Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

Con thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác.

သံယုတ္တနိကာယေ

Kinh Tương Ưng Bộ

မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

Chú giải Đại Phẩm

၁. မဂ္ဂသံယုတ္တံ

1. Tương Ưng Đạo

၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Vô Minh

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Luận giải về Kinh Vô Minh, v.v.

၁-၂. မဟာဝဂ္ဂဿ [Pg.153] ပဌမေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနာယ သဘာဝပဋိလာဘာယ, ဥပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ သာ ပနေသာ ယဒေတံ အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိကံ အဟိရိကံ, အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ, ဧတံ အနုဒေဝ သဟေဝ ဧကတောဝ, န ဝိနာ တေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ အနိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. ပဟောတီတိ ဟောတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒီသုပိ အယာထာဝအနိယျာနိကဝသေနေဝ မိစ္ဆာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌပိ အကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ မိစ္ဆတ္တအင်္ဂါနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပန န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ.

1-2. Trong kinh đầu tiên của Đại Phẩm, về câu ‘đi trước’ (pubbaṅgamā), (vô minh) đi trước theo hai cách: do năng lực đồng sanh và do năng lực y chỉ. Về câu ‘samāpattiyā’, có nghĩa là để thành tựu, để đạt được tự tánh, để sanh khởi. Về câu ‘vô tàm và vô úy đi theo sau’ (anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ), lại nữa, vô minh ấy, vốn đi trước các pháp bất thiện, (đi theo sau nó) là vô tàm (ahirika) này, có trạng thái không hổ thẹn, và vô úy (anottappa) này, có trạng thái không ghê sợ; nó (vô minh) sanh khởi cùng với, đi theo sau, và hợp nhất với hai điều này, chứ không sanh khởi nếu không có chúng. Đó là ý nghĩa. Về câu ‘avijjāgatassa’, (có nghĩa là) người đã đi đến, đã thành tựu vô minh. Về câu ‘tà kiến’ (micchādiṭṭhi), (đó là) cái thấy không như thật, cái thấy không đưa đến sự giải thoát. Về câu ‘pahoti’, (có nghĩa là) có, sanh khởi. Trong các chi phần như tà tư duy v.v... cũng vậy, trạng thái tà vạy nên được hiểu theo nghĩa không như thật và không đưa đến sự giải thoát. Như vậy, tám chi phần này được gọi là các chi phần tà vạy để thành tựu các pháp bất thiện. Lại nữa, tất cả chúng không thể có được trong cùng một sát-na, chúng có được trong các sát-na khác nhau.

ကထံ? ယဒါ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ [Pg.154] မိစ္ဆာကမ္မန္တောတိ ဆ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တံ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဇ္ဇာနိ ပဉ္စ. ယဒါ တာနေဝ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာကမ္မန္တဋ္ဌာနေ မိစ္ဆာဝါစာယ သဒ္ဓိံ တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. အယံ အာဇီဝေါ နာမ ကုပ္ပမာနော ကာယဝစီဒွါရေသုယေဝ အညတရသ္မိံ ကုပ္ပတိ, န မနောဒွါရေ. တသ္မာ ယဒါ အာဇီဝသီသေန တာနေဝ စိတ္တာနိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ ကာယကမ္မံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဟောတိ, တထာ ဝစီကမ္မန္တိ မိစ္ဆာဇီဝဿ ဝသေန တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. ယဒါ ပန ဝိညတ္တိံ အသမုဋ္ဌာပေတွာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမိစ္ဆာဝါယာမမိစ္ဆာသတိမိစ္ဆာသမာဓိဝသေန ပဉ္စ ဝါ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒိဝသေန စတ္တာရိ ဝါ ဟောန္တီတိ ဧဝံ န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တီတိ.

Như thế nào? Thật vậy, khi tâm tương ưng tà kiến sanh khởi làm phát sanh thân biểu tri, khi ấy có sáu chi phần: tà kiến, tà tư duy, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, và tà nghiệp. Khi (tâm) bất tương ưng tà kiến (sanh khởi), khi ấy có năm chi phần, ngoại trừ tà kiến. Khi hai (loại tâm) ấy làm phát sanh khẩu biểu tri, khi ấy, cùng với tà ngữ ở vị trí của tà nghiệp, có sáu hoặc năm chi phần ấy. Tà mạng này, khi bị vi phạm, chỉ bị vi phạm ở một trong hai cửa là thân và khẩu, không bị vi phạm ở ý cửa. Do đó, khi các tâm ấy làm phát sanh thân biểu tri và khẩu biểu tri với tà mạng làm đầu, khi ấy thân nghiệp được gọi là tà mạng, khẩu nghiệp cũng vậy. Do năng lực của tà mạng, có sáu hoặc năm chi phần ấy. Lại nữa, khi các tâm ấy sanh khởi mà không làm phát sanh biểu tri, khi ấy, do năng lực của tà kiến, tà tư duy, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, có năm chi phần; hoặc do năng lực của tà tư duy v.v..., có bốn chi phần. Như vậy, tất cả (các chi phần) không thể có được trong cùng một sát-na, chúng có được trong các sát-na khác nhau.

သုက္ကပက္ခေ ဝိဇ္ဇာတိ ကမ္မဿကတဉာဏံ. ဣဟာပိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟိရောတ္တပ္ပန္တိ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. တတ္ထ လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တောဝ. ဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော ပဏ္ဍိတဿ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိ နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာကမ္မန္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ ဣမာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, တာနိ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန လဗ္ဘန္တိ. တာနိ စ ခေါ ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ္ဂေ, ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသု ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပဝဇ္ဇာနိ သတ္တေဝ ဟောန္တိ.

Trong thiện phần, ‘minh’ (vijjā) là trí tuệ biết rằng nghiệp là tài sản của mình. Ở đây cũng vậy, trạng thái đi trước (của minh) nên được hiểu theo hai cách: do năng lực đồng sanh và do năng lực y chỉ. Về câu ‘tàm và úy’ (hirottappaṃ), (đó là) tàm (hirī) và úy (ottappa). Trong đó, tàm có trạng thái hổ thẹn, úy có trạng thái ghê sợ. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo. Về câu ‘vijjāgatassa’, (có nghĩa là) người đã đi đến, đã thành tựu minh. Về câu 'viddasuno', (có nghĩa là) của người có trí, của bậc hiền trí. Về câu ‘chánh kiến’ (sammādiṭṭhi), (đó là) cái thấy như thật, cái thấy đưa đến sự giải thoát. Trong các chi phần như chánh nghiệp v.v... cũng theo phương pháp này. Như vậy, đây là tám chi phần để thành tựu các pháp thiện. Tất cả chúng không thể có được cùng một lúc trong sát-na của đạo hiệp thế, nhưng chúng có được (cùng một lúc) trong sát-na của đạo siêu thế. Và chúng (tám chi phần) có được trong đạo (siêu thế) thuộc sơ thiền. Nhưng trong các đạo (siêu thế) thuộc nhị thiền v.v..., chỉ có bảy chi phần, ngoại trừ chánh tư duy.

တတ္ထ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ယသ္မာ မဇ္ဈိမနိကာယမှိ မဟာသဠာယတနိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၄၃၁) ‘ယာ တထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌိ, သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ယော တထာဘူတဿ, သင်္ကပ္ပော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော. ယော တထာဘူတဿ ဝါယာမော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာဝါယာမော. ယာ တထာဘူတဿ သတိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသတိ. ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ စ သုပရိသုဒ္ဓေါ’တိ ဝုတ္တံ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ သော ဝတ္တဗ္ဗော – တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ န ပဿသိ[Pg.155]? ယံ ပနေတံ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ကာယကမ္မာဒီနိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ အတိပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော.

Về vấn đề này, nếu có người nói như sau: ‘Bởi vì trong kinh Đại Sáu Xứ thuộc Trung Bộ Kinh (MN 149) có nói rằng: “Cái thấy của người như vậy, đó là chánh kiến của vị ấy. Tư duy của người như vậy, đó là chánh tư duy của vị ấy. Tinh tấn của người như vậy, đó là chánh tinh tấn của vị ấy. Niệm của người như vậy, đó là chánh niệm của vị ấy. Định của người như vậy, đó là chánh định của vị ấy. Và trước đó, thân nghiệp, khẩu nghiệp và mạng sống của vị ấy đã được hoàn toàn trong sạch.” Do đó, đạo siêu thế cũng chỉ có năm chi phần.’ – người ấy nên được trả lời rằng: ‘Tại sao ông không thấy câu này trong chính kinh ấy: “Như vậy, Thánh đạo Tám ngành này của vị ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập”? Lại nữa, câu “Và trước đó của vị ấy” được nói ra là để chỉ rõ trạng thái trong sạch kể từ ngày xuất gia. Thật vậy, ý nghĩa được làm sáng tỏ ở đây là: thân nghiệp v.v... vốn đã trong sạch kể từ ngày xuất gia, trở nên vô cùng trong sạch vào sát-na của đạo siêu thế.’

ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၁၂), တံ ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဟာယ သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ, တသ္မိံ ကာလေ မိစ္ဆာဝါစာ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေါ ဝါ န ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပော ဝါယာမော သတိ သမာဓီတိ ဣမေသုယေဝ ပဉ္စသု ကာရကင်္ဂေသု သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ. ဝိရတိဝသေန ဟိ သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ နာမ. သမ္မာဝါစာသမ္မာအာဇီဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ စ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ, ဝိရတိ ပန အနိယတာ. တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’တွေဝ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ အကိရိယာ အကရဏံ, အယံ ဘိက္ခဝေ သမ္မာကမ္မန္တော အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၉). ဧဝံ ပန မဟာစတ္တာလီသကသုတ္တာဒီသု အနေကေသု သုတ္တေသု သမ္မာကမ္မန္တာဒီနဉ္စ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အင်္ဂဘာဝသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကောဝ ကထိတော. ဒုတိယံ ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.

Lại nữa, lời được nói trong tạng Abhidhamma rằng: “Vào lúc ấy, đạo lộ có năm chi phần” (Vibh. 212), lời ấy được nói ra để trình bày về một phận sự khác biệt. Thật vậy, vào lúc từ bỏ tà nghiệp và thực hành trọn vẹn chánh nghiệp, vào lúc ấy không có tà ngữ hay tà mạng; chánh nghiệp được thực hành trọn vẹn ngay trong năm chi phần tác thành này là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định. Do vì chánh nghiệp được gọi là thực hành trọn vẹn theo phương diện chế ngự. Đối với chánh ngữ và chánh mạng cũng chính là phương pháp này. Do đó, để trình bày phận sự khác biệt này, lời ấy đã được nói ra như vậy. Và trong sát-na của đạo lộ thế gian, chỉ có năm chi phần hiện hữu, còn sự chế ngự thì không nhất định. Vì thế, không nói là “sáu chi phần” mà chỉ nói là “năm chi phần”. “Này các Tỳ khưu, đối với vị có tâm bậc Thánh, có tâm vô lậu, thành tựu đạo lộ bậc Thánh, đang tu tập đạo lộ bậc Thánh, sự từ bỏ, sự chế ngự, sự tránh xa, sự kiêng cữ, sự không làm, sự không thực hành đối với ba thân ác hạnh, này các Tỳ khưu, đây là chánh nghiệp, là bậc Thánh, là vô lậu, là đạo lộ siêu thế” (M. iii. 75). Lại nữa, nên biết rằng như vậy, trong nhiều bài kinh như kinh Đại Bốn Mươi, v.v..., do sự thành tựu địa vị chi phần của đạo lộ siêu thế đối với chánh nghiệp, v.v... nên đạo lộ siêu thế chắc chắn có tám chi phần. Trong bài kinh này, đạo lộ tám chi phần này được thuyết giảng là sự hòa trộn giữa thế gian và siêu thế. Điều thứ hai đã được nói đến trong Tương Ưng Kosala.

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Sāriputta

၃. တတိယေ သကလမိဒံ ဘန္တေတိ အာနန္ဒတ္ထေရော သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ အပ္ပတ္တတာယ သကလမ္ပိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန လဗ္ဘတီတိ န အညာသိ, ဓမ္မသေနာပတိ ပန သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကေ ဌိတတ္တာ အညာသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. တေနေဝဿ ဘဂဝါ သာဓု သာဓူတိ သာဓုကာရမဒါသိ.

3. Trong bài kinh thứ ba, về câu “Bạch ngài, toàn bộ điều này”, Trưởng lão Ānanda, do chưa đạt đến đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, đã không biết rằng toàn bộ phạm hạnh của đạo lộ có thể đạt được nhờ nương tựa vào thiện hữu. Nhưng vị Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta), do đã đứng trên đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, nên đã biết, vì thế ngài đã nói như vậy. Chính vì lý do ấy mà Đức Thế Tôn đã tán thán ngài rằng: “Lành thay, lành thay!”

၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Jāṇussoṇibrāhmaṇa

၄. စတုတ္ထေ [Pg.156] သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာတိ သကလသေတေန စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေန. သော ကိရ သဗ္ဗော သစက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရော ရဇတပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ. ရထော စ နာမေသ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ယောဓရထော, အလင်္ကာရရထောတိ. တတ္ထ ယောဓရထော စတုရဿသဏ္ဌာနော ဟောတိ နာတိမဟာ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဇနာနံ ဂဟဏသမတ္ထော. အလင်္ကာရရထော မဟာ ဟောတိ ဒီဃတော ဒီဃော ပုထုလတော ပုထုလော စ, တတ္ထ ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ဝါလဗီဇနိဂ္ဂါဟကော တာလဝဏ္ဋဂ္ဂါဟကောတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ သုခေနေဝ ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ သက္ကောန္တိ. အယမ္ပိ အလင်္ကာရရထောယေဝ.

4. Trong bài kinh thứ tư, câu “bằng cỗ xe ngựa cái toàn màu trắng” có nghĩa là bằng cỗ xe hoàn toàn màu trắng được thắng với bốn con ngựa cái. Tương truyền, toàn bộ cỗ xe ấy, gồm cả bánh xe, khung sườn, và càng xe, đều được bọc bằng bạc. Và cỗ xe có hai loại: xe chiến đấu và xe trang sức. Trong đó, xe chiến đấu có hình vuông, không quá lớn, có thể chở được hai hoặc ba người. Xe trang sức thì lớn, dài về chiều dài và rộng về chiều rộng; ở trên đó, người cầm lọng, người cầm phất trần, người cầm quạt lá cọ, như vậy tám hoặc mười người có thể đứng, ngồi, hoặc nằm một cách thoải mái. Cỗ xe này cũng là loại xe trang sức.

သေတာ သုဒံ အဿာတိ တာ ဝဠဝါ ပကတိယာ သေတဝဏ္ဏာဝ. သေတာလင်္ကာရာတိ ပသာဓနံ တာသံ ရဇတမယံ အဟောသိ. သေတော ရထောတိ ရထောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ရဇတပရိက္ခိတ္တတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဒန္တကမ္မခစိတတ္တာ စ သေတောဝ. သေတပရိဝါရောတိ ယထာ အညေ ရထာ သီဟစမ္မပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, ဗျဂ္ဃစမ္မပရိဝါရာပိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, န ဧဝံ ဧသ. ဧသ ပန ဃနဒုကူလေန ပရိဝါရိတော အဟောသိ. သေတာ ရသ္မိယောတိ ရသ္မိယောပိ ရဇတပနာဠိသုပရိက္ခိတ္တာ. သေတာ ပတောဒလဋ္ဌီတိ ပတောဒလဋ္ဌိပိ ရဇတပရိက္ခိတ္တာ.

Câu “Những con ngựa cái quả là màu trắng” có nghĩa là những con ngựa cái ấy tự nhiên có màu trắng. Câu “trang sức màu trắng” có nghĩa là đồ trang sức của chúng được làm bằng bạc. Câu “cỗ xe màu trắng” có nghĩa là cỗ xe cũng màu trắng, theo cách đã nói, vì được bọc bạc và vì được khảm bằng ngà voi ở chỗ này chỗ kia. Câu “phụ tùng màu trắng” có nghĩa là không giống như những cỗ xe khác có phụ tùng bằng da sư tử, da cọp, hoặc bằng chăn len màu vàng nhạt. Cỗ xe này lại được phủ bằng một loại vải mịn dày. Câu “dây cương màu trắng” có nghĩa là các dây cương cũng được quấn bằng những ống bạc. Câu “cán roi màu trắng” có nghĩa là cán roi cũng được bọc bạc.

သေတံ ဆတ္တန္တိ ရထမဇ္ဈေ ဥဿာပိတဆတ္တမ္ပိ သေတမေဝ အဟောသိ. သေတံ ဥဏှီသန္တိ အဋ္ဌင်္ဂုလဝိတ္ထာရော ရဇတမယော ဥဏှီသပဋ္ဋော သေတော. သေတာနိ ဝတ္ထာနီတိ ဝတ္ထာနိပိ သေတာနိ ဖေဏပုဉ္ဇဝဏ္ဏာနိ. တေသု နိဝါသနံ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ, ဥတ္တရာသင်္ဂေါ သဟဿဂ္ဃနကော. သေတာ ဥပါဟနာတိ ဥပါဟနာ နာမ မဂ္ဂါရုဠှဿ ဝါ ဟောန္တိ အဋဝိံ ဝါ ပဝိသန္တဿ. အယံ ပန ရထံ အဘိရုဠှော, တေနဿ တဒနုစ္ဆဝိကော ရဇတပဋိသေဝိတော ပါဒါလင်္ကာရော နာမ ဧသ ဧဝံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာတိ ဖလိကမယဒဏ္ဍာယ သေတစမရဝါလဗီဇနိယာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝဿ သေတံ အဟောသိ, သော ပန ဗြာဟ္မဏော သေတဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိ, သေတမာလံ ပိဠန္ဓိ, ဒသသု အင်္ဂုလီသု အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ ကဏ္ဏေသု ကုဏ္ဍလာနီတိ ဧဝမာဒိ အလင်္ကာရောပိဿ ရဇတမယောဝ အဟောသိ[Pg.157]. ပရိဝါရဗြာဟ္မဏာပိဿ ဒသသဟဿမတ္တာ တထေဝ သေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ အဟေသုံ.

Câu “chiếc lọng màu trắng” có nghĩa là chiếc lọng được dựng lên giữa cỗ xe cũng màu trắng. Câu “khăn nhiễu màu trắng” có nghĩa là tấm khăn nhiễu bằng bạc, rộng tám ngón tay, có màu trắng. Câu “y phục màu trắng” có nghĩa là y phục cũng màu trắng, màu như một khối bọt. Trong số đó, hạ y trị giá năm trăm, thượng y trị giá một ngàn. Câu “đôi giày màu trắng” có nghĩa là: giày dép là dành cho người đi đường hoặc đi vào rừng. Vị này lại đang ngồi trên xe, do đó nên hiểu rằng đây là nói đến món trang sức ở chân, phù hợp với hoàn cảnh đó và được trang trí bằng bạc. Câu “bằng chiếc phất trần màu trắng” có nghĩa là bằng chiếc phất trần làm từ lông bò Tây Tạng màu trắng có cán bằng pha lê. Và không chỉ có chừng ấy thứ của vị ấy là màu trắng, mà vị Bà la môn ấy còn thoa bột thơm màu trắng, đeo vòng hoa màu trắng; những món trang sức của vị ấy như nhẫn trên mười ngón tay, bông tai ở tai, v.v... cũng đều làm bằng bạc. Đoàn tùy tùng khoảng mười ngàn vị Bà la môn của vị ấy cũng tương tự, đều mặc y phục, thoa bột thơm, đeo vòng hoa và trang sức màu trắng.

ယံ ပနေတံ သာဝတ္ထိယာ နိယျာယန္တန္တိ ဝုတ္တံ, တတြာယံ နိယျာယနဝိဘာဝနာ – သော ကိရ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ – ‘‘ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရိဿတီ’’တိ ပုရေတရမေဝ ဃောသနာ ကယိရတိ. တံ သုတွာ ယေ နဂရတော န ပက္ကန္တာ, တေ န ပက္ကမန္တိ. ယေပိ ပက္ကန္တာ, တေပိ ‘‘ပုညဝတော သိရိသမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော နဂရံ အနုဝိစရတိ, တဒါ ပါတောဝ နဂရဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိပ္ပကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ကဒလိယော စ ဓဇေ စ ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဓူပိတဝါသိတံ ကရောန္တိ.

Về lời đã được nói: “đang đi ra khỏi Sāvatthī”, đây là sự giải thích về việc “đi ra”: Tương truyền, cứ mỗi sáu tháng, vị ấy lại đi diễu hành quanh thành phố một lần. Một thông báo được loan ra trước đó: “Kể từ hôm nay, sau bao nhiêu ngày nữa, vị ấy sẽ đi diễu hành quanh thành phố”. Nghe vậy, những ai chưa rời khỏi thành phố thì không đi nữa. Cả những người đã đi rồi cũng quay trở lại, nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng sự huy hoàng và tài sản của người có phước này”. Vào ngày vị Bà la môn đi quanh thành phố, khi ấy, từ sáng sớm, người ta quét dọn các đường phố, rải cát, tung vãi các loại hoa cùng với cốm là thứ năm, đặt những bình nước đầy, dựng lên những cây chuối và cờ phướn, và làm cho cả thành phố được xông ướp hương thơm.

ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ပုရေဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သေတဝတ္ထာဒီဟိ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရထံ အဘိရုဟတိ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗသေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ သေတစ္ဆတ္တာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ. တတော မဟာဇနဿ သန္နိပါတတ္ထံ ပဌမံယေဝ တရုဏဒါရကာနံ ဖလာဖလာနိ ဝိကိရန္တိ, တဒနန္တရံ မာသကရူပါဒီနိ, တဒနန္တရံ ကဟာပဏေ ဝိကိရန္တိ. မဟာဇနော သန္နိပတတိ, ဥက္ကုဋ္ဌိယော စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ဝတ္တန္တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော မင်္ဂလိကသောဝတ္ထိကာဒီသု မင်္ဂလာနိ စေဝ သုဝတ္ထိယော စ ကရောန္တေသု မဟာသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အနုဝိစရတိ. ပုညဝန္တာ မနုဿာ ဧကဘူမိကာဒိပါသာဒေ အာရုယှ သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝါတပါနကဝါဋာနိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ အတ္တနော ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဝိယ ဒက္ခိဏဒွါရာဘိမုခေါ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

Vị Bà-la-môn vào lúc sáng sớm, sau khi gội đầu, sau khi dùng bữa ăn sáng, đã trang điểm bản thân với y phục màu trắng v.v... đúng theo phương cách đã được nói đến, rồi đi xuống từ cung điện và bước lên cỗ xe. Khi ấy, các vị Bà-la-môn kia, với tất cả y phục, vật thoa, vòng hoa đều được trang điểm màu trắng, đã cầm lấy những chiếc lọng trắng và đi theo vây quanh vị ấy. Sau đó, vì mục đích tụ tập quần chúng, trước tiên họ đã rải các loại trái cây cho các thiếu niên, kế đó là các đồng tiền māsaka v.v..., kế đó họ rải các đồng tiền kahāpaṇa. Quần chúng tụ tập, những tiếng reo hò và việc tung vải lên đều diễn ra. Khi ấy, trong lúc những lời chúc phúc và những lời cầu an v.v... đang được thực hiện, vị Bà-la-môn đi quanh thành phố với sự giàu sang to lớn. Những người có phước đức leo lên các cung điện một tầng v.v..., mở các cánh cửa sổ có màu sắc giống như cánh chim két và nhìn xem. Vị Bà-la-môn cũng hướng về cổng phía nam, dường như bao trùm thành phố bằng sự vinh quang và tài sản của mình. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói ra.

တမေနံ ဇနော ဒိသွာတိ မဟာဇနော တံ ရထံ ဒိသွာ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌာဓိဝစနမေတံ. ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ သေဋ္ဌယာနသဒိသံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣမဿေဝ ခေါ ဧတန္တိ, အာနန္ဒ, မနုဿာ နာမ ဝဏ္ဏဘာဏကာနံ ဓနံ ဒတွာ အတ္တနော ဒါရိကာနံ ဝဏ္ဏဂီတံ ဂါယာပေန္တိ ‘‘အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ’’တိ, န စ တေန ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေန အဘိရူပါ ဝါ ဟောန္တိ မဟဒ္ဓနာ ဝါ, ဧဝမေဝ မဟာဇနော [Pg.158] ဗြာဟ္မဏဿ ရထံ ဒိသွာ – ‘‘ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာန’’န္တိ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ, န ပနေတံ ယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေနေဝ ဗြဟ္မယာနံ နာမ ဟောတိ. လာမကဉှိ ဧတံ ဆဝံ. ပရမတ္ထေန ပန ဣမဿေဝ ခေါ ဧတံ, အာနန္ဒ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ. အယဉှိ သဗ္ဗဒေါသဝိဂမေန သေဋ္ဌော, ဣမိနာ စ အရိယာ နိဗ္ဗာနံ ယန္တီတိ ဗြဟ္မယာနံ ဣတိပိ, ဓမ္မဘူတတ္တာ ယာနတ္တာ စ ဓမ္မယာနံ ဣတိပိ, အနုတ္တရတ္တာ ကိလေသသင်္ဂါမဿ စ ဝိဇိတတ္တာ အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယော ဣတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

(Câu) “Tamenaṃ jano disvāti” có nghĩa là: Quần chúng, sau khi nhìn thấy cỗ xe ấy. (Từ) “Brahmanti” này là tên gọi cho điều cao thượng. (Câu) “Brahmaṃ vata bho yānanti” có nghĩa là: “Thật vậy, thưa các ông, cỗ xe này giống như cỗ xe cao thượng.” Đây là ý nghĩa ở đây. (Câu) “Imasseva kho etanti” có nghĩa là: Này Ānanda, hạng người thường trả tiền cho những người ca tụng để họ hát bài ca tán dương cho các thiếu nữ của mình rằng: “Cô ấy xinh đẹp, đáng nhìn, giàu có, nhiều của cải.” Nhưng chỉ bằng lời ca tụng ấy, họ không trở nên xinh đẹp hay giàu có. Cũng thế ấy, quần chúng sau khi nhìn thấy cỗ xe của vị Bà-la-môn, dầu cho có tán dương rằng: “Thật vậy, thưa các ông, đây là cỗ xe phạm thiên,” nhưng cỗ xe này không trở thành cỗ xe phạm thiên chỉ bằng lời tán dương. Vì rằng nó là thấp kém, là cái thây ma. Tuy nhiên, này Ānanda, theo ý nghĩa tối hậu, đây chính là tên gọi cho Bát Chánh Đạo của bậc Thánh. Vì rằng con đường này là cao thượng do đã loại trừ tất cả các lỗi lầm, và cũng vì các bậc Thánh đi đến Nibbāna bằng con đường này, nên cũng có thể gọi là “brahmayāna” (cỗ xe phạm thiên); cũng vì là Pháp và là phương tiện chuyên chở, nên cũng có thể gọi là “dhammayāna” (cỗ xe chánh pháp); cũng vì là vô thượng và vì đã chiến thắng cuộc chiến phiền não, nên cũng có thể gọi là “anuttaro saṅgāmavijayo” (cuộc chiến thắng vô thượng).

ဣဒါနိဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝဉ္စေဝ သင်္ဂါမဝိဇယဘာဝဉ္စ ဒဿေန္တော ရာဂဝိနယပရိယောသာနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရာဂံ ဝိနယမာနာ ပရိယောသာပေတိ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

Bây giờ, để chỉ ra trạng thái không có lỗi lầm và trạng thái chiến thắng cuộc chiến (phiền não) của con đường này, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “rāgavinayapariyosānāti.” Trong đó, (câu) “rāgavinayapariyosānā” có nghĩa là: “việc loại bỏ tham ái, làm cho nó kết thúc, đi đến chỗ kết thúc, được hoàn thành.” Phương pháp này (áp dụng) cho tất cả các trường hợp.

ယဿ သဒ္ဓါ စ ပညာ စာတိ ယဿ အရိယမဂ္ဂယာနဿ သဒ္ဓါနုသာရိဝသေန သဒ္ဓါ, ဓမ္မာနုသာရိဝသေန ပညာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ သဒါ ဓုရံ ယုတ္တာ, တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ယုတ္တာတိ အတ္ထော. ဟိရီ ဤသာတိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဓိဝိဋ္ဌေန ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနေန ဩတ္တပ္ပေန သဒ္ဓိံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ ယဿ မဂ္ဂရထဿ ဤသာ. မနော ယောတ္တန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တဉ္စ မဂ္ဂစိတ္တဉ္စ ယောတ္တံ. ယထာ ဟိ ရထဿ ဝါကာဒိမယံ ယောတ္တံ ဂေါဏေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကရောတိ ဧကသင်္ဂဟိတေ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ လောကိယဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကပညာသ, လောကုတ္တရဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကသဋ္ဌိ ကုသလဓမ္မေ ဧကာဗဒ္ဓေ ဧကသင်္ဂဟေ ကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနော ယောတ္တ’’န္တိ. သတိ အာရက္ခသာရထီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ အာရက္ခသာရထိ. ယထာ ဟိ ရထဿ အာရက္ခော သာရထိ နာမ ယောဂ္ဂိယော. ဓုရံ ဝါဟေတိ ယောဇေတိ အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ ရထံ ပေသေတိ ရထယုတ္တကေ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကရောတိ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ သတိ. အယဉှိ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စေဝ ကုသလာကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသတီတိ ဝုတ္တာ.

(Câu) “Yassa saddhā ca paññā cāti” có nghĩa là: Đối với cỗ xe Thánh đạo này, đức tin (saddhā) theo phương diện của vị saddhānusārī và trí tuệ (paññā) theo phương diện của vị dhammānusārī, hai pháp này luôn được gắn vào ách, tức là được gắn vào cái ách là tâm xả (tatramajjhattatā). (Câu) “Hirī īsāti” có nghĩa là: Đối với cỗ xe đạo này, tàm (hirī) khởi sanh bên trong cùng với quý (ottappa) khởi sanh bên ngoài và được thiết lập cùng với chính nó, là càng xe. (Câu) “Mano yottanti” có nghĩa là: Tâm thiền quán (vipassanācitta) và tâm đạo (maggacitta) là dây cương. Giống như dây cương của cỗ xe làm bằng vỏ cây v.v... cột những con bò lại với nhau, hợp nhất chúng lại; cũng thế, đối với cỗ xe đạo, tâm thiền quán thế gian (lokiyavipassanācitta) hợp nhất hơn năm mươi thiện pháp, tâm thiền quán siêu thế (lokuttaravipassanācitta) hợp nhất hơn sáu mươi thiện pháp. Do đó, đã được nói rằng: “Mano yottaṃ.” (Câu) “Sati ārakkhasārathīti” có nghĩa là: Niệm (sati) tương ưng với đạo là người đánh xe canh gác. Giống như người canh gác của cỗ xe, được gọi là người đánh xe, là người có khả năng. Người ấy điều khiển cái ách, thắng ngựa, tra dầu vào trục xe, điều khiển cỗ xe, và làm cho những con vật được thắng vào xe không bị chao đảo. Cũng thế ấy là niệm đối với cỗ xe đạo. Vì rằng niệm này có sự canh gác là hiện trạng và cũng dò xét các chiều hướng của các pháp thiện và bất thiện, nên đã được nói như vậy.

ရထောတိ အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂရထော. သီလပရိက္ခာရောတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာလင်္ကာရော. ဈာနက္ခောတိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဈာနင်္ဂါနံ ဝသေန ဈာနမယအက္ခော. စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော, ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတာနိ ဒွေ ဝီရိယာနိ အဿ စက္ကာနီတိ အတ္ထော. ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓီတိ [Pg.159] ဓုရဿ သမာဓိ, ဥန္နတောနတာကာရဿ အဘာဝေန ဒွိန္နမ္ပိ ယုဂပဒေသာနံ သမတာတိ အတ္ထော. အယဉှိ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စိတ္တုပ္ပာဒဿ လီနုဒ္ဓစ္စဘာဝံ ဟရိတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ စိတ္တံ ဌပေတိ, တသ္မာ ဣမဿ မဂ္ဂရထဿ ‘‘ဓုရသမာဓီ’’တိ ဝုတ္တာ. အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏန္တိ ဗာဟိရကရထဿ သီဟစမ္မာဒီနိ ဝိယ ဣမဿာပိ အရိယမဂ္ဂရထဿ အလောဘသင်္ခါတာ အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏံ နာမ.

(Từ) “Rathoti” có nghĩa là: Cỗ xe Bát Chánh Đạo. (Câu) “Sīlaparikkhāroti” có nghĩa là: Sự trang hoàng là Tứ Thanh Tịnh Giới. (Câu) “Jhānakkhoti” có nghĩa là: Trục xe làm bằng thiền, theo nghĩa là năm thiền chi tương ưng với thiền quán. (Câu) “Cakkavīriyoti” có nghĩa là: Bánh xe là tinh tấn; có nghĩa là hai loại tinh tấn, được gọi là thân tinh tấn và tâm tinh tấn, là các bánh xe của nó. (Câu) “Upekkhā dhurasamādhīti” có nghĩa là: Sự thăng bằng của ách; có nghĩa là sự quân bình của cả hai phần của ách do không có tình trạng cao thấp. Vì rằng tâm xả (tatramajjhattupekkhā) này, sau khi loại bỏ trạng thái thụ động và trạo cử của tâm sanh khởi, đã đặt tâm vào trạng thái trung dung trong sự nỗ lực. Do đó, đối với cỗ xe đạo này, đã được nói là “dhurasamādhi.” (Câu) “Anicchā parivāraṇanti” có nghĩa là: Giống như da sư tử v.v... của cỗ xe bên ngoài, sự không mong muốn, được gọi là vô tham (alobha), của cỗ xe Thánh đạo này được gọi là lớp vỏ bọc.

အဗျာပါဒေါတိ မေတ္တာ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. အဝိဟိံသာတိ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. ဝိဝေကောတိ ကာယဝိဝေကာဒိ တိဝိဓဝိဝေကော. ယဿ အာဝုဓန္တိ ယဿ အရိယမဂ္ဂရထေ ဌိတဿ ကုလပုတ္တဿ ဧတံ ပဉ္စဝိဓံ အာဝုဓံ. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ပဉ္စဟိ အာဝုဓေဟိ သပတ္တေ ဝိဇ္ဈတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂရထေ ဌိတော မေတ္တာယ ဒေါသံ ဝိဇ္ဈတိ, ကရုဏာယ ဝိဟိံသံ, ကာယဝိဝေကေန ဂဏသင်္ဂဏိကံ, စိတ္တဝိဝေကေန ကိလေသသင်္ဂဏိကံ, ဥပဓိဝိဝေကေန သဗ္ဗာကုသလံ ဝိဇ္ဈတိ. တေနဿေတံ ပဉ္စဝိဓံ ‘‘အာဝုဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တိတိက္ခာတိ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ အဓိဝါသနက္ခန္တိ. စမ္မသန္နာဟောတိ သန္နဒ္ဓစမ္မော. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ရထိကော ပဋိမုက္ကစမ္မော အာဂတာဂတေ သရေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ, ဧဝံ အဓိဝါသနက္ခန္တိသမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဂတာဂတေ ဝစနပထေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ‘‘တိတိက္ခာ စမ္မသန္နာဟော’’တိ ဝုတ္တော. ယောဂက္ခေမာယ ဝတ္တတီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမာယ နိဗ္ဗာနာယ ဝတ္တတိ, နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိယေဝ, န တိဋ္ဌတိ န ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

“Vô sân” là từ và giai đoạn đầu của từ. “Vô hại” là bi và giai đoạn đầu của bi. “Độc cư” là ba loại độc cư gồm thân độc cư v.v... “Vũ khí của vị ấy” có nghĩa là: của thiện nam tử nào đang đứng trên cỗ xe thánh đạo, năm loại pháp này là vũ khí. Ví như người chiến sĩ đứng trên xe dùng năm loại vũ khí để đâm chém kẻ thù, cũng vậy, hành giả đứng trên cỗ xe đạo hiệp thế và siêu thế này, dùng từ tâm để đâm chém sân hận, dùng bi tâm để đâm chém sự hãm hại, dùng thân độc cư để đâm chém sự giao du với hội chúng, dùng tâm độc cư để đâm chém sự giao du với phiền não, dùng y độc cư để đâm chém tất cả bất thiện. Do đó, năm loại pháp này của vị ấy được gọi là “vũ khí”. “Nhẫn nại” là sự kham nhẫn chịu đựng những lời nói khó nghe, những lời nói ác ý, những đường lối ngôn ngữ. “Áo giáp da” là người mặc áo giáp da. Ví như người đánh xe đứng trên xe, mặc áo giáp da, chịu đựng được các mũi tên bay tới, và chúng không đâm thủng được người ấy; cũng vậy, vị tỳ khưu có sự kham nhẫn chịu đựng, chịu đựng được các đường lối ngôn ngữ bay tới, và chúng không đâm thủng được vị ấy. Do đó, nhẫn nại được gọi là “áo giáp da”. “Hành trì vì sự an ổn khỏi các ách” có nghĩa là: hành trì vì Niết-bàn, là sự an ổn khỏi bốn loại ách, chắc chắn đi đến hướng về Niết-bàn, không dừng lại, không tan vỡ, đó là ý nghĩa.

ဧတဒတ္တနိ သမ္ဘူတန္တိ ဧတံ မဂ္ဂယာနံ အတ္တနော ပုရိသကာရံ နိဿာယ လဒ္ဓတ္တာ အတ္တနိ သမ္ဘူတံ နာမ ဟောတိ. ဗြဟ္မယာနံ အနုတ္တရန္တိ အသဒိသံ သေဋ္ဌယာနံ. နိယျန္တိ ဓီရာ လောကမှာတိ ယေသံ ဧတံ ယာနံ အတ္ထိ, တေ ဓီရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ လောကမှာ နိယျန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. ဇယံ ဇယန္တိ ရာဂါဒယော သပတ္တေ ဇိနန္တာ ဇိနန္တာ.

“Điều này sanh khởi nơi tự thân” có nghĩa là: cỗ xe đạo này, vì được thành tựu do nương vào sự nỗ lực của bản thân, nên được gọi là sanh khởi nơi tự thân. “Phạm thừa vô thượng” là cỗ xe cao quý, không gì sánh bằng. “Bậc trí xuất ly khỏi thế gian” có nghĩa là: những ai có được cỗ xe này, những bậc trí, những bậc hiền nhân ấy xuất ly, đi ra khỏi thế gian. “Chắc chắn” là một cách dứt khoát. “Họ chiến thắng” là trong khi chiến thắng những kẻ thù là tham ái v.v..., họ chiến thắng.

၅-၆. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-6. Chú giải kinh Kimatthiya, v.v...

၅-၆. ပဉ္စမေ အယမေဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ နိယမတ္ထော. တေန အညံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ခိပတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စေဝ မိဿကမဂ္ဂေါ စ ကထိတော. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

5-6. Trong kinh thứ năm, ở câu “ayameva”, từ “eva” có nghĩa là xác định. Do đó, nó bác bỏ con đường khác. Trong kinh này, khổ luân hồi và con đường hỗn hợp được nói đến. Kinh thứ sáu thì rõ ràng.

၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Vị Tỳ khưu Nào Đó Thứ Hai

၇. သတ္တမေ [Pg.160] နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတံ ဘိက္ခု အဓိဝစနန္တိ အသင်္ခတာယ အမတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီတိ အပိစ တေန ရာဂါဒိဝိနယေန အာသဝါနံ ခယောတိပိ ဝုစ္စတိ. အာသဝက္ခယော နာမ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တဿာပိ ဧတံ ရာဂဝိနယောတိအာဒိ နာမမေဝါတိ ဒီပေတိ. ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘သတ္ထာရာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ ဝဒန္တေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ, မဂ္ဂေါ ပနဿ န ကထိတော. တံ ကထာပေဿာမီ’’တိ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ.

7. Trong kinh thứ bảy, câu “Này Tỳ khưu, đây là tên gọi của Niết-bàn giới” có nghĩa là: đây là tên gọi của Niết-bàn giới, là pháp vô vi, bất tử. Câu “Sự đoạn tận các lậu hoặc được gọi bằng tên ấy” có nghĩa là: hơn nữa, bằng (thuật ngữ) sự nhiếp phục tham ái v.v... ấy, sự đoạn tận các lậu hoặc cũng được gọi đến. Sự đoạn tận các lậu hoặc tên là A-la-hán quả, và (Đức Phật) chỉ ra rằng “sự nhiếp phục tham ái” v.v... cũng chính là tên gọi của A-la-hán quả. Câu “Vị ấy đã nói điều này” có nghĩa là: do khéo léo trong việc kết nối (ý nghĩa), vị ấy đã hỏi và nói lên điều này: “Bậc Đạo Sư, khi nói ‘Niết-bàn giới’, đã thuyết về Niết-bàn bất tử, nhưng con đường đến đó thì chưa được thuyết. Con sẽ thỉnh Ngài thuyết về con đường ấy”.

၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Phân Tích

၈. အဋ္ဌမေ ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဧကေန ပရိယာယေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ဝိဘဇိတွာ ပုန အပရေန ပရိယာယေန ဝိဘဇိတုကာမော ဣဒံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိ သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏဝသေန စတူဟာကာရေဟိ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ. သမုဒယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသေသု ပန ဒွီသု သမ္မသနဿ အဘာဝါ တိဝိဓမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ.

8. Trong kinh thứ tám, sau khi đã phân tích Bát Chánh Đạo theo một phương diện, Đức Phật mong muốn phân tích theo một phương diện khác nữa nên đã bắt đầu bài pháp này: “Này các Tỳ khưu, thế nào là chánh kiến?”. Trong đó, “trí tuệ về khổ” là trí tuệ sanh khởi theo bốn cách: do bởi văn (nghe), tư duy thẩm sát, liễu tri và phản khán. Đối với (khổ) tập cũng theo phương pháp này. Nhưng đối với hai (đế) còn lại, vì không có sự tư duy thẩm sát, nên chỉ có ba loại là thích hợp. Như vậy, bằng câu “trí tuệ về khổ” v.v..., đề mục thiền Tứ Đế đã được chỉ dạy.

တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ. တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ, ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော. ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သစ္စာနိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တဏှာ သမုဒယော’’တိ ဧဝံ သင်္ခေပေန စ, ‘‘ကတမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရေန စ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါစာယ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေန္တော ယောဂါဝစရော ကမ္မံ ကရောတိ. ဣတရေသု ပန ဒွီသု သစ္စေသု – ‘‘နိရောဓသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ, မဂ္ဂသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဧဝံ သဝနေနေဝ ကမ္မံ ကရောတိ. သော ဧဝံ ကရောန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန…ပေ… မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ.

Trong đó, hai đế đầu là luân hồi, hai đế sau là thoát ly luân hồi. Trong đó, vị tỳ khưu có sự chuyên tâm vào đề mục thiền ở phần luân hồi, còn ở phần thoát ly luân hồi thì không có sự chuyên tâm. Bởi vì, đối với hai đế đầu, hành giả sau khi học từ nơi vị thầy một cách tóm tắt là “năm uẩn là khổ, ái là tập khởi” và một cách chi tiết theo phương pháp “thế nào là năm uẩn? sắc uẩn...” v.v..., rồi lặp đi lặp lại bằng lời, thực hành công phu. Nhưng đối với hai đế còn lại, hành giả thực hành công phu chỉ bằng cách nghe như vầy: “diệt đế là đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng; đạo đế là đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng”. Vị ấy, khi làm như vậy, liễu tri bốn đế bằng một sự liễu tri duy nhất, thắng tri bằng một sự thắng tri duy nhất. Vị ấy liễu tri khổ đế bằng sự liễu tri với phận sự liễu biến tri, (liễu tri) tập đế bằng sự liễu tri với phận sự đoạn tận, (liễu tri) diệt đế bằng sự liễu tri với phận sự chứng ngộ, liễu tri đạo đế bằng sự liễu tri với phận sự tu tập. Vị ấy thắng tri khổ đế bằng sự thắng tri với phận sự liễu biến tri... (v.v.)... thắng tri đạo đế bằng sự thắng tri với phận sự tu tập.

ဧဝမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒွီသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏသမ္မသနပဋိဝေဓော ဟောတိ, ဒွီသု သဝနပဋိဝေဓောယေဝ. အပရဘာဂေ တီသု [Pg.161] ကိစ္စတော ပဋိဝေဓော ဟောတိ, နိရောဓေ အာရမ္မဏပဋိဝေဓော. ပစ္စဝေက္ခဏာ ပန ပတ္တသစ္စဿ ဟောတိ. ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟတော – ‘‘ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ, ပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ. အပရဘာဂေ ပန ဒုက္ခံ ပရိညာတမေဝ ဟောတိ…ပေ… မဂ္ဂေါ ဘာဝိတောဝ ဟောတိ.

Như vậy, trong giai đoạn đầu của vị ấy, đối với hai đế (đầu) có sự liễu tri qua việc học hỏi, hỏi han, nghe, ghi nhớ, và tư duy thẩm sát; đối với hai đế (sau), chỉ có sự liễu tri qua việc nghe. Trong giai đoạn sau, đối với ba đế (khổ, tập, đạo) có sự liễu tri về phận sự; đối với diệt đế, có sự liễu tri về đối tượng. Còn sự phản khán thì chỉ có ở vị đã chứng đắc các đế. Đối với vị tỳ khưu này, trước khi nắm bắt (đề mục), không có sự hướng tâm, sự chú tâm, sự tác ý, sự phản khán rằng: “tôi sẽ liễu biến tri khổ, tôi sẽ đoạn tận tập, tôi sẽ chứng ngộ diệt, tôi sẽ tu tập đạo”; (những điều này) có kể từ khi nắm bắt (đề mục). Nhưng trong giai đoạn sau, khổ đế chắc chắn đã được liễu biến tri... (v.v.)... đạo đế chắc chắn đã được tu tập.

တတ္ထ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ, ဒွေ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဒုက္ခသစ္စဉှိ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ, ခါဏုကဏ္ဋကပဟာရာဒီသု ‘‘အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတမ္ပိ အာပဇ္ဇတိ. သမုဒယမ္ပိ ခါဒိတုကာမတာဘုဉ္ဇိတုကာမတာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ. လက္ခဏပဋိဝေဓတော ပန ဥဘယမ္ပိ ဂမ္ဘီရံ. ဣတိ တာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ. ဣတရေသံ ဒွိန္နံ ဒဿနတ္ထာယ ပယောဂေါ ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပသာရဏံ ဝိယ အဝီစိဖုသနတ္ထံ ပါဒပသာရဏံ ဝိယ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒနံ ဝိယ စ ဟောတိ. ဣတိ တာနိ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဧဝံ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရေသု ဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒုဒ္ဒသေသု စတူသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိဝေဓက္ခဏေ ပန ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ.

Trong đó, hai chân lý là thâm sâu vì khó thấy, hai chân lý là khó thấy vì thâm sâu. Thật vậy, Khổ đế thì hiển nhiên khi nó phát sanh, như trong các trường hợp bị cọc nhọn hay gai đâm, người ta thốt lên: “Ôi, khổ thay!”. Tập đế cũng hiển nhiên khi nó phát sanh qua các việc như muốn ăn, muốn uống. Nhưng về phương diện thấu triệt đặc tính thì cả hai đều thâm sâu. Vì vậy, chúng thâm sâu vì khó thấy. Đối với hai chân lý còn lại, nỗ lực để thấy chúng cũng giống như vươn tay để nắm lấy cõi cao nhất của sự tồn tại, như duỗi chân để chạm đến địa ngục A-tỳ, hay như nối hai đầu của một sợi lông đã bị chẻ ra làm trăm. Vì vậy, chúng khó thấy vì thâm sâu. Như vậy, đối với bốn chân lý, vừa thâm sâu vì khó thấy, vừa khó thấy vì thâm sâu, điều này được nói đến qua việc học hiểu v.v... là “trí tuệ về Khổ” v.v... Tuy nhiên, vào khoảnh khắc chứng ngộ, trí tuệ ấy chỉ là một.

နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီသု ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေန ကာမတော နိဿဋဘာဝေန ဝါ, ကာမံ သမ္မသန္တဿ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမပဒဃာတံ ကာမဝူပသမံ ကရောန္တော ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေပိ စ တေ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နဿ အကုသလသင်္ကပ္ပဿ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသင်္ကပ္ပော နာမ.

Về tư duy xuất ly v.v..., gọi là tư duy xuất ly vì nó đối nghịch với dục, hoặc vì nó thoát khỏi dục; hoặc vì nó sanh khởi nơi người đang quán xét về dục; hoặc vì nó sanh khởi khi đang hủy diệt nền tảng của dục và làm cho dục lắng dịu; hoặc vì nó sanh khởi khi đã hoàn toàn ly dục. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai thuật ngữ còn lại. Và tất cả những tư duy xuất ly ấy v.v... trong giai đoạn đầu là khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ dục, sân và hại. Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư duy bất thiện đã sanh khởi trong ba trường hợp này và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một tư duy thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Tư Duy.

မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီအာဒယောပိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ [Pg.162] အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါစာ နာမ.

Sự từ bỏ nói dối v.v... trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ nói dối v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư tác bất thiện, ác giới đã sanh khởi trong bốn trường hợp này và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Ngữ.

ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ အာဒယောပိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ အကိရိယတော ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာကမ္မန္တော နာမ.

Sự từ bỏ sát sanh v.v... trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ sát sanh v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách không làm, bằng cách cắt đứt gốc rễ, và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của tư tác bất thiện, ác giới đã sanh khởi trong ba trường hợp này, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Nghiệp.

မိစ္ဆာအာဇီဝန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တိတံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတံ. ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ. သမ္မာအာဇီဝေနာတိ ဗုဒ္ဓပသတ္ထေန အာဇီဝေန. ဇီဝိကံ ကပ္ပေတီတိ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ. သမ္မာဇီဝေါပိ ကုဟနာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ သတ္တသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ မိစ္ဆာဇီဝဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

Tà mạng là thân và khẩu ác hạnh được thực hiện vì lợi ích của vật thực, đồ ăn v.v... ‘Từ bỏ’ nghĩa là tránh xa. ‘Bằng chánh mạng’ nghĩa là bằng cách nuôi mạng được Đức Phật tán thán. ‘Nuôi sống’ nghĩa là duy trì sự sống. Chánh mạng trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ sự lừa phỉnh v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong chính bảy trường hợp này, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư tác tà mạng, ác giới đã sanh khởi và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Mạng.

အနုပ္ပန္နာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဘဝေ တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေ အတ္တနော န ဥပ္ပန္နာနံ, ပရဿ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဒိသွာ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧဝရူပါ ပါပကာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဧဝံ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ. ဆန္ဒန္တိ တေသံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒကပဋိပတ္တိသာဓကံ ဝီရိယစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ဝီရိယေန စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ. ပဒဟတီတိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄) ပဓာနံ ပဝတ္တေတိ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ သမုဒါစာရဝသေန အတ္တနော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာနံ. ဣဒါနိ တာဒိသေ န ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ တေသံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ.

‘Chưa sanh khởi’ nghĩa là những pháp chưa sanh khởi nơi tự thân trong một kiếp sống hoặc đối với một đối tượng như vậy, nhưng khi thấy chúng sanh khởi nơi người khác, người ấy nghĩ: “Ôi, mong rằng những pháp ác, bất thiện như vậy không sanh khởi nơi ta!”. Như vậy, là để cho các pháp ác, bất thiện chưa sanh khởi sẽ không sanh khởi. ‘Sanh khởi ý muốn’ nghĩa là người ấy sanh khởi ý muốn nỗ lực để thành tựu sự thực hành ngăn chặn sự sanh khởi của các pháp bất thiện ấy. ‘Cố gắng’ nghĩa là nỗ lực. ‘Tinh tấn’ nghĩa là phát huy nghị lực. ‘Nâng đỡ tâm’ nghĩa là làm cho tâm được nâng đỡ bởi nghị lực. ‘Quyết tâm’ nghĩa là phát huy sự tinh tấn tối thượng, nghĩ rằng: “Dầu cho chỉ còn da, gân và xương”. ‘Đã sanh khởi’ nghĩa là những pháp đã từng sanh khởi nơi tự thân do thói quen. “Bây giờ ta sẽ không để những pháp như vậy sanh khởi nữa”, do đó người ấy sanh khởi ý muốn đoạn trừ chúng.

အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အပဋိလဒ္ဓါနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ တေသံယေဝ ပဋိလဒ္ဓါနံ. ဌိတိယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေန ဌိတတ္ထံ. အသမ္မောသာယာတိ အဝိနာသတ္ထံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ဥပရိဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ. ပါရိပူရိယာတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရဏတ္ထံ. အယမ္ပိ သမ္မာဝါယာမော [Pg.163] အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒနာဒိစိတ္တနာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနံ ဧကမေဝ ကုသလဝီရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါယာမော နာမ.

‘Các pháp thiện chưa sanh khởi’ nghĩa là các pháp như sơ thiền v.v... chưa được chứng đắc. ‘Đã sanh khởi’ nghĩa là chính những pháp ấy đã được chứng đắc. ‘Để duy trì’ nghĩa là để cho chúng được bền vững qua sự sanh khởi liên tục, lặp đi lặp lại. ‘Để không bị quên lãng’ nghĩa là để không bị mất đi. ‘Để tăng trưởng’ nghĩa là để phát triển lên cao hơn. ‘Để quảng đại’ nghĩa là để phát triển rộng khắp. ‘Để viên mãn’ nghĩa là để hoàn thiện sự tu tập. Chánh Tinh Tấn này trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tâm thực hiện các nhiệm vụ như không cho các pháp bất thiện chưa sanh khởi được sanh khởi v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong chính bốn trường hợp này, bằng cách thành tựu nhiệm vụ, chỉ có một tinh tấn thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Tinh Tấn.

သမ္မာသတိပိ ကာယာဒိပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသတိ နာမ.

Chánh Niệm trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tâm nắm bắt thân v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong bốn trường hợp này, bằng cách thành tựu nhiệm vụ, một niệm duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Niệm.

ဈာနာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ နာနာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ သမာပတ္တိဝသေန နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ နာနာမဂ္ဂဝသေန. ဧကဿ ဟိ ပဌမမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယောပိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧကဿ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယာဒယောပိ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဈာနဝသေန သဒိသာ ဝါ အသဒိသာ ဝါ ဧကစ္စသဒိသာ ဝါ ဟောန္တိ.

Các thiền v.v... là khác nhau cả trong giai đoạn đầu và trong khoảnh khắc của Đạo. Trong giai đoạn đầu, chúng khác nhau tùy theo sự chứng đắc. Trong khoảnh khắc của Đạo, chúng khác nhau tùy theo các Đạo khác nhau. Thật vậy, đối với một người, đạo đầu tiên thuộc về sơ thiền; các đạo thứ hai v.v... cũng có thể thuộc về sơ thiền hoặc một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...). Đối với một người khác, đạo đầu tiên thuộc về một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...); các đạo thứ hai v.v... cũng có thể thuộc về một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...) hoặc thuộc về sơ thiền. Như vậy, cả bốn đạo, tùy theo thiền, có thể giống nhau, khác nhau, hoặc một phần giống nhau.

အယံ ပနဿ ဝိသေသော ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟောတိ. ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟိ ပဌမဇ္ဈာနလာဘိနော ပဌမဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ ပရိပုဏ္ဏာနေဝ ဟောန္တိ. ဒုတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော ဒုတိယဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ ဟောန္တိ. တတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော တတိယဇ္ဈာနိကော, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ဆ ဟောန္တိ. ဧသ နယော စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ.

Lại nữa, sự khác biệt này của đạo là do sự quy định của thiền nền tảng. Thật vậy, do sự quy định của thiền nền tảng, đối với vị đã chứng đệ nhất thiền, sau khi xuất khỏi đệ nhất thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ nhất thiền; ở đây, các đạo chi và giác chi đều được đầy đủ. Đối với vị sau khi xuất khỏi đệ nhị thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ nhị thiền; ở đây, có bảy đạo chi. Đối với vị sau khi xuất khỏi đệ tam thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ tam thiền; ở đây, có bảy đạo chi, sáu giác chi. Phương pháp này được áp dụng kể từ đệ tứ thiền cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ လောကုတ္တရံ, နော လောကိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကထန္တိ? ဧတ္ထာပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယတော ဝုဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလဘိတွာ အရူပသမာပတ္တိံ ဘာဝေတွာ သော အာရုပ္ပေ ဥပ္ပန္နော, တံဈာနိကာဝဿ တတ္ထ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ. ကေစိ ပန ထေရာ – ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ[Pg.164]. ကေစိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဓိကာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓီတိ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော, အပရဘာဂေ လောကုတ္တရော သမ္မာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ.

Ở cõi Vô sắc, thiền tứ và thiền ngũ sanh khởi, và đó là siêu thế, không phải là thế gian, đã được nói đến. Ở đây, (nên hiểu) thế nào? Ở đây cũng vậy, sau khi xuất khỏi thiền nào trong các thiền từ đệ nhất thiền trở đi, vị ấy chứng được Tu-đà-hoàn đạo, rồi tu tập các định vô sắc, vị ấy sanh vào cõi Vô sắc, ba đạo (cao hơn) của vị ấy sanh khởi ở đó, tương ứng với thiền ấy. Như vậy, chính thiền nền tảng quy định. Lại nữa, một số trưởng lão nói: “Các uẩn làm đối tượng cho minh sát quy định.” Một số nói: “Tâm tánh của cá nhân quy định.” Một số nói: “Minh sát dẫn đến xuất khởi quy định.” Sự phân xử các quan điểm của họ nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo, ở chương về minh sát dẫn đến xuất khởi. Này các Tỳ khưu, đây được gọi là chánh định, nghĩa là chánh định này ở giai đoạn đầu là thế gian, ở giai đoạn sau là siêu thế, nên được gọi là (chánh định).

၉. သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Sūka

၉. နဝမေ မိစ္ဆာပဏိဟိတန္တိ သူကံ နာမ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, တထာ အဋ္ဌပိတံ ပန မိစ္ဆာပဏိဟိတံ နာမ. မိစ္ဆာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာတိ မိစ္ဆာဌပိတာယ ကမ္မဿကတပညာယ. အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတီတိ စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ. ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတိ. မိစ္ဆာပဏိဟိတတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာတိ ကမ္မဿကတပညာယ စေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ မိစ္ဆာ ဌပိတတ္တာ, အပ္ပဝတ္တိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မဿကတဉာဏံ မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော.

9. Trong kinh thứ chín, (cụm từ) ‘được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là: một cái gai, khi được đặt dựng đứng lên, sẽ đâm vào tay hoặc chân; nhưng khi không được đặt như vậy thì gọi là được hướng đến sai lạc. (Cụm từ) ‘do tà kiến được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là do trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp được thiết lập sai lạc. (Cụm từ) ‘sẽ phá tan vô minh’ có nghĩa là sẽ phá tan vô minh che lấp Tứ Thánh Đế. (Cụm từ) ‘sẽ làm sanh khởi minh’ có nghĩa là sẽ làm sanh khởi minh của đạo A-la-hán. Này các Tỳ khưu, (cụm từ) ‘do tà kiến được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là do trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp và sự tu tập đạo bị thiết lập sai lạc, không được tiến hành. Trong kinh này, đạo hỗn hợp (thế gian và siêu thế) được thuyết giảng bằng cách làm cho nghiệp-sở-hữu-trí nương tựa vào đạo.

၁၀. နန္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Nandiya

၁၀. ဒသမေ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

10. Trong kinh thứ mười, (từ) ‘du sĩ’ có nghĩa là du sĩ Channa. Phần còn lại ở đây thì rõ ràng.

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Vô Minh, thứ nhất.

၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm An Trú

၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh An Trú thứ nhất

၁၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ [Pg.165] သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တံ ပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေယျ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ.

11. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ hai, (câu) ‘Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng’ có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta muốn sống một mình, ẩn dật, độc cư trong nửa tháng. (Câu) ‘Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến’ có nghĩa là: Vị Tỳ khưu nào không tự mình nói lời yêu cầu, vì lợi ích của Ta mà mang vật thực khất thực đã được chuẩn bị sẵn trong các gia đình có tín tâm đến dâng cho Ta, ngoại trừ một vị Tỳ khưu mang vật thực khất thực ấy, không một ai khác, dù là Tỳ khưu hay gia chủ, được phép đến gần Ta.

ကသ္မာ ပန ဧဝမာဟာတိ? တသ္မိံ ကိရ အဍ္ဎမာသေ ဝိနေတဗ္ဗော သတ္တော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ – ‘‘ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဖလသမာပတ္တိသုခေနေဝ ဝီတိနာမေဿာမိ, ဣတိ မယှဉ္စေဝ သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ, အနာဂတေ စ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ‘သတ္ထာပိ ဂဏံ ဝိဟာယ ဧကကော ဝိဟာသိ, ကိမင်္ဂံ ပန မယ’န္တိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇိဿတိ, တဒဿာ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧဝမာဟ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ အဒါသိ. သော ပါတောဝ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ တသ္မိံ ခဏေ ကတွာ အပဂစ္ဆတိ.

Nhưng tại sao Ngài lại nói như vậy? Tương truyền, trong nửa tháng ấy, không có chúng sanh nào cần được giáo hóa. Bấy giờ, bậc Đạo Sư (nghĩ rằng): ‘Ta sẽ trải qua nửa tháng này chỉ với lạc của quả định. Như vậy, đối với Ta, đó sẽ là một sự an trú an lạc, và trong tương lai, thế hệ sau này sẽ noi theo gương, (nghĩ rằng): ‘Ngay cả bậc Đạo Sư cũng đã rời xa Tăng chúng để sống một mình, huống chi là chúng ta?’ Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho họ.’ Vì lý do này mà Ngài đã nói như vậy. Tăng chúng cũng đã chấp thuận lời của bậc Đạo Sư và cử ra một vị Tỳ khưu. Vị ấy, vào lúc sáng sớm, sau khi làm tất cả các công việc như quét dọn khu vực quanh hương phòng, dâng nước rửa mặt và tăm xỉa răng, liền rời đi.

ယေန သွာဟန္တိ ယေန သော အဟံ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံယေဝ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ. ဝိဟရာမီတိ ဣဒံ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ. တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိန္တိ တဿ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဝိဟာရဿ ပဒေသေန. တတ္ထ ပဒေသော နာမ ခန္ဓပဒေသော အာယတနဓာတုသစ္စဣန္ဒြိယပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနဈာနနာမရူပပဒေသော ဓမ္မပဒေသောတိ နာနာဝိဓော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သန္ဓာယ – ‘‘တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိ’’န္တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ယထာ နာမ ပတ္တရဇ္ဇော ရာဇာ အတ္တနော ဝိဘဝသာရဒဿနတ္ထံ တံ တံ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမုတ္တာမဏိအာဒီနိ ရတနာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟရေယျ, ဧဝမေဝ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ သမ္မသန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ ခန္ဓာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တဿ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဧဝရူပံ နာမ သုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, ဧဝရူပံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဩလောကယတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပဝတ္တာ သုခဝေဒနာ, ယာဝ အဝီစိတော ပဝတ္တာ ဒုက္ခဝေဒနာ, သဗ္ဗာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပဋ္ဌာသိ. အထ နံ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဝိဟာသိ.

(Cụm từ) ‘Yena svāhaṃ’ là ‘yena so ahaṃ’. (Cụm từ) ‘vừa mới giác ngộ’ có nghĩa là sau khi đã giác ngộ, ngay lúc ban đầu, trong vòng bốn mươi chín ngày. (Từ) ‘viharāmi’ (Ta an trú) ở đây là thì hiện tại được dùng với nghĩa quá khứ. (Câu) ‘Ta đã an trú như một phần của sự an trú ấy’ có nghĩa là như một phần của sự an trú lúc vừa mới giác ngộ ấy. Ở đây, (từ) ‘phần’ có nhiều loại, như là phần uẩn, phần xứ, giới, đế, quyền, duyên khởi, niệm xứ, thiền, danh-sắc, phần pháp. Nhắm đến tất cả những điều đó mà Ngài nói: ‘Ta đã an trú như một phần của sự an trú ấy’. Thật vậy, Đức Thế Tôn, vào lúc mới giác ngộ, trong vòng bốn mươi chín ngày, cũng giống như một vị vua đã lên ngôi, để xem xét tinh hoa tài sản của mình, đã cho mở các kho tàng và tuần tự xem xét các báu vật như vàng, bạc, ngọc trai, ngọc báu, v.v., cũng vậy, Ngài đã an trú, thẩm sát và quán xét năm uẩn một cách không phân chia. Nhưng trong nửa tháng này, Ngài đã an trú, chỉ quán xét một phần của các uẩn ấy, tức là thọ uẩn. Khi Ngài quán sát rằng: ‘Các chúng sanh này cảm nhận được lạc như thế này, khổ như thế này’, tất cả các cảm thọ, từ những cảm thọ diễn ra cho đến cõi Hữu Đảnh, đến những cảm thọ diễn ra cho đến địa ngục A-tỳ, đều hiện khởi trong mọi phương diện. Bấy giờ, Ngài đã an trú, thấu triệt nó theo phương pháp bắt đầu bằng (câu) ‘Thọ cũng sanh khởi do tà kiến làm duyên...’

တထာ ပဌမဗောဓိယံ ဒွါဒသာယတနာနိ နိပ္ပဒေသာနေဝ ကတွာ ဝိဟာသိ, ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ အာယတနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မာယတနေကဒေသံ, ဓာတူနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မဓာတုဧကဒေသံ, သစ္စာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓဝသေနေဝ ဒုက္ခသစ္စေကဒေသံ, ပစ္စယာနံ ပဒေသံ ဖဿပစ္စယာ [Pg.166] ဝေဒနာဝသေန ပစ္စယေကဒေသံ ဈာနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ ဈာနင်္ဂေကဒေသံ, နာမရူပါနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ နာမေကဒေသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ပဌမဗောဓိယဉှိ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ကုသလာဒိဓမ္မေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ အနန္တနယာနိ သတ္တ ပကရဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာတ္တိကမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သာ သာ စ ဝိဟာရသမာပတ္တိ ဝေဒနာနုဘာဝေန ဇာတာ.

Cũng vậy, vào lúc mới giác ngộ, ngài đã an trú bằng cách quán xét mười hai xứ một cách không dư sót. Tuy nhiên, trong nửa tháng này, ngài đã an trú bằng cách quán xét một phần của các xứ ấy, tức là một phần của pháp xứ theo phương diện thọ; một phần của các giới, tức là một phần của pháp giới theo phương diện thọ; một phần của các đế, tức là một phần của khổ đế theo phương diện thọ uẩn; một phần của các duyên, tức là một phần của duyên theo phương diện thọ do xúc làm duyên; một phần của các thiền, tức là một phần của thiền chi theo phương diện thọ; một phần của danh sắc, tức là một phần của danh theo phương diện thọ. Thật vậy, trong bốn mươi chín ngày vào lúc mới giác ngộ, ngài đã an trú bằng cách quán xét bảy bộ luận có vô số phương pháp, sau khi đã xem xét các pháp thiện v.v... một cách không dư sót. Tuy nhiên, trong nửa tháng này, ngài đã an trú bằng cách chỉ quán xét một phần của tất cả các pháp, tức là tam đề về thọ. Tại mỗi nơi như vậy, định an trú tương ứng đã sanh khởi nhờ oai lực của thọ.

ဣဒါနိ ယေနာကာရေန ဝိဟာသိ, တံ ဒဿေန္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ အကုသလာဝ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ကုသလာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အကုသလာပိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ပက္ခဒိဝသေသု ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, အဒ္ဓိကာဒီနံ ဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေန္တိ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောန္တိ, ပေါက္ခရဏိဉ္စ ခဏာပေန္တိ, ဒေဝကုလာဒီသု မာလာဂစ္ဆံ ရောပေန္တိ, နဒီဝိဒုဂ္ဂါဒီသု သေတုံ အတ္ထရန္တိ, ဝိသမံ သမံ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပန နိဿာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ ကရောန္တိ, ပါဏံ ဝဓိတွာ ဒေဝတာနံ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ.

Bây giờ, để chỉ ra cách thức mà ngài đã an trú, ngài nói câu bắt đầu bằng 'do tà kiến làm duyên'. Trong đó, câu 'do tà kiến làm duyên' có thể là thọ tương ưng với tà kiến. Thọ thiện và bất thiện sanh khởi do lấy tà kiến làm y chỉ cũng được, và thọ quả cũng được. Trong đó, thọ tương ưng với tà kiến chỉ là bất thiện. Tuy nhiên, do nương vào tà kiến mà thọ thiện cũng sanh khởi, thọ bất thiện cũng sanh khởi. Thật vậy, những người có tà kiến, do nương vào tà kiến, vào những ngày trai giới, họ cúng dường cháo, cơm v.v...; họ thiết lập phận sự cho khách lữ hành v.v...; họ xây dựng nhà nghỉ ở ngã tư đường; họ cho đào ao hồ; họ trồng cây hoa ở các đền thờ v.v...; họ bắc cầu ở những nơi khó đi qua như sông ngòi; họ san bằng chỗ không bằng phẳng. Như vậy, thọ thiện sanh khởi nơi họ. Tuy nhiên, do nương vào tà kiến, họ mắng nhiếc, hăm dọa những người có chánh kiến; họ thực hiện việc giết chóc, trói buộc v.v...; sau khi giết hại chúng sanh, họ dâng lễ vật cúng tế cho chư thiên. Như vậy, thọ bất thiện sanh khởi nơi họ. Còn thọ quả thì chỉ có ở những chúng sanh đã đi đến đời sau.

သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာတိ ဧတ္ထာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဝ ဟောတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဒီပမာလံ မဟာဓမ္မဿဝနံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဒိသာဘာဂေ စေတိယပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိံယေဝ နိဿာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆန္ဒပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိတက္ကပစ္စယာ [Pg.167] ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. သညာ ပစ္စယာ ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သေသာ ဆ သညာသမာပတ္တိဝေဒနာ.

Ở đây, trong câu 'do chánh kiến làm duyên' cũng vậy, thọ tương ưng với chánh kiến cũng được; thọ thiện và bất thiện sanh khởi do lấy chánh kiến làm y chỉ cũng được, và thọ quả cũng được. Trong đó, thọ tương ưng với chánh kiến chỉ là thiện. Tuy nhiên, do nương vào chánh kiến, họ làm các việc phước thiện như cúng dường đức Phật, dâng đèn hoa, nghe diệu pháp, xây dựng bảo tháp ở phương hướng chưa được thiết lập, v.v... Như vậy, thọ thiện sanh khởi nơi họ. Do nương vào chính chánh kiến, họ mắng nhiếc, hăm dọa những người có tà kiến; họ tán dương mình, chê bai người khác. Như vậy, thọ bất thiện sanh khởi nơi họ. Còn thọ quả thì chỉ có ở những chúng sanh đã đi đến đời sau. Trong các câu bắt đầu bằng 'do tà tư duy làm duyên' v.v... cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, trong các câu bắt đầu bằng 'do dục làm duyên' v.v..., 'do dục làm duyên' nên hiểu là thọ tương ưng với tám tâm tham. 'Do tầm làm duyên' nên hiểu là thọ của sơ thiền. 'Do tưởng làm duyên', ngoại trừ sơ thiền, nên hiểu là sáu thọ của các định chứng về tưởng còn lại.

ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တောတိအာဒီသု တိဏ္ဏံ အဝူပသမေ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဟောတိ, ဆန္ဒမတ္တဿ ဝူပသမေ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ, တိဏ္ဏမ္ပိ ဝူပသမေ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယ. အတ္ထိ အာယာမန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယံ. တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေတိ တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ဝသေန တဿ အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ အနုပ္ပတ္တေ. တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ ဝေဒယိတံ. ဧတေန စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာဝ ဂဟိတာ.

Trong các câu bắt đầu bằng 'và dục chưa được lắng dịu' v.v..., khi cả ba (dục, tầm, tưởng) chưa được lắng dịu, có thọ tương ưng với tám tâm tham. Khi chỉ có dục được lắng dịu, chỉ có thọ của sơ thiền. Khi dục và tầm được lắng dịu, được hiểu là thọ của nhị thiền v.v... Khi cả ba đều được lắng dịu, được hiểu là thọ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. 'Để đạt được điều chưa đạt' nghĩa là để đạt được A-la-hán quả. 'Có sự nỗ lực' nghĩa là có sự tinh tấn. 'Khi đã đạt đến trạng thái đó' nghĩa là khi đã đạt đến nguyên nhân của A-la-hán quả ấy nhờ vào sự khởi đầu tinh tấn đó. 'Cũng có thọ do duyên ấy' nghĩa là thọ có được do duyên là nền tảng của A-la-hán quả. Qua đó, chỉ có thọ siêu thế được tạo ra, đồng sanh với bốn đạo, được hiểu.

၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. 2. Chú giải Kinh An Trú Thứ Hai

၁၂. ဒုတိယေ ပဋိသလ္လာနကာရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. တသ္မာ ယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဝေဒယိတံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိပါကဝေဒနံ အတိဒူရေတိ မညမာနာ န ဂဏှန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ယဿ ဟိ ဝူပသမပစ္စယာတိ ဝုစ္စတိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဓမ္မပစ္စယာဝ တံ တံ ဝေဒယိတံ အဓိပ္ပေတံ. ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ တာဝ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝူပသမပစ္စယာ ဒုတိယဇ္ဈာနဝေဒနာ. သညာပစ္စယာ ဆသမာပတ္တိဝေဒနာ. သညာဝူပသမပစ္စယာ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. ဆန္ဒော စ ဝူပသန္တောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

12. Trong kinh thứ hai, nguyên nhân của sự tĩnh lặng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. 'Do duyên là sự lắng dịu của tà kiến' có nghĩa là sự lắng dịu của tà kiến chính là chánh kiến. Do đó, thọ nào được nói là do chánh kiến làm duyên, chính thọ đó nên được hiểu là do duyên là sự lắng dịu của tà kiến. Tuy nhiên, trong kinh này, có nói rằng các vị không lấy thọ quả vì cho rằng nó quá xa vời. Theo phương pháp này, ý nghĩa nên được hiểu ở khắp mọi nơi. Thật vậy, đối với mỗi pháp nào được nói là 'do duyên là sự lắng dịu của nó', thì thọ tương ứng được hiểu là do duyên là pháp đối nghịch của pháp đó. Tuy nhiên, trong các câu bắt đầu bằng 'do duyên là sự lắng dịu của dục' v.v..., trước hết, 'do duyên là sự lắng dịu của dục' nên được hiểu là thọ của sơ thiền. 'Do duyên là sự lắng dịu của tầm' nên được hiểu là thọ của nhị thiền. 'Do duyên là tưởng' nên được hiểu là thọ của sáu định chứng. 'Do duyên là sự lắng dịu của tưởng' nên được hiểu là thọ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Các câu bắt đầu bằng 'và dục đã được lắng dịu' v.v... có ý nghĩa như đã được giải thích.

၃-၇. သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-7. Chú giải Kinh Hữu Học, v.v...

၁၃-၁၇. တတိယေ သေက္ခောတိ သိက္ခနသီလော. ကိံ သိက္ခတီတိ? တိဿော သိက္ခာ. သေက္ခာယာတိ တီဟိ ဖလေဟိ စတူဟိ စ မဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာယ. သာပိ ဟိ အနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ အတ္တနော ကိစ္စံ သိက္ခတေဝါတိ သေက္ခာ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ.

13-17. Trong kinh thứ ba, 'hữu học' là người có bản chất thực hành. Thực hành cái gì? Ba học giới. 'Của bậc hữu học' là (chánh kiến) sanh khởi cùng với ba quả và bốn đạo. Vì phận sự chưa hoàn tất, nó vẫn đang thực hành phận sự của mình, do đó được gọi là 'hữu học'. Các kinh thứ tư, năm, sáu, bảy có ý nghĩa rõ ràng.

၈-၁၀. ပဌမကုက္ကုဋာရာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-10. Chú giải Kinh Kukkuṭārāma Thứ Nhất, v.v...

၁၈-၂၀. အဋ္ဌမေ [Pg.168] ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပညာဥမ္မင်္ဂေါ, ပညာဝီမံသနံ, ပညာဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ တွံ အာဝုသောတိ ဣဒံ တဿ ပုစ္ဆာပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ အာဟ. နဝမဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာမေဝါတိ.

18-20. Trong kinh thứ tám, (từ) ummaṅgo có nghĩa là đường hầm trí tuệ, sự thẩm sát bằng trí tuệ, sự tìm cầu bằng trí tuệ. Câu Evañhi tvaṃ āvusoti này được nói ra nhằm mục đích thiết lập câu hỏi của vị ấy. Các kinh thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Vihāra là phẩm thứ hai.

၃. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải Phẩm Tà Tánh (Micchattavagga)

၂၁-၃၀. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မိစ္ဆတ္တန္တိ မိစ္ဆာသဘာဝံ. သမ္မတ္တန္တိ သမ္မာသဘာဝံ. မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတူတိ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိကရဏဟေတု. ယသ္မာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ကရောတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. နာရာဓကောတိ န သမ္ပာဒကော. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မံ. မိစ္ဆာဉာဏီတိ မိစ္ဆာဝိညာဏော မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏော. မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ အယာထာဝဝိမုတ္တိ, အနိယျာနိကဝိမုတ္တိ. ဣမေသု တတိယာဒီသု စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပစ္ဆိမေသု ပနေတ္ထ ဒွီသု ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတော ဓမ္မော ဝိဘတ္တော, ဧဝံ ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလော ဒဿိတောတိ. သုပ္ပဝတ္တိယောတိ သုပ္ပဝတ္တနိယော. ယထာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ဒိသံ ပဝတ္တေန္တော ဓာဝတိ, ဧဝံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သဥပနိသံ သပရိက္ခာရန္တိ သပ္ပစ္စယံ သပရိဝါရံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

21-30. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, micchattaṃ là bản chất sai lầm. Sammattaṃ là bản chất đúng đắn. Micchāpaṭipattādhikaraṇahetu là do nhân là sự thực hành tà hạnh. Có nghĩa là: bởi vì thực hành tà hạnh, do đó... Nārādhako là không thành tựu. Ñāyaṃ dhammaṃ là pháp Thánh đạo. Micchāñāṇī là người có nhận thức sai lầm, có sự quán xét sai lầm. Micchāvimutti là sự giải thoát không như thật, sự giải thoát không đưa đến xuất ly. Trong bốn kinh này, bắt đầu từ kinh thứ ba, pháp luân hồi và pháp thoát ly luân hồi đã được thuyết giảng. Trong hai kinh cuối ở đây, hạng người được hỏi đến, pháp được phân tích; như vậy, hạng người được chỉ ra thông qua pháp. Suppavattiyo là có thể dễ dàng vận hành. Có nghĩa là: giống như người chạy theo hướng mình mong muốn, như vậy có thể vận hành được. Saupanisaṃ saparikkhāraṃ là có nhân duyên, có quyến thuộc. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

Phẩm Tà Tánh là phẩm thứ ba.

၄. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải Phẩm Hành Trì (Paṭipattivagga)

၃၁-၄၀. စတုတ္ထေ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိန္တိ အယာထာဝပဋိပတ္တိံ. မိစ္ဆာပဋိပန္နန္တိ အယာထာဝပဋိပန္နံ. ဣတိ ဧကံ သုတ္တံ ဓမ္မဝသေန ကထိတံ, ဧကံ ပုဂ္ဂလဝသေန. အပါရာ ပါရန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. ပါရဂါမိနောတိ ဧတ္ထ ယေပိ ပါရင်္ဂတာ, ယေပိ ဂစ္ဆန္တိ, ယေပိ ဂမိဿန္တိ, သဗ္ဗေ ပါရဂါမိနောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

31-40. Trong phẩm thứ tư, micchāpaṭipattiṃ là sự thực hành không như thật. Micchāpaṭipannaṃ là người thực hành không như thật. Như vậy, một kinh được thuyết theo phương diện pháp, một kinh theo phương diện hạng người. Apārā pāraṃ là từ luân hồi đến Niết-bàn. Về (từ) pāragāmino, ở đây, những vị đã đến bờ bên kia, những vị đang đi, và những vị sẽ đi, tất cả nên được biết chính là những người đi đến bờ bên kia.

တီရမေဝါနုဓာဝတီတိ ဝဋ္ဋမေဝ အနုဓာဝတိ, ဝဋ္ဋေ ဝိစရတိ. ကဏှန္တိ အကုသလဓမ္မံ. သုက္ကန္တိ ကုသလဓမ္မံ. ဩကာ အနောကန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. အာဂမ္မာတိ [Pg.169] အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. ပရိယောဒပေယျာတိ ပရိသုဒ္ဓံ ကရေယျ. စိတ္တက္လေသေဟီတိ စိတ္တံ ကိလိဿာပေန္တေဟိ နီဝရဏေဟိ. သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသူတိ သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု.

(Câu) Tīramevānudhāvati có nghĩa là chạy theo luân hồi, đi quanh trong luân hồi. Kaṇhaṃ là pháp bất thiện. Sukkaṃ là pháp thiện. Okā anokaṃ là từ luân hồi đến Niết-bàn. Āgamma có nghĩa là nương vào, nhắm đến, duyên theo. Pariyodapeyya là nên làm cho trong sạch. Cittaklesehi là do các triền cái làm ô nhiễm tâm. Sambodhiyaṅgesu là trong bảy giác chi.

သာမညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သာမညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော သာမညတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မညန္တိ သေဋ္ဌဘာဝံ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဗြဟ္မညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော. ယတ္ထ ယတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ စ ဣမေသု စ တီသု သုတ္တေသု ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိ အာဂတံ, တတ္ထ တတ္ထ အရဟတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ.

Sāmaññatthaṃ là Niết-bàn. Điều ấy được gọi là sāmaññatthaṃ vì có thể đạt đến bằng đạo quả Sa-môn. Brahmaññaṃ là trạng thái cao thượng. Brahmaññatthaṃ là Niết-bàn, vì có thể đạt đến bằng phạm hạnh. Lại nữa, ở bất cứ nơi nào trong các kinh trước và trong ba kinh này có (từ) ‘sự đoạn tận tham’ xuất hiện, thì ở nơi đó, A-la-hán quả cũng thích hợp, (các vị) nói như vậy.

ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

Phẩm Hành Trì là phẩm thứ tư.

၅. အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Ngoại Đạo (Aññatitthiyapeyyālavagga)

၄၁-၄၈. အညတိတ္ထိယပေယျာလေ အဒ္ဓါနပရိညတ္ထန္တိ သံသာရဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ ပရိညာတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ‘‘အဒ္ဓါနပရိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဒတ္ထန္တိ အတ္ထော. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထန္တိ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ပေယျာလေ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလေန အရဟတ္တံ ကထိတံ. ဉာဏဒဿနေန ပစ္စဝေက္ခဏာ, သေသေဟိ နိဗ္ဗာနန္တိ.

41-48. Trong phần lược thuyết về ngoại đạo, (từ) addhānapariññatthaṃ có nghĩa là: hành trình luân hồi được gọi là đã liễu tri khi đã đạt đến Niết-bàn. Do đó, Niết-bàn được gọi là ‘sự liễu tri hành trình’; có nghĩa là vì mục đích ấy. Anupādāparinibbānatthaṃ là vì mục đích Niết-bàn không có nhân duyên (tái sanh). Như vậy, trong phần lược thuyết này, A-la-hán quả được thuyết giảng bằng (từ) quả của minh và giải thoát. Sự quán xét (được thuyết) bằng (từ) tri kiến, và Niết-bàn (được thuyết) bằng các từ còn lại.

အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Lược Thuyết Về Ngoại Đạo.

၆. သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Mặt Trời (Sūriyapeyyālavagga)

၄၉-၆၂. သူရိယပေယျာလေ အရုဏုဂ္ဂံ ဝိယ ကလျာဏမိတ္တတ္တာ, ကလျာဏမိတ္တတာယ ဌတွာ နိဗ္ဗတ္တိတော သဝိပဿနအရိယမဂ္ဂေါ သူရိယပါတုဘာဝေါ ဝိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီလသမ္ပဒါတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဆန္ဒသမ္ပဒါတိ ကုသလကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. အတ္တသမ္ပဒါတိ သမ္ပန္နစိတ္တတာ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါတိ ဉာဏသမ္ပတ္တိ. အပ္ပမာဒသမ္ပဒါတိ ကာရာပကအပ္ပမာဒသမ္ပတ္တိ. ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပဒါတိ ဥပါယမနသိကာရသမ္ပတ္တိ. ပုန ကလျာဏမိတ္တတာတိအာဒီနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အညေနပိ အာကာရေန [Pg.170] ဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ သုတ္တာနိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တာနီတိ.

49-62. Trong phần lược thuyết về mặt trời, nên hiểu ý nghĩa ở mọi nơi như sau: có thiện hữu giống như rạng đông, Thánh đạo cùng với minh sát được phát sinh khi đã an trú trong thiện hữu giống như sự xuất hiện của mặt trời. Sīlasampadā là Tứ biến tịnh giới. Chandasampadā là dục muốn làm điều thiện. Attasampadā là trạng thái tâm thành tựu. Diṭṭhisampadā là sự thành tựu trí tuệ. Appamādasampadā là sự thành tựu của sự không dể duôi đưa đến hành động. Yonisomanasikārasampadā là sự thành tựu của tác ý đúng phương pháp. Lại nữa, các (pháp) như kalyāṇamittatā được nói ra để chỉ rõ sự hiện hữu của các (pháp) như chánh kiến theo một phương diện khác. Và tất cả các kinh này đều được thuyết giảng riêng biệt tùy theo khuynh hướng của mỗi hạng người.

သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Lược Thuyết Về Mặt Trời.

၇. ဧကဓမ္မပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Một Pháp, v.v...

၆၃-၁၃၈. ဧကဓမ္မပေယျာလောပိ ဂင်္ဂါပေယျာလောပိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနေဝ တထာ တထာ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတော.

63-138. Cả phần lược thuyết về một pháp và phần lược thuyết về sông Hằng đều được thuyết giảng riêng biệt tùy theo khuynh hướng của mỗi hạng người, và được nói theo cách này hay cách khác tùy theo khuynh hướng của những người có thể liễu tri.

၈. အပ္ပမာဒပေယျာလဝဂ္ဂေါ

8. Phẩm Lược Thuyết Về Sự Không Dể Duôi

၁. တထာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải Kinh Như Lai

၁၃၉. အပ္ပမာဒပေယျာလေ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယထာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ, ဧဝံ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာနံ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ အဂ္ဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နနု စေသ လောကိယောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန လောကုတ္တရာပိ. အယဉ္စ ကာမာဝစရောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန စတုဘူမကာ. ကထမေသ တေသံ အဂ္ဂေါတိ? ပဋိလာဘကဋ္ဌေန. အပ္ပမာဒေန ဟိ တေ ပဋိလဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ သော တေသံ အဂ္ဂေါ. တေနေတံ ဝုတ္တံ သဗ္ဗေ တေ အပ္ပမာဒမူလကာတိအာဒိ.

139. Trong phần lược thuyết về sự không dể duôi, ở câu evameva kho, nên hiểu rằng: như bậc Chánh Đẳng Giác là tối thượng đối với tất cả chúng sanh, cũng vậy, sự không dể duôi đưa đến hành động là tối thượng đối với tất cả các pháp thiện. Chẳng phải pháp này (không dể duôi) chỉ là pháp thế gian, trong khi các pháp thiện lại có cả pháp siêu thế sao? Và pháp này chỉ thuộc Dục giới, trong khi các pháp thiện lại thuộc bốn cõi. Làm sao pháp này lại là tối thượng đối với chúng? Vì ý nghĩa là phương tiện để đạt được. Vì rằng, nhờ sự không dể duôi mà các pháp ấy được thành tựu, do đó nó là tối thượng đối với chúng. Do đó, điều này đã được nói: ‘Tất cả chúng đều có sự không dể duôi làm gốc rễ,’ v.v...

၂. ပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Kinh Dấu Chân

၁၄၀. ဇင်္ဂလာနန္တိ ပထဝီတလဝါသီနံ. ပါဏာနန္တိ သပါဒကပါဏာနံ. ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနိ. သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဩဓာနံ ဥပက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တိ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ သေဋ္ဌံ အက္ခာယတိ. ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေနာတိ မဟန္တဘာဝေန အဂ္ဂမက္ခာယတိ, န ဂုဏဝသေနာတိ အတ္ထော.

140. Jaṅgalānaṃ là của những loài sống trên mặt đất. Pāṇānaṃ là của những chúng sanh có chân. Padajātāni là các dấu chân. Samodhānaṃ gacchanti là đi vào bên trong, được bao gồm vào. Aggamakkhāyati là được gọi là tối thượng. (Câu) yadidaṃ mahantattena có nghĩa là: được gọi là tối thượng do sự to lớn, chứ không phải do phẩm chất.

၃-၁၀. ကူဋသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. Chú giải Kinh Nóc Nhọn, v.v...

၁၄၁-၁၄၈. ဝဿိကန္တိ သုမနပုပ္ဖံ. ဣမံ ကိရ သုတ္တံ သုတွာ ဘာတိယမဟာရာဇာ ဝီမံသိတုကာမတာယ ဧကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စတုဇာတိဂန္ဓေဟိ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ [Pg.171] သုဂန္ဓာနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ ဧကဿ သမုဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိံ ဌပေတွာ သေသာနိ တဿ သမန္တတော မုဋ္ဌိမုဋ္ဌိံ ကတွာ ဌပေတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဗဟိ နိက္ခန္တော. အထဿ မုဟုတ္တံ ဝီတိနာမေတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပဝိသန္တဿ သဗ္ဗပဌမံ သုမနပုပ္ဖဂန္ဓော ဃာနံ ပဟရိ. သော မဟာတလသ္မိံယေဝ မဟာစေတိယာဘိမုခေါ နိပဇ္ဇိတွာ – ‘‘ဝဿိကံ တေသံ အဂ္ဂန္တိ ကထေန္တေန သုကထိတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိ စေတိယံ ဝန္ဒိ. ကုဋ္ဋရာဇာနောတိ ခုဒ္ဒကရာဇာနော. ‘‘ခုဒ္ဒရာဇာနော’’တိပိ ပါဌော. တန္တာဝုတာနန္တိ တန္တေ အာဝုတာနံ, တန္တံ အာရောပေတွာ ဝါယိတာနန္တိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ. ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနိ ဝတ္ထာနီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. အထ ဝါ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ ယာနိ ကာနိစိ ဝတ္ထာနီတိ ဧဝံ သာဝသေသပါဌနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

141-148. Vassikaṃ có nghĩa là hoa lài. Tương truyền, sau khi nghe bài kinh này, vua Bhātiyamahārājā vì muốn tìm hiểu nên đã cho người trang hoàng một căn phòng bằng bốn loại hương liệu, mang đến các loài hoa thơm, đặt một nắm hoa lài vào giữa một cái tráp, rồi đặt các loại hoa khác từng nắm từng nắm xung quanh, sau đó đóng cửa và đi ra ngoài. Sau một lúc, vua mở cửa bước vào, hương hoa lài xông vào mũi trước tiên. Vua liền nằm dài trên sân thượng, hướng về đại tháp và đảnh lễ, nói rằng: “Đức Chánh Đẳng Giác đã khéo nói khi thuyết rằng ‘hoa lài là loại hoa bậc nhất trong số đó’”. Kuṭṭarājāno có nghĩa là các vị vua nhỏ. Cũng có bản đọc là “Khuddarājāno”. Tantāvutānaṃ có nghĩa là được dệt trên khung cửi, tức là được đưa lên khung cửi và dệt. Đây là cách dùng sở hữu cách trong ý nghĩa của chủ cách. Ý nghĩa ở đây là: bất cứ loại vải nào được dệt trên khung cửi. Hoặc nên hiểu ý nghĩa ở đây theo cách đọc còn sót lại như sau: trong số các loại vải được dệt trên khung cửi, bất cứ loại vải nào. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

အပ္ပမာဒဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

Phẩm Không Dễ Duôi, thứ tám.

၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ

9. Phẩm Cần Làm Về Sức Mạnh

၁. ဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Sức Mạnh

၁၄၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေ ဗလကရဏီယာတိ ဦရုဗလဗာဟုဗလေန ကတ္တဗ္ဗာ ဓာဝနလင်္ဃနတာပနဝဟနာဒယော ကမ္မန္တာ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ဌတွာ. အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ သဟဝိပဿနံ အရိယမဂ္ဂံ.

149. Trong phẩm Cần Làm Về Sức Mạnh, (cụm từ) cần làm về sức mạnh có nghĩa là những công việc cần làm bằng sức mạnh của đùi và cánh tay, như chạy, nhảy, chịu đựng, mang vác, v.v. An trú trong giới có nghĩa là an trú trong Tứ Thanh Tịnh Giới. Bát chi Thánh đạo có nghĩa là Thánh đạo cùng với tuệ quán.

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Hạt Giống

၁၅၀. ဗီဇဂါမဘူတဂါမာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇံ ဗီဇဂါမော နာမ, တဒေဝ ပဏ္ဏသမ္ပန္နံ နီလဘာဝတော ပဋ္ဌာယ ဘူတဂါမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

150. Trong cụm từ các loại hạt giống và các loại thảo mộc, cả năm loại hạt giống được gọi là các loại hạt giống; chính những thứ đó, khi đã có lá, kể từ lúc chúng có màu xanh, nên được hiểu là các loại thảo mộc.

၃. နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Loài Rồng

၁၅၁. ဗလံ ဂါဟေန္တီတိ ဗလံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတဗလာ ထိရသရီရာ ဟောန္တိ. ကုသောဗ္ဘေ ဩတရန္တီတိအာဒီသု အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – နာဂိနိယော ကိရ ဥတုသမယေ [Pg.172] ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ စိန္တေန္တိ – ‘‘သစေ မယံ ဣဓ ဝိဇာယိဿာမ, ဧဝံ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ သုပဏ္ဏဿ စ ပက္ခန္ဒိတွာ အာဂတဿ ဝေဂံ သဟိတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ တာ မဟာသမုဒ္ဒေ နိမုဇ္ဇိတွာ သမ္ဘဇ္ဇမုခဒွါရံ ပတွာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ပဝိသိတွာ ဟိမဝန္တံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ သုပဏ္ဏေဟိ အပက္ခန္ဒနီယာသု သုဝဏ္ဏရဇတမဏိဂုဟာသု ဝသမာနာ ဝိဇာယိတွာ နာဂပေါတကေ ဂေါပ္ဖကာဒိပမာဏေသု ဥဒကေသု ဩတာရေတွာ ဥဒကတရဏံ သိက္ခာပေန္တိ.

151. Chúng lấy sức có nghĩa là chúng thu nhận sức mạnh, có được sức mạnh, thân thể chúng trở nên vững chắc. Trong các câu như chúng xuống các dòng suối nhỏ, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vào mùa sinh sản, các con rồng cái mang thai suy nghĩ: “Nếu chúng ta sinh con ở đây, con của chúng ta sẽ không thể chịu đựng được sức mạnh của sóng biển và sức mạnh của chim garuḍa bay đến tấn công”. Vì vậy, chúng lặn xuống đại dương, đến cửa sông nơi các con sông lớn hợp lại, đi vào năm con sông lớn và đến dãy Himavanta. Ở đó, chúng sống trong các hang động bằng vàng, bạc, và đá quý, nơi chim garuḍa không thể tấn công. Sau khi sinh con, chúng dạy những con rồng con bơi lội bằng cách đưa chúng xuống vùng nước sâu ngang mắt cá chân.

အထ ယဒါ အနုက္ကမေန တေ နာဂါ ဂင်္ဂါဒီနံ နဒီနံ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ, ပရတီရတော ဩရိမတီရန္တိ တရဏပဋိတရဏံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ, တဒါ ‘‘ဣဒါနိ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ ဂရုဠဝေဂဉ္စ သဟိတုံ သက္ခိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန မဟာမေဃံ သမုဋ္ဌာပေတွာ သကလဟိမဝန္တံ ဧကောဒကံ ဝိယ ကုရုမာနာ ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာ နာဝါ မာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောသရိတဂန္ဓပုပ္ဖဒါမံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သုရဘိစန္ဒနဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ တာဟိ နာဝါဟိ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဩဂါဟိတွာ အနုက္ကမေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏန္တိ. တတ္ထ စ ဝသန္တာ ဒသဗျာမ-သတဗျာမ-သဟဿဗျာမ-သတသဟဿဗျာမ-ပမာဏတံ အာပဇ္ဇန္တာ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ နာမ.

Khi những con rồng đó dần dần có thể bơi qua lại các con sông lớn như sông Hằng, từ bờ bên này sang bờ bên kia và từ bờ bên kia về lại bờ bên này, lúc đó, (các con rồng mẹ) biết rằng: “Bây giờ con của chúng ta có thể chịu đựng được sức mạnh của sóng biển và sức mạnh của chim garuḍa”. Với thần thông của mình, chúng tạo ra một trận mưa lớn, làm cho toàn bộ dãy Himavanta như một biển nước, rồi hóa ra những chiếc thuyền bằng vàng, bạc, v.v. Phía trên, chúng giăng một tấm màn vải được trang trí bằng những ngôi sao vàng và những vòng hoa thơm được kết lại, mang theo gỗ đàn hương thơm, hoa thơm, v.v. Bằng những chiếc thuyền đó, chúng xuôi theo năm con sông lớn và dần dần đến đại dương. Ở đó, chúng sống và đạt đến kích thước mười sải, trăm sải, ngàn sải, trăm ngàn sải, trở nên to lớn và vĩ đại.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, နာဂပေါတကာ ဝိယ ယောဂါဝစရာ, ကုသောဗ္ဘာဒယော ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ. ယထာ နာဂပေါတကာ ဟိမဝန္တေ ပတိဋ္ဌာယ ကုသောဗ္ဘာဒီဟိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ကာယမဟန္တတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ယောဂိနော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ အရိယမဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ပတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ အာဂတေသု ဆသု အဘိညာဓမ္မေသု ဂုဏသရီရမဟန္တတ္တံ ပါပုဏန္တီတိ.

Cũng vậy, ở đây, Tứ Thanh Tịnh Giới nên được xem như dãy Himavanta, hành giả như những con rồng con, Thánh đạo như các dòng suối nhỏ, và Niết-bàn như đại dương. Giống như những con rồng con, sau khi an trú tại Himavanta, đã đến đại dương qua các dòng suối nhỏ và trở nên to lớn về thân thể, cũng vậy, các hành giả, nương tựa vào giới, an trú trong giới, đã đến Niết-bàn qua Thánh đạo, và đạt được sự vĩ đại của thân thể công đức trong sáu pháp thắng trí đến từ đạo A-la-hán.

၅. ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Cái Bình

၁၅၃. ကုမ္ဘောတိ ဥဒကဃဋော. နော ပစ္စာဝမတီတိ န ပတိအာဝမတိ, န အန္တော ပဝေသေတီတိ အတ္ထော.

153. Cái bình có nghĩa là bình nước. Không nôn ra lại có nghĩa là không nôn ngược trở lại, không đưa vào trong.

၇. အာကာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Hư Không

၁၅၅. ပုရတ္ထိမာတိ [Pg.173] ပုရတ္ထိမဒိသတော အာဂတဝါတာ. ပစ္ဆိမဒိသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. စတ္တာရောပိ သတိပဋ္ဌာနာတိ ယထေဝ ဟိ ဧတေသံ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါနံ ဝါတာနံ သန္နိပါတော အာကာသေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ.

155. (Gió) từ phương đông có nghĩa là những ngọn gió đến từ phương đông. Đối với phương tây, v.v., cũng theo cách tương tự. Bốn niệm xứ: Giống như sự hội tụ của những ngọn gió từ các phương khác nhau như phương đông xảy ra trong hư không, cũng vậy, ở đây, các pháp trợ Bồ-đề được nói đến theo cách “bốn niệm xứ”, v.v., được thành tựu nhờ sự tu tập Thánh đạo cùng với tuệ quán. Do đó, điều này đã được nói đến.

၈-၉. ပဌမမေဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. Chú giải kinh Mây Thứ Nhất, v.v.

၁၅၆-၁၅၇. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတန္တိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ ပါဒပ္ပဟာရေန ပထဝီတလေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥဒ္ဓံ ဂတံ ဝဋ္ဋိဝဋ္ဋိ ဟုတွာ အာကာသေ ပက္ခန္တံ. ရဇောဇလ္လန္တိ ပံသုရဇောဇလ္လံ.

156-157. Vào tháng cuối của mùa hè có nghĩa là vào tháng Āsāḷha. Bị cuốn đi có nghĩa là (bụi) bay lên từ mặt đất do dấu chân của các loài hai chân và bốn chân, bay lên cao, cuộn thành từng vòng và bay vào không trung. Bụi và rác có nghĩa là bụi bẩn và rác rưởi.

၁၀. နာဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Con Thuyền

၁၅၈. သာမုဒ္ဒိကာယ နာဝါယာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝါဏိဇကောပမေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

158. Cụm từ bằng con thuyền đi biển, v.v., đã được giải thích chi tiết ở dưới trong ví dụ về người thương buôn.

၁၁-၁၂. အာဂန္တုကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

11-12. Chú giải kinh Khách, v.v.

၁၅၉-၁၆၀. အာဂန္တုကာဂါရန္တိ ပုညတ္ထိကေဟိ နဂရမဇ္ဈေ ကတံ အာဂန္တုကဃရံ, ယတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိပိ သက္ကာ ဟောတိ နိဝါသံ ဥပဂန္တုံ. အဘိညာ ပရိညေယျာတိ ယထေဝ ဟိ တေသံ ပုရတ္ထိမဒိသာဒီဟိ အာဂတာနံ ခတ္တိယာဒီနံ ဝါသော အာဂန္တုကာဂါရေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣမေသံ အဘိညာပရိညေယျာတိအာဒီနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာပရိဇာနနာဒီဟိ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ. နဒီသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

159-160. Āgantukāgāranti (nhà khách) là nhà dành cho khách được những người mong cầu phước thiện xây dựng ở giữa thành phố, nơi mà ngay cả các vị đại thần của vua chúa cũng có thể đến ở. Abhiññā pariññeyyāti (cần được liễu tri với thắng trí): Quả vậy, cũng như việc trú ngụ trong nhà khách của các vị Sát-đế-lỵ v.v... đã đến từ phương đông v.v... được thành tựu, cũng vậy, (việc thành tựu) các pháp này bắt đầu bằng ‘cần được liễu tri với thắng trí’ được thành tựu do việc tu tiến thánh đạo cùng với tuệ quán với (các phận sự) bắt đầu bằng việc liễu tri với thắng trí. Do đó, điều này được nói. Nadīsuttaṃ (kinh Sông) chính theo phương pháp đã được nói ở dưới.

ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ နဝမော.

Phẩm Balakaraṇīya là phẩm thứ chín.

၁၀. ဧသနာဝဂ္ဂေါ

10. Phẩm Esanā

၁. ဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Giải Thích Kinh Esanā

၁၆၁. ဧသနာဝဂ္ဂေ [Pg.174] ကာမေသနာတိ ကာမာနံ ဧသနာ ဂဝေသနာ မဂ္ဂနာ ပတ္ထနာ. ဘဝေသနာတိ ဘဝါနံ ဧသနာ. ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဧသနာ.

161. Trong phẩm Esanā, kāmesanā (sự tìm cầu dục) là sự tìm kiếm, sự truy lùng, sự mong cầu, sự ước muốn các dục. Bhavesanā (sự tìm cầu hữu) là sự tìm kiếm các cõi hữu. Brahmacariyesanā (sự tìm cầu phạm hạnh) là sự tìm kiếm phạm hạnh được gọi là tà kiến.

၂-၁၁. ဝိဓာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-11. Giải Thích Kinh Vidhā v.v...

၁၆၂-၁၇၁. ဝိဓာတိ မာနကောဋ္ဌာသာ မာနဌပနာ ဝါ. သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာတိ အဟမသ္မိ သေယျောတိ ဧဝံ မာနကောဋ္ဌာသော မာနဌပနာ ဝါ. နီဃာတိ ဒုက္ခာ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပုရိသံ နီဟနန္တီတိ နီဃာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

162-171. Vidhā (sự so sánh) là các phần của mạn hoặc là sự đặt để mạn. Seyyohamasmīti vidhā (sự so sánh ‘tôi hơn’) là phần của mạn hoặc sự đặt để mạn như vầy: “Tôi là hơn.” Nīghā (sự phiền não) là các khổ. Còn về ngữ nghĩa ở đây: (Các phiền não) sanh khởi lên cho người nào, chúng hành hạ người ấy, vì vậy (chúng được gọi là) nīghā. Phần còn lại ở đây là rõ ràng.

ဧသနာဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

Phẩm Esanā là phẩm thứ mười.

၁၁. ဩဃဝဂ္ဂေါ

11. Phẩm Ogha

၁-၂. ဩဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Giải Thích Kinh Ogha v.v...

၁၇၂-၁၇၃. ဩဃဝဂ္ဂေ ကာမောဃောတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဘဝေါဃောတိ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဒိဋ္ဌောဃောတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. အဝိဇ္ဇောဃောတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ. ကာမယောဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

172-173. Trong phẩm Ogha, kāmogha (bộc lậu về dục) là lòng tham ái trong năm dục trưởng dưỡng. Bhavogha (bộc lậu về hữu) là lòng tham ái trong các cõi hữu sắc và vô sắc. Diṭṭhogha (bộc lậu về kiến) là sáu mươi hai tà kiến. Avijjogha (bộc lậu về vô minh) là sự không biết trong bốn sự thật. Trong các ách trược về dục v.v... cũng chính theo phương pháp này.

၃-၄. ဥပါဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-4. Giải Thích Kinh Upādāna v.v...

၁၇၄-၁၇၅. ကာမုပါဒါနန္တိ ကာမဂ္ဂဟဏံ. ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္ထာတိ ဂန္ထနာ ဃဋနာ. ကာယဂန္ထောတိ နာမကာယဿ ဂန္ထော ဂန္ထနဃဋနကိလေသော. ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပ္ပန္နော ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ အဘိနိဝေသော.

174-175. Kāmupādāna (sự chấp thủ về dục) là sự nắm giữ dục. Trong diṭṭhupādāna (sự chấp thủ về kiến) v.v... cũng chính theo phương pháp này. Ganthā (sự trói buộc) là sự trói buộc, sự kết lại. Kāyagantha (thân trói buộc) là sự trói buộc của danh thân, là phiền não trói buộc, kết lại. Idaṃsaccābhinivesa (sự cố chấp ‘đây là sự thật’) là sự cố chấp đã sanh khởi do bởi biên kiến như vầy: “Chỉ điều này là thật.”

၅-၁၀. အနုသယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-10. Giải Thích Kinh Anusaya v.v...

၁၇၆-၁၈၁. ကာမရာဂါနုသယောတိ [Pg.175] ထာမဂတဋ္ဌေန ကာမရာဂေါဝ အနုသယော ကာမရာဂါနုသယော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိယာနိ. သံယောဇနာနီတိ ဗန္ဓနာနိ. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနီတိ ဥပရိကောဋ္ဌာသိယာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

176-181. Kāmarāgānusaya (dục ái tùy miên): Với ý nghĩa là vững chắc, chính tham ái về dục là tùy miên, (nên gọi là) kāmarāgānusaya. Trong các (tùy miên) còn lại cũng chính theo phương pháp này. Orambhāgiyāni (thuộc hạ phần) là thuộc phần dưới. Saṃyojanāni (các kiết sử) là các sự trói buộc. Uddhambhāgiyāni (thuộc thượng phần) là thuộc phần trên. Phần còn lại ở khắp nơi có ý nghĩa rõ ràng.

ဩဃဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

Phẩm Ogha là phẩm thứ mười một.

မဂ္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Giải Thích Tương Ưng Đạo đã hoàn tất.

၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တံ

2. Tương Ưng Giác Chi

၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Pabbata

၁. ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Giải Thích Kinh Himavanta

၁၈၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဿ [Pg.176] ပဌမေ နာဂါတိ ဣမေပိ မဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဦမိအန္တရဝါသိနောဝ, န ဝိမာနဋ္ဌကနာဂါ. တေသံ ဟိမဝန္တံ နိဿာယ ကာယဝဍ္ဎနာဒိသဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ ဧတ္ထ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, ယာယ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟန ကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၈; ဒီ. နိ. ၃.၁၄၃). တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ. ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

182. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Giác Chi, nāgā (loài rồng): Những con rồng này cũng chỉ là những con rồng sống giữa các ngọn sóng trên mặt biển lớn, không phải là những con rồng ở trong cung điện. Tất cả việc tăng trưởng thân thể v.v... của chúng do nương tựa vào núi Himavanta nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. Bojjhaṅge (giác chi): Ở đây, là các chi phần của sự giác ngộ (bodhi), hoặc là các chi phần của người giác ngộ (bodhi), vì vậy (gọi là) bojjhaṅga. Điều gì đã được nói? Quả vậy, sự hòa hợp của các pháp này, sự hòa hợp của các pháp được gọi là niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả, là đối nghịch với nhiều tai họa như là sự chìm đắm và trạo cử, sự đứng lại và cố gắng, sự hưởng thụ dục lạc và sự thực hành khổ hạnh, sự cố chấp vào đoạn kiến và thường kiến v.v..., (sự hòa hợp) sanh khởi trong sát-na của đạo thế gian và siêu thế, do sự hòa hợp của các pháp ấy mà vị thánh đệ tử giác ngộ, do đó (sự hòa hợp ấy) được gọi là sự giác ngộ (bodhi). Bujjhati (giác ngộ) có nghĩa là: thức dậy khỏi giấc ngủ là dòng tương tục của phiền não, hoặc thâm nhập bốn thánh đế, hoặc chứng ngộ chính Niết-bàn, điều này đã được nói. Như đã nói: “Sau khi tu tiến bảy giác chi, đã hoàn toàn giác ngộ sự chánh đẳng giác vô thượng.” Là các chi phần của sự giác ngộ ấy được gọi là sự hòa hợp của các pháp, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga, giống như các thiền chi, đạo chi v.v... Và vị thánh đệ tử nào, do giác ngộ bởi sự hòa hợp của các pháp này theo cách đã nói, do đó được gọi là người giác ngộ (bodhi), (chúng) cũng là các chi phần của người giác ngộ ấy, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga, giống như các chi phần của quân đội, các chi phần của cỗ xe v.v... Do đó, các vị sớ giải sư đã nói: “Hoặc là các chi phần của người đang giác ngộ, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga.”

အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Lại nữa, ý nghĩa của bojjhaṅga cũng nên được hiểu theo phương pháp của Vô Ngại Giải Đạo bắt đầu bằng: “Bojjhaṅgā, do ý nghĩa nào mà là bojjhaṅga? Chúng dẫn đến sự giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga; chúng giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga; chúng giác ngộ theo, vì vậy là bojjhaṅga; chúng tỉnh thức, vì vậy là bojjhaṅga; chúng hoàn toàn giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga.”

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒီသု ပန ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. သတိယေဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ, အတ္တနော [Pg.177] စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ, အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ကောသလသံယုတ္တေ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

Còn trong các từ satisambojjhaṅga (niệm giác chi) v.v..., giác chi được tán thán và tốt đẹp, vì vậy là sambojjhaṅga (chánh giác chi). Chính niệm là sambojjhaṅga, vì vậy là satisambojjhaṅga; (tu tiến) satisambojjhaṅga ấy. Ý nghĩa ở khắp nơi nên được hiểu như vậy. Bhāveti (tu tiến) có nghĩa là: làm cho tăng trưởng, làm cho sanh khởi lên nhiều lần trong dòng tâm của mình, làm cho phát sanh. Các từ vivekanissita (nương tựa vào sự viễn ly) v.v... nên được hiểu chính theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Kosala ở đoạn: “Tu tiến chánh kiến nương tựa vào sự viễn ly.”

အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတန္တိ, ဝိဝေကတ္တယမေဝ ဝုတ္တံ, ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ ပတွာ ပန ပဉ္စဝိဓဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ. တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသု ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ ဝိပဿနာပါဒက-ကသိဏဇ္ဈာန-အာနာပါနာသုဘ-ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ, န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ. ယထာ စ ဝိပဿနာက္ခဏေ ‘‘အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

Đây là điểm đặc biệt: Ở đó (trong Tương Ưng Kosala), chỉ có ba loại viễn ly được nói đến, đó là: nương tựa tadaṅgaviveka (viễn ly bằng chi phần), nương tựa samucchedaviveka (viễn ly bằng cách đoạn trừ), và nương tựa nissaraṇaviveka (viễn ly bằng cách xuất ly). Tuy nhiên, khi đề cập đến việc tu tập giác chi, một số vị lại giải thích rằng nó nương tựa vào năm loại viễn ly. Bởi vì các vị ấy không chỉ nêu lên các giác chi trong những khoảnh khắc của minh sát có năng lực, của đạo và của quả, mà còn nêu lên trong các thiền kasiṇa, thiền anāpāna, thiền asubha, và thiền brahmavihāra, vốn là nền tảng cho minh sát, và điều này không bị các vị Chú giải sư bác bỏ. Do đó, theo quan điểm của các vị ấy, trong khoảnh khắc sanh khởi của các thiền này, về phương diện phận sự, (giác chi) nương tựa vikkhambhanaviveka (viễn ly bằng cách trấn áp) được tu tập. Và cũng như trong khoảnh khắc minh sát, đã được nói rằng: ‘về phương diện ý hướng, (giác chi) nương tựa nissaraṇaviveka được tu tập,’ thì cũng hợp lý để nói rằng: ‘(giác chi) nương tựa paṭipassaddhiviveka (viễn ly bằng cách an tịnh) cũng được tu tập.’ Phần còn lại ở đây cũng theo phương pháp đã được nói ở dưới.

၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Thân.

၁၈၃. ဒုတိယေ အာဟာရဋ္ဌိတိကောတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရံ ပဋိစ္စာတိ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ. သုဘနိမိတ္တန္တိ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘဿ အာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ. အယောနိသောမနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ, အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါ, အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝါ, မနသိကာရော. တံ တသ္မိံ သုဘာရမ္မဏေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

183. Trong kinh thứ hai, āhāraṭṭhitiko có nghĩa là paccayaṭṭhitiko (tồn tại nhờ duyên). Āhāraṃ paṭicca có nghĩa là paccayaṃ paṭicca (do duyên vào nhân). Subhanimittaṃ (tịnh tướng): cái tịnh cũng là tịnh tướng, đối tượng của cái tịnh cũng là tịnh tướng. Ayonisomanasikāro (tác ý không như lý) là tác ý không đúng phương pháp, tác ý sai đường lối; đó là tác ý về cái vô thường là ‘thường’, về cái khổ là ‘lạc’, về cái vô ngã là ‘ngã’, hoặc về cái bất tịnh là ‘tịnh’. Đối với người thường xuyên khởi tâm trên đối tượng tịnh ấy, dục tham sanh khởi. Do đó, đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có tịnh tướng’ v.v... Nên hiểu cách áp dụng tương tự đối với tất cả các triền cái.

ပဋိဃနိမိတ္တန္တိအာဒီသု ပန ပဋိဃောပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ. အရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ အရတိ? ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ အရတိတာ အနဘိရတိ အနဘိရမနာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ပရိတဿိတာ, အယံ ဝုစ္စတိ အရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၆).

Hơn nữa, trong các câu như paṭighanimittaṃ (sân tướng), v.v..., chính sân cũng là sân tướng, và đối tượng của sân cũng là (sân tướng). Arati (bất lạc) là sự bất mãn. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là bất lạc? Sự không hoan hỷ, tình trạng không hoan hỷ, sự không ưa thích, tình trạng không ưa thích, sự bất mãn, sự lo lắng bồn chồn đối với các trú xứ xa vắng hoặc đối với các thiện pháp cao thượng nào đó, đây được gọi là bất lạc’ (Vibha. 856).

တန္ဒီတိ အတိသီတာဒိပစ္စယာ ဥပ္ပန္နံ အာဂန္တုကကာယာလသိယံ. ယသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ‘‘အတိသီတံ အတိဥဏှံ အတိစ္ဆာတောသ္မိ အတိဓာတောသ္မိ အတိဒူရမဂ္ဂံ ဂတောသ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ တန္ဒိ[Pg.178], ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ, အယံ ဝုစ္စတိ တန္ဒီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၇).

Tandī (sự mệt mỏi) là sự lười biếng của thân phát sinh từ bên ngoài, do các duyên như quá lạnh v.v... Khi nó phát sinh, người ấy nói: ‘Trời quá lạnh, quá nóng, tôi quá đói, tôi quá khát, tôi đã đi một quãng đường quá xa.’ Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là mệt mỏi? Sự mệt mỏi, tình trạng mệt mỏi, trạng thái tâm mệt mỏi, sự lười biếng, tình trạng lười biếng, bản chất lười biếng, đây được gọi là mệt mỏi’ (Vibha. 857).

ဝိဇမ္ဘိတာတိ ကိလေသဝသေန ကာယဝိနမနာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ အာနမနာ ဝိနမနာ သန္နမနာ ပဏမနာ ဗျာဓိယကံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဇမ္ဘိတာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၈).

Vijambhitā (sự vươn vai) là sự uốn mình do ảnh hưởng của phiền não. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là vươn vai? Sự duỗi người, sự vươn vai, sự cúi tới, sự ngửa ra, sự nghiêng mình, sự ưỡn người, sự mệt mỏi của thân, đây được gọi là vươn vai’ (Vibha. 858).

ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဘတ္တပရိဠာဟော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမော ဘတ္တသမ္မဒေါ? ယာ ဘုတ္တာဝိဿ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော ဘတ္တပရိဠာဟော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘတ္တသမ္မဒေါ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၉).

Bhattasammado (sự khó chịu do thức ăn) là sự nóng bức do thức ăn. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là sự khó chịu do thức ăn? Sự choáng váng do thức ăn, sự mệt mỏi do thức ăn, sự nóng bức do thức ăn, sự nặng nề của thân đối với người đã ăn, đây được gọi là sự khó chịu do thức ăn’ (Vibha. 859).

စေတသော စ လီနတ္တန္တိ စိတ္တဿ လီယနာကာရော, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ စေတသော လီနတ္တံ? ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ လီနံ လီယနာ လီယိတတ္တံ ထိနံ ထိယနာ ထိယိတတ္တံ စိတ္တဿ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ စေတသော လီနတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၆၀).

Cetaso ca līnattanti (và sự co rút của tâm) là trạng thái co rút của tâm. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là sự co rút của tâm? Sự không khỏe mạnh, sự không kham nhẫn của tâm, sự chìm xuống, sự co rút lại, sự co rút, tình trạng co rút, bản chất co rút, sự hôn trầm, tình trạng hôn trầm, bản chất hôn trầm của tâm, đây được gọi là sự co rút của tâm’ (Vibha. 860).

စေတသော အဝူပသမောတိ ယထာ နာမ ဝီတစ္စိကောပိ အင်္ဂါရော နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ယထာ စ ပတ္တပစနဋ္ဌာနေ နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ဧဝံ စိတ္တဿ အဝူပသန္တာကာရော, အတ္ထတော ပနေတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ ဟောတိ.

Cetaso avūpasamo (sự không an tịnh của tâm) là trạng thái không lắng dịu của tâm, cũng như hòn than đã tắt lửa nhưng vẫn chưa nguội hẳn, vẫn còn tạo ra sức nóng; hoặc cũng như nơi nấu nồi vẫn chưa nguội hẳn, vẫn còn tạo ra sức nóng. Về mặt ý nghĩa, đây chính là trạo cử và hối quá.

ဝိစိကိစ္ဆဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ. အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယောဝ. ဧဝမေတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, ဗျာပါဒေါ အာရမ္မဏေန စ ဥပနိဿယေန စ, သေသာ သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာတိ.

Vicikicchaṭṭhānīyā dhammā (các pháp là cơ sở của hoài nghi) là các pháp làm đối tượng của hoài nghi. Ayonisomanasikāro (tác ý không như lý) ở mọi nơi đều theo phương pháp đã nói. Như vậy, ở đây, hai pháp này là dục tham và hoài nghi được nói đến thông qua đối tượng; sân được nói đến thông qua đối tượng và y chỉ duyên; các pháp còn lại (hôn trầm-thụy miên và trạo cử-hối quá) được nói đến thông qua câu sanh duyên và y chỉ duyên.

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ သတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယာ စ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ စ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ တတ္ထ ဥပါယမနသိကာရဿ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ.

Satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā (các pháp là cơ sở của niệm giác chi) là các pháp làm đối tượng của niệm, tức là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề và chín pháp siêu thế. Ở đây, yonisomanasikārabahulīkāro (sự thực hành nhiều lần tác ý như lý) có nghĩa là thực hành lặp đi lặp lại sự tác ý đúng phương pháp đối với các pháp ấy.

ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီသု ကုသလာတိ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ. အကုသလာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကာ. သာဝဇ္ဇာတိ အကုသလာ. အနဝဇ္ဇာတိ ကုသလာ. ဟီနပဏီတကဏှသုက္ကေသုပိ ဧသေဝ နယော. သပ္ပဋိဘာဂါတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ. ကဏှာ ဟိ ကဏှဝိပါကဒါနတော[Pg.179], သုက္ကာ စ သုက္ကဝိပါကဒါနတော သပ္ပဋိဘာဂါ နာမ, သဒိသဝိပါကကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော. ပဋိပက္ခဘူတဿ ဝါ ဘာဂဿ အတ္ထိတာယ သပ္ပဋိဘာဂါ. ကဏှာနဉှိ သုက္ကာ ပဋိပက္ခဘာဂါ, သုက္ကာနဉ္စ ကဏှာ ပဋိပက္ခဘာဂါတိ ဧဝမ္ပိ သပ္ပဋိဘာဂါ. သပ္ပဋိဗာဟိတဋ္ဌေန ဝါ သပ္ပဋိဘာဂါ. အကုသလဉှိ ကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ, ကုသလဉ္စ အကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာတိ ဧဝမ္ပိ ကဏှသုက္ကာ သပ္ပဋိဘာဂါ.

Trong các câu như kusalākusalā dhammā (các pháp thiện và bất thiện), v.v..., kusalā (thiện) là các pháp sanh từ sự khéo léo, không có tội lỗi và có quả là an lạc. Akusalā (bất thiện) là các pháp sanh từ sự không khéo léo, có tội lỗi và có quả là đau khổ. Sāvajjā (có tội lỗi) là các pháp bất thiện. Anavajjā (không có tội lỗi) là các pháp thiện. Đối với các từ hīna (hạ liệt), paṇīta (cao thượng), kaṇha (đen), sukka (trắng) cũng theo phương pháp này. Sappaṭibhāgā (tương đồng) chính là các pháp đen và trắng. Bởi vì các pháp đen được gọi là tương đồng do chúng cho quả đen, và các pháp trắng (được gọi là tương đồng) do chúng cho quả trắng; ý nghĩa là chúng có phần quả tương tự. Hoặc, chúng được gọi là sappaṭibhāgā vì có sự tồn tại của một phần đối nghịch. Đối với các pháp đen, các pháp trắng là phần đối nghịch; và đối với các pháp trắng, các pháp đen là phần đối nghịch. Theo cách này, chúng cũng là sappaṭibhāgā. Hoặc, chúng là sappaṭibhāgā theo nghĩa là có sự ngăn cản. Bởi vì pháp bất thiện, sau khi ngăn cản pháp thiện, sẽ cho quả của nó; và pháp thiện, sau khi ngăn cản pháp bất thiện, (sẽ cho quả của nó). Theo cách này, các pháp đen và trắng cũng là sappaṭibhāgā.

အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ. နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရံ. ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရန္တိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဝီရိယမေဝ ကထိတံ.

Ārambhadhātu (tinh tấn giới) là sự tinh tấn khởi đầu. Nikkamadhātu (xuất ly giới) là sự tinh tấn mạnh mẽ hơn, do đã thoát khỏi sự lười biếng. Parakkamadhātu (dũng mãnh giới) là sự tinh tấn còn mạnh mẽ hơn nữa, do có khả năng tiến đến các trạng thái ngày càng cao hơn. Như vậy, chính sự tinh tấn đã được nói đến qua ba từ này.

ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ. ကာယပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. သမထနိမိတ္တန္တိ သမထောပိ သမထနိမိတ္တံ, အာရမ္မဏမ္ပိ. အဗျဂ္ဂနိမိတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

Pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyāti (pháp làm nền tảng cho hỷ giác chi) là các pháp làm đối tượng của hỷ. Kāyapassaddhi (thân khinh an) là sự lắng dịu phiền não của ba uẩn. Cittapassaddhi (tâm khinh an) là sự lắng dịu phiền não của thức uẩn. Samathanimittaṃ (tướng của chỉ) là: chính sự định tĩnh (samatha) cũng là tướng của chỉ, và đối tượng (ārammaṇa) cũng vậy. Abyagganimittaṃ (tướng không phân tán) là đồng nghĩa của chính từ ấy.

ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ, အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတ္ထ သတိဓမ္မဝိစယဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, သေသာ အာရမ္မဏေနပိ ဥပနိဿယေနပိ.

Upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyāti (pháp làm nền tảng cho xả giác chi) là các pháp làm đối tượng của xả; tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, nên được hiểu là các pháp làm nền tảng cho xả có trạng thái trung lập. Như vậy, ở đây niệm, trạch pháp, và xả giác chi được nói đến thông qua đối tượng; các giác chi còn lại được nói đến thông qua cả đối tượng và duyên y chỉ.

၃. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Giới

၁၈၄. တတိယေ သီလသမ္ပန္နာတိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝဿ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ ကထိတံ, တေန သမ္ပန္နာတိ အတ္ထော. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန ဖလဝိမုတ္တိယေဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဧဝမေတ္ထ သီလာဒယော တယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိ လောကုတ္တရာဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ.

184. Trong kinh thứ ba, ở câu sīlasampannā, giới hiệp thế và siêu thế của vị lậu tận đã được nói đến; ý nghĩa là “thành tựu với giới đó.” Trong trường hợp định và tuệ cũng theo phương pháp này. Còn giải thoát (vimutti) chính là quả giải thoát. Giải thoát tri kiến (vimuttiñāṇadassana) là trí phản khán. Như vậy, ở đây ba pháp bắt đầu bằng giới là cả hiệp thế và siêu thế, giải thoát chỉ là siêu thế, giải thoát tri kiến chỉ là hiệp thế.

ဒဿနမ္ပာဟန္တိ ဒဿနမ္ပိ အဟံ. တံ ပနေတံ ဒဿနံ – စက္ခုဒဿနံ, ဉာဏဒဿနန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အရိယာနံ ဒဿနံ ဩလောကနံ စက္ခုဒဿနံ နာမ. အရိယေဟိ ပန ဒိဋ္ဌဿ လက္ခဏဿ ဒဿနံ, ပဋိဝိဒ္ဓဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ မဂ္ဂဖလေဟိ ဝါ ဉာဏဒဿနံ နာမ. ဣမသ္မိံ ပနေတ္ထ စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ. အရိယာနဉှိ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ ဩလောကနမ္ပိ [Pg.180] ဗဟုကာရမေဝ. သဝနန္တိ ‘‘အသုကော နာမ ခီဏာသဝေါ အသုကသ္မိံ နာမ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ လေဏေ ဝါ ဝသတီ’’တိ ကထေန္တာနံ သောတေန သဝနံ, ဧတမ္ပိ ဗဟုကာရမေဝ. ဥပသင်္ကမနန္တိ ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝါ သောဿာမိ, သက္ကာရံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပေန စိတ္တေန အရိယာနံ ဥပသင်္ကမနံ. ပယိရုပါသနန္တိ ပဉှာပယိရုပါသနံ. အရိယာနံ ဂုဏေ သုတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဉှပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော.

Dassanampāhaṃ có nghĩa là: Ta nói rằng sự thấy cũng vậy. Sự thấy này có hai loại: thấy bằng mắt (cakkhudassana) và thấy bằng trí (ñāṇadassana). Ở đây, thấy bằng mắt (cakkhudassana) là sự thấy, sự nhìn ngắm các bậc Thánh bằng đôi mắt trong sáng. Còn thấy bằng trí (ñāṇadassana) là sự thấy đặc tính của những gì đã được các bậc Thánh thấy, là sự thể nhập vào những gì đã được chứng ngộ, hoặc bằng thiền, hoặc bằng tuệ quán, hoặc bằng đạo và quả. Tuy nhiên, trong trường hợp này, ý muốn nói là thấy bằng mắt. Vì rằng, việc nhìn thấy các bậc Thánh bằng đôi mắt trong sáng cũng có nhiều lợi ích. Savanaṃ có nghĩa là nghe bằng tai lời của những người đang nói rằng: “Vị lậu tận tên là... đang trú ở xứ..., ở địa phương..., ở làng..., ở thị trấn..., ở tu viện..., ở hang động...” Việc này cũng có nhiều lợi ích. Upasaṅkamanaṃ có nghĩa là sự đến gần các bậc Thánh với tâm như sau: “Ta sẽ cúng dường, hoặc ta sẽ hỏi đạo, hoặc ta sẽ nghe pháp, hoặc ta sẽ tỏ lòng tôn kính.” Payirupāsanaṃ có nghĩa là hầu cận để hỏi đạo. Tức là, sau khi nghe về các đức hạnh của các bậc Thánh, đến gần các vị ấy, thỉnh mời, cúng dường rồi hỏi đạo theo cách: “Bạch ngài, thế nào là thiện?” v.v...

အနုဿတိန္တိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ ‘‘ဣဒါနိ အရိယာ လေဏဂုဟမဏ္ဍပါဒီသု ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခေဟိ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ အနုဿရဏံ. ယော ဝါ တေသံ သန္တိကေ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ ဟောတိ, တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အနုဿရဏံ. အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အရိယေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ. အရိယာနဉှိ သန္တိကေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အရိယေသု ပသာဒေန အညတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ အရိယာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အညေသု ပန ပသာဒေန အညေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတိ.

Anussatiṃ có nghĩa là sự tùy niệm của người đang ngồi ở nơi vắng vẻ ban đêm hay ban ngày rằng: “Bây giờ các bậc Thánh đang trải qua thời gian với sự an lạc của thiền, tuệ quán, đạo và quả trong các hang động, lều chõng...” Hoặc là, sau khi suy xét lời giáo huấn đã nhận được từ nơi các vị ấy, người ấy tùy niệm như sau: “Ở điểm này, giới đã được nói đến; ở điểm này là định; ở điểm này là tuệ; ở điểm này là đạo; ở điểm này là quả.” Anupabbajjaṃ có nghĩa là, sau khi phát sinh tín tâm nơi các bậc Thánh, người ấy từ bỏ gia đình và xuất gia nơi các vị ấy. Thật vậy, sự xuất gia của người, sau khi phát sinh tín tâm nơi các bậc Thánh, xuất gia nơi chính các vị ấy, và sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy của chính các vị ấy, được gọi là xuất gia theo. Sự xuất gia của người, do tín tâm nơi các bậc Thánh, xuất gia ở nơi khác, nhưng sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy nơi các bậc Thánh, cũng được gọi là xuất gia theo. Tuy nhiên, sự xuất gia của người, do tín tâm nơi những người khác, xuất gia nơi chính những người khác ấy, và sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy của chính những người khác ấy, thì không được gọi là xuất gia theo.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတေသု ပန မဟာကဿပတ္ထေရဿ တာဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ, တထာ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စ စန္ဒဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ သူရိယဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ အဿဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ, တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ တိဿတ္ထေရော နာမ အဟောသိ, တဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါ အဟေသုံ. မဟိန္ဒတ္ထေရဿ အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ လင်္ကာဒီပေ သတ္ထရိ ပသာဒေန ပဗ္ဗဇန္တာ မဟိန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဗ္ဗဇန္တိ နာမ.

Trong số những người xuất gia như vậy, trước hết, có khoảng một trăm ngàn người đã xuất gia theo Trưởng lão Mahākassapa. Tương tự, (có một trăm ngàn người đã xuất gia theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Candagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Sūriyagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Assagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Yonakadhammarakkhita. Vị đệ tử của ngài này là Trưởng lão Tissa, em trai của vua Asoka. Có hai mươi lăm triệu người đã xuất gia theo ngài. Không thể đếm xuể số người đã xuất gia theo Trưởng lão Mahinda. Cho đến ngày nay, những người xuất gia ở đảo Laṅkā do tín tâm nơi Bậc Đạo Sư được gọi là những người xuất gia theo sự xuất gia của Trưởng lão Mahinda.

တံ [Pg.181] ဓမ္မန္တိ တံ တေသံ ဩဝါဒါနုသာသနီဓမ္မံ. အနုဿရတီတိ သရတိ. အနုဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကာဟတံ ကရောတိ. အာရဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ပဝိစိနတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဉာဏစာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပဝိစိနတီတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ လက္ခဏံ ဝိစိနတိ. ပဝိစရတီတိ တတ္ထ ဉာဏံ စရာပေတိ. ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတီတိ ဝီမံသနံ ဩလောကနံ ဂဝေသနံ အာပဇ္ဇတိ.

Taṃ dhammaṃ có nghĩa là pháp giáo huấn và chỉ dạy của các vị ấy. Anussarati có nghĩa là niệm lại. Anuvitakketi có nghĩa là suy xét. Āraddho hoti có nghĩa là trở nên viên mãn. Tất cả các từ bắt đầu bằng pavicinati được nói theo nghĩa là sự vận hành của trí ở đó. Hoặc là, pavicinati có nghĩa là thẩm sát đặc tính của các pháp ấy. Pavicarati có nghĩa là làm cho trí vận hành ở đó. Parivīmaṃsamāpajjati có nghĩa là đi đến sự thẩm sát, quán sát, tìm tòi.

သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာတိ ဥဘယမ္ပေတံ အတ္ထတော ဧကံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတီတိ အရဟတ္တံ အာရာဓေန္တော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အာရာဓေတိ, တဉ္စ ခေါ ပဋိကစ္စ, အသမ္ပတ္တေယေဝ မရဏကာလေတိ အတ္ထော. အထ မရဏကာလေတိ အထ မရဏဿ အာသန္နကာလေ.

Satta phalā (bảy quả) và sattānisaṃsā (bảy lợi ích), cả hai từ này có cùng một ý nghĩa. Diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti có nghĩa là: người đang nỗ lực chứng đắc A-la-hán quả sẽ chứng đắc trong chính thân này; và điều đó xảy ra trước, tức là trước khi cái chết đến. Atha maraṇakāle có nghĩa là: nếu không, thì vào lúc gần kề cái chết.

အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယော အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, သော တိဝိဓော ဟောတိ. ကပ္ပသဟဿာယုကေသု တာဝ အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကော နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေ ပါပုဏာတိ, ပဌမဿ ပန ကပ္ပသတဿ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ. အယမေကော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. အပရော ဧဝံ အသက္ကောန္တော ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယော. အပရော ဧဝမ္ပိ အသက္ကောန္တော စတုန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ.

Vị Antarāparinibbāyī (Trung gian Bát-niết-bàn) là vị diệt độ mà không vượt quá nửa tuổi thọ, vị ấy có ba loại. Trước tiên, sau khi sanh vào cõi Vô Phiền (Aviha) có tuổi thọ một ngàn đại kiếp, có vị chứng đắc A-la-hán ngay trong ngày sanh. Nếu không chứng đắc trong ngày sanh, thì vị ấy chứng đắc vào cuối một trăm đại kiếp đầu tiên. Đây là một vị Antarāparinibbāyī. Vị khác, không thể làm như vậy, chứng đắc vào cuối hai trăm đại kiếp, đây là vị thứ hai. Vị khác, cũng không thể làm như vậy, chứng đắc vào cuối bốn trăm đại kiếp, đây là vị Antarāparinibbāyī thứ ba.

ပဉ္စမံ ပန ကပ္ပသတံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ ဟောတိ. အတပ္ပာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပ္ပန္နော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ ပတ္တော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ပတ္တော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. အဝိဟာဒီသုပိ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပတ္တော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ.

Lại nữa, vị chứng đắc A-la-hán sau khi vượt qua năm trăm đại kiếp được gọi là Upahaccaparinibbāyī (Tổn hại Bát-niết-bàn). Ở các cõi Vô Nhiệt (Atappa) v.v... cũng theo phương pháp này. Lại nữa, vị sanh ở bất cứ nơi đâu, nếu chứng đắc A-la-hán với sự nỗ lực, với sự cố gắng thì được gọi là Sasaṅkhāraparinibbāyī (Hữu hành Bát-niết-bàn); nếu chứng đắc không cần nỗ lực, không cần cố gắng thì được gọi là Asaṅkhāraparinibbāyī (Vô hành Bát-niết-bàn). Vị sanh ở các cõi Vô Phiền (Aviha) v.v..., sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, rồi sanh lên các cõi cao hơn và đến được cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha) thì được gọi là Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī (Thượng lưu Sắc Cứu Cánh).

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အဋ္ဌစတ္တာရီသ အနာဂါမိနော ကထေတဗ္ဗာ. အဝိဟေသု ဟိ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ ဟောန္တိ. တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ, တထာ အတပ္ပာဒီသု. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ, တသ္မာ တတ္ထ စတ္တာရော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, စတ္တာရော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ အဋ္ဌာတိ ဧဝံ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တိ. တေသံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ သဗ္ဗဇေဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ [Pg.182] သဗ္ဗကနိဋ္ဌော စ. ကထံ? သော ဟိ သောဠသကပ္ပသဟဿာယုကတ္တာ အာယုနာ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌော, သဗ္ဗပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ သဗ္ဗေသံ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာလက္ခဏာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ.

Lại nữa, ở đây nên nói về bốn mươi tám vị Bất Lai. Thật vậy, ở cõi Vô Phiền (Aviha) có ba vị Antarāparinibbāyī, một vị Upahaccaparinibbāyī, một vị Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī, như vậy là có năm vị. Năm vị ấy là Vô hành Bát-niết-bàn, và năm vị là Hữu hành Bát-niết-bàn, như vậy là có mười vị. Tương tự ở các cõi Vô Nhiệt (Atappa) v.v... Lại nữa, ở cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha) không có vị Thượng lưu (Uddhaṃsoto), do đó, ở đó có bốn vị Hữu hành Bát-niết-bàn và bốn vị Vô hành Bát-niết-bàn, như vậy là có tám vị. Như vậy là có bốn mươi tám vị. Trong số đó, vị Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī vừa là vị lớn nhất, vừa là vị nhỏ nhất. Như thế nào? Vị ấy, do có tuổi thọ mười sáu ngàn đại kiếp, nên là vị lớn nhất trong tất cả về tuổi thọ; và vì chứng đắc A-la-hán sau cùng tất cả, nên là vị nhỏ nhất. Trong kinh này, các giác chi là tuệ minh sát trong giai đoạn đầu của đạo A-la-hán, không trước không sau, sanh trong một sát-na tâm, có các đặc tính khác nhau, đã được thuyết giảng.

၄. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Vattha.

၁၈၅. စတုတ္ထေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧဝံ စေ မယှံ ဟောတိ. အပ္ပမာဏောတိ မေ ဟောတီတိ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မေ ဟောတိ. သုသမာရဒ္ဓေါတိ သုပရိပုဏ္ဏော. တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ – ဥပ္ပာဒံ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ အနုပ္ပာဒံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ, ပဝတ္တံ, အပ္ပဝတ္တံ, နိမိတ္တံ, အနိမိတ္တံ သင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ, ဝိသင်္ခါရံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတီတိ. ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ တိဋ္ဌတီတိ ထေရော ဇာနာတိ, ဝုတ္တာကာရဝိပရီတေဟေဝ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ စဝန္တံ စဝတီတိ ပဇာနာတိ. သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော.

185. Trong kinh thứ tư, câu "satisambojjhaṅgo iti ce me hoti" có nghĩa là: "nếu niệm giác chi sanh khởi nơi ta như thế này". Câu "appamāṇoti me hoti" có nghĩa là: "nó là vô lượng, sanh khởi nơi ta như thế này". "Susamāraddha" nghĩa là hoàn hảo, viên mãn. Ở đây, về câu "tiṭṭhati" (an trú), niệm giác chi an trú do tám phương diện: do không hướng đến sự sanh khởi (của các pháp hữu vi) và hướng đến sự không sanh khởi (tức Niết-bàn), niệm giác chi an trú; (tương tự) do không hướng đến sự tiếp diễn và hướng đến sự không tiếp diễn; do không hướng đến tướng và hướng đến vô tướng; do không hướng đến các pháp hữu vi và hướng đến pháp vô vi, niệm giác chi an trú. Vị trưởng lão biết rằng nó an trú do tám phương diện này, và ngài biết rõ nó đang biến mất, rằng nó biến mất, do tám phương diện ngược lại với những gì đã nói. Đối với các giác chi còn lại cũng theo phương pháp này.

ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ထေရဿ ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ယဒါ ဟိ ထေရော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သီသံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တဒါ ဣတရေ ဆ တဒနွယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဓမ္မဝိစယာဒီသု အညတရံ, တဒါပိ သေသာ တဒနွယာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိယံ အတ္တနော စိဏ္ဏဝသိတံ ဒဿေန္တော ထေရော ဣမံ သုတ္တံ ကထေသီတိ.

Như vậy, trong kinh này, các giác chi thuộc quả định của vị trưởng lão đã được thuyết giảng. Thật vậy, khi vị trưởng lão lấy niệm giác chi làm đầu và nhập vào quả định, khi ấy sáu giác chi còn lại đi theo sau nó. Khi ngài lấy một trong các giác chi như trạch pháp v.v... (làm đầu), khi ấy các giác chi còn lại cũng đi theo sau nó. Như vậy, để chỉ rõ sự thuần thục của mình trong quả định, vị trưởng lão đã thuyết kinh này.

၅. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Bhikkhu.

၁၈၆. ပဉ္စမေ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ကိံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ? မဂ္ဂေန အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စတံ, မဂ္ဂေန ဝါ ကိလေသနိဒ္ဒါတော ပဗုဇ္ဈနတ္ထာယ, ဖလေန ပဗုဇ္ဈနဘာဝတ္ထာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနေဝေတ္ထ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ ကိလေသပဟာနပစ္စဝေက္ခဏာတိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ.

186. Trong kinh thứ năm, câu "bodhāya saṃvattanti" có nghĩa là "chúng dẫn đến sự giác ngộ". Giác ngộ điều gì? (Giác ngộ) Niết-bàn vô vi bằng đạo, (giác ngộ) sự đã hoàn thành phận sự bằng trí tuệ quán xét; hoặc là, để thức tỉnh khỏi giấc ngủ phiền não bằng đạo, và cũng được nói là để đạt đến trạng thái giác ngộ bằng quả. Do đó, ở đây, tất cả (các phận sự) như sự chứng ngộ Niết-bàn, sự đoạn trừ phiền não, và sự quán xét đều đã được chỉ rõ.

၆-၇. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-7. Chú giải kinh Kuṇḍaliya v.v...

၁၈၇-၁၈၈. ဆဋ္ဌေ [Pg.183] အာရာမနိဿယီတိ အာရာမံ နိဿာယ ဝသနဘာဝေန အာရာမနိဿယီ. ပရိသာဝစရောတိ ပရိသာယ အဝစရော. ပရိသံ နာမ ဗာလာပိ, ပဏ္ဍိတာပိ ဩသရန္တိ, ယော ပန ပရပ္ပဝါဒံ မဒ္ဒိတွာ အတ္တနော ဝါဒံ ဒီပေတုံ သက္ကောတိ, အယံ ပရိသာဝစရော နာမ. အာရာမေန အာရာမန္တိ အာရာမေနေဝ အာရာမံ အနုစင်္ကမာမိ, န ဗာဟိရေနာတိ အတ္ထော. ဥယျာနေန ဥယျာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အညေန ဝါ အာရာမေန ပဝိသိတွာ အညံ အာရာမံ, အညေန ဥယျာနေန အညံ ဥယျာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသန္တိ ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆာ ဟောတိ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနံ, ဧဝံ ဂဟဏံ, ဧဝံ နိဗ္ဗေဌန’’န္တိ ဣမိနာ နယေန ဣတိဝါဒေါ ဟောတိ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဧတံ အာနိသံသံ. ဥပါရမ္ဘာနိသံသန္တိ ‘‘အယံ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော, အယံ ဝိဿဇ္ဇနေ’’တိ ဧဝံ ဝါဒဒေါသာနိသံသံ.

187-188. Trong kinh thứ sáu, "ārāmanissayī" (người nương tựa khu vườn) là người có thói quen sống nương tựa vào khu vườn. "Parisāvacaro" là người đi vào hội chúng. Hội chúng là nơi cả kẻ ngu lẫn người trí đều đến, nhưng người nào có thể đè bẹp luận thuyết của người khác và làm sáng tỏ luận thuyết của mình, người đó được gọi là Parisāvacaro. Câu "ārāmena ārāmaṃ" có nghĩa là: "tôi đi kinh hành từ khu vườn này đến khu vườn khác chỉ bằng (lối đi trong) khu vườn, không đi bên ngoài". Ở câu "uyyānena uyyānaṃ" cũng theo phương pháp này. Hoặc là, ý nghĩa ở đây là: "tôi đi vào bằng một khu vườn khác rồi kinh hành đến một khu vườn khác, (đi vào bằng) một công viên khác rồi kinh hành đến một công viên khác". "Itivādappamokkhānisaṃsaṃ" (lợi ích của việc thoát khỏi luận thuyết) là lợi ích này: "câu hỏi là như thế này, câu trả lời là như thế này, sự chấp nhận là như thế này, sự giải quyết là như thế này", theo cách này có sự tranh luận và sự thoát khỏi tranh luận. "Upārambhānisaṃsaṃ" (lợi ích của việc chỉ trích) là lợi ích của việc chỉ ra lỗi trong luận thuyết (của người khác) như sau: "đây là lỗi trong câu hỏi, đây là (lỗi) trong câu trả lời".

ကထံ ဘာဝိတော စ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရောတိ သတ္ထာ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ပရိဗ္ဗာဇကေန ပုစ္ဆိတံ, ဣဒါနိ ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘န တာဝ အယံ ဒေသနာ ယထာနုသန္ဓိံ ဂတာ. ဣဒါနိ နံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေဿာမီ’’တိ သယမေဝ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ မနာပံ နာဘိဇ္ဈတီတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာဘိဇ္ဈာယတိ. နာဘိဟံသတီတိ န သာမိသာယ တုဋ္ဌိယာ အဘိဟံသတိ. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တန္တိ တဿ နာမကာယော စ စိတ္တဉ္စ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဌိတံ ဟောတိ. သုသဏ္ဌိတန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန သုဋ္ဌု သဏ္ဌိတံ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဝိမုတ္တံ. အမနာပန္တိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ. န မင်္ကု ဟောတီတိ တသ္မိံ န မင်္ကု ဟောတိ. အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ကိလေသဝသေန အဋ္ဌိတစိတ္တော. အဒီနမာနသောတိ ဒေါမနဿဝသေန အဒီနစိတ္တော. အဗျာပန္နစေတသောတိ ဒေါသဝသေန အပူတိစိတ္တော.

“Này Kuṇḍaliya, thế nào là sự thu thúc các căn được tu tập?” Bậc Đạo Sư, sau khi biết rằng: “Vị du sĩ ngoại đạo đã hỏi đến chừng ấy, bây giờ không thể hỏi thêm được nữa,” và nghĩ rằng: “Bài pháp này vẫn chưa được trình bày theo đúng mạch văn. Bây giờ ta sẽ dẫn dắt nó theo đúng mạch văn,” nên Ngài đã tự mình nêu câu hỏi và bắt đầu bài pháp này. Trong đó, manāpaṃ nābhijjhati (không tham đắm đối tượng khả ái) có nghĩa là không tham muốn đối tượng vừa ý. Nābhihaṃsati (không hoan hỷ) có nghĩa là không hoan hỷ với sự vui thích trần tục. Tassa ṭhito ca kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ (thân của vị ấy được an lập, và tâm được an lập bên trong) có nghĩa là danh thân và tâm của vị ấy được an lập trong đối tượng hành xứ (đề mục thiền). Susaṇṭhitaṃ (được khéo an lập) có nghĩa là được an lập tốt đẹp nhờ vào đề mục thiền. Suvimuttaṃ (được khéo giải thoát) có nghĩa là được giải thoát tốt đẹp nhờ sự giải thoát của đề mục thiền. Amanāpaṃ (đối tượng không khả ái) có nghĩa là đối tượng không vừa ý. Na maṅku hoti (không bị bối rối) có nghĩa là không bối rối trước đối tượng ấy. Appatiṭṭhitacitto (tâm không bị dao động) có nghĩa là tâm không kiên cố do phiền não. Adīnamānaso (tâm không hèn yếu) có nghĩa là tâm không chán nản do ưu phiền. Abyāpannacetaso (tâm không có sân) có nghĩa là tâm không bị ô nhiễm do sân hận.

ဧဝံ ဘာဝိတော ခေါ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ဧဝံ ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ သုစရိတပူရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣမေသု တာဝ ဆသု ဒွါရေသု အဋ္ဌာရသ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ [Pg.184] ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ လောဘံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ မနောဒုစ္စရိတံ ဟောတိ. လောဘသဟဂတေန စိတ္တေန ‘‘အဟော ဝတိဒံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တဒေဝ ဟတ္ထေန ပရာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

“Này Kuṇḍaliya, sự thu thúc các căn được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, sẽ làm viên mãn ba thiện hạnh.” Ở đây, sự viên mãn của thiện hạnh nên được hiểu như sau: Trước hết, trong sáu căn môn này, có mười tám ác hạnh phát sinh. Như thế nào? Trước hết, ở nhãn môn, khi một đối tượng vừa ý xuất hiện trong tầm nhận thức, đối với người không cử động các chi phần của thân và lời nói mà làm phát sinh lòng tham trong đối tượng ấy, thì có ý ác hạnh. Đối với người nói với tâm câu hữu với tham rằng: “Ồ, cái này thật đáng mong, đáng yêu, đáng thích!” thì có khẩu ác hạnh. Đối với người chạm vào chính đối tượng ấy bằng tay, thì có thân ác hạnh. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này.

အယံ ပန ဝိသေသော – သောတဒွါရသ္မိဉှိ သဒ္ဒါရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ သင်္ခပဏဝါဒိတူရိယဘဏ္ဍံ အနာမာသံ အာမသန္တဿ, ဃာနဒွါရေ ဂန္ဓာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဂန္ဓမာလာဒိံ, ဇိဝှာဒွါရေ ရသာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ မစ္ဆမံသာဒိံ, ကာယဒွါရေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဝတ္ထတူလကပါဝါရာဒိံ, မနောဒွါရေ ပညတ္တိဝသေန ဓမ္မာရမ္မဏဘူတံ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒိံ အာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆသု ဒွါရေသု ကာယဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ တီဏေဝ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ.

Đây là điểm đặc biệt: Ở nhĩ môn, đối với người chạm vào vật không nên chạm, tức là các loại nhạc khí như tù và, trống... là vật nền cho thanh trần; ở tỷ môn, đối với người chạm vào hương liệu, vòng hoa... là vật nền cho hương trần; ở thiệt môn, đối với người chạm vào cá, thịt... là vật nền cho vị trần; ở thân môn, đối với người chạm vào vải, bông gòn, áo choàng... là vật nền cho xúc trần; ở ý môn, đối với người chạm vào bơ, dầu, mật ong, đường phèn... là pháp trần do phương diện chế định, thì nên hiểu đó là thân ác hạnh. Nói tóm lại, ở đây trong sáu môn, sự vi phạm qua thân là thân ác hạnh, sự vi phạm qua lời nói là khẩu ác hạnh, sự vi phạm qua ý là ý ác hạnh. Như vậy chỉ có ba ác hạnh.

အယံ ပန ဘိက္ခု အတ္တနော ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေ ဌိတော ဣမာနိ ဒုစ္စရိတာနိ သုစရိတံ ကတွာ ဝိပရိဏာမေတိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစာလေတွာ ရူပါရမ္မဏံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌာပယတော မနောသုစရိတံ ဟောတိ, ဝိပဿနာသဟဂတေန စိတ္တေန ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မန္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီသုစရိတံ, ‘‘အနာမာသဘဏ္ဍံ ဧတ’’န္တိ အနာမသန္တဿ ကာယသုစရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဣမာနိ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌာရသ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထာပိ ဆသု ဒွါရေသု ကာယသံဝရော ကာယသုစရိတံ, ဝစီသံဝရော ဝစီသုစရိတံ, မနောသံဝရော မနောသုစရိတန္တိ တီဏေဝ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ဣန္ဒြိယသံဝရော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ သီလာနုရက္ခိတံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိတံ.

Vị Tỳ khưu này, an trú trong sự quán xét bằng tuệ giác của mình, đã biến đổi những ác hạnh này thành thiện hạnh. Như thế nào? Trước hết, ở nhãn môn, khi một đối tượng vừa ý xuất hiện, đối với người không cử động các chi phần của thân và lời nói mà thiết lập tuệ quán về sắc trần, thì có ý thiện hạnh. Đối với người nói với tâm câu hữu với tuệ quán rằng: “Có bản chất hủy diệt, có bản chất biến hoại,” thì có khẩu thiện hạnh. Đối với người không chạm vào vật với ý nghĩ “Đây là vật không nên chạm,” thì có thân thiện hạnh. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này. Như vậy, một cách chi tiết, có mười tám thiện hạnh này. Nói tóm lại, ở đây trong sáu môn, sự thu thúc thân là thân thiện hạnh, sự thu thúc lời nói là khẩu thiện hạnh, sự thu thúc ý là ý thiện hạnh. Như vậy chỉ có ba thiện hạnh. Nên hiểu rằng, như vậy sự thu thúc các căn làm viên mãn ba thiện hạnh. Đến đây, giới thu thúc các căn, tức là sự hộ trì giới, đã được thuyết giảng.

ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယာတိအာဒီသု တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ. တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ကာယသုစရိတာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္တာဝတာ ကာယသံဝရဝစီသံဝရေဟိ ပါတိမောက္ခသီလံ, မနောသံဝရေန တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. သကလေ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သုစရိတမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကုတ္တရမိဿကာ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ [Pg.185] မူလဘူတာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ သတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာ ပန လောကုတ္တရာဝ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

Trong các câu bắt đầu bằng kāyaduccaritaṃ pahāya (từ bỏ thân ác hạnh), có ba loại thân ác hạnh, bốn loại khẩu ác hạnh, và ba loại ý ác hạnh. Nên hiểu các thiện hạnh về thân v.v... theo phương diện đối lập với chúng. Đến đây, giới Pātimokkha được thuyết giảng qua sự thu thúc thân và lời nói; ba loại giới (giới thu thúc các căn, giới thanh tịnh mạng, giới liên quan đến vật dụng) được thuyết giảng qua sự thu thúc ý. Như vậy, Tứ Thanh Tịnh Giới đã được thuyết giảng. Trong toàn bộ kinh này, các niệm xứ có thiện hạnh làm gốc rễ và có liên hệ với siêu thế. Các niệm xứ là nền tảng cho bảy giác chi thuộc về giai đoạn chuẩn bị. Và các giác chi có niệm xứ làm gốc rễ cũng thuộc về giai đoạn chuẩn bị. Tuy nhiên, nên hiểu rằng các giác chi là gốc rễ của minh và giải thoát được thuyết giảng là chỉ thuộc siêu thế. Bài kinh thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng.

၈. ဥပဝါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Upavāna.

၁၈၉. အဋ္ဌမေ ပစ္စတ္တန္တိ အတ္တနာဝ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ ယောနိသော မနသိကာရေန. အာရဗ္ဘမာနောဝါတိ ကုရုမာနောယေဝ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထံ ကရိတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

189. Trong bài kinh thứ tám, paccattaṃ có nghĩa là tự mình. Yonisomanasikārā có nghĩa là bằng sự tác ý như lý. Ārabbhamāno có nghĩa là đang thực hành. Suvimuttaṃ có nghĩa là được giải thoát tốt đẹp nhờ sự giải thoát của đề mục thiền. Aṭṭhiṃkatvā có nghĩa là đã xem là mục đích, đã trở thành người có mục đích.

၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Uppanna thứ nhất.

၁၉၀. နဝမေ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါတိ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝံ ဝိနာ န အညသ္မိံ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

190. Trong bài kinh thứ chín, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā (không ngoài sự xuất hiện của Như Lai) có nghĩa là chúng không khởi sanh vào thời điểm nào khác ngoài sự xuất hiện của Như Lai.

၁၀. ဒုတိယဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Uppanna thứ hai.

၁၉၁. ဒသမေ နာညတြ သုဂတဝိနယာတိ သုဂတောဝါဒံ ဝိနာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

191. Trong bài kinh thứ mười, nāññatra sugatavinayā (không ngoài giáo pháp và giới luật của bậc Thiện Thệ) có nghĩa là chúng không khởi sanh ngoài lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ.

ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Núi.

၂. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Bệnh.

၁-၃. ပါဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-3. Chú giải các kinh Pāṇa v.v...

၁၉၂-၁၉၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တီတိ ယေသံ စတ္တာရော ဣရိယာပထာ အတ္ထိ, တေသံယေဝ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. သီလံ နိဿာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ နိဿယံ ကတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂေ. ဒုတိယတတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

192-194. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, câu cattāro iriyāpathe kappenti (sống trong bốn oai nghi) được nói đến tùy thuộc vào những chúng sanh có bốn oai nghi. Sīlaṃ nissāya (nương vào giới) có nghĩa là lấy Tứ Thanh Tịnh Giới làm nơi nương tựa. Satta bojjhaṅge (bảy giác chi) có nghĩa là các đạo giác chi cùng với tuệ quán. Các bài kinh thứ hai và thứ ba có ý nghĩa rõ ràng.

၄-၁၀. ပဌမဂိလာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-10. Chú giải các kinh Gilāna thứ nhất v.v...

၁၉၅-၂၀၁. စတုတ္ထေ တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီတိ ထေရဿ ကိရ ဣမံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ သာဓုကံ [Pg.186] သုဏန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘မယှံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဣမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပါတုဘူတာ’’တိ. အထဿ ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ သတ္ထုသာသန’’န္တိ စိန္တယတော လောဟိတံ ပသီဒိ, ဥပါဒါရူပံ ဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ, ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သရီရတော ရောဂေါ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီ’’တိ. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပုပ္ဖိတဝိသရုက္ခဝါတသမ္ဖဿေန ဥပ္ပန္နော မန္ဒသီတဇရော အာဗာဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

195-201. Ở kinh thứ tư, (câu) ‘tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosi’ (căn bệnh ấy của trưởng lão Mahākassapa đã được đoạn trừ như vậy) có nghĩa là: Nghe nói, khi trưởng lão lắng nghe pháp tu tập thất giác chi này một cách khéo léo, ý nghĩ này đã khởi lên: “Đối với ta, vào ngày thứ bảy kể từ ngày xuất gia, khi đang thông suốt các chân lý, những giác chi này đã hiện khởi.” Sau đó, khi ngài suy tư rằng: “Ôi, giáo pháp của Bậc Đạo Sư thật là có khả năng đưa đến giải thoát,” máu huyết trở nên trong sạch, sắc y sinh trở nên thanh tịnh, bệnh tật từ thân đã lui đi và biến mất, giống như giọt nước rơi trên lá sen. Do đó, có lời dạy rằng: “Căn bệnh ấy của trưởng lão Mahākassapa đã được đoạn trừ như vậy.” Trong kinh thứ năm và thứ sáu cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng căn bệnh sốt rét nhẹ của ba vị này phát sinh do sự xúc chạm của gió từ cây độc đang trổ hoa ở chân núi. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ဂိလာနဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Bệnh.

၃. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Udāyi

၁-၂. ဗောဓာယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú giải kinh Bodhāya, v.v...

၂၀၂-၂၀၃. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဘန္တေ, ကိတ္တကေန နု ခေါ ဗုဇ္ဈနကအင်္ဂါ နာမ ဝုစ္စန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဒုတိယေ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော.

202-203. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, câu ‘kittāvatā nu kho, bhante, bojjhaṅgāti vuccantīti’ (Bạch ngài, do bao nhiêu nhân duyên mà được gọi là giác chi?) là (vị ấy) hỏi: “Bạch ngài, do bao nhiêu nhân duyên mà được gọi là các chi phần của sự giác ngộ?” (Câu) ‘Bodhāya saṃvattantīti’ (đưa đến giác ngộ) có nghĩa là chúng đưa đến sự giác ngộ. Trong kinh này, các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng. Ở kinh thứ hai, sự phân định pháp được thuyết giảng.

၃-၅. ဌာနိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-5. Chú giải kinh Ṭhāniya, v.v...

၂၀၄-၂၀၆. တတိယေ ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာနန္တိ ကာမရာဂဿ ကာရဏဘူတာနံ အာရမ္မဏဓမ္မာနံ. ဗျာပါဒဋ္ဌာနိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သကလဉှိ ဣဒံ သုတ္တံ အာရမ္မဏေနေဝ ကထိတံ. ပဌမဝဂ္ဂဿ ဒုတိယသုတ္တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေါပေတ္ထ လဗ္ဘတေဝ. စတုတ္ထေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ပဉ္စမေ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေတိ အပရိဟာနိကရေ သဘာဝဓမ္မေ.

204-206. Ở kinh thứ ba, (cụm từ) ‘kāmarāgaṭṭhāniyānaṃ’ (của các pháp là trú xứ của ái dục) có nghĩa là của các pháp đối tượng là nguyên nhân của ái dục. Trong các (pháp) là trú xứ của sân, v.v... cũng theo phương pháp này. Toàn bộ kinh này được thuyết giảng chỉ bằng đối tượng. Sự phân định được nói trong kinh thứ hai của phẩm đầu tiên cũng có thể được tìm thấy ở đây. Ở kinh thứ tư, các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng. Ở kinh thứ năm, (cụm từ) ‘aparihāniye dhamme’ (trong các pháp không suy thoái) có nghĩa là các pháp tự tánh không gây ra sự suy thoái.

၆-၇. တဏှက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-7. Chú giải kinh Taṇhakkhaya, v.v...

၂၀၇-၂၀၈. ဆဋ္ဌေ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘ဣမိဿံ ပရိသတိ နိသိန္နော ဥဒါယိတ္ထေရော နာမ အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု အတ္ထိ, သော မံ ပုစ္ဆိဿတီတိ ဘဂဝတာ [Pg.187] ဩသာပိတဒေသနံ ဉတွာ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ. ဝိပုလန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ သုဘာဝိတတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုဘာဝိတော ဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝိပုလော စ မဟဂ္ဂတော စ အပ္ပမာဏော စ အဗျာပဇ္ဇော စ နာမ ဟောတိ. သော ဟိ ပတ္ထဋတ္တာ ဝိပုလော, မဟန္တဘာဝံ ဂတတ္တာ မဟဂ္ဂတော, ဝဍ္ဎိပမာဏတ္တာ အပ္ပမာဏော, နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝေန ဗျာပါဒရဟိတတ္တာ အဗျာပဇ္ဈော နာမ ဟောတိ. တဏှာယ ပဟာနာ ကမ္မံ ပဟီယတီတိ ယံ တဏှာမူလကံ ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ တဏှာပဟာနေန ပဟီယတိ. ကမ္မဿ ပဟာနာ ဒုက္ခန္တိ ယမ္ပိ ကမ္မမူလကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ကမ္မပဟာနေန ပဟီယတိ. တဏှက္ခယာဒယော တဏှာဒီနံယေဝ ခယာ, အတ္ထတော ပနေတေဟိ နိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

207-208. Ở kinh thứ sáu, (câu) ‘etadavoca’ (đã nói điều này) có nghĩa là: (Trưởng lão Udāyi) đã hỏi điều này (với ý định): “Khi biết rằng Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp thoại với ý định rằng: ‘Trong hội chúng này có một vị tỳ khưu tên là trưởng lão Udāyi, người thiện xảo về sự liên kết (pháp), vị ấy sẽ hỏi ta,’ ta sẽ kết nối sự liên kết của bài pháp thoại.” Tất cả (các từ) như ‘vipulaṃ’ (rộng lớn), v.v... được nói đến với ý nghĩa là đã được tu tập tốt đẹp. Thật vậy, niệm giác chi đã được tu tập tốt đẹp thì được gọi là rộng lớn, cao cả, vô lượng, và không có sân hận. Nó được gọi là rộng lớn vì đã lan rộng; được gọi là cao cả vì đã đạt đến trạng thái vĩ đại; được gọi là vô lượng vì có sự tăng trưởng về mức độ; được gọi là không có sân hận vì không có sự phiền não do sự loại bỏ các triền cái. (Câu) ‘Taṇhāya pahānā kammaṃ pahīyati’ (Do đoạn trừ ái, nghiệp được đoạn trừ) có nghĩa là: Bất cứ nghiệp nào có ái làm gốc rễ có thể phát sinh, nghiệp đó được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ ái. (Câu) ‘Kammassa pahānā dukkhaṃ’ (Do đoạn trừ nghiệp, khổ được đoạn trừ) có nghĩa là: Bất cứ khổ luân hồi nào có nghiệp làm gốc rễ có thể phát sinh, khổ đó được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ nghiệp. Sự đoạn tận ái, v.v... chính là sự đoạn tận của ái, v.v...; nhưng về mặt ý nghĩa, cần phải hiểu rằng Niết-bàn được thuyết giảng qua những (từ) này. Kinh thứ bảy đã rõ ràng.

၈. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Nibbedhabhāgiya

၂၀၉. အဋ္ဌမေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယန္တိ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကောဋ္ဌာသိယံ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝိတေနာတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေန ဘာဝိတေန, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတေန, ဧဝမေတ္ထ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ. တေဟိ ဘာဝိတံ, တေ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတံ စိတ္တံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ. တမ္ပိ ပန မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

209. Ở kinh thứ tám, (từ) ‘nibbedhabhāgiyaṃ’ (thuộc về phần thông suốt) có nghĩa là thuộc về phần của sự thông suốt. (Cụm từ) ‘satisambojjhaṅgaṃ bhāvitena’ (do niệm giác chi đã được tu tập) có nghĩa là do niệm giác chi đã được tu tập, hoặc do (tâm) đã an trú sau khi tu tập niệm giác chi. Như vậy, ở đây các đạo giác chi là hỗn hợp. Tâm được tu tập bởi chúng, hoặc tâm an trú sau khi tu tập chúng, chỉ là tâm siêu thế đã được tạo ra. Tuy nhiên, ngay cả tâm đó, khi được xem là nương tựa vào đạo, cũng thích hợp để được gọi là hỗn hợp.

၉. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Ekadhamma

၂၁၀. နဝမေ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာတိ သံယောဇနသင်္ခါတာ ဝိနိဗန္ဓာ. အဇ္ဈောသာနာတိ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏာ.

210. Ở kinh thứ chín, (cụm từ) ‘saṃyojanavinibandhā’ (các trói buộc của kiết sử) có nghĩa là các trói buộc được gọi là kiết sử. (Từ) ‘Ajjhosānā’ (sự chấp thủ) có nghĩa là sự nắm giữ sau khi đã hoàn tất (việc tiêu thụ).

၁၀. ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Udāyi

၂၁၁. ဒသမေ အဗဟုကတောတိ အကတဗဟုမာနော. ဥက္ကုဇ္ဇာဝကုဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဥက္ကုဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ဥဒယော, အဝကုဇ္ဇံ ဝယောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိဝတ္တေန္တော သမ္မသန္တောတိ ဒီပေတိ. ဓမ္မော စ မေ, ဘန္တေ, အဘိသမိတောတိ ဝိပဿနာဓမ္မော အဘိသမာဂတော. မဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂေါဝ. သစေ ဟိ ထေရော တသ္မိံ သမယေ သောတာပန္နော, ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ, သစေ [Pg.188] အနာဂါမီ, အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အတ္ထာယ အယံ ဝိပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ တထာ ဝိဟရန္တန္တိ တေန တေနာကာရေန ဝိဟရန္တံ. တထတ္တာယာတိ တထာဘာဝါယ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တထတ္တာယာတိ အဓိပ္ပေတံ တထာဘာဝံ ဒဿေတိ. ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထာယ ဥပနီယတီတိ ဟိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပာယော, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

211. Ở kinh thứ mười, (từ) ‘abahukato’ (không được thực hành nhiều) có nghĩa là không được tôn trọng nhiều. (Cụm từ) ‘ukkujjāvakujjaṃ’ (lật lên và úp xuống) ở đây, ‘ukkujjaṃ’ (lật lên) được gọi là sanh, ‘avakujjaṃ’ (úp xuống) là diệt; (từ này) chỉ ra rằng (vị ấy) quán xét, xoay chuyển theo cách sanh và diệt. (Câu) ‘Dhammo ca me, bhante, abhisamito’ (Bạch ngài, pháp đã được con thông suốt) có nghĩa là pháp minh sát đã được đạt đến. (Từ) ‘Maggo’ (đạo) chính là đạo minh sát. Thật vậy, nếu vào lúc đó trưởng lão là một vị Nhập lưu, thì minh sát này cần được hiểu là vì lợi ích của ba đạo ở trên; nếu là một vị Bất lai, thì minh sát này cần được hiểu là vì lợi ích của đạo A-la-hán. (Cụm từ) ‘Tathā tathā viharantaṃ’ (sống theo cách này cách kia) có nghĩa là sống theo phương cách này, phương cách kia. (Từ) ‘Tathattāya’ (để được như vậy) có nghĩa là để có trạng thái như vậy. Bằng (các câu) như ‘Khīṇā jāti’ (sanh đã tận), v.v..., (từ) ‘tathattāya’ chỉ ra trạng thái như vậy được ám chỉ. Ở đây, ý định là nó được dẫn đến vì mục đích của sự phản khán; để chỉ ra điều đó, ngài đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Udāyi.

၄. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ

4. Phẩm Triền Cái

၃-၄. ဥပက္ကိလေသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-4. Chú giải kinh Upakkilesa, v.v...

၂၁၄-၂၁၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ တတိယေ န စ ပဘဿရန္တိ န စ ပဘာဝန္တံ. ပဘင်္ဂု စာတိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အယောတိ ကာဠလောဟံ. ဌပေတွာ ဣဓ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အဝသေသံ လောဟံ နာမ. သဇ္ဈူတိ ရဇတံ. စိတ္တဿာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ. လောကိယဿ တာဝ ဥပက္ကိလေသော ဟောတု, လောကုတ္တရဿ ကထံ ဟောတီတိ? ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေန. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တဒဂ္ဂေနေဝ တေ လောကိယဿာပိ လောကုတ္တရဿာပိ ဥပက္ကိလေသာ နာမ ဟောန္တိ. ပဘင်္ဂု စာတိ အာရမ္မဏေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝူပဂမနေန ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အနာဝရဏာ အနီဝရဏာတိ ကုသလဓမ္မေ န အာဝရန္တီတိ အနာဝရဏာ, န နီဝရန္တိ န ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ အနီဝရဏာ. စေတသော အနုပက္ကိလေသာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ အနုပက္ကိလေသာ.

214-215. Ở kinh thứ ba của phẩm thứ tư, (cụm từ) ‘na ca pabhassaraṃ’ (và không chiếu sáng) có nghĩa là và không có ánh sáng. (Từ) ‘Pabhaṅgu ca’ (và dễ vỡ) có nghĩa là có bản chất dễ bị phá vỡ. (Từ) ‘Ayo’ là sắt đen. Ngoại trừ bốn loại được nói ở đây, phần còn lại được gọi là đồng. (Từ) ‘Sajjhu’ là bạc. (Từ) ‘Cittassa’ (của tâm) là của tâm thuộc bốn cõi. (Câu hỏi:) Phiền não của tâm thế gian thì có thể có, nhưng làm sao có phiền não của tâm siêu thế? (Trả lời:) Do không cho phép (pháp thiện) phát sinh. Thật vậy, ở mức độ nào chúng không cho phép (pháp thiện) phát sinh, ở mức độ đó chúng được gọi là phiền não của cả tâm thế gian và tâm siêu thế. (Từ) ‘Pabhaṅgu ca’ (và dễ vỡ) có nghĩa là có bản chất bị phá vỡ do trở thành bột mịn trong đối tượng. (Cụm từ) ‘Anāvaraṇā anīvaraṇā’ (không phải là chướng ngại, không phải là triền cái) có nghĩa là: chúng không che lấp các pháp thiện, nên là ‘anāvaraṇā’ (không che lấp); chúng không ngăn che, không che đậy, nên là ‘anīvaraṇā’ (không ngăn che). (Cụm từ) ‘Cetaso anupakkilesā’ (không phải là phiền não của tâm) có nghĩa là không phải là phiền não của tâm thuộc bốn cõi.

၈. အာဝရဏနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Āvaraṇanīvaraṇa

၂၁၉. အဋ္ဌမေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ ပညာယ မန္ဒဘာဝကရာ. နီဝရဏာနဉှိ အဘိဏှုပ္ပာဒေ သတိ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပညာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ မန္ဒာ အဝိသဒါ.

219. Trong kinh thứ tám, (các pháp) làm cho trí tuệ bị suy yếu có nghĩa là: làm cho trí tuệ trở nên chậm lụt. Thật vậy, khi các triền cái thường xuyên sanh khởi, trí tuệ sanh khởi xen kẽ ở khoảng giữa trở nên yếu ớt, chậm lụt, và không trong sáng.

ပဉ္စ နီဝရဏာ တသ္မိံ သမယေ န ဟောန္တိ. သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ အရိယသာဝကဿ ဟိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ သုဏန္တဿ [Pg.189] ပဉ္စ နီဝရဏာ ဒူရေ ဟောန္တိ. သော သစေ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမဿ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. နော စေ သက္ကောတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ. တတ္ထ အသက္ကောန္တောပိ ယာဝ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရာ တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿဝနဝသေန သကိံ ပီတိပါမောဇ္ဇပက္ခိယာ ပဋိလဒ္ဓဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ ကမ္မာရာမတာဒီနိ အာဂမ္မ နဿန္တိ, တထာရူပံ ပန ဥတုသပ္ပာယာဒိံ လဘိတွာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ.

‘Năm triền cái không hiện hữu vào lúc ấy. Bảy giác chi vào lúc ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập.’ Thật vậy, đối với vị Thánh đệ tử đang lắng nghe pháp thích hợp, năm triền cái ở xa. Nếu vị ấy có thể làm phát sanh pháp đặc biệt ngay tại nơi đó, như vậy bảy giác chi của vị ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập. Nếu không thể, sau khi đứng dậy từ nơi đó, đi đến nơi thanh vắng ban đêm, nơi thanh vắng ban ngày, không từ bỏ hỷ ấy, sau khi chế ngự năm triền cái, vị ấy sẽ làm phát sanh pháp đặc biệt. Dù không thể (làm phát sanh) ở đó, trong vòng bảy ngày, không từ bỏ hỷ ấy, sau khi chế ngự các triền cái, vị ấy sẽ làm phát sanh pháp đặc biệt. Điều này được nói ra nhắm đến ý nghĩa ấy. Thật vậy, các giác chi đã đạt được một lần nhờ vào việc nghe pháp, có hỷ và hân hoan làm phe nhóm, sẽ bị hoại diệt do duyên vào sự ưa thích công việc, v.v. Tuy nhiên, sau khi có được thời tiết thích hợp, v.v., như vậy, dù chúng sanh khởi trở lại, cũng được gọi là ‘vào lúc ấy, chúng đi đến sự viên mãn trong tu tập’.

၉. ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Cây

၂၂၀. နဝမေ အဇ္ဈာရုဟာတိ အဘိရုဟနကာ. ကစ္ဆကောတိ အဋ္ဌိကစ္ဆကော. ကပိတ္ထနောတိ မက္ကဋထနသဒိသဖလော ဝိဇာတပိလက္ခော.

220. Trong kinh thứ chín, `ajjhāruhā` có nghĩa là những loài cây leo trùm lên. `Kacchako` là cây `aṭṭhikacchaka`. `Kapitthano` là cây `pilakkha` khác loài, có quả giống như vú khỉ.

၁၀. နီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Triền Cái

၂၂၁. ဒသမေ အန္ဓကရဏာတိ အန္ဓဘာဝကရဏာ. အစက္ခုကရဏာတိ ပညာစက္ခုဿ အကရဏာ. ပညာနိရောဓိကာတိ ပညာယ နိရောဓနာ. ဝိဃာတပက္ခိယာတိ ဒုက္ခပက္ခိကာ. အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ အသံဝတ္တနိကာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သကလေပိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာတိ.

221. Trong kinh thứ mười, `andhakaraṇā` có nghĩa là làm cho mù lòa. `Acakkhukaraṇā` có nghĩa là không làm ra con mắt trí tuệ. `Paññānirodhikā` có nghĩa là làm cho trí tuệ bị diệt tận. `Vighātapakkhiyā` có nghĩa là thuộc về phe khổ não. `Anibbānasaṃvattanikā` có nghĩa là không đưa đến Níp-bàn. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. Trong toàn bộ phẩm này, chỉ có các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng.

နီဝရဏဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Triền Cái.

၅. စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Chuyển Luân Vương

၁. ဝိဓာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Phân Loại

၂၂၂. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တိဿော ဝိဓာတိ တယော မာနကောဋ္ဌာသာ, မာနောယေဝ ဝါ. တထာ တထာ ဝိဒဟနတော ဟိ မာနောဝ ဝိဓာတိ ဝုစ္စတိ.

222. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, `tisso vidhā` có nghĩa là ba phần của mạn, hoặc chính là mạn. Thật vậy, chính mạn được gọi là `vidhā` vì nó sắp đặt theo cách này hay cách khác.

၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Chuyển Luân Vương

၂၂၃. ဒုတိယေ [Pg.190] ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိယာ ရာဇတိ, စတူဟိ ဝါ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ, တဿ ရညော. ‘‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ပုညာနုဘာဝေန အဗ္ဘုဂ္ဂတာယ ဝါစာယ စောဒေန္တော စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, တဿ စက္ကဝတ္တိဿ. ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝေန. သတ္တန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ရတနာနန္တိ ပရိစ္ဆိန္နအတ္ထဒဿနံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ. အပိစ –

223. Trong kinh thứ hai, ở đây, trong câu ‘này các Tỳ khưu, của vua Chuyển luân’: Vị ấy tỏa sáng bằng sự thành tựu tài sản của mình, hoặc làm cho thế gian vui thích bằng bốn nhiếp sự, vì thế gọi là `rājā` (vua); `rañño` là của vị vua ấy. Vị ấy thúc đẩy bằng lời nói được phát ra nhờ oai lực của phước báu rằng: ‘Thưa ngài, bánh xe báu hãy lăn đi,’ và làm cho bánh xe lăn chuyển, vì thế gọi là `cakkavattī` (Chuyển luân vương); `cakkavattissa` là của vị Chuyển luân vương ấy. `Pātubhāvā` là do sự xuất hiện. `Sattannaṃ` là sự phân định về số lượng. `Ratanānaṃ` là sự trình bày ý nghĩa đã được phân định. Ở đây, ngữ nguyên là: vì có ý nghĩa làm phát sanh sự vui thích nên gọi là `ratana` (báu vật). Hơn nữa –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘Được trân trọng và vô giá, không gì sánh bằng, khó thấy được; là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt, vì thế được gọi là báu vật.’

စက္ကရတနဿ စ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ အညံ ဒေဝဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ, သဗ္ဗေဝ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ တဿေဝ ပူဇဉ္စ အဘိဝါဒနာဒီနိ စ ကရောန္တီတိ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ. စက္ကရတနဿ စ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ အဂ္ဃော နတ္ထိ, ဣတိ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. စက္ကရတနဉ္စ အညေဟိ လောကေ ဝိဇ္ဇမာနရတနေဟိ အသဒိသန္တိ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ. ယသ္မာ ပန ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မိံယေဝ စက္ကဝတ္တိနော, ဗုဒ္ဓါ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေန ရတနံ. တဒေတံ ဇာတိရူပကုလဣဿရိယာဒီဟိ အနောမဿ ဥဠာရသတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညဿာတိ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. ယထာ စ စက္ကရတနံ, ဧဝံ သေသာနိပီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

Kể từ lúc bánh xe báu xuất hiện, không có nơi thờ phượng chư thiên nào khác; tất cả mọi người đều cúng dường và đảnh lễ, v.v., chỉ riêng bánh xe báu ấy bằng hương hoa, v.v., vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa được trân trọng. Và đối với bánh xe báu, không có giá trị nào (có thể định được) rằng ‘nó đáng giá bao nhiêu tiền,’ vì thế nó cũng là báu vật theo ý nghĩa vô giá. Và bánh xe báu không giống với các báu vật khác hiện có trên thế gian, vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa không gì sánh bằng. Hơn nữa, vì rằng trong kiếp nào chư Phật sanh ra, trong kiếp đó các vua Chuyển luân (cũng sanh ra), và chư Phật chỉ thỉnh thoảng mới sanh ra, vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa khó thấy được. Báu vật này chỉ sanh khởi cho một chúng sanh cao thượng, không hạ liệt về dòng dõi, sắc đẹp, gia tộc, quyền lực, v.v., chứ không phải cho người khác, vì thế nó cũng là báu vật theo ý nghĩa là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt. Như bánh xe báu, các báu vật còn lại cũng vậy. Do đó, đã được nói rằng –

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

‘Được trân trọng và vô giá, không gì sánh bằng, khó thấy được; là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt, vì thế được gọi là báu vật.’

ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တတြာယံ ယောဇနာ – စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါတိ အယုတ္တံ. ဥပ္ပန္နဉှိ စက္ကံ ဝတ္တေတွာ သော စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတီတိ နာယုတ္တံ. ကသ္မာ? စက္ကဝတ္တနနိယမာပေက္ခတာယ. ယော ဟိ နိယမေန စက္ကံ ဝတ္တေဿတိ, သော ပဋိသန္ဓိတော ပဘုတိ ‘‘စက္ကဝတ္တိ ပါတုဘူတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. လဒ္ဓနာမဿ စ ပုရိသဿ မူလုပ္ပတ္တိဝစနတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယော ဟိ ဧသ စက္ကဝတ္တီတိ [Pg.191] လဒ္ဓနာမော သတ္တဝိသေသော, တဿ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတော ပါတုဘာဝေါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဟိ ပါတုဘာဝါ ရတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ. ပါတုဘူတေဟိ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပက္ကေ ပုညသမ္ဘာရေ သော သံယုဇ္ဇတိ, တဒါ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗဟုလဝစနတော စာပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယဒါ ဟိ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ဧကမေဝ ပဌမံ, ပစ္ဆာ ဣတရာနိ ဆ ပါတုဘဝန္တီတိ ဗဟုလဝစနတော စာပိ ဧတံ ယုတ္တံ. ပါတုဘာဝဿ စ အတ္ထဘေဒတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. န ကေဝလဉှိ ပါတုဘူတမေဝ ပါတုဘာဝေါ, ပါတုဘာဝယတီတိ ပါတုဘာဝေါ. အယံ ပါတုဘာဝဿ အတ္ထဘေဒေါ. ယသ္မာ ယော သော ပုညသမ္ဘာရော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပါတုဘာဝယတိ, တသ္မာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ. န ကေဝလဉှိ စက္ကဝတ္တိယေဝ, ဣမာနိ ပန သတ္တ ရတနာနိပိ ပါတုဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ယထေဝ ဟိ သော ပုညသမ္ဘာရော ရညော ဇနကဟေတု, ဧဝံ ရတနာနမ္ပိ ပရိယာယေန ဥပနိဿယဟေတူတိ ယုတ္တမေဝေတံ ‘‘ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ.

Pātubhāvo hotīti có nghĩa là nibbatti hoti (sự sanh khởi xảy ra). Ở đây, cách giải thích là như vầy: (Nói rằng) ‘do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương mà có sự xuất hiện của bảy báu vật’ là không hợp lý. Bởi vì sau khi làm cho bánh xe báu đã sanh khởi được lăn bánh, vị ấy mới được gọi là Chuyển Luân vương, (cho nên nói như vậy) là không hợp lý. (Thật ra) không phải là không hợp lý. Tại sao? Vì có sự trông đợi vào việc chắc chắn sẽ lăn bánh xe. Vị nào chắc chắn sẽ làm cho bánh xe lăn bánh, vị ấy từ lúc tái sanh trở đi, đã đạt đến trạng thái có thể được gọi là: ‘vị Chuyển Luân vương đã xuất hiện’. Và cũng vì đây là lời nói về sự sanh khởi ban đầu của một người đã có được danh hiệu, nên điều này là hợp lý. Bởi vì chúng sanh đặc biệt nào đã có được danh hiệu là ‘Chuyển Luân vương’, sự xuất hiện của vị ấy được gọi là sự tái sanh, đây là ý nghĩa ở đây. Do sự xuất hiện của vị ấy mà các báu vật xuất hiện. Hơn nữa, khi sự tích lũy phước báu đã chín muồi, vị ấy liên kết với các báu vật đã xuất hiện ấy, khi ấy tâm niệm ‘chúng đã xuất hiện’ sanh khởi nơi thế gian đối với các báu vật ấy. Và cũng vì cách nói số nhiều nên điều này là hợp lý. Bởi vì khi tưởng ‘chúng đã xuất hiện’ sanh khởi nơi thế gian đối với các báu vật ấy, khi ấy chỉ có một (báu vật) xuất hiện trước tiên, sau đó sáu báu vật còn lại mới xuất hiện. Do đó, vì cách nói số nhiều nên điều này là hợp lý. Và cũng vì sự khác biệt về ý nghĩa của từ ‘pātubhāva’ (sự xuất hiện) nên điều này là hợp lý. Bởi vì không chỉ đơn thuần sự việc đã xuất hiện là ‘pātubhāva’, mà ‘làm cho xuất hiện’ cũng là ‘pātubhāva’. Đây là sự khác biệt về ý nghĩa của từ ‘pātubhāva’. Bởi vì sự tích lũy phước báu nào làm cho vua Chuyển Luân vương xuất hiện qua sự tái sanh, do đó (mới nói) ‘do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương’. Bởi vì không chỉ có Chuyển Luân vương (xuất hiện), mà cả bảy báu vật này cũng xuất hiện, đây là ý nghĩa ở đây. Bởi vì cũng như sự tích lũy phước báu ấy là nhân sanh thành cho đức vua, cũng vậy, nó là nhân y chỉ một cách gián tiếp cho các báu vật. Do đó, câu nói này là hợp lý: ‘Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương mà có sự xuất hiện của bảy báu vật’.

ဣဒါနိ တေသံ ရတနာနံ သရူပဝသေန ဒဿနတ္ထံ ကတမေသံ သတ္တန္နံ စက္ကရတနဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ကရတနဿာတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပါဓိပ္ပာယော – ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ သိရိဝိဘဝံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ သမတ္ထဿ စက္ကရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ, တထာ ပုရေဘတ္တမေဝ သာဂရပရိယန္တံ ပထဝိံ အနုပရိယာယနသမတ္ထဿ ဝေဟာသင်္ဂမဿ ဟတ္ထိရတနဿ, တာဒိသဿေဝ အဿရတနဿ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ယောဇနပ္ပမာဏံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကဒဿနသမတ္ထဿ မဏိရတနဿ, ဆဗ္ဗိဓံ ဒေါသံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ မနာပစာရိနော ဣတ္ထိရတနဿ, ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အန္တောပထဝိဂတာနံ နိဓီနံ ဒဿနသမတ္ထဿ ဂဟပတိရတနဿ, အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သကလရဇ္ဇာနုသာသနသမတ္ထဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တသင်္ခါတဿ ပရိဏာယကရတနဿ စ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန တေသံ စက္ကရတနာဒီနံ ပါတုဘာဝဝိဓာနံ မဟာသုဒဿနာဒီသု သုတ္တေသု အာဂတမေဝ. အတ္ထောပိဿ တေသံ ဝဏ္ဏနာယ သံဝဏ္ဏိတောယေဝ.

Bây giờ, để chỉ rõ các báu vật ấy theo tự thân của chúng, Ngài đã nói: ‘Bảy báu vật nào? Của bánh xe báu...’ và các câu tiếp theo. Trong đó, ở câu ‘của bánh xe báu...’ và các câu tiếp theo, đây là ý nghĩa tóm tắt: Có sự xuất hiện của bánh xe báu, có khả năng chiếm lấy và ban phát sự vinh quang và quyền lực của bốn đại châu cùng với hai ngàn hòn đảo bao quanh; tương tự, (có sự xuất hiện) của voi báu, đi được trên không và có khả năng đi vòng quanh trái đất đến tận bờ đại dương ngay cả trước bữa ăn sáng; của ngựa báu, cũng có đặc tính tương tự; của ngọc báu, có khả năng xua tan bóng tối trong phạm vi một do tuần và hiển thị ánh sáng ngay cả trong bóng tối dày đặc (bốn phần); của nữ báu, người có phẩm hạnh đoan trang, đã tránh được sáu loại lỗi lầm; của gia chủ báu, có khả năng nhìn thấy các kho tàng ẩn giấu trong lòng đất trong một khu vực rộng một do tuần; và có sự xuất hiện của tướng quân báu, được gọi là trưởng tử, người sau khi được sanh ra từ bụng của hoàng hậu, có khả năng cố vấn cho toàn bộ vương quốc. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, phương thức xuất hiện của bánh xe báu và các báu vật khác đã được trình bày trong các kinh như kinh Đại Thiện Kiến và các kinh khác. Và ý nghĩa của nó cũng đã được giải thích trong các bản chú giải của các kinh ấy.

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနဿာတိအာဒီသု [Pg.192] သရိက္ခကတာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထေဝ ဟိ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနံ သဗ္ဗရတနာနံ ပုရေစရံ, ဧဝံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ပုရေစရန္တိ, ပုရေစရဏဋ္ဌေန စက္ကဝတ္တိရညော စက္ကရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ရတနေသု မဟာကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တံ ဟတ္ထိရတနံ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ မဟန္တံ ဓမ္မကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဟတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော အဿရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝံ, ဣဒမ္ပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝန္တိ ဣမာယ သီဃလဟုဇဝတာယ အဿရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ဒဿေတိ, ဣဒမ္ပိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ တာယ ဧကန္တကုသလတ္တာ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ဉာဏာလောကံ ဒဿေတီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနအာလောကဒဿနဘာဝေန မဏိရတနသဒိသံ ဟောတိ.

Trong câu ‘của niệm giác chi báu...’ và các câu tiếp theo, sự tương đồng nên được hiểu như sau: Cũng như bánh xe báu của vua Chuyển Luân vương đi trước tất cả các báu vật, cũng vậy, niệm giác chi báu đi trước tất cả các pháp thuộc bốn cõi; với ý nghĩa đi trước, nó tương tự như bánh xe báu của vua Chuyển Luân vương. Và trong số các báu vật của vua Chuyển Luân vương, có voi báu, sở hữu thân hình to lớn, rất cao, rộng rãi và vĩ đại; trạch pháp giác chi báu này cũng vậy, sở hữu thân pháp to lớn, rất cao thượng, rộng rãi và vĩ đại, do đó nó tương tự như voi báu. Ngựa báu của vua Chuyển Luân vương thì nhanh, nhẹ và tốc độ; tấn giác chi báu này cũng nhanh, nhẹ và tốc độ; do tính chất nhanh, nhẹ, tốc độ này mà nó tương tự như ngựa báu. Ngọc báu của vua Chuyển Luân vương xua tan bóng tối, hiển thị ánh sáng; hỷ giác chi báu này cũng vậy, do bản chất hoàn toàn thiện của nó, xua tan bóng tối của phiền não; thông qua câu sanh duyên và các duyên khác, nó hiển thị ánh sáng của trí tuệ, do đó, với bản chất xua tan bóng tối và hiển thị ánh sáng này, nó tương tự như ngọc báu.

စက္ကဝတ္တိနော ဣတ္ထိရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတိ. ဣဒမ္ပိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတီတိ ဣတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော ဂဟပတိရတနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဓနဒါနေန ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတိ, ဣဒမ္ပိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ယထိစ္ဆိတာဒိဝသေန အပ္ပနံ သမ္ပာဒေတိ, ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတီတိ ဂဟပတိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိဏာယကရတနံ သဗ္ဗတ္ထကိစ္စသမ္ပာဒနေန အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတိ. ဣဒမ္ပိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ စိတ္တုပ္ပာဒံ လီနုဒ္ဓစ္စတော မောစေတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ ဌပယမာနံ အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတီတိ ပရိဏာယကရတနသဒိသံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုဘူမကော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Nữ báu của vua Chuyển Luân vương làm lắng dịu sự khổ não của thân và tâm, làm nguôi đi sự nóng bức. Khinh an giác chi báu này cũng làm lắng dịu sự khổ não của thân và tâm, làm nguôi đi sự nóng bức, do đó nó tương tự như nữ báu. Gia chủ báu của vua Chuyển Luân vương, vào mỗi lúc mong muốn, bằng cách dâng tặng của cải, đã cắt đứt sự phân tâm và làm cho tâm trở nên nhất điểm; định giác chi báu này cũng vậy, tùy theo ý muốn mà thành tựu an chỉ định, cắt đứt sự phân tâm, làm cho tâm trở nên nhất điểm, do đó nó tương tự như gia chủ báu. Và tướng quân báu của vua Chuyển Luân vương, bằng cách hoàn thành các nhiệm vụ ở mọi nơi, làm cho (nhà vua) không còn bận tâm. Xả giác chi báu này cũng vậy, bằng cách giải thoát tâm sanh khỏi sự hôn trầm và trạo cử và đặt nó vào trạng thái trung bình của sự nỗ lực, làm cho (hành giả) không còn bận tâm, do đó nó tương tự như tướng quân báu. Như vậy, cần phải hiểu rằng trong kinh này, chương phân loại các pháp bao trùm tất cả thuộc bốn cõi đã được thuyết giảng.

၄-၁၀. ဒုပ္ပညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-10. Chú giải kinh Duppañña và các kinh khác

၂၂၅-၂၃၁. စတုတ္ထေ ဧဠမူဂေါတိ မုခေန ဝါစံ နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တောပိ ဒေါသေဟိ မူဂေါ အသမ္ပန္နဝစနော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

Trong kinh thứ tư, eḷamūgo có nghĩa là: Mặc dù có thể thốt ra lời nói bằng miệng, nhưng do các khuyết điểm nên bị câm, lời nói không hoàn hảo. Phần còn lại ở khắp mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ.

Phẩm Chuyển Luân Vương.

၆. သာကစ္ဆဝဂ္ဂေါ

6. Phẩm Đàm Luận

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Thực phẩm

၂၃၂. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ [Pg.193] ပဌမေ အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယာတိအာဒီသု အယံ ပုရိမနယတော ဝိသေသော. န ကေဝလဉှိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဧတေ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာနံ ဝါ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အညေပိ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပရေပိ ဟိ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ သတိသမ္ပဇညံ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရာဒိသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

232. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, ở những câu như “thực phẩm này là để cho niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi”, đây là điểm khác biệt so với phương pháp trước. Thật vậy, không chỉ những loại đã được nói đến này là duyên cho sự sanh khởi của niệm giác chi v.v..., hay cho sự tu tập và viên mãn của các pháp đã sanh, mà còn có những pháp khác cũng nên được hiểu như vậy. Thật vậy, bốn pháp khác cũng đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi: chánh niệm tỉnh giác, tránh xa người thất niệm, thân cận người có chánh niệm đã được thiết lập, và tâm hướng về điều đó. Thật vậy, niệm giác chi sanh khởi nhờ có chánh niệm tỉnh giác trong bảy trường hợp như đi tới v.v...; nhờ tránh xa những người thất niệm, giống như con quạ chú mắt vào bát cơm; nhờ thân cận những người có chánh niệm đã được thiết lập, giống như trưởng lão Tissadatta, trưởng lão Abhaya v.v...; và nhờ tâm có khuynh hướng, xuôi theo, nghiêng về việc thiết lập chánh niệm trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Và đối với giác chi đã sanh khởi do bốn nguyên nhân như vậy, sự tu tập và viên mãn của nó được thành tựu nhờ đạo quả A-la-hán.

သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပရိပုစ္ဆကတာ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ.

Bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi: sự hay hỏi, làm cho vật nền trong sạch, quân bình các căn, tránh xa người thiểu trí, thân cận người có trí tuệ, quán xét phạm vi của trí tuệ sâu xa, và tâm hướng về điều đó. Trong đó, sự hay hỏi có nghĩa là thường xuyên hỏi han, liên quan đến ý nghĩa của uẩn, giới, xứ, căn, lực, giác chi, đạo chi, thiền chi, chỉ và quán.

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ. ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာနိ ဒီဃာနိ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥဿန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. တသ္မာ ကေသာဒိဆေဒနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန ဥစ္ဆာဒနနဟာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော [Pg.194] ဝိယ. ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ.

Làm cho vật nền trong sạch có nghĩa là làm cho các vật nền bên trong và bên ngoài được trong sạch. Thật vậy, khi tóc, móng, lông của vị ấy dài ra, hoặc thân thể bị các chứng bệnh nổi lên và dính đầy mồ hôi, cáu bẩn, thì khi ấy vật nền bên trong không trong sạch, không thanh tịnh. Lại nữa, khi y phục bị cũ, dơ bẩn, hôi hám, hoặc chỗ ở bừa bộn, thì khi ấy vật nền bên ngoài không trong sạch, không thanh tịnh. Do đó, vật nền bên trong cần được làm cho trong sạch bằng cách cắt tóc v.v..., bằng cách làm cho thân thể nhẹ nhàng qua việc gây nôn, xổ ruột v.v..., và bằng cách xoa bóp, tắm rửa. Vật nền bên ngoài cần được làm cho trong sạch bằng cách may vá, giặt giũ, nhuộm, sắp xếp v.v... Thật vậy, khi vật nền bên trong và bên ngoài này không trong sạch, thì trí tuệ sanh khởi trong tâm và tâm sở cũng không trong sạch, không thanh tịnh, giống như ánh sáng của ngọn đèn dầu sanh khởi tùy thuộc vào đèn, bấc và dầu không sạch sẽ. Trái lại, khi vật nền bên trong và bên ngoài trong sạch, thì trí tuệ sanh khởi trong tâm và tâm sở cũng trong sạch, giống như ánh sáng của ngọn đèn dầu sanh khởi tùy thuộc vào đèn, bấc và dầu sạch sẽ. Do đó, có lời dạy rằng: “Làm cho vật nền trong sạch đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi”.

ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ. သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကရဏေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ. သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ နေဝ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ. တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ. တတ္ထာပိ သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Quân bình các căn có nghĩa là làm cho các căn như tín v.v... được đồng đều. Thật vậy, nếu tín căn của vị ấy mạnh, còn các căn khác yếu, thì khi ấy tấn căn không thể làm phận sự sách tấn, niệm căn không thể làm phận sự an trú, định căn không thể làm phận sự không tán loạn, và tuệ căn không thể làm phận sự thấy rõ. Do đó, cần phải làm giảm bớt tín căn ấy bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, hoặc bằng cách không tác ý theo cách đã làm cho nó trở nên mạnh mẽ. Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây. Lại nữa, nếu tấn căn mạnh, thì tín căn không thể làm phận sự quyết đoán, và các căn khác cũng không thể làm các phận sự khác nhau của chúng. Do đó, cần phải làm giảm bớt tấn căn ấy bằng cách tu tập khinh an v.v... Ở đây cũng vậy, câu chuyện về trưởng lão Soṇa cần được nêu ra. Tương tự như vậy, đối với các căn còn lại, cần phải hiểu rằng khi một căn trở nên mạnh, thì các căn khác không có khả năng thực hiện phận sự của chính chúng.

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ. ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ. ဗလဝပညော ပန မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ. စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥဘိန္နံ သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ. ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ. ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ. သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ သမံ ကာတဗ္ဗံ. ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ.

Đặc biệt ở đây, các vị thầy tán thán sự quân bình giữa tín và tuệ, và giữa định và tấn. Thật vậy, người có tín mạnh mà tuệ yếu thì trở nên tin tưởng một cách mù quáng, đặt niềm tin vào đối tượng không xứng đáng. Trái lại, người có tuệ mạnh mà tín yếu thì có khuynh hướng xảo trá; giống như căn bệnh phát sanh từ thuốc, thật khó chữa trị. Suy nghĩ rằng “thiện pháp sanh khởi chỉ bằng sự sanh khởi của tâm”, người ấy vội vàng đi quá xa, không làm các việc bố thí v.v... nên sanh vào địa ngục. Nhờ sự quân bình của cả hai, người ấy chỉ đặt niềm tin vào đối tượng xứng đáng. Lại nữa, người có định mạnh mà tấn yếu thì bị sự lười biếng chi phối, vì định có khuynh hướng thiên về lười biếng. Người có tấn mạnh mà định yếu thì bị sự trạo cử chi phối, vì tấn có khuynh hướng thiên về trạo cử. Nhưng định khi được kết hợp với tấn thì không có cơ hội rơi vào lười biếng; tấn khi được kết hợp với định thì không có cơ hội rơi vào trạo cử. Do đó, cả hai cặp pháp này cần được làm cho quân bình. Thật vậy, nhờ sự quân bình của cả hai mà an chỉ định (appanā) sanh khởi.

အပိ စ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ. သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ. ဥဘိန္နံ [Pg.195] ပန သမတာယပိ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ. သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော, ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ. တသ္မာ သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ, န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’တိ.

Hơn nữa, đối với người hành thiền định, tín dù mạnh mẽ cũng thích hợp. Với lòng tin như vậy, khi quyết tâm, vị ấy sẽ đạt đến an chỉ định. Lại nữa, trong định và tuệ, đối với người hành thiền định, nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp. Quả vậy, nhờ đó vị ấy đạt đến an chỉ định. Đối với người hành thiền quán, tuệ mạnh mẽ là thích hợp. Quả vậy, nhờ đó vị ấy đạt đến sự thấu triệt các tướng. Lại nữa, do sự quân bình của cả hai, an chỉ định cũng xảy ra. Hơn nữa, niệm mạnh mẽ ở mọi nơi là thích hợp. Quả vậy, niệm bảo vệ tâm khỏi rơi vào trạo cử do năng lực của tín, tấn, tuệ thuộc phe trạo cử, và khỏi rơi vào giải đãi do định thuộc phe giải đãi. Do đó, niệm ấy được mong muốn ở mọi nơi, như muối trong tất cả các món ăn, và như vị đại thần lo mọi việc trong tất cả các công việc của vua. Vì thế, đã được nói rằng: “Lại nữa, niệm được Đức Thế Tôn nói là cần thiết ở mọi nơi. Vì sao? Vì tâm có niệm làm nơi nương tựa, và niệm có sự bảo vệ làm hiện trạng, không có niệm thì không có sự sách tấn và chế ngự tâm.”

ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ. ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

‘Tránh xa người thiểu trí’ là tránh xa những người có trí tuệ kém cỏi, không thâm nhập vào các pháp như uẩn v.v. ‘Thân cận người có trí tuệ’ là thân cận người có tuệ sanh diệt, có khả năng nắm bắt năm mươi tướng đồng đều. ‘Quán xét hành xứ của trí tuệ thâm sâu’ là quán xét sự khác biệt bằng trí tuệ thâm sâu phát sinh trong các pháp thâm sâu như uẩn v.v. ‘Sự hướng tâm đến điều đó’ là có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sinh trạch pháp giác chi trong các oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm v.v. Lại nữa, đối với giác chi đã phát sinh như vậy, sự tu tập viên mãn xảy ra bằng A-la-hán đạo.

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ, အာနိသံသဒဿာဝိတာ, ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

Mười một pháp đưa đến sự phát sinh của tấn giác chi: sự thường quán xét nỗi sợ cõi khổ, sự thường thấy được lợi ích, sự thường quán xét con đường phải đi, sự thường quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực, sự thường quán xét sự vĩ đại của tài sản thừa kế, sự thường quán xét sự vĩ đại của Bậc Đạo Sư, sự thường quán xét sự vĩ đại của dòng dõi, sự thường quán xét sự vĩ đại của các bạn đồng phạm hạnh, sự thường tránh xa người lười biếng, sự thường thân cận người tinh tấn, và sự có tâm hướng về điều đó.

တတ္ထ ‘‘နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလခိပနကုမီနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါဇနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရတုန္နဿ ပန သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္စိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပာဒေတုံ. အယမေဝ တေ ဘိက္ခု ကာလော’’တိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

Trong số đó, đối với người quán xét nỗi sợ cõi khổ như sau, tấn giác chi cũng phát sinh: “Ngay cả trong khi đang chịu đựng khổ đau to lớn trong các địa ngục, bắt đầu từ việc bị hành hạ bằng năm cách trói buộc; ngay cả trong khi bị bắt bằng lưới, bẫy, v.v. trong loài bàng sanh; hay trong khi kéo xe, v.v., bị đánh đập bằng roi có gai; ngay cả trong cảnh giới ngạ quỷ, trong khi bị hành hạ bởi đói và khát trong nhiều ngàn năm, thậm chí trong một Phật kỳ; ngay cả trong loài a-tu-la Kālakañcika, trong khi chịu đựng khổ đau do gió, nắng, v.v. với thân thể chỉ còn da và xương, cao sáu mươi đến tám mươi cubit, cũng không thể làm phát sinh tấn giác chi. Này Tỳ khưu, đây chính là thời điểm của ngươi.”

‘‘န သက္ကာ ကုသီတေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-မဟာသာဝကေဟေဝ [Pg.196] ဂတမဂ္ဂေါ တေ ဂန္တဗ္ဗော. သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တု’’န္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

(Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người thấy được lợi ích như sau: “Không thể bởi người lười biếng mà đắc được chín pháp siêu thế, chỉ có thể bởi người đã khởi sự tinh tấn. Đây là lợi ích của sự tinh tấn.” (Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người quán xét con đường phải đi như sau: “Con đường mà tất cả các vị Chánh Đẳng Giác, Độc Giác Phật, và đại thinh văn đã đi, ngươi phải đi. Và con đường ấy không thể đi được bởi người lười biếng.”

‘‘ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ ‘တံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’တိ တေ ပဏီတာနိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနိ ဒေန္တိ. အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသမာနာ ဒေန္တိ. သတ္ထာရာပိ ‘‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှိဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’’တိ န ဧဝံ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညာတာ, အထ ခေါ ‘‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနောဝ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ, သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍံ အပစာယိဿသိ, အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မဟာမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ.

(Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực như sau, giống như trường hợp của trưởng lão Mahāmitta: “Những người cúng dường ngươi bằng vật thực khất thực v.v., những người này không phải là bà con, không phải là tôi tớ hay người làm công, họ cũng không cúng dường những vật thực khất thực cao quý này với ý nghĩ ‘chúng tôi sẽ sống nương tựa vào vị này’. Mà họ cúng dường với hy vọng việc làm của họ sẽ có kết quả lớn. Bậc Đạo Sư cũng đã không cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này sau khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ có thân thể cường tráng và sống an lạc’. Mà Ngài đã cho phép các vật dụng với ý nghĩ: ‘Vị này, trong khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ thực hành sa-môn pháp và giải thoát khỏi khổ luân hồi’. Vậy nay, nếu ngươi sống lười biếng, ngươi sẽ không thể hiện sự tôn trọng đối với vật thực khất thực ấy. Quả vậy, chỉ có người đã khởi sự tinh tấn mới được gọi là có sự tôn trọng đối với vật thực khất thực.”

ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ. တဿေဝ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ. သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ, တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသိ, အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကံ ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တာမှီ’’တိ. ‘‘ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ, အမ္မာ’’တိ.

Nghe nói, vị trưởng lão sống trong một hang động tên là Kassakaleṇa. Trong làng khất thực của ngài, một nữ đại thí chủ xem ngài như con trai và chăm sóc ngài. Một hôm, khi đi vào rừng, bà nói với con gái: “Này con, ở chỗ kia có gạo cũ, chỗ kia có sữa, chỗ kia có bơ sữa, chỗ kia có đường phèn. Khi anh của con, Tôn giả Mitta, đến, hãy nấu cơm và dâng cúng cùng với sữa, bơ sữa, và đường phèn. Con cũng hãy ăn. Còn mẹ, mẹ đã ăn cơm cũ nấu từ hôm qua với cháo chua rồi.” (Cô con gái hỏi:) “Ban ngày mẹ sẽ ăn gì ạ?” (Bà mẹ đáp:) “Này con, hãy nấu cháo chua với tấm và bỏ thêm ít lá rau rồi để đó cho mẹ.”

ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ ‘‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ, တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ, တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ န ဝတ္ထုံ န ဘတ္တံ န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ, တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ, တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ, အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဂဏှိတု’’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ, စီဝရံ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ ‘‘အရဟတ္တံ [Pg.197] အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ. ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိက္ခမိ. လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ –

Vị Trưởng lão vừa đắp y, vừa lấy bát ra thì nghe tiếng ấy, liền tự khiển trách mình: “Nghe nói nữ đại thí chủ ăn cơm cũ với cháo loãng, ban ngày cũng sẽ ăn cháo tấm nấu với lá sâu, còn vì lợi ích của ngươi mà bà dặn dò (chuẩn bị) gạo cũ v.v... Và do nương vào ngươi, bà ấy không mong ruộng, không mong đất, không mong cơm, không mong y phục, nhưng bà ấy cho là vì mong mỏi ba loại thành tựu. Ngươi có thể cho bà ấy những thành tựu ấy không, hay không thể cho? Lại nữa, món vật thực khất thực này, ngươi không thể thọ nhận với tâm còn tham, còn sân, còn si.” (Nghĩ vậy), ngài bỏ bát vào túi, tháo dây thắt lưng, quay trở lại, đi về hang Kassaka, đặt bát dưới giường, đặt y trên sào phơi y, rồi quyết tâm tinh tấn: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ra khỏi đây,” rồi ngồi xuống. Vị tỳ-khưu đã từng an trú (trong thiền định), sau một thời gian dài không dể duôi, đã phát triển tuệ quán, ngay trước giờ thọ thực đã chứng đắc A-la-hán, trở thành bậc đại lậu tận, như hoa sen đang nở, vừa mỉm cười vừa đi ra. Vị thiên nữ trú ngụ trên cây ở cửa hang –

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ. –

– đã nói: “Kính lễ ngài, bậc nhân sĩ cao quý, kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân; vị nào mà các lậu hoặc đã tận diệt, thưa ngài, ngài là bậc đáng được cúng dường.”

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘‘ပါတောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ.

(Vị thiên nữ) thốt lên lời cảm hứng: “Bạch ngài, sau khi dâng cúng vật thực cho các bậc A-la-hán như ngài đã vào (làng) để khất thực, các bà lão sẽ được giải thoát khỏi khổ.” Vị Trưởng lão đứng dậy, mở cửa, nhìn xem thời gian, biết rằng “vẫn còn sớm,” rồi mang y bát đi vào làng.

ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါရံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ. သာ ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ထေရော ‘‘သုခံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာပိ တံ ဩလောကယမာနာဝ အဋ္ဌာသိ. ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ မုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ.

Cô gái cũng đã chuẩn bị cơm xong, vừa nhìn ra cửa vừa ngồi (đợi), nghĩ rằng: “Bây giờ huynh trưởng của ta sẽ đến, bây giờ ngài sẽ đến.” Khi vị Trưởng lão đến cửa nhà, cô ấy nhận lấy bát, đổ đầy vật thực khất thực gồm sữa, bơ lỏng và đường phèn, rồi đặt vào tay ngài. Vị Trưởng lão sau khi chú nguyện “mong cho được an lạc” rồi ra đi. Cô ấy cũng đứng nhìn theo ngài. Vì lúc ấy, sắc da của vị Trưởng lão đã trở nên vô cùng trong sạch, các căn rất trong sáng, gương mặt tỏa sáng rực rỡ như trái thốt nốt chín vừa rụng khỏi cuống.

မဟာဥပါသိကာ အရညတော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဥပါသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ.

Nữ đại thí chủ từ rừng trở về hỏi: “Này con, huynh trưởng của con đã đến chưa?” Cô gái đã kể lại toàn bộ sự việc ấy. Nữ thí chủ biết rằng: “Hôm nay, phận sự xuất gia của con trai ta đã đạt đến đỉnh cao,” liền nói: “Này con, huynh trưởng của con hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, không còn chán nản nữa.”

‘‘မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထုဒါယဇ္ဇံ, ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ, တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ. ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ, သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီ’’တိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“Lại nữa, tài sản thừa kế này của bậc Đạo Sư là vĩ đại, đó là bảy Thánh tài, kẻ lười biếng không thể nhận lấy được. Ví như người con hành xử sai trái, cha mẹ tuyên bố từ bỏ rằng: ‘Người này không phải con của chúng ta,’ sau khi họ qua đời, người ấy không nhận được tài sản thừa kế; cũng vậy, kẻ lười biếng không nhận được tài sản thừa kế là Thánh tài này, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới nhận được.” Khi quán xét sự vĩ đại của tài sản thừa kế như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘မဟာ [Pg.198] ခေါ ပန တေ သတ္ထာ, သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလေပိ အဘိနိက္ခမနေပိ အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန-ယမကပါဋိဟာရိယ-ဒေဝေါရောဟန-အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ယုတ္တံ နု ခေါ တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတု’’န္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“Lại nữa, bậc Đạo Sư của ngươi là bậc vĩ đại. Vì rằng, cả trong lúc bậc Đạo Sư của ngươi thọ sanh trong lòng mẹ, lúc xuất gia, lúc chứng ngộ, lúc chuyển Pháp luân, lúc thể hiện song thông, lúc từ cõi trời xuống, lúc xả bỏ thọ hành, và cả trong lúc nhập Niết-bàn, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Đã xuất gia trong giáo pháp của bậc Đạo Sư như vậy, có thích hợp chăng cho ngươi lại trở thành kẻ lười biếng?” Khi quán xét sự vĩ đại của bậc Đạo Sư như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကော, အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတဥက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတောသိ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော, တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတု’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“Về dòng dõi, nay ngươi không phải thuộc dòng dõi thấp kém; ngươi sinh ra trong dòng vua Okkāka, xuất thân từ dòng truyền thừa không gián đoạn của vua Mahāsammata, là cháu của vua Suddhodana và hoàng hậu Mahāmāyā, là em của Trưởng lão Rāhula. Một người như ngươi, đã là một vị Phật tử như vậy, không thích hợp để sống lười biếng.” Khi quán xét sự cao quý của dòng dõi như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên.

‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိ မဟာသာဝကာ စ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. တွံ ပန ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, န ပဋိပဇ္ဇသီ’’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

“Cả ngài Sāriputta và Moggallāna, và tám mươi vị đại thinh văn, chính nhờ tinh tấn đã chứng ngộ pháp siêu thế. Còn ngươi, ngươi có thực hành theo con đường của các vị đồng phạm hạnh ấy hay không?” Khi quán xét sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên.

ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝီရိယုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

(Tinh tấn giác chi) cũng khởi lên đối với người tránh xa những kẻ lười biếng, những người đã từ bỏ tinh tấn về thân và tâm, giống như con trăn nằm sau khi đã ăn no; đối với người thân cận những bậc có tinh tấn đã được khởi lên, có tâm hướng đến (Niết-bàn); và đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh tinh tấn trong các oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm. Lại nữa, đối với (tinh tấn giác chi) đã khởi lên như vậy, sự tu tập được viên mãn bằng A-la-hán đạo.

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မော, သံဃော, သီလံ, စာဂေါ, ဒေဝတာနုဿတိ, ဥပသမာနုဿတိ, လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

Mười một pháp đưa đến sự khởi lên của hỷ giác chi – niệm Phật, (niệm) Pháp, Tăng, Giới, Thí, niệm Thiên, niệm sự tịch tịnh, sự tránh xa người thô thiển, sự thân cận người hòa nhã, sự quán xét các kinh điển tạo niềm tịnh tín, và sự hướng tâm đến điều đó.

ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနော ဒသသီလပဉ္စသီလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတံ ဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘‘ဧဝံ နာမ အဒမှာ’’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ, တထာရူပါနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ [Pg.199] န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

Thật vậy, đối với người tùy niệm các ân đức Phật, hỷ giác chi khởi sanh, tràn ngập khắp toàn thân cho đến cận hành định; đối với người tùy niệm các ân đức Pháp và Tăng cũng vậy; đối với người quán xét Tứ Thanh Tịnh Giới đã được gìn giữ không gián đoạn trong thời gian dài; đối với người tại gia quán xét mười giới hoặc năm giới; đối với người quán xét sự xả ly của mình, sau khi đã cúng dường vật thực cao quý đến các vị đồng phạm hạnh trong lúc có nạn đói kém v.v... rằng: "Ta đã cúng dường như vậy"; đối với người tại gia quán xét sự bố thí đã được dâng đến các bậc có giới trong thời buổi như vậy; đối với người quán xét sự hiện hữu nơi tự thân những phẩm chất tương tự như những phẩm chất mà nhờ đó các vị đã thành tựu và đạt đến cảnh trời; đối với người quán xét rằng: "Các phiền não đã được trấn áp bằng thiền chứng không khởi lên trong sáu mươi hay bảy mươi năm"; đối với người tránh xa những hạng người khô khan, giống như bụi trên lưng lừa, do không có lòng tịnh tín và mến mộ đối với Phật v.v..., có thái độ khô khan được biểu lộ qua hành động thiếu tôn kính khi thấy bảo tháp, cây bồ đề, và các trưởng lão; đối với người thân cận những hạng người nhu thuận, có tâm mềm mại, có nhiều lòng tịnh tín đối với Phật v.v...; đối với người quán xét những bài kinh đáng tịnh tín, làm sáng tỏ ân đức Tam Bảo; hỷ giác chi cũng khởi sanh cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh hỷ trong các oai nghi đi, đứng, v.v... Hơn nữa, đối với hỷ giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo.

သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ, ဥတုသုခသေဝနတာ, ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ, မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ, သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ပဿဒ္ဓကာယ-ပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

Bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của khinh an giác chi: thường xuyên dùng vật thực cao quý, thường xuyên ở trong thời tiết dễ chịu, thường xuyên ở trong oai nghi dễ chịu, có sự thực hành trung bình, tránh xa người có thân bồn chồn, thân cận người có thân khinh an, và có tâm hướng về điều ấy.

ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပာယံ ဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမောဝ ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏာ. ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနောဝ ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပာဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

Thật vậy, khinh an khởi sanh cho người dùng vật thực cao quý và bổ dưỡng, và cho người thường ở trong thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp, giữa các thời tiết nóng và lạnh, và giữa các oai nghi đứng v.v... Nhưng điều này không được nói đến liên quan đến người là bậc đại nhân, người có thể chịu đựng mọi thời tiết và mọi oai nghi. Nó khởi sanh cho người có sự tương hợp và không tương hợp, khi người ấy tránh các thời tiết và oai nghi không tương hợp và chỉ sử dụng những gì tương hợp. Sự thực hành trung bình được gọi là sự quán xét nghiệp là của riêng mình và của người khác. Nhờ sự thực hành trung bình này mà nó khởi sanh. Nó cũng khởi sanh cho người tránh xa hạng người có thân bồn chồn, là người đi lang thang làm hại người khác bằng cục đất, gậy gộc v.v...; cho người thân cận hạng người có thân khinh an, có tay chân được chế ngự; và cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh khinh an trong các oai nghi đứng, ngồi v.v... Hơn nữa, đối với khinh an giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo.

ဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ, နိမိတ္တကုသလတာ, သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ သမ္ပဟံသနတာ, သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ, အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Mười pháp đưa đến sự sanh khởi của định giác chi: việc làm cho trong sạch các vật, việc thực hành sự quân bình các căn, sự khéo léo về tướng, việc sách tấn tâm đúng lúc, việc chế ngự tâm đúng lúc, việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc, việc xả đối với tâm đúng lúc, tránh xa người không có định, thân cận người có định, và có tâm hướng về điều ấy. Trong đó, việc làm cho trong sạch các vật và việc thực hành sự quân bình các căn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói.

နိမိတ္တကုသလတာ [Pg.200] နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ. သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ. သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ. သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနံ ဝိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ. အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ. ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ သမ္ပဟံသနတာ’’တိ.

Sự khéo léo về tướng là sự khéo léo trong việc nắm bắt tướng kasina. Việc sách tấn tâm đúng lúc là khi tâm bị thụ động do tinh tấn quá yếu ớt v.v..., vào lúc đó, sách tấn nó bằng cách làm khởi sanh trạch pháp, tinh tấn, và hỷ giác chi. Việc chế ngự tâm đúng lúc là khi tâm bị trạo cử do tinh tấn quá căng thẳng v.v..., vào lúc đó, chế ngự nó bằng cách làm khởi sanh khinh an, định, và xả giác chi. Việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc là khi tâm không có vị ngọt do sự thực hành trí tuệ yếu ớt hoặc do sự vắng mặt của an tịnh lạc, vào lúc đó, làm cho nó xúc động bằng cách quán xét tám vật gây xúc động. Tám vật gây xúc động là: bốn thứ sanh, già, bệnh, chết; khổ ở cõi dữ là thứ năm; khổ có gốc rễ trong vòng luân hồi ở quá khứ; khổ có gốc rễ trong vòng luân hồi ở tương lai; và khổ có gốc rễ trong việc tìm kiếm vật thực ở hiện tại. Và làm phát sanh lòng tịnh tín bằng cách tùy niệm ân đức Tam Bảo. Đây được gọi là "việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc".

သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု. အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ’’တိ. အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပာဒနတ္ထမေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

Việc xả đối với tâm đúng lúc là khi tâm, nhờ thực hành đúng đắn, không thụ động, không trạo cử, không thiếu vị ngọt, diễn tiến quân bình trên đối tượng, và đi vào con đường của chỉ, lúc đó không cần nỗ lực trong việc sách tấn, chế ngự, hay làm cho hoan hỷ, giống như người đánh xe không cần nỗ lực đối với những con ngựa đang chạy đều. Đây được gọi là "việc xả đối với tâm đúng lúc". Tránh xa người không có định là việc tránh xa những người có tâm tán loạn, chưa đạt đến cận hành định hay an chỉ định. Thân cận người có định là việc phục vụ, kết giao, và hầu cận những người có tâm định tĩnh nhờ cận hành định hay an chỉ định. Có tâm hướng về điều ấy là có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về chỉ để làm phát sanh định trong các oai nghi đứng, ngồi v.v... Thật vậy, đối với người thực hành như vậy, định giác chi này khởi sanh. Hơn nữa, đối với định giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo.

ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ, သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ, သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘တွံ အတ္တနောဝ ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ, ဧသောပိ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ, တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏေန စ – ‘‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ, သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘ဣဒံ [Pg.201] စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရတဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ, သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာယံ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

Năm pháp đưa đến sự sanh khởi của xả giác chi – tính trung lập đối với chúng sanh, tính trung lập đối với các pháp hữu vi, sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi, sự thân cận người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và sự hướng tâm đến trạng thái ấy. Trong ấy, vị ấy làm phát sanh tính trung lập đối với chúng sanh bằng hai cách – bằng cách quán xét về nghiệp là sở hữu của chúng sanh như vầy: ‘Bạn đến đây do nghiệp của chính mình và sẽ ra đi do nghiệp của chính mình; người này cũng vậy, đến đây do nghiệp của chính mình và sẽ ra đi do nghiệp của chính mình. Bạn luyến ái ai chứ?’ và bằng cách quán xét về tính vô ngã như vầy: ‘Về phương diện chân đế, thực sự không có chúng sanh nào cả. Vậy bạn luyến ái ai chứ?’. Vị ấy làm phát sanh tính trung lập đối với các pháp hữu vi bằng hai cách – bằng cách quán xét về tính vô chủ như vầy: ‘Tấm y này, tuần tự, sau khi biến đổi màu sắc và trở nên cũ kỹ, sẽ thành miếng giẻ lau chân và bị vứt bỏ bằng đầu gậy. Nếu nó có chủ, người ấy sẽ không để nó bị hủy hoại như vậy,’ và bằng cách quán xét về tính tạm thời như vầy: ‘Cái này không bền lâu, nó chỉ là tạm thời.’ Và như đối với y, sự áp dụng cũng nên được thực hiện đối với bát, v.v.

သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟိ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထာဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒန-သူစိကမ္မ-စီဝရဓောဝန-ရဇန-ပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ, အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’’န္တိ ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ အာလောကေတိ, အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘မုဟုတ္တံ တာဝ အသုကံ ပေသေထာ’’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမေဿထာ’’တိ န ဒေတိ, အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ. ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတောပိ ‘‘မယမ္ပိ ဣမံ ဓနာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ. ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသိနော, အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ. ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပံ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

Về ‘sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi,’ ở đây, người nào, dù là cư sĩ luyến ái con trai con gái của mình, hay là tu sĩ luyến ái đệ tử, người đồng sư, v.v., tự tay mình làm các việc như cắt tóc, may vá, giặt y, nhuộm y, nung bát, v.v. cho họ; chỉ một chốc không thấy liền nhìn quanh quất đây đó như con nai lạc đàn, nói rằng: ‘Sa-di kia đâu rồi? Vị trẻ kia đâu rồi?’; dù được người khác yêu cầu rằng: ‘Xin hãy cho mượn vị kia một lát để cắt tóc, v.v.,’ cũng không cho, nói rằng: ‘Chính chúng tôi còn chưa để vị ấy làm việc cho mình, các ông đem vị ấy đi sẽ làm vị ấy mệt nhọc,’ người này được gọi là người luyến ái chúng sanh. Lại nữa, người nào luyến ái y, bát, đĩa, gậy, v.v., không cho người khác dùng tay chạm vào, dù được hỏi mượn một lúc cũng nói: ‘Chính chúng tôi còn trân quý vật này không dám dùng, sao lại cho các ông được?’, người này được gọi là người luyến ái các pháp hữu vi. Lại nữa, người nào giữ thái độ trung lập, dửng dưng đối với cả hai đối tượng ấy, người này được gọi là người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi. Như vậy, xả giác chi này sanh khởi cho người tránh xa hạng người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi như thế, cho người thân cận hạng người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm cho nó phát sanh trong các oai nghi đi, đứng, v.v. Hơn nữa, đối với giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo.

အသုဘနိမိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘေဒါ ဒသ အသုဘာရမ္မဏာ ဓမ္မာ. ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, ဥပ္ပာဒကမနသိကာရော. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

‘Dấu hiệu của sự bất tịnh’ là mười pháp làm đối tượng bất tịnh, có các loại như tử thi sình trương, v.v. Về ‘sự thực hành nhiều lần tác ý như lý,’ ở đây, tác ý như lý có nghĩa là tác ý phương tiện, tác ý đúng đường, tác ý làm phát sanh. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục – sự nắm bắt dấu hiệu bất tịnh, sự chuyên tâm tu tập về bất tịnh, sự phòng hộ các căn, sự biết tiết độ trong ăn uống, sự thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp.

ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿာပိ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရဿာပိ, စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ [Pg.202] သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ –

Thật vậy, tham dục được đoạn trừ đối với người nắm bắt mười loại dấu hiệu bất tịnh, đối với người tu tập về chúng, đối với người có các căn được phòng hộ, và đối với người biết tiết độ trong ăn uống, có thói quen duy trì sự sống bằng cách uống nước khi bụng còn có thể chứa thêm bốn hoặc năm miếng ăn. Do đó, điều này đã được nói rằng –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃);

“Để lại bốn năm miếng ăn, rồi uống nước vào; Như thế là đủ cho vị Tỳ khưu có tâm quyết chí, để sống được an lạc.”

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ အသုဘဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိမိတ္တာယ-သပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

Tham dục cũng được đoạn trừ đối với người thân cận những người bạn lành, những người ưa thích tu tập về bất tịnh, giống như Trưởng lão Tissa, người thực hành đề mục bất tịnh; và nó cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến mười dấu hiệu bất tịnh trong các oai nghi đi, đứng, v.v. Do đó, đã nói rằng: ‘Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục.’ Hơn nữa, đối với tham dục đã được đoạn trừ bằng sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ A-la-hán đạo.

မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ, စေတောဝိမုတ္တီတိ အပ္ပနာယေဝ. ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာနုယောဂေါ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

Về ‘tâm giải thoát do từ ái,’ ở đây, khi nói ‘từ ái,’ cả an chỉ định và cận hành định đều được chấp nhận; khi nói ‘tâm giải thoát,’ chỉ có an chỉ định. ‘Tác ý như lý’ có đặc điểm như đã nói. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận – sự nắm bắt dấu hiệu của từ ái, sự chuyên tâm tu tập từ ái, sự quán xét về nghiệp là sở hữu của chúng sanh, sự thường xuyên quán xét, sự thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp.

ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, တထာ ဩဓိသောအနောဓိသောဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာပိ. ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ? ကိမဿ သီလာဒီနိ နာသေတုံ သက္ခိဿသိ? နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ? ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရတတ္တအယသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာသဒိသံ ဟောတိ. ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ? ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ? ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ? အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝေသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ဥဘယကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ[Pg.203]. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

Quả vậy, sân hận cũng được đoạn trừ đối với người học tâm từ bằng một trong các cách biến mãn có chỉ định, không chỉ định, và biến mãn theo phương hướng; tương tự, (sân hận cũng được đoạn trừ) đối với người tu tập tâm từ bằng cách biến mãn có chỉ định, không chỉ định, và biến mãn theo phương hướng. "Ngươi nổi giận với người này thì sẽ làm được gì? Ngươi có thể phá hoại giới đức v.v... của người ấy chăng? Chẳng phải ngươi đã đến đây do nghiệp của mình và sẽ ra đi cũng do nghiệp của chính mình sao? Việc nổi giận với người khác giống như muốn lấy than không lửa, thanh sắt nóng đỏ, phân uế v.v... để đánh người khác. Người này nổi giận với ngươi thì sẽ làm được gì? Người ấy có thể phá hoại giới đức v.v... của ngươi chăng? Người ấy đã đến đây do nghiệp của mình và sẽ ra đi cũng do nghiệp của chính mình. Cơn giận này sẽ rơi xuống đầu của chính người ấy, giống như món quà không được nhận, và giống như nắm bụi được ném ngược chiều gió." Sân hận được đoạn trừ đối với người quán xét như vậy về nghiệp là của riêng của mình và của người khác, đối với người sau khi quán xét nghiệp là của riêng của cả hai, an trú trong sự thẩm sát, đối với người thân cận các thiện hữu tri thức, những vị ưa thích tu tập tâm từ, giống như trưởng lão Assagutta. (Sân hận) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến tâm từ trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận." Hơn nữa, đối với sân hận đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào Bất Lai Đạo.

အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အရတီတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အပိ စ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

Câu bắt đầu bằng "Này các Tỳ khưu, có sự không hoan hỷ" v.v... có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên: sự nắm giữ tướng trong việc ăn quá độ, sự thay đổi oai nghi, sự tác ý đến tưởng về ánh sáng, sự sống ở ngoài trời, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp.

အာဟရဟတ္ထကံ, ဘုတ္တဝမိတကံ, တတြဝဋ္ဋကံ, အလံသာဋကံ, ကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတီတိ ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကဒီပါလောကဥက္ကာလောကေ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿာပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿာပိ, မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

Quả vậy, đối với người thực hành pháp sa-môn, sau khi đã ăn đến mức phải có người kéo tay, ăn đến mức nôn mửa, ăn đến mức lăn lộn tại chỗ, ăn đến mức y phục tuột ra, ăn đến mức quạ có thể mổ thức ăn trong miệng, khi đang ngồi ở nơi kín đáo ban đêm hay ban ngày, hôn trầm thụy miên đến bao trùm như một con voi lớn. Nhưng đối với vị tỳ khưu có thói quen sinh hoạt bằng cách chừa lại khoảng bốn năm miếng ăn rồi uống nước, điều đó không xảy ra. Như vậy, hôn trầm thụy miên được đoạn trừ đối với người nắm giữ tướng trong việc ăn quá độ. (Hôn trầm thụy miên được đoạn trừ) đối với người thay đổi sang oai nghi khác khi hôn trầm thụy miên xâm nhập vào oai nghi nào đó; đối với người tác ý đến ánh sáng mặt trăng, ánh sáng đèn, ánh sáng đuốc vào ban đêm, và tác ý đến ánh sáng mặt trời vào ban ngày; đối với người sống ở ngoài trời; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức đã đoạn trừ hôn trầm thụy miên, giống như trưởng lão Mahākassapa. (Hôn trầm thụy miên) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến các hạnh đầu-đà trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên." Hơn nữa, đối với hôn trầm thụy miên đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào A-la-hán Đạo.

အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ စေတသော ဝူပသမောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဒ္ဓသေဝိတတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

Các câu bắt đầu bằng "Này các Tỳ khưu, có sự an tịnh của tâm" v.v... có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự thông thạo luật, sự thân cận bậc trưởng thượng, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp.

ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဒ္ဓေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿာပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ [Pg.204] ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတီတိ.

Quả vậy, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ đối với người học một, hai, ba, bốn, hoặc năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa; đối với người hay hỏi han về những điều thích hợp và không thích hợp; đối với người thông thạo các điều chế định trong luật do đã thực hành thuần thục; đối với người đến gần các vị trưởng lão, các vị đại trưởng lão; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức là những vị trì luật, giống như trưởng lão Upāli. (Trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến những điều thích hợp và không thích hợp trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá." Hơn nữa, khi trạo cử hối quá đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai của trạo cử xảy ra nhờ vào A-la-hán Đạo, và của hối quá xảy ra nhờ vào Bất Lai Đạo.

ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီနိပိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

Các câu bắt đầu bằng "Các pháp thiện và bất thiện" v.v... cũng có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự thông thạo luật, sự có nhiều thắng giải, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp.

ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿာပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒေသနံ တီဟိ ဘဝေဟိ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

Quả vậy, hoài nghi cũng được đoạn trừ đối với người học một... cho đến... năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa; đối với người hay hỏi han liên quan đến Tam Bảo; đối với người đã thực hành thuần thục trong luật; đối với người có nhiều thắng giải, được gọi là niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức, những vị có tín thắng giải, giống như trưởng lão Vakkali. (Hoài nghi) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến ân đức của Tam Bảo trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi." Hơn nữa, đối với hoài nghi đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào Dự Lưu Đạo. Như vậy, trong bài kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng, làm cho (chúng sanh) thoát khỏi ba cõi hữu, và đã đạt đến đỉnh cao là A-la-hán. Vào cuối bài pháp, năm trăm vị tỳ khưu đã chứng đắc A-la-hán quả.

၂. ပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Kinh Pháp Môn

၂၃၃. ဒုတိယေ သမ္ဗဟုလာတိ ဝိနယပရိယာယေန တယော ဇနာ သမ္ဗဟုလာတိ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ သံဃော. သုတ္တန္တပရိယာယေန တယော တယော ဧဝ, တတော ဥဒ္ဓံ သမ္ဗဟုလာ. ဣဓ သုတ္တန္တပရိယာယေန သမ္ဗဟုလာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသူတိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာ. တေ ပန န တာဝ ပဝိဋ္ဌာ, ‘‘ပဝိသိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တတ္တာ ပန ပဝိသိံသူတိ ဝုတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ‘‘ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ နိက္ခန္တပုရိသော တံ ဂါမံ အပတ္တောပိ ‘‘ကဟံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂါမံ ဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ. ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမောတိ ဇေတဝနဿ အဝိဒူရေ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော အတ္ထိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သမဏော အာဝုသောတိ အာဝုသော တုမှာကံ သတ္ထာ သမဏော ဂေါတမော.

233. Trong kinh thứ hai. Sambahulāti: Theo văn phong Luật tạng, ba người được gọi là sambahulā (nhiều vị), trên số đó là Tăng chúng. Theo văn phong Kinh tạng, ba người chỉ là ba người, trên số đó (mới gọi là) sambahulā. Ở đây, nên hiểu (sambahulā) theo văn phong Kinh tạng. Piṇḍāya pavisiṃsūti có nghĩa là đã đi vào để khất thực. Nhưng các vị ấy vẫn chưa đi vào, nhưng vì đã đi ra với ý nghĩ “chúng ta sẽ đi vào” nên được nói là “đã đi vào”. Giống như thế nào? Giống như một người đã đi ra với ý nghĩ “tôi sẽ đi đến làng”, dù chưa đến làng đó, khi được hỏi “người tên đó ở đâu?” thì được trả lời là “đã đi đến làng rồi”, cũng vậy. Paribbājakānaṃ ārāmoti: không xa tu viện Jetavana, có một khu vườn của các du sĩ ngoại đạo, câu này được nói ra nhắm đến khu vườn ấy. Samaṇo āvusoti có nghĩa là: Này các hiền giả, bậc Đạo sư của quý vị, Sa-môn Gotama.

မယမ္ပိ ခေါ အာဝုသော သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ တိတ္ထိယာနံ သမယေ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ဧတံ နတ္ထိ[Pg.205]. တေ ပန အာရာမံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ အညံ ဩလောကေန္တော ဝိယ အညဝိဟိတကာ ဝိယ ဟုတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တိ. တတော ‘‘သမဏော ဂေါတမော ‘ဣဒံ ပဇဟထ ဣဒံ ဘာဝေထာ’တိ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော အာရာမံ ဂန္တွာ အာရာမမဇ္ဈေ အာသနံ ပညာပေတွာ ဥပဋ္ဌာယကဥပဋ္ဌာယိကာဟိ ပရိဝုတာ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ကာယံ ဥန္နာမေတွာ အတ္တနော သယမ္ဘူဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓါကာရံ ဒဿေန္တာ – ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ နာမ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ကထေန္တိ.

Mayampi kho āvuso sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desemāti: trong giáo lý của các ngoại đạo, không có điều này: “Năm triền cái cần phải được đoạn trừ, bảy giác chi cần phải được tu tập”. Nhưng họ đi đến khu vườn (của Đức Phật), đứng ở rìa hội chúng, làm như đang nhìn vật khác, làm như đang bận việc khác, rồi nghe pháp thoại của Đức Thế Tôn. Sau đó, khi ghi nhận được rằng “Sa-môn Gotama nói: ‘Hãy từ bỏ điều này, hãy tu tập điều này’”, họ trở về khu vườn của mình, chuẩn bị một chỗ ngồi giữa khu vườn, được các nam nữ thí chủ vây quanh, ngẩng đầu, ưỡn người, trình bày phương cách mà họ đã chứng ngộ bằng trí tuệ tự thân của mình rằng: “Những pháp gọi là năm triền cái cần phải được đoạn trừ, những pháp gọi là bảy giác chi cần phải được tu tập”.

ဣဓ နော အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပညာပနေ. ကော ဝိသေသောတိ ကိံ အဓိကံ? ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပ္ပယောဂေါ? ကိံ နာနာကရဏန္တိ ကိံ နာနတ္တံ? ဓမ္မဒေသနာယ ဝါ ဓမ္မဒေသနန္တိ ယဒိဒံ သမဏဿ ဝါ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဓမ္မဒေသနံ, အမှာကံ ဝါ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝုစ္စေယျ, တံ ကိန္နာမာတိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော.

Idha no āvusoti: ở đây, ‘idha’ có nghĩa là ‘trong lời tuyên bố này’. Ko visesoti: có gì đặc biệt hơn? Ko adhippayāsoti: có dụng ý gì đặc biệt hơn? Kiṃ nānākaraṇanti: có gì khác biệt? Dhammadesanāya vā dhammadesananti: liên quan đến sự thuyết giảng Pháp của Sa-môn Gotama cùng với sự thuyết giảng Pháp của chúng tôi, hoặc sự thuyết giảng Pháp của chúng tôi cùng với sự thuyết giảng Pháp của Sa-môn Gotama, sự khác biệt được nói đến đó là gì? Họ nói như vậy. Trong vế thứ hai cũng theo phương pháp tương tự.

နေဝ အဘိနန္ဒိံသူတိ ‘‘ဧဝမေဝ’’န္တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. နပ္ပဋိက္ကောသိံသူတိ ‘‘နယိဒံ ဧဝ’’န္တိ န ပဋိသေဓိံသု. ကိံ ပန တေ ပဟောန္တာ ဧဝံ အကံသု, ဥဒါဟု အပ္ပဟောန္တာတိ? ပဟောန္တာ. န ဟိ တေ ဧတ္တကံ ကထံ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ ‘‘အာဝုသော တုမှာကံ သမယေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဧဝံ ပန တေသံ အဟောသိ – ‘‘အတ္ထိ နော ဧတံ ကထာပါဘတံ, မယံ ဧတံ သတ္ထု အာရောစေဿာမ, အထ နော သတ္ထာ မဓုရဓမ္မဒေသနံ ဒေသေဿတီ’’တိ.

Neva abhinandiṃsūti: không chấp nhận, nói rằng: “Việc ấy đúng là như vậy”. Nappaṭikkosiṃsūti: không bác bỏ, nói rằng: “Việc này không phải như vậy”. Nhưng phải chăng các vị ấy đã làm như vậy vì có khả năng, hay vì không có khả năng? (Đáp:) Vì có khả năng. Chẳng phải các vị ấy không thể nói được chừng ấy lời rằng: “Này các hiền giả, trong giáo lý của quý vị, không có cái gọi là năm triền cái cần phải đoạn trừ, không có cái gọi là bảy giác chi cần phải tu tập”. Nhưng các vị ấy đã nghĩ như sau: “Chúng ta đã có được món quà pháp thoại này, chúng ta sẽ trình báo việc này lên bậc Đạo sư, khi ấy bậc Đạo sư sẽ thuyết cho chúng ta một bài pháp thoại ngọt ngào”.

ပရိယာယောတိ ကာရဏံ. န စေဝ သမ္ပာယိဿန္တီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. ဥတ္တရိဉ္စ ဝိဃာတန္တိ အသမ္ပာယနတော ဥတ္တရိမ္ပိ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တာနဉှိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဝိသယသ္မိန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာတိ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ အဝိသယေ ပဉှော ပုစ္ဆိတောတိ အတ္ထော. သဒေဝကေတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ. သမာရကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တီဏိ ဌာနာနိ လောကေ ပက္ခိပိတွာ ဒွေ ပဇာယာတိ, ပဉ္စဟိပိ သတ္တလောကမေဝ ပရိယာဒိယိတွာ ဧတသ္မိံ သဒေဝကာဒိဘေဒေ လောကေ [Pg.206] ဒေဝံ ဝါ မနုဿံ ဝါ န သမနုပဿာမီတိ ဒီပေတိ. ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ ဣတော ဝါ ပန မမ သာသနတော သုတွာ. ဣတော သုတွာ ဟိ တထာဂတော တထာဂတသာဝကောပိ အာရာဓေယျ, ပရိတောသေယျ, အညထာ အာရာဓနာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

Pariyāyoti: là nguyên nhân. Na ceva sampāyissantīti: họ sẽ không thể trả lời một cách trọn vẹn. Uttariñca vighātanti: ngoài việc không thể trả lời trọn vẹn, họ còn sẽ rơi vào khổ não. Vì rằng khổ não khởi lên cho những ai không thể trả lời một cách trọn vẹn. Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasminti: ở đây, từ “taṃ” chỉ là một tiểu từ, “yathā” là một từ chỉ nguyên nhân; nghĩa là: bởi vì câu hỏi đã được đặt ra về một lĩnh vực không phải của họ. Sadevaketi: cùng với các vị trời. Đối với Ma vương v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Như vậy, gộp ba trú xứ (trời, ma, phạm thiên) vào trong từ “loke” (trong thế gian), và hai (sa-môn, bà-la-môn) vào trong từ “pajāyā” (trong chúng sanh), với cả năm từ này bao trùm toàn bộ thế giới chúng sanh, Ngài chỉ ra rằng: “trong thế gian này với các vị trời v.v..., Ta không thấy một vị trời hay người nào...”. Ito vā pana sutvāti: có nghĩa là “sau khi nghe từ đây”, tức là từ giáo pháp của Ta. Ngài chỉ ra rằng: “Vì rằng sau khi nghe từ đây, một vị Như Lai hay đệ tử của Như Lai mới có thể làm hài lòng, làm hoan hỷ; ngoài ra, không có cái gọi là sự làm hài lòng”.

ဣဒါနိ အတ္တနော တေသံ ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တာရာဓနံ ဒဿေန္တော ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပရိယာယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဗဟိဒ္ဓါ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပရေသံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဥဒ္ဒေသံ ဂစ္ဆတီတိ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒေါတိ အတ္တနော ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. ဗဟိဒ္ဓါ ဗျာပါဒေါတိ ပရေသံ တေသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိမတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဗဟိဒ္ဓါ အဋ္ဌသု ဌာနေသု မဟာဝိစိကိစ္ဆာ. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု သတီတိ အဇ္ဈတ္တိကေ သင်္ခါရေ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု သတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေပိ ဧသေဝ နယော.

Bây giờ, để chỉ ra cách làm hài lòng tâm trí bằng việc giải đáp những câu hỏi của họ, Ngài nói: “Và này các Tỳ khưu, thế nào là phương pháp...” v.v... Trong đó, ajjhattaṃ kāmacchandoti là tham ái dục lạc đã khởi lên duyên theo năm uẩn của chính mình. Bahiddhā kāmacchandoti là tham ái dục lạc đã khởi lên duyên theo năm uẩn của người khác. Uddesaṃ gacchatīti có nghĩa là đi vào sự kể đếm. Ajjhattaṃ byāpādoti là sự chống đối đã khởi lên nơi tay, chân v.v... của chính mình. Bahiddhā byāpādoti là sự chống đối đã khởi lên nơi những thứ đó của người khác. Ajjhattaṃ dhammesu vicikicchāti là sự phân vân về các uẩn của chính mình. Bahiddhā dhammesu vicikicchāti là sự hoài nghi lớn ở tám đối tượng bên ngoài (như Phật, Pháp, Tăng...). Ajjhattaṃ dhammesu satīti là niệm đã khởi lên ở người đang nắm bắt các hành nội phần. Bahiddhā dhammesu satīti là niệm đã khởi lên ở người đang nắm bắt các hành ngoại phần. Đối với Trạch pháp giác chi cũng theo phương pháp tương tự.

ကာယိကန္တိ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. စေတသိကန္တိ – ‘‘န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, ယာဝ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကာယပယောဂံ ဝိနာ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ကာယပ္ပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော.

Kāyikanti: (tinh tấn) thuộc về thân là tinh tấn khởi lên ở người đang quyết tâm kinh hành. Cetasikanti: (tinh tấn) thuộc về tâm là tinh tấn khởi lên không có sự gắng sức của thân, như sau: “Ta sẽ không từ bỏ thế ngồi kiết-già này cho đến khi tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ”. Kāyappassaddhīti: thân khinh an là sự lắng dịu cơn sốt não của ba uẩn (thọ, tưởng, hành). Cittappassaddhīti: tâm khinh an là sự lắng dịu cơn sốt não của thức uẩn. Upekkhāsambojjhaṅge: đối với Xả giác chi, sự phân định cũng tương tự như đối với Niệm giác chi.

ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဧတေသု ဟိ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု သတိ, ပဝိစယော, ဥပေက္ခာတိ ဣမေ အတ္တနော ခန္ဓာရမ္မဏတ္တာ လောကိယာဝ ဟောန္တိ, တထာ မဂ္ဂံ အပတ္တံ ကာယိကဝီရိယံ. အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပန ပီတိသမာဓီ ကိဉ္စာပိ ရူပါဝစရာ ဟောန္တိ, ရူပါဝစရေ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ န လဗ္ဘန္တီတိ လောကုတ္တရာဝ ဟောန္တိ. ယေ စ ထေရာ ဗြဟ္မဝိဟာရဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနာဒီသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ, တေသံ မတေန ရူပါဝစရာပိ အရူပါဝစရာပိ ဟောန္တိ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဟိ အရူပါဝစရေ ပီတိယေဝ ဧကန္တေန န လဗ္ဘတိ, သေသာ ဆ မိဿကာဝ ဟောန္တီတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကေစိ ဘိက္ခူ သောတာပန္နာ ဇာတာ, ကေစိ သကဒါဂါမီ, ကေစိ အနာဂါမီ, ကေစိ အရဟန္တောတိ.

Trong kinh này, các giác chi hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế) được nói đến. Thật vậy, trong số các pháp nội phần này, niệm, trạch pháp, và xả, ba pháp này chỉ là pháp hiệp thế vì có các uẩn của tự thân làm đối tượng; cũng vậy là tinh tấn thuộc về thân chưa đạt đến đạo. Còn hỷ và định không có tầm không có tứ, mặc dù là pháp sắc giới, nhưng vì trong cõi sắc giới các giác chi không thể đạt được (một cách tuyệt đối), nên chúng chỉ là siêu thế. Và những vị trưởng lão nào nêu ra các giác chi trong các thiền làm nền tảng cho phạm trú và minh sát v.v..., theo quan điểm của các vị ấy, (các giác chi) cũng là sắc giới và cũng là vô sắc giới. Thật vậy, trong các giác chi, ở cõi vô sắc giới, chỉ có hỷ là tuyệt đối không có được, sáu pháp còn lại chỉ là hỗn hợp. Vào cuối bài pháp, một số vị tỳ khưu đã trở thành bậc Dự lưu, một số vị là bậc Nhất lai, một số vị là bậc Bất lai, một số vị là bậc A-la-hán.

၃. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Lửa.

၂၃၄. တတိယေ [Pg.207] သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီတိ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မိကာမစ္စံ ဝိယ စ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ လောဏဓူပနံ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသုပိ နိဝိသတိ, ယထာ စ သဗ္ဗကမ္မိကော အမစ္စော ယောဓကမ္မမ္ပိ ကရောတိ မန္တကမ္မမ္ပိ ပဋိဟာရကမ္မမ္ပီတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ သာဓေတိ, ဧဝံ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနံ, လီနဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ သဗ္ဗမေတံ သတိယာ ဣဇ္ဈတိ, န သက္ကာ ဝိနာ သတိယာ ဧတံ သမ္ပာဒေတုံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာ.

234. Trong kinh thứ ba, câu: "Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng niệm là cần thiết trong mọi trường hợp" có nghĩa là: Ta tuyên bố rằng nó được mong muốn ở khắp mọi nơi, giống như muối rang và giống như vị đại thần đa năng. Thật vậy, cũng như muối rang thấm vào tất cả các món ăn, và cũng như vị đại thần đa năng hoàn thành mọi công việc, làm cả công việc của người lính, công việc cố vấn, và công việc truyền lệnh; cũng vậy, việc chế ngự tâm phóng dật, việc sách tấn tâm thụ động, tất cả những điều này được thành tựu nhờ niệm. Không thể hoàn thành điều này nếu không có niệm, vì vậy Ngài đã nói như vậy. Trong kinh này, chỉ có các giác chi thuộc minh sát giai đoạn đầu được nói đến.

၄. မေတ္တာသဟဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Câu hành với Từ.

၂၃၅. စတုတ္ထေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိအာဒိ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄၀-၂၄၁) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မယမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ ဣဒမ္ပိ တေ ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဝဒန္တိ. တိတ္ထိယာနဉှိ သမယေ ပဉ္စနီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝါ မေတ္တာဒိဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ဝါ နတ္ထိ. ကိံ ဂတိကာ ဟောတီတိ ကိံ နိပ္ဖတ္တိ ဟောတိ. ကိံ ပရမာတိ ကိံ ဥတ္တမာ. ကိံ ဖလာတိ ကိံ အာနိသံသာ. ကိံ ပရိယောသာနာတိ ကိံ နိဋ္ဌာ. မေတ္တာသဟဂတန္တိ မေတ္တာယ သဟဂတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

235. Trong kinh thứ tư, tất cả những gì bắt đầu bằng câu "với tâm câu hành với từ" đã được giải thích chi tiết bằng mọi cách trong Thanh Tịnh Đạo. Và câu này: "Này chư hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp cho các đệ tử như vậy", họ (các ngoại đạo) nói điều này sau khi đã nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư theo cách đã nói ở trước. Thật vậy, trong giáo lý của các ngoại đạo, không có việc đoạn trừ năm triền cái hay việc tu tập các phạm trú như từ v.v... "Có xu hướng nào?" nghĩa là có sự thành tựu nào? "Có gì là tối hậu?" nghĩa là có gì là cao tột? "Có quả nào?" nghĩa là có lợi ích nào? "Có kết cuộc nào?" nghĩa là có sự kết thúc nào? "Câu hành với từ" là đi cùng với từ, hòa trộn với từ, tương ưng với từ. Phương pháp này cũng tương tự ở tất cả mọi nơi. Các từ bắt đầu bằng "y vào viễn ly" có ý nghĩa như đã được giải thích.

အပ္ပဋိကူလန္တိ ဒုဝိဓံ အပ္ပဋိကူလံ – သတ္တအပ္ပဋိကူလဉ္စ, သင်္ခါရအပ္ပဋိကူလဉ္စ. တသ္မိံ အပ္ပဋိကူလေ ဣဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ အတ္ထော. ပဋိကူလသညီတိ အနိဋ္ဌသညီ. ကထံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝိဟရတိ? အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကထံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ဣဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘာယ ဝါ ဖရတိ, အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ. ပဋိကူလေ ပန အနိဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကထံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. အနိဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာယ ဝါ ဖရတိ, ဓာတုတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇). ဥဘယမိဿကပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပ္ပဋိကူလပ္ပဋိကူလေသု ဟိ တဒေဝ အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ [Pg.208] ဝါ ကရောန္တော ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ပဋိကူလာပဋိကူလေသု စ တဒေဝ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) နယေန ဝုတ္တံ ပန ဆဠင်္ဂုပေက္ခံ ပဝတ္တယမာနော ‘‘အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော တတ္ထ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

"Khả ái" (appaṭikūla) có hai loại: chúng sanh khả ái và hành khả ái. Điều này có nghĩa là trong đối tượng khả ái, đáng ưa thích ấy. "Có tưởng về sự đáng ghê tởm" (paṭikūlasaññī) là có tưởng về sự không đáng ưa thích. Làm thế nào vị ấy trú như vậy ở đây? Bằng cách biến mãn (tưởng) bất tịnh hoặc tác ý là vô thường. Điều này đã được nói trong Vô Ngại Giải Đạo: "Làm thế nào vị ấy trú với tưởng về sự đáng ghê tởm trong đối tượng khả ái? Vị ấy biến mãn (tưởng) bất tịnh trong đối tượng đáng ưa thích, hoặc hướng tâm đến (tưởng) vô thường." Còn trong đối tượng đáng ghê tởm, không đáng ưa thích, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự khả ái bằng cách biến mãn tâm từ hoặc tác ý về các giới. Như đã nói: "Làm thế nào vị ấy trú với tưởng về sự khả ái trong đối tượng đáng ghê tởm? Vị ấy biến mãn tâm từ trong đối tượng không đáng ưa thích, hoặc hướng tâm đến các giới." Trong cả hai trường hợp hỗn hợp, phương pháp cũng tương tự. Thật vậy, trong các đối tượng khả ái và đáng ghê tởm, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự đáng ghê tởm bằng cách thực hiện chính sự biến mãn (tưởng) bất tịnh hoặc tác ý là vô thường ấy. Và trong các đối tượng đáng ghê tởm và khả ái, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự khả ái bằng cách thực hiện chính sự biến mãn tâm từ hoặc tác ý về các giới ấy. Còn người đang làm phát sinh xả sáu chi được nói theo phương pháp bắt đầu bằng "sau khi thấy sắc bằng mắt, vị ấy không hoan hỷ", cần phải hiểu là "vị ấy tránh xa cả hai, đối tượng khả ái và đối tượng đáng ghê tởm, và trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác".

ဧတ္တာဝတာ စ ဣမဿ ဘိက္ခုနော မေတ္တာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယိဒ္ဓိယာ စ ဒဿိတတ္တာ ဒေသနာ ဝိနိဝဋ္ဋေတဗ္ဗာ သိယာ. ဣဒံ ပန မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တောပိ ယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ယသ္မာ တဿ အရဟတ္တပရမာ မေတ္တာ န ဟောတိ. ယံပရမာ ပန ဟောတိ, တံ ဒဿေတဗ္ဗံ. တသ္မာ တဿ ဒဿနတ္ထံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ပရတော သဗ္ဗသော ဝါ ပန ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန ပုန ဒေသနာရမ္ဘပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Và đến chừng ấy, đối với vị tỳ khưu này, sau khi đã làm phát sinh thiền ba chi và bốn chi bằng tâm từ, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán quả, vì đã chỉ ra các giác chi của đạo cùng với minh sát và thánh thần thông, bài pháp đáng lẽ nên được kết thúc. Tuy nhiên, có người dù lấy thiền từ này làm nền tảng và quán xét các hành, vẫn không thể đạt đến A-la-hán quả, vì tâm từ của vị ấy không có A-la-hán quả làm mục tiêu tối hậu. Nhưng nó có mục tiêu tối hậu nào, điều đó cần được chỉ ra. Vì vậy, để chỉ ra điều đó, bài pháp này đã được bắt đầu. Về sau, trong các đoạn bắt đầu bằng "hoặc là, do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng" v.v..., mục đích của việc bắt đầu lại bài pháp cần được hiểu theo phương pháp này.

သုဘပရမန္တိ သုဘနိဋ္ဌံ, သုဘကောဋိကံ, သုဘနိပ္ဖတ္တိံ. ဣဓပညဿာတိ ဣဓေဝ ပညာ အဿ, နယိမံ လောကံ အတိက္ကမတီတိ ဣဓပညော, တဿ ဣဓပညဿ, လောကိယပညဿာတိ အတ္ထော. ဥတ္တရိဝိမုတ္တိံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈတောတိ လောကုတ္တရဓမ္မံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ. ယော ပန ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတိ, တဿ အရဟတ္တပရမာဝ မေတ္တာ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

"Có tịnh làm tối hậu" (subhaparamanti) là có tịnh làm kết thúc, có tịnh làm đỉnh cao, có tịnh làm sự thành tựu. "Của người có trí tuệ ở đây" (idhapaññassa) là: trí tuệ của vị ấy chỉ ở đây, không vượt qua thế gian này, nên gọi là người có trí tuệ ở đây; của người có trí tuệ ở đây ấy, có nghĩa là của người có trí tuệ hiệp thế. "Do không chứng ngộ giải thoát cao hơn" (uttarivimuttiṃ appaṭivijjhato) là của người không chứng ngộ pháp siêu thế. Còn người nào có thể chứng ngộ, có nghĩa là tâm từ của vị ấy có A-la-hán đạo làm mục tiêu tối hậu. Trong các trường hợp bi v.v... phương pháp cũng tương tự.

ကသ္မာ ပနေတာသံ မေတ္တာဒီနံ သုဘပရမာဒိတာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာတိ? သဘာဂဝသေန တဿ တဿ ဥပနိဿယတ္တာ. မေတ္တာဝိဟာရိဿ ဟိ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ, အထဿ အပ္ပဋိကူလပရိစယာ အပ္ပဋိကူလေသု ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသု နီလာဒီသု စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မေတ္တာ သုဘဝိမောက္ခဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ သုဘပရမာတိ ဝုတ္တာ.

Vì sao Đức Thế Tôn lại nói rằng các pháp như tâm từ, v.v., có tịnh là tối thượng? Do vì là duyên y chỉ cho từng pháp ấy theo cách tương ứng. Thật vậy, đối với vị an trú trong tâm từ, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Khi ấy, do vị ấy đã quen thuộc với điều không đáng ghét, nên khi hướng tâm đến các màu sắc thanh tịnh không đáng ghét như màu xanh, v.v., tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm từ là duyên y chỉ cho tịnh giải thoát, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có tịnh là tối thượng.

ကရုဏာဝိဟာရိဿ ဥဏှာဘိဃာတာဒိရူပနိမိတ္တံ သတ္တဒုက္ခံ သမနုပဿန္တဿ ကရုဏာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ရူပေ အာဒီနဝေါ ပရိဝိဒိတော ဟောတိ[Pg.209], အထဿ ပရိဝိဒိတရူပါဒီနဝတ္တာ ပထဝီကသိဏာဒီသု အညတရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ရူပနိဿရဏေ အာကာသေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ကရုဏာ အာကာသာနဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကာသာနဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ.

Đối với vị an trú trong tâm bi, do có thể khởi lên tâm bi khi quán xét sự đau khổ của chúng sanh có tướng trạng của sắc như bị nóng bức, v.v., nên sự nguy hại trong sắc được biết rõ. Khi ấy, do vị ấy đã biết rõ sự nguy hại trong sắc, nên sau khi loại bỏ một trong các biến xứ như đất, v.v., khi hướng tâm đến hư không là nơi xuất ly khỏi sắc, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm bi là duyên y chỉ cho Không Vô Biên Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Không Vô Biên Xứ là tối thượng.

မုဒိတာဝိဟာရိဿ ပန တေန တေန ပါမောဇ္ဇကာရဏေန ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇသတ္တာနံ ဝိညာဏံ သမနုပဿန္တဿ မုဒိတာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ဝိညာဏဂ္ဂဟဏပရိစိတံ ဟောတိ, အထဿ အနုက္ကမာဓိဂတံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ အတိက္ကမ္မ အာကာသနိမိတ္တဂေါစရေ ဝိညာဏေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မုဒိတာ ဝိညာဏဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ ဝိညာဏဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ.

Lại nữa, đối với vị an trú trong tâm hỷ, do có thể khởi lên tâm hỷ khi quán xét thức của các chúng sanh có sự hân hoan đã sanh khởi do nhân duyên hân hoan này hay kia, nên vị ấy trở nên quen thuộc với việc nắm bắt thức. Khi ấy, sau khi vượt qua Không Vô Biên Xứ đã chứng đắc theo thứ tự, khi hướng tâm đến thức có đối tượng là tướng hư không, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm hỷ là duyên y chỉ cho Thức Vô Biên Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Thức Vô Biên Xứ là tối thượng.

ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ ပန ‘‘သတ္တာ သုခိတာ ဝါ ဟောန္တု, ဒုက္ခတော ဝါ ဝိမုစ္စန္တု, သမ္ပတ္တသုခတော ဝါ မာ ဝိဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဘောဂါဘာဝတော သုခဒုက္ခာဒိပရမတ္ထဂါဟဝိမုခသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တံ ဟောတိ. အထဿ ပရမတ္ထဂါဟတော ဝိမုခဘာဝပရိစိတစိတ္တဿ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တဿ စ အနုက္ကမာဓိဂတံ ဝိညာဏာဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနေ ပရမတ္ထဘူတဿ ဝိညာဏဿ အဘာဝေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ဥပေက္ခာ အာကိဉ္စညာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကိဉ္စညာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ.

Lại nữa, đối với vị an trú trong tâm xả, do không có sự tác ý rằng: ‘Mong rằng các chúng sanh được an lạc,’ hoặc ‘Mong rằng họ được giải thoát khỏi khổ đau,’ hoặc ‘Mong rằng họ không bị mất đi hạnh phúc đã đạt được,’ và do có thể quay lưng lại với việc nắm bắt pháp chân đế như lạc, khổ, v.v., nên tâm trở nên khéo léo trong việc nắm bắt cái không hiện hữu. Khi ấy, đối với vị có tâm đã quen thuộc với trạng thái quay lưng lại với việc nắm bắt pháp chân đế và có tâm khéo léo trong việc nắm bắt cái không hiện hữu về phương diện chân đế, do có thể vượt qua Thức Vô Biên Xứ đã chứng đắc theo thứ tự, khi hướng tâm đến sự không có của thức vốn là chân đế, tức là cái không hiện hữu, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm xả là duyên y chỉ cho Vô Sở Hữu Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Vô Sở Hữu Xứ là tối thượng. Cuối bài pháp thoại, năm trăm vị Tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán.

၅. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Saṅgārava

၂၃၆. ပဉ္စမေ ပဂေဝါတိ ပဌမညေဝ. ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ကာမရာဂဂဟိတေန. ကာမရာဂပရေတေနာတိ ကာမရာဂါနုဂတေန. နိဿရဏန္တိ တိဝိဓံ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ တဒင်္ဂနိဿရဏံ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏန္တိ[Pg.210]. တတ္ထ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ နာမ, ဝိပဿနာ တဒင်္ဂနိဿရဏံ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ နပ္ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. အတ္တတ္ထမ္ပီတိအာဒီသု အရဟတ္တသင်္ခါတော အတ္တနော အတ္ထော အတ္တတ္ထော နာမ, ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္ထော ပရတ္ထော နာမ, သွေဝ ဒုဝိဓောပိ ဥဘယတ္ထော နာမ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

236. Trong kinh thứ năm, ‘pageva’ nghĩa là ngay từ đầu. ‘Kāmarāgapariyuṭṭhitena’ nghĩa là bị tham ái dục lạc chiếm giữ. ‘Kāmarāgaparetena’ nghĩa là bị tham ái dục lạc đi theo. ‘Nissaraṇaṃ’ (sự xuất ly): sự xuất ly khỏi tham ái dục lạc có ba loại: xuất ly bằng cách đè nén, xuất ly bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch, và xuất ly bằng cách đoạn trừ. Trong đó, sơ thiền về đề mục bất tịnh được gọi là xuất ly bằng cách đè nén; tuệ quán được gọi là xuất ly bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch; đạo quả A-la-hán được gọi là xuất ly bằng cách đoạn trừ. ‘Không biết cả ba loại ấy’ là ý nghĩa. Trong các cụm từ như ‘attatthampi’, lợi ích của bản thân được gọi là quả A-la-hán là ‘attattho’; lợi ích của những người dâng cúng vật dụng là ‘parattho’; cả hai loại đó chính là ‘ubhayattho’. Theo phương pháp này, ý nghĩa trong tất cả các trường hợp cần được hiểu.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဗျာပါဒဿ နိဿရဏန္တိအာဒီသု ဟိ ဒွေဝ နိဿရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏဉ္စ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏဉ္စ. တတ္ထ ဗျာပါဒဿ တာဝ မေတ္တာယ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ထိနမိဒ္ဓဿ အာလောကသညာ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ယော ကောစိ သမထော ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စဿ ပနေတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဝိစိကိစ္ဆာယ ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ပဌမမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ.

Đây là điểm đặc biệt: trong các trường hợp như ‘sự xuất ly khỏi sân hận’, chỉ có hai loại xuất ly: xuất ly bằng cách đè nén và xuất ly bằng cách đoạn trừ. Trong đó, đối với sân hận, sơ thiền về tâm từ là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả Bất Lai là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với hôn trầm và thụy miên, tưởng về ánh sáng là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả A-la-hán là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với trạo cử và hối quá, bất kỳ pháp chỉ nào cũng là sự xuất ly bằng cách đè nén; ở đây, đối với trạo cử, đạo quả A-la-hán là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ; đối với hối quá, đạo quả Bất Lai là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với hoài nghi, sự xác định các pháp là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả đầu tiên (Sơ đạo) là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ.

ယာ ပနေတ္ထ သေယျထာပိ ဗြာဟ္မဏ ဥဒပတ္တော သံသဋ္ဌော လာခါယ ဝါတိအာဒိကာ ဥပမာ ဝုတ္တာ, တာသု ဥဒပတ္တောတိ ဥဒကဘရိတာ ပါတိ. သံသဋ္ဌောတိ ဝဏ္ဏဘေဒကရဏဝသေန သံသဋ္ဌော. ပက္ကုထိတောတိ ကုထိတော. ဥသ္မုဒကဇာတောတိ ဥသုမဇာတော. သေဝါလပဏကပရိယောနဒ္ဓေါတိ တိလဗီဇကာဒိဘေဒေန သေဝါလေန ဝါ နီလမဏ္ဍူကပိဋ္ဌိဝဏ္ဏေန ဝါ ဥဒကပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ နိဗ္ဗတ္တပဏကေန ပရိယောနဒ္ဓေါ. ဝါတေရိတောတိ ဝါတေန ဧရိတော ကမ္ပိတော. အာဝိလောတိ အပ္ပသန္နော. လုဠိတောတိ အသန္နိသိန္နော. ကလလီဘူတောတိ ကဒ္ဒမီဘူတော. အန္ဓကာရေ နိက္ခိတ္တောတိ ကောဋ္ဌန္တရာဒိဘေဒေ အနာလောကဋ္ဌာနေ ဌပိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဘဂဝါ တီဟိ ဘဝေဟိ ဒေသနံ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ, ဗြာဟ္မဏော ပန သရဏမတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော.

Những ví dụ được nói ở đây như: ‘Này Bà-la-môn, ví như một bát nước bị trộn lẫn với thuốc nhuộm,’ v.v., trong đó ‘udapatto’ là một cái bát chứa đầy nước. ‘Saṃsaṭṭho’ là bị trộn lẫn theo cách làm biến đổi màu sắc. ‘Pakkuthito’ là bị đun sôi. ‘Usmudakajāto’ là bốc hơi. ‘Sevālapaṇakapariyonaddho’ là bị bao phủ bởi rong rêu có nhiều loại như hạt mè, v.v., hoặc bởi loại rêu sinh ra che phủ mặt nước có màu như lưng con ếch xanh. ‘Vāterito’ là bị gió thổi làm rung động, lay chuyển. ‘Āvilo’ là không trong. ‘Luḷito’ là không lắng xuống. ‘Kalalībhūto’ là trở thành bùn. ‘Andhakāre nikkhitto’ là được đặt ở một nơi không có ánh sáng, như trong phòng kín, v.v. Trong kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng bài pháp qua ba sự thật và kết thúc với đỉnh cao là quả A-la-hán, nhưng vị Bà-la-môn chỉ an trú ở mức độ quy y.

၆. အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Abhaya

၂၃၇. ဆဋ္ဌေ အညာဏာယ အဒဿနာယာတိ အညာဏတ္ထာယ အဒဿနတ္ထာယ. တဂ္ဃ ဘဂဝါ နီဝရဏာတိ ဧကံသေန ဘဂဝါ နီဝရဏာ. ကာယကိလမထောတိ [Pg.211] ကာယဒရထော. စိတ္တကိလမထောတိ စိတ္တဒရထော. သောပိ မေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါတိ တဿ ကိရ သတ္ထု သန္တိကေ သီတလံ ဥတုသပ္ပာယဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နဿ ကာယဒရထော ပဋိပဿမ္ဘိ, တသ္မိံ ပဋိပဿဒ္ဓေ တဒနွယေနေဝ စိတ္တဒရထောပိ. အပိစ မဂ္ဂေနေဝဿ ဧတံ ဥဘယမ္ပိ ပဿဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

237. Trong kinh thứ sáu, ‘aññāṇāya adassanāya’ nghĩa là vì mục đích không biết, vì mục đích không thấy. ‘Taggha bhagavā nīvaraṇā’ nghĩa là, bạch Đức Thế Tôn, chắc chắn là các triền cái. ‘Kāyakilamatho’ là sự mệt mỏi của thân. ‘Cittakilamatho’ là sự mệt mỏi của tâm. ‘Sopi me paṭippassaddho’ (sự mệt mỏi ấy của tôi đã được lắng dịu): nghe nói, khi vị ấy vào ngồi ở một nơi mát mẻ, có thời tiết thích hợp gần bên Đức Đạo Sư, sự mệt mỏi của thân đã được lắng dịu; khi sự mệt mỏi ấy lắng dịu, thì sự mệt mỏi của tâm cũng theo đó mà lắng dịu. Hơn nữa, cần phải hiểu rằng cả hai sự mệt mỏi này của vị ấy đã được lắng dịu chính nhờ đạo quả.

၇. အာနာပါနဝဂ္ဂေါ

7. Phẩm Hơi Thở

၁. အဋ္ဌိကမဟပ္ဖလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Aṭṭhikamahapphala và các kinh tương tự

၂၃၈. သတ္တမာဒီသု အဋ္ဌိကသညာတိ အဋ္ဌိကံ အဋ္ဌိကန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. တံ ပနေတံ ဘာဝယတော ယာဝ နိမိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ဆဝိပိ စမ္မမ္ပိ ဥပဋ္ဌာတိ. နိမိတ္တေ ပန ဥပ္ပန္နေ ဆဝိစမ္မာနိ နေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သင်္ခဝဏ္ဏော သုဒ္ဓအဋ္ဌိကသံဃာဋောဝ ဥပဋ္ဌာတိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတံ ဓမ္မိကတိဿရာဇာနံ ဩလောကေန္တဿ သာမဏေရဿ ဝိယ, ပဋိမဂ္ဂေ ဟသမာနံ ဣတ္ထိံ ဩလောကေန္တဿ စေတိယပဗ္ဗတဝါသိနော တိဿတ္ထေရဿ ဝိယ စာတိ. ဝတ္ထူနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝိတ္ထာရိတာနိ. သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ ဂဟဏသေသေ ဥပါဒါနသေသေ ဝိဇ္ဇမာနမှိ.

238. Trong các kinh bắt đầu từ kinh thứ bảy, tưởng về xương (aṭṭhikasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người tu tập “xương, xương”. Nhưng đối với vị ấy đang tu tập, chừng nào tướng (nimitta) chưa sanh khởi, chừng đó cả da ngoài lẫn da trong đều hiện khởi. Nhưng khi tướng đã sanh khởi, da ngoài và da trong không còn hiện khởi nữa, chỉ có đống xương thuần túy, màu sắc như vỏ ốc, hiện khởi, giống như đối với vị sa-di nhìn vua Tissa đức độ đang ngự trên vai voi, và giống như đối với trưởng lão Tissa trú ở núi Cetiya nhìn người phụ nữ đang cười ở trên đường đối diện. Các câu chuyện được trình bày chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Câu “Sati vā upādisese” có nghĩa là khi còn có dư sót của sự nắm giữ, dư sót của sự chấp thủ.

၂-၁၀. ပုဠဝကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-10. Chú giải kinh Puḷavaka, v.v.

၂၃၉-၂၄၇. ပုဠဝကသညာတိ ပုဠဝံ ပုဠဝန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ဝိနီလကသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိနိစ္ဆယကထာ ပနေတ္ထ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၀၂) ဝုတ္တာ. မေတ္တာဒယော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဥပေက္ခာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနေဝ.

239-247. Tưởng về giòi bọ (puḷavakasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người tu tập “giòi bọ, giòi bọ”. Đối với các tưởng về tử thi xanh bầm (vinīlakasaññā), v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Lời giải thích chi tiết ở đây cùng với phương pháp tu tập đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Các đề mục như tâm từ (mettā), v.v... nên được hiểu theo cách tam thiền và tứ thiền, còn xả (upekkhā) thì chỉ theo cách tứ thiền.

၈. နိရောဓဝဂ္ဂေါ

8. Phẩm Nirodha (Đoạn Diệt)

၁-၁၀. အသုဘသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-10. Chú giải kinh Asubha, v.v.

၂၄၈-၂၅၇. အသုဘသညာတိ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနသညာ. မရဏသညာတိ ‘‘အဝဿံ မရိတဗ္ဗံ, မရဏပဋိဗဒ္ဓံ မေ ဇီဝိတ’’န္တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ[Pg.212]. အာဟာရေ ပဋိကူလသညာတိ ဩဒနကုမ္မာသာဒိမှိ အဇ္ဈောဟရဏီယေ ပဋိကူလသညာ. သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာတိ သကလလောကသ္မိံ အနဘိရတိံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ပဟာနသညာဝိရာဂသညာတိ ဒွေ ပုဗ္ဗဘာဂါ. နိရောဓသညာ မိဿကာ. ဧဝမေတာနိ အဋ္ဌိကသညာဒီနိ ဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသံ နဝသု အပ္ပနာ ဟောန္တိ, ဧကာဒသ ဥပစာရဇ္ဈာနိကာ. သေသာ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄) အာဂတာဝ. ဂင်္ဂါပေယျာလာဒယော မဂ္ဂသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

248-257. Tưởng về sự bất tịnh (asubhasaññā) là tưởng của sơ thiền trong đối tượng bất tịnh. Tưởng về sự chết (maraṇasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người thường xuyên quán xét rằng: “Chắc chắn ta sẽ chết, mạng sống của ta gắn liền với cái chết”. Tưởng về sự ghê tởm trong vật thực (āhāre paṭikūlasaññā) là tưởng về sự ghê tởm trong các vật thực có thể nuốt được như cơm, cháo, v.v... Tưởng về sự không hoan hỷ trong toàn thế gian (sabbaloke anabhiratisaññā) là tưởng sanh khởi nơi người làm phát sanh sự không hoan hỷ trong toàn thể thế gian. Tưởng về sự từ bỏ (pahānasaññā) và tưởng về sự ly tham (virāgasaññā) là hai pháp thuộc giai đoạn đầu. Tưởng về sự đoạn diệt (nirodhasaññā) thì hỗn hợp (thế gian và siêu thế). Như vậy, hai mươi đề mục thiền định này, bắt đầu từ tưởng về xương, đã được chỉ ra. Trong số đó, chín đề mục đạt đến an chỉ định (appanā), mười một đề mục chỉ đạt đến cận hành thiền (upacārajjhāna). Phần giải thích chi tiết còn lại ở đây đã có trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Các phần lặp lại như sông Hằng (Gaṅgāpeyyāla), v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta).

ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần chú giải Tương Ưng Giác Chi (Bojjhaṅgasaṃyutta) đã hoàn tất.

၃. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တံ

3. Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ)

၁. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Ambapāli

၁. အမ္ဗပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Ambapāli

၃၆၇. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဿ [Pg.213] ပဌမေ အမ္ဗပါလိဝနေတိ အမ္ဗပါလိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယာ ရောပိတေ အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿာ ဥယျာနံ အဟောသိ. သာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ တတ္ထ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ တထာဂတဿ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧကာယနွာယန္တိ ဧကာယနော အယံ. တတ္ထ ဧကာယနောတိ ဧကမဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဿ ဟိ –

367. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Niệm Xứ, câu “trong khu vườn của Ambapāli” (ambapālivane) có nghĩa là trong khu vườn xoài do kỹ nữ tên là Ambapāli trồng. Tương truyền đó là khu vườn của bà. Sau khi nghe Đức Thế Tôn thuyết pháp, với tâm tín thành, bà đã cho xây một ngôi tịnh xá ở đó và dâng cúng lên Đức Như Lai. Nói như vậy là để chỉ đến điều đó. Cụm từ “Ekāyanvāyaṃ” được tách thành “ekāyano ayaṃ”. Trong đó, “ekāyano” có nghĩa là con đường độc nhất. Vì rằng, đối với con đường (magga) –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ;

နာဝါ ဥတ္တရသေတူ စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၁၀၁) –

“Maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ; Nāvā uttarasetū ca, kullo ca bhisi saṅkamo”ti.

ဗဟူနိ နာမာနိ. သွာယံ ဣဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော. တသ္မာ ဧကာယနွာယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါတိ ဧတ္ထ ဧကမဂ္ဂေါ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ, န ဒွေဓာပထဘူတောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စ.

có nhiều tên gọi. Ở đây, nó được gọi bằng tên “ayana”. Do đó, trong câu “Này các Tỳ khưu, đây là con đường độc nhất” (ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo), nó có nghĩa là con đường duy nhất. Nên hiểu ý nghĩa như sau: “Này các Tỳ khưu, đây là con đường, không phải là con đường có hai ngả”. Gọi là “con đường” (magga), theo ý nghĩa nào là “con đường”? Theo ý nghĩa đi đến Nibbāna, và theo ý nghĩa được những người mong cầu Nibbāna tìm kiếm.

သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဒီဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ. သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာတိ သောကဿ စ ပရိဒေဝဿ စ သမတိက္ကမာယ, ပဟာနာယာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယာတိ ကာယိကဒုက္ခဿ စ စေတသိကဒေါမနဿဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အတ္ထင်္ဂမာယ, နိရောဓာယာတိ အတ္ထော. ဉာယဿ အဓိဂမာယာတိ ဉာယော ဝုစ္စတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တဿ အဓိဂမာယ ပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော သတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ ဘာဝိတော လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ သံဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘ဉာယဿ အဓိဂမာယာ’’တိ. နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ တဏှာဝါနဝိရဟိတတ္တာ နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမဿ အမတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, အတ္တပစ္စက္ခာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယံ သာဓေတိ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ.

Câu “Vì sự thanh tịnh của chúng sanh” (Sattānaṃ visuddhiyā) có nghĩa là vì sự thanh tịnh của chúng sanh có tâm bị ô nhiễm bởi các cấu uế như tham, v.v... và bởi các phiền não như tham ái, tham lam bất chính, v.v... Câu “Để vượt qua sầu và bi” (Sokaparidevānaṃ samatikkamāya) có nghĩa là để vượt qua, để đoạn trừ sầu và bi. Câu “Để chấm dứt khổ và ưu” (Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya) có nghĩa là để chấm dứt, để đoạn diệt hai điều này: khổ thân và ưu tâm. Câu “Để chứng ngộ chánh đạo” (Ñāyassa adhigamāya), chánh đạo (ñāya) được gọi là Thánh đạo Tám ngành; câu này có nghĩa là để chứng ngộ, để đạt đến đạo ấy. Vì rằng, con đường niệm xứ thuộc thế gian này, khi được tu tập trong giai đoạn đầu, sẽ dẫn đến việc chứng ngộ Thánh đạo siêu thế. Do đó, Ngài nói “Để chứng ngộ chánh đạo”. Câu “Để thực chứng Nibbāna” (Nibbānassa sacchikiriyāya) có nghĩa là để thực chứng, để tự mình chứng nghiệm pháp bất tử, được đặt tên là “Nibbāna” vì nó không còn sự đan dệt của ái dục (taṇhā-vāna). Vì rằng, con đường này khi được tu tập, sẽ tuần tự thành tựu việc thực chứng Nibbāna. Do đó, Ngài nói “Để thực chứng Nibbāna”.

ဧဝံ [Pg.214] ဘဂဝတာ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဧကာယနမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော, သော ကသ္မာတိ စေ? ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ. ဝဏ္ဏဘာသနဉှိ သုတွာ တေ ဘိက္ခူ – ‘‘အယံ ကိရ မဂ္ဂေါ ဟဒယသန္တာပဘူတံ သောကံ, ဝါစာဝိပ္ပလာပဘူတံ ပရိဒေဝံ, ကာယိကအသာတဘူတံ ဒုက္ခံ, စေတသိကအသာတဘူတံ ဒေါမနဿန္တိ စတ္တာရော ဥပဒ္ဒဝေ ဟရတိ. ဝိသုဒ္ဓိံ, ဉာယံ, နိဗ္ဗာနန္တိ တယော ဝိသေသေ အာဝဟတီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ ဣမံ ဒေသနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ, ဓာရေတဗ္ဗံ, ဣမဉ္စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ. ဣတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ ကမ္ဗလဝါဏိဇာဒယော ကမ္ဗလာဒီနံ ဝဏ္ဏံ ဝိယ.

Như vậy, Đức Thế Tôn đã dùng bảy cụm từ để tán thán con đường độc nhất. Nếu hỏi tại sao? Đó là vì mục đích khơi dậy lòng nhiệt thành nơi các Tỳ khưu. Vì khi nghe lời tán thán, các vị Tỳ khưu ấy, với lòng nhiệt thành dấy lên, sẽ nghĩ rằng: “Quả thật, con đường này loại bỏ bốn tai ương: sầu là sự thiêu đốt của tâm, bi là sự than khóc bằng lời, khổ là sự khó chịu của thân, và ưu là sự khó chịu của tâm. Nó mang lại ba điều đặc biệt: sự thanh tịnh, chánh đạo, và Nibbāna.” Họ sẽ nghĩ rằng: “Giáo pháp này nên được học thuộc, nên được thông thạo, nên được ghi nhớ, và con đường này nên được tu tập.” Vì vậy, để khơi dậy lòng nhiệt thành nơi các Tỳ khưu ấy, Ngài đã tán thán con đường này, cũng như những người buôn len, v.v... tán thán len của họ, v.v...

ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယေ ဣမေတိ အယမဿ အတ္ထော. စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. တေန ‘‘န တတော ဟေဋ္ဌာ, န ဥဒ္ဓ’’န္တိ သတိပဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ. သတိပဋ္ဌာနာတိ တယော သတိပဋ္ဌာနာ သတိဂေါစရောပိ, တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာပိ, သတိပိ. ‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ တံ သုဏာထ. ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဿ သမုဒယော? အာဟရသမုဒယာ ကာယသမုဒယော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၄၀၈) ဟိ သတိဂေါစရော သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တော. တထာ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာနံ, နော သတိ, သတိ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒီသုပိ (ပဋိ. မ. ၂.၃၅). တဿ အတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတိ အသ္မိန္တိ ပဋ္ဌာနံ. ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. ပဓာနံ ဌာနန္တိ ဝါ ပဋ္ဌာနံ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ ဟတ္ထိဋ္ဌာနအဿဋ္ဌာနာဒီနိ ဝိယ.

“Yadidaṃ” là một bất biến từ (nipāta), có nghĩa là “những cái này” (ye ime). “Cattāro” (bốn) là sự xác định về số lượng (gaṇanaparicchedo). Do đó, nó chỉ ra sự phân định về niệm xứ (satipaṭṭhānaparicchedaṃ) rằng “không ít hơn thế, không nhiều hơn thế”. Về “Satipaṭṭhāna” (niệm xứ), có ba loại niệm xứ: (1) đối tượng của niệm (satigocaro), (2) trạng thái vượt qua sự chống đối và thiên vị của bậc Đạo sư đối với các vị thinh văn thực hành theo ba cách (tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatā), và (3) chính niệm (sati). Thật vậy, trong các đoạn kinh như: “Này các Tỷ kheo, Ta sẽ thuyết giảng về sự sanh khởi và sự đoạn diệt của bốn niệm xứ, hãy lắng nghe điều đó... Này các Tỷ kheo, thế nào là sự sanh khởi của thân? Do sự sanh khởi của vật thực, có sự sanh khởi của thân” (Tương Ưng Bộ 5.408), đối tượng của niệm (satigocaro) được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Tương tự, trong các đoạn như: “Thân là nơi an trú (upaṭṭhāna), không phải niệm; niệm vừa là nơi an trú, vừa là niệm” (Vô Ngại Giải Đạo 2.35). Ý nghĩa của từ này là: “Nó được thiết lập ở trong đó” (patiṭṭhāti asmiṃ), vì vậy gọi là paṭṭhāna. Cái gì được thiết lập? Niệm (sati). Nơi thiết lập của niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Hoặc, “nơi chốn chính yếu” (padhānaṃ ṭhānaṃ) là paṭṭhāna. Nơi chốn chính yếu của niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna), tương tự như nơi buộc voi (hatthiṭṭhāna), nơi buộc ngựa (assaṭṭhāna), v.v.

‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ, ယဒရိယော သေဝတိ, ယဒရိယော သေဝမာနော သတ္ထာ ဂဏမနုသာသိတုမရဟတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၁၁) ဧတ္ထ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပဋ္ဌာနံ, ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. ကေန ပဋ္ဌပေတဗ္ဗောတိ? သတိယာ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနန္တိ.

Trong đoạn kinh: “Có ba niệm xứ, mà bậc Thánh thực hành, và khi thực hành, bậc Đạo sư xứng đáng giáo huấn hội chúng” (Trung Bộ 3.311), trạng thái vượt qua sự chống đối và thiên vị của bậc Đạo sư đối với các vị thinh văn thực hành theo ba cách được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Ý nghĩa của từ này là: vì cần được thiết lập (paṭṭhapetabbato) nên gọi là paṭṭhāna, nghĩa là cần được làm cho phát sanh (pavattayitabbato). Cần được thiết lập bởi cái gì? Bởi niệm (satiyā). Sự thiết lập bởi niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna).

‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၄၇; သံ. နိ. ၅.၉၈၉) ပန သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သတိယေဝ [Pg.215] ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, ဣတိ သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနဉ္စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ. ဣဒမိဓ အဓိပ္ပေတံ.

Mặt khác, trong các đoạn kinh như: “Bốn niệm xứ, được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ làm viên mãn bảy giác chi” (Trung Bộ 3.147; Tương Ưng Bộ 5.989), chính niệm (sati) được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Ý nghĩa của từ này là: “nó an trú” (patiṭṭhāti) nên gọi là paṭṭhāna, nghĩa là “nó hiện diện, nó khởi sanh bằng cách đi vào, bằng cách tiến vào (đối tượng)” (upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā pavattati). Chính niệm là sự an trú (satiyeva paṭṭhānaṃ), đó là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Hoặc là, sati có nghĩa là ghi nhớ (saraṇaṭṭhena), paṭṭhāna có nghĩa là sự hiện diện (upaṭṭhānaṭṭhena), do đó, nó vừa là sati vừa là paṭṭhāna, nên cũng gọi là satipaṭṭhāna. Đây là ý nghĩa được chủ trương ở đây.

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ? သတီနံ ဗဟုတ္တာ. အာရမ္မဏဘေဒေန ဟိ ဗဟုကာ သတိယော. အထ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ကသ္မာ ဧကဝစနန္တိ? မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တာ. စတဿောပိ ဟိ ဧတာ သတိယော မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝုတဉှေတံ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနမဂ္ဂနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စာ’’တိ. စတဿောပိ စေတာ အပရဘာဂေ ကာယာဒီသု အာရမ္မဏေသု ကိစ္စံ သာဓယမာနာ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယန္တီတိ တသ္မာ စတဿောပိ ဧကော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တာ. ဧဝဉ္စ သတိ ဝစနာနုသန္ဓိနာ သာနုသန္ဓိကာဝ ဒေသနာ ဟောတိ.

Nếu vậy, tại sao lại dùng số nhiều “satipaṭṭhānā”? Do vì có nhiều niệm (satīnaṃ bahuttā). Thật vậy, do sự khác biệt về đối tượng (ārammaṇabhedena) mà có nhiều niệm. Vậy tại sao lại dùng số ít “maggo” (đạo)? Do vì tính đồng nhất về phương diện tìm kiếm (magganaṭṭhena ekattā). Thật vậy, cả bốn niệm này đều đi đến sự đồng nhất về phương diện tìm kiếm. Điều này đã được nói: “Gọi là đạo (maggo) theo nghĩa nào? Theo nghĩa tìm kiếm Niết-bàn (nibbānamagganaṭṭhena), và theo nghĩa được những người tìm cầu Niết-bàn tìm kiếm (nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena)”. Và cả bốn niệm này, ở giai đoạn sau, trong khi hoàn thành phận sự trên các đối tượng như thân v.v., chúng đi đến Niết-bàn; và từ ban đầu, chúng được những người tìm cầu Niết-bàn tìm kiếm. Do đó, cả bốn được gọi là một con đường (eko maggo). Khi như vậy, bài pháp trở nên mạch lạc nhờ sự liên kết của các từ ngữ (vacanānusandhinā).

ကတမေ စတ္တာရောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ကာယေတိ ရူပကာယေ. ကာယာနုပဿီတိ ကာယံ အနုပဿနသီလော, ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော. အယဉှိ ဘိက္ခု ဣမံ ကာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော, ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော, အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော, နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ, နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ. သော တံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ, ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ, အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“Thế nào là bốn?” (Katame cattāro) là câu hỏi do muốn được giải thích (kathetukamyatāpucchā). “Trên thân” (kāye) nghĩa là trên thân sắc chất (rūpakāye). “Quán thân” (kāyānupassī) nghĩa là có thói quen tùy quán thân (kāyaṃ anupassanasīlo), hoặc đang tùy quán thân (kāyaṃ vā anupassamāno). Vị Tỷ kheo này, bằng bảy pháp tùy quán (sattannaṃ anupassanānaṃ) bắt đầu với tùy quán vô thường (aniccānupassanā), tùy quán thân này là vô thường (aniccato), không phải là thường (no niccato); tùy quán là khổ (dukkhato), không phải là lạc (no sukhato); tùy quán là vô ngã (anattato), không phải là ngã (no attato); vị ấy nhàm chán (nibbindati), không hoan hỷ (no nandati); ly tham (virajjati), không tham đắm (no rajjati); đoạn diệt (nirodheti), không làm cho sanh khởi (no samudeti); từ bỏ (paṭinissajjati), không chấp thủ (no ādiyati). Cần phải hiểu rằng: Vị ấy, khi tùy quán là vô thường, từ bỏ thường tưởng (niccasaññaṃ); khi tùy quán là khổ, từ bỏ lạc tưởng (sukhasaññaṃ); khi tùy quán là vô ngã, từ bỏ ngã tưởng (attasaññaṃ); khi nhàm chán, từ bỏ sự hoan hỷ (nandiṃ); khi ly tham, từ bỏ tham ái (rāgaṃ); khi đoạn diệt, từ bỏ tập khởi (samudayaṃ); khi từ bỏ, từ bỏ sự chấp thủ (ādānaṃ).

ဝိဟရတီတိ ဣရီယတိ. အာတာပီတိ တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတပတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ. အာတာပေါ အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော. အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ. န ဟိ သတိဝိရဟိတဿ အနုပဿနာ နာမ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ယသ္မာ အနာတာပိနော [Pg.216] အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တရာယကရော ဟောတိ, အသမ္ပဇာနော ဥပါယပရိဂ္ဂဟေ အနုပါယပရိဝဇ္ဇနေ စ သမ္မုယှတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဥပါယာပရိစ္စာဂေ အနုပါယာပရိဂ္ဂဟေ စ အသမတ္ထော ဟောတိ, တေနဿ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“Trú” (viharati) có nghĩa là duy trì oai nghi (irīyati). “Nhiệt tâm” (ātāpī): “Sự nhiệt tâm” (ātāpo) là cái thiêu đốt (ātāpeti) các phiền não (kilese) trong ba cõi (tīsu bhavesu); đây là tên gọi của tinh tấn (vīriya). Người có sự nhiệt tâm (ātāpo) ấy được gọi là nhiệt tâm (ātāpī). “Tỉnh giác” (sampajāno) là người có đầy đủ trí tuệ được gọi là sự tỉnh giác (sampajañña). “Chánh niệm” (satimā) là người có đầy đủ niệm để nắm bắt thân (kāyapariggāhikāya satiyā). Vị này, vì dùng niệm để nắm bắt đối tượng rồi dùng tuệ để tùy quán. Thật vậy, với người thiếu niệm thì không thể có cái gọi là tùy quán (anupassanā). Do đó, Ngài đã nói: “Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng niệm là cần thiết ở mọi nơi” (Tương Ưng Bộ 5.234). Vì vậy, ở đây, với câu “trú, quán thân trên thân” (kāye kāyānupassī viharati), pháp niệm xứ về tùy quán thân (kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ) đã được nói đến. Hoặc là, vì rằng đối với người không nhiệt tâm, sự co rút nội tâm (antosaṅkhepo) trở thành chướng ngại; người không tỉnh giác sẽ bị mê mờ (sammuyhati) trong việc nắm bắt phương tiện và tránh xa phi phương tiện; người thất niệm (muṭṭhassati) sẽ không có khả năng (asumattho) trong việc không từ bỏ phương tiện và không nắm bắt phi phương tiện. Do đó, đề mục thiền của vị ấy không thành tựu. Vì vậy, để chỉ ra những pháp mà nhờ oai lực của chúng, đề mục ấy được thành tựu, nên cụm từ “nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm” (ātāpī sampajāno satimā) đã được nói đến, cần phải hiểu như vậy.

ဣတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္ဇဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတုံ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ. လောကေတိ တသ္မိံယေဝ ကာယေ. ကာယော ဟိ ဣဓ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတော. ယသ္မာ ပနဿ န ကာယမတ္တေယေဝ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီယတိ, ဝေဒနာဒီသုပိ ပဟီယတိ ဧဝ. တသ္မာ ‘‘ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော’’တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၆၂) ဝုတ္တံ. လောကသင်္ခါတတ္တာ ဝါ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေနေတံ ဝုတ္တံ. ယံ ပနာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမော လောကော, သွေဝ ကာယော လောကော’’တိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. တသ္မိံ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝိနေယျာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Như vậy, sau khi đã trình bày về niệm xứ quán thân và các pháp tương ưng của nó, bây giờ để trình bày về chi phần từ bỏ, câu “nhiếp phục tham ưu ở đời” đã được nói đến. Ở đây, nhiếp phục (vineyya) là đã nhiếp phục bằng sự nhiếp phục theo từng chi phần hoặc bằng sự nhiếp phục do đè nén. Ở đời (loke) là ở trong chính thân ấy. Thật vậy, ở đây thân được hiểu là ‘đời’ (loka) theo ý nghĩa là bị tan rã và hoại diệt. Hơn nữa, vì rằng tham và ưu của vị ấy không chỉ được đoạn trừ ở nơi thân mà thôi, mà cũng được đoạn trừ ở nơi các thọ v.v… nữa. Do đó, trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) có nói rằng: “Năm uẩn thủ là đời.” Hoặc là, do các pháp ấy được gọi là ‘đời’ nên điều này được nói theo phương pháp rút ra ý nghĩa. Hơn nữa, điều đã được nói rằng: “Ở đây, thế nào là đời? Chính thân này là đời,” thì đây chính là ý nghĩa ở đây. Cần phải hiểu sự liên kết như vầy: “Nhiếp phục tham ưu ở trong đời ấy.”

ဝေဒနာသူတိ ဧတ္ထ တိဿော ဝေဒနာ, တာ စ လောကိယာ ဧဝ, စိတ္တမ္ပိ လောကိယံ, တထာ ဓမ္မာ. ယထာ ပန ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာ, တထာ အနုပဿန္တော ဧသ ဝေဒနာနုပဿီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော စိတ္တဓမ္မေသု. ကထဉ္စ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ? သုခါ တာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော, ဒုက္ခာ သလ္လတော, အဒုက္ခမသုခါ အနိစ္စတော. ယထာဟ –

Ở đây, trong (đề mục) các thọ, có ba thọ được đề cập, và chúng chỉ là pháp thế gian; tâm cũng là pháp thế gian, các pháp cũng vậy. Hơn nữa, các thọ cần được quán xét như thế nào, thì vị đang quán xét như vậy cần được hiểu là vị quán thọ. Phương pháp này cũng áp dụng cho tâm và các pháp. Và các thọ cần được quán xét như thế nào? Trước hết, thọ lạc (cần được quán) là khổ, thọ khổ là mũi tên, thọ không khổ không lạc là vô thường. Như có lời dạy rằng:

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော;

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော;

သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ.

“Vị nào thấy lạc là khổ, thấy khổ như mũi tên; thấy cái không khổ không lạc, cái lắng dịu, là vô thường; vị Tỳ khưu chánh kiến ấy, được an tịnh, sẽ sống.”

သဗ္ဗာ ဧဝ စေတာ ဒုက္ခာတိပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉). သုခဒုက္ခတောပိ စ အနုပဿိတဗ္ဗာ, ယထာဟ [Pg.217] – ‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိစ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာဝသေနပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ.

Và tất cả các thọ này cũng cần được quán là khổ. Điều này đã được nói đến: “Bất cứ cái gì được cảm thọ, Ta nói rằng tất cả cái ấy đều nằm trong khổ.” Và (thọ lạc) cũng cần được quán là khổ, như có lời dạy rằng: “Này hiền giả Visākha, thọ lạc là lạc khi tồn tại, là khổ khi biến đổi,” (và) toàn bộ (bài kinh) cần được dẫn giải chi tiết. Hơn nữa, (các thọ) cũng cần được quán xét theo cách của bảy pháp tùy quán bắt đầu bằng vô thường.

စိတ္တဓမ္မေသုပိ စိတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိသဟဇာတဘူမိကမ္မဝိပါကကိရိယာဒိနာနတ္တဘေဒါနံ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာနံ သရာဂါဒီနဉ္စ ဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗံ. ဓမ္မာ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏာနံ သုညတဓမ္မဿ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာနံ ‘‘သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒ’’န္တိအာဒီနဉ္စ ပဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဒီဃမဇ္ဈိမဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃ အာဒယော; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၅ အာဒယော) သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Đối với tâm và các pháp cũng vậy, trước hết, tâm cần được quán xét theo cách phân biệt về sự đa dạng của đối tượng, sự chủ đạo, sự đồng sanh, cảnh giới, nghiệp, quả, hành v.v…; theo các pháp tùy quán về vô thường v.v…; và theo các sự phân biệt như có tham, không có tham v.v… Các pháp cần được quán xét theo cách của các tướng riêng và tướng chung, của pháp tánh không, của bảy pháp tùy quán bắt đầu bằng vô thường, và của các sự phân loại như: “Hoặc có dục tham ở nội tâm” v.v… Phần còn lại thì cũng theo như phương pháp đã được nói. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết thì cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về kinh Niệm Xứ trong Chú giải Trường Bộ và Trung Bộ.

၂. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Kinh Niệm

၃၆၈. ဒုတိယေ သတောတိ ကာယာဒိအနုပဿနာသတိယာ သမန္နာဂတော. သမ္ပဇာနောတိ စတုသမ္ပဇညပညာယ သမန္နာဂတော. အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ဂမနံ, ပဋိက္ကန္တံ နိဝတ္တနံ, တဒုဘယမ္ပိ စတူသု ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ. ဂမနေ တာဝ ပုရတော ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပဋိနိဝတ္တန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. ဌာနေပိ ဌိတကောဝ ကာယံ ပုရတော ဩနမန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆတော အပနာမေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိသဇ္ဇာယပိ နိသိန္နကောဝ အာသနဿ ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါ သံသရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆိမအင်္ဂပ္ပဒေသံ ပစ္စာသံသရန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိပဇ္ဇနေပိ ဧသေဝ နယော.

2. Trong kinh thứ hai, niệm (sato) là có đầy đủ niệm quán thân v.v… Tỉnh giác (sampajāno) là có đầy đủ trí tuệ về bốn loại tỉnh giác. Ở đây, trong câu “khi bước tới, khi bước lui,” bước tới (abhikkantaṃ) được gọi là sự đi tới, bước lui (paṭikkantaṃ) là sự quay về. Cả hai điều này có được trong bốn oai nghi. Trước hết, trong khi đi, người mang thân đi về phía trước được gọi là bước tới; người quay trở lại được gọi là bước lui. Trong khi đứng cũng vậy, người đang đứng mà cúi thân về phía trước được gọi là bước tới; người ngửa ra phía sau được gọi là bước lui. Trong khi ngồi cũng vậy, người đang ngồi mà di chuyển hướng về phần trước của chỗ ngồi được gọi là bước tới; người di chuyển ngược lại về phần phía sau được gọi là bước lui. Trong khi nằm cũng theo phương pháp này.

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ, သမ္ပဇညဿေဝ ဝါ ကာရီ. သော ဟိ အဘိက္ကန္တာဒီသု သမ္ပဇညံ ကရောတေဝ, န ကတ္ထစိ သမ္ပဇညဝိရဟိတော ဟောတိ.

368. Hành động trong tỉnh giác (sampajānakārī hoti) là người làm mọi việc với sự tỉnh giác, hoặc là người chỉ thực hành sự tỉnh giác. Thật vậy, vị ấy chỉ thực hành sự tỉnh giác trong khi bước tới v.v…, không nơi nào là không có tỉnh giác.

တတ္ထ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္ပဇညံ. တတ္ထ အဘိက္ကမနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အဂန္တွာ ‘‘ကိံ နု မေ ဧတ္ထ ဂတေန အတ္ထော အတ္ထိ, နတ္ထီ’’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ စ အတ္ထောတိ စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနသံဃဒဿနထေရဒဿနအသုဘဒဿနာဒိဝသေန ဓမ္မတော ဝဍ္ဎိ[Pg.218]. စေတိယံ ဒိသွာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ, သံဃဒဿနေန သံဃာရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. မဟာဝိဟာရသ္မိဉှိ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဌတွာ မဟာစေတိယံ ဩလောကေန္တာ တိံသသဟဿဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တထာ ပစ္ဆိမဒွါရေ ဥတ္တရဒွါရေ ပါစီနဒွါရေ စ, တထာ ပဉှမဏ္ဍပဋ္ဌာနေ အဘယဝါပိပါဠိယံ, ထူပါရာမဒွါရေ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ အနုရာဓဝါပိပါဠိယံ.

Ở đây, tỉnh giác có bốn loại: tỉnh giác về lợi ích, tỉnh giác về sự thích hợp, tỉnh giác về hành xứ, và tỉnh giác về sự không si mê. Trong đó, khi tâm muốn đi tới sanh khởi, không đi theo ý muốn của tâm, mà sau khi đã xem xét điều lợi và không lợi rằng: “Ta đi đến đây có lợi ích gì hay không?” thì sự nắm bắt lấy lợi ích là tỉnh giác về lợi ích. Và ở đây, lợi ích là sự tăng trưởng về chánh pháp theo cách thấy tháp thờ, thấy cây bồ đề, thấy chúng Tăng, thấy trưởng lão, thấy sự bất tịnh v.v… Thật vậy, sau khi thấy tháp thờ, vị ấy làm sanh khởi niềm hỷ với đức Phật làm đối tượng; do thấy chúng Tăng, làm sanh khởi niềm hỷ với chúng Tăng làm đối tượng, rồi quán xét chính niềm hỷ ấy theo sự tiêu hoại, vị ấy đắc quả A-la-hán. Thật vậy, tại tu viện Mahāvihāra, ba mươi ngàn vị tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán trong khi đứng ở cổng phía nam nhìn lên đại tháp; cũng vậy ở cổng phía tây và cổng phía đông; cũng vậy ở tại nơi vấn đáp, trên bờ hồ Abhayavāpi, tại cổng chùa Thūpārāma, tại cổng phía nam của thành phố, trên bờ hồ Anurādhavāpi.

မဟာအရိယဝံသဘာဏကတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ကိံ တုမှေ ဝဒထ, မဟာစေတိယဿ သမန္တာ ကုစ္ဆိဝေဒိကာယ ဟေဋ္ဌိမဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ပညာယနဋ္ဌာနေ ယတ္ထ ယတ္ထ ဒွေ ပါဒါ သက္ကာ ဟောန္တိ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ, တတ္ထ တတ္ထ ဧကပဒုဒ္ဓါရေ တိံသတိံသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ သက္ကာ ဝတု’’န္တိ. အပရော ပန မဟာထေရော အာဟ – ‘‘မဟာစေတိယတလေ အာကိဏ္ဏဝါလိကာယ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ. ထေရေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ အသုဘံ ဒိသွာ တတ္ထ ပဌမံ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဧတေသံ ဒဿနံ သာတ္ထံ. ကေစိ ပန – ‘‘အာမိသတောပိ ဝဍ္ဎိ အတ္ထောယေဝ, တံ နိဿာယ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ပဋိပန္နတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ.

Vị Trưởng lão Mahāariyavaṃsabhāṇaka lại nói: ‘Các ông nói gì vậy, xung quanh Đại Bảo tháp, bắt đầu từ phần dưới của lan can, ở bất cứ nơi nào trong tầm mắt có thể đặt hai bàn chân xuống một cách thăng bằng, thì tại mỗi nơi đó, trong mỗi bước chân, ba mươi ngàn vị tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán. Có thể nói như vậy.’ Một vị Đại Trưởng lão khác lại nói: ‘Trên sân Đại Bảo tháp, số tỳ khưu đắc quả A-la-hán còn nhiều hơn số cát được rải trên đó.’ Khi thấy các bậc Trưởng lão, an trú trong lời giáo huấn của các ngài, thấy được tướng bất tịnh, phát sinh sơ thiền ở nơi đó, rồi quán xét chính thiền ấy theo phương diện hủy diệt, vị ấy đắc quả A-la-hán. Do đó, việc thấy các vị ấy là có lợi ích. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Sự tăng trưởng cũng có được từ vật thực, vì nương vào đó mà thực hành để hỗ trợ cho phạm hạnh.’

တသ္မိံ ပန ဂမနေ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. သေယျထိဒံ? စေတိယဒဿနံ တာဝ သာတ္ထံ. သစေ ပန စေတိယဿ မဟာပူဇာယ ဒသဒွါဒသယောဇနန္တရေ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ, အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပါ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စိတ္တကမ္မရူပကာနိ ဝိယ သဉ္စရန္တိ. တတြ စဿ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ လောဘော, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃော, အသမပေက္ခနေ မောဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယသံသဂ္ဂေ ကာယသံသဂ္ဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယာနံ ဝါ အန္တရာယော စ ဟောတိ. ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ ဟောတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရအန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. သံဃဒဿနမ္ပိ သာတ္ထံ. သစေ ပန အန္တောဂါမေ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ကာရေန္တေသု မနုဿေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ ဇနသန္နိပါတော စေဝ အန္တရာယော စ ဟောတိ, ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ, အန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. မဟာပရိဝါရာနံ ထေရာနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော.

Lại nữa, trong việc đi lại ấy, sự nhận biết điều thích hợp và không thích hợp, rồi nắm giữ lấy điều thích hợp được gọi là tỉnh giác về sự thích hợp (sappāyasampajañña). Ví như thế nào? Trước hết, việc chiêm bái bảo tháp là có lợi ích. Tuy nhiên, nếu trong một đại lễ cúng dường bảo tháp, hội chúng tụ tập trong khoảng mười đến mười hai do-tuần, những người nữ và người nam trang điểm tùy theo khả năng của mình, đi lại như những hình vẽ, thì ở đó, đối với vị tỳ khưu, tham có thể khởi lên đối với đối tượng khả ái, sân đối với đối tượng không khả ái, và si khi không quán xét. Khi có sự tiếp xúc thân thể, vị ấy có thể phạm tội thân giao. Hoặc có thể có nguy hiểm đến tính mạng hay phạm hạnh. Như vậy, nơi đó là không thích hợp. Khi không có những nguy hiểm như đã nói, thì nơi đó là thích hợp. Việc yết kiến Tăng đoàn cũng có lợi ích. Tuy nhiên, nếu trong làng, người ta dựng một đại giảng đường và tổ chức nghe pháp suốt đêm, mà có sự tụ tập đông người và nguy hiểm xảy ra như đã trình bày, thì nơi đó là không thích hợp. Khi không có nguy hiểm, thì nơi đó là thích hợp. Đối với việc yết kiến các vị Trưởng lão có đông đảo tùy tùng, phương pháp cũng tương tự như vậy.

အသုဘဒဿနမ္ပိ [Pg.219] သာတ္ထံ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဒဟရဘိက္ခု သာမဏေရံ ဂဟေတွာ ဒန္တကဋ္ဌတ္ထာယ ဂတော. သာမဏေရော မဂ္ဂါ ဩက္ကမိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော အသုဘံ ဒိသွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော တံ အပဿန္တော ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ပက္ကောသိ. သော – ‘‘မယာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒွေ ကထာ နာမ န ကထိတပုဗ္ဗာ, အညသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ,’’တိ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. ‘‘ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ တာဝ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ မယာ ဌိတောကာသေ မုဟုတ္တံ ပုရတ္ထာဘိမုခါ ဟုတွာ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟ. သော တထာ ကတွာ တေန ပတ္တဝိသေသမေဝ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဧကံ အသုဘံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ အတ္ထာယ ဇာတံ. ဧဝံ သာတ္ထမ္ပိ ပနေတံ ပုရိသဿ မာတုဂါမာသုဘံ အသပ္ပာယံ, မာတုဂါမဿ စ ပုရိသာသုဘံ, သဘာဂမေဝ သပ္ပာယန္တိ ဧဝံ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ.

Việc thấy tướng bất tịnh cũng có lợi ích. Để làm rõ ý nghĩa này, có câu chuyện như sau: Tương truyền, một vị tỳ khưu trẻ cùng một vị sa-di đi lấy tăm xỉa răng. Vị sa-di đi lệch khỏi con đường, tiến về phía trước, thấy một tướng bất tịnh, liền phát sinh sơ thiền, lấy đó làm nền tảng, quán xét các pháp hành, chứng đắc ba Thánh quả, rồi đứng lại, nắm giữ đề mục thiền định cho đạo quả cao hơn. Vị tỳ khưu trẻ không thấy vị sa-di, liền gọi: ‘Sa-di!’ Vị sa-di nghĩ: ‘Từ ngày xuất gia, ta chưa từng nói chuyện hai lời với vị tỳ khưu. Vào một ngày khác, ta sẽ chứng đắc trạng thái cao hơn,’ rồi đáp lại: ‘Thưa Tôn giả, có việc gì ạ?’ Khi được bảo: ‘Lại đây,’ vị ấy chỉ đáp một lời rồi đến và nói: ‘Thưa Tôn giả, xin ngài hãy đi theo con đường này, đến nơi con đã đứng, quay mặt về hướng đông và nhìn trong giây lát.’ Vị tỳ khưu làm theo như vậy và cũng đã chứng đắc được trạng thái đặc biệt như vị sa-di. Như vậy, một tướng bất tịnh đã trở thành lợi ích cho hai người. Tuy nhiên, dù việc này có lợi ích, nhưng đối với nam nhân, tướng bất tịnh của nữ nhân là không thích hợp; và đối với nữ nhân, tướng bất tịnh của nam nhân là không thích hợp. Chỉ có tướng bất tịnh cùng giới tính mới là thích hợp. Như vậy, sự nhận biết điều thích hợp chính là tỉnh giác về sự thích hợp (sappāyasampajañña).

ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတသာတ္ထသပ္ပာယဿ ပန အဋ္ဌတိံသကမ္မဋ္ဌာနေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိကံ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ဂေါစရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ တံ ဂဟေတွာဝ ဂမနံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ နာမ.

Lại nữa, đối với vị đã nhận biết được điều có lợi ích và thích hợp như vậy, việc học thuộc một đề mục thiền định, tức là hành xứ (gocara), hợp với tâm ý của mình trong ba mươi tám đề mục, rồi mang theo đề mục ấy khi đi vào hành xứ khất thực, được gọi là tỉnh giác về hành xứ (gocarasampajañña).

တဿာဝိဘာဝတ္ထံ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ပစ္စာဟရတိ န ဟရတိ, ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ.

Để làm rõ điều này, cần biết đến bốn trường hợp sau: Ở đây, có vị tỳ khưu mang theo (đề mục thiền định) khi đi nhưng không mang về; có vị mang về nhưng không mang theo khi đi; lại có vị không mang theo khi đi cũng không mang về; và có vị vừa mang theo khi đi, vừa mang về.

တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ စ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ တထာ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ မဇ္ဈိမယာမေ သေယျံ ကပ္ပေတွာ, ပစ္ဆိမယာမေပိ နိသဇ္ဇာစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေတွာ, ပဂေဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ သမာဒါယ ဝတ္တတိ. သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဒွေ တယော ပလ္လင်္ကေ ဥသုမံ ဂါဟာပေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇိတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေနာသနတော နိက္ခမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သစေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ စေတိယင်္ဂဏံ ပဝိသတိ. အညံ စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ ဟတ္ထေန ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဝိယ တံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ [Pg.220] ပီတိံ ဂဟေတွာ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ မဟန္တံ စေတိယံ စေ, တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ, ခုဒ္ဒကံ စေ, တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ. စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ပတ္တေနာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဗောဓိ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. သော ဧဝံ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသာမိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဋိသာမိတဘဏ္ဍကံ ဟတ္ထေန ဂဏှန္တော ဝိယ နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမသမီပေ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ.

Trong số ấy, vị tỳ-khưu nào ban ngày gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại bằng cách đi kinh hành và ngồi, cũng như trong canh đầu của đêm, rồi nằm nghỉ trong canh giữa, và trong canh cuối cũng trải qua bằng cách ngồi và đi kinh hành, từ sáng sớm đã làm phận sự ở sân tháp và sân bồ-đề, tưới nước lên cây bồ-đề, chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng, rồi thực hành các phận sự đối với thầy tế độ, thầy giáo thọ v.v. Vị ấy làm vệ sinh thân thể, đi vào trú xứ, ngồi kiết-già hai ba lần làm cho thân thể nóng lên, chuyên tâm vào đề mục thiền, rồi thức dậy vào giờ đi khất thực, với đề mục thiền làm đầu mà lấy y bát, đi ra khỏi trú xứ, vừa tác ý đến đề mục thiền vừa đi đến sân tháp. Nếu có đề mục niệm Phật, vị ấy không từ bỏ đề mục ấy mà đi vào sân tháp. Nếu có đề mục thiền khác, vị ấy đứng ở chân cầu thang, như thể đặt xuống vật cầm trong tay, rồi nắm lấy hỷ có đối tượng là Đức Phật, đi lên sân tháp. Nếu là tháp lớn, nên đi nhiễu bên phải ba lần rồi đảnh lễ ở bốn điểm. Nếu là tháp nhỏ, cũng đi nhiễu như vậy ba lần rồi đảnh lễ ở tám điểm. Đảnh lễ tháp xong, khi đến sân bồ-đề, cũng nên thể hiện sự khiêm cung như thể đang ở trước mặt Đức Phật, Đức Thế Tôn, rồi đảnh lễ cây bồ-đề. Vị ấy đảnh lễ tháp và cây bồ-đề như vậy xong, đi đến nơi đã cất giữ (đề mục), như thể lấy bằng tay vật đã cất giữ, lấy lại đề mục thiền đã đặt xuống, rồi ở gần làng, với đề mục thiền làm đầu mà đắp y, đi vào làng để khất thực.

အထ နံ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘အယျော နော အာဂတော’’တိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာသနသာလာယ ဝါ ဂေဟေ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တံ န နိဋ္ဌာတိ, တာဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မက္ခေတွာ ပုရတော နိသီဒိတွာ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆန္တိ, ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမာ ဟောန္တိ. သစေပိ န ကထာပေန္တိ, ဇနသင်္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မကထာ နာမ ကာတဗ္ဗာယေဝါတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဓမ္မကထာ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဓမ္မံ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ နိဝတ္တိယမာနေဟိပိ မနုဿေဟိ အနုဂတောဝ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ တေ နိဝတ္တေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ.

Bấy giờ, dân chúng thấy vị ấy, liền đi ra đón và nói: "Bậc tôn quý của chúng ta đã đến", rồi cầm lấy bát, mời ngồi ở nhà ăn hoặc ở nhà, dâng cháo. Trong khi vật thực chưa xong, họ rửa chân, xoa dầu cho vị ấy, rồi ngồi ở phía trước, hoặc hỏi một câu hỏi, hoặc muốn nghe Pháp. Các vị Chú giải sư nói rằng: "Dù họ không yêu cầu, vì lợi ích nhiếp chúng, việc thuyết pháp vẫn nên được thực hiện." Thật vậy, không có bài pháp thoại nào gọi là thoát ly khỏi đề mục thiền. Vì vậy, vị ấy thuyết pháp với đề mục thiền làm đầu, thọ thực với đề mục thiền làm đầu, làm phận sự tùy hỷ với đề mục thiền làm đầu. Khi trở về, vẫn được dân chúng đi theo tiễn, ra khỏi làng, ở đó cho họ quay về, rồi tiếp tục lên đường.

အထ နံ ပုရေတရံ နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ကတဘတ္တကိစ္စာ သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရမဿ ဂဏှန္တိ. ပေါရာဏကဘိက္ခူ ကိရ န ‘‘အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာစရိယော’’တိ မုခံ ဩလောကေတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, သမ္ပတ္တပရိစ္ဆေဒေနေဝ ကရောန္တိ. တေ တံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ဘန္တေ, ဧတေ မနုဿာ တုမှာကံ ကိံ ဟောန္တိ, မာတိပက္ခတော သမ္ဗန္ဓာ ပိတိပက္ခတော’’တိ? ကိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆထာတိ? တုမှေသု ဧတေသံ ပေမံ ဗဟုမာနန္တိ. ‘‘အာဝုသော, ယံ မာတာပိတူဟိပိ ဒုက္ကရတရံ, တံ ဧတေ အမှာကံ ကရောန္တိ, ပတ္တစီဝရမ္ပိ နော ဧတေသံ သန္တကမေဝ, ဧတေသံ အာနုဘာဝေန နေဝ ဘယေ ဘယံ, န ဆာတကေ ဆာတကံ ဇာနာမ, ဧဒိသာ နာမ အမှာကံ ဥပကာရိနော နတ္ထီ’’တိ တေသံ ဂုဏေ ကထယန္တော ဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ.

Bấy giờ, các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ đã đi ra trước và thọ thực xong ở ngoài làng, thấy vị ấy liền đi ra đón và nhận lấy y bát. Nghe nói các vị tỳ-khưu thời xưa không phải nhìn mặt mà nói "đây là thầy tế độ, thầy giáo thọ của chúng ta" rồi mới làm phận sự, mà họ làm phận sự ngay khi gặp mặt. Họ hỏi vị ấy: "Bạch ngài, những người này là gì của ngài, họ có quan hệ bên mẹ hay bên cha?" (Vị ấy hỏi lại): "Các vị thấy gì mà hỏi vậy?" "Chúng con thấy tình thương và sự kính trọng của họ đối với ngài nên mới hỏi." (Vị ấy trả lời): "Này chư hiền, việc mà ngay cả cha mẹ cũng rất khó làm, những người này đã làm cho chúng tôi. Y bát của chúng tôi cũng là của họ. Nhờ oai lực của họ, khi nguy hiểm khởi lên, chúng tôi không biết đến sợ hãi; khi nạn đói khởi lên, chúng tôi không biết đến đói kém. Không có những người ân nhân nào như vậy đối với chúng tôi." Vừa đi vị ấy vừa kể về các ân đức của họ. Vị này được gọi là "người mang đi, không mang về".

ယဿ ပန ပဂေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တဿ ကမ္မဇတေဇော ပဇ္ဇလတိ, အနုပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ နာရောဟတိ, သော ပဂေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေဂသာဝ စေတိယံ [Pg.221] ဝန္ဒိတွာ ဂေါရူပါနံ နိက္ခမနဝေလာယမေဝ ဂါမံ ယာဂုဘိက္ခာယ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပိဝတိ. အထဿ ဒွိတ္တိက္ခတ္တုံ အဇ္ဈောဟရဏမတ္တေနေဝ ကမ္မဇတေဇော ဥပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ အနုပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, ဃဋသတေန နှာတော ဝိယ တေဇောဓာတုပရိဠာဟနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ယာဂုံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဓောဝိတွာ အန္တရာဘတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကတွာ အဝသေသဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ အာဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စာဟရတိ န ဟရတီတိ. ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နာမ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယံ န တံ အာသနမတ္ထိ, ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဘိက္ခူ နတ္ထီတိ.

Còn vị nào, khi thực hành phận sự theo cách đã nói từ sáng sớm, hỏa giới do nghiệp sanh bốc cháy, nó bỏ qua vật chất không do nghiệp sanh mà nắm lấy vật chất do nghiệp sanh, mồ hôi tuôn ra từ cơ thể, đề mục thiền không đi vào lộ trình, vị ấy từ sáng sớm lấy y bát, nhanh chóng đảnh lễ tháp, đi vào làng đúng vào lúc đàn bò đi ra để khất thực cháo, nhận được cháo rồi đến nhà ăn và uống. Bấy giờ, chỉ với hai ba miếng nuốt, hỏa giới do nghiệp sanh của vị ấy bỏ qua vật chất do nghiệp sanh mà nắm lấy vật chất không do nghiệp sanh, đạt đến sự dập tắt cơn nóng bức do hỏa đại như thể được tắm bằng trăm ghè nước. Vị ấy thọ dụng cháo với đề mục thiền làm đầu, rửa bát và miệng, tác ý đến đề mục thiền trong khoảng thời gian giữa bữa ăn, đi khất thực ở những nơi còn lại, thọ thực với đề mục thiền làm đầu, và từ đó trở đi, vị ấy trở về với đề mục thiền hiện khởi liên tục. Vị này được gọi là "người mang về, không mang đi". Và những vị tỳ-khưu như vậy, sau khi uống cháo, bắt đầu tu tập minh sát, đã đắc quả A-la-hán trong giáo pháp của Đức Phật, số lượng đã vượt quá sự đếm kể. Thật vậy, chỉ riêng ở đảo Tích Lan, trong các nhà ăn ở các làng đó, không có chỗ ngồi nào mà ở đó không có vị tỳ-khưu nào đã uống cháo và đắc quả A-la-hán.

ယော ပန ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော, သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောဝိနိဗန္ဓဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီ’’တိပိ သညံ အကတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌော စရိတွာ စ ဘုဉ္ဇိတွာ စ တုစ္ဆော နိက္ခမတိ. အယံ ဝုစ္စတိ နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ.

Còn vị nào sống buông lung, từ bỏ gánh nặng tinh tấn, phá vỡ tất cả các phận sự, sống với tâm bị trói buộc bởi năm thứ tâm hoang vu và năm thứ trói buộc của tâm, không có cả ý niệm rằng "có một thứ gọi là đề mục thiền", đi vào làng để khất thực, đi lại và giao du với người thế tục một cách không thích hợp, và sau khi ăn, đi ra một cách trống rỗng. Vị này được gọi là "người không mang đi cũng không mang về".

ယော ပနာယံ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ ဝုတ္တော, သော ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ ‘‘အာဝုသော, တုမှေ န ဣဏဋ္ဋာ, န ဘယဋ္ဋာ, န ဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ, တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ, ဌာနေ, နိသဇ္ဇာယ, သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ, တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ. တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဇာနာတိ, အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တတ္ထေဝ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ, တထာ [Pg.222] အသက္ကောန္တော နိသီဒတီတိ သော ဧဝ နယော. အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ, တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ. ဥဒ္ဓရတိ စေ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပဒေသံယေဝ ဧတိ အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ.

Vị tỳ khưu nào được gọi là ‘người đi tới và người đi lui’, vị ấy cần được hiểu theo phận sự đi tới đi lui (gatapaccāgatikavatta). Quả vậy, các thiện nam tử vì lợi ích cho bản thân, sau khi xuất gia trong giáo pháp này, dù là mười vị, hai mươi vị, ba mươi vị, bốn mươi vị, năm mươi vị, hay một trăm vị, sống chung với nhau, đã thiết lập quy ước (katikavatta) và an trú rằng: ‘Này chư hiền, quý vị xuất gia không phải vì bị nợ nần bức bách, không phải vì bị sợ hãi bức bách, không phải vì bị sinh kế bức bách, mà quý vị xuất gia ở đây là vì muốn giải thoát khỏi khổ đau. Do đó, phiền não phát sanh trong lúc đi, hãy chế ngự ngay trong lúc đi; phiền não phát sanh trong lúc đứng, ngồi, nằm, hãy chế ngự ngay trong lúc nằm.’ Các vị ấy sau khi thiết lập quy ước như vậy, trong khi đi khất thực, trong khoảng nửa usabha, một usabha, nửa gāvuta, một gāvuta, có những tảng đá, các vị ấy đi trong khi tác ý đề mục thiền bằng dấu hiệu đó. Nếu phiền não phát sanh cho vị nào trong lúc đi, vị ấy chế ngự nó ngay tại chỗ. Không thể làm như vậy, vị ấy dừng lại. Khi ấy, vị đi phía sau vị ấy cũng dừng lại. Vị kia tự khiển trách mình rằng: ‘Vị tỳ khưu này biết được tầm đã phát sanh của ngươi, việc này không thích hợp với ngươi,’ rồi phát triển thiền minh sát và ngay tại đó, bước vào thánh địa. Không thể làm như vậy, vị ấy ngồi xuống, phương pháp cũng tương tự. Dù không thể bước vào thánh địa, vị ấy đi trong khi tác ý đề mục thiền, sau khi đã trấn áp phiền não ấy; vị ấy không nhấc chân lên với tâm ly khỏi đề mục thiền. Nếu có nhấc lên, vị ấy quay trở lại và đến đúng chỗ cũ, giống như Đại Trưởng lão Mahāphussadeva trú tại Ālindaka.

သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ. မနုဿာပိ သုဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ စ ကရောန္တာ ထေရံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ, ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော, ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ. သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တစိတ္တေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမံသု. တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီမဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ, ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ, မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိမာဟ. တတော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ အာမာတိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ.

Nghe nói, vị ấy đã sống trong mười chín năm chỉ để hoàn thành phận sự đi tới đi lui. Người ta, trong khi đang cày, gieo, đập lúa và làm các công việc khác ở giữa đường, thấy vị trưởng lão đi như vậy, liền bàn tán với nhau rằng: ‘Vị trưởng lão này cứ quay đi quay lại. Có lẽ nào ngài bị lạc đường, hay là đã quên vật gì đó?’ Vị ấy không bận tâm đến điều đó, thực hành sa-môn pháp với tâm chỉ hợp với đề mục thiền, và đã chứng đắc A-la-hán quả trong vòng hai mươi năm. Và vào ngày chứng đắc A-la-hán quả, vị thiên nữ ngự tại cuối đường kinh hành của ngài đã đứng đó, thắp sáng ngọn đèn bằng các ngón tay. Cả Tứ Đại Thiên Vương, Đế Thích - vua của chư thiên, và Phạm thiên Sahampati cũng đã đến hầu hạ. Thấy ánh sáng đó, Trưởng lão Mahātissa, vị trú trong rừng, vào ngày thứ hai đã hỏi ngài: ‘Thưa ngài, vào ban đêm, có ánh sáng ở gần ngài. Ánh sáng đó là gì vậy?’ Vị trưởng lão, trong khi nói lảng đi, đã trả lời rằng: ‘Cái gọi là ánh sáng thì cũng có thể là ánh sáng của đèn, cũng có thể là ánh sáng của ngọc,’ và những lời tương tự. Sau đó, bị thúc ép rằng: ‘Ngài đang che giấu,’ ngài đã thừa nhận ‘Đúng vậy’ và kể lại.

ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ. သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေဿာမီ’’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ. ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန ဥဒ္ဓဋေ ပဋိနိဝတ္တန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ဂါဝီ နု ပဗ္ဗဇိတော နူ’’တိ အာသင်္ကနီယပဒေသေ ဌတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကစ္ဆကရကတော ဥဒကေန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ‘‘မာ မေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ အာဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနာပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’’တိ ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ကတိမီ’’တိ ဒိဝသံ ဝါ ဘိက္ခုဂဏနံ ဝါ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော [Pg.223] ပန ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ. သစေ ဒိဝသာဒိပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ, နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ယာတိ.

Và cũng giống như Đại Trưởng lão Mahānāga, vị trú tại Kāḷavallimaṇḍapa. Nghe nói, vị ấy cũng trong khi hoàn thành phận sự đi tới đi lui, trước hết, với ý nghĩ ‘Ta sẽ cúng dường sự đại tinh tấn của Đức Thế Tôn,’ ngài đã quyết tâm chỉ đứng và kinh hành trong bảy năm. Sau đó, ngài hoàn thành phận sự đi tới đi lui trong mười sáu năm và đã chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy, trong khi nhấc chân lên với tâm chỉ hợp với đề mục thiền, khi nhấc lên với tâm ly khỏi đề mục, ngài lại quay trở lại. Khi đi đến gần làng, ngài đứng ở một nơi có thể gây nghi ngờ ‘Là con bò hay là vị xuất gia?’, rồi đắp y, rửa bát bằng nước từ bình lọc nước đeo bên hông, rồi ngậm một ngụm nước. Vì lý do gì? ‘Mong rằng sự tán tâm khỏi đề mục thiền sẽ không xảy ra cho ta, dù chỉ bằng lời nói “Cầu cho quý vị được sống lâu” với những người đến để cúng dường vật thực hay đảnh lễ.’ Nhưng khi được hỏi về ngày tháng, chẳng hạn ‘Thưa ngài, hôm nay là ngày mấy?’, hoặc số lượng tỳ khưu, hoặc một câu hỏi nào đó, ngài nuốt nước rồi trả lời. Nếu không có ai hỏi về ngày tháng v.v., khi ra về, ngài nhổ nước ở cổng làng rồi đi.

ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသ ဘိက္ခူ ဝိယ စ. တေ ကိရ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ. ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု. ဒိဝသာဒီသု ပုစ္ဆိတေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု – ‘‘အဇ္ဇေကော အာဂတော, အဇ္ဇ ဒွေ’’တိ. ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ, ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ. ယဒိ အညမညံ န သလ္လပန္တိ, အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ. ဧထ နေ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပညာသာယ ဘိက္ခူသု ဒွေပိ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု. တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော, သော အာဟ – ‘‘န ဘော ကလဟကာရကာနံ ဩကာသော ဤဒိသော ဟောတိ, သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ, သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော, သုပဋ္ဌိတံ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယ’’န္တိ. တေ တတောဝ နိဝတ္တာ. တေပိ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ.

Và cũng giống như năm mươi vị tỳ khưu đã nhập hạ tại tu viện Kalambatittha. Nghe nói, vào ngày rằm tháng Āsāḷhi, các vị ấy đã thiết lập quy ước: ‘Chúng ta sẽ không nói chuyện với nhau cho đến khi chứng đắc A-la-hán quả.’ Và khi vào làng để khất thực, các vị ấy ngậm một ngụm nước rồi mới vào. Khi được hỏi về ngày tháng v.v., các vị ấy thực hành theo phương pháp đã nói. Ở đó, người ta thấy chỗ nhổ nước và biết được: ‘Hôm nay có một vị đến, hôm nay có hai vị.’ Và họ đã suy nghĩ như vầy: ‘Tại sao các vị này không nói chuyện với chúng ta, hay là cả với nhau cũng không? Nếu các vị ấy không nói chuyện với nhau, chắc chắn họ đã có tranh cãi. Hãy đến, chúng ta sẽ giúp họ hòa giải với nhau.’ Tất cả cùng đi đến tu viện, nhưng trong số năm mươi vị tỳ khưu, họ không thấy dù chỉ hai vị ở cùng một chỗ. Khi ấy, người có trí tuệ trong số họ đã nói: ‘Này quý vị, nơi ở của những người cãi nhau không thể như thế này được. Sân tháp, sân bồ đề được quét dọn sạch sẽ, chổi được đặt gọn gàng, nước uống và nước dùng được chuẩn bị sẵn sàng.’ Họ đã quay về từ đó. Các vị tỳ khưu ấy cũng đã chứng đắc A-la-hán quả ngay trong ba tháng mùa mưa, và vào ngày đại lễ Pavāraṇā, các vị ấy đã làm lễ Pavāraṇā với sự thanh tịnh.

ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ, ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ, တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တတ္ထ စ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဇဝေန ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ ကိဉ္စိ အတ္ထိ. ဝိသမဘူမိဘာဂပတ္တံ ပန ဥဒကသကဋံ ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ. အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ ဝါ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ ဝိဟာရမေဝ ဝါ အာဂန္တွာ ယထာဖာသုကေ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏလေပနပုတ္တမံသူပမာဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ…ပေ… ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပဿမ္ဘေတွာ ယထာ ပုရေဘတ္တံ[Pg.224], ဧဝံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသိကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ.

Như vậy, giống như trưởng lão Mahānāga trú tại Kāḷavallimaṇḍapa, và giống như các vị tỳ khưu đã an cư mùa mưa tại tu viện Kalambatittha, với tâm chỉ chuyên chú vào đề mục thiền định, vị ấy nhấc chân lên, đi đến gần làng, súc miệng, ghi nhận các con đường, rồi đi vào con đường nơi không có những kẻ nghiện rượu, cờ bạc, gây gổ, hoặc voi dữ, ngựa dữ. Và khi đi khất thực ở đó, vị ấy không đi vội vã, hấp tấp. Vì không có hạnh đầu đà nào gọi là đi khất thực nhanh. Mà vị ấy đi một cách vững chãi, không lay động, như chiếc xe chở nước đi trên vùng đất không bằng phẳng. Và khi đã vào từng nhà, vị ấy chờ đợi thời gian thích hợp để nhận biết người muốn cúng dường hay không muốn cúng dường, nhận vật thực xong, trở về trong làng, hoặc ngoài làng, hoặc về chính tu viện, ngồi xuống ở một nơi thích hợp, thoải mái, tác ý đến đề mục thiền định, thiết lập tưởng về sự ghê tởm trong vật thực, quán xét theo cách ví dụ như thoa dầu vào trục xe, bôi thuốc lên vết thương, và ăn thịt con, rồi thọ dụng vật thực có đầy đủ tám yếu tố, không phải để vui đùa, không phải để say sưa, không phải để trang điểm, không phải để trang sức... Và sau khi ăn xong, làm việc cần làm với nước, làm cho sự mệt mỏi do bữa ăn lắng dịu trong chốc lát, giống như trước bữa ăn, cũng vậy sau bữa ăn, trong canh đầu và canh cuối, vị ấy chỉ tác ý đến đề mục thiền định. Vị này được gọi là người mang đi và mang về.

ဣမံ ပန ဟရဏပစ္စာဟရဏသင်္ခါတံ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, နော စေ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မရဏသမယေ. နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ, အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ. နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ, အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ. နော စေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပာဘိညော ဝါ ဟောတိ, သေယျထာပိ ထေရော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော မဟာပညော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော, မဟိဒ္ဓိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, ဓုတဝါဒေါ ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာကဿပေါ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အနုရုဒ္ဓေါ, ဝိနယဓရော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ဥပါလိ, ဓမ္မကထိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော, အာရညိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရေဝတော, ဗဟုဿုတော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အာနန္ဒော, သိက္ခာကာမော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရာဟုလော ဗုဒ္ဓပုတ္တောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ယွာယံ ဟရတိ ပစ္စာဟရတိ စ, တဿ ဂေါစရသမ္ပဇညံ သိခါပတ္တံ ဟောတိ.

Lại nữa, người hành giả làm tròn đầy bổn phận đi và về này, được gọi là mang đi và mang về, nếu có đầy đủ duyên lành, sẽ đắc quả A-la-hán ngay trong tuổi đầu. Nếu không đắc trong tuổi đầu, thì sẽ đắc trong tuổi giữa. Nếu không đắc trong tuổi giữa, thì sẽ đắc trong tuổi cuối. Nếu không đắc trong tuổi cuối, thì sẽ đắc vào lúc lâm chung. Nếu không đắc vào lúc lâm chung, thì sau khi trở thành một vị trời (sẽ đắc). Nếu không đắc sau khi trở thành một vị trời, thì khi sanh ra trong thời không có Đức Phật xuất hiện, vị ấy sẽ chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật. Nếu không chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật, thì khi diện kiến các Đức Phật, vị ấy sẽ là người có thắng trí nhanh chóng, ví như trưởng lão Bāhiya Dārucīriya; hoặc là người có trí tuệ lớn, ví như trưởng lão Sāriputta; hoặc là người có thần thông lớn, ví như trưởng lão Mahāmoggallāna; hoặc là người đệ nhất về hạnh đầu đà, ví như trưởng lão Mahākassapa; hoặc là người có thiên nhãn, ví như trưởng lão Anuruddha; hoặc là người thông thuộc luật, ví như trưởng lão Upāli; hoặc là người thuyết pháp, ví như trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta; hoặc là người sống trong rừng, ví như trưởng lão Revata; hoặc là người đa văn, ví như trưởng lão Ānanda; hoặc là người ham học hỏi, ví như trưởng lão Rāhula, con của Đức Phật. Như vậy, trong tứ pháp này, vị nào mang đi và mang về, vị ấy có tỉnh giác về cảnh giới đạt đến mức tột đỉnh.

အဘိက္ကမာဒီသု ပန အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. တံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓ ဘိက္ခု အဘိက္ကမန္တော ဝါ ပဋိက္ကမန္တော ဝါ ယထာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု – ‘‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ, အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ ‘‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ, မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ, တထာ အသမ္မုယှန္တော အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိသံဃာဋော အဘိက္ကမတိ. တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓရဏေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု, ဝေါဿဇ္ဇနေ တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ [Pg.225] မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ သန္နိက္ခေပနသန္နိရုမ္ဘနေသု.

Lại nữa, sự không mê mờ trong các hành động như đi tới... được gọi là tỉnh giác không mê mờ. Điều đó nên được hiểu như sau: Ở đây, vị tỳ khưu khi đi tới hoặc đi lui, không mê mờ như kẻ phàm phu mù quáng bị mê mờ trong các hành động như đi tới... (nghĩ rằng) "tự ngã đi tới, hành động đi tới được tạo ra bởi tự ngã" hoặc "tôi đi tới, hành động đi tới được tạo ra bởi tôi". Khi tâm "tôi đi tới" khởi lên, cùng với chính tâm ấy, phong đại do tâm sanh khởi lên, tạo ra thân biểu tri. Như vậy, do sự rung động của phong đại từ hành động của tâm, khối xương này, được quy ước gọi là thân, đi tới. Khi khối xương ấy đi tới như vậy, trong mỗi lần nhấc chân lên, hai đại là địa đại và thủy đại trở nên yếu và kém, hai đại còn lại trở nên mạnh và vượt trội; tương tự như vậy trong việc đưa chân tới trước và đưa chân ngang. Trong việc hạ chân xuống, hai đại là hỏa đại và phong đại trở nên yếu và kém, hai đại còn lại trở nên mạnh và vượt trội; tương tự như vậy trong việc đặt chân xuống và ấn chân xuống.

တတ္ထ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ အတိဟရဏံ န ပါပုဏန္တိ, တထာ အတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝီတိဟရဏံ, ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝေါဿဇ္ဇနံ, ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တာ သန္နိက္ခေပနံ, သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တာ သန္နိရုမ္ဘနံ န ပါပုဏန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗပဗ္ဗံ သန္ဓိသန္ဓိ ဩဓိဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာနိ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ, ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမနံ? ပရမတ္ထတော ဟိ ဓာတူနံယေဝ ဂမနံ, ဓာတူနံ ဌာနံ, ဓာတူနံ နိသဇ္ဇာ, ဓာတူနံ သယနံ. တသ္မိံ တသ္မိဉှိ ကောဋ္ဌာသေ သဒ္ဓိံ ရူပေန –

Trong đó, các pháp sắc và danh sanh khởi trong lúc nhấc chân không đi đến được lúc đưa chân tới trước; tương tự, các pháp sanh khởi trong lúc đưa chân tới trước không đi đến được lúc đưa chân ngang; các pháp sanh khởi trong lúc đưa chân ngang không đi đến được lúc hạ chân xuống; các pháp sanh khởi trong lúc hạ chân xuống không đi đến được lúc đặt chân xuống; các pháp sanh khởi trong lúc đặt chân xuống không đi đến được lúc ấn chân xuống. Chúng trở thành từng đoạn, từng khớp, từng phần ngay tại chỗ đó rồi tan vỡ kêu lách tách như hạt mè được rang trên chảo nóng. Trong đó, ai là người đi tới? Hay sự đi tới là của ai? Thật vậy, theo nghĩa chân đế, chỉ có sự đi của các đại, sự đứng của các đại, sự ngồi của các đại, sự nằm của các đại. Vì trong mỗi phần đó, cùng với sắc pháp –

‘‘အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ, အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတိ;

အဝီစိမနုသမ္ဗန္ဓော, နဒီသောတောဝ ဝတ္တတီ’’တိ. –

“Một tâm khác sanh lên, một tâm khác diệt đi; Sự nối tiếp không gián đoạn diễn ra như dòng sông.”

ဧဝံ အဘိက္ကမာဒီသု အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမာတိ.

Như vậy, sự không mê mờ trong các hành động như đi tới... được gọi là tỉnh giác không mê mờ.

နိဋ္ဌိတော ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိပဒဿ အတ္ထော.

Ý nghĩa của câu “khi đi tới, khi đi lui, vị ấy là người hành động có tỉnh giác” đã được giải thích xong.

အာလောကိတေ ဝိလောကိတေတိ ဧတ္ထ ပန အာလောကိတံ နာမ ပုရတော ပေက္ခနံ, ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခနံ. အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော အနုပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတာပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ, သာရုပ္ပဝသေန ပန ဣမာနေဝ ဒွေ ဂဟိတာနိ. ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟိတာနေဝါတိ.

Lại nữa, trong câu “khi nhìn tới, khi nhìn quanh”, nhìn tới (ālokita) là nhìn về phía trước, nhìn quanh (vilokita) là nhìn về các hướng phụ. Cũng có những cách nhìn khác gọi là nhìn xuống (olokita), nhìn lên (ullokita), và nhìn lại phía sau (apalokita), tùy theo việc nhìn xuống dưới, lên trên, và về phía sau. Những cách nhìn đó không được đề cập ở đây, nhưng do sự tương đồng, chỉ có hai cách nhìn này được đề cập. Hoặc theo cách này, tất cả chúng đều đã được bao hàm.

တတ္ထ ‘‘အာလောကေဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အနောလောကေတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တံ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

Ở đây, khi tâm khởi lên rằng: ‘Ta sẽ nhìn,’ thì sự thấu hiểu lợi ích, không phải là việc nhìn theo ý muốn của tâm, chính là tỉnh giác về sự hữu ích. Điều này nên được biết bằng cách lấy Trưởng lão Nanda làm nhân chứng trực tiếp. Thật vậy, điều này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng rằng –

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ [Pg.226] ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အာလောကယတော’…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၉).

‘Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần nhìn về phương đông, sau khi đã suy xét kỹ lưỡng mọi sự bằng tâm, Nanda nhìn về phương đông với ý nghĩ rằng: ‘Khi ta nhìn về phương đông như thế này, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ không xâm chiếm.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác trong trường hợp đó. Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần nhìn về phương tây, phương bắc, phương nam, phương trên, phương dưới, các phương phụ, sau khi đã suy xét kỹ lưỡng mọi sự bằng tâm, Nanda nhìn về các phương phụ với ý nghĩ rằng: ‘Khi ta nhìn về các phương phụ như thế này’…v.v… vị ấy có tỉnh giác.’”

အပိစ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယဒဿနာဒိဝသေနေဝ သာတ္ထကတာ စ သပ္ပာယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန အဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညံ, တသ္မာ ခန္ဓဓာတုအာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ အတ္တနော ကမဋ္ဌာနဝသေနေဝ ကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ ဝါ ပန ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာလောကနဝိလောကနံ ကာတဗ္ဗံ.

Hơn nữa, ở đây cũng vậy, tính hữu ích và tính thích hợp nên được biết theo cách đã nói trước đây về việc chiêm bái bảo tháp v.v... Còn việc không từ bỏ đề mục thiền chính là tỉnh giác về hành xứ. Do đó, đối với các vị hành giả có đề mục thiền là uẩn, giới, xứ, việc nhìn và liếc nên được thực hiện theo đề mục thiền của mình; hoặc đối với các vị hành giả có đề mục thiền là kasina v.v..., việc nhìn và liếc nên được thực hiện với đề mục thiền làm nền tảng.

‘‘အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ အာလောကေတာ ဝါ ဝိလောကေတာ ဝါ နတ္ထိ, ‘အာလောကေဿာမီ’တိ ပန စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ အက္ခိဒလံ အဓော သီဒတိ, ဥပရိမံ ဥဒ္ဓံ လင်္ဃေတိ, ကောစိ ယန္တကေန ဝိဝရန္တော နာမ နတ္ထိ, တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ပဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမ.

‘Không có một tự ngã nào bên trong là người nhìn hay người liếc. Nhưng khi tâm khởi lên rằng: ‘Ta sẽ nhìn,’ thì cùng với chính tâm ấy, phong đại do tâm sanh khởi lên, tạo ra biểu tri (thân). Như vậy, do sự rung động của phong đại do tâm tác động, mí mắt dưới chìm xuống, mí mắt trên nhảy lên, chứ không có ai dùng máy móc để mở ra cả. Do đó, nhãn thức sanh khởi, hoàn thành phận sự thấy.’ Sự biết rõ như vậy ở đây được gọi là tỉnh giác về sự không si mê.

အပိစ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဘာဝဝသေနပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလပရိညာဝသေန တာဝ –

Hơn nữa, ở đây, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo cách liễu tri nguồn gốc, theo tính cách của khách, và theo tính cách tạm thời. Trước hết, theo cách liễu tri nguồn gốc –

‘‘ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ, ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ;

သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ, ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ’’.

‘Tâm hộ kiếp và tâm hướng môn, tâm thấy, tâm tiếp thâu; Tâm suy đạc, tâm xác định, và thứ bảy là tâm tốc hành.’

တတ္ထ ဘဝင်္ဂံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂကိစ္စံ သာဓယမာနံ ပဝတ္တတိ, တံ အာဝဋ္ဋေတွာ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓယမာနံ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတ္ထ ပဌမဇဝနေပိ ‘‘အယံ [Pg.227] ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ န ဟောတိ, ဒုတိယဇဝနေပိ…ပေ… သတ္တမဇဝနေပိ. ဧတေသု ပန ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ ယောဓေသု ဝိယ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတေသု ‘‘အယံ ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ မူလပရိညာဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong đó, tâm hộ kiếp diễn tiến, hoàn thành phận sự là thành phần của kiếp sống tái sanh; làm cho tâm ấy xoay chuyển, tâm hành ý giới hoàn thành phận sự hướng môn; do sự diệt của tâm ấy, nhãn thức hoàn thành phận sự thấy; do sự diệt của tâm ấy, tâm quả ý giới hoàn thành phận sự tiếp thâu; do sự diệt của tâm ấy, tâm quả ý thức giới hoàn thành phận sự suy đạc; do sự diệt của tâm ấy, tâm hành ý thức giới hoàn thành phận sự xác định; do sự diệt của tâm ấy, tâm tốc hành chạy bảy lần. Trong đó, ngay cả ở tâm tốc hành thứ nhất, việc nhìn và liếc theo cách tham ái, sân hận, si mê rằng ‘đây là người nữ, đây là người nam’ vẫn chưa xảy ra; ở tâm tốc hành thứ hai…v.v… cho đến tâm tốc hành thứ bảy cũng vậy. Nhưng khi những tâm này tan vỡ và rơi rụng theo thứ tự trên dưới như những chiến binh trên chiến trường, thì việc nhìn và liếc theo cách tham ái v.v... rằng ‘đây là người nữ, đây là người nam’ mới xảy ra. Như vậy, trước hết, ở đây, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo cách liễu tri nguồn gốc.

စက္ခုဒွါရေ ပန ရူပေ အာပါထမာဂတေ ဘဝင်္ဂစလနတော ဥဒ္ဓံ သကကိစ္စနိပ္ဖာဒနဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေသု အဝသာနေ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာနံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဂန္တုကပုရိသော ဝိယ ဟောတိ. တဿ ယထာ ပရဂေဟေ ကိဉ္စိ ယာစိတုံ ပဝိဋ္ဌဿ အာဂန္တုကပုရိသဿ ဂေဟသာမိကေသု တုဏှီမာသိနေသု အာဏာကရဏံ န ယုတ္တံ, ဧဝံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဝဇ္ဇနာဒီသုပိ အရဇ္ဇန္တေသု အဒုဿန္တေသု အမုယှန္တေသု စ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနံ အယုတ္တန္တိ ဧဝံ အာဂန္တုကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lại nữa, khi sắc trần đi vào tầm của nhãn môn, sau khi tâm hộ kiếp rung động, các tâm như hướng môn v.v... sanh lên rồi diệt đi theo cách hoàn thành phận sự của mình, cuối cùng tâm tốc hành sanh khởi. Tâm ấy giống như một người khách lạ ở nhãn môn, vốn là ngôi nhà của các tâm hướng môn v.v... đã sanh trước đó. Giống như một người khách lạ vào nhà người khác để xin điều gì đó, việc ra lệnh khi chủ nhà đang ngồi im lặng là không thích hợp; cũng vậy, ở nhãn môn vốn là ngôi nhà của các tâm hướng môn v.v..., khi các tâm hướng môn v.v... không tham ái, không sân hận, và không si mê, thì việc tham ái, sân hận, si mê của tâm tốc hành ấy là không thích hợp. Như vậy, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo tính cách của khách.

ယာနိ ပနေတာနိ စက္ခုဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာနိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, အညမညံ န ပဿန္တိ, ဣတ္တရာနိ တာဝကာလိကာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ယထာ ဧကသ္မိံ ဃရေ သဗ္ဗေသု မာနုသကေသု မတေသု အဝသေသဿ ဧကဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ န ယုတ္တာ နစ္စဂီတာဒီသု အဘိရတိ နာမ, ဧဝမေဝ ဧကဒွါရေ သသမ္ပယုတ္တေသု အာဝဇ္ဇနာဒီသု တတ္ထ တတ္ထေဝ မတေသု အဝသေသဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ ဇဝနဿာပိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဘိရတိ နာမ န ယုတ္တာတိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lại nữa, những tâm nào sanh khởi ở nhãn môn, kết thúc ở tâm xác định, những tâm ấy cùng với các pháp tương ưng của chúng bị tan vỡ ngay tại đó, chúng không thấy nhau, chúng chỉ tồn tại trong chốc lát, có tính tạm thời. Trong đó, ví như trong một ngôi nhà, khi tất cả mọi người đều đã chết, thì việc người duy nhất còn lại, người cũng có bản chất phải chết ngay khoảnh khắc đó, lại vui thích trong ca múa v.v... là không thích hợp; cũng vậy, trong cùng một môn, khi các tâm như hướng môn v.v... cùng với các pháp tương ưng của chúng đã diệt ngay tại đó, thì việc tâm tốc hành còn lại, vốn cũng có bản chất phải diệt ngay khoảnh khắc đó, lại vui thích theo cách tham ái, sân hận, si mê là không thích hợp. Như vậy, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo tính cách tạm thời.

အပိစ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဟိ စက္ခု စေဝ ရူပါ စ ရူပက္ခန္ဓော, ဒဿနံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဖဿာဒိကာ သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခာယတနံ, ရူပံ ရူပါယတနံ, ဒဿနံ မနာယတနံ, ဝေဒနာဒယော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဓမ္မာယတနံ, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ အာယတနာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော [Pg.228] ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခုဓာတု, ရူပံ ရူပဓာတု, ဒဿနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မာ ဓမ္မဓာတု, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု နိဿယပစ္စယော, ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော, အာဝဇ္ဇနံ အနန္တရသမနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတပစ္စယော, အာလောကော ဥပနိဿယပစ္စယော, ဝေဒနာဒယော သဟဇာတပစ္စယော. ဧဝမေတေသံ ပစ္စယာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတီတိ ဧဝမေတ္ထ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပိ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lại nữa, tỉnh giác không si mê này cần được biết đến do năng lực quán xét uẩn, xứ, giới, và duyên. Ở đây, mắt và các sắc là sắc uẩn; cái thấy là thức uẩn; thọ tương ưng với nó là thọ uẩn; tưởng là tưởng uẩn; các hành bắt đầu bằng xúc là hành uẩn. Như vậy, do sự hòa hợp của năm uẩn này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là nhãn xứ; sắc là sắc xứ; cái thấy là ý xứ; các pháp tương ưng bắt đầu bằng thọ là pháp xứ. Như vậy, do sự hòa hợp của bốn xứ này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là nhãn giới; sắc là sắc giới; cái thấy là nhãn thức giới; các pháp tương ưng bắt đầu bằng thọ là pháp giới. Như vậy, do sự hòa hợp của bốn giới này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là y duyên; sắc là sở duyên duyên; sự hướng tâm là vô gián duyên, đẳng vô gián duyên, y chỉ duyên, vô hữu duyên, và ly khứ duyên; ánh sáng là cận y duyên; các pháp bắt đầu bằng thọ là câu sanh duyên. Như vậy, do sự hòa hợp của các duyên này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Như vậy, ở đây, tỉnh giác không si mê cần được biết đến cũng do năng lực quán xét uẩn, xứ, giới, và duyên.

သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေတိ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏေ. တတ္ထ စိတ္တဝသေနေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ အကတွာ ဟတ္ထပါဒါနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏပစ္စယာ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ ဟတ္ထပါဒေ အတိစိရံ သမိဉ္ဇိတွာ ဝါ ပသာရေတွာ ဝါ ဌိတဿ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န လဘတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပတတိ, ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ. ကာလေ သမိဉ္ဇန္တဿ ကာလေ ပသာရေန္တဿ ပန တာ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ အတ္ထာနတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

"Trong khi co lại, trong khi duỗi ra" là sự co và duỗi các khớp. Ở đó, không co và duỗi chỉ theo năng lực của tâm, mà sau khi nắm bắt được điều lợi ích và không lợi ích do duyên co và duỗi tay chân, sự nắm bắt điều lợi ích chính là tỉnh giác về sự lợi ích. Ở đó, đối với người đứng co hoặc duỗi tay chân quá lâu, các cảm thọ khởi lên từng khoảnh khắc, tâm không đạt được nhất tâm, đề mục thiền bị suy thoái, không chứng đắc được pháp đặc biệt. Nhưng đối với người co đúng lúc, duỗi đúng lúc, các cảm thọ ấy không khởi lên, tâm trở nên nhất tâm, đề mục thiền được tăng trưởng, chứng đắc được pháp đặc biệt. Như vậy, sự nắm bắt điều lợi ích và không lợi ích cần được biết.

အတ္ထေ ပန သတိပိ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. တတြာယံ နယော – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ. တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တတ္ထေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ကာယသံသဂ္ဂံ ပတွာ တေနေဝ ကာရဏေန ဂိဟီ ဇာတော. အပရော ဘိက္ခု ပါဒံ ပသာရေန္တော အဂ္ဂိမှိ ပသာရေသိ, အဋ္ဌိံ အာဟစ္စ ပါဒေါ ဈာယိ. အပရော ဝမ္မိကေ ပသာရေသိ, သော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော. အပရော စီဝရကုဋိဒဏ္ဍကေ ပသာရေသိ, တံ မဏိသပ္ပော ဍံသိ. တသ္မာ ဧဝရူပေ အသပ္ပာယေ အပသာရေတွာ သပ္ပာယေ ပသာရေတဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ.

Hơn nữa, dù có lợi ích, sau khi nắm bắt được điều thích hợp và không thích hợp, sự nắm bắt điều thích hợp chính là tỉnh giác về sự thích hợp. Ở đây có phương pháp này: Tương truyền, tại sân Đại Tháp, các vị tỳ khưu trẻ đang tụng kinh. Phía sau lưng họ, các vị tỳ khưu ni trẻ đang nghe pháp. Ở đó, một vị tỳ khưu trẻ khi duỗi tay ra đã có sự xúc chạm thân thể, và chỉ vì nguyên nhân đó mà đã trở thành người tại gia. Một vị tỳ khưu khác khi duỗi chân ra đã duỗi vào đống lửa; chân bị cháy, chạm đến xương. Một vị khác duỗi chân vào gò mối; vị ấy bị rắn độc cắn. Một vị khác duỗi chân vào sào phơi y trong cốc; vị ấy bị rắn lục cắn. Do đó, không nên duỗi ra ở nơi không thích hợp như vậy, mà nên duỗi ra ở nơi thích hợp. Đây là tỉnh giác về sự thích hợp ở đây.

ဂေါစရသမ္ပဇညံ ပန မဟာထေရဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗံ – မဟာထေရော ကိရ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနော သဟသာ ဟတ္ထံ [Pg.229] သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇေသိ. တံ အန္တေဝါသိကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, သဟသာ ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ. ယတော ပဋ္ဌာယာဟံ, အာဝုသော, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, န မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ဟတ္ထော သမိဉ္ဇိတပုဗ္ဗော, ဣဒါနိ ပန တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ သမိဉ္ဇိတော, တသ္မာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သမိဉ္ဇေသိန္တိ. သာဓု, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဧဝမေတ္ထာပိ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Còn tỉnh giác về hành xứ cần được làm sáng tỏ bằng câu chuyện về vị Đại Trưởng lão. Tương truyền, vị Đại Trưởng lão đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, trong khi nói chuyện cùng các đệ tử, đã vội vàng co tay lại, rồi đặt lại chỗ cũ và từ từ co lại. Các đệ tử hỏi ngài: "Bạch ngài, tại sao ngài vội vàng co tay lại, rồi đặt lại chỗ cũ và từ từ co lại?" (Ngài đáp:) "Này các hiền hữu, kể từ khi ta bắt đầu tác ý đến đề mục thiền, tay ta chưa từng co lại mà rời bỏ đề mục thiền. Nhưng bây giờ, trong khi nói chuyện với các vị, ta đã co tay mà rời bỏ đề mục thiền. Do đó, ta đã đặt lại chỗ cũ rồi co lại." (Các đệ tử thưa:) "Lành thay, bạch ngài, một vị tỳ khưu quả nên là người như vậy." Như vậy, ở đây cũng vậy, sự không rời bỏ đề mục thiền chính là tỉnh giác về hành xứ, cần được biết như vậy.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ သမိဉ္ဇန္တော ဝါ ပသာရေန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေန ပန သုတ္တာကဍ္ဎနဝသေန ဒါရုယန္တဿ ဟတ္ထပါဒလဠနံ ဝိယ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတီတိ ပရိဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Bên trong, không có một tự ngã nào đang co lại hay duỗi ra; nhưng sự co và duỗi xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được nói đến, giống như sự chuyển động của tay chân của con rối gỗ do sự kéo dây. Sự liễu tri như vậy ở đây chính là tỉnh giác không si mê, cần được biết như vậy.

သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေတိ ဧတ္ထ သံဃာဋိစီဝရာနံ နိဝါသနပါရုပနဝသေန, ပတ္တဿ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ဓာရဏံ နာမ. တတ္ထ သံဃာဋိစီဝရဓာရဏေ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ပိဏ္ဍာယ စရတော အာမိသလာဘော, ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တပ္ပကာရောယေဝ စ အတ္ထော အတ္ထော နာမ. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong câu "mang y tăng-già-lê, bát và y", sự sử dụng y tăng-già-lê và các y khác bằng cách mặc và khoác, và sử dụng bát bằng cách nhận vật thực khất thực, v.v., được gọi là "mang". Ở đó, trước hết, trong việc mang y tăng-già-lê và các y khác, đối với người đi khất thực sau khi đã mặc và khoác y, sự nhận được vật thực, và lợi ích đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương pháp bắt đầu bằng câu "để ngăn ngừa cái lạnh", được gọi là lợi ích. Do năng lực của lợi ích đó, tỉnh giác về sự lợi ích cần được biết.

ဥဏှပကတိကဿ ပန ဒုဗ္ဗလဿ စ စီဝရံ သုခုမံ သပ္ပာယံ, သီတာလုကဿ ဃနံ ဒုပဋ္ဋံ. ဝိပရီတံ အသပ္ပာယံ. ယဿ ကဿစိ ဇိဏ္ဏံ အသပ္ပာယမေဝ. အဂ္ဂဠာဒိဒါနေန ဟိဿ တံ ပလိဗောဓကရံ ဟောတိ. တထာ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒိဘေဒံ လောဘနီယစီဝရံ. တာဒိသဉှိ အရညေ ဧကကဿ နိဝါသန္တရာယကရံ, ဇီဝိတန္တရာယကရဉ္စာပိ ဟောတိ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ယံ နိမိတ္တကမ္မာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝသေန ဥပ္ပန္နံ, ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ အသပ္ပာယံ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ, တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lại nữa, đối với người có thể tạng nóng và người yếu ớt, y mỏng là thích hợp; đối với người chịu lạnh, y dày hai lớp là thích hợp. Ngược lại là không thích hợp. Đối với bất kỳ ai, y cũ rách là không thích hợp. Vì rằng việc vá víu nó trở thành một sự trở ngại cho vị ấy. Tương tự, y đáng tham muốn, loại như y lụa, y len... cũng không thích hợp. Vì rằng y như vậy, đối với người ở một mình trong rừng, có thể gây nguy hiểm cho trú xứ và cả mạng sống. Hơn nữa, một cách tuyệt đối, y nào được tạo ra do tà mạng như dùng ám hiệu..., và y nào khi sử dụng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, y ấy là không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào y thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña).

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ စီဝရံ ပါရုပန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန စီဝရပါရုပနံ ဟောတိ. တတ္ထ စီဝရမ္ပိ [Pg.230] အစေတနံ, ကာယောပိ အစေတနော. စီဝရံ န ဇာနာတိ ‘‘မယာ ကာယော ပါရုပိတော’’တိ. ကာယောပိ န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ စီဝရေန ပါရုပိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ ပဋပိလောတိကာယ ပေါတ္ထကရူပပဋိစ္ဆာဒနေ ဝိယ. တသ္မာ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿံ. နာဂဝမ္မိကစေတိယရုက္ခာဒီသု ဟိ ကေစိ မာလာဂန္ဓဓူမဝတ္ထာဒီဟိ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ကေစိ ဂူထမုတ္တကဒ္ဒမဒဏ္ဍသတ္ထပဟာရာဒီဟိ အသက္ကာရံ. န တေဟိ နာဂဝမ္မိကရုက္ခာဒယော သောမနဿံ ဝါ ကရောန္တိ ဒေါမနဿံ ဝါ. ဧဝမေဝံ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Bên trong, không có một tự ngã nào gọi là người đắp y; mà việc đắp y chỉ xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được đề cập. Ở đây, y cũng vô tri, thân cũng vô tri. Y không biết: "Thân được ta đắp". Thân cũng không biết: "Ta được y đắp". Chỉ là các đại che phủ một khối các đại, giống như việc dùng một miếng vải rách để che một hình nộm bằng gỗ. Do đó, không nên hoan hỷ khi nhận được y đẹp, cũng không nên ưu phiền khi nhận được y không đẹp. Ví như, đối với các nơi thờ cúng như hang rồng, gò mối, cây cối..., có người cúng dường bằng vòng hoa, hương, khói, vải vóc...; có người lại bất kính bằng cách ném phân, nước tiểu, bùn, dùng gậy đánh, dùng vũ khí chém. Các nơi thờ cúng như hang rồng, cây cối... ấy không vì thế mà hoan hỷ hay ưu phiền. Cũng vậy, không nên hoan hỷ khi nhận được y đẹp, không nên ưu phiền khi nhận được y không đẹp. Như vậy, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác không si mê (asammohasampajañña) bằng cách quán xét như thế.

ပတ္တဓာရဏေပိ ပတ္တံ သဟသာဝ အဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဘိက္ခံ လဘိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပတ္တဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိလဘိတဗ္ဗအတ္ထဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိသဒုဗ္ဗလသရီရဿ ပန ဂရုပတ္တော အသပ္ပာယော. ယဿ ကဿစိ စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟတော ဒုဗ္ဗိသောဓနီယော အသပ္ပာယောဝ. ဒုဒ္ဓေါတပတ္တော ဟိ န ဝဋ္ဋတိ, တံ ဓောဝန္တဿေဝ စဿ ပလိဗောဓော ဟောတိ. မဏိဝဏ္ဏပတ္တော ပန လောဘနီယော စီဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အသပ္ပာယော. နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန လဒ္ဓေါ, ပန ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, အယံ ဧကန္တအသပ္ပာယောဝ. ဝိပရီတော သပ္ပာယော. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong việc mang bát, không nên vội vàng cầm lấy bát, mà cần phải hiểu biết về tỉnh giác hữu ích (sātthakasampajañña) bằng cách xem xét lợi ích sẽ đạt được do duyên cầm bát này, rằng: "Cầm bát này đi khất thực, ta sẽ nhận được vật thực". Lại nữa, đối với người có thân hình gầy yếu, bát nặng là không thích hợp. Đối với bất kỳ ai, bát có bốn năm vết hàn, khó rửa sạch là không thích hợp. Vì bát khó rửa là không được phép, và chính việc rửa nó trở thành một sự trở ngại cho vị ấy. Lại nữa, bát có màu ngọc bích là đáng tham muốn, không thích hợp theo cách đã nói về y. Bát nào được nhận do tà mạng như dùng ám hiệu..., và bát nào khi sử dụng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, bát này tuyệt đối không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào bát thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña).

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပတ္တံ ဂဏှန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ပတ္တောပိ အစေတနော, ဟတ္ထာပိ အစေတနာ. ပတ္တော န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဟတ္ထာပိ န ဇာနန္တိ ‘‘ပတ္တော အမှေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ဂဏှန္တိ, သဏ္ဍာသေန အဂ္ဂိဝဏ္ဏပတ္တဂ္ဂဟဏေ ဝိယာတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Bên trong, không có một tự ngã nào gọi là người cầm bát; mà việc cầm bát chỉ xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được đề cập. Ở đây, bát cũng vô tri, tay cũng vô tri. Bát không biết: "Ta được tay cầm". Tay cũng không biết: "Bát được chúng ta cầm". Chỉ là các đại cầm lấy một khối các đại, giống như dùng cái kẹp để gắp một miếng sắt nóng đỏ. Như vậy, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác không si mê (asammohasampajañña) bằng cách quán xét như thế.

အပိစ ယထာ ဆိန္နဟတ္ထပါဒေ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗလောဟိတကိမိကုလေ နီလမက္ခိကသမ္ပရိကိဏ္ဏေ အနာထသာလာယ အနာထမနုဿေ ဒိသွာ ဒယာလုကာ ပုရိသာ တေသံ ဝဏပဋ္ဋစောဠကာနိ စေဝ ကပါလာဒီဟိ ဘေသဇ္ဇာနိ စ ဥပနာမေန္တိ. တတ္ထ စောဠကာနိပိ ကေသဉ္စိ သဏှာနိ, ကေသဉ္စိ ထူလာနိ ပါပုဏန္တိ, ဘေသဇ္ဇကပါလာနိပိ ကေသဉ္စိ သုသဏ္ဌာနာနိ, ကေသဉ္စိ [Pg.231] ဒုဿဏ္ဌာနာနိ ပါပုဏန္တိ, န တေ တတ္ထ သုမနာ ဝါ ဒုမ္မနာ ဝါ ဟောန္တိ. ဝဏပဋိစ္ဆာဒနမတ္တေနေဝ ဟိ စောဠကေန ဘေသဇ္ဇပဋိဂ္ဂဟမတ္တေနေဝ စ ကပါလကေန တေသံ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဝဏစောဠကံ ဝိယ စီဝရံ, ဘေသဇ္ဇကပါလကံ ဝိယ စ ပတ္တံ, ကပါလေ ဘေသဇ္ဇမိဝ စ ပတ္တေ လဒ္ဓဘိက္ခံ သလ္လက္ခေတိ. အယံ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသမ္မောဟသမ္ပဇညေန ဥတ္တမသမ္ပဇာနကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Lại nữa, ví như những người có lòng từ bi, khi thấy những người vô thừa nhận ở trong nhà tế bần, bị cụt tay chân, có mủ, máu, dòi bọ chảy ra từ miệng vết thương, bị ruồi xanh bu đầy, họ bèn mang đến cho những người ấy những miếng vải băng bó vết thương và thuốc men trong các mảnh sành... Ở đó, có người nhận được miếng vải mịn, có người nhận được miếng vải thô; có người nhận được mảnh sành đựng thuốc có hình dáng đẹp, có người nhận được mảnh sành có hình dáng xấu, nhưng họ không vì thế mà hoan hỷ hay ưu phiền. Vì rằng mục đích của họ chỉ là có miếng vải để che vết thương và có mảnh sành để đựng thuốc. Cũng vậy, vị Tỳ khưu nào nhận thấy y phục chỉ như miếng vải băng bó vết thương, bát chỉ như mảnh sành đựng thuốc, và vật thực nhận được trong bát chỉ như thuốc trong mảnh sành. Vị ấy cần được biết là người thực hành tỉnh giác tối thượng với tỉnh giác không si mê trong việc mang y tăng-già-lê, bát và y.

အသိတာဒီသု အသိတေတိ ပိဏ္ဍပါတဘောဇနေ. ပီတေတိ ယာဂုအာဒိပါနေ. ခါယိတေတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိခါဒနေ. သာယိတေတိ မဓုဖာဏိတာဒိသာယနေ. တတ္ထ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော အဋ္ဌဝိဓောပိ အတ္ထော အတ္ထော နာမ, တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong các từ "asita" v.v..., "asite" là trong việc ăn vật thực khất thực. "Pīte" là trong việc uống cháo v.v... "Khāyite" là trong việc ăn các loại bánh, vật cứng v.v... "Sāyite" là trong việc nếm mật ong, đường phèn v.v... Ở đây, tám loại mục đích được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng "không phải để vui đùa..." được gọi là lợi ích. Dựa vào đó, cần phải hiểu biết về tỉnh giác hữu ích (sātthakasampajañña).

လူခပဏီတတိတ္တမဓုရာဒီသု ပန ယေန ဘောဇနေန ယဿ အဖာသု ဟောတိ, တံ တဿ အသပ္ပာယံ. ယံ ပန နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓံ, ယဉ္စဿ ဘုဉ္ဇတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ ဧကန္တအသပ္ပာယမေဝ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Lại nữa, trong các loại thức ăn thô, ngon, đắng, ngọt v.v..., thức ăn nào gây ra sự khó chịu cho vị nào, thì thức ăn đó không thích hợp với vị ấy. Hơn nữa, thức ăn nào được nhận do tà mạng như dùng ám hiệu..., và thức ăn nào khi dùng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thức ăn đó tuyệt đối không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào thức ăn thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña).

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဘုဉ္ဇကော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ဟတ္ထဿ ပတ္တေ ဩတာရဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပကရဏံ အာလောပုဒ္ဓရဏံ မုခဝိဝရဏဉ္စ ဟောတိ. န ကောစိ ကုဉ္စိကာယ န ယန္တကေန ဟနုကဋ္ဌီနိ ဝိဝရတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပဿ မုခေ ဌပနံ ဥပရိဒန္တာနံ မုသလကိစ္စသာဓနံ ဟေဋ္ဌာဒန္တာနံ ဥဒုက္ခလကိစ္စသာဓနံ ဇိဝှာယ ဟတ္ထကိစ္စသာဓနဉ္စ ဟောတိ. ဣတိ နံ တတ္ထ အဂ္ဂဇိဝှာယ တနုကခေဠော, မူလဇိဝှာယ ဗဟလခေဠော မက္ခေတိ. တံ ဟေဋ္ဌာဒန္တဥဒုက္ခလေ ဇိဝှာဟတ္ထပရိဝတ္တိတံ ခေဠဥဒကတေမိတံ ဥပရိဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ကောစိ ကဋစ္ဆုနာ ဝါ ဒဗ္ဗိယာ ဝါ အန္တော ပဝေသေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယာဝ ပဝိသတိ. ပဝိဋ္ဌံ ပဝိဋ္ဌံ ကောစိ ပလာလသန္ထရံ ကတွာ ဓာရေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုဝသေနေဝ တိဋ္ဌတိ. ဌိတံ ဌိတံ ကောစိ ဥဒ္ဓနံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ပစန္တော နာမ နတ္ထိ, တေဇောဓာတုယာဝ ပစ္စတိ. ပက္ကံ ပက္ကံ ကောစိ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ယဋ္ဌိယာ ဝါ ဗဟိ နီဟရကော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယေဝ နီဟရတိ. ဣတိ ဝါယောဓာတု အတိဟရတိ စ ဝီတိဟရတိ စ [Pg.232] ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ နီဟရတိ စ; ပထဝီဓာတု ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ; အာပေါဓာတု သိနေဟေတိ စ အလ္လတ္တဉ္စ အနုပါလေတိ; တေဇောဓာတု အန္တောပဝိဋ္ဌံ ပရိပါစေတိ; အာကာသဓာတု အဉ္ဇသော ဟောတိ; ဝိညာဏဓာတု တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂမနွာယ အာဘုဇတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Bên trong, không có người thọ thực nào gọi là tự ngã. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác theo cách đã nói mà việc gọi là thọ nhận bát mới xảy ra. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc gọi là hạ tay vào trong bát mới xảy ra. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc vắt cơm, việc đưa miếng cơm lên, và việc mở miệng mới xảy ra. Không có ai dùng chìa khóa hay máy móc để mở xương hàm. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc đặt miếng cơm vào miệng, việc răng trên làm công việc của cái chày, việc răng dưới làm công việc của cái cối, và việc lưỡi làm công việc của bàn tay mới xảy ra. Như vậy, ở đó, nước bọt loãng ở đầu lưỡi và nước bọt đặc ở cuống lưỡi làm cho nó được trộn lẫn. Miếng cơm đó, được bàn tay-lưỡi đảo qua đảo lại trong cối-răng dưới, được làm ẩm bởi nước-nước bọt, được nghiền nát bởi chày-răng trên, không có ai gọi là người đưa vào bên trong bằng vá hay muỗng; nó đi vào chỉ do phong đại. Không có ai gọi là người trải rơm rạ để giữ lại vật thực đã đi vào; nó đứng lại chỉ do năng lực của phong đại. Không có ai gọi là người làm bếp lò, nhóm lửa, và nấu vật thực đã đứng lại; nó được nấu chín chỉ do hỏa đại. Không có ai gọi là người dùng gậy hay que để đưa vật thực đã chín ra ngoài; chính phong đại đưa ra. Như vậy, phong đại mang đến, mang đi, giữ lại, đảo lộn, nghiền nát, làm khô, và đưa ra; địa đại giữ lại, đảo lộn, nghiền nát, và làm khô; thủy đại làm cho dính ướt và duy trì sự ẩm ướt; hỏa đại làm cho tiêu hóa vật thực đã vào bên trong; không đại trở thành con đường; thức đại, tùy theo sự tác động đúng đắn ở chỗ này chỗ kia, mà biết được. Như vậy, nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây là do năng lực quán xét sự việc đang diễn ra.

အပိစ ဂမနတော, ပရိယေသနတော, ပရိဘောဂတော, အာသယတော, နိဓာနတော, အပရိပက္ကတော, ပရိပက္ကတော, ဖလတော, နိဿန္ဒတော, သမ္မက္ခနတောတိ ဧဝံ ဒသဝိဓံ ပဋိကူလဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခဏတောပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄ အာဒယော) အာဟာရပဋိကူလသညာနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗာ.

Lại nữa, cũng do sự quán xét trạng thái đáng ghê tởm theo mười phương diện như vầy: do sự đi tìm, do sự tìm kiếm, do sự thọ dụng, do nơi chứa, do nơi tích trữ, do chưa tiêu hóa, do đã tiêu hóa, do kết quả, do sự rỉ chảy, và do sự vấy bẩn, mà nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây. Lời giải rộng ở đây nên được lấy từ phần giải về tưởng ghê tởm trong vật thực trong bộ Thanh Tịnh Đạo.

ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေတိ ဥစ္စာရဿ စ ပဿာဝဿ စ ကရဏေ. တတ္ထ ပတ္တကာလေ ဥစ္စာရပဿာဝံ အကရောန္တဿ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဘမန္တိ, စိတ္တံ န ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, အညေ စ ရောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကရောန္တဿ ပန သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဋ္ဌာနေ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တဿ ပန အာပတ္တိ ဟောတိ, အယသော ဝဍ္ဎတိ, ဇီဝိတန္တရာယောပိ ဟောတိ. ပတိရူပေ ဌာနေ ကရောန္တဿ သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေန သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေန စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong việc đại tiện và tiểu tiện, nghĩa là trong việc thải ra phân và nước tiểu. Ở đó, đối với người không đại tiểu tiện khi đến lúc, mồ hôi tuôn ra từ toàn thân, mắt bị quay cuồng, tâm không được nhất điểm, và các bệnh khác phát sanh. Nhưng đối với người thực hiện, tất cả những điều đó không xảy ra. Đây là lợi ích ở đây. Do năng lực của lợi ích đó, nên hiểu biết tỉnh giác về sự hữu ích. Nhưng đối với người đại tiểu tiện ở nơi không thích hợp, có tội, tiếng xấu tăng trưởng, cũng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Đối với người thực hiện ở nơi thích hợp, tất cả những điều đó không xảy ra. Đây là sự thích hợp ở đây. Do năng lực của sự thích hợp đó, nên hiểu biết tỉnh giác về sự thích hợp, và do năng lực không từ bỏ đề mục thiền, nên hiểu biết tỉnh giác về hành xứ.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ကရောန္တော နတ္ထိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ဟောတိ. ယထာ ပန ပက္ကေ ဂဏ္ဍေ ဂဏ္ဍဘေဒေန ပုဗ္ဗလောဟိတံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ယထာ စ အတိဘရိတာ ဥဒကဘာဇနာ ဥဒကံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ဧဝံ ပက္ကာသယမုတ္တဝတ္ထီသု သန္နိစိတာ ဥစ္စာရပဿာဝါ ဝါယုဝေဂသမုပ္ပီဠိတာ အကာမတာယပိ နိက္ခမန္တိ. သော ပနာယံ ဧဝံ နိက္ခမန္တော ဥစ္စာရပဿာဝေါ နေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော ဟောတိ န ပရဿ, ကေဝလံ သရီရနိဿန္ဒောဝ ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဥဒကတုမ္ဗတော ပုရာဏဥဒကံ ဆဍ္ဍေန္တဿ နေဝ တံ အတ္တနော ဟောတိ န ပရေသံ, ကေဝလံ ပဋိဇဂ္ဂနမတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Bên trong, không có tự ngã nào gọi là người làm việc đại tiểu tiện; nhưng việc đại tiểu tiện xảy ra chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác. Ví như khi mụn nhọt đã chín, mủ và máu chảy ra ngoài ý muốn qua vết vỡ của mụn nhọt, và ví như nước chảy ra ngoài ý muốn từ một bình nước quá đầy, cũng vậy, phân và nước tiểu tích tụ trong ruột già và bàng quang, bị sức mạnh của gió ép xuống, cũng chảy ra ngoài ý muốn. Phân và nước tiểu chảy ra như vậy không phải là của vị tỳ khưu ấy, cũng không phải của người khác, chỉ đơn thuần là chất thải rỉ ra từ cơ thể. Ví như thế nào? Ví như người đổ nước cũ từ bầu nước, nước đó không phải của mình, cũng không phải của người khác, chỉ đơn thuần là việc phải dọn dẹp. Như vậy, nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây là do năng lực quán xét sự việc đang diễn ra.

ဂတာဒီသု [Pg.233] ဂတေတိ ဂမနေ. ဌိတေတိ ဌာနေ. နိသိန္နေတိ နိသဇ္ဇာယ. သုတ္တေတိ သယနေ. ဇာဂရိတေ တိ ဇာဂရဏေ. ဘာသိတေတိ ကထနေ. တုဏှီဘာဝေတိ အကထနေ. ဧတ္ထ စ ယော စိရံ ဂန္တွာ ဝါ စင်္ကမိတွာ ဝါ အပရဘာဂေ ဌိတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘စင်္ကမနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

Trong các từ như "gate" v.v., "gate" có nghĩa là trong khi đi. "Ṭhite" có nghĩa là trong khi đứng. "Nisinne" có nghĩa là trong khi ngồi. "Sutte" có nghĩa là trong khi nằm. "Jāgarite" có nghĩa là trong khi thức. "Bhāsite" có nghĩa là trong khi nói. "Tuṇhībhāve" có nghĩa là trong khi im lặng. Và ở đây, vị nào sau khi đi hoặc kinh hành một lúc lâu, về sau đứng lại và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc kinh hành đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi đi.

ယော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော စိရံ ဌတွာ အပရဘာဂေ နိသိန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဌိတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဌိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

Vị nào đang đọc tụng, hoặc đang giải đáp câu hỏi, hoặc đang tác ý đề mục thiền, sau khi đứng một lúc lâu, về sau ngồi xuống và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc đứng đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi đứng.

ယော သဇ္ဈာယာဒိကရဏဝသေနေဝ စိရံ နိသီဒိတွာ အပရဘာဂေ နိပန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘နိသိန္နကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

Vị nào do việc đọc tụng v.v., sau khi ngồi một lúc lâu, về sau nằm xuống và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc ngồi đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi ngồi.

ယော ပန နိပန္နကောဝ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာ အပရဘာဂေ ဥဋ္ဌာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘သယနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ သုတ္တေ စ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. ကိရိယမယစိတ္တာနဉှိ အပ္ပဝတ္တံ သုတ္တံ နာမ, ပဝတ္တံ ဇာဂရိတံ နာမာတိ.

Lại nữa, vị nào đang nằm đọc tụng hoặc tác ý đề mục thiền, đi vào giấc ngủ, về sau thức dậy và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc ngủ đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi ngủ và trong khi thức. Quả vậy, sự không sanh khởi của các tâm duy tác được gọi là ngủ, sự sanh khởi của chúng được gọi là thức.

ယော ပန ဘာသမာနော – ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ နာမ ဩဋ္ဌေ စ ပဋိစ္စ ဒန္တေ စ ဇိဝှဉ္စ တာလုဉ္စ ပဋိစ္စ စိတ္တဿ စ တဒနုရူပံ ပယောဂံ ပဋိစ္စ ဇာယတီ’’တိ သတော သမ္ပဇာနော ဘာသတိ, စိရံ ဝါ ပန ကာလံ သဇ္ဈာယံ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီဘူတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဘာသိတကာလေ ဥပ္ပန္နာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ အယံ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

Lại nữa, vị tỳ khưu nào khi đang nói, có chánh niệm tỉnh giác mà nói rằng: ‘Âm thanh này được sanh khởi do duyên vào môi, do duyên vào răng, do duyên vào lưỡi, do duyên vào vòm họng, và do duyên vào sự cố gắng tương ứng của tâm.’ Hoặc sau khi đã trùng tụng trong một thời gian dài, hoặc sau khi đã thuyết pháp, hoặc sau khi đã ôn lại đề mục thiền, hoặc sau khi đã giải đáp vấn đề, về sau trở nên im lặng và quán xét rằng: ‘Các pháp sắc và phi sắc đã sanh khởi trong lúc nói chuyện đã bị diệt ngay tại đây.’ Vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi nói.

ယော တုဏှီဘူတော စိရံ ဓမ္မံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကတွာ အပရဘာဂေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘တုဏှီဘူတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာ သတိ ဘာသတိ နာမ, အသတိ တုဏှီ ဘဝတိ နာမာတိ, အယံ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမာတိ. ဧဝမေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ တဿ ဝသေန သမ္ပဇာနကာရိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သတိပဋ္ဌာနမိဿကသမ္ပဇညံ ပုဗ္ဗဘာဂံ ကထိတံ.

Vị nào sau khi im lặng tác ý đến pháp hoặc đề mục thiền trong một thời gian dài, về sau quán xét rằng: ‘Các pháp sắc và phi sắc đã diễn tiến trong lúc im lặng đã bị diệt ngay tại đây.’ Khi có sự diễn tiến của sắc y sinh thì gọi là nói, khi không có thì gọi là im lặng. Vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi im lặng. Như vậy, ở đây, sự thực hành tỉnh giác nên được hiểu là nhờ vào tỉnh giác không si mê. Trong bài kinh này, tỉnh giác giai đoạn đầu có liên hệ với niệm xứ đã được thuyết giảng.

၃. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Tỳ Khưu

၃၆၉. တတိယေ [Pg.234] ဧဝမေဝ ပနိဓေကစ္စေတိ သော ကိရ ဘိက္ခု ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟိဏ္ဍတိ, ကာယဝိဝေကံ နာနုယုဉ္ဇတိ. တေန နံ ဘဂဝါ နိဂ္ဂဏှန္တော ဧဝမာဟ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သံခိတ္တေန ဒေသနံ ယာစသိ, တသ္မာ. ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိ.

369. Trong phần thứ ba, câu ‘evameva panidhekacce’ có nghĩa là: Nghe nói, vị tỳ khưu ấy sau khi nhờ người khác thuyết giảng đề mục thiền, đã đi lang thang đây đó, không nỗ lực thực hành thân viễn ly. Do đó, Đức Thế Tôn, trong khi khiển trách vị ấy, đã nói như vậy. ‘Tasmā’ có nghĩa là: vì ông đã thỉnh cầu bài pháp một cách tóm tắt, do đó... ‘Diṭṭhi’ là chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp.

၄. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Sāla

၃၇၀. စတုတ္ထေ ဓမ္မဝိနယောတိ ဓမ္မောတိ ဝါ ဝိနယောတိ ဝါ ဥဘယမေတံ သတ္ထုသာသနဿေဝ နာမံ. သမာဒပေတဗ္ဗာတိ ဂဏှာပေတဗ္ဗာ. ဧကောဒိဘူတာတိ ခဏိကသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂဘူတာ. သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာတိ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန သမ္မာ ဌပိတစိတ္တာ စ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ စ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ နဝကဘိက္ခူဟိ စေဝ ခီဏာသဝေဟိ စ ဘာဝိတသတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, သတ္တဟိ သေခေဟိ ဘာဝိတာ မိဿကာ.

370. Trong phần thứ tư, ‘dhammavinayo’ có nghĩa là: cả hai từ ‘dhamma’ (pháp) và ‘vinaya’ (luật) đều là tên gọi cho giáo pháp của Bậc Đạo Sư. ‘Samādapetabbā’ có nghĩa là nên được tiếp nhận. ‘Ekodibhūtā’ có nghĩa là có tâm nhất điểm nhờ sát-na định. ‘Samāhitā ekaggacittā’ có nghĩa là có tâm được an lập vững chắc và có tâm nhất điểm nhờ vào cận hành định và an chỉ định. Trong bài kinh này, đối với các vị tỳ khưu mới và các vị lậu tận, các niệm xứ được tu tập là (thuộc) giai đoạn đầu; đối với bảy bậc hữu học, các niệm xứ được tu tập là (thuộc) hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế).

၆. သကုဏဂ္ဃိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Chim Ưng

၃၇၂. ဆဋ္ဌေ သကုဏဂ္ဃီတိ သကုဏံ ဟနတီတိ သကုဏဂ္ဃိ, သေနဿေတံ အဓိဝစနံ. သဟသာ အဇ္ဈပတ္တာတိ လောဘသာဟသေန ပတ္တာ. အလက္ခိကာတိ နိဿိရိကာ. အပ္ပပုညာတိ ပရိတ္တပုညာ. သစေဇ္ဇ မယန္တိ သစေ အဇ္ဇ မယံ. နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏန္တိ နင်္ဂလေန ကသိကရဏံ, အဓုနာ ကဋ္ဌံ ခေတ္တဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. လေဍ္ဍုဋ္ဌာနန္တိ လေဍ္ဍူနံ ဌာနံ. သံဝဒမာနာတိ သမ္မာ ဝဒမာနာ, အတ္တနော ဗလဿ သုဋ္ဌု ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနာတိ အတ္ထော. မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာတိ ဥဒ္ဓနသဏ္ဌာနေန ဌိတေသု တီသု လေဍ္ဍူသု ‘‘ဣတော သေနေ အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော နိက္ခမိဿာမိ, ဣတော အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တေသု ဧကံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာ အဋ္ဌာသိ အဝဒမာနော. သန္နယှာတိ ခုရပ္ပံ သန္နယှမာနော ဝိယ သန္နယှိတွာ သုဋ္ဌု ဌပေတွာ. ဗဟုအာဂတော ခေါ မျာယန္တိ ‘‘မယှံ အတ္ထာယ အယံ ဗဟုတံ ဌာနံ အာဂတော, အပ္ပံ အဝသိဋ္ဌံ, ဣဒါနိ မံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဒါရုဂုဠော ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ တဿေဝ လေဍ္ဍုဿ အန္တရေ ပစ္စုပါဒိ, ပဋိပန္နော ပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဥရံ ပစ္စတာဠေသီတိ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနေဝ လာပဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေဿာမီ’’တိ [Pg.235] ပက္ခန္ဒတ္တာ ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တသ္မိံ လေဍ္ဍုသ္မိံ ဥရံ ပတာဠေသိ. တာဝဒေဝဿ ဟဒယမံသံ ဖာလိယိတ္ထ. အထ လာပေါ ‘‘ဒိဋ္ဌာ ဝတ သတ္တုနော ပိဋ္ဌီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော တဿ ဟဒယေ အပရာပရံ စင်္ကမိ.

372. Trong phần thứ sáu, ‘sakuṇagghi’ có nghĩa là: nó giết chim (sakuṇaṃ hanati), do đó gọi là sakuṇagghi (chim săn mồi); đây là một tên gọi khác của chim ưng (sena). ‘Sahasā ajjhapattā’ có nghĩa là đã đạt được bằng sự táo bạo do tham lam. ‘Alakkhikā’ có nghĩa là không có phước báu. ‘Appapuññā’ có nghĩa là ít phước. ‘Sacejja mayaṃ’ có nghĩa là ‘sace ajja mayaṃ’ (nếu hôm nay chúng ta). ‘Naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ’ có nghĩa là việc cày bằng lưỡi cày; nghĩa là, bây giờ là nơi cày, là vị trí của cánh đồng. ‘Leḍḍuṭṭhānaṃ’ có nghĩa là nơi của những cục đất. ‘Saṃvadamānā’ có nghĩa là nói một cách đúng đắn; nghĩa là, nói lên sự tán dương sức mạnh của chính mình. ‘Mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā’ có nghĩa là: trong ba cục đất đứng theo hình dạng của ông táo, sau khi nhận định rằng ‘khi chim ưng đến từ đây, ta sẽ thoát ra từ đây; khi nó đến từ đây, (ta sẽ thoát ra từ đây),’ nó đã leo lên một trong những cục đất ấy và đứng đó thách thức. ‘Sannayhā’ có nghĩa là sau khi chuẩn bị và sắp đặt kỹ càng như người đang lắp mũi tên có lưỡi sắc. ‘Bahuāgato kho myāyaṃ’ có nghĩa là: sau khi biết rằng ‘vì ta mà nó đã đến một quãng đường dài, chỉ còn lại một chút, bây giờ nó sẽ bắt ta,’ nó đã quay lại như một khúc gỗ và lao vào giữa cục đất ấy; nghĩa là, nó đã đi vào bên trong. ‘Uraṃ paccatāḷesī’ có nghĩa là: vì lao tới với ý định ‘ta sẽ bắt con chim cút sau khi chặt đầu nó chỉ bằng một cú đánh,’ không thể kìm hãm được tốc độ, nó đã đập ngực vào cục đất ấy. Ngay lúc đó, thịt tim của nó đã vỡ tan. Bấy giờ, con chim cút, vui mừng hoan hỷ nói rằng: ‘Ồ, ta đã thấy lưng của kẻ thù,’ rồi đi tới đi lui trên ngực của con chim ưng.

၇. မက္ကဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Con Khỉ

၃၇၃. သတ္တမေ ဒုဂ္ဂါတိ ဒုဂ္ဂမာ. စာရီတိ သဉ္စာရော. လေပံ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ဝဋရုက္ခခီရာဒီဟိ ယောဇေတွာ လေပံ ကရောန္တိ, တံ မက္ကဋာနံ ဓုဝဂမနဋ္ဌာနန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ရုက္ခသာခါဒီသု ဌပေန္တိ. ပဉ္စောဍ္ဍိတောတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု ကာဇဒဏ္ဍကံ ပဝေသေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ ကာဇသိက္ကာ ဝိယ ဩဍ္ဍိတော. ထုနံ သေတီတိ ထုနန္တော သယတိ.

373. Trong phần thứ bảy, ‘duggā’ có nghĩa là khó đi. ‘Cārī’ có nghĩa là sự đi lại. ‘Lepaṃ oḍḍenti’ có nghĩa là: họ làm ra chất dính bằng cách trộn với nhựa cây đa, v.v., và sau khi nhận định rằng đó là nơi lui tới thường xuyên của bầy khỉ, họ đặt chất dính ấy lên cành cây, v.v. ‘Pañcoḍḍito’ có nghĩa là bị dính như cái giỏ treo trên đòn gánh, được giữ bằng cách luồn cây đòn gánh qua năm chỗ. ‘Thunaṃ seti’ có nghĩa là nó nằm rên rỉ.

၈. သူဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Người Đầu Bếp

၃၇၄. အဋ္ဌမေ သူဒေါတိ ဘတ္တကာရကော. နာနစ္စယေဟီတိ နာနာစယေဟိ, နာနာဝိဓေဟီတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အမ္ဗိလဂ္ဂေဟီတိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသေဟိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အဘိဟရတီတိ ဂဟဏတ္ထာယ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. ဗဟုံ ဂဏှာတီတိ ဧကဂ္ဂဟဏေန ဗဟုံ ဂဏှန္တောပိ ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တောပိ ဗဟုံ ဂဏှတေဝ. အဘိဟာရာနန္တိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ အဘိဟဋာနံ ဒါယာနံ. ဥပက္ကိလေသာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာ. နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘ဣမံ မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံ ဝါ ဂေါတြဘုံ ဝါ အာဟစ္စ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနာတိ, အတ္တနော စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာနာဝ ကထိတာ.

374. Trong phần thứ tám, ‘sūdo’ có nghĩa là người nấu ăn. ‘Nānaccayehī’ có nghĩa là ‘nānācayehi,’ nghĩa là bởi nhiều loại khác nhau. Hoặc đây chính là cách đọc. ‘Ambilaggehī’ có nghĩa là bởi các phần có vị chua. Phương pháp này cũng tương tự ở tất cả các chỗ. ‘Abhiharati’ có nghĩa là duỗi tay ra để lấy. ‘Bahuṃ gaṇhāti’ có nghĩa là: dù lấy nhiều trong một lần hay lấy nhiều lần, người ấy vẫn được xem là lấy nhiều. ‘Abhihārānaṃ’ có nghĩa là của những món quà được mang đến sau khi đã nâng lên một trăm hoặc một ngàn (đồng tiền). ‘Upakkilesā’ là năm triền cái. ‘Nimittaṃ na uggaṇhāti’ có nghĩa là: vị ấy không biết rằng ‘đề mục thiền này của ta đã đạt đến và an trú ở giai đoạn thuận thứ hoặc chuyển tộc;’ vị ấy không thể nắm bắt được tướng của tâm mình. Trong bài kinh này, chỉ có các niệm xứ thuộc thiền minh sát giai đoạn đầu được thuyết giảng.

၉. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Bệnh Nhân

၃၇၅. နဝမေ ဗေဠုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ သမီပေ ဧဝံနာမကော ပါဒဂါမော အတ္ထိ, တသ္မိံ. ယထာမိတ္တန္တိအာဒီသု မိတ္တာတိ မိတ္တာဝ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌမတ္တာ နာတိဒဠှမိတ္တာ. သမ္ဘတ္တာတိ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ သိနေဟဝန္တော ဒဠှမိတ္တာ. ယေသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တေ တတ္ထ တတ္ထ ဝဿံ ဥပေထာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? တေသံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ. တေသံ ကိရ ဗေဠုဝဂါမကေ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ, ဘိက္ခာပိ [Pg.236] မန္ဒာ. သမန္တာ ဝေသာလိယာ ပန ဗဟူနိ သေနာသနာနိ, ဘိက္ခာပိ သုလဘာ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

375. Trong phần thứ chín, ‘beḷuvagāmake’ có nghĩa là: có một ngôi làng ở ngoại ô tên như vậy gần Vesālī, (an cư) tại đó. Trong các câu như ‘yathāmittaṃ,’ ‘mittā’ có nghĩa là những người bạn thật sự. ‘Sandiṭṭhā’ có nghĩa là những người bạn không quá thân thiết, chỉ mới gặp gỡ khi tụ họp ở nơi này nơi kia. ‘Sambhattā’ có nghĩa là những người bạn thân thiết, có lòng yêu mến, đã phục vụ tận tình. Nghĩa là: những vị tỳ khưu nào có những người bạn như vậy ở nơi nào, thì hãy an cư mùa mưa tại nơi đó. Tại sao Ngài lại nói như vậy? Vì sự an trú thoải mái của họ. Nghe nói, tại làng Beḷuva, chỗ ở không đủ cho họ, và vật thực khất thực cũng ít ỏi. Tuy nhiên, xung quanh Vesālī có nhiều chỗ ở, và vật thực khất thực cũng dễ kiếm. Do đó, Ngài đã nói như vậy.

အထ ကသ္မာ ‘‘ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ? တေသံ အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဒသမာသမတ္တံ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. သစေ ဣမေ ဒူရံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, မံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿန္တိ. အထ နေသံ ‘သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော အမှာကံ သတိမတ္တမ္ပိ န အဒါသိ. သစေ ဇာနေယျာမ, န ဧဝံ ဒူရေ ဝသေယျာမာ’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝေယျ. ဝေသာလိယာ သမန္တာ ပန ဝဿံ ဝသန္တာ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိဿန္တိ, သုဂတောဝါဒံ လဘိဿန္တီ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ.

Vậy thì, vì sao Ngài không cho phép (các tỳ khưu) đi tùy thích? (Ngài không cho phép) vì lòng thương tưởng đến các vị ấy. Dường như Ngài đã có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn sau khi lưu lại khoảng mười tháng nữa. Nếu các vị này đi xa, họ sẽ không thể gặp Ta vào lúc Ta nhập Niết-bàn. Khi ấy, họ sẽ hối hận rằng: ‘Bậc Đạo Sư khi nhập Niết-bàn đã không cho chúng ta một chút tin tức nào. Nếu chúng ta biết, chúng ta đã không ở xa như vậy.’ Còn nếu an cư mùa mưa ở vùng phụ cận Vesālī, mỗi tháng tám lần, họ sẽ đến nghe pháp, sẽ nhận được lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ.” Vì vậy, Ngài đã không cho phép (họ đi xa).

ခရောတိ ဖရုသော. အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂရောဂေါ. ဗာဠှာတိ ဗလဝတိယော. မာရဏန္တိကာတိ မရဏန္တံ မရဏသန္တိကံ ပါပနသမတ္ထာ. သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဓိဝါသေသိ. အဝိဟညမာနောတိ ဝေဒနာနုဝတ္တနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တနံ အကရောန္တော အပီဠိယမာနော အဒုက္ခိယမာနော စ အဓိဝါသေသိ. အနာမန္တေတွာတိ အဇာနာပေတွာ. အနပလောကေတွာတိ အဇာနာပေတွာဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အဒတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရိယေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယေန စေဝ ဖလသမာပတ္တိဝီရိယေန စ. ပဋိပဏာမေတွာတိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ. ဇီဝိတသင်္ခါရန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတမ္ပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. ယေန ဇီဝိတံ သင်္ခရီယတိ ဆိဇ္ဇမာနံ ဃဋေတွာ ဌပီယတိ, သော ဖလသမာပတ္တိဓမ္မောပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပဝတ္တေတွာ ဇီဝိတဌပနသမတ္ထံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇေယျန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော.

Kharo nghĩa là thô bạo, dữ dội. Ābādho nghĩa là chứng bệnh không tương hợp (với thân thể). Bāḷhā nghĩa là mãnh liệt. Māraṇantikā nghĩa là có khả năng đưa đến gần cái chết, đến bên bờ của cái chết. Sato sampajāno adhivāsesi nghĩa là Ngài chịu đựng sau khi đã thiết lập niệm vững chắc và phân định bằng trí tuệ. Avihaññamāno nghĩa là Ngài chịu đựng mà không trằn trọc qua lại theo sự chi phối của cảm thọ, không bị bức bách, không bị đau khổ. Anāmantetvā nghĩa là không cho biết. Anapaloketvā có nghĩa là không cho biết, không ban lời giáo huấn khuyên dạy. Vīriyena nghĩa là bằng tinh tấn trong giai đoạn đầu và bằng tinh tấn của thiền quả. Paṭipaṇāmetvā nghĩa là đã chế ngự. Ở đây, trong câu jīvitasaṅkhāraṃ, mạng sống cũng là hành duy trì mạng sống. Pháp nào tạo tác mạng sống, nối kết và duy trì mạng sống đang bị đứt đoạn, pháp thiền quả ấy cũng là hành duy trì mạng sống. Pháp ấy được ngụ ý ở đây. Adhiṭṭhāya nghĩa là sau khi đã quyết định, đã làm cho phát sanh, (với ý rằng) “Ta sẽ nhập thiền quả có khả năng duy trì mạng sống.” Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဖလသမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇတီတိ? သမာပဇ္ဇတိ. သာ ပန ခဏိကသမာပတ္တိ. ခဏိကသမာပတ္တိ စ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တဿ ကဋ္ဌပါတေန ဝါ ကဌလပါတေန ဝါ ဆိန္နသေဝါလော ဝိယ ဥဒကံ, ပုန သရီရံ ဝေဒနာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. ယာ ပန ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ မဟာဝိပဿနာဝသေန သမာပန္နာ သမာပတ္တိ, သာ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ယထာ နာမ ပုရိသေန ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ သုဋ္ဌု အပဗျုဠှသေဝါလော [Pg.237] စိရေန ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ, ဧဝမေဝ တတော ဝုဋ္ဌိတဿ စိရေန ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တံဒိဝသံ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဘိနဝံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တော ဝိယ ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ သန္နေတွာ မဟာဝိပဿနာယ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ‘‘ဒသမာသေ မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ, သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာ ဝေဒနာ ဒသ မာသေ န ဥပ္ပဇ္ဇိယေဝ.

Phải chăng trước đây Đức Thế Tôn không nhập thiền quả? Ngài có nhập. Nhưng đó là thiền định trong khoảnh khắc. Thiền định trong khoảnh khắc chỉ chế ngự được cảm thọ khi còn ở trong định; ngay khi vừa xả định, cảm thọ lại bao trùm thân thể, giống như rong rêu bị cắt đứt bởi một khúc gỗ hay mảnh sành rơi xuống lại bao phủ mặt nước. Còn thiền định nào được nhập bằng đại minh sát, sau khi đã làm cho bảy pháp sắc và bảy pháp vô sắc trở nên không còn bụi rậm, không còn vướng mắc, thì thiền định ấy chế ngự (cảm thọ) rất tốt. Ví như một người xuống hồ, dùng tay chân dọn sạch rong rêu, thì phải một lúc lâu sau rong rêu mới bao phủ lại mặt nước; cũng vậy, đối với vị đã xả thiền định ấy, một lúc lâu sau cảm thọ mới khởi lên. Vì vậy, vào ngày hôm đó, Đức Thế Tôn, giống như đang thiết lập một pháp minh sát mới mẻ tại Bồ-đề tòa, đã làm cho bảy pháp sắc và bảy pháp vô sắc trở nên không còn bụi rậm, không còn vướng mắc, đã thấm nhuần với mười bốn cách thức, đã chế ngự cảm thọ bằng đại minh sát, rồi nhập định với quyết tâm: “Mong rằng (cảm thọ) sẽ không khởi lên trong mười tháng.” Cảm thọ bị chế ngự bởi thiền định đã không khởi lên suốt mười tháng.

ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနော ဟုတွာ ပုန ဝုဋ္ဌိတော. မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ သဉ္ဇာတထဒ္ဓဘာဝေါ သူလေ ဥတ္တာသိတပုရိသော ဝိယ. န ပက္ခာယန္တီတိ န ပကာသန္တိ, နာနာကာရတော န ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဓမ္မာပိ မံ နပ္ပဋိဘန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာ မယှံ ပါကဋာ န ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. တန္တိဓမ္မာ ပန ထေရဿ သုပ္ပဂုဏာ. န ဥဒါဟရတီတိ ပစ္ဆိမဩဝါဒံ န ဒေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

Gilānā vuṭṭhito nghĩa là sau khi bị bệnh, lại bình phục. Madhurakajāto viya nghĩa là trở nên nặng nề, trở nên cứng đờ, giống như người bị xiên cọc. Na pakkhāyanti nghĩa là không sáng tỏ, không hiện khởi theo nhiều cách khác nhau. Dhammāpi maṃ nappaṭibhanti cho thấy ý nghĩa là: “Các pháp Tứ Niệm Xứ không trở nên rõ ràng đối với tôi.” Tuy nhiên, các pháp thuộc Thánh điển thì Trưởng lão đã thông thạo. Na udāharati nghĩa là Ngài chưa ban lời giáo huấn cuối cùng; (Ānanda) nói với ý nhắm đến điều đó.

အနန္တရံ အဗာဟိရန္တိ ဓမ္မဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ ဥဘယံ အကတွာ. ‘‘ဧတ္တကံ ဓမ္မံ ပရဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ ဟိ စိန္တေန္တော ဓမ္မံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဧတ္တကံ ပရဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပန ပုဂ္ဂလံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဣမဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပုဂ္ဂလံ ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ဒေသိတောတိ အတ္ထော. အာစရိယမုဋ္ဌီတိ ယထာ ဗာဟိရကာနံ အာစရိယမုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ, ဒဟရကာလေ ကဿစိ အကထေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ မရဏမဉ္စေ နိပန္နာ ပိယမနာပဿ အန္တေဝါသိကဿ ကထေန္တိ, ဧဝံ တထာဂတဿ ‘‘ဣဒံ မဟလ္လကကာလေ ပစ္ဆိမဌာနေ ကထေဿာမီ’’တိ မုဋ္ဌိံ ကတွာ ပရိဟရိတွာ ဌပိတံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

Anantaraṃ abāhiraṃ nghĩa là không tạo ra cả hai (bên trong và bên ngoài) về phương diện pháp hay về phương diện người. Thật vậy, người suy nghĩ “Ta sẽ không thuyết chừng này pháp cho người khác” được gọi là làm cho pháp trở thành bên trong. Người suy nghĩ “Ta sẽ thuyết chừng này cho người khác” được gọi là làm cho pháp trở thành bên ngoài. Còn người suy nghĩ “Ta sẽ thuyết cho người này” được gọi là làm cho người đó trở thành người bên trong. Người suy nghĩ “Ta sẽ không thuyết cho người này” được gọi là làm cho người đó trở thành người bên ngoài. Ý nghĩa là Ngài đã thuyết mà không làm như vậy. Ācariyamuṭṭhi (nắm tay của vị thầy): Giống như các vị thầy ngoại đạo có cái gọi là “nắm tay của vị thầy”, họ không nói cho ai biết khi còn trẻ, đến lúc cuối đời, nằm trên giường bệnh mới nói cho người đệ tử thân tín; cũng vậy, (câu này) cho thấy rằng đối với Như Lai, không có bất cứ điều gì được giữ lại, cất giấu bằng cách nắm tay lại với ý nghĩ “Ta sẽ nói điều này khi về già, vào lúc cuối cùng.”

အဟံ ဘိက္ခုသံဃန္တိ အဟမေဝ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီတိ ဝါ, မမုဒ္ဒေသိကောတိ အဟံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥဒ္ဒေသော အဿာတိ မမုဒ္ဒေသိကော, မမေဝ ဥဒ္ဒိဿိတွာ မံ ပစ္စာသီသမာနော ဘိက္ခုသံဃော ဟောတု မမ အစ္စယေန မာ ဝါ အဟောသိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူတိ ဣတိ ဝါ ပန ယဿ အဿာတိ အတ္ထော. န ဧဝံ ဟောတီတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ ဣဿာမစ္ဆေရာနံ ဝိဂတတ္တာ [Pg.238] ဧဝံ န ဟောတိ. သ ကိန္တိ သော ကိံ. အာသီတိကောတိ အသီတိသံဝစ္ဆရိကော, ဣဒံ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝေဌမိဿကေနာတိ ဗာဟဗန္ဓစက္ကဗန္ဓာဒိနာ ပဋိသင်္ခရဏေန ဝေဌမိဿကေန. မညေတိ ဇရသကဋံ ဝိယ ဝေဌမိဿကေန မညေ ယာပေတိ, အရဟတ္တဖလဝေဌနေန စတုဣရိယာပထကပ္ပနံ တထာဂတဿ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

Ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ nghĩa là “Chỉ ta mới lãnh đạo Tăng chúng,” hoặc mamuddesiko nghĩa là Tăng chúng có ta là người được chỉ định (làm thầy); Tăng chúng hãy chỉ hướng về ta, mong đợi nơi ta; sau khi ta qua đời thì Tăng chúng ra sao cũng được, thế nào cũng được. Ý nghĩa là (Đức Phật không có suy nghĩ) như vậy đối với bất cứ ai. Na evaṃ hoti nghĩa là không có như vậy, vì tật đố và bỏn xẻn đã được đoạn trừ ngay tại Bồ-đề tòa. Sa kiṃ nghĩa là “vị ấy... gì.” Āsītiko nghĩa là tám mươi tuổi. Điều này được nói để chỉ rõ rằng Ngài đã đến tuổi già. Veṭhamissakena nghĩa là bằng sự sửa chữa, như việc buộc càng xe, buộc vành xe, v.v. Maññe (Ta nghĩ rằng): Giống như chiếc xe cũ được duy trì bằng cách sửa chữa, (câu này) cho thấy rằng việc điều hành bốn oai nghi của Như Lai được thực hiện bằng sự sửa chữa của quả A-la-hán.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ယသ္မိံ အာနန္ဒ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာဒီနံ. ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနန္တိ လောကိယာနံ ဝေဒနာနံ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဣမိနာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသု ဟောတိ, တသ္မာ တုမှေပိ တဒတ္ထာယ ဧဝံ ဝိဟရထာတိ ဒဿေတိ. အတ္တဒီပါတိ မဟာသမုဒ္ဒဂတာ ဒီပံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒီပံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထ. အတ္တသရဏာတိ အတ္တဂတိကာဝ ဟောထ, မာ အညဂတိကာ. ဓမ္မဒီပဓမ္မသရဏပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဓမ္မောတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော. တမတဂ္ဂေတိ တမအဂ္ဂေ, မဇ္ဈေ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ အဂ္ဂတမာတိ တမတဂ္ဂါတိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ တမသောတံ ဆိန္ဒိတွာ အတိဝိယ အဂ္ဂေ ဥတ္တမဘာဝေ ဧတေ, အာနန္ဒ, မမ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ, တေသံ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တိ. ယေ ကေစိ သိက္ခာကာမာ, သဗ္ဗေသံ တေသံ စတုသတိပဋ္ဌာနဂေါစရာဝ ဘိက္ခူ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဂဏှီတိ.

Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘Này Ānanda, vào lúc nào...’. Trong đó, (cụm từ) ‘của tất cả các tướng’ có nghĩa là của các tướng như sắc tướng v.v... (Cụm từ) ‘của một số cảm thọ’ có nghĩa là của các cảm thọ thuộc về thế gian. (Cụm từ) ‘Do vậy, này Ānanda’ là để chỉ dạy rằng: ‘Vì rằng sự an trú bằng quả định này là an lạc, do vậy, các ngươi cũng hãy an trú như thế vì mục đích ấy’. (Cụm từ) ‘Hãy lấy tự thân làm hòn đảo’ có nghĩa là hãy lấy tự thân làm hòn đảo, làm nơi nương tựa mà an trú, giống như hòn đảo ở giữa đại dương. (Cụm từ) ‘Hãy lấy tự thân làm nơi nương náu’ có nghĩa là hãy chỉ có tự thân làm nơi đi đến, đừng có nơi đi đến nào khác. Trong các đoạn ‘lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương náu’ cũng có cùng phương pháp này. Và ở đây, ‘Pháp’ nên được hiểu là chín loại Pháp siêu thế. Về từ ‘tamatagge’, đó là ‘tama-agge’, ở giữa, chữ ‘ta’ được nói đến do sự nối âm. Điều này được nói ra là: ‘Những vị này là cao tột nhất, do đó gọi là tamataggā’. Như vậy, sau khi cắt đứt tất cả dòng chảy của bóng tối (vô minh), ở trạng thái cao tột, tối thượng, này Ānanda, những vị Tỳ khưu này của ta sẽ trở thành (như thế), sẽ trở thành cao tột trong số họ. Bất cứ ai là người ham học, trong tất cả những người ham học ấy, các vị Tỳ khưu có bốn niệm xứ làm hành xứ sẽ là cao tột nhất. (Như vậy), Ngài nắm lấy bài pháp với đỉnh cao là A-la-hán quả.

၁၀. ဘိက္ခုနုပဿယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Tỳ Khưu Ni Trú Xứ.

၃၇၆. ဒသမေ တေနုပသင်္ကမီတိ တသ္မိံ ဥပဿယေ ကမ္မဋ္ဌာနကမ္မိကာ ဘိက္ခုနိယော အတ္ထိ, တာသံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီတိ ဥပသင်္ကမိ. ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသန္တိ ပုဗ္ဗဝိသေသတော အပရံ ဥဠာရဝိသေသံ. တတ္ထ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ဥပါဒါရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. တထာ သကလရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, အရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော [Pg.239] အပရဝိသေသော နာမ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ ပုဗ္ဗဝိသေသော, တိလက္ခဏာရောပနံ အပရဝိသေသော နာမ. ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဥဠာရဝိသေသံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော.

376. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) ‘đã đi đến đó’ có nghĩa là: trong trú xứ ấy có các vị Tỳ khưu ni đang thực hành đề mục thiền, (vị ấy) đã đi đến với ý định ‘sau khi khuyến khích họ, ta sẽ thuyết về đề mục thiền’. (Cụm từ) ‘sự đặc biệt cao thượng hơn từ cái trước’ có nghĩa là sự đặc biệt cao thượng hơn so với sự đặc biệt trước đó. Trong đó, sự nắm bắt các đại chủng là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt các sắc y sinh được gọi là sự đặc biệt sau. Tương tự, sự nắm bắt toàn bộ sắc là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt danh được gọi là sự đặc biệt sau. Sự nắm bắt danh và sắc là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt các duyên được gọi là sự đặc biệt sau. Sự thấy danh-sắc cùng với các duyên của chúng là sự đặc biệt trước, sự áp đặt ba tướng được gọi là sự đặc biệt sau. Ý nghĩa là ‘như vậy, vị ấy biết được sự đặc biệt cao thượng hơn từ cái trước’.

ကာယာရမ္မဏောတိ ယံ ကာယံ အနုပဿတိ, တမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကိလေသပရိဠာဟော. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝိက္ခိပတိ. ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ကိလေသပရိဠာဟေ စ လီနတ္တေ စ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပေ စ ဥပ္ပန္နေ ကိလေသာနုရဉ္ဇိတေန န ဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ ပသာဒါဝဟေ ဗုဒ္ဓါဒီသု အညတရသ္မိံ ဌာနေ ကမ္မဋ္ဌာနစိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ. စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ အာရမ္မဏေ သမ္မာ အာဓိယတိ သုဋ္ဌု ဌပိတံ ဌပိယတိ. ပဋိသံဟရာမီတိ ပသာဒနီယဋ္ဌာနတော ပဋိသံဟရာမိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံယေဝ နံ ကရောမီတိ အတ္ထော. သော ပဋိသံဟရတိ စေဝါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခဉ္စ ပေသေတိ. န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတီတိ ကိလေသဝိတက္ကံ န ဝိတက္ကေတိ, ကိလေသဝိစာရံ န ဝိစာရေတိ. အဝိတက္ကောမှိ အဝိစာရောတိ ကိလေသဝိတက္ကဝိစာရေဟိ အဝိတက္ကာဝိစာရော. အဇ္ဈတ္တံ သတိမာ သုခမသ္မီတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ပဝတ္တာယ သတိယာ ‘‘သတိမာဟမသ္မိ သုခိတော စာ’’တိ ပဇာနာတိ.

(Cụm từ) ‘có thân làm đối tượng’ có nghĩa là: sự thiêu đốt của phiền não khởi lên do lấy chính thân mà vị ấy đang quán chiếu làm đối tượng. (Cụm từ) ‘hay tâm bị phân tán ra bên ngoài’ có nghĩa là: hay tâm sanh khởi bị phân tán trong các đối tượng khác nhau ở bên ngoài. (Cụm từ) ‘nên hướng tâm đến một tướng nào đó đáng tịnh tín’ có nghĩa là: như vậy, khi sự thiêu đốt của phiền não, sự thụ động, và sự phân tán ra bên ngoài khởi lên, không nên hành xử với (tâm) bị phiền não nhuốm màu, mà nên đặt tâm thiền vào một nơi nào đó trong số các đối tượng như Đức Phật v.v... là nơi đáng tịnh tín, mang lại sự tịnh tín. (Cụm từ) ‘tâm được định tĩnh’ có nghĩa là: được đặt một cách đúng đắn vào đối tượng, được đặt một cách tốt đẹp. (Cụm từ) ‘tôi rút lui’ có nghĩa là: tôi rút lui khỏi nơi đáng tịnh tín, tôi làm cho nó hướng về chính đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘vị ấy vừa rút lui’ có nghĩa là: vị ấy cũng hướng (tâm tu tập) về đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘không tầm và không tứ’ có nghĩa là: không tầm với tầm phiền não, không tứ với tứ phiền não. (Cụm từ) ‘tôi không tầm, không tứ’ có nghĩa là: không tầm không tứ do (vắng mặt) tầm và tứ phiền não. (Cụm từ) ‘nội tâm, chánh niệm, tôi là người có lạc’ có nghĩa là: với niệm phát sinh trong nội tâm của hành xứ, vị ấy biết rằng: ‘Ta là người có niệm và ta là người có lạc’.

ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ မဟန္တံ ဥစ္ဆုဘာရံ ဥက္ခိပိတွာ ယန္တသာလံ နေန္တဿ ကိလန္တကိလန္တကာလေ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍံ ခါဒိတွာ ပုန ဥက္ခိပိတွာ ဂမနံ ဟောတိ; ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိအနုဿရဏေန စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပန ပုရိသဿ ဥစ္ဆုဘာရံ ယန္တသာလံ နေတွာ ပီဠေတွာ ရသပါနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

(Cụm từ) ‘Này Ānanda, như vậy là sự tu tập có hướng tâm’ có nghĩa là: này Ānanda, như vậy là sự tu tập sau khi đã đặt (tâm) xuống. Thật vậy, đối với vị Tỳ khưu này, ví như một người đàn ông đang mang một bó mía lớn đến nhà máy ép, vào lúc mệt mỏi, ông ta đặt (bó mía) xuống đất, ăn một khúc mía, rồi lại nhấc lên và đi tiếp; cũng như vậy, đối với vị Tỳ khưu đã thọ trì đề mục thiền để đạt đến A-la-hán quả, khi sự thiêu đốt của thân v.v... khởi lên, vị ấy đặt đề mục thiền ấy xuống, làm cho tâm trong sạch bằng cách tùy niệm các ân đức của Phật v.v..., làm cho (tâm) dễ sử dụng, rồi sự tu tập được tiến hành. Do đó, được gọi là ‘sự tu tập có hướng tâm’. Hơn nữa, nên hiểu rằng, giống như việc người đàn ông ấy uống nước mía sau khi mang bó mía đến nhà máy và ép nó, thì đối với vị Tỳ khưu này, sau khi đưa đề mục thiền đến đỉnh cao và đạt đến A-la-hán quả, đó là sự hưởng thụ lạc của quả định.

ဗဟိဒ္ဓါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဗဟိ အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ. အပ္ပဏိဓာယာတိ အဋ္ဌပေတွာ. အထ ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝါ သရီရဝသေန ဝါ ဒေသနာဝသေန ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

(Cụm từ) ‘Bên ngoài’ có nghĩa là trong một đối tượng khác ở bên ngoài, sau khi đã từ bỏ đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘Không hướng tâm’ có nghĩa là không đặt (tâm) vào. Kế đó, trong đoạn ‘Và rồi vị ấy biết: (tâm) không bị co rút, đã được giải thoát, không bị hướng đến, cả sau này lẫn trước đây’, ý nghĩa nên được hiểu theo phương diện đề mục thiền, hoặc theo phương diện thân thể, hoặc theo phương diện bài pháp.

တတ္ထ [Pg.240] ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကိလေသပရိဠာဟဿ ဝါ လီနတ္တဿ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပဿ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဩကာသံ အဒေန္တော သုဒန္တဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿစ္ဆိဒ္ဒေ သုတစ္ဆိတံ စတုရဿဃဋိကံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အတိဋ္ဌန္တော အလဂ္ဂန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော ပုရေသင်္ခါတဿ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသဿ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ အရဟတ္တဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

Trong số đó, trước hết về phương diện đề mục thiền: sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là ‘trước’, A-la-hán quả được gọi là ‘sau’. Trong trường hợp đó, vị Tỳ khưu nào sau khi nắm lấy đề mục thiền gốc, không cho cơ hội khởi lên cho sự thiêu đốt của phiền não, hay sự thụ động, hay sự phân tán ra bên ngoài, giống như người đánh xe thắng những con bò đã được thuần hóa kỹ và thúc chúng đi, hay giống như người đặt một cái chốt vuông được đẽo gọt kỹ vào một lỗ vuông, vị ấy thiết lập thiền minh sát, không dừng lại, không dính mắc, và đạt đến A-la-hán quả, thì vị ấy, do sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là ‘trước’ và do A-la-hán quả được gọi là ‘sau’, được gọi là biết rằng: ‘(tâm) không bị co rút, đã được giải thoát, không bị hướng đến, cả sau này lẫn trước đây’.

သရီရေ ပန ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗာနိ ပုရေ နာမ, သီသကဋာဟံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗအဋ္ဌိကေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဗျာဘင်္ဂိယာ ယဝကလာပံ မောစေန္တော ဝိယ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန အဋ္ဌီနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ သီသကဋာဟာ ဘာဝနံ ပါပေတိ, သော ပုရေသင်္ခါတာနံ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလိပဗ္ဗာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ သီသကဋာဟဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

Lại nữa, trong thân này, các đốt ngón chân được gọi là trước, xương sọ được gọi là sau. Ở đây, vị tỳ khưu nào sau khi đã tác ý đến các xương ở đốt ngón chân, giống như người tháo bó lúa mạch bằng đòn gánh, trong khi nắm bắt các xương bằng cách phân định về màu sắc, hình dạng, phương hướng, và vị trí, sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của các phiền não, nhiệt não, v.v... ở khoảng giữa, khiến cho sự tu tập đạt đến tận xương sọ, vị ấy được gọi là tuệ tri rằng: ‘Do các đốt ngón chân được kể là trước và do xương sọ được kể là sau, tâm của ta ở sau và trước là không tán loạn, được giải thoát, không mong cầu.’

ဒေသနာယပိ ဒွတ္တိံသာကာရဒေသနာယ ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ. သော ပုရေသင်္ခါတာနံ ကေသာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ မတ္ထလုင်္ဂဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

Cũng vậy, trong bài thuyết giảng về ba mươi hai thể trược, tóc được gọi là trước, não được gọi là sau. Ở đây, vị tỳ khưu nào sau khi đã tác ý đến tóc, trong khi nắm bắt tóc v.v... bằng cách (phân định) về màu sắc, hình dạng, phương hướng, và vị trí, sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của các phiền não, nhiệt não, v.v... ở khoảng giữa, khiến cho sự tu tập đạt đến tận não. Vị ấy được gọi là tuệ tri rằng: ‘Do tóc được kể là trước và do não được kể là sau, tâm của ta ở sau và trước là không tán loạn, được giải thoát, không mong cầu.’

ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, အဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ ဂုဠဘာရံ လဘိတွာ အတ္တနော ဂါမံ အတိဟရန္တဿ အန္တရာ အဋ္ဌပေတွာဝ ဥစ္စင်္ဂေ ပက္ခိတ္တာနိ ဂုဠခဏ္ဍာဒီနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တဿ အတ္တနော ဂါမေယေဝ ဩတရဏံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အာရဒ္ဓဘာဝနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ’’တိ ဝုတ္တာ. တဿ ပန ပုရိသဿ တံ ဂုဠဘာရံ အတ္တနော ဂါမံ နေတွာ ဉာတီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော [Pg.241] ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

‘Này Ānanda, như vậy là sự tu tập không mong cầu’ có nghĩa là: Này Ānanda, như vậy là sự tu tập không dừng lại. Thật vậy, đối với vị tỳ khưu này, ví như một người sau khi nhận được gánh đường phèn, trong khi mang về làng của mình, không hề dừng lại giữa đường mà vẫn ăn các vật thực như miếng đường phèn v.v... đã được đặt trong vạt áo, việc hạ gánh xuống chỉ xảy ra ở làng của mình; cũng giống như thế, đối với người có sự tu tập đã được tinh tấn để đạt đến A-la-hán quả, sự tu tập đề mục thiền định được tiến hành sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của nhiệt não nơi thân v.v..., do đó được gọi là ‘sự tu tập không mong cầu’. Lại nữa, giống như việc người ấy sau khi mang gánh đường phèn về làng của mình rồi hưởng dụng cùng với bà con quyến thuộc, nên hiểu rằng đối với vị tỳ khưu này, sau khi đã đưa đề mục thiền định đến chỗ tột đỉnh và đã đạt đến A-la-hán quả, là sự hưởng thụ an lạc của quả định. Trong kinh này, pháp quán minh sát thuộc giai đoạn đầu đã được thuyết giảng. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Ambapāli, thứ nhất.

၂. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Nālandā

၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Kinh Nālandā

၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ နာလန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ. သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာတေသိ. သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော.

2. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ hai, (cụm từ) ‘ở Nālandā’ có nghĩa là trong thành phố có tên là Nālandā, sau khi lấy thành phố ấy làm làng khất thực. (Cụm từ) ‘tại vườn xoài của Pāvārika’ có nghĩa là trong vườn xoài của trưởng giả Pāvārika, người buôn vải. Nghe nói rằng đó là khu vườn của vị ấy. Vị ấy sau khi nghe bài pháp của Đức Thế Tôn, có lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, đã xây dựng một ngôi tịnh xá được trang hoàng với các am thất, hang động, nhà nghỉ, v.v... trong khu vườn ấy và dâng cúng lên Đức Thế Tôn. Ngôi tịnh xá ấy, giống như vườn xoài của Jīvaka, đã được biết đến với tên gọi là vườn xoài của Pāvārika. Ý nghĩa là ngài trú tại vườn xoài của Pāvārika.

ဧဝံပသန္နောတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ, ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော. ဘိယျောဘိညတရောတိ ဘိယျတရော အဘိညာတော ဘိယျတရာဘိယျော ဝါ, ဥတ္တရိတရဉာဏောတိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ, ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပဋိလဘန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ. သဗ္ဗမ္ပိ နေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ ဟောတိ. တေန ဥတ္တရိတရော စ ဘဂဝတာ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော, ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ.

378. (Cụm từ) ‘tịnh tín như vậy’ có nghĩa là có đức tin đã sanh khởi như vậy, nghĩa là ‘tôi tin tưởng như vậy’. (Cụm từ) ‘biết rõ hơn nữa’ có nghĩa là được biết đến là vượt trội hơn, hoặc trí tuệ vượt trội hơn, nghĩa là trí tuệ cao thượng hơn. (Cụm từ) ‘về sự giác ngộ’ có nghĩa là trong Nhất thiết trí hoặc trong đạo tuệ A-la-hán. Vì thật vậy, các đức hạnh của Phật được nắm bắt một cách trọn vẹn chính nhờ đạo A-la-hán; cả hai vị Thượng thủ Thinh văn đạt được trí tuệ ba-la-mật của thinh văn chính nhờ đạo A-la-hán; các vị Phật Độc Giác (đạt được) trí tuệ Độc Giác; các vị Phật (đạt được) Nhất thiết trí và toàn bộ các đức hạnh của Phật. Tất cả những điều đó của các ngài đều được thành tựu chính nhờ đạo A-la-hán. Do đó, đạo tuệ A-la-hán được gọi là sự giác ngộ. Và không có ai cao thượng hơn Đức Thế Tôn về phương diện ấy. Do đó, ngài đã nói: ‘không có ai biết rõ hơn Đức Thế Tôn, tức là về sự giác ngộ’.

ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ. အယဉှိ ဥဠာရသဒ္ဒေါ ‘‘ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရေ အာဂစ္ဆတိ. ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌေ. ‘‘အပ္ပမာဏော ဥဠာရော [Pg.242] ဩဘာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂; မ. နိ. ၃.၂၀၁) ဝိပုလေ. သွာယမိဓ သေဋ္ဌေ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ’’တိ. အာသဘီတိ ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ. ဧကံသော ဂဟိတောတိ အနုဿဝေန ဝါ အာစရိယပရမ္ပရာယ ဝါ ဣတိကိရာယ ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဝါ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဝါ တက္ကဟေတု ဝါ နယဟေတု ဝါ အကထေတွာ ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယ ဧကံသော ဂဟိတော, သန္နိဋ္ဌာနကထာဝ ကထိတာတိ အတ္ထော. သီဟနာဒေါတိ သေဋ္ဌနာဒေါ, ဝနေ ဥန္နာဒယန္တေန သီဟေန ဝိယ ဥတ္တမနာဒေါ နဒိတောတိ အတ္ထော.

(Từ) ‘cao cả’ có nghĩa là cao thượng. Thật vậy, từ ‘uḷāra’ này, trong các đoạn như ‘họ ăn những vật thực ngon ngọt’, nó có nghĩa là ngọt ngào. Trong các đoạn như ‘quả thật, ngài Vacchāyana đã tán thán Sa-môn Gotama bằng lời tán thán cao thượng’, nó có nghĩa là cao thượng. Trong các đoạn như ‘ánh sáng vô lượng, rộng lớn’, nó có nghĩa là rộng lớn. Ở đây, nó được dùng với nghĩa là cao thượng. Do đó, đã nói rằng ‘cao cả’ có nghĩa là cao thượng. (Từ) ‘uy dũng như bò đực đầu đàn’ có nghĩa là giống như tiếng rống của con bò đực đầu đàn, không lay động, không run sợ. (Cụm từ) ‘được nắm bắt một cách chắc chắn’ có nghĩa là: không phải nói ra do nghe truyền lại, hoặc do truyền thống của các vị thầy, hoặc do tin đồn, hoặc do sự thông thạo kinh điển, hoặc do suy luận theo hình thức, hoặc do sự chấp nhận sau khi đã thẩm sát quan điểm, hoặc do lý luận suông, hoặc do phương pháp suy diễn, mà giống như đã thâm nhập bằng trí tuệ một cách trực tiếp, được nắm bắt một cách chắc chắn; nghĩa là chỉ lời nói có tính quyết định mới được nói ra. (Từ) ‘tiếng rống của sư tử’ có nghĩa là tiếng rống cao thượng; nghĩa là giống như con sư tử đang làm vang dội khu rừng, tiếng rống tối thượng đã được cất lên.

ကိံ နု တေ သာရိပုတ္တာတိ ဣမံ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? အနုယောဂဒါပနတ္ထံ. ဧကစ္စော ဟိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ အတ္တနော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, နိဃံသနံ န ခမတိ, သိလေသေ ပတိတမက္ကဋော ဝိယ ဟောတိ. ယထာ ဓမမာနံ အပရိသုဒ္ဓံ လောဟံ ဈာယိတွာ အင်္ဂါရော ဟောတိ, ဧဝံ ဈာမင်္ဂါရော ဝိယ ဟောတိ. ဧကော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါပိယမာနော ဒါတုံ သက္ကောတိ, နိဃံသနံ ခမတိ, ဓမမာနံ နိဒ္ဒေါသဇာတရူပံ ဝိယ အဓိကတရံ သောဘတိ, တာဒိသော ထေရော. တေန နံ ဘဂဝါ ‘‘အနုယောဂက္ခမော အယ’’န္တိ ဉတွာ သီဟနာဒေ အနုယောဂဒါပနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

Tại sao (Đức Thế Tôn) lại bắt đầu bài thuyết giảng này: ‘Này Sāriputta, có phải...?’ Để tạo cơ hội cho việc chất vấn. Thật vậy, có người sau khi cất lên tiếng rống của sư tử lại không thể trả lời chất vấn về tiếng rống sư tử của mình, không chịu đựng được sự cọ xát (chất vấn), giống như con khỉ bị dính vào nhựa cây. Giống như kim loại không tinh khiết khi được nung, bị cháy thành than, cũng vậy, người ấy trở thành như than cháy. Có người khi được chất vấn về tiếng rống sư tử, có thể trả lời, chịu đựng được sự cọ xát, giống như vàng ròng không tì vết khi được nung, lại càng tỏa sáng hơn. Vị trưởng lão là người như vậy. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi biết rằng ‘vị này có thể chịu đựng được sự chất vấn’, đã bắt đầu bài thuyết giảng này để tạo cơ hội cho việc chất vấn về tiếng rống sư tử.

တတ္ထ သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ တယာ. ဧဝံသီလာတိ မဂ္ဂသီလေန ဖလသီလေန လောကိယလောကုတ္တရသီလေန ဧဝံသီလာ. ဧဝံဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သမာဓိပက္ခာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ, မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ လောကိယလောကုတ္တရေန သမာဓိနာ ဧဝံသမာဓီတိ အတ္ထော. ဧဝံပညာတိ မဂ္ဂပညာဒိဝသေနေဝ ဧဝံပညာ. ဧဝံဝိဟာရိနောတိ ဧတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတောပိ ပုန ကသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှတီတိ စေ. ထေရေန ဣဒံ ဂဟိတမေဝ. ဣဒဉှိ နိရောဓသမာပတ္တိဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧဝံ နိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရိနော တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Ở đây, (cụm từ) sabbe te có nghĩa là: tất cả các vị ấy, do ngài (biết). Evaṃsīlā (có giới như vậy) là: có giới như vậy nhờ đạo giới, quả giới, giới hiệp thế và siêu thế. Trong cụm từ Evaṃdhammā (có pháp như vậy), ở đây các pháp thuộc nhóm định được nhắm đến; ý nghĩa là: có định như vậy nhờ đạo định, quả định, định hiệp thế và siêu thế. Evaṃpaññā (có tuệ như vậy) là: có tuệ như vậy theo cách của đạo tuệ v.v... Còn trong cụm từ Evaṃvihārī (có sự an trú như vậy), ở đây, vì các pháp thuộc nhóm định đã được đề cập ở phần trước, nên sự an trú (vihāra) cũng đã được đề cập rồi. Nếu hỏi: ‘Tại sao lại đề cập đến điều đã được đề cập rồi?’ (Đáp rằng:) Điều này đã được Trưởng lão đề cập đến. Vì điều này được nói ra nhằm mục đích chỉ rõ về sự nhập diệt thọ tưởng định (nirodhasamāpatti). Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa như sau: ‘Các Đức Thế Tôn ấy đã là những vị an trú trong diệt thọ tưởng định như vậy.’

ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ, တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ [Pg.243] သတ္တ အနုပဿနာ သယံ တဿ တဿ ပစ္စနီကဝသေန ပရိစ္စတ္တာဟိ နိစ္စသညာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ သယံ သမုစ္ဆိန္နေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ မဂ္ဂါနုဘာဝေန ကိလေသာနံ ပဋိပဿဒ္ဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အပဂတတ္တာ ဒူရေ ဌိတတ္တာ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂတံ. ဣတိ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ဧဝံ ဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Trong cụm từ Evaṃvimuttā (giải thoát như vậy), ở đây có năm loại giải thoát: trấn phục giải thoát (vikkhambhanavimutti), thay thế giải thoát (tadaṅgavimutti), đoạn tuyệt giải thoát (samucchedavimutti), an tịnh giải thoát (paṭipassaddhivimutti), và xuất ly giải thoát (nissaraṇavimutti). Trong đó, tám thiền chứng (samāpatti), do đã giải thoát khỏi các triền cái v.v... được chính chúng trấn phục, nên được gọi là trấn phục giải thoát. Bảy pháp quán (anupassanā) bắt đầu bằng quán vô thường, do đã giải thoát khỏi thường tưởng v.v... được chính chúng từ bỏ bằng cách đối trị, nên được gọi là thay thế giải thoát. Bốn Thánh đạo, do đã giải thoát khỏi các phiền não được chính chúng đoạn tuyệt, nên được gọi là đoạn tuyệt giải thoát. Bốn quả Sa-môn, do sanh khởi khi các phiền não đã được an tịnh nhờ oai lực của đạo, nên được gọi là an tịnh giải thoát. Niết-bàn, do đã thoát khỏi, lìa khỏi, và đứng xa khỏi tất cả phiền não, nên được gọi là xuất ly giải thoát. Như vậy, ở đây nên hiểu ý nghĩa của evaṃ vimuttā là theo cách của năm loại giải thoát này.

