්පනත්ථං මිච්ඡා වදසීති. 150. «Anurodho» es aquello por lo cual uno se siente atraído: la pasión (rāga). «Virodho» es aquello por lo cual uno siente rechazo: la aversión (paṭigha). Respecto a esas atracciones y rechazos, se dice que uno «se apega» (sajjati) cuando crea un vínculo; aquí el apego es precisamente la producción de atracción y rechazo. «Yadaññamanusāsatīti»: respecto a lo que es la instrucción a otros, eso es compasión de quienes buscan su bienestar; por lo tanto, hablas falsamente para perturbar al Buda, quien es compasivo y busca el bienestar, atribuyéndole atracción y rechazo. පතිරූපසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Patirūpasutta. 5. මානසසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Mānasasutta 151. ආකාසෙ චරන්තෙති පඤ්චාභිඤ්ඤෙ සන්ධාය වදති. අන්තලික්ඛෙ චරන්තෙපි කිච්චසාධනතො අන්තලික්ඛචරො. මනසි ජාතොති මානසො. තං පන මනසන්තානසම්පයුත්තතායාති ආහ ‘‘මනසම්පයුත්තො’’ති. 151. «Ākāse caranteti»: se refiere a quienes poseen los cinco conocimientos superiores (abhiññā). «Antalikkhe carantepi»: el que se mueve en el espacio aéreo por el cumplimiento de su tarea. «Manasi jātoti»: nacido en la mente, de ahí «mānaso» (mental). Dice «manasampayutto» (asociado con la mente) por estar unido a la continuidad mental. මානසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Mānasasutta. 6. පත්තසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Patta Sutta (Sutta del Cuenco). 152. පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං ලක්ඛණාදීනි චෙව සමුදයඤ්ච අස්සාදාදීනවනිස්සරණානි ච ගහෙත්වා සම්මා තෙසං ලක්ඛණාදීනං ගහණං හොතීති ආහ ‘‘පඤ්ච උපාදානක්ඛන්ධෙ ආදියිත්වා’’ති. රුප්පනවෙදියනසඤ්ජානනඅභිසඞ්ඛරණවිජානනානි ඛන්ධානං සභාවලක්ඛණානි. ආදි-සද්දෙන රසපච්චුපට්ඨානපදට්ඨානානි චෙව සමුදයාදීනි ච සඞ්ගණ්හාති. දස්සෙතීති පච්චක්ඛතො දස්සෙති, හත්ථාමලකං විය පාකටෙ විභූතෙ කත්වා විභාවෙති. ගණ්හාපෙතීති තෙ ධම්මෙ මනසා අනුපෙක්ඛිතෙ දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධෙ කරොන්තො උග්ගණ්හාපෙති. සමාදානම්හීති තත්ථ අත්ථස්ස සම්මදෙව ආදියනෙ ඛන්ධානඤ්ච සම්මසනවසෙන අඤ්ඤධම්මවසෙන සමාදියනෙ. පටිවිද්ධගුණෙනාති තාය දෙසනාය, තං නිස්සාය පච්චත්තපුරිසකාරෙන ච තෙසං පටිවිද්ධගුණෙන[Pg.211]. ජොතාපෙතීති තෙසං චිත්තසන්තානං අස්සද්ධියාදිකිලෙසමලවිධමනෙන පභස්සරං කරොති. අට්ඨිං කත්වාති තාය දෙසනාය පාපෙතබ්බං අත්ථං පයොජනං දළ්හං කත්වා. තෙනාහ ‘‘අයං නො’’තිආදි. කම්මකාරකචිත්තං නාම ඔතරණචිත්තං. ‘‘යොනිසොමනසිකාරපුබ්බකං විපස්සනාචිත්ත’’න්ති කෙචි. ඔහිතසොතාති අනඤ්ඤවිහිතතාය ධම්මස්සවනාය අප්පිතසොතා, තතො එව තදත්ථං ඨපිතසොතා. 152. Al tomar las características y demás de los cinco agregados del apego, así como su origen, gratificación, peligro y escape, se produce la correcta captación de dichas características; por ello se dice: «habiendo tomado los cinco agregados del apego». Las características de naturaleza propia de los agregados son: el ser afectado (forma), el sentir, el percibir, el condicionar y el conocer. Con la palabra «y demás», incluye las funciones, las manifestaciones, las causas próximas, el origen, etc. «Muestra» significa que lo muestra directamente, haciéndolo evidente y claro como una fruta amalaka en la palma de la mano. «Hace captar» significa que, al observar esos fenómenos con la mente y penetrarlos bien con la visión, hace que se aprehendan. «En la asunción» significa que allí se asume correctamente el significado y, mediante la examinación de los agregados y de otros fenómenos, se produce la asunción. «Por la cualidad de la penetración» se refiere a que, mediante esa enseñanza y apoyándose en el esfuerzo personal, se alcanza la cualidad de haberlos penetrado. «Hace resplandecer» significa que vuelve radiante el continuo mental de ellos al disipar la mancha de las impurezas como la falta de fe. «Habiéndolo hecho firme» significa habiendo consolidado el propósito o beneficio que debe alcanzarse mediante esa enseñanza. Por eso dijo: «este es nuestro...», etc. La llamada «mente de la actividad» es la mente de entrada (al proceso). Algunos dicen: «es la mente de visión clara precedida por la atención sabia». «Con los oídos atentos» significa que, por no estar distraídos en otra cosa, tienen los oídos aplicados a la escucha del Dhamma y, por esa misma razón, tienen los oídos dispuestos para tal propósito. එතෙ රූපාදයො ඛන්ධෙ යඤ්ච සඞ්ඛතං සමිද්ධපච්චයෙහි කතං, තඤ්ච ‘‘එසො අහං න හොමි, එතං මය්හං න හොතී’’ති පස්සන්තොති යොජනා. ඛෙමො අත්තාති ඛෙමත්තා, තං ඛෙමත්තං. තෙනාහ ‘‘ඛෙමිභූතං අත්තභාව’’න්ති. පරියෙසමානා මාරසෙනා. La construcción es: viendo estos agregados, como la forma y los demás, y lo que es condicionado, lo que es producido por condiciones completas, como «esto no soy yo, esto no es mío». «Khemattā» significa un yo seguro o en paz; a esa seguridad del yo se refiere. Por eso dijo: «un estado de ser que se ha vuelto seguro». «El ejército de Māra» es aquel que está buscando. පත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Patta Sutta. 7. ඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Chaphassāyatana Sutta (Sutta de las Seis Bases del Contacto). 153. සඤ්ජායති එතස්මාති සඤ්ජාති, සො එව සම්පයුත්තධම්මො සමොසරති එත්ථාති සමොසරණං, සො එව අත්ථො, තෙන සඤ්ජාතිසමොසරණට්ඨෙන. භයභෙරවං සද්දන්ති භායති එතස්මාති භයං, තදෙව යස්ස කස්සචි භෙරවාවහත්තා භෙරවං, දෙවාදිසද්දන්ති අත්ථො. විගතවලාහකෙ දෙවෙ උප්පාතවසෙන උප්පජ්ජනකසද්දො දෙවදුන්දුභි. අසනිපාතාදිසද්දො අසනිපාතසද්දො. උන්ද්‍රීයතීති විපරිවත්තති. ලොකො අධිමුච්ඡිතොති අතිථද්ධකායො විය මුච්ඡං ආපන්නො. මාරස්සාති කිලෙසමාරස්ස. ඨානභූතන්ති පවත්තිට්ඨානභූතං. 153. «Sañjāti» (nacimiento) es aquello por lo cual algo nace; es el mismo fenómeno asociado. «Samosaraṇa» (convergencia) es aquello donde algo converge; es el mismo significado; por tanto, tiene el sentido de nacimiento y convergencia. «Un sonido temible y aterrador»: «bhaya» (temor) es aquello por lo cual uno teme; eso mismo es «bherava» (aterrador) por traer terror a cualquiera; se refiere al sonido de los dioses, etc. «Devadundubhi» (trueno celestial) es el sonido que surge por un fenómeno atmosférico en un cielo despejado. El sonido del rayo, etc., es el «sonido de la caída del rayo». «Undrīyati» significa que se trastorna o se desmorona. «El mundo está obsesionado» significa que ha caído en el estupor como si tuviera el cuerpo totalmente rígido. «De Māra» se refiere al Māra de las impurezas (kilesamāra). «Convertido en un lugar» significa que se ha convertido en el lugar de su manifestación. ඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Chaphassāyatana Sutta. 8. පිණ්ඩසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Piṇḍa Sutta (Sutta de la Limosna). 154. තත්ථ තත්ථාති තස්මිං තස්මිං ඤාතිමිත්තකුලෙ. පාහුනකානීති පහිතබ්බපණ්ණාකාරානි. ආගන්තුකපණ්ණාකාරානීති ආගන්තුකානං උපගතානං [Pg.212] දාතබ්බපණ්ණාකාරානි. සයංචරදිවසෙති කුමාරකානඤ්ච කුමාරිකානඤ්ච සයං අත්තනා චරිතබ්බඡණදිවසෙ. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘සමවයජාතිගොත්තා’’තිආදිමාහ. සමවයසමජාතිකසමගොත්තාති පච්චෙකං සම-සද්දො යොජෙතබ්බො. ගොත්තසමතා ච ආවාහවිවාහයොග්‍යතාවසෙන දට්ඨබ්බා, න එකගොත්තතාවසෙන. තතො තතො ගාමතො. අඤ්ඤස්මිං දාතබ්බෙ අසති. ඡණවසෙන පහිණිතුං සම්පාදිතං පූවං ඡණපූවං. තාසං සම්පත්තියාති තාසං දානං ධම්මස්සවනඤ්චාති තස්සා දුවිධායපි සම්පත්තියා. 154. «Aquí y allá» significa en tal o cual familia de parientes o amigos. «Pāhunakāni» son regalos que se envían. «Regalos para visitantes» son obsequios que deben darse a los visitantes que han llegado. «En el día del festival autogestionado» se refiere a los días de festividad que deben ser celebrados por los mismos jóvenes y doncellas. Ahora, mostrando ese significado en detalle, dice «de igual edad, clase y linaje», etc. La palabra «igual» debe unirse a cada término: de igual edad, de igual clase y de igual linaje. La igualdad de linaje debe entenderse en el sentido de ser aptos para el matrimonio, no en el sentido de pertenecer al mismo clan exacto. «De aquí y de allá» significa de cada aldea. En caso de no haber otra cosa que dar. «Pastel de festival» es un pastel preparado para ser enviado con motivo del festival. «Por la prosperidad de ellas» se refiere a la prosperidad de ambas cosas: su generosidad y su escucha del Dhamma. ඤාණං නාම ආවජ්ජනපුබ්බකං, තස්මා අජානනස්ස ‘‘අනාවජ්ජනතායා’’ති කාරණං වත්වා සෙසකාරණං වදන්තො ‘‘බුද්ධාන’’න්තිආදිමාහ. උපචාරභෙදන්ති බුද්ධං දිස්වා මනුස්සෙහි කාතබ්බඋපචාරස්ස භින්දනං. භින්දිතුන්ති විධමිතුං. El conocimiento es precedido por la reflexión; por lo tanto, tras mencionar la causa de quien no sabe como «por falta de reflexión», menciona la causa restante diciendo «de los Buddhas», etc. «Ruptura del protocolo» se refiere a la ruptura de la conducta apropiada que los hombres deben realizar al ver al Buddha. «Para romper» significa para disipar. භගවා පනාති පනසද්දො විසෙසත්ථජොතකො. තෙන න කෙවලං භගවා උප්පණ්ඩනං පරිහරන්තො තං ගාමං න පුන පාවිසි, අථ ඛො මාරං අනුකම්පන්තොති ඉදං විසෙසං ජොතෙති. En cuanto a «pero el Bienaventurado», la palabra «pero» (pana) resalta un sentido especial. Con esto resalta el hecho de que el Bienaventurado no volvió a entrar en esa aldea no solo para evitar la burla, sino por compasión hacia Māra. ජනෙසීති අපුඤ්ඤං ජනෙසි, ජනෙන්තො ච යථා තතො ආයතිං ථිරතරං මහන්තං දුක්ඛං නිප්ඵජ්ජිස්සති, එවං නිප්ඵාදෙසි. ආසජ්ජනන්ති එත්ථ නන්ති නිපාතමත්තං. කිඤ්චති මද්දති අභිභවතීති කිඤ්චනන්ති ආහ ‘‘මද්දිතුං සමත්ථ’’න්ති. «Generó» significa que generó demérito, y al generarlo, lo produjo de tal manera que en el futuro resultara en un sufrimiento muy firme y grande. «Asajjananti»: aquí «na» es solo una partícula. «Kiñcana» se dice que es algo que aplasta o que domina, por eso dijo «capaz de aplastar». පිණ්ඩසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Piṇḍa Sutta. 9. කස්සකසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Kassaka Sutta (Sutta del Labrador). 155. නිබ්බානං අපදිසිත්වාති නිබ්බානං නිස්සාය නිබ්බානගුණෙ ආරබ්භාති අත්ථො. හටහටකෙසොති ඉතො චිතො ච විකිණ්ණත්තා ආකුලාකුලකෙසො. චක්ඛුසම්ඵස්සවිඤ්ඤාණායතනන්ති එත්ථ යථා චක්ඛුග්ගහණෙන ඵස්සො විසෙසිතො, තෙන එව විඤ්ඤාණායතනං. තථා සති චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ච ගහණං ආපජ්ජෙය්‍යාති. නනු චෙත්ථ චක්ඛුග්ගහණෙන විසෙසිතත්තා චක්ඛුද්වාරිකානං සබ්බෙසං විඤ්ඤාණානං ගහණන්ති? සච්චමෙතං, තඤ්ච ඛො පඨමෙන චක්ඛුග්ගහණෙනාති නායං දොසො. භවඞ්ගචිත්තන්ති ආවජ්ජනාය අනන්තරපච්චයභූතමෙව [Pg.213] අධිප්පෙතන්ති නියමෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘සාවජ්ජනක’’න්ති වුත්තං, තස්මා තදාරම්මණම්පීති ජවනචිත්තෙන සහ තදාරම්මණචිත්තම්පි. ‘‘විඤ්ඤාණායතන’’න්ති ච වුත්තෙ නිම්මලමෙව. 155. «Habiendo señalado el Nibbāna» significa basándose en el Nibbāna, refiriéndose a las cualidades del Nibbāna. «De cabellos revueltos» significa que tiene el cabello muy enredado por estar esparcido de aquí para allá. En «la base de la conciencia y el contacto visual», así como el contacto es especificado por la mención del ojo, de la misma manera se especifica la base de la conciencia. Siendo así, se seguiría que también se incluye la conciencia visual. ¿Acaso no es que aquí, por estar especificada por la mención del ojo, se incluyen todas las conciencias de la puerta del ojo? Esto es verdad, y eso se logra ciertamente por la primera mención del ojo, por lo que no hay falta. «Mente del flujo vital» se refiere solo a la que es condición inmediata para la advertencia, para mostrar esto de manera definida se dijo «con advertencia»; por tanto, también incluye la conciencia de registro junto con la mente de impulso. Y cuando se dice «base de la conciencia», se refiere a lo que es puro. ‘‘චක්ඛූ’’ති අවිසෙසතො වුත්තත්තා පන මාරස්ස අයම්පි අත්ථො ආපන්නොති දස්සෙතුං ‘‘යං ලොකෙ’’තිආදි වුත්තං. උපක්කවිපක්කන්ති චක්ඛුපාකරොගෙන උපරි හෙට්ඨා ච සබ්බසො පක්කං කුථිතං. එසෙව නයොති ඉමිනා යං ලොකෙ කුට්ඨකිලාසගණ්ඩකච්ඡුආදීහි උපද්දුතං වණපීළකාදිවසෙන පග්ඝරන්තං අසුචිං අන්තමසො පරමජෙගුච්ඡරූපම්පි, සබ්බං තං තවෙව හොතූති එවමාදිං අපදිසති. Puesto que se dijo «ojo» sin distinción, para mostrar que este sentido también le sobreviene a Māra, se dijo «lo que en el mundo», etc. «Inflamado y descompuesto» significa totalmente descompuesto y purulento por arriba y por abajo debido a una enfermedad ocular. «El mismo método» se aplica a lo que en el mundo está afligido por lepra, vitíligo, forúnculos, sarna, etc., que supura impurezas debido a llagas y pústulas, siendo incluso de la forma más repugnante; todo eso te pertenece a ti; así es como lo señala. යං භණ්ඩකන්ති හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිඛෙත්තවත්ථාදිඋපකරණං ගහට්ඨා, පබ්බජිතා ච යං පත්තචීවරාදිං ‘‘මම ඉද’’න්ති අභිනිවිසන්තාව වදන්ති, එතෙසු පරිග්ගහත්ථෙසු ච තෙසං පරිග්ගාහකපුග්ගලෙසු ච තෙ චිත්තං යදි අත්ථි, තානි ආරබ්භ තව චිත්තං යදි භවති, එවං ත්වං තත්ථ බද්ධො එව හොසීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘න මෙ සමණ මොක්ඛසී’’ති. «Cualquier pertenencia» se refiere a los implementos de los laicos, como oro, plata, campos, terrenos, etc., y a lo que los ordenados llaman «esto es mío» al apegarse a cuencos, mantos, etc. Si tu mente está en estas cosas en el sentido de posesión y en las personas que las poseen; si tu mente surge en relación a ellas, entonces estarás atado allí mismo. Por eso dijo: «no te librarás de mí, asceta». යං භණ්ඩකං වදන්තීති යථාවුත්තං උපකරණං ලොකෙ බහුජනා ‘‘මම ඉද’’න්ති වදන්ති. න තං මය්හන්ති තං මය්හං න හොති, න තත්ථ මම තණ්හාවසෙන මමන්ති නත්ථි. න තෙ අහන්ති යෙ පුග්ගලා එත්ථ බද්ධා, තෙපි අහං න හොමි, තත්ථ මෙ දිට්ඨිබද්ධො නත්ථි. න මෙ මග්ගම්පි දක්ඛසීති එවං සබ්බසො බද්ධාභාවෙන මුත්තස්ස මෙ ගතමග්ගම්පි මාර ත්වං න දක්ඛසි න පස්සිස්සසි, යෙ භවාදයො තුය්හං විසයා, තෙසු භවයොනිගතිආදීසු මය්හං ගතමග්ගං න පස්සිස්සසි භවනිස්සට්ඨත්තාති. «Aquello que llaman posesión»: como se ha dicho, los utensilios que la gente en el mundo llama «esto es mío». «Eso no es mío»: no es de mi propiedad, no existe el sentido de «mío» allí a través del poder del deseo (taṇhā). «Ellos no son yo»: las personas que están atadas a esto, yo tampoco soy ellos; no hay en mí apego a una visión allí. «Ni siquiera verás mi camino»: debido a la total ausencia de ataduras, tú, Mara, no verás, no percibirás el camino por el cual he ido; en los planos de existencia, etc., que son tu dominio, en esos renacimientos, destinos, etc., no verás el camino por el cual he ido debido a que he escapado de la existencia. කස්සකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Kassaka Sutta ha terminado. 10. රජ්ජසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Rajja Sutta 156. අහනන්ති කරණෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘අහනන්තෙනා’’ති, පච්චත්තෙ එව වා පච්චත්තවචනං, ‘‘අහනන්තො හුත්වා’’ති වචනසෙසෙන භවිතබ්බන්ති අධිප්පායො. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. අජිනන්ති අන්තොගධහෙතුඅත්ථං [Pg.214] වදතීති ආහ ‘‘පරස්ස ධනජානිං අකරොන්තෙනා’’ති. අකාරාපෙන්තෙනාති පරස්ස ධනජානිං අකාරෙන්තෙන. අසොචන්තෙනාති භොගබ්‍යසනාදිවසෙන පරං අසොචන්තෙන. කස්මා භගවා එවං චින්තෙසීති තත්ථ කාරණමාහ ‘‘ඉතී’’තිආදිනා. රජ්ජෙ විජිතෙ දණ්ඩකරපීළිතෙති ධනදණ්ඩාදිදණ්ඩෙන චෙව බලිනා ච බාධිතෙ. 156. «Ahananti»: es un caso nominativo en el sentido instrumental, por lo cual dice «por aquel que no daña» (ahanantena); o simplemente el caso nominativo en sí, con el sentido de «siendo alguien que no daña», debiendo entenderse así por el resto de la frase. El mismo método se aplica a las palabras restantes. «Ajinanti»: se dice en el sentido de no causar pérdida de propiedad a otro, por lo cual dice «por aquel que no causa la pérdida de la riqueza de otro». «Sin hacer que otro cause»: por aquel que no hace que otro cause la pérdida de la riqueza ajena. «Sin causar aflicción»: por aquel que no causa que otro se aflija debido a la pérdida de bienes, etc. ¿Por qué el Bendito pensó así? Se da la razón comenzando con «iti», etc. «En un reino conquistado, oprimido por castigos e impuestos»: afligido tanto por el castigo de multas de dinero como por los tributos. ඉජ්ඣනකකොට්ඨාසාති චෙතොවසිභාවාදිකස්ස සාධනකකොට්ඨාසා. වඩ්ඪිතාති භාවනාපාරිපූරිවසෙන අනුබ්‍රූහිතා. පුනප්පුනං කතාති භාවනාය බහුලීකරණෙන අපරාපරං පවත්තිතා. යුත්තයානන්ති යථා යුත්තානං ආජඤ්ඤරථානං සාරථිනා අධිට්ඨිතං යථාරුචි පවත්තති, එවං යථාරුචිපවත්තිතං ගමිතා. පතිට්ඨට්ඨෙනාති අධිට්ඨානට්ඨෙන. වත්ථුකතාති සබ්බසො උපක්කිලෙසසොධනෙන ඉද්ධිවිසයතාය පතිට්ඨානභාවතො සුවිසොධිතපරිස්සයවත්ථු විය කතා. අවිජහිතාති පටිපක්ඛදූරීභාවතො සුභාවිතභාවෙන තංතංඅධිට්ඨානයොග්‍යතාය න ජහාපිතා. නිච්චානුබද්ධාති තතො එව නිච්චං අනුබද්ධා විය කතා. සුපරිචිතාති සුට්ඨු සබ්බභාගෙන භාවනානුපචයං ගමිතා. අවිරාධිතවෙධිහත්ථො වියාති අවිරජ්ඣනභාවෙන විරජ්ඣනහත්ථො විය. සුට්ඨු සමාරද්ධාති භාවනාඋප්පත්තියා සම්මදෙව සම්පාදිතා. චින්තෙය්‍යාති අත්ථුද්ධාරවසෙන චින්තෙය්‍ය. «Ijjhanakakoṭṭhāsā»: son las partes de la realización, como el dominio sobre la mente, etc. «Vaḍḍhitā»: aumentadas mediante la plenitud del cultivo (bhāvanā). «Practicadas una y otra vez»: puestas en marcha repetidamente mediante la intensificación de la meditación. «Un vehículo uncido»: así como un carro con caballos de raza pura uncidos se desplaza según el deseo del auriga que lo dirige, del mismo modo se hace avanzar según el propio deseo. «En el sentido de base»: en el sentido de resolución (adhiṭṭhāna). «Hechas un fundamento»: debido a que son la base para el dominio de los poderes psíquicos mediante la purificación total de las impurezas, se hacen como un terreno cuyos obstáculos han sido bien despejados. «No abandonadas»: debido a su estado de haber sido bien cultivadas por el alejamiento de los estados opuestos, no se dejan perder por ser aptas para tal o cual resolución. «Constantemente vinculadas»: por esa misma razón, se hacen como si estuvieran permanentemente ligadas. «Bien familiarizadas»: habiendo alcanzado bien la acumulación de la meditación en todas sus partes. «Como la mano de un arquero que no falla»: como la mano que no yerra debido a su estado de infalibilidad. «Bien emprendidas»: producidas correctamente mediante el surgimiento de la meditación. «Pensaría»: pensaría mediante la extracción del significado. පබ්බතස්සාති පබ්බතො අස්ස. පබ්බතො අස්සාති පබ්බතො භවෙය්‍ය කීදිසස්සාති ආහ ‘‘සුවණ්ණස්සා’’තිආදි. ජාතරූපස්සාති ආතපරූපසම්පන්නස්ස. ද්වික්ඛත්තුම්පි තාව මහන්තොති යත්තකො සො පබ්බතො හොති, ද්වික්ඛත්තුං තත්තකො. එකස්සාති එකස්සපි පුග්ගලස්ස නාලං න පරියත්තො තණ්හාය දුප්පූරණභාවා. එවං ජානන්තොති එවං තණ්හාය දුප්පූරණභාවාදීනවතං ජානන්තො. සමං චරෙය්‍යාති පරවත්ථුපරාමාසාදිං විහාය කායාදීහි සමමෙව පටිපජ්ජෙය්‍ය. «Pabbatassā»: de una montaña. «Que una montaña sea»: que sea una montaña, ¿de qué tipo?, por lo cual dice «de oro», etc. «Jātarūpassā»: de oro puro. «Incluso si fuera el doble de grande»: tan grande como sea esa montaña, el doble de ese tamaño. «Para uno solo»: no es suficiente ni bastaría para una sola persona, debido a que el deseo es difícil de satisfacer. «Conociendo esto»: conociendo así el peligro de que el deseo sea difícil de satisfacer, etc. «Debería vivir en rectitud»: habiendo abandonado el apoderarse de los bienes ajenos, etc., debería actuar con rectitud con el cuerpo, etc. දුක්ඛං තණ්හානිදානං, තණ්හා කාමගුණනිදානා, තස්මා දුක්ඛස්ස තණ්හාපච්චයකාමගුණනිදානත්තං වුත්තං. තන්ති දුක්ඛං. යතොනිදානං හොතීති යංනිදානං යංකාරණං තං පවත්තති. එවං යො අදක්ඛීති යො පරිඤ්ඤාතවත්ථුකො එවං දුක්ඛං තස්ස නිදානභූතෙ කාමගුණෙ ච තථතො පඤ්ඤාචක්ඛුනා පස්සි. කෙන කාරණෙන නමෙය්‍ය? තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො. කාමගුණඋපධින්ති කාමගුණසඞ්ඛාතං උපධිං. සජ්ජති එත්ථාති සඞ්ගො එසො, ලග්ගනමෙතන්ති එවං [Pg.215] විදිත්වා. තමෙව කාමාභිභූතො නප්පටිසෙවෙය්‍ය න ලග්ගෙය්‍යාති එවං විනයාය වූපසමාය සික්ඛෙය්‍යාති. El sufrimiento tiene su origen en el deseo, y el deseo tiene su origen en los hilos de los placeres sensuales; por lo tanto, se dice que el sufrimiento tiene su origen en los hilos de los placeres sensuales condicionados por el deseo. «Eso»: el sufrimiento. «De donde surge»: aquello de lo cual se origina, esa causa por la cual persiste. «Aquel que así vio»: aquel que ha comprendido plenamente el objeto vio así, con el ojo de la sabiduría, el sufrimiento y los hilos de los placeres sensuales que son su origen, tal como son. ¿Por qué razón se inclinaría [hacia ellos]? El significado es que no existe tal razón. «El sustrato de los hilos de los placeres sensuales»: el sustrato (upadhi) conocido como los hilos de los placeres sensuales. «Uno se apega aquí»: esto es un apego; habiendo comprendido así que «esto es una atadura». «Vencido por los placeres sensuales, no debería entregarse a ellos ni apegarse»: así debería entrenar para el entrenamiento (vinaya) y la pacificación (vūpasama). රජ්ජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Rajja Sutta ha terminado. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del segundo vagga ha terminado. 3. තතියවග්ගො 3. Tercer vagga 1. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Sambahula Sutta 157. ජටාචුම්බටකෙනාති සීසෙ පටිමුක්කෙන ජටාකලාපෙන. අපරිග්ගහබ්‍රාහ්මණපබ්බජිතා හි ජටාය උඤ්ඡාචරියං චරන්ති. උදුම්බරදණ්ඩඤ්හි අත්තගුත්තත්ථාය ගහිතං තෙසං අප්පිච්ඡභාවප්පකාසනං. තෙනාහ ‘‘අප්පිච්ඡභාවප්පකාසනත්ථ’’න්ති. සීසං ඔකම්පෙත්වාති එත්ථ අතිවිය සීසස්ස ඔකම්පිතභාවං දස්සෙතුං ‘‘හනුකෙන උරං පහරන්තො අධොනතං කත්වා’’ති වුත්තං. ජිව්හං නීහරිත්වාති ලම්බනචාලනවසෙන මුඛතො නික්ඛාමෙත්වා. තෙනාහ ‘‘උද්ධ’’න්තිආදි. තිසාඛන්ති තිභඞ්ගභකුටි විය නලාටෙ ජාතත්තා නලාටිකං. තෙනාහ ‘‘නලාටෙ උට්ඨිතං වලිත්තය’’න්ති, තිභඞ්ගවලිකං නලාටෙ කත්වාති අත්ථො. අත්තනොව තෙලෙති අත්තනොව පාපකම්මනිබ්බත්තකෙ තෙලෙ, පචිතබ්බට්ඨානගෙහෙති අධිප්පායො. 157. «Con un rodete de cabellos enredados»: con un fajo de cabellos enredados colocado sobre la cabeza. Pues los renunciantes brāhmanas que no poseen propiedades llevan cabellos enredados y viven de la recolección. El bastón de madera de udumbara lo llevan para su propia protección y para mostrar su estado de pocos deseos. Por eso dice: «con el propósito de mostrar su estado de pocos deseos». «Sacudiendo la cabeza»: aquí, para mostrar cómo la cabeza se sacudía excesivamente, se dice: «golpeando el pecho con la barbilla, inclinándola hacia abajo». «Sacando la lengua»: haciéndola salir de la boca en un movimiento colgante y oscilante. Por eso dice «hacia arriba», etc. «De tres ramas»: una marca en la frente (nalāṭika) debido a que han surgido tres arrugas en la frente como un ceño fruncido de tres pliegues. Por eso dice: «las tres arrugas surgidas en la frente», queriendo decir «habiendo hecho tres pliegues en la frente». «Con su propio aceite»: con el aceite producido por sus propias acciones kármicas perjudiciales, en el sentido de que deben ser cocinados en el lugar de cocción [el infierno]. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sambahula Sutta ha terminado. 2. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Samiddhi Sutta 158. මය්හං ලාභාති එවරූපස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සත්ථුස්ස පටිලාභො, එවරූපස්ස ච නාම නිය්‍යානිකස්ස සද්ධම්මස්ස පටිලාභො, එවරූපානඤ්ච සුප්පටිපන්නානං සබ්‍රහ්මචාරීනං පටිලාභො, එතෙ මය්හං සුලද්ධලාභා. මය්හං සුලද්ධන්ති යඤ්චෙතං මම නිය්‍යානිකසාසනෙ පබ්බජ්ජා උපසම්පදා, තස්මිඤ්ච අභිරතීති සබ්බඤ්චෙතං මයා සුලද්ධං. යථා පනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උප්පන්නො, තං දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. චරිතානුරූපවසෙන [Pg.216] ගහිතං මූලකම්මට්ඨානං. පාසාදිකන්ති පසාදාවහං. එවමහොසීති ‘‘ලාභා වත මෙ’’තිආදිනා එවං පරිවිතක්කො අහොසි. නිසින්නසදිසොති නිසින්නො විය. තස්මිංයෙව ඨානෙති යස්මිං ඨානෙ නිසින්නං මාරො උපසඞ්කමි, තස්මිංයෙව ඨානෙ. තස්සාති සමිද්ධිත්ථෙරස්ස. කම්මට්ඨානං සප්පායන්ති කම්මට්ඨානභාවනාය අනුයුඤ්ජනං සප්පායං උපකාරාවහං භවිස්සති. 158. «Mis ganancias»: la obtención de un maestro tal como el Buda Perfectamente Iluminado, la obtención de tal Dhamma Verdadero que conduce a la liberación, y la obtención de tales compañeros de vida santa que practican correctamente; estas son ganancias bien obtenidas para mí. «Bien ganado por mí»: tanto la salida al hogar (pabbajjā) como la ordenación completa (upasampadā) en esta enseñanza liberadora, y el deleite en ella; todo esto ha sido bien ganado por mí. Para mostrar cómo surgió tal reflexión en su mente, se dice «se dice que él», etc. El objeto de meditación fundamental fue tomado según su temperamento (carita). «Inspirador»: que inspira confianza y fe. «Así fue»: tuvo tal reflexión comenzando con «realmente son ganancias para mí», etc. «Como si estuviera sentado»: como si estuviera en posición de sentado. «En ese mismo lugar»: en el mismo lugar donde el venerable estaba sentado cuando Mara se le acercó, en ese mismo lugar. «Para él»: para el venerable Samiddhi. «El objeto de meditación es adecuado»: la dedicación al cultivo del objeto de meditación será adecuada y provechosa. මය්හන්ති මයා. සති ච පඤ්ඤා ච සතිපඤ්ඤා, තා අරියමග්ගෙන ජානනසමත්ථනභාවෙන අවබුද්ධා. ථෙරො කිර තදා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙසි. කාමන්ති යථාරුචි. කෙචි ‘‘කාමං කරස්සූති ආයස්මතො ‘කාමා’ති මාරස්ස ආලපන’’න්ති වදන්ති. විභිංසකාරහානීති භයානකාරහානි. රූපානීති විප්පකාරානි. විප්පකාරත්ථොපි හි රූපසද්දො ‘‘රූපං දස්සෙති අනප්පක’’න්තිආදීසු විය. න කම්පෙස්සසීති සමණධම්මකරණතො න චලිස්සසි. ‘Mayhanti’ significa por mí. La atención plena y la sabiduría son ‘atención-sabiduría’ (satipaññā), las cuales han sido comprendidas mediante el Sendero Noble a través de la capacidad de conocer. Se dice que en aquel momento el Anciano se esforzó en la visión cabal (vipassanā). ‘Kāmanti’ significa según el deseo. Algunos dicen que ‘kāmā’ es una interpelación de Māra al Venerable, diciendo: ‘haz lo que desees’. ‘Vibhiṃsakārahānī’ significa formas aterradoras. ‘Rūpānī’ se refiere a diversas clases de formas; pues la palabra ‘rūpa’ también tiene el sentido de variedad, como en pasajes tales como ‘muestra formas no escasas’. ‘Na kampessasī’ significa que no vacilarás en la práctica de los deberes del asceta. සමිද්ධිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Samiddhisutta ha terminado. 3. ගොධිකසුත්තවණ්ණනා 3. Descripción del Godhikasutta 159. පබ්බතස්ස පස්සෙති පබ්බතපාදෙ උපච්චකායං. සමයෙ සමයෙ ලද්ධත්තා සාමයිකං. තෙනාහ ‘‘අප්පිතප්පිතක්ඛණෙ පච්චනීකධම්මෙහි විමුච්චතී’’ති. ලොකියවිමුත්ති හි අනච්චන්තපහායිතාය සමයවිමුත්ති නාම, ලොකුත්තරවිමුත්ති අච්චන්තපහායිතාය අසමයවිමුත්ති. තාහි සමන්නාගතා ‘‘සමයවිමුත්තා, අසමයවිමුත්තා’’ති ච වුච්චන්ති. යාව පඨමජ්ඣානනිබ්බත්තනං, තාව කස්මා පරිහායීති අත්ථො? සාබාධත්තාති සරොගත්තා. වාතපිත්තසෙම්හවසෙනාති කදාචි වාතපිත්තවසෙන, කදාචි වාතසෙම්හවසෙන, උභින්නම්පි සන්නිපාතවසෙන. අනුසායිකොති කායං අනුගන්ත්වා සයිතො, යාප්‍යාමයභාවෙන ඨිතොති අත්ථො. සමාධිස්සාති සමාධිභාවනාය. උපකාරකධම්මෙ උතුභොජනාදිකෙ. පූරෙතුන්ති සමොධානෙතුං. පරිහායීති සරීරස්ස අකල්ලභාවතො. 159. ‘Pabbatassa passe’ significa en la ladera de la montaña, al pie de la montaña. Se llama ‘sāmayika’ (temporal) por ser obtenida de vez en cuando. Por eso se dice: ‘en cada momento de absorción, se libera de los estados opuestos’. Pues la liberación mundana se llama liberación temporal debido a que el abandono no es absoluto; la liberación supramundana es liberación no-temporal (asamayavimutti) por ser un abandono absoluto. Aquellos que las poseen son llamados ‘liberados temporalmente’ y ‘liberados no-temporalmente’. ¿Por qué cayó hasta el punto de perder el primer jhana? El significado es: ‘debido a la enfermedad’ (sābādhattā), por estar enfermo. ‘Vātapittasemhavasena’ significa a veces por el viento y la bilis, a veces por el viento y la flema, o por la combinación de ambos. ‘Anusāyiko’ significa lo que reside siguiendo al cuerpo, es decir, lo que persiste como una enfermedad crónica. ‘Samādhissā’ se refiere al desarrollo de la concentración. ‘Upakārakadhamme’ se refiere a factores de apoyo como el clima y el alimento. ‘Pūretuṃ’ significa reunir o completar. ‘Parihāyī’ significa que decayó debido a la falta de salud del cuerpo. ආහරෙය්‍යන්ති [Pg.217] ජීවිතහරණත්ථාය උපනෙය්‍යං. නිබද්ධා ගති හොති කෙවලං බ්‍රහ්මලොකූපපත්තිතො, න සොතාපන්නාදීනං විය පරිච්ඡින්නභාවෙන. තෙනාහ ‘‘බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තතී’’ති. ‘Āhareyyaṃ’ significa que aplicaría [un cuchillo] con el fin de quitarse la vida. El destino es fijo (nibbadhā gati) únicamente por el renacimiento en el mundo de Brahma, no de manera delimitada como en el caso de un Sotāpanna y otros similares. Por eso dice: ‘renace en el mundo de Brahma’. ජලමානාති සමුට්ඨිතනියතඉද්ධියා අනඤ්ඤසාධාරණපරිවාරසම්පත්තියා ච සදෙවකෙ ලොකෙ ජලමානා. මංසචක්ඛු දිබ්බචක්ඛු ධම්මචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු සමන්තචක්ඛූති පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමා. ආනුභාවධරාති අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යබුද්ධානුභාවසම්පන්නා. ආනුභාවපරියායොපි හි ජුති-සද්දො හොති ‘‘ඉද්ධිජුතිබලවීරියූපපත්තී’’තිආදීසු (ජා. 2.22.1589, 1595) විය. අනවසෙසතො මානං සියති සමුච්ඡින්දතීති අග්ගමග්ගො මානසං. තන්නිබ්බත්තනා පන අරහත්තස්ස මානසතා දට්ඨබ්බා. සීලාදීනීති අනුත්තරසීලාදීනි. සික්ඛමානොති සික්ඛානි භාවෙන්තො අත්තනො සන්තානෙ උප්පාදෙන්තො. න චිත්තභාවනා. තෙනාහ ‘‘සකරණීයො’’ති. ජනෙති සත්තස්ස කායෙ, සදෙවකෙ ලොකෙති අත්ථො. විස්සුතාති අනඤ්ඤසාධාරණෙහි සීලාදිගුණෙහි විස්සුතා. ‘Jalamānā’ significa brillando en el mundo con sus devas debido al logro de poderes sobrenaturales específicos y a una incomparable excelencia en su séquito. Es ‘aquel que posee ojos’ (cakkhumā) por tener los cinco ojos: el ojo físico, el ojo divino, el ojo del Dhamma, el ojo de la sabiduría y el ojo universal. ‘Ānubhāvadharā’ significa dotados de un poder búdico inconcebible e inconmensurable. Pues la palabra ‘juti’ también es un sinónimo de poder (ānubhāva), como en pasajes como ‘la posesión del poder de los milagros y de la energía’. ‘Mānasaṃ’ se refiere al Sendero Supremo, ya que corta el orgullo (māna) sin remanente. Sin embargo, el estado de ‘mānasa’ debe verse como el logro del Arhatship. ‘Sīlādīnī’ se refiere a las virtudes supremas como la moralidad, etc. ‘Sikkhamāno’ significa aquel que cultiva los entrenamientos, produciéndolos en su propia continuidad mental. No se refiere al desarrollo de la mente. Por eso se dice: ‘aún tiene algo por hacer’ (sakaraṇīyo). ‘Janeti’ significa que nace en el cuerpo del ser, en el mundo con sus devas. ‘Vissutā’ significa renombrado por virtudes incomparables como la moralidad y otras. වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වාති උප්පන්නං දුක්ඛවෙදනං පටිච්ච උප්පන්නඅත්තකිලමථං අනුප්පාදනවසෙන වික්ඛම්භෙත්වා තංයෙව වෙදනං පරිග්ගහෙත්වා පවත්තවිපස්සනා වීථිමෙව ඔතරතීති කත්වා මූලකම්මට්ඨානන්ති වුත්තං. ‘‘සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බායී’’ති වත්වා තස්ස පභෙදං විභජිත්වා ඉධාධිප්පෙතං දස්සෙතුං ‘‘සමසීසී නාම තිවිධො හොතී’’තිආදිමාහ. ඉරියාපථවසෙන සමසීසී ඉරියාපථසමසීසී. එස නයො සෙසද්වයෙපි. ‘Vedanaṃ vikkhambhetvā’ significa habiendo suprimido el agotamiento personal surgido a causa de la sensación de dolor aparecida, sin producirlo; habiendo captado esa misma sensación, se dice que entra en el proceso de la visión cabal, por lo cual se denomina ‘objeto de meditación raíz’. Tras decir ‘habiendo llegado a ser un samasīsī, alcanzó el Parinibbāna’, explica sus divisiones para mostrar el significado pretendido aquí, diciendo: ‘el llamado samasīsī es de tres tipos’, etc. Aquel que es un samasīsī por medio de la postura es un ‘iriyāpathasamasīsī’. Este mismo principio se aplica a los otros dos tipos. ඉරියාපථකොපනඤ්චාති ඉරියාපථෙහි අසමායොගො. එකප්පහාරෙනෙවාති එකවෙලායමෙව. පරිනිබ්බානවසෙනාති අනුපාදිසෙසපරිනිබ්බානවසෙන, න කිලෙසක්ඛයමත්තෙන. එත්ථාති එතෙසු ද්වීසු නයෙසු. එවං සති තෙනෙව ඉරියාපථෙන විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තෙනෙව ඉරියාපථෙන, එකස්මිං අන්තොරොගෙයෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා තෙනෙව රොගෙන පරිනිබ්බායන්තා ඛීණාසවා බහවොපි සමසීසිනො එව සම්භවෙය්‍යුං. තස්මා වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘Iriyāpathakopanañca’ significa la desunión de las posturas. ‘Ekappahāreneva’ significa en el mismo momento. ‘Parinibbānavasena’ significa por medio del Parinibbāna sin remanente, no meramente por la destrucción de las impurezas (kilesas). ‘Ettha’ significa en estos dos métodos. Siendo así, estableciendo la visión cabal en esa misma postura, alcanzando el estado de Arahant en esa misma postura; o estableciendo la visión cabal dentro de una misma enfermedad y alcanzando el estado de Arahant, y luego alcanzando el Parinibbāna por esa misma enfermedad, muchos que han extinguido las impurezas (khīṇāsavā) podrían ser samasīsins. Por lo tanto, el significado debe entenderse según el método explicado. සීසඤ්චෙත්ථ [Pg.218] තෙරස – පලිබොධසීසං තණ්හා, බන්ධනසීසං මානො, පරාමාසසීසං දිට්ඨි, වික්ඛෙපසීසං උද්ධච්චං, කිලෙසසීසං අවිජ්ජා, අධිමොක්ඛසීසං සද්ධා, පග්ගහසීසං වීරියං, උපට්ඨානසීසං සති, අවික්ඛෙපසීසං සමාධි, දස්සනසීසං පඤ්ඤා, පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං, ගොචරසීසං විමොක්ඛො, සඞ්ඛාරසීසං නිරොධොති. ඉමෙසු තෙරසසු සීසෙසු පලිබොධසීසාදීනි පවත්තිසීසඤ්ච පරියාදියිතබ්බානි, අධිමොක්ඛසීසාදීනි පරියාදායකානි, පරියාදායකඵලං ගොචරසීසං. තඤ්හි විසයජ්ඣත්තං ඵලං විමොක්ඛො, පරියාදායකස්ස මග්ගස්ස ඵලස්ස ච ආරම්මණං සඞ්ඛාරසීසං සඞ්ඛාරවිවෙකභූතො නිරොධොති පරියාදියිතබ්බානං පරියාදායකඵලාරම්මණානං සහ විය සංසිද්ධං දස්සනෙන සමසීසිභාවං දස්සෙතුං පටිසම්භිදායං තෙරස සීසානි වුත්තානි. ඉධ පන ‘‘අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්චා’’ති (පු. ප. 16) වචනතො තෙසු කිලෙසපවත්තසීසානමෙව වසෙන යොජනං කරොන්තො ‘‘එත්ථ ච පවත්තිසීස’’න්තිආදිමාහ. En este contexto, las ‘cabezas’ (sīsa) son trece: el deseo es la cabeza de los obstáculos, el orgullo es la cabeza de los vínculos, la visión errónea es la cabeza del apego, la agitación es la cabeza de la distracción, la ignorancia es la cabeza de las impurezas, la fe es la cabeza de la resolución, la energía es la cabeza del esfuerzo, la atención plena es la cabeza de la presencia, la concentración es la cabeza de la no-distracción, la sabiduría es la cabeza de la visión, la facultad de la vida es la cabeza del proceso, la liberación es la cabeza del ámbito, y el cese es la cabeza de las formaciones. Entre estas trece cabezas, la cabeza de los obstáculos y la cabeza del proceso deben ser erradicadas; la cabeza de la resolución y las siguientes son las erradicadoras; y el fruto de las erradicadoras es la cabeza del ámbito. Pues la liberación es el fruto interno del objeto; y el cese, que es la naturaleza del desapego de las formaciones, es el objeto del sendero erradicador y de su fruto. Para mostrar el estado de samasīsī como si se lograra simultáneamente con la visión de estos objetos erradicados, erradicadores, del fruto y del objeto, se mencionan las trece cabezas en el Paṭisambhidāmagga. Sin embargo, aquí, de acuerdo con el pasaje ‘no hay antes ni después entre la extinción de las impurezas y la extinción de la vida’, al hacer la conexión basada solo en las cabezas del proceso de las impurezas, dice: ‘y aquí, la cabeza del proceso’, etc. තත්ථ පවත්තිසීසං පවත්තතො වුට්ඨහන්තො මග්ගො චුතිතො උද්ධං අප්පවත්තිකරණවසෙන යදිපි පරියාදීයති, යාව පන චුති, තාව පවත්තිසබ්භාවතො ‘‘පවත්තිසීසං ජීවිතින්ද්‍රියං චුතිචිත්තං ඛෙපෙතී’’ති ආහ. කිලෙසපරියාදානෙන පන මග්ගචිත්තෙන අත්තනො අනන්තරං විය නිප්ඵාදෙතබ්බා පච්චවෙක්ඛණවාරා ච කිලෙසපරියාදානස්සෙව වාරාති වත්තබ්බතං අරහන්ති. ‘‘විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොතී’’ති (ම. නි. 1.78; සං. නි. 3.12) වචනතො පච්චවෙක්ඛණපරිසමාපනෙන කිලෙසපරියාදානං සමාපිතං නාම හොති, තං පන පරිසමාපනං යදි චුතිචිත්තෙන හොති, තෙනෙව ජීවිතපරිසමාපනඤ්ච හොතීති ඉමාය වාරචුතිසමතාය කිලෙසපරියාදානජීවිතපරියාදානානං අපුබ්බාචරිමතා වෙදිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘ද්වින්නං චිත්තානං එකතො උප්පාදො නත්ථී’’තිආදිමාහ. ද්වින්නං චිත්තානන්ති චුතිචිත්තමග්ගචිත්තානං. තන්ති පච්චවෙක්ඛණං පරිපුණ්ණජවනචිත්තානං සත්තක්ඛත්තුං පවත්තියා, අපරිපුණ්ණානං වා පඤ්චක්ඛත්තුං පවත්තියා. කිඤ්චාපි ‘‘එකො වා ද්වෙ වා’’ති වුත්තං යථා ‘‘එකං වා ද්වෙ වා තදාරම්මණචිත්තානී’’ති, හෙට්ඨිමන්තෙන පන ද්වෙ පවත්තන්ති. En ese contexto, al surgir el camino (magga) que emerge de lo que ocurre (pavattisīsaṃ), aunque este agote la existencia por medio del cese de la continuidad tras la muerte (cuti), se dice que 'el jīvitindriya (facultad vital), que es el ápice del proceso, agota la conciencia de muerte (cuticitta)' mientras dure la existencia hasta el momento de la muerte. Sin embargo, mediante la conciencia del camino que agota las impurezas (kilesa), los ciclos de reflexión retrospectiva (paccavekkhaṇavāra), que deben producirse inmediatamente después de ella, merecen ser llamados ciclos del agotamiento de las impurezas mismas. Debido a la declaración: 'En la liberación, surge el conocimiento: "estoy liberado"' (MN 1.78; SN 3.12), se dice que el agotamiento de las impurezas se completa con la finalización de la reflexión retrospectiva. Si esa finalización ocurre con la conciencia de muerte, entonces con ella también ocurre la finalización de la vida. Mostrando que, por esta igualdad entre el ciclo y la muerte, no hay precedencia ni sucesión (apubbācarimatā) entre el agotamiento de las impurezas y el agotamiento de la vida, se dijo: 'no hay surgimiento simultáneo de dos conciencias', etc. 'De dos conciencias' se refiere a la conciencia de muerte (cuticitta) y la conciencia del camino (maggacitta). 'Esa' se refiere a la reflexión retrospectiva, que ocurre siete veces para conciencias impulsivas (javana) completas, o cinco veces para las incompletas. Aunque se dijo 'una o dos', como en 'una o dos conciencias de registro (tadārammaṇa)', en el límite inferior ocurren dos. උප්පාටෙත්වාති [Pg.219] උද්ධරිත්වාති අත්ථො. අනුපාදිසෙසෙනාති අනුපාදිසෙසනිබ්බානෙන. ‘Uppāṭetvā’ significa habiendo arrancado o extraído. ‘Anupādisesena’ se refiere al elemento del Nibbāna sin residuo de sustrato (anupādisesanibbāna). ධූමායිතත්තන්ති ධූමස්ස විය අයිතභාවං පවත්තිආකාරං. ධූමසදිසා වලාහකා ධූමවලාහකා, තිමිරවලාහකා, යෙ මහිකා ‘‘තිමිර’’න්ති වුච්චන්ති. අප්පතිට්ඨිතෙනාති පතිට්ඨං අලභන්තෙන. ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ එතං කරණවචනං, අනුප්පත්තිධම්මෙනාති අත්ථො. සති හි උප්පාදෙ පතිට්ඨිතං නාම සියා, අට්ඨකථායං පන යදෙව තස්ස විඤ්ඤාණස්ස අප්පතිට්ඨානකාරණං, තදෙව පරිනිබ්බානකාරණන්ති වුත්තං ‘‘අප්පතිට්ඨිතකාරණා’’ති. ‘Dhūmāyitattaṃ’ es el estado o modo de manifestación similar al humo. Las nubes semejantes al humo son ‘dhūmavalāhakā’; las nubes de oscuridad (timira) son aquellas que se llaman neblina. ‘Appatiṭṭhitena’ significa sin encontrar apoyo o base. Este es un uso del caso instrumental para indicar una característica; el significado es ‘mediante la naturaleza de no volver a surgir’. Pues si hubiera surgimiento, se diría que está ‘establecido’ (patiṭṭhita). Sin embargo, en el Comentario se dice ‘debido a la causa de no estar establecido’ (appatiṭṭhitakāraṇā), indicando que aquello que es la causa de que esa conciencia no se establezca es, a su vez, la causa del Parinibbāna. සොකෙන ඵුට්ඨස්සාති ‘‘අඵලො වත මෙ වායාමො ජාතො’’ති සොකෙන අභිභූතස්ස. අභස්සථාති බලවසොකාභිතුන්නස්ස සතිසම්මොසා සිථිලං ගහිතා භස්සි පතිතා සා කච්ඡා. ‘Sokena phuṭṭhassa’ significa alguien abrumado por el pesar, pensando: '¡ay!, mi esfuerzo ha sido en vano'. ‘Abhassathā’ se refiere a que, debido a la confusión mental causada por el intenso pesar, el laúd (kacchā), que se sostenía con descuido, se resbaló y cayó. ගොධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Godhika Sutta. 4. සත්තවස්සානුබන්ධසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Sattavassānubandha Sutta 160. යස්මා කපිලවත්ථුතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය මාරො ඔතාරාපෙක්ඛො ලොකනාථං අනුබන්ධිතුං ආරද්ධො, තස්මා වුත්තං ‘‘පුරෙ බොධියා ඡබ්බස්සානී’’ති. අතිගහෙත්වාති අනුගන්ත්වා තස්ස යථාරුචි පටිපත්තිං අනුවත්තො විය හුත්වා. 160. Dado que Māra comenzó a seguir al Protector del Mundo buscando un punto débil desde el momento en que este partió de Kapilavatthu, se dice: ‘seis años antes del Despertar (bodhi)’. ‘Atigahetvā’ significa habiéndolo seguido de cerca, actuando como si fuera un seguidor de su práctica según su agrado. අවජ්ඣායන්තොති පජ්ඣායන්තො. ජිතො විත්තපරාජිතො අසි නු. පමාණාතික්කන්තන්ති ගරුතරං. ‘Avajjhāyanto’ significa meditando o reflexionando profundamente. ‘Jito’ significa ¿has sido derrotado en tu provecho? ‘Pamāṇātikkantaṃ’ significa extremadamente pesado o excesivo. ඛනිත්වා උම්මූලෙත්වා. කාමාසවාදීනි පජහන්තො අනාසවො. Habiendo cavado, habiendo desarraigado. ‘Anāsavo’ es quien carece de influjos (āsava), abandonando los influjos de los deseos sensoriales y demás. පෙහීති අපෙහි. පාරගාමිනොති පාරඞ්ගමනසීලා. තෙකාලිකො අයං ගාමි-සද්දොති ආහ ‘‘යෙපී’’තිආදි. ‘Pehi’ significa ¡vete!. ‘Pāragāmino’ son aquellos cuya naturaleza es ir a la otra orilla. Se dice ‘yepī’, etc., porque la palabra ‘gāmi’ (el que va) se refiere a los tres tiempos. මාරවිසූකානීති මාරකණ්ටකානි කණ්ටකසදිසානි මාරස්ස දුරාචාරානි. විරුද්ධසෙවිතානි විරොධවසෙන තාසංයෙව වෙවචනානි. තානි සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘අප්පමායූ’’තිආදි වුත්තං. නිබ්බෙජනීයාති නිබ්බෙදදායිකා. උක්කණ්ඨනීයාති උක්කණ්ඨවහා. ‘Māravisūkāni’ son las espinas de Māra, semejantes a espinas, que representan la mala conducta de Māra. ‘Viruddhasevitāni’ son sinónimos de estas mismas en el sentido de oposición. Para mostrarlas en su propia forma, se dice ‘appamāyū’, etc. ‘Nibbejanīyā’ significa que otorgan desencanto (nibbeda). ‘Ukkaṇṭhanīyā’ significa que conllevan insatisfacción o tedio. විකප්පවසෙන [Pg.220] වෙදිතබ්බො ඔපම්මපරිකප්පවිසයත්තා තස්ස කිරියාපදස්ස. තෙනාහ ‘‘අනුපරිගච්ඡෙය්‍යා’’ති. එත්ථාති එතස්මිං මෙදවණ්ණවත්ථුස්මිං. මුදුන්ති මුදුමධුරසං වින්දෙය්‍යාම පටිලභෙය්‍යාම. අස්සාදොති අස්සාදෙතබ්බො. El verbo debe entenderse en sentido de opción, por ser el ámbito de una suposición metafórica. Por eso dijo: ‘anuparigaccheyyā’ (podría rodear). ‘Etthā’ significa en este objeto con apariencia de grasa. ‘Muduṃ’ significa que podríamos encontrar u obtener un sabor suave y dulce. ‘Assādo’ es lo que debe ser saboreado. සත්තවස්සානුබන්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza la explicación del Sattavassānubandha Sutta. 5. මාරධීතුසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Māradhītu Sutta 161. චින්තෙසීති සොකවසිකො හුත්වා චින්තයි. ගණිකාරහත්ථිනියොති දීපකකරෙණුයො. එකසතං එකසතන්ති එකසතං එකසතං පච්චෙකං සතං සතන්ති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘එකෙකං සතං සතං කත්වා’’ති. කුමාරිවණ්ණසතන්ති කුමාරිත්ථීනං අත්තභාවානං සතං. තා කිර පඨමං කඤ්ඤාරූපෙන අත්තානං දස්සෙසුං. අනුපගතපුප්ඵානඤ්හි සමඤ්ඤා කඤ්ඤාති. පුන යථාවුත්තකුමාරිරූපෙන උපගතපුප්ඵා හි කුමාරී. පුන වධුකාරූපෙන. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අවිජාතවණ්ණසත’’න්ති. තතියවාරෙ යුවතිරූපෙන. විජාතා හි ඉත්ථී අනතික්කන්තමජ්ඣිමවයා යුවතී. එත්තාවතා බාලා තරුණී පොරීති තිවිධාසු ඉත්ථීසු පුරිමා ද්වෙ දස්සිතා, පරියොසානවාරෙසු මනුස්සජාතිකානං මනුස්සිත්ථියොව රුච්චන්තීති තෙන මනුස්සරූපෙන තා අත්තානං දස්සෙසුං. 161. ‘Cintesī’ significa que, bajo el dominio de la pesadumbre, pensó. ‘Gaṇikārahatthiniyo’ son elefantes hembras de señuelo. ‘Ekasataṃ ekasataṃ’ significa cien de cada una, cien cada una. Por eso dijo: ‘haciendo cien de cada una’. ‘Kumārivaṇṇasataṃ’ se refiere a cien formas de mujeres jóvenes. Se dice que ellas se mostraron primero en forma de doncellas (kaññā). Pues ‘kaññā’ es la designación de aquellas que aún no han tenido la menstruación. Luego, ‘kumārī’ son las que ya han tenido la menstruación bajo la forma de muchachas mencionada. Luego, bajo la forma de novias (vadhukā). Con referencia a eso se dijo: ‘cien formas de las que no han dado a luz’. En la tercera ocasión, bajo la forma de mujeres jóvenes (yuvatī). Una ‘yuvatī’ es una mujer que ha dado a luz pero no ha pasado la mediana edad. Con esto, entre los tres tipos de mujeres (joven, madura, mayor), se muestran las dos primeras; en los turnos finales, pensando que a los hombres les agradan las mujeres de la especie humana, ellas se mostraron con esas formas humanas. අත්ථස්ස පත්තින්ති එකන්තතො හිතානුප්පත්තිං. හදයස්ස සන්තින්ති පරමචිත්තුපසමං. කිලෙසසෙනන්ති කාමගුණසඞ්ඛාතං පඨමං කිලෙසසෙනං. සා හි කිලෙසසෙනා අච්ඡරාසඞ්ඝාතසභාවාපි පටිපත්ථයමානා පියායිතබ්බඉච්ඡිතබ්බරූපභාවතො පියරූපසාතරූපා නාම අත්තනො කිච්චවසෙන. එකො අහං ඣායන්තොති ගණසඞ්ගණිකාය කිලෙසසඞ්ගණිකාය ච අභාවතො එකො අසහායො අහං ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන නිජ්ඣායන්තො. අනුබුජ්ඣින්ති අනුක්කමෙන මග්ගපටිපාටියා බුජ්ඣිං පටිබුජ්ඣිං. තස්මාති යථාවුත්තවිවෙකසුඛසමධිගමනිමිත්තං. අකරණෙනාති මිත්තසන්ථවස්ස අකරණෙන. සක්ඛීති සක්ඛිභාවො. ‘Atthassa patti’ es el logro del beneficio absoluto. ‘Hadayassa santi’ es la paz suprema de la mente. ‘Kilesasena’ es el primer ejército de las impurezas, conocido como las cuerdas de los placeres sensoriales. Pues ese ejército de impurezas, aunque posea la naturaleza de un conjunto de ninfas celestiales, se llama ‘de forma placentera y agradable’ debido a su función de ser deseable y querido para quien lo anhela. ‘Eko ahaṃ jhāyanto’ significa: yo solo, sin compañía, meditando mediante la contemplación de las características (lakkhaṇūpanijjhāna), debido a la ausencia de compañía con grupos o con las impurezas. ‘Anubujjiṃ’ significa que comprendí o desperté gradualmente a través de la secuencia de los caminos (magga). ‘Tasmā’ significa con el propósito de alcanzar la felicidad de la reclusión mencionada. ‘Akaraṇena’ significa por no entablar amistad o relaciones íntimas. ‘Sakkhī’ significa el estado de ser testigo. කතමෙන [Pg.221] විහාරෙනාති ඣානසමාපත්තීනං කතමෙන විහාරෙන. ඉධ දුතියපදස්ස අත්ථො විස්සජ්ජනගාථාවණ්ණනායමෙව ආවි භවිස්සති. අනාමන්තෙන ‘‘තං පුග්ගල’’න්ති සම්මුඛා ඨිතම්පි භගවන්තං අසම්මුඛා විය කත්වා වදති, කථං ත්වන්ති අත්ථො. ‘Katamena vihārena’ significa ¿con cuál de los logros de la absorción (jhānasamāpatti) moras? Aquí, el significado de la segunda palabra se hará evidente en la explicación de los versos de la respuesta. Sin dirigirse a Él directamente (anāmantena), utiliza ‘a esa persona’, tratando al Bendito como si no estuviera presente frente a él, aunque lo esté; el sentido es ‘¿cómo tú?’. ‘‘අවිතක්කඣායී’’ති වක්ඛමානත්තා අයමෙවෙත්ථ කායපස්සද්ධි වෙදිතබ්බාති ආහ ‘‘චතුත්ථජ්ඣානෙන අස්සාසපස්සාසකායස්ස පස්සද්ධත්තා පස්සද්ධකායො’’ති. පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදිකෙ කම්මාභිසඞ්ඛාරෙ. කාමාලයාදීනං අභාවතො අනාලයො. න සරතීති න සවති. රාගවසෙන හි සත්තා සංසාරමනුසවන්ති. න ථිනොති න ථිනමිද්ධචිත්තො. මොහවසෙන හි සත්තා ථිනමිද්ධං ආපජ්ජන්තීති. දියඩ්ඪකිලෙසසහස්සන්ති ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගෙ (විභ. 842, 976) ආගතෙසු අට්ඨසු කිලෙසසතෙසු අට්ඨසතං තණ්හාවිචරිතානි අපනෙත්වා සෙසා පඤ්ඤාසාධිකං සතං කිලෙසා, තෙ බ්‍රහ්මජාලෙ (දී. නි. 1.31) ආගතාහි ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨීහි සහ පඤ්චපඤ්ඤාසාධිකං සත්තසතං හොති; තා ච උප්පන්නානුප්පන්නභාවෙන දිගුණිතා දියඩ්ඪකිලෙසසහස්සං දසාධිකං හොති; තං අප්පකං පන ඌනමධිකං වා ගණනුපගං න හොතීති ‘‘දියඩ්ඪකිලෙසසහස්ස’’න්ති වුත්තං. ඉතරෙසං අතීතාදිභාවාමසනතො අග්ගහණං පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන අභිධම්මටීකායං (ධ. ස. අනුටී. නිදානකථාවණ්ණනා) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. පඨමපදෙනාති ‘‘න කුප්පතී’’ති ඉමිනා පදෙන. දුතියෙනාති ‘‘න සරතී’’ති පදෙන. තතියෙනාති ‘‘න ථිනො’’ති පදෙන. නීවරණප්පහානෙන ඛීණාසවතං දස්සෙති, අනවසෙසතො නීවරණානං අච්චන්තප්පහානං අධිප්පෙතං. Puesto que se dirá que es 'quien medita sin pensamiento inicial', se debe entender aquí que esta es la tranquilidad del cuerpo, por lo cual dice: 'cuerpo tranquilo debido a la tranquilidad del cuerpo de la inspiración y espiración mediante el cuarto jhāna'. En las formaciones del kamma se incluyen las formaciones de mérito, etc. 'Anālaya' (sin apego) se refiere a la ausencia de la morada de los deseos, etc. 'Na saratī' significa que no fluye (na savati); pues los seres fluyen a través del saṃsāra bajo el poder de la pasión. 'Na thino' significa que no tiene una mente perezosa; pues los seres caen en la pereza y el sopor bajo el poder de la ilusión. En cuanto a los 'mil quinientos goces de las impurezas' (diyaḍḍhakilesasahassa), de las ochocientas impurezas mencionadas en el Khuddakavatthuvibhaṅga, tras retirar las ciento ocho variaciones de la sed, quedan ciento cincuenta impurezas; estas, junto con las sesenta y dos visiones mencionadas en el Brahmajāla Sutta, suman setecientas cincuenta y cinco; y estas, duplicadas según sean surgidas o no surgidas, resultan en mil quinientas diez impurezas; se dice 'mil quinientos' porque ese pequeño excedente o carencia no entra en el cómputo general. No se mencionan las otras por no referirse a los estados pasados, etc., ya que la intención es el abandono. Este es el resumen aquí; los detalles deben entenderse según el método expuesto en el subcomentario del Abhidhamma. Con la 'primera palabra' se refiere a 'na kuppatī' (no se perturba). Con la 'segunda' a la palabra 'na saratī'. Con la 'tercera' a la palabra 'na thino'. Mediante el abandono de los obstáculos (nīvaraṇa) muestra el estado de aquel cuyas impurezas se han agotado (khīṇāsava); se refiere al abandono absoluto de los obstáculos sin excepción. පඤ්චද්වාරිකකිලෙසොඝං තිණ්ණොති ඡන්නං ද්වාරානං වසෙන පවත්තනකිලෙසොඝං තරිත්වා ඨිතො. කාමොඝදිට්ඨොඝභවොඝට්ඨකිලෙසභාවතො ‘‘පඤ්චොඝග්ගහණෙන වා පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි වෙදිතබ්බානී’’ති ආහ. රූපරාගාදයො විසෙසතො න පඤ්චද්වාරිකාති වුත්තං ‘‘ඡට්ඨග්ගහණෙන පඤ්චුද්ධම්භාගියානි වෙදිතබ්බානී’’ති. 'Ha cruzado la inundación de las impurezas de las cinco puertas' significa que se mantiene tras haber cruzado la inundación de las impurezas que fluyen a través de las seis puertas. Debido a la existencia de ocho impurezas como la inundación del deseo sensible, la inundación de las visiones y la inundación de la existencia, dice: 'mediante la mención de las cinco inundaciones deben entenderse los cinco grilletes inferiores'. Se dice que el deseo por la forma y los demás no son específicamente de las cinco puertas, indicando que 'mediante la mención de la sexta deben entenderse los cinco grilletes superiores'. මච්චුරාජස්සාති සම්බන්ධෙ සාමිවචනන්ති දස්සෙන්තො ‘‘මච්චුරාජස්ස හත්ථතො’’ති ආහ. නයමානානන්ති අනාදරෙ සාමිවචනන්ති කත්වා වුත්තං ‘‘නයමානෙසූ’’ති. Para mostrar el caso genitivo en la relación con 'del rey de la muerte' (maccurājassa), dice: 'de la mano del rey de la muerte'. En cuanto a 'de aquellos que son conducidos' (nayamānānaṃ), se expresa como un genitivo de desprecio al decir 'mientras son conducidos' (nayamānesū). ඌහච්චාති [Pg.222] බුද්ධං නිස්සාය. ‘‘ඉදමවොචා’’ති දෙසනං නිට්ඨාපෙත්වාති එතෙන සංයුත්තෙසු අයං නිගමනපාළි, හෙට්ඨා අනාගතනයත්තා පන කෙසුචි පොත්ථකෙසු න ලිඛීයතීති දස්සෙති. දද්දල්ලමානාති ජජ්ජකාරස්ස හි දද්දකාරං කත්වා නිද්දෙසො. තෙනාහ ‘‘අතිවිය ජලමානා’’ති. නීහරීති තාසං කායවචීවිකාරං න මනසිකරොන්තො තිණායපි අමඤ්ඤමානොව අනපෙක්ඛෙනෙව නීහරි. ඵලතො භට්ඨන්ති ඵලසිපාටිකතො භට්ඨං. කුණ්ඩතිණාදිගච්ඡතූලං පොටකිතූලං. 'Ūhaccā' significa apoyándose en el Buda. 'Dijo esto' indica la conclusión de la enseñanza; con esto muestra que este es el pasaje de conclusión (nigamanapāḷi) en los Saṃyuttas, aunque en algunos libros no se escribe por seguir el método de lo que no ha venido arriba. 'Resplandecientes' (daddallamānā) es una descripción que utiliza la forma duplicada de 'jajjakāra' como 'daddakāra'. Por eso dice: 'brillando intensamente'. 'Las expulsó' significa que no prestó atención a la alteración de sus cuerpos y palabras, considerándolas menos que hierba, y las expulsó sin ningún apego. 'Caído del fruto' significa caído de la vaina del fruto. El algodón de plantas como la hierba kuṇḍa, etc., es el algodón de poṭaki. මාරධීතුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Māradhītusutta. තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al tercer vagga. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය De la Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya, මාරසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. ha terminado la aclaración del significado oculto (līnatthappakāsanā) del comentario al Mārasaṃyutta. 5. භික්ඛුනීසංයුත්තං 5. Saṃyutta de las Monjas (Bhikkhunīsaṃyutta). 1. ආළවිකාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Āḷavikāsutta. 162. ආළවියං [Pg.223] ජාතාති ආළවියං විජායිත්වා සංවඩ්ඪමානා. තෙනාහ ‘‘ආළවිනගරතොයෙව ච නික්ඛම්ම පබ්බජිතා’’ති. ධනං සමාදපෙත්වාති චෙතියස්ස රාජා එකං මුඛං, රාජපුත්තො එකං, අමච්චානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙනාපති එකං, ජනපදානං ජෙට්ඨකො හුත්වා සෙට්ඨි එකන්ති එවං චතූසු මුඛෙසු නවකම්මෙ කයිරමානෙ සෙට්ඨිනා ගහිතමුඛෙ කම්මෙ ඔලීයමානෙ එකො උපාසකො අරියසාවකො පඤ්ච සකටසතානි යොජාපෙත්වා ජනපදං ගන්ත්වා ‘‘යො යං දාතුං උස්සහති හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා සත්තවිධරතනං වා හරිතාලං වා මනොසිලං වා, සො ධනං දෙතූ’’ති සමාදපෙත්වා යථාලද්ධං පඨමං කම්මට්ඨානං පෙසෙත්වා ‘‘නවකම්මං නිට්ඨිත’’න්ති සුත්වා එකකං ආගච්ඡන්තං අන්තරාමග්ගෙ චොරා පලිබුන්ධිත්වා තතො කිඤ්චිපි ධනං අලභන්තා ‘‘සචෙ නං මුඤ්චිස්සාම, අනත්ථං නො කරෙය්‍යා’’ති ජීවිතා වොරොපෙසුං. අනපරාධෙ අරියසාවකෙ අපරාධකා තෙ චොරා අන්ධා ජාතා, තස්මා තං ඨානං ‘‘අන්ධවන’’න්ති පඤ්ඤායිත්ථාති අට්ඨකථායං වුත්තං. ඛීණාසවානං යස්මා යත්ථ කත්ථචි චිත්තවිවෙකො හොතියෙව උපධිවිවෙකස්ස සිද්ධත්තා. තස්මා ‘‘කායවිවෙකත්ථිනී’’ති වුත්තං. 162. 'Nacida en Āḷavī' significa que nació y creció en Āḷavī. Por eso dice: 'salió de la misma ciudad de Āḷavī y se ordenó'. 'Habiendo recolectado dinero' se refiere a que para la construcción de una estupa se asignó una entrada al rey, una al príncipe, una al general como jefe de los ministros y una al banquero (seṭṭhi) como jefe de los ciudadanos. Mientras se realizaban los trabajos en las cuatro entradas, la obra asumida por el banquero se retrasó; entonces un devoto (upāsaka), un noble discípulo, preparó quinientas carretas, fue al campo y recolectó dinero diciendo: 'Quien pueda dar, que dé oro, plata, las siete clases de joyas, oropimente o cinabrio'; envió lo primero que obtuvo para la obra y, al oír que 'la obra ha terminado', regresaba solo cuando unos ladrones lo interceptaron en el camino. Al no encontrar nada de dinero, pensaron: 'Si lo dejamos ir, nos perjudicará', y lo mataron. Aquellos ladrones que cometieron el crimen contra el noble discípulo inocente quedaron ciegos; por eso ese lugar se conoció como el 'Bosque de los Ciegos' (Andhavana), según se dice en el comentario. Puesto que para los khīṇāsavas (los que han agotado las impurezas) la reclusión mental (cittaviveka) ocurre en cualquier lugar debido a que ya se ha logrado la reclusión de los sustratos (upadhiviveka), se dice que ella 'deseaba la reclusión corporal' (kāyavivekatthinī). නිස්සරණන්ති නිබ්බානං සබ්බසඞ්ඛතස්ස නිස්සටත්තා. පච්චවෙක්ඛණඤාණෙනාති පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන, පගෙව මග්ගඵලඤාණෙහීති අධිප්පායො. නිබ්බානපදන්ති නිබ්බානසඞ්ඛාතං ධම්මකොට්ඨාසං. විනිවිජ්ඣනට්ඨෙනාති හදයං විනිවිද්ධෙන හදයම්හි විජ්ඣිත්වා දුක්ඛුප්පාදනෙන ඛන්ධානං එතෙ පඤ්ච කාමා සත්තිසූලසදිසා. අධිකුට්ටනභණ්ඩිකාති ආඝාතනඝටිකා. 'Liberación' (nissaraṇa) es el Nibbāna, debido a estar libre de todo lo condicionado. 'Mediante el conocimiento de revisión' (paccavekkhaṇañāṇena) significa mediante el conocimiento de revisión, y con mayor razón mediante los conocimientos de los caminos y los frutos. 'El estado de Nibbāna' es la porción de los dhammas denominada Nibbāna. 'En el sentido de atravesar' significa atravesando el corazón, hiriendo el corazón y produciendo sufrimiento; estos cinco placeres sensoriales de los agregados son como lanzas y estacas. 'El tajo y el bloque' se refiere al bloque de madera de un lugar de ejecución. ආළවිකාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Āḷavikāsutta. 2. සොමාසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Somāsutta. 163. ඨානන්ති ඉස්සරියට්ඨානං විසයජ්ඣත්තං. දුප්පසහං අකම්පියභාවත්තා. ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤායාති එත්ථ ඉත්ථියො හි දහරකුමාරිකාකාලතො පට්ඨාය [Pg.224] ඔදනපචනවිධිං අනුතිට්ඨන්තියො උක්ඛලියං උදකං තාපෙත්වා තණ්ඩුලෙ පක්ඛිපිත්වා අත්තනො බුද්ධියා තෙසං පාකකාලප්පමාණං පරිච්ඡින්දිතුං තානි දබ්බියා උද්ධරිත්වාපි වණ්ණසණ්ඨානග්ගහණමත්තෙන පක්කාපක්කභාවං ජානිතුං න සක්කොන්ති, කෙවලං පන ද්වීහි අඞ්ගුලීහි උප්පීළිතකාලෙ එව ජානන්ති, තස්මා ද්වීහඞ්ගුලිකෙහි දුබ්බලපඤ්ඤත්තා ‘‘ද්වඞ්ගුලපඤ්ඤා’’ති වුච්චන්ති. ඵලසමාපත්තිඤාණප්පවත්තිකිත්තනෙන චතූසු සච්චෙසු අසම්මොහවිහාරො දීපිතො හොතීති ආහ ‘‘ඤාණම්හි වත්තමානම්හීති ඵලසමාපත්තිඤාණෙ පවත්තමානෙ’’ති. විපස්සන්තස්සාති අසම්මොහපටිවෙධතො විසෙසෙන පස්සන්තස්ස ඛන්ධපඤ්චකමෙව සච්චාභිසමයතො පුබ්බභාගෙ විපස්සන්තස්ස. අඤ්ඤං වාති ඉත්ථිපුරිසතො අඤ්ඤං වා කිඤ්චි වත්ථුං. ‘‘අහං අස්මී’’ති මානදිට්ඨිගාහතණ්හාගාහවසෙන ගහිතවත්ථුස්මිං යෙවාති ආහ ‘‘අහං අස්මීති තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙනා’’ති. 163. ‘El estado’ (ṭhāna) se refiere a la posición de soberanía, el dominio sobre los objetos internos. ‘Difícil de vencer’ (duppasahaṃ) por su carácter inamovible. ‘Con la sabiduría de dos dedos’ (dvaṅgulapaññāyā): aquí, se dice que las mujeres, desde que son niñas, se ocupan de cocinar el arroz; calientan agua en una olla, ponen el arroz y, a pesar de su inteligencia, no pueden determinar el tiempo exacto de cocción simplemente observando el color o la forma, incluso sacándolo con una cuchara; solo lo saben cuando lo presionan con dos dedos. Por eso, debido a esa sabiduría limitada de los dos dedos, se dice que tienen ‘sabiduría de dos dedos’. Mediante la mención de la actividad del conocimiento del logro del fruto (phalasamāpatti), se muestra la morada libre de confusión respecto a las cuatro verdades; por eso dice: ‘“mientras el conocimiento está presente” significa mientras el conocimiento del logro del fruto está activo’. ‘Para quien ve con claridad’ (vipassantassa) significa para quien ve de manera especial mediante la penetración sin confusión, observando los cinco agregados como las verdades en la etapa previa. ‘O cualquier otra cosa’ (aññaṃ vā) se refiere a cualquier cosa distinta de hombre o mujer. ‘Yo soy’ (ahaṃ asmīti): se dice ‘a través del deseo, el orgullo y los puntos de vista’ respecto al objeto tomado por medio del aferramiento al orgullo, a las opiniones y al deseo. සොමාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Soma Sutta ha terminado. 3. කිසාගොතමීසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Kisāgotamī Sutta 164. ‘‘කිසාගොතමී’’ති එත්ථ කා පනායං කිසාගොතමී, කිස්ස අයං භික්ඛුනී හුත්වා සමණධම්මං මත්ථකං පාපෙසීති තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘පුබ්බෙ කිරා’’තිආදිමාරද්ධං. අඞ්ගාරාවාති අද්දාරිට්ඨකවණ්ණඅඞ්ගාරා එව ජාතා. දාරුසාකන්ති අද්ධමාසකෙන දාරුං සාකඤ්ච ආහරිස්සාමීති අන්තරාපණෙ අන්තරවීථිං ගතා. 164. ‘Kisāgotamī’: con respecto a esto, ¿quién era esta Kisāgotamī? ¿Por qué se hizo monja y llevó la práctica ascética a su culminación? Para aclarar esto, el texto comienza con ‘Antiguamente, se dice...’. ‘Como carbones’: se convirtieron en carbones con el color de la madera quemada. ‘Leña y vegetales’: fue a la calle del mercado central pensando: ‘Traeré leña y vegetales por medio masaka’. සිද්ධත්ථකන්ති සාසපං. සාලායන්ති අනාථසාලායං. ඛුරග්ගෙයෙවාති ඛුරසිඛෙ එව, කෙසොරොහනක්ඛණෙ එවාති අත්ථො. ‘Siddhatthaka’ significa semilla de mostaza. ‘Sālāyanti’ en el hospicio para los desamparados. ‘Justo en el momento del afeitado’ (khuraggeyeva) significa en el mismo borde de la navaja, es decir, en el momento de cortar el cabello. එකමාසීති එත්ථ ම-කාරො පදසන්ධිකරො. සංහිතාවසෙන ච පුරිමපදෙ වා රස්සත්තං. පරපදෙ වා දීඝත්තන්ති ආහ ‘‘එකා ආසී’’ති. භාවනපුංසකමෙතං ‘‘එකමන්තං නිසීදී’’තිආදීසු විය. පුත්තමරණං අන්තං අතීතං ඉදානි පුත්තමරණස්ස අභාවතො. තෙනෙවාහ ‘‘පුත්තමරණං නාම නත්ථී’’ති. පුරිසං ගවෙසිතුන්ති යථා මය්හං පුරිසගවෙසනා නාම සබ්බසො නත්ථි, තථා එව පුත්තගවෙසනාපි නත්ථි, තස්මා මෙ පුත්තමරණං එතදන්තං, සබ්බෙසු ඛන්ධාදීසු භවාදීසු ච තණ්හානන්දියා අභාවකථනෙන සබ්බසත්තෙසු තණ්හා සබ්බසො [Pg.225] විසොසිතා, තස්සායෙව කාරකඅවිජ්ජාක්ඛන්ධො පදාලිතොති අත්තනො නික්කිලෙසතං පවෙදෙන්තී ථෙරී සීහනාදං නදීති. ‘Ekamāsī’: aquí, la letra ‘m’ es un conector de palabras. Debido a la combinación, hay una brevedad en la palabra anterior o una longitud en la posterior; por eso dice ‘ekā āsī’ (ella estaba sola). Se usa el género neutro abstracto, como en ‘sentarse a un lado’ (ekamantaṃ nisīdī). ‘La muerte de un hijo ha terminado’, porque ahora no existe la muerte de un hijo. Por eso dice: ‘no existe tal cosa como la muerte de un hijo’. ‘Buscar a un hombre’: así como para mí no existe en absoluto la búsqueda de un hombre, del mismo modo tampoco existe la búsqueda de un hijo; por lo tanto, para mí la muerte de un hijo ha llegado a su fin. Al declarar la ausencia de deleite en el deseo en todos los agregados, etc., y en los estados de existencia, etc., el deseo ha sido completamente secado en todos los seres, y el agregado de la ignorancia, que es su causa, ha sido destruido; así la Therī proclama su estado libre de impurezas y ruge su rugido de león. කිසාගොතමීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Kisāgotamī Sutta ha terminado. 4. විජයාසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Vijayā Sutta 165. පඤ්ච අඞ්ගානි එතස්සාති පඤ්චඞ්ගං, පඤ්චඞ්ගමෙව පඤ්චඞ්ගිකං, තෙන පඤ්චඞ්ගිකෙන. ආතතන්තිආදීසු ආතතං නාම චම්මපරියොනද්ධෙසු භෙරිආදීසු එකතලං තූරියං. විතතං නාම උභයතලං. ආතතවිතතං නාම තන්තිබද්ධවීණාදි. සුසිරං වංසාදි. ඝනං සම්මාදි. තතආදිවිසෙසොපි ආතතමෙවාති ‘‘චම්මපරියොනද්ධෙසූ’’ති විසෙසනං. එකතලං කුම්භථූණදද්දරාදි. උභයතලං භෙරිමුදිඞ්ගාදි. චම්මපරියොනද්ධං සෙසං තන්තිබද්ධං සබ්බං ආතතවිතතං නාම, ගොමුඛීආදීනම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. වංසාදීති ආදිසද්දෙන සඞ්ඛසිඞ්ගානම්පි සඞ්ගහො. සම්මතාළ-කංසතාළ-සිලාතාළ-සලාකතාළාදි සම්මාදි නාම. තත්ථ සම්මතාළං නාම දණ්ඩමයතාළං, කංසමයතාළං කංසතාළං, සිලායං අයොපත්තෙන ච තාළනතාළං. සබ්බෙ කාමගුණෙ. උග්ඝරිතපග්ඝරිතට්ඨෙනාති උපරි ඝරණෙන ච විස්සන්දනෙන ච. එවන්ති ‘‘ඉමිනා පූතිකායෙනා’’ති. අරූපට්ඨායිනොති සත්තාධිට්ඨානෙනායං ධම්මදෙසනාති ආහ ‘‘සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු රූපාරූපභවෙසූ’’ති. තෙසං ද්වින්නං රූපාරූපභවානං ගහිතත්තා. භවභාවසාමඤ්ඤතො, තදධිට්ඨානතො ගහිතෙ කාමභවෙ. අවිජ්ජාතමො විහතො අග්ගමග්ගෙන සමුග්ඝාතිතත්තා. 165. ‘Cinco partes tiene esto’ es pañcaṅgaṃ; pañcaṅgaṃ es lo mismo que pañcaṅgikaṃ; con eso, de cinco partes. En ‘ātata’, etc., ‘ātata’ se refiere a los instrumentos musicales de una sola cara, como los tambores cubiertos de cuero. ‘Vitata’ se refiere a los de dos caras. ‘Ātatavitata’ se refiere a instrumentos de cuerda como la vīṇā. ‘Susira’ son las flautas, etc. ‘Ghana’ son los platillos, etc. Incluso las variaciones de ‘tata’ son solo ‘ātata’, de ahí la especificación ‘cubiertos de cuero’. De una sola cara son los tambores de vasija, tambores de madera, etc. De dos caras son los tambores mudiṅga, etc. El resto de los cubiertos de cuero y todos los de cuerda se llaman ‘ātatavitata’; debe entenderse que los cuernos gomukha, etc., se incluyen aquí. ‘Flautas, etc.’: con la palabra ‘etc.’ se incluyen las caracolas y los cuernos. Los platillos de ritmo, platillos de bronce, platillos de piedra, platillos de varilla, etc., se llaman ‘ghana’. Entre ellos, ‘sammatāḷa’ es el platillo hecho de madera, ‘kaṃsatāḷa’ es el de bronce, y el platillo de piedra se toca con una placa de hierro. ‘Todos los hilos de los placeres sensuales’. ‘Por el sentido de fluir y destilar’: por el goteo desde arriba y el desbordamiento. ‘Así’ significa ‘con este cuerpo impuro’. ‘No permanecen en lo inmaterial’: puesto que esta enseñanza del Dhamma tiene como base a los seres, dice: ‘en todas partes significa en todas las existencias materiales e inmateriales’. Debido a que esas dos existencias, material e inmaterial, han sido comprendidas. Por la generalidad de la naturaleza de la existencia, el reino de los deseos es comprendido basándose en ella. La oscuridad de la ignorancia ha sido destruida por haber sido erradicada por el Sendero Supremo. විජයාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Vijayā Sutta ha terminado. 5. උප්පලවණ්ණාසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Uppalavaṇṇā Sutta 166. අග්ගතො [Pg.226] පට්ඨායාති සබ්බඅග්ගතො පභුති යාව මූලා අන්තරායුත්තං සම්මදෙව පුප්ඵිතං සාලරුක්ඛං. වණ්ණධාතුසීසෙන වණ්ණධාතුසම්පන්නං දුතියං භික්ඛුනිං වදතීති ආහ ‘‘තයා සදිසා අඤ්ඤා භික්ඛුනී නත්ථී’’ති. පඛුමසීසෙන අක්ඛිභණ්ඩං වුච්චතීති ආහ ‘‘පඛුමන්තරිකායන්ති ද්වින්නං අක්ඛීනං මජ්ඣෙ’’ති. නාසවංසෙති නාසවංසමූලෙ. ‘‘න පස්සසී’’ති වත්වා අදස්සනෙ කාරණං ආහ ‘‘වසීභූතම්හී’’ති. 166. ‘Desde la cima’: un árbol Sāla completamente florecido, desde lo más alto hasta las raíces. Con respecto a la ‘perfección del color’ (vaṇṇadhātusīsena), le dice a la segunda monja, que posee la perfección del color: ‘no hay otra monja como tú’. Con respecto a las ‘pestañas’ (pakhumasīsena), se refiere a la región de los ojos; por eso dice: ‘pakhumantarikāyanti entre los dos ojos’. ‘Nāsavaṃse’: en la base del tabique nasal. Habiendo dicho ‘no ves’, da la razón de por qué no se ve: ‘porque he alcanzado la maestría’. උප්පලවණ්ණාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Uppalavaṇṇā Sutta ha terminado. 6. චාලාසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Cālā Sutta 167. ඉදන්ති ඉදං දස්සනං. ගාහාපෙසීති සමාදාපෙසි ‘‘ජාතිං මා රොචා’’ති. අඤ්ඤන්ති බන්ධවධතො අඤ්ඤං ඡෙදනාදිං. නිවෙසෙසීති පවිසාපෙසි. 167. ‘Esto’ se refiere a esta visión. ‘Hizo adoptar’ significa que hizo aceptar la idea de ‘no te deleites en el nacimiento’. ‘Otro’ significa algo distinto de la muerte de los parientes, como la mutilación, etc. ‘Introdujo’ significa que hizo entrar. චාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Cālā Sutta ha terminado. 7. උපචාලාසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Upacālā Sutta 168. පුනප්පුනං…පෙ… ආගච්ඡන්ති කාරණස්ස අසමූහතත්තා. සන්තාපිතො කිලෙසසන්තාපෙහි. අගතීති අවිසයො. 168. ‘Una y otra vez... etc... regresan’ porque la causa no ha sido erradicada. ‘Afligido’ por los tormentos de las impurezas. ‘Sin acceso’ (agatī) significa que no es su ámbito o dominio. උපචාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Upacālā Sutta ha terminado. 8. සීසුපචාලාසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Sīsupacālā Sutta 169. සමණිසදිසාති සමණලිඞ්ගස්ස ධාරණෙන සමණිසදිසා, කස්සචිපි පාසණ්ඩස්ස අරුච්චනතො මොනමග්ගස්ස අප්පටිපජ්ජනතො තව සමණිභාවං නානුපස්සාමීති අධිප්පායො. පාසං ඩෙන්තීති පාසං සජ්ජෙන්ති, යථා [Pg.227] තත්ථ දිට්ඨිපාසෙ සත්තානං චිත්තං පටිමුක්කං හොති, එවං සජ්ජෙන්තීති අත්ථො. තථාභූතා ච තෙ සත්තානං චිත්තෙ ඛිත්තා විය හොන්තීති ආහ ‘‘චිත්තෙසු දිට්ඨිපාසං ඛිපන්තීති අත්ථො’’ති. පාසෙ මොචෙතීති දිට්ඨිපාසෙ සත්තානං චිත්තසන්තානතො නීහරති ධම්මසුධම්මතාය. තස්මාති පාසමොචනතො පාසණ්ඩොති න වුච්චති. ‘‘ඉතො බහිද්ධායෙව පාසණ්ඩා හොන්තී’’ති වුත්තස්ස අත්ථස්ස නිගමනං. එවඤ්ච කත්වා සබ්බෙපි බාහිරකසමයෙ සන්ධාය චූළසීහනාදසුත්තෙ ‘‘ඡන්නවුති පාසණ්ඩා’’ති වුත්තං. පසීදන්තීති දිට්ඨිපඞ්කෙ සංසාරපඞ්කෙ ච පකාරෙහි අගාධා ඔසීදන්ති. 169. "Parecida a una asceta" (Samaṇisadisā) significa que es parecida a una asceta por llevar los emblemas de asceta; el sentido es: "no veo en ti el estado de asceta, porque no te agrada ninguna secta (pāsaṇḍa) y no practicas el camino del silencio (monamagga)". "Pāsaṃ ḍentīti" significa que preparan una trampa; así como allí la mente de los seres queda atrapada en la trampa de los puntos de vista (diṭṭhipāse), así la preparan, ese es el significado. Y siendo así, es como si fueran lanzadas a la mente de los seres, por eso dice: "significa que lanzan la trampa de los puntos de vista en las mentes". "Pāse mocetīti": libera de la trampa de los puntos de vista de la continuidad mental de los seres mediante la excelencia del Dhamma. Por lo tanto, a uno no se le llama "pāsaṇḍa" (sectario) por liberar de la trampa. Esta es la conclusión del significado de lo dicho: "las sectas (pāsaṇḍā) existen solo fuera de esto". Y habiendo hecho esto, refiriéndose a todos los sistemas externos, en el Cūḷasīhanāda Sutta se dice "noventa y seis sectas". "Pasīdantīti": se hunden profundamente de diversas maneras en el fango de los puntos de vista y en el fango del saṃsāra. අභිභවිත්වාති සබ්බසංකිලෙසප්පහානෙන අභිභුය්‍ය අතික්කමිත්වා. අජිතොති අජිනි අවිජයත්තා. සබ්බානි අකුසලකම්මානි කුසලකම්මානි ච ඛීණානි එත්ථාති සබ්බකම්මක්ඛයො, අරහත්තං. උපධයො සම්මදෙව ඛීයන්ති එත්ථාති උපධිසඞ්ඛයො, නිබ්බානං. "Habiendo superado" (Abhibhavitvā): habiendo vencido y trascendido mediante el abandono de todas las impurezas. "Invicto" (Ajito): no vencido, por la ausencia de derrota. "La destrucción de todo kamma" (Sabbakammakkhayo) significa el estado de Arahant, donde todas las acciones perjudiciales y beneficiosas se agotan. "La destrucción de las adquisiciones" (Upadhisaṅkhayo) es el Nibbāna, donde las adquisiciones se agotan por completo. සීසුපචාලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Sīsupacālā Sutta. 9. සෙලාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Selā Sutta 170. කෙනිදං පකතං බිම්බන්ති ඉදං අත්තභාවසඤ්ඤිතං බිම්බං බ්‍රහ්මා-විසණුපුරිස-පජාපතිආදීසු කෙන කතං නිම්මිතං නිබ්බත්තිතන්ති කත්තබ්බමොහං නාම කාතුකාමො පුච්ඡති. අඝන්ති අඝවත්ථු. තෙනාහ ‘‘දුක්ඛපතිට්ඨානත්තා’’ති. හෙතුනිරොධෙනාති තණ්හාසඞ්ඛතස්ස හෙතුනො අනුප්පාදනිරොධෙන. පච්චයවෙකල්ලෙනාති තදවසිට්ඨකිලෙසාභිසඞ්ඛාරාදිපච්චයස්ස වෙකල්ලභාවෙන, අපච්චයභාවූපගමනෙනාති අත්ථො. 170. "¿Quién hizo esta imagen?" (Kenidaṃ pakataṃ bimbanti): esta imagen conocida como "propio cuerpo" (attabhāva), ¿por quién fue hecha, creada o producida, por Brahma, Vishnu, Purusha, Pajapati, etc.? Así pregunta deseando eliminar el engaño sobre el hacedor. "Agha" significa la base del sufrimiento. Por eso dice: "debido a ser el fundamento del sufrimiento". "Por el cese de la causa" (Hetunirodhenā): por el cese sin renacimiento de la causa conocida como deseo (taṇhā). "Por la deficiencia de las condiciones" (Paccayavekallenā): por el estado de deficiencia de las condiciones como las formaciones y las impurezas restantes; el significado es alcanzar el estado de ausencia de condiciones. සෙලාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Selā Sutta. 10. වජිරාසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Vajirā Sutta 171. සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජෙති රූපාරූපවිභාගෙ කිලෙසසඞ්ඛාරසමූහෙ. පරමත්ථතොති සභාවෙන. යථා න හි සත්තසඤ්ඤිතසඞ්ඛාරපුඤ්ජො නාම පරමත්ථතො [Pg.228] උපලබ්භති, එවං තබ්බිනිමුත්තො නාම කොචි න උපලබ්භති අවිජ්ජමානත්තා. විජ්ජමානෙසූති යථාපච්චයසම්පත්තියා ලබ්භමානෙසු. තෙනාකාරෙනාති ඉත්ථිපුරිසාදිආකාරෙන. වවත්ථිතෙසූති පච්චෙකං පච්චයවිසෙසසමුට්ඨිතං සණ්ඨානවිසෙසං උපාදාය ‘‘පුරිසො හත්ථී අස්සො’’තිආදිනා අභිසඞ්ගතො පවත්තෙසු. සම්මුතීති සත්තොති වොහාරො. තෙනාහ ‘‘සමඤ්ඤාමත්තමෙවා’’ති. පඤ්චක්ඛන්ධදුක්ඛන්ති පඤ්චක්ඛන්ධසඤ්ඤිතං දුක්ඛං. වුත්තං හෙතං භගවතා ‘‘සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති (දී. නි. 2.387; ම. නි. 1.120; 3.373; විභ. 202) අඤ්ඤො නෙව සම්භොති යථාවුත්තදුක්ඛතො අඤ්ඤස්ස සඞ්ඛතධම්මස්ස අභාවතො. න නිරුජ්ඣතීති තතො අඤ්ඤං න නිරුජ්ඣති, උප්පාදතො හොති නිරොධොති. 171. "En un mero montón de formaciones" (Suddhasaṅkhārapuñjeti): en el grupo de formaciones de impurezas en la distinción entre lo material y lo inmaterial. "Desde el punto de vista último" (Paramatthatoti): según su naturaleza propia. Así como en verdad no se encuentra en sentido último lo que se conoce como un "ser" en un montón de formaciones, así tampoco se encuentra nadie liberado de eso, por no existir. "Mientras existan" (Vijjamānesūti): mientras se obtengan según la plenitud de las condiciones. "De esa manera" (Tenākārenā): con la forma de mujer, hombre, etc. "Cuando están establecidas" (Vavatthitesūti): cuando proceden como construcciones debido a una forma específica originada por condiciones particulares, como "hombre, elefante, caballo", etc. "Convención" (Sammutī): el término "ser". Por eso dice: "es solo una designación". "El sufrimiento de los cinco agregados" (Pañcakkhandhadukkhanti): el sufrimiento conocido como los cinco agregados. Pues esto fue dicho por el Sublime: "En resumen, los cinco agregados del apego son sufrimiento". No existe nada más, debido a la ausencia de cualquier otro fenómeno condicionado aparte del sufrimiento ya mencionado. "No cesa" (Na nirujjhatīti): nada más que eso cesa; donde hay surgimiento, hay cese. වජිරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Vajirā Sutta. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය Del Sāratthappakāsinī, el comentario al Saṃyutta Nikāya. භික්ඛුනීසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. Ha terminado la explicación del significado implícito del comentario al Bhikkhunī Saṃyutta. 6. බ්‍රහ්මසංයුත්තං 6. Brahmasaṃyutta 1. පඨමවග්ගො 1. Primer Vagga 1. බ්‍රහ්මායාචනසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Brahmāyācana Sutta 172. පරිවිතක්කො [Pg.229] උදපාදීති ධම්මගම්භීරතාපච්චවෙක්ඛණහෙතුකො ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කො උප්පජ්ජි. අයං පරිවිතක්කො කස්මා උදපාදි? කත්ථ ච උදපාදීති තං සබ්බං විභාවෙතුං ‘‘සබ්බබුද්ධාන’’න්තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ආචිණ්ණසමාචිණ්ණොති ආචරිතො චෙව ආචරන්තෙහි ච සම්මදෙව ආචරිතොති අත්ථො. එතෙන අයං පරිවිතක්කො සබ්බබුද්ධානං පඨමාභිසම්බොධියං උප්පජ්ජතෙවාති අයමෙත්ථ ධම්මතාති දස්සෙති. තත්ථ අට්ඨමෙ සත්තාහෙති ඉදං සත්තමසත්තාහතො පරං සත්තාහබ්භන්තරෙ උප්පන්නත්තා වුත්තං, න පන ඉතරෙසං විය අට්ඨමස්ස නාම සත්තාහස්ස පවත්තිතස්ස සබ්භාවා. සපච්චග්ඝෙති මහග්ඝෙ. ‘‘පච්චග්ඝෙ’’ති වා පාඨො, අභිනවෙති අත්ථො. සෙලමයෙති මුග්ගවණ්ණසිලාමයෙ. 172. "Surgió una reflexión" (Parivitakko udapādīti): surgió una falta de inclinación hacia la enseñanza del Dhamma debido a la contemplación de la profundidad del Dhamma. ¿Por qué surgió esta reflexión? ¿Y dónde surgió? Para explicar todo esto comenzó con "De todos los Budas", etc. Allí, "practicado y seguido" (āciṇṇasamāciṇṇoti): practicado y perfectamente seguido por quienes lo practican. Con esto muestra que es una ley natural (dhammatā) que esta reflexión surja en todos los Budas tras su primer despertar. Allí, "en la octava semana" (aṭṭhame sattāheti): esto se dice por haber surgido en el intervalo de siete días después de la séptima semana, pero no porque haya transcurrido una octava semana propiamente dicha, como en el caso de las otras. "Muy valioso" (Sapaccaggheti): de gran valor. O existe la lectura "paccagghe", que significa "nuevo". "Hecho de piedra" (Selamayeti): hecho de piedra del color del frijol mungo. පටිවිද්ධොති සයම්භුඤාණෙන ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්තිආදිනා පටිමුඛං නිබ්බිජ්ඣනවසෙන පත්තො, යාථාවතො අවබුද්ධොති අත්ථො. ධම්මොති චතුසච්චධම්මො තබ්බිනිමුත්තස්ස පටිවිජ්ඣිතබ්බධම්මස්ස අභාවතො. ගම්භීරොති මහාසමුද්දො විය මකසතුණ්ඩසූචියා අඤ්ඤත්‍ර සමුපචිතපරිපක්කඤාණසම්භාරෙහි අඤ්ඤෙසං ඤාණෙන අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨො. තෙනාහ ‘‘උත්තානපටික්ඛෙපවචනමෙත’’න්ති. යො අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨො, සො ඔගාහිතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය සරූපතො විසෙසතො ච පස්සිතුං න සක්කාති ආහ ‘‘ගම්භීරත්තාව දුද්දසො’’ති. දුක්ඛෙන දට්ඨබ්බොති කිච්ඡෙන කෙනචි කදාචිදෙව දට්ඨබ්බො. යං පන දට්ඨුමෙව න සක්කා, තස්ස ඔගාහෙත්වා අනු අනු බුජ්ඣනකො කදාචි නත්ථීති ආහ ‘‘දුද්දසත්තාව දුරනුබොධො’’ති. දුක්ඛෙන අවබුජ්ඣිතබ්බො අවබොධස්ස දුක්කරභාවතො. ඉමස්මිං ඨානෙ ‘‘තං කිං මඤ්ඤථ, භික්ඛවෙ, කතමං නු ඛො දුක්කරතරං වා දුරභිසම්භවතරං වා’’ති (සං. නි. 5.1115) සුත්තපදං වත්තබ්බං. සන්තාරම්මණතාය වා සන්තො. නිබ්බුතසබ්බපරිළාහතාය නිබ්බුතො. අත්තනො පච්චයෙහි පධානභාවං නීතොති [Pg.230] වා පණීතො. අතිත්තිකරණට්ඨෙන අතප්පකො සාදුරසභොජනං විය. තත්ථ ච නිරොධසච්චං සන්තං ආරම්මණන්ති සන්තාරම්මණං, මග්ගසච්චං සන්තං සන්තාරම්මණඤ්චාති සන්තාරම්මණං, අනුපසන්තසභාවානං කිලෙසානං සඞ්ඛාරානඤ්ච අභාවතො සන්තො. නිබ්බුතසබ්බපරිළාහත්තා නිබ්බුතො. සන්තපණීතභාවෙනෙව තදත්ථාය අසෙචනකතාය අතප්පකතා දට්ඨබ්බා. තෙනාහ ‘‘ඉදං ද්වයං ලොකුත්තරමෙව සන්ධාය වුත්ත’’න්ති. උත්තමඤාණස්ස විසයත්තා න තක්කෙන අවචරිතබ්බො. තතො එව නිපුණඤාණගොචරතාය සණ්හසුඛුමසභාවත්තා ච නිපුණො. බාලානං අවිසයත්තා යථාවුත්තෙහි පණ්ඩිතෙහි එව වෙදිතබ්බොති පණ්ඩිතවෙදනීයො. ආලීයන්ති අභිරමිතබ්බට්ඨෙන සෙවීයන්තීති ආලයා, පඤ්ච කාමගුණා. ආලයන්ති අල්ලීයන්ති අභිරමණවසෙන සෙවන්තීති ආලයා, තණ්හාවිචරිතානි. රමන්තීති රතිං වින්දන්ති කීළන්ති ලළන්ති. ආලයරතාති ආලයනිරතා. «Penetrado» significa haber alcanzado la comprensión por medio del conocimiento espontáneo (sayambhu-ñāṇa), a través de la penetración directa de verdades como «esto es el sufrimiento», etc.; el sentido es que se ha despertado a la realidad tal como es. «Profundo» significa que, al igual que el gran océano es inaccesible a la punta de una aguja, es inalcanzable para el conocimiento de otros que no posean el cúmulo de sabiduría acumulada y madura. Por eso dice: «esta es una expresión de rechazo a lo superficial». Aquello que es inalcanzable no puede ser sumergido, y por no poder ser visto en su propia naturaleza y especificidad, se dice «difícil de ver por su profundidad». «Difícil de discernir» significa que debe ser visto con dificultad, solo por alguien en algún momento. Lo que ni siquiera puede verse, no tiene a nadie que pueda despertarse a ello paso a paso sumergiéndose en ello; por eso dice «difícil de despertar por ser difícil de ver». Es difícil de despertar porque el despertar es una tarea ardua. En este punto, debe citarse el pasaje del sutta: «¿Qué pensáis, monjes, qué es más difícil o más arduo de lograr?» (SN 5.1115). Es «pacífico» por tener la paz como objeto. «Extinguido» por la extinción de todo ardor. «Sublime» por haber sido conducido a un estado de preeminencia por sus propias condiciones. «No saciante» (atappaka) en el sentido de que no causa hartazgo, como un alimento de sabor exquisito. Allí, la verdad del cese es «pacífico» como objeto, y la verdad del camino es «pacífico» y «tiene la paz como objeto»; es «pacífico» por la ausencia de las impurezas y las formaciones, que tienen una naturaleza no pacífica. Es «extinguido» por la extinción de todo ardor. La cualidad de no causar hartazgo debe verse como la insaciabilidad debida precisamente a su naturaleza pacífica y sublime. Por eso se dice: «esto se dice refiriéndose exclusivamente a lo supramundano». «No es accesible al razonamiento» por ser el dominio del conocimiento supremo. Por eso mismo es «sutil», por ser el campo del conocimiento refinado y por su naturaleza suave y delicada. «Experimentable por los sabios» porque debe ser conocido solo por los sabios ya mencionados, al no ser el dominio de los necios. «Apegos» (ālaya) son aquello en lo que uno se deleita por ser digno de ser frecuentado; se refiere a los cinco hilos de los placeres sensoriales. Se llaman «apegos» porque se adhieren y se frecuentan por medio del deleite; son las manifestaciones de la sed (taṇhā). «Se regocijan» significa que encuentran placer, juegan y se divierten. «Amantes de los apegos» significa que están dedicados a los apegos. ඨානං සන්ධායාති ඨානසද්දං සන්ධාය, අත්ථකො පන ඨානන්ති ච පටිච්චසමුප්පාදො එව අධිප්පෙතො. තිට්ඨති ඵලං තදායත්තවුත්තිතායාති හි ඨානං, සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයභූතා අවිජ්ජාදයො. ඉමෙසං සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයා ඉදප්පච්චයා, අවිජ්ජාදයො. ඉදප්පච්චයා එව ඉදප්පච්චයතා යථා ‘‘දෙවො එව දෙවතා’’. ඉදප්පච්චයානං වා අවිජ්ජාදීනං අත්තනො ඵලං පති පච්චයභාවො උප්පාදනසමත්ථතා ඉදප්පච්චයතා. තෙන පරමත්ථපච්චයලක්ඛණො පටිච්චසමුප්පාදො දස්සිතො හොති. පටිච්ච සමුප්පජ්ජති ඵලං එතස්මාති පටිච්චසමුප්පාදො. පදද්වයෙනපි ධම්මානං පච්චයට්ඨො එව විභාවිතො. තෙනාහ ‘‘සඞ්ඛාරාදිපච්චයානං එතං අධිවචන’’න්ති. සඞ්ඛාරාදීනං පච්චයා සඞ්ඛාරාදිපච්චයා, අවිජ්ජාදයො. තෙසං සඞ්ඛාරාදිපච්චයානං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 2.572-573) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. සබ්බසඞ්ඛාරසමථොතිආදි සබ්බන්ති සබ්බසඞ්ඛාරසමථාදිඅභිධෙය්‍යං සබ්බං අත්ථතො නිබ්බානමෙව. ඉදානි අස්ස නිබ්බානභාවං දස්සෙතුං ‘‘යස්මා හී’’තිආදි වුත්තං. තන්ති නිබ්බානං. ආගම්මාති පටිච්ච අරියමග්ගස්ස ආරම්මණපච්චයහෙතු. සම්මන්තීති පටිප්පස්සද්ධිවූපසමවසෙන සම්මන්ති. තථා සන්තා ච සවිසෙසං උපසන්තා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘වූපසම්මන්තී’’ති. එතෙන [Pg.231] සබ්බෙ සඞ්ඛාරා සම්මන්ති එත්ථාති සබ්බසඞ්ඛාරසමථො, නිබ්බානන්ති දස්සෙති. සබ්බසඞ්ඛාරවිසංයුත්තෙ හි නිබ්බානෙ සබ්බසඞ්ඛාරවූපසමපරියායො අට්ඨකථායං වුත්තො එව. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. «Refiriéndose al estado» alude al término «ṭhāna» (estado/condición); según el comentarista, por «ṭhāna» se entiende el origen dependiente (paṭiccasamuppāda). Se llama «ṭhāna» porque el fruto permanece dependiendo de ello; esto es, la ignorancia y demás, que son condiciones para las formaciones y otros factores. «Condiciones de esto» (idappaccaya) son la ignorancia y demás, que actúan como condiciones de estas formaciones. La «condicionalidad específica» (idappaccayatā) es simplemente la condición de ser «esto-siendo-esto-es», como en la relación «deva es devatā». O bien, la «condicionalidad específica» es el estado de ser condición o la capacidad de producir su propio fruto por parte de la ignorancia y otros factores de la condicionalidad de esto. Con esto se muestra el origen dependiente con la característica de condición en sentido último. «Origen dependiente» es aquello a partir de lo cual surge el fruto en dependencia. Mediante ambos términos se aclara únicamente el sentido de condición de los fenómenos. Por eso dice: «este es un término para las condiciones como la ignorancia, etc.». «Condiciones de las formaciones, etc.» son la ignorancia y demás. «De aquellas condiciones de las formaciones...». Este es el resumen aquí; la explicación detallada debe entenderse según el método expuesto en el comentario del Visuddhimagga. «El sosiego de todas las formaciones», etc.; «todo» se refiere a todo lo designado como sosiego de todas las formaciones, etc., que en esencia es el Nibbāna mismo. Ahora, para mostrar su naturaleza de Nibbāna, se dice «porque...», etc. «A eso» se refiere al Nibbāna. «Habiendo recurrido» significa en dependencia del Nibbāna como condición de objeto para el sendero noble. «Se sosiegan» significa que se calman mediante la tranquilidad y el apaciguamiento. Así, estando en calma, se denominan específicamente apaciguados; por eso dice «se apaciguan». Con esto muestra que el Nibbāna es el «sosiego de todas las formaciones», pues en él se sosiegan todas las formaciones. En efecto, la expresión figurativa «apaciguamiento de todas las formaciones» para el Nibbāna, que está desvinculado de todas las formaciones, ya ha sido mencionada en el comentario. En los términos restantes se sigue el mismo método. උපධීයති එත්ථ දුක්ඛන්ති උපධි, ඛන්ධාදයො. පටිනිස්සට්ඨාති සමුච්ඡෙදවසෙන පරිච්චත්තා හොන්ති. සබ්බා තණ්හාති අට්ඨසතප්පභෙදා සබ්බාපි තණ්හා. සබ්බෙ කිලෙසරාගාති කාමරාගරූපරාගාදිභෙදා සබ්බෙපි කිලෙසභූතා රාගා, සබ්බෙපි වා කිලෙසා ඉධ ‘‘කිලෙසරාගා’’ති අධිප්පෙතා, න ලොභවිසෙසා එව චිත්තස්ස පරිළාහභාවාපාදනතො. යථාහ ‘‘රත්තම්පි චිත්තං විපරිණතං, දුට්ඨම්පි චිත්තං විපරිණතං, මූළ්හම්පි චිත්තං විපරිණත’’න්ති (පාරා. 271). විරජ්ජන්තීති පලුජ්ජන්ති වික්ඛම්භනතො සබ්බසො තෙන විසංයුත්තභාවතො. සබ්බං දුක්ඛන්ති ජරාමරණාදිභෙදං සබ්බං වට්ටදුක්ඛං. භවෙන භවන්ති තෙන තෙන භවෙන භවන්තරං භවනිකන්තිභාවෙන සංසිබ්බති. ඵලෙන වා සද්ධිං කම්මං සතණ්හස්සෙව ආයතිං පුනබ්භවභාවතො. තතො වානතො නික්ඛන්තං තත්ථ තස්ස සබ්බසො අභාවතො. චිරනිසජ්ජාචිරභාසනෙහි පිට්ඨිආගිලායනතාලුගලසොසාදිවසෙන කායකිලමථො චෙව කායවිහෙසා ච වෙදිතබ්බා. සා ච ඛො දෙසනාය අත්ථමජානන්තානං අපටිපජ්ජන්තානඤ්ච වසෙන, ජානන්තානං පන පටිපජ්ජන්තානඤ්ච දෙසනාය කායපරිස්සමොපි සත්ථු අපරිස්සමොයෙව. තෙනාහ භගවා – ‘‘න ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙසෙසී’’ති (උදා. 10). තෙනෙවාහ – ‘‘යා අජානන්තානං දෙසනා නාම, සො මම කිලමථො අස්සා’’ති. උභයන්ති චිත්තකිලමථො චිත්තවිහෙසා චාති උභයම්පෙතං බුද්ධානං නත්ථි බොධිමූලෙ එව සමුච්ඡින්නත්තා. අනුබ්‍රූහනං සම්පිණ්ඩනං. සොති අපිස්සූති නිපාතො. වුද්ධිප්පත්තා වා අච්ඡරියා අනච්ඡරියා, වුද්ධිඅත්ථොපි හි -කාරො හොති යථා ‘‘අසෙක්ඛා ධම්මා’’ති. කප්පානං සතසහස්සං චත්තාරි ච අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි සදෙවකස්ස ලොකස්ස ධම්මසංවිභාගකරණත්ථමෙව පාරමියො පූරෙත්වා ඉදානි සමධිගතධම්මරජ්ජස්ස තත්ථ අප්පොස්සුක්කතාපත්තිදීපනතා ගාථත්ථස්ස ච අච්ඡරියතා තස්ස වුද්ධිප්පත්තීති වෙදිතබ්බං. අත්ථද්වාරෙන හි ගාථානං අනච්ඡරියතා. ගොචරා අහෙසුන්ති උපට්ඨහිංසු. උපට්ඨානඤ්ච විතක්කෙතබ්බතාවාති ආහ ‘‘පරිවිතක්කයිතබ්බතං පාපුණිංසූ’’ති. Se llama 'upadhi' (sustento o adquisición) a aquello en lo que el sufrimiento se acumula; estos son los agregados (khandhas), etc. 'Renunciados' (paṭinissaṭṭhā) significa que han sido abandonados mediante la erradicación. 'Toda sed' (sabbā taṇhā) se refiere a todas las clases de sed con sus ciento ocho divisiones. 'Todos los apegos de las deficiencias' se refiere a todos los apegos que son de la naturaleza de las deficiencias, como el apego sensual, el apego a la forma, etc.; o bien, todas las deficiencias se denominan aquí 'kilesarāga' porque producen un estado de angustia y ardor en la mente, y no solo tipos específicos de codicia. Como se ha dicho: 'La mente apasionada está alterada, la mente irritada está alterada, la mente confundida está alterada' (Pārā. 271). 'Se desapasionan' significa que se desintegran por medio del distanciamiento, por estar completamente desvinculados de ello. 'Todo el sufrimiento' se refiere a todo el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha), con sus divisiones de vejez, muerte, etc. Mediante el devenir existen; a través de cada devenir, uno se entrelaza con otro devenir por el deseo de existir. O bien, es la acción (kamma) junto con su fruto, debido a que para aquel que posee sed, habrá un renacimiento futuro. 'Salido de ese bosque' (vāna/anhelo), porque allí no existe en absoluto. Se debe entender el cansancio y la fatiga corporal debido a estar sentado por mucho tiempo o hablar por mucho tiempo, lo que causa dolor de espalda, agotamiento, sequedad en el paladar y la garganta, etc. Y esto, ciertamente, es para quienes no conocen el significado de la enseñanza y no la practican; pero para quienes conocen y practican la enseñanza, incluso el cansancio físico del Maestro es en realidad una falta de fatiga. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Y el asunto del Dhamma no me fatigó' (Udā. 10). Por lo mismo dijo: 'Si fuera una enseñanza para quienes no entienden, eso sería una fatiga para mí'. 'Ambos' se refiere al cansancio mental y a la fatiga mental; ambos no existen en los Budas por haber sido erradicados por completo bajo el árbol de la Iluminación. 'Fomentar' significa consolidar. 'So' es una partícula con el sentido de 'api' (incluso). 'Maravilloso' o 'no maravilloso' que ha alcanzado la plenitud; el prefijo 'a-' también tiene el sentido de crecimiento o plenitud (vuddhi), como en 'asekkhā dhammā'. Habiendo completado las perfecciones durante cien mil eones y cuatro incontables con el único fin de repartir el Dhamma al mundo con sus dioses, el hecho de que ahora, habiendo alcanzado el reino del Dhamma, muestre desinterés (appossukka), y la maravilla del significado del verso, debe entenderse como que ha alcanzado su plenitud. Pues, por el sentido, los versos no son ordinarios (anacchariya). 'Fueron su dominio' significa que se presentaron. Y el presentarse es la cualidad de ser reflexionado, por eso dice: 'llegaron a ser objeto de reflexión'. යදි [Pg.232] සුඛාපටිපදාව, කථං කිච්ඡතාති ආහ ‘‘පාරමීපූරණකාලෙ පනා’’තිආදි. එවමාදීනි දුප්පරිච්චජානි දෙන්තස්ස. හ-ඉති වා බ්‍යත්තන්ති එතස්මිං අත්ථෙ නිපාතො. ‘‘එකංසත්ථෙ’’ති කෙචි. හ බ්‍යත්තං, එකංසෙන වා අලං නිප්පයොජනං එවං කිච්ඡෙන අධිගතස්ස පකාසිතුං දෙසිතුන්ති යොජනා. හලන්ති වා අලන්ති ඉමිනා සමානත්ථපදං ‘‘හලන්ති වදාමී’’තිආදීසු විය. රාගදොසඵුට්ඨෙහීති ඵුට්ඨවිසෙන විය සප්පෙන රාගෙන දොසෙන ච ඵුට්ඨෙහි අභිභූතෙහි. රාගදොසානුගතෙහීති රාගදොසෙහි අනුබන්ධෙහි. Si el camino es fácil (sukhāpaṭipadā), ¿por qué se dice que es difícil? Por eso dice 'en el momento de completar las perfecciones', etc. Para aquel que da cosas difíciles de abandonar como estas. 'Ha' es una partícula que en este contexto significa claridad o evidencia. Algunos dicen que significa 'ciertamente'. La construcción es: 'ha' (claramente) o 'ekaṃsena' (ciertamente), 'alaṃ' (es suficiente o innecesario) dar a conocer o enseñar lo que se ha alcanzado con tanta dificultad. 'Halaṃ' es un término con el mismo significado que 'alaṃ', como en 'halanti vadāmi'. 'Afectados por la pasión y el odio' significa afectados o abrumados por la pasión y el odio, como por una serpiente con veneno. 'Seguidos por la pasión y el odio' significa seguidos o perseguidos por la pasión y el odio. නිච්චාදීනන්ති නිච්චාදීනං චතුන්නං විපල්ලාසානං. එවංගතන්ති එවං අනිච්චන්තිආදිනා ආකාරෙන පවත්තං බුජ්ඣිතබ්බං. කාමරාගරත්තා ච භවරාගරත්තා ච නීවරණෙහි නිවුතචිත්තතාය දිට්ඨිරාගරත්තා විපරීතාභිනිවෙසෙන න දක්ඛන්ති යාථාවතො ධම්මං න පටිවිජ්ඣිස්සන්ති. සභාවෙනාති අවිපරීතසභාවෙන. එවං ගාහාපෙතුන්ති අනිච්චන්තිආදිනා සභාවෙන යාථාවතො ධම්මං ජානාපෙතුං. රාගදොසපරෙතතාපි නෙසං සම්මූළ්හභාවෙනෙවාති ආහ ‘‘තමොඛන්ධෙන ආවුටා’’ති. ‘De lo permanente, etc.’ se refiere a las cuatro distorsiones (vipallāsa) de lo permanente, etc. ‘Lo que ha ido así’ debe entenderse como lo que procede bajo el aspecto de lo impermanente, etc. Aquellos apasionados por el deseo sensual y apasionados por el deseo de existir, con sus mentes obstruidas por los impedimentos, apasionados por el apego a las visiones debido a su inclinación errónea, no verán ni penetrarán el Dhamma tal como es. ‘Por su naturaleza propia’ significa por su naturaleza no errónea. ‘Para hacerles comprender así’ significa para hacerles conocer el Dhamma tal como es, por su naturaleza de impermanencia, etc. Su estado de estar dominados por la pasión y el odio se debe únicamente a su estado de confusión total; por eso dice ‘cubiertos por la masa de la oscuridad’. ධම්මදෙසනාය අප්පොස්සුක්කතාපත්තියා කාරණං විභාවෙතුං ‘‘කස්මා පනා’’තිආදිනා සයමෙව චොදනං සමුට්ඨාපෙති. අඤ්ඤාතවෙසෙනාති ඉමස්ස භගවතො සාවකභාවූපගමනෙන අඤ්ඤාතවෙසෙන. ‘‘අඤ්ඤතරතාපසවෙසෙනා’’ති කෙචි, සො පනස්ස අරහත්තාධිගමනෙනෙව විගච්ඡෙය්‍ය. තිවිධං කාරණං අප්පොස්සුක්කතාපත්තියා පටිපක්ඛස්ස බලවභාවො, ධම්මස්ස ගම්භීරතා, තත්ථ ච භගවතො සාතිසයං ගාරවන්ති තං දස්සෙතුං ‘‘තස්ස හී’’තිආදි ආරද්ධං. තත්ථ පටිපක්ඛා නාම රාගාදයො කිලෙසා සම්මාපටිපත්තියා අන්තරායකරත්තා. තෙසං බලවභාවතො චිරපරිභාවනාය සත්තසන්තානතො දුබ්බිසොධියතාය තෙ සත්තෙ මත්තහත්ථිනො විය දුබ්බලපුරිසං අධිභවිත්වා අජ්ඣොත්ථරිත්වා අනයබ්‍යසනං ආපාදෙන්තා අනෙකසතයොජනායාමවිත්ථාරං සුනිචිතං ඝනසන්නිවෙසං කණ්ටකදුග්ගම්පි අධිසෙන්ති. දූරපභෙදදුච්ඡෙජ්ජතාහි දුබ්බිසොධියතං පන දස්සෙතුං ‘‘අථස්සා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ච අන්තො අමට්ඨතාය කඤ්ජියපුණ්ණා ලාබු, චිරපාරිවාසිකතාය තක්කභරිතා චාටි, ස්නෙහතින්තදුබ්බලභාවෙන වසාපීතපිලොතිකා, තෙලමිස්සිතතාය අඤ්ජනමක්ඛිතහත්ථො දුබ්බිසොධනීයා වුත්තා. හීනූපමා චෙතා රූපපබන්ධභාවතො අචිරකාලිකත්තා ච මලීනතාය, කිලෙසසංකිලෙසො එව පන දුබ්බිසොධනීයතරො [Pg.233] අනාදිකාලිකත්තා අරූපනිස්සිතත්තා ච. තෙනාහ ‘‘අතිසංකිලිට්ඨා’’ති. Para explicar la razón de la falta de interés por enseñar el Dhamma, plantea una objeción: '¿Pero por qué...?', etc. 'Bajo una apariencia desconocida' significa bajo la apariencia de un discípulo de este Bienaventurado. Algunos dicen: 'Bajo la apariencia de un cierto asceta', pero esto desaparecería precisamente al alcanzar el estado de Arahat. Las razones del desinterés son tres: el poder de lo opuesto, la profundidad del Dhamma y el respeto supremo del Bienaventurado hacia él; para mostrar esto, comienza con 'Para él...', etc. En ese contexto, lo 'opuesto' son las deficiencias como el apego, etc., por ser obstáculos para la práctica correcta. Debido a su poder por haber sido cultivadas durante mucho tiempo, son difíciles de purificar en el flujo mental de los seres; como elefantes ebrios que dominan y abruman a un hombre débil, causándole la ruina, habitan en un lugar difícil y espinoso, densamente poblado y bien establecido, que se extiende por cientos de leguas. Para mostrar la dificultad de purificar debido a su remota diferenciación e indivisibilidad, se dice 'entonces para él...', etc. Allí, se mencionan como difíciles de limpiar: una calabaza llena de gachas que no ha sido lavada por dentro, una vasija llena de suero de leche por haber sido dejada mucho tiempo, un trapo empapado en grasa y débil por la humedad, y una mano manchada con ungüento mezclado con aceite. Estas son analogías inferiores debido a que la materia es continua y de corta duración en su suciedad. Sin embargo, la corrupción de las deficiencias es mucho más difícil de purificar por no tener un comienzo en el tiempo y por depender de lo inmaterial. Por eso dice 'extremadamente corrompido'. යථා ච දුබ්බිසොධනීයතරතාය, එවං ගම්භීරදුද්දසදුරනුබොධානම්පි වුත්තඋපමා හීනූපමාව. ගම්භීරොපි ධම්මො පටිපක්ඛවිධමනෙන ඤාණෙන විසදභාවං ආපන්නෙන සුපාකටො භවෙය්‍ය, පටිපක්ඛවිධමනං පන සම්මාපටිපත්තිපටිබද්ධං, සා සද්ධම්මස්සවනාධීනා, තං සත්ථරි ධම්මෙ ච පසාදායත්තං. සො ගරුට්ඨානියානං අජ්ඣෙසනහෙතුකොති පණාලිකාය සත්තානං ධම්මසම්පටිපත්තියා බ්‍රහ්මායාචනානිමිත්තන්ති තං දස්සෙන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. Así como es extremadamente difícil de purificar, las analogías mencionadas para lo profundo, difícil de ver y difícil de comprender son también analogías inferiores. Aunque el Dhamma sea profundo, podría volverse muy claro a través del conocimiento que destruye lo opuesto. Pero la destrucción de lo opuesto depende de la práctica correcta, y esta depende de escuchar el verdadero Dhamma, lo cual a su vez depende de la fe en el Maestro y en el Dhamma. Y esa fe tiene como causa la solicitud de aquellos que ocupan un lugar de respeto; para mostrar que la petición de Brahmā es el motivo para la práctica del Dhamma por parte de los seres, dice 'Además...', etc. උපක්කිලෙසභූතං අප්පං රාගාදිරජං එතස්සාති අප්පරජං, අප්පරජං අක්ඛි පඤ්ඤාචක්ඛු යෙසං තෙ තංසභාවාති කත්වා අප්පරජක්ඛජාතිකාති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්ඤාමයෙ’’තිආදිමාහ. අප්පං රාගාදිරජං යෙසං තංසභාවා අප්පරජක්ඛජාතිකාති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අස්සවනතාති ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’තිආදීසු විය කරණෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘අස්සවනතායා’’ති. දසපුඤ්ඤකිරියවසෙනාති දානාදිදසවිධපුඤ්ඤකිරියවත්ථූනං වසෙන. තෙනාහ ‘‘කතාධිකාරා’’තිආදි. පපඤ්චසූදනියං (ම. නි. අට්ඨ. 1.282) පන ‘‘ද්වාදසපුඤ්ඤකිරියවසෙනා’’ති වුත්තං, තං දානාදීසු සරණගමන-පරහිතපරිණාමනාදිපක්ඛිපනවසෙන වුත්තං. Aquel que tiene poco del polvo de la pasión y otros estados similares, que constituyen las impurezas (upakkilesa), se llama 'apparaja' (con poco polvo). Aquellos cuyo ojo de sabiduría (paññācakkhu) es de tal naturaleza se denominan 'apparajakkhajātika' (de naturaleza con poco polvo en los ojos). Mostrando este significado, dijo: 'paññāmaye' (hecho de sabiduría), etc. Así debe entenderse el significado aquí: aquellos que por naturaleza tienen poco polvo de la pasión, etc., son 'apparajakkhajātika'. Con respecto a 'assavanatā' (por no haber oído), se dice 'assavanatāyā' como un caso nominativo usado en sentido instrumental, como en 'sayaṃ abhiññā' (por conocimiento directo propio), etc. 'En virtud de las diez acciones meritorias' significa en virtud de las diez bases de acciones meritorias, como la generosidad (dāna), etc. Por eso se dice: 'aquellos que han realizado actos meritorios previos' (katādhikārā), etc. Sin embargo, en el Papañcasūdanī (MA 1.282) se dice 'en virtud de las doce acciones meritorias'; esto se menciona incluyendo el ir a refugio (saraṇagamana) y la transferencia de méritos para el bienestar de otros (parahitapariṇāmana), etc., además de la generosidad y otras. රාගාදිමලෙන සමලෙහි පූරණාදීහි ඡහි සත්ථාරෙහි සත්ථුපටිඤ්ඤෙහි කබ්බරචනාවසෙන චින්තාකවිආදිභාවෙ ඨත්වා තක්කපරියාහතං වීමංසානුචරිතං සයංපටිභානං චින්තිතො. තෙ කිර බුද්ධකොලාහලානුස්සවෙන සඤ්ජාතකුතූහලං ලොකං වඤ්චෙන්තා කොහඤ්ඤෙ ඨත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පටිජානන්තා යං කඤ්චි අධම්මමෙව ‘‘ධම්මො’’ති දීපෙසුං. තෙනාහ ‘‘තෙ හි පුරෙතරං උප්පජ්ජිත්වා’’තිආදි. අපාපුරෙතන්ති එතං කස්සපස්ස භගවතො සාසනන්තරධානතො පභුති පිහිතං නිබ්බානමහාද්වාරං අරියමග්ගං සද්ධම්මදෙසනාහත්ථෙන අපාපුර විවර. Por parte de los seis maestros que se declaraban tales, manchados por la impureza de la pasión y otros estados, se ideó una doctrina mediante la composición de versos mixtos, situándose en el estado de poetas especulativos (cintākavi), etc.; una doctrina golpeada por la lógica, seguida de la investigación y basada en su propia intuición. Se dice que ellos, engañando al mundo cuya curiosidad se había despertado por el rumor sobre el Buda, situándose en la hipocresía y declarando poseer la omnisciencia, presentaban cualquier cosa que no fuera el Dhamma como si fuera el 'Dhamma'. Por eso se dijo: 'pues habiendo surgido ellos antes', etc. 'Abre' (apāpureta) significa: abre, descubre con la mano de la enseñanza del verdadero Dhamma la gran puerta del Nibbāna, el Noble Camino, que ha estado cerrada desde la desaparición de la enseñanza del Bienaventurado Kassapa. සෙලො පබ්බතො උච්චො හොති ථිරො ච, න පංසුපබ්බතො මිස්සකපබ්බතො චාති ආහ ‘‘සෙලෙ යථා පබ්බතමුද්ධනී’’ති. ධම්මමයං පාසාදන්ති ලොකුත්තරධම්මමාහ. සො හි සබ්බසො පසාදාවහො, සබ්බධම්මෙ [Pg.234] අතික්කම්ම අබ්භුග්ගතට්ඨෙන පාසාදසදිසො ච. පඤ්ඤාපරියායො වා ඉධ ධම්ම-සද්දොති වුත්තං ‘‘පඤ්ඤාමය’’න්ති. සා හි අබ්භුග්ගතට්ඨෙන පාසාදොති අභිධම්මෙ ආගතා. තථා චාහ – Una montaña de roca (selo) es alta y firme, a diferencia de una montaña de tierra o una montaña mixta; por eso se dice: 'Como en la cima de una montaña de roca'. Con 'palacio hecho de Dhamma' (dhammamayaṃ pāsādaṃ) se refiere al Dhamma supramundano (lokuttaradhamma). Pues este es inspirador de confianza en todos los sentidos, y es semejante a un palacio por su cualidad de estar elevado por encima de todos los fenómenos (dhammas). O bien, la palabra 'Dhamma' aquí es un sinónimo de sabiduría, por lo que se dice 'hecho de sabiduría' (paññāmaya). Pues en el Abhidhamma se menciona que la sabiduría es un 'palacio' por su naturaleza elevada. Y así se dice: ‘‘පඤ්ඤාපාසාදමාරුය්හ, අසොකො සොකිනිං පජං; පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ, ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛතී’’ති. (ධ. ප. 28); “Habiendo subido al palacio de la sabiduría, el que está libre de dolor contempla a la gente que sufre; como uno que está en la cima de una montaña mira a los que están en el suelo, así el sabio contempla a los necios”. (Dhp. 28); යථා හීතිආදීසු යථා ච පබ්බතෙ ඨත්වා අන්ධකාරෙ හෙට්ඨා ඔලොකෙන්තස්ස පුරිසස්ස ඛෙත්තකෙදාරපාළිකුටිකායො තත්ථ සයිතමනුස්සා ච න පඤ්ඤායන්ති අනුජ්ජලභාවතො, කුටිකාසු පන අග්ගිජාලා පඤ්ඤායති සමුජ්ජලභාවතො, එවං ධම්මපාසාදමාරුය්හ සත්තලොකං ඔලොකයතො භගවතො ඤාණස්ස ආපාථං නාගච්ඡන්ති අකතකල්‍යාණා සත්තා, ඤාණග්ගිනා අනුජ්ජලභාවතො අනුළාරභාවතො ච රත්තිං ඛිත්තා සරා විය හොන්ති, කතකල්‍යාණා පන භබ්බපුග්ගලා දූරෙ ඨිතාපි භගවතො ආපාථං ආගච්ඡන්ති පරිපක්කඤාණග්ගිතාය සමුජ්ජලභාවතො උළාරසන්තානතාය හිමවන්තපබ්බතො විය චාති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා. En el pasaje que comienza con 'Yathā hi' (Pues como...), debe entenderse la siguiente conexión: Así como para un hombre que está en una montaña y mira hacia abajo en la oscuridad, los campos, parcelas, diques y cabañas, así como las personas que duermen allí, no son visibles por no estar iluminados, pero se ve la llama del fuego en las cabañas por estar resplandeciente; de la misma manera, para el Bienaventurado que observa el mundo de los seres tras haber subido al palacio del Dhamma, los seres que no han realizado actos meritorios no entran en el rango de su conocimiento, pues no están iluminados por el fuego del conocimiento y carecen de nobleza, siendo como flechas disparadas en la noche. En cambio, los individuos capaces (bhabba) que han realizado actos meritorios, aunque estén lejos, entran en el rango del conocimiento del Bienaventurado, por estar resplandecientes debido al fuego de su conocimiento maduro y por tener un flujo mental noble, similar a la montaña Himavant. ගරුට්ඨානීයං පයිරුපාසිත්වා ගරුතරං පයොජනං උද්දිස්ස අභිපත්ථනා අජ්ඣෙසනා, සාපි අත්ථතො යාචනාව හොතීති ආහ ‘‘අජ්ඣෙසනන්ති යාචන’’න්ති. පදෙසවිසයං ඤාණදස්සනං අහුත්වා බුද්ධානංයෙව ආවෙණිකභාවතො ඉදං ඤාණද්වයං ‘‘බුද්ධචක්ඛූ’’ති වුච්චතීති ආහ ‘‘ඉමෙසඤ්හි ද්වින්නං ඤාණානං ‘බුද්ධචක්ඛූ’ති නාම’’න්ති. තිණ්ණං මග්ග්ගඤාණානන්ති හෙට්ඨිමානං තිණ්ණං මග්ගඤාණානං ‘‘ධම්මචක්ඛූ’’ති නාමං චතුසච්චධම්මදස්සනමත්තභාවතො. යතො තානි ඤාණානි විජ්ජූපමභාවෙන වුත්තානි, අග්ගමග්ගඤාණං පන ඤාණකිච්චස්ස සිඛාප්පත්තියා දස්සනමත්තං න හොතීති ‘‘ධම්මචක්ඛූ’’ති න වුච්චති, යතො තං වජිරූපමභාවෙන වුත්තං. වුත්තනයෙනාති ‘‘අප්පරජක්ඛජාතිකා’’ති එත්ථ වුත්තනයෙන. යස්මා මන්දකිලෙසා ‘‘අප්පරජක්ඛා’’ති වුත්තා, තස්මා බහලකිලෙසා ‘‘මහාරජක්ඛා’’ති වෙදිතබ්බා. පටිපක්ඛවිධමනසමත්ථතාය තික්ඛානි සූරානි විසදානි, වුත්තවිපරියායෙන මුදූනි. සද්ධාදයො ආකාරාති සද්දහනාදිප්පකාරෙ වදති. සුන්දරාති කල්‍යාණා. සම්මොහවිනොදනියං පන ‘‘යෙසං ආසයාදයො කොට්ඨාසා [Pg.235] සුන්දරා, තෙ ස්වාකාරා’’ති වුත්තං, තං ඉමාය අත්ථවණ්ණනාය අඤ්ඤදත්ථු සංසන්දතීති දට්ඨබ්බං. කාරණං නාම පච්චයාකාරො, සච්චානි වා. පරලොකන්ති සම්පරායං. තං දුක්ඛාවහං වජ්ජං විය භයතො පස්සිතබ්බන්ති වුත්තං ‘‘පරලොකඤ්චෙව වජ්ජඤ්ච භයතො පස්සන්තී’’ති. සම්පත්තිභවතො වා අඤ්ඤත්තා විපත්තිභවො පරලොකොති වුත්තං ‘‘පර…පෙ… පස්සන්තී’’ති. Una 'solicitud' (ajjhesanā) es un anhelo dirigido hacia un propósito superior tras haber servido a alguien digno de respeto; en esencia, es una petición, por eso dice: 'ajjhesanaṃ significa petición (yācanaṃ)'. Al no ser un conocimiento y visión de alcance limitado, sino exclusivo de los Budas, este par de conocimientos se denomina 'ojo de Buda' (buddhacakkhu); por eso dice: 'el nombre de estos dos conocimientos es ojo de Buda'. El nombre de 'ojo del Dhamma' (dhammacakkhu) corresponde a los tres conocimientos de los caminos inferiores, por ser simplemente la visión de la verdad de las cuatro realidades. Dado que estos conocimientos se describen como semejantes al relámpago, el conocimiento del camino supremo no se llama 'ojo del Dhamma', pues al haber alcanzado la cima de la función del conocimiento, no es solo visión, habiéndose descrito como semejante al diamante (vajirūpama). 'Según el método mencionado' se refiere al método indicado en 'apparajakkhajātika'. Dado que a los que tienen pocas impurezas se les llama 'apparajakkha', debe entenderse que a los que tienen muchas impurezas se les llama 'mahārajakkha'. 'Agudos' (tikkhāni) significa valientes y claros por su capacidad de destruir lo opuesto; de lo contrario, son 'débiles' (mudūni). 'Modos' (ākārā) como la fe, etc., se refiere a las formas de creer, etc. 'Sundarā' significa buenos. En la Sammohavinodanī se dice que 'aquellos cuyas disposiciones, etc., son buenas, son svākārā'; debe verse que esto concuerda plenamente con este comentario. 'Causa' (kāraṇaṃ) significa el origen dependiente o las verdades. 'Otro mundo' (paraloka) significa la existencia futura. Debe verse con temor como una falta que trae sufrimiento, por eso se dice: 'ven con temor tanto el otro mundo como la falta'. O bien, se llama 'otro mundo' al estado de infortunio en contraste con el estado de fortuna; por eso se dice 'ven... el otro mundo'. අයං පනෙත්ථ පාළීති එත්ථ ‘‘අප්පරජක්ඛා’’ති පදානං අත්ථවිභාවනෙ අයං තස්ස තථාභාවසාධනපාළි. සද්ධාදීනඤ්හි විමුත්තපරිපාචකධම්මානං බලවභාවො තප්පටිපක්ඛානං පාපධම්මානං දුබ්බලභාවෙ සති හොති. තෙසඤ්ච බලවභාවො සද්ධාදීනං දුබ්බලභාවෙති විමුත්තිපරිපාචකධම්මානං සවිසෙසං අත්ථිතානත්ථිතාවසෙන අප්පරජක්ඛා මහාරජක්ඛාතිආදයො පාළියං (පටි. ම. 1.111) විභජිත්වා දස්සිතා ‘‘සද්ධො පුග්ගලො අප්පරජක්ඛො’’තිආදිනා. ඛන්ධාදයො එව ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො සම්පත්තිභවභූතො ලොකො සම්පත්තිභවලොකො, සුගතිසඞ්ඛාතො උපපත්තිභවො. සම්පත්ති භවති එතෙනාති සම්පත්තිසම්භවලොකො, සුගතිසංවත්තනියො කම්මභවො. දුග්ගතිසඞ්ඛාතඋපපත්තිභව-දුග්ගතිසංවත්තනියකම්මභවා විපත්තිභවලොක-විපත්තිසම්භවලොකා. පුන එකකදුකාදිවසෙන ලොකං විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එකො ලොකො’’තිආදි වුත්තං. ආහාරාදයො විය හි ආහාරට්ඨිතිකා සඞ්ඛාරා සබ්බෙ ලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකොති. තත්ථ එකො ලොකො සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකාති යායං පුග්ගලාධිට්ඨානාය කථාය සබ්බෙසං සඞ්ඛාරානං පච්චයායත්තවුත්තිතා වුත්තා, තාය සබ්බො සඞ්ඛාරලොකො එකො එකවිධො පකාරන්තරස්ස අභාවතො. ද්වෙ ලොකාතිආදීසුපි ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. නාමග්ගහණෙන චෙත්ථ නිබ්බානස්ස අග්ගහණං තස්ස අලොකසභාවත්තා. En cuanto a este pasaje pali, esta es la aclaración del significado de los términos 'de poco polvo en los ojos' (apparajakkhā); este es el pasaje pali que prueba esa condición. Pues la fuerza de los factores que maduran la liberación, como la fe y otros, se produce cuando hay debilidad en los estados perjudiciales opuestos a ellos. Y la fuerza de estos últimos se produce cuando hay debilidad en la fe y los demás factores. Por lo tanto, en el pasaje pali (Paṭi. Ma. 1.111), se muestran divididos los términos 'de poco polvo en los ojos', 'de mucho polvo en los ojos', etc., según la presencia o ausencia especial de los factores que maduran la liberación, con frases como 'la persona con fe tiene poco polvo en los ojos'. El mundo (loka) son los agregados y demás fenómenos, en el sentido de desgastarse y desintegrarse (lujjanapalujjana); el 'mundo como existencia de logro' es la existencia de logro, el renacimiento conocido como un buen destino. Aquello por lo cual se produce el logro es el 'mundo de origen del logro', que es el karma de existencia que conduce a un buen destino. La existencia de renacimiento conocida como mal destino y el karma de existencia que conduce a un mal destino son el 'mundo de existencia de fracaso' y el 'mundo de origen del fracaso', respectivamente. Nuevamente, para mostrar el mundo dividido por grupos de uno, dos, etc., se dice 'un solo mundo', etc. Pues, al igual que los alimentos y otros factores, todas las formaciones que se sustentan por el nutrimento son el 'mundo' en el sentido de desintegración. Allí, 'un solo mundo: todos los seres se sustentan por el nutrimento' es una enseñanza basada en la persona donde se afirma que todas las formaciones dependen de condiciones; por ello, todo el mundo de las formaciones es uno, de una sola clase, por no existir otro modo. En los pasajes sobre 'dos mundos', etc., el significado debe entenderse mediante este mismo método. Y aquí, al mencionar 'nombre' (nāma), no se incluye el Nibbāna, debido a que su naturaleza no es la de un mundo. නනු ච ‘‘ආහාරට්ඨිතිකා’’ති එත්ථ පච්චයායත්තවුත්තිතාය මග්ගඵලානම්පි ලොකතා ආපජ්ජතීති? නාපජ්ජති, පරිඤ්ඤෙය්‍යානං දුක්ඛසච්චධම්මානං ඉධ ‘‘ලොකො’’ති අධිප්පෙතත්තා. අථ වා න ලුජ්ජති න පලුජ්ජතීති යො ගහිතො තථා න හොති, සො ලොකොති තංගහණරහිතානං ලොකුත්තරානං නත්ථි ලොකතා. උපාදානානං ආරම්මණභූතා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා. අනුරොධාදිවත්ථුභූතා ලාභාදයො අට්ඨ [Pg.236] ලොකධම්මා. දසායතනානීති දස රූපායතනානි. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. විවට්ටජ්ඣාසයස්ස අධිප්පෙතත්තා තස්ස ච සබ්බං තෙභූමකකම්මං ගරහිතබ්බං වජ්ජිතබ්බඤ්ච හුත්වා උපට්ඨාතීති වුත්තං ‘‘සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරා වජ්ජා, සබ්බෙ භවගාමිකම්මා වජ්ජා’’ති. අප්පරජක්ඛතාදීසු පඤ්චසු දුකෙසු එකෙකස්මිං දස දස කත්වා ‘‘පඤ්ඤාසාය ආකාරෙහි ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි ජානාතී’’ති වුත්තං. අථ වා අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච සද්ධාදීනං ඉන්ද්‍රියානං පරොපරියත්තං ජානාතීති කත්වා තථා වුත්තං. එත්ථ ච අප්පරජක්ඛාදිභබ්බාදිවසෙන ආවජ්ජෙන්තස්ස භගවතො තෙ සත්තා පුඤ්ජපුඤ්ජාව හුත්වා උපට්ඨහන්ති, න එකෙකා. ¿Acaso no se deduciría que, por depender de condiciones, los senderos y los frutos también serían 'mundo' en la frase 'sustentados por el nutrimento'? No se deduce tal cosa, porque aquí se entiende por 'mundo' las verdades del sufrimiento que deben ser plenamente comprendidas (pariññeyya). O bien, el mundo es aquello que se toma como algo que no se desgasta ni se desintegra pero que en realidad no es así; por tanto, en los estados supramundanos, que están libres de tal percepción errónea, no existe la condición de 'mundo'. Los 'agregados del aferramiento' son los agregados que son objetos de los aferramientos. Las 'ocho condiciones mundanas', como la ganancia y otras, son la base del apego y el rechazo. 'Diez bases' se refiere a las diez bases de la forma (rūpa). El resto es de fácil comprensión. Debido a que la intención es la de aquel con inclinación al cese (vivaṭṭa), y para él todo el karma de los tres planos aparece como algo despreciable y que debe ser evitado, se dice: 'todas las formaciones son evitables, todas las acciones que conducen a la existencia son evitables'. En los cinco pares que comienzan con 'poco polvo en los ojos', se dice que 'conoce estas cinco facultades mediante cincuenta modos', contando diez por cada uno. O bien, se dice así considerando que conoce la jerarquía de las facultades ajenas, como la fe y demás, tanto por vía directa como inversa. Y aquí, cuando el Bienaventurado reflexiona sobre quiénes son capaces según tengan poco polvo en los ojos, etc., esos seres se le aparecen en grupos y multitudes, no de uno en uno. උප්පලානි එත්ථ සන්තීති උප්පලිනී. උප්පලගච්ඡොපි ජලාසයොපි ච. ඉධ පන ජලාසයො අධිප්පෙතොති ආහ ‘‘උප්පලවනෙ’’ති. යානි හි උදකස්ස අන්තො නිමුග්ගානෙව හුත්වා පුසන්ති වඩ්ඪන්ති, තානි අන්තොනිමුග්ගපොසීනි. දීපිතානීති අට්ඨකථායං පකාසිතානි, ඉධෙව වා ‘‘අඤ්ඤානිපී’’තිආදිනා දස්සිතානි. උග්ඝටිතඤ්ඤූති උග්ඝටනං නාම ඤාණුග්ඝටනං, ඤාණෙන උග්ඝටිතමත්තෙනෙව ජානාතීති අත්ථො. විපඤ්චිතං විත්ථාරිතමෙව අත්ථං ජානාතීති විපඤ්චිතඤ්ඤූ. නිද්දෙසාදීහි ධම්මාභිසමයාය නෙතබ්බොති නෙය්‍යො. පජ්ජති අත්ථො එතෙනාති පදං, පජ්ජතෙ ඤායතෙති වා පදං, තදත්ථො. පදං පරමං එතස්ස, න සච්චාභිසම්බොධොති පදපරමො. Donde hay lotos (uppalāni), se llama 'estanque de lotos' (uppalinī). Puede ser tanto un matorral de lotos como un cuerpo de agua. Pero aquí se refiere a un cuerpo de agua, por lo que se dice 'en un bosque de lotos'. Aquellos que crecen y se desarrollan estando sumergidos bajo el agua son 'los que se nutren sumergidos'. 'Explicados' (dīpitāni) significa manifestados en el Comentario, o mostrados aquí mismo con las palabras 'y también otros'. 'Aquel que comprende mediante una breve indicación' (ugghaṭitaññū) significa que comprende tan pronto como el conocimiento es despertado; esto es, comprende con el mero enunciado de la enseñanza. 'Aquel que comprende mediante la explicación' (vipañcitaññū) es quien comprende el significado solo cuando este es expandido y detallado. 'Aquel que debe ser guiado' (neyyo) es quien debe ser conducido hacia la realización del Dhamma mediante la recitación y otros métodos. Aquello por lo que se llega al significado es el 'paso' o 'palabra' (pada), o bien, aquello que es conocido es el 'paso', su significado. Aquel para quien la palabra es lo máximo, y no la realización de las verdades, es 'el que se queda en la palabra' (padaparamo). උදාහටවෙලායාති උදාහාරෙ ධම්මස්ස උද්දෙසෙ උදාහටමත්තෙයෙව. ධම්මාභිසමයොති චතුසච්චධම්මස්ස ඤාණෙන සද්ධිං අභිසමයො. අයං වුච්චතීති අයං ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා’’තිආදිනා නයෙන සංඛිත්තෙන මාතිකාය ඨපියමානාය දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා අරහත්තං ගණ්හිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. අයං වුච්චතීති සංඛිත්තෙන මාතිකං ඨපෙත්වා විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ අරහත්තං පාපුණිතුං සමත්ථො පුග්ගලො ‘‘විපඤ්චිතඤ්ඤූ’’ති වුච්චති. උද්දෙසතොති උද්දෙසහෙතු. උද්දිසන්තස්ස උද්දිසාපෙන්තස්ස වාති අත්ථො. පරිපුච්ඡතොති අත්ථං පරිපුච්ඡන්තස්ස. අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොතීති අනුක්කමෙන අරහත්තප්පත්ති හොති. න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොතීති තෙන අත්තභාවෙන මග්ගං වා ඵලං වා අන්තමසො ඣානං වා විපස්සනං වා නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොති. අයං වුච්චති පදපරමොති අයං පුග්ගලො ඡබ්බිධං බ්‍යඤ්ජනපදං ඡබ්බිධං අත්ථපදන්ති ඉදං පදමෙව පරමං අස්සාති පදපරමොති වුච්චතීති අත්ථො. 'En el momento del enunciado' significa en el mero momento del enunciado del resumen del Dhamma. 'Realización del Dhamma' es la realización mediante el conocimiento junto con la verdad de las cuatro verdades. 'Este es llamado' se refiere a la persona que, mientras se establece el resumen (mātikā) de forma abreviada mediante el método de 'los cuatro fundamentos de la atención', etc., es capaz de alcanzar el estado de Arahant enviando su conocimiento conforme a la enseñanza; esta persona es llamada 'ugghaṭitaññū'. 'Este es llamado' se refiere a la persona que es capaz de alcanzar el estado de Arahant cuando, tras establecer el resumen de forma abreviada, se analiza el significado detalladamente; esta persona es llamada 'vipañcitaññū'. 'Por causa del enunciado' (uddesato) significa por motivo del enunciado. 'Del que enseña o del que hace enseñar' es el significado. 'Del que pregunta' significa del que pregunta por el significado. 'La realización del Dhamma ocurre gradualmente' significa que el logro del estado de Arahant ocurre en una secuencia progresiva. 'No hay realización del Dhamma en esa existencia' significa que, en esa misma existencia, no es capaz de producir el sendero, el fruto, ni siquiera la absorción (jhāna) o la visión cabal (vipassanā). 'Este es llamado padaparamo' significa que esta persona tiene la palabra como lo supremo, es decir, tiene como su máximo logro solo la palabra literal de seis tipos o la palabra de significado de seis tipos; por ello se dice que es 'padaparamo'. වාසනා [Pg.237] හොතීති දෙසනා ඵලවොහාරෙන වාසනා හොතීති වුත්තා. න හි කාචි බුද්ධානං දෙසනා නිරත්ථකා. යෙති යෙ දුවිධෙ පුග්ගලෙ. විභඞ්ගෙ කම්මාවරණෙනාති පඤ්චවිධෙන ආනන්තරියකම්මෙන. විපාකාවරණෙනාති අහෙතුකපටිසන්ධියා. යස්මා පන දුහෙතුකානම්පි අරියමග්ගපටිවෙධො නත්ථි, තස්මා දුහෙතුකා පටිසන්ධිපි විපාකාවරණමෙවාති වෙදිතබ්බා. කිලෙසාවරණෙනාති නියතමිච්ඡාදිට්ඨියා. අස්සද්ධාති බුද්ධාදීසු සද්ධාරහිතා. අච්ඡන්දිකාති කත්තුකම්‍යතාඡන්දරහිතා. උත්තරකුරුකා මනුස්සා අච්ඡන්දිකට්ඨානං පවිට්ඨා. දුප්පඤ්ඤාති භවඞ්ගපඤ්ඤාය පරිහීනා. භවඞ්ගපඤ්ඤාය පන පරිපුණ්ණායපි යස්ස භවඞ්ගචලනං ලොකුත්තරස්ස පච්චයො න හොති, සොපි දුප්පඤ්ඤො එව නාම. අභබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තන්ති කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං මග්ගං ඔක්කමිතුං අධිගන්තුං අභබ්බා. න කම්මාවරණෙනාතිආදීනි වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බානි. රාගචරිතාදිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරමත්ථදීපනියං විසුද්ධිමග්ගසංවණ්ණනායං (විසුද්ධි. මහාටී. 1.43) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. Se dice que 'hay una impresión' (vāsanā) usando el término del fruto de la enseñanza. Ninguna enseñanza de los Buddhas carece de propósito. 'Yeti' se refiere a dos tipos de personas. 'Por obstrucción del kamma' (kammāvaraṇena) se refiere a los cinco tipos de kamma con resultado inmediato. 'Por obstrucción del resultado' (vipākāvaraṇenati) se refiere al renacimiento sin raíces (ahetukapaṭisandhiyā). Dado que incluso para aquellos con dos raíces no hay penetración del Noble Camino, el renacimiento con dos raíces debe entenderse también como una obstrucción del resultado. 'Por obstrucción de las defilecciones' (kilesāvaraṇenati) se refiere a los puntos de vista erróneos fijos. 'Sin fe' (assaddhāti) significa desprovistos de fe en el Buddha, etc. 'Sin deseo' (acchandikāti) significa desprovistos del deseo de actuar. Los humanos de Uttarakuru han entrado en un estado de falta de deseo. 'Faltos de sabiduría' (duppaññāti) significa privados de la sabiduría del continuo mental (bhavaṅga-paññā). Incluso si la sabiduría del continuo mental es completa, si el movimiento del continuo mental no sirve como condición para lo supramundano, esa persona también se llama falta de sabiduría. 'Incapaces de entrar en el sendero de la rectitud en las cosas saludables' (abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattan) significa incapaces de entrar o alcanzar el camino conocido como el sendero de la rectitud (sammattaniyāma) en las cosas saludables. 'No por obstrucción del kamma', etc., debe entenderse por la inversión de lo dicho anteriormente. Lo que debe decirse sobre el carácter codicioso, etc., debe entenderse según el método expuesto en la Paramatthadīpanī, el comentario del Visuddhimagga (Visuddhimagga-mahāṭīkā). නිබ්බානස්ස ද්වාරං පවිසනමග්ගො විවරිත්වා ඨපිතො මහාකරුණූපනිස්සයෙන සයම්භුඤාණෙන අධිගතත්තා. සද්ධං පමුඤ්චන්තූති අත්තනො සද්ධං ධම්මසම්පටිච්ඡනයොග්‍යං කත්වා විස්සජ්ජෙන්තු, සද්දහනාකාරෙන නං උපට්ඨපෙන්තූති අත්ථො. සුඛෙන අකිච්ඡෙන පවත්තනීයතාය සුප්පවත්තිතං. න භාසිං න භාසිස්සාමීති චින්තෙසිං. La puerta al Nibbāna, el camino de entrada, ha sido abierta gracias al apoyo de la gran compasión y por haber sido alcanzada mediante el conocimiento autogenerado (sayambhuñāṇa). 'Que liberen la fe' (saddhaṃ pamuñcantū) significa que, habiendo hecho su propia fe adecuada para recibir el Dhamma, la dejen fluir; el sentido es que la establezcan en forma de creencia. 'Bien puesta en marcha' (suppavattitaṃ) por su capacidad de ser conducida con facilidad y sin dificultad. 'Pensé: no hablaré, no hablaré (en el futuro)'. සත්ථු සන්තිකං උපගතානං දෙවානං බ්‍රහ්මානඤ්ච තස්ස පුරතො අන්තරධානං නාම අතිට්ඨනන්ති ආහ ‘‘සකට්ඨානමෙව ගතො’’ති. සද්ධින්ද්‍රියාදි සම්මාදිට්ඨිආදිකො ධම්මො එව විනෙය්‍යසන්තානෙ පවත්තනට්ඨෙන චක්කන්ති ධම්මචක්කං. අථ වා චක්කන්ති ආණා. ධම්මන්ති දෙසනා. අථ වා අත්ථධම්මතො අනපෙතත්තා ධම්මඤ්ච තං පවත්තනට්ඨෙන චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං. ධම්මෙන ඤායෙන චක්කන්තිපි ධම්මචක්කං. යථාහ ‘‘ධම්මඤ්ච පවත්තෙති චක්කඤ්චාති ධම්මචක්කං, චක්කඤ්ච පවත්තෙති ධම්මඤ්චාති ධම්මචක්කං, ධම්මෙන පවත්තෙතීති ධම්මචක්කං, ධම්මචරියාය පවත්තෙතීති ධම්මචක්ක’’න්තිආදි (පටි. ම. 2.40-41). පවත්තෙසීති පට්ඨපෙසි. Respecto a los devas y brahmas que se acercaron al Maestro, se dice que su desaparición frente a él fue que 'no permanecieron', por lo cual se dice: 'regresaron a su propio lugar'. El Dhamma mismo, comenzando con la facultad de la fe y la visión correcta, es la 'Rueda' (cakka) en el sentido de que se pone en movimiento en el flujo mental de quienes deben ser guiados; por eso es la Rueda del Dhamma (Dhammacakka). O bien, 'cakka' significa autoridad (āṇā) y 'Dhamma' significa enseñanza (desanā). O bien, puesto que no se aparta de la verdad y la realidad (atthadhamma), es tanto Dhamma como Rueda en el sentido de ponerse en marcha; por tanto, es la Rueda del Dhamma. También es la Rueda del Dhamma porque es una rueda que gira de acuerdo con la justicia (dhamma). Como se ha dicho: 'Pone en marcha el Dhamma y la Rueda, por eso es la Rueda del Dhamma; pone en marcha la Rueda y el Dhamma, por eso es la Rueda del Dhamma; la pone en marcha por medio del Dhamma... por medio de la práctica del Dhamma', etc. 'Puso en marcha' (pavattesī) significa que la estableció. බ්‍රහ්මායාචනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Brahmāyācana Sutta. 2. ගාරවසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Gārava Sutta 173. අයං [Pg.238] විතක්කොති අයං ‘‘කින්තාහං විහරෙය්‍ය’’න්ති එවං පවත්තිතවිතක්කො. අඤ්ඤස්මින්ති පරස්මිං. අත්තා න හොතීති හි අඤ්ඤො, පරො. සො පනෙත්ථ න යො කොචි අධිප්පෙතො, අථ ඛො ගරුට්ඨානීයො. තෙනාහ ‘‘කඤ්චි ගරුට්ඨානෙ අට්ඨපෙත්වා’’ති. පතිස්සවති ගරුනො ‘‘ආමා’’ති සම්පටිච්ඡතීති පතිස්සො, න පතිස්සොති අප්පතිස්සො. පතිස්සයරහිතො ගරුපස්සයරහිතොති අත්ථො. 173. “Este pensamiento” (ayaṃ vitakko) se refiere al pensamiento que surgió así: “¿Bajo quién debería yo vivir?”. “En otro” (aññasmin) significa en una persona ajena. Pues “otro” es el que no es uno mismo. Pero aquí no se refiere a cualquier persona, sino a alguien que ocupa una posición de respeto. Por eso dijo: “sin colocar a nadie en una posición de respeto”. “Patisso” es aquel que responde “sí” al maestro, aceptando (sus instrucciones); “appatisso” es el que no es receptivo. Significa alguien que carece de obediencia, que carece del apoyo de un maestro. සදෙවකෙති අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො. සදෙවකග්ගහණෙන පඤ්චකාමාවචරදෙවග්ගහණං පාරිසෙසඤායෙන ඉතරෙසං පදන්තරෙහි සඞ්ගහිතත්තා, සමාරකග්ගහණෙන ඡට්ඨකාමාවචරදෙවග්ගහණං පච්චාසත්තිඤායෙන. තත්ථ හි මාරො ජාතො තන්නිවාසී ච හොති. සබ්‍රහ්මකවචනෙන බ්‍රහ්මකායිකාදිබ්‍රහ්මග්ගහණං පච්චාසත්තිඤායෙනෙව. ‘‘සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජායා’’ති සාසනස්ස පච්චත්ථිකසමණබ්‍රාහ්මණග්ගහණං. නිදස්සනමත්තඤ්චෙතං අපච්චත්ථිකානං අසමිතපාපානං අබාහිතපාපානඤ්ච සමණබ්‍රාහ්මණානං තෙනෙව වචනෙන ගහිතත්තා. කාමං ‘‘සදෙවකෙ’’තිආදිවිසෙසනානං වසෙන සත්තවිසයො ලොකසද්දොති විඤ්ඤායති තුල්‍යයොගවිසයත්තා තෙසං. ‘‘සලොමකො සපක්ඛකො’’තිආදීසු පන අතුල්‍යයොගෙපි අයං සමාසො ලබ්භතීති බ්‍යභිචාරදස්සනතො පජාගහණන්ති පජාවචනෙන සත්තලොකග්ගහණං. දෙවභාවසාමඤ්ඤෙන මාරබ්‍රහ්මෙසු ගහිතෙසුපි ඉතරෙහි තෙසං ලබ්භමානවිසෙසදස්සනත්ථං විසුං ගහණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘මාරො නාමා’’තිආදිමාහ. මාරො බ්‍රහ්මානම්පි විචක්ඛුකම්මාය පහොතීති ආහ ‘‘සබ්බෙස’’න්ති. උපරීති උපරිභාවෙ. බ්‍රහ්මාති දසසහස්සිබ්‍රහ්මානං සන්ධායාහ. තථා චාහ ‘‘දසහි අඞ්ගුලීහී’’තිආදි. ඉධ දීඝනිකායාදයො විය බාහිරකානම්පි ගන්ථනිකායො ලබ්භතීති ආහ ‘‘එකනිකායාදිවසෙනා’’ති. En 'con los devas' (sadevake), el significado del compuesto es la totalidad a través del análisis de sus partes. Mediante la inclusión de 'con los devas', se incluyen los devas del reino del deseo de los cinco sentidos; los demás se incluyen en otros términos por el método de exclusión. Mediante la inclusión de 'con Māra' (samārakaggahaṇena), se incluyen los devas del sexto cielo del reino del deseo por proximidad, ya que Māra nació allí y es habitante de ese lugar. Con la expresión 'con los Brahmas' (sabrahmakavacanena), se incluyen los Brahmas de las huestes de Brahma, etc., también por proximidad. 'En la generación de ascetas y brahmanes' (sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāyā) se refiere a los ascetas y brahmanes que son adversarios de la enseñanza. Esto es solo una ilustración, pues mediante esa misma expresión se incluyen también a los ascetas y brahmanes que no son adversarios, que no han apaciguado el mal o que no han eliminado el mal. Ciertamente, por la fuerza de las especificaciones como 'con los devas', se entiende que la palabra 'mundo' (loko) se refiere al ámbito de los seres, debido a que tienen un objeto común de aplicación. Sin embargo, dado que este compuesto se encuentra incluso donde no hay una aplicación igual, como en 'con pelos', 'con alas', etc., se usa el término 'generación' (pajā) para referirse al mundo de los seres (sattaloka). Aunque Māra y los Brahmas están incluidos en la categoría general de 'devas', se mencionan por separado para mostrar sus características especiales, diciendo 'Māra es...', etc. Māra tiene poder para nublar la visión incluso de los Brahmas, por eso dijo 'de todos'. 'Arriba' (upari) significa en la parte superior. 'Brahmā' se refiere a los Brahmas de los diez mil mundos. Así dijo: 'con las diez manos', etc. Aquí, al igual que en el Dīgha Nikāya, etc., se encuentra una colección de textos incluso para los externos, por eso dijo: 'por medio de una colección (nikāya), etc.'. වත්ථුවිජ්ජාදීති ආදි-සද්දෙන විජ්ජාට්ඨානානි සඞ්ගහිතානි. යථාසකං කම්මකිලෙසෙහි පජාතත්තා නිබ්බත්තත්තා පජා, සත්තනිකායො. තස්සා පජාය. සදෙවමනුස්සායාති වා ඉමිනා සම්මුතිදෙවග්ගහණං තදවසිට්ඨමනුස්සලොකග්ගහණඤ්ච දට්ඨබ්බං. එවං භාගසො ලොකං ගහෙත්වා යොජනං දස්සෙත්වා ඉදානි අභාගසො ලොකං ගහෙත්වා යොජනං දස්සෙතුං ‘‘අපිචෙත්ථා’’තිආදි වුත්තං. ලොකවසෙන වුත්තානි ‘‘ලොකීයන්ති එත්ථ කම්මකම්මඵලානී’’ති [Pg.239] කත්වා, පජාවසෙන ‘‘හෙතුපච්චයෙහි පජායතී’’ති කත්වා. සීලසම්පන්නතරන්ති එත්ථ පරිපුණ්ණසම්පන්නතා අධිප්පෙතා ‘‘සම්පන්නං සාලිකෙදාර’’න්තිආදීසු (ජා. 1.14.1) විය. තෙනාහ ‘‘අධිකතරන්ති අත්ථො’’ති. පරිපුණ්ණම්පි ‘‘අධිකතර’’න්ති වත්තබ්බතමරහති. සෙසෙසූති ‘‘සමාධිසම්පන්නතර’’න්තිආදීසු. En 'el conocimiento de los sitios' (vatthuvijjā), etc., mediante la palabra 'etc.' se incluyen las ramas del conocimiento. 'Pajā' es la generación o la comunidad de seres, llamada así porque ha nacido o surgido de acuerdo con sus respectivos kammas y defilecciones. 'De esa generación' (tassā pajāya). En 'con devas y humanos', debe entenderse la inclusión de los devas por convención (sammutideva) y el resto del mundo de los humanos. Habiendo tomado así el mundo por partes y mostrado la conexión, ahora se dice 'además en este sentido', etc., para tomar el mundo como un todo y mostrar la conexión. Se llaman 'mundo' (loko) en el sentido de que 'aquí se perciben el kamma y sus frutos', y 'generación' (pajā) en el sentido de que 'se genera mediante causas y condiciones'. 'Más dotado de virtud' (sīlasampannatara): aquí se refiere a la plenitud o perfección, como en 'un campo de arroz perfecto'. Por eso dijo: 'el sentido es superior'. Incluso lo que es pleno merece ser llamado 'superior'. Lo mismo en los demás casos: 'más dotado de concentración', etc. කාරණන්තිආදීසු කාරණන්ති යුත්තිං. අත්ථන්ති අවිපරීතත්ථං. වුඩ්ඪින්ති අභිවුඩ්ඪිනිමිත්තං. En 'causa' (kāraṇa), etc.: 'causa' significa lógica (yutti). 'Sentido' (attha) significa sentido no erróneo. 'Crecimiento' (vuḍḍhi) significa la causa del progreso espiritual. ඉමිනා වචනෙනාති ඉමස්මිං සුත්තෙ අනන්තරං වුත්තවචනෙන. න කෙවලං ඉමිනාව, සුත්තන්තරම්පි ආනෙත්වා පටිබාහිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථී’’තිආදිමාහ. එත්ථ යං වත්තබ්බං, තං සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය (දී. නි. අට්ඨ. 3.162) වුත්තමෙව. සරන්ති කරණෙ එතං පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘සරන්තෙනා’’ති, සරන්ති වා සරණහෙතූති අත්ථො. 'Con estas palabras' significa con las palabras dichas a continuación en este sutta. Al decir 'no tengo maestro', etc., muestra que no solo con esto, sino que también deben traerse otros suttas para refutarlo. Lo que debe decirse aquí ya ha sido dicho precisamente en el Sumaṅgalavilāsinī, el comentario del Dīgha Nikāya (DN-a 3.162). Respecto a 'saranti', dice que es el caso nominativo en sentido instrumental, 'por el que recuerda'; o bien, el significado es 'debido al refugio'. ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario del Gārava Sutta ha terminado. 3. බ්‍රහ්මදෙවසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Brahmadeva Sutta 174. එකකොති විවෙකට්ඨිතතාය නිස්සටො. ගණසඞ්ගණිකාභාවො තස්සානෙන දීපිතො, කිලෙසසඞ්ගණිකාභාවො පන ‘‘අප්පමත්තො’’තිආදීහි පකාසිතො. පෙසිතත්තොති නිබ්බානං පති පෙසිතචිත්තො. සම්මදෙවාති ඤායෙනෙව. සො පන යදි ආගමනතො පට්ඨාය ලබ්භති, වත්තබ්බමෙව නත්ථි, අථ පටිපදාරම්භතො පට්ඨාය ලබ්භති, එවම්පි වට්ටතෙවාති දස්සෙතුං ‘‘යථා වා තථා වා’’තිආදි වුත්තං. අග්ගමග්ගාධිගමෙන අසම්මොහපටිවෙධස්ස සිඛාප්පත්තත්තා මග්ගධම්මෙසු විය ඵලධම්මෙසුපි සාතිසයො අසම්මොහොති ‘‘සයං අභිඤ්ඤා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘සාමං ජානිත්වා’’ති. යථා ජානනා පනස්ස සච්ඡිකරණං අත්තපච්චක්ඛකිරියාති ‘‘සච්ඡිකත්වා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පච්චක්ඛං කත්වා’’ති. තථා සච්ඡිකිරියා චස්ස විපස්සනාපටිලාභොති ‘‘උපසම්පජ්ජා’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘පටිලභිත්වා’’ති. එතෙනාති ‘‘ඛීණා ජාතී’’තිආදිවචනෙන. 174. 'Solo' significa salido por permanecer en la reclusión. Con esto se muestra su ausencia de apego a los grupos; mientras que su ausencia de apego a las impurezas (kilesas) se declara mediante 'diligente', etc. 'Con la mente aplicada' significa que tiene la mente dirigida hacia el Nibbāna. 'Debidamente' significa por el camino correcto. Si esto se obtiene desde el comienzo de la llegada a la enseñanza, no hay nada más que decir; pero si se obtiene desde el inicio de la práctica, para mostrar que es válido de cualquier manera, se dice 'de una u otra forma', etc. Debido a que la penetración sin confusión se alcanza en la cima mediante el logro del camino supremo, el estado de no confusión es superior tanto en los estados del fruto como en los del camino; por ello se dice 'conociéndolo por sí mismo', es decir, 'habiéndolo conocido por uno mismo'. En cuanto a su conocimiento, el acto de realizarlo es la propia experiencia directa; por ello se dice 'habiendo realizado', es decir, 'habiéndolo hecho directamente manifiesto'. Asimismo, su realización es la obtención de la visión cabal (vipassanā); por ello se dice 'habiendo alcanzado', es decir, 'habiéndolo obtenido'. Por 'esto' se refiere a las palabras 'el nacimiento ha sido destruido', etc. ජාති [Pg.240] ඛීණාති එත්ථ ජාතිසීසෙන තබ්බිකාරවන්තො ඛන්ධා වුත්තා. පුබ්බෙව ඛීණත්තාති මග්ගාධිගමනතො පගෙව අතීතභාවෙනෙව ඛීණත්තා. තත්ථ අනාගතෙසු. වායාමාභාවතොති අවිජ්ජමානත්තා. අනාගතභාවසාමඤ්ඤං ගහෙත්වා ලෙසෙන වුත්තං. න පච්චුප්පන්නා විජ්ජමානත්තාති සංකිලිට්ඨා ච මග්ගභාවනාති සියාති වචනසෙසො. යථා අජාතඵලතරුණරුක්ඛමූලෙ ඡින්නෙ ආයතිඋප්පජ්ජනාරහානි ඵලානි ඡෙදනපච්චයා අනුප්පජ්ජමානානි නට්ඨානි නාම හොන්ති, එවමෙව භාවනාය අසති උප්පජ්ජනාරහා කිලෙසා තප්පච්චයා ජාති ච මග්ගභාවනාය සති න උප්පජ්ජමානා පහීනාති වුච්චන්තීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘මග්ගස්ස පනා’’තිආදිනා. අනුප්පාදධම්මතං ආපජ්ජනෙන ඤාණෙන ඛීණරාගවසෙන. 'El nacimiento ha sido destruido': aquí, bajo el encabezado de 'nacimiento', se mencionan los agregados que poseen esas alteraciones. 'Ya destruido anteriormente' significa destruido por el solo hecho de haber pasado, incluso antes de alcanzar el camino. Allí, respecto a los futuros: por la ausencia de esfuerzo debido a que no existen. Se dice figuradamente tomando la generalidad del estado futuro. No es que los presentes no existan, sino que son impuros; y la cultura del camino [está presente]. Así como cuando se corta la raíz de un árbol joven que aún no ha dado frutos, los frutos que habrían de surgir en el futuro ya no surgen y se consideran destruidos debido a la causa de la tala; de la misma manera, las impurezas que habrían de surgir si no hubiera cultivo, y el nacimiento causado por ellas, no surgen cuando hay cultivo del camino y se dice que han sido abandonados. Este significado se muestra con 'pero respecto al camino', etc. Mediante el conocimiento que alcanza la naturaleza del no-surgimiento, por el estado de haber extinguido la pasión. සොළසකිච්චභාවායාති සොළසකිච්චතාය, සොළසවිධස්ස වා කිච්චස්ස භාවාය උප්පාදනාය. පාළියං සපදානන්ති සපදානචාරො වුත්තො භාවනපුංසකනිද්දෙසෙනාති ආහ ‘‘සපදානචාර’’න්ති. අනුක්කම්මාති අනතික්කමිත්වා. ආහුතිපිණ්ඩන්ති ජුහිතබ්බපිණ්ඩං, ජුහනවසෙන අග්ගිම්හි පක්ඛිපිතබ්බපායාසපිණ්ඩන්ති අධිප්පායො. භූතබලිකම්මන්ති තථා පක්ඛිපිත්වා බලිකම්මකරණං. හරිතුපලිත්තන්ති අල්ලගොමයෙන කතපරිභණ්ඩං. වනමාලපරික්ඛිත්තන්ති මනොහරාහි වනපුප්ඵමාලාහි පරික්ඛිත්තං. ධූමකටච්ඡූති ධූමපානං. සීලගන්ධන්ති සීලං පටිච්ච උප්පන්නකිත්තිගන්ධං. ඝායමානස්සාති උපගතං ගණ්හන්තස්ස. 'Para el estado de las dieciséis funciones' significa por la cualidad de las dieciséis funciones, o para la producción de las dieciséis clases de funciones. En el texto original, 'sapadāna' (recogida de limosnas ininterrumpida) se menciona mediante una designación neutra de la práctica; por eso dice 'la práctica de la limosna ininterrumpida'. 'Sin saltarse' significa sin omitir a nadie. 'Bolo de ofrenda' es el bolo que debe ser ofrecido, es decir, el bolo de arroz con leche que debe ser arrojado al fuego como sacrificio. 'El acto de la ofrenda a los seres' es realizar el acto de la ofrenda habiéndolo arrojado así. 'Untado con verde' significa el revestimiento hecho con estiércol de vaca fresco. 'Rodeado de guirnaldas de bosque' significa rodeado de hermosas guirnaldas de flores silvestres. 'Cuchara de incienso' es la inhalación de humo. 'Fragancia de la virtud' es la fragancia de la fama que surge en dependencia de la virtud. 'Para quien lo huele' significa para quien percibe lo que ha llegado a él. ඉමම්හා ඨානාති ඉමස්මා මනුස්සානං වසනට්ඨානා, මහාපථවිතලතොති අධිප්පායො. සබ්බහෙට්ඨිමොති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං වාසබ්‍රහ්මලොකමාහ. බ්‍රහ්මපථො නාම චත්තාරි කුසලජ්ඣානානි බ්‍රහ්මලොකමග්ගභාවතො. ජීවිතපථො නාම ජීවිතපවත්තිඋපායභාවතො. ‘‘භුඤ්ජතු භවං මහාබ්‍රහ්මා’’ති වචනං සන්ධායාහ ‘‘කිං ජප්පසී’’තිආදි. තිණබීජානීති සාලිතණ්ඩුලාදීනි. ගොයූසන්ති ඛීරං ජිගුච්ඡන්තො වදති. අයම්පි අත්ථො ‘‘නෙතාදිසො බ්‍රහ්මභක්ඛො’’ති වදන්තෙන දීපිතොති. 'De este lugar' significa de este lugar de residencia de los seres humanos; se refiere a la superficie de la gran tierra. 'El más bajo de todos' se refiere al mundo de Brahma donde residen los súbditos de Brahma (Brahmapārisajja). El llamado 'camino a Brahma' son los cuatro jhānas meritorios, por ser el camino al mundo de Brahma. El llamado 'camino de la vida' es por ser el medio para el desarrollo de la vida. Refiriéndose a las palabras 'que coma el Gran Brahma', dice '¿qué estás murmurando?', etc. 'Semillas de hierba' se refiere al arroz sālī y otros granos. 'Jugo de vaca' lo dice con desprecio hacia la leche. Este significado también se aclara con las palabras 'el alimento de Brahma no es así'. අතිදෙවපත්තොපි පඤ්චඛන්ධූපධීනං අත්ථිතාය කිලෙසූපධිආදීනංයෙව විරහිතභාවො ගහිතො. අඤ්ඤත්‍ර හි භාවපච්චයං තදත්ථො විඤ්ඤායතීති ආහ ‘‘අතිදෙවභාවං පත්තො’’ති. යස්මා බ්‍රහ්මානොපි දෙවගතිපරියාපන්නත්තා දෙවා එව, තස්මා වුත්තං ‘‘අතිබ්‍රහ්මභාවං පත්තො’’ති. Al decir 'uno que ha alcanzado el estado más allá de los dioses', se toma el estado de estar libre de los sustratos de las impurezas (kilesūpadhi), etc., a pesar de la existencia de los sustratos de los cinco agregados. Pues, en otro caso, su significado se entiende mediante el sufijo de estado abstracto; por eso dice 'ha alcanzado el estado de estar por encima de los dioses'. Dado que incluso los Brahmas son solo dioses al estar incluidos en el destino de los dioses, se dice 'ha alcanzado el estado por encima de los Brahmas'. අත්තානං [Pg.241] භාවෙත්වාති සීලාදීහි ගුණෙහි අත්තානං වඩ්ඪෙත්වා පරිබ්‍රූහිත්වා ඨිතො. 'Habiéndose desarrollado a sí mismo' significa habiéndose establecido tras haber crecido y fortalecido a sí mismo mediante las cualidades de la virtud (sīla) y otras. පුථුජ්ජනා තසා තණ්හාමානදිට්ඨිපරිත්තාසවසෙන තාසනතො. ඛීණාසවා ථාවරා නාම සබ්බසො ගතීසු සඤ්චරණාභාවතො. තථා හි චතුන්නං සච්චානං සබ්බසො අදිට්ඨත්තා භවදායජ්ජස්ස තණ්හාදාසබ්‍යස්ස භාවතො එකච්චාසු ගතීසු සඤ්චරණසභාවතො සෙක්ඛා ථාවරා න හොන්ති. භජමානාති භජාපියමානා. ථාවරපක්ඛමෙව භජන්ති සබ්බසෙට්ඨපක්ඛං එකන්තපසට්ඨං භජමානභාවං උපාදාය. Los 'mundanos' son 'temerosos' porque tiemblan debido al temor del deseo, el orgullo y los puntos de vista. Los 'liberados de las impurezas' (khīṇāsava) se llaman 'estables' porque carecen totalmente de movimiento a través de los destinos (gati). Pues, al no haber visto por completo las cuatro verdades, por el estado de ser herederos de la existencia y esclavos del deseo, y por la naturaleza de transitar a través de ciertos destinos, los aprendices (sekkhā) no son 'estables'. 'Frecuentar' significa ser frecuentado. Frecuentan solo el lado de lo estable, el lado más excelente de todos, que es digno de elogio absoluto, debido a su condición de ser frecuentado. පහීනකිලෙසො ඛීණාසවො විසෙනො. සුඛං ආයති සුඛායති, තස්ස කාරකං සුඛායතිකං. Aquel que ha abandonado las impurezas y ha extinguido los influjos es 'sin ejército'. 'Será feliz en el futuro' significa que se vuelve feliz, y quien causa eso es 'productor de felicidad futura'. බ්‍රහ්මදෙවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario del Brahmadeva Sutta ha terminado. 4. බකබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Bakabrahma Sutta 175. ‘‘සස්සතො අත්තා ච ලොකො චා’’ති එවං පවත්තා දිට්ඨි සස්සතදිට්ඨි. සහ කායෙනාති සහ තෙන බ්‍රහ්මත්තභාවෙන. බ්‍රහ්මට්ඨානන්ති අත්තනො බ්‍රහ්මවත්ථුං. අනිච්චං ‘‘නිච්ච’’න්ති වදති අනිච්චතාය අත්තනො අපඤ්ඤායමානත්තා. ථිරන්ති දළ්හං, විනාසාභාවතො සාරභූතන්ති අත්ථො. උප්පාදවිපරිණාමාභාවතො සදා විජ්ජමානං. කෙවලන්ති පරිපුණ්ණං. තෙනාහ ‘‘අඛණ්ඩ’’න්ති. කෙවලන්ති වා ජාතිආදීහි අසම්මිස්සං, විරහිතන්ති අධිප්පායො. උප්පාදාදීනං අභාවතො එව අචවනධම්මං. කොචි ජායනකො…පෙ… උපපජ්ජනකො වා නත්ථි නිච්චභාවතො ඨානෙන සද්ධිං තන්නිවාසීනං. නිච්චභාවඤ්හි සො පටිජානාති. තිස්සො ඣානභූමියොති දුතියතතියචතුත්ථජ්ඣානභූමියො. චතුත්ථජ්ඣානභූමිවිසෙසා හි අසඤ්ඤසුද්ධාවාසාරුප්පභවා. නිබ්බානන්ති වා එත්ථ ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො, න පරිසමාපනත්ථො, තස්මා ‘‘සබ්බ’’න්ති ඉමිනා ‘‘අසඤ්ඤ…පෙ… භවා’’ති වුත්තං සඞ්ගණ්හාති. පටිබාහතීති සන්තංයෙව සමානං අජානන්තොව ‘‘නත්ථී’’ති පටික්ඛිපති. එකෙ උත්තරවිහාරවාසිනො. 175. «El yo y el mundo son eternos»: la visión que procede de esta manera es la visión eternalista (sassatadiṭṭhi). «Con el cuerpo» significa con ese estado de existencia de Brahma (brahmattabhāva). «La morada de Brahma» se refiere a su propio recinto de Brahma. Dice «permanente» de lo que es «impermanente» debido a que su propia impermanencia no es percibida. «Firme» significa sólido; el sentido es que es esencial por la ausencia de destrucción. «Siempre presente» debido a la ausencia de surgimiento y cambio. «Completo» (kevala) significa pleno. Por eso dice: «íntegro» (akhaṇḍa). O «kevala» significa no mezclado con el nacimiento, etc.; el sentido es «desprovisto de ellos». Debido a la ausencia de surgimiento y otros cambios, es de «naturaleza no decadente» (acavanadhamma). «Nadie nace... o surge» allí debido a su estado permanente, junto con el lugar de quienes residen allí. Pues él profesa el estado de permanencia. «Los tres planos de absorción» son los planos de la segunda, tercera y cuarta absorción (jhāna). Las distinciones de los planos de la cuarta absorción son los seres inconscientes, las moradas puras y las existencias inmateriales. Respecto a «Nibbāna», la palabra «iti» tiene aquí el sentido de inicio, no de conclusión; por lo tanto, con la palabra «todo» incluye lo que se ha dicho: «seres inconscientes... existencias». «Rechaza»: aun siendo algo existente, por ignorancia lo rechaza diciendo «no existe». «Algunos» se refiere a los residentes del Monasterio del Norte (Uttaravihāra). හෙට්ඨූපපත්තිකොති [Pg.242] හෙට්ඨා භූමීසු උප්පන්නඋපපත්තිකො. ඉදානි තමත්ථං විවරිතුං ‘‘අනුප්පන්නෙ’’තිආදි වුත්තං. හෙට්ඨුපපත්තිකං කත්වාති යථාඨිතභූමිතො හෙට්ඨා තතියජ්ඣානභූමියං උපපත්තිඣානං කත්වා, න උපරිඣානස්ස විය පත්ථනාමත්තන්ති අධිප්පායො. පඨමකාලෙති තස්මිං භවෙ පඨමකාලෙ. අඤ්ඤාසි ආසන්නභාවතො. උභයන්ති තං තං අත්තනා කතකම්මඤ්චෙව නිබ්බත්තට්ඨානඤ්චාති උභයං. පමුස්සිත්වා නිබ්බත්තිං අනුපධාරෙන්තො. «De nacimiento inferior» significa nacido en planos inferiores. Ahora, para explicar ese significado, se dice «cuando no ha surgido», etc. «Habiendo causado un nacimiento inferior» significa habiendo realizado el jhāna de renacimiento en el plano de la tercera absorción, que es inferior a su plano actual; el sentido es que no es una mera aspiración como en el caso de un jhāna superior. «En el tiempo inicial» significa en el primer período de esa existencia. «Supo» debido a la proximidad. «Ambos» se refiere tanto a las acciones (kamma) realizadas por uno mismo como al lugar de renacimiento. «Habiendo olvidado» significa no considerando el renacimiento. අවිජ්ජාය ගතොති අවිජ්ජාය සහ පවත්තො. සහයොගෙ හි ඉදං කරණවචනං. තෙනාහ ‘‘සමන්නාගතො’’ති. අඤ්ඤාණීති අවිද්වා. පඤ්ඤාචක්ඛුවිරහතො අන්ධීභූතො, අන්ධභාවං ආපන්නොති අත්ථො. අනාගතෙ සද්දො හොතායං ‘‘වක්ඛතී’’ති යත්‍රසද්දපයොගෙන, අත්ථො පන වත්තමානකාලිකො. තෙනාහ ‘‘භණතී’’ති. තෙනාහ ‘‘යත්‍රා’’තිආදි. «Andado en la ignorancia» significa que procede junto con la ignorancia. Pues este es el uso del caso instrumental en sentido de asociación. Por eso dice: «dotado de». «Ignorante» significa que no conoce. El sentido es que se ha vuelto ciego, habiendo caído en un estado de ceguera, privado del ojo de la sabiduría. Esta palabra «vakkhati» (dirá) está en futuro debido al uso de la partícula «yatra», pero el significado es de tiempo presente. Por eso dice: «dice» (bhaṇatī). Por eso dice «donde», etc. මග්ගචොරොති මග්ගපරිබුන්ධකචොරො. සන්තජ්ජියමානොති ‘‘අවිජ්ජාගතො වත, භො, බකො බ්‍රහ්මා’’තිආදිනා සන්තජ්ජියමානො. සතිං ලභිත්වාති තෙනෙව සන්තජ්ජනෙන යොනිසො උම්මුජ්ජිත්වා පුරිමජාතිවිසයං සතිං ලභිත්වා. නිප්පීළිතුකාමොති ඝංසෙතුකාමො දොසං දස්සෙතුකාමො ‘‘ඉදං පස්ස යාවඤ්ච තෙ අපරද්ධ’’න්ති. පුඤ්ඤකම්මාති පුඤ්ඤකාරිනො. වෙදෙහි ඤාණෙහි ගතත්තා පවත්තත්තා. අන්තිමා බ්‍රහ්මුපපත්තීති සබ්බපච්ඡිමා බ්‍රහ්මභාවප්පත්ති. අස්මාභිජප්පන්තීති අස්මෙ අභිජප්පන්ති. ආයුවණ්ණාදිවසෙන බ්‍රූහිතගුණත්තා බ්‍රහ්මා. අඤ්ඤෙහි මහන්තා බ්‍රහ්මා මහාබ්‍රහ්මා. අභිභූති තං බ්‍රහ්මලොකං ජෙට්ඨකභාවෙන අභිභවිත්වා ඨිතො. අනභිභූතොති අඤ්ඤෙහි න අභිභූතො. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසවචනමෙතං. දස්සනවසෙන දසො, සබ්බං පස්සතීති අධිප්පායො. වසවත්තීති සබ්බජනං වසෙ වත්තෙති. ඉස්සරොති ලොකෙ ඉස්සරො. කත්තා නිම්මාතාති ලොකස්ස කත්තා නිම්මාතා. සෙට්ඨො සජිතාති අයං ලොකස්ස උත්තමො සංවිභජිතා ච. වසී පිතා භූතභබ්‍යානන්ති ආචිණ්ණවසිත්තා වසී, අයං පිතා භූතානං නිබ්බත්තානං භබ්‍යානං සම්භවෙසීනන්ති පත්ථෙන්ති විකත්ථෙන්ති පිහෙන්ති මානෙන්ති. «Ladrón del camino» es un ladrón que bloquea el camino. «Siendo reprendido» significa siendo increpado con palabras como «¡Ay, señor Baka Brahma, has caído en la ignorancia!». «Habiendo recobrado la memoria» significa habiendo emergido sabiamente por medio de esa misma reprensión y recuperado la memoria sobre el ámbito de sus vidas pasadas. «Deseando aplastar» significa deseando restregar o mostrar la falta, diciendo «mira esto, cuánto has errado». «De actos meritorios» significa hacedores de méritos. «Por medio de los conocimientos» (vedehi) significa por haber procedido a través de los conocimientos (ñāṇehi). «El último renacimiento de Brahma» es la obtención final del estado de Brahma. «Nos imploran» significa que nos ruegan. «Brahma» por tener cualidades incrementadas en términos de longevidad, belleza, etc. «Gran Brahma» es un Brahma que es más grande que otros. «Vencedor» (abhibhū) es aquel que permanece habiendo superado ese mundo de Brahma por su condición de superior. «No vencido» significa no superado por otros. «Ciertamente» (aññadatthu) es una expresión de certeza. «Vidente» (daso) por el hecho de ver; el sentido es que lo ve todo. «Soberano» (vasavattī) porque pone a todos bajo su control. «Señor» (issaro) es el señor del mundo. «Hacedor, Creador» es el hacedor y creador del mundo. «Excelso, Distribuidor» significa que este es el superior y el repartidor del mundo. «Dueño de sí, padre de los que han sido y de los que serán»: «dueño de sí» (vasī) por su dominio habitual; «padre de los seres» nacidos y de los seres que buscan la existencia; así lo proclaman, alardean, anhelan y honran. එතන්ති [Pg.243] විපරීතසඤ්ඤාවසෙන ‘‘ඉදං නිච්චං ඉදං ධුවං ඉදං සස්සත’’න්තිආදිනා වුත්තං එතං අප්පං පරිත්තකන්ති තං භගවා පරිච්ඡින්දිත්වා දස්සෙති. තං පන ‘‘එකස්මිං කොසලකෙ තිලවාහෙ වස්සසතෙ වස්සසතෙ එකෙකතිලුද්ධාරෙ කයිරමානෙ තිලානි පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති, න ත්වෙව අබ්බුදෙ ආයූ’’ති එවං වුත්තො අබ්බුදො, තංවසෙන වීසතිගුණං නිරබ්බුදො, තෙසං නිරබ්බුදානං වසෙන නිරබ්බුදසතසහස්සං. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන පදුමෙ ආයුනො වස්සගණනා ඉමස්මිංයෙව සංයුත්තෙ පරතො ආගමිස්සති. අනන්තදස්සීති අනන්තස්ස ඤෙය්‍යස්ස අනවසෙසතො දස්සී. වතසීලවත්තන්ති සමාදානවසෙන වතභූතං චාරිත්තසීලවසෙන සමාචිණ්ණත්තා සීලවත්තං. තං පන එකමෙවාති ආහ ‘‘සීලමෙවා’’ති. «Esto», dicho a través de la percepción errónea como «esto es permanente, esto es estable, esto es eterno», el Bendito lo define y muestra que es «poco, limitado». En cuanto a ese [tiempo], se dice: «si de una carga de semillas de sésamo de Kosala, cada cien años se quitara una sola semilla, las semillas de sésamo se agotarían antes que un periodo abbuda, pero no la vida»; así se define un «abbuda»; un «nirabbuda» es veinte veces eso, y un «cien mil nirabbudas» es según esos nirabbudas. Este es el resumen aquí; el cálculo detallado de los años de vida en el [plano] Paduma vendrá más adelante en este mismo Saṃyutta. «De visión infinita» significa que ve sin resto lo que debe ser conocido, que es infinito. «Práctica de votos y virtud» es la práctica de la virtud que se ha convertido en un voto por su compromiso y en virtud por su conducta habitual. Dice «solo la virtud» (sīlamevā) porque se trata de una sola cosa. අපායෙසීති එත්ථ යදා සො පිපාසිතෙ මනුස්සෙ පානීයං පායෙසි, තං සමුදාගමතො පට්ඨාය දස්සෙතුං ‘‘තත්‍රා’’තිආදි ආරද්ධං. පුබ්බෙති පුරිමජාතියං. එස බ්‍රහ්මා ‘‘ජරාමරණස්ස අන්තං කරිස්සාමී’’ති අජ්ඣාසයවසෙන ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති, සො තත්ථ නිබ්බානසඤ්ඤී අහොසි. ඣානරතියා වීතිනාමෙතීති තදා තස්සා කිරියාය අවිච්ඡෙදතො පවත්තිං උපාදාය වත්තමානපයොගො. රත්තන්ධකාරෙ පුරතො පුරතො ගච්ඡන්තස්ස සකටස්ස අනුස්සරණවසෙන ගච්ඡන්තානං සකටානං නිවත්තනං හොතීති ‘‘සබ්බසකටානි තථෙව නිවත්තිත්වා’’ති වුත්තං. «Dio de beber»: aquí, cuando dio de beber agua a hombres sedientos, se comienza con «allí», etc., para mostrarlo desde su origen. «Antaño», en una vida anterior. Ese Brahma, con la intención de «pondré fin a la vejez y a la muerte», produjo el jhāna y renació en el mundo de Brahma; allí tuvo la percepción de que era el Nibbāna. «Pasa el tiempo en el deleite del jhāna»: este es un uso del tiempo presente que se refiere a la continuidad ininterrumpida de esa actividad en aquel entonces. «Habiendo regresado todos los carros de la misma manera» se dice debido al retorno de los carros que iban siguiendo el rastro de un carro que avanzaba delante en la oscuridad de la noche. කම්මසජ්ජාති යුද්ධසජ්ජා. විලොපන්ති විලුත්තභණ්ඩං. එණිකූලස්මින්ති එත්ථ ‘‘පනිහතාය නිච්චගඞ්ගාය නාම’’න්ති කෙචි. ‘‘එණිමිගබහුලතාය සො ගඞ්ගාය තීරප්පදෙසො එණිකූලන්ති වුත්ත’’න්ති අපරෙ. ගඞ්ගෙය්‍යකොති ගඞ්ගාසන්නිවාසී. «Listos para el combate» significa preparados para la guerra. «Botín» significa bienes saqueados. Respecto a «en la orilla del Eṇi», algunos dicen: «es el nombre del río Gaṅgā que fluye perpetuamente». Otros dicen: «se llama Eṇikūla a esa región de la orilla del Gaṅgā por la abundancia del ciervo Eṇi». «Gaṅgeyyako» es el que habita cerca del Gaṅgā. බද්ධචරොති පටිබද්ධචරියො. තෙනාහ ‘‘අන්තෙවාසිකො’’ති. යස්මා බුද්ධො සබ්බඤ්ඤූ, තස්මා අඤ්ඤාසි, ඉධ මය්හං පමුට්ඨඤ්ච සබ්බං ජානාසීති අධිප්පායො. සබ්බං බ්‍රහ්මලොකං ඔභාසයන්තො සබ්බම්පිමං බ්‍රහ්මලොකං භගවා ඔභාසං අභිභවිත්වා අනඤ්ඤසාධාරණං අත්තනො ඔභාසං ඔභාසෙන්තො තිට්ඨති. «Seguidor vinculado» (baddhacaro) significa un discípulo residente. Por eso dice: «estudiante» (antevāsiko). Puesto que el Buda es omnisciente, «supo»; el sentido es «tú sabes todo lo que yo he olvidado». «Iluminando todo el mundo de Brahma»: el Bendito permanece superando con su propio resplandor el resplandor de todo este mundo de Brahma, emitiendo una luz que no es común a otros. බකබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado la explicación del Bakabrahmasutta. 5. අඤ්ඤතරබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Aññatarabrahmasutta. 176. තෙජොකසිණපරිකම්මං [Pg.244] කත්වාති ‘‘තෙජොකසිණපරිකම්මජ්ඣානං සමාපජ්ජිස්සාමී’’ති චිත්තුප්පාදො එවෙත්ථ තෙජොකසිණපරිකම්මං. න හි බුද්ධානං අඤ්ඤෙසං විය තත්ථ ඣානසමාපජ්ජනෙන පරිකම්මපපඤ්චො අත්ථි සබ්බත්ථෙව චිණ්ණවසීභාවස්ස පරමුක්කංසභාවප්පත්තත්තා. තස්ස කිර බ්‍රහ්මුනො ‘‘යථාහං එවං මහානුභාවො අඤ්ඤො නත්ථී’’ති ලද්ධි, යං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘නත්ථි සො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති. භගවා තස්ස තං ලද්ධිං විස්සජ්ජෙතුං තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා තස්ස උපරි ආකාසෙ නිසීදි. තෙන වුත්තං ‘‘තෙජොධාතුං…පෙ… තථාගතං දිස්වා’’ති. අට්ඨිවෙධං වියං විජ්ඣිතබ්බො අට්ඨිවෙධී, යථා අට්ඨිං විජ්ඣිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති, එවං විජ්ඣිතබ්බොති අත්ථො. අයං පන අට්ඨිවෙධී විය අට්ඨිවෙධී, යථා සො ලද්ධිං විස්සජ්ජෙති, එවං පටිපජ්ජිතබ්බොති අත්ථො. සෙසානන්ති මහාකස්සපමහාකප්පිනඅනුරුද්ධත්ථෙරානං. 176. «Habiendo realizado el trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego» significa que el surgimiento del pensamiento «entraré en el jhana del trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego» es en sí mismo el trabajo preparatorio del kasiṇa de fuego. Pues para los Buddhas, a diferencia de otros, no existe una elaboración prolongada del trabajo preparatorio al entrar en un jhana, debido a que han alcanzado la excelencia suprema en el dominio de la práctica en todos los aspectos. Se dice que ese Brahma tenía la creencia: «No hay otro tan poderoso como yo», en referencia a lo cual se dijo: «No hay asceta ni brahmán que pueda venir aquí». El Bienaventurado, para disipar esa creencia suya, habiendo entrado en el elemento fuego, se sentó en el espacio sobre él. Por eso se dijo: «Habiendo visto al Tathāgata... el elemento fuego... etc.». «Aṭṭhivedhī» significa alguien que debe ser perforado como si fuera un hueso; así como alguien perfora un hueso y permanece habiendo alcanzado la médula ósea, así debe ser perforado. Pero este «aṭṭhivedhī» es como un «aṭṭhivedhī» [en sentido figurado]; así como él disipa la creencia, así debe ser comprendido. «De los demás» se refiere a los venerables Mahākassapa, Mahākappina y Anuruddha. අඤ්ඤබ්‍රහ්මසරීරවිමානාලඞ්කාරාදීනං පභාති බ්‍රහ්මානං සරීරප්පභා විමානප්පභා අලඞ්කාරවත්ථාදීනං පභාති ඉමස්මිං බ්‍රහ්මලොකෙ ඉමා සබ්බා පභා අත්තනො පභස්සරභාවෙන අභිභවන්තං. නත්ථි මෙ සාති ඉදානි මෙ සා දිට්ඨි නත්ථි, ‘‘නත්ථි සො සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා, යො ඉධ ආගච්ඡෙය්‍යා’’ති අයං ලද්ධි නත්ථි. තෙනාහ ‘‘තත්‍රාස්ස…පෙ… පහීනා’’ති. එත්ථාති එතස්මිං සමාගමෙ. යථා තස්ස බ්‍රහ්මුනො සබ්බසො දිට්ඨිගතං විමුච්චති ධම්මචක්ඛු උප්පජ්ජති, එවං මහන්තං ධම්මදෙසනං දෙසෙසි. «De la luz de los cuerpos, mansiones, adornos, etc., de otros Brahmas» significa la luz de los cuerpos de los Brahmas, la luz de sus mansiones y la luz de sus ornamentos, ropas, etc. En este mundo de Brahma, superando todas estas luces con su propia naturaleza resplandeciente. «Ya no la tengo» significa que ahora ya no tengo esa visión, esa creencia de que «no hay asceta ni brahmán que pueda venir aquí» ya no existe. Por eso dijo: «Allí, para él... abandonado... etc.». «Aquí» significa en esta asamblea. Así como para ese Brahma se liberó totalmente de la visión errónea y surgió el ojo del Dhamma, así [el Buddha] expuso una gran enseñanza del Dhamma. ‘‘අජ්ජාපි තෙ, ආවුසො’’තිආදිනා වුත්තෙන තත්තකෙනෙව. සරූපෙන වුත්තාති පඨමෙන පාදෙන චතස්සො, දුතියෙන එකන්ති එවං පඤ්ච අභිඤ්ඤා සරූපෙන වුත්තා. කස්මා එත්ථ දිබ්බසොතං නාගතන්ති? ආහ ‘‘තාසං වසෙන ආගතමෙවා’’ති. යෙන ඉමා ලොකුත්තරා අභිඤ්ඤා අධිගතා, න තස්ස දිබ්බසොතසම්පාදනං භාරියං පටිපක්ඛවිගමෙන සුඛෙනෙව ඉජ්ඣනතො. «Incluso hoy, amigo», etc., por lo que se dijo allí mismo. «Mencionadas por su forma propia» significa que con el primer verso se mencionan cuatro, y con el segundo una; así, cinco conocimientos directos (abhiññā) se mencionan por su forma propia. ¿Por qué no se menciona aquí el oído divino? Dice: «A través de ellas se incluye implícitamente». Para aquel que ha alcanzado estos conocimientos directos supramundanos, el logro del oído divino no es difícil, ya que se logra fácilmente mediante la eliminación de los obstáculos. අඤ්ඤතරබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Aññatarabrahmasutta. 6. බ්‍රහ්මලොකසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario del Brahmalokasutta 177. පච්චෙකං [Pg.245] ද්වාරබාහන්ති පච්චෙකං ද්වාරබාහං. පච්චෙක-සද්දො චෙත්ථ ආවුත්තිවසෙන වෙදිතබ්බො; ‘‘පච්චෙකං පච්චෙක’’න්ති ආහ ‘‘එකෙකො එකෙක’’න්ති. තෙසු හි එකො පච්චෙකබ්‍රහ්මා ගන්ධකුටියා එකද්වාරබාහං නිස්සාය ඨිතො, අපරො අඤ්ඤං. පච්චෙකබ්‍රහ්මාති ච එකචාරී බ්‍රහ්මා, න පරිසචාරී බ්‍රහ්මාති අත්ථො. සමිද්ධි නාම සග්ගෙ සුඛුපකරණෙහි, බ්‍රහ්මානඤ්ච ඣානං සුඛුපකරණන්ති ඣානසුඛෙන සමිද්ධොති. සම්පත්තියා වෙපුල්ලප්පත්තතා බ්‍රහ්මානඤ්ච අභිඤ්ඤාගුණෙහි වෙපුල්ලප්පත්තීති ආහ ‘‘ඵීතොති අභිඤ්ඤාපුප්ඵෙහි සුපුප්ඵිතො’’ති. අසහන්තොති නසහන්තො නරොචෙන්තො. 177. «Cada uno junto a un poste de la puerta» significa individualmente en un poste de la puerta. Aquí la palabra «cada uno» (pacceka) debe entenderse por repetición; «uno por uno» es lo que significa «cada uno, cada uno». Pues de esos Brahmas, un Brahma individual (paccekabrahmā) estaba de pie apoyado en un poste de la puerta de la celda perfumada (gandhakuṭi), y el otro en el otro. Y «Brahma individual» significa un Brahma que camina solo, no un Brahma que camina con un séquito. Samiddhi se refiere a los medios para la felicidad en el cielo, y para los Brahmas el jhana es un medio para la felicidad; por lo tanto, es próspero (samiddha) por la felicidad del jhana. Debido a que ha alcanzado la abundancia de logros y los Brahmas han alcanzado la abundancia en las cualidades de los conocimientos directos, se dice: «floreciente (phīto) significa bien florecido con las flores de los conocimientos directos». «No tolerando» significa que no lo tolera o no le gusta. සතපදන්ති සතසද්දො. රූපවසෙනාති රූපසද්දවසෙන, රූපසද්දෙන සද්ධින්ති අත්ථො. තථා පන්තිවසෙනාති එත්ථාපි. එකච්චෙති එකෙ මිගාරී, තෙසං බ්‍යග්ඝීනිසාරූපකානං පඤ්චසතානීති අත්ථො. ‘‘කස්ස අඤ්ඤස්ස උපට්ඨානං ගමිස්සාමී’’ති විමානසම්පත්තියං විම්හයක්ඛිකො අහඞ්කාරවසෙන වදති. රණන්ති නින්දන්ති එතෙහීති රණා, දොසා. විරොධිපච්චයසන්නිපාතෙ විකාරුප්පත්ති රුප්පනං රූපස්ස පවෙධනන්ති ආහ ‘‘සීතාදීහි ච නිච්චං පවෙධිත’’න්ති. සුමෙධො සුන්දරපඤ්ඤො සො සත්ථා රූපෙ න රමති, කිං පන මන්දපඤ්ඤො රූපෙ සරණඤ්ච පවෙධිතඤ්ච අපස්සන්තො රමසීති අධිප්පායො. «Cien palabras» es el término sata. «En términos de la forma» significa a través de la palabra forma (rūpa), es decir, junto con la palabra forma. Lo mismo ocurre con «en términos de la fila». «Algunos» se refiere a ciertos seguidores de Migāra; se refiere a los quinientos que eran como cachorros de tigre. «¿A qué otro servicio iré?» dice el que tiene ojos de asombro por la excelencia de la mansión, hablando impulsado por el egoísmo. Raṇa son las faltas, ya que a través de ellas se censura. El cambio que ocurre cuando se encuentran causas opuestas es el impacto; el estremecimiento de la forma corporal es lo que significa «siempre estremecido por el frío, etc.». Sumedho es el Maestro de excelente sabiduría, quien no se deleita en la forma; por el contrario, el de poca sabiduría, al no ver el refugio ni el estremecimiento en la forma, se deleita en ella; este es el significado. බ්‍රහ්මලොකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Brahmalokasutta. 7. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Kokālikasutta 178. පමාණකරානං රාගාදීනං අභාවතො ඛීණාසවො රාගාදිවසෙන න සක්කා ඉමං පමාතුන්ති අප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යානි වා චත්තාරි අරියසච්චානි විජ්ඣිත්වා ඨිතත්තා පමිතං පමෙය්‍යං තස්ස කතො පරිමෙය්‍යො නත්ථි. තෙනාහ ‘‘ඛීණාසවො…පෙ… දීපෙතී’’ති. තන්ති ඛීණාසවං. පමෙතුං රන්ධගවෙසී හුත්වා වජ්ජතො පරිච්ඡින්දිතුං. යථාසභාවතො තස්ස මිනනෙ නිහීනපඤ්ඤතාය අවකුජ්ජපඤ්ඤං. 178. Debido a la ausencia de codicia y otros factores limitantes, un khīṇāsavo (aquel que ha destruido las impurezas) es inconmensurable (appameyyo), pues no es posible medirlo a través de la codicia, etc.; o bien, por haber penetrado las cuatro nobles verdades inconmensurables, no existe una medida limitada para él. Por eso dijo: «Un khīṇāsavo... explica... etc.». «A él» se refiere al khīṇāsavo. «Para medir» significa buscando una falla para delimitarlo como un defecto. Su medida de acuerdo a la realidad es la de alguien con sabiduría volcada hacia abajo debido a su sabiduría inferior. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Kokālikasutta. 8. කතමොදකතිස්සසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Katamodakatissasutta 179. කිං [Pg.246] කුසලගවෙසිතාය ‘‘කිං කුසලං අකුසල’’න්තිආදිනා කින්ති සුණාති එතායාති කිස්ස වා වුච්චති පඤ්ඤා. 179. ¿Qué es lo saludable? con el deseo de buscar lo saludable, a través de frases como «¿qué es saludable, qué es no saludable?», etc. ¿Por qué se le llama sabiduría (paññā)? Porque a través de ella se escucha «¿qué?». කතමොදකතිස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Katamodakatissasutta. 9. තුරූබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Turūbrahmasutta 180. ආබාධො එතස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. අනන්තරසුත්තෙති අනාගතානන්තරෙ සුත්තෙ. වරාකොති අනුග්ගහවචනමෙව, න නිප්පරියායෙන වුත්තවචනං. පියසීලාති ඉමිනා එතස්මිං අත්ථෙ නිරුත්තිනයෙන ‘‘පෙසලා’’ති පදසිද්ධීති දස්සෙති. කබරක්ඛීනීති බ්‍යාධිබලෙන පරිභින්නවණ්ණතාය කබරභූතානි අක්ඛීනි. යත්තකන්ති යං ත්වං භගවතො වචනං අඤ්ඤථා කරොසි, තත්තකං තයා අපරද්ධං, තස්ස පමාණං නත්ථීති අත්ථො. යස්මා අනාගාමිනො නාම කාමච්ඡන්දබ්‍යාපාදා පහීනා හොන්ති, ත්වඤ්ච දිට්ඨො කාමච්ඡන්දබ්‍යාපාදවසෙන ඉධාගතො, තස්මා යාව තෙ ඉදං අපරද්ධන්ති අයමෙවෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. 180. Aquel que tiene una aflicción es «afligido» (ābādhiko). «En el discurso siguiente» se refiere al discurso inmediatamente posterior. «Pobre infeliz» es solo una palabra de compasión, no es una palabra dicha en sentido absoluto. «De naturaleza amable»: con esto muestra que el término «virtuoso» (pesalā) se establece según el método lingüístico en este sentido. «Ojos moteados» son ojos que se han vuelto moteados debido a una alteración del color causada por el poder de la enfermedad. «Tanto como»: en la medida en que tú distorsionas la palabra del Bienaventurado, en esa medida has cometido una falta; el significado es que no hay medida para ello. Puesto que para los que no regresan (anāgāmī) se han abandonado el deseo sensorial y la mala voluntad, y tú has sido visto viniendo aquí bajo la influencia del deseo sensorial y la mala voluntad, por lo tanto, «hasta este punto es tu falta»; este es el significado que debe verse aquí. අදිට්ඨිප්පත්තොති අප්පත්තදිට්ඨිනිමිත්තො. ගිලවිසො විය විසං ගිලිත්වා ඨිතො විය. කුඨාරිසදිසා මූලපච්ඡින්දනට්ඨෙන. උත්තමත්ථෙති අරහත්තෙ. ඛීණාසවොති වදති සුනක්ඛත්තො විය අචෙලං කොරක්ඛත්තියං. යො අග්ගසාවකො විය පසංසිතබ්බො ඛීණාසවො, තං ‘‘දුස්සීලො අය’’න්ති යො වා වදති. සමකොව විපාකොති පසංසියනින්දා විජ්ජමානගුණපරිධංසනවසෙන පවත්තා යාව මහාසාවජ්ජතාය කටුකතරවිපාකා, තාව නින්දියපසංසාපි මහාසාවජ්ජතාය සමවිපාකා තත්ථ අවිජ්ජමානගුණසමාරොපනෙන අත්තනො පරෙසං මිච්ඡාපටිපත්තිහෙතුභාවතො පසංසියෙන තස්ස සමභාවකරණතො ච. ලොකෙපි හි අයං පුරෙ සමණගාරය්හො හොති, පගෙව දුප්පටිපන්නදුප්පටිපන්නොති සමං කරොන්තීති. ‘Adiṭṭhippatto’ significa alguien que no ha alcanzado el signo de la visión. Es como alguien que permanece después de haber tragado veneno. ‘Como un hacha’ en el sentido de cortar la raíz. ‘En el sentido supremo’ se refiere al estado de un Arahant. Sunakkhatta habla de ‘aquel cuyas impurezas han sido destruidas’ refiriéndose al asceta desnudo Korakkhattiya. El que habla de un Arahant, que merece ser elogiado como un discípulo principal, diciendo ‘este es inmoral’. El resultado es igual: tanto el elogio como la crítica, que ocurren por la destrucción de las cualidades existentes, tienen resultados más amargos por ser grandes ofensas; del mismo modo, la crítica y el elogio son de igual resultado por ser grandes ofensas, debido a la superposición de cualidades inexistentes y por ser la causa de la práctica errónea de uno mismo y de otros, haciendo que el elogiado sea igual a eso. En el mundo, este es primero despreciado por los ascetas, y más aún cuando lo consideran igual a alguien de mala conducta. සකෙනාති අත්තනො සාපතෙය්‍යෙන. අයං අප්පමත්තකො අපරාධො දිට්ඨධම්මිකත්තා සප්පතිකාරත්තා ච තස්ස. අයං මහන්තතරො කලි කතූපචිතස්ස සම්පරායිකත්තා අප්පතිකාරත්තා ච. ‘Con lo suyo’ significa con su propia propiedad. Esta es una ofensa pequeña por pertenecer a la vida presente y por ser remediable. Esta es una desgracia (kali) mayor por pertenecer a la vida futura debido a lo acumulado y por ser irremediable. ‘‘නිරබ්බුදො’’ති [Pg.247] ගණනාවිසෙසො එකොති ආහ ‘‘නිරබ්බුදගණනායා’’ති, සතසහස්සං නිරබ්බුදානන්ති අත්ථො. නිරබ්බුදපරිගණනං පන හෙට්ඨා වුත්තමෙව. යමරියගරහී නිරයං උපෙතීති එත්ථ යථාවුත්තං ආයුප්පමාණං පාකතිකෙන අරියූපවාදිනා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ‘‘අග්ගසාවකානං පන ගුණමහන්තතාය තතොපි අතිවිය මහන්තතරා එවා’’ති වදන්ති. ‘Nirabbudo’ es un número específico; por eso dice ‘con el número nirabbuda’, que significa cien mil abbudas. El cálculo de nirabbuda se explicó anteriormente. Respecto a ‘el que desprecia a los Nobles va al infierno’, se debe entender que la duración de la vida mencionada fue dicha por un difamador común de los Nobles. Pero dicen: ‘Debido a la grandeza de las virtudes de los discípulos principales, es incluso mucho mayor que eso’. තුරූබ්‍රහ්මසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Turūbrahmasutta. 10. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Kokālikasutta. 181. ද්වෙ කොකාලිකනාමකා භික්ඛූ, තතො ඉධ අධිප්පෙතං නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙතුං – ‘‘කො අයං කොකාලිකො’’ති? පුච්ඡා. සුත්තස්ස අට්ඨුප්පත්තිං දස්සෙතුං – ‘‘කස්මා ච උපසඞ්කමී’’ති? පුච්ඡා. අයං කිරාතිආදි යථාක්කමං තාසං විස්සජ්ජනං. විවෙකවාසං වසිතුකාමත්තා අප්පිච්ඡතාය ච මා කස්සචි…පෙ… වසිංසු. 181. Hay dos monjes llamados Kokālika; para identificar al que se refiere aquí se pregunta: ‘¿Quién es este Kokālika?’. Para mostrar el origen del sutta se pregunta: ‘¿Y por qué se acercó?’. La respuesta a estas preguntas comienza con ‘Este, se dice...’. Por el deseo de vivir en reclusión y por su poca ambición, no permitieron que nadie... etc... vivieron. පක්කමිස්සන්තීති ආඝාතං උප්පාදෙසි අත්තනො ඉච්ඡාවිඝාතනතො. ථෙරා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදයිංසු පයුත්තවාචාය අකතත්තා ථෙරෙහි ච අදීපිතත්තා. පුබ්බෙපි…පෙ… මඤ්ඤෙති ඉමිනා ථෙරානං කොහඤ්ඤෙ ඨිතභාවං ආසඞ්කති අවණෙ වණං පස්සන්තො විය, සුද්ධෙ ආදාසතලෙ ලෙඛං උට්ඨාපෙන්තො විය ච. ‘Ellos partirán’: generó resentimiento debido a la frustración de su propio deseo. Los Theras lo entregaron a la comunidad de monjes (bhikkhusaṅgha) porque no se hizo mediante palabras directas y no fue explicado por los Theras. ‘Antiguamente... etc... cree’: con esto sospecha de la hipocresía de los Theras, como quien ve una herida donde no la hay, o como quien intenta hacer una marca en la superficie de un espejo limpio. අපරජ්ඣිත්වාති භගවතො සම්මුඛා ‘‘පාපභික්ඛූ ජාතා’’ති වත්වා. ආහ ‘‘සද්ධාය ආකරො පසාදාවහො’’ති. පවත්තසද්ධායිකො වාති අත්ථොති ආහ ‘‘සද්ධාතබ්බවචනො’’ති. ‘Habiendo ofendido’: habiendo dicho ante el Bienaventurado ‘han nacido monjes malvados’. Dijo: ‘Una fuente de fe que trae claridad’. ‘O aquel cuya fe es manifiesta’: este es el significado, por eso dijo ‘aquel cuyas palabras son dignas de fe’. පීළකා නාම බාහිරතො පට්ඨාය අට්ඨිං භින්දති, ඉමා පන පඨමංයෙව අට්ඨිං භින්දිත්වා උග්ගතා. තරුණබෙලුවමත්තියොති තරුණබිල්ලඵලමත්තියො. විසගිලිතොති ඛිත්තපහරණො. තඤ්ච බළිසං විසසමඤ්ඤා ලොකෙ. ‘‘ආරක්ඛදෙවතානං සුත්වා’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. ‘Pīḷakā’ (pústulas) es el nombre de lo que rompe el hueso desde afuera, pero estas surgieron habiendo roto el hueso primero. ‘Del tamaño de un fruto de Beluva tierno’. ‘Tragó veneno’: como un golpe lanzado. Y a ese anzuelo se le llama veneno en el mundo. El término ‘habiendo escuchado de las deidades guardianas’ se trae para completar la conexión. මගධරට්ඨෙ [Pg.248] සංවොහාරතො මාගධකො පත්තො, තෙන. තිලසකටං තිලවාහාඑති වුත්තො. පච්චිතබ්බට්ඨානස්සාති නිරයදුක්ඛෙන පච්චිතබ්බපදෙසස්ස. එතං ‘‘අබ්බුදො’’ති නාමං. ‘Māgadhako patto’ es una medida de Magadha por uso comercial. ‘Un carro de sésamo’ se refiere a una carga de sésamo. ‘Del lugar que debe ser cocinado’: del lugar que debe ser sufrido con el dolor del infierno. Ese es el nombre ‘abbudo’. වස්සගණනාති එකතො පට්ඨාය දසගුණිතං අබ්බුදආයුම්හි, තතො පරං වීසතිගුණං නිරබ්බුදාදීසු වස්සගණනා වෙදිතබ්බා. සබ්බත්ථාති අබබාදීසු පදුමපරියොසානෙසු සබ්බෙසු නිරයෙසු. එසෙව නයොති හෙට්ඨිමතො උපරිමස්ස උපරිමස්ස වීසතිගුණතං අතිදිසති. ‘Cálculo de años’: empezando desde uno, multiplicado por diez en la vida de un abbuda, y después de eso, multiplicado por veinte en el nirabbuda y demás, se debe entender el cálculo de años. ‘En todas partes’: en todos los infiernos desde el ababa hasta el final, el paduma. Este mismo método se aplica para indicar que cada uno superior es veinte veces el anterior. කොකාලිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Kokālikasutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del primer vagga. 2. දුතියවග්ගො 2. Segundo Vagga 1. සනඞ්කුමාරසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Sanaṅkumārasutta 182. පොරාණකත්තාති නිබ්බත්තිත්වා චිරකාලත්තා. ජාතත්තා ජනො, තං ඉතො ජනෙතො, තස්මිං. ඛත්තියො සෙට්ඨො ලොකමරියාදපරිපාලනාදිනා සම්මාපටිපත්තියං සත්තානං නියොජනෙන බහුකාරත්තා. සො හි පරෙ තථා පටිපාදෙන්තො සයම්පි තත්ථ පතිට්ඨිතොයෙව හොතීති සෙට්ඨො වුත්තො. පටිපක්ඛවිජ්ඣනට්ඨෙන පුබ්බෙනිවාසාදීනං විදිතකරණට්ඨෙන විජ්ජාති. සද්ධාහිරොත්තප්පබාහුසච්චවීරියසතිපඤ්ඤාති ඉමෙ සත්ත සද්ධම්මා. චරන්ති අගතපුබ්බං දිසං එතෙහීති චරණානි, සීලාදයො පන්නරස ධම්මා. 182. ‘Por ser antiguo’: por haber nacido hace mucho tiempo. ‘Jano’ (gente/ser) por haber nacido, de ahí ‘janeto’ (engendrando), en él. ‘Khattiyo’ (noble) es el mejor por proteger las normas del mundo y por ser de gran ayuda al encaminar a los seres en la práctica correcta. Pues él, al conducir a otros de esa manera, también se establece a sí mismo en ello, por eso se dice que es el mejor. ‘Vijjā’ (sabiduría) por el sentido de penetrar lo opuesto y por el sentido de hacer conocer las vidas pasadas, etc. La fe, la vergüenza moral, el temor al mal, el gran conocimiento, la energía, la atención y la sabiduría: estos son los siete verdaderos Dhamma (saddhammā). Se llaman ‘conductas’ (caraṇāni) porque con ellas se camina hacia una dirección nunca antes visitada: los quince Dhamma que incluyen la virtud (sīla), etc. සනඞ්කුමාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Sanaṅkumārasutta. 2. දෙවදත්තසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Devadattasutta 183. අප්පඤ්ඤත්තෙ එව සික්ඛාපදෙ ඡෙජ්ජගාමිකම්මස්ස කතත්තා සලිඞ්ගෙනෙව ච ඨිතත්තා ‘‘දෙවදත්තො සාසනතො පක්කන්තො’’ති න වත්තබ්බොති අචිරපක්කන්තෙති එත්ථ ‘‘සාසනතො පක්කන්තෙ’’ති අවත්වා ‘‘වෙළුවනතො [Pg.249] ගයාසීසං ගතෙ’’ති වුත්තං. පකතත්තො හි භික්ඛුසඞ්ඝං භින්දෙය්‍ය, න අපකතත්තොති. වළවායාති වළවාය කුච්ඡියං ජාතං. 183. Debido a que cometió una acción que lleva a la expulsión cuando las reglas de entrenamiento aún no se habían promulgado, y por permanecer con sus propios atributos, no se debe decir que ‘Devadatta se apartó de la enseñanza’; por eso, en ‘recién apartado’, en lugar de decir ‘apartado de la enseñanza’, se dice ‘ido de Veḷuvana a Gayāsīsa’. Pues alguien con su naturaleza original puede dividir la Sangha, no alguien que no la tenga. ‘Vaḷavāya’: nacido del vientre de una yegua. දෙවදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario del Devadattasutta. 3. අන්ධකවින්දසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Andhakavindasutta 184. ජනතන්ති ජනානං සමූහං, ජනසඤ්චරණට්ඨානන්ති අත්ථො. මනුස්සානං අනුපචාරෙති යත්තකෙ කසනාදිකිච්චං කරොන්තානං සඤ්චාරො හොති, එත්තකං අතික්කමිත්වා අනුපචාරෙ. සංයොජනවිප්පමොක්ඛාති සංයොජනවිමොක්ඛහෙතු. විවෙකරතිං පවිවෙකසුඛජ්ඣානං අලභන්තො. චිත්තානුරක්ඛණත්ථන්ති පුබ්බෙ මං මනුස්සා ‘‘අරඤ්ඤවාසෙන පවිවිත්තො අසංසට්ඨො ආරද්ධවීරියො’’ති මඤ්ඤිංසු, ඉදානි ගාමන්තෙ වසන්තං දිස්වා ගණසඞ්ගණිකාය නිවුට්ඨොති අප්පසාදං ආපජ්ජිස්සන්ති. යදිපි මෙ ඉධ අභිරති නත්ථි, එවං සන්තෙපි ඉධෙව වසිස්සාමීති වික්ඛිත්තචිත්තෙන හුත්වා න වසිතබ්බං, කො අත්ථො චිත්තවසං ගන්ත්වාති අධිප්පායො. සතිපට්ඨානපරායණොති සතිපට්ඨානභාවනාරතො. එවං හිස්ස ගණවාසොපි පාසංසො විවෙකවාසෙන විනා සමණකිච්චස්ස අසිජ්ඣනතො. 184. ‘Janataṃ’: un grupo de personas, significa un lugar de tránsito de personas. ‘Fuera del alcance de los hombres’: más allá de donde transitan los que realizan tareas como el arado, etc. ‘Liberación de los grilletes’: la causa de la liberación de los grilletes. ‘No obteniendo el deleite en la reclusión’: el gozo de la meditación en total aislamiento. ‘Con el fin de proteger la mente’: antes los hombres pensaban de mí: ‘Vive en el bosque, está recluido, no está asociado, es de energía aplicada’; ahora, al verlo viviendo en la periferia del pueblo, pensarán que está atrapado en la asociación con grupos y perderán la fe. Aunque no tenga deleite aquí, incluso siendo así viviré aquí mismo; no se debe vivir con la mente distraída, ¿cuál es el propósito de seguir la voluntad de la mente? ‘Dedicado a los fundamentos de la atención’ (satipaṭṭhānaparāyaṇo): deleitado en el desarrollo de los fundamentos de la atención. Así, incluso su vida en grupo es loable, pues sin la vida en reclusión no se cumple el deber del asceta. වට්ටභයතො පමුත්තො අජ්ඣාසයවසෙනාති අධිප්පායො. Liberado del miedo del ciclo de renacimientos (vaṭṭabhaya) por su propia disposición: este es el significado. නිසීදි තත්ථ භික්ඛූති ඉමිනා සත්තූපලද්ධියා අනිස්සිතත්තා යථාරුචියා තෙසං නිසජ්ජං දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘ඉමිනා’’තිආදි. ‘Allí se sentaron los monjes’: con esto muestra su asiento según su deseo por no estar apegados a la percepción de un ser. Por eso dijo ‘con esto’, etc. ඉමිනා ච ඉමිනා ච ආකාරෙන ජාතන්ති න අනුස්සවදස්සනමෙතං, න අනුස්සවග්ගහණං. තක්කහෙතු නයහෙතු වා න වදාමීති යොජනා. පිටකං ගන්ථො සම්පදීයති එතස්සාති පිටකසම්පදානං, ගන්ථස්ස උග්ගණ්හනතො තෙන පිටකස්ස උග්ගණ්හනකභාවෙන, කෙනචි ගන්ථානුසාරෙන එවං න වදාමීති අත්ථො. බ්‍රහ්මස්ස සෙට්ඨස්ස ධම්මස්ස චරියං වාචසිකං පවත්තතීති බ්‍රහ්මචරියං, ධම්මදෙසනා. භාවිතෙන මරණස්ස සබ්බසො භාගෙන විප්පහානෙන මරණපරිච්චාගීනං. තෙ ච ඛීණජාතිකාති ආහ ‘‘ඛීණාසවාන’’න්ති. ‘Nacido de tal y tal manera’, esto no es una visión por tradición oral, ni una aceptación por tradición oral. ‘No hablo por causa de la lógica o por causa del método’, tal es la conexión. Aquello por lo cual se entrega una escritura o texto es ‘la tradición de las escrituras’ (piṭakasampadāna); se refiere a no hablar de tal manera simplemente basándose en algún texto debido al aprendizaje de un libro o por el estado de haber aprendido una escritura. ‘La vida santa’ (brahmacariya) es la enseñanza del Dhamma, porque la conducta del Dhamma superior y excelente se manifiesta a través de la palabra. ‘De los que han renunciado a la muerte’ (maraṇapariccāgīnaṃ) se refiere a aquellos que, a través de lo que han desarrollado, han abandonado por completo la porción de la muerte. ‘Ellos son los que han destruido el nacimiento’, por eso dice: ‘de aquellos que han destruido las impurezas’ (khīṇāsavānaṃ). දසධා [Pg.250] දසාති දසක්ඛත්තුං දස. අඤ්ඤන්ති පඤ්චසතාධිකසහස්සතො අඤ්ඤං. පුඤ්ඤභාගිනොති විවට්ටනිස්සිතපුඤ්ඤස්ස භාගිනො තස්සා දෙසනාය එත්තකා සත්තා ජාතාති ගණෙතුං අහං න සක්කොමීති දස්සෙති. බ්‍රහ්මධම්මදෙසනන්ති බ්‍රහ්මුනා වුත්තං ආහ. ‘De diez formas, diez’ significa diez veces diez. ‘A otros’ se refiere a otros aparte de los mil quinientos. ‘Partícipes del mérito’ (puññabhāgino) muestra que: ‘no soy capaz de contar a todos los seres que han nacido por esa enseñanza y que participan del mérito que conduce a la liberación’. ‘La enseñanza del Dhamma sublime’ (brahmadhammadesanaṃ) se refiere a lo dicho por el Brahma. අන්ධකවින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario al Andhakavinda Sutta. 4. අරුණවතීසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Aruṇavatī Sutta. 185. අභිභූ සම්භවොති තෙසං ද්වින්නං මහාථෙරානං නාමානි. තෙසං විභාගං දස්සෙතුං ‘‘තෙසූ’’තිආදි වුත්තං. එතෙ ද්වෙ තස්ස භගවතො අග්ගසාවකාති දස්සෙති. අවජ්ඣායන්තීති හෙට්ඨා කත්වා චින්තෙන්ති. ඛිය්‍යන්ති තං ලාමකතො චින්තෙතබ්බතං පාපෙන්ති පාපකතං කරොන්ති. විත්ථාරයන්තාති තමෙව ලාමකතො චින්තෙතබ්බතං වෙපුල්ලං පාපෙන්තා. සබ්බෙ පාසණ්ඩා අත්තනො අත්තනො සමයෙ සිද්ධන්තෙ සබ්බෙ දෙවමනුස්සා අත්තනො අත්තනො සමයෙ පටිලාභෙ පටිලද්ධඅත්ථෙ පුරිසකාරං වණ්ණයන්තීති යොජනා. 185. ‘Abhibhū’ y ‘Sambhava’ son los nombres de esos dos grandes ancianos (mahātheras). Para mostrar su clasificación, se dice ‘entre ellos’, etc. Muestra que estos dos eran los discípulos principales (aggasāvakā) de aquel Bienaventurado. ‘Menosprecian’ (avajjhāyantī) significa que piensan con desprecio. ‘Se quejan’ (khiyyanti) significa que lo llevan a ser considerado como algo inferior, lo hacen algo malo. ‘Expandiendo’ (vitthārayantā) significa que llevan ese mismo pensamiento de inferioridad a una mayor amplitud. La conexión es: todos los sectarios alaban el esfuerzo humano en sus propias doctrinas y conclusiones, y todos los devas y humanos lo alaban en sus propios beneficios y logros obtenidos. ආරම්භවීරියන්ති මච්චුසෙනාසඞ්ඛාතකිලෙසධුනනෙ ආරම්භවීරියං, යා ‘‘ආරම්භධාතූ’’ති වුච්චති. නික්කමවීරියන්ති කොසජ්ජපටිපක්ඛභූතං වීරියං, යා ‘‘නික්කමධාතූ’’ති වුච්චති. පයොගං කරොථාති පරං පරං ඨානං අක්කමනතො තතොපි බලවතරං භාවනාභියොගං පවත්තෙථාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පරක්කමථා’’ති. කිලෙසසෙනා නාම රාගාදිකිලෙසසමූහො, සො මරණපච්චයභාවතො ‘‘මච්චුනො සෙනා’’ති වුච්චති. තඤ්හි සන්ධාය වුත්තං ‘‘මහාසෙනෙන මච්චුනා’’ති (ම. නි. 3.272, 275, 276). ඛන්ධානං පඨමාභිනිබ්බත්ති ජාති, තදඤ්ඤං පන තෙසං පටිපාටි පවත්තං සංසාරොති අධිප්පායෙනාහ ‘‘ජාතිඤ්ච සංසාරඤ්චා’’ති. යස්මා ‘‘එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො’’තිආදීසු තස්මිං තස්මිං භවෙ ආදානනික්ඛෙපපරිච්ඡින්නඛන්ධප්පවත්ති ‘‘ජාතී’’ති වුච්චති, සා එව යාව පරිනිබ්බානා අපරාපරං පවත්තමානො සංසාරො ‘‘ඉතො චිතො සංසරණ’’න්ති කත්වා, තස්මා ආහ ‘‘ජාතිසඞ්ඛාතං වා සංසාර’’න්ති. පරිච්ඡෙදන්ති පරියොසානං. ඔභාසං ඵරීති සම්බන්ධො. ආලොකට්ඨානෙති අත්තනා [Pg.251] කතආලොකට්ඨානෙ. ආලොකකිච්චං නත්ථීති අන්ධකාරට්ඨානෙ ආලොකදස්සනං විය ආලොකට්ඨානෙ ආලොකදස්සනකිච්චං නත්ථි. තස්මා තෙසං සත්තානං ‘‘කිං ආලොකො අයං, කස්ස නු ඛො අයං ආලොකො’’ති? විචිනන්තානං චින්තෙන්තානං. සබ්බෙති සහස්සිලොකධාතුයං සබ්බෙ දෙවමනුස්සා. ඔසටාය පරිසායාති ධම්මස්සවනත්ථං සබ්බොසටාය පරිචිතපරිච්ඡින්නාය පරිසාය. සද්දං සුණිංසූති න කෙවලං සද්දමෙව සුණිංසු, අථ ඛො අත්ථොපීති යථාධිප්පෙතො තෙසං පකතිසවනුපචාරෙ විය පාකටො අහොසි, තිසහස්සිලොකධාතුං විඤ්ඤාපෙසීති. ‘Energía de inicio’ (ārambhavīriya) es la energía inicial para sacudir las impurezas conocidas como el ejército de la muerte, la cual es llamada ‘el elemento de inicio’ (ārambhadhātū). ‘Energía de salida’ (nikkamavīriya) es la energía que es opuesta a la pereza, la cual es llamada ‘el elemento de salida’ (nikkamadhātū). ‘Haced un esfuerzo’ (payogaṃ karothā) significa: ‘llevad a cabo una aplicación en la meditación aún más fuerte que aquella, superando etapa tras etapa’. Por eso dijo: ‘esforzaos’ (parakkamathā). El llamado ‘ejército de las impurezas’ es el conjunto de impurezas como la codicia, etc.; se llama ‘el ejército de la muerte’ por ser la causa de la muerte. Refiriéndose a esto se dijo: ‘por la muerte con su gran ejército’. ‘El nacimiento y el ciclo de renacimientos’: ‘nacimiento’ es el primer surgimiento de los agregados, mientras que la secuencia continua de estos es el ‘saṃsāra’; con esta intención dijo ‘el nacimiento y el ciclo de renacimientos’. Debido a que en pasajes como ‘un nacimiento, dos nacimientos’, etc., el proceso de los agregados delimitado por el tomar y el dejar en cada existencia respectiva se llama ‘nacimiento’ (jāti), y ese mismo proceso que continúa una y otra vez hasta el Parinibbāna es el ‘saṃsāra’ por ser un ‘vagar de aquí para allá’; por lo tanto, dijo: ‘o el ciclo de renacimientos conocido como nacimiento’. ‘El límite’ (pariccheda) significa el final. ‘Difundió el resplandor’ (obhāsaṃ pharī) es la conexión. ‘En el lugar iluminado’ se refiere al lugar de luz creado por él mismo. ‘No hay necesidad de luz’ significa que, así como la visión de luz en un lugar oscuro es necesaria, no hay tal necesidad de visión de luz en un lugar que ya está iluminado. Por eso, para aquellos seres que ‘investigaban y pensaban: ¿qué es esta luz?, ¿de quién es esta luz?’. ‘Todos’ se refiere a todos los devas y humanos en el sistema de mil mundos. ‘Por la asamblea reunida’ se refiere a la asamblea delimitada y familiarizada que se había reunido por completo para escuchar el Dhamma. ‘Escucharon el sonido’ significa que no solo escucharon el sonido, sino también el significado, de modo que se volvió evidente para ellos como si fuera una audición normal pretendida; así hizo que el sistema de tres mil mundos lo comprendiera. අරුණවතීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado el comentario al Aruṇavatī Sutta. 5. පරිනිබ්බානසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Parinibbāna Sutta. 186. එවං තං කුසිනාරාය හොතීති යථා අනුරොධපුරස්ස ථූපාරාමො දක්ඛිණපච්ඡිමදිසායං, එවං තං උය්‍යානං කුසිනාරාය දක්ඛිණපච්ඡිමදිසායං හොති. තස්මාති යස්මා නගරං පවිසිතුකාමා උය්‍යානතො උපෙච්ච වත්තන්ති ගච්ඡන්ති එතෙනාති උපවත්තනන්ති වුච්චති, තස්මා. තන්ති සාලපන්තිභාවෙන ඨිතං සාලවනං. අන්තරෙනාති වෙමජ්ඣෙ. අප්පමජ්ජනං අප්පමාදො, සො පන අත්ථතො ඤාණූපසංහිතා සති. යස්මා තත්ථ සතියා බ්‍යාපාරො සාතිසයො, තස්මා ‘‘සතිඅවිප්පවාසෙනා’’ති වුත්තං. අප්පමාදපදෙයෙව පක්ඛිපිත්වා අභාසි අත්ථතො තස්ස සකලස්ස බුද්ධවචනස්ස සඞ්ගණ්හනතො. 186. ‘Así sucede aquello con Kusinārā’ significa que, al igual que el Thūpārāma de Anuradhapura está en la dirección suroeste, así ese parque está en la dirección suroeste de Kusinārā. ‘Por eso’: debido a que quienes desean entrar en la ciudad vienen desde el parque y ‘transitan’ (vattanti) o van por allí, se llama ‘Upavattana’. ‘Aquel’ se refiere al bosque de sales que estaba dispuesto en hileras de árboles sala. ‘Entre’ (antarena) significa en el medio. ‘Diligencia’ (appamajjana) es la no negligencia (appamāda), la cual, en esencia, es la atención plena acompañada de conocimiento. Debido a que allí la actividad de la atención plena es excelente, se dice ‘con la no ausencia de atención’ (satiavippavāsenā). Lo expresó incluyéndolo solo en el término ‘diligencia’ porque en esencia abarca la totalidad de las palabras del Buddha. ඣානාදීසු චිත්තෙ ච පරමුක්කංසගතවසීභාවතාය ‘‘එත්තකෙ කාලෙ එත්තකා සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායිස්සාමී’’ති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනං පරිනිබ්බානපරිකම්මන්ති අධිප්පෙතං. ථෙරොති අනුරුද්ධත්ථෙරො. Debido a la maestría alcanzada en la suprema excelencia de los Jhanas y demás, y de la mente, se entiende como la ‘preparación para el Parinibbāna’ (parinibbānaparikamma) el entrar en los logros meditativos habiendo determinado el tiempo: ‘tras haber entrado en tales logros en tal tiempo, entraré en el Parinibbāna’. ‘El Anciano’ es el Venerable Anuruddha. අයම්පි චාති යථාවුත්තපඤ්චසට්ඨියා ඣානානං සමාපන්නකථාපි සඞ්ඛෙපකථා එව. කස්මා? යස්මා භගවා තදා දෙවසිකං වළඤ්ජනසමාපත්තියො සබ්බාපි අපරිහාපෙත්වා සමාපජ්ජි එවාති දස්සෙන්තො ‘‘නිබ්බානපුරං පවිසන්තො’’තිආදිමාහ. චතුවීසති…පෙ… පවිසිත්වාති එත්ථ කෙචි තාව ආහු [Pg.252] ‘‘භගවා දෙවසිකං ද්වාදසකොටිසතසහස්සක්ඛත්තුං මහාකරුණාසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, ද්වාදසකොටිසතසහස්සක්ඛත්තුමෙව ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, තස්මා තදාපි චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො සමාපජ්ජති. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා ‘තථාගතං, භික්ඛවෙ, අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං ද්වෙ විතක්කා බහුලං සමුදාචරන්ති ඛෙමො ච විතක්කො පවිවෙකො ච විතක්කො’ති (ඉතිවු. 38). ඛෙමො හි විතක්කො භගවතො මහාකරුණාසමාපත්තිං පූරෙත්වා ඨිතො, පවිවෙකවිතක්කො අරහත්තඵලසමාපත්තිං. බුද්ධානං හි භවඞ්ගපරිවාසො ලහුකො මත්ථකප්පත්තො සමාපත්තීසු වසීභාවො, තස්මා සමාපජ්ජනවුට්ඨානානි කතිපයචිත්තක්ඛණෙහෙව ඉජ්ඣන්ති. පඤ්ච රූපාවචරසමාපත්තියො චතස්සො අරූපසමාපත්තියො අප්පමඤ්ඤාසමාපත්තියා සද්ධිං නිරොධසමාපත්ති අරහත්තඵලසමාපත්ති චාති ද්වාදසෙතා සමාපත්තියො භගවා පච්චෙකං දිවසෙ දිවසෙ කොටිසතසහස්සක්ඛත්තුං පුරෙභත්තං සමාපජ්ජති, තථා පච්ඡාභත්තන්ති එවං චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා දෙවසිකං වළඤ්ජනකකසිණසමාපත්තියො’’ති. Incluso esta explicación sobre la charla de los sesenta y cinco logros de los jhānas mencionados es solo un discurso abreviado. ¿Por qué? Porque el Bienaventurado en ese entonces entró en todos los logros de uso cotidiano sin excepción, mostrando esto al decir 'entrando en la ciudad del Nirvana', etc. Al respecto de 'veinticuatro... etc., habiendo entrado', algunos dicen: 'El Bienaventurado entra en el logro de la Gran Compasión doce billones de veces al día, y entra en el logro del fruto doce billones de veces; por lo tanto, incluso entonces, entra en logros que suman veinticuatro billones'. Pues esto fue dicho por el Bienaventurado: 'Monjes, en el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado, surgen frecuentemente dos tipos de pensamientos: el pensamiento de paz y el pensamiento de reclusión' (Itivuttaka 38). El pensamiento de paz se establece habiendo completado el logro de la Gran Compasión del Bienaventurado; el pensamiento de reclusión, el logro del fruto del Arahantado. Para los Budas, la permanencia en el flujo vital [bhavaṅga] es breve y el dominio en los logros ha alcanzado la cúspide; por lo tanto, la entrada y la salida de los logros se realizan en apenas unos pocos momentos de consciencia. Estos doce logros —cinco logros de la esfera de la materia, cuatro logros inmateriales, junto con el logro de la cesación y el logro del fruto del Arahantado— el Bienaventurado entra en cada uno de ellos un billón de veces cada día antes del mediodía, y de igual manera después del mediodía; así, los logros de los kasiṇas usados diariamente suman veinticuatro billones'. අපරෙ පනාහු ‘‘යං තං භගවතා අභිසම්බොධිදිවසෙ පච්ඡිමයාමෙ පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගමුඛෙන පටිලොමනයෙන ජරාමරණතො පට්ඨාය ඤාණං ඔතාරෙත්වා අනුපදධම්මවිපස්සනං ආරභන්තෙන යථා නාම පුරිසො සුවිදුග්ගං මහාගහනං මහාවනං ඡින්දන්තො අන්තරන්තරා නිසානසිලායං ඵරසුං නිසිතං කරොති, එවමෙවං නිසානසිලාසදිසියො සමාපත්තියො අන්තරන්තරා සමාපජ්ජිත්වා ඤාණස්ස තික්ඛවිසදභාවං සම්පාදෙතුං අනුලොමපටිලොමතො පච්චෙකං පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගෙසු ලක්ඛකොටිසමාපත්තිසමාපජ්ජනවසෙන සම්මසනඤාණං පවත්තෙති, තදනුසාරෙන භගවා බුද්ධභූතොපි අනුලොමපටිලොමතො පටිච්චසමුප්පාදඞ්ගමුඛෙන විපස්සනාවසෙන දිවසෙ දිවසෙ ලක්ඛකොටිඵලසමාපත්තියො සමාපජ්ජති, තං සන්ධාය වුත්තං, ‘චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසඞ්ඛා සමාපත්තියො පවිසිත්වා’’’ති. Sin embargo, otros dicen: 'Aquello que por el Bienaventurado en el día de la iluminación, en la última vigilia, a través de los factores del origen dependiente en orden inverso, comenzando desde la vejez y la muerte, habiendo descendido al conocimiento e iniciado la visión cabal progresiva de los fenómenos —así como un hombre, cortando un bosque espeso y difícil de atravesar, afila periódicamente su hacha en una piedra de afilar— de la misma manera, entrando periódicamente en logros similares a una piedra de afilar para producir un estado de agudeza y claridad en el conocimiento, Él hace surgir el conocimiento de deliberación mediante la entrada en un billón de logros en cada uno de los factores del origen dependiente, tanto en orden directo como inverso. De acuerdo con esto, el Bienaventurado, incluso siendo un Buda, entra cada día en un billón de logros del fruto mediante la visión cabal a través de los factores del origen dependiente en orden directo e inverso. En referencia a esto se dijo: 'habiendo entrado en logros que suman veinticuatro billones'. ඉමානි ද්වෙපි සමනන්තරානෙව පච්චවෙක්ඛණායපි යෙභුය්‍යෙන නානන්තරියකතාය ඣානපක්ඛිකභාවතො. යස්මා සබ්බපච්ඡිමං භවඞ්ගචිත්තං තතො තතො [Pg.253] චවනතො ‘‘චුතී’’ති වුච්චති, තස්මා න කෙවලං අයමෙව භගවා, අථ ඛො සබ්බෙපි සත්තා භවඞ්ගචිත්තෙනෙව චවන්තීති දස්සෙතුං ‘‘යෙ හි කෙචී’’තිආදි වුත්තං. දුක්ඛසච්චෙනාති දුක්ඛසච්චපරියාපන්නෙන චුතිචිත්තෙන කාලං කාලකිරියං කරොන්ති පාපුණන්ති, කාලගමනතො වා කරොන්ති පෙච්චාති. Ambos son inmediatamente seguidos por la revisión, debido a que pertenecen mayormente al lado de los jhānas por su continuidad. Dado que el último momento de consciencia del flujo vital [bhavaṅga] al morir de este o aquel estado se llama 'muerte', por lo tanto, no solo este Bienaventurado, sino todos los seres mueren con la consciencia del bhavaṅga; para mostrar esto se dijo 'quienquiera que sea', etc. 'Por la verdad del sufrimiento' significa que realizan la acción del tiempo o parten por el paso del tiempo con la consciencia de muerte incluida en la verdad del sufrimiento. පටිභාගපුග්ගලවිරහිතො සීලාදිගුණෙහි අසදිසතාය සදිසපුග්ගලරහිතො. සඞ්ඛාරා වූපසම්මන්ති එත්ථාති වූපසමොති එවං සඞ්ඛාතං ඤාතං කථිතං නිබ්බානමෙව සුඛන්ති. ලොමහංසනකොති ලොමානං හට්ඨභාවාපාදනො. භිංසනකොති අවීතරාගානං භයජනකො ආසි අහොසි. සබ්බාකාරවරගුණූපෙතෙති සබ්බෙහි ආකාරවරෙහි උත්තමකාරණෙහි සීලාදිගුණෙහි සමන්නාගතෙ. අසඞ්කුටිතෙනාති අකුටිතෙන විප්ඵාරිකාභාවතො. සුවිකසිතෙනෙවාති පීතිසොමනස්සයොගතො සුට්ඨු විකසිතෙන. වෙදනං අධිවාසෙසි සභාවසමුදයාදිතො සුට්ඨු පඤ්ඤාතත්තා. අනාවරණවිමොක්ඛො සබ්බසො නිබ්බිදභාවො. තෙනාහ ‘‘අපඤ්ඤත්තිභාවූපගමො’’ති. පජ්ජොතනිබ්බානසදිසොති පදීපස්ස නිබ්බානසදිසො තත්ථ විලීයිත්වා අවට්ඨානාභාවතො. Desprovisto de una persona comparable, al ser incomparable en virtudes como la moralidad. 'Las formaciones se calman aquí', por lo tanto es la pacificación; así, el Nirvana, conocido y declarado de esta manera, es la felicidad. 'Erizante' significa que provoca que los vellos se ericen. 'Aterrador' significa que fue generador de temor para aquellos que no están libres de pasión. 'Dotado de todas las excelentes cualidades' significa poseedor de virtudes como la moralidad y todas las causas supremas. 'Sin encogerse' significa que no se contrajo debido a la ausencia de difusión. 'Como si estuviera plenamente florecido' significa bien abierto debido a la unión con el gozo y la alegría. Soportó la sensación porque fue bien comprendida desde su naturaleza, origen, etc. La liberación sin obstáculos es el estado de desapego total. Por eso dijo: 'habiendo alcanzado el estado de lo inefable'. 'Similar a la extinción de una lámpara' significa similar a la extinción de una luz porque no queda residuo tras haberse disuelto allí. පරිනිබ්බානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción del Parinibbāna Sutta ha terminado. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La descripción de la segunda sección [Vagga] ha terminado. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය De la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya. බ්‍රහ්මසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. La aclaración del significado oculto de la descripción del Brahmasaṃyutta está completa. 7. බ්‍රාහ්මණසංයුත්තං 7. Brāhmaṇa Saṃyutta. 1. අරහන්තවග්ගො 1. Arahanta Vagga. 1. ධනඤ්ජානීසුත්තවණ්ණනා 1. Descripción del Dhanañjānī Sutta. 187. ධනඤ්ජානිගොත්තාති [Pg.254] එත්ථ පුබ්බපුරිසතො ආගතස්ස කුලවංසස්ස නාමාභිධානසඞ්ඛාතං ගං තායතීති ගොත්තං. (කිං පන තන්ති? අඤ්ඤකුලපරම්පරාසාධාරණං තස්ස කුලස්ස ආදිපුරිසසමුදාගතං තංකුලපරියාපන්නසාධාරණං සාමඤ්ඤරූපන්ති දට්ඨබ්බං.) ධනඤ්ජානිගොත්තං එතිස්සන්ති ධනඤ්ජානිගොත්තා. තස්සා උදානස්ස කාරණං පුච්ඡිත්වා ආදිතො පට්ඨාය විභාවෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. නානාරසභොජනං දෙතීති යොජනා. පඤ්චගොරසසම්පාදිතං සාලිභත්තං සූපසාකබ්‍යඤ්ජනං නානාරසං බ්‍රාහ්මණභොජනං. මණ්ඩලග්ගඛග්ගන්ති මණ්ඩලග්ගසඞ්ඛාතං ඛග්ගං. දුවිධො හි ඛග්ගො මණ්ඩලග්ගො දීඝග්ගොති. තත්ථ යස්ස අග්ගො මණ්ඩලාකාරෙන ඨිතො, සො මණ්ඩලග්ගො. යස්ස පන අසිපුත්තිකා විය දීඝො, සො දීඝග්ගො. 187. Respecto a 'Dhanañjānigottā': aquí 'gotta' se refiere a aquello que protege el nombre del linaje familiar proveniente de los antepasados. (¿Qué es eso? Debe entenderse como la forma común que pertenece a ese clan, común a la sucesión de otros clanes, originada del primer hombre de ese clan). 'Dhanañjānigottā' significa aquellos que tienen este linaje de Dhanañjānī. Habiendo preguntado la razón de esa exclamación, se dijo 'Se dice que...', etc., para explicarlo desde el principio. Se conecta con 'da una comida de diversos sabores'. Una comida de brahmanes de diversos sabores consiste en arroz de calidad preparado con los cinco productos de la vaca, con sopas y vegetales. 'Espada maṇḍalaggakhagga' es una espada conocida como maṇḍalagga. Pues hay dos tipos de espadas: la maṇḍalagga y la dīghagga. Entre ellas, aquella cuya punta tiene forma circular es la maṇḍalagga. Pero aquella que es larga como un pequeño cuchillo es la dīghagga. සාසනාති අනුසාසනා. ‘‘නමො…පෙ… සම්බුද්ධස්සා’’ති එවං වුත්තා පඤ්චපදිකගාථා. සත්ථුසාසනෙ හි ලොකියච්ඡන්දං අනපෙක්ඛිත්වා එසා පඤ්චපදිකගාථාති දට්ඨබ්බා. ඔක්කාවරධරාති පුබ්බපුරිසසඞ්ඛාතඋක්කාකවංසවරධාරිකා. සක්කාති සක්කුණෙය්‍යං. 'Sāsanā' significa instrucción. La estrofa de cinco versos dicha como 'Namo... pe... sambuddhassa'. Debe entenderse que en la enseñanza del Maestro, sin considerar la métrica mundana, esta es una estrofa de cinco versos. 'Okkāvaradharā' significa portadora del noble linaje Okkāka proveniente de los antepasados. 'Sakkā' significa posible. එවන්ති ‘‘සචෙ මෙ අඞ්ගමඞ්ගානී’’තිආදිනා ඉමිනා පකාරෙන. ‘‘පඤ්ච ගාථාසතානි පන අට්ඨකථං ආරුළ්හානි, ඉධ පන ද්වෙ එව උද්ධටා’’ති වදන්ති. පහරිතුං වාති එකවාරම්පි හත්ථෙන වා පාදෙන වා පහරිතුම්පි පරාමසිතුම්පි අසක්කොන්තොති අත්ථො. සො හි තස්සා අරියසාවිකාය ආනුභාවෙන අත්තනො සාමත්ථියෙන වසෙ වත්තාපනත්ථං සන්තජ්ජිත්වාපි තදනුවත්තන්තො නිබ්බිසො අහොසි. තෙනාහ ‘‘භොතී’’තිආදි. «Así» (evanti) se refiere a «de esta manera», como en «si mis extremidades...», etc. Se dice que «quinientos versos fueron incluidos en el comentario, pero aquí solo se citan dos». «Para golpear» (paharituṃ vāti) significa que él no fue capaz ni siquiera de golpearla o tocarla una sola vez con la mano o el pie. Pues, debido al poder de esa noble discípula, él no pudo someterla bajo su control mediante su propia fuerza, aun después de haberla intimidado, y terminó actuando de forma inofensiva al seguir sus pasos. Por eso dijo: «Señora», etc. තස්ස බ්‍රාහ්මණස්සාති අත්තනො සාමිකබ්‍රාහ්මණස්ස. උපසංහරන්තීති උපනෙන්තී. තස්මිං සමයෙති තස්මිං දුක්ඛුප්පත්තිකාලෙ ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’’ති භගවතො [Pg.255] වචනං අනුස්සරිත්වා ‘‘දසබලස්ස භගවතො’’තිආදීසු යථාපරිචිතං ගුණපදං අනුස්සරි. තෙනාහ ‘‘දසබලං සරී’’ති. «De ese brahmán» (tassa brāhmaṇassāti) se refiere a su propio esposo brahmán. «Presentando» (upasaṃharantīti) significa trayendo cerca. «En aquel momento» (tasmiṃ samayeti), en aquel tiempo de surgimiento del sufrimiento, recordando las palabras del Bendito: «todas las formaciones son sufrimiento», ella recordó las cualidades del Buda como el «Bendito de los Diez Poderes», tal como las conocía. Por eso dijo: «Recordando al de los Diez Poderes» (dasabalaṃ sarīti). ඛන්තිසොරච්චරහිතතාය කුජ්ඣිත්වා. භිජ්ජිත්වාති සංයතාභාවතො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අන්තරෙ මෙත්තිභෙදෙන භිජ්ජිත්වා. එවමෙවාති යථා එතරහි අකාරණෙන, එවමෙව අඤ්ඤදාපි අකාරණෙනාති අත්ථො. නික්කාරණතාදීපනෙ එවං-සද්දො, එව-සද්දො පන අවධාරණත්ථො. නික්කාරණතා ච නාම නිරත්ථකතා, නිරත්ථකවිප්පලාපභාවෙනෙත්ථ එවං-සද්දස්ස ගහණෙ පවත්ති ගවෙසිතබ්බා. ගරහත්ථො වායං එවං-සද්දො අනෙකත්ථත්තා නිපාතානං. ගරහත්ථතා චස්ස වසලිසද්දසන්නිධානතො පාකටා එව. Enojado por carecer de paciencia y gentileza. «Habiéndose roto» (bhijjitvāti) significa que, por falta de autocontrol, se rompió la amistad con ese brahmán. «Exactamente así» (evamevāti) significa tal como ahora sucede sin causa, así también ocurrió en otras ocasiones sin causa. La palabra «así» (evaṃ) se usa para indicar la falta de causa, mientras que la palabra «exactamente» (eva) tiene una función de énfasis. Por «falta de causa» se entiende inutilidad; el uso de la palabra «así» en este contexto debe buscarse en el sentido de una charla inútil. O bien, esta palabra «así» tiene un sentido de reproche, dado que las partículas tienen múltiples significados. Su carácter de reproche es evidente por su proximidad a la palabra «paria» (vasali). ගාමනිගමරට්ඨපූජිතොති ඉමිනා ගාමනිගමරට්ඨසාමිකෙහි පූජිතභාවො දීපිතො ගාමාදීනං තෙසං වසෙ වත්තනතො. අසුකස්ස නාම පුග්ගලස්ස. සෙසන්ති අභික්කන්තන්තිආදි, යම්පි චඤ්ඤං ඉධාගතං හෙට්ඨා වණ්ණිතඤ්ච. «Honrado por aldeas, pueblos y el país»: con esto se indica que era honrado por los señores de esas aldeas, pueblos y países, por tenerlos bajo su control. «De tal persona». El resto de los términos como «maravilloso» (abhikkantanti), etc., son otros términos que aparecen aquí y que han sido descritos anteriormente. ධනඤ්ජානීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Dhanañjānīsutta. 2. අක්කොසසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Akkosasutta 188. භාරද්වාජොව සොති භාරද්වාජො නාම එව සො බ්‍රාහ්මණො. ගොත්තවසෙන හි තයිදං නාමං, විසෙසෙන පනෙතං ජාතන්ති දස්සෙතුං ‘‘පඤ්චමත්තෙහී’’තිආදි වුත්තං. ජානිකතාති ඤාතිවග්ගහානිකතා. පක්ඛො භින්නොති තතො එව ඤාතිපක්ඛො නට්ඨො. යථා දොමනස්සිතො අනත්තමනොති වත්තබ්බං ලභති, එවං කුපිතොති ආහ ‘‘දොමනස්සෙන චා’’ති. දසහීති අනවසෙසපරියාදානවසෙන වුත්තං පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අක්කොසන්තො තථා අක්කොසෙය්‍යාති කත්වා. තත්ථ පන යෙන කෙනචි අක්කොසන්තොපි අක්කොසතියෙව නාම. කරොසි මම භාතිකස්ස පබ්බජ්ජං. 188. «Él era un Bhāradvāja»: ese brahmán se llamaba precisamente Bhāradvāja. Este es su nombre por linaje. Para mostrar que se trataba de un grupo específico, se dijo «unos quinientos», etc. «Privado de parientes» (jānikatā) significa que su grupo de parientes disminuyó. «Su facción se rompió» significa que, por esa misma razón, su grupo de parientes se perdió. Así como se puede decir «afligido» (domanassito) por «descontento» (anattamanoti), así dice «con aflicción» por estar «enojado» (kupitoti). «Con diez» se dice en el sentido de un agotamiento total, sugiriendo que insultaría con quinientos versos. En ese contexto, cualquiera que insulte con cualquier término, de hecho está insultando. «Tú induces a mi hermano a la vida monástica». සම්භුඤ්ජතීති සම්භොගං කරොති. අක්කොසාදීහි එකතො භුඤ්ජති. වීතිහරතීති බ්‍යතිහාරං කරොති, අක්කොසතො පච්චක්කොසනාදිනා විනිමයං [Pg.256] කරොතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කතස්ස පටිකාරං කරොතී’’ති. අස්ස අනුස්සවවසෙන සුත්වා ‘‘සපති ම’’න්ති සඤ්ඤිනො භයං උප්පජ්ජීති යොජනා. අස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. සුත්වාති පදං උභයත්ථාපි යොජෙතබ්බං ‘‘තවෙවෙතං බ්‍රාහ්මණාති සුත්වා, අනුස්සවවසෙන සුත්වා’’ති ච. කාමං කිසවච්ඡාදයො සපනං නාදංසු, දෙවතානංයෙව හි සො අත්ථො, සත්තානං පන තථා සඤ්ඤා උප්පන්නා, සොපි තථාසඤ්ඤී අහොසි. තෙනාහ ‘‘අනුස්සවවසෙනා’’ති. «Se asocia» (sambhuñjatīti) significa que disfruta junto con él. Participa de la comida junto con los insultos y demás. «Intercambia» (vītiharatīti) significa que realiza un trueque, es decir, intercambia insultos devolviendo el insulto. Por eso dijo: «Devuelve lo que se le ha hecho». Al escucharlo por tradición oral, surgió el temor en quien pensaba «él me maldice». «A él» (assāti) se refiere al brahmán. La palabra «habiendo escuchado» (sutvāti) debe conectarse con ambos sentidos: «habiendo escuchado que "eso es solo tuyo, brahmán"» y «habiendo escuchado por tradición oral». Ciertamente, Kisavaccha y otros no maldijeron; eso fue solo la interpretación de las deidades, pero en los seres surgió tal percepción, y él también tuvo esa percepción. Por eso dijo: «por tradición oral». දන්තස්ස සබ්බසො දමථං උපගතත්තා. නිබ්බිසෙවනස්සාති රාගදොසාදිහෙතුකවිප්ඵන්දනරහිතස්ස. තස්සෙවාති පටිකුජ්ඣන්තස්සෙව පුග්ගලස්ස තෙන කොධෙන පාපං හොති පාපස්ස සන්තානන්තරසඞ්කන්තියා අභාවතො. කෙචි පන ‘‘තස්සෙවාති තස්සෙව පටිකුජ්ඣන්තපුරිසස්ස තෙන පටිකුජ්ඣනෙන. පාපියොති පටිකුජ්ඣන්තපුග්ගලස්ස ලාමකතරො’’ති එවමෙත්ථ අත්ථං වදන්ති. සතියා සමන්නාගතො හුත්වා පටිසඞ්ඛානෙ ඨිතො අධිවාසෙති, න සහො මූළ්හො හුත්වාති අධිප්පායො. උභින්නං තිකිච්ඡන්තන්ති උභින්නං උප්පන්නකොධසඞ්ඛාතං කිලෙසබ්‍යාධිං තිකිච්ඡන්තං වූපසමෙන්තං තං පුග්ගලං. යො පුග්ගලොතිආදිනා පුරිමාසු ගාථාසු පවත්තිතානි පදානි සම්බන්ධිත්වා දස්සෙති. පඤ්චසු ඛන්ධෙසු යාථාවතො විනීතා අරියධම්මස්ස කොවිදා නාම හොන්තීති ආහ ‘‘ධම්මස්සාති පඤ්චක්ඛන්ධධම්මස්සා’’ති. ඉදානි තමත්ථං පරිපුණ්ණං කත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘චතුසච්චධම්මස්ස වා’’ති. «Del domado», por haber alcanzado la disciplina plena en todos los aspectos. «Del que no tiene asociaciones» (nibbisevanassāti), por estar libre de la agitación causada por la pasión, el odio, etc. «Solo a él» (tassevāti), al hombre que devuelve la ira, le llega el mal, pues no hay transferencia del flujo de maldad a otro. Algunos, sin embargo, explican el sentido así: «A ese mismo hombre que devuelve la ira, por ese acto de devolverla, le sucede algo peor; se vuelve más vil que el hombre que se enojó primero». El sentido es que, poseyendo atención plena y manteniéndose firme en la reflexión, él tolera, no se confunde por la ira. «Cura a ambos»: a aquel hombre que calma y apacigua la enfermedad de las impurezas llamada ira surgida en ambos. Conecta los términos presentes en los versos anteriores como «Aquel hombre que...», etc. Se dice que quienes están entrenados correctamente en los cinco agregados son llamados expertos en el Dhamma de los nobles; por eso dice: «Del Dhamma, es decir, del Dhamma de los cinco agregados». Ahora, completando ese significado, dice: «O del Dhamma de las Cuatro Verdades». අක්කොසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Akkosasutta. 3. අසුරින්දකසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Asurindakasutta 189. තෙනෙවාති භාතුපබ්බජිතෙනෙව. අස්සෙවාති තිතික්ඛස්ස. ‘‘තං ජයං හොතී’’ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසවසෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘සො ජයො හොතී’’ති, දුජ්ජයං කොධං තිතික්ඛාය ජිනන්තස්සාති අධිප්පායො. යස්මා තිතික්ඛාදයො න කොධවසිකං ධුරං, තං පන බාලානං මඤ්ඤනාමත්තන්ති [Pg.257] ඉධ ඉමමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘කතමස්සා’’තිආදි වුත්තං. විජානතොව ජයො න අවිජානතො තිතික්ඛාය අභාවතො. න හි අවිජානන්තො අන්ධබාලො කොධං විජෙතුං සක්කොති. කෙවලං ජයං මඤ්ඤති කිලෙසෙහි පරාජිතො සමානොපීති අධිප්පායො. 189. «Por eso mismo», debido a la ordenación de su hermano. «De esto», de la paciencia. «Esa es la victoria» (taṃ jayaṃ hotīti): se dice con cambio de género gramatical «esa es la victoria», con el sentido de que aquel que vence la ira difícil de vencer lo hace mediante la paciencia. Dado que la paciencia y otras virtudes no son una carga impuesta por la ira, sino que eso es meramente una opinión de los necios, se dice «de quién es», etc., para aclarar este punto. La victoria es solo del que comprende, no del que no comprende, debido a la falta de paciencia. Pues el necio ciego que no comprende no es capaz de vencer la ira. El sentido es que meramente se imagina que ha vencido, a pesar de haber sido derrotado por las impurezas. අසුරින්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Asurindakasutta. 4. බිලඞ්ගිකසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Bilaṅgikasutta 190. සුද්ධන්ති කෙවලං සම්භාරවිරහිතං. සම්භාරයුත්තන්ති කටුකභණ්ඩාදිසම්භාරසහිතං. කඤ්ජිතො නිබ්බත්තත්තා කඤ්ජිකං, ආරනාලං, බිලඞ්ගන්ති අත්ථො. නාමං ගහිතං සඞ්ගීතිකාලෙ ‘‘බිලඞ්ගිකභාරද්වාජො’’ති විසෙසනවසෙන. තයොති ධනඤ්ජානියා සාමිකො භාරද්වාජො, අක්කොසකභාරද්වාජො, අසුන්දරිකභාරද්වාජොති ආදිතො තීසු සුත්තෙසු ආගතා තයො. මෙති මය්හං. 190. «Puro» (suddhanti) significa solo, sin ingredientes. «Con ingredientes» (sambhārayuttanti) significa acompañado de ingredientes como especias picantes y demás. Por ser producido de granos fermentados (kañjita) se llama caldo agrio (kañjika), o vinagre de grano (āranāla); su significado es caldo fermentado (bilaṅga). El nombre «Bilaṅgika Bhāradvāja» fue asignado en el momento del concilio como una distinción. «Tres»: se refiere a los tres que aparecen en los tres primeros suttas: el esposo de Dhanañjāni, el Bhāradvāja que insultó y el Bhāradvāja Asurindaka. «Me» significa para mí. බිලඞ්ගිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Bilaṅgikasutta. 5. අහිංසකසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Ahiṃsakasutta 191. එසාති බ්‍රාහ්මණො. ‘‘අහිංසකො අහ’’න්ති තදත්ථං සාධෙතුං ඉච්ඡාය කථෙසීති වුත්තං ‘‘අහිංසකපඤ්හං පුච්ඡී’’ති. තථා චෙ අස්සාති යථා තෙ නාමස්ස අත්ථො, තථා චෙතං භවෙය්‍යාසි අන්වත්ථනාමකො භවෙය්‍යාසි අහිංසකො එව සියාති. න දුක්ඛාපෙති දුක්ඛමත්තම්පි න උප්පාදෙති, දුක්ඛතො අපනෙතීති අත්ථො. 191. «Este» es el brahmán. Se dice que «hizo la pregunta sobre el no dañar» porque deseaba demostrar: «yo soy un no-dañador». «Y si así fueras» significa que si fueras conforme al significado de tu nombre, entonces tu nombre sería veraz y serías verdaderamente un no-dañador (ahiṃsaka). «No causa dolor»: significa que no genera ni un poco de sufrimiento, lo libera del sufrimiento. අහිංසකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Ahiṃsakasutta. 6. ජටාසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Jaṭāsutta 192. ජටාපඤ්හස්සාති ‘‘අන්තොජටා බහිජටා’’ති එවං ජටාපරියායස්ස පඤ්හස්ස. 192. Respecto a 'la pregunta sobre el enredo' (jaṭāpañhassa), se refiere a la pregunta sobre el modo del enredo en la forma: 'un enredo interno, un enredo externo'. ජටාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Jaṭā Sutta. 7. සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Suddhika Sutta 193. සුද්ධිකපඤ්හස්සාති [Pg.258] ‘‘නාබ්‍රාහ්මණො සුජ්ඣතී’’ති එවං සුද්ධසන්නිස්සිතස්ස පඤ්හස්ස. සීලසම්පන්නොති පඤ්චවිධනියමලක්ඛණෙන සීලෙන සමන්නාගතො. තපොකම්මන්ති අනසනපඤ්චාතපතප්පනාදිපරිභෙදනතපොකම්මං කරොන්තොපි. විජ්ජාති තයො වෙදාති වදන්ති ‘‘තාය ඉධලොකත්ථං පරලොකත්ථං ඤායන්තී’’ති කත්වා. ගොත්තචරණන්ති ගොත්තසඞ්ඛාතං චරණං. බ්‍රාහ්මණො සුජ්ඣති ජෙට්ඨජාතිකත්තා. තථා හි සො එව තපං ආචරිතුං ලභති, න ඉතරො. අඤ්ඤා ලාමිකා පජාති ඉතරවණ්ණං වදති. වචනසහස්සම්පීති ගාථානෙකසහස්සම්පි. අන්තො කිලෙසෙහි පූතිකො සභාවෙන පූතිකො. කිලිට්ඨෙහි කායකම්මාදීහි කායදුච්චරිතාදීහි. 193. Respecto a la 'pregunta de Suddhika' (suddhikapañhassa), se refiere a la pregunta basada en la pureza: 'nadie que no sea brahmán se purifica'. 'Dotado de virtud' (sīlasampanno) significa provisto de virtud mediante la característica de las cinco clases de restricciones. 'Práctica ascética' (tapokammaṃ) se refiere a realizar prácticas ascéticas que incluyen el ayuno y el calentamiento por los cinco fuegos, entre otras. 'Conocimiento' (vijjā) se refiere a los tres Vedas; se dice 'a través de ellos se conoce lo que es beneficioso en este mundo y en el otro'. 'Linaje y conducta' (gottacaraṇanti) es la conducta conocida como linaje. 'El brahmán se purifica' por ser de nacimiento superior. Pues solo él tiene permitido practicar el ascetismo, no otros. 'La otra prole es inferior' se refiere a las otras castas. 'Incluso mil palabras' (vacanasahassampīti) significa incluso muchos miles de versos. 'Internamente corrompido' significa corrompido por las impurezas por su propia naturaleza. 'Por acciones manchadas' se refiere a las acciones corporales y conductas corporales incorrectas. සුද්ධිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Suddhika Sutta. 8. අග්ගිකසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario del Aggika Sutta 194. අග්ගිපරිචරණවසෙනාති අග්ගිහුත්තජුහනවසෙන. සන්නිහිතොති මිස්සීභාවං සම්පාපිතො. තථාභූතො ච සො සප්පිනා සද්ධිං යොජිතො නාම හොතීති ආහ ‘‘සංයොජිතො’’ති. අපායමග්ගං ඔක්කමති මිච්ඡාදිට්ඨිමිච්ඡාසඞ්කප්පාදීනං අත්තනො සන්තානෙ සමුප්පාදනතො. තෙනාහ ‘‘ඉමං ලද්ධි’’න්තිආදි. 194. Por medio del 'servicio al fuego' (aggiparicaraṇavasenāti) significa por medio del ofrecimiento de la oblación de fuego (aggihutta). 'Reunido' (sannihito) significa puesto en contacto. Y siendo así, se dice que está 'combinado' (saṃyojito) cuando se une con el ghee (mantequilla clarificada). 'Entra en el camino hacia los estados de privación' debido al surgimiento de la visión incorrecta, la intención incorrecta, etc., en su propio flujo de conciencia. Por eso se dice 'esta creencia', etc. ජාතියාති සදොසකිරියාපරාධස්ස අසම්භවෙන පරිසුද්ධාය ජාතියා. නානප්පකාරෙ අට්ඨාරසවිජ්ජාට්ඨානසඤ්ඤිතෙ ගන්ථෙ. සුතවාති සුත්වා නිට්ඨං පත්තො අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යත්තාති අධිප්පායො. Por el 'nacimiento' (jātiyāti), es decir, por un nacimiento puro debido a la ausencia de la posibilidad de cometer ofensas o acciones defectuosas. En diversos libros conocidos como los 'dieciocho lugares del conocimiento'. 'Instruido' (sutavā) significa que ha alcanzado la conclusión tras haber escuchado; el sentido es que es supremamente digno de ofrendas. පුබ්බෙනිවාසඤාණෙනාති ඉදං ලොකෙ සාසනෙ ච නිරුළ්හතාවසෙන වුත්තං. අඤ්ඤෙ හි පුබ්බෙනිවාසං ජානන්තා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙනෙව ජානන්ති, භගවා පන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙනපි ජානාති. දිබ්බෙන චක්ඛුනාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සබ්බසො ජාති ඛීයති එතෙනාති ජාතික්ඛයො, අග්ගමග්ගො[Pg.259], තෙන පත්තබ්බත්තා ආපන්නත්තා ච ජාතික්ඛයො අරහත්තං. ජානිත්වා වොසිතවොසානොති විජානිතබ්බං චතුසච්චධම්මං මග්ගඤාණෙන ජානිත්වා සොළසන්නම්පි කිච්චානං වොසිතවොසානො. Con el 'conocimiento de las moradas anteriores' (pubbenivāsañāṇenāti); esto se dice por su uso establecido en el mundo y en la Enseñanza. Mientras otros que conocen las vidas pasadas lo hacen solo a través del conocimiento de las moradas anteriores, el Bienaventurado lo conoce también a través del conocimiento de la omnisciencia. 'Con el ojo divino' (dibbena cakkhunāti); aquí también se aplica el mismo principio. Aquello por lo cual el nacimiento se agota por completo en todos los sentidos es el 'fin del nacimiento' (jātikkhayo), es decir, el camino supremo; por haber sido alcanzado y obtenido por medio de aquel [camino], el estado de Arahat es el fin del nacimiento. 'Habiendo conocido, alguien que ha completado lo que debe completarse' (jānitvā vositavosāno) significa habiendo conocido a través del conocimiento del camino el Dhamma de las Cuatro Verdades que debe ser comprendido, y habiendo completado las dieciséis funciones. උප්පත්තිං දීපෙත්වාති පායසදානස්ස ආගමනං පකාසෙත්වා. ගාථාහි අභිගීතන්ති ද්වීහි ගාථාහි මයා අභිගීතං. අභුඤ්ජිතබ්බන්ති භුඤ්ජිතුං න යුත්තං. ‘‘අභොජනෙය්‍ය’’න්ති කස්මා වුත්තං, නනු භගවතො අජ්ඣාසයො අච්චන්තමෙව සුද්ධොති? සච්චමෙතං, බ්‍රාහ්මණො පන පුබ්බෙ අදාතුකාමො පච්ඡා ගාථා සුත්වා ධම්මදෙසනාය මුදුහදයො හුත්වා දාතුකාමො අහොසි, තස්මා තං භික්ඛූනං අනාගතෙ දිට්ඨානුගතිආපජ්ජනත්ථං පටික්ඛිපි. තථා හි අනන්තරසුත්තෙ කසිභාරද්වාජසුත්තෙ ච එවමෙව පටිපජ්ජි. තෙනාහ ‘‘ත්වං බ්‍රාහ්මණා’’තිආදි. කිලඤ්ජම්හි…පෙ… පකාසිතාති එතෙන ගාථං උද්දෙසට්ඨානෙව ඨපෙත්වා භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසීති දස්සෙති. ගායනෙනාති ගායනකෙන, ගානෙන වා. අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්චාති සදෙවකස්ස ලොකස්ස හිතඤ්චෙව තස්ස කාරණඤ්ච. සම්පස්සන්තානන්ති සම්මදෙව පස්සන්තානං. ධම්මොති පවෙණිආගතො චාරිත්තධම්මො න හොති. භොජනෙසු උක්කංසගතං දස්සෙතුං ‘‘සුධාභොජන’’න්ති ආහ. ධම්මෙ සතීති අරියානං ආචාරධම්මෙ සති තං ආලම්බිත්වා ජීවන්තානං එතදෙව සෙට්ඨන්ති ‘‘සොමං භුඤ්ජෙය්‍ය පායස’’න්ති තං ආරබ්භ කථාය උප්පන්නත්තා. 'Explicando el origen' significa revelando la procedencia de la donación de arroz con leche (pāyasa). 'Cantado en versos' (gāthāhi abhigītanti) significa lo que ha sido cantado por mí en dos versos. 'No debe ser comido' (abhuñjitabbanti) significa que no es apropiado comerlo. ¿Por qué se dice que 'no es comestible' (abhojaneyya), acaso la intención del Bienaventurado no es extremadamente pura? Es cierto, pero el brahmán, que antes no quería dar, después de escuchar los versos y ablandarse su corazón por la enseñanza del Dhamma, deseó dar; por lo tanto, [el Buda] lo rechazó para evitar que los monjes siguieran ese ejemplo en el futuro. De hecho, actuó de la misma manera en el sutta siguiente y en el Kasibhāradvāja Sutta. Por eso dijo 'Tú, brahmán', etc. 'En una estera... etc... revelado'; con esto muestra que el Bienaventurado enseñó el Dhamma en detalle al brahmán, manteniendo el verso solo como introducción. 'Cantando' (gāyanenāti) significa mediante el canto o la melodía. 'El beneficio y el Dhamma' (atthañca dhammañcāti) se refiere al bienestar del mundo con sus dioses y a su causa. 'Para los que ven correctamente' (sampassantānanti) significa para los que ven perfectamente. El 'Dhamma' no es la conducta tradicional heredada. Para mostrar la excelencia entre los alimentos, dijo 'alimento de ambrosía' (sudhābhojana). 'Habiendo Dhamma' (dhamme satīti) significa habiendo la conducta de los nobles; para aquellos que viven apoyándose en ella, esto es lo mejor: 'que coma este arroz con leche', pues surgió a partir de esa conversación. සල්ලක්ඛෙති අයං බ්‍රාහ්මණො. සෙසා පච්චයා නිද්දොසා තෙ ආරබ්භ කථාය අප්පවත්තිතත්තා. කුක්කුච්චවූපසන්තන්ති අග්ගිආහිතපදස්ස විය සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. අන්නෙන පානෙනාති ලක්ඛණවචනමෙතං යථා ‘‘කාකෙහි සප්පි රක්ඛිතබ්බ’’න්ති. තෙනාහ ‘‘දෙසනාමත්තමෙත’’න්ති. බහුසස්සඵලදායකං සුඛෙත්තං විය පටියත්තන්ති සම්මා කසනබීජනඋදකානයනාපනයනාදිනා සුසජ්ජිතං ඛෙත්තං විය සීලාදිගුණවිසෙසසම්පාදනෙන පටියත්තං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං එතං. Observa a este brahmán. Los demás requisitos están libres de falta, ya que la conversación no se desarrolló en torno a ellos. 'Aquel cuya inquietud se ha calmado' (kukkuccavūpasantanti) debe entenderse en su formación gramatical de manera similar a 'aggiāhita'. 'Con comida y bebida' es una expresión figurada, como cuando se dice 'el ghee debe ser protegido de los cuervos'. Por eso dijo 'esto es solo una enseñanza'. 'Preparado como un buen campo que da abundantes frutos y cosechas' significa que este es un campo de mérito preparado mediante la obtención de cualidades especiales como la virtud, del mismo modo que un campo es bien preparado mediante el arado, la siembra, la irrigación y el drenaje. අග්ගිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Aggika Sutta. 9. සුන්දරිකසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario del Sundarika Sutta 195. ආනෙත්වා [Pg.260] හුනිතබ්බතො ආහුති. සප්පිමධුපායසාදීහි අග්ගිං ජුහොති එත්ථාති අග්ගිහුත්තං, සාධිට්ඨානං වෙදිතබ්බං. තෙනාහ ‘‘අග්‍යායතන’’න්තිආදි. සුවිසොධිතො චස්සාති නිහීනජාතිකානං අනෙන සුට්ඨු විසොධිතො ච භවෙය්‍ය. ‘‘මෙ’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. 195. 'Ofrenda' (āhuti) porque debe ser traída y ofrecida. 'Oblación de fuego' (aggihutta) es aquello en lo cual se ofrece al fuego ghee, miel, arroz con leche, etc.; debe entenderse junto con su base. Por eso dijo 'el lugar del fuego' (agyāyatana), etc. 'Y que sea bien purificado por mí' significa que incluso para aquellos de nacimiento inferior, esto debería ser bien purificado por este [medio]. La palabra 'me' se añade para la conexión gramatical. අඵලං කරොතීති ඉතො පට්ඨාය යාව දෙමීති පදං. තාව අනන්තරසුත්තවණ්ණනාය ආගතසදිසමෙවාති පෙය්‍යාලවසෙන ඨපෙසි, න සප්පිසඞ්ඛාරට්ඨපනං. හිමපාතස්ස ච සීතවාතස්ස ච පටිබාහනත්ථන්ති අකාරණමෙතන්ති තං අනාදියිත්වා අඤ්ඤමෙව සුකාරණං දස්සෙතුං ‘‘පටිබලොවා’’තිආදි වුත්තං. සඤ්ජානිත්වාති ‘‘නායං බ්‍රාහ්මණො’’ති සඤ්ජානිත්වා. 'Lo hace infructuoso' (aphalaṃ karotīti); desde aquí hasta la palabra 'doy' (demi). Durante este tramo, se presenta de forma abreviada por ser similar a lo que aparece en el comentario del sutta anterior, sin incluir la preparación del ghee. 'Para resistir la caída de nieve y el viento frío'; considerando que esto no es una razón válida, para mostrar otra razón mejor sin tomar esa en cuenta, se dijo 'es capaz de', etc. 'Habiendo reconocido' significa habiendo reconocido que 'este no es un brahmán'. නීචකෙසන්තන්ති රස්සකෙසන්තං. බ්‍රාහ්මණානං සුද්ධිඅත්ථා සිඛාති ආහ ‘‘පවත්තමත්තම්පි, සිඛං අදිස්වා’’ති, ‘‘පරමහංසපරික්ඛාදිනා’’ති කෙචි. 'Cabello corto' significa cabello de poca longitud. El mechón de pelo (sikhā) es para la purificación de los brahmanes, por eso dijo: 'aunque solo fuera de paso, sin ver el mechón'. Algunos dicen: 'debido a los implementos de un Paramahamsa, etc.'. අකාරණං දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස ජාති අදක්ඛිණෙය්‍යභාවහෙතූනං පාපධම්මානං අපටික්ඛෙපභාවතො. එතන්ති සීලාදිභෙදං චරණං. දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස කාරණං අදක්ඛිණෙය්‍යභාවකාරකපාපධම්මානං තදඞ්ගාදිවසෙන පජහනතො. අස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. තමත්ථන්ති තං දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස කාරණතාසඞ්ඛාතමත්ථං උපමාය විභාවෙන්තො. සාලාදිකට්ඨා ජාතොවාති සාලාදිවිසුද්ධකට්ඨාව ජාතො. සාපානදොණිආදිඅවිසුද්ධකට්ඨා ජාතො අග්ගිකිච්චං න ච න කරොති. එවන්ති යථා අග්ගි යතො කුතොචි ජාතොපි අග්ගිකිච්චං කරොතියෙව, එවං චණ්ඩාලකුලාදීසු ජාතොපි දක්ඛිණෙය්‍යො න න හොති ගුණසම්පදාවසෙන අරියානං වංසෙ පජාතත්තාති ආහ ‘‘ගුණසම්පත්තියා ජාතිමා’’ති. ධිතියා ගුණසම්පත්තියා පමුඛභාවං දස්සෙතුං ‘‘සො හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ධිතියාති වීරියෙන. තඤ්හි අනුප්පන්නානං කුසලධම්මානං උප්පාදනපරිබ්‍රූහනෙහි තෙ ධාරෙති. හිරියා දොසෙ නිසෙධෙති, සම්මදෙව පාපානං ජිගුච්ඡනෙ සති තෙසං පවත්තියා අවසරො එව නත්ථි. මොනධම්මෙන ඤාණසඞ්ඛාතෙන ඔත්තප්පධම්මෙන. කාරණාකාරණජානනකොති තෙසං තෙසං [Pg.261] ධම්මානං යථාභූතං ඨානං, පාපධම්මානං වා විප්පකාරසභාවට්ඨානං ජානනකො. El nacimiento no es la causa para ser digno de ofrendas (dakkhiṇeyya), debido a que no excluye los estados perjudiciales (pāpadhamma), que son las razones de la indignidad. 'Esto' se refiere a la conducta (caraṇa) dividida en virtud (sīla) y otros factores. La causa de ser digno de ofrendas es el abandono, mediante la sustitución por lo opuesto y demás medios, de los estados perjudiciales que provocan la indignidad. 