ကိံ ပန တေ သာရိပုတ္တ ယေ တေ ဘဝိဿန္တီတိ အတီတာ တာဝ နိရုဒ္ဓါ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာ ဒီပသိခါ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ, ဧဝံ နိရုဒ္ဓေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတေ တွံ ကထံ ဇာနိဿသိ, အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပန ဂုဏာ ကိံ တယာ အတ္တနော စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

Khi hỏi: ‘Này Sāriputta, còn những vị sẽ có mặt trong tương lai thì sao?’, (ý Ngài là): Trước hết, các vị (Phật) trong quá khứ đã tịch diệt, đã đi đến trạng thái không thể định danh, đã dập tắt như ngọn đèn; khi các vị ấy đã tịch diệt, đã đi đến trạng thái không thể định danh như vậy, làm sao ông có thể biết được? Còn các đức hạnh của chư Phật trong tương lai, phải chăng đã được ông biết đến sau khi dùng tâm của mình để thẩm xét? – Ngài đã nói như vậy.

ကိံ ပန တျာဟံ သာရိပုတ္တ ဧတရဟီတိ အနာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ အဇာတာ အနိဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နာ, တေ ကထံ ဇာနိဿသိ. တေသဉှိ ဇာနနံ အပဒေ အာကာသေ ပဒဒဿနံ ဝိယ ဟောတိ. ဣဒါနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝသသိ, ဧကတော ဘိက္ခာယ စရသိ, ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဒက္ခိဏပဿေ နိသီဒသိ, ကိံ ပန မယှံ ဂုဏာ အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ တယာတိ အနုယုဉ္ဇန္တော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတေ ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ.

(Giải thích câu hỏi:) ‘Này Sāriputta, còn Ta, người đang hiện hữu, thì sao?’ (Ý Ngài là:) Chư Phật tương lai cũng chưa sanh, chưa xuất hiện, chưa khởi lên; làm sao ông có thể biết được các vị ấy? Quả thật, việc biết các vị ấy cũng giống như thấy dấu chân trên hư không không có dấu vết. Hiện nay, ông sống cùng Ta trong cùng một tu viện, cùng đi khất thực, ngồi bên phải Ta trong lúc thuyết pháp. Vậy phải chăng các đức hạnh của Ta đã được ông biết đến sau khi dùng tâm của mình để thẩm xét? Ngài đã gạn hỏi như vậy và nói lên lời này. Còn Trưởng lão, mỗi khi được hỏi, đều từ chối rằng: ‘Bạch Thế Tôn, không phải vậy.’

ထေရဿ စ ဝိဒိတမ္ပိ အတ္ထိ, အဝိဒိတမ္ပိ. ကိံ သော အတ္တနော ဝိဒိတဋ္ဌာနေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေတိ? ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေယေဝ ကရောတိ. ထေရော ကိရ အနုယောဂေ အာရဒ္ဓေ ဧဝံ အညာသိ ‘‘နာယံ အနုယောဂေါ သာဝကပါရမီဉာဏေ, သဗ္ဗညုတညာဏေ ပန အယံ အနုယောဂေါ’’တိ အတ္တနော သာဝကပါရမီဉာဏေ ပဋိက္ခေပံ အကတွာဝ အဝိဒိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ. တေန ဣဒမ္ပိ ဒီပေတိ – ဘဂဝါ မယှံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိကာရဏဇာနနသမတ္ထံ သဗ္ဗညုတညာဏံ နတ္ထီတိ.

Đối với Trưởng lão, có điều ngài biết và cũng có điều ngài không biết. Phải chăng ngài từ chối trong phạm vi những điều mình biết, hay trong phạm vi những điều không biết? Ngài không từ chối trong phạm vi những điều mình biết, mà chỉ từ chối trong phạm vi những điều không biết. Tương truyền, khi cuộc gạn hỏi bắt đầu, Trưởng lão đã hiểu rằng: ‘Cuộc gạn hỏi này không phải về trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, mà là về trí toàn giác.’ Vì vậy, ngài không từ chối trong phạm vi trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn của mình, mà từ chối trong phạm vi điều không biết, tức là trí toàn giác. Qua đó, ngài cũng chỉ rõ rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con không có trí toàn giác có khả năng biết được các nguyên nhân là giới, định, tuệ, và giải thoát của chư Phật trong quá khứ, tương lai, và hiện tại.’

ဧတ္ထာတိ ဧတေသု အတီတာဒိဘေဒေသု ဗုဒ္ဓေသု. အထ ကိဉ္စရဟီတိ အထ ကသ္မာ ဧဝံ ဉာဏေ အသတိ တယာ ဧဝံ ကထိတန္တိ ဝဒတိ. ဓမ္မနွယောတိ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿ အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော [Pg.244] ဝိဒိတော, သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာဝ ဣမိနာ အာကာရေန ဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော အပ္ပမာဏော အပရိယန္တော. ယထာ စ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပမာဏံ ဝါ ပရိယန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော နယဂ္ဂါဟဿ. တေန သော – ‘‘ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော, ဣမိနာ အနုတ္တရော ဣမိနာ အနုတ္တရော သတ္ထာ’’တိ ဇာနာတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကော ဧဝ.

Ettha (ở đây) có nghĩa là: trong các vị Phật được phân chia theo quá khứ v.v... Atha kiñcarahi (vậy thì tại sao) có nghĩa là: (Đức Phật) hỏi: ‘Vậy thì tại sao, khi không có trí tuệ như vậy, ông lại nói như thế?’ Dhammanvayo (sự tùy pháp) có nghĩa là: (Tôn giả Sāriputta) thưa: ‘Bạch Thế Tôn, con đã biết được sự nắm bắt phương pháp (nayaggāha), tức là trí suy luận (anumānañāṇa) sanh khởi do đi theo sự áp dụng của trí tuệ trực nhận Chánh pháp. Con biết được điều này theo cách thức này trong khi vẫn đứng vững trên trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn.’ Quả thật, sự nắm bắt phương pháp của Trưởng lão là vô lượng, vô biên. Và cũng như trí toàn giác không có thước đo hay giới hạn, sự nắm bắt phương pháp của vị Pháp tướng quân cũng vậy. Nhờ đó, ngài biết rằng: ‘Vì lý do này, Bậc Đạo Sư là như thế này...; vì lý do này, Ngài là bậc vô thượng.’ Quả thật, sự nắm bắt phương pháp của Trưởng lão có cùng một chiều hướng với trí toàn giác.

ဣဒါနိ တံ နယဂ္ဂါဟံ ပါကဋံ ကာတုံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသေ နဂရဿ ဥဒ္ဓါပပါကာရာဒီနိ ထိရာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗလာနိ ဝါ, သဗ္ဗသော ဝါ ပန မာ ဟောန္တု, စောရာနံ အာသင်္ကာ န ဟောတိ. တသ္မာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စန္တိမံ နဂရန္တိ အာဟ. ဒဠှုဒ္ဓါပန္တိ ထိရမူလပါကာရံ. ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ ထိရပါကာရဉ္စေဝ ထိရပိဋ္ဌသံဃာဋဉ္စ. ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ဗဟုဒွါရေ ဟိ နဂရေ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧကဒွါရေဝ ဧကော ဝဋ္ဋတိ. ထေရဿ စ ပညာယ သဒိသော အညော နတ္ထိ, တသ္မာ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝဿ ဩပမ္မတ္ထံ ဧကံယေဝ ဒေါဝါရိကံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဒွါရ’’န္တိ အာဟ.

Bây giờ, để làm rõ sự nắm bắt phương pháp ấy, Tôn giả đưa ra ví dụ và nói lên câu bắt đầu bằng Seyyathāpi bhante (Bạch Thế Tôn, ví như). Ở đây, vì rằng ở một thành phố trong vùng trung tâm, dù cho các công sự, tường thành v.v... có vững chắc hay yếu ớt, hoặc thậm chí không có đi nữa, thì cũng không có sự lo ngại về trộm cướp. Do đó, không lấy ví dụ đó, ngài đã nói là ‘một thành phố biên địa’. Daḷhuddhāpaṃ (công sự vững chắc) có nghĩa là tường thành có nền móng vững chắc. Daḷhapākāratoraṇaṃ (tường thành và cổng vững chắc) có nghĩa là cả tường thành vững chắc và cánh cửa vững chắc. Tại sao ngài lại nói Ekadvāraṃ (một cửa)? Vì trong một thành phố có nhiều cửa, cần phải có nhiều người gác cổng thông thái; còn ở thành phố chỉ có một cửa, một người là đủ. Và không có ai khác có thể sánh bằng Trưởng lão về trí tuệ. Do đó, để chỉ một người gác cổng duy nhất làm ví dụ cho sự thông thái của chính mình, ngài đã nói ‘một cửa’.

ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဝိသဒဉာဏော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတော. အနုပရိယာယပထန္တိ အနုပရိယာယနာမကံ ပါကာရမဂ္ဂံ. ပါကာရသန္ဓိန္တိ ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာနံ. ပါကာရဝိဝရန္တိ ပါကာရဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ ပဉ္စနီဝရဏာ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဟေဌေန္တိ, တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သုပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတန္တိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသူတိ ဒဿေတိ.

Bậc trí (paṇḍito) là người thành tựu trí tuệ (paṇḍicca). Bậc biện tài (byatto) là người thành tựu sự lanh lợi (veyyattiya), có trí tuệ trong sáng. Bậc mẫn tiệp (medhāvī) là người thành tựu trí tuệ (medhā) được gọi là trí tuệ phát sanh tùy trường hợp. Con đường tuần tra (anupariyāyapatha) là con đường dọc theo thành lũy tên là con đường tuần tra. Chỗ nối của thành lũy (pākārasandhi) là khoảng trống giữa hai viên gạch. Chỗ hở của thành lũy (pākāravivara) là chỗ bị đứt của thành lũy. (Các pháp) làm ô nhiễm tâm (cetaso upakkilesa): Năm triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho ô uế, làm cho nóng nảy, làm cho bị bức não; vì thế, chúng được gọi là ‘các pháp làm ô nhiễm tâm.’ (Các pháp) làm suy yếu trí tuệ (paññāya dubbalīkaraṇa): Các triền cái khi sanh khởi, không cho phép trí tuệ chưa sanh được sanh khởi; vì thế, chúng được gọi là ‘các pháp làm suy yếu trí tuệ.’ Tâm được khéo an trú (supatiṭṭhitacittā) là có tâm được đặt để tốt đẹp trong bốn niệm xứ. Bảy giác chi như thật (satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ) là đã tu tiến bảy giác chi theo đúng tự tánh. Vô thượng Chánh Đẳng Giác (anuttaraṃ sammāsambodhiṃ) (ngài) chỉ ra rằng (các vị ấy) đã chứng ngộ quả A-la-hán và Nhất thiết trí.

အပိစေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မဂ္ဂေါ, အနုတ္တရသမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝါ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါမိဿကာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိ [Pg.245] အရဟတ္တမေဝ. ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျ, န ပနေဝံ ဂဟိတ’’န္တိ. ဣတိ ထေရော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ နီဝရဏပ္ပဟာနေ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္ဗောဓိယဉ္စ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏရဇတာနံ ဝိယ နာနတ္တာဘာဝံ ဒဿေတိ.

Lại nữa, ở đây (trong kinh này), niệm xứ (satipaṭṭhāna) là tuệ quán (vipassanā), các giác chi (bojjhaṅgā) là đạo (magga), vô thượng chánh đẳng giác (anuttarasammāsambodhi) là quả A-la-hán (arahatta). Hoặc là, niệm xứ (satipaṭṭhāna) là tuệ quán (vipassanā), các giác chi (bojjhaṅgā) là sự hỗn hợp (giữa chỉ, quán và đạo), chánh đẳng giác (sammāsambodhi) chính là quả A-la-hán (arahatta). Tuy nhiên, Trưởng lão Mahāsīva, vị tụng đọc Trường Bộ, đã nói rằng: ‘Nếu sau khi nắm lấy tuệ quán trong niệm xứ, rồi nắm lấy cả đạo và nhất thiết trí trong các giác chi, thì câu hỏi sẽ được tốt đẹp, nhưng các vị xưa đã không nắm lấy như vậy.’ Như thế, Trưởng lão (Sāriputta) chỉ ra sự không có khác biệt trong việc đoạn trừ triền cái, trong việc tu tiến niệm xứ, và trong sự giác ngộ của tất cả chư Phật, giống như sự không khác biệt của vàng và bạc được nung chảy ở giữa.

ဣဓ ဌတွာ ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာ – အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော ပစ္စန္တနဂရံ ဒဿေသိ, ပါကာရံ ဒဿေသိ, အနုပရိယာယပထံ ဒဿေသိ, ဒွါရံ ဒဿေသိ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ ဒဿေသိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကေ ဩဠာရိကေ ပါဏေ ဒဿေသိ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေသိ. တတ္ထ ကိံ ကေန သဒိသန္တိ စေ? နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနံ, ပါကာရော ဝိယ သီလံ, အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ, ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကာ ဩဠာရိကပါဏာ ဝိယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမထာဒီဟိ ပါကဋဘာဝေါ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတော – ‘‘ဧဝမဟံ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ ဓမ္မနွယေန နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော သီဟနာဒဿ အနုယောဂေါ ဒိန္နော ဟောတိ.

Đứng ở đây, ví dụ nên được kết nối như sau: Quả vậy, Tôn giả Sāriputta đã chỉ ra thành phố biên địa, đã chỉ ra thành lũy, đã chỉ ra con đường tuần tra, đã chỉ ra cổng thành, đã chỉ ra người gác cổng thông thái, đã chỉ ra các chúng sanh thô thiển ra vào thành phố, đã chỉ ra sự hiện rõ của các chúng sanh ấy đối với người gác cổng. Ở đó, nếu hỏi: ‘Cái gì giống với cái gì?’ (Thì câu trả lời là:) Quả vậy, Niết-bàn giống như thành phố, giới giống như thành lũy, tàm giống như con đường tuần tra, thánh đạo giống như cổng thành, Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta) giống như người gác cổng thông thái, chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại giống như các chúng sanh thô thiển ra vào thành phố, sự hiện rõ của chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại qua giới, định, v.v... đối với Tôn giả Sāriputta giống như sự hiện rõ của các chúng sanh ấy đối với người gác cổng. Với chừng ấy (lời), Trưởng lão đã trình bày sự thẩm tra về tiếng rống sư tử của mình lên Đức Thế Tôn rằng: ‘Như vậy, con đứng trên tuệ ba-la-mật của thinh văn, biết được nhờ sự suy luận theo pháp, nhờ sự nắm bắt phương pháp.’

တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘န ခေါ မေတံ, ဘန္တေ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထိ, အပိစ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝဒတိ, တသ္မာ. အဘိက္ခဏံ ဘာသေယျာသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာသေယျာသိ, ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ မဇ္ဈနှိကာဒီသု န ကထယိတ္ထ, ‘‘အဇ္ဇ ဝါ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ ပရဒိဝသာဒီသု န ကထယိတ္ထာတိ အတ္ထော. သာ ပဟီယိဿတီတိ ‘‘သာရိပုတ္တသဒိသောပိ နာမ ဉာဏဇဝနသမ္ပန္နော သာဝကော ဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တာစာရံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ အပ္ပမေယျာ တထာဂတာ’’တိ စိန္တေန္တာနံ ယာ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ, သာ ပဟီယိဿတီတိ.

Do đó (tasmā): Bởi vì ngươi nói rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con không có tha tâm trí đối với các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, nhưng con biết được nhờ sự suy luận theo pháp,’ do đó. Hãy nói thường xuyên (abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi) có nghĩa là hãy nói đi nói lại; đừng không nói vào buổi trưa v.v... với ý nghĩ ‘ta đã nói vào buổi sáng,’ hoặc đừng không nói vào ngày mai v.v... với ý nghĩ ‘ta đã nói hôm nay.’ Điều ấy sẽ được đoạn trừ (sā pahīyissatī): Đối với những người suy nghĩ rằng: ‘Ngay cả một vị thinh văn thành tựu trí tuệ nhanh nhạy như Sāriputta cũng không thể biết được tâm hành của chư Phật, các đấng Như Lai vô lượng như vậy,’ thì sự hoài nghi hay phân vân nào của họ có mặt nơi đấng Như Lai, điều ấy sẽ được đoạn trừ.

၃. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Cunda

၃၇၉. တတိယေ မဂဓေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. နာလကဂါမကေတိ ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ အတ္တနော ကုလသန္တကေ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ [Pg.246] အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီတိ မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနေန စေဝ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇန-ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏ-ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏေန စ ဥပဋ္ဌာနကရော ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ကတရသ္မိံ ကာလေတိ? ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနသံဝစ္ဆရေ.

379. Trong kinh thứ ba, ở Magadha (magadhesu) có nghĩa là trong xứ có tên như vậy. Ở làng Nālaka (nālakagāmake) có nghĩa là trong ngôi làng có tên như vậy, thuộc về gia tộc của ngài, không xa thành Rājagaha. Sa-di Cunda (cundo samaṇuddeso): Vị trưởng lão này là em trai của Tướng quân Chánh pháp. Vào thời ngài chưa thọ cụ túc giới, các tỳ khưu đã gọi ngài là ‘sa-di Cunda,’ và ngay cả vào thời trưởng lão, họ cũng đã gọi như vậy. Do đó, được nói là ‘sa-di Cunda.’ Là người thị giả (upaṭṭhāko hoti) có nghĩa là ngài là người thực hành việc phục vụ bằng việc dâng nước rửa mặt và tăm xỉa răng, và bằng việc quét dọn tịnh xá, xoa bóp lưng, cầm lấy y bát. Đã nhập vô dư y Niết-bàn (parinibbāyi) có nghĩa là đã nhập Niết-bàn bằng Niết-bàn giới vô dư y. Vào thời điểm nào (katarasmiṃ kāle)? Vào năm Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဘဂဝါ ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ဝေဠုဝဂါမကာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ဓမ္မသေနာပတိ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော, သော တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ကန္တေသု ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မခဏ္ဍံ ပညာပေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ ပါဝိသိ. အထဿ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန တတော ဝုဋ္ဌိတဿ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဗုဒ္ဓါ နု ခေါ ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ဥဒါဟု အဂ္ဂသာဝကာတိ, တတော ‘‘အဂ္ဂသာဝကာ ပဌမ’’န္တိ ဉတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေသိ. သော ‘‘သတ္တာဟမေဝ မေ အာယုသင်္ခါရာ ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ.

Ở đó, đây là câu chuyện tuần tự: Nghe nói, sau khi an cư mùa mưa xong, Đức Thế Tôn đã rời khỏi làng Veḷuva, với ý định ‘Ta sẽ đến Sāvatthī,’ ngài đã quay trở lại bằng chính con đường đã đến, tuần tự đến Sāvatthī và vào tịnh xá Jetavana. Tướng quân Chánh pháp, sau khi làm bổn phận đối với Đức Thế Tôn, đã đi đến nơi nghỉ ban ngày. Ở đó, sau khi các đệ tử nội trú đã làm bổn phận và lui ra, ngài đã quét dọn nơi nghỉ ban ngày, trải một tấm da, rửa chân, ngồi kiết-già và nhập quả thiền. Sau đó, khi ngài xuất khỏi thiền định ấy sau một khoảng thời gian, ý nghĩ này đã khởi lên trong ngài: ‘Chư Phật nhập Niết-bàn trước, hay là các vị thượng thủ thinh văn?’ Sau đó, khi biết rằng ‘các vị thượng thủ thinh văn nhập Niết-bàn trước,’ ngài đã quán xét mạng hành của mình. Ngài biết rằng: ‘Mạng hành của ta sẽ chỉ kéo dài bảy ngày nữa,’ và suy nghĩ: ‘Ta sẽ nhập Niết-bàn ở đâu?’

တတော ‘‘ရာဟုလော တာဝတိံသေသု ပရိနိဗ္ဗုတော, အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဆဒ္ဒန္တဒဟေ, အဟံ ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေန္တော မာတရံ အာရဗ္ဘ သတိံ ဥပ္ပာဒေသိ – ‘‘မယှံ မာတာ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ မာတာ ဟုတွာပိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု အပ္ပသန္နာ, အတ္ထိ နု ခေါ တဿာ ဥပနိဿယော, နတ္ထိ နု ခေါ’’တိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ကဿ ဒေသနာယ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘မမေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိဿတိ, န အညဿ. သစေ ခေါ ပနာဟံ အပ္ပောဿုက္ကော ဘဝေယျံ, ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဝသေသဇနာနမ္ပိ အဝဿယော ဟောတိ. တထာ ဟိဿ သမစိတ္တသုတ္တန္တဒေသနာဒိဝသေ (အ. နိ. ၂.၃၃-၃၇) ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တယော မဂ္ဂေ ပဋိဝိဒ္ဓဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, အညေသု စ ဌာနေသု အနေကာ အဘိသမယာ [Pg.247] ဒိဿန္တိ, ထေရေ စ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာနေဝ အသီတိ ကုလသဟဿာနိ, သော ဒါနိ သကမာတုမိစ္ဆာဒဿနမတ္တမ္ပိ ဟရိတုံ နာသက္ခီ’’တိ. တသ္မာ မာတရံ မိစ္ဆာဒဿနာ မောစေတွာ ဇာတောဝရကေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စုန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော, စုန္ဒ, အမှာကံ ပဉ္စသတာယ ဘိက္ခုပရိသာယ သညံ ဒေဟိ. ‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ, ဓမ္မသေနာပတိ နာလကဂါမံ ဂန္တုကာမော’’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ.

Sau đó, ngài suy nghĩ lặp đi lặp lại: “Trưởng lão Rāhula đã nhập diệt ở cõi trời Ba Mươi Ba, Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña ở hồ Chaddanta, còn ta sẽ nhập diệt ở đâu?” rồi hướng tâm đến mẹ mình và khởi lên niệm tưởng: “Mẹ của ta, dù là mẹ của bảy vị A-la-hán, vẫn không có lòng tin nơi Phật, Pháp, và Tăng. Liệu bà có duyên lành không, hay không có?” Thấy được duyên lành chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo của mẹ, ngài xem xét: “Sự chứng ngộ sẽ đến nhờ bài pháp của ai?” và thấy rằng: “Sẽ nhờ bài pháp của chính ta, không phải của người khác. Nhưng nếu ta không quan tâm, sẽ có người nói về ta rằng: ‘Trưởng lão Sāriputta là nơi nương tựa cho cả những người khác. Thật vậy, vào ngày ngài thuyết kinh Samacitta, một trăm ngàn ức chư thiên đã đắc quả A-la-hán, số chư thiên chứng đắc ba đạo quả thấp hơn thì không thể đếm xuể, và ở những nơi khác cũng thấy có nhiều sự chứng ngộ. Có tám mươi ngàn gia tộc, chỉ nhờ khởi tâm tịnh tín nơi Trưởng lão mà được sanh về cõi trời. Vậy mà nay, ngài lại không thể trừ bỏ được chút tà kiến của chính mẹ mình.’ Vì vậy, ta sẽ giải thoát mẹ khỏi tà kiến rồi nhập diệt ngay tại căn phòng nơi ta đã sinh ra.” Sau khi quyết định như vậy, ngài nghĩ: “Ngay hôm nay, ta sẽ xin phép Đức Thế Tôn rồi ra đi,” và gọi Trưởng lão Cunda: “Này hiền giả Cunda, hãy ra hiệu cho năm trăm vị tỳ-khưu của chúng ta: ‘Này các hiền giả, hãy lấy y bát, Pháp Tướng quân muốn đi đến làng Nālaka.’” Trưởng lão đã làm như vậy.

ဘိက္ခူ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. ထေရော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနဒွါရေ ဌတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနံ, ပုန အာဂမနံ နတ္ထီ’’တိ ပဉ္စသတဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အနုဇာနာတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ, အနုဇာနာတု သုဂတော. ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ, ဩဿဋ္ဌော မေ အာယုသင်္ခါရော’’တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ မရဏဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တီတိ, ‘‘မာ ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋဿ ဂုဏံ ကထေန္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ, တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ န ဝဒန္တိ. တေန နံ ဘဂဝါ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, မဂဓေသု နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကော, တတ္ထာဟံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသိ, ဣဒါနိ ပန တေ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတိကာနံ တာဒိသဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတိ, ဒေသေဟိ နေသံ ဓမ္မ’’န္တိ အာဟ.

Các vị tỳ-khưu dọn dẹp chỗ ở, lấy y bát rồi đến chỗ Trưởng lão. Trưởng lão dọn dẹp chỗ ở, quét dọn nơi nghỉ ban ngày, rồi đứng ở cửa, nhìn lại nơi nghỉ ban ngày và nói: “Đây là cái nhìn cuối cùng, sẽ không còn trở lại nữa.” Được năm trăm vị tỳ-khưu vây quanh, ngài đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, xin Thế Tôn cho phép con, xin Thiện Thệ cho phép con. Đã đến lúc con nhập diệt, con đã xả bỏ thọ hành.” Nhưng vì các bậc Chánh Đẳng Giác, nếu nói: “Hãy nhập diệt đi,” thì những người tà kiến sẽ quy tội rằng các ngài tán thán cái chết; còn nếu nói: “Đừng nhập diệt,” thì họ sẽ quy tội rằng các ngài ca ngợi sự luân hồi, nên các ngài không nói cả hai điều đó. Do đó, Đức Thế Tôn hỏi ngài: “Này Sāriputta, con sẽ nhập diệt ở đâu?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, ở xứ Magadha, trong làng Nālaka, có căn phòng nơi con đã sinh ra, con sẽ nhập diệt ở đó,” Ngài nói: “Này Sāriputta, con biết đã đến lúc. Nhưng nay, các huynh đệ của con sẽ khó có dịp được thấy một vị tỳ-khưu như con nữa, hãy thuyết pháp cho họ.”

ထေရော – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဓမ္မဒေသနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ပုန ဒွိတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ဧတေနုပါယေန သတ္တတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒိဿမာနေနပိ ကာယေန ကထေတိ, အဒိဿမာနေနပိ. ဥပရိမေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ဥပဍ္ဎကာယေန ကထေတိ အဒိဿမာနေနပိ ဒိဿမာနေနပိ, ကာလေန စန္ဒဝဏ္ဏံ ဒဿေတိ, ကာလေန သူရိယဝဏ္ဏံ, ကာလေန ပဗ္ဗတဝဏ္ဏံ, ကာလေန သမုဒ္ဒဝဏ္ဏံ, ကာလေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟောတိ, ကာလေန ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ, ကာလေန သက္ကော [Pg.248] ဒေဝရာဇာ, ကာလေန မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝံ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ ကထေသိ. သကလနဂရံ သန္နိပတိ. ထေရော ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ကော နာမော အယံ သာရိပုတ္တ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. သီဟဝိကီဠိတော နာမ, ဘန္တေတိ. တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတော တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတောတိ.

Trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư mong muốn ta thuyết pháp với thần thông biến hóa đi trước,” nên đã đảnh lễ Đức Thế Tôn, bay lên không trung cao bằng một cây thốt nốt rồi hạ xuống đảnh lễ chân Bậc Thập Lực. Lại bay lên cao bằng hai cây thốt nốt rồi hạ xuống đảnh lễ chân Bậc Thập Lực. Cứ như thế, ngài bay lên đến độ cao bảy cây thốt nốt, thể hiện hàng trăm thần thông biến hóa và bắt đầu thuyết pháp. Ngài thuyết với thân hữu hình, rồi với thân vô hình. Ngài thuyết với nửa thân trên hoặc nửa thân dưới, khi vô hình khi hữu hình. Có lúc ngài hiện ra hình mặt trăng, có lúc hình mặt trời, có lúc hình ngọn núi, có lúc hình biển cả. Có lúc ngài hóa thành Chuyển luân vương, có lúc thành Vessavaṇa đại vương, có lúc thành vua trời Sakka, có lúc thành Đại Phạm thiên. Cứ như vậy, ngài thể hiện hàng trăm thần thông biến hóa và thuyết pháp. Toàn thể dân chúng trong thành đều tụ tập. Trưởng lão hạ xuống, đảnh lễ chân Bậc Thập Lực rồi đứng yên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi ngài: “Này Sāriputta, bài pháp này tên là gì?” “Bạch Thế Tôn, tên là Sīhavikīḷita (Sư tử hý).” “Đúng vậy, Sāriputta, là Sư tử hý! Đúng vậy, Sāriputta, là Sư tử hý!”

ထေရော အလတ္တကဝဏ္ဏေ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ သတ္ထု သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသဒိသေ ပါဒေ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ ပါဒါနံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ပုန ဧကဋ္ဌာနေ သန္နိပါတော သမာဂမော အတ္ထိ, ဆိန္နော ဧသ ဝိဿာသော, အနေကေဟိ ဗုဒ္ဓသတသဟဿေဟိ ပဝိဋ္ဌံ အဇရံ အမရံ ခေမံ သုခံ သီတလံ အဘယံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသိဿာမိ, သစေ မေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, ခမထ တံ ဘဂဝါ, ဂမနကာလော မယှ’’န္တိ. ခမာမိ တေ, သာရိပုတ္တ, န ခေါ ပန တေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ မယှံ အရုစ္စနကံ အတ္ထိ, ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသီတိ.

Trưởng lão xòe đôi tay có màu như sơn son, nắm lấy mắt cá chân của Bậc Đạo Sư, nơi có đôi bàn chân tựa như mai rùa vàng, và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, để được đảnh lễ đôi chân này, con đã viên mãn các ba-la-mật trong một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp. Tâm nguyện ấy của con nay đã thành tựu. Từ nay về sau, do sự tái sanh, sẽ không còn sự hội ngộ, sum vầy ở cùng một nơi nữa. Sự thân cận này đã chấm dứt. Con sẽ đi vào thành Niết-bàn, nơi không già, không chết, an ổn, an lạc, tịch tịnh, vô úy, nơi mà trăm ngàn chư Phật đã đi vào. Bạch Thế Tôn, nếu có bất cứ điều gì nơi thân hay khẩu của con mà Ngài không hài lòng, xin Ngài hãy tha thứ cho con. Đã đến lúc con phải đi.” “Này Sāriputta, Ta tha thứ cho con. Nhưng không có bất cứ điều gì nơi thân hay khẩu của con mà Ta không hài lòng cả. Này Sāriputta, con biết đã đến lúc.”

ဣတိ ဘဂဝတာ အနုညာတသမနန္တရံ သတ္ထု ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌိတမတ္တေ အာယသ္မန္တေ သာရိပုတ္တေ သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတေ ဓာရယမာနာပိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမံ ဂုဏရာသိံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝမာနာ မဟာပထဝီ ယာဝ ဥဒကပရိယန္တာ အကမ္ပိ, အာကာသေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော ဖလိံသု, မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ.

Như vậy, ngay sau khi được Đức Thế Tôn cho phép, vừa khi Tôn giả Sāriputta đảnh lễ chân của Bậc Đạo Sư và đứng dậy, đại địa, dù có thể mang nổi các ngọn núi như Sineru, Cakkavāḷa, Himavanta, và Paribhaṇḍa, đã rúng động đến tận cùng là nước, rung chuyển dữ dội cùng một lúc, dường như đang nói rằng: "Hôm nay ta không thể mang nổi khối công đức này". Trên không trung, trống trời vang dội, mây lớn nổi lên và trút xuống trận mưa sen.

သတ္ထာ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ပဋိပါဒေဿာမီ’’တိ ဓမ္မာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ မဏိဖလကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ ဥပရိ အနောမဒဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ တုမှာကံ ဒဿနံ ပတ္ထေသိံ, သာ မေ ပတ္ထနာ သမိဒ္ဓါ, ဒိဋ္ဌာ တုမှေ, တံ ပဌမဒဿနံ, ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿနံ. ပုန တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ယာဝ ဒဿနဝိသယာ အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ [Pg.249] ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ပုန မဟာပထဝီ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိ.

Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ: "Ta sẽ tiễn vị Tướng quân Chánh pháp," đã đứng dậy từ pháp tọa, đi về hướng hương thất và đứng trên phiến đá quý. Vị Trưởng lão đi nhiễu quanh ba vòng, đảnh lễ ở bốn nơi và bạch rằng: "Bạch Đức Thế Tôn, cách đây một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, con đã nằm mọp dưới chân Đức Chánh Đẳng Giác Anomadassī và đã phát nguyện được diện kiến Ngài. Nguyện vọng ấy của con đã được thành tựu, con đã được thấy Ngài. Đó là lần diện kiến đầu tiên, đây là lần diện kiến cuối cùng. Sẽ không còn lần diện kiến Ngài nữa." Sau khi nói vậy, ngài chắp tay rực rỡ với sự hội tụ của mười móng tay, đi lui, mặt vẫn hướng về Đức Phật cho đến khi khuất tầm mắt, rồi đảnh lễ và ra đi. Một lần nữa, đại địa không thể mang nổi gánh nặng công đức, đã rúng động đến tận cùng là nước.

ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အနုဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိက’’န္တိ. တသ္မိံ ခဏေ စတဿောပိ ပရိသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကကံယေဝ ဇေတဝနေ ဩဟာယ နိရဝသေသာ နိက္ခမိံသု. သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနောပိ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာပုစ္ဆိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမော နိက္ခန္တော, ပဿိဿာမ န’’န္တိ နဂရဒွါရာနိ နိရောကာသာနိ ကရောန္တာ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ကေသေ ဝိကိရိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ မယံ ကဟံ မဟာပညော နိသိန္နော, ကဟံ ဓမ္မသေနာပတိ နိသိန္နော’’တိ ပုစ္ဆန္တာ – ‘‘ကဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမ, ကဿ ဟတ္ထေ သတ္ထာရံ ဌပေတွာ ထေရော ပက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဒေဝန္တာ ရောဒန္တာ ထေရံ အနုဗန္ဓိံသု.

Đức Thế Tôn nói với các vị Tỳ-khưu đang đứng vây quanh: "Này các Tỳ-khưu, hãy đi theo vị huynh trưởng của các ngươi." Vào khoảnh khắc ấy, cả bốn chúng hội đều rời đi không còn sót một ai, để lại Đức Chánh Đẳng Giác một mình trong tu viện Jetavana. Cả những cư dân thành Sāvatthi cũng vậy, với ý nghĩ: "Nghe nói Trưởng lão Sāriputta, sau khi xin phép Đức Chánh Đẳng Giác, đã ra đi với ý muốn nhập Vô Dư Niết-bàn, chúng ta hãy đến gặp ngài," họ làm cho các cổng thành trở nên chật chội không còn chỗ trống rồi đi ra, tay cầm hương, vòng hoa..., tóc tai rũ rượi, vừa đi vừa hỏi: "Bây giờ, bậc Đại Trí Tuệ đang ngồi ở đâu? Vị Tướng quân Chánh pháp đang ngồi ở đâu?" Họ than khóc, đi theo sau vị Trưởng lão, theo cách như sau: "Chúng ta sẽ đi đến với ai đây? Vị Trưởng lão đã giao phó Bậc Đạo Sư vào tay ai mà ra đi?"

ထေရော မဟာပညာယ ဌိတတ္တာ – ‘‘သဗ္ဗေသံ အနတိက္ကမနီယော ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ – ‘‘တုမှေပိ, အာဝုသော, တိဋ္ဌထ, မာ ဒသဗလေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ အတ္တနော ပရိသာယေဝ သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. ယေပိ မနုဿာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အယျော ပစ္စာဂမနစာရိကံ စရတိ, ဣဒံ ဣဒါနိ ဂမနံ န ပုန ပစ္စာဂမနာယာ’’တိ ပရိဒေဝန္တာ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ. တေပိ – ‘‘အပ္ပမတ္တာ, အာဝုသော, ဟောထ, ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာ’’တိ နိဝတ္တေသိ.

Vị Trưởng lão, vì an trú trong đại trí tuệ, đã khuyên dạy đại chúng rằng: "Con đường này tất cả chúng sanh không thể tránh khỏi." Ngài cũng cho chúng Tỳ-khưu quay về, khuyên rằng: "Này chư hiền, các vị hãy ở lại, chớ nên dễ duôi đối với Bậc Thập Lực," rồi chỉ ra đi cùng với chúng đệ tử của mình. Những người nào vẫn cứ đi theo, than khóc rằng: "Trước đây, bậc Thánh du hành rồi sẽ trở về, nhưng chuyến đi lần này không phải để trở về nữa," ngài cũng cho những người ấy quay về, khuyên rằng: "Này chư hiền, hãy tinh tấn, các pháp hữu vi vốn có bản chất như vậy."

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္တာဟံ မနုဿာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော သာယံ နာလကဂါမံ ပတွာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဥပရေဝတော နာမ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဗဟိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဂေဟေ တေ အယျိကာ’’တိ. အာမ ဘန္တေတိ. ဂစ္ဆ အမှာကံ ဣဓာဂတဘာဝံ အာရောစေဟိ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတော’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘အဇ္ဇ ကိရ ဧကဒိဝသံ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂထ, ပဉ္စန္နဉ္စ ကိရ ဘိက္ခုသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ – ‘‘အယျိကေ မယှံ မာတုလော အာဂတော’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? ဂါမဒွါရေတိ. ဧကကောဝ, အညောပိ ကောစိ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူတိ. ကိံကာရဏာ အာဂတောတိ? သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္တကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ[Pg.250], ဒဟရကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂိဟီ ဟောတုကာမော’’တိ စိန္တေန္တီ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ပဉ္စသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဇာလေတွာ ထေရဿ ပါဟေသိ.

Rồi Tôn giả Sāriputta, trong bảy ngày trên đường đi, đã tế độ dân chúng, mỗi nơi ở lại một đêm, vào buổi chiều đã đến làng Nālaka và dừng lại dưới gốc cây đa ở cổng làng. Khi ấy, người cháu của Trưởng lão tên là Uparevata, trong khi đi ra ngoài làng, thấy vị Trưởng lão, liền đến gần, đảnh lễ và đứng lại. Trưởng lão hỏi người ấy: "Bà của con có ở nhà không?" "Thưa vâng, bạch ngài." "Hãy đi báo tin chúng ta đã đến đây. Và khi được hỏi 'Tại sao ngài đến?', hãy nói: 'Nghe nói hôm nay ngài sẽ ở lại trong làng một ngày, xin hãy dọn dẹp phòng sinh của ngài, và xin hãy chuẩn bị chỗ ở cho năm trăm vị Tỳ-khưu.'" Người ấy đi đến và nói: "Thưa bà, cậu của con đã đến." "Bây giờ ở đâu?" "Ở cổng làng ạ." "Một mình thôi sao, hay có ai khác nữa?" "Có năm trăm vị Tỳ-khưu ạ." "Vì lý do gì mà đến?" Người ấy bèn kể lại sự việc. Bà-la-môn nữ nghĩ rằng: "Tại sao lại cho dọn dẹp chỗ ở cho từng ấy người? Phải chăng xuất gia lúc trẻ, đến khi già lại muốn hoàn tục?" Bà cho dọn dẹp phòng sinh, cho chuẩn bị chỗ ở cho năm trăm vị, cho thắp đuốc và gửi đến cho vị Trưởng lão.

ထေရော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အာရုယှ ဇာတောဝရကံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ, နိသီဒိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ. တေသု ဂတမတ္တေသုယေဝ ထေရဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ, ဧကံ နိက္ခမတိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဂဗ္ဘဒွါရံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ.

Vị Trưởng lão cùng với các vị Tỳ-khưu đi lên lầu, vào phòng sinh và ngồi xuống. Sau khi ngồi xuống, ngài cho các vị Tỳ-khưu đi, nói rằng: "Các vị hãy đi đến chỗ ở của mình." Vừa khi họ đi, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi vị Trưởng lão; những cảm thọ đau đớn đến gần cái chết, bệnh kiết lỵ ra máu, đã diễn ra. Một chậu được đưa vào, một chậu được đưa ra. Bà-la-môn nữ, nghĩ rằng: "Tình trạng của con trai ta không làm ta hài lòng," đã đứng tựa vào cửa phòng ở của mình.

စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ကုဟိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဩလောကေန္တာ နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော, ပစ္ဆိမဒဿနံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကေ တုမှေတိ? မဟာရာဇာနော ဘန္တေတိ. ကသ္မာ အာဂတတ္ထာတိ? ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿာမာတိ. ‘‘ဟောတု, အတ္ထိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေသံ ဂတာဝသာနေ တေနေဝ နယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော. တသ္မိံ ဂတေ မဟာဗြဟ္မာ စ အာဂမိံသု. တေပိ တထေဝ ထေရော ဥယျောဇေသိ.

Bốn vị Đại vương, trong khi tìm xem "Vị Tướng quân Chánh pháp đang ở đâu?", đã thấy ngài đang nằm trên giường niết-bàn trong phòng sinh tại làng Nālaka, và với ý nghĩ "Chúng ta sẽ đến để diện kiến lần cuối," họ đã đến, đảnh lễ và đứng lại. "Các vị là ai?" "Bạch ngài, chúng con là các vị Đại vương." "Tại sao các vị đến?" "Chúng con sẽ là những người chăm sóc bệnh." Ngài cho họ đi, nói rằng: "Thôi được, đã có người chăm sóc bệnh rồi, các vị hãy đi đi." Sau khi họ đi, theo cách tương tự, Sakka, vua của chư thiên, đã đến. Sau khi vị ấy đi, Đại Phạm thiên cũng đã đến. Vị Trưởng lão cũng cho những vị ấy đi theo cách tương tự.

ဗြာဟ္မဏီ ဒေဝတာနံ အာဂမနဉ္စ ဂမနဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ကေ နု ခေါ ဧတေ မမ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ထေရဿ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ, စုန္ဒ, ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘မဟာဥပါသိကာ, ဘန္တေ, အာဂတာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ကသ္မာ အဝေလာယ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘တုယှံ, တာတ, ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ, ပဌမံ ကေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဥပါသိကေတိ. တာတ, တွံ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ မဟန္တတရောတိ? အာရာမိကသဒိသာ ဧတေ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခံ အကံသူတိ. တေသံ တာတ ဂတာဝသာနေ ကော အာဂတောတိ? သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ. ဒေဝရာဇတောပိ တွံ တာတ မဟန္တတရောတိ? ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကသာမဏေရသဒိသော ဧသ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု တာဝတိံသတော ဩတရဏကာလေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဩတိဏ္ဏောတိ. တဿ တာတ ဂတာဝသာနေ ဇောတယမာနော ဝိယ ကော အာဂတောတိ? ဥပါသိကေ, တုယှံ ဘဂဝါ စ သတ္ထာ စ မဟာဗြဟ္မာ နာမ ဧသောတိ. မယှံ ဘဂဝတော [Pg.251] မဟာဗြဟ္မတောပိ တွံ, တာတ, မဟန္တတရောတိ? အာမ ဥပါသိကေ, ဧတေ နာမ ကိရ အမှာကံ သတ္ထု ဇာတဒိဝသေ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော မဟာပုရိသံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ.

Bà-la-môn-nữ thấy các vị chư thiên đến rồi đi, bèn nghĩ: “Những vị này là ai mà đảnh lễ con trai ta rồi đi vậy?” rồi đến cửa phòng của trưởng lão hỏi: “Này con Cunda, có chuyện gì vậy?” Vị ấy kể lại sự việc rồi thưa: “Bạch ngài, đại nữ thí chủ đã đến.” Trưởng lão hỏi: “Tại sao lại đến không đúng lúc?” Bà thưa: “Thưa con, để thăm con,” rồi hỏi: “Này con, ai đã đến trước tiên?” – “Thưa nữ thí chủ, là Tứ Đại Thiên Vương.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Tứ Đại Thiên Vương sao?” – “Thưa nữ thí chủ, các vị ấy giống như người giữ vườn, từ khi Bậc Đạo Sư của chúng ta thọ sanh, họ đã tay cầm gươm để hộ vệ.” – “Này con, sau khi họ đi, ai đã đến?” – “Là Sakka, vua của chư thiên.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Thiên chủ sao?” – “Thưa nữ thí chủ, vị ấy giống như sa-di giữ đồ, khi Bậc Đạo Sư của chúng ta từ cung trời Tāvatiṃsa ngự xuống, vị ấy đã cầm y bát theo hầu.” – “Này con, sau khi vị ấy đi, ai đã đến, sáng chói như lửa?” – “Thưa nữ thí chủ, đó là vị Đại Phạm Thiên, là Bậc Thế Tôn và là Bậc Đạo Sư của bà.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Đại Phạm Thiên, Bậc Thế Tôn của mẹ sao?” – “Vâng, thưa nữ thí chủ, nghe nói vào ngày Bậc Đạo Sư của chúng ta đản sanh, bốn vị Đại Phạm Thiên ấy đã dùng lưới vàng để đỡ lấy bậc Đại nhân.”

အထ ဗြာဟ္မဏိယာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ အာနုဘာဝေါ, ကီဒိသော ဝတ မယှံ ပုတ္တဿ ဘဂဝတော သတ္ထု အာနုဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယန္တိယာ သဟသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ဖရိ. ထေရော – ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ မာတု ပီတိသောမနဿံ, အယံ ဒါနိ ကာလော ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ စိန္တေသိ မဟာဥပါသိကေ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ ဂုဏော, သတ္ထု ပနဿ ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ, တာတ, စိန္တေမီ’’တိ အာဟ. မဟာဥပါသိကေ, မယှံ သတ္ထုဇာတက္ခဏေ မဟာဘိနိက္ခမနေ သမ္ဗောဓိယံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမော နာမ နတ္ထိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ကထေသိ.

Bấy giờ, bà-la-môn-nữ suy nghĩ: “Uy lực của con trai ta còn như thế này, huống chi uy lực của Bậc Thế Tôn, Đạo Sư của con ta, sẽ như thế nào?” Khi bà đang suy nghĩ như vậy, năm loại hỷ bất chợt khởi lên và lan khắp toàn thân. Trưởng lão nghĩ: “Hỷ lạc đã khởi lên nơi mẹ ta, nay chính là lúc thuyết pháp,” rồi hỏi: “Thưa đại nữ thí chủ, bà đang suy nghĩ gì vậy?” Bà thưa: “Thưa con, con đang nghĩ rằng: ‘Công đức của con trai ta còn như thế này, huống chi công đức của Bậc Đạo Sư của nó sẽ như thế nào?’” – “Thưa đại nữ thí chủ, vào lúc Bậc Đạo Sư của tôi đản sanh, xuất gia vĩ đại, thành đạo, và chuyển pháp luân, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Không một ai có thể sánh bằng về giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến. Vì những lý do như vậy, Ngài là Bậc Thế Tôn…” rồi ngài thuyết một bài pháp rộng rãi liên quan đến ân đức của Đức Phật.

ဗြာဟ္မဏီ ပိယပုတ္တဿ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ ဥပတိဿ, ကသ္မာ ဧဝမကာသိ, ဧဝရူပံ နာမ အမတံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ န အဒါသီ’’တိ. ထေရော – ‘‘ဒိန္နံ ဒါနိ မေ မာတု ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ, ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆ မဟာဥပသိကေ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ ဥယျောဇေတွာ – ‘‘စုန္ဒ ကာ ဝေလာ’’တိ အာဟ. ဗလဝပစ္စူသကာလော, ဘန္တေတိ. ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟီတိ. သန္နိပတိတော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃောတိ. ‘‘မံ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေဟိ စုန္ဒာ’’တိ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေသိ.

Vào cuối bài pháp của người con trai yêu quý, bà-la-môn-nữ an trú vào quả Tu-đà-hoàn và nói với con trai: “Này con Upatissa, tại sao con lại làm như vậy? Tại sao trong suốt thời gian dài như thế, con đã không ban cho mẹ pháp bất tử tuyệt diệu này?” Trưởng lão nghĩ: “Nay ta đã trả được món nợ công ơn nuôi dưỡng cho mẹ ta, bà-la-môn-nữ Rūpasārī. Bấy nhiêu đây là đủ rồi,” rồi ngài cho bà-la-môn-nữ ra về: “Thưa đại nữ thí chủ, bà hãy đi đi.” Sau đó, ngài hỏi: “Này Cunda, mấy giờ rồi?” – “Bạch ngài, đã gần sáng rồi.” – “Hãy triệu tập chúng Tăng.” – “Bạch ngài, chúng Tăng đã tập hợp.” – “Này Cunda, hãy đỡ ta ngồi dậy.” Và Cunda đã đỡ ngài ngồi dậy.

ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော စတုစတ္တာလီသံ ဝေါ ဝဿာနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တာနံ ယံ မေ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, တံ ခမထ အာဝုသော’’တိ. ဧတ္တကံ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဆာယာ ဝိယ တုမှေ အမုဉ္စိတွာ ဝိစရန္တာနံ အရုစ္စနကံ နာမ နတ္ထိ, တုမှေ ပန အမှာကံ ခမထာတိ. အထ ထေရော မဟာစီဝရံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ မုခံ ပိဓာယ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နော သတ္ထာ ဝိယ နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမတော သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနာ သမာပဇ္ဇိ[Pg.252]. တတော ဝုဋ္ဌာယ အနန္တရံယေဝ မဟာပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

Trưởng lão gọi các vị tỳ-khưu: “Này chư hiền, trong bốn mươi bốn năm các vị đã du hành cùng tôi, nếu có hành động nào của thân hay lời nói nào của tôi mà các vị không hài lòng, xin chư hiền hãy bỏ qua cho.” – “Bạch ngài, trong suốt thời gian ấy, chúng con theo ngài không rời như hình với bóng, không có điều gì gọi là không hài lòng cả. Trái lại, chính ngài xin hãy bỏ qua cho chúng con.” Sau đó, trưởng lão kéo đại y che mặt, nằm nghiêng về bên phải, giống như Bậc Đạo Sư, ngài nhập chín thiền chứng tuần tự theo chiều thuận và nghịch, rồi lại nhập từ sơ thiền cho đến tứ thiền. Sau khi xuất khỏi thiền ấy, ngay lập tức, ngài nhập vô dư y Niết-bàn giới, làm cho đại địa rung động.

ဥပါသိကာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော, န ကိဉ္စိ ကထေတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပိဋ္ဌိပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တီ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ပါဒေသု နိပတိတွာ – ‘‘တာတ မယံ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ဂုဏံ န ဇာနိမှာ, ဣဒါနိ ပန တံ အာဒိံ ကတွာ အနေကသတေ အနေကသဟဿေ အနေကသတသဟဿေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ နိဝေသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေတုံ န လဘိမှာ, စီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတုံ န လဘိမှာ, ဝိဟာရသတံ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတုံ န လဘိမှာ’’တိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ပရိဒေဝိ. အရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေယေဝ သုဝဏ္ဏကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏဃဋိယော မဟာတုလာယ တုလာပေတွာ – ‘‘ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ ကရောထာ’’တိ ဒါပေတိ.

Nữ thí chủ nghĩ: “Sao con trai ta không nói gì cả?” rồi đứng dậy, xoa mu bàn chân ngài, và khi biết ngài đã nhập diệt, bà kêu khóc lớn tiếng, phủ phục dưới chân ngài: “Này con, trước đây chúng ta đã không biết đến ân đức của con. Giờ đây, chúng ta đã không có được cơ hội để mời hàng trăm, hàng ngàn, hàng trăm ngàn vị tỳ-khưu, với con là vị đứng đầu, đến ngồi và dùng bữa tại nhà này; chúng ta đã không có được cơ hội để dâng y cúng dường; chúng ta đã không có được cơ hội để xây dựng hàng trăm, hàng ngàn ngôi tự viện.” Bà than khóc như vậy cho đến khi rạng đông. Vừa lúc bình minh, bà cho gọi các thợ vàng, cho mở kho vàng, cho cân những thỏi vàng bằng cân lớn và ra lệnh: “Hãy làm năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh và năm trăm bảo tháp.”

သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တာတ ဓမ္မသေနာပတိ ပရိနိဗ္ဗုတော, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ စ မာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဣတိ ဥပါသိကာယ ကာရိတာနိ စ ဝိဿကမ္မေန နိမ္မိတာနိ စ သဗ္ဗာနိပိ ဒွေသဟဿာနိ အဟေသုံ. တတော နဂရမဇ္ဈေ သာရမယံ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ မဟာကူဋာဂါရံ ဌပေတွာ သေသာနိ ပရိဝါရသင်္ခေပေန ဌပေတွာ သာဓုကီဠိကံ အာရဘိံသု. ဒေဝါနံ အန္တရေ မနုဿာ, မနုဿာနံ အန္တရေ ဒေဝါ အဟေသုံ.

Vua trời Sakka cũng gọi thiên tử Vissakamma và bảo: “Này con, vị Pháp tướng quân đã nhập diệt, hãy hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh và năm trăm bảo tháp.” Như vậy, cả những công trình do nữ thí chủ cho làm và những công trình do Vissakamma hóa hiện, tổng cộng có hai ngàn. Sau đó, họ cho dựng một đại giảng đường bằng gỗ lõi ở giữa thành phố, đặt một ngôi nhà có chóp đỉnh lớn ở giữa, và sắp xếp những ngôi nhà còn lại xung quanh. Họ bắt đầu tổ chức lễ hội trang nghiêm. Giữa các vị trời là loài người, giữa loài người là các vị trời.

ရေဝတီ နာမ ဧကာ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ – ‘‘အဟံ ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ တယော ကုမ္ဘေ ကာရေသိ. ‘‘ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဍ္ဎတေယျကောဋိနာဋကေဟိ ပရိဝါရိတော ဩတရိ. ‘‘သက္ကော ဩတရတီ’’တိ မဟာဇနော ပစ္ဆာမုခေါ ပဋိက္ကမိ. တတ္ထ သာပိ ဥပါသိကာ ပဋိက္ကမမာနာ ဂရုဘာရတ္တာ ဧကမန္တံ အပသက္ကိတုံ အသက္ကောန္တီ မနုဿာနံ အန္တရေ ပတိ. မနုဿာ အပဿန္တာ တံ မဒ္ဒိတွာ အဂမိံသု. သာ တတ္ထေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝဿာ ရတနက္ခန္ဓော ဝိယ တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ သဋ္ဌိသကဋပူရပ္ပမာဏအလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရိတာ. အထဿာ ဒိဗ္ဗံ သဗ္ဗကာယိကာဒါသံ ပုရတော ဌပယိံသု[Pg.253]. သာ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဥဠာရာ အယံ သမ္ပတ္တိ, ကိံ နု ခေါ မေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိန္တယမာနာ အဒ္ဒသ – ‘‘မယာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ပူဇာ ကတာ, မဟာဇနော မံ မဒ္ဒိတွာ ဂတော, သာဟံ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ ဣဓူပပန္နာ, ထေရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဣဒါနိ ပုညဝိပါကံ မနုဿာနံ ကထေဿာမီ’’တိ သဟ ဝိမာနေနေဝ ဩတရိ.

Một nữ thí chủ hộ độ của trưởng lão tên là Revatī, với ý nghĩ: “Ta sẽ cúng dường trưởng lão,” đã cho làm ba bình hoa bằng vàng. Với ý nghĩ: “Ta sẽ cúng dường trưởng lão,” vua trời Sakka, được vây quanh bởi hai ức rưỡi vũ nữ, đã giáng xuống. Với ý nghĩ: “Vua Sakka đang giáng xuống,” đại chúng quay mặt lại rồi lui ra. Tại đó, nữ cận sự ấy trong khi đang lui lại, vì gánh nặng, không thể lui ra một bên, đã ngã vào giữa đám người. Những người không nhìn thấy đã giẫm đạp lên bà ấy rồi đi. Bà ấy mệnh chung ngay tại đó và tái sanh trong một thiên cung bằng vàng ở cõi trời Ba Mươi Ba. Ngay trong khoảnh khắc tái sanh, thân thể của nàng, giống như một khối vàng ròng, có kích thước ba do tuần đã hiện hữu, được trang hoàng với đồ trang sức nặng bằng sáu mươi cỗ xe, và được vây quanh bởi một ngàn thiên nữ. Bấy giờ, họ đặt trước mặt nàng một tấm gương thần soi toàn thân. Nàng nhìn thấy tài sản huy hoàng của mình, trong khi suy tư: “Tài sản này thật cao quý, ta đã làm nghiệp gì đây?” đã thấy rằng: “Ta đã cúng dường tại nơi trưởng lão Sāriputta nhập Niết-bàn bằng ba bình hoa vàng, đại chúng đã giẫm đạp lên ta rồi đi, ta ấy đã mệnh chung tại đó và tái sanh ở đây. Bây giờ, ta sẽ kể cho loài người nghe về quả phước mà ta đã nhận được nhờ vào trưởng lão,” rồi đã giáng xuống cùng với thiên cung.

မဟာဇနော ဒူရတောဝ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒွေ သူရိယာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ? ဩလောကေန္တော – ‘‘ဝိမာနေ အာဂစ္ဆန္တေ ကူဋာဂါရသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, နာယံ သူရိယော, ဝိမာနမေတံ ဧက’’န္တိ အာဟ. တမ္ပိ ဝိမာနံ တာဝဒေဝ အာဂန္တွာ ထေရဿ ဒါရုစိတကမတ္ထကေ ဝေဟာသံ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝဓီတာ ဝိမာနံ အာကာသေယေဝ ဌပေတွာ ပထဝိံ ဩတရိ. မဟာဇနော – ‘‘ကာ တွံ, အယျေ’’တိ? ပုစ္ဆိ. ‘‘န မံ တုမှေ ဇာနာထ, ရေဝတီ နာမာဟံ, တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ထေရံ ပူဇံ ကတွာ မနုဿေဟိ မဒ္ဒိတာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဿထ မေ သိရိသမ္ပတ္တိံ, တုမှေပိ ဒါနိ ဒါနာနိ ဒေထ, ပုညာနိ ကရောထာ’’တိ ကုသလကိရိယာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ထေရဿ စိတကံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနံယေဝ ဂတာ.

Đại chúng nhìn thấy từ xa: “Phải chăng có hai mặt trời đã mọc lên?” Trong khi nhìn, (họ thấy) “Khi thiên cung đang đến gần, hình dạng của một tòa nhà có đỉnh nhọn hiện ra, đây không phải là mặt trời, đây là một thiên cung,” họ đã nói. Thiên cung ấy cũng đến ngay lúc đó và dừng lại trên không trung, phía trên giàn thiêu bằng gỗ của trưởng lão. Vị thiên nữ để thiên cung ở trên không rồi giáng xuống mặt đất. Đại chúng hỏi: “Thưa bà, bà là ai?” (Nàng đáp): “Các vị không biết tôi sao? Tôi tên là Revatī, sau khi cúng dường trưởng lão bằng ba bình hoa vàng, bị người ta giẫm đạp, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Hãy xem tài sản huy hoàng của tôi. Bây giờ, các vị cũng hãy bố thí, hãy làm các công đức.” Sau khi nói lên lời tán thán về việc làm thiện, nàng đã đi nhiễu quanh giàn thiêu của trưởng lão và đảnh lễ, rồi trở về chính nơi ở của chư thiên của mình.

မဟာဇနောပိ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠိတွာ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ စိတကံ အကာသိ, စိတကာ ဧကူနရတနသတိကာ အဟောသိ. ထေရဿ သရီရံ စိတကံ အာရောပေတွာ ဥသီရကလာပကေဟိ အာလိမ္ပေသုံ. အာဠာဟနေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ပဝတ္တိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော သဗ္ဗဂန္ဓောဒကေန ထေရဿ စိတကံ နိဗ္ဗာပေသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ဓာတုယော ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ – ‘‘န ဒါနိ မယာ ဣဓေဝ သက္ကာ ဌာတုံ, မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဓာတုပရိဿာဝနံ ထေရဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ဧကဋ္ဌာနေပိ စ ဒွေ ရတ္တိယော အဝသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Đại chúng cũng đã cử hành lễ hội thiện lành trong bảy ngày rồi làm giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm; giàn thiêu cao một trăm cubit thiếu một. Sau khi đặt thi thể của trưởng lão lên giàn thiêu, họ đã châm lửa bằng những bó rễ hương bài. Tại nơi hỏa táng, việc nghe pháp đã diễn ra suốt đêm. Trưởng lão Anuruddha đã dập tắt giàn thiêu của trưởng lão bằng nước thơm các loại. Trưởng lão Cunda sau khi đặt xá-lợi vào túi lọc nước, (nghĩ rằng): “Bây giờ ta không thể ở lại đây, ta sẽ trình báo lên bậc Chánh Đẳng Chánh Giác về việc nhập Niết-bàn của huynh trưởng của ta, Tướng quân Chánh pháp, trưởng lão Sāriputta,” đã lấy túi lọc xá-lợi và y bát của trưởng lão rồi đi đến Sāvatthī. Và ngài đã không ở lại hai đêm tại một nơi nào, đã đến Sāvatthī bằng cách chỉ ở lại một đêm ở mỗi nơi. Để chỉ rõ ý nghĩa đó, câu “Bấy giờ, sa-di Cunda...” đã được nói đến.

တတ္ထ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ယေန အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော အာယသ္မာ အာနန္ဒော, တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေသ ဥဇုကံ [Pg.254] သတ္ထု သန္တိကံ အဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသီတိ? သတ္ထရိ စ ထေရေ စ ဂါရဝေန. ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ပေါက္ခရဏိယံ ကိရဿ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သုနိဝတ္ထသုပါရုတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟာပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုနော, ဖဏကတသပ္ပ သီဟဗျဂ္ဃမတ္တဝရဝါရဏာဒယော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ, န သက္ကာ မယာ ဥဇုကမေဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကထေတုံ, ကဿ နု ခေါ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ဇေဋ္ဌဘာတိကတ္ထေရဿ ဥတ္တမသဟာယော, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ အာဒါယ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ကထေဿာမီ’’တိ သတ္ထရိ စေဝ ထေရေ စ ဂါရဝေန ဥပသင်္ကမိ.

Trong đó, câu “đến nơi Tôn giả Ānanda” có nghĩa là: nơi nào có Tôn giả Ānanda, vị thầy tế độ của mình, người giữ kho tàng Chánh pháp, ngài đã đi đến nơi đó. Tại sao vị này không đi thẳng đến chỗ Bậc Đạo Sư mà lại đi đến chỗ trưởng lão? Vì lòng tôn kính đối với cả Bậc Đạo Sư và trưởng lão. Tương truyền, tại đại tịnh xá Jetavana, sau khi tắm trong hồ, lên bờ, mặc y chỉnh tề, ý nghĩ này đã khởi lên trong ngài: “Các vị Phật thật là trang nghiêm như một chiếc lọng bằng đá lớn, và khó tiếp cận như rắn hổ mang, sư tử, cọp, voi chúa đang say... Ta không thể đi thẳng đến chỗ Bậc Đạo Sư để trình bày. Ta nên đi đến chỗ của ai đây?” Sau đó, ngài suy nghĩ: “Thầy tế độ của ta là người giữ kho tàng Chánh pháp, là bạn thân cao quý của huynh trưởng. Sau khi đến chỗ ngài, ta sẽ cùng ngài trình bày với Bậc Đạo Sư.” Vì lòng tôn kính đối với cả Bậc Đạo Sư và trưởng lão, ngài đã đi đến.

ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ‘‘အယမဿ ပရိဘောဂပတ္တော, ဣဒံ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကံ အာစိက္ခိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ. မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

Câu “Đây là y bát của ngài” có nghĩa là: “Đây là chiếc bát mà ngài đã sử dụng, đây là túi lọc xá-lợi,” ngài đã trình bày từng món một như vậy. Tuy nhiên, trong Pāli, chỉ nói chừng ấy: “Đây là y bát của ngài.” “Món quà câu chuyện” (kathāpābhata) có nghĩa là nguồn gốc của câu chuyện. Vì vốn liếng (mūla) được gọi là “pābhata” (món quà, vốn). Như đã nói:

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄);

“Người trí tuệ, sáng suốt, với một số vốn nhỏ, tự mình gầy dựng nên sự nghiệp, giống như người thổi một đốm lửa nhỏ (cho bùng lên).”

ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယာတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ, ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတဝါရံ ဝါ သဟဿဝါရံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ, ဧကံ ပဉှဒွါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ကထာပါဘတေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ. ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ထေရောပိ – ‘‘ဣဒံ တဿ ပတ္တစီဝရံ, ဣဒဉ္စ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံယေဝ ဒဿေတွာ အာစိက္ခိ.

Câu “để yết kiến Đức Thế Tôn” có nghĩa là vì mục đích yết kiến Đức Thế Tôn. Phải chăng vị này (Ānanda) trước đây chưa từng thấy Đức Thế Tôn? Không phải là chưa từng thấy. Vị tôn giả này, ban ngày chín lần, ban đêm chín lần, như vậy một ngày mười tám lần, chỉ đi đến để hầu hạ. Tuy nhiên, dù muốn đi một trăm lần hay một ngàn lần trong ngày, ngài không đi mà không có lý do, ngài chỉ đi sau khi có một lý do để hỏi. Vào ngày đó, ngài muốn đi với “món quà câu chuyện” ấy, nên đã nói như vậy. Câu “Đây là y bát của ngài” (có nghĩa là) trưởng lão (Ānanda) cũng đã chỉ và trình bày riêng từng món: “Đây là y bát của vị ấy, và đây là túi lọc xá-lợi.”

သတ္ထာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဓာတုပရိဿာဝနံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပုရိမဒိဝသေ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေသိ, တဿ ဣဒါနိ ဣမာ သင်္ခဝဏ္ဏသန္နိဘာ ဓာတုယောဝ ပညာယန္တိ, ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပူရိတပါရမီ ဧသ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ [Pg.255] အနုပဝတ္တကော ဧသ ဘိက္ခု, ပဋိလဒ္ဓဒုတိယအာသနော ဧသ ဘိက္ခု, ပူရိတသာဝကသန္နိပါတော ဧသ ဘိက္ခု, ဌပေတွာ မံ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ပညာယ အသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, မဟာပညော ဧသ ဘိက္ခု, ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဧသ ဘိက္ခု, အပ္ပိစ္ဆော ဧသ ဘိက္ခု, သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဧသ ဘိက္ခု, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဋိလဒ္ဓမဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော ဧသ ဘိက္ခု, မမ သာသနေ ပထဝီသမခန္တိကော ဧသ ဘိက္ခု, ဆိန္နဝိသာဏဥသဘသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, စဏ္ဍာလပုတ္တသဒိသနီစစိတ္တော ဧသ ဘိက္ခု. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပညဿ ဓာတုယော, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုပညဿ ဟာသပညဿ ဇဝနပညဿ တိက္ခပညဿ နိဗ္ဗေဓိကပညဿ အပ္ပိစ္ဆဿ သန္တုဋ္ဌဿ ပဝိဝိတ္တဿ အသံသဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ, စောဒကဿ, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဂရဟိဿ ဓာတုယောတိ.

Bậc Đạo Sư duỗi tay ra, lấy tấm vải lọc xá-lợi, đặt trên lòng bàn tay rồi gọi các Tỳ-khưu: "Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu ấy, người mà vào ngày trước đã thực hiện hàng trăm thần thông biến hóa và đã được Ta cho phép nhập Parinibbāna, giờ đây chỉ còn lại những xá-lợi này, có màu sắc tựa như vỏ ốc xà cừ, là được thấy rõ. Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu này đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp. Vị Tỳ-khưu này là người đã chuyển tiếp bánh xe Pháp do Ta chuyển vận. Vị Tỳ-khưu này là người đã đạt được địa vị thứ hai. Vị Tỳ-khưu này là người làm cho hội chúng thinh văn được viên mãn. Này các Tỳ-khưu, ngoại trừ Ta ra, trong mười ngàn thế giới, vị Tỳ-khưu này không có ai sánh bằng về trí tuệ. Vị Tỳ-khưu này có trí tuệ vĩ đại, trí tuệ rộng lớn, trí tuệ hoan hỷ, trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ sắc bén, trí tuệ xuyên thấu. Vị Tỳ-khưu này là người ít ham muốn, biết đủ, sống viễn ly, không giao du, tinh tấn, là người hay nhắc nhở, hay khiển trách điều ác. Vị Tỳ-khưu này đã từ bỏ tài sản lớn lao đã đạt được trong năm trăm kiếp để xuất gia. Vị Tỳ-khưu này trong giáo pháp của Ta có lòng kham nhẫn như đất. Vị Tỳ-khưu này giống như con bò mộng bị gãy sừng. Vị Tỳ-khưu này có tâm khiêm hạ như con của người hạ tiện. Này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của bậc có trí tuệ vĩ đại. Này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của bậc có trí tuệ rộng lớn, trí tuệ hoan hỷ, trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ sắc bén, trí tuệ xuyên thấu, của người ít ham muốn, biết đủ, sống viễn ly, không giao du, tinh tấn, của người hay nhắc nhở, này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của người hay khiển trách điều ác."

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ,ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ;

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

"Vị nào đã xuất gia trong năm trăm kiếp, Từ bỏ các dục lạc làm vui lòng người; Vị Sāriputta ấy, đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, Đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ."

‘‘ခန္တိဗလော ပထဝိသမော န ကုပ္ပတိ,န စာပိ စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ;

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော စ နိဗ္ဗုတော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

"Bậc có sức mạnh kham nhẫn, vững như đất, không hề sân hận, Cũng không hành động theo sự chi phối của tâm; Bậc có lòng thương xót, bi mẫn, và đã tịch tịnh, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ."

‘‘စဏ္ဍာလပုတ္တော ယထာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော,နီစမနော စရတိ ကဠောပိဟတ္ထော;

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

"Như con của người hạ tiện đi vào thành phố, Với tâm khiêm hạ, tay cầm bát đan bằng tre mà đi; Vị Sāriputta này cũng sống như vậy, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ."

‘‘ဥသဘော ယထာ ဆိန္နဝိသာဏကော,အဟေဌယန္တော စရတိ ပုရန္တရေ ဝနေ;

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ.

"Như con bò mộng bị gãy sừng, Không làm hại ai, đi lại trong thành hay trong rừng; Vị Sāriputta này cũng sống như vậy, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ."

ဣတိ [Pg.256] ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ယထာ ယထာ ဘဂဝါ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, တထာ တထာ အာနန္ဒတ္ထေရော သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ, ဗိဠာရမုခေ ပက္ခန္တကုက္ကုဋော ဝိယ ပဝေဓတိ. တေနာဟ အပိစ မေ, ဘန္တေ, မဓုရကဇာတော ဝိယ ကာယောတိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဓုရကဇာတောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဣဓ ပန ဓမ္မာတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တဿ ဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မေ အဂဟိတေ ဝါ ဂဟေတုံ, ဂဟိတေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ စိတ္တံ န ပဝတ္တတိ. အထ သတ္ထာ ပဉ္စပသာဒဝိစိတြာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ထေရံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဿာသေဿာမိ န’’န္တိ အဿာသေန္တော ကိံ နု ခေါ တေ, အာနန္ဒ, သာရိပုတ္တောတိအာဒိမာဟ.

Như vậy, Đức Thế Tôn đã tán thán Trưởng lão bằng năm trăm bài kệ. Khi Đức Thế Tôn càng tán thán Trưởng lão, Trưởng lão Ānanda càng không thể chịu đựng nổi, run rẩy như con gà con rơi vào miệng mèo. Do đó, ngài đã nói: "Bạch ngài, thân của con như bị ngấm thuốc độc," v.v... tất cả cần được giải thích rộng ra. Ở đây, ý nghĩa của 'madhurakajāto' v.v... đã được nói đến rồi. Nhưng ở đây, 'dhammā' có nghĩa là các pháp đề mục và các pháp vấn đáp. Vì tâm của ngài không hướng đến việc học các pháp đề mục và vấn đáp chưa học, hoặc tụng đọc lại các pháp đã học. Bấy giờ, bậc Đạo Sư mở đôi mắt trang nghiêm với năm vẻ tịnh tín, nhìn Trưởng lão, và trong khi an ủi ngài với ý nghĩ "Ta sẽ an ủi nó", Ngài đã nói: "Này Ānanda, Sāriputta là gì của ngươi?" v.v...

တတ္ထ သီလက္ခန္ဓန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန လောကုတ္တရာဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, တံ လောကိယမေဝ. ဩဝါဒကောတိ ဩဝါဒဒါယကော. ဩတိဏ္ဏောတိ ဩတိဏ္ဏေသု ဝတ္ထူသု နာနပ္ပကာရေန ဩတရဏသီလော. ဝိညာပကောတိ ဓမ္မကထာကာလေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဝိညာပေတာ. သန္ဒဿကောတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဝသေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒဿေတာ. သမာဒပကောတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှာပကော. သမုတ္တေဇကောတိ အဗ္ဘုဿာဟကော. သမ္ပဟံသကောတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေဟိ မောဒါပကော ဇောတာပကော.

Trong đó, 'giới uẩn' là giới hiệp thế và siêu thế. Đối với định và tuệ cũng theo phương pháp này. Còn 'giải thoát' chỉ là siêu thế. 'Giải thoát tri kiến' là trí tuệ phản khán, và nó chỉ là hiệp thế. 'Ovādako' là người ban lời giáo huấn. 'Otiṇṇo' là người có thói quen thâm nhập vào các vấn đề theo nhiều cách khác nhau. 'Viññāpako' là người làm cho biết rõ ý nghĩa và nguyên nhân trong lúc thuyết pháp. 'Sandassako' là người chỉ bày các pháp ấy theo uẩn, giới, và xứ. 'Samādapako' là người làm cho thọ trì, nói rằng: "Hãy thọ trì điều này và điều này." 'Samuttejako' là người khích lệ. 'Sampahaṃsako' là người làm cho hoan hỷ, làm cho sáng tỏ bằng những phẩm chất đã đạt được.

အကိလာသု ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိတွာ ‘‘သီသံ ဝါ မေ ရုဇ္ဇတိ, ဟဒယံ ဝါ ကုစ္ဆိ ဝါ ပိဋ္ဌိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဩသက္ကနာကာရဝိရဟိတော နိက္ကိလာသု ဝိသာရဒေါ ဧကဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ သီဟဝေဂေနေဝ ပက္ခန္ဒတိ. အနုဂ္ဂါဟကော သဗြဟ္မစာရီနန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ခန္ဓကဝဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဓမ္မောဇံ ဓမ္မဘောဂန္တိ ဥဘယေနပိ ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ကထိတော. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟန္တိ ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဟဏံ.

'Không mệt mỏi trong việc thuyết pháp' có nghĩa là sau khi bắt đầu thuyết pháp, vị ấy không có biểu hiện thoái lui như nói rằng: "Ta bị nhức đầu, hoặc đau tim, hoặc đau bụng, hoặc đau lưng," không mệt mỏi, tự tin, dấn thân với năng lực của sư tử dù chỉ cho một hay hai người. Ý nghĩa của cụm từ 'người hỗ trợ các bạn đồng phạm hạnh' đã được giải thích rộng trong phẩm Khandhaka. 'Vị ngọt của Pháp, sự thụ hưởng Pháp' – cả hai từ này đều nói về sự thụ hưởng Pháp. 'Hỗ trợ bằng Pháp' là sự hỗ trợ thông qua Pháp.

သတ္ထာ ‘‘အတိဝိယ အယံ ဘိက္ခု ကိလမတီ’’တိ ပုန တံ အဿာသေန္တော နနု တံ, အာနန္ဒ, မယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပိယေဟိ မနာပေဟီတိ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ, မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ, ဘဝေန အညထာဘာဝေါ. တံ ကုတေတ္ထ, အာနန္ဒ, လဗ္ဘာတိ တန္တိ [Pg.257] တသ္မာ. ယသ္မာ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ, တသ္မာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ သမ္ဗောဓိံ ပတွာပိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာပိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာပိ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာပိ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ တထာဂတဿာပိ သရီရံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ရောဒန္တေနပိ ကန္ဒန္တေနပိ န သက္ကာ တံ ကာရဏံ လဒ္ဓုန္တိ. သော ပလုဇ္ဇေယျာတိ သော ဘိဇ္ဇေယျ.

Bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: "Vị Tỳ-khưu này quá mệt mỏi," lại an ủi ngài và nói: "Này Ānanda, há chẳng phải điều ấy đã được Ta..." v.v... Trong đó, 'với những người thân yêu và quý mến' có nghĩa là sự khác biệt do sanh với mẹ, cha, anh, chị, v.v...; sự chia lìa do cái chết; sự đổi khác do kiếp sống. Trong câu 'Này Ānanda, làm sao có thể đạt được điều đó ở đây?', 'điều đó' (taṃ) có nghĩa là 'do đó'. Bởi vì có sự khác biệt với tất cả những người thân yêu và quý mến, cho nên, dù đã viên mãn mười pháp ba-la-mật, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã chuyển bánh xe Pháp, đã thể hiện song thông, đã từ cõi trời đi xuống, thì đối với cái đã được sanh ra, đã hiện hữu, là pháp hữu vi, có bản chất tan hoại, mong rằng thân ấy của Như Lai cũng không bị tan hoại — trường hợp ấy không thể có được. Dù có khóc lóc hay than van cũng không thể đạt được lý do đó. 'Nó sẽ tan hoại' có nghĩa là 'nó sẽ bị vỡ ra'.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော တဿ ဒက္ခိဏဒိသံ ဂတော ပညာသယောဇနိကော မဟာခန္ဓော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ. တသ္မိံ မဟာခန္ဓေ ဘိန္နေ တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝဍ္ဎိတွာ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ တံ ဌာနံ ပူရေတုံ သမတ္ထဿ အညဿ ခန္ဓဿ အဘာဝေါ ဝိယ ထေရေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သောဠသန္နံ ပညာနံ မတ္ထကံ ပတ္တဿ အညဿ ဒက္ခိဏာသနေ နိသီဒနသမတ္ထဿ သာရိပုတ္တသဒိသဿ ဘိက္ခုနော အဘာဝေါ. တာယ ပရိဘိန္နာယ သော ရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ခန္ဓောတွေဝ ဇာတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ, တသ္မာ.

Cũng tương tự như vậy, ở đây, Tăng chúng nên được xem như cây diêm phù đại thụ cao một trăm do tuần, và vị Tướng quân Chánh pháp nên được xem như một cành cây lớn dài năm mươi do tuần vươn về hướng nam của cây ấy. Khi cành cây lớn ấy bị gãy, giống như không có một cành cây nào khác có khả năng tuần tự phát triển lên từ đó với hoa, quả, v.v. để lấp đầy chỗ đó, cũng vậy, khi vị Trưởng lão viên tịch, không có vị tỳ khưu nào khác giống như ngài Sāriputta, người đã đạt đến đỉnh cao của mười sáu loại trí tuệ, có khả năng ngồi ở vị trí bên phải. Khi cành cây lớn ấy bị gãy, Tăng chúng nên được hiểu là đã trở nên khiếm khuyết, giống như cây ấy. Do đó, bởi vì tất cả pháp hữu vi đều có bản chất hoại diệt, không thể có được sự mong cầu rằng: "Mong rằng nó đừng hoại diệt", vì thế.

၄-၅. ဥက္ကစေလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. Chú giải kinh Ukkacela, v.v.

၃၈၀-၃၈၁. စတုတ္ထေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူတိ နစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု. တေသဉှိ ဓမ္မသေနာပတိ ကတ္တိကမာသပုဏ္ဏမာယ ပရိနိဗ္ဗုတော, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တတော အဍ္ဎမာသံ အတိက္ကမ္မ အမာဝသုပေါသထေ. သတ္ထာ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကစေလနဂရံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏဝါလိကာပုလိနေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူ’’တိ. ယေ မဟန္တတရာ ခန္ဓာ တေ ပလုဇ္ဇေယျုန္တိ ဣဓာပိ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော, တဿ ဒက္ခိဏတော စ ဥတ္တရတော စ ဂတာ ပဏ္ဏာသယောဇနိကာ ဒွေ မဟာခန္ဓာ ဝိယ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကဒိဋ္ဌိ.

380-381. Trong kinh thứ tư, câu "khi Sāriputta và Moggallāna vừa mới viên tịch" có nghĩa là khi hai vị Thượng thủ Thinh văn viên tịch chưa bao lâu. Thật vậy, trong hai vị ấy, vị Tướng quân Chánh pháp đã viên tịch vào ngày rằm tháng Kattika, còn ngài Mahāmoggallāna đã viên tịch sau đó nửa tháng, vào ngày lễ Uposatha cuối tháng. Khi hai vị Thượng thủ Thinh văn đã viên tịch, Bậc Đạo Sư, được đại chúng tỳ khưu vây quanh, đang du hành trong một vùng rộng lớn, đã tuần tự đến thành Ukkacela, sau khi đi khất thực ở đó, Ngài đã trú ngụ trên bãi cát ven sông Gaṅgā có màu sắc như tấm bạc. Do đó, đã được nói rằng: "khi Sāriputta và Moggallāna vừa mới viên tịch". Về câu "Những cành cây lớn hơn, chúng có thể bị gãy", ở đây cũng vậy, Tăng chúng giống như cây diêm phù đại thụ cao một trăm do tuần, và hai vị Thượng thủ Thinh văn giống như hai cành cây lớn dài năm mươi do tuần vươn ra từ phía nam và phía bắc của cây ấy. Phần còn lại nên được liên kết theo phương pháp trước. Trong kinh thứ năm, "kiến" là chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp.

၆. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Uttiya.

၃၈၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.258] မစ္စုဓေယျဿ ပါရန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပါရဘူတံ, နိဗ္ဗာနံ.

382. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) "bờ kia của lãnh địa tử thần" có nghĩa là Niết-bàn, là bờ bên kia của vòng luân hồi trong ba cõi.

၈. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Brahma.

၃၈၄. အဋ္ဌမေ ကာယေ ဝါ ဘိက္ခူတိ တသ္မိံ ကာလေ ဘိက္ခုယေဝ နတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ ယော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ, သော ကိလေသဘိန္ဒနေန ဘိက္ခုယေဝါတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ. ဇာတိက္ခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယောတိ စ အန္တောတိ စ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပဿတီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂံ ပဇာနာတီတိ ဧကာယနသင်္ခါတံ ဧကမဂ္ဂဘူတံ မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ. ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ, တံ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော.

384. Trong kinh thứ tám, (về câu) "hoặc vị tỳ khưu trong thân", vào thời điểm đó, thực sự không có tỳ khưu. Mặc dù là như vậy, (Ngài) đã nói như vậy để chỉ ra rằng: "Người nào tu tập các niệm xứ, người ấy chính là tỳ khưu do sự phá vỡ các phiền não". "Ekāyana" nghĩa là con đường độc nhất. "Người thấy sự đoạn tận của sanh" có nghĩa là: Niết-bàn được gọi là sự đoạn tận và là sự chấm dứt của sanh, người ấy thấy được điều đó. "Biết rõ con đường" có nghĩa là biết rõ con đường được gọi là con đường độc nhất, đã trở thành con đường duy nhất. Con đường niệm xứ trong giai đoạn đầu được gọi là con đường độc nhất, "biết rõ điều đó" là ý nghĩa.

၉. သေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Sedaka.

၃၈၅. နဝမေ သုမ္ဘေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. မေဒကထာလိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမံ. မမံ ရက္ခ, အဟံ တံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ တဿ လဒ္ဓိ – အာစရိယော ဥက္ခိတ္တဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ အဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ အဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ အနုလ္လောကေန္တော အန္တေဝါသိကံ န ရက္ခတိ နာမ, ဧဝံ အရက္ခိတော အန္တေဝါသိကော ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. ဝံသံ ပန သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, တေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ ဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော တံ ရက္ခတိ နာမ. အန္တေဝါသိကောပိ ဣတော စိတော စ ပက္ခန္ဒိတွာ မိဂေါ ဝိယ ကီဠန္တော အာစရိယံ န ရက္ခတိ နာမ. ဧဝဉှိ သတိ တိခိဏဝံသကောဋိ အာစရိယဿ ဂလဝါဋကေ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဌပိတာ ဌိတဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အာစာရသမ္ပန္နတာယ ပန ယတော ဝံသော နမတိ, တတော အနာမေန္တော တံ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒန္တော အာစရိယံ ရက္ခတိ နာမာတိ.

385. Trong kinh thứ chín, "ở xứ Sumbha" nghĩa là ở xứ có tên như vậy. "Medakathālikā" là tên được đặt theo giống cái như vậy. Về câu "Hãy bảo vệ tôi, tôi sẽ bảo vệ bạn", đây là chủ trương của vị thầy ấy: Vị thầy, khi không nắm chắc cây sào đã được dựng lên, khi không đi theo hướng mà người đệ tử nhảy tới, và khi không luôn luôn nhìn lên ngọn sào, thì được gọi là không bảo vệ người đệ tử; người đệ tử không được bảo vệ như vậy sẽ bị ngã và tan thành từng mảnh. Trái lại, khi nắm chắc cây sào, khi đi theo hướng người ấy nhảy tới, và khi luôn luôn nhìn lên ngọn sào, thì được gọi là bảo vệ người ấy. Người đệ tử cũng vậy, khi nhảy tới nhảy lui, vui đùa như một con nai, thì được gọi là không bảo vệ vị thầy. Vì nếu như vậy, đầu sào nhọn được đặt trên cổ họng hoặc trên trán của vị thầy có thể đâm xuyên qua chỗ đặt và đi vào. Trái lại, do có hạnh kiểm tốt, khi ngồi yên không lay động, không nghiêng theo hướng cây sào nghiêng, giống như kéo nó lại, làm cho nó nghiêng về một bên, làm cho nó cản được gió, thiết lập niệm vững chắc, thì được gọi là bảo vệ vị thầy.

တွံ အာစရိယ အတ္တာနံ ရက္ခ, အဟံ အတ္တာနံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – အာစရိယော ဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံဂစ္ဆန္တော[Pg.259], သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော, အတ္တာနမေဝ ရက္ခတိ, န အန္တေဝါသိကံ. အန္တေဝါသိကောပိ ကာယမ္ပိ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒမာနော အတ္တာနံယေဝ ရက္ခတိ နာမ, န အာစရိယံ.

Về câu "Thưa thầy, thầy hãy tự bảo vệ mình, con sẽ tự bảo vệ mình", đây là chủ ý: Vị thầy, khi nắm chắc cây sào, khi đi theo hướng người đệ tử nhảy tới, và khi luôn luôn nhìn lên ngọn sào, là chỉ bảo vệ chính mình, không phải người đệ tử. Người đệ tử cũng vậy, khi ngồi yên không lay động, làm cho thân nghiêng về một bên, làm cho nó cản được gió, thiết lập niệm vững chắc, thì được gọi là chỉ bảo vệ chính mình, không phải vị thầy.

သော တတ္ထ ဉာယောတိ ယံ မေဒကထာလိကာ အာဟ. သော တတ္ထ ဉာယော, သော ဥပါယော, တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗံ. အာသေဝနာယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာသေဝနာယ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတီတိ ယော ဘိက္ခု ကမ္မာရာမတာဒီနိ ပဟာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အထ နံ ပရော ဒိသွာ – ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ, ဘိက္ခု, သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ တသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂပရာယဏော ဟောတိ. အယံ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ နာမ.

"Đó là phương pháp đúng đắn ở đây" có nghĩa là điều mà Medakathālikā đã nói. Ý nghĩa là: "Đó là phương pháp đúng đắn ở đây, đó là phương tiện, đó là lý do". "Niệm xứ cần được thực hành" có nghĩa là bốn loại niệm xứ cần được thực hành. "Bằng sự thực hành" nghĩa là bằng sự thực hành đề mục thiền. Về câu "Này các tỳ khưu, như vậy, người bảo vệ mình là bảo vệ người khác": Vị tỳ khưu nào từ bỏ sự ưa thích công việc, v.v., thực hành và tu tập đề mục thiền căn bản vào ban đêm và ban ngày, đạt đến quả A-la-hán, rồi người khác thấy vị ấy, làm cho tâm tịnh tín nơi vị ấy rằng: "Ồ, vị tỳ khưu này thật hiền thiện, thực hành thật chân chánh", và có cõi trời là nơi tái sanh. Vị này được gọi là người bảo vệ mình là bảo vệ người khác.

ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ. အဝိဟိံသာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ ကရုဏာယ. မေတ္တစိတ္တတာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ မေတ္တာယ. အနုဒယတာယာတိ အနုဝဍ္ဎိယာ, သပုဗ္ဗဘာဂါယ မုဒိတာယာတိ အတ္ထော. ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တီသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု တိကစတုက္ကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယံ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Khantiyāti (nhẫn nại là) do sự kham nhẫn chịu đựng. Avihiṃsāyāti (bất hại là) do lòng bi cùng với giai đoạn cận hành. Mettacittatāyāti (từ tâm là) do lòng từ cùng với giai đoạn cận hành. Anudayatāyāti (thông cảm là) do sự tùy hỷ, có nghĩa là do lòng hỷ cùng với giai đoạn cận hành. Trong câu ‘Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati’ (bảo vệ người là bảo vệ mình), ở đây vị tỳ khưu nào đi đến nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, trong ba phạm trú đã làm phát sanh các thiền tam và thiền tứ, lấy thiền làm nền tảng, trong khi quán xét các pháp hữu vi đã làm cho minh sát tăng trưởng, vị ấy chứng đạt quả A-la-hán. Vị này được gọi là ‘bảo vệ người là bảo vệ mình’, nên hiểu như vậy.

၁၀. ဇနပဒကလျာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Người Đẹp Xứ.

၃၈၆. ဒသမေ ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ, နာတိကိသာ နာတိထူလာ, နာတိကာဠာ နာစ္စောဒါတာ, အတိက္ကန္တာ, မာနုသဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ, မံသကလျာဏံ, နှာရုကလျာဏံ, အဋ္ဌိကလျာဏံ, ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ, ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ, သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ, အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ [Pg.260] မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ, အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ, မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ, ဟောန္တိ အယမဿာ နှာရုကလျာဏကတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ, အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသတိဝဿသတိကာပိ ပန သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတာ, အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ.

386. Trong kinh thứ mười, janapadakalyāṇīti (người đẹp xứ) là người phụ nữ xinh đẹp, vũ nữ tuyệt vời trong xứ, không có sáu khuyết điểm của thân, hội đủ năm vẻ đẹp. Thật vậy, vì rằng cô ấy không quá cao, không quá lùn, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng, đã vượt qua màu da của người, chưa đạt đến màu da của chư thiên, do đó cô ấy không có sáu khuyết điểm của thân. Lại nữa, do hội đủ những vẻ đẹp này là: vẻ đẹp của da, vẻ đẹp của thịt, vẻ đẹp của gân, vẻ đẹp của xương, vẻ đẹp của tuổi tác, nên được gọi là hội đủ năm vẻ đẹp. Thật vậy, cô ấy không cần đến ánh sáng từ bên ngoài, chỉ bằng ánh sáng thân của mình, cô ấy làm cho nơi chốn mười hai hắc-tay được sáng rực. Cô ấy có màu da vàng như màu hoa piyaṅgu chín, hoặc có màu da vàng như màu vàng ròng; đây là vẻ đẹp của da của cô ấy. Lại nữa, bốn lòng bàn tay, lòng bàn chân và viền môi của cô ấy giống như được tô điểm bằng nước sơn cánh kiến, có màu giống như san hô đỏ, mền đỏ thắm; đây là vẻ đẹp của thịt của cô ấy. Lại nữa, hai mươi móng tay, móng chân, ở chỗ chưa rời khỏi thịt thì đỏ như được đổ đầy nước sơn cánh kiến, ở chỗ đã rời ra thì trắng như dòng sữa; đây là vẻ đẹp của gân của cô ấy. Ba mươi hai chiếc răng đều khít, hiện ra như hàng kim cương được mài giũa kỹ lưỡng; đây là vẻ đẹp của xương của cô ấy. Lại nữa, dù đã một trăm hai mươi tuổi, cô ấy vẫn không có tóc bạc, giống như thiếu nữ mười sáu tuổi; đây là vẻ đẹp của tuổi tác của cô ấy.

ပရမပါသာဝိနီတိ ဧတ္ထ ပသဝနံ ပသာဝေါ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ပသာဝေါ ဧဝ ပါသာဝေါ. ပရမော ပါသာဝေါ ပရမပါသာဝေါ, သော အဿာ အတ္ထီတိ ပရမပါသာဝိနီ. နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဥတ္တမပဝတ္တိ သေဋ္ဌကိရိယာ, ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ, ဂီတံ ဝါ ဂါယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣမေသု ပန ဒွီသု သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ.

Trong câu ‘paramapāsāvinīti’, pasavanaṃ là pasāvo, có nghĩa là sự diễn ra. Pasāvo chính là pāsāvo. Cử chỉ tuyệt vời là paramapāsāvo, cô ấy có cử chỉ ấy nên gọi là paramapāsāvinī. Được nói rằng: ‘Cô ấy múa điệu múa tuyệt vời nhất, hoặc hát bài hát (tuyệt vời nhất)’. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng. Tuy nhiên, trong hai kinh này, chỉ có minh sát ở giai đoạn đầu được thuyết giảng.

နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Nālandā thứ hai.

၃. သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Sīlaṭṭhiti (Giới Trụ)

၁-၂. သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú giải kinh Sīla v.v...

၃၈၇-၃၈၈. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. ဒုတိယေ ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပဉှမဂ္ဂေါ ပဉှဂဝေသနံ.

387-388. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, sīlānīti (các giới) là bốn giới thanh tịnh. Trong kinh thứ hai, ummaṅgoti (lối thoát) là con đường của câu hỏi, sự tìm tòi câu hỏi.

၃-၅. ပရိဟာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-5. Chú giải kinh Parihāna v.v...

၃၈၉-၃၉၁. တတိယေ ပရိဟာနံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလဝသေန ပရိဟာနံ ဟောတိ. ယော ဟိ ဗုဒ္ဓေသု ဓရန္တေသုပိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ န ဘာဝေတိ, တဿ သဒ္ဓမ္မော အန္တရဟိတော နာမ ဟောတိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဓမ္မန္တရဓာနံ ကထိတံ. စတုတ္ထပဉ္စမေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ.

389-391. Trong kinh thứ ba, parihānaṃ hotīti (có sự suy thoái) là có sự suy thoái tùy thuộc vào cá nhân. Thật vậy, người nào ngay cả khi các vị Phật còn tại thế mà không tu tập bốn niệm xứ, diệu pháp được gọi là biến mất đối với người ấy, giống như trường hợp của Devadatta v.v... Như vậy, trong kinh này, sự biến mất của Pháp chỉ được nói đến đối với cá nhân ấy. Trong kinh thứ tư và thứ năm, tất cả đều có nghĩa rõ ràng.

၆. ပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Padesa (Một Phần).

၃၉၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.261] ပဒေသံ ဘာဝိတတ္တာတိ ပဒေသတော ဘာဝိတတ္တာ. စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တေန သတိပဋ္ဌာနာ ပဒေသံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ.

392. Trong kinh thứ sáu, padesaṃ bhāvitattāti (do đã tu tập một phần) là do đã được tu tập một phần. Thật vậy, bởi người làm phát sanh bốn Đạo và ba Quả, các niệm xứ được gọi là đã được tu tập một phần.

၇. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Samatta (Toàn Phần).

၃၉၃. သတ္တမေ သမတ္တံ ဘာဝိတတ္တာတိ သမတ္တာ ဘာဝိတတ္တာ. အရဟတ္တဖလံ ဥပ္ပာဒေန္တေန ဟိ သတိပဋ္ဌာနာ သမတ္တံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ.

393. Trong kinh thứ bảy, samattaṃ bhāvitattāti (do đã tu tập toàn phần) là do đã được tu tập toàn phần. Thật vậy, bởi người làm phát sanh quả A-la-hán, các niệm xứ được gọi là đã được tu tập toàn phần.

၈-၁၀. လောကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-10. Chú giải kinh Loka v.v...

၃၉၄-၃၉၆. အဋ္ဌမေ မဟာဘိညတန္တိ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာမီတိ သတတဝိဟာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ထေရော ကိရ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနေ နိသိန္နော အတီတေ ကပ္ပသဟဿံ, အနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ, ပစ္စုပ္ပန္နေပိ သဟဿံ စက္ကဝါဠာနံ တဿာဝဇ္ဇနဿ ဂတိံ အနုဗန္ဓတိ. ဣတိ သော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာတိ, အယမဿ သတတဝိဟာရော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

394-396. Trong kinh thứ tám, mahābhiññatanti (đại thắng trí) được nói theo phương diện sáu thắng trí. Câu ‘Sahassaṃ lokaṃ abhijānāmi’ (tôi biết rõ một ngàn thế giới) được nói chỉ theo phương diện thường trú. Nghe nói rằng, vị trưởng lão sáng sớm thức dậy, rửa mặt, ngồi tại trú xứ, tưởng nhớ một ngàn kiếp trong quá khứ, một ngàn kiếp trong tương lai. Trong hiện tại, ngài cũng tưởng nhớ một ngàn thế giới, và diễn biến của sự hướng tâm của ngài cũng theo đó. Như vậy, vị ấy biết rõ một ngàn thế giới bằng thiên nhãn; đây là sự thường trú của vị ấy. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng.

သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

Phẩm Sīlaṭṭhiti thứ ba.

၄. အနနုဿုတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải phẩm Ananussuta.

၄၀၁-၄၀၆. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဉ္စမေ ဝိဒိတာ ဝေဒနာတိ ယာ ဝေဒနာ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော တာဝဿ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ယာ စ ပန ပရိဂ္ဂဟိတေသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဝေဒနာ, တာပိ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ဝိတက္ကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

401-406. Trong kinh thứ năm của phẩm thứ tư, viditā vedanāti (cảm thọ được biết rõ) là những cảm thọ nào mà vị ấy đã quán xét và đạt đến A-la-hán, những cảm thọ ấy được gọi là sanh khởi một cách được biết rõ, hiện khởi một cách được biết rõ, đi đến hoại diệt một cách được biết rõ đối với vị ấy. Lại nữa, những cảm thọ nào sanh khởi trong các vật và đối tượng đã được nắm bắt, chúng cũng được gọi là sanh khởi một cách được biết rõ, hiện khởi một cách được biết rõ, đi đến hoại diệt một cách được biết rõ. Trong các tầm v.v... cũng theo phương pháp này. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng.

အနနုဿုတဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

Phẩm Ananussuta thứ tư.

၅. အမတဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Amata (Bất Tử).

၂. သမုဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Samudaya (Tập Khởi).

၄၀၈. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ [Pg.262] ဒုတိယေ အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယောတိ အာဟာရသမုဒယေန ကာယသမုဒယော. ဧသေဝ နယော သေသေသု. မနသိကာရသမုဒယာတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မာနံ သမုဒယော, အယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ နီဝရဏဓမ္မာနံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာရမ္မဏသတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ.

408. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ năm, āhārasamudayā kāyassa samudayoti (do sự tập khởi của vật thực, có sự tập khởi của thân) là do sự tập khởi của vật thực, có sự tập khởi của thân. Trong các phần còn lại cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, trong câu manasikārasamudayā, do sự tập khởi của như lý tác ý, có sự tập khởi của các pháp giác chi; do sự tập khởi của phi như lý tác ý, có sự tập khởi của các pháp triền cái. Như vậy, trong kinh này, các niệm xứ cùng với đối tượng được thuyết giảng.

၄. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Sati (Niệm).

၄၁၀. စတုတ္ထံ သုဒ္ဓိကံ ကတွာ သမုဒယေ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ.

410. Kinh thứ tư, khi sự tập khởi được thuyết giảng, đã được nói theo khuynh hướng của những người sẽ giác ngộ, bằng cách trình bày một cách thuần túy.

၆. ပါတိမောက္ခသံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Pātimokkhasaṃvara (Sự Thu Thúc Trong Giới Bổn).

၄၁၂. ဆဋ္ဌေ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ စတုန္နံ သီလာနံ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, ဣတရာနိ တီဏိ သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဝတွာ တံ အနုဇာနန္တော အာဟ – ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော နာမ ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေနေဝ သမေန ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကံ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ဣဒမတ္ထန္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တကံ. နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော, အယံ ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဟတ္ထပါဒေ, သေသာနိ ရက္ခိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အယံ အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဇီဝိတံ, သေသာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုမ္ပိ သက္ကောတီ’’တိ. တသ္မာ ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော, ဥပေတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

412. Trong kinh thứ sáu, khi trình bày về giới tối thượng trong bốn loại giới, ngài đã nói như vầy: pātimokkhasaṃvarasaṃvuto (thu thúc trong giới bổn Pātimokkha). Vả lại, trưởng lão Tipiṭakacūḷanāga đã nói: “Chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới, ba loại còn lại không có chỗ nào được gọi là giới.” Sau khi nói, ngài chấp thuận điều ấy và nói: “Sự thu thúc các căn (indriyasaṃvara) chỉ là sự phòng hộ sáu cửa; sự thanh tịnh mạng sống (ājīvapārisuddhi) chỉ là sự phát sinh các vật dụng một cách đúng pháp và quân bình; giới liên hệ đến vật dụng (paccayasannissitaṃ) chỉ là sự thọ dụng sau khi quán xét đối với các vật dụng đã nhận được rằng ‘việc này có mục đích như vậy’. Một cách trực tiếp, chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới. Người nào mà giới ấy bị vi phạm, người này không thể được nói là sẽ phòng hộ các giới còn lại, giống như người bị chặt đầu (không thể bảo vệ) tay chân. Còn người nào mà giới ấy không bị vi phạm, người này cũng có thể phòng hộ các giới còn lại, làm cho chúng trở lại bình thường, giống như người không bị chặt đầu (có thể bảo vệ) mạng sống.” Do đó, chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới. Được thu thúc bởi sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha ấy nên gọi là pātimokkhasaṃvarasaṃvuto, có nghĩa là đã đạt đến, đã thành tựu.

အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယဒဿီ. သမာဒါယာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ. သိက္ခဿု သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခ, ယံ [Pg.263] ယံ ပန ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ, တံ တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒါယ သိက္ခဿူတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄) ဝုတ္တော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ကထိတံ.

Ācāragocarasampanno (thành tựu oai nghi và hành xứ) nghĩa là thành tựu cả về oai nghi và hành xứ. Aṇumattesu (trong những lỗi nhỏ nhặt) nghĩa là trong những (lỗi) không đáng kể. Vajjesu (trong các lỗi lầm) nghĩa là trong các pháp bất thiện. Bhayadassāvī (thấy sự nguy hiểm) nghĩa là người thấy sự nguy hiểm. Samādāya (sau khi thọ trì) nghĩa là sau khi thọ trì một cách chân chánh. Sikkhassu sikkhāpadesu (hãy học tập trong các điều học) nghĩa là hãy học tập sau khi thọ trì điều học này hay điều học kia trong các điều học; hoặc là, bất cứ điều gì cần phải học thuộc về thân hay lời nói trong các điều học, trong các phần của sự học, hãy học tập sau khi thọ trì một cách chân chánh tất cả những điều ấy. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Như vậy, trong kinh này, chỉ có giới thu thúc trong giới bổn Pātimokkha được nói đến.

၇. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Duccarita

၄၁၃. သတ္တမေ ကာယသုစရိတဝစီသုစရိတာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ, မနောသုစရိတံ ဣတရာနိ တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန ပဉ္စသတ္တနဝဒသသု ကုသလကမ္မပထေသု ပစ္ဆိမာပိ တယော သီလံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

413. Trong kinh thứ bảy, thân thiện hành và khẩu thiện hành là giới thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, ý thiện hành là ba loại giới còn lại; như vậy, bốn loại giới thanh tịnh được nói đến. Theo phương pháp này, trong mười thiện nghiệp đạo, cần được hiểu rằng cả ba pháp cuối cùng cũng là giới. Phần còn lại thì rõ ràng. Trong kinh thứ sáu và thứ bảy, ý nghĩa cần được hiểu chỉ theo phương pháp đã được nói ở trước.

အမတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

Phẩm Bất Tử thứ năm.

သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Tương Ưng Niệm Xứ đã kết thúc.

၄. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တံ

4. Tương Ưng Căn

၁. သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Suddhika

၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Suddhika

၄၇၁. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဿ [Pg.264] ပဌမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဣမာနိ တီဏိ စတုဘူမကကုသလဝိပါကေသု စေဝ ကိရိယာသု စ လဗ္ဘန္တိ. ဝီရိယိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယာနိ စတုဘူမကကုသလေ အကုသလေ ဝိပါကေ ကိရိယာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘန္တိ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ စတုဘူမကသဗ္ဗသင်္ဂါဟကဓမ္မပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

471. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Căn, ba căn này là tín căn, niệm căn, và tuệ căn được tìm thấy cả trong các quả thiện của bốn cõi và trong các (tâm) duy tác. Tấn căn và định căn được tìm thấy ở khắp nơi, tức là trong thiện của bốn cõi, trong bất thiện, trong quả, và trong duy tác. Như vậy, cần được hiểu rằng kinh này đã được nói theo cách phân định các pháp bao gồm tất cả bốn cõi.

၇. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Sa-môn và Bà-la-môn thứ hai

၄၇၇. သတ္တမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ သမုဒယသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. ဧဝံ နိရောဓံ နိရောဓသစ္စဝသေန, ပဋိပဒံ မဂ္ဂသစ္စဝသေနာတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

477. Trong kinh thứ bảy, (câu) ‘họ không tuệ tri tín căn’ (saddhindriyaṃ nappajānantīti) nghĩa là họ không tuệ tri theo phương diện Khổ đế. (Câu) ‘họ không tuệ tri sự tập khởi của tín căn’ (saddhindriyasamudayaṃ nappajānantīti) nghĩa là họ không tuệ tri theo phương diện Tập đế. Tương tự như vậy, (họ không tuệ tri) sự đoạn diệt theo phương diện Diệt đế, (họ không tuệ tri) con đường theo phương diện Đạo đế. Trong các căn còn lại cũng theo phương pháp này.

သုက္ကပက္ခေ ပန အဓိမောက္ခဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယိန္ဒြိယသမုဒယော, ဥပဋ္ဌာနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သတိန္ဒြိယသမုဒယော, အဝိက္ခေပဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သမာဓိန္ဒြိယသမုဒယော, ဒဿနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. တထာ ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ.

Còn trong vế thiện, do sự quyết đoán, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn; do sự nỗ lực, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn căn; do sự an trú, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của niệm căn; do sự không phân tán, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của định căn; do sự thấy, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tuệ căn. Cũng vậy, do dục, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn; do dục, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn, niệm, định, tuệ căn. Do tác ý, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn. Do tác ý, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn, niệm, định, tuệ căn. Ý nghĩa cũng cần được hiểu như vậy. Trong sáu kinh này theo thứ tự, chỉ có Bốn Sự Thật được nói đến.

၈. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Daṭṭhabba

၄၇၈. အဋ္ဌမေ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသူတိအာဒိ ဣမေသံ ဣန္ဒြိယာနံ သဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇာတိ ရာဇပဉ္စမေသု သဟာယေသု ‘‘နက္ခတ္တံ [Pg.265] ကီဠိဿာမာ’’တိ ဝီထိံ ဩတိဏ္ဏေသု ဧကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဒုတိယဿ, တတိယဿ, စတုတ္ထဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. အထ သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ကိဉ္စာပိ ရာဇာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရော, ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အတ္တနော ဂေဟေယေဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဧဝမေဝ သဒ္ဓါပဉ္စမကေသု ဣန္ဒြိယေသု တေသု သဟာယေသု ဧကတော ဝီထိံ ဩတရန္တေသု ဝိယ ဧကာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသုပိ ယထာ ပဌမဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ဒုတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ တတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ စတုတ္ထဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ ဈာနဝိမောက္ခေ ပတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ပန ယထာ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ရာဇာဝ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ, ဧဝမေဝ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ပဇာနနလက္ခဏံ ပညိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တီတိ.

478. Trong kinh thứ tám, câu bắt đầu bằng: ‘Này các Tỳ khưu, tín quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chi phần Dự lưu,’ v.v… được nói ra nhằm mục đích cho thấy trạng thái làm chủ của các quyền này trong lĩnh vực riêng của chúng. Ví như có bốn người con của trưởng giả và một vị vua, trong số năm người bạn này có vua là người thứ năm, khi họ đi xuống phố với ý định ‘chúng ta sẽ vui chơi lễ hội,’ lúc đến nhà của người con trưởng giả thứ nhất, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Khi đến nhà của người thứ hai, thứ ba, thứ tư, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Sau đó, sau cùng, khi đến nhà của vua, mặc dù vua là người có quyền lực ở khắp mọi nơi, nhưng vào lúc này, chính tại nhà của mình, vua sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Cũng vậy, trong năm quyền có tín là thứ năm, ví như những người bạn đó cùng nhau đi xuống phố, mặc dù chúng cùng sanh khởi trên một đối tượng, nhưng cũng giống như khi ở nhà người thứ nhất, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các chi phần Dự lưu, chính tín quyền với đặc tính là sự tin chắc sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ hai, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các chánh cần, chính tấn quyền với đặc tính là sự nỗ lực sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ ba, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các niệm xứ, chính niệm quyền với đặc tính là sự hiện diện sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ tư, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các thiền và giải thoát, chính định quyền với đặc tính là không phân tán sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Nhưng sau cùng, khi đến nhà của vua, giống như bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có vua sắp đặt trong nhà, cũng vậy, khi đạt đến các Thánh đế, chính tuệ quyền với đặc tính là sự hiểu biết sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau.

၉-၁၀. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. Chú giải kinh Phân Tích Đầu Tiên, v.v...

၄၇၉-၄၈၀. နဝမေ သတိနေပက္ကေနာတိ ဧတ္ထ နိပကဿ ဘာဝေါ နေပက္ကံ, ပညာယေတံ နာမံ. ကသ္မာ ပန သတိဘာဇနေ ပညာ ဝုတ္တာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဗလဝသတိ ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ပညာသမ္ပယုတ္တာဝ ဗလဝတီ ဟောတိ, န ဝိပ္ပယုတ္တာတိ ပညာသမ္ပယုတ္တသတိံ ဒဿေန္တော [Pg.266] ဧဝမာဟ. စိရကတန္တိ စိရကာလံ ကတံ ဒါနံ ဝါ သီလံ ဝါ ဥပေါသထကမ္မံ ဝါ. စိရဘာသိတန္တိ ‘‘အသုကသ္မိံ ဌာနေ အသုကံ နာမ ဘာသိတ’’န္တိ ဧဝံ စိရကာလေ ဘာသိတံ. ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကတွာတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကတွာ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂစ္ဆန္တိယာ, ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂဟိကာယာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ မိဿကံ, သမာဓိန္ဒြိယံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ ကထိတံ. ဒသမေပိ အယမေဝ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါတိ.

479-480. Trong kinh thứ chín, ở đây trong câu ‘satinepakkena,’ trạng thái của người thận trọng là ‘nepakkaṃ,’ đây là tên gọi của trí tuệ. Nhưng tại sao trí tuệ lại được nói đến trong phần phân tích về niệm? (Là để) cho thấy trạng thái mạnh mẽ của niệm. Thật vậy, niệm mạnh mẽ được chủ ý ở đây. Và niệm ấy chỉ mạnh mẽ khi tương ưng với trí tuệ, không mạnh mẽ khi không tương ưng, vì vậy, khi chỉ ra niệm tương ưng với trí tuệ, Ngài đã nói như vậy. ‘Cirakataṃ’ (việc làm đã lâu) có nghĩa là việc bố thí, hoặc giữ giới, hoặc hành trì Uposatha đã được làm từ lâu. ‘Cirabhāsitaṃ’ (lời nói đã lâu) có nghĩa là lời đã được nói từ lâu, như là ‘tại nơi kia, điều kia đã được nói.’ ‘Vossaggārammaṇaṃ katvā’ (lấy sự từ bỏ làm đối tượng) có nghĩa là lấy Nibbāna làm đối tượng. ‘Udayatthagāminiyā’ (hướng đến sanh và diệt) có nghĩa là đi đến sự sanh và sự diệt, nghĩa là thấu triệt sự sanh và diệt. Trong kinh này, tín quyền, niệm quyền, và tuệ quyền là những phần sơ khởi; tấn quyền là phần hỗn hợp; định quyền chỉ được nói đến như là pháp siêu thế đã được thành tựu. Trong kinh thứ mười cũng có sự phân chia các pháp tương tự như vậy.

သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Thuần Túy, thứ nhất.

၂. မုဒုတရဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Nhu Nhuyến Hơn

၁. ပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Chứng Đạt

၄၈၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သမ္မပ္ပဓာနေ အာရဗ္ဘာတိ သမ္မပ္ပဓာနေ ပဋိစ္စ, သမ္မပ္ပဓာနေ ဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော. သတိန္ဒြိယေပိ ဧသေဝ နယော.

481. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, câu ‘sammappadhāne ārabbha’ có nghĩa là ‘dựa vào các chánh cần,’ nghĩa là ‘khi tu tập các chánh cần.’ Đối với niệm quyền cũng theo phương pháp tương tự.

၂. ပဌမသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Lược Giảng thứ nhất

၄၈၂. ဒုတိယေ တတောတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. တတော မုဒုတရေဟီတိ တေဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

482. Trong kinh thứ hai, từ ‘tato’ nên được hiểu theo nghĩa xuất xứ cách (nissakkaṃ) về phương diện tuệ quán, đạo và quả. Thật vậy, năm quyền đã hoàn mãn, viên mãn được gọi là các tuệ quán quyền của đạo A-la-hán. ‘Tato mudutarehi’ (bởi những cái nhu nhuyến hơn thế) có nghĩa là: các quyền nhu nhuyến hơn các tuệ quán quyền của đạo A-la-hán ấy được gọi là các tuệ quán quyền của đạo Bất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa là (tuệ quán quyền) của đạo Nhất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa được gọi là các tuệ quán quyền của đạo Dự lưu; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa là (tuệ quán quyền) của đạo của vị Tùy Pháp hành; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa được gọi là các tuệ quán quyền của đạo của vị Tùy Tín hành.

တထာ သမတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

Tương tự, năm quyền đã hoàn mãn, viên mãn được gọi là các đạo quyền của A-la-hán; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Bất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Nhất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Dự lưu; các quyền nhu nhuyến hơn thế là các đạo quyền của vị Tùy Pháp hành; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của vị Tùy Tín hành.

သမတ္တာနိ [Pg.267] ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဓမ္မာနုသာရိသဒ္ဓါနုသာရိနော ပန ဒွေပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလာ, မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလဝသေန နေသံ နာနတ္တံ ဇာတန္တိ အာဂမနေနပိ မဂ္ဂေနပိ. သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂလော ဟိ ဥဒ္ဒိသာပေန္တော ပရိပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန မဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မာနုသာရီ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ သဝနေဟိ. ဧဝံ တာဝ နေသံ အာဂမနေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Năm quyền đã được hoàn mãn, đã được viên mãn được gọi là các quyền của quả A-la-hán; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Bất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Nhất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy được gọi là các quyền của quả Dự Lưu. Vả lại, cả hai vị Tùy Pháp hành và Tùy Tín hành đều là những vị đang ở trong đạo Dự Lưu; do vì là những vị đang ở trong đạo, sự khác biệt của các vị ấy được sanh khởi do bởi pháp học và do bởi đạo. Thật vậy, vị Tùy Tín hành trong khi cho học thuộc lòng, trong khi hỏi han, tuần tự chứng đạt đạo; vị Tùy Pháp hành chứng đạt đạo do bởi một hoặc hai lần nghe. Trước tiên, sự khác biệt của các vị ấy nên được hiểu là do bởi pháp học như vậy.

ဓမ္မာနုသာရိဿ ပန မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ တိခိဏာ အသိဓာရာ. သဒ္ဓါနုသာရိဿ န တဿ ဝိယ မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, န သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ အတိခိဏာ အသိဓာရာ. ကိလေသက္ခယေ ပန တေသံ နာနတ္တံ နတ္ထိ. အဝသေသာ စ ကိလေသာ ခီယန္တိ.

Vả lại, đạo của vị Tùy Pháp hành là sắc bén, trí tuệ dũng mãnh được mang theo, đoạn trừ các phiền não không cần cố gắng, không cần nỗ lực, giống như lưỡi gươm sắc bén cắt ngang thân cây chuối. Đạo của vị Tùy Tín hành không sắc bén giống như của vị ấy, trí tuệ dũng mãnh không được mang theo, đoạn trừ các phiền não có sự cố gắng, có sự nỗ lực, giống như lưỡi gươm không sắc bén cắt ngang thân cây chuối. Tuy nhiên, về sự tận diệt các phiền não thì không có sự khác biệt nơi các vị ấy. Và các phiền não còn lại đều được đoạn tận.

၃. ဒုတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Tóm Lược thứ nhì

၄၈၃. တတိယေ တတောတိ ဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, အရဟတ္တဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အရဟာ နာမ ဟောတိ. အရဟတ္တဖလတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော သောတာပန္နော နာမ ဟောတိ. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာ ဖလဝေမတ္တတာ ဟောတီတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တေန ဖလနာနတ္တံ, ဖလနာနတ္တေန ပုဂ္ဂလနာနတ္တန္တိ.

483. Ở kinh thứ ba, câu “tato” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của quả. Thật vậy, năm quyền đã được hoàn mãn, đã được viên mãn được gọi là các quyền của quả A-la-hán; người đã thành tựu quả A-la-hán được gọi là bậc A-la-hán. Các quyền yếu hơn quả A-la-hán được gọi là các quyền của quả Bất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Nhất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Dự Lưu; người đã thành tựu quả Dự Lưu được gọi là bậc Dự Lưu. Câu “indriyavemattatā phalavemattatā hoti” có nghĩa là: do sự khác biệt của các quyền nên có sự khác biệt của quả, do sự khác biệt của quả nên có sự khác biệt của các hạng người.

၄. တတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Tóm Lược thứ ba

၄၈၄. စတုတ္ထေ ပရိပူရံ ပရိပူရကာရီ အာရာဓေတီတိ ပရိပူရံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ကရောန္တော အရဟတ္တဖလံ အာရာဓေတိ. ပဒေသံ ပဒေသကာရီတိ အဝသေသေ တယော ပဒေသမဂ္ဂေ ကရောန္တော ပဒေသံ ဖလတ္တယမတ္တမေဝ အာရာဓေတိ. ဣတိ ဣမေသု စတူသုပိ သုတ္တေသု မိဿကာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ.

484. Ở kinh thứ tư, câu “paripūraṃ paripūrakārī ārādheti” có nghĩa là: người thực hành trọn vẹn đạo A-la-hán thì thành tựu quả A-la-hán. Câu “padesaṃ padesakārī” có nghĩa là: người thực hành ba đạo thấp còn lại là những đạo thuộc một phần thì thành tựu ba quả thuộc một phần mà thôi. Như vậy, trong cả bốn bài kinh này, chỉ có các quyền hỗn hợp đã được thuyết giảng.

၅-၇. ပဌမဝိတ္ထာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-7. Chú giải kinh Chi Tiết thứ nhất, v.v...

၄၈၅-၄၈၇. ပဉ္စမေ [Pg.268] တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနာဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

485-487. Ở kinh thứ năm, câu “tato mudutarehi” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của tuệ quán. Thật vậy, năm quyền đã được viên mãn là các quyền tuệ quán của đạo A-la-hán; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền tuệ quán của vị Trung gian Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Tổn hại Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Vô hành Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Hữu hành Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy được gọi là các quyền tuệ quán của vị Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အရဟတ္တမဂ္ဂေယေဝ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဒုတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ. အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနောပိ ဧတေဝ ပဉ္စ ဇနာ.

Tuy nhiên, ở trường hợp này, năm sự phân loại nên được rút ra trong khi đang đứng ở nơi đạo A-la-hán. Thật vậy, các quyền yếu hơn các quyền tuệ quán của đạo A-la-hán là các quyền tuệ quán của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ nhất; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ nhì; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ ba; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Tổn hại Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền tuệ quán của vị Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh. Các vị Vô hành Bát-niết-bàn và Hữu hành Bát-niết-bàn cũng chính là năm hạng người này.

ဣဒါနိ တီဏိ နိဿက္ကာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေယေဝ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. တေဟိပိ မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ဣမေသု ပန တီသုပိ သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ.

Bây giờ là ba sự phân loại. Thật vậy, các quyền yếu hơn các quyền của đạo Nhất Lai là các quyền của đạo Dự Lưu. Ngay trong chính đạo Dự Lưu, các quyền yếu hơn là các quyền của đạo Tùy Pháp hành, và các quyền yếu hơn các quyền ấy nữa là các quyền của đạo Tùy Tín hành. Các kinh thứ sáu và thứ bảy cũng theo phương pháp đã được nói đến. Vả lại, trong cả ba bài kinh này, chỉ có các quyền tuệ quán thuộc giai đoạn chuẩn bị đã được thuyết giảng.

၈. ပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Vị Thực Hành

၄၈၈. အဋ္ဌမေ တတော မုဒုတရေဟီတိ မဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ. ဗာဟိရောတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဗဟိဘူတော. ပုထုဇ္ဇနပက္ခေ ဌိတောတိ ပုထုဇ္ဇနကောဋ္ဌာသေ ဌိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကုတ္တရာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ.

488. Ở kinh thứ tám, câu “tato mudutarehi” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của đạo và quả. Điều ấy đã được nói đến trong Pāḷi. Câu “bāhiro” có nghĩa là ở bên ngoài tám hạng người này. Câu “puthujjanapakkhe ṭhito” có nghĩa là người đứng về phía phàm phu. Trong bài kinh này, chỉ có các quyền siêu thế đã được thuyết giảng.

၉-၁၀. သမ္ပန္နသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

9-10. Chú giải kinh Bậc Toàn Hảo, v.v...

၄၈၉-၄၉၀. နဝမေ [Pg.269] ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော. ဒသမံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တဒွယေ မိဿကာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနီတိ.

489-490. Ở kinh thứ chín, câu “indriyasampanno” có nghĩa là người có các quyền được viên mãn. Kinh thứ mười thì ý nghĩa đã rõ ràng. Trong hai bài kinh này, các quyền hỗn hợp đã được thuyết giảng.

မုဒုတရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Yếu Hơn là phẩm thứ nhì.

၃. ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Sáu Quyền

၂. ဇီဝိတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Mạng Quyền

၄၉၂. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣတ္ထိန္ဒြိယန္တိအာဒီသု ဣတ္ထိဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ. ပုရိသဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ပုရိသိန္ဒြိယံ. ဇီဝိတေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. အတ္ထုပ္ပတ္တိကံ ကိရေတံ သုတ္တံ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

492. Ở kinh thứ nhì của phẩm thứ ba, trong các câu “itthindriyaṃ”, v.v... (có nghĩa là): “Nó thực hiện sự chủ tể trong trạng thái nữ” là nữ quyền. “Nó thực hiện sự chủ tể trong trạng thái nam” là nam quyền. “Nó thực hiện sự chủ tể trong sự sống” là mạng quyền. Nghe nói rằng bài kinh này có nguyên nhân phát sanh. Thật vậy, ở giữa Tăng chúng, cuộc thảo luận đã khởi lên rằng: “Có bao nhiêu quyền thuộc về vòng luân hồi?”. Khi ấy, đức Thế Tôn trong khi chỉ dạy về các quyền thuộc về vòng luân hồi đã thuyết rằng: “Này các Tỳ khưu, có ba điều này”, v.v...

၃. အညိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Quyền Toàn Tri

၄၉၃. တတိယေ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အဇာနိတပုဗ္ဗံ ဓမ္မံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညိန္ဒြိယန္တိ တေသံယေဝ ဉာတဓမ္မာနံ အာဇာနနာကာရေန သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝီသု အရဟတ္တဖလဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထ တတ္ထ တေန တေနာကာရေန ဥပ္ပန္နဿ ဉာဏဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အတ္ထုပ္ပတ္တိကမေဝ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ တာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနီတိအာဒိမာဟ.

493. Ở kinh thứ ba, anaññātaññassāmītindriya (vị tri đương tri quyền) là quyền sanh khởi trong khoảnh khắc đạo Tu-đà-hoàn của vị đang thực hành với ý nghĩ: “Ta sẽ biết pháp chưa từng được biết trong vòng luân hồi vô thỉ.” Aññindriya (dĩ tri quyền) là quyền sanh khởi trong sáu trường hợp, bắt đầu từ quả Tu-đà-hoàn, với phương thức biết rõ chính những pháp đã được biết ấy. Aññātāvindriya (cụ tri quyền) là quyền sanh khởi trong các pháp của quả A-la-hán đã được biết tường tận. Đây chính là tên gọi của trí tuệ đã sanh khởi theo từng phương thức ấy trong từng trường hợp ấy. Kinh này cũng có duyên sự khởi sanh. Vì trong Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Có bao nhiêu siêu thế quyền?” Khi ấy, đức Thế Tôn, trong khi chỉ dạy về các quyền ấy, đã thuyết bắt đầu bằng: “Này các Tỳ khưu, có ba quyền này.”

၄. ဧကဗီဇီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Giải Thích Kinh Nhất Chủng Tử

၄၉၄. စတုတ္ထေ တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနတော နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ [Pg.270] အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ. ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ.

494. Ở kinh thứ tư, câu tato mudutarehi (so với cái đó thì mềm yếu hơn) nên được hiểu là sự xuất ly khỏi tuệ quán. Vì năm quyền đã được hoàn thiện được gọi là các tuệ quyền của đạo A-la-hán. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là các tuệ quyền của vị Trung gian Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Tổn hại Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Vô hành Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Hữu hành Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy được gọi là các tuệ quyền của vị Thượng lưu Sắc Cứu Cánh. Ở đây cũng vậy, theo phương pháp trước, đứng trên đạo A-la-hán, nên rút ra năm sự xuất ly.

ယထာ ပန ပုရိမနယေ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ဌတွာ တီဏိ နိဿက္ကာနိ, ဧဝမိဓ ပဉ္စ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ စ တေဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဧကဗီဇိအာဒီနံ မဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ.

Lại nữa, giống như trong phương pháp trước, đứng trên đạo Tư-đà-hàm (rút ra) ba sự xuất ly, cũng vậy, ở đây nên rút ra năm (sự xuất ly). Vì các quyền mềm yếu hơn các tuệ quyền của đạo Tư-đà-hàm là các tuệ quyền của đạo Tu-đà-hoàn, và các quyền mềm yếu hơn các tuệ quyền của đạo Tu-đà-hoàn ấy là các tuệ quyền của đạo của các vị như Nhất chủng tử.

ဧတ္ထ စ ဧကဗီဇီတိအာဒီသု ယော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဧကမေဝ အတ္တဘာဝံ ဇနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဧကဗီဇီ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဧကညေဝ မာနုသကံ ဘဝံ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ’’တိ (ပု. ပ. ၃၃).

Và ở đây, trong số các vị như Nhất chủng tử, vị nào sau khi trở thành bậc Tu-đà-hoàn, làm sanh khởi chỉ một thân mạng rồi đạt đến quả A-la-hán, vị này được gọi là Nhất chủng tử. Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Nhất chủng tử? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi chỉ một kiếp người, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Nhất chủng tử.”

ယော ပန ဒွေ တယော ဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော’’တိ (ပု. ပ. ၃၂). တတ္ထ ကုလာနီတိ ဘဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ ဣဒံ ဒေသနာမတ္တမေဝ, ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တော ပန ကောလံကောလောဝ ဟောတိ.

Lại nữa, vị nào sau khi luân hồi hai hoặc ba kiếp làm cho khổ đau chấm dứt, vị này được gọi là Gia-gia (Kolaṅkola). Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Gia-gia? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi hai hoặc ba gia tộc, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Gia-gia.” Ở đây, kulāni (gia tộc) nên được hiểu là các kiếp sống. Câu “hai hoặc ba” này chỉ là cách thuyết giảng, lại nữa, vị luân hồi cho đến kiếp thứ sáu vẫn là Gia-gia.

ယဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမာ ဥပပတ္တိ, အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၃၁).

Vị nào có sự tái sanh tối đa là bảy lần, không nhận lấy kiếp thứ tám, vị này được gọi là Thất lai tối đa (Sattakkhattuparama). Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Thất lai tối đa? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi bảy lần trong cõi trời và cõi người, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Thất lai tối đa.”

ဘဂဝတာ [Pg.271] ဂဟိတနာမဝသေနေဝ စေတာနိ တေသံ နာမာနိ. ‘‘ဧတ္တကဉှိ ဌာနံ ဂတော ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကံ ကောလံကောလော, ဧတ္တကံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ. နိယမတော ပန ‘‘အယံ ဧကဗီဇီ, အယံ ကောလံကောလော, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ နတ္ထိ.

Và những tên gọi này của họ là do năng lực của tên gọi đã được đức Thế Tôn chấp nhận. Tên gọi của các vị này đã được đức Thế Tôn chấp nhận rằng: “Vì vị (Tu-đà-hoàn) đi đến chừng ấy cảnh giới thì được gọi là Nhất chủng tử, đến chừng ấy (cảnh giới) thì là Gia-gia, đến chừng ấy (cảnh giới) thì là Thất lai tối đa.” Lại nữa, không có sự xác định chắc chắn rằng: “Vị này là Nhất chủng tử, vị này là Gia-gia, vị này là Thất lai tối đa.”

ကော ပန နေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ’’, ကေစိ ‘‘ဥပရိမ တယော မဂ္ဂါ’’, ကေစိ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ, ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အနုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာတိ ဝစနံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ. သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, တတော မန္ဒတရာယ ကောလံကောလော, တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ.

Lại nữa, cái gì xác định sự khác biệt này của họ? Lại nữa, một số trưởng lão nói rằng: “Nhân quá khứ xác định.” Một số nói: “Đạo đầu tiên.” Một số nói: “Ba đạo trên.” Một số nói: “Tuệ quán của ba đạo.” Trong đó, với quan điểm “nhân quá khứ xác định,” thì duyên y chỉ của đạo đầu tiên được xem là đã tạo ra, (nhưng) dẫn đến lời nói rằng “ba đạo trên sanh khởi không có duyên y chỉ.” Với quan điểm “đạo đầu tiên xác định,” dẫn đến sự vô ích của ba đạo trên. Với quan điểm “ba đạo trên xác định,” dẫn đến (kết luận) rằng “ba đạo trên sanh khởi ngay cả khi đạo đầu tiên chưa sanh khởi.” Lại nữa, quan điểm “tuệ quán của ba đạo xác định” là hợp lý. Vì nếu tuệ quán của ba đạo trên có năng lực mạnh, vị ấy được gọi là Nhất chủng tử; với (tuệ quán) yếu hơn thế, là Gia-gia; với (tuệ quán) yếu hơn thế nữa, là Thất lai tối đa.

ဧကစ္စော ဟိ သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟောတိ ဝဋ္ဋာဘိရတော ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ သန္ဒိဿတိ. အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ, ဝိသာခါ ဥပါသိကာ, စူဠရထမဟာရထာ ဒေဝပုတ္တာ, အနေကဝဏ္ဏော ဒေဝပုတ္တော, သက္ကော ဒေဝရာဇာ, နာဂဒတ္တော ဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေ ဟိ ဧတ္တကာ ဇနာ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယာ ဝဋ္ဋာဘိရတာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ဣမေ ဣဓ န ဂဟိတာ. န ကေဝလဉ္စိမေ, ယောပိ မနုဿေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယောပိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ အပရာပရံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေပိ ဣဓ န ဂဟိတာ. ကာလေန ဒေဝေ, ကာလေန မနုဿေ သံသရိတွာ ပန အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တောဝ ဣဓ ဂဟိတော. တသ္မာ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ ဣဒံ ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏသုက္ခဝိပဿကဿ နာမံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Thật vậy, có vị Dự lưu có khuynh hướng trong vòng luân hồi, thích thú trong vòng luân hồi, lang thang mãi trong vòng luân hồi, điều này được thấy rõ. Trưởng giả Cấp Cô Độc, nữ cư sĩ Visākhā, các thiên tử Cūḷaratha và Mahāratha, thiên tử Anekavaṇṇa, thiên chủ Sakka, thiên tử Nāgadatta – những vị này có khuynh hướng trong vòng luân hồi, thích thú trong vòng luân hồi, bắt đầu từ ban đầu, sau khi thanh lọc sáu cõi trời, trú ở cõi Sắc Cứu Cánh rồi sẽ nhập Vô dư Niết-bàn; những vị này không được kể ở đây. Không chỉ những vị này, mà cả vị nào sau khi luân hồi bảy lần chỉ trong cõi người rồi đắc quả A-la-hán, và vị nào sanh trong cõi trời, sau khi luân hồi liên tục bảy lần chỉ trong cõi trời rồi đắc quả A-la-hán, những vị này cũng không được kể ở đây. Trái lại, chỉ vị nào sau khi luân hồi khi ở cõi trời, khi ở cõi người rồi đắc quả A-la-hán mới được kể ở đây. Do đó, nên biết rằng danh từ 'Tối đa bảy lần' này được nói đến cho vị Tuệ quán thuần túy, người đã an trú trong cõi Dục và tái sanh lẫn lộn.

ဓမ္မာနုသာရီ သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဧတ္ထ ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တဿ ဒွေ ဓုရာနိ, ဒွေ သီသာနိ, ဒွေ အဘိနိဝေသာ – သဒ္ဓါဓုရံ, ပညာဓုရံ[Pg.272], သဒ္ဓါသီသံ, ပညာသီသံ, သဒ္ဓါဘိနိဝေသော, ပညာဘိနိဝေသောတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ‘‘သစေ သဒ္ဓါယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဧကေကော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ သဒ္ဓါဓုရေန ဒွါဒသ ဇနာ ဟောန္တိ.

Về câu 'Tùy pháp hành, Tùy tín hành', trong giáo pháp này, đối với người làm phát sanh pháp siêu thế, có hai gánh vác, hai đầu não, hai sự quyết tâm – đó là gánh vác đức tin, gánh vác trí tuệ; đầu não đức tin, đầu não trí tuệ; quyết tâm do đức tin, quyết tâm do trí tuệ. Trong đó, vị Tỳ khưu nào làm phát sanh đạo Dự lưu bằng cách lấy đức tin làm đầu với ý nghĩ: 'Nếu có thể làm phát sanh bằng đức tin, ta sẽ làm phát sanh đạo siêu thế', vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy tín hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành bậc Tín giải thoát, vị ấy có ba loại: Nhất chủng, Gia gia, và Tối đa bảy lần. Trong đó, mỗi loại lại đạt đến trạng thái bốn loại theo cách khổ hành đạo v.v... Như vậy, do gánh vác đức tin, có mười hai hạng người.

ယော ပန ‘‘သစေ ပညာယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေန ဒွါဒသဘေဒေါဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဒွေ မဂ္ဂဋ္ဌာ ဖလက္ခဏေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ ဟောန္တီတိ.

Còn vị nào làm phát sanh đạo Dự lưu bằng cách lấy trí tuệ làm đầu với ý nghĩ: 'Nếu có thể làm phát sanh bằng trí tuệ, ta sẽ làm phát sanh đạo siêu thế', vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy pháp hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành bậc Tuệ giải thoát, vị ấy cũng có mười hai loại với sự phân chia Nhất chủng v.v... Như vậy, có hai bậc Trú trong đạo, và trong sát-na quả, có hai mươi bốn vị Dự lưu.

တိပိဋကတိဿတ္ထေရော ကိရ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သောဓေဿာမီ’’တိ ပရတီရံ ဂတော. တံ ဧကော ကုဋုမ္ဗိကော စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာသိ, ထေရော အာဂမနကာလေ ‘‘ဂစ္ဆာမိ ဥပါသကာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဟံ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိက’’န္တိ. ‘‘န သက္ကာ, ဘန္တေ, မယာ ဂန္တုံ, ဘဒ္ဒန္တံ ပန နိဿာယ မယာ သာသနဿ ဂုဏော ဉာတော, တုမှာကံ ပရမ္မုခါ ကီဒိသံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမာမီ’’တိ? အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘ယော ဘိက္ခု စတုဝီသတိ သောတာပန္နေ ဒွါဒသ သကဒါဂါမီ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမီ ဒွါဒသ အရဟန္တေ ဒဿေတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာ ကထိတာတိ.

Nghe nói, Trưởng lão Tipiṭakatissa đã đi đến bờ bên kia (đảo Tích Lan) với ý nghĩ: 'Ta sẽ thanh lọc Tam tạng'. Một gia chủ đã hộ độ ngài bằng bốn món vật dụng. Khi đến lúc trở về, Trưởng lão nói: 'Này thiện tín, ta đi đây'. (Gia chủ hỏi:) 'Bạch ngài, ngài đi đâu ạ?'. (Trưởng lão đáp:) 'Đến chỗ các vị thầy và thầy tế độ của chúng tôi'. (Gia chủ thưa:) 'Bạch ngài, con không thể đi được, nhưng nhờ nương tựa ngài mà con đã biết được phẩm chất của giáo pháp. Khi vắng mặt ngài, chúng con nên đến gần vị Tỳ khưu như thế nào?'. Bấy giờ, Trưởng lão bảo vị ấy: 'Vị Tỳ khưu nào có thể thuyết pháp bằng cách chỉ ra hai mươi bốn vị Dự lưu, mười hai vị Nhất lai, bốn mươi tám vị Bất lai, và mười hai vị A-la-hán, thì nên phụng sự một vị Tỳ khưu như vậy'. Trong kinh này, tuệ quán được thuyết giảng.

၅-၁၀. သုဒ္ဓကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

5-10. Chú giải kinh Suddaka, v.v...

၄၉၅-၅၀၀. ပဉ္စမေ စက္ခု စ တံ စက္ခုဒွါရေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ စက္ခုန္ဒြိယံ. သောတိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမသုတ္တဉ္စေဝ ဆဋ္ဌာဒီနိ စ ပဉ္စာတိ ဆ သုတ္တာနိ စတုသစ္စဝသေန ကထိတာနီတိ.

495-500. Trong kinh thứ năm, đó là con mắt (cakkhu), và nó cũng là quyền (indriya) với ý nghĩa là quyền chủ, được gọi là sự làm chủ đối với các pháp sanh khởi ở nhãn môn; do đó gọi là nhãn quyền (cakkhundriya). Đối với nhĩ quyền v.v... cũng theo phương pháp này. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Trong phẩm này, kinh đầu tiên và năm kinh từ kinh thứ sáu trở đi, tức là sáu kinh, được thuyết giảng theo phương diện Tứ đế.

ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ တတိယော.

Phẩm Lục Căn, thứ ba.

၄. သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

4. Phẩm Lạc Căn

၁-၅. သုဒ္ဓိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-5. Chú giải kinh Suddhika, v.v...

၅၀၁-၅၀၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ [Pg.273] ပဌမေ သုခဉ္စ တံ သဟဇာတာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ သုခိန္ဒြိယံ. ဒုက္ခိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနေဝ, သောမနဿိန္ဒြိယံ ဌပေတွာ အရူပါဝစရံ သေသံ တေဘူမကံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ စတုဘူမကံ. ဒုတိယာဒီနိ စတ္တာရိ စတုသစ္စဝသေနေဝ ကထိတာနိ.

501-505. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, đó là lạc (sukha), và nó cũng là quyền (indriya) với ý nghĩa là quyền chủ, được gọi là sự làm chủ đối với các pháp đồng sanh; do đó gọi là lạc quyền (sukhindriya). Đối với khổ quyền v.v... cũng theo phương pháp này. Ở đây, lạc quyền, khổ quyền, và ưu quyền chỉ thuộc cõi Dục; hỷ quyền, ngoại trừ cõi Vô sắc, thuộc ba cõi còn lại; xả quyền thuộc cả bốn cõi. Bốn kinh từ kinh thứ hai trở đi được thuyết giảng theo phương diện Tứ đế.

၆. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Phân Tích Thứ Nhất

၅၀၆. ဆဋ္ဌေ ကာယိကန္တိ ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ. သုခန္တိ အယမဿ သရူပနိဒ္ဒေသော. သာတန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, မဓုရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသမ္ဖဿဇန္တိ ကာယသမ္ဖဿတော ဇာတံ. သုခံ သာတန္တိ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝေဒယိတန္တိ အယမဿ သဗ္ဗဝေဒနာသာဓာရဏော အညဓမ္မဝိသိဋ္ဌော သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန စက္ခာဒယော စတ္တာရော ပသာဒကာယေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ကာယိကန္တိ ဝုတ္တံ. ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ ပန အဒုက္ခမသုခံ နာမ နတ္ထိ.

506. Trong kinh thứ sáu, 'thuộc thân' (kāyikaṃ) nghĩa là có thân tịnh sắc làm vật nương. 'Lạc' (sukhaṃ) là sự chỉ rõ tự tướng của nó. 'Dễ chịu' (sātaṃ) là từ đồng nghĩa của nó, có nghĩa là 'ngọt ngào'. 'Sanh do thân xúc' (kāyasamphassajaṃ) nghĩa là sanh từ thân xúc. 'Lạc, dễ chịu' (sukhaṃ sātaṃ) cũng theo phương pháp đã nói. 'Cảm thọ' (vedayitaṃ) là sự chỉ rõ tự tánh của nó, chung cho tất cả các thọ và khác biệt với các pháp khác. Theo phương pháp này, ý nghĩa của các từ còn lại cũng nên được hiểu. Về câu 'thuộc thân hay thuộc tâm', ở đây, bốn [quyền] nhãn v.v... lấy bốn thân tịnh sắc làm vật nương, do sanh khởi nên được gọi là 'thuộc thân'. Tuy nhiên, không có cái gọi là bất khổ bất lạc thọ có thân tịnh sắc làm vật nương.

၉. ကဋ္ဌောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Ví Dụ Khúc Gỗ

၅၀၉. နဝမေ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနန္တိ ဒွိန္နံ အရဏီနံ. သံဃဋ္ဋနသမောဓာနာတိ သံဃဋ္ဋနေန စေဝ သမောဓာနေန စ. ဥသ္မာတိ ဥသုမာကာရော. တေဇောတိ အဂ္ဂိဓူမော. ဧတ္ထ စ အဓရာရဏီ ဝိယ ဝတ္ထာရမ္မဏံ, ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ ဖဿော, သံဃဋ္ဋော ဝိယ ဖဿသံဃဋ္ဋနံ, အဂ္ဂိ ဝိယ ဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဝါ ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ, ဖဿော အဓရာရဏီ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

509. Trong kinh thứ chín, 'của hai khúc gỗ' (dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ) nghĩa là của hai thanh củi cọ xát (araṇī). 'Sự cọ xát và kết hợp' (saṅghaṭṭanasamodhāna) nghĩa là do sự cọ xát và do sự kết hợp. 'Hơi nóng' (usmā) là trạng thái nóng. 'Lửa' (tejo) là khói lửa. Ở đây, nên hiểu vật và đối tượng giống như thanh củi dưới, xúc giống như thanh củi trên, sự va chạm của xúc giống như sự cọ xát, và thọ giống như lửa. Hoặc, nên hiểu vật và đối tượng giống như thanh củi trên, và xúc giống như thanh củi dưới.

၁၀. ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Trái Ngược Tuần Tự

၅၁၀. ဒသမံ ယထာဓမ္မရသေန ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တမ္ပိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ သေသသုတ္တာနိ ဝိယ အဒေသိတတ္တာ ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိမိတ္တန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ပစ္စယဝေဝစနာနေဝ. ဒုက္ခိန္ဒြိယဉ္စ ပဇာနာတီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေနေဝ ပဇာနာတိ. ဒုက္ခိန္ဒြိယသမုဒယန္တိ ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓဿ မင်္ကုလေန [Pg.274] ဝါ ဒဋ္ဌဿ ပစ္စတ္ထရဏေ ဝါ ဝလိယာ ဖုဋ္ဌဿ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဧတဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ.

510. Kinh thứ mười, mặc dù được thuyết giảng theo thứ tự theo hương vị của pháp, nhưng trong Phân Tích về Quyền này, vì không được thuyết giảng giống như các kinh khác, nên được biết là kinh không theo thứ tự. Trong đó, tất cả các từ như 'nimittaṃ' v.v... chỉ là đồng nghĩa của 'duyên'. (Cụm từ) 'vị ấy tuệ tri khổ quyền' có nghĩa là vị ấy tuệ tri theo phương diện khổ đế. (Cụm từ) 'sự tập khởi của khổ quyền' có nghĩa là: đối với người bị gai đâm, hoặc bị rệp cắn, hoặc bị nếp gấp của tấm trải giường chạm vào, thân thức tương ưng với khổ sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'Đó là sự tập khởi của quyền này'.

ပရတော ဒေါမနဿိန္ဒြိယသမုဒယန္တိအာဒီသုပိ တေသံ တေသံ ကာရဏဝသေနေဝ သမုဒယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝါ ဟိ သင်္ခါရာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝိနာသေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တေသံ ဝိနာသံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝရသယနေ နိပန္နဿ ဟတ္ထပါဒသမ္ဗာဟနတာလဝဏ္ဋဝါတာဒိသမ္ဖဿေန သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဖဿံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပန သတ္တသင်္ခါရာနံ မနာပါနံ ပဋိလာဘဝသေန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပဋိလာဘံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. မဇ္ဈတ္တာကာရေန ပန ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တသင်္ခါရေသု မဇ္ဈတ္တာကာရံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ.

Về sau, trong các (cụm từ) như 'sự tập khởi của ưu quyền' v.v..., sự tập khởi nên được hiểu là chỉ do năng lực của nguyên nhân của mỗi quyền ấy. Thật vậy, do sự hủy hoại của các pháp hữu vi như y bát v.v... hoặc của các chúng sanh như đệ tử cùng ở v.v..., ưu quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'sự hủy hoại của chúng là sự tập khởi của quyền ấy'. Đối với người sau khi ăn món ăn ngon, nằm trên giường tốt, do sự xúc chạm như được xoa bóp tay chân, được quạt bằng quạt lá cọ v.v..., lạc quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'sự xúc chạm ấy là sự tập khởi của quyền ấy'. Lại nữa, do năng lực của việc đạt được các chúng sanh và pháp hữu vi khả ý thuộc loại đã nói, hỷ quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'việc đạt được ấy là sự tập khởi của quyền ấy'. Lại nữa, xả quyền sanh khởi với thái độ trung lập, vị ấy tuệ tri rằng: 'thái độ trung lập đối với các chúng sanh và pháp hữu vi ấy là sự tập khởi của quyền ấy'.

ကတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတိ, ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသု ပန အယံ ဧကတောဝ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဒုက္ခိန္ဒြိယဉှိ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပစာရက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ ပဟီနံ ဟောတိ, ဒေါမနဿာဒီနိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ အတိသယနိရောဓတ္တာ အယံ ဈာနေသုယေဝ နိရောဓော ဝုတ္တော. အတိသယနိရောဓော ဟိ တေသံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု, န နိရောဓောယေဝ, နိရောဓောယေဝ ပန ဥပစာရက္ခဏေ, နာတိသယနိရောဓော. တထာ ဟိ နာနာဝဇ္ဇနေ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရေ နိရုဒ္ဓဿာပိ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ ဍံသမကသာဒိသမ္ဖဿေန ဝါ ဝိသမာသနုပတာပေန ဝါ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ အန္တောအပ္ပနာယံ. ဥပစာရေ ဝါ နိရုဒ္ဓမ္ပေတံ န သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ. အန္တောအပ္ပနာယံ ပန ပီတိဖရဏေန သဗ္ဗော ကာယော သုခေါက္ကန္တော ဟောတိ, သုခေါက္ကန္တကာယဿ စ သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ပဋိပက္ခေန ဝိဟတတ္တာ. နာနာဝဇ္ဇနေယေဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ယသ္မာ ဧတံ ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယေပိ ကာယကိလမထေ စိတ္တုပဃာတေ စ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝေ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတ္ထ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရဘာဝေ, အပ္ပဟီနာ ဧဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ဝိတက္ကဝိစာရာတိ တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ. န တွေဝ ဒုတိယဇ္ဈာနေ ပဟီနပစ္စယတ္တာ. တထာ တတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သုခိန္ဒြိယဿ ပီတိသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဖုဋ္ဌကာယဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ တတိယဇ္ဈာနေ. တတိယဇ္ဈာနေ ဟိ သုခဿ ပစ္စယဘူတာ [Pg.275] ပီတိ သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓါ. တထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သောမနဿိန္ဒြိယဿ အာသန္နတ္တာ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဥပေက္ခာယ အဘာဝေန သမ္မာ အနတိက္ကန္တတ္တာ စ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ. တသ္မာ ‘‘ဧတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အပရိသေသဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

Về (câu hỏi) 'Khổ quyền đã sanh khởi ở đâu được đoạn diệt không còn dư tàn?' và trong các (đoạn kinh) như 'Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu ly dục...' v.v..., đây là lời quyết đoán chỉ một lần – Thật vậy, khổ quyền được đoạn diệt, được từ bỏ ngay trong sát-na cận hành của sơ thiền, còn ưu quyền v.v... (được từ bỏ) trong (sát-na cận hành) của nhị thiền v.v... Mặc dù là vậy, do sự đoạn diệt một cách vượt trội của chúng, sự đoạn diệt này được nói là (xảy ra) ngay trong các tầng thiền. Thật vậy, sự đoạn diệt một cách vượt trội của chúng là ở trong sơ thiền v.v..., chứ không phải chỉ là sự đoạn diệt. Lại nữa, ở sát-na cận hành chỉ là sự đoạn diệt, không phải là sự đoạn diệt một cách vượt trội. Thật vậy, trong cận hành của sơ thiền có sự hướng tâm khác nhau, mặc dù khổ quyền đã được đoạn diệt, nó vẫn có thể sanh khởi do sự xúc chạm của muỗi, ruồi v.v... hoặc do sự khó chịu vì tư thế không thoải mái, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) bên trong định an chỉ. Hoặc, mặc dù được đoạn diệt trong cận hành, khổ quyền này không được đoạn diệt hoàn toàn vì đối nghịch pháp chưa bị trấn áp. Lại nữa, bên trong định an chỉ, do sự biến mãn của hỷ, toàn thân trở nên thấm nhuần bởi lạc, và đối với người có thân thấm nhuần bởi lạc, khổ quyền được đoạn diệt hoàn toàn vì đối nghịch pháp đã bị trấn áp. Và trong cận hành của nhị thiền có sự hướng tâm khác nhau, mặc dù ưu quyền đã được từ bỏ, nhưng vì ưu quyền này sanh khởi khi có sự mệt mỏi của thân và sự tổn hại của tâm ngay cả khi có tầm và tứ làm duyên, nên nó không sanh khởi khi không có tầm và tứ. Lại nữa, ở đâu nó sanh khởi, ở đó có sự hiện hữu của tầm và tứ, và trong cận hành của nhị thiền, tầm và tứ chưa được từ bỏ, do đó sự sanh khởi của nó có thể xảy ra ở đó. Nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong nhị thiền, vì duyên (của nó) đã được từ bỏ. Tương tự, trong cận hành của tam thiền, mặc dù lạc quyền đã được từ bỏ, nó vẫn có thể sanh khởi đối với người có thân được thấm nhuần bởi sắc vi tế do hỷ sanh, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong tam thiền. Thật vậy, trong tam thiền, hỷ, vốn là duyên của lạc, đã được đoạn diệt hoàn toàn. Tương tự, trong cận hành của tứ thiền, mặc dù hỷ quyền đã được từ bỏ, nó vẫn có thể sanh khởi do sự gần gũi, do không có xả đã đạt đến an chỉ, và do chưa vượt qua một cách chánh đáng, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong tứ thiền. Do đó, (cụm từ) 'khổ quyền đã sanh khởi ở đây được đoạn diệt không còn dư tàn' và việc sử dụng từ 'không còn dư tàn' đã được thực hiện ở những chỗ tương ứng.

ယံ ပနေတ္ထ တဒတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အလာဘီ သမာနော ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ, လာဘီ သမာနော သမာပဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ဒွီသုပိ သုတ္တေသု သမ္မသနဝါရောဝ ကထိတောတိ.

Về lời đã được nói ở đây: 'hướng tâm đến mục đích ấy', trong đó, ý nghĩa nên được hiểu như vầy: là người chưa đắc (thiền), vị ấy hướng tâm với mục đích làm cho (thiền) sanh khởi; là người đã đắc (thiền), vị ấy hướng tâm với mục đích nhập (thiền). Trong cả hai kinh này, chỉ có chương quán sát được thuyết giảng.

သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

Phẩm Lạc Quyền, thứ tư.

၅. ဇရာဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Già

၁. ဇရာဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải Kinh Có Pháp Già

၅၁၁. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပစ္ဆာတပေတိ ပါသာဒစ္ဆာယာယ ပုရတ္ထိမဒိသံ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ပါသာဒဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ အာတပေါ ဟောတိ, တသ္မိံ ဌာနေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနောတိ ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿပိ ဥပါဒိန္နကသရီရေ ဥဏှကာလေ ဥဏှံ ဟောတိ, သီတကာလေ သီတံ, အယဉ္စ ဟိမပါတသီတသမယော. တသ္မာ မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ သူရိယရသ္မီဟိ ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနော နိသီဒိ.

1. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, (từ) 'pacchātape' có nghĩa là: vì bóng của ngôi lầu che khuất hướng đông, ánh nắng có ở phía tây của ngôi lầu, (Ngài) ngồi trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn ở nơi đó. (Cụm từ) 'sưởi ấm lưng' (có nghĩa là): vì đối với thân chấp thủ của bậc Chánh Đẳng Giác, khi thời tiết nóng thì (thân) nóng, khi thời tiết lạnh thì (thân) lạnh, và đây là mùa lạnh có sương rơi. Do đó, sau khi kéo đại y xuống, Ngài đã ngồi sưởi ấm lưng dưới ánh nắng mặt trời.

ကိံ ပန ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ သူရိယရသ္မိ အန္တော ပဝိသိတုံ သက္ကောတီတိ? န သက္ကောတိ. ဧဝံ သန္တေ ကိံ တာပေတီတိ? ရသ္မိတေဇံ. ယထေဝ ဟိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ ပရိမဏ္ဍလာယ ဆာယာယ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နဿ ကိဉ္စာပိ သူရိယရသ္မိယော သရီရံ န ဖုသန္တိ, သဗ္ဗဒိသာသု ပန တေဇော ဖရတိ, အဂ္ဂိဇာလာဟိ ပရိက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သူရိယရသ္မီသု ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ အန္တော ပဝိသိတုံ အသက္ကုဏန္တီသုပိ သတ္ထာ တေဇံ တာပေန္တော နိသိန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

511. Lại nữa, phải chăng ánh sáng mặt trời có thể lấn át hào quang của Đức Phật để đi vào bên trong? Không thể. Nếu vậy, (Ngài) sưởi ấm cái gì? (Ngài sưởi) hơi nóng của ánh sáng. Thật vậy, cũng như đối với người ngồi dưới gốc cây vào lúc giữa trưa khi bóng cây tròn đều, mặc dù ánh nắng mặt trời không chạm vào thân, nhưng hơi nóng lan tỏa khắp mọi hướng, giống như bị bao quanh bởi ngọn lửa; cũng vậy, nên hiểu rằng mặc dù ánh sáng mặt trời không thể lấn át hào quang của Đức Phật để đi vào bên trong, Bậc Đạo Sư đã ngồi sưởi ấm hơi nóng.

အနောမဇ္ဇန္တောတိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏဝသေန အနုမဇ္ဇန္တော. အစ္ဆရိယံ ဘန္တေတိ ထေရော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ နိသိန္နဿ ဒွိန္နံ [Pg.276] အံသကူဋာနံ အန္တရေ သုဝဏ္ဏာဝဋ္ဋံ ဝိယ ကေသဂ္ဂပ္ပမာဏံ ဝလိယာဝဋ္ဋံ ဒိသွာ – ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ သရီရေ ဇရာ ပညာယတီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဇရံ ဂရဟန္တော ဧဝမာဟ. ဂရဟနစ္ဆရိယံ နာမ ကိရေတံ.

Anomajjanto có nghĩa là: đang xoa bóp bằng cách thực hiện việc xoa bóp ở lưng. Acchariyaṃ bhante có nghĩa là: Trưởng lão, sau khi cởi đại y khỏi lưng của Đức Thế Tôn đang ngồi, đã thấy một nếp nhăn tròn có kích thước bằng đầu sợi tóc ở giữa hai xương vai, giống như một đường khắc trên tấm vàng, và sanh lòng chấn động rằng: “Sự già nua được nhận thấy ngay cả trên một thân thể như thế này!”, rồi muốn quở trách sự già nên đã nói như vậy. Đây quả thật được gọi là sự kỳ diệu (mang tính) quở trách.

န စေဝံ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော တာဝ ပရိသုဒ္ဓေါတိ ယထာ ပကတိယာ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိသုဒ္ဓေါ, န ဧဝမေတရဟီတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တထာဂတဿ ဟိ ဒဟရကာလေ သင်္ကုသတသမဗ္ဘာဟတံ ဥသဘစမ္မံ ဝိယ ဝိဟတဝလိကော ကာယော ဟောတိ, တသ္မိံ ဌပိတော ဟတ္ထော ဘဿတေဝ, န သန္တိဋ္ဌတိ, တေလပုဉ္ဆနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. မဟလ္လကကာလေ ပန သိရာဇာလာ မိလာယန္တိ, သန္ဓိပဗ္ဗာနိ သိထိလာနိ ဟောန္တိ, မံသံ အဋ္ဌိတော မုစ္စိတွာ သိထိလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဩလမ္ဗတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဧဝရူပံ န ဟောတိ. အညေသံ အပါကဋံ, သန္တိကာဝစရတ္တာ အာနန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho có nghĩa là: muốn chỉ rõ rằng “bây giờ màu da của Đức Thế Tôn không còn trong sạch như màu da vốn có” nên đã nói như vậy. Thật vậy, vào thời trẻ của Như Lai, thân không có nếp nhăn, giống như tấm da bò đực được kéo căng bằng hàng trăm cái cọc; bàn tay đặt trên thân ấy chỉ trượt đi, không đứng yên, giống như được thoa dầu. Nhưng vào lúc tuổi già, đối với các chúng sanh bình thường khác, mạng lưới gân bị héo úa, các khớp xương trở nên lỏng lẻo, thịt rời khỏi xương, trở nên nhão và chảy xệ ở chỗ này chỗ kia. Nhưng đối với các vị Phật thì không có tình trạng như vậy. (Điều này) không rõ ràng đối với những người khác, chỉ rõ ràng đối với Trưởng lão Ānanda do ngài thường xuyên ở gần, vì vậy ngài đã nói như vậy.

သိထိလာနိ စ ဂတ္တာနီတိ အညေသံ မုခေ အံသကူဋန္တရေဟိ တေသု တေသု ဌာနေသု ဝလိယော သန္တိဋ္ဌန္တိ, သတ္ထု ပနေတံ နတ္ထိ, ထေရော စ ဒွိန္နံ အံသကူဋာနံ အန္တရေ ဝလိယာဝဋ္ဋကံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ. သဗ္ဗာနိ ဝလိယဇာတာနီတိ ဣဒမ္ပိ အတ္တနော ပါကဋဝသေန ဧဝမာဟ – သတ္ထု ပန အညေသံ ဝိယ ဝလိယော နာမ နတ္ထိ. ပုရတော ပဗ္ဘာရော စ ကာယောတိ သတ္ထာ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, ဒေဝနဂရေ သမုဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယဿ ကာယော ဥဇုကမေဝ ဥဂ္ဂတော. မဟလ္လကကာလေ ပန ကာယော ပုရတော ဝင်္ကော ဟောတိ, သွာယံ အညေသံ အပါကဋော, သန္တိကာဝစရတ္တာ ပန ထေရဿေဝ ပါကဋော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဒိဿတိ စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တန္တိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ န စက္ခုဝိညေယျာနိ. ယတော ပန ပကတိယာ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော, ဣဒါနိ န တထာ ပရိသုဒ္ဓေါ, အံသကူဋန္တရေ ဝလိ ပညာယတိ, ဗြဟ္မုဇုကာယော ပုရတော ဝင်္ကော, ဣမိနာဝ ကာရဏေန စက္ခာဒီနဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ နယဂ္ဂါဟတော ဧဝမာဟ. ဓီ တံ ဇမ္မိ ဇရေ အတ္ထူတိ လာမကေ ဇရေ ဓီ တံ တုယှံ ဟောတု, ဓိက္ကာရော တံ ဖုသတု. ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝေါ.

Sithilāni ca gattāni có nghĩa là: đối với những người khác, các nếp nhăn hiện rõ trên mặt, giữa các xương vai và ở những nơi khác, nhưng đối với Bậc Đạo Sư thì không có điều này; và Trưởng lão, sau khi thấy một nếp nhăn nhỏ ở giữa hai xương vai, đã nói như vậy. Sabbāni valiyajātāni: ngài cũng nói câu này theo sự rõ ràng đối với mình – nhưng đối với Bậc Đạo Sư, không có cái gọi là nếp nhăn (rõ ràng) như những người khác. Purato pabbhāro ca kāyo có nghĩa là: Bậc Đạo Sư có thân thẳng như Phạm thiên; thân của ngài vươn lên thẳng tắp giống như cổng vàng được dựng lên ở thành trời. Nhưng vào lúc tuổi già, thân hơi cong về phía trước; điều này không rõ ràng đối với những người khác, nhưng do thường xuyên ở gần nên chỉ rõ ràng đối với Trưởng lão, vì vậy ngài đã nói như vậy. Dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ có nghĩa là: các căn vốn không thể biết được bằng mắt. Nhưng vì màu da vốn trong sạch, bây giờ không còn trong sạch như vậy, nếp nhăn được nhận thấy ở giữa các xương vai, thân thẳng như Phạm thiên đã hơi cong về phía trước, chính vì lý do này mà các căn như mắt v.v. cũng phải có sự thay đổi; như vậy, ngài đã nói theo cách suy luận. Dhī taṃ jammi jare atthūti có nghĩa là: hỡi sự già hèn hạ, đáng khinh thay ngươi, sự quở trách hãy đến với ngươi. Bimbaṃ có nghĩa là tự thể (thân thể).

၂. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Uṇṇābhabrāhmaṇa.

၅၁၂. ဒုတိယေ [Pg.277] ဂေါစရဝိသယန္တိ ဂေါစရဘူတံ ဝိသယံ. အညမညဿာတိ စက္ခု သောတဿ, သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကံ ဧကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတိ. သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ – ‘‘ဣင်္ဃ တွံ တာဝ နံ ဝဝတ္ထပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ‘ကိန္နာမေတံ အာရမ္မဏ’’’န္တိ. စက္ခုဝိညာဏံ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘အရေ, အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဝဿသတသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ, တံ အာဟရ, စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ, အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ – ယဒိ ဝါ နီလံ, ယဒိ ဝါ ပီတကံ. န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော, မယှမေဝေသော ဝိသယော’’တိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတာနိ အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ.

512. Trong kinh thứ hai, gocaravisayaṃ có nghĩa là đối tượng là cảnh giới hành xứ. Aññamaññassa có nghĩa là: mắt đối với tai, hay tai đối với mắt, như vậy, một (căn) không thể cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của một (căn) khác. Thật vậy, nếu gom lại đối tượng sắc có các loại như xanh v.v. rồi đưa đến nhĩ căn và nói: “Này ngươi, hãy xác định, hãy làm rõ đối tượng này tên là gì?”. Nhãn thức, dù không có miệng, cũng sẽ nói theo bản chất của nó như sau: “Hỡi kẻ mù quáng ngu si, dù có chạy quanh tìm kiếm suốt trăm năm, ngàn năm, hay trăm ngàn năm, ngoài ta ra, ngươi sẽ tìm thấy ở đâu kẻ có thể biết được nó? Hãy mang nó đến đây, hãy đưa nó đến gần nhãn tịnh sắc, ta sẽ biết đối tượng này – dù là xanh hay là vàng. Thật vậy, đây không phải là đối tượng của kẻ khác, đây chính là đối tượng của ta”. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này. Như vậy, chúng được gọi là không cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của nhau.

ကိံ ပဋိသရဏန္တိ ဧတေသံ ကိံ ပဋိသရဏံ, ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. မနော ပဋိသရဏန္တိ ဇဝနမနော ပဋိသရဏံ. မနောဝ နေသန္တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနောဝ ဧတေသံ ဂေါစရဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘောတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပဒဿနမတ္တမေဝ, ဧတ္ထ ရဇ္ဇနံ ဝါ ဒုဿနံ ဝါ မုယှနံ ဝါ နတ္ထိ. ဧကသ္မိံ ပန ဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

Kiṃ paṭisaraṇaṃ có nghĩa là: nơi nương tựa của chúng là gì, chúng nương tựa vào đâu? – hỏi như vậy. Mano paṭisaraṇaṃ có nghĩa là: tâm tốc hành là nơi nương tựa. Manova nesaṃ có nghĩa là: chính tâm tốc hành (javana) ở ý môn và ngũ môn cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của chúng bằng cách tham ái, v.v. Thật vậy, nhãn thức chỉ đơn thuần là thấy sắc; ở đây không có sự tham ái, sân hận, hay si mê. Nhưng ở một môn, tâm tốc hành tham ái, hoặc sân hận, hoặc si mê. Ở nhĩ thức v.v. cũng theo phương pháp này.

တတြာယံ ဥပမာ – ပဉ္စ ကိရ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ရာဇာနံ သေဝိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဧကသ္မိံ ပဉ္စကုလိကေ ဂါမေ ပရိတ္တကံ အာယံ လဘိံသု. တေသံ တတ္ထ မစ္ဆဘာဂေါ မံသဘာဂေါ, အဒ္ဒုကဟာပဏော ဝါ ယောတ္တကဟာပဏော ဝါ မာသကဟာပဏော ဝါ အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ သောဠသကဟာပဏော ဝါ စတုသဋ္ဌိကဟာပဏော ဝါ ဒဏ္ဍောတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ ပါပုဏာတိ, သတဝတ္ထုကံ ပဉ္စသတဝတ္ထုကံ သဟဿဝတ္ထုကံ မဟာဗလိံ ရာဇာဝ ဂဏှာတိ.

Ở đây có ví dụ này: nghe nói có năm vị quan thu thuế nhỏ, sau khi phục vụ vua, đã nhận được một cách khó khăn, vất vả một khoản thu nhập nhỏ trong một ngôi làng chỉ có năm gia đình. Ở đó, phần cá, phần thịt của họ, hoặc nửa kahāpaṇa, hoặc một phần tư kahāpaṇa, hoặc một māsaka, hoặc tám kahāpaṇa, hoặc mười sáu kahāpaṇa, hoặc sáu mươi bốn kahāpaṇa, và tiền phạt cũng chỉ đạt đến chừng đó. Khoản thuế lớn trị giá một trăm, năm trăm, một ngàn thì chỉ có vua thu nhận.

တတ္ထ ပဉ္စကုလိကဂါမာ ဝိယ ပဉ္စပသာဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ပဉ္စ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ဝိယ ပဉ္စဝိညာဏာနိ; ရာဇာ ဝိယ ဇဝနံ, ဒုဗ္ဗလဘောဇကာနံ ပရိတ္တကအာယပါပုဏနံ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပဒဿနာဒိမတ္တံ, ရဇ္ဇနာဒိ ပန ဧတေသု နတ္ထိ[Pg.278]. ရညော မဟာဗလိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ တေသု ဒွါရေသု ဇဝနဿ ရဇ္ဇနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတ္ထ မနောတိ ကုသလာကုသလဇဝနံ ဝုတ္တံ.

Trong ví dụ đó, nên hiểu năm tịnh sắc giống như ngôi làng có năm gia đình; nên hiểu năm thức giống như năm vị quan thu thuế nhỏ; nên hiểu tâm tốc hành giống như vua. Nên hiểu việc nhãn thức v.v. chỉ đơn thuần thấy sắc v.v. giống như việc các vị quan thu thuế nhỏ nhận được thu nhập nhỏ; nhưng sự tham ái v.v. không có ở trong chúng. Nên biết sự tham ái v.v. của tâm tốc hành ở các môn đó giống như việc vua thu nhận khoản thuế lớn. Như vậy, ở đây, mano được nói là tâm tốc hành thiện và bất thiện.

သတိ ပဋိသရဏန္တိ မဂ္ဂသတိ ပဋိသရဏံ. ဇဝနမနော ဟိ မဂ္ဂသတိံ ပဋိသရတိ. ဝိမုတ္တီတိ ဖလဝိမုတ္တိ. ပဋိသရဏန္တိ ဖလဝိမုတ္တိယာ နိဗ္ဗာနံ ပဋိသရဏံ. တဉှိ သာ ပဋိသရတိ. နာသက္ခိ ပဉှဿ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှဿ ပရိစ္ဆေဒံ ပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, အပ္ပဋိသရဏံ ဓမ္မံ ‘‘သပ္ပဋိသရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိသရဏံ, န ကိဉ္စိ ပဋိသရတိ. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. နိဗ္ဗာနပရာယဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာ ဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ.

Sati paṭisaraṇanti (Niệm là nơi nương tựa) có nghĩa là đạo niệm là nơi nương tựa. Javanamano hi maggasatiṃ paṭisarati (Vì tâm tốc hành nương tựa vào đạo niệm). Vimuttīti (Giải thoát) là quả giải thoát. Paṭisaraṇanti (Nơi nương tựa) có nghĩa là đối với quả giải thoát, Niết-bàn là nơi nương tựa. Tañhi sā paṭisarati (Vì quả giải thoát ấy nương tựa vào Niết-bàn đó). Nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetunti (Không thể nắm bắt được giới hạn của câu hỏi) có nghĩa là không thể nắm bắt được sự phân định, mức độ của câu hỏi; đã hỏi về pháp không có nơi nương tựa như là "có nơi nương tựa". Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭisaraṇaṃ, na kiñci paṭisarati (Niết-bàn này được gọi là không có nơi nương tựa, không nương tựa vào bất cứ điều gì). Nibbānogadhanti (Thâm nhập vào Niết-bàn) có nghĩa là đi vào bên trong Niết-bàn, đã đi vào Niết-bàn. Brahmacariyanti (Phạm hạnh) là đạo phạm hạnh. Nibbānaparāyaṇanti (Có Niết-bàn là đích đến) có nghĩa là Niết-bàn là nơi đến tối hậu, là đích đến tối hậu của phạm hạnh ấy, không đi xa hơn nữa. Nibbānapariyosānanti (Có Niết-bàn là cứu cánh) có nghĩa là Niết-bàn là sự kết thúc, là sự chấm dứt của phạm hạnh ấy.

မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာတိ မဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓါ ဝုစ္စတိ. ဣမမှိ စေ, ဘိက္ခဝေ, သမယေတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ဈာနအနာဂါမိတံ. တသ္မိဉှိ သမယေ ဗြာဟ္မဏဿ ပဌမမဂ္ဂေန ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီနာနိ, ပဌမဇ္ဈာနေန ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိ ဈာနအနာဂါမိဋ္ဌာနေ ဌိတော. သော အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ. သစေ ပနဿ ပုတ္တဒါရံ အနုသာသန္တဿ ကမ္မန္တေ ဝိစာရေန္တဿ ဈာနံ နဿတိ, နဋ္ဌေ ဈာနေ ဂတိ အနိဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အနဋ္ဌေ ပန နိဗဒ္ဓါတိ ဣမံ ဈာနအနာဂါမိတံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ.

Mūlajātā patiṭṭhitāti (Sinh ra từ gốc rễ, được thiết lập) được nói đến là tín phát sinh do đạo. Imamhi ce, bhikkhave, samayeti (Này các Tỳ khưu, nếu vào lúc này), Ngài nói điều này nhắm đến điều gì? (Ngài nói) nhắm đến trạng thái Bất lai do thiền. Tasmiñhi samaye (Vì vào lúc ấy), đối với vị Bà-la-môn, năm tâm bất thiện đã được đoạn trừ bởi sơ đạo, và năm triền cái (đã được đoạn trừ) bởi sơ thiền, do đó vị ấy đứng ở địa vị Bất lai do thiền. Vị ấy, không bị suy thoái thiền, sau khi mệnh chung, sẽ Bát-niết-bàn ngay tại nơi đó. Tuy nhiên, nếu thiền của vị ấy bị mất đi trong khi đang giáo huấn vợ con, trong khi đang quán xét công việc, khi thiền đã mất, cảnh giới (tái sanh) không được xác định; nhưng khi (thiền) không mất, (cảnh giới) được xác định. Nhắm đến trạng thái Bất lai do thiền này mà Ngài đã nói như vậy.

၃. သာကေတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Sāketa.

၅၁၃. တတိယေ အဉ္ဇနဝနေတိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ ရုက္ခာနံ ရောပိတဝနေ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, တံ သဒ္ဓါဗလန္တိ တဉှိ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, အဿဒ္ဓိယေ အကမ္ပနေန သဒ္ဓါဗလံ. ဣတရေသံ ပဂ္ဂဟဥပဋ္ဌာနအဝိက္ခေပပဇာနနလက္ခဏေသု ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဘာဝေါ, ကောသဇ္ဇမုဋ္ဌသစ္စဝိက္ခေပါဝိဇ္ဇာသု အကမ္ပနေန ဗလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေဝ ခေါတိ တဿာ နဒိယာ ဧကသောတံ ဝိယ သဒ္ဓါဝီရိယသတိသမာဓိပညာဝသေန ဧတေသံ နိန္နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒွေ သောတာနိ ဝိယ ဣန္ဒဋ္ဌအကမ္ပနဋ္ဌေဟိ ဣန္ဒြိယဗလဝသေန နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

513. Trong kinh thứ ba, añjanavaneti (trong rừng Añjana) có nghĩa là trong khu rừng được trồng những cây có hoa màu như thuốc xức mắt. Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ, taṃ saddhābalanti (Này các Tỳ khưu, cái gì là tín quyền, cái đó là tín lực) có nghĩa là: vì tín ấy có đặc tính quyết đoán, nên do ý nghĩa làm chủ mà được gọi là tín quyền; do không bị lay động bởi sự vô tín, nên được gọi là tín lực. Đối với các pháp còn lại (tấn, niệm, định, tuệ), nên hiểu rằng trạng thái quyền là do ý nghĩa làm chủ trong các đặc tính sách tấn, hiện khởi, không tán loạn, và nhận biết; và trạng thái lực là do không bị lay động bởi sự lười biếng, thất niệm, tán loạn, và vô minh. Evameva khoti (Cũng vậy), nên hiểu rằng do năng lực của tín, tấn, niệm, định, tuệ, chúng không có sự khác biệt, giống như một dòng chảy của con sông kia. Nên hiểu rằng do năng lực của quyền và lực, với ý nghĩa làm chủ và ý nghĩa không lay động, chúng có sự khác biệt, giống như hai dòng chảy.

၄. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Pubbakoṭṭhaka.

၅၁၄. စတုတ္ထေ [Pg.279] အမတောဂဓန္တိ အမတဗ္ဘန္တရံ. အမတပရာယဏန္တိ အမတနိဗ္ဗတ္တိကံ. အမတပရိယောသာနန္တိ အမတနိဋ္ဌံ. သာဓု သာဓူတိ ထေရဿ ဗျာကရဏံ ပသံသန္တော သာဓုကာရံ ဒေတိ.

514. Trong kinh thứ tư, amatogadhanti (thâm nhập vào bất tử) có nghĩa là đi vào bên trong bất tử. Amataparāyaṇanti (có bất tử là đích đến) có nghĩa là có Niết-bàn bất tử là nơi phát sinh. Amatapariyosānanti (có bất tử là cứu cánh) có nghĩa là có Niết-bàn bất tử là sự kết thúc. Sādhu sādhūti (Lành thay, lành thay), (Đức Phật) tán thán lời giải đáp của vị trưởng lão và ban lời tán dương.

၅. ပဌမပုဗ္ဗာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Pubbārāma thứ nhất.

၅၁၅. ပဉ္စမေ တဒနွယာတိ တံ အနုဂစ္ဆမာနာ, အနုဝတ္တမာနာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ အာဒိံ ကတွာ ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု ဖလိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ.

515. Trong kinh thứ năm, tadanvayāti có nghĩa là đi theo, thuận theo tuệ ấy. Bắt đầu từ kinh Pubbakoṭṭhaka, trong sáu kinh theo thứ tự, chỉ có các quả quyền được Đức Thế Tôn thuyết giảng.

၁၀. အာပဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Āpaṇa.

၅၂၀. ဒသမေ ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာတိ ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂါ. ယေ မေ ပုဗ္ဗေ သုတာဝ အဟေသုန္တိ ယေ ဓမ္မာ မယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ကထေန္တာနံယေဝ သုတာ အဟေသုံ. ကာယေန စ ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန စ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿာမီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿာမိ. ယာ ဟိဿ, ဘန္တေ, သဒ္ဓါတိ အယံ ကတရသဒ္ဓါ? စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမ္ပယုတ္တာ သဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာဝ, အယံ ပန ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ. သမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ ဟိ မိဿကာ, ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ လောကိယာဝ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

520. Trong kinh thứ mười, ime kho te dhammāti (đây là những pháp ấy) là ba đạo ở bậc trên cùng với tuệ quán. Ye me pubbe sutāva ahesunti (những pháp mà trước đây tôi chỉ mới nghe) có nghĩa là những pháp mà trước đây tôi đã nghe từ những người nói rằng: "Có A-la-hán quả quyền". Kāyena ca phusitvāti (và đã chứng nghiệm bằng thân) có nghĩa là đã chứng nghiệm và đạt được bằng danh thân. Paññāya ca ativijjha passāmīti (và đã thâm nhập, thấy rõ bằng trí tuệ) có nghĩa là đã thâm nhập và thấy rõ bằng trí tuệ phản khán. Yā hissa, bhante, saddhāti (Bạch ngài, tín ấy) - tín này là tín nào? Tín tương ưng với bốn quyền (tấn, niệm, định, tuệ) đã được nói ở dưới, còn tín này là tín phản khán. Vì tín tương ưng là hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế), tín phản khán chỉ là hiệp thế. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ဇရာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

Phẩm Già, thứ năm.

၆. သူကရခတဝဂ္ဂေါ

6. Phẩm Hang Heo Rừng.

၁. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Sāla.

၅၂၁. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သူရေနာတိ သူရဘာဝေန. ဗောဓာယာတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ.

521. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, sūrenāti (bởi người dũng cảm) có nghĩa là do trạng thái dũng cảm. Bodhāyāti (để giác ngộ) có nghĩa là để liễu tri.

၂. မလ္လိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Mallika.

၅၂၂. ဒုတိယေ [Pg.280] မလ္လေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ မိဿကာနိ, အရိယဉာဏံ လောကုတ္တရံ. တမ္ပိ ပန စတုက္ကိန္ဒြိယနိဿိတံ ကတွာ မိဿကန္တိ ဘာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

522. Trong kinh thứ hai, mallesūti (ở xứ Mallā) có nghĩa là ở xứ có tên như vậy. Trong kinh này, bốn quyền là hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế), thánh trí là siêu thế. Tuy nhiên, cũng có thể phân chia rằng (tuệ quyền) ấy cũng là hỗn hợp, bằng cách xem nó nương tựa vào bốn quyền kia.

၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Sekha.

၅၂၃. တတိယေ န ဟေဝ ခေါ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ န နာမကာယေန ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ, ဖုသိတုံ ပဋိလဘိတုံ န သက္ကောတိ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ပန ‘‘ဥပရိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. အသေခဘူမိယံ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ပညာယာတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. န ကုဟိဉ္စိ ကိသ္မိဉ္စီတိ ဒွေပိ အညမညဝေဝစနာနေဝ, ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, ဆ လောကိကာနိ ဝဋ္ဋနိဿိတာနေဝ ကထိတာနိ.

523. Trong kinh thứ ba, na heva kho kāyena phusitvā viharatīti (không sống chứng nghiệm bằng thân) có nghĩa là không sống sau khi đã chứng nghiệm, đã đạt được bằng danh thân; không thể chứng nghiệm, không thể đạt được (do các quyền chưa thuần thục). Paññāya ca ativijjha passatīti (và thâm nhập, thấy rõ bằng trí tuệ) có nghĩa là, tuy nhiên, bằng trí tuệ phản khán, vị ấy biết rằng: "Ở bậc trên có A-la-hán quả quyền". Asekhabhūmiyaṃ phusitvā viharatīti (sống chứng nghiệm ở bậc Vô học) có nghĩa là sống sau khi đã đạt được. Paññāyāti (bằng trí tuệ) có nghĩa là bằng trí tuệ phản khán, vị ấy biết rằng: "Có A-la-hán quả quyền". Na kuhiñci kismiñcīti (không ở đâu, không đối với ai), cả hai từ này đều là đồng nghĩa của nhau, có nghĩa là họ sẽ không sanh khởi trong bất kỳ cảnh giới nào. Trong kinh này, năm quyền là siêu thế, sáu (căn) là hiệp thế, được nói là nương tựa vào vòng luân hồi.

၄-၅. ပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

Chú giải kinh Pada, v.v... (4-5).

၅၂၄-၅၂၅. စတုတ္ထေ ယာနိ ကာနိစိ ပဒါနိ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယာနိ ကာနိစိ ဓမ္မပဒါနိ, ယေ ကေစိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ, ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနမေဝ.

524-525. Trong kinh thứ tư, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattantīti (bất kỳ pháp cú nào đưa đến giác ngộ) có nghĩa là bất kỳ pháp cú nào, bất kỳ phần pháp nào, đều đưa đến sự liễu tri. Kinh thứ năm đã rõ ràng.

၆-၇. ပတိဋ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

Chú giải kinh Patiṭṭhita, v.v... (6-7).

၅၂၆-၅၂၇. ဆဋ္ဌေ စိတ္တံ ရက္ခတိ အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသူတိ တေဘူမကဓမ္မေ အာရဗ္ဘ အာသဝုပ္ပတ္တိံ ဝါရေန္တော အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရက္ခတိ နာမ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

526-527. Trong kinh thứ sáu, cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesūti (hộ trì tâm đối với các pháp hữu lậu và các pháp là đối tượng của lậu hoặc) có nghĩa là, lấy các pháp trong ba cõi làm đối tượng, vị ấy ngăn chặn sự phát sinh của lậu hoặc, được gọi là hộ trì tâm khỏi các pháp là lậu hoặc và các pháp là đối tượng của lậu hoặc. Kinh thứ bảy đã rõ ràng.

၈. သူကရခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Sūkarakhata.

၅၂၈. အဋ္ဌမေ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတလေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပံသု ဓောတာ, ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော [Pg.281] အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတသုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မံ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလိကာယ သန္ထရိတံ ပရိဝေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ, လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အာရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပရမနိပစ္စကာရန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, ပရမနိပစ္စကာရီ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနော ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမန္တိ အရဟတ္တံ. သပ္ပတိဿောတိ သဇေဋ္ဌကော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

528. Trong kinh thứ tám, (cụm từ) sūkarakhatāyaṃ có nghĩa là trong hang heo rừng đào. Tương truyền, vào thời đức Phật Kassapa, hang động ấy đã bị chôn vùi dưới lòng đất do mặt đất dâng lên trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Rồi một ngày nọ, một con heo rừng đã đào đất gần mép mái của hang động ấy. Khi trời mưa, đất bị cuốn trôi đi, và mép mái của hang động đã lộ ra. Một người đi rừng nhìn thấy và nghĩ rằng: “Trước đây, nơi này hẳn đã được các bậc giới đức sử dụng, ta sẽ sửa sang lại nó.” (Nghĩ vậy), người ấy dọn sạch đất xung quanh, làm vệ sinh hang động, dựng hàng rào quanh cốc, lắp cửa chính và cửa sổ, hoàn tất tốt đẹp công việc trát vữa và vẽ tranh, trải cát giống như tấm bạc, tạo thành một khuôn viên, sắp đặt giường ghế, rồi dâng cúng cho đức Thế Tôn để Ngài ngự lại. Hang động ấy sâu, phải đi xuống rồi đi lên. Điều này được nói ra là nhắm đến hang động ấy. (Cụm từ) paramanipaccakāraṃ là danh từ trung tính chỉ hành động. Điều này có nghĩa là: “hành xử, có thái độ hết sức khiêm cung.” (Cụm từ) anuttaraṃ yogakkhemaṃ có nghĩa là quả A-la-hán. (Cụm từ) sappatisso có nghĩa là có sự tôn kính bậc trưởng thượng. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

သူကရခတဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

Phẩm Hang Heo Rừng Đào, phẩm thứ sáu.

၇. ဗောဓိပက္ခိယဝဂ္ဂေါ

7. Phẩm Pháp Trợ Bồ Đề

၅၃၁-၆၅၀. သတ္တမဝဂ္ဂေ သတ္တ ဖလာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, တေသံ ဟေဋ္ဌာ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ မိဿကာနိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပရဉ္စ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong phẩm thứ bảy, có bảy quả là phần chuẩn bị. Bên dưới chúng, bắt đầu với hai quả, là các quả hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế). Phần còn lại ở đây và sau đây, tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng.

ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Tương Ưng Căn đã hoàn tất.

၅. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Phần Chú Giải Tương Ưng Chánh Cần

၆၅၁-၇၀၄. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တေ သကလေပိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ.

Trong toàn bộ Tương Ưng Chánh Cần, chỉ có tuệ minh sát thuộc phần chuẩn bị được thuyết giảng.

သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Tương Ưng Chánh Cần đã hoàn tất.

၆. ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Phần Chú Giải Tương Ưng Lực

၇၀၅-၈၁၂. ဗလသံယုတ္တေ ဗလာနိ မိဿကာနေဝ ကထိတာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong Tương Ưng Lực, các lực được thuyết giảng chỉ là loại hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần Chú Giải Tương Ưng Lực đã hoàn tất.

၇. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ

7. Tương Ưng Như Ý Túc

၁. စာပါလဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Cāpāla

၁. အပါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú Giải Kinh Bờ Kia

၈၁၃. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဿ [Pg.282] ပဌမေ ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ. သမန္နာဂတန္တိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပေတံ. ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၁ အာဒယော) အာဂတောဝ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃.၆၉ အာဒယော) ပနဿ အတ္ထော ဒီပိတော. တထာ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တေသု စေဝ ဣဓ စ ဧကပရိစ္ဆေဒေါဝ.

813. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Như Ý Túc, định phát sinh do nương vào dục được gọi là dục định (chandasamādhi). Các hành là chủ yếu được gọi là tinh cần hành (padhānasaṅkhārā). (Cụm từ) samannāgataṃ có nghĩa là được trang bị các pháp ấy. Nền tảng của thần thông (iddhiyā pādaṃ), hoặc nền tảng là thần thông (iddhibhūtaṃ vā pādaṃ), nên được gọi là như ý túc (iddhipādaṃ). Đối với các phần còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết đã được trình bày trong Phân Tích Như Ý Túc (Iddhipādavibhaṅga). Hơn nữa, ý nghĩa của nó đã được làm sáng tỏ trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Tương tự, trong các Tương Ưng Đạo, Tương Ưng Giác Chi, Tương Ưng Niệm Xứ và ở đây, (cách giải thích) chỉ có một chương duy nhất.

၅. ဣဒ္ဓိပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú Giải Kinh Dấu Hiệu Thần Thông

၈၁၇. ပဉ္စမေ ဣဒ္ဓိပဒေသန္တိ တယော စ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ.

817. Trong kinh thứ năm, (cụm từ) iddhipadesaṃ có nghĩa là ba đạo và ba quả.

၆. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú Giải Kinh Toàn Hảo

၈၁၈. ဆဋ္ဌေ သမတ္တံ ဣဒ္ဓိန္တိ အရဟတ္တဖလမေဝ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပန နဝသုပိ သုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋပါဒကာ ဧဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ.

818. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) samattaṃ iddhiṃ chỉ có nghĩa là quả A-la-hán. Hơn nữa, bắt đầu từ đầu, trong cả chín bài kinh, các như ý túc được thuyết giảng đều là nền tảng cho sự thoát ly (siêu thế).

၁၀. စေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú Giải Kinh Tháp Miếu

၈၂၂. ဒသမေ နိသီဒနန္တိ စမ္မခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒေနံ စေတိယန္တိ ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ. ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ. ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ. ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ. ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ. သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ.

822. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) nisīdanaṃ được hiểu là một tấm da. (Cụm từ) Udenaṃ cetiyaṃ được gọi là ngôi tịnh xá được xây dựng tại nơi thờ dạ xoa Udena. Đối với các nơi như Gotamaka cũng theo phương pháp tương tự. Bhāvitā nghĩa là đã được tu tập phát triển. Bahulīkatā nghĩa là đã được thực hành nhiều lần. Yānīkatā nghĩa là đã được làm như cỗ xe đã thắng yên. Vatthukatā nghĩa là đã được làm như nền tảng, với ý nghĩa là nơi nương tựa. Anuṭṭhitā nghĩa là đã được thiết lập vững chắc. Paricitā nghĩa là đã được tích lũy, tu tập phát triển tốt đẹp khắp mọi nơi. Susamāraddhā nghĩa là đã được khéo khởi sự.

ဣတိ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေန္တော တထာဂတဿ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ [Pg.283] အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော တိဋ္ဌေယျ. ကပ္ပာဝသေသံ ဝါတိ ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ ဝုတ္တဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ. ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေသိ, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသ ဒသ မာသေပိ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ.

Sau khi nói một cách không xác định như vậy, để chỉ rõ lại một cách xác định, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng tathāgatassa kho. Ở đây, kappaṃ có nghĩa là một kiếp tuổi thọ; vào mỗi thời kỳ, tuổi thọ của con người là bao nhiêu, Ngài có thể sống trọn vẹn tuổi thọ đó. Kappāvasesaṃ vā có nghĩa là hơn một trăm năm đã được nói đến trong câu appaṃ vā bhiyyo. Tuy nhiên, trưởng lão Mahāsīva nói rằng: “Chư Phật không có lời nói khoác lác vô căn cứ. Giống như Ngài đã ngăn chặn cơn đau đớn đến chết phát sinh ở làng Veḷuva trong mười tháng, cũng vậy, bằng cách nhập định ấy nhiều lần, Ngài có thể ngăn chặn (cái chết) trong mười tháng mỗi lần và có thể sống trọn cả hiền kiếp này.”

ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပတွာဝ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု စ မဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု ဧကကေန ခါဏုကေန ဝိယ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရိတေန ဝါ, တတော – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ န ဌိတောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော ပန န ရုစ္စတိ, ‘‘အာယုကပ္ပော’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယံ နိယမိတံ.

Vậy tại sao Ngài không ở lại? Thân do nghiệp tạo này bị chi phối bởi sự gãy răng, v.v. Chư Phật thường nhập Niết-bàn trong phần thứ năm của tuổi thọ, khi vẫn còn được nhiều người yêu mến và quý trọng, trước khi đạt đến tình trạng gãy răng, v.v. Hơn nữa, khi các đại thinh văn, những vị giác ngộ theo sau đức Phật, đã nhập Niết-bàn, Ngài sẽ phải ở lại một mình như một gốc cây, hoặc với đoàn tùy tùng là các sa-di trẻ tuổi. Khi đó, người ta có thể chê bai rằng: “Ôi, hội chúng của chư Phật!”, do đó Ngài không ở lại. Mặc dù đã nói như vậy, quan điểm đó không được chấp nhận. Chỉ có câu āyukappo này mới được xác định trong Chú giải.

ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ, ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော. မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ. သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ, သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ, တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ, တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ, တေ ဝိသညီ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရဿ ပနေသ မုခေ ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ? ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ, တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဇာနန္တောယေဝ ဘဂဝါ ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယကံ အာမန္တေသီတိ. ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ, တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ.

Trong câu ‘Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto’, từ ‘taṃ’ chỉ là một hư từ. Ý nghĩa là: Giống như một phàm phu nào đó khác có tâm bị Ma vương ám ảnh, xâm chiếm, không thể thấu triệt được, cũng vậy, (Trưởng lão) đã không thể thấu triệt được. Bởi vì, đối với người nào mà mười hai tưởng điên đảo chưa được đoạn trừ hoàn toàn, Ma vương ám ảnh tâm của người ấy. Và Trưởng lão có bốn tưởng điên đảo chưa được đoạn trừ, do đó Ma vương đã ám ảnh tâm của vị ấy. Vậy khi thực hiện việc ám ảnh tâm, nó làm gì? Nó cho thấy sắc cảnh đáng sợ, hoặc cho nghe thanh cảnh đáng sợ. Do đó, các chúng sanh sau khi thấy hoặc nghe điều ấy, buông bỏ chánh niệm, há hốc miệng, nó đưa tay vào miệng của họ và bóp nát trái tim, họ trở nên bất tỉnh và đứng sững. Nhưng làm sao nó có thể đưa tay vào miệng của Trưởng lão được? Tuy nhiên, nó cho thấy cảnh đáng sợ, và sau khi thấy cảnh đó, Trưởng lão đã không thấu hiểu được tướng và quang tướng. Đức Thế Tôn, dù biết rõ, tại sao lại ngỏ lời đến lần thứ ba? (Là) để về sau, khi được thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ lại,” (Ngài có thể) làm cho nỗi sầu muộn vơi đi bằng cách đổ lỗi rằng: “Đó chính là lỗi lầm của ông, đó chính là sai sót của ông.”

မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော. ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သော ဟိ ပါပဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ပါပိမာ’’တိ [Pg.284] ဝုစ္စတိ. ကဏှော, အန္တကော, နမုစိ, ပမတ္တဗန္ဓူတိပိ တဿေဝ နာမာနိ. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတော သမ္ဗောဓိပတ္တိယာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိမဏ္ဍံယေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ကိံ ဝေါ လောကဝိစရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ယထာ အဇ္ဇ, ဧဝမေဝ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု, သုဂတော,’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ စဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိမာဟ.

Trong câu ‘Māro pāpimā’, vì nó giết hại chúng sanh bằng cách xúi giục họ vào điều bất lợi, nên gọi là Māra. ‘Pāpimā’ là một từ đồng nghĩa của chính nó. Bởi vì nó có các pháp ác, nên được gọi là ‘Pāpimā’. Kaṇha, Antaka, Namuci, Pamattabandhu cũng là những tên gọi của nó. Về câu ‘Bhāsitā kho panesā’, bởi vì chính nó (Ma vương), vào tuần lễ thứ tám sau khi Đức Thế Tôn chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã đến ngay tại Bồ-đề đoàn và nói: “Bạch Thế Tôn, mục đích mà Ngài đã viên mãn các pháp ba-la-mật, mục đích ấy đã được Ngài thành tựu, toàn giác trí đã được thấu triệt. Ngài còn cần gì đến việc đi lại trong thế gian nữa?”. Sau khi nói vậy, giống như hôm nay, nó đã thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, nay xin Thế Tôn hãy nhập Niết-bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Niết-bàn.” Và Đức Thế Tôn đã từ chối lời thỉnh cầu của nó bằng cách nói những lời bắt đầu bằng “Này, Ta sẽ chưa...”. Nhắm đến điều đó, (Trưởng lão Ānanda) đã nói câu bắt đầu bằng “Bạch Thế Tôn, lời này quả thật đã được nói...”.

တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ မဂ္ဂဝသေန ဗျတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာ. တထာ ဝိသာရဒါ. ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တဒေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. အထ ဝါ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ, ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဓမ္မာနံယေဝ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ. သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ. အနုဓမ္မစာရိနောတိ အနုဓမ္မစရဏသီလာ. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ. အာစိက္ခိဿန္တီတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ယာဝ နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တိ.

Trong đó, ‘viyattā’ (thông thái) có nghĩa là thông thạo nhờ vào đạo. Cũng vậy, (họ) ‘vinītā’ (được huấn luyện). Tương tự, (họ) ‘visāradā’ (tự tin). ‘Bahussutā’ (đa văn) có nghĩa là những vị này có sự nghe nhiều về phương diện Tam Tạng. Họ ghi nhớ chính pháp ấy, nên gọi là ‘dhammadharā’ (những người trì pháp). Hoặc là, họ vừa là người đa văn về pháp học, vừa là người đa văn về pháp hành, và vì ghi nhớ cả pháp học và pháp hành nên gọi là ‘dhammadharā’; ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ‘Dhammānudhammappaṭipannā’ (hành trì pháp và tùy pháp) có nghĩa là họ thực hành pháp minh sát, là pháp tương ứng với thánh pháp. ‘Sāmīcippaṭipannā’ (hành trì đúng đắn) có nghĩa là họ thực hành con đường thích hợp. ‘Anudhammacārino’ (sống thuận theo pháp) có nghĩa là họ có giới hạnh sống thuận theo pháp. ‘Sakaṃ ācariyakaṃ’ (học thuyết của thầy mình) có nghĩa là học thuyết của vị thầy của mình. Các từ bắt đầu bằng ‘ācikkhissanti’ (sẽ tuyên bố) đều là từ đồng nghĩa với nhau. ‘Sahadhammena’ (cùng với chánh pháp) có nghĩa là bằng lời nói có nhân, có duyên. ‘Sappāṭihāriyaṃ’ (cùng với thần thông) có nghĩa là họ sẽ thuyết pháp cho đến khi (người nghe) đạt được sự giải thoát.

ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနဿာဒဝသေန. ဖီတန္တိ ဝုဍ္ဎိပတ္တံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတဝသေန. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ မဟာဇနာဘိသမယဝသေန. ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရေန ပုထုလဘာဝပတ္တံ. ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ, ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ အတ္ထိ, သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

‘Brahmacariyaṃ’ (phạm hạnh) là toàn bộ phạm hạnh trong giáo pháp, được bao gồm trong ba học giới. ‘Iddhaṃ’ (thịnh vượng) có nghĩa là thành tựu, nhờ vào sự hưởng vị thiền. ‘Phītaṃ’ (phồn vinh) có nghĩa là đạt đến sự tăng trưởng, giống như cây sala nở hoa khắp nơi, nhờ vào sự thành tựu các thắng trí. ‘Vitthārikaṃ’ (lan rộng) có nghĩa là được phổ biến, nhờ vào việc được thiết lập ở các phương hướng khác nhau. ‘Bāhujaññaṃ’ (được nhiều người biết đến) có nghĩa là được nhiều người biết và thấu triệt, nhờ vào sự chứng ngộ của đại chúng. ‘Puthubhūtaṃ’ (trở nên rộng lớn) có nghĩa là đạt đến trạng thái rộng lớn về mọi phương diện. Như thế nào? Ý nghĩa là: được chư thiên và loài người tuyên thuyết một cách tốt đẹp, trong chừng mực có bao nhiêu chư thiên và loài người thuộc dòng dõi bậc trí, thì được tất cả họ tuyên thuyết một cách tốt đẹp.

အပ္ပောဿုက္ကောတိ နိရာလယော. တွဉှိ ပါပိမ အဋ္ဌမသတ္တာဟတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော’’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ, အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ, မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ဝါယာမံ ကရောဟီတိ ဝဒတိ.

‘Appossukko’ (ít bận tâm) có nghĩa là không còn luyến ái. (Đức Phật nói:) “Này Ác ma, quả thật ngươi, kể từ tuần lễ thứ tám, đã đi lang thang kêu gào: ‘Bạch Thế Tôn, nay xin Thế Tôn hãy nhập Niết-bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Niết-bàn.’ Kể từ hôm nay, ngươi hãy hết nhiệt tâm đi, đừng cố gắng vì sự nhập Niết-bàn của Ta nữa.”

သတော [Pg.285] သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇိ ပဇဟိ. တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ, တေမာသမတ္တမေဝ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩဿဇီ’’တိ. ဥဿဇီတိပိ ပါဌော. မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝိကမ္ပော. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော. ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော ဖလိံသု, ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ, အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု, ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

Về câu ‘Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji’ (Chánh niệm tỉnh giác, xả bỏ hành về tuổi thọ), (có nghĩa là) sau khi thiết lập vững chắc chánh niệm, xác định bằng trí tuệ, Ngài đã buông bỏ, từ bỏ hành về tuổi thọ. Ở đây, Đức Thế Tôn không xả bỏ hành về tuổi thọ như người ta ném một cục đất bằng tay, mà Ngài chỉ nhập quả định trong khoảng ba tháng, rồi khởi lên tâm rằng: “Sau đó, Ta sẽ không nhập (quả định) nữa.” Nhắm đến điều đó, câu ‘ossaji’ (đã xả bỏ) được nói đến. Cũng có bản đọc là ‘ussaji’. ‘Mahābhūmicālo’ (đại địa chấn) là một trận động đất lớn. Khi ấy, nghe nói mười ngàn thế giới đã rung chuyển. ‘Bhiṃsanako’ (kinh khiếp) là gây ra sự sợ hãi. Về câu ‘Devadundubhiyo ca phaliṃsu’ (và trống trời vang lên), có nghĩa là: trống trời đã vang lên, trời sấm vang (sấm khan), chớp trái mùa lóe lên, mưa trong khoảnh khắc đã rơi xuống.

ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? ကောစိ နာမ ဝဒေယျ ‘‘ဘဂဝါ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓိတွာ – ‘ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ, ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ’တိ ဥပဒ္ဒုတော ဘယေန အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ. တဿောကာသော မာ ဟောတူတိ. ဘီတဿ ဟိ ဥဒါနံ နာမ နတ္ထီတိ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနေသိ.

Về câu ‘Udānaṃ udānesi’ (thốt lên lời cảm hứng), tại sao Ngài lại thốt lên lời cảm hứng? Một người nào đó có thể nói rằng: “Đức Thế Tôn, bị quấy rầy bởi (Ma vương) theo sau mãi, (nói rằng) ‘Bạch Thế Tôn, xin hãy nhập Niết-bàn, bạch Thế Tôn, xin hãy nhập Niết-bàn,’ đã xả bỏ hành về tuổi thọ vì sợ hãi.” (Ngài thốt lên lời cảm hứng) để không có cơ hội cho người đó (nói như vậy). Bởi vì người sợ hãi thì không có cái gọi là lời cảm hứng, (nên) Ngài đã thốt lên lời cảm hứng được phát ra do xung lực của hỷ.

တတ္ထ သဗ္ဗေသံ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ. ကိံ တံ? ကာမာဝစရကမ္မံ. န တုလံ, န ဝါ တုလံ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ အတ္ထီတိ အတုလံ. ကိံ တံ? မဟဂ္ဂတကမ္မံ. အထ ဝါ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရဉ္စ တုလံ, အရူပါဝစရံ အတုလံ. အပ္ပဝိပါကံ တုလံ, ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ. သမ္ဘဝန္တိ သမ္ဘဝဟေတုဘူတံ, ပိဏ္ဍကာရကံ ရာသိကာရကန္တိ အတ္ထော. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ပုနဗ္ဘဝဿ သင်္ခါရံ. အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော. အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ အဘိန္ဒိ. အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ ဇာတကိလေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ ဘဝါဘိသင်္ခဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ, သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီတိ.

Ở đây, do là trạng thái hiển nhiên đối với tất cả chúng sanh, kể cả loài chó, loài dã can, v.v... nên được cân lường, được xác định, gọi là ‘tulaṃ’ (hữu lượng). Cái đó là gì? Là nghiệp cõi Dục. ‘Na tulaṃ’ (không phải hữu lượng), hoặc không có nghiệp thế gian nào khác tương đương với nó, nên gọi là ‘atulaṃ’ (vô lượng). Cái đó là gì? Là nghiệp đáo đại. Hoặc là, nghiệp cõi Dục và nghiệp cõi Sắc là ‘tulaṃ’ (hữu lượng), nghiệp cõi Vô Sắc là ‘atulaṃ’ (vô lượng). Nghiệp có quả nhỏ là ‘tulaṃ’ (hữu lượng), nghiệp có quả lớn là ‘atulaṃ’ (vô lượng). ‘Sambhavaṃ’ (sự sanh khởi) có nghĩa là nguyên nhân của sự sanh khởi, là cái làm cho tụ lại, làm cho tích tập. ‘Bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) là hành cho sự tái sanh. ‘Avassaji’ (đã từ bỏ) là đã xả ly. ‘Muni’ (bậc Mâu-ni) là bậc Mâu-ni Phật. ‘Ajjhattarato’ (vui thích nội tâm) là vui thích trong tự nội tâm của mình. ‘Samāhito’ (định tĩnh) là định tĩnh bằng cận hành định và an chỉ định. ‘Abhindi kavacamiva’ (phá vỡ như áo giáp) là đã phá vỡ như áo giáp. ‘Attasambhavaṃ’ (tự sanh) là phiền não sanh khởi trong tự thân. Điều này được nói như sau: Vị ấy đã từ bỏ nghiệp thế gian, được gọi là ‘tula’ (hữu lượng) và ‘atula’ (vô lượng), vốn được đặt tên là ‘sambhavaṃ’ (sự sanh khởi) vì có quả, và ‘bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) vì là điều kiện cho hữu, và vị ấy, với sự vui thích nội tâm và định tĩnh, đã phá vỡ phiền não tự sanh, giống như một đại dũng sĩ trên chiến trường phá vỡ áo giáp.

အထ ဝါ တုလန္တိ တုလေန္တော တီရေန္တော. အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ဘဝဉ္စ. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကမ္မံ. အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, ပဉ္စန္နံ [Pg.286] ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တုလယန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ နိဗ္ဗာနေ စာနိသံသံ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရံ ‘‘ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေန ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကထံ? အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ. သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော, သမထဝသေန သမာဟိတောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ သမထဝိပဿနာဗလေန ကဝစမိဝ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ, အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ အတ္တသမ္ဘဝန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာတံ အဘိန္ဒိ. ကိလေသာဘာဝေန စ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနေန ကမ္မံ ဇဟိ. ပဟီနကိလေသဿ ဘယံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အဘီတောဝ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ. အဘီတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Hoặc là, ‘tulaṃ’ (cân lường) là đang cân nhắc, đang phán xét. ‘Atulañca sambhavañca’ (vô lượng và sự sanh khởi) là Niết-bàn và hữu. ‘Bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) là nghiệp đưa đến hữu. ‘Avassaji muni’ (bậc Mâu-ni đã từ bỏ) có nghĩa là: Bậc Mâu-ni Phật, trong khi cân nhắc theo phương pháp như “năm uẩn là vô thường, sự diệt của năm uẩn là Niết-bàn, là thường hằng”, v.v..., sau khi thấy sự nguy hại trong hữu và lợi ích trong Niết-bàn, đã từ bỏ hành của hữu ấy, vốn là gốc rễ của các uẩn, bằng Thánh đạo có khả năng làm cho nghiệp đoạn tận, như đã được nói: “đưa đến sự đoạn tận của nghiệp”. Bằng cách nào? “Với sự vui thích nội tâm, với sự định tĩnh, đã phá vỡ sự tự sanh như phá áo giáp”. Vị ấy, do nhờ tuệ quán (vipassanā) nên ‘ajjhattarato’ (vui thích nội tâm), do nhờ chỉ (samatha) nên ‘samāhito’ (định tĩnh). Như vậy, bắt đầu từ giai đoạn đầu, với sức mạnh của chỉ và quán, vị ấy đã phá vỡ toàn bộ các loại phiền não, vốn bao trùm lấy tự thể như áo giáp, và được gọi là ‘attasambhavaṃ’ (tự sanh) vì sanh khởi trong tự thân. Và do không còn phiền não, nghiệp không còn tái tục nên được gọi là đã từ bỏ. Như vậy, vị ấy đã đoạn trừ nghiệp bằng cách đoạn trừ phiền não. Đối với người đã đoạn trừ phiền não thì không có sự sợ hãi. Do đó, không sợ hãi, Ngài đã xả bỏ hành của tuổi thọ. Cần phải hiểu rằng Ngài đã thốt lên lời cảm hứng để biểu thị trạng thái không sợ hãi.

စာပါလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Cāpāla là phẩm thứ nhất.

၂. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Pāsādakampana (Chấn Động Lâu Đài).

၁-၂. ပုဗ္ဗသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú giải về phần đầu của kinh trước.

၈၂၃-၈၂၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ န စ အတိလီနောတိအာဒီနိ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆအဘိညာပါဒကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, တထာ ဒုတိယေ စ.

823-824. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, các câu như ‘na ca atilīno’ (không quá thụ động), v.v... sẽ được làm rõ ở phần sau. Trong kinh này, các thần túc làm nền tảng cho sáu thắng trí được thuyết giảng, và cũng tương tự như vậy trong kinh thứ hai.

၃. ဆန္ဒသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Dục Định.

၈၂၅. တတိယေ ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ. နိဿာယာတိ နိဿယံ ကတွာ, အဓိပတိံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပဓာနသင်္ခါရာတိ ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ, စတုကိစ္စသာဓကသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ အယဉ္စ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ဆန္ဒော ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ဆန္ဒသမာဓိ ဆန္ဒေန စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ပဓာနသင်္ခါရာပိ ဆန္ဒေန စေဝ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ သမန္နာဂတာ. တသ္မာ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဧကတော ကတွာ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ ဝုတ္တံ. ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၇) ပန ‘‘ယော တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော တိအာဒိနာ နယေန [Pg.287] ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ သေသအရူပိနော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဝုတ္တာ.

825. Trong kinh thứ ba, ‘chandaṃ’ (dục) là dục muốn hành động. ‘Nissāya’ (nương tựa) có nghĩa là đã làm cho thành nơi nương tựa, đã làm cho thành chủ đạo. ‘Padhānasaṅkhārā’ (tinh cần hành) là các hành chính yếu; đây là danh từ chỉ cho tinh tấn chánh cần (sammappadhānavīriya) hoàn thành bốn phận sự. Như vậy, trong các câu ‘chando’ (dục), v.v..., dục được đi kèm với dục định và tinh cần hành; dục định được đi kèm với dục và tinh cần hành; và tinh cần hành cũng được đi kèm với dục và dục định. Do đó, sau khi hợp nhất tất cả các pháp ấy lại, điều này được nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, đây được gọi là thần túc đi kèm với dục định và tinh cần hành”. Tuy nhiên, trong Phân Tích về Thần Túc (Iddhipādavibhaṅga, Vibh. 437), theo phương pháp bắt đầu bằng câu “uẩn thọ nào của người như vậy...”, các pháp vô sắc còn lại đi kèm với các pháp này được gọi là thần túc.

အပိစ ဣမေပိ တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ. ကထံ? ဆန္ဒဉှိ ဘာဝယတော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, သမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. သမာဓိံ ဘာဝေန္တဿ သမာဓိ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒပ္ပဓာနသင်္ခါရာ သမာဓိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ. ပဓာနသင်္ခါရေ ဘာဝေန္တဿ ပဓာနသင်္ခါရာ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒသမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဟိ ဧကသ္မိံ ဣဇ္ဈမာနေ သေသာပိ ဣဇ္ဈန္တိယေဝ.

Hơn nữa, ba pháp này vừa là thần thông (iddhi) vừa là nền tảng của thần thông (iddhipāda). Bằng cách nào? Khi một người tu tập dục (chanda), dục được gọi là thần thông; định và tinh cần hành được gọi là nền tảng của thần thông dục (chandiddhipāda). Khi một người tu tập định (samādhi), định được gọi là thần thông; dục và tinh cần hành được gọi là nền tảng của thần thông định (samādhiddhipāda). Khi một người tu tập tinh cần hành (padhānasaṅkhāra), tinh cần hành được gọi là thần thông; dục và định được gọi là nền tảng của thần thông tinh cần hành (padhānasaṅkhāriddhipāda). Bởi vì, trong các pháp tương ưng, khi một pháp thành tựu thì các pháp còn lại cũng thành tựu.

အပိစ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေနာပိ ဧတေသံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရိကမ္မသမ္ပယုတ္တာ ဆန္ဒာဒယော ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. ဧတေနုပါယေန ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ, ဣဒ္ဓိဝိဓံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နယော နေတဗ္ဗော. သေသိဒ္ဓိပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

Hơn nữa, cũng cần phải hiểu rằng các pháp này là nền tảng của thần thông (iddhipāda) theo nghĩa là giai đoạn chuẩn bị cho các pháp tương ứng ấy. Sơ thiền được gọi là thần thông (iddhi); dục, v.v..., tương ưng với sự chuẩn bị trong giai đoạn đầu cho sơ thiền, được gọi là nền tảng của thần thông (iddhipāda). Theo phương pháp này, nguyên tắc cần được áp dụng cho đến phi tưởng phi phi tưởng xứ; từ các loại thần thông cho đến thiên nhãn thông; từ đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo A-la-hán. Phương pháp này cũng tương tự đối với các thần túc còn lại.

ကေစိ ပန ‘‘အနိဗ္ဗတ္တော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ တေသံ ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထာယ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဝါရော နာမ အာဂတော –

Tuy nhiên, một số người nói rằng: “Dục chưa được phát triển là thần túc”. Ở đây, để bác bỏ quan điểm của họ, trong A-tỳ-đàm có một đoạn gọi là Uttaracūḷavāra (Thượng Yếu Đoạn) được nêu ra –

‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ – ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ, စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ. တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိကံ အပစယဂါမိံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယ ပဌမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဒုက္ခာပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ, ယော တသ္မိံ သမယေ ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာ ကတ္တုကမျတာ ကုသလော ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, အယံ ဝုစ္စတိ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ. အဝသေသာ ဓမ္မာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တာ’’တိ (ဝိဘ. ၄၅၇-၄၅၈).

“Bốn như ý túc là: dục như ý túc, cần như ý túc, tâm như ý túc, thẩm như ý túc. Trong ấy, thế nào là dục như ý túc? Này Tỳ khưu, ở đây, vào lúc nào vị Tỳ khưu tu tập thiền siêu thế, có tính chất xuất ly, đưa đến sự không tích lũy, để đoạn trừ các tà kiến, để chứng đạt địa thứ nhất, ly dục… vân vân… chứng và trú thiền thứ nhất, khổ hành và chậm chứng đắc; vào lúc ấy, cái nào là dục, sự ham muốn, sự muốn làm, thiện pháp dục, cái này được gọi là dục như ý túc. Các pháp còn lại tương ưng với dục như ý túc.” (Vibha. 457-458).

ဣမေ ပန လောကုတ္တရဝသေနေဝ အာဂတာ.

Tuy nhiên, những điều này đã được đề cập đến chỉ theo phương diện siêu thế.

တတ္ထ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သောဏတ္ထေရော ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ; သမ္ဘုတတ္ထေရော စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ, အာယသ္မာ မောဃရာဇာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာတိ. တတ္ထ ယထာ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု [Pg.288] ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ရာဇာနံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနေ ဆန္ဒဇာတော ရညော အဇ္ဈာသယဉ္စ ရုစိဉ္စ ဉတွာ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဥပဋ္ဌဟန္တော ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဆန္ဒဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Trong đó, trưởng lão Raṭṭhapāla đã làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng cách lấy dục làm đầu. Trưởng lão Soṇa lấy cần làm đầu; trưởng lão Sambhuta lấy tâm làm đầu, tôn giả Mogharājā lấy thẩm làm đầu. Trong đó, ví như trong bốn người con của vị đại thần đang sống nương tựa vào đức vua, mong muốn có được địa vị, một người có lòng ham muốn trong việc hầu hạ, biết được ý hướng và sở thích của vua, hầu hạ cả ngày lẫn đêm, đã làm hài lòng đức vua và đã đạt được địa vị. Tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng dục làm đầu cần được hiểu.

ဧကော ပန – ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာတုံ န သက္ကောမိ, ဥပ္ပန္နေ ကိစ္စေ ပရက္ကမေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ကုပိတေ ပစ္စန္တေ ရညာ ပဟိတော ပရက္ကမေန သတ္တုမဒ္ဒနံ ကတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ ဝီရိယဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကော ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ ဥရေန သတ္တိသရသမ္ပဋိစ္ဆနမ္ပိ ဘာရောယေဝ, မန္တဗလေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ခတ္တဝိဇ္ဇာယ ကတပရိစယတ္တာ မန္တသံဝိဓာနေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ စိတ္တဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Còn một người khác (nghĩ rằng): “Ta không thể hầu hạ ngày này qua ngày khác, khi có việc phát sanh, ta sẽ làm hài lòng (vua) bằng sự nỗ lực,” khi vùng biên địa nổi loạn, người ấy được vua phái đi, đã dẹp tan quân thù bằng sự nỗ lực và đã đạt được (địa vị). Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng cần làm đầu cần được hiểu. Một người khác (nghĩ rằng): “Việc hầu hạ ngày này qua ngày khác và việc dùng ngực đỡ lấy giáo mác tên đạn quả là gánh nặng, ta sẽ làm hài lòng (vua) bằng sức mạnh của mưu lược,” vì đã thực hành thông thạo binh pháp, người ấy đã làm hài lòng đức vua bằng việc sắp đặt mưu kế và đã đạt được (địa vị). Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng tâm làm đầu cần được hiểu.

အပရော – ‘‘ကိံ ဣမေဟိ ဥပဋ္ဌာနာဒီဟိ, ရာဇာနော နာမ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ဌာနန္တရံ ဒေန္တိ, တာဒိသဿ ဒေန္တော မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဇာတိသမ္ပတ္တိမေဝ နိဿာယ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ သုပရိသုဒ္ဓံ ဝီမံသံ နိဿာယ ဝီမံသဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကဣဒ္ဓိ ကထိတာ.

Một người khác nữa (nghĩ rằng): “Ích gì với những việc hầu hạ v.v... này? Các vị vua thường ban địa vị cho người có dòng dõi cao quý, khi ban cho người như vậy, (vua) cũng sẽ ban cho ta,” người ấy đã đạt được địa vị chỉ bằng cách nương vào dòng dõi cao quý của mình. Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng thẩm làm đầu, bằng cách nương vào sự thẩm sát hoàn toàn trong sạch, cần được hiểu. Trong kinh này, thần thông làm nền tảng cho sự giải thoát đã được thuyết giảng.

၄. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Moggallāna

၈၂၆. စတုတ္ထေ ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ. ဥဒ္ဓစ္စေန ဟိ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိပ္ဖန္ဒတိ ဓဇယဋ္ဌိယံ ဝါတေန ပဟတဓဇော ဝိယ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စပလာတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိစာပလ္လေန ယုတ္တာ. မုခရာတိ မုခခရာ, ခရဝစနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိကိဏ္ဏဝါစာတိ အသံယတဝစနာ ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပ္ပလာပိနော. မုဋ္ဌဿတီတိ နဋ္ဌဿတိနော. အသမ္ပဇာနာတိ ပညာရဟိတာ. အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ. ဘန္တစိတ္တာတိ ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာ သမာဓိဝိရဟေန လဒ္ဓေါကာသေန ဥဒ္ဓစ္စေန. ပါကတိန္ဒြိယာတိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရန္တိ အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပါသာဒပတိဋ္ဌိတံ ပထဝိဘာဂံ ‘‘ဥဒက’’န္တိ အဓိဋ္ဌာယ, ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌိတပါသာဒံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အင်္ဂုဋ္ဌကေန ပဟရိ. ဂမ္ဘီရနေမောတိ ဂမ္ဘီရအာဝါဋော, ဂမ္ဘီရဘူမိဘာဂံ အနုပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော[Pg.289]. သုနိခါတောတိ သုဋ္ဌု နိခါတော, ကောဋ္ဋေတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတော. ဣဓ အဘိညာပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

826. Trong kinh thứ tư, uddhatā là có bản chất trạo cử, có tâm dao động. Quả vậy, do trạo cử, tâm dao động trên một đối tượng duy nhất, giống như lá cờ trên cột cờ bị gió đánh. Unnaḷā là có ngã mạn trỗi dậy, được nói là có ngã mạn trống rỗng dấy lên. Capalā là có sự lăng xăng trong việc trang điểm bát y v.v... Mukharā là miệng lưỡi thô lỗ, được nói là có lời nói cứng cỏi. Vikiṇṇavācā là có lời nói không được thu thúc, nói những lời vô ích, nói sàm suốt cả ngày. Muṭṭhassatī là có niệm bị mất. Asampajānā là không có trí tuệ. Asamāhitā là không có cận định và an chỉ định. Bhantacittā là có tâm quay cuồng do trạo cử đã có được cơ hội vì không có định. Pākatindriyā là có các căn không được thu thúc. Iddhābhisaṅkhāraṃ là sau khi nhập và xuất biến xứ nước, ngài đã chú nguyện phần đất nơi cung điện tọa lạc rằng: “Hãy là nước,” rồi bay lên không trung đến cung điện đang đứng trên mặt nước và dùng ngón chân cái đá vào. Gambhīranemo là cái hố sâu, nghĩa là đã đi vào phần đất sâu. Sunikhāto là được chôn kỹ, được đào và đặt xuống kỹ lưỡng. Ở đây, thần thông làm nền tảng cho thắng trí đã được thuyết giảng.

၅. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Uṇṇābhabrāhmaṇa

၈၂၇. ပဉ္စမေ ဆန္ဒပ္ပဟာနတ္ထန္တိ တဏှာဆန္ဒဿ ပဟာနတ္ထံ. ဣဓာပိ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

827. Trong kinh thứ năm, câu chandappahānatthaṃ có nghĩa là để đoạn trừ ái dục. Ở đây cũng vậy, thần thông làm nền tảng cho sự giải thoát đã được thuyết giảng.

၉. ဣဒ္ဓါဒိဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Iddhādidesanā

၈၃၁. နဝမေ ယော သော ဘိက္ခဝေ မဂ္ဂေါတိ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ.

831. Trong kinh thứ chín, câu “này các Tỳ khưu, con đường ấy” có ý chỉ thiền thứ tư làm nền tảng cho thắng trí.

၁၀. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Vibhaṅga

၈၃၂. ဒသမေ ကောသဇ္ဇသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တေ လီနာကာရော ဩက္ကမတိ, သော ‘‘လီနာကာရော မေ ဩက္ကန္တော’’တိ ဉတွာ အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန လီနာကာရော ဩက္ကမတိ. သော ပုန အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ကောသဇ္ဇသဟဂတော နာမ ဟောတိ. ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

832. Trong kinh thứ mười, kosajjasahagato là: ở đây, vị Tỳ khưu sau khi làm sanh khởi ý muốn, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, trạng thái thụ động xâm chiếm tâm của vị ấy, vị ấy biết rằng: “Trạng thái thụ động đã xâm chiếm ta,” do sợ hãi cảnh khổ, vị ấy sách tấn tâm, rồi lại làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Khi ấy, trạng thái thụ động lại xâm chiếm vị ấy. Vị ấy lại do sợ hãi cảnh khổ, sách tấn tâm, làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Như vậy, do ý muốn của vị ấy bị trộn lẫn với sự biếng nhác, nên được gọi là dục câu hành với biếng nhác. Kosajjasampayutto là đồng nghĩa với từ ấy.

ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ပုန ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ဥဒ္ဓစ္စေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော နာမ ဟောတိ.

Uddhaccasahagato là: ở đây, vị Tỳ khưu sau khi làm sanh khởi ý muốn, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy rơi vào trạo cử. Vị ấy sau khi quán tưởng ân đức Phật, Pháp, Tăng, làm cho tâm hoan hỷ, vui thích, và dễ sử dụng, rồi lại làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy lại rơi vào trạo cử. Vị ấy lại sau khi quán tưởng ân đức Phật, Pháp, Tăng, làm cho tâm hoan hỷ, vui thích, và dễ sử dụng, rồi làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Như vậy, do ý muốn của vị ấy bị trộn lẫn với trạo cử, nên được gọi là dục câu hành với trạo cử.

ထိနမိဒ္ဓသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ ထိနမိဒ္ဓ’’န္တိ ဉတွာ ဥဒကေန မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ, ကဏ္ဏေ အာကဍ္ဎိတွာ ပဂုဏံ ဓမ္မံ သဇ္ဈာယိတွာ ဒိဝါ ဂဟိတံ ဝါ အာလောကသညံ မနသိကရိတွာ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ [Pg.290] ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဝုတ္တနယေနေဝ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ထိနမိဒ္ဓေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ထိနမိဒ္ဓသဟဂတော နာမ ဟောတိ.

Câu hành với hôn trầm thụy miên là như vầy: Ở đây, vị tỳ khưu sau khi làm cho dục sanh khởi, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, hôn trầm thụy miên sanh khởi đến vị ấy. Vị ấy, sau khi biết rằng: ‘Hôn trầm thụy miên đã sanh khởi đến ta,’ sau khi rửa mặt bằng nước, kéo tai, tụng đọc pháp đã thuần thục, hoặc tác ý quang tưởng đã được nắm giữ vào ban ngày, sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên, lại làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Khi ấy, hôn trầm thụy miên lại sanh khởi đến vị ấy. Vị ấy, chính bằng phương pháp đã được nói, lại loại trừ hôn trầm thụy miên, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Như vậy, do bị hôn trầm thụy miên xen tạp, dục của vị ấy được gọi là câu hành với hôn trầm thụy miên.

အနုဝိက္ခိတ္တောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ကာမဂုဏာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တံ မေ စိတ္တ’’န္တိ ဉတွာ အနမတဂ္ဂ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄-၁၂၅) ဒေဝဒူတ- (မ. နိ. ၃.၂၆၁) စေလောပမ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၄) အနာဂတဘယသုတ္တာဒီနိ (အ. နိ. ၅.၇၇) အာဝဇ္ဇေန္တော သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ပုန သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကာမဝိတက္ကဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အာရဗ္ဘ အနုဝိက္ခိတ္တော အနုဝိသဋော ဟောတိ.

Phóng dật theo là như vầy: Ở đây, vị tỳ khưu sau khi làm cho dục sanh khởi, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy bị phóng dật trong đối tượng dục trần. Vị ấy, sau khi biết rằng: ‘Tâm của ta đã bị phóng dật ra bên ngoài,’ trong khi suy xét các kinh như kinh Vô Thỉ, kinh Thiên Sứ, kinh Ví Dụ Tảng Đá, kinh Hiểm Họa Tương Lai v.v..., sau khi khiển trách tâm bằng cây gậy kinh điển, làm cho trở nên thích hợp với công việc, lại làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy lại bị phóng dật. Vị ấy lại khiển trách tâm bằng cây gậy kinh điển, làm cho trở nên thích hợp với công việc, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Như vậy, do bị tầm về dục xen tạp, dục của vị ấy hướng đến năm dục trần bên ngoài, bị phóng dật theo, bị phân tán theo.

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနပိ ဒေသနာဝသေနပိ ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိနိဝိသိတွာ အတိလီနာဒီသု စတူသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ဩက္ကမနံ ပဋိသေဓေတွာ, ဒုဋ္ဌဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿဃဋိကံ ဩတာရေန္တော ဝိယ စတုန္နံ ဌာနာနံ ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. အယံ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ. ဒေသနာဝသေန ပန ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော စတူသု ဌာနေသု အသဇ္ဇန္တော ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ, အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. ဧဝံ ဒေသနာဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ.

Trong câu ‘trước thế nào, sau thế ấy,’ nên biết tính chất trước và sau do năng lực của đề mục thiền và do năng lực của sự thuyết giảng. Như thế nào? Trước tiên, trong đề mục thiền, sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là trước, quả A-la-hán được gọi là sau. Trong đó, vị tỳ khưu nào sau khi chuyên tâm vào đề mục thiền căn bản, sau khi ngăn chặn sự sa vào của tâm trong bốn trạng thái là quá thụ động v.v..., giống như người đánh xe sau khi thắng những con bò hung dữ rồi điều khiển, giống như người hạ khối vuông, không bị dính mắc vào bất cứ trạng thái nào trong bốn trạng thái, sau khi quán xét các pháp hữu vi, đạt đến quả A-la-hán. Vị này cũng được gọi là trú ‘trước thế nào, sau thế ấy.’ Đây là tính chất trước và sau do năng lực của đề mục thiền. Còn do năng lực của sự thuyết giảng, tóc được gọi là trước, não được gọi là sau. Trong đó, vị tỳ khưu nào sau khi chuyên tâm vào tóc, trong khi nắm bắt tóc v.v... do năng lực của màu sắc, hình dáng v.v..., không bị dính mắc trong bốn trạng thái, làm cho sự tu tiến đạt đến não, vị này cũng được gọi là trú ‘trước thế nào, sau thế ấy.’ Như vậy, nên biết tính chất trước và sau do năng lực của sự thuyết giảng. Câu ‘sau thế nào, trước thế ấy’ này là đồng nghĩa của câu trước.

ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓန္တိ ဣဒံ သရီရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ’’တိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသမတ္ထကာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန ဝါ ပါဒင်္ဂုလိအဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌိတော ယာဝ သီသကဋာဟံ, သီသကဋာဟတော ယာဝ ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌီနိ[Pg.291], တာဝ အဋ္ဌိဝသေန ဝါ ဘာဝနံ ပါပေတိ စတူသု ဌာနေသု ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော. အယံ ယထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော, ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓံ ဝိဟရတိ နာမ.

Câu ‘dưới thế nào, trên thế ấy’ này nên được biết do năng lực của thân. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Trên từ lòng bàn chân, dưới từ ngọn tóc.’ Trong đó, vị tỳ khưu nào làm cho sự tu tiến đạt đến, không bị dính mắc vào bất cứ trạng thái nào trong bốn trạng thái, hoặc theo cách ba mươi hai thể trược bắt đầu từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc; hoặc theo cách (quán) xương từ xương đốt ngón chân cho đến xương sọ, và từ xương sọ cho đến xương đốt ngón chân. Vị này được gọi là trú ‘trên thế nào, dưới thế ấy; dưới thế nào, trên thế ấy.’

ယေဟိ အာကာရေဟီတိ ယေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ယေဟိ လိင်္ဂေဟီတိ ယေဟိ သဏ္ဌာနေဟိ. ယေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ ယေဟိ ဥပဋ္ဌာနေဟိ. အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတီတိ ယော ဘိက္ခု အင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ အာလောကသညံ မနသိ ကရောတိ, ကာလေန နိမီလေတိ, ကာလေန ဥမ္မီလေတိ. အထဿ ယဒါ နိမီလေန္တဿာပိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကေန္တဿ ဝိယ ဧကသဒိသမေဝ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒါ အာလောကသညာ ဇာတာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဒိဝါသညာ’’တိပိ တဿေဝ နာမံ. သာ စ ပန ရတ္တိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သုဂ္ဂဟိတာ နာမ ဟောတိ. သွာဓိဋ္ဌိတာတိပိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သုဋ္ဌု အဓိဋ္ဌိတာ သုဋ္ဌု ဌပိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ ဝုစ္စတိ. သာ အတ္ထတော သုဂ္ဂဟိတာယေဝ. ယော ဝါ အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တဿ ဒိဝါပိ အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ. ရတ္တိ ဝါ ဟောတု ဒိဝါ ဝါ ယေန အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တသ္မိံ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနေ အာလောကေ ဥပ္ပန္နာ သညာ သုဂ္ဂဟိတာယေဝ နာမ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆန္နံ အဘိညာနံ ပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

‘Bằng những cách thức nào’ nghĩa là bằng những thể phần nào. ‘Bằng những đặc điểm nào’ nghĩa là bằng những hình dáng nào. ‘Bằng những tướng nào’ nghĩa là bằng những sự hiện khởi nào. ‘Quang tưởng được khéo nắm giữ’ là như vầy: Vị tỳ khưu nào sau khi ngồi ở ngoài sân, tác ý quang tưởng, có lúc nhắm mắt, có lúc mở mắt. Khi ấy, lúc nào đối với vị ấy, ngay cả khi đang nhắm mắt, (ánh sáng) hiện khởi chỉ một cách tương tự như người mở mắt ra nhìn, lúc ấy quang tưởng được gọi là đã sanh khởi. ‘Tưởng ban ngày’ cũng là tên gọi của chính nó. Và nó, khi sanh khởi vào ban đêm, được gọi là được khéo nắm giữ. ‘Được khéo chú nguyện’ cũng là đồng nghĩa của chính nó. Được chú nguyện kỹ lưỡng, được thiết lập kỹ lưỡng, được gọi là được khéo chú nguyện. Về mặt ý nghĩa, nó chính là được khéo nắm giữ. Hoặc vị nào sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên bằng ánh sáng, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền, đối với vị ấy, ngay cả vào ban ngày, quang tưởng cũng được gọi là được khéo nắm giữ, được khéo chú nguyện. Dù là ban đêm hay ban ngày, bằng ánh sáng nào mà vị ấy sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên, tác ý đề mục thiền, tưởng sanh khởi trong ánh sáng dùng để loại trừ hôn trầm thụy miên ấy được gọi là được khéo nắm giữ. Trong tinh tấn v.v... cũng có cùng phương pháp này. Trong kinh này, thần thông làm nền tảng cho sáu thắng trí đã được thuyết giảng.

ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Lâu Đài Rung Chuyển thứ hai.

၃. အယောဂုဠဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Hòn Sắt

၂. အယောဂုဠသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Sớ Giải Kinh Hòn Sắt

၈၃၄. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣမိနာ စာတုမဟာဘူတိကေနာတိ ဣမိနာ စတုမဟာဘူတမယေန ဧဝံ ဘာရိကေန ဂရုကေန သမာနေနာပိ. ဩမာတီတိ ပဟောတိ သက္ကောတိ, ဣဒံ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ. ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိ ကာယံ ဂဟေတွာ စိတ္တေ အာရောပေတိ, စိတ္တသန္နိဿိတံ ကရောတိ, စိတ္တဂတိယာ ပေသေတိ. စိတ္တံ နာမ မဟဂ္ဂတစိတ္တံ, စိတ္တဂတိဂမနံ လဟုကံ ဟောတိ. စိတ္တမ္ပိ ကာယေ သမောဒဟတီတိ စိတ္တံ ဂဟေတွာ [Pg.292] ကာယေ အာရောပေတိ, ကာယသန္နိဿိတံ ကရောတိ, ကာယဂတိယာ ပေသေတိ, ကာယော နာမ ကရဇကာယော, ကာယဂတိဂမနံ ဒန္ဓံ ဟောတိ. သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စာတိ အဘိညာစိတ္တသဟဇာတသညာ. သာ ဟိ သန္တသုခသမန္နာဂတတ္တာ သုခသညာ နာမ ဟောတိ, ကိလေသဒန္ဓာယိတတ္တဿ စ အဘာဝါ လဟုသညာ နာမ.

834. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ ba, câu ‘iminā cātumahābhūtikenā’ti (với thân tứ đại này) có nghĩa là: với thân được tạo thành từ bốn đại hiển nhiên này, dù nặng nề, có trọng lượng như vậy. ‘Omātī’ti (hạ xuống) có nghĩa là có thể, có khả năng; đây là một từ không lẫn lộn (độc nhất) trong lời dạy của Đức Phật, Tam Tạng Kinh Điển. ‘Kāyampi citte samodahati’ti (đặt thân vào trong tâm) có nghĩa là lấy thân đặt vào trong tâm, làm cho thân nương tựa vào tâm, khiến cho thân di chuyển với tốc độ của tâm. Ở đây, ‘tâm’ (cittaṃ) là đại hành tâm (mahaggatacittaṃ), sự di chuyển với tốc độ của tâm thì nhanh chóng. ‘Cittampi kāye samodahati’ti (đặt tâm vào trong thân) có nghĩa là lấy tâm đặt vào trong thân, làm cho tâm nương tựa vào thân, khiến cho tâm di chuyển với tốc độ của thân; ở đây, ‘thân’ (kāyo) là thân sinh bởi cha mẹ (karajakāyo), sự di chuyển với tốc độ của thân thì chậm chạp. ‘Sukhasaññañca lahusaññañcā’ti (lạc tưởng và khinh tưởng) là tưởng đồng sanh với tâm thần thông (abhiññācitta). Thật vậy, vì tưởng ấy có được sự an lạc tĩnh lặng nên được gọi là lạc tưởng (sukhasaññā), và vì không có sự chậm chạp của phiền não nên được gọi là khinh tưởng (lahusaññā).

အယောဂုဠော ဒိဝသံ သန္တတ္တော လဟုတရော စေဝ ဟောတီတိ သော ဟိ ဒွီဟိ တီဟိ ဇနေဟိ ဥက္ခိပိတွာ ကမ္မာရုဒ္ဓနေ ပက္ခိတ္တောပိ ဒိဝသံ ပစ္စမာနော ဝိဝရာနုပဝိဋ္ဌေန တေဇေန စေဝ ဝါယေန စ ဝါယောသဟဂတော စ ဥသ္မာသဟဂတော စ တေဇောသဟဂတော စ ဟုတွာ ဧဝံ လဟုကော ဟောတိ, ယထာ နံ ကမ္မာရော မဟာသဏ္ဍာသေန ဂဟေတွာ ဧကတော ပရိဝတ္တေတိ ဥက္ခိပတိ ဗဟိ နီဟရတိ. ဧဝံ ပန မုဒု စ ဟောတိ ကမ္မနိယော စ. ယထာ နံ သော ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ဝိစ္ဆိန္ဒတိ, ကူဋေန ဟနန္တော ဒီဃစတုရဿာဒိဘေဒံ ကရောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ ကထိတာ.

Câu ‘Ayoguḷo divasaṃ santatto lahutaro ceva hotī’ti (quả cầu sắt được nung nóng cả ngày trở nên nhẹ hơn) có nghĩa là: thật vậy, quả cầu sắt ấy, dù phải do hai ba người khiêng lên đặt vào lò rèn, khi được nung nóng cả ngày, do hỏa đại và phong đại đã thấm vào các kẽ hở, trở nên đi kèm với phong đại, đi kèm với hơi nóng, và đi kèm với hỏa đại, nên trở nên nhẹ đến nỗi người thợ rèn có thể dùng kìm lớn gắp lấy, lật qua một bên, nhấc lên, và đưa ra ngoài. Hơn nữa, nó cũng trở nên mềm và dễ uốn nắn, đến nỗi người ấy có thể cắt nó ra từng mảnh, dùng búa đập để tạo thành các hình dạng khác nhau như dài, vuông, v.v. Trong kinh này, thần thông biến hóa (vikubbaniddhi) đã được thuyết giảng.

၃-၁၀. ဘိက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. Chú giải kinh Tỳ-khưu, v.v.

၈၃၅-၈၄၂. တတိယေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ, တထာ စတုတ္ထေ. အပိစ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ မိဿကိဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, သတ္တသု ဖလေသု ပုဗ္ဗဘာဂါ. သတ္တမာဒီနိ စတ္တာရိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနယာနေဝ.

835-842. Trong kinh thứ ba, thần túc là nền tảng cho sự thoát ly (vivaṭṭapādakiddhi) được thuyết giảng, tương tự như vậy trong kinh thứ tư. Hơn nữa, bắt đầu từ (kinh) Hai Quả (Dvephalasutta), các thần túc hỗn hợp (missakiddhipādā) đã được thuyết giảng ở phần dưới, và trong bảy quả (kinh Bảy Lực - Sattabalasutta) là các phần chuẩn bị (pubbabhāgā). Bốn kinh bắt đầu từ kinh thứ bảy cũng theo phương pháp đã được giải thích ở phần dưới.

၁၁-၁၂. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

11-12. Chú giải kinh Moggallāna, v.v.

၈၄၃-၈၄၄. ဧကာဒသမဒွါဒသမေသု ဆ အဘိညာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

843-844. Trong kinh thứ mười một và mười hai, sáu thắng trí (abhiññā) được thuyết giảng. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Tương Ưng Thần Túc đến đây là kết thúc.

၈. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ

8. Tương Ưng Anuruddha

၁. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Độc Cư

၁-၂. ပဌမရဟောဂတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú giải kinh Độc Cư thứ nhất, v.v.

၈၉၉-၉၀၀. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဿ [Pg.293] ပဌမေ အာရဒ္ဓါတိ ပရိပုဏ္ဏာ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆတ္တိံသာယ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ, ဒုတိယေ ဒွါဒသသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ.

899-900. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Anuruddha, từ ‘āraddhā’ (đã tinh tấn) có nghĩa là đã viên mãn. Tóm lại, ở đây, pháp quán (vipassanā) đưa đến quả A-la-hán được thuyết giảng ở ba mươi sáu trường hợp; trong kinh thứ hai, pháp quán đưa đến quả A-la-hán được thuyết giảng ở mười hai trường hợp.

၃. သုတနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Sutana

၉၀၁. တတိယေ မဟာဘိညတန္တိ ဆအဘိညာဘာဝံ. ဟီနံ ဓမ္မန္တိအာဒီသု ဣမာယ ပါဠိယာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော –

901. Trong kinh thứ ba, ‘mahābhiññatan’ti (đại thắng trí) có nghĩa là trạng thái có sáu thắng trí. Trong câu ‘hīnaṃ dhammaṃ’ti (pháp hạ liệt), v.v., ý nghĩa cần được hiểu theo đoạn Pāli sau đây –

‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ဟီနာ? ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ, ဣမေ ဓမ္မာ ဟီနာ. ကတမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ? တီသု ဘူမီသု ကုသလံ, တီသု ဘူမီသု ဝိပါကော, တီသု ဘူမီသု ကိရိယာဗျာကတံ သဗ္ဗဉ္စ ရူပံ, ဣမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ. ကတမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ နိဗ္ဗာနဉ္စ, ဣမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၂၃-၁၄၂၅).

“Thế nào là các pháp hạ liệt? Mười hai tâm bất thiện sanh khởi, đây là các pháp hạ liệt. Thế nào là các pháp trung bình? Thiện trong ba cõi, quả trong ba cõi, duy tác vô ký trong ba cõi, và tất cả sắc pháp, đây là các pháp trung bình. Thế nào là các pháp cao thượng? Bốn đạo siêu thế, bốn quả Sa-môn, và Niết-bàn, đây là các pháp cao thượng.” (trích Pháp Tụ 1423-1425).

၄-၇. ပဌမကဏ္ဍကီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-7. Chú giải kinh Kaṇḍakī thứ nhất, v.v.

၉၀၂-၉၀၅. စတုတ္ထေ ကဏ္ဍကီဝနေတိ မဟာကရမန္ဒဝနေ. ဆဋ္ဌေ သဟဿံ လောကန္တိ ဣမိနာ ထေရဿ သတတ ဝိဟာရော ဒဿိတော. ထေရော ဟိ ပါတောဝ မုခံ ဓောဝိတွာ အတီတာနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ပန ဒသစက္ကဝါဠသဟဿံ ဧကာဝဇ္ဇနဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

902-905. Trong kinh thứ tư, ‘kaṇḍakīvane’ti (trong rừng gai) có nghĩa là trong khu rừng Karamanda lớn. Trong kinh thứ sáu, qua câu ‘sahassaṃ lokan’ti (ngàn thế giới), trú xứ thường xuyên của vị trưởng lão được chỉ rõ. Thật vậy, vị trưởng lão vào buổi sáng sớm, sau khi rửa mặt, đã nhớ lại một ngàn kiếp trong quá khứ và vị lai. Còn trong hiện tại, mười ngàn thế giới hệ (chuyển luân) hiện ra trong phạm vi của một lần hướng tâm. Kinh thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng.

၈. သလဠာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Salaḷāgāra

၉၀၆. အဋ္ဌမေ သလဠာဂါရေတိ သလဠရုက္ခမယာယ ပဏ္ဏသာလာယ, သလဠရုက္ခဿ ဝါ ဒွါရေ ဌိတတ္တာ ဧဝံနာမကေ အဂါရေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာယ သဒ္ဓိံ ဝိပဿကပုဂ္ဂလော ကထိတော.

906. Trong kinh thứ tám, ‘salaḷāgāre’ti (tại nhà cây thông) có nghĩa là tại am lá làm bằng gỗ cây thông, hoặc tại ngôi nhà có tên như vậy vì nó nằm ở cửa rừng thông. Trong kinh này, cùng với pháp quán (vipassanā), hành giả tu tập pháp quán (vipassakapuggalo) cũng được đề cập đến.

၉. အမ္ဗပါလိဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Rừng Xoài của Ambapālī

၉၀၇. နဝမေ [Pg.294] အာသဘိံ ဝါစန္တိ အတ္တနော အရဟတ္တဘာဝဒီပကံ ဥတ္တမဝါစံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

907. Trong kinh thứ chín, ‘āsabhiṃ vācan’ti (lời nói như con ngưu vương) có nghĩa là lời nói tối thượng tuyên bố về trạng thái A-la-hán của chính mình. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Độc Cư, thứ nhất.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải Phẩm Thứ Hai

၉၀၉-၉၂၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒီဟိ ထေရော ဒသဗလဉာဏံ ပဋိဇာနာတိ. ကိမ္ပနေတံ သာဝကာနံ ဟောတီတိ? ဧကဒေသေန ဟောတိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပနေတံ နိပ္ပဒေသံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရန္တိ.

909-922. Trong phẩm thứ hai, qua các câu như ‘ṭhānañca ṭhānato’ti (xứ và phi xứ), vị trưởng lão đã tuyên bố về thập lực trí (dasabalañāṇa). Phải chăng trí này cũng có nơi các vị Thinh văn? (Đáp:) Có một phần. Nhưng đối với các vị Phật Toàn Giác, trí này là không có giới hạn và viên mãn về mọi phương diện.

အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Tương Ưng Anuruddha đến đây là kết thúc.

၉. ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải Tương Ưng Thiền Na

၉၂၃. ဈာနသံယုတ္တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

923. Tương Ưng Thiền Na có ý nghĩa rõ ràng.

ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Tương Ưng Thiền Na đến đây là kết thúc.

၁၀. အာနာပါနသံယုတ္တံ

10. Tương Ưng Nhập Tức Xuất Tức

၁. ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Nhất Pháp

၁. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Nhất Pháp

၉၇၇. အာနာပါနသံယုတ္တဿ [Pg.295] ပဌမေ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော ဓမ္မော. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၅) အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ.

977. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Hơi Thở, (cụm từ) ‘ekadhammo’ có nghĩa là ‘một pháp’. Phần còn lại, những gì nên được nói ở đây, tất cả những điều đó đã được nói đến một cách toàn diện trong Thanh Tịnh Đạo, ở phần giải thích về đề mục niệm hơi thở.

၆. အရိဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Ariṭṭha.

၉၈၂. ဆဋ္ဌေ ဘာဝေထ နောတိ ဘာဝေထ နု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ. အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဓမ္မေသူတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု ဒွါဒသသု အာယတနဓမ္မေသု. ပဋိဃသညာ သုပ္ပဋိဝိနီတာတိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တသညာ သုဋ္ဌု ပဋိဝိနီတာ, သမုစ္ဆိန္နာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အတ္တနော အနာဂါမိမဂ္ဂံ ကထေတိ. ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ ဒဿေန္တော သော သတောဝ အဿသိဿာမီတိအာဒိမာဟ.

982. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) ‘bhāvetha no’ có nghĩa là ‘bhāvetha nu’ (có phải các ngươi tu tập không?). ‘Kāmacchando’ (dục tham) có nghĩa là tham ái liên quan đến năm loại dục trưởng dưỡng. ‘Ajjhattaṃ bahiddhā ca dhammesu’ (trong các pháp nội và ngoại) có nghĩa là trong mười hai xứ pháp nội và ngoại. ‘Paṭighasaññā suppaṭivinītā’ (tưởng về sân đã được dẹp bỏ tốt đẹp) có nghĩa là tưởng tương ưng với sân đã được dẹp bỏ tốt đẹp, đã được đoạn trừ. Qua điều này, vị ấy nói về Bất Lai đạo của mình. Bây giờ, để chỉ ra tuệ quán cho A-la-hán đạo, Ngài nói: ‘Ta sẽ thở vào, là người có chánh niệm’ v.v...

၇. မဟာကပ္ပိနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Mahākappina.

၉၈၃. သတ္တမေ ဣဉ္ဇိတတ္တံ ဝါ ဖန္ဒိတတ္တံ ဝါတိ ဥဘယေနပိ စလနမေဝ ကထိတံ.

983. Trong kinh thứ bảy, qua cả hai (cụm từ) ‘iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’ (sự rung động hay sự dao động), chỉ sự chuyển động được nói đến.

၈. ပဒီပေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Ví Dụ Ngọn Đèn.

၉၈၄. အဋ္ဌမေ နေဝ ကာယောပိ ကိလမတိ န စက္ခူနီတိ အညေသု ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယောပိ ကိလမတိ, စက္ခူနိပိ ဝိဟညန္တိ. ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမတိ, ယန္တေ ပက္ခိပိတွာ ပီဠနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စက္ခူနိ ဖန္ဒန္တိ ကိလမန္တိ, နိက္ခမိတွာ ပတနာကာရပ္ပတ္တာနိ ဝိယ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ နေဝ ကာယော ကိလမတိ, န အက္ခီနိ ဝိဟညန္တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

984. Trong kinh thứ tám, (về câu) ‘thân không mệt mỏi, mắt cũng không’: bởi vì trong các đề mục thiền khác, đối với người đang thực hành, thân cũng mệt mỏi, mắt cũng bị tổn hại. Thật vậy, đối với người thực hành đề mục giới, thân trở nên mệt mỏi, giống như bị bỏ vào máy ép và bị nghiền nát. Đối với người thực hành đề mục kasina, mắt rung động và mệt mỏi, giống như chúng lồi ra và sắp rơi xuống. Nhưng đối với người thực hành đề mục này, thân không mệt mỏi, mắt cũng không bị tổn hại. Vì vậy, Ngài đã nói như vậy.

သဗ္ဗသော [Pg.296] ရူပသညာနန္တိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, ကိံ အာနာပါနေ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီတိ? တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ အာနာပါနနိမိတ္တံ တာရကရူပမုတ္တာဝလိကာဒိသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယတိ, တသ္မာ တတ္ထ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီ’’တိ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘န လဗ္ဘတေဝါ’’တိ အာဟ. အလဗ္ဘန္တေ အယံ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ ကသ္မာ ဂဟိတောတိ? အာနိသံသဒဿနတ္ထံ. အရိယံ ဝါ ဟိ ဣဒ္ဓိံ စတ္တာရိ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စတဿော ဝါ အရူပသမာပတ္တိယော နိရောဓသမာပတ္တိံ ဝါ ပတ္ထယမာနေန ဘိက္ခုနာ အယံ အာနာပါနဿတိသမာဓိ သာဓုကံ မနသိကာတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ နဂရေ လဒ္ဓေ ယံ စတူသု ဒိသာသု ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ, တံ စတူဟိ ဒွါရေဟိ နဂရမေဝ ပဝိသတီတိ, ဇနပဒေါ လဒ္ဓေါ စ ဟောတိ. နဂရဿေဝ ဟေသော အာနိသံသော. ဧဝံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာယ အာနိသံသော ဧသ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ, သဗ္ဗာကာရေန ဘာဝိတေ အာနာပါနဿတိသမာဓိသ္မိံ သဗ္ဗမေတံ ယောဂိနော နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အာနိသံသဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သုခဉ္စေတိ ဧတ္ထ သောတိ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ? ယသ္မာ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ နာဂတံ.

Tại sao lại nói ‘Do vượt qua hoàn toàn các tưởng về sắc’ v.v...? Phải chăng việc loại bỏ tướng kasina có thể đạt được trong pháp niệm hơi thở? Nhưng Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói: “Bởi vì tướng của niệm hơi thở hiện ra giống như hình ảnh chòm sao, chuỗi ngọc trai, v.v., cho nên việc loại bỏ tướng kasina có thể đạt được ở đó.” Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga nói: “Hoàn toàn không thể đạt được.” Nếu không thể đạt được, tại sao sự phân biệt về thánh thông v.v... này lại được đề cập? Để chỉ ra các lợi ích. Thật vậy, vị tỳ-khưu mong muốn thánh thông, hoặc bốn thiền sắc giới, hoặc bốn thiền chứng vô sắc, hoặc diệt tận định, nên tác ý kỹ lưỡng về định niệm hơi thở này. Giống như khi một thành phố đã bị chiếm lĩnh, hàng hóa từ bốn phương sẽ đi vào thành phố qua bốn cổng, và như vậy, vùng nông thôn cũng bị chiếm lĩnh. Đây là lợi ích của thành phố. Tương tự như vậy, sự phân biệt về thánh thông v.v... này là lợi ích của việc tu tập định niệm hơi thở. Khi định niệm hơi thở được tu tập một cách toàn diện, tất cả những điều này sẽ phát sinh cho hành giả. (Điều này) được nói ra để chỉ ra các lợi ích. Trong câu ‘sukhañca’ (và lạc), tại sao từ ‘so’ (vị ấy) không được nói đến? Bởi vì từ ‘bhikkhu’ (tỳ-khưu) không xuất hiện trong đoạn văn này.

၉. ဝေသာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Vesālī.

၉၈၅. နဝမေ ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဝေါဟာရေ နဂရေ. တဉှိ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ပါကာရပရိက္ခေပဝဍ္ဎနေန ဝိသာလီဘူတတ္တာ ဝေသာလီတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမ္ပိ စ နဂရံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေယေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ သဗ္ဗာကာရဝေပုလ္လတံ ပတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနမာဟ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ. တတ္ထ မဟာဝနံ နာမ သယံဇာတံ အရောပိမံ သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနံ. ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာ ပန မဟာဝနံ ဟိမဝန္တေန သဟ ဧကာဗဒ္ဓံ အပရိစ္ဆေဒံ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတံ. ဣဒံ တာဒိသံ န ဟောတိ, သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနန္တိ မဟာဝနံ. ကူဋာဂါရသာလာ ပန မဟာဝနံ နိဿာယ ကတေ အာရာမေ ကူဋာဂါရံ အန္တောကတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

985. Trong kinh thứ chín, ‘vesāliyaṃ’ có nghĩa là trong thành phố có tên như vậy, một thuật ngữ được dùng theo nữ tính. Bởi vì thành phố đó, do được mở rộng ba lần bằng cách xây thêm tường bao, đã trở nên rộng lớn, nên được gọi là Vesālī. Và nên hiểu rằng thành phố này đã đạt đến sự thịnh vượng toàn diện chỉ khi bậc Chánh Đẳng Giác đạt được nhất thiết trí. Sau khi chỉ ra ngôi làng để khất thực như vậy, Ngài nói về nơi ở: ‘tại Đại Lâm, trong ngôi nhà có mái nhọn’. Ở đó, Đại Lâm là một khu rừng lớn, có ranh giới, mọc tự nhiên, không do trồng trọt. Nhưng Đại Lâm gần Kapilavatthu thì nối liền với dãy Himalaya, không có ranh giới, và trải dài đến tận đại dương. Khu rừng này không giống như vậy; nó là một khu rừng lớn có ranh giới, do đó gọi là Đại Lâm. Còn ngôi nhà có mái nhọn, nên hiểu là hương thất của Đức Phật, Đức Thế Tôn, hoàn hảo về mọi mặt, được xây dựng trong một tu viện gần Đại Lâm, bao gồm một cấu trúc có đỉnh nhọn và được lợp mái theo hình cánh ngỗng.

အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတီတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ အသုဘာကာရသန္ဒဿနပ္ပဝတ္တံ ကာယဝိစ္ဆန္ဒနီယကထံ ကထေတိ. သေယျထိဒံ – အတ္ထိ [Pg.297] ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ…ပေ… မုတ္တန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သဗ္ဗာကာရေနပိ ဝိစိနန္တော န ကောစိ ကိဉ္စိ မုတ္တံ ဝါ မဏိံ ဝါ ဝေဠုရိယံ ဝါ အဂရုံ ဝါ စန္ဒနံ ဝါ ကုင်္ကုမံ ဝါ ကပ္ပုရံ ဝါ ဝါသစုဏ္ဏာဒိံ ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ သုစိဘာဝံ ပဿတိ, အထ ခေါ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆအဿိရိကဒဿနံ ကေသလောမာဒိနာနပ္ပကာရံ အသုစိမေဝ ပဿတိ, တသ္မာ န ဧတ္ထ ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ကရဏီယော. ယေပိ ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသိ ဇာတာ ကေသာ နာမ, တေပိ အသုဘာ စေဝ အသုစိနော စ ပဋိကူလာ စ. သော စ နေသံ အသုဘာသုစိပဋိကူလဘာဝေါ ဝဏ္ဏတောပိ သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပီတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ လောမာဒီနမ္ပီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ ဧကမေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေန အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတိ.

Câu ‘Ngài thuyết một bài pháp về sự bất tịnh bằng nhiều cách’ có nghĩa là Ngài thuyết một bài pháp phân tích thân thể, diễn ra bằng cách chỉ ra khía cạnh bất tịnh qua nhiều lý do. Cụ thể là: ‘Trong thân này có tóc, lông, móng, răng... nước tiểu’. Điều này có nghĩa là gì? Này các Tỳ-khưu, trong tấm thân dài một sải tay này, dù tìm kiếm bằng mọi cách, không ai thấy được một chút gì thanh tịnh, dù chỉ là một hạt nhỏ, như ngọc trai, ngọc báu, ngọc lưu ly, trầm hương, chiên-đàn, nghệ tây, long não, hay bột thơm, v.v... Trái lại, người ta chỉ thấy những thứ bất tịnh thuộc nhiều loại khác nhau như tóc, lông, v.v., vốn có mùi hôi thối, đáng ghê tởm và khó coi. Vì vậy, không nên có dục hay tham đối với thân này. Ngay cả những thứ gọi là tóc, mọc trên đầu, phần cao quý nhất của cơ thể, cũng là bất tịnh, không trong sạch và đáng ghê tởm. Và trạng thái bất tịnh, không trong sạch và đáng ghê tởm của chúng nên được hiểu theo năm cách: về màu sắc, hình dạng, mùi, nơi sanh, và vị trí. Tương tự đối với lông, v.v... Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong Thanh Tịnh Đạo. Như vậy, Đức Thế Tôn thuyết một bài pháp về sự bất tịnh bằng nhiều cách, với năm phân loại cho mỗi một phần.

အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန အသုဘမာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနီယေန တံ ဝိဘဇန္တော ဝဏ္ဏေန္တော အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အသုဘဘာဝနာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ယာ အယံ ကေသာဒီသု ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထူသု အသုဘာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ ဖာတိကမ္မံ, တဿာ အသုဘဘာဝနာယ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဂုဏံ ပရိကိတ္တေတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘အသုဘဘာဝနာဘိယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကေသာဒီသု ဝါ ဝတ္ထူသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပဋိလဘတိ. သော တံ ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါတံ စိတ္တမဉ္ဇူသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ.

Cụm từ "Nói lên lời tán thán về sự bất tịnh" có nghĩa là: Sau khi thiết lập đề mục bất tịnh theo phương cách (của tử thi) trương phồng v.v., vị ấy thuyết giảng, giải thích, phân tích đề mục ấy bằng cách phân tích từng phần. Cụm từ "Nói lên lời tán thán về sự tu tập bất tịnh" có nghĩa là: Đối với sự tu tập, sự phát triển, sự thực hành lặp đi lặp lại của tâm đã khởi lên sau khi nắm bắt tướng bất tịnh trong các đối tượng bên trong và bên ngoài như tóc v.v., hoặc (tử thi) trương phồng v.v., vị ấy nói lên lời tán thán, chỉ ra quả báu của sự tu tập bất tịnh ấy, và tán dương công đức. Ví như sau: "Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm tu tập bất tịnh, trong các đối tượng như tóc v.v., hoặc (tử thi) trương phồng v.v., chứng đắc Sơ thiền, là pháp đã từ bỏ năm chi phần, hợp đủ năm chi phần, tốt đẹp ở ba phương diện, và thành tựu mười tướng. Vị ấy, nương vào pháp được gọi là Sơ thiền, là chiếc rương chứa đựng tâm, sau khi phát triển tuệ quán, đạt đến mục đích tối thượng là quả A-la-hán."

ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေတိ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နာမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ.

Cụm từ "Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng" có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta muốn sống một mình, ẩn mình, độc cư trong suốt một nửa tháng. Cụm từ "Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến" có nghĩa là: Vị nào, không tự mình nói lời gợi ý, mang vật thực khất thực đã được chuẩn bị sẵn trong các gia đình có tín tâm đến dâng cho Ta vì lợi ích của Ta, thì ngoại trừ một vị Tỳ khưu mang vật thực khất thực ấy, không một ai khác, dù là Tỳ khưu hay gia chủ, được đến gần Ta.

ကသ္မာ [Pg.298] ပန ဧဝမာဟာတိ? အတီတေ ကိရ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ မဟတီဟိ ဒဏ္ဍဝါဂုရာဒီဟိ အရညံ ပရိက္ခိပိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဧကတောယေဝ ယာဝဇီဝံ မိဂပက္ခိဃာတကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ နိရယေ ဥပ္ပန္နာ. တေ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ပုဗ္ဗေ ကတေန ကေနစိဒေဝ ကုသလကမ္မေန မနုဿေသု ဥပ္ပန္နာ ကလျာဏူပနိဿယဝသေန သဗ္ဗေပိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိံသု. တေသံ တတော မူလာကုသလကမ္မတော အဝိပက္ကဝိပါကာ အပရာပရစေတနာ တသ္မိံ အဍ္ဎမာသဗ္ဘန္တရေ အတ္တူပက္ကမေန စ ပရူပက္ကမေန စ ဇီဝိတူပစ္ဆေဒါယ ဩကာသမကာသိ. တံ ဘဂဝါ အဒ္ဒသ. ကမ္မဝိပါကော စ နာမ န သက္ကာ ကေနစိ ပဋိဗာဟိတုံ. တေသု စ ဘိက္ခူသု ပုထုဇ္ဇနာပိ အတ္ထိ, သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိခီဏာသဝါပိ. တတ္ထ ခီဏာသဝါ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ, ဣတရေ အရိယသာဝကာ နိယတဂတိကာ သုဂတိပရာယဏာ, ပုထုဇ္ဇနာနံ ဂတိ အနိယတာ.

Nhưng vì sao Ngài lại nói như vậy? Tương truyền, trong quá khứ, có năm trăm người thợ săn thú, sau khi dùng gậy, bẫy lưới v.v. bao vây khu rừng, đã vui vẻ hoan hỷ cùng nhau sinh sống trọn đời bằng nghề giết hại thú và chim, rồi sanh vào địa ngục. Họ, sau khi bị nấu nướng ở đó, do một thiện nghiệp nào đó đã làm từ trước, đã sanh làm người. Do duyên lành, tất cả họ đều được xuất gia và thọ cụ túc giới nơi đức Thế Tôn. Tư tâm đời sau chưa trổ quả từ bất thiện nghiệp gốc rễ ấy của họ, tương truyền đã tạo cơ hội để chấm dứt mạng sống trong vòng nửa tháng ấy, do sự nỗ lực của tự thân và do sự nỗ lực của người khác. Đức Thế Tôn đã thấy điều ấy. Và quả của nghiệp thì không ai có thể ngăn cản được. Trong số các Tỳ khưu ấy, có cả phàm nhân, và cũng có các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và các bậc A-la-hán lậu tận. Trong số đó, các bậc lậu tận thì không còn tái sanh; các bậc Thánh đệ tử khác thì có cảnh giới chắc chắn, có thiện thú làm nơi nương tựa; còn cảnh giới của các phàm nhân thì không chắc chắn.

အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေန မရဏဘယဘီတာ န သက္ခိဿန္တိ ဂတိံ ဝိသောဓေတုံ, ဟန္ဒ နေသံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနာယ အသုဘကထံ ကထေမိ. တံ သုတွာ အတ္တဘာဝေ ဝိဂတစ္ဆန္ဒရာဂတာယ ဂတိဝိသောဓနံ ကတွာ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိဿန္တိ, ဧဝံ တေသံ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သာတ္ထိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော တေသံ အနုဂ္ဂဟာယ အသုဘကထံ ကထေသိ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန, နော မရဏဝဏ္ဏသံဝဏ္ဏနာဓိပ္ပာယေန. ကထေတွာ စ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ မံ ဘိက္ခူ ပဿိဿန္တိ, ‘အဇ္ဇ ဧကော ဘိက္ခု မတော, အဇ္ဇ ဒွေ…ပေ… အဇ္ဇ ဒသာ’တိ အာဂန္တွာ အာရောစေဿန္တိ, အယဉ္စ ကမ္မဝိပါကော န သက္ကာ မယာ ဝါ အညေန ဝါ ပဋိဗာဟိတုံ, သွာဟံ တံ သုတွာပိ ကိံ ကရိဿာမိ, ကိံ မေ အနတ္ထကေန အနယဗျသနေန သုတေန, ဟန္ဒာဟံ ဘိက္ခူနံ အဒဿနံ ဥပဂစ္ဆာမီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ, နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာ’’တိ.

Khi ấy, đức Thế Tôn suy nghĩ: "Những vị này, do tham ái trong tự thân, sợ hãi trước cái chết, sẽ không thể thanh lọc được cảnh giới của mình. Thôi, Ta hãy thuyết bài pháp về bất tịnh để họ đoạn trừ tham ái. Sau khi nghe pháp ấy, do đã thoát khỏi tham ái trong tự thân, họ sẽ thanh lọc cảnh giới và tái sanh vào cõi trời. Như vậy, sự xuất gia của họ nơi Ta sẽ có kết quả." Sau đó, để tế độ họ, Ngài đã thuyết bài pháp về bất tịnh với đề mục thiền làm trọng tâm, chứ không phải với ý định tán dương cái chết. Và sau khi thuyết xong, Ngài lại có suy nghĩ này: "Nếu trong nửa tháng này các Tỳ khưu gặp Ta, họ sẽ đến và báo rằng: 'Hôm nay một Tỳ khưu đã chết, hôm nay hai... hôm nay mười Tỳ khưu đã chết.' Và quả của nghiệp này không thể bị ngăn cản bởi Ta hay bởi người khác. Vậy Ta, dù nghe điều đó, sẽ làm được gì? Ta được lợi ích gì khi nghe về điều bất lợi, về sự tai ương vô ích này? Thôi, Ta sẽ không gặp các Tỳ khưu nữa." Vì thế, Ngài đã nói như vậy: "Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng, không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến."

အပရေ ပနာဟု – ‘‘ပရူပဝါဒဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ ဧဝံ ဝတွာ ပဋိသလ္လီနော’’တိ. ပရေ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဥပဝဒိဿန္တိ – ‘‘အယံ ‘သဗ္ဗညူ အဟံ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တီ’တိ ပဋိဇာနမာနော အတ္တနောပိ သာဝကေ အညမညံ ဃာတေန္တေ နိဝါရေတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ အညံ သက္ခိဿတီ’’တိ? တတြ ပဏ္ဍိတာ ဝက္ခန္တိ – ‘‘ဘဂဝါ ပဋိသလ္လာနမနုယုတ္တော န ဣမံ ပဝတ္တိံ ဇာနာတိ, ကောစိဿ အာရောစယိတာပိ နတ္ထိ[Pg.299], သစေ ဇာနေယျ အဒ္ဓါ နိဝါရေယျာ’’တိ. ဣဒံ ပန ဣစ္ဆာမတ္တံ, ပဌမမေဝေတ္ထ ကာရဏံ. နာဿုဓာတိ ဧတ္ထ အဿုဓာတိ ပဒပူရဏမတ္တေ အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော, နေဝ ကောစိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော.

Lại nữa, các vị khác nói rằng: "Ngài đã nói như vậy và độc cư để tránh sự chỉ trích của người khác." Tương truyền, những người khác sẽ chỉ trích đức Thế Tôn rằng: "Vị này, tự xưng là 'Ta là bậc Toàn Giác, là bậc Chuyển Luân Vương của Chánh Pháp tối thượng', lại không thể ngăn cản các đệ tử của mình giết hại lẫn nhau, thì làm sao có thể làm được việc gì khác?" Khi ấy, những người có trí sẽ nói rằng: "Đức Thế Tôn đang chuyên tâm độc cư nên không biết sự việc này, cũng không có ai báo cho Ngài biết. Nếu Ngài biết, chắc chắn Ngài đã ngăn cản." Nhưng đây chỉ là ý muốn (của các vị luận sư ấy), lý do đầu tiên mới là lý do (chính). Trong câu "nāssudhā", từ "assudhā" là một tiểu từ chỉ để điền đủ câu hoặc mang ý nghĩa nhấn mạnh; ý nghĩa là: "Không một ai đã đến gần đức Thế Tôn."

အနေကေဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေါကာရော အဿာတိ အနေကာကာရဝေါကာရော. အနေကာကာရဝေါကိဏ္ဏော အနေကာကာရေန သမ္မိဿောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကော သော? အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, တံ အနေကာကာရဝေါကာရံ. အသုဘဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. အဋ္ဋီယမာနာတိ တေန ကာယေန အဋ္ဋာ ဒုက္ခိတာ ဟောန္တိ. ဟရာယမာနာတိ လဇ္ဇမာနာ. ဇိဂုစ္ဆမာနာတိ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပာဒယမာနာ. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟရဏကသတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. န ကေဝလဉ္စ တေ သတ္ထံ ပရိယေသိတွာ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ, မိဂလဏ္ဍိကမ္ပိ ပန သမဏကုတ္တကံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘သာဓု နော, အာဝုသော, ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ စ အရိယာ နေဝ ပါဏာတိပါတံ ကရိံသု, န သမာဒပေသုံ, န သမနုညာ အဟေသုံ. ပုထုဇ္ဇနာ ပန သဗ္ဗမကံသု.

"Anekākāravokāra" có nghĩa là có sự pha trộn bởi nhiều lý do như màu sắc, hình dạng v.v. "Anekākāravokiṇṇa" có nghĩa là được pha trộn bởi nhiều phương diện. Đó là gì? Là sự chuyên tâm tu tập bất tịnh; sự chuyên tâm tu tập bất tịnh ấy là "anekākāravokāra". "Sống chuyên tâm tu tập bất tịnh" có nghĩa là họ sống hết sức nỗ lực. "Bị bức bách" có nghĩa là họ bị bức bách, đau khổ bởi thân ấy. "Xấu hổ" có nghĩa là cảm thấy hổ thẹn. "Ghê tởm" có nghĩa là làm phát sinh sự ghê tởm. "Tìm kiếm người mang vũ khí" có nghĩa là họ tìm kiếm vũ khí đoạt mạng sống. Không chỉ họ tự tìm vũ khí rồi tự mình đoạt mạng sống của mình, mà còn đến gần cả một người giả dạng Sa-môn tên là Migalaṇḍika và nói rằng: "Thưa hiền giả, xin hãy đoạt mạng sống của chúng tôi." Ở đây, các bậc Thánh đã không tự mình sát sanh, không xúi giục người khác, và không đồng tình (với việc sát sanh). Nhưng các phàm nhân thì đã làm tất cả (những điều đó).

ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ တေသံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ တတော ဧကီဘာဝတော ဝုဋ္ဌိတော ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ. ကိံ နု ခေါ, အာနန္ဒ, တနုဘူတော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃောတိ ဣတော, အာနန္ဒ, ပုဗ္ဗေ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ ဂဏှန္တိ, သဇ္ဈာယန္တိ, ဧကပဇ္ဇောတော ဝိယ အာရာမော ဒိဿတိ. ဣဒါနိ ပန အဍ္ဎမာသမတ္တဿ အစ္စယေန တနုဘူတော ဝိယ တနုကော မန္ဒော အပ္ပကော ဝိရဠော ဝိယ ဇာတော ဘိက္ခုသံဃော. ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ? ကိံ ဒိသာသု ပက္ကန္တာ ဘိက္ခူတိ?

Cụm từ "Sau khi xuất khỏi nơi độc cư" (paṭisallānā vuṭṭhito) có nghĩa là: Sau khi biết được sự kiện mạng sống của năm trăm vị tỳ-khưu ấy đã đi đến chỗ kết thúc, ngài đã đứng dậy từ nơi độc cư ấy. Dù biết nhưng dường như không biết, với mục đích khơi mào câu chuyện, ngài đã gọi Tôn giả Ānanda. (Ngài hỏi rằng:) "Này Ānanda, vì sao Tăng chúng dường như thưa thớt vậy?" (có nghĩa là:) Này Ānanda, trước đây, nhiều tỳ-khưu cùng nhau đến nơi phục dịch, thọ lãnh việc học thuộc lòng (uddesa) và việc hỏi han (paripuccha), và trùng tụng. Ngôi tự viện trông như một ngọn đèn duy nhất. Nhưng nay, sau khi khoảng nửa tháng trôi qua, Tăng chúng đã trở nên dường như thưa thớt, ít ỏi, vắng vẻ, lác đác. Nguyên nhân là gì vậy? Phải chăng các tỳ-khưu đã đi đến các phương?

အထာယသ္မာ အာနန္ဒော ကမ္မဝိပါကေန တေသံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တိံ အသလ္လက္ခေန္တော အသုဘကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂပစ္စယာ ပန သလ္လက္ခေန္တော တထာ ဟိ ပန, ဘန္တေ ဘဂဝါတိအာဒိံ ဝတွာ ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အညံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစန္တော, သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အညံ ကာရဏံ အာစိက္ခတု, ယေန ဘိက္ခုသံဃော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျ[Pg.300]. မဟာသမုဒ္ဒံ ဩရောဟဏတိတ္ထာနိ ဝိယ အညာနိပိ ဒသာနုဿတိ, ဒသကသိဏ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန, ဗြဟ္မဝိဟာရ, အာနာပါနဿတိပဘေဒါနိ ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနောရောဟဏကမ္မဋ္ဌာနာနိ သန္တိ, တေသု ဘဂဝါ ဘိက္ခူ သမဿာသေတွာ အညတရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတူတိ အဓိပ္ပာယော.

Bấy giờ, Tôn giả Ānanda, vì không nhận thấy được sự kiện mạng sống của các vị ấy đi đến chỗ kết thúc là do quả của nghiệp, nhưng lại nhận thấy (điều đó) là do duyên thực hành đề mục bất tịnh, nên sau khi nói những lời bắt đầu bằng "Bạch Thế Tôn, quả thật như vậy...", trong khi thỉnh cầu một đề mục thiền khác để các tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng "Lành thay, bạch Thế Tôn...". Ý nghĩa của đoạn ấy là: "Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy chỉ dạy một nguyên nhân khác, nhờ đó Tăng chúng có thể an trú trong quả A-la-hán. Giống như các bến nước để đi xuống biển cả, cũng có nhiều đề mục thiền khác để đi xuống Niết-bàn, gồm các loại như mười tùy niệm, mười biến xứ, bốn sự xác định về giới, tứ vô lượng tâm, và niệm hơi thở vô hơi thở ra. Trong số đó, xin Thế Tôn hãy làm cho các tỳ-khưu được an lòng và chỉ dạy một đề mục thiền nào đó". Đây là chủ ý.

အထ ဘဂဝါ တထာ ကာတုကာမော ထေရံ ဥယျောဇေန္တော တေနဟာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယာတိ ဝေသာလိယံ ဥပနိဿာယ သမန္တာ ဂါဝုတေပိ အဍ္ဎယောဇနေပိ ယာဝတိကာ ဝိဟရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ သန္နိပါတေဟီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိပါတေတွာတိ အတ္တနာ ဂန္တုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ သယံ ဂန္တွာ အညတ္ထ ဒဟရဘိက္ခူ ပဟိဏိတွာ မုဟုတ္တေနေဝ အနဝသေသေ ဘိက္ခူ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သမူဟံ ကတွာ. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃော သန္နိပတိတော, ဧသ ကာလော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထံ ကာတုံ, အနုသာသနိံ ဒါတုံ, ဣဒါနိ ယဿ တုမှေ ကာလံ ဇာနာထ, တံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

Bấy giờ, Thế Tôn, với mong muốn làm như vậy, trong khi khuyến khích vị Trưởng lão, đã nói những lời bắt đầu bằng "Vậy thì, này Ānanda...". Trong đó, cụm từ "nương vào thành Vesālī" có nghĩa là: "Nương vào thành Vesālī, có bao nhiêu vị đang trú ngụ trong vòng một gāvuta hay nửa do-tuần xung quanh, hãy tập hợp tất cả các vị ấy lại". Cụm từ "Sau khi tập hợp tất cả tại giảng đường" có nghĩa là: Tự mình đi đến nơi thích hợp để đi, và phái các tỳ-khưu trẻ đi đến những nơi khác, chỉ trong chốc lát, ngài đã tập hợp không sót một vị tỳ-khưu nào tại giảng đường. Trong câu "Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn xem là phải thời", chủ ý là thế này: "Bạch Thế Tôn, Tăng chúng đã tụ họp. Đây là thời để thuyết pháp, để ban lời giáo huấn cho các tỳ-khưu. Nay, Ngài biết thời điểm cho việc gì, thì việc ấy nên được làm".

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ, အယမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ. အာမန္တေတွာ စ ပန ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ အာစိက္ခိတအသုဘကမ္မဋ္ဌာနတော အညံ ပရိယာယံ အာစိက္ခန္တော အာနာပါနဿတိသမာဓီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာနာပါနဿတိသမာဓီတိ အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တော သမာဓိ, အာနာပါနဿတိယံ ဝါ သမာဓိ, အာနာပါနဿတိသမာဓိ. ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပာဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဝါ. ဗဟုလီကတောတိ ပုနပ္ပုနံ ကတော. သန္တော စေဝ ပဏီတော စာတိ သန္တော စေဝ ပဏီတော စေဝ. ဥဘယတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အယဉှိ ယထာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ကေဝလံ ပဋိဝေဓဝသေန သန္တဉ္စ ပဏီတဉ္စ, ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာ ပန ပဋိကူလာရမ္မဏတ္တာ စ အာရမ္မဏဝသေန နေဝ သန္တံ န ပဏီတံ, န ဧဝံ ကေနစိ ပရိယာယေန အသန္တော ဝါ အပ္ပဏီတော ဝါ, အပိစ ခေါ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ သန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော, ပဋိဝေဓသင်္ခါတာယ အင်္ဂသန္တတာယပိ, အာရမ္မဏပဏီတတာယ ပဏီတော အတိတ္တိကရော, အင်္ဂပဏီတတာယပီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သန္တော စေဝ ပဏီတော စာ’’တိ.

Bấy giờ, Thế Tôn gọi các tỳ-khưu: "Này các tỳ-khưu, lại nữa...". Và sau khi gọi, để các tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán, trong khi chỉ dạy một phương pháp khác với đề mục bất tịnh đã được giảng trước đây, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng "định niệm hơi thở vô hơi thở ra...". Trong đó, "định niệm hơi thở vô hơi thở ra" là định tương ưng cùng với niệm có khả năng nắm bắt hơi thở vô hơi thở ra, hoặc định nương vào niệm hơi thở vô hơi thở ra, (được gọi là) định niệm hơi thở vô hơi thở ra. "Được tu tập" (bhāvito) nghĩa là được làm cho phát sanh hoặc được làm cho tăng trưởng. "Được làm cho sung mãn" (bahulīkato) nghĩa là được thực hành lặp đi lặp lại. "Vừa tịch tịnh vừa vi diệu" (santo ceva paṇīto ca) nghĩa là vừa tịch tịnh vừa vi diệu. Ở cả hai nơi, sự xác định bởi từ "eva" (chỉ) cần được hiểu. Điều gì đã được nói? Quả vậy, giống như đề mục bất tịnh chỉ tịch tịnh và vi diệu về phương diện chứng ngộ, nhưng vì có đối tượng thô thiển và đối tượng đáng ghê tởm, nên về phương diện đối tượng thì không tịch tịnh, không vi diệu; (định này) không phải là không tịch tịnh hay không vi diệu theo bất kỳ phương diện nào như vậy. Hơn nữa, về phương diện đối tượng tịch tịnh, nó cũng tịch tịnh, lắng dịu, dập tắt; và về phương diện các chi phần tịch tịnh được gọi là sự chứng ngộ cũng vậy; về phương diện đối tượng vi diệu, nó vi diệu, không gây nhàm chán; và về phương diện các chi phần vi diệu cũng vậy. Do đó, đã được nói là "vừa tịch tịnh vừa vi diệu".

အသေစနကော [Pg.301] စ သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဧတ္ထ ပန နာဿ သေစနန္တိ အသေစနကော, အနာသိတ္တကော အဗ္ဗောကိဏ္ဏော ပါဋိယေက္ကော အာဝေဏိကော, နတ္ထိ ဧတ္ထ ပရိကမ္မေန ဝါ ဥပစာရေန ဝါ သန္တတာ, အာဒိသမန္နာဟာရတော ပဘုတိ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ သန္တော စ ပဏီတော စာတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘အသေစနကော’’တိ အနာသိတ္တကော ဩဇဝန္တော, သဘာဝေနေဝ မဓုရော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမယံ အသေစနကော စ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ကာယိကစေတသိကသုခပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနတော သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Trong câu "là pháp trú không cần bồi đắp và an lạc" (asecanako ca sukho ca vihāro), "không có sự bồi đắp cho nó" (na assa secanaṃ) nên gọi là "không cần bồi đắp" (asecanako); (nghĩa là) không được tưới tẩm, không pha trộn, riêng biệt, độc lập. Ở đây không có sự tịch tịnh (đạt được) bằng chuẩn bị hay cận hành; ý nghĩa là, ngay từ lúc tác ý ban đầu, nó đã tự bản chất là tịch tịnh và vi diệu. Một số vị nói rằng "asecanako" có nghĩa là "không được tưới tẩm (nhưng) có tinh chất, tự bản chất đã ngọt ngào". Như vậy, cần được hiểu rằng (pháp trú này) vừa không cần bồi đắp, vừa là pháp trú an lạc vì nó dẫn đến việc đạt được thân lạc và tâm lạc trong mỗi khoảnh khắc nhập định.

ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေတိ အဝိက္ခမ္ဘိတေ. ပါပကေတိ လာမကေ. အကုသလေ ဓမ္မေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေ ဓမ္မေ. ဌာနသော အန္တရဓာပေတီတိ ခဏေနေဝ အန္တရဓာပေတိ ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ဝူပသမေတီတိ သုဋ္ဌု ဥပသမေတိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တာ အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတံ ရဇောဇလ္လန္တိ အဋ္ဌ မာသေ ဝါတာတပသုက္ခာယ ဂေါမဟိံသာဒိပါဒပ္ပဟာရသမ္ဘိန္နာယ ပထဝိယာ ဥဒ္ဓံ ဟတံ ဦဟတံ အာကာသေ သမုဋ္ဌိတံ ရဇဉ္စ ရေဏုဉ္စ. မဟာ အကာလမေဃောတိ သဗ္ဗံ နဘံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဋ္ဌိတော အာသာဠှဇုဏှပက္ခေ သကလံ အဍ္ဎမာသံ ဝဿနကမေဃော. သော ဟိ အသမ္ပတ္တေ ဝဿကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အကာလမေဃောတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဌာနသော အန္တရာဓာပေတိ ဝူပသမေတီတိ ခဏေနေဝ အဒဿနံ နေတိ ပထဝိယံ သန္နိသီဒါပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဩပမ္မနိဒဿနမေတံ. တတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ.

"Mỗi khi phát sanh" (uppannuppanne) nghĩa là (khi) chưa được trấn áp. "Các pháp ác" (pāpake) nghĩa là các pháp thấp kém. "Các pháp bất thiện" (akusale dhamme) nghĩa là các pháp sanh ra từ sự không khéo léo. "Làm cho biến mất ngay tại chỗ" (ṭhānaso antaradhāpeti) nghĩa là làm cho biến mất, trấn áp ngay trong khoảnh khắc. "Làm cho lắng dịu" (vūpasameti) nghĩa là làm cho lắng dịu hoàn toàn; được nói rằng, vì là phần của sự thông suốt, nên khi tuần tự đạt đến sự tăng trưởng của Thánh đạo, nó sẽ đoạn tận và làm cho an tịnh. "Trong tháng cuối của mùa hè" (gimhānaṃ pacchime māse) nghĩa là trong tháng Āsāḷha. "Bụi bặm bị cuốn lên" (ūhataṃ rajojallaṃ) nghĩa là bụi mịn và bụi thô bị cuốn lên, bị thổi lên cao từ mặt đất đã khô cằn vì gió và nắng trong tám tháng, và bị vỡ nát do dấu chân của bò, trâu, v.v., bay lên trong không trung. "Đám mây lớn trái mùa" (mahā akālamegho) nghĩa là đám mây mưa dâng lên bao phủ toàn bộ bầu trời, mưa suốt nửa tháng trong thượng tuần của tháng Āsāḷha. Vì nó phát sanh trước khi mùa mưa đến, nên ở đây nó được chủ ý là "đám mây trái mùa". "Làm cho biến mất, làm cho lắng dịu ngay tại chỗ" (ṭhānaso antarādhāpeti vūpasameti) nghĩa là làm cho nó biến mất ngay lập tức, làm cho nó lắng xuống mặt đất. "Cũng vậy" (evameva kho) - đây là sự trình bày ví dụ. Phần sau đó cũng theo cách đã được giải thích.

၁၀. ကိမိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Kimila.

၉၈၆. ဒသမေ ကိမိလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဧတဒဝေါစာတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒေသနာ န ယထာနုသန္ဓိကာ ကတာ, ယထာနုသန္ဓိံ ဂမေဿာမီ’’တိ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧတံ အဝေါစ. ကာယညတရန္တိ ပထဝီအာဒီသု ကာယေသု အညတရံ ဝဒါမိ ဝါယောကာယံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခာယတနံ…ပေ… ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာ ရူပကာယော နာမ, တေသု အာနာပါနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနေ [Pg.302] သင်္ဂဟိတတ္တာ ကာယညတရံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ စတူသု ကာယေသု အညတရံ ဝါယောကာယံ, ပဉ္စဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ဝါ ရူပကာယေ အညတရံ အာနာပါနံ အနုပဿတိ, တသ္မာ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေဒနာညတရန္တိ တီသု ဝေဒနာသု အညတရံ, သုခဝေဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

986. Trong kinh thứ mười: `Kimilāyanti` nghĩa là trong thành phố có tên như vậy. `Etadavoca` nghĩa là: Vị trưởng lão đã suy nghĩ rằng: “Bài pháp này đã không được thực hiện theo đúng mạch văn, ta sẽ làm cho nó có mạch văn.” Trong khi nối kết mạch văn của bài pháp, ngài đã nói điều này. `Kāyaññataraṃ` (một trong các thân) có nghĩa là: “Ta nói một trong các thân như địa đại v.v..., ta nói về thân gió.” Hoặc là, hai mươi lăm thành phần sắc pháp được gọi là thân sắc (rūpakāya), từ nhãn xứ... cho đến đoàn thực. Trong số ấy, hơi thở vô-thở ra là một trong các thân do được bao gồm trong xúc xứ. Vì thế, ngài cũng đã nói như vậy. `Tasmā ti ha` (do đó) có nghĩa là: Bởi vì vị ấy quán niệm hơi thở vô-thở ra, là một trong bốn thân (đại chủng), tức thân gió, hoặc là một trong hai mươi lăm thành phần của thân sắc, cho nên có nghĩa là vị ấy là người quán thân trong thân. Ý nghĩa này nên được hiểu như vậy ở tất cả mọi nơi. `Vedanāññataraṃ` (một trong các cảm thọ) nghĩa là một trong ba loại cảm thọ, điều này được nói với ý chỉ về lạc thọ.

သာဓုကံ မနသိကာရန္တိ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နံ သုန္ဒရံ မနသိကာရံ. ကိံ ပန မနသိကာရော သုခါ ဝေဒနာ ဟောတီတိ? န ဟောတိ, ဒေသနာသီသံ ပနေတံ. ယထေဝ ဟိ ‘‘အနိစ္စသညာဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၇) ဧတ္ထ သညာနာမေန ပညာ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ မနသိကာရနာမေန ဈာနဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတသ္မိဉှိ စတုက္ကေ ပဌမပဒေ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယပဒေ သုခန္တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာ. စိတ္တသင်္ခါရပဒဒွယေ ‘‘သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တသင်္ခါရာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၄) ဝစနတော ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရေ ဌပေတွာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝစနတော စိတ္တသင်္ခါရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ. တံ သဗ္ဗံ မနသိကာရနာမေန သင်္ဂဟေတွာ ဣဓ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရ’’န္တိ အာဟ.

Sādhukaṃ manasikāraṃ (sự khéo tác ý) là sự tác ý tốt đẹp đã sanh khởi qua phương diện cảm nhận hỷ v.v... Nhưng phải chăng tác ý là lạc thọ? Không phải vậy, nhưng đây là đề mục của bài pháp. Thật vậy, giống như trong câu: “vị ấy chuyên tâm thực hành tu tập tưởng vô thường” (ma. ni. 3.147), ở đây trí tuệ được nói đến bằng danh từ ‘tưởng’ (saññā), cũng vậy, ở đây nên hiểu rằng cảm thọ của thiền được nói đến bằng danh từ ‘tác ý’ (manasikāra). Thật vậy, trong bốn pháp này, ở câu đầu tiên, cảm thọ được nói đến với hỷ làm đề mục; ở câu thứ hai, nó được nói đến bằng chính bản thể của nó là ‘lạc’ (sukha). Trong hai câu về tâm hành, cảm thọ được nói đến bằng danh từ ‘tâm hành’ do có lời dạy rằng: “Tưởng và thọ là các tâm sở, các pháp này liên kết với tâm, là các tâm hành” (paṭi. ma. 1.174), và do có lời dạy rằng: “Ngoại trừ tầm và tứ, tất cả các pháp tương ưng với tâm đều được bao gồm trong tâm hành.” Sau khi tổng hợp tất cả những điều đó dưới danh từ ‘tác ý,’ ở đây ngài đã nói là “sự khéo tác ý.”

ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဧသာ ဝေဒနာ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတီတိ. နော န ယုဇ္ဇတိ, မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဟိ တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာ ဝေဒယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘‘အဟံ ဝေဒယာမီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပိစ ‘‘ပီတိပ္ပဋိသံဝေဒီ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယမေတဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တောယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ –

Dù là như vậy, có người cho rằng: “Bởi vì cảm thọ này không phải là đối tượng (ārammaṇa), cho nên pháp quán niệm cảm thọ là không thích hợp.” Không phải là không thích hợp. Thật vậy, ngay cả trong kinh Đại Niệm Xứ v.v..., cảm thọ được cảm nhận sau khi lấy các vật làm cơ sở tương ứng của lạc v.v... làm đối tượng. Tuy nhiên, dựa vào sự diễn tiến của cảm thọ ấy mà có sự quy ước đơn thuần là “tôi cảm nhận.” Nhắm đến sự quy ước đó mà có lời dạy rằng: “Khi cảm nhận một lạc thọ, vị ấy biết: ‘Tôi đang cảm nhận một lạc thọ’” v.v... Hơn nữa, trong phần giải thích ý nghĩa của các câu “vị ấy sẽ cảm nhận hỷ” v.v..., lời giải đáp cho vấn đề này đã được nói đến rồi. Và điều này đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo:

‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ – အာရမ္မဏတော စ အသမ္မောဟတော စ. ကထံ အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. ကထံ အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဈာနသမ္ပယုတ္တပီတိံ ခယတော ဝယတော သမ္မသတိ, တဿ ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန အသမ္မောဟတော [Pg.303] ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၂) ‘‘‘ဒီဃံ အဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’တိ. ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ.

“Hỷ được cảm nhận theo hai phương diện: theo phương diện đối tượng và theo phương diện không si mê. Hỷ được cảm nhận theo phương diện đối tượng như thế nào? Vị ấy nhập vào hai tầng thiền có hỷ. Đối với vị ấy, vào khoảnh khắc nhập thiền, do sự chứng đắc thiền, hỷ được cảm nhận theo phương diện đối tượng, vì đối tượng đã được cảm nhận. Hỷ được cảm nhận theo phương diện không si mê như thế nào? Sau khi nhập vào hai tầng thiền có hỷ rồi xuất ra, vị ấy quán xét hỷ tương ưng với thiền theo khía cạnh đoạn diệt, theo khía cạnh hoại diệt. Đối với vị ấy, vào khoảnh khắc tuệ quán, do sự thấu triệt các tướng (đặc tính), hỷ được cảm nhận theo phương diện không si mê. Và điều này đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (paṭi. ma. 1.172): ‘Đối với người biết rõ sự nhất tâm, không phân tán của tâm, nhờ vào hơi thở vô dài, niệm được an trú. Nhờ niệm ấy, nhờ trí ấy, hỷ ấy được cảm nhận.’ Theo phương pháp này, ý nghĩa của các câu còn lại cũng nên được hiểu như vậy.”

ဣတိ ယထေဝ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိသုခစိတ္တသင်္ခါရာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣမိနာပိ ဈာနသမ္ပယုတ္တေန ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ဝေဒနာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ.

Như vậy, giống như hỷ, lạc, và các tâm hành được cảm nhận theo phương diện đối tượng do sự chứng đắc thiền, cũng vậy, đối với vị hành giả này, do sự chứng đắc tác ý được gọi là cảm thọ, tương ưng với thiền, cảm thọ được cảm nhận theo phương diện đối tượng. Do đó, lời dạy này đã được khéo nói: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu trú, quán niệm cảm thọ trong các cảm thọ.”

နာဟံ, အာနန္ဒ, မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿာတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ယသ္မာ ‘‘စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော ဘိက္ခု ကိဉ္စာပိ အဿာသပဿာသနိမိတ္တမာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဿ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ပဝတ္တနတော စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ. န ဟိ မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာ အတ္ထိ, တသ္မာ အာရမ္မဏတော စိတ္တပဋိသံဝိဒိတဝသေန ‘‘စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ.

Trong câu: “Này Ānanda, Ta không nói (pháp này) cho người thất niệm, không tỉnh giác,” chủ ý là như sau: Bởi vì vị tỳ khưu thực hành theo phương pháp “tôi sẽ thở vô, cảm nhận tâm” v.v..., mặc dù lấy tướng của hơi thở vô-thở ra làm đối tượng, nhưng do vị ấy thực hành bằng cách an trú niệm và tỉnh giác trên đối tượng của tâm, nên vị ấy được gọi là người quán tâm trong tâm. Thật vậy, không có sự tu tập định niệm hơi thở cho người thất niệm, không tỉnh giác. Do đó, theo phương diện cảm nhận tâm qua đối tượng, có lời dạy rằng: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu trú, quán niệm tâm trong tâm.”

သော ယံ တံ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ ပဟာနံ, တံ ပညာယ ဒိသွာ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဘိဇ္ဈာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏမေဝ, ဒေါမနဿဝသေန ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဒဿိတံ. ဣဒဉှိ စတုက္ကံ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, ဓမ္မာနုပဿနာ စ နီဝရဏပဗ္ဗာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ, တဿာ နီဝရဏပဗ္ဗံ အာဒိ, တဿာပိ ဣဒံ နီဝရဏဒွယံ အာဒိ. ဣတိ ဓမ္မာနုပဿနာယ အာဒိံ ဒဿေတုံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနန္တိ အာဟ. ပဟာနန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိ ဧဝံ ပဟာနကရဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပညာယ ဒိသွာတိ တံ အနိစ္စဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ ပဟာနဉာဏံ အပရာယ ဝိပဿနာပညာယ, တမ္ပိ အပရာယာတိ ဧဝံ ဝိပဿနာပရမ္ပရံ ဒဿေတိ[Pg.304]. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ယဉ္စဿ ပထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ယဉ္စ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ဒွိဓာ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. တတ္ထ သဟဇာတာနမ္ပိအဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿာပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ. ဣဓ အာရမ္မဏ အဇ္ဈုပေက္ခနာ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော န ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿသီသေန ပန ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနကရဉာဏမ္ပိ ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ở đây, trong câu: “Sự từ bỏ tham ái và ưu não nào có mặt, vị ấy sau khi thấy điều ấy bằng trí tuệ, đã có sự xả một cách khéo léo”, thì tham ái chính là triền cái tham dục, triền cái sân hận được chỉ dạy bằng phương diện của ưu não. Và bộ bốn này được nói đến chỉ bằng phương diện của tuệ quán, và pháp quán niệm có năm loại bằng phương diện của phẩm về triền cái v.v…, trong ấy phẩm về triền cái là phần đầu, trong phẩm ấy hai triền cái này cũng là phần đầu. Như vậy, để chỉ dạy phần đầu của pháp quán niệm, ngài đã nói: “tham ái và ưu não”. “Sự từ bỏ”: được ám chỉ là trí tuệ thực hiện sự từ bỏ theo cách như là: “vị ấy từ bỏ thường tưởng bằng vô thường tùy quán”. “Sau khi thấy điều ấy bằng trí tuệ”: ngài chỉ dạy về chuỗi tuệ quán theo cách như là: “trí tuệ từ bỏ ấy, được gọi là trí tuệ về vô thường, ly tham, đoạn diệt, xả ly, (được thấy) bằng tuệ quán khác, và tuệ quán ấy cũng (được thấy) bằng tuệ quán khác nữa”. “Đã có sự xả”: được gọi là xả theo hai phương diện là: “vị ấy xả đối với (tâm) đã đi vào con đường, và vị ấy xả đối với sự an trú đồng nhất”. Ở đây, có sự xả đối với các pháp đồng sanh và có sự xả đối với đối tượng. Ở đây, sự xả đối với đối tượng được ám chỉ. “Do vậy, này Ānanda”: là vì vị ấy tiến hành theo phương pháp bắt đầu là: “tôi sẽ thở vào trong khi tùy quán vô thường”, không chỉ có sự xả đối với các pháp như triền cái v.v…, mà còn có sự xả sau khi đã thấy bằng trí tuệ cả trí tuệ thực hiện sự từ bỏ các pháp đã được nói đến với tham ái và ưu não làm tiêu đề, do vậy cần phải được hiểu rằng: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu sống tùy quán các pháp trong các pháp”.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. တသ္မိံ ပံသုပုဉ္ဇော ဝိယ ဆသု အာယတနေသု ကိလေသာ. စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂစ္ဆန္တာ သကဋရထာ ဝိယ စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ဧကေန သကဋေန ဝါ ရထေန ဝါ ပံသုပုဉ္ဇဿ ဥပဟနနံ ဝိယ ကာယာနုပဿနာဒီဟိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပဃာတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

Tương tự như vậy, ở đây sáu xứ cần được xem như là ngã tư đường. Các phiền não ở trong sáu xứ (cần được xem) như là đống bụi ở nơi ấy. Bốn niệm xứ sanh khởi ở trong bốn đối tượng (cần được xem) như là các cỗ xe và cỗ xe ngựa đi đến từ bốn phương. Cần phải được hiểu rằng sự hủy diệt các pháp ác, bất thiện bằng thân tùy quán v.v… là giống như sự chà nát đống bụi bằng cỗ xe hoặc cỗ xe ngựa.

ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Một Pháp, phần thứ nhất.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Thứ Hai

၁-၂. ဣစ္ဆာနင်္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú Giải Kinh Icchānaṅgala v.v…

၉၈၇-၉၈၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထာတိ ကသ္မာ အတ္တနော ဝိဟာရသမာပတ္တိံ အာစိက္ခတိ? ဥပါရမ္ဘမောစနတ္ထံ. သစေ ဟိ တေ ‘‘န ဇာနာမာ’’တိ ဝဒေယျုံ, အထ နေသံ တိတ္ထိယာ ‘‘တုမှေ ‘အသုကသမာပတ္တိယာ နာမ နော သတ္ထာ တေမာသံ ဝိဟာသီ’တိပိ န ဇာနာထ, အထ ကသ္မာ နံ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိဟရထာ’’တိ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေယျုံ, တတော မောစနတ္ထံ ဧဝမာဟ.

987-988. Ở kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, vì sao ngài nói lên sự chứng đắc về trú của chính mình rằng: “các ông nên giải thích như vầy”? Nhằm mục đích giải thoát khỏi sự khiển trách. Vì nếu các vị ấy nói rằng: “chúng tôi không biết”, thì các người ngoại đạo sẽ gán cho các vị ấy sự khiển trách rằng: “các ông cũng không biết rằng: ‘vị đạo sư của chúng ta đã trú trong định chứng tên là như vầy suốt ba tháng’, vậy thì tại sao các ông lại sống hầu cận vị ấy?”, ngài đã nói như vậy nhằm mục đích giải thoát khỏi điều ấy.

အထ ကသ္မာ ယထာ အညတ္ထ ‘‘သတောဝ အဿသတိ, ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄; မ. နိ. ၁.၁၀၇; သံ. နိ. ၅.၉၇၇) ဧဝ-ဝါကာရော ဝုတ္တော. ဧဝံ ဣဓ န ဝုတ္တောတိ? ဧကန္တသန္တတ္တာ. အညေသဉှိ [Pg.305] အဿာသော ဝါ ပါကဋော ဟောတိ ပဿာသော ဝါ, ဘဂဝတော ဥဘယမ္ပေတံ ပါကဋမေဝ နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယာတိ ဧကန္တသန္တတ္တာ န ဝုတ္တော. အထ ‘‘သိက္ခာမီ’’တိ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘အဿသာမီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ? သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ. သတ္တ ဟိ သေခါ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝါ သေခါ နာမ, ခီဏာသဝါ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ အသေခါ နာမ, တထာဂတာ အသိက္ခိတဗ္ဗာ အသေက္ခာ နာမ နတ္ထိ တေသံ သိက္ခိတဗ္ဗကိစ္စန္တိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ န ဝုတ္တံ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

Vậy thì tại sao ở đây lại không được nói đến từ eva và từ vā giống như đã được nói ở chỗ khác là: “vị ấy thở vào có chánh niệm, hoặc trong khi thở vào dài”? (Đáp rằng): Do vì (sự tác ý) hoàn toàn vi tế. Vì rằng đối với các vị khác, hoặc hơi thở vào là rõ ràng, hoặc hơi thở ra là rõ ràng; còn đối với đức Thế Tôn, do vì có chánh niệm thường xuyên an trú nên cả hai điều này đều rõ ràng, do vì (sự tác ý) hoàn toàn vi tế nên đã không được nói đến. Lại nữa, tại sao không nói: “tôi học tập” mà chỉ nói bấy nhiêu là: “tôi sẽ thở vào”? (Đáp rằng): Do vì không có điều cần phải học tập. Vì rằng bảy bậc hữu học được gọi là hữu học do vì có điều cần phải học tập, các vị lậu tận được gọi là vô học do vì không có điều cần phải học tập, các đấng Như Lai được gọi là vô học do vì không có điều cần phải học tập, các ngài không có phận sự cần phải học tập, do vì không có điều cần phải học tập nên đã không được nói đến. Kinh thứ hai thì đã rõ ràng.

၃-၁၀. ပဌမအာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3-10. Chú Giải Kinh Ānanda Thứ Nhất v.v…

၉၈၉-၉၉၆. တတိယေ ပဝိစိနတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝိစိနတိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရာမိသာတိ နိက္ကိလေသာ ကာယိကစေတသိကဒရထပဋိပဿဒ္ဓိယာ ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ ဌပိယတိ, အပ္ပနာစိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ သဟဇာတအဇ္ဈုပေက္ခနာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ.

989-996. Ở kinh thứ ba, “vị ấy thẩm sát”: là vị ấy thẩm sát bằng phương diện của vô thường v.v… Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ này. “Không còn quyến luyến”: là không có phiền não; do vì sự lắng dịu của nhiệt não thuộc thân và thuộc tâm nên thân cũng được lắng dịu và tâm cũng được lắng dịu. “Được định tĩnh”: là được đặt để một cách đúng đắn, trở nên giống như tâm an chỉ. “Đã có sự xả”: là đã có sự xả bằng sự xả đối với các pháp đồng sanh.

ဧဝံ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော တသ္မိံ ကာယေ သတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တာယ သတိယာ သမ္ပယုတ္တဉာဏံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံသမ္ပယုတ္တမေဝ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိပဿဒ္ဓိစိတ္တေကဂ္ဂတာ ပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယထေဝ ဟိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိနော ‘‘အယံ ဩလီယတီ’’တိ တုဒနံ ဝါ, ‘‘အယံ အတိဓာဝတီ’’တိ အာကဍ္ဎနံ ဝါ နတ္ထိ, ကေဝလံ ဧဝံ ပဿမာနဿ ဌိတာကာရောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာသရသလက္ခဏာ ဝိပဿနာဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ကထိတာ.

Như vậy, đối với vị tỳ khưu nắm bắt thân bằng mười bốn phương diện, chánh niệm ở trong thân ấy là niệm giác chi, trí tuệ tương ưng với chánh niệm ấy là trạch pháp giác chi, cần tấn thuộc về thân và tâm tương ưng với chánh niệm ấy chính là tấn giác chi, hỷ, khinh an, nhất tâm là hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi; trạng thái trung bình được gọi là không thụt lùi và không vượt quá của sáu giác chi này là xả giác chi. Ví như đối với người đánh xe có các con ngựa chạy đều nhau, không có việc thúc giục rằng: “con này bị thụt lùi” hoặc không có việc kéo lại rằng: “con này chạy quá nhanh”, mà chỉ có trạng thái đứng vững của người đang nhìn xem như vậy. Tương tự như vậy, trạng thái trung bình được gọi là không thụt lùi và không vượt quá của sáu giác chi này được gọi là xả giác chi. Bấy nhiêu đây, điều gì đã được nói đến? (Phải chăng) các giác chi của tuệ quán, vốn có cùng một sát-na tâm và có các đặc điểm và phận sự khác nhau, đã được nói đến.

ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧတ္ထ ပန သောဠသက္ခတ္တုကာ အာနာပါနဿတိ မိဿကာ ကထိတာ, အာနာပါနမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ[Pg.306], တေသံ မူလဘူတာ အာနာပါနဿတိ ပုဗ္ဗဘာဂါ. ဗောဇ္ဈင်္ဂမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပူရကာ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာ, ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိယော အရိယဖလသမ္ပယုတ္တာ. ဝိဇ္ဇာ ဝါ စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ, ဝိမုတ္တိ ဖလသမ္ပယုတ္တာတိ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာနိပိ ဣမိနာဝ သမာနပရိစ္ဆေဒါနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Các từ bắt đầu bằng 'vivekanissitaṃ' (y cứ vào viễn ly) chỉ có ý nghĩa đã được giải thích. Tuy nhiên, ở đây, niệm hơi thở vào hơi thở ra hỗn hợp có mười sáu lần đã được thuyết giảng. Các niệm xứ có niệm hơi thở làm gốc là phần đầu, niệm hơi thở là gốc rễ của chúng là phần đầu. Các niệm xứ có thất giác chi làm gốc là phần đầu, và các giác chi ấy cũng chính là phần đầu. Tuy nhiên, các giác chi làm viên mãn minh và giải thoát là pháp siêu thế đã được phát sinh, minh và giải thoát tương ưng với thánh quả. Hoặc minh tương ưng với đạo thứ tư, giải thoát tương ưng với quả. Các kinh thứ tư, thứ năm, và thứ sáu cũng có sự phân chia tương tự như kinh này. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

အာနာပါနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích Tương Ưng Hơi Thở đã kết thúc.

၁၁. သောတာပတ္တိသံယုတ္တံ

11. Tương Ưng Dự Lưu

၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Cổng Làng Trúc

၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Giải Thích Kinh Vua Chuyển Luân

၉၉၇. သောတာပတ္တိသံယုတ္တဿ [Pg.307] ပဌမေ ကိဉ္စာပီတိ အနုဂ္ဂဟဂရဟဏေသု နိပါတော. စတုန္နဉှိ မဟာဒီပါနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ အနုဂ္ဂဏှန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ အပ္ပဟီနဘာဝံ ဂရဟန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုန္နံ ဒီပါနန္တိ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ. ဣဿရိယာဓိပစ္စန္တိ ဣဿရဘာဝေါ ဣဿရိယံ, အဓိပတိဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ, ဣဿရိယံ အာဓိပစ္စံ ဧတသ္မိံ ရဇ္ဇေ, န ဆေဒနဘေဒနန္တိ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ. ကာရေတွာတိ ဧဝရူပံ ရဇ္ဇံ ပဝတ္တာပေတွာ. ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကောတိ ဧတ္ထ အနုဂ္ဂဟပသံသာသု နိပါတော. ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဟိ ယာပနံ အနုဂ္ဂဟန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ ပဟီနဘာဝံ ပသံသန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နန္တကာနီတိ အနန္တကာနိ. တေရသဟတ္ထောပိ ဟိ ဝတ္ထသာဋကော ဒသစ္ဆေဒနတော ပဋ္ဌာယ နန္တကန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

997. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Dự Lưu, từ 'kiñcāpi' là một bất biến từ trong ý nghĩa tán dương và chê bai. Vì tán dương vương quyền với quyền tối thượng và quyền bá chủ trên bốn đại châu, và chê bai tình trạng chưa đoạn trừ bốn đường ác, nên Bậc Đạo Sư đã thuyết câu bắt đầu bằng: "Này các Tỳ khưu, cho dù vua chuyển luân...". Ở đây, 'catunnaṃ dīpānaṃ' (của bốn châu) có nghĩa là của bốn đại châu có hai ngàn hòn đảo nhỏ làm tùy tùng. 'Issariyādhipaccaṃ' (quyền tối thượng và quyền bá chủ) có nghĩa là: tình trạng làm chủ là 'issariyaṃ' (quyền tối thượng), tình trạng làm bá chủ là 'ādhipaccaṃ' (quyền bá chủ); trong vương quyền này có quyền tối thượng và quyền bá chủ, không có sự chặt chém và phá hoại, nên gọi là 'issariyādhipaccaṃ'. 'Kāretvā' (sau khi thực hiện) có nghĩa là: sau khi làm cho vương quyền như vậy phát sinh. Trong câu "Này các Tỳ khưu, cho dù vị Thánh đệ tử...", (từ 'kiñcāpi') là một bất biến từ trong ý nghĩa tán dương và ca ngợi. Vì tán dương sự sống qua ngày bằng miếng ăn khất thực và ca ngợi tình trạng đã đoạn trừ bốn đường ác, nên Bậc Đạo Sư đã thuyết câu bắt đầu bằng: "Này các Tỳ khưu, cho dù vị Thánh đệ tử...". Ở đây, 'nantakāni' (những tấm vải rách) có nghĩa là 'anantakāni' (không có viền mép). Vì rằng, tấm vải dù dài mười ba khuỷu tay, kể từ khi cắt bỏ tua rua, được gọi là 'nantaka' (vải không viền mép).

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အစလပ္ပသာဒေန. သော ပနာယံ ပသာဒေါ ကိံ ဧကော, အနေကောတိ? ဧကောဝ, သော မဂ္ဂေန အာဂတပ္ပသာဒေါ. ယေသု ပန ဝတ္ထူသု အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ရုဟတိ, တေသံ ဝသေန ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန တိဓာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ စ ဧကော, တသ္မာဝ နိန္နာနာကရဏော ဟောတိ. အရိယသာဝကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသာဒေါ စ ပေမဉ္စ ဂါရဝဉ္စ မဟန္တံ, န ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ, ဓမ္မေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ သံဃေ ဝါ, သံဃေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါတိ ဧတံ နတ္ထိ. ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.

'Aveccappasādena' (với niềm tin bất động) có nghĩa là 'acalappasādena' (với niềm tin không lay chuyển). Lại nữa, niềm tin này là một hay nhiều? Chỉ một mà thôi, đó là niềm tin đến cùng với Đạo. Tuy nhiên, tùy theo những đối tượng mà nó phát sinh đồng thời không trước không sau, nó được nói thành ba loại theo phương pháp bắt đầu bằng "với niềm tin bất động nơi Đức Phật...". Và vì nó là một, do đó nó không có sự sai khác. Vì rằng, đối với vị Thánh đệ tử, không có việc niềm tin, lòng thương mến, và sự kính trọng chỉ lớn lao nơi Đức Phật, chứ không phải nơi Pháp hay Tăng; hoặc chỉ lớn lao nơi Pháp, chứ không phải nơi Phật hay Tăng; hoặc chỉ lớn lao nơi Tăng, chứ không phải nơi Phật hay Pháp. Các từ bắt đầu bằng 'Itipi so bhagavā' đã được giải thích chi tiết trong bộ Thanh Tịnh Đạo.

အရိယကန္တေဟီတိ အရိယာနံ ကန္တေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ. ပဉ္စ ဟိ သီလာနိ ဘဝန္တရဂတာပိ အရိယာ န ကောပေန္တိ, ဧဝံ တေသံ ပိယာနိ. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အခဏ္ဍေဟီတိအာဒိ သဒိသဝသေန ဝုတ္တံ. မုခဝဋ္ဋိယဉှိ ဆိန္နေကဒေသာ ပါတိ ခဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ, မဇ္ဈေ ဘိန္နာ ဆိဒ္ဒါတိ, ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏာ ဂါဝီ သဗလာတိ, နာနာဗိန္ဒုစိတ္တာ ကမ္မာသာတိ, ဧဝမေဝ ပဋိပါဋိယာ [Pg.308] အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ ဘိန္နံ သီလံ ခဏ္ဍံ နာမ, မဇ္ဈေ ဘိန္နံ ဆိဒ္ဒံ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ပဋိပါဋိယာ ဘိန္နတ္တာ သဗလံ, ဧကန္တရံ ဘိန္နံ ကမ္မာသံ. တေသံ ဒေါသာနံ အဘာဝေန အခဏ္ဍာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘုဇိဿေဟီတိ ဘုဇိဿဘာဝကရေဟိ. ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသံသိတေဟိ. အပရာမဋ္ဌေဟီတိ ‘‘ဣဒံ နာမ တယာ ကတံ, ဣဒံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဧဝံ ပရာမသိတုံ အသက္ကုဏေယျေဟိ. သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟီတိ အပ္ပနာသမာဓိံ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တေတုံ သမတ္ထေဟိ.

'Ariyakantehi' (được các bậc Thánh yêu mến) có nghĩa là: được các bậc Thánh ưa thích, yêu quý, và làm hài lòng. Vì rằng năm giới, các bậc Thánh dù đã đi sang kiếp khác cũng không vi phạm, như vậy chúng được các vị ấy yêu quý. Nhắm đến chúng mà điều này được nói. Các từ bắt đầu bằng 'Akhaṇḍehi' (không bị sứt mẻ) được nói theo cách so sánh. Vì rằng, cái bát bị mẻ một phần ở miệng được gọi là 'khaṇḍa' (sứt mẻ), bị vỡ ở giữa được gọi là 'chidda' (thủng), con bò cái có màu sắc không đồng đều ở một vùng được gọi là 'sabalā' (lốm đốm), có nhiều đốm màu khác nhau được gọi là 'kammāsā' (loang lổ). Cũng như vậy, giới bị vi phạm một cách tuần tự ở đầu hoặc ở cuối được gọi là 'khaṇḍaṃ' (sứt mẻ), bị vi phạm ở giữa là 'chiddaṃ' (thủng), do bị vi phạm tuần tự hai hoặc ba giới ở bất cứ đâu nên gọi là 'sabalaṃ' (lốm đốm), bị vi phạm cách một giới là 'kammāsaṃ' (loang lổ). Do không có những lỗi lầm ấy, nên được biết là không sứt mẻ, v.v. 'Bhujissehi' (đem lại sự tự do) có nghĩa là: làm cho có được trạng thái tự do. 'Viññuppasatthehi' (được bậc trí tán thán) có nghĩa là: được các bậc trí như chư Phật tán thán. 'Aparāmaṭṭhehi' (không bị chấp thủ) có nghĩa là: không thể chấp thủ rằng: "việc này do ngươi làm, điều này ngươi đã vi phạm". 'Samādhisaṃvattanikehi' (đưa đến định) có nghĩa là: có khả năng làm phát sinh an chỉ định hoặc cận hành định.

၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Giải Thích Kinh Thâm Nhập Phạm Hạnh

၉၉၈. ဒုတိယေ ယေသံ သဒ္ဓါတိ ပဒေန ဗုဒ္ဓေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. သီလန္တိ ပဒေန အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဂဟိတာနိ. ပသာဒေါတိ ပဒေန သံဃေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. ဓမ္မဒဿနန္တိ ပဒေန ဓမ္မေ ပသာဒေါ ဂဟိတောတိ ဧဝံ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. ကာလေန ပစ္စေန္တီတိ ကာလေန ပါပုဏန္တိ. ဗြဟ္မစရိယောဂဓံ သုခန္တိ ဗြဟ္မစရိယံ ဩဂါဟိတွာ ဌိတံ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. ယော ပနေသ ဂါထာယ အာဂတော ပသာဒေါ, သော ကတရပသာဒေါ ဟောတီတိ. တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော တာဝ ‘‘မဂ္ဂပသာဒေါ’’တိ အာဟ, တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘အာဂတမဂ္ဂဿ ပစ္စဝေက္ခဏပ္ပသာဒေါ’’တိ. ဥဘောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ, ဥဘိန္နံ သုဘာသိတံ. မိဿကပ္ပသာဒေါ ဧသောတိ.

998. Trong kinh thứ hai, bằng từ 'yesaṃ saddhā' (những ai có đức tin), niềm tin nơi Đức Phật được hiểu. Bằng từ 'sīlaṃ' (giới), các giới được bậc Thánh yêu mến được hiểu. Bằng từ 'pasādo' (niềm tin), niềm tin nơi Tăng chúng được hiểu. Bằng từ 'dhammadassanaṃ' (thấy Pháp), niềm tin nơi Pháp được hiểu. Như vậy, bốn chi phần của bậc Dự lưu đã được nói đến. 'Kālena paccenti' (họ chín muồi theo thời gian) có nghĩa là: họ đạt đến theo thời gian. 'Brahmacariyogadhaṃ sukhaṃ' (hạnh phúc thâm nhập vào phạm hạnh) có nghĩa là: hạnh phúc tương ưng với ba đạo bậc trên, được thiết lập sau khi đã thâm nhập vào phạm hạnh. Lại nữa, niềm tin đã được đề cập trong câu kệ này, đó là loại niềm tin nào? Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói rằng: "đó là niềm tin của Đạo". Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga đã nói rằng: "đó là niềm tin trong sự quán xét lại của người đã đạt được Đạo". Cả hai vị trưởng lão đều là bậc học giả, đa văn, lời của cả hai đều là thiện thuyết. Đây là niềm tin hỗn hợp.

၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Giải Thích Kinh Cư Sĩ Dīghāvu

၉၉၉. တတိယေ တသ္မာတိ ယသ္မာ စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သန္ဒိဿသိ, တသ္မာ. ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကေ. သဗ္ဗသင်္ခါရေသူတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကသင်္ခါရေသု. ဧဝမဿ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ကထိတာ. ဝိဃာတန္တိ ဒုက္ခံ.

999. Trong kinh thứ ba, 'tasmā' (do đó) có nghĩa là: bởi vì ngươi được thấy trong bốn chi phần của bậc Dự lưu, do đó. 'Vijjābhāgiye' (thuộc về phần minh) có nghĩa là: thuộc về phần của minh. 'Sabbasaṅkhāresu' (trong tất cả các pháp hữu vi) có nghĩa là: trong tất cả các pháp hữu vi thuộc ba cõi. Như vậy, tuệ quán về ba đạo bậc trên của vị này đã được thuyết giảng. 'Vighātaṃ' (sự phiền não) có nghĩa là khổ.

၄-၅. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

4-5. Giải Thích Kinh Sāriputta Thứ Nhất, v.v.

၁၀၀၀-၁၀၀၁. စတုတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမေ သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂံ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒါဒယော ပန ပဋိလဒ္ဓဂုဏာ [Pg.309] သောတာပန္နဿ အင်္ဂါ နာမ, တေပိ ပန သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ အာဂတာ. တတြာယံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝစနတ္ထော – သပ္ပုရိသေ သေဝန္တော ဘဇန္တော ပယိရုပါသန္တော ဓမ္မံ သုဏန္တော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သောတာပတ္တိံ ပဋိလဘတီတိ သပ္ပုရိသသံသေဝါဒယော သောတာပတ္တိအတ္ထာယ အင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ နာမ, ဣတရေ ပဌမမဂ္ဂသင်္ခါတာယ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ, ပဋိဝိဒ္ဓသောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ.

Kinh thứ tư có ý nghĩa rõ ràng. Trong kinh thứ năm, (từ) ‘chi phần của Dự lưu’ (sotāpattiyaṅga) có nghĩa là chi phần thành tựu ở giai đoạn đầu của đạo Dự lưu. Lại nữa, các pháp như niềm tin bất động nơi đức Phật v.v… được gọi là các chi phần của vị Dự lưu đã thành tựu phẩm hạnh, và chúng cũng được gọi là ‘chi phần của Dự lưu’ (như) đã được đề cập. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ này trong cả hai trường hợp: Do vị ấy thân cận, giao du, gần gũi bậc chân nhân, lắng nghe chánh pháp, như lý tác ý, thực hành pháp tùy pháp, con đường thực hành ở giai đoạn đầu, nên chứng đắc Dự lưu. Vì thế, các pháp bắt đầu bằng việc thân cận bậc chân nhân là chi phần vì lợi ích của Dự lưu, nên được gọi là ‘chi phần của Dự lưu’. Các pháp khác cũng là chi phần của Dự lưu, được gọi là đạo đầu tiên, nên (cũng) là ‘chi phần của Dự lưu’. Đạo Dự lưu là chi phần của đạo Dự lưu đã được chứng ngộ, nên cũng là ‘chi phần của Dự lưu’.

၆. ထပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Gia chủ

၁၀၀၂. ဆဋ္ဌေ သာဓုကေ ပဋိဝသန္တီတိ သာဓုကနာမကေ အတ္တနော ဘောဂဂါမကေ ဝသန္တိ. တေသု ဣသိဒတ္တော သကဒါဂါမီ, ပုရာဏော သောတာပန္နော သဒါရသန္တုဋ္ဌော. မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုန္တိ တေသံ ကိရ ဂါမဒွါရေန ဘဂဝတော ဂမနမဂ္ဂေါ. တသ္မာ ‘‘ဘဂဝါ ကာလေ ဝါ အကာလေ ဝါ အမှာကံ သုတ္တာနံ ဝါ ပမတ္တာနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ, အထ ပဿိတုံ န လဘေယျာမာ’’တိ မဂ္ဂမဇ္ဈေ ပုရိသံ ဌပေသုံ.

1002. Trong kinh thứ sáu, (câu) ‘sống ở Sādhuka’ có nghĩa là: họ sống trong ngôi làng hưởng lộc của mình tên là Sādhuka. Trong số họ, Isidatta là bậc Nhất lai, Purāṇa là bậc Dự lưu, (cả hai) đều biết đủ với vợ của mình. (Câu) ‘họ đặt một người trên đường’ có nghĩa là: nghe nói con đường đi của đức Thế Tôn đi qua cổng làng của họ. Vì thế, (họ nghĩ): “Đức Thế Tôn có thể đi qua vào lúc thích hợp hay không thích hợp, trong khi chúng ta đang ngủ hay lơ đãng, khi ấy chúng ta sẽ không có cơ hội được diện kiến,” nên họ đã đặt một người ở giữa đường.

အနုဗန္ဓိံသူတိ န ဒူရတောဝ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု, ဘဂဝါ ပန သကဋမဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ ဇင်္ဃမဂ္ဂေန အဂမာသိ, ဣတရေ ဥဘောသု ပဿေသု အနုဂစ္ဆန္တာ အဂမံသု. မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာနံယေဝ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဌိတကာနံ, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဒိဝသဘာဂံ နိသိန္နာနံ. တသ္မာ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေဟိ မေ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ အယုတ္တံ, ဌိတကေနပိ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ဣမေ ဟိ မယှံ သာသနေ သာမိနော အာဂတဖလာ. ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာဝ ဒိဝသဘာဂံ ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ.

(Câu) ‘họ đi theo sau’ (anubandhiṃsu) có nghĩa là: họ đi theo ngay phía sau, không phải từ xa. Còn đức Thế Tôn thì đi bằng lối đi bộ ở giữa con đường xe, những người khác đi theo ở hai bên. (Câu) ‘Ngài rời khỏi con đường’ (maggā okkamma) (có nghĩa là): vì rằng, đối với các đức Phật, việc trò chuyện thân mật chỉ thích hợp khi đang đi cùng với ai đó, khi đang đứng cùng với ai đó, hoặc khi đang ngồi vào ban ngày cùng với ai đó. Vì thế, đức Thế Tôn suy nghĩ: “Không thích hợp để Ta trò chuyện thân mật với những người này trong khi đang đi, cũng không thích hợp để trò chuyện khi đang đứng. Vì những người này là chủ nhân trong giáo pháp của Ta, đã đạt được quả vị. Ta sẽ trò chuyện thân mật với họ vào ban ngày sau khi đã ngồi xuống.” Suy nghĩ như vậy, Ngài rời khỏi con đường và đi đến một gốc cây nào đó.

ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီတိ တေ ကိရ ဆတ္တုပါဟနံ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ပါဒဗ္ဘဉ္ဇနတေလာဒီနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓဉ္စ ပါနကံ သရဘပါဒပလ္လင်္ကဉ္စ ဂါဟာပေတွာ အဂမံသု, အာဘတံ ပလ္လင်္ကမ္ပိ ပညာပေတွာ အဒံသု, သတ္ထာ တသ္မိံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသီဒိံသူတိ သေသာနိ ဆတ္တုပါဟနာဒီနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေထာတိ ဝတွာ သယမ္ပိ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

(Câu) ‘Ngài ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn’ (paññatte āsane nisīdi) có nghĩa là: nghe nói họ đã cho người mang theo lọng và dép, gậy chống, dầu xoa chân v.v..., tám loại thức uống, và một chiếc giường có chân hình con sarabha. Họ đã trải chiếc giường được mang đến và dâng cúng, và bậc Đạo Sư đã ngồi trên đó. (Câu) ‘họ ngồi xuống một bên’ (ekamantaṃ nisīdiṃsu) có nghĩa là: sau khi nói: “Hãy dâng những vật còn lại như lọng và dép v.v... cho Tăng chúng,” chính họ cũng đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

သာဝတ္ထိယာ [Pg.310] ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမပဒေသဝသေနဝ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? နိယတတ္တာ. ဘဂဝတော ဟိ စာရိကာစရဏမ္ပိ အရုဏုဋ္ဌာပနမ္ပိ နိယတံ, မဇ္ဈိမပဒေသေယေဝ စာရိကံ စရတိ, မဇ္ဈိမဒေသေ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတီတိ နိယတတ္တာ မဇ္ဈိမဒေသဝသေန ဝုတ္တံ. အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ အာသန္နတ္တာယေဝ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ, အထ ခေါ ‘‘ဣဒါနိ ဒါနံ ဒါတုံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇံ ကာတုံ ဓမ္မံ သောတုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ လဘိဿာမာ’’တိ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ.

Toàn bộ (đoạn) bắt đầu bằng ‘Ngài sẽ khởi hành du hành ở xứ Kosala từ Sāvatthī’ v.v… đều được nói theo phương diện Trung Ấn (Majjhimadesa). Tại sao? Vì đó là điều đã được xác định. Vì rằng, việc du hành và việc thức dậy vào lúc rạng đông của đức Thế Tôn đã được xác định: Ngài chỉ du hành ở Trung Ấn, Ngài chỉ thức dậy vào lúc rạng đông ở Trung Ấn. Vì điều này đã được xác định, nên được nói theo phương diện Trung Ấn. Ở đây, trong câu ‘Đức Thế Tôn sẽ ở gần chúng ta,’ hỷ lạc của họ không chỉ phát sinh do sự gần gũi, mà đúng hơn, hỷ lạc của họ phát sinh (với ý nghĩ): “Bây giờ chúng ta sẽ có cơ hội để bố thí, cúng dường hương hoa v.v…, nghe pháp, và hỏi đạo.”

တသ္မာတိဟ ထပတယော သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ ထပတယော ယသ္မာ တုမှာကံ မယိ ဒူရီဘူတေ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ, အာသန္နေ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိ. ဃရာဝါသဿ ဟိ ဒေါသေန တုမှာကံ ဧဝံ ဟောတိ. သစေ ပန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အထ ဧဝံ ဝေါ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ တံ န ဘဝေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန သမ္ဗာဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာဝါသေ ဝသန္တဿပိ ဟိ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ. ရဇာပထောတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇာနံ အာပထော, အာဂမနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော. စတုရတနိကေပိ ဟိ ဂဗ္ဘေ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ ဃဋေတွာ နိသိန္နာနမ္ပိ အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဗ္ဘောကာသော နာမ ဟောတိ. အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယာတိ ဧဝံ သမ္ဗာဓေ ဃရာဝါသေ ဝသန္တာနံ တုမှာကံ အပ္ပမာဒမေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

(Câu) ‘Này các gia chủ, vì thế đời sống tại gia là chật hẹp’ (tasmātiha thapatayo sambādho gharāvāso) có nghĩa là: Này các gia chủ, vì rằng khi Ta ở xa, các ông có không ít ưu phiền, và khi Ta ở gần, các ông có không ít hỷ lạc, vì lý do đó, cũng nên biết rằng: “Đời sống tại gia là chật hẹp.” Vì do lỗi của đời sống tại gia mà các ông bị như vậy. Nếu các ông từ bỏ đời sống tại gia và xuất gia, thì điều đó sẽ không xảy ra cho các ông khi đi và đến cùng với Ta. Để làm rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói như vậy. Ở đây, sự chật hẹp nên được hiểu theo nghĩa là có những vướng bận và trở ngại. Vì rằng, ngay cả khi sống trong một ngôi nhà lớn, đời sống tại gia vẫn là chật hẹp do có những vướng bận và trở ngại. ‘Con đường của bụi bặm’ (rajāpatho) có nghĩa là con đường, nơi đến của bụi bặm tham, sân, si. ‘Đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng’ (abbhokāso pabbajjā) (có nghĩa là): đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng vì không có những vướng bận và trở ngại. Thật vậy, ngay cả khi hai vị Tỳ khưu ngồi trong một căn phòng nhỏ bốn ratana, giường chạm giường, đời sống xuất gia vẫn được gọi là khoảng trời quang đãng vì không có những vướng bận và trở ngại. (Câu) ‘Này các gia chủ, vậy là đủ để các ông không dể duôi’ (alañca pana vo thapatayo appamādāya) có nghĩa là: khi sống trong đời sống tại gia chật hẹp như vậy, điều thích hợp cho các ông là chỉ thực hành sự không dể duôi.

ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမာတိ တေ ကိရ ဒွေပိ ဇနာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေသု ဒွီသု နာဂေသု တာ ဣတ္ထိယော ဧဝံ နိသီဒါပေတွာ ရညော နာဂံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗောတိ ယထာ ကိဉ္စိ ဝိသေဝိတံ န ကရောတိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယောတိ ယထာ ပမာဒံ နာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. အတ္တာပီတိ သိတဟသိတကထိတဝိပေက္ခိတာဒီနိ အကရောန္တေဟိ [Pg.311] အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. (တေဟိ တထာ ကရောန္တေဟိ န အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ). တထာ ကရောန္တော ဟိ ‘‘သာမိဒုဗ္ဘော ဧသော’’တိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မာတိဟ ထပတယောတိ ယသ္မာ တုမှေ ရာဇာ နိစ္စံ ရာဇဘဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာပေတိ, တသ္မာပိ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော. ယသ္မာ ပန ပံသုကူလိကဘိက္ခုံ ဧဝံ ပဋိစ္ဆာပေန္တော နတ္ထိ, တသ္မာ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယ အပ္ပမာဒမေဝ ကရောထာတိ ဒဿေတိ.

“Chúng tôi cho ngồi một người phía trước, một người phía sau” có nghĩa là: Nghe nói, cả hai người ấy đã cho những người phụ nữ ấy ngồi như vậy trên hai con voi được trang hoàng lộng lẫy với tất cả đồ trang sức, đã để con voi của đức vua ở giữa, và đi ở hai bên, vì thế họ đã nói như vậy. “Con voi cũng cần được hộ trì” có nghĩa là: Nó cần được hộ trì để không làm điều gì sai trái. “Những người chị em ấy cũng vậy” có nghĩa là: Họ cần được hộ trì để không rơi vào sự dễ duôi. “Chính mình cũng vậy” có nghĩa là: Chính mình cũng cần được hộ trì bởi những người không làm những việc như mỉm cười, cười lớn, nói chuyện, liếc nhìn, v.v. (Bởi những người làm như vậy, chính mình cũng không được hộ trì). Vì rằng người làm như vậy cần bị trừng phạt với (lý do) “kẻ này là kẻ phản chủ”. “Vì thế, ở đây, hỡi các thợ mộc” có nghĩa là: Vì rằng đức vua luôn giao phó tài sản của hoàng gia cho các ông, vì thế, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm. Nhưng vì rằng không có ai giao phó (điều gì) như vậy cho vị tỳ khưu mặc y phấn tảo, vì thế, đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng. (Ngài) chỉ ra rằng: “Như vậy, trong mọi trường hợp, hỡi các thợ mộc, thật là thích hợp cho các ông không dễ duôi, hãy thực hành chính sự không dễ duôi”.

မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ အာဂတာဂတာနံ ဒါနတ္ထာယ ဓောတဟတ္ထော. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတေ စာဂေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတဗ္ဗကယုတ္တော. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဒါနေန စေဝ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ လဒ္ဓါ တတောပိ သံဝိဘာဂေ ရတော. အပ္ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဘိက္ခူန’’န္တိ ဧဝံ အကတဝိဘာဂံ, သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော.

Muttacāgo có nghĩa là người có sự xả ly rộng rãi. Payatapāṇī có nghĩa là người có bàn tay đã rửa sạch vì mục đích bố thí cho những người đã đến và đang đến. Vossaggarato có nghĩa là người thích thú trong sự xả ly được gọi là vossagga. Yācayogo có nghĩa là người thích hợp để được thỉnh cầu. Dānasaṃvibhāgarato có nghĩa là người thích thú trong sự bố thí và trong việc chia sẻ từ bất cứ vật gì đã nhận được, dù chỉ là nhỏ nhoi. Appaṭivibhattaṃ có nghĩa là không được phân chia rằng “cái này sẽ là của chúng ta, cái này sẽ là của các vị tỳ khưu”, tất cả đều đã trở thành vật đáng được cho đi.

၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Veḷudvāreyya.

၁၀၀၃. သတ္တမေ ဝေဠုဒွါရန္တိ ဂါမဒွါရေ ပဝေဏိအာဂတဿ ဝေဠုဂစ္ဆဿ အတ္ထိတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော ဂါမော. အတ္တုပနာယိကန္တိ အတ္တနိ ဥပနေတဗ္ဗံ. သမ္ဖဘာသေနာတိ အမန္တဘာသေန. သမ္ဖပ္ပလာပဘာသေနာတိ သမ္ဖပ္ပလာပသမ္ဘာသေန နိရတ္ထကေန အညာဏဝစနေနာတိ အတ္ထော.

1003. Trong kinh thứ bảy, veḷudvāra là ngôi làng có tên được đặt như vậy do sự hiện hữu của một bụi tre có từ lâu đời ở cổng làng. Attupanāyikaṃ có nghĩa là điều cần được hướng vào chính mình. Samphabhāsena có nghĩa là bằng lời nói vô ích. Samphappalāpabhāsena có nghĩa là bằng cuộc trò chuyện phù phiếm, bằng lời nói vô ích, lời nói thiếu trí tuệ.

၈-၉. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. Chú giải kinh Paṭhamagiñjakāvasatha, v.v.

၁၀၀၄-၅. အဋ္ဌမေ ဉာတိကေတိ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ, တေသု ဧကသ္မိံ ဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ. ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ, ကာမဘဝေယေဝ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂါဟာပကာနန္တိ အတ္ထော. ဩရန္တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဝါ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာနီတိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါတိ ဣမာနိ ဒွေ သမာပတ္တိယာ ဝါ အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနိ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဥဒ္ဓံ ဘာဂံ ရူပဘဝံ အရူပဘဝံ ဝါ ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ [Pg.312] တီဏိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ အာနေတွာ ပုန ဣဓေဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တီတိ သဗ္ဗာနိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. အနာဝတ္တိဓမ္မောတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါ.

1004-5. Trong kinh thứ tám, ñātike có nghĩa là: Nương vào một cái hồ, có hai ngôi làng của con cháu hai người chú bác, (đây là) trong một ngôi làng nhỏ trong số đó. Giñjakāvasathe có nghĩa là trong một ngôi nhà nghỉ được làm bằng gạch. Orambhāgiyānaṃ có nghĩa là (những kiết sử) thuộc phần dưới, nghĩa là những thứ khiến cho việc tái sanh chỉ xảy ra trong cõi Dục. Hoặc chúng được gọi là orambhāgiyāni (thuộc phần dưới) vì chúng cần được đoạn trừ bởi ba đạo thấp hơn, được gọi là ora (bờ bên này). Trong số đó, hai (kiết sử) này là dục tham và sân, nếu không được chế ngự bởi thiền định hoặc không được đoạn trừ bởi đạo, thì không cho phép đi lên phần trên, tức là cõi Sắc hoặc cõi Vô Sắc, do sự sanh khởi. Ba (kiết sử) bắt đầu bằng thân kiến, ngay cả người đã sanh ở đó, chúng cũng kéo về và làm cho sanh trở lại chính nơi đây, vì vậy, tất cả (năm) đều là orambhāgiyāni. Anāvattidhammo có nghĩa là có bản chất không trở lại (cõi Dục) qua sự tái sanh.

ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာတိ ဧတ္ထ ကဒါစိ ဥပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဒါဂါမိဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ အဘိဏှံ ရာဂါဒယော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ န ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ ဗဟလဗဟလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, မက္ခိပတ္တံ ဝိယ တနုကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒီဃဘာဏကတိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ သကဒါဂါမိဿ ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တိ, ဩရောဓာ စ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗဟလာ ကိလေသာ. ဣဒံ ပန ဘဝတနုကဝသေန ကထိတ’’န္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, အနာဂါမိဿ ရူပါရူပဘဝံ ဌပေတွာ ကာမဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, ခီဏာသဝဿ ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ.

Ở đây, trong câu “do sự làm cho mỏng nhẹ tham, sân, si”, sự mỏng nhẹ cần được hiểu theo hai cách: do sự sanh khởi đôi khi và do sự yếu ớt của sự ám ảnh. Vì rằng đối với bậc Nhất lai, tham, v.v., không sanh khởi thường xuyên như đối với phàm phu; chúng chỉ sanh khởi đôi khi, thỉnh thoảng. Và khi sanh khởi, chúng không sanh khởi một cách dày đặc, mạnh mẽ như đối với phàm phu; chúng sanh khởi một cách mỏng manh như cánh ruồi. Tuy nhiên, trưởng lão Mahāsīva, một vị Tipiṭaka Dīghabhāṇaka, đã nói: “Vì bậc Nhất lai có con trai, con gái, và có cả hậu cung, nên các phiền não là dày đặc. Điều này (sự mỏng nhẹ) được nói theo nghĩa làm giảm bớt các kiếp sống”. Điều đó đã bị bác bỏ trong Chú giải bởi vì đã được nói rằng: “Đối với bậc Dự lưu, ngoài bảy kiếp, không có sự giảm bớt kiếp sống trong kiếp thứ tám. Đối với bậc Nhất lai, ngoài hai kiếp, không có sự giảm bớt kiếp sống trong năm kiếp. Đối với bậc Bất lai, ngoài cõi Sắc và Vô Sắc, không có sự giảm bớt kiếp sống trong cõi Dục. Đối với bậc A-la-hán, không có sự giảm bớt kiếp sống trong bất kỳ kiếp nào”.

ဣမံ လောကန္တိ ဣမံ ကာမာဝစရလောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ ဟိ မနုဿေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တော ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတိ. ဒေဝေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တောပိ သစေ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတီတိ.

Imaṃ lokaṃ (thế gian này) được nói với ý chỉ cõi Dục giới này. Đây là chủ ý ở đây: Vì rằng nếu người đã đắc quả Nhất lai ở cõi người, sanh vào cõi trời và chứng ngộ A-la-hán quả, điều này là tốt. Nhưng nếu không thể, chắc chắn sẽ trở lại cõi người và chứng ngộ. Người đã đắc quả Nhất lai ở cõi trời cũng vậy, nếu sanh vào cõi người và chứng ngộ A-la-hán quả, điều này là tốt. Nhưng nếu không thể, chắc chắn sẽ đi đến cõi trời và chứng ngộ.

ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော, နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော, စတူသု အပါယေသု အဝိနိပါတနသဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဝိဟေသာဝေသာတိ တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိံ ဉာဏူပပတ္တိံ ဉာဏာဘိသမ္ပရာယံ ဩလောကေန္တဿ ကာယကိလမထောဝ ဧသ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿာတိ ဒီပေတိ. စိတ္တဝိဟေသာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ.

Sự rơi vào là vinipāto; người không có pháp rơi vào là avinipātadhammo, có nghĩa là có bản chất không rơi vào bốn đường ác. Niyato có nghĩa là chắc chắn theo định luật của Pháp. Sambodhiparāyaṇo có nghĩa là: sự giác ngộ được gọi là ba đạo quả cao hơn là nơi đến, là nơi nương tựa tối hậu của vị ấy, chắc chắn sẽ đạt được, vì thế gọi là sambodhiparāyaṇo. Vihesā esā (đây là sự mệt mỏi) có nghĩa là (Ngài) chỉ ra rằng: “Đối với người nhìn thấy cảnh giới, sự tái sanh, và đời sau của những chúng sanh ấy, này Ānanda, đây chỉ là sự mệt mỏi về thân cho Như Lai”. Nhưng các vị Phật không có sự mệt mỏi về tâm.

ဓမ္မာဒါသန္တိ [Pg.313] ဓမ္မမယံ အာဒါသံ. ယေနာတိ ယေန ဓမ္မာဒါသေန သမန္နာဂတော. ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ ဣဒံ နိရယာဒီနံယေဝ ဝေဝစနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. နိရယာဒယော ဟိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတတော အယတော အပေတတ္တာ အပါယော, ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ. ဒုဂ္ဂတိ, ဒုက္ကဋကာရိနော ဧတ္ထ ဝိဝသာ နိပတန္တီတိ ဝိနိပါတော. နဝမံ ဥတ္တာနမေဝ.

Dhammādāsaṃ có nghĩa là tấm gương làm bằng Pháp. Yena có nghĩa là người đã thành tựu tấm gương Pháp ấy. Khīṇāpāyaduggativinipāto (đã đoạn tận ác xứ, ác thú, đọa xứ) có nghĩa là: điều này được nói chỉ như là các từ đồng nghĩa của địa ngục, v.v. Vì rằng địa ngục, v.v., được gọi là apāyo (ác xứ) vì chúng xa lìa lợi ích được gọi là sự tăng trưởng. (Chúng) được gọi là duggati (ác thú) vì chúng là nơi đến, nơi nương tựa của khổ đau. (Chúng) được gọi là vinipāto (đọa xứ) vì những người làm điều ác rơi vào đó một cách không tự chủ. Kinh thứ chín thì rõ ràng.

၁၀. တတိယဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Nhà Gạch thứ ba

၁၀၀၆. ဒသမေ ပရောပညာသာတိ အတိရေကပညာသ. သာဓိကနဝုတီတိ အတိရေကနဝုတိ. ဆာတိရေကာနီတိ ဆဟိ အဓိကာနိ. သော ကိရ ဂါမော ကိဉ္စာပိ နာတိမဟာ အဟောသိ, အရိယသာဝကာ ပနေတ္ထ ဗဟူ. တတ္ထ တတ္ထ အဟိဝါတရောဂေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတုဝီသတိ ပါဏသတသဟဿာနိ ကာလမကံသု, တေသု အရိယသာဝကာ ဧတ္တကာ နာမ အဟေသုံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1006. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) paropaññāsā có nghĩa là hơn năm mươi. Sādhikanavuti có nghĩa là hơn chín mươi. Chātirekāni có nghĩa là hơn sáu. Nghe nói, ngôi làng ấy dầu không quá lớn, nhưng có nhiều vị Thánh đệ tử ở đây. Ở nơi này nơi kia, do bệnh dịch hạch, chỉ trong một đợt, hai triệu bốn trăm ngàn chúng sanh đã mệnh chung, trong số ấy, có từng ấy vị Thánh đệ tử. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

Phẩm Làng Cổng Tre, thứ nhất.

၂. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Tu Viện Của Vua

၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Về Tăng Đoàn Ngàn Vị Tỳ Khưu Ni

၁၀၀၇. ဒုတိယဿ ပဌမေ ရာဇကာရာမေတိ ရညာ ကာရိတတ္တာ ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ, တံ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန ကတံ. ပဌမဗောဓိယံ ကိရ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ တိတ္ထိယာ စိန္တယိံသု – ‘‘သမဏော ဂေါတမော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော, န ခေါ ပနေသ အညံ ကိဉ္စိ သီလံ ဝါ သမာဓိံ ဝါ နိဿာယ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော. ဘူမိသီသံ ပန တေန ဂဟိတံ, သစေ မယမ္ပိ ဇေတဝနသမီပေ အာရာမံ ကာရာပေတုံ သက္ကုဏေယျာမ, လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ. တေ အတ္တနော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ သတသဟဿမတ္တေ ကဟာပဏေ လဘိတွာ တေ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ? ပုစ္ဆိ. မယံ ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောမ, သစေ သမဏော ဂေါတမော ဝါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ဝါ အာဂန္တွာ ဝါရေဿန္တိ, ဝါရေတုံ မာ အဒတ္ထာတိ လဉ္ဇံ အဒံသု. ရာဇာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ကာရေထာ’’တိ အာဟ.

1007. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) rājakārāma có nghĩa là trong tu viện có tên như vậy do được vua cho xây cất; tu viện ấy được vua Pasenadi nước Kosala xây dựng. Nghe nói, vào lúc mới giác ngộ, khi thấy đức Bổn Sư đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất, các du sĩ ngoại đạo đã suy nghĩ: “Sa-môn Gotama đã đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất, nhưng thật ra, vị ấy đạt được như vậy không phải do nương tựa vào giới hay định nào khác. Mà là do vị ấy đã chiếm được vị trí đắc địa. Nếu chúng ta cũng có thể cho xây một tu viện gần Jetavana, chúng ta cũng sẽ đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất.” Họ, sau khi thuyết phục các thí chủ của mình, đã nhận được khoảng một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, rồi mang số tiền ấy đến gặp vua. Vua hỏi: “Việc gì đây?” (Họ thưa:) “Chúng tôi muốn xây một tu viện cho ngoại đạo gần Jetavana, nếu Sa-môn Gotama hay các đệ tử của Sa-môn Gotama đến ngăn cản, xin ngài đừng cho phép họ ngăn cản.” (Nói vậy rồi) họ đã đút lót. Vua nhận của đút lót rồi nói: “Hãy đi và làm đi.”

တေ [Pg.314] ဂန္တွာ, အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ အာဟရာပေတွာ, ထမ္ဘုဿာပနာဒီနိ ကရောန္တာ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ဧကကောလာဟလံ အကံသု. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပမုခေ ဌတွာ ‘‘ကေ ပန တေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ?, ပုစ္ဆိ. တိတ္ထိယာ, ဘန္တေ, ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောန္တီတိ. အာနန္ဒ, ဣမေ သာသနေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဘိက္ခုသံဃဿ အဖာသုဝိဟာရံ ကရိဿန္တိ, ရညော အာရောစေတွာ ဝါရာပေဟီတိ.

Họ đi, cho các thí chủ của mình mang vật liệu đến, và trong khi làm các việc như dựng cột, họ đã gây ra tiếng ồn ào, tiếng la hét lớn, tạo thành một sự huyên náo. Đức Bổn Sư từ hương phòng đi ra, đứng ở phía trước và hỏi: “Này Ānanda, những tiếng ồn ào, tiếng la hét lớn kia là của ai vậy, Ta ngỡ như là của những người chài lưới đang tranh cướp cá.” (Ngài Ānanda thưa:) “Bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo đang xây một tu viện gần Jetavana.” (Đức Phật dạy:) “Này Ānanda, những kẻ này đối nghịch với giáo pháp, sẽ gây ra sự bất an cho chư Tăng. Hãy đi trình báo với vua và ngăn họ lại.”

ထေရော ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရညော ‘‘ထေရာ, ဒေဝ, အာဂတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ လဉ္ဇဿ ဂဟိတတ္တာ န နိက္ခမိ. ထေရာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေသမ္ပိ ဒဿနံ န အဒါသိ. တေ အာဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု ‘‘န, ဘန္တေ, ရာဇာ နိက္ခန္တော’’တိ. သတ္ထာ တင်္ခဏံယေဝ ဗျာကာသိ – ‘‘အတ္တနော ရဇ္ဇေ ဌတွာ ကာလံ ကာတုံ န လဘိဿတီ’’တိ.

Vị trưởng lão cùng với chư Tăng đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. (Các quan) đã tâu với vua: “Tâu bệ hạ, các vị trưởng lão đã đến.” Vua vì đã nhận của đút lót nên không ra gặp. Các vị trưởng lão trở về và trình lại với đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã phái ngài Sāriputta và Moggallāna đi. Vua cũng không cho hai vị ấy yết kiến. Hai vị ấy trở về và trình lại với đức Bổn Sư: “Bạch Thế Tôn, nhà vua đã không ra gặp.” Ngay lúc ấy, đức Bổn Sư đã thọ ký: “Vị vua này sẽ không được chết khi còn đang trị vì vương quốc của mình.”

ဒုတိယဒိဝသေ စ သာမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ နိက္ခမိတွာ, နိဝေသနံ ပဝေသေတွာ, သာရပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ, ယာဂုခဇ္ဇကံ အဒါသိ. သတ္ထာ ပရိဘုတ္တယာဂုခါဒနီယော ‘‘ယာဝ ဘတ္တံ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ရာဇာနံ ‘‘တယာ, မဟာရာဇ, ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ အဝတွာ, ‘‘ကာရဏေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ ဣဒံ အတီတကာရဏံ အာဟရိ – မဟာရာဇ, ပဗ္ဗဇိတေ နာမ အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အတီတေပိ ဣသယော အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ရာဇာ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌောတိ. ကဒါ ဘဂဝါတိ?

Và vào ngày thứ hai, chính đức Bổn Sư, được chư Tăng vây quanh, đã đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. Vua nghe tin “Đức Bổn Sư đã đến” liền đi ra, thỉnh Ngài vào cung, mời Ngài an tọa trên chiếc ngai quý giá, và dâng cúng cháo và vật thực. Sau khi đã dùng cháo và vật thực, đức Bổn Sư thấy nhà vua đang ngồi, người đã đến với ý nghĩ “Ta sẽ ngồi gần đức Bổn Sư cho đến khi bữa ăn kết thúc”, Ngài không nói rằng: “Tâu Đại vương, ngài đã làm việc này việc nọ”, mà với ý nghĩ “Ta sẽ làm cho ông ta hiểu ra bằng một câu chuyện”, Ngài đã kể câu chuyện quá khứ này: “Tâu Đại vương, không nên để cho các bậc xuất gia tranh chấp với nhau. Trong quá khứ, cũng có một vị vua vì để cho các vị ẩn sĩ tranh chấp với nhau mà đã bị chìm xuống biển cùng với vương quốc của mình.” (Vua hỏi:) “Bạch Thế Tôn, việc ấy xảy ra khi nào?”

အတီတေ, မဟာရာဇ, ဘရုရဋ္ဌေ ဘရုရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. ပဉ္စသတာ ပဉ္စသတာ ဒွေ ဣသိဂဏာ ပဗ္ဗတပါဒတော လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဘရုနဂရံ ဂန္တွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဒွေ ရုက္ခာ အတ္ထိ, ပဌမံ အာဂတော ဣသိဂဏော ဧကဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိ, ပစ္ဆာဂတောပိ ဧကဿာတိ. တေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဧဝ အဂမံသု. တေ ပုန အာဂစ္ဆန္တာပိ အတ္တနော ရုက္ခမူလေယေဝ နိသီဒန္တိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဧကော ရုက္ခော သုက္ခိ, တသ္မိံ သုက္ခေ အာဂတာ တာပသာ ‘‘အယံ ရုက္ခော မဟာ, အမှာကမ္ပိ တေသမ္ပိ [Pg.315] ပဟောဿတီ’’တိ ဣတရေသံ ရုက္ခမူလဿ ဧကပဒေသေ နိသီဒိံသု. တေ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တာ ရုက္ခမူလံ အပဝိသိတွာ ဗဟိ ဌိတာဝ ‘‘ကသ္မာ တုမှေ ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ အာဟံသု. အာစရိယာ အမှာကံ ရုက္ခော သုက္ခော, အယံ ရုက္ခော မဟာ, တုမှေပိ ပဝိသထ, တုမှာကမ္ပိ အမှာကမ္ပိ ပဟောဿတီတိ. တေ ‘‘န မယံ ပဝိသာမ, နိက္ခမထ တုမှေ’’တိ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘န တုမှေ အတ္တနောဝ မနေန နိက္ခမိဿထာ’’တိ ဟတ္ထာဒီသု ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. တေ ‘‘ဟောတု သိက္ခာပေဿာမ နေ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယာနိ ဒွေ စက္ကာနိ ရဇတမယဉ္စ အက္ခံ မာပေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ရာဇဒွါရံ အဂမိံသု. ရညော ‘‘ဧဝရူပံ, ဒေဝ, တာပသာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဌိတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘ပက္ကောသထာ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာကမ္မံ တုမှေဟိ ကတံ, အတ္ထိ ဝေါ ကိဉ္စိ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. အာမ, မဟာရာဇ, အမှာကံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဧကရုက္ခမူလံ အတ္ထိ, တံ အညေဟိ ဣသီဟိ ဂဟိတံ, တံ နော ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တာပသေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ.

“Tâu Đại vương, trong quá khứ, ở xứ Bharu, có vị vua tên là Bharu đang trị vì. Hai nhóm ẩn sĩ, mỗi nhóm năm trăm vị, từ chân núi Hy-mã-lạp đi đến thành Bharu để dùng muối và đồ chua. Gần thành phố có hai cây cổ thụ. Nhóm ẩn sĩ đến trước ngồi dưới gốc một cây, nhóm đến sau cũng (ngồi dưới gốc) một cây. Họ, sau khi trú ngụ tùy thích, đã trở về chân núi Hy-mã-lạp. Khi họ trở lại, họ cũng ngồi dưới gốc cây của mình. Thời gian trôi qua, một cây bị khô héo. Khi cây ấy khô héo, các vị khổ hạnh (của cây đó) đến và nghĩ rằng: ‘Cây này lớn, đủ chỗ cho cả chúng ta và họ,’ rồi ngồi xuống một góc dưới gốc cây của nhóm kia. Nhóm kia đến sau, không vào dưới gốc cây mà đứng bên ngoài và hỏi: ‘Tại sao các vị lại ngồi ở đây?’ (Họ đáp:) ‘Thưa các đạo sư, cây của chúng tôi đã khô héo. Cây này lớn, các vị cũng hãy vào đi, sẽ đủ chỗ cho cả các vị và chúng tôi.’ Nhóm kia nói: ‘Chúng tôi không vào, các vị hãy ra đi,’ và cuộc tranh cãi lớn dần. (Họ nói:) ‘Các vị sẽ không tự ý ra đi đâu,’ rồi nắm lấy tay chân (của nhóm kia) và lôi ra. Nhóm (bị lôi ra) nghĩ: ‘Được rồi, chúng ta sẽ dạy cho họ một bài học,’ rồi dùng thần thông hóa hiện ra hai bánh xe bằng vàng và một trục xe bằng bạc, lăn chúng đến cổng hoàng cung. (Các quan) tâu với vua: ‘Tâu bệ hạ, có các vị khổ hạnh mang lễ vật như thế này đang đứng chờ.’ Vua hài lòng, cho mời họ vào và sau khi họ vào, vua nói: ‘Các vị đã làm một việc lớn lao. Có việc gì tôi có thể làm cho các vị không?’ (Họ thưa:) ‘Thưa có, Đại vương. Chỗ ngồi của chúng tôi là gốc một cây cổ thụ, nơi ấy đã bị các ẩn sĩ khác chiếm lấy. Xin ngài hãy ban lại nơi đó cho chúng tôi.’ Vua sai người đi và cho lôi các vị khổ hạnh kia ra.”

တေ ဗဟိ ဌိတာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒတွာ လဘိံသူ’’တိ ဩလောကယမာနာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယမ္ပိ လဉ္ဇံ ဒတွာ ပုန ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယံ ရထပဉ္ဇရံ မာပေတွာ အာဒါယ အဂမံသု. ရာဇာ ဒိသွာ တုဋ္ဌော – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကာတဗ္ဗ’’န္တိ?, အာဟ. မဟာရာဇ အမှာကံ ရုက္ခမူလေ အညော ဣသိဂဏော နိသိန္နော, တံ နော ရုက္ခမူလံ ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. တာပသာ အညမညံ ကလဟံ ကတွာ, ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ အမှေဟိ ကတ’’န္တိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ အဂမံသု. တတော ဒေဝတာ ‘‘အယံ ရာဇာ ဒွိန္နံ ဣသိဂဏာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အညမညံ ကလဟံ ကာရာပေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ တဿ ရညော ဝိဇိတံ ယောဇနသဟဿမတ္တဋ္ဌာနံ သမုဒ္ဒမေဝ အကံသူတိ.

Các vị ấy đứng ở bên ngoài, nhìn xem: “Họ đã cho cái gì mà được vào?” rồi thấy rằng: “Họ đã cho vật này,” (bèn nghĩ): “Chúng ta cũng sẽ cho của hối lộ rồi sẽ lấy lại (chỗ ở).” (Nói rồi,) các vị ấy dùng thần thông hóa hiện ra một cái lồng xe bằng vàng, lấy nó rồi đi đến. Vua thấy vậy, hài lòng, nói rằng: “Thưa ngài, phải làm gì ạ?” – “Tâu Đại vương, ở dưới gốc cây của chúng tôi có một nhóm đạo sĩ khác đang ngồi, xin hãy khiến họ trả lại gốc cây cho chúng tôi.” Vua sai người đi đuổi các vị (đạo sĩ trước) kia đi. Các vị khổ hạnh kia cãi nhau, rồi hối hận: “Chúng ta đã làm điều không thích hợp,” bèn đi về chân núi. Do đó, các vị chư thiên nổi giận: “Vị vua này đã nhận hối lộ từ tay hai nhóm đạo sĩ rồi khiến họ cãi nhau,” bèn làm cho biển lớn dâng lên và biến vương quốc của vị vua ấy, một vùng đất rộng một ngàn do-tuần, thành biển cả.

‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ, ဘရုရာဇာတိ မေ သုတံ;

ဥစ္ဆိန္နော သဟ ရဋ္ဌေဟိ, သ ရာဇာ ဝိဘဝင်္ဂတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၂၅) –

“Ta nghe rằng vua xứ Bharu, vì gây chia rẽ giữa các đạo sĩ, đã bị tuyệt tự cùng với vương quốc; vị vua ấy đã đi đến chỗ diệt vong.”

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ အတီတေ ဒဿိတေ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ ကထာ ဩကပ္ပနိယာ ဟောတိ, ‘‘တသ္မာ ရာဇာ အတ္တနော ကိရိယံ သလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ [Pg.316] မယာ အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, တိတ္ထိယေ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ကာရိတော ဝိဟာရော နာမ နတ္ထိ, တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေဿာမီ’’တိ တေသံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေပိ အဒတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

Khi Đức Thế Tôn trình bày câu chuyện quá khứ này như vậy, vì rằng lời dạy của các vị Phật là đáng tin cậy, do đó, nhà vua nhận ra hành động của mình, (nghĩ rằng): “Ta đã làm một việc không nên làm mà không suy xét,” bèn cho đuổi các du sĩ ngoại đạo đi, (ra lệnh): “Này các khanh, hãy đi đuổi các du sĩ ngoại đạo đi.” Rồi vua suy nghĩ: “Ta chưa từng cho xây dựng một ngôi tịnh xá nào, ta sẽ cho xây một tịnh xá ngay tại nơi đó.” Vua đã cho xây tịnh xá mà không trả lại vật liệu cho họ. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy.

၂-၃. ဗြာဟ္မဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. Chú giải kinh Bà-la-môn, v.v...

၁၀၀၈-၉. ဒုတိယေ ဥဒယဂါမိနိန္တိ အတ္တနော သမယေ ဝဍ္ဎိဂါမိနိံ. မရဏံ အာဂမေယျာသီတိ မရဏံ ဣစ္ဆေယျာသိ, ပတ္ထေယျာသိ ဝါ. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

1008-9. Trong kinh thứ hai, (cụm từ) udayagāminiṃ (đưa đến sanh khởi) có nghĩa là (con đường) đưa đến sự tăng trưởng trong giáo lý của mình. (Cụm từ) maraṇaṃ āgameyyāsi (ngươi nên đi đến cái chết) có nghĩa là: ngươi nên mong muốn cái chết, hay ngươi nên cầu nguyện (cái chết). Kinh thứ ba thì rõ ràng.

၄. ဒုဂ္ဂတိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Sợ Hãi Cõi Dữ

၁၀၁၀. စတုတ္ထေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

1010. Trong kinh thứ tư, bằng (cụm từ) sabbaduggatibhayaṃ samatikkanto (đã vượt qua mọi sợ hãi về cõi dữ), sự bất hạnh ở cõi người được loại trừ.

၅. ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Sợ Hãi Cõi Dữ và Đọa Xứ

၁၀၁၁. ပဉ္စမေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရော အပါယာ ပဋိက္ခိတ္တာ.

1011. Trong kinh thứ năm, bằng (cụm từ) sabbaduggativinipātabhayaṃ samatikkanto (đã vượt qua mọi sợ hãi về cõi dữ và đọa xứ), bốn đường ác cùng với sự bất hạnh ở cõi người được loại trừ.

၆. ပဌမမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Bạn Bè và Thân Hữu (thứ nhất)

၁၀၁၂. ဆဋ္ဌေ မိတ္တာတိ အညမညဿ ဂေဟေ အာမိသပရိဘောဂဝသေန ဝေါဟာရမိတ္တာ. အမစ္စာတိ အာမန္တနပဋိမန္တနဣရိယာပထာဒီသု ဧကတော ပဝတ္တကိစ္စာ. ဉာတီတိ သဿုသသုရပက္ခိကာ. သာလောဟိတာတိ သမာနလောဟိတာ ဘာတိဘဂိနိမာတုလာဒယော.

1012. Trong kinh thứ sáu, mittā (bạn bè) là những người bạn giao tế qua việc cùng nhau hưởng dụng vật chất trong nhà của nhau. Amaccā (thân hữu) là những người cùng chung công việc trong việc thăm hỏi, đáp lời, đi lại, v.v... Ñātī (bà con) là những người thuộc bên cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng. Sālohitā (huyết thống) là những người cùng chung dòng máu như anh chị em, cậu, v.v...

၇. ဒုတိယမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Bạn Bè và Thân Hữu (thứ hai)

၁၀၁၃. သတ္တမေ အညထတ္တံ နာမ ပသာဒညထတ္တံ ဘာဝညထတ္တံ ဂတိအညထတ္တံ လက္ခဏညထတ္တံ ဝိပရိဏာမညထတ္တန္တိ အနေကဝိဓံ. တတ္ထ မဟာဘူတေသု ဘာဝညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. သုဝဏ္ဏာဒိဘာဝေန ဟိ ဃနသဏ္ဌိတာယ ပထဝိဓာတုယာ ဝိလီယိတွာ ဥဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, ကက္ခဠလက္ခဏာဝ ဟောတိ. ဥစ္ဆုရသာဒိဘာဝေန စ ယူသာကာရသဏ္ဌိတာယ အာပေါဓာတုယာ [Pg.317] သုဿိတွာ ဃနပထဝိဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, အာဗန္ဓနလက္ခဏာဝ ဟောတိ. တတြိဒံ အညထတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပန ဂတိအညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တဉှိ အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ. ပသာဒညထတ္တမ္ပိ နတ္ထိယေဝ, ဣဓ ပန ပသာဒဖလံ ပကာသေတုံ ဂတိအညထတ္တမေဝ ဒဿိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1013. Trong kinh thứ bảy, sự khác đi (aññathattaṃ) có nhiều loại: sự khác đi của niềm tin (pasādaññathattaṃ), sự khác đi của trạng thái (bhāvaññathattaṃ), sự khác đi của cảnh giới (gatiaññathattaṃ), sự khác đi của đặc tính (lakkhaṇaññathattaṃ), sự khác đi do biến đổi (vipariṇāmaññathattaṃ). Trong đó, đối với các đại chủng, sự khác đi của trạng thái được nói đến. Thật vậy, khi địa đại ở trạng thái rắn chắc như vàng, v.v... bị tan chảy và trở thành trạng thái lỏng, trạng thái trước đó biến mất, và sự khác đi của trạng thái được nhận biết. Nhưng đặc tính thì không biến mất, nó vẫn có đặc tính cứng. Và khi thủy đại ở trạng thái lỏng như nước mía, v.v... được nấu lên và trở thành trạng thái rắn chắc của địa đại, trạng thái trước đó biến mất, và sự khác đi của trạng thái được nhận biết. Nhưng đặc tính thì không biến mất, nó vẫn có đặc tính kết dính. Tuy nhiên, ở đây trong câu “đây là sự khác đi” (tatridaṃ aññathattaṃ), sự khác đi của cảnh giới được nói đến, vì điều đó không xảy ra với bậc Thánh đệ tử. Sự khác đi của niềm tin cũng không xảy ra. Nhưng ở đây, để chỉ rõ quả của niềm tin, chỉ có sự khác đi của cảnh giới được trình bày. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Rājakārāma, thứ hai.

၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Saraṇāni

၁-၂. ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

1-2. Chú giải kinh Mahānāma thứ nhất, v.v...

၁၀၁၇-၁၈. တတိယဿ ပဌမေ ဣဒ္ဓန္တိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီဟိ သမိဒ္ဓံ. ဖီတန္တိ ဟတ္ထူပဂသီသူပဂဂီဝူပဂါဒိအလင်္ကာရဝသေန သုပုပ္ဖိတံ. အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ နိရန္တရမနုဿံ. သမ္ဗာဓဗျူဟန္တိ ဗျူဟာ ဝုစ္စန္တိ အဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယော, ယာ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေနေဝ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တာ သမ္ဗာဓာ ဗျူဟာ ဗဟုကာ ဧတ္ထာတိ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. ဣမိနာပိ နဂရဿ ဃနဝါသမေဝ ဒီပေတိ. ဘန္တေနာတိ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တေန ဥဒ္ဓတစာရိနာ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

1017-18. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, iddhaṃ (thịnh vượng) có nghĩa là sung túc với dầu, mật, đường phèn, v.v... Phītaṃ (phồn vinh) có nghĩa là nở rộ như hoa đẹp nhờ các đồ trang sức như trang sức tay, trang sức đầu, trang sức cổ, v.v... Ākiṇṇamanussaṃ (đông đúc dân cư) có nghĩa là người ở không có khoảng trống. Sambādhabyūhaṃ (những con hẻm chật chội): byūhā được gọi là những con đường không thông nhau, nơi người ta phải đi ra bằng chính con đường đã đi vào; ở đây có nhiều con hẻm (byūhā) chật chội (sambādhā), do đó gọi là sambādhabyūhaṃ. Bằng từ này, nó cũng chỉ ra rằng thành phố có dân cư đông đúc. Bhantena (bối rối) có nghĩa là đi lang thang đây đó, đi lại một cách bồn chồn. Kinh thứ hai thì rõ ràng.

၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Godha Sakka

၁၀၁၉. တတိယေ ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါတိ ဣဒံ သော သက္ကော တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပန္နဘာဝံ, စတူဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ သောတာပန္နဘာဝံ ဘဂဝါဝ ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပာယေန အာဟ.

1019. Trong kinh thứ ba, vị Thích tử ấy đã nói câu: “Chỉ có Đức Thế Tôn mới biết điều này, người ấy có đầy đủ các pháp này hay không” với ý rằng: “Chỉ có Đức Thế Tôn mới biết được trạng thái Tu-đà-hoàn của một người có đầy đủ ba pháp (tức là niềm tin vào Tam Bảo), hoặc trạng thái Tu-đà-hoàn của một người có đầy đủ bốn pháp (tức là ba niềm tin và giới được bậc Thánh ưa thích).”

ကောစိဒေဝ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧကတော အဿ ဘဂဝါ, ဧကတော ဘိက္ခုသံဃောတိ ယသ္မိံ ကာရဏေ ဥပ္ပန္နေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃေန နာနာလဒ္ဓိကော ဟုတွာ ဧကံ ဝါဒံ ဝဒန္တော ဧကတော အဿ, ဘိက္ခုသံဃောပိ ဧကံ ဝဒန္တော ဧကတောတိ [Pg.318] အတ္ထော. တေနေဝါဟန္တိ ယံ ဝါဒံ တုမှေ ဝဒေထ, တမေဝါဟံ ဂဏှေယျန္တိ. နနု စ အရိယသာဝကဿ ရတနတ္တယေ ပသာဒနာနတ္တံ နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ဧသ ဧဝမာဟာတိ? ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတာယ. ဧဝဉှိဿ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အတ္တနော အသဗ္ဗညုတာယ အဇာနိတွာပိ ကထေယျ, သတ္ထု ပန အညာဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာတိ ကလျာဏမေဝ ကုသလမေဝ ဝဒါမိ, န ကလျာဏကုသလဝိမုတ္တန္တိ. အပိစဿ အနဝဇ္ဇနဒေါသော ဧသောတိ.

Kocideva dhammasamuppādo uppajjeyyāti có nghĩa là: nếu có bất kỳ nguyên nhân nào khởi sanh. Ekato assa bhagavā, ekato bhikkhusaṅghoti có nghĩa là: khi nguyên nhân ấy khởi sanh, đức Thế Tôn có quan điểm khác với Tăng chúng, nói lên một luận điểm, đứng về một phía; Tăng chúng cũng nói lên một luận điểm, đứng về một phía. Tenevāhanti có nghĩa là: con sẽ chấp nhận chính luận điểm mà các ngài nói. Chẳng phải là vị Thánh đệ tử không có sự khác biệt trong niềm tin đối với Tam Bảo hay sao? Vậy tại sao vị này lại nói như vậy? (Đáp:) Do vì sự toàn tri của đức Thế Tôn. Vị ấy có suy nghĩ như vầy: ‘Tăng chúng do vì không toàn tri của mình, có thể nói ra điều gì đó dù không biết; còn đối với bậc Đạo Sư thì không có cái gọi là không biết.’ Vì thế, vị ấy đã nói như vậy. Aññatra kalyāṇā aññatra kusalāti có nghĩa là: tôi chỉ nói điều thiện, chỉ nói điều lành, chứ không nói điều gì ngoài điều thiện và điều lành. Hơn nữa, đây là lỗi không suy xét của vị ấy.

၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Saraṇānisakka thứ nhất.

၁၀၂၀. စတုတ္ထေ ဣဓ မဟာနာမ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သရဏာနိ ဧဝ အပါယတော မုတ္တော, ဣမေပိ ပုဂ္ဂလာ မုတ္တာတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ပမာဏေန စ ဩလောကနံ ခမန္တိ. ဣမိနာ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. အဂန္တာ နိရယန္တိ မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလော ဟိ အပါယတော ပရိမုတ္တောတိ ဝါ ပရိမုစ္စိဿတီတိ ဝါ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရိမုစ္စတီတိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မာ စ ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ ဂန္တာ နာမ န ဟောတီတိ, ‘‘အဂန္တာ’’တိ ဝုတ္တော, န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တန္တိ ဣမိနာ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. မဟာသာလာတိ သမီပေ ဌိတေဝ စတ္တာရော မဟာသာရရုက္ခေ ဒဿေန္တော အာဟ. မရဏကာလေ သိက္ခံ သမာဒိယီတိ မရဏသမယေ တီသု သိက္ခာသု ပရိပူရကာရီ အဟောသီတိ ဒဿေတိ.

1020. Trong kinh thứ tư, câu ‘này Mahānāma, ở đây có hạng người...’ được bắt đầu để chỉ ra rằng không chỉ riêng người dòng họ Saraṇāni được giải thoát khỏi khổ cảnh, mà những hạng người này cũng được giải thoát. Mattaso nijjhānaṃ khamantīti có nghĩa là: chịu đựng được sự quán xét ở một mức độ. Qua câu này, ngài chỉ đến hạng người Tuỳ Pháp hành đang ở trong Đạo. Về câu ‘không đi đến địa ngục’, thực vậy, không thích hợp để nói rằng người đang ở trong Đạo đã được giải thoát khỏi khổ cảnh, hay sẽ được giải thoát, nhưng thích hợp để nói rằng đang được giải thoát. Và bởi vì đang được giải thoát, nên không được gọi là người đã đi, do đó được gọi là ‘agantā’ (người không đi), có nghĩa là không đang đi. Qua câu ‘chỉ có đức tin, chỉ có lòng mến’, ngài chỉ đến hạng người Tuỳ Tín hành đang ở trong Đạo. Về câu ‘cây sāla lớn’, ngài nói để chỉ bốn cây sāla lớn có lõi cây đang đứng gần đó. Về câu ‘vào lúc lâm chung đã thọ trì học giới’, ngài chỉ ra rằng vào lúc lâm chung, vị ấy đã trở thành người thực hành viên mãn ba học giới.

၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Saraṇānisakka thứ hai.

၁၀၂၁. ပဉ္စမေ ဒုက္ခေတ္တန္တိ ဝိသမခေတ္တံ. ဒုဗ္ဘူမန္တိ ဦသရဘူမိံ လောဏူပဟတံ. ခဏ္ဍာနီတိ ပရိဘိန္နာနိ. ပူတီနီတိ ဥဒကေန တေမေတွာ ပူတိဘာဝံ အာပန္နာနိ. ဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတာတပေန ဟတတ္တာ နိရောဇဘာဝံ ဂတာနိ. အသာရာဒါနီတိ အနာဒိန္နသာရာနိ အဂဟိတသာရာနိ. အသုခသယိတာနီတိ န ကောဋ္ဌာဒီသု ပက္ခိပိတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတာနိ. သုခသယိတာနီတိ ဌပိတဋ္ဌာနတော စတ္တာရော မာသေ အစလိတာနိ.

1021. Trong kinh thứ năm, dukkhettanti là ruộng xấu. Dubbhūmanti là đất xấu, đất bị nhiễm mặn. Khaṇḍānīti là bị vỡ, bị gãy. Pūtīnīti là bị ướt nước nên trở nên thối rữa. Vātātapahatānīti là bị gió và nắng làm hại nên mất đi chất bổ dưỡng. Asārādānīti là không có lõi, không lấy được lõi. Asukhasayitānīti là không được cất giữ kỹ lưỡng trong kho lẫm. Sukhasayitānīti là không bị di chuyển trong bốn tháng khỏi nơi cất giữ.

၆. ပဌမအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Anāthapiṇḍika thứ nhất.

၁၀၂၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.319] ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာတိ ခဏေန ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ. မိစ္ဆာဉာဏေနာတိ မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏေန မိစ္ဆာဝိမုတ္တိယာတိ အနိယျာနိကဝိမုတ္တိယာ. တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စာတိ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ.

1022. Trong kinh thứ sáu, ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyāti có nghĩa là: trong khoảnh khắc, các cảm thọ sẽ được lắng dịu. Micchāñāṇenāti là bằng sự quán xét sai lầm. Micchāvimuttiyāti là bằng sự giải thoát không đưa đến xuất ly. Bài kệ Tasmā saddhañca sīlañca có ý nghĩa như đã được nói. Yatra hi nāmāti là bất cứ ai.

၇. ဒုတိယအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Anāthapiṇḍika thứ hai.

၁၀၂၃. သတ္တမေ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယန္တိ သမ္ပရာယဟေတုကံ မရဏဘယံ ဂိဟိသာမီစိကာနီတိ ဂိဟီနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1023. Trong kinh thứ bảy, samparāyikaṃ maraṇabhayanti là sự sợ hãi cái chết có nguyên nhân từ đời sau. Gihisāmīcikānīti là những điều thích hợp cho người tại gia. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

သရဏာနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

Phẩm Saraṇāni, thứ ba.

၄. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

4. Phẩm Dòng Phước Báu.

၁. ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Puññābhisanda thứ nhất.

၁၀၂၇. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာတိ ပုညနဒိယော ကုသလနဒိယော. သုခဿာဟာရာတိ သုခဿ ပစ္စယာ.

1027. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ tư, puññābhisandā kusalābhisandāti là những dòng sông phước báu, những dòng sông thiện lành. Sukhassāhārāti là là duyên của sự an lạc.

၄. ပဌမဒေဝပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Devapada thứ nhất.

၁၀၃၀. စတုတ္ထေ ဒေဝပဒါနီတိ ဒေဝါနံ ဉာဏေန, ဒေဝဿ ဝါ ဉာဏေန အက္ကန္တပဒါနိ. ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဝိသုဇ္ဈနတ္ထာယ. ပရိယောဒပနာယာတိ ပုရိယောဒပနတ္ထာယ ဇောတနတ္ထာယ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရောပိ ဖလဋ္ဌပုဂ္ဂလာ ဝိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ဒေဝါ နာမ ဇာတာ.

1030. Trong kinh thứ tư, devapadānīti là những dấu chân được bước đi bởi trí tuệ của chư thiên, hoặc bởi trí tuệ của một vị trời. Visuddhiyāti là vì mục đích thanh tịnh. Pariyodapanāyāti là vì mục đích trong sạch hoàn toàn, vì mục đích chiếu sáng. Trong kinh này, cả bốn hạng người chứng đắc Thánh quả, do ý nghĩa thanh tịnh, được gọi là chư thiên.

၈. ဝဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Vassa.

၁၀၃၄. အဋ္ဌမေ ပါရံဂန္တွာတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပတွာတိ အတ္ထော. အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ပဌမံ နိဗ္ဗာနံ ဂန္တွာ ပစ္ဆာ သံဝတ္တန္တိ, ဂစ္ဆမာနာ ဧဝ သံဝတ္တန္တိ. ဒေသနာ ပန ဧဝံ ကတာ.

1034. Trong kinh thứ tám, pāraṃgantvāti có nghĩa là: bờ kia được gọi là Níp-bàn, đã đến đó. Về câu Āsavānaṃ khayāya saṃvattantīti, không phải là trước tiên đi đến Níp-bàn rồi sau đó mới đưa đến, mà chính trong khi đang đi thì đưa đến. Tuy nhiên, bài pháp được thuyết như vậy.

၁၀. နန္ဒိယသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Nandiyasakka.

၁၀၃၆. ဒသမေ [Pg.320] ဒိဝါ ပဝိဝေကာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနာယာတိ ဒိဝါ ပဝိဝေကတ္ထာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနတ္ထာယ. ဓမ္မာ န ပါတုဘဝန္တီတိ သမထဝိပဿနာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1036. Trong kinh thứ mười, divā pavivekāya rattiṃ paṭisallānāyāti có nghĩa là: ban ngày vì mục đích độc cư, ban đêm vì mục đích tĩnh lặng. Dhammā na pātubhavantīti có nghĩa là: các pháp chỉ và quán không sanh khởi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

Phẩm Puññābhisanda, thứ tư.

၅. သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Puññābhisanda có Kệ.

၁. ပဌမအဘိအသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Abhisanda thứ nhất.

၁၀၃၇. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသင်္ချေယျောတိ အာဠှကဂဏနာယ အသင်္ချေယျော, ယောဇနဝသေန ပနဿ သင်္ချာ အတ္ထိ. ဗဟုဘေရဝန္တိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကာနံ ဘေရဝါရမ္မဏာနံ ဝသေန ဗဟုဘေရဝံ. ပုထူတိ ဗဟု. သဝန္တီတိ သန္ဒမာနာ. ဥပယန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

1037. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ năm, asaṅkhyeyyoti có nghĩa là: không thể đếm được bằng cách đong lường āḷhaka, nhưng có thể đếm được bằng do-tuần. Bahubheravanti là có nhiều điều khủng khiếp do các đối tượng đáng sợ hữu tình và vô tình. Puthūti là nhiều. Savantīti là chảy. Upayantīti là đi đến.

၂. ဒုတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Abhisanda thứ hai.

၁၀၃၈. ဒုတိယေ ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ ယသ္မိံ သံဘဇ္ဇေ ဧတာ မဟာနဒိယော ဧကီဘဝန္တိ, နိရန္တရာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

1038. Trong kinh thứ hai, yatthimā mahānadiyo saṃsandanti samentīti có nghĩa là: tại nơi hợp lưu nào mà những con sông lớn ấy trở thành một, trở nên không có khoảng cách.

၃. တတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Abhisanda thứ ba.

၁၀၃၉. တတိယေ ပုညကာမောတိ ပုညတ္ထိကော. ကုသလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ မဂ္ဂကုသလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဘာဝေတိ မဂ္ဂံ အမတဿ ပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနဿ ပါပုဏနတ္ထံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. ဓမ္မသာရာဓိဂမောတိ ဓမ္မသာရော ဝုစ္စတိ အရိယဖလံ ဓမ္မသာရော, အဓိဂမော အဿာတိ ဓမ္မသာရာဓိဂမော, အဓိဂတဖလောတိ အတ္ထော. ခယေ ရတောတိ ကိလေသက္ခယေ ရတော.

1039. Trong kinh thứ ba, puññakāmoti là người mong cầu phước báu. Kusale patiṭṭhitoti là an trú trong Đạo thiện. Bhāveti maggaṃ amatassa pattiyāti có nghĩa là: tu tập A-la-hán Đạo để chứng đạt Níp-bàn. Dhammasārādhigamoti có nghĩa là: Thánh quả được gọi là cốt lõi của Pháp; vị ấy có sự chứng đắc cốt lõi của Pháp, do đó gọi là dhammasārādhigamo; có nghĩa là người đã chứng đắc Thánh quả. Khaye ratoti là hoan hỷ trong sự đoạn tận phiền não.

၄. ပဌမမဟဒ္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Mahaddhana thứ nhất.

၁၀၄၀. စတုတ္ထေ [Pg.321] အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနောတိ သတ္တဝိဓေန အရိယဓနေန အဍ္ဎော စေဝ မဟဒ္ဓနော စ. တေနေဝ ဘောဂေန မဟာဘောဂေါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1040. Trong kinh thứ tư, câu aḍḍho mahaddhano có nghĩa là: vị ấy vừa là người giàu có (aḍḍho), vừa là người có tài sản lớn (mahaddhano) nhờ vào bảy loại thánh tài sản. Do sở hữu tài sản ấy nên có tài sản lớn. Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng.

သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

Phẩm Dòng Phước Báo Kèm Kệ, phẩm thứ năm.

၆. သပ္ပညဝဂ္ဂေါ

6. Phẩm Bậc Trí Tuệ

၂. ဝဿံဝုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Vassaṃvutta

၁၀၄၈. ဆဋ္ဌဿ ဒုတိယေ အယမဓိပ္ပာယော – သောတာပန္နော ဘိက္ခု ဧတ္တကေန ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ တာနေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပါပုဏိဿတိ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမိမဂ္ဂံ, အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာသနေ တန္တိ ပဝေဏီ ကထိတာတိ.

1048. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ sáu, đây là chủ ý: Vị tỳ khưu dự lưu không nên dừng lại ở mức độ đó, mà nên hợp nhất các pháp quyền, lực, giác chi ấy, phát triển tuệ quán, rồi sẽ chứng đắc đạo quả Nhất lai. Vị Nhất lai sẽ chứng đắc đạo quả Bất lai, vị Bất lai sẽ chứng đắc đạo quả A-la-hán. Nhắm đến ý nghĩa này, trong kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về dòng truyền thừa của giáo pháp trong giáo lý.

၃. ဓမ္မဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Dhammadinna

၁၀၄၉. တတိယေ ဓမ္မဒိန္နောတိ သတ္တသု ဇနေသု ဧကော. ဗုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဓမ္မဒိန္နော ဥပါသကော, ဝိသာခေါ ဥပါသကော, ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ, စိတ္တော ဂဟပတိ, ဟတ္ထကော အာဠဝကော, စူဠအနာထပိဏ္ဍိကော, မဟာအနာထပိဏ္ဍိကောတိ ဣမေ သတ္တ ဇနာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရာ အဟေသုံ. ဧတေသု ဧသ အညတရော.

1049. Trong kinh thứ ba, Dhammadinna là một trong bảy vị. Thật vậy, vào thời Đức Phật, có bảy vị này: cận sự nam Dhammadinna, cận sự nam Visākha, gia chủ Ugga, gia chủ Citta, Hatthaka người xứ Āḷavī, Cūḷa Anāthapiṇḍika, và Mahā Anāthapiṇḍika. Bảy vị này mỗi vị đều có năm trăm cận sự nam làm tùy tùng. Trong số đó, vị này là một.

ဂမ္ဘီရာတိ ဓမ္မဂမ္ဘီရာ သလ္လသုတ္တာဒယော. ဂမ္ဘီရတ္ထာတိ အတ္ထဂမ္ဘီရာ စေတနာသုတ္တန္တာဒယော. လောကုတ္တရာတိ လောကုတ္တရတ္ထဒီပကာ အသင်္ခတသံယုတ္တာဒယော. သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ သတ္တသုညတာဒီပကာ ခဇ္ဇနိကသုတ္တန္တာဒယော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမာတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရိဿာမ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဓမ္မဒိန္န, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ တုမှေဟိ စန္ဒောပမပဋိပဒံ ရထဝိနီတပဋိပဒံ မောနေယျပဋိပဒံ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေန္တေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣတိ သတ္ထာ ဣမေသံ ဥပါသကာနံ အသယှဘာရံ အာရောပေသိ. ကသ္မာ[Pg.322]? ဧတေ ကိရ န အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစိံသု, အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗဘာရံ ဥက္ခိပိတုံ သမတ္ထာ ဝိယ ‘‘ဩဝဒတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိံသု. တေန တေသံ သတ္ထာ အသယှဘာရံ အာရောပေန္တော ဧဝမာဟ. န ခေါ နေတန္တိ န ခေါ ဧတံ. နကာရော ပနေတ္ထ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိမတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစထ, တသ္မာ.

Gambhīrā có nghĩa là thâm sâu về pháp, như kinh Salla v.v... Gambhīratthā có nghĩa là thâm sâu về nghĩa, như các kinh Cetanā v.v... Lokuttarā có nghĩa là trình bày ý nghĩa siêu thế, như Tương Ưng Vô Vi v.v... Suññatappaṭisaṃyuttā có nghĩa là trình bày về tính không của chúng sanh, như các kinh Khajjanika v.v... Upasampajja viharissāma có nghĩa là sau khi chứng đắc, chúng con sẽ an trú. Evañhi vo, dhammadinna, sikkhitabbaṃ có nghĩa là: Này Dhammadinna, các ông nên tu tập như vậy, bằng cách hoàn thiện pháp hành ví như mặt trăng, pháp hành về sự điều ngự cỗ xe, pháp hành của bậc ẩn sĩ, và pháp hành về dòng dõi bậc thánh cao cả. Như vậy, bậc Đạo Sư đã đặt một gánh nặng không thể kham nổi lên các vị cận sự nam này. Tại sao? Tương truyền rằng, họ đã không đứng trên lập trường (khả năng) của mình để thỉnh cầu lời giáo huấn, mà không phân biệt, như thể có khả năng gánh vác toàn bộ gánh nặng, họ đã thỉnh cầu rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy giáo huấn chúng con.’ Do đó, bậc Đạo Sư, khi muốn đặt một gánh nặng không thể kham nổi lên họ, đã nói như vậy. Na kho netaṃ là na kho etaṃ. Ở đây, chữ ‘na’ nên được hiểu chỉ là một phụ âm nối âm. Tasmā có nghĩa là: vì nay các ông đứng trên lập trường của mình để thỉnh cầu lời giáo huấn, cho nên...

၄. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Gilāna

၁၀၅၀. စတုတ္ထေ န ခေါ ပနေတန္တိ န ခေါ အမှေဟိ ဧတံ. သပ္ပညော ဥပါသကောတိ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော. အဿာသနီယေဟိ ဓမ္မေဟီတိ အဿာသကရေဟိ ဓမ္မေဟိ. အဿာသတာယသ္မာတိ အဿာသတု အာယသ္မာ. မာရိသောတိ မရဏပဋိဗဒ္ဓေါ. မရဏဓမ္မောတိ မရဏသဘာဝေါ. အဓိမောစေဟီတိ ဌပေဟိ. အဓိမောစိတန္တိ ဌပိတံ. ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ. ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တန္တိ ယံ ဣဒံ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ ဝိမုတ္တိယာ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န တံ ဝဒါမိ. ဘိက္ခုသံဃဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တေသု စေဝ အသီတိက္ခန္ဓကဝတ္တေသု စာတိ အာဂမနီယဂုဏေသု ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ, ပဋိဝိဒ္ဓေ ပန မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ ဥပါသကာနဉ္စ ဘိက္ခူနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

1050. Trong kinh thứ tư, na kho panetaṃ có nghĩa là: điều này chúng tôi chưa từng được nghe. Sappañño upāsako có nghĩa là vị cận sự nam có trí tuệ, ở đây muốn chỉ bậc Dự lưu. Assāsanīyehi dhammehīti có nghĩa là bằng những pháp mang lại sự an ủi. Assāsatāyasmāti có nghĩa là mong hiền giả hãy an ủi. Mārisoti có nghĩa là liên quan đến cái chết. Maraṇadhammoti có nghĩa là có bản chất phải chết. Adhimocehīti có nghĩa là hãy xác lập (tâm). Adhimocitanti có nghĩa là đã được xác lập. Evaṃ vimuttacittassāti có nghĩa là người có tâm giải thoát như vậy nhờ sự giải thoát của quả vị A-la-hán. Yadidaṃ vimuttiyā vimuttanti có nghĩa là: bất cứ sự khác biệt nào về giải thoát liên quan đến sự giải thoát cần phải nói, ta không nói đến điều đó. Thật vậy, đối với Tăng đoàn, không có sự đo lường nào trong các phẩm chất nền tảng, như các phận sự tại sân tháp, sân bồ-đề, và tám mươi phận sự trong các thiên (Khandhaka). Nhưng một khi đã chứng ngộ đạo hay quả, thì không có sự khác biệt nào giữa cận sự nam và tỳ khưu.

၉. ပညာပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Paññāpaṭilābha

၁၀၅၅. နဝမေ ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဧတ္ထ သတ္တ သေက္ခာ ပညံ ပဋိလဘန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ပဋိလဒ္ဓပညော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရတော ပညာဗုဒ္ဓိယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1055. Trong kinh thứ chín, ở câu paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, bảy bậc hữu học được gọi là đang chứng đắc trí tuệ, còn bậc lậu tận được gọi là đã chứng đắc trí tuệ, nên hiểu như vậy. Về sau, trong các câu như paññābuddhiyā v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng.

သပ္ပညဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

Phẩm Bậc Trí Tuệ, phẩm thứ sáu.

၇. မဟာပညဝဂ္ဂေါ

7. Phẩm Đại Trí Tuệ

၁. မဟာပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Mahāpaññā

၁၀၅၈. သတ္တမေ [Pg.323] မဟာပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိအာဒီသု ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၂.၄) ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1058. Trong kinh thứ bảy, ở các câu như mahāpaññatāya saṃvattanti v.v..., ý nghĩa ở tất cả các đoạn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga), bắt đầu bằng câu: ‘Nó nắm bắt được những ý nghĩa vĩ đại, nên gọi là đại trí tuệ.’ Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng.

သောတာပတ္တိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Tương Ưng Dự Lưu đã hoàn tất.

၁၂. သစ္စသံယုတ္တံ

12. Tương Ưng Sự Thật

၁. သမာဓိဝဂ္ဂေါ

1. Phẩm Định

၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Samādhi

၁၀၇၁. သစ္စသံယုတ္တဿ [Pg.324] ပဌမေ သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေတိ တေ ကိရ ဘိက္ခူ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယန္တိ, အထ နေသံ သတ္ထာ – ‘‘ဧဝမေတေ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ, ဝိသေသံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ ဧတ္ထ ယထာဘူတာဒိဝသေန ကာရဏစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ သမာဟိတော ဘိက္ခု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, တသ္မာ တုမှေဟိ စ သမာဟိတေဟိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနနတ္ထာယ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော. တထာ ယသ္မာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တထာဂတဿေဝ ပါတုဘာဝါ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, ယသ္မာ စ တထာဂတေန သုဝိဘတ္တာနိ, ယသ္မာ စ တေသု အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ အပရိမာဏာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ, ယသ္မာ စ တေသံ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎတိ, တေသံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝဍ္ဎတိ, တသ္မာ ‘‘ဧဝံ နော ဝဋ္ဋံ န ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ တုမှေဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော.

1071. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Sự Thật, câu samādhiṃ, bhikkhave có nghĩa là: Tương truyền rằng các vị tỳ khưu ấy bị suy giảm về nhất tâm, bấy giờ bậc Đạo Sư đã bắt đầu bài pháp này cho họ với ý nghĩ: ‘Như vậy, sau khi đạt được nhất tâm, phát triển đề mục thiền, họ sẽ chứng đắc pháp thượng nhân.’ Ở đây, trong câu Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo, sự phân chia lý do nên được hiểu theo cách như thật v.v... Thật vậy, điều này được nói ra là: Này các tỳ khưu, vì rằng vị tỳ khưu có định tâm biết rõ bốn sự thật như chúng thật sự là, cho nên các ông, với tâm định tĩnh, để biết rõ bốn sự thật như chúng thật sự là, cần phải nỗ lực rằng ‘đây là khổ’. Tương tự, vì rằng bốn sự thật chỉ trở nên hiển nhiên khi có sự xuất hiện của Như Lai, và vì rằng chúng đã được Như Lai khéo phân định, và vì rằng trong đó có vô lượng văn tự, vô lượng câu cú, và vì rằng do không thâm nhập chúng mà vòng luân hồi tăng trưởng, và kể từ khi thâm nhập chúng, vòng luân hồi không tăng trưởng, cho nên, với ý nghĩ ‘như vậy, vòng luân hồi của chúng ta sẽ không tăng trưởng’, các ông cần phải nỗ lực rằng ‘đây là khổ’.

၂. ပဋိသလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Paṭisallāna

၁၀၇၂. ဒုတိယံ ကာယဝိဝေကဝိကလာနံ ကာယဝိဝေကပဋိလာဘတ္ထာယ ဝုတ္တံ.

1072. Kinh thứ hai được thuyết giảng cho những vị thiếu vắng sự độc cư về thân, nhằm mục đích giúp họ chứng đắc sự độc cư về thân.

၃. ပဌမကုလပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Kulaputta thứ nhất v.v...

၁၀၇၃-၇၅. တတိယေ အဘိသမယာယာတိ အဘိသမယတ္ထာယ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ စေတ္ထ သာသနာဝစရာ အဓိပ္ပေတာ. တထာ စတုတ္ထပဉ္စမေသု, တေန တေန အဘိလာပေန ဗုဇ္ဈနကာနံ ပန အဇ္ဈာသယေနေတာနိ ဝုတ္တာနိ.

Trong kinh thứ ba, abhisamayāya có nghĩa là nhằm mục đích liễu ngộ. Ở đây, samaṇabrāhmaṇā muốn chỉ những vị tu hành trong giáo pháp. Tương tự trong các kinh thứ tư và thứ năm, tuy nhiên, những kinh này được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của những người có thể giác ngộ qua các cách diễn đạt khác nhau.

၆. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Sa-môn Bà-la-môn thứ hai

၁၀၇၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.325] အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုန္တိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟန္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသယိံသု. ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ စ သမဏဂဟဏေန ဂဟိတာ.

1076. Trong kinh thứ sáu, câu 'tuyên bố sự giác ngộ' có nghĩa là: Họ đã tuyên bố về chính mình như vầy: 'Ta là bậc đã giác ngộ'. Quả vậy, trong kinh này, các vị Phật Toàn Giác cũng được bao gồm bởi sự thâu nhiếp của từ 'sa-môn'.

၁၀. တိရစ္ဆာနကထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh về những câu chuyện vô ích

၁၀၈၀. ဒသမေ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ. တိရစ္ဆာနကထန္တိ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိအာဒီသု ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တကထာ ရာဇကထာ. ဧသ နယော စောရကထာဒီသု. တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ. ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ. စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ မေဃမာလော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ ‘‘အဟော သူရာ’’တိ ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ. ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ, ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ. အပိစ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ ဝိလေပနံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယေ ပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

1080. Trong kinh thứ mười, 'nhiều loại' (anekavihitaṃ) có nghĩa là nhiều thể loại (anekavidhaṃ). 'Những câu chuyện vô ích' (tiracchānakathā) là những câu chuyện trở thành chướng ngại đối với các con đường đến cõi trời và giải thoát, vì chúng không đưa đến sự thoát ly. Trong các câu chuyện như chuyện về vua chúa, câu chuyện diễn ra theo cách như: 'Vua Mahāsammata, vua Mandhātā, vua Dhammāsoka có đại oai lực như vậy' liên quan đến các vị vua được gọi là chuyện về vua chúa. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu chuyện về kẻ trộm, v.v. Trong số đó, câu chuyện liên quan đến thế tục theo cách như: 'Vị vua nọ có dung sắc xinh đẹp, đáng chiêm ngưỡng' chính là câu chuyện vô ích. Tuy nhiên, câu chuyện diễn ra như vầy: 'Ngay cả vị vua có đại oai lực như vậy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt' thì lại đứng vững trên nền tảng của đề mục thiền. Ngay cả trong chuyện về kẻ trộm, câu chuyện liên quan đến thế tục như: 'Mūladeva có đại oai lực như vậy, Meghamāla có đại oai lực như vậy' và dựa vào hành động của họ mà nói: 'Ôi, thật dũng cảm!' chính là câu chuyện vô ích. Ngay cả trong chuyện chiến tranh, như trong trận chiến Bhārata, v.v., câu chuyện chỉ do sự thưởng thức dục lạc mà nói: 'Người này đã giết người kia như thế này, đã đâm người kia như thế kia' là câu chuyện vô ích; tuy nhiên, câu chuyện diễn ra như vầy: 'Ngay cả những người đó cũng đã đi đến chỗ hoại diệt' thì ở mọi nơi đều trở thành đề mục thiền. Hơn nữa, trong các câu chuyện về đồ ăn, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức dục lạc rằng: 'Chúng ta đã ăn, đã dùng, đã uống, đã hưởng thụ (món ăn) có màu sắc, hương thơm, mùi vị, và sự xúc chạm như vậy'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, thì nên nói rằng: 'Trước đây, chúng ta đã cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục, chỗ ở, vòng hoa, hương thơm, vật thoa có màu sắc v.v. như vậy đến các bậc có giới hạnh; chúng ta đã thực hiện sự cúng dường ở bảo tháp'.

ဉာတိကထာဒီသုပိ ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ ဝိစရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ဂါမကထာဒီသုပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ဝါ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ ဝါ, ‘‘ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော.

Ngay cả trong các câu chuyện về bà con, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Bà con của chúng ta dũng cảm, có năng lực', hoặc: 'Trước đây, chúng ta đã đi lại bằng những cỗ xe đa dạng như vậy'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, nên nói rằng: 'Ngay cả những người bà con của chúng ta cũng đã đi đến chỗ hoại diệt', hoặc: 'Trước đây, chúng ta đã cúng dường những đôi giày như vậy đến Tăng đoàn'. Ngay cả trong các câu chuyện về làng mạc, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức như: 'Ngôi làng được xây dựng tốt đẹp hay không tốt đẹp, trù phú hay đói kém', hoặc: 'Dân làng nọ dũng cảm, có năng lực'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, thì nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín', hoặc: '(Họ) đã đi đến chỗ hoại diệt'. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu chuyện về thị trấn, thành phố, và xứ sở.

ဣတ္ထိကထာပိ [Pg.326] ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သူရကထာပိ ‘‘နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီ’’တိ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ, ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သုရာကထာတိပိ ပါဌော. သာပိ စေသာ သုရာကထာ ‘‘ဧဝရူပါ နာမ သုရာ ပီတာ ရတိဇနနီ ဟောတီ’’တိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အာဒီနဝဝသေန ပန ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋတိ. ဝိသိခါကထာပိ ‘‘အသုကဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ’’တိ ဝါ, ‘‘အသုကဝိသိခါယ ဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေနေဝ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧစ္စေဝံ ဝဋ္ဋတိ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ဥဒကတိတ္ထကထာ ဝုစ္စတိ, ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ. သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝဋ္ဋတိ.

Chuyện về phụ nữ cũng không nên nói theo cách thưởng thức, dựa vào màu da, hình dáng, v.v.; chỉ nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. Chuyện về người dũng sĩ cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Có một chiến binh tên là Nandimitta, rất dũng cảm'; chỉ nên nói rằng: '(Ông ấy) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. Cũng có bản đọc là 'surākathā' (chuyện về rượu). Chuyện về rượu này cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Loại rượu này khi uống vào sẽ sinh ra sự thích thú'; tuy nhiên, nên nói theo cách chỉ ra sự nguy hại, theo phương pháp như: '(Nó) dẫn đến sự điên loạn'. Chuyện về đường phố cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Con đường nọ được xây dựng tốt đẹp hay không tốt đẹp', hoặc: 'Cư dân trên con đường nọ dũng cảm, có năng lực'; chỉ nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. 'Kumbhaṭṭhānakathā' được gọi là chuyện về bến nước, hoặc chuyện về nữ tỳ xách nước. Chuyện đó cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: '(Cô ấy) duyên dáng, khéo léo trong việc múa hát'; chỉ nên nói theo phương pháp như: '(Cô ấy) có đức tin, có lòng tịnh tín'.

ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ. တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဟိ ဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ. လောကက္ခာယိကာတိ ‘‘အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော, အသုကေန နာမ နိမ္မိတော, ကာကော သေတော အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗလာကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ. သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ‘‘ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော, သာဂရဒေဝေန ခနိတတ္တာ သာဂရော, ခတော မေတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါ’’တိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကသမုဒ္ဒက္ခာယိကကထာ. ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော. ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

'Chuyện về người đã khuất' (pubbapetakathā) là chuyện về bà con trong quá khứ. Ở đó, sự phân định cũng tương tự như chuyện về bà con trong hiện tại. 'Những câu chuyện khác nhau' (nānattakathā) là những câu chuyện vô ích còn lại, có bản chất đa dạng, ngoài những câu chuyện trước và sau. 'Những câu chuyện về thế gian' (lokakkhāyikā) là những cuộc bàn luận ngụy biện của phái Thuận thế (Lokāyata) như sau: 'Thế gian này do ai tạo ra? Do vị tên là... tạo ra. Con quạ màu trắng vì xương của nó màu trắng. Con diệc màu đỏ vì máu của nó màu đỏ'. 'Những câu chuyện về biển cả' (samuddakkhāyikā) là những câu chuyện vô ích về biển cả như sau: 'Tại sao biển (samudda) được gọi là sāgara? Vì nó được đào bởi vua Sāgara nên gọi là sāgara. Vì vị vua đó đã chỉ bằng dấu tay và nói 'do ta đào' (khato me), nên nó được gọi là samudda'. 'Chuyện về sự hiện hữu và không hiện hữu' (itibhavābhavakathā) là câu chuyện được tiến hành sau khi nói ra một nguyên nhân vô ích nào đó, rằng: 'Sự hiện hữu là thế này, sự không hiện hữu là thế này'. Ở đây, 'hiện hữu' (bhava) là thường kiến, 'không hiện hữu' (abhava) là đoạn kiến. 'Hiện hữu' (bhava) là sự tăng trưởng, 'không hiện hữu' (abhava) là sự suy giảm. 'Hiện hữu' (bhava) là dục lạc, 'không hiện hữu' (abhava) là sự khổ hạnh ép xác. Như vậy, cùng với sáu loại chuyện về sự hiện hữu và không hiện hữu này, có ba mươi hai loại được gọi là những câu chuyện vô ích. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

Phẩm thứ nhất.

၂. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ

2. Phẩm Chuyển Pháp Luân

၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Chuyển Pháp Luân

၁၀၈၁. ဒုတိယဿ [Pg.327] ပဌမေ ဗာရာဏသိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ မိဂါနံ အဘယဒါနဝသေန ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယသင်္ခါတေ အာရာမေ. ဧတ္ထ ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ သဗ္ဗညုဣသယော ပတန္တိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ နိသီဒန္တီတိ အတ္ထော. နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော သတ္တာဟစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတာ အနောတတ္တဒဟေ ကတမုခဓောဝနာဒိကိစ္စာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသယောပေတ္ထ ဩတရဏဝသေန ပတန္တိ, ဥပေါသထတ္ထဉ္စ အနုပေါသထတ္ထဉ္စ သန္နိပတန္တိ, ဂန္ဓမာဒနံ ပဋိဂစ္ဆန္တာပိ တတောဝ ဥပ္ပတန္တီတိ ဣမိနာ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန တံ ‘‘ဣသိပတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

1081. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) Bārāṇasiyaṃ (tại Bārāṇasī) có nghĩa là: tại thành phố có tên như vậy. (Cụm từ) Isipatane migadāye (tại Isipatana, Migadāya) có nghĩa là: tại khu vườn có được tên như vậy do sự hạ xuống và bay lên của các vị ẩn sĩ, được biết đến là Migadāya vì đã được ban cho như là nơi trú ẩn an toàn cho loài nai. Quả vậy, tại nơi đây, các bậc ẩn sĩ Toàn Giác đã xuất hiện nhiều lần hạ xuống, ngự xuống vì mục đích chuyển Pháp luân, đó là ý nghĩa. Các vị đã xuất khỏi Diệt tận định sau bảy ngày tại hang Nandamūlaka, đã làm các phận sự như rửa mặt tại hồ Anotatta, đến bằng đường không, các vị ẩn sĩ Độc Giác Phật cũng tại nơi đây hạ xuống bằng cách đáp xuống, tụ hội vì mục đích lễ Bố-tát và các việc liên quan đến Bố-tát, và khi trở về núi Gandhamādana cũng bay lên từ nơi đó. Vì lý do này, do sự hạ xuống và bay lên của các vị ẩn sĩ, nơi ấy được gọi là "Isipatana".

အာမန္တေသီတိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိယော ပူရေန္တော အနုပုဗ္ဗေန ပစ္ဆိမဘဝေ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပတွာ တတ္ထ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတဓမ္မဒေသနော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတွာ လောကာနုဂ္ဂဟေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုကာမော အာမန္တေသိ.

(Từ) Āmantesi (Ngài gọi) có nghĩa là: bắt đầu từ khi phát nguyện dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong khi viên mãn các pháp ba-la-mật, tuần tự đã thực hiện cuộc đại xuất gia trong kiếp chót, tuần tự đã đến Bồ-đề đoàn, tại đó ngồi trên Bồ-đoàn bất bại, đã phá tan ma lực, trong canh đầu đã nhớ lại các tiền kiếp, trong canh giữa đã thanh lọc thiên nhãn, vào cuối canh cuối, làm vang động mười ngàn thế giới, đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, là người được Đại Phạm thiên thỉnh cầu thuyết pháp, đã quán sát thế gian bằng Phật nhãn, vì lòng thương tưởng thế gian, đã đi đến Bārāṇasī, đã cho nhóm năm vị biết, với mong muốn chuyển Pháp luân, Ngài đã gọi.

ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာတိ ဒွေ ဣမေ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋ္ဌာသာ. ဣမဿ ပန ပဒဿ သဟ သမုဒါဟာရေန သမုဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံယေဝ သမယေ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ခါ ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု, ပစ္ဆိမဒိသာယ သူရိယော အတ္ထမေတိ, ပါစီနဒိသာယ အာသာဠှနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ ဣမံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ အာရဘန္တော ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ’’တိအာဒိမာဟ.

(Cụm từ) Dve me, bhikkhave, antā (Này các Tỳ-khưu, có hai thái cực này) có nghĩa là: Này các Tỳ-khưu, có hai phần này. Lại nữa, đồng thời với việc thốt ra câu này, âm thanh vang dội của lời nói đã lan đến địa ngục A-tỳ ở dưới và cõi Hữu Đảnh ở trên, đã bao trùm mười ngàn thế giới và dừng lại. Ngay trong lúc ấy, mười tám koṭi vị Phạm thiên đã tụ hội. Ở phương tây, mặt trời lặn. Ở phương đông, mặt trăng tròn, hợp với sao Āsāḷha, mọc lên. Vào lúc ấy, Thế Tôn, khi bắt đầu bài kinh Chuyển Pháp Luân này, đã nói những lời bắt đầu bằng "Này các Tỳ-khưu, có hai thái cực này".

တတ္ထ [Pg.328] ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတေန. န သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ယော စ အယံ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမသုခဿ အနုယောဂေါ. ဟီနောတိ လာမကော. ဂမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. ပေါထုဇ္ဇနိကောတိ အန္ဓဗာလဇနေန အာစိဏ္ဏော. အနရိယောတိ န အရိယော န ဝိသုဒ္ဓေါ န ဥတ္တမော န ဝါ အရိယာနံ သန္တကော. အနတ္ထသံဟိတောတိ န အတ္ထသံဟိတော, ဟိတသုခါဝဟကာရဏံ အနိဿိတောတိ အတ္ထော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထဿ အနုယောဂေါ, အတ္တနော ဒုက္ခကရဏန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခောတိ ကဏ္ဋကာပဿယသေယျာဒီဟိ အတ္တမာရဏေဟိ ဒုက္ခာဝဟော.

Trong đó, (từ) pabbajitena (bởi người xuất gia) có nghĩa là: bởi người đã cắt đứt các ràng buộc của đời sống tại gia và đã đi đến sự xuất gia. (Cụm từ) Na sevitabbā (không nên thực hành) có nghĩa là: không nên hưởng thụ. (Cụm từ) Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo (sự thực hành đắm mình trong các dục lạc) có nghĩa là: sự hưởng thụ lạc thú của phiền não trong các đối tượng của dục. (Từ) Hīno (hèn hạ) có nghĩa là: thấp kém. (Từ) Gammo (thô tục) có nghĩa là: thuộc về dân làng. (Từ) Pothujjaniko (của phàm phu) có nghĩa là: được thực hành bởi những kẻ phàm phu ngu muội, mù quáng. (Từ) Anariyo (không thánh thiện) có nghĩa là: không cao thượng, không trong sạch, không tối thượng, hoặc không phải là của các bậc Thánh. (Từ) Anatthasaṃhito (không đem lại lợi ích) có nghĩa là: không liên quan đến mục đích, ý nghĩa là không dựa vào nguyên nhân mang lại lợi ích và hạnh phúc. (Từ) Attakilamathānuyogo (sự thực hành ép xác khổ hạnh) có nghĩa là: sự chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, ý nghĩa là việc tự gây đau khổ cho mình. (Từ) Dukkho (đau khổ) có nghĩa là: mang lại đau khổ qua các hình thức tự hành hạ như nằm trên giường chông, v.v.

ပညာစက္ခုံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဒုတိယပဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသူပသမတ္ထာယ. အဘိညာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အဘိဇာနနတ္ထာယ. သမ္ဗောဓာယာတိ တေသံယေဝ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ. သစ္စကထာပိ သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ဝိတ္ထာရိတာ.

Vì làm phát sinh tuệ nhãn, nên gọi là cakkhukaraṇī (phát sinh nhãn). Từ thứ hai là một từ đồng nghĩa của chính từ ấy. (Từ) Upasamāya (để an tịnh) có nghĩa là: vì mục đích làm lắng dịu các phiền não. (Từ) Abhiññāya (để thắng trí) có nghĩa là: vì mục đích biết rõ bốn chân lý. (Từ) Sambodhāya (để giác ngộ) có nghĩa là: vì mục đích liễu ngộ chính những chân lý ấy. (Từ) Nibbānāya (để đạt Niết-bàn) có nghĩa là: vì sự chứng ngộ Niết-bàn. Phần còn lại, điều gì cần phải nói ở đây, điều đó đã được nói ở dưới, tại những chỗ khác nhau. Cả bài luận về các chân lý cũng đã được trình bày chi tiết về mọi phương diện trong bộ Thanh Tịnh Đạo.

တိပရိဝဋ္ဋန္တိ သစ္စဉာဏကိစ္စဉာဏကတဉာဏသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ပရိဝဋ္ဋာနံ ဝသေန တိပရိဝဋ္ဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယ’’န္တိ ဧဝံ စတူသု သစ္စေသု ယထာဘူတံ ဉာဏံ သစ္စဉာဏံ နာမ. တေသုယေဝ ‘‘ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဇာနနဉာဏံ ကိစ္စဉာဏံ နာမ. ‘‘ပရိညာတံ ပဟီန’’န္တိ ဧဝံ တဿ တဿ ကိစ္စဿ ကတဘာဝဇာနနဉာဏံ ကတဉာဏံ နာမ. ဒွါဒသာကာရန္တိ တေသံယေဝ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာကာရာနံ ဝသေန ဒွါဒသာကာရံ. ဉာဏဒဿနန္တိ ဧတေသံ တိပရိဝဋ္ဋာနံ ဒွါဒသန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နဉာဏသင်္ခါတံ ဒဿနံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ အညတ္ထ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခု နာမ ဟောန္တိ, ဣဓ ပဌမမဂ္ဂေါဝ.

(Từ) Tiparivaṭṭaṃ (ba chuyển) có nghĩa là: có ba chuyển theo nghĩa của ba vòng chuyển được gọi là Thị trí, Tác trí, và Tác dĩ trí. Quả vậy, ở đây, trí tuệ biết đúng như thật về bốn chân lý như là "Đây là Khổ thánh đế, đây là Tập thánh đế", được gọi là Thị trí. Cũng trong các chân lý ấy, trí tuệ biết phận sự cần phải làm như là "(Khổ) cần được liễu tri, (Tập) cần được đoạn tận", được gọi là Tác trí. Trí tuệ biết rằng phận sự của mỗi việc ấy đã được làm xong như là "(Khổ) đã được liễu tri, (Tập) đã được đoạn tận", được gọi là Tác dĩ trí. (Từ) Dvādasākāraṃ (mười hai hành tướng) có nghĩa là: có mười hai hành tướng theo nghĩa của ba hành tướng trong mỗi một chân lý ấy. (Từ) Ñāṇadassanaṃ (tri kiến) có nghĩa là: cái thấy, được gọi là trí tuệ, đã phát sinh theo nghĩa của ba vòng chuyển và mười hai hành tướng này. (Từ) Dhammacakkhu (Pháp nhãn) có nghĩa là: ở những nơi khác, ba đạo và ba quả dưới được gọi là Pháp nhãn, ở đây chỉ là đạo đầu tiên.

ဓမ္မစက္ကေတိ ပဋိဝေဓဉာဏေ စေဝ ဒေသနာဉာဏေ စ. ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဟိ စတူသု သစ္စေသု ဥပ္ပန္နံ ဒွါဒသာကာရံ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ, ဣသိပတနေ နိသိန္နဿ ဒွါဒသာကာရာယ သစ္စဒေသနာယ ပဝတ္တိတံ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. ဥဘယမ္ပိ ဟေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ပဝတ္တဉာဏမေဝ. ဣမာယ [Pg.329] ဒေသနာယ ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, တာဝ နံ ဘဂဝါ ပဝတ္တေတိ နာမ, ပတိဋ္ဌိတေ စ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတေ စ ပန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကေ ဘုမ္မာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

(Cụm từ) Dhammacakke (khi Pháp luân) có nghĩa là: cả về trí tuệ thâm nhập và trí tuệ thuyết giảng. Quả vậy, cả trí tuệ thâm nhập có mười hai hành tướng đã phát sinh về bốn chân lý của Ngài khi đang ngồi trên Bồ-đoàn, và cả trí tuệ thuyết giảng được vận hành bởi bài thuyết giảng về chân lý có mười hai hành tướng của Ngài khi đang ngồi tại Isipatana, được gọi là Pháp luân. Cả hai loại trí tuệ này quả thực là trí tuệ đã phát sinh trong tâm của bậc Thập Lực. Bởi Thế Tôn, đấng đã làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng này, Pháp luân được gọi là đã được chuyển. Lại nữa, Pháp luân này, chừng nào Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña cùng với mười tám koṭi Phạm thiên chưa an trú trong quả Tu-đà-hoàn, chừng đó Thế Tôn được gọi là đang chuyển Pháp luân. Và khi đã an trú, thì được gọi là đã chuyển xong. Nhắm đến điều đó, đã được nói những lời bắt đầu bằng "Và khi Pháp luân được Thế Tôn chuyển vận, các vị Địa thiên đã cất lên tiếng reo...".

တတ္ထ ဘုမ္မာတိ ဘူမဋ္ဌကဒေဝတာ. သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သာဓုကာရံ ဒတွာ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ အနုသာဝယိံသု. ဩဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏောဘာသော. သော ဟိ တဒါ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ဝိရောစိတ္ထ. အညာသိ ဝတ, ဘော, ကောဏ္ဍညောတိ ဣမဿပိ ဥဒါနဿ ဥဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ.

Ở đây, bhummā là các vị địa cư thiên. Saddamanussāvesuṃ (đã làm cho nghe được tiếng) là: chỉ bằng một tiếng reo hò đồng loạt, sau khi tán thán “lành thay,” trong khi nói lên những lời bắt đầu bằng “etaṃ bhagavatā,” họ đã lần lượt loan truyền. Obhāso (ánh sáng) là ánh sáng của trí tuệ toàn giác. Vì rằng khi ấy, ánh sáng ấy đã vượt qua oai lực của chư thiên và chiếu sáng rực rỡ. Tiếng vang của lời cảm hứng này: “Này chư hiền, ngài Koṇḍañña đã giác ngộ rồi” đã lan khắp mười ngàn thế giới và đứng vững.

၉. သင်္ကာသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Saṅkāsana

၁၀၈၉. နဝမေ အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာတိ အပ္ပမာဏာနိ အက္ခရာနိ. ဗျဉ္ဇနာတိ တေသံယေဝ ဝေဝစနံ, ဝဏ္ဏာနံ ဝါ ဧကဒေသာ ယဒိဒံ ဗျဉ္ဇနာ နာမ. သင်္ကာသနာတိ ဝိဘတ္တိယော. ဧကမေကသ္မိဉှိ သစ္စေ သဗ္ဗာကာရေန ဝိတ္ထာရိယမာနေ ဝဏ္ဏာဒီနံ အန္တော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

1089. Trong kinh thứ chín, aparimāṇā vaṇṇā (các mẫu tự vô lượng) là các mẫu tự không thể đo lường. Byañjanā (các phụ âm) là từ đồng nghĩa của chính chúng, hoặc là một phần của các mẫu tự, tức là những gì được gọi là phụ âm. Saṅkāsanā (sự trình bày) là các biến cách. Vì rằng, khi mỗi một sự thật được giải thích rộng rãi về mọi phương diện, thì không có cái gọi là sự kết thúc của các mẫu tự v.v... Vì thế, Ngài đã nói như vậy.

၁၀. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Tatha

၁၀၉၀. ဒသမေ သဘာဝါဝိဇဟနဋ္ဌေန တထံ. ဒုက္ခဉှိ ဒုက္ခမေဝ ဝုတ္တံ. သဘာဝဿ အမောဃတာယ အဝိတထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ အဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. အညဘာဝါနုပဂမေန အနညထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ သမုဒယာဒိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ. သမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

1090. Trong kinh thứ mười, tathaṃ (như thật) là theo nghĩa không từ bỏ tự tánh. Quả vậy, khổ là chính khổ như đã được nói. Avitathaṃ (không sai khác) là do tự tánh của nó không phải là vô ích. Quả vậy, khổ không thể được gọi là không khổ. Anaññathaṃ (không khác) là do không đi theo tự tánh của cái khác. Quả vậy, khổ không đi đến tự tánh của tập khởi v.v... Trong tập khởi v.v... cũng nên hiểu theo phương pháp này.

ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

Phẩm Chuyển Pháp Luân, phẩm thứ hai.

၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ

3. Phẩm Koṭigāma

၁. ကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Koṭigāma

၁၀၉၁. တတိယဿ ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အနနုဗုဇ္ဈနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန.

1091. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, ananubodhā (do không giác ngộ) là do không giác ngộ theo. Appaṭivedhā (do không thâm nhập) là do không thâm nhập.

၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Koṭigāma thứ hai

၁၀၉၂. ဒုတိယေ [Pg.330] စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဖလသမာပတ္တိဖလပညာနံ နာမံ.

1092. Trong kinh thứ hai, cetovimutti (tâm giải thoát) và paññāvimutti (tuệ giải thoát) là tên gọi của quả chứng và quả tuệ.

၇. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Tatha

၁၀၉၇. သတ္တမေ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ယသ္မာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ, တသ္မာ အရိယာနံ သစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ ဝိတထာနိ အရိယာ အရိယသစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ.

1097. Trong kinh thứ bảy, tasmā ariyasaccāni (vì thế là các Thánh đế) là: vì rằng chúng là như thật, không sai khác, không khác, vì thế chúng được gọi là các sự thật của bậc Thánh. Quả vậy, các bậc Thánh không thâm nhập những điều sai khác như là Thánh đế.

၈. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Loka

၁၀၉၈. အဋ္ဌမေ တထာဂတော အရိယော, တသ္မာ ‘‘အရိယသစ္စာနီ’’တိ ယသ္မာ အရိယေန တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဒေသိတတ္တာ စ တာနိ အရိယသန္တကာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ အရိယဿ သစ္စတ္တာ အရိယသစ္စာနီတိ အတ္ထော.

1098. Trong kinh thứ tám, Như Lai là bậc Thánh, vì thế (chúng được gọi là) ‘các Thánh đế.’ Nghĩa là: vì rằng do đã được bậc Thánh là Như Lai thâm nhập và thuyết giảng, nên chúng là tài sản của bậc Thánh; vì thế, do là các sự thật của bậc Thánh, (chúng được gọi là) các Thánh đế.

၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Gavampati

၁၁၀၀. ဒသမေ သဟဉ္စနိကေတိ သဟဉ္စနိယနဂရေ. ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီတိအာဒိ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဝုတ္တံ, ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ ဧကပဋိဝေဓောဝ ကထိတော.

1100. Trong kinh thứ mười, sahañcanike là tại thành Sahañcaniya. (Câu) “Này các Tỳ khưu, vị nào thấy khổ, vị ấy cũng thấy khổ tập” v.v... đã được nói theo cách thâm nhập một lần. Quả vậy, trong kinh này, chỉ có sự thâm nhập một lần được nói đến.

ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ တတိယော.

Phẩm Koṭigāma, phẩm thứ ba.

၄. သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ

4. Phẩm Rừng Sīsapā

၁. သီသပါဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Rừng Sīsapā

၁၁၀၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ယဒိဒံ ဥပရီတိ ယာနိ ဣမာနိ ဥပရိ. သီသပါဝနေတိ သီသပါရုက္ခေ.

1101. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, yadidaṃ upari (tức là ở trên) là những lá nào ở trên. Sīsapāvane (trong rừng sīsapā) là trên cây sīsapā.

၂. ခဒိရပတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Lá Khadira

၁၁၀၂. ဒုတိယေ အနဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန အနဘိသမာဂန္တွာ, အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္ထော.

1102. Trong kinh thứ hai, anabhisamecca (do không chứng ngộ) là do không đạt đến một cách trọn vẹn bằng trí tuệ, nghĩa là do không thâm nhập.

၃. ဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Daṇḍa

၁၁၀၃. တတိယေ [Pg.331] အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကန္တိ ဣမမှာ မနုဿလောကာ ပရံ နိရယမ္ပိ, တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ, ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ, မနုဿလောကမ္ပိ, ဒေဝလောကမ္ပိ, ဂစ္ဆန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ အတ္ထော.

1103. Trong kinh thứ ba, asmā lokā paraṃ lokaṃ (từ thế giới này đến thế giới khác) là: từ thế giới loài người này, họ đi đến thế giới khác, cũng đến địa ngục, cũng đến loài bàng sanh, cũng đến cảnh giới ngạ quỷ, cũng đến thế giới loài người, cũng đến thế giới chư thiên; nghĩa là họ tái sanh lặp đi lặp lại trong chính vòng luân hồi.

၅. သတ္တိသတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Trăm Ngọn Giáo

၁၁၀၅. ပဉ္စမေ ဧဝဉ္စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ စေ ဧတံ ဘဝေယျ, နိရန္တရံ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနဿ ဒုက္ခဒေါမနဿေဟိ သဟေဝေသ သစ္စာဘိသမယော ဘဝေယျ စေတိ အတ္ထော.

1105. Trong kinh thứ năm, evaṃ c'etaṃ, bhikkhave, assa (này các Tỳ khưu, nếu việc này là như vậy) có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, nếu việc này là như vậy, thì sự chứng ngộ các sự thật này sẽ xảy ra cùng với chính những khổ và ưu của người bị đâm liên tục bằng hàng trăm ngọn giáo.

၉. ဣန္ဒခီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Cột Trụ

၁၁၀၉. နဝမေ မုခံ ဩလောကေန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေန္တိ. အဇ္ဈာသယော ဣဓ မုခန္တိ အဓိပ္ပေတော.

1109. Trong kinh thứ chín, mukhaṃ olokenti (họ nhìn vào mặt) là họ nhìn vào khuynh hướng. Ở đây, khuynh hướng được chủ định là mukhaṃ (mặt).

၁၀. ဝါဒတ္ထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Vādatthika

၁၁၁၀. ဒသမေ သိလာယူပေါတိ သိလာထမ္ဘော. သောဠသကုက္ကုကောတိ သောဠသဟတ္ထော. သောဠသကုက္ကူတိပိ ပါဌော. ဟေဋ္ဌာ နေမင်္ဂမာတိ ဟေဋ္ဌာ အာဝါဋံ ပဝိဋ္ဌာ. အဋ္ဌ ကုက္ကု ဥပရိနေမဿာတိ အဋ္ဌ ဟတ္ထာ အာဝါဋဿ ဥပရိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတာ ဘဝေယျုံ. ဘုသာတိ ဗလဝတီ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

1110. Trong kinh thứ mười, 'silāyūpo' là cột đá. 'Soḷasakukkuko' là mười sáu khuỷu tay. Cũng có bản đọc là 'soḷasakukkū'. 'Heṭṭhā nemaṅgamā' có nghĩa là đã đi vào bên dưới cái hố. 'Aṭṭha kukku uparinemassā' có nghĩa là tám khuỷu tay đã trồi lên và đứng ở trên cái hố. 'Bhusā' là mạnh mẽ. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

Phẩm Sīsapāvana là phẩm thứ tư.

၅. ပပါတဝဂ္ဂေါ

5. Phẩm Papāta

၁. လောကစိန္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Lokacintā

၁၁၁၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာတိ ဧဝံနာမိကာယ ပေါက္ခရဏိယာ. လောကစိန္တံ စိန္တေန္တောတိ, ‘‘ကေန နု ခေါ စန္ဒိမသူရိယာ ကတာ, ကေန မဟာပထဝီ, ကေန မဟာသမုဒ္ဒေါ, ကေန သတ္တာ ဥပ္ပာဒိတာ, ကေန ပဗ္ဗတာ, ကေန အမ္ဗတာလနာဠိကေရာဒယော’’တိ ဧဝရူပံ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော နိသီဒိ.

1111. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, 'sumāgadhāya pokkharaṇiyā' là của hồ sen có tên như vậy. 'Lokacintaṃ cintento' có nghĩa là: đã ngồi suy tư về thế gian có hình thức như vầy: "Ai đã tạo ra mặt trăng và mặt trời? Ai đã tạo ra đại địa? Ai đã tạo ra đại dương? Ai đã sinh ra chúng sanh? Ai đã sinh ra núi non? Ai đã sinh ra xoài, thốt nốt, dừa, v.v...?".

ဝိစေတောတိ [Pg.332] ဝိဂတစိတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဝါ. ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာတိ တေ ကိရ အသုရာ သမ္ဗရိမာယံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ ယထာ နေ သော ပုရိသော ဟတ္ထိအဿာဒီသု အာရုဟန္တေ ဥက္ခိပိတွာ, ဘိသမုဠာလစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ပဝိသန္တေ ပဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသု. တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ‘‘ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာ’’တိ အာဟ. ဒေဝါနံယေဝ မောဟယမာနာတိ ဒေဝါနံ စိတ္တံ မောဟယန္တာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော ဥမ္မတ္တကောပိ ဟောတိ, တသ္မာ.

'Viceto' là tâm đã rời xa, hoặc là tâm tán loạn. 'Bhūtaṃyeva addasā' có nghĩa là: nghe nói, các vị a-tu-la ấy đã niệm chú thuật ảo hóa Sambari và chú nguyện rằng: "Mong sao người ấy thấy chúng ta đang cưỡi voi, ngựa, v.v..., rồi đi vào qua các lỗ của ngó sen và củ sen". Nhắm đến điều đó, bậc Đạo Sư đã nói: "đã thấy sự việc đúng như thật". 'Devānaṃyeva mohayamānā' là làm mê mờ tâm của chư thiên. 'Tasmā' là vì người suy tư về thế gian cũng có thể trở nên điên loạn, do đó...

၂-၃. ပပါတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. Chú giải kinh Papāta, v.v...

၁၁၁၂-၁၃. ဒုတိယေ ပဋိဘာနကူဋောတိ ဧကော မဟန္တော ပဗ္ဗတသဒိသော မရိယာဒပါသာဏော. တတိယေ အနိဋ္ဌရူပန္တိ အနိဋ္ဌသဘာဝံ.

1112-13. Trong kinh thứ hai, 'paṭibhānakūṭo' là một tảng đá ranh giới to lớn, giống như ngọn núi. Trong kinh thứ ba, 'aniṭṭharūpaṃ' là có bản chất không đáng ưa thích.

၄. ကူဋာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Kūṭāgāra

၁၁၁၄. စတုတ္ထေ ဟေဋ္ဌိမံ ဃရံ အကရိတွာတိ ထမ္ဘဘိတ္တိပါဒုဿာပနာဒိနာ ဃရဿ ဟေဋ္ဌိမဘာဂံ အကတွာ.

1114. Trong kinh thứ tư, 'heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvā' có nghĩa là không làm phần dưới của ngôi nhà bằng cách dựng cột, xây móng tường, v.v...

၅. ဝါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Vāla

၁၁၁၅. ပဉ္စမေ သန္ထာဂါရေတိ သိပ္ပုဂ္ဂဏှနသာလာယံ. ဥပါသနံ ကရောန္တေတိ ကဏ္ဍခိပနသိပ္ပံ ကရောန္တေ. အသနံ အတိပါတေန္တေတိ ကဏ္ဍံ အတိက္ကမေန္တေ. ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခန္တိ ဧကံ ကဏ္ဍံ ခိပိတွာ ယထာ အဿ သရဿ ပေါင်္ခံ ဝိဇ္ဈတိ, အပရံ အနုပေါင်္ခံ နာမ ဒုတိယဿ ပေါင်္ခံ, ပုန အပရံ တဿ ပေါင်္ခန္တိ ဧဝံ အတိပါတေန္တေ အဒ္ဒသ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယေ နာမ. ဒုရဘိသမ္ဘဝတရန္တိ ဒုက္ကရတရံ. သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ ဧကံ ဝါလံ သတ္တဓာ ဘိန္ဒိတွာ, တဿ ဧကံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ, ဝါတိင်္ဂဏမဇ္ဈေ ဗန္ဓိတွာ, အပရံ ဘေဒံ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ, ဥသဘမတ္တေ ဌိတော ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ကောဋိယာ တံ ဝါတိင်္ဂဏဗဒ္ဓကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ, တသ္မာ.

1115. Trong kinh thứ năm, 'santhāgāre' là trong sảnh đường học nghề. 'Upāsanaṃ karonte' là những người đang thực hành nghề bắn cung. 'Asanaṃ atipātente' là những người đang bắn mũi tên đi. 'Poṅkhānupoṅkhaṃ' là đã thấy họ bắn liên tiếp như sau: sau khi bắn một mũi tên, mũi tên sau bắn trúng vào đuôi của mũi tên trước; mũi tên kế tiếp, gọi là 'anupoṅkhaṃ', bắn trúng vào đuôi của mũi tên thứ hai; rồi mũi tên khác nữa bắn trúng vào đuôi của mũi tên ấy. 'Yatra hi nāma' là những vị nào. 'Durabhisambhavataraṃ' là khó làm hơn. 'Sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā' có nghĩa là: chẻ một sợi lông làm bảy, lấy một phần của nó buộc vào giữa quả cà tím, rồi buộc một phần khác vào đầu mũi tên, đứng ở khoảng cách một usabha, có thể dùng đầu sợi lông buộc ở mũi tên bắn trúng đầu sợi lông buộc ở quả cà tím. 'Tasmā' là vì bốn chân lý khó thâm nhập như vậy, do đó...

၇. ပဌမဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Chiggaḷayuga thứ nhất

၁၁၁၇. သတ္တမေ [Pg.333] အညမညခါဒိကာတိ အညမညံ ခါဒနံ. ဒုဗ္ဗလခါဒိကာတိ ဗလဝန္တေဟိ မစ္ဆာဒီဟိ ဒုဗ္ဗလာနံ မစ္ဆာဒီနံ ခါဒနံ.

1117. Trong kinh thứ bảy, 'aññamaññakhādikā' là sự ăn thịt lẫn nhau. 'Dubbalakhādikā' là sự ăn thịt các loài cá yếu, v.v... bởi các loài cá mạnh, v.v...

၈. ဒုတိယဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Chiggaḷayuga thứ hai

၁၁၁၈. အဋ္ဌမေ မဟာပထဝီတိ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘန္တရာ မဟာပထဝီ. အဓိစ္စမိဒံ, ဘန္တေတိ ဣဒံ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိကံ သစေ တံ ယုဂံ န ပူတိ ဘဝေယျ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ န သုဿေယျ, သော စ ကစ္ဆပေါ န မရေယျ, အပိ နာမ ယဒိစ္ဆာဝသေန သိယာတိ အတ္ထော.

1118. Trong kinh thứ tám, 'mahāpathavī' là đại địa bên trong cõi Chuyển luân. 'Adhiccamidaṃ, bhante' có nghĩa là: điều này là sự phát sinh ngẫu nhiên, nếu như cái ách kia không bị mục nát, nước trong biển không bị khô cạn, và con rùa kia không chết, thì có lẽ nó có thể xảy ra một cách tình cờ.

ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ မဟာသီဝတ္ထေရော စတ္တာရိ ယုဂါနိ ဒဿေတိ – ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပုရိသေန ပက္ခိတ္တယုဂဿ ဟိ ဆိဂ္ဂဠေန တဿ အန္ဓကစ္ဆပဿ ဂီဝါယ ပဝေသနံ ဝိယ မနုဿပဋိလာဘော အဓိစ္စပဋိလာဘီ. ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတုပ္ပာဒေါ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ. ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂဒွယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒီပနံ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝံ. ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂတ္တယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ စတုသစ္စပဋိဝေဓော အတိဝိယ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဝမာဒီနိ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယာနေဝါတိ.

Ở đây, trong câu "Này các Tỳ khưu, điều này là sự phát sinh ngẫu nhiên", trưởng lão Mahāsīva chỉ ra bốn cái ách: Việc được làm người là sự đạt được ngẫu nhiên, giống như cái cổ của con rùa mù kia chui vào lỗ của cái ách được một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía đông ném xuống. Còn sự xuất hiện của Như Lai là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía nam đã đến được cái ách trước. Còn sự soi sáng Giáo pháp và Giới luật do Như Lai tuyên thuyết là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của hai cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía tây đã đến được hai cái ách trước. Sự thâm nhập bốn chân lý nên được biết là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của ba cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía bắc đã đến được ba cái ách trước. Các kinh từ kinh thứ chín trở đi đều theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Giác Ngộ.

ပပါတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

Phẩm Papāta là phẩm thứ năm.

၆. အဘိသမယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải phẩm Abhisamaya

၁၁၂၁. အဘိသမယဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတောဝ.

1121. Phẩm Abhisamaya đã được giải rộng trong Tương Ưng Giác Ngộ, thuộc Phẩm Nhân Duyên.

၇. ပဌမအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

7. Phẩm Āmakadhaññapeyyāla thứ nhất

၃. ပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Paññā

၁၁၃၃. အာမကဓညပေယျာလေ [Pg.334] အရိယေန ပညာစက္ခုနာတိ ဝိပဿနံ အာဒိံ ကတွာ လောကိယလောကုတ္တရေန ဉာဏစက္ခုနာ.

1133. Trong phần Āmakadhaññapeyyāla, 'ariyena paññācakkhunā' có nghĩa là bằng trí tuệ nhãn thuộc hiệp thế và siêu thế, bắt đầu với tuệ quán.

၄. သုရာမေရယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Surāmeraya

၁၁၃၄. သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာတိ ဧတ္ထ သုရာ နာမ ပိဋ္ဌသုရာ, ဩဒနသုရာ, ပူဝသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စဝိဓာ. မေရယံ နာမ ပုပ္ဖာသဝေါ, ဖလာသဝေါတိ, ဧဝံ ဝုတ္တော ယော ကောစိ အာသဝေါ. မဇ္ဇန္တိ တဒေဝ ဥဘယံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ သုရာသဝဝိနိမုတ္တံ မဒနီယံ. ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝန္တိ, သာ ပမာဒဿ ကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ နာမ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

1134. Ở đây, trong câu 'surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā', 'surā' (rượu nấu) có năm loại: rượu bột, rượu cơm, rượu bánh, rượu có men, và rượu pha chế với các nguyên liệu. 'Merayaṃ' (rượu ngâm) là bất kỳ loại rượu ngâm nào được nói đến như: rượu ngâm hoa, rượu ngâm quả. 'Majjaṃ' (chất gây say) là cả hai loại trên, hoặc là bất kỳ chất gây say nào khác ngoài rượu nấu và rượu ngâm. Tác ý nào mà chúng sanh dùng để uống chất ấy, tác ý ấy vì là nguyên nhân của sự dễ duôi nên được gọi là 'pamādaṭṭhānaṃ' (cơ sở của sự dễ duôi). 'Tato paṭiviratā' có nghĩa là từ bỏ (tác ý) đó.

၆-၇. မတ္တေယျသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-7. Chú giải kinh Matteyya, v.v...

၁၁၃၆-၃၇. မတ္တေယျာတိ မာတုဟိတာ, မာတရိ သမ္မာပဋိပန္နာတိ အတ္ထော. ပေတ္တေယျာဒီသု ပိတုဟိတာ ပေတ္တေယျာ.

1136-37. Matteyyā có nghĩa là người có lợi ích cho mẹ, nghĩa là người thực hành đúng đắn đối với mẹ. Trong các trường hợp petteyyā v.v..., petteyyā là người có lợi ích cho cha.

၈-၉. သာမညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

8-9. Chú giải kinh Sāmañña, v.v...

၁၁၃၈-၃၉. သမဏာနံ ဟိတာ သာမညာ. ဗြာဟ္မဏာနံ ဟိတာ ဗြဟ္မညာ. တေသု တေသု သမ္မာ ပဋိပန္နာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ.

1138-39. Sāmaññā là người có lợi ích cho các sa-môn. Brahmaññā là người có lợi ích cho các bà-la-môn. Đây chính là danh xưng của những người thực hành đúng đắn đối với những vị ấy.

၁၀. ပစာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Pacāyika

၁၁၄၀. ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနောတိ ကုလေ ဇေဋ္ဌာနံ အပစာယိနော, နီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

1140. Kule jeṭṭhāpacāyino có nghĩa là người tôn kính những bậc trưởng thượng trong gia tộc, nghĩa là người có hạnh khiêm hạ.

၈. ဒုတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

8. Phẩm thứ hai Āmakadhaññapeyyāla

၈. ဗီဇဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

8. Chú giải kinh Bījagāma

၁၁၄၈. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ [Pg.335] မူလဗီဇံ, ခန္ဓဗီဇံ, ဖဠုဗီဇံ, အဂ္ဂဗီဇံ, ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

1148. Bījagāmabhūtagāmasamārambhā có nghĩa là từ bỏ việc phá hoại nhóm hạt giống có năm loại là: hạt giống từ rễ, hạt giống từ thân, hạt giống từ đốt, hạt giống từ ngọn, hạt giống từ hạt, và từ bỏ việc phá hoại nhóm sinh vật gồm bất cứ loại cỏ cây xanh tươi nào, nghĩa là từ bỏ việc hủy hoại bằng cách chặt, nấu, v.v...

၉. ဝိကာလဘောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

9. Chú giải kinh Vikālabhojana

၁၁၄၉. ဝိကာလဘောဇနာတိ ကာလာတိက္ကန္တဘောဇနာ, မဇ္ဈနှိကာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ ယာဝကာလိကပရိဘောဂါတိ အတ္ထော.

1149. Vikālabhojanā có nghĩa là từ việc ăn uống quá thời, nghĩa là từ việc thọ dụng các vật thực được phép dùng trong một buổi, kể từ sau giờ ngọ.

၁၀. ဂန္ဓဝိလေပနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

10. Chú giải kinh Gandhavilepana

၁၁၅၀. မာလာဒီသု မာလာတိ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တာ ဓာရေန္တိ နာမ, ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တာ မဏ္ဍေန္တိ နာမ, ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တာ ဝိဘူသေန္တိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

1150. Trong các từ mālā v.v..., mālā là bất cứ loại hoa nào. Gandha là bất cứ loại hương liệu nào. Vilepana là vật làm cho màu da trở nên rực rỡ. Ở đây, những người trang điểm được gọi là dhārenti (mang, đeo), những người làm đầy chỗ khuyết được gọi là maṇḍenti (trang sức), những người thưởng thức do hương thơm và do màu sắc rực rỡ được gọi là vibhūsenti (tô điểm). Ṭhāna được gọi là nguyên nhân. Do đó, có nghĩa là từ bỏ (hành động đó) vốn được quần chúng thực hiện với tư tâm bất thiện nào liên quan đến việc mang vòng hoa v.v...

၉. တတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

9. Phẩm thứ ba Āmakadhaññapeyyāla

၁. နစ္စဂီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Naccagīta

၁၁၅၁. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ အန္တမသော မယူရနစ္စာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ, န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ.

1151. Visūkadassana là sự xem thấy cái gai, cái chướng ngại vì không thuận theo giáo pháp. Naccagītavāditavisūkadassanā là từ bỏ việc xem múa, hát, và nhạc cụ, vốn là cái gai, những thứ diễn ra do tự mình múa hoặc bảo người khác múa, v.v..., cho đến cả việc múa như con công, v.v... Quả vậy, việc tự mình thực hiện hoặc bảo người khác thực hiện hoặc xem những màn trình diễn múa hát v.v... là không thích hợp cho cả tỳ-khưu lẫn tỳ-khưu-ni.

၂. ဥစ္စာသယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải kinh Uccāsayana

၁၁၅၂. ဥစ္စာသယနံ [Pg.336] ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

1152. Giường nằm cao được gọi là (giường) vượt quá kích thước. Giường nằm lớn (là giường) có vật trải không thích hợp, nghĩa là từ bỏ những thứ ấy.

၃. ဇာတရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

3. Chú giải kinh Jātarūpa

၁၁၅၃. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော – လောဟမာသကော, ဇတုမာသကော, ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတာ. နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ န ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယန္တီတိ အတ္ထော.

1153. Jātarūpa là vàng. Rajata là những thứ được dùng trong giao dịch như đồng kahāpaṇa, đồng māsaka bằng kim loại, đồng māsaka bằng nhựa cây, đồng māsaka bằng gỗ. (Họ) từ bỏ việc nhận cả hai loại ấy. Nghĩa là không tự mình nhận, không bảo người khác nhận, không vui thích với vật được đặt gần.

၄. အာမကဓညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Āmakadhañña

၁၁၅၄. အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိ-ဝီဟိ-ယဝ-ဂေါဓုမ-ကင်္ဂု-ဝရက-ကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ.

1154. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā là từ bỏ việc nhận bảy loại ngũ cốc sống được gọi là: lúa sāli, lúa vīhi, lúa mạch, lúa mì, lúa kaṅgu, lúa varaka, lúa kudrūsaka. Không chỉ việc nhận những thứ này, mà ngay cả việc chạm vào cũng không thích hợp đối với các tỳ-khưu.

၅. အာမကမံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Āmakamaṃsa

၁၁၅၅. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ.

1155. Ở đây, trong câu Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā, ngoại trừ những thứ được cho phép một cách đặc biệt, chỉ việc nhận thịt và cá sống là không thích hợp đối với các tỳ-khưu, chứ không phải việc chạm vào.

၆. ကုမာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

6. Chú giải kinh Kumārikā

၁၁၅၆. ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ.

1156. Ở đây, trong câu Itthikumārikapaṭiggahaṇā, itthī là người nữ đã từng có quan hệ với người nam, người còn lại được gọi là kumārikā (thiếu nữ). Việc nhận và cả việc chạm vào những người nữ ấy đều là không thích hợp.

၇. ဒါသိဒါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

7. Chú giải kinh Dāsidāsa

၁၁၅၇. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ.

1157. Ở đây, trong câu Dāsidāsapaṭiggahaṇā, việc nhận họ với tư cách là nô tỳ và nô bộc là không thích hợp, nhưng khi được nói rằng: "Con cúng dường người tịnh nhân", "Con cúng dường người giữ vườn" thì lại thích hợp.

၁၀. စတုတ္ထအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

10. Phẩm thứ tư Āmakadhaññapeyyāla

၁. ခေတ္တဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải kinh Khettavatthu

၁၁၆၁. အဇေဠကာဒီသု [Pg.337] ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယံ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ.

1161. Trong các trường hợp từ dê và cừu v.v... cho đến ruộng và đất, phương pháp về việc thích hợp và không thích hợp nên được xem xét theo Luật tạng. Ở đây, khetta (ruộng) là nơi mà ngũ cốc mọc lên. Vatthu (đất) là nơi mà các loại đậu mọc lên. Hoặc nơi mà cả hai loại mọc lên, đó là khetta. Phần đất chưa được canh tác cho mục đích ấy là vatthu. Và ở đây, dưới tiêu đề ruộng và đất, các thứ như ao, hồ chứa nước, v.v... cũng đã được bao gồm.

၂-၃. ကယဝိက္ကယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

2-3. Chú giải kinh Mua Bán, v.v...

၁၁၆၂-၆၃. ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ, ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ. တသ္မာ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနုယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

1162-63. Mua bán (kayavikkaya) là mua và bán. Việc đưa tin (dūteyya) được gọi là công việc của người đưa tin (dūtakamma), tức là việc mang thư tín hoặc thông điệp của hàng tại gia đi đến nơi này nơi kia. Việc được sai phái đi lại (pahiṇagamana) được gọi là việc đi lại vặt vãnh của người được sai phái từ nhà này sang nhà khác. Sự dấn thân (anuyoga) là việc thực hiện cả hai điều ấy. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa của ‘dūteyyapahiṇagamanānuyoga’ là sự dấn thân vào việc đưa tin và việc được sai phái đi lại.

၄. တုလာကူဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

4. Chú giải kinh Gian lận trong cân đo

၁၁၆၄. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ, ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ.

1164. Trong các trường hợp gian lận trong cân đo v.v..., ‘kūṭa’ là sự lừa gạt. Trong đó, trước hết, gian lận trong cân đo (tulākūṭa) có bốn loại: gian lận về hình dáng (rūpakūṭa), gian lận về bộ phận (aṅgakūṭa), gian lận về cách cầm (gahaṇakūṭa), và gian lận che giấu (paṭicchannakūṭa). Trong đó, gian lận về hình dáng là làm hai cái cân có hình dáng giống nhau, khi nhận hàng thì dùng cái cân lớn, khi đưa hàng thì dùng cái cân nhỏ. Gian lận về bộ phận là khi nhận hàng, dùng tay ấn vào phần sau của cân; khi đưa hàng, (ấn) vào phần trước. Gian lận về cách cầm là khi nhận hàng, cầm dây ở gốc; khi đưa hàng, (cầm) ở ngọn. Gian lận che giấu là làm cái cân rỗng ruột, bỏ bột sắt vào trong, khi nhận hàng thì làm cho bột sắt ấy dồn về phía sau, khi đưa hàng thì (dồn) về phía trước.

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ. တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ, ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ, ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ, အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ [Pg.338] ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ.

Kaṃsa được gọi là cái bát bằng vàng, sự lừa gạt bằng cái bát ấy là gian lận về đồ đồng (kaṃsakūṭa). Như thế nào? (Họ) làm một cái bát bằng vàng, rồi làm hai ba cái bát bằng đồng khác có màu vàng. Sau đó, họ đi đến một vùng quê, vào một gia đình khá giả nào đó, nói rằng: ‘Quý vị có mua đồ dùng bằng vàng không?’. Khi được hỏi giá, họ tỏ ra muốn bán với giá rất rẻ. Sau đó, khi những người kia hỏi: ‘Làm thế nào để biết được những thứ này là vàng thật?’, họ đáp: ‘Hãy kiểm tra rồi hãy lấy’, rồi mài cái bát vàng thật lên đá thử, sau đó giao tất cả các bát rồi bỏ đi.

မာနကူဋံ ဟဒယဘေဒ-သိခါဘေဒ-ရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန သိခံ ဘိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တံ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ.

Gian lận trong việc đong lường (mānakūṭa) có ba loại: đục thủng đáy (hadayabheda), làm vỡ ngọn (sikhābheda), và làm hỏng dây đo (rajjubheda). Trong đó, việc đục thủng đáy xảy ra vào lúc đong bơ, dầu, v.v... Thật vậy, khi nhận những thứ ấy, người ấy dùng dụng cụ đong có lỗ thủng bên dưới, nói rằng: ‘Hãy rót từ từ’, rồi làm cho rất nhiều chảy xuống vật chứa bên trong rồi lấy. Khi đưa, người ấy bịt lỗ thủng lại, đong đầy nhanh chóng rồi đưa. Việc làm vỡ ngọn xảy ra vào lúc đong mè, gạo, v.v... Thật vậy, khi nhận những thứ ấy, người ấy từ từ vun ngọn lên cao rồi lấy. Khi đưa, người ấy (đong) nhanh chóng, làm vỡ ngọn rồi đưa. Việc làm hỏng dây đo xảy ra vào lúc đo ruộng đất. Thật vậy, những người không nhận được tiền hối lộ đã đo một thửa ruộng không lớn thành lớn.

၅. ဥက္ကောဋနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

5. Chú giải kinh Nhận hối lộ

၁၁၆၅. ဥက္ကောဋနာဒီသု ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ, ဘော, မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ?, အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ, မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော ‘‘န မေ, ဘော, မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီတိ. နနု, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နောတိ. အာမ ဒိန္နောတိ. ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော, အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ.

1165. Trong các trường hợp nhận hối lộ v.v..., nhận hối lộ (ukkoṭana) là việc nhận tiền đút lót để biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu. Lừa gạt (vañcana) là việc lừa gạt người khác bằng những mưu kế này nọ. Ở đây có câu chuyện này: Tương truyền, có một người thợ săn bắt được một con nai và một con nai con rồi đi về. Một kẻ lừa đảo hỏi người ấy: ‘Này bạn, con nai giá bao nhiêu, con nai con giá bao nhiêu?’. Khi được trả lời: ‘Con nai giá hai kahāpaṇa, con nai con giá một’, kẻ ấy đưa một kahāpaṇa, lấy con nai con, đi một đoạn rồi quay lại nói: ‘Này bạn, tôi không cần con nai con, hãy đưa cho tôi con nai lớn’. (Người thợ săn nói): ‘Vậy thì hãy đưa hai kahāpaṇa’. (Kẻ lừa đảo nói): ‘Này bạn, chẳng phải lúc đầu tôi đã đưa một kahāpaṇa rồi sao?’. (Người thợ săn đáp): ‘Phải, đã đưa rồi’. (Kẻ lừa đảo nói): ‘Hãy nhận lại cả con nai con này nữa. Như vậy, đồng kahāpaṇa kia và con nai con này trị giá một kahāpaṇa, thành ra là hai kahāpaṇa’. Người thợ săn ấy, nhận thấy rằng ‘anh ta nói có lý’, liền nhận lại con nai con và đưa con nai lớn đi.

နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ. ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ. တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂါ ဝဉ္စနသာစိယောဂါ နိကတိသာစိယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

Gian trá (nikati) là sự lừa gạt bằng đồ giả, bằng cách dùng bùa chú hoặc ảo thuật, làm cho vật không phải là trang sức thành trang sức, không phải là ngọc thành ngọc, không phải là vàng thành vàng. Hành vi gian trá (sāciyoga) là hành vi quanh co. Đây cũng là tên gọi của chính những việc như nhận hối lộ, v.v... Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: hành vi gian trá là nhận hối lộ, hành vi gian trá là lừa gạt, hành vi gian trá là gian trá. Một số vị cho rằng hành vi gian trá là việc đưa ra một vật rồi đổi lấy vật khác. Nhưng điều đó đã được bao gồm trong sự lừa gạt (vañcana).

၆-၁၁. ဆေဒနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

6-11. Chú giải kinh Cắt đứt, v.v...

၁၁၆၆-၇၁. ဆေဒနာဒီသု [Pg.339] ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒိပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော.

1166-71. Trong các trường hợp cắt đứt v.v..., cắt đứt (chedana) là việc chặt tay, v.v... Đánh đập (vadha) là việc giết chết. Trói buộc (bandha) là việc trói bằng dây thừng, v.v... Cướp bóc (viparāmosa) có hai loại: cướp bóc trong sương mù (himaviparāmosa) và cướp bóc trong bụi rậm (gumbaviparāmosa). Việc (những kẻ cướp) vào lúc sương rơi, ẩn mình trong sương mù để cướp bóc người đi đường, đây là cướp bóc trong sương mù. Việc (chúng) ẩn mình trong bụi rậm v.v... để cướp bóc, đây là cướp bóc trong bụi rậm.

အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ, မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ, ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒနဝဓဗန္ဓနဝိပရာမောသအာလောပသဟသာကာရာ ပဋိဝိရတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

Cướp phá (ālopo) được gọi là việc cướp phá làng mạc, thị trấn, v.v... Hành động bạo lực (sahasākāra) là hành vi tàn bạo, (như) vào nhà, dí dao vào ngực người ta, rồi lấy đi những món đồ mong muốn. Như vậy, (vị ấy) từ bỏ những việc này: cắt đứt, đánh đập, trói buộc, cướp bóc, cướp phá, và hành động bạo lực. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

အာမကဓညပေယျာလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần chú giải về đoạn lược thuật liên quan đến ngũ cốc sống đã hoàn tất.

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

Như thế, trong Sāratthappakāsinī, bộ Chú giải Tương Ưng Bộ Kinh,

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần chú giải về Phẩm Lớn đã hoàn tất.

နိဂမနကထာ

Lời kết

ဧတ္တာဝတာ [Pg.340] ဟိ –

Thật vậy, với chừng ấy –

‘‘ဗဟုကာရဿ ယတီနံ ဝိပဿနာစာရနိပုဏဗုဒ္ဓီနံ,သံယုတ္တဝရနိကာယဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကာတုံ.

‘Để thực hiện việc chú giải ý nghĩa của bộ Tương Ưng cao quý, vốn có nhiều lợi ích cho các vị tu sĩ có trí tuệ sắc bén trong việc thực hành thiền minh sát.

‘‘သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိမာသိသမာနေန ယာ မယာ;

နိပုဏာ အဋ္ဌကထာ အာရဒ္ဓါ သာရတ္ထပကာသိနီ နာမ.

‘Bộ chú giải tinh xảo tên là Sāratthapakāsinī nào đã được tôi bắt đầu, người mong mỏi sự trường tồn của Chánh pháp.

‘‘သာ ဟိ မဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ နိဋ္ဌိတာ ဧသာ;

အဋ္ဌသတ္တတိမတ္တာယ ပါဠိယာ ဘာဏဝါရေဟိ.

‘Thật vậy, bộ chú giải này đã được hoàn tất bằng cách lấy phần tinh yếu từ bộ Đại Chú giải, đối với tạng Pāli có số lượng bảy mươi tám tụng phẩm.

‘‘ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါပိ ဘာဏဝါရေဟိ;

အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထာယ အာဂမာနံ ကတော ယသ္မာ.

‘Bởi vì bộ Visuddhimagga, với khoảng năm mươi chín tụng phẩm, cũng đã được tôi thực hiện với mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa của các bộ kinh.

‘‘တသ္မာ တေန သဟာယံ အဋ္ဌကထာ ဘာဏဝါရဂဏနာယ;

ထောကေန အပရိပူရံ သတ္တတိံသသတံ ဟောတိ.

‘Do đó, bộ chú giải này cùng với tác phẩm ấy (Visuddhimagga), theo cách đếm tụng phẩm, là một trăm ba mươi bảy, thiếu một chút.’

‘‘သတ္တတိံသာဓိကသတ-ပရိမာဏံ ဘာဏဝါရတော ဧဝံ;

သမယံ ပကာသယန္တိံ မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ.

Như vầy, (bản Chú giải này) trình bày quan điểm của các vị trú tại Đại Tự viện, với số lượng một trăm ba mươi bảy tụng phẩm.

‘‘မူလဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ မယာ ဣမံ ကရောန္တေန;

ယံ ပုညမုပစိတံ တေန ဟောတု သဗ္ဗော သုခီ လောကော.

Do tôi đã lấy phần tinh yếu từ bản Chú giải gốc để soạn tác phẩm này, với phước báu nào đã được tích lũy, mong rằng nhờ phước báu ấy, tất cả thế gian được an lạc.

‘‘ဧတိဿာ ကရဏတ္ထံ ထေရေန ဘဒန္တဇောတိပါလေန;

သုစိသီလေန သုဘာသိတဿ ပကာသယန္တဉာဏေန.

Vì mục đích thực hiện (bản Chú giải) này, bởi Trưởng lão, Đại đức Jotipāla, người có giới hạnh trong sạch, có trí tuệ làm sáng tỏ lời khéo nói.

‘‘သာသနဝိဘူတိကာမေန ယာစမာနေန မံ သုဘဂုဏေန;

ယံ သမဓိဂတံ ပုညံ တေနာပိ ဇနော သုခီ ဘဝတူ’’တိ.

(Bởi ngài là người) mong muốn sự huy hoàng của giáo pháp, có những đức tính tốt đẹp, đã thỉnh cầu tôi. Với phước báu nào đã được thành tựu, mong rằng nhờ phước báu ấy, chúng sanh cũng được an lạc.

ပရမဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပ္ပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟဏသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထုသာသနေ အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒီဝရေန မဟာကဝိနာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဆဠဘိညာဒိပ္ပဘေဒဂုဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ [Pg.341] သုပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ကတာ အယံ သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာ.

Bản Chú giải Tương Ưng Bộ này, tên là Sāratthappakāsinī, đã được thực hiện bởi vị Trưởng lão, người có danh hiệu Buddhaghosa do các bậc tôn sư đặt cho, người có trí tuệ rộng lớn và trong sạch, người đã trở thành vật trang sức cho dòng dõi của các vị Trưởng lão trú tại Đại Tự viện — là những ngọn đèn của dòng dõi Trưởng lão, những vị có trí tuệ vững chắc trong các pháp siêu nhân, được trang hoàng bởi các phẩm chất như sáu thắng trí và các tuệ phân tích — (vị Trưởng lão ấy) được trang hoàng bởi đức tin, trí tuệ, và tinh tấn vô cùng trong sạch; hội đủ các phẩm chất như giới, hạnh, sự chân thật, nhu hòa; có khả năng thâm nhập vào rừng rậm của học thuyết của mình và các học thuyết khác; sở hữu sự thông minh và sáng suốt; có năng lực của trí tuệ không bị ngăn ngại trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư, bao gồm Tam Tạng và các bản Chú giải; là một nhà luận sư vĩ đại; sở hữu vẻ đẹp của lời nói ngọt ngào và cao thượng, phát xuất một cách dễ dàng nhờ sự hoàn hảo của các cơ quan phát âm; nói lời thích hợp và mạch lạc; là bậc tối thắng trong các nhà luận thuyết; và là một nhà thơ vĩ đại.

‘‘တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ;

ဒဿေန္တီ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ.

Mong rằng (bản Chú giải này) sẽ tồn tại lâu dài trên thế gian, để chỉ ra phương pháp thanh tịnh giới hạnh cho các thiện gia nam tử, những người tìm cầu sự giải thoát khỏi thế gian.

‘‘ယာဝ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော;

လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနော’’တိ.

Chừng nào mà ngay cả danh hiệu 'Phật' — của bậc có tâm thanh tịnh, bậc Như Nhiên, bậc Tối thắng trong thế gian, bậc Đại Sĩ — vẫn còn tồn tại trên thế gian.

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ

Tên là Sāratthappakāsinī

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ.

Bản Chú giải Tương Ưng Bộ đã được hoàn tất trọn vẹn.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ Con thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác. သံယုတ္တနိကာယေ Kinh Tương Ưng Bộ မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ Chú giải Đại Phẩm ၁. မဂ္ဂသံယုတ္တံ 1. Tương Ưng Đạo ၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Vô Minh ၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Luận giải về Kinh Vô Minh, v.v. ၁-၂. မဟာဝဂ္ဂဿ [Pg.153] ပဌမေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနာယ သဘာဝပဋိလာဘာယ, ဥပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ သာ ပနေသာ ယဒေတံ အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိကံ အဟိရိကံ, အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ, ဧတံ အနုဒေဝ သဟေဝ ဧကတောဝ, န ဝိနာ တေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ အနိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. ပဟောတီတိ ဟောတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒီသုပိ အယာထာဝအနိယျာနိကဝသေနေဝ မိစ္ဆာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌပိ အကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ မိစ္ဆတ္တအင်္ဂါနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပန န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ. 1-2. Trong kinh đầu tiên của Đại Phẩm, về câu ‘đi trước’ (pubbaṅgamā), (vô minh) đi trước theo hai cách: do năng lực đồng sanh và do năng lực y chỉ. Về câu ‘samāpattiyā’, có nghĩa là để thành tựu, để đạt được tự tánh, để sanh khởi. Về câu ‘vô tàm và vô úy đi theo sau’ (anvadeva ahirikaṃ anottappaṃ), lại nữa, vô minh ấy, vốn đi trước các pháp bất thiện, (đi theo sau nó) là vô tàm (ahirika) này, có trạng thái không hổ thẹn, và vô úy (anottappa) này, có trạng thái không ghê sợ; nó (vô minh) sanh khởi cùng với, đi theo sau, và hợp nhất với hai điều này, chứ không sanh khởi nếu không có chúng. Đó là ý nghĩa. Về câu ‘avijjāgatassa’, (có nghĩa là) người đã đi đến, đã thành tựu vô minh. Về câu ‘tà kiến’ (micchādiṭṭhi), (đó là) cái thấy không như thật, cái thấy không đưa đến sự giải thoát. Về câu ‘pahoti’, (có nghĩa là) có, sanh khởi. Trong các chi phần như tà tư duy v.v... cũng vậy, trạng thái tà vạy nên được hiểu theo nghĩa không như thật và không đưa đến sự giải thoát. Như vậy, tám chi phần này được gọi là các chi phần tà vạy để thành tựu các pháp bất thiện. Lại nữa, tất cả chúng không thể có được trong cùng một sát-na, chúng có được trong các sát-na khác nhau. ကထံ? ယဒါ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ [Pg.154] မိစ္ဆာကမ္မန္တောတိ ဆ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တံ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဇ္ဇာနိ ပဉ္စ. ယဒါ တာနေဝ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာကမ္မန္တဋ္ဌာနေ မိစ္ဆာဝါစာယ သဒ္ဓိံ တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. အယံ အာဇီဝေါ နာမ ကုပ္ပမာနော ကာယဝစီဒွါရေသုယေဝ အညတရသ္မိံ ကုပ္ပတိ, န မနောဒွါရေ. တသ္မာ ယဒါ အာဇီဝသီသေန တာနေဝ စိတ္တာနိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ ကာယကမ္မံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဟောတိ, တထာ ဝစီကမ္မန္တိ မိစ္ဆာဇီဝဿ ဝသေန တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. ယဒါ ပန ဝိညတ္တိံ အသမုဋ္ဌာပေတွာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမိစ္ဆာဝါယာမမိစ္ဆာသတိမိစ္ဆာသမာဓိဝသေန ပဉ္စ ဝါ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒိဝသေန စတ္တာရိ ဝါ ဟောန္တီတိ ဧဝံ န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တီတိ. Như thế nào? Thật vậy, khi tâm tương ưng tà kiến sanh khởi làm phát sanh thân biểu tri, khi ấy có sáu chi phần: tà kiến, tà tư duy, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, và tà nghiệp. Khi (tâm) bất tương ưng tà kiến (sanh khởi), khi ấy có năm chi phần, ngoại trừ tà kiến. Khi hai (loại tâm) ấy làm phát sanh khẩu biểu tri, khi ấy, cùng với tà ngữ ở vị trí của tà nghiệp, có sáu hoặc năm chi phần ấy. Tà mạng này, khi bị vi phạm, chỉ bị vi phạm ở một trong hai cửa là thân và khẩu, không bị vi phạm ở ý cửa. Do đó, khi các tâm ấy làm phát sanh thân biểu tri và khẩu biểu tri với tà mạng làm đầu, khi ấy thân nghiệp được gọi là tà mạng, khẩu nghiệp cũng vậy. Do năng lực của tà mạng, có sáu hoặc năm chi phần ấy. Lại nữa, khi các tâm ấy sanh khởi mà không làm phát sanh biểu tri, khi ấy, do năng lực của tà kiến, tà tư duy, tà tinh tấn, tà niệm, tà định, có năm chi phần; hoặc do năng lực của tà tư duy v.v..., có bốn chi phần. Như vậy, tất cả (các chi phần) không thể có được trong cùng một sát-na, chúng có được trong các sát-na khác nhau. သုက္ကပက္ခေ ဝိဇ္ဇာတိ ကမ္မဿကတဉာဏံ. ဣဟာပိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟိရောတ္တပ္ပန္တိ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. တတ္ထ လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တောဝ. ဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော ပဏ္ဍိတဿ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိ နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာကမ္မန္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ ဣမာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, တာနိ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန လဗ္ဘန္တိ. တာနိ စ ခေါ ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ္ဂေ, ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသု ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပဝဇ္ဇာနိ သတ္တေဝ ဟောန္တိ. Trong thiện phần, ‘minh’ (vijjā) là trí tuệ biết rằng nghiệp là tài sản của mình. Ở đây cũng vậy, trạng thái đi trước (của minh) nên được hiểu theo hai cách: do năng lực đồng sanh và do năng lực y chỉ. Về câu ‘tàm và úy’ (hirottappaṃ), (đó là) tàm (hirī) và úy (ottappa). Trong đó, tàm có trạng thái hổ thẹn, úy có trạng thái ghê sợ. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo. Về câu ‘vijjāgatassa’, (có nghĩa là) người đã đi đến, đã thành tựu minh. Về câu 'viddasuno', (có nghĩa là) của người có trí, của bậc hiền trí. Về câu ‘chánh kiến’ (sammādiṭṭhi), (đó là) cái thấy như thật, cái thấy đưa đến sự giải thoát. Trong các chi phần như chánh nghiệp v.v... cũng theo phương pháp này. Như vậy, đây là tám chi phần để thành tựu các pháp thiện. Tất cả chúng không thể có được cùng một lúc trong sát-na của đạo hiệp thế, nhưng chúng có được (cùng một lúc) trong sát-na của đạo siêu thế. Và chúng (tám chi phần) có được trong đạo (siêu thế) thuộc sơ thiền. Nhưng trong các đạo (siêu thế) thuộc nhị thiền v.v..., chỉ có bảy chi phần, ngoại trừ chánh tư duy. တတ္ထ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ယသ္မာ မဇ္ဈိမနိကာယမှိ မဟာသဠာယတနိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၄၃၁) ‘ယာ တထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌိ, သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ယော တထာဘူတဿ, သင်္ကပ္ပော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော. ယော တထာဘူတဿ ဝါယာမော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာဝါယာမော. ယာ တထာဘူတဿ သတိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသတိ. ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ စ သုပရိသုဒ္ဓေါ’တိ ဝုတ္တံ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ သော ဝတ္တဗ္ဗော – တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ န ပဿသိ[Pg.155]? ယံ ပနေတံ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ကာယကမ္မာဒီနိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ အတိပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော. Về vấn đề này, nếu có người nói như sau: ‘Bởi vì trong kinh Đại Sáu Xứ thuộc Trung Bộ Kinh (MN 149) có nói rằng: “Cái thấy của người như vậy, đó là chánh kiến của vị ấy. Tư duy của người như vậy, đó là chánh tư duy của vị ấy. Tinh tấn của người như vậy, đó là chánh tinh tấn của vị ấy. Niệm của người như vậy, đó là chánh niệm của vị ấy. Định của người như vậy, đó là chánh định của vị ấy. Và trước đó, thân nghiệp, khẩu nghiệp và mạng sống của vị ấy đã được hoàn toàn trong sạch.” Do đó, đạo siêu thế cũng chỉ có năm chi phần.’ – người ấy nên được trả lời rằng: ‘Tại sao ông không thấy câu này trong chính kinh ấy: “Như vậy, Thánh đạo Tám ngành này của vị ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập”? Lại nữa, câu “Và trước đó của vị ấy” được nói ra là để chỉ rõ trạng thái trong sạch kể từ ngày xuất gia. Thật vậy, ý nghĩa được làm sáng tỏ ở đây là: thân nghiệp v.v... vốn đã trong sạch kể từ ngày xuất gia, trở nên vô cùng trong sạch vào sát-na của đạo siêu thế.’ ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၁၂), တံ ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဟာယ သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ, တသ္မိံ ကာလေ မိစ္ဆာဝါစာ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေါ ဝါ န ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပော ဝါယာမော သတိ သမာဓီတိ ဣမေသုယေဝ ပဉ္စသု ကာရကင်္ဂေသု သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ. ဝိရတိဝသေန ဟိ သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ နာမ. သမ္မာဝါစာသမ္မာအာဇီဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ စ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ, ဝိရတိ ပန အနိယတာ. တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’တွေဝ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ အကိရိယာ အကရဏံ, အယံ ဘိက္ခဝေ သမ္မာကမ္မန္တော အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၉). ဧဝံ ပန မဟာစတ္တာလီသကသုတ္တာဒီသု အနေကေသု သုတ္တေသု သမ္မာကမ္မန္တာဒီနဉ္စ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အင်္ဂဘာဝသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကောဝ ကထိတော. ဒုတိယံ ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ. Lại nữa, lời được nói trong tạng Abhidhamma rằng: “Vào lúc ấy, đạo lộ có năm chi phần” (Vibh. 212), lời ấy được nói ra để trình bày về một phận sự khác biệt. Thật vậy, vào lúc từ bỏ tà nghiệp và thực hành trọn vẹn chánh nghiệp, vào lúc ấy không có tà ngữ hay tà mạng; chánh nghiệp được thực hành trọn vẹn ngay trong năm chi phần tác thành này là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định. Do vì chánh nghiệp được gọi là thực hành trọn vẹn theo phương diện chế ngự. Đối với chánh ngữ và chánh mạng cũng chính là phương pháp này. Do đó, để trình bày phận sự khác biệt này, lời ấy đã được nói ra như vậy. Và trong sát-na của đạo lộ thế gian, chỉ có năm chi phần hiện hữu, còn sự chế ngự thì không nhất định. Vì thế, không nói là “sáu chi phần” mà chỉ nói là “năm chi phần”. “Này các Tỳ khưu, đối với vị có tâm bậc Thánh, có tâm vô lậu, thành tựu đạo lộ bậc Thánh, đang tu tập đạo lộ bậc Thánh, sự từ bỏ, sự chế ngự, sự tránh xa, sự kiêng cữ, sự không làm, sự không thực hành đối với ba thân ác hạnh, này các Tỳ khưu, đây là chánh nghiệp, là bậc Thánh, là vô lậu, là đạo lộ siêu thế” (M. iii. 75). Lại nữa, nên biết rằng như vậy, trong nhiều bài kinh như kinh Đại Bốn Mươi, v.v..., do sự thành tựu địa vị chi phần của đạo lộ siêu thế đối với chánh nghiệp, v.v... nên đạo lộ siêu thế chắc chắn có tám chi phần. Trong bài kinh này, đạo lộ tám chi phần này được thuyết giảng là sự hòa trộn giữa thế gian và siêu thế. Điều thứ hai đã được nói đến trong Tương Ưng Kosala. ၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Sāriputta ၃. တတိယေ သကလမိဒံ ဘန္တေတိ အာနန္ဒတ္ထေရော သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ အပ္ပတ္တတာယ သကလမ္ပိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန လဗ္ဘတီတိ န အညာသိ, ဓမ္မသေနာပတိ ပန သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကေ ဌိတတ္တာ အညာသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. တေနေဝဿ ဘဂဝါ သာဓု သာဓူတိ သာဓုကာရမဒါသိ. 3. Trong bài kinh thứ ba, về câu “Bạch ngài, toàn bộ điều này”, Trưởng lão Ānanda, do chưa đạt đến đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, đã không biết rằng toàn bộ phạm hạnh của đạo lộ có thể đạt được nhờ nương tựa vào thiện hữu. Nhưng vị Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta), do đã đứng trên đỉnh cao của trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, nên đã biết, vì thế ngài đã nói như vậy. Chính vì lý do ấy mà Đức Thế Tôn đã tán thán ngài rằng: “Lành thay, lành thay!” ၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Jāṇussoṇibrāhmaṇa ၄. စတုတ္ထေ [Pg.156] သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာတိ သကလသေတေန စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေန. သော ကိရ သဗ္ဗော သစက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရော ရဇတပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ. ရထော စ နာမေသ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ယောဓရထော, အလင်္ကာရရထောတိ. တတ္ထ ယောဓရထော စတုရဿသဏ္ဌာနော ဟောတိ နာတိမဟာ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဇနာနံ ဂဟဏသမတ္ထော. အလင်္ကာရရထော မဟာ ဟောတိ ဒီဃတော ဒီဃော ပုထုလတော ပုထုလော စ, တတ္ထ ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ဝါလဗီဇနိဂ္ဂါဟကော တာလဝဏ္ဋဂ္ဂါဟကောတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ သုခေနေဝ ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ သက္ကောန္တိ. အယမ္ပိ အလင်္ကာရရထောယေဝ. 4. Trong bài kinh thứ tư, câu “bằng cỗ xe ngựa cái toàn màu trắng” có nghĩa là bằng cỗ xe hoàn toàn màu trắng được thắng với bốn con ngựa cái. Tương truyền, toàn bộ cỗ xe ấy, gồm cả bánh xe, khung sườn, và càng xe, đều được bọc bằng bạc. Và cỗ xe có hai loại: xe chiến đấu và xe trang sức. Trong đó, xe chiến đấu có hình vuông, không quá lớn, có thể chở được hai hoặc ba người. Xe trang sức thì lớn, dài về chiều dài và rộng về chiều rộng; ở trên đó, người cầm lọng, người cầm phất trần, người cầm quạt lá cọ, như vậy tám hoặc mười người có thể đứng, ngồi, hoặc nằm một cách thoải mái. Cỗ xe này cũng là loại xe trang sức. သေတာ သုဒံ အဿာတိ တာ ဝဠဝါ ပကတိယာ သေတဝဏ္ဏာဝ. သေတာလင်္ကာရာတိ ပသာဓနံ တာသံ ရဇတမယံ အဟောသိ. သေတော ရထောတိ ရထောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ရဇတပရိက္ခိတ္တတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဒန္တကမ္မခစိတတ္တာ စ သေတောဝ. သေတပရိဝါရောတိ ယထာ အညေ ရထာ သီဟစမ္မပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, ဗျဂ္ဃစမ္မပရိဝါရာပိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, န ဧဝံ ဧသ. ဧသ ပန ဃနဒုကူလေန ပရိဝါရိတော အဟောသိ. သေတာ ရသ္မိယောတိ ရသ္မိယောပိ ရဇတပနာဠိသုပရိက္ခိတ္တာ. သေတာ ပတောဒလဋ္ဌီတိ ပတောဒလဋ္ဌိပိ ရဇတပရိက္ခိတ္တာ. Câu “Những con ngựa cái quả là màu trắng” có nghĩa là những con ngựa cái ấy tự nhiên có màu trắng. Câu “trang sức màu trắng” có nghĩa là đồ trang sức của chúng được làm bằng bạc. Câu “cỗ xe màu trắng” có nghĩa là cỗ xe cũng màu trắng, theo cách đã nói, vì được bọc bạc và vì được khảm bằng ngà voi ở chỗ này chỗ kia. Câu “phụ tùng màu trắng” có nghĩa là không giống như những cỗ xe khác có phụ tùng bằng da sư tử, da cọp, hoặc bằng chăn len màu vàng nhạt. Cỗ xe này lại được phủ bằng một loại vải mịn dày. Câu “dây cương màu trắng” có nghĩa là các dây cương cũng được quấn bằng những ống bạc. Câu “cán roi màu trắng” có nghĩa là cán roi cũng được bọc bạc. သေတံ ဆတ္တန္တိ ရထမဇ္ဈေ ဥဿာပိတဆတ္တမ္ပိ သေတမေဝ အဟောသိ. သေတံ ဥဏှီသန္တိ အဋ္ဌင်္ဂုလဝိတ္ထာရော ရဇတမယော ဥဏှီသပဋ္ဋော သေတော. သေတာနိ ဝတ္ထာနီတိ ဝတ္ထာနိပိ သေတာနိ ဖေဏပုဉ္ဇဝဏ္ဏာနိ. တေသု နိဝါသနံ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ, ဥတ္တရာသင်္ဂေါ သဟဿဂ္ဃနကော. သေတာ ဥပါဟနာတိ ဥပါဟနာ နာမ မဂ္ဂါရုဠှဿ ဝါ ဟောန္တိ အဋဝိံ ဝါ ပဝိသန္တဿ. အယံ ပန ရထံ အဘိရုဠှော, တေနဿ တဒနုစ္ဆဝိကော ရဇတပဋိသေဝိတော ပါဒါလင်္ကာရော နာမ ဧသ ဧဝံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာတိ ဖလိကမယဒဏ္ဍာယ သေတစမရဝါလဗီဇနိယာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝဿ သေတံ အဟောသိ, သော ပန ဗြာဟ္မဏော သေတဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိ, သေတမာလံ ပိဠန္ဓိ, ဒသသု အင်္ဂုလီသု အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ ကဏ္ဏေသု ကုဏ္ဍလာနီတိ ဧဝမာဒိ အလင်္ကာရောပိဿ ရဇတမယောဝ အဟောသိ[Pg.157]. ပရိဝါရဗြာဟ္မဏာပိဿ ဒသသဟဿမတ္တာ တထေဝ သေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ အဟေသုံ. Câu “chiếc lọng màu trắng” có nghĩa là chiếc lọng được dựng lên giữa cỗ xe cũng màu trắng. Câu “khăn nhiễu màu trắng” có nghĩa là tấm khăn nhiễu bằng bạc, rộng tám ngón tay, có màu trắng. Câu “y phục màu trắng” có nghĩa là y phục cũng màu trắng, màu như một khối bọt. Trong số đó, hạ y trị giá năm trăm, thượng y trị giá một ngàn. Câu “đôi giày màu trắng” có nghĩa là: giày dép là dành cho người đi đường hoặc đi vào rừng. Vị này lại đang ngồi trên xe, do đó nên hiểu rằng đây là nói đến món trang sức ở chân, phù hợp với hoàn cảnh đó và được trang trí bằng bạc. Câu “bằng chiếc phất trần màu trắng” có nghĩa là bằng chiếc phất trần làm từ lông bò Tây Tạng màu trắng có cán bằng pha lê. Và không chỉ có chừng ấy thứ của vị ấy là màu trắng, mà vị Bà la môn ấy còn thoa bột thơm màu trắng, đeo vòng hoa màu trắng; những món trang sức của vị ấy như nhẫn trên mười ngón tay, bông tai ở tai, v.v... cũng đều làm bằng bạc. Đoàn tùy tùng khoảng mười ngàn vị Bà la môn của vị ấy cũng tương tự, đều mặc y phục, thoa bột thơm, đeo vòng hoa và trang sức màu trắng. ယံ ပနေတံ သာဝတ္ထိယာ နိယျာယန္တန္တိ ဝုတ္တံ, တတြာယံ နိယျာယနဝိဘာဝနာ – သော ကိရ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ – ‘‘ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရိဿတီ’’တိ ပုရေတရမေဝ ဃောသနာ ကယိရတိ. တံ သုတွာ ယေ နဂရတော န ပက္ကန္တာ, တေ န ပက္ကမန္တိ. ယေပိ ပက္ကန္တာ, တေပိ ‘‘ပုညဝတော သိရိသမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော နဂရံ အနုဝိစရတိ, တဒါ ပါတောဝ နဂရဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိပ္ပကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ကဒလိယော စ ဓဇေ စ ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဓူပိတဝါသိတံ ကရောန္တိ. Về lời đã được nói: “đang đi ra khỏi Sāvatthī”, đây là sự giải thích về việc “đi ra”: Tương truyền, cứ mỗi sáu tháng, vị ấy lại đi diễu hành quanh thành phố một lần. Một thông báo được loan ra trước đó: “Kể từ hôm nay, sau bao nhiêu ngày nữa, vị ấy sẽ đi diễu hành quanh thành phố”. Nghe vậy, những ai chưa rời khỏi thành phố thì không đi nữa. Cả những người đã đi rồi cũng quay trở lại, nghĩ rằng: “Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng sự huy hoàng và tài sản của người có phước này”. Vào ngày vị Bà la môn đi quanh thành phố, khi ấy, từ sáng sớm, người ta quét dọn các đường phố, rải cát, tung vãi các loại hoa cùng với cốm là thứ năm, đặt những bình nước đầy, dựng lên những cây chuối và cờ phướn, và làm cho cả thành phố được xông ướp hương thơm. ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ပုရေဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သေတဝတ္ထာဒီဟိ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရထံ အဘိရုဟတိ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗသေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ သေတစ္ဆတ္တာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ. တတော မဟာဇနဿ သန္နိပါတတ္ထံ ပဌမံယေဝ တရုဏဒါရကာနံ ဖလာဖလာနိ ဝိကိရန္တိ, တဒနန္တရံ မာသကရူပါဒီနိ, တဒနန္တရံ ကဟာပဏေ ဝိကိရန္တိ. မဟာဇနော သန္နိပတတိ, ဥက္ကုဋ္ဌိယော စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ဝတ္တန္တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော မင်္ဂလိကသောဝတ္ထိကာဒီသု မင်္ဂလာနိ စေဝ သုဝတ္ထိယော စ ကရောန္တေသု မဟာသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အနုဝိစရတိ. ပုညဝန္တာ မနုဿာ ဧကဘူမိကာဒိပါသာဒေ အာရုယှ သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝါတပါနကဝါဋာနိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ အတ္တနော ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဝိယ ဒက္ခိဏဒွါရာဘိမုခေါ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. Vị Bà-la-môn vào lúc sáng sớm, sau khi gội đầu, sau khi dùng bữa ăn sáng, đã trang điểm bản thân với y phục màu trắng v.v... đúng theo phương cách đã được nói đến, rồi đi xuống từ cung điện và bước lên cỗ xe. Khi ấy, các vị Bà-la-môn kia, với tất cả y phục, vật thoa, vòng hoa đều được trang điểm màu trắng, đã cầm lấy những chiếc lọng trắng và đi theo vây quanh vị ấy. Sau đó, vì mục đích tụ tập quần chúng, trước tiên họ đã rải các loại trái cây cho các thiếu niên, kế đó là các đồng tiền māsaka v.v..., kế đó họ rải các đồng tiền kahāpaṇa. Quần chúng tụ tập, những tiếng reo hò và việc tung vải lên đều diễn ra. Khi ấy, trong lúc những lời chúc phúc và những lời cầu an v.v... đang được thực hiện, vị Bà-la-môn đi quanh thành phố với sự giàu sang to lớn. Những người có phước đức leo lên các cung điện một tầng v.v..., mở các cánh cửa sổ có màu sắc giống như cánh chim két và nhìn xem. Vị Bà-la-môn cũng hướng về cổng phía nam, dường như bao trùm thành phố bằng sự vinh quang và tài sản của mình. Nhắm đến điều ấy, lời này đã được nói ra. တမေနံ ဇနော ဒိသွာတိ မဟာဇနော တံ ရထံ ဒိသွာ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌာဓိဝစနမေတံ. ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ သေဋ္ဌယာနသဒိသံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣမဿေဝ ခေါ ဧတန္တိ, အာနန္ဒ, မနုဿာ နာမ ဝဏ္ဏဘာဏကာနံ ဓနံ ဒတွာ အတ္တနော ဒါရိကာနံ ဝဏ္ဏဂီတံ ဂါယာပေန္တိ ‘‘အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ’’တိ, န စ တေန ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေန အဘိရူပါ ဝါ ဟောန္တိ မဟဒ္ဓနာ ဝါ, ဧဝမေဝ မဟာဇနော [Pg.158] ဗြာဟ္မဏဿ ရထံ ဒိသွာ – ‘‘ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာန’’န္တိ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ, န ပနေတံ ယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေနေဝ ဗြဟ္မယာနံ နာမ ဟောတိ. လာမကဉှိ ဧတံ ဆဝံ. ပရမတ္ထေန ပန ဣမဿေဝ ခေါ ဧတံ, အာနန္ဒ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ. အယဉှိ သဗ္ဗဒေါသဝိဂမေန သေဋ္ဌော, ဣမိနာ စ အရိယာ နိဗ္ဗာနံ ယန္တီတိ ဗြဟ္မယာနံ ဣတိပိ, ဓမ္မဘူတတ္တာ ယာနတ္တာ စ ဓမ္မယာနံ ဣတိပိ, အနုတ္တရတ္တာ ကိလေသသင်္ဂါမဿ စ ဝိဇိတတ္တာ အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယော ဣတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. (Câu) “Tamenaṃ jano disvāti” có nghĩa là: Quần chúng, sau khi nhìn thấy cỗ xe ấy. (Từ) “Brahmanti” này là tên gọi cho điều cao thượng. (Câu) “Brahmaṃ vata bho yānanti” có nghĩa là: “Thật vậy, thưa các ông, cỗ xe này giống như cỗ xe cao thượng.” Đây là ý nghĩa ở đây. (Câu) “Imasseva kho etanti” có nghĩa là: Này Ānanda, hạng người thường trả tiền cho những người ca tụng để họ hát bài ca tán dương cho các thiếu nữ của mình rằng: “Cô ấy xinh đẹp, đáng nhìn, giàu có, nhiều của cải.” Nhưng chỉ bằng lời ca tụng ấy, họ không trở nên xinh đẹp hay giàu có. Cũng thế ấy, quần chúng sau khi nhìn thấy cỗ xe của vị Bà-la-môn, dầu cho có tán dương rằng: “Thật vậy, thưa các ông, đây là cỗ xe phạm thiên,” nhưng cỗ xe này không trở thành cỗ xe phạm thiên chỉ bằng lời tán dương. Vì rằng nó là thấp kém, là cái thây ma. Tuy nhiên, này Ānanda, theo ý nghĩa tối hậu, đây chính là tên gọi cho Bát Chánh Đạo của bậc Thánh. Vì rằng con đường này là cao thượng do đã loại trừ tất cả các lỗi lầm, và cũng vì các bậc Thánh đi đến Nibbāna bằng con đường này, nên cũng có thể gọi là “brahmayāna” (cỗ xe phạm thiên); cũng vì là Pháp và là phương tiện chuyên chở, nên cũng có thể gọi là “dhammayāna” (cỗ xe chánh pháp); cũng vì là vô thượng và vì đã chiến thắng cuộc chiến phiền não, nên cũng có thể gọi là “anuttaro saṅgāmavijayo” (cuộc chiến thắng vô thượng). ဣဒါနိဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝဉ္စေဝ သင်္ဂါမဝိဇယဘာဝဉ္စ ဒဿေန္တော ရာဂဝိနယပရိယောသာနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရာဂံ ဝိနယမာနာ ပရိယောသာပေတိ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. Bây giờ, để chỉ ra trạng thái không có lỗi lầm và trạng thái chiến thắng cuộc chiến (phiền não) của con đường này, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “rāgavinayapariyosānāti.” Trong đó, (câu) “rāgavinayapariyosānā” có nghĩa là: “việc loại bỏ tham ái, làm cho nó kết thúc, đi đến chỗ kết thúc, được hoàn thành.” Phương pháp này (áp dụng) cho tất cả các trường hợp. ယဿ သဒ္ဓါ စ ပညာ စာတိ ယဿ အရိယမဂ္ဂယာနဿ သဒ္ဓါနုသာရိဝသေန သဒ္ဓါ, ဓမ္မာနုသာရိဝသေန ပညာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ သဒါ ဓုရံ ယုတ္တာ, တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ယုတ္တာတိ အတ္ထော. ဟိရီ ဤသာတိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဓိဝိဋ္ဌေန ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနေန ဩတ္တပ္ပေန သဒ္ဓိံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ ယဿ မဂ္ဂရထဿ ဤသာ. မနော ယောတ္တန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တဉ္စ မဂ္ဂစိတ္တဉ္စ ယောတ္တံ. ယထာ ဟိ ရထဿ ဝါကာဒိမယံ ယောတ္တံ ဂေါဏေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကရောတိ ဧကသင်္ဂဟိတေ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ လောကိယဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကပညာသ, လောကုတ္တရဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကသဋ္ဌိ ကုသလဓမ္မေ ဧကာဗဒ္ဓေ ဧကသင်္ဂဟေ ကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနော ယောတ္တ’’န္တိ. သတိ အာရက္ခသာရထီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ အာရက္ခသာရထိ. ယထာ ဟိ ရထဿ အာရက္ခော သာရထိ နာမ ယောဂ္ဂိယော. ဓုရံ ဝါဟေတိ ယောဇေတိ အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ ရထံ ပေသေတိ ရထယုတ္တကေ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကရောတိ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ သတိ. အယဉှိ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စေဝ ကုသလာကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသတီတိ ဝုတ္တာ. (Câu) “Yassa saddhā ca paññā cāti” có nghĩa là: Đối với cỗ xe Thánh đạo này, đức tin (saddhā) theo phương diện của vị saddhānusārī và trí tuệ (paññā) theo phương diện của vị dhammānusārī, hai pháp này luôn được gắn vào ách, tức là được gắn vào cái ách là tâm xả (tatramajjhattatā). (Câu) “Hirī īsāti” có nghĩa là: Đối với cỗ xe đạo này, tàm (hirī) khởi sanh bên trong cùng với quý (ottappa) khởi sanh bên ngoài và được thiết lập cùng với chính nó, là càng xe. (Câu) “Mano yottanti” có nghĩa là: Tâm thiền quán (vipassanācitta) và tâm đạo (maggacitta) là dây cương. Giống như dây cương của cỗ xe làm bằng vỏ cây v.v... cột những con bò lại với nhau, hợp nhất chúng lại; cũng thế, đối với cỗ xe đạo, tâm thiền quán thế gian (lokiyavipassanācitta) hợp nhất hơn năm mươi thiện pháp, tâm thiền quán siêu thế (lokuttaravipassanācitta) hợp nhất hơn sáu mươi thiện pháp. Do đó, đã được nói rằng: “Mano yottaṃ.” (Câu) “Sati ārakkhasārathīti” có nghĩa là: Niệm (sati) tương ưng với đạo là người đánh xe canh gác. Giống như người canh gác của cỗ xe, được gọi là người đánh xe, là người có khả năng. Người ấy điều khiển cái ách, thắng ngựa, tra dầu vào trục xe, điều khiển cỗ xe, và làm cho những con vật được thắng vào xe không bị chao đảo. Cũng thế ấy là niệm đối với cỗ xe đạo. Vì rằng niệm này có sự canh gác là hiện trạng và cũng dò xét các chiều hướng của các pháp thiện và bất thiện, nên đã được nói như vậy. ရထောတိ အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂရထော. သီလပရိက္ခာရောတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာလင်္ကာရော. ဈာနက္ခောတိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဈာနင်္ဂါနံ ဝသေန ဈာနမယအက္ခော. စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော, ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတာနိ ဒွေ ဝီရိယာနိ အဿ စက္ကာနီတိ အတ္ထော. ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓီတိ [Pg.159] ဓုရဿ သမာဓိ, ဥန္နတောနတာကာရဿ အဘာဝေန ဒွိန္နမ္ပိ ယုဂပဒေသာနံ သမတာတိ အတ္ထော. အယဉှိ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စိတ္တုပ္ပာဒဿ လီနုဒ္ဓစ္စဘာဝံ ဟရိတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ စိတ္တံ ဌပေတိ, တသ္မာ ဣမဿ မဂ္ဂရထဿ ‘‘ဓုရသမာဓီ’’တိ ဝုတ္တာ. အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏန္တိ ဗာဟိရကရထဿ သီဟစမ္မာဒီနိ ဝိယ ဣမဿာပိ အရိယမဂ္ဂရထဿ အလောဘသင်္ခါတာ အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏံ နာမ. (Từ) “Rathoti” có nghĩa là: Cỗ xe Bát Chánh Đạo. (Câu) “Sīlaparikkhāroti” có nghĩa là: Sự trang hoàng là Tứ Thanh Tịnh Giới. (Câu) “Jhānakkhoti” có nghĩa là: Trục xe làm bằng thiền, theo nghĩa là năm thiền chi tương ưng với thiền quán. (Câu) “Cakkavīriyoti” có nghĩa là: Bánh xe là tinh tấn; có nghĩa là hai loại tinh tấn, được gọi là thân tinh tấn và tâm tinh tấn, là các bánh xe của nó. (Câu) “Upekkhā dhurasamādhīti” có nghĩa là: Sự thăng bằng của ách; có nghĩa là sự quân bình của cả hai phần của ách do không có tình trạng cao thấp. Vì rằng tâm xả (tatramajjhattupekkhā) này, sau khi loại bỏ trạng thái thụ động và trạo cử của tâm sanh khởi, đã đặt tâm vào trạng thái trung dung trong sự nỗ lực. Do đó, đối với cỗ xe đạo này, đã được nói là “dhurasamādhi.” (Câu) “Anicchā parivāraṇanti” có nghĩa là: Giống như da sư tử v.v... của cỗ xe bên ngoài, sự không mong muốn, được gọi là vô tham (alobha), của cỗ xe Thánh đạo này được gọi là lớp vỏ bọc. အဗျာပါဒေါတိ မေတ္တာ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. အဝိဟိံသာတိ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. ဝိဝေကောတိ ကာယဝိဝေကာဒိ တိဝိဓဝိဝေကော. ယဿ အာဝုဓန္တိ ယဿ အရိယမဂ္ဂရထေ ဌိတဿ ကုလပုတ္တဿ ဧတံ ပဉ္စဝိဓံ အာဝုဓံ. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ပဉ္စဟိ အာဝုဓေဟိ သပတ္တေ ဝိဇ္ဈတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂရထေ ဌိတော မေတ္တာယ ဒေါသံ ဝိဇ္ဈတိ, ကရုဏာယ ဝိဟိံသံ, ကာယဝိဝေကေန ဂဏသင်္ဂဏိကံ, စိတ္တဝိဝေကေန ကိလေသသင်္ဂဏိကံ, ဥပဓိဝိဝေကေန သဗ္ဗာကုသလံ ဝိဇ္ဈတိ. တေနဿေတံ ပဉ္စဝိဓံ ‘‘အာဝုဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တိတိက္ခာတိ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ အဓိဝါသနက္ခန္တိ. စမ္မသန္နာဟောတိ သန္နဒ္ဓစမ္မော. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ရထိကော ပဋိမုက္ကစမ္မော အာဂတာဂတေ သရေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ, ဧဝံ အဓိဝါသနက္ခန္တိသမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဂတာဂတေ ဝစနပထေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ‘‘တိတိက္ခာ စမ္မသန္နာဟော’’တိ ဝုတ္တော. ယောဂက္ခေမာယ ဝတ္တတီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမာယ နိဗ္ဗာနာယ ဝတ္တတိ, နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိယေဝ, န တိဋ္ဌတိ န ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. “Vô sân” là từ và giai đoạn đầu của từ. “Vô hại” là bi và giai đoạn đầu của bi. “Độc cư” là ba loại độc cư gồm thân độc cư v.v... “Vũ khí của vị ấy” có nghĩa là: của thiện nam tử nào đang đứng trên cỗ xe thánh đạo, năm loại pháp này là vũ khí. Ví như người chiến sĩ đứng trên xe dùng năm loại vũ khí để đâm chém kẻ thù, cũng vậy, hành giả đứng trên cỗ xe đạo hiệp thế và siêu thế này, dùng từ tâm để đâm chém sân hận, dùng bi tâm để đâm chém sự hãm hại, dùng thân độc cư để đâm chém sự giao du với hội chúng, dùng tâm độc cư để đâm chém sự giao du với phiền não, dùng y độc cư để đâm chém tất cả bất thiện. Do đó, năm loại pháp này của vị ấy được gọi là “vũ khí”. “Nhẫn nại” là sự kham nhẫn chịu đựng những lời nói khó nghe, những lời nói ác ý, những đường lối ngôn ngữ. “Áo giáp da” là người mặc áo giáp da. Ví như người đánh xe đứng trên xe, mặc áo giáp da, chịu đựng được các mũi tên bay tới, và chúng không đâm thủng được người ấy; cũng vậy, vị tỳ khưu có sự kham nhẫn chịu đựng, chịu đựng được các đường lối ngôn ngữ bay tới, và chúng không đâm thủng được vị ấy. Do đó, nhẫn nại được gọi là “áo giáp da”. “Hành trì vì sự an ổn khỏi các ách” có nghĩa là: hành trì vì Niết-bàn, là sự an ổn khỏi bốn loại ách, chắc chắn đi đến hướng về Niết-bàn, không dừng lại, không tan vỡ, đó là ý nghĩa. ဧတဒတ္တနိ သမ္ဘူတန္တိ ဧတံ မဂ္ဂယာနံ အတ္တနော ပုရိသကာရံ နိဿာယ လဒ္ဓတ္တာ အတ္တနိ သမ္ဘူတံ နာမ ဟောတိ. ဗြဟ္မယာနံ အနုတ္တရန္တိ အသဒိသံ သေဋ္ဌယာနံ. နိယျန္တိ ဓီရာ လောကမှာတိ ယေသံ ဧတံ ယာနံ အတ္ထိ, တေ ဓီရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ လောကမှာ နိယျန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. ဇယံ ဇယန္တိ ရာဂါဒယော သပတ္တေ ဇိနန္တာ ဇိနန္တာ. “Điều này sanh khởi nơi tự thân” có nghĩa là: cỗ xe đạo này, vì được thành tựu do nương vào sự nỗ lực của bản thân, nên được gọi là sanh khởi nơi tự thân. “Phạm thừa vô thượng” là cỗ xe cao quý, không gì sánh bằng. “Bậc trí xuất ly khỏi thế gian” có nghĩa là: những ai có được cỗ xe này, những bậc trí, những bậc hiền nhân ấy xuất ly, đi ra khỏi thế gian. “Chắc chắn” là một cách dứt khoát. “Họ chiến thắng” là trong khi chiến thắng những kẻ thù là tham ái v.v..., họ chiến thắng. ၅-၆. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 5-6. Chú giải kinh Kimatthiya, v.v... ၅-၆. ပဉ္စမေ အယမေဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ နိယမတ္ထော. တေန အညံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ခိပတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စေဝ မိဿကမဂ္ဂေါ စ ကထိတော. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ. 5-6. Trong kinh thứ năm, ở câu “ayameva”, từ “eva” có nghĩa là xác định. Do đó, nó bác bỏ con đường khác. Trong kinh này, khổ luân hồi và con đường hỗn hợp được nói đến. Kinh thứ sáu thì rõ ràng. ၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Vị Tỳ khưu Nào Đó Thứ Hai ၇. သတ္တမေ [Pg.160] နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတံ ဘိက္ခု အဓိဝစနန္တိ အသင်္ခတာယ အမတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီတိ အပိစ တေန ရာဂါဒိဝိနယေန အာသဝါနံ ခယောတိပိ ဝုစ္စတိ. အာသဝက္ခယော နာမ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တဿာပိ ဧတံ ရာဂဝိနယောတိအာဒိ နာမမေဝါတိ ဒီပေတိ. ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘သတ္ထာရာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ ဝဒန္တေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ, မဂ္ဂေါ ပနဿ န ကထိတော. တံ ကထာပေဿာမီ’’တိ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ. 7. Trong kinh thứ bảy, câu “Này Tỳ khưu, đây là tên gọi của Niết-bàn giới” có nghĩa là: đây là tên gọi của Niết-bàn giới, là pháp vô vi, bất tử. Câu “Sự đoạn tận các lậu hoặc được gọi bằng tên ấy” có nghĩa là: hơn nữa, bằng (thuật ngữ) sự nhiếp phục tham ái v.v... ấy, sự đoạn tận các lậu hoặc cũng được gọi đến. Sự đoạn tận các lậu hoặc tên là A-la-hán quả, và (Đức Phật) chỉ ra rằng “sự nhiếp phục tham ái” v.v... cũng chính là tên gọi của A-la-hán quả. Câu “Vị ấy đã nói điều này” có nghĩa là: do khéo léo trong việc kết nối (ý nghĩa), vị ấy đã hỏi và nói lên điều này: “Bậc Đạo Sư, khi nói ‘Niết-bàn giới’, đã thuyết về Niết-bàn bất tử, nhưng con đường đến đó thì chưa được thuyết. Con sẽ thỉnh Ngài thuyết về con đường ấy”. ၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Phân Tích ၈. အဋ္ဌမေ ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဧကေန ပရိယာယေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ဝိဘဇိတွာ ပုန အပရေန ပရိယာယေန ဝိဘဇိတုကာမော ဣဒံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိ သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏဝသေန စတူဟာကာရေဟိ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ. သမုဒယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသေသု ပန ဒွီသု သမ္မသနဿ အဘာဝါ တိဝိဓမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ. 8. Trong kinh thứ tám, sau khi đã phân tích Bát Chánh Đạo theo một phương diện, Đức Phật mong muốn phân tích theo một phương diện khác nữa nên đã bắt đầu bài pháp này: “Này các Tỳ khưu, thế nào là chánh kiến?”. Trong đó, “trí tuệ về khổ” là trí tuệ sanh khởi theo bốn cách: do bởi văn (nghe), tư duy thẩm sát, liễu tri và phản khán. Đối với (khổ) tập cũng theo phương pháp này. Nhưng đối với hai (đế) còn lại, vì không có sự tư duy thẩm sát, nên chỉ có ba loại là thích hợp. Như vậy, bằng câu “trí tuệ về khổ” v.v..., đề mục thiền Tứ Đế đã được chỉ dạy. တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ. တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ, ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော. ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သစ္စာနိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တဏှာ သမုဒယော’’တိ ဧဝံ သင်္ခေပေန စ, ‘‘ကတမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရေန စ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါစာယ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေန္တော ယောဂါဝစရော ကမ္မံ ကရောတိ. ဣတရေသု ပန ဒွီသု သစ္စေသု – ‘‘နိရောဓသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ, မဂ္ဂသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဧဝံ သဝနေနေဝ ကမ္မံ ကရောတိ. သော ဧဝံ ကရောန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန…ပေ… မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. Trong đó, hai đế đầu là luân hồi, hai đế sau là thoát ly luân hồi. Trong đó, vị tỳ khưu có sự chuyên tâm vào đề mục thiền ở phần luân hồi, còn ở phần thoát ly luân hồi thì không có sự chuyên tâm. Bởi vì, đối với hai đế đầu, hành giả sau khi học từ nơi vị thầy một cách tóm tắt là “năm uẩn là khổ, ái là tập khởi” và một cách chi tiết theo phương pháp “thế nào là năm uẩn? sắc uẩn...” v.v..., rồi lặp đi lặp lại bằng lời, thực hành công phu. Nhưng đối với hai đế còn lại, hành giả thực hành công phu chỉ bằng cách nghe như vầy: “diệt đế là đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng; đạo đế là đáng mong cầu, đáng ưa thích, đáng hài lòng”. Vị ấy, khi làm như vậy, liễu tri bốn đế bằng một sự liễu tri duy nhất, thắng tri bằng một sự thắng tri duy nhất. Vị ấy liễu tri khổ đế bằng sự liễu tri với phận sự liễu biến tri, (liễu tri) tập đế bằng sự liễu tri với phận sự đoạn tận, (liễu tri) diệt đế bằng sự liễu tri với phận sự chứng ngộ, liễu tri đạo đế bằng sự liễu tri với phận sự tu tập. Vị ấy thắng tri khổ đế bằng sự thắng tri với phận sự liễu biến tri... (v.v.)... thắng tri đạo đế bằng sự thắng tri với phận sự tu tập. ဧဝမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒွီသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏသမ္မသနပဋိဝေဓော ဟောတိ, ဒွီသု သဝနပဋိဝေဓောယေဝ. အပရဘာဂေ တီသု [Pg.161] ကိစ္စတော ပဋိဝေဓော ဟောတိ, နိရောဓေ အာရမ္မဏပဋိဝေဓော. ပစ္စဝေက္ခဏာ ပန ပတ္တသစ္စဿ ဟောတိ. ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟတော – ‘‘ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ, ပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ. အပရဘာဂေ ပန ဒုက္ခံ ပရိညာတမေဝ ဟောတိ…ပေ… မဂ္ဂေါ ဘာဝိတောဝ ဟောတိ. Như vậy, trong giai đoạn đầu của vị ấy, đối với hai đế (đầu) có sự liễu tri qua việc học hỏi, hỏi han, nghe, ghi nhớ, và tư duy thẩm sát; đối với hai đế (sau), chỉ có sự liễu tri qua việc nghe. Trong giai đoạn sau, đối với ba đế (khổ, tập, đạo) có sự liễu tri về phận sự; đối với diệt đế, có sự liễu tri về đối tượng. Còn sự phản khán thì chỉ có ở vị đã chứng đắc các đế. Đối với vị tỳ khưu này, trước khi nắm bắt (đề mục), không có sự hướng tâm, sự chú tâm, sự tác ý, sự phản khán rằng: “tôi sẽ liễu biến tri khổ, tôi sẽ đoạn tận tập, tôi sẽ chứng ngộ diệt, tôi sẽ tu tập đạo”; (những điều này) có kể từ khi nắm bắt (đề mục). Nhưng trong giai đoạn sau, khổ đế chắc chắn đã được liễu biến tri... (v.v.)... đạo đế chắc chắn đã được tu tập. တတ္ထ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ, ဒွေ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဒုက္ခသစ္စဉှိ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ, ခါဏုကဏ္ဋကပဟာရာဒီသု ‘‘အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတမ္ပိ အာပဇ္ဇတိ. သမုဒယမ္ပိ ခါဒိတုကာမတာဘုဉ္ဇိတုကာမတာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ. လက္ခဏပဋိဝေဓတော ပန ဥဘယမ္ပိ ဂမ္ဘီရံ. ဣတိ တာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ. ဣတရေသံ ဒွိန္နံ ဒဿနတ္ထာယ ပယောဂေါ ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပသာရဏံ ဝိယ အဝီစိဖုသနတ္ထံ ပါဒပသာရဏံ ဝိယ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒနံ ဝိယ စ ဟောတိ. ဣတိ တာနိ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဧဝံ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရေသု ဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒုဒ္ဒသေသု စတူသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိဝေဓက္ခဏေ ပန ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ. Trong đó, hai chân lý là thâm sâu vì khó thấy, hai chân lý là khó thấy vì thâm sâu. Thật vậy, Khổ đế thì hiển nhiên khi nó phát sanh, như trong các trường hợp bị cọc nhọn hay gai đâm, người ta thốt lên: “Ôi, khổ thay!”. Tập đế cũng hiển nhiên khi nó phát sanh qua các việc như muốn ăn, muốn uống. Nhưng về phương diện thấu triệt đặc tính thì cả hai đều thâm sâu. Vì vậy, chúng thâm sâu vì khó thấy. Đối với hai chân lý còn lại, nỗ lực để thấy chúng cũng giống như vươn tay để nắm lấy cõi cao nhất của sự tồn tại, như duỗi chân để chạm đến địa ngục A-tỳ, hay như nối hai đầu của một sợi lông đã bị chẻ ra làm trăm. Vì vậy, chúng khó thấy vì thâm sâu. Như vậy, đối với bốn chân lý, vừa thâm sâu vì khó thấy, vừa khó thấy vì thâm sâu, điều này được nói đến qua việc học hiểu v.v... là “trí tuệ về Khổ” v.v... Tuy nhiên, vào khoảnh khắc chứng ngộ, trí tuệ ấy chỉ là một. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီသု ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေန ကာမတော နိဿဋဘာဝေန ဝါ, ကာမံ သမ္မသန္တဿ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမပဒဃာတံ ကာမဝူပသမံ ကရောန္တော ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေပိ စ တေ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နဿ အကုသလသင်္ကပ္ပဿ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသင်္ကပ္ပော နာမ. Về tư duy xuất ly v.v..., gọi là tư duy xuất ly vì nó đối nghịch với dục, hoặc vì nó thoát khỏi dục; hoặc vì nó sanh khởi nơi người đang quán xét về dục; hoặc vì nó sanh khởi khi đang hủy diệt nền tảng của dục và làm cho dục lắng dịu; hoặc vì nó sanh khởi khi đã hoàn toàn ly dục. Phương pháp này cũng áp dụng cho hai thuật ngữ còn lại. Và tất cả những tư duy xuất ly ấy v.v... trong giai đoạn đầu là khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ dục, sân và hại. Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư duy bất thiện đã sanh khởi trong ba trường hợp này và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một tư duy thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Tư Duy. မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီအာဒယောပိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ [Pg.162] အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါစာ နာမ. Sự từ bỏ nói dối v.v... trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ nói dối v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư tác bất thiện, ác giới đã sanh khởi trong bốn trường hợp này và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Ngữ. ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ အာဒယောပိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ အကိရိယတော ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာကမ္မန္တော နာမ. Sự từ bỏ sát sanh v.v... trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ sát sanh v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, bằng cách không làm, bằng cách cắt đứt gốc rễ, và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của tư tác bất thiện, ác giới đã sanh khởi trong ba trường hợp này, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Nghiệp. မိစ္ဆာအာဇီဝန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တိတံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတံ. ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ. သမ္မာအာဇီဝေနာတိ ဗုဒ္ဓပသတ္ထေန အာဇီဝေန. ဇီဝိကံ ကပ္ပေတီတိ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ. သမ္မာဇီဝေါပိ ကုဟနာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ သတ္တသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ မိစ္ဆာဇီဝဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ. Tà mạng là thân và khẩu ác hạnh được thực hiện vì lợi ích của vật thực, đồ ăn v.v... ‘Từ bỏ’ nghĩa là tránh xa. ‘Bằng chánh mạng’ nghĩa là bằng cách nuôi mạng được Đức Phật tán thán. ‘Nuôi sống’ nghĩa là duy trì sự sống. Chánh mạng trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tưởng liên quan đến việc từ bỏ sự lừa phỉnh v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong chính bảy trường hợp này, bằng cách cắt đứt gốc rễ của tư tác tà mạng, ác giới đã sanh khởi và bằng cách thành tựu sự không tái sanh của nó, chỉ có một sự từ bỏ thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Mạng. အနုပ္ပန္နာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဘဝေ တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေ အတ္တနော န ဥပ္ပန္နာနံ, ပရဿ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဒိသွာ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧဝရူပါ ပါပကာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဧဝံ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ. ဆန္ဒန္တိ တေသံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒကပဋိပတ္တိသာဓကံ ဝီရိယစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ဝီရိယေန စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ. ပဒဟတီတိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄) ပဓာနံ ပဝတ္တေတိ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ သမုဒါစာရဝသေန အတ္တနော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာနံ. ဣဒါနိ တာဒိသေ န ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ တေသံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ‘Chưa sanh khởi’ nghĩa là những pháp chưa sanh khởi nơi tự thân trong một kiếp sống hoặc đối với một đối tượng như vậy, nhưng khi thấy chúng sanh khởi nơi người khác, người ấy nghĩ: “Ôi, mong rằng những pháp ác, bất thiện như vậy không sanh khởi nơi ta!”. Như vậy, là để cho các pháp ác, bất thiện chưa sanh khởi sẽ không sanh khởi. ‘Sanh khởi ý muốn’ nghĩa là người ấy sanh khởi ý muốn nỗ lực để thành tựu sự thực hành ngăn chặn sự sanh khởi của các pháp bất thiện ấy. ‘Cố gắng’ nghĩa là nỗ lực. ‘Tinh tấn’ nghĩa là phát huy nghị lực. ‘Nâng đỡ tâm’ nghĩa là làm cho tâm được nâng đỡ bởi nghị lực. ‘Quyết tâm’ nghĩa là phát huy sự tinh tấn tối thượng, nghĩ rằng: “Dầu cho chỉ còn da, gân và xương”. ‘Đã sanh khởi’ nghĩa là những pháp đã từng sanh khởi nơi tự thân do thói quen. “Bây giờ ta sẽ không để những pháp như vậy sanh khởi nữa”, do đó người ấy sanh khởi ý muốn đoạn trừ chúng. အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အပဋိလဒ္ဓါနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ တေသံယေဝ ပဋိလဒ္ဓါနံ. ဌိတိယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေန ဌိတတ္ထံ. အသမ္မောသာယာတိ အဝိနာသတ္ထံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ဥပရိဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ. ပါရိပူရိယာတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရဏတ္ထံ. အယမ္ပိ သမ္မာဝါယာမော [Pg.163] အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒနာဒိစိတ္တနာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနံ ဧကမေဝ ကုသလဝီရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါယာမော နာမ. ‘Các pháp thiện chưa sanh khởi’ nghĩa là các pháp như sơ thiền v.v... chưa được chứng đắc. ‘Đã sanh khởi’ nghĩa là chính những pháp ấy đã được chứng đắc. ‘Để duy trì’ nghĩa là để cho chúng được bền vững qua sự sanh khởi liên tục, lặp đi lặp lại. ‘Để không bị quên lãng’ nghĩa là để không bị mất đi. ‘Để tăng trưởng’ nghĩa là để phát triển lên cao hơn. ‘Để quảng đại’ nghĩa là để phát triển rộng khắp. ‘Để viên mãn’ nghĩa là để hoàn thiện sự tu tập. Chánh Tinh Tấn này trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tâm thực hiện các nhiệm vụ như không cho các pháp bất thiện chưa sanh khởi được sanh khởi v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong chính bốn trường hợp này, bằng cách thành tựu nhiệm vụ, chỉ có một tinh tấn thiện duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Tinh Tấn. သမ္မာသတိပိ ကာယာဒိပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသတိ နာမ. Chánh Niệm trong giai đoạn đầu cũng khác nhau do sự khác nhau của các tâm nắm bắt thân v.v... Nhưng vào khoảnh khắc của Đạo, trong bốn trường hợp này, bằng cách thành tựu nhiệm vụ, một niệm duy nhất sanh khởi, làm viên mãn chi đạo. Đây được gọi là Chánh Niệm. ဈာနာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ နာနာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ သမာပတ္တိဝသေန နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ နာနာမဂ္ဂဝသေန. ဧကဿ ဟိ ပဌမမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယောပိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧကဿ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယာဒယောပိ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဈာနဝသေန သဒိသာ ဝါ အသဒိသာ ဝါ ဧကစ္စသဒိသာ ဝါ ဟောန္တိ. Các thiền v.v... là khác nhau cả trong giai đoạn đầu và trong khoảnh khắc của Đạo. Trong giai đoạn đầu, chúng khác nhau tùy theo sự chứng đắc. Trong khoảnh khắc của Đạo, chúng khác nhau tùy theo các Đạo khác nhau. Thật vậy, đối với một người, đạo đầu tiên thuộc về sơ thiền; các đạo thứ hai v.v... cũng có thể thuộc về sơ thiền hoặc một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...). Đối với một người khác, đạo đầu tiên thuộc về một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...); các đạo thứ hai v.v... cũng có thể thuộc về một trong các thiền khác (nhị thiền v.v...) hoặc thuộc về sơ thiền. Như vậy, cả bốn đạo, tùy theo thiền, có thể giống nhau, khác nhau, hoặc một phần giống nhau. အယံ ပနဿ ဝိသေသော ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟောတိ. ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟိ ပဌမဇ္ဈာနလာဘိနော ပဌမဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ ပရိပုဏ္ဏာနေဝ ဟောန္တိ. ဒုတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော ဒုတိယဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ ဟောန္တိ. တတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော တတိယဇ္ဈာနိကော, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ဆ ဟောန္တိ. ဧသ နယော စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ. Lại nữa, sự khác biệt này của đạo là do sự quy định của thiền nền tảng. Thật vậy, do sự quy định của thiền nền tảng, đối với vị đã chứng đệ nhất thiền, sau khi xuất khỏi đệ nhất thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ nhất thiền; ở đây, các đạo chi và giác chi đều được đầy đủ. Đối với vị sau khi xuất khỏi đệ nhị thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ nhị thiền; ở đây, có bảy đạo chi. Đối với vị sau khi xuất khỏi đệ tam thiền và thực hành minh sát, đạo sanh khởi là thuộc đệ tam thiền; ở đây, có bảy đạo chi, sáu giác chi. Phương pháp này được áp dụng kể từ đệ tứ thiền cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ. အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ လောကုတ္တရံ, နော လောကိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကထန္တိ? ဧတ္ထာပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယတော ဝုဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလဘိတွာ အရူပသမာပတ္တိံ ဘာဝေတွာ သော အာရုပ္ပေ ဥပ္ပန္နော, တံဈာနိကာဝဿ တတ္ထ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ. ကေစိ ပန ထေရာ – ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ[Pg.164]. ကေစိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဓိကာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓီတိ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော, အပရဘာဂေ လောကုတ္တရော သမ္မာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ. Ở cõi Vô sắc, thiền tứ và thiền ngũ sanh khởi, và đó là siêu thế, không phải là thế gian, đã được nói đến. Ở đây, (nên hiểu) thế nào? Ở đây cũng vậy, sau khi xuất khỏi thiền nào trong các thiền từ đệ nhất thiền trở đi, vị ấy chứng được Tu-đà-hoàn đạo, rồi tu tập các định vô sắc, vị ấy sanh vào cõi Vô sắc, ba đạo (cao hơn) của vị ấy sanh khởi ở đó, tương ứng với thiền ấy. Như vậy, chính thiền nền tảng quy định. Lại nữa, một số trưởng lão nói: “Các uẩn làm đối tượng cho minh sát quy định.” Một số nói: “Tâm tánh của cá nhân quy định.” Một số nói: “Minh sát dẫn đến xuất khởi quy định.” Sự phân xử các quan điểm của họ nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo, ở chương về minh sát dẫn đến xuất khởi. Này các Tỳ khưu, đây được gọi là chánh định, nghĩa là chánh định này ở giai đoạn đầu là thế gian, ở giai đoạn sau là siêu thế, nên được gọi là (chánh định). ၉. သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Sūka ၉. နဝမေ မိစ္ဆာပဏိဟိတန္တိ သူကံ နာမ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, တထာ အဋ္ဌပိတံ ပန မိစ္ဆာပဏိဟိတံ နာမ. မိစ္ဆာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာတိ မိစ္ဆာဌပိတာယ ကမ္မဿကတပညာယ. အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတီတိ စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ. ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတိ. မိစ္ဆာပဏိဟိတတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာတိ ကမ္မဿကတပညာယ စေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ မိစ္ဆာ ဌပိတတ္တာ, အပ္ပဝတ္တိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မဿကတဉာဏံ မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော. 9. Trong kinh thứ chín, (cụm từ) ‘được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là: một cái gai, khi được đặt dựng đứng lên, sẽ đâm vào tay hoặc chân; nhưng khi không được đặt như vậy thì gọi là được hướng đến sai lạc. (Cụm từ) ‘do tà kiến được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là do trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp được thiết lập sai lạc. (Cụm từ) ‘sẽ phá tan vô minh’ có nghĩa là sẽ phá tan vô minh che lấp Tứ Thánh Đế. (Cụm từ) ‘sẽ làm sanh khởi minh’ có nghĩa là sẽ làm sanh khởi minh của đạo A-la-hán. Này các Tỳ khưu, (cụm từ) ‘do tà kiến được hướng đến sai lạc’ có nghĩa là do trí tuệ về nghiệp và quả của nghiệp và sự tu tập đạo bị thiết lập sai lạc, không được tiến hành. Trong kinh này, đạo hỗn hợp (thế gian và siêu thế) được thuyết giảng bằng cách làm cho nghiệp-sở-hữu-trí nương tựa vào đạo. ၁၀. နန္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Nandiya ၁၀. ဒသမေ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 10. Trong kinh thứ mười, (từ) ‘du sĩ’ có nghĩa là du sĩ Channa. Phần còn lại ở đây thì rõ ràng. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Vô Minh, thứ nhất. ၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm An Trú ၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh An Trú thứ nhất ၁၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ [Pg.165] သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တံ ပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေယျ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ. 11. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ hai, (câu) ‘Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng’ có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta muốn sống một mình, ẩn dật, độc cư trong nửa tháng. (Câu) ‘Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến’ có nghĩa là: Vị Tỳ khưu nào không tự mình nói lời yêu cầu, vì lợi ích của Ta mà mang vật thực khất thực đã được chuẩn bị sẵn trong các gia đình có tín tâm đến dâng cho Ta, ngoại trừ một vị Tỳ khưu mang vật thực khất thực ấy, không một ai khác, dù là Tỳ khưu hay gia chủ, được phép đến gần Ta. ကသ္မာ ပန ဧဝမာဟာတိ? တသ္မိံ ကိရ အဍ္ဎမာသေ ဝိနေတဗ္ဗော သတ္တော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ – ‘‘ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဖလသမာပတ္တိသုခေနေဝ ဝီတိနာမေဿာမိ, ဣတိ မယှဉ္စေဝ သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ, အနာဂတေ စ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ‘သတ္ထာပိ ဂဏံ ဝိဟာယ ဧကကော ဝိဟာသိ, ကိမင်္ဂံ ပန မယ’န္တိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇိဿတိ, တဒဿာ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧဝမာဟ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ အဒါသိ. သော ပါတောဝ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ တသ္မိံ ခဏေ ကတွာ အပဂစ္ဆတိ. Nhưng tại sao Ngài lại nói như vậy? Tương truyền, trong nửa tháng ấy, không có chúng sanh nào cần được giáo hóa. Bấy giờ, bậc Đạo Sư (nghĩ rằng): ‘Ta sẽ trải qua nửa tháng này chỉ với lạc của quả định. Như vậy, đối với Ta, đó sẽ là một sự an trú an lạc, và trong tương lai, thế hệ sau này sẽ noi theo gương, (nghĩ rằng): ‘Ngay cả bậc Đạo Sư cũng đã rời xa Tăng chúng để sống một mình, huống chi là chúng ta?’ Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho họ.’ Vì lý do này mà Ngài đã nói như vậy. Tăng chúng cũng đã chấp thuận lời của bậc Đạo Sư và cử ra một vị Tỳ khưu. Vị ấy, vào lúc sáng sớm, sau khi làm tất cả các công việc như quét dọn khu vực quanh hương phòng, dâng nước rửa mặt và tăm xỉa răng, liền rời đi. ယေန သွာဟန္တိ ယေန သော အဟံ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံယေဝ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ. ဝိဟရာမီတိ ဣဒံ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ. တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိန္တိ တဿ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဝိဟာရဿ ပဒေသေန. တတ္ထ ပဒေသော နာမ ခန္ဓပဒေသော အာယတနဓာတုသစ္စဣန္ဒြိယပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနဈာနနာမရူပပဒေသော ဓမ္မပဒေသောတိ နာနာဝိဓော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သန္ဓာယ – ‘‘တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိ’’န္တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ယထာ နာမ ပတ္တရဇ္ဇော ရာဇာ အတ္တနော ဝိဘဝသာရဒဿနတ္ထံ တံ တံ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမုတ္တာမဏိအာဒီနိ ရတနာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟရေယျ, ဧဝမေဝ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ သမ္မသန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ ခန္ဓာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တဿ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဧဝရူပံ နာမ သုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, ဧဝရူပံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဩလောကယတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပဝတ္တာ သုခဝေဒနာ, ယာဝ အဝီစိတော ပဝတ္တာ ဒုက္ခဝေဒနာ, သဗ္ဗာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပဋ္ဌာသိ. အထ နံ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဝိဟာသိ. (Cụm từ) ‘Yena svāhaṃ’ là ‘yena so ahaṃ’. (Cụm từ) ‘vừa mới giác ngộ’ có nghĩa là sau khi đã giác ngộ, ngay lúc ban đầu, trong vòng bốn mươi chín ngày. (Từ) ‘viharāmi’ (Ta an trú) ở đây là thì hiện tại được dùng với nghĩa quá khứ. (Câu) ‘Ta đã an trú như một phần của sự an trú ấy’ có nghĩa là như một phần của sự an trú lúc vừa mới giác ngộ ấy. Ở đây, (từ) ‘phần’ có nhiều loại, như là phần uẩn, phần xứ, giới, đế, quyền, duyên khởi, niệm xứ, thiền, danh-sắc, phần pháp. Nhắm đến tất cả những điều đó mà Ngài nói: ‘Ta đã an trú như một phần của sự an trú ấy’. Thật vậy, Đức Thế Tôn, vào lúc mới giác ngộ, trong vòng bốn mươi chín ngày, cũng giống như một vị vua đã lên ngôi, để xem xét tinh hoa tài sản của mình, đã cho mở các kho tàng và tuần tự xem xét các báu vật như vàng, bạc, ngọc trai, ngọc báu, v.v., cũng vậy, Ngài đã an trú, thẩm sát và quán xét năm uẩn một cách không phân chia. Nhưng trong nửa tháng này, Ngài đã an trú, chỉ quán xét một phần của các uẩn ấy, tức là thọ uẩn. Khi Ngài quán sát rằng: ‘Các chúng sanh này cảm nhận được lạc như thế này, khổ như thế này’, tất cả các cảm thọ, từ những cảm thọ diễn ra cho đến cõi Hữu Đảnh, đến những cảm thọ diễn ra cho đến địa ngục A-tỳ, đều hiện khởi trong mọi phương diện. Bấy giờ, Ngài đã an trú, thấu triệt nó theo phương pháp bắt đầu bằng (câu) ‘Thọ cũng sanh khởi do tà kiến làm duyên...’ တထာ ပဌမဗောဓိယံ ဒွါဒသာယတနာနိ နိပ္ပဒေသာနေဝ ကတွာ ဝိဟာသိ, ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ အာယတနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မာယတနေကဒေသံ, ဓာတူနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မဓာတုဧကဒေသံ, သစ္စာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓဝသေနေဝ ဒုက္ခသစ္စေကဒေသံ, ပစ္စယာနံ ပဒေသံ ဖဿပစ္စယာ [Pg.166] ဝေဒနာဝသေန ပစ္စယေကဒေသံ ဈာနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ ဈာနင်္ဂေကဒေသံ, နာမရူပါနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ နာမေကဒေသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ပဌမဗောဓိယဉှိ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ကုသလာဒိဓမ္မေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ အနန္တနယာနိ သတ္တ ပကရဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာတ္တိကမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သာ သာ စ ဝိဟာရသမာပတ္တိ ဝေဒနာနုဘာဝေန ဇာတာ. Cũng vậy, vào lúc mới giác ngộ, ngài đã an trú bằng cách quán xét mười hai xứ một cách không dư sót. Tuy nhiên, trong nửa tháng này, ngài đã an trú bằng cách quán xét một phần của các xứ ấy, tức là một phần của pháp xứ theo phương diện thọ; một phần của các giới, tức là một phần của pháp giới theo phương diện thọ; một phần của các đế, tức là một phần của khổ đế theo phương diện thọ uẩn; một phần của các duyên, tức là một phần của duyên theo phương diện thọ do xúc làm duyên; một phần của các thiền, tức là một phần của thiền chi theo phương diện thọ; một phần của danh sắc, tức là một phần của danh theo phương diện thọ. Thật vậy, trong bốn mươi chín ngày vào lúc mới giác ngộ, ngài đã an trú bằng cách quán xét bảy bộ luận có vô số phương pháp, sau khi đã xem xét các pháp thiện v.v... một cách không dư sót. Tuy nhiên, trong nửa tháng này, ngài đã an trú bằng cách chỉ quán xét một phần của tất cả các pháp, tức là tam đề về thọ. Tại mỗi nơi như vậy, định an trú tương ứng đã sanh khởi nhờ oai lực của thọ. ဣဒါနိ ယေနာကာရေန ဝိဟာသိ, တံ ဒဿေန္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ အကုသလာဝ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ကုသလာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အကုသလာပိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ပက္ခဒိဝသေသု ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, အဒ္ဓိကာဒီနံ ဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေန္တိ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောန္တိ, ပေါက္ခရဏိဉ္စ ခဏာပေန္တိ, ဒေဝကုလာဒီသု မာလာဂစ္ဆံ ရောပေန္တိ, နဒီဝိဒုဂ္ဂါဒီသု သေတုံ အတ္ထရန္တိ, ဝိသမံ သမံ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပန နိဿာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ ကရောန္တိ, ပါဏံ ဝဓိတွာ ဒေဝတာနံ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ. Bây giờ, để chỉ ra cách thức mà ngài đã an trú, ngài nói câu bắt đầu bằng 'do tà kiến làm duyên'. Trong đó, câu 'do tà kiến làm duyên' có thể là thọ tương ưng với tà kiến. Thọ thiện và bất thiện sanh khởi do lấy tà kiến làm y chỉ cũng được, và thọ quả cũng được. Trong đó, thọ tương ưng với tà kiến chỉ là bất thiện. Tuy nhiên, do nương vào tà kiến mà thọ thiện cũng sanh khởi, thọ bất thiện cũng sanh khởi. Thật vậy, những người có tà kiến, do nương vào tà kiến, vào những ngày trai giới, họ cúng dường cháo, cơm v.v...; họ thiết lập phận sự cho khách lữ hành v.v...; họ xây dựng nhà nghỉ ở ngã tư đường; họ cho đào ao hồ; họ trồng cây hoa ở các đền thờ v.v...; họ bắc cầu ở những nơi khó đi qua như sông ngòi; họ san bằng chỗ không bằng phẳng. Như vậy, thọ thiện sanh khởi nơi họ. Tuy nhiên, do nương vào tà kiến, họ mắng nhiếc, hăm dọa những người có chánh kiến; họ thực hiện việc giết chóc, trói buộc v.v...; sau khi giết hại chúng sanh, họ dâng lễ vật cúng tế cho chư thiên. Như vậy, thọ bất thiện sanh khởi nơi họ. Còn thọ quả thì chỉ có ở những chúng sanh đã đi đến đời sau. သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာတိ ဧတ္ထာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဝ ဟောတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဒီပမာလံ မဟာဓမ္မဿဝနံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဒိသာဘာဂေ စေတိယပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိံယေဝ နိဿာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆန္ဒပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိတက္ကပစ္စယာ [Pg.167] ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. သညာ ပစ္စယာ ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သေသာ ဆ သညာသမာပတ္တိဝေဒနာ. Ở đây, trong câu 'do chánh kiến làm duyên' cũng vậy, thọ tương ưng với chánh kiến cũng được; thọ thiện và bất thiện sanh khởi do lấy chánh kiến làm y chỉ cũng được, và thọ quả cũng được. Trong đó, thọ tương ưng với chánh kiến chỉ là thiện. Tuy nhiên, do nương vào chánh kiến, họ làm các việc phước thiện như cúng dường đức Phật, dâng đèn hoa, nghe diệu pháp, xây dựng bảo tháp ở phương hướng chưa được thiết lập, v.v... Như vậy, thọ thiện sanh khởi nơi họ. Do nương vào chính chánh kiến, họ mắng nhiếc, hăm dọa những người có tà kiến; họ tán dương mình, chê bai người khác. Như vậy, thọ bất thiện sanh khởi nơi họ. Còn thọ quả thì chỉ có ở những chúng sanh đã đi đến đời sau. Trong các câu bắt đầu bằng 'do tà tư duy làm duyên' v.v... cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, trong các câu bắt đầu bằng 'do dục làm duyên' v.v..., 'do dục làm duyên' nên hiểu là thọ tương ưng với tám tâm tham. 'Do tầm làm duyên' nên hiểu là thọ của sơ thiền. 'Do tưởng làm duyên', ngoại trừ sơ thiền, nên hiểu là sáu thọ của các định chứng về tưởng còn lại. ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တောတိအာဒီသု တိဏ္ဏံ အဝူပသမေ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဟောတိ, ဆန္ဒမတ္တဿ ဝူပသမေ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ, တိဏ္ဏမ္ပိ ဝူပသမေ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယ. အတ္ထိ အာယာမန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယံ. တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေတိ တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ဝသေန တဿ အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ အနုပ္ပတ္တေ. တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ ဝေဒယိတံ. ဧတေန စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာဝ ဂဟိတာ. Trong các câu bắt đầu bằng 'và dục chưa được lắng dịu' v.v..., khi cả ba (dục, tầm, tưởng) chưa được lắng dịu, có thọ tương ưng với tám tâm tham. Khi chỉ có dục được lắng dịu, chỉ có thọ của sơ thiền. Khi dục và tầm được lắng dịu, được hiểu là thọ của nhị thiền v.v... Khi cả ba đều được lắng dịu, được hiểu là thọ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. 'Để đạt được điều chưa đạt' nghĩa là để đạt được A-la-hán quả. 'Có sự nỗ lực' nghĩa là có sự tinh tấn. 'Khi đã đạt đến trạng thái đó' nghĩa là khi đã đạt đến nguyên nhân của A-la-hán quả ấy nhờ vào sự khởi đầu tinh tấn đó. 'Cũng có thọ do duyên ấy' nghĩa là thọ có được do duyên là nền tảng của A-la-hán quả. Qua đó, chỉ có thọ siêu thế được tạo ra, đồng sanh với bốn đạo, được hiểu. ၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. 2. Chú giải Kinh An Trú Thứ Hai ၁၂. ဒုတိယေ ပဋိသလ္လာနကာရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. တသ္မာ ယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဝေဒယိတံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိပါကဝေဒနံ အတိဒူရေတိ မညမာနာ န ဂဏှန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ယဿ ဟိ ဝူပသမပစ္စယာတိ ဝုစ္စတိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဓမ္မပစ္စယာဝ တံ တံ ဝေဒယိတံ အဓိပ္ပေတံ. ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ တာဝ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝူပသမပစ္စယာ ဒုတိယဇ္ဈာနဝေဒနာ. သညာပစ္စယာ ဆသမာပတ္တိဝေဒနာ. သညာဝူပသမပစ္စယာ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. ဆန္ဒော စ ဝူပသန္တောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. 12. Trong kinh thứ hai, nguyên nhân của sự tĩnh lặng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. 'Do duyên là sự lắng dịu của tà kiến' có nghĩa là sự lắng dịu của tà kiến chính là chánh kiến. Do đó, thọ nào được nói là do chánh kiến làm duyên, chính thọ đó nên được hiểu là do duyên là sự lắng dịu của tà kiến. Tuy nhiên, trong kinh này, có nói rằng các vị không lấy thọ quả vì cho rằng nó quá xa vời. Theo phương pháp này, ý nghĩa nên được hiểu ở khắp mọi nơi. Thật vậy, đối với mỗi pháp nào được nói là 'do duyên là sự lắng dịu của nó', thì thọ tương ứng được hiểu là do duyên là pháp đối nghịch của pháp đó. Tuy nhiên, trong các câu bắt đầu bằng 'do duyên là sự lắng dịu của dục' v.v..., trước hết, 'do duyên là sự lắng dịu của dục' nên được hiểu là thọ của sơ thiền. 'Do duyên là sự lắng dịu của tầm' nên được hiểu là thọ của nhị thiền. 'Do duyên là tưởng' nên được hiểu là thọ của sáu định chứng. 'Do duyên là sự lắng dịu của tưởng' nên được hiểu là thọ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Các câu bắt đầu bằng 'và dục đã được lắng dịu' v.v... có ý nghĩa như đã được giải thích. ၃-၇. သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-7. Chú giải Kinh Hữu Học, v.v... ၁၃-၁၇. တတိယေ သေက္ခောတိ သိက္ခနသီလော. ကိံ သိက္ခတီတိ? တိဿော သိက္ခာ. သေက္ခာယာတိ တီဟိ ဖလေဟိ စတူဟိ စ မဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာယ. သာပိ ဟိ အနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ အတ္တနော ကိစ္စံ သိက္ခတေဝါတိ သေက္ခာ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ. 13-17. Trong kinh thứ ba, 'hữu học' là người có bản chất thực hành. Thực hành cái gì? Ba học giới. 'Của bậc hữu học' là (chánh kiến) sanh khởi cùng với ba quả và bốn đạo. Vì phận sự chưa hoàn tất, nó vẫn đang thực hành phận sự của mình, do đó được gọi là 'hữu học'. Các kinh thứ tư, năm, sáu, bảy có ý nghĩa rõ ràng. ၈-၁၀. ပဌမကုက္ကုဋာရာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 8-10. Chú giải Kinh Kukkuṭārāma Thứ Nhất, v.v... ၁၈-၂၀. အဋ္ဌမေ [Pg.168] ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပညာဥမ္မင်္ဂေါ, ပညာဝီမံသနံ, ပညာဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ တွံ အာဝုသောတိ ဣဒံ တဿ ပုစ္ဆာပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ အာဟ. နဝမဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာမေဝါတိ. 18-20. Trong kinh thứ tám, (từ) ummaṅgo có nghĩa là đường hầm trí tuệ, sự thẩm sát bằng trí tuệ, sự tìm cầu bằng trí tuệ. Câu Evañhi tvaṃ āvusoti này được nói ra nhằm mục đích thiết lập câu hỏi của vị ấy. Các kinh thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Vihāra là phẩm thứ hai. ၃. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải Phẩm Tà Tánh (Micchattavagga) ၂၁-၃၀. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မိစ္ဆတ္တန္တိ မိစ္ဆာသဘာဝံ. သမ္မတ္တန္တိ သမ္မာသဘာဝံ. မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတူတိ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိကရဏဟေတု. ယသ္မာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ကရောတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. နာရာဓကောတိ န သမ္ပာဒကော. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မံ. မိစ္ဆာဉာဏီတိ မိစ္ဆာဝိညာဏော မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏော. မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ အယာထာဝဝိမုတ္တိ, အနိယျာနိကဝိမုတ္တိ. ဣမေသု တတိယာဒီသု စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပစ္ဆိမေသု ပနေတ္ထ ဒွီသု ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတော ဓမ္မော ဝိဘတ္တော, ဧဝံ ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလော ဒဿိတောတိ. သုပ္ပဝတ္တိယောတိ သုပ္ပဝတ္တနိယော. ယထာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ဒိသံ ပဝတ္တေန္တော ဓာဝတိ, ဧဝံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သဥပနိသံ သပရိက္ခာရန္တိ သပ္ပစ္စယံ သပရိဝါရံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 21-30. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, micchattaṃ là bản chất sai lầm. Sammattaṃ là bản chất đúng đắn. Micchāpaṭipattādhikaraṇahetu là do nhân là sự thực hành tà hạnh. Có nghĩa là: bởi vì thực hành tà hạnh, do đó... Nārādhako là không thành tựu. Ñāyaṃ dhammaṃ là pháp Thánh đạo. Micchāñāṇī là người có nhận thức sai lầm, có sự quán xét sai lầm. Micchāvimutti là sự giải thoát không như thật, sự giải thoát không đưa đến xuất ly. Trong bốn kinh này, bắt đầu từ kinh thứ ba, pháp luân hồi và pháp thoát ly luân hồi đã được thuyết giảng. Trong hai kinh cuối ở đây, hạng người được hỏi đến, pháp được phân tích; như vậy, hạng người được chỉ ra thông qua pháp. Suppavattiyo là có thể dễ dàng vận hành. Có nghĩa là: giống như người chạy theo hướng mình mong muốn, như vậy có thể vận hành được. Saupanisaṃ saparikkhāraṃ là có nhân duyên, có quyến thuộc. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော. Phẩm Tà Tánh là phẩm thứ ba. ၄. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải Phẩm Hành Trì (Paṭipattivagga) ၃၁-၄၀. စတုတ္ထေ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိန္တိ အယာထာဝပဋိပတ္တိံ. မိစ္ဆာပဋိပန္နန္တိ အယာထာဝပဋိပန္နံ. ဣတိ ဧကံ သုတ္တံ ဓမ္မဝသေန ကထိတံ, ဧကံ ပုဂ္ဂလဝသေန. အပါရာ ပါရန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. ပါရဂါမိနောတိ ဧတ္ထ ယေပိ ပါရင်္ဂတာ, ယေပိ ဂစ္ဆန္တိ, ယေပိ ဂမိဿန္တိ, သဗ္ဗေ ပါရဂါမိနောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 31-40. Trong phẩm thứ tư, micchāpaṭipattiṃ là sự thực hành không như thật. Micchāpaṭipannaṃ là người thực hành không như thật. Như vậy, một kinh được thuyết theo phương diện pháp, một kinh theo phương diện hạng người. Apārā pāraṃ là từ luân hồi đến Niết-bàn. Về (từ) pāragāmino, ở đây, những vị đã đến bờ bên kia, những vị đang đi, và những vị sẽ đi, tất cả nên được biết chính là những người đi đến bờ bên kia. တီရမေဝါနုဓာဝတီတိ ဝဋ္ဋမေဝ အနုဓာဝတိ, ဝဋ္ဋေ ဝိစရတိ. ကဏှန္တိ အကုသလဓမ္မံ. သုက္ကန္တိ ကုသလဓမ္မံ. ဩကာ အနောကန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. အာဂမ္မာတိ [Pg.169] အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. ပရိယောဒပေယျာတိ ပရိသုဒ္ဓံ ကရေယျ. စိတ္တက္လေသေဟီတိ စိတ္တံ ကိလိဿာပေန္တေဟိ နီဝရဏေဟိ. သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသူတိ သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု. (Câu) Tīramevānudhāvati có nghĩa là chạy theo luân hồi, đi quanh trong luân hồi. Kaṇhaṃ là pháp bất thiện. Sukkaṃ là pháp thiện. Okā anokaṃ là từ luân hồi đến Niết-bàn. Āgamma có nghĩa là nương vào, nhắm đến, duyên theo. Pariyodapeyya là nên làm cho trong sạch. Cittaklesehi là do các triền cái làm ô nhiễm tâm. Sambodhiyaṅgesu là trong bảy giác chi. သာမညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သာမညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော သာမညတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မညန္တိ သေဋ္ဌဘာဝံ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဗြဟ္မညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော. ယတ္ထ ယတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ စ ဣမေသု စ တီသု သုတ္တေသု ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိ အာဂတံ, တတ္ထ တတ္ထ အရဟတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ. Sāmaññatthaṃ là Niết-bàn. Điều ấy được gọi là sāmaññatthaṃ vì có thể đạt đến bằng đạo quả Sa-môn. Brahmaññaṃ là trạng thái cao thượng. Brahmaññatthaṃ là Niết-bàn, vì có thể đạt đến bằng phạm hạnh. Lại nữa, ở bất cứ nơi nào trong các kinh trước và trong ba kinh này có (từ) ‘sự đoạn tận tham’ xuất hiện, thì ở nơi đó, A-la-hán quả cũng thích hợp, (các vị) nói như vậy. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော. Phẩm Hành Trì là phẩm thứ tư. ၅. အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Ngoại Đạo (Aññatitthiyapeyyālavagga) ၄၁-၄၈. အညတိတ္ထိယပေယျာလေ အဒ္ဓါနပရိညတ္ထန္တိ သံသာရဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ ပရိညာတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ‘‘အဒ္ဓါနပရိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဒတ္ထန္တိ အတ္ထော. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထန္တိ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ပေယျာလေ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလေန အရဟတ္တံ ကထိတံ. ဉာဏဒဿနေန ပစ္စဝေက္ခဏာ, သေသေဟိ နိဗ္ဗာနန္တိ. 41-48. Trong phần lược thuyết về ngoại đạo, (từ) addhānapariññatthaṃ có nghĩa là: hành trình luân hồi được gọi là đã liễu tri khi đã đạt đến Niết-bàn. Do đó, Niết-bàn được gọi là ‘sự liễu tri hành trình’; có nghĩa là vì mục đích ấy. Anupādāparinibbānatthaṃ là vì mục đích Niết-bàn không có nhân duyên (tái sanh). Như vậy, trong phần lược thuyết này, A-la-hán quả được thuyết giảng bằng (từ) quả của minh và giải thoát. Sự quán xét (được thuyết) bằng (từ) tri kiến, và Niết-bàn (được thuyết) bằng các từ còn lại. အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ. Phẩm Lược Thuyết Về Ngoại Đạo. ၆. သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Mặt Trời (Sūriyapeyyālavagga) ၄၉-၆၂. သူရိယပေယျာလေ အရုဏုဂ္ဂံ ဝိယ ကလျာဏမိတ္တတ္တာ, ကလျာဏမိတ္တတာယ ဌတွာ နိဗ္ဗတ္တိတော သဝိပဿနအရိယမဂ္ဂေါ သူရိယပါတုဘာဝေါ ဝိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီလသမ္ပဒါတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဆန္ဒသမ္ပဒါတိ ကုသလကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. အတ္တသမ္ပဒါတိ သမ္ပန္နစိတ္တတာ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါတိ ဉာဏသမ္ပတ္တိ. အပ္ပမာဒသမ္ပဒါတိ ကာရာပကအပ္ပမာဒသမ္ပတ္တိ. ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပဒါတိ ဥပါယမနသိကာရသမ္ပတ္တိ. ပုန ကလျာဏမိတ္တတာတိအာဒီနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အညေနပိ အာကာရေန [Pg.170] ဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ သုတ္တာနိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တာနီတိ. 49-62. Trong phần lược thuyết về mặt trời, nên hiểu ý nghĩa ở mọi nơi như sau: có thiện hữu giống như rạng đông, Thánh đạo cùng với minh sát được phát sinh khi đã an trú trong thiện hữu giống như sự xuất hiện của mặt trời. Sīlasampadā là Tứ biến tịnh giới. Chandasampadā là dục muốn làm điều thiện. Attasampadā là trạng thái tâm thành tựu. Diṭṭhisampadā là sự thành tựu trí tuệ. Appamādasampadā là sự thành tựu của sự không dể duôi đưa đến hành động. Yonisomanasikārasampadā là sự thành tựu của tác ý đúng phương pháp. Lại nữa, các (pháp) như kalyāṇamittatā được nói ra để chỉ rõ sự hiện hữu của các (pháp) như chánh kiến theo một phương diện khác. Và tất cả các kinh này đều được thuyết giảng riêng biệt tùy theo khuynh hướng của mỗi hạng người. သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ. Phẩm Lược Thuyết Về Mặt Trời. ၇. ဧကဓမ္မပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải Phẩm Lược Thuyết Về Một Pháp, v.v... ၆၃-၁၃၈. ဧကဓမ္မပေယျာလောပိ ဂင်္ဂါပေယျာလောပိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနေဝ တထာ တထာ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတော. 63-138. Cả phần lược thuyết về một pháp và phần lược thuyết về sông Hằng đều được thuyết giảng riêng biệt tùy theo khuynh hướng của mỗi hạng người, và được nói theo cách này hay cách khác tùy theo khuynh hướng của những người có thể liễu tri. ၈. အပ္ပမာဒပေယျာလဝဂ္ဂေါ 8. Phẩm Lược Thuyết Về Sự Không Dể Duôi ၁. တထာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải Kinh Như Lai ၁၃၉. အပ္ပမာဒပေယျာလေ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယထာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ, ဧဝံ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာနံ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ အဂ္ဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နနု စေသ လောကိယောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန လောကုတ္တရာပိ. အယဉ္စ ကာမာဝစရောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန စတုဘူမကာ. ကထမေသ တေသံ အဂ္ဂေါတိ? ပဋိလာဘကဋ္ဌေန. အပ္ပမာဒေန ဟိ တေ ပဋိလဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ သော တေသံ အဂ္ဂေါ. တေနေတံ ဝုတ္တံ သဗ္ဗေ တေ အပ္ပမာဒမူလကာတိအာဒိ. 139. Trong phần lược thuyết về sự không dể duôi, ở câu evameva kho, nên hiểu rằng: như bậc Chánh Đẳng Giác là tối thượng đối với tất cả chúng sanh, cũng vậy, sự không dể duôi đưa đến hành động là tối thượng đối với tất cả các pháp thiện. Chẳng phải pháp này (không dể duôi) chỉ là pháp thế gian, trong khi các pháp thiện lại có cả pháp siêu thế sao? Và pháp này chỉ thuộc Dục giới, trong khi các pháp thiện lại thuộc bốn cõi. Làm sao pháp này lại là tối thượng đối với chúng? Vì ý nghĩa là phương tiện để đạt được. Vì rằng, nhờ sự không dể duôi mà các pháp ấy được thành tựu, do đó nó là tối thượng đối với chúng. Do đó, điều này đã được nói: ‘Tất cả chúng đều có sự không dể duôi làm gốc rễ,’ v.v... ၂. ပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Kinh Dấu Chân ၁၄၀. ဇင်္ဂလာနန္တိ ပထဝီတလဝါသီနံ. ပါဏာနန္တိ သပါဒကပါဏာနံ. ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနိ. သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဩဓာနံ ဥပက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တိ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ သေဋ္ဌံ အက္ခာယတိ. ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေနာတိ မဟန္တဘာဝေန အဂ္ဂမက္ခာယတိ, န ဂုဏဝသေနာတိ အတ္ထော. 140. Jaṅgalānaṃ là của những loài sống trên mặt đất. Pāṇānaṃ là của những chúng sanh có chân. Padajātāni là các dấu chân. Samodhānaṃ gacchanti là đi vào bên trong, được bao gồm vào. Aggamakkhāyati là được gọi là tối thượng. (Câu) yadidaṃ mahantattena có nghĩa là: được gọi là tối thượng do sự to lớn, chứ không phải do phẩm chất. ၃-၁၀. ကူဋသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-10. Chú giải Kinh Nóc Nhọn, v.v... ၁၄၁-၁၄၈. ဝဿိကန္တိ သုမနပုပ္ဖံ. ဣမံ ကိရ သုတ္တံ သုတွာ ဘာတိယမဟာရာဇာ ဝီမံသိတုကာမတာယ ဧကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စတုဇာတိဂန္ဓေဟိ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ [Pg.171] သုဂန္ဓာနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ ဧကဿ သမုဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိံ ဌပေတွာ သေသာနိ တဿ သမန္တတော မုဋ္ဌိမုဋ္ဌိံ ကတွာ ဌပေတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဗဟိ နိက္ခန္တော. အထဿ မုဟုတ္တံ ဝီတိနာမေတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပဝိသန္တဿ သဗ္ဗပဌမံ သုမနပုပ္ဖဂန္ဓော ဃာနံ ပဟရိ. သော မဟာတလသ္မိံယေဝ မဟာစေတိယာဘိမုခေါ နိပဇ္ဇိတွာ – ‘‘ဝဿိကံ တေသံ အဂ္ဂန္တိ ကထေန္တေန သုကထိတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိ စေတိယံ ဝန္ဒိ. ကုဋ္ဋရာဇာနောတိ ခုဒ္ဒကရာဇာနော. ‘‘ခုဒ္ဒရာဇာနော’’တိပိ ပါဌော. တန္တာဝုတာနန္တိ တန္တေ အာဝုတာနံ, တန္တံ အာရောပေတွာ ဝါယိတာနန္တိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ. ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနိ ဝတ္ထာနီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. အထ ဝါ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ ယာနိ ကာနိစိ ဝတ္ထာနီတိ ဧဝံ သာဝသေသပါဌနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 141-148. Vassikaṃ có nghĩa là hoa lài. Tương truyền, sau khi nghe bài kinh này, vua Bhātiyamahārājā vì muốn tìm hiểu nên đã cho người trang hoàng một căn phòng bằng bốn loại hương liệu, mang đến các loài hoa thơm, đặt một nắm hoa lài vào giữa một cái tráp, rồi đặt các loại hoa khác từng nắm từng nắm xung quanh, sau đó đóng cửa và đi ra ngoài. Sau một lúc, vua mở cửa bước vào, hương hoa lài xông vào mũi trước tiên. Vua liền nằm dài trên sân thượng, hướng về đại tháp và đảnh lễ, nói rằng: “Đức Chánh Đẳng Giác đã khéo nói khi thuyết rằng ‘hoa lài là loại hoa bậc nhất trong số đó’”. Kuṭṭarājāno có nghĩa là các vị vua nhỏ. Cũng có bản đọc là “Khuddarājāno”. Tantāvutānaṃ có nghĩa là được dệt trên khung cửi, tức là được đưa lên khung cửi và dệt. Đây là cách dùng sở hữu cách trong ý nghĩa của chủ cách. Ý nghĩa ở đây là: bất cứ loại vải nào được dệt trên khung cửi. Hoặc nên hiểu ý nghĩa ở đây theo cách đọc còn sót lại như sau: trong số các loại vải được dệt trên khung cửi, bất cứ loại vải nào. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. အပ္ပမာဒဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော. Phẩm Không Dễ Duôi, thứ tám. ၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ 9. Phẩm Cần Làm Về Sức Mạnh ၁. ဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Sức Mạnh ၁၄၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေ ဗလကရဏီယာတိ ဦရုဗလဗာဟုဗလေန ကတ္တဗ္ဗာ ဓာဝနလင်္ဃနတာပနဝဟနာဒယော ကမ္မန္တာ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ဌတွာ. အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ သဟဝိပဿနံ အရိယမဂ္ဂံ. 149. Trong phẩm Cần Làm Về Sức Mạnh, (cụm từ) cần làm về sức mạnh có nghĩa là những công việc cần làm bằng sức mạnh của đùi và cánh tay, như chạy, nhảy, chịu đựng, mang vác, v.v. An trú trong giới có nghĩa là an trú trong Tứ Thanh Tịnh Giới. Bát chi Thánh đạo có nghĩa là Thánh đạo cùng với tuệ quán. ၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Hạt Giống ၁၅၀. ဗီဇဂါမဘူတဂါမာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇံ ဗီဇဂါမော နာမ, တဒေဝ ပဏ္ဏသမ္ပန္နံ နီလဘာဝတော ပဋ္ဌာယ ဘူတဂါမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 150. Trong cụm từ các loại hạt giống và các loại thảo mộc, cả năm loại hạt giống được gọi là các loại hạt giống; chính những thứ đó, khi đã có lá, kể từ lúc chúng có màu xanh, nên được hiểu là các loại thảo mộc. ၃. နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Loài Rồng ၁၅၁. ဗလံ ဂါဟေန္တီတိ ဗလံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတဗလာ ထိရသရီရာ ဟောန္တိ. ကုသောဗ္ဘေ ဩတရန္တီတိအာဒီသု အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – နာဂိနိယော ကိရ ဥတုသမယေ [Pg.172] ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ စိန္တေန္တိ – ‘‘သစေ မယံ ဣဓ ဝိဇာယိဿာမ, ဧဝံ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ သုပဏ္ဏဿ စ ပက္ခန္ဒိတွာ အာဂတဿ ဝေဂံ သဟိတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ တာ မဟာသမုဒ္ဒေ နိမုဇ္ဇိတွာ သမ္ဘဇ္ဇမုခဒွါရံ ပတွာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ပဝိသိတွာ ဟိမဝန္တံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ သုပဏ္ဏေဟိ အပက္ခန္ဒနီယာသု သုဝဏ္ဏရဇတမဏိဂုဟာသု ဝသမာနာ ဝိဇာယိတွာ နာဂပေါတကေ ဂေါပ္ဖကာဒိပမာဏေသု ဥဒကေသု ဩတာရေတွာ ဥဒကတရဏံ သိက္ခာပေန္တိ. 151. Chúng lấy sức có nghĩa là chúng thu nhận sức mạnh, có được sức mạnh, thân thể chúng trở nên vững chắc. Trong các câu như chúng xuống các dòng suối nhỏ, đây là câu chuyện tuần tự: Tương truyền, vào mùa sinh sản, các con rồng cái mang thai suy nghĩ: “Nếu chúng ta sinh con ở đây, con của chúng ta sẽ không thể chịu đựng được sức mạnh của sóng biển và sức mạnh của chim garuḍa bay đến tấn công”. Vì vậy, chúng lặn xuống đại dương, đến cửa sông nơi các con sông lớn hợp lại, đi vào năm con sông lớn và đến dãy Himavanta. Ở đó, chúng sống trong các hang động bằng vàng, bạc, và đá quý, nơi chim garuḍa không thể tấn công. Sau khi sinh con, chúng dạy những con rồng con bơi lội bằng cách đưa chúng xuống vùng nước sâu ngang mắt cá chân. အထ ယဒါ အနုက္ကမေန တေ နာဂါ ဂင်္ဂါဒီနံ နဒီနံ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ, ပရတီရတော ဩရိမတီရန္တိ တရဏပဋိတရဏံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ, တဒါ ‘‘ဣဒါနိ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ ဂရုဠဝေဂဉ္စ သဟိတုံ သက္ခိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန မဟာမေဃံ သမုဋ္ဌာပေတွာ သကလဟိမဝန္တံ ဧကောဒကံ ဝိယ ကုရုမာနာ ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာ နာဝါ မာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောသရိတဂန္ဓပုပ္ဖဒါမံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သုရဘိစန္ဒနဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ တာဟိ နာဝါဟိ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဩဂါဟိတွာ အနုက္ကမေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏန္တိ. တတ္ထ စ ဝသန္တာ ဒသဗျာမ-သတဗျာမ-သဟဿဗျာမ-သတသဟဿဗျာမ-ပမာဏတံ အာပဇ္ဇန္တာ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ နာမ. Khi những con rồng đó dần dần có thể bơi qua lại các con sông lớn như sông Hằng, từ bờ bên này sang bờ bên kia và từ bờ bên kia về lại bờ bên này, lúc đó, (các con rồng mẹ) biết rằng: “Bây giờ con của chúng ta có thể chịu đựng được sức mạnh của sóng biển và sức mạnh của chim garuḍa”. Với thần thông của mình, chúng tạo ra một trận mưa lớn, làm cho toàn bộ dãy Himavanta như một biển nước, rồi hóa ra những chiếc thuyền bằng vàng, bạc, v.v. Phía trên, chúng giăng một tấm màn vải được trang trí bằng những ngôi sao vàng và những vòng hoa thơm được kết lại, mang theo gỗ đàn hương thơm, hoa thơm, v.v. Bằng những chiếc thuyền đó, chúng xuôi theo năm con sông lớn và dần dần đến đại dương. Ở đó, chúng sống và đạt đến kích thước mười sải, trăm sải, ngàn sải, trăm ngàn sải, trở nên to lớn và vĩ đại. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, နာဂပေါတကာ ဝိယ ယောဂါဝစရာ, ကုသောဗ္ဘာဒယော ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ. ယထာ နာဂပေါတကာ ဟိမဝန္တေ ပတိဋ္ဌာယ ကုသောဗ္ဘာဒီဟိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ကာယမဟန္တတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ယောဂိနော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ အရိယမဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ပတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ အာဂတေသု ဆသု အဘိညာဓမ္မေသု ဂုဏသရီရမဟန္တတ္တံ ပါပုဏန္တီတိ. Cũng vậy, ở đây, Tứ Thanh Tịnh Giới nên được xem như dãy Himavanta, hành giả như những con rồng con, Thánh đạo như các dòng suối nhỏ, và Niết-bàn như đại dương. Giống như những con rồng con, sau khi an trú tại Himavanta, đã đến đại dương qua các dòng suối nhỏ và trở nên to lớn về thân thể, cũng vậy, các hành giả, nương tựa vào giới, an trú trong giới, đã đến Niết-bàn qua Thánh đạo, và đạt được sự vĩ đại của thân thể công đức trong sáu pháp thắng trí đến từ đạo A-la-hán. ၅. ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Cái Bình ၁၅၃. ကုမ္ဘောတိ ဥဒကဃဋော. နော ပစ္စာဝမတီတိ န ပတိအာဝမတိ, န အန္တော ပဝေသေတီတိ အတ္ထော. 153. Cái bình có nghĩa là bình nước. Không nôn ra lại có nghĩa là không nôn ngược trở lại, không đưa vào trong. ၇. အာကာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Hư Không ၁၅၅. ပုရတ္ထိမာတိ [Pg.173] ပုရတ္ထိမဒိသတော အာဂတဝါတာ. ပစ္ဆိမဒိသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. စတ္တာရောပိ သတိပဋ္ဌာနာတိ ယထေဝ ဟိ ဧတေသံ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါနံ ဝါတာနံ သန္နိပါတော အာကာသေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ. 155. (Gió) từ phương đông có nghĩa là những ngọn gió đến từ phương đông. Đối với phương tây, v.v., cũng theo cách tương tự. Bốn niệm xứ: Giống như sự hội tụ của những ngọn gió từ các phương khác nhau như phương đông xảy ra trong hư không, cũng vậy, ở đây, các pháp trợ Bồ-đề được nói đến theo cách “bốn niệm xứ”, v.v., được thành tựu nhờ sự tu tập Thánh đạo cùng với tuệ quán. Do đó, điều này đã được nói đến. ၈-၉. ပဌမမေဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 8-9. Chú giải kinh Mây Thứ Nhất, v.v. ၁၅၆-၁၅၇. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတန္တိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ ပါဒပ္ပဟာရေန ပထဝီတလေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥဒ္ဓံ ဂတံ ဝဋ္ဋိဝဋ္ဋိ ဟုတွာ အာကာသေ ပက္ခန္တံ. ရဇောဇလ္လန္တိ ပံသုရဇောဇလ္လံ. 156-157. Vào tháng cuối của mùa hè có nghĩa là vào tháng Āsāḷha. Bị cuốn đi có nghĩa là (bụi) bay lên từ mặt đất do dấu chân của các loài hai chân và bốn chân, bay lên cao, cuộn thành từng vòng và bay vào không trung. Bụi và rác có nghĩa là bụi bẩn và rác rưởi. ၁၀. နာဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Con Thuyền ၁၅၈. သာမုဒ္ဒိကာယ နာဝါယာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝါဏိဇကောပမေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. 158. Cụm từ bằng con thuyền đi biển, v.v., đã được giải thích chi tiết ở dưới trong ví dụ về người thương buôn. ၁၁-၁၂. အာဂန္တုကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 11-12. Chú giải kinh Khách, v.v. ၁၅၉-၁၆၀. အာဂန္တုကာဂါရန္တိ ပုညတ္ထိကေဟိ နဂရမဇ္ဈေ ကတံ အာဂန္တုကဃရံ, ယတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိပိ သက္ကာ ဟောတိ နိဝါသံ ဥပဂန္တုံ. အဘိညာ ပရိညေယျာတိ ယထေဝ ဟိ တေသံ ပုရတ္ထိမဒိသာဒီဟိ အာဂတာနံ ခတ္တိယာဒီနံ ဝါသော အာဂန္တုကာဂါရေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣမေသံ အဘိညာပရိညေယျာတိအာဒီနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာပရိဇာနနာဒီဟိ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ. နဒီသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. 159-160. Āgantukāgāranti (nhà khách) là nhà dành cho khách được những người mong cầu phước thiện xây dựng ở giữa thành phố, nơi mà ngay cả các vị đại thần của vua chúa cũng có thể đến ở. Abhiññā pariññeyyāti (cần được liễu tri với thắng trí): Quả vậy, cũng như việc trú ngụ trong nhà khách của các vị Sát-đế-lỵ v.v... đã đến từ phương đông v.v... được thành tựu, cũng vậy, (việc thành tựu) các pháp này bắt đầu bằng ‘cần được liễu tri với thắng trí’ được thành tựu do việc tu tiến thánh đạo cùng với tuệ quán với (các phận sự) bắt đầu bằng việc liễu tri với thắng trí. Do đó, điều này được nói. Nadīsuttaṃ (kinh Sông) chính theo phương pháp đã được nói ở dưới. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ နဝမော. Phẩm Balakaraṇīya là phẩm thứ chín. ၁၀. ဧသနာဝဂ္ဂေါ 10. Phẩm Esanā ၁. ဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Giải Thích Kinh Esanā ၁၆၁. ဧသနာဝဂ္ဂေ [Pg.174] ကာမေသနာတိ ကာမာနံ ဧသနာ ဂဝေသနာ မဂ္ဂနာ ပတ္ထနာ. ဘဝေသနာတိ ဘဝါနံ ဧသနာ. ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဧသနာ. 161. Trong phẩm Esanā, kāmesanā (sự tìm cầu dục) là sự tìm kiếm, sự truy lùng, sự mong cầu, sự ước muốn các dục. Bhavesanā (sự tìm cầu hữu) là sự tìm kiếm các cõi hữu. Brahmacariyesanā (sự tìm cầu phạm hạnh) là sự tìm kiếm phạm hạnh được gọi là tà kiến. ၂-၁၁. ဝိဓာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 2-11. Giải Thích Kinh Vidhā v.v... ၁၆၂-၁၇၁. ဝိဓာတိ မာနကောဋ္ဌာသာ မာနဌပနာ ဝါ. သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာတိ အဟမသ္မိ သေယျောတိ ဧဝံ မာနကောဋ္ဌာသော မာနဌပနာ ဝါ. နီဃာတိ ဒုက္ခာ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပုရိသံ နီဟနန္တီတိ နီဃာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 162-171. Vidhā (sự so sánh) là các phần của mạn hoặc là sự đặt để mạn. Seyyohamasmīti vidhā (sự so sánh ‘tôi hơn’) là phần của mạn hoặc sự đặt để mạn như vầy: “Tôi là hơn.” Nīghā (sự phiền não) là các khổ. Còn về ngữ nghĩa ở đây: (Các phiền não) sanh khởi lên cho người nào, chúng hành hạ người ấy, vì vậy (chúng được gọi là) nīghā. Phần còn lại ở đây là rõ ràng. ဧသနာဝဂ္ဂေါ ဒသမော. Phẩm Esanā là phẩm thứ mười. ၁၁. ဩဃဝဂ္ဂေါ 11. Phẩm Ogha ၁-၂. ဩဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Giải Thích Kinh Ogha v.v... ၁၇၂-၁၇၃. ဩဃဝဂ္ဂေ ကာမောဃောတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဘဝေါဃောတိ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဒိဋ္ဌောဃောတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. အဝိဇ္ဇောဃောတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ. ကာမယောဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. 172-173. Trong phẩm Ogha, kāmogha (bộc lậu về dục) là lòng tham ái trong năm dục trưởng dưỡng. Bhavogha (bộc lậu về hữu) là lòng tham ái trong các cõi hữu sắc và vô sắc. Diṭṭhogha (bộc lậu về kiến) là sáu mươi hai tà kiến. Avijjogha (bộc lậu về vô minh) là sự không biết trong bốn sự thật. Trong các ách trược về dục v.v... cũng chính theo phương pháp này. ၃-၄. ဥပါဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-4. Giải Thích Kinh Upādāna v.v... ၁၇၄-၁၇၅. ကာမုပါဒါနန္တိ ကာမဂ္ဂဟဏံ. ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္ထာတိ ဂန္ထနာ ဃဋနာ. ကာယဂန္ထောတိ နာမကာယဿ ဂန္ထော ဂန္ထနဃဋနကိလေသော. ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပ္ပန္နော ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ အဘိနိဝေသော. 174-175. Kāmupādāna (sự chấp thủ về dục) là sự nắm giữ dục. Trong diṭṭhupādāna (sự chấp thủ về kiến) v.v... cũng chính theo phương pháp này. Ganthā (sự trói buộc) là sự trói buộc, sự kết lại. Kāyagantha (thân trói buộc) là sự trói buộc của danh thân, là phiền não trói buộc, kết lại. Idaṃsaccābhinivesa (sự cố chấp ‘đây là sự thật’) là sự cố chấp đã sanh khởi do bởi biên kiến như vầy: “Chỉ điều này là thật.” ၅-၁၀. အနုသယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 5-10. Giải Thích Kinh Anusaya v.v... ၁၇၆-၁၈၁. ကာမရာဂါနုသယောတိ [Pg.175] ထာမဂတဋ္ဌေန ကာမရာဂေါဝ အနုသယော ကာမရာဂါနုသယော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိယာနိ. သံယောဇနာနီတိ ဗန္ဓနာနိ. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနီတိ ဥပရိကောဋ္ဌာသိယာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 176-181. Kāmarāgānusaya (dục ái tùy miên): Với ý nghĩa là vững chắc, chính tham ái về dục là tùy miên, (nên gọi là) kāmarāgānusaya. Trong các (tùy miên) còn lại cũng chính theo phương pháp này. Orambhāgiyāni (thuộc hạ phần) là thuộc phần dưới. Saṃyojanāni (các kiết sử) là các sự trói buộc. Uddhambhāgiyāni (thuộc thượng phần) là thuộc phần trên. Phần còn lại ở khắp nơi có ý nghĩa rõ ràng. ဩဃဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော. Phẩm Ogha là phẩm thứ mười một. မဂ္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Giải Thích Tương Ưng Đạo đã hoàn tất. ၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တံ 2. Tương Ưng Giác Chi ၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Pabbata ၁. ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Giải Thích Kinh Himavanta ၁၈၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဿ [Pg.176] ပဌမေ နာဂါတိ ဣမေပိ မဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဦမိအန္တရဝါသိနောဝ, န ဝိမာနဋ္ဌကနာဂါ. တေသံ ဟိမဝန္တံ နိဿာယ ကာယဝဍ္ဎနာဒိသဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ ဧတ္ထ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, ယာယ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟန ကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၈; ဒီ. နိ. ၃.၁၄၃). တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ. ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ. 182. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Giác Chi, nāgā (loài rồng): Những con rồng này cũng chỉ là những con rồng sống giữa các ngọn sóng trên mặt biển lớn, không phải là những con rồng ở trong cung điện. Tất cả việc tăng trưởng thân thể v.v... của chúng do nương tựa vào núi Himavanta nên được hiểu theo phương pháp đã nói ở dưới. Bojjhaṅge (giác chi): Ở đây, là các chi phần của sự giác ngộ (bodhi), hoặc là các chi phần của người giác ngộ (bodhi), vì vậy (gọi là) bojjhaṅga. Điều gì đã được nói? Quả vậy, sự hòa hợp của các pháp này, sự hòa hợp của các pháp được gọi là niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả, là đối nghịch với nhiều tai họa như là sự chìm đắm và trạo cử, sự đứng lại và cố gắng, sự hưởng thụ dục lạc và sự thực hành khổ hạnh, sự cố chấp vào đoạn kiến và thường kiến v.v..., (sự hòa hợp) sanh khởi trong sát-na của đạo thế gian và siêu thế, do sự hòa hợp của các pháp ấy mà vị thánh đệ tử giác ngộ, do đó (sự hòa hợp ấy) được gọi là sự giác ngộ (bodhi). Bujjhati (giác ngộ) có nghĩa là: thức dậy khỏi giấc ngủ là dòng tương tục của phiền não, hoặc thâm nhập bốn thánh đế, hoặc chứng ngộ chính Niết-bàn, điều này đã được nói. Như đã nói: “Sau khi tu tiến bảy giác chi, đã hoàn toàn giác ngộ sự chánh đẳng giác vô thượng.” Là các chi phần của sự giác ngộ ấy được gọi là sự hòa hợp của các pháp, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga, giống như các thiền chi, đạo chi v.v... Và vị thánh đệ tử nào, do giác ngộ bởi sự hòa hợp của các pháp này theo cách đã nói, do đó được gọi là người giác ngộ (bodhi), (chúng) cũng là các chi phần của người giác ngộ ấy, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga, giống như các chi phần của quân đội, các chi phần của cỗ xe v.v... Do đó, các vị sớ giải sư đã nói: “Hoặc là các chi phần của người đang giác ngộ, vì vậy (gọi là) bojjhaṅga.” အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. Lại nữa, ý nghĩa của bojjhaṅga cũng nên được hiểu theo phương pháp của Vô Ngại Giải Đạo bắt đầu bằng: “Bojjhaṅgā, do ý nghĩa nào mà là bojjhaṅga? Chúng dẫn đến sự giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga; chúng giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga; chúng giác ngộ theo, vì vậy là bojjhaṅga; chúng tỉnh thức, vì vậy là bojjhaṅga; chúng hoàn toàn giác ngộ, vì vậy là bojjhaṅga.” သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒီသု ပန ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. သတိယေဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ, အတ္တနော [Pg.177] စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ, အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ကောသလသံယုတ္တေ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. Còn trong các từ satisambojjhaṅga (niệm giác chi) v.v..., giác chi được tán thán và tốt đẹp, vì vậy là sambojjhaṅga (chánh giác chi). Chính niệm là sambojjhaṅga, vì vậy là satisambojjhaṅga; (tu tiến) satisambojjhaṅga ấy. Ý nghĩa ở khắp nơi nên được hiểu như vậy. Bhāveti (tu tiến) có nghĩa là: làm cho tăng trưởng, làm cho sanh khởi lên nhiều lần trong dòng tâm của mình, làm cho phát sanh. Các từ vivekanissita (nương tựa vào sự viễn ly) v.v... nên được hiểu chính theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Kosala ở đoạn: “Tu tiến chánh kiến nương tựa vào sự viễn ly.” အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတန္တိ, ဝိဝေကတ္တယမေဝ ဝုတ္တံ, ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ ပတွာ ပန ပဉ္စဝိဓဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ. တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသု ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ ဝိပဿနာပါဒက-ကသိဏဇ္ဈာန-အာနာပါနာသုဘ-ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ, န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ. ယထာ စ ဝိပဿနာက္ခဏေ ‘‘အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. Đây là điểm đặc biệt: Ở đó (trong Tương Ưng Kosala), chỉ có ba loại viễn ly được nói đến, đó là: nương tựa tadaṅgaviveka (viễn ly bằng chi phần), nương tựa samucchedaviveka (viễn ly bằng cách đoạn trừ), và nương tựa nissaraṇaviveka (viễn ly bằng cách xuất ly). Tuy nhiên, khi đề cập đến việc tu tập giác chi, một số vị lại giải thích rằng nó nương tựa vào năm loại viễn ly. Bởi vì các vị ấy không chỉ nêu lên các giác chi trong những khoảnh khắc của minh sát có năng lực, của đạo và của quả, mà còn nêu lên trong các thiền kasiṇa, thiền anāpāna, thiền asubha, và thiền brahmavihāra, vốn là nền tảng cho minh sát, và điều này không bị các vị Chú giải sư bác bỏ. Do đó, theo quan điểm của các vị ấy, trong khoảnh khắc sanh khởi của các thiền này, về phương diện phận sự, (giác chi) nương tựa vikkhambhanaviveka (viễn ly bằng cách trấn áp) được tu tập. Và cũng như trong khoảnh khắc minh sát, đã được nói rằng: ‘về phương diện ý hướng, (giác chi) nương tựa nissaraṇaviveka được tu tập,’ thì cũng hợp lý để nói rằng: ‘(giác chi) nương tựa paṭipassaddhiviveka (viễn ly bằng cách an tịnh) cũng được tu tập.’ Phần còn lại ở đây cũng theo phương pháp đã được nói ở dưới. ၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Thân. ၁၈၃. ဒုတိယေ အာဟာရဋ္ဌိတိကောတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရံ ပဋိစ္စာတိ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ. သုဘနိမိတ္တန္တိ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘဿ အာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ. အယောနိသောမနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ, အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါ, အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝါ, မနသိကာရော. တံ တသ္မိံ သုဘာရမ္မဏေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 183. Trong kinh thứ hai, āhāraṭṭhitiko có nghĩa là paccayaṭṭhitiko (tồn tại nhờ duyên). Āhāraṃ paṭicca có nghĩa là paccayaṃ paṭicca (do duyên vào nhân). Subhanimittaṃ (tịnh tướng): cái tịnh cũng là tịnh tướng, đối tượng của cái tịnh cũng là tịnh tướng. Ayonisomanasikāro (tác ý không như lý) là tác ý không đúng phương pháp, tác ý sai đường lối; đó là tác ý về cái vô thường là ‘thường’, về cái khổ là ‘lạc’, về cái vô ngã là ‘ngã’, hoặc về cái bất tịnh là ‘tịnh’. Đối với người thường xuyên khởi tâm trên đối tượng tịnh ấy, dục tham sanh khởi. Do đó, đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có tịnh tướng’ v.v... Nên hiểu cách áp dụng tương tự đối với tất cả các triền cái. ပဋိဃနိမိတ္တန္တိအာဒီသု ပန ပဋိဃောပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ. အရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ အရတိ? ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ အရတိတာ အနဘိရတိ အနဘိရမနာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ပရိတဿိတာ, အယံ ဝုစ္စတိ အရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၆). Hơn nữa, trong các câu như paṭighanimittaṃ (sân tướng), v.v..., chính sân cũng là sân tướng, và đối tượng của sân cũng là (sân tướng). Arati (bất lạc) là sự bất mãn. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là bất lạc? Sự không hoan hỷ, tình trạng không hoan hỷ, sự không ưa thích, tình trạng không ưa thích, sự bất mãn, sự lo lắng bồn chồn đối với các trú xứ xa vắng hoặc đối với các thiện pháp cao thượng nào đó, đây được gọi là bất lạc’ (Vibha. 856). တန္ဒီတိ အတိသီတာဒိပစ္စယာ ဥပ္ပန္နံ အာဂန္တုကကာယာလသိယံ. ယသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ‘‘အတိသီတံ အတိဥဏှံ အတိစ္ဆာတောသ္မိ အတိဓာတောသ္မိ အတိဒူရမဂ္ဂံ ဂတောသ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ တန္ဒိ[Pg.178], ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ, အယံ ဝုစ္စတိ တန္ဒီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၇). Tandī (sự mệt mỏi) là sự lười biếng của thân phát sinh từ bên ngoài, do các duyên như quá lạnh v.v... Khi nó phát sinh, người ấy nói: ‘Trời quá lạnh, quá nóng, tôi quá đói, tôi quá khát, tôi đã đi một quãng đường quá xa.’ Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là mệt mỏi? Sự mệt mỏi, tình trạng mệt mỏi, trạng thái tâm mệt mỏi, sự lười biếng, tình trạng lười biếng, bản chất lười biếng, đây được gọi là mệt mỏi’ (Vibha. 857). ဝိဇမ္ဘိတာတိ ကိလေသဝသေန ကာယဝိနမနာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ အာနမနာ ဝိနမနာ သန္နမနာ ပဏမနာ ဗျာဓိယကံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဇမ္ဘိတာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၈). Vijambhitā (sự vươn vai) là sự uốn mình do ảnh hưởng của phiền não. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là vươn vai? Sự duỗi người, sự vươn vai, sự cúi tới, sự ngửa ra, sự nghiêng mình, sự ưỡn người, sự mệt mỏi của thân, đây được gọi là vươn vai’ (Vibha. 858). ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဘတ္တပရိဠာဟော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမော ဘတ္တသမ္မဒေါ? ယာ ဘုတ္တာဝိဿ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော ဘတ္တပရိဠာဟော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘတ္တသမ္မဒေါ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၉). Bhattasammado (sự khó chịu do thức ăn) là sự nóng bức do thức ăn. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là sự khó chịu do thức ăn? Sự choáng váng do thức ăn, sự mệt mỏi do thức ăn, sự nóng bức do thức ăn, sự nặng nề của thân đối với người đã ăn, đây được gọi là sự khó chịu do thức ăn’ (Vibha. 859). စေတသော စ လီနတ္တန္တိ စိတ္တဿ လီယနာကာရော, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ စေတသော လီနတ္တံ? ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ လီနံ လီယနာ လီယိတတ္တံ ထိနံ ထိယနာ ထိယိတတ္တံ စိတ္တဿ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ စေတသော လီနတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၆၀). Cetaso ca līnattanti (và sự co rút của tâm) là trạng thái co rút của tâm. Điều này được nói đến trong câu trích dẫn: ‘Ở đây, thế nào là sự co rút của tâm? Sự không khỏe mạnh, sự không kham nhẫn của tâm, sự chìm xuống, sự co rút lại, sự co rút, tình trạng co rút, bản chất co rút, sự hôn trầm, tình trạng hôn trầm, bản chất hôn trầm của tâm, đây được gọi là sự co rút của tâm’ (Vibha. 860). စေတသော အဝူပသမောတိ ယထာ နာမ ဝီတစ္စိကောပိ အင်္ဂါရော နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ယထာ စ ပတ္တပစနဋ္ဌာနေ နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ဧဝံ စိတ္တဿ အဝူပသန္တာကာရော, အတ္ထတော ပနေတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ ဟောတိ. Cetaso avūpasamo (sự không an tịnh của tâm) là trạng thái không lắng dịu của tâm, cũng như hòn than đã tắt lửa nhưng vẫn chưa nguội hẳn, vẫn còn tạo ra sức nóng; hoặc cũng như nơi nấu nồi vẫn chưa nguội hẳn, vẫn còn tạo ra sức nóng. Về mặt ý nghĩa, đây chính là trạo cử và hối quá. ဝိစိကိစ္ဆဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ. အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယောဝ. ဧဝမေတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, ဗျာပါဒေါ အာရမ္မဏေန စ ဥပနိဿယေန စ, သေသာ သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာတိ. Vicikicchaṭṭhānīyā dhammā (các pháp là cơ sở của hoài nghi) là các pháp làm đối tượng của hoài nghi. Ayonisomanasikāro (tác ý không như lý) ở mọi nơi đều theo phương pháp đã nói. Như vậy, ở đây, hai pháp này là dục tham và hoài nghi được nói đến thông qua đối tượng; sân được nói đến thông qua đối tượng và y chỉ duyên; các pháp còn lại (hôn trầm-thụy miên và trạo cử-hối quá) được nói đến thông qua câu sanh duyên và y chỉ duyên. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ သတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယာ စ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ စ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ တတ္ထ ဥပါယမနသိကာရဿ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ. Satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā (các pháp là cơ sở của niệm giác chi) là các pháp làm đối tượng của niệm, tức là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề và chín pháp siêu thế. Ở đây, yonisomanasikārabahulīkāro (sự thực hành nhiều lần tác ý như lý) có nghĩa là thực hành lặp đi lặp lại sự tác ý đúng phương pháp đối với các pháp ấy. ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီသု ကုသလာတိ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ. အကုသလာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကာ. သာဝဇ္ဇာတိ အကုသလာ. အနဝဇ္ဇာတိ ကုသလာ. ဟီနပဏီတကဏှသုက္ကေသုပိ ဧသေဝ နယော. သပ္ပဋိဘာဂါတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ. ကဏှာ ဟိ ကဏှဝိပါကဒါနတော[Pg.179], သုက္ကာ စ သုက္ကဝိပါကဒါနတော သပ္ပဋိဘာဂါ နာမ, သဒိသဝိပါကကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော. ပဋိပက္ခဘူတဿ ဝါ ဘာဂဿ အတ္ထိတာယ သပ္ပဋိဘာဂါ. ကဏှာနဉှိ သုက္ကာ ပဋိပက္ခဘာဂါ, သုက္ကာနဉ္စ ကဏှာ ပဋိပက္ခဘာဂါတိ ဧဝမ္ပိ သပ္ပဋိဘာဂါ. သပ္ပဋိဗာဟိတဋ္ဌေန ဝါ သပ္ပဋိဘာဂါ. အကုသလဉှိ ကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ, ကုသလဉ္စ အကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာတိ ဧဝမ္ပိ ကဏှသုက္ကာ သပ္ပဋိဘာဂါ. Trong các câu như kusalākusalā dhammā (các pháp thiện và bất thiện), v.v..., kusalā (thiện) là các pháp sanh từ sự khéo léo, không có tội lỗi và có quả là an lạc. Akusalā (bất thiện) là các pháp sanh từ sự không khéo léo, có tội lỗi và có quả là đau khổ. Sāvajjā (có tội lỗi) là các pháp bất thiện. Anavajjā (không có tội lỗi) là các pháp thiện. Đối với các từ hīna (hạ liệt), paṇīta (cao thượng), kaṇha (đen), sukka (trắng) cũng theo phương pháp này. Sappaṭibhāgā (tương đồng) chính là các pháp đen và trắng. Bởi vì các pháp đen được gọi là tương đồng do chúng cho quả đen, và các pháp trắng (được gọi là tương đồng) do chúng cho quả trắng; ý nghĩa là chúng có phần quả tương tự. Hoặc, chúng được gọi là sappaṭibhāgā vì có sự tồn tại của một phần đối nghịch. Đối với các pháp đen, các pháp trắng là phần đối nghịch; và đối với các pháp trắng, các pháp đen là phần đối nghịch. Theo cách này, chúng cũng là sappaṭibhāgā. Hoặc, chúng là sappaṭibhāgā theo nghĩa là có sự ngăn cản. Bởi vì pháp bất thiện, sau khi ngăn cản pháp thiện, sẽ cho quả của nó; và pháp thiện, sau khi ngăn cản pháp bất thiện, (sẽ cho quả của nó). Theo cách này, các pháp đen và trắng cũng là sappaṭibhāgā. အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ. နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရံ. ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရန္တိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဝီရိယမေဝ ကထိတံ. Ārambhadhātu (tinh tấn giới) là sự tinh tấn khởi đầu. Nikkamadhātu (xuất ly giới) là sự tinh tấn mạnh mẽ hơn, do đã thoát khỏi sự lười biếng. Parakkamadhātu (dũng mãnh giới) là sự tinh tấn còn mạnh mẽ hơn nữa, do có khả năng tiến đến các trạng thái ngày càng cao hơn. Như vậy, chính sự tinh tấn đã được nói đến qua ba từ này. ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ. ကာယပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. သမထနိမိတ္တန္တိ သမထောပိ သမထနိမိတ္တံ, အာရမ္မဏမ္ပိ. အဗျဂ္ဂနိမိတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. Pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyāti (pháp làm nền tảng cho hỷ giác chi) là các pháp làm đối tượng của hỷ. Kāyapassaddhi (thân khinh an) là sự lắng dịu phiền não của ba uẩn. Cittapassaddhi (tâm khinh an) là sự lắng dịu phiền não của thức uẩn. Samathanimittaṃ (tướng của chỉ) là: chính sự định tĩnh (samatha) cũng là tướng của chỉ, và đối tượng (ārammaṇa) cũng vậy. Abyagganimittaṃ (tướng không phân tán) là đồng nghĩa của chính từ ấy. ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ, အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတ္ထ သတိဓမ္မဝိစယဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, သေသာ အာရမ္မဏေနပိ ဥပနိဿယေနပိ. Upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyāti (pháp làm nền tảng cho xả giác chi) là các pháp làm đối tượng của xả; tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, nên được hiểu là các pháp làm nền tảng cho xả có trạng thái trung lập. Như vậy, ở đây niệm, trạch pháp, và xả giác chi được nói đến thông qua đối tượng; các giác chi còn lại được nói đến thông qua cả đối tượng và duyên y chỉ. ၃. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Giới ၁၈၄. တတိယေ သီလသမ္ပန္နာတိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝဿ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ ကထိတံ, တေန သမ္ပန္နာတိ အတ္ထော. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန ဖလဝိမုတ္တိယေဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဧဝမေတ္ထ သီလာဒယော တယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိ လောကုတ္တရာဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ. 184. Trong kinh thứ ba, ở câu sīlasampannā, giới hiệp thế và siêu thế của vị lậu tận đã được nói đến; ý nghĩa là “thành tựu với giới đó.” Trong trường hợp định và tuệ cũng theo phương pháp này. Còn giải thoát (vimutti) chính là quả giải thoát. Giải thoát tri kiến (vimuttiñāṇadassana) là trí phản khán. Như vậy, ở đây ba pháp bắt đầu bằng giới là cả hiệp thế và siêu thế, giải thoát chỉ là siêu thế, giải thoát tri kiến chỉ là hiệp thế. ဒဿနမ္ပာဟန္တိ ဒဿနမ္ပိ အဟံ. တံ ပနေတံ ဒဿနံ – စက္ခုဒဿနံ, ဉာဏဒဿနန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အရိယာနံ ဒဿနံ ဩလောကနံ စက္ခုဒဿနံ နာမ. အရိယေဟိ ပန ဒိဋ္ဌဿ လက္ခဏဿ ဒဿနံ, ပဋိဝိဒ္ဓဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ မဂ္ဂဖလေဟိ ဝါ ဉာဏဒဿနံ နာမ. ဣမသ္မိံ ပနေတ္ထ စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ. အရိယာနဉှိ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ ဩလောကနမ္ပိ [Pg.180] ဗဟုကာရမေဝ. သဝနန္တိ ‘‘အသုကော နာမ ခီဏာသဝေါ အသုကသ္မိံ နာမ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ လေဏေ ဝါ ဝသတီ’’တိ ကထေန္တာနံ သောတေန သဝနံ, ဧတမ္ပိ ဗဟုကာရမေဝ. ဥပသင်္ကမနန္တိ ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝါ သောဿာမိ, သက္ကာရံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပေန စိတ္တေန အရိယာနံ ဥပသင်္ကမနံ. ပယိရုပါသနန္တိ ပဉှာပယိရုပါသနံ. အရိယာနံ ဂုဏေ သုတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဉှပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော. Dassanampāhaṃ có nghĩa là: Ta nói rằng sự thấy cũng vậy. Sự thấy này có hai loại: thấy bằng mắt (cakkhudassana) và thấy bằng trí (ñāṇadassana). Ở đây, thấy bằng mắt (cakkhudassana) là sự thấy, sự nhìn ngắm các bậc Thánh bằng đôi mắt trong sáng. Còn thấy bằng trí (ñāṇadassana) là sự thấy đặc tính của những gì đã được các bậc Thánh thấy, là sự thể nhập vào những gì đã được chứng ngộ, hoặc bằng thiền, hoặc bằng tuệ quán, hoặc bằng đạo và quả. Tuy nhiên, trong trường hợp này, ý muốn nói là thấy bằng mắt. Vì rằng, việc nhìn thấy các bậc Thánh bằng đôi mắt trong sáng cũng có nhiều lợi ích. Savanaṃ có nghĩa là nghe bằng tai lời của những người đang nói rằng: “Vị lậu tận tên là... đang trú ở xứ..., ở địa phương..., ở làng..., ở thị trấn..., ở tu viện..., ở hang động...” Việc này cũng có nhiều lợi ích. Upasaṅkamanaṃ có nghĩa là sự đến gần các bậc Thánh với tâm như sau: “Ta sẽ cúng dường, hoặc ta sẽ hỏi đạo, hoặc ta sẽ nghe pháp, hoặc ta sẽ tỏ lòng tôn kính.” Payirupāsanaṃ có nghĩa là hầu cận để hỏi đạo. Tức là, sau khi nghe về các đức hạnh của các bậc Thánh, đến gần các vị ấy, thỉnh mời, cúng dường rồi hỏi đạo theo cách: “Bạch ngài, thế nào là thiện?” v.v... အနုဿတိန္တိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ ‘‘ဣဒါနိ အရိယာ လေဏဂုဟမဏ္ဍပါဒီသု ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခေဟိ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ အနုဿရဏံ. ယော ဝါ တေသံ သန္တိကေ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ ဟောတိ, တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အနုဿရဏံ. အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အရိယေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ. အရိယာနဉှိ သန္တိကေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အရိယေသု ပသာဒေန အညတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ အရိယာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အညေသု ပန ပသာဒေန အညေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတိ. Anussatiṃ có nghĩa là sự tùy niệm của người đang ngồi ở nơi vắng vẻ ban đêm hay ban ngày rằng: “Bây giờ các bậc Thánh đang trải qua thời gian với sự an lạc của thiền, tuệ quán, đạo và quả trong các hang động, lều chõng...” Hoặc là, sau khi suy xét lời giáo huấn đã nhận được từ nơi các vị ấy, người ấy tùy niệm như sau: “Ở điểm này, giới đã được nói đến; ở điểm này là định; ở điểm này là tuệ; ở điểm này là đạo; ở điểm này là quả.” Anupabbajjaṃ có nghĩa là, sau khi phát sinh tín tâm nơi các bậc Thánh, người ấy từ bỏ gia đình và xuất gia nơi các vị ấy. Thật vậy, sự xuất gia của người, sau khi phát sinh tín tâm nơi các bậc Thánh, xuất gia nơi chính các vị ấy, và sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy của chính các vị ấy, được gọi là xuất gia theo. Sự xuất gia của người, do tín tâm nơi các bậc Thánh, xuất gia ở nơi khác, nhưng sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy nơi các bậc Thánh, cũng được gọi là xuất gia theo. Tuy nhiên, sự xuất gia của người, do tín tâm nơi những người khác, xuất gia nơi chính những người khác ấy, và sống mong mỏi theo lời giáo huấn và chỉ dạy của chính những người khác ấy, thì không được gọi là xuất gia theo. ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတေသု ပန မဟာကဿပတ္ထေရဿ တာဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ, တထာ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စ စန္ဒဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ သူရိယဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ အဿဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ, တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ တိဿတ္ထေရော နာမ အဟောသိ, တဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါ အဟေသုံ. မဟိန္ဒတ္ထေရဿ အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ လင်္ကာဒီပေ သတ္ထရိ ပသာဒေန ပဗ္ဗဇန္တာ မဟိန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဗ္ဗဇန္တိ နာမ. Trong số những người xuất gia như vậy, trước hết, có khoảng một trăm ngàn người đã xuất gia theo Trưởng lão Mahākassapa. Tương tự, (có một trăm ngàn người đã xuất gia theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Candagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Sūriyagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Assagutta; (tương tự theo) vị đệ tử của ngài là Trưởng lão Yonakadhammarakkhita. Vị đệ tử của ngài này là Trưởng lão Tissa, em trai của vua Asoka. Có hai mươi lăm triệu người đã xuất gia theo ngài. Không thể đếm xuể số người đã xuất gia theo Trưởng lão Mahinda. Cho đến ngày nay, những người xuất gia ở đảo Laṅkā do tín tâm nơi Bậc Đạo Sư được gọi là những người xuất gia theo sự xuất gia của Trưởng lão Mahinda. တံ [Pg.181] ဓမ္မန္တိ တံ တေသံ ဩဝါဒါနုသာသနီဓမ္မံ. အနုဿရတီတိ သရတိ. အနုဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကာဟတံ ကရောတိ. အာရဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ပဝိစိနတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဉာဏစာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပဝိစိနတီတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ လက္ခဏံ ဝိစိနတိ. ပဝိစရတီတိ တတ္ထ ဉာဏံ စရာပေတိ. ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတီတိ ဝီမံသနံ ဩလောကနံ ဂဝေသနံ အာပဇ္ဇတိ. Taṃ dhammaṃ có nghĩa là pháp giáo huấn và chỉ dạy của các vị ấy. Anussarati có nghĩa là niệm lại. Anuvitakketi có nghĩa là suy xét. Āraddho hoti có nghĩa là trở nên viên mãn. Tất cả các từ bắt đầu bằng pavicinati được nói theo nghĩa là sự vận hành của trí ở đó. Hoặc là, pavicinati có nghĩa là thẩm sát đặc tính của các pháp ấy. Pavicarati có nghĩa là làm cho trí vận hành ở đó. Parivīmaṃsamāpajjati có nghĩa là đi đến sự thẩm sát, quán sát, tìm tòi. သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာတိ ဥဘယမ္ပေတံ အတ္ထတော ဧကံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတီတိ အရဟတ္တံ အာရာဓေန္တော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အာရာဓေတိ, တဉ္စ ခေါ ပဋိကစ္စ, အသမ္ပတ္တေယေဝ မရဏကာလေတိ အတ္ထော. အထ မရဏကာလေတိ အထ မရဏဿ အာသန္နကာလေ. Satta phalā (bảy quả) và sattānisaṃsā (bảy lợi ích), cả hai từ này có cùng một ý nghĩa. Diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti có nghĩa là: người đang nỗ lực chứng đắc A-la-hán quả sẽ chứng đắc trong chính thân này; và điều đó xảy ra trước, tức là trước khi cái chết đến. Atha maraṇakāle có nghĩa là: nếu không, thì vào lúc gần kề cái chết. အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယော အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, သော တိဝိဓော ဟောတိ. ကပ္ပသဟဿာယုကေသု တာဝ အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကော နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေ ပါပုဏာတိ, ပဌမဿ ပန ကပ္ပသတဿ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ. အယမေကော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. အပရော ဧဝံ အသက္ကောန္တော ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယော. အပရော ဧဝမ္ပိ အသက္ကောန္တော စတုန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. Vị Antarāparinibbāyī (Trung gian Bát-niết-bàn) là vị diệt độ mà không vượt quá nửa tuổi thọ, vị ấy có ba loại. Trước tiên, sau khi sanh vào cõi Vô Phiền (Aviha) có tuổi thọ một ngàn đại kiếp, có vị chứng đắc A-la-hán ngay trong ngày sanh. Nếu không chứng đắc trong ngày sanh, thì vị ấy chứng đắc vào cuối một trăm đại kiếp đầu tiên. Đây là một vị Antarāparinibbāyī. Vị khác, không thể làm như vậy, chứng đắc vào cuối hai trăm đại kiếp, đây là vị thứ hai. Vị khác, cũng không thể làm như vậy, chứng đắc vào cuối bốn trăm đại kiếp, đây là vị Antarāparinibbāyī thứ ba. ပဉ္စမံ ပန ကပ္ပသတံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ ဟောတိ. အတပ္ပာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပ္ပန္နော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ ပတ္တော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ပတ္တော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. အဝိဟာဒီသုပိ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပတ္တော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. Lại nữa, vị chứng đắc A-la-hán sau khi vượt qua năm trăm đại kiếp được gọi là Upahaccaparinibbāyī (Tổn hại Bát-niết-bàn). Ở các cõi Vô Nhiệt (Atappa) v.v... cũng theo phương pháp này. Lại nữa, vị sanh ở bất cứ nơi đâu, nếu chứng đắc A-la-hán với sự nỗ lực, với sự cố gắng thì được gọi là Sasaṅkhāraparinibbāyī (Hữu hành Bát-niết-bàn); nếu chứng đắc không cần nỗ lực, không cần cố gắng thì được gọi là Asaṅkhāraparinibbāyī (Vô hành Bát-niết-bàn). Vị sanh ở các cõi Vô Phiền (Aviha) v.v..., sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, rồi sanh lên các cõi cao hơn và đến được cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha) thì được gọi là Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī (Thượng lưu Sắc Cứu Cánh). ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အဋ္ဌစတ္တာရီသ အနာဂါမိနော ကထေတဗ္ဗာ. အဝိဟေသု ဟိ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ ဟောန္တိ. တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ, တထာ အတပ္ပာဒီသု. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ, တသ္မာ တတ္ထ စတ္တာရော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, စတ္တာရော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ အဋ္ဌာတိ ဧဝံ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တိ. တေသံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ သဗ္ဗဇေဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ [Pg.182] သဗ္ဗကနိဋ္ဌော စ. ကထံ? သော ဟိ သောဠသကပ္ပသဟဿာယုကတ္တာ အာယုနာ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌော, သဗ္ဗပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ သဗ္ဗေသံ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာလက္ခဏာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. Lại nữa, ở đây nên nói về bốn mươi tám vị Bất Lai. Thật vậy, ở cõi Vô Phiền (Aviha) có ba vị Antarāparinibbāyī, một vị Upahaccaparinibbāyī, một vị Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī, như vậy là có năm vị. Năm vị ấy là Vô hành Bát-niết-bàn, và năm vị là Hữu hành Bát-niết-bàn, như vậy là có mười vị. Tương tự ở các cõi Vô Nhiệt (Atappa) v.v... Lại nữa, ở cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha) không có vị Thượng lưu (Uddhaṃsoto), do đó, ở đó có bốn vị Hữu hành Bát-niết-bàn và bốn vị Vô hành Bát-niết-bàn, như vậy là có tám vị. Như vậy là có bốn mươi tám vị. Trong số đó, vị Uddhaṃsoto Akaniṭṭhagāmī vừa là vị lớn nhất, vừa là vị nhỏ nhất. Như thế nào? Vị ấy, do có tuổi thọ mười sáu ngàn đại kiếp, nên là vị lớn nhất trong tất cả về tuổi thọ; và vì chứng đắc A-la-hán sau cùng tất cả, nên là vị nhỏ nhất. Trong kinh này, các giác chi là tuệ minh sát trong giai đoạn đầu của đạo A-la-hán, không trước không sau, sanh trong một sát-na tâm, có các đặc tính khác nhau, đã được thuyết giảng. ၄. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Vattha. ၁၈၅. စတုတ္ထေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧဝံ စေ မယှံ ဟောတိ. အပ္ပမာဏောတိ မေ ဟောတီတိ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မေ ဟောတိ. သုသမာရဒ္ဓေါတိ သုပရိပုဏ္ဏော. တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ – ဥပ္ပာဒံ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ အနုပ္ပာဒံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ, ပဝတ္တံ, အပ္ပဝတ္တံ, နိမိတ္တံ, အနိမိတ္တံ သင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ, ဝိသင်္ခါရံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတီတိ. ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ တိဋ္ဌတီတိ ထေရော ဇာနာတိ, ဝုတ္တာကာရဝိပရီတေဟေဝ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ စဝန္တံ စဝတီတိ ပဇာနာတိ. သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော. 185. Trong kinh thứ tư, câu "satisambojjhaṅgo iti ce me hoti" có nghĩa là: "nếu niệm giác chi sanh khởi nơi ta như thế này". Câu "appamāṇoti me hoti" có nghĩa là: "nó là vô lượng, sanh khởi nơi ta như thế này". "Susamāraddha" nghĩa là hoàn hảo, viên mãn. Ở đây, về câu "tiṭṭhati" (an trú), niệm giác chi an trú do tám phương diện: do không hướng đến sự sanh khởi (của các pháp hữu vi) và hướng đến sự không sanh khởi (tức Niết-bàn), niệm giác chi an trú; (tương tự) do không hướng đến sự tiếp diễn và hướng đến sự không tiếp diễn; do không hướng đến tướng và hướng đến vô tướng; do không hướng đến các pháp hữu vi và hướng đến pháp vô vi, niệm giác chi an trú. Vị trưởng lão biết rằng nó an trú do tám phương diện này, và ngài biết rõ nó đang biến mất, rằng nó biến mất, do tám phương diện ngược lại với những gì đã nói. Đối với các giác chi còn lại cũng theo phương pháp này. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ထေရဿ ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ယဒါ ဟိ ထေရော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သီသံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တဒါ ဣတရေ ဆ တဒနွယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဓမ္မဝိစယာဒီသု အညတရံ, တဒါပိ သေသာ တဒနွယာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိယံ အတ္တနော စိဏ္ဏဝသိတံ ဒဿေန္တော ထေရော ဣမံ သုတ္တံ ကထေသီတိ. Như vậy, trong kinh này, các giác chi thuộc quả định của vị trưởng lão đã được thuyết giảng. Thật vậy, khi vị trưởng lão lấy niệm giác chi làm đầu và nhập vào quả định, khi ấy sáu giác chi còn lại đi theo sau nó. Khi ngài lấy một trong các giác chi như trạch pháp v.v... (làm đầu), khi ấy các giác chi còn lại cũng đi theo sau nó. Như vậy, để chỉ rõ sự thuần thục của mình trong quả định, vị trưởng lão đã thuyết kinh này. ၅. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Bhikkhu. ၁၈၆. ပဉ္စမေ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ကိံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ? မဂ္ဂေန အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စတံ, မဂ္ဂေန ဝါ ကိလေသနိဒ္ဒါတော ပဗုဇ္ဈနတ္ထာယ, ဖလေန ပဗုဇ္ဈနဘာဝတ္ထာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနေဝေတ္ထ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ ကိလေသပဟာနပစ္စဝေက္ခဏာတိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ. 186. Trong kinh thứ năm, câu "bodhāya saṃvattanti" có nghĩa là "chúng dẫn đến sự giác ngộ". Giác ngộ điều gì? (Giác ngộ) Niết-bàn vô vi bằng đạo, (giác ngộ) sự đã hoàn thành phận sự bằng trí tuệ quán xét; hoặc là, để thức tỉnh khỏi giấc ngủ phiền não bằng đạo, và cũng được nói là để đạt đến trạng thái giác ngộ bằng quả. Do đó, ở đây, tất cả (các phận sự) như sự chứng ngộ Niết-bàn, sự đoạn trừ phiền não, và sự quán xét đều đã được chỉ rõ. ၆-၇. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 6-7. Chú giải kinh Kuṇḍaliya v.v... ၁၈၇-၁၈၈. ဆဋ္ဌေ [Pg.183] အာရာမနိဿယီတိ အာရာမံ နိဿာယ ဝသနဘာဝေန အာရာမနိဿယီ. ပရိသာဝစရောတိ ပရိသာယ အဝစရော. ပရိသံ နာမ ဗာလာပိ, ပဏ္ဍိတာပိ ဩသရန္တိ, ယော ပန ပရပ္ပဝါဒံ မဒ္ဒိတွာ အတ္တနော ဝါဒံ ဒီပေတုံ သက္ကောတိ, အယံ ပရိသာဝစရော နာမ. အာရာမေန အာရာမန္တိ အာရာမေနေဝ အာရာမံ အနုစင်္ကမာမိ, န ဗာဟိရေနာတိ အတ္ထော. ဥယျာနေန ဥယျာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အညေန ဝါ အာရာမေန ပဝိသိတွာ အညံ အာရာမံ, အညေန ဥယျာနေန အညံ ဥယျာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသန္တိ ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆာ ဟောတိ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနံ, ဧဝံ ဂဟဏံ, ဧဝံ နိဗ္ဗေဌန’’န္တိ ဣမိနာ နယေန ဣတိဝါဒေါ ဟောတိ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဧတံ အာနိသံသံ. ဥပါရမ္ဘာနိသံသန္တိ ‘‘အယံ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော, အယံ ဝိဿဇ္ဇနေ’’တိ ဧဝံ ဝါဒဒေါသာနိသံသံ. 187-188. Trong kinh thứ sáu, "ārāmanissayī" (người nương tựa khu vườn) là người có thói quen sống nương tựa vào khu vườn. "Parisāvacaro" là người đi vào hội chúng. Hội chúng là nơi cả kẻ ngu lẫn người trí đều đến, nhưng người nào có thể đè bẹp luận thuyết của người khác và làm sáng tỏ luận thuyết của mình, người đó được gọi là Parisāvacaro. Câu "ārāmena ārāmaṃ" có nghĩa là: "tôi đi kinh hành từ khu vườn này đến khu vườn khác chỉ bằng (lối đi trong) khu vườn, không đi bên ngoài". Ở câu "uyyānena uyyānaṃ" cũng theo phương pháp này. Hoặc là, ý nghĩa ở đây là: "tôi đi vào bằng một khu vườn khác rồi kinh hành đến một khu vườn khác, (đi vào bằng) một công viên khác rồi kinh hành đến một công viên khác". "Itivādappamokkhānisaṃsaṃ" (lợi ích của việc thoát khỏi luận thuyết) là lợi ích này: "câu hỏi là như thế này, câu trả lời là như thế này, sự chấp nhận là như thế này, sự giải quyết là như thế này", theo cách này có sự tranh luận và sự thoát khỏi tranh luận. "Upārambhānisaṃsaṃ" (lợi ích của việc chỉ trích) là lợi ích của việc chỉ ra lỗi trong luận thuyết (của người khác) như sau: "đây là lỗi trong câu hỏi, đây là (lỗi) trong câu trả lời". ကထံ ဘာဝိတော စ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရောတိ သတ္ထာ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ပရိဗ္ဗာဇကေန ပုစ္ဆိတံ, ဣဒါနိ ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘န တာဝ အယံ ဒေသနာ ယထာနုသန္ဓိံ ဂတာ. ဣဒါနိ နံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေဿာမီ’’တိ သယမေဝ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ မနာပံ နာဘိဇ္ဈတီတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာဘိဇ္ဈာယတိ. နာဘိဟံသတီတိ န သာမိသာယ တုဋ္ဌိယာ အဘိဟံသတိ. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တန္တိ တဿ နာမကာယော စ စိတ္တဉ္စ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဌိတံ ဟောတိ. သုသဏ္ဌိတန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန သုဋ္ဌု သဏ္ဌိတံ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဝိမုတ္တံ. အမနာပန္တိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ. န မင်္ကု ဟောတီတိ တသ္မိံ န မင်္ကု ဟောတိ. အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ကိလေသဝသေန အဋ္ဌိတစိတ္တော. အဒီနမာနသောတိ ဒေါမနဿဝသေန အဒီနစိတ္တော. အဗျာပန္နစေတသောတိ ဒေါသဝသေန အပူတိစိတ္တော. “Này Kuṇḍaliya, thế nào là sự thu thúc các căn được tu tập?” Bậc Đạo Sư, sau khi biết rằng: “Vị du sĩ ngoại đạo đã hỏi đến chừng ấy, bây giờ không thể hỏi thêm được nữa,” và nghĩ rằng: “Bài pháp này vẫn chưa được trình bày theo đúng mạch văn. Bây giờ ta sẽ dẫn dắt nó theo đúng mạch văn,” nên Ngài đã tự mình nêu câu hỏi và bắt đầu bài pháp này. Trong đó, manāpaṃ nābhijjhati (không tham đắm đối tượng khả ái) có nghĩa là không tham muốn đối tượng vừa ý. Nābhihaṃsati (không hoan hỷ) có nghĩa là không hoan hỷ với sự vui thích trần tục. Tassa ṭhito ca kāyo hoti, ṭhitaṃ cittaṃ ajjhattaṃ (thân của vị ấy được an lập, và tâm được an lập bên trong) có nghĩa là danh thân và tâm của vị ấy được an lập trong đối tượng hành xứ (đề mục thiền). Susaṇṭhitaṃ (được khéo an lập) có nghĩa là được an lập tốt đẹp nhờ vào đề mục thiền. Suvimuttaṃ (được khéo giải thoát) có nghĩa là được giải thoát tốt đẹp nhờ sự giải thoát của đề mục thiền. Amanāpaṃ (đối tượng không khả ái) có nghĩa là đối tượng không vừa ý. Na maṅku hoti (không bị bối rối) có nghĩa là không bối rối trước đối tượng ấy. Appatiṭṭhitacitto (tâm không bị dao động) có nghĩa là tâm không kiên cố do phiền não. Adīnamānaso (tâm không hèn yếu) có nghĩa là tâm không chán nản do ưu phiền. Abyāpannacetaso (tâm không có sân) có nghĩa là tâm không bị ô nhiễm do sân hận. ဧဝံ ဘာဝိတော ခေါ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ဧဝံ ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ သုစရိတပူရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣမေသု တာဝ ဆသု ဒွါရေသု အဋ္ဌာရသ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ [Pg.184] ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ လောဘံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ မနောဒုစ္စရိတံ ဟောတိ. လောဘသဟဂတေန စိတ္တေန ‘‘အဟော ဝတိဒံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တဒေဝ ဟတ္ထေန ပရာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. “Này Kuṇḍaliya, sự thu thúc các căn được tu tập như vậy, được làm cho sung mãn như vậy, sẽ làm viên mãn ba thiện hạnh.” Ở đây, sự viên mãn của thiện hạnh nên được hiểu như sau: Trước hết, trong sáu căn môn này, có mười tám ác hạnh phát sinh. Như thế nào? Trước hết, ở nhãn môn, khi một đối tượng vừa ý xuất hiện trong tầm nhận thức, đối với người không cử động các chi phần của thân và lời nói mà làm phát sinh lòng tham trong đối tượng ấy, thì có ý ác hạnh. Đối với người nói với tâm câu hữu với tham rằng: “Ồ, cái này thật đáng mong, đáng yêu, đáng thích!” thì có khẩu ác hạnh. Đối với người chạm vào chính đối tượng ấy bằng tay, thì có thân ác hạnh. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này. အယံ ပန ဝိသေသော – သောတဒွါရသ္မိဉှိ သဒ္ဒါရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ သင်္ခပဏဝါဒိတူရိယဘဏ္ဍံ အနာမာသံ အာမသန္တဿ, ဃာနဒွါရေ ဂန္ဓာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဂန္ဓမာလာဒိံ, ဇိဝှာဒွါရေ ရသာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ မစ္ဆမံသာဒိံ, ကာယဒွါရေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဝတ္ထတူလကပါဝါရာဒိံ, မနောဒွါရေ ပညတ္တိဝသေန ဓမ္မာရမ္မဏဘူတံ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒိံ အာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆသု ဒွါရေသု ကာယဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ တီဏေဝ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ. Đây là điểm đặc biệt: Ở nhĩ môn, đối với người chạm vào vật không nên chạm, tức là các loại nhạc khí như tù và, trống... là vật nền cho thanh trần; ở tỷ môn, đối với người chạm vào hương liệu, vòng hoa... là vật nền cho hương trần; ở thiệt môn, đối với người chạm vào cá, thịt... là vật nền cho vị trần; ở thân môn, đối với người chạm vào vải, bông gòn, áo choàng... là vật nền cho xúc trần; ở ý môn, đối với người chạm vào bơ, dầu, mật ong, đường phèn... là pháp trần do phương diện chế định, thì nên hiểu đó là thân ác hạnh. Nói tóm lại, ở đây trong sáu môn, sự vi phạm qua thân là thân ác hạnh, sự vi phạm qua lời nói là khẩu ác hạnh, sự vi phạm qua ý là ý ác hạnh. Như vậy chỉ có ba ác hạnh. အယံ ပန ဘိက္ခု အတ္တနော ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေ ဌိတော ဣမာနိ ဒုစ္စရိတာနိ သုစရိတံ ကတွာ ဝိပရိဏာမေတိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစာလေတွာ ရူပါရမ္မဏံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌာပယတော မနောသုစရိတံ ဟောတိ, ဝိပဿနာသဟဂတေန စိတ္တေန ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မန္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီသုစရိတံ, ‘‘အနာမာသဘဏ္ဍံ ဧတ’’န္တိ အနာမသန္တဿ ကာယသုစရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဣမာနိ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌာရသ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထာပိ ဆသု ဒွါရေသု ကာယသံဝရော ကာယသုစရိတံ, ဝစီသံဝရော ဝစီသုစရိတံ, မနောသံဝရော မနောသုစရိတန္တိ တီဏေဝ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ဣန္ဒြိယသံဝရော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ သီလာနုရက္ခိတံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိတံ. Vị Tỳ khưu này, an trú trong sự quán xét bằng tuệ giác của mình, đã biến đổi những ác hạnh này thành thiện hạnh. Như thế nào? Trước hết, ở nhãn môn, khi một đối tượng vừa ý xuất hiện, đối với người không cử động các chi phần của thân và lời nói mà thiết lập tuệ quán về sắc trần, thì có ý thiện hạnh. Đối với người nói với tâm câu hữu với tuệ quán rằng: “Có bản chất hủy diệt, có bản chất biến hoại,” thì có khẩu thiện hạnh. Đối với người không chạm vào vật với ý nghĩ “Đây là vật không nên chạm,” thì có thân thiện hạnh. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này. Như vậy, một cách chi tiết, có mười tám thiện hạnh này. Nói tóm lại, ở đây trong sáu môn, sự thu thúc thân là thân thiện hạnh, sự thu thúc lời nói là khẩu thiện hạnh, sự thu thúc ý là ý thiện hạnh. Như vậy chỉ có ba thiện hạnh. Nên hiểu rằng, như vậy sự thu thúc các căn làm viên mãn ba thiện hạnh. Đến đây, giới thu thúc các căn, tức là sự hộ trì giới, đã được thuyết giảng. ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယာတိအာဒီသု တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ. တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ကာယသုစရိတာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္တာဝတာ ကာယသံဝရဝစီသံဝရေဟိ ပါတိမောက္ခသီလံ, မနောသံဝရေန တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. သကလေ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သုစရိတမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကုတ္တရမိဿကာ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ [Pg.185] မူလဘူတာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ သတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာ ပန လောကုတ္တရာဝ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ. Trong các câu bắt đầu bằng kāyaduccaritaṃ pahāya (từ bỏ thân ác hạnh), có ba loại thân ác hạnh, bốn loại khẩu ác hạnh, và ba loại ý ác hạnh. Nên hiểu các thiện hạnh về thân v.v... theo phương diện đối lập với chúng. Đến đây, giới Pātimokkha được thuyết giảng qua sự thu thúc thân và lời nói; ba loại giới (giới thu thúc các căn, giới thanh tịnh mạng, giới liên quan đến vật dụng) được thuyết giảng qua sự thu thúc ý. Như vậy, Tứ Thanh Tịnh Giới đã được thuyết giảng. Trong toàn bộ kinh này, các niệm xứ có thiện hạnh làm gốc rễ và có liên hệ với siêu thế. Các niệm xứ là nền tảng cho bảy giác chi thuộc về giai đoạn chuẩn bị. Và các giác chi có niệm xứ làm gốc rễ cũng thuộc về giai đoạn chuẩn bị. Tuy nhiên, nên hiểu rằng các giác chi là gốc rễ của minh và giải thoát được thuyết giảng là chỉ thuộc siêu thế. Bài kinh thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng. ၈. ဥပဝါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Upavāna. ၁၈၉. အဋ္ဌမေ ပစ္စတ္တန္တိ အတ္တနာဝ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ ယောနိသော မနသိကာရေန. အာရဗ္ဘမာနောဝါတိ ကုရုမာနောယေဝ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထံ ကရိတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 189. Trong bài kinh thứ tám, paccattaṃ có nghĩa là tự mình. Yonisomanasikārā có nghĩa là bằng sự tác ý như lý. Ārabbhamāno có nghĩa là đang thực hành. Suvimuttaṃ có nghĩa là được giải thoát tốt đẹp nhờ sự giải thoát của đề mục thiền. Aṭṭhiṃkatvā có nghĩa là đã xem là mục đích, đã trở thành người có mục đích. ၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Uppanna thứ nhất. ၁၉၀. နဝမေ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါတိ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝံ ဝိနာ န အညသ္မိံ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. 190. Trong bài kinh thứ chín, nāññatra tathāgatassa pātubhāvā (không ngoài sự xuất hiện của Như Lai) có nghĩa là chúng không khởi sanh vào thời điểm nào khác ngoài sự xuất hiện của Như Lai. ၁၀. ဒုတိယဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Uppanna thứ hai. ၁၉၁. ဒသမေ နာညတြ သုဂတဝိနယာတိ သုဂတောဝါဒံ ဝိနာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ. 191. Trong bài kinh thứ mười, nāññatra sugatavinayā (không ngoài giáo pháp và giới luật của bậc Thiện Thệ) có nghĩa là chúng không khởi sanh ngoài lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ. Phẩm Núi. ၂. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Bệnh. ၁-၃. ပါဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-3. Chú giải các kinh Pāṇa v.v... ၁၉၂-၁၉၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တီတိ ယေသံ စတ္တာရော ဣရိယာပထာ အတ္ထိ, တေသံယေဝ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. သီလံ နိဿာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ နိဿယံ ကတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂေ. ဒုတိယတတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ. 192-194. Trong bài kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, câu cattāro iriyāpathe kappenti (sống trong bốn oai nghi) được nói đến tùy thuộc vào những chúng sanh có bốn oai nghi. Sīlaṃ nissāya (nương vào giới) có nghĩa là lấy Tứ Thanh Tịnh Giới làm nơi nương tựa. Satta bojjhaṅge (bảy giác chi) có nghĩa là các đạo giác chi cùng với tuệ quán. Các bài kinh thứ hai và thứ ba có ý nghĩa rõ ràng. ၄-၁၀. ပဌမဂိလာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 4-10. Chú giải các kinh Gilāna thứ nhất v.v... ၁၉၅-၂၀၁. စတုတ္ထေ တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီတိ ထေရဿ ကိရ ဣမံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ သာဓုကံ [Pg.186] သုဏန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘မယှံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဣမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပါတုဘူတာ’’တိ. အထဿ ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ သတ္ထုသာသန’’န္တိ စိန္တယတော လောဟိတံ ပသီဒိ, ဥပါဒါရူပံ ဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ, ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သရီရတော ရောဂေါ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီ’’တိ. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပုပ္ဖိတဝိသရုက္ခဝါတသမ္ဖဿေန ဥပ္ပန္နော မန္ဒသီတဇရော အာဗာဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 195-201. Ở kinh thứ tư, (câu) ‘tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosi’ (căn bệnh ấy của trưởng lão Mahākassapa đã được đoạn trừ như vậy) có nghĩa là: Nghe nói, khi trưởng lão lắng nghe pháp tu tập thất giác chi này một cách khéo léo, ý nghĩ này đã khởi lên: “Đối với ta, vào ngày thứ bảy kể từ ngày xuất gia, khi đang thông suốt các chân lý, những giác chi này đã hiện khởi.” Sau đó, khi ngài suy tư rằng: “Ôi, giáo pháp của Bậc Đạo Sư thật là có khả năng đưa đến giải thoát,” máu huyết trở nên trong sạch, sắc y sinh trở nên thanh tịnh, bệnh tật từ thân đã lui đi và biến mất, giống như giọt nước rơi trên lá sen. Do đó, có lời dạy rằng: “Căn bệnh ấy của trưởng lão Mahākassapa đã được đoạn trừ như vậy.” Trong kinh thứ năm và thứ sáu cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, cần phải hiểu rằng căn bệnh sốt rét nhẹ của ba vị này phát sinh do sự xúc chạm của gió từ cây độc đang trổ hoa ở chân núi. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ. Phẩm Bệnh. ၃. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Udāyi ၁-၂. ဗောဓာယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú giải kinh Bodhāya, v.v... ၂၀၂-၂၀၃. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဘန္တေ, ကိတ္တကေန နု ခေါ ဗုဇ္ဈနကအင်္ဂါ နာမ ဝုစ္စန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဒုတိယေ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော. 202-203. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, câu ‘kittāvatā nu kho, bhante, bojjhaṅgāti vuccantīti’ (Bạch ngài, do bao nhiêu nhân duyên mà được gọi là giác chi?) là (vị ấy) hỏi: “Bạch ngài, do bao nhiêu nhân duyên mà được gọi là các chi phần của sự giác ngộ?” (Câu) ‘Bodhāya saṃvattantīti’ (đưa đến giác ngộ) có nghĩa là chúng đưa đến sự giác ngộ. Trong kinh này, các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng. Ở kinh thứ hai, sự phân định pháp được thuyết giảng. ၃-၅. ဌာနိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-5. Chú giải kinh Ṭhāniya, v.v... ၂၀၄-၂၀၆. တတိယေ ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာနန္တိ ကာမရာဂဿ ကာရဏဘူတာနံ အာရမ္မဏဓမ္မာနံ. ဗျာပါဒဋ္ဌာနိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သကလဉှိ ဣဒံ သုတ္တံ အာရမ္မဏေနေဝ ကထိတံ. ပဌမဝဂ္ဂဿ ဒုတိယသုတ္တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေါပေတ္ထ လဗ္ဘတေဝ. စတုတ္ထေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ပဉ္စမေ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေတိ အပရိဟာနိကရေ သဘာဝဓမ္မေ. 204-206. Ở kinh thứ ba, (cụm từ) ‘kāmarāgaṭṭhāniyānaṃ’ (của các pháp là trú xứ của ái dục) có nghĩa là của các pháp đối tượng là nguyên nhân của ái dục. Trong các (pháp) là trú xứ của sân, v.v... cũng theo phương pháp này. Toàn bộ kinh này được thuyết giảng chỉ bằng đối tượng. Sự phân định được nói trong kinh thứ hai của phẩm đầu tiên cũng có thể được tìm thấy ở đây. Ở kinh thứ tư, các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng. Ở kinh thứ năm, (cụm từ) ‘aparihāniye dhamme’ (trong các pháp không suy thoái) có nghĩa là các pháp tự tánh không gây ra sự suy thoái. ၆-၇. တဏှက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 6-7. Chú giải kinh Taṇhakkhaya, v.v... ၂၀၇-၂၀၈. ဆဋ္ဌေ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘ဣမိဿံ ပရိသတိ နိသိန္နော ဥဒါယိတ္ထေရော နာမ အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု အတ္ထိ, သော မံ ပုစ္ဆိဿတီတိ ဘဂဝတာ [Pg.187] ဩသာပိတဒေသနံ ဉတွာ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ. ဝိပုလန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ သုဘာဝိတတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုဘာဝိတော ဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝိပုလော စ မဟဂ္ဂတော စ အပ္ပမာဏော စ အဗျာပဇ္ဇော စ နာမ ဟောတိ. သော ဟိ ပတ္ထဋတ္တာ ဝိပုလော, မဟန္တဘာဝံ ဂတတ္တာ မဟဂ္ဂတော, ဝဍ္ဎိပမာဏတ္တာ အပ္ပမာဏော, နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝေန ဗျာပါဒရဟိတတ္တာ အဗျာပဇ္ဈော နာမ ဟောတိ. တဏှာယ ပဟာနာ ကမ္မံ ပဟီယတီတိ ယံ တဏှာမူလကံ ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ တဏှာပဟာနေန ပဟီယတိ. ကမ္မဿ ပဟာနာ ဒုက္ခန္တိ ယမ္ပိ ကမ္မမူလကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ကမ္မပဟာနေန ပဟီယတိ. တဏှက္ခယာဒယော တဏှာဒီနံယေဝ ခယာ, အတ္ထတော ပနေတေဟိ နိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ. 207-208. Ở kinh thứ sáu, (câu) ‘etadavoca’ (đã nói điều này) có nghĩa là: (Trưởng lão Udāyi) đã hỏi điều này (với ý định): “Khi biết rằng Đức Thế Tôn đã kết thúc bài pháp thoại với ý định rằng: ‘Trong hội chúng này có một vị tỳ khưu tên là trưởng lão Udāyi, người thiện xảo về sự liên kết (pháp), vị ấy sẽ hỏi ta,’ ta sẽ kết nối sự liên kết của bài pháp thoại.” Tất cả (các từ) như ‘vipulaṃ’ (rộng lớn), v.v... được nói đến với ý nghĩa là đã được tu tập tốt đẹp. Thật vậy, niệm giác chi đã được tu tập tốt đẹp thì được gọi là rộng lớn, cao cả, vô lượng, và không có sân hận. Nó được gọi là rộng lớn vì đã lan rộng; được gọi là cao cả vì đã đạt đến trạng thái vĩ đại; được gọi là vô lượng vì có sự tăng trưởng về mức độ; được gọi là không có sân hận vì không có sự phiền não do sự loại bỏ các triền cái. (Câu) ‘Taṇhāya pahānā kammaṃ pahīyati’ (Do đoạn trừ ái, nghiệp được đoạn trừ) có nghĩa là: Bất cứ nghiệp nào có ái làm gốc rễ có thể phát sinh, nghiệp đó được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ ái. (Câu) ‘Kammassa pahānā dukkhaṃ’ (Do đoạn trừ nghiệp, khổ được đoạn trừ) có nghĩa là: Bất cứ khổ luân hồi nào có nghiệp làm gốc rễ có thể phát sinh, khổ đó được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ nghiệp. Sự đoạn tận ái, v.v... chính là sự đoạn tận của ái, v.v...; nhưng về mặt ý nghĩa, cần phải hiểu rằng Niết-bàn được thuyết giảng qua những (từ) này. Kinh thứ bảy đã rõ ràng. ၈. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Nibbedhabhāgiya ၂၀၉. အဋ္ဌမေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယန္တိ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကောဋ္ဌာသိယံ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝိတေနာတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေန ဘာဝိတေန, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတေန, ဧဝမေတ္ထ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ. တေဟိ ဘာဝိတံ, တေ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတံ စိတ္တံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ. တမ္ပိ ပန မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. 209. Ở kinh thứ tám, (từ) ‘nibbedhabhāgiyaṃ’ (thuộc về phần thông suốt) có nghĩa là thuộc về phần của sự thông suốt. (Cụm từ) ‘satisambojjhaṅgaṃ bhāvitena’ (do niệm giác chi đã được tu tập) có nghĩa là do niệm giác chi đã được tu tập, hoặc do (tâm) đã an trú sau khi tu tập niệm giác chi. Như vậy, ở đây các đạo giác chi là hỗn hợp. Tâm được tu tập bởi chúng, hoặc tâm an trú sau khi tu tập chúng, chỉ là tâm siêu thế đã được tạo ra. Tuy nhiên, ngay cả tâm đó, khi được xem là nương tựa vào đạo, cũng thích hợp để được gọi là hỗn hợp. ၉. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Ekadhamma ၂၁၀. နဝမေ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာတိ သံယောဇနသင်္ခါတာ ဝိနိဗန္ဓာ. အဇ္ဈောသာနာတိ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏာ. 210. Ở kinh thứ chín, (cụm từ) ‘saṃyojanavinibandhā’ (các trói buộc của kiết sử) có nghĩa là các trói buộc được gọi là kiết sử. (Từ) ‘Ajjhosānā’ (sự chấp thủ) có nghĩa là sự nắm giữ sau khi đã hoàn tất (việc tiêu thụ). ၁၀. ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Udāyi ၂၁၁. ဒသမေ အဗဟုကတောတိ အကတဗဟုမာနော. ဥက္ကုဇ္ဇာဝကုဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဥက္ကုဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ဥဒယော, အဝကုဇ္ဇံ ဝယောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိဝတ္တေန္တော သမ္မသန္တောတိ ဒီပေတိ. ဓမ္မော စ မေ, ဘန္တေ, အဘိသမိတောတိ ဝိပဿနာဓမ္မော အဘိသမာဂတော. မဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂေါဝ. သစေ ဟိ ထေရော တသ္မိံ သမယေ သောတာပန္နော, ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ, သစေ [Pg.188] အနာဂါမီ, အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အတ္ထာယ အယံ ဝိပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ တထာ ဝိဟရန္တန္တိ တေန တေနာကာရေန ဝိဟရန္တံ. တထတ္တာယာတိ တထာဘာဝါယ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တထတ္တာယာတိ အဓိပ္ပေတံ တထာဘာဝံ ဒဿေတိ. ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထာယ ဥပနီယတီတိ ဟိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပာယော, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 211. Ở kinh thứ mười, (từ) ‘abahukato’ (không được thực hành nhiều) có nghĩa là không được tôn trọng nhiều. (Cụm từ) ‘ukkujjāvakujjaṃ’ (lật lên và úp xuống) ở đây, ‘ukkujjaṃ’ (lật lên) được gọi là sanh, ‘avakujjaṃ’ (úp xuống) là diệt; (từ này) chỉ ra rằng (vị ấy) quán xét, xoay chuyển theo cách sanh và diệt. (Câu) ‘Dhammo ca me, bhante, abhisamito’ (Bạch ngài, pháp đã được con thông suốt) có nghĩa là pháp minh sát đã được đạt đến. (Từ) ‘Maggo’ (đạo) chính là đạo minh sát. Thật vậy, nếu vào lúc đó trưởng lão là một vị Nhập lưu, thì minh sát này cần được hiểu là vì lợi ích của ba đạo ở trên; nếu là một vị Bất lai, thì minh sát này cần được hiểu là vì lợi ích của đạo A-la-hán. (Cụm từ) ‘Tathā tathā viharantaṃ’ (sống theo cách này cách kia) có nghĩa là sống theo phương cách này, phương cách kia. (Từ) ‘Tathattāya’ (để được như vậy) có nghĩa là để có trạng thái như vậy. Bằng (các câu) như ‘Khīṇā jāti’ (sanh đã tận), v.v..., (từ) ‘tathattāya’ chỉ ra trạng thái như vậy được ám chỉ. Ở đây, ý định là nó được dẫn đến vì mục đích của sự phản khán; để chỉ ra điều đó, ngài đã nói như vậy. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ. Phẩm Udāyi. ၄. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ 4. Phẩm Triền Cái ၃-၄. ဥပက္ကိလေသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-4. Chú giải kinh Upakkilesa, v.v... ၂၁၄-၂၁၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ တတိယေ န စ ပဘဿရန္တိ န စ ပဘာဝန္တံ. ပဘင်္ဂု စာတိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အယောတိ ကာဠလောဟံ. ဌပေတွာ ဣဓ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အဝသေသံ လောဟံ နာမ. သဇ္ဈူတိ ရဇတံ. စိတ္တဿာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ. လောကိယဿ တာဝ ဥပက္ကိလေသော ဟောတု, လောကုတ္တရဿ ကထံ ဟောတီတိ? ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေန. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တဒဂ္ဂေနေဝ တေ လောကိယဿာပိ လောကုတ္တရဿာပိ ဥပက္ကိလေသာ နာမ ဟောန္တိ. ပဘင်္ဂု စာတိ အာရမ္မဏေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝူပဂမနေန ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အနာဝရဏာ အနီဝရဏာတိ ကုသလဓမ္မေ န အာဝရန္တီတိ အနာဝရဏာ, န နီဝရန္တိ န ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ အနီဝရဏာ. စေတသော အနုပက္ကိလေသာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ အနုပက္ကိလေသာ. 214-215. Ở kinh thứ ba của phẩm thứ tư, (cụm từ) ‘na ca pabhassaraṃ’ (và không chiếu sáng) có nghĩa là và không có ánh sáng. (Từ) ‘Pabhaṅgu ca’ (và dễ vỡ) có nghĩa là có bản chất dễ bị phá vỡ. (Từ) ‘Ayo’ là sắt đen. Ngoại trừ bốn loại được nói ở đây, phần còn lại được gọi là đồng. (Từ) ‘Sajjhu’ là bạc. (Từ) ‘Cittassa’ (của tâm) là của tâm thuộc bốn cõi. (Câu hỏi:) Phiền não của tâm thế gian thì có thể có, nhưng làm sao có phiền não của tâm siêu thế? (Trả lời:) Do không cho phép (pháp thiện) phát sinh. Thật vậy, ở mức độ nào chúng không cho phép (pháp thiện) phát sinh, ở mức độ đó chúng được gọi là phiền não của cả tâm thế gian và tâm siêu thế. (Từ) ‘Pabhaṅgu ca’ (và dễ vỡ) có nghĩa là có bản chất bị phá vỡ do trở thành bột mịn trong đối tượng. (Cụm từ) ‘Anāvaraṇā anīvaraṇā’ (không phải là chướng ngại, không phải là triền cái) có nghĩa là: chúng không che lấp các pháp thiện, nên là ‘anāvaraṇā’ (không che lấp); chúng không ngăn che, không che đậy, nên là ‘anīvaraṇā’ (không ngăn che). (Cụm từ) ‘Cetaso anupakkilesā’ (không phải là phiền não của tâm) có nghĩa là không phải là phiền não của tâm thuộc bốn cõi. ၈. အာဝရဏနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Āvaraṇanīvaraṇa ၂၁၉. အဋ္ဌမေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ ပညာယ မန္ဒဘာဝကရာ. နီဝရဏာနဉှိ အဘိဏှုပ္ပာဒေ သတိ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပညာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ မန္ဒာ အဝိသဒါ. 219. Trong kinh thứ tám, (các pháp) làm cho trí tuệ bị suy yếu có nghĩa là: làm cho trí tuệ trở nên chậm lụt. Thật vậy, khi các triền cái thường xuyên sanh khởi, trí tuệ sanh khởi xen kẽ ở khoảng giữa trở nên yếu ớt, chậm lụt, và không trong sáng. ပဉ္စ နီဝရဏာ တသ္မိံ သမယေ န ဟောန္တိ. သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ အရိယသာဝကဿ ဟိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ သုဏန္တဿ [Pg.189] ပဉ္စ နီဝရဏာ ဒူရေ ဟောန္တိ. သော သစေ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမဿ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. နော စေ သက္ကောတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ. တတ္ထ အသက္ကောန္တောပိ ယာဝ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရာ တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿဝနဝသေန သကိံ ပီတိပါမောဇ္ဇပက္ခိယာ ပဋိလဒ္ဓဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ ကမ္မာရာမတာဒီနိ အာဂမ္မ နဿန္တိ, တထာရူပံ ပန ဥတုသပ္ပာယာဒိံ လဘိတွာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. ‘Năm triền cái không hiện hữu vào lúc ấy. Bảy giác chi vào lúc ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập.’ Thật vậy, đối với vị Thánh đệ tử đang lắng nghe pháp thích hợp, năm triền cái ở xa. Nếu vị ấy có thể làm phát sanh pháp đặc biệt ngay tại nơi đó, như vậy bảy giác chi của vị ấy đi đến sự viên mãn trong tu tập. Nếu không thể, sau khi đứng dậy từ nơi đó, đi đến nơi thanh vắng ban đêm, nơi thanh vắng ban ngày, không từ bỏ hỷ ấy, sau khi chế ngự năm triền cái, vị ấy sẽ làm phát sanh pháp đặc biệt. Dù không thể (làm phát sanh) ở đó, trong vòng bảy ngày, không từ bỏ hỷ ấy, sau khi chế ngự các triền cái, vị ấy sẽ làm phát sanh pháp đặc biệt. Điều này được nói ra nhắm đến ý nghĩa ấy. Thật vậy, các giác chi đã đạt được một lần nhờ vào việc nghe pháp, có hỷ và hân hoan làm phe nhóm, sẽ bị hoại diệt do duyên vào sự ưa thích công việc, v.v. Tuy nhiên, sau khi có được thời tiết thích hợp, v.v., như vậy, dù chúng sanh khởi trở lại, cũng được gọi là ‘vào lúc ấy, chúng đi đến sự viên mãn trong tu tập’. ၉. ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Cây ၂၂၀. နဝမေ အဇ္ဈာရုဟာတိ အဘိရုဟနကာ. ကစ္ဆကောတိ အဋ္ဌိကစ္ဆကော. ကပိတ္ထနောတိ မက္ကဋထနသဒိသဖလော ဝိဇာတပိလက္ခော. 220. Trong kinh thứ chín, `ajjhāruhā` có nghĩa là những loài cây leo trùm lên. `Kacchako` là cây `aṭṭhikacchaka`. `Kapitthano` là cây `pilakkha` khác loài, có quả giống như vú khỉ. ၁၀. နီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Triền Cái ၂၂၁. ဒသမေ အန္ဓကရဏာတိ အန္ဓဘာဝကရဏာ. အစက္ခုကရဏာတိ ပညာစက္ခုဿ အကရဏာ. ပညာနိရောဓိကာတိ ပညာယ နိရောဓနာ. ဝိဃာတပက္ခိယာတိ ဒုက္ခပက္ခိကာ. အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ အသံဝတ္တနိကာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သကလေပိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာတိ. 221. Trong kinh thứ mười, `andhakaraṇā` có nghĩa là làm cho mù lòa. `Acakkhukaraṇā` có nghĩa là không làm ra con mắt trí tuệ. `Paññānirodhikā` có nghĩa là làm cho trí tuệ bị diệt tận. `Vighātapakkhiyā` có nghĩa là thuộc về phe khổ não. `Anibbānasaṃvattanikā` có nghĩa là không đưa đến Níp-bàn. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. Trong toàn bộ phẩm này, chỉ có các giác chi hỗn hợp được thuyết giảng. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ. Phẩm Triền Cái. ၅. စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Chuyển Luân Vương ၁. ဝိဓာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Phân Loại ၂၂၂. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တိဿော ဝိဓာတိ တယော မာနကောဋ္ဌာသာ, မာနောယေဝ ဝါ. တထာ တထာ ဝိဒဟနတော ဟိ မာနောဝ ဝိဓာတိ ဝုစ္စတိ. 222. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, `tisso vidhā` có nghĩa là ba phần của mạn, hoặc chính là mạn. Thật vậy, chính mạn được gọi là `vidhā` vì nó sắp đặt theo cách này hay cách khác. ၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Chuyển Luân Vương ၂၂၃. ဒုတိယေ [Pg.190] ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိယာ ရာဇတိ, စတူဟိ ဝါ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ, တဿ ရညော. ‘‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ပုညာနုဘာဝေန အဗ္ဘုဂ္ဂတာယ ဝါစာယ စောဒေန္တော စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, တဿ စက္ကဝတ္တိဿ. ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝေန. သတ္တန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ရတနာနန္တိ ပရိစ္ဆိန္နအတ္ထဒဿနံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ. အပိစ – 223. Trong kinh thứ hai, ở đây, trong câu ‘này các Tỳ khưu, của vua Chuyển luân’: Vị ấy tỏa sáng bằng sự thành tựu tài sản của mình, hoặc làm cho thế gian vui thích bằng bốn nhiếp sự, vì thế gọi là `rājā` (vua); `rañño` là của vị vua ấy. Vị ấy thúc đẩy bằng lời nói được phát ra nhờ oai lực của phước báu rằng: ‘Thưa ngài, bánh xe báu hãy lăn đi,’ và làm cho bánh xe lăn chuyển, vì thế gọi là `cakkavattī` (Chuyển luân vương); `cakkavattissa` là của vị Chuyển luân vương ấy. `Pātubhāvā` là do sự xuất hiện. `Sattannaṃ` là sự phân định về số lượng. `Ratanānaṃ` là sự trình bày ý nghĩa đã được phân định. Ở đây, ngữ nguyên là: vì có ý nghĩa làm phát sanh sự vui thích nên gọi là `ratana` (báu vật). Hơn nữa – ‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ; အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘Được trân trọng và vô giá, không gì sánh bằng, khó thấy được; là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt, vì thế được gọi là báu vật.’ စက္ကရတနဿ စ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ အညံ ဒေဝဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ, သဗ္ဗေဝ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ တဿေဝ ပူဇဉ္စ အဘိဝါဒနာဒီနိ စ ကရောန္တီတိ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ. စက္ကရတနဿ စ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ အဂ္ဃော နတ္ထိ, ဣတိ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. စက္ကရတနဉ္စ အညေဟိ လောကေ ဝိဇ္ဇမာနရတနေဟိ အသဒိသန္တိ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ. ယသ္မာ ပန ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မိံယေဝ စက္ကဝတ္တိနော, ဗုဒ္ဓါ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေန ရတနံ. တဒေတံ ဇာတိရူပကုလဣဿရိယာဒီဟိ အနောမဿ ဥဠာရသတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညဿာတိ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. ယထာ စ စက္ကရတနံ, ဧဝံ သေသာနိပီတိ. တေန ဝုတ္တံ – Kể từ lúc bánh xe báu xuất hiện, không có nơi thờ phượng chư thiên nào khác; tất cả mọi người đều cúng dường và đảnh lễ, v.v., chỉ riêng bánh xe báu ấy bằng hương hoa, v.v., vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa được trân trọng. Và đối với bánh xe báu, không có giá trị nào (có thể định được) rằng ‘nó đáng giá bao nhiêu tiền,’ vì thế nó cũng là báu vật theo ý nghĩa vô giá. Và bánh xe báu không giống với các báu vật khác hiện có trên thế gian, vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa không gì sánh bằng. Hơn nữa, vì rằng trong kiếp nào chư Phật sanh ra, trong kiếp đó các vua Chuyển luân (cũng sanh ra), và chư Phật chỉ thỉnh thoảng mới sanh ra, vì thế nó là báu vật theo ý nghĩa khó thấy được. Báu vật này chỉ sanh khởi cho một chúng sanh cao thượng, không hạ liệt về dòng dõi, sắc đẹp, gia tộc, quyền lực, v.v., chứ không phải cho người khác, vì thế nó cũng là báu vật theo ý nghĩa là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt. Như bánh xe báu, các báu vật còn lại cũng vậy. Do đó, đã được nói rằng – ‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ; အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. ‘Được trân trọng và vô giá, không gì sánh bằng, khó thấy được; là vật dụng của chúng sanh không hạ liệt, vì thế được gọi là báu vật.’ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တတြာယံ ယောဇနာ – စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါတိ အယုတ္တံ. ဥပ္ပန္နဉှိ စက္ကံ ဝတ္တေတွာ သော စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတီတိ နာယုတ္တံ. ကသ္မာ? စက္ကဝတ္တနနိယမာပေက္ခတာယ. ယော ဟိ နိယမေန စက္ကံ ဝတ္တေဿတိ, သော ပဋိသန္ဓိတော ပဘုတိ ‘‘စက္ကဝတ္တိ ပါတုဘူတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. လဒ္ဓနာမဿ စ ပုရိသဿ မူလုပ္ပတ္တိဝစနတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယော ဟိ ဧသ စက္ကဝတ္တီတိ [Pg.191] လဒ္ဓနာမော သတ္တဝိသေသော, တဿ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတော ပါတုဘာဝေါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဟိ ပါတုဘာဝါ ရတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ. ပါတုဘူတေဟိ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပက္ကေ ပုညသမ္ဘာရေ သော သံယုဇ္ဇတိ, တဒါ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗဟုလဝစနတော စာပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယဒါ ဟိ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ဧကမေဝ ပဌမံ, ပစ္ဆာ ဣတရာနိ ဆ ပါတုဘဝန္တီတိ ဗဟုလဝစနတော စာပိ ဧတံ ယုတ္တံ. ပါတုဘာဝဿ စ အတ္ထဘေဒတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. န ကေဝလဉှိ ပါတုဘူတမေဝ ပါတုဘာဝေါ, ပါတုဘာဝယတီတိ ပါတုဘာဝေါ. အယံ ပါတုဘာဝဿ အတ္ထဘေဒေါ. ယသ္မာ ယော သော ပုညသမ္ဘာရော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပါတုဘာဝယတိ, တသ္မာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ. န ကေဝလဉှိ စက္ကဝတ္တိယေဝ, ဣမာနိ ပန သတ္တ ရတနာနိပိ ပါတုဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ယထေဝ ဟိ သော ပုညသမ္ဘာရော ရညော ဇနကဟေတု, ဧဝံ ရတနာနမ္ပိ ပရိယာယေန ဥပနိဿယဟေတူတိ ယုတ္တမေဝေတံ ‘‘ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ. Pātubhāvo hotīti có nghĩa là nibbatti hoti (sự sanh khởi xảy ra). Ở đây, cách giải thích là như vầy: (Nói rằng) ‘do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương mà có sự xuất hiện của bảy báu vật’ là không hợp lý. Bởi vì sau khi làm cho bánh xe báu đã sanh khởi được lăn bánh, vị ấy mới được gọi là Chuyển Luân vương, (cho nên nói như vậy) là không hợp lý. (Thật ra) không phải là không hợp lý. Tại sao? Vì có sự trông đợi vào việc chắc chắn sẽ lăn bánh xe. Vị nào chắc chắn sẽ làm cho bánh xe lăn bánh, vị ấy từ lúc tái sanh trở đi, đã đạt đến trạng thái có thể được gọi là: ‘vị Chuyển Luân vương đã xuất hiện’. Và cũng vì đây là lời nói về sự sanh khởi ban đầu của một người đã có được danh hiệu, nên điều này là hợp lý. Bởi vì chúng sanh đặc biệt nào đã có được danh hiệu là ‘Chuyển Luân vương’, sự xuất hiện của vị ấy được gọi là sự tái sanh, đây là ý nghĩa ở đây. Do sự xuất hiện của vị ấy mà các báu vật xuất hiện. Hơn nữa, khi sự tích lũy phước báu đã chín muồi, vị ấy liên kết với các báu vật đã xuất hiện ấy, khi ấy tâm niệm ‘chúng đã xuất hiện’ sanh khởi nơi thế gian đối với các báu vật ấy. Và cũng vì cách nói số nhiều nên điều này là hợp lý. Bởi vì khi tưởng ‘chúng đã xuất hiện’ sanh khởi nơi thế gian đối với các báu vật ấy, khi ấy chỉ có một (báu vật) xuất hiện trước tiên, sau đó sáu báu vật còn lại mới xuất hiện. Do đó, vì cách nói số nhiều nên điều này là hợp lý. Và cũng vì sự khác biệt về ý nghĩa của từ ‘pātubhāva’ (sự xuất hiện) nên điều này là hợp lý. Bởi vì không chỉ đơn thuần sự việc đã xuất hiện là ‘pātubhāva’, mà ‘làm cho xuất hiện’ cũng là ‘pātubhāva’. Đây là sự khác biệt về ý nghĩa của từ ‘pātubhāva’. Bởi vì sự tích lũy phước báu nào làm cho vua Chuyển Luân vương xuất hiện qua sự tái sanh, do đó (mới nói) ‘do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương’. Bởi vì không chỉ có Chuyển Luân vương (xuất hiện), mà cả bảy báu vật này cũng xuất hiện, đây là ý nghĩa ở đây. Bởi vì cũng như sự tích lũy phước báu ấy là nhân sanh thành cho đức vua, cũng vậy, nó là nhân y chỉ một cách gián tiếp cho các báu vật. Do đó, câu nói này là hợp lý: ‘Này các Tỳ khưu, do sự xuất hiện của vua Chuyển Luân vương mà có sự xuất hiện của bảy báu vật’. ဣဒါနိ တေသံ ရတနာနံ သရူပဝသေန ဒဿနတ္ထံ ကတမေသံ သတ္တန္နံ စက္ကရတနဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ကရတနဿာတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပါဓိပ္ပာယော – ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ သိရိဝိဘဝံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ သမတ္ထဿ စက္ကရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ, တထာ ပုရေဘတ္တမေဝ သာဂရပရိယန္တံ ပထဝိံ အနုပရိယာယနသမတ္ထဿ ဝေဟာသင်္ဂမဿ ဟတ္ထိရတနဿ, တာဒိသဿေဝ အဿရတနဿ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ယောဇနပ္ပမာဏံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကဒဿနသမတ္ထဿ မဏိရတနဿ, ဆဗ္ဗိဓံ ဒေါသံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ မနာပစာရိနော ဣတ္ထိရတနဿ, ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အန္တောပထဝိဂတာနံ နိဓီနံ ဒဿနသမတ္ထဿ ဂဟပတိရတနဿ, အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သကလရဇ္ဇာနုသာသနသမတ္ထဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တသင်္ခါတဿ ပရိဏာယကရတနဿ စ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန တေသံ စက္ကရတနာဒီနံ ပါတုဘာဝဝိဓာနံ မဟာသုဒဿနာဒီသု သုတ္တေသု အာဂတမေဝ. အတ္ထောပိဿ တေသံ ဝဏ္ဏနာယ သံဝဏ္ဏိတောယေဝ. Bây giờ, để chỉ rõ các báu vật ấy theo tự thân của chúng, Ngài đã nói: ‘Bảy báu vật nào? Của bánh xe báu...’ và các câu tiếp theo. Trong đó, ở câu ‘của bánh xe báu...’ và các câu tiếp theo, đây là ý nghĩa tóm tắt: Có sự xuất hiện của bánh xe báu, có khả năng chiếm lấy và ban phát sự vinh quang và quyền lực của bốn đại châu cùng với hai ngàn hòn đảo bao quanh; tương tự, (có sự xuất hiện) của voi báu, đi được trên không và có khả năng đi vòng quanh trái đất đến tận bờ đại dương ngay cả trước bữa ăn sáng; của ngựa báu, cũng có đặc tính tương tự; của ngọc báu, có khả năng xua tan bóng tối trong phạm vi một do tuần và hiển thị ánh sáng ngay cả trong bóng tối dày đặc (bốn phần); của nữ báu, người có phẩm hạnh đoan trang, đã tránh được sáu loại lỗi lầm; của gia chủ báu, có khả năng nhìn thấy các kho tàng ẩn giấu trong lòng đất trong một khu vực rộng một do tuần; và có sự xuất hiện của tướng quân báu, được gọi là trưởng tử, người sau khi được sanh ra từ bụng của hoàng hậu, có khả năng cố vấn cho toàn bộ vương quốc. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn về chi tiết, phương thức xuất hiện của bánh xe báu và các báu vật khác đã được trình bày trong các kinh như kinh Đại Thiện Kiến và các kinh khác. Và ý nghĩa của nó cũng đã được giải thích trong các bản chú giải của các kinh ấy. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနဿာတိအာဒီသု [Pg.192] သရိက္ခကတာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထေဝ ဟိ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနံ သဗ္ဗရတနာနံ ပုရေစရံ, ဧဝံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ပုရေစရန္တိ, ပုရေစရဏဋ္ဌေန စက္ကဝတ္တိရညော စက္ကရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ရတနေသု မဟာကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တံ ဟတ္ထိရတနံ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ မဟန္တံ ဓမ္မကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဟတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော အဿရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝံ, ဣဒမ္ပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝန္တိ ဣမာယ သီဃလဟုဇဝတာယ အဿရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ဒဿေတိ, ဣဒမ္ပိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ တာယ ဧကန္တကုသလတ္တာ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ဉာဏာလောကံ ဒဿေတီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနအာလောကဒဿနဘာဝေန မဏိရတနသဒိသံ ဟောတိ. Trong câu ‘của niệm giác chi báu...’ và các câu tiếp theo, sự tương đồng nên được hiểu như sau: Cũng như bánh xe báu của vua Chuyển Luân vương đi trước tất cả các báu vật, cũng vậy, niệm giác chi báu đi trước tất cả các pháp thuộc bốn cõi; với ý nghĩa đi trước, nó tương tự như bánh xe báu của vua Chuyển Luân vương. Và trong số các báu vật của vua Chuyển Luân vương, có voi báu, sở hữu thân hình to lớn, rất cao, rộng rãi và vĩ đại; trạch pháp giác chi báu này cũng vậy, sở hữu thân pháp to lớn, rất cao thượng, rộng rãi và vĩ đại, do đó nó tương tự như voi báu. Ngựa báu của vua Chuyển Luân vương thì nhanh, nhẹ và tốc độ; tấn giác chi báu này cũng nhanh, nhẹ và tốc độ; do tính chất nhanh, nhẹ, tốc độ này mà nó tương tự như ngựa báu. Ngọc báu của vua Chuyển Luân vương xua tan bóng tối, hiển thị ánh sáng; hỷ giác chi báu này cũng vậy, do bản chất hoàn toàn thiện của nó, xua tan bóng tối của phiền não; thông qua câu sanh duyên và các duyên khác, nó hiển thị ánh sáng của trí tuệ, do đó, với bản chất xua tan bóng tối và hiển thị ánh sáng này, nó tương tự như ngọc báu. စက္ကဝတ္တိနော ဣတ္ထိရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတိ. ဣဒမ္ပိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတီတိ ဣတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော ဂဟပတိရတနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဓနဒါနေန ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတိ, ဣဒမ္ပိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ယထိစ္ဆိတာဒိဝသေန အပ္ပနံ သမ္ပာဒေတိ, ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတီတိ ဂဟပတိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိဏာယကရတနံ သဗ္ဗတ္ထကိစ္စသမ္ပာဒနေန အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတိ. ဣဒမ္ပိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ စိတ္တုပ္ပာဒံ လီနုဒ္ဓစ္စတော မောစေတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ ဌပယမာနံ အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတီတိ ပရိဏာယကရတနသဒိသံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုဘူမကော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Nữ báu của vua Chuyển Luân vương làm lắng dịu sự khổ não của thân và tâm, làm nguôi đi sự nóng bức. Khinh an giác chi báu này cũng làm lắng dịu sự khổ não của thân và tâm, làm nguôi đi sự nóng bức, do đó nó tương tự như nữ báu. Gia chủ báu của vua Chuyển Luân vương, vào mỗi lúc mong muốn, bằng cách dâng tặng của cải, đã cắt đứt sự phân tâm và làm cho tâm trở nên nhất điểm; định giác chi báu này cũng vậy, tùy theo ý muốn mà thành tựu an chỉ định, cắt đứt sự phân tâm, làm cho tâm trở nên nhất điểm, do đó nó tương tự như gia chủ báu. Và tướng quân báu của vua Chuyển Luân vương, bằng cách hoàn thành các nhiệm vụ ở mọi nơi, làm cho (nhà vua) không còn bận tâm. Xả giác chi báu này cũng vậy, bằng cách giải thoát tâm sanh khỏi sự hôn trầm và trạo cử và đặt nó vào trạng thái trung bình của sự nỗ lực, làm cho (hành giả) không còn bận tâm, do đó nó tương tự như tướng quân báu. Như vậy, cần phải hiểu rằng trong kinh này, chương phân loại các pháp bao trùm tất cả thuộc bốn cõi đã được thuyết giảng. ၄-၁၀. ဒုပ္ပညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 4-10. Chú giải kinh Duppañña và các kinh khác ၂၂၅-၂၃၁. စတုတ္ထေ ဧဠမူဂေါတိ မုခေန ဝါစံ နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တောပိ ဒေါသေဟိ မူဂေါ အသမ္ပန္နဝစနော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. Trong kinh thứ tư, eḷamūgo có nghĩa là: Mặc dù có thể thốt ra lời nói bằng miệng, nhưng do các khuyết điểm nên bị câm, lời nói không hoàn hảo. Phần còn lại ở khắp mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ. Phẩm Chuyển Luân Vương. ၆. သာကစ္ဆဝဂ္ဂေါ 6. Phẩm Đàm Luận ၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Thực phẩm ၂၃၂. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ [Pg.193] ပဌမေ အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယာတိအာဒီသု အယံ ပုရိမနယတော ဝိသေသော. န ကေဝလဉှိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဧတေ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာနံ ဝါ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အညေပိ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပရေပိ ဟိ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ သတိသမ္ပဇညံ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရာဒိသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. 232. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, ở những câu như “thực phẩm này là để cho niệm giác chi chưa sanh được sanh khởi”, đây là điểm khác biệt so với phương pháp trước. Thật vậy, không chỉ những loại đã được nói đến này là duyên cho sự sanh khởi của niệm giác chi v.v..., hay cho sự tu tập và viên mãn của các pháp đã sanh, mà còn có những pháp khác cũng nên được hiểu như vậy. Thật vậy, bốn pháp khác cũng đưa đến sự sanh khởi của niệm giác chi: chánh niệm tỉnh giác, tránh xa người thất niệm, thân cận người có chánh niệm đã được thiết lập, và tâm hướng về điều đó. Thật vậy, niệm giác chi sanh khởi nhờ có chánh niệm tỉnh giác trong bảy trường hợp như đi tới v.v...; nhờ tránh xa những người thất niệm, giống như con quạ chú mắt vào bát cơm; nhờ thân cận những người có chánh niệm đã được thiết lập, giống như trưởng lão Tissadatta, trưởng lão Abhaya v.v...; và nhờ tâm có khuynh hướng, xuôi theo, nghiêng về việc thiết lập chánh niệm trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Và đối với giác chi đã sanh khởi do bốn nguyên nhân như vậy, sự tu tập và viên mãn của nó được thành tựu nhờ đạo quả A-la-hán. သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပရိပုစ္ဆကတာ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ. Bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi: sự hay hỏi, làm cho vật nền trong sạch, quân bình các căn, tránh xa người thiểu trí, thân cận người có trí tuệ, quán xét phạm vi của trí tuệ sâu xa, và tâm hướng về điều đó. Trong đó, sự hay hỏi có nghĩa là thường xuyên hỏi han, liên quan đến ý nghĩa của uẩn, giới, xứ, căn, lực, giác chi, đạo chi, thiền chi, chỉ và quán. ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ. ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာနိ ဒီဃာနိ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥဿန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. တသ္မာ ကေသာဒိဆေဒနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန ဥစ္ဆာဒနနဟာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော [Pg.194] ဝိယ. ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ. Làm cho vật nền trong sạch có nghĩa là làm cho các vật nền bên trong và bên ngoài được trong sạch. Thật vậy, khi tóc, móng, lông của vị ấy dài ra, hoặc thân thể bị các chứng bệnh nổi lên và dính đầy mồ hôi, cáu bẩn, thì khi ấy vật nền bên trong không trong sạch, không thanh tịnh. Lại nữa, khi y phục bị cũ, dơ bẩn, hôi hám, hoặc chỗ ở bừa bộn, thì khi ấy vật nền bên ngoài không trong sạch, không thanh tịnh. Do đó, vật nền bên trong cần được làm cho trong sạch bằng cách cắt tóc v.v..., bằng cách làm cho thân thể nhẹ nhàng qua việc gây nôn, xổ ruột v.v..., và bằng cách xoa bóp, tắm rửa. Vật nền bên ngoài cần được làm cho trong sạch bằng cách may vá, giặt giũ, nhuộm, sắp xếp v.v... Thật vậy, khi vật nền bên trong và bên ngoài này không trong sạch, thì trí tuệ sanh khởi trong tâm và tâm sở cũng không trong sạch, không thanh tịnh, giống như ánh sáng của ngọn đèn dầu sanh khởi tùy thuộc vào đèn, bấc và dầu không sạch sẽ. Trái lại, khi vật nền bên trong và bên ngoài trong sạch, thì trí tuệ sanh khởi trong tâm và tâm sở cũng trong sạch, giống như ánh sáng của ngọn đèn dầu sanh khởi tùy thuộc vào đèn, bấc và dầu sạch sẽ. Do đó, có lời dạy rằng: “Làm cho vật nền trong sạch đưa đến sự sanh khởi của trạch pháp giác chi”. ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ. သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကရဏေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ. သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ နေဝ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ. တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ. တတ္ထာပိ သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Quân bình các căn có nghĩa là làm cho các căn như tín v.v... được đồng đều. Thật vậy, nếu tín căn của vị ấy mạnh, còn các căn khác yếu, thì khi ấy tấn căn không thể làm phận sự sách tấn, niệm căn không thể làm phận sự an trú, định căn không thể làm phận sự không tán loạn, và tuệ căn không thể làm phận sự thấy rõ. Do đó, cần phải làm giảm bớt tín căn ấy bằng cách quán xét tự tánh của các pháp, hoặc bằng cách không tác ý theo cách đã làm cho nó trở nên mạnh mẽ. Câu chuyện về trưởng lão Vakkali là một ví dụ ở đây. Lại nữa, nếu tấn căn mạnh, thì tín căn không thể làm phận sự quyết đoán, và các căn khác cũng không thể làm các phận sự khác nhau của chúng. Do đó, cần phải làm giảm bớt tấn căn ấy bằng cách tu tập khinh an v.v... Ở đây cũng vậy, câu chuyện về trưởng lão Soṇa cần được nêu ra. Tương tự như vậy, đối với các căn còn lại, cần phải hiểu rằng khi một căn trở nên mạnh, thì các căn khác không có khả năng thực hiện phận sự của chính chúng. ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ. ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ. ဗလဝပညော ပန မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ. စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥဘိန္နံ သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ. ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ. ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ. သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ သမံ ကာတဗ္ဗံ. ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ. Đặc biệt ở đây, các vị thầy tán thán sự quân bình giữa tín và tuệ, và giữa định và tấn. Thật vậy, người có tín mạnh mà tuệ yếu thì trở nên tin tưởng một cách mù quáng, đặt niềm tin vào đối tượng không xứng đáng. Trái lại, người có tuệ mạnh mà tín yếu thì có khuynh hướng xảo trá; giống như căn bệnh phát sanh từ thuốc, thật khó chữa trị. Suy nghĩ rằng “thiện pháp sanh khởi chỉ bằng sự sanh khởi của tâm”, người ấy vội vàng đi quá xa, không làm các việc bố thí v.v... nên sanh vào địa ngục. Nhờ sự quân bình của cả hai, người ấy chỉ đặt niềm tin vào đối tượng xứng đáng. Lại nữa, người có định mạnh mà tấn yếu thì bị sự lười biếng chi phối, vì định có khuynh hướng thiên về lười biếng. Người có tấn mạnh mà định yếu thì bị sự trạo cử chi phối, vì tấn có khuynh hướng thiên về trạo cử. Nhưng định khi được kết hợp với tấn thì không có cơ hội rơi vào lười biếng; tấn khi được kết hợp với định thì không có cơ hội rơi vào trạo cử. Do đó, cả hai cặp pháp này cần được làm cho quân bình. Thật vậy, nhờ sự quân bình của cả hai mà an chỉ định (appanā) sanh khởi. အပိ စ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ. သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ. ဥဘိန္နံ [Pg.195] ပန သမတာယပိ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ. သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော, ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ. တသ္မာ သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ, န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’တိ. Hơn nữa, đối với người hành thiền định, tín dù mạnh mẽ cũng thích hợp. Với lòng tin như vậy, khi quyết tâm, vị ấy sẽ đạt đến an chỉ định. Lại nữa, trong định và tuệ, đối với người hành thiền định, nhất tâm mạnh mẽ là thích hợp. Quả vậy, nhờ đó vị ấy đạt đến an chỉ định. Đối với người hành thiền quán, tuệ mạnh mẽ là thích hợp. Quả vậy, nhờ đó vị ấy đạt đến sự thấu triệt các tướng. Lại nữa, do sự quân bình của cả hai, an chỉ định cũng xảy ra. Hơn nữa, niệm mạnh mẽ ở mọi nơi là thích hợp. Quả vậy, niệm bảo vệ tâm khỏi rơi vào trạo cử do năng lực của tín, tấn, tuệ thuộc phe trạo cử, và khỏi rơi vào giải đãi do định thuộc phe giải đãi. Do đó, niệm ấy được mong muốn ở mọi nơi, như muối trong tất cả các món ăn, và như vị đại thần lo mọi việc trong tất cả các công việc của vua. Vì thế, đã được nói rằng: “Lại nữa, niệm được Đức Thế Tôn nói là cần thiết ở mọi nơi. Vì sao? Vì tâm có niệm làm nơi nương tựa, và niệm có sự bảo vệ làm hiện trạng, không có niệm thì không có sự sách tấn và chế ngự tâm.” ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ. ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. ‘Tránh xa người thiểu trí’ là tránh xa những người có trí tuệ kém cỏi, không thâm nhập vào các pháp như uẩn v.v. ‘Thân cận người có trí tuệ’ là thân cận người có tuệ sanh diệt, có khả năng nắm bắt năm mươi tướng đồng đều. ‘Quán xét hành xứ của trí tuệ thâm sâu’ là quán xét sự khác biệt bằng trí tuệ thâm sâu phát sinh trong các pháp thâm sâu như uẩn v.v. ‘Sự hướng tâm đến điều đó’ là có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sinh trạch pháp giác chi trong các oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm v.v. Lại nữa, đối với giác chi đã phát sinh như vậy, sự tu tập viên mãn xảy ra bằng A-la-hán đạo. ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ, အာနိသံသဒဿာဝိတာ, ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. Mười một pháp đưa đến sự phát sinh của tấn giác chi: sự thường quán xét nỗi sợ cõi khổ, sự thường thấy được lợi ích, sự thường quán xét con đường phải đi, sự thường quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực, sự thường quán xét sự vĩ đại của tài sản thừa kế, sự thường quán xét sự vĩ đại của Bậc Đạo Sư, sự thường quán xét sự vĩ đại của dòng dõi, sự thường quán xét sự vĩ đại của các bạn đồng phạm hạnh, sự thường tránh xa người lười biếng, sự thường thân cận người tinh tấn, và sự có tâm hướng về điều đó. တတ္ထ ‘‘နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလခိပနကုမီနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါဇနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရတုန္နဿ ပန သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္စိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပာဒေတုံ. အယမေဝ တေ ဘိက္ခု ကာလော’’တိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. Trong số đó, đối với người quán xét nỗi sợ cõi khổ như sau, tấn giác chi cũng phát sinh: “Ngay cả trong khi đang chịu đựng khổ đau to lớn trong các địa ngục, bắt đầu từ việc bị hành hạ bằng năm cách trói buộc; ngay cả trong khi bị bắt bằng lưới, bẫy, v.v. trong loài bàng sanh; hay trong khi kéo xe, v.v., bị đánh đập bằng roi có gai; ngay cả trong cảnh giới ngạ quỷ, trong khi bị hành hạ bởi đói và khát trong nhiều ngàn năm, thậm chí trong một Phật kỳ; ngay cả trong loài a-tu-la Kālakañcika, trong khi chịu đựng khổ đau do gió, nắng, v.v. với thân thể chỉ còn da và xương, cao sáu mươi đến tám mươi cubit, cũng không thể làm phát sinh tấn giác chi. Này Tỳ khưu, đây chính là thời điểm của ngươi.” ‘‘န သက္ကာ ကုသီတေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-မဟာသာဝကေဟေဝ [Pg.196] ဂတမဂ္ဂေါ တေ ဂန္တဗ္ဗော. သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တု’’န္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. (Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người thấy được lợi ích như sau: “Không thể bởi người lười biếng mà đắc được chín pháp siêu thế, chỉ có thể bởi người đã khởi sự tinh tấn. Đây là lợi ích của sự tinh tấn.” (Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người quán xét con đường phải đi như sau: “Con đường mà tất cả các vị Chánh Đẳng Giác, Độc Giác Phật, và đại thinh văn đã đi, ngươi phải đi. Và con đường ấy không thể đi được bởi người lười biếng.” ‘‘ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ ‘တံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’တိ တေ ပဏီတာနိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနိ ဒေန္တိ. အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသမာနာ ဒေန္တိ. သတ္ထာရာပိ ‘‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှိဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’’တိ န ဧဝံ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညာတာ, အထ ခေါ ‘‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနောဝ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ, သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍံ အပစာယိဿသိ, အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မဟာမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ. (Tấn giác chi) cũng phát sinh cho người quán xét sự tôn trọng vật thực khất thực như sau, giống như trường hợp của trưởng lão Mahāmitta: “Những người cúng dường ngươi bằng vật thực khất thực v.v., những người này không phải là bà con, không phải là tôi tớ hay người làm công, họ cũng không cúng dường những vật thực khất thực cao quý này với ý nghĩ ‘chúng tôi sẽ sống nương tựa vào vị này’. Mà họ cúng dường với hy vọng việc làm của họ sẽ có kết quả lớn. Bậc Đạo Sư cũng đã không cho phép các vật dụng cho ngươi với ý nghĩ rằng: ‘Vị này sau khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ có thân thể cường tráng và sống an lạc’. Mà Ngài đã cho phép các vật dụng với ý nghĩ: ‘Vị này, trong khi thọ dụng các vật dụng này, sẽ thực hành sa-môn pháp và giải thoát khỏi khổ luân hồi’. Vậy nay, nếu ngươi sống lười biếng, ngươi sẽ không thể hiện sự tôn trọng đối với vật thực khất thực ấy. Quả vậy, chỉ có người đã khởi sự tinh tấn mới được gọi là có sự tôn trọng đối với vật thực khất thực.” ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ. တဿေဝ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ. သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ, တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသိ, အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကံ ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တာမှီ’’တိ. ‘‘ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ, အမ္မာ’’တိ. Nghe nói, vị trưởng lão sống trong một hang động tên là Kassakaleṇa. Trong làng khất thực của ngài, một nữ đại thí chủ xem ngài như con trai và chăm sóc ngài. Một hôm, khi đi vào rừng, bà nói với con gái: “Này con, ở chỗ kia có gạo cũ, chỗ kia có sữa, chỗ kia có bơ sữa, chỗ kia có đường phèn. Khi anh của con, Tôn giả Mitta, đến, hãy nấu cơm và dâng cúng cùng với sữa, bơ sữa, và đường phèn. Con cũng hãy ăn. Còn mẹ, mẹ đã ăn cơm cũ nấu từ hôm qua với cháo chua rồi.” (Cô con gái hỏi:) “Ban ngày mẹ sẽ ăn gì ạ?” (Bà mẹ đáp:) “Này con, hãy nấu cháo chua với tấm và bỏ thêm ít lá rau rồi để đó cho mẹ.” ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ ‘‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ, တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ, တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ န ဝတ္ထုံ န ဘတ္တံ န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ, တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ, တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ, အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဂဏှိတု’’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ, စီဝရံ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ ‘‘အရဟတ္တံ [Pg.197] အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ. ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိက္ခမိ. လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ – Vị Trưởng lão vừa đắp y, vừa lấy bát ra thì nghe tiếng ấy, liền tự khiển trách mình: “Nghe nói nữ đại thí chủ ăn cơm cũ với cháo loãng, ban ngày cũng sẽ ăn cháo tấm nấu với lá sâu, còn vì lợi ích của ngươi mà bà dặn dò (chuẩn bị) gạo cũ v.v... Và do nương vào ngươi, bà ấy không mong ruộng, không mong đất, không mong cơm, không mong y phục, nhưng bà ấy cho là vì mong mỏi ba loại thành tựu. Ngươi có thể cho bà ấy những thành tựu ấy không, hay không thể cho? Lại nữa, món vật thực khất thực này, ngươi không thể thọ nhận với tâm còn tham, còn sân, còn si.” (Nghĩ vậy), ngài bỏ bát vào túi, tháo dây thắt lưng, quay trở lại, đi về hang Kassaka, đặt bát dưới giường, đặt y trên sào phơi y, rồi quyết tâm tinh tấn: “Nếu chưa chứng đắc A-la-hán, ta sẽ không ra khỏi đây,” rồi ngồi xuống. Vị tỳ-khưu đã từng an trú (trong thiền định), sau một thời gian dài không dể duôi, đã phát triển tuệ quán, ngay trước giờ thọ thực đã chứng đắc A-la-hán, trở thành bậc đại lậu tận, như hoa sen đang nở, vừa mỉm cười vừa đi ra. Vị thiên nữ trú ngụ trên cây ở cửa hang – ‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ; ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ. – – đã nói: “Kính lễ ngài, bậc nhân sĩ cao quý, kính lễ ngài, bậc tối thượng nhân; vị nào mà các lậu hoặc đã tận diệt, thưa ngài, ngài là bậc đáng được cúng dường.” ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘‘ပါတောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ. (Vị thiên nữ) thốt lên lời cảm hứng: “Bạch ngài, sau khi dâng cúng vật thực cho các bậc A-la-hán như ngài đã vào (làng) để khất thực, các bà lão sẽ được giải thoát khỏi khổ.” Vị Trưởng lão đứng dậy, mở cửa, nhìn xem thời gian, biết rằng “vẫn còn sớm,” rồi mang y bát đi vào làng. ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါရံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ. သာ ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ထေရော ‘‘သုခံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာပိ တံ ဩလောကယမာနာဝ အဋ္ဌာသိ. ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ မုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. Cô gái cũng đã chuẩn bị cơm xong, vừa nhìn ra cửa vừa ngồi (đợi), nghĩ rằng: “Bây giờ huynh trưởng của ta sẽ đến, bây giờ ngài sẽ đến.” Khi vị Trưởng lão đến cửa nhà, cô ấy nhận lấy bát, đổ đầy vật thực khất thực gồm sữa, bơ lỏng và đường phèn, rồi đặt vào tay ngài. Vị Trưởng lão sau khi chú nguyện “mong cho được an lạc” rồi ra đi. Cô ấy cũng đứng nhìn theo ngài. Vì lúc ấy, sắc da của vị Trưởng lão đã trở nên vô cùng trong sạch, các căn rất trong sáng, gương mặt tỏa sáng rực rỡ như trái thốt nốt chín vừa rụng khỏi cuống. မဟာဥပါသိကာ အရညတော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဥပါသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ. Nữ đại thí chủ từ rừng trở về hỏi: “Này con, huynh trưởng của con đã đến chưa?” Cô gái đã kể lại toàn bộ sự việc ấy. Nữ thí chủ biết rằng: “Hôm nay, phận sự xuất gia của con trai ta đã đạt đến đỉnh cao,” liền nói: “Này con, huynh trưởng của con hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, không còn chán nản nữa.” ‘‘မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထုဒါယဇ္ဇံ, ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ, တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ. ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ, သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီ’’တိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. “Lại nữa, tài sản thừa kế này của bậc Đạo Sư là vĩ đại, đó là bảy Thánh tài, kẻ lười biếng không thể nhận lấy được. Ví như người con hành xử sai trái, cha mẹ tuyên bố từ bỏ rằng: ‘Người này không phải con của chúng ta,’ sau khi họ qua đời, người ấy không nhận được tài sản thừa kế; cũng vậy, kẻ lười biếng không nhận được tài sản thừa kế là Thánh tài này, chỉ người có tinh tấn đã được khởi lên mới nhận được.” Khi quán xét sự vĩ đại của tài sản thừa kế như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘မဟာ [Pg.198] ခေါ ပန တေ သတ္ထာ, သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလေပိ အဘိနိက္ခမနေပိ အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန-ယမကပါဋိဟာရိယ-ဒေဝေါရောဟန-အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ယုတ္တံ နု ခေါ တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတု’’န္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. “Lại nữa, bậc Đạo Sư của ngươi là bậc vĩ đại. Vì rằng, cả trong lúc bậc Đạo Sư của ngươi thọ sanh trong lòng mẹ, lúc xuất gia, lúc chứng ngộ, lúc chuyển Pháp luân, lúc thể hiện song thông, lúc từ cõi trời xuống, lúc xả bỏ thọ hành, và cả trong lúc nhập Niết-bàn, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Đã xuất gia trong giáo pháp của bậc Đạo Sư như vậy, có thích hợp chăng cho ngươi lại trở thành kẻ lười biếng?” Khi quán xét sự vĩ đại của bậc Đạo Sư như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကော, အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတဥက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတောသိ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော, တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတု’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. “Về dòng dõi, nay ngươi không phải thuộc dòng dõi thấp kém; ngươi sinh ra trong dòng vua Okkāka, xuất thân từ dòng truyền thừa không gián đoạn của vua Mahāsammata, là cháu của vua Suddhodana và hoàng hậu Mahāmāyā, là em của Trưởng lão Rāhula. Một người như ngươi, đã là một vị Phật tử như vậy, không thích hợp để sống lười biếng.” Khi quán xét sự cao quý của dòng dõi như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên. ‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိ မဟာသာဝကာ စ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. တွံ ပန ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, န ပဋိပဇ္ဇသီ’’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. “Cả ngài Sāriputta và Moggallāna, và tám mươi vị đại thinh văn, chính nhờ tinh tấn đã chứng ngộ pháp siêu thế. Còn ngươi, ngươi có thực hành theo con đường của các vị đồng phạm hạnh ấy hay không?” Khi quán xét sự vĩ đại của các vị đồng phạm hạnh như vậy, (tinh tấn giác chi) cũng khởi lên. ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝီရိယုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. (Tinh tấn giác chi) cũng khởi lên đối với người tránh xa những kẻ lười biếng, những người đã từ bỏ tinh tấn về thân và tâm, giống như con trăn nằm sau khi đã ăn no; đối với người thân cận những bậc có tinh tấn đã được khởi lên, có tâm hướng đến (Niết-bàn); và đối với người có tâm hướng về, xuôi về, nghiêng về việc phát sinh tinh tấn trong các oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm. Lại nữa, đối với (tinh tấn giác chi) đã khởi lên như vậy, sự tu tập được viên mãn bằng A-la-hán đạo. ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မော, သံဃော, သီလံ, စာဂေါ, ဒေဝတာနုဿတိ, ဥပသမာနုဿတိ, လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. Mười một pháp đưa đến sự khởi lên của hỷ giác chi – niệm Phật, (niệm) Pháp, Tăng, Giới, Thí, niệm Thiên, niệm sự tịch tịnh, sự tránh xa người thô thiển, sự thân cận người hòa nhã, sự quán xét các kinh điển tạo niềm tịnh tín, và sự hướng tâm đến điều đó. ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနော ဒသသီလပဉ္စသီလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတံ ဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘‘ဧဝံ နာမ အဒမှာ’’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ, တထာရူပါနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ [Pg.199] န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. Thật vậy, đối với người tùy niệm các ân đức Phật, hỷ giác chi khởi sanh, tràn ngập khắp toàn thân cho đến cận hành định; đối với người tùy niệm các ân đức Pháp và Tăng cũng vậy; đối với người quán xét Tứ Thanh Tịnh Giới đã được gìn giữ không gián đoạn trong thời gian dài; đối với người tại gia quán xét mười giới hoặc năm giới; đối với người quán xét sự xả ly của mình, sau khi đã cúng dường vật thực cao quý đến các vị đồng phạm hạnh trong lúc có nạn đói kém v.v... rằng: "Ta đã cúng dường như vậy"; đối với người tại gia quán xét sự bố thí đã được dâng đến các bậc có giới trong thời buổi như vậy; đối với người quán xét sự hiện hữu nơi tự thân những phẩm chất tương tự như những phẩm chất mà nhờ đó các vị đã thành tựu và đạt đến cảnh trời; đối với người quán xét rằng: "Các phiền não đã được trấn áp bằng thiền chứng không khởi lên trong sáu mươi hay bảy mươi năm"; đối với người tránh xa những hạng người khô khan, giống như bụi trên lưng lừa, do không có lòng tịnh tín và mến mộ đối với Phật v.v..., có thái độ khô khan được biểu lộ qua hành động thiếu tôn kính khi thấy bảo tháp, cây bồ đề, và các trưởng lão; đối với người thân cận những hạng người nhu thuận, có tâm mềm mại, có nhiều lòng tịnh tín đối với Phật v.v...; đối với người quán xét những bài kinh đáng tịnh tín, làm sáng tỏ ân đức Tam Bảo; hỷ giác chi cũng khởi sanh cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh hỷ trong các oai nghi đi, đứng, v.v... Hơn nữa, đối với hỷ giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo. သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ, ဥတုသုခသေဝနတာ, ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ, မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ, သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ပဿဒ္ဓကာယ-ပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. Bảy pháp đưa đến sự sanh khởi của khinh an giác chi: thường xuyên dùng vật thực cao quý, thường xuyên ở trong thời tiết dễ chịu, thường xuyên ở trong oai nghi dễ chịu, có sự thực hành trung bình, tránh xa người có thân bồn chồn, thân cận người có thân khinh an, và có tâm hướng về điều ấy. ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပာယံ ဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမောဝ ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏာ. ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနောဝ ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပာဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. Thật vậy, khinh an khởi sanh cho người dùng vật thực cao quý và bổ dưỡng, và cho người thường ở trong thời tiết thích hợp và oai nghi thích hợp, giữa các thời tiết nóng và lạnh, và giữa các oai nghi đứng v.v... Nhưng điều này không được nói đến liên quan đến người là bậc đại nhân, người có thể chịu đựng mọi thời tiết và mọi oai nghi. Nó khởi sanh cho người có sự tương hợp và không tương hợp, khi người ấy tránh các thời tiết và oai nghi không tương hợp và chỉ sử dụng những gì tương hợp. Sự thực hành trung bình được gọi là sự quán xét nghiệp là của riêng mình và của người khác. Nhờ sự thực hành trung bình này mà nó khởi sanh. Nó cũng khởi sanh cho người tránh xa hạng người có thân bồn chồn, là người đi lang thang làm hại người khác bằng cục đất, gậy gộc v.v...; cho người thân cận hạng người có thân khinh an, có tay chân được chế ngự; và cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm phát sanh khinh an trong các oai nghi đứng, ngồi v.v... Hơn nữa, đối với khinh an giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo. ဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ, နိမိတ္တကုသလတာ, သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ သမ္ပဟံသနတာ, သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ, အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Mười pháp đưa đến sự sanh khởi của định giác chi: việc làm cho trong sạch các vật, việc thực hành sự quân bình các căn, sự khéo léo về tướng, việc sách tấn tâm đúng lúc, việc chế ngự tâm đúng lúc, việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc, việc xả đối với tâm đúng lúc, tránh xa người không có định, thân cận người có định, và có tâm hướng về điều ấy. Trong đó, việc làm cho trong sạch các vật và việc thực hành sự quân bình các căn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. နိမိတ္တကုသလတာ [Pg.200] နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ. သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ. သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ. သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနံ ဝိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ. အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ. ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ သမ္ပဟံသနတာ’’တိ. Sự khéo léo về tướng là sự khéo léo trong việc nắm bắt tướng kasina. Việc sách tấn tâm đúng lúc là khi tâm bị thụ động do tinh tấn quá yếu ớt v.v..., vào lúc đó, sách tấn nó bằng cách làm khởi sanh trạch pháp, tinh tấn, và hỷ giác chi. Việc chế ngự tâm đúng lúc là khi tâm bị trạo cử do tinh tấn quá căng thẳng v.v..., vào lúc đó, chế ngự nó bằng cách làm khởi sanh khinh an, định, và xả giác chi. Việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc là khi tâm không có vị ngọt do sự thực hành trí tuệ yếu ớt hoặc do sự vắng mặt của an tịnh lạc, vào lúc đó, làm cho nó xúc động bằng cách quán xét tám vật gây xúc động. Tám vật gây xúc động là: bốn thứ sanh, già, bệnh, chết; khổ ở cõi dữ là thứ năm; khổ có gốc rễ trong vòng luân hồi ở quá khứ; khổ có gốc rễ trong vòng luân hồi ở tương lai; và khổ có gốc rễ trong việc tìm kiếm vật thực ở hiện tại. Và làm phát sanh lòng tịnh tín bằng cách tùy niệm ân đức Tam Bảo. Đây được gọi là "việc làm cho tâm hoan hỷ đúng lúc". သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု. အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ’’တိ. အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပာဒနတ္ထမေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. Việc xả đối với tâm đúng lúc là khi tâm, nhờ thực hành đúng đắn, không thụ động, không trạo cử, không thiếu vị ngọt, diễn tiến quân bình trên đối tượng, và đi vào con đường của chỉ, lúc đó không cần nỗ lực trong việc sách tấn, chế ngự, hay làm cho hoan hỷ, giống như người đánh xe không cần nỗ lực đối với những con ngựa đang chạy đều. Đây được gọi là "việc xả đối với tâm đúng lúc". Tránh xa người không có định là việc tránh xa những người có tâm tán loạn, chưa đạt đến cận hành định hay an chỉ định. Thân cận người có định là việc phục vụ, kết giao, và hầu cận những người có tâm định tĩnh nhờ cận hành định hay an chỉ định. Có tâm hướng về điều ấy là có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về chỉ để làm phát sanh định trong các oai nghi đứng, ngồi v.v... Thật vậy, đối với người thực hành như vậy, định giác chi này khởi sanh. Hơn nữa, đối với định giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo. ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ, သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ, သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘တွံ အတ္တနောဝ ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ, ဧသောပိ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ, တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏေန စ – ‘‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ, သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘ဣဒံ [Pg.201] စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရတဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ, သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာယံ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. Năm pháp đưa đến sự sanh khởi của xả giác chi – tính trung lập đối với chúng sanh, tính trung lập đối với các pháp hữu vi, sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi, sự thân cận người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và sự hướng tâm đến trạng thái ấy. Trong ấy, vị ấy làm phát sanh tính trung lập đối với chúng sanh bằng hai cách – bằng cách quán xét về nghiệp là sở hữu của chúng sanh như vầy: ‘Bạn đến đây do nghiệp của chính mình và sẽ ra đi do nghiệp của chính mình; người này cũng vậy, đến đây do nghiệp của chính mình và sẽ ra đi do nghiệp của chính mình. Bạn luyến ái ai chứ?’ và bằng cách quán xét về tính vô ngã như vầy: ‘Về phương diện chân đế, thực sự không có chúng sanh nào cả. Vậy bạn luyến ái ai chứ?’. Vị ấy làm phát sanh tính trung lập đối với các pháp hữu vi bằng hai cách – bằng cách quán xét về tính vô chủ như vầy: ‘Tấm y này, tuần tự, sau khi biến đổi màu sắc và trở nên cũ kỹ, sẽ thành miếng giẻ lau chân và bị vứt bỏ bằng đầu gậy. Nếu nó có chủ, người ấy sẽ không để nó bị hủy hoại như vậy,’ và bằng cách quán xét về tính tạm thời như vầy: ‘Cái này không bền lâu, nó chỉ là tạm thời.’ Và như đối với y, sự áp dụng cũng nên được thực hiện đối với bát, v.v. သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟိ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထာဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒန-သူစိကမ္မ-စီဝရဓောဝန-ရဇန-ပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ, အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’’န္တိ ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ အာလောကေတိ, အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘မုဟုတ္တံ တာဝ အသုကံ ပေသေထာ’’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမေဿထာ’’တိ န ဒေတိ, အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ. ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတောပိ ‘‘မယမ္ပိ ဣမံ ဓနာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ. ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသိနော, အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ. ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပံ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ. Về ‘sự tránh xa người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi,’ ở đây, người nào, dù là cư sĩ luyến ái con trai con gái của mình, hay là tu sĩ luyến ái đệ tử, người đồng sư, v.v., tự tay mình làm các việc như cắt tóc, may vá, giặt y, nhuộm y, nung bát, v.v. cho họ; chỉ một chốc không thấy liền nhìn quanh quất đây đó như con nai lạc đàn, nói rằng: ‘Sa-di kia đâu rồi? Vị trẻ kia đâu rồi?’; dù được người khác yêu cầu rằng: ‘Xin hãy cho mượn vị kia một lát để cắt tóc, v.v.,’ cũng không cho, nói rằng: ‘Chính chúng tôi còn chưa để vị ấy làm việc cho mình, các ông đem vị ấy đi sẽ làm vị ấy mệt nhọc,’ người này được gọi là người luyến ái chúng sanh. Lại nữa, người nào luyến ái y, bát, đĩa, gậy, v.v., không cho người khác dùng tay chạm vào, dù được hỏi mượn một lúc cũng nói: ‘Chính chúng tôi còn trân quý vật này không dám dùng, sao lại cho các ông được?’, người này được gọi là người luyến ái các pháp hữu vi. Lại nữa, người nào giữ thái độ trung lập, dửng dưng đối với cả hai đối tượng ấy, người này được gọi là người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi. Như vậy, xả giác chi này sanh khởi cho người tránh xa hạng người luyến ái chúng sanh và các pháp hữu vi như thế, cho người thân cận hạng người trung lập đối với chúng sanh và các pháp hữu vi, và cho người có tâm hướng về, xuôi theo, nghiêng về việc làm cho nó phát sanh trong các oai nghi đi, đứng, v.v. Hơn nữa, đối với giác chi đã sanh khởi như vậy, sự viên mãn của việc tu tập có được nhờ A-la-hán đạo. အသုဘနိမိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘေဒါ ဒသ အသုဘာရမ္မဏာ ဓမ္မာ. ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, ဥပ္ပာဒကမနသိကာရော. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. ‘Dấu hiệu của sự bất tịnh’ là mười pháp làm đối tượng bất tịnh, có các loại như tử thi sình trương, v.v. Về ‘sự thực hành nhiều lần tác ý như lý,’ ở đây, tác ý như lý có nghĩa là tác ý phương tiện, tác ý đúng đường, tác ý làm phát sanh. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục – sự nắm bắt dấu hiệu bất tịnh, sự chuyên tâm tu tập về bất tịnh, sự phòng hộ các căn, sự biết tiết độ trong ăn uống, sự thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿာပိ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရဿာပိ, စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ [Pg.202] သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ – Thật vậy, tham dục được đoạn trừ đối với người nắm bắt mười loại dấu hiệu bất tịnh, đối với người tu tập về chúng, đối với người có các căn được phòng hộ, và đối với người biết tiết độ trong ăn uống, có thói quen duy trì sự sống bằng cách uống nước khi bụng còn có thể chứa thêm bốn hoặc năm miếng ăn. Do đó, điều này đã được nói rằng – ‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ; အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃); “Để lại bốn năm miếng ăn, rồi uống nước vào; Như thế là đủ cho vị Tỳ khưu có tâm quyết chí, để sống được an lạc.” အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ အသုဘဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိမိတ္တာယ-သပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. Tham dục cũng được đoạn trừ đối với người thân cận những người bạn lành, những người ưa thích tu tập về bất tịnh, giống như Trưởng lão Tissa, người thực hành đề mục bất tịnh; và nó cũng được đoạn trừ bằng lời nói thích hợp liên quan đến mười dấu hiệu bất tịnh trong các oai nghi đi, đứng, v.v. Do đó, đã nói rằng: ‘Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ tham dục.’ Hơn nữa, đối với tham dục đã được đoạn trừ bằng sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ A-la-hán đạo. မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ, စေတောဝိမုတ္တီတိ အပ္ပနာယေဝ. ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာနုယောဂေါ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. Về ‘tâm giải thoát do từ ái,’ ở đây, khi nói ‘từ ái,’ cả an chỉ định và cận hành định đều được chấp nhận; khi nói ‘tâm giải thoát,’ chỉ có an chỉ định. ‘Tác ý như lý’ có đặc điểm như đã nói. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận – sự nắm bắt dấu hiệu của từ ái, sự chuyên tâm tu tập từ ái, sự quán xét về nghiệp là sở hữu của chúng sanh, sự thường xuyên quán xét, sự thân cận bạn lành, và lời nói thích hợp. ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, တထာ ဩဓိသောအနောဓိသောဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာပိ. ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ? ကိမဿ သီလာဒီနိ နာသေတုံ သက္ခိဿသိ? နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ? ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရတတ္တအယသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာသဒိသံ ဟောတိ. ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ? ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ? ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ? အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝေသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ဥဘယကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ[Pg.203]. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. Quả vậy, sân hận cũng được đoạn trừ đối với người học tâm từ bằng một trong các cách biến mãn có chỉ định, không chỉ định, và biến mãn theo phương hướng; tương tự, (sân hận cũng được đoạn trừ) đối với người tu tập tâm từ bằng cách biến mãn có chỉ định, không chỉ định, và biến mãn theo phương hướng. "Ngươi nổi giận với người này thì sẽ làm được gì? Ngươi có thể phá hoại giới đức v.v... của người ấy chăng? Chẳng phải ngươi đã đến đây do nghiệp của mình và sẽ ra đi cũng do nghiệp của chính mình sao? Việc nổi giận với người khác giống như muốn lấy than không lửa, thanh sắt nóng đỏ, phân uế v.v... để đánh người khác. Người này nổi giận với ngươi thì sẽ làm được gì? Người ấy có thể phá hoại giới đức v.v... của ngươi chăng? Người ấy đã đến đây do nghiệp của mình và sẽ ra đi cũng do nghiệp của chính mình. Cơn giận này sẽ rơi xuống đầu của chính người ấy, giống như món quà không được nhận, và giống như nắm bụi được ném ngược chiều gió." Sân hận được đoạn trừ đối với người quán xét như vậy về nghiệp là của riêng của mình và của người khác, đối với người sau khi quán xét nghiệp là của riêng của cả hai, an trú trong sự thẩm sát, đối với người thân cận các thiện hữu tri thức, những vị ưa thích tu tập tâm từ, giống như trưởng lão Assagutta. (Sân hận) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến tâm từ trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ sân hận." Hơn nữa, đối với sân hận đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào Bất Lai Đạo. အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အရတီတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အပိ စ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. Câu bắt đầu bằng "Này các Tỳ khưu, có sự không hoan hỷ" v.v... có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên: sự nắm giữ tướng trong việc ăn quá độ, sự thay đổi oai nghi, sự tác ý đến tưởng về ánh sáng, sự sống ở ngoài trời, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp. အာဟရဟတ္ထကံ, ဘုတ္တဝမိတကံ, တတြဝဋ္ဋကံ, အလံသာဋကံ, ကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတီတိ ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကဒီပါလောကဥက္ကာလောကေ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿာပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿာပိ, မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. Quả vậy, đối với người thực hành pháp sa-môn, sau khi đã ăn đến mức phải có người kéo tay, ăn đến mức nôn mửa, ăn đến mức lăn lộn tại chỗ, ăn đến mức y phục tuột ra, ăn đến mức quạ có thể mổ thức ăn trong miệng, khi đang ngồi ở nơi kín đáo ban đêm hay ban ngày, hôn trầm thụy miên đến bao trùm như một con voi lớn. Nhưng đối với vị tỳ khưu có thói quen sinh hoạt bằng cách chừa lại khoảng bốn năm miếng ăn rồi uống nước, điều đó không xảy ra. Như vậy, hôn trầm thụy miên được đoạn trừ đối với người nắm giữ tướng trong việc ăn quá độ. (Hôn trầm thụy miên được đoạn trừ) đối với người thay đổi sang oai nghi khác khi hôn trầm thụy miên xâm nhập vào oai nghi nào đó; đối với người tác ý đến ánh sáng mặt trăng, ánh sáng đèn, ánh sáng đuốc vào ban đêm, và tác ý đến ánh sáng mặt trời vào ban ngày; đối với người sống ở ngoài trời; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức đã đoạn trừ hôn trầm thụy miên, giống như trưởng lão Mahākassapa. (Hôn trầm thụy miên) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến các hạnh đầu-đà trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hôn trầm thụy miên." Hơn nữa, đối với hôn trầm thụy miên đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào A-la-hán Đạo. အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ စေတသော ဝူပသမောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဒ္ဓသေဝိတတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. Các câu bắt đầu bằng "Này các Tỳ khưu, có sự an tịnh của tâm" v.v... có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự thông thạo luật, sự thân cận bậc trưởng thượng, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp. ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဒ္ဓေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿာပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ [Pg.204] ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတီတိ. Quả vậy, trạo cử hối quá cũng được đoạn trừ đối với người học một, hai, ba, bốn, hoặc năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa; đối với người hay hỏi han về những điều thích hợp và không thích hợp; đối với người thông thạo các điều chế định trong luật do đã thực hành thuần thục; đối với người đến gần các vị trưởng lão, các vị đại trưởng lão; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức là những vị trì luật, giống như trưởng lão Upāli. (Trạo cử hối quá) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến những điều thích hợp và không thích hợp trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ trạo cử hối quá." Hơn nữa, khi trạo cử hối quá đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai của trạo cử xảy ra nhờ vào A-la-hán Đạo, và của hối quá xảy ra nhờ vào Bất Lai Đạo. ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီနိပိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ. Các câu bắt đầu bằng "Các pháp thiện và bất thiện" v.v... cũng có ý nghĩa đã được giải thích. Hơn nữa, sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi: sự đa văn, sự hay hỏi han, sự thông thạo luật, sự có nhiều thắng giải, sự có bạn lành, và câu chuyện thích hợp. ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿာပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒေသနံ တီဟိ ဘဝေဟိ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. Quả vậy, hoài nghi cũng được đoạn trừ đối với người học một... cho đến... năm bộ Nikāya cả về phương diện Pāli và ý nghĩa; đối với người hay hỏi han liên quan đến Tam Bảo; đối với người đã thực hành thuần thục trong luật; đối với người có nhiều thắng giải, được gọi là niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo; đối với người thân cận các thiện hữu tri thức, những vị có tín thắng giải, giống như trưởng lão Vakkali. (Hoài nghi) cũng được đoạn trừ nhờ câu chuyện thích hợp liên quan đến ân đức của Tam Bảo trong các tư thế đứng, ngồi v.v... Do đó, đã được nói rằng: "Sáu pháp đưa đến sự đoạn trừ hoài nghi." Hơn nữa, đối với hoài nghi đã được đoạn trừ bởi sáu pháp này, sự không sanh khởi trở lại trong tương lai xảy ra nhờ vào Dự Lưu Đạo. Như vậy, trong bài kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng, làm cho (chúng sanh) thoát khỏi ba cõi hữu, và đã đạt đến đỉnh cao là A-la-hán. Vào cuối bài pháp, năm trăm vị tỳ khưu đã chứng đắc A-la-hán quả. ၂. ပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Kinh Pháp Môn ၂၃၃. ဒုတိယေ သမ္ဗဟုလာတိ ဝိနယပရိယာယေန တယော ဇနာ သမ္ဗဟုလာတိ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ သံဃော. သုတ္တန္တပရိယာယေန တယော တယော ဧဝ, တတော ဥဒ္ဓံ သမ္ဗဟုလာ. ဣဓ သုတ္တန္တပရိယာယေန သမ္ဗဟုလာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသူတိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာ. တေ ပန န တာဝ ပဝိဋ္ဌာ, ‘‘ပဝိသိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တတ္တာ ပန ပဝိသိံသူတိ ဝုတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ‘‘ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ နိက္ခန္တပုရိသော တံ ဂါမံ အပတ္တောပိ ‘‘ကဟံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂါမံ ဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ. ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမောတိ ဇေတဝနဿ အဝိဒူရေ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော အတ္ထိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သမဏော အာဝုသောတိ အာဝုသော တုမှာကံ သတ္ထာ သမဏော ဂေါတမော. 233. Trong kinh thứ hai. Sambahulāti: Theo văn phong Luật tạng, ba người được gọi là sambahulā (nhiều vị), trên số đó là Tăng chúng. Theo văn phong Kinh tạng, ba người chỉ là ba người, trên số đó (mới gọi là) sambahulā. Ở đây, nên hiểu (sambahulā) theo văn phong Kinh tạng. Piṇḍāya pavisiṃsūti có nghĩa là đã đi vào để khất thực. Nhưng các vị ấy vẫn chưa đi vào, nhưng vì đã đi ra với ý nghĩ “chúng ta sẽ đi vào” nên được nói là “đã đi vào”. Giống như thế nào? Giống như một người đã đi ra với ý nghĩ “tôi sẽ đi đến làng”, dù chưa đến làng đó, khi được hỏi “người tên đó ở đâu?” thì được trả lời là “đã đi đến làng rồi”, cũng vậy. Paribbājakānaṃ ārāmoti: không xa tu viện Jetavana, có một khu vườn của các du sĩ ngoại đạo, câu này được nói ra nhắm đến khu vườn ấy. Samaṇo āvusoti có nghĩa là: Này các hiền giả, bậc Đạo sư của quý vị, Sa-môn Gotama. မယမ္ပိ ခေါ အာဝုသော သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ တိတ္ထိယာနံ သမယေ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ဧတံ နတ္ထိ[Pg.205]. တေ ပန အာရာမံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ အညံ ဩလောကေန္တော ဝိယ အညဝိဟိတကာ ဝိယ ဟုတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တိ. တတော ‘‘သမဏော ဂေါတမော ‘ဣဒံ ပဇဟထ ဣဒံ ဘာဝေထာ’တိ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော အာရာမံ ဂန္တွာ အာရာမမဇ္ဈေ အာသနံ ပညာပေတွာ ဥပဋ္ဌာယကဥပဋ္ဌာယိကာဟိ ပရိဝုတာ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ကာယံ ဥန္နာမေတွာ အတ္တနော သယမ္ဘူဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓါကာရံ ဒဿေန္တာ – ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ နာမ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ကထေန္တိ. Mayampi kho āvuso sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desemāti: trong giáo lý của các ngoại đạo, không có điều này: “Năm triền cái cần phải được đoạn trừ, bảy giác chi cần phải được tu tập”. Nhưng họ đi đến khu vườn (của Đức Phật), đứng ở rìa hội chúng, làm như đang nhìn vật khác, làm như đang bận việc khác, rồi nghe pháp thoại của Đức Thế Tôn. Sau đó, khi ghi nhận được rằng “Sa-môn Gotama nói: ‘Hãy từ bỏ điều này, hãy tu tập điều này’”, họ trở về khu vườn của mình, chuẩn bị một chỗ ngồi giữa khu vườn, được các nam nữ thí chủ vây quanh, ngẩng đầu, ưỡn người, trình bày phương cách mà họ đã chứng ngộ bằng trí tuệ tự thân của mình rằng: “Những pháp gọi là năm triền cái cần phải được đoạn trừ, những pháp gọi là bảy giác chi cần phải được tu tập”. ဣဓ နော အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပညာပနေ. ကော ဝိသေသောတိ ကိံ အဓိကံ? ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပ္ပယောဂေါ? ကိံ နာနာကရဏန္တိ ကိံ နာနတ္တံ? ဓမ္မဒေသနာယ ဝါ ဓမ္မဒေသနန္တိ ယဒိဒံ သမဏဿ ဝါ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဓမ္မဒေသနံ, အမှာကံ ဝါ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝုစ္စေယျ, တံ ကိန္နာမာတိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. Idha no āvusoti: ở đây, ‘idha’ có nghĩa là ‘trong lời tuyên bố này’. Ko visesoti: có gì đặc biệt hơn? Ko adhippayāsoti: có dụng ý gì đặc biệt hơn? Kiṃ nānākaraṇanti: có gì khác biệt? Dhammadesanāya vā dhammadesananti: liên quan đến sự thuyết giảng Pháp của Sa-môn Gotama cùng với sự thuyết giảng Pháp của chúng tôi, hoặc sự thuyết giảng Pháp của chúng tôi cùng với sự thuyết giảng Pháp của Sa-môn Gotama, sự khác biệt được nói đến đó là gì? Họ nói như vậy. Trong vế thứ hai cũng theo phương pháp tương tự. နေဝ အဘိနန္ဒိံသူတိ ‘‘ဧဝမေဝ’’န္တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. နပ္ပဋိက္ကောသိံသူတိ ‘‘နယိဒံ ဧဝ’’န္တိ န ပဋိသေဓိံသု. ကိံ ပန တေ ပဟောန္တာ ဧဝံ အကံသု, ဥဒါဟု အပ္ပဟောန္တာတိ? ပဟောန္တာ. န ဟိ တေ ဧတ္တကံ ကထံ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ ‘‘အာဝုသော တုမှာကံ သမယေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဧဝံ ပန တေသံ အဟောသိ – ‘‘အတ္ထိ နော ဧတံ ကထာပါဘတံ, မယံ ဧတံ သတ္ထု အာရောစေဿာမ, အထ နော သတ္ထာ မဓုရဓမ္မဒေသနံ ဒေသေဿတီ’’တိ. Neva abhinandiṃsūti: không chấp nhận, nói rằng: “Việc ấy đúng là như vậy”. Nappaṭikkosiṃsūti: không bác bỏ, nói rằng: “Việc này không phải như vậy”. Nhưng phải chăng các vị ấy đã làm như vậy vì có khả năng, hay vì không có khả năng? (Đáp:) Vì có khả năng. Chẳng phải các vị ấy không thể nói được chừng ấy lời rằng: “Này các hiền giả, trong giáo lý của quý vị, không có cái gọi là năm triền cái cần phải đoạn trừ, không có cái gọi là bảy giác chi cần phải tu tập”. Nhưng các vị ấy đã nghĩ như sau: “Chúng ta đã có được món quà pháp thoại này, chúng ta sẽ trình báo việc này lên bậc Đạo sư, khi ấy bậc Đạo sư sẽ thuyết cho chúng ta một bài pháp thoại ngọt ngào”. ပရိယာယောတိ ကာရဏံ. န စေဝ သမ္ပာယိဿန္တီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. ဥတ္တရိဉ္စ ဝိဃာတန္တိ အသမ္ပာယနတော ဥတ္တရိမ္ပိ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တာနဉှိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဝိသယသ္မိန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာတိ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ အဝိသယေ ပဉှော ပုစ္ဆိတောတိ အတ္ထော. သဒေဝကေတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ. သမာရကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တီဏိ ဌာနာနိ လောကေ ပက္ခိပိတွာ ဒွေ ပဇာယာတိ, ပဉ္စဟိပိ သတ္တလောကမေဝ ပရိယာဒိယိတွာ ဧတသ္မိံ သဒေဝကာဒိဘေဒေ လောကေ [Pg.206] ဒေဝံ ဝါ မနုဿံ ဝါ န သမနုပဿာမီတိ ဒီပေတိ. ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ ဣတော ဝါ ပန မမ သာသနတော သုတွာ. ဣတော သုတွာ ဟိ တထာဂတော တထာဂတသာဝကောပိ အာရာဓေယျ, ပရိတောသေယျ, အညထာ အာရာဓနာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. Pariyāyoti: là nguyên nhân. Na ceva sampāyissantīti: họ sẽ không thể trả lời một cách trọn vẹn. Uttariñca vighātanti: ngoài việc không thể trả lời trọn vẹn, họ còn sẽ rơi vào khổ não. Vì rằng khổ não khởi lên cho những ai không thể trả lời một cách trọn vẹn. Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasminti: ở đây, từ “taṃ” chỉ là một tiểu từ, “yathā” là một từ chỉ nguyên nhân; nghĩa là: bởi vì câu hỏi đã được đặt ra về một lĩnh vực không phải của họ. Sadevaketi: cùng với các vị trời. Đối với Ma vương v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Như vậy, gộp ba trú xứ (trời, ma, phạm thiên) vào trong từ “loke” (trong thế gian), và hai (sa-môn, bà-la-môn) vào trong từ “pajāyā” (trong chúng sanh), với cả năm từ này bao trùm toàn bộ thế giới chúng sanh, Ngài chỉ ra rằng: “trong thế gian này với các vị trời v.v..., Ta không thấy một vị trời hay người nào...”. Ito vā pana sutvāti: có nghĩa là “sau khi nghe từ đây”, tức là từ giáo pháp của Ta. Ngài chỉ ra rằng: “Vì rằng sau khi nghe từ đây, một vị Như Lai hay đệ tử của Như Lai mới có thể làm hài lòng, làm hoan hỷ; ngoài ra, không có cái gọi là sự làm hài lòng”. ဣဒါနိ အတ္တနော တေသံ ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တာရာဓနံ ဒဿေန္တော ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပရိယာယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဗဟိဒ္ဓါ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပရေသံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဥဒ္ဒေသံ ဂစ္ဆတီတိ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒေါတိ အတ္တနော ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. ဗဟိဒ္ဓါ ဗျာပါဒေါတိ ပရေသံ တေသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိမတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဗဟိဒ္ဓါ အဋ္ဌသု ဌာနေသု မဟာဝိစိကိစ္ဆာ. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု သတီတိ အဇ္ဈတ္တိကေ သင်္ခါရေ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု သတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေပိ ဧသေဝ နယော. Bây giờ, để chỉ ra cách làm hài lòng tâm trí bằng việc giải đáp những câu hỏi của họ, Ngài nói: “Và này các Tỳ khưu, thế nào là phương pháp...” v.v... Trong đó, ajjhattaṃ kāmacchandoti là tham ái dục lạc đã khởi lên duyên theo năm uẩn của chính mình. Bahiddhā kāmacchandoti là tham ái dục lạc đã khởi lên duyên theo năm uẩn của người khác. Uddesaṃ gacchatīti có nghĩa là đi vào sự kể đếm. Ajjhattaṃ byāpādoti là sự chống đối đã khởi lên nơi tay, chân v.v... của chính mình. Bahiddhā byāpādoti là sự chống đối đã khởi lên nơi những thứ đó của người khác. Ajjhattaṃ dhammesu vicikicchāti là sự phân vân về các uẩn của chính mình. Bahiddhā dhammesu vicikicchāti là sự hoài nghi lớn ở tám đối tượng bên ngoài (như Phật, Pháp, Tăng...). Ajjhattaṃ dhammesu satīti là niệm đã khởi lên ở người đang nắm bắt các hành nội phần. Bahiddhā dhammesu satīti là niệm đã khởi lên ở người đang nắm bắt các hành ngoại phần. Đối với Trạch pháp giác chi cũng theo phương pháp tương tự. ကာယိကန္တိ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. စေတသိကန္တိ – ‘‘န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, ယာဝ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကာယပယောဂံ ဝိနာ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ကာယပ္ပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. Kāyikanti: (tinh tấn) thuộc về thân là tinh tấn khởi lên ở người đang quyết tâm kinh hành. Cetasikanti: (tinh tấn) thuộc về tâm là tinh tấn khởi lên không có sự gắng sức của thân, như sau: “Ta sẽ không từ bỏ thế ngồi kiết-già này cho đến khi tâm ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc không còn chấp thủ”. Kāyappassaddhīti: thân khinh an là sự lắng dịu cơn sốt não của ba uẩn (thọ, tưởng, hành). Cittappassaddhīti: tâm khinh an là sự lắng dịu cơn sốt não của thức uẩn. Upekkhāsambojjhaṅge: đối với Xả giác chi, sự phân định cũng tương tự như đối với Niệm giác chi. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဧတေသု ဟိ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု သတိ, ပဝိစယော, ဥပေက္ခာတိ ဣမေ အတ္တနော ခန္ဓာရမ္မဏတ္တာ လောကိယာဝ ဟောန္တိ, တထာ မဂ္ဂံ အပတ္တံ ကာယိကဝီရိယံ. အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပန ပီတိသမာဓီ ကိဉ္စာပိ ရူပါဝစရာ ဟောန္တိ, ရူပါဝစရေ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ န လဗ္ဘန္တီတိ လောကုတ္တရာဝ ဟောန္တိ. ယေ စ ထေရာ ဗြဟ္မဝိဟာရဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနာဒီသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ, တေသံ မတေန ရူပါဝစရာပိ အရူပါဝစရာပိ ဟောန္တိ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဟိ အရူပါဝစရေ ပီတိယေဝ ဧကန္တေန န လဗ္ဘတိ, သေသာ ဆ မိဿကာဝ ဟောန္တီတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကေစိ ဘိက္ခူ သောတာပန္နာ ဇာတာ, ကေစိ သကဒါဂါမီ, ကေစိ အနာဂါမီ, ကေစိ အရဟန္တောတိ. Trong kinh này, các giác chi hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế) được nói đến. Thật vậy, trong số các pháp nội phần này, niệm, trạch pháp, và xả, ba pháp này chỉ là pháp hiệp thế vì có các uẩn của tự thân làm đối tượng; cũng vậy là tinh tấn thuộc về thân chưa đạt đến đạo. Còn hỷ và định không có tầm không có tứ, mặc dù là pháp sắc giới, nhưng vì trong cõi sắc giới các giác chi không thể đạt được (một cách tuyệt đối), nên chúng chỉ là siêu thế. Và những vị trưởng lão nào nêu ra các giác chi trong các thiền làm nền tảng cho phạm trú và minh sát v.v..., theo quan điểm của các vị ấy, (các giác chi) cũng là sắc giới và cũng là vô sắc giới. Thật vậy, trong các giác chi, ở cõi vô sắc giới, chỉ có hỷ là tuyệt đối không có được, sáu pháp còn lại chỉ là hỗn hợp. Vào cuối bài pháp, một số vị tỳ khưu đã trở thành bậc Dự lưu, một số vị là bậc Nhất lai, một số vị là bậc Bất lai, một số vị là bậc A-la-hán. ၃. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Lửa. ၂၃၄. တတိယေ [Pg.207] သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီတိ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မိကာမစ္စံ ဝိယ စ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ လောဏဓူပနံ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသုပိ နိဝိသတိ, ယထာ စ သဗ္ဗကမ္မိကော အမစ္စော ယောဓကမ္မမ္ပိ ကရောတိ မန္တကမ္မမ္ပိ ပဋိဟာရကမ္မမ္ပီတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ သာဓေတိ, ဧဝံ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနံ, လီနဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ သဗ္ဗမေတံ သတိယာ ဣဇ္ဈတိ, န သက္ကာ ဝိနာ သတိယာ ဧတံ သမ္ပာဒေတုံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာ. 234. Trong kinh thứ ba, câu: "Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng niệm là cần thiết trong mọi trường hợp" có nghĩa là: Ta tuyên bố rằng nó được mong muốn ở khắp mọi nơi, giống như muối rang và giống như vị đại thần đa năng. Thật vậy, cũng như muối rang thấm vào tất cả các món ăn, và cũng như vị đại thần đa năng hoàn thành mọi công việc, làm cả công việc của người lính, công việc cố vấn, và công việc truyền lệnh; cũng vậy, việc chế ngự tâm phóng dật, việc sách tấn tâm thụ động, tất cả những điều này được thành tựu nhờ niệm. Không thể hoàn thành điều này nếu không có niệm, vì vậy Ngài đã nói như vậy. Trong kinh này, chỉ có các giác chi thuộc minh sát giai đoạn đầu được nói đến. ၄. မေတ္တာသဟဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Câu hành với Từ. ၂၃၅. စတုတ္ထေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိအာဒိ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄၀-၂၄၁) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မယမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ ဣဒမ္ပိ တေ ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဝဒန္တိ. တိတ္ထိယာနဉှိ သမယေ ပဉ္စနီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝါ မေတ္တာဒိဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ဝါ နတ္ထိ. ကိံ ဂတိကာ ဟောတီတိ ကိံ နိပ္ဖတ္တိ ဟောတိ. ကိံ ပရမာတိ ကိံ ဥတ္တမာ. ကိံ ဖလာတိ ကိံ အာနိသံသာ. ကိံ ပရိယောသာနာတိ ကိံ နိဋ္ဌာ. မေတ္တာသဟဂတန္တိ မေတ္တာယ သဟဂတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. 235. Trong kinh thứ tư, tất cả những gì bắt đầu bằng câu "với tâm câu hành với từ" đã được giải thích chi tiết bằng mọi cách trong Thanh Tịnh Đạo. Và câu này: "Này chư hiền, chúng tôi cũng thuyết pháp cho các đệ tử như vậy", họ (các ngoại đạo) nói điều này sau khi đã nghe pháp thoại của Bậc Đạo Sư theo cách đã nói ở trước. Thật vậy, trong giáo lý của các ngoại đạo, không có việc đoạn trừ năm triền cái hay việc tu tập các phạm trú như từ v.v... "Có xu hướng nào?" nghĩa là có sự thành tựu nào? "Có gì là tối hậu?" nghĩa là có gì là cao tột? "Có quả nào?" nghĩa là có lợi ích nào? "Có kết cuộc nào?" nghĩa là có sự kết thúc nào? "Câu hành với từ" là đi cùng với từ, hòa trộn với từ, tương ưng với từ. Phương pháp này cũng tương tự ở tất cả mọi nơi. Các từ bắt đầu bằng "y vào viễn ly" có ý nghĩa như đã được giải thích. အပ္ပဋိကူလန္တိ ဒုဝိဓံ အပ္ပဋိကူလံ – သတ္တအပ္ပဋိကူလဉ္စ, သင်္ခါရအပ္ပဋိကူလဉ္စ. တသ္မိံ အပ္ပဋိကူလေ ဣဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ အတ္ထော. ပဋိကူလသညီတိ အနိဋ္ဌသညီ. ကထံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝိဟရတိ? အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကထံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ဣဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘာယ ဝါ ဖရတိ, အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ. ပဋိကူလေ ပန အနိဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကထံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. အနိဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာယ ဝါ ဖရတိ, ဓာတုတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇). ဥဘယမိဿကပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပ္ပဋိကူလပ္ပဋိကူလေသု ဟိ တဒေဝ အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ [Pg.208] ဝါ ကရောန္တော ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ပဋိကူလာပဋိကူလေသု စ တဒေဝ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) နယေန ဝုတ္တံ ပန ဆဠင်္ဂုပေက္ခံ ပဝတ္တယမာနော ‘‘အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော တတ္ထ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. "Khả ái" (appaṭikūla) có hai loại: chúng sanh khả ái và hành khả ái. Điều này có nghĩa là trong đối tượng khả ái, đáng ưa thích ấy. "Có tưởng về sự đáng ghê tởm" (paṭikūlasaññī) là có tưởng về sự không đáng ưa thích. Làm thế nào vị ấy trú như vậy ở đây? Bằng cách biến mãn (tưởng) bất tịnh hoặc tác ý là vô thường. Điều này đã được nói trong Vô Ngại Giải Đạo: "Làm thế nào vị ấy trú với tưởng về sự đáng ghê tởm trong đối tượng khả ái? Vị ấy biến mãn (tưởng) bất tịnh trong đối tượng đáng ưa thích, hoặc hướng tâm đến (tưởng) vô thường." Còn trong đối tượng đáng ghê tởm, không đáng ưa thích, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự khả ái bằng cách biến mãn tâm từ hoặc tác ý về các giới. Như đã nói: "Làm thế nào vị ấy trú với tưởng về sự khả ái trong đối tượng đáng ghê tởm? Vị ấy biến mãn tâm từ trong đối tượng không đáng ưa thích, hoặc hướng tâm đến các giới." Trong cả hai trường hợp hỗn hợp, phương pháp cũng tương tự. Thật vậy, trong các đối tượng khả ái và đáng ghê tởm, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự đáng ghê tởm bằng cách thực hiện chính sự biến mãn (tưởng) bất tịnh hoặc tác ý là vô thường ấy. Và trong các đối tượng đáng ghê tởm và khả ái, vị ấy được gọi là trú với tưởng về sự khả ái bằng cách thực hiện chính sự biến mãn tâm từ hoặc tác ý về các giới ấy. Còn người đang làm phát sinh xả sáu chi được nói theo phương pháp bắt đầu bằng "sau khi thấy sắc bằng mắt, vị ấy không hoan hỷ", cần phải hiểu là "vị ấy tránh xa cả hai, đối tượng khả ái và đối tượng đáng ghê tởm, và trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác". ဧတ္တာဝတာ စ ဣမဿ ဘိက္ခုနော မေတ္တာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယိဒ္ဓိယာ စ ဒဿိတတ္တာ ဒေသနာ ဝိနိဝဋ္ဋေတဗ္ဗာ သိယာ. ဣဒံ ပန မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တောပိ ယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ယသ္မာ တဿ အရဟတ္တပရမာ မေတ္တာ န ဟောတိ. ယံပရမာ ပန ဟောတိ, တံ ဒဿေတဗ္ဗံ. တသ္မာ တဿ ဒဿနတ္ထံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ပရတော သဗ္ဗသော ဝါ ပန ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန ပုန ဒေသနာရမ္ဘပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Và đến chừng ấy, đối với vị tỳ khưu này, sau khi đã làm phát sinh thiền ba chi và bốn chi bằng tâm từ, lấy chính thiền ấy làm nền tảng, phát triển minh sát và đạt đến A-la-hán quả, vì đã chỉ ra các giác chi của đạo cùng với minh sát và thánh thần thông, bài pháp đáng lẽ nên được kết thúc. Tuy nhiên, có người dù lấy thiền từ này làm nền tảng và quán xét các hành, vẫn không thể đạt đến A-la-hán quả, vì tâm từ của vị ấy không có A-la-hán quả làm mục tiêu tối hậu. Nhưng nó có mục tiêu tối hậu nào, điều đó cần được chỉ ra. Vì vậy, để chỉ ra điều đó, bài pháp này đã được bắt đầu. Về sau, trong các đoạn bắt đầu bằng "hoặc là, do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng" v.v..., mục đích của việc bắt đầu lại bài pháp cần được hiểu theo phương pháp này. သုဘပရမန္တိ သုဘနိဋ္ဌံ, သုဘကောဋိကံ, သုဘနိပ္ဖတ္တိံ. ဣဓပညဿာတိ ဣဓေဝ ပညာ အဿ, နယိမံ လောကံ အတိက္ကမတီတိ ဣဓပညော, တဿ ဣဓပညဿ, လောကိယပညဿာတိ အတ္ထော. ဥတ္တရိဝိမုတ္တိံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈတောတိ လောကုတ္တရဓမ္မံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ. ယော ပန ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတိ, တဿ အရဟတ္တပရမာဝ မေတ္တာ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. "Có tịnh làm tối hậu" (subhaparamanti) là có tịnh làm kết thúc, có tịnh làm đỉnh cao, có tịnh làm sự thành tựu. "Của người có trí tuệ ở đây" (idhapaññassa) là: trí tuệ của vị ấy chỉ ở đây, không vượt qua thế gian này, nên gọi là người có trí tuệ ở đây; của người có trí tuệ ở đây ấy, có nghĩa là của người có trí tuệ hiệp thế. "Do không chứng ngộ giải thoát cao hơn" (uttarivimuttiṃ appaṭivijjhato) là của người không chứng ngộ pháp siêu thế. Còn người nào có thể chứng ngộ, có nghĩa là tâm từ của vị ấy có A-la-hán đạo làm mục tiêu tối hậu. Trong các trường hợp bi v.v... phương pháp cũng tương tự. ကသ္မာ ပနေတာသံ မေတ္တာဒီနံ သုဘပရမာဒိတာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာတိ? သဘာဂဝသေန တဿ တဿ ဥပနိဿယတ္တာ. မေတ္တာဝိဟာရိဿ ဟိ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ, အထဿ အပ္ပဋိကူလပရိစယာ အပ္ပဋိကူလေသု ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသု နီလာဒီသု စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မေတ္တာ သုဘဝိမောက္ခဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ သုဘပရမာတိ ဝုတ္တာ. Vì sao Đức Thế Tôn lại nói rằng các pháp như tâm từ, v.v., có tịnh là tối thượng? Do vì là duyên y chỉ cho từng pháp ấy theo cách tương ứng. Thật vậy, đối với vị an trú trong tâm từ, các chúng sanh trở nên không đáng ghét. Khi ấy, do vị ấy đã quen thuộc với điều không đáng ghét, nên khi hướng tâm đến các màu sắc thanh tịnh không đáng ghét như màu xanh, v.v., tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm từ là duyên y chỉ cho tịnh giải thoát, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có tịnh là tối thượng. ကရုဏာဝိဟာရိဿ ဥဏှာဘိဃာတာဒိရူပနိမိတ္တံ သတ္တဒုက္ခံ သမနုပဿန္တဿ ကရုဏာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ရူပေ အာဒီနဝေါ ပရိဝိဒိတော ဟောတိ[Pg.209], အထဿ ပရိဝိဒိတရူပါဒီနဝတ္တာ ပထဝီကသိဏာဒီသု အညတရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ရူပနိဿရဏေ အာကာသေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ကရုဏာ အာကာသာနဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကာသာနဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ. Đối với vị an trú trong tâm bi, do có thể khởi lên tâm bi khi quán xét sự đau khổ của chúng sanh có tướng trạng của sắc như bị nóng bức, v.v., nên sự nguy hại trong sắc được biết rõ. Khi ấy, do vị ấy đã biết rõ sự nguy hại trong sắc, nên sau khi loại bỏ một trong các biến xứ như đất, v.v., khi hướng tâm đến hư không là nơi xuất ly khỏi sắc, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm bi là duyên y chỉ cho Không Vô Biên Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Không Vô Biên Xứ là tối thượng. မုဒိတာဝိဟာရိဿ ပန တေန တေန ပါမောဇ္ဇကာရဏေန ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇသတ္တာနံ ဝိညာဏံ သမနုပဿန္တဿ မုဒိတာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ဝိညာဏဂ္ဂဟဏပရိစိတံ ဟောတိ, အထဿ အနုက္ကမာဓိဂတံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ အတိက္ကမ္မ အာကာသနိမိတ္တဂေါစရေ ဝိညာဏေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မုဒိတာ ဝိညာဏဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ ဝိညာဏဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ. Lại nữa, đối với vị an trú trong tâm hỷ, do có thể khởi lên tâm hỷ khi quán xét thức của các chúng sanh có sự hân hoan đã sanh khởi do nhân duyên hân hoan này hay kia, nên vị ấy trở nên quen thuộc với việc nắm bắt thức. Khi ấy, sau khi vượt qua Không Vô Biên Xứ đã chứng đắc theo thứ tự, khi hướng tâm đến thức có đối tượng là tướng hư không, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm hỷ là duyên y chỉ cho Thức Vô Biên Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Thức Vô Biên Xứ là tối thượng. ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ ပန ‘‘သတ္တာ သုခိတာ ဝါ ဟောန္တု, ဒုက္ခတော ဝါ ဝိမုစ္စန္တု, သမ္ပတ္တသုခတော ဝါ မာ ဝိဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဘောဂါဘာဝတော သုခဒုက္ခာဒိပရမတ္ထဂါဟဝိမုခသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တံ ဟောတိ. အထဿ ပရမတ္ထဂါဟတော ဝိမုခဘာဝပရိစိတစိတ္တဿ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တဿ စ အနုက္ကမာဓိဂတံ ဝိညာဏာဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနေ ပရမတ္ထဘူတဿ ဝိညာဏဿ အဘာဝေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ဥပေက္ခာ အာကိဉ္စညာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကိဉ္စညာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ. Lại nữa, đối với vị an trú trong tâm xả, do không có sự tác ý rằng: ‘Mong rằng các chúng sanh được an lạc,’ hoặc ‘Mong rằng họ được giải thoát khỏi khổ đau,’ hoặc ‘Mong rằng họ không bị mất đi hạnh phúc đã đạt được,’ và do có thể quay lưng lại với việc nắm bắt pháp chân đế như lạc, khổ, v.v., nên tâm trở nên khéo léo trong việc nắm bắt cái không hiện hữu. Khi ấy, đối với vị có tâm đã quen thuộc với trạng thái quay lưng lại với việc nắm bắt pháp chân đế và có tâm khéo léo trong việc nắm bắt cái không hiện hữu về phương diện chân đế, do có thể vượt qua Thức Vô Biên Xứ đã chứng đắc theo thứ tự, khi hướng tâm đến sự không có của thức vốn là chân đế, tức là cái không hiện hữu, tâm vị ấy dễ dàng đi vào trong đó. Như vậy, tâm xả là duyên y chỉ cho Vô Sở Hữu Xứ, không vượt hơn thế nữa, do đó được gọi là có Vô Sở Hữu Xứ là tối thượng. Cuối bài pháp thoại, năm trăm vị Tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán. ၅. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Saṅgārava ၂၃၆. ပဉ္စမေ ပဂေဝါတိ ပဌမညေဝ. ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ကာမရာဂဂဟိတေန. ကာမရာဂပရေတေနာတိ ကာမရာဂါနုဂတေန. နိဿရဏန္တိ တိဝိဓံ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ တဒင်္ဂနိဿရဏံ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏန္တိ[Pg.210]. တတ္ထ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ နာမ, ဝိပဿနာ တဒင်္ဂနိဿရဏံ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ နပ္ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. အတ္တတ္ထမ္ပီတိအာဒီသု အရဟတ္တသင်္ခါတော အတ္တနော အတ္ထော အတ္တတ္ထော နာမ, ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္ထော ပရတ္ထော နာမ, သွေဝ ဒုဝိဓောပိ ဥဘယတ္ထော နာမ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 236. Trong kinh thứ năm, ‘pageva’ nghĩa là ngay từ đầu. ‘Kāmarāgapariyuṭṭhitena’ nghĩa là bị tham ái dục lạc chiếm giữ. ‘Kāmarāgaparetena’ nghĩa là bị tham ái dục lạc đi theo. ‘Nissaraṇaṃ’ (sự xuất ly): sự xuất ly khỏi tham ái dục lạc có ba loại: xuất ly bằng cách đè nén, xuất ly bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch, và xuất ly bằng cách đoạn trừ. Trong đó, sơ thiền về đề mục bất tịnh được gọi là xuất ly bằng cách đè nén; tuệ quán được gọi là xuất ly bằng cách thay thế bằng chi phần đối nghịch; đạo quả A-la-hán được gọi là xuất ly bằng cách đoạn trừ. ‘Không biết cả ba loại ấy’ là ý nghĩa. Trong các cụm từ như ‘attatthampi’, lợi ích của bản thân được gọi là quả A-la-hán là ‘attattho’; lợi ích của những người dâng cúng vật dụng là ‘parattho’; cả hai loại đó chính là ‘ubhayattho’. Theo phương pháp này, ý nghĩa trong tất cả các trường hợp cần được hiểu. အယံ ပန ဝိသေသော – ဗျာပါဒဿ နိဿရဏန္တိအာဒီသု ဟိ ဒွေဝ နိဿရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏဉ္စ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏဉ္စ. တတ္ထ ဗျာပါဒဿ တာဝ မေတ္တာယ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ထိနမိဒ္ဓဿ အာလောကသညာ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ယော ကောစိ သမထော ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စဿ ပနေတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဝိစိကိစ္ဆာယ ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ပဌမမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. Đây là điểm đặc biệt: trong các trường hợp như ‘sự xuất ly khỏi sân hận’, chỉ có hai loại xuất ly: xuất ly bằng cách đè nén và xuất ly bằng cách đoạn trừ. Trong đó, đối với sân hận, sơ thiền về tâm từ là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả Bất Lai là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với hôn trầm và thụy miên, tưởng về ánh sáng là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả A-la-hán là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với trạo cử và hối quá, bất kỳ pháp chỉ nào cũng là sự xuất ly bằng cách đè nén; ở đây, đối với trạo cử, đạo quả A-la-hán là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ; đối với hối quá, đạo quả Bất Lai là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. Đối với hoài nghi, sự xác định các pháp là sự xuất ly bằng cách đè nén, đạo quả đầu tiên (Sơ đạo) là sự xuất ly bằng cách đoạn trừ. ယာ ပနေတ္ထ သေယျထာပိ ဗြာဟ္မဏ ဥဒပတ္တော သံသဋ္ဌော လာခါယ ဝါတိအာဒိကာ ဥပမာ ဝုတ္တာ, တာသု ဥဒပတ္တောတိ ဥဒကဘရိတာ ပါတိ. သံသဋ္ဌောတိ ဝဏ္ဏဘေဒကရဏဝသေန သံသဋ္ဌော. ပက္ကုထိတောတိ ကုထိတော. ဥသ္မုဒကဇာတောတိ ဥသုမဇာတော. သေဝါလပဏကပရိယောနဒ္ဓေါတိ တိလဗီဇကာဒိဘေဒေန သေဝါလေန ဝါ နီလမဏ္ဍူကပိဋ္ဌိဝဏ္ဏေန ဝါ ဥဒကပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ နိဗ္ဗတ္တပဏကေန ပရိယောနဒ္ဓေါ. ဝါတေရိတောတိ ဝါတေန ဧရိတော ကမ္ပိတော. အာဝိလောတိ အပ္ပသန္နော. လုဠိတောတိ အသန္နိသိန္နော. ကလလီဘူတောတိ ကဒ္ဒမီဘူတော. အန္ဓကာရေ နိက္ခိတ္တောတိ ကောဋ္ဌန္တရာဒိဘေဒေ အနာလောကဋ္ဌာနေ ဌပိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဘဂဝါ တီဟိ ဘဝေဟိ ဒေသနံ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ, ဗြာဟ္မဏော ပန သရဏမတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော. Những ví dụ được nói ở đây như: ‘Này Bà-la-môn, ví như một bát nước bị trộn lẫn với thuốc nhuộm,’ v.v., trong đó ‘udapatto’ là một cái bát chứa đầy nước. ‘Saṃsaṭṭho’ là bị trộn lẫn theo cách làm biến đổi màu sắc. ‘Pakkuthito’ là bị đun sôi. ‘Usmudakajāto’ là bốc hơi. ‘Sevālapaṇakapariyonaddho’ là bị bao phủ bởi rong rêu có nhiều loại như hạt mè, v.v., hoặc bởi loại rêu sinh ra che phủ mặt nước có màu như lưng con ếch xanh. ‘Vāterito’ là bị gió thổi làm rung động, lay chuyển. ‘Āvilo’ là không trong. ‘Luḷito’ là không lắng xuống. ‘Kalalībhūto’ là trở thành bùn. ‘Andhakāre nikkhitto’ là được đặt ở một nơi không có ánh sáng, như trong phòng kín, v.v. Trong kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng bài pháp qua ba sự thật và kết thúc với đỉnh cao là quả A-la-hán, nhưng vị Bà-la-môn chỉ an trú ở mức độ quy y. ၆. အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Abhaya ၂၃၇. ဆဋ္ဌေ အညာဏာယ အဒဿနာယာတိ အညာဏတ္ထာယ အဒဿနတ္ထာယ. တဂ္ဃ ဘဂဝါ နီဝရဏာတိ ဧကံသေန ဘဂဝါ နီဝရဏာ. ကာယကိလမထောတိ [Pg.211] ကာယဒရထော. စိတ္တကိလမထောတိ စိတ္တဒရထော. သောပိ မေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါတိ တဿ ကိရ သတ္ထု သန္တိကေ သီတလံ ဥတုသပ္ပာယဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နဿ ကာယဒရထော ပဋိပဿမ္ဘိ, တသ္မိံ ပဋိပဿဒ္ဓေ တဒနွယေနေဝ စိတ္တဒရထောပိ. အပိစ မဂ္ဂေနေဝဿ ဧတံ ဥဘယမ္ပိ ပဿဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 237. Trong kinh thứ sáu, ‘aññāṇāya adassanāya’ nghĩa là vì mục đích không biết, vì mục đích không thấy. ‘Taggha bhagavā nīvaraṇā’ nghĩa là, bạch Đức Thế Tôn, chắc chắn là các triền cái. ‘Kāyakilamatho’ là sự mệt mỏi của thân. ‘Cittakilamatho’ là sự mệt mỏi của tâm. ‘Sopi me paṭippassaddho’ (sự mệt mỏi ấy của tôi đã được lắng dịu): nghe nói, khi vị ấy vào ngồi ở một nơi mát mẻ, có thời tiết thích hợp gần bên Đức Đạo Sư, sự mệt mỏi của thân đã được lắng dịu; khi sự mệt mỏi ấy lắng dịu, thì sự mệt mỏi của tâm cũng theo đó mà lắng dịu. Hơn nữa, cần phải hiểu rằng cả hai sự mệt mỏi này của vị ấy đã được lắng dịu chính nhờ đạo quả. ၇. အာနာပါနဝဂ္ဂေါ 7. Phẩm Hơi Thở ၁. အဋ္ဌိကမဟပ္ဖလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Aṭṭhikamahapphala và các kinh tương tự ၂၃၈. သတ္တမာဒီသု အဋ္ဌိကသညာတိ အဋ္ဌိကံ အဋ္ဌိကန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. တံ ပနေတံ ဘာဝယတော ယာဝ နိမိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ဆဝိပိ စမ္မမ္ပိ ဥပဋ္ဌာတိ. နိမိတ္တေ ပန ဥပ္ပန္နေ ဆဝိစမ္မာနိ နေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သင်္ခဝဏ္ဏော သုဒ္ဓအဋ္ဌိကသံဃာဋောဝ ဥပဋ္ဌာတိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတံ ဓမ္မိကတိဿရာဇာနံ ဩလောကေန္တဿ သာမဏေရဿ ဝိယ, ပဋိမဂ္ဂေ ဟသမာနံ ဣတ္ထိံ ဩလောကေန္တဿ စေတိယပဗ္ဗတဝါသိနော တိဿတ္ထေရဿ ဝိယ စာတိ. ဝတ္ထူနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝိတ္ထာရိတာနိ. သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ ဂဟဏသေသေ ဥပါဒါနသေသေ ဝိဇ္ဇမာနမှိ. 238. Trong các kinh bắt đầu từ kinh thứ bảy, tưởng về xương (aṭṭhikasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người tu tập “xương, xương”. Nhưng đối với vị ấy đang tu tập, chừng nào tướng (nimitta) chưa sanh khởi, chừng đó cả da ngoài lẫn da trong đều hiện khởi. Nhưng khi tướng đã sanh khởi, da ngoài và da trong không còn hiện khởi nữa, chỉ có đống xương thuần túy, màu sắc như vỏ ốc, hiện khởi, giống như đối với vị sa-di nhìn vua Tissa đức độ đang ngự trên vai voi, và giống như đối với trưởng lão Tissa trú ở núi Cetiya nhìn người phụ nữ đang cười ở trên đường đối diện. Các câu chuyện được trình bày chi tiết trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Câu “Sati vā upādisese” có nghĩa là khi còn có dư sót của sự nắm giữ, dư sót của sự chấp thủ. ၂-၁၀. ပုဠဝကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 2-10. Chú giải kinh Puḷavaka, v.v. ၂၃၉-၂၄၇. ပုဠဝကသညာတိ ပုဠဝံ ပုဠဝန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ဝိနီလကသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိနိစ္ဆယကထာ ပနေတ္ထ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၀၂) ဝုတ္တာ. မေတ္တာဒယော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဥပေက္ခာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနေဝ. 239-247. Tưởng về giòi bọ (puḷavakasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người tu tập “giòi bọ, giòi bọ”. Đối với các tưởng về tử thi xanh bầm (vinīlakasaññā), v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Lời giải thích chi tiết ở đây cùng với phương pháp tu tập đã được nói đến trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Các đề mục như tâm từ (mettā), v.v... nên được hiểu theo cách tam thiền và tứ thiền, còn xả (upekkhā) thì chỉ theo cách tứ thiền. ၈. နိရောဓဝဂ္ဂေါ 8. Phẩm Nirodha (Đoạn Diệt) ၁-၁၀. အသုဘသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-10. Chú giải kinh Asubha, v.v. ၂၄၈-၂၅၇. အသုဘသညာတိ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနသညာ. မရဏသညာတိ ‘‘အဝဿံ မရိတဗ္ဗံ, မရဏပဋိဗဒ္ဓံ မေ ဇီဝိတ’’န္တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ[Pg.212]. အာဟာရေ ပဋိကူလသညာတိ ဩဒနကုမ္မာသာဒိမှိ အဇ္ဈောဟရဏီယေ ပဋိကူလသညာ. သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာတိ သကလလောကသ္မိံ အနဘိရတိံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ပဟာနသညာဝိရာဂသညာတိ ဒွေ ပုဗ္ဗဘာဂါ. နိရောဓသညာ မိဿကာ. ဧဝမေတာနိ အဋ္ဌိကသညာဒီနိ ဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသံ နဝသု အပ္ပနာ ဟောန္တိ, ဧကာဒသ ဥပစာရဇ္ဈာနိကာ. သေသာ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄) အာဂတာဝ. ဂင်္ဂါပေယျာလာဒယော မဂ္ဂသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 248-257. Tưởng về sự bất tịnh (asubhasaññā) là tưởng của sơ thiền trong đối tượng bất tịnh. Tưởng về sự chết (maraṇasaññā) là tưởng sanh khởi nơi người thường xuyên quán xét rằng: “Chắc chắn ta sẽ chết, mạng sống của ta gắn liền với cái chết”. Tưởng về sự ghê tởm trong vật thực (āhāre paṭikūlasaññā) là tưởng về sự ghê tởm trong các vật thực có thể nuốt được như cơm, cháo, v.v... Tưởng về sự không hoan hỷ trong toàn thế gian (sabbaloke anabhiratisaññā) là tưởng sanh khởi nơi người làm phát sanh sự không hoan hỷ trong toàn thể thế gian. Tưởng về sự từ bỏ (pahānasaññā) và tưởng về sự ly tham (virāgasaññā) là hai pháp thuộc giai đoạn đầu. Tưởng về sự đoạn diệt (nirodhasaññā) thì hỗn hợp (thế gian và siêu thế). Như vậy, hai mươi đề mục thiền định này, bắt đầu từ tưởng về xương, đã được chỉ ra. Trong số đó, chín đề mục đạt đến an chỉ định (appanā), mười một đề mục chỉ đạt đến cận hành thiền (upacārajjhāna). Phần giải thích chi tiết còn lại ở đây đã có trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Các phần lặp lại như sông Hằng (Gaṅgāpeyyāla), v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Đạo (Maggasaṃyutta). ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần chú giải Tương Ưng Giác Chi (Bojjhaṅgasaṃyutta) đã hoàn tất. ၃. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တံ 3. Tương Ưng Niệm Xứ (Satipaṭṭhānasaṃyuttaṃ) ၁. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Ambapāli ၁. အမ္ဗပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Ambapāli ၃၆၇. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဿ [Pg.213] ပဌမေ အမ္ဗပါလိဝနေတိ အမ္ဗပါလိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယာ ရောပိတေ အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿာ ဥယျာနံ အဟောသိ. သာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ တတ္ထ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ တထာဂတဿ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧကာယနွာယန္တိ ဧကာယနော အယံ. တတ္ထ ဧကာယနောတိ ဧကမဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဿ ဟိ – 367. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Niệm Xứ, câu “trong khu vườn của Ambapāli” (ambapālivane) có nghĩa là trong khu vườn xoài do kỹ nữ tên là Ambapāli trồng. Tương truyền đó là khu vườn của bà. Sau khi nghe Đức Thế Tôn thuyết pháp, với tâm tín thành, bà đã cho xây một ngôi tịnh xá ở đó và dâng cúng lên Đức Như Lai. Nói như vậy là để chỉ đến điều đó. Cụm từ “Ekāyanvāyaṃ” được tách thành “ekāyano ayaṃ”. Trong đó, “ekāyano” có nghĩa là con đường độc nhất. Vì rằng, đối với con đường (magga) – ‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ; နာဝါ ဥတ္တရသေတူ စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၁၀၁) – “Maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyanaṃ; Nāvā uttarasetū ca, kullo ca bhisi saṅkamo”ti. ဗဟူနိ နာမာနိ. သွာယံ ဣဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော. တသ္မာ ဧကာယနွာယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါတိ ဧတ္ထ ဧကမဂ္ဂေါ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ, န ဒွေဓာပထဘူတောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စ. có nhiều tên gọi. Ở đây, nó được gọi bằng tên “ayana”. Do đó, trong câu “Này các Tỳ khưu, đây là con đường độc nhất” (ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo), nó có nghĩa là con đường duy nhất. Nên hiểu ý nghĩa như sau: “Này các Tỳ khưu, đây là con đường, không phải là con đường có hai ngả”. Gọi là “con đường” (magga), theo ý nghĩa nào là “con đường”? Theo ý nghĩa đi đến Nibbāna, và theo ý nghĩa được những người mong cầu Nibbāna tìm kiếm. သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဒီဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ. သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာတိ သောကဿ စ ပရိဒေဝဿ စ သမတိက္ကမာယ, ပဟာနာယာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယာတိ ကာယိကဒုက္ခဿ စ စေတသိကဒေါမနဿဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အတ္ထင်္ဂမာယ, နိရောဓာယာတိ အတ္ထော. ဉာယဿ အဓိဂမာယာတိ ဉာယော ဝုစ္စတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တဿ အဓိဂမာယ ပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော သတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ ဘာဝိတော လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ သံဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘ဉာယဿ အဓိဂမာယာ’’တိ. နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ တဏှာဝါနဝိရဟိတတ္တာ နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမဿ အမတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, အတ္တပစ္စက္ခာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယံ သာဓေတိ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ. Câu “Vì sự thanh tịnh của chúng sanh” (Sattānaṃ visuddhiyā) có nghĩa là vì sự thanh tịnh của chúng sanh có tâm bị ô nhiễm bởi các cấu uế như tham, v.v... và bởi các phiền não như tham ái, tham lam bất chính, v.v... Câu “Để vượt qua sầu và bi” (Sokaparidevānaṃ samatikkamāya) có nghĩa là để vượt qua, để đoạn trừ sầu và bi. Câu “Để chấm dứt khổ và ưu” (Dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya) có nghĩa là để chấm dứt, để đoạn diệt hai điều này: khổ thân và ưu tâm. Câu “Để chứng ngộ chánh đạo” (Ñāyassa adhigamāya), chánh đạo (ñāya) được gọi là Thánh đạo Tám ngành; câu này có nghĩa là để chứng ngộ, để đạt đến đạo ấy. Vì rằng, con đường niệm xứ thuộc thế gian này, khi được tu tập trong giai đoạn đầu, sẽ dẫn đến việc chứng ngộ Thánh đạo siêu thế. Do đó, Ngài nói “Để chứng ngộ chánh đạo”. Câu “Để thực chứng Nibbāna” (Nibbānassa sacchikiriyāya) có nghĩa là để thực chứng, để tự mình chứng nghiệm pháp bất tử, được đặt tên là “Nibbāna” vì nó không còn sự đan dệt của ái dục (taṇhā-vāna). Vì rằng, con đường này khi được tu tập, sẽ tuần tự thành tựu việc thực chứng Nibbāna. Do đó, Ngài nói “Để thực chứng Nibbāna”. ဧဝံ [Pg.214] ဘဂဝတာ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဧကာယနမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော, သော ကသ္မာတိ စေ? ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ. ဝဏ္ဏဘာသနဉှိ သုတွာ တေ ဘိက္ခူ – ‘‘အယံ ကိရ မဂ္ဂေါ ဟဒယသန္တာပဘူတံ သောကံ, ဝါစာဝိပ္ပလာပဘူတံ ပရိဒေဝံ, ကာယိကအသာတဘူတံ ဒုက္ခံ, စေတသိကအသာတဘူတံ ဒေါမနဿန္တိ စတ္တာရော ဥပဒ္ဒဝေ ဟရတိ. ဝိသုဒ္ဓိံ, ဉာယံ, နိဗ္ဗာနန္တိ တယော ဝိသေသေ အာဝဟတီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ ဣမံ ဒေသနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ, ဓာရေတဗ္ဗံ, ဣမဉ္စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ. ဣတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ ကမ္ဗလဝါဏိဇာဒယော ကမ္ဗလာဒီနံ ဝဏ္ဏံ ဝိယ. Như vậy, Đức Thế Tôn đã dùng bảy cụm từ để tán thán con đường độc nhất. Nếu hỏi tại sao? Đó là vì mục đích khơi dậy lòng nhiệt thành nơi các Tỳ khưu. Vì khi nghe lời tán thán, các vị Tỳ khưu ấy, với lòng nhiệt thành dấy lên, sẽ nghĩ rằng: “Quả thật, con đường này loại bỏ bốn tai ương: sầu là sự thiêu đốt của tâm, bi là sự than khóc bằng lời, khổ là sự khó chịu của thân, và ưu là sự khó chịu của tâm. Nó mang lại ba điều đặc biệt: sự thanh tịnh, chánh đạo, và Nibbāna.” Họ sẽ nghĩ rằng: “Giáo pháp này nên được học thuộc, nên được thông thạo, nên được ghi nhớ, và con đường này nên được tu tập.” Vì vậy, để khơi dậy lòng nhiệt thành nơi các Tỳ khưu ấy, Ngài đã tán thán con đường này, cũng như những người buôn len, v.v... tán thán len của họ, v.v... ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယေ ဣမေတိ အယမဿ အတ္ထော. စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. တေန ‘‘န တတော ဟေဋ္ဌာ, န ဥဒ္ဓ’’န္တိ သတိပဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ. သတိပဋ္ဌာနာတိ တယော သတိပဋ္ဌာနာ သတိဂေါစရောပိ, တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာပိ, သတိပိ. ‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ တံ သုဏာထ. ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဿ သမုဒယော? အာဟရသမုဒယာ ကာယသမုဒယော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၄၀၈) ဟိ သတိဂေါစရော သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တော. တထာ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာနံ, နော သတိ, သတိ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒီသုပိ (ပဋိ. မ. ၂.၃၅). တဿ အတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတိ အသ္မိန္တိ ပဋ္ဌာနံ. ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. ပဓာနံ ဌာနန္တိ ဝါ ပဋ္ဌာနံ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ ဟတ္ထိဋ္ဌာနအဿဋ္ဌာနာဒီနိ ဝိယ. “Yadidaṃ” là một bất biến từ (nipāta), có nghĩa là “những cái này” (ye ime). “Cattāro” (bốn) là sự xác định về số lượng (gaṇanaparicchedo). Do đó, nó chỉ ra sự phân định về niệm xứ (satipaṭṭhānaparicchedaṃ) rằng “không ít hơn thế, không nhiều hơn thế”. Về “Satipaṭṭhāna” (niệm xứ), có ba loại niệm xứ: (1) đối tượng của niệm (satigocaro), (2) trạng thái vượt qua sự chống đối và thiên vị của bậc Đạo sư đối với các vị thinh văn thực hành theo ba cách (tidhā paṭipannesu sāvakesu satthuno paṭighānunayavītivattatā), và (3) chính niệm (sati). Thật vậy, trong các đoạn kinh như: “Này các Tỷ kheo, Ta sẽ thuyết giảng về sự sanh khởi và sự đoạn diệt của bốn niệm xứ, hãy lắng nghe điều đó... Này các Tỷ kheo, thế nào là sự sanh khởi của thân? Do sự sanh khởi của vật thực, có sự sanh khởi của thân” (Tương Ưng Bộ 5.408), đối tượng của niệm (satigocaro) được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Tương tự, trong các đoạn như: “Thân là nơi an trú (upaṭṭhāna), không phải niệm; niệm vừa là nơi an trú, vừa là niệm” (Vô Ngại Giải Đạo 2.35). Ý nghĩa của từ này là: “Nó được thiết lập ở trong đó” (patiṭṭhāti asmiṃ), vì vậy gọi là paṭṭhāna. Cái gì được thiết lập? Niệm (sati). Nơi thiết lập của niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Hoặc, “nơi chốn chính yếu” (padhānaṃ ṭhānaṃ) là paṭṭhāna. Nơi chốn chính yếu của niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna), tương tự như nơi buộc voi (hatthiṭṭhāna), nơi buộc ngựa (assaṭṭhāna), v.v. ‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ, ယဒရိယော သေဝတိ, ယဒရိယော သေဝမာနော သတ္ထာ ဂဏမနုသာသိတုမရဟတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၁၁) ဧတ္ထ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပဋ္ဌာနံ, ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. ကေန ပဋ္ဌပေတဗ္ဗောတိ? သတိယာ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနန္တိ. Trong đoạn kinh: “Có ba niệm xứ, mà bậc Thánh thực hành, và khi thực hành, bậc Đạo sư xứng đáng giáo huấn hội chúng” (Trung Bộ 3.311), trạng thái vượt qua sự chống đối và thiên vị của bậc Đạo sư đối với các vị thinh văn thực hành theo ba cách được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Ý nghĩa của từ này là: vì cần được thiết lập (paṭṭhapetabbato) nên gọi là paṭṭhāna, nghĩa là cần được làm cho phát sanh (pavattayitabbato). Cần được thiết lập bởi cái gì? Bởi niệm (satiyā). Sự thiết lập bởi niệm (satiyā paṭṭhānaṃ) là niệm xứ (satipaṭṭhāna). ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၄၇; သံ. နိ. ၅.၉၈၉) ပန သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သတိယေဝ [Pg.215] ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, ဣတိ သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနဉ္စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ. ဣဒမိဓ အဓိပ္ပေတံ. Mặt khác, trong các đoạn kinh như: “Bốn niệm xứ, được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ làm viên mãn bảy giác chi” (Trung Bộ 3.147; Tương Ưng Bộ 5.989), chính niệm (sati) được gọi là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Ý nghĩa của từ này là: “nó an trú” (patiṭṭhāti) nên gọi là paṭṭhāna, nghĩa là “nó hiện diện, nó khởi sanh bằng cách đi vào, bằng cách tiến vào (đối tượng)” (upaṭṭhāti okkanditvā pakkhanditvā pavattati). Chính niệm là sự an trú (satiyeva paṭṭhānaṃ), đó là niệm xứ (satipaṭṭhāna). Hoặc là, sati có nghĩa là ghi nhớ (saraṇaṭṭhena), paṭṭhāna có nghĩa là sự hiện diện (upaṭṭhānaṭṭhena), do đó, nó vừa là sati vừa là paṭṭhāna, nên cũng gọi là satipaṭṭhāna. Đây là ý nghĩa được chủ trương ở đây. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ? သတီနံ ဗဟုတ္တာ. အာရမ္မဏဘေဒေန ဟိ ဗဟုကာ သတိယော. အထ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ကသ္မာ ဧကဝစနန္တိ? မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တာ. စတဿောပိ ဟိ ဧတာ သတိယော မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝုတဉှေတံ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနမဂ္ဂနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စာ’’တိ. စတဿောပိ စေတာ အပရဘာဂေ ကာယာဒီသု အာရမ္မဏေသု ကိစ္စံ သာဓယမာနာ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယန္တီတိ တသ္မာ စတဿောပိ ဧကော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တာ. ဧဝဉ္စ သတိ ဝစနာနုသန္ဓိနာ သာနုသန္ဓိကာဝ ဒေသနာ ဟောတိ. Nếu vậy, tại sao lại dùng số nhiều “satipaṭṭhānā”? Do vì có nhiều niệm (satīnaṃ bahuttā). Thật vậy, do sự khác biệt về đối tượng (ārammaṇabhedena) mà có nhiều niệm. Vậy tại sao lại dùng số ít “maggo” (đạo)? Do vì tính đồng nhất về phương diện tìm kiếm (magganaṭṭhena ekattā). Thật vậy, cả bốn niệm này đều đi đến sự đồng nhất về phương diện tìm kiếm. Điều này đã được nói: “Gọi là đạo (maggo) theo nghĩa nào? Theo nghĩa tìm kiếm Niết-bàn (nibbānamagganaṭṭhena), và theo nghĩa được những người tìm cầu Niết-bàn tìm kiếm (nibbānatthikehi magganīyaṭṭhena)”. Và cả bốn niệm này, ở giai đoạn sau, trong khi hoàn thành phận sự trên các đối tượng như thân v.v., chúng đi đến Niết-bàn; và từ ban đầu, chúng được những người tìm cầu Niết-bàn tìm kiếm. Do đó, cả bốn được gọi là một con đường (eko maggo). Khi như vậy, bài pháp trở nên mạch lạc nhờ sự liên kết của các từ ngữ (vacanānusandhinā). ကတမေ စတ္တာရောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ကာယေတိ ရူပကာယေ. ကာယာနုပဿီတိ ကာယံ အနုပဿနသီလော, ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော. အယဉှိ ဘိက္ခု ဣမံ ကာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော, ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော, အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော, နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ, နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ. သော တံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ, ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ, အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. “Thế nào là bốn?” (Katame cattāro) là câu hỏi do muốn được giải thích (kathetukamyatāpucchā). “Trên thân” (kāye) nghĩa là trên thân sắc chất (rūpakāye). “Quán thân” (kāyānupassī) nghĩa là có thói quen tùy quán thân (kāyaṃ anupassanasīlo), hoặc đang tùy quán thân (kāyaṃ vā anupassamāno). Vị Tỷ kheo này, bằng bảy pháp tùy quán (sattannaṃ anupassanānaṃ) bắt đầu với tùy quán vô thường (aniccānupassanā), tùy quán thân này là vô thường (aniccato), không phải là thường (no niccato); tùy quán là khổ (dukkhato), không phải là lạc (no sukhato); tùy quán là vô ngã (anattato), không phải là ngã (no attato); vị ấy nhàm chán (nibbindati), không hoan hỷ (no nandati); ly tham (virajjati), không tham đắm (no rajjati); đoạn diệt (nirodheti), không làm cho sanh khởi (no samudeti); từ bỏ (paṭinissajjati), không chấp thủ (no ādiyati). Cần phải hiểu rằng: Vị ấy, khi tùy quán là vô thường, từ bỏ thường tưởng (niccasaññaṃ); khi tùy quán là khổ, từ bỏ lạc tưởng (sukhasaññaṃ); khi tùy quán là vô ngã, từ bỏ ngã tưởng (attasaññaṃ); khi nhàm chán, từ bỏ sự hoan hỷ (nandiṃ); khi ly tham, từ bỏ tham ái (rāgaṃ); khi đoạn diệt, từ bỏ tập khởi (samudayaṃ); khi từ bỏ, từ bỏ sự chấp thủ (ādānaṃ). ဝိဟရတီတိ ဣရီယတိ. အာတာပီတိ တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတပတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ. အာတာပေါ အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော. အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ. န ဟိ သတိဝိရဟိတဿ အနုပဿနာ နာမ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ယသ္မာ အနာတာပိနော [Pg.216] အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တရာယကရော ဟောတိ, အသမ္ပဇာနော ဥပါယပရိဂ္ဂဟေ အနုပါယပရိဝဇ္ဇနေ စ သမ္မုယှတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဥပါယာပရိစ္စာဂေ အနုပါယာပရိဂ္ဂဟေ စ အသမတ္ထော ဟောတိ, တေနဿ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. “Trú” (viharati) có nghĩa là duy trì oai nghi (irīyati). “Nhiệt tâm” (ātāpī): “Sự nhiệt tâm” (ātāpo) là cái thiêu đốt (ātāpeti) các phiền não (kilese) trong ba cõi (tīsu bhavesu); đây là tên gọi của tinh tấn (vīriya). Người có sự nhiệt tâm (ātāpo) ấy được gọi là nhiệt tâm (ātāpī). “Tỉnh giác” (sampajāno) là người có đầy đủ trí tuệ được gọi là sự tỉnh giác (sampajañña). “Chánh niệm” (satimā) là người có đầy đủ niệm để nắm bắt thân (kāyapariggāhikāya satiyā). Vị này, vì dùng niệm để nắm bắt đối tượng rồi dùng tuệ để tùy quán. Thật vậy, với người thiếu niệm thì không thể có cái gọi là tùy quán (anupassanā). Do đó, Ngài đã nói: “Này các Tỷ kheo, Ta nói rằng niệm là cần thiết ở mọi nơi” (Tương Ưng Bộ 5.234). Vì vậy, ở đây, với câu “trú, quán thân trên thân” (kāye kāyānupassī viharati), pháp niệm xứ về tùy quán thân (kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ) đã được nói đến. Hoặc là, vì rằng đối với người không nhiệt tâm, sự co rút nội tâm (antosaṅkhepo) trở thành chướng ngại; người không tỉnh giác sẽ bị mê mờ (sammuyhati) trong việc nắm bắt phương tiện và tránh xa phi phương tiện; người thất niệm (muṭṭhassati) sẽ không có khả năng (asumattho) trong việc không từ bỏ phương tiện và không nắm bắt phi phương tiện. Do đó, đề mục thiền của vị ấy không thành tựu. Vì vậy, để chỉ ra những pháp mà nhờ oai lực của chúng, đề mục ấy được thành tựu, nên cụm từ “nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm” (ātāpī sampajāno satimā) đã được nói đến, cần phải hiểu như vậy. ဣတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္ဇဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတုံ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ. လောကေတိ တသ္မိံယေဝ ကာယေ. ကာယော ဟိ ဣဓ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတော. ယသ္မာ ပနဿ န ကာယမတ္တေယေဝ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီယတိ, ဝေဒနာဒီသုပိ ပဟီယတိ ဧဝ. တသ္မာ ‘‘ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော’’တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၆၂) ဝုတ္တံ. လောကသင်္ခါတတ္တာ ဝါ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေနေတံ ဝုတ္တံ. ယံ ပနာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမော လောကော, သွေဝ ကာယော လောကော’’တိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. တသ္မိံ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝိနေယျာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Như vậy, sau khi đã trình bày về niệm xứ quán thân và các pháp tương ưng của nó, bây giờ để trình bày về chi phần từ bỏ, câu “nhiếp phục tham ưu ở đời” đã được nói đến. Ở đây, nhiếp phục (vineyya) là đã nhiếp phục bằng sự nhiếp phục theo từng chi phần hoặc bằng sự nhiếp phục do đè nén. Ở đời (loke) là ở trong chính thân ấy. Thật vậy, ở đây thân được hiểu là ‘đời’ (loka) theo ý nghĩa là bị tan rã và hoại diệt. Hơn nữa, vì rằng tham và ưu của vị ấy không chỉ được đoạn trừ ở nơi thân mà thôi, mà cũng được đoạn trừ ở nơi các thọ v.v… nữa. Do đó, trong bộ Phân Tích (Vibhaṅga) có nói rằng: “Năm uẩn thủ là đời.” Hoặc là, do các pháp ấy được gọi là ‘đời’ nên điều này được nói theo phương pháp rút ra ý nghĩa. Hơn nữa, điều đã được nói rằng: “Ở đây, thế nào là đời? Chính thân này là đời,” thì đây chính là ý nghĩa ở đây. Cần phải hiểu sự liên kết như vầy: “Nhiếp phục tham ưu ở trong đời ấy.” ဝေဒနာသူတိ ဧတ္ထ တိဿော ဝေဒနာ, တာ စ လောကိယာ ဧဝ, စိတ္တမ္ပိ လောကိယံ, တထာ ဓမ္မာ. ယထာ ပန ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာ, တထာ အနုပဿန္တော ဧသ ဝေဒနာနုပဿီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော စိတ္တဓမ္မေသု. ကထဉ္စ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ? သုခါ တာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော, ဒုက္ခာ သလ္လတော, အဒုက္ခမသုခါ အနိစ္စတော. ယထာဟ – Ở đây, trong (đề mục) các thọ, có ba thọ được đề cập, và chúng chỉ là pháp thế gian; tâm cũng là pháp thế gian, các pháp cũng vậy. Hơn nữa, các thọ cần được quán xét như thế nào, thì vị đang quán xét như vậy cần được hiểu là vị quán thọ. Phương pháp này cũng áp dụng cho tâm và các pháp. Và các thọ cần được quán xét như thế nào? Trước hết, thọ lạc (cần được quán) là khổ, thọ khổ là mũi tên, thọ không khổ không lạc là vô thường. Như có lời dạy rằng: ‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော; အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော; သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ. “Vị nào thấy lạc là khổ, thấy khổ như mũi tên; thấy cái không khổ không lạc, cái lắng dịu, là vô thường; vị Tỳ khưu chánh kiến ấy, được an tịnh, sẽ sống.” သဗ္ဗာ ဧဝ စေတာ ဒုက္ခာတိပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉). သုခဒုက္ခတောပိ စ အနုပဿိတဗ္ဗာ, ယထာဟ [Pg.217] – ‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိစ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာဝသေနပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ. Và tất cả các thọ này cũng cần được quán là khổ. Điều này đã được nói đến: “Bất cứ cái gì được cảm thọ, Ta nói rằng tất cả cái ấy đều nằm trong khổ.” Và (thọ lạc) cũng cần được quán là khổ, như có lời dạy rằng: “Này hiền giả Visākha, thọ lạc là lạc khi tồn tại, là khổ khi biến đổi,” (và) toàn bộ (bài kinh) cần được dẫn giải chi tiết. Hơn nữa, (các thọ) cũng cần được quán xét theo cách của bảy pháp tùy quán bắt đầu bằng vô thường. စိတ္တဓမ္မေသုပိ စိတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိသဟဇာတဘူမိကမ္မဝိပါကကိရိယာဒိနာနတ္တဘေဒါနံ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာနံ သရာဂါဒီနဉ္စ ဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗံ. ဓမ္မာ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏာနံ သုညတဓမ္မဿ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာနံ ‘‘သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒ’’န္တိအာဒီနဉ္စ ပဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဒီဃမဇ္ဈိမဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃ အာဒယော; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၅ အာဒယော) သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. Đối với tâm và các pháp cũng vậy, trước hết, tâm cần được quán xét theo cách phân biệt về sự đa dạng của đối tượng, sự chủ đạo, sự đồng sanh, cảnh giới, nghiệp, quả, hành v.v…; theo các pháp tùy quán về vô thường v.v…; và theo các sự phân biệt như có tham, không có tham v.v… Các pháp cần được quán xét theo cách của các tướng riêng và tướng chung, của pháp tánh không, của bảy pháp tùy quán bắt đầu bằng vô thường, và của các sự phân loại như: “Hoặc có dục tham ở nội tâm” v.v… Phần còn lại thì cũng theo như phương pháp đã được nói. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết thì cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về kinh Niệm Xứ trong Chú giải Trường Bộ và Trung Bộ. ၂. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Kinh Niệm ၃၆၈. ဒုတိယေ သတောတိ ကာယာဒိအနုပဿနာသတိယာ သမန္နာဂတော. သမ္ပဇာနောတိ စတုသမ္ပဇညပညာယ သမန္နာဂတော. အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ဂမနံ, ပဋိက္ကန္တံ နိဝတ္တနံ, တဒုဘယမ္ပိ စတူသု ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ. ဂမနေ တာဝ ပုရတော ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပဋိနိဝတ္တန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. ဌာနေပိ ဌိတကောဝ ကာယံ ပုရတော ဩနမန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆတော အပနာမေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိသဇ္ဇာယပိ နိသိန္နကောဝ အာသနဿ ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါ သံသရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆိမအင်္ဂပ္ပဒေသံ ပစ္စာသံသရန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိပဇ္ဇနေပိ ဧသေဝ နယော. 2. Trong kinh thứ hai, niệm (sato) là có đầy đủ niệm quán thân v.v… Tỉnh giác (sampajāno) là có đầy đủ trí tuệ về bốn loại tỉnh giác. Ở đây, trong câu “khi bước tới, khi bước lui,” bước tới (abhikkantaṃ) được gọi là sự đi tới, bước lui (paṭikkantaṃ) là sự quay về. Cả hai điều này có được trong bốn oai nghi. Trước hết, trong khi đi, người mang thân đi về phía trước được gọi là bước tới; người quay trở lại được gọi là bước lui. Trong khi đứng cũng vậy, người đang đứng mà cúi thân về phía trước được gọi là bước tới; người ngửa ra phía sau được gọi là bước lui. Trong khi ngồi cũng vậy, người đang ngồi mà di chuyển hướng về phần trước của chỗ ngồi được gọi là bước tới; người di chuyển ngược lại về phần phía sau được gọi là bước lui. Trong khi nằm cũng theo phương pháp này. သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ, သမ္ပဇညဿေဝ ဝါ ကာရီ. သော ဟိ အဘိက္ကန္တာဒီသု သမ္ပဇညံ ကရောတေဝ, န ကတ္ထစိ သမ္ပဇညဝိရဟိတော ဟောတိ. 368. Hành động trong tỉnh giác (sampajānakārī hoti) là người làm mọi việc với sự tỉnh giác, hoặc là người chỉ thực hành sự tỉnh giác. Thật vậy, vị ấy chỉ thực hành sự tỉnh giác trong khi bước tới v.v…, không nơi nào là không có tỉnh giác. တတ္ထ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္ပဇညံ. တတ္ထ အဘိက္ကမနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အဂန္တွာ ‘‘ကိံ နု မေ ဧတ္ထ ဂတေန အတ္ထော အတ္ထိ, နတ္ထီ’’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ စ အတ္ထောတိ စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနသံဃဒဿနထေရဒဿနအသုဘဒဿနာဒိဝသေန ဓမ္မတော ဝဍ္ဎိ[Pg.218]. စေတိယံ ဒိသွာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ, သံဃဒဿနေန သံဃာရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. မဟာဝိဟာရသ္မိဉှိ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဌတွာ မဟာစေတိယံ ဩလောကေန္တာ တိံသသဟဿဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တထာ ပစ္ဆိမဒွါရေ ဥတ္တရဒွါရေ ပါစီနဒွါရေ စ, တထာ ပဉှမဏ္ဍပဋ္ဌာနေ အဘယဝါပိပါဠိယံ, ထူပါရာမဒွါရေ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ အနုရာဓဝါပိပါဠိယံ. Ở đây, tỉnh giác có bốn loại: tỉnh giác về lợi ích, tỉnh giác về sự thích hợp, tỉnh giác về hành xứ, và tỉnh giác về sự không si mê. Trong đó, khi tâm muốn đi tới sanh khởi, không đi theo ý muốn của tâm, mà sau khi đã xem xét điều lợi và không lợi rằng: “Ta đi đến đây có lợi ích gì hay không?” thì sự nắm bắt lấy lợi ích là tỉnh giác về lợi ích. Và ở đây, lợi ích là sự tăng trưởng về chánh pháp theo cách thấy tháp thờ, thấy cây bồ đề, thấy chúng Tăng, thấy trưởng lão, thấy sự bất tịnh v.v… Thật vậy, sau khi thấy tháp thờ, vị ấy làm sanh khởi niềm hỷ với đức Phật làm đối tượng; do thấy chúng Tăng, làm sanh khởi niềm hỷ với chúng Tăng làm đối tượng, rồi quán xét chính niềm hỷ ấy theo sự tiêu hoại, vị ấy đắc quả A-la-hán. Thật vậy, tại tu viện Mahāvihāra, ba mươi ngàn vị tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán trong khi đứng ở cổng phía nam nhìn lên đại tháp; cũng vậy ở cổng phía tây và cổng phía đông; cũng vậy ở tại nơi vấn đáp, trên bờ hồ Abhayavāpi, tại cổng chùa Thūpārāma, tại cổng phía nam của thành phố, trên bờ hồ Anurādhavāpi. မဟာအရိယဝံသဘာဏကတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ကိံ တုမှေ ဝဒထ, မဟာစေတိယဿ သမန္တာ ကုစ္ဆိဝေဒိကာယ ဟေဋ္ဌိမဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ပညာယနဋ္ဌာနေ ယတ္ထ ယတ္ထ ဒွေ ပါဒါ သက္ကာ ဟောန္တိ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ, တတ္ထ တတ္ထ ဧကပဒုဒ္ဓါရေ တိံသတိံသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ သက္ကာ ဝတု’’န္တိ. အပရော ပန မဟာထေရော အာဟ – ‘‘မဟာစေတိယတလေ အာကိဏ္ဏဝါလိကာယ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ. ထေရေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ အသုဘံ ဒိသွာ တတ္ထ ပဌမံ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဧတေသံ ဒဿနံ သာတ္ထံ. ကေစိ ပန – ‘‘အာမိသတောပိ ဝဍ္ဎိ အတ္ထောယေဝ, တံ နိဿာယ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ပဋိပန္နတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. Vị Trưởng lão Mahāariyavaṃsabhāṇaka lại nói: ‘Các ông nói gì vậy, xung quanh Đại Bảo tháp, bắt đầu từ phần dưới của lan can, ở bất cứ nơi nào trong tầm mắt có thể đặt hai bàn chân xuống một cách thăng bằng, thì tại mỗi nơi đó, trong mỗi bước chân, ba mươi ngàn vị tỳ khưu đã đắc quả A-la-hán. Có thể nói như vậy.’ Một vị Đại Trưởng lão khác lại nói: ‘Trên sân Đại Bảo tháp, số tỳ khưu đắc quả A-la-hán còn nhiều hơn số cát được rải trên đó.’ Khi thấy các bậc Trưởng lão, an trú trong lời giáo huấn của các ngài, thấy được tướng bất tịnh, phát sinh sơ thiền ở nơi đó, rồi quán xét chính thiền ấy theo phương diện hủy diệt, vị ấy đắc quả A-la-hán. Do đó, việc thấy các vị ấy là có lợi ích. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Sự tăng trưởng cũng có được từ vật thực, vì nương vào đó mà thực hành để hỗ trợ cho phạm hạnh.’ တသ္မိံ ပန ဂမနေ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. သေယျထိဒံ? စေတိယဒဿနံ တာဝ သာတ္ထံ. သစေ ပန စေတိယဿ မဟာပူဇာယ ဒသဒွါဒသယောဇနန္တရေ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ, အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပါ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စိတ္တကမ္မရူပကာနိ ဝိယ သဉ္စရန္တိ. တတြ စဿ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ လောဘော, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃော, အသမပေက္ခနေ မောဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယသံသဂ္ဂေ ကာယသံသဂ္ဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယာနံ ဝါ အန္တရာယော စ ဟောတိ. ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ ဟောတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရအန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. သံဃဒဿနမ္ပိ သာတ္ထံ. သစေ ပန အန္တောဂါမေ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ကာရေန္တေသု မနုဿေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ ဇနသန္နိပါတော စေဝ အန္တရာယော စ ဟောတိ, ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ, အန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. မဟာပရိဝါရာနံ ထေရာနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော. Lại nữa, trong việc đi lại ấy, sự nhận biết điều thích hợp và không thích hợp, rồi nắm giữ lấy điều thích hợp được gọi là tỉnh giác về sự thích hợp (sappāyasampajañña). Ví như thế nào? Trước hết, việc chiêm bái bảo tháp là có lợi ích. Tuy nhiên, nếu trong một đại lễ cúng dường bảo tháp, hội chúng tụ tập trong khoảng mười đến mười hai do-tuần, những người nữ và người nam trang điểm tùy theo khả năng của mình, đi lại như những hình vẽ, thì ở đó, đối với vị tỳ khưu, tham có thể khởi lên đối với đối tượng khả ái, sân đối với đối tượng không khả ái, và si khi không quán xét. Khi có sự tiếp xúc thân thể, vị ấy có thể phạm tội thân giao. Hoặc có thể có nguy hiểm đến tính mạng hay phạm hạnh. Như vậy, nơi đó là không thích hợp. Khi không có những nguy hiểm như đã nói, thì nơi đó là thích hợp. Việc yết kiến Tăng đoàn cũng có lợi ích. Tuy nhiên, nếu trong làng, người ta dựng một đại giảng đường và tổ chức nghe pháp suốt đêm, mà có sự tụ tập đông người và nguy hiểm xảy ra như đã trình bày, thì nơi đó là không thích hợp. Khi không có nguy hiểm, thì nơi đó là thích hợp. Đối với việc yết kiến các vị Trưởng lão có đông đảo tùy tùng, phương pháp cũng tương tự như vậy. အသုဘဒဿနမ္ပိ [Pg.219] သာတ္ထံ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဒဟရဘိက္ခု သာမဏေရံ ဂဟေတွာ ဒန္တကဋ္ဌတ္ထာယ ဂတော. သာမဏေရော မဂ္ဂါ ဩက္ကမိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော အသုဘံ ဒိသွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော တံ အပဿန္တော ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ပက္ကောသိ. သော – ‘‘မယာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒွေ ကထာ နာမ န ကထိတပုဗ္ဗာ, အညသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ,’’တိ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. ‘‘ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ တာဝ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ မယာ ဌိတောကာသေ မုဟုတ္တံ ပုရတ္ထာဘိမုခါ ဟုတွာ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟ. သော တထာ ကတွာ တေန ပတ္တဝိသေသမေဝ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဧကံ အသုဘံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ အတ္ထာယ ဇာတံ. ဧဝံ သာတ္ထမ္ပိ ပနေတံ ပုရိသဿ မာတုဂါမာသုဘံ အသပ္ပာယံ, မာတုဂါမဿ စ ပုရိသာသုဘံ, သဘာဂမေဝ သပ္ပာယန္တိ ဧဝံ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. Việc thấy tướng bất tịnh cũng có lợi ích. Để làm rõ ý nghĩa này, có câu chuyện như sau: Tương truyền, một vị tỳ khưu trẻ cùng một vị sa-di đi lấy tăm xỉa răng. Vị sa-di đi lệch khỏi con đường, tiến về phía trước, thấy một tướng bất tịnh, liền phát sinh sơ thiền, lấy đó làm nền tảng, quán xét các pháp hành, chứng đắc ba Thánh quả, rồi đứng lại, nắm giữ đề mục thiền định cho đạo quả cao hơn. Vị tỳ khưu trẻ không thấy vị sa-di, liền gọi: ‘Sa-di!’ Vị sa-di nghĩ: ‘Từ ngày xuất gia, ta chưa từng nói chuyện hai lời với vị tỳ khưu. Vào một ngày khác, ta sẽ chứng đắc trạng thái cao hơn,’ rồi đáp lại: ‘Thưa Tôn giả, có việc gì ạ?’ Khi được bảo: ‘Lại đây,’ vị ấy chỉ đáp một lời rồi đến và nói: ‘Thưa Tôn giả, xin ngài hãy đi theo con đường này, đến nơi con đã đứng, quay mặt về hướng đông và nhìn trong giây lát.’ Vị tỳ khưu làm theo như vậy và cũng đã chứng đắc được trạng thái đặc biệt như vị sa-di. Như vậy, một tướng bất tịnh đã trở thành lợi ích cho hai người. Tuy nhiên, dù việc này có lợi ích, nhưng đối với nam nhân, tướng bất tịnh của nữ nhân là không thích hợp; và đối với nữ nhân, tướng bất tịnh của nam nhân là không thích hợp. Chỉ có tướng bất tịnh cùng giới tính mới là thích hợp. Như vậy, sự nhận biết điều thích hợp chính là tỉnh giác về sự thích hợp (sappāyasampajañña). ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတသာတ္ထသပ္ပာယဿ ပန အဋ္ဌတိံသကမ္မဋ္ဌာနေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိကံ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ဂေါစရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ တံ ဂဟေတွာဝ ဂမနံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ နာမ. Lại nữa, đối với vị đã nhận biết được điều có lợi ích và thích hợp như vậy, việc học thuộc một đề mục thiền định, tức là hành xứ (gocara), hợp với tâm ý của mình trong ba mươi tám đề mục, rồi mang theo đề mục ấy khi đi vào hành xứ khất thực, được gọi là tỉnh giác về hành xứ (gocarasampajañña). တဿာဝိဘာဝတ္ထံ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ပစ္စာဟရတိ န ဟရတိ, ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ. Để làm rõ điều này, cần biết đến bốn trường hợp sau: Ở đây, có vị tỳ khưu mang theo (đề mục thiền định) khi đi nhưng không mang về; có vị mang về nhưng không mang theo khi đi; lại có vị không mang theo khi đi cũng không mang về; và có vị vừa mang theo khi đi, vừa mang về. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ စ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ တထာ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ မဇ္ဈိမယာမေ သေယျံ ကပ္ပေတွာ, ပစ္ဆိမယာမေပိ နိသဇ္ဇာစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေတွာ, ပဂေဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ သမာဒါယ ဝတ္တတိ. သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဒွေ တယော ပလ္လင်္ကေ ဥသုမံ ဂါဟာပေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇိတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေနာသနတော နိက္ခမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သစေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ စေတိယင်္ဂဏံ ပဝိသတိ. အညံ စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ ဟတ္ထေန ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဝိယ တံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ [Pg.220] ပီတိံ ဂဟေတွာ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ မဟန္တံ စေတိယံ စေ, တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ, ခုဒ္ဒကံ စေ, တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ. စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ပတ္တေနာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဗောဓိ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. သော ဧဝံ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသာမိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဋိသာမိတဘဏ္ဍကံ ဟတ္ထေန ဂဏှန္တော ဝိယ နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမသမီပေ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. Trong số ấy, vị tỳ-khưu nào ban ngày gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại bằng cách đi kinh hành và ngồi, cũng như trong canh đầu của đêm, rồi nằm nghỉ trong canh giữa, và trong canh cuối cũng trải qua bằng cách ngồi và đi kinh hành, từ sáng sớm đã làm phận sự ở sân tháp và sân bồ-đề, tưới nước lên cây bồ-đề, chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng, rồi thực hành các phận sự đối với thầy tế độ, thầy giáo thọ v.v. Vị ấy làm vệ sinh thân thể, đi vào trú xứ, ngồi kiết-già hai ba lần làm cho thân thể nóng lên, chuyên tâm vào đề mục thiền, rồi thức dậy vào giờ đi khất thực, với đề mục thiền làm đầu mà lấy y bát, đi ra khỏi trú xứ, vừa tác ý đến đề mục thiền vừa đi đến sân tháp. Nếu có đề mục niệm Phật, vị ấy không từ bỏ đề mục ấy mà đi vào sân tháp. Nếu có đề mục thiền khác, vị ấy đứng ở chân cầu thang, như thể đặt xuống vật cầm trong tay, rồi nắm lấy hỷ có đối tượng là Đức Phật, đi lên sân tháp. Nếu là tháp lớn, nên đi nhiễu bên phải ba lần rồi đảnh lễ ở bốn điểm. Nếu là tháp nhỏ, cũng đi nhiễu như vậy ba lần rồi đảnh lễ ở tám điểm. Đảnh lễ tháp xong, khi đến sân bồ-đề, cũng nên thể hiện sự khiêm cung như thể đang ở trước mặt Đức Phật, Đức Thế Tôn, rồi đảnh lễ cây bồ-đề. Vị ấy đảnh lễ tháp và cây bồ-đề như vậy xong, đi đến nơi đã cất giữ (đề mục), như thể lấy bằng tay vật đã cất giữ, lấy lại đề mục thiền đã đặt xuống, rồi ở gần làng, với đề mục thiền làm đầu mà đắp y, đi vào làng để khất thực. အထ နံ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘အယျော နော အာဂတော’’တိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာသနသာလာယ ဝါ ဂေဟေ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တံ န နိဋ္ဌာတိ, တာဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မက္ခေတွာ ပုရတော နိသီဒိတွာ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆန္တိ, ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမာ ဟောန္တိ. သစေပိ န ကထာပေန္တိ, ဇနသင်္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မကထာ နာမ ကာတဗ္ဗာယေဝါတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဓမ္မကထာ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဓမ္မံ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ နိဝတ္တိယမာနေဟိပိ မနုဿေဟိ အနုဂတောဝ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ တေ နိဝတ္တေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ. Bấy giờ, dân chúng thấy vị ấy, liền đi ra đón và nói: "Bậc tôn quý của chúng ta đã đến", rồi cầm lấy bát, mời ngồi ở nhà ăn hoặc ở nhà, dâng cháo. Trong khi vật thực chưa xong, họ rửa chân, xoa dầu cho vị ấy, rồi ngồi ở phía trước, hoặc hỏi một câu hỏi, hoặc muốn nghe Pháp. Các vị Chú giải sư nói rằng: "Dù họ không yêu cầu, vì lợi ích nhiếp chúng, việc thuyết pháp vẫn nên được thực hiện." Thật vậy, không có bài pháp thoại nào gọi là thoát ly khỏi đề mục thiền. Vì vậy, vị ấy thuyết pháp với đề mục thiền làm đầu, thọ thực với đề mục thiền làm đầu, làm phận sự tùy hỷ với đề mục thiền làm đầu. Khi trở về, vẫn được dân chúng đi theo tiễn, ra khỏi làng, ở đó cho họ quay về, rồi tiếp tục lên đường. အထ နံ ပုရေတရံ နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ကတဘတ္တကိစ္စာ သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရမဿ ဂဏှန္တိ. ပေါရာဏကဘိက္ခူ ကိရ န ‘‘အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာစရိယော’’တိ မုခံ ဩလောကေတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, သမ္ပတ္တပရိစ္ဆေဒေနေဝ ကရောန္တိ. တေ တံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ဘန္တေ, ဧတေ မနုဿာ တုမှာကံ ကိံ ဟောန္တိ, မာတိပက္ခတော သမ္ဗန္ဓာ ပိတိပက္ခတော’’တိ? ကိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆထာတိ? တုမှေသု ဧတေသံ ပေမံ ဗဟုမာနန္တိ. ‘‘အာဝုသော, ယံ မာတာပိတူဟိပိ ဒုက္ကရတရံ, တံ ဧတေ အမှာကံ ကရောန္တိ, ပတ္တစီဝရမ္ပိ နော ဧတေသံ သန္တကမေဝ, ဧတေသံ အာနုဘာဝေန နေဝ ဘယေ ဘယံ, န ဆာတကေ ဆာတကံ ဇာနာမ, ဧဒိသာ နာမ အမှာကံ ဥပကာရိနော နတ္ထီ’’တိ တေသံ ဂုဏေ ကထယန္တော ဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ. Bấy giờ, các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ đã đi ra trước và thọ thực xong ở ngoài làng, thấy vị ấy liền đi ra đón và nhận lấy y bát. Nghe nói các vị tỳ-khưu thời xưa không phải nhìn mặt mà nói "đây là thầy tế độ, thầy giáo thọ của chúng ta" rồi mới làm phận sự, mà họ làm phận sự ngay khi gặp mặt. Họ hỏi vị ấy: "Bạch ngài, những người này là gì của ngài, họ có quan hệ bên mẹ hay bên cha?" (Vị ấy hỏi lại): "Các vị thấy gì mà hỏi vậy?" "Chúng con thấy tình thương và sự kính trọng của họ đối với ngài nên mới hỏi." (Vị ấy trả lời): "Này chư hiền, việc mà ngay cả cha mẹ cũng rất khó làm, những người này đã làm cho chúng tôi. Y bát của chúng tôi cũng là của họ. Nhờ oai lực của họ, khi nguy hiểm khởi lên, chúng tôi không biết đến sợ hãi; khi nạn đói khởi lên, chúng tôi không biết đến đói kém. Không có những người ân nhân nào như vậy đối với chúng tôi." Vừa đi vị ấy vừa kể về các ân đức của họ. Vị này được gọi là "người mang đi, không mang về". ယဿ ပန ပဂေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တဿ ကမ္မဇတေဇော ပဇ္ဇလတိ, အနုပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ နာရောဟတိ, သော ပဂေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေဂသာဝ စေတိယံ [Pg.221] ဝန္ဒိတွာ ဂေါရူပါနံ နိက္ခမနဝေလာယမေဝ ဂါမံ ယာဂုဘိက္ခာယ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပိဝတိ. အထဿ ဒွိတ္တိက္ခတ္တုံ အဇ္ဈောဟရဏမတ္တေနေဝ ကမ္မဇတေဇော ဥပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ အနုပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, ဃဋသတေန နှာတော ဝိယ တေဇောဓာတုပရိဠာဟနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ယာဂုံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဓောဝိတွာ အန္တရာဘတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကတွာ အဝသေသဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ အာဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စာဟရတိ န ဟရတီတိ. ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နာမ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယံ န တံ အာသနမတ္ထိ, ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဘိက္ခူ နတ္ထီတိ. Còn vị nào, khi thực hành phận sự theo cách đã nói từ sáng sớm, hỏa giới do nghiệp sanh bốc cháy, nó bỏ qua vật chất không do nghiệp sanh mà nắm lấy vật chất do nghiệp sanh, mồ hôi tuôn ra từ cơ thể, đề mục thiền không đi vào lộ trình, vị ấy từ sáng sớm lấy y bát, nhanh chóng đảnh lễ tháp, đi vào làng đúng vào lúc đàn bò đi ra để khất thực cháo, nhận được cháo rồi đến nhà ăn và uống. Bấy giờ, chỉ với hai ba miếng nuốt, hỏa giới do nghiệp sanh của vị ấy bỏ qua vật chất do nghiệp sanh mà nắm lấy vật chất không do nghiệp sanh, đạt đến sự dập tắt cơn nóng bức do hỏa đại như thể được tắm bằng trăm ghè nước. Vị ấy thọ dụng cháo với đề mục thiền làm đầu, rửa bát và miệng, tác ý đến đề mục thiền trong khoảng thời gian giữa bữa ăn, đi khất thực ở những nơi còn lại, thọ thực với đề mục thiền làm đầu, và từ đó trở đi, vị ấy trở về với đề mục thiền hiện khởi liên tục. Vị này được gọi là "người mang về, không mang đi". Và những vị tỳ-khưu như vậy, sau khi uống cháo, bắt đầu tu tập minh sát, đã đắc quả A-la-hán trong giáo pháp của Đức Phật, số lượng đã vượt quá sự đếm kể. Thật vậy, chỉ riêng ở đảo Tích Lan, trong các nhà ăn ở các làng đó, không có chỗ ngồi nào mà ở đó không có vị tỳ-khưu nào đã uống cháo và đắc quả A-la-hán. ယော ပန ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော, သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောဝိနိဗန္ဓဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီ’’တိပိ သညံ အကတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌော စရိတွာ စ ဘုဉ္ဇိတွာ စ တုစ္ဆော နိက္ခမတိ. အယံ ဝုစ္စတိ နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ. Còn vị nào sống buông lung, từ bỏ gánh nặng tinh tấn, phá vỡ tất cả các phận sự, sống với tâm bị trói buộc bởi năm thứ tâm hoang vu và năm thứ trói buộc của tâm, không có cả ý niệm rằng "có một thứ gọi là đề mục thiền", đi vào làng để khất thực, đi lại và giao du với người thế tục một cách không thích hợp, và sau khi ăn, đi ra một cách trống rỗng. Vị này được gọi là "người không mang đi cũng không mang về". ယော ပနာယံ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ ဝုတ္တော, သော ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ ‘‘အာဝုသော, တုမှေ န ဣဏဋ္ဋာ, န ဘယဋ္ဋာ, န ဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ, တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ, ဌာနေ, နိသဇ္ဇာယ, သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ, တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ. တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဇာနာတိ, အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တတ္ထေဝ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ, တထာ [Pg.222] အသက္ကောန္တော နိသီဒတီတိ သော ဧဝ နယော. အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ, တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ. ဥဒ္ဓရတိ စေ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပဒေသံယေဝ ဧတိ အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ. Vị tỳ khưu nào được gọi là ‘người đi tới và người đi lui’, vị ấy cần được hiểu theo phận sự đi tới đi lui (gatapaccāgatikavatta). Quả vậy, các thiện nam tử vì lợi ích cho bản thân, sau khi xuất gia trong giáo pháp này, dù là mười vị, hai mươi vị, ba mươi vị, bốn mươi vị, năm mươi vị, hay một trăm vị, sống chung với nhau, đã thiết lập quy ước (katikavatta) và an trú rằng: ‘Này chư hiền, quý vị xuất gia không phải vì bị nợ nần bức bách, không phải vì bị sợ hãi bức bách, không phải vì bị sinh kế bức bách, mà quý vị xuất gia ở đây là vì muốn giải thoát khỏi khổ đau. Do đó, phiền não phát sanh trong lúc đi, hãy chế ngự ngay trong lúc đi; phiền não phát sanh trong lúc đứng, ngồi, nằm, hãy chế ngự ngay trong lúc nằm.’ Các vị ấy sau khi thiết lập quy ước như vậy, trong khi đi khất thực, trong khoảng nửa usabha, một usabha, nửa gāvuta, một gāvuta, có những tảng đá, các vị ấy đi trong khi tác ý đề mục thiền bằng dấu hiệu đó. Nếu phiền não phát sanh cho vị nào trong lúc đi, vị ấy chế ngự nó ngay tại chỗ. Không thể làm như vậy, vị ấy dừng lại. Khi ấy, vị đi phía sau vị ấy cũng dừng lại. Vị kia tự khiển trách mình rằng: ‘Vị tỳ khưu này biết được tầm đã phát sanh của ngươi, việc này không thích hợp với ngươi,’ rồi phát triển thiền minh sát và ngay tại đó, bước vào thánh địa. Không thể làm như vậy, vị ấy ngồi xuống, phương pháp cũng tương tự. Dù không thể bước vào thánh địa, vị ấy đi trong khi tác ý đề mục thiền, sau khi đã trấn áp phiền não ấy; vị ấy không nhấc chân lên với tâm ly khỏi đề mục thiền. Nếu có nhấc lên, vị ấy quay trở lại và đến đúng chỗ cũ, giống như Đại Trưởng lão Mahāphussadeva trú tại Ālindaka. သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ. မနုဿာပိ သုဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ စ ကရောန္တာ ထေရံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ, ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော, ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ. သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တစိတ္တေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမံသု. တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီမဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ, ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ, မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိမာဟ. တတော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ အာမာတိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ. Nghe nói, vị ấy đã sống trong mười chín năm chỉ để hoàn thành phận sự đi tới đi lui. Người ta, trong khi đang cày, gieo, đập lúa và làm các công việc khác ở giữa đường, thấy vị trưởng lão đi như vậy, liền bàn tán với nhau rằng: ‘Vị trưởng lão này cứ quay đi quay lại. Có lẽ nào ngài bị lạc đường, hay là đã quên vật gì đó?’ Vị ấy không bận tâm đến điều đó, thực hành sa-môn pháp với tâm chỉ hợp với đề mục thiền, và đã chứng đắc A-la-hán quả trong vòng hai mươi năm. Và vào ngày chứng đắc A-la-hán quả, vị thiên nữ ngự tại cuối đường kinh hành của ngài đã đứng đó, thắp sáng ngọn đèn bằng các ngón tay. Cả Tứ Đại Thiên Vương, Đế Thích - vua của chư thiên, và Phạm thiên Sahampati cũng đã đến hầu hạ. Thấy ánh sáng đó, Trưởng lão Mahātissa, vị trú trong rừng, vào ngày thứ hai đã hỏi ngài: ‘Thưa ngài, vào ban đêm, có ánh sáng ở gần ngài. Ánh sáng đó là gì vậy?’ Vị trưởng lão, trong khi nói lảng đi, đã trả lời rằng: ‘Cái gọi là ánh sáng thì cũng có thể là ánh sáng của đèn, cũng có thể là ánh sáng của ngọc,’ và những lời tương tự. Sau đó, bị thúc ép rằng: ‘Ngài đang che giấu,’ ngài đã thừa nhận ‘Đúng vậy’ và kể lại. ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ. သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေဿာမီ’’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ. ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန ဥဒ္ဓဋေ ပဋိနိဝတ္တန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ဂါဝီ နု ပဗ္ဗဇိတော နူ’’တိ အာသင်္ကနီယပဒေသေ ဌတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကစ္ဆကရကတော ဥဒကေန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ‘‘မာ မေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ အာဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနာပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’’တိ ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ကတိမီ’’တိ ဒိဝသံ ဝါ ဘိက္ခုဂဏနံ ဝါ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော [Pg.223] ပန ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ. သစေ ဒိဝသာဒိပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ, နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ယာတိ. Và cũng giống như Đại Trưởng lão Mahānāga, vị trú tại Kāḷavallimaṇḍapa. Nghe nói, vị ấy cũng trong khi hoàn thành phận sự đi tới đi lui, trước hết, với ý nghĩ ‘Ta sẽ cúng dường sự đại tinh tấn của Đức Thế Tôn,’ ngài đã quyết tâm chỉ đứng và kinh hành trong bảy năm. Sau đó, ngài hoàn thành phận sự đi tới đi lui trong mười sáu năm và đã chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy, trong khi nhấc chân lên với tâm chỉ hợp với đề mục thiền, khi nhấc lên với tâm ly khỏi đề mục, ngài lại quay trở lại. Khi đi đến gần làng, ngài đứng ở một nơi có thể gây nghi ngờ ‘Là con bò hay là vị xuất gia?’, rồi đắp y, rửa bát bằng nước từ bình lọc nước đeo bên hông, rồi ngậm một ngụm nước. Vì lý do gì? ‘Mong rằng sự tán tâm khỏi đề mục thiền sẽ không xảy ra cho ta, dù chỉ bằng lời nói “Cầu cho quý vị được sống lâu” với những người đến để cúng dường vật thực hay đảnh lễ.’ Nhưng khi được hỏi về ngày tháng, chẳng hạn ‘Thưa ngài, hôm nay là ngày mấy?’, hoặc số lượng tỳ khưu, hoặc một câu hỏi nào đó, ngài nuốt nước rồi trả lời. Nếu không có ai hỏi về ngày tháng v.v., khi ra về, ngài nhổ nước ở cổng làng rồi đi. ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသ ဘိက္ခူ ဝိယ စ. တေ ကိရ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ. ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု. ဒိဝသာဒီသု ပုစ္ဆိတေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု – ‘‘အဇ္ဇေကော အာဂတော, အဇ္ဇ ဒွေ’’တိ. ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ, ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ. ယဒိ အညမညံ န သလ္လပန္တိ, အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ. ဧထ နေ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပညာသာယ ဘိက္ခူသု ဒွေပိ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု. တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော, သော အာဟ – ‘‘န ဘော ကလဟကာရကာနံ ဩကာသော ဤဒိသော ဟောတိ, သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ, သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော, သုပဋ္ဌိတံ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယ’’န္တိ. တေ တတောဝ နိဝတ္တာ. တေပိ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ. Và cũng giống như năm mươi vị tỳ khưu đã nhập hạ tại tu viện Kalambatittha. Nghe nói, vào ngày rằm tháng Āsāḷhi, các vị ấy đã thiết lập quy ước: ‘Chúng ta sẽ không nói chuyện với nhau cho đến khi chứng đắc A-la-hán quả.’ Và khi vào làng để khất thực, các vị ấy ngậm một ngụm nước rồi mới vào. Khi được hỏi về ngày tháng v.v., các vị ấy thực hành theo phương pháp đã nói. Ở đó, người ta thấy chỗ nhổ nước và biết được: ‘Hôm nay có một vị đến, hôm nay có hai vị.’ Và họ đã suy nghĩ như vầy: ‘Tại sao các vị này không nói chuyện với chúng ta, hay là cả với nhau cũng không? Nếu các vị ấy không nói chuyện với nhau, chắc chắn họ đã có tranh cãi. Hãy đến, chúng ta sẽ giúp họ hòa giải với nhau.’ Tất cả cùng đi đến tu viện, nhưng trong số năm mươi vị tỳ khưu, họ không thấy dù chỉ hai vị ở cùng một chỗ. Khi ấy, người có trí tuệ trong số họ đã nói: ‘Này quý vị, nơi ở của những người cãi nhau không thể như thế này được. Sân tháp, sân bồ đề được quét dọn sạch sẽ, chổi được đặt gọn gàng, nước uống và nước dùng được chuẩn bị sẵn sàng.’ Họ đã quay về từ đó. Các vị tỳ khưu ấy cũng đã chứng đắc A-la-hán quả ngay trong ba tháng mùa mưa, và vào ngày đại lễ Pavāraṇā, các vị ấy đã làm lễ Pavāraṇā với sự thanh tịnh. ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ, ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ, တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တတ္ထ စ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဇဝေန ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ ကိဉ္စိ အတ္ထိ. ဝိသမဘူမိဘာဂပတ္တံ ပန ဥဒကသကဋံ ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ. အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ ဝါ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ ဝိဟာရမေဝ ဝါ အာဂန္တွာ ယထာဖာသုကေ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏလေပနပုတ္တမံသူပမာဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ…ပေ… ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပဿမ္ဘေတွာ ယထာ ပုရေဘတ္တံ[Pg.224], ဧဝံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသိကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ. Như vậy, giống như trưởng lão Mahānāga trú tại Kāḷavallimaṇḍapa, và giống như các vị tỳ khưu đã an cư mùa mưa tại tu viện Kalambatittha, với tâm chỉ chuyên chú vào đề mục thiền định, vị ấy nhấc chân lên, đi đến gần làng, súc miệng, ghi nhận các con đường, rồi đi vào con đường nơi không có những kẻ nghiện rượu, cờ bạc, gây gổ, hoặc voi dữ, ngựa dữ. Và khi đi khất thực ở đó, vị ấy không đi vội vã, hấp tấp. Vì không có hạnh đầu đà nào gọi là đi khất thực nhanh. Mà vị ấy đi một cách vững chãi, không lay động, như chiếc xe chở nước đi trên vùng đất không bằng phẳng. Và khi đã vào từng nhà, vị ấy chờ đợi thời gian thích hợp để nhận biết người muốn cúng dường hay không muốn cúng dường, nhận vật thực xong, trở về trong làng, hoặc ngoài làng, hoặc về chính tu viện, ngồi xuống ở một nơi thích hợp, thoải mái, tác ý đến đề mục thiền định, thiết lập tưởng về sự ghê tởm trong vật thực, quán xét theo cách ví dụ như thoa dầu vào trục xe, bôi thuốc lên vết thương, và ăn thịt con, rồi thọ dụng vật thực có đầy đủ tám yếu tố, không phải để vui đùa, không phải để say sưa, không phải để trang điểm, không phải để trang sức... Và sau khi ăn xong, làm việc cần làm với nước, làm cho sự mệt mỏi do bữa ăn lắng dịu trong chốc lát, giống như trước bữa ăn, cũng vậy sau bữa ăn, trong canh đầu và canh cuối, vị ấy chỉ tác ý đến đề mục thiền định. Vị này được gọi là người mang đi và mang về. ဣမံ ပန ဟရဏပစ္စာဟရဏသင်္ခါတံ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, နော စေ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မရဏသမယေ. နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ, အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ. နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ, အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ. နော စေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပာဘိညော ဝါ ဟောတိ, သေယျထာပိ ထေရော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော မဟာပညော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော, မဟိဒ္ဓိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, ဓုတဝါဒေါ ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာကဿပေါ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အနုရုဒ္ဓေါ, ဝိနယဓရော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ဥပါလိ, ဓမ္မကထိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော, အာရညိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရေဝတော, ဗဟုဿုတော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အာနန္ဒော, သိက္ခာကာမော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရာဟုလော ဗုဒ္ဓပုတ္တောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ယွာယံ ဟရတိ ပစ္စာဟရတိ စ, တဿ ဂေါစရသမ္ပဇညံ သိခါပတ္တံ ဟောတိ. Lại nữa, người hành giả làm tròn đầy bổn phận đi và về này, được gọi là mang đi và mang về, nếu có đầy đủ duyên lành, sẽ đắc quả A-la-hán ngay trong tuổi đầu. Nếu không đắc trong tuổi đầu, thì sẽ đắc trong tuổi giữa. Nếu không đắc trong tuổi giữa, thì sẽ đắc trong tuổi cuối. Nếu không đắc trong tuổi cuối, thì sẽ đắc vào lúc lâm chung. Nếu không đắc vào lúc lâm chung, thì sau khi trở thành một vị trời (sẽ đắc). Nếu không đắc sau khi trở thành một vị trời, thì khi sanh ra trong thời không có Đức Phật xuất hiện, vị ấy sẽ chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật. Nếu không chứng ngộ quả vị Độc Giác Phật, thì khi diện kiến các Đức Phật, vị ấy sẽ là người có thắng trí nhanh chóng, ví như trưởng lão Bāhiya Dārucīriya; hoặc là người có trí tuệ lớn, ví như trưởng lão Sāriputta; hoặc là người có thần thông lớn, ví như trưởng lão Mahāmoggallāna; hoặc là người đệ nhất về hạnh đầu đà, ví như trưởng lão Mahākassapa; hoặc là người có thiên nhãn, ví như trưởng lão Anuruddha; hoặc là người thông thuộc luật, ví như trưởng lão Upāli; hoặc là người thuyết pháp, ví như trưởng lão Puṇṇa Mantāṇiputta; hoặc là người sống trong rừng, ví như trưởng lão Revata; hoặc là người đa văn, ví như trưởng lão Ānanda; hoặc là người ham học hỏi, ví như trưởng lão Rāhula, con của Đức Phật. Như vậy, trong tứ pháp này, vị nào mang đi và mang về, vị ấy có tỉnh giác về cảnh giới đạt đến mức tột đỉnh. အဘိက္ကမာဒီသု ပန အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. တံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓ ဘိက္ခု အဘိက္ကမန္တော ဝါ ပဋိက္ကမန္တော ဝါ ယထာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု – ‘‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ, အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ ‘‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ, မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ, တထာ အသမ္မုယှန္တော အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိသံဃာဋော အဘိက္ကမတိ. တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓရဏေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု, ဝေါဿဇ္ဇနေ တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ [Pg.225] မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ သန္နိက္ခေပနသန္နိရုမ္ဘနေသု. Lại nữa, sự không mê mờ trong các hành động như đi tới... được gọi là tỉnh giác không mê mờ. Điều đó nên được hiểu như sau: Ở đây, vị tỳ khưu khi đi tới hoặc đi lui, không mê mờ như kẻ phàm phu mù quáng bị mê mờ trong các hành động như đi tới... (nghĩ rằng) "tự ngã đi tới, hành động đi tới được tạo ra bởi tự ngã" hoặc "tôi đi tới, hành động đi tới được tạo ra bởi tôi". Khi tâm "tôi đi tới" khởi lên, cùng với chính tâm ấy, phong đại do tâm sanh khởi lên, tạo ra thân biểu tri. Như vậy, do sự rung động của phong đại từ hành động của tâm, khối xương này, được quy ước gọi là thân, đi tới. Khi khối xương ấy đi tới như vậy, trong mỗi lần nhấc chân lên, hai đại là địa đại và thủy đại trở nên yếu và kém, hai đại còn lại trở nên mạnh và vượt trội; tương tự như vậy trong việc đưa chân tới trước và đưa chân ngang. Trong việc hạ chân xuống, hai đại là hỏa đại và phong đại trở nên yếu và kém, hai đại còn lại trở nên mạnh và vượt trội; tương tự như vậy trong việc đặt chân xuống và ấn chân xuống. တတ္ထ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ အတိဟရဏံ န ပါပုဏန္တိ, တထာ အတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝီတိဟရဏံ, ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝေါဿဇ္ဇနံ, ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တာ သန္နိက္ခေပနံ, သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တာ သန္နိရုမ္ဘနံ န ပါပုဏန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗပဗ္ဗံ သန္ဓိသန္ဓိ ဩဓိဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာနိ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ, ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမနံ? ပရမတ္ထတော ဟိ ဓာတူနံယေဝ ဂမနံ, ဓာတူနံ ဌာနံ, ဓာတူနံ နိသဇ္ဇာ, ဓာတူနံ သယနံ. တသ္မိံ တသ္မိဉှိ ကောဋ္ဌာသေ သဒ္ဓိံ ရူပေန – Trong đó, các pháp sắc và danh sanh khởi trong lúc nhấc chân không đi đến được lúc đưa chân tới trước; tương tự, các pháp sanh khởi trong lúc đưa chân tới trước không đi đến được lúc đưa chân ngang; các pháp sanh khởi trong lúc đưa chân ngang không đi đến được lúc hạ chân xuống; các pháp sanh khởi trong lúc hạ chân xuống không đi đến được lúc đặt chân xuống; các pháp sanh khởi trong lúc đặt chân xuống không đi đến được lúc ấn chân xuống. Chúng trở thành từng đoạn, từng khớp, từng phần ngay tại chỗ đó rồi tan vỡ kêu lách tách như hạt mè được rang trên chảo nóng. Trong đó, ai là người đi tới? Hay sự đi tới là của ai? Thật vậy, theo nghĩa chân đế, chỉ có sự đi của các đại, sự đứng của các đại, sự ngồi của các đại, sự nằm của các đại. Vì trong mỗi phần đó, cùng với sắc pháp – ‘‘အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ, အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတိ; အဝီစိမနုသမ္ဗန္ဓော, နဒီသောတောဝ ဝတ္တတီ’’တိ. – “Một tâm khác sanh lên, một tâm khác diệt đi; Sự nối tiếp không gián đoạn diễn ra như dòng sông.” ဧဝံ အဘိက္ကမာဒီသု အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမာတိ. Như vậy, sự không mê mờ trong các hành động như đi tới... được gọi là tỉnh giác không mê mờ. နိဋ္ဌိတော ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိပဒဿ အတ္ထော. Ý nghĩa của câu “khi đi tới, khi đi lui, vị ấy là người hành động có tỉnh giác” đã được giải thích xong. အာလောကိတေ ဝိလောကိတေတိ ဧတ္ထ ပန အာလောကိတံ နာမ ပုရတော ပေက္ခနံ, ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခနံ. အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော အနုပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတာပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ, သာရုပ္ပဝသေန ပန ဣမာနေဝ ဒွေ ဂဟိတာနိ. ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟိတာနေဝါတိ. Lại nữa, trong câu “khi nhìn tới, khi nhìn quanh”, nhìn tới (ālokita) là nhìn về phía trước, nhìn quanh (vilokita) là nhìn về các hướng phụ. Cũng có những cách nhìn khác gọi là nhìn xuống (olokita), nhìn lên (ullokita), và nhìn lại phía sau (apalokita), tùy theo việc nhìn xuống dưới, lên trên, và về phía sau. Những cách nhìn đó không được đề cập ở đây, nhưng do sự tương đồng, chỉ có hai cách nhìn này được đề cập. Hoặc theo cách này, tất cả chúng đều đã được bao hàm. တတ္ထ ‘‘အာလောကေဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အနောလောကေတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တံ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – Ở đây, khi tâm khởi lên rằng: ‘Ta sẽ nhìn,’ thì sự thấu hiểu lợi ích, không phải là việc nhìn theo ý muốn của tâm, chính là tỉnh giác về sự hữu ích. Điều này nên được biết bằng cách lấy Trưởng lão Nanda làm nhân chứng trực tiếp. Thật vậy, điều này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng rằng – ‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ [Pg.226] ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အာလောကယတော’…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၉). ‘Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần nhìn về phương đông, sau khi đã suy xét kỹ lưỡng mọi sự bằng tâm, Nanda nhìn về phương đông với ý nghĩ rằng: ‘Khi ta nhìn về phương đông như thế này, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ không xâm chiếm.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác trong trường hợp đó. Này các Tỳ khưu, nếu Nanda cần nhìn về phương tây, phương bắc, phương nam, phương trên, phương dưới, các phương phụ, sau khi đã suy xét kỹ lưỡng mọi sự bằng tâm, Nanda nhìn về các phương phụ với ý nghĩ rằng: ‘Khi ta nhìn về các phương phụ như thế này’…v.v… vị ấy có tỉnh giác.’” အပိစ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယဒဿနာဒိဝသေနေဝ သာတ္ထကတာ စ သပ္ပာယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန အဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညံ, တသ္မာ ခန္ဓဓာတုအာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ အတ္တနော ကမဋ္ဌာနဝသေနေဝ ကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ ဝါ ပန ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာလောကနဝိလောကနံ ကာတဗ္ဗံ. Hơn nữa, ở đây cũng vậy, tính hữu ích và tính thích hợp nên được biết theo cách đã nói trước đây về việc chiêm bái bảo tháp v.v... Còn việc không từ bỏ đề mục thiền chính là tỉnh giác về hành xứ. Do đó, đối với các vị hành giả có đề mục thiền là uẩn, giới, xứ, việc nhìn và liếc nên được thực hiện theo đề mục thiền của mình; hoặc đối với các vị hành giả có đề mục thiền là kasina v.v..., việc nhìn và liếc nên được thực hiện với đề mục thiền làm nền tảng. ‘‘အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ အာလောကေတာ ဝါ ဝိလောကေတာ ဝါ နတ္ထိ, ‘အာလောကေဿာမီ’တိ ပန စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ အက္ခိဒလံ အဓော သီဒတိ, ဥပရိမံ ဥဒ္ဓံ လင်္ဃေတိ, ကောစိ ယန္တကေန ဝိဝရန္တော နာမ နတ္ထိ, တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ပဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမ. ‘Không có một tự ngã nào bên trong là người nhìn hay người liếc. Nhưng khi tâm khởi lên rằng: ‘Ta sẽ nhìn,’ thì cùng với chính tâm ấy, phong đại do tâm sanh khởi lên, tạo ra biểu tri (thân). Như vậy, do sự rung động của phong đại do tâm tác động, mí mắt dưới chìm xuống, mí mắt trên nhảy lên, chứ không có ai dùng máy móc để mở ra cả. Do đó, nhãn thức sanh khởi, hoàn thành phận sự thấy.’ Sự biết rõ như vậy ở đây được gọi là tỉnh giác về sự không si mê. အပိစ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဘာဝဝသေနပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလပရိညာဝသေန တာဝ – Hơn nữa, ở đây, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo cách liễu tri nguồn gốc, theo tính cách của khách, và theo tính cách tạm thời. Trước hết, theo cách liễu tri nguồn gốc – ‘‘ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ, ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ; သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ, ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ’’. ‘Tâm hộ kiếp và tâm hướng môn, tâm thấy, tâm tiếp thâu; Tâm suy đạc, tâm xác định, và thứ bảy là tâm tốc hành.’ တတ္ထ ဘဝင်္ဂံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂကိစ္စံ သာဓယမာနံ ပဝတ္တတိ, တံ အာဝဋ္ဋေတွာ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓယမာနံ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတ္ထ ပဌမဇဝနေပိ ‘‘အယံ [Pg.227] ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ န ဟောတိ, ဒုတိယဇဝနေပိ…ပေ… သတ္တမဇဝနေပိ. ဧတေသု ပန ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ ယောဓေသု ဝိယ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတေသု ‘‘အယံ ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ မူလပရိညာဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong đó, tâm hộ kiếp diễn tiến, hoàn thành phận sự là thành phần của kiếp sống tái sanh; làm cho tâm ấy xoay chuyển, tâm hành ý giới hoàn thành phận sự hướng môn; do sự diệt của tâm ấy, nhãn thức hoàn thành phận sự thấy; do sự diệt của tâm ấy, tâm quả ý giới hoàn thành phận sự tiếp thâu; do sự diệt của tâm ấy, tâm quả ý thức giới hoàn thành phận sự suy đạc; do sự diệt của tâm ấy, tâm hành ý thức giới hoàn thành phận sự xác định; do sự diệt của tâm ấy, tâm tốc hành chạy bảy lần. Trong đó, ngay cả ở tâm tốc hành thứ nhất, việc nhìn và liếc theo cách tham ái, sân hận, si mê rằng ‘đây là người nữ, đây là người nam’ vẫn chưa xảy ra; ở tâm tốc hành thứ hai…v.v… cho đến tâm tốc hành thứ bảy cũng vậy. Nhưng khi những tâm này tan vỡ và rơi rụng theo thứ tự trên dưới như những chiến binh trên chiến trường, thì việc nhìn và liếc theo cách tham ái v.v... rằng ‘đây là người nữ, đây là người nam’ mới xảy ra. Như vậy, trước hết, ở đây, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo cách liễu tri nguồn gốc. စက္ခုဒွါရေ ပန ရူပေ အာပါထမာဂတေ ဘဝင်္ဂစလနတော ဥဒ္ဓံ သကကိစ္စနိပ္ဖာဒနဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေသု အဝသာနေ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာနံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဂန္တုကပုရိသော ဝိယ ဟောတိ. တဿ ယထာ ပရဂေဟေ ကိဉ္စိ ယာစိတုံ ပဝိဋ္ဌဿ အာဂန္တုကပုရိသဿ ဂေဟသာမိကေသု တုဏှီမာသိနေသု အာဏာကရဏံ န ယုတ္တံ, ဧဝံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဝဇ္ဇနာဒီသုပိ အရဇ္ဇန္တေသု အဒုဿန္တေသု အမုယှန္တေသု စ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနံ အယုတ္တန္တိ ဧဝံ အာဂန္တုကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lại nữa, khi sắc trần đi vào tầm của nhãn môn, sau khi tâm hộ kiếp rung động, các tâm như hướng môn v.v... sanh lên rồi diệt đi theo cách hoàn thành phận sự của mình, cuối cùng tâm tốc hành sanh khởi. Tâm ấy giống như một người khách lạ ở nhãn môn, vốn là ngôi nhà của các tâm hướng môn v.v... đã sanh trước đó. Giống như một người khách lạ vào nhà người khác để xin điều gì đó, việc ra lệnh khi chủ nhà đang ngồi im lặng là không thích hợp; cũng vậy, ở nhãn môn vốn là ngôi nhà của các tâm hướng môn v.v..., khi các tâm hướng môn v.v... không tham ái, không sân hận, và không si mê, thì việc tham ái, sân hận, si mê của tâm tốc hành ấy là không thích hợp. Như vậy, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo tính cách của khách. ယာနိ ပနေတာနိ စက္ခုဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာနိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, အညမညံ န ပဿန္တိ, ဣတ္တရာနိ တာဝကာလိကာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ယထာ ဧကသ္မိံ ဃရေ သဗ္ဗေသု မာနုသကေသု မတေသု အဝသေသဿ ဧကဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ န ယုတ္တာ နစ္စဂီတာဒီသု အဘိရတိ နာမ, ဧဝမေဝ ဧကဒွါရေ သသမ္ပယုတ္တေသု အာဝဇ္ဇနာဒီသု တတ္ထ တတ္ထေဝ မတေသု အဝသေသဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ ဇဝနဿာပိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဘိရတိ နာမ န ယုတ္တာတိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lại nữa, những tâm nào sanh khởi ở nhãn môn, kết thúc ở tâm xác định, những tâm ấy cùng với các pháp tương ưng của chúng bị tan vỡ ngay tại đó, chúng không thấy nhau, chúng chỉ tồn tại trong chốc lát, có tính tạm thời. Trong đó, ví như trong một ngôi nhà, khi tất cả mọi người đều đã chết, thì việc người duy nhất còn lại, người cũng có bản chất phải chết ngay khoảnh khắc đó, lại vui thích trong ca múa v.v... là không thích hợp; cũng vậy, trong cùng một môn, khi các tâm như hướng môn v.v... cùng với các pháp tương ưng của chúng đã diệt ngay tại đó, thì việc tâm tốc hành còn lại, vốn cũng có bản chất phải diệt ngay khoảnh khắc đó, lại vui thích theo cách tham ái, sân hận, si mê là không thích hợp. Như vậy, tỉnh giác về sự không si mê nên được biết theo tính cách tạm thời. အပိစ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဟိ စက္ခု စေဝ ရူပါ စ ရူပက္ခန္ဓော, ဒဿနံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဖဿာဒိကာ သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခာယတနံ, ရူပံ ရူပါယတနံ, ဒဿနံ မနာယတနံ, ဝေဒနာဒယော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဓမ္မာယတနံ, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ အာယတနာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော [Pg.228] ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခုဓာတု, ရူပံ ရူပဓာတု, ဒဿနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မာ ဓမ္မဓာတု, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု နိဿယပစ္စယော, ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော, အာဝဇ္ဇနံ အနန္တရသမနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတပစ္စယော, အာလောကော ဥပနိဿယပစ္စယော, ဝေဒနာဒယော သဟဇာတပစ္စယော. ဧဝမေတေသံ ပစ္စယာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတီတိ ဧဝမေတ္ထ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပိ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lại nữa, tỉnh giác không si mê này cần được biết đến do năng lực quán xét uẩn, xứ, giới, và duyên. Ở đây, mắt và các sắc là sắc uẩn; cái thấy là thức uẩn; thọ tương ưng với nó là thọ uẩn; tưởng là tưởng uẩn; các hành bắt đầu bằng xúc là hành uẩn. Như vậy, do sự hòa hợp của năm uẩn này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là nhãn xứ; sắc là sắc xứ; cái thấy là ý xứ; các pháp tương ưng bắt đầu bằng thọ là pháp xứ. Như vậy, do sự hòa hợp của bốn xứ này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là nhãn giới; sắc là sắc giới; cái thấy là nhãn thức giới; các pháp tương ưng bắt đầu bằng thọ là pháp giới. Như vậy, do sự hòa hợp của bốn giới này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Tương tự, mắt là y duyên; sắc là sở duyên duyên; sự hướng tâm là vô gián duyên, đẳng vô gián duyên, y chỉ duyên, vô hữu duyên, và ly khứ duyên; ánh sáng là cận y duyên; các pháp bắt đầu bằng thọ là câu sanh duyên. Như vậy, do sự hòa hợp của các duyên này mà sự nhìn thẳng và nhìn liếc được biết đến. Ở đó, cái gì nhìn thẳng, cái gì nhìn liếc? Như vậy, ở đây, tỉnh giác không si mê cần được biết đến cũng do năng lực quán xét uẩn, xứ, giới, và duyên. သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေတိ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏေ. တတ္ထ စိတ္တဝသေနေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ အကတွာ ဟတ္ထပါဒါနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏပစ္စယာ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ ဟတ္ထပါဒေ အတိစိရံ သမိဉ္ဇိတွာ ဝါ ပသာရေတွာ ဝါ ဌိတဿ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န လဘတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပတတိ, ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ. ကာလေ သမိဉ္ဇန္တဿ ကာလေ ပသာရေန္တဿ ပန တာ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ အတ္ထာနတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. "Trong khi co lại, trong khi duỗi ra" là sự co và duỗi các khớp. Ở đó, không co và duỗi chỉ theo năng lực của tâm, mà sau khi nắm bắt được điều lợi ích và không lợi ích do duyên co và duỗi tay chân, sự nắm bắt điều lợi ích chính là tỉnh giác về sự lợi ích. Ở đó, đối với người đứng co hoặc duỗi tay chân quá lâu, các cảm thọ khởi lên từng khoảnh khắc, tâm không đạt được nhất tâm, đề mục thiền bị suy thoái, không chứng đắc được pháp đặc biệt. Nhưng đối với người co đúng lúc, duỗi đúng lúc, các cảm thọ ấy không khởi lên, tâm trở nên nhất tâm, đề mục thiền được tăng trưởng, chứng đắc được pháp đặc biệt. Như vậy, sự nắm bắt điều lợi ích và không lợi ích cần được biết. အတ္ထေ ပန သတိပိ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. တတြာယံ နယော – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ. တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တတ္ထေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ကာယသံသဂ္ဂံ ပတွာ တေနေဝ ကာရဏေန ဂိဟီ ဇာတော. အပရော ဘိက္ခု ပါဒံ ပသာရေန္တော အဂ္ဂိမှိ ပသာရေသိ, အဋ္ဌိံ အာဟစ္စ ပါဒေါ ဈာယိ. အပရော ဝမ္မိကေ ပသာရေသိ, သော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော. အပရော စီဝရကုဋိဒဏ္ဍကေ ပသာရေသိ, တံ မဏိသပ္ပော ဍံသိ. တသ္မာ ဧဝရူပေ အသပ္ပာယေ အပသာရေတွာ သပ္ပာယေ ပသာရေတဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. Hơn nữa, dù có lợi ích, sau khi nắm bắt được điều thích hợp và không thích hợp, sự nắm bắt điều thích hợp chính là tỉnh giác về sự thích hợp. Ở đây có phương pháp này: Tương truyền, tại sân Đại Tháp, các vị tỳ khưu trẻ đang tụng kinh. Phía sau lưng họ, các vị tỳ khưu ni trẻ đang nghe pháp. Ở đó, một vị tỳ khưu trẻ khi duỗi tay ra đã có sự xúc chạm thân thể, và chỉ vì nguyên nhân đó mà đã trở thành người tại gia. Một vị tỳ khưu khác khi duỗi chân ra đã duỗi vào đống lửa; chân bị cháy, chạm đến xương. Một vị khác duỗi chân vào gò mối; vị ấy bị rắn độc cắn. Một vị khác duỗi chân vào sào phơi y trong cốc; vị ấy bị rắn lục cắn. Do đó, không nên duỗi ra ở nơi không thích hợp như vậy, mà nên duỗi ra ở nơi thích hợp. Đây là tỉnh giác về sự thích hợp ở đây. ဂေါစရသမ္ပဇညံ ပန မဟာထေရဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗံ – မဟာထေရော ကိရ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနော သဟသာ ဟတ္ထံ [Pg.229] သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇေသိ. တံ အန္တေဝါသိကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, သဟသာ ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ. ယတော ပဋ္ဌာယာဟံ, အာဝုသော, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, န မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ဟတ္ထော သမိဉ္ဇိတပုဗ္ဗော, ဣဒါနိ ပန တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ သမိဉ္ဇိတော, တသ္မာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သမိဉ္ဇေသိန္တိ. သာဓု, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဧဝမေတ္ထာပိ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Còn tỉnh giác về hành xứ cần được làm sáng tỏ bằng câu chuyện về vị Đại Trưởng lão. Tương truyền, vị Đại Trưởng lão đang ngồi ở nơi nghỉ ban ngày, trong khi nói chuyện cùng các đệ tử, đã vội vàng co tay lại, rồi đặt lại chỗ cũ và từ từ co lại. Các đệ tử hỏi ngài: "Bạch ngài, tại sao ngài vội vàng co tay lại, rồi đặt lại chỗ cũ và từ từ co lại?" (Ngài đáp:) "Này các hiền hữu, kể từ khi ta bắt đầu tác ý đến đề mục thiền, tay ta chưa từng co lại mà rời bỏ đề mục thiền. Nhưng bây giờ, trong khi nói chuyện với các vị, ta đã co tay mà rời bỏ đề mục thiền. Do đó, ta đã đặt lại chỗ cũ rồi co lại." (Các đệ tử thưa:) "Lành thay, bạch ngài, một vị tỳ khưu quả nên là người như vậy." Như vậy, ở đây cũng vậy, sự không rời bỏ đề mục thiền chính là tỉnh giác về hành xứ, cần được biết như vậy. အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ သမိဉ္ဇန္တော ဝါ ပသာရေန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေန ပန သုတ္တာကဍ္ဎနဝသေန ဒါရုယန္တဿ ဟတ္ထပါဒလဠနံ ဝိယ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတီတိ ပရိဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Bên trong, không có một tự ngã nào đang co lại hay duỗi ra; nhưng sự co và duỗi xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được nói đến, giống như sự chuyển động của tay chân của con rối gỗ do sự kéo dây. Sự liễu tri như vậy ở đây chính là tỉnh giác không si mê, cần được biết như vậy. သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေတိ ဧတ္ထ သံဃာဋိစီဝရာနံ နိဝါသနပါရုပနဝသေန, ပတ္တဿ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ဓာရဏံ နာမ. တတ္ထ သံဃာဋိစီဝရဓာရဏေ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ပိဏ္ဍာယ စရတော အာမိသလာဘော, ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တပ္ပကာရောယေဝ စ အတ္ထော အတ္ထော နာမ. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong câu "mang y tăng-già-lê, bát và y", sự sử dụng y tăng-già-lê và các y khác bằng cách mặc và khoác, và sử dụng bát bằng cách nhận vật thực khất thực, v.v., được gọi là "mang". Ở đó, trước hết, trong việc mang y tăng-già-lê và các y khác, đối với người đi khất thực sau khi đã mặc và khoác y, sự nhận được vật thực, và lợi ích đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng theo phương pháp bắt đầu bằng câu "để ngăn ngừa cái lạnh", được gọi là lợi ích. Do năng lực của lợi ích đó, tỉnh giác về sự lợi ích cần được biết. ဥဏှပကတိကဿ ပန ဒုဗ္ဗလဿ စ စီဝရံ သုခုမံ သပ္ပာယံ, သီတာလုကဿ ဃနံ ဒုပဋ္ဋံ. ဝိပရီတံ အသပ္ပာယံ. ယဿ ကဿစိ ဇိဏ္ဏံ အသပ္ပာယမေဝ. အဂ္ဂဠာဒိဒါနေန ဟိဿ တံ ပလိဗောဓကရံ ဟောတိ. တထာ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒိဘေဒံ လောဘနီယစီဝရံ. တာဒိသဉှိ အရညေ ဧကကဿ နိဝါသန္တရာယကရံ, ဇီဝိတန္တရာယကရဉ္စာပိ ဟောတိ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ယံ နိမိတ္တကမ္မာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝသေန ဥပ္ပန္နံ, ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ အသပ္ပာယံ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ, တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lại nữa, đối với người có thể tạng nóng và người yếu ớt, y mỏng là thích hợp; đối với người chịu lạnh, y dày hai lớp là thích hợp. Ngược lại là không thích hợp. Đối với bất kỳ ai, y cũ rách là không thích hợp. Vì rằng việc vá víu nó trở thành một sự trở ngại cho vị ấy. Tương tự, y đáng tham muốn, loại như y lụa, y len... cũng không thích hợp. Vì rằng y như vậy, đối với người ở một mình trong rừng, có thể gây nguy hiểm cho trú xứ và cả mạng sống. Hơn nữa, một cách tuyệt đối, y nào được tạo ra do tà mạng như dùng ám hiệu..., và y nào khi sử dụng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, y ấy là không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào y thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña). အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ စီဝရံ ပါရုပန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန စီဝရပါရုပနံ ဟောတိ. တတ္ထ စီဝရမ္ပိ [Pg.230] အစေတနံ, ကာယောပိ အစေတနော. စီဝရံ န ဇာနာတိ ‘‘မယာ ကာယော ပါရုပိတော’’တိ. ကာယောပိ န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ စီဝရေန ပါရုပိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ ပဋပိလောတိကာယ ပေါတ္ထကရူပပဋိစ္ဆာဒနေ ဝိယ. တသ္မာ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿံ. နာဂဝမ္မိကစေတိယရုက္ခာဒီသု ဟိ ကေစိ မာလာဂန္ဓဓူမဝတ္ထာဒီဟိ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ကေစိ ဂူထမုတ္တကဒ္ဒမဒဏ္ဍသတ္ထပဟာရာဒီဟိ အသက္ကာရံ. န တေဟိ နာဂဝမ္မိကရုက္ခာဒယော သောမနဿံ ဝါ ကရောန္တိ ဒေါမနဿံ ဝါ. ဧဝမေဝံ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Bên trong, không có một tự ngã nào gọi là người đắp y; mà việc đắp y chỉ xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được đề cập. Ở đây, y cũng vô tri, thân cũng vô tri. Y không biết: "Thân được ta đắp". Thân cũng không biết: "Ta được y đắp". Chỉ là các đại che phủ một khối các đại, giống như việc dùng một miếng vải rách để che một hình nộm bằng gỗ. Do đó, không nên hoan hỷ khi nhận được y đẹp, cũng không nên ưu phiền khi nhận được y không đẹp. Ví như, đối với các nơi thờ cúng như hang rồng, gò mối, cây cối..., có người cúng dường bằng vòng hoa, hương, khói, vải vóc...; có người lại bất kính bằng cách ném phân, nước tiểu, bùn, dùng gậy đánh, dùng vũ khí chém. Các nơi thờ cúng như hang rồng, cây cối... ấy không vì thế mà hoan hỷ hay ưu phiền. Cũng vậy, không nên hoan hỷ khi nhận được y đẹp, không nên ưu phiền khi nhận được y không đẹp. Như vậy, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác không si mê (asammohasampajañña) bằng cách quán xét như thế. ပတ္တဓာရဏေပိ ပတ္တံ သဟသာဝ အဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဘိက္ခံ လဘိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပတ္တဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိလဘိတဗ္ဗအတ္ထဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိသဒုဗ္ဗလသရီရဿ ပန ဂရုပတ္တော အသပ္ပာယော. ယဿ ကဿစိ စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟတော ဒုဗ္ဗိသောဓနီယော အသပ္ပာယောဝ. ဒုဒ္ဓေါတပတ္တော ဟိ န ဝဋ္ဋတိ, တံ ဓောဝန္တဿေဝ စဿ ပလိဗောဓော ဟောတိ. မဏိဝဏ္ဏပတ္တော ပန လောဘနီယော စီဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အသပ္ပာယော. နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန လဒ္ဓေါ, ပန ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, အယံ ဧကန္တအသပ္ပာယောဝ. ဝိပရီတော သပ္ပာယော. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong việc mang bát, không nên vội vàng cầm lấy bát, mà cần phải hiểu biết về tỉnh giác hữu ích (sātthakasampajañña) bằng cách xem xét lợi ích sẽ đạt được do duyên cầm bát này, rằng: "Cầm bát này đi khất thực, ta sẽ nhận được vật thực". Lại nữa, đối với người có thân hình gầy yếu, bát nặng là không thích hợp. Đối với bất kỳ ai, bát có bốn năm vết hàn, khó rửa sạch là không thích hợp. Vì bát khó rửa là không được phép, và chính việc rửa nó trở thành một sự trở ngại cho vị ấy. Lại nữa, bát có màu ngọc bích là đáng tham muốn, không thích hợp theo cách đã nói về y. Bát nào được nhận do tà mạng như dùng ám hiệu..., và bát nào khi sử dụng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, bát này tuyệt đối không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào bát thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña). အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပတ္တံ ဂဏှန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ပတ္တောပိ အစေတနော, ဟတ္ထာပိ အစေတနာ. ပတ္တော န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဟတ္ထာပိ န ဇာနန္တိ ‘‘ပတ္တော အမှေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ဂဏှန္တိ, သဏ္ဍာသေန အဂ္ဂိဝဏ္ဏပတ္တဂ္ဂဟဏေ ဝိယာတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Bên trong, không có một tự ngã nào gọi là người cầm bát; mà việc cầm bát chỉ xảy ra do sự rung động của phong đại được tạo ra bởi tâm hành đã được đề cập. Ở đây, bát cũng vô tri, tay cũng vô tri. Bát không biết: "Ta được tay cầm". Tay cũng không biết: "Bát được chúng ta cầm". Chỉ là các đại cầm lấy một khối các đại, giống như dùng cái kẹp để gắp một miếng sắt nóng đỏ. Như vậy, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác không si mê (asammohasampajañña) bằng cách quán xét như thế. အပိစ ယထာ ဆိန္နဟတ္ထပါဒေ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗလောဟိတကိမိကုလေ နီလမက္ခိကသမ္ပရိကိဏ္ဏေ အနာထသာလာယ အနာထမနုဿေ ဒိသွာ ဒယာလုကာ ပုရိသာ တေသံ ဝဏပဋ္ဋစောဠကာနိ စေဝ ကပါလာဒီဟိ ဘေသဇ္ဇာနိ စ ဥပနာမေန္တိ. တတ္ထ စောဠကာနိပိ ကေသဉ္စိ သဏှာနိ, ကေသဉ္စိ ထူလာနိ ပါပုဏန္တိ, ဘေသဇ္ဇကပါလာနိပိ ကေသဉ္စိ သုသဏ္ဌာနာနိ, ကေသဉ္စိ [Pg.231] ဒုဿဏ္ဌာနာနိ ပါပုဏန္တိ, န တေ တတ္ထ သုမနာ ဝါ ဒုမ္မနာ ဝါ ဟောန္တိ. ဝဏပဋိစ္ဆာဒနမတ္တေနေဝ ဟိ စောဠကေန ဘေသဇ္ဇပဋိဂ္ဂဟမတ္တေနေဝ စ ကပါလကေန တေသံ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဝဏစောဠကံ ဝိယ စီဝရံ, ဘေသဇ္ဇကပါလကံ ဝိယ စ ပတ္တံ, ကပါလေ ဘေသဇ္ဇမိဝ စ ပတ္တေ လဒ္ဓဘိက္ခံ သလ္လက္ခေတိ. အယံ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသမ္မောဟသမ္ပဇညေန ဥတ္တမသမ္ပဇာနကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Lại nữa, ví như những người có lòng từ bi, khi thấy những người vô thừa nhận ở trong nhà tế bần, bị cụt tay chân, có mủ, máu, dòi bọ chảy ra từ miệng vết thương, bị ruồi xanh bu đầy, họ bèn mang đến cho những người ấy những miếng vải băng bó vết thương và thuốc men trong các mảnh sành... Ở đó, có người nhận được miếng vải mịn, có người nhận được miếng vải thô; có người nhận được mảnh sành đựng thuốc có hình dáng đẹp, có người nhận được mảnh sành có hình dáng xấu, nhưng họ không vì thế mà hoan hỷ hay ưu phiền. Vì rằng mục đích của họ chỉ là có miếng vải để che vết thương và có mảnh sành để đựng thuốc. Cũng vậy, vị Tỳ khưu nào nhận thấy y phục chỉ như miếng vải băng bó vết thương, bát chỉ như mảnh sành đựng thuốc, và vật thực nhận được trong bát chỉ như thuốc trong mảnh sành. Vị ấy cần được biết là người thực hành tỉnh giác tối thượng với tỉnh giác không si mê trong việc mang y tăng-già-lê, bát và y. အသိတာဒီသု အသိတေတိ ပိဏ္ဍပါတဘောဇနေ. ပီတေတိ ယာဂုအာဒိပါနေ. ခါယိတေတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိခါဒနေ. သာယိတေတိ မဓုဖာဏိတာဒိသာယနေ. တတ္ထ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော အဋ္ဌဝိဓောပိ အတ္ထော အတ္ထော နာမ, တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong các từ "asita" v.v..., "asite" là trong việc ăn vật thực khất thực. "Pīte" là trong việc uống cháo v.v... "Khāyite" là trong việc ăn các loại bánh, vật cứng v.v... "Sāyite" là trong việc nếm mật ong, đường phèn v.v... Ở đây, tám loại mục đích được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng "không phải để vui đùa..." được gọi là lợi ích. Dựa vào đó, cần phải hiểu biết về tỉnh giác hữu ích (sātthakasampajañña). လူခပဏီတတိတ္တမဓုရာဒီသု ပန ယေန ဘောဇနေန ယဿ အဖာသု ဟောတိ, တံ တဿ အသပ္ပာယံ. ယံ ပန နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓံ, ယဉ္စဿ ဘုဉ္ဇတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ ဧကန္တအသပ္ပာယမေဝ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Lại nữa, trong các loại thức ăn thô, ngon, đắng, ngọt v.v..., thức ăn nào gây ra sự khó chịu cho vị nào, thì thức ăn đó không thích hợp với vị ấy. Hơn nữa, thức ăn nào được nhận do tà mạng như dùng ám hiệu..., và thức ăn nào khi dùng làm cho các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thức ăn đó tuyệt đối không thích hợp. Ngược lại là thích hợp. Dựa vào thức ăn thích hợp đó, ở đây cần phải hiểu biết về tỉnh giác thích hợp (sappāyasampajañña). Và chỉ do không từ bỏ đề mục thiền định, cần phải hiểu biết về tỉnh giác cảnh giới (gocarasampajañña). အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဘုဉ္ဇကော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ဟတ္ထဿ ပတ္တေ ဩတာရဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပကရဏံ အာလောပုဒ္ဓရဏံ မုခဝိဝရဏဉ္စ ဟောတိ. န ကောစိ ကုဉ္စိကာယ န ယန္တကေန ဟနုကဋ္ဌီနိ ဝိဝရတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပဿ မုခေ ဌပနံ ဥပရိဒန္တာနံ မုသလကိစ္စသာဓနံ ဟေဋ္ဌာဒန္တာနံ ဥဒုက္ခလကိစ္စသာဓနံ ဇိဝှာယ ဟတ္ထကိစ္စသာဓနဉ္စ ဟောတိ. ဣတိ နံ တတ္ထ အဂ္ဂဇိဝှာယ တနုကခေဠော, မူလဇိဝှာယ ဗဟလခေဠော မက္ခေတိ. တံ ဟေဋ္ဌာဒန္တဥဒုက္ခလေ ဇိဝှာဟတ္ထပရိဝတ္တိတံ ခေဠဥဒကတေမိတံ ဥပရိဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ကောစိ ကဋစ္ဆုနာ ဝါ ဒဗ္ဗိယာ ဝါ အန္တော ပဝေသေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယာဝ ပဝိသတိ. ပဝိဋ္ဌံ ပဝိဋ္ဌံ ကောစိ ပလာလသန္ထရံ ကတွာ ဓာရေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုဝသေနေဝ တိဋ္ဌတိ. ဌိတံ ဌိတံ ကောစိ ဥဒ္ဓနံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ပစန္တော နာမ နတ္ထိ, တေဇောဓာတုယာဝ ပစ္စတိ. ပက္ကံ ပက္ကံ ကောစိ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ယဋ္ဌိယာ ဝါ ဗဟိ နီဟရကော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယေဝ နီဟရတိ. ဣတိ ဝါယောဓာတု အတိဟရတိ စ ဝီတိဟရတိ စ [Pg.232] ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ နီဟရတိ စ; ပထဝီဓာတု ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ; အာပေါဓာတု သိနေဟေတိ စ အလ္လတ္တဉ္စ အနုပါလေတိ; တေဇောဓာတု အန္တောပဝိဋ္ဌံ ပရိပါစေတိ; အာကာသဓာတု အဉ္ဇသော ဟောတိ; ဝိညာဏဓာတု တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂမနွာယ အာဘုဇတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Bên trong, không có người thọ thực nào gọi là tự ngã. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác theo cách đã nói mà việc gọi là thọ nhận bát mới xảy ra. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc gọi là hạ tay vào trong bát mới xảy ra. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc vắt cơm, việc đưa miếng cơm lên, và việc mở miệng mới xảy ra. Không có ai dùng chìa khóa hay máy móc để mở xương hàm. Chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác mà việc đặt miếng cơm vào miệng, việc răng trên làm công việc của cái chày, việc răng dưới làm công việc của cái cối, và việc lưỡi làm công việc của bàn tay mới xảy ra. Như vậy, ở đó, nước bọt loãng ở đầu lưỡi và nước bọt đặc ở cuống lưỡi làm cho nó được trộn lẫn. Miếng cơm đó, được bàn tay-lưỡi đảo qua đảo lại trong cối-răng dưới, được làm ẩm bởi nước-nước bọt, được nghiền nát bởi chày-răng trên, không có ai gọi là người đưa vào bên trong bằng vá hay muỗng; nó đi vào chỉ do phong đại. Không có ai gọi là người trải rơm rạ để giữ lại vật thực đã đi vào; nó đứng lại chỉ do năng lực của phong đại. Không có ai gọi là người làm bếp lò, nhóm lửa, và nấu vật thực đã đứng lại; nó được nấu chín chỉ do hỏa đại. Không có ai gọi là người dùng gậy hay que để đưa vật thực đã chín ra ngoài; chính phong đại đưa ra. Như vậy, phong đại mang đến, mang đi, giữ lại, đảo lộn, nghiền nát, làm khô, và đưa ra; địa đại giữ lại, đảo lộn, nghiền nát, và làm khô; thủy đại làm cho dính ướt và duy trì sự ẩm ướt; hỏa đại làm cho tiêu hóa vật thực đã vào bên trong; không đại trở thành con đường; thức đại, tùy theo sự tác động đúng đắn ở chỗ này chỗ kia, mà biết được. Như vậy, nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây là do năng lực quán xét sự việc đang diễn ra. အပိစ ဂမနတော, ပရိယေသနတော, ပရိဘောဂတော, အာသယတော, နိဓာနတော, အပရိပက္ကတော, ပရိပက္ကတော, ဖလတော, နိဿန္ဒတော, သမ္မက္ခနတောတိ ဧဝံ ဒသဝိဓံ ပဋိကူလဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခဏတောပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄ အာဒယော) အာဟာရပဋိကူလသညာနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗာ. Lại nữa, cũng do sự quán xét trạng thái đáng ghê tởm theo mười phương diện như vầy: do sự đi tìm, do sự tìm kiếm, do sự thọ dụng, do nơi chứa, do nơi tích trữ, do chưa tiêu hóa, do đã tiêu hóa, do kết quả, do sự rỉ chảy, và do sự vấy bẩn, mà nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây. Lời giải rộng ở đây nên được lấy từ phần giải về tưởng ghê tởm trong vật thực trong bộ Thanh Tịnh Đạo. ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေတိ ဥစ္စာရဿ စ ပဿာဝဿ စ ကရဏေ. တတ္ထ ပတ္တကာလေ ဥစ္စာရပဿာဝံ အကရောန္တဿ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဘမန္တိ, စိတ္တံ န ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, အညေ စ ရောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကရောန္တဿ ပန သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဋ္ဌာနေ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တဿ ပန အာပတ္တိ ဟောတိ, အယသော ဝဍ္ဎတိ, ဇီဝိတန္တရာယောပိ ဟောတိ. ပတိရူပေ ဌာနေ ကရောန္တဿ သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေန သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေန စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong việc đại tiện và tiểu tiện, nghĩa là trong việc thải ra phân và nước tiểu. Ở đó, đối với người không đại tiểu tiện khi đến lúc, mồ hôi tuôn ra từ toàn thân, mắt bị quay cuồng, tâm không được nhất điểm, và các bệnh khác phát sanh. Nhưng đối với người thực hiện, tất cả những điều đó không xảy ra. Đây là lợi ích ở đây. Do năng lực của lợi ích đó, nên hiểu biết tỉnh giác về sự hữu ích. Nhưng đối với người đại tiểu tiện ở nơi không thích hợp, có tội, tiếng xấu tăng trưởng, cũng có thể nguy hiểm đến tính mạng. Đối với người thực hiện ở nơi thích hợp, tất cả những điều đó không xảy ra. Đây là sự thích hợp ở đây. Do năng lực của sự thích hợp đó, nên hiểu biết tỉnh giác về sự thích hợp, và do năng lực không từ bỏ đề mục thiền, nên hiểu biết tỉnh giác về hành xứ. အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ကရောန္တော နတ္ထိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ဟောတိ. ယထာ ပန ပက္ကေ ဂဏ္ဍေ ဂဏ္ဍဘေဒေန ပုဗ္ဗလောဟိတံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ယထာ စ အတိဘရိတာ ဥဒကဘာဇနာ ဥဒကံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ဧဝံ ပက္ကာသယမုတ္တဝတ္ထီသု သန္နိစိတာ ဥစ္စာရပဿာဝါ ဝါယုဝေဂသမုပ္ပီဠိတာ အကာမတာယပိ နိက္ခမန္တိ. သော ပနာယံ ဧဝံ နိက္ခမန္တော ဥစ္စာရပဿာဝေါ နေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော ဟောတိ န ပရဿ, ကေဝလံ သရီရနိဿန္ဒောဝ ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဥဒကတုမ္ဗတော ပုရာဏဥဒကံ ဆဍ္ဍေန္တဿ နေဝ တံ အတ္တနော ဟောတိ န ပရေသံ, ကေဝလံ ပဋိဇဂ္ဂနမတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Bên trong, không có tự ngã nào gọi là người làm việc đại tiểu tiện; nhưng việc đại tiểu tiện xảy ra chỉ do sự rung động của phong đại sanh từ tâm duy tác. Ví như khi mụn nhọt đã chín, mủ và máu chảy ra ngoài ý muốn qua vết vỡ của mụn nhọt, và ví như nước chảy ra ngoài ý muốn từ một bình nước quá đầy, cũng vậy, phân và nước tiểu tích tụ trong ruột già và bàng quang, bị sức mạnh của gió ép xuống, cũng chảy ra ngoài ý muốn. Phân và nước tiểu chảy ra như vậy không phải là của vị tỳ khưu ấy, cũng không phải của người khác, chỉ đơn thuần là chất thải rỉ ra từ cơ thể. Ví như thế nào? Ví như người đổ nước cũ từ bầu nước, nước đó không phải của mình, cũng không phải của người khác, chỉ đơn thuần là việc phải dọn dẹp. Như vậy, nên hiểu biết tỉnh giác không si mê ở đây là do năng lực quán xét sự việc đang diễn ra. ဂတာဒီသု [Pg.233] ဂတေတိ ဂမနေ. ဌိတေတိ ဌာနေ. နိသိန္နေတိ နိသဇ္ဇာယ. သုတ္တေတိ သယနေ. ဇာဂရိတေ တိ ဇာဂရဏေ. ဘာသိတေတိ ကထနေ. တုဏှီဘာဝေတိ အကထနေ. ဧတ္ထ စ ယော စိရံ ဂန္တွာ ဝါ စင်္ကမိတွာ ဝါ အပရဘာဂေ ဌိတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘စင်္ကမနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. Trong các từ như "gate" v.v., "gate" có nghĩa là trong khi đi. "Ṭhite" có nghĩa là trong khi đứng. "Nisinne" có nghĩa là trong khi ngồi. "Sutte" có nghĩa là trong khi nằm. "Jāgarite" có nghĩa là trong khi thức. "Bhāsite" có nghĩa là trong khi nói. "Tuṇhībhāve" có nghĩa là trong khi im lặng. Và ở đây, vị nào sau khi đi hoặc kinh hành một lúc lâu, về sau đứng lại và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc kinh hành đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi đi. ယော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော စိရံ ဌတွာ အပရဘာဂေ နိသိန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဌိတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဌိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. Vị nào đang đọc tụng, hoặc đang giải đáp câu hỏi, hoặc đang tác ý đề mục thiền, sau khi đứng một lúc lâu, về sau ngồi xuống và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc đứng đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi đứng. ယော သဇ္ဈာယာဒိကရဏဝသေနေဝ စိရံ နိသီဒိတွာ အပရဘာဂေ နိပန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘နိသိန္နကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. Vị nào do việc đọc tụng v.v., sau khi ngồi một lúc lâu, về sau nằm xuống và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc ngồi đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi ngồi. ယော ပန နိပန္နကောဝ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာ အပရဘာဂေ ဥဋ္ဌာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘သယနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ သုတ္တေ စ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. ကိရိယမယစိတ္တာနဉှိ အပ္ပဝတ္တံ သုတ္တံ နာမ, ပဝတ္တံ ဇာဂရိတံ နာမာတိ. Lại nữa, vị nào đang nằm đọc tụng hoặc tác ý đề mục thiền, đi vào giấc ngủ, về sau thức dậy và quán xét như vầy: "Các pháp danh sắc đã sanh khởi trong lúc ngủ đã diệt ngay tại đây," vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi ngủ và trong khi thức. Quả vậy, sự không sanh khởi của các tâm duy tác được gọi là ngủ, sự sanh khởi của chúng được gọi là thức. ယော ပန ဘာသမာနော – ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ နာမ ဩဋ္ဌေ စ ပဋိစ္စ ဒန္တေ စ ဇိဝှဉ္စ တာလုဉ္စ ပဋိစ္စ စိတ္တဿ စ တဒနုရူပံ ပယောဂံ ပဋိစ္စ ဇာယတီ’’တိ သတော သမ္ပဇာနော ဘာသတိ, စိရံ ဝါ ပန ကာလံ သဇ္ဈာယံ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီဘူတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဘာသိတကာလေ ဥပ္ပန္နာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ အယံ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. Lại nữa, vị tỳ khưu nào khi đang nói, có chánh niệm tỉnh giác mà nói rằng: ‘Âm thanh này được sanh khởi do duyên vào môi, do duyên vào răng, do duyên vào lưỡi, do duyên vào vòm họng, và do duyên vào sự cố gắng tương ứng của tâm.’ Hoặc sau khi đã trùng tụng trong một thời gian dài, hoặc sau khi đã thuyết pháp, hoặc sau khi đã ôn lại đề mục thiền, hoặc sau khi đã giải đáp vấn đề, về sau trở nên im lặng và quán xét rằng: ‘Các pháp sắc và phi sắc đã sanh khởi trong lúc nói chuyện đã bị diệt ngay tại đây.’ Vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi nói. ယော တုဏှီဘူတော စိရံ ဓမ္မံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကတွာ အပရဘာဂေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘တုဏှီဘူတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာ သတိ ဘာသတိ နာမ, အသတိ တုဏှီ ဘဝတိ နာမာတိ, အယံ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမာတိ. ဧဝမေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ တဿ ဝသေန သမ္ပဇာနကာရိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သတိပဋ္ဌာနမိဿကသမ္ပဇညံ ပုဗ္ဗဘာဂံ ကထိတံ. Vị nào sau khi im lặng tác ý đến pháp hoặc đề mục thiền trong một thời gian dài, về sau quán xét rằng: ‘Các pháp sắc và phi sắc đã diễn tiến trong lúc im lặng đã bị diệt ngay tại đây.’ Khi có sự diễn tiến của sắc y sinh thì gọi là nói, khi không có thì gọi là im lặng. Vị này được gọi là người có tỉnh giác trong khi im lặng. Như vậy, ở đây, sự thực hành tỉnh giác nên được hiểu là nhờ vào tỉnh giác không si mê. Trong bài kinh này, tỉnh giác giai đoạn đầu có liên hệ với niệm xứ đã được thuyết giảng. ၃. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Tỳ Khưu ၃၆၉. တတိယေ [Pg.234] ဧဝမေဝ ပနိဓေကစ္စေတိ သော ကိရ ဘိက္ခု ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟိဏ္ဍတိ, ကာယဝိဝေကံ နာနုယုဉ္ဇတိ. တေန နံ ဘဂဝါ နိဂ္ဂဏှန္တော ဧဝမာဟ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သံခိတ္တေန ဒေသနံ ယာစသိ, တသ္မာ. ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိ. 369. Trong phần thứ ba, câu ‘evameva panidhekacce’ có nghĩa là: Nghe nói, vị tỳ khưu ấy sau khi nhờ người khác thuyết giảng đề mục thiền, đã đi lang thang đây đó, không nỗ lực thực hành thân viễn ly. Do đó, Đức Thế Tôn, trong khi khiển trách vị ấy, đã nói như vậy. ‘Tasmā’ có nghĩa là: vì ông đã thỉnh cầu bài pháp một cách tóm tắt, do đó... ‘Diṭṭhi’ là chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp. ၄. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Sāla ၃၇၀. စတုတ္ထေ ဓမ္မဝိနယောတိ ဓမ္မောတိ ဝါ ဝိနယောတိ ဝါ ဥဘယမေတံ သတ္ထုသာသနဿေဝ နာမံ. သမာဒပေတဗ္ဗာတိ ဂဏှာပေတဗ္ဗာ. ဧကောဒိဘူတာတိ ခဏိကသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂဘူတာ. သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာတိ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန သမ္မာ ဌပိတစိတ္တာ စ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ စ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ နဝကဘိက္ခူဟိ စေဝ ခီဏာသဝေဟိ စ ဘာဝိတသတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, သတ္တဟိ သေခေဟိ ဘာဝိတာ မိဿကာ. 370. Trong phần thứ tư, ‘dhammavinayo’ có nghĩa là: cả hai từ ‘dhamma’ (pháp) và ‘vinaya’ (luật) đều là tên gọi cho giáo pháp của Bậc Đạo Sư. ‘Samādapetabbā’ có nghĩa là nên được tiếp nhận. ‘Ekodibhūtā’ có nghĩa là có tâm nhất điểm nhờ sát-na định. ‘Samāhitā ekaggacittā’ có nghĩa là có tâm được an lập vững chắc và có tâm nhất điểm nhờ vào cận hành định và an chỉ định. Trong bài kinh này, đối với các vị tỳ khưu mới và các vị lậu tận, các niệm xứ được tu tập là (thuộc) giai đoạn đầu; đối với bảy bậc hữu học, các niệm xứ được tu tập là (thuộc) hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế). ၆. သကုဏဂ္ဃိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Chim Ưng ၃၇၂. ဆဋ္ဌေ သကုဏဂ္ဃီတိ သကုဏံ ဟနတီတိ သကုဏဂ္ဃိ, သေနဿေတံ အဓိဝစနံ. သဟသာ အဇ္ဈပတ္တာတိ လောဘသာဟသေန ပတ္တာ. အလက္ခိကာတိ နိဿိရိကာ. အပ္ပပုညာတိ ပရိတ္တပုညာ. သစေဇ္ဇ မယန္တိ သစေ အဇ္ဇ မယံ. နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏန္တိ နင်္ဂလေန ကသိကရဏံ, အဓုနာ ကဋ္ဌံ ခေတ္တဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. လေဍ္ဍုဋ္ဌာနန္တိ လေဍ္ဍူနံ ဌာနံ. သံဝဒမာနာတိ သမ္မာ ဝဒမာနာ, အတ္တနော ဗလဿ သုဋ္ဌု ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနာတိ အတ္ထော. မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာတိ ဥဒ္ဓနသဏ္ဌာနေန ဌိတေသု တီသု လေဍ္ဍူသု ‘‘ဣတော သေနေ အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော နိက္ခမိဿာမိ, ဣတော အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တေသု ဧကံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာ အဋ္ဌာသိ အဝဒမာနော. သန္နယှာတိ ခုရပ္ပံ သန္နယှမာနော ဝိယ သန္နယှိတွာ သုဋ္ဌု ဌပေတွာ. ဗဟုအာဂတော ခေါ မျာယန္တိ ‘‘မယှံ အတ္ထာယ အယံ ဗဟုတံ ဌာနံ အာဂတော, အပ္ပံ အဝသိဋ္ဌံ, ဣဒါနိ မံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဒါရုဂုဠော ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ တဿေဝ လေဍ္ဍုဿ အန္တရေ ပစ္စုပါဒိ, ပဋိပန္နော ပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဥရံ ပစ္စတာဠေသီတိ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနေဝ လာပဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေဿာမီ’’တိ [Pg.235] ပက္ခန္ဒတ္တာ ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တသ္မိံ လေဍ္ဍုသ္မိံ ဥရံ ပတာဠေသိ. တာဝဒေဝဿ ဟဒယမံသံ ဖာလိယိတ္ထ. အထ လာပေါ ‘‘ဒိဋ္ဌာ ဝတ သတ္တုနော ပိဋ္ဌီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော တဿ ဟဒယေ အပရာပရံ စင်္ကမိ. 372. Trong phần thứ sáu, ‘sakuṇagghi’ có nghĩa là: nó giết chim (sakuṇaṃ hanati), do đó gọi là sakuṇagghi (chim săn mồi); đây là một tên gọi khác của chim ưng (sena). ‘Sahasā ajjhapattā’ có nghĩa là đã đạt được bằng sự táo bạo do tham lam. ‘Alakkhikā’ có nghĩa là không có phước báu. ‘Appapuññā’ có nghĩa là ít phước. ‘Sacejja mayaṃ’ có nghĩa là ‘sace ajja mayaṃ’ (nếu hôm nay chúng ta). ‘Naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ’ có nghĩa là việc cày bằng lưỡi cày; nghĩa là, bây giờ là nơi cày, là vị trí của cánh đồng. ‘Leḍḍuṭṭhānaṃ’ có nghĩa là nơi của những cục đất. ‘Saṃvadamānā’ có nghĩa là nói một cách đúng đắn; nghĩa là, nói lên sự tán dương sức mạnh của chính mình. ‘Mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā’ có nghĩa là: trong ba cục đất đứng theo hình dạng của ông táo, sau khi nhận định rằng ‘khi chim ưng đến từ đây, ta sẽ thoát ra từ đây; khi nó đến từ đây, (ta sẽ thoát ra từ đây),’ nó đã leo lên một trong những cục đất ấy và đứng đó thách thức. ‘Sannayhā’ có nghĩa là sau khi chuẩn bị và sắp đặt kỹ càng như người đang lắp mũi tên có lưỡi sắc. ‘Bahuāgato kho myāyaṃ’ có nghĩa là: sau khi biết rằng ‘vì ta mà nó đã đến một quãng đường dài, chỉ còn lại một chút, bây giờ nó sẽ bắt ta,’ nó đã quay lại như một khúc gỗ và lao vào giữa cục đất ấy; nghĩa là, nó đã đi vào bên trong. ‘Uraṃ paccatāḷesī’ có nghĩa là: vì lao tới với ý định ‘ta sẽ bắt con chim cút sau khi chặt đầu nó chỉ bằng một cú đánh,’ không thể kìm hãm được tốc độ, nó đã đập ngực vào cục đất ấy. Ngay lúc đó, thịt tim của nó đã vỡ tan. Bấy giờ, con chim cút, vui mừng hoan hỷ nói rằng: ‘Ồ, ta đã thấy lưng của kẻ thù,’ rồi đi tới đi lui trên ngực của con chim ưng. ၇. မက္ကဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Con Khỉ ၃၇၃. သတ္တမေ ဒုဂ္ဂါတိ ဒုဂ္ဂမာ. စာရီတိ သဉ္စာရော. လေပံ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ဝဋရုက္ခခီရာဒီဟိ ယောဇေတွာ လေပံ ကရောန္တိ, တံ မက္ကဋာနံ ဓုဝဂမနဋ္ဌာနန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ရုက္ခသာခါဒီသု ဌပေန္တိ. ပဉ္စောဍ္ဍိတောတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု ကာဇဒဏ္ဍကံ ပဝေသေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ ကာဇသိက္ကာ ဝိယ ဩဍ္ဍိတော. ထုနံ သေတီတိ ထုနန္တော သယတိ. 373. Trong phần thứ bảy, ‘duggā’ có nghĩa là khó đi. ‘Cārī’ có nghĩa là sự đi lại. ‘Lepaṃ oḍḍenti’ có nghĩa là: họ làm ra chất dính bằng cách trộn với nhựa cây đa, v.v., và sau khi nhận định rằng đó là nơi lui tới thường xuyên của bầy khỉ, họ đặt chất dính ấy lên cành cây, v.v. ‘Pañcoḍḍito’ có nghĩa là bị dính như cái giỏ treo trên đòn gánh, được giữ bằng cách luồn cây đòn gánh qua năm chỗ. ‘Thunaṃ seti’ có nghĩa là nó nằm rên rỉ. ၈. သူဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Người Đầu Bếp ၃၇၄. အဋ္ဌမေ သူဒေါတိ ဘတ္တကာရကော. နာနစ္စယေဟီတိ နာနာစယေဟိ, နာနာဝိဓေဟီတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အမ္ဗိလဂ္ဂေဟီတိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသေဟိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အဘိဟရတီတိ ဂဟဏတ္ထာယ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. ဗဟုံ ဂဏှာတီတိ ဧကဂ္ဂဟဏေန ဗဟုံ ဂဏှန္တောပိ ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တောပိ ဗဟုံ ဂဏှတေဝ. အဘိဟာရာနန္တိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ အဘိဟဋာနံ ဒါယာနံ. ဥပက္ကိလေသာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာ. နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘ဣမံ မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံ ဝါ ဂေါတြဘုံ ဝါ အာဟစ္စ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနာတိ, အတ္တနော စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာနာဝ ကထိတာ. 374. Trong phần thứ tám, ‘sūdo’ có nghĩa là người nấu ăn. ‘Nānaccayehī’ có nghĩa là ‘nānācayehi,’ nghĩa là bởi nhiều loại khác nhau. Hoặc đây chính là cách đọc. ‘Ambilaggehī’ có nghĩa là bởi các phần có vị chua. Phương pháp này cũng tương tự ở tất cả các chỗ. ‘Abhiharati’ có nghĩa là duỗi tay ra để lấy. ‘Bahuṃ gaṇhāti’ có nghĩa là: dù lấy nhiều trong một lần hay lấy nhiều lần, người ấy vẫn được xem là lấy nhiều. ‘Abhihārānaṃ’ có nghĩa là của những món quà được mang đến sau khi đã nâng lên một trăm hoặc một ngàn (đồng tiền). ‘Upakkilesā’ là năm triền cái. ‘Nimittaṃ na uggaṇhāti’ có nghĩa là: vị ấy không biết rằng ‘đề mục thiền này của ta đã đạt đến và an trú ở giai đoạn thuận thứ hoặc chuyển tộc;’ vị ấy không thể nắm bắt được tướng của tâm mình. Trong bài kinh này, chỉ có các niệm xứ thuộc thiền minh sát giai đoạn đầu được thuyết giảng. ၉. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Bệnh Nhân ၃၇၅. နဝမေ ဗေဠုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ သမီပေ ဧဝံနာမကော ပါဒဂါမော အတ္ထိ, တသ္မိံ. ယထာမိတ္တန္တိအာဒီသု မိတ္တာတိ မိတ္တာဝ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌမတ္တာ နာတိဒဠှမိတ္တာ. သမ္ဘတ္တာတိ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ သိနေဟဝန္တော ဒဠှမိတ္တာ. ယေသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တေ တတ္ထ တတ္ထ ဝဿံ ဥပေထာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? တေသံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ. တေသံ ကိရ ဗေဠုဝဂါမကေ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ, ဘိက္ခာပိ [Pg.236] မန္ဒာ. သမန္တာ ဝေသာလိယာ ပန ဗဟူနိ သေနာသနာနိ, ဘိက္ခာပိ သုလဘာ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. 375. Trong phần thứ chín, ‘beḷuvagāmake’ có nghĩa là: có một ngôi làng ở ngoại ô tên như vậy gần Vesālī, (an cư) tại đó. Trong các câu như ‘yathāmittaṃ,’ ‘mittā’ có nghĩa là những người bạn thật sự. ‘Sandiṭṭhā’ có nghĩa là những người bạn không quá thân thiết, chỉ mới gặp gỡ khi tụ họp ở nơi này nơi kia. ‘Sambhattā’ có nghĩa là những người bạn thân thiết, có lòng yêu mến, đã phục vụ tận tình. Nghĩa là: những vị tỳ khưu nào có những người bạn như vậy ở nơi nào, thì hãy an cư mùa mưa tại nơi đó. Tại sao Ngài lại nói như vậy? Vì sự an trú thoải mái của họ. Nghe nói, tại làng Beḷuva, chỗ ở không đủ cho họ, và vật thực khất thực cũng ít ỏi. Tuy nhiên, xung quanh Vesālī có nhiều chỗ ở, và vật thực khất thực cũng dễ kiếm. Do đó, Ngài đã nói như vậy. အထ ကသ္မာ ‘‘ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ? တေသံ အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဒသမာသမတ္တံ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. သစေ ဣမေ ဒူရံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, မံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿန္တိ. အထ နေသံ ‘သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော အမှာကံ သတိမတ္တမ္ပိ န အဒါသိ. သစေ ဇာနေယျာမ, န ဧဝံ ဒူရေ ဝသေယျာမာ’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝေယျ. ဝေသာလိယာ သမန္တာ ပန ဝဿံ ဝသန္တာ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိဿန္တိ, သုဂတောဝါဒံ လဘိဿန္တီ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ. Vậy thì, vì sao Ngài không cho phép (các tỳ khưu) đi tùy thích? (Ngài không cho phép) vì lòng thương tưởng đến các vị ấy. Dường như Ngài đã có ý nghĩ như vầy: “Ta sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn sau khi lưu lại khoảng mười tháng nữa. Nếu các vị này đi xa, họ sẽ không thể gặp Ta vào lúc Ta nhập Niết-bàn. Khi ấy, họ sẽ hối hận rằng: ‘Bậc Đạo Sư khi nhập Niết-bàn đã không cho chúng ta một chút tin tức nào. Nếu chúng ta biết, chúng ta đã không ở xa như vậy.’ Còn nếu an cư mùa mưa ở vùng phụ cận Vesālī, mỗi tháng tám lần, họ sẽ đến nghe pháp, sẽ nhận được lời giáo huấn của bậc Thiện Thệ.” Vì vậy, Ngài đã không cho phép (họ đi xa). ခရောတိ ဖရုသော. အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂရောဂေါ. ဗာဠှာတိ ဗလဝတိယော. မာရဏန္တိကာတိ မရဏန္တံ မရဏသန္တိကံ ပါပနသမတ္ထာ. သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဓိဝါသေသိ. အဝိဟညမာနောတိ ဝေဒနာနုဝတ္တနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တနံ အကရောန္တော အပီဠိယမာနော အဒုက္ခိယမာနော စ အဓိဝါသေသိ. အနာမန္တေတွာတိ အဇာနာပေတွာ. အနပလောကေတွာတိ အဇာနာပေတွာဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အဒတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရိယေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယေန စေဝ ဖလသမာပတ္တိဝီရိယေန စ. ပဋိပဏာမေတွာတိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ. ဇီဝိတသင်္ခါရန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတမ္ပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. ယေန ဇီဝိတံ သင်္ခရီယတိ ဆိဇ္ဇမာနံ ဃဋေတွာ ဌပီယတိ, သော ဖလသမာပတ္တိဓမ္မောပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပဝတ္တေတွာ ဇီဝိတဌပနသမတ္ထံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇေယျန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. Kharo nghĩa là thô bạo, dữ dội. Ābādho nghĩa là chứng bệnh không tương hợp (với thân thể). Bāḷhā nghĩa là mãnh liệt. Māraṇantikā nghĩa là có khả năng đưa đến gần cái chết, đến bên bờ của cái chết. Sato sampajāno adhivāsesi nghĩa là Ngài chịu đựng sau khi đã thiết lập niệm vững chắc và phân định bằng trí tuệ. Avihaññamāno nghĩa là Ngài chịu đựng mà không trằn trọc qua lại theo sự chi phối của cảm thọ, không bị bức bách, không bị đau khổ. Anāmantetvā nghĩa là không cho biết. Anapaloketvā có nghĩa là không cho biết, không ban lời giáo huấn khuyên dạy. Vīriyena nghĩa là bằng tinh tấn trong giai đoạn đầu và bằng tinh tấn của thiền quả. Paṭipaṇāmetvā nghĩa là đã chế ngự. Ở đây, trong câu jīvitasaṅkhāraṃ, mạng sống cũng là hành duy trì mạng sống. Pháp nào tạo tác mạng sống, nối kết và duy trì mạng sống đang bị đứt đoạn, pháp thiền quả ấy cũng là hành duy trì mạng sống. Pháp ấy được ngụ ý ở đây. Adhiṭṭhāya nghĩa là sau khi đã quyết định, đã làm cho phát sanh, (với ý rằng) “Ta sẽ nhập thiền quả có khả năng duy trì mạng sống.” Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဖလသမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇတီတိ? သမာပဇ္ဇတိ. သာ ပန ခဏိကသမာပတ္တိ. ခဏိကသမာပတ္တိ စ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တဿ ကဋ္ဌပါတေန ဝါ ကဌလပါတေန ဝါ ဆိန္နသေဝါလော ဝိယ ဥဒကံ, ပုန သရီရံ ဝေဒနာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. ယာ ပန ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ မဟာဝိပဿနာဝသေန သမာပန္နာ သမာပတ္တိ, သာ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ယထာ နာမ ပုရိသေန ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ သုဋ္ဌု အပဗျုဠှသေဝါလော [Pg.237] စိရေန ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ, ဧဝမေဝ တတော ဝုဋ္ဌိတဿ စိရေန ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တံဒိဝသံ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဘိနဝံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တော ဝိယ ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ သန္နေတွာ မဟာဝိပဿနာယ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ‘‘ဒသမာသေ မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ, သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာ ဝေဒနာ ဒသ မာသေ န ဥပ္ပဇ္ဇိယေဝ. Phải chăng trước đây Đức Thế Tôn không nhập thiền quả? Ngài có nhập. Nhưng đó là thiền định trong khoảnh khắc. Thiền định trong khoảnh khắc chỉ chế ngự được cảm thọ khi còn ở trong định; ngay khi vừa xả định, cảm thọ lại bao trùm thân thể, giống như rong rêu bị cắt đứt bởi một khúc gỗ hay mảnh sành rơi xuống lại bao phủ mặt nước. Còn thiền định nào được nhập bằng đại minh sát, sau khi đã làm cho bảy pháp sắc và bảy pháp vô sắc trở nên không còn bụi rậm, không còn vướng mắc, thì thiền định ấy chế ngự (cảm thọ) rất tốt. Ví như một người xuống hồ, dùng tay chân dọn sạch rong rêu, thì phải một lúc lâu sau rong rêu mới bao phủ lại mặt nước; cũng vậy, đối với vị đã xả thiền định ấy, một lúc lâu sau cảm thọ mới khởi lên. Vì vậy, vào ngày hôm đó, Đức Thế Tôn, giống như đang thiết lập một pháp minh sát mới mẻ tại Bồ-đề tòa, đã làm cho bảy pháp sắc và bảy pháp vô sắc trở nên không còn bụi rậm, không còn vướng mắc, đã thấm nhuần với mười bốn cách thức, đã chế ngự cảm thọ bằng đại minh sát, rồi nhập định với quyết tâm: “Mong rằng (cảm thọ) sẽ không khởi lên trong mười tháng.” Cảm thọ bị chế ngự bởi thiền định đã không khởi lên suốt mười tháng. ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနော ဟုတွာ ပုန ဝုဋ္ဌိတော. မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ သဉ္ဇာတထဒ္ဓဘာဝေါ သူလေ ဥတ္တာသိတပုရိသော ဝိယ. န ပက္ခာယန္တီတိ န ပကာသန္တိ, နာနာကာရတော န ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဓမ္မာပိ မံ နပ္ပဋိဘန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာ မယှံ ပါကဋာ န ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. တန္တိဓမ္မာ ပန ထေရဿ သုပ္ပဂုဏာ. န ဥဒါဟရတီတိ ပစ္ဆိမဩဝါဒံ န ဒေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. Gilānā vuṭṭhito nghĩa là sau khi bị bệnh, lại bình phục. Madhurakajāto viya nghĩa là trở nên nặng nề, trở nên cứng đờ, giống như người bị xiên cọc. Na pakkhāyanti nghĩa là không sáng tỏ, không hiện khởi theo nhiều cách khác nhau. Dhammāpi maṃ nappaṭibhanti cho thấy ý nghĩa là: “Các pháp Tứ Niệm Xứ không trở nên rõ ràng đối với tôi.” Tuy nhiên, các pháp thuộc Thánh điển thì Trưởng lão đã thông thạo. Na udāharati nghĩa là Ngài chưa ban lời giáo huấn cuối cùng; (Ānanda) nói với ý nhắm đến điều đó. အနန္တရံ အဗာဟိရန္တိ ဓမ္မဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ ဥဘယံ အကတွာ. ‘‘ဧတ္တကံ ဓမ္မံ ပရဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ ဟိ စိန္တေန္တော ဓမ္မံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဧတ္တကံ ပရဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပန ပုဂ္ဂလံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဣမဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပုဂ္ဂလံ ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ဒေသိတောတိ အတ္ထော. အာစရိယမုဋ္ဌီတိ ယထာ ဗာဟိရကာနံ အာစရိယမုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ, ဒဟရကာလေ ကဿစိ အကထေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ မရဏမဉ္စေ နိပန္နာ ပိယမနာပဿ အန္တေဝါသိကဿ ကထေန္တိ, ဧဝံ တထာဂတဿ ‘‘ဣဒံ မဟလ္လကကာလေ ပစ္ဆိမဌာနေ ကထေဿာမီ’’တိ မုဋ္ဌိံ ကတွာ ပရိဟရိတွာ ဌပိတံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. Anantaraṃ abāhiraṃ nghĩa là không tạo ra cả hai (bên trong và bên ngoài) về phương diện pháp hay về phương diện người. Thật vậy, người suy nghĩ “Ta sẽ không thuyết chừng này pháp cho người khác” được gọi là làm cho pháp trở thành bên trong. Người suy nghĩ “Ta sẽ thuyết chừng này cho người khác” được gọi là làm cho pháp trở thành bên ngoài. Còn người suy nghĩ “Ta sẽ thuyết cho người này” được gọi là làm cho người đó trở thành người bên trong. Người suy nghĩ “Ta sẽ không thuyết cho người này” được gọi là làm cho người đó trở thành người bên ngoài. Ý nghĩa là Ngài đã thuyết mà không làm như vậy. Ācariyamuṭṭhi (nắm tay của vị thầy): Giống như các vị thầy ngoại đạo có cái gọi là “nắm tay của vị thầy”, họ không nói cho ai biết khi còn trẻ, đến lúc cuối đời, nằm trên giường bệnh mới nói cho người đệ tử thân tín; cũng vậy, (câu này) cho thấy rằng đối với Như Lai, không có bất cứ điều gì được giữ lại, cất giấu bằng cách nắm tay lại với ý nghĩ “Ta sẽ nói điều này khi về già, vào lúc cuối cùng.” အဟံ ဘိက္ခုသံဃန္တိ အဟမေဝ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီတိ ဝါ, မမုဒ္ဒေသိကောတိ အဟံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥဒ္ဒေသော အဿာတိ မမုဒ္ဒေသိကော, မမေဝ ဥဒ္ဒိဿိတွာ မံ ပစ္စာသီသမာနော ဘိက္ခုသံဃော ဟောတု မမ အစ္စယေန မာ ဝါ အဟောသိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူတိ ဣတိ ဝါ ပန ယဿ အဿာတိ အတ္ထော. န ဧဝံ ဟောတီတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ ဣဿာမစ္ဆေရာနံ ဝိဂတတ္တာ [Pg.238] ဧဝံ န ဟောတိ. သ ကိန္တိ သော ကိံ. အာသီတိကောတိ အသီတိသံဝစ္ဆရိကော, ဣဒံ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝေဌမိဿကေနာတိ ဗာဟဗန္ဓစက္ကဗန္ဓာဒိနာ ပဋိသင်္ခရဏေန ဝေဌမိဿကေန. မညေတိ ဇရသကဋံ ဝိယ ဝေဌမိဿကေန မညေ ယာပေတိ, အရဟတ္တဖလဝေဌနေန စတုဣရိယာပထကပ္ပနံ တထာဂတဿ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. Ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ nghĩa là “Chỉ ta mới lãnh đạo Tăng chúng,” hoặc mamuddesiko nghĩa là Tăng chúng có ta là người được chỉ định (làm thầy); Tăng chúng hãy chỉ hướng về ta, mong đợi nơi ta; sau khi ta qua đời thì Tăng chúng ra sao cũng được, thế nào cũng được. Ý nghĩa là (Đức Phật không có suy nghĩ) như vậy đối với bất cứ ai. Na evaṃ hoti nghĩa là không có như vậy, vì tật đố và bỏn xẻn đã được đoạn trừ ngay tại Bồ-đề tòa. Sa kiṃ nghĩa là “vị ấy... gì.” Āsītiko nghĩa là tám mươi tuổi. Điều này được nói để chỉ rõ rằng Ngài đã đến tuổi già. Veṭhamissakena nghĩa là bằng sự sửa chữa, như việc buộc càng xe, buộc vành xe, v.v. Maññe (Ta nghĩ rằng): Giống như chiếc xe cũ được duy trì bằng cách sửa chữa, (câu này) cho thấy rằng việc điều hành bốn oai nghi của Như Lai được thực hiện bằng sự sửa chữa của quả A-la-hán. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ယသ္မိံ အာနန္ဒ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာဒီနံ. ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနန္တိ လောကိယာနံ ဝေဒနာနံ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဣမိနာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသု ဟောတိ, တသ္မာ တုမှေပိ တဒတ္ထာယ ဧဝံ ဝိဟရထာတိ ဒဿေတိ. အတ္တဒီပါတိ မဟာသမုဒ္ဒဂတာ ဒီပံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒီပံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထ. အတ္တသရဏာတိ အတ္တဂတိကာဝ ဟောထ, မာ အညဂတိကာ. ဓမ္မဒီပဓမ္မသရဏပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဓမ္မောတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော. တမတဂ္ဂေတိ တမအဂ္ဂေ, မဇ္ဈေ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ အဂ္ဂတမာတိ တမတဂ္ဂါတိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ တမသောတံ ဆိန္ဒိတွာ အတိဝိယ အဂ္ဂေ ဥတ္တမဘာဝေ ဧတေ, အာနန္ဒ, မမ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ, တေသံ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တိ. ယေ ကေစိ သိက္ခာကာမာ, သဗ္ဗေသံ တေသံ စတုသတိပဋ္ဌာနဂေါစရာဝ ဘိက္ခူ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဂဏှီတိ. Bây giờ, để làm sáng tỏ ý nghĩa ấy, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘Này Ānanda, vào lúc nào...’. Trong đó, (cụm từ) ‘của tất cả các tướng’ có nghĩa là của các tướng như sắc tướng v.v... (Cụm từ) ‘của một số cảm thọ’ có nghĩa là của các cảm thọ thuộc về thế gian. (Cụm từ) ‘Do vậy, này Ānanda’ là để chỉ dạy rằng: ‘Vì rằng sự an trú bằng quả định này là an lạc, do vậy, các ngươi cũng hãy an trú như thế vì mục đích ấy’. (Cụm từ) ‘Hãy lấy tự thân làm hòn đảo’ có nghĩa là hãy lấy tự thân làm hòn đảo, làm nơi nương tựa mà an trú, giống như hòn đảo ở giữa đại dương. (Cụm từ) ‘Hãy lấy tự thân làm nơi nương náu’ có nghĩa là hãy chỉ có tự thân làm nơi đi đến, đừng có nơi đi đến nào khác. Trong các đoạn ‘lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương náu’ cũng có cùng phương pháp này. Và ở đây, ‘Pháp’ nên được hiểu là chín loại Pháp siêu thế. Về từ ‘tamatagge’, đó là ‘tama-agge’, ở giữa, chữ ‘ta’ được nói đến do sự nối âm. Điều này được nói ra là: ‘Những vị này là cao tột nhất, do đó gọi là tamataggā’. Như vậy, sau khi cắt đứt tất cả dòng chảy của bóng tối (vô minh), ở trạng thái cao tột, tối thượng, này Ānanda, những vị Tỳ khưu này của ta sẽ trở thành (như thế), sẽ trở thành cao tột trong số họ. Bất cứ ai là người ham học, trong tất cả những người ham học ấy, các vị Tỳ khưu có bốn niệm xứ làm hành xứ sẽ là cao tột nhất. (Như vậy), Ngài nắm lấy bài pháp với đỉnh cao là A-la-hán quả. ၁၀. ဘိက္ခုနုပဿယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Tỳ Khưu Ni Trú Xứ. ၃၇၆. ဒသမေ တေနုပသင်္ကမီတိ တသ္မိံ ဥပဿယေ ကမ္မဋ္ဌာနကမ္မိကာ ဘိက္ခုနိယော အတ္ထိ, တာသံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီတိ ဥပသင်္ကမိ. ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသန္တိ ပုဗ္ဗဝိသေသတော အပရံ ဥဠာရဝိသေသံ. တတ္ထ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ဥပါဒါရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. တထာ သကလရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, အရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော [Pg.239] အပရဝိသေသော နာမ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ ပုဗ္ဗဝိသေသော, တိလက္ခဏာရောပနံ အပရဝိသေသော နာမ. ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဥဠာရဝိသေသံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော. 376. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) ‘đã đi đến đó’ có nghĩa là: trong trú xứ ấy có các vị Tỳ khưu ni đang thực hành đề mục thiền, (vị ấy) đã đi đến với ý định ‘sau khi khuyến khích họ, ta sẽ thuyết về đề mục thiền’. (Cụm từ) ‘sự đặc biệt cao thượng hơn từ cái trước’ có nghĩa là sự đặc biệt cao thượng hơn so với sự đặc biệt trước đó. Trong đó, sự nắm bắt các đại chủng là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt các sắc y sinh được gọi là sự đặc biệt sau. Tương tự, sự nắm bắt toàn bộ sắc là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt danh được gọi là sự đặc biệt sau. Sự nắm bắt danh và sắc là sự đặc biệt trước, sự nắm bắt các duyên được gọi là sự đặc biệt sau. Sự thấy danh-sắc cùng với các duyên của chúng là sự đặc biệt trước, sự áp đặt ba tướng được gọi là sự đặc biệt sau. Ý nghĩa là ‘như vậy, vị ấy biết được sự đặc biệt cao thượng hơn từ cái trước’. ကာယာရမ္မဏောတိ ယံ ကာယံ အနုပဿတိ, တမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကိလေသပရိဠာဟော. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝိက္ခိပတိ. ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ကိလေသပရိဠာဟေ စ လီနတ္တေ စ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပေ စ ဥပ္ပန္နေ ကိလေသာနုရဉ္ဇိတေန န ဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ ပသာဒါဝဟေ ဗုဒ္ဓါဒီသု အညတရသ္မိံ ဌာနေ ကမ္မဋ္ဌာနစိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ. စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ အာရမ္မဏေ သမ္မာ အာဓိယတိ သုဋ္ဌု ဌပိတံ ဌပိယတိ. ပဋိသံဟရာမီတိ ပသာဒနီယဋ္ဌာနတော ပဋိသံဟရာမိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံယေဝ နံ ကရောမီတိ အတ္ထော. သော ပဋိသံဟရတိ စေဝါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခဉ္စ ပေသေတိ. န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတီတိ ကိလေသဝိတက္ကံ န ဝိတက္ကေတိ, ကိလေသဝိစာရံ န ဝိစာရေတိ. အဝိတက္ကောမှိ အဝိစာရောတိ ကိလေသဝိတက္ကဝိစာရေဟိ အဝိတက္ကာဝိစာရော. အဇ္ဈတ္တံ သတိမာ သုခမသ္မီတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ပဝတ္တာယ သတိယာ ‘‘သတိမာဟမသ္မိ သုခိတော စာ’’တိ ပဇာနာတိ. (Cụm từ) ‘có thân làm đối tượng’ có nghĩa là: sự thiêu đốt của phiền não khởi lên do lấy chính thân mà vị ấy đang quán chiếu làm đối tượng. (Cụm từ) ‘hay tâm bị phân tán ra bên ngoài’ có nghĩa là: hay tâm sanh khởi bị phân tán trong các đối tượng khác nhau ở bên ngoài. (Cụm từ) ‘nên hướng tâm đến một tướng nào đó đáng tịnh tín’ có nghĩa là: như vậy, khi sự thiêu đốt của phiền não, sự thụ động, và sự phân tán ra bên ngoài khởi lên, không nên hành xử với (tâm) bị phiền não nhuốm màu, mà nên đặt tâm thiền vào một nơi nào đó trong số các đối tượng như Đức Phật v.v... là nơi đáng tịnh tín, mang lại sự tịnh tín. (Cụm từ) ‘tâm được định tĩnh’ có nghĩa là: được đặt một cách đúng đắn vào đối tượng, được đặt một cách tốt đẹp. (Cụm từ) ‘tôi rút lui’ có nghĩa là: tôi rút lui khỏi nơi đáng tịnh tín, tôi làm cho nó hướng về chính đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘vị ấy vừa rút lui’ có nghĩa là: vị ấy cũng hướng (tâm tu tập) về đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘không tầm và không tứ’ có nghĩa là: không tầm với tầm phiền não, không tứ với tứ phiền não. (Cụm từ) ‘tôi không tầm, không tứ’ có nghĩa là: không tầm không tứ do (vắng mặt) tầm và tứ phiền não. (Cụm từ) ‘nội tâm, chánh niệm, tôi là người có lạc’ có nghĩa là: với niệm phát sinh trong nội tâm của hành xứ, vị ấy biết rằng: ‘Ta là người có niệm và ta là người có lạc’. ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ မဟန္တံ ဥစ္ဆုဘာရံ ဥက္ခိပိတွာ ယန္တသာလံ နေန္တဿ ကိလန္တကိလန္တကာလေ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍံ ခါဒိတွာ ပုန ဥက္ခိပိတွာ ဂမနံ ဟောတိ; ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိအနုဿရဏေန စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပန ပုရိသဿ ဥစ္ဆုဘာရံ ယန္တသာလံ နေတွာ ပီဠေတွာ ရသပါနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. (Cụm từ) ‘Này Ānanda, như vậy là sự tu tập có hướng tâm’ có nghĩa là: này Ānanda, như vậy là sự tu tập sau khi đã đặt (tâm) xuống. Thật vậy, đối với vị Tỳ khưu này, ví như một người đàn ông đang mang một bó mía lớn đến nhà máy ép, vào lúc mệt mỏi, ông ta đặt (bó mía) xuống đất, ăn một khúc mía, rồi lại nhấc lên và đi tiếp; cũng như vậy, đối với vị Tỳ khưu đã thọ trì đề mục thiền để đạt đến A-la-hán quả, khi sự thiêu đốt của thân v.v... khởi lên, vị ấy đặt đề mục thiền ấy xuống, làm cho tâm trong sạch bằng cách tùy niệm các ân đức của Phật v.v..., làm cho (tâm) dễ sử dụng, rồi sự tu tập được tiến hành. Do đó, được gọi là ‘sự tu tập có hướng tâm’. Hơn nữa, nên hiểu rằng, giống như việc người đàn ông ấy uống nước mía sau khi mang bó mía đến nhà máy và ép nó, thì đối với vị Tỳ khưu này, sau khi đưa đề mục thiền đến đỉnh cao và đạt đến A-la-hán quả, đó là sự hưởng thụ lạc của quả định. ဗဟိဒ္ဓါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဗဟိ အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ. အပ္ပဏိဓာယာတိ အဋ္ဌပေတွာ. အထ ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝါ သရီရဝသေန ဝါ ဒေသနာဝသေန ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. (Cụm từ) ‘Bên ngoài’ có nghĩa là trong một đối tượng khác ở bên ngoài, sau khi đã từ bỏ đề mục thiền gốc. (Cụm từ) ‘Không hướng tâm’ có nghĩa là không đặt (tâm) vào. Kế đó, trong đoạn ‘Và rồi vị ấy biết: (tâm) không bị co rút, đã được giải thoát, không bị hướng đến, cả sau này lẫn trước đây’, ý nghĩa nên được hiểu theo phương diện đề mục thiền, hoặc theo phương diện thân thể, hoặc theo phương diện bài pháp. တတ္ထ [Pg.240] ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကိလေသပရိဠာဟဿ ဝါ လီနတ္တဿ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပဿ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဩကာသံ အဒေန္တော သုဒန္တဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿစ္ဆိဒ္ဒေ သုတစ္ဆိတံ စတုရဿဃဋိကံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အတိဋ္ဌန္တော အလဂ္ဂန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော ပုရေသင်္ခါတဿ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသဿ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ အရဟတ္တဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ. Trong số đó, trước hết về phương diện đề mục thiền: sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là ‘trước’, A-la-hán quả được gọi là ‘sau’. Trong trường hợp đó, vị Tỳ khưu nào sau khi nắm lấy đề mục thiền gốc, không cho cơ hội khởi lên cho sự thiêu đốt của phiền não, hay sự thụ động, hay sự phân tán ra bên ngoài, giống như người đánh xe thắng những con bò đã được thuần hóa kỹ và thúc chúng đi, hay giống như người đặt một cái chốt vuông được đẽo gọt kỹ vào một lỗ vuông, vị ấy thiết lập thiền minh sát, không dừng lại, không dính mắc, và đạt đến A-la-hán quả, thì vị ấy, do sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là ‘trước’ và do A-la-hán quả được gọi là ‘sau’, được gọi là biết rằng: ‘(tâm) không bị co rút, đã được giải thoát, không bị hướng đến, cả sau này lẫn trước đây’. သရီရေ ပန ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗာနိ ပုရေ နာမ, သီသကဋာဟံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗအဋ္ဌိကေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဗျာဘင်္ဂိယာ ယဝကလာပံ မောစေန္တော ဝိယ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန အဋ္ဌီနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ သီသကဋာဟာ ဘာဝနံ ပါပေတိ, သော ပုရေသင်္ခါတာနံ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလိပဗ္ဗာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ သီသကဋာဟဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ. Lại nữa, trong thân này, các đốt ngón chân được gọi là trước, xương sọ được gọi là sau. Ở đây, vị tỳ khưu nào sau khi đã tác ý đến các xương ở đốt ngón chân, giống như người tháo bó lúa mạch bằng đòn gánh, trong khi nắm bắt các xương bằng cách phân định về màu sắc, hình dạng, phương hướng, và vị trí, sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của các phiền não, nhiệt não, v.v... ở khoảng giữa, khiến cho sự tu tập đạt đến tận xương sọ, vị ấy được gọi là tuệ tri rằng: ‘Do các đốt ngón chân được kể là trước và do xương sọ được kể là sau, tâm của ta ở sau và trước là không tán loạn, được giải thoát, không mong cầu.’ ဒေသနာယပိ ဒွတ္တိံသာကာရဒေသနာယ ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ. သော ပုရေသင်္ခါတာနံ ကေသာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ မတ္ထလုင်္ဂဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ. Cũng vậy, trong bài thuyết giảng về ba mươi hai thể trược, tóc được gọi là trước, não được gọi là sau. Ở đây, vị tỳ khưu nào sau khi đã tác ý đến tóc, trong khi nắm bắt tóc v.v... bằng cách (phân định) về màu sắc, hình dạng, phương hướng, và vị trí, sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của các phiền não, nhiệt não, v.v... ở khoảng giữa, khiến cho sự tu tập đạt đến tận não. Vị ấy được gọi là tuệ tri rằng: ‘Do tóc được kể là trước và do não được kể là sau, tâm của ta ở sau và trước là không tán loạn, được giải thoát, không mong cầu.’ ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, အဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ ဂုဠဘာရံ လဘိတွာ အတ္တနော ဂါမံ အတိဟရန္တဿ အန္တရာ အဋ္ဌပေတွာဝ ဥစ္စင်္ဂေ ပက္ခိတ္တာနိ ဂုဠခဏ္ဍာဒီနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တဿ အတ္တနော ဂါမေယေဝ ဩတရဏံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အာရဒ္ဓဘာဝနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ’’တိ ဝုတ္တာ. တဿ ပန ပုရိသဿ တံ ဂုဠဘာရံ အတ္တနော ဂါမံ နေတွာ ဉာတီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော [Pg.241] ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ‘Này Ānanda, như vậy là sự tu tập không mong cầu’ có nghĩa là: Này Ānanda, như vậy là sự tu tập không dừng lại. Thật vậy, đối với vị tỳ khưu này, ví như một người sau khi nhận được gánh đường phèn, trong khi mang về làng của mình, không hề dừng lại giữa đường mà vẫn ăn các vật thực như miếng đường phèn v.v... đã được đặt trong vạt áo, việc hạ gánh xuống chỉ xảy ra ở làng của mình; cũng giống như thế, đối với người có sự tu tập đã được tinh tấn để đạt đến A-la-hán quả, sự tu tập đề mục thiền định được tiến hành sau khi đã ngăn chặn sự sanh khởi của nhiệt não nơi thân v.v..., do đó được gọi là ‘sự tu tập không mong cầu’. Lại nữa, giống như việc người ấy sau khi mang gánh đường phèn về làng của mình rồi hưởng dụng cùng với bà con quyến thuộc, nên hiểu rằng đối với vị tỳ khưu này, sau khi đã đưa đề mục thiền định đến chỗ tột đỉnh và đã đạt đến A-la-hán quả, là sự hưởng thụ an lạc của quả định. Trong kinh này, pháp quán minh sát thuộc giai đoạn đầu đã được thuyết giảng. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Ambapāli, thứ nhất. ၂. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Nālandā ၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Kinh Nālandā ၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ နာလန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ. သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာတေသိ. သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. 2. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ hai, (cụm từ) ‘ở Nālandā’ có nghĩa là trong thành phố có tên là Nālandā, sau khi lấy thành phố ấy làm làng khất thực. (Cụm từ) ‘tại vườn xoài của Pāvārika’ có nghĩa là trong vườn xoài của trưởng giả Pāvārika, người buôn vải. Nghe nói rằng đó là khu vườn của vị ấy. Vị ấy sau khi nghe bài pháp của Đức Thế Tôn, có lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, đã xây dựng một ngôi tịnh xá được trang hoàng với các am thất, hang động, nhà nghỉ, v.v... trong khu vườn ấy và dâng cúng lên Đức Thế Tôn. Ngôi tịnh xá ấy, giống như vườn xoài của Jīvaka, đã được biết đến với tên gọi là vườn xoài của Pāvārika. Ý nghĩa là ngài trú tại vườn xoài của Pāvārika. ဧဝံပသန္နောတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ, ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော. ဘိယျောဘိညတရောတိ ဘိယျတရော အဘိညာတော ဘိယျတရာဘိယျော ဝါ, ဥတ္တရိတရဉာဏောတိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ, ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပဋိလဘန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ. သဗ္ဗမ္ပိ နေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ ဟောတိ. တေန ဥတ္တရိတရော စ ဘဂဝတာ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော, ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ. 378. (Cụm từ) ‘tịnh tín như vậy’ có nghĩa là có đức tin đã sanh khởi như vậy, nghĩa là ‘tôi tin tưởng như vậy’. (Cụm từ) ‘biết rõ hơn nữa’ có nghĩa là được biết đến là vượt trội hơn, hoặc trí tuệ vượt trội hơn, nghĩa là trí tuệ cao thượng hơn. (Cụm từ) ‘về sự giác ngộ’ có nghĩa là trong Nhất thiết trí hoặc trong đạo tuệ A-la-hán. Vì thật vậy, các đức hạnh của Phật được nắm bắt một cách trọn vẹn chính nhờ đạo A-la-hán; cả hai vị Thượng thủ Thinh văn đạt được trí tuệ ba-la-mật của thinh văn chính nhờ đạo A-la-hán; các vị Phật Độc Giác (đạt được) trí tuệ Độc Giác; các vị Phật (đạt được) Nhất thiết trí và toàn bộ các đức hạnh của Phật. Tất cả những điều đó của các ngài đều được thành tựu chính nhờ đạo A-la-hán. Do đó, đạo tuệ A-la-hán được gọi là sự giác ngộ. Và không có ai cao thượng hơn Đức Thế Tôn về phương diện ấy. Do đó, ngài đã nói: ‘không có ai biết rõ hơn Đức Thế Tôn, tức là về sự giác ngộ’. ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ. အယဉှိ ဥဠာရသဒ္ဒေါ ‘‘ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရေ အာဂစ္ဆတိ. ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌေ. ‘‘အပ္ပမာဏော ဥဠာရော [Pg.242] ဩဘာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂; မ. နိ. ၃.၂၀၁) ဝိပုလေ. သွာယမိဓ သေဋ္ဌေ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ’’တိ. အာသဘီတိ ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ. ဧကံသော ဂဟိတောတိ အနုဿဝေန ဝါ အာစရိယပရမ္ပရာယ ဝါ ဣတိကိရာယ ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဝါ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဝါ တက္ကဟေတု ဝါ နယဟေတု ဝါ အကထေတွာ ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယ ဧကံသော ဂဟိတော, သန္နိဋ္ဌာနကထာဝ ကထိတာတိ အတ္ထော. သီဟနာဒေါတိ သေဋ္ဌနာဒေါ, ဝနေ ဥန္နာဒယန္တေန သီဟေန ဝိယ ဥတ္တမနာဒေါ နဒိတောတိ အတ္ထော. (Từ) ‘cao cả’ có nghĩa là cao thượng. Thật vậy, từ ‘uḷāra’ này, trong các đoạn như ‘họ ăn những vật thực ngon ngọt’, nó có nghĩa là ngọt ngào. Trong các đoạn như ‘quả thật, ngài Vacchāyana đã tán thán Sa-môn Gotama bằng lời tán thán cao thượng’, nó có nghĩa là cao thượng. Trong các đoạn như ‘ánh sáng vô lượng, rộng lớn’, nó có nghĩa là rộng lớn. Ở đây, nó được dùng với nghĩa là cao thượng. Do đó, đã nói rằng ‘cao cả’ có nghĩa là cao thượng. (Từ) ‘uy dũng như bò đực đầu đàn’ có nghĩa là giống như tiếng rống của con bò đực đầu đàn, không lay động, không run sợ. (Cụm từ) ‘được nắm bắt một cách chắc chắn’ có nghĩa là: không phải nói ra do nghe truyền lại, hoặc do truyền thống của các vị thầy, hoặc do tin đồn, hoặc do sự thông thạo kinh điển, hoặc do suy luận theo hình thức, hoặc do sự chấp nhận sau khi đã thẩm sát quan điểm, hoặc do lý luận suông, hoặc do phương pháp suy diễn, mà giống như đã thâm nhập bằng trí tuệ một cách trực tiếp, được nắm bắt một cách chắc chắn; nghĩa là chỉ lời nói có tính quyết định mới được nói ra. (Từ) ‘tiếng rống của sư tử’ có nghĩa là tiếng rống cao thượng; nghĩa là giống như con sư tử đang làm vang dội khu rừng, tiếng rống tối thượng đã được cất lên. ကိံ နု တေ သာရိပုတ္တာတိ ဣမံ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? အနုယောဂဒါပနတ္ထံ. ဧကစ္စော ဟိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ အတ္တနော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, နိဃံသနံ န ခမတိ, သိလေသေ ပတိတမက္ကဋော ဝိယ ဟောတိ. ယထာ ဓမမာနံ အပရိသုဒ္ဓံ လောဟံ ဈာယိတွာ အင်္ဂါရော ဟောတိ, ဧဝံ ဈာမင်္ဂါရော ဝိယ ဟောတိ. ဧကော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါပိယမာနော ဒါတုံ သက္ကောတိ, နိဃံသနံ ခမတိ, ဓမမာနံ နိဒ္ဒေါသဇာတရူပံ ဝိယ အဓိကတရံ သောဘတိ, တာဒိသော ထေရော. တေန နံ ဘဂဝါ ‘‘အနုယောဂက္ခမော အယ’’န္တိ ဉတွာ သီဟနာဒေ အနုယောဂဒါပနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. Tại sao (Đức Thế Tôn) lại bắt đầu bài thuyết giảng này: ‘Này Sāriputta, có phải...?’ Để tạo cơ hội cho việc chất vấn. Thật vậy, có người sau khi cất lên tiếng rống của sư tử lại không thể trả lời chất vấn về tiếng rống sư tử của mình, không chịu đựng được sự cọ xát (chất vấn), giống như con khỉ bị dính vào nhựa cây. Giống như kim loại không tinh khiết khi được nung, bị cháy thành than, cũng vậy, người ấy trở thành như than cháy. Có người khi được chất vấn về tiếng rống sư tử, có thể trả lời, chịu đựng được sự cọ xát, giống như vàng ròng không tì vết khi được nung, lại càng tỏa sáng hơn. Vị trưởng lão là người như vậy. Do đó, Đức Thế Tôn, sau khi biết rằng ‘vị này có thể chịu đựng được sự chất vấn’, đã bắt đầu bài thuyết giảng này để tạo cơ hội cho việc chất vấn về tiếng rống sư tử. တတ္ထ သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ တယာ. ဧဝံသီလာတိ မဂ္ဂသီလေန ဖလသီလေန လောကိယလောကုတ္တရသီလေန ဧဝံသီလာ. ဧဝံဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သမာဓိပက္ခာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ, မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ လောကိယလောကုတ္တရေန သမာဓိနာ ဧဝံသမာဓီတိ အတ္ထော. ဧဝံပညာတိ မဂ္ဂပညာဒိဝသေနေဝ ဧဝံပညာ. ဧဝံဝိဟာရိနောတိ ဧတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတောပိ ပုန ကသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှတီတိ စေ. ထေရေန ဣဒံ ဂဟိတမေဝ. ဣဒဉှိ နိရောဓသမာပတ္တိဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧဝံ နိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရိနော တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Ở đây, (cụm từ) sabbe te có nghĩa là: tất cả các vị ấy, do ngài (biết). Evaṃsīlā (có giới như vậy) là: có giới như vậy nhờ đạo giới, quả giới, giới hiệp thế và siêu thế. Trong cụm từ Evaṃdhammā (có pháp như vậy), ở đây các pháp thuộc nhóm định được nhắm đến; ý nghĩa là: có định như vậy nhờ đạo định, quả định, định hiệp thế và siêu thế. Evaṃpaññā (có tuệ như vậy) là: có tuệ như vậy theo cách của đạo tuệ v.v... Còn trong cụm từ Evaṃvihārī (có sự an trú như vậy), ở đây, vì các pháp thuộc nhóm định đã được đề cập ở phần trước, nên sự an trú (vihāra) cũng đã được đề cập rồi. Nếu hỏi: ‘Tại sao lại đề cập đến điều đã được đề cập rồi?’ (Đáp rằng:) Điều này đã được Trưởng lão đề cập đến. Vì điều này được nói ra nhằm mục đích chỉ rõ về sự nhập diệt thọ tưởng định (nirodhasamāpatti). Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa như sau: ‘Các Đức Thế Tôn ấy đã là những vị an trú trong diệt thọ tưởng định như vậy.’ ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ, တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ [Pg.243] သတ္တ အနုပဿနာ သယံ တဿ တဿ ပစ္စနီကဝသေန ပရိစ္စတ္တာဟိ နိစ္စသညာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ သယံ သမုစ္ဆိန္နေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ မဂ္ဂါနုဘာဝေန ကိလေသာနံ ပဋိပဿဒ္ဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အပဂတတ္တာ ဒူရေ ဌိတတ္တာ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂတံ. ဣတိ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ဧဝံ ဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Trong cụm từ Evaṃvimuttā (giải thoát như vậy), ở đây có năm loại giải thoát: trấn phục giải thoát (vikkhambhanavimutti), thay thế giải thoát (tadaṅgavimutti), đoạn tuyệt giải thoát (samucchedavimutti), an tịnh giải thoát (paṭipassaddhivimutti), và xuất ly giải thoát (nissaraṇavimutti). Trong đó, tám thiền chứng (samāpatti), do đã giải thoát khỏi các triền cái v.v... được chính chúng trấn phục, nên được gọi là trấn phục giải thoát. Bảy pháp quán (anupassanā) bắt đầu bằng quán vô thường, do đã giải thoát khỏi thường tưởng v.v... được chính chúng từ bỏ bằng cách đối trị, nên được gọi là thay thế giải thoát. Bốn Thánh đạo, do đã giải thoát khỏi các phiền não được chính chúng đoạn tuyệt, nên được gọi là đoạn tuyệt giải thoát. Bốn quả Sa-môn, do sanh khởi khi các phiền não đã được an tịnh nhờ oai lực của đạo, nên được gọi là an tịnh giải thoát. Niết-bàn, do đã thoát khỏi, lìa khỏi, và đứng xa khỏi tất cả phiền não, nên được gọi là xuất ly giải thoát. Như vậy, ở đây nên hiểu ý nghĩa của evaṃ vimuttā là theo cách của năm loại giải thoát này. ကိံ ပန တေ သာရိပုတ္တ ယေ တေ ဘဝိဿန္တီတိ အတီတာ တာဝ နိရုဒ္ဓါ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာ ဒီပသိခါ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ, ဧဝံ နိရုဒ္ဓေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတေ တွံ ကထံ ဇာနိဿသိ, အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပန ဂုဏာ ကိံ တယာ အတ္တနော စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. Khi hỏi: ‘Này Sāriputta, còn những vị sẽ có mặt trong tương lai thì sao?’, (ý Ngài là): Trước hết, các vị (Phật) trong quá khứ đã tịch diệt, đã đi đến trạng thái không thể định danh, đã dập tắt như ngọn đèn; khi các vị ấy đã tịch diệt, đã đi đến trạng thái không thể định danh như vậy, làm sao ông có thể biết được? Còn các đức hạnh của chư Phật trong tương lai, phải chăng đã được ông biết đến sau khi dùng tâm của mình để thẩm xét? – Ngài đã nói như vậy. ကိံ ပန တျာဟံ သာရိပုတ္တ ဧတရဟီတိ အနာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ အဇာတာ အနိဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နာ, တေ ကထံ ဇာနိဿသိ. တေသဉှိ ဇာနနံ အပဒေ အာကာသေ ပဒဒဿနံ ဝိယ ဟောတိ. ဣဒါနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝသသိ, ဧကတော ဘိက္ခာယ စရသိ, ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဒက္ခိဏပဿေ နိသီဒသိ, ကိံ ပန မယှံ ဂုဏာ အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ တယာတိ အနုယုဉ္ဇန္တော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတေ ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ. (Giải thích câu hỏi:) ‘Này Sāriputta, còn Ta, người đang hiện hữu, thì sao?’ (Ý Ngài là:) Chư Phật tương lai cũng chưa sanh, chưa xuất hiện, chưa khởi lên; làm sao ông có thể biết được các vị ấy? Quả thật, việc biết các vị ấy cũng giống như thấy dấu chân trên hư không không có dấu vết. Hiện nay, ông sống cùng Ta trong cùng một tu viện, cùng đi khất thực, ngồi bên phải Ta trong lúc thuyết pháp. Vậy phải chăng các đức hạnh của Ta đã được ông biết đến sau khi dùng tâm của mình để thẩm xét? Ngài đã gạn hỏi như vậy và nói lên lời này. Còn Trưởng lão, mỗi khi được hỏi, đều từ chối rằng: ‘Bạch Thế Tôn, không phải vậy.’ ထေရဿ စ ဝိဒိတမ္ပိ အတ္ထိ, အဝိဒိတမ္ပိ. ကိံ သော အတ္တနော ဝိဒိတဋ္ဌာနေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေတိ? ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေယေဝ ကရောတိ. ထေရော ကိရ အနုယောဂေ အာရဒ္ဓေ ဧဝံ အညာသိ ‘‘နာယံ အနုယောဂေါ သာဝကပါရမီဉာဏေ, သဗ္ဗညုတညာဏေ ပန အယံ အနုယောဂေါ’’တိ အတ္တနော သာဝကပါရမီဉာဏေ ပဋိက္ခေပံ အကတွာဝ အဝိဒိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ. တေန ဣဒမ္ပိ ဒီပေတိ – ဘဂဝါ မယှံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိကာရဏဇာနနသမတ္ထံ သဗ္ဗညုတညာဏံ နတ္ထီတိ. Đối với Trưởng lão, có điều ngài biết và cũng có điều ngài không biết. Phải chăng ngài từ chối trong phạm vi những điều mình biết, hay trong phạm vi những điều không biết? Ngài không từ chối trong phạm vi những điều mình biết, mà chỉ từ chối trong phạm vi những điều không biết. Tương truyền, khi cuộc gạn hỏi bắt đầu, Trưởng lão đã hiểu rằng: ‘Cuộc gạn hỏi này không phải về trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn, mà là về trí toàn giác.’ Vì vậy, ngài không từ chối trong phạm vi trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn của mình, mà từ chối trong phạm vi điều không biết, tức là trí toàn giác. Qua đó, ngài cũng chỉ rõ rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con không có trí toàn giác có khả năng biết được các nguyên nhân là giới, định, tuệ, và giải thoát của chư Phật trong quá khứ, tương lai, và hiện tại.’ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု အတီတာဒိဘေဒေသု ဗုဒ္ဓေသု. အထ ကိဉ္စရဟီတိ အထ ကသ္မာ ဧဝံ ဉာဏေ အသတိ တယာ ဧဝံ ကထိတန္တိ ဝဒတိ. ဓမ္မနွယောတိ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿ အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော [Pg.244] ဝိဒိတော, သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာဝ ဣမိနာ အာကာရေန ဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော အပ္ပမာဏော အပရိယန္တော. ယထာ စ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပမာဏံ ဝါ ပရိယန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော နယဂ္ဂါဟဿ. တေန သော – ‘‘ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော, ဣမိနာ အနုတ္တရော ဣမိနာ အနုတ္တရော သတ္ထာ’’တိ ဇာနာတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကော ဧဝ. Ettha (ở đây) có nghĩa là: trong các vị Phật được phân chia theo quá khứ v.v... Atha kiñcarahi (vậy thì tại sao) có nghĩa là: (Đức Phật) hỏi: ‘Vậy thì tại sao, khi không có trí tuệ như vậy, ông lại nói như thế?’ Dhammanvayo (sự tùy pháp) có nghĩa là: (Tôn giả Sāriputta) thưa: ‘Bạch Thế Tôn, con đã biết được sự nắm bắt phương pháp (nayaggāha), tức là trí suy luận (anumānañāṇa) sanh khởi do đi theo sự áp dụng của trí tuệ trực nhận Chánh pháp. Con biết được điều này theo cách thức này trong khi vẫn đứng vững trên trí tuệ ba-la-mật của một vị thinh văn.’ Quả thật, sự nắm bắt phương pháp của Trưởng lão là vô lượng, vô biên. Và cũng như trí toàn giác không có thước đo hay giới hạn, sự nắm bắt phương pháp của vị Pháp tướng quân cũng vậy. Nhờ đó, ngài biết rằng: ‘Vì lý do này, Bậc Đạo Sư là như thế này...; vì lý do này, Ngài là bậc vô thượng.’ Quả thật, sự nắm bắt phương pháp của Trưởng lão có cùng một chiều hướng với trí toàn giác. ဣဒါနိ တံ နယဂ္ဂါဟံ ပါကဋံ ကာတုံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသေ နဂရဿ ဥဒ္ဓါပပါကာရာဒီနိ ထိရာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗလာနိ ဝါ, သဗ္ဗသော ဝါ ပန မာ ဟောန္တု, စောရာနံ အာသင်္ကာ န ဟောတိ. တသ္မာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စန္တိမံ နဂရန္တိ အာဟ. ဒဠှုဒ္ဓါပန္တိ ထိရမူလပါကာရံ. ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ ထိရပါကာရဉ္စေဝ ထိရပိဋ္ဌသံဃာဋဉ္စ. ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ဗဟုဒွါရေ ဟိ နဂရေ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧကဒွါရေဝ ဧကော ဝဋ္ဋတိ. ထေရဿ စ ပညာယ သဒိသော အညော နတ္ထိ, တသ္မာ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝဿ ဩပမ္မတ္ထံ ဧကံယေဝ ဒေါဝါရိကံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဒွါရ’’န္တိ အာဟ. Bây giờ, để làm rõ sự nắm bắt phương pháp ấy, Tôn giả đưa ra ví dụ và nói lên câu bắt đầu bằng Seyyathāpi bhante (Bạch Thế Tôn, ví như). Ở đây, vì rằng ở một thành phố trong vùng trung tâm, dù cho các công sự, tường thành v.v... có vững chắc hay yếu ớt, hoặc thậm chí không có đi nữa, thì cũng không có sự lo ngại về trộm cướp. Do đó, không lấy ví dụ đó, ngài đã nói là ‘một thành phố biên địa’. Daḷhuddhāpaṃ (công sự vững chắc) có nghĩa là tường thành có nền móng vững chắc. Daḷhapākāratoraṇaṃ (tường thành và cổng vững chắc) có nghĩa là cả tường thành vững chắc và cánh cửa vững chắc. Tại sao ngài lại nói Ekadvāraṃ (một cửa)? Vì trong một thành phố có nhiều cửa, cần phải có nhiều người gác cổng thông thái; còn ở thành phố chỉ có một cửa, một người là đủ. Và không có ai khác có thể sánh bằng Trưởng lão về trí tuệ. Do đó, để chỉ một người gác cổng duy nhất làm ví dụ cho sự thông thái của chính mình, ngài đã nói ‘một cửa’. ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဝိသဒဉာဏော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတော. အနုပရိယာယပထန္တိ အနုပရိယာယနာမကံ ပါကာရမဂ္ဂံ. ပါကာရသန္ဓိန္တိ ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာနံ. ပါကာရဝိဝရန္တိ ပါကာရဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ ပဉ္စနီဝရဏာ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဟေဌေန္တိ, တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သုပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတန္တိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသူတိ ဒဿေတိ. Bậc trí (paṇḍito) là người thành tựu trí tuệ (paṇḍicca). Bậc biện tài (byatto) là người thành tựu sự lanh lợi (veyyattiya), có trí tuệ trong sáng. Bậc mẫn tiệp (medhāvī) là người thành tựu trí tuệ (medhā) được gọi là trí tuệ phát sanh tùy trường hợp. Con đường tuần tra (anupariyāyapatha) là con đường dọc theo thành lũy tên là con đường tuần tra. Chỗ nối của thành lũy (pākārasandhi) là khoảng trống giữa hai viên gạch. Chỗ hở của thành lũy (pākāravivara) là chỗ bị đứt của thành lũy. (Các pháp) làm ô nhiễm tâm (cetaso upakkilesa): Năm triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho ô uế, làm cho nóng nảy, làm cho bị bức não; vì thế, chúng được gọi là ‘các pháp làm ô nhiễm tâm.’ (Các pháp) làm suy yếu trí tuệ (paññāya dubbalīkaraṇa): Các triền cái khi sanh khởi, không cho phép trí tuệ chưa sanh được sanh khởi; vì thế, chúng được gọi là ‘các pháp làm suy yếu trí tuệ.’ Tâm được khéo an trú (supatiṭṭhitacittā) là có tâm được đặt để tốt đẹp trong bốn niệm xứ. Bảy giác chi như thật (satta bojjhaṅge yathābhūtaṃ) là đã tu tiến bảy giác chi theo đúng tự tánh. Vô thượng Chánh Đẳng Giác (anuttaraṃ sammāsambodhiṃ) (ngài) chỉ ra rằng (các vị ấy) đã chứng ngộ quả A-la-hán và Nhất thiết trí. အပိစေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မဂ္ဂေါ, အနုတ္တရသမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝါ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါမိဿကာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိ [Pg.245] အရဟတ္တမေဝ. ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျ, န ပနေဝံ ဂဟိတ’’န္တိ. ဣတိ ထေရော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ နီဝရဏပ္ပဟာနေ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္ဗောဓိယဉ္စ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏရဇတာနံ ဝိယ နာနတ္တာဘာဝံ ဒဿေတိ. Lại nữa, ở đây (trong kinh này), niệm xứ (satipaṭṭhāna) là tuệ quán (vipassanā), các giác chi (bojjhaṅgā) là đạo (magga), vô thượng chánh đẳng giác (anuttarasammāsambodhi) là quả A-la-hán (arahatta). Hoặc là, niệm xứ (satipaṭṭhāna) là tuệ quán (vipassanā), các giác chi (bojjhaṅgā) là sự hỗn hợp (giữa chỉ, quán và đạo), chánh đẳng giác (sammāsambodhi) chính là quả A-la-hán (arahatta). Tuy nhiên, Trưởng lão Mahāsīva, vị tụng đọc Trường Bộ, đã nói rằng: ‘Nếu sau khi nắm lấy tuệ quán trong niệm xứ, rồi nắm lấy cả đạo và nhất thiết trí trong các giác chi, thì câu hỏi sẽ được tốt đẹp, nhưng các vị xưa đã không nắm lấy như vậy.’ Như thế, Trưởng lão (Sāriputta) chỉ ra sự không có khác biệt trong việc đoạn trừ triền cái, trong việc tu tiến niệm xứ, và trong sự giác ngộ của tất cả chư Phật, giống như sự không khác biệt của vàng và bạc được nung chảy ở giữa. ဣဓ ဌတွာ ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာ – အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော ပစ္စန္တနဂရံ ဒဿေသိ, ပါကာရံ ဒဿေသိ, အနုပရိယာယပထံ ဒဿေသိ, ဒွါရံ ဒဿေသိ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ ဒဿေသိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကေ ဩဠာရိကေ ပါဏေ ဒဿေသိ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေသိ. တတ္ထ ကိံ ကေန သဒိသန္တိ စေ? နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနံ, ပါကာရော ဝိယ သီလံ, အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ, ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကာ ဩဠာရိကပါဏာ ဝိယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမထာဒီဟိ ပါကဋဘာဝေါ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတော – ‘‘ဧဝမဟံ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ ဓမ္မနွယေန နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော သီဟနာဒဿ အနုယောဂေါ ဒိန္နော ဟောတိ. Đứng ở đây, ví dụ nên được kết nối như sau: Quả vậy, Tôn giả Sāriputta đã chỉ ra thành phố biên địa, đã chỉ ra thành lũy, đã chỉ ra con đường tuần tra, đã chỉ ra cổng thành, đã chỉ ra người gác cổng thông thái, đã chỉ ra các chúng sanh thô thiển ra vào thành phố, đã chỉ ra sự hiện rõ của các chúng sanh ấy đối với người gác cổng. Ở đó, nếu hỏi: ‘Cái gì giống với cái gì?’ (Thì câu trả lời là:) Quả vậy, Niết-bàn giống như thành phố, giới giống như thành lũy, tàm giống như con đường tuần tra, thánh đạo giống như cổng thành, Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta) giống như người gác cổng thông thái, chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại giống như các chúng sanh thô thiển ra vào thành phố, sự hiện rõ của chư Phật quá khứ, vị lai, và hiện tại qua giới, định, v.v... đối với Tôn giả Sāriputta giống như sự hiện rõ của các chúng sanh ấy đối với người gác cổng. Với chừng ấy (lời), Trưởng lão đã trình bày sự thẩm tra về tiếng rống sư tử của mình lên Đức Thế Tôn rằng: ‘Như vậy, con đứng trên tuệ ba-la-mật của thinh văn, biết được nhờ sự suy luận theo pháp, nhờ sự nắm bắt phương pháp.’ တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘န ခေါ မေတံ, ဘန္တေ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထိ, အပိစ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝဒတိ, တသ္မာ. အဘိက္ခဏံ ဘာသေယျာသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာသေယျာသိ, ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ မဇ္ဈနှိကာဒီသု န ကထယိတ္ထ, ‘‘အဇ္ဇ ဝါ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ ပရဒိဝသာဒီသု န ကထယိတ္ထာတိ အတ္ထော. သာ ပဟီယိဿတီတိ ‘‘သာရိပုတ္တသဒိသောပိ နာမ ဉာဏဇဝနသမ္ပန္နော သာဝကော ဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တာစာရံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ အပ္ပမေယျာ တထာဂတာ’’တိ စိန္တေန္တာနံ ယာ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ, သာ ပဟီယိဿတီတိ. Do đó (tasmā): Bởi vì ngươi nói rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con không có tha tâm trí đối với các bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai, và hiện tại, nhưng con biết được nhờ sự suy luận theo pháp,’ do đó. Hãy nói thường xuyên (abhikkhaṇaṃ bhāseyyāsi) có nghĩa là hãy nói đi nói lại; đừng không nói vào buổi trưa v.v... với ý nghĩ ‘ta đã nói vào buổi sáng,’ hoặc đừng không nói vào ngày mai v.v... với ý nghĩ ‘ta đã nói hôm nay.’ Điều ấy sẽ được đoạn trừ (sā pahīyissatī): Đối với những người suy nghĩ rằng: ‘Ngay cả một vị thinh văn thành tựu trí tuệ nhanh nhạy như Sāriputta cũng không thể biết được tâm hành của chư Phật, các đấng Như Lai vô lượng như vậy,’ thì sự hoài nghi hay phân vân nào của họ có mặt nơi đấng Như Lai, điều ấy sẽ được đoạn trừ. ၃. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Cunda ၃၇၉. တတိယေ မဂဓေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. နာလကဂါမကေတိ ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ အတ္တနော ကုလသန္တကေ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ [Pg.246] အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီတိ မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနေန စေဝ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇန-ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏ-ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏေန စ ဥပဋ္ဌာနကရော ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ကတရသ္မိံ ကာလေတိ? ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနသံဝစ္ဆရေ. 379. Trong kinh thứ ba, ở Magadha (magadhesu) có nghĩa là trong xứ có tên như vậy. Ở làng Nālaka (nālakagāmake) có nghĩa là trong ngôi làng có tên như vậy, thuộc về gia tộc của ngài, không xa thành Rājagaha. Sa-di Cunda (cundo samaṇuddeso): Vị trưởng lão này là em trai của Tướng quân Chánh pháp. Vào thời ngài chưa thọ cụ túc giới, các tỳ khưu đã gọi ngài là ‘sa-di Cunda,’ và ngay cả vào thời trưởng lão, họ cũng đã gọi như vậy. Do đó, được nói là ‘sa-di Cunda.’ Là người thị giả (upaṭṭhāko hoti) có nghĩa là ngài là người thực hành việc phục vụ bằng việc dâng nước rửa mặt và tăm xỉa răng, và bằng việc quét dọn tịnh xá, xoa bóp lưng, cầm lấy y bát. Đã nhập vô dư y Niết-bàn (parinibbāyi) có nghĩa là đã nhập Niết-bàn bằng Niết-bàn giới vô dư y. Vào thời điểm nào (katarasmiṃ kāle)? Vào năm Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဘဂဝါ ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ဝေဠုဝဂါမကာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ဓမ္မသေနာပတိ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော, သော တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ကန္တေသု ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မခဏ္ဍံ ပညာပေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ ပါဝိသိ. အထဿ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန တတော ဝုဋ္ဌိတဿ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဗုဒ္ဓါ နု ခေါ ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ဥဒါဟု အဂ္ဂသာဝကာတိ, တတော ‘‘အဂ္ဂသာဝကာ ပဌမ’’န္တိ ဉတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေသိ. သော ‘‘သတ္တာဟမေဝ မေ အာယုသင်္ခါရာ ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. Ở đó, đây là câu chuyện tuần tự: Nghe nói, sau khi an cư mùa mưa xong, Đức Thế Tôn đã rời khỏi làng Veḷuva, với ý định ‘Ta sẽ đến Sāvatthī,’ ngài đã quay trở lại bằng chính con đường đã đến, tuần tự đến Sāvatthī và vào tịnh xá Jetavana. Tướng quân Chánh pháp, sau khi làm bổn phận đối với Đức Thế Tôn, đã đi đến nơi nghỉ ban ngày. Ở đó, sau khi các đệ tử nội trú đã làm bổn phận và lui ra, ngài đã quét dọn nơi nghỉ ban ngày, trải một tấm da, rửa chân, ngồi kiết-già và nhập quả thiền. Sau đó, khi ngài xuất khỏi thiền định ấy sau một khoảng thời gian, ý nghĩ này đã khởi lên trong ngài: ‘Chư Phật nhập Niết-bàn trước, hay là các vị thượng thủ thinh văn?’ Sau đó, khi biết rằng ‘các vị thượng thủ thinh văn nhập Niết-bàn trước,’ ngài đã quán xét mạng hành của mình. Ngài biết rằng: ‘Mạng hành của ta sẽ chỉ kéo dài bảy ngày nữa,’ và suy nghĩ: ‘Ta sẽ nhập Niết-bàn ở đâu?’ တတော ‘‘ရာဟုလော တာဝတိံသေသု ပရိနိဗ္ဗုတော, အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဆဒ္ဒန္တဒဟေ, အဟံ ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေန္တော မာတရံ အာရဗ္ဘ သတိံ ဥပ္ပာဒေသိ – ‘‘မယှံ မာတာ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ မာတာ ဟုတွာပိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု အပ္ပသန္နာ, အတ္ထိ နု ခေါ တဿာ ဥပနိဿယော, နတ္ထိ နု ခေါ’’တိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ကဿ ဒေသနာယ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘မမေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိဿတိ, န အညဿ. သစေ ခေါ ပနာဟံ အပ္ပောဿုက္ကော ဘဝေယျံ, ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဝသေသဇနာနမ္ပိ အဝဿယော ဟောတိ. တထာ ဟိဿ သမစိတ္တသုတ္တန္တဒေသနာဒိဝသေ (အ. နိ. ၂.၃၃-၃၇) ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တယော မဂ္ဂေ ပဋိဝိဒ္ဓဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, အညေသု စ ဌာနေသု အနေကာ အဘိသမယာ [Pg.247] ဒိဿန္တိ, ထေရေ စ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာနေဝ အသီတိ ကုလသဟဿာနိ, သော ဒါနိ သကမာတုမိစ္ဆာဒဿနမတ္တမ္ပိ ဟရိတုံ နာသက္ခီ’’တိ. တသ္မာ မာတရံ မိစ္ဆာဒဿနာ မောစေတွာ ဇာတောဝရကေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စုန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော, စုန္ဒ, အမှာကံ ပဉ္စသတာယ ဘိက္ခုပရိသာယ သညံ ဒေဟိ. ‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ, ဓမ္မသေနာပတိ နာလကဂါမံ ဂန္တုကာမော’’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ. Sau đó, ngài suy nghĩ lặp đi lặp lại: “Trưởng lão Rāhula đã nhập diệt ở cõi trời Ba Mươi Ba, Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña ở hồ Chaddanta, còn ta sẽ nhập diệt ở đâu?” rồi hướng tâm đến mẹ mình và khởi lên niệm tưởng: “Mẹ của ta, dù là mẹ của bảy vị A-la-hán, vẫn không có lòng tin nơi Phật, Pháp, và Tăng. Liệu bà có duyên lành không, hay không có?” Thấy được duyên lành chứng đắc Tu-đà-hoàn đạo của mẹ, ngài xem xét: “Sự chứng ngộ sẽ đến nhờ bài pháp của ai?” và thấy rằng: “Sẽ nhờ bài pháp của chính ta, không phải của người khác. Nhưng nếu ta không quan tâm, sẽ có người nói về ta rằng: ‘Trưởng lão Sāriputta là nơi nương tựa cho cả những người khác. Thật vậy, vào ngày ngài thuyết kinh Samacitta, một trăm ngàn ức chư thiên đã đắc quả A-la-hán, số chư thiên chứng đắc ba đạo quả thấp hơn thì không thể đếm xuể, và ở những nơi khác cũng thấy có nhiều sự chứng ngộ. Có tám mươi ngàn gia tộc, chỉ nhờ khởi tâm tịnh tín nơi Trưởng lão mà được sanh về cõi trời. Vậy mà nay, ngài lại không thể trừ bỏ được chút tà kiến của chính mẹ mình.’ Vì vậy, ta sẽ giải thoát mẹ khỏi tà kiến rồi nhập diệt ngay tại căn phòng nơi ta đã sinh ra.” Sau khi quyết định như vậy, ngài nghĩ: “Ngay hôm nay, ta sẽ xin phép Đức Thế Tôn rồi ra đi,” và gọi Trưởng lão Cunda: “Này hiền giả Cunda, hãy ra hiệu cho năm trăm vị tỳ-khưu của chúng ta: ‘Này các hiền giả, hãy lấy y bát, Pháp Tướng quân muốn đi đến làng Nālaka.’” Trưởng lão đã làm như vậy. ဘိက္ခူ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. ထေရော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနဒွါရေ ဌတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနံ, ပုန အာဂမနံ နတ္ထီ’’တိ ပဉ္စသတဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အနုဇာနာတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ, အနုဇာနာတု သုဂတော. ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ, ဩဿဋ္ဌော မေ အာယုသင်္ခါရော’’တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ မရဏဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တီတိ, ‘‘မာ ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋဿ ဂုဏံ ကထေန္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ, တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ န ဝဒန္တိ. တေန နံ ဘဂဝါ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, မဂဓေသု နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကော, တတ္ထာဟံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသိ, ဣဒါနိ ပန တေ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတိကာနံ တာဒိသဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတိ, ဒေသေဟိ နေသံ ဓမ္မ’’န္တိ အာဟ. Các vị tỳ-khưu dọn dẹp chỗ ở, lấy y bát rồi đến chỗ Trưởng lão. Trưởng lão dọn dẹp chỗ ở, quét dọn nơi nghỉ ban ngày, rồi đứng ở cửa, nhìn lại nơi nghỉ ban ngày và nói: “Đây là cái nhìn cuối cùng, sẽ không còn trở lại nữa.” Được năm trăm vị tỳ-khưu vây quanh, ngài đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, xin Thế Tôn cho phép con, xin Thiện Thệ cho phép con. Đã đến lúc con nhập diệt, con đã xả bỏ thọ hành.” Nhưng vì các bậc Chánh Đẳng Giác, nếu nói: “Hãy nhập diệt đi,” thì những người tà kiến sẽ quy tội rằng các ngài tán thán cái chết; còn nếu nói: “Đừng nhập diệt,” thì họ sẽ quy tội rằng các ngài ca ngợi sự luân hồi, nên các ngài không nói cả hai điều đó. Do đó, Đức Thế Tôn hỏi ngài: “Này Sāriputta, con sẽ nhập diệt ở đâu?” Khi được trả lời: “Bạch Thế Tôn, ở xứ Magadha, trong làng Nālaka, có căn phòng nơi con đã sinh ra, con sẽ nhập diệt ở đó,” Ngài nói: “Này Sāriputta, con biết đã đến lúc. Nhưng nay, các huynh đệ của con sẽ khó có dịp được thấy một vị tỳ-khưu như con nữa, hãy thuyết pháp cho họ.” ထေရော – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဓမ္မဒေသနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ပုန ဒွိတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ဧတေနုပါယေန သတ္တတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒိဿမာနေနပိ ကာယေန ကထေတိ, အဒိဿမာနေနပိ. ဥပရိမေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ဥပဍ္ဎကာယေန ကထေတိ အဒိဿမာနေနပိ ဒိဿမာနေနပိ, ကာလေန စန္ဒဝဏ္ဏံ ဒဿေတိ, ကာလေန သူရိယဝဏ္ဏံ, ကာလေန ပဗ္ဗတဝဏ္ဏံ, ကာလေန သမုဒ္ဒဝဏ္ဏံ, ကာလေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟောတိ, ကာလေန ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ, ကာလေန သက္ကော [Pg.248] ဒေဝရာဇာ, ကာလေန မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝံ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ ကထေသိ. သကလနဂရံ သန္နိပတိ. ထေရော ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ကော နာမော အယံ သာရိပုတ္တ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. သီဟဝိကီဠိတော နာမ, ဘန္တေတိ. တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတော တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတောတိ. Trưởng lão biết rằng: “Bậc Đạo Sư mong muốn ta thuyết pháp với thần thông biến hóa đi trước,” nên đã đảnh lễ Đức Thế Tôn, bay lên không trung cao bằng một cây thốt nốt rồi hạ xuống đảnh lễ chân Bậc Thập Lực. Lại bay lên cao bằng hai cây thốt nốt rồi hạ xuống đảnh lễ chân Bậc Thập Lực. Cứ như thế, ngài bay lên đến độ cao bảy cây thốt nốt, thể hiện hàng trăm thần thông biến hóa và bắt đầu thuyết pháp. Ngài thuyết với thân hữu hình, rồi với thân vô hình. Ngài thuyết với nửa thân trên hoặc nửa thân dưới, khi vô hình khi hữu hình. Có lúc ngài hiện ra hình mặt trăng, có lúc hình mặt trời, có lúc hình ngọn núi, có lúc hình biển cả. Có lúc ngài hóa thành Chuyển luân vương, có lúc thành Vessavaṇa đại vương, có lúc thành vua trời Sakka, có lúc thành Đại Phạm thiên. Cứ như vậy, ngài thể hiện hàng trăm thần thông biến hóa và thuyết pháp. Toàn thể dân chúng trong thành đều tụ tập. Trưởng lão hạ xuống, đảnh lễ chân Bậc Thập Lực rồi đứng yên. Bấy giờ, Bậc Đạo Sư hỏi ngài: “Này Sāriputta, bài pháp này tên là gì?” “Bạch Thế Tôn, tên là Sīhavikīḷita (Sư tử hý).” “Đúng vậy, Sāriputta, là Sư tử hý! Đúng vậy, Sāriputta, là Sư tử hý!” ထေရော အလတ္တကဝဏ္ဏေ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ သတ္ထု သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသဒိသေ ပါဒေ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ ပါဒါနံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ပုန ဧကဋ္ဌာနေ သန္နိပါတော သမာဂမော အတ္ထိ, ဆိန္နော ဧသ ဝိဿာသော, အနေကေဟိ ဗုဒ္ဓသတသဟဿေဟိ ပဝိဋ္ဌံ အဇရံ အမရံ ခေမံ သုခံ သီတလံ အဘယံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသိဿာမိ, သစေ မေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, ခမထ တံ ဘဂဝါ, ဂမနကာလော မယှ’’န္တိ. ခမာမိ တေ, သာရိပုတ္တ, န ခေါ ပန တေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ မယှံ အရုစ္စနကံ အတ္ထိ, ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသီတိ. Trưởng lão xòe đôi tay có màu như sơn son, nắm lấy mắt cá chân của Bậc Đạo Sư, nơi có đôi bàn chân tựa như mai rùa vàng, và bạch rằng: “Bạch Thế Tôn, để được đảnh lễ đôi chân này, con đã viên mãn các ba-la-mật trong một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp. Tâm nguyện ấy của con nay đã thành tựu. Từ nay về sau, do sự tái sanh, sẽ không còn sự hội ngộ, sum vầy ở cùng một nơi nữa. Sự thân cận này đã chấm dứt. Con sẽ đi vào thành Niết-bàn, nơi không già, không chết, an ổn, an lạc, tịch tịnh, vô úy, nơi mà trăm ngàn chư Phật đã đi vào. Bạch Thế Tôn, nếu có bất cứ điều gì nơi thân hay khẩu của con mà Ngài không hài lòng, xin Ngài hãy tha thứ cho con. Đã đến lúc con phải đi.” “Này Sāriputta, Ta tha thứ cho con. Nhưng không có bất cứ điều gì nơi thân hay khẩu của con mà Ta không hài lòng cả. Này Sāriputta, con biết đã đến lúc.” ဣတိ ဘဂဝတာ အနုညာတသမနန္တရံ သတ္ထု ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌိတမတ္တေ အာယသ္မန္တေ သာရိပုတ္တေ သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတေ ဓာရယမာနာပိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမံ ဂုဏရာသိံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝမာနာ မဟာပထဝီ ယာဝ ဥဒကပရိယန္တာ အကမ္ပိ, အာကာသေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော ဖလိံသု, မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ. Như vậy, ngay sau khi được Đức Thế Tôn cho phép, vừa khi Tôn giả Sāriputta đảnh lễ chân của Bậc Đạo Sư và đứng dậy, đại địa, dù có thể mang nổi các ngọn núi như Sineru, Cakkavāḷa, Himavanta, và Paribhaṇḍa, đã rúng động đến tận cùng là nước, rung chuyển dữ dội cùng một lúc, dường như đang nói rằng: "Hôm nay ta không thể mang nổi khối công đức này". Trên không trung, trống trời vang dội, mây lớn nổi lên và trút xuống trận mưa sen. သတ္ထာ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ပဋိပါဒေဿာမီ’’တိ ဓမ္မာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ မဏိဖလကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ ဥပရိ အနောမဒဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ တုမှာကံ ဒဿနံ ပတ္ထေသိံ, သာ မေ ပတ္ထနာ သမိဒ္ဓါ, ဒိဋ္ဌာ တုမှေ, တံ ပဌမဒဿနံ, ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿနံ. ပုန တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ယာဝ ဒဿနဝိသယာ အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ [Pg.249] ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ပုန မဟာပထဝီ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိ. Bậc Đạo Sư, với ý nghĩ: "Ta sẽ tiễn vị Tướng quân Chánh pháp," đã đứng dậy từ pháp tọa, đi về hướng hương thất và đứng trên phiến đá quý. Vị Trưởng lão đi nhiễu quanh ba vòng, đảnh lễ ở bốn nơi và bạch rằng: "Bạch Đức Thế Tôn, cách đây một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, con đã nằm mọp dưới chân Đức Chánh Đẳng Giác Anomadassī và đã phát nguyện được diện kiến Ngài. Nguyện vọng ấy của con đã được thành tựu, con đã được thấy Ngài. Đó là lần diện kiến đầu tiên, đây là lần diện kiến cuối cùng. Sẽ không còn lần diện kiến Ngài nữa." Sau khi nói vậy, ngài chắp tay rực rỡ với sự hội tụ của mười móng tay, đi lui, mặt vẫn hướng về Đức Phật cho đến khi khuất tầm mắt, rồi đảnh lễ và ra đi. Một lần nữa, đại địa không thể mang nổi gánh nặng công đức, đã rúng động đến tận cùng là nước. ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အနုဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိက’’န္တိ. တသ္မိံ ခဏေ စတဿောပိ ပရိသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကကံယေဝ ဇေတဝနေ ဩဟာယ နိရဝသေသာ နိက္ခမိံသု. သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနောပိ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာပုစ္ဆိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမော နိက္ခန္တော, ပဿိဿာမ န’’န္တိ နဂရဒွါရာနိ နိရောကာသာနိ ကရောန္တာ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ကေသေ ဝိကိရိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ မယံ ကဟံ မဟာပညော နိသိန္နော, ကဟံ ဓမ္မသေနာပတိ နိသိန္နော’’တိ ပုစ္ဆန္တာ – ‘‘ကဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမ, ကဿ ဟတ္ထေ သတ္ထာရံ ဌပေတွာ ထေရော ပက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဒေဝန္တာ ရောဒန္တာ ထေရံ အနုဗန္ဓိံသု. Đức Thế Tôn nói với các vị Tỳ-khưu đang đứng vây quanh: "Này các Tỳ-khưu, hãy đi theo vị huynh trưởng của các ngươi." Vào khoảnh khắc ấy, cả bốn chúng hội đều rời đi không còn sót một ai, để lại Đức Chánh Đẳng Giác một mình trong tu viện Jetavana. Cả những cư dân thành Sāvatthi cũng vậy, với ý nghĩ: "Nghe nói Trưởng lão Sāriputta, sau khi xin phép Đức Chánh Đẳng Giác, đã ra đi với ý muốn nhập Vô Dư Niết-bàn, chúng ta hãy đến gặp ngài," họ làm cho các cổng thành trở nên chật chội không còn chỗ trống rồi đi ra, tay cầm hương, vòng hoa..., tóc tai rũ rượi, vừa đi vừa hỏi: "Bây giờ, bậc Đại Trí Tuệ đang ngồi ở đâu? Vị Tướng quân Chánh pháp đang ngồi ở đâu?" Họ than khóc, đi theo sau vị Trưởng lão, theo cách như sau: "Chúng ta sẽ đi đến với ai đây? Vị Trưởng lão đã giao phó Bậc Đạo Sư vào tay ai mà ra đi?" ထေရော မဟာပညာယ ဌိတတ္တာ – ‘‘သဗ္ဗေသံ အနတိက္ကမနီယော ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ – ‘‘တုမှေပိ, အာဝုသော, တိဋ္ဌထ, မာ ဒသဗလေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ အတ္တနော ပရိသာယေဝ သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. ယေပိ မနုဿာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အယျော ပစ္စာဂမနစာရိကံ စရတိ, ဣဒံ ဣဒါနိ ဂမနံ န ပုန ပစ္စာဂမနာယာ’’တိ ပရိဒေဝန္တာ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ. တေပိ – ‘‘အပ္ပမတ္တာ, အာဝုသော, ဟောထ, ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာ’’တိ နိဝတ္တေသိ. Vị Trưởng lão, vì an trú trong đại trí tuệ, đã khuyên dạy đại chúng rằng: "Con đường này tất cả chúng sanh không thể tránh khỏi." Ngài cũng cho chúng Tỳ-khưu quay về, khuyên rằng: "Này chư hiền, các vị hãy ở lại, chớ nên dễ duôi đối với Bậc Thập Lực," rồi chỉ ra đi cùng với chúng đệ tử của mình. Những người nào vẫn cứ đi theo, than khóc rằng: "Trước đây, bậc Thánh du hành rồi sẽ trở về, nhưng chuyến đi lần này không phải để trở về nữa," ngài cũng cho những người ấy quay về, khuyên rằng: "Này chư hiền, hãy tinh tấn, các pháp hữu vi vốn có bản chất như vậy." အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္တာဟံ မနုဿာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော သာယံ နာလကဂါမံ ပတွာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဥပရေဝတော နာမ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဗဟိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဂေဟေ တေ အယျိကာ’’တိ. အာမ ဘန္တေတိ. ဂစ္ဆ အမှာကံ ဣဓာဂတဘာဝံ အာရောစေဟိ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတော’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘အဇ္ဇ ကိရ ဧကဒိဝသံ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂထ, ပဉ္စန္နဉ္စ ကိရ ဘိက္ခုသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ – ‘‘အယျိကေ မယှံ မာတုလော အာဂတော’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? ဂါမဒွါရေတိ. ဧကကောဝ, အညောပိ ကောစိ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူတိ. ကိံကာရဏာ အာဂတောတိ? သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္တကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ[Pg.250], ဒဟရကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂိဟီ ဟောတုကာမော’’တိ စိန္တေန္တီ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ပဉ္စသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဇာလေတွာ ထေရဿ ပါဟေသိ. Rồi Tôn giả Sāriputta, trong bảy ngày trên đường đi, đã tế độ dân chúng, mỗi nơi ở lại một đêm, vào buổi chiều đã đến làng Nālaka và dừng lại dưới gốc cây đa ở cổng làng. Khi ấy, người cháu của Trưởng lão tên là Uparevata, trong khi đi ra ngoài làng, thấy vị Trưởng lão, liền đến gần, đảnh lễ và đứng lại. Trưởng lão hỏi người ấy: "Bà của con có ở nhà không?" "Thưa vâng, bạch ngài." "Hãy đi báo tin chúng ta đã đến đây. Và khi được hỏi 'Tại sao ngài đến?', hãy nói: 'Nghe nói hôm nay ngài sẽ ở lại trong làng một ngày, xin hãy dọn dẹp phòng sinh của ngài, và xin hãy chuẩn bị chỗ ở cho năm trăm vị Tỳ-khưu.'" Người ấy đi đến và nói: "Thưa bà, cậu của con đã đến." "Bây giờ ở đâu?" "Ở cổng làng ạ." "Một mình thôi sao, hay có ai khác nữa?" "Có năm trăm vị Tỳ-khưu ạ." "Vì lý do gì mà đến?" Người ấy bèn kể lại sự việc. Bà-la-môn nữ nghĩ rằng: "Tại sao lại cho dọn dẹp chỗ ở cho từng ấy người? Phải chăng xuất gia lúc trẻ, đến khi già lại muốn hoàn tục?" Bà cho dọn dẹp phòng sinh, cho chuẩn bị chỗ ở cho năm trăm vị, cho thắp đuốc và gửi đến cho vị Trưởng lão. ထေရော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အာရုယှ ဇာတောဝရကံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ, နိသီဒိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ. တေသု ဂတမတ္တေသုယေဝ ထေရဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ, ဧကံ နိက္ခမတိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဂဗ္ဘဒွါရံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ. Vị Trưởng lão cùng với các vị Tỳ-khưu đi lên lầu, vào phòng sinh và ngồi xuống. Sau khi ngồi xuống, ngài cho các vị Tỳ-khưu đi, nói rằng: "Các vị hãy đi đến chỗ ở của mình." Vừa khi họ đi, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi vị Trưởng lão; những cảm thọ đau đớn đến gần cái chết, bệnh kiết lỵ ra máu, đã diễn ra. Một chậu được đưa vào, một chậu được đưa ra. Bà-la-môn nữ, nghĩ rằng: "Tình trạng của con trai ta không làm ta hài lòng," đã đứng tựa vào cửa phòng ở của mình. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ကုဟိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဩလောကေန္တာ နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော, ပစ္ဆိမဒဿနံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကေ တုမှေတိ? မဟာရာဇာနော ဘန္တေတိ. ကသ္မာ အာဂတတ္ထာတိ? ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿာမာတိ. ‘‘ဟောတု, အတ္ထိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေသံ ဂတာဝသာနေ တေနေဝ နယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော. တသ္မိံ ဂတေ မဟာဗြဟ္မာ စ အာဂမိံသု. တေပိ တထေဝ ထေရော ဥယျောဇေသိ. Bốn vị Đại vương, trong khi tìm xem "Vị Tướng quân Chánh pháp đang ở đâu?", đã thấy ngài đang nằm trên giường niết-bàn trong phòng sinh tại làng Nālaka, và với ý nghĩ "Chúng ta sẽ đến để diện kiến lần cuối," họ đã đến, đảnh lễ và đứng lại. "Các vị là ai?" "Bạch ngài, chúng con là các vị Đại vương." "Tại sao các vị đến?" "Chúng con sẽ là những người chăm sóc bệnh." Ngài cho họ đi, nói rằng: "Thôi được, đã có người chăm sóc bệnh rồi, các vị hãy đi đi." Sau khi họ đi, theo cách tương tự, Sakka, vua của chư thiên, đã đến. Sau khi vị ấy đi, Đại Phạm thiên cũng đã đến. Vị Trưởng lão cũng cho những vị ấy đi theo cách tương tự. ဗြာဟ္မဏီ ဒေဝတာနံ အာဂမနဉ္စ ဂမနဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ကေ နု ခေါ ဧတေ မမ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ထေရဿ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ, စုန္ဒ, ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘မဟာဥပါသိကာ, ဘန္တေ, အာဂတာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ကသ္မာ အဝေလာယ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘တုယှံ, တာတ, ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ, ပဌမံ ကေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဥပါသိကေတိ. တာတ, တွံ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ မဟန္တတရောတိ? အာရာမိကသဒိသာ ဧတေ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခံ အကံသူတိ. တေသံ တာတ ဂတာဝသာနေ ကော အာဂတောတိ? သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ. ဒေဝရာဇတောပိ တွံ တာတ မဟန္တတရောတိ? ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကသာမဏေရသဒိသော ဧသ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု တာဝတိံသတော ဩတရဏကာလေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဩတိဏ္ဏောတိ. တဿ တာတ ဂတာဝသာနေ ဇောတယမာနော ဝိယ ကော အာဂတောတိ? ဥပါသိကေ, တုယှံ ဘဂဝါ စ သတ္ထာ စ မဟာဗြဟ္မာ နာမ ဧသောတိ. မယှံ ဘဂဝတော [Pg.251] မဟာဗြဟ္မတောပိ တွံ, တာတ, မဟန္တတရောတိ? အာမ ဥပါသိကေ, ဧတေ နာမ ကိရ အမှာကံ သတ္ထု ဇာတဒိဝသေ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော မဟာပုရိသံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ. Bà-la-môn-nữ thấy các vị chư thiên đến rồi đi, bèn nghĩ: “Những vị này là ai mà đảnh lễ con trai ta rồi đi vậy?” rồi đến cửa phòng của trưởng lão hỏi: “Này con Cunda, có chuyện gì vậy?” Vị ấy kể lại sự việc rồi thưa: “Bạch ngài, đại nữ thí chủ đã đến.” Trưởng lão hỏi: “Tại sao lại đến không đúng lúc?” Bà thưa: “Thưa con, để thăm con,” rồi hỏi: “Này con, ai đã đến trước tiên?” – “Thưa nữ thí chủ, là Tứ Đại Thiên Vương.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Tứ Đại Thiên Vương sao?” – “Thưa nữ thí chủ, các vị ấy giống như người giữ vườn, từ khi Bậc Đạo Sư của chúng ta thọ sanh, họ đã tay cầm gươm để hộ vệ.” – “Này con, sau khi họ đi, ai đã đến?” – “Là Sakka, vua của chư thiên.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Thiên chủ sao?” – “Thưa nữ thí chủ, vị ấy giống như sa-di giữ đồ, khi Bậc Đạo Sư của chúng ta từ cung trời Tāvatiṃsa ngự xuống, vị ấy đã cầm y bát theo hầu.” – “Này con, sau khi vị ấy đi, ai đã đến, sáng chói như lửa?” – “Thưa nữ thí chủ, đó là vị Đại Phạm Thiên, là Bậc Thế Tôn và là Bậc Đạo Sư của bà.” – “Này con, con còn vĩ đại hơn cả Đại Phạm Thiên, Bậc Thế Tôn của mẹ sao?” – “Vâng, thưa nữ thí chủ, nghe nói vào ngày Bậc Đạo Sư của chúng ta đản sanh, bốn vị Đại Phạm Thiên ấy đã dùng lưới vàng để đỡ lấy bậc Đại nhân.” အထ ဗြာဟ္မဏိယာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ အာနုဘာဝေါ, ကီဒိသော ဝတ မယှံ ပုတ္တဿ ဘဂဝတော သတ္ထု အာနုဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယန္တိယာ သဟသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ဖရိ. ထေရော – ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ မာတု ပီတိသောမနဿံ, အယံ ဒါနိ ကာလော ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ စိန္တေသိ မဟာဥပါသိကေ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ ဂုဏော, သတ္ထု ပနဿ ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ, တာတ, စိန္တေမီ’’တိ အာဟ. မဟာဥပါသိကေ, မယှံ သတ္ထုဇာတက္ခဏေ မဟာဘိနိက္ခမနေ သမ္ဗောဓိယံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမော နာမ နတ္ထိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ကထေသိ. Bấy giờ, bà-la-môn-nữ suy nghĩ: “Uy lực của con trai ta còn như thế này, huống chi uy lực của Bậc Thế Tôn, Đạo Sư của con ta, sẽ như thế nào?” Khi bà đang suy nghĩ như vậy, năm loại hỷ bất chợt khởi lên và lan khắp toàn thân. Trưởng lão nghĩ: “Hỷ lạc đã khởi lên nơi mẹ ta, nay chính là lúc thuyết pháp,” rồi hỏi: “Thưa đại nữ thí chủ, bà đang suy nghĩ gì vậy?” Bà thưa: “Thưa con, con đang nghĩ rằng: ‘Công đức của con trai ta còn như thế này, huống chi công đức của Bậc Đạo Sư của nó sẽ như thế nào?’” – “Thưa đại nữ thí chủ, vào lúc Bậc Đạo Sư của tôi đản sanh, xuất gia vĩ đại, thành đạo, và chuyển pháp luân, mười ngàn thế giới đã rung chuyển. Không một ai có thể sánh bằng về giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến. Vì những lý do như vậy, Ngài là Bậc Thế Tôn…” rồi ngài thuyết một bài pháp rộng rãi liên quan đến ân đức của Đức Phật. ဗြာဟ္မဏီ ပိယပုတ္တဿ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ ဥပတိဿ, ကသ္မာ ဧဝမကာသိ, ဧဝရူပံ နာမ အမတံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ န အဒါသီ’’တိ. ထေရော – ‘‘ဒိန္နံ ဒါနိ မေ မာတု ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ, ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆ မဟာဥပသိကေ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ ဥယျောဇေတွာ – ‘‘စုန္ဒ ကာ ဝေလာ’’တိ အာဟ. ဗလဝပစ္စူသကာလော, ဘန္တေတိ. ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟီတိ. သန္နိပတိတော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃောတိ. ‘‘မံ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေဟိ စုန္ဒာ’’တိ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေသိ. Vào cuối bài pháp của người con trai yêu quý, bà-la-môn-nữ an trú vào quả Tu-đà-hoàn và nói với con trai: “Này con Upatissa, tại sao con lại làm như vậy? Tại sao trong suốt thời gian dài như thế, con đã không ban cho mẹ pháp bất tử tuyệt diệu này?” Trưởng lão nghĩ: “Nay ta đã trả được món nợ công ơn nuôi dưỡng cho mẹ ta, bà-la-môn-nữ Rūpasārī. Bấy nhiêu đây là đủ rồi,” rồi ngài cho bà-la-môn-nữ ra về: “Thưa đại nữ thí chủ, bà hãy đi đi.” Sau đó, ngài hỏi: “Này Cunda, mấy giờ rồi?” – “Bạch ngài, đã gần sáng rồi.” – “Hãy triệu tập chúng Tăng.” – “Bạch ngài, chúng Tăng đã tập hợp.” – “Này Cunda, hãy đỡ ta ngồi dậy.” Và Cunda đã đỡ ngài ngồi dậy. ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော စတုစတ္တာလီသံ ဝေါ ဝဿာနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တာနံ ယံ မေ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, တံ ခမထ အာဝုသော’’တိ. ဧတ္တကံ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဆာယာ ဝိယ တုမှေ အမုဉ္စိတွာ ဝိစရန္တာနံ အရုစ္စနကံ နာမ နတ္ထိ, တုမှေ ပန အမှာကံ ခမထာတိ. အထ ထေရော မဟာစီဝရံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ မုခံ ပိဓာယ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နော သတ္ထာ ဝိယ နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမတော သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနာ သမာပဇ္ဇိ[Pg.252]. တတော ဝုဋ္ဌာယ အနန္တရံယေဝ မဟာပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. Trưởng lão gọi các vị tỳ-khưu: “Này chư hiền, trong bốn mươi bốn năm các vị đã du hành cùng tôi, nếu có hành động nào của thân hay lời nói nào của tôi mà các vị không hài lòng, xin chư hiền hãy bỏ qua cho.” – “Bạch ngài, trong suốt thời gian ấy, chúng con theo ngài không rời như hình với bóng, không có điều gì gọi là không hài lòng cả. Trái lại, chính ngài xin hãy bỏ qua cho chúng con.” Sau đó, trưởng lão kéo đại y che mặt, nằm nghiêng về bên phải, giống như Bậc Đạo Sư, ngài nhập chín thiền chứng tuần tự theo chiều thuận và nghịch, rồi lại nhập từ sơ thiền cho đến tứ thiền. Sau khi xuất khỏi thiền ấy, ngay lập tức, ngài nhập vô dư y Niết-bàn giới, làm cho đại địa rung động. ဥပါသိကာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော, န ကိဉ္စိ ကထေတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပိဋ္ဌိပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တီ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ပါဒေသု နိပတိတွာ – ‘‘တာတ မယံ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ဂုဏံ န ဇာနိမှာ, ဣဒါနိ ပန တံ အာဒိံ ကတွာ အနေကသတေ အနေကသဟဿေ အနေကသတသဟဿေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ နိဝေသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေတုံ န လဘိမှာ, စီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတုံ န လဘိမှာ, ဝိဟာရသတံ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတုံ န လဘိမှာ’’တိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ပရိဒေဝိ. အရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေယေဝ သုဝဏ္ဏကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏဃဋိယော မဟာတုလာယ တုလာပေတွာ – ‘‘ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ ကရောထာ’’တိ ဒါပေတိ. Nữ thí chủ nghĩ: “Sao con trai ta không nói gì cả?” rồi đứng dậy, xoa mu bàn chân ngài, và khi biết ngài đã nhập diệt, bà kêu khóc lớn tiếng, phủ phục dưới chân ngài: “Này con, trước đây chúng ta đã không biết đến ân đức của con. Giờ đây, chúng ta đã không có được cơ hội để mời hàng trăm, hàng ngàn, hàng trăm ngàn vị tỳ-khưu, với con là vị đứng đầu, đến ngồi và dùng bữa tại nhà này; chúng ta đã không có được cơ hội để dâng y cúng dường; chúng ta đã không có được cơ hội để xây dựng hàng trăm, hàng ngàn ngôi tự viện.” Bà than khóc như vậy cho đến khi rạng đông. Vừa lúc bình minh, bà cho gọi các thợ vàng, cho mở kho vàng, cho cân những thỏi vàng bằng cân lớn và ra lệnh: “Hãy làm năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh và năm trăm bảo tháp.” သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တာတ ဓမ္မသေနာပတိ ပရိနိဗ္ဗုတော, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ စ မာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဣတိ ဥပါသိကာယ ကာရိတာနိ စ ဝိဿကမ္မေန နိမ္မိတာနိ စ သဗ္ဗာနိပိ ဒွေသဟဿာနိ အဟေသုံ. တတော နဂရမဇ္ဈေ သာရမယံ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ မဟာကူဋာဂါရံ ဌပေတွာ သေသာနိ ပရိဝါရသင်္ခေပေန ဌပေတွာ သာဓုကီဠိကံ အာရဘိံသု. ဒေဝါနံ အန္တရေ မနုဿာ, မနုဿာနံ အန္တရေ ဒေဝါ အဟေသုံ. Vua trời Sakka cũng gọi thiên tử Vissakamma và bảo: “Này con, vị Pháp tướng quân đã nhập diệt, hãy hóa hiện năm trăm ngôi nhà có chóp đỉnh và năm trăm bảo tháp.” Như vậy, cả những công trình do nữ thí chủ cho làm và những công trình do Vissakamma hóa hiện, tổng cộng có hai ngàn. Sau đó, họ cho dựng một đại giảng đường bằng gỗ lõi ở giữa thành phố, đặt một ngôi nhà có chóp đỉnh lớn ở giữa, và sắp xếp những ngôi nhà còn lại xung quanh. Họ bắt đầu tổ chức lễ hội trang nghiêm. Giữa các vị trời là loài người, giữa loài người là các vị trời. ရေဝတီ နာမ ဧကာ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ – ‘‘အဟံ ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ တယော ကုမ္ဘေ ကာရေသိ. ‘‘ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဍ္ဎတေယျကောဋိနာဋကေဟိ ပရိဝါရိတော ဩတရိ. ‘‘သက္ကော ဩတရတီ’’တိ မဟာဇနော ပစ္ဆာမုခေါ ပဋိက္ကမိ. တတ္ထ သာပိ ဥပါသိကာ ပဋိက္ကမမာနာ ဂရုဘာရတ္တာ ဧကမန္တံ အပသက္ကိတုံ အသက္ကောန္တီ မနုဿာနံ အန္တရေ ပတိ. မနုဿာ အပဿန္တာ တံ မဒ္ဒိတွာ အဂမိံသု. သာ တတ္ထေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝဿာ ရတနက္ခန္ဓော ဝိယ တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ သဋ္ဌိသကဋပူရပ္ပမာဏအလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရိတာ. အထဿာ ဒိဗ္ဗံ သဗ္ဗကာယိကာဒါသံ ပုရတော ဌပယိံသု[Pg.253]. သာ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဥဠာရာ အယံ သမ္ပတ္တိ, ကိံ နု ခေါ မေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိန္တယမာနာ အဒ္ဒသ – ‘‘မယာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ပူဇာ ကတာ, မဟာဇနော မံ မဒ္ဒိတွာ ဂတော, သာဟံ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ ဣဓူပပန္နာ, ထေရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဣဒါနိ ပုညဝိပါကံ မနုဿာနံ ကထေဿာမီ’’တိ သဟ ဝိမာနေနေဝ ဩတရိ. Một nữ thí chủ hộ độ của trưởng lão tên là Revatī, với ý nghĩ: “Ta sẽ cúng dường trưởng lão,” đã cho làm ba bình hoa bằng vàng. Với ý nghĩ: “Ta sẽ cúng dường trưởng lão,” vua trời Sakka, được vây quanh bởi hai ức rưỡi vũ nữ, đã giáng xuống. Với ý nghĩ: “Vua Sakka đang giáng xuống,” đại chúng quay mặt lại rồi lui ra. Tại đó, nữ cận sự ấy trong khi đang lui lại, vì gánh nặng, không thể lui ra một bên, đã ngã vào giữa đám người. Những người không nhìn thấy đã giẫm đạp lên bà ấy rồi đi. Bà ấy mệnh chung ngay tại đó và tái sanh trong một thiên cung bằng vàng ở cõi trời Ba Mươi Ba. Ngay trong khoảnh khắc tái sanh, thân thể của nàng, giống như một khối vàng ròng, có kích thước ba do tuần đã hiện hữu, được trang hoàng với đồ trang sức nặng bằng sáu mươi cỗ xe, và được vây quanh bởi một ngàn thiên nữ. Bấy giờ, họ đặt trước mặt nàng một tấm gương thần soi toàn thân. Nàng nhìn thấy tài sản huy hoàng của mình, trong khi suy tư: “Tài sản này thật cao quý, ta đã làm nghiệp gì đây?” đã thấy rằng: “Ta đã cúng dường tại nơi trưởng lão Sāriputta nhập Niết-bàn bằng ba bình hoa vàng, đại chúng đã giẫm đạp lên ta rồi đi, ta ấy đã mệnh chung tại đó và tái sanh ở đây. Bây giờ, ta sẽ kể cho loài người nghe về quả phước mà ta đã nhận được nhờ vào trưởng lão,” rồi đã giáng xuống cùng với thiên cung. မဟာဇနော ဒူရတောဝ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒွေ သူရိယာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ? ဩလောကေန္တော – ‘‘ဝိမာနေ အာဂစ္ဆန္တေ ကူဋာဂါရသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, နာယံ သူရိယော, ဝိမာနမေတံ ဧက’’န္တိ အာဟ. တမ္ပိ ဝိမာနံ တာဝဒေဝ အာဂန္တွာ ထေရဿ ဒါရုစိတကမတ္ထကေ ဝေဟာသံ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝဓီတာ ဝိမာနံ အာကာသေယေဝ ဌပေတွာ ပထဝိံ ဩတရိ. မဟာဇနော – ‘‘ကာ တွံ, အယျေ’’တိ? ပုစ္ဆိ. ‘‘န မံ တုမှေ ဇာနာထ, ရေဝတီ နာမာဟံ, တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ထေရံ ပူဇံ ကတွာ မနုဿေဟိ မဒ္ဒိတာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဿထ မေ သိရိသမ္ပတ္တိံ, တုမှေပိ ဒါနိ ဒါနာနိ ဒေထ, ပုညာနိ ကရောထာ’’တိ ကုသလကိရိယာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ထေရဿ စိတကံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနံယေဝ ဂတာ. Đại chúng nhìn thấy từ xa: “Phải chăng có hai mặt trời đã mọc lên?” Trong khi nhìn, (họ thấy) “Khi thiên cung đang đến gần, hình dạng của một tòa nhà có đỉnh nhọn hiện ra, đây không phải là mặt trời, đây là một thiên cung,” họ đã nói. Thiên cung ấy cũng đến ngay lúc đó và dừng lại trên không trung, phía trên giàn thiêu bằng gỗ của trưởng lão. Vị thiên nữ để thiên cung ở trên không rồi giáng xuống mặt đất. Đại chúng hỏi: “Thưa bà, bà là ai?” (Nàng đáp): “Các vị không biết tôi sao? Tôi tên là Revatī, sau khi cúng dường trưởng lão bằng ba bình hoa vàng, bị người ta giẫm đạp, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Hãy xem tài sản huy hoàng của tôi. Bây giờ, các vị cũng hãy bố thí, hãy làm các công đức.” Sau khi nói lên lời tán thán về việc làm thiện, nàng đã đi nhiễu quanh giàn thiêu của trưởng lão và đảnh lễ, rồi trở về chính nơi ở của chư thiên của mình. မဟာဇနောပိ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠိတွာ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ စိတကံ အကာသိ, စိတကာ ဧကူနရတနသတိကာ အဟောသိ. ထေရဿ သရီရံ စိတကံ အာရောပေတွာ ဥသီရကလာပကေဟိ အာလိမ္ပေသုံ. အာဠာဟနေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ပဝတ္တိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော သဗ္ဗဂန္ဓောဒကေန ထေရဿ စိတကံ နိဗ္ဗာပေသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ဓာတုယော ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ – ‘‘န ဒါနိ မယာ ဣဓေဝ သက္ကာ ဌာတုံ, မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဓာတုပရိဿာဝနံ ထေရဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ဧကဋ္ဌာနေပိ စ ဒွေ ရတ္တိယော အဝသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. Đại chúng cũng đã cử hành lễ hội thiện lành trong bảy ngày rồi làm giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm; giàn thiêu cao một trăm cubit thiếu một. Sau khi đặt thi thể của trưởng lão lên giàn thiêu, họ đã châm lửa bằng những bó rễ hương bài. Tại nơi hỏa táng, việc nghe pháp đã diễn ra suốt đêm. Trưởng lão Anuruddha đã dập tắt giàn thiêu của trưởng lão bằng nước thơm các loại. Trưởng lão Cunda sau khi đặt xá-lợi vào túi lọc nước, (nghĩ rằng): “Bây giờ ta không thể ở lại đây, ta sẽ trình báo lên bậc Chánh Đẳng Chánh Giác về việc nhập Niết-bàn của huynh trưởng của ta, Tướng quân Chánh pháp, trưởng lão Sāriputta,” đã lấy túi lọc xá-lợi và y bát của trưởng lão rồi đi đến Sāvatthī. Và ngài đã không ở lại hai đêm tại một nơi nào, đã đến Sāvatthī bằng cách chỉ ở lại một đêm ở mỗi nơi. Để chỉ rõ ý nghĩa đó, câu “Bấy giờ, sa-di Cunda...” đã được nói đến. တတ္ထ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ယေန အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော အာယသ္မာ အာနန္ဒော, တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေသ ဥဇုကံ [Pg.254] သတ္ထု သန္တိကံ အဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသီတိ? သတ္ထရိ စ ထေရေ စ ဂါရဝေန. ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ပေါက္ခရဏိယံ ကိရဿ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သုနိဝတ္ထသုပါရုတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟာပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုနော, ဖဏကတသပ္ပ သီဟဗျဂ္ဃမတ္တဝရဝါရဏာဒယော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ, န သက္ကာ မယာ ဥဇုကမေဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကထေတုံ, ကဿ နု ခေါ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ဇေဋ္ဌဘာတိကတ္ထေရဿ ဥတ္တမသဟာယော, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ အာဒါယ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ကထေဿာမီ’’တိ သတ္ထရိ စေဝ ထေရေ စ ဂါရဝေန ဥပသင်္ကမိ. Trong đó, câu “đến nơi Tôn giả Ānanda” có nghĩa là: nơi nào có Tôn giả Ānanda, vị thầy tế độ của mình, người giữ kho tàng Chánh pháp, ngài đã đi đến nơi đó. Tại sao vị này không đi thẳng đến chỗ Bậc Đạo Sư mà lại đi đến chỗ trưởng lão? Vì lòng tôn kính đối với cả Bậc Đạo Sư và trưởng lão. Tương truyền, tại đại tịnh xá Jetavana, sau khi tắm trong hồ, lên bờ, mặc y chỉnh tề, ý nghĩ này đã khởi lên trong ngài: “Các vị Phật thật là trang nghiêm như một chiếc lọng bằng đá lớn, và khó tiếp cận như rắn hổ mang, sư tử, cọp, voi chúa đang say... Ta không thể đi thẳng đến chỗ Bậc Đạo Sư để trình bày. Ta nên đi đến chỗ của ai đây?” Sau đó, ngài suy nghĩ: “Thầy tế độ của ta là người giữ kho tàng Chánh pháp, là bạn thân cao quý của huynh trưởng. Sau khi đến chỗ ngài, ta sẽ cùng ngài trình bày với Bậc Đạo Sư.” Vì lòng tôn kính đối với cả Bậc Đạo Sư và trưởng lão, ngài đã đi đến. ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ‘‘အယမဿ ပရိဘောဂပတ္တော, ဣဒံ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကံ အာစိက္ခိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ. မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – Câu “Đây là y bát của ngài” có nghĩa là: “Đây là chiếc bát mà ngài đã sử dụng, đây là túi lọc xá-lợi,” ngài đã trình bày từng món một như vậy. Tuy nhiên, trong Pāli, chỉ nói chừng ấy: “Đây là y bát của ngài.” “Món quà câu chuyện” (kathāpābhata) có nghĩa là nguồn gốc của câu chuyện. Vì vốn liếng (mūla) được gọi là “pābhata” (món quà, vốn). Như đã nói: ‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော; သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄); “Người trí tuệ, sáng suốt, với một số vốn nhỏ, tự mình gầy dựng nên sự nghiệp, giống như người thổi một đốm lửa nhỏ (cho bùng lên).” ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယာတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ, ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတဝါရံ ဝါ သဟဿဝါရံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ, ဧကံ ပဉှဒွါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ကထာပါဘတေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ. ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ထေရောပိ – ‘‘ဣဒံ တဿ ပတ္တစီဝရံ, ဣဒဉ္စ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံယေဝ ဒဿေတွာ အာစိက္ခိ. Câu “để yết kiến Đức Thế Tôn” có nghĩa là vì mục đích yết kiến Đức Thế Tôn. Phải chăng vị này (Ānanda) trước đây chưa từng thấy Đức Thế Tôn? Không phải là chưa từng thấy. Vị tôn giả này, ban ngày chín lần, ban đêm chín lần, như vậy một ngày mười tám lần, chỉ đi đến để hầu hạ. Tuy nhiên, dù muốn đi một trăm lần hay một ngàn lần trong ngày, ngài không đi mà không có lý do, ngài chỉ đi sau khi có một lý do để hỏi. Vào ngày đó, ngài muốn đi với “món quà câu chuyện” ấy, nên đã nói như vậy. Câu “Đây là y bát của ngài” (có nghĩa là) trưởng lão (Ānanda) cũng đã chỉ và trình bày riêng từng món: “Đây là y bát của vị ấy, và đây là túi lọc xá-lợi.” သတ္ထာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဓာတုပရိဿာဝနံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပုရိမဒိဝသေ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေသိ, တဿ ဣဒါနိ ဣမာ သင်္ခဝဏ္ဏသန္နိဘာ ဓာတုယောဝ ပညာယန္တိ, ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပူရိတပါရမီ ဧသ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ [Pg.255] အနုပဝတ္တကော ဧသ ဘိက္ခု, ပဋိလဒ္ဓဒုတိယအာသနော ဧသ ဘိက္ခု, ပူရိတသာဝကသန္နိပါတော ဧသ ဘိက္ခု, ဌပေတွာ မံ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ပညာယ အသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, မဟာပညော ဧသ ဘိက္ခု, ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဧသ ဘိက္ခု, အပ္ပိစ္ဆော ဧသ ဘိက္ခု, သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဧသ ဘိက္ခု, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဋိလဒ္ဓမဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော ဧသ ဘိက္ခု, မမ သာသနေ ပထဝီသမခန္တိကော ဧသ ဘိက္ခု, ဆိန္နဝိသာဏဥသဘသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, စဏ္ဍာလပုတ္တသဒိသနီစစိတ္တော ဧသ ဘိက္ခု. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပညဿ ဓာတုယော, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုပညဿ ဟာသပညဿ ဇဝနပညဿ တိက္ခပညဿ နိဗ္ဗေဓိကပညဿ အပ္ပိစ္ဆဿ သန္တုဋ္ဌဿ ပဝိဝိတ္တဿ အသံသဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ, စောဒကဿ, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဂရဟိဿ ဓာတုယောတိ. Bậc Đạo Sư duỗi tay ra, lấy tấm vải lọc xá-lợi, đặt trên lòng bàn tay rồi gọi các Tỳ-khưu: "Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu ấy, người mà vào ngày trước đã thực hiện hàng trăm thần thông biến hóa và đã được Ta cho phép nhập Parinibbāna, giờ đây chỉ còn lại những xá-lợi này, có màu sắc tựa như vỏ ốc xà cừ, là được thấy rõ. Này các Tỳ-khưu, vị Tỳ-khưu này đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp. Vị Tỳ-khưu này là người đã chuyển tiếp bánh xe Pháp do Ta chuyển vận. Vị Tỳ-khưu này là người đã đạt được địa vị thứ hai. Vị Tỳ-khưu này là người làm cho hội chúng thinh văn được viên mãn. Này các Tỳ-khưu, ngoại trừ Ta ra, trong mười ngàn thế giới, vị Tỳ-khưu này không có ai sánh bằng về trí tuệ. Vị Tỳ-khưu này có trí tuệ vĩ đại, trí tuệ rộng lớn, trí tuệ hoan hỷ, trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ sắc bén, trí tuệ xuyên thấu. Vị Tỳ-khưu này là người ít ham muốn, biết đủ, sống viễn ly, không giao du, tinh tấn, là người hay nhắc nhở, hay khiển trách điều ác. Vị Tỳ-khưu này đã từ bỏ tài sản lớn lao đã đạt được trong năm trăm kiếp để xuất gia. Vị Tỳ-khưu này trong giáo pháp của Ta có lòng kham nhẫn như đất. Vị Tỳ-khưu này giống như con bò mộng bị gãy sừng. Vị Tỳ-khưu này có tâm khiêm hạ như con của người hạ tiện. Này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của bậc có trí tuệ vĩ đại. Này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của bậc có trí tuệ rộng lớn, trí tuệ hoan hỷ, trí tuệ nhanh nhạy, trí tuệ sắc bén, trí tuệ xuyên thấu, của người ít ham muốn, biết đủ, sống viễn ly, không giao du, tinh tấn, của người hay nhắc nhở, này các Tỳ-khưu, hãy nhìn xem xá-lợi của người hay khiển trách điều ác." ‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ,ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ; တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ. "Vị nào đã xuất gia trong năm trăm kiếp, Từ bỏ các dục lạc làm vui lòng người; Vị Sāriputta ấy, đã ly tham, các căn khéo định tĩnh, Đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ." ‘‘ခန္တိဗလော ပထဝိသမော န ကုပ္ပတိ,န စာပိ စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ; အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော စ နိဗ္ဗုတော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ. "Bậc có sức mạnh kham nhẫn, vững như đất, không hề sân hận, Cũng không hành động theo sự chi phối của tâm; Bậc có lòng thương xót, bi mẫn, và đã tịch tịnh, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ." ‘‘စဏ္ဍာလပုတ္တော ယထာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော,နီစမနော စရတိ ကဠောပိဟတ္ထော; တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ. "Như con của người hạ tiện đi vào thành phố, Với tâm khiêm hạ, tay cầm bát đan bằng tre mà đi; Vị Sāriputta này cũng sống như vậy, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ." ‘‘ဥသဘော ယထာ ဆိန္နဝိသာဏကော,အဟေဌယန္တော စရတိ ပုရန္တရေ ဝနေ; တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ. "Như con bò mộng bị gãy sừng, Không làm hại ai, đi lại trong thành hay trong rừng; Vị Sāriputta này cũng sống như vậy, Vị Sāriputta đã nhập Parinibbāna, các ngươi hãy đảnh lễ." ဣတိ [Pg.256] ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ယထာ ယထာ ဘဂဝါ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, တထာ တထာ အာနန္ဒတ္ထေရော သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ, ဗိဠာရမုခေ ပက္ခန္တကုက္ကုဋော ဝိယ ပဝေဓတိ. တေနာဟ အပိစ မေ, ဘန္တေ, မဓုရကဇာတော ဝိယ ကာယောတိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဓုရကဇာတောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဣဓ ပန ဓမ္မာတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တဿ ဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မေ အဂဟိတေ ဝါ ဂဟေတုံ, ဂဟိတေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ စိတ္တံ န ပဝတ္တတိ. အထ သတ္ထာ ပဉ္စပသာဒဝိစိတြာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ထေရံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဿာသေဿာမိ န’’န္တိ အဿာသေန္တော ကိံ နု ခေါ တေ, အာနန္ဒ, သာရိပုတ္တောတိအာဒိမာဟ. Như vậy, Đức Thế Tôn đã tán thán Trưởng lão bằng năm trăm bài kệ. Khi Đức Thế Tôn càng tán thán Trưởng lão, Trưởng lão Ānanda càng không thể chịu đựng nổi, run rẩy như con gà con rơi vào miệng mèo. Do đó, ngài đã nói: "Bạch ngài, thân của con như bị ngấm thuốc độc," v.v... tất cả cần được giải thích rộng ra. Ở đây, ý nghĩa của 'madhurakajāto' v.v... đã được nói đến rồi. Nhưng ở đây, 'dhammā' có nghĩa là các pháp đề mục và các pháp vấn đáp. Vì tâm của ngài không hướng đến việc học các pháp đề mục và vấn đáp chưa học, hoặc tụng đọc lại các pháp đã học. Bấy giờ, bậc Đạo Sư mở đôi mắt trang nghiêm với năm vẻ tịnh tín, nhìn Trưởng lão, và trong khi an ủi ngài với ý nghĩ "Ta sẽ an ủi nó", Ngài đã nói: "Này Ānanda, Sāriputta là gì của ngươi?" v.v... တတ္ထ သီလက္ခန္ဓန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန လောကုတ္တရာဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, တံ လောကိယမေဝ. ဩဝါဒကောတိ ဩဝါဒဒါယကော. ဩတိဏ္ဏောတိ ဩတိဏ္ဏေသု ဝတ္ထူသု နာနပ္ပကာရေန ဩတရဏသီလော. ဝိညာပကောတိ ဓမ္မကထာကာလေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဝိညာပေတာ. သန္ဒဿကောတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဝသေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒဿေတာ. သမာဒပကောတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှာပကော. သမုတ္တေဇကောတိ အဗ္ဘုဿာဟကော. သမ္ပဟံသကောတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေဟိ မောဒါပကော ဇောတာပကော. Trong đó, 'giới uẩn' là giới hiệp thế và siêu thế. Đối với định và tuệ cũng theo phương pháp này. Còn 'giải thoát' chỉ là siêu thế. 'Giải thoát tri kiến' là trí tuệ phản khán, và nó chỉ là hiệp thế. 'Ovādako' là người ban lời giáo huấn. 'Otiṇṇo' là người có thói quen thâm nhập vào các vấn đề theo nhiều cách khác nhau. 'Viññāpako' là người làm cho biết rõ ý nghĩa và nguyên nhân trong lúc thuyết pháp. 'Sandassako' là người chỉ bày các pháp ấy theo uẩn, giới, và xứ. 'Samādapako' là người làm cho thọ trì, nói rằng: "Hãy thọ trì điều này và điều này." 'Samuttejako' là người khích lệ. 'Sampahaṃsako' là người làm cho hoan hỷ, làm cho sáng tỏ bằng những phẩm chất đã đạt được. အကိလာသု ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိတွာ ‘‘သီသံ ဝါ မေ ရုဇ္ဇတိ, ဟဒယံ ဝါ ကုစ္ဆိ ဝါ ပိဋ္ဌိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဩသက္ကနာကာရဝိရဟိတော နိက္ကိလာသု ဝိသာရဒေါ ဧကဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ သီဟဝေဂေနေဝ ပက္ခန္ဒတိ. အနုဂ္ဂါဟကော သဗြဟ္မစာရီနန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ခန္ဓကဝဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဓမ္မောဇံ ဓမ္မဘောဂန္တိ ဥဘယေနပိ ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ကထိတော. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟန္တိ ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဟဏံ. 'Không mệt mỏi trong việc thuyết pháp' có nghĩa là sau khi bắt đầu thuyết pháp, vị ấy không có biểu hiện thoái lui như nói rằng: "Ta bị nhức đầu, hoặc đau tim, hoặc đau bụng, hoặc đau lưng," không mệt mỏi, tự tin, dấn thân với năng lực của sư tử dù chỉ cho một hay hai người. Ý nghĩa của cụm từ 'người hỗ trợ các bạn đồng phạm hạnh' đã được giải thích rộng trong phẩm Khandhaka. 'Vị ngọt của Pháp, sự thụ hưởng Pháp' – cả hai từ này đều nói về sự thụ hưởng Pháp. 'Hỗ trợ bằng Pháp' là sự hỗ trợ thông qua Pháp. သတ္ထာ ‘‘အတိဝိယ အယံ ဘိက္ခု ကိလမတီ’’တိ ပုန တံ အဿာသေန္တော နနု တံ, အာနန္ဒ, မယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပိယေဟိ မနာပေဟီတိ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ, မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ, ဘဝေန အညထာဘာဝေါ. တံ ကုတေတ္ထ, အာနန္ဒ, လဗ္ဘာတိ တန္တိ [Pg.257] တသ္မာ. ယသ္မာ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ, တသ္မာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ သမ္ဗောဓိံ ပတွာပိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာပိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာပိ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာပိ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ တထာဂတဿာပိ သရီရံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ရောဒန္တေနပိ ကန္ဒန္တေနပိ န သက္ကာ တံ ကာရဏံ လဒ္ဓုန္တိ. သော ပလုဇ္ဇေယျာတိ သော ဘိဇ္ဇေယျ. Bậc Đạo Sư, nghĩ rằng: "Vị Tỳ-khưu này quá mệt mỏi," lại an ủi ngài và nói: "Này Ānanda, há chẳng phải điều ấy đã được Ta..." v.v... Trong đó, 'với những người thân yêu và quý mến' có nghĩa là sự khác biệt do sanh với mẹ, cha, anh, chị, v.v...; sự chia lìa do cái chết; sự đổi khác do kiếp sống. Trong câu 'Này Ānanda, làm sao có thể đạt được điều đó ở đây?', 'điều đó' (taṃ) có nghĩa là 'do đó'. Bởi vì có sự khác biệt với tất cả những người thân yêu và quý mến, cho nên, dù đã viên mãn mười pháp ba-la-mật, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã chuyển bánh xe Pháp, đã thể hiện song thông, đã từ cõi trời đi xuống, thì đối với cái đã được sanh ra, đã hiện hữu, là pháp hữu vi, có bản chất tan hoại, mong rằng thân ấy của Như Lai cũng không bị tan hoại — trường hợp ấy không thể có được. Dù có khóc lóc hay than van cũng không thể đạt được lý do đó. 'Nó sẽ tan hoại' có nghĩa là 'nó sẽ bị vỡ ra'. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော တဿ ဒက္ခိဏဒိသံ ဂတော ပညာသယောဇနိကော မဟာခန္ဓော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ. တသ္မိံ မဟာခန္ဓေ ဘိန္နေ တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝဍ္ဎိတွာ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ တံ ဌာနံ ပူရေတုံ သမတ္ထဿ အညဿ ခန္ဓဿ အဘာဝေါ ဝိယ ထေရေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သောဠသန္နံ ပညာနံ မတ္ထကံ ပတ္တဿ အညဿ ဒက္ခိဏာသနေ နိသီဒနသမတ္ထဿ သာရိပုတ္တသဒိသဿ ဘိက္ခုနော အဘာဝေါ. တာယ ပရိဘိန္နာယ သော ရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ခန္ဓောတွေဝ ဇာတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ, တသ္မာ. Cũng tương tự như vậy, ở đây, Tăng chúng nên được xem như cây diêm phù đại thụ cao một trăm do tuần, và vị Tướng quân Chánh pháp nên được xem như một cành cây lớn dài năm mươi do tuần vươn về hướng nam của cây ấy. Khi cành cây lớn ấy bị gãy, giống như không có một cành cây nào khác có khả năng tuần tự phát triển lên từ đó với hoa, quả, v.v. để lấp đầy chỗ đó, cũng vậy, khi vị Trưởng lão viên tịch, không có vị tỳ khưu nào khác giống như ngài Sāriputta, người đã đạt đến đỉnh cao của mười sáu loại trí tuệ, có khả năng ngồi ở vị trí bên phải. Khi cành cây lớn ấy bị gãy, Tăng chúng nên được hiểu là đã trở nên khiếm khuyết, giống như cây ấy. Do đó, bởi vì tất cả pháp hữu vi đều có bản chất hoại diệt, không thể có được sự mong cầu rằng: "Mong rằng nó đừng hoại diệt", vì thế. ၄-၅. ဥက္ကစေလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 4-5. Chú giải kinh Ukkacela, v.v. ၃၈၀-၃၈၁. စတုတ္ထေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူတိ နစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု. တေသဉှိ ဓမ္မသေနာပတိ ကတ္တိကမာသပုဏ္ဏမာယ ပရိနိဗ္ဗုတော, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တတော အဍ္ဎမာသံ အတိက္ကမ္မ အမာဝသုပေါသထေ. သတ္ထာ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကစေလနဂရံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏဝါလိကာပုလိနေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူ’’တိ. ယေ မဟန္တတရာ ခန္ဓာ တေ ပလုဇ္ဇေယျုန္တိ ဣဓာပိ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော, တဿ ဒက္ခိဏတော စ ဥတ္တရတော စ ဂတာ ပဏ္ဏာသယောဇနိကာ ဒွေ မဟာခန္ဓာ ဝိယ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကဒိဋ္ဌိ. 380-381. Trong kinh thứ tư, câu "khi Sāriputta và Moggallāna vừa mới viên tịch" có nghĩa là khi hai vị Thượng thủ Thinh văn viên tịch chưa bao lâu. Thật vậy, trong hai vị ấy, vị Tướng quân Chánh pháp đã viên tịch vào ngày rằm tháng Kattika, còn ngài Mahāmoggallāna đã viên tịch sau đó nửa tháng, vào ngày lễ Uposatha cuối tháng. Khi hai vị Thượng thủ Thinh văn đã viên tịch, Bậc Đạo Sư, được đại chúng tỳ khưu vây quanh, đang du hành trong một vùng rộng lớn, đã tuần tự đến thành Ukkacela, sau khi đi khất thực ở đó, Ngài đã trú ngụ trên bãi cát ven sông Gaṅgā có màu sắc như tấm bạc. Do đó, đã được nói rằng: "khi Sāriputta và Moggallāna vừa mới viên tịch". Về câu "Những cành cây lớn hơn, chúng có thể bị gãy", ở đây cũng vậy, Tăng chúng giống như cây diêm phù đại thụ cao một trăm do tuần, và hai vị Thượng thủ Thinh văn giống như hai cành cây lớn dài năm mươi do tuần vươn ra từ phía nam và phía bắc của cây ấy. Phần còn lại nên được liên kết theo phương pháp trước. Trong kinh thứ năm, "kiến" là chánh kiến về nghiệp và quả của nghiệp. ၆. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Uttiya. ၃၈၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.258] မစ္စုဓေယျဿ ပါရန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပါရဘူတံ, နိဗ္ဗာနံ. 382. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) "bờ kia của lãnh địa tử thần" có nghĩa là Niết-bàn, là bờ bên kia của vòng luân hồi trong ba cõi. ၈. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Brahma. ၃၈၄. အဋ္ဌမေ ကာယေ ဝါ ဘိက္ခူတိ တသ္မိံ ကာလေ ဘိက္ခုယေဝ နတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ ယော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ, သော ကိလေသဘိန္ဒနေန ဘိက္ခုယေဝါတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ. ဇာတိက္ခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယောတိ စ အန္တောတိ စ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပဿတီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂံ ပဇာနာတီတိ ဧကာယနသင်္ခါတံ ဧကမဂ္ဂဘူတံ မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ. ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ, တံ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. 384. Trong kinh thứ tám, (về câu) "hoặc vị tỳ khưu trong thân", vào thời điểm đó, thực sự không có tỳ khưu. Mặc dù là như vậy, (Ngài) đã nói như vậy để chỉ ra rằng: "Người nào tu tập các niệm xứ, người ấy chính là tỳ khưu do sự phá vỡ các phiền não". "Ekāyana" nghĩa là con đường độc nhất. "Người thấy sự đoạn tận của sanh" có nghĩa là: Niết-bàn được gọi là sự đoạn tận và là sự chấm dứt của sanh, người ấy thấy được điều đó. "Biết rõ con đường" có nghĩa là biết rõ con đường được gọi là con đường độc nhất, đã trở thành con đường duy nhất. Con đường niệm xứ trong giai đoạn đầu được gọi là con đường độc nhất, "biết rõ điều đó" là ý nghĩa. ၉. သေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Sedaka. ၃၈၅. နဝမေ သုမ္ဘေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. မေဒကထာလိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမံ. မမံ ရက္ခ, အဟံ တံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ တဿ လဒ္ဓိ – အာစရိယော ဥက္ခိတ္တဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ အဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ အဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ အနုလ္လောကေန္တော အန္တေဝါသိကံ န ရက္ခတိ နာမ, ဧဝံ အရက္ခိတော အန္တေဝါသိကော ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. ဝံသံ ပန သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, တေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ ဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော တံ ရက္ခတိ နာမ. အန္တေဝါသိကောပိ ဣတော စိတော စ ပက္ခန္ဒိတွာ မိဂေါ ဝိယ ကီဠန္တော အာစရိယံ န ရက္ခတိ နာမ. ဧဝဉှိ သတိ တိခိဏဝံသကောဋိ အာစရိယဿ ဂလဝါဋကေ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဌပိတာ ဌိတဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အာစာရသမ္ပန္နတာယ ပန ယတော ဝံသော နမတိ, တတော အနာမေန္တော တံ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒန္တော အာစရိယံ ရက္ခတိ နာမာတိ. 385. Trong kinh thứ chín, "ở xứ Sumbha" nghĩa là ở xứ có tên như vậy. "Medakathālikā" là tên được đặt theo giống cái như vậy. Về câu "Hãy bảo vệ tôi, tôi sẽ bảo vệ bạn", đây là chủ trương của vị thầy ấy: Vị thầy, khi không nắm chắc cây sào đã được dựng lên, khi không đi theo hướng mà người đệ tử nhảy tới, và khi không luôn luôn nhìn lên ngọn sào, thì được gọi là không bảo vệ người đệ tử; người đệ tử không được bảo vệ như vậy sẽ bị ngã và tan thành từng mảnh. Trái lại, khi nắm chắc cây sào, khi đi theo hướng người ấy nhảy tới, và khi luôn luôn nhìn lên ngọn sào, thì được gọi là bảo vệ người ấy. Người đệ tử cũng vậy, khi nhảy tới nhảy lui, vui đùa như một con nai, thì được gọi là không bảo vệ vị thầy. Vì nếu như vậy, đầu sào nhọn được đặt trên cổ họng hoặc trên trán của vị thầy có thể đâm xuyên qua chỗ đặt và đi vào. Trái lại, do có hạnh kiểm tốt, khi ngồi yên không lay động, không nghiêng theo hướng cây sào nghiêng, giống như kéo nó lại, làm cho nó nghiêng về một bên, làm cho nó cản được gió, thiết lập niệm vững chắc, thì được gọi là bảo vệ vị thầy. တွံ အာစရိယ အတ္တာနံ ရက္ခ, အဟံ အတ္တာနံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – အာစရိယော ဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံဂစ္ဆန္တော[Pg.259], သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော, အတ္တာနမေဝ ရက္ခတိ, န အန္တေဝါသိကံ. အန္တေဝါသိကောပိ ကာယမ္ပိ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒမာနော အတ္တာနံယေဝ ရက္ခတိ နာမ, န အာစရိယံ. Về câu "Thưa thầy, thầy hãy tự bảo vệ mình, con sẽ tự bảo vệ mình", đây là chủ ý: Vị thầy, khi nắm chắc cây sào, khi đi theo hướng người đệ tử nhảy tới, và khi luôn luôn nhìn lên ngọn sào, là chỉ bảo vệ chính mình, không phải người đệ tử. Người đệ tử cũng vậy, khi ngồi yên không lay động, làm cho thân nghiêng về một bên, làm cho nó cản được gió, thiết lập niệm vững chắc, thì được gọi là chỉ bảo vệ chính mình, không phải vị thầy. သော တတ္ထ ဉာယောတိ ယံ မေဒကထာလိကာ အာဟ. သော တတ္ထ ဉာယော, သော ဥပါယော, တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗံ. အာသေဝနာယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာသေဝနာယ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတီတိ ယော ဘိက္ခု ကမ္မာရာမတာဒီနိ ပဟာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အထ နံ ပရော ဒိသွာ – ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ, ဘိက္ခု, သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ တသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂပရာယဏော ဟောတိ. အယံ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ နာမ. "Đó là phương pháp đúng đắn ở đây" có nghĩa là điều mà Medakathālikā đã nói. Ý nghĩa là: "Đó là phương pháp đúng đắn ở đây, đó là phương tiện, đó là lý do". "Niệm xứ cần được thực hành" có nghĩa là bốn loại niệm xứ cần được thực hành. "Bằng sự thực hành" nghĩa là bằng sự thực hành đề mục thiền. Về câu "Này các tỳ khưu, như vậy, người bảo vệ mình là bảo vệ người khác": Vị tỳ khưu nào từ bỏ sự ưa thích công việc, v.v., thực hành và tu tập đề mục thiền căn bản vào ban đêm và ban ngày, đạt đến quả A-la-hán, rồi người khác thấy vị ấy, làm cho tâm tịnh tín nơi vị ấy rằng: "Ồ, vị tỳ khưu này thật hiền thiện, thực hành thật chân chánh", và có cõi trời là nơi tái sanh. Vị này được gọi là người bảo vệ mình là bảo vệ người khác. ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ. အဝိဟိံသာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ ကရုဏာယ. မေတ္တစိတ္တတာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ မေတ္တာယ. အနုဒယတာယာတိ အနုဝဍ္ဎိယာ, သပုဗ္ဗဘာဂါယ မုဒိတာယာတိ အတ္ထော. ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တီသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု တိကစတုက္ကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယံ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Khantiyāti (nhẫn nại là) do sự kham nhẫn chịu đựng. Avihiṃsāyāti (bất hại là) do lòng bi cùng với giai đoạn cận hành. Mettacittatāyāti (từ tâm là) do lòng từ cùng với giai đoạn cận hành. Anudayatāyāti (thông cảm là) do sự tùy hỷ, có nghĩa là do lòng hỷ cùng với giai đoạn cận hành. Trong câu ‘Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati’ (bảo vệ người là bảo vệ mình), ở đây vị tỳ khưu nào đi đến nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, trong ba phạm trú đã làm phát sanh các thiền tam và thiền tứ, lấy thiền làm nền tảng, trong khi quán xét các pháp hữu vi đã làm cho minh sát tăng trưởng, vị ấy chứng đạt quả A-la-hán. Vị này được gọi là ‘bảo vệ người là bảo vệ mình’, nên hiểu như vậy. ၁၀. ဇနပဒကလျာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Người Đẹp Xứ. ၃၈၆. ဒသမေ ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ, နာတိကိသာ နာတိထူလာ, နာတိကာဠာ နာစ္စောဒါတာ, အတိက္ကန္တာ, မာနုသဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ, မံသကလျာဏံ, နှာရုကလျာဏံ, အဋ္ဌိကလျာဏံ, ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ, ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ, သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ, အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ [Pg.260] မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ, အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ, မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ, ဟောန္တိ အယမဿာ နှာရုကလျာဏကတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ, အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသတိဝဿသတိကာပိ ပန သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတာ, အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ. 386. Trong kinh thứ mười, janapadakalyāṇīti (người đẹp xứ) là người phụ nữ xinh đẹp, vũ nữ tuyệt vời trong xứ, không có sáu khuyết điểm của thân, hội đủ năm vẻ đẹp. Thật vậy, vì rằng cô ấy không quá cao, không quá lùn, không quá ốm, không quá mập, không quá đen, không quá trắng, đã vượt qua màu da của người, chưa đạt đến màu da của chư thiên, do đó cô ấy không có sáu khuyết điểm của thân. Lại nữa, do hội đủ những vẻ đẹp này là: vẻ đẹp của da, vẻ đẹp của thịt, vẻ đẹp của gân, vẻ đẹp của xương, vẻ đẹp của tuổi tác, nên được gọi là hội đủ năm vẻ đẹp. Thật vậy, cô ấy không cần đến ánh sáng từ bên ngoài, chỉ bằng ánh sáng thân của mình, cô ấy làm cho nơi chốn mười hai hắc-tay được sáng rực. Cô ấy có màu da vàng như màu hoa piyaṅgu chín, hoặc có màu da vàng như màu vàng ròng; đây là vẻ đẹp của da của cô ấy. Lại nữa, bốn lòng bàn tay, lòng bàn chân và viền môi của cô ấy giống như được tô điểm bằng nước sơn cánh kiến, có màu giống như san hô đỏ, mền đỏ thắm; đây là vẻ đẹp của thịt của cô ấy. Lại nữa, hai mươi móng tay, móng chân, ở chỗ chưa rời khỏi thịt thì đỏ như được đổ đầy nước sơn cánh kiến, ở chỗ đã rời ra thì trắng như dòng sữa; đây là vẻ đẹp của gân của cô ấy. Ba mươi hai chiếc răng đều khít, hiện ra như hàng kim cương được mài giũa kỹ lưỡng; đây là vẻ đẹp của xương của cô ấy. Lại nữa, dù đã một trăm hai mươi tuổi, cô ấy vẫn không có tóc bạc, giống như thiếu nữ mười sáu tuổi; đây là vẻ đẹp của tuổi tác của cô ấy. ပရမပါသာဝိနီတိ ဧတ္ထ ပသဝနံ ပသာဝေါ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ပသာဝေါ ဧဝ ပါသာဝေါ. ပရမော ပါသာဝေါ ပရမပါသာဝေါ, သော အဿာ အတ္ထီတိ ပရမပါသာဝိနီ. နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဥတ္တမပဝတ္တိ သေဋ္ဌကိရိယာ, ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ, ဂီတံ ဝါ ဂါယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣမေသု ပန ဒွီသု သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ. Trong câu ‘paramapāsāvinīti’, pasavanaṃ là pasāvo, có nghĩa là sự diễn ra. Pasāvo chính là pāsāvo. Cử chỉ tuyệt vời là paramapāsāvo, cô ấy có cử chỉ ấy nên gọi là paramapāsāvinī. Được nói rằng: ‘Cô ấy múa điệu múa tuyệt vời nhất, hoặc hát bài hát (tuyệt vời nhất)’. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng. Tuy nhiên, trong hai kinh này, chỉ có minh sát ở giai đoạn đầu được thuyết giảng. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Nālandā thứ hai. ၃. သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Sīlaṭṭhiti (Giới Trụ) ၁-၂. သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú giải kinh Sīla v.v... ၃၈၇-၃၈၈. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. ဒုတိယေ ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပဉှမဂ္ဂေါ ပဉှဂဝေသနံ. 387-388. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, sīlānīti (các giới) là bốn giới thanh tịnh. Trong kinh thứ hai, ummaṅgoti (lối thoát) là con đường của câu hỏi, sự tìm tòi câu hỏi. ၃-၅. ပရိဟာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-5. Chú giải kinh Parihāna v.v... ၃၈၉-၃၉၁. တတိယေ ပရိဟာနံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလဝသေန ပရိဟာနံ ဟောတိ. ယော ဟိ ဗုဒ္ဓေသု ဓရန္တေသုပိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ န ဘာဝေတိ, တဿ သဒ္ဓမ္မော အန္တရဟိတော နာမ ဟောတိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဓမ္မန္တရဓာနံ ကထိတံ. စတုတ္ထပဉ္စမေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ. 389-391. Trong kinh thứ ba, parihānaṃ hotīti (có sự suy thoái) là có sự suy thoái tùy thuộc vào cá nhân. Thật vậy, người nào ngay cả khi các vị Phật còn tại thế mà không tu tập bốn niệm xứ, diệu pháp được gọi là biến mất đối với người ấy, giống như trường hợp của Devadatta v.v... Như vậy, trong kinh này, sự biến mất của Pháp chỉ được nói đến đối với cá nhân ấy. Trong kinh thứ tư và thứ năm, tất cả đều có nghĩa rõ ràng. ၆. ပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Padesa (Một Phần). ၃၉၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.261] ပဒေသံ ဘာဝိတတ္တာတိ ပဒေသတော ဘာဝိတတ္တာ. စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တေန သတိပဋ္ဌာနာ ပဒေသံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ. 392. Trong kinh thứ sáu, padesaṃ bhāvitattāti (do đã tu tập một phần) là do đã được tu tập một phần. Thật vậy, bởi người làm phát sanh bốn Đạo và ba Quả, các niệm xứ được gọi là đã được tu tập một phần. ၇. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Samatta (Toàn Phần). ၃၉၃. သတ္တမေ သမတ္တံ ဘာဝိတတ္တာတိ သမတ္တာ ဘာဝိတတ္တာ. အရဟတ္တဖလံ ဥပ္ပာဒေန္တေန ဟိ သတိပဋ္ဌာနာ သမတ္တံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ. 393. Trong kinh thứ bảy, samattaṃ bhāvitattāti (do đã tu tập toàn phần) là do đã được tu tập toàn phần. Thật vậy, bởi người làm phát sanh quả A-la-hán, các niệm xứ được gọi là đã được tu tập toàn phần. ၈-၁၀. လောကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 8-10. Chú giải kinh Loka v.v... ၃၉၄-၃၉၆. အဋ္ဌမေ မဟာဘိညတန္တိ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာမီတိ သတတဝိဟာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ထေရော ကိရ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနေ နိသိန္နော အတီတေ ကပ္ပသဟဿံ, အနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ, ပစ္စုပ္ပန္နေပိ သဟဿံ စက္ကဝါဠာနံ တဿာဝဇ္ဇနဿ ဂတိံ အနုဗန္ဓတိ. ဣတိ သော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာတိ, အယမဿ သတတဝိဟာရော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 394-396. Trong kinh thứ tám, mahābhiññatanti (đại thắng trí) được nói theo phương diện sáu thắng trí. Câu ‘Sahassaṃ lokaṃ abhijānāmi’ (tôi biết rõ một ngàn thế giới) được nói chỉ theo phương diện thường trú. Nghe nói rằng, vị trưởng lão sáng sớm thức dậy, rửa mặt, ngồi tại trú xứ, tưởng nhớ một ngàn kiếp trong quá khứ, một ngàn kiếp trong tương lai. Trong hiện tại, ngài cũng tưởng nhớ một ngàn thế giới, và diễn biến của sự hướng tâm của ngài cũng theo đó. Như vậy, vị ấy biết rõ một ngàn thế giới bằng thiên nhãn; đây là sự thường trú của vị ấy. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng. သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ တတိယော. Phẩm Sīlaṭṭhiti thứ ba. ၄. အနနုဿုတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải phẩm Ananussuta. ၄၀၁-၄၀၆. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဉ္စမေ ဝိဒိတာ ဝေဒနာတိ ယာ ဝေဒနာ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော တာဝဿ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ယာ စ ပန ပရိဂ္ဂဟိတေသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဝေဒနာ, တာပိ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ဝိတက္ကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 401-406. Trong kinh thứ năm của phẩm thứ tư, viditā vedanāti (cảm thọ được biết rõ) là những cảm thọ nào mà vị ấy đã quán xét và đạt đến A-la-hán, những cảm thọ ấy được gọi là sanh khởi một cách được biết rõ, hiện khởi một cách được biết rõ, đi đến hoại diệt một cách được biết rõ đối với vị ấy. Lại nữa, những cảm thọ nào sanh khởi trong các vật và đối tượng đã được nắm bắt, chúng cũng được gọi là sanh khởi một cách được biết rõ, hiện khởi một cách được biết rõ, đi đến hoại diệt một cách được biết rõ. Trong các tầm v.v... cũng theo phương pháp này. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có nghĩa rõ ràng. အနနုဿုတဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော. Phẩm Ananussuta thứ tư. ၅. အမတဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Amata (Bất Tử). ၂. သမုဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Samudaya (Tập Khởi). ၄၀၈. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ [Pg.262] ဒုတိယေ အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယောတိ အာဟာရသမုဒယေန ကာယသမုဒယော. ဧသေဝ နယော သေသေသု. မနသိကာရသမုဒယာတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မာနံ သမုဒယော, အယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ နီဝရဏဓမ္မာနံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာရမ္မဏသတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ. 408. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ năm, āhārasamudayā kāyassa samudayoti (do sự tập khởi của vật thực, có sự tập khởi của thân) là do sự tập khởi của vật thực, có sự tập khởi của thân. Trong các phần còn lại cũng theo phương pháp này. Tuy nhiên, trong câu manasikārasamudayā, do sự tập khởi của như lý tác ý, có sự tập khởi của các pháp giác chi; do sự tập khởi của phi như lý tác ý, có sự tập khởi của các pháp triền cái. Như vậy, trong kinh này, các niệm xứ cùng với đối tượng được thuyết giảng. ၄. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Sati (Niệm). ၄၁၀. စတုတ္ထံ သုဒ္ဓိကံ ကတွာ သမုဒယေ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. 410. Kinh thứ tư, khi sự tập khởi được thuyết giảng, đã được nói theo khuynh hướng của những người sẽ giác ngộ, bằng cách trình bày một cách thuần túy. ၆. ပါတိမောက္ခသံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Pātimokkhasaṃvara (Sự Thu Thúc Trong Giới Bổn). ၄၁၂. ဆဋ္ဌေ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ စတုန္နံ သီလာနံ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, ဣတရာနိ တီဏိ သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဝတွာ တံ အနုဇာနန္တော အာဟ – ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော နာမ ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေနေဝ သမေန ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကံ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ဣဒမတ္ထန္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တကံ. နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော, အယံ ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဟတ္ထပါဒေ, သေသာနိ ရက္ခိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အယံ အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဇီဝိတံ, သေသာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုမ္ပိ သက္ကောတီ’’တိ. တသ္မာ ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော, ဥပေတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. 412. Trong kinh thứ sáu, khi trình bày về giới tối thượng trong bốn loại giới, ngài đã nói như vầy: pātimokkhasaṃvarasaṃvuto (thu thúc trong giới bổn Pātimokkha). Vả lại, trưởng lão Tipiṭakacūḷanāga đã nói: “Chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới, ba loại còn lại không có chỗ nào được gọi là giới.” Sau khi nói, ngài chấp thuận điều ấy và nói: “Sự thu thúc các căn (indriyasaṃvara) chỉ là sự phòng hộ sáu cửa; sự thanh tịnh mạng sống (ājīvapārisuddhi) chỉ là sự phát sinh các vật dụng một cách đúng pháp và quân bình; giới liên hệ đến vật dụng (paccayasannissitaṃ) chỉ là sự thọ dụng sau khi quán xét đối với các vật dụng đã nhận được rằng ‘việc này có mục đích như vậy’. Một cách trực tiếp, chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới. Người nào mà giới ấy bị vi phạm, người này không thể được nói là sẽ phòng hộ các giới còn lại, giống như người bị chặt đầu (không thể bảo vệ) tay chân. Còn người nào mà giới ấy không bị vi phạm, người này cũng có thể phòng hộ các giới còn lại, làm cho chúng trở lại bình thường, giống như người không bị chặt đầu (có thể bảo vệ) mạng sống.” Do đó, chỉ có sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha là giới. Được thu thúc bởi sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha ấy nên gọi là pātimokkhasaṃvarasaṃvuto, có nghĩa là đã đạt đến, đã thành tựu. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယဒဿီ. သမာဒါယာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ. သိက္ခဿု သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခ, ယံ [Pg.263] ယံ ပန ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ, တံ တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒါယ သိက္ခဿူတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄) ဝုတ္တော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ကထိတံ. Ācāragocarasampanno (thành tựu oai nghi và hành xứ) nghĩa là thành tựu cả về oai nghi và hành xứ. Aṇumattesu (trong những lỗi nhỏ nhặt) nghĩa là trong những (lỗi) không đáng kể. Vajjesu (trong các lỗi lầm) nghĩa là trong các pháp bất thiện. Bhayadassāvī (thấy sự nguy hiểm) nghĩa là người thấy sự nguy hiểm. Samādāya (sau khi thọ trì) nghĩa là sau khi thọ trì một cách chân chánh. Sikkhassu sikkhāpadesu (hãy học tập trong các điều học) nghĩa là hãy học tập sau khi thọ trì điều học này hay điều học kia trong các điều học; hoặc là, bất cứ điều gì cần phải học thuộc về thân hay lời nói trong các điều học, trong các phần của sự học, hãy học tập sau khi thọ trì một cách chân chánh tất cả những điều ấy. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết đã được nói trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Như vậy, trong kinh này, chỉ có giới thu thúc trong giới bổn Pātimokkha được nói đến. ၇. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Duccarita ၄၁၃. သတ္တမေ ကာယသုစရိတဝစီသုစရိတာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ, မနောသုစရိတံ ဣတရာနိ တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန ပဉ္စသတ္တနဝဒသသု ကုသလကမ္မပထေသု ပစ္ဆိမာပိ တယော သီလံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 413. Trong kinh thứ bảy, thân thiện hành và khẩu thiện hành là giới thu thúc trong giới bổn Pātimokkha, ý thiện hành là ba loại giới còn lại; như vậy, bốn loại giới thanh tịnh được nói đến. Theo phương pháp này, trong mười thiện nghiệp đạo, cần được hiểu rằng cả ba pháp cuối cùng cũng là giới. Phần còn lại thì rõ ràng. Trong kinh thứ sáu và thứ bảy, ý nghĩa cần được hiểu chỉ theo phương pháp đã được nói ở trước. အမတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော. Phẩm Bất Tử thứ năm. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Tương Ưng Niệm Xứ đã kết thúc. ၄. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တံ 4. Tương Ưng Căn ၁. သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Suddhika ၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Suddhika ၄၇၁. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဿ [Pg.264] ပဌမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဣမာနိ တီဏိ စတုဘူမကကုသလဝိပါကေသု စေဝ ကိရိယာသု စ လဗ္ဘန္တိ. ဝီရိယိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယာနိ စတုဘူမကကုသလေ အကုသလေ ဝိပါကေ ကိရိယာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘန္တိ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ စတုဘူမကသဗ္ဗသင်္ဂါဟကဓမ္မပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 471. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Căn, ba căn này là tín căn, niệm căn, và tuệ căn được tìm thấy cả trong các quả thiện của bốn cõi và trong các (tâm) duy tác. Tấn căn và định căn được tìm thấy ở khắp nơi, tức là trong thiện của bốn cõi, trong bất thiện, trong quả, và trong duy tác. Như vậy, cần được hiểu rằng kinh này đã được nói theo cách phân định các pháp bao gồm tất cả bốn cõi. ၇. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Sa-môn và Bà-la-môn thứ hai ၄၇၇. သတ္တမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ သမုဒယသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. ဧဝံ နိရောဓံ နိရောဓသစ္စဝသေန, ပဋိပဒံ မဂ္ဂသစ္စဝသေနာတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. 477. Trong kinh thứ bảy, (câu) ‘họ không tuệ tri tín căn’ (saddhindriyaṃ nappajānantīti) nghĩa là họ không tuệ tri theo phương diện Khổ đế. (Câu) ‘họ không tuệ tri sự tập khởi của tín căn’ (saddhindriyasamudayaṃ nappajānantīti) nghĩa là họ không tuệ tri theo phương diện Tập đế. Tương tự như vậy, (họ không tuệ tri) sự đoạn diệt theo phương diện Diệt đế, (họ không tuệ tri) con đường theo phương diện Đạo đế. Trong các căn còn lại cũng theo phương pháp này. သုက္ကပက္ခေ ပန အဓိမောက္ခဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယိန္ဒြိယသမုဒယော, ဥပဋ္ဌာနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သတိန္ဒြိယသမုဒယော, အဝိက္ခေပဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သမာဓိန္ဒြိယသမုဒယော, ဒဿနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. တထာ ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ. Còn trong vế thiện, do sự quyết đoán, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn; do sự nỗ lực, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn căn; do sự an trú, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của niệm căn; do sự không phân tán, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của định căn; do sự thấy, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tuệ căn. Cũng vậy, do dục, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn; do dục, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn, niệm, định, tuệ căn. Do tác ý, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tín căn. Do tác ý, do sự khởi lên của hướng tâm, có sự khởi lên của tấn, niệm, định, tuệ căn. Ý nghĩa cũng cần được hiểu như vậy. Trong sáu kinh này theo thứ tự, chỉ có Bốn Sự Thật được nói đến. ၈. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Daṭṭhabba ၄၇၈. အဋ္ဌမေ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသူတိအာဒိ ဣမေသံ ဣန္ဒြိယာနံ သဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇာတိ ရာဇပဉ္စမေသု သဟာယေသု ‘‘နက္ခတ္တံ [Pg.265] ကီဠိဿာမာ’’တိ ဝီထိံ ဩတိဏ္ဏေသု ဧကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဒုတိယဿ, တတိယဿ, စတုတ္ထဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. အထ သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ကိဉ္စာပိ ရာဇာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရော, ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အတ္တနော ဂေဟေယေဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဧဝမေဝ သဒ္ဓါပဉ္စမကေသု ဣန္ဒြိယေသု တေသု သဟာယေသု ဧကတော ဝီထိံ ဩတရန္တေသု ဝိယ ဧကာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသုပိ ယထာ ပဌမဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ဒုတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ တတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ စတုတ္ထဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ ဈာနဝိမောက္ခေ ပတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ပန ယထာ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ရာဇာဝ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ, ဧဝမေဝ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ပဇာနနလက္ခဏံ ပညိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တီတိ. 478. Trong kinh thứ tám, câu bắt đầu bằng: ‘Này các Tỳ khưu, tín quyền nên được thấy ở đâu? Trong bốn chi phần Dự lưu,’ v.v… được nói ra nhằm mục đích cho thấy trạng thái làm chủ của các quyền này trong lĩnh vực riêng của chúng. Ví như có bốn người con của trưởng giả và một vị vua, trong số năm người bạn này có vua là người thứ năm, khi họ đi xuống phố với ý định ‘chúng ta sẽ vui chơi lễ hội,’ lúc đến nhà của người con trưởng giả thứ nhất, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Khi đến nhà của người thứ hai, thứ ba, thứ tư, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Sau đó, sau cùng, khi đến nhà của vua, mặc dù vua là người có quyền lực ở khắp mọi nơi, nhưng vào lúc này, chính tại nhà của mình, vua sắp đặt trong nhà rằng: ‘Hãy mang thức ăn cứng, thức ăn mềm cho những người này, hãy mang hương hoa, đồ trang sức, v.v… cho họ.’ Cũng vậy, trong năm quyền có tín là thứ năm, ví như những người bạn đó cùng nhau đi xuống phố, mặc dù chúng cùng sanh khởi trên một đối tượng, nhưng cũng giống như khi ở nhà người thứ nhất, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các chi phần Dự lưu, chính tín quyền với đặc tính là sự tin chắc sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ hai, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các chánh cần, chính tấn quyền với đặc tính là sự nỗ lực sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ ba, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các niệm xứ, chính niệm quyền với đặc tính là sự hiện diện sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Giống như khi ở nhà người thứ tư, bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có người chủ nhà sắp đặt, cũng vậy, khi đạt đến các thiền và giải thoát, chính định quyền với đặc tính là không phân tán sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. Nhưng sau cùng, khi đến nhà của vua, giống như bốn người còn lại ngồi im lặng, chỉ có vua sắp đặt trong nhà, cũng vậy, khi đạt đến các Thánh đế, chính tuệ quyền với đặc tính là sự hiểu biết sẽ trở thành chủ, trở thành người đi đầu, các quyền còn lại đi theo sau. ၉-၁၀. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 9-10. Chú giải kinh Phân Tích Đầu Tiên, v.v... ၄၇၉-၄၈၀. နဝမေ သတိနေပက္ကေနာတိ ဧတ္ထ နိပကဿ ဘာဝေါ နေပက္ကံ, ပညာယေတံ နာမံ. ကသ္မာ ပန သတိဘာဇနေ ပညာ ဝုတ္တာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဗလဝသတိ ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ပညာသမ္ပယုတ္တာဝ ဗလဝတီ ဟောတိ, န ဝိပ္ပယုတ္တာတိ ပညာသမ္ပယုတ္တသတိံ ဒဿေန္တော [Pg.266] ဧဝမာဟ. စိရကတန္တိ စိရကာလံ ကတံ ဒါနံ ဝါ သီလံ ဝါ ဥပေါသထကမ္မံ ဝါ. စိရဘာသိတန္တိ ‘‘အသုကသ္မိံ ဌာနေ အသုကံ နာမ ဘာသိတ’’န္တိ ဧဝံ စိရကာလေ ဘာသိတံ. ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကတွာတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကတွာ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂစ္ဆန္တိယာ, ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂဟိကာယာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ မိဿကံ, သမာဓိန္ဒြိယံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ ကထိတံ. ဒသမေပိ အယမေဝ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါတိ. 479-480. Trong kinh thứ chín, ở đây trong câu ‘satinepakkena,’ trạng thái của người thận trọng là ‘nepakkaṃ,’ đây là tên gọi của trí tuệ. Nhưng tại sao trí tuệ lại được nói đến trong phần phân tích về niệm? (Là để) cho thấy trạng thái mạnh mẽ của niệm. Thật vậy, niệm mạnh mẽ được chủ ý ở đây. Và niệm ấy chỉ mạnh mẽ khi tương ưng với trí tuệ, không mạnh mẽ khi không tương ưng, vì vậy, khi chỉ ra niệm tương ưng với trí tuệ, Ngài đã nói như vậy. ‘Cirakataṃ’ (việc làm đã lâu) có nghĩa là việc bố thí, hoặc giữ giới, hoặc hành trì Uposatha đã được làm từ lâu. ‘Cirabhāsitaṃ’ (lời nói đã lâu) có nghĩa là lời đã được nói từ lâu, như là ‘tại nơi kia, điều kia đã được nói.’ ‘Vossaggārammaṇaṃ katvā’ (lấy sự từ bỏ làm đối tượng) có nghĩa là lấy Nibbāna làm đối tượng. ‘Udayatthagāminiyā’ (hướng đến sanh và diệt) có nghĩa là đi đến sự sanh và sự diệt, nghĩa là thấu triệt sự sanh và diệt. Trong kinh này, tín quyền, niệm quyền, và tuệ quyền là những phần sơ khởi; tấn quyền là phần hỗn hợp; định quyền chỉ được nói đến như là pháp siêu thế đã được thành tựu. Trong kinh thứ mười cũng có sự phân chia các pháp tương tự như vậy. သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Thuần Túy, thứ nhất. ၂. မုဒုတရဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Nhu Nhuyến Hơn ၁. ပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Chứng Đạt ၄၈၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သမ္မပ္ပဓာနေ အာရဗ္ဘာတိ သမ္မပ္ပဓာနေ ပဋိစ္စ, သမ္မပ္ပဓာနေ ဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော. သတိန္ဒြိယေပိ ဧသေဝ နယော. 481. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, câu ‘sammappadhāne ārabbha’ có nghĩa là ‘dựa vào các chánh cần,’ nghĩa là ‘khi tu tập các chánh cần.’ Đối với niệm quyền cũng theo phương pháp tương tự. ၂. ပဌမသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Lược Giảng thứ nhất ၄၈၂. ဒုတိယေ တတောတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. တတော မုဒုတရေဟီတိ တေဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. 482. Trong kinh thứ hai, từ ‘tato’ nên được hiểu theo nghĩa xuất xứ cách (nissakkaṃ) về phương diện tuệ quán, đạo và quả. Thật vậy, năm quyền đã hoàn mãn, viên mãn được gọi là các tuệ quán quyền của đạo A-la-hán. ‘Tato mudutarehi’ (bởi những cái nhu nhuyến hơn thế) có nghĩa là: các quyền nhu nhuyến hơn các tuệ quán quyền của đạo A-la-hán ấy được gọi là các tuệ quán quyền của đạo Bất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa là (tuệ quán quyền) của đạo Nhất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa được gọi là các tuệ quán quyền của đạo Dự lưu; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa là (tuệ quán quyền) của đạo của vị Tùy Pháp hành; các quyền nhu nhuyến hơn thế nữa được gọi là các tuệ quán quyền của đạo của vị Tùy Tín hành. တထာ သမတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. Tương tự, năm quyền đã hoàn mãn, viên mãn được gọi là các đạo quyền của A-la-hán; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Bất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Nhất lai; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của Dự lưu; các quyền nhu nhuyến hơn thế là các đạo quyền của vị Tùy Pháp hành; các quyền nhu nhuyến hơn thế được gọi là các đạo quyền của vị Tùy Tín hành. သမတ္တာနိ [Pg.267] ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဓမ္မာနုသာရိသဒ္ဓါနုသာရိနော ပန ဒွေပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလာ, မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလဝသေန နေသံ နာနတ္တံ ဇာတန္တိ အာဂမနေနပိ မဂ္ဂေနပိ. သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂလော ဟိ ဥဒ္ဒိသာပေန္တော ပရိပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန မဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မာနုသာရီ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ သဝနေဟိ. ဧဝံ တာဝ နေသံ အာဂမနေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Năm quyền đã được hoàn mãn, đã được viên mãn được gọi là các quyền của quả A-la-hán; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Bất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Nhất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy được gọi là các quyền của quả Dự Lưu. Vả lại, cả hai vị Tùy Pháp hành và Tùy Tín hành đều là những vị đang ở trong đạo Dự Lưu; do vì là những vị đang ở trong đạo, sự khác biệt của các vị ấy được sanh khởi do bởi pháp học và do bởi đạo. Thật vậy, vị Tùy Tín hành trong khi cho học thuộc lòng, trong khi hỏi han, tuần tự chứng đạt đạo; vị Tùy Pháp hành chứng đạt đạo do bởi một hoặc hai lần nghe. Trước tiên, sự khác biệt của các vị ấy nên được hiểu là do bởi pháp học như vậy. ဓမ္မာနုသာရိဿ ပန မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ တိခိဏာ အသိဓာရာ. သဒ္ဓါနုသာရိဿ န တဿ ဝိယ မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, န သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ အတိခိဏာ အသိဓာရာ. ကိလေသက္ခယေ ပန တေသံ နာနတ္တံ နတ္ထိ. အဝသေသာ စ ကိလေသာ ခီယန္တိ. Vả lại, đạo của vị Tùy Pháp hành là sắc bén, trí tuệ dũng mãnh được mang theo, đoạn trừ các phiền não không cần cố gắng, không cần nỗ lực, giống như lưỡi gươm sắc bén cắt ngang thân cây chuối. Đạo của vị Tùy Tín hành không sắc bén giống như của vị ấy, trí tuệ dũng mãnh không được mang theo, đoạn trừ các phiền não có sự cố gắng, có sự nỗ lực, giống như lưỡi gươm không sắc bén cắt ngang thân cây chuối. Tuy nhiên, về sự tận diệt các phiền não thì không có sự khác biệt nơi các vị ấy. Và các phiền não còn lại đều được đoạn tận. ၃. ဒုတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Tóm Lược thứ nhì ၄၈၃. တတိယေ တတောတိ ဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, အရဟတ္တဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အရဟာ နာမ ဟောတိ. အရဟတ္တဖလတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော သောတာပန္နော နာမ ဟောတိ. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာ ဖလဝေမတ္တတာ ဟောတီတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တေန ဖလနာနတ္တံ, ဖလနာနတ္တေန ပုဂ္ဂလနာနတ္တန္တိ. 483. Ở kinh thứ ba, câu “tato” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của quả. Thật vậy, năm quyền đã được hoàn mãn, đã được viên mãn được gọi là các quyền của quả A-la-hán; người đã thành tựu quả A-la-hán được gọi là bậc A-la-hán. Các quyền yếu hơn quả A-la-hán được gọi là các quyền của quả Bất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Nhất Lai; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền của quả Dự Lưu; người đã thành tựu quả Dự Lưu được gọi là bậc Dự Lưu. Câu “indriyavemattatā phalavemattatā hoti” có nghĩa là: do sự khác biệt của các quyền nên có sự khác biệt của quả, do sự khác biệt của quả nên có sự khác biệt của các hạng người. ၄. တတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Tóm Lược thứ ba ၄၈၄. စတုတ္ထေ ပရိပူရံ ပရိပူရကာရီ အာရာဓေတီတိ ပရိပူရံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ကရောန္တော အရဟတ္တဖလံ အာရာဓေတိ. ပဒေသံ ပဒေသကာရီတိ အဝသေသေ တယော ပဒေသမဂ္ဂေ ကရောန္တော ပဒေသံ ဖလတ္တယမတ္တမေဝ အာရာဓေတိ. ဣတိ ဣမေသု စတူသုပိ သုတ္တေသု မိဿကာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ. 484. Ở kinh thứ tư, câu “paripūraṃ paripūrakārī ārādheti” có nghĩa là: người thực hành trọn vẹn đạo A-la-hán thì thành tựu quả A-la-hán. Câu “padesaṃ padesakārī” có nghĩa là: người thực hành ba đạo thấp còn lại là những đạo thuộc một phần thì thành tựu ba quả thuộc một phần mà thôi. Như vậy, trong cả bốn bài kinh này, chỉ có các quyền hỗn hợp đã được thuyết giảng. ၅-၇. ပဌမဝိတ္ထာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 5-7. Chú giải kinh Chi Tiết thứ nhất, v.v... ၄၈၅-၄၈၇. ပဉ္စမေ [Pg.268] တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနာဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. 485-487. Ở kinh thứ năm, câu “tato mudutarehi” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của tuệ quán. Thật vậy, năm quyền đã được viên mãn là các quyền tuệ quán của đạo A-la-hán; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền tuệ quán của vị Trung gian Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Tổn hại Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Vô hành Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Hữu hành Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy được gọi là các quyền tuệ quán của vị Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အရဟတ္တမဂ္ဂေယေဝ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဒုတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ. အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနောပိ ဧတေဝ ပဉ္စ ဇနာ. Tuy nhiên, ở trường hợp này, năm sự phân loại nên được rút ra trong khi đang đứng ở nơi đạo A-la-hán. Thật vậy, các quyền yếu hơn các quyền tuệ quán của đạo A-la-hán là các quyền tuệ quán của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ nhất; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ nhì; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Trung gian Bát-niết-bàn thứ ba; các quyền yếu hơn các quyền ấy là của vị Tổn hại Bát-niết-bàn; các quyền yếu hơn các quyền ấy là các quyền tuệ quán của vị Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh. Các vị Vô hành Bát-niết-bàn và Hữu hành Bát-niết-bàn cũng chính là năm hạng người này. ဣဒါနိ တီဏိ နိဿက္ကာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေယေဝ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. တေဟိပိ မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ဣမေသု ပန တီသုပိ သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ. Bây giờ là ba sự phân loại. Thật vậy, các quyền yếu hơn các quyền của đạo Nhất Lai là các quyền của đạo Dự Lưu. Ngay trong chính đạo Dự Lưu, các quyền yếu hơn là các quyền của đạo Tùy Pháp hành, và các quyền yếu hơn các quyền ấy nữa là các quyền của đạo Tùy Tín hành. Các kinh thứ sáu và thứ bảy cũng theo phương pháp đã được nói đến. Vả lại, trong cả ba bài kinh này, chỉ có các quyền tuệ quán thuộc giai đoạn chuẩn bị đã được thuyết giảng. ၈. ပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Vị Thực Hành ၄၈၈. အဋ္ဌမေ တတော မုဒုတရေဟီတိ မဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ. ဗာဟိရောတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဗဟိဘူတော. ပုထုဇ္ဇနပက္ခေ ဌိတောတိ ပုထုဇ္ဇနကောဋ္ဌာသေ ဌိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကုတ္တရာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ. 488. Ở kinh thứ tám, câu “tato mudutarehi” nên được hiểu là sự phân loại theo năng lực của đạo và quả. Điều ấy đã được nói đến trong Pāḷi. Câu “bāhiro” có nghĩa là ở bên ngoài tám hạng người này. Câu “puthujjanapakkhe ṭhito” có nghĩa là người đứng về phía phàm phu. Trong bài kinh này, chỉ có các quyền siêu thế đã được thuyết giảng. ၉-၁၀. သမ္ပန္နသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 9-10. Chú giải kinh Bậc Toàn Hảo, v.v... ၄၈၉-၄၉၀. နဝမေ [Pg.269] ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော. ဒသမံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တဒွယေ မိဿကာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနီတိ. 489-490. Ở kinh thứ chín, câu “indriyasampanno” có nghĩa là người có các quyền được viên mãn. Kinh thứ mười thì ý nghĩa đã rõ ràng. Trong hai bài kinh này, các quyền hỗn hợp đã được thuyết giảng. မုဒုတရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Yếu Hơn là phẩm thứ nhì. ၃. ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Sáu Quyền ၂. ဇီဝိတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Mạng Quyền ၄၉၂. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣတ္ထိန္ဒြိယန္တိအာဒီသု ဣတ္ထိဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ. ပုရိသဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ပုရိသိန္ဒြိယံ. ဇီဝိတေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. အတ္ထုပ္ပတ္တိကံ ကိရေတံ သုတ္တံ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. 492. Ở kinh thứ nhì của phẩm thứ ba, trong các câu “itthindriyaṃ”, v.v... (có nghĩa là): “Nó thực hiện sự chủ tể trong trạng thái nữ” là nữ quyền. “Nó thực hiện sự chủ tể trong trạng thái nam” là nam quyền. “Nó thực hiện sự chủ tể trong sự sống” là mạng quyền. Nghe nói rằng bài kinh này có nguyên nhân phát sanh. Thật vậy, ở giữa Tăng chúng, cuộc thảo luận đã khởi lên rằng: “Có bao nhiêu quyền thuộc về vòng luân hồi?”. Khi ấy, đức Thế Tôn trong khi chỉ dạy về các quyền thuộc về vòng luân hồi đã thuyết rằng: “Này các Tỳ khưu, có ba điều này”, v.v... ၃. အညိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Quyền Toàn Tri ၄၉၃. တတိယေ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အဇာနိတပုဗ္ဗံ ဓမ္မံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညိန္ဒြိယန္တိ တေသံယေဝ ဉာတဓမ္မာနံ အာဇာနနာကာရေန သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝီသု အရဟတ္တဖလဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထ တတ္ထ တေန တေနာကာရေန ဥပ္ပန္နဿ ဉာဏဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အတ္ထုပ္ပတ္တိကမေဝ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ တာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနီတိအာဒိမာဟ. 493. Ở kinh thứ ba, anaññātaññassāmītindriya (vị tri đương tri quyền) là quyền sanh khởi trong khoảnh khắc đạo Tu-đà-hoàn của vị đang thực hành với ý nghĩ: “Ta sẽ biết pháp chưa từng được biết trong vòng luân hồi vô thỉ.” Aññindriya (dĩ tri quyền) là quyền sanh khởi trong sáu trường hợp, bắt đầu từ quả Tu-đà-hoàn, với phương thức biết rõ chính những pháp đã được biết ấy. Aññātāvindriya (cụ tri quyền) là quyền sanh khởi trong các pháp của quả A-la-hán đã được biết tường tận. Đây chính là tên gọi của trí tuệ đã sanh khởi theo từng phương thức ấy trong từng trường hợp ấy. Kinh này cũng có duyên sự khởi sanh. Vì trong Tăng chúng đã khởi lên câu chuyện: “Có bao nhiêu siêu thế quyền?” Khi ấy, đức Thế Tôn, trong khi chỉ dạy về các quyền ấy, đã thuyết bắt đầu bằng: “Này các Tỳ khưu, có ba quyền này.” ၄. ဧကဗီဇီသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Giải Thích Kinh Nhất Chủng Tử ၄၉၄. စတုတ္ထေ တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနတော နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ [Pg.270] အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ. ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. 494. Ở kinh thứ tư, câu tato mudutarehi (so với cái đó thì mềm yếu hơn) nên được hiểu là sự xuất ly khỏi tuệ quán. Vì năm quyền đã được hoàn thiện được gọi là các tuệ quyền của đạo A-la-hán. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là các tuệ quyền của vị Trung gian Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Tổn hại Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Vô hành Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy là (các tuệ quyền) của vị Hữu hành Bát-niết-bàn. Các quyền mềm yếu hơn so với các quyền ấy được gọi là các tuệ quyền của vị Thượng lưu Sắc Cứu Cánh. Ở đây cũng vậy, theo phương pháp trước, đứng trên đạo A-la-hán, nên rút ra năm sự xuất ly. ယထာ ပန ပုရိမနယေ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ဌတွာ တီဏိ နိဿက္ကာနိ, ဧဝမိဓ ပဉ္စ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ စ တေဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဧကဗီဇိအာဒီနံ မဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ. Lại nữa, giống như trong phương pháp trước, đứng trên đạo Tư-đà-hàm (rút ra) ba sự xuất ly, cũng vậy, ở đây nên rút ra năm (sự xuất ly). Vì các quyền mềm yếu hơn các tuệ quyền của đạo Tư-đà-hàm là các tuệ quyền của đạo Tu-đà-hoàn, và các quyền mềm yếu hơn các tuệ quyền của đạo Tu-đà-hoàn ấy là các tuệ quyền của đạo của các vị như Nhất chủng tử. ဧတ္ထ စ ဧကဗီဇီတိအာဒီသု ယော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဧကမေဝ အတ္တဘာဝံ ဇနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဧကဗီဇီ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဧကညေဝ မာနုသကံ ဘဝံ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ’’တိ (ပု. ပ. ၃၃). Và ở đây, trong số các vị như Nhất chủng tử, vị nào sau khi trở thành bậc Tu-đà-hoàn, làm sanh khởi chỉ một thân mạng rồi đạt đến quả A-la-hán, vị này được gọi là Nhất chủng tử. Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Nhất chủng tử? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi chỉ một kiếp người, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Nhất chủng tử.” ယော ပန ဒွေ တယော ဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော’’တိ (ပု. ပ. ၃၂). တတ္ထ ကုလာနီတိ ဘဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ ဣဒံ ဒေသနာမတ္တမေဝ, ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တော ပန ကောလံကောလောဝ ဟောတိ. Lại nữa, vị nào sau khi luân hồi hai hoặc ba kiếp làm cho khổ đau chấm dứt, vị này được gọi là Gia-gia (Kolaṅkola). Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Gia-gia? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi hai hoặc ba gia tộc, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Gia-gia.” Ở đây, kulāni (gia tộc) nên được hiểu là các kiếp sống. Câu “hai hoặc ba” này chỉ là cách thuyết giảng, lại nữa, vị luân hồi cho đến kiếp thứ sáu vẫn là Gia-gia. ယဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမာ ဥပပတ္တိ, အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၃၁). Vị nào có sự tái sanh tối đa là bảy lần, không nhận lấy kiếp thứ tám, vị này được gọi là Thất lai tối đa (Sattakkhattuparama). Như đã nói: “Và thế nào là hạng người Thất lai tối đa? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Tu-đà-hoàn, có pháp không rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ; vị ấy, sau khi trải qua và luân hồi bảy lần trong cõi trời và cõi người, làm cho khổ đau chấm dứt. Hạng người này được gọi là Thất lai tối đa.” ဘဂဝတာ [Pg.271] ဂဟိတနာမဝသေနေဝ စေတာနိ တေသံ နာမာနိ. ‘‘ဧတ္တကဉှိ ဌာနံ ဂတော ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကံ ကောလံကောလော, ဧတ္တကံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ. နိယမတော ပန ‘‘အယံ ဧကဗီဇီ, အယံ ကောလံကောလော, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ နတ္ထိ. Và những tên gọi này của họ là do năng lực của tên gọi đã được đức Thế Tôn chấp nhận. Tên gọi của các vị này đã được đức Thế Tôn chấp nhận rằng: “Vì vị (Tu-đà-hoàn) đi đến chừng ấy cảnh giới thì được gọi là Nhất chủng tử, đến chừng ấy (cảnh giới) thì là Gia-gia, đến chừng ấy (cảnh giới) thì là Thất lai tối đa.” Lại nữa, không có sự xác định chắc chắn rằng: “Vị này là Nhất chủng tử, vị này là Gia-gia, vị này là Thất lai tối đa.” ကော ပန နေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ’’, ကေစိ ‘‘ဥပရိမ တယော မဂ္ဂါ’’, ကေစိ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ, ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အနုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာတိ ဝစနံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ. သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, တတော မန္ဒတရာယ ကောလံကောလော, တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ. Lại nữa, cái gì xác định sự khác biệt này của họ? Lại nữa, một số trưởng lão nói rằng: “Nhân quá khứ xác định.” Một số nói: “Đạo đầu tiên.” Một số nói: “Ba đạo trên.” Một số nói: “Tuệ quán của ba đạo.” Trong đó, với quan điểm “nhân quá khứ xác định,” thì duyên y chỉ của đạo đầu tiên được xem là đã tạo ra, (nhưng) dẫn đến lời nói rằng “ba đạo trên sanh khởi không có duyên y chỉ.” Với quan điểm “đạo đầu tiên xác định,” dẫn đến sự vô ích của ba đạo trên. Với quan điểm “ba đạo trên xác định,” dẫn đến (kết luận) rằng “ba đạo trên sanh khởi ngay cả khi đạo đầu tiên chưa sanh khởi.” Lại nữa, quan điểm “tuệ quán của ba đạo xác định” là hợp lý. Vì nếu tuệ quán của ba đạo trên có năng lực mạnh, vị ấy được gọi là Nhất chủng tử; với (tuệ quán) yếu hơn thế, là Gia-gia; với (tuệ quán) yếu hơn thế nữa, là Thất lai tối đa. ဧကစ္စော ဟိ သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟောတိ ဝဋ္ဋာဘိရတော ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ သန္ဒိဿတိ. အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ, ဝိသာခါ ဥပါသိကာ, စူဠရထမဟာရထာ ဒေဝပုတ္တာ, အနေကဝဏ္ဏော ဒေဝပုတ္တော, သက္ကော ဒေဝရာဇာ, နာဂဒတ္တော ဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေ ဟိ ဧတ္တကာ ဇနာ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယာ ဝဋ္ဋာဘိရတာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ဣမေ ဣဓ န ဂဟိတာ. န ကေဝလဉ္စိမေ, ယောပိ မနုဿေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယောပိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ အပရာပရံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေပိ ဣဓ န ဂဟိတာ. ကာလေန ဒေဝေ, ကာလေန မနုဿေ သံသရိတွာ ပန အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တောဝ ဣဓ ဂဟိတော. တသ္မာ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ ဣဒံ ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏသုက္ခဝိပဿကဿ နာမံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Thật vậy, có vị Dự lưu có khuynh hướng trong vòng luân hồi, thích thú trong vòng luân hồi, lang thang mãi trong vòng luân hồi, điều này được thấy rõ. Trưởng giả Cấp Cô Độc, nữ cư sĩ Visākhā, các thiên tử Cūḷaratha và Mahāratha, thiên tử Anekavaṇṇa, thiên chủ Sakka, thiên tử Nāgadatta – những vị này có khuynh hướng trong vòng luân hồi, thích thú trong vòng luân hồi, bắt đầu từ ban đầu, sau khi thanh lọc sáu cõi trời, trú ở cõi Sắc Cứu Cánh rồi sẽ nhập Vô dư Niết-bàn; những vị này không được kể ở đây. Không chỉ những vị này, mà cả vị nào sau khi luân hồi bảy lần chỉ trong cõi người rồi đắc quả A-la-hán, và vị nào sanh trong cõi trời, sau khi luân hồi liên tục bảy lần chỉ trong cõi trời rồi đắc quả A-la-hán, những vị này cũng không được kể ở đây. Trái lại, chỉ vị nào sau khi luân hồi khi ở cõi trời, khi ở cõi người rồi đắc quả A-la-hán mới được kể ở đây. Do đó, nên biết rằng danh từ 'Tối đa bảy lần' này được nói đến cho vị Tuệ quán thuần túy, người đã an trú trong cõi Dục và tái sanh lẫn lộn. ဓမ္မာနုသာရီ သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဧတ္ထ ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တဿ ဒွေ ဓုရာနိ, ဒွေ သီသာနိ, ဒွေ အဘိနိဝေသာ – သဒ္ဓါဓုရံ, ပညာဓုရံ[Pg.272], သဒ္ဓါသီသံ, ပညာသီသံ, သဒ္ဓါဘိနိဝေသော, ပညာဘိနိဝေသောတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ‘‘သစေ သဒ္ဓါယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဧကေကော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ သဒ္ဓါဓုရေန ဒွါဒသ ဇနာ ဟောန္တိ. Về câu 'Tùy pháp hành, Tùy tín hành', trong giáo pháp này, đối với người làm phát sanh pháp siêu thế, có hai gánh vác, hai đầu não, hai sự quyết tâm – đó là gánh vác đức tin, gánh vác trí tuệ; đầu não đức tin, đầu não trí tuệ; quyết tâm do đức tin, quyết tâm do trí tuệ. Trong đó, vị Tỳ khưu nào làm phát sanh đạo Dự lưu bằng cách lấy đức tin làm đầu với ý nghĩ: 'Nếu có thể làm phát sanh bằng đức tin, ta sẽ làm phát sanh đạo siêu thế', vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy tín hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành bậc Tín giải thoát, vị ấy có ba loại: Nhất chủng, Gia gia, và Tối đa bảy lần. Trong đó, mỗi loại lại đạt đến trạng thái bốn loại theo cách khổ hành đạo v.v... Như vậy, do gánh vác đức tin, có mười hai hạng người. ယော ပန ‘‘သစေ ပညာယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေန ဒွါဒသဘေဒေါဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဒွေ မဂ္ဂဋ္ဌာ ဖလက္ခဏေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ ဟောန္တီတိ. Còn vị nào làm phát sanh đạo Dự lưu bằng cách lấy trí tuệ làm đầu với ý nghĩ: 'Nếu có thể làm phát sanh bằng trí tuệ, ta sẽ làm phát sanh đạo siêu thế', vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy pháp hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành bậc Tuệ giải thoát, vị ấy cũng có mười hai loại với sự phân chia Nhất chủng v.v... Như vậy, có hai bậc Trú trong đạo, và trong sát-na quả, có hai mươi bốn vị Dự lưu. တိပိဋကတိဿတ္ထေရော ကိရ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သောဓေဿာမီ’’တိ ပရတီရံ ဂတော. တံ ဧကော ကုဋုမ္ဗိကော စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာသိ, ထေရော အာဂမနကာလေ ‘‘ဂစ္ဆာမိ ဥပါသကာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဟံ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိက’’န္တိ. ‘‘န သက္ကာ, ဘန္တေ, မယာ ဂန္တုံ, ဘဒ္ဒန္တံ ပန နိဿာယ မယာ သာသနဿ ဂုဏော ဉာတော, တုမှာကံ ပရမ္မုခါ ကီဒိသံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမာမီ’’တိ? အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘ယော ဘိက္ခု စတုဝီသတိ သောတာပန္နေ ဒွါဒသ သကဒါဂါမီ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမီ ဒွါဒသ အရဟန္တေ ဒဿေတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာ ကထိတာတိ. Nghe nói, Trưởng lão Tipiṭakatissa đã đi đến bờ bên kia (đảo Tích Lan) với ý nghĩ: 'Ta sẽ thanh lọc Tam tạng'. Một gia chủ đã hộ độ ngài bằng bốn món vật dụng. Khi đến lúc trở về, Trưởng lão nói: 'Này thiện tín, ta đi đây'. (Gia chủ hỏi:) 'Bạch ngài, ngài đi đâu ạ?'. (Trưởng lão đáp:) 'Đến chỗ các vị thầy và thầy tế độ của chúng tôi'. (Gia chủ thưa:) 'Bạch ngài, con không thể đi được, nhưng nhờ nương tựa ngài mà con đã biết được phẩm chất của giáo pháp. Khi vắng mặt ngài, chúng con nên đến gần vị Tỳ khưu như thế nào?'. Bấy giờ, Trưởng lão bảo vị ấy: 'Vị Tỳ khưu nào có thể thuyết pháp bằng cách chỉ ra hai mươi bốn vị Dự lưu, mười hai vị Nhất lai, bốn mươi tám vị Bất lai, và mười hai vị A-la-hán, thì nên phụng sự một vị Tỳ khưu như vậy'. Trong kinh này, tuệ quán được thuyết giảng. ၅-၁၀. သုဒ္ဓကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 5-10. Chú giải kinh Suddaka, v.v... ၄၉၅-၅၀၀. ပဉ္စမေ စက္ခု စ တံ စက္ခုဒွါရေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ စက္ခုန္ဒြိယံ. သောတိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမသုတ္တဉ္စေဝ ဆဋ္ဌာဒီနိ စ ပဉ္စာတိ ဆ သုတ္တာနိ စတုသစ္စဝသေန ကထိတာနီတိ. 495-500. Trong kinh thứ năm, đó là con mắt (cakkhu), và nó cũng là quyền (indriya) với ý nghĩa là quyền chủ, được gọi là sự làm chủ đối với các pháp sanh khởi ở nhãn môn; do đó gọi là nhãn quyền (cakkhundriya). Đối với nhĩ quyền v.v... cũng theo phương pháp này. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. Trong phẩm này, kinh đầu tiên và năm kinh từ kinh thứ sáu trở đi, tức là sáu kinh, được thuyết giảng theo phương diện Tứ đế. ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ တတိယော. Phẩm Lục Căn, thứ ba. ၄. သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ 4. Phẩm Lạc Căn ၁-၅. သုဒ္ဓိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-5. Chú giải kinh Suddhika, v.v... ၅၀၁-၅၀၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ [Pg.273] ပဌမေ သုခဉ္စ တံ သဟဇာတာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ သုခိန္ဒြိယံ. ဒုက္ခိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနေဝ, သောမနဿိန္ဒြိယံ ဌပေတွာ အရူပါဝစရံ သေသံ တေဘူမကံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ စတုဘူမကံ. ဒုတိယာဒီနိ စတ္တာရိ စတုသစ္စဝသေနေဝ ကထိတာနိ. 501-505. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, đó là lạc (sukha), và nó cũng là quyền (indriya) với ý nghĩa là quyền chủ, được gọi là sự làm chủ đối với các pháp đồng sanh; do đó gọi là lạc quyền (sukhindriya). Đối với khổ quyền v.v... cũng theo phương pháp này. Ở đây, lạc quyền, khổ quyền, và ưu quyền chỉ thuộc cõi Dục; hỷ quyền, ngoại trừ cõi Vô sắc, thuộc ba cõi còn lại; xả quyền thuộc cả bốn cõi. Bốn kinh từ kinh thứ hai trở đi được thuyết giảng theo phương diện Tứ đế. ၆. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Phân Tích Thứ Nhất ၅၀၆. ဆဋ္ဌေ ကာယိကန္တိ ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ. သုခန္တိ အယမဿ သရူပနိဒ္ဒေသော. သာတန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, မဓုရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသမ္ဖဿဇန္တိ ကာယသမ္ဖဿတော ဇာတံ. သုခံ သာတန္တိ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝေဒယိတန္တိ အယမဿ သဗ္ဗဝေဒနာသာဓာရဏော အညဓမ္မဝိသိဋ္ဌော သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန စက္ခာဒယော စတ္တာရော ပသာဒကာယေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ကာယိကန္တိ ဝုတ္တံ. ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ ပန အဒုက္ခမသုခံ နာမ နတ္ထိ. 506. Trong kinh thứ sáu, 'thuộc thân' (kāyikaṃ) nghĩa là có thân tịnh sắc làm vật nương. 'Lạc' (sukhaṃ) là sự chỉ rõ tự tướng của nó. 'Dễ chịu' (sātaṃ) là từ đồng nghĩa của nó, có nghĩa là 'ngọt ngào'. 'Sanh do thân xúc' (kāyasamphassajaṃ) nghĩa là sanh từ thân xúc. 'Lạc, dễ chịu' (sukhaṃ sātaṃ) cũng theo phương pháp đã nói. 'Cảm thọ' (vedayitaṃ) là sự chỉ rõ tự tánh của nó, chung cho tất cả các thọ và khác biệt với các pháp khác. Theo phương pháp này, ý nghĩa của các từ còn lại cũng nên được hiểu. Về câu 'thuộc thân hay thuộc tâm', ở đây, bốn [quyền] nhãn v.v... lấy bốn thân tịnh sắc làm vật nương, do sanh khởi nên được gọi là 'thuộc thân'. Tuy nhiên, không có cái gọi là bất khổ bất lạc thọ có thân tịnh sắc làm vật nương. ၉. ကဋ္ဌောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Ví Dụ Khúc Gỗ ၅၀၉. နဝမေ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနန္တိ ဒွိန္နံ အရဏီနံ. သံဃဋ္ဋနသမောဓာနာတိ သံဃဋ္ဋနေန စေဝ သမောဓာနေန စ. ဥသ္မာတိ ဥသုမာကာရော. တေဇောတိ အဂ္ဂိဓူမော. ဧတ္ထ စ အဓရာရဏီ ဝိယ ဝတ္ထာရမ္မဏံ, ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ ဖဿော, သံဃဋ္ဋော ဝိယ ဖဿသံဃဋ္ဋနံ, အဂ္ဂိ ဝိယ ဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဝါ ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ, ဖဿော အဓရာရဏီ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 509. Trong kinh thứ chín, 'của hai khúc gỗ' (dvinnaṃ kaṭṭhānaṃ) nghĩa là của hai thanh củi cọ xát (araṇī). 'Sự cọ xát và kết hợp' (saṅghaṭṭanasamodhāna) nghĩa là do sự cọ xát và do sự kết hợp. 'Hơi nóng' (usmā) là trạng thái nóng. 'Lửa' (tejo) là khói lửa. Ở đây, nên hiểu vật và đối tượng giống như thanh củi dưới, xúc giống như thanh củi trên, sự va chạm của xúc giống như sự cọ xát, và thọ giống như lửa. Hoặc, nên hiểu vật và đối tượng giống như thanh củi trên, và xúc giống như thanh củi dưới. ၁၀. ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Trái Ngược Tuần Tự ၅၁၀. ဒသမံ ယထာဓမ္မရသေန ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တမ္ပိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ သေသသုတ္တာနိ ဝိယ အဒေသိတတ္တာ ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိမိတ္တန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ပစ္စယဝေဝစနာနေဝ. ဒုက္ခိန္ဒြိယဉ္စ ပဇာနာတီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေနေဝ ပဇာနာတိ. ဒုက္ခိန္ဒြိယသမုဒယန္တိ ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓဿ မင်္ကုလေန [Pg.274] ဝါ ဒဋ္ဌဿ ပစ္စတ္ထရဏေ ဝါ ဝလိယာ ဖုဋ္ဌဿ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဧတဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. 510. Kinh thứ mười, mặc dù được thuyết giảng theo thứ tự theo hương vị của pháp, nhưng trong Phân Tích về Quyền này, vì không được thuyết giảng giống như các kinh khác, nên được biết là kinh không theo thứ tự. Trong đó, tất cả các từ như 'nimittaṃ' v.v... chỉ là đồng nghĩa của 'duyên'. (Cụm từ) 'vị ấy tuệ tri khổ quyền' có nghĩa là vị ấy tuệ tri theo phương diện khổ đế. (Cụm từ) 'sự tập khởi của khổ quyền' có nghĩa là: đối với người bị gai đâm, hoặc bị rệp cắn, hoặc bị nếp gấp của tấm trải giường chạm vào, thân thức tương ưng với khổ sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'Đó là sự tập khởi của quyền này'. ပရတော ဒေါမနဿိန္ဒြိယသမုဒယန္တိအာဒီသုပိ တေသံ တေသံ ကာရဏဝသေနေဝ သမုဒယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝါ ဟိ သင်္ခါရာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝိနာသေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တေသံ ဝိနာသံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝရသယနေ နိပန္နဿ ဟတ္ထပါဒသမ္ဗာဟနတာလဝဏ္ဋဝါတာဒိသမ္ဖဿေန သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဖဿံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပန သတ္တသင်္ခါရာနံ မနာပါနံ ပဋိလာဘဝသေန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပဋိလာဘံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. မဇ္ဈတ္တာကာရေန ပန ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တသင်္ခါရေသု မဇ္ဈတ္တာကာရံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. Về sau, trong các (cụm từ) như 'sự tập khởi của ưu quyền' v.v..., sự tập khởi nên được hiểu là chỉ do năng lực của nguyên nhân của mỗi quyền ấy. Thật vậy, do sự hủy hoại của các pháp hữu vi như y bát v.v... hoặc của các chúng sanh như đệ tử cùng ở v.v..., ưu quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'sự hủy hoại của chúng là sự tập khởi của quyền ấy'. Đối với người sau khi ăn món ăn ngon, nằm trên giường tốt, do sự xúc chạm như được xoa bóp tay chân, được quạt bằng quạt lá cọ v.v..., lạc quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'sự xúc chạm ấy là sự tập khởi của quyền ấy'. Lại nữa, do năng lực của việc đạt được các chúng sanh và pháp hữu vi khả ý thuộc loại đã nói, hỷ quyền sanh khởi, vị ấy tuệ tri rằng: 'việc đạt được ấy là sự tập khởi của quyền ấy'. Lại nữa, xả quyền sanh khởi với thái độ trung lập, vị ấy tuệ tri rằng: 'thái độ trung lập đối với các chúng sanh và pháp hữu vi ấy là sự tập khởi của quyền ấy'. ကတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတိ, ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသု ပန အယံ ဧကတောဝ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဒုက္ခိန္ဒြိယဉှိ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပစာရက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ ပဟီနံ ဟောတိ, ဒေါမနဿာဒီနိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ အတိသယနိရောဓတ္တာ အယံ ဈာနေသုယေဝ နိရောဓော ဝုတ္တော. အတိသယနိရောဓော ဟိ တေသံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု, န နိရောဓောယေဝ, နိရောဓောယေဝ ပန ဥပစာရက္ခဏေ, နာတိသယနိရောဓော. တထာ ဟိ နာနာဝဇ္ဇနေ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရေ နိရုဒ္ဓဿာပိ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ ဍံသမကသာဒိသမ္ဖဿေန ဝါ ဝိသမာသနုပတာပေန ဝါ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ အန္တောအပ္ပနာယံ. ဥပစာရေ ဝါ နိရုဒ္ဓမ္ပေတံ န သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ. အန္တောအပ္ပနာယံ ပန ပီတိဖရဏေန သဗ္ဗော ကာယော သုခေါက္ကန္တော ဟောတိ, သုခေါက္ကန္တကာယဿ စ သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ပဋိပက္ခေန ဝိဟတတ္တာ. နာနာဝဇ္ဇနေယေဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ယသ္မာ ဧတံ ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယေပိ ကာယကိလမထေ စိတ္တုပဃာတေ စ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝေ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတ္ထ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရဘာဝေ, အပ္ပဟီနာ ဧဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ဝိတက္ကဝိစာရာတိ တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ. န တွေဝ ဒုတိယဇ္ဈာနေ ပဟီနပစ္စယတ္တာ. တထာ တတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သုခိန္ဒြိယဿ ပီတိသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဖုဋ္ဌကာယဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ တတိယဇ္ဈာနေ. တတိယဇ္ဈာနေ ဟိ သုခဿ ပစ္စယဘူတာ [Pg.275] ပီတိ သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓါ. တထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သောမနဿိန္ဒြိယဿ အာသန္နတ္တာ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဥပေက္ခာယ အဘာဝေန သမ္မာ အနတိက္ကန္တတ္တာ စ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ. တသ္မာ ‘‘ဧတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အပရိသေသဂ္ဂဟဏံ ကတံ. Về (câu hỏi) 'Khổ quyền đã sanh khởi ở đâu được đoạn diệt không còn dư tàn?' và trong các (đoạn kinh) như 'Này các Tỳ khưu, ở đây, Tỳ khưu ly dục...' v.v..., đây là lời quyết đoán chỉ một lần – Thật vậy, khổ quyền được đoạn diệt, được từ bỏ ngay trong sát-na cận hành của sơ thiền, còn ưu quyền v.v... (được từ bỏ) trong (sát-na cận hành) của nhị thiền v.v... Mặc dù là vậy, do sự đoạn diệt một cách vượt trội của chúng, sự đoạn diệt này được nói là (xảy ra) ngay trong các tầng thiền. Thật vậy, sự đoạn diệt một cách vượt trội của chúng là ở trong sơ thiền v.v..., chứ không phải chỉ là sự đoạn diệt. Lại nữa, ở sát-na cận hành chỉ là sự đoạn diệt, không phải là sự đoạn diệt một cách vượt trội. Thật vậy, trong cận hành của sơ thiền có sự hướng tâm khác nhau, mặc dù khổ quyền đã được đoạn diệt, nó vẫn có thể sanh khởi do sự xúc chạm của muỗi, ruồi v.v... hoặc do sự khó chịu vì tư thế không thoải mái, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) bên trong định an chỉ. Hoặc, mặc dù được đoạn diệt trong cận hành, khổ quyền này không được đoạn diệt hoàn toàn vì đối nghịch pháp chưa bị trấn áp. Lại nữa, bên trong định an chỉ, do sự biến mãn của hỷ, toàn thân trở nên thấm nhuần bởi lạc, và đối với người có thân thấm nhuần bởi lạc, khổ quyền được đoạn diệt hoàn toàn vì đối nghịch pháp đã bị trấn áp. Và trong cận hành của nhị thiền có sự hướng tâm khác nhau, mặc dù ưu quyền đã được từ bỏ, nhưng vì ưu quyền này sanh khởi khi có sự mệt mỏi của thân và sự tổn hại của tâm ngay cả khi có tầm và tứ làm duyên, nên nó không sanh khởi khi không có tầm và tứ. Lại nữa, ở đâu nó sanh khởi, ở đó có sự hiện hữu của tầm và tứ, và trong cận hành của nhị thiền, tầm và tứ chưa được từ bỏ, do đó sự sanh khởi của nó có thể xảy ra ở đó. Nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong nhị thiền, vì duyên (của nó) đã được từ bỏ. Tương tự, trong cận hành của tam thiền, mặc dù lạc quyền đã được từ bỏ, nó vẫn có thể sanh khởi đối với người có thân được thấm nhuần bởi sắc vi tế do hỷ sanh, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong tam thiền. Thật vậy, trong tam thiền, hỷ, vốn là duyên của lạc, đã được đoạn diệt hoàn toàn. Tương tự, trong cận hành của tứ thiền, mặc dù hỷ quyền đã được từ bỏ, nó vẫn có thể sanh khởi do sự gần gũi, do không có xả đã đạt đến an chỉ, và do chưa vượt qua một cách chánh đáng, nhưng chắc chắn không (sanh khởi) trong tứ thiền. Do đó, (cụm từ) 'khổ quyền đã sanh khởi ở đây được đoạn diệt không còn dư tàn' và việc sử dụng từ 'không còn dư tàn' đã được thực hiện ở những chỗ tương ứng. ယံ ပနေတ္ထ တဒတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အလာဘီ သမာနော ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ, လာဘီ သမာနော သမာပဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ဒွီသုပိ သုတ္တေသု သမ္မသနဝါရောဝ ကထိတောတိ. Về lời đã được nói ở đây: 'hướng tâm đến mục đích ấy', trong đó, ý nghĩa nên được hiểu như vầy: là người chưa đắc (thiền), vị ấy hướng tâm với mục đích làm cho (thiền) sanh khởi; là người đã đắc (thiền), vị ấy hướng tâm với mục đích nhập (thiền). Trong cả hai kinh này, chỉ có chương quán sát được thuyết giảng. သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော. Phẩm Lạc Quyền, thứ tư. ၅. ဇရာဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Già ၁. ဇရာဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải Kinh Có Pháp Già ၅၁၁. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပစ္ဆာတပေတိ ပါသာဒစ္ဆာယာယ ပုရတ္ထိမဒိသံ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ပါသာဒဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ အာတပေါ ဟောတိ, တသ္မိံ ဌာနေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနောတိ ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿပိ ဥပါဒိန္နကသရီရေ ဥဏှကာလေ ဥဏှံ ဟောတိ, သီတကာလေ သီတံ, အယဉ္စ ဟိမပါတသီတသမယော. တသ္မာ မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ သူရိယရသ္မီဟိ ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနော နိသီဒိ. 1. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, (từ) 'pacchātape' có nghĩa là: vì bóng của ngôi lầu che khuất hướng đông, ánh nắng có ở phía tây của ngôi lầu, (Ngài) ngồi trên Phật tọa cao quý đã được soạn sẵn ở nơi đó. (Cụm từ) 'sưởi ấm lưng' (có nghĩa là): vì đối với thân chấp thủ của bậc Chánh Đẳng Giác, khi thời tiết nóng thì (thân) nóng, khi thời tiết lạnh thì (thân) lạnh, và đây là mùa lạnh có sương rơi. Do đó, sau khi kéo đại y xuống, Ngài đã ngồi sưởi ấm lưng dưới ánh nắng mặt trời. ကိံ ပန ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ သူရိယရသ္မိ အန္တော ပဝိသိတုံ သက္ကောတီတိ? န သက္ကောတိ. ဧဝံ သန္တေ ကိံ တာပေတီတိ? ရသ္မိတေဇံ. ယထေဝ ဟိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ ပရိမဏ္ဍလာယ ဆာယာယ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နဿ ကိဉ္စာပိ သူရိယရသ္မိယော သရီရံ န ဖုသန္တိ, သဗ္ဗဒိသာသု ပန တေဇော ဖရတိ, အဂ္ဂိဇာလာဟိ ပရိက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သူရိယရသ္မီသု ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ အန္တော ပဝိသိတုံ အသက္ကုဏန္တီသုပိ သတ္ထာ တေဇံ တာပေန္တော နိသိန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. 511. Lại nữa, phải chăng ánh sáng mặt trời có thể lấn át hào quang của Đức Phật để đi vào bên trong? Không thể. Nếu vậy, (Ngài) sưởi ấm cái gì? (Ngài sưởi) hơi nóng của ánh sáng. Thật vậy, cũng như đối với người ngồi dưới gốc cây vào lúc giữa trưa khi bóng cây tròn đều, mặc dù ánh nắng mặt trời không chạm vào thân, nhưng hơi nóng lan tỏa khắp mọi hướng, giống như bị bao quanh bởi ngọn lửa; cũng vậy, nên hiểu rằng mặc dù ánh sáng mặt trời không thể lấn át hào quang của Đức Phật để đi vào bên trong, Bậc Đạo Sư đã ngồi sưởi ấm hơi nóng. အနောမဇ္ဇန္တောတိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏဝသေန အနုမဇ္ဇန္တော. အစ္ဆရိယံ ဘန္တေတိ ထေရော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ နိသိန္နဿ ဒွိန္နံ [Pg.276] အံသကူဋာနံ အန္တရေ သုဝဏ္ဏာဝဋ္ဋံ ဝိယ ကေသဂ္ဂပ္ပမာဏံ ဝလိယာဝဋ္ဋံ ဒိသွာ – ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ သရီရေ ဇရာ ပညာယတီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဇရံ ဂရဟန္တော ဧဝမာဟ. ဂရဟနစ္ဆရိယံ နာမ ကိရေတံ. Anomajjanto có nghĩa là: đang xoa bóp bằng cách thực hiện việc xoa bóp ở lưng. Acchariyaṃ bhante có nghĩa là: Trưởng lão, sau khi cởi đại y khỏi lưng của Đức Thế Tôn đang ngồi, đã thấy một nếp nhăn tròn có kích thước bằng đầu sợi tóc ở giữa hai xương vai, giống như một đường khắc trên tấm vàng, và sanh lòng chấn động rằng: “Sự già nua được nhận thấy ngay cả trên một thân thể như thế này!”, rồi muốn quở trách sự già nên đã nói như vậy. Đây quả thật được gọi là sự kỳ diệu (mang tính) quở trách. န စေဝံ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော တာဝ ပရိသုဒ္ဓေါတိ ယထာ ပကတိယာ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိသုဒ္ဓေါ, န ဧဝမေတရဟီတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တထာဂတဿ ဟိ ဒဟရကာလေ သင်္ကုသတသမဗ္ဘာဟတံ ဥသဘစမ္မံ ဝိယ ဝိဟတဝလိကော ကာယော ဟောတိ, တသ္မိံ ဌပိတော ဟတ္ထော ဘဿတေဝ, န သန္တိဋ္ဌတိ, တေလပုဉ္ဆနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. မဟလ္လကကာလေ ပန သိရာဇာလာ မိလာယန္တိ, သန္ဓိပဗ္ဗာနိ သိထိလာနိ ဟောန္တိ, မံသံ အဋ္ဌိတော မုစ္စိတွာ သိထိလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဩလမ္ဗတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဧဝရူပံ န ဟောတိ. အညေသံ အပါကဋံ, သန္တိကာဝစရတ္တာ အာနန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho có nghĩa là: muốn chỉ rõ rằng “bây giờ màu da của Đức Thế Tôn không còn trong sạch như màu da vốn có” nên đã nói như vậy. Thật vậy, vào thời trẻ của Như Lai, thân không có nếp nhăn, giống như tấm da bò đực được kéo căng bằng hàng trăm cái cọc; bàn tay đặt trên thân ấy chỉ trượt đi, không đứng yên, giống như được thoa dầu. Nhưng vào lúc tuổi già, đối với các chúng sanh bình thường khác, mạng lưới gân bị héo úa, các khớp xương trở nên lỏng lẻo, thịt rời khỏi xương, trở nên nhão và chảy xệ ở chỗ này chỗ kia. Nhưng đối với các vị Phật thì không có tình trạng như vậy. (Điều này) không rõ ràng đối với những người khác, chỉ rõ ràng đối với Trưởng lão Ānanda do ngài thường xuyên ở gần, vì vậy ngài đã nói như vậy. သိထိလာနိ စ ဂတ္တာနီတိ အညေသံ မုခေ အံသကူဋန္တရေဟိ တေသု တေသု ဌာနေသု ဝလိယော သန္တိဋ္ဌန္တိ, သတ္ထု ပနေတံ နတ္ထိ, ထေရော စ ဒွိန္နံ အံသကူဋာနံ အန္တရေ ဝလိယာဝဋ္ဋကံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ. သဗ္ဗာနိ ဝလိယဇာတာနီတိ ဣဒမ္ပိ အတ္တနော ပါကဋဝသေန ဧဝမာဟ – သတ္ထု ပန အညေသံ ဝိယ ဝလိယော နာမ နတ္ထိ. ပုရတော ပဗ္ဘာရော စ ကာယောတိ သတ္ထာ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, ဒေဝနဂရေ သမုဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယဿ ကာယော ဥဇုကမေဝ ဥဂ္ဂတော. မဟလ္လကကာလေ ပန ကာယော ပုရတော ဝင်္ကော ဟောတိ, သွာယံ အညေသံ အပါကဋော, သန္တိကာဝစရတ္တာ ပန ထေရဿေဝ ပါကဋော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဒိဿတိ စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တန္တိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ န စက္ခုဝိညေယျာနိ. ယတော ပန ပကတိယာ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော, ဣဒါနိ န တထာ ပရိသုဒ္ဓေါ, အံသကူဋန္တရေ ဝလိ ပညာယတိ, ဗြဟ္မုဇုကာယော ပုရတော ဝင်္ကော, ဣမိနာဝ ကာရဏေန စက္ခာဒီနဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ နယဂ္ဂါဟတော ဧဝမာဟ. ဓီ တံ ဇမ္မိ ဇရေ အတ္ထူတိ လာမကေ ဇရေ ဓီ တံ တုယှံ ဟောတု, ဓိက္ကာရော တံ ဖုသတု. ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝေါ. Sithilāni ca gattāni có nghĩa là: đối với những người khác, các nếp nhăn hiện rõ trên mặt, giữa các xương vai và ở những nơi khác, nhưng đối với Bậc Đạo Sư thì không có điều này; và Trưởng lão, sau khi thấy một nếp nhăn nhỏ ở giữa hai xương vai, đã nói như vậy. Sabbāni valiyajātāni: ngài cũng nói câu này theo sự rõ ràng đối với mình – nhưng đối với Bậc Đạo Sư, không có cái gọi là nếp nhăn (rõ ràng) như những người khác. Purato pabbhāro ca kāyo có nghĩa là: Bậc Đạo Sư có thân thẳng như Phạm thiên; thân của ngài vươn lên thẳng tắp giống như cổng vàng được dựng lên ở thành trời. Nhưng vào lúc tuổi già, thân hơi cong về phía trước; điều này không rõ ràng đối với những người khác, nhưng do thường xuyên ở gần nên chỉ rõ ràng đối với Trưởng lão, vì vậy ngài đã nói như vậy. Dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ có nghĩa là: các căn vốn không thể biết được bằng mắt. Nhưng vì màu da vốn trong sạch, bây giờ không còn trong sạch như vậy, nếp nhăn được nhận thấy ở giữa các xương vai, thân thẳng như Phạm thiên đã hơi cong về phía trước, chính vì lý do này mà các căn như mắt v.v. cũng phải có sự thay đổi; như vậy, ngài đã nói theo cách suy luận. Dhī taṃ jammi jare atthūti có nghĩa là: hỡi sự già hèn hạ, đáng khinh thay ngươi, sự quở trách hãy đến với ngươi. Bimbaṃ có nghĩa là tự thể (thân thể). ၂. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Uṇṇābhabrāhmaṇa. ၅၁၂. ဒုတိယေ [Pg.277] ဂေါစရဝိသယန္တိ ဂေါစရဘူတံ ဝိသယံ. အညမညဿာတိ စက္ခု သောတဿ, သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကံ ဧကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတိ. သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ – ‘‘ဣင်္ဃ တွံ တာဝ နံ ဝဝတ္ထပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ‘ကိန္နာမေတံ အာရမ္မဏ’’’န္တိ. စက္ခုဝိညာဏံ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘အရေ, အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဝဿသတသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ, တံ အာဟရ, စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ, အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ – ယဒိ ဝါ နီလံ, ယဒိ ဝါ ပီတကံ. န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော, မယှမေဝေသော ဝိသယော’’တိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတာနိ အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ. 512. Trong kinh thứ hai, gocaravisayaṃ có nghĩa là đối tượng là cảnh giới hành xứ. Aññamaññassa có nghĩa là: mắt đối với tai, hay tai đối với mắt, như vậy, một (căn) không thể cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của một (căn) khác. Thật vậy, nếu gom lại đối tượng sắc có các loại như xanh v.v. rồi đưa đến nhĩ căn và nói: “Này ngươi, hãy xác định, hãy làm rõ đối tượng này tên là gì?”. Nhãn thức, dù không có miệng, cũng sẽ nói theo bản chất của nó như sau: “Hỡi kẻ mù quáng ngu si, dù có chạy quanh tìm kiếm suốt trăm năm, ngàn năm, hay trăm ngàn năm, ngoài ta ra, ngươi sẽ tìm thấy ở đâu kẻ có thể biết được nó? Hãy mang nó đến đây, hãy đưa nó đến gần nhãn tịnh sắc, ta sẽ biết đối tượng này – dù là xanh hay là vàng. Thật vậy, đây không phải là đối tượng của kẻ khác, đây chính là đối tượng của ta”. Ở các môn còn lại cũng theo phương pháp này. Như vậy, chúng được gọi là không cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của nhau. ကိံ ပဋိသရဏန္တိ ဧတေသံ ကိံ ပဋိသရဏံ, ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. မနော ပဋိသရဏန္တိ ဇဝနမနော ပဋိသရဏံ. မနောဝ နေသန္တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနောဝ ဧတေသံ ဂေါစရဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘောတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပဒဿနမတ္တမေဝ, ဧတ္ထ ရဇ္ဇနံ ဝါ ဒုဿနံ ဝါ မုယှနံ ဝါ နတ္ထိ. ဧကသ္မိံ ပန ဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. Kiṃ paṭisaraṇaṃ có nghĩa là: nơi nương tựa của chúng là gì, chúng nương tựa vào đâu? – hỏi như vậy. Mano paṭisaraṇaṃ có nghĩa là: tâm tốc hành là nơi nương tựa. Manova nesaṃ có nghĩa là: chính tâm tốc hành (javana) ở ý môn và ngũ môn cảm thọ đối tượng là cảnh giới hành xứ của chúng bằng cách tham ái, v.v. Thật vậy, nhãn thức chỉ đơn thuần là thấy sắc; ở đây không có sự tham ái, sân hận, hay si mê. Nhưng ở một môn, tâm tốc hành tham ái, hoặc sân hận, hoặc si mê. Ở nhĩ thức v.v. cũng theo phương pháp này. တတြာယံ ဥပမာ – ပဉ္စ ကိရ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ရာဇာနံ သေဝိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဧကသ္မိံ ပဉ္စကုလိကေ ဂါမေ ပရိတ္တကံ အာယံ လဘိံသု. တေသံ တတ္ထ မစ္ဆဘာဂေါ မံသဘာဂေါ, အဒ္ဒုကဟာပဏော ဝါ ယောတ္တကဟာပဏော ဝါ မာသကဟာပဏော ဝါ အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ သောဠသကဟာပဏော ဝါ စတုသဋ္ဌိကဟာပဏော ဝါ ဒဏ္ဍောတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ ပါပုဏာတိ, သတဝတ္ထုကံ ပဉ္စသတဝတ္ထုကံ သဟဿဝတ္ထုကံ မဟာဗလိံ ရာဇာဝ ဂဏှာတိ. Ở đây có ví dụ này: nghe nói có năm vị quan thu thuế nhỏ, sau khi phục vụ vua, đã nhận được một cách khó khăn, vất vả một khoản thu nhập nhỏ trong một ngôi làng chỉ có năm gia đình. Ở đó, phần cá, phần thịt của họ, hoặc nửa kahāpaṇa, hoặc một phần tư kahāpaṇa, hoặc một māsaka, hoặc tám kahāpaṇa, hoặc mười sáu kahāpaṇa, hoặc sáu mươi bốn kahāpaṇa, và tiền phạt cũng chỉ đạt đến chừng đó. Khoản thuế lớn trị giá một trăm, năm trăm, một ngàn thì chỉ có vua thu nhận. တတ္ထ ပဉ္စကုလိကဂါမာ ဝိယ ပဉ္စပသာဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ပဉ္စ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ဝိယ ပဉ္စဝိညာဏာနိ; ရာဇာ ဝိယ ဇဝနံ, ဒုဗ္ဗလဘောဇကာနံ ပရိတ္တကအာယပါပုဏနံ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပဒဿနာဒိမတ္တံ, ရဇ္ဇနာဒိ ပန ဧတေသု နတ္ထိ[Pg.278]. ရညော မဟာဗလိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ တေသု ဒွါရေသု ဇဝနဿ ရဇ္ဇနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတ္ထ မနောတိ ကုသလာကုသလဇဝနံ ဝုတ္တံ. Trong ví dụ đó, nên hiểu năm tịnh sắc giống như ngôi làng có năm gia đình; nên hiểu năm thức giống như năm vị quan thu thuế nhỏ; nên hiểu tâm tốc hành giống như vua. Nên hiểu việc nhãn thức v.v. chỉ đơn thuần thấy sắc v.v. giống như việc các vị quan thu thuế nhỏ nhận được thu nhập nhỏ; nhưng sự tham ái v.v. không có ở trong chúng. Nên biết sự tham ái v.v. của tâm tốc hành ở các môn đó giống như việc vua thu nhận khoản thuế lớn. Như vậy, ở đây, mano được nói là tâm tốc hành thiện và bất thiện. သတိ ပဋိသရဏန္တိ မဂ္ဂသတိ ပဋိသရဏံ. ဇဝနမနော ဟိ မဂ္ဂသတိံ ပဋိသရတိ. ဝိမုတ္တီတိ ဖလဝိမုတ္တိ. ပဋိသရဏန္တိ ဖလဝိမုတ္တိယာ နိဗ္ဗာနံ ပဋိသရဏံ. တဉှိ သာ ပဋိသရတိ. နာသက္ခိ ပဉှဿ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှဿ ပရိစ္ဆေဒံ ပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, အပ္ပဋိသရဏံ ဓမ္မံ ‘‘သပ္ပဋိသရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိသရဏံ, န ကိဉ္စိ ပဋိသရတိ. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. နိဗ္ဗာနပရာယဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာ ဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ. Sati paṭisaraṇanti (Niệm là nơi nương tựa) có nghĩa là đạo niệm là nơi nương tựa. Javanamano hi maggasatiṃ paṭisarati (Vì tâm tốc hành nương tựa vào đạo niệm). Vimuttīti (Giải thoát) là quả giải thoát. Paṭisaraṇanti (Nơi nương tựa) có nghĩa là đối với quả giải thoát, Niết-bàn là nơi nương tựa. Tañhi sā paṭisarati (Vì quả giải thoát ấy nương tựa vào Niết-bàn đó). Nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetunti (Không thể nắm bắt được giới hạn của câu hỏi) có nghĩa là không thể nắm bắt được sự phân định, mức độ của câu hỏi; đã hỏi về pháp không có nơi nương tựa như là "có nơi nương tựa". Nibbānaṃ nāmetaṃ appaṭisaraṇaṃ, na kiñci paṭisarati (Niết-bàn này được gọi là không có nơi nương tựa, không nương tựa vào bất cứ điều gì). Nibbānogadhanti (Thâm nhập vào Niết-bàn) có nghĩa là đi vào bên trong Niết-bàn, đã đi vào Niết-bàn. Brahmacariyanti (Phạm hạnh) là đạo phạm hạnh. Nibbānaparāyaṇanti (Có Niết-bàn là đích đến) có nghĩa là Niết-bàn là nơi đến tối hậu, là đích đến tối hậu của phạm hạnh ấy, không đi xa hơn nữa. Nibbānapariyosānanti (Có Niết-bàn là cứu cánh) có nghĩa là Niết-bàn là sự kết thúc, là sự chấm dứt của phạm hạnh ấy. မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာတိ မဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓါ ဝုစ္စတိ. ဣမမှိ စေ, ဘိက္ခဝေ, သမယေတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ဈာနအနာဂါမိတံ. တသ္မိဉှိ သမယေ ဗြာဟ္မဏဿ ပဌမမဂ္ဂေန ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီနာနိ, ပဌမဇ္ဈာနေန ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိ ဈာနအနာဂါမိဋ္ဌာနေ ဌိတော. သော အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ. သစေ ပနဿ ပုတ္တဒါရံ အနုသာသန္တဿ ကမ္မန္တေ ဝိစာရေန္တဿ ဈာနံ နဿတိ, နဋ္ဌေ ဈာနေ ဂတိ အနိဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အနဋ္ဌေ ပန နိဗဒ္ဓါတိ ဣမံ ဈာနအနာဂါမိတံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ. Mūlajātā patiṭṭhitāti (Sinh ra từ gốc rễ, được thiết lập) được nói đến là tín phát sinh do đạo. Imamhi ce, bhikkhave, samayeti (Này các Tỳ khưu, nếu vào lúc này), Ngài nói điều này nhắm đến điều gì? (Ngài nói) nhắm đến trạng thái Bất lai do thiền. Tasmiñhi samaye (Vì vào lúc ấy), đối với vị Bà-la-môn, năm tâm bất thiện đã được đoạn trừ bởi sơ đạo, và năm triền cái (đã được đoạn trừ) bởi sơ thiền, do đó vị ấy đứng ở địa vị Bất lai do thiền. Vị ấy, không bị suy thoái thiền, sau khi mệnh chung, sẽ Bát-niết-bàn ngay tại nơi đó. Tuy nhiên, nếu thiền của vị ấy bị mất đi trong khi đang giáo huấn vợ con, trong khi đang quán xét công việc, khi thiền đã mất, cảnh giới (tái sanh) không được xác định; nhưng khi (thiền) không mất, (cảnh giới) được xác định. Nhắm đến trạng thái Bất lai do thiền này mà Ngài đã nói như vậy. ၃. သာကေတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Sāketa. ၅၁၃. တတိယေ အဉ္ဇနဝနေတိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ ရုက္ခာနံ ရောပိတဝနေ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, တံ သဒ္ဓါဗလန္တိ တဉှိ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, အဿဒ္ဓိယေ အကမ္ပနေန သဒ္ဓါဗလံ. ဣတရေသံ ပဂ္ဂဟဥပဋ္ဌာနအဝိက္ခေပပဇာနနလက္ခဏေသု ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဘာဝေါ, ကောသဇ္ဇမုဋ္ဌသစ္စဝိက္ခေပါဝိဇ္ဇာသု အကမ္ပနေန ဗလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေဝ ခေါတိ တဿာ နဒိယာ ဧကသောတံ ဝိယ သဒ္ဓါဝီရိယသတိသမာဓိပညာဝသေန ဧတေသံ နိန္နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒွေ သောတာနိ ဝိယ ဣန္ဒဋ္ဌအကမ္ပနဋ္ဌေဟိ ဣန္ဒြိယဗလဝသေန နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 513. Trong kinh thứ ba, añjanavaneti (trong rừng Añjana) có nghĩa là trong khu rừng được trồng những cây có hoa màu như thuốc xức mắt. Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ, taṃ saddhābalanti (Này các Tỳ khưu, cái gì là tín quyền, cái đó là tín lực) có nghĩa là: vì tín ấy có đặc tính quyết đoán, nên do ý nghĩa làm chủ mà được gọi là tín quyền; do không bị lay động bởi sự vô tín, nên được gọi là tín lực. Đối với các pháp còn lại (tấn, niệm, định, tuệ), nên hiểu rằng trạng thái quyền là do ý nghĩa làm chủ trong các đặc tính sách tấn, hiện khởi, không tán loạn, và nhận biết; và trạng thái lực là do không bị lay động bởi sự lười biếng, thất niệm, tán loạn, và vô minh. Evameva khoti (Cũng vậy), nên hiểu rằng do năng lực của tín, tấn, niệm, định, tuệ, chúng không có sự khác biệt, giống như một dòng chảy của con sông kia. Nên hiểu rằng do năng lực của quyền và lực, với ý nghĩa làm chủ và ý nghĩa không lay động, chúng có sự khác biệt, giống như hai dòng chảy. ၄. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Pubbakoṭṭhaka. ၅၁၄. စတုတ္ထေ [Pg.279] အမတောဂဓန္တိ အမတဗ္ဘန္တရံ. အမတပရာယဏန္တိ အမတနိဗ္ဗတ္တိကံ. အမတပရိယောသာနန္တိ အမတနိဋ္ဌံ. သာဓု သာဓူတိ ထေရဿ ဗျာကရဏံ ပသံသန္တော သာဓုကာရံ ဒေတိ. 514. Trong kinh thứ tư, amatogadhanti (thâm nhập vào bất tử) có nghĩa là đi vào bên trong bất tử. Amataparāyaṇanti (có bất tử là đích đến) có nghĩa là có Niết-bàn bất tử là nơi phát sinh. Amatapariyosānanti (có bất tử là cứu cánh) có nghĩa là có Niết-bàn bất tử là sự kết thúc. Sādhu sādhūti (Lành thay, lành thay), (Đức Phật) tán thán lời giải đáp của vị trưởng lão và ban lời tán dương. ၅. ပဌမပုဗ္ဗာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Pubbārāma thứ nhất. ၅၁၅. ပဉ္စမေ တဒနွယာတိ တံ အနုဂစ္ဆမာနာ, အနုဝတ္တမာနာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ အာဒိံ ကတွာ ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု ဖလိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ. 515. Trong kinh thứ năm, tadanvayāti có nghĩa là đi theo, thuận theo tuệ ấy. Bắt đầu từ kinh Pubbakoṭṭhaka, trong sáu kinh theo thứ tự, chỉ có các quả quyền được Đức Thế Tôn thuyết giảng. ၁၀. အာပဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Āpaṇa. ၅၂၀. ဒသမေ ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာတိ ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂါ. ယေ မေ ပုဗ္ဗေ သုတာဝ အဟေသုန္တိ ယေ ဓမ္မာ မယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ကထေန္တာနံယေဝ သုတာ အဟေသုံ. ကာယေန စ ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန စ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿာမီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿာမိ. ယာ ဟိဿ, ဘန္တေ, သဒ္ဓါတိ အယံ ကတရသဒ္ဓါ? စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမ္ပယုတ္တာ သဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာဝ, အယံ ပန ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ. သမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ ဟိ မိဿကာ, ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ လောကိယာဝ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 520. Trong kinh thứ mười, ime kho te dhammāti (đây là những pháp ấy) là ba đạo ở bậc trên cùng với tuệ quán. Ye me pubbe sutāva ahesunti (những pháp mà trước đây tôi chỉ mới nghe) có nghĩa là những pháp mà trước đây tôi đã nghe từ những người nói rằng: "Có A-la-hán quả quyền". Kāyena ca phusitvāti (và đã chứng nghiệm bằng thân) có nghĩa là đã chứng nghiệm và đạt được bằng danh thân. Paññāya ca ativijjha passāmīti (và đã thâm nhập, thấy rõ bằng trí tuệ) có nghĩa là đã thâm nhập và thấy rõ bằng trí tuệ phản khán. Yā hissa, bhante, saddhāti (Bạch ngài, tín ấy) - tín này là tín nào? Tín tương ưng với bốn quyền (tấn, niệm, định, tuệ) đã được nói ở dưới, còn tín này là tín phản khán. Vì tín tương ưng là hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế), tín phản khán chỉ là hiệp thế. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ဇရာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော. Phẩm Già, thứ năm. ၆. သူကရခတဝဂ္ဂေါ 6. Phẩm Hang Heo Rừng. ၁. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Sāla. ၅၂၁. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သူရေနာတိ သူရဘာဝေန. ဗောဓာယာတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ. 521. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ sáu, sūrenāti (bởi người dũng cảm) có nghĩa là do trạng thái dũng cảm. Bodhāyāti (để giác ngộ) có nghĩa là để liễu tri. ၂. မလ္လိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Mallika. ၅၂၂. ဒုတိယေ [Pg.280] မလ္လေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ မိဿကာနိ, အရိယဉာဏံ လောကုတ္တရံ. တမ္ပိ ပန စတုက္ကိန္ဒြိယနိဿိတံ ကတွာ မိဿကန္တိ ဘာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ. 522. Trong kinh thứ hai, mallesūti (ở xứ Mallā) có nghĩa là ở xứ có tên như vậy. Trong kinh này, bốn quyền là hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế), thánh trí là siêu thế. Tuy nhiên, cũng có thể phân chia rằng (tuệ quyền) ấy cũng là hỗn hợp, bằng cách xem nó nương tựa vào bốn quyền kia. ၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Sekha. ၅၂၃. တတိယေ န ဟေဝ ခေါ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ န နာမကာယေန ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ, ဖုသိတုံ ပဋိလဘိတုံ န သက္ကောတိ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ပန ‘‘ဥပရိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. အသေခဘူမိယံ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ပညာယာတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. န ကုဟိဉ္စိ ကိသ္မိဉ္စီတိ ဒွေပိ အညမညဝေဝစနာနေဝ, ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, ဆ လောကိကာနိ ဝဋ္ဋနိဿိတာနေဝ ကထိတာနိ. 523. Trong kinh thứ ba, na heva kho kāyena phusitvā viharatīti (không sống chứng nghiệm bằng thân) có nghĩa là không sống sau khi đã chứng nghiệm, đã đạt được bằng danh thân; không thể chứng nghiệm, không thể đạt được (do các quyền chưa thuần thục). Paññāya ca ativijjha passatīti (và thâm nhập, thấy rõ bằng trí tuệ) có nghĩa là, tuy nhiên, bằng trí tuệ phản khán, vị ấy biết rằng: "Ở bậc trên có A-la-hán quả quyền". Asekhabhūmiyaṃ phusitvā viharatīti (sống chứng nghiệm ở bậc Vô học) có nghĩa là sống sau khi đã đạt được. Paññāyāti (bằng trí tuệ) có nghĩa là bằng trí tuệ phản khán, vị ấy biết rằng: "Có A-la-hán quả quyền". Na kuhiñci kismiñcīti (không ở đâu, không đối với ai), cả hai từ này đều là đồng nghĩa của nhau, có nghĩa là họ sẽ không sanh khởi trong bất kỳ cảnh giới nào. Trong kinh này, năm quyền là siêu thế, sáu (căn) là hiệp thế, được nói là nương tựa vào vòng luân hồi. ၄-၅. ပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ Chú giải kinh Pada, v.v... (4-5). ၅၂၄-၅၂၅. စတုတ္ထေ ယာနိ ကာနိစိ ပဒါနိ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယာနိ ကာနိစိ ဓမ္မပဒါနိ, ယေ ကေစိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ, ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနမေဝ. 524-525. Trong kinh thứ tư, yāni kānici padāni bodhāya saṃvattantīti (bất kỳ pháp cú nào đưa đến giác ngộ) có nghĩa là bất kỳ pháp cú nào, bất kỳ phần pháp nào, đều đưa đến sự liễu tri. Kinh thứ năm đã rõ ràng. ၆-၇. ပတိဋ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ Chú giải kinh Patiṭṭhita, v.v... (6-7). ၅၂၆-၅၂၇. ဆဋ္ဌေ စိတ္တံ ရက္ခတိ အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသူတိ တေဘူမကဓမ္မေ အာရဗ္ဘ အာသဝုပ္ပတ္တိံ ဝါရေန္တော အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရက္ခတိ နာမ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ. 526-527. Trong kinh thứ sáu, cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesūti (hộ trì tâm đối với các pháp hữu lậu và các pháp là đối tượng của lậu hoặc) có nghĩa là, lấy các pháp trong ba cõi làm đối tượng, vị ấy ngăn chặn sự phát sinh của lậu hoặc, được gọi là hộ trì tâm khỏi các pháp là lậu hoặc và các pháp là đối tượng của lậu hoặc. Kinh thứ bảy đã rõ ràng. ၈. သူကရခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Sūkarakhata. ၅၂၈. အဋ္ဌမေ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတလေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပံသု ဓောတာ, ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော [Pg.281] အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတသုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မံ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလိကာယ သန္ထရိတံ ပရိဝေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ, လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အာရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပရမနိပစ္စကာရန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, ပရမနိပစ္စကာရီ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနော ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမန္တိ အရဟတ္တံ. သပ္ပတိဿောတိ သဇေဋ္ဌကော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 528. Trong kinh thứ tám, (cụm từ) sūkarakhatāyaṃ có nghĩa là trong hang heo rừng đào. Tương truyền, vào thời đức Phật Kassapa, hang động ấy đã bị chôn vùi dưới lòng đất do mặt đất dâng lên trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Rồi một ngày nọ, một con heo rừng đã đào đất gần mép mái của hang động ấy. Khi trời mưa, đất bị cuốn trôi đi, và mép mái của hang động đã lộ ra. Một người đi rừng nhìn thấy và nghĩ rằng: “Trước đây, nơi này hẳn đã được các bậc giới đức sử dụng, ta sẽ sửa sang lại nó.” (Nghĩ vậy), người ấy dọn sạch đất xung quanh, làm vệ sinh hang động, dựng hàng rào quanh cốc, lắp cửa chính và cửa sổ, hoàn tất tốt đẹp công việc trát vữa và vẽ tranh, trải cát giống như tấm bạc, tạo thành một khuôn viên, sắp đặt giường ghế, rồi dâng cúng cho đức Thế Tôn để Ngài ngự lại. Hang động ấy sâu, phải đi xuống rồi đi lên. Điều này được nói ra là nhắm đến hang động ấy. (Cụm từ) paramanipaccakāraṃ là danh từ trung tính chỉ hành động. Điều này có nghĩa là: “hành xử, có thái độ hết sức khiêm cung.” (Cụm từ) anuttaraṃ yogakkhemaṃ có nghĩa là quả A-la-hán. (Cụm từ) sappatisso có nghĩa là có sự tôn kính bậc trưởng thượng. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. သူကရခတဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော. Phẩm Hang Heo Rừng Đào, phẩm thứ sáu. ၇. ဗောဓိပက္ခိယဝဂ္ဂေါ 7. Phẩm Pháp Trợ Bồ Đề ၅၃၁-၆၅၀. သတ္တမဝဂ္ဂေ သတ္တ ဖလာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, တေသံ ဟေဋ္ဌာ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ မိဿကာနိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပရဉ္စ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Trong phẩm thứ bảy, có bảy quả là phần chuẩn bị. Bên dưới chúng, bắt đầu với hai quả, là các quả hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế). Phần còn lại ở đây và sau đây, tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Tương Ưng Căn đã hoàn tất. ၅. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Phần Chú Giải Tương Ưng Chánh Cần ၆၅၁-၇၀၄. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တေ သကလေပိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ. Trong toàn bộ Tương Ưng Chánh Cần, chỉ có tuệ minh sát thuộc phần chuẩn bị được thuyết giảng. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Tương Ưng Chánh Cần đã hoàn tất. ၆. ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Phần Chú Giải Tương Ưng Lực ၇၀၅-၈၁၂. ဗလသံယုတ္တေ ဗလာနိ မိဿကာနေဝ ကထိတာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Trong Tương Ưng Lực, các lực được thuyết giảng chỉ là loại hỗn hợp (hiệp thế và siêu thế). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần Chú Giải Tương Ưng Lực đã hoàn tất. ၇. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ 7. Tương Ưng Như Ý Túc ၁. စာပါလဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Cāpāla ၁. အပါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú Giải Kinh Bờ Kia ၈၁၃. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဿ [Pg.282] ပဌမေ ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ. သမန္နာဂတန္တိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပေတံ. ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၁ အာဒယော) အာဂတောဝ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃.၆၉ အာဒယော) ပနဿ အတ္ထော ဒီပိတော. တထာ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တေသု စေဝ ဣဓ စ ဧကပရိစ္ဆေဒေါဝ. 813. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Như Ý Túc, định phát sinh do nương vào dục được gọi là dục định (chandasamādhi). Các hành là chủ yếu được gọi là tinh cần hành (padhānasaṅkhārā). (Cụm từ) samannāgataṃ có nghĩa là được trang bị các pháp ấy. Nền tảng của thần thông (iddhiyā pādaṃ), hoặc nền tảng là thần thông (iddhibhūtaṃ vā pādaṃ), nên được gọi là như ý túc (iddhipādaṃ). Đối với các phần còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết đã được trình bày trong Phân Tích Như Ý Túc (Iddhipādavibhaṅga). Hơn nữa, ý nghĩa của nó đã được làm sáng tỏ trong Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga). Tương tự, trong các Tương Ưng Đạo, Tương Ưng Giác Chi, Tương Ưng Niệm Xứ và ở đây, (cách giải thích) chỉ có một chương duy nhất. ၅. ဣဒ္ဓိပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú Giải Kinh Dấu Hiệu Thần Thông ၈၁၇. ပဉ္စမေ ဣဒ္ဓိပဒေသန္တိ တယော စ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ. 817. Trong kinh thứ năm, (cụm từ) iddhipadesaṃ có nghĩa là ba đạo và ba quả. ၆. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú Giải Kinh Toàn Hảo ၈၁၈. ဆဋ္ဌေ သမတ္တံ ဣဒ္ဓိန္တိ အရဟတ္တဖလမေဝ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပန နဝသုပိ သုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋပါဒကာ ဧဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ. 818. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) samattaṃ iddhiṃ chỉ có nghĩa là quả A-la-hán. Hơn nữa, bắt đầu từ đầu, trong cả chín bài kinh, các như ý túc được thuyết giảng đều là nền tảng cho sự thoát ly (siêu thế). ၁၀. စေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú Giải Kinh Tháp Miếu ၈၂၂. ဒသမေ နိသီဒနန္တိ စမ္မခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒေနံ စေတိယန္တိ ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ. ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ. ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ. ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ. ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ. သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ. 822. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) nisīdanaṃ được hiểu là một tấm da. (Cụm từ) Udenaṃ cetiyaṃ được gọi là ngôi tịnh xá được xây dựng tại nơi thờ dạ xoa Udena. Đối với các nơi như Gotamaka cũng theo phương pháp tương tự. Bhāvitā nghĩa là đã được tu tập phát triển. Bahulīkatā nghĩa là đã được thực hành nhiều lần. Yānīkatā nghĩa là đã được làm như cỗ xe đã thắng yên. Vatthukatā nghĩa là đã được làm như nền tảng, với ý nghĩa là nơi nương tựa. Anuṭṭhitā nghĩa là đã được thiết lập vững chắc. Paricitā nghĩa là đã được tích lũy, tu tập phát triển tốt đẹp khắp mọi nơi. Susamāraddhā nghĩa là đã được khéo khởi sự. ဣတိ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေန္တော တထာဂတဿ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ [Pg.283] အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော တိဋ္ဌေယျ. ကပ္ပာဝသေသံ ဝါတိ ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ ဝုတ္တဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ. ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေသိ, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသ ဒသ မာသေပိ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ. Sau khi nói một cách không xác định như vậy, để chỉ rõ lại một cách xác định, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng tathāgatassa kho. Ở đây, kappaṃ có nghĩa là một kiếp tuổi thọ; vào mỗi thời kỳ, tuổi thọ của con người là bao nhiêu, Ngài có thể sống trọn vẹn tuổi thọ đó. Kappāvasesaṃ vā có nghĩa là hơn một trăm năm đã được nói đến trong câu appaṃ vā bhiyyo. Tuy nhiên, trưởng lão Mahāsīva nói rằng: “Chư Phật không có lời nói khoác lác vô căn cứ. Giống như Ngài đã ngăn chặn cơn đau đớn đến chết phát sinh ở làng Veḷuva trong mười tháng, cũng vậy, bằng cách nhập định ấy nhiều lần, Ngài có thể ngăn chặn (cái chết) trong mười tháng mỗi lần và có thể sống trọn cả hiền kiếp này.” ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပတွာဝ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု စ မဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု ဧကကေန ခါဏုကေန ဝိယ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရိတေန ဝါ, တတော – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ န ဌိတောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော ပန န ရုစ္စတိ, ‘‘အာယုကပ္ပော’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယံ နိယမိတံ. Vậy tại sao Ngài không ở lại? Thân do nghiệp tạo này bị chi phối bởi sự gãy răng, v.v. Chư Phật thường nhập Niết-bàn trong phần thứ năm của tuổi thọ, khi vẫn còn được nhiều người yêu mến và quý trọng, trước khi đạt đến tình trạng gãy răng, v.v. Hơn nữa, khi các đại thinh văn, những vị giác ngộ theo sau đức Phật, đã nhập Niết-bàn, Ngài sẽ phải ở lại một mình như một gốc cây, hoặc với đoàn tùy tùng là các sa-di trẻ tuổi. Khi đó, người ta có thể chê bai rằng: “Ôi, hội chúng của chư Phật!”, do đó Ngài không ở lại. Mặc dù đã nói như vậy, quan điểm đó không được chấp nhận. Chỉ có câu āyukappo này mới được xác định trong Chú giải. ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ, ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော. မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ. သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ, သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ, တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ, တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ, တေ ဝိသညီ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရဿ ပနေသ မုခေ ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ? ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ, တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဇာနန္တောယေဝ ဘဂဝါ ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယကံ အာမန္တေသီတိ. ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ, တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ. Trong câu ‘Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto’, từ ‘taṃ’ chỉ là một hư từ. Ý nghĩa là: Giống như một phàm phu nào đó khác có tâm bị Ma vương ám ảnh, xâm chiếm, không thể thấu triệt được, cũng vậy, (Trưởng lão) đã không thể thấu triệt được. Bởi vì, đối với người nào mà mười hai tưởng điên đảo chưa được đoạn trừ hoàn toàn, Ma vương ám ảnh tâm của người ấy. Và Trưởng lão có bốn tưởng điên đảo chưa được đoạn trừ, do đó Ma vương đã ám ảnh tâm của vị ấy. Vậy khi thực hiện việc ám ảnh tâm, nó làm gì? Nó cho thấy sắc cảnh đáng sợ, hoặc cho nghe thanh cảnh đáng sợ. Do đó, các chúng sanh sau khi thấy hoặc nghe điều ấy, buông bỏ chánh niệm, há hốc miệng, nó đưa tay vào miệng của họ và bóp nát trái tim, họ trở nên bất tỉnh và đứng sững. Nhưng làm sao nó có thể đưa tay vào miệng của Trưởng lão được? Tuy nhiên, nó cho thấy cảnh đáng sợ, và sau khi thấy cảnh đó, Trưởng lão đã không thấu hiểu được tướng và quang tướng. Đức Thế Tôn, dù biết rõ, tại sao lại ngỏ lời đến lần thứ ba? (Là) để về sau, khi được thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ lại,” (Ngài có thể) làm cho nỗi sầu muộn vơi đi bằng cách đổ lỗi rằng: “Đó chính là lỗi lầm của ông, đó chính là sai sót của ông.” မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော. ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သော ဟိ ပါပဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ပါပိမာ’’တိ [Pg.284] ဝုစ္စတိ. ကဏှော, အန္တကော, နမုစိ, ပမတ္တဗန္ဓူတိပိ တဿေဝ နာမာနိ. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတော သမ္ဗောဓိပတ္တိယာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိမဏ္ဍံယေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ကိံ ဝေါ လောကဝိစရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ယထာ အဇ္ဇ, ဧဝမေဝ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု, သုဂတော,’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ စဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိမာဟ. Trong câu ‘Māro pāpimā’, vì nó giết hại chúng sanh bằng cách xúi giục họ vào điều bất lợi, nên gọi là Māra. ‘Pāpimā’ là một từ đồng nghĩa của chính nó. Bởi vì nó có các pháp ác, nên được gọi là ‘Pāpimā’. Kaṇha, Antaka, Namuci, Pamattabandhu cũng là những tên gọi của nó. Về câu ‘Bhāsitā kho panesā’, bởi vì chính nó (Ma vương), vào tuần lễ thứ tám sau khi Đức Thế Tôn chứng đắc Chánh Đẳng Giác, đã đến ngay tại Bồ-đề đoàn và nói: “Bạch Thế Tôn, mục đích mà Ngài đã viên mãn các pháp ba-la-mật, mục đích ấy đã được Ngài thành tựu, toàn giác trí đã được thấu triệt. Ngài còn cần gì đến việc đi lại trong thế gian nữa?”. Sau khi nói vậy, giống như hôm nay, nó đã thỉnh cầu: “Bạch Thế Tôn, nay xin Thế Tôn hãy nhập Niết-bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Niết-bàn.” Và Đức Thế Tôn đã từ chối lời thỉnh cầu của nó bằng cách nói những lời bắt đầu bằng “Này, Ta sẽ chưa...”. Nhắm đến điều đó, (Trưởng lão Ānanda) đã nói câu bắt đầu bằng “Bạch Thế Tôn, lời này quả thật đã được nói...”. တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ မဂ္ဂဝသေန ဗျတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာ. တထာ ဝိသာရဒါ. ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တဒေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. အထ ဝါ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ, ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဓမ္မာနံယေဝ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ. သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ. အနုဓမ္မစာရိနောတိ အနုဓမ္မစရဏသီလာ. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ. အာစိက္ခိဿန္တီတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ယာဝ နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တိ. Trong đó, ‘viyattā’ (thông thái) có nghĩa là thông thạo nhờ vào đạo. Cũng vậy, (họ) ‘vinītā’ (được huấn luyện). Tương tự, (họ) ‘visāradā’ (tự tin). ‘Bahussutā’ (đa văn) có nghĩa là những vị này có sự nghe nhiều về phương diện Tam Tạng. Họ ghi nhớ chính pháp ấy, nên gọi là ‘dhammadharā’ (những người trì pháp). Hoặc là, họ vừa là người đa văn về pháp học, vừa là người đa văn về pháp hành, và vì ghi nhớ cả pháp học và pháp hành nên gọi là ‘dhammadharā’; ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ‘Dhammānudhammappaṭipannā’ (hành trì pháp và tùy pháp) có nghĩa là họ thực hành pháp minh sát, là pháp tương ứng với thánh pháp. ‘Sāmīcippaṭipannā’ (hành trì đúng đắn) có nghĩa là họ thực hành con đường thích hợp. ‘Anudhammacārino’ (sống thuận theo pháp) có nghĩa là họ có giới hạnh sống thuận theo pháp. ‘Sakaṃ ācariyakaṃ’ (học thuyết của thầy mình) có nghĩa là học thuyết của vị thầy của mình. Các từ bắt đầu bằng ‘ācikkhissanti’ (sẽ tuyên bố) đều là từ đồng nghĩa với nhau. ‘Sahadhammena’ (cùng với chánh pháp) có nghĩa là bằng lời nói có nhân, có duyên. ‘Sappāṭihāriyaṃ’ (cùng với thần thông) có nghĩa là họ sẽ thuyết pháp cho đến khi (người nghe) đạt được sự giải thoát. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနဿာဒဝသေန. ဖီတန္တိ ဝုဍ္ဎိပတ္တံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတဝသေန. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ မဟာဇနာဘိသမယဝသေန. ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရေန ပုထုလဘာဝပတ္တံ. ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ, ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ အတ္ထိ, သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော. ‘Brahmacariyaṃ’ (phạm hạnh) là toàn bộ phạm hạnh trong giáo pháp, được bao gồm trong ba học giới. ‘Iddhaṃ’ (thịnh vượng) có nghĩa là thành tựu, nhờ vào sự hưởng vị thiền. ‘Phītaṃ’ (phồn vinh) có nghĩa là đạt đến sự tăng trưởng, giống như cây sala nở hoa khắp nơi, nhờ vào sự thành tựu các thắng trí. ‘Vitthārikaṃ’ (lan rộng) có nghĩa là được phổ biến, nhờ vào việc được thiết lập ở các phương hướng khác nhau. ‘Bāhujaññaṃ’ (được nhiều người biết đến) có nghĩa là được nhiều người biết và thấu triệt, nhờ vào sự chứng ngộ của đại chúng. ‘Puthubhūtaṃ’ (trở nên rộng lớn) có nghĩa là đạt đến trạng thái rộng lớn về mọi phương diện. Như thế nào? Ý nghĩa là: được chư thiên và loài người tuyên thuyết một cách tốt đẹp, trong chừng mực có bao nhiêu chư thiên và loài người thuộc dòng dõi bậc trí, thì được tất cả họ tuyên thuyết một cách tốt đẹp. အပ္ပောဿုက္ကောတိ နိရာလယော. တွဉှိ ပါပိမ အဋ္ဌမသတ္တာဟတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော’’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ, အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ, မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ဝါယာမံ ကရောဟီတိ ဝဒတိ. ‘Appossukko’ (ít bận tâm) có nghĩa là không còn luyến ái. (Đức Phật nói:) “Này Ác ma, quả thật ngươi, kể từ tuần lễ thứ tám, đã đi lang thang kêu gào: ‘Bạch Thế Tôn, nay xin Thế Tôn hãy nhập Niết-bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Niết-bàn.’ Kể từ hôm nay, ngươi hãy hết nhiệt tâm đi, đừng cố gắng vì sự nhập Niết-bàn của Ta nữa.” သတော [Pg.285] သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇိ ပဇဟိ. တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ, တေမာသမတ္တမေဝ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩဿဇီ’’တိ. ဥဿဇီတိပိ ပါဌော. မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝိကမ္ပော. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော. ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော ဖလိံသု, ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ, အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု, ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. Về câu ‘Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji’ (Chánh niệm tỉnh giác, xả bỏ hành về tuổi thọ), (có nghĩa là) sau khi thiết lập vững chắc chánh niệm, xác định bằng trí tuệ, Ngài đã buông bỏ, từ bỏ hành về tuổi thọ. Ở đây, Đức Thế Tôn không xả bỏ hành về tuổi thọ như người ta ném một cục đất bằng tay, mà Ngài chỉ nhập quả định trong khoảng ba tháng, rồi khởi lên tâm rằng: “Sau đó, Ta sẽ không nhập (quả định) nữa.” Nhắm đến điều đó, câu ‘ossaji’ (đã xả bỏ) được nói đến. Cũng có bản đọc là ‘ussaji’. ‘Mahābhūmicālo’ (đại địa chấn) là một trận động đất lớn. Khi ấy, nghe nói mười ngàn thế giới đã rung chuyển. ‘Bhiṃsanako’ (kinh khiếp) là gây ra sự sợ hãi. Về câu ‘Devadundubhiyo ca phaliṃsu’ (và trống trời vang lên), có nghĩa là: trống trời đã vang lên, trời sấm vang (sấm khan), chớp trái mùa lóe lên, mưa trong khoảnh khắc đã rơi xuống. ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? ကောစိ နာမ ဝဒေယျ ‘‘ဘဂဝါ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓိတွာ – ‘ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ, ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ’တိ ဥပဒ္ဒုတော ဘယေန အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ. တဿောကာသော မာ ဟောတူတိ. ဘီတဿ ဟိ ဥဒါနံ နာမ နတ္ထီတိ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနေသိ. Về câu ‘Udānaṃ udānesi’ (thốt lên lời cảm hứng), tại sao Ngài lại thốt lên lời cảm hứng? Một người nào đó có thể nói rằng: “Đức Thế Tôn, bị quấy rầy bởi (Ma vương) theo sau mãi, (nói rằng) ‘Bạch Thế Tôn, xin hãy nhập Niết-bàn, bạch Thế Tôn, xin hãy nhập Niết-bàn,’ đã xả bỏ hành về tuổi thọ vì sợ hãi.” (Ngài thốt lên lời cảm hứng) để không có cơ hội cho người đó (nói như vậy). Bởi vì người sợ hãi thì không có cái gọi là lời cảm hứng, (nên) Ngài đã thốt lên lời cảm hứng được phát ra do xung lực của hỷ. တတ္ထ သဗ္ဗေသံ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ. ကိံ တံ? ကာမာဝစရကမ္မံ. န တုလံ, န ဝါ တုလံ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ အတ္ထီတိ အတုလံ. ကိံ တံ? မဟဂ္ဂတကမ္မံ. အထ ဝါ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရဉ္စ တုလံ, အရူပါဝစရံ အတုလံ. အပ္ပဝိပါကံ တုလံ, ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ. သမ္ဘဝန္တိ သမ္ဘဝဟေတုဘူတံ, ပိဏ္ဍကာရကံ ရာသိကာရကန္တိ အတ္ထော. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ပုနဗ္ဘဝဿ သင်္ခါရံ. အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော. အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ အဘိန္ဒိ. အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ ဇာတကိလေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ ဘဝါဘိသင်္ခဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ, သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီတိ. Ở đây, do là trạng thái hiển nhiên đối với tất cả chúng sanh, kể cả loài chó, loài dã can, v.v... nên được cân lường, được xác định, gọi là ‘tulaṃ’ (hữu lượng). Cái đó là gì? Là nghiệp cõi Dục. ‘Na tulaṃ’ (không phải hữu lượng), hoặc không có nghiệp thế gian nào khác tương đương với nó, nên gọi là ‘atulaṃ’ (vô lượng). Cái đó là gì? Là nghiệp đáo đại. Hoặc là, nghiệp cõi Dục và nghiệp cõi Sắc là ‘tulaṃ’ (hữu lượng), nghiệp cõi Vô Sắc là ‘atulaṃ’ (vô lượng). Nghiệp có quả nhỏ là ‘tulaṃ’ (hữu lượng), nghiệp có quả lớn là ‘atulaṃ’ (vô lượng). ‘Sambhavaṃ’ (sự sanh khởi) có nghĩa là nguyên nhân của sự sanh khởi, là cái làm cho tụ lại, làm cho tích tập. ‘Bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) là hành cho sự tái sanh. ‘Avassaji’ (đã từ bỏ) là đã xả ly. ‘Muni’ (bậc Mâu-ni) là bậc Mâu-ni Phật. ‘Ajjhattarato’ (vui thích nội tâm) là vui thích trong tự nội tâm của mình. ‘Samāhito’ (định tĩnh) là định tĩnh bằng cận hành định và an chỉ định. ‘Abhindi kavacamiva’ (phá vỡ như áo giáp) là đã phá vỡ như áo giáp. ‘Attasambhavaṃ’ (tự sanh) là phiền não sanh khởi trong tự thân. Điều này được nói như sau: Vị ấy đã từ bỏ nghiệp thế gian, được gọi là ‘tula’ (hữu lượng) và ‘atula’ (vô lượng), vốn được đặt tên là ‘sambhavaṃ’ (sự sanh khởi) vì có quả, và ‘bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) vì là điều kiện cho hữu, và vị ấy, với sự vui thích nội tâm và định tĩnh, đã phá vỡ phiền não tự sanh, giống như một đại dũng sĩ trên chiến trường phá vỡ áo giáp. အထ ဝါ တုလန္တိ တုလေန္တော တီရေန္တော. အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ဘဝဉ္စ. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကမ္မံ. အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, ပဉ္စန္နံ [Pg.286] ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တုလယန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ နိဗ္ဗာနေ စာနိသံသံ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရံ ‘‘ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေန ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကထံ? အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ. သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော, သမထဝသေန သမာဟိတောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ သမထဝိပဿနာဗလေန ကဝစမိဝ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ, အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ အတ္တသမ္ဘဝန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာတံ အဘိန္ဒိ. ကိလေသာဘာဝေန စ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနေန ကမ္မံ ဇဟိ. ပဟီနကိလေသဿ ဘယံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အဘီတောဝ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ. အဘီတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Hoặc là, ‘tulaṃ’ (cân lường) là đang cân nhắc, đang phán xét. ‘Atulañca sambhavañca’ (vô lượng và sự sanh khởi) là Niết-bàn và hữu. ‘Bhavasaṅkhāraṃ’ (hành của hữu) là nghiệp đưa đến hữu. ‘Avassaji muni’ (bậc Mâu-ni đã từ bỏ) có nghĩa là: Bậc Mâu-ni Phật, trong khi cân nhắc theo phương pháp như “năm uẩn là vô thường, sự diệt của năm uẩn là Niết-bàn, là thường hằng”, v.v..., sau khi thấy sự nguy hại trong hữu và lợi ích trong Niết-bàn, đã từ bỏ hành của hữu ấy, vốn là gốc rễ của các uẩn, bằng Thánh đạo có khả năng làm cho nghiệp đoạn tận, như đã được nói: “đưa đến sự đoạn tận của nghiệp”. Bằng cách nào? “Với sự vui thích nội tâm, với sự định tĩnh, đã phá vỡ sự tự sanh như phá áo giáp”. Vị ấy, do nhờ tuệ quán (vipassanā) nên ‘ajjhattarato’ (vui thích nội tâm), do nhờ chỉ (samatha) nên ‘samāhito’ (định tĩnh). Như vậy, bắt đầu từ giai đoạn đầu, với sức mạnh của chỉ và quán, vị ấy đã phá vỡ toàn bộ các loại phiền não, vốn bao trùm lấy tự thể như áo giáp, và được gọi là ‘attasambhavaṃ’ (tự sanh) vì sanh khởi trong tự thân. Và do không còn phiền não, nghiệp không còn tái tục nên được gọi là đã từ bỏ. Như vậy, vị ấy đã đoạn trừ nghiệp bằng cách đoạn trừ phiền não. Đối với người đã đoạn trừ phiền não thì không có sự sợ hãi. Do đó, không sợ hãi, Ngài đã xả bỏ hành của tuổi thọ. Cần phải hiểu rằng Ngài đã thốt lên lời cảm hứng để biểu thị trạng thái không sợ hãi. စာပါလဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Cāpāla là phẩm thứ nhất. ၂. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Pāsādakampana (Chấn Động Lâu Đài). ၁-၂. ပုဗ္ဗသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú giải về phần đầu của kinh trước. ၈၂၃-၈၂၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ န စ အတိလီနောတိအာဒီနိ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆအဘိညာပါဒကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, တထာ ဒုတိယေ စ. 823-824. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, các câu như ‘na ca atilīno’ (không quá thụ động), v.v... sẽ được làm rõ ở phần sau. Trong kinh này, các thần túc làm nền tảng cho sáu thắng trí được thuyết giảng, và cũng tương tự như vậy trong kinh thứ hai. ၃. ဆန္ဒသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Dục Định. ၈၂၅. တတိယေ ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ. နိဿာယာတိ နိဿယံ ကတွာ, အဓိပတိံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပဓာနသင်္ခါရာတိ ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ, စတုကိစ္စသာဓကသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ အယဉ္စ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ဆန္ဒော ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ဆန္ဒသမာဓိ ဆန္ဒေန စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ပဓာနသင်္ခါရာပိ ဆန္ဒေန စေဝ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ သမန္နာဂတာ. တသ္မာ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဧကတော ကတွာ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ ဝုတ္တံ. ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၇) ပန ‘‘ယော တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော တိအာဒိနာ နယေန [Pg.287] ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ သေသအရူပိနော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဝုတ္တာ. 825. Trong kinh thứ ba, ‘chandaṃ’ (dục) là dục muốn hành động. ‘Nissāya’ (nương tựa) có nghĩa là đã làm cho thành nơi nương tựa, đã làm cho thành chủ đạo. ‘Padhānasaṅkhārā’ (tinh cần hành) là các hành chính yếu; đây là danh từ chỉ cho tinh tấn chánh cần (sammappadhānavīriya) hoàn thành bốn phận sự. Như vậy, trong các câu ‘chando’ (dục), v.v..., dục được đi kèm với dục định và tinh cần hành; dục định được đi kèm với dục và tinh cần hành; và tinh cần hành cũng được đi kèm với dục và dục định. Do đó, sau khi hợp nhất tất cả các pháp ấy lại, điều này được nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, đây được gọi là thần túc đi kèm với dục định và tinh cần hành”. Tuy nhiên, trong Phân Tích về Thần Túc (Iddhipādavibhaṅga, Vibh. 437), theo phương pháp bắt đầu bằng câu “uẩn thọ nào của người như vậy...”, các pháp vô sắc còn lại đi kèm với các pháp này được gọi là thần túc. အပိစ ဣမေပိ တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ. ကထံ? ဆန္ဒဉှိ ဘာဝယတော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, သမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. သမာဓိံ ဘာဝေန္တဿ သမာဓိ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒပ္ပဓာနသင်္ခါရာ သမာဓိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ. ပဓာနသင်္ခါရေ ဘာဝေန္တဿ ပဓာနသင်္ခါရာ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒသမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဟိ ဧကသ္မိံ ဣဇ္ဈမာနေ သေသာပိ ဣဇ္ဈန္တိယေဝ. Hơn nữa, ba pháp này vừa là thần thông (iddhi) vừa là nền tảng của thần thông (iddhipāda). Bằng cách nào? Khi một người tu tập dục (chanda), dục được gọi là thần thông; định và tinh cần hành được gọi là nền tảng của thần thông dục (chandiddhipāda). Khi một người tu tập định (samādhi), định được gọi là thần thông; dục và tinh cần hành được gọi là nền tảng của thần thông định (samādhiddhipāda). Khi một người tu tập tinh cần hành (padhānasaṅkhāra), tinh cần hành được gọi là thần thông; dục và định được gọi là nền tảng của thần thông tinh cần hành (padhānasaṅkhāriddhipāda). Bởi vì, trong các pháp tương ưng, khi một pháp thành tựu thì các pháp còn lại cũng thành tựu. အပိစ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေနာပိ ဧတေသံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရိကမ္မသမ္ပယုတ္တာ ဆန္ဒာဒယော ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. ဧတေနုပါယေန ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ, ဣဒ္ဓိဝိဓံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နယော နေတဗ္ဗော. သေသိဒ္ဓိပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. Hơn nữa, cũng cần phải hiểu rằng các pháp này là nền tảng của thần thông (iddhipāda) theo nghĩa là giai đoạn chuẩn bị cho các pháp tương ứng ấy. Sơ thiền được gọi là thần thông (iddhi); dục, v.v..., tương ưng với sự chuẩn bị trong giai đoạn đầu cho sơ thiền, được gọi là nền tảng của thần thông (iddhipāda). Theo phương pháp này, nguyên tắc cần được áp dụng cho đến phi tưởng phi phi tưởng xứ; từ các loại thần thông cho đến thiên nhãn thông; từ đạo Tu-đà-hoàn cho đến đạo A-la-hán. Phương pháp này cũng tương tự đối với các thần túc còn lại. ကေစိ ပန ‘‘အနိဗ္ဗတ္တော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ တေသံ ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထာယ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဝါရော နာမ အာဂတော – Tuy nhiên, một số người nói rằng: “Dục chưa được phát triển là thần túc”. Ở đây, để bác bỏ quan điểm của họ, trong A-tỳ-đàm có một đoạn gọi là Uttaracūḷavāra (Thượng Yếu Đoạn) được nêu ra – ‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ – ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ, စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ. တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိကံ အပစယဂါမိံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယ ပဌမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဒုက္ခာပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ, ယော တသ္မိံ သမယေ ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာ ကတ္တုကမျတာ ကုသလော ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, အယံ ဝုစ္စတိ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ. အဝသေသာ ဓမ္မာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တာ’’တိ (ဝိဘ. ၄၅၇-၄၅၈). “Bốn như ý túc là: dục như ý túc, cần như ý túc, tâm như ý túc, thẩm như ý túc. Trong ấy, thế nào là dục như ý túc? Này Tỳ khưu, ở đây, vào lúc nào vị Tỳ khưu tu tập thiền siêu thế, có tính chất xuất ly, đưa đến sự không tích lũy, để đoạn trừ các tà kiến, để chứng đạt địa thứ nhất, ly dục… vân vân… chứng và trú thiền thứ nhất, khổ hành và chậm chứng đắc; vào lúc ấy, cái nào là dục, sự ham muốn, sự muốn làm, thiện pháp dục, cái này được gọi là dục như ý túc. Các pháp còn lại tương ưng với dục như ý túc.” (Vibha. 457-458). ဣမေ ပန လောကုတ္တရဝသေနေဝ အာဂတာ. Tuy nhiên, những điều này đã được đề cập đến chỉ theo phương diện siêu thế. တတ္ထ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သောဏတ္ထေရော ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ; သမ္ဘုတတ္ထေရော စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ, အာယသ္မာ မောဃရာဇာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာတိ. တတ္ထ ယထာ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု [Pg.288] ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ရာဇာနံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနေ ဆန္ဒဇာတော ရညော အဇ္ဈာသယဉ္စ ရုစိဉ္စ ဉတွာ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဥပဋ္ဌဟန္တော ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဆန္ဒဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော. Trong đó, trưởng lão Raṭṭhapāla đã làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng cách lấy dục làm đầu. Trưởng lão Soṇa lấy cần làm đầu; trưởng lão Sambhuta lấy tâm làm đầu, tôn giả Mogharājā lấy thẩm làm đầu. Trong đó, ví như trong bốn người con của vị đại thần đang sống nương tựa vào đức vua, mong muốn có được địa vị, một người có lòng ham muốn trong việc hầu hạ, biết được ý hướng và sở thích của vua, hầu hạ cả ngày lẫn đêm, đã làm hài lòng đức vua và đã đạt được địa vị. Tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng dục làm đầu cần được hiểu. ဧကော ပန – ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာတုံ န သက္ကောမိ, ဥပ္ပန္နေ ကိစ္စေ ပရက္ကမေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ကုပိတေ ပစ္စန္တေ ရညာ ပဟိတော ပရက္ကမေန သတ္တုမဒ္ဒနံ ကတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ ဝီရိယဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကော ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ ဥရေန သတ္တိသရသမ္ပဋိစ္ဆနမ္ပိ ဘာရောယေဝ, မန္တဗလေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ခတ္တဝိဇ္ဇာယ ကတပရိစယတ္တာ မန္တသံဝိဓာနေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ စိတ္တဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော. Còn một người khác (nghĩ rằng): “Ta không thể hầu hạ ngày này qua ngày khác, khi có việc phát sanh, ta sẽ làm hài lòng (vua) bằng sự nỗ lực,” khi vùng biên địa nổi loạn, người ấy được vua phái đi, đã dẹp tan quân thù bằng sự nỗ lực và đã đạt được (địa vị). Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng cần làm đầu cần được hiểu. Một người khác (nghĩ rằng): “Việc hầu hạ ngày này qua ngày khác và việc dùng ngực đỡ lấy giáo mác tên đạn quả là gánh nặng, ta sẽ làm hài lòng (vua) bằng sức mạnh của mưu lược,” vì đã thực hành thông thạo binh pháp, người ấy đã làm hài lòng đức vua bằng việc sắp đặt mưu kế và đã đạt được (địa vị). Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng tâm làm đầu cần được hiểu. အပရော – ‘‘ကိံ ဣမေဟိ ဥပဋ္ဌာနာဒီဟိ, ရာဇာနော နာမ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ဌာနန္တရံ ဒေန္တိ, တာဒိသဿ ဒေန္တော မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဇာတိသမ္ပတ္တိမေဝ နိဿာယ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ သုပရိသုဒ္ဓံ ဝီမံသံ နိဿာယ ဝီမံသဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကဣဒ္ဓိ ကထိတာ. Một người khác nữa (nghĩ rằng): “Ích gì với những việc hầu hạ v.v... này? Các vị vua thường ban địa vị cho người có dòng dõi cao quý, khi ban cho người như vậy, (vua) cũng sẽ ban cho ta,” người ấy đã đạt được địa vị chỉ bằng cách nương vào dòng dõi cao quý của mình. Ví như người ấy, tương tự như vậy, người làm cho pháp siêu thế sanh khởi bằng thẩm làm đầu, bằng cách nương vào sự thẩm sát hoàn toàn trong sạch, cần được hiểu. Trong kinh này, thần thông làm nền tảng cho sự giải thoát đã được thuyết giảng. ၄. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Moggallāna ၈၂၆. စတုတ္ထေ ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ. ဥဒ္ဓစ္စေန ဟိ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိပ္ဖန္ဒတိ ဓဇယဋ္ဌိယံ ဝါတေန ပဟတဓဇော ဝိယ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စပလာတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိစာပလ္လေန ယုတ္တာ. မုခရာတိ မုခခရာ, ခရဝစနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိကိဏ္ဏဝါစာတိ အသံယတဝစနာ ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပ္ပလာပိနော. မုဋ္ဌဿတီတိ နဋ္ဌဿတိနော. အသမ္ပဇာနာတိ ပညာရဟိတာ. အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ. ဘန္တစိတ္တာတိ ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာ သမာဓိဝိရဟေန လဒ္ဓေါကာသေန ဥဒ္ဓစ္စေန. ပါကတိန္ဒြိယာတိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရန္တိ အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပါသာဒပတိဋ္ဌိတံ ပထဝိဘာဂံ ‘‘ဥဒက’’န္တိ အဓိဋ္ဌာယ, ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌိတပါသာဒံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အင်္ဂုဋ္ဌကေန ပဟရိ. ဂမ္ဘီရနေမောတိ ဂမ္ဘီရအာဝါဋော, ဂမ္ဘီရဘူမိဘာဂံ အနုပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော[Pg.289]. သုနိခါတောတိ သုဋ္ဌု နိခါတော, ကောဋ္ဋေတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတော. ဣဓ အဘိညာပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ. 826. Trong kinh thứ tư, uddhatā là có bản chất trạo cử, có tâm dao động. Quả vậy, do trạo cử, tâm dao động trên một đối tượng duy nhất, giống như lá cờ trên cột cờ bị gió đánh. Unnaḷā là có ngã mạn trỗi dậy, được nói là có ngã mạn trống rỗng dấy lên. Capalā là có sự lăng xăng trong việc trang điểm bát y v.v... Mukharā là miệng lưỡi thô lỗ, được nói là có lời nói cứng cỏi. Vikiṇṇavācā là có lời nói không được thu thúc, nói những lời vô ích, nói sàm suốt cả ngày. Muṭṭhassatī là có niệm bị mất. Asampajānā là không có trí tuệ. Asamāhitā là không có cận định và an chỉ định. Bhantacittā là có tâm quay cuồng do trạo cử đã có được cơ hội vì không có định. Pākatindriyā là có các căn không được thu thúc. Iddhābhisaṅkhāraṃ là sau khi nhập và xuất biến xứ nước, ngài đã chú nguyện phần đất nơi cung điện tọa lạc rằng: “Hãy là nước,” rồi bay lên không trung đến cung điện đang đứng trên mặt nước và dùng ngón chân cái đá vào. Gambhīranemo là cái hố sâu, nghĩa là đã đi vào phần đất sâu. Sunikhāto là được chôn kỹ, được đào và đặt xuống kỹ lưỡng. Ở đây, thần thông làm nền tảng cho thắng trí đã được thuyết giảng. ၅. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Uṇṇābhabrāhmaṇa ၈၂၇. ပဉ္စမေ ဆန္ဒပ္ပဟာနတ္ထန္တိ တဏှာဆန္ဒဿ ပဟာနတ္ထံ. ဣဓာပိ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ. 827. Trong kinh thứ năm, câu chandappahānatthaṃ có nghĩa là để đoạn trừ ái dục. Ở đây cũng vậy, thần thông làm nền tảng cho sự giải thoát đã được thuyết giảng. ၉. ဣဒ္ဓါဒိဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Iddhādidesanā ၈၃၁. နဝမေ ယော သော ဘိက္ခဝေ မဂ္ဂေါတိ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ. 831. Trong kinh thứ chín, câu “này các Tỳ khưu, con đường ấy” có ý chỉ thiền thứ tư làm nền tảng cho thắng trí. ၁၀. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Vibhaṅga ၈၃၂. ဒသမေ ကောသဇ္ဇသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တေ လီနာကာရော ဩက္ကမတိ, သော ‘‘လီနာကာရော မေ ဩက္ကန္တော’’တိ ဉတွာ အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန လီနာကာရော ဩက္ကမတိ. သော ပုန အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ကောသဇ္ဇသဟဂတော နာမ ဟောတိ. ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. 832. Trong kinh thứ mười, kosajjasahagato là: ở đây, vị Tỳ khưu sau khi làm sanh khởi ý muốn, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, trạng thái thụ động xâm chiếm tâm của vị ấy, vị ấy biết rằng: “Trạng thái thụ động đã xâm chiếm ta,” do sợ hãi cảnh khổ, vị ấy sách tấn tâm, rồi lại làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Khi ấy, trạng thái thụ động lại xâm chiếm vị ấy. Vị ấy lại do sợ hãi cảnh khổ, sách tấn tâm, làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Như vậy, do ý muốn của vị ấy bị trộn lẫn với sự biếng nhác, nên được gọi là dục câu hành với biếng nhác. Kosajjasampayutto là đồng nghĩa với từ ấy. ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ပုန ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ဥဒ္ဓစ္စေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော နာမ ဟောတိ. Uddhaccasahagato là: ở đây, vị Tỳ khưu sau khi làm sanh khởi ý muốn, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy rơi vào trạo cử. Vị ấy sau khi quán tưởng ân đức Phật, Pháp, Tăng, làm cho tâm hoan hỷ, vui thích, và dễ sử dụng, rồi lại làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy lại rơi vào trạo cử. Vị ấy lại sau khi quán tưởng ân đức Phật, Pháp, Tăng, làm cho tâm hoan hỷ, vui thích, và dễ sử dụng, rồi làm sanh khởi ý muốn và tác ý đề mục thiền. Như vậy, do ý muốn của vị ấy bị trộn lẫn với trạo cử, nên được gọi là dục câu hành với trạo cử. ထိနမိဒ္ဓသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ ထိနမိဒ္ဓ’’န္တိ ဉတွာ ဥဒကေန မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ, ကဏ္ဏေ အာကဍ္ဎိတွာ ပဂုဏံ ဓမ္မံ သဇ္ဈာယိတွာ ဒိဝါ ဂဟိတံ ဝါ အာလောကသညံ မနသိကရိတွာ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ [Pg.290] ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဝုတ္တနယေနေဝ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ထိနမိဒ္ဓေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ထိနမိဒ္ဓသဟဂတော နာမ ဟောတိ. Câu hành với hôn trầm thụy miên là như vầy: Ở đây, vị tỳ khưu sau khi làm cho dục sanh khởi, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, hôn trầm thụy miên sanh khởi đến vị ấy. Vị ấy, sau khi biết rằng: ‘Hôn trầm thụy miên đã sanh khởi đến ta,’ sau khi rửa mặt bằng nước, kéo tai, tụng đọc pháp đã thuần thục, hoặc tác ý quang tưởng đã được nắm giữ vào ban ngày, sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên, lại làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Khi ấy, hôn trầm thụy miên lại sanh khởi đến vị ấy. Vị ấy, chính bằng phương pháp đã được nói, lại loại trừ hôn trầm thụy miên, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Như vậy, do bị hôn trầm thụy miên xen tạp, dục của vị ấy được gọi là câu hành với hôn trầm thụy miên. အနုဝိက္ခိတ္တောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ကာမဂုဏာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တံ မေ စိတ္တ’’န္တိ ဉတွာ အနမတဂ္ဂ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄-၁၂၅) ဒေဝဒူတ- (မ. နိ. ၃.၂၆၁) စေလောပမ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၄) အနာဂတဘယသုတ္တာဒီနိ (အ. နိ. ၅.၇၇) အာဝဇ္ဇေန္တော သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ပုန သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကာမဝိတက္ကဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အာရဗ္ဘ အနုဝိက္ခိတ္တော အနုဝိသဋော ဟောတိ. Phóng dật theo là như vầy: Ở đây, vị tỳ khưu sau khi làm cho dục sanh khởi, ngồi tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy bị phóng dật trong đối tượng dục trần. Vị ấy, sau khi biết rằng: ‘Tâm của ta đã bị phóng dật ra bên ngoài,’ trong khi suy xét các kinh như kinh Vô Thỉ, kinh Thiên Sứ, kinh Ví Dụ Tảng Đá, kinh Hiểm Họa Tương Lai v.v..., sau khi khiển trách tâm bằng cây gậy kinh điển, làm cho trở nên thích hợp với công việc, lại làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Khi ấy, tâm của vị ấy lại bị phóng dật. Vị ấy lại khiển trách tâm bằng cây gậy kinh điển, làm cho trở nên thích hợp với công việc, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền. Như vậy, do bị tầm về dục xen tạp, dục của vị ấy hướng đến năm dục trần bên ngoài, bị phóng dật theo, bị phân tán theo. ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနပိ ဒေသနာဝသေနပိ ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိနိဝိသိတွာ အတိလီနာဒီသု စတူသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ဩက္ကမနံ ပဋိသေဓေတွာ, ဒုဋ္ဌဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿဃဋိကံ ဩတာရေန္တော ဝိယ စတုန္နံ ဌာနာနံ ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. အယံ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ. ဒေသနာဝသေန ပန ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော စတူသု ဌာနေသု အသဇ္ဇန္တော ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ, အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. ဧဝံ ဒေသနာဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. Trong câu ‘trước thế nào, sau thế ấy,’ nên biết tính chất trước và sau do năng lực của đề mục thiền và do năng lực của sự thuyết giảng. Như thế nào? Trước tiên, trong đề mục thiền, sự chuyên tâm vào đề mục thiền được gọi là trước, quả A-la-hán được gọi là sau. Trong đó, vị tỳ khưu nào sau khi chuyên tâm vào đề mục thiền căn bản, sau khi ngăn chặn sự sa vào của tâm trong bốn trạng thái là quá thụ động v.v..., giống như người đánh xe sau khi thắng những con bò hung dữ rồi điều khiển, giống như người hạ khối vuông, không bị dính mắc vào bất cứ trạng thái nào trong bốn trạng thái, sau khi quán xét các pháp hữu vi, đạt đến quả A-la-hán. Vị này cũng được gọi là trú ‘trước thế nào, sau thế ấy.’ Đây là tính chất trước và sau do năng lực của đề mục thiền. Còn do năng lực của sự thuyết giảng, tóc được gọi là trước, não được gọi là sau. Trong đó, vị tỳ khưu nào sau khi chuyên tâm vào tóc, trong khi nắm bắt tóc v.v... do năng lực của màu sắc, hình dáng v.v..., không bị dính mắc trong bốn trạng thái, làm cho sự tu tiến đạt đến não, vị này cũng được gọi là trú ‘trước thế nào, sau thế ấy.’ Như vậy, nên biết tính chất trước và sau do năng lực của sự thuyết giảng. Câu ‘sau thế nào, trước thế ấy’ này là đồng nghĩa của câu trước. ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓန္တိ ဣဒံ သရီရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ’’တိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသမတ္ထကာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန ဝါ ပါဒင်္ဂုလိအဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌိတော ယာဝ သီသကဋာဟံ, သီသကဋာဟတော ယာဝ ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌီနိ[Pg.291], တာဝ အဋ္ဌိဝသေန ဝါ ဘာဝနံ ပါပေတိ စတူသု ဌာနေသု ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော. အယံ ယထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော, ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓံ ဝိဟရတိ နာမ. Câu ‘dưới thế nào, trên thế ấy’ này nên được biết do năng lực của thân. Chính vì thế, Ngài đã nói: ‘Trên từ lòng bàn chân, dưới từ ngọn tóc.’ Trong đó, vị tỳ khưu nào làm cho sự tu tiến đạt đến, không bị dính mắc vào bất cứ trạng thái nào trong bốn trạng thái, hoặc theo cách ba mươi hai thể trược bắt đầu từ lòng bàn chân cho đến ngọn tóc; hoặc theo cách (quán) xương từ xương đốt ngón chân cho đến xương sọ, và từ xương sọ cho đến xương đốt ngón chân. Vị này được gọi là trú ‘trên thế nào, dưới thế ấy; dưới thế nào, trên thế ấy.’ ယေဟိ အာကာရေဟီတိ ယေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ယေဟိ လိင်္ဂေဟီတိ ယေဟိ သဏ္ဌာနေဟိ. ယေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ ယေဟိ ဥပဋ္ဌာနေဟိ. အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတီတိ ယော ဘိက္ခု အင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ အာလောကသညံ မနသိ ကရောတိ, ကာလေန နိမီလေတိ, ကာလေန ဥမ္မီလေတိ. အထဿ ယဒါ နိမီလေန္တဿာပိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကေန္တဿ ဝိယ ဧကသဒိသမေဝ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒါ အာလောကသညာ ဇာတာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဒိဝါသညာ’’တိပိ တဿေဝ နာမံ. သာ စ ပန ရတ္တိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သုဂ္ဂဟိတာ နာမ ဟောတိ. သွာဓိဋ္ဌိတာတိပိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သုဋ္ဌု အဓိဋ္ဌိတာ သုဋ္ဌု ဌပိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ ဝုစ္စတိ. သာ အတ္ထတော သုဂ္ဂဟိတာယေဝ. ယော ဝါ အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တဿ ဒိဝါပိ အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ. ရတ္တိ ဝါ ဟောတု ဒိဝါ ဝါ ယေန အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တသ္မိံ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနေ အာလောကေ ဥပ္ပန္နာ သညာ သုဂ္ဂဟိတာယေဝ နာမ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆန္နံ အဘိညာနံ ပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ. ‘Bằng những cách thức nào’ nghĩa là bằng những thể phần nào. ‘Bằng những đặc điểm nào’ nghĩa là bằng những hình dáng nào. ‘Bằng những tướng nào’ nghĩa là bằng những sự hiện khởi nào. ‘Quang tưởng được khéo nắm giữ’ là như vầy: Vị tỳ khưu nào sau khi ngồi ở ngoài sân, tác ý quang tưởng, có lúc nhắm mắt, có lúc mở mắt. Khi ấy, lúc nào đối với vị ấy, ngay cả khi đang nhắm mắt, (ánh sáng) hiện khởi chỉ một cách tương tự như người mở mắt ra nhìn, lúc ấy quang tưởng được gọi là đã sanh khởi. ‘Tưởng ban ngày’ cũng là tên gọi của chính nó. Và nó, khi sanh khởi vào ban đêm, được gọi là được khéo nắm giữ. ‘Được khéo chú nguyện’ cũng là đồng nghĩa của chính nó. Được chú nguyện kỹ lưỡng, được thiết lập kỹ lưỡng, được gọi là được khéo chú nguyện. Về mặt ý nghĩa, nó chính là được khéo nắm giữ. Hoặc vị nào sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên bằng ánh sáng, làm cho dục sanh khởi, tác ý đề mục thiền, đối với vị ấy, ngay cả vào ban ngày, quang tưởng cũng được gọi là được khéo nắm giữ, được khéo chú nguyện. Dù là ban đêm hay ban ngày, bằng ánh sáng nào mà vị ấy sau khi loại trừ hôn trầm thụy miên, tác ý đề mục thiền, tưởng sanh khởi trong ánh sáng dùng để loại trừ hôn trầm thụy miên ấy được gọi là được khéo nắm giữ. Trong tinh tấn v.v... cũng có cùng phương pháp này. Trong kinh này, thần thông làm nền tảng cho sáu thắng trí đã được thuyết giảng. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Lâu Đài Rung Chuyển thứ hai. ၃. အယောဂုဠဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Hòn Sắt ၂. အယောဂုဠသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Sớ Giải Kinh Hòn Sắt ၈၃၄. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣမိနာ စာတုမဟာဘူတိကေနာတိ ဣမိနာ စတုမဟာဘူတမယေန ဧဝံ ဘာရိကေန ဂရုကေန သမာနေနာပိ. ဩမာတီတိ ပဟောတိ သက္ကောတိ, ဣဒံ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ. ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိ ကာယံ ဂဟေတွာ စိတ္တေ အာရောပေတိ, စိတ္တသန္နိဿိတံ ကရောတိ, စိတ္တဂတိယာ ပေသေတိ. စိတ္တံ နာမ မဟဂ္ဂတစိတ္တံ, စိတ္တဂတိဂမနံ လဟုကံ ဟောတိ. စိတ္တမ္ပိ ကာယေ သမောဒဟတီတိ စိတ္တံ ဂဟေတွာ [Pg.292] ကာယေ အာရောပေတိ, ကာယသန္နိဿိတံ ကရောတိ, ကာယဂတိယာ ပေသေတိ, ကာယော နာမ ကရဇကာယော, ကာယဂတိဂမနံ ဒန္ဓံ ဟောတိ. သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စာတိ အဘိညာစိတ္တသဟဇာတသညာ. သာ ဟိ သန္တသုခသမန္နာဂတတ္တာ သုခသညာ နာမ ဟောတိ, ကိလေသဒန္ဓာယိတတ္တဿ စ အဘာဝါ လဟုသညာ နာမ. 834. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ ba, câu ‘iminā cātumahābhūtikenā’ti (với thân tứ đại này) có nghĩa là: với thân được tạo thành từ bốn đại hiển nhiên này, dù nặng nề, có trọng lượng như vậy. ‘Omātī’ti (hạ xuống) có nghĩa là có thể, có khả năng; đây là một từ không lẫn lộn (độc nhất) trong lời dạy của Đức Phật, Tam Tạng Kinh Điển. ‘Kāyampi citte samodahati’ti (đặt thân vào trong tâm) có nghĩa là lấy thân đặt vào trong tâm, làm cho thân nương tựa vào tâm, khiến cho thân di chuyển với tốc độ của tâm. Ở đây, ‘tâm’ (cittaṃ) là đại hành tâm (mahaggatacittaṃ), sự di chuyển với tốc độ của tâm thì nhanh chóng. ‘Cittampi kāye samodahati’ti (đặt tâm vào trong thân) có nghĩa là lấy tâm đặt vào trong thân, làm cho tâm nương tựa vào thân, khiến cho tâm di chuyển với tốc độ của thân; ở đây, ‘thân’ (kāyo) là thân sinh bởi cha mẹ (karajakāyo), sự di chuyển với tốc độ của thân thì chậm chạp. ‘Sukhasaññañca lahusaññañcā’ti (lạc tưởng và khinh tưởng) là tưởng đồng sanh với tâm thần thông (abhiññācitta). Thật vậy, vì tưởng ấy có được sự an lạc tĩnh lặng nên được gọi là lạc tưởng (sukhasaññā), và vì không có sự chậm chạp của phiền não nên được gọi là khinh tưởng (lahusaññā). အယောဂုဠော ဒိဝသံ သန္တတ္တော လဟုတရော စေဝ ဟောတီတိ သော ဟိ ဒွီဟိ တီဟိ ဇနေဟိ ဥက္ခိပိတွာ ကမ္မာရုဒ္ဓနေ ပက္ခိတ္တောပိ ဒိဝသံ ပစ္စမာနော ဝိဝရာနုပဝိဋ္ဌေန တေဇေန စေဝ ဝါယေန စ ဝါယောသဟဂတော စ ဥသ္မာသဟဂတော စ တေဇောသဟဂတော စ ဟုတွာ ဧဝံ လဟုကော ဟောတိ, ယထာ နံ ကမ္မာရော မဟာသဏ္ဍာသေန ဂဟေတွာ ဧကတော ပရိဝတ္တေတိ ဥက္ခိပတိ ဗဟိ နီဟရတိ. ဧဝံ ပန မုဒု စ ဟောတိ ကမ္မနိယော စ. ယထာ နံ သော ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ဝိစ္ဆိန္ဒတိ, ကူဋေန ဟနန္တော ဒီဃစတုရဿာဒိဘေဒံ ကရောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ ကထိတာ. Câu ‘Ayoguḷo divasaṃ santatto lahutaro ceva hotī’ti (quả cầu sắt được nung nóng cả ngày trở nên nhẹ hơn) có nghĩa là: thật vậy, quả cầu sắt ấy, dù phải do hai ba người khiêng lên đặt vào lò rèn, khi được nung nóng cả ngày, do hỏa đại và phong đại đã thấm vào các kẽ hở, trở nên đi kèm với phong đại, đi kèm với hơi nóng, và đi kèm với hỏa đại, nên trở nên nhẹ đến nỗi người thợ rèn có thể dùng kìm lớn gắp lấy, lật qua một bên, nhấc lên, và đưa ra ngoài. Hơn nữa, nó cũng trở nên mềm và dễ uốn nắn, đến nỗi người ấy có thể cắt nó ra từng mảnh, dùng búa đập để tạo thành các hình dạng khác nhau như dài, vuông, v.v. Trong kinh này, thần thông biến hóa (vikubbaniddhi) đã được thuyết giảng. ၃-၁၀. ဘိက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-10. Chú giải kinh Tỳ-khưu, v.v. ၈၃၅-၈၄၂. တတိယေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ, တထာ စတုတ္ထေ. အပိစ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ မိဿကိဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, သတ္တသု ဖလေသု ပုဗ္ဗဘာဂါ. သတ္တမာဒီနိ စတ္တာရိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနယာနေဝ. 835-842. Trong kinh thứ ba, thần túc là nền tảng cho sự thoát ly (vivaṭṭapādakiddhi) được thuyết giảng, tương tự như vậy trong kinh thứ tư. Hơn nữa, bắt đầu từ (kinh) Hai Quả (Dvephalasutta), các thần túc hỗn hợp (missakiddhipādā) đã được thuyết giảng ở phần dưới, và trong bảy quả (kinh Bảy Lực - Sattabalasutta) là các phần chuẩn bị (pubbabhāgā). Bốn kinh bắt đầu từ kinh thứ bảy cũng theo phương pháp đã được giải thích ở phần dưới. ၁၁-၁၂. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 11-12. Chú giải kinh Moggallāna, v.v. ၈၄၃-၈၄၄. ဧကာဒသမဒွါဒသမေသု ဆ အဘိညာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 843-844. Trong kinh thứ mười một và mười hai, sáu thắng trí (abhiññā) được thuyết giảng. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Tương Ưng Thần Túc đến đây là kết thúc. ၈. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ 8. Tương Ưng Anuruddha ၁. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Độc Cư ၁-၂. ပဌမရဟောဂတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú giải kinh Độc Cư thứ nhất, v.v. ၈၉၉-၉၀၀. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဿ [Pg.293] ပဌမေ အာရဒ္ဓါတိ ပရိပုဏ္ဏာ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆတ္တိံသာယ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ, ဒုတိယေ ဒွါဒသသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ. 899-900. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Anuruddha, từ ‘āraddhā’ (đã tinh tấn) có nghĩa là đã viên mãn. Tóm lại, ở đây, pháp quán (vipassanā) đưa đến quả A-la-hán được thuyết giảng ở ba mươi sáu trường hợp; trong kinh thứ hai, pháp quán đưa đến quả A-la-hán được thuyết giảng ở mười hai trường hợp. ၃. သုတနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Sutana ၉၀၁. တတိယေ မဟာဘိညတန္တိ ဆအဘိညာဘာဝံ. ဟီနံ ဓမ္မန္တိအာဒီသု ဣမာယ ပါဠိယာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – 901. Trong kinh thứ ba, ‘mahābhiññatan’ti (đại thắng trí) có nghĩa là trạng thái có sáu thắng trí. Trong câu ‘hīnaṃ dhammaṃ’ti (pháp hạ liệt), v.v., ý nghĩa cần được hiểu theo đoạn Pāli sau đây – ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ဟီနာ? ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ, ဣမေ ဓမ္မာ ဟီနာ. ကတမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ? တီသု ဘူမီသု ကုသလံ, တီသု ဘူမီသု ဝိပါကော, တီသု ဘူမီသု ကိရိယာဗျာကတံ သဗ္ဗဉ္စ ရူပံ, ဣမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ. ကတမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ နိဗ္ဗာနဉ္စ, ဣမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၂၃-၁၄၂၅). “Thế nào là các pháp hạ liệt? Mười hai tâm bất thiện sanh khởi, đây là các pháp hạ liệt. Thế nào là các pháp trung bình? Thiện trong ba cõi, quả trong ba cõi, duy tác vô ký trong ba cõi, và tất cả sắc pháp, đây là các pháp trung bình. Thế nào là các pháp cao thượng? Bốn đạo siêu thế, bốn quả Sa-môn, và Niết-bàn, đây là các pháp cao thượng.” (trích Pháp Tụ 1423-1425). ၄-၇. ပဌမကဏ္ဍကီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 4-7. Chú giải kinh Kaṇḍakī thứ nhất, v.v. ၉၀၂-၉၀၅. စတုတ္ထေ ကဏ္ဍကီဝနေတိ မဟာကရမန္ဒဝနေ. ဆဋ္ဌေ သဟဿံ လောကန္တိ ဣမိနာ ထေရဿ သတတ ဝိဟာရော ဒဿိတော. ထေရော ဟိ ပါတောဝ မုခံ ဓောဝိတွာ အတီတာနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ပန ဒသစက္ကဝါဠသဟဿံ ဧကာဝဇ္ဇနဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ. 902-905. Trong kinh thứ tư, ‘kaṇḍakīvane’ti (trong rừng gai) có nghĩa là trong khu rừng Karamanda lớn. Trong kinh thứ sáu, qua câu ‘sahassaṃ lokan’ti (ngàn thế giới), trú xứ thường xuyên của vị trưởng lão được chỉ rõ. Thật vậy, vị trưởng lão vào buổi sáng sớm, sau khi rửa mặt, đã nhớ lại một ngàn kiếp trong quá khứ và vị lai. Còn trong hiện tại, mười ngàn thế giới hệ (chuyển luân) hiện ra trong phạm vi của một lần hướng tâm. Kinh thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng. ၈. သလဠာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Salaḷāgāra ၉၀၆. အဋ္ဌမေ သလဠာဂါရေတိ သလဠရုက္ခမယာယ ပဏ္ဏသာလာယ, သလဠရုက္ခဿ ဝါ ဒွါရေ ဌိတတ္တာ ဧဝံနာမကေ အဂါရေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာယ သဒ္ဓိံ ဝိပဿကပုဂ္ဂလော ကထိတော. 906. Trong kinh thứ tám, ‘salaḷāgāre’ti (tại nhà cây thông) có nghĩa là tại am lá làm bằng gỗ cây thông, hoặc tại ngôi nhà có tên như vậy vì nó nằm ở cửa rừng thông. Trong kinh này, cùng với pháp quán (vipassanā), hành giả tu tập pháp quán (vipassakapuggalo) cũng được đề cập đến. ၉. အမ္ဗပါလိဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Rừng Xoài của Ambapālī ၉၀၇. နဝမေ [Pg.294] အာသဘိံ ဝါစန္တိ အတ္တနော အရဟတ္တဘာဝဒီပကံ ဥတ္တမဝါစံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 907. Trong kinh thứ chín, ‘āsabhiṃ vācan’ti (lời nói như con ngưu vương) có nghĩa là lời nói tối thượng tuyên bố về trạng thái A-la-hán của chính mình. Phần còn lại ở tất cả các nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Độc Cư, thứ nhất. ၂. ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải Phẩm Thứ Hai ၉၀၉-၉၂၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒီဟိ ထေရော ဒသဗလဉာဏံ ပဋိဇာနာတိ. ကိမ္ပနေတံ သာဝကာနံ ဟောတီတိ? ဧကဒေသေန ဟောတိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပနေတံ နိပ္ပဒေသံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရန္တိ. 909-922. Trong phẩm thứ hai, qua các câu như ‘ṭhānañca ṭhānato’ti (xứ và phi xứ), vị trưởng lão đã tuyên bố về thập lực trí (dasabalañāṇa). Phải chăng trí này cũng có nơi các vị Thinh văn? (Đáp:) Có một phần. Nhưng đối với các vị Phật Toàn Giác, trí này là không có giới hạn và viên mãn về mọi phương diện. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Tương Ưng Anuruddha đến đây là kết thúc. ၉. ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải Tương Ưng Thiền Na ၉၂၃. ဈာနသံယုတ္တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. 923. Tương Ưng Thiền Na có ý nghĩa rõ ràng. ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Tương Ưng Thiền Na đến đây là kết thúc. ၁၀. အာနာပါနသံယုတ္တံ 10. Tương Ưng Nhập Tức Xuất Tức ၁. ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Nhất Pháp ၁. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Nhất Pháp ၉၇၇. အာနာပါနသံယုတ္တဿ [Pg.295] ပဌမေ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော ဓမ္မော. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၅) အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ. 977. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Hơi Thở, (cụm từ) ‘ekadhammo’ có nghĩa là ‘một pháp’. Phần còn lại, những gì nên được nói ở đây, tất cả những điều đó đã được nói đến một cách toàn diện trong Thanh Tịnh Đạo, ở phần giải thích về đề mục niệm hơi thở. ၆. အရိဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Ariṭṭha. ၉၈၂. ဆဋ္ဌေ ဘာဝေထ နောတိ ဘာဝေထ နု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ. အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဓမ္မေသူတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု ဒွါဒသသု အာယတနဓမ္မေသု. ပဋိဃသညာ သုပ္ပဋိဝိနီတာတိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တသညာ သုဋ္ဌု ပဋိဝိနီတာ, သမုစ္ဆိန္နာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အတ္တနော အနာဂါမိမဂ္ဂံ ကထေတိ. ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ ဒဿေန္တော သော သတောဝ အဿသိဿာမီတိအာဒိမာဟ. 982. Trong kinh thứ sáu, (cụm từ) ‘bhāvetha no’ có nghĩa là ‘bhāvetha nu’ (có phải các ngươi tu tập không?). ‘Kāmacchando’ (dục tham) có nghĩa là tham ái liên quan đến năm loại dục trưởng dưỡng. ‘Ajjhattaṃ bahiddhā ca dhammesu’ (trong các pháp nội và ngoại) có nghĩa là trong mười hai xứ pháp nội và ngoại. ‘Paṭighasaññā suppaṭivinītā’ (tưởng về sân đã được dẹp bỏ tốt đẹp) có nghĩa là tưởng tương ưng với sân đã được dẹp bỏ tốt đẹp, đã được đoạn trừ. Qua điều này, vị ấy nói về Bất Lai đạo của mình. Bây giờ, để chỉ ra tuệ quán cho A-la-hán đạo, Ngài nói: ‘Ta sẽ thở vào, là người có chánh niệm’ v.v... ၇. မဟာကပ္ပိနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Mahākappina. ၉၈၃. သတ္တမေ ဣဉ္ဇိတတ္တံ ဝါ ဖန္ဒိတတ္တံ ဝါတိ ဥဘယေနပိ စလနမေဝ ကထိတံ. 983. Trong kinh thứ bảy, qua cả hai (cụm từ) ‘iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’ (sự rung động hay sự dao động), chỉ sự chuyển động được nói đến. ၈. ပဒီပေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Ví Dụ Ngọn Đèn. ၉၈၄. အဋ္ဌမေ နေဝ ကာယောပိ ကိလမတိ န စက္ခူနီတိ အညေသု ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယောပိ ကိလမတိ, စက္ခူနိပိ ဝိဟညန္တိ. ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမတိ, ယန္တေ ပက္ခိပိတွာ ပီဠနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စက္ခူနိ ဖန္ဒန္တိ ကိလမန္တိ, နိက္ခမိတွာ ပတနာကာရပ္ပတ္တာနိ ဝိယ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ နေဝ ကာယော ကိလမတိ, န အက္ခီနိ ဝိဟညန္တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. 984. Trong kinh thứ tám, (về câu) ‘thân không mệt mỏi, mắt cũng không’: bởi vì trong các đề mục thiền khác, đối với người đang thực hành, thân cũng mệt mỏi, mắt cũng bị tổn hại. Thật vậy, đối với người thực hành đề mục giới, thân trở nên mệt mỏi, giống như bị bỏ vào máy ép và bị nghiền nát. Đối với người thực hành đề mục kasina, mắt rung động và mệt mỏi, giống như chúng lồi ra và sắp rơi xuống. Nhưng đối với người thực hành đề mục này, thân không mệt mỏi, mắt cũng không bị tổn hại. Vì vậy, Ngài đã nói như vậy. သဗ္ဗသော [Pg.296] ရူပသညာနန္တိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, ကိံ အာနာပါနေ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီတိ? တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ အာနာပါနနိမိတ္တံ တာရကရူပမုတ္တာဝလိကာဒိသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယတိ, တသ္မာ တတ္ထ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီ’’တိ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘န လဗ္ဘတေဝါ’’တိ အာဟ. အလဗ္ဘန္တေ အယံ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ ကသ္မာ ဂဟိတောတိ? အာနိသံသဒဿနတ္ထံ. အရိယံ ဝါ ဟိ ဣဒ္ဓိံ စတ္တာရိ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စတဿော ဝါ အရူပသမာပတ္တိယော နိရောဓသမာပတ္တိံ ဝါ ပတ္ထယမာနေန ဘိက္ခုနာ အယံ အာနာပါနဿတိသမာဓိ သာဓုကံ မနသိကာတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ နဂရေ လဒ္ဓေ ယံ စတူသု ဒိသာသု ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ, တံ စတူဟိ ဒွါရေဟိ နဂရမေဝ ပဝိသတီတိ, ဇနပဒေါ လဒ္ဓေါ စ ဟောတိ. နဂရဿေဝ ဟေသော အာနိသံသော. ဧဝံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာယ အာနိသံသော ဧသ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ, သဗ္ဗာကာရေန ဘာဝိတေ အာနာပါနဿတိသမာဓိသ္မိံ သဗ္ဗမေတံ ယောဂိနော နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အာနိသံသဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သုခဉ္စေတိ ဧတ္ထ သောတိ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ? ယသ္မာ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ နာဂတံ. Tại sao lại nói ‘Do vượt qua hoàn toàn các tưởng về sắc’ v.v...? Phải chăng việc loại bỏ tướng kasina có thể đạt được trong pháp niệm hơi thở? Nhưng Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói: “Bởi vì tướng của niệm hơi thở hiện ra giống như hình ảnh chòm sao, chuỗi ngọc trai, v.v., cho nên việc loại bỏ tướng kasina có thể đạt được ở đó.” Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga nói: “Hoàn toàn không thể đạt được.” Nếu không thể đạt được, tại sao sự phân biệt về thánh thông v.v... này lại được đề cập? Để chỉ ra các lợi ích. Thật vậy, vị tỳ-khưu mong muốn thánh thông, hoặc bốn thiền sắc giới, hoặc bốn thiền chứng vô sắc, hoặc diệt tận định, nên tác ý kỹ lưỡng về định niệm hơi thở này. Giống như khi một thành phố đã bị chiếm lĩnh, hàng hóa từ bốn phương sẽ đi vào thành phố qua bốn cổng, và như vậy, vùng nông thôn cũng bị chiếm lĩnh. Đây là lợi ích của thành phố. Tương tự như vậy, sự phân biệt về thánh thông v.v... này là lợi ích của việc tu tập định niệm hơi thở. Khi định niệm hơi thở được tu tập một cách toàn diện, tất cả những điều này sẽ phát sinh cho hành giả. (Điều này) được nói ra để chỉ ra các lợi ích. Trong câu ‘sukhañca’ (và lạc), tại sao từ ‘so’ (vị ấy) không được nói đến? Bởi vì từ ‘bhikkhu’ (tỳ-khưu) không xuất hiện trong đoạn văn này. ၉. ဝေသာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Vesālī. ၉၈၅. နဝမေ ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဝေါဟာရေ နဂရေ. တဉှိ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ပါကာရပရိက္ခေပဝဍ္ဎနေန ဝိသာလီဘူတတ္တာ ဝေသာလီတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမ္ပိ စ နဂရံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေယေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ သဗ္ဗာကာရဝေပုလ္လတံ ပတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနမာဟ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ. တတ္ထ မဟာဝနံ နာမ သယံဇာတံ အရောပိမံ သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနံ. ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာ ပန မဟာဝနံ ဟိမဝန္တေန သဟ ဧကာဗဒ္ဓံ အပရိစ္ဆေဒံ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတံ. ဣဒံ တာဒိသံ န ဟောတိ, သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနန္တိ မဟာဝနံ. ကူဋာဂါရသာလာ ပန မဟာဝနံ နိဿာယ ကတေ အာရာမေ ကူဋာဂါရံ အန္တောကတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. 985. Trong kinh thứ chín, ‘vesāliyaṃ’ có nghĩa là trong thành phố có tên như vậy, một thuật ngữ được dùng theo nữ tính. Bởi vì thành phố đó, do được mở rộng ba lần bằng cách xây thêm tường bao, đã trở nên rộng lớn, nên được gọi là Vesālī. Và nên hiểu rằng thành phố này đã đạt đến sự thịnh vượng toàn diện chỉ khi bậc Chánh Đẳng Giác đạt được nhất thiết trí. Sau khi chỉ ra ngôi làng để khất thực như vậy, Ngài nói về nơi ở: ‘tại Đại Lâm, trong ngôi nhà có mái nhọn’. Ở đó, Đại Lâm là một khu rừng lớn, có ranh giới, mọc tự nhiên, không do trồng trọt. Nhưng Đại Lâm gần Kapilavatthu thì nối liền với dãy Himalaya, không có ranh giới, và trải dài đến tận đại dương. Khu rừng này không giống như vậy; nó là một khu rừng lớn có ranh giới, do đó gọi là Đại Lâm. Còn ngôi nhà có mái nhọn, nên hiểu là hương thất của Đức Phật, Đức Thế Tôn, hoàn hảo về mọi mặt, được xây dựng trong một tu viện gần Đại Lâm, bao gồm một cấu trúc có đỉnh nhọn và được lợp mái theo hình cánh ngỗng. အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတီတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ အသုဘာကာရသန္ဒဿနပ္ပဝတ္တံ ကာယဝိစ္ဆန္ဒနီယကထံ ကထေတိ. သေယျထိဒံ – အတ္ထိ [Pg.297] ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ…ပေ… မုတ္တန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သဗ္ဗာကာရေနပိ ဝိစိနန္တော န ကောစိ ကိဉ္စိ မုတ္တံ ဝါ မဏိံ ဝါ ဝေဠုရိယံ ဝါ အဂရုံ ဝါ စန္ဒနံ ဝါ ကုင်္ကုမံ ဝါ ကပ္ပုရံ ဝါ ဝါသစုဏ္ဏာဒိံ ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ သုစိဘာဝံ ပဿတိ, အထ ခေါ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆအဿိရိကဒဿနံ ကေသလောမာဒိနာနပ္ပကာရံ အသုစိမေဝ ပဿတိ, တသ္မာ န ဧတ္ထ ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ကရဏီယော. ယေပိ ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသိ ဇာတာ ကေသာ နာမ, တေပိ အသုဘာ စေဝ အသုစိနော စ ပဋိကူလာ စ. သော စ နေသံ အသုဘာသုစိပဋိကူလဘာဝေါ ဝဏ္ဏတောပိ သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပီတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ လောမာဒီနမ္ပီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ ဧကမေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေန အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတိ. Câu ‘Ngài thuyết một bài pháp về sự bất tịnh bằng nhiều cách’ có nghĩa là Ngài thuyết một bài pháp phân tích thân thể, diễn ra bằng cách chỉ ra khía cạnh bất tịnh qua nhiều lý do. Cụ thể là: ‘Trong thân này có tóc, lông, móng, răng... nước tiểu’. Điều này có nghĩa là gì? Này các Tỳ-khưu, trong tấm thân dài một sải tay này, dù tìm kiếm bằng mọi cách, không ai thấy được một chút gì thanh tịnh, dù chỉ là một hạt nhỏ, như ngọc trai, ngọc báu, ngọc lưu ly, trầm hương, chiên-đàn, nghệ tây, long não, hay bột thơm, v.v... Trái lại, người ta chỉ thấy những thứ bất tịnh thuộc nhiều loại khác nhau như tóc, lông, v.v., vốn có mùi hôi thối, đáng ghê tởm và khó coi. Vì vậy, không nên có dục hay tham đối với thân này. Ngay cả những thứ gọi là tóc, mọc trên đầu, phần cao quý nhất của cơ thể, cũng là bất tịnh, không trong sạch và đáng ghê tởm. Và trạng thái bất tịnh, không trong sạch và đáng ghê tởm của chúng nên được hiểu theo năm cách: về màu sắc, hình dạng, mùi, nơi sanh, và vị trí. Tương tự đối với lông, v.v... Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được hiểu theo cách đã được trình bày trong Thanh Tịnh Đạo. Như vậy, Đức Thế Tôn thuyết một bài pháp về sự bất tịnh bằng nhiều cách, với năm phân loại cho mỗi một phần. အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန အသုဘမာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနီယေန တံ ဝိဘဇန္တော ဝဏ္ဏေန္တော အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အသုဘဘာဝနာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ယာ အယံ ကေသာဒီသု ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထူသု အသုဘာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ ဖာတိကမ္မံ, တဿာ အသုဘဘာဝနာယ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဂုဏံ ပရိကိတ္တေတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘အသုဘဘာဝနာဘိယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကေသာဒီသု ဝါ ဝတ္ထူသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပဋိလဘတိ. သော တံ ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါတံ စိတ္တမဉ္ဇူသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ. Cụm từ "Nói lên lời tán thán về sự bất tịnh" có nghĩa là: Sau khi thiết lập đề mục bất tịnh theo phương cách (của tử thi) trương phồng v.v., vị ấy thuyết giảng, giải thích, phân tích đề mục ấy bằng cách phân tích từng phần. Cụm từ "Nói lên lời tán thán về sự tu tập bất tịnh" có nghĩa là: Đối với sự tu tập, sự phát triển, sự thực hành lặp đi lặp lại của tâm đã khởi lên sau khi nắm bắt tướng bất tịnh trong các đối tượng bên trong và bên ngoài như tóc v.v., hoặc (tử thi) trương phồng v.v., vị ấy nói lên lời tán thán, chỉ ra quả báu của sự tu tập bất tịnh ấy, và tán dương công đức. Ví như sau: "Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu chuyên tâm tu tập bất tịnh, trong các đối tượng như tóc v.v., hoặc (tử thi) trương phồng v.v., chứng đắc Sơ thiền, là pháp đã từ bỏ năm chi phần, hợp đủ năm chi phần, tốt đẹp ở ba phương diện, và thành tựu mười tướng. Vị ấy, nương vào pháp được gọi là Sơ thiền, là chiếc rương chứa đựng tâm, sau khi phát triển tuệ quán, đạt đến mục đích tối thượng là quả A-la-hán." ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေတိ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နာမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ. Cụm từ "Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng" có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, Ta muốn sống một mình, ẩn mình, độc cư trong suốt một nửa tháng. Cụm từ "Không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến" có nghĩa là: Vị nào, không tự mình nói lời gợi ý, mang vật thực khất thực đã được chuẩn bị sẵn trong các gia đình có tín tâm đến dâng cho Ta vì lợi ích của Ta, thì ngoại trừ một vị Tỳ khưu mang vật thực khất thực ấy, không một ai khác, dù là Tỳ khưu hay gia chủ, được đến gần Ta. ကသ္မာ [Pg.298] ပန ဧဝမာဟာတိ? အတီတေ ကိရ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ မဟတီဟိ ဒဏ္ဍဝါဂုရာဒီဟိ အရညံ ပရိက္ခိပိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဧကတောယေဝ ယာဝဇီဝံ မိဂပက္ခိဃာတကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ နိရယေ ဥပ္ပန္နာ. တေ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ပုဗ္ဗေ ကတေန ကေနစိဒေဝ ကုသလကမ္မေန မနုဿေသု ဥပ္ပန္နာ ကလျာဏူပနိဿယဝသေန သဗ္ဗေပိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိံသု. တေသံ တတော မူလာကုသလကမ္မတော အဝိပက္ကဝိပါကာ အပရာပရစေတနာ တသ္မိံ အဍ္ဎမာသဗ္ဘန္တရေ အတ္တူပက္ကမေန စ ပရူပက္ကမေန စ ဇီဝိတူပစ္ဆေဒါယ ဩကာသမကာသိ. တံ ဘဂဝါ အဒ္ဒသ. ကမ္မဝိပါကော စ နာမ န သက္ကာ ကေနစိ ပဋိဗာဟိတုံ. တေသု စ ဘိက္ခူသု ပုထုဇ္ဇနာပိ အတ္ထိ, သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိခီဏာသဝါပိ. တတ္ထ ခီဏာသဝါ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ, ဣတရေ အရိယသာဝကာ နိယတဂတိကာ သုဂတိပရာယဏာ, ပုထုဇ္ဇနာနံ ဂတိ အနိယတာ. Nhưng vì sao Ngài lại nói như vậy? Tương truyền, trong quá khứ, có năm trăm người thợ săn thú, sau khi dùng gậy, bẫy lưới v.v. bao vây khu rừng, đã vui vẻ hoan hỷ cùng nhau sinh sống trọn đời bằng nghề giết hại thú và chim, rồi sanh vào địa ngục. Họ, sau khi bị nấu nướng ở đó, do một thiện nghiệp nào đó đã làm từ trước, đã sanh làm người. Do duyên lành, tất cả họ đều được xuất gia và thọ cụ túc giới nơi đức Thế Tôn. Tư tâm đời sau chưa trổ quả từ bất thiện nghiệp gốc rễ ấy của họ, tương truyền đã tạo cơ hội để chấm dứt mạng sống trong vòng nửa tháng ấy, do sự nỗ lực của tự thân và do sự nỗ lực của người khác. Đức Thế Tôn đã thấy điều ấy. Và quả của nghiệp thì không ai có thể ngăn cản được. Trong số các Tỳ khưu ấy, có cả phàm nhân, và cũng có các bậc Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và các bậc A-la-hán lậu tận. Trong số đó, các bậc lậu tận thì không còn tái sanh; các bậc Thánh đệ tử khác thì có cảnh giới chắc chắn, có thiện thú làm nơi nương tựa; còn cảnh giới của các phàm nhân thì không chắc chắn. အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေန မရဏဘယဘီတာ န သက္ခိဿန္တိ ဂတိံ ဝိသောဓေတုံ, ဟန္ဒ နေသံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနာယ အသုဘကထံ ကထေမိ. တံ သုတွာ အတ္တဘာဝေ ဝိဂတစ္ဆန္ဒရာဂတာယ ဂတိဝိသောဓနံ ကတွာ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိဿန္တိ, ဧဝံ တေသံ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သာတ္ထိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော တေသံ အနုဂ္ဂဟာယ အသုဘကထံ ကထေသိ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန, နော မရဏဝဏ္ဏသံဝဏ္ဏနာဓိပ္ပာယေန. ကထေတွာ စ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ မံ ဘိက္ခူ ပဿိဿန္တိ, ‘အဇ္ဇ ဧကော ဘိက္ခု မတော, အဇ္ဇ ဒွေ…ပေ… အဇ္ဇ ဒသာ’တိ အာဂန္တွာ အာရောစေဿန္တိ, အယဉ္စ ကမ္မဝိပါကော န သက္ကာ မယာ ဝါ အညေန ဝါ ပဋိဗာဟိတုံ, သွာဟံ တံ သုတွာပိ ကိံ ကရိဿာမိ, ကိံ မေ အနတ္ထကေန အနယဗျသနေန သုတေန, ဟန္ဒာဟံ ဘိက္ခူနံ အဒဿနံ ဥပဂစ္ဆာမီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ, နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာ’’တိ. Khi ấy, đức Thế Tôn suy nghĩ: "Những vị này, do tham ái trong tự thân, sợ hãi trước cái chết, sẽ không thể thanh lọc được cảnh giới của mình. Thôi, Ta hãy thuyết bài pháp về bất tịnh để họ đoạn trừ tham ái. Sau khi nghe pháp ấy, do đã thoát khỏi tham ái trong tự thân, họ sẽ thanh lọc cảnh giới và tái sanh vào cõi trời. Như vậy, sự xuất gia của họ nơi Ta sẽ có kết quả." Sau đó, để tế độ họ, Ngài đã thuyết bài pháp về bất tịnh với đề mục thiền làm trọng tâm, chứ không phải với ý định tán dương cái chết. Và sau khi thuyết xong, Ngài lại có suy nghĩ này: "Nếu trong nửa tháng này các Tỳ khưu gặp Ta, họ sẽ đến và báo rằng: 'Hôm nay một Tỳ khưu đã chết, hôm nay hai... hôm nay mười Tỳ khưu đã chết.' Và quả của nghiệp này không thể bị ngăn cản bởi Ta hay bởi người khác. Vậy Ta, dù nghe điều đó, sẽ làm được gì? Ta được lợi ích gì khi nghe về điều bất lợi, về sự tai ương vô ích này? Thôi, Ta sẽ không gặp các Tỳ khưu nữa." Vì thế, Ngài đã nói như vậy: "Này các Tỳ khưu, Ta muốn độc cư trong nửa tháng, không ai được đến gần Ta, ngoại trừ một người mang vật thực khất thực đến." အပရေ ပနာဟု – ‘‘ပရူပဝါဒဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ ဧဝံ ဝတွာ ပဋိသလ္လီနော’’တိ. ပရေ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဥပဝဒိဿန္တိ – ‘‘အယံ ‘သဗ္ဗညူ အဟံ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တီ’တိ ပဋိဇာနမာနော အတ္တနောပိ သာဝကေ အညမညံ ဃာတေန္တေ နိဝါရေတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ အညံ သက္ခိဿတီ’’တိ? တတြ ပဏ္ဍိတာ ဝက္ခန္တိ – ‘‘ဘဂဝါ ပဋိသလ္လာနမနုယုတ္တော န ဣမံ ပဝတ္တိံ ဇာနာတိ, ကောစိဿ အာရောစယိတာပိ နတ္ထိ[Pg.299], သစေ ဇာနေယျ အဒ္ဓါ နိဝါရေယျာ’’တိ. ဣဒံ ပန ဣစ္ဆာမတ္တံ, ပဌမမေဝေတ္ထ ကာရဏံ. နာဿုဓာတိ ဧတ္ထ အဿုဓာတိ ပဒပူရဏမတ္တေ အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော, နေဝ ကောစိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော. Lại nữa, các vị khác nói rằng: "Ngài đã nói như vậy và độc cư để tránh sự chỉ trích của người khác." Tương truyền, những người khác sẽ chỉ trích đức Thế Tôn rằng: "Vị này, tự xưng là 'Ta là bậc Toàn Giác, là bậc Chuyển Luân Vương của Chánh Pháp tối thượng', lại không thể ngăn cản các đệ tử của mình giết hại lẫn nhau, thì làm sao có thể làm được việc gì khác?" Khi ấy, những người có trí sẽ nói rằng: "Đức Thế Tôn đang chuyên tâm độc cư nên không biết sự việc này, cũng không có ai báo cho Ngài biết. Nếu Ngài biết, chắc chắn Ngài đã ngăn cản." Nhưng đây chỉ là ý muốn (của các vị luận sư ấy), lý do đầu tiên mới là lý do (chính). Trong câu "nāssudhā", từ "assudhā" là một tiểu từ chỉ để điền đủ câu hoặc mang ý nghĩa nhấn mạnh; ý nghĩa là: "Không một ai đã đến gần đức Thế Tôn." အနေကေဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေါကာရော အဿာတိ အနေကာကာရဝေါကာရော. အနေကာကာရဝေါကိဏ္ဏော အနေကာကာရေန သမ္မိဿောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကော သော? အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, တံ အနေကာကာရဝေါကာရံ. အသုဘဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. အဋ္ဋီယမာနာတိ တေန ကာယေန အဋ္ဋာ ဒုက္ခိတာ ဟောန္တိ. ဟရာယမာနာတိ လဇ္ဇမာနာ. ဇိဂုစ္ဆမာနာတိ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပာဒယမာနာ. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟရဏကသတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. န ကေဝလဉ္စ တေ သတ္ထံ ပရိယေသိတွာ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ, မိဂလဏ္ဍိကမ္ပိ ပန သမဏကုတ္တကံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘သာဓု နော, အာဝုသော, ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ စ အရိယာ နေဝ ပါဏာတိပါတံ ကရိံသု, န သမာဒပေသုံ, န သမနုညာ အဟေသုံ. ပုထုဇ္ဇနာ ပန သဗ္ဗမကံသု. "Anekākāravokāra" có nghĩa là có sự pha trộn bởi nhiều lý do như màu sắc, hình dạng v.v. "Anekākāravokiṇṇa" có nghĩa là được pha trộn bởi nhiều phương diện. Đó là gì? Là sự chuyên tâm tu tập bất tịnh; sự chuyên tâm tu tập bất tịnh ấy là "anekākāravokāra". "Sống chuyên tâm tu tập bất tịnh" có nghĩa là họ sống hết sức nỗ lực. "Bị bức bách" có nghĩa là họ bị bức bách, đau khổ bởi thân ấy. "Xấu hổ" có nghĩa là cảm thấy hổ thẹn. "Ghê tởm" có nghĩa là làm phát sinh sự ghê tởm. "Tìm kiếm người mang vũ khí" có nghĩa là họ tìm kiếm vũ khí đoạt mạng sống. Không chỉ họ tự tìm vũ khí rồi tự mình đoạt mạng sống của mình, mà còn đến gần cả một người giả dạng Sa-môn tên là Migalaṇḍika và nói rằng: "Thưa hiền giả, xin hãy đoạt mạng sống của chúng tôi." Ở đây, các bậc Thánh đã không tự mình sát sanh, không xúi giục người khác, và không đồng tình (với việc sát sanh). Nhưng các phàm nhân thì đã làm tất cả (những điều đó). ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ တေသံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ တတော ဧကီဘာဝတော ဝုဋ္ဌိတော ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ. ကိံ နု ခေါ, အာနန္ဒ, တနုဘူတော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃောတိ ဣတော, အာနန္ဒ, ပုဗ္ဗေ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ ဂဏှန္တိ, သဇ္ဈာယန္တိ, ဧကပဇ္ဇောတော ဝိယ အာရာမော ဒိဿတိ. ဣဒါနိ ပန အဍ္ဎမာသမတ္တဿ အစ္စယေန တနုဘူတော ဝိယ တနုကော မန္ဒော အပ္ပကော ဝိရဠော ဝိယ ဇာတော ဘိက္ခုသံဃော. ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ? ကိံ ဒိသာသု ပက္ကန္တာ ဘိက္ခူတိ? Cụm từ "Sau khi xuất khỏi nơi độc cư" (paṭisallānā vuṭṭhito) có nghĩa là: Sau khi biết được sự kiện mạng sống của năm trăm vị tỳ-khưu ấy đã đi đến chỗ kết thúc, ngài đã đứng dậy từ nơi độc cư ấy. Dù biết nhưng dường như không biết, với mục đích khơi mào câu chuyện, ngài đã gọi Tôn giả Ānanda. (Ngài hỏi rằng:) "Này Ānanda, vì sao Tăng chúng dường như thưa thớt vậy?" (có nghĩa là:) Này Ānanda, trước đây, nhiều tỳ-khưu cùng nhau đến nơi phục dịch, thọ lãnh việc học thuộc lòng (uddesa) và việc hỏi han (paripuccha), và trùng tụng. Ngôi tự viện trông như một ngọn đèn duy nhất. Nhưng nay, sau khi khoảng nửa tháng trôi qua, Tăng chúng đã trở nên dường như thưa thớt, ít ỏi, vắng vẻ, lác đác. Nguyên nhân là gì vậy? Phải chăng các tỳ-khưu đã đi đến các phương? အထာယသ္မာ အာနန္ဒော ကမ္မဝိပါကေန တေသံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တိံ အသလ္လက္ခေန္တော အသုဘကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂပစ္စယာ ပန သလ္လက္ခေန္တော တထာ ဟိ ပန, ဘန္တေ ဘဂဝါတိအာဒိံ ဝတွာ ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အညံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစန္တော, သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အညံ ကာရဏံ အာစိက္ခတု, ယေန ဘိက္ခုသံဃော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျ[Pg.300]. မဟာသမုဒ္ဒံ ဩရောဟဏတိတ္ထာနိ ဝိယ အညာနိပိ ဒသာနုဿတိ, ဒသကသိဏ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန, ဗြဟ္မဝိဟာရ, အာနာပါနဿတိပဘေဒါနိ ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနောရောဟဏကမ္မဋ္ဌာနာနိ သန္တိ, တေသု ဘဂဝါ ဘိက္ခူ သမဿာသေတွာ အညတရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတူတိ အဓိပ္ပာယော. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda, vì không nhận thấy được sự kiện mạng sống của các vị ấy đi đến chỗ kết thúc là do quả của nghiệp, nhưng lại nhận thấy (điều đó) là do duyên thực hành đề mục bất tịnh, nên sau khi nói những lời bắt đầu bằng "Bạch Thế Tôn, quả thật như vậy...", trong khi thỉnh cầu một đề mục thiền khác để các tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng "Lành thay, bạch Thế Tôn...". Ý nghĩa của đoạn ấy là: "Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy chỉ dạy một nguyên nhân khác, nhờ đó Tăng chúng có thể an trú trong quả A-la-hán. Giống như các bến nước để đi xuống biển cả, cũng có nhiều đề mục thiền khác để đi xuống Niết-bàn, gồm các loại như mười tùy niệm, mười biến xứ, bốn sự xác định về giới, tứ vô lượng tâm, và niệm hơi thở vô hơi thở ra. Trong số đó, xin Thế Tôn hãy làm cho các tỳ-khưu được an lòng và chỉ dạy một đề mục thiền nào đó". Đây là chủ ý. အထ ဘဂဝါ တထာ ကာတုကာမော ထေရံ ဥယျောဇေန္တော တေနဟာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယာတိ ဝေသာလိယံ ဥပနိဿာယ သမန္တာ ဂါဝုတေပိ အဍ္ဎယောဇနေပိ ယာဝတိကာ ဝိဟရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ သန္နိပါတေဟီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိပါတေတွာတိ အတ္တနာ ဂန္တုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ သယံ ဂန္တွာ အညတ္ထ ဒဟရဘိက္ခူ ပဟိဏိတွာ မုဟုတ္တေနေဝ အနဝသေသေ ဘိက္ခူ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သမူဟံ ကတွာ. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃော သန္နိပတိတော, ဧသ ကာလော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထံ ကာတုံ, အနုသာသနိံ ဒါတုံ, ဣဒါနိ ယဿ တုမှေ ကာလံ ဇာနာထ, တံ ကာတဗ္ဗန္တိ. Bấy giờ, Thế Tôn, với mong muốn làm như vậy, trong khi khuyến khích vị Trưởng lão, đã nói những lời bắt đầu bằng "Vậy thì, này Ānanda...". Trong đó, cụm từ "nương vào thành Vesālī" có nghĩa là: "Nương vào thành Vesālī, có bao nhiêu vị đang trú ngụ trong vòng một gāvuta hay nửa do-tuần xung quanh, hãy tập hợp tất cả các vị ấy lại". Cụm từ "Sau khi tập hợp tất cả tại giảng đường" có nghĩa là: Tự mình đi đến nơi thích hợp để đi, và phái các tỳ-khưu trẻ đi đến những nơi khác, chỉ trong chốc lát, ngài đã tập hợp không sót một vị tỳ-khưu nào tại giảng đường. Trong câu "Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn xem là phải thời", chủ ý là thế này: "Bạch Thế Tôn, Tăng chúng đã tụ họp. Đây là thời để thuyết pháp, để ban lời giáo huấn cho các tỳ-khưu. Nay, Ngài biết thời điểm cho việc gì, thì việc ấy nên được làm". အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ, အယမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ. အာမန္တေတွာ စ ပန ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ အာစိက္ခိတအသုဘကမ္မဋ္ဌာနတော အညံ ပရိယာယံ အာစိက္ခန္တော အာနာပါနဿတိသမာဓီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာနာပါနဿတိသမာဓီတိ အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တော သမာဓိ, အာနာပါနဿတိယံ ဝါ သမာဓိ, အာနာပါနဿတိသမာဓိ. ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပာဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဝါ. ဗဟုလီကတောတိ ပုနပ္ပုနံ ကတော. သန္တော စေဝ ပဏီတော စာတိ သန္တော စေဝ ပဏီတော စေဝ. ဥဘယတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အယဉှိ ယထာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ကေဝလံ ပဋိဝေဓဝသေန သန္တဉ္စ ပဏီတဉ္စ, ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာ ပန ပဋိကူလာရမ္မဏတ္တာ စ အာရမ္မဏဝသေန နေဝ သန္တံ န ပဏီတံ, န ဧဝံ ကေနစိ ပရိယာယေန အသန္တော ဝါ အပ္ပဏီတော ဝါ, အပိစ ခေါ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ သန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော, ပဋိဝေဓသင်္ခါတာယ အင်္ဂသန္တတာယပိ, အာရမ္မဏပဏီတတာယ ပဏီတော အတိတ္တိကရော, အင်္ဂပဏီတတာယပီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သန္တော စေဝ ပဏီတော စာ’’တိ. Bấy giờ, Thế Tôn gọi các tỳ-khưu: "Này các tỳ-khưu, lại nữa...". Và sau khi gọi, để các tỳ-khưu chứng đắc A-la-hán, trong khi chỉ dạy một phương pháp khác với đề mục bất tịnh đã được giảng trước đây, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng "định niệm hơi thở vô hơi thở ra...". Trong đó, "định niệm hơi thở vô hơi thở ra" là định tương ưng cùng với niệm có khả năng nắm bắt hơi thở vô hơi thở ra, hoặc định nương vào niệm hơi thở vô hơi thở ra, (được gọi là) định niệm hơi thở vô hơi thở ra. "Được tu tập" (bhāvito) nghĩa là được làm cho phát sanh hoặc được làm cho tăng trưởng. "Được làm cho sung mãn" (bahulīkato) nghĩa là được thực hành lặp đi lặp lại. "Vừa tịch tịnh vừa vi diệu" (santo ceva paṇīto ca) nghĩa là vừa tịch tịnh vừa vi diệu. Ở cả hai nơi, sự xác định bởi từ "eva" (chỉ) cần được hiểu. Điều gì đã được nói? Quả vậy, giống như đề mục bất tịnh chỉ tịch tịnh và vi diệu về phương diện chứng ngộ, nhưng vì có đối tượng thô thiển và đối tượng đáng ghê tởm, nên về phương diện đối tượng thì không tịch tịnh, không vi diệu; (định này) không phải là không tịch tịnh hay không vi diệu theo bất kỳ phương diện nào như vậy. Hơn nữa, về phương diện đối tượng tịch tịnh, nó cũng tịch tịnh, lắng dịu, dập tắt; và về phương diện các chi phần tịch tịnh được gọi là sự chứng ngộ cũng vậy; về phương diện đối tượng vi diệu, nó vi diệu, không gây nhàm chán; và về phương diện các chi phần vi diệu cũng vậy. Do đó, đã được nói là "vừa tịch tịnh vừa vi diệu". အသေစနကော [Pg.301] စ သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဧတ္ထ ပန နာဿ သေစနန္တိ အသေစနကော, အနာသိတ္တကော အဗ္ဗောကိဏ္ဏော ပါဋိယေက္ကော အာဝေဏိကော, နတ္ထိ ဧတ္ထ ပရိကမ္မေန ဝါ ဥပစာရေန ဝါ သန္တတာ, အာဒိသမန္နာဟာရတော ပဘုတိ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ သန္တော စ ပဏီတော စာတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘အသေစနကော’’တိ အနာသိတ္တကော ဩဇဝန္တော, သဘာဝေနေဝ မဓုရော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမယံ အသေစနကော စ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ကာယိကစေတသိကသုခပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနတော သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Trong câu "là pháp trú không cần bồi đắp và an lạc" (asecanako ca sukho ca vihāro), "không có sự bồi đắp cho nó" (na assa secanaṃ) nên gọi là "không cần bồi đắp" (asecanako); (nghĩa là) không được tưới tẩm, không pha trộn, riêng biệt, độc lập. Ở đây không có sự tịch tịnh (đạt được) bằng chuẩn bị hay cận hành; ý nghĩa là, ngay từ lúc tác ý ban đầu, nó đã tự bản chất là tịch tịnh và vi diệu. Một số vị nói rằng "asecanako" có nghĩa là "không được tưới tẩm (nhưng) có tinh chất, tự bản chất đã ngọt ngào". Như vậy, cần được hiểu rằng (pháp trú này) vừa không cần bồi đắp, vừa là pháp trú an lạc vì nó dẫn đến việc đạt được thân lạc và tâm lạc trong mỗi khoảnh khắc nhập định. ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေတိ အဝိက္ခမ္ဘိတေ. ပါပကေတိ လာမကေ. အကုသလေ ဓမ္မေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေ ဓမ္မေ. ဌာနသော အန္တရဓာပေတီတိ ခဏေနေဝ အန္တရဓာပေတိ ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ဝူပသမေတီတိ သုဋ္ဌု ဥပသမေတိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တာ အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတံ ရဇောဇလ္လန္တိ အဋ္ဌ မာသေ ဝါတာတပသုက္ခာယ ဂေါမဟိံသာဒိပါဒပ္ပဟာရသမ္ဘိန္နာယ ပထဝိယာ ဥဒ္ဓံ ဟတံ ဦဟတံ အာကာသေ သမုဋ္ဌိတံ ရဇဉ္စ ရေဏုဉ္စ. မဟာ အကာလမေဃောတိ သဗ္ဗံ နဘံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဋ္ဌိတော အာသာဠှဇုဏှပက္ခေ သကလံ အဍ္ဎမာသံ ဝဿနကမေဃော. သော ဟိ အသမ္ပတ္တေ ဝဿကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အကာလမေဃောတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဌာနသော အန္တရာဓာပေတိ ဝူပသမေတီတိ ခဏေနေဝ အဒဿနံ နေတိ ပထဝိယံ သန္နိသီဒါပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဩပမ္မနိဒဿနမေတံ. တတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ. "Mỗi khi phát sanh" (uppannuppanne) nghĩa là (khi) chưa được trấn áp. "Các pháp ác" (pāpake) nghĩa là các pháp thấp kém. "Các pháp bất thiện" (akusale dhamme) nghĩa là các pháp sanh ra từ sự không khéo léo. "Làm cho biến mất ngay tại chỗ" (ṭhānaso antaradhāpeti) nghĩa là làm cho biến mất, trấn áp ngay trong khoảnh khắc. "Làm cho lắng dịu" (vūpasameti) nghĩa là làm cho lắng dịu hoàn toàn; được nói rằng, vì là phần của sự thông suốt, nên khi tuần tự đạt đến sự tăng trưởng của Thánh đạo, nó sẽ đoạn tận và làm cho an tịnh. "Trong tháng cuối của mùa hè" (gimhānaṃ pacchime māse) nghĩa là trong tháng Āsāḷha. "Bụi bặm bị cuốn lên" (ūhataṃ rajojallaṃ) nghĩa là bụi mịn và bụi thô bị cuốn lên, bị thổi lên cao từ mặt đất đã khô cằn vì gió và nắng trong tám tháng, và bị vỡ nát do dấu chân của bò, trâu, v.v., bay lên trong không trung. "Đám mây lớn trái mùa" (mahā akālamegho) nghĩa là đám mây mưa dâng lên bao phủ toàn bộ bầu trời, mưa suốt nửa tháng trong thượng tuần của tháng Āsāḷha. Vì nó phát sanh trước khi mùa mưa đến, nên ở đây nó được chủ ý là "đám mây trái mùa". "Làm cho biến mất, làm cho lắng dịu ngay tại chỗ" (ṭhānaso antarādhāpeti vūpasameti) nghĩa là làm cho nó biến mất ngay lập tức, làm cho nó lắng xuống mặt đất. "Cũng vậy" (evameva kho) - đây là sự trình bày ví dụ. Phần sau đó cũng theo cách đã được giải thích. ၁၀. ကိမိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Kimila. ၉၈၆. ဒသမေ ကိမိလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဧတဒဝေါစာတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒေသနာ န ယထာနုသန္ဓိကာ ကတာ, ယထာနုသန္ဓိံ ဂမေဿာမီ’’တိ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧတံ အဝေါစ. ကာယညတရန္တိ ပထဝီအာဒီသု ကာယေသု အညတရံ ဝဒါမိ ဝါယောကာယံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခာယတနံ…ပေ… ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာ ရူပကာယော နာမ, တေသု အာနာပါနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနေ [Pg.302] သင်္ဂဟိတတ္တာ ကာယညတရံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ စတူသု ကာယေသု အညတရံ ဝါယောကာယံ, ပဉ္စဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ဝါ ရူပကာယေ အညတရံ အာနာပါနံ အနုပဿတိ, တသ္မာ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေဒနာညတရန္တိ တီသု ဝေဒနာသု အညတရံ, သုခဝေဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. 986. Trong kinh thứ mười: `Kimilāyanti` nghĩa là trong thành phố có tên như vậy. `Etadavoca` nghĩa là: Vị trưởng lão đã suy nghĩ rằng: “Bài pháp này đã không được thực hiện theo đúng mạch văn, ta sẽ làm cho nó có mạch văn.” Trong khi nối kết mạch văn của bài pháp, ngài đã nói điều này. `Kāyaññataraṃ` (một trong các thân) có nghĩa là: “Ta nói một trong các thân như địa đại v.v..., ta nói về thân gió.” Hoặc là, hai mươi lăm thành phần sắc pháp được gọi là thân sắc (rūpakāya), từ nhãn xứ... cho đến đoàn thực. Trong số ấy, hơi thở vô-thở ra là một trong các thân do được bao gồm trong xúc xứ. Vì thế, ngài cũng đã nói như vậy. `Tasmā ti ha` (do đó) có nghĩa là: Bởi vì vị ấy quán niệm hơi thở vô-thở ra, là một trong bốn thân (đại chủng), tức thân gió, hoặc là một trong hai mươi lăm thành phần của thân sắc, cho nên có nghĩa là vị ấy là người quán thân trong thân. Ý nghĩa này nên được hiểu như vậy ở tất cả mọi nơi. `Vedanāññataraṃ` (một trong các cảm thọ) nghĩa là một trong ba loại cảm thọ, điều này được nói với ý chỉ về lạc thọ. သာဓုကံ မနသိကာရန္တိ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နံ သုန္ဒရံ မနသိကာရံ. ကိံ ပန မနသိကာရော သုခါ ဝေဒနာ ဟောတီတိ? န ဟောတိ, ဒေသနာသီသံ ပနေတံ. ယထေဝ ဟိ ‘‘အနိစ္စသညာဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၇) ဧတ္ထ သညာနာမေန ပညာ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ မနသိကာရနာမေန ဈာနဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတသ္မိဉှိ စတုက္ကေ ပဌမပဒေ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယပဒေ သုခန္တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာ. စိတ္တသင်္ခါရပဒဒွယေ ‘‘သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တသင်္ခါရာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၄) ဝစနတော ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရေ ဌပေတွာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝစနတော စိတ္တသင်္ခါရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ. တံ သဗ္ဗံ မနသိကာရနာမေန သင်္ဂဟေတွာ ဣဓ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရ’’န္တိ အာဟ. Sādhukaṃ manasikāraṃ (sự khéo tác ý) là sự tác ý tốt đẹp đã sanh khởi qua phương diện cảm nhận hỷ v.v... Nhưng phải chăng tác ý là lạc thọ? Không phải vậy, nhưng đây là đề mục của bài pháp. Thật vậy, giống như trong câu: “vị ấy chuyên tâm thực hành tu tập tưởng vô thường” (ma. ni. 3.147), ở đây trí tuệ được nói đến bằng danh từ ‘tưởng’ (saññā), cũng vậy, ở đây nên hiểu rằng cảm thọ của thiền được nói đến bằng danh từ ‘tác ý’ (manasikāra). Thật vậy, trong bốn pháp này, ở câu đầu tiên, cảm thọ được nói đến với hỷ làm đề mục; ở câu thứ hai, nó được nói đến bằng chính bản thể của nó là ‘lạc’ (sukha). Trong hai câu về tâm hành, cảm thọ được nói đến bằng danh từ ‘tâm hành’ do có lời dạy rằng: “Tưởng và thọ là các tâm sở, các pháp này liên kết với tâm, là các tâm hành” (paṭi. ma. 1.174), và do có lời dạy rằng: “Ngoại trừ tầm và tứ, tất cả các pháp tương ưng với tâm đều được bao gồm trong tâm hành.” Sau khi tổng hợp tất cả những điều đó dưới danh từ ‘tác ý,’ ở đây ngài đã nói là “sự khéo tác ý.” ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဧသာ ဝေဒနာ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတီတိ. နော န ယုဇ္ဇတိ, မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဟိ တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာ ဝေဒယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘‘အဟံ ဝေဒယာမီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပိစ ‘‘ပီတိပ္ပဋိသံဝေဒီ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယမေတဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တောယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ – Dù là như vậy, có người cho rằng: “Bởi vì cảm thọ này không phải là đối tượng (ārammaṇa), cho nên pháp quán niệm cảm thọ là không thích hợp.” Không phải là không thích hợp. Thật vậy, ngay cả trong kinh Đại Niệm Xứ v.v..., cảm thọ được cảm nhận sau khi lấy các vật làm cơ sở tương ứng của lạc v.v... làm đối tượng. Tuy nhiên, dựa vào sự diễn tiến của cảm thọ ấy mà có sự quy ước đơn thuần là “tôi cảm nhận.” Nhắm đến sự quy ước đó mà có lời dạy rằng: “Khi cảm nhận một lạc thọ, vị ấy biết: ‘Tôi đang cảm nhận một lạc thọ’” v.v... Hơn nữa, trong phần giải thích ý nghĩa của các câu “vị ấy sẽ cảm nhận hỷ” v.v..., lời giải đáp cho vấn đề này đã được nói đến rồi. Và điều này đã được nói trong bộ Thanh Tịnh Đạo: ‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ – အာရမ္မဏတော စ အသမ္မောဟတော စ. ကထံ အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. ကထံ အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဈာနသမ္ပယုတ္တပီတိံ ခယတော ဝယတော သမ္မသတိ, တဿ ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန အသမ္မောဟတော [Pg.303] ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၂) ‘‘‘ဒီဃံ အဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’တိ. ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ. “Hỷ được cảm nhận theo hai phương diện: theo phương diện đối tượng và theo phương diện không si mê. Hỷ được cảm nhận theo phương diện đối tượng như thế nào? Vị ấy nhập vào hai tầng thiền có hỷ. Đối với vị ấy, vào khoảnh khắc nhập thiền, do sự chứng đắc thiền, hỷ được cảm nhận theo phương diện đối tượng, vì đối tượng đã được cảm nhận. Hỷ được cảm nhận theo phương diện không si mê như thế nào? Sau khi nhập vào hai tầng thiền có hỷ rồi xuất ra, vị ấy quán xét hỷ tương ưng với thiền theo khía cạnh đoạn diệt, theo khía cạnh hoại diệt. Đối với vị ấy, vào khoảnh khắc tuệ quán, do sự thấu triệt các tướng (đặc tính), hỷ được cảm nhận theo phương diện không si mê. Và điều này đã được nói trong bộ Vô Ngại Giải Đạo (paṭi. ma. 1.172): ‘Đối với người biết rõ sự nhất tâm, không phân tán của tâm, nhờ vào hơi thở vô dài, niệm được an trú. Nhờ niệm ấy, nhờ trí ấy, hỷ ấy được cảm nhận.’ Theo phương pháp này, ý nghĩa của các câu còn lại cũng nên được hiểu như vậy.” ဣတိ ယထေဝ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိသုခစိတ္တသင်္ခါရာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣမိနာပိ ဈာနသမ္ပယုတ္တေန ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ဝေဒနာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ. Như vậy, giống như hỷ, lạc, và các tâm hành được cảm nhận theo phương diện đối tượng do sự chứng đắc thiền, cũng vậy, đối với vị hành giả này, do sự chứng đắc tác ý được gọi là cảm thọ, tương ưng với thiền, cảm thọ được cảm nhận theo phương diện đối tượng. Do đó, lời dạy này đã được khéo nói: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu trú, quán niệm cảm thọ trong các cảm thọ.” နာဟံ, အာနန္ဒ, မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿာတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ယသ္မာ ‘‘စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော ဘိက္ခု ကိဉ္စာပိ အဿာသပဿာသနိမိတ္တမာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဿ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ပဝတ္တနတော စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ. န ဟိ မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာ အတ္ထိ, တသ္မာ အာရမ္မဏတော စိတ္တပဋိသံဝိဒိတဝသေန ‘‘စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ. Trong câu: “Này Ānanda, Ta không nói (pháp này) cho người thất niệm, không tỉnh giác,” chủ ý là như sau: Bởi vì vị tỳ khưu thực hành theo phương pháp “tôi sẽ thở vô, cảm nhận tâm” v.v..., mặc dù lấy tướng của hơi thở vô-thở ra làm đối tượng, nhưng do vị ấy thực hành bằng cách an trú niệm và tỉnh giác trên đối tượng của tâm, nên vị ấy được gọi là người quán tâm trong tâm. Thật vậy, không có sự tu tập định niệm hơi thở cho người thất niệm, không tỉnh giác. Do đó, theo phương diện cảm nhận tâm qua đối tượng, có lời dạy rằng: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu trú, quán niệm tâm trong tâm.” သော ယံ တံ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ ပဟာနံ, တံ ပညာယ ဒိသွာ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဘိဇ္ဈာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏမေဝ, ဒေါမနဿဝသေန ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဒဿိတံ. ဣဒဉှိ စတုက္ကံ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, ဓမ္မာနုပဿနာ စ နီဝရဏပဗ္ဗာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ, တဿာ နီဝရဏပဗ္ဗံ အာဒိ, တဿာပိ ဣဒံ နီဝရဏဒွယံ အာဒိ. ဣတိ ဓမ္မာနုပဿနာယ အာဒိံ ဒဿေတုံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနန္တိ အာဟ. ပဟာနန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိ ဧဝံ ပဟာနကရဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပညာယ ဒိသွာတိ တံ အနိစ္စဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ ပဟာနဉာဏံ အပရာယ ဝိပဿနာပညာယ, တမ္ပိ အပရာယာတိ ဧဝံ ဝိပဿနာပရမ္ပရံ ဒဿေတိ[Pg.304]. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ယဉ္စဿ ပထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ယဉ္စ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ဒွိဓာ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. တတ္ထ သဟဇာတာနမ္ပိအဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿာပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ. ဣဓ အာရမ္မဏ အဇ္ဈုပေက္ခနာ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော န ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿသီသေန ပန ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနကရဉာဏမ္ပိ ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. Ở đây, trong câu: “Sự từ bỏ tham ái và ưu não nào có mặt, vị ấy sau khi thấy điều ấy bằng trí tuệ, đã có sự xả một cách khéo léo”, thì tham ái chính là triền cái tham dục, triền cái sân hận được chỉ dạy bằng phương diện của ưu não. Và bộ bốn này được nói đến chỉ bằng phương diện của tuệ quán, và pháp quán niệm có năm loại bằng phương diện của phẩm về triền cái v.v…, trong ấy phẩm về triền cái là phần đầu, trong phẩm ấy hai triền cái này cũng là phần đầu. Như vậy, để chỉ dạy phần đầu của pháp quán niệm, ngài đã nói: “tham ái và ưu não”. “Sự từ bỏ”: được ám chỉ là trí tuệ thực hiện sự từ bỏ theo cách như là: “vị ấy từ bỏ thường tưởng bằng vô thường tùy quán”. “Sau khi thấy điều ấy bằng trí tuệ”: ngài chỉ dạy về chuỗi tuệ quán theo cách như là: “trí tuệ từ bỏ ấy, được gọi là trí tuệ về vô thường, ly tham, đoạn diệt, xả ly, (được thấy) bằng tuệ quán khác, và tuệ quán ấy cũng (được thấy) bằng tuệ quán khác nữa”. “Đã có sự xả”: được gọi là xả theo hai phương diện là: “vị ấy xả đối với (tâm) đã đi vào con đường, và vị ấy xả đối với sự an trú đồng nhất”. Ở đây, có sự xả đối với các pháp đồng sanh và có sự xả đối với đối tượng. Ở đây, sự xả đối với đối tượng được ám chỉ. “Do vậy, này Ānanda”: là vì vị ấy tiến hành theo phương pháp bắt đầu là: “tôi sẽ thở vào trong khi tùy quán vô thường”, không chỉ có sự xả đối với các pháp như triền cái v.v…, mà còn có sự xả sau khi đã thấy bằng trí tuệ cả trí tuệ thực hiện sự từ bỏ các pháp đã được nói đến với tham ái và ưu não làm tiêu đề, do vậy cần phải được hiểu rằng: “vào lúc ấy, vị tỳ khưu sống tùy quán các pháp trong các pháp”. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. တသ္မိံ ပံသုပုဉ္ဇော ဝိယ ဆသု အာယတနေသု ကိလေသာ. စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂစ္ဆန္တာ သကဋရထာ ဝိယ စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ဧကေန သကဋေန ဝါ ရထေန ဝါ ပံသုပုဉ္ဇဿ ဥပဟနနံ ဝိယ ကာယာနုပဿနာဒီဟိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပဃာတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. Tương tự như vậy, ở đây sáu xứ cần được xem như là ngã tư đường. Các phiền não ở trong sáu xứ (cần được xem) như là đống bụi ở nơi ấy. Bốn niệm xứ sanh khởi ở trong bốn đối tượng (cần được xem) như là các cỗ xe và cỗ xe ngựa đi đến từ bốn phương. Cần phải được hiểu rằng sự hủy diệt các pháp ác, bất thiện bằng thân tùy quán v.v… là giống như sự chà nát đống bụi bằng cỗ xe hoặc cỗ xe ngựa. ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Một Pháp, phần thứ nhất. ၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Thứ Hai ၁-၂. ဣစ္ဆာနင်္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú Giải Kinh Icchānaṅgala v.v… ၉၈၇-၉၈၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထာတိ ကသ္မာ အတ္တနော ဝိဟာရသမာပတ္တိံ အာစိက္ခတိ? ဥပါရမ္ဘမောစနတ္ထံ. သစေ ဟိ တေ ‘‘န ဇာနာမာ’’တိ ဝဒေယျုံ, အထ နေသံ တိတ္ထိယာ ‘‘တုမှေ ‘အသုကသမာပတ္တိယာ နာမ နော သတ္ထာ တေမာသံ ဝိဟာသီ’တိပိ န ဇာနာထ, အထ ကသ္မာ နံ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိဟရထာ’’တိ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေယျုံ, တတော မောစနတ္ထံ ဧဝမာဟ. 987-988. Ở kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, vì sao ngài nói lên sự chứng đắc về trú của chính mình rằng: “các ông nên giải thích như vầy”? Nhằm mục đích giải thoát khỏi sự khiển trách. Vì nếu các vị ấy nói rằng: “chúng tôi không biết”, thì các người ngoại đạo sẽ gán cho các vị ấy sự khiển trách rằng: “các ông cũng không biết rằng: ‘vị đạo sư của chúng ta đã trú trong định chứng tên là như vầy suốt ba tháng’, vậy thì tại sao các ông lại sống hầu cận vị ấy?”, ngài đã nói như vậy nhằm mục đích giải thoát khỏi điều ấy. အထ ကသ္မာ ယထာ အညတ္ထ ‘‘သတောဝ အဿသတိ, ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄; မ. နိ. ၁.၁၀၇; သံ. နိ. ၅.၉၇၇) ဧဝ-ဝါကာရော ဝုတ္တော. ဧဝံ ဣဓ န ဝုတ္တောတိ? ဧကန္တသန္တတ္တာ. အညေသဉှိ [Pg.305] အဿာသော ဝါ ပါကဋော ဟောတိ ပဿာသော ဝါ, ဘဂဝတော ဥဘယမ္ပေတံ ပါကဋမေဝ နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယာတိ ဧကန္တသန္တတ္တာ န ဝုတ္တော. အထ ‘‘သိက္ခာမီ’’တိ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘အဿသာမီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ? သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ. သတ္တ ဟိ သေခါ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝါ သေခါ နာမ, ခီဏာသဝါ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ အသေခါ နာမ, တထာဂတာ အသိက္ခိတဗ္ဗာ အသေက္ခာ နာမ နတ္ထိ တေသံ သိက္ခိတဗ္ဗကိစ္စန္တိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ န ဝုတ္တံ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ. Vậy thì tại sao ở đây lại không được nói đến từ eva và từ vā giống như đã được nói ở chỗ khác là: “vị ấy thở vào có chánh niệm, hoặc trong khi thở vào dài”? (Đáp rằng): Do vì (sự tác ý) hoàn toàn vi tế. Vì rằng đối với các vị khác, hoặc hơi thở vào là rõ ràng, hoặc hơi thở ra là rõ ràng; còn đối với đức Thế Tôn, do vì có chánh niệm thường xuyên an trú nên cả hai điều này đều rõ ràng, do vì (sự tác ý) hoàn toàn vi tế nên đã không được nói đến. Lại nữa, tại sao không nói: “tôi học tập” mà chỉ nói bấy nhiêu là: “tôi sẽ thở vào”? (Đáp rằng): Do vì không có điều cần phải học tập. Vì rằng bảy bậc hữu học được gọi là hữu học do vì có điều cần phải học tập, các vị lậu tận được gọi là vô học do vì không có điều cần phải học tập, các đấng Như Lai được gọi là vô học do vì không có điều cần phải học tập, các ngài không có phận sự cần phải học tập, do vì không có điều cần phải học tập nên đã không được nói đến. Kinh thứ hai thì đã rõ ràng. ၃-၁၀. ပဌမအာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3-10. Chú Giải Kinh Ānanda Thứ Nhất v.v… ၉၈၉-၉၉၆. တတိယေ ပဝိစိနတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝိစိနတိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရာမိသာတိ နိက္ကိလေသာ ကာယိကစေတသိကဒရထပဋိပဿဒ္ဓိယာ ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ ဌပိယတိ, အပ္ပနာစိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ သဟဇာတအဇ္ဈုပေက္ခနာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ. 989-996. Ở kinh thứ ba, “vị ấy thẩm sát”: là vị ấy thẩm sát bằng phương diện của vô thường v.v… Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ này. “Không còn quyến luyến”: là không có phiền não; do vì sự lắng dịu của nhiệt não thuộc thân và thuộc tâm nên thân cũng được lắng dịu và tâm cũng được lắng dịu. “Được định tĩnh”: là được đặt để một cách đúng đắn, trở nên giống như tâm an chỉ. “Đã có sự xả”: là đã có sự xả bằng sự xả đối với các pháp đồng sanh. ဧဝံ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော တသ္မိံ ကာယေ သတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တာယ သတိယာ သမ္ပယုတ္တဉာဏံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံသမ္ပယုတ္တမေဝ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိပဿဒ္ဓိစိတ္တေကဂ္ဂတာ ပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယထေဝ ဟိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိနော ‘‘အယံ ဩလီယတီ’’တိ တုဒနံ ဝါ, ‘‘အယံ အတိဓာဝတီ’’တိ အာကဍ္ဎနံ ဝါ နတ္ထိ, ကေဝလံ ဧဝံ ပဿမာနဿ ဌိတာကာရောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာသရသလက္ခဏာ ဝိပဿနာဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ကထိတာ. Như vậy, đối với vị tỳ khưu nắm bắt thân bằng mười bốn phương diện, chánh niệm ở trong thân ấy là niệm giác chi, trí tuệ tương ưng với chánh niệm ấy là trạch pháp giác chi, cần tấn thuộc về thân và tâm tương ưng với chánh niệm ấy chính là tấn giác chi, hỷ, khinh an, nhất tâm là hỷ giác chi, khinh an giác chi, định giác chi; trạng thái trung bình được gọi là không thụt lùi và không vượt quá của sáu giác chi này là xả giác chi. Ví như đối với người đánh xe có các con ngựa chạy đều nhau, không có việc thúc giục rằng: “con này bị thụt lùi” hoặc không có việc kéo lại rằng: “con này chạy quá nhanh”, mà chỉ có trạng thái đứng vững của người đang nhìn xem như vậy. Tương tự như vậy, trạng thái trung bình được gọi là không thụt lùi và không vượt quá của sáu giác chi này được gọi là xả giác chi. Bấy nhiêu đây, điều gì đã được nói đến? (Phải chăng) các giác chi của tuệ quán, vốn có cùng một sát-na tâm và có các đặc điểm và phận sự khác nhau, đã được nói đến. ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧတ္ထ ပန သောဠသက္ခတ္တုကာ အာနာပါနဿတိ မိဿကာ ကထိတာ, အာနာပါနမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ[Pg.306], တေသံ မူလဘူတာ အာနာပါနဿတိ ပုဗ္ဗဘာဂါ. ဗောဇ္ဈင်္ဂမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပူရကာ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာ, ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိယော အရိယဖလသမ္ပယုတ္တာ. ဝိဇ္ဇာ ဝါ စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ, ဝိမုတ္တိ ဖလသမ္ပယုတ္တာတိ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာနိပိ ဣမိနာဝ သမာနပရိစ္ဆေဒါနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. Các từ bắt đầu bằng 'vivekanissitaṃ' (y cứ vào viễn ly) chỉ có ý nghĩa đã được giải thích. Tuy nhiên, ở đây, niệm hơi thở vào hơi thở ra hỗn hợp có mười sáu lần đã được thuyết giảng. Các niệm xứ có niệm hơi thở làm gốc là phần đầu, niệm hơi thở là gốc rễ của chúng là phần đầu. Các niệm xứ có thất giác chi làm gốc là phần đầu, và các giác chi ấy cũng chính là phần đầu. Tuy nhiên, các giác chi làm viên mãn minh và giải thoát là pháp siêu thế đã được phát sinh, minh và giải thoát tương ưng với thánh quả. Hoặc minh tương ưng với đạo thứ tư, giải thoát tương ưng với quả. Các kinh thứ tư, thứ năm, và thứ sáu cũng có sự phân chia tương tự như kinh này. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. အာနာပါနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích Tương Ưng Hơi Thở đã kết thúc. ၁၁. သောတာပတ္တိသံယုတ္တံ 11. Tương Ưng Dự Lưu ၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Cổng Làng Trúc ၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Giải Thích Kinh Vua Chuyển Luân ၉၉၇. သောတာပတ္တိသံယုတ္တဿ [Pg.307] ပဌမေ ကိဉ္စာပီတိ အနုဂ္ဂဟဂရဟဏေသု နိပါတော. စတုန္နဉှိ မဟာဒီပါနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ အနုဂ္ဂဏှန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ အပ္ပဟီနဘာဝံ ဂရဟန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုန္နံ ဒီပါနန္တိ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ. ဣဿရိယာဓိပစ္စန္တိ ဣဿရဘာဝေါ ဣဿရိယံ, အဓိပတိဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ, ဣဿရိယံ အာဓိပစ္စံ ဧတသ္မိံ ရဇ္ဇေ, န ဆေဒနဘေဒနန္တိ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ. ကာရေတွာတိ ဧဝရူပံ ရဇ္ဇံ ပဝတ္တာပေတွာ. ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကောတိ ဧတ္ထ အနုဂ္ဂဟပသံသာသု နိပါတော. ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဟိ ယာပနံ အနုဂ္ဂဟန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ ပဟီနဘာဝံ ပသံသန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နန္တကာနီတိ အနန္တကာနိ. တေရသဟတ္ထောပိ ဟိ ဝတ္ထသာဋကော ဒသစ္ဆေဒနတော ပဋ္ဌာယ နန္တကန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. 997. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Dự Lưu, từ 'kiñcāpi' là một bất biến từ trong ý nghĩa tán dương và chê bai. Vì tán dương vương quyền với quyền tối thượng và quyền bá chủ trên bốn đại châu, và chê bai tình trạng chưa đoạn trừ bốn đường ác, nên Bậc Đạo Sư đã thuyết câu bắt đầu bằng: "Này các Tỳ khưu, cho dù vua chuyển luân...". Ở đây, 'catunnaṃ dīpānaṃ' (của bốn châu) có nghĩa là của bốn đại châu có hai ngàn hòn đảo nhỏ làm tùy tùng. 'Issariyādhipaccaṃ' (quyền tối thượng và quyền bá chủ) có nghĩa là: tình trạng làm chủ là 'issariyaṃ' (quyền tối thượng), tình trạng làm bá chủ là 'ādhipaccaṃ' (quyền bá chủ); trong vương quyền này có quyền tối thượng và quyền bá chủ, không có sự chặt chém và phá hoại, nên gọi là 'issariyādhipaccaṃ'. 'Kāretvā' (sau khi thực hiện) có nghĩa là: sau khi làm cho vương quyền như vậy phát sinh. Trong câu "Này các Tỳ khưu, cho dù vị Thánh đệ tử...", (từ 'kiñcāpi') là một bất biến từ trong ý nghĩa tán dương và ca ngợi. Vì tán dương sự sống qua ngày bằng miếng ăn khất thực và ca ngợi tình trạng đã đoạn trừ bốn đường ác, nên Bậc Đạo Sư đã thuyết câu bắt đầu bằng: "Này các Tỳ khưu, cho dù vị Thánh đệ tử...". Ở đây, 'nantakāni' (những tấm vải rách) có nghĩa là 'anantakāni' (không có viền mép). Vì rằng, tấm vải dù dài mười ba khuỷu tay, kể từ khi cắt bỏ tua rua, được gọi là 'nantaka' (vải không viền mép). အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အစလပ္ပသာဒေန. သော ပနာယံ ပသာဒေါ ကိံ ဧကော, အနေကောတိ? ဧကောဝ, သော မဂ္ဂေန အာဂတပ္ပသာဒေါ. ယေသု ပန ဝတ္ထူသု အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ရုဟတိ, တေသံ ဝသေန ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန တိဓာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ စ ဧကော, တသ္မာဝ နိန္နာနာကရဏော ဟောတိ. အရိယသာဝကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသာဒေါ စ ပေမဉ္စ ဂါရဝဉ္စ မဟန္တံ, န ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ, ဓမ္မေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ သံဃေ ဝါ, သံဃေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါတိ ဧတံ နတ္ထိ. ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. 'Aveccappasādena' (với niềm tin bất động) có nghĩa là 'acalappasādena' (với niềm tin không lay chuyển). Lại nữa, niềm tin này là một hay nhiều? Chỉ một mà thôi, đó là niềm tin đến cùng với Đạo. Tuy nhiên, tùy theo những đối tượng mà nó phát sinh đồng thời không trước không sau, nó được nói thành ba loại theo phương pháp bắt đầu bằng "với niềm tin bất động nơi Đức Phật...". Và vì nó là một, do đó nó không có sự sai khác. Vì rằng, đối với vị Thánh đệ tử, không có việc niềm tin, lòng thương mến, và sự kính trọng chỉ lớn lao nơi Đức Phật, chứ không phải nơi Pháp hay Tăng; hoặc chỉ lớn lao nơi Pháp, chứ không phải nơi Phật hay Tăng; hoặc chỉ lớn lao nơi Tăng, chứ không phải nơi Phật hay Pháp. Các từ bắt đầu bằng 'Itipi so bhagavā' đã được giải thích chi tiết trong bộ Thanh Tịnh Đạo. အရိယကန္တေဟီတိ အရိယာနံ ကန္တေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ. ပဉ္စ ဟိ သီလာနိ ဘဝန္တရဂတာပိ အရိယာ န ကောပေန္တိ, ဧဝံ တေသံ ပိယာနိ. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အခဏ္ဍေဟီတိအာဒိ သဒိသဝသေန ဝုတ္တံ. မုခဝဋ္ဋိယဉှိ ဆိန္နေကဒေသာ ပါတိ ခဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ, မဇ္ဈေ ဘိန္နာ ဆိဒ္ဒါတိ, ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏာ ဂါဝီ သဗလာတိ, နာနာဗိန္ဒုစိတ္တာ ကမ္မာသာတိ, ဧဝမေဝ ပဋိပါဋိယာ [Pg.308] အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ ဘိန္နံ သီလံ ခဏ္ဍံ နာမ, မဇ္ဈေ ဘိန္နံ ဆိဒ္ဒံ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ပဋိပါဋိယာ ဘိန္နတ္တာ သဗလံ, ဧကန္တရံ ဘိန္နံ ကမ္မာသံ. တေသံ ဒေါသာနံ အဘာဝေန အခဏ္ဍာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘုဇိဿေဟီတိ ဘုဇိဿဘာဝကရေဟိ. ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသံသိတေဟိ. အပရာမဋ္ဌေဟီတိ ‘‘ဣဒံ နာမ တယာ ကတံ, ဣဒံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဧဝံ ပရာမသိတုံ အသက္ကုဏေယျေဟိ. သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟီတိ အပ္ပနာသမာဓိံ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တေတုံ သမတ္ထေဟိ. 'Ariyakantehi' (được các bậc Thánh yêu mến) có nghĩa là: được các bậc Thánh ưa thích, yêu quý, và làm hài lòng. Vì rằng năm giới, các bậc Thánh dù đã đi sang kiếp khác cũng không vi phạm, như vậy chúng được các vị ấy yêu quý. Nhắm đến chúng mà điều này được nói. Các từ bắt đầu bằng 'Akhaṇḍehi' (không bị sứt mẻ) được nói theo cách so sánh. Vì rằng, cái bát bị mẻ một phần ở miệng được gọi là 'khaṇḍa' (sứt mẻ), bị vỡ ở giữa được gọi là 'chidda' (thủng), con bò cái có màu sắc không đồng đều ở một vùng được gọi là 'sabalā' (lốm đốm), có nhiều đốm màu khác nhau được gọi là 'kammāsā' (loang lổ). Cũng như vậy, giới bị vi phạm một cách tuần tự ở đầu hoặc ở cuối được gọi là 'khaṇḍaṃ' (sứt mẻ), bị vi phạm ở giữa là 'chiddaṃ' (thủng), do bị vi phạm tuần tự hai hoặc ba giới ở bất cứ đâu nên gọi là 'sabalaṃ' (lốm đốm), bị vi phạm cách một giới là 'kammāsaṃ' (loang lổ). Do không có những lỗi lầm ấy, nên được biết là không sứt mẻ, v.v. 'Bhujissehi' (đem lại sự tự do) có nghĩa là: làm cho có được trạng thái tự do. 'Viññuppasatthehi' (được bậc trí tán thán) có nghĩa là: được các bậc trí như chư Phật tán thán. 'Aparāmaṭṭhehi' (không bị chấp thủ) có nghĩa là: không thể chấp thủ rằng: "việc này do ngươi làm, điều này ngươi đã vi phạm". 'Samādhisaṃvattanikehi' (đưa đến định) có nghĩa là: có khả năng làm phát sinh an chỉ định hoặc cận hành định. ၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Giải Thích Kinh Thâm Nhập Phạm Hạnh ၉၉၈. ဒုတိယေ ယေသံ သဒ္ဓါတိ ပဒေန ဗုဒ္ဓေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. သီလန္တိ ပဒေန အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဂဟိတာနိ. ပသာဒေါတိ ပဒေန သံဃေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. ဓမ္မဒဿနန္တိ ပဒေန ဓမ္မေ ပသာဒေါ ဂဟိတောတိ ဧဝံ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. ကာလေန ပစ္စေန္တီတိ ကာလေန ပါပုဏန္တိ. ဗြဟ္မစရိယောဂဓံ သုခန္တိ ဗြဟ္မစရိယံ ဩဂါဟိတွာ ဌိတံ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. ယော ပနေသ ဂါထာယ အာဂတော ပသာဒေါ, သော ကတရပသာဒေါ ဟောတီတိ. တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော တာဝ ‘‘မဂ္ဂပသာဒေါ’’တိ အာဟ, တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘အာဂတမဂ္ဂဿ ပစ္စဝေက္ခဏပ္ပသာဒေါ’’တိ. ဥဘောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ, ဥဘိန္နံ သုဘာသိတံ. မိဿကပ္ပသာဒေါ ဧသောတိ. 998. Trong kinh thứ hai, bằng từ 'yesaṃ saddhā' (những ai có đức tin), niềm tin nơi Đức Phật được hiểu. Bằng từ 'sīlaṃ' (giới), các giới được bậc Thánh yêu mến được hiểu. Bằng từ 'pasādo' (niềm tin), niềm tin nơi Tăng chúng được hiểu. Bằng từ 'dhammadassanaṃ' (thấy Pháp), niềm tin nơi Pháp được hiểu. Như vậy, bốn chi phần của bậc Dự lưu đã được nói đến. 'Kālena paccenti' (họ chín muồi theo thời gian) có nghĩa là: họ đạt đến theo thời gian. 'Brahmacariyogadhaṃ sukhaṃ' (hạnh phúc thâm nhập vào phạm hạnh) có nghĩa là: hạnh phúc tương ưng với ba đạo bậc trên, được thiết lập sau khi đã thâm nhập vào phạm hạnh. Lại nữa, niềm tin đã được đề cập trong câu kệ này, đó là loại niềm tin nào? Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷābhaya đã nói rằng: "đó là niềm tin của Đạo". Trưởng lão Tipiṭaka Cūḷanāga đã nói rằng: "đó là niềm tin trong sự quán xét lại của người đã đạt được Đạo". Cả hai vị trưởng lão đều là bậc học giả, đa văn, lời của cả hai đều là thiện thuyết. Đây là niềm tin hỗn hợp. ၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Giải Thích Kinh Cư Sĩ Dīghāvu ၉၉၉. တတိယေ တသ္မာတိ ယသ္မာ စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သန္ဒိဿသိ, တသ္မာ. ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကေ. သဗ္ဗသင်္ခါရေသူတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကသင်္ခါရေသု. ဧဝမဿ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ကထိတာ. ဝိဃာတန္တိ ဒုက္ခံ. 999. Trong kinh thứ ba, 'tasmā' (do đó) có nghĩa là: bởi vì ngươi được thấy trong bốn chi phần của bậc Dự lưu, do đó. 'Vijjābhāgiye' (thuộc về phần minh) có nghĩa là: thuộc về phần của minh. 'Sabbasaṅkhāresu' (trong tất cả các pháp hữu vi) có nghĩa là: trong tất cả các pháp hữu vi thuộc ba cõi. Như vậy, tuệ quán về ba đạo bậc trên của vị này đã được thuyết giảng. 'Vighātaṃ' (sự phiền não) có nghĩa là khổ. ၄-၅. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 4-5. Giải Thích Kinh Sāriputta Thứ Nhất, v.v. ၁၀၀၀-၁၀၀၁. စတုတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမေ သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂံ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒါဒယော ပန ပဋိလဒ္ဓဂုဏာ [Pg.309] သောတာပန္နဿ အင်္ဂါ နာမ, တေပိ ပန သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ အာဂတာ. တတြာယံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝစနတ္ထော – သပ္ပုရိသေ သေဝန္တော ဘဇန္တော ပယိရုပါသန္တော ဓမ္မံ သုဏန္တော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သောတာပတ္တိံ ပဋိလဘတီတိ သပ္ပုရိသသံသေဝါဒယော သောတာပတ္တိအတ္ထာယ အင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ နာမ, ဣတရေ ပဌမမဂ္ဂသင်္ခါတာယ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ, ပဋိဝိဒ္ဓသောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ. Kinh thứ tư có ý nghĩa rõ ràng. Trong kinh thứ năm, (từ) ‘chi phần của Dự lưu’ (sotāpattiyaṅga) có nghĩa là chi phần thành tựu ở giai đoạn đầu của đạo Dự lưu. Lại nữa, các pháp như niềm tin bất động nơi đức Phật v.v… được gọi là các chi phần của vị Dự lưu đã thành tựu phẩm hạnh, và chúng cũng được gọi là ‘chi phần của Dự lưu’ (như) đã được đề cập. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ này trong cả hai trường hợp: Do vị ấy thân cận, giao du, gần gũi bậc chân nhân, lắng nghe chánh pháp, như lý tác ý, thực hành pháp tùy pháp, con đường thực hành ở giai đoạn đầu, nên chứng đắc Dự lưu. Vì thế, các pháp bắt đầu bằng việc thân cận bậc chân nhân là chi phần vì lợi ích của Dự lưu, nên được gọi là ‘chi phần của Dự lưu’. Các pháp khác cũng là chi phần của Dự lưu, được gọi là đạo đầu tiên, nên (cũng) là ‘chi phần của Dự lưu’. Đạo Dự lưu là chi phần của đạo Dự lưu đã được chứng ngộ, nên cũng là ‘chi phần của Dự lưu’. ၆. ထပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Gia chủ ၁၀၀၂. ဆဋ္ဌေ သာဓုကေ ပဋိဝသန္တီတိ သာဓုကနာမကေ အတ္တနော ဘောဂဂါမကေ ဝသန္တိ. တေသု ဣသိဒတ္တော သကဒါဂါမီ, ပုရာဏော သောတာပန္နော သဒါရသန္တုဋ္ဌော. မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုန္တိ တေသံ ကိရ ဂါမဒွါရေန ဘဂဝတော ဂမနမဂ္ဂေါ. တသ္မာ ‘‘ဘဂဝါ ကာလေ ဝါ အကာလေ ဝါ အမှာကံ သုတ္တာနံ ဝါ ပမတ္တာနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ, အထ ပဿိတုံ န လဘေယျာမာ’’တိ မဂ္ဂမဇ္ဈေ ပုရိသံ ဌပေသုံ. 1002. Trong kinh thứ sáu, (câu) ‘sống ở Sādhuka’ có nghĩa là: họ sống trong ngôi làng hưởng lộc của mình tên là Sādhuka. Trong số họ, Isidatta là bậc Nhất lai, Purāṇa là bậc Dự lưu, (cả hai) đều biết đủ với vợ của mình. (Câu) ‘họ đặt một người trên đường’ có nghĩa là: nghe nói con đường đi của đức Thế Tôn đi qua cổng làng của họ. Vì thế, (họ nghĩ): “Đức Thế Tôn có thể đi qua vào lúc thích hợp hay không thích hợp, trong khi chúng ta đang ngủ hay lơ đãng, khi ấy chúng ta sẽ không có cơ hội được diện kiến,” nên họ đã đặt một người ở giữa đường. အနုဗန္ဓိံသူတိ န ဒူရတောဝ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု, ဘဂဝါ ပန သကဋမဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ ဇင်္ဃမဂ္ဂေန အဂမာသိ, ဣတရေ ဥဘောသု ပဿေသု အနုဂစ္ဆန္တာ အဂမံသု. မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာနံယေဝ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဌိတကာနံ, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဒိဝသဘာဂံ နိသိန္နာနံ. တသ္မာ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေဟိ မေ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ အယုတ္တံ, ဌိတကေနပိ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ဣမေ ဟိ မယှံ သာသနေ သာမိနော အာဂတဖလာ. ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာဝ ဒိဝသဘာဂံ ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ. (Câu) ‘họ đi theo sau’ (anubandhiṃsu) có nghĩa là: họ đi theo ngay phía sau, không phải từ xa. Còn đức Thế Tôn thì đi bằng lối đi bộ ở giữa con đường xe, những người khác đi theo ở hai bên. (Câu) ‘Ngài rời khỏi con đường’ (maggā okkamma) (có nghĩa là): vì rằng, đối với các đức Phật, việc trò chuyện thân mật chỉ thích hợp khi đang đi cùng với ai đó, khi đang đứng cùng với ai đó, hoặc khi đang ngồi vào ban ngày cùng với ai đó. Vì thế, đức Thế Tôn suy nghĩ: “Không thích hợp để Ta trò chuyện thân mật với những người này trong khi đang đi, cũng không thích hợp để trò chuyện khi đang đứng. Vì những người này là chủ nhân trong giáo pháp của Ta, đã đạt được quả vị. Ta sẽ trò chuyện thân mật với họ vào ban ngày sau khi đã ngồi xuống.” Suy nghĩ như vậy, Ngài rời khỏi con đường và đi đến một gốc cây nào đó. ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီတိ တေ ကိရ ဆတ္တုပါဟနံ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ပါဒဗ္ဘဉ္ဇနတေလာဒီနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓဉ္စ ပါနကံ သရဘပါဒပလ္လင်္ကဉ္စ ဂါဟာပေတွာ အဂမံသု, အာဘတံ ပလ္လင်္ကမ္ပိ ပညာပေတွာ အဒံသု, သတ္ထာ တသ္မိံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသီဒိံသူတိ သေသာနိ ဆတ္တုပါဟနာဒီနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေထာတိ ဝတွာ သယမ္ပိ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. (Câu) ‘Ngài ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn’ (paññatte āsane nisīdi) có nghĩa là: nghe nói họ đã cho người mang theo lọng và dép, gậy chống, dầu xoa chân v.v..., tám loại thức uống, và một chiếc giường có chân hình con sarabha. Họ đã trải chiếc giường được mang đến và dâng cúng, và bậc Đạo Sư đã ngồi trên đó. (Câu) ‘họ ngồi xuống một bên’ (ekamantaṃ nisīdiṃsu) có nghĩa là: sau khi nói: “Hãy dâng những vật còn lại như lọng và dép v.v... cho Tăng chúng,” chính họ cũng đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. သာဝတ္ထိယာ [Pg.310] ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမပဒေသဝသေနဝ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? နိယတတ္တာ. ဘဂဝတော ဟိ စာရိကာစရဏမ္ပိ အရုဏုဋ္ဌာပနမ္ပိ နိယတံ, မဇ္ဈိမပဒေသေယေဝ စာရိကံ စရတိ, မဇ္ဈိမဒေသေ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတီတိ နိယတတ္တာ မဇ္ဈိမဒေသဝသေန ဝုတ္တံ. အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ အာသန္နတ္တာယေဝ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ, အထ ခေါ ‘‘ဣဒါနိ ဒါနံ ဒါတုံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇံ ကာတုံ ဓမ္မံ သောတုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ လဘိဿာမာ’’တိ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ. Toàn bộ (đoạn) bắt đầu bằng ‘Ngài sẽ khởi hành du hành ở xứ Kosala từ Sāvatthī’ v.v… đều được nói theo phương diện Trung Ấn (Majjhimadesa). Tại sao? Vì đó là điều đã được xác định. Vì rằng, việc du hành và việc thức dậy vào lúc rạng đông của đức Thế Tôn đã được xác định: Ngài chỉ du hành ở Trung Ấn, Ngài chỉ thức dậy vào lúc rạng đông ở Trung Ấn. Vì điều này đã được xác định, nên được nói theo phương diện Trung Ấn. Ở đây, trong câu ‘Đức Thế Tôn sẽ ở gần chúng ta,’ hỷ lạc của họ không chỉ phát sinh do sự gần gũi, mà đúng hơn, hỷ lạc của họ phát sinh (với ý nghĩ): “Bây giờ chúng ta sẽ có cơ hội để bố thí, cúng dường hương hoa v.v…, nghe pháp, và hỏi đạo.” တသ္မာတိဟ ထပတယော သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ ထပတယော ယသ္မာ တုမှာကံ မယိ ဒူရီဘူတေ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ, အာသန္နေ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိ. ဃရာဝါသဿ ဟိ ဒေါသေန တုမှာကံ ဧဝံ ဟောတိ. သစေ ပန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အထ ဧဝံ ဝေါ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ တံ န ဘဝေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန သမ္ဗာဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာဝါသေ ဝသန္တဿပိ ဟိ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ. ရဇာပထောတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇာနံ အာပထော, အာဂမနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော. စတုရတနိကေပိ ဟိ ဂဗ္ဘေ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ ဃဋေတွာ နိသိန္နာနမ္ပိ အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဗ္ဘောကာသော နာမ ဟောတိ. အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယာတိ ဧဝံ သမ္ဗာဓေ ဃရာဝါသေ ဝသန္တာနံ တုမှာကံ အပ္ပမာဒမေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. (Câu) ‘Này các gia chủ, vì thế đời sống tại gia là chật hẹp’ (tasmātiha thapatayo sambādho gharāvāso) có nghĩa là: Này các gia chủ, vì rằng khi Ta ở xa, các ông có không ít ưu phiền, và khi Ta ở gần, các ông có không ít hỷ lạc, vì lý do đó, cũng nên biết rằng: “Đời sống tại gia là chật hẹp.” Vì do lỗi của đời sống tại gia mà các ông bị như vậy. Nếu các ông từ bỏ đời sống tại gia và xuất gia, thì điều đó sẽ không xảy ra cho các ông khi đi và đến cùng với Ta. Để làm rõ ý nghĩa này, Ngài đã nói như vậy. Ở đây, sự chật hẹp nên được hiểu theo nghĩa là có những vướng bận và trở ngại. Vì rằng, ngay cả khi sống trong một ngôi nhà lớn, đời sống tại gia vẫn là chật hẹp do có những vướng bận và trở ngại. ‘Con đường của bụi bặm’ (rajāpatho) có nghĩa là con đường, nơi đến của bụi bặm tham, sân, si. ‘Đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng’ (abbhokāso pabbajjā) (có nghĩa là): đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng vì không có những vướng bận và trở ngại. Thật vậy, ngay cả khi hai vị Tỳ khưu ngồi trong một căn phòng nhỏ bốn ratana, giường chạm giường, đời sống xuất gia vẫn được gọi là khoảng trời quang đãng vì không có những vướng bận và trở ngại. (Câu) ‘Này các gia chủ, vậy là đủ để các ông không dể duôi’ (alañca pana vo thapatayo appamādāya) có nghĩa là: khi sống trong đời sống tại gia chật hẹp như vậy, điều thích hợp cho các ông là chỉ thực hành sự không dể duôi. ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမာတိ တေ ကိရ ဒွေပိ ဇနာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေသု ဒွီသု နာဂေသု တာ ဣတ္ထိယော ဧဝံ နိသီဒါပေတွာ ရညော နာဂံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗောတိ ယထာ ကိဉ္စိ ဝိသေဝိတံ န ကရောတိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယောတိ ယထာ ပမာဒံ နာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. အတ္တာပီတိ သိတဟသိတကထိတဝိပေက္ခိတာဒီနိ အကရောန္တေဟိ [Pg.311] အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. (တေဟိ တထာ ကရောန္တေဟိ န အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ). တထာ ကရောန္တော ဟိ ‘‘သာမိဒုဗ္ဘော ဧသော’’တိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မာတိဟ ထပတယောတိ ယသ္မာ တုမှေ ရာဇာ နိစ္စံ ရာဇဘဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာပေတိ, တသ္မာပိ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော. ယသ္မာ ပန ပံသုကူလိကဘိက္ခုံ ဧဝံ ပဋိစ္ဆာပေန္တော နတ္ထိ, တသ္မာ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယ အပ္ပမာဒမေဝ ကရောထာတိ ဒဿေတိ. “Chúng tôi cho ngồi một người phía trước, một người phía sau” có nghĩa là: Nghe nói, cả hai người ấy đã cho những người phụ nữ ấy ngồi như vậy trên hai con voi được trang hoàng lộng lẫy với tất cả đồ trang sức, đã để con voi của đức vua ở giữa, và đi ở hai bên, vì thế họ đã nói như vậy. “Con voi cũng cần được hộ trì” có nghĩa là: Nó cần được hộ trì để không làm điều gì sai trái. “Những người chị em ấy cũng vậy” có nghĩa là: Họ cần được hộ trì để không rơi vào sự dễ duôi. “Chính mình cũng vậy” có nghĩa là: Chính mình cũng cần được hộ trì bởi những người không làm những việc như mỉm cười, cười lớn, nói chuyện, liếc nhìn, v.v. (Bởi những người làm như vậy, chính mình cũng không được hộ trì). Vì rằng người làm như vậy cần bị trừng phạt với (lý do) “kẻ này là kẻ phản chủ”. “Vì thế, ở đây, hỡi các thợ mộc” có nghĩa là: Vì rằng đức vua luôn giao phó tài sản của hoàng gia cho các ông, vì thế, đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm. Nhưng vì rằng không có ai giao phó (điều gì) như vậy cho vị tỳ khưu mặc y phấn tảo, vì thế, đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng. (Ngài) chỉ ra rằng: “Như vậy, trong mọi trường hợp, hỡi các thợ mộc, thật là thích hợp cho các ông không dễ duôi, hãy thực hành chính sự không dễ duôi”. မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ အာဂတာဂတာနံ ဒါနတ္ထာယ ဓောတဟတ္ထော. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတေ စာဂေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတဗ္ဗကယုတ္တော. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဒါနေန စေဝ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ လဒ္ဓါ တတောပိ သံဝိဘာဂေ ရတော. အပ္ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဘိက္ခူန’’န္တိ ဧဝံ အကတဝိဘာဂံ, သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. Muttacāgo có nghĩa là người có sự xả ly rộng rãi. Payatapāṇī có nghĩa là người có bàn tay đã rửa sạch vì mục đích bố thí cho những người đã đến và đang đến. Vossaggarato có nghĩa là người thích thú trong sự xả ly được gọi là vossagga. Yācayogo có nghĩa là người thích hợp để được thỉnh cầu. Dānasaṃvibhāgarato có nghĩa là người thích thú trong sự bố thí và trong việc chia sẻ từ bất cứ vật gì đã nhận được, dù chỉ là nhỏ nhoi. Appaṭivibhattaṃ có nghĩa là không được phân chia rằng “cái này sẽ là của chúng ta, cái này sẽ là của các vị tỳ khưu”, tất cả đều đã trở thành vật đáng được cho đi. ၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Veḷudvāreyya. ၁၀၀၃. သတ္တမေ ဝေဠုဒွါရန္တိ ဂါမဒွါရေ ပဝေဏိအာဂတဿ ဝေဠုဂစ္ဆဿ အတ္ထိတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော ဂါမော. အတ္တုပနာယိကန္တိ အတ္တနိ ဥပနေတဗ္ဗံ. သမ္ဖဘာသေနာတိ အမန္တဘာသေန. သမ္ဖပ္ပလာပဘာသေနာတိ သမ္ဖပ္ပလာပသမ္ဘာသေန နိရတ္ထကေန အညာဏဝစနေနာတိ အတ္ထော. 1003. Trong kinh thứ bảy, veḷudvāra là ngôi làng có tên được đặt như vậy do sự hiện hữu của một bụi tre có từ lâu đời ở cổng làng. Attupanāyikaṃ có nghĩa là điều cần được hướng vào chính mình. Samphabhāsena có nghĩa là bằng lời nói vô ích. Samphappalāpabhāsena có nghĩa là bằng cuộc trò chuyện phù phiếm, bằng lời nói vô ích, lời nói thiếu trí tuệ. ၈-၉. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 8-9. Chú giải kinh Paṭhamagiñjakāvasatha, v.v. ၁၀၀၄-၅. အဋ္ဌမေ ဉာတိကေတိ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ, တေသု ဧကသ္မိံ ဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ. ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ, ကာမဘဝေယေဝ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂါဟာပကာနန္တိ အတ္ထော. ဩရန္တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဝါ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာနီတိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါတိ ဣမာနိ ဒွေ သမာပတ္တိယာ ဝါ အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနိ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဥဒ္ဓံ ဘာဂံ ရူပဘဝံ အရူပဘဝံ ဝါ ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ [Pg.312] တီဏိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ အာနေတွာ ပုန ဣဓေဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တီတိ သဗ္ဗာနိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. အနာဝတ္တိဓမ္မောတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါ. 1004-5. Trong kinh thứ tám, ñātike có nghĩa là: Nương vào một cái hồ, có hai ngôi làng của con cháu hai người chú bác, (đây là) trong một ngôi làng nhỏ trong số đó. Giñjakāvasathe có nghĩa là trong một ngôi nhà nghỉ được làm bằng gạch. Orambhāgiyānaṃ có nghĩa là (những kiết sử) thuộc phần dưới, nghĩa là những thứ khiến cho việc tái sanh chỉ xảy ra trong cõi Dục. Hoặc chúng được gọi là orambhāgiyāni (thuộc phần dưới) vì chúng cần được đoạn trừ bởi ba đạo thấp hơn, được gọi là ora (bờ bên này). Trong số đó, hai (kiết sử) này là dục tham và sân, nếu không được chế ngự bởi thiền định hoặc không được đoạn trừ bởi đạo, thì không cho phép đi lên phần trên, tức là cõi Sắc hoặc cõi Vô Sắc, do sự sanh khởi. Ba (kiết sử) bắt đầu bằng thân kiến, ngay cả người đã sanh ở đó, chúng cũng kéo về và làm cho sanh trở lại chính nơi đây, vì vậy, tất cả (năm) đều là orambhāgiyāni. Anāvattidhammo có nghĩa là có bản chất không trở lại (cõi Dục) qua sự tái sanh. ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာတိ ဧတ္ထ ကဒါစိ ဥပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဒါဂါမိဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ အဘိဏှံ ရာဂါဒယော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ န ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ ဗဟလဗဟလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, မက္ခိပတ္တံ ဝိယ တနုကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒီဃဘာဏကတိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ သကဒါဂါမိဿ ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တိ, ဩရောဓာ စ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗဟလာ ကိလေသာ. ဣဒံ ပန ဘဝတနုကဝသေန ကထိတ’’န္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, အနာဂါမိဿ ရူပါရူပဘဝံ ဌပေတွာ ကာမဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, ခီဏာသဝဿ ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ. Ở đây, trong câu “do sự làm cho mỏng nhẹ tham, sân, si”, sự mỏng nhẹ cần được hiểu theo hai cách: do sự sanh khởi đôi khi và do sự yếu ớt của sự ám ảnh. Vì rằng đối với bậc Nhất lai, tham, v.v., không sanh khởi thường xuyên như đối với phàm phu; chúng chỉ sanh khởi đôi khi, thỉnh thoảng. Và khi sanh khởi, chúng không sanh khởi một cách dày đặc, mạnh mẽ như đối với phàm phu; chúng sanh khởi một cách mỏng manh như cánh ruồi. Tuy nhiên, trưởng lão Mahāsīva, một vị Tipiṭaka Dīghabhāṇaka, đã nói: “Vì bậc Nhất lai có con trai, con gái, và có cả hậu cung, nên các phiền não là dày đặc. Điều này (sự mỏng nhẹ) được nói theo nghĩa làm giảm bớt các kiếp sống”. Điều đó đã bị bác bỏ trong Chú giải bởi vì đã được nói rằng: “Đối với bậc Dự lưu, ngoài bảy kiếp, không có sự giảm bớt kiếp sống trong kiếp thứ tám. Đối với bậc Nhất lai, ngoài hai kiếp, không có sự giảm bớt kiếp sống trong năm kiếp. Đối với bậc Bất lai, ngoài cõi Sắc và Vô Sắc, không có sự giảm bớt kiếp sống trong cõi Dục. Đối với bậc A-la-hán, không có sự giảm bớt kiếp sống trong bất kỳ kiếp nào”. ဣမံ လောကန္တိ ဣမံ ကာမာဝစရလောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ ဟိ မနုဿေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တော ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတိ. ဒေဝေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တောပိ သစေ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတီတိ. Imaṃ lokaṃ (thế gian này) được nói với ý chỉ cõi Dục giới này. Đây là chủ ý ở đây: Vì rằng nếu người đã đắc quả Nhất lai ở cõi người, sanh vào cõi trời và chứng ngộ A-la-hán quả, điều này là tốt. Nhưng nếu không thể, chắc chắn sẽ trở lại cõi người và chứng ngộ. Người đã đắc quả Nhất lai ở cõi trời cũng vậy, nếu sanh vào cõi người và chứng ngộ A-la-hán quả, điều này là tốt. Nhưng nếu không thể, chắc chắn sẽ đi đến cõi trời và chứng ngộ. ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော, နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော, စတူသု အပါယေသု အဝိနိပါတနသဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဝိဟေသာဝေသာတိ တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိံ ဉာဏူပပတ္တိံ ဉာဏာဘိသမ္ပရာယံ ဩလောကေန္တဿ ကာယကိလမထောဝ ဧသ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿာတိ ဒီပေတိ. စိတ္တဝိဟေသာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. Sự rơi vào là vinipāto; người không có pháp rơi vào là avinipātadhammo, có nghĩa là có bản chất không rơi vào bốn đường ác. Niyato có nghĩa là chắc chắn theo định luật của Pháp. Sambodhiparāyaṇo có nghĩa là: sự giác ngộ được gọi là ba đạo quả cao hơn là nơi đến, là nơi nương tựa tối hậu của vị ấy, chắc chắn sẽ đạt được, vì thế gọi là sambodhiparāyaṇo. Vihesā esā (đây là sự mệt mỏi) có nghĩa là (Ngài) chỉ ra rằng: “Đối với người nhìn thấy cảnh giới, sự tái sanh, và đời sau của những chúng sanh ấy, này Ānanda, đây chỉ là sự mệt mỏi về thân cho Như Lai”. Nhưng các vị Phật không có sự mệt mỏi về tâm. ဓမ္မာဒါသန္တိ [Pg.313] ဓမ္မမယံ အာဒါသံ. ယေနာတိ ယေန ဓမ္မာဒါသေန သမန္နာဂတော. ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ ဣဒံ နိရယာဒီနံယေဝ ဝေဝစနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. နိရယာဒယော ဟိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတတော အယတော အပေတတ္တာ အပါယော, ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ. ဒုဂ္ဂတိ, ဒုက္ကဋကာရိနော ဧတ္ထ ဝိဝသာ နိပတန္တီတိ ဝိနိပါတော. နဝမံ ဥတ္တာနမေဝ. Dhammādāsaṃ có nghĩa là tấm gương làm bằng Pháp. Yena có nghĩa là người đã thành tựu tấm gương Pháp ấy. Khīṇāpāyaduggativinipāto (đã đoạn tận ác xứ, ác thú, đọa xứ) có nghĩa là: điều này được nói chỉ như là các từ đồng nghĩa của địa ngục, v.v. Vì rằng địa ngục, v.v., được gọi là apāyo (ác xứ) vì chúng xa lìa lợi ích được gọi là sự tăng trưởng. (Chúng) được gọi là duggati (ác thú) vì chúng là nơi đến, nơi nương tựa của khổ đau. (Chúng) được gọi là vinipāto (đọa xứ) vì những người làm điều ác rơi vào đó một cách không tự chủ. Kinh thứ chín thì rõ ràng. ၁၀. တတိယဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Nhà Gạch thứ ba ၁၀၀၆. ဒသမေ ပရောပညာသာတိ အတိရေကပညာသ. သာဓိကနဝုတီတိ အတိရေကနဝုတိ. ဆာတိရေကာနီတိ ဆဟိ အဓိကာနိ. သော ကိရ ဂါမော ကိဉ္စာပိ နာတိမဟာ အဟောသိ, အရိယသာဝကာ ပနေတ္ထ ဗဟူ. တတ္ထ တတ္ထ အဟိဝါတရောဂေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတုဝီသတိ ပါဏသတသဟဿာနိ ကာလမကံသု, တေသု အရိယသာဝကာ ဧတ္တကာ နာမ အဟေသုံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1006. Trong kinh thứ mười, (cụm từ) paropaññāsā có nghĩa là hơn năm mươi. Sādhikanavuti có nghĩa là hơn chín mươi. Chātirekāni có nghĩa là hơn sáu. Nghe nói, ngôi làng ấy dầu không quá lớn, nhưng có nhiều vị Thánh đệ tử ở đây. Ở nơi này nơi kia, do bệnh dịch hạch, chỉ trong một đợt, hai triệu bốn trăm ngàn chúng sanh đã mệnh chung, trong số ấy, có từng ấy vị Thánh đệ tử. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ ပဌမော. Phẩm Làng Cổng Tre, thứ nhất. ၂. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Tu Viện Của Vua ၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Về Tăng Đoàn Ngàn Vị Tỳ Khưu Ni ၁၀၀၇. ဒုတိယဿ ပဌမေ ရာဇကာရာမေတိ ရညာ ကာရိတတ္တာ ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ, တံ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန ကတံ. ပဌမဗောဓိယံ ကိရ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ တိတ္ထိယာ စိန္တယိံသု – ‘‘သမဏော ဂေါတမော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော, န ခေါ ပနေသ အညံ ကိဉ္စိ သီလံ ဝါ သမာဓိံ ဝါ နိဿာယ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော. ဘူမိသီသံ ပန တေန ဂဟိတံ, သစေ မယမ္ပိ ဇေတဝနသမီပေ အာရာမံ ကာရာပေတုံ သက္ကုဏေယျာမ, လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ. တေ အတ္တနော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ သတသဟဿမတ္တေ ကဟာပဏေ လဘိတွာ တေ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ? ပုစ္ဆိ. မယံ ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောမ, သစေ သမဏော ဂေါတမော ဝါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ဝါ အာဂန္တွာ ဝါရေဿန္တိ, ဝါရေတုံ မာ အဒတ္ထာတိ လဉ္ဇံ အဒံသု. ရာဇာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ကာရေထာ’’တိ အာဟ. 1007. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) rājakārāma có nghĩa là trong tu viện có tên như vậy do được vua cho xây cất; tu viện ấy được vua Pasenadi nước Kosala xây dựng. Nghe nói, vào lúc mới giác ngộ, khi thấy đức Bổn Sư đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất, các du sĩ ngoại đạo đã suy nghĩ: “Sa-môn Gotama đã đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất, nhưng thật ra, vị ấy đạt được như vậy không phải do nương tựa vào giới hay định nào khác. Mà là do vị ấy đã chiếm được vị trí đắc địa. Nếu chúng ta cũng có thể cho xây một tu viện gần Jetavana, chúng ta cũng sẽ đạt được lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm bậc nhất.” Họ, sau khi thuyết phục các thí chủ của mình, đã nhận được khoảng một trăm ngàn đồng kahāpaṇa, rồi mang số tiền ấy đến gặp vua. Vua hỏi: “Việc gì đây?” (Họ thưa:) “Chúng tôi muốn xây một tu viện cho ngoại đạo gần Jetavana, nếu Sa-môn Gotama hay các đệ tử của Sa-môn Gotama đến ngăn cản, xin ngài đừng cho phép họ ngăn cản.” (Nói vậy rồi) họ đã đút lót. Vua nhận của đút lót rồi nói: “Hãy đi và làm đi.” တေ [Pg.314] ဂန္တွာ, အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ အာဟရာပေတွာ, ထမ္ဘုဿာပနာဒီနိ ကရောန္တာ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ဧကကောလာဟလံ အကံသု. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပမုခေ ဌတွာ ‘‘ကေ ပန တေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ?, ပုစ္ဆိ. တိတ္ထိယာ, ဘန္တေ, ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောန္တီတိ. အာနန္ဒ, ဣမေ သာသနေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဘိက္ခုသံဃဿ အဖာသုဝိဟာရံ ကရိဿန္တိ, ရညော အာရောစေတွာ ဝါရာပေဟီတိ. Họ đi, cho các thí chủ của mình mang vật liệu đến, và trong khi làm các việc như dựng cột, họ đã gây ra tiếng ồn ào, tiếng la hét lớn, tạo thành một sự huyên náo. Đức Bổn Sư từ hương phòng đi ra, đứng ở phía trước và hỏi: “Này Ānanda, những tiếng ồn ào, tiếng la hét lớn kia là của ai vậy, Ta ngỡ như là của những người chài lưới đang tranh cướp cá.” (Ngài Ānanda thưa:) “Bạch Thế Tôn, các du sĩ ngoại đạo đang xây một tu viện gần Jetavana.” (Đức Phật dạy:) “Này Ānanda, những kẻ này đối nghịch với giáo pháp, sẽ gây ra sự bất an cho chư Tăng. Hãy đi trình báo với vua và ngăn họ lại.” ထေရော ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရညော ‘‘ထေရာ, ဒေဝ, အာဂတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ လဉ္ဇဿ ဂဟိတတ္တာ န နိက္ခမိ. ထေရာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေသမ္ပိ ဒဿနံ န အဒါသိ. တေ အာဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု ‘‘န, ဘန္တေ, ရာဇာ နိက္ခန္တော’’တိ. သတ္ထာ တင်္ခဏံယေဝ ဗျာကာသိ – ‘‘အတ္တနော ရဇ္ဇေ ဌတွာ ကာလံ ကာတုံ န လဘိဿတီ’’တိ. Vị trưởng lão cùng với chư Tăng đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. (Các quan) đã tâu với vua: “Tâu bệ hạ, các vị trưởng lão đã đến.” Vua vì đã nhận của đút lót nên không ra gặp. Các vị trưởng lão trở về và trình lại với đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã phái ngài Sāriputta và Moggallāna đi. Vua cũng không cho hai vị ấy yết kiến. Hai vị ấy trở về và trình lại với đức Bổn Sư: “Bạch Thế Tôn, nhà vua đã không ra gặp.” Ngay lúc ấy, đức Bổn Sư đã thọ ký: “Vị vua này sẽ không được chết khi còn đang trị vì vương quốc của mình.” ဒုတိယဒိဝသေ စ သာမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ နိက္ခမိတွာ, နိဝေသနံ ပဝေသေတွာ, သာရပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ, ယာဂုခဇ္ဇကံ အဒါသိ. သတ္ထာ ပရိဘုတ္တယာဂုခါဒနီယော ‘‘ယာဝ ဘတ္တံ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ရာဇာနံ ‘‘တယာ, မဟာရာဇ, ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ အဝတွာ, ‘‘ကာရဏေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ ဣဒံ အတီတကာရဏံ အာဟရိ – မဟာရာဇ, ပဗ္ဗဇိတေ နာမ အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အတီတေပိ ဣသယော အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ရာဇာ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌောတိ. ကဒါ ဘဂဝါတိ? Và vào ngày thứ hai, chính đức Bổn Sư, được chư Tăng vây quanh, đã đi đến và đứng ở cổng hoàng cung. Vua nghe tin “Đức Bổn Sư đã đến” liền đi ra, thỉnh Ngài vào cung, mời Ngài an tọa trên chiếc ngai quý giá, và dâng cúng cháo và vật thực. Sau khi đã dùng cháo và vật thực, đức Bổn Sư thấy nhà vua đang ngồi, người đã đến với ý nghĩ “Ta sẽ ngồi gần đức Bổn Sư cho đến khi bữa ăn kết thúc”, Ngài không nói rằng: “Tâu Đại vương, ngài đã làm việc này việc nọ”, mà với ý nghĩ “Ta sẽ làm cho ông ta hiểu ra bằng một câu chuyện”, Ngài đã kể câu chuyện quá khứ này: “Tâu Đại vương, không nên để cho các bậc xuất gia tranh chấp với nhau. Trong quá khứ, cũng có một vị vua vì để cho các vị ẩn sĩ tranh chấp với nhau mà đã bị chìm xuống biển cùng với vương quốc của mình.” (Vua hỏi:) “Bạch Thế Tôn, việc ấy xảy ra khi nào?” အတီတေ, မဟာရာဇ, ဘရုရဋ္ဌေ ဘရုရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. ပဉ္စသတာ ပဉ္စသတာ ဒွေ ဣသိဂဏာ ပဗ္ဗတပါဒတော လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဘရုနဂရံ ဂန္တွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဒွေ ရုက္ခာ အတ္ထိ, ပဌမံ အာဂတော ဣသိဂဏော ဧကဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိ, ပစ္ဆာဂတောပိ ဧကဿာတိ. တေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဧဝ အဂမံသု. တေ ပုန အာဂစ္ဆန္တာပိ အတ္တနော ရုက္ခမူလေယေဝ နိသီဒန္တိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဧကော ရုက္ခော သုက္ခိ, တသ္မိံ သုက္ခေ အာဂတာ တာပသာ ‘‘အယံ ရုက္ခော မဟာ, အမှာကမ္ပိ တေသမ္ပိ [Pg.315] ပဟောဿတီ’’တိ ဣတရေသံ ရုက္ခမူလဿ ဧကပဒေသေ နိသီဒိံသု. တေ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တာ ရုက္ခမူလံ အပဝိသိတွာ ဗဟိ ဌိတာဝ ‘‘ကသ္မာ တုမှေ ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ အာဟံသု. အာစရိယာ အမှာကံ ရုက္ခော သုက္ခော, အယံ ရုက္ခော မဟာ, တုမှေပိ ပဝိသထ, တုမှာကမ္ပိ အမှာကမ္ပိ ပဟောဿတီတိ. တေ ‘‘န မယံ ပဝိသာမ, နိက္ခမထ တုမှေ’’တိ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘န တုမှေ အတ္တနောဝ မနေန နိက္ခမိဿထာ’’တိ ဟတ္ထာဒီသု ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. တေ ‘‘ဟောတု သိက္ခာပေဿာမ နေ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယာနိ ဒွေ စက္ကာနိ ရဇတမယဉ္စ အက္ခံ မာပေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ရာဇဒွါရံ အဂမိံသု. ရညော ‘‘ဧဝရူပံ, ဒေဝ, တာပသာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဌိတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘ပက္ကောသထာ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာကမ္မံ တုမှေဟိ ကတံ, အတ္ထိ ဝေါ ကိဉ္စိ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. အာမ, မဟာရာဇ, အမှာကံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဧကရုက္ခမူလံ အတ္ထိ, တံ အညေဟိ ဣသီဟိ ဂဟိတံ, တံ နော ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တာပသေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. “Tâu Đại vương, trong quá khứ, ở xứ Bharu, có vị vua tên là Bharu đang trị vì. Hai nhóm ẩn sĩ, mỗi nhóm năm trăm vị, từ chân núi Hy-mã-lạp đi đến thành Bharu để dùng muối và đồ chua. Gần thành phố có hai cây cổ thụ. Nhóm ẩn sĩ đến trước ngồi dưới gốc một cây, nhóm đến sau cũng (ngồi dưới gốc) một cây. Họ, sau khi trú ngụ tùy thích, đã trở về chân núi Hy-mã-lạp. Khi họ trở lại, họ cũng ngồi dưới gốc cây của mình. Thời gian trôi qua, một cây bị khô héo. Khi cây ấy khô héo, các vị khổ hạnh (của cây đó) đến và nghĩ rằng: ‘Cây này lớn, đủ chỗ cho cả chúng ta và họ,’ rồi ngồi xuống một góc dưới gốc cây của nhóm kia. Nhóm kia đến sau, không vào dưới gốc cây mà đứng bên ngoài và hỏi: ‘Tại sao các vị lại ngồi ở đây?’ (Họ đáp:) ‘Thưa các đạo sư, cây của chúng tôi đã khô héo. Cây này lớn, các vị cũng hãy vào đi, sẽ đủ chỗ cho cả các vị và chúng tôi.’ Nhóm kia nói: ‘Chúng tôi không vào, các vị hãy ra đi,’ và cuộc tranh cãi lớn dần. (Họ nói:) ‘Các vị sẽ không tự ý ra đi đâu,’ rồi nắm lấy tay chân (của nhóm kia) và lôi ra. Nhóm (bị lôi ra) nghĩ: ‘Được rồi, chúng ta sẽ dạy cho họ một bài học,’ rồi dùng thần thông hóa hiện ra hai bánh xe bằng vàng và một trục xe bằng bạc, lăn chúng đến cổng hoàng cung. (Các quan) tâu với vua: ‘Tâu bệ hạ, có các vị khổ hạnh mang lễ vật như thế này đang đứng chờ.’ Vua hài lòng, cho mời họ vào và sau khi họ vào, vua nói: ‘Các vị đã làm một việc lớn lao. Có việc gì tôi có thể làm cho các vị không?’ (Họ thưa:) ‘Thưa có, Đại vương. Chỗ ngồi của chúng tôi là gốc một cây cổ thụ, nơi ấy đã bị các ẩn sĩ khác chiếm lấy. Xin ngài hãy ban lại nơi đó cho chúng tôi.’ Vua sai người đi và cho lôi các vị khổ hạnh kia ra.” တေ ဗဟိ ဌိတာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒတွာ လဘိံသူ’’တိ ဩလောကယမာနာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယမ္ပိ လဉ္ဇံ ဒတွာ ပုန ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယံ ရထပဉ္ဇရံ မာပေတွာ အာဒါယ အဂမံသု. ရာဇာ ဒိသွာ တုဋ္ဌော – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကာတဗ္ဗ’’န္တိ?, အာဟ. မဟာရာဇ အမှာကံ ရုက္ခမူလေ အညော ဣသိဂဏော နိသိန္နော, တံ နော ရုက္ခမူလံ ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. တာပသာ အညမညံ ကလဟံ ကတွာ, ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ အမှေဟိ ကတ’’န္တိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ အဂမံသု. တတော ဒေဝတာ ‘‘အယံ ရာဇာ ဒွိန္နံ ဣသိဂဏာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အညမညံ ကလဟံ ကာရာပေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ တဿ ရညော ဝိဇိတံ ယောဇနသဟဿမတ္တဋ္ဌာနံ သမုဒ္ဒမေဝ အကံသူတိ. Các vị ấy đứng ở bên ngoài, nhìn xem: “Họ đã cho cái gì mà được vào?” rồi thấy rằng: “Họ đã cho vật này,” (bèn nghĩ): “Chúng ta cũng sẽ cho của hối lộ rồi sẽ lấy lại (chỗ ở).” (Nói rồi,) các vị ấy dùng thần thông hóa hiện ra một cái lồng xe bằng vàng, lấy nó rồi đi đến. Vua thấy vậy, hài lòng, nói rằng: “Thưa ngài, phải làm gì ạ?” – “Tâu Đại vương, ở dưới gốc cây của chúng tôi có một nhóm đạo sĩ khác đang ngồi, xin hãy khiến họ trả lại gốc cây cho chúng tôi.” Vua sai người đi đuổi các vị (đạo sĩ trước) kia đi. Các vị khổ hạnh kia cãi nhau, rồi hối hận: “Chúng ta đã làm điều không thích hợp,” bèn đi về chân núi. Do đó, các vị chư thiên nổi giận: “Vị vua này đã nhận hối lộ từ tay hai nhóm đạo sĩ rồi khiến họ cãi nhau,” bèn làm cho biển lớn dâng lên và biến vương quốc của vị vua ấy, một vùng đất rộng một ngàn do-tuần, thành biển cả. ‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ, ဘရုရာဇာတိ မေ သုတံ; ဥစ္ဆိန္နော သဟ ရဋ္ဌေဟိ, သ ရာဇာ ဝိဘဝင်္ဂတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၂၅) – “Ta nghe rằng vua xứ Bharu, vì gây chia rẽ giữa các đạo sĩ, đã bị tuyệt tự cùng với vương quốc; vị vua ấy đã đi đến chỗ diệt vong.” ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ အတီတေ ဒဿိတေ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ ကထာ ဩကပ္ပနိယာ ဟောတိ, ‘‘တသ္မာ ရာဇာ အတ္တနော ကိရိယံ သလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ [Pg.316] မယာ အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, တိတ္ထိယေ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ကာရိတော ဝိဟာရော နာမ နတ္ထိ, တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေဿာမီ’’တိ တေသံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေပိ အဒတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. Khi Đức Thế Tôn trình bày câu chuyện quá khứ này như vậy, vì rằng lời dạy của các vị Phật là đáng tin cậy, do đó, nhà vua nhận ra hành động của mình, (nghĩ rằng): “Ta đã làm một việc không nên làm mà không suy xét,” bèn cho đuổi các du sĩ ngoại đạo đi, (ra lệnh): “Này các khanh, hãy đi đuổi các du sĩ ngoại đạo đi.” Rồi vua suy nghĩ: “Ta chưa từng cho xây dựng một ngôi tịnh xá nào, ta sẽ cho xây một tịnh xá ngay tại nơi đó.” Vua đã cho xây tịnh xá mà không trả lại vật liệu cho họ. Điều này được nói ra là nhắm đến việc ấy. ၂-၃. ဗြာဟ္မဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 2-3. Chú giải kinh Bà-la-môn, v.v... ၁၀၀၈-၉. ဒုတိယေ ဥဒယဂါမိနိန္တိ အတ္တနော သမယေ ဝဍ္ဎိဂါမိနိံ. မရဏံ အာဂမေယျာသီတိ မရဏံ ဣစ္ဆေယျာသိ, ပတ္ထေယျာသိ ဝါ. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ. 1008-9. Trong kinh thứ hai, (cụm từ) udayagāminiṃ (đưa đến sanh khởi) có nghĩa là (con đường) đưa đến sự tăng trưởng trong giáo lý của mình. (Cụm từ) maraṇaṃ āgameyyāsi (ngươi nên đi đến cái chết) có nghĩa là: ngươi nên mong muốn cái chết, hay ngươi nên cầu nguyện (cái chết). Kinh thứ ba thì rõ ràng. ၄. ဒုဂ္ဂတိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Sợ Hãi Cõi Dữ ၁၀၁၀. စတုတ္ထေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂံ ပဋိက္ခိတ္တံ. 1010. Trong kinh thứ tư, bằng (cụm từ) sabbaduggatibhayaṃ samatikkanto (đã vượt qua mọi sợ hãi về cõi dữ), sự bất hạnh ở cõi người được loại trừ. ၅. ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Sợ Hãi Cõi Dữ và Đọa Xứ ၁၀၁၁. ပဉ္စမေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရော အပါယာ ပဋိက္ခိတ္တာ. 1011. Trong kinh thứ năm, bằng (cụm từ) sabbaduggativinipātabhayaṃ samatikkanto (đã vượt qua mọi sợ hãi về cõi dữ và đọa xứ), bốn đường ác cùng với sự bất hạnh ở cõi người được loại trừ. ၆. ပဌမမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Bạn Bè và Thân Hữu (thứ nhất) ၁၀၁၂. ဆဋ္ဌေ မိတ္တာတိ အညမညဿ ဂေဟေ အာမိသပရိဘောဂဝသေန ဝေါဟာရမိတ္တာ. အမစ္စာတိ အာမန္တနပဋိမန္တနဣရိယာပထာဒီသု ဧကတော ပဝတ္တကိစ္စာ. ဉာတီတိ သဿုသသုရပက္ခိကာ. သာလောဟိတာတိ သမာနလောဟိတာ ဘာတိဘဂိနိမာတုလာဒယော. 1012. Trong kinh thứ sáu, mittā (bạn bè) là những người bạn giao tế qua việc cùng nhau hưởng dụng vật chất trong nhà của nhau. Amaccā (thân hữu) là những người cùng chung công việc trong việc thăm hỏi, đáp lời, đi lại, v.v... Ñātī (bà con) là những người thuộc bên cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng. Sālohitā (huyết thống) là những người cùng chung dòng máu như anh chị em, cậu, v.v... ၇. ဒုတိယမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Bạn Bè và Thân Hữu (thứ hai) ၁၀၁၃. သတ္တမေ အညထတ္တံ နာမ ပသာဒညထတ္တံ ဘာဝညထတ္တံ ဂတိအညထတ္တံ လက္ခဏညထတ္တံ ဝိပရိဏာမညထတ္တန္တိ အနေကဝိဓံ. တတ္ထ မဟာဘူတေသု ဘာဝညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. သုဝဏ္ဏာဒိဘာဝေန ဟိ ဃနသဏ္ဌိတာယ ပထဝိဓာတုယာ ဝိလီယိတွာ ဥဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, ကက္ခဠလက္ခဏာဝ ဟောတိ. ဥစ္ဆုရသာဒိဘာဝေန စ ယူသာကာရသဏ္ဌိတာယ အာပေါဓာတုယာ [Pg.317] သုဿိတွာ ဃနပထဝိဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, အာဗန္ဓနလက္ခဏာဝ ဟောတိ. တတြိဒံ အညထတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပန ဂတိအညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တဉှိ အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ. ပသာဒညထတ္တမ္ပိ နတ္ထိယေဝ, ဣဓ ပန ပသာဒဖလံ ပကာသေတုံ ဂတိအညထတ္တမေဝ ဒဿိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1013. Trong kinh thứ bảy, sự khác đi (aññathattaṃ) có nhiều loại: sự khác đi của niềm tin (pasādaññathattaṃ), sự khác đi của trạng thái (bhāvaññathattaṃ), sự khác đi của cảnh giới (gatiaññathattaṃ), sự khác đi của đặc tính (lakkhaṇaññathattaṃ), sự khác đi do biến đổi (vipariṇāmaññathattaṃ). Trong đó, đối với các đại chủng, sự khác đi của trạng thái được nói đến. Thật vậy, khi địa đại ở trạng thái rắn chắc như vàng, v.v... bị tan chảy và trở thành trạng thái lỏng, trạng thái trước đó biến mất, và sự khác đi của trạng thái được nhận biết. Nhưng đặc tính thì không biến mất, nó vẫn có đặc tính cứng. Và khi thủy đại ở trạng thái lỏng như nước mía, v.v... được nấu lên và trở thành trạng thái rắn chắc của địa đại, trạng thái trước đó biến mất, và sự khác đi của trạng thái được nhận biết. Nhưng đặc tính thì không biến mất, nó vẫn có đặc tính kết dính. Tuy nhiên, ở đây trong câu “đây là sự khác đi” (tatridaṃ aññathattaṃ), sự khác đi của cảnh giới được nói đến, vì điều đó không xảy ra với bậc Thánh đệ tử. Sự khác đi của niềm tin cũng không xảy ra. Nhưng ở đây, để chỉ rõ quả của niềm tin, chỉ có sự khác đi của cảnh giới được trình bày. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Rājakārāma, thứ hai. ၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Saraṇāni ၁-၂. ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 1-2. Chú giải kinh Mahānāma thứ nhất, v.v... ၁၀၁၇-၁၈. တတိယဿ ပဌမေ ဣဒ္ဓန္တိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီဟိ သမိဒ္ဓံ. ဖီတန္တိ ဟတ္ထူပဂသီသူပဂဂီဝူပဂါဒိအလင်္ကာရဝသေန သုပုပ္ဖိတံ. အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ နိရန္တရမနုဿံ. သမ္ဗာဓဗျူဟန္တိ ဗျူဟာ ဝုစ္စန္တိ အဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယော, ယာ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေနေဝ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တာ သမ္ဗာဓာ ဗျူဟာ ဗဟုကာ ဧတ္ထာတိ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. ဣမိနာပိ နဂရဿ ဃနဝါသမေဝ ဒီပေတိ. ဘန္တေနာတိ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တေန ဥဒ္ဓတစာရိနာ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ. 1017-18. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, iddhaṃ (thịnh vượng) có nghĩa là sung túc với dầu, mật, đường phèn, v.v... Phītaṃ (phồn vinh) có nghĩa là nở rộ như hoa đẹp nhờ các đồ trang sức như trang sức tay, trang sức đầu, trang sức cổ, v.v... Ākiṇṇamanussaṃ (đông đúc dân cư) có nghĩa là người ở không có khoảng trống. Sambādhabyūhaṃ (những con hẻm chật chội): byūhā được gọi là những con đường không thông nhau, nơi người ta phải đi ra bằng chính con đường đã đi vào; ở đây có nhiều con hẻm (byūhā) chật chội (sambādhā), do đó gọi là sambādhabyūhaṃ. Bằng từ này, nó cũng chỉ ra rằng thành phố có dân cư đông đúc. Bhantena (bối rối) có nghĩa là đi lang thang đây đó, đi lại một cách bồn chồn. Kinh thứ hai thì rõ ràng. ၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Godha Sakka ၁၀၁၉. တတိယေ ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါတိ ဣဒံ သော သက္ကော တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပန္နဘာဝံ, စတူဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ သောတာပန္နဘာဝံ ဘဂဝါဝ ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပာယေန အာဟ. 1019. Trong kinh thứ ba, vị Thích tử ấy đã nói câu: “Chỉ có Đức Thế Tôn mới biết điều này, người ấy có đầy đủ các pháp này hay không” với ý rằng: “Chỉ có Đức Thế Tôn mới biết được trạng thái Tu-đà-hoàn của một người có đầy đủ ba pháp (tức là niềm tin vào Tam Bảo), hoặc trạng thái Tu-đà-hoàn của một người có đầy đủ bốn pháp (tức là ba niềm tin và giới được bậc Thánh ưa thích).” ကောစိဒေဝ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧကတော အဿ ဘဂဝါ, ဧကတော ဘိက္ခုသံဃောတိ ယသ္မိံ ကာရဏေ ဥပ္ပန္နေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃေန နာနာလဒ္ဓိကော ဟုတွာ ဧကံ ဝါဒံ ဝဒန္တော ဧကတော အဿ, ဘိက္ခုသံဃောပိ ဧကံ ဝဒန္တော ဧကတောတိ [Pg.318] အတ္ထော. တေနေဝါဟန္တိ ယံ ဝါဒံ တုမှေ ဝဒေထ, တမေဝါဟံ ဂဏှေယျန္တိ. နနု စ အရိယသာဝကဿ ရတနတ္တယေ ပသာဒနာနတ္တံ နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ဧသ ဧဝမာဟာတိ? ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတာယ. ဧဝဉှိဿ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အတ္တနော အသဗ္ဗညုတာယ အဇာနိတွာပိ ကထေယျ, သတ္ထု ပန အညာဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာတိ ကလျာဏမေဝ ကုသလမေဝ ဝဒါမိ, န ကလျာဏကုသလဝိမုတ္တန္တိ. အပိစဿ အနဝဇ္ဇနဒေါသော ဧသောတိ. Kocideva dhammasamuppādo uppajjeyyāti có nghĩa là: nếu có bất kỳ nguyên nhân nào khởi sanh. Ekato assa bhagavā, ekato bhikkhusaṅghoti có nghĩa là: khi nguyên nhân ấy khởi sanh, đức Thế Tôn có quan điểm khác với Tăng chúng, nói lên một luận điểm, đứng về một phía; Tăng chúng cũng nói lên một luận điểm, đứng về một phía. Tenevāhanti có nghĩa là: con sẽ chấp nhận chính luận điểm mà các ngài nói. Chẳng phải là vị Thánh đệ tử không có sự khác biệt trong niềm tin đối với Tam Bảo hay sao? Vậy tại sao vị này lại nói như vậy? (Đáp:) Do vì sự toàn tri của đức Thế Tôn. Vị ấy có suy nghĩ như vầy: ‘Tăng chúng do vì không toàn tri của mình, có thể nói ra điều gì đó dù không biết; còn đối với bậc Đạo Sư thì không có cái gọi là không biết.’ Vì thế, vị ấy đã nói như vậy. Aññatra kalyāṇā aññatra kusalāti có nghĩa là: tôi chỉ nói điều thiện, chỉ nói điều lành, chứ không nói điều gì ngoài điều thiện và điều lành. Hơn nữa, đây là lỗi không suy xét của vị ấy. ၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Saraṇānisakka thứ nhất. ၁၀၂၀. စတုတ္ထေ ဣဓ မဟာနာမ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သရဏာနိ ဧဝ အပါယတော မုတ္တော, ဣမေပိ ပုဂ္ဂလာ မုတ္တာတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ပမာဏေန စ ဩလောကနံ ခမန္တိ. ဣမိနာ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. အဂန္တာ နိရယန္တိ မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလော ဟိ အပါယတော ပရိမုတ္တောတိ ဝါ ပရိမုစ္စိဿတီတိ ဝါ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရိမုစ္စတီတိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မာ စ ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ ဂန္တာ နာမ န ဟောတီတိ, ‘‘အဂန္တာ’’တိ ဝုတ္တော, န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တန္တိ ဣမိနာ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. မဟာသာလာတိ သမီပေ ဌိတေဝ စတ္တာရော မဟာသာရရုက္ခေ ဒဿေန္တော အာဟ. မရဏကာလေ သိက္ခံ သမာဒိယီတိ မရဏသမယေ တီသု သိက္ခာသု ပရိပူရကာရီ အဟောသီတိ ဒဿေတိ. 1020. Trong kinh thứ tư, câu ‘này Mahānāma, ở đây có hạng người...’ được bắt đầu để chỉ ra rằng không chỉ riêng người dòng họ Saraṇāni được giải thoát khỏi khổ cảnh, mà những hạng người này cũng được giải thoát. Mattaso nijjhānaṃ khamantīti có nghĩa là: chịu đựng được sự quán xét ở một mức độ. Qua câu này, ngài chỉ đến hạng người Tuỳ Pháp hành đang ở trong Đạo. Về câu ‘không đi đến địa ngục’, thực vậy, không thích hợp để nói rằng người đang ở trong Đạo đã được giải thoát khỏi khổ cảnh, hay sẽ được giải thoát, nhưng thích hợp để nói rằng đang được giải thoát. Và bởi vì đang được giải thoát, nên không được gọi là người đã đi, do đó được gọi là ‘agantā’ (người không đi), có nghĩa là không đang đi. Qua câu ‘chỉ có đức tin, chỉ có lòng mến’, ngài chỉ đến hạng người Tuỳ Tín hành đang ở trong Đạo. Về câu ‘cây sāla lớn’, ngài nói để chỉ bốn cây sāla lớn có lõi cây đang đứng gần đó. Về câu ‘vào lúc lâm chung đã thọ trì học giới’, ngài chỉ ra rằng vào lúc lâm chung, vị ấy đã trở thành người thực hành viên mãn ba học giới. ၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Saraṇānisakka thứ hai. ၁၀၂၁. ပဉ္စမေ ဒုက္ခေတ္တန္တိ ဝိသမခေတ္တံ. ဒုဗ္ဘူမန္တိ ဦသရဘူမိံ လောဏူပဟတံ. ခဏ္ဍာနီတိ ပရိဘိန္နာနိ. ပူတီနီတိ ဥဒကေန တေမေတွာ ပူတိဘာဝံ အာပန္နာနိ. ဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတာတပေန ဟတတ္တာ နိရောဇဘာဝံ ဂတာနိ. အသာရာဒါနီတိ အနာဒိန္နသာရာနိ အဂဟိတသာရာနိ. အသုခသယိတာနီတိ န ကောဋ္ဌာဒီသု ပက္ခိပိတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတာနိ. သုခသယိတာနီတိ ဌပိတဋ္ဌာနတော စတ္တာရော မာသေ အစလိတာနိ. 1021. Trong kinh thứ năm, dukkhettanti là ruộng xấu. Dubbhūmanti là đất xấu, đất bị nhiễm mặn. Khaṇḍānīti là bị vỡ, bị gãy. Pūtīnīti là bị ướt nước nên trở nên thối rữa. Vātātapahatānīti là bị gió và nắng làm hại nên mất đi chất bổ dưỡng. Asārādānīti là không có lõi, không lấy được lõi. Asukhasayitānīti là không được cất giữ kỹ lưỡng trong kho lẫm. Sukhasayitānīti là không bị di chuyển trong bốn tháng khỏi nơi cất giữ. ၆. ပဌမအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Anāthapiṇḍika thứ nhất. ၁၀၂၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.319] ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာတိ ခဏေန ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ. မိစ္ဆာဉာဏေနာတိ မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏေန မိစ္ဆာဝိမုတ္တိယာတိ အနိယျာနိကဝိမုတ္တိယာ. တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စာတိ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ. 1022. Trong kinh thứ sáu, ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyāti có nghĩa là: trong khoảnh khắc, các cảm thọ sẽ được lắng dịu. Micchāñāṇenāti là bằng sự quán xét sai lầm. Micchāvimuttiyāti là bằng sự giải thoát không đưa đến xuất ly. Bài kệ Tasmā saddhañca sīlañca có ý nghĩa như đã được nói. Yatra hi nāmāti là bất cứ ai. ၇. ဒုတိယအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Anāthapiṇḍika thứ hai. ၁၀၂၃. သတ္တမေ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယန္တိ သမ္ပရာယဟေတုကံ မရဏဘယံ ဂိဟိသာမီစိကာနီတိ ဂိဟီနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1023. Trong kinh thứ bảy, samparāyikaṃ maraṇabhayanti là sự sợ hãi cái chết có nguyên nhân từ đời sau. Gihisāmīcikānīti là những điều thích hợp cho người tại gia. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ တတိယော. Phẩm Saraṇāni, thứ ba. ၄. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ 4. Phẩm Dòng Phước Báu. ၁. ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Puññābhisanda thứ nhất. ၁၀၂၇. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာတိ ပုညနဒိယော ကုသလနဒိယော. သုခဿာဟာရာတိ သုခဿ ပစ္စယာ. 1027. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ tư, puññābhisandā kusalābhisandāti là những dòng sông phước báu, những dòng sông thiện lành. Sukhassāhārāti là là duyên của sự an lạc. ၄. ပဌမဒေဝပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Devapada thứ nhất. ၁၀၃၀. စတုတ္ထေ ဒေဝပဒါနီတိ ဒေဝါနံ ဉာဏေန, ဒေဝဿ ဝါ ဉာဏေန အက္ကန္တပဒါနိ. ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဝိသုဇ္ဈနတ္ထာယ. ပရိယောဒပနာယာတိ ပုရိယောဒပနတ္ထာယ ဇောတနတ္ထာယ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရောပိ ဖလဋ္ဌပုဂ္ဂလာ ဝိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ဒေဝါ နာမ ဇာတာ. 1030. Trong kinh thứ tư, devapadānīti là những dấu chân được bước đi bởi trí tuệ của chư thiên, hoặc bởi trí tuệ của một vị trời. Visuddhiyāti là vì mục đích thanh tịnh. Pariyodapanāyāti là vì mục đích trong sạch hoàn toàn, vì mục đích chiếu sáng. Trong kinh này, cả bốn hạng người chứng đắc Thánh quả, do ý nghĩa thanh tịnh, được gọi là chư thiên. ၈. ဝဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Vassa. ၁၀၃၄. အဋ္ဌမေ ပါရံဂန္တွာတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပတွာတိ အတ္ထော. အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ပဌမံ နိဗ္ဗာနံ ဂန္တွာ ပစ္ဆာ သံဝတ္တန္တိ, ဂစ္ဆမာနာ ဧဝ သံဝတ္တန္တိ. ဒေသနာ ပန ဧဝံ ကတာ. 1034. Trong kinh thứ tám, pāraṃgantvāti có nghĩa là: bờ kia được gọi là Níp-bàn, đã đến đó. Về câu Āsavānaṃ khayāya saṃvattantīti, không phải là trước tiên đi đến Níp-bàn rồi sau đó mới đưa đến, mà chính trong khi đang đi thì đưa đến. Tuy nhiên, bài pháp được thuyết như vậy. ၁၀. နန္ဒိယသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Nandiyasakka. ၁၀၃၆. ဒသမေ [Pg.320] ဒိဝါ ပဝိဝေကာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနာယာတိ ဒိဝါ ပဝိဝေကတ္ထာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနတ္ထာယ. ဓမ္မာ န ပါတုဘဝန္တီတိ သမထဝိပဿနာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1036. Trong kinh thứ mười, divā pavivekāya rattiṃ paṭisallānāyāti có nghĩa là: ban ngày vì mục đích độc cư, ban đêm vì mục đích tĩnh lặng. Dhammā na pātubhavantīti có nghĩa là: các pháp chỉ và quán không sanh khởi. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော. Phẩm Puññābhisanda, thứ tư. ၅. သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Puññābhisanda có Kệ. ၁. ပဌမအဘိအသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Abhisanda thứ nhất. ၁၀၃၇. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသင်္ချေယျောတိ အာဠှကဂဏနာယ အသင်္ချေယျော, ယောဇနဝသေန ပနဿ သင်္ချာ အတ္ထိ. ဗဟုဘေရဝန္တိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကာနံ ဘေရဝါရမ္မဏာနံ ဝသေန ဗဟုဘေရဝံ. ပုထူတိ ဗဟု. သဝန္တီတိ သန္ဒမာနာ. ဥပယန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ. 1037. Trong kinh thứ nhất của phẩm thứ năm, asaṅkhyeyyoti có nghĩa là: không thể đếm được bằng cách đong lường āḷhaka, nhưng có thể đếm được bằng do-tuần. Bahubheravanti là có nhiều điều khủng khiếp do các đối tượng đáng sợ hữu tình và vô tình. Puthūti là nhiều. Savantīti là chảy. Upayantīti là đi đến. ၂. ဒုတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Abhisanda thứ hai. ၁၀၃၈. ဒုတိယေ ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ ယသ္မိံ သံဘဇ္ဇေ ဧတာ မဟာနဒိယော ဧကီဘဝန္တိ, နိရန္တရာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော. 1038. Trong kinh thứ hai, yatthimā mahānadiyo saṃsandanti samentīti có nghĩa là: tại nơi hợp lưu nào mà những con sông lớn ấy trở thành một, trở nên không có khoảng cách. ၃. တတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Abhisanda thứ ba. ၁၀၃၉. တတိယေ ပုညကာမောတိ ပုညတ္ထိကော. ကုသလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ မဂ္ဂကုသလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဘာဝေတိ မဂ္ဂံ အမတဿ ပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနဿ ပါပုဏနတ္ထံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. ဓမ္မသာရာဓိဂမောတိ ဓမ္မသာရော ဝုစ္စတိ အရိယဖလံ ဓမ္မသာရော, အဓိဂမော အဿာတိ ဓမ္မသာရာဓိဂမော, အဓိဂတဖလောတိ အတ္ထော. ခယေ ရတောတိ ကိလေသက္ခယေ ရတော. 1039. Trong kinh thứ ba, puññakāmoti là người mong cầu phước báu. Kusale patiṭṭhitoti là an trú trong Đạo thiện. Bhāveti maggaṃ amatassa pattiyāti có nghĩa là: tu tập A-la-hán Đạo để chứng đạt Níp-bàn. Dhammasārādhigamoti có nghĩa là: Thánh quả được gọi là cốt lõi của Pháp; vị ấy có sự chứng đắc cốt lõi của Pháp, do đó gọi là dhammasārādhigamo; có nghĩa là người đã chứng đắc Thánh quả. Khaye ratoti là hoan hỷ trong sự đoạn tận phiền não. ၄. ပဌမမဟဒ္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Mahaddhana thứ nhất. ၁၀၄၀. စတုတ္ထေ [Pg.321] အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနောတိ သတ္တဝိဓေန အရိယဓနေန အဍ္ဎော စေဝ မဟဒ္ဓနော စ. တေနေဝ ဘောဂေန မဟာဘောဂေါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1040. Trong kinh thứ tư, câu aḍḍho mahaddhano có nghĩa là: vị ấy vừa là người giàu có (aḍḍho), vừa là người có tài sản lớn (mahaddhano) nhờ vào bảy loại thánh tài sản. Do sở hữu tài sản ấy nên có tài sản lớn. Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng. သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော. Phẩm Dòng Phước Báo Kèm Kệ, phẩm thứ năm. ၆. သပ္ပညဝဂ္ဂေါ 6. Phẩm Bậc Trí Tuệ ၂. ဝဿံဝုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Vassaṃvutta ၁၀၄၈. ဆဋ္ဌဿ ဒုတိယေ အယမဓိပ္ပာယော – သောတာပန္နော ဘိက္ခု ဧတ္တကေန ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ တာနေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပါပုဏိဿတိ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမိမဂ္ဂံ, အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာသနေ တန္တိ ပဝေဏီ ကထိတာတိ. 1048. Trong kinh thứ hai của phẩm thứ sáu, đây là chủ ý: Vị tỳ khưu dự lưu không nên dừng lại ở mức độ đó, mà nên hợp nhất các pháp quyền, lực, giác chi ấy, phát triển tuệ quán, rồi sẽ chứng đắc đạo quả Nhất lai. Vị Nhất lai sẽ chứng đắc đạo quả Bất lai, vị Bất lai sẽ chứng đắc đạo quả A-la-hán. Nhắm đến ý nghĩa này, trong kinh này, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng về dòng truyền thừa của giáo pháp trong giáo lý. ၃. ဓမ္မဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Dhammadinna ၁၀၄၉. တတိယေ ဓမ္မဒိန္နောတိ သတ္တသု ဇနေသု ဧကော. ဗုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဓမ္မဒိန္နော ဥပါသကော, ဝိသာခေါ ဥပါသကော, ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ, စိတ္တော ဂဟပတိ, ဟတ္ထကော အာဠဝကော, စူဠအနာထပိဏ္ဍိကော, မဟာအနာထပိဏ္ဍိကောတိ ဣမေ သတ္တ ဇနာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရာ အဟေသုံ. ဧတေသု ဧသ အညတရော. 1049. Trong kinh thứ ba, Dhammadinna là một trong bảy vị. Thật vậy, vào thời Đức Phật, có bảy vị này: cận sự nam Dhammadinna, cận sự nam Visākha, gia chủ Ugga, gia chủ Citta, Hatthaka người xứ Āḷavī, Cūḷa Anāthapiṇḍika, và Mahā Anāthapiṇḍika. Bảy vị này mỗi vị đều có năm trăm cận sự nam làm tùy tùng. Trong số đó, vị này là một. ဂမ္ဘီရာတိ ဓမ္မဂမ္ဘီရာ သလ္လသုတ္တာဒယော. ဂမ္ဘီရတ္ထာတိ အတ္ထဂမ္ဘီရာ စေတနာသုတ္တန္တာဒယော. လောကုတ္တရာတိ လောကုတ္တရတ္ထဒီပကာ အသင်္ခတသံယုတ္တာဒယော. သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ သတ္တသုညတာဒီပကာ ခဇ္ဇနိကသုတ္တန္တာဒယော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမာတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရိဿာမ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဓမ္မဒိန္န, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ တုမှေဟိ စန္ဒောပမပဋိပဒံ ရထဝိနီတပဋိပဒံ မောနေယျပဋိပဒံ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေန္တေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣတိ သတ္ထာ ဣမေသံ ဥပါသကာနံ အသယှဘာရံ အာရောပေသိ. ကသ္မာ[Pg.322]? ဧတေ ကိရ န အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစိံသု, အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗဘာရံ ဥက္ခိပိတုံ သမတ္ထာ ဝိယ ‘‘ဩဝဒတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိံသု. တေန တေသံ သတ္ထာ အသယှဘာရံ အာရောပေန္တော ဧဝမာဟ. န ခေါ နေတန္တိ န ခေါ ဧတံ. နကာရော ပနေတ္ထ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိမတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစထ, တသ္မာ. Gambhīrā có nghĩa là thâm sâu về pháp, như kinh Salla v.v... Gambhīratthā có nghĩa là thâm sâu về nghĩa, như các kinh Cetanā v.v... Lokuttarā có nghĩa là trình bày ý nghĩa siêu thế, như Tương Ưng Vô Vi v.v... Suññatappaṭisaṃyuttā có nghĩa là trình bày về tính không của chúng sanh, như các kinh Khajjanika v.v... Upasampajja viharissāma có nghĩa là sau khi chứng đắc, chúng con sẽ an trú. Evañhi vo, dhammadinna, sikkhitabbaṃ có nghĩa là: Này Dhammadinna, các ông nên tu tập như vậy, bằng cách hoàn thiện pháp hành ví như mặt trăng, pháp hành về sự điều ngự cỗ xe, pháp hành của bậc ẩn sĩ, và pháp hành về dòng dõi bậc thánh cao cả. Như vậy, bậc Đạo Sư đã đặt một gánh nặng không thể kham nổi lên các vị cận sự nam này. Tại sao? Tương truyền rằng, họ đã không đứng trên lập trường (khả năng) của mình để thỉnh cầu lời giáo huấn, mà không phân biệt, như thể có khả năng gánh vác toàn bộ gánh nặng, họ đã thỉnh cầu rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy giáo huấn chúng con.’ Do đó, bậc Đạo Sư, khi muốn đặt một gánh nặng không thể kham nổi lên họ, đã nói như vậy. Na kho netaṃ là na kho etaṃ. Ở đây, chữ ‘na’ nên được hiểu chỉ là một phụ âm nối âm. Tasmā có nghĩa là: vì nay các ông đứng trên lập trường của mình để thỉnh cầu lời giáo huấn, cho nên... ၄. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Gilāna ၁၀၅၀. စတုတ္ထေ န ခေါ ပနေတန္တိ န ခေါ အမှေဟိ ဧတံ. သပ္ပညော ဥပါသကောတိ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော. အဿာသနီယေဟိ ဓမ္မေဟီတိ အဿာသကရေဟိ ဓမ္မေဟိ. အဿာသတာယသ္မာတိ အဿာသတု အာယသ္မာ. မာရိသောတိ မရဏပဋိဗဒ္ဓေါ. မရဏဓမ္မောတိ မရဏသဘာဝေါ. အဓိမောစေဟီတိ ဌပေဟိ. အဓိမောစိတန္တိ ဌပိတံ. ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ. ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တန္တိ ယံ ဣဒံ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ ဝိမုတ္တိယာ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န တံ ဝဒါမိ. ဘိက္ခုသံဃဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တေသု စေဝ အသီတိက္ခန္ဓကဝတ္တေသု စာတိ အာဂမနီယဂုဏေသု ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ, ပဋိဝိဒ္ဓေ ပန မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ ဥပါသကာနဉ္စ ဘိက္ခူနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ. 1050. Trong kinh thứ tư, na kho panetaṃ có nghĩa là: điều này chúng tôi chưa từng được nghe. Sappañño upāsako có nghĩa là vị cận sự nam có trí tuệ, ở đây muốn chỉ bậc Dự lưu. Assāsanīyehi dhammehīti có nghĩa là bằng những pháp mang lại sự an ủi. Assāsatāyasmāti có nghĩa là mong hiền giả hãy an ủi. Mārisoti có nghĩa là liên quan đến cái chết. Maraṇadhammoti có nghĩa là có bản chất phải chết. Adhimocehīti có nghĩa là hãy xác lập (tâm). Adhimocitanti có nghĩa là đã được xác lập. Evaṃ vimuttacittassāti có nghĩa là người có tâm giải thoát như vậy nhờ sự giải thoát của quả vị A-la-hán. Yadidaṃ vimuttiyā vimuttanti có nghĩa là: bất cứ sự khác biệt nào về giải thoát liên quan đến sự giải thoát cần phải nói, ta không nói đến điều đó. Thật vậy, đối với Tăng đoàn, không có sự đo lường nào trong các phẩm chất nền tảng, như các phận sự tại sân tháp, sân bồ-đề, và tám mươi phận sự trong các thiên (Khandhaka). Nhưng một khi đã chứng ngộ đạo hay quả, thì không có sự khác biệt nào giữa cận sự nam và tỳ khưu. ၉. ပညာပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Paññāpaṭilābha ၁၀၅၅. နဝမေ ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဧတ္ထ သတ္တ သေက္ခာ ပညံ ပဋိလဘန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ပဋိလဒ္ဓပညော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရတော ပညာဗုဒ္ဓိယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1055. Trong kinh thứ chín, ở câu paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, bảy bậc hữu học được gọi là đang chứng đắc trí tuệ, còn bậc lậu tận được gọi là đã chứng đắc trí tuệ, nên hiểu như vậy. Về sau, trong các câu như paññābuddhiyā v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng. သပ္ပညဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော. Phẩm Bậc Trí Tuệ, phẩm thứ sáu. ၇. မဟာပညဝဂ္ဂေါ 7. Phẩm Đại Trí Tuệ ၁. မဟာပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Mahāpaññā ၁၀၅၈. သတ္တမေ [Pg.323] မဟာပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိအာဒီသု ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၂.၄) ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1058. Trong kinh thứ bảy, ở các câu như mahāpaññatāya saṃvattanti v.v..., ý nghĩa ở tất cả các đoạn nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong Phân Tích Đạo (Paṭisambhidāmagga), bắt đầu bằng câu: ‘Nó nắm bắt được những ý nghĩa vĩ đại, nên gọi là đại trí tuệ.’ Phần còn lại ở các nơi đều rõ ràng. သောတာပတ္တိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Chú giải Tương Ưng Dự Lưu đã hoàn tất. ၁၂. သစ္စသံယုတ္တံ 12. Tương Ưng Sự Thật ၁. သမာဓိဝဂ္ဂေါ 1. Phẩm Định ၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Samādhi ၁၀၇၁. သစ္စသံယုတ္တဿ [Pg.324] ပဌမေ သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေတိ တေ ကိရ ဘိက္ခူ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယန္တိ, အထ နေသံ သတ္ထာ – ‘‘ဧဝမေတေ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ, ဝိသေသံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ ဧတ္ထ ယထာဘူတာဒိဝသေန ကာရဏစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ သမာဟိတော ဘိက္ခု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, တသ္မာ တုမှေဟိ စ သမာဟိတေဟိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနနတ္ထာယ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော. တထာ ယသ္မာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တထာဂတဿေဝ ပါတုဘာဝါ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, ယသ္မာ စ တထာဂတေန သုဝိဘတ္တာနိ, ယသ္မာ စ တေသု အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ အပရိမာဏာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ, ယသ္မာ စ တေသံ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎတိ, တေသံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝဍ္ဎတိ, တသ္မာ ‘‘ဧဝံ နော ဝဋ္ဋံ န ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ တုမှေဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော. 1071. Trong kinh đầu tiên của Tương Ưng Sự Thật, câu samādhiṃ, bhikkhave có nghĩa là: Tương truyền rằng các vị tỳ khưu ấy bị suy giảm về nhất tâm, bấy giờ bậc Đạo Sư đã bắt đầu bài pháp này cho họ với ý nghĩ: ‘Như vậy, sau khi đạt được nhất tâm, phát triển đề mục thiền, họ sẽ chứng đắc pháp thượng nhân.’ Ở đây, trong câu Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo, sự phân chia lý do nên được hiểu theo cách như thật v.v... Thật vậy, điều này được nói ra là: Này các tỳ khưu, vì rằng vị tỳ khưu có định tâm biết rõ bốn sự thật như chúng thật sự là, cho nên các ông, với tâm định tĩnh, để biết rõ bốn sự thật như chúng thật sự là, cần phải nỗ lực rằng ‘đây là khổ’. Tương tự, vì rằng bốn sự thật chỉ trở nên hiển nhiên khi có sự xuất hiện của Như Lai, và vì rằng chúng đã được Như Lai khéo phân định, và vì rằng trong đó có vô lượng văn tự, vô lượng câu cú, và vì rằng do không thâm nhập chúng mà vòng luân hồi tăng trưởng, và kể từ khi thâm nhập chúng, vòng luân hồi không tăng trưởng, cho nên, với ý nghĩ ‘như vậy, vòng luân hồi của chúng ta sẽ không tăng trưởng’, các ông cần phải nỗ lực rằng ‘đây là khổ’. ၂. ပဋိသလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Paṭisallāna ၁၀၇၂. ဒုတိယံ ကာယဝိဝေကဝိကလာနံ ကာယဝိဝေကပဋိလာဘတ္ထာယ ဝုတ္တံ. 1072. Kinh thứ hai được thuyết giảng cho những vị thiếu vắng sự độc cư về thân, nhằm mục đích giúp họ chứng đắc sự độc cư về thân. ၃. ပဌမကုလပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Kulaputta thứ nhất v.v... ၁၀၇၃-၇၅. တတိယေ အဘိသမယာယာတိ အဘိသမယတ္ထာယ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ စေတ္ထ သာသနာဝစရာ အဓိပ္ပေတာ. တထာ စတုတ္ထပဉ္စမေသု, တေန တေန အဘိလာပေန ဗုဇ္ဈနကာနံ ပန အဇ္ဈာသယေနေတာနိ ဝုတ္တာနိ. Trong kinh thứ ba, abhisamayāya có nghĩa là nhằm mục đích liễu ngộ. Ở đây, samaṇabrāhmaṇā muốn chỉ những vị tu hành trong giáo pháp. Tương tự trong các kinh thứ tư và thứ năm, tuy nhiên, những kinh này được thuyết giảng tùy theo khuynh hướng của những người có thể giác ngộ qua các cách diễn đạt khác nhau. ၆. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Sa-môn Bà-la-môn thứ hai ၁၀၇၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.325] အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုန္တိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟန္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသယိံသု. ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ စ သမဏဂဟဏေန ဂဟိတာ. 1076. Trong kinh thứ sáu, câu 'tuyên bố sự giác ngộ' có nghĩa là: Họ đã tuyên bố về chính mình như vầy: 'Ta là bậc đã giác ngộ'. Quả vậy, trong kinh này, các vị Phật Toàn Giác cũng được bao gồm bởi sự thâu nhiếp của từ 'sa-môn'. ၁၀. တိရစ္ဆာနကထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh về những câu chuyện vô ích ၁၀၈၀. ဒသမေ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ. တိရစ္ဆာနကထန္တိ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိအာဒီသု ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တကထာ ရာဇကထာ. ဧသ နယော စောရကထာဒီသု. တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ. ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ. စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ မေဃမာလော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ ‘‘အဟော သူရာ’’တိ ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ. ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ, ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ. အပိစ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ ဝိလေပနံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယေ ပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. 1080. Trong kinh thứ mười, 'nhiều loại' (anekavihitaṃ) có nghĩa là nhiều thể loại (anekavidhaṃ). 'Những câu chuyện vô ích' (tiracchānakathā) là những câu chuyện trở thành chướng ngại đối với các con đường đến cõi trời và giải thoát, vì chúng không đưa đến sự thoát ly. Trong các câu chuyện như chuyện về vua chúa, câu chuyện diễn ra theo cách như: 'Vua Mahāsammata, vua Mandhātā, vua Dhammāsoka có đại oai lực như vậy' liên quan đến các vị vua được gọi là chuyện về vua chúa. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu chuyện về kẻ trộm, v.v. Trong số đó, câu chuyện liên quan đến thế tục theo cách như: 'Vị vua nọ có dung sắc xinh đẹp, đáng chiêm ngưỡng' chính là câu chuyện vô ích. Tuy nhiên, câu chuyện diễn ra như vầy: 'Ngay cả vị vua có đại oai lực như vậy cũng đã đi đến chỗ hoại diệt' thì lại đứng vững trên nền tảng của đề mục thiền. Ngay cả trong chuyện về kẻ trộm, câu chuyện liên quan đến thế tục như: 'Mūladeva có đại oai lực như vậy, Meghamāla có đại oai lực như vậy' và dựa vào hành động của họ mà nói: 'Ôi, thật dũng cảm!' chính là câu chuyện vô ích. Ngay cả trong chuyện chiến tranh, như trong trận chiến Bhārata, v.v., câu chuyện chỉ do sự thưởng thức dục lạc mà nói: 'Người này đã giết người kia như thế này, đã đâm người kia như thế kia' là câu chuyện vô ích; tuy nhiên, câu chuyện diễn ra như vầy: 'Ngay cả những người đó cũng đã đi đến chỗ hoại diệt' thì ở mọi nơi đều trở thành đề mục thiền. Hơn nữa, trong các câu chuyện về đồ ăn, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức dục lạc rằng: 'Chúng ta đã ăn, đã dùng, đã uống, đã hưởng thụ (món ăn) có màu sắc, hương thơm, mùi vị, và sự xúc chạm như vậy'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, thì nên nói rằng: 'Trước đây, chúng ta đã cúng dường đồ ăn, thức uống, y phục, chỗ ở, vòng hoa, hương thơm, vật thoa có màu sắc v.v. như vậy đến các bậc có giới hạnh; chúng ta đã thực hiện sự cúng dường ở bảo tháp'. ဉာတိကထာဒီသုပိ ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ ဝိစရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ဂါမကထာဒီသုပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ဝါ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ ဝါ, ‘‘ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော. Ngay cả trong các câu chuyện về bà con, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Bà con của chúng ta dũng cảm, có năng lực', hoặc: 'Trước đây, chúng ta đã đi lại bằng những cỗ xe đa dạng như vậy'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, nên nói rằng: 'Ngay cả những người bà con của chúng ta cũng đã đi đến chỗ hoại diệt', hoặc: 'Trước đây, chúng ta đã cúng dường những đôi giày như vậy đến Tăng đoàn'. Ngay cả trong các câu chuyện về làng mạc, v.v., không nên nói theo cách thưởng thức như: 'Ngôi làng được xây dựng tốt đẹp hay không tốt đẹp, trù phú hay đói kém', hoặc: 'Dân làng nọ dũng cảm, có năng lực'. Tuy nhiên, sau khi làm cho nó có mục đích, thì nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín', hoặc: '(Họ) đã đi đến chỗ hoại diệt'. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu chuyện về thị trấn, thành phố, và xứ sở. ဣတ္ထိကထာပိ [Pg.326] ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သူရကထာပိ ‘‘နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီ’’တိ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ, ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သုရာကထာတိပိ ပါဌော. သာပိ စေသာ သုရာကထာ ‘‘ဧဝရူပါ နာမ သုရာ ပီတာ ရတိဇနနီ ဟောတီ’’တိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အာဒီနဝဝသေန ပန ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋတိ. ဝိသိခါကထာပိ ‘‘အသုကဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ’’တိ ဝါ, ‘‘အသုကဝိသိခါယ ဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေနေဝ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧစ္စေဝံ ဝဋ္ဋတိ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ဥဒကတိတ္ထကထာ ဝုစ္စတိ, ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ. သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝဋ္ဋတိ. Chuyện về phụ nữ cũng không nên nói theo cách thưởng thức, dựa vào màu da, hình dáng, v.v.; chỉ nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. Chuyện về người dũng sĩ cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Có một chiến binh tên là Nandimitta, rất dũng cảm'; chỉ nên nói rằng: '(Ông ấy) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. Cũng có bản đọc là 'surākathā' (chuyện về rượu). Chuyện về rượu này cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Loại rượu này khi uống vào sẽ sinh ra sự thích thú'; tuy nhiên, nên nói theo cách chỉ ra sự nguy hại, theo phương pháp như: '(Nó) dẫn đến sự điên loạn'. Chuyện về đường phố cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: 'Con đường nọ được xây dựng tốt đẹp hay không tốt đẹp', hoặc: 'Cư dân trên con đường nọ dũng cảm, có năng lực'; chỉ nên nói rằng: '(Họ) có đức tin, có lòng tịnh tín, đã đi đến chỗ hoại diệt'. 'Kumbhaṭṭhānakathā' được gọi là chuyện về bến nước, hoặc chuyện về nữ tỳ xách nước. Chuyện đó cũng không nên nói theo cách thưởng thức rằng: '(Cô ấy) duyên dáng, khéo léo trong việc múa hát'; chỉ nên nói theo phương pháp như: '(Cô ấy) có đức tin, có lòng tịnh tín'. ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ. တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဟိ ဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ. လောကက္ခာယိကာတိ ‘‘အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော, အသုကေန နာမ နိမ္မိတော, ကာကော သေတော အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗလာကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ. သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ‘‘ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော, သာဂရဒေဝေန ခနိတတ္တာ သာဂရော, ခတော မေတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါ’’တိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကသမုဒ္ဒက္ခာယိကကထာ. ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော. ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. 'Chuyện về người đã khuất' (pubbapetakathā) là chuyện về bà con trong quá khứ. Ở đó, sự phân định cũng tương tự như chuyện về bà con trong hiện tại. 'Những câu chuyện khác nhau' (nānattakathā) là những câu chuyện vô ích còn lại, có bản chất đa dạng, ngoài những câu chuyện trước và sau. 'Những câu chuyện về thế gian' (lokakkhāyikā) là những cuộc bàn luận ngụy biện của phái Thuận thế (Lokāyata) như sau: 'Thế gian này do ai tạo ra? Do vị tên là... tạo ra. Con quạ màu trắng vì xương của nó màu trắng. Con diệc màu đỏ vì máu của nó màu đỏ'. 'Những câu chuyện về biển cả' (samuddakkhāyikā) là những câu chuyện vô ích về biển cả như sau: 'Tại sao biển (samudda) được gọi là sāgara? Vì nó được đào bởi vua Sāgara nên gọi là sāgara. Vì vị vua đó đã chỉ bằng dấu tay và nói 'do ta đào' (khato me), nên nó được gọi là samudda'. 'Chuyện về sự hiện hữu và không hiện hữu' (itibhavābhavakathā) là câu chuyện được tiến hành sau khi nói ra một nguyên nhân vô ích nào đó, rằng: 'Sự hiện hữu là thế này, sự không hiện hữu là thế này'. Ở đây, 'hiện hữu' (bhava) là thường kiến, 'không hiện hữu' (abhava) là đoạn kiến. 'Hiện hữu' (bhava) là sự tăng trưởng, 'không hiện hữu' (abhava) là sự suy giảm. 'Hiện hữu' (bhava) là dục lạc, 'không hiện hữu' (abhava) là sự khổ hạnh ép xác. Như vậy, cùng với sáu loại chuyện về sự hiện hữu và không hiện hữu này, có ba mươi hai loại được gọi là những câu chuyện vô ích. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ပဌမော ဝဂ္ဂေါ. Phẩm thứ nhất. ၂. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ 2. Phẩm Chuyển Pháp Luân ၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Chuyển Pháp Luân ၁၀၈၁. ဒုတိယဿ [Pg.327] ပဌမေ ဗာရာဏသိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ မိဂါနံ အဘယဒါနဝသေန ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယသင်္ခါတေ အာရာမေ. ဧတ္ထ ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ သဗ္ဗညုဣသယော ပတန္တိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ နိသီဒန္တီတိ အတ္ထော. နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော သတ္တာဟစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတာ အနောတတ္တဒဟေ ကတမုခဓောဝနာဒိကိစ္စာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသယောပေတ္ထ ဩတရဏဝသေန ပတန္တိ, ဥပေါသထတ္ထဉ္စ အနုပေါသထတ္ထဉ္စ သန္နိပတန္တိ, ဂန္ဓမာဒနံ ပဋိဂစ္ဆန္တာပိ တတောဝ ဥပ္ပတန္တီတိ ဣမိနာ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန တံ ‘‘ဣသိပတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. 1081. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ hai, (cụm từ) Bārāṇasiyaṃ (tại Bārāṇasī) có nghĩa là: tại thành phố có tên như vậy. (Cụm từ) Isipatane migadāye (tại Isipatana, Migadāya) có nghĩa là: tại khu vườn có được tên như vậy do sự hạ xuống và bay lên của các vị ẩn sĩ, được biết đến là Migadāya vì đã được ban cho như là nơi trú ẩn an toàn cho loài nai. Quả vậy, tại nơi đây, các bậc ẩn sĩ Toàn Giác đã xuất hiện nhiều lần hạ xuống, ngự xuống vì mục đích chuyển Pháp luân, đó là ý nghĩa. Các vị đã xuất khỏi Diệt tận định sau bảy ngày tại hang Nandamūlaka, đã làm các phận sự như rửa mặt tại hồ Anotatta, đến bằng đường không, các vị ẩn sĩ Độc Giác Phật cũng tại nơi đây hạ xuống bằng cách đáp xuống, tụ hội vì mục đích lễ Bố-tát và các việc liên quan đến Bố-tát, và khi trở về núi Gandhamādana cũng bay lên từ nơi đó