'De él' se refiere al brahmán. Para explicar ese 'significado' —referente a ser la causa de la dignidad de las ofrendas— mediante una comparación, se dice: 'nacido de madera de sāla y similares', es decir, nacido de maderas puras como el sāla. El fuego nacido de maderas impuras, como los canales de desagüe de madera, no deja de realizar la función del fuego. 'Así', de la misma manera que el fuego, nacido de donde sea, ciertamente realiza la función del fuego, así también aquel que nace en una familia caṇḍāla u otras familias bajas, no deja de ser digno de ofrendas por el logro de sus virtudes, al haber nacido en el linaje de los nobles (ariya). Por ello se dice: 'es de noble nacimiento por su perfección de virtudes'. Para mostrar la preeminencia de la fortaleza (dhiti) en la perfección de las virtudes, se dice 'él ciertamente' y demás. Allí, 'con fortaleza' significa con energía (vīriya). Pues esta sostiene los estados saludables no surgidos mediante su producción y fomento. Mediante la vergüenza moral (hiri) se prohíbe el defecto; cuando hay un asco correcto por los pecados, simplemente no hay oportunidad para que estos ocurran. Por 'monadhamma' se refiere al conocimiento, y por el estado de temor moral (ottappa). 'Conocedor de las causas y las no causas' significa conocedor del lugar real de esos diversos estados, o conocedor de la naturaleza adversa de los estados perjudiciales. පරමත්ථසච්චෙන නිබ්බානෙන ආරම්මණපච්චයභූතෙන අරියමග්ගෙන දන්තො. ඉන්ද්‍රියදමෙනාති තතො එව අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන උපගතො. විදන්ති තෙහි සච්චානීති වෙදා. මග්ගවෙදානං අන්තන්ති අරියඵලං. කිලෙසානං අන්තන්ති තෙසං අනුප්පාදනිරොධට්ඨානං. යඤ්ඤොති අග්ගඵලං. නිරත්ථකන්ති අඵලං තෙසං අනාගමනතො, ආගතානම්පි අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යාභාවතො. ජුහති දෙති. Domado por el Noble Camino (ariyamagga), que tiene como objeto condicional al Nibbāna, la verdad en sentido último. 'Con el dominio de los sentidos' significa que ha alcanzado el noble control de las facultades sensoriales a partir de ese mismo camino. Los 'Vedas' son aquello mediante lo cual se conocen las verdades. 'El fin de los Vedas del Camino' es el fruto noble (ariyaphala). 'El fin de las corrupciones' (kilesānaṃ antaṃ) es el estado de cesación donde estas no vuelven a surgir. 'El sacrificio' (yañño) es el fruto supremo (aggaphala). 'Inútil' (niratthaka) significa sin fruto por no alcanzar a estos seres, o porque aunque se acerquen, no son los destinatarios supremos de la ofrenda. 'Sacrifica' (juhati) significa que da. සුයිට්ඨන්ති සුදානං අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යලාභෙන. සුහුතන්ති තස්සෙව වෙවචනං. අථ වා සුයිට්ඨන්ති සුට්ඨු සම්මදෙව යිට්ඨං සාරෙ උපනීතං මම ඉදං දෙය්‍යවත්ථු. සුහුතන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. 'Bien sacrificado' significa una buena donación por haber obtenido a un destinatario supremo de la ofrenda. 'Bien ofrendado' es un sinónimo de lo mismo. O bien, 'bien sacrificado' significa que el objeto a ser dado por mí ha sido bien y correctamente sacrificado, habiendo sido llevado a su esencia. En 'bien ofrendado', el sentido es el mismo. උපහටමත්තෙති බ්‍රාහ්මණෙන ‘‘භුඤ්ජතු භව’’න්ති උපනීතමත්තෙ. නිබ්බත්තිතොජමෙවාති සවත්ථුකං අග්ගහෙත්වා වත්ථුතො විවෙචිතඔජමෙව. තෙන තං සුඛුමත්තං ගතන්ති තං හබ්‍යසෙසං සබ්බසො සුඛුමභාවං ගතන්ති ඔජාය අනොළාරිකතාය පුරිමාකාරෙනෙව පඤ්ඤායමානතං සන්ධාය වුත්තං, න පන ඔජාය එව කෙවලාය ගහණං සන්ධාය. සා හි අවිනිබ්භොගවුත්තිතාය විසුං ගණ්හිතුං න සක්කා, තස්මා දෙවතාහිපි සවත්ථුකා ගය්හති. මනුස්සානං වත්ථූති කරජකායමාහ. ඔළාරිකවත්ථුතාය දෙවානං විය ගහණී න තික්ඛාති දිබ්බොජසම්මිස්සතාය සම්මා පරිණාමං න ගච්ඡති. සුඛුමාපි සමානා දිබ්බොජා තෙන පායසෙන මිස්සිතා ඔළාරිකසම්මිස්සතාය සුඛුමවත්ථුකානං දෙවානං සුඛදා න හොතීති ඉමමත්ථං දස්සෙති ‘‘ගොයූසෙ පනා’’තිආදිනා. පරිභොගවත්ථුනො ඔළාරිකතාය වා දෙවානං දුක්කරං සම්මා පරිණාමෙතුං, දිබ්බොජාය ගරුතරභාවෙන මනුස්සානං. තෙනාහ භගවා ‘‘න ඛ්වාහ’’න්තිආදි. සමාපත්තිචිත්තසමුට්ඨිතා තෙජොධාතු ඣානානුභාවසන්තෙජිතා තික්ඛතරා හොතීති වුත්තං ‘‘අට්ඨ…පෙ… පරිණාමෙය්‍යා’’ති. භගවතො පන සුද්ධෙනෙව පරිණමතීති වුත්තං ‘‘පාකතිකෙනෙවා’’ති, ඣානානුභාවප්පත්තෙන ඣානෙන විනා සභාවසිද්ධෙනෙව. 'Tan pronto como fue presentado', es decir, apenas el brahmán dijo 'que el señor coma'. 'Solo la esencia producida', esto es, solo la esencia extraída del objeto sin tomar la sustancia física. Por eso se dice 'se volvió sutil', es decir, ese resto de la oblación se volvió completamente sutil; se refiere a que se percibe por su esencia no grosera tal como era antes, y no se refiere a la captación exclusiva de la esencia. Pues esta no puede ser captada por separado debido a su naturaleza inseparable; por lo tanto, incluso las deidades la toman junto con la sustancia. 'Sustancia de los hombres' se refiere al cuerpo nacido de la acción (karajakāya). Debido a la naturaleza grosera de la sustancia, no es aguda como para ser captada por los dioses, y debido a la mezcla con la esencia divina, no se digiere correctamente. Muestra este significado con 'en la leche de vaca...' y demás: aunque sea sutil, la esencia divina mezclada con ese arroz con leche (pāyasa), por estar mezclada con lo grosero, no da felicidad a los dioses que tienen una sustancia sutil. Debido a la naturaleza grosera del objeto de consumo, es difícil de digerir para los dioses, y para los hombres por el peso de la esencia divina. Por eso el Bienaventurado dijo: 'ciertamente no veo...' y demás. Se dice que el elemento fuego (tejodhātu) surgido de la mente en equilibrio meditativo (samāpatti), estimulado por el poder del jhana, es más agudo: 'ocho... etc... podría digerir'. En cuanto al Bienaventurado, se dice 'por naturaleza misma', es decir, se digiere naturalmente, sin necesidad de un jhana alcanzado por el poder meditativo, sino por su propia naturaleza establecida. ‘‘අප්පහරිතෙ’’ති එත්ථ අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පිච්ඡො’’තිආදීසු විය අභාවත්ථොති ආහ ‘‘අප්පහරිතෙති අහරිතෙ’’ති. පාතිසතෙපි පායසෙ. න ආලුළතීති න ආවිලං හොති. අනාගන්තාව ගච්ඡෙය්‍ය ‘‘අත්තනාපි [Pg.262] න පරිභුඤ්ජි, අඤ්ඤෙසං න දාපෙසි, කෙවලං පායසං නාසෙසී’’ති දොමනස්සප්පත්තො. En 'en un lugar con poca hierba' (appaharite), la palabra 'appa' se usa en el sentido de ausencia, como en 'appiccho' (de pocos deseos), por eso dice 'appaharite significa en un lugar sin hierba'. 'Incluso en el recipiente', refiriéndose al arroz con leche. 'No se enturbia' significa que no se vuelve turbio. 'Se iría sin haber venido', abrumado por el descontento (domanassa) pensando: 'él mismo no lo consumió, no se lo dio a otros, simplemente desperdició el arroz con leche'. දාරු සමාදහානොති දාරුහරිද්දි දාරුස්මිං තස්ස දහන්තො. යදීතිආදි දාරුඣාපනස්ස බහිද්ධභාවසාධනං අසුද්ධහෙතූනං පටිපක්ඛාභාවතො තස්ස. ඛන්ධාදීසු කුසලාති තෙසු සභාවතො සමුදයතො අත්ථඞ්ගමතො අස්සාදතො ආදීනවතො නිස්සරණතො ජානනතො ඡෙකා පණ්ඩිතා. ඤාණජොතින්ති ඤාණමයං ජොතිං. ජාලෙමීති පජ්ජලිතං කරොමි. නිච්චං පජ්ජලිතග්ගි සබ්බත්ථකමෙව විගතසම්මොහන්ධකාරතාය එකොභාසභාවතො. සබ්බසො වික්ඛෙපාභාවතො නිච්චසමාහිතත්තො. එවං වදතීති චරිතං බ්‍රහ්මචරියං ගහෙත්වා චරාමීති එවං වත්තමානං විය වදති ආසන්නතං හදයෙ ඨපෙත්වා. 'Preparando la leña', se refiere a quemarla en la leña de dāruhariddi. 'Si...', etc., demuestra que quemar leña es un factor externo porque carece de los medios opuestos a las causas de impureza. 'Expertos en los agregados' (khandhādīsu kusalā) significa que son hábiles y sabios por conocerlos según su naturaleza, su origen, su desaparición, su satisfacción, su peligro y su liberación. 'La luz del conocimiento' (ñāṇajoti) es la luz hecha de sabiduría. 'Enciendo' (jālemī) significa que la hago arder. 'El fuego siempre encendido' se refiere a que la oscuridad de la confusión ha desaparecido en todas partes debido al estado de iluminación única. 'Siempre concentrado' por la ausencia total de distracción. 'Así dice' se refiere a que habla como si estuviera viviendo la vida santa (brahmacariya) tras haberla adoptado, poniéndola cerca de su corazón. ඛාරිභාරොති ඛාරිභාරසදිසො. තෙනාහ ‘‘යථා’’තිආදි. ඛන්ධෙන වය්හමානොති කාජෙ පක්ඛිපිත්වා ඛන්ධෙන වය්හමානො. පථවියා සද්ධිං ඵුසෙති භාරස්ස ගරුකභාවෙන කාජස්ස පරිණමනෙන. මානෙන අත්තනො ජාතිආදීනි පග්ගණ්හතො අඤ්ඤස්ස තානි න සහතීති ආහ – ‘‘තත්ථ තත්ථ ඉස්සං උප්පාදෙන්තො’’ති, තත්ථ තත්ථ ජාතිආදිමානවත්ථුස්මිං ගරුතරග්ගහණෙන සංසීදෙය්‍යාති අධිප්පායො. කොධො ධූමොති යථාපි භාසුරො අග්ගි ධූමෙන උපක්කිලිට්ඨො, එවං කොධෙන උපක්කිලිට්ඨො. ඤාණග්ගීති තස්ස කොධො ධූමො. මුසාවාදොව මොසවජ්ජං. යථා ඤාණෙ සති මුසාවාදො නත්ථි, එවං මුසාවාදෙ සති ඤාණම්පීති තෙන තං නිරොධිතං විය හොතීති ආහ – ‘‘මුසාවාදෙන පටිච්ඡන්නං ඤාණ’’න්ති. යථා සුජාය විනා බ්‍රාහ්මණානං යාගො න ඉජ්ඣති, එවං පහූතජිව්හාය විනා සත්ථු ධම්මයාගො න ඉජ්ඣතීති ජිව්හා සුජාපරියායා වුත්තා. ජොති ඨියති එත්ථාති ජොතිට්ඨානං වෙදි, යං අග්ගිකුණ්ඩං. සත්තානං හදයං ජොතිට්ඨානං ඤාණග්ගිනො තත්ථ සමුජ්ජලනතො. අත්තාති චිත්තං ‘‘ආහිතො අහං මානො එත්ථා’’ති කත්වා. 'Carga de provisiones' (khāribhāro) es como una carga pesada. Por eso dice 'como...', etc. 'Llevado sobre el hombro', es decir, puesto en una vara de carga y llevado sobre el hombro. Toca la tierra debido al peso de la carga y a la flexión de la vara. Con orgullo (māna), al exaltar el propio nacimiento y demás, no tolera los de otros, por eso dice: 'generando envidia aquí y allá'; la intención es que se hundiría por aferrarse intensamente a objetos de orgullo como el nacimiento en diversos aspectos. 'El humo es la ira', así como el fuego brillante es manchado por el humo, así uno es manchado por la ira. El 'fuego del conocimiento' tiene a la ira como su humo. La mentira (musāvāda) es el habla falsa. Así como cuando hay conocimiento no hay mentira, así cuando hay mentira hay conocimiento; por eso dice: 'el conocimiento está cubierto por la mentira'. Así como sin la cuchara de sacrificio (sujā) el sacrificio de los brahmanes no tiene éxito, así sin la lengua abundante el sacrificio del Dhamma del Maestro no tiene éxito; por eso la lengua se llama metafóricamente 'sujā'. 'El altar' (vedi) es el lugar donde reside el fuego, es decir, el receptáculo del fuego. El corazón de los seres es el lugar del fuego, porque allí arde el fuego del conocimiento. 'Uno mismo' (attā) se refiere a la mente, pensando 'aquí he depositado mi orgullo'. ධම්මො රහදොති අස්සද්ධියාදිආලසියාභාවතො කිලෙසමලපක්ඛාලනතො පරමග්ගිනිබ්බුතාවහනතො අරියමග්ගධම්මො අනාවිලො රහදො. හෙට්ඨුපරියවාලුකාති විපරිවත්තිතවාලුකා හුත්වා. ආලුළාති [Pg.263] ආකුලජාතා. පණ්ඩිතානං පසත්ථොති පණ්ඩිතානං පුරතො සෙට්ඨො. සෙට්ඨභාවෙන සන්තො පාසංසො හුත්වා කිලෙසෙ භින්දති සමුච්ඡින්දතීති සබ්භීති වුච්චති. තෙනාහ ‘‘උත්තමට්ඨෙනා’’ති. තථා චාහ භගවා ‘‘මග්ගානට්ඨඞ්ගිකො සෙට්ඨො’’ති (ධ. ප. 273). El Dhamma es como un lago: debido a la ausencia de estados como la falta de fe y la pereza, por lavar las impurezas de las deflecciones (kilesa) y por conducir a la extinción suprema del fuego (nibbāna), el Dhamma del Noble Camino es un lago libre de turbidez. 'Heṭṭhupariyavālukā' significa que la arena se ha revuelto. 'Āluḷā' significa agitada. 'Paṇḍitānaṃ pasattho' significa excelente ante los sabios. Siendo pacífico por su naturaleza excelente, rompe o corta de raíz las deflecciones, por lo cual se le llama 'sabbhi' (los virtuosos). Por eso se dijo: 'en el sentido de lo supremo'. Así también dijo el Bienaventurado: 'El óctuple es el mejor de los caminos' (Dhp. 273). වචීසච්චන්ති ඉමිනා ‘‘චතුරඞ්ගසමන්නාගතා වාචා සුපරිසුද්ධා හොතී’’ති සම්මාවාචං දස්සෙති. සච්චසංයමපදෙහි දස්සිතා මග්ගධම්මා ඉධ ‘‘ධම්මො’’ති අධිප්පෙතාති ආහ – ‘‘ධම්මොති ඉමිනා…පෙ… දස්සෙතී’’ති. මග්ගසච්චං ගහිතං අනන්තරගාථාය අනෙකෙහි විසෙසෙත්වා වුත්තත්තා. අත්ථතොති පුබ්බඞ්ගමත්තාදිඅත්ථතො. තාය හි සකිච්චං කරොන්තියා ඉතරෙ සබ්බෙපි තදනුවත්තිකා හොන්ති. තග්ගතිකත්තාති සම්මාදිට්ඨියා උපකාරකභාවෙන තාය සමානගතිකත්තා. ආරම්මණඤ්හි විතක්කෙනාහටං පඤ්ඤා විචිනිතුං සක්කොති. තථා හි සො පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන සඞ්ගහං ගතො. ධම්මොති සභාවතො සමාධි ගහිතො, ඉතරෙ ද්වෙ තදුපකාරත්තා. තථා හි ‘‘එවංධම්මා තෙ භගවන්තො’’තිආදීසු (දී. නි. 2.13; ම. නි. 3.197; සං. නි. 5.378) සමාධි ‘‘ධම්මො’’ති වුත්තො. පරමත්ථසච්චං ගහිතං සබ්බෙසං සෙට්ඨභාවතො. යථාහ – ‘‘යාවතා, භික්ඛවෙ, ධම්මා සඞ්ඛතා වා අසඞ්ඛතා වා, විරාගො තෙසං අග්ගමක්ඛායතී’’ති (ඉතිවු. 90; අ. නි. 4.34). අත්ථතොති තතො එව පරමත්ථතො, අනන්තරං වුච්චමානානං වා මග්ගධම්මානං ආරම්මණභාවතො. පඤ්චඞ්ගානි ගහිතානි තාසං මග්ගභාවතො. තීණි අඞ්ගානි. බ්‍රහ්මචරියං නාමාති එතං නිබ්බානගාමි උත්තමට්ඨෙන මග්ගබ්‍රහ්මචරියං නාම. මජ්ඣෙ සිතාති ලීනුද්ධච්චාදිඅන්තද්වයවිවජ්ජනෙන මජ්ඣෙ මජ්ඣිමපටිපදාභාවනං නිස්සිතා. සස්සතුච්ඡෙදග්ගහණං හෙත්ථ පධානතාය නිදස්සනමත්තං. සෙට්ඨප්පත්තීති සෙට්ඨභාවප්පත්ති. ත-කාරො පදසන්ධිකරොති ‘‘ස උජුභූතෙසූ’’ති වත්තබ්බෙ මජ්ඣෙ ත-කාරො පදසන්ධිකරො, ‘‘ස දුජ්ජුභූතෙසූති කෙචි පඨන්ති, තෙසං ද-කාරො පදසන්ධිකරො. ස-ඉති සුන්දරිකො බ්‍රාහ්මණො වුත්තොති කත්වා ආහ ‘‘ස ත්ව’’න්ති, සො ත්වන්ති අත්ථො. ධම්මො සාරියො පරිධානභූතා අලඞ්කාරා එතස්සාති ධම්මසාරී. අථ වා ධම්මෙහි සාරිතවාති ධම්මසාරී, තෙහි සාරෙත්වා ඨිතවාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘කුසලධම්මෙහී’’තිආදි. Con 'vacīsaccaṃ' (la verdad en el habla), muestra el habla correcta (sammāvāca) mediante la frase: 'el habla dotada de cuatro factores es purísima'. Los Dhamma del camino mostrados por los términos verdad y moderación se entienden aquí como 'dhammo', por eso se dice: 'dhammoti iminā... pe... dassetī'ti. Se toma la verdad del camino (maggasacca) debido a que ha sido descrita con muchas distinciones en el verso anterior. 'Atthato' significa en el sentido de ser el precursor, etc. Pues cuando ella (la sabiduría) realiza su función, todos los demás factores la siguen. 'Taggatikattā' significa que, por ser un auxiliar de la visión correcta, tiene el mismo curso que ella. Pues la sabiduría es capaz de investigar el objeto traído por el pensamiento (vitakka). Así, esta se incluye en el agregado de la sabiduría (paññākkhandha). 'Dhammo' se refiere al samādhi por su naturaleza propia, y los otros dos factores se toman por ser sus auxiliares. Así, en pasajes como 'tales cualidades (evaṃdhammā) tenían aquellos Bienaventurados', al samādhi se le llama 'dhammo'. Se toma la verdad última (paramatthasacca) por ser la más excelente de todas. Como se dijo: 'Monjes, tanto como hay fenómenos condicionados o incondicionados, el desapasionamiento (virāga) se dice que es el supremo entre ellos'. 'Atthato' significa precisamente desde ese sentido último, o por ser el objeto de los Dhamma del camino que se mencionan a continuación. Se toman los cinco factores por ser su naturaleza de camino. 'Tres factores'. 'Brahmacariya' se refiere al santo camino (maggabrahmacariya) en el sentido de ser supremo por conducir al Nibbāna. 'Majjhe sitā' significa establecida en la práctica del camino medio, evitando los dos extremos de la laxitud y la agitación. La mención de la adhesión al eternismo y al aniquilacionismo es solo un ejemplo por su importancia aquí. 'Seṭṭhappattī' significa la consecución de la excelencia. La letra 'ta' es una conjunción eufónica (padasandhikara); donde debería decirse 'sa ujubhūtesu', se inserta la 'ta' en el medio. Algunos leen 'sa dujjubhūtesu', y para ellos la 'da' es la conjunción eufónica. Al decir 'sa tvaṃ', se refiere al virtuoso brahmán Sundarika, significando 'tú'. 'Dhammasārī' es aquel que tiene al Dhamma como su esencia, sus vestiduras o sus adornos. O bien, 'dhammasārī' es aquel que se mueve mediante los Dhamma, significando que permanece habiéndose movido por ellos. Por eso dice: 'por los estados saludables', etc. සුන්දරිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Sundarikasutta. 10. බහුධීතරසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario del Bahudhītarasutta 196. සමන්තතොති [Pg.264] දක්ඛිණවාමානං වසෙන සමන්තතො. ඌරුබද්ධාසනන්ති ඌරූනං බන්ධනවසෙන නිසජ්ජනං. ද්වින්නං ඌරූනං අඤ්ඤමඤ්ඤබන්ධනවසෙන ආභුජිතාකාරං සන්ධායාහ ‘‘ආභුජිත්වාති බන්ධිත්වා’’ති. හෙට්ඨිමකායස්ස අනුජුකං ඨපනං නිසජ්ජාවචනෙනෙව බොධිතන්ති ‘‘උජුං කාය’’න්ති එත්ථ කාය-සද්දො උපරිමකායවිසයොති ආහ ‘‘උපරිමං සරීරං උජුකං ඨපෙත්වා’’ති. තං පන උජුකට්ඨපනං සරූපතො පයොජනතො ච දස්සෙතුං ‘‘අට්ඨාරසා’’තිආදි වුත්තං. පරිමුඛන්ති එත්ථ පරි-සද්දො අභිසද්දෙන සමානත්ථොති ආහ ‘‘කම්මට්ඨානාභිමුඛ’’න්ති, බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙත්වා කම්මට්ඨානංයෙව පුරෙක්ඛතොති අත්ථො. පරිග්ගහට්ඨො ‘‘පරිණායිකා’’තිආදීසු විය. මුඛන්ති නිය්‍යානට්ඨො ‘‘සුඤ්ඤතවිමොක්ඛමුඛ’’න්තිආදීසු විය. පටිපක්ඛතො නිග්ගමනට්ඨො හි නිය්‍යානට්ඨො, තස්මා පරිග්ගහිතනිය්‍යානන්ති සබ්බථා ගහිතසම්මොසං පරිච්චත්තසම්මොසං සතිං කත්වා පරමං සතිනෙපක්කං උපට්ඨපෙත්වාති අත්ථො. ඡබ්බණ්ණා…පෙ… නිසීදි බ්‍රාහ්මණස්ස පසාදසඤ්ජානනත්ථං. අටවිමුඛා චරමානාති ගොචරං ගණ්හන්තා. 196. 'Samantato' significa por todas partes, a derecha e izquierda. 'Ūrubaddhāsana' es sentarse con las piernas entrelazadas. Refiriéndose a la forma de doblarlas entrelazando un muslo con el otro, dice: 'ābhujitvāti bandhitvā'. Que la parte inferior del cuerpo debe mantenerse recta se entiende por la misma palabra 'sentarse', por eso al decir 'ujuṃ kāyaṃ' (cuerpo recto), se refiere a la parte superior del cuerpo, diciendo: 'manteniendo recta la parte superior del cuerpo'. Para mostrar esa rectitud en su forma y propósito, se menciona 'aṭṭhārasā', etc. 'Parimukhaṃ': aquí el prefijo 'pari' tiene el mismo sentido que 'abhi', por eso dice: 'frente al objeto de meditación' (kammaṭṭhānābhimukhaṃ), significando que, tras apartar la mente de la multiplicidad de objetos externos, se pone el objeto de meditación por delante. El sentido de 'pari' es de abarcar, como en 'pariṇāyikā'. 'Mukhaṃ' tiene el sentido de salida o liberación, como en 'suññatavimokkhamukha'. El sentido de salida es la liberación de lo opuesto; por lo tanto, significa establecer la atención plena (sati) habiendo abandonado todo olvido y habiendo tomado la firme resolución de liberación, estableciendo la suprema lucidez de la atención. 'Chabbaṇṇā' (de seis colores)... para generar fe en el brahmán. 'Aṭavimukhā caramānti' significa que andaban buscando pasto en los linderos del bosque. අජ්ජසට්ඨින්ති අජ්ජ ඡන්නං පූරණී සට්ඨී දිවසවුත්ති, අජ්ජ ආදිං කත්වා ඡ දිවසෙති අත්ථො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. අජ්ජ ඡදිවසමත්තකාති අජ්ජතො ඡට්ඨදිවසමත්තකා. ලාමකාති නිහීනා නිප්ඵලා. තෙනාහ ‘‘තිලඛාණුකා’’තිආදි. 'Ajjasaṭṭhi' significa que hoy se cumplen sesenta días de su existencia, o bien, seis días contando desde hoy. Se usa el caso acusativo para expresar duración absoluta de tiempo. 'Ajja chadivasamattakā' significa que solo han pasado seis días desde hoy. 'Lāmakā' significa inferiores o inútiles. Por eso dice: 'como tallos de sésamo', etc. උස්සාහෙනාති උද්ධං උද්ධං පසාරෙන අභිභවනෙන. තං පන නෙසං අභිභවනං දස්සෙතුං ‘‘කණ්ණනඞ්ගුට්ඨාදීනී’’තිආදිමාහ. 'Ussāhena' significa con esfuerzo, mediante la expansión y el dominio. Para mostrar ese dominio sobre ellos, menciona 'orejas, colas, etc.'. ‘‘උප්පාටකපාණකා’’ති තචං උප්පාටෙත්වා විය ඛාදකපාණකා ඌකාමඞ්ගුලාදයො. 'Uppāṭakapāṇakā' son bichos como piojos y chinches que muerden como si estuvieran arrancando la piel. කළාරපිඞ්ගලාති නික්ඛන්තපිඞ්ගලක්ඛිකා, කළාරපිඞ්ගලාති වා රත්තගත්තා ච පිඞ්ගලචක්ඛුකා ච. තිලකාහතාති ආහතතිලකා, තිලප්පමාණෙහි බින්දූහි සමන්තතො සන්ථතසරීරා. 'Kaḷārapiṅgalā' son aquellos que tienen ojos amarillentos que sobresalen; o bien, 'kaḷārapiṅgalā' significa de cuerpo rojizo y ojos amarillentos. 'Tilakāhatā' significa golpeadas por pecas, es decir, con el cuerpo cubierto por todas partes con manchas del tamaño de semillas de sésamo. පටිගාථාහි බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසීති පකතියා තස්ස අත්තනා කථෙතබ්බං ධම්මදෙසනං පබ්බජ්ජාගුණකිත්තනවසෙන සත්තහි වඩ්ඪෙසි. පබ්බජිත්වාති [Pg.265] ඉණායිකානං අත්තනො පලිබොධං තථා තථා ජානාපෙත්වා පබ්බජිත්වා. 'Con versos de respuesta, aumentó la enseñanza del Dhamma al brahmán': mediante siete versos que elogiaban las virtudes de la vida monástica, aumentó la enseñanza que él mismo debía impartir habitualmente. 'Pabbajitvāti': habiéndose ordenado tras informar a los acreedores de su propia preocupación (por las deudas) de diversas maneras. යථා ච තත්ථ භගවා පටිපජ්ජි, තං දස්සෙතුං ‘‘පුන දිවසෙ’’තිආදි වුත්තං. Para mostrar cómo procedió el Bienaventurado en ese asunto, se dice: 'al día siguiente', etc. තං තං කුලඝරං පෙසෙත්වාති තං තං තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ධීතරං තස්ස තස්සානුච්ඡවිකස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස දෙන්තො තං තං කුලඝරං පෙසෙත්වා බ්‍රාහ්මණධම්මෙ ගරුකරණාභාවතො. 'Enviándolas a cada casa de familia' significa que entregó a cada una de las hijas de ese brahmán a un brahmán adecuado y las envió a sus respectivos hogares, debido a la falta de respeto por los deberes brahmánicos. ‘‘නට්ඨෙ මතෙ පබ්බජිතෙ, නපුංසකෙපි භත්තරි; ඉත්ථියා පතිසෙට්ඨාය, න අඤ්ඤො පති ඉච්ඡියො’’ති. – 'Si el esposo se pierde, muere, se ordena o es impotente; para la mujer que busca un esposo excelente, no se desea otro esposo'. අයඤ්හි බ්‍රාහ්මණධම්මො. අය්‍යිකට්ඨානෙති මාතාමහිට්ඨානෙ ඨපෙසි සත්ථු චිත්තාරාධනවසෙනාති. Este es el deber brahmánico. 'Ayyikaṭṭhāne' significa que las situó en el lugar de una abuela, con el fin de complacer el corazón del Maestro. බහුධීතරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Bahudhītarasutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Primer Vagga. 2. උපාසකවග්ගො 2. Capítulo de los Seguidores Laicos (Upāsakavagga) 1. කසිභාරද්වාජසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Kasibhāradvājasutta 197. දක්ඛිණාගිරිස්මින්ති දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ, තස්මිං දක්ඛිණාගිරිජනපදෙ දක්ඛිණාගිරිවිහාරෙ. ඛන්ධෙසු ඨපෙත්වා යුගෙ යොත්තෙහීති යොත්තරජ්ජූහි යුත්තානි පයොජිතානි ඉච්චෙව අත්ථො. 197. «En Dakkhiṇāgiri» significa en la región de Dakkhiṇāgiri, en el monasterio de Dakkhiṇāgiri en esa misma región. «Habiéndolos colocado sobre los hombros con yugos y correas» significa unidos o enganchados con cuerdas de cuero; este es el significado. පඨමදිවසෙති වපනදිවසෙසු පඨමදිවසෙ ආරද්ධදිවසෙ. පඤ්චඞ්ගානිපි පරිපුණ්ණානි, පගෙව ඉතරඞ්ගානීති දස්සෙතුං ‘‘පරිපුණ්ණපඤ්චඞ්ගා’’ඉච්චෙව වුත්තං. හරිතාලමනොසිලාඅඤ්ජනෙහි උරත්ථනාදීසු ඨපිතත්තා ආභාය උජ්ජලගත්තා. අවසෙසා බලීබද්දා. කිලන්තගොණං මොචෙත්වා අකිලන්තස්ස යොජනං කිලන්තපරිවත්තනං. «En el primer día» significa el primer día entre los días de siembra, el día del inicio. Para mostrar que los cinco factores estaban completos, así como otros factores previos, se dice «con los cinco factores completos». Sus cuerpos resplandecían con brillo debido a que se les había aplicado oropimente, rejalgar y colirio en el pecho y otras partes. Los demás eran bueyes de carga. «Liberar a un buey cansado y enganchar a uno que no lo está» se refiere a la rotación de los animales fatigados. සීහකුණ්ඩලානීති සීහමුඛකුණ්ඩලානි. බ්‍රහ්මවෙඨනන්ති බ්‍රහ්මුනො වෙඨනසදිසං, අස්සනඛවෙඨනසදිසන්ති අත්ථො. «Pendientes de león» significa pendientes con rostros de leones. «Turbante de Brahma» significa como el turbante de un Brahma, con el significado de ser similar al turbante de casco de caballo. බුද්ධානං [Pg.266] කිච්චානි කාලවසෙන විභත්තානි පඤ්ච කිච්චානි භවන්ති. පුරෙභත්තකිච්චන්ති භත්තතො පුබ්බෙ බුද්ධෙන කාතබ්බකිච්චං. වීතිනාමෙත්වාති ඵලසමාපත්තියා කාලං වීතිනාමෙත්වා. කදාචි එකොතිආදි තෙසං තෙසං විනෙය්‍යානං විනයනානුරූපපටිපත්තිදස්සනං. පකතියාති පකතිබුද්ධවෙසෙන. බුද්ධානං හි රූපකායස්ස අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනපටිමණ්ඩිත-බාත්තිංසමහාපුරිස- ලක්ඛණ-කායප්පභා-බ්‍යාමප්පභා-කෙතුමාලාවිචිත්තතා බුද්ධවෙසො. කදාචි අනෙකෙහි පාටිහාරියෙහි වත්තමානෙහීති ඉමිනා පාරමීනං නිස්සන්දභූතානි පාටිහාරියානි රුචිවසෙනෙව පකාසනකානි භවන්ති, න සබ්බදාති දස්සෙති. එවඤ්ච කත්වා ‘‘ඉන්දඛීලස්ස අන්තො ඨපිතමත්තෙ දක්ඛිණපාදෙ’’තිආදිවචනං සමත්ථිතං හොති. භගවතො කායෙ පීතරස්මීනං යෙභුය්‍යතාය ‘‘සුවණ්ණරසසිඤ්චනානි වියා’’ති වත්වා කායම්හි නීලාදිරස්මීහි තහං තහං පීතමිස්සිතං සන්ධාය ‘‘විචිත්‍රපටපරික්ඛිත්තානි විය චා’’ති වුත්තං. මධුරෙනාකාරෙන සද්දං කරොන්ති තුට්ඨරවරවනතො. Los deberes de los Buddhas son cinco, divididos según el tiempo. «El deber antes de la comida» es el deber que debe realizar el Buddha antes de comer. «Habiendo pasado [el tiempo]» significa habiendo pasado el tiempo en el logro del fruto (phalasamāpatti). «A veces solo», etc., muestra la práctica adecuada para el entrenamiento de aquellos que deben ser guiados. «Por naturaleza» significa con la apariencia natural de un Buddha. Pues, la apariencia de los Buddhas es el cuerpo físico adornado con las ochenta marcas menores, las treinta y dos marcas de un gran hombre, el aura del cuerpo, el aura de una braza y la excelencia de la corona de luz. «A veces con muchos milagros ocurriendo» muestra que los milagros, que son el resultado de las perfecciones, se manifiestan solo según su voluntad, no siempre. De este modo, queda establecida la expresión: «el pie derecho colocado justo dentro del pilar Indakhīla». Respecto a los rayos amarillos en el cuerpo del Bienaventurado, diciendo «como si se rociara oro líquido»; y refiriéndose a donde el amarillo se mezcla con rayos azules y otros colores, se dice «como si estuviera envuelto en telas multicolores». Emiten sonidos de manera dulce desde el excelente y gozoso bosque. තත්ථාති විහාරෙ. ගන්ධමණ්ඩලමාළෙති හත්ථෙන කතපරිභණ්ඩෙ සමොසරිතගන්ධපුප්ඵදාමෙ මණ්ඩලමාළෙ. «Allí» significa en el monasterio. «En el pabellón circular de fragancias» significa en el pabellón circular decorado manualmente con guirnaldas de perfumes y flores recolectadas. උපට්ඨානෙති පමුඛෙ. ‘‘ඔවදතී’’ති වත්වා තත්ථොවාදං සාමඤ්ඤතො දස්සෙතුං, ‘‘භික්ඛවෙ’’තිආදි වුත්තං. සම්පත්තීති චක්ඛාදිඉන්ද්‍රියපාරිපූරි චෙව හත්ථාදිසම්පදා ච. සමස්සාසිතකායො කිලමථවිනොදනෙන. ‘‘තඤ්ච ඛො සමාපජ්ජනෙනා’’ති වදන්ති. දුතියභාගෙති ඉමිනා අපරභාගං තයො භාගෙ කත්වා තත්ථ පුරිමභාගං සෙය්‍යනිසජ්ජාවසෙන සමාපත්තීහි වීතිනාමෙතීති දස්සෙති. ලොකන්ති රාජගහාදීසු යං තදා උපනිස්සාය විහරති, තත්ථ අඤ්ඤත්ථ වා බුජ්ඣනකං විනෙය්‍යසත්තලොකං බුද්ධචක්ඛුනා වොලොකෙති. කාලයුත්තන්ති තෙසං ඉන්ද්‍රියපරිපාකකාලානුරූපං. සමයයුත්තන්ති තස්සෙව වෙවචනං. සමයයුත්තන්ති වා තෙහි ආජානිතබ්බවිසෙසපටිලාභානුරූපං. «En el servicio» significa al frente. Habiendo dicho «él exhorta», para mostrar la exhortación en general, se dice «monjes», etc. «Logro» significa tanto la plenitud de las facultades como los ojos, como la perfección de las manos y demás miembros. «Cuerpo confortado» mediante la eliminación de la fatiga. Dicen: «y eso ciertamente mediante el logro (samāpatti)». «En la segunda parte» muestra que, habiendo dividido la última parte en tres, pasa la primera parte en logros a través de la postura de acostado o sentado. «Al mundo» significa que observa con el ojo de un Buddha el mundo de los seres que pueden ser guiados, ya sea que residan cerca de Rājagaha o en otro lugar. «En el momento oportuno» según el tiempo de maduración de sus facultades. «En el tiempo adecuado» es un sinónimo de lo mismo. O bien, «en el tiempo adecuado» significa conforme a la obtención del conocimiento especial que debe ser comprendido por ellos. පටිසල්ලීනොති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා සමාපත්තිං සමාපන්නො. අධිප්පායං සම්පාදෙන්තො තං අවිරාධෙන්තො, අජ්ඣාසයානුරූපන්ති අත්ථො. «Retirado» significa haber entrado en un logro (samāpatti) tras fijar un periodo de tiempo. «Cumpliendo el propósito» significa sin contradecirlo, conforme a la inclinación; este es el significado. සකල…පෙ… දෙවතායොති එත්ථ ලොකධාතුසාකල්‍යං දට්ඨබ්බං, න දෙවතාසාකල්‍යං. න හි මහාසමයෙ විය සබ්බදා මජ්ඣිමයාමෙ දසසහස්සචක්කවාළෙ [Pg.267] සබ්බත්ථ සබ්බා දෙවතා සත්ථු සමීපං උපගච්ඡන්ති. කිලාසුභාවො කිලමථො. «Toda... las deidades»: aquí debe entenderse la totalidad del sistema de mundos (lokadhātu), no la totalidad de las deidades. Pues no es como en el Mahāsamaya, donde siempre en la vigilia media todas las deidades de los diez mil sistemas de mundos acuden a la presencia del Maestro. «Estado de agotamiento» es la fatiga. විහාරචීවරපරිවත්තනවසෙනාති විහාරෙ නිවත්ථනිවාසනපරිවත්තනවසෙන. ආදියිත්වාති පාරුපනවසෙන ගහෙත්වා. තෙනාහ ‘‘ධාරෙත්වා’’ති. භික්ඛාචාරන්ති භික්ඛත්ථං චරිතබ්බට්ඨානං. «Por medio del cambio de las túnicas del monasterio» significa por medio del cambio del manto inferior usado en el monasterio. «Habiendo tomado» significa habiéndolo tomado para cubrirse. Por eso se dice «vistiendo». «Ronda de limosnas» es el lugar por donde se debe caminar con el fin de obtener limosna. අතිරොචමානන්ති තං තං අතික්කමිත්වා සමන්තතො සබ්බදිසාසු විරොචමානං. සරීරප්පභන්ති අත්තනො සරීරප්පභං. ජඞ්ගමං විය පදුමසරන්ති රතනමයකිඤ්ජක්ඛං රජතමයකණ්ණිකං සමන්තතො සම්ඵුල්ලිතකඤ්චනපදුමං සඤ්චාරිමසරං විය. ගගනතලන්ති අබ්භමහිකාදිඋපක්කිලෙසවිගමෙන සුවිසුද්ධආකාසතලං විය. තම්පි හි තාරාගණකිරණජාලසමුජ්ජලතාය සමන්තතො විරොචති. කනකසිඛරන්ති කනකගිරිසිඛරං. සිරියා ජලමානන්ති සබ්බසො අනවජ්ජාය සබ්බාකාරෙන පරිපුණ්ණකායතාය අනඤ්ඤසාධාරණාය රූපකායසිරියා සමුජ්ජලං, යස්සා රුචිරභාවො විද්ධෙ විගතවලාහකෙ පුණ්ණමාසියං පරිපුණ්ණකලමනොමමණ්ඩලං චන්දමණ්ඩලං අතිරොචති, පභස්සරභාවො සහස්සරංසිකිරණතෙජොජාලසමුජ්ජලං සූරියමණ්ඩලං අභිභවති, හෙමසමුජ්ජලභාවො තදුභයෙ අභිභුය්‍ය පවත්තමානං එකක්ඛණෙ දසසහස්සිලොකධාතුවිජ්ජොතනසමත්ථ-මහාබ්‍රහ්මුනො පභාසමුදයං අභිවිහච්ච භාසති තපති විරොචති. «Brillando intensamente» significa superando esto y aquello, resplandeciendo por todas partes en todas las direcciones. «Brillo del cuerpo» es el fulgor de su propio cuerpo. «Como un estanque de lotos en movimiento» es como un estanque móvil de lotos de oro totalmente florecidos a su alrededor, con filamentos hechos de gemas y cálices de plata. «La bóveda del cielo» como la superficie del cielo purísima por la desaparición de impurezas como las nubes y la neblina. Pues aquello también resplandece por doquier por estar encendido con la red de rayos de las constelaciones. «Cima de oro» es la cima de la montaña de oro. «Resplandeciente con gloria» significa radiante por la gloria del cuerpo físico, que es enteramente impecable y completo en todos sus aspectos, una gloria que no es compartida con otros; cuya belleza supera al disco lunar en una noche de luna llena sin nubes, cuyo esplendor sobrepasa al disco solar ardiente con su red de mil rayos, y cuya brillantez dorada, superando a ambos, brilla, arde y resplandece, eclipsando el surgimiento de luz de un Gran Brahma capaz de iluminar diez mil sistemas de mundos en un solo instante. සමන්තපාසාදිකෙති සමන්තතො පසාදාවහෙ. තඤ්ච ඛො සබ්බසො සරිතබ්බතායාති ආහ ‘‘පසාදනීයෙ’’ති. උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තෙති කායවාචාහි අනුත්තරං දන්තභාවඤ්චෙව අනුත්තරං චිත්තවූපසමඤ්ච සම්පත්තෙ. අප්පසාදෙනාති පසාදාභාවෙන, පසාදපටික්ඛෙපෙන වා අස්සද්ධියෙන. උභයථාපි නොති අප්පසාදො මච්ඡරියන්ති උභයථාපි නො එව, අථ ඛො අනත්තමනතාය උපාරම්භාධිප්පායෙන අපසාදෙන්තො, භගවතො මුඛතො කිඤ්චි දෙසෙතුකාමො වා එවමාහ. තත්ථ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘භගවතො පනා’’තිආදිමාහ. අතිත්තන්ති තිත්තිං අගච්ඡන්තං. කම්මභඞ්ගන්ති කම්මහානිං. «Agradable en todos los aspectos» significa que produce serenidad desde todas partes. Y esto es precisamente porque debe ser recordado de todas las formas, por eso dice «inspirador de fe». «Habiendo alcanzado el supremo dominio y la tranquilidad» significa habiendo logrado la insuperable disciplina del cuerpo y el habla, así como la insuperable paz mental. «Con falta de fe» significa por la ausencia de fe, o por el rechazo de la fe, o por la incredulidad. En ambos casos «no» significa: no es por falta de fe ni por tacañería, sino que habló así menospreciando con la intención de reprochar debido al descontento, o deseando que algo fuera enseñado por la boca del Bienaventurado. Mostrando la razón allí, dice «Pero del Bienaventurado», etc. «Insatisfecho» significa que no alcanza la satisfacción. «Interrupción del trabajo» significa la pérdida del trabajo. තික්ඛපඤ්ඤො එස බ්‍රාහ්මණො, තථා හි න චිරස්සෙව අරහත්තං සච්ඡිකරිස්සති. කථාපවත්තනත්ථම්පි එවමාහ – ‘‘එවං අහං ඉමස්ස කඤ්චි ධම්මං සොතුං [Pg.268] ලභිස්සාමී’’ති. වෙනෙය්‍යවසෙනාති අත්තනො කසනකාරිභාවකිත්තනමුඛෙන විනෙතබ්බපුග්ගලවසෙන. Este brahmán es de sabiduría aguda, pues no mucho después realizará el estado de Arahant. Dijo esto también con el fin de entablar una conversación: «así podré escuchar algo del Dhamma de él». «Según los que deben ser guiados» significa por medio de la mención de su propia condición de agricultor, conforme a la persona que debe ser entrenada. ඔළාරිකානීති පාකතිකානි. ‘‘එස උත්තමදක්ඛිණෙය්‍යො’’ති සඤ්ජාතබහුමානො. පාළියං ‘‘යුගං වා නඞ්ගලං වා’’ති වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො. තෙන බීජාදිං සඞ්ගණ්හාති, තස්මා බීජං වා ඊසං වා පරිග්ගහයොත්තානි වාති අයමත්ථො දස්සිතො හොති. තථා හි භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස පටිවචනං දෙන්තො ‘‘සද්ධා බීජ’’න්තිආදිමාහ. පුබ්බධම්මසභාගතායාති පඨමං ගහිතධම්මසභාගතාය. යං පනෙත්ථ වත්තබ්බං, තං අට්ඨකථාරුළ්හමෙව ගහෙතබ්බඤ්ච සද්දතො අත්ථාපත්තිතො වා ඉධ දට්ඨබ්බං. බුද්ධානං ආනුභාවො අයං, යදිදං පසඞ්ගාගතධම්මමුඛෙන දෙසනං ආරභිත්වා වෙනෙය්‍යවිනයනං. «Oḷārikāni» significa comunes. Con la idea de «este es el supremo digno de ofrendas», surgió un gran respeto. En el texto pali «un yugo o un arado», la palabra «vā» (o) tiene el sentido de una opción no mencionada. Con esto, se incluyen la semilla, etc.; por lo tanto, se muestra este significado: «o la semilla, o el mástil, o las correas de amarre». Pues así, el Bienaventurado, al dar respuesta al brahmán, dijo: «la fe es la semilla», etc. «Por la similitud con los estados previos» significa por la similitud con los estados tomados anteriormente. Lo que debe decirse aquí debe tomarse tal como se establece en el Comentario, o debe verse aquí a partir del sonido o de la implicación del significado. Este es el poder de los Budas: comenzar la enseñanza a través de un tema surgido por casualidad para disciplinar a quienes pueden ser guiados. අනනුසන්ධිකාති පුච්ඡානුසන්ධිවසෙන අනනුසන්ධිකා. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. එත්ථාති එතිස්සා දෙසනාය. සොති භගවා. තස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස. අනුකම්පායාති අසබ්බඤ්ඤූ හි සතිපි අනුකම්පාය පුච්ඡිතමත්තෙ තිට්ඨෙය්‍ය, තථා ජානන්තොපි අනනුකම්පකො, භගවා පන උභයධම්මපාරිපූරියා ‘‘ඉදං අපුච්ඡිත’’න්ති අපරිහාපෙත්වා කථෙති. සමූලන්තිආදිනා සඞ්ඛෙපෙන වුත්තමත්ථං විවරන්තො ‘‘තත්ථා’’තිආදිමාහ. තත්ථ බීජස්ස කසියා මූලභාවො නානන්තරියතො තප්පමාණවිධානතො චාති ආහ ‘‘තස්මිං…පෙ… කත්තබ්බතො’’ති. තෙන අන්වයතො බ්‍යතිරෙකතො ච බීජස්ස කසියා මූලභාවං විභාවෙති. කුසලාති ඉමිනා අකුසලා තතො අඤ්ඤථාපි කරොන්ති, තං පන අප්පමාණන්ති දස්සෙති. «Ananusandhikā» significa sin conexión en términos de la secuencia de la pregunta. «Así» se refiere a la manera en que se expresa ahora. «Aquí» se refiere a esta enseñanza. «Él» es el Bienaventurado. «Para él» se refiere al brahmán. «Por compasión»: pues aquel que no es omnisciente, aunque tenga compasión, podría detenerse solo en lo que se le ha preguntado; asimismo, alguien que conoce pero no tiene compasión [no enseñaría]; sin embargo, el Bienaventurado, por la plenitud de ambas cualidades, habla sin omitir nada, pensando: «esto no ha sido preguntado». Al revelar el significado dicho brevemente con «con la raíz», etc., dijo «allí», etc. Allí, debido a que la semilla es la causa raíz del cultivo por su inmediatez y por la disposición de su medida, dijo: «en eso... hasta... debe hacerse». Con esto, explica la naturaleza de la semilla como raíz del cultivo por vía de presencia y ausencia. «Expertos»: con esto muestra que los inexpertos actúan de otra manera, pero eso no es el estándar. තස්සාති බ්‍රාහ්මණස්ස බීජට්ඨානියස්ස ධම්මස්ස ච උපකාරභාවතො. ධම්මසම්බන්ධසමත්ථභාවතොති තථා වුත්තධම්මස්ස ඵලෙන සම්බන්ධිතුං යොජෙතුං සමත්ථභාවතො. තපො වුට්ඨීති වුත්තවචනං සන්ධාය වුත්තං. සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං පාකටං කාතුං ‘‘අයං හී’’තිආදි වුත්තං. කස්සකස්ස උපකාරස්ස බීජස්ස අනන්තරං වුට්ඨි වුච්චමානා අට්ඨානෙ වුත්තා නාම න හොති. කස්මා? බීජස්ස වප්පකාලෙ අනුරූපාය වුට්ඨියා ඉච්ඡිතබ්බතො, තස්මා අවසානෙ මජ්ඣෙ වා වුච්චමානාය ධම්මසම්බන්ධසමත්ථතා තස්සා විභාවිතා න සියා. අත්තනො අවිසයෙති ඣානාදිඋත්තරිමනුස්සධම්මෙ. පච්ඡාපීති කසිසම්භාරකථනතො පච්ඡාපි. වත්තබ්බොති එකන්තෙන වත්තබ්බො. තදනන්තරංයෙවාති බීජානන්තරංයෙව. වුච්චමානා වුට්ඨි සමත්ථා හොති[Pg.269], බීජස්ස ඵලෙන සම්බන්ධනෙ සමත්ථාති දීපිතා හොති අනන්තරවචනෙනෙව තස්සා ආසන්නඋපකාරත්තදීපනතො. «De ella» se refiere a la utilidad para el brahmán y para el estado que ocupa el lugar de la semilla. «Por ser capaz de conectar con el Dhamma» significa por ser capaz de conectar o unir con el fruto del estado así mencionado. Se dice con referencia a la frase «la austeridad es la lluvia». Para aclarar el significado dicho brevemente, se dijo «esto es...», etc. La lluvia, mencionada inmediatamente después de la semilla que es útil para el agricultor, no se dice fuera de lugar. ¿Por qué? Porque en el momento de la siembra de la semilla, se desea una lluvia adecuada; por lo tanto, si se mencionara al final o en el medio, su capacidad de conexión con el Dhamma no quedaría explicada. «En lo que no es su ámbito» se refiere a los estados humanos superiores como los jhanas, etc. «También después» significa después de hablar de los requisitos para el cultivo. «Debe decirse» significa que ciertamente debe decirse. «Inmediatamente después de eso» significa justo después de la semilla. La lluvia mencionada es efectiva, se muestra como capaz de conectar la semilla con el fruto, porque al mencionarla inmediatamente se indica que es una ayuda cercana. සම්පසාදලක්ඛණාති පසීදිතබ්බෙ වත්ථුස්මිං සම්මදෙව පසීදනලක්ඛණා. ඔකප්පනලක්ඛණාති සද්ධෙය්‍යවත්ථුනො එවමෙතන්ති පක්ඛන්දනලක්ඛණා. මූලබීජන්තිආදීසු මූලමෙව බීජං මූලබීජං. එස නයො සෙසෙසුපි බීජගාමස්ස අධිප්පෙතත්තා. භූතගාමො පන මූලං බීජං එතස්සාති මූලබීජන්තිආදිනා වෙදිතබ්බො. බීජබීජන්ති පඤ්චමං පන පච්චයන්තරසමවායෙ සදිසඵලුප්පත්තියා විසෙසකාරණභාවතො විරූහනසමත්ථෙ සාරඵලෙ නිරුළ්හො බීජසද්දො තදත්ථසිද්ධියා මූලාදීසුපි කෙසුචි පවත්තතීති තතො නිවත්තනත්ථං එකෙන බීජ-සද්දෙන විසෙසෙත්වා වුත්තං ‘‘බීජබීජ’’න්ති ‘‘දුක්ඛදුක්ඛං රූපරූප’’න්ති ච යථා. එවම්පි ඉමිනා අත්ථෙන ඉමස්සපි නිප්පරියායොව බීජභාවොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘තං සබ්බම්පි…පෙ… ගච්ඡතී’’ති. «Caracterizada por la claridad» significa caracterizada por aclararse correctamente en un objeto que merece confianza. «Caracterizada por la convicción» significa caracterizada por lanzarse hacia el objeto digno de fe pensando: «así es esto». En «semilla-raíz», etc., la raíz misma es la semilla: semilla-raíz. Este método se aplica también a los demás, ya que se refiere al reino de las semillas. Sin embargo, en el reino vegetal, «semilla-raíz» debe entenderse como aquello que tiene la raíz como semilla. «Semilla-semilla» es la quinta; debido a que es la causa especial para la producción de un fruto similar cuando hay una combinación de otras condiciones, la palabra «semilla» se ha consolidado para el fruto esencial capaz de germinar; para distinguirla de su aplicación en raíces, etc., para el logro de ese propósito, se especifica con una sola palabra «semilla», resultando en «semilla-semilla», tal como «sufrimiento del sufrimiento» o «forma de la forma». Aun así, mostrando que con este significado, la naturaleza de semilla es literal también para esto, dijo: «todo eso... hasta... va». ඉදානි කථඤ්චි වත්තබ්බෙ සද්ධාය ඔපම්මත්තෙ බීජෙ සද්ධාය බීජභාවං විභාවෙතුං ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදි ආරද්ධං. කාමං සද්ධූපනිසං සීලං, තථාපි සමාධිස්ස විය සබ්බෙසම්පි අනවජ්ජධම්මානං ආදිමූලභාවතො සද්ධායපි පතිට්ඨා හොතීති ආහ ‘‘හෙට්ඨා සීලමූලෙන පතිට්ඨාතී’’ති. යස්මා සබ්බස්සෙව පුග්ගලස්ස සද්ධාවසෙන සමථවිපස්සනාරම්භො, තස්මා සා ‘‘උපරි සමථවිපස්සනඞ්කුරං උට්ඨාපෙතී’’ති වුත්තා. තන්ති ධඤ්ඤබීජං. පථවිරසං ආපොරසන්ති සසම්භාරපථවීආපෙසු ලබ්භමානං රසං. ගහෙත්වාති පච්චයපරම්පරාය ගහෙත්වා. ධඤ්ඤපරිපාකගහණත්ථන්ති ධඤ්ඤපරිපාකනිබ්බත්තිඅත්ථං. රසන්ති සද්ධාසීලමූලහෙතුසමථවිපස්සනාභාවනාරසං ආදියිත්වා. අරියමග්ගනාළෙනාති අරියමග්ගසොතෙන අරියඵලධඤ්ඤපරිපාකගහණත්ථන්ති අරියඵලමෙව ධනායිතබ්බතො ධඤ්ඤං තස්ස නිබ්බත්තිඅත්ථං. ධඤ්ඤනාළං නාම කණ්ඩස්ස නිස්සයභූතො පච්ඡිමදෙසො, කණ්ඩො තබ්භන්තරො තංනිස්සයොයෙව දණ්ඩො. පසවො නාම පුප්ඵං. වුද්ධින්ති අවයවපාරිපූරිවසෙන වුද්ධිං. විරූළ්හින්ති මූලසන්තානදළ්හතාය විරුළ්හතං. වෙපුල්ලන්ති පත්තනාළාදීහි විපුලභාවං. ඛීරං ජනෙත්වාති තරුණසලාටුකභාවප්පත්තියා තණ්ඩුලස්ස බීජස්ස බීජභූතං ඛීරං උප්පාදෙත්වා. එසාති සද්ධා. පතිට්ඨහිත්වාති කම්මපථාකම්මපථසම්මාදිට්ඨිසහිතෙන ආදිතො පවත්තසීලමත්තෙන පතිට්ඨහිත්වා. වුද්ධින්තිආදීසු සුපරිසුද්ධාහි සීලචිත්තවිසුද්ධීහි වුද්ධිං, දිට්ඨිකඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධීහි විරූළ්හිං. මග්ගාමග්ගපටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධීහි වෙපුල්ලං පත්වා. ඤාණදස්සනවිසුද්ධිඛීරන්ති [Pg.270] සාදුරසසුවිසුද්ධිභාවතො ඤාණදස්සනවිසුද්ධිසඞ්ඛාතං ඛීරං ජනෙත්වා. අනෙක…පෙ… ඵලන්ති අනෙකපටිසම්භිදා-අනෙකාභිඤ්ඤාණපරිපුණ්ණං අරහත්තඵලසීසං නිප්ඵාදෙති. Ahora, para explicar la naturaleza de semilla de la fe en la metáfora de la semilla que debe ser expuesta de algún modo, se comenzó con «allí, como», etc. Ciertamente, la virtud es el sustento de la fe; sin embargo, debido a que la fe es la raíz inicial de todos los estados irreprochables, al igual que para el samadhi, se dice: «abajo, se establece en la raíz de la virtud». Dado que el comienzo de la tranquilidad y la visión cabal para cada individuo ocurre por el poder de la fe, se dice que ella «hace brotar arriba el germen de la tranquilidad y la visión cabal». «A ella» se refiere a la semilla de grano. «La esencia de la tierra, la esencia del agua» se refiere a la esencia que se obtiene en la tierra y el agua con sus componentes. «Habiendo tomado» significa habiendo tomado a través de una sucesión de condiciones. «Con el fin de obtener la maduración del grano» significa con el propósito de producir la maduración del grano. «Habiendo tomado la esencia» significa habiendo tomado la esencia del desarrollo de la tranquilidad y la visión cabal, que tienen como causa la raíz de la fe y la virtud. «Por el tallo del camino noble» significa por el flujo del camino noble, con el fin de obtener la maduración del grano del fruto noble; el fruto noble es en sí mismo el grano porque debe ser atesorado, con el fin de su producción. Se llama «tallo de grano» a la parte posterior que sirve de soporte para el nudo; el nudo es lo que está dentro de eso, el tallo que depende de él es la vara. «Pasavo» significa la flor. «Crecimiento» significa el crecimiento mediante la plenitud de las partes. «Desarrollo» significa la firmeza de la continuidad de las raíces. «Abundancia» significa el estado de amplitud por las hojas y el tallo. «Habiendo generado la leche» significa habiendo producido la leche que es la esencia de la semilla del grano de arroz cuando alcanza el estado de fruto tierno. «Esta» es la fe. «Habiendo establecido» significa habiendo establecido simplemente mediante la virtud que procede desde el inicio junto con la visión correcta de los senderos de acción. En «crecimiento», etc.: crecimiento mediante las purezas de la virtud y de la mente que son muy puras; desarrollo mediante las purezas de la visión y de la superación de la duda. Habiendo alcanzado la abundancia mediante las purezas del conocimiento y la visión de lo que es camino y lo que no es camino. «La leche de la pureza del conocimiento y la visión» significa habiendo generado la leche denominada pureza del conocimiento y la visión por su estado de sabor dulce y gran pureza. «Diverso... hasta... fruto» significa que produce el fruto del estado de Arahant como principal, colmado de diversos conocimientos analíticos y diversas facultades superiores. බීජකිච්චකරණතොති බීජකිච්චස්ස කරණතො. යඤ්හි තංසදිසස්ස විසදිසස්ස ච අත්තනො ඵලස්ස පතිට්ඨාපනසම්බන්ධනනිප්ඵාදනසඞ්ඛාතං බීජස්ස කිච්චං, තස්ස කරණතො නිබ්බත්තනතො ‘‘එවං සද්ධා බීජකිච්ච’’න්ති වුත්තං. ඉමිනා අනඤ්ඤසාධාරණං සද්ධාය කුසලධම්මානං බීජභාවං දස්සෙති. සා චාතිආදිනා තමෙවත්ථං සමත්ථෙති. ඉදානි තත්ථ ආගමං දස්සෙන්තො ‘‘සද්ධාජාතො’’තිආදිමාහ. තෙන යථා සප්පුරිසූපනිස්සයස්ස සද්ධම්මස්සවනස්ස ච, එවං අනවසෙසාය සම්මාපටිපත්තියා සද්ධා මූලකාරණන්ති දස්සෙති. Por 'realizar la función de la semilla' se entiende mediante la ejecución de la tarea de la semilla. Pues, lo que se denomina la 'función de la semilla' consiste en establecer, vincular y producir su propio fruto, ya sea similar o diferente; debido a la realización y surgimiento de esto, se dice: 'así es la fe la función de la semilla'. Con esto, se muestra la naturaleza única de la fe como semilla de los estados saludables (kusaladhamma). Con las palabras 'Ella y...', etc., confirma ese mismo significado. Ahora, mostrando la tradición (āgama) al respecto, dice: 'Nacido de la fe', etc. Con ello, muestra que así como la asociación con personas íntegras y la audición del verdadero Dhamma, del mismo modo la fe es la causa raíz para la práctica correcta (sammāpaṭipatti) completa. ඉන්ද්‍රියසංවරො වීරියඤ්ච අකුසලධම්මෙ, දුක්කරකාරිකා ධුතඞ්ගඤ්ච අකුසලධම්මෙ චෙව කායඤ්ච තපති විබාධතීති තපොති වුච්චති. ඉන්ද්‍රියසංවරො අධිප්පෙතො වීරියස්ස ධොරය්හභාවෙන ගය්හමානත්තා, ඉතරෙසං වුට්ඨිභාවස්ස අනුයුඤ්ජමානත්තා. ආදි-සද්දෙන කලලඞ්ගාරවුට්ඨිආදීනං සඞ්ගහො. සමනුග්ගහිතන්ති උපගතං. විරුහනාමිලායනනිප්ඵත්තිවචනෙහි ධඤ්ඤබීජසන්තානස්ස විය තෙසං වුද්ධියා සද්ධාබීජසන්තානස්ස තපොවුට්ඨියා ආදිමජ්ඣපරියොසානෙසු උපකාරතං දස්සෙති. El control de las facultades y la energía se denominan austeridad (tapo) porque queman y afligen a los estados perjudiciales (akusaladhamma), y las prácticas de difícil ejecución y los factores ascéticos (dhutaṅga) queman tanto a los estados perjudiciales como al cuerpo. Se refiere al control de las facultades porque la energía es tomada por su cualidad de portar la carga, y porque los otros se aplican al estado de lluvia (crecimiento). Con la palabra 'etcétera' (ādi), se incluye la lluvia de barro y brasas, etc. 'Samanuggahita' significa acercado. Mediante las palabras sobre el crecimiento, el no marchitamiento y la culminación, muestra la utilidad en el inicio, medio y fin de la continuidad de la semilla de la fe por medio de la lluvia de la austeridad, similar a la continuidad de las semillas de grano para su crecimiento. පුරිමපදෙසුපීති අපි-සද්දෙන පරපදෙසුපීති අත්ථො දට්ඨබ්බො ‘‘හිරී මෙ ඊසා, මනො මෙ යොත්ත’’න්ති ඉච්ඡිතත්තා, ‘‘සති මෙ’’ති එත්ථ මෙ-සද්දො ආනෙත්වා යොජෙතබ්බො. උදකම්පි තාව දාතබ්බං හොති නදීතළාකාදිතො ආනෙත්වා. වීරියබලීබද්දෙ චතුබ්බිධෙ යොජෙත්වා. නිච්චකාලං අත්ථීති වචනසෙසො. En 'los términos anteriores también': con la palabra 'api' (también), debe entenderse el significado también en los términos posteriores, puesto que se desea expresar 'la vergüenza moral (hirī) es mi lanza (del arado), la mente (mano) es mi yugo'; aquí, la palabra 'me' (mío) debe traerse y aplicarse en 'la atención plena (sati) es mi...'. El agua también debe ser suministrada, habiéndola traído de ríos, estanques, etc. Habiendo uncido los bueyes de la energía de cuatro formas. 'Existe en todo momento' es el resto de la frase. සහ විපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤා අධිප්පෙතා අමතප්ඵලාය කසියා අධිප්පෙතත්තා. විපස්සනා පඤ්ඤා චාති දුවිධාපි පඤ්ඤා උපනිස්සයා හොති විසිට්ඨභාවතො. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. පඤ්ඤාති පකාරෙහි ජානාතීති පඤ්ඤා. පඤ්ඤවතං පඤ්ඤා පුරතො හොති යොනිසොමනසිකාරස්ස විසෙසපච්චයභාවතො, සහජාතාධිපතීසු ච උක්කට්ඨභාවතො. සිරීති සොභග්ගං. සතං ධම්මා සද්ධාදයො, අන්වායිකාති අනුගාමිනො. ඊසාබද්ධා හොතීති හිරිසඞ්ඛාතඊසාය බද්ධා හොති[Pg.271], පඤ්ඤාය කදාචි අප්පයොගතො මනොසීසෙන සමාධි ඉධ වුත්තොති ආහ ‘‘මනොසඞ්ඛාතස්ස සමාධියොත්තස්සා’’ති. සමං උපනෙත්වා බන්ධිත්වා බද්ධරජ්ජුකත්තා සමාධියොත්තං. එකතො ගමනන්ති ලීනච්චාරද්ධසඞ්ඛාතං එකපස්සතො ගමනං වාරෙති. මජ්ඣිමාය විපස්සනාවීථියා පටිපාදනතො කායාදීසු සුභසුඛනිච්චත්තභාවවිගමනෙ පඤ්ඤාය විසෙසපච්චයා සතීති වුත්තං – ‘‘සතියුත්තා පඤ්ඤා’’ති තස්සා සතිවිප්පයොගාසබ්භාවතො. සන්තතිඝනාදීනං අයං විසෙසො – පුරිමපච්ඡිමානං ධම්මානං නිරන්තරතාය එකීභූතානං විය පවත්ති සන්තතිඝනතා, එකසමූහවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති සමූහඝනතා, දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යකිච්චභෙදවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති. කිච්චඝනතා, එකාරම්මණවසෙන එකීභූතානමිව පවත්ති ආරම්මණඝනතා. සබ්බෙසං, සබ්බානි වා කිලෙසානං මූලසන්තානකානි සබ්බ…පෙ… සන්තානකානි. අනුප්පයොගො හි අත්ථො. පදාලෙතීති භින්දති සමුච්ඡින්දති. සා ච ඛො ‘‘පදාලෙතී’’ති වුත්තා ලොකුත්තරාව පඤ්ඤා අනුසයප්පහානස්ස අධිප්පෙතත්තා. සන්තතිඝනාදිභෙදනා පන ලොකියාපි හොති විපස්සනාවසෙන ඝනවිනිබ්භොගස්ස නිප්ඵාදනතො. තෙනාහ ‘‘ඉතරා පන ලොකිකාපි සියා’’ති. Se refiere a la sabiduría del camino (maggapaññā) junto con el conocimiento de visión clara (vipassanā), porque se refiere al cultivo para el fruto de lo inmortal. Tanto la sabiduría de visión clara como la sabiduría [en general] son condiciones de apoyo (upanissaya) debido a su naturaleza distintiva. Por eso dice: 'como en verdad...', etc. Sabiduría (paññā) es lo que conoce de diversas formas. La sabiduría de los sabios está al frente porque es la condición especial para la atención sabia (yonisomanasikāra) y por su preeminencia entre los factores que surgen simultáneamente y los predominantes. 'Siri' significa esplendor. Los estados de los íntegros son la fe, etc.; 'anvāyikā' significa seguidores. 'Está unida a la lanza' significa que está unida a la lanza denominada vergüenza moral; debido a que a veces no hay aplicación de la sabiduría, aquí se menciona la concentración por medio de la mente, por lo cual dice: 'del yugo de la concentración denominado mente'. El yugo de la concentración es tal por estar atado y conducido de manera equilibrada, teniendo las cuerdas atadas. 'Ir hacia un lado' impide el movimiento hacia un solo lado, que se define como pereza o agitación excesiva. Debido a que conduce por el camino medio de la visión clara, eliminando las nociones de belleza, felicidad y permanencia en el cuerpo, etc., se dice que la atención plena es la condición especial para la sabiduría: 'sabiduría dotada de atención plena', debido a la ausencia de desunión de esa atención plena. Esta es la distinción entre la compacidad de continuidad (santatighana), etc.: la compacidad de continuidad es el proceso de los estados anteriores y posteriores como si fueran uno solo debido a su falta de interrupción; la compacidad de conjunto (samūhaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a un grupo; la compacidad de función (kiccaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a la distinción de funciones difícil de discernir; la compacidad de objeto (ārammaṇaghana) es el proceso como si fueran uno solo debido a un único objeto. De todas, o todas las raíces y continuidades de las impurezas (kilesas)... etc. El significado es el no surgimiento. 'Desgarra' significa rompe o corta completamente. Y esa sabiduría llamada 'desgarradora' es únicamente la supramundana, pues se refiere al abandono de las tendencias latentes (anusaya). Sin embargo, la ruptura de la compacidad de continuidad, etc., ocurre también en la sabiduría mundana mediante la resolución de la compacidad a través de la visión clara. Por eso dice: 'la otra, sin embargo, también podría ser mundana'. හිරීයතීති ලජ්ජති, ජිගුච්ඡතීති අත්ථො. තස්මා ‘‘පාපකෙහි ධම්මෙහී’’ති නිස්සක්කවචනං දට්ඨබ්බං, හෙතුම්හි වා කරණවචනං. ඔත්තප්පම්පි ගහිතමෙව, න හි ලජ්ජනං නිබ්භයං පාපභයං වා අලජ්ජනං අත්ථීති. රුක්ඛලට්ඨීති රුක්ඛදණ්ඩො. තෙන පදෙසෙන කසනතො විසෙසතො නඞ්ගලන්ති වුච්චතීති ආහ ‘‘ඊසා යුගනඞ්ගලං ධාරෙතී’’ති. කාමං පඤ්ඤාරහිතා හිරී අත්ථි, හිරිරහිතා පන පඤ්ඤා නත්ථෙවාති ආහ ‘‘හිරි…පෙ… අභාවතො’’ති. සන්ධිට්ඨානෙ කම්පනාභාවතො අචලං. ථිරභාවෙන අසිථිලං. හිරිපටිබද්ධපඤ්ඤා පටිපක්ඛවසෙන ච අසිථිලභාවෙන ච අචලා අසිථිලාති ආහ ‘‘අබ්බොකිණ්ණා අහිරිකෙනා’’ති. නාළියා මිනමානපුරිසො විය ආරම්මණං මුනාති පරිච්ඡෙදතො ජානාතීති මනො. මනොසීසෙනාති මනසො අපදෙසෙන. තංසම්පයුත්තොති ඉමිනා කුන්තසහචරණතො පුරිසො කුන්තො විය මනසහචරණසමාධි ‘‘මනො’’ති වුත්තොති දස්සෙති. සාරථිනාති කස්සකෙන. සො හි ඉධ බලීබද්දානං සාරණතො පාචනතො ‘‘සාරථී’’ති අධිප්පෙතො. එකාබන්ධනන්ති එකාබද්ධකරණං. සකකිච්චෙති සකකිච්චෙන යුත්තෙ. තෙන හි ඊසාදීසු [Pg.272] යථාරහං බන්ධිත්වා එකාබද්ධෙසු කතෙසු නඞ්ගලෙසු කිච්චං ඉජ්ඣති, නො අඤ්ඤථාති තං ‘‘සකකිච්චෙ පටිපාදෙතී’’ති වුත්තං. අවික්ඛෙපසභාවෙනාති අත්තනො අවික්ඛෙපසභාවෙන. බන්ධිත්වාති සහජාතාදිපච්චයභාවෙන අත්තනා සම්බන්ධිත්වා. සකකිච්චෙති හිරීආදීහි යථාසකං කත්තබ්බෙ කිච්චෙ. 'Siente vergüenza' significa que se avergüenza, es decir, siente repugnancia. Por lo tanto, 'por los estados malvados' debe verse como un caso ablativo, o un instrumental en sentido de causa. El temor moral (ottappampi) también está incluido, pues no existe una vergüenza sin miedo o un miedo al mal sin vergüenza. 'Palo de madera' es una vara de madera. Puesto que ara con esa parte, se llama específicamente arado; por eso dice: 'la lanza sostiene el yugo y el arado'. Ciertamente, existe la vergüenza sin sabiduría, pero no existe la sabiduría sin vergüenza; por eso dice: 'vergüenza... etc. por su ausencia'. Inmóvil por la falta de temblor en el punto de unión. Firme por su estado no laxo. La sabiduría vinculada a la vergüenza es inmóvil y no laxa debido a su oposición [a lo perjudicial] y su estado de firmeza; por eso dice: 'no mezclada con la falta de vergüenza'. Como un hombre que mide con una vasija, 'mente' (mano) es lo que conoce el objeto por delimitación. 'Mediante la mente' es por designación de la mente. 'Asociado con eso' muestra que la concentración que acompaña a la mente se llama 'mente', tal como un hombre que acompaña a una lanza se llama 'lanza'. Por 'auriga' se refiere al agricultor. Pues él es aquí el 'auriga' por conducir y guiar a los bueyes. 'Unión en uno' significa hacer una sola atadura. 'En su propia función' significa ocupado en su propia tarea. Pues cuando los arados se unen en uno solo habiendo sido atados apropiadamente a la lanza, etc., la tarea se cumple, y no de otra manera; por eso se dice 'lo encamina en su propia función'. 'Por su naturaleza de no distracción' significa por su propia naturaleza de ausencia de agitación. 'Habiendo atado' significa habiéndose vinculado consigo mismo mediante la condición de surgimiento simultáneo, etc. 'En su propia función' se refiere a la tarea que debe realizarse respectivamente por la vergüenza moral, etc. චිරකතාදිමත්ථන්ති චිරභාසිතම්පි අත්ථං. සරති අනුස්සරති කායාදිං අසුභාදිතො නිජ්ඣායති. ඵාලෙතීති පදාලෙති. පාජෙන්ති ගමෙන්තීති තං පාජනං. ඉධ ඉමස්මිං සුත්තෙ ‘‘පාචන’’න්ති වුත්තං ජ-කාරස්ස ච-කාරං කත්වා. ඵාලපාචනන්ති ඉමමත්ථං දස්සෙතුං ‘‘යථා හි බ්‍රාහ්මණ…පෙ… සතී’’ති වුත්තං. ඉදානි තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ‘‘තත්ථ යථා’’තිආදිමාහ. නඞ්ගලං අනුරක්ඛති භිජ්ජනඵාලනතො. පුරතො චස්ස ගච්ඡතීති අස්ස නඞ්ගලස්ස කස්සනෙ භූමියා විලිඛනෙ පුරතො ගච්ඡති පුබ්බඞ්ගමා හොති. ගතියොති පවත්තියො. සමන්වෙසමානාති සරණවසෙන ගවෙසමානා. ආරම්මණෙ වා කායාදිකෙ උපට්ඨාපයමානා අසුභාදිවසෙන පඤ්ඤානඞ්ගලං රක්ඛති. සභාවාසභාවූපගමෙ ඵාලො විය නඞ්ගලස්ස ‘‘ආරක්ඛා’’ති වුත්තා ‘‘සබ්බානත්ථතො සති රක්ඛතී’’ති කත්වා. තථා හෙසා ආරක්ඛපච්චුපට්ඨානා. චිරකතචිරභාසිතානං අසම්මුස්සනවසෙන සති පඤ්ඤානඞ්ගලස්ස පුරතො හොතීති වත්වා තස්ස පුරතොභාවං දස්සෙතුං ‘‘සති…පෙ… නො පමුට්ඨෙ’’ති ආහ. සතිපරිචිතෙති සතියා පට්ඨාපිතෙ. ‘‘උපට්ඨාපිතෙ’’තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. සංසීදිතුං න දෙතීති සකිච්චකිරියාය සංසීදනං කාතුං න දෙති. කොසජ්ජසඞ්ඛාතං සංසීදනං කොසජ්ජසංසීදනං. El significado de 'lo hecho hace mucho tiempo', etc., se refiere a lo que también fue expresado hace mucho tiempo. 'Recuerda' significa que rememora el cuerpo, etc., contemplándolo desde la perspectiva de lo impuro, etc. 'Desgarra' significa que rompe. 'Lo que impulsa o hace avanzar' es el aguijón. Aquí, en este sutta, se dice 'pācana' (aguijón) habiendo transformado la letra 'j' en 'c'. Para mostrar este significado de 'la reja del arado y el aguijón', se dijo: 'Como, oh brahmán... hasta... la atención'. Ahora, mostrando ese significado en detalle, dice: 'Allí, como...', etc. Protege el arado para que no se rompa ni se dañe. 'Va delante de él' significa que precede al arado en la acción de labrar o raspar la tierra, siendo su precursor. 'Movimientos' son procesos. 'Buscando' significa investigar a través del refugio. O bien, estableciendo el objeto como el cuerpo, etc., mediante la impureza, etc., protege el arado de la sabiduría. Al acceder a la naturaleza y a la no-naturaleza, se le denomina 'protección' del arado, al igual que la reja, considerando que 'la atención protege de todo daño'. Por lo tanto, tiene la manifestación de la protección. Habiendo dicho que, por no olvidar lo hecho y dicho hace mucho tiempo, la atención está al frente del arado de la sabiduría, dijo: 'atención... hasta... no olvidada', para mostrar que se encuentra en la posición frontal. 'Familiarizado con la atención' significa establecido mediante la atención. También existe la lectura 'upaṭṭhāpite' (establecido), que tiene el mismo significado. 'No permite hundirse' significa que no permite que ocurra un hundimiento en la realización de la propia tarea. El hundimiento conocido como pereza es el 'hundimiento de la pereza'. පාතිමොක්ඛසංවරසීලං වුත්තං කායිකවාචසිකසංයමස්ස කථිතත්තා. ආහාරෙ උදරෙ යතොති පරිභුඤ්ජිතබ්බආහාරෙ සංයතභාවදස්සනෙන පරිභුඤ්ජිතබ්බතාය චතූසුපි පච්චයෙසු සංයතභාවො දීපිතොති ආහ ‘‘ආහාරමුඛෙනා’’තිආදි. සංයතභාවො චෙත්ථ පච්චයහෙතු අනෙසනාභාවොති වුත්තං ‘‘නිරුපක්කිලෙසොති අත්ථො’’ති. භොජනසද්දො ආහාරපරිභොගෙ නිරුළ්හොති කත්වා වුත්තං ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාමුඛෙනා’’ති. පරිභුඤ්ජනට්ඨෙන පන භොජනසද්දමුඛෙනාති වුත්තෙ අධිප්පෙතත්ථො ලබ්භතෙව. තෙනාති කායගුත්තාතිආදිවචනෙන. න විලුම්පන්තීති ‘‘දීපෙතී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධො. Se menciona la virtud de la restricción del Pātimokkha al haberse hablado del autocontrol corporal y verbal. 'Restringido en la comida y en el vientre' significa que, al mostrar el estado de restricción respecto a la comida que debe ser consumida, se indica el estado de restricción respecto a los cuatro requisitos por medio del consumo de alimentos, etc. Aquí, el estado de restricción significa la ausencia de una búsqueda inapropiada de los requisitos; el significado es 'libre de impurezas'. Dado que la palabra 'comida' (bhojana) es de uso común para el consumo de alimentos, se dice 'por medio de la moderación en la comida'. Sin embargo, al decir 'por medio del término comida' en el sentido de consumir, se obtiene el significado deseado. Con eso, mediante las palabras 'protegido en el cuerpo', etc., se establece la conexión integrando el término 'ilumina' con 'no saquean'. ද්වීහාකාරෙහීති [Pg.273] අදිට්ඨාදීනං අදිට්ඨාදිවසෙන දිට්ඨාදීනඤ්ච දිට්ඨාදිවසෙනාති එවං ද්විප්පකාරෙහි. අවිසංවාදනං අවිතථකථනං. ඡෙදනං මූලප්පදෙසෙ නිකන්තනං. ලුනනං යත්ථ කත්ථචි ඡෙදනං. උප්පාටනං උම්මූලනං. අසිතෙනාති දත්තෙන, ලායිතෙනාති අත්ථො. විසංවාදනසඞ්ඛාතානං තිණානං, අට්ඨන්නං අනරියවොහාරානන්ති අත්ථො. යථාභූතඤාණන්ති නාම රූපපරිච්ඡෙදකඤාණං. සච්චන්ති වෙදිතබ්බං අවිපරීතවුත්තිකත්තා ‘‘ඡෙදකං’’ ඡින්දනකං. නිද්දානන්ති නිද්දායකං. ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති දිට්ඨි ‘‘දිට්ඨිසච්ච’’න්ති වුච්චති. ද්වීසු විකප්පෙසූති භාවකත්තුසාධනවසෙන ද්වීසු විකප්පෙසු. ‘‘නිද්දාන’’න්ති උපයොගවසෙනෙව අත්ථො. Por 'de dos modos' se refiere a considerar lo no visto como no visto y lo visto como visto; así, de dos maneras. 'No engañar' es hablar sin falsedad. 'Cortar' (chedana) es cercenar en la base. 'Segar' (lunana) es cortar en cualquier lugar. 'Arrancar' es desarraigar. 'Con la hoz' significa con el instrumento de siega; el significado es 'segado'. Se refiere a las hierbas conocidas como engaño, es decir, a los ocho modos de hablar no nobles. 'El conocimiento según la realidad' es el conocimiento que distingue la mente y la materia. 'La verdad' debe entenderse como 'lo que corta' debido a su actividad infalible. 'Niddāna' significa aquello que limpia o quita las malas hierbas. La visión 'Solo esto es la verdad, todo lo demás es vano' se llama 'la verdad de las visiones'. En las dos alternativas, se entiende según la función de estado y de agente. El término 'niddāna' tiene su significado solo por el uso gramatical. සීලමෙව ‘‘සොරච්ච’’න්ති වුත්තං ‘‘පාණාතිපාතාදීහි සුට්ඨු ඔරතස්ස කම්ම’’න්ති කත්වා. සඞ්ඛාරදුක්ඛාදීනං අභාවතො සුන්දරභාවතො සුන්දරෙ නිබ්බානෙ ආරම්මණකරණවසෙන රතත්තා සුරතො, අරහා. තස්ස භාවො සොරච්චං, අරහත්තං. අප්පමොචනමෙව අච්චන්තාය පමොචනං න හොති. La virtud misma se llama 'gentileza' (soracca) al considerarla como 'la acción de quien se ha abstenido bien de la matanza de seres vivos, etc.'. Aquel que está bien deleitado (surata) es el Arahant, por deleitarse en el excelente Nibbāna mediante el establecimiento de este como objeto, debido a su excelencia y a la ausencia del sufrimiento de las formaciones, etc. Su estado es la gentileza, es decir, el estado de Arahant. El simple hecho de no soltar no constituye una liberación absoluta. යදග්ගෙන විපස්සනාය පඤ්ඤාය තංසහගතවීරියස්ස ච නඞ්ගලධොරය්හතා, තථාපවත්තකුසලභාවනාය ච කසිභාවො ච, තදග්ගෙන තතො පුරෙතරං පවත්තපඤ්ඤාවීරියපාරමීනං නඞ්ගලධොරය්හතා, තථාපවත්තකුසලභාවනාය ච කසිභාවො වෙදිතබ්බොති දස්සෙන්තො ‘‘යථා හී’’තිආදිමාහ. ධුරං වහතීති ධොරය්හං. යථාවුත්තං ඝනන්ති අස්මිමානාදිභෙදං ඝනං. වහිතබ්බා ආදිභූතා ධුරා එතෙසං අත්ථීති ධුරා, පුරිමධුරවාහකා. තංමූලකා අපරං ධුරං වහන්තා ධොරය්හා. ධුරා ච ධොරය්හා ච ධුරධොරය්හං එකත්තවසෙන. වහන්තන්ති කසනෙන පවත්තන්තං. Al mostrar que, en la medida en que la sabiduría de la visión cabal y el esfuerzo que la acompaña son la capacidad de carga del arado, y el cultivo de lo saludable que así procede es la labranza; asimismo, la capacidad de carga del arado de las perfecciones de la sabiduría y el esfuerzo que procedieron anteriormente, y el cultivo de lo saludable que así procede debe entenderse como la labranza, dijo: 'Como, en verdad...', etc. 'Lleva la carga' significa animal de tiro. 'Denso', como se ha dicho, se refiere a la densidad de tipos como el engreimiento 'yo soy', etc. 'Cargas' son aquellas que poseen cargas iniciales que deben ser llevadas; es decir, los que llevaron las cargas anteriores. Aquellos que, basados en eso, llevan la carga posterior son los animales de tiro. 'Carga y animal de tiro' (dhuradhorayha) se expresa en singular. 'Llevando' significa procediendo mediante la labranza. කාමයොගාදීහි යොගෙහි ඛෙමත්තා අනුපද්දවත්තා. තං නිබ්බානං අධිකිච්ච උද්දිස්ස. වාහීයති විපස්සනාය සහගතං. අභිමුඛං වාහීයති මග්ගපරියාපන්නං. ඛෙත්තකොටින්ති ඛෙත්තමරියාදං. දිට්ඨෙකට්ඨෙති දිට්ඨියා සහජාතෙකට්ඨෙ පහානෙකට්ඨෙ ච. ඔළාරිකෙති උපරිමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං, අඤ්ඤථා දස්සනපහාතබ්බාපි දුතියමග්ගවජ්ඣෙහි ඔළාරිකාති. අණුසහගතෙති අණුභූතෙ. ඉදං හෙට්ඨිමමග්ගවජ්ඣෙ උපාදාය වුත්තං. සබ්බකිලෙසෙ අවසිට්ඨසබ්බකිලෙසෙ පජහන්තං අනිවත්තන්තං ගච්ඡති පුන පහාතබ්බතාය අභාවතො. අනිවත්තන්තන්ති න නිවත්තන්තං, යථා නිවත්තනං න [Pg.274] හොති, එවං ගච්ඡතීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘නිවත්තනරහිත’’න්තිආදි. එතං පන තව ධුරධොරය්හං. Por estar seguro y libre de peligros respecto a los vínculos como el de los deseos sensuales, etc. Refiriéndose o apuntando a ese Nibbāna. Es conducido junto con la visión cabal. O bien, es conducido hacia adelante, formando parte del camino. 'El límite del campo' es la frontera del campo. 'En un solo lugar con la visión' significa tanto en el sentido de lo que surge simultáneamente con la visión como en lo que se abandona junto con ella. 'Grosero' se dice en relación con lo que debe ser abandonado por los caminos superiores; de otro modo, incluso lo que debe ser abandonado por la visión es grosero en relación con lo que debe ser abandonado por el segundo camino. 'Acompañado de lo sutil' significa vuelto sutil. Esto se dice en relación con lo que debe ser abandonado por los caminos inferiores. Avanza abandonando todas las impurezas restantes sin retroceder, porque ya no hay necesidad de abandonarlas de nuevo. 'Sin retroceder' significa que no regresa; avanza de tal manera que no hay retorno. Por eso dijo: 'desprovisto de retroceso', etc. Pero este es tu animal de tiro que lleva la carga. එවමෙසා කසීති යථාවුත්තස්ස පච්චාමසනං. තෙනාහ ‘‘නිගමනං කරොන්තො’’ති. වුත්තස්සෙව හි අත්ථස්ස පුන වචනං. පඤ්ඤානඞ්ගලෙන සතිඵාලං ආකොටෙත්වාති පඤ්ඤාසඞ්ඛාතෙන නඞ්ගලෙන සද්ධිං සතිඵාලස්ස එකාබද්ධභාවකරණෙන ආකොටෙත්වා. කට්ඨාති එත්ථ ‘‘කසී’’ති පදං ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බං ‘‘කට්ඨා කසී’’ති. කම්මපරියොසානන්ති යථාවුත්තකසිකම්මස්ස පරියොසානභූතං. යදිපි පුබ්බෙ ‘‘පඤ්ඤා මෙ යුගනඞ්ගල’’න්තිආදිනා අත්තුද්දෙසිකවසෙනායං අමතප්ඵලා කසි දස්සිතා, මහාකාරුණිකස්ස පන භගවතො දෙසනා සබ්බස්සපි සත්තනිකායස්ස සාධාරණා එවාති දස්සෙන්තො ‘‘සා ඛො පනෙසා’’තිආදිමාහ. 'Así es esta labranza' es una referencia a lo que se ha dicho anteriormente. Por eso dijo: 'haciendo la conclusión'. Pues es la repetición de lo que ya se ha expresado. 'Habiendo unido la reja de la atención con el arado de la sabiduría' significa haber efectuado la unión de la reja de la atención junto con el arado conocido como sabiduría. En 'la labranza realizada', se debe conectar trayendo la palabra 'labranza' (kasi): 'la labranza fue realizada'. 'La culminación de la acción' es el final de la labor de labranza mencionada. Aunque anteriormente se mostró esta labranza de fruto inmortal con referencia a uno mismo mediante las palabras 'la sabiduría es mi yugo y mi arado', etc., para mostrar que la enseñanza del Bienaventurado, el Gran Compasivo, es común a toda la comunidad de seres, dijo: 'Esa misma...', etc. දිවසෙයෙවාති තංදිවසෙ එව. ආදිමාහාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන කථාපරියොසානෙ පාඨපදෙසො ගහිතොති තදඤ්ඤං ‘‘එවං වුත්තෙ’’තිආදිපාඨං සන්ධාය ‘‘තතො පරඤ්චා’’ති ආහ. 'En el mismo día' significa precisamente en ese día. 'Dijo el comienzo' se refiere a que, con la palabra 'comienzo' (ādi), se toma la sección del texto al final de la disertación; refiriéndose al resto del texto como 'cuando esto fue dicho', etc., dijo 'y después de eso'. කසිභාරද්වාජසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Kasibhāradvāja Sutta. 2. උදයසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Udaya Sutta. 198. එතං වුත්තන්ති ‘‘ඔදනෙන පූරෙසී’’ති එතං වචනං වුත්තං. ‘‘ගහෙතුං සමත්ථො නාම නාහොසීති භගවතො අධිට්ඨානබලෙනා’’ති වදන්ති. තං බ්‍රාහ්මණං විනෙතුකාමතාය කිර භගවා තථා අකාසි. 198. «Esto fue dicho» se refiere a la expresión «llenó con arroz». Dicen: «No fue capaz de tomarlo debido al poder de la determinación del Bienaventurado». Se dice que el Bienaventurado actuó así por el deseo de guiar a ese brahmán. උපාරම්භභයෙනාති පරූපවාදභයෙන. අවත්වාව නිවත්තො ‘‘අබ්භාගතොපි පාසණ්ඩො වාචාමත්තෙනපි න පූජෙතබ්බො’’ති බ්‍රාහ්මණධම්මෙ වුත්තත්තා. පක්කන්තොති බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මං අවත්වා පක්කන්තො බ්‍රාහ්මණස්ස න තාව ඤාණං පරිපක්කන්ති. එතං වචනං…පෙ… මගමාසි ‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජ’’න්තිආදිනා [Pg.275] ධම්මං කථෙතුං අවස්සං ආකඞ්ඛන්තො. පකාරතො කස්සතීති පකට්ඨකො, රසතණ්හාය පකට්ඨොති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘රසගිද්ධො’’ති. «Por temor al reproche» significa por temor a la censura de otros. Regresó sin haber hablado porque en el Dharma de los brahmanes se dice: «Incluso un seguidor de otra secta que ha llegado no debe ser honrado ni siquiera con meras palabras». Se marchó sin haberle dicho el Dharma al brahmán porque el conocimiento del brahmán aún no había madurado. Esa frase… etc… se fue deseando necesariamente enseñar el Dharma comenzando con: «Siembran la semilla una y otra vez». El que ara de diversas maneras es un «arador», con el significado de estar excesivamente atraído por el deseo de los sabores. Por eso se dijo: «ávido de sabores». ‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජ’’න්ති ඉමං දෙසනං ආරභීති සම්බන්ධො. බීජන්ති ච ඉති-සද්දො නිදස්සනත්ථො වා. තෙන අවයවෙන සමුදායං නිදස්සෙති. ඔසක්කසීති සඞ්කොචසි. වුත්තන්ති වපනං කතං. තස්මා වුත්තං ‘‘අලමෙත්තාවතා’’ති. ‘‘වස්සිත්වා’’ති වුට්ඨිං පවත්තෙත්වා. «Siembran la semilla una y otra vez»: la conexión es que comenzó esta enseñanza. Y el término «iti» en «semilla» tiene un sentido ilustrativo. Mediante esa parte, ilustra el todo. «Retrocedes» significa que te encoges. «Dicho» significa que se ha realizado la siembra. Por eso se dijo: «es suficiente con esto». «Habiendo llovido» significa habiendo hecho caer la lluvia. දෙසනා…පෙ… දස්සෙති බ්‍රාහ්මණෙන වුත්තං අයුත්තවචනං පරිවට්ටෙන්තොපි දිවසෙ දිවසෙ භික්ඛාචරියා නාම භික්ඛූනං කායගතා වුත්තීති. ඛීරං හත්ථෙන නයන්තීති වා ඛීරනිකා. කිලමතීති තංතංකිච්චකරණවසෙන ඛිජ්ජති. ඵන්දතීති අනත්ථසමායොගවසෙන විප්ඵන්දති. අපුනබ්භවායාති ආයතිං අනුප්පත්තියා. මග්ගො නාමාති උපායො නාම නිබ්බානං, තස්මිං ලද්ධෙ පුනබ්භවාභාවතො. ‘‘පුනප්පුන’’න්ති වචනං උපාදාය බීජවපනාදයො පුනප්පුනධම්මා නාම ජාතාති ආහ ‘‘සොළස පුනප්පුනධම්මෙ දෙසෙන්තෙනා’’ති. La enseñanza… etc… muestra que incluso transformando las palabras inapropiadas dichas por el brahmán, la práctica de mendigar limosna es el sustento corporal de los monjes día tras día. «Portadores de leche» son los que llevan leche con sus manos. «Se fatiga» significa que se aflige debido a la realización de diversas tareas. «Se agita» significa que se estremece debido a la unión con lo que no es beneficioso. «Para el no-renacimiento» significa para la no-aparición en el futuro. «El camino» es el medio llamado Nibbāna; habiéndolo obtenido, ya no hay renacimiento. Tomando la expresión «una y otra vez», dijo: «enseñando los dieciséis dhammas de repetición», refiriéndose a que han surgido fenómenos recurrentes como la siembra de semillas, etc. උදයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Udaya Sutta. 3. දෙවහිතසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Devahita Sutta 199. උදරවාතෙහීති වාතකතවිජ්ඣනතොදනාදිවසෙන අපරාපරං වත්තමානෙහි උදරවාතෙහි, තස්ස වා විකාරෙහි. නිබද්ධුපට්ඨාකකාලෙ පන ධම්මභණ්ඩාගාරිකොව. අරඤ්ඤන්ති භගවතො භික්ඛූනඤ්ච වසනට්ඨානභූතං තපොවනං. තං නිද්ධූමං හොති උදකතාපනස්සපි අකරණතො. තස්මාති යස්මා තස්ස උණ්හොදකවික්කිණනචරියාය ජීවිකාකප්පනං හොති, තස්මා. 199. «Por vientos estomacales» significa por vientos en el vientre que se mueven de un lado a otro en forma de pinchazos y dolores causados por el viento, o por sus trastornos. En el tiempo de servicio regular, sin embargo, era el Tesorero del Dharma. «Bosque» se refiere al bosque de meditación que servía de morada para el Bienaventurado y los monjes. Es «sin humo» porque ni siquiera se calienta agua. «Por lo tanto» significa porque su medio de vida consiste en la práctica de vender agua caliente. වත්තමෙතං තස්ස පතිකාරත්ථං පරිකථාදීනම්පි කාතුං ලබ්භනතො. ඉදානි තත්ථ කාරණම්පි සවිසයං දස්සෙතුං ‘‘වණ්ණං හී’’තිආදි වුත්තං. භගවා හි ආයස්මතො උපවාණස්ස දෙවහිතබ්‍රාහ්මණස්ස තං සම්භාවිතං භවිස්සති [Pg.276] තිකිච්ඡාපටියත්තං, තාය ච අත්තනො රොගස්ස වූපසමනං, තප්පසඞ්ගෙන ච දෙවහිතබ්‍රාහ්මණො මම සන්තිකං ආගන්ත්වා ධම්මස්සවනෙන සරණෙසු සීලෙසු ච පතිට්ඨහිස්සතීති සබ්බමිදං ඤත්වා එවං ‘‘ඉඞ්ඝ මෙ ත්වං, උපවාණ, උණ්හොදකං ජානාහී’’ති අවොච. ආගමනීයප්පටිපදං පුබ්බභාගප්පටිපදං පුබ්බභාගප්පටිපත්තිං කථෙතුං වට්ටති අනුත්තරිමනුස්සධම්මත්තා. සදෙවකෙන ලොකෙනාති අනවසෙසතො ලොකස්ස ගහණං. ඵලවිසෙසාකඞ්ඛාය පූජෙතබ්බාති පූජනීයා, තෙ එව ඉධ ‘‘පූජනෙය්‍යා’’ති වුත්තා. තථා ආදරෙන පූජෙතබ්බතාය සක්කාරියා, ආ-කාරස්ස රස්සත්තං, රි-සද්දස්ස ච රෙ-ආදෙසං කත්වා ‘‘සක්කරෙය්‍යා’’ති වුත්තං. ‘‘අපචයෙය්‍යා’’ති වත්තබ්බෙ ය-කාරලොපං කත්වා ‘‘අපචෙය්‍යා’’ති වුත්තං. තෙසන්ති සදෙවකෙන පූජනෙය්‍යාදීනං. හරිතුන්ති නෙතුං. Esta es la conducta con el fin de remediarlo, ya que es posible realizar discursos explicativos, etc. Ahora, para mostrar el motivo en su propio ámbito, se dijo: «la belleza, ciertamente», etc. Pues el Bienaventurado supo todo esto: que la medicina preparada por el brahmán Devahita para el venerable Upavāṇa sería apreciada, que a través de ella se calmaría su propia enfermedad, y que con esa ocasión el brahmán Devahita vendría a su presencia y, al escuchar el Dharma, se establecería en los refugios y en los preceptos; sabiendo esto, dijo: «Ven, Upavāṇa, busca agua caliente». Es apropiado hablar de la práctica preparatoria por ser una cualidad humana superior. «Con el mundo de los devas» incluye al mundo sin excepción. «Deben ser honrados» por el deseo de un fruto especial; estos mismos se denominan aquí «pūjaneyyā». Asimismo, «deben ser honrados con respeto» es «sakkāriyā»; se dice «sakkareyyā» acortando la vocal «ā» y sustituyendo el sonido «ri» por «re». Donde debería decirse «apacayeyyā», se dice «apaceyyā» omitiendo la letra «ya». «De ellos» se refiere a aquellos que deben ser honrados en el mundo de los devas, etc. «Llevar» significa conducir. එත්තකෙනපීති උපසඞ්කමනාදිනා එත්තකෙන අප්පමත්තකෙනපි කතවත්තෙන අයං කිත්ති…පෙ… සොමනස්සජාතො. «Incluso por esto» significa que incluso por una conducta realizada de esta manera, tan pequeña como acercarse, etc., surgió esta fama… etc… lleno de alegría. යජමානස්සාති දෙය්‍යධම්මං දෙන්තස්ස. දක්ඛිණාය ඉජ්ඣනං නාම විපුලඵලභාවොති ආහ ‘‘මහප්ඵලො හොතී’’ති. විදිතන්ති පටිවිද්ධපච්චක්ඛකතං. ආජානාතීති වුත්ථභවාදිං පරියාදාය ජානාති පටිවිජ්ඣති. ජානිත්වාති චත්තාරි සච්චානි මග්ගපටිපාටියා පටිවිජ්ඣිත්වා. අග්ගප්පත්තතාය කතකිච්චතං පත්තො. බ්‍රාහ්මණෙන අත්තනා කතො කාරො ච භගවතො එව පච්චුපට්ඨාතීති තං දස්සෙන්තො ‘‘ඉමිනා ඛීණාසවෙ යජනාකාරෙන යජන්තස්සා’’ති වුත්තං. «De quien ofrece» se refiere a quien entrega lo que debe ser dado. «El éxito de la ofrenda» significa el estado de tener un gran fruto; por eso dijo: «es de gran fruto». «Conocido» significa penetrado y realizado por experiencia directa. «Comprende» significa que conoce y penetra exhaustivamente el estado de haber surgido, etc. «Habiendo conocido» significa habiendo penetrado las cuatro verdades mediante la progresión del camino. Ha alcanzado el estado de haber cumplido con su deber debido al logro de la meta suprema. Para mostrar que el servicio realizado por el brahmán mismo se presenta ante el Bienaventurado, se dijo: «de quien ofrece mediante este modo de ofrenda a quien ha destruido las impurezas». දෙවහිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Devahita Sutta. 4. මහාසාලසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Mahāsāla Sutta 200. යස්මා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අනිස්සයස්ස ජිණ්ණභාවෙන විසෙසතො කායො ලූඛො ජාතො, ජිණ්ණපිලොතිකඛණ්ඩෙහි සඞ්ඝටිතං පාවුරණං, තස්මා ‘‘ලූඛපාවුරණො’’ති පදස්ස ‘‘ජිණ්ණපාවුරණො’’ති අත්ථො වුත්තො. පාටියෙක්කන්ති පුත්තෙසු එකමෙකො එකමෙකාය වාචාය විසුං විසුං. 200. Debido a que el cuerpo de ese brahmán se volvió especialmente descuidado por su vejez y falta de apoyo, y su manto estaba hecho de retazos de trapos viejos, se explicó el significado de la palabra «de manto tosco» como «de manto viejo». «Individualmente» significa a cada uno de los hijos, uno por uno, con palabras distintas para cada uno. සම්පුච්ඡනං [Pg.277] නාම ඉධ සම්මන්තනන්ති ආහ ‘‘සද්ධිං මන්තයිත්වා’’ති. නන්දිස්සන්ති අභිනන්දිං. අතීතත්ථෙ හි ඉදං අනාගතවචනං. තෙනාහ ‘‘නන්දිජාතො…පෙ… අහොසි’’න්ති. භුස්සන්තාති නිබ්භුස්සනවසෙන රවන්තා. La «consulta» aquí es la deliberación; por eso dijo: «habiendo deliberado juntos». «Se regocijarán» significa que se alegraron. Este es un tiempo futuro usado con sentido de pasado. Por eso dijo: «surgió el regocijo… etc… fue». «Ladrando» significa emitiendo sonidos a modo de ladridos. වයොගතන්ති පච්ඡිමවයං උපගතං. සො පන යස්මා පුරිමෙ ද්වෙ වයෙ අතික්කමවසෙන ගතො. පච්ඡිමං එකදෙසතො අතික්කමනවසෙන, තස්මා වුත්තං – ‘‘තයො වයෙ ගතං අතික්කන්තං පච්ඡිමවයෙ ඨිත’’න්ති. «Avanzado en edad» significa que ha llegado a la última etapa de la vida. Él, sin embargo, se ha ido en el sentido de haber pasado las dos etapas anteriores. Se dice que ha pasado la última etapa en parte; por eso se dijo: «ido a través de las tres etapas, habiendo trascendido, situado en la última etapa de la vida». නිප්පරිභොගොති ජිණ්ණභාවෙන ජවපරක්කමහානියා අපරිභොගො න භුඤ්ජිතබ්බො. ඛාදනා අපනීයතීති යවසං අදදන්තා තතො නීහරන්ති නාම. ථෙරොති වුඩ්ඪො. «Sin utilidad» significa que no debe ser usado debido a la pérdida de velocidad y esfuerzo por la vejez. «Se le priva de comida» significa que lo sacan de allí sin darle forraje. «Anciano» significa viejo. අනස්සවාති න වචනකරා. අප්පතිස්සාති පතිස්සයරහිතා. අවසවත්තිනොති න මය්හං වසෙන වත්තනකා. සුන්දරතරොති උපත්ථම්භකාරිභාවෙන සුන්දරතරො. «Desobedientes» significa que no cumplen las palabras. «Irrespetuosos» significa que carecen de deferencia. «Que no actúan bajo mi control» significa que no actúan según mi voluntad. «Mucho mejor» significa mucho mejor por el hecho de servir de apoyo. පුරතොති උපත්ථම්භකභාවෙන පුරතො කත්වා. උදකෙ පතිට්ඨං ලභති තත්ථ පතිට්ඨතො ථිරපතිට්ඨභාවතො. අද්ධපතිට්ඨො හි දණ්ඩො දණ්ඩධරපුරිසස්ස පතිට්ඨං ලභාපෙති. «Delante» significa poniéndolo delante en calidad de apoyo. Obtiene apoyo en el agua debido a su firmeza al estar allí apoyado. Pues el bastón, al estar apoyado, permite que el hombre que lo sostiene obtenga apoyo. බ්‍රාහ්මණියොති අත්තනො බ්‍රාහ්මණියො. පාටියෙක්කන්ති ‘‘අසුකස්ස ගෙහෙ අසුකස්ස ගෙහෙ’’ති එවං උද්දෙසිකං කත්වා විසුං විසුං. මා නිය්‍යාදෙහි, අම්හාකං රුච්චනට්ඨානමෙවාති තව පුත්තානං ගෙහෙසු යං අම්හාකං රුච්චනට්ඨානං. තත්ථමෙව ගමිස්සාමාති සබ්බෙසම්පි එතෙසං අනුග්ගහං කාතුකාමො භගවා එවමාහ. ‘Brāhmaṇiyo’ significa sus propias mujeres brahmanas. ‘Pāṭiyekkaṃ’ significa separadamente, habiendo designado ‘en la casa de tal, en la casa de cual’. ‘Mā niyyādehi...’ significa ‘en las casas de vuestros hijos, lo que sea nuestro lugar preferido’. El Bienaventurado dijo esto deseando mostrar favor a todos ellos, pensando: ‘Iré allí mismo’. තතො පට්ඨායාති සොතාපත්තිඵලපටිලාභතො පට්ඨාය. යදත්ථං මයං ඉමස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස මහාසම්පත්තිදානාදිනා අනුග්ගහො කතො, සො චස්ස පුත්තපරිජනස්සපි අත්ථො සිද්ධොති සත්ථා න සබ්බකාලං තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තානං ගෙහං අගමාසි, තෙ එව පන කාලෙන කාලං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා යථාවිභවං සක්කාරසම්මානං අකංසූති අධිප්පායො. ‘Tato paṭṭhāyā’ significa a partir de la obtención del fruto de la entrada en la corriente. El propósito por el cual se mostró favor a este brahmana mediante la concesión de gran prosperidad y demás, ese propósito también se cumplió para sus hijos y seguidores; por lo tanto, el Maestro no iba en todo momento a la casa de los hijos de ese brahmana, sino que ellos mismos, de vez en cuando, acudían a la presencia del Maestro y le rendían honores y respeto según su capacidad; este es el significado. මහාසාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Mahāsāla Sutta ha terminado. 5. මානත්ථද්ධසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Mānatthaddha Sutta 201. මානෙන [Pg.278] ථද්ධොති ‘‘අයං ඛො’’තිආදිනා පග්ගහිතෙන මානෙන ථද්ධො බජ්ඣිතචිත්තො ථද්ධඅයොසලාකො විය කස්සචිපි අනොනතො. න කිඤ්චි ජානාති ලොකෙ පටිසන්ථාරමත්තස්සපි අජානනතො. 201. ‘Mānena thaddho’ significa rígido debido al orgullo que ha surgido, como se dice en ‘este ciertamente’, etc.; con la mente atada, como una vara de hierro rígida, no se inclina ante nadie. No sabe nada en el mundo, al no conocer ni siquiera la mera cortesía. අබ්භුතවිත්තජාතාති සඤ්ජාතඅබ්භුතවිත්තා. විත්තං විත්තීති ච තුට්ඨිපරියායා. අභූතපුබ්බායාති යා තස්සා පරිසාය විත්ති තදා භූතා, සා ඉතො පුබ්බෙ අභූතා. තෙනාහ ‘‘අභූත…පෙ… සමන්නාගතා’’ති. අස්ස පුග්ගලස්සාති අනෙන පුග්ගලෙන. අපචිතාති පරමනිපච්චෙන පූජනීයසාමඤ්ඤතො තත්ථ අත්තනො පක්ඛිපනං ඉධ දෙසනාකොසල්ලං. ‘Abbhutavittajātā’ significa que ha surgido un asombro y una alegría maravillosos. ‘Vitta’ y ‘vitti’ son sinónimos de satisfacción. ‘Abhūtapubbāya’ indica que la alegría que surgió en esa asamblea no había ocurrido antes. Por eso dijo: ‘No ocurrido anteriormente... [pe]... dotado de’. ‘Assa puggalassa’ significa por esta persona. ‘Apacitā’ se refiere a la veneración con la máxima humildad; la inclusión de uno mismo allí por la similitud con lo que es digno de adoración es aquí una habilidad en la enseñanza. මානත්ථද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Mānatthaddha Sutta ha terminado. 6. පච්චනීකසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Paccanīka Sutta 202. ‘‘සබ්බං සෙත’’න්ති කෙනචි වුත්තෙ තස්ස පච්චනීකං කරොන්තස්සෙව අස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස. විනෙත්වාති විනාසෙත්වා. සුණාතීති අත්ථොති ‘‘සුණාතී’’ති කිරියාපදං ආහරිත්වා ගාථාය අත්ථො වෙදිතබ්බො ‘‘ජඤ්ඤා සුභාසිත’’න්ති වුත්තත්තා. න හි අසුත්වා දෙසිතං ජානිතුං සක්කොන්ති. 202. ‘Sabbaṃ setaṃ’ (todo es blanco/puro) es dicho por alguien, y este brahmana actúa como un oponente (paccanīka) de eso. ‘Vinetvā’ significa habiendo destruido. El significado de ‘suṇāti’ (escucha) es que el sentido del verso debe entenderse trayendo el verbo ‘suṇāti’, debido a lo que se dice: ‘debería conocer lo que está bien dicho’. Pues sin haber escuchado, no se puede conocer lo enseñado. පච්චනීකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Paccanīka Sutta ha terminado. 7. වනකම්මිකසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Vanakammika Sutta 203. වනකම්මෙ නියුත්තො, කිරියමානෙන වනකම්මං එතස්ස අත්ථීති වනකම්මිකො. ඉමස්මිං වනසණ්ඩෙති ඉමස්මිං එවංමහන්තෙ වනසණ්ඩෙ. න මෙ වනස්මිං කරණීයමත්ථි යථා, ‘‘බ්‍රාහ්මණ, තුය්හ’’න්ති අධිප්පායො. ඉතරං පන යං මහාකිලෙසවනං, තං මග්ගඤාණඵරසුනා සමාධිමයසිලායං සුනිසිතෙන සබ්බසො [Pg.279] උච්ඡින්නමූලං, තතො එව නිබ්බනථො නික්කිලෙසගහනො. විවෙකාභිරතියා එකකො අභිරතො පටිපක්ඛවිගමෙන. තෙනාහ ‘‘අරතිං…පෙ… ජහිත්වා’’ති. 203. ‘Vanakammika’ es aquel que está dedicado al trabajo forestal, aquel que realiza el trabajo en el bosque. ‘Imasmiṃ vanasaṇḍe’ significa en este gran matorral de bosque. El sentido es: ‘Brahmana, no tengo nada que hacer en el bosque como tú’. En cambio, el otro, el gran bosque de las impurezas (kilesa), ha sido completamente arrancado de raíz con el hacha del conocimiento del Sendero sobre la piedra de afilar del samādhi; por lo tanto, está libre de maleza (nibbanatha), sin la espesura de las impurezas. Deleitado en la soledad por el placer del retiro (viveka) debido a la eliminación de lo opuesto. Por eso dijo: ‘Habiendo abandonado... [pe]... el descontento’. වනකම්මිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Vanakammika Sutta ha terminado. 8. කට්ඨහාරසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Kaṭṭhahāra Sutta 204. ධම්මන්තෙවාසිකාති කිඤ්චිපි ධනං අදත්වා කෙවලං අන්තෙවාසිකා. තෙනාහ ‘‘වෙය්‍යාවච්චං කත්වා සිප්පුග්ගණ්හනකා’’ති. ගම්භීරසභාවෙති සමන්තතො දූරතො ගහනසච්ඡන්නවිපුලතරරුක්ඛගච්ඡලතාය ච, තදා හිමපිණ්ඩසින්නභාවෙන මයූරයානෙහි පතිට්ඨාතුං අසක්කුණෙය්‍යතාය ච ගම්භීරභාවෙ. 204. ‘Dhammantevāsikā’ son aquellos que son residentes discípulos sin pagar ningún dinero. Por eso dice: ‘los que aprenden el arte realizando servicios (veyyāvacca)’. ‘Gambhīrasabhāve’ (en su naturaleza profunda) se refiere a la profundidad debida a estar densamente cubierto por todas partes de árboles, arbustos y enredaderas muy extensos, y por la imposibilidad de que los vehículos de pavos reales se establezcan allí por estar cubierto de masas de nieve en aquel momento. බහුභෙරවෙති බහුභයානකෙ. අනිඤ්ජමානෙනාති ඉත්ථම්භූතත්ථෙ කරණවචනං. අතිසුන්දරං වතාති එවං සන්තෙ නාම අරඤ්ඤෙ එවං නිච්චලකායො නිසින්නො ඣායන්තො අතිවිය සුන්දරඤ්ච ඣානං ඣායසීති වදති. ‘Bahubherave’ significa en lo que es muy aterrador. ‘Aniñjamānena’ es un uso instrumental en el sentido de un estado. ‘Atisundaraṃ vata’ (¡qué excelente!) dice: siendo así, sentado en el bosque con el cuerpo inmóvil y meditando, meditas una meditación extremadamente excelente. අච්ඡෙරරූපන්ති අච්ඡරියභාවං. සෙට්ඨප්පත්තියාති සෙට්ඨභාවප්පත්තියා. ‘Accherarūpaṃ’ significa un estado asombroso. ‘Seṭṭhappattiyā’ significa por el logro de la condición de excelencia. ‘‘ලොකාධිපතිසහබ්‍යතං ආකඞ්ඛමානො’’ති ඉමිනා බ්‍රාහ්මණො ලොකාධිපතිසහයොගං පුච්ඡති, ‘‘කස්මා භව’’න්තිආදිනා පන තදඤ්ඤවිසෙසාකඞ්ඛං පුච්ඡතීති ආහ ‘‘අපරෙනපි ආකාරෙන පුච්ඡතී’’ති. Con las palabras ‘deseando la compañía del Señor del Mundo’, el brahmana pregunta por la unión con el Señor del Mundo; con las palabras ‘¿Por qué, señor?’, etc., pregunta por el deseo de algo especial diferente de eso; por eso dice: ‘pregunta de otra manera’. කඞ්ඛාති තණ්හා අභික්ඛණවසෙන පවත්තා. අනෙකසභාවෙසූති රූපාදිවසෙන අජ්ඣත්තිකාදිවසෙන එවං නානාසභාවෙසු ආරම්මණෙසු. අස්සාදරාගො ලොභො අභිජ්ඣාති නානප්පකාරා. සෙසකිලෙසා වා දිට්ඨිමානදොසාදයො. නිච්චකාලං අවස්සිතා සත්තානං අවස්සයභාවත්තා. පජප්පාපනවසෙනාති පකාරෙහි තණ්හායනවසෙන. නිරන්තාති අන්තරහිතා නිරවසෙසා. ‘Kaṅkhā’ es el deseo (taṇhā) que actúa por medio de la frecuencia. ‘Anekasabhāvesu’ significa en objetos de diversas naturalezas, como las formas, etc., o por lo interno, etc. ‘Assādarāgo’ (apego al placer), ‘lobho’ (codicia), ‘abhijjhā’ (avaricia), son de diversos tipos. O bien las impurezas restantes como la visión errónea, el orgullo, el odio, etc. Siempre permanecen porque son el apoyo de los seres. ‘Pajappāpanavasena’ significa por el modo de desear intensamente. ‘Nirantā’ significa sin fin, sin resto. අනුපගමනොති අනුපාදානො. සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං දීපෙති, තස්ස හි වසෙන එව නානාසභාවෙසු භගවා සමන්තචක්ඛුනා පස්සතීති ‘‘සබ්බෙ…පෙ… දස්සනො’’ති [Pg.280] වුච්චති. අරහත්තං සන්ධායාහ, තඤ්හි නිප්පරියායතො ‘‘අනුත්තර’’න්ති වුච්චති. ‘Anupagamano’ significa sin apego. Ilustra el conocimiento de la omnisciencia; pues es por medio de este que el Bienaventurado ve en las diversas naturalezas con el ojo universal, por eso se dice ‘viendo... [pe]... todo’. Se dice con referencia al estado de Arahant, pues eso se llama ‘insuperable’ (anuttara) de manera directa. කට්ඨහාරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Kaṭṭhahāra Sutta ha terminado. 9. මාතුපොසකසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Mātuposaka Sutta 205. ඉතොති මනුස්සත්තභාවතො. පටිගන්ත්වාති අභිගන්ත්වා. සග්ගෙ හි නිබ්බත්තන්තො කම්මඵලෙන ධම්මතාවසෙන පටිසන්ධිකාලතො පට්ඨාය අභිරතිවසෙන අභිරමති එව නාමාති. 205. ‘Ito’ significa desde este estado de existencia humana. ‘Paṭigantvā’ significa habiendo llegado. Pues al renacer en el cielo por el fruto del kamma, por la naturaleza de las cosas, uno se deleita ciertamente por el poder del deleite desde el momento del renacimiento. මාතුපොසකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Mātuposaka Sutta ha terminado. 10. භික්ඛකසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Bhikkhaka Sutta 206. විරූපං ගන්ධං පසවතීති විස්සො, දුග්ගන්ධො. බාහිත්වාති අත්තනො සන්තානතො බහිකත්වා නීහරිත්වා. තං පන අනවසෙසතො පජහනන්ති ආහ ‘‘අග්ගමග්ගෙන ජහිත්වා’’ති. සඞ්ඛායති සම්මදෙව පරිච්ඡින්දති එතායාති සඞ්ඛා, ඤාණන්ති ආහ ‘‘සඞ්ඛායාති ඤාණෙනා’’ති. භින්නකිලෙසත්තාති නිරුත්තිනයෙන භික්ඛුසද්දසිද්ධිමාහ. 206. ‘Visso’ es lo que produce un olor desagradable, maloliente. ‘Bāhitvā’ significa habiéndolo puesto fuera, expulsándolo de su propia continuidad. Pero al referirse a abandonarlo sin resto, dice: ‘habiendo abandonado por el Sendero Supremo’. ‘Saṅkhā’ es aquello por lo cual se define correctamente, por lo tanto es conocimiento; por eso dice: ‘saṅkhāyāti significa por el conocimiento’. Explica la formación de la palabra ‘bhikkhu’ mediante el método de la etimología, por haber roto (bhinnā) las impurezas. භික්ඛකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Bhikkhaka Sutta ha terminado. 11. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Saṅgārava Sutta 207. පච්චෙතීති පත්තියායති සද්දහති. තථාභූතො ච තමත්ථං නිකාමෙන්තො නාම හොතීති වුත්තං ‘‘ඉච්ඡති පත්ථෙතී’’ති. සාධු, භන්තෙති එත්ථ සාධු-සද්දො ආයාචනත්ථො, න අභිනන්දනත්ථොති ‘‘ආයාචමානො ආහා’’ති වත්වා ආයාචනෙ කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘ථෙරස්ස කිරා’’තිආදිමාහ. උදකසුද්ධිකො න එකංසෙන අපායූපගො, ලද්ධියා පන [Pg.281] සාවජ්ජකිලෙසභූතභාවතො ආයාචති. අඤ්ඤං කාරණං අපදිසන්තො ‘‘අපිචා’’තිආදිමාහ. ඵලභූතො අත්ථො එතස්සාති අත්ථවසං, කාරණන්ති ආහ ‘‘අත්ථානිසංසං අත්ථකාරණ’’න්ති. පපඤ්චසූදනියං පන ඵලෙනෙව අරණීයතො අත්ථො, කාරණන්ති කත්වා ‘‘අත්ථො එව අත්ථවසො, තස්මා ද්වෙ අත්ථවසෙති ද්වෙ අත්ථෙ ද්වෙ කාරණානී’’ති වුත්තං. 207. ‘Pacceti’ significa confiar, creer. Y se dice que aquel que es así ciertamente desea ese propósito: ‘desea, anhela’. ‘Sādhu, bhante’: aquí la palabra ‘sādhu’ tiene el sentido de súplica, no de regocijo; después de decir ‘habló suplicando’, para mostrar la razón de la súplica, dice ‘según se dice del anciano’, etc. El que se purifica con agua no va necesariamente a un estado de privación (apāya), pero debido a que su creencia es un estado de impureza culpable, suplica. Al mencionar otra razón, dice ‘además’, etc. El propósito que es el fruto para él es ‘atthavasa’ (el poder del propósito), significa la causa, por eso dice ‘el beneficio del propósito, la causa del propósito’. En la Papañcasūdanī, sin embargo, el propósito es lo que debe ser alcanzado solo por el fruto, siendo la causa, y habiendo hecho eso, se dice: ‘el propósito mismo es el poder del propósito, por lo tanto, dos poderes del propósito significa dos propósitos, dos causas’. සඞ්ගාරවසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Saṅgārava Sutta ha terminado. 12. ඛොමදුස්සසුත්තවණ්ණනා 12. Explicación del Khomadussa Sutta 208. එවංලද්ධනාමං පිණ්ඩාය පාවිසීති යොජනා. එවමෙවන්ති කෙනචි අනිමන්තිතෙන සයමෙව උපසඞ්කමන්තෙ. අඵාසුකධාතුකන්ති අයුත්තරූපං. සභාධම්මන්ති සභාය චරිතබ්බං චාරිත්තධම්මං. අසඤ්චාලෙත්වාති ආසනතො අවුට්ඨාපෙත්වා. උජුකමෙව ආගච්ඡති ලොකග්ගනායකො භගවා සබ්බසත්තුත්තමො අත්තනො උත්තරිතරස්ස අභාවතො ලොකස්ස අපචිතිං න දස්සෙති. යෙ සබ්බසො සංකිලෙසෙ පජහන්ති, තෙව පණ්ඩිතෙ ‘‘සන්තො’’ති දස්සෙති ‘‘එතෙ’’තිආදිනා. 208. La construcción es 'habiendo obtenido tal nombre, entró a recibir limosna'. 'Evamevam' se refiere a alguien que se acerca por sí mismo sin ser invitado. 'Aphāsukadhātuka' significa algo inapropiado. 'Sabhādhamma' es la conducta o costumbre que debe practicarse en una asamblea. 'Asañcāletvā' significa sin hacer que se levanten de sus asientos. El Bienaventurado, el guía supremo del mundo, el más excelente de todos los seres, viene directamente; debido a la ausencia de alguien superior a sí mismo, no muestra deferencia ante el mundo. A aquellos que abandonan completamente todas las impurezas, a esos sabios los señala como 'pacíficos' mediante el término 'estos', etc. ඛොමදුස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Khomadussa Sutta ha terminado. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del segundo capítulo ha terminado. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය En la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, බ්‍රාහ්මණසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. ha concluido la aclaración del significado oculto de la explicación del Brāhmaṇa Saṃyutta. 8. වඞ්ගීසසංයුත්තං 8. Vaṅgīsa Saṃyutta 1. නික්ඛන්තසුත්තවණ්ණනා 1. Explicación del Nikkhanta Sutta 209. ආළවියන්ති [Pg.282] ආළවිනගරසමීපෙ. අග්ගචෙතියෙති ගොතමකචෙතියාදීහි උත්තමචෙතියෙ. තං කිර භූමිරාමණෙය්‍යකභාවෙන මනුඤ්ඤතාය පධානයුත්තතාදිසම්පත්තියා ච ඉතරචෙතියෙහි සෙට්ඨසම්මතං. කප්පත්ථෙරෙනාති ‘‘කප්පො’’ති ගොත්තතො ආගතනාමො ථෙරො, සහස්සපුරාණජටිලානං අබ්භන්තරෙ අයං මහාථෙරො. ඔහීනකොති ථෙරෙසු ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨෙසු විහාරෙ එව අවහීනකො ඨිතො. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘විහාරපාලො’’තිආදි. සමලඞ්කරිත්වාති සමං අලඞ්කාරෙන අලඞ්කරිත්වා. කුසලචිත්තං විද්ධංසෙති පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන. එතස්මින්ති එතස්මිං රාගෙ උප්පන්නෙ. ‘‘එකස්මි’’න්ති වා පාඨො, එකස්මිං විසභාගවත්ථුකෙ රාගෙ උප්පන්නෙ. ධම්මො වාති මම චිත්තෙ උප්පජ්ජනකතො අඤ්ඤො ධම්මො වා. යෙන කාරණෙන පරො අනභිරතිං විනොදෙත්වා ඉදානෙව අභිරතිං උප්පාදෙය්‍ය, තං කාරණං කුතො ලබ්භාති යොජනා, තං කාරණං නත්ථීති අත්ථො, තස්ස අභාවකාරණවචනං. 209. 'Āḷaviyan' significa cerca de la ciudad de Āḷavī. 'Aggacetiye' se refiere a un santuario supremo, como el santuario Gotamaka. Se considera superior a otros santuarios por la belleza del terreno, su encanto y su idoneidad para el esfuerzo, etc. 'Kappattherena' se refiere al anciano cuyo nombre Kappa proviene de su clan; este gran anciano estaba entre los mil ascetas de cabellos enredados de antaño. 'Ohīnako' significa que mientras los ancianos entraban en la aldea para recibir limosna, él permaneció atrás en el monasterio. Explica la razón con 'vihārapālo' (guardián del monasterio), etc. 'Samalaṅkaritvā' significa decorado uniformemente con adornos. 'Kusalacittaṃ viddhaṃseti' significa que destruye la mente saludable por falta de perseverancia. 'Etasmin' significa cuando surge este deseo. También existe la lectura 'ekasmin', cuando surge el deseo por un único objeto incompatible. 'Dhammo vā' se refiere a otro fenómeno que surge en mi mente. La construcción es: '¿De qué causa se obtiene aquello por lo cual otro, habiendo disipado el descontento, podría ahora generar satisfacción?'; el significado es que tal causa no existe, es una declaración de la ausencia de dicha causa. අනගාරියන්ති අගාරවිරහතො අනගාරං පබ්බජ්ජා. තත්ථ නියුත්තත්තා අනගාරියං ක-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා, පබ්බජිතන්ති අත්ථො. ආධාවන්තීති හදයං අභිභවිත්වා ධාවන්ති. උග්ගතානන්ති උළාරානං පුත්තා. තෙනාහ ‘‘මහෙසක්ඛා රාජඤ්ඤභූතා’’ති. උත්තමප්පමාණන්ති සහස්සපලං සමන්තාති සමන්තතො. පරිකිරෙය්‍යුන්ති විජ්ඣෙය්‍යුං. එතස්මා සහස්සාති යථාවුත්තා ධනුග්ගහසහස්සතො. අතිරෙකතරා අනෙකසහස්සා. ඉත්ථියො ඔලොකනසිතලපිතරොදිතසරෙ ඛිපන්තියො. නෙව මං බ්‍යාධයිස්සන්ති නෙව මං නිජ්ඣායිස්සන්ති. ‘‘බ්‍යාධයිස්සතී’’ති පාඨොති වුත්තං ‘‘චාලෙතුං න සක්ඛිස්සතීති අත්ථො’’ති. ධම්මෙ සම්හීති සකෙ සන්තිකෙ පතිට්ඨිතෙ සාසනධම්මෙ. තෙනාහ ‘‘අනභිරතිං විනොදෙත්වා’’තිආදි. 'Anagāriya' es la vida sin hogar de la renuncia, libre de una casa. Debido a estar dedicado a ella, 'anagāriyaṃ' (con el cambio de ka a ya) significa el que ha renunciado. 'Ādhāvantī' significa que corren abrumando el corazón. 'Uggatānaṃ' se refiere a los hijos de familias nobles. Por eso dice: 'aquellos de gran poder de linaje real'. 'Uttamappamāṇaṃ' significa la medida suprema, mil palas de peso. 'Samantā' significa por todos lados. 'Parikireyyun' significa que atravesarían. 'Etasmā sahassā' significa de esos mil arqueros mencionados. 'Atirekatarā' significa muchos miles más. 'Itthiyo...' se refiere a mujeres que lanzan miradas, sonrisas, risas y voces. 'Neva maṃ byādhayissanti' significa que no me perturbarán ni me mirarán fijamente. Se dice que la lectura 'byādhayissati' significa que 'no podrá conmoverme'. 'Dhamme samhī' significa en el Dhamma de la enseñanza establecido en la propia presencia. Por eso dice 'habiendo disipado el descontento', etc. මග්ගන්ති ‘‘මග්ගො’’ති වත්තබ්බෙ ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං. තෙනාහ ‘‘සො හි නිබ්බානස්ස පුබ්බභාගමග්ග්ගො’’ති. 'Maggan' se dice en lugar de 'maggo' debido a un cambio de género. Por eso dice: 'pues ese es el camino de la etapa preliminar hacia el Nibbāna'. නික්ඛන්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nikkhanta Sutta ha terminado. 2. අරතිසුත්තවණ්ණනා 2. Explicación del Arati Sutta 210. විහාරගරුකො [Pg.283] කිරෙස ථෙරොති එතෙන ථෙරො අත්තනො සද්ධිවිහාරිකං වඞ්ගීසං ඔවදිතුං අනවසරො. තෙන අන්තරන්තරා තස්ස චිත්තං රාගො අනුද්ධංසෙතීති දස්සෙති. සාසනෙ අරතින්ති සීලපරිපූරණෙ සමථවිපස්සනාභාවනාය ච අනභිරතිං. කාමගුණෙසු ච රතින්ති පඤ්චසු කාමකොට්ඨාසෙසු අස්සාදං. පාපවිතක්කන්ති කාමසඞ්කප්පං. සබ්බාකාරෙනාති සබ්බෙ තදඞ්ගවික්ඛම්භනසමුච්ඡින්දනාකාරෙන. යථා මහන්තං අරඤ්ඤං වනථන්ති, එවං මහන්තං කිලෙසවනං ‘‘වනථ’’න්ති වුත්තං. 210. Se dice que este anciano es 'uno que valora el monasterio'; por esto, el anciano no tiene oportunidad de instruir a su compañero residente Vaṅgīsa. Muestra que el deseo ocasionalmente destruye su mente. 'Sāsane aratin' es el descontento con el cumplimiento de la virtud y el desarrollo de la tranquilidad y el conocimiento intuitivo. 'Kāmaguṇesu ca ratin' es el deleite en los cinco tipos de placeres sensoriales. 'Pāpavitakkan' es el pensamiento sensual. 'Sabbākārena' significa por todos los modos, como la supresión temporal y la erradicación completa. Así como un gran bosque se llama 'vanatha', así el gran bosque de las impurezas se llama 'vanatha'. පථවිඤ්ච වෙහාසන්ති භුම්මත්ථෙ පච්චත්තවචනං, තස්මා පථවියං ආකාසෙ චාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පථවිට්ඨිත’’න්තිආදි. ජගතීති ච පථවියා වෙවචනං. තෙනාහ ‘‘අන්තොපථවිය’’න්ති. පරිජීරතීති සබ්බ්බසො ජරං පාපුණාති. සමාගන්ත්වාති ඤාණෙන සමාගන්ත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘මුතත්තාති විඤ්ඤාතත්තභාවා’’ති. 'Pathaviñca vehāsan' es el uso del caso nominativo en sentido de locativo; por lo tanto, el significado es 'en la tierra y en el cielo'. Por eso dice 'situado en la tierra', etc. 'Jagatī' es un sinónimo de tierra. Por eso dice 'dentro de la tierra'. 'Parijīrati' significa que alcanza la vejez completa. 'Samāgantvā' significa habiéndose encontrado mediante el conocimiento. Por eso dice 'mutattā' como teniendo conciencia de la propia existencia. පටිඝපදෙන ගන්ධරසා ගහිතා ඝානජිව්හානං පටිහනනවසෙන පවත්තනතො. මුතපදෙන ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං ගහිතං මුත්වා ගහෙතබ්බතො. න ලිප්පතීති න මක්ඛීයති. Con la palabra 'paṭigha' se incluyen el olor y el sabor, debido a que funcionan golpeando la nariz y la lengua. Con la palabra 'muta' se incluye el objeto del tacto, porque debe ser captado al tocar. 'Na lippatī' significa que no se mancha. සට්ඨි-සද්දො ඡ-සද්දෙන සමානත්ථොති ‘‘සට්ඨිනිස්සිතා’’ති පදස්ස ‘‘ඡආරම්මණනිස්සිතා’’ති අත්ථො වුත්තො. පුථූ අධම්මවිතක්කාති රූපවිතක්කාදිවසෙන බහූ නානාවිතක්කා මිච්ඡාසඞ්කප්පා. ජනතාය නිවිට්ඨාති මහාජනෙ පතිට්ඨිතා. තෙසං වසෙනාති තෙසම්පි මිච්ඡාවිතක්කානං වසෙන. න කත්ථචි ආරම්මණෙ. කිලෙසවග්ගගතොති කිලෙසසඞ්ගණිකං උපගතො න භවෙය්‍ය, කිලෙසවිතක්කා න උප්පාදෙතබ්බාති අත්ථො. දුට්ඨුල්ලවචනං කාමපටිසංයුත්තකථා. La palabra 'saṭṭhi' (sesenta) tiene el mismo significado que la palabra 'cha' (seis); por eso, para el término 'saṭṭhinissitā' se da el significado 'dependiente de los seis objetos'. 'Puthū adhammavitakkā' son muchos y variados pensamientos perjudiciales, intenciones erróneas como pensamientos sobre formas, etc. 'Janatāya niviṭṭhā' significa establecidos entre la gente. 'Tesaṃ vasenā' significa bajo el poder de esos pensamientos erróneos. 'Na katthaci ārammaṇe' significa en ningún objeto. 'Kilesavaggagato' significa que uno no debe caer en la compañía de las impurezas; el significado es que no se deben generar pensamientos de impureza. 'Duṭṭhullavacanaṃ' es el habla vulgar, la charla relacionada con el deseo sensual. දබ්බජාතිකොති දබ්බරූපො. නෙපක්කෙනාති කොසල්ලෙන. නිබ්බානං පටිච්චාති අසඞ්ඛතධාතුං ආරම්මණවසෙන පටිච්ච. පරිනිබ්බානකාලන්ති අනුපාදිසෙසනිබ්බානකාලං. 'Dabbajātiko' significa de naturaleza capaz. 'Nepakkena' significa con habilidad. 'Nibbānaṃ paṭicca' significa dependiendo del elemento incondicionado como objeto. 'Parinibbānakālaṃ' se refiere al momento del Nibbāna sin residuo. අරතිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Arati Sutta ha terminado. 3. පෙසලසුත්තවණ්ණනා 3. Explicación del Pesala Sutta 211. එතෙසන්ති [Pg.284] එතෙසං මහල්ලකානං. න පාළි ආගච්ඡති අප්පගුණභාවතො. න ච පාළි උපට්ඨාති, එකාය පාළියා සති පාළිගතියා තථා තථා උපට්ඨානම්පි නෙසං නත්ථීති වදති. න අට්ඨකථාති එත්ථාපි එසෙව නයො. සිථිලධනිතාදිතංතංබ්‍යඤ්ජනබුද්ධිං අහාපෙත්වා උච්චාරණං පදබ්‍යඤ්ජනමධුරතා. අතික්කමිත්වා මඤ්ඤති අඤ්ඤෙ භික්ඛූ. හීළනවසෙන අභිභවිත්වා පටිභානසුතෙන අත්තානං පසංසති සම්භාවෙති. මානස්ස පවත්තිතාය සහජාතනිස්සයාදිපච්චයධම්මා තංසහභුධම්මා. මානවසෙන විප්පටිසාරී අහුවා. මා අහොසීති යොජනා. වණ්ණභණනන්ති පරෙහි කිරියමානං ගුණාභිත්ථවං. අඛිලොති පඤ්චචෙතොඛිලරහිතො. නිස්සෙසං නවවිධන්ති නවවිධම්පි මානං කස්සචි එකදෙසස්සපි අසෙසතො. විජ්ජායාති අග්ගමග්ගවිජ්ජාය. අච්චන්තමෙව සමිතතාය වූපසමිතතාය සමිතාවී. 211. «Etesanti» significa de estos ancianos. El texto canónico (pāḷi) no surge debido a la falta de dominio. Tampoco se hace presente el texto; se dice que para ellos no hay una presencia del curso del texto de tal o cual manera, incluso si existiera un solo texto. «Na aṭṭhakathā» (ni el comentario): aquí también se aplica el mismo método. La dulzura de las palabras y sílabas es la pronunciación sin omitir la comprensión de las diversas consonantes, como las suaves y las aspiradas. «Habiéndolos sobrepasado», se considera superior a otros monjes. Habiéndolos superado mediante el desprecio, se alaba y se exalta a sí mismo mediante su elocuencia y conocimiento. Debido a la ocurrencia del orgullo, los estados condicionados como el apoyo surgido simultáneamente, etc., son estados que coexisten con él. Se volvió arrepentido a causa del orgullo. La construcción es: «que no haya sido así». «Vaṇṇabhaṇana» significa el elogio de las cualidades realizado por otros. «Akhilo» significa libre de los cinco desiertos mentales. «Completamente el noveno tipo» significa los nueve tipos de orgullo, sin dejar rastro de ninguna parte de ellos. «Vijjāyā» significa por el conocimiento del camino supremo. «Samitāvī» es aquel que es pacificado debido a haber alcanzado la paz y la tranquilidad definitiva. පෙසලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Pesala Sutta ha concluido. 4. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Ānanda Sutta 212. රාගොති එත්ථ ආයස්මතො වඞ්ගීසස්ස රාගස්ස උප්පත්තියා කාරණං විභාවෙතුං ‘‘ආයස්මා ආනන්දො’’තිආදි වුත්තං. තන්ති ආනන්දත්ථෙරං. ආරම්මණං පරිග්ගහෙතුන්ති කායවෙදනාදිභෙදං ආරම්මණං සතිගොචරං. අසුභදුක්ඛාදිතො, රූපාදිඑකෙකමෙව වා ඡළාරම්මණං අනිච්චදුක්ඛාදිතො පරිග්ගණ්හිතුං පරිච්ඡිජ්ජ ජානිතුං. ඉත්ථිරූපාරම්මණෙති ඉත්ථිසන්තානෙ රූපසභාවෙ ආරම්මණෙ. 212. En «Lujuria» (rāga), se dijo «el Venerable Ānanda», etc., para esclarecer la causa del surgimiento de la lujuria en el Venerable Vaṅgīsa. «A él» se refiere al Thera Ānanda. «Para aprehender el objeto» significa el objeto que es el dominio de la atención plena, dividido en cuerpo, sensaciones, etc. Para aprehender y conocer determinadamente como lo desagradable y el sufrimiento, etc., o cada uno de los seis objetos como la forma, etc., como lo impermanente y el sufrimiento, etc. «En el objeto de la forma femenina» se refiere al objeto que es la naturaleza de la forma en el continuo femenino. නිබ්බාපනන්ති නිබ්බාපයති එතෙනාති නිබ්බාපනං. විපල්ලාසෙනාති අසුභෙ ‘‘සුභ’’න්ති විපල්ලාසභාවහෙතු. රාගට්ඨානියන්ති රාගුප්පත්තිහෙතු. ඉට්ඨාරම්මණන්ති සුභාරම්මණං. එත්ථ ච ඉට්ඨාරම්මණසීසෙන තත්ථ ඉට්ඨාකාරග්ගහණං වදති. තඤ්හි වජ්ජනීයං. පරතොති අවසවත්තනත්ථෙන අඤ්ඤතො. සඞ්ඛාරා හි ‘‘මා භිජ්ජන්තූ’’ති ඉච්ඡිතාපි භිජ්ජන්තෙව, තස්මා තෙ අවසවත්තිත්තා පරො නාම, සා ච නෙසං පරතා අනිච්චදස්සනෙන පාකටා හොතීති වුත්තං ‘‘පරතො පස්සාති අනිච්චතො පස්සා’’ති. කාමං විපස්සනා සඞ්ඛාරනිමිත්තං න [Pg.285] පරිච්චජති සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ වත්තනතො, යෙසං පන නිමිත්තානං අග්ගහණෙන අනිමිත්තාති ගහිතුං අරහති, තං දස්සෙතුං ‘‘නිච්චාදීනං නිමිත්තාන’’න්තිආදි වුත්තං. සලක්ඛණ-සාමඤ්ඤලක්ඛණ-දස්සනවසෙන මානස්ස දස්සනාභිසමයො, විපස්සනාය පහානාභිසමයො. ‘‘මග්ගෙනා’’ති වදන්ති, මග්ගෙනෙව පන අසම්මොහතො පරිඤ්ඤාපටිවෙධවසෙන දස්සනාභිසමයො, පහානපටිවෙධවසෙන පහානාභිසමයො. රාගාදිසන්තතායාති රාගාදීනං සමුච්ඡෙදවසෙන පටිප්පස්සද්ධිවසෙන වූපසමෙතබ්බතො සන්තභාවෙන. «Nibbāpana» (extinción) es aquello por lo cual uno extingue. «Vipallāsena» significa debido a la naturaleza de la distorsión de considerar «bello» lo que no es bello. «Rāgaṭṭhāniya» es la causa del surgimiento de la lujuria. «Iṭṭhārammaṇa» es un objeto deseable. Y aquí, bajo el encabezado de objeto deseable, se refiere a captar el aspecto deseable en él. Pues eso debe ser evitado. «Como otro» (parato) significa como algo ajeno por no estar bajo el control de uno. Pues las formaciones (saṅkhārā) se disuelven incluso si uno desea «que no se disuelvan»; por lo tanto, debido a que no están bajo control, se llaman «otro», y esa cualidad de ser ajeno se hace evidente al ver la impermanencia, por eso se dice «mira como otro significa mira como impermanente». Ciertamente, la visión cabal (vipassanā) no abandona el signo de las formaciones porque opera basándose en ellas; pero para mostrar qué signos no deben ser captados para que se considere «sin signo» (animitta), se dijo «los signos de permanencia, etc.». El entendimiento por visión (dassanābhisamayo) del orgullo es mediante la visión de sus características propias y generales; el entendimiento por abandono (pahānābhisamayo) es por medio de la visión cabal. Dicen «por el camino» (maggena); sin embargo, el entendimiento por visión es mediante la penetración del conocimiento pleno sin confusión solo por el camino, y el entendimiento por abandono es mediante la penetración del abandono. «Rāgādisantatāya» significa debido al estado pacificado, por el hecho de que la lujuria, etc., deben ser apaciguadas mediante la erradicación y la tranquilidad. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Ānanda Sutta ha concluido. 5. සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Subhāsita Sutta 213. අඞ්ගීයන්ති හෙතුභාවෙන ආගමභාවෙන අවයවභාවෙන වා ඤායන්තීති අඞ්ගානි, කාරණානි, අවයවා වාති ආහ ‘‘අඞ්ගෙහීති කාරණෙහි, අවයවෙහි වා’’ති. විරතියො සුභාසිතවාචාය පුබ්බං පතිට්ඨිතා හොන්තීති මුසාවාදාවෙරමණිආදයො තස්සා විසෙසහෙතූති ආහ ‘‘මුසාවාදා…පෙ… කාරණානී’’ති. යස්මා අරියවොහාරා විසෙසතො චෙතනාසභාවා, තස්මා වචීසුචරිතසමුදායස්ස සච්චවාචාදයො අඞ්ගභූතාති ආහ ‘‘සච්චවචනාදයො චත්තාරො අවයවා’’ති. නිස්සක්කවචනන්ති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනං. තෙනාහ ‘‘සමනුආගතා පවත්තා’’ති. වාචා හි තාය විරතියා සම්මා අනුරූපතො ආගතා පවත්තාති ‘‘සමන්නාගතා’’ති වුච්චති. කරණවචනන්ති සහයොගෙ කරණවචනං. තෙනාහ ‘‘යුත්තා’’ති. සහජාතාපි හි චෙතනා යථාසමාදින්නාය විරතියා සම්මා අනුරූපතො යුත්තාති වත්තුං අරහති. 213. Los factores (aṅgāni) son conocidos como causas, como fuentes o como partes; por eso se dijo «por factores significa por causas o por partes». Las abstenciones están establecidas antes del habla bien dicha; por lo tanto, la abstención del falso testimonio, etc., son las causas especiales para ello, por eso se dijo «falso testimonio... etc... causas». Dado que el lenguaje noble es especialmente de la naturaleza de la voluntad (cetanā), las cuatro partes, como el habla veraz, etc., son los componentes del conjunto de la buena conducta verbal; por eso se dijo «el habla veraz, etc., son los cuatro componentes». El caso ablativo se usa para indicar la causa. Por eso se dijo «poseída, procedida». Pues el habla que ha surgido y procedido correctamente en conformidad con esa abstención se llama «poseída» (samannāgatā). El caso instrumental se usa para indicar asociación. Por eso se dijo «unida». Incluso la voluntad surgida simultáneamente puede decirse que está correctamente unida en conformidad con la abstención tal como ha sido asumida. සමුල්ලපනවාචාති සද්දවාචා, සා වුච්චතීති වාචා නාම. විඤ්ඤත්ති පන වුච්චති එතායාති වාචා නාම, තථා විරති චෙතනාවාචා. න සා ඉධ අධිප්පෙතාති සා චෙතනාවාචා විඤ්ඤත්තිවාචා විය ඉධ ඉමස්මිං සුත්තෙ න අධිප්පෙතා ‘‘සුභාසිතා හොතී’’ති වචනතො. තෙනාහ ‘‘අභාසිතබ්බතො’’ති. සුට්ඨු භාසිතාති සම්මා ඤායෙන භාසිතා වචීසුචරිතභාවතො. අත්ථාවහතන්ති හිතාවහකාලං පති ආහ. කාරණසුද්ධින්ති [Pg.286] යොනිසොමනසිකාරෙන කාරණවිසුද්ධිං. දොසාභාවන්ති අගතිගමනාදිදොසාභාවං. රාගදොසාදිවිනිමුත්තඤ්හි තං භාසතො අනුරොධවිරොධවිවජ්ජනතො අගතිගමනං දූරසමුග්ඝාටිතමෙවාති. අනුවාදවිමුත්තාති අපවාදවිරහිතා. සබ්බාකාරසම්පත්තිං දීපෙති, අසති හි සබ්බාකාරසම්පතියං අනුවජ්ජතාපි. «Samullapanavācā» es el habla de sonidos; se llama «habla» (vācā) porque es hablada. O se llama «habla» aquello por lo cual se comunica la expresión (viññatti); asimismo, la abstención y la voluntad son habla. Esa voluntad-habla no es lo que se pretende aquí, al igual que el habla de expresión no es lo que se pretende en este sutta, debido a la declaración «es bien dicha». Por eso se dijo «por no ser lo que debe ser hablado». «Bien dicha» significa hablada con el método correcto, por ser buena conducta verbal. «Que trae beneficio» se refiere al momento en que trae bienestar. «Pureza de la causa» es la purificación de la causa a través de la atención sabia. «Ausencia de fallos» es la ausencia de faltas como seguir los caminos erróneos (agati). Pues para aquel que habla libre de lujuria, odio, etc., el seguir los caminos erróneos está completamente erradicado debido a evitar la parcialidad y la hostilidad. «Libre de censura» significa carente de reproche. Muestra la perfección en todos los aspectos; pues si no hay perfección en todos los aspectos, existe la posibilidad de ser censurado. කිඤ්චාපි පුබ්බෙ ධම්මාධිට්ඨානා දෙසනා ආරද්ධා, පුග්ගලජ්ඣාසයතො පන පුග්ගලාධිට්ඨානාය…පෙ… වචනමෙතං. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘අඤ්ඤතරනිද්දොසවචන’’න්ති අවිසෙසතො වුත්තං, ‘‘ධම්මංයෙව භාසතී’’තිආදිනා පන අධම්මදොසාදිරහිතාය වාචාය වුච්චමානත්තා ඉධාපි සුභාසිතා වාචා අධිප්පෙතාති. ‘‘සුභාසිතංයෙවා’’ති අවධාරණෙන නිවත්තිතං සරූපතො දස්සෙති ‘‘නො දුබ්භාසිත’’න්ති ඉමිනා. තෙනාහ ‘‘තස්සෙව වාචඞ්ගස්ස පටිපක්ඛභාසනනිවාරණ’’න්ති. පටියොගීනිවත්තනත්ථො හි එව-සද්දො, තෙන පිසුණවාචාපටික්ඛෙපො දස්සිතො. ‘‘සුභාසිත’’න්ති වා ඉමිනා චතුබ්බිධං වචීසුචරිතං ගහිතන්ති ‘‘නො දුබ්භාසිතන්ති ඉමිනා මිච්ඡාවාචප්පහානං දීපෙතී’’ති වුත්තං. සබ්බවචීසුචරිතසාධාරණවචනඤ්හි සුභාසිතන්ති. තෙන පරභෙදනාදිකං අසබ්භාදිකඤ්ච බොධිසත්තානං වචනං අපිසුණාදිවිසයන්ති දට්ඨබ්බං. භාසිතබ්බවචනලක්ඛණන්ති භාසිතබ්බස්ස වචනස්ස සභාවලක්ඛණං දීපෙතීති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. යදි එවං නනු අභාසිතබ්බං පඨමං වත්වා භාසිතබ්බං පච්ඡා වත්තබ්බං යථා ‘‘වාමං මුඤ්ච, දක්ඛිණං ගණ්හා’’ති ආහ ‘‘අඞ්ගපරිදීපනත්ථං පනා’’තිආදි. Aunque anteriormente se inició la enseñanza basada en el Dhamma, esta declaración se hizo con el propósito de establecer personas según la inclinación de los individuos. 'Habla sin falta de otros' se dice sin distinción, pero debido a que se habla con palabras libres de los defectos del no-Dhamma, se refiere a 'palabras bien habladas'. La expresión 'no mal hablado' muestra lo que se excluye mediante la restricción 'solo lo bien hablado'. Por eso dijo: 'la prevención de hablar lo opuesto a ese factor del habla'. La palabra 'eva' (solo) tiene el propósito de excluir lo contrario, mostrando así el rechazo del habla maliciosa. Con 'bien hablado' se comprenden los cuatro tipos de buena conducta verbal, por lo que se dice: 'con «no mal hablado» se ilustra el abandono del habla errónea'. El término 'bien hablado' es común a toda buena conducta verbal. Por lo tanto, debe entenderse que las palabras de los Bodhisattvas, que evitan la división de otros y la vulgaridad, son el ámbito de no calumniar, etc. 'La característica del habla que debe decirse' ilustra la naturaleza intrínseca de las palabras que deben hablarse. Si es así, ¿no debería decirse primero lo que no se debe hablar y después lo que se debe hablar, como 'abandona lo izquierdo, toma lo derecho'? Se dice: 'con el propósito de ilustrar plenamente los factores', etc. පඨමෙනාති ‘‘සුභාසිත’’න්ති පදෙන. ධම්මතො අනපෙතන්ති අත්තනො පරෙසඤ්ච හිතසුඛාවහධම්මතො අනපෙතං. මන්තාවචනන්ති මන්තාය පවත්තෙතබ්බවචනං. පඤ්ඤවා අවිකිණ්ණවාචො හි න ච අනත්ථාවහං වාචං භාසති. ඉතරෙහි ද්වීහීති තතියචතුත්ථපදෙහි. ‘‘ඉමෙහි ඛොතිආදීනීති කරණෙ එතං උපයොගවචන’’න්ති කෙචි. තං වාචන්ති යථාවුත්තං චතුරඞ්ගිකං. යඤ්ච වාචං මඤ්ඤන්තීති සම්බන්ධො. අඤ්ඤෙති ඉතො බාහිරකා ඤායවාදිනො අක්ඛරචින්තකා ච. ‘‘පටිඤ්ඤාහෙතුඋදාහරණූපනයනිගමනානි අවයවා වාක්‍යස්සා’’ති වදන්ති. නාමාදීහීති නාමාඛ්‍යාතපදෙහි. ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගාදි වචනං එකවචනාදි. පඨමාදි විභත්ති අතීතාදි කාලං. කත්තා සම්පදානං [Pg.287] අපාදානං කරණං අධිකරණං කම්මඤ්ච කාරකං. සම්පත්තීහි සමන්නාගතන්ති එතෙ අවයවාදිකෙ සම්පාදෙත්වා වුත්තං. තං පටිසෙධෙතීති තං යථාවුත්තවිසෙසම්පි වාචං ‘‘ඉමෙහි ඛො’’ති වදන්තො භගවා පටිසෙධෙති. ඛො-සද්දො හෙත්ථ අවධාරණත්ථො. තෙනාහ ‘‘අවයවාදී’’තිආදි. යා කාචි අසභාවනිරුත්තිලක්ඛණා. සා මිලක්ඛුභාසා. සීහළකෙනෙවාති සීහළභාසාය පරියාපන්නෙන වචනෙන. අරහත්තං පාපුණිංසූති සංසාරෙ අතිවිය සඤ්ජාතසංවෙගා තන්නිස්සරණෙ නින්නපොණමානසා හුත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණිංසු. 'Por el primero' significa por la palabra 'bien hablado'. 'No apartado del Dhamma' significa no apartado del Dhamma que trae bienestar y felicidad para uno mismo y para los demás. 'Habla con sabiduría' (mantāvacanaṃ) es el habla que debe proceder con sabiduría. Quien posee sabiduría y habla sin dispersión no pronuncia palabras que no trigan beneficio. 'Por los otros dos' se refiere a los términos tercero y cuarto. Algunos dicen: 'estos son (imehi kho)... el uso de la palabra instrumental'. 'A esa palabra' se refiere a la que tiene cuatro factores mencionada anteriormente. 'Y la palabra que consideran' es la conexión. Otros, externos a esto, lógicos y gramáticos, dicen: 'la proposición, la razón, el ejemplo, la aplicación y la conclusión son las partes de una oración'. Con 'nombres, etc.' se refiere a sustantivos y verbos. El género es femenino, etc.; el número es singular, etc. La declinación es el caso, etc.; el tiempo es pasado, etc. El agente, el donatario, el punto de partida, el instrumento, la ubicación y el objeto son los casos (kāraka). Dotado de estas perfecciones, se dice habiendo completado estas partes. Al decir 'con estos', el Bienaventurado rechaza incluso esa distinción del habla mencionada. La palabra 'kho' aquí tiene un sentido enfático. Por eso dijo 'partes de la oración', etc. Cualquier característica de lenguaje no natural es lenguaje bárbaro (milakkhubhāsā). 'Solo a través del cingalés' significa mediante palabras pertenecientes al idioma cingalés. 'Alcanzaron el estado de Arahat': habiendo desarrollado una intensa urgencia espiritual en el saṃsāra, con mentes inclinadas hacia la liberación, esforzándose en la visión cabal (vipassanā), alcanzaron el estado de Arahat a través del sendero. පාතොව ඵුල්ලිතකොකනදන්ති පාතොව සංඵුල්ලපදුමං. භිජ්ජියතෙති නිබ්භිජ්ජියති නිබ්භිග්ගො ජායති. මනුස්සත්තං ගතාති මනුස්සත්තභාවං උපගතා. 'Como un loto rojo florecido al amanecer' significa un loto plenamente florecido por la mañana. 'Se rompe' significa que se fragmenta, surge el desapego. 'Habiendo alcanzado el estado humano' significa haber llegado a la condición de ser humano. බුද්ධන්තරෙති බුද්ධුප්පාදන්තරෙ ද්වින්නං බුද්ධුප්පාදානං අන්තරා. තදා හි පච්චෙකබුද්ධානං සාසනෙ, න බුද්ධසාසනෙ දිප්පමානෙ. 'En el intervalo entre Buddhas' es el periodo entre la aparición de dos Buddhas. En ese momento, es en la enseñanza de los Paccekabuddhas, no cuando la enseñanza de un Buddha está brillando. ජරාය පරිමද්දිතන්ති යථා හත්ථචරණාදිඅඞ්ගානි සිථිලානි හොන්ති, චක්ඛාදීනි ඉන්ද්‍රියානි සවිසයග්ගහණෙ අසමත්ථානි හොන්ති, යොබ්බනං සබ්බසො විගතං, කායබලං අපගතං, සතිමතිධිතිආදයො විප්පයුත්තා, පුබ්බෙ අත්තනො ඔවාදපටිකරා පුත්තදාරාදයොපි අපසාදකා, පරෙහි වුට්ඨාපනීයසංවෙසනීයතා පුනදෙව බාලභාවප්පත්ති ච හොන්ති, එවං ජරාය සබ්බසො විමද්දිතං. එතන්ති සරීරං වදති. මිලාතඡවිචම්මනිස්සිතන්ති ජිණ්ණභාවෙන අප්පමංසලොහිතත්තා මිලාතෙහි ගතයොබ්බනෙහි ධම්මෙහි සන්නිස්සිතං. ඝාසමාමිසන්ති ඝාසභූතං ආමිසං මච්චුනා ගිලිත්වා විය පතිට්ඨපෙතබ්බතො. කෙසලොමාදිනානාකුණපපූරිතං. තතො එව අසුචිභාජනං එතං. සබ්බථාපි නිස්සාරතාය කදලික්ඛන්ධසමං. 'Aplastado por la vejez': así como los miembros como las manos y los pies se vuelven flácidos, las facultades como el ojo se vuelven incapaces de captar sus objetos, la juventud se ha ido por completo, la fuerza física ha desaparecido, y la atención, la sabiduría y la firmeza se han desvanecido; e incluso los hijos y la esposa, que antes obedecían sus consejos, ahora lo desprecian; y se llega a depender de otros para levantarse o acostarse, regresando nuevamente a un estado de infancia; así está totalmente aplastado por la vejez. 'A esto' se refiere al cuerpo. 'Cubierto de piel marchita': debido al estado de decrepitud por la escasez de carne y sangre, está asociado con estados marchitos donde la juventud ha pasado. 'Carne para ser devorada' significa carne que es como alimento porque debe ser tragada por la muerte. Lleno de diversas impurezas como cabellos y vellos. Por eso es un recipiente de impurezas. Carece de esencia en todos los sentidos, como el tronco de un banano. අනුච්ඡවිකාහීති සම්මාසම්බුද්ධස්ස අනුරූපාහි. න තාපෙය්‍යාති චිත්තඤ්ච කායඤ්ච න තාපෙය්‍ය. තාපනා චෙත්ථ සම්පති ආයති ච විසාදනා. න බාධෙය්‍යාති ‘‘නාභිභවෙය්‍යා’’ති පදස්ස අත්ථදස්සනං. අපිසුණවාචාවසෙනාති සබ්බසො පහීනපිසුණවාචතාවසෙන. පාපානීති ලාමකානි නිකිට්ඨකානි. තෙනාහ ‘‘අප්පියානී’’තිආදි. අනාදායාති අග්ගහෙත්වා. 'Con las adecuadas' significa apropiadas para un Buda Perfectamente Iluminado. 'Que no quemen' significa que no deben quemar la mente ni el cuerpo. El 'quemar' aquí es la aflicción presente y futura. 'Que no dañen' es la explicación del significado de la palabra 'que no opriman'. 'Mediante el habla no maliciosa' significa mediante el estado de haber abandonado completamente el habla calumniosa. 'Malas' significa bajas, despreciables. Por eso dijo 'desagradables', etc. 'Sin asirse', es decir, sin tomar. සාධුභාවෙනාති [Pg.288] නිද්දොසමධුරභාවෙන. අමතසදිසාති සදිසෙ තබ්බොහාරොති, කාරණෙ වායං කාරියවොහාරොති ආහ ‘‘නිබ්බානාමතපච්චයත්තා වා’’ති. පච්චයවසෙන හි සා තදා දස්සනප්පවත්ති. චරියාති චාරිත්තං. පොරාණා නාම පඨමකප්පිකා, බුද්ධාදයො වා අරියා. 'Por su bondad', por su estado libre de faltas y su dulzura. 'Semejante al Inmortal': se dice que es semejante por el uso convencional, o debido a la causa se usa el término del efecto, por eso dijo 'o por ser la condición para el Inmortal Nibbāna'. Debido a la condición, esa manifestación de la visión ocurre entonces. 'Conducta' es comportamiento. 'Antiguos' se refiere a los del primer eón, o a los Nobles como los Buddhas. පතිට්ඨිතාති නිච්චලභාවෙන අට්ඨිං කත්වා පච්චයායත්තභාවතො අවිසංවාදනකා. උභයථා පටිපත්තිං ආහ ‘‘අත්තනො ච පරෙසඤ්ච අත්ථෙ පතිට්ඨිතා’’ති. අත්ථෙ දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකාදිහිතෙ පතිට්ඨිතත්තා එව ධම්මෙ අවිහිංසාදිධම්මෙ පතිට්ඨිතා. අනුපරොධකරන්ති එතෙන හිතපරියායොයං අත්ථ-සද්දොති දස්සෙති. ධම්මිකන්ති ධම්මතො අනපෙතං, අත්ථධම්මූපසංහිතං වා. 'Establecidas', debido a su estado inamovible, habiéndose hecho firmes, no son contradictorias por su dependencia de las causas. Describe la práctica en ambos sentidos: 'establecidas en el beneficio propio y de los demás'. Precisamente por estar establecidas en el beneficio de esta vida y de las futuras, están establecidas en el Dhamma, en principios como la no violencia. 'Que no causa obstrucción': con esto muestra que la palabra 'beneficio' (attha) es un sinónimo de bienestar. 'Justa' significa no apartada del Dhamma, o asociada con el beneficio y el Dhamma. නිබ්බානප්පත්තියාති නිබ්බානප්පත්තියත්ථං. දුක්ඛස්ස අන්තකිරියාය අන්තකරණත්ථං. යස්මා බුද්ධො ඛෙමාය භාසති, තස්මා ඛෙමුප්පත්තිහෙතුයා ඛෙමා, තස්මා සා සබ්බවාචානං උත්තමාති එවම්පෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. මන්තාවචනවසෙනාති සබ්බදොසරහිතවසෙන. 'Para el logro del Nibbāna'. 'Para poner fin al sufrimiento', con el propósito de terminarlo. Puesto que el Buddha habla para la seguridad (khemāya), es segura porque es la causa para el surgimiento de la seguridad; por lo tanto, debe entenderse el significado aquí como que es la suprema entre todas las palabras. 'Por medio del habla con sabiduría', por estar libre de todos los defectos. සුභාසිතසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha terminado la explicación del Subhāsita Sutta. 6. සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Sāriputta Sutta. 214. වාක්කරණචාතුරියතො වචනගුණහෙතූනං පූරියා පූරෙ භවාති පොරී, තාය පොරියා. තෙනාහ ‘‘අක්ඛරාදිපරිපුණ්ණායා’’ති. අවිබද්ධායාති පිත්තාදීහි න විබද්ධාය අනුපද්දුතාය. තෙනාහ ‘‘අපලිබුද්ධායා’’තිආදි. නිද්දොසායාති අත්ථතො බ්‍යඤ්ජනතො විගතදොසාය. අක්ඛලිතපදබ්‍යඤ්ජනායාති අගලිතපදබ්‍යඤ්ජනාය, අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනියාති දිට්ඨධම්මිකාදිඅත්ථස්ස බොධනෙ පරියත්තාය. භික්ඛුනන්ති ගාථාසුඛත්ථං රස්සං කත්වා වුත්තං. 214. Por 'urbana' (porī) se refiere a aquello que es propio de la ciudad debido a la plenitud de las causas de las cualidades del habla por la destreza en la elocución; por medio de esa cualidad urbana. Por eso dijo: 'completa en sílabas y demás'. 'Sin obstrucción' (avibaddhāya) significa no obstruida ni perturbada por la bilis y otros factores. Por eso dijo: 'sin impedimentos', etc. 'Sin tacha' (niddosāyā) significa libre de defectos tanto en el significado como en el fraseo. 'Sin tropiezos en palabras y frases' significa con palabras y frases que no fallan. 'Capaz de dar a conocer el significado' significa adecuada para la comprensión del significado referente a esta vida presente y demás. 'Bhikkhunanti' se dice con la vocal corta para facilitar la métrica de la estrofa. ‘‘සංඛිත්තෙනපි දෙසෙති, විත්ථාරෙනපි භාසතී’’ති නයිදං පඨමං උද්දිසිත්වා තස්ස අත්ථස්ස කිත්තනවසෙන පවත්තිතං වචනං සන්ධාය වුත්තං. සා හි විත්ථාරදෙසනා එව හොති. යා පන දෙසනා කදාචි ධම්මපටිග්ගාහකානං අජ්ඣාසයවසෙන [Pg.289] සංඛිත්තෙනෙව දස්සෙත්වා නික්ඛිපති, යා ච කදාචි විත්ථාරෙන, තදුභයං සන්ධාය වුත්තං. තෙනාහ ‘‘චත්තාරිමානී’’තිආදි. සභාවමධුරො පච්චයවසෙන මධුරතරො හොතීති දස්සෙතුං ‘‘යථා’’තිආදි වුත්තං. විවිධාකාරං කත්වා ධම්මං කථෙතුං පටිභාතීති පටිභානං, දෙසනාපකාරඤාණං. තෙනාහ ‘‘සමුද්දතො’’තිආදි. ඔදහන්තීති අවජානනවසෙන ගමෙන්ති. Respecto a 'enseña brevemente y habla extensamente', esto no se dice en relación con un enunciado inicial, sino refiriéndose a las palabras que proceden por medio del elogio de ese significado. Pues esa es precisamente la enseñanza detallada. En cuanto a la enseñanza que a veces se presenta de forma breve según la inclinación de quienes reciben el Dhamma y a veces de forma detallada, se dice en referencia a ambas. Por eso dijo: 'estas cuatro', etc. Para mostrar que lo que es naturalmente dulce se vuelve aún más dulce por medio de las condiciones, se dijo 'así como', etc. 'Elocuencia' (paṭibhānaṃ) es el conocimiento de los modos de enseñanza que surge para exponer el Dhamma de diversas formas. Por eso dijo: 'extraído', etc. 'Prestan atención' (odahanti) significa que escuchan con respeto. සාරිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario del Sāriputtasutta. 7. පවාරණාසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario del Pavāraṇāsutta 215. තස්මිං අහූති තස්මිං අහනීති ආහ ‘‘තස්මිං දිවසෙ’’ති. අනසනෙනාති සබ්බසො ආහාරස්ස අභුඤ්ජනෙන. සාසනිකසීලෙන බාහිරකඅනසනෙන වා උපෙතා හුත්වාති යොජනා. වා-සද්දෙන ඛීරපානමධුසායනාදීනිපි සඞ්ගණ්හාති. පකාරෙහි දිට්ඨාදීහි වාරෙති කායකම්මාදිකෙ සරාපෙති ගාරය්හෙ කරොති එතායාති පවාරණා, පටිපත්තිවිසොධනාය අත්තනො අත්තනො වජ්ජසොධනාය ඔකාසදානං. යස්මා යෙභුය්‍යෙන වස්සංවුට්ඨෙහි කාතබ්බා එසා විසුද්ධිදෙසනා, තස්මා වුත්තං ‘‘වස්සංවුට්ඨපවාරණාය. විසුද්ධිපවාරණාතිපි එතිස්සාව නාම’’න්ති. තදා තස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස තුණ්හීභාවස්ස අනවසෙසතායපි වණ්ණං දස්සෙතුං පාළියං ‘‘තුණ්හීභූත’’න්ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යතො යතො…පෙ… නත්ථී’’ති. හත්ථස්ස කුක්කුච්චතා අසංයමො අසම්පජඤ්ඤකිරියා හත්ථකුක්කුච්චං. තථා පාදකුක්කුච්චං වෙදිතබ්බං, වා-සද්දො අවුත්තවිකප්පත්ථො, තෙන තදඤ්ඤෙසමභාවො විභාවිතොති දට්ඨබ්බං. 215. 'Ocurrió en aquel' (tasmiṃ ahū) significa 'en aquel día'. 'Por el ayuno' (anasanena) significa por no ingerir alimento alguno. La construcción es: habiendo estado dotado de la virtud de la enseñanza o del ayuno externo. Con la palabra 'o' (vā) también incluye el beber leche, probar miel, etc. 'Pavāraṇā' es aquello mediante lo cual uno se abstiene de diversas maneras, como de lo visto y demás, o hace recordar las acciones corporales y otras, haciéndolas censurables; es la concesión de oportunidad para la purificación de la propia conducta y la purificación de las propias faltas. Puesto que generalmente esta declaración de pureza debe ser realizada por quienes han completado el retiro de lluvias, se dijo: 'para la Pavāraṇā de quienes han completado el retiro de lluvias. También se llama Pavāraṇā de Pureza'. Para mostrar la cualidad de la ausencia total de ruido en esa asamblea de monjes en aquel momento, en el Canon se dijo 'se mantuvo en silencio', por lo cual dice: 'desde donde... hasta... no hay'. 'Inquietud de las manos' (hatthakukkuccaṃ) es la falta de control o la acción sin plena conciencia de las manos. Del mismo modo debe entenderse la inquietud de los pies. La palabra 'o' tiene el sentido de una alternativa no mencionada, por lo cual se debe considerar que se manifiesta la ausencia de otras cosas además de esas. පඤ්චපසාදෙහීති පඤ්චවණ්ණෙහි පසාදෙහි. වොස්සග්ගත්ථො යථාරුචි කිරියාය වොස්සජ්ජනං. පුච්ඡනත්ථෙති පටික්ඛෙපමුඛෙනෙව පුච්ඡනත්ථෙ නකාරො, මෙ කිඤ්චි කිරියං වා වාචසිකං වා න ගරහථ, කිං නු ගරහථ කායවාචාහීති අත්ථො. කෙචි ‘‘ද්වාරානෙවා’’ති ද්වාරසීසෙන ද්වාරප්පවත්තචරියං වදන්ති. විසුද්ධිපවාරණාය අධිප්පෙතත්තා යෙන පවාරිතං, තෙනෙව විසුද්ධීති ඤායති, යෙන න පවාරිතං. කිං නු තං අවිසුද්ධන්ති සියා කස්සචි පුථුජ්ජනස්ස ආසඞ්කා? තන්නිවාරණත්ථමාහ ‘‘නො අපරිසුද්ධත්තා’’ති. මනොද්වාරං [Pg.290] පරිසුද්ධං අසුචිකාරකඋපක්කිලෙසානං දූරීකතත්තා. ඉදානි එතරහි බුද්ධකාලෙ. එත්ථාති මනොද්වාරපරිසුද්ධියං. 'Con las cinco gracias' (pañcapasādehi) significa con las gracias de cinco colores. El sentido de 'renuncia' (vossagga) es la entrega para actuar según el propio deseo. Respecto al sentido de pregunta, la partícula 'no' (na) tiene el sentido de una pregunta mediante una negación: '¿Acaso no me censuráis por alguna acción o palabra?', el significado es: '¿me censuráis acaso por cuerpo o habla?'. Algunos dicen 'solo las puertas' (dvārāneva) refiriéndose a la conducta que ocurre a través de las puertas de los sentidos. Puesto que se refiere a la Pavāraṇā de pureza, por el hecho de que uno ha invitado, por eso mismo se conoce la pureza; pero respecto a quien no ha invitado, ¿podría algún mundano tener la sospecha de que es impuro? Para evitar eso, dijo: 'no por falta de pureza'. La puerta de la mente es pura por haber alejado las impurezas que causan suciedad. 'Ahora' se refiere al tiempo del Buddha. 'En esto' se refiere a la pureza de la puerta de la mente. කායවචීසමාචාරපරිසුද්ධියා පවෙදිතාය මනොසමාචාරපරිසුද්ධි අත්ථතො පවෙදිතාව හොතීති ‘‘කායිකං වා වාචසිකං වා’’ඉච්චෙවාහ. තථා හි වුත්තං ‘‘කායිකං වා වාචසිකං වාති ඉදං චතුන්නං අරක්ඛියතං සන්ධාය ථෙරො ආහා’’ති. ‘‘භික්ඛවෙ, පවාරෙමි වො’’ති භික්ඛුසඞ්ඝවිසයත්තා පවාරණාය තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝෙන වත්තබ්බං පටිවචනං දෙන්තො ධම්මසෙනාපති ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භාරං වහන්තො’’ති වුත්තො. තෙනාහ ‘‘න ඛො මයං, භන්තෙ’’තිආදි. අරක්ඛියානීති පරානුවාදතො න භායිතබ්බානි සුපරිසුද්ධභාවතො. Al darse a conocer la pureza de la conducta corporal y verbal, la pureza de la conducta mental queda de hecho dada a conocer en su significado; por eso dijo: 'ya sea corporal o verbal'. Así se dijo: 'el Thera dijo esto: «ya sea corporal o verbal», refiriéndose a las cuatro cosas que no necesitan ser protegidas'. Al dar la respuesta que debía ser dada allí por la asamblea de monjes a la invitación 'Monjes, os invito', el General del Dhamma, dando la respuesta, fue descrito como 'llevando la carga de la asamblea de monjes'. Por eso dijo: 'Ciertamente no, venerable señor', etc. 'Que no necesitan protección' (arakkhiyānī) significa que no hay que temer la censura de otros debido a su estado de total pureza. ‘‘අනුප්පන්නස්සා’’ති ඉදං අධිප්පායිකවචනන්ති තදධිප්පායං විවරන්තො ‘‘කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතො පට්ඨායා’’තිආදිමාහ. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතොති විභත්තෙ නිස්සක්කං, තස්මා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධතො ඔරන්ති අත්ථොති. අඤ්ඤෙනාති ඉතො භගවතො අඤ්ඤෙන. අනුප්පාදිතපුබ්බස්සාති පරසන්තානෙ න උප්පාදිතපුබ්බස්ස. සසන්තානෙ පන පච්චෙකබුද්ධානං වසෙන න උප්පාදිතොති න සක්කා වත්තුං. සමනුආගතාති සම්මා අනු උපගතා. භගවතො සීලාදයො ගුණාති බුද්ධභූතස්ස ගුණා අධිප්පෙතාති ආහ ‘‘අරහත්තමග්ගමෙව නිස්සාය ආගතා’’ති. සබ්බගුණාති දසබලඤාණාදයො සබ්බෙ බුද්ධගුණා. භන්තෙති එත්ථ ඉතිසද්දො ආදිඅත්ථො. තෙන ‘‘ඉමෙසං පන…පෙ… වාචසිකං වා’’ති යාවායං පාළිපදෙසො, තං සබ්බං ගණ්හාති. තෙනාහ ‘‘ඉදං ථෙරො…පෙ… පවාරෙන්තො ආහා’’ති. 'De lo que no ha surgido' (anuppannassa): esto es una declaración intencional, y explicando esa intención, dijo: 'comenzando desde el Buddha Completamente Iluminado Kassapa', etc. El término 'desde el Buddha Completamente Iluminado Kassapa' está en ablativo de separación, por lo tanto, el significado es que es posterior al Buddha Completamente Iluminado Kassapa. 'Por otro' (aññena) significa por alguien distinto a este Bendito. 'De lo que no ha sido hecho surgir antes' (anuppāditapubbassa) significa que no ha sido hecho surgir antes en el continuo de otros. Pero no se puede decir que no haya sido hecho surgir en su propio continuo debido a los Buddhas Pacceka. 'Han seguido' (samanuāgatā) significa que han alcanzado correctamente. Las cualidades del Bendito, como la virtud y demás, se refieren a las cualidades de quien se ha convertido en Buddha; por eso dijo: 'han llegado basándose precisamente en el sendero del Arhat'. 'Todas las cualidades' se refiere a todas las cualidades búdicas, como el conocimiento de los diez poderes y demás. En 'venerable señor', la palabra 'iti' aquí tiene el sentido de 'y así sucesivamente'. Por lo tanto, incluye todo ese pasaje canónico hasta 'ya sea corporal o verbal'. Por eso dijo: 'el Thera dijo esto... mientras hacía la invitación'. යං අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධං චක්කරතනං නිප්පරියායතො තෙන පවත්තිතං නාම, න ඉතරන්ති පඨමනයො වුත්තො. යස්මා පවත්තිතස්සෙව අනුපවත්තනං, පඨමනයො ච තංසදිසෙ තබ්බොහාරවසෙන වුත්තොති තං අනාදියිත්වා දුතියනයො වුත්තො. දසවිධන්ති අන්තොජනස්මිං, බලකායෙ රක්ඛාවරණගුත්තියා සංවිධානං, ඛත්තියෙසු අනුයුත්තෙසු, බ්‍රාහ්මණගහපතිකෙසු, නෙගමජානපදෙසු, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු, මිගපක්ඛීසු අධම්මචාරපටික්ඛෙපො, අධනානං ධනානුප්පදානං, සමණබ්‍රාහ්මණෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හපුච්ඡනන්ති එවං දසවිධං. තත්ථ ගහපතිකෙ පක්ඛිජාතෙ ච විසුං කත්වා ගහණවසෙන ද්වාදසවිධං. චක්කවත්තිවත්තන්ති චක්කවත්තිභාවාවහං වත්තං. යස්මා යාථාවතො [Pg.291] පවත්තිතං, තදනුරූපකං පන ඤායෙන යුත්තකෙන පවත්තිතං නාම හොතීති ආහ ‘‘සම්මා නයෙන හෙතුනා කාරණෙනා’’ති. උභතොභාගවිමුත්තාති උභයභාගෙහි උභයභාගතො විමුත්තාති අයමෙත්ථ අත්ථොති දස්සෙති ‘‘ද්වීහි භාගෙහි විමුත්තා, අරූපා…පෙ… නාමකායතො’’ති ඉමිනා. තෙවිජ්ජාදිභාවන්ති තෙවිජ්ජඡළභිඤ්ඤචතුප්පටිසම්භිදභාවං. පඤ්ඤාවිමුත්තා හි තං තිවිධං අප්පත්තා කෙවලං පඤ්ඤාය එව විමුත්තා. El primer método dice que se llama 'puesto en movimiento' por él de manera literal a la joya de la rueda que se ha logrado por el poder de su propio mérito, y no por otro. Puesto que es solo la continuación de lo que ya se ha puesto en movimiento, y el primer método se menciona por medio de esa designación basada en la similitud, el segundo método se menciona sin considerar aquel. Los diez tipos de deberes consisten en: la provisión de protección, amparo y guardia para la gente de la corte y la fuerza militar, para los kshatriyas subordinados, para los brahmanes y jefes de familia, para los habitantes de las ciudades y del campo, para los ascetas y brahmanes, y para las bestias y aves; la prohibición de la conducta ilícita; la entrega de riqueza a los necesitados; y el acercarse a los ascetas y brahmanes para hacerles preguntas. Allí, al tomar por separado a los jefes de familia y a las aves, se consideran doce tipos. 'Cakkavattivatta' significa el deber que conlleva el estado de un monarca universal. Debido a que se ha puesto en movimiento de acuerdo con la realidad, se dice que se ha puesto en movimiento de manera apropiada mediante la razón y la causa: 'con el método correcto y con fundamento'. 'Ubhatobhāgavimuttā' significa liberados de ambas partes; este es el significado aquí, como se muestra en: 'liberados por las dos partes, de la forma... hasta... del cuerpo mental'. 'Tevijjādibhāvaṃ' se refiere al estado de poseer los tres conocimientos, las seis facultades superiores y las cuatro discriminaciones analíticas. Pues los liberados por la sabiduría no han alcanzado esos tres tipos de forma completa, sino que están liberados únicamente por la sabiduría. විසුද්ධත්ථායාති විසුද්ධිපවාරණත්ථාය. සංයොජනට්ඨෙන සංයොජනසඞ්ඛාතෙ චෙව බන්ධනට්ඨෙන බන්ධනසඞ්ඛාතෙ ච. විජිතසඞ්ගාමන්ති යථා රාගාදයො පුන න සීසං උක්ඛිපන්ති, එවං අරියමග්ගසෙනාය වසෙන විජිතසඞ්ගාමං. තෙනාහ ‘‘විජිතරාගදොසමොහසඞ්ගාම’’න්ති. මාරබලස්සාති මාරසෙනාය, මාරස්ස වා සාමත්ථියස්ස. වෙනෙය්‍යසත්ථන්ති විනෙතබ්බජනසමූහං. සකටාදිසත්ථසභාගතො විනෙය්‍යොව සත්ථොති තං වෙනෙය්‍යසත්ථං. සීලසාරාදිඅභාවතො අන්තොතුච්ඡො. ‘Visuddhatthāyā’ significa con el propósito de la invitación a la pureza (visuddhipavāraṇā). ‘En el sentido de grillete’ se refiere a lo conocido como grillete, y ‘en el sentido de atadura’ se refiere a lo conocido como atadura. ‘Vijitasaṅgāmaṃ’ significa que, así como la pasión y demás no vuelven a levantar cabeza, así la batalla ha sido ganada por medio del ejército del noble camino. Por eso dijo: ‘el que ha ganado la batalla contra la pasión, el odio y la ilusión’. ‘Mārabalassa’ se refiere al ejército de Māra o al poder de Māra. ‘Veneyyasatthaṃ’ se refiere a la multitud de personas que deben ser disciplinadas. Por ser similar a una caravana (sattha) de carros y demás, el grupo que debe ser disciplinado es llamado ‘veneyyasattha’. Por carecer de la esencia de la virtud y demás, es internamente vacío. පවාරණාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario al Pavāraṇā Sutta. 8. පරොසහස්සසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Parosahassa Sutta 216. සහස්සතො පරං අඩ්ඪතෙය්‍යභික්ඛුසතං තදා භගවන්තං පයිරුපාසතීති ආහ ‘‘පරොසහස්සන්ති අතිරෙකසහස්ස’’න්ති. නිබ්බානෙ කුතොචි භයං නත්ථීති කුතොචිපි කාරණතො නිබ්බානෙ භයං නත්ථි අසඞ්ඛතභාවෙන සබ්බසො ඛෙමත්තා. තෙනාහ භගවා – ‘‘ඛෙමඤ්ච වො, භික්ඛවෙ, ධම්මං දෙසෙස්සාමි ඛෙමගාමිනිඤ්ච පටිපද’’න්තිආදි (සං. නි. 4.379-408). න කුතොචි භයං එතස්මිං අධිගතෙති අකුතොභයං, නිබ්බානං. තෙනාහ ‘‘නිබ්බානප්පත්තස්සා’’තිආදි. විපස්සිතො පට්ඨායාති අම්හාකං භගවතො නාමවසෙන ඉසීනං සත්තමභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. තෙ හි තත්ථ තත්ථ සුත්තෙ බහුසො කිත්තිතා. ඉසීනන්ති වා පච්චෙකබුද්ධසාවකබාහිරකඉසීනං සත්තමො උත්තරො සෙට්ඨොති අත්ථො. 216. Se dice que mil y además ciento cincuenta monjes (un total de mil doscientos cincuenta) servían al Bienaventurado en aquel tiempo, por lo cual se dice: 'Parosahassanti: más de mil'. En el Nibbāna no hay temor de ninguna parte; por ninguna causa existe el temor en el Nibbāna, por ser totalmente seguro debido a su naturaleza incondicionada. Por eso dijo el Bienaventurado: 'Os enseñaré, monjes, el fenómeno de la seguridad y el camino que conduce a la seguridad', etc. (Saṃ. Ni. 4.379-408). 'Akutobhaya' es el Nibbāna, aquel en quien no se ha alcanzado temor de ninguna parte. Por eso dijo: 'Para aquel que ha alcanzado el Nibbāna', etc. 'Vipassito paṭṭhāya' se dice para mostrar, por medio del nombre de nuestro Bienaventurado, su condición de séptimo de los sabios (isī). Pues ellos son alabados frecuentemente en diversos suttas. 'Isīnaṃ' también significa que él es el séptimo, superior y excelente entre los Budas Pacceka, los discípulos y los sabios externos. අට්ඨුප්පත්තිවසෙනාති [Pg.292] කාරණසමුට්ඨානවසෙන. තදස්ස අට්ඨුප්පත්තිං විභාවෙතුං ‘‘සඞ්ඝමජ්ඣෙ’’තිආදි වුත්තං. පටිභානසම්පන්නවාචාය අඤ්ඤෙ ඊසති අභිභවතීති වඞ්ගීසො. තෙනාහ ‘‘පටිභානසම්පත්ති’’න්තිආදි. ‘Aṭṭhuppattivasenā’ significa por el surgimiento de una causa. Para aclarar dicha circunstancia se dijo: ‘en medio de la Saṅgha’, etc. Vaṅgīsa es aquel que, con un habla dotada de elocuencia, domina o sobrepasa a los demás. Por eso dijo: ‘perfección de la elocuencia’, etc. කිලෙසුම්මුජ්ජනසතානීති රාගාදිකිලෙසානං රජ්ජනදුස්සනාදිනයෙහි සවිසයෙ අයොනිසො උට්ඨානානි. යදි අනෙකානි සතානි, අථ කස්මා ‘‘උම්මග්ගපථ’’න්ති? වුත්තන්ති ආහ ‘‘වට්ටපථත්තා පන පථ’’න්ති. රාගදොසමොහමානදිට්ඨිවසෙන රාගඛිලාදීනි පඤ්චඛිලානි. විභජන්තන්ති විභජනවසෙන කථෙන්තං. විභජිත්වාති ඤාණෙන විවෙචෙත්වා. ‘Kilesummujjanasatānī’ son los cientos de surgimientos inadecuados en sus respectivos ámbitos por medio de la pasión, el odio, etc., según los modos de apasionarse y corromperse. Si son muchos cientos, ¿por qué se dice ‘ummaggapatha’ (el camino desviado)? Se dice: ‘debido a ser el camino del ciclo de renacimientos (vaṭṭapatha), se llama camino (patha)’. Las cinco arideces espirituales (khila) son tales por la influencia de la pasión, el odio, la ilusión, el orgullo y los puntos de vista. ‘Vibhajantaṃ’ significa aquel que habla por medio del análisis. ‘Vibhajitvā’ significa habiendo discernido mediante el conocimiento. අමතෙ අක්ඛාතෙති අමතාවහෙ ධම්මෙ දෙසිතෙ. ධම්මස්ස පස්සිතාරො සච්චසම්පටිවෙධෙන. අසංහීරා දිට්ඨිවාතෙහි. ‘Amate akkhāte’ significa cuando se ha enseñado el Dhamma que conduce a lo inmortal. ‘Dhammassa passitāro’ son aquellos que ven el Dhamma a través de la penetración de las verdades. Son inconmovibles frente a los vientos de las doctrinas erróneas. අතිවිජ්ඣිත්වාති පටිවිජ්ඣිත්වා. අතික්කමභූතන්ති අතික්කමනට්ඨෙන භූතං. දසද්ධානන්ති දසන්නං උපඩ්ඪානං. තෙනාහ ‘‘පඤ්චන්න’’න්ති. ජානන්තෙනාති ධම්මස්ස සුදුල්ලභතං ජානන්තෙන. ‘Ativijjhitvā’ significa habiendo penetrado. ‘Atikkamabhūtaṃ’ significa aquello que ha llegado a ser en el sentido de superación. ‘Dasaddhānaṃ’ se refiere a la mitad de diez. Por eso dijo: ‘de los cinco’. ‘Jānantena’ significa por aquel que conoce la extrema dificultad de encontrar el Dhamma. පරොසහස්සසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario al Parosahassa Sutta. 9. කොණ්ඩඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Koṇḍañña Sutta 217. එවංගහිතනාමොති ‘‘අඤ්ඤාසි වත, භො, කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති සත්ථු වචනං නිස්සාය භික්ඛූහි අඤ්ඤෙහි කොණ්ඩඤ්ඤනාමකෙහි විසෙසනත්ථං එවංගහිතනාමො. ද්වාදසන්නං සංවච්ඡරානං වසෙන චිරස්සං. ඡද්දන්තභවනෙති ඡද්දන්තනාගරාජභවනට්ඨානෙ. පඤ්ඤවා මහාසාවකො රත්තඤ්ඤුතාය. ‘‘දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානන්ති දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවානං, ඉමස්මිං චක්කවාළෙ දෙවමනුස්සානඤ්චාති එවං දසසහස්සචක්කවාළෙ දෙවමනුස්සාන’’න්ති වදන්ති. අග්ගන්තිආදිතො. තත්ථාති මන්දාකිනිතීරෙ. 217. ‘Evaṃgahitanāmo’ significa que recibió ese nombre basándose en las palabras del Maestro: ‘¡Ciertamente, Koṇḍañña ha comprendido!’, para ser distinguido por los monjes de otros llamados Koṇḍañña. ‘Cirassaṃ’ significa por el espacio de doce años. ‘Chaddantabhavane’ se refiere al lugar donde reside el rey de los elefantes Chaddanta. Él es un gran discípulo sabio por su antigüedad (rattaññutā). Dicen que: ‘dasasahassacakkavāḷe devamanussānaṃ’ se refiere a los dioses de los diez mil sistemas de mundos, y a los dioses y humanos de este sistema de mundo; así es para los dioses y humanos de los diez mil sistemas de mundos. ‘Agganti’ etc. ‘Tattha’ significa a orillas del Mandākini. වස්සග්ගෙනාති වස්සපටිපාටියා. තන්ති අඤ්ඤාසිකොණ්ඩඤ්ඤත්ථෙරං. මහාබ්‍රහ්මානං විය ලොකියමනුස්සා හරායන්ති. පාමොක්ඛභූතො ආයස්මා [Pg.293] ථෙරො අන්තරන්තරා තත්ථ තත්ථ ජනපදෙ වසිත්වා තදනුක්කමෙන මන්දාකිනිතීරං උපගතො, තස්මා වුත්තං – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, ජනපදෙ වසිතු’’න්ති. ‘Vassaggena’ significa por la sucesión de años de monje. A él, al venerable Aññāsi Koṇḍañña. Los seres humanos mundanos le temen como a un Gran Brahmā. El venerable anciano, siendo el principal, residió de vez en cuando en diversas regiones y gradualmente llegó a la orilla del Mandākini; por eso se dijo: ‘Deseo, Señor, residir en el campo’. ආනුභාවසම්පන්නා දිබ්බායුකා තෙ හත්ථිනාගාති වුත්තං ‘‘පුබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධානං පාරිචරියාය කතපරිචයා’’ති. ථෙරස්ස සඤ්චරණට්ඨානෙ ආවරණසාඛා හරිත්වා අපනෙත්වා. මුඛොදකඤ්චෙව දන්තකට්ඨඤ්ච ඨපෙතීති සළලදෙවදාරුකට්ඨාදීනි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝංසිත්වා අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා ජාලෙත්වා තත්ථ පාසාණඛණ්ඩානි තාපෙත්වා තානි දණ්ඩකෙහි වට්ටෙත්වා තළාකාසු උදකසොණ්ඩීසු ඛිපිත්වා උදකස්ස තත්තභාවං ඤත්වා නාගලතාදන්තකට්ඨං උපනෙන්තො මුඛොදකඤ්ච ඨපෙති. වත්තං කරොතීති අන්තොකුටියා බහි ච පමුඛෙපි අඞ්ගණෙපි සාඛාභඞ්ගෙහි සම්මජ්ජන්තො වක්ඛමානනයෙන ආහාරං උපනෙන්තො වත්තං කරොති. Esos nobles elefantes, dotados de poder y de vida divina, se dice que ‘habían cultivado familiaridad sirviendo a los Budas Pacceka en el pasado’. En los lugares por donde transitaba el anciano, retiraban las ramas que obstruían el paso. ‘Mukhodakañceva dantakaṭṭhañca ṭhapeti’ significa que, tras frotar maderas de saḷala y cedro entre sí para producir fuego, encenderlo y calentar trozos de piedra en él, los hacían rodar con palos y los arrojaban en los estanques de agua; al notar que el agua estaba caliente, le ofrecían un palillo de dientes de enredadera nāgalatā y le ponían agua para el rostro. ‘Vattaṃ karoti’ significa que limpiaba con ramas tanto el interior de la cabaña como el exterior, el portal y el patio, y cumplía con su deber ofreciéndole comida de la manera que se describirá. පතිට්ඨප්පමාණෙති කටිප්පමාණෙ, අයමෙව වා පාඨො තාව මහන්තමෙවාති යාව මහන්තං සෙතපදුමවනං, තාව මහන්තමෙව. එසෙව නයො රත්තකුමුදවනාදීසු. ඛාදන්තා මනුස්සා. පක්කපයොඝනිකා වියාති සුපක්කපයොඝනං විය. ඝනභාවෙන පන පක්ඛිත්තඛුද්දමධු විය හොති. තෙනාහ ‘‘එතං පොක්ඛරමධු නාමා’’ති. මුළාලන්ති සෙතපදුමානං මූලං. භිසන්ති තෙසංයෙව කන්දං. එකස්මිං පබ්බෙති එකෙකස්මිං පබ්බන්තරෙ. පාදඝටකන්ති දොණස්ස චතුභාගො සණ්ඨානතො ඛුද්දකො, තස්මා පාදඝටකප්පමාණන්ති තුම්බමත්තං. සොණ්ඩිආවාටෙති ඛුද්දකසොණ්ඩියො චෙව ඛුද්දකආවාටෙ ච. ‘Patiṭṭhappamāṇe’ significa ‘de la medida de la cintura’; o bien esta misma lectura significa ‘tan grande como’, es decir, tan grande como un bosque de lotos blancos, así de grande. Este mismo principio se aplica a los bosques de lirios rojos, etc. ‘Los hombres comiendo’. ‘Como nubes espesas de frutas maduras’ significa como una masa densa de frutas bien maduras. Debido a su densidad, se asemeja a la miel silvestre vertida. Por eso dice: ‘esto se llama miel de loto’. ‘Muḷāla’ es la raíz del loto blanco. ‘Bhisa’ es el rizoma de los mismos. ‘En un nudo’ significa en cada intervalo entre nudos. ‘Pādaghaṭaka’ es la cuarta parte de un doṇa, pequeño en forma; por lo tanto, ‘la medida de un pādaghaṭaka’ significa del tamaño de un tumba (recipiente). ‘En charcos y hoyos’ significa en pequeños charcos naturales y en pequeñas fosas. එතං භොජනන්ති යථාවුත්තං නිරුදකපායසභොජනං. කෙචි සඤ්ජානන්ති යෙ ථෙරා වුඩ්ඪතරා. කෙචි න සඤ්ජානන්ති යෙ නවා අචිරපබ්බජිතා. ‘Esta comida’ se refiere a la comida mencionada anteriormente, consistente en arroz con leche sin agua. ‘Algunos reconocen’ se refiere a los monjes que son más ancianos (theras). ‘Algunos no reconocen’ se refiere a los nuevos que se han ordenado recientemente. බුද්ධානුබුද්ධොති බුද්ධස්ස අනුබුද්ධො. බාළ්හවීරියොති චතුන්නං සම්මප්පධානානං වසෙන චිරනිචිතවීරියො. තිණ්ණං විවෙකානන්ති කායචිත්තඋපධිවිවෙකානං ලාභීති යොජනා. චතස්සො වදති වඞ්ගීසත්ථෙරො සයංපටිභානං, න සෙසාභිඤ්ඤානං අභාවතොති ආහ ‘‘ඉතරා’’තිආදි. පරිසා සන්නිසීදි නිස්සද්දභාවෙන තුණ්හී අහොසීති අත්ථො. අනුජානාපෙසීති පඨමං අත්තනා ඤාතං උපට්ඨිතං අත්තනො පරිනිබ්බානකාලං අනු පච්ඡා සත්ථාරං ජානාපෙසීති එවං එත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘Buddhānubuddho’ significa aquel que despertó después del Buddha. ‘Bāḷhavīriyo’ significa alguien que ha acumulado energía durante mucho tiempo mediante los cuatro esfuerzos correctos. ‘De los tres aislamientos’ (viveka) se refiere a que es poseedor del aislamiento del cuerpo, de la mente y de los sustratos (upadhi). El Thera Vaṅgīsa habla de cuatro clases de inspiración propia (paṭibhāna), no por la ausencia de los otros conocimientos directos (abhiññā), por lo cual dice ‘la otra’, etc. ‘La asamblea se sentó junta’ significa que se mantuvo en silencio, en un estado de quietud. ‘Hizo saber’ (anujānāpesī) significa que primero él mismo conoció y comprendió el momento de su propio parinibbāna, y luego se lo hizo saber al Maestro; así debe entenderse aquí el significado. තන්ති [Pg.294] ආසාළ්හිපුණ්ණමාය ඉසිපතනෙ යං දස්සනං, යං වා දුක්කරචරියායං තුම්හාකං උපට්ඨානං ආදිතො දස්සනං, තං, භන්තෙ, පඨමදස්සනං. ඔනතවිනතාති හෙට්ඨා උපරි ච ඔනතා විනතා. කම්පෙත්වාති ථොකං චාලෙත්වා දස්සනත්ථං එකනින්නාදො තෙසං හත්ථිනාගානඤ්චෙව නාගයක්ඛකුම්භණ්ඩානං දෙවතානඤ්ච සද්දෙන. බ්‍රහ්මානො දෙවානං අදංසූති සම්බන්ධො. ‘Eso’ se refiere a la visión en Isipatana durante la luna llena de Āsāḷha, o bien a la visión inicial de vuestro servicio durante las prácticas difíciles; eso, venerable señor, es la primera visión. ‘Inclinados y curvados’ significa inclinados hacia abajo y curvados hacia arriba. ‘Habiendo hecho temblar’ significa habiéndolos movido un poco para mostrarse, con un solo sonido de aquellos nobles elefantes y de las deidades como Nāgas, Yakkhas y Kumbhaṇḍas. ‘Los Brahmas a los devas dieron’ es la conexión. සජ්ඣායමකංසු පසාදනීයෙසු පසාදවසෙන සන්නිපතිතපරිසාය පසාදජනනත්ථං භගවති නික්ඛමිත්වාති භගවති ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා. ධරතියෙවාති අදුට්ඨතං පත්වා තිට්ඨතෙව. ‘Hicieron el recitado’ significa que, en las cosas que inspiran fe, lo hicieron para generar fe en la asamblea congregada por medio de la devoción. ‘Habiendo salido en el Bienaventurado’ significa habiendo salido de la cámara perfumada (gandhakuṭi) hacia donde estaba el Bienaventurado. ‘Permanece todavía’ significa que permanece habiendo alcanzado un estado sin corrupción. කොණ්ඩඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Koṇḍañña Sutta ha terminado. 10. මොග්ගල්ලානසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Moggallāna Sutta 218. පච්චවෙක්ඛතීති තෙසං අරියානං චිත්තං අත්තනො ඤාණචක්ඛුනා පති අවෙක්ඛති පච්චවෙක්ඛති. පබ්බතස්සාති ඉසිගිලිපබ්බතස්ස. දුක්ඛපාරං ගතන්ති වට්ටදුක්ඛස්ස පාරං පරියන්තං ගතං. සබ්බගුණසම්පන්නන්ති සබ්බෙහි බුද්ධගුණෙහි ච සාවකගුණෙහි ච පරිපුණ්ණං. අනෙකාකාරසම්පන්නන්ති රූපඝොසලූඛධම්මප්පමාණිකානං සත්තානං තෙහි තෙහි ආකාරෙහි සබ්බෙසඤ්ච අනෙකෙහි අනන්තාපරිමෙය්‍යෙහි පසීදිතබ්බාකාරෙහි සමන්නාගතං. තෙ පන ආකාරා යස්මා අනඤ්ඤසාධාරණා බුද්ධගුණා එව, තස්මා ආහ ‘‘අනෙකෙහි ගුණෙහි සමන්නාගත’’න්ති. 218. ‘Observa’ significa que contempla y observa la mente de esos nobles (ariyas) con su propio ojo de conocimiento. ‘De la montaña’ se refiere a la montaña Isigili. ‘Ido al otro lado del sufrimiento’ significa que ha llegado al final o límite del sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha). ‘Dotado de todas las virtudes’ significa lleno de todas las virtudes de un Buddha y de las virtudes de un discípulo. ‘Dotado de múltiples formas’ significa que posee aquellas diversas formas por las cuales los seres que se guían por la forma, el sonido, la austeridad o el Dhamma se inspiran, y posee las formas que inspiran fe en todos, las cuales son múltiples, infinitas e inconmensurables. Dado que esas formas son cualidades de un Buddha que no son comunes a otros, dice ‘dotado de múltiples virtudes’. මොග්ගල්ලානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Moggallāna Sutta ha terminado. 11. ගග්ගරාසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Gaggarā Sutta 219. තෙති තෙ දෙවමනුස්සෙ. ‘‘සරීරවණ්ණෙනාති සරීරෙ ඡවිවණ්ණෙනා’’ති වදන්ති. සරීරවණ්ණෙනාති වා ධම්මරූපකායගුණෙන. ‘‘යසසා’’තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. විගතමලොති අබ්භාමහිකාදීහි විගතූපක්කිලෙසො[Pg.295]. භාණු වුච්චති පභා, සාතිසයො භාණු එතස්ස අත්ථීති භාණුමා. සූරියොති ආහ ‘‘ආදිච්චො වියා’’ති. 219. ‘Ellos’ se refiere a aquellos dioses y humanos. Dicen ‘por la belleza del cuerpo’, es decir, ‘por el color de la piel del cuerpo’. O bien ‘por la belleza del cuerpo’ significa por la virtud del cuerpo de la forma del Dhamma. También existe la lectura ‘por la gloria’ (yasasā), que tiene el mismo significado. ‘Libre de mácula’ significa libre de impurezas como la neblina o el humo. ‘Bhāṇu’ se llama al resplandor; aquel que posee un resplandor excelente es ‘bhāṇumā’. ‘El sol’ se menciona como ‘como el sol’ (ādicco viya). ගග්ගරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Gaggarā Sutta ha terminado. 12. වඞ්ගීසසුත්තවණ්ණනා 12. Explicación del Vaṅgīsa Sutta 220. සො කිර විචරතීති සම්බන්ධො. ‘‘යථායං දීපො ජම්බුදීපොති ජම්බුනා පඤ්ඤාතො, එවාහම්පි තෙන ජම්බුනා පඤ්ඤායිස්ස’’න්ති ජම්බුසාඛං පරිහරිත්වා. වාදං කත්වාති ‘‘ඉමස්මිං වාදෙ සචෙ තෙ පරාජයො හොති, ත්වං මෙ දාසො හොහි. සචෙ මෙ පරාජයො, අහං තෙ භරියා’’ති එවං කතිකං කත්වා. වාදෙ ජයපරාජයානුභාවෙනාති තථාපවත්තිතෙ වාදෙ පරිබ්බාජකස්ස ජයානුභාවෙන චෙව අත්තනො පරාජයෙන ච. වයං ආගම්මාති සිප්පුග්ගහණවයං ආගම්ම. විජ්ජන්ති මන්තං. 220. Se dice que él vagaba; esta es la conexión. ‘Así como esta isla es conocida como Jambudīpa por el árbol Jambu, así también yo seré conocido por ese árbol Jambu’, pensando así, llevaba consigo una rama de Jambu. ‘Habiendo entablado un debate’, es decir, habiendo hecho un pacto: ‘Si en este debate resultas derrotado, serás mi esclavo. Si yo soy derrotado, seré tu esposa’. ‘Por el poder de la victoria o la derrota en el debate’ significa por el poder de la victoria del vagabundo y su propia derrota en el debate así entablado. ‘Habiendo llegado a la edad’ significa habiendo llegado a la edad de aprender las artes. ‘Vijjā’ significa el mantra. නිබ්බත්තගතිවිභාවනවසෙන ඡවසීසභාවං දූසෙති විනාසෙතීති ඡවදූසකං සිප්පං, තථාපවත්තං මන්තපදං. අත්තනො ආනුභාවෙනාති නිරයෙ නිබ්බත්තසත්තස්ස සීසං යත්ථ කත්ථචි ඨිතං බුද්ධානුභාවෙන ආනෙත්වා දස්සෙත්වා. ඛීණාසවස්ස සීසන්ති පරමප්පිච්ඡතාය කඤ්චිපි අජානාපෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පරිනිබ්බුතස්ස ඛීණාසවස්ස ඡඩ්ඩිතං සීසකටාහං. දස්සෙසීති අත්තනො ආනුභාවෙන ආනෙත්වා දස්සෙසි. Se llama el arte de ‘mancillar cadáveres’ (chavadūsaka) porque desprecia o destruye el estado de la cabeza de un cadáver mediante la explicación de su destino de renacimiento; es una fórmula de mantra aplicada de tal manera. ‘Por su propio poder’ significa habiendo traído y mostrado la cabeza de un ser nacido en el infierno, dondequiera que estuviera, mediante el poder del Buddha. ‘La cabeza de uno que ha destruido las impurezas’ se refiere al cráneo desechado de un khīṇāsava (arahant) que, por su extrema modestia, entró en el bosque y alcanzó el parinibbāna sin hacérselo saber a nadie. ‘Mostró’ significa que la trajo y la mostró por su propio poder. ‘‘තුම්හෙ, භො ගොතම, ජානාථා’’ති කාමං වඞ්ගීසො නිබ්බත්තට්ඨානං සන්ධාය පුච්ඡති, භගවා පන අනුපාදිසෙසනිබ්බානං සන්ධාය ‘‘ආම, වඞ්ගීස…පෙ… ගතිං ජානාමී’’ති ආහ. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘නිබ්බානං අරහතො ගතී’’ති. වඞ්ගීසො සයං මන්තබලෙන ගතිපරියාපන්නස්ස ගතිං ජානන්තො භගවන්තම්පි ‘‘අයම්පි තථා’’ති මඤ්ඤමානො ‘‘මන්තෙන ජානාසි, භො ගොතමා’’ති ආහ. භගවා අත්තනො බුද්ධඤාණමෙව මන්තං කත්වා දීපෙන්තො ‘‘ආම, වඞ්ගීස, එකෙන මන්තෙනෙව ජානාමී’’ති ආහ. මුධා එව දාතබ්බන්ති අමූලිකො. අනන්තරහිතාය භූමියා සයනං ථණ්ඩිලසෙය්‍යා. ආදි-සද්දෙන සායතතියං උදකොරොහණභූමිහරණාදිං සඞ්ගණ්හාති. සො තං…පෙ… අරහත්තං පාපුණීති ඉමිනා වඞ්ගීසත්ථෙරො පබ්බජිත්වා න චිරස්සෙව සුඛාය පටිපදාය අරහත්තං පත්තො විය දිස්සති, න ඛො පනෙතං [Pg.296] එවං දට්ඨබ්බං, ආයතිං ථෙරො පබ්බජිත්වා සමථවිපස්සනාසු කම්මං ආරභිත්වාපි දුක්ඛාය පටිපදාය තාදිසං කාලං වීතිනාමෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙනාහ – ‘Usted, señor Gotama, lo sabe’, ciertamente Vaṅgīsa pregunta refiriéndose al lugar de renacimiento, pero el Bienaventurado, refiriéndose al nibbāna sin remanente de sustratos, dijo: ‘Sí, Vaṅgīsa... conoces el destino’. Pues se ha dicho: ‘El Nibbāna es el destino del Arahant’. Vaṅgīsa mismo, conociendo el destino de quienes están incluidos en el ciclo de renacimientos por el poder de su mantra, pensando que el Bienaventurado también era así, dijo: ‘Lo sabes por un mantra, señor Gotama’. El Bienaventurado, señalando que su conocimiento de Buddha es el mantra, dijo: ‘Sí, Vaṅgīsa, lo conozco por un solo mantra’. ‘Debe ser dado gratuitamente’ significa que es sin costo. ‘Dormir en el suelo sin nada interpuesto’ es el lecho en la tierra desnuda. Con la palabra ‘etcétera’ se incluye el descenso al agua tres veces al día, el transporte de tierra, etc. ‘Él... alcanzó el estado de Arahant’; por esto parece que el Thera Vaṅgīsa alcanzó el estado de Arahant por el camino de la práctica fácil poco después de ordenarse, pero no debe verse así; en el futuro, el Thera, tras ordenarse y emprender la práctica de la tranquilidad y la visión profunda, pasó un tiempo considerable en el camino de la práctica difícil antes de alcanzar el estado de Arahant. Por eso dijo— ‘‘නික්ඛන්තං වත මං සන්තං, අගාරස්මානගාරියං; විතක්කා උපධාවන්ති, පගබ්භා කණ්හතො ඉමෙ’’. (සං. නි. 1.209; ථෙරගා. 1218); ‘¡Ay de mí!, que habiendo salido del hogar a la vida sin hogar, estos pensamientos temerarios del Oscuro me persiguen’. ආයස්මතො වඞ්ගීසස්ස අනභිරති උප්පන්නා හොති, රාගො චිත්තං අනුද්ධංසෙති, ‘‘කාමරාගෙන ඩය්හාමි, චිත්තං මෙ පරිඩය්හතී’’තිආදි (ථෙරගා. 1232). Surgió el descontento en el venerable Vaṅgīsa, la lujuria perturbaba su mente: "Estoy ardiendo con el deseo sensual, mi mente está en llamas", etc. (Theragāthā 1232). විමුත්තිසුඛන්ති සබ්බසො කිලෙසවිමුත්තියං නිබ්බානෙ ච උප්පන්නං සම්පතිඅරහත්තඵලසුඛං පටිසංවෙදෙන්තොති යථාපරිච්ඡින්නං කාලං පති සම්මදෙව වෙදෙන්තො අනුභවන්තො. කවිනා කතං, තතො වා ආගතං, තස්ස වා ඉදන්ති කාවෙයං, තදෙවෙත්ථ ‘‘කාවෙය්‍ය’’න්ති වුත්තං. යෙ නියාමගතද්දසාති යෙ භික්ඛූ අරියා බුද්ධානං සාවකා ඵලට්ඨභාවෙන නියාමගතා චෙව මග්ගට්ඨභාවෙන නියාමදසා ච. නියාමොති හි සම්මත්තනියාමො අධිප්පෙතො. සුආගමනන්ති මම ඉමස්ස සත්ථුනො සන්තිකෙ ආගමනං උපගමනං, ඉමස්මිඤ්ච ධම්මවිනයෙ ආගමනං පබ්බජනං උපසම්පදා සුන්දරං ආගමනං. තත්ථ කාරණමාහ ‘‘තිස්සො විජ්ජා’’තිආදි. අවුත්තම්පි ගාථාය අත්ථතො ගහිතමෙව ථෙරස්ස ඡළභිඤ්ඤභාවතො. "La felicidad de la liberación" (vimuttisukha) se refiere a la felicidad del fruto del arhatship (arahattaphalasukha) experimentada al haber surgido la liberación total de las impurezas y el Nibbāna; "experimentando" (paṭisaṃvedento) significa experimentando y disfrutando plenamente de acuerdo con el tiempo determinado. Lo que es hecho por un poeta (kavinā kataṃ), o proviene de allí, o le pertenece, es "poesía" (kāveya); eso mismo se llama aquí "kāveyyaṃ". "Aquellos que han entrado en la certeza" (ye niyāmagataddasā) se refiere a aquellos monjes que son nobles discípulos de los Buddhas, quienes han entrado en la certeza por estar en el estado de los frutos, y que ven la certeza por estar en el estado del sendero. Pues "certeza" (niyāmo) se refiere a la certeza de la rectitud (sammattaniyāmo). "Buena llegada" (suāgamana) significa mi llegada o acercamiento ante este Maestro, y en este Dhamma-Vinaya, la llegada a través de la renuncia y la ordenación superior es una buena llegada. Allí menciona la causa diciendo "las tres ciencias" (tisso vijjā), etc. Aunque no se menciona explícitamente en el verso, se entiende por el significado debido al estado del anciano de poseer los seis conocimientos directos (chaḷabhiññā). වඞ්ගීසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Vaṅgīsa Sutta. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය Del Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya. වඞ්ගීසසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. Ha concluido la explicación del significado implícito del comentario del Vaṅgīsa Saṃyutta. 9. වනසංයුත්තං 9. El Saṃyutta de los Bosques (Vanasaṃyutta). 1. විවෙකසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Viveka Sutta. 221. සංවෙජෙතුකාමාති [Pg.297] අත්ථතො සංවෙගං උප්පාදෙතුකාමා. තථාභූතා නං කිලෙසසඞ්ගණිකාදිතො විවෙචෙතුකාමා නාම හොතීති වුත්තං ‘‘විවෙකං පටිපජ්ජාපෙතුකාමා’’ති. බාහිරෙසූති ගොචරජ්ඣත්තතො බහිභූතෙසු. පුථුත්තාරම්මණෙසූති රූපාදිනානාරම්මණෙසු. චරතීති පවත්තති. ත්වං ජනොති ත්වං අත්තනො කිලෙසෙහි ජනනතො විසුං ජාතො තාදිසෙ එව අඤ්ඤස්මිං ජනෙ ඉමං අයොනිසොමනසිකාරවසෙන පවත්තමානං ඡන්දරාගං විනයස්සු විනොදෙහි. සතං තං සාරයාමසෙති නිය්‍යානිකසාසනෙ පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරඤ්ඤවාසෙන ච සතිමන්තං පණ්ඩිතං තං මයම්පි යථාඋප්පන්නං විතක්කං විනොදනාය සාරයාම, සතං වා සප්පුරිසානං කිලෙසවිගමනධම්මං පටිපජ්ජිත්වා වසන්තං තං සාරයාම වට්ටදුක්ඛං. පාතාලන්ති මොහපාතාලං කිලෙසරජො, තදෙව ‘‘පාතාල’’න්ති වුත්තං. මා අවහරීති හෙට්ඨා දුග්ගතිසොතං මා උපනෙසි. සිතන්ති සම්බන්ධං. තෙනාහ ‘‘සරීරලග්ග’’න්ති. විවෙකමාපන්නොති කිලෙසවිවෙකං සමථවිපස්සනාභාවනමාපන්නො. උත්තමවීරියන්ති උස්සොළ්හිලක්ඛණප්පත්තං වීරියං, චතුබ්බිධං සමප්පධානවීරියං වා සම්පත්තං. පග්ගය්හාති ආරොපෙත්වා. පරමවිවෙකන්ති පරමං සමුච්ඡෙදවිවෙකං. 221. "Deseando inspirar urgencia" (saṃvejetukāmā) significa, en esencia, deseando hacer surgir la conmoción espiritual (saṃvega). Siendo así, deseando separarlo del contacto con las impurezas y demás, se dice "deseando que practique el retiro" (vivekaṃ paṭipajjāpetukāmā). "En las cosas externas" (bāhiresūti) se refiere a lo que está fuera del ámbito interno. "En diversos objetos" (puthuttārammaṇesūti) se refiere a varios objetos como las formas, etc. "Se mueve" (caratīti) significa que procede. "Tú, persona" (tvaṃ janoti) significa que tú, habiendo nacido separado de otras personas a través del nacimiento de tus propias impurezas, debes someter y disipar este deseo y apego (chandarāga) que procede por medio de la atención inapropiada (ayonisomanasikāra). "Te hacemos recordar" (sataṃ taṃ sārayāmaseti): habiendo renunciado en la enseñanza liberadora, habiendo tomado un tema de meditación ante el Maestro y viviendo en el bosque, a ti que eres atento y sabio, nosotros también te hacemos recordar para disipar el pensamiento surgido; o bien, habiendo emprendido la práctica de la naturaleza de la eliminación de las impurezas de los hombres de bien (sappurisa), a ti que vives así, te hacemos recordar el sufrimiento de la ronda de renacimientos (vaṭṭadukkha). "Abismo" (pātālaṃ) se refiere al abismo de la confusión, al polvo de las impurezas; eso mismo se llama "pātāla". "No dejes que te arrastre" (mā avaharīti) significa que no te lleve hacia abajo, a la corriente de los estados de miseria. "Unido" (sitanti) indica conexión. Por eso dice "pegado al cuerpo" (sarīralaggaṃ). "Habiendo alcanzado el retiro" (vivekamāpannoti) significa habiendo alcanzado el retiro de las impurezas a través del desarrollo de la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā). "Energía suprema" (uttamavīriyaṃ) es la energía que ha alcanzado la característica del esfuerzo diligente, o la energía de los cuatro tipos de esfuerzos correctos alcanzada. "Habiendo emprendido" (paggayhāti) significa habiendo elevado. "El retiro supremo" (paramavivekaṃ) se refiere al retiro supremo de la erradicación total (samuccheda-viveka). විවෙකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Viveka Sutta. 2. උපට්ඨානසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Upaṭṭhāna Sutta. 222. කායදරථො හොතියෙව නියමෙන, න චිත්තදරථො තස්ස මග්ගෙනෙව සමුග්ඝාටිතත්තා. 222. Ciertamente hay fatiga corporal por regla general, pero no hay fatiga mental porque esta ha sido erradicada por el sendero. ජරාතුරොති ජරාභිභවනෙන ආතුරොයෙව. පදද්වයෙපි එසෙව නයො. උපරිට්ඨතාය පරිතො දීඝපුථුලතාය අතිවිය විජ්ඣතීති සත්තිසල්ලග්ගහණං. එවං හිස්ස තණ්හාසල්ලස්ස සදිසතා. අවිජ්ජාය පන සම්මොහාපාදනෙන [Pg.298] දුක්ඛාපාදනෙන ච විසසදිසතා. රුප්පතොති විකාරං ආපාදියමානස්ස පීළියමානස්සාති අත්ථොති ආහ ‘‘ඝට්ටියමානස්සා’’ති. "Afligido por la vejez" (jarāturo) significa simplemente afligido por el agobio de la vejez. Este mismo método se aplica a ambos términos. Debido a que está por encima y a su alrededor, a lo largo y a lo ancho, hiere excesivamente; por eso se toma como una lanza o una flecha. Así es su similitud con la flecha de la sed de placeres (taṇhāsalla). En cuanto a la ignorancia (avijjā), su similitud es con el veneno, por producir confusión y producir sufrimiento. "Al que es afligido" (ruppato) significa al que es sometido a alteración, al que es oprimido; por eso se dice "al que es golpeado" (ghaṭṭiyamānassa). පබ්බජිතන්ති සසන්තානතො පබ්බජිතං වා රාගාදිමලතො පබ්බජිතං වා. තස්මාති යස්මා ථෙරස්සෙවෙතං වචනං, තස්මා අයං ඉදානි වුච්චමානො එත්ථ ගාථාය අත්ථො. දෙවතාය හීතිආදි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස පාකටකරණං. එත්ථාති සෙසගාථාසු. අත්ථස්ස වුත්තනයත්තා ‘‘අනුත්තානපදවණ්ණනා’’ති ආහ. විනයාති හෙතුම්හි නිස්සක්කවචනන්ති තස්ස හෙතුම්හි කරණවචනෙන අත්ථමාහ ‘‘විනයෙනා’’ති. තථා ‘‘සමතික්කමා’’ති එත්ථාපි. පරමපරිසුද්ධං සංකිලෙසසමුච්ඡින්දනතො. ආරද්ධවීරියන්ති සම්භාවිතවීරියං. සම්භාවනඤ්චස්ස පග්ගණ්හනං පරිපූරණඤ්චාති ආහ ‘‘පග්ගහිතවීරියං පරිපුණ්ණවීරිය’’න්ති. "Renunciante" (pabbajitaṃ) significa que ha renunciado a su propia continuidad o que ha renunciado a la mancha de la lujuria, etc. "Por eso" (tasmā), dado que estas son las palabras del anciano, por lo tanto, este es el significado que se dice ahora en este verso. "Por la deidad" (devatāya), etc., es la aclaración del significado ya dicho. "Aquí" (ettha) se refiere a los versos restantes. Debido a que el significado se ha explicado según el método ya dicho, dice "comentario de los términos no evidentes" (anuttānapadavaṇṇanā). "Por la disciplina" (vinayā) es un caso ablativo con sentido causal; por eso explica el significado con el caso instrumental: "por medio de la disciplina" (vinayenā). Lo mismo ocurre aquí: "por la superación" (samatikkamā). "Supremamente puro" (paramaparisuddhaṃ) se refiere a la erradicación total de las impurezas. "Energía persistente" (āraddhavīriyaṃ) es la energía estimada. Y su elevación y cumplimiento es lo que significa "energía sostenida, energía completa" (paggahitavīriyaṃ paripuṇṇavīriyaṃ). උපට්ඨානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Upaṭṭhāna Sutta. 3. කස්සපගොත්තසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Kassapagotta Sutta. 223. ඡෙතන්ති මිගානං ජීවිතං ඡෙතං. තෙනාහ ‘‘මිගලුද්දක’’න්ති. රොහිතමිගන්ති ලොහිතවණ්ණං ඛුද්දකමිගං, ‘‘මහාරොහිතමිග’’න්ති කෙචි. සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා තස්ස ජනපදස්ස සුලභභික්ඛතාය තත්ථ ගන්ත්වා විහරතීති ඉමමත්ථං සන්ධාය ‘‘පඨමසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙවා’’ති වුත්තං. අයං පන ථෙරො පඤ්චාභිඤ්ඤො විපස්සනාකම්මිකො. ඨත්වාති පදානුබන්ධනවසෙන ගමනං උපච්ඡින්දිත්වා ථෙරස්ස ආසන්නට්ඨානෙ ඨත්වා. තස්ස වචනං සොතුං ආරද්ධො. අඞ්ගුට්ඨකං ජාලාපෙසීති අධිට්ඨානබලෙන දණ්ඩදීපිකං විය අත්තනො අඞ්ගුට්ඨකං ජාලාපෙසි. අක්ඛීහිපි පස්සති අඞ්ගුට්ඨකං ජාලමානං. කණ්ණෙහිපි සුණාති තෙන වුච්චමානං ධම්මං එකදෙසෙන. චිත්තං පනස්ස ධාවතීති සම්බන්ධො. එතස්සපීති ලුද්දකස්සපි. 223. "Cazador" (chetaṃ) es aquel que quita la vida a los animales. Por eso dice "cazador de ciervos" (migaluddakaṃ). "Ciervo rojo" (rohitamigaṃ) es un ciervo pequeño de color rojizo; algunos dicen "un gran ciervo rojo". Habiendo tomado un tema de meditación ante el Maestro, fue y vivió allí debido a la facilidad para obtener limosnas en esa región; con este significado en mente, se dice "siguiendo el método explicado en el primer sutta". Este anciano, sin embargo, poseía los cinco conocimientos directos (pañcābhiñño) y practicaba la visión profunda (vipassanā). "Habiéndose detenido" (ṭhatvāti) significa que, habiendo interrumpido su marcha siguiendo los pasos, se detuvo cerca del anciano. Comenzó a escuchar sus palabras. "Hizo arder su pulgar" (aṅguṭṭhakaṃ jālāpesīti): por el poder de su determinación, hizo arder su propio pulgar como si fuera una antorcha. Con los ojos ve el pulgar ardiendo. Con los oídos escucha parte del Dhamma que este recitaba. Pero se conecta con "su mente corre" (cittaṃ panassa dhāvatīti). "Incluso de este" (etassapīti), es decir, del cazador. අප්පපඤ්ඤන්ති එත්ථ අප්ප-සද්දො ‘‘අප්පහරිතෙ’’තිආදීසු විය අභාවත්ථොති ආහ ‘‘නිප්පඤ්ඤ’’න්ති. කාරණජානනසමත්ථෙනාති ඉමිනා කාරණෙන සත්තානං සුඛං, ඉමිනා දුක්ඛන්ති එවං සමාචරමානෙන කාරණං ජානිතුං [Pg.299] සමත්ථෙන කම්මස්සකතඤාණසම්පයුත්තචිත්තෙනාති අත්ථො. සුණාතීති කෙවලං සවනමත්තවසෙන සුණාති, න තදත්ථවසෙන. තෙනාහ ‘‘අත්ථමස්ස න ජානාතී’’ති. කාරණරූපානීති සභාවකාරණානි. කිං මෙ ඉමිනාති? ‘‘ඉදං පපඤ්ච’’න්ති පහාය. වීරියං පග්ගය්හාති චතුබ්බිධං සම්මප්පධානං වීරියං පග්ගණ්හිත්වා. "De poca sabiduría" (appapaññaṃ): aquí la palabra "appa" tiene el sentido de ausencia, como en "appaharite", etc.; por eso dice "sin sabiduría" (nippaññaṃ). "Capaz de conocer la causa" (kāraṇajānanasamatthenāti) significa que, con una mente dotada del conocimiento de que los seres son dueños de sus acciones (kammassakatañāṇa), es capaz de conocer la causa de esta manera: "por esta causa hay felicidad para los seres, por esta hay sufrimiento". "Escucha" (suṇātīti) significa que escucha meramente por el acto de oír, no por el sentido de ello. Por eso dice "no conoce su significado" (atthamassa na jānātīti). "Las formas de las causas" (kāraṇarūpānīti) son las causas de la naturaleza intrínseca. "¿Qué gano con esto?" (kiṃ me imināti) significa abandonando "esta proliferación" (idaṃ papañcaṃ). "Habiendo emprendido el esfuerzo" (vīriyaṃ paggayha) significa habiendo emprendido los cuatro tipos de esfuerzos correctos (sammappadhāna). කස්සපගොත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario al Kassapagotta Sutta. 4. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Sambahula Sutta. 224. සම්බහුලාති සුත්තන්තනයෙන සම්බහුලා. සුත්තන්තෙ සජ්ඣායිංසූති සුත්තන්තිකා. විනයං ධාරෙන්තීති විනයධරා. යුඤ්ජන්තීති වාසධුරෙ යොගං කරොන්ති. ඝටෙන්තීති තත්ථ වායාමං කරොන්ති. කරොන්තානංයෙව අරුණො උග්ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. 224. ‘Muchos’ (sambahulā) significa muchos según el método de los Suttas. ‘Suttantikā’ son los que recitan los Suttas. ‘Vinayadharā’ son los que mantienen el Vinaya. ‘Yuñjanti’ significa que se esfuerzan en el deber de la meditación (vāsadhura). ‘Ghaṭenti’ significa que hacen un esfuerzo allí. La conexión es que el amanecer surge mientras ellos mismos lo están haciendo. කොමෙති කිං ඉමෙ? තෙනාහ ‘‘කහං ඉමෙ’’ති? වජ්ජිභූමිං වජ්ජිරට්ඨං ගතාති වජ්ජිභූමියා. තෙනාහ ‘‘වජ්ජිරට්ඨාභිමුඛා ගතා’’ති. නත්ථි එතෙසං නිකෙභං නිබද්ධනිවාසට්ඨානන්ති අනිකෙතා තෙනාහ ‘‘අගෙහා’’ති. උතු එව සප්පායං, උතුවසෙන වා කායචිත්තානං කල්ලත්තා සප්පායං. එස නයො සෙසෙසුපි. ¿‘Kome’ significa quiénes son estos? Por eso dice: ‘¿Dónde están estos?’. ‘Vajjibhūmiyā’ significa que han ido a la tierra de los Vajji, al reino de los Vajji. Por eso dice: ‘Han ido hacia el reino de los Vajji’. ‘Aniketā’ (sin hogar) significa que no tienen una morada fija o lugar de residencia permanente; por eso dice: ‘sin casa’ (agehā). ‘Sappāyaṃ’ (adecuado) se refiere a que la estación misma es adecuada, o que debido a la estación hay salud en el cuerpo y en la mente. Este método se aplica también al resto. සම්බහුලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Sambahula Sutta ha finalizado. 5. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Ānanda Sutta 225. අතිවෙලන්ති අතිබහුකාලං. භික්ඛුනා නාම උපගතානං උපනිසින්නකථාමත්තං වත්වා ගන්ථධුරෙහි වාසධුරෙහි වා යුත්තපයුත්තචිත්තෙන භවිතබ්බං, නාතිවෙලං තෙසං සඤ්ඤත්තිබහුලෙන. ථෙරො පන තදා කෙනචි කාරණෙන බහුවෙලං ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලො අහොසි, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අතිවෙල’’න්තිආදි. ඉදානි තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘භගවතී’’තිආදි වුත්තං. තන්ති තං තාදිසං සඤ්ඤාපනං සන්ධාය එතං ‘‘අතිවෙලං ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලො’’ති වචනං වුත්තං. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථං සුත්වාති සඞ්ඝස්ස [Pg.300] මජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ථෙරෙන කථිතත්තා වුත්තං. සත්ථුසාසනන්ති පිටකත්තයං වදති. 225. ‘Ativelaṃ’ significa por un tiempo excesivo. Un monje, después de haber hablado lo justo con quienes se le acercan y se sientan, debe tener su mente aplicada al deber de los textos (ganthadhura) o al deber de la meditación (vāsadhura), y no pasar demasiado tiempo persuadiendo a los laicos. El Anciano, en ese momento, por alguna razón, pasó mucho tiempo persuadiendo a los laicos; refiriéndose a eso se dice ‘ativelaṃ’, etc. Ahora, para explicar ese significado, se dice ‘bhagavatī’, etc. Refiriéndose a tal persuasión se dice ‘demasiado dedicado a persuadir a los laicos’. ‘Habiendo escuchado el discurso de la orden de monjes’ se dice porque el Anciano habló sentado en medio de la orden. ‘Enseñanza del Maestro’ se refiere a los tres Pitakas. පසක්කියාති උපසක්කිත්වා ගන්ත්වා. තං පන තත්ථ අජ්ඣොගාහනං හොතීති ආහ ‘‘පවිසිත්වා’’ති. සඞ්ඛාරදුක්ඛතො නිබ්බින්නහදයස්ස සබ්බසඞ්ඛාරවිනිස්සටං නිබ්බානං යාථාවතො පච්චවෙක්ඛන්තස්ස සම්මදෙව සමස්සාසකරං හුත්වා උපට්ඨහන්තං තං උපරි අධිගමාය උස්සුක්කං කරොන්තො නිබ්බානං හදයෙ නික්ඛිපති නාමාති ආහ – ‘‘නිබ්බානං…පෙ… ඔපෙති නාමා’’ති. නිබ්බානං…පෙ… ආරම්මණතො ඔපෙති නාමාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. අත්ථවිරහිතා ‘‘බිළිබිළී’’ති පවත්තකිරියා බිළිකා, අයං පන ගිහිසඤ්ඤත්තිකථා ථෙරස්ස අත්තනො සාමඤ්ඤත්ථඅසාධනතො දෙවතාය බිළිකා වියාති බිළිබිළිකාති වුත්තා. ‘Pasakkiyā’ significa habiéndose acercado. Se dice ‘habiendo entrado’ (pavisitvā) porque hay una inmersión allí. Para aquel cuyo corazón está hastiado del sufrimiento de las formaciones (saṅkhāradukkha), el Nibbāna, que está libre de todas las formaciones, se presenta como un verdadero consuelo cuando se contempla correctamente; esforzándose por el logro superior, se dice que ‘pone el Nibbāna en su corazón’. La conexión es ‘pone el Nibbāna... como objeto [de meditación]’. ‘Biḷikā’ es una acción que carece de sentido, como el sonido ‘biḷibiḷī’; esta charla de persuasión a los laicos, al no conducir al beneficio de la vida monástica del Anciano, es llamada por la deidad ‘biḷibiḷikā’, como si fuera un parloteo sin sentido. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Ānanda Sutta ha finalizado. 6. අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා 6. Explicación del Anuruddha Sutta 226. අනන්තරෙ අත්තභාවෙති අතීතානන්තරෙ දෙවත්තභාවෙ. ථෙරො හි තාවතිංසදෙවලොකා චවිත්වා ඉධූපපන්නො. අග්ගමහෙසීති කාචි පරිචාරිකා දෙවධීතා චිත්තපණිධානමත්තෙන ඉදානිපි දෙවකායෙ භවිස්සති උපචිතකුසලධම්මත්තාති මඤ්ඤමානා තස්මිං වත්තමානං විය කථෙන්තී ‘‘සොභසී’’ති ආහ. එවං අතීතම්පිස්ස දිබ්බසොතං පච්චුප්පන්නං විය මඤ්ඤෙය්‍ය නාතිචිරකාලත්තාති දස්සෙන්තො ‘‘පුබ්බෙපි සොභසී’’ති ආහ. සුගතිනිරයාදිදුග්ගතියා වසෙන දුග්ගතා එතරහීති අධිප්පායො. පටිපත්තිදුග්ගතියා කාමෙසු සම්මුච්ඡිතභාවතො. 226. ‘En la existencia inmediata’ (anantare attabhāve) se refiere a la existencia divina inmediatamente anterior. Pues el Anciano, tras fallecer en el mundo de los treinta y tres dioses (Tāvatiṃsa), renació aquí. ‘Reina principal’ (aggamahesī) se refiere a cierta hija de los dioses que fue su servidora; pensando que, debido al mérito acumulado, él todavía estaría en el cuerpo divino por el mero deseo de su corazón, habló como si fuera en el presente diciendo: ‘brillas’. Mostrando que su oído divino percibe el pasado como si fuera el presente debido a que no fue hace mucho tiempo, dice: ‘incluso antes brillabas’. El sentido de ‘desdichados’ (duggatā) se refiere a que ahora están en un estado inferior en comparación con el cielo o los estados de perdición (niraya). Debido a la mala conducta, están obcecados por los deseos sensuales. පතිට්ඨහන්තොති නිවිසන්තො. අට්ඨහි කාරණෙහීති චිරකාලපරිභාවනාය විරුළ්හමූලෙහි අයොනිසොමනසිකාරාදිපච්චයමූලකෙහි වුච්චමානෙහි අට්ඨහි කාරණෙහි. රත්තො රාගවසෙනාති සභාවතො සඞ්කප්පතො ච යථාසමීහිතෙ ඉට්ඨාකාරෙ සක්කායෙ සඤ්ජාතරාගවසා රත්තො ගිද්ධො ගධිතො. පතිට්ඨාතීති ඔරුය්හ තිට්ඨති. දුට්ඨො දොසවසෙනාති [Pg.301] සභාවතො සඞ්කප්පතො ච යථාසමීහිතෙ අනිට්ඨාකාරෙ සක්කායෙ සඤ්ජාතදොසවසෙන දුට්ඨො රුපිතචිත්තො. මූළ්හො මොහවසෙනාති අසමපෙක්ඛනෙන මූළ්හො මුය්හනවසෙන. විනිබද්ධොති අහංකාරෙන විසෙසතො නිබන්ධනතො මානවත්ථුස්මිං බන්ධිතො. මානවසෙනාති තෙන තෙන මඤ්ඤනාකාරෙන. පරාමට්ඨොති ධම්මසභාවං නිච්චාදිවසෙන පරතො ආමට්ඨො. දිට්ඨිවසෙනාති මිච්ඡාදස්සනවසෙන. ථාමගතොති රාගාදිකිලෙසවසෙන ථාමං ථිරභාවං උපගතො. අනුසයවසෙනාති මග්ගෙන අප්පහීනතාය අනු අනු සන්තානෙ සයනවසෙන. අප්පහීනට්ඨො හි තෙසං අනුසයට්ඨො. අනිට්ඨඞ්ගතොති සංසයිතො. වික්ඛෙපගතොති වික්ඛිත්තභාවං උපගතො. උද්ධච්චවසෙනාති චිත්තස්ස උද්ධතභාවවසෙන. තාපීති තාපි දෙවකඤ්ඤායො. එවං පතිට්ඨිතාවාති යථාවුත්තනයෙන රත්තභාවාදිනා සක්කායස්මිං පතිට්ඨිතා එව. නරදෙවානන්ති පුරිසභූතදෙවානං. ‘Patiṭṭhahanto’ significa establecerse. ‘Por ocho causas’ se refiere a ocho causas mencionadas que tienen su raíz en la atención inadecuada (ayoniso manasikāra), fortalecidas por el cultivo prolongado. ‘Apasionado’ (ratto) significa por el poder de la lujuria; por naturaleza o por pensamiento, está apasionado, codicioso y apegado a la propia identidad (sakkāya) según lo deseado. ‘Establecido’ (patiṭṭhātī) significa que desciende y permanece. ‘Corrompido’ (duṭṭho) significa por el poder del odio; por naturaleza o por pensamiento, su mente es hostil hacia la propia identidad según lo no deseado. ‘Confundido’ (mūḷho) significa confundido por falta de reflexión. ‘Vinibaddho’ significa vinculado especialmente por el egoísmo (ahaṃkāra) en el fundamento del orgullo. ‘Por el orgullo’ (mānavasena) se refiere a las diversas formas de presunción. ‘Aferrado’ (parāmaṭṭho) significa que ha captado la naturaleza de los fenómenos como permanentes, etc. ‘Por la visión’ (diṭṭhivasenā) se refiere a la visión errónea. ‘Fortalecido’ (thāmagato) significa que ha alcanzado firmeza por el poder de las impurezas como la lujuria. ‘Por las tendencias latentes’ (anusayavasena) significa que, al no haber sido abandonadas por el camino, yacen latentes en el flujo mental. ‘No abandonado’ es el sentido de ‘latente’ para ellas. ‘Incierto’ (aniṭṭhaṅgato) significa dudoso. ‘Distraído’ (vikkhepagato) significa que ha llegado a un estado de agitación. ‘Por la agitación’ (uddhaccavasena) significa por el estado de inquietud de la mente. ‘Tāpī’ son las doncellas divinas. ‘Así establecidas’ (evaṃ patiṭṭhitā) significa establecidas en la propia identidad a través de la pasión, etc., de la manera mencionada. ‘De los dioses de los hombres’ (naradevānaṃ) se refiere a los seres divinos que son varones. පටිගන්තුන්ති අපෙක්ඛාවසෙන තතො අපගන්තුං අපෙක්ඛං විස්සජ්ජෙතුං. දුස්සන්තන්ති දසන්තං, ‘‘වත්ථ’’න්ති කෙචි. සූචිං යොජෙත්වාති සිබ්බනසුත්තෙන සූචිං යොජෙත්වා පාසෙ ච පවෙසෙත්වා. මනාපකායෙ දෙවනිකායෙ ජාතා මනාපකායිකා. තෙසං පභාවං දස්සෙතුං ‘‘මනසා’’තිආදි වුත්තං. සමජ්ජන්ති සංහිතං. ගමනභාවන්ති ගමනජ්ඣාසයං. වික්ඛීණොති විච්ඡින්දනවසෙන ඛීණො. දෙවතානං උත්තරිමනුස්සධම්මාරොචනෙ දොසො නත්ථීති තාසං පුන අනාගමනත්ථං අරහත්තං බ්‍යාකාසි. ‘Paṭigantuṃ’ significa alejarse de allí renunciando a la expectativa. ‘Dussantaṃ’ significa el borde de la tela; algunos dicen ‘la tela’. ‘Habiendo unido la aguja’ significa habiendo unido la aguja con el hilo de coser y habiéndola pasado por el lazo. ‘Manāpakāyikā’ son las nacidas en la hueste divina de cuerpos placenteros. Para mostrar su poder, se dice ‘con la mente’ (manasā), etc. ‘Samajja’ significa unido. ‘Intención de ir’ (gamanabhāva) se refiere a la disposición de marcharse. ‘Vikkhīṇo’ significa agotado por medio del corte. Puesto que no hay falta en declarar estados humanos superiores a las deidades, él declaró su condición de Arahant para que ellas no regresaran. අනුරුද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Anuruddha Sutta ha finalizado. 7. නාගදත්තසුත්තවණ්ණනා 7. Explicación del Nāgadatta Sutta 227. අතිකාලෙනාති අතිවිය පුබ්බණ්හකාලෙන, කාලස්සෙවාති අත්ථො. කොටිසම්මුඤ්ජනියාති සම්මුඤ්ජනිකොටියා, සම්මුඤ්ජනියා එකදෙසෙනෙවාති අත්ථො. ඉමිනා සම්මජ්ජනෙ අමනාපකාරිතං දස්සෙති. මජ්ඣන්හිකෙ වීතිවත්තෙති ගිහිසංසග්ගවසෙන කාලං වීතිනාමෙන්තො මජ්ඣන්හෙ බහුවීතිවත්තෙ. අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහීති නාතිකාලං පවිට්ඨෙහි. නිස්සක්කවචනඤ්චෙතං. භායාමි නාගදත්තන්ති තස්ස පටිපත්තිං භායිතබ්බං කත්වා දෙවතා වදන්තී [Pg.302] පටිපත්තියං නියොජෙති. සුප්පගබ්භන්ති කායපාගබ්බියාදීහි අතිවිය සමන්නාගතං. 227. ‘Atikālena’ significa muy temprano por la mañana, al amanecer. ‘Koṭisammuñjaniyā’ significa con la punta de la escoba, es decir, con una sola parte de la escoba; con esto se muestra la falta de agrado al barrer. ‘Pasa el mediodía’ (majjhanhike vītivatteti) significa pasar mucho tiempo del mediodía relacionándose con los laicos. ‘Por otros monjes’ se refiere a aquellos que no entraron tan temprano; este es un caso de ablativo (nissakkavacana). ‘Temo por Nāgadatta’, la deidad dice esto haciendo que su conducta sea algo de lo que temer, instándolo así a la práctica. ‘Muy impudente’ (suppagabbha) significa estar excesivamente dotado de desfachatez corporal, etc. නාගදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. La explicación del Nāgadatta Sutta ha finalizado. 8. කුලඝරණීසුත්තවණ්ණනා 8. Explicación del Kulagharaṇī Sutta 228. ඔගාහප්පත්තොති විස්සාසවසෙන අනුප්පවෙසං පත්තො. අඤ්ඤතරං කුලන්ති තස්මිං කුලෙ ජායම්පතිං සන්ධාය වදති. ‘‘බහූපකාරං මෙ එතං කුලං චිරං සප්පායාහාරදානාදිනා; තස්මා ඉධාහං අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො ජාතො; ඉමෙසංයෙව දෙය්‍යධම්මපටිග්ගණ්හනෙන පුඤ්ඤං වඩ්ඪෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමී’’තිආදි. සාති දෙවතා. උභොපෙතෙති තං භික්ඛුඤ්ච ඝරණිඤ්ච සන්ධාය වදති. පටිගාධප්පත්තාති පටිගාධං පත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤස්මිං පතිට්ඨිතවිස්සාසෙන. 228. ‘Habiendo entrado profundamente’ significa que ha alcanzado la entrada en virtud de la confianza. ‘Cierta familia’ se dice refiriéndose al esposo y la esposa de esa familia. Pensó: ‘Esta familia me ha sido de gran ayuda durante mucho tiempo con la entrega de alimentos adecuados y demás; por lo tanto, aquí me he convertido en el supremo merecedor de ofrendas; aumentaré el mérito mediante la recepción de las ofrendas de ellos mismos’. Por eso se dice: ‘Yendo a otro lugar, ¿qué haré?’, etc. ‘Sa’ es la deidad. ‘Ambos’ se dice refiriéndose a ese monje y a la dueña de la casa. ‘Llegados a la estabilidad’ significa llegados a la firmeza basada en la confianza establecida mutuamente. විස්සමප්පත්තිවසෙන සන්තිට්ඨන්ති එත්ථාති සණ්ඨානං, විස්සමනට්ඨානං. සමාගන්ත්වාති සන්නිපතිත්වා. පටිඤ්ඤූදාහරණෙහි මන්තයතීති මන්තනං, ඤාපකං කාරණං. පටිලොමසද්දාති පටිලොමභාවෙන පතිතත්තා අසච්චවිභාවනා පටිකූලසද්දා. තෙන කාරණෙනාති තෙන කාරණපටිරූපකෙන මිච්ඡාවචනෙන. න මඞ්කුහොතබ්බං අකාරකභාවතො. සද්දෙන පරිතස්සතීති පරෙහි අත්තනි පයුත්තමිච්ඡාසද්දමත්තෙන පරිතස්සනසීලො. වතං න සම්පජ්ජතීති යථාසමාදින්නවතං ලහුචිත්තතාය න පාරිපූරිං ගච්ඡති. සම්පන්නවතොති පරිපුණ්ණසීලාදිවතගුණො ‘Lugar de descanso’ es donde se detienen en virtud de haber alcanzado el descanso; un lugar para reposar. ‘Habiéndose reunido’ significa habiéndose congregado. ‘Delibera con expresiones de promesas’ significa la deliberación, la causa que hace saber. ‘Sonidos contrarios’ son sonidos desagradables debido a que han caído en la condición de ser contrarios, revelando la falta de verdad. ‘Por esa razón’ significa por esa palabra falsa que tiene la apariencia de una razón. ‘No debe sentirse abatido’ por el hecho de no ser el hacedor. ‘Se angustia por el sonido’ es aquel cuya naturaleza es angustiarse por el mero sonido falso aplicado a sí mismo por otros. ‘No cumple el voto’ significa que no alcanza la plenitud del voto según ha sido asumido, debido a la ligereza mental. ‘Del que posee el voto cumplido’ es aquel cuyas cualidades de los votos, como la virtud y otros, son plenas. කුලඝරණීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Kulagharaṇīsutta. 9. වජ්ජිපුත්තසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Vajjiputtasutta. 229. වජ්ජිරට්ඨෙ රාජපුත්තොති වජ්ජිරට්ඨෙ ජාතසංවද්ධො වජ්ජිරාජපුත්තො. සබ්බරත්තිචාරොති ඡණසම්පත්තියා ඉතො චිතො චරන්තෙහි අනුභවිතබ්බනක්ඛත්තමහො. තෙනාහ ‘‘කත්තිකනක්ඛත්තං ඝොසෙත්වා’’ තිආදි. එකාබද්ධං හොතීති යස්මා චාතුමහාරාජිකදෙවා තස්මිං දිවසෙ නක්ඛත්තං [Pg.303] ඝොසෙත්වා අත්තනො පුඤ්ඤානුභාවසිද්ධාය දිබ්බසම්පත්තියා මහන්තං නක්ඛත්තකීළාසුඛං අනුභවන්ති, තස්මා තං තෙහි එකාබද්ධං විය හොති. භෙරිආදිතූරියානන්ති භෙරිමුදිඞ්ගසඞ්ඛපණවවීණාදිතූරියානං. තාළිතානන්ති ආරද්ධලයානුරූපං පහටානං. වීණාදීනන්ති වීණාවෙණුගොමුඛීආදීනං. වාදිතානන්ති යථාරද්ධමුච්ඡනානුරූපං සඞ්ඝට්ටිතානං. අභාසීති තෙන සද්දෙන ආකඩ්ඪියමානහදයො අයොනිසො උම්මුජ්ජිත්වා ‘‘මහතී වත මෙ ජානී’’ති අනුත්ථුනන්තො අභාසි. ඡඩ්ඩිතදාරුකං වියාති වනෙ ඡඩ්ඩිතනිරත්ථකකළිඞ්ගරං විය. ලාමකතරොති නිහීනතරො. දෙවතා පඨමප්පිතං ආණිං පටාණියා නීහරන්තී විය තෙන භික්ඛුනා වුත්තමත්ථං අපනෙන්තී ‘‘තස්ස තෙ බහුකා පිහයන්තී’’ති අවොචාති වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ‘‘ථෙරො’’තිආදිමාහ. සග්ගං ගච්ඡන්තානං යථා නෙරයිකා පිහයන්ති, එවං සම්මාපටිපන්නස්ස තුය්හං බහූ පිහයන්ති, තස්මා ත්වං ‘‘පාපියො’’ති අත්තානං මා මඤ්ඤිත්ථාති අධිප්පායො. 229. ‘Un hijo de rey en el país de Vajji’ es un hijo de un rey de Vajji, nacido y criado en el país de Vajji. ‘Aquel que deambula toda la noche’ es el festival de los astros que debe ser disfrutado por quienes deambulan de aquí para allá con la llegada de la festividad. Por eso dijo: ‘Habiendo anunciado el festival de Kattika’, etc. ‘Está conectado como uno solo’ significa que, puesto que los devas de los Cuatro Grandes Reyes anuncian el festival en ese día y disfrutan de la gran felicidad de los juegos del festival con la gloria celestial lograda por el poder de sus propios méritos, por lo tanto, parece estar conectado como uno solo con ellos. ‘De los instrumentos musicales como tambores’ se refiere a instrumentos como tambores, mudingas, caracolas, panavas y viñas. ‘Tocados’ significa pulsados de acuerdo con el ritmo iniciado. ‘De las viñas y otros’ se refiere a la viña, la flauta, el gomukhi y otros. ‘Interpretados’ significa pulsados de acuerdo con la entonación iniciada. ‘Habló’ significa que, con el corazón atraído por ese sonido, surgiendo sin atención sabia, lamentándose diciendo ‘grande es ciertamente mi pérdida’, habló. ‘Como un trozo de madera desechado’ significa como un madero inútil arrojado en el bosque. ‘Más inferior’ significa más degradado. La deidad, como quien saca una clavija clavada previamente con otra clavija, descartando el significado dicho por ese monje, dijo: ‘Muchos te envidian’. Mostrando lo que fue dicho, expresó ‘el Anciano’, etc. ‘Así como los habitantes de los infiernos envidian a los que van al cielo, así muchos te envidian a ti que practicas correctamente; por lo tanto, no pienses de ti mismo que eres “pecaminoso”’; este es el sentido. වජ්ජිපුත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Vajjiputtasutta. 10. සජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Sajjhāyasutta. 230. නිස්සරණපරියත්තිවසෙනාති අද්ධා ඉමං පරියත්තිං නිස්සාය වට්ටදුක්ඛතො නිස්සරිතුං ලබ්භාති එවං නිස්සරණපරියත්තිවසෙන. සජ්ඣායනතොති විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සජ්ඣායනතො. ඉදානි තස්ස නිස්සරණපරියත්තිවසෙන සජ්ඣායනකරණං, පටිපත්තිවසෙන වත්තපටිවත්තකරණං, විපස්සනාභාවනඤ්ච දස්සෙතුං ‘‘සො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අරහත්තං පත්තදිවසෙ පටිපත්තිකිත්තනාය පුරිමදිවසෙසුපි තථා පටිපජ්ජි, විපස්සනං පන උස්සුක්කාපෙතුං නාසක්ඛීති දස්සෙති. කාලං අතිවත්තෙතීති ඉදං ‘‘සඞ්කසායතී’’ති පදස්ස අත්ථවචනං. ථෙරස්සාති සජ්ඣායකත්ථෙරස්ස. 230. ‘En virtud del estudio para la liberación’ significa ‘ciertamente basándose en este estudio de las escrituras se puede obtener el escape del sufrimiento de la ronda de renacimientos’; así, en virtud del estudio para la liberación. ‘Por el recitado’ significa por el recitado situándose en el punto culminante de las bases de la liberación. Ahora, para mostrar su realización del recitado en virtud del estudio para la liberación, su cumplimiento de los deberes y obligaciones en virtud de la práctica, y su desarrollo de la visión clara, se dice ‘Él, se dice’, etc. Se muestra que, con el fin de elogiar la práctica en el día en que alcanzó el estado de Arhat, también se aplicó de esa manera en los días anteriores, pero no pudo esforzarse en la visión clara. ‘Pasa el tiempo’ es la explicación del significado de la palabra ‘se marchita’. ‘Del Anciano’ se refiere al anciano que realiza el recitado. ධම්මපදානීති සීලාදිධම්මක්ඛන්ධදීපකානි පදානි. තෙනාහ ‘‘සබ්බම්පි බුද්ධවචනං අධිප්පෙත’’න්ති. න ගණ්හාසි උද්දෙසන්ති අධිප්පායො. පාළියං ‘‘භික්ඛූහි සංවසන්තො’’ති ඉමිනා තෙසං ධම්මස්සවනත්ථායපි ධම්මො පරියාපුණිතබ්බොති දස්සෙති. විරජ්ජති එතෙනාති විරාගො, අරියමග්ගො. ජානිත්වාති පරිඤ්ඤාභිසමයවසෙන දිට්ඨසුතාදිං යාථාවතො ජානිත්වා පටිවිජ්ඣිත්වා. විස්සජ්ජනන්ති [Pg.304] පහානං. න බුද්ධවචනස්ස විස්සජ්ජනං. භණ්ඩාගාරිකපරියත්තියාපි අනුඤ්ඤාතත්තා පගෙව නිස්සරණත්ථාය, තත්ථ පන මත්තා ජානිතබ්බාති දස්සෙන්තො ‘‘එත්තාවතා’’තිආදිමාහ. ‘Palabras del Dhamma’ son las palabras que iluminan los agregados del Dhamma, como la virtud y otros. Por eso dijo: ‘Se refiere a toda la palabra del Buda’. El sentido es: ‘No recibiste la instrucción’. En el texto pali, ‘viviendo con los monjes’ muestra que el Dhamma debe ser aprendido también con el propósito de escuchar el Dhamma de ellos. ‘Aquello por lo cual uno se desapasiona’ es el desapego, el Noble Sendero. ‘Habiendo conocido’ significa habiendo conocido y penetrado la verdad de lo visto, oído, etc., mediante la comprensión plena. ‘Soltar’ es el abandono. No es el abandono de la palabra del Buda. Puesto que el estudio de las escrituras como un ‘custodio del tesoro’ también está permitido, cuanto más para el propósito de la liberación; pero en ese caso se debe conocer la medida; mostrando esto, dice ‘Hasta aquí’, etc. සජ්ඣායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Sajjhāyasutta. 11. අකුසලවිතක්කසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Akusalavitakkasutta. 231. අකුසලෙ විතක්කෙති අකොසල්ලසම්භූතට්ඨෙන අකුසලෙ මිච්ඡාවිතක්කෙ. යොනි වුච්චති උපායො, තස්මා අසුභාදිකෙ සුභාදිවසෙන මනසිකාරො අයොනිසොමනසිකාරොති ආහ ‘‘අනුපායමනසිකාරෙනා’’ති. පාසාදිකකම්මට්ඨානන්ති පසාදාවහං බුද්ධානුස්සතිආදිකම්මට්ඨානං. බලවපීතිඤ්ච සුඛඤ්චාති නීවරණවික්ඛම්භනතො බලවන්තං උපචාරජ්ඣානසහගතං පීතිඤ්ච සුඛඤ්ච. 231. ‘En los pensamientos no saludables’ se refiere a los pensamientos erróneos en el sentido de que surgen de la falta de habilidad. ‘Yoni’ se llama al método; por lo tanto, la atención en lo desagradable como si fuera agradable, etc., es atención inapropiada; por eso dijo ‘mediante la atención sin método’. ‘Objeto de meditación inspirador’ se refiere a un objeto de meditación como el recuerdo del Buda, que trae serenidad. ‘Gozo y felicidad intensos’ se refiere al gozo y la felicidad que acompañan a la meditación de acceso, intensos debido a la supresión de los obstáculos. අකුසලවිතක්කසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Akusalavitakkasutta. 12. මජ්ඣන්හිකසුත්තවණ්ණනා 12. Explicación del Majjhanhikasutta. 232. නන්දනවග්ගෙති නන්දනවග්ගවණ්ණනායං තත්ථ ඉධාපි ගාථාය විසෙසාභාවතො. යදි එවං කස්මා තත්ථ සඞ්ගීතං ඉධ ගහිතන්ති? දෙවතාපටිසංයුත්තතං උපාදාය දෙවතාසංයුත්තෙ සඞ්ගහිතම්පි අට්ඨුප්පත්තියා පටිසංයුත්තත්තා ඉධ ගහිතං. 232. ‘En el Nandanavagga’ significa en la explicación del Nandanavagga, puesto que allí no hay diferencia en el verso respecto a este caso. Si es así, ¿por qué lo que fue recitado allí se ha tomado aquí? Tomando en cuenta la relación con las deidades, aunque fue incluido en el Devatāsaṃyutta, aquí se ha incluido debido a que está relacionado con las circunstancias del origen. මජ්ඣන්හිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Majjhanhikasutta. 13. පාකතින්ද්‍රියසුත්තවණ්ණනා 13. Explicación del Pākatindriyasutta. 233. තෙරසමෙ යං වත්තබ්බං, තං විත්ථාරිතමෙවාති යොජනා. ජන්තුදෙවපුත්තසුත්තෙති ජන්තුදෙවපුත්තසුත්තසංවණ්ණනාය. ‘‘තත්ථ සඞ්ගීතං ඉධාපී’’තිආදි අනන්තරසුත්තවණ්ණනායං වුත්තනයමෙව. 233. La construcción es: ‘Lo que debe decirse en el decimotercero, ya ha sido detallado’. ‘En el Jantudevaputtasutta’ significa en el comentario del Jantudevaputtasutta. ‘Lo que fue recitado allí, también aquí’, etc., sigue el mismo método dicho en la explicación del sutta anterior. පාකතින්ද්‍රියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye la explicación del Pākatindriyasutta. 14. ගන්ධත්ථෙනසුත්තවණ්ණනා 14. Explicación del Gandhatthenasutta. 234. ගන්ධාරම්මණං [Pg.305] උපනිජ්ඣායතීති ගන්ධසඞ්ඛාතං ආරම්මණං උපෙච්ච නිජ්ඣායති, රූපාරම්මණෙන විය විඤ්ඤාණෙන රූපං, ගන්ධාරම්මණෙන තං උපෙච්ච නිජ්ඣායති පච්චක්ඛතො, යාථාවතො සභාවතො පටිවිජ්ඣතීති අත්ථො. උපසිඞ්ඝිස්සතීති තණ්හාවසෙන උපගන්ත්වා සිඞ්ඝිස්සති. 234. ‘Contempla el objeto del olor’ significa que, habiéndose acercado al objeto conocido como olor, lo contempla; así como la conciencia percibe la forma mediante el objeto de la forma, así, habiéndose acercado a ese objeto del olor, lo contempla directamente; el significado es que lo penetra de acuerdo con su verdadera naturaleza. ‘Olerá’ significa que se acercará y olerá bajo la influencia del deseo. එකඞ්ගමෙතං ථෙය්‍යානන්ති ආරම්මණවසෙන ථෙය්‍යවත්ථූසු විභජියමානෙසු එකමඞ්ගමෙතං ගන්ධාරම්මණන්ති ආහ ‘‘ථෙනිතබ්බාන’’න්තිආදි. ඔජාපෙක්ඛාය ථෙය්‍යාය පවත්තමානාය ධම්මාරම්මණතාපි තස්සා සියා, සා පන න මධුරා ථෙය්‍යකතා චාති ‘‘පඤ්චකොට්ඨාසාන’’න්ති වුත්තං. කාමඤ්ච තං ගන්ධාරම්මණං කෙනචි පරිග්ගහිතං න හොතීති ආදියිතුං සක්කා, සත්ථාරා පන අනනුඤ්ඤාතත්තා න යුත්තො තස්ස පරිභොගො. යං පන තෙන භික්ඛුනා වුත්තං ‘‘න හරාමි න භඤ්ජාමී’’ති, තස්සපි අයමෙව පරිහාරො. වණ්ණීයති ඵලං එතෙනාති වණ්ණං, කාරණන්ති වුත්තං ‘‘වණ්ණෙනාති කාරණෙනා’’ති. «Esto es una parte del robo»: al dividir los objetos de robo según sus bases, dijo: «esta es una parte, el objeto del olor», refiriéndose a «lo que debe ser robado», etc. Al actuar el robo con la expectativa del nutriente (ojā), también podría haber una base de fenómeno mental (dhammārammaṇatā) para ello; sin embargo, no es dulce ni se comete el robo con ese propósito, por lo cual se dijo: «de las cinco partes». Ciertamente, ese objeto de olor no ha sido tomado por nadie más y puede ser recogido, pero debido a que no ha sido autorizado por el Maestro, su uso no es apropiado. En cuanto a lo dicho por ese bhikkhu: «no lo retiro ni lo rompo», esta es la misma respuesta. «Vaṇṇa» (color/causa) se explica como aquello por lo cual se describe el fruto, por eso se dijo: «por el vaṇṇa significa por la causa». තස්මින්ති තස්මිං භික්ඛුස්මිං. ආකිණ්ණකම්මන්තොති තණ්හාදිට්ඨිආදිවසෙන අකුසලකම්මන්තො දිට්ඨිමොහතණ්හාදිවසෙන ආදිතො පට්ඨාය කුසලකම්මානං පටික්ඛෙපනතො. දිට්ඨිවසෙන ච කථිනකක්ඛළඛරිගතත්තා ‘‘අඛීණකම්මන්තො කක්ඛළකම්මන්තො’’ති වුත්තං. «En aquel»: en aquel bhikkhu. «De acciones acumuladas (o turbias)»: aquel cuyo trabajo es perjudicial debido al deseo, las opiniones, etc., debido al rechazo de las acciones meritorias desde el principio por causa de la ilusión de las opiniones, el deseo, etc. Y debido a la cualidad de ser obstinado, rudo y áspero por el poder de las opiniones, se dijo: «de acciones no agotadas, de acciones rudas». ආකිණ්ණලුද්දොති ආකිණ්ණො හුත්වා කක්ඛළො. තෙනාහ ‘‘බහුපාපො’’තිආදි. මක්ඛිතොති ලිත්තො. තන්ති දෙවතාචොදනං. තස්මාති අතික්කම්ම ඨිතත්තා‘‘ත්වඤ්චාරහාමි වත්තවෙ’’ති එවමාහ. «Acumulado de crueldad»: habiéndose vuelto lleno de rudeza. Por eso dijo: «de mucho mal», etc. «Manchado»: untado. «A eso»: a la advertencia de la deidad. «Debido a eso»: por haber permanecido transgrediendo, dijo: «y tú eres digno de que se te hable». ගවෙසන්තස්ස අත්තනො සන්තානෙ උප්පාදනවසෙන පරියෙසන්තස්ස. අනෙකයොජනායාමවිත්ථාරං ගගනතලං බ්‍යාපෙත්වා උප්පන්නවලාහකකූටප්පමාණං විය. සුද්ධොති සීලෙන පරිසුද්ධො අයන්ති ජානාසි. සුගතින්ති සුන්දරනිබ්බත්තිං. තෙන නිබ්බානස්සපි සඞ්ගහො සිද්ධො. «Para el que busca»: para aquel que busca por medio de la generación en su propia continuidad mental. Como la medida de una masa de nubes que surge habiendo permeado la bóveda del cielo, de muchos yojanas de longitud y anchura. «Puro»: sabes que este es puro por la virtud. «Un buen destino»: un renacimiento afortunado. Con esto, también se logra la inclusión del Nibbāna. ගන්ධත්ථෙනසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Termina el comentario al Gandhatthenasutta. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය Del Sāratthappakāsinī, comentario al Saṃyuttanikāya, වනසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. concluye la explicación del significado oculto del comentario al Vanasaṃyutta. 10. යක්ඛසංයුත්තං 10. Yakkhasaṃyutta 1. ඉන්දකසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Indakasutta 235. අත්තනො [Pg.306] පරිණායකත්තෙන ඉන්දො නාම මහෙසක්ඛො, ඉන්දොති සමඤ්ඤා අස්සාති කත්වා ‘‘ඉන්දකො’’තිපි වුච්චති, තස්ස ඉන්දකස්ස. ඉන්දකූටෙ පබ්බතෙ නිවසතීති ඉන්දකූටනිවාසී, තස්ස ඉන්දකූටනිවාසිනො. බලිකම්මෙහි යජිතබ්බතො පූජිතබ්බතො යක්ඛො, තස්ස යක්ඛස්ස. ඉන්දස්ස නිවාසට්ඨානභූතං කූටං ඉන්දකූටන්ති යක්ඛතො කූටෙන නාමං ලද්ධං. ඉන්දකූටො ඉන්දො උත්තරපදලොපෙන යථා ‘‘කෙලාසකූටො කෙලාසො’’ති. ඉන්දො යක්ඛොති කූටතො යක්ඛෙන නාමං ලද්ධං. න චෙත්ථ ඉතරීතරනිස්සයදොසො අඤ්ඤමඤ්ඤූපලක්ඛණභාවතො යථා තං ‘‘කායකම්මට්ඨාන’’න්ති. රූපන්ති සකලං රූපක්ඛන්ධමාහ, න රූපායතනන්ති. ඉමං සරීරං පෙච්ච අයං කින්ති පටිලභතීති චොදෙති. 235. «Indaka» es el nombre de un yakkha de gran poder por ser un líder (indo). Se le llama «Indaka» debido a que posee la denominación de «Indo». «Habitante de Indakūṭa» es aquel que reside en la montaña Indakūṭa. «Yakkha» se refiere a él por ser digno de recibir ofrendas (bali) y ser venerado. «Indakūṭa» es el pico que sirve de lugar de residencia para el Indo (el jefe), recibiendo el nombre del pico a partir del yakkha. «Indakūṭo» es «Indo», con la elisión de la palabra posterior, al igual que «Kelāsakūṭo» se llama «Kelāso». «Indo yakkha» significa que el yakkha obtuvo el nombre a partir del pico. Aquí no hay el error de dependencia mutua, pues ambos se caracterizan recíprocamente, como en la expresión «objeto de meditación del cuerpo» (kāyakammaṭṭhāna). «Forma» (rūpa) se refiere a todo el agregado de la materia, no solo a la base visual. Cuestiona: «¿Qué obtiene este cuerpo después de pasar a este estado (del vientre)?». කුතො ආගච්ඡතීති පරාධාරරූපෙ ජීවෙ අත්තනි මාතුකුච්ඡිමොක්කන්තෙ රූපස්ස සම්භවොති කුතො නාම ඨානතො ආගච්ඡති. තෙනාහ ‘‘ඉමානි ච අට්ඨීනි ඉමා ච මංසපෙසියො’’තිආදි. කථං න්වයන්ති අයං කුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ ගබ්භරෙ කථං සජ්ජතීති පුච්ඡති. ‘‘සීහානංව නදන්තානං, දාඨීනං ගිරිගබ්භරෙ’’තිආදිනා (ථෙරගා. නිදානගාථා) ගබ්භරො ච කුච්ඡිවාචකො ආගතො. තෙනාහ ‘‘ගබ්භරස්මින්ති මාතුකුච්ඡිස්මි’’න්ති. පුග්ගලවාදීති අත්තවාදුපාදානො. යථා හි මච්ඡමංසං භුත්තං ඵෙණං විය හුත්වා විලීයති, න ච පඤ්ඤායති සත්තභාවෙන අප්පවත්තනතො, එවමෙවං යදි මාතුකුච්ඡිස්මිං ගබ්භභාවෙන උප්පන්නං රූපං සත්තො න භවෙය්‍ය නො වඩ්ඪෙය්‍ය, විලීයිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය, පඤ්ඤායති ච තං රූපං, තස්මා ජීවොති ඉමාය ලද්ධියා. එවමාහාති ‘‘රූපං…පෙ… ගබ්භරස්මි’’න්ති එවමවොච. පඨමන්ති එතෙසං පඤ්චන්නං පඨමං. තෙනාහ ‘‘පඨමෙන පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණෙන සද්ධි’’න්ති. ‘‘ජාතිඋණ්ණංසූහීති ජාතිඑළකාය උණ්ණංසූහී’’ති වදන්ති. ‘‘ගබ්භං ඵාලෙත්වා ගහිතඋණ්ණා ජාතිඋණ්ණා. තස්සා අංසූහි තීහි කතසුත්තග්ගෙ’’ති සංයුත්තභාණකානං අධිප්පායො. «¿De dónde viene?»: en el yo o el ser vivo que tiene una base externa, el surgimiento de la materia ocurre al entrar en el vientre materno; así, se pregunta ¿de qué lugar proviene? Por eso dijo: «y estos huesos y estos trozos de carne», etc. «¿Cómo en esto?»: pregunta cómo se vincula este ser en el vientre, que se define como una caverna. En pasajes como «como leones rugientes, colmilludos en la caverna de la montaña» (Theragāthā), la palabra «caverna» (gabbhara) se usa para referirse al vientre. Por eso dijo: «en la caverna significa en el vientre materno». «Defensor del individuo» (puggalavādī): aquel que se aferra a la doctrina del yo. Así como la carne de pescado consumida se disuelve volviéndose como espuma y no se percibe como la continuidad de un ser, de la misma manera, si la forma surgida como embrión en el vientre materno no fuera un ser vivo, no crecería y se disolvería; pero esa forma se percibe, por lo tanto, existe un ser vivo: esta es su creencia. «Así dijo»: «la forma... hasta... en la caverna», así habló. «Primero»: el primero de estos cinco (estados). Por eso dijo: «junto con la primera conciencia de renacimiento». Dicen que «jātiuṇṇaṃsūhi» significa «con los hilos de lana de una oveja recién nacida». La opinión de los recitadores del Saṃyutta es: «lana tomada tras abrir el vientre de una oveja recién nacida, con tres de sus hebras formando la punta de un hilo». අනාවිලොති අච්ඡො, සුප්පසන්නොති අත්ථො. එවංවණ්ණප්පටිභාගන්ති වුත්තප්පමාණසණ්ඨානසම්පරිච්ඡින්නං. කලලං සම්පවුච්චතීති අත්තභාවො භූතුපාදාරූපසඞ්ඛාතො [Pg.307] සන්තානවසෙන පවත්තමානො කලලං නාමාති කථීයති. «Sin turbidez» significa límpido, muy claro. «De tal color y apariencia»: limitado por el tamaño y la forma descritos. «Se llama kalala»: el organismo físico, definido como materia derivada de los elementos, que procede por vía de continuidad, se denomina «kalala» (el embrión en su primera fase). කලලාති යථාවුත්තකලලරූපහෙතු තං නිස්සාය පච්චයං කත්වා. මංසධොවනඋදකවණ්ණන්ති වණ්ණතො මංසධොවනඋදකවණ්ණං, සණ්ඨානතො පන විලීනතිපුසදිසං. «Del kalala»: debido a la causa de la forma del kalala ya mencionada, tomándola como condición. «Del color del agua de lavar carne»: por su color es como el agua de lavar carne, pero por su forma es similar al plomo derretido. පරිපක්කන්ති පරිපාකකලලභාවතො පරිපාකං ගතං සුපරිපාකං ගතං. සමූහතන්ති සමූහභූතං සඞ්ගතං. විවට්ටමානන්ති පරිණමන්තං. තබ්භාවන්ති කරණෙ එතං උපයොගවචනං, තබ්භාවෙන පරිණමන්තන්ති අත්ථො. නිස්සක්කෙ වා උපයොගවචනං, තබ්භාවතො කලලභාවතො කලලං විපරිණමන්තං. අබ්බුදං නාම ජායති, අබ්බුදං නාම සම්පජ්ජතීති අත්ථො. «Maduro»: que ha llegado a la madurez desde el estado de kalala, bien madurado. «Congregado»: convertido en una masa, unido. «Transformándose»: evolucionando. «En ese estado» (tabbhāvaṃ): este es un uso acusativo con sentido instrumental, significa «transformándose mediante ese estado». O bien es un uso acusativo con sentido de alejamiento (ablativo), «transformándose desde ese estado de kalala». «Nace lo que se llama abbuda»: significa que se produce el estado de abbuda. විලීනතිපුසදිසා සණ්ඨානවසෙන, වණ්ණවසෙන පන සිතා අරත්තාව හොතීති වදන්ති. මණ්ඩන්ති දාරිකානං තථා පීළනතො නිබ්බත්තමරිචපක්කස්ස සාරභූතං රසං. සබ්බභාගෙහි මුච්චතීති සො මණ්ඩො කපාලෙ අලග්ගො හුත්වා තස්ස සබ්බභාගෙහි මුච්ඡිත්වා පිණ්ඩිතො හුත්වා තිට්ඨති. එවරූපා පෙසි හොතීති සා පෙසි ගබ්භාසයෙ කත්ථචි අලග්ගා යථාවුත්තමණ්ඩො විය පිණ්ඩිතො හුත්වා තිට්ඨති. තෙනාහ ‘‘විලීනතිපුසදිසා’’ති. Por su forma es similar al plomo derretido, pero por su color dicen que es blanco, no rojo. «La esencia» (maṇḍa): se refiere al zumo esencial de la pimienta madura que se produce cuando las niñas la presionan. «Se libera de todas las partes»: esa esencia, sin adherirse a la cáscara, se desprende de todas las partes y permanece como una masa. «Tal es la pesi» (trozo de carne): esa pesi permanece en la matriz sin adherirse a ninguna parte, como una masa, similar a la esencia mencionada. Por eso se dijo: «similar al plomo derretido». පෙසි නිබ්බත්තතීති එත්ථ පෙසීති නිස්සක්කෙ පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘තතො පෙසිතො’’ති. «Nace la pesi»: aquí «pesī» es un caso nominativo con sentido de alejamiento (procedencia), por lo que dijo: «a partir de eso [el abbuda], la pesi». ඝනස්ස සණ්ඨානං. නිබ්බත්තං කම්මපච්චයාති තංසණ්ඨානං රූපධම්මනිබ්බත්තියා ජායති. ‘‘ජරාමරණං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්න’’න්ති (සං. නි. 2.20) හි වුත්තං. La forma del «ghana» (masa sólida). «Nacido por la condición del kamma»: esa forma nace de la producción de fenómenos materiales. Pues se ha dicho: «la vejez y la muerte son impermanentes, condicionadas, surgidas por dependencia» (SN 2.20). පීළකාති පීළකසදිසා මංසපිණ්ඩා ජායන්ති. «Protuberancias» (pīḷakā): nacen masas de carne similares a bultos (que darán lugar a las extremidades). සත්තමාදීනීති ආදි-සද්දෙන අට්ඨමසත්තාහතො පට්ඨාය යාව එකචත්තාලීසා චතුත්තිංස සත්තාහානි සඞ්ගණ්හාති. පරිණතකාලන්ති ගබ්භස්ස පරිණතකාලං. නවමාසතො බහි පරිපක්කො නාම හොති කෙසලොමාදිනිබ්බත්තිතො. තෙනාහ ‘‘ද්වාචත්තාලීසෙ සත්තාහෙ එතානි ජායන්තී’’ති. «Sattamādīni» (a partir de la séptima): mediante la palabra «ādi» (etcétera), se comprenden las treinta y cuatro semanas que van desde la octava semana hasta la cuadragésima primera. «Pariṇatakālaṃ» (el tiempo de maduración) se refiere al tiempo de maduración del feto. A partir del noveno mes, se dice que está plenamente desarrollado debido a la aparición del cabello, vellos, etc. Por ello se dice: «en la cuadragésima segunda semana estos nacen». තස්සාති [Pg.308] ගබ්භසෙය්‍යකසත්තස්ස. මාතුඋදරපටලෙන එකාබද්ධො හොති යතො මාතරා පරිභුත්තආහාරො ආමාසයෙ පතිට්ඨිතෙ ගබ්භස්ස නාභිනාළානුසාරෙන ගබ්භගතස්ස සරීරං සම්පත්වා ආහාරකිච්චං කරොති. ආහාරසමුට්ඨානරූපං සමුට්ඨාපෙතීති ගබ්භගතස්ස කායෙ ඔජාය පච්චයො හොති. සා ච තං පච්චයං ලභිත්වා ඔජට්ඨමකං රූපං සමුට්ඨාපෙති. එවං මාතරා පරිභුත්තආහාරපච්චයෙන ගබ්භගතො දස මාසෙ යාපෙති අත්තනො නාභිනාළානුසාරගතෙනෙව තෙන යාව ආහාරසමුට්ඨානසත්තාහො, තතො පට්ඨාය ආහරණතො. කෙචි පන ‘‘මාතරා පරිභුත්තආහාරො බාහිරවග්ගො විය තස්ස කායං අභිසන්නෙති පරිසන්නෙති, තෙන සො යාපෙතී’’ති වදන්ති. කුච්ඡිගතං උදරපටලෙන තිරොහිතත්තා බහි ඨිතන්ති වත්තබ්බතං න අරහතීති ‘‘කුච්ඡියා අබ්භන්තරගතො’’ති ආහ. මාතුකුච්ඡිගතො නරොති මාතු තිරොකුච්ඡිගතො. එවං ඛොති ඉමිනා යථාවුත්තාකාරෙන අයං සත්තො…පෙ… නිබ්බත්තති, තස්මා රූපං න ජීවො. න හි දිට්ඨිගතස්ස සත්තාහක්කමෙන වුඩ්ඪිප්පත්තො ඉච්ඡිතො අනිච්චතාපත්තිතො. «Tassa» (de aquel): se refiere al ser que reside en el útero. Está unido a la membrana del útero materno, de modo que el alimento consumido por la madre, una vez depositado en el estómago, llega al cuerpo del feto a través del cordón umbilical y cumple la función de nutrición. «Samuṭṭhāpeti āhārasamuṭṭhānarūpaṃ» (origina la materia producida por el alimento): significa que se convierte en condición para la esencia nutritiva (ojā) en el cuerpo del feto. Y esta, al obtener esa condición, origina la materia que tiene la esencia como octavo factor (ojaṭṭhamaka-rūpa). Así, mediante la condición del alimento consumido por la madre, el feto subsiste durante diez meses a través de su propio cordón umbilical hasta la semana en que se produce la materia por el alimento, y a partir de entonces por la asimilación. Otros, sin embargo, dicen: «El alimento consumido por la madre, como una masa externa, empapa y satura su cuerpo, y por eso subsiste». Dado que está oculto por la membrana abdominal dentro del vientre, no es apropiado decir que está fuera; por ello dice: «entrado en el interior del vientre». «Mātukucchigato naro» (un hombre en el vientre materno) significa uno que está oculto en el vientre de la madre. «Evaṃ kho» (así pues): de la manera antes mencionada, este ser… se origina; por lo tanto, la materia (rūpa) no es el alma (jīvo). Pues no se desea que el desarrollo alcanzado por la visión errónea mediante la secuencia de semanas sea el alma, debido a que está sujeto a la impermanencia. ඉන්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario del Indaka Sutta. 2. සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Sutta llamado Sakka 236. සක්කනාමකොති බලිපුත්තො විය සක්කස්ස වසෙන ගහිතනාමො. ‘‘එසො කිරා’’ති පාඨො. ‘‘එකො කිරා’’තිපි ලිඛන්ති. මාරස්ස පක්ඛෙ ගතො මාරපක්ඛිකො. යදඤ්ඤන්ති එත්ථ යන්ති කිරියාපරාමසනං, තස්මා යං අඤ්ඤස්ස අනුසාසනං, තං සමණස්ස න සාධූති යොජනා. කාරණෙනාති කාරණමත්තෙන සංවාසො ජායති. යෙන කෙනචි ගහට්ඨෙන වා පබ්බජිතෙන වා. තං කාරණන්තරං සමාගතං පුරිසං සප්පඤ්ඤො සම්බුද්ධො අනුකම්පිතුං නාරහති විසෙසාධිගමාභාවා, සති පන තස්මිං සවිසෙසං පසාදො හොතීති. මනසා චෙ…පෙ… න තෙන හොති සංයුත්තො සිනෙහවසෙන අනුකම්පා අනුද්දයා තස්සා අසංකිලිට්ඨසභාවත්තා. 236. «Sakkanāmako» (llamado Sakka): es un nombre adoptado bajo la influencia de Sakka, como el hijo de Bali. La lectura es «eso kira» (así dicen de él). También escriben «eko kira» (se dice que uno). «Mārapakkhiko»: que se ha pasado al bando de Māra. «Yadaññaṃ» (lo que sea de otro): aquí «yaṃ» se refiere a la acción; por lo tanto, la interpretación es que la instrucción de otro no es buena para un asceta. «Kāraṇena» (por una causa): la convivencia surge por una mera causa, ya sea con un laico o con un monje. Un sabio Despierto no debe compadecerse de una persona que se ha acercado por alguna otra razón si no hay un logro especial; sin embargo, si lo hay, surge una devoción particular. «Manasā ce» (si con la mente)... no está vinculado a él por medio del afecto, la compasión o la piedad, debido a la naturaleza no contaminada de estas. සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el comentario del Sakkanāma Sutta. 3. සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Sūciloma Sutta 237. ගයාය [Pg.309] අවිදූරෙ භවො ගාමො ‘‘ගයා’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘ගයාය’’න්ති, තෙනාහ ‘‘ගයාය අවිදූරෙ නිවිට්ඨගාමං උපනිසායාති අත්ථො’’ති. ගොචරගාමනිදස්සනං හෙතං. ඉදං උපරි ඉදං හෙට්ඨාති නත්ථි උප්පටිපාටියො මඤ්චපාදානං ද්වීසු පස්සෙසු දීඝභාවෙන. බලිකම්මත්ථාය කතං දෙවතාධිට්ඨානන්ති අධිප්පායෙන දෙවට්ඨානෙ ඨපෙන්ති. අට්ඨපාදමඤ්චසදිසො කිර සො හෙට්ඨුපරිපරිවත්තෙතබ්බතො. කථිනසිබ්බනසූචි කථිනසූචි. අපච්චත්ථරිත්වාති කිඤ්චි සඞ්ඝිකසෙනාසනස්ස උපරි පටිච්ඡදනං අපච්චත්ථරිත්වා. ගවච්ඡිවිජ්ඣිතං වියාති තෙහි සූචිලොමෙහි ගවච්ඡිජාලං විය ගතං සබ්බසො සමොහතං. 237. Se dice «Gayā» para referirse a una aldea situada no lejos de Gayā; por ello dice: «el significado es que se estableció cerca de una aldea vecina a Gayā». Esto es un ejemplo de una aldea de pastoreo (para recibir limosnas). «Esto arriba, esto abajo»: no hay desorden en las patas de la cama debido a su longitud en ambos lados. Las colocan en el lugar de las deidades con la intención de que sea una morada de deidades hecha para el rito de las ofrendas (bali). Se dice que era similar a una cama de ocho patas porque se podía voltear de arriba a abajo. «Kathinasibbanasūci»: una aguja para coser el manto kathina. «Apaccattharitvā»: sin haber extendido ninguna cubierta sobre el alojamiento de la comunidad (saṅgha). «Gavacchivijjhitaṃ viya»: como si estuviera perforado por una celosía, debido a esos vellos como agujas, estaba totalmente atravesado como una red de ventanas. ඉධාපි ‘‘ඛරසරීරො’’ති වත්වා ඛරසරීරං කථිනසූචිසදිසතාය ලොමස්සාති තස්ස තථාභාවස්ස කාරණං දස්සෙන්තො ‘‘සො කිරා’’තිආදිමාහ. අත්තනො හත්ථෙහීති සඞ්ඝිකතෙලසම්මක්ඛිතෙහි අත්තනො සරීරං මක්ඛෙසි. ඉතීති වුත්තාකාරෙන. Aquí también, habiendo dicho «kharasarīro» (de cuerpo áspero), muestra la razón de tal condición diciendo «so kira» (se dice que él), etc. «Attano hatthehi» (con sus propias manos): se ungió el cuerpo con sus manos embadurnadas con el aceite de la comunidad. «Iti»: de la manera mencionada. සමාගමට්ඨානන්ති යක්ඛසන්නිපාතට්ඨානං. සොති සූචිලොමො යක්ඛො. මන්ති ච තමෙව වදති. «Samāgamaṭṭhānaṃ»: el lugar de reunión de los yakkhas. «So»: el yakkha Sūciloma. Y con «maṃ» (a mí) se refiere a él mismo. උට්ඨාපෙත්වාති උද්ධග්ගා කත්වා. අපනාමෙසීති යථා සො අත්තනො කායං උපනෙතුං න සක්කොති, තථා කරොන්තො ථොකං අපනාමෙසි. අමනුඤ්ඤොති ඵරුසතික්ඛතාය න මනුඤ්ඤො. චිත්තං වා තෙ ඛිපිස්සාමීති මය්හං ආනුභාවෙන තව චිත්තවික්ඛෙපං වා කරිස්සාමි. යථා පන සො චිත්තවික්ඛෙපං කරෙය්‍ය, තං දස්සෙතුං ‘‘යෙසඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. භෙරවං වාති වුත්තාකාරෙන අඤ්ඤථා වා භයානකං දස්සනමත්තෙනෙව සත්තානං භයං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසං උප්පාදෙතුං සමත්ථං. ‘‘කථෙන්තානංයෙවා’’ති වා පාඨො. තං ද්වීසු පාදෙසු ගහෙත්වා පාරං ගඞ්ගාය ඛිපිස්සාමීති යොජනා. «Uṭṭhāpetvā» (haciéndolos erizar): haciendo que se pongan de punta. «Apanāmesi» (lo apartó): actuando de tal manera que aquel no pudiera acercar su propio cuerpo, lo apartó un poco. «Amanuñño» (desagradable): no es agradable debido a su dureza y agudeza. «Cittaṃ vā te khipissāmi» (o lanzaré tu mente): por medio de mi poder causaré la distracción de tu mente. Para mostrar cómo causaría la distracción mental, se dice «yesañhī», etc. «Bheravaṃ vā» (o aterrador): de la manera mencionada o de otra forma, capaz de producir temor, temblor y erizamiento de vellos en los seres con solo su apariencia espantosa. Otra lectura es «kathentānaṃyeva» (de los que hablan). La conexión es: «tomándote por los dos pies, te lanzaré al otro lado del Ganges». කුතොනිදානාති කස්මා කාරණා? අට්ඨකථායං පන සමාසපදමෙතං, විභත්තිඅලොපෙන නිද්දෙසොති දස්සෙතුං ‘‘කිංනිදානා කිංපච්චයා’’ති? අත්ථො වුත්තො. චිත්තං ඔස්සජන්තීති කුසලචිත්තං පවත්තිතුං අප්පදානවසෙන [Pg.310] පුරතො ඛිපන්ති. කුතො සමුට්ඨායාති මිච්ඡාවිතක්කානං සමුට්ඨානං පුච්ඡති? «Kutonidānā»: ¿por qué causa? En el comentario se explica que es una palabra compuesta, una designación sin elisión de la declinación, diciendo: «¿con qué origen, con qué condición?». «Cittaṃ ossajanti» (sueltan la mente): la lanzan hacia adelante sin permitir que se desarrolle la mente de naturaleza saludable (kusalacitta). «Kuto samuṭṭhāya» (¿originándose de dónde?): pregunta por el origen de los pensamientos erróneos (micchāvitakka). කාමරාගාදයො සුභනිමිත්තාදීසු අයොනිසොමනසිකාරහෙතූ. කාමො පන අයොනිසොමනසිකාරො ච නියකජ්ඣත්තපරියාපන්නොති ආහ ‘‘අයං අත්තභාවො නිදානං එතෙසන්ති ඉතොනිදානා’’තිආදි. එවමෙවාති අට්ඨකථායං කීළාපසුතකුමාරකා විය මිච්ඡාවිතක්කා දට්ඨබ්බා, තෙසං උප්පත්තිට්ඨානභූතො ලොකො විය අයං අත්තභාවලොකො. තෙහි ඔස්සජියමානං ධඞ්කං විය චිත්තං, තස්ස පාදෙ බද්ධදීඝසුත්තකං විය තං දූරානුබන්ධං සංයොජනන්ති එවං උපමාය සංසන්දනං දට්ඨබ්බං. El deseo sensual (kāmarāga) y otros tienen como causa la atención inadecuada (ayoniso manasikāra) hacia las señales de belleza, etc. Pero el deseo y la atención inadecuada están incluidos en lo interno de uno mismo; por eso dice: «este cuerpo (attabhāva) es su origen; de aquí se originan», etc. «Evameva» (del mismo modo): en el comentario se explica que los pensamientos erróneos deben verse como niños entregados al juego; este mundo del cuerpo (attabhāva-loko) es como el lugar donde surgen. La mente es como el cuervo que es soltado por ellos, y el grillete (saṃyojana) es como el largo hilo atado a su pata que lo persigue a lo lejos; así debe verse la correspondencia del símil. පාපවිතක්කානං තංසම්පයුත්තකිලෙසානඤ්ච තණ්හා විසෙසපච්චයො තදභාවෙන තෙසං අභාවතොති ආහ ‘‘තණ්හාසිනෙහතො ජාතා’’ති. අත්තභාවපරියාපන්නත්තා ‘‘අත්තනි සම්භූතා’’ති වුත්තං. තෙන නෙසං අනඤ්ඤහෙතුකතං දස්සෙති, නිග්‍රොධස්සෙව ඛන්ධජාතීති ඉමිනා පන පුථුභාවඤ්ච, විසත්තාතිආදිනා දුබ්බිනිස්සටතඤ්ච. වත්ථුකාමෙසු රූපාරම්මණාදීසු පුථූසු. පුථූ කිලෙසකාමා කාමරූපතණ්හාදයො. තෙහි කිලෙසකාමෙහි කරණභූතෙහි. අත්තභාවං ඛන්ධපඤ්චකං. යෙ විපස්සනාය යුත්තපයුත්තා යාථාවතො ජානන්ති. La sed (taṇhā) es la condición especial para los pensamientos malvados y las impurezas asociadas a ellos; por su ausencia, estos no existen; por eso dice: «nacidos del afecto de la sed». Al estar incluidos en el propio ser, se dice: «producidos en uno mismo». Con esto muestra que no tienen otra causa. Con «como las ramas nacidas del tronco de un higuerón (nigrodha)» muestra su multiplicidad, y con «visattā» (enredados), etc., su dificultad para ser eliminados. «Puthūsu» (en los muchos): en los diversos objetos del deseo sensual (vatthu-kāma) como las formas, etc. «Puthū» (muchos): los diversos deseos-impurezas (kilesa-kāma) como la sed por lo sensual y por la forma. Mediante esos deseos-impurezas que actúan como causas. «Attabhāvaṃ»: a los cinco agregados. «Ye»: aquellos que, dedicados a la visión cabal (vipassanā), conocen de acuerdo a la realidad. යතොති පච්චත්තෙ නිස්සක්කවචනන්ති ආහ ‘‘යං නිදානමස්සා’’ති. ‘‘විනොදෙන්තී’’ති කත්තුනිද්දෙසෙන යෙන න විනොදෙන්ති, තං කාරණං බාධිතමෙවාති ආහ ‘‘මග්ගසච්චෙන විනොදෙන්තී’’ති. විනොදනඤ්චෙත්ථ සන්තානතො නීහරණං බහිකරණං සබ්බසො පහානං, පහීනෙ ච තස්මිං කිලෙසෙ ඔඝං තරන්තීති දස්සෙන්තො ‘‘දුත්තර’’න්තිආදිමාහ. එතස්මිං අධිගතෙ න පුන භවොති අපුනබ්භවො, නිබ්බානන්ති ආහ ‘‘අපුනබ්භවසඞ්ඛාතස්සා’’තිආදි. යස්මා එත්ථ ‘‘යෙ නං පජානන්ති, යතොනිදාන’’න්ති පදද්වයෙන දුක්ඛසමුදයසච්චානි, විනොදනග්ගහණෙන මග්ගසච්චං, අපුනබ්භවග්ගහණෙන නිරොධසච්චං පකාසිතං, තස්මා වුත්තං ‘‘චත්තාරි සච්චානි පකාසෙන්තො’’ති. Debido a que el caso ablativo (en 'yatoti') expresa la causa de origen, se dice: ‘de lo cual es el origen’. Con la descripción del sujeto ‘vinodentī’ (disipando), se afirma que aquello por lo cual no se disipa es precisamente la causa que debe ser suprimida; por ello dice: ‘disipan mediante la verdad del sendero’. En este contexto, 'disipar' significa extraer de la continuidad mental, expulsar y abandonar por completo. Mostrando que al haber abandonado esas impurezas se cruza la inundación, dice: ‘difícil de cruzar’, etc. Cuando se alcanza esto, ya no hay renacimiento, por lo tanto, es el no-renacimiento o Nibbāna; por eso dice: ‘lo que se conoce como no-renacimiento’, etc. Puesto que aquí, con las dos palabras ‘quienes lo conocen’ y ‘de donde es el origen’, se revelan las verdades del sufrimiento y su origen; con la mención de ‘disipar’, la verdad del sendero; y con la mención de ‘no-renacimiento’, la verdad del cese; por eso se dice: ‘revelando las cuatro verdades’. තස්මිංයෙවාති යත්ථ ඨිතො ‘‘රාගො ච දොසො චා’’තිආදිනා පඤ්හං පුච්ඡි, තස්මිංයෙව පදෙසෙ ඨිතො. දෙසනානුසාරෙනාති සත්ථු සාමුක්කංසිකධම්මදෙසනාය අනුස්සරණෙන. ඤාණං පෙසෙත්වාති විපස්සනාපටිපාටියා [Pg.311] නිබ්බානං පති අනුබොධඤාණං පෙසෙත්වා පවත්තෙත්වා. සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතොති සහස්සනයපටිමණ්ඩිතස්ස පඨමමග්ගස්ස අධිගමෙන පඨමඵලෙ පතිට්ඨිතො පටිලභතීති යොජනා. න කිලිට්ඨත්තභාවෙ තිට්ඨන්ති මහානුභාවත්තා අරියධම්මස්ස. සෙතකණ්ඩුපීළකසූචියොති සෙතභාවං පත්වා කණ්ඩුපීළකා ලොමසූචියො සබ්බා අනවසෙසා පතිතා පරිභට්ඨා අපගතා. භුම්මදෙවතාපරිහාරන්ති භුම්මදෙවත්තභාවන්ති. ‘En ese mismo lugar’: en el mismo sitio donde estaba parado cuando hizo la pregunta comenzando con ‘el apego y el odio’. ‘Siguiendo la enseñanza’: mediante el recuerdo de la enseñanza suprema del Maestro (sāmukkaṃsika-dhamma-desanā). ‘Habiendo enviado el conocimiento’: habiendo dirigido y puesto en marcha el conocimiento del despertar hacia el Nibbāna a través de la secuencia de vipassanā. ‘Establecido en el fruto de la entrada en la corriente’: la conexión es que obtiene el establecimiento en el primer fruto mediante el logro del primer sendero, adornado con mil métodos. No permanecen en un estado de impureza debido al gran poder del Dhamma de los Nobles. ‘Los pelos-agujas de la sarna blanca’: habiendo alcanzado un estado blanco (de pureza), todos los pelos-agujas de la sarna cayeron, se desprendieron y desaparecieron sin dejar rastro. ‘El cuidado de la deidad terrestre’: se refiere a su estado de existencia como deidad terrestre. සූචිලොමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Sūciloma Sutta. 4. මණිභද්දසුත්තවණ්ණනා 4. Explicación del Maṇibhadda Sutta 238. සුඛං පටිලභතීති දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදං සුඛං අධිගච්ඡති. නිච්චමෙව සෙය්‍යො සතිමතො ආයතිං හිතචරණතො. මණිභද්දො ‘‘සතිමාපුග්ගලො සතොකාරී සම්පති වෙරං නප්පසවතී’’ති අධිප්පායෙන ‘‘වෙරා ච පරිමුච්චතී’’ති ආහ. භගවා පන සතිමන්තතාසිද්ධියා වෙරපරිමුච්චනං න අච්චන්තිකං, නාපි එකන්තිකං පටිපක්ඛෙන පරතො ච අප්පහීනත්තාති තං නිසෙධෙන්තො ‘‘වෙරා ච න පරිමුච්චතී’’ති වත්වා, යං අච්චන්තිකං එකන්තිකඤ්ච පරස්ස වසෙන වෙරපරිමුච්චනං, තං දස්සෙන්තො ‘‘යස්සා’’ති ගාථමාහ. කරුණායාති අප්පනාප්පත්තාය කරුණාය. කරුණාපුබ්බභාගෙති කරුණාභාවනාය වසෙන උප්පාදිතපඨමජ්ඣානූපචාරෙ. සොති කරුණාභාවනං භාවෙන්තො පුග්ගලො. මෙත්තංසොති මෙත්තචිත්තං අංසො එකො කුසලකොට්ඨාසො එතස්සාති මෙත්තංසො. තස්ස කෙනචීති තස්ස අරහතො කරුණාය මෙත්තාභාවනාය ච සාතිසයත්තා තදභාවෙන කෙනචි පුග්ගලෙන සද්ධිං වෙරප්පසඞ්ගො නාම නත්ථි. ඉමිනා ඛීණාසවෙපි මෙත්තාකරුණාභාවනාරහිතෙ කොචි අත්තනො චිත්තදොසෙන වෙරං කරෙය්‍ය, න පන තස්මිං මෙත්තාකරුණාචෙතොවිමුත්තිසමන්නාගතෙ කොචි වෙරං කරෙය්‍ය. එවං මහිද්ධිකා බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාති දස්සෙති. 238. ‘Obtiene felicidad’: alcanza la felicidad clasificada como la de esta vida presente y las demás. Siempre es mejor para quien es diligente (posee atención plena) debido a la práctica de lo beneficioso para el futuro. Maṇibhadda dijo ‘y se libera de la enemistad’ con la intención de que ‘la persona que tiene atención plena y actúa con atención no produce enemistad en el presente’. Sin embargo, el Bienaventurado, negando que la liberación de la enemistad sea absoluta o definitiva simplemente por el éxito de poseer atención plena —ya que el enemigo no ha sido abandonado mediante su opuesto ni por completo— dijo ‘y no se libera de la enemistad’. Luego, para mostrar lo que es la liberación de la enemistad de manera absoluta y definitiva por el poder de otro (el desarrollo mental), pronunció el verso que comienza con ‘aquel cuya...’. ‘Por la compasión’: por la compasión que ha alcanzado la absorción (appanā). ‘En la etapa previa a la compasión’: por medio del desarrollo de la compasión, en el acceso (upacāra) al primer jhana producido. ‘Él’: la persona que desarrolla la meditación de la compasión. ‘Mettāṃso’: aquel para quien la mente de amor benevolente (mettā) es su parte o su porción de mérito. Para ese Arahant, debido a la excelencia de su desarrollo de la compasión y el amor benevolente, no existe tal cosa como la persistencia de la enemistad hacia ninguna persona, por la ausencia de tal condición. Con esto se indica que, aunque alguien pudiera sentir enemistad hacia un Arahant desprovisto del desarrollo de mettā y karuṇā debido a la propia falta mental de esa persona, nadie sentiría enemistad hacia aquel que está dotado de la liberación mental a través del amor benevolente y la compasión. Así muestra cuán poderoso es el desarrollo de las moradas divinas (brahmavihāra). මණිභද්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Maṇibhadda Sutta. 5. සානුසුත්තවණ්ණනා 5. Explicación del Sānu Sutta 239. යක්ඛෙන [Pg.312] ගහිතො හොතීති යක්ඛෙන අනුපවිට්ඨො හොති. තස්ස යක්ඛගහණස්ස කාරණං මූලතො පභුති විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘සො’’තිආදිමාහ. තස්ස අන්තිමභවිකත්තා ආදිතො පට්ඨාය අධිසීලසික්ඛාය සක්කච්චං පූරණන්ති දස්සෙති ‘‘සො පබ්බජිතකාලතො’’තිආදිනා. පච්චාහාරන්ති පටික්ඛෙපං. ඉමස්මිං සරභඤ්ඤෙති ඉමස්මිං මම ධම්මභණනෙ. පත්තින්ති පත්තිදානං. පියා හොන්ති, තෙනාහ භගවා ‘‘ආකඞ්ඛෙය්‍ය චෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ‘සබ්‍රහ්මචාරීනං පියො ච අස්සං මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො චා’ති, සීලෙස්වෙවස්ස පරිපූරකාරී’’ති (ම. නි. 1.65). තථා චාහ ‘‘තස්මිං සාමණෙරෙ’’තිආදි. 239. ‘Es poseído por un yakkha’: ha sido penetrado por un yakkha. Para mostrar detalladamente la causa de esa posesión por el yakkha desde su origen, dice ‘él’, etc. Indica que, debido a que este era su último nacimiento, cumplió con esmero el entrenamiento en la virtud superior (adhisīla) desde el principio, diciendo ‘desde el momento de su ordenación’, etc. ‘Rechazo’: la negativa (a volver a la vida laica). ‘En este canto’: en esta recitación mía del Dhamma. ‘Mérito’: la transferencia de méritos. Son queridos (por los devas), por eso dijo el Bienaventurado: ‘Si un monje deseara: "Que sea querido y apreciado por mis compañeros de vida santa, respetado y estimado", debe ser un cumplidor perfecto de las virtudes’ (MN 1.65). Y así dijo ‘hacia ese novicio’, etc. වුඩ්ඪිමන්වායාති යොබ්බනප්පත්තියා අඞ්ගපච්චඞ්ගානං පරිවුඩ්ඪිමාගම්ම. කාමසම්භොගසමත්ථතාවසෙන පරිපක්කින්ද්‍රියො. අනුයොජෙත්වාවාති විස්සජ්ජෙත්වාව, ගිහිභාවෙ වා අනුයොජෙත්වාව. ‘‘පුබ්බෙ තුය්හං පුත්තො සීලවා කල්‍යාණධම්මො ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමොති සම්භාවිතො, ඉදානි තතො අඤ්ඤථා ජාතො’’ති ඝොසනාවසෙන දෙවතානං අන්තරෙ මාහෙව මෙ ලජ්ජං උප්පාදෙය්‍ය. ‘Habiendo alcanzado el crecimiento’: habiendo llegado al desarrollo pleno de sus miembros y facultades al alcanzar la juventud. Con las facultades maduras para la capacidad de disfrutar de los placeres sensuales. ‘Habiéndolo incitado’: habiéndolo liberado o incitado hacia el estado laico. ‘Antes tu hijo era considerado virtuoso, de buena conducta, modesto, escrupuloso y deseoso de aprender; ahora ha resultado ser lo contrario’: que no surja en mí la vergüenza ante las deidades mediante tal proclamación. පාටිහාරියපක්ඛඤ්චාති චාතුද්දසීපඤ්චදසීඅට්ඨමීනං යථාක්කමං ආදිතො අන්තතො ආදිඅන්තතො ච පවෙසනනික්ඛමනවසෙන උපොසථසීලස්ස පටි පටි අභිමුඛං පච්චාවහිතබ්බපක්ඛඤ්ච. තෙරසියාපීති පරං සත්තමීනවමීසුපීති අත්ථො. පවෙසභූතඤ්හි උපොසථසීලස්ස සත්තමීසු සමාදින්නං සීලං පටිපදං, නවමීසු නික්ඛමභූතන්ති ආචරියා. පොරාණට්ඨකථායං පන පච්චුග්ගමනානුගමනපරියායෙන වුත්තන්ති ආහ ‘‘මනුස්සා’’තිආදි. අඩ්ඪමාසන්ති සකලකාලපක්ඛං. එවඤ්හි වස්සවාසස්ස අනුගමනං ගතං හොති. සුට්ඨු සමාගතන්ති සුපරිසුද්ධං සම්පන්නං කත්වා අත්තනො සන්තානං ආගතං. තං පන අත්තනො චිත්තෙන සමං පකාරෙහි යුත්තං හොතීති ආහ ‘‘සම්පයුත්ත’’න්ති. අරහන්තානං අනුකරණෙන සෙට්ඨචරියං. ‘‘න තෙ හි යක්ඛා කීළන්තී’’ති අත්තනො පුත්තස්ස කායෙ අධිමුච්චනං අත්තනො කීළනං විය හොතීති කත්වා ආහ. ‘Y la quincena especial’: se refiere a los días decimocuarto, decimoquinto y octavo, y a la quincena en la que se debe observar el precepto del Uposatha repetidamente, mediante la entrada y salida al principio, al final, y tanto al principio como al final, respectivamente. ‘También en el decimotercero’: significa también en el séptimo y noveno día después de los otros. Pues los maestros dicen que el precepto del Uposatha asumido en los días séptimos es la práctica preparatoria (pavesa), y en los novenos es la salida (nikkhama). Sin embargo, en el comentario antiguo se dice en términos de ‘ir al encuentro’ y ‘seguir después’; por eso dice ‘los seres humanos’, etc. ‘Medio mes’: durante toda la quincena oscura. De esta manera, se sigue la observancia del retiro de lluvia. ‘Bien concurrido’: habiendo purificado y perfeccionado su propia continuidad mental. Y puesto que esto está dotado de cualidades iguales a la propia mente, dice ‘asociado con’. Es la conducta noble por imitación de los Arahants. ‘Los yakkhas no juegan con ellos’: se dice porque la posesión del cuerpo de su propio hijo es como si fuera su propio juego. උපාසිකා [Pg.313] යථාවුත්තඋපොසථසීලෙන සීලවතී, සාමණෙරො පන අත්තනො සාමණෙරසීලෙන සීලවා. උප්පතිත්වාති ආකාසෙ උප්පතිත්වා. මොක්ඛො නත්ථි දුක්ඛාවහස්ස කම්මස්ස කතූපචිතත්තා. La seguidora laica es virtuosa por la virtud del Uposatha mencionada; el novicio, por su parte, es virtuoso por su propia virtud de novicio. ‘Habiendo volado’: habiendo saltado al aire. No hay liberación para el kamma que trae sufrimiento cuando ha sido realizado y acumulado. දුවිධෙපි කාමෙති වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ. කිලෙසකාමං පරිච්චජන්තො එව හි වත්ථුකාමෙ පරිච්චජති නාම. විබ්භමනවසෙන ආගච්ඡති භික්ඛාය ආහිණ්ඩනාදිපබ්බජිතකිච්චතො. උප්පබ්බජිත්වා විගතසීලස්ස ජීවතො ආනාපානමත්තෙන ජීවන්තොපි සො මතකොව. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘මරණඤ්හෙතං, සුනක්ඛත්ත, අරියස්ස විනයෙ, යො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තතී’’ති (ම. නි. 3.45). En los dos tipos de deseos: los deseos por objetos (vatthukāma) y los deseos como impurezas (kilesakāma). Pues al renunciar a los deseos como impurezas, uno verdaderamente renuncia a los deseos por objetos. Por la distracción, se aleja de las obligaciones de un renunciante, como el deambular por limosnas. Para aquel que, habiendo dejado los hábitos, vive sin virtud, aunque viva solo por el hecho de respirar, está como muerto. Pues se ha dicho: 'Esto es la muerte, Sunakkhatta, en la disciplina del Noble: aquel que, habiendo renunciado al entrenamiento, regresa a la vida inferior' (MN 3.45). උණ්හට්ඨෙනාති සපරිළාහට්ඨෙන. අභිධාවථාති අභිධාවතීති ඉමස්මිං අභිධාවනකිච්චෙ භද්දං තෙ හොතූති වත්වා ගිහිභාවාය අභිධාවථ. නීහරිත්වාති නික්ඛාමෙත්වා. එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තත්තා මහාඩාහසදිසෙ. සල්ලක්ඛෙත්වාති ගිහිභාවෙ ආදීනවං, පබ්බජ්ජාය ආනිසංසඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා. හිරොත්තප්පං පටිලභිත්වා ‘‘මම උප්පබ්බජිතුකාමතං සබ්‍රහ්මචාරිනො ජානිස්සන්තී’’ති. චතුන්නං පරිසානං චිත්තසඞ්ඛොභවසෙන සකලජම්බුදීපං ඛොභෙත්වා. 'En el sentido de calor' significa en el sentido de ardor o angustia. 'Corran hacia allá' significa: habiendo dicho 'que les vaya bien en esta tarea de correr', corran hacia el estado de laico. 'Habiéndolo sacado' significa habiéndolo hecho salir. Por estar ardiendo con los once fuegos, es semejante a un gran incendio. 'Habiendo observado' significa habiendo observado el peligro en la vida de laico y el beneficio en la renuncia. Habiendo recobrado la vergüenza y el temor moral (hiri-ottappa), pensando: 'mis compañeros en la vida santa conocerán mi deseo de dejar los hábitos'. Habiendo conmovido a todo Jambudīpa mediante la agitación de las mentes de las cuatro asambleas. සානුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Sānusutta. 6. පියඞ්කරසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Piyaṅkarasutta 240. පච්චන්තෙති පරියන්තෙ. පාටියෙක්කන්ති සඞ්ගීතිකාලෙ විසුං. යමකවග්ගාදිකා බ්‍රාහ්මණවග්ගපරියොසානා ඡබ්බීසති වග්ගා එතිස්සාති ඡබ්බීසතිවග්ගා, තන්තීති පාළි. උච්චාරපස්සාවාදි එවරූපං දුබ්භොජනං, ‘‘අසුචිජෙගුච්ඡභාවෙන දුට්ඨු භොජන’’න්ති කත්වා, දුබ්භොජනග්ගහණෙන වා වන්තගබ්භමලාදීනි අතිදිසති. ඡවිආදීනි ඡෙත්වාති ඡවිආදීනි අතිවිජ්ඣ අතිවිය පවිසිත්වා. අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි පීතිසමුට්ඨානඋළාරොළාරරූපප්පවත්තියා. තෙනාහ ‘‘හදයඞ්ගමනීයො හුත්වා’’ති. 240. 'En la frontera' significa en los límites. 'Por separado' significa aparte en el momento del Gran Recitado. 'Veintiséis capítulos' se refiere a que este tiene veintiséis vaggas, desde el Yamakavagga hasta el final del Brāhmaṇavagga; 'tantī' es el texto Pāli. Mal alimento como el excremento y la orina es tal 'comida mala debido a su naturaleza impura y asquerosa', o mediante la mención de mala comida, se refiere también al vómito, impurezas del útero, etc. 'Habiendo atravesado la piel, etc.' significa habiendo penetrado muy profundamente, atravesando la piel y demás. Se detuvo al llegar a la médula de los huesos debido a la aparición de formas extremadamente sutiles y grandiosas surgidas de la alegría. Por eso se dijo: 'convirtiéndose en algo que llega al corazón'. ධම්මතාය [Pg.314] සමාදිණ්ණන්ති කස්සචි සන්තිකෙ අග්ගහෙත්වා සයමෙව තස්මිං ඛණෙ සංයතා හොමාති යථාසංයතා. තතියපදෙනාති ‘‘සික්ඛෙම සුසීල්‍ය’’න්ති ඉමිනා පදෙන. සෙසාති වුත්තාවසෙසා. තිස්සො අදින්නාදානමිච්ඡාචාරසුරාපානවිරතියො. ගහිතා ගොබලීබද්දඤායෙන. ඡාතකං දුබ්භික්ඛඤ්ච එත්ථාති ඡාතකදුබ්භික්ඛා, ජිඝච්ඡාදුබ්භික්ඛාබහුලායාති අත්ථො. පිසාචයක්ඛයොනියාති පෙත්තිවිසයසදිසයක්ඛයොනියා අපි නාම මුච්චෙමාති යොජනා. 'Asumido por naturaleza' significa: sin haberlo recibido de nadie, nos contenemos por nosotros mismos en ese momento, según nuestra contención. 'Por el tercer pie' se refiere a la frase 'entrenémonos en la buena conducta'. Los restantes son las tres abstenciones: del robo, de la conducta sexual inapropiada y del consumo de intoxicantes, que se incluyen según la lógica del buey y el toro. 'Hambriento y de hambruna' significa donde hay hambre y escasez; el sentido es que abundan el hambre y la hambruna. 'Del vientre de los Pisācas y Yakkhas' se refiere a una matriz de Yakkhas similar al ámbito de los petas (espíritus hambrientos); la construcción es: 'que podamos ser liberados'. පියඞ්කරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Piyaṅkarasutta. 7. පුනබ්බසුසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Punabbasusutta 241. වසනට්ඨානග්ගහණෙන රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදයො සඞ්ගණ්හාති. ද්වාදසහත්ථමත්තමෙව ගණ්හාති පකතිසඤ්චරණූපචාරමත්තබ්‍යාපනතො. යථාපරිසන්ති පරිසානුරූපං, යත්ථ යත්ථ පරිසා තිට්ඨති, තං තං ඨානං ගච්ඡති පරිසපරියන්තිකත්තා. සත්ථු මුඛවිකාරාභාවතො පවෙසානුඤ්ඤං සල්ලක්ඛෙන්තී ‘‘නූන අයං කතාධිකාරා භවිස්සතී’’ති අනුමානසිද්ධං උපනිස්සයං දිස්වා. එකීභාවගමනෙනාති හත්ථපාසූපගමනෙන පරිසාය මිස්සීභාවප්පත්තියා. පුත්තකාති පුත්තපුත්තියො. අනුකම්පායඤ්හි ක-සද්දො. 241. Mediante la mención del lugar de residencia, se incluyen los lugares de estancia nocturna, diurna, etc. Toma solo unos doce codos de espacio debido a que abarca solo el área habitual de movimiento. 'Según la asamblea' significa de acuerdo con la asamblea, dondequiera que la asamblea se encuentre, va a ese lugar debido a ser el límite de la asamblea. Al notar el permiso de entrada por la ausencia de alteración en el rostro del Maestro, y viendo una condición de apoyo (upanissaya) establecida por inferencia: 'ciertamente esta persona habrá realizado méritos en el pasado'. 'Al volverse uno' significa al unirse a la asamblea acercándose al espacio de un brazo. 'Hijitos' significa hijos e hijas, pues el sufijo -ka se usa en el sentido de afecto. නිබ්බානාරම්මණෙන අරියමග්ගෙන මුඤ්චියමානා ගන්ථා ‘‘නිබ්බානං ආගම්ම පමුච්චන්තී’’ති වුත්තා. වෙලාතික්කන්තාති පමාණතො පරිච්ඡින්දිතුං න සක්කාති ආහ ‘‘පමාණාතික්කන්තා’’ති. පියායනාති ආසීසනා. ආසීසනං පෙමවසෙන පෙමවත්ථුනො එසනා පත්ථනාව හොතීති ආහ ‘‘මග්ගනා පත්ථනා’’ති. තතොති පියපුත්තාදිතො. පාණීනන්ති සාමිඅත්ථෙ පුථුවචනං දුක්ඛසද්දාපෙක්ඛං. කෙ මොචෙතීති මොචනකිරියාය කම්මං පුච්ඡති? ඉභරො පන අත්ථවසෙන විභත්තිවිපරිණාමොති ‘‘පාණිනෙති ආහරිත්වා වත්තබ්බ’’න්ති ආහ. අභිසම්බුධන්ති අභිසම්බුධන්තො. තෙනාහ ‘‘අභිසම්බුද්ධො’’ති. සද්ධම්මස්සාති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනන්ති ආහ ‘‘සද්ධම්මමෙව අජානිත්වා’’ති. Se dice que los nudos que se desatan mediante el Camino Noble que tiene al Nibbāna como objeto 'se liberan en dependencia del Nibbāna'. 'Más allá del límite' significa que no se puede delimitar por medida, por eso dice: 'que excede la medida'. 'Afecto' es una esperanza. Debido al amor, la esperanza se convierte en la búsqueda o petición del objeto amado, por eso dice: 'búsqueda o petición'. 'De ahí' se refiere al hijo amado, etc. 'De los seres' es un plural en sentido posesivo en relación con la palabra sufrimiento. ¿A quién libera? Pregunta por el objeto de la acción de liberar. Sin embargo, 'ibharo' es un cambio de inflexión según el sentido, por eso dice 'pāṇine', que debe decirse trayéndolo a ese sentido. 'Despertando' significa alcanzando el pleno despertar. Por eso dice: 'Plenamente Despierto'. 'Del Verdadero Dhamma' es un genitivo en sentido acusativo, por eso dice: 'sin conocer al Verdadero Dhamma'. පුත්තස්ස අනුමොදනං කරොන්තීති පුත්තස්ස පටිපත්තිඅනුමොදනං කරොන්තී. උග්ගතාති එත්ථ කලලෙ වට්ටදුක්ඛෙ නිමුජ්ජමානා තතො සීසං උක්ඛිපිතුං අසක්කොන්ති [Pg.315] අජ්ජ බුද්ධානුභාවෙන පඤ්ඤාසීසං උක්ඛිපිතා උග්ගතා. පුන විනිපාතාභාවතො සම්මදෙව උග්ගතත්තා සමුග්ගතා. තථාභූතා සාසනෙපි උග්ගතා සමුග්ගතා ජාතා. චතුසච්චපටිවෙධභාවන්ති චතුසච්චපටිවෙධස්ස අත්ථිභාවං. කණ්ඩුකච්ඡුආදීති ආදි-සද්දෙන ජෙගුච්ඡඅසාතාදිං සඞ්ගණ්හාති. දිබ්බසම්පත්තිං පටිලභති පවත්තියං සම්පත්තිදායිනො කම්මස්ස කතොකාසත්තා. තුණ්හී උත්තරිකෙ හොහීති මාතු-වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තස්ස විසෙසාධිගමස්ස අවිබන්ධකරණසම්මාපයොගෙන යථාලද්ධවිසෙසාය මාතුයා වසෙන යස්මා ධීතා දිට්ඨධම්මිකසම්පත්තිලාභී, තස්මා වුත්තං ‘‘මාතු ආනුභාවෙනෙවා’’ති. 'Expresando regocijo por el hijo' significa que expresa regocijo por la práctica del hijo. 'Surgidos': aquí, aquellos que se hundían en el lodo del sufrimiento de la ronda de renacimientos y no podían levantar la cabeza de allí, hoy, por el poder del Buddha, han levantado la cabeza de la sabiduría y han surgido. Por haber surgido correctamente para no volver a caer, se dice 'bien surgidos'. Del mismo modo, en la enseñanza han surgido y han brotado plenamente. 'La naturaleza de la penetración de las cuatro verdades' se refiere a la existencia de la penetración de las cuatro verdades. Con el término 'picazón, etc.', se incluyen lo repugnante, lo desagradable, etc. Obtiene la excelencia divina porque se ha dado la oportunidad al kamma que otorga excelencia en el curso de la vida. 'Hijo, permanece en silencio' es la respuesta al aceptar las palabras de la madre; debido a la correcta aplicación para no obstaculizar ese logro especial, ya que la hija obtuvo los beneficios en esta misma vida bajo la influencia de la madre, se dice: 'únicamente por el poder de la madre'. පුනබ්බසුසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Punabbasusutta. 8. සුදත්තසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Sudattasutta 242. කරණීයෙනාති එත්ථ කරණීයන්ති වාණිජ්ජකම්මං අධිප්පෙතන්ති තං විවරන්තො ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො චා’’තිආදිමාහ. වික්කීයතීති වික්කයං ගච්ඡති. තථෙව කරොතීති යථා රාජගහසෙට්ඨිනා සාවත්ථිං ගන්ත්වා කතං, තථෙව රාජගහං ගන්ත්වා කරොති. ස්වායන්ති අනාථපිණ්ඩිකො. 242. 'Por lo que debe hacerse': aquí, 'lo que debe hacerse' se refiere a la actividad comercial, por eso explica diciendo 'Anāthapiṇḍiko cā', etc. 'Se vende' significa que sale a la venta. 'Lo hace del mismo modo' significa que así como el banquero (seṭṭhi) de Rājagaha lo hizo yendo a Sāvatthi, él lo hace del mismo modo yendo a Rājagaha. 'Este' se refiere a Anāthapiṇḍika. තං දිවසන්ති යං දිවසං අනාථපිණ්ඩිකො, ගහපති, රාජගහසමීපං උපගතො, තං දිවසං. පණ්ණන්ති සාසනං. න සුණීති අසුණන්තො ‘‘පණ්ණං න සුණී’’ති වුත්තො. ධම්මගාරවෙන හි සො සෙට්ඨි අඤ්ඤං කිච්චං තිණායපි න මඤ්ඤි. තෙනාහ ‘‘ධම්මස්සවනත්ථායා’’තිආදි. දාරකරූපානන්ති දාරකානං. අනත්ථන්තරකරො හි රූප-සද්දො යථා ‘‘ගොරූපාන’’න්ති. පඤ්චවණ්ණන්ති ඛුද්දිකාදිභෙදං පඤ්චප්පකාරං පීතිං පටිලභි. අනුක්කමෙන හි තා එතස්ස සම්භවන්ති. ‘‘සීසෙන උට්ඨාය…පෙ… ගච්ඡතී’’ති පදං පීතිසමුට්ඨානරූපවසෙන ලක්ඛෙත්වා වුත්තං. 'Ese día' se refiere al día en que el jefe de familia Anāthapiṇḍika llegó a las cercanías de Rājagaha. 'Mensaje' significa la comunicación. 'No escuchó' significa que al no escuchar, se dice que 'no escuchó el mensaje'. Debido a su respeto por el Dhamma, aquel banquero no consideró otra tarea ni siquiera como una brizna de hierba. Por eso dijo: 'con el propósito de escuchar el Dhamma', etc. 'De las formas de niños' se refiere a los niños. Pues la palabra 'forma' (rūpa) no cambia el significado esencial, como en 'formas de ganado' (gorūpa). 'De cinco colores' significa que obtuvo los cinco tipos de alegría, como la alegría menor, etc. Pues estas surgen en él de manera gradual. La frase 'levantándose de cabeza... y va' se dice caracterizándola mediante la forma física surgida de la alegría. සිවථිකාය වසතීති සිවථිකාය සමීපෙ වසති. සුසානස්සාසන්නට්ඨානෙ හි සො විහාරො. අථස්සාති අථස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස ‘‘අකාලො…පෙ… උපසඞ්කමිස්සාමී’’ති එතං අහොසි. බුද්ධගතාය සතියාති [Pg.316] අඤ්ඤං කිඤ්චි අචින්තෙත්වා බුද්ධගතාය එව සතියා සයනවරගතො නිපජ්ජි. තෙන වුත්තං ‘‘තං දිවස’’න්තිආදි. «Vive en la Sivathikā» significa que vive cerca de la Sivathikā. Pues ese monasterio se encuentra en un lugar cercano al cementerio. «Entonces para él» se refiere a lo que se le ocurrió a Anāthapiṇḍika: «Es un momento inoportuno… se acercará [luego]». «Con la atención puesta en el Buddha» significa que, sin pensar en ninguna otra cosa, se acostó en su excelente lecho con la atención centrada únicamente en el Buddha. Por eso se dice: «ese día», etc. බලවප්පසාදොති බුද්ධාරම්මණා බලවතී සද්ධා. පීතිආලොකොති පුරිමබුද්ධෙසු චිරකාලං පරිචයං ගතස්ස බලවතො පසාදස්ස වසෙන ‘‘බුද්ධො’’ති නාමං සවනමත්තෙන උප්පන්නාය උළාරාය පීතියා සමුට්ඨාපිතො විපස්සනොභාසසදිසො සාතිසයො ආලොකො හොති චිත්තපච්චයඋතුසමුට්ඨානො. තෙනාහ ‘‘සබ්බතමං විගච්ඡී’’තිආදි. ‘‘දෙවතා හි කතා’’තිපි වදන්ති, පුරිමො එවෙත්ථ යුත්තො. «Fe intensa» es una fe poderosa que tiene al Buddha como objeto. «La luz del gozo» es una luz extraordinaria, similar al resplandor de la visión cabal (vipassanobhāsa), originada por el condicionamiento mental y los cambios climáticos (cittapaccayautusamuṭṭhāno), surgida de un gozo sublime nacido por el mero hecho de oír el nombre «Buddha» en alguien que ha cultivado una fe poderosa y una práctica prolongada bajo Buddhas anteriores. Por eso dijo: «toda la oscuridad desapareció», etc. Algunos también dicen: «fueron las deidades quienes lo hicieron», pero la explicación anterior es la apropiada aquí. අමනුස්සාති අධිගතවිසෙසා දෙවතා. තා හි සෙට්ඨිස්ස සම්පත්තිං පච්චක්ඛතො පස්සිංසු. තෙනාහ ‘‘අයං මහාසෙට්ඨී’’තිආදි. අල්ලසරීරන්ති තාවදෙව ඡඩ්ඩිතං අච්ඡින්නං වා කළෙවරං. අපරම්පීති මතං කුථිතකුණපං. පරිකිරිංසූති සමන්තතො ඔසරිතා අහෙසුං. ආලොකො අන්තරධායිපීතිවෙගස්ස මන්දභාවෙන තංසමුට්ඨානරූපානං දුබ්බලභාවතො. «Seres no humanos» se refiere a deidades que han alcanzado distinciones. Pues ellas presenciaron la prosperidad del banquero. Por eso se dice: «Este gran banquero», etc. «Cuerpo fresco» es un cadáver recién abandonado o no descompuesto. «Y otro» es un cadáver muerto y podrido. «Rodearon» significa que se dispersaron por todas partes. La luz desapareció debido a la debilidad del ímpetu del gozo y, por tanto, a la debilidad de las formas materiales originadas por él. ඉමිනාවාති අධිකාරෙන සහස්සපදෙන එව සම්බන්ධිතබ්බානි. පදං වීතිහරති එත්ථාති පදවීතිහාරො, පදවීතිහාරට්ඨානං. සමගමනෙති දුතවිලම්බිතං අකත්වා සමගමනෙ. තතොති තෙසු සොළසභාගෙසු. එකො කොට්ඨාසොති යථාවුත්තං පදවීතිහාරපදෙසං සොළසධා භින්නස්ස එකො භාගො. පවත්තචෙතනාති යථාවුත්තකලාසඞ්ඛාතස්ස පදෙසස්ස ලඞ්ඝනධාවනපවත්තචෙතනා. පදං වා වීතිහරති එතෙනාති පදවීතිහාරො, තථාපවත්තා කුසලචෙතනා. ‘‘තස්සා ඵලං සොළසධා කත්වා’’ති වදන්ති. පතිට්ඨහන්තස්ස වසෙන ගහිතන්ති යොජනා. විවට්ටනිස්සිතාය එව රතනත්තයපූජාය ධම්මස්සවනස්ස සික්ඛාපදසමාදානස්ස සරණගමනස්ස ච අත්ථාය ගච්ඡතොපි වසෙන වට්ටති. පඨමං වුත්තගමනං ලොකුත්තරවිසෙසාධිගමස්ස එකන්තිකං, දුතියං අනෙකන්තිකන්ති ‘‘වට්ටතියෙවා’’ති සාසඞ්කවචනං. «Con este» debe conectarse con el término «mil». «Paso» (padavītihāra) es el lugar donde se da un paso. «Al caminar» significa caminar sin ir ni demasiado rápido ni demasiado lento. «De eso» se refiere a esas dieciséis partes. «Una porción» es una dieciseisava parte de la distancia de un paso dividida como se mencionó. «La intención manifiesta» es la voluntad que surge al saltar o correr en ese espacio llamado dieciseisava parte. O bien, «paso» es aquello con lo que se da un paso, es decir, la voluntad saludable manifestada de esa manera. Dicen: «habiendo dividido su fruto en dieciséis partes». La construcción es: «tomado en virtud de quien se establece». También es válido para alguien que va con el propósito de adorar a las Tres Joyas, escuchar el Dhamma, tomar los preceptos y tomar refugio, lo cual depende de la liberación (vivaṭṭa). El primer tipo de caminar mencionado conduce invariablemente al logro de la distinción supramundana, mientras que el segundo no lo hace invariablemente, de ahí el uso de la expresión cautelosa «es ciertamente válido». සොති අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි. අනුයුත්තාති අනුගාමිනො සහායා. තෙව සන්ධාය වදති. ‘‘සිවකො අමනුස්සො’’ති අපරෙ. න කෙවලං ‘‘අනුයුත්තාපි මෙ අත්ථි, කස්මා භායාමී’’ති එවං සූරො අහොසි? අථ ඛො බුද්ධගතාය තික්ඛවිසදසභාවෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වාපි [Pg.317] අගමාසීති දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. පක්ඛන්දනලක්ඛණා හි සද්ධා, තාය යුත්තකො සප්පුරිසොපි සද්ධම්මගුණවසෙන සබ්බං පරිස්සයං මද්දිත්වා පක්ඛන්දතීති දට්ඨබ්බං. «Él» es el banquero Anāthapiṇḍika. «Seguidores» son los compañeros que lo acompañan. Se refiere a ellos. Otros dicen: «Sivaka es un ser no humano». ¿Acaso fue valiente solo pensando: «también tengo seguidores, ¿por qué habría de temer?»? Por el contrario, para mostrar que fue habiendo aplastado todo peligro mediante la naturaleza clara y aguda de la atención puesta en el Buddha, se dice «además», etc. Pues la fe tiene la característica de lanzarse hacia adelante; debe entenderse que un hombre de bien dotado de ella se lanza hacia adelante aplastando todo peligro por el poder de las cualidades del Verdadero Dhamma. සබ්බකාමසමිද්ධතා පරිච්චාගසීලතා උළාරජ්ඣාසයතා පරදුක්ඛාපනයකාමතා පරෙසං හිතෙසිතා පරසම්පත්තිපමොදනාති එවමාදීනං මහාගුණානං වසෙන නිච්චකාලං අනාථානං පිණ්ඩදායකත්තා ‘‘අනාථපිණ්ඩිකො’’ති එවං උප්පන්නං නාමං. එවමාහාති ‘‘එහි සුදත්තා’’ති එවං ආහ. Debido a sus grandes cualidades, tales como la abundancia de todos los deseos, su disposición a la generosidad, su noble intención, su deseo de aliviar el sufrimiento ajeno, su búsqueda del bienestar de los demás y su regocijo por la prosperidad ajena, se le dio el nombre de «Anāthapiṇḍika» porque siempre daba limosna (piṇḍa) a los desamparados (anātha). «Dijo así» significa que dijo: «Ven, Sudatta». කිලෙසපරිනිබ්බානෙනාති සබ්බසො රාගාදිකිලෙසවූපසමෙන. කිලෙසවූපසමන්ති සබ්බසො සබ්බෙසං කිලෙසානං වූපසමං අග්ගමග්ගෙන පත්වා. අනුපුබ්බිකථන්ති දානාදිකථං. සා හි අනුපුබ්බෙන කථෙතබ්බත්තා ‘‘අනුපුබ්බිකථා’’ති වුච්චති. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. සෙය්‍යථිදං – දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසී’’ති (චූළව. 305). මත්ථකෙති අනුපුබ්බිකථාය උපරි පරතො. චත්තාරි සච්චානි පකාසෙසීති යථා මහාසෙට්ඨි සහස්සනයපටිමණ්ඩිතෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාති, එවං පවත්තිනිවත්තියො සහ හෙතුනා විභජන්තො චත්තාරි අරියසච්චානි පකාසෙසීති. «Por la extinción de las impurezas» significa por la pacificación total de las impurezas como la pasión, etc. «La pacificación de las impurezas» significa habiendo alcanzado la pacificación total de todas las impurezas a través del sendero supremo. «Discurso gradual» es el discurso sobre la generosidad, etc. Se llama «discurso gradual» porque debe ser expuesto gradualmente. Refiriéndose a esto, se dijo: «Entonces el Bienaventurado expuso el discurso gradual. A saber: el discurso sobre la generosidad, el discurso sobre la virtud, el discurso sobre los cielos, y manifestó el peligro, la bajeza y la corrupción de los placeres sensoriales, y los beneficios de la renuncia». «Al final» significa después del discurso gradual. «Manifestó las cuatro verdades» significa que, de la misma manera que el gran banquero se estableció en el fruto de la entrada en la corriente adornado con mil métodos, manifestó las cuatro nobles verdades analizando el proceso de surgimiento y cesación junto con sus causas. සුදත්තසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Sudatta Sutta. 9. පඨමසුක්කාසුත්තවණ්ණනා 9. Explicación del Primer Sukkā Sutta 243. රථිකන්ති රච්ඡං. ගහෙත්වාති ගන්ත්වා. සිඞ්ඝාටකන්ති අඤ්ඤත්ථ තිකොණා රච්ඡා වුච්චති. ඉධ පන ‘‘චතුක්ක’’න්ති වුත්තං. ‘‘මධුපීකා’’ති එත්ථ මධු-සද්දෙන මධුවිසෙසො වුච්චතීති ආහ ‘‘ගන්ධමධුපානං පීතා වියා’’ති. සාමඤ්ඤජොතනා හි විසෙසෙ තිට්ඨතීති ගන්ධමධූති ච අතිවිය මධුරො මදනියො එකො මධුවිසෙසො. තෙනාහ ‘‘අසඤ්ඤී හුත්වා සයතෙවා’’ති. 243. «Rathikā» es una calle. «Habiendo tomado» significa habiendo ido. «Siṅghāṭaka» en otros lugares se refiere a una calle en forma de triángulo; pero aquí se dice que es un «cruce de cuatro caminos». «Madhupīkā»: aquí con la palabra «madhu» se refiere a un tipo especial de miel, por lo que dice: «como si hubieran bebido miel fragante». Pues la expresión general denota una específica; «gandhamadhu» es un tipo de miel extraordinariamente dulce e embriagadora. Por eso dijo: «yace como si estuviera inconsciente». න පටිවානීයං [Pg.318] න අපනෙතබ්බන්ති අප්පටිවානීයං. තෙනාහ ‘‘බාහිරකඤ්හී’’තිආදි. යං කිඤ්චි සන්තපණීතභාවාවහං න සෙචනන්ති අසෙචනකං. තතො එව අනාසිත්තකං. ඔජවන්තන්ති බහුසම්මතඔජවන්තසදිසතාය ඔජවන්තං. තෙනාහ ‘‘යථා හී’’තිආදි. ධම්මතායාති අත්තනො සභාවෙනෙව. මධුරො ඉට්ඨො. පිවන්තී වියාති සුක්කාය භික්ඛුනියා උපනීයමානං සද්ධම්මාමතරසං අත්තනො සොතඤ්ජලිං පූරෙත්වා ඔදහන්තීව. වලාහකතො ආගතං වලාහකං. «Que no debe ser rechazado» o que no debe ser apartado es «irresistible». Por eso dijo: «de los externos», etc. «No rociado» (asecanaka) significa que no se le añade nada para hacerlo tranquilo o excelente. Por eso mismo, es puro. «Vigoroso» (ojavanta) es vigoroso por ser similar a lo que es considerado por muchos como tal. Por eso dijo: «como en verdad», etc. «Por naturaleza» significa por su propia esencia. «Dulce» es agradable. «Como si bebieran» significa que, al serles ofrecido el néctar del Verdadero Dhamma por la monja Sukkā, es como si llenaran y aplicaran los cuencos de sus oídos. «Venido de una nube» significa que proviene de una nube. පඨමසුක්කාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Primer Sukkā Sutta. 10. දුතියසුක්කාසුත්තවණ්ණනා 10. Explicación del Segundo Sukkā Sutta 244. බහුං වත පුඤ්ඤං පසවති සබ්බගන්ථවිමුත්තියා සීලසමන්නාගතෙන අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යාය සුක්කාය ථෙරියා භොජනස්ස දින්නත්තා. 244. Ciertamente se genera mucho mérito por haber dado comida a la anciana Sukkā, quien está dotada de virtud, es digna de las ofrendas más elevadas y está liberada de todas las ataduras. දුතියසුක්කාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Segundo Sukkā Sutta. 11. චීරාසුත්තවණ්ණනා 11. Explicación del Cīrā Sutta 245. එකාදසමං උත්තානමෙව දසමෙන සදිසත්තා. තත්ථ හි භොජනං උපාසකස්ස ආභතං, ඉධ චීවරදානන්ති අයමෙව විසෙසො. 245. El undécimo es evidente por ser similar al décimo. Pues en aquel se trajo comida para el laico, mientras que aquí se trata del regalo de un manto; esta es la única diferencia. චීරාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina la explicación del Cīrā Sutta. 12. ආළවකසුත්තවණ්ණනා 12. Explicación del Āḷavaka Sutta 246. ආළවියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන තං රට්ඨම්පි නගරම්පි වුච්චති. රට්ඨෙ අධිප්පෙතෙපි න එත්ථ බහුවචනං තථාරුළ්හියා අභාවතො. තඤ්ච භවනන්ති තඤ්ච ආළවකස්ස යක්ඛස්ස භවනං. තත්ථාති ආළවකස්ස භවනෙ. ‘‘අථ ඛො ආළවකො යක්ඛො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමී’’ති එත්ථ තස්මිං පාඨපදෙසෙ. අයමනුපුබ්බිකථාති අයං ඉදානි වුච්චමානා අනුපුබ්බතො ආගතා කථා. ආළවියා ඉස්සරොති ආළවො, ආළවකොති ච [Pg.319] රාජා වුත්තො. කදාචි චොරපටිබාහනත්ථං, කදාචි උස්සාහසත්තිවිභාවනවසෙන පටිරාජනිසෙධනත්ථං, කදාචි ලක්ඛයොග්‍යවිනියොගවසෙන බ්‍යායාමකරණත්ථඤ්ච. මිගානං වනනතො වසනතො වානතො වා ‘‘මිගවා’’ති ලද්ධසමඤ්ඤං මිගවං. තස්සෙවාති රඤ්ඤො එව. මිගොති එකො එණිමිගො. තියොජනන්ති අච්චන්තසංයොගෙ උපයොගවචනං. උදකං විය පවිසිත්වා ඨිතන්ති යථා පරිස්සමප්පත්තො උදකං පවිසිත්වා ඨිතො නිරස්සාසො හොති, එවං විය ඨිතං. මූලන්ති සමීපං. යක්ඛං දිස්වාව රඤ්ඤො භයං ඡම්භිතත්තං ඌරුත්ථම්භං අහොසි, තස්මා රාජා පලායිතුං නාසක්ඛි. තෙන වුත්තං ‘‘ඛාදිතුං උපගතො’’ති. අථ රාජා ද්විධා ඡින්නං මිගං දත්වා අත්තානං මොචෙතුකාමො අහොසි. යක්ඛො ‘‘නනු මම හත්ථගතකාලතො පට්ඨාය මිගොපි මම සන්තකො, තත්ථ කින්නාම තෙ කෙරාටියමිදං දත්වා අත්තනො මොචන’’න්ති රාජානං න මුඤ්චි. අථ රාජා තස්ස තාදිසං පටිඤ්ඤාතං අකාසි. තෙන වුත්තං ‘‘රාජා තෙන සද්ධි’’න්තිආදි. භවනං අනුපගතන්ති ඉදං මම භවනං අනුපගතං. අනනුඤ්ඤාතන්ති උපගතෙන සාමිභූතෙන අනනුඤ්ඤාතඤ්ච. එතෙන උපගතං තං, ඉදානි තාදිසෙන අනුඤ්ඤාතඤ්ච ඛාදිතුං ලභාමීති දස්සෙති. 246. «Āḷaviyanti»: se refiere tanto al reino como a la ciudad en género femenino. Aunque se refiera al reino, no se usa el plural aquí por no haberse establecido así el uso tradicional. «Tañca bhavananti»: la morada del yakkha Āḷavaka. «Tatthāti»: en la morada de Āḷavaka. En el pasaje: «Entonces el yakkha Āḷavaka se acercó a donde estaba el Bendito». «Ayamanupubbikathāti»: esta es la historia relatada en orden sucesivo que se cuenta ahora. «Āḷaviyā issaroti»: el rey es llamado Āḷava o Āḷavaka. A veces para repeler a los ladrones, a veces para demostrar su energía y poder al someter a reyes rivales, y a veces para ejercitarse mediante el uso de objetivos adecuados. «Migavaṃ»: la caza, llamada así por la persecución o acecho de los ciervos. «Tassevāti»: del propio rey. «Migoti»: un ciervo moteado (eṇimiga). «Tiyojananti»: un uso del acusativo para indicar extensión continua. «Udakaṃ viya pavisitvā ṭhitanti»: como alguien que, exhausto, entra en el agua y permanece allí sin aliento. «Mūlanti»: cerca. Al ver al yakkha, el miedo del rey causó parálisis y rigidez en los muslos (ūrutthambha), por lo que el rey no pudo huir. Por eso se dice: «se acercó para devorarlo». Entonces el rey, habiendo entregado el ciervo cortado en dos, quiso liberarse. El yakkha no liberó al rey, diciendo: «¿Acaso desde el momento en que cayó en mis manos el ciervo no es ya mío? ¿Qué clase de engaño es este, tratar de liberarte entregando lo que ya es mío?». Entonces el rey hizo tal promesa. Por eso se dice: «el rey con él», etc. «Bhavanaṃ anupagatanti»: no ha llegado a mi morada. «Ananuññātanti»: y no ha sido permitido por el dueño que ha llegado. Con esto muestra: «ha llegado a ella, y ahora habiendo sido permitido por tal persona, obtengo el derecho de comerlo». මච්චුපථෙති මච්චුගොචරෙ. ආසන්නමරණතාය එවමාහංසු. «Maccupatheti»: en el dominio de la muerte. Dijeron esto debido a la inminencia de la muerte. තං ආළවකකුමාරං ආදාය පක්කමිංසූති යොජනා. තස්ස රඤ්ඤො මහෙසී ආළවකකුමාරස්ස මාතාති වුත්තා. දෙවිසහස්සානං විප්පලපන්තීනන්ති වචනං පරිණාමෙතබ්බං. La construcción es: «se marcharon llevando al príncipe Āḷavaka». Se dice que la reina de ese rey es la madre del príncipe Āḷavaka. La expresión «de las mil reinas que lamentaban» debe ser interpretada según el contexto. දෙසනාපරියොසානෙති යක්ඛං දමෙත්වා පච්චාගන්ත්වා නගරද්වාරසමීපෙ රුක්ඛමූලෙ නිසින්නෙන භගවතා සරාජිකාය මහතියා පරිසාය දෙසිතදෙසනාය පරියොසානෙ. සොති භගවා. භවනෙ එවාති විමානෙ එව. භගවාපි පස්සති පකතිචක්ඛුනාව නිග්‍රොධස්ස උපරි නිබ්බත්තත්තා. «Desanāpariyosāneti»: al final de la enseñanza impartida por el Bendito a la gran asamblea, incluyendo al rey, sentado al pie de un árbol cerca de la puerta de la ciudad después de haber domado al yakkha. «Soti»: se refiere al Bendito. «Bhavane evāti»: en la misma mansión celestial (vimāna). El Bendito también ve con su ojo físico natural, debido a que la morada surgió sobre el árbol de nigrodha. තත්‍රාති තස්මිං ‘‘රොසෙතුකාමතායා’’ති වචනෙ. තෙසන්ති සාතාගිරිහෙමවතානං. කාලදීපදෙසකුලජනෙත්තිආයුප්පමාණවිසයං පඤ්චමහාවිලොකිතං. ‘‘සීතං බ්‍යපගතං හොති, උණ්හඤ්ච උපසම්මතී’’තිආදිනා (බු. වං. 2.83) ආගතානි ද්වත්තිංස පුබ්බනිමිත්තානි. කටිප්පදෙසවත්ථිකොසකණ්ණතො තිධා. සද්දොති ආළවකස්ස උග්ඝොසිතසද්දො. «Tatrāti»: en esa expresión «con el deseo de provocar». «Tesanti»: de Sātāgiri y Hemavata. Los cinco grandes avistamientos: el tiempo, el continente, la región, el linaje y la duración de la vida. Los treinta y dos presagios que aparecen en pasajes como «el frío desaparece y el calor se calma» (Bu. Vaṃ. 2.83). Triple, desde el borde de la cintura del ropaje. «Saddoti»: el sonido del rugido de Āḷavaka. ඉමිනා [Pg.320] පසඞ්ගෙන සකලජම්බුදීපං බ්‍යාපෙත්වා පවත්තෙ අපරෙපි තයො සද්දෙ යථා එතෙ, එවං ආළවකස්ස උග්ඝොසිතසද්දොපීති දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො’’තිආදි වුත්තං. ඔසක්කන්තෙති පරිහායමානෙ. Con esta oportunidad, para mostrar que así como estos otros tres sonidos se difundieron por todo Jambudīpa, así también fue el sonido del rugido de Āḷavaka, se dice «cuatro», etc. «Osakkanteti»: disminuyendo o decayendo. චුණ්ණෙන්තාති චුණ්ණෙතුං සමත්ථතං සන්ධාය වුත්තං, න පන චුණ්ණනවසෙන වුත්තං. තෙනාහ ‘‘මා කස්සචී’’තිආදි. උස්සාවබින්දුමත්තම්පීති උස්සාවපතනමත්තම්පි. ඛුරප්පං සල්ලං. «Cuṇṇentāti»: se dice con referencia a la capacidad de triturar, pero no en el sentido de que realmente triturara. Por eso dice: «que a nadie», etc. «Ussāvabindumattampīti»: incluso del tamaño de una gota de rocío. «Khurappaṃ»: una flecha con punta de navaja. සෙට්ඨානීති අජෙය්‍යෙන අප්පටිහතභාවෙන උත්තමානි. දුස්සාවුධන්ති ආවුධකිච්චකරං උත්තරියං දුස්සං. ඉමානි කිර සක්කාදීනං පුඤ්ඤානුභාවෙන නිබ්බත්තානි අප්පටිහතප්පභාවානි පටිපක්ඛවිධමනයුත්තානි අවජ්ඣානි ආවුධානි. තෙනාහ ‘‘යදි හී’’තිආදි. «Seṭṭhānīti»: supremas por ser invencibles e imbatibles. «Dussāvudhanti»: el arma de tela superior que cumple la función de un arma. Se dice que estas son armas invencibles de poder incontenible, capaces de aniquilar a los adversarios, surgidas por el poder del mérito de Sakka y otros. Por eso dice: «si en verdad», etc. අසනිවිචක්කං වියාති අසනිමණ්ඩලං විය. «Asanivicakkaṃ viyāti»: como el disco de un rayo. පිත්තන්ති අලගද්දපිත්තං. භින්දෙය්‍යාති ආසිඤ්චෙය්‍ය. සුඛන්ති සුකරං. මුදුභූතචිත්තවවත්ථානකරණත්ථන්ති මුදුභූතං අත්තනො චිත්තෙ වවත්ථානස්ස කරණත්ථං. «Pittanti»: el veneno (bilis) de una serpiente. «Bhindeyyāti»: derramaría. «Sukhanti»: fácil de hacer. «Mudubhūtacittavavatthānakaraṇatthanti»: con el propósito de establecer su propia mente que se ha vuelto suave. එවං වුත්තෙති ‘‘න ඛ්වාහ’’න්ති එවං වුත්තෙ. භගවතො සාසනෙ ඨිතෙ පයිරුපාසිත්වා උග්ගහිතං භගවන්තං පයිරූපාසිත්වා උග්ගහිතමෙව නාමාති ආහ ‘‘කස්සපං…පෙ... උග්ගහෙසු’’න්ති. පුට්ඨපඤ්හාති සම්මාසම්බුද්ධෙන පුට්ඨපඤ්හා. යස්මා බුද්ධවිසයෙ පුට්ඨපඤ්හා, තස්මා බුද්ධවිසයාව හොන්ති. Cuando se dijo «ciertamente yo no...». Se dice: «habiendo servido a aquel que permanece en la enseñanza del Bendito, es como haber servido y aprendido del propio Bendito», por eso dijo: «de Kassapa... aprendió». «Puṭṭhapañhā»: preguntas formuladas por el Completamente Iluminado. Puesto que son preguntas formuladas en el dominio de un Buda, pertenecen al dominio de los Budas. පටිසෙධෙත්වාති වාචාය අසක්කුණෙය්‍යභාවෙනෙව පටිසෙධෙත්වා. ‘‘යදාකඞ්ඛසී’’ති පදසන්ධිවසෙන නිද්දෙසොති ආහ ‘‘යදි ආකඞ්ඛසී’’ති. තෙන තුය්හං පුච්ඡං තාව සුත්වා විස්සජ්ජෙස්සන්ති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘න මෙ’’තිආදි. දුතියවිකප්පෙ ද-කාරො පදසන්ධිකරොති ආහ ‘‘යං ආකඞ්ඛසී’’ති. ‘‘පුච්ඡ, ආවුසො, සුත්වා ජානිස්සාමී’’ති අවත්වා සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස අනියමෙත්වා වචනං සබ්බවිසයං හොතීති ආහ ‘‘සබ්බං තෙ’’තිආදි. «Paṭisedhetvāti»: rechazando por la propia imposibilidad de las palabras. «Yadākaṅkhasī» es una forma por sandhi, por eso dice: «si lo deseas». Con esto muestra: «responderé después de haber escuchado tu pregunta». Por eso dice: «no para mí», etc. En la segunda variante, la letra 'd' es un marcador de sandhi, por eso dice: «lo que desees». En lugar de decir «pregunta, amigo, lo sabré después de escucharlo», la declaración del Buda Omnisciente, al no ser limitada, abarca todos los objetos; por eso dice: «todo para ti», etc. කිං සූති එත්ථ කින්ති පුච්ඡායං, සූති සංසයෙ, කිං නූති අත්ථො? ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. තස්මා විත්තන්ති යස්මා විත්තිකරණතො විත්තං. සුකතන්ති සුට්ඨු සක්කච්චං කතං. සුඛන්ති ඉට්ඨඵලං. තත්ථ යං පධානං, තං දස්සෙතුං ‘‘කායිකචෙතසිකං සාත’’න්තිආදි වුත්තං. නිස්සන්දඵලඤ්හි තග්ගහණෙන ගහිතමෙව [Pg.321] හොති. අප්පෙතීති පාපෙති. අතිසයත්ථජොතනො තර-සද්දොති ආහ ‘‘අතිසයෙන සාදූ’’ති. රසසඤ්ඤිතාය ඉට්ඨානං රාගාදිධම්මානං. කෙන පකාරෙනාති කථං-සද්දස්ස අත්ථමාහ. කථංජීවින්ති යදි සමාසපදමෙතං, ‘‘කථ’’න්ති සානුනාසිකා කතාති ආහ ‘‘ගාථාබන්ධසුඛත්ථ’’න්තිආදි. «Kiṃ sū»: aquí «kiṃ» es para preguntar, «sū» es para duda; el significado es «¿qué pues?». «Idhā»: en este mundo. «Vittaṃ»: se llama riqueza (vitta) porque produce satisfacción (vitti). «Sukatant»: bien hecho con esmero. «Sukhanti»: un fruto deseado. Para mostrar lo que es principal allí, se dice: «el placer físico y mental», etc. Pues el fruto resultante ya está incluido al tomar aquello. «Appetīti»: hace alcanzar. La palabra «-tara» indica un significado superlativo, por eso dice: «extremadamente dulce». «Rasasaññitāya»: de las cosas deseadas como el apego, etc., percibidas como sabores. «Kena pakārenāti»: explica el significado de «kathaṃ» (cómo). «Kathaṃjīvinti»: si esta es una palabra compuesta, se ha añadido la nasal a «kathaṃ» por razones de métrica, por eso dice: «para facilitar la composición del verso», etc. සද්ධීධ විත්තන්ති එකදෙසෙන සමුදායදස්සනං සමුද්දපබ්බතනිදස්සනං විය. ඉති-සද්දො ආදිඅත්ථො දට්ඨබ්බො. ‘‘විත්තිකරණතො විත්ත’’න්ති වුත්තමත්ථං සන්ධාය හෙතූපමාහි යොජෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තෙන සුඛාවහනතො, දුක්ඛපටිබාහනතො, දාලිද්දියූපසමනතො, රතනපටිලාභහෙතුතො, ලොකසන්තතිආවහනතො ච සද්ධා විත්තං යථා තං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදීනි. තෙනාහ ‘‘එව’’න්තිආදි. නනු චෙතනා සම්මාදිට්ඨිආදයො ච සාතිසයං විපාකසුඛං ආවහන්ති, තං කථං සද්ධා ආවහතීති? සද්ධාධුරභාවසභාවතො. තෙනාහ ‘‘සද්ධාධුරෙන පටිපන්නාන’’න්ති. තස්ස ච සෙසපදෙසුපි යොජෙතබ්බං. «La fe es riqueza aquí» es una expresión que muestra el todo a través de una parte, similar a la demostración del océano mediante una montaña. Se debe entender la palabra «iti» en el sentido de comienzo. Con referencia al significado de «riqueza por el hecho de producir prosperidad», se dice «como en verdad...», etc., para mostrarlo vinculándolo con analogías de causas. Por lo tanto, la fe es riqueza por traer felicidad, por repeler el sufrimiento, por apaciguar la pobreza, por ser la causa de la obtención de tesoros y por traer la continuidad del mundo, al igual que el oro, la plata y demás. Por eso se dice «así», etc. ¿Acaso no son la intención, la visión correcta y otros factores los que traen la felicidad del fruto en grado superior? ¿Cómo la trae la fe? Debido a su naturaleza de actuar como vanguardia. Por eso se dice «para aquellos que han emprendido con la fe como vanguardia». Esto mismo debe aplicarse también a los términos restantes. ඉදානි යං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදි සද්ධාවිත්තස්ස ඔපම්මං, තං හීනං, සද්ධාවිත්තමෙව උත්තමන්ති පාළියං සෙට්ඨග්ගහණං කතන්ති දස්සෙතුං ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි වුත්තං. පරලොකං ගතං අනුගච්ඡතීති අනුගාමිකං. අඤ්ඤෙහි න සාධාරණන්ති අනඤ්ඤසාධාරණං. සබ්බසම්පත්තිහෙතූති සබ්බාසං සීලසම්පදාදීනං ලොකියලොකුත්තරානං සම්පත්තීනං හෙතු. අනත්ථාය හොති අනුපායපටිපත්තිතො. තස්මා අනුගාමිකත්තා. අනඤ්ඤසාධාරණත්තා සබ්බසම්පත්තිහෙතුභාවතො හිරඤ්ඤාදිවිත්තනිදානත්තා ච සද්ධාවිත්තමෙව සෙට්ඨං. උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදදෙසනා යථා ‘‘සත්ථා දෙවමනුස්සාන’’න්ති. Ahora, para mostrar que la comparación de la riqueza de la fe con el oro, la plata, etc., es inferior, y que solo la riqueza de la fe es superior, se hace la mención de «lo mejor» en el Canon, diciendo «puesto que...», etc. «Anugāmika» significa que sigue a quien ha partido al otro mundo. «Anaññasādhāraṇa» significa que no es común a otros. «Sabbasampattihetu» significa que es la causa de todos los logros, tanto mundanos como supramundanos, de la perfección de la virtud, etc. [La riqueza material] conduce al infortunio debido a la práctica de medios incorrectos. Por lo tanto, por ser seguidora, por no ser compartida con otros, por ser la causa de todos los logros y por ser la fuente de riquezas como el oro y demás, solo la riqueza de la fe es la mejor. Es una enseñanza de definición suprema, como «el Maestro de dioses y hombres». ‘‘දසකුසලධම්මො’’ති ඉමිනා එකච්චානංයෙව දානාදිධම්මානං සඞ්ගහො, න සබ්බෙසන්ති අසඞ්ගහිතසඞ්ගණ්හනත්ථං ‘‘දානසීලභාවනාධම්මො වා’’ති වුත්තං. ‘‘සුඛ’’න්ති තිවිධස්සපි සුඛස්ස සාධාරණග්ගහණමෙතන්ති තං සවිසෙසලද්ධං පුග්ගලවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘සොණසෙට්ඨි…පෙ… ආවහතී’’ති ආහ. යො සො පදුමවතියා දෙවියා පුත්තො මහාපදුමො නාම රාජා දිබ්බසුඛසදිසං රජ්ජසුඛමනුභවිත්වා පච්ඡා පච්චෙකබුද්ධො හුත්වා නිබ්බානසුඛමනුභවි, තං නිදස්සනභාවෙන ගහෙත්වා ආහ ‘‘මහාපදුමාදීනං විය නිබ්බානසුඛඤ්ච ආවහතී’’ති. Con «los diez estados saludables» se incluye solo algunos estados como la generosidad, etc., no todos; para incluir lo que no estaba incluido, se dice «o el estado de generosidad, virtud y meditación». «Felicidad» es un término general para los tres tipos de felicidad; mostrándola según la persona que la ha obtenido específicamente, dice «el banquero Soṇa... hasta... trae». Aquel que fue hijo de la reina Padumavatī, el rey llamado Mahāpaduma, habiendo experimentado la felicidad del reino similar a la felicidad divina, luego se convirtió en un Paccekabuddha y experimentó la felicidad del Nibbāna; tomándolo como ejemplo, dice «trae la felicidad del Nibbāna, al igual que para Mahāpaduma y otros». අත්ථුද්ධාරනයෙන [Pg.322] සච්චසද්දං සංවණ්ණෙන්තො ‘‘අනෙකෙසු අත්ථෙසු දිස්සතී’’ති ආහ. වාචාසච්චෙ දිස්සති සච්චසද්දො ‘‘භණෙ’’ති වුත්තත්තාති අධිප්පායො. විරතිසච්චෙ දිස්සති. වෙරමණීසු හි පතිට්ඨිතා සමණබ්‍රාහ්මණා ‘‘සච්චෙ ඨිතා’’ති වුච්චන්ති. අත්තාකාරම්පි වත්ථුං ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති පවත්තියාකාරං උපාදාය දිට්ඨි එව සච්චන්ති දිට්ඨිසච්චං, තස්මිං දිට්ඨිසච්චෙ දිස්සතීති යොජනා. බ්‍රාහ්මණසච්චානීති පරමත්ථබ්‍රහ්මානං සච්චානි, යානි ‘‘සබ්බෙ පාණා අවජ්ඣා, සබ්බෙ කාමා අනිච්චා, සබ්බෙ භවා අනිච්චා, නාහං ක්වචනි කස්සචි කිඤ්චනතස්මි’’න්තිආදිනා (අ. නි. 4.185) චතුක්කනිපාතෙ ආගතානි. පරමත්ථභූතං සච්චං නිබ්බානං. අබ්භන්තරං කත්වාති අන්තොගධමෙව කත්වා, තෙහි සද්ධින්ති අත්ථො පරමත්ථසච්චානම්පි සාදුතරත්තා. යස්සානුභාවෙනාති යස්ස වාචාසච්චස්ස ආනුභාවෙන. Explicando la palabra «verdad» mediante el método de análisis de términos, dice «se ve en muchos sentidos». La palabra verdad se ve en la «verdad del habla», con la intención de lo expresado como «habla». Se ve en la «verdad de la abstención»; pues los ascetas y brahmanes establecidos en las abstenciones se dice que están «establecidos en la verdad». Tomando incluso un objeto de una manera subjetiva como «esto solo es la verdad, lo demás es falso», según el modo de proceder, la visión misma es la verdad: así es la «verdad de las visiones»; la conexión es que se ve en esa verdad de las visiones. «Verdades de los brahmanes» son las verdades de los nobles, las cuales aparecen en el Libro de los Cuatros (A.N. 4.185) como «todos los seres son mortales, todos los placeres son impermanentes, todas las existencias son impermanentes, yo no soy nada en ningún lugar para nadie», etc. La verdad que constituye el sentido último es el Nibbāna. «Habiéndolo internalizado» significa habiéndolo incluido, junto con ellos [los otros sentidos], por el hecho de que las verdades de sentido último son más dulces aún. «Por cuyo poder» significa por el poder de la verdad del habla. උදකම්හි ධාවතීති උදකපිට්ඨියං අභිජ්ජමානායං පථවියා විය ධාවති ගච්ඡති මහාකප්පිනරාජා විය. විසම්පි සච්චෙන හනන්ති පණ්ඩිතාති කණ්හදීපායනාදයො විය. සච්චෙනාති මච්ඡජාතකෙ බොධිසත්තස්ස විය සච්චෙන දෙවො ථනයං පවස්සති. සච්චෙ ඨිතාති විරතිසච්චෙ වාචාසච්චෙ ච ඨිතා තයොපි බොධිසත්තා. නිබ්බුතින්ති නිබ්බානං පත්ථයන්ති. සාදුතරන්ති සාතතරං ඉට්ඨතරවිපාකදානතො. «Corre sobre el agua» significa que corre sobre la superficie del agua sin que se quiebre, como si fuera sobre tierra, tal como el rey Mahākappina. «Los sabios destruyen incluso el veneno con la verdad», como Kaṇhadīpāyana y otros. «Con la verdad», como por la verdad del Bodhisattva en el Maccha-jātaka, la deidad hace que el trueno resuene y la lluvia caiga. «Establecidos en la verdad» se refiere a los tres Bodhisattvas establecidos en la verdad de la abstención y en la verdad del habla. «La extinción» significa que anhelan el Nibbāna. «Más dulce» significa más placentero por otorgar un resultado más deseable. රසානන්ති නිද්ධාරණත්ථෙ සාමිවචනං. නිද්ධාරණඤ්ච කොචි කුතොචි කෙනචි ඉමන්ති කස්සචි වචනං න සාධෙතීති දස්සෙන්තො ‘‘යෙ ඉමෙ’’තිආදිමාහ. තෙන හි නිබ්බානං රසසමුදායතො සාදුතරතාවිසෙසෙන නිද්ධාරීයති. තත්ථ යෙ ඉමෙ වුච්චන්තීති යොජනා. සායනීයධම්මාති ජිව්හාය සායිතබ්බා ධම්මා. රසායතනං රසොති ආහ ‘‘මූලරසො ඛන්ධරසො’’තිආදි. ඵලරසන්ති ඵලස්ස රසං, ඵලං පීළෙත්වා තාපෙත්වා ගහෙතබ්බරසන්ති අත්ථො. අරසරූපොති ආචාරරහිතසභාවො. රූපස්ස අස්සාදනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛධම්මා රූපරසා. එස නයො සද්දරසාදීසු. සද්දරසොති බ්‍යඤ්ජනසම්භූතො රසො. විමුත්තිරසොති විමුත්තිසම්පත්තිකො රසො. අත්ථරසොති අත්ථස්ස පටිවිජ්ඣනවසෙන උප්පජ්ජනකසුඛං අත්ථරසො, තථා ධම්මරසො වෙදිතබ්බො. රූපාචාරාතිආදීසු රසග්ගහණෙන ඵලරසං වදති. සො හි ඵලස්ස රූපො ච, රසිතබ්බතො ආසාදෙතබ්බතො රසො චාති ‘‘රූපරසො’’ති වුච්චති. ආචාරො [Pg.323] පන සාමග්ගීරසහෙතුතාය ‘‘රසො’’ති වුත්තො. සච්චං හවෙති එත්ථ හවෙති එකංසත්ථෙ නිපාතො, එකංසත්ථො ච අවධාරණමෙවාති ආහ ‘‘සච්චමෙව සාදුතර’’න්තිආදි. සරීරමුපබ්‍රූහෙන්ති, න චිත්තං. නනු ච සුඛුප්පත්තිපයොජනත්තා චිත්තම්පි උපබ්‍රූහෙන්තීති? න, සුඛස්ස සරීරබ්‍රූහනං පටිච්ච උප්පන්නත්තා. විරතිසච්චවාචාති සච්චවිසෙසෙන සම්පජ්ජනං වදති. චිත්තමුපබ්‍රූහෙති පදාලිකාය විරතිවාචාය සච්චරසෙ සති සමථවිපස්සනාදීහි චිත්තපරිබ්‍රූහනස්ස සම්භවතො මග්ගඵලානිසංසං ගණ්හාති. අසංකිලෙසිකඤ්ච සුඛමාවහති විවට්ටසන්නිස්සිතත්තා. විමුත්තිරසොති ඵලසුඛං වදති නිබ්බානසුඛම්පි වා. පරමත්ථසච්චරසො නාම නිබ්බානරසො. තථා හි තං ‘‘අච්චුතිරසං අස්සාසකරණරස’’න්තිපි වුච්චති. තෙන පරිභාවිතත්තාති විමුත්තිරසස්ස සාදුතරභාවදස්සනත්ථං. එවං සන්තෙපි ‘‘විමුත්තිරසපරිභාවිතත්තා’’ති එතෙන කාමං විමුත්තිරසො වා පරමත්ථසච්චරසො වා සාදුතරරසාති දස්සෙති. තදධිගමූපායභූතන්ති තස්ස පරමත්ථසච්චස්ස අධිගමූපායභූතං. අත්ථඤ්ච ධම්මඤ්චාති ඵලඤ්ච කාරණඤ්ච නිස්සාය පවත්තිතො අත්ථරසා ධම්මරසා ච සාදූ, තතොපි පරමත්ථසච්චමෙව සාදුරසන්ති අධිප්පායො. "Rasānaṃ" es una forma de caso genitivo en el sentido de distinción. Mostrando que la distinción no se establece meramente porque alguien diga sobre algo o alguien que 'esto es así', dice: "aquellos que...", etc. Por lo tanto, el Nibbāna se distingue de la totalidad de los sabores por su excelencia especial en dulzura. Aquí la construcción es: "aquellos que se mencionan". "Sāyanīyadhammā" son los fenómenos que deben ser saboreados por la lengua. Respecto a la base del sabor (rasāyatana) como sabor, dice: "sabor de raíz, sabor de tronco", etc. "Phalarasa" se refiere al sabor del fruto; significa el sabor que se obtiene al exprimir o calentar el fruto. "Arasarūpa" es la naturaleza carente de conducta. Los "rūparasā" son los estados de felicidad que surgen en virtud del disfrute de la forma. Este mismo método se aplica a los sabores de los sonidos (saddarasa), etc. "Saddarasa" es el sabor producido por las sílabas. "Vimuttirasa" es el sabor que consiste en el logro de la liberación. "Attharasa" es la felicidad que surge en virtud de la penetración del significado; del mismo modo debe entenderse "dhammarasa". En términos como "rūpācāra", al mencionar el sabor, se refiere al sabor del fruto. Pues este es tanto la forma del fruto como el sabor por ser saboreado y disfrutado, por eso se llama "rūparasa". Pero la conducta (ācāra) se llama "rasa" por ser la causa del sabor de la armonía. En "Saccaṃ have", "have" es una partícula con sentido de certeza, y el sentido de certeza es enfático, por eso dice: "solo la verdad es más dulce", etc. Nutren el cuerpo, no la mente. ¿Acaso no nutren también la mente con el propósito de que surja la felicidad? No, porque la felicidad surge dependiendo del desarrollo del cuerpo. "Viratisaccavācā" se refiere a la perfección mediante una verdad especial. Nutre la mente: cuando existe el sabor de la verdad en el habla de abstención que destruye las impurezas, al ser posible el desarrollo de la mente mediante la tranquilidad y la visión profunda (samatha-vipassanā), se obtienen los beneficios del camino y el fruto. Y trae una felicidad no contaminada por estar basada en la cesación del ciclo (vivaṭṭa). "Vimuttirasa" se refiere a la felicidad del fruto o incluso a la felicidad del Nibbāna. El llamado sabor de la verdad última es el sabor del Nibbāna. Pues también se le llama "sabor imperecedero" o "sabor que produce alivio". "Por estar impregnado con eso" se dice para mostrar la dulzura superior del sabor de la liberación. Aun así, con "por estar impregnado con el sabor de la liberación", muestra que, a discreción, ya sea el sabor de la liberación o el sabor de la verdad última es el sabor más dulce. "Por ser el medio para su logro" significa ser el medio para alcanzar esa verdad última. Con "significado y doctrina" (attha y dhamma), los sabores del significado y de la doctrina que proceden basándose en el fruto y la causa son dulces, pero incluso más que eso, el sabor de la verdad última es el sabor más dulce; tal es la intención. ලොකුත්තරං ලොකියඤ්ච අත්ථං අජානන්තො අන්ධො, ලොකියත්ථමෙව ජානන්තො එකචක්ඛු, උභයං ජානන්තො ද්විචක්ඛු. පරහිතං අත්තහිතඤ්ච අජානන්තො අන්ධො, අත්තහිතමෙව ජානන්තො එකචක්ඛු, උභයත්ථං ජානන්තො ද්විචක්ඛු. සො ද්විචක්ඛුපුග්ගලො පඤ්ඤාජීවී. තං පන ගහට්ඨපබ්බජිතවසෙන විභජිත්වා දස්සෙතුං ‘‘ගහට්ඨො වා’’තිආදි වුත්තං. ගහට්ඨපටිපදං ආරාධෙත්වා චාති යොජනා. ආරාධෙත්වාති ච සාධෙත්වාති අත්ථො. Quien no conoce el bienestar supramundano ni el mundano es ciego; quien conoce solo el bienestar mundano tiene un solo ojo; quien conoce ambos tiene dos ojos. Quien no conoce el bienestar ajeno ni el propio es ciego; quien conoce solo el bienestar propio tiene un solo ojo; quien conoce ambos tiene dos ojos. Esa persona de dos ojos vive por la sabiduría. Para mostrar esto dividiéndolo según la condición de laico o de renunciante, se dice: "ya sea un laico", etc. La construcción es: "habiendo cumplido la práctica del laico". Y "habiendo cumplido" (ārādhetvā) significa habiéndola realizado con éxito. පුරිමනයෙනෙවාති කස්සපසම්මාසම්බුද්ධවිස්සජ්ජිතනයෙනෙව. කිඤ්චාපීති අනුජානනසන්දස්සනත්ථෙ නිපාතො. කිං අනුජානාතීති? ගාථාය චතූහි පදෙහි වුත්තෙසු අත්ථෙසු එකස්ස අත්ථස්ස සිද්ධියං ඉතරෙසම්පි සිද්ධිං අනුජානාති. තෙනාහ ‘‘යො චතුබ්බිධමොඝං…පෙ… පරිසුජ්ඣතී’’ති. කිං සන්දස්සෙතීති? යෙසං පාපධම්මානං බලවභාවෙන ඔඝතරණාදි න සිජ්ඣති, තෙසං පටිපක්ඛානං නිස්සන්දෙහවසෙන සන්දස්සනං. තෙනාහ ‘‘එවං සන්තෙපී’’තිආදි. ඔඝතරණන්ති ඔඝතරණපටිපත්තිං. අසද්දහන්තොති එවං පටිපජ්ජන්තො [Pg.324] ඉමාය පටිපත්තියා ඔඝං තරතීති න සද්දහන්තො. න පක්ඛන්දතීති පක්ඛන්දනලක්ඛණාය සද්ධාය න උග්ඝාටීයතීති න ඔතරති. චිත්තවොස්සග්ගෙනාති යථාකාමාචාරවසෙන චිත්තස්ස වොස්සජ්ජනෙන. පමත්තො පමාදං ආපන්නො. තත්ථෙවාති කාමෙසු එව. විසත්තත්තා ලග්ගත්තා. වොකිණ්ණොති විසෙවිතො. තස්මාති වුත්තස්ස චතුබ්බිධස්සපි අත්ථස්ස හෙතුභාවෙන පච්චාමසනං. තප්පටිපක්ඛන්ති අස්සද්ධියාදීනං පටිපක්ඛං සද්ධාදීනං ඔකාසත්තා. "Por el método anterior" significa por el mismo método de respuesta del Buda Kassapa. "Kiñcāpi" es una partícula con el propósito de mostrar consentimiento o concesión. ¿Qué consiente? Al establecerse uno de los significados expresados en los cuatro versos de la estrofa, consiente también el establecimiento de los demás. Por eso dice: "aquel que las cuatro inundaciones... se purifica". ¿Qué muestra? La indicación sin duda alguna de los opuestos a aquellos estados malvados por cuya fuerza no se logra el cruce de la inundación, etc. Por eso dice: "aun siendo así", etc. "Cruzar la inundación" se refiere a la práctica de cruzar la inundación. "Quien no tiene fe" significa aquel que no cree que practicando así cruzará la inundación mediante esta práctica. "No se lanza" significa que no se sumerge porque no se siente impelido por la fe, cuya característica es lanzarse hacia adelante. "Por el abandono de la mente" significa por dejar la mente libre para actuar según el deseo. "Negligente" significa que ha caído en la negligencia. "Allí mismo" significa precisamente en los placeres sensuales. "Apegado" (visattattā) significa adherido. "Mezclado" (vokiṇṇo) significa frecuentado. "Por lo tanto" es la referencia al hecho de ser la causa de los cuatro significados mencionados. "Lo opuesto a eso" se refiere a dar lugar a la fe, etc., por ser los opuestos a la falta de fe, etc. එතායාති ගාථායං ඉමිනා පදෙනාති සම්බන්ධො. සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මස්සවනං යොනිසොමනසිකාරො ධම්මානුධම්මපටිපත්තීති ඉමෙසං සොතාපත්තිමග්ගාධිගමස්ස අඞ්ගානං ආසන්නකාරණං සද්ධින්ද්‍රියන්ති ආහ ‘‘සොතාපත්තියඞ්ගපදට්ඨානං සද්ධින්ද්‍රිය’’න්ති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘සද්ධාජාතො උපසඞ්කමති, උපසඞ්කමන්තො පයිරුපාසති, පයිරුපාසන්තො සොතං ඔදහති, ඔහිතසොතො ධම්මං සුණාතී’’තිආදි (ම. නි. 2.183, 432). දිට්ඨොඝං තරති එතෙනාති දිට්ඨොඝතරණං, දිට්ඨොඝස්ස තරණං. කාමඤ්චෙත්ථ ‘‘තරති ඔඝ’’න්ති වුත්තං, වත්තමානසමීපෙපි පන වත්තමානං විය වොහරණං යුත්තං දිට්ඨොඝස්ස තිණ්ණභාවස්ස එකන්තිකත්තාති ‘‘සොතාපන්නඤ්ච පකාසෙතී’’ති වුත්තං. එස නයො සෙසෙසුපි. දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාදිපටිපත්තන්තරායකරානං පාපධම්මානං සමුච්ඡින්නත්තා සොතාපන්නො…පෙ… අප්පමාදෙන සමන්නාගතො. ‘‘සොතාපත්ති…පෙ… තරතී’’ති එත්තකෙ වුත්තෙ සකිදෙව ඉමස්ස ලොකස්ස ආගමනම්පි ගහිතං සියාති තන්නිවත්තනත්ථං ‘‘ආරාධෙත්වා…පෙ… අවසෙස’’න්ති වුත්තං. නනු ‘‘අවසෙස’’න්ති වුත්තත්තා සොතාපත්තිමග්ගෙන අතිණ්ණං අනවසෙසං භවොඝවත්ථු ගහිතමෙව සියාති? න, උපරි ද්වීහි මග්ගෙහි තරිතබ්බානං තෙසං පරතො ද්වින්නං පහානවසෙන වුච්චමානත්තා. අපවාදවිසයම්පි පරිහරති – ‘‘එවං එසා චොදනා අත්තනො විසයෙ න පතිට්ඨාතී’’ති. අනාදිකාලභාවත්තා කාමසඤ්ඤාය කාමොඝතරණං මහතා එව වීරියෙන සාධෙතබ්බන්ති ආහ ‘‘වීරියෙනා’’ති. තතියං මග්ගං ආරාධෙත්වා. කාමොඝස්ස වත්ථු කාමොඝවත්ථු, කාමගුණෙහි සද්ධිං සබ්බො කාමභවො. කාමොඝසඤ්ඤිතන්ති කාමොඝසඞ්ඛාතං. කාමනට්ඨෙන කාමො ච සො දුක්ඛො චාති කාමදුක්ඛං. අස්සාදනට්ඨෙන කාමො එව සඤ්ඤාති කාමසඤ්ඤා, සබ්බසො සමුච්ඡින්නත්තා විගතා කාමසඤ්ඤා එතිස්සාති විගතකාමසඤ්ඤා[Pg.325]. සබ්බෙසං රාගාදිමලානං මූලභූතත්තා සත්තසන්තානස්ස විසෙසතො මලීනසභාවාපාදනතො පරමං උක්කංසගතං මලන්ති පරමමලං, අවිජ්ජා. තෙනාහ භගවා – ‘‘අවිජ්ජාපරමං මල’’න්ති (ධ. ප. 243). En el verso que comienza con 'Por esta', la conexión es con la palabra 'por este'. Al referirse a la asociación con personas íntegras, la escucha del verdadero Dhamma, la atención sabia y la práctica de acuerdo con el Dhamma, dice que la facultad de la fe es la causa próxima para alcanzar el camino de la entrada en la corriente: 'la facultad de la fe es la causa próxima de los factores de la entrada en la corriente'. Pues se ha dicho: 'Nacido de la fe, se acerca; al acercarse, asiste; al asistir, presta oído; con el oído prestado, escucha el Dhamma', etc. (MN 2.183, 432). 'Cruzando la inundación de los puntos de vista por este' significa el cruce de la inundación de los puntos de vista. Aunque aquí se dice 'cruza la inundación', es apropiado hablar de lo que está cerca de ocurrir como si estuviera ocurriendo, debido a la certeza de haber cruzado la inundación de los puntos de vista; por eso se dice 'y manifiesta al que ha entrado en la corriente'. Este mismo método se aplica a los demás casos. Debido a la erradicación total de los estados malvados que obstaculizan la práctica, tales como los puntos de vista y la duda, es un 'entrado en la corriente'... hasta... 'dotado de diligencia'. Si se dijera solamente 'entrada en la corriente... hasta... cruza', podría entenderse que se incluye el regreso a este mundo una sola vez; para evitar eso, se dice 'habiendo logrado... hasta... el resto'. ¿Acaso por la palabra 'el resto' no quedaría incluido todo el fundamento de la inundación de la existencia que no ha sido cruzado por el camino de la entrada en la corriente? No, porque se habla de aquellos que deben ser cruzados por los dos caminos superiores en términos de su abandono posterior por parte de esos dos. También refuta el alcance de la objeción: 'Así, esta impugnación no se sostiene en su propio ámbito'. Debido a que la percepción de la sensualidad ha existido desde tiempo sin comienzo, el cruce de la inundación de la sensualidad debe lograrse con gran energía; por eso dice 'con energía'. Habiendo alcanzado el tercer camino. El fundamento de la inundación de la sensualidad es 'kāmoghavatthu': toda la existencia sensual junto con las cuerdas de los placeres sensuales. 'Conocido como la inundación de la sensualidad' significa designado como tal. En el sentido de desear, es deseo y es sufrimiento; por tanto, 'sufrimiento de la sensualidad'. En el sentido de gratificación, la percepción misma es deseo, por lo tanto, 'percepción de la sensualidad'; debido a su total erradicación, se dice 'uno de quien ha partido la percepción de la sensualidad'. Por ser la raíz de todas las manchas como la lujuria, y por producir especialmente una naturaleza impura en el flujo de los seres, es la mancha suprema y definitiva; por eso 'mancha suprema', la ignorancia. Por ello dijo el Bienaventurado: 'La ignorancia es la mancha suprema' (Dhp. 243). පඤ්ඤාපදං ගහෙත්වාති යථාවුත්තං පඤ්ඤාපදං හදයෙ ඨපෙත්වා. තප්පසඞ්ගෙන අත්තනො පටිභානෙන සබ්බෙහි විය උග්ගහිතනියාමෙන. සබ්බත්ථෙවාති පඤ්චසුපි ඨානෙසු. අත්ථයුත්තිපුච්ඡාති පඤ්ඤාදිඅත්ථසමධිගමස්ස යුත්තියා කාරණස්ස පුච්ඡා. තෙනාහ ‘‘අයං හී’’තිආදි. පඤ්ඤාදිඅත්ථං ඤත්වාති පඤ්ඤාධන-කිත්ති-මිත්ත-අභිසම්පරායසඞ්ඛාතං අත්ථං සරූපතො සච්චපටිවෙධනිප්ඵාදනෙන ඤාණෙන ජානිත්වා. නනු එස ලොකුත්තරං සොතාපත්තිමග්ගඵලපඤ්ඤං තදධිගමූපායං ලොකියපඤ්ඤඤ්ච අභිභවිත්වා ඨිතො, සො කස්මා තත්ථ අත්ථයුත්තිං පුච්ඡතීති? සච්චමෙතං, උපරි පන සමාධිස්ස යුත්තිං පුච්ඡිතුකාමො පඤ්ඤාය සෙට්ඨභාවතො, තස්ස ච එකදෙසෙනෙව අධිගතත්තා තමෙව ආදිං කත්වා පුච්ඡති. ‘‘කාය යුත්තියා’’තිආදි අත්ථවණ්ණනං අතිදිස්සති ‘‘එස නයො ධනාදීසූ’’ති. තත්ථාපි අත්ථයුත්තිපුච්ඡාභාවො පන ‘‘සබ්බත්ථෙවා’’ති ඉමිනා විභාවිතොති. 'Tomando el término sabiduría' significa estableciendo en el corazón el término sabiduría tal como se ha mencionado. Por asociación con ello, a través de su propia inspiración, como si hubiera sido asimilado por todos. 'En todo lugar' significa en las cinco posiciones. 'La indagación de la lógica del significado' es la indagación de la razón o causa para el logro del significado de la sabiduría, etc. Por ello dijo: 'Esto es...', etc. 'Habiendo conocido el significado de la sabiduría, etc.' significa habiendo conocido mediante el conocimiento que produce la penetración de las verdades por su propia naturaleza, el significado designado como la riqueza de la sabiduría, la fama, los amigos y el estado futuro. Pero, ¿no es cierto que él se sitúa habiendo trascendido la sabiduría supramundana del camino y fruto de la entrada en la corriente, así como la sabiduría mundana que es el medio para su logro? ¿Por qué entonces indaga allí sobre la lógica del significado? Es verdad, pero deseando indagar más adelante sobre la lógica de la concentración, debido a la excelencia de la sabiduría y habiéndola alcanzado solo en parte, comienza por ella misma para indagar. La explicación del significado '¿con qué lógica?', etc., se extiende con 'este método se aplica a la riqueza, etc.'. E incluso allí, la ausencia de indagación sobre la lógica del significado se aclara mediante las palabras 'en todo lugar'. සද්ධාසුස්සූසාඅප්පමාදඋට්ඨානසඞ්ඛාතෙහි චතූහි කාරණෙහි. කායසුචරිතාදිභෙදෙන ආජීවට්ඨමකසීලභූතෙන. සමථවිපස්සනාභූතෙන නිප්පරියායෙන බොධිපක්ඛියෙ එව ගණ්හන්තො ‘‘අපරභාගෙ’’ති ආහ. පරියායබොධිපක්ඛියා පන විසෙසතො වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලෙපි ලබ්භන්ති. පුබ්බභාගෙති වා තරුණවිපස්සනාකාලං. තතො පුබ්බසාධනඤ්ච සන්ධාය ‘‘අපරභාගෙ’’ති පුනාහ, තතො පරන්ති අත්ථො. ධම්මන්ති පටිපත්තිධම්මං. න සද්ධාමත්තකෙනෙව පඤ්ඤං ලභතීති යොජනා. යදි එවං කස්මා ‘‘සද්දහානො’’ති වුත්තන්ති ආහ ‘‘යස්මා පනා’’තිආදි. කිං වුත්තං හොතීතිආදිනා වුත්තමෙව අත්ථං විවරති. න කෙවලං සුස්සූසාමත්තෙන පඤ්ඤාපටිලාභො, අථ ඛො අප්පමාදෙන පඤ්ඤං ලභතීති දස්සෙතුං පාළියං ‘‘අප්පමත්තො විචක්ඛණො’’ති වුත්තන්ති තදත්ථං දස්සෙන්තො ‘‘එව’’න්තිආදිමාහ. Por medio de las cuatro causas designadas como fe, deseo de escuchar, diligencia y esfuerzo. Por medio de la moralidad que tiene el sustento como octavo factor, dividida en buena conducta corporal, etc. Tomando los factores de la iluminación en sentido literal como constituidos por la tranquilidad y la visión cabal, dice 'en la parte posterior'. Sin embargo, los factores de la iluminación en sentido figurado se obtienen especialmente incluso en el momento de la visión cabal que conduce al surgimiento. O bien, 'en la parte anterior' se refiere al tiempo de la visión cabal incipiente. Y con referencia al logro previo a eso, dice de nuevo 'en la parte posterior', cuyo significado es 'después de eso'. 'Dhamma' se refiere al Dhamma de la práctica. La construcción es: 'uno no obtiene la sabiduría meramente por la fe'. Si es así, ¿por qué se dijo 'teniendo fe'? Por eso dice: 'Pero puesto que...', etc. Explica el significado ya dicho con '¿qué se quiere decir?', etc. No es solo por el mero deseo de escuchar que se obtiene la sabiduría, sino que se obtiene la sabiduría mediante la diligencia; para mostrar esto, en el canon se dice 'diligente y perspicaz', y para mostrar ese significado dice 'así...', etc. ඉදානි සද්ධාදීනං පඤ්ඤාපටිලාභස්ස තංතංවිසෙසපච්චයානි නීහරිත්වා දස්සෙතුං ‘‘එව’’න්ති වුත්තං. සුස්සූසායාති සොතුකාමතාය. සා අත්ථතො [Pg.326] උපසඞ්කමනාදි. පඤ්ඤාධිගමූපායන්ති පරියත්තිධම්මමාහ. තෙනාහ ‘‘සුණාතී’’ති. ගහිතං න පමුස්සති, සතිඅවිප්පවාසලක්ඛණො හි අප්පමාදොති. න කෙවලං යාථාවතො ගහණකොසල්ලමෙව විචක්ඛණතා, අථ ඛො යාථාවතො පඤ්ඤාසම්පවෙධනඤ්චාති ආහ ‘‘විත්ථාරිකං කරොතී’’ති. ඉදානි පඤ්ඤාපටිලාභහෙතුං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙතුං ‘‘සුස්සූසාය වා’’තිආදි වුත්තං. අත්ථමුපපරික්ඛතීති සුතකතානං ධම්මානං පාළිඅත්ථූපපරික්ඛාපුබ්බකං රූපාරූපවිභාගං පරමත්ථං සලක්ඛණතො සාමඤ්ඤලක්ඛණතො ච උපපරික්ඛති වීමංසති. අනුපුබ්බෙනාති එවං ඤාතපරිඤ්ඤං පත්වා තීරණපරිඤ්ඤාය තතො අනුක්කමෙන තීරණපරිඤ්ඤං පහානපරිඤ්ඤඤ්ච මත්ථකං පාපෙන්තො මග්ගප්පටිපාටියා පරමත්ථසච්චභූතං නිබ්බානං සච්ඡිකරොති. Ahora, para mostrar extrayendo las condiciones específicas respectivas para la obtención de la sabiduría por medio de la fe, etc., se dice 'así'. 'Por el deseo de escuchar' significa por el deseo de oír. Eso, en esencia, consiste en acercarse, etc. 'El medio para alcanzar la sabiduría' se refiere al Dhamma del estudio. Por ello dice 'escucha'. Lo que se ha captado no se olvida, pues la diligencia tiene la característica de la no pérdida de la atención. La perspicacia no es solo la habilidad para captar correctamente, sino también la penetración correcta de la sabiduría; por eso dice 'lo detalla'. Ahora, para mostrar la causa del logro de la sabiduría llevándola a su culminación, se dice 'o por el deseo de escuchar', etc. 'Examina el significado' significa que, tras el examen previo de las palabras y el significado de los Dhammas escuchados y memorizados, examina e investiga la realidad última —la distinción entre lo material y lo inmaterial— de acuerdo con sus características individuales y generales. 'Gradualmente' significa que, habiendo alcanzado así el conocimiento pleno de lo conocido, y llevando luego gradualmente a su culminación el conocimiento pleno de la investigación y el conocimiento pleno del abandono, realiza el Nibbāna, que es la verdad última, a través de la secuencia de los caminos. ඉමානි සද්ධාදීනි චත්තාරි කාරණානි මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙන්තො ආහ ‘‘දෙසකාලාදීනි අහාපෙත්වා’’ති. යස්මිං දෙසෙ යස්මිං කාලෙ යෙ ච සහායකෙ නිස්සාය යං කිච්චං තිරෙතබ්බං, තානි දෙසකාලාදීනි අනතික්කමිත්වා අත්තනො අභිවුඩ්ඪිං ඉච්ඡන්තෙන ‘‘අයං නාම දෙසො, යත්ථාහං එතරහි වසාමි, අයං කාලො, ඉමෙ මිත්තා, ඉමෙ අමිත්තා, ඉමෙ ආයවයා, අහඤ්ච එදිසො ජාති-කුල-පදෙස-බලභොග-පරිවාරාදීහි, තං කිච්චං ඉදානි ආරද්ධබ්බං, ඉදානි නාරද්ධබ්බ’’න්ති සබ්බං උපපරික්ඛිත්වා පටිපජ්ජිතබ්බං. එවං පටිපජ්ජන්තො හි ලොකියස්ස ධනස්ස පටිරූපාධිගමූපායං කරොති නාම. ලොකුත්තරස්ස පන සීලවිසොධනාදිවසෙන වෙදිතබ්බං. වහිතබ්බභාවෙන ධුරො වියාති ධුරො, භාරො. ඉධ පන ධුරසම්පග්ගහො උත්තරපදලොපෙන ධුරො, වීරියං. සො සාතිසයො එතස්ස අත්ථීති ධුරවා. ‘‘උට්ඨාතා’’ති පදෙන කායිකවීරියස්ස වක්ඛමානත්තා ‘‘චෙතසිකවීරියවසෙනා’’ති විසෙසිතං. අනික්ඛිත්තධුරො ධොරය්හභාවතො. තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤතීති තිණං විය පරිභවන්තො අතිභුය්‍ය වත්තතීති අත්ථො. ආදිනා නයෙනාති එත්ථ ආදි-සද්දෙන – Mostrando estas cuatro causas, comenzando por la fe, después de haberlas llevado a su culminación, dijo: «Sin descuidar el lugar, el tiempo, etc.». En aquel lugar y en aquel tiempo, y dependiendo de aquellos compañeros en los que se deba cumplir una tarea, sin transgredir tales condiciones de lugar y tiempo, quien desea su propio progreso debe actuar habiendo examinado todo: «Este es el lugar donde habito ahora, este es el momento, estos son los amigos, estos los enemigos, estos los ingresos y gastos; y yo soy tal por nacimiento, linaje, región, fuerza, riqueza, séquito, etc.; esta tarea debe iniciarse ahora, o no debe iniciarse ahora». Pues quien actúa de esta manera emplea los medios adecuados para la obtención de la riqueza mundana. En cuanto a lo supramundano, debe entenderse mediante la purificación de la virtud y otros factores. Se llama 'dhuro' (carga o yugo) porque debe ser llevado como un fardo; pero aquí, 'dhurasampaggaho' (asumir la carga) significa energía (vīriya), por la elisión del término final. Quien posee esta energía en grado superior es 'dhuravā' (el que lleva la carga). Dado que el término 'uṭṭhātā' (el que se esfuerza) se refiere a la energía física, se especifica aquí como «por medio de la energía mental». Es 'anikkhittadhuro' (quien no abandona la carga) debido a su capacidad de resistencia. 'No considera más que una brizna de hierba' significa que, despreciando las dificultades como si fueran hierba, prevalece sobre ellas. 'Por el método que comienza con...' aquí, con la palabra 'ādi' (etc.) — ‘‘කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛා න විහායති; (දී. නි. 3.253); ‘‘න දිවා සොප්පසීලෙන, රත්තිමුට්ඨානදෙස්සිනා; නිච්චං මත්තෙන සොණ්ඩෙන, සක්කා ආවසිතුං ඝර’’න්ති ච. (දී. නි. 3.253); – «Realizando los deberes humanos, no se ve privado de la felicidad» (Dī. Ni. 3.253); y «No es posible mantener un hogar durmiendo de día, detestando levantarse por la noche, y estando siempre embriagado y borracho» (Dī. Ni. 3.253); — එවමාදීනං [Pg.327] සඞ්ගහො. අසිථිලපරක්කමො අනලසභාවතො. එකමූසිකායාති එකාය මතමූසිකාය. නචිරස්සෙවාති චතුමාසබ්භන්තරෙයෙව. චතුසතසහස්සසඞ්ඛං චූළන්තෙවාසී වියාති කාකණිකඩ්ඪකහාපණ-සොළස-කහාපණ-චතුවීසති-කහාපණ-සතහරණක්කමෙන ද්වෙ සතසහස්සානි, චූළකමහාසෙට්ඨිනො ධීතුලාභවසෙන ද්වෙ සතසහස්සානීති එවං චතුසතසහස්සසඞ්ඛං ධනං එකමූලෙන යථා චූළන්තෙවාසී වින්දි, එවං අඤ්ඤොපි පතිරූපකාරී ධුරවා උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං. අයඤ්ච අත්ථො චූළකසෙට්ඨිජාතකෙන දීපෙතබ්බො. වුත්තඤ්හෙතං – Esta es la recopilación de tales enseñanzas. 'Asithilaparakkamo' (de esfuerzo incansable) debido a su naturaleza no perezosa. 'Ekamūsikāya' significa con un solo ratón muerto. 'Nacirasseva' (en poco tiempo) significa dentro de solo cuatro meses. Al igual que el pequeño aprendiz que alcanzó la suma de cuatrocientos mil: mediante el proceso de obtener una kākaṇika, luego medio kahāpaṇa, dieciséis kahāpaṇas, veinticuatro kahāpaṇas y cien kahāpaṇas, obtuvo doscientos mil; y por obtener a la hija del gran tesorero Cūḷaka, obtuvo otros doscientos mil. Así, tal como el pequeño aprendiz obtuvo una fortuna de cuatrocientos mil partiendo de un solo capital, cualquier otro que actúe de forma adecuada, que sea diligente y esforzado, obtiene riqueza. Este significado debe ilustrarse mediante el Cūḷakaseṭṭhi Jātaka. Pues se ha dicho: ‘‘අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො; සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධම’’න්ති. (ජා. 1.1.4); «Incluso con un pequeño capital, el hombre sabio y perspicaz se eleva a sí mismo, como quien aviva un pequeño fuego» (Jā. 1.1.4). වත්තං කත්වාති අධිට්ඨානවත්තං කත්වා. ‘‘සච්චවාදී භූතවාදී’’ති කිත්තිං පප්පොතීති යොජනා. ඉච්ඡිතපත්ථිතන්ති යෙහි මිත්තං ඉච්ඡති, තෙහි ඉතරං පත්ථිතං. මිත්තානි ගන්ථතීති මිත්තභාවං ඝටෙති. දානස්ස පියභාවකරණතො ‘‘දදං පියො හොතී’’ති වුත්තං. යං දානං එකන්තතො මිත්තභාවාවහං, තං දස්සෙන්තො ‘‘දුද්දදං වා දදං තං ගන්ථතී’’ති ආහ. දදන්ති ච ලක්ඛණවචනමෙතන්ති ආහ ‘‘දානමුඛෙන වා’’තිආදි. «Habiendo cumplido con su deber» significa habiendo cumplido con el deber de determinación. La construcción es: «Alcanza la fama siendo veraz y hablando con la verdad». «Lo deseado y anhelado» se refiere a que lo que uno desea de sus amigos, el otro lo anhela. «Ata a los amigos» significa que consolida la amistad. Dado que la generosidad es causa de afecto, se dice: «El que da se hace querido». Mostrando que el don que infaliblemente conduce a la amistad, dijo: «Dando lo que es difícil de dar, él los ata». Y como esto es una descripción de las características del dar, dijo: «O por medio de la generosidad», etc. ආළවකස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං ගහට්ඨවසෙන විස්සජ්ජෙන්තො. සද්ධා එතස්ස අත්ථීති සද්ධො, තස්ස සද්ධස්ස. ඝරමෙසිනොති ඝරාවාසසඞ්ඛාතං ඝරං එසන්තස්ස. ඝරාවාසසන්නිස්සිතත්තා ‘‘ඝර’’න්ති කාමගුණා වුච්චන්තීති ආහ ‘‘පඤ්ච කාමගුණෙ’’ති. ‘‘එතෙ චතුරො ධම්මා’’තිආදිනා ගහිතා අනන්තරගාථාය වුත්තධම්මා එවාති දස්සෙන්තො ‘‘වුත්තප්පකාරං සච්ච’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ ‘‘ඉමෙ කුසලා, ඉමෙ අකුසලා’’තිආදිනා තෙ අත්ථෙ යාථාවතො ධාරණතො උපධාරණතො ධම්මො. සඤ්ඤා චිත්තචෙතසිකානං ධාරණං, අවිච්ඡෙදතො සන්ධාරණතො කුසලසන්තානං ධාරෙතීති ධිති, වීරියං. චජති එතෙනාති චාගො, දානං. පච්චයවෙකල්ලතො ඵලුප්පාදනසමත්ථතාවසෙන සන්ති. Respondiendo conforme a la inclinación de Āḷavaka en su condición de laico: 'Saddho' es aquel que posee fe (saddhā). Para el 'gharamesino' (el que busca un hogar), es decir, para quien busca el hogar conocido como la vida doméstica. Debido a que están vinculados a la vida doméstica, los hilos de los placeres sensoriales se llaman 'hogar' (ghara); por ello dice: «los cinco hilos del placer sensorial». Al decir «estos cuatro dhammas», etc., muestra que son los mismos dhammas mencionados en el verso anterior, diciendo: «la verdad de la clase mencionada», etc. Allí, 'dhamma' es la sabiduría que sostiene y examina correctamente los significados como «estos son estados hábiles, estos son inhábiles», etc. 'Saññā' es el sostenimiento de la mente y sus factores; 'dhiti' es la energía (vīriya) que sostiene el flujo de estados hábiles sin interrupción. 'Cāgo' es la renuncia o generosidad, aquello por lo cual se abandona. Existen por la capacidad de producir frutos ante la ausencia de deficiencias en las condiciones. අඤ්ඤෙපීති ඉතො යථාවුත්තධම්මසමුදායතො අඤ්ඤෙපි ධම්මා යදි සන්ති, තෙ ධම්මෙ පුච්ඡස්සූති. කිලෙසෙ, කායවාචාදිකෙ වා දමෙතීති දමො[Pg.328], පඤ්ඤා. උට්ඨහති උස්සහති එතෙනාති උට්ඨානං, වීරියං. එත්ථාති එතිස්සා පුච්ඡාය. සද්ධින්ති සඞ්ඛෙපතො භාවත්ථපදානං බන්ධනෙන සහ. එකමෙකං පදන්ති පඤ්ඤාදිකමෙකෙකං පදං. ‘‘පඤ්ඤා ඉමස්මිං ඨානෙ පඤ්ඤාති ධම්මොති ච ආගතා’’තිආදිනා පඤ්ඤාදිඅත්ථස්ස උද්ධරණං අත්ථුද්ධාරො. තස්ස තස්ස අත්ථස්ස ‘‘පඤ්ඤා පජානනා’’තිආදිනා (ධ. ස. 16) වෙවචනපදානං උද්ධරණං පදුද්ධාරො. පජානාතීති පඤ්ඤා, ධාරෙතීති ධම්මො, දමෙතීති දමොති එවං පදස්ස කථනං පදවණ්ණනා. «Otros también»: si existen otros estados además de este conjunto de dhammas mencionados, pregúntalos. 'Damo' es la sabiduría que doma las impurezas o las acciones de cuerpo y habla. 'Uṭṭhāna' es la energía por la cual uno se esfuerza y se empeña. «En esto»: en esta pregunta. «Junto con» (saddhiṃ) se refiere a la unión con los términos que expresan el significado esencial de forma resumida. «Cada palabra» se refiere a cada término como sabiduría, etc. La «extracción del significado» (atthuddhāro) consiste en extraer el sentido de la sabiduría, etc., mediante expresiones como «en este contexto, la sabiduría se presenta como sabiduría y como dhamma». La «extracción de términos» (paduddhāro) es la extracción de sinónimos para cada significado, como «sabiduría es discernimiento», etc. La «explicación de términos» (padavaṇṇanā) es la declaración del término mismo: «sabiduría porque discierne, dhamma porque sostiene, damo porque doma». අජ්ජාති වා එතරහි. යථාවුත්තෙන පකාරෙනාති ‘‘සද්දහානො අරහත’’න්තිආදිනා වුත්තප්පකාරෙන. සච්චසම්පටිවෙධාවගහණං වා යථාවුත්තෙන පකාරෙන දිට්ඨසච්චතාය ඉධලොකපරලොකත්ථං යාථාවතො ජානන්තො. එවඤ්ච යක්ඛො සත්ථු දෙසනානුභාවසිද්ධං පඤ්හං පුච්ඡනෙන අත්තනො පටිලාභසම්පත්තිං විභාවෙන්තො ‘‘කථංසු ලභතෙ පඤ්ඤ’’න්තිආදිමාහාති ආචරියා. සම්පරායිකොති එත්ථ ච-සද්දො ලුත්තනිද්දිට්ඨො, තෙන ‘‘දිට්ඨධම්මිකො චා’’ති අයමත්ථො වුත්තො එවාති දස්සෙන්තො ‘‘යො අත්ථො…පෙ… දස්සෙතී’’ති ආහ. අරීයති ඵලං එතස්මාති අත්ථො, කාරණං. විචක්ඛණෙ සපයොජනතාය. «Hoy» o «ahora». «De la manera mencionada» se refiere a la forma descrita como «el que tiene fe en los Arahants», etc. O bien, conociendo correctamente el beneficio de este mundo y del otro por haber visto la verdad a través de la penetración de la verdad de la manera mencionada. Y así, según los maestros, el Yakkha, al preguntar aquello que fue logrado por el poder de la enseñanza del Maestro, manifiesta su propio logro de éxito diciendo: «¿Cómo se obtiene la sabiduría?», etc. En el término 'samparāyiko' (referente al más allá), la partícula 'ca' (y) está implícita, indicando que el significado de «y lo referente a esta vida» ya está expresado; por eso dice: «aquel beneficio que... etc. ...muestra». 'Attho' (beneficio o propósito) se llama así porque de él se deriva (arīyati) el fruto; es la causa. Para el perspicaz, debido a su utilidad. තස්ස ඤාණස්සාති තස්ස අත්ථස්ස ආවිභාවනස්ස ඤාණස්ස. ගුණවිසෙසෙහි ච සදිසස්සපි අඤ්ඤස්ස අභාවතො අග්ගදක්ඛිණෙය්‍යො බුද්ධො භගවා. තෙනාහ – «De aquel conocimiento»: del conocimiento que manifiesta aquel significado. Y debido a que no existe otro igual a él en cualidades especiales, el Buda, el Bienaventurado, es el supremo merecedor de ofrendas. Por ello dijo: ‘‘නයිමස්මිං ලොකෙ පරස්මිං වා පන,බුද්ධෙන සෙට්ඨොව සමොව විජ්ජති; ආහුනෙය්‍යානං පරමාහුතිං ගතො,පුඤ්ඤත්ථිකානං විපුලඵලෙසින’’න්ති. (වි. ව. 1047); «Ni en este mundo ni en el otro existe alguien superior o igual al Buda; él ha alcanzado la ofrenda suprema entre los dignos de ofrendas, para quienes buscan mérito y anhelan frutos abundantes» (Vi. Va. 1047). සහිතපටිපත්තින්ති පඤ්ඤාසඞ්ගාහිකං අත්තනො පටිපත්තිං. සුන්දරා බොධි සුබොධි, බුද්ධස්ස සුබොධි බුද්ධසුබොධි, සා එව බුද්ධසුබොධිතා. ධම්මස්සවනත්ථං සන්නිපතිතදෙවතාහි සඞ්ඝුට්ඨසාධුකාරසද්දුට්ඨානඤ්ච. «La práctica dotada de...»: su propia práctica que comprende la sabiduría. 'Subodhi' es el despertar excelente; 'Buddhasubodhi' es el despertar excelente del Buda, y esa es la cualidad de 'Buddhasubodhitā'. También se refiere al surgimiento del sonido de aclamación (sādhukāra) emitido por las deidades reunidas para escuchar el Dhamma. සතපුඤ්ඤලක්ඛණන්ති සතසහස්සකප්පෙ පුඤ්ඤසම්භාරස්ස කතත්තා තෙසං පුඤ්ඤානං වසෙන සතපුඤ්ඤලක්ඛණං අනෙකපුඤ්ඤනිබ්බත්තලක්ඛණං. අභිනන්දියතාය සබ්බෙහි අඞ්ගෙහි සමුපෙතං සමන්නාගතං. කතපුඤ්ඤභාවං බ්‍යඤ්ජෙන්තීති බ්‍යඤ්ජනානි[Pg.329], අඞ්ගපච්චඞ්ගානි. තෙසං පරිපුණ්ණත්තා පරිපුණ්ණබ්‍යඤ්ජනං. තං යක්ඛො…පෙ… පූරෙසීති ගාථාපූරණත්ථමෙව හි භගවා තථාරූපානි අකාසි. අබ්‍යාධිතාති අරොගා. ‘‘අබ්‍යථිතා’’ති කෙචි පඨන්ති, සයසන්තාසරහිතාති අත්ථො. «Satapuññalakkhaṇaṃ» (la marca de cien méritos) se refiere a que, debido a haber realizado acumulaciones de méritos durante cien mil eones, posee, por el poder de esos méritos, la marca de cien méritos, la cual es una marca producida por innumerables méritos. Está dotado y provisto de todos los miembros debido a su naturaleza deleitable. Las marcas secundarias se llaman «byañjanāni» porque manifiestan el estado de haber realizado méritos, refiriéndose a los miembros y extremidades. Por la plenitud de estos, se dice «paripuṇṇabyañjanaṃ» (marcas secundarias completas). Los versos que dicen «aquel yakkha... etc. llenó» fueron compuestos por el Bienaventurado de tal forma simplemente para completar la métrica del verso. «Abyādhitā» significa sin enfermedad. Algunos leen «abyathitā», lo cual significa libres de temor y agitación. ‘‘හත්ථයො’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘හත්ථකො’’ති වුත්තං. ආළවිනගරන්ති ආළවිනගරවාසිනො වදති. භවති හි තත්‍රට්ඨතාය තං-සද්දො යථා ‘‘ගාමො ආගතො, මඤ්චා උක්කුට්ඨිං කරොන්තී’’ති. එකකොලාහලෙන වත්තමානෙන. Donde debería decirse «hatthayo» (manos), se dice «hatthako». «Āḷavinagaraṃ» (la ciudad de Āḷavī) se refiere a los habitantes de la ciudad de Āḷavī. Pues se usa esa palabra por el hecho de estar situados allí, tal como en las expresiones «la aldea ha llegado» o «los lechos hacen un clamor». Se refiere a que esto ocurría con un único y gran alboroto. සම්පිණ්ඩිත්වාති සන්නිපතිත්වා. කාමං සම්භාරො තෙන කතොති නත්ථි, යුද්ධත්ථං පන බහුසො උස්සාහස්ස කතත්තා ‘‘යුද්ධමාදිං කත්වා’’ති වුත්තං. තමෙව ආළවකසුත්තං කථෙසි තස්සා එව දෙසනාය සන්නිපතිතපරිසාය සප්පායත්තා. තෙනාහ ‘‘කථාපරි…පෙ… අහොසී’’ති. චතූහි වත්ථූහීති චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි. පරිසන්ති අත්තනො පරිසං. ‘‘ඉතරඤ්චා’’තිපි වදන්ති. «Sampiṇḍitvā» significa habiéndose reunido. Ciertamente, no existe una acumulación de méritos realizada por él [de esa manera], pero debido a que el esfuerzo se realizó principalmente con el propósito de la guerra, se dice «habiendo hecho de la guerra el comienzo». El Bienaventurado expuso precisamente ese Āḷavaka Sutta porque era el adecuado para la asamblea que se había reunido para esa misma enseñanza. Por eso se dice: «la charla... etc. ocurrió». «Catūhi vatthūhi» se refiere a las cuatro bases de la simpatía (saṅgahavatthūhi). «Parisaṃ» se refiere a su propia asamblea. Algunos también dicen «itarañca» (y el otro). ආළවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Āḷavaka Sutta. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය En el Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, යක්ඛසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. ha terminado la clarificación del significado oculto del comentario del Yakkha Saṃyutta. 11. සක්කසංයුත්තං 11. Sakka Saṃyutta (El Libro de Sakka) 1. පඨමවග්ගො 1. Primer Vagga 1. සුවීරසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario del Suvīra Sutta 247. අභියංසූති [Pg.330] යුද්ධසජ්ජාභිමුඛා හුත්වා ගච්ඡිංසු. තත්‍රාති තස්මිං අසුරානං අභියානෙ අයං දානි වුච්චමානා අනුපුබ්බතො කථා. තෙත්තිංස පුරිසෙ ගහෙත්වාති තෙත්තිංස පුරිසෙ පුඤ්ඤකිරියාය සහායභූතෙ ගහෙත්වා. ‘‘යාවජීවං මාතාපිතුභරො අස්ස’’න්තිආදිනා සමාදින්නානි සත්ත වතපදානි පූරෙත්වා. අධිගණ්හන්තං අභිභවන්තං. පුත්තහතායාති හතපුත්තාය. සා සුරා න හොති, න සුරං පිවිම්හාති අධිප්පායො. තතො පට්ඨායාති ‘‘න සුරා’’ති වුත්තකාලතො පට්ඨාය. ‘‘න සුරන්ති න දිබ්බන්තීති අසුරා’’ති කෙචි. හෙට්ඨිමතලෙ අන්තොභූමියං ආයාමතො දසයොජනසහස්සං. 247. «Abhiyaṃsū» significa que partieron estando preparados y de frente para la batalla. «Tatra» (allí), en esa expedición contra los asuras, se relata ahora esta historia sucesiva. «Tettiṃsa purise gahetvā» significa habiendo tomado a los treinta y tres hombres que fueron sus compañeros en la realización de actos meritorios. Habiendo cumplido los siete votos asumidos, que comienzan con: «Mientras viva, seré el sostén de mi padre y de mi madre». «Adhigaṇhantaṃ» significa superando o venciendo. «Puttahatāya» se refiere a aquella cuya descendencia ha sido destruida. La intención es: «Esa no es surā (licor), no bebemos surā». «Tato paṭṭhāya» significa a partir del momento en que se dijo «no surā». Algunos dicen: «Se llaman asuras porque no brillan (na dibbanti) o porque no beben surā». En el nivel inferior, dentro de la tierra, la extensión es de diez mil yojanas. උරගාදිසහචරිතානි ඨානානි උරගාදීනීති ආහ ‘‘උරගාදීසු පඤ්චසු ඨානෙසූ’’ති. පඨමාලින්දෙති පඨමෙ පරිභණ්ඩෙ. පඤ්චයොජනසහස්සවිත්ථාරපුථුබහලාහි සිනෙරුස්ස චතූසුපි පස්සෙසු චත්තාරො පරිභණ්ඩා. සිනෙරුස්ස හි තස්මිං තස්මිං පස්සෙ යුගන්ධරාදීසු පඤ්චසතපරිත්තදීපපරිවාරෙ මහාදීපෙ ච ලභිතබ්බස්ස මහතො අත්ථස්ස වසෙන මහත්ථා. කුපිතාවිලචිත්තාති කුපිතෙන කොපෙන ආකුලචිත්තා. යුද්ධෙසීති යුද්ධෙසිනො. සෙසෙසූති සෙසෙසු පරිභණ්ඩෙසු. සෙසාති සුපණ්ණාදයො. A los lugares frecuentados por serpientes y otros, se les llama «uragādīni»; por eso se dice «en los cinco lugares de serpientes y otros». «Paṭhamālinde» se refiere a la primera cornisa o terraza. Hay cuatro cornisas en los cuatro costados del Sineru, con una anchura y espesor de cinco mil yojanas. En efecto, en cada lado del Sineru, estas son de gran beneficio debido al gran provecho que se puede obtener en las islas grandes y en las pequeñas islas circundantes de quinientas yojanas, como Yugandhara y otras. «Kupitāvilacittā» significa con la mente turbada por la ira. «Yuddhesī» se refiere a quienes buscan la guerra. «Sesesū» se refiere a las cornisas restantes. «Sesā» se refiere a los supaṇṇas y otros. වම්මිකමක්ඛිකාති සපක්ඛිකඋපචිකා. ඔසක්කිත්වාති පිට්ඨිභාගෙන නිවත්තිත්වා. «Vammikamakkhikā» son las termitas con alas. «Osakkitvā» significa habiéndose retirado hacia atrás. පමාදං ආපාදෙසීති සක්කස්ස ආණාය පමාදං ආපජ්ජි. සට්ඨියොජනං විත්ථාරෙන. සුවණ්ණමහාවීථින්ති සුවණ්ණමයභූමිජගතිවීථිං. «Pamādaṃ āpādesī» significa que por orden de Sakka, cayó en la negligencia. Con sesenta yojanas de ancho. «Suvaṇṇamahāvīthiṃ» se refiere a la gran calzada o camino hecho de oro. අනුට්ඨහන්තොති උට්ඨානං කායිකවීරියං අකරොන්තො. අවායමන්තොති වායාමං චෙතසිකවීරියං අකරොන්තො. කිඤ්චි කිච්චන්ති කසිවාණිජ්ජාදිභෙදං අඤ්ඤතරං කිච්චං කත්තබ්බකම්මං. වරන්ති පවරං. තෙනාහ ‘‘උත්තම’’න්ති. තඤ්ච ඛො කසිතබ්බට්ඨානං [Pg.331] අධිප්පෙතන්ති ආහ ‘‘ඔකාස’’න්ති. කම්මං අකත්වාති කිඤ්චිපි ජීවිතහෙතුභූතං කම්මං අකත්වා. ජීවිතට්ඨානං නාමාති තස්ස ජීවිතස්ස හෙතු නාම. නිබ්බානස්ස මග්ගොති නිබ්බානස්ස අධිගමුපායභූතො මග්ගො. «Anuṭṭhahanto» significa no ejerciendo esfuerzo físico (kāyikavīriya). «Avāyamanto» significa no ejerciendo esfuerzo mental (cetasikavīriya). «Kiñci kiccaṃ» se refiere a cualquier tipo de tarea o trabajo que deba realizarse, como la agricultura o el comercio. «Varaṃ» significa excelente; por eso se dice «uttamaṃ» (supremo). Y ese lugar para cultivar es lo que se pretende, por eso se dice «okāsaṃ» (oportunidad o lugar). «Kammaṃ akatvā» significa sin haber realizado ninguna acción que sea causa de sustento. «Jīvitaṭṭhānaṃ nāma» significa la causa de la vida. «Nibbānassa maggo» es el camino que constituye el medio para alcanzar el Nibbāna. සුවීරසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Suvīra Sutta. 2. සුසීමසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario del Susīma Sutta 248. අන්තරෙති අබ්භන්තරෙ. එවංනාමකන්ති ‘‘සුසීමො’’ති එවංනාමකං. එකං පුත්තමෙව අඤ්ඤතරං අත්තනො පුත්තමෙව. 248. «Antare» significa en el interior. «Evaṃnāmakaṃ» significa con ese nombre, es decir, «Susīma». «Ekaṃ puttameva» significa a un hijo en particular, a su propio hijo. සුසීමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Susīma Sutta. 3. ධජග්ගසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario del Dhajagga Sutta 249. සමුපබ්‍යූළ්හොති උභින්නං සහ එව සමාගමො, භුසං වා බ්‍යූළ්හොති අත්ථො. භුසා පනස්ස බ්‍යූළ්හතා ද්වින්නං සෙනානං සමාගන්ත්වා සම්පිණ්ඩිතභාවෙනාති ආහ ‘‘සම්පිණ්ඩිතො රාසිභූතො’’ති. පච්ඡිමන්තොති රථපඤ්ජරස්ස පරන්තො පච්ඡිමන්තො පච්ඡිමකොට්ඨාසො. රථසන්ධිතොති රථපඤ්ජරස්ස කුබ්බරෙන සද්ධිං සම්බන්ධනට්ඨානතො. තදෙව පමාණන්ති තදෙව ‘‘දියඩ්ඪයොජනසතායාමො’’ති වුත්තප්පමාණමෙව. දිගුණං කත්වාති ‘‘පච්ඡිමන්තො සතයොජනො’’තිආදිනා දිගුණං කත්වා. චන්දමණ්ඩලසූරියමණ්ඩලකිඞ්කිණිකජාලාදිභෙදස්ස සෙසාලඞ්කාරස්ස. පස්සන්තානං දෙවානං. රාජා නොති අම්හාකං රාජා දෙවසෙට්ඨො. දුතියං ආසනං ලභතීති සක්කෙ නිසින්නෙ තස්ස අනන්තරං දුතියං ආසනං ලභති. තස්මා දෙවසෙට්ඨතාය සක්කො විය ගාරවට්ඨානියො, යතො සක්කො ‘‘තස්ස ධජග්ගං උල්ලොකෙය්‍යාථා’’ති ආහ. එස නයො සෙසෙසුපි. අසුරෙහි පරාජිතොති අසුරෙහි පරාජයං ආපාදිතො. රජධජං දිස්වාති පරසෙනාය උපගච්ඡන්තියා උට්ඨිතරජමත්තම්පි දිස්වා ඨිතොපි තං රජධජං දිස්වා භීරුභාවෙන පලායනධම්මො. 249. «Samupabyūḷho» es el encuentro simultáneo de ambos [ejércitos], o significa intensamente desplegado. Su gran despliegue se debe a que los dos ejércitos se unieron y formaron una masa, por eso dice «sampiṇḍito rāsibhūto» (reunido en una multitud). «Pacchimanto» es el extremo posterior, la sección final de la estructura del carro. «Rathasandhito» es el punto de unión de la cabina del carro con el eje. «Tadeva pamāṇan» se refiere precisamente a la medida mencionada de «ciento cincuenta yojanas de largo». «Diguṇaṃ katvā» significa habiéndolo duplicado, como al decir «el extremo posterior es de cien yojanas». Se refiere al resto de los adornos como los discos de la luna y el sol, y redes de campanillas. «De los devas que miran». «Nuestro rey» significa el mejor de los dioses. «Obtiene el segundo asiento» significa que cuando Sakka está sentado, él obtiene el segundo asiento inmediatamente después. Por lo tanto, debido a ser un dios excelente, es digno de respeto como Sakka; por eso Sakka dijo: «Deben mirar hacia arriba, a la punta de su estandarte». Este es el mismo método para los demás. «Vencido por los asuras» significa llevado a la derrota por los asuras. «Habiendo visto el estandarte de polvo» significa que incluso si se queda quieto viendo simplemente el polvo levantado por el ejército enemigo que se aproxima, tiene la naturaleza de huir por cobardía. යස්ස [Pg.332] ධජග්ගපරිත්තස්ස. ආනුභාවො වත්තති අසම්මුඛීභූතාහිපි දෙවතාහි සිරසා සම්පටිච්ඡිතබ්බතො. චොරභයාදීහීති ආදි-සද්දෙන රොගභයාදීනඤ්චෙව වට්ටදුක්ඛස්ස ච සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො විධිනා භාවිතෙ පරිත්තස්ස අත්ථෙ උපචාරජ්ඣානාදීනම්පි ඉජ්ඣනතො. De este Dhajagga Paritta (protección de la punta del estandarte). Su poder actúa porque debe ser recibido con la cabeza incluso por las deidades que no están presentes. «Corabhayādīhi» (por el miedo a los ladrones, etc.); con la palabra «etcétera», debe entenderse la inclusión del miedo a las enfermedades y el sufrimiento del ciclo de renacimientos (vaṭṭadukkha), puesto que cuando la protección se cultiva de la manera correcta, se logran incluso los estados de concentración de acceso (upacārajjhāna) y otros. දීඝවාපීනාමකෙ ගාමෙ චෙතියං දීඝවාපිචෙතියං. මුද්ධවෙදිකා නාම හම්මියං පරික්ඛිපිත්වා කතවෙදිකා. බුද්ධගතං සතිං උපට්ඨපෙත්වා පරිත්තරක්ඛගුත්තිං ආහ. පරිත්තස්ස ආනුභාවෙන ද්වෙ ඉට්ඨකා…පෙ… අට්ඨංසු. තථා හි තස්මිං නිස්සෙණියං ඨිතෙ…පෙ… අට්ඨංසූති. La estupa en la aldea llamada Dīghavāpi es la Dīghavāpicetiya. La «muddhavedikā» es la plataforma superior construida rodeando la estructura del edificio. Habiendo establecido la atención plena dirigida al Buda, mencionó la guardia y custodia de la protección. Por el poder de la protección, dos ladrillos... etc. permanecieron. En efecto, cuando él estaba en la escalera... etc. permanecieron. ධජග්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha finalizado el comentario del Dhajagga Sutta. 4. වෙපචිත්තිසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario del Vepacitti Sutta 250. ‘‘මහානුභාවතාය අසුරානං චිත්තවෙපනෙන වෙපචිත්තී’’ති වදන්ති. ඉසීහි පන අභයං යාචිතෙ ‘‘භයමෙව දදාමී’’ති වත්වා තෙහි ‘‘අක්ඛයං හොතු තෙ භය’’න්ති අභිසපවසෙන වුත්තකාලතො පට්ඨාය වෙපනචිත්තතාය ‘‘වෙපචිත්තී’’ති වුච්චති, යං ලොකියා ‘‘පුලොමො’’ති ච වදන්ති. නිපාතපදානිපි කානිචි අත්ථවිසෙසජොතකානි හොන්තීති ආහ ‘‘නිපාතමත්ත’’න්ති හෙතුඅත්ථාදීනමෙත්ථ අසම්භවතො. තන්ති සක්කං දෙවානමින්දං. කණ්ඨෙ පඤ්චමෙහීති කණ්ඨබන්ධනපඤ්චමෙහි, විභත්තිඅලොපෙන නිද්දෙසො. චිත්තෙනෙවාති ‘‘ඉමං බන්ධාමි, අයං බජ්ඣතූ’’ති උප්පන්නචිත්තෙනෙව. බජ්ඣති බද්ධො හොති, අයං දෙවානුභාවො. මුච්චතීති එත්ථාපි එසෙව නයො. දසහීති ‘‘චොරොසී’’තිආදිනා ඉධ වුත්තෙහි දසහි. තෙනාහ ‘‘ඉමෙහී’’ති. නිබ්බත්තිත්වා චිරකාලතං උපාදාය ඛුංසනවසෙන වදති ‘‘ජරසක්කා’’ති. න තං අක්කොසං මනසි කරොති දීඝරත්තං ඛන්තිසොරච්චෙසු නිරුළ්හඅජ්ඣාසයත්තා. මහාපටිග්ගහණන්ති මහන්තං උපසමබ්‍යඤ්ජනං. අස්සාති වෙපචිත්තස්ස. 250. Dicen: 'Vepacitti [corazón tembloroso] se debe al temblor del corazón de los asuras por su gran poder'. Sin embargo, desde el momento en que los sabios le pidieron seguridad y él respondió: 'solo les daré miedo', y ellos, a modo de maldición, dijeron: 'que tu miedo sea inagotable', se le llama 'Vepacitti' por la naturaleza temblorosa de su corazón; a quien la gente del mundo también llama 'Puloma'. Se dice 'nipātamatta' [solo una partícula] porque algunas partículas sirven para resaltar un significado especial, ya que aquí no son posibles significados causales u otros similares. A él, se refiere a Sakka, el señor de los devas. 'Kaṇṭhe pañcamehi' significa con las ataduras del cuello como la quinta; es una designación con elisión de la terminación de caso. 'Cittenevāti' [solo con el pensamiento] significa solo con el pensamiento surgido: 'ato a este, que este quede atado'. 'Bajjhati' significa que queda atado; este es el poder del deva. 'Muccatī' [se libera], en este caso se aplica el mismo principio. 'Dasahī' significa por los diez mencionados aquí, comenzando con 'eres un ladrón'. Por eso dice 'imehī'. Debido a que ha renacido hace mucho tiempo, habla de manera despectiva diciendo 'jarasakkā' [viejo Sakka]. Él no toma ese insulto en serio porque su disposición mental ha estado arraigada durante mucho tiempo en la paciencia y la gentileza. 'Mahāpaṭiggahaṇanti' significa una gran manifestación de calma. 'Assa' se refiere a Vepacitti. පටිසංයුජෙති පටිසත්තු හුත්වා සංයුද්ධං කරෙය්‍ය. තෙනාහ ‘‘පටිප්ඵරෙය්‍යා’’ති. උපසමං…පෙ… මඤ්ඤෙ උපසමෙනෙව පච්චත්ථිකස්ස නායකභූතස්ස කොධස්ස [Pg.333] පටිසෙධනතො. තාදිසෙ හි කොධො පටිකිරියං අලභන්තො අනුපාදානො විය ජාතවෙදො වූපසම්මති. යදා-සද්දො හෙතුඅත්ථො, න කාලත්ථොති ආහ ‘‘යස්මා තං මඤ්ඤතී’’ති. තාවදෙව ද්වෙ ගාවො යුජ්ඣන්තෙති තස්මිංයෙව ඛණෙ ද්වීසු ගොණෙසු යුජ්ඣන්තෙසු. Paṭisaṃyujeti significa que se convertiría en un adversario y entablaría combate. Por eso dice: 'reaccionaría' (paṭipphareyyā). Upasamaṃ... pe... se considera calma precisamente porque impide la ira, que es la fuerza conductora del adversario. Pues ante tal [paciencia], la ira, al no encontrar una reacción contraria, se extingue como un fuego sin combustible. La palabra 'yadā' tiene un sentido causal, no temporal; por eso dice 'yasmā taṃ maññatī' [puesto que así lo considera]. 'Tāvadeva dve gāvo yujjhante' significa en ese mismo instante en que dos bueyes están luchando. ඛන්තිතො උත්තරිතරො අඤ්ඤො අත්ථො න විජ්ජති අනන්තරෙව අස්ස විරොධං අනත්ථං පටිබාහිත්වා දිට්ඨධම්මිකස්ස චෙව සම්පරායිකස්ස ච සංවිධානතො. තං ඛන්තිං පරමං ආහු සෙට්ඨබලං විරොධපච්චයං අභිභුය්‍ය පවත්තනතො. බාලයොගතො බාලො, තස්ස බලං බාලබලං, අඤ්ඤාණන්ති ආහ ‘‘බාලබලං නාම අඤ්ඤාණබල’’න්ති. තං යස්ස බලන්ති තං අඤ්ඤාණබලං යස්ස පුග්ගලස්ස බලං, අබලමෙව තං පඤ්ඤාබලෙන විද්ධංසෙතබ්බතො. පටිවත්තා න විජ්ජතීති ධම්මට්ඨං පටිප්ඵරිත්වා අභිභවිත්වා පවත්තා නත්ථි. පටිවචනමත්තං පන කොචි වදෙය්‍යාපි, තං අකාරණන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පටිප්ඵරිත්වා වා’’තිආදිමාහ. බාලබලන්ති ‘‘පටිප්ඵරිත්වා’’ති වචනස්ස කාරණවචනං. තස්සෙව පුග්ගලස්ස පටිකුජ්ඣනකස්ස. නානත්තාවිතක්කනතො උභින්නං අත්ථං. තිකිච්ඡන්තන්ති අනත්ථපටිබාහනමුඛෙන පණ්ඩිතකිච්චකරණෙන පටිසෙධෙන්තං. ‘‘බාලො අය’’න්ති එවං පඤ්ඤපෙතුං හෙතුඵලානං අනවබොධතො චතුසච්චධම්මෙ අඡෙකාති. No se encuentra otro beneficio superior a la paciencia, ya que, habiendo impedido inmediatamente el conflicto y el perjuicio, provee tanto para el bienestar en esta vida como en la futura. A esa paciencia la llaman suprema porque se ejerce venciendo las causas de la oposición como la fuerza más excelente. 'Bālayogato bālo': el necio lo es por su unión con la necedad; su fuerza es 'bālabala', es decir, ignorancia; por eso dice 'la fuerza de los necios se llama la fuerza de la ignorancia'. Aquel para quien esa fuerza es su poder, es decir, aquel para quien la fuerza de la ignorancia es el poder, es en realidad debilidad, pues debe ser destruida por el poder de la sabiduría. 'Paṭivattā na vijjatī' significa que no existe nadie que, reaccionando o prevaleciendo, pueda oponerse a quien se mantiene en el Dhamma. En cuanto a que alguien pueda decir una mera réplica, mostrando que esto carece de fundamento, dice 'paṭippharitvā vā', etc. 'Bālabalanti' es la explicación de la razón de la palabra 'paṭippharitvā'. 'Tasseva' se refiere a esa misma persona que se llena de ira. 'Nānattāvitakkanato' significa el beneficio de ambos. 'Tikicchantanti' se refiere a quien impide la ira realizando el deber del sabio mediante la prevención del daño. 'Bālo aya' [este es un necio]: para dar a entender esto, se dice que son inexpertos en las leyes de las Cuatro Nobles Verdades por no comprender las causas y sus frutos. වෙපචිත්තිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Vepacitti Sutta. 5. සුභාසිතජයසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Subhāsitajaya Sutta 251. ‘‘ඡෙකතායා’’ති වත්වා තස්ස වත්තුං ඡෙකභාවං දස්සෙතුං ‘‘එවං කිරස්සා’’තිආදිමාහ. ගාහන්ති ලද්ධිං. මොචෙත්වාති යස්ස පුන ‘‘චොරො’’ති උත්තරි වත්තුං න සක්කොති, එවං විමොචෙත්වාති පඨමං වත්තුං න සක්කා. ගරූති භාරියං, දුක්කරන්ති අත්ථො. පච්ඡාති ‘‘පරස්සා’’ති වුත්තො සො කිඤ්චි පඨමං වදන්තො අත්තනො අධිප්පායං පවෙදෙති නාම, තං යථාසත්ති විදිතමනො තස්ස උත්තරි වත්තුං සක්කොති. තෙනාහ ‘‘පරස්ස වචනං අනුගන්ත්වා පන පච්ඡා සුඛං වත්තු’’න්ති. අපි ච අසුරින්දෙන ‘‘හොතු, දෙවානමින්ද, සුභාසිතෙන ජයො’’ති පඨමං වුත්තං, විසෙසො ච පුබ්බං උපනෙන්තං අනුවත්තති. වචසි කුසලො සක්කො දෙවරාජා තං විසෙසං තෙනෙව පුබ්බං උපනයාපෙන්තො උපලාපනවසෙන ‘‘තුම්හෙ [Pg.334] ඛ්වෙත්ථා’’තිආදිමාහ. පුබ්බදෙවාති සක්කපමුඛාය දෙවපරිසාය ලොකෙ පුබ්බෙව උප්පන්නත්තා ‘‘පුබ්බදෙවා’’ති පසංසවචනං. වෙපචිත්තිං සන්ධාය ‘‘තුම්හෙ’’ති ‘‘පුබ්බදෙවා’’ති ච වුත්තත්තා ‘‘තුම්හාකං තාව පවෙණිආගතං භණථා’’ති වුත්තං. ගාරවට්ඨානියත්තා වෙපචිත්තිනො බහුවචනපයොගො. දණ්ඩෙන අවචාරො අවචරණං දණ්ඩාවචරො, නත්ථි එත්ථ වුත්තො දණ්ඩාවචරොති අදණ්ඩාවචරා, සක්කෙන වුත්තා ගාථායො. 251. Habiendo dicho 'chekatāyā' [por su pericia], para mostrar la habilidad de quien habla, dice 'evaṃ kirassā', etc. 'Gāhaṃ' se refiere a una visión dogmática. 'Mocetvāti' significa liberarlo de tal manera que no pueda volver a decir 'ladrón' o algo similar; así, no es posible hablar primero. 'Garū' significa pesado, es decir, difícil. 'Pacchā' [después]: cuando se dice 'parassa' [del otro], aquel que dice algo primero está manifestando su propia intención; habiendo comprendido su mente según su capacidad, el otro puede hablar después de manera efectiva. Por eso dice: 'siguiendo las palabras del otro, es fácil hablar después'. Además, el señor de los asuras dijo primero: 'que la victoria, señor de los devas, sea por lo bien hablado', y la superioridad sigue a quien la presenta primero. El rey de los devas, Sakka, experto en el habla, haciendo que el otro presentara primero esa distinción, dijo mediante el halago: 'ustedes en verdad aquí', etc. 'Pubbadevā' [antiguos dioses] es un término de elogio, ya que nacieron en el mundo antes que la asamblea de devas encabezada por Sakka. Refiriéndose a Vepacitti con 'ustedes' y 'antiguos dioses', se dijo: 'hablen ustedes primero lo que ha venido por tradición'. Se emplea el plural para Vepacitti por ser digno de respeto. 'Daṇḍena avacāro' es el comportamiento con castigo, eso es 'daṇḍāvacara'; aquí se dice 'adaṇḍāvacarā' porque no se menciona tal comportamiento en las estrofas pronunciadas por Sakka. සුභාසිතජයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Subhāsitajaya Sutta. 6. කුලාවකසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Kulāvaka Sutta 252. රථසද්දොති රථාලඞ්කාරභූතානං කිඞ්කිණිකජාලාදීනං සද්දො. තථා ධජසද්දො. ආජානීයසද්දොති ආජානීයානං හසිතසද්දො ච. කරුණාසමාවජ්ජිතහදයොති පාණානං අනුපරොධෙන පණාමිතචිත්තො. ඊසාමුඛෙනාති රථකප්පරමුඛෙන. පුඤ්ඤපච්චයනිබ්බත්තොති උළාරං සුවිපුලං පුඤ්ඤං පච්චයං කත්වා නිබ්බත්තො. න සජ්ජති කත්ථචි අප්පටිඝට්ටනෙන ගච්ඡන්තො. සිම්බලිවනෙනාති සිම්බලිවනමජ්ඣෙන. විභග්ගං නිම්මථිතන්ති ඉතො චිතො විභග්ගඤ්චෙව නිරවසෙසතො මථිතඤ්ච හොති. 252. Rathasaddo es el sonido de las redes de cascabeles y otros adornos del carro. Del mismo modo, dhajasaddo [el sonido de los estandartes]. Ājānīyasaddo es el relincho de los caballos de raza noble. 'Karuṇāsamāvajjitahadayo' significa que su mente se inclinó hacia la protección de los seres vivos. 'Īsāmukhena' significa por la punta del eje del carro. 'Puññapaccayanibbattoti' significa surgido teniendo como condición un mérito noble y vasto. No se queda atrapado en ningún lugar, moviéndose sin colisionar. 'Simbalivanenā' significa a través del bosque de árboles de seda (Simbali). 'Vibhaggaṃ nimmathitanti' significa que fue quebrado de aquí para allá y agitado por completo. කුලාවකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Kulāvaka Sutta. 7. නදුබ්භියසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Nadubbhiya Sutta 253. සුපච්චත්ථිකොති සුට්ඨු අතිවිය පච්චත්ථිකො පටිසත්තු. ගහිතොසීති දෙවපාසෙන බන්ධිත්වා ගහිතො අසි. බද්ධොව අහොසි සක්කස්ස පුඤ්ඤානුභාවෙන. චෙතියරාජා කිර ඉමස්මිං කප්පෙ තතො පුබ්බෙ කෙනචි අවුත්තපුබ්බං ඛරමුසාවාදං අභාසි, තාවදෙව විරජ්ඣිත්වා මහාපථවියා විවරෙ දිනෙ නිපතිත්වා අවීචිඅග්ගිජාලානමින්දනමහොසි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘චෙතියරඤ්ඤො පාපං සන්ධායා’’ති. මහාපාපානීති මහන්තානි ගරුතරානි පාපානි. තථා හි වෙපචිත්තිනො සපථකරණෙ නිදස්සනභාවෙන එතානි අට්ඨකථායං ආගතානීති. 253. Supaccatthikoti significa un adversario o enemigo muy acérrimo. Gahitosīti: has sido capturado tras ser atado con el lazo divino. Quedó atado precisamente por el poder del mérito de Sakka. Se dice que el rey Cetiya, en este eón, pronunció una mentira cruel que nadie antes había dicho; inmediatamente después de haber transgredido, cayó en una grieta abierta en la gran tierra ese mismo día y se convirtió en combustible para las llamas del fuego del Avīci. Refiriéndose a esto se dijo: 'refiriéndose al pecado del rey Cetiya'. 'Mahāpāpānī' son pecados grandes y graves. De hecho, estos se mencionan en el comentario como ejemplos al prestar juramento por parte de Vepacitti. නදුබ්භියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí finaliza el comentario al Nadubbhiya Sutta. 8. වෙරොචනඅසුරින්දසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Verocana Asurinda Sutta 254. ද්වාරපාලරූපකානි [Pg.335] වියාති ද්වාරපාලාකාරෙන කතපටිමායො විය. වායමෙථෙව, න අන්තරා සංකොචං ආපජ්ජෙය්‍යාති අධිප්පායො. නිප්ඵන්නසොභනෙසූති නිප්ඵන්නභාවෙන සුන්දරෙසු. සබ්බෙ හි අනිප්ඵන්නා අත්ථා න සොභන්ති. කිච්චජාතාති විප්පකතභාවෙන සඤ්ජාතකිච්චා. අකිච්චජාතොති අසඤ්ජාතකිච්චො කිච්චරහිතො නාම නත්ථි ගමනට්ඨිතසයනනිසජ්ජාදිවසෙන උප්පජ්ජනකදුක්ඛවිනොදනභාවතො. සංයොගපරමාත්වෙව සම්භොගාති ඉමෙසං සත්තානං සංභුඤ්ජිතබ්බවත්ථූනි නාම පකතියා විරොධසීලානිපි අසංයොගෙන වා අසුන්දරානිපි, තානි අභිසඞ්ඛරණපචනසංයොජනපරමානි වෙදිතබ්බානි තථා සති සම්භොගාරහභාවූපගමනතො. තෙනාහ ‘‘පාරිවාසිකඔදනාදීනී’’තිආදි. උණ්හාපෙත්වා පරිභුඤ්ජිතබ්බයුත්තෙ පරිභජ්ජිත්වාති අධිප්පායො. 254. «Como figuras de guardianes de la puerta» significa como estatuas hechas a semejanza de guardianes de la puerta. «Debería esforzarse, no debería flaquear en el medio» es el sentido. «En lo que es hermoso por estar consumado» significa lo que es bello por su estado de plenitud. Pues todas las cosas no consumadas no brillan. «Aquellos que tienen tareas» se refiere a las tareas surgidas debido a un estado de incompletitud. «Aquel que no tiene tareas» significa alguien que no tiene tareas surgidas o que está libre de tareas; no existe tal cosa (en el mundo común) debido a que el sufrimiento surge y debe ser disipado al caminar, estar de pie, acostarse, sentarse, etc. «Los goces son supremos por su combinación» significa que los objetos de disfrute de estos seres, aunque por naturaleza sean de carácter opuesto, carezcan de unión o sean poco atractivos, deben conocerse como supremos por su preparación, cocción y combinación; pues al ser así, alcanzan el estado apto para el disfrute. Por eso dijo: «arroz sobrante, etc.». «Habiendo asado» significa lo que debe ser disfrutado tras haberlo calentado. වෙරොචනඅසුරින්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Verocanaasurinda Sutta. 9. අරඤ්ඤායතනඉසිසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Araññāyatanaisi Sutta. 255. ජාමාතිකා වුච්චති ධීතුපති, සසුරො භරියාය පිතා, තස්මා ඉමෙ අන්තරවත්තිනො ද්වෙ ජනා සක්කවෙපචිත්තිනො සුජාය වසෙන ජාමාතිකසසුරා. ‘‘චිරදික්ඛිතාන’’න්ති දික්ඛිත්වා පබ්බජිත්වා චිරකාලානං වතසමාදානවසෙන ඉතො බාහිරකානං පබ්බජිතානන්ති ආහ ‘‘චිරසමාදින්නවතාන’’න්ති. ඉතො පටික්කමාති ඉතො යථාඨිතට්ඨානතො අපෙහි අපක්කම. න පටික්කූලසඤ්ඤිනො ගුණෙ ගාරවයොගතො. දෙවා හි යෙභුය්‍යෙන ‘‘මයං පුබ්බෙ ගුණවන්තෙ පයිරුපාසිත්වා තෙසං ඔවාදෙ ඨත්වා පුඤ්ඤානි උපචිනිත්වා ඉධූපපන්නා’’ති ගුණවන්තෙසු ආදරභාවං උපට්ඨපෙන්ති. 255. «Jāmātikā» se refiere al esposo de la hija; «sasuro» es el padre de la esposa; por lo tanto, estas dos personas, Sakka y Vepacitti, son yerno y suegro por medio de Sujā. «Aquellos que se han ordenado hace mucho tiempo» significa aquellos que han emprendido los votos por mucho tiempo; en referencia a los renunciantes externos a esta enseñanza que han tomado votos por un largo periodo, dice: «aquellos que han emprendido los votos hace mucho tiempo». «Retírate de aquí» significa apártate de este lugar donde te encuentras. «No perciben lo repulsivo» debido a su respeto por las virtudes. Pues los devas generalmente establecen un sentimiento de estima hacia los virtuosos, pensando: «Nosotros, habiendo servido anteriormente a los virtuosos, permaneciendo bajo sus consejos y acumulando méritos, hemos renacido aquí». අරඤ්ඤායතනඉසිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Araññāyatanaisi Sutta. 10. සමුද්දකසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Samuddaka Sutta. 256. චක්කවාළමහාසමුද්දපිට්ඨියන්ති [Pg.336] චක්කවාළපබ්බතපාදසමන්තා මහාසමුද්දතීරපිට්ඨියං. යථෙව සිනෙරුසමීපෙ මහාසමුද්දො අනුපුබ්බනින්නො අනුපුබ්බපොණො අනුපුබ්බපබ්භාරො, එවං යෙභුය්‍යෙන චක්කවාළපාදසමීපෙපි. තෙනාහ ‘‘රජතපට්ටවණ්ණෙ වාලුකපුලිනෙ’’ති. වුත්තප්පකාරාසූති අනන්තරසුත්තෙ වුත්තප්පකාරාසු. අස්සමපදෙනාති අස්සමපදවෙමජ්ඣෙන. එවං චින්තයිංසූති ‘‘යං නූන මය’’න්තිආදිනා යථා පාළියං ආගතං, එවං මන්තයිංසු. 256. «En la superficie del gran océano del universo» significa en la superficie de la orilla del gran océano alrededor de la base de las montañas del Cakkavāḷa (el universo). Así como cerca del Monte Sineru el gran océano se inclina gradualmente, tiene pendiente gradual y se profundiza gradualmente, así sucede generalmente también cerca de la base del Cakkavāḷa. Por eso dijo: «en las playas de arena con el color de una placa de plata». «En las formas mencionadas» significa en las formas dichas en el sutta inmediatamente anterior. «Por el terreno de la ermita» significa por el centro del terreno de la ermita. «Así pensaron» significa «qué tal si nosotros...», etc., deliberaron tal como aparece en el canon. ඉච්ඡිතකරොති යදිච්ඡිතකරණං. දුට්ඨානන්ති දුරාසයානං. තෙ පන දුට්ඨජ්ඣාසයා විරුද්ධා හොන්තීති ආහ ‘‘දුට්ඨානං විරුද්ධාන’’න්ති. පවුත්තන්ති බීජං සන්ධාය වපිතං. තෙනාහ ‘‘ඛෙත්තෙ පතිට්ඨාපිත’’න්ති. «El que hace lo deseado» es aquel que realiza lo que desea. «De los malvados» significa de aquellos con malas intenciones. Pero como esas malas intenciones son hostiles, dijo: «de los malvados que son hostiles». «Sembrado» se refiere a la semilla que ha sido esparcida. Por eso dijo: «establecido en el campo». සායමාසභත්තන්ති සායං අසිතබ්බභොජනං. යථාවාරං භක්ඛිතමෙතං දෙවානං විය සුඛුමං ගුරුවාසඤ්ච න හොතීති ‘‘භත්ත’’න්ති වුත්තං. ගෙලඤ්ඤජාතන්ති සඤ්ජාතගෙලඤ්ඤං. වෙපතීති කම්පති පවෙධති. «La comida de la tarde» es el alimento que debe comerse por la tarde. Se llama «comida» (bhatta) porque no es sutil y de estancia pesada como el sustento de los devas, que se consume según el turno. «Enfermo» significa que ha surgido una enfermedad. «Tiembla» significa que se estremece y se sacude. සමුද්දකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Samuddaka Sutta. පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al primer capítulo (Paṭhamavagga). 2. දුතියවග්ගො 2. Segundo Capítulo 1. වතපදසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Vatapada Sutta. 257. සමාදාතබ්බතො වතානි, අඤ්ඤමඤ්ඤං අසඞ්කරසභාවෙන පබ්බජිතබ්බතො පදානි, තතො එව අසංකිණ්ණභාගාති කත්වා ‘‘වතකොට්ඨාසානී’’ති වුත්තං. සමත්තානීති පුඤ්ඤවිසෙසතාය පුජ්ජභවඵලනිබ්බත්තනෙන කිත්තිසඤ්ඤානෙන ච සමං අත්තානි සමත්තානි. පරිපුණ්ණානීති අඛණ්ඩාදිභාවෙන සබ්බසො පුණ්ණානි. සමාදින්නානීති තත්ථ සක්කච්චකාරිතාය සම්මා ආදින්නානි. මාතුලානීති පිතුභගිනී, න යා කාචි මාතුලස්ස භරියා කුලජෙට්ඨකානං අධිප්පෙතත්තා, භරියාපි වා මාතුලසම්බන්ධතො ගහෙතබ්බා, තථා සති මහාපිතුභරියාදීනම්පි සඞ්ගහො දට්ඨබ්බො. 257. Se llaman «votos» (vatāni) porque deben ser emprendidos; «pasos» (padāni) porque deben ser seguidos sin confusión entre sí; se dice «porciones de los votos» por ser partes no mezcladas. «Iguales» (samattāni) significa seres que son iguales por la producción del fruto de un renacimiento venerable mediante la distinción del mérito y por el reconocimiento de la fama. «Completos» significa que están totalmente llenos por estar intactos, etc. «Emprendidos» significa que han sido debidamente asumidos allí con una ejecución cuidadosa. «Tía paterna» (mātulānī) se refiere a la hermana del padre, no a cualquier esposa de un tío materno, ya que se refiere a los mayores del linaje; o bien, la esposa debe considerarse por la relación con el tío materno; en ese caso, debe entenderse que se incluyen también las esposas de los hermanos mayores del padre, etc. ආදි-සද්දෙන [Pg.337] ජෙට්ඨභගිනීනං සඞ්ගහො. අපචිතිකාරකොති තෙසං පච්චුට්ඨානකරො. යො කොචි දදන්තොපි සාපෙක්ඛො දෙති, සො මුත්තචාගො න හොති, අයං පන න එවන්ති ‘‘මුත්තචාගො හොතී’’ති වුත්තං. විස්සට්ඨචාගොති නිරපෙක්ඛපරිච්චාගොති අත්ථො. යථා පාණාතිපාතබහුලො ‘‘ලොහිතපාණී’’ති වුච්චති, තථා දානබහුලො ‘‘පයතපාණී’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘දෙය්‍යධම්මදානත්ථාය සදා ධොතහත්ථො’’ති. වොස්සග්ගරතොති දෙය්‍යධම්මස්ස පරිච්චජනෙ අභිරතො. පරෙහි යාචිතබ්බාරහොති පරෙහි යාචිතුං යුත්තො ඉච්ඡිතස්ස අත්ථස්ස තාවදෙව විස්සජ්ජනතො. දානෙනෙව යුත්තොති සබ්බකාලං දානෙනෙව යුත්තො අභිණ්හං පවත්තමහාදානත්තා. දානෙ ච සංවිභාගෙ චාති පරස්ස සම්පුණ්ණං කත්වා පරිච්චජනසඞ්ඛාතෙ දානෙ ච අත්තනා පරිභුඤ්ජිතබ්බතො සංවිභජනසඞ්ඛාතෙ සංවිභාගෙ ච රතො අභිරතො. Con la palabra «etcétera» se incluye a las hermanas mayores. «Alguien que muestra respeto» es quien se levanta para recibirlos. Cualquier persona que da con apego no es alguien de «generosidad liberada»; pero este no es así, por eso se dice «es de generosidad liberada». «De generosidad desprendida» significa una renuncia desinteresada. Así como a alguien que mata mucho se le llama «de manos ensangrentadas», así a alguien que da mucho se le llama «de manos puras»; por eso dijo: «siempre con las manos lavadas para dar las cosas que deben ser dadas». «Deleitado en la renuncia» es aquel que disfruta al desprenderse de las cosas que deben ser dadas. «Digno de que otros le pidan» es aquel a quien es apropiado pedirle, debido a que entrega lo deseado de inmediato. «Dedicado al dar» significa dedicado al dar en todo momento por practicar continuamente la gran generosidad. «Tanto en el dar como en el compartir» significa deleitado en el dar, que consiste en renunciar completando lo del otro, y en el compartir, que consiste en repartir lo que uno mismo debería disfrutar. වතපදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Vatapada Sutta. 2. සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා 2. Comentario al Sakkanāma Sutta. 258. මනුස්සභූතොති මනුස්සෙසු භූතො, මනුස්සත්තං වා පත්තො. ආවසථන්ති නිවාසට්ඨානං කාරෙත්වා අදාසි, තස්මා වාසං අදාසීති වාසවො. අත්ථ-සද්දො ඉධ කාරණපරියායොති ආහ ‘‘සහස්සම්පි කාරණාන’’න්ති. ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා විභාවිතොව. විනිච්ඡිනති, තස්මා සහස්සං පඤ්ඤාඅක්ඛීනි එතස්සාති සහස්සක්ඛො. මඝං වුච්චති ධනං, තං පන සද්ධාසඞ්ඛාතං මඝං අස්ස අත්ථීති මඝවා. පුරෙ දානං දදාතීති පුරින්දදො අනුනාසිකලොපං අකත්වා. පුඤ්ඤානි කාතුං සක්කොතීති සක්කො. 258. «Habiendo sido humano» significa nacido entre los humanos o habiendo alcanzado el estado humano. «Morada» (āvasatha) significa que mandó construir una vivienda y la dio, por eso es «Vāsava» (el que da vivienda). La palabra «attha» aquí es un sinónimo de causa, por eso dice: «incluso mil causas». Este mismo significado ya fue explicado anteriormente. Discierne, por lo tanto, mil son sus ojos de sabiduría, por eso es «Sahassakkha» (el de los mil ojos). Se llama «Magha» a la riqueza; el que posee esa riqueza que consiste en la fe es «Maghavā». Da dones en el pasado (pure dānaṃ dadāti), por eso es «Purindada», sin omitir el sonido nasal. Es capaz (sakkoti) de hacer méritos, por eso es «Sakka». සක්කනාමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Sakkanāma Sutta. 3. මහාලිසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Mahāli Sutta. 259. සොති සක්කො දෙවරාජා. බහුවචනෙ වත්තබ්බෙ එකවචනං වුත්තං. වුච්චතීති වචනං, අත්ථො. තස්මා බහුවචනෙති බහුම්හි අත්ථෙති අත්ථො[Pg.338]. යථා පටිපජ්ජන්තො අනුක්කමෙන තෙ ධම්මෙ සමාදියිත්වා සක්කො සක්කත්තං අජ්ඣගා, තං පටිපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘සක්කො කිරා’’තිආදි වුත්තං. අනන්තරෙති සක්කභාවස්ස අතීතානන්තරෙ අත්තභාවෙ. තං සබ්බන්ති සක්කස්ස මඝමාණවකාලෙ සම්මාපටිපත්තිං, තාය සක්කභාවූපගමනඤ්චාති තං සබ්බං. වුත්තො, තස්මා තත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති අධිප්පායො. 259. Él es Sakka, el rey de los devas. Se usó el singular donde debería haberse usado el plural. «Se dice» es la palabra, el significado. Por lo tanto, «en plural» significa en muchos sentidos. Para mostrar esa práctica por la cual, al proceder, emprendió gradualmente esas cualidades y alcanzó el estado de Sakka, se dijo «Sakka, se dice», etc. «En la inmediata anterior» se refiere a la existencia inmediatamente anterior al estado de Sakka. «Todo eso» significa la práctica correcta de Sakka en el tiempo del joven Magha y su llegada al estado de Sakka por medio de ella. Ha sido dicho; por lo tanto, debe entenderse de la misma manera que se explicó allí. මහාලිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Concluye el comentario al Mahāli Sutta. 4. දලිද්දසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Dalidda Sutta 260. මනුස්සදලිද්දොති මනුස්සෙසු දුග්ගතො. මනුස්සකාරුඤ්ඤතන්ති මනුස්සෙසු පරමනිහීනතං. මනුස්සකපණොති මනුස්සෙසු වා පරමනිහීනො. තස්මිං ඨානෙති තස්ස දෙවපුත්තස්ස තස්මිං උප්පජ්ජනට්ඨානෙ. ලාමකතො චින්තෙන්තීති තස්ස පුරිමවත්ථුං නිස්සාය හීනතො චින්තෙන්ති. කථෙන්තීති තමෙව පරෙසං කථෙන්ති. විත්ථාරෙන්තීති වුත්තමත්ථං විත්ථාරිකං කරොන්ති. සබ්බදා පරිච්ඡිජ්ජ පරිවාරසම්පන්නො හුත්වා අඩ්ඪට්ඨරතනෙ හත්ථික්ඛන්ධෙ මහච්චරාජානුභාවෙන නිසින්නත්තා ජනකායෙන සමුල්ලොකියමානො. අවලම්බන්තීති ඔලම්බන්ති. වන්දනමත්තං වා නාහොසි, අඤ්ඤදත්ථු පච්චෙකබුද්ධතො අත්තනො සමානාදරකිරියං පච්චාසීසති. තෙන වුත්තං ‘‘සො’’තිආදි. ක්වායන්ති කො අයන්ති බ්‍යාපන්නවසෙන වදති. කාළරත්තෙහි සුත්තෙහි සිබ්බිතත්තා වණ්ණවිකාරං දිස්වා ‘‘කුට්ඨිචීවරානි පාරුතො’’ති ආහ. මහානිරයෙ නිබ්බත්තිත්වා මහාදුක්ඛං පච්චනුභොති. තදනුරූපපාපකම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ලද්ධොකාසෙන රාජගහෙ…පෙ… පටිසන්ධිං ගණ්හි. කාමඤ්ච එත්ථ පටිසන්ධිග්ගහණං කුසලකම්මෙනෙව, තස්ස පන අකුසලකම්මස්ස විපාකිනො බලවභාවතො වුත්තං ‘‘විපාකාවසෙසෙනා’’ති. තෙනාහ ‘‘ගහිතකාලතො…පෙ… නික්ඛන්තො’’ති. භික්ඛාය චරිතුං සමත්ථකාලතො පට්ඨාය රොගස්ස බලවතාය මංසානි…පෙ… පතන්ති. ඤාණං පෙසෙත්වාති විපස්සනාපටිපාටියා භාවනාඤාණං නිබ්බානං පටිපෙසෙත්වා පවත්තෙත්වා. ඉන්ද්‍රියානං පරිපක්කත්තා සත්ථු දෙසනාවිලාසෙන සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. චුම්බටන්ති පාදචුම්බටං. කුට්ඨිනො හි සකලපාදතලං මා රුජීති චුම්බටං [Pg.339] කත්වා තං පාදතලෙ බන්ධිත්වා ගච්ඡන්ති, මත්තිකපාතිං භින්දිත්වා විය තථා නිහීනමනුස්සත්තභාවතො චවිත්වා සුවණ්ණපාතිං පටිලභන්තො විය දෙවත්තභාවං ගණ්හන්තො චුතිචිත්තතො දුතියචිත්තවාරෙ ආදානචිත්තක්ඛණෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. 260. ‘Pobre entre los hombres’ (manussadaliddo) significa alguien desafortunado entre los seres humanos. ‘La miseria humana’ (manussakāruññataṃ) se refiere a la condición más baja entre los hombres. ‘Miserable entre los hombres’ (manussakapaṇo) es alguien sumamente degradado entre los seres humanos. ‘En ese lugar’ (tasmiṃ ṭhāne) se refiere al lugar de nacimiento de aquel hijo de los devas. ‘Consideran como inferior’ (lāmakato cintentī) significa que lo consideran despreciable debido a su historia previa. ‘Cuentan’ (kathentī) significa que relatan precisamente eso a otros. ‘Detallan’ (vitthārentī) significa que exponen extensamente el significado mencionado. Siendo poseedor de un séquito, habiendo determinado todo en todo momento, sentado sobre el lomo de un elefante de ocho codos de altura con gran esplendor real, siendo contemplado por la multitud de personas. ‘Cuelgan’ (avalambantī) significa que penden. No hubo ni siquiera un simple saludo (vandanamattaṃ), pues esperaba de un Paccekabuddha el mismo trato respetuoso que de un igual; por eso se dice ‘él’ (so), etc. ‘¿Quién es este?’ (kvāyaṃ) lo dice con intención maliciosa. Al ver la desfiguración del color debido a que sus vestiduras estaban cosidas con hilos negros, dijo: ‘está cubierto con mantos de leproso’. Habiendo renacido en un gran infierno, experimentó un gran sufrimiento. Por el remanente del resultado de esa acción pecaminosa, habiendo encontrado una oportunidad, tomó renacimiento en Rājagaha… etc. Y ciertamente, aquí el renacimiento se produce por una acción meritoria (kusalakamma), pero debido a la fuerza del resultado de aquella acción perjudicial, se dice ‘por el remanente del resultado’. Por eso dijo: ‘desde el momento de la concepción… etc. salió’. Desde el momento en que fue capaz de mendigar, debido a la fuerza de la enfermedad, las carnes… etc. se caen. ‘Habiendo dirigido el conocimiento’ (ñāṇaṃ pesetvā) significa habiendo dirigido y puesto en marcha el conocimiento de la meditación hacia el Nibbāna a través de la práctica de la visión clara (vipassanā). Debido a la madurez de sus facultades y por la elegancia de la enseñanza del Maestro, se estableció en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala). ‘Un almohadillado’ (cumbaṭaṃ) se refiere a un almohadillado para el pie. Pues los leprosos, para que no les duela toda la planta del pie, hacen un almohadillado, lo atan a la planta del pie y caminan; al igual que al romper un cuenco de arcilla se obtiene un cuenco de oro, así, al fallecer de esa condición humana degradada y tomar una condición divina, en el momento de la aprehensión (del objeto) en el segundo proceso de pensamiento tras el pensamiento de muerte, renació en el mundo de los devas. මග්ගෙනාගතාති මග්ගාධිගමනෙන ආගතා උප්පන්නා. අරියකන්තසීලන්ති අරියානං කන්තං මනාපං මනොරමං සීලධම්මං. අරියානං අධිචිත්තඅධිපඤ්ඤාසික්ඛා විය අධිසීලසික්ඛාපි සබ්බා අතිවිය කන්තා එවාති ආහ ‘‘කිඤ්චාපී’’තිආදි. ඉමස්මිං පනත්ථෙති ඉමස්මිං සොතාපන්නස්ස භවසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ නිද්ධාරෙත්වා වුච්චමානෙ. පඤ්චසීලම්පි යස්මා දිට්ඨි විය භවන්තරෙපි අප්පහීනං. ‘Llegadas a través del Camino’ (maggenāgatā) significa surgidas mediante la obtención del Camino. ‘Virtud amada por los Nobles’ (ariyakantasīlaṃ) se refiere a la cualidad de la virtud que es amada, grata y placentera para los Nobles. Al igual que el entrenamiento en la mente superior y en la sabiduría superior de los Nobles, también el entrenamiento en la virtud superior es para todos ellos sumamente amado; por eso se dice ‘aunque’, etc. Pero ‘en este sentido’ (imasmiṃ panatthe), se dice al discernir este significado relacionado con la existencia de un Sotāpanna. Pues incluso la virtud de los cinco preceptos, al igual que la visión (correcta), no se pierde en existencias futuras. දලිද්දසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Dalidda Sutta. 5. රාමණෙය්‍යකසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Rāmaṇeyyaka Sutta 261. ආරමන්ති එත්ථ සත්තාති ආරාමා, මනොරමා උපවනාදයො. තෙ එව චෙතෙන්ති එත්ථ සද්ධාය අත්තනො පීතිසොමනස්සං සන්ධහන්තීති චෙතියාති ච වුච්චන්ති. මනුස්සරමණීයභාවස්සාති මනුස්සානං ආරමණීයභාවස්ස. තස්ස පන සීලාදිගුණවසෙන අචින්තෙය්‍යාපරිමෙය්‍යානුභාවතාපි හොතීති භගවා ‘‘නාග්ඝන්ති සොළසි’’න්ති අවොච. අචෙතනාය භූමියා රමණීයතා නාම ගුණවිසිට්ඨානං අරියානං සෙවනවසෙන වෙදිතබ්බාති වුත්තං ‘‘ඉදානි…පෙ… ගාමෙ වාතිආදිමාහා’’ති. 261. ‘Jardines’ (ārāmā) son aquellos donde los seres se deleitan (āramanti), como bosques placenteros, etc. Estos también son llamados ‘santuarios’ (cetiyā) porque en ellos los seres de fe depositan su alegría y regocijo. ‘De la naturaleza placentera para los hombres’ (manussaramaṇīyabhāvassa) se refiere a lo que es deleitable para los seres humanos. Pero debido a que posee un poder inconcebible e inconmensurable en virtud de las cualidades como la conducta ética (sīla), el Bienaventurado dijo: ‘no valen ni una decimosexta parte’. La cualidad de deleite de la tierra inanimada debe conocerse mediante la asociación con los Nobles, quienes son distinguidos en virtudes; por eso se dijo: ‘ahora… etc. en la aldea’, etc. රාමණෙය්‍යකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Rāmaṇeyyaka Sutta. 6. යජමානසුත්තවණ්ණනා 6. Comentario al Yajamāna Sutta 262. යජන්තානන්ති දක්ඛිණෙය්‍යං උද්දිස්ස දෙන්තානං. අට්ඨුප්පත්තිකො සුත්තනික්ඛෙපොති දස්සෙත්වා අත්ථවණ්ණනං කාතුං ‘‘තදා කිරා’’තිආදි වුත්තං. අග්ගන්ති සෙට්ඨං. තෙහි තෙහි වා යථාලද්ධසප්පිආදයො මා නස්සන්තු, අග්ගභාවෙන ගහිතානි සප්පිආදීනි කෙවලං අග්ගිම්හි ඣාපනෙන, දෙවා [Pg.340] මනුස්සා මිච්ඡාගාහෙන මා නස්සන්තු. තක්කෙනාති තක්කමත්තෙන. ‘‘කථෙමා’’ති අම්හෙ මඤ්ඤථ, ඉදානි පස්සථ, පච්චක්ඛතො අයං වො…පෙ… ආගච්ඡතීති ආහංසූති යොජනා. 262. ‘De los que sacrifican’ (yajantānaṃ) significa de los que dan dirigiéndose a aquellos dignos de ofrendas. Habiendo mostrado la ocasión en que se expuso el sutta, para realizar la explicación del significado se dice ‘en aquel tiempo, se dice’, etc. ‘Lo mejor’ (aggaṃ) significa lo excelente. Que el ghee y demás productos obtenidos no se pierdan, tomados por su condición de excelencia solo para ser quemados en el fuego; que los devas y humanos no se pierdan debido a una falsa creencia. ‘Por mera lógica’ (takkenā) significa solamente por razonamiento. La conexión es: ‘pensáis de nosotros: “estamos hablando”, ahora ved, este viene ante vuestros ojos… etc.’, así dijeron. උපධිවිපාකන්ති උපධීසු වා විපච්චති, උපධයො වා විපාකා එතස්සාති උපධිවිපාකං. විප්ඵාරවන්තං හොති විපුලපක්ඛතාය. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අදංසු ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙන මහාබ්‍රහ්මුනා ච එවං ඔවාදො දින්නො’’ති. ‘Resultado en las adquisiciones’ (upadhivipākaṃ) significa que madura en las adquisiciones (upadhi), o que sus resultados son adquisiciones. Es ‘radiante’ (vipphāravantaṃ) debido a la abundancia de sus frutos. Dieron a la comunidad de monjes, pensando: ‘así fue dada la instrucción por el Buda Perfectamente Iluminado y por el Gran Brahmā’. යජමානසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Yajamāna Sutta. 7. බුද්ධවන්දනාසුත්තවණ්ණනා 7. Comentario al Buddhavandanā Sutta 263. උට්ඨහාති උට්ඨානං කායිකවීරියං කරොහි. තෙනාහ ‘‘විචර, ලොකෙ’’ති. චෙතසිකවීරියං පන භගවතා මත්ථකං පාපිතමෙව. තෙනාහ ‘‘විජිතසඞ්ගාමා’’ති. ද්වාදසයොජනිකස්ස උච්චභාවෙන. විත්ථාරතො පන ආයාමතො ච අනෙකයොජනසතසහස්සපරිමාණචක්කවාළං අතිබ්‍යාපෙත්වා ඨිතස්ස. පන්නභාරාති පාතිතභාර. නික්ඛෙපිතබ්බතො භාරාති ආහ ‘‘ඔරොපිතඛන්ධා’’තිආදි. තෙ හි තංසමඞ්ගිනො පුග්ගලස්ස සම්පාතනට්ඨෙන භාරා නාම. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘භාරා හවෙ පඤ්චක්ඛන්ධා’’ති (සං. නි. 3.22). තදෙකදෙසා ච කිලෙසාභිසඞ්ඛාරා. පන්නරසාය පුණ්ණමාය රත්තින්ති යථා පන්නරසපුණ්ණමාය රත්තියං පරිපුණ්ණකාලෙ උපක්කිලෙසවිමුත්තො චන්දො සොභති, එවං තව චිත්තං සබ්බසො උපක්කිලෙසවිමුත්තං සොභතීති අධිප්පායො. 263. ‘Levántate’ (uṭṭhaha) significa ejerce el esfuerzo corporal del levantamiento. Por eso dijo: ‘recorre el mundo’. En cuanto al esfuerzo mental, el Bienaventurado ya lo ha llevado a la culminación. Por eso dijo: ‘vencedor de la batalla’. Por su altura de doce yojanas. Pero en extensión y longitud, se encuentra superando ampliamente el sistema de mundos (cakkavāḷa) que mide cientos de miles de yojanas. ‘Aquellos que han soltado la carga’ (pannabhārā) significa que la carga ha sido dejada caer. Debido a que los agregados deben ser depuestos como una carga, se dice ‘con los agregados dejados de lado’ (oropitakhandhā), etc. Pues estos se llaman cargas en el sentido de que agobian a la persona que los posee. Pues se ha dicho: ‘las cargas son ciertamente los cinco agregados’ (SN 22.22). Y una parte de ellos son las impurezas y las formaciones volitivas (kilesābhisaṅkhārā). ‘En la noche de la decimoquinta luna llena’ (pannarasāya puṇṇamāya rattiṃ) significa que así como en la noche de la decimoquinta luna llena, en su tiempo de plenitud, la luna brilla liberada de oscurecimientos, así tu mente brilla totalmente liberada de todas las impurezas. බුද්ධවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Aquí termina el comentario al Buddhavandanā Sutta. 8. ගහට්ඨවන්දනාසුත්තවණ්ණනා 8. Comentario al Gahaṭṭhavandanā Sutta 264. පුථුද්දිසාති බහුදිසා. කා පන තාති ආහ ‘‘චතස්සො දිසා චතස්සො අනුදිසා චා’’ති. අනුදිසාගහණෙන චෙත්ථ උද්ධං අධොපි ගය්හතීති ච දස්සෙති. භූමිවාසිනොති භූමිපටිබද්ධවුත්තිනො. එතෙන රුක්ඛපබ්බතනිවාසිනොපි ගහිතා හොන්ති. චිරරත්තසමාහිතචිත්තෙති උපචාරප්පනාඣානානි [Pg.341] උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානතාය චිරකාලං සමාහිතචිත්තෙ. ආපාණකොටිකන්ති ජීවිතපරියන්තං යාවජීවං. එවමාදීති ආදි-සද්දෙන අවසෙසපුඤ්ඤකිරියවත්ථූනි සඞ්ගණ්හාති. නිච්චසීලවසෙන පඤ්චහි, නියමසීලවසෙන දසහි. පි-සද්දෙන තතො කතිපයෙහි උපොසථසීලවසෙන අට්ඨහිපීති දස්සෙති. ධම්මිකෙහීති ධම්මතො අනපෙතෙහි. පමුඛොති පමොක්ඛො. 264. ‘Muchas direcciones’ (puthuddisā) significa numerosas direcciones. ¿Cuáles son estas? Se dice: ‘las cuatro direcciones cardinales y las cuatro direcciones intermedias’. Al incluir las direcciones intermedias, también muestra que se incluyen arriba y abajo. ‘Habitantes de la tierra’ (bhūmivāsinoti) son aquellos cuya existencia está ligada a la tierra. Con esto, también se incluyen los habitantes de árboles y montañas. ‘Con la mente concentrada por largo tiempo’ (cirarattasamāhitacitte) se refiere a aquellos que, habiendo surgido en ellos las absorciones meditativas de acceso y plenas, poseen una mente concentrada por largo tiempo debido a que no han decaído de tales estados. ‘Hasta el límite de la vida’ (āpāṇakoṭikaṃ) significa por toda la vida. ‘Tales como estos’ (evamādī), mediante la palabra ‘ādi’ (etcétera), incluye los restantes fundamentos de las acciones meritorias. Mediante la virtud permanente (niccasīla) se refiere a los cinco preceptos; mediante la virtud restringida (niyamasīla) se refiere a los diez. Con la palabra ‘también’ (pi), muestra que además se incluyen los ocho preceptos por la virtud del día de Uposatha. ‘Justos’ (dhammikehī) significa que no se apartan de la rectitud (dhamma). ‘Prominente’ (pamukho) significa principal. ගහට්ඨවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Gahaṭṭhavandana Sutta ha terminado. 9. සත්ථාරවන්දනාසුත්තවණ්ණනා 9. Comentario al Satthāravandana Sutta 265. බ්‍රහ්මජාණුකොති දක්ඛිණජාණුමණ්ඩලං පථවියං ඨපෙත්වා වන්දමානො බ්‍රහ්මජාණුකො නාම තථාභූතො හුත්වා. යජිතබ්බතො යක්ඛො, පූජනීයො. එවං පූජාවිසෙසයොගතො සක්කොති ආහ ‘‘සො යක්ඛොති සො සක්කො’’ති. සක්කස්ස නමක්කාරභාජනභූතඤ්හි පුච්ඡන්තො මාතලි ‘‘කො නාම සො යක්ඛො’’ති ආහ. ගුණනෙමිත්තකෙහීති ගුණහෙතුකෙහි අනන්තානි හි බුද්ධානං නාමානි, තානි ච ඛො සබ්බානිපි ගුණනෙමිත්තකානෙව. අනන්තගුණත්තා. වුත්තඤ්හෙතං – 265. ‘Brahmajāṇuko’ se refiere a alguien que, al postrarse colocando la rodilla derecha en el suelo, se convierte en alguien que tiene la rodilla como un Brahma. ‘Yakkha’ se refiere a alguien digno de ofrendas o de ser honrado. Así, debido a su relación con una forma especial de honor, Sakka es llamado ‘Yakkha’, por eso se dice: ‘Ese Yakkha es Sakka’. Mātali, preguntando sobre quién es digno de la reverencia de Sakka, dijo: ‘¿Quién es ese Yakkha?’. ‘Guṇanemittakehi’ significa basados en las cualidades; pues los nombres de los Budas son infinitos, y todos ellos se basan precisamente en sus cualidades, debido a sus infinitas virtudes. Pues se ha dicho: ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි නාමානි, සගුණෙන මහෙසිනො; ගුණෙන නාමමුද්ධෙය්‍යං, අපි නාමසහස්සතො’’ති. – “Innumerables son los nombres del Gran Sabio de acuerdo a sus virtudes; de sus virtudes surgen sus nombres, incluso más allá de mil nombres”. තස්මා අනොමනාමන්ති පරිපුණ්ණගුණනාමන්ති අත්ථො. සමතික්කමෙනාති සම්මා සමුච්ඡින්දනවසෙන අතික්කමනෙන. කිලෙසාරීනං අපෙතචයොති අපචයො, සො ආරමිතබ්බට්ඨෙන ආරාමො එතෙසන්ති අපචයාරාමා. තෙනාහ ‘‘වට්ටවිද්ධංසනෙ රතා’’ති. Por lo tanto, ‘Anomanāma’ (de nombre no inferior) significa de nombre con virtudes completas. ‘Samatikkamena’ significa trascender por medio de la erradicación correcta. ‘Apacaya’ es la reducción de los enemigos de las impurezas; puesto que el deleite se encuentra en el sentido de esa reducción, se llaman ‘apacayārāmā’ (quienes se deleitan en la reducción de las impurezas). Por eso dijo: ‘Deleitándose en la destrucción del ciclo (de nacimientos y muertes)’. සත්ථාරවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Satthāravandana Sutta ha terminado. 10. සඞ්ඝවන්දනාසුත්තවණ්ණනා 10. Comentario al Saṅghavandana Sutta 266. පූතිම්හි දෙහෙ මාතු සරීරෙ සයනතො, අත්තනො එව වා පූතිදෙහං සරීරං තස්මිං ඨිතතාය අවත්ථරිත්වා සයනතො පූතිදෙහසයාති [Pg.342] යොජනා. කුණපම්හෙතෙති එතෙ මනුස්සා අසුචිදුග්ගන්ධජෙගුච්ඡපටික්කූලෙ මාතුකුච්ඡිසඞ්ඛාතෙ කුණපස්මිං දස මාසෙ නිමුග්ගා. තෙසං කින්නාම ත්වං පිහයසීති යොජනා. එතෙසං එතං විහයාමීති එතෙසං ඉසීනං එතං සම්මාපටිපත්තිං විහයාමි. ඉදානි තං පටිපත්තිං දස්සෙතුං ‘‘න තෙ සං කොට්ඨෙ ඔපෙන්තී’’ති වුත්තං. ධඤ්ඤං කොට්ඨෙ න පක්ඛිපන්ති පක්ඛිපිතබ්බස්ස ච අභාවතො. තෙනාහ ‘‘න හි එතෙසං ධඤ්ඤ’’න්ති. පරෙසං නිට්ඨිතන්ති පරෙසං ගහිතං සන්තකං තෙසං පාකාය නිට්ඨිතං. භික්ඛාචාරවත්තෙනාති පිණ්ඩාචරියාය. එසමානා පරියෙසන්තා. එවං පරියිට්ඨෙන. යාපෙන්ති, න එසන්ති අනෙසනං. සුසමාදින්නසුන්දරවතාති සුට්ඨු සමාදින්නසොභනවතා. 266. ‘Pūtidehasayā’ (yaciendo en un cuerpo impuro) se explica como yacer en el cuerpo de la madre o en su propio cuerpo impuro, cubriéndolo y permaneciendo en él. ‘Kuṇapamhete’ significa que estos seres humanos están sumergidos durante diez meses en un cadáver llamado vientre materno, que es impuro, fétido, asqueroso y repelente. La conexión es: ‘¿Cómo puedes envidiarlos?’. ‘Etesaṃ etaṃ vihayāmi’ significa: ‘Abandono esta práctica correcta de estos sabios (isayas)’. Ahora, para mostrar esa práctica, se dice: ‘No almacenan en graneros’. No ponen grano en graneros por la ausencia de aquello que deba ser almacenado. Por eso se dice: ‘Pues no tienen grano’. ‘Paresaṃ niṭṭhitaṃ’ se refiere a lo que pertenece a otros y que ha sido preparado para su cocción. ‘Bhikkhācāravattena’ significa mediante la práctica de pedir limosna. ‘Esamānā’ significa buscando. Por medio de lo que ha sido buscado así, se mantienen (yāpenti), no mediante una búsqueda incorrecta (anesana). ‘Susamādinnasundaravatā’ significa aquellos que han emprendido correctamente hermosos votos. එවං සුභාසිතභාසිනොති ගන්ථධුරවිපස්සනාධුරානං වසෙන ගුණපරිමාණසුභාසිතස්සෙව භාසනසීලා. අරියෙන තුණ්හීභූතෙන තුණ්හීභූතා. තතො එව මනස්ස සාතිසයං සමඤ්චරා. ගහිතදණ්ඩෙසු පරාමාසාදිපයුත්තෙසු දණ්ඩාදානාදිහෙතු උප්පජ්ජනකකිලෙසපරිළාහාභාවතො නිබ්බුතා. තෙනාහ ‘‘විස්සට්ඨදණ්ඩා’’ති. සාදානෙසූති සභවාදානෙසු. අනාදානාති තබ්බිරහිතා. තෙනාහ ‘‘භවයොනී’’තිආදි. ‘Subhāsitabhāsinoti’ se refiere a aquellos que, por el poder de sus deberes de estudio y de visión cabal, tienen la costumbre de hablar solo palabras bien dichas en medida de sus virtudes. Guardan silencio con el noble silencio. Por eso mismo, su mente fluye con una calma superior. Están extinguidos (nibbutā) debido a la ausencia del ardor de las impurezas que surgen por el castigo o el aferramiento, mientras otros empuñan varas para agredir. Por eso se dice: ‘Han abandonado la vara’. ‘Sādānesū’ significa en los apegos a la existencia. ‘Anādānā’ significa libres de ellos. Por eso se dice ‘bhavayoni’ (origen de la existencia), etc. සඞ්ඝවන්දනාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Saṅghavandana Sutta ha terminado. දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al segundo Vagga (capítulo) ha terminado. 3. තතියවග්ගො 3. Tercer Vagga 1. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා 1. Comentario al Chetvā Sutta 267. වුත්තත්ථමෙව හෙට්ඨා දෙවපුත්තසංයුත්තවණ්ණනායං. 267. El significado es el mismo que se ha explicado anteriormente en el comentario al Devaputtasaṃyutta. ඡෙත්වාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Chetvā Sutta ha terminado. 3. දුබ්බණ්ණියසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Dubbaṇṇiya Sutta 268. දුබ්බණ්ණො [Pg.343] දුද්දසිකො විරූපවණ්ණො. ඔකොටිමකොති රස්සභාවෙන අවරකොටිමකො. සක්කෙන ගහිතනාමමෙවෙතං, න පන සො තථාරූපො කොචි යක්ඛො. තෙනාහ ‘‘එකො රූපාවචරබ්‍රහ්මා’’ති. යදි එවං කස්මා සො තථාරූපො හුත්වා ආගතොති ආහ ‘‘සක්කො කිරා’’ති. කථං පනෙත්ථ ඤායති ‘‘සො එකො රූපාවචරබ්‍රහ්මා, න පනෙසො අවරුද්ධකයක්ඛො’’ති යුත්තිං දස්සෙන්තො ‘‘අවරුද්ධකයක්ඛා පනා’’තිආදිමාහ. දෙවානං වචනං සුත්වා. ඵරුසෙනාති ඵරුසසමාචාරෙන. ‘‘කො නාම මය්හං ආසනෙ සන්නිසින්නො’’ති අක්ඛන්තිං අනුප්පාදෙන්තො ඛන්තියං ඨත්වා. බලවචිත්තීකාරන්ති ගරුතරං සක්කාරබහුමානං. නීචවුත්තියාති පරමනිපච්චකාරෙ සුවූපසමනෙ ච දස්සියමානෙ. සක්කස්ස තාය එව ආචාරසම්පත්තියා සක්කාසනෙ ඨාතුං, අත්තනො ච ආවිකාතුං අසක්කොන්තො අන්තරධායි. උපහතචිත්තොම්හීති ඛන්තිමෙත්තානුද්දයාසබ්භාවතො පරස්මිං උපහතචිත්තොම්හීති සක්කො අත්තනො සභාවං වදති. කොධවසෙ වත්තෙතුන්ති කොධෙන අත්තනො වසෙ නිබ්බත්තෙතුං න සුකරොම්හි, අථ ඛො කොධං මය්හං වසෙ න වත්තෙමීති අධිප්පායො. චිරං න කුජ්ඣාමීති යදි මෙ කදාචි කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, තං කොධං අනුවත්තෙන්තො චිරකාලං න කුජ්ඣාමි. න උපනය්හාමීති අන්තො සචෙ මෙ කොධො උප්පජ්ජෙය්‍ය, ඛිප්පමෙව ච නං පටිවිනෙය්‍යන්ති තං මෙ පුබ්බෙව වතං පරිපූරිතං. 268. ‘Dubbaṇṇo’ significa de mal aspecto, desagradable a la vista, de color deforme. ‘Okoṭimako’ significa de estatura muy reducida (enano). Este es solo un nombre asumido por Sakka, pues él no era realmente tal clase de yakkha. Por eso se dice: ‘Era un Brahma del reino de la forma (rūpāvacara)’. Si es así, ¿por qué vino con esa forma? Se dice: ‘Se dice que Sakka…’. Para mostrar el razonamiento de cómo se sabe que ‘él era un Brahma del reino de la forma y no un yakkha de bajo rango’, dice ‘los yakkhas de bajo rango…’, etc. ‘Habiendo escuchado las palabras de los dioses’. ‘Pharusenāti’ significa mediante una conducta áspera. Sin generar impaciencia al pensar ‘¿quién se ha sentado en mi trono?’, permaneciendo en la paciencia. ‘Balavacittīkāranti’ significa un respeto y honor muy profundos. ‘Nīcavuttiyāti’ se refiere a cuando se muestra una conducta humilde y una calma perfecta. Al no poder Sakka permanecer en su trono debido a esa misma perfección de conducta, ni poder revelarse a sí mismo, desapareció. ‘Upahatacittomhī’ (soy de mente herida): Sakka describe su propia naturaleza diciendo que, debido a la existencia de la paciencia, el amor benevolente y la compasión, es alguien cuya mente no se hiere contra los demás. ‘Kodhavase vattetuṃ’: el significado es ‘no soy fácil de ser puesto bajo el poder de la ira; más bien, no permito que la ira ejerza su poder sobre mí’. ‘Ciraṃ na kujjhāmi’ significa que si alguna vez surgiera ira en mí, no seguiría esa ira ni estaría enojado por mucho tiempo. ‘Na upanayhāmi’ significa que si la ira surgiera internamente, la eliminaría rápidamente; así mi voto ha sido cumplido desde antes. දුබ්බණ්ණියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Dubbaṇṇiya Sutta ha terminado. 3. සම්බරිමායාසුත්තවණ්ණනා 3. Comentario al Sambarimāyā Sutta 269. ආබාධිකොති ආබාධො අස්ස අත්ථීති ආබාධිකො. වාචෙසීති සික්ඛාපෙසි. සම්බරො නාම අසුරමායාය ආදිපුරිසො පුරාතනො අසුරින්දො. තං සන්ධායාහ ‘‘යථා සම්බරො’’තිආදි. එවං පච්චති අඤ්ඤොපි මායාවී මායං පයොජෙත්වා. උපවාදන්තරායො නාම ඛමාපනෙ සති විගච්ඡති, පාකතිකමෙව හොතීති ආහ ‘‘එවමස්ස ඵාසු [Pg.344] භවෙය්‍යා’’ති. තෙනාති වෙපචිත්තිනා සම්බරවිජ්ජාය අදානෙන වඤ්චිතත්තා. තථා අකත්වාති ඉසීනං සන්තිකං නෙත්වා ඛමාපනවසෙන කාතබ්බං අකත්වා. 269. ‘Ābādhiko’ significa que tiene una aflicción o enfermedad. ‘Vācesī’ significa enseñó. Sambara es el nombre de un antiguo señor de los asuras, el originador de la magia de los asuras. Refiriéndose a él, dice: ‘Como Sambara’, etc. De la misma manera, otro mago sufre las consecuencias tras emplear su magia. El obstáculo del reproche desaparece cuando se ofrece el perdón, volviéndose todo normal; por eso dijo: ‘Así él estaría a gusto’. ‘Tena’ se refiere a haber sido engañado por Vepacitti al no recibir el conocimiento de Sambara. ‘Tathā akatvā’ significa no haber hecho lo que debía hacerse, es decir, llevarlo ante los sabios para pedir perdón. සම්බරිමායාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. El comentario al Sambarimāyā Sutta ha terminado. 4. අච්චයසුත්තවණ්ණනා 4. Comentario al Accaya Sutta 270. සම්පයොජෙසුන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං වාචසිකං ඵරුසං පයොජෙසුං. තෙනාහ ‘‘කලහං අකංසූ’’ති, විවාදං අකංසූති අත්ථො. අතික්කම්මවචනන්ති වචීසංවරං අතික්කමිත්වා වචනං. යස්මා අච්චයෙ දෙසියමානෙ තං ඛීණයති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ඛමමානස්ස ඛමනං පටිග්ගණ්හතො, තස්මා වුත්තං ‘‘නප්පටිගණ්හාතීති න ඛමතී’’ති. තුම්හාකං වසෙ වත්තතු, විසෙවිතං අකත්වා යථාකාමකරණීයො හොතු. මිත්තධම්මො ඉධ උත්තරපදලොපෙන ‘‘මිත්තො’’ති වුත්තොති ආහ ‘‘මිත්තධම්මෙ’’ති. කරණවචනන්ති ‘‘මිත්තෙහී’’ති කරණවචනං භුම්මත්ථෙ. තෙනාහ ‘‘මිත්තෙසූ’’ති. යථා නිබ්බත්තසභාවස්ස භාවතො අඤ්ඤථත්තං ජරා, එවං මිත්තභාවතො වුත්තවිපරියායො අමිත්තධම්මො ජරාපරියායෙන වුත්තො. අගාරය්හං අනවජ්ජං සබ්බසො පහීනකිලෙසං. තෙනාහ ‘‘ඛීණාසවපුග්ගල’’න්ති. 270. ‘Se aplicaron’ (sampayojesuṃ) significa que emplearon un lenguaje áspero entre sí. Por eso se dice ‘tuvieron una riña’ (kalahaṃ akaṃsū), que significa que tuvieron una disputa (vivāda). ‘Palabra de transgresión’ (atikkammavacana) se refiere a hablar habiendo transgredido la moderación del habla (vacīsaṃvara). Dado que cuando se confiesa una falta, esta cesa cuando uno perdona al otro que acepta el perdón, por eso se dice: ‘quien no acepta, no perdona’. ‘Que esté bajo vuestro control’ significa que se convierta en algo que se pueda hacer según vuestro deseo, sin hacerlo específico. El término ‘naturaleza de amigo’ (mittadhammo) se menciona aquí como ‘amigo’ (mitto) por la elisión de la palabra final; por eso dice ‘en las naturalezas de amigos’. El término instrumental ‘con amigos’ (mittehī) está en el sentido de locativo; por eso dice ‘entre amigos’ (mittesū). Así como la vejez (jarā) es la alteración de la naturaleza de lo que ha nacido, de igual modo, lo opuesto a la amistad, la ‘falta de amistad’ (amittadhammo), se describe en términos de decadencia de la amistad. ‘Irreprochable’ (agārayhaṃ) significa sin tacha, aquel cuyas impurezas han sido completamente eliminadas. Por eso dice ‘la persona que ha destruido las impurezas’ (khīṇāsavapuggala). අච්චයසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el Comentario al Accaya Sutta. 5. අක්කොධසුත්තවණ්ණනා 5. Comentario al Akkodha Sutta 271. කොධො තුම්හෙ මා අභිභවීති එත්ථ කොධෙන අනභිභවනීයත්තං ඛන්තිමෙත්තාකරුණාදිතප්පටිපක්ඛධම්මපරිබ්‍රූහනෙන. තථා හි තංසමඞ්ගිනො කොධො අභිභුය්‍යතීති ආහ ‘‘තුම්හෙව කොධං අභිභවථ. කුජ්ඣන්තානං මා පටිකුජ්ඣිත්ථා’’ති. පටිපදාති එසා පටිපත්ති. මෙත්තාති අප්පනාප්පත්තා මෙත්තා. තදුපචාරො මෙත්තාපුබ්බභාගො. න විහිංසති කිඤ්චි එතායාති අවිහිංසා. කරුණාති අප්පනාප්පත්තකරුණා වෙදිතබ්බා. තදුපචාරො [Pg.345] කරුණාපුබ්බභාගො. ලාමකජනන්ති ඛන්තිආදීසු යොනිසොමනසිකාරාභාවෙන ගාරය්හසමාචාරසමායොගෙන ච නිහීනං ජනං. පච්චයපරිසුද්ධියා කොධො අභිමද්දමානො පුග්ගලං අභිමද්දති, තස්ස සො පටිසඞ්ඛානභාවනාබලෙහි සම්මදෙව පහාතබ්බොති. 271. ‘Que el enojo no os venza’: aquí se refiere a la condición de no ser vencido por el enojo mediante el cultivo de las cualidades opuestas como la paciencia, el amor benevolente, la compasión, etc. Pues así, el enojo de quien posee estas cualidades es vencido; por eso dice: ‘venced vosotros mismos al enojo. No os enojéis en respuesta a quienes están enojados’. ‘Práctica’ (paṭipadā) es este camino de conducta. ‘Amor benevolente’ (mettā) es el amor benevolente que ha alcanzado la absorción (appanā). Su acceso (upacāra) es la fase previa del amor benevolente. ‘No violencia’ (avihiṃsā) es aquello por lo cual no se daña nada. ‘Compasión’ (karuṇā) debe entenderse como la compasión que ha alcanzado la absorción. Su acceso es la fase previa de la compasión. ‘Gente inferior’ (lāmakajana) se refiere a las personas bajas debido a la falta de atención sabia (yonisomanasikāra) sobre la paciencia y otras virtudes, y por la asociación con conductas reprochables. El enojo, al oprimir a través de la falta de pureza de las condiciones, oprime a la persona; este debe ser completamente abandonado mediante el poder del desarrollo de la reflexión. අක්කොධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el Comentario al Akkodha Sutta. තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Ha concluido el Comentario al Tercer Vagga. සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය De la Sāratthappakāsinī, el Comentario al Saṃyutta Nikāya. සක්කසංයුත්තවණ්ණනාය ලීනත්ථප්පකාසනා සමත්තා. Ha terminado la aclaración del significado oculto del Comentario al Sakka Saṃyutta. නිට්ඨිතා ච සාරත්ථප්පකාසිනියා Y ha concluido la Sāratthappakāsinī, සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය සගාථාවග්ගවණ්ණනා. el Comentario al Sagāthā Vagga del Saṃyutta Nikāya. පඨමො භාගො නිට්ඨිතො. Ha concluido la primera parte.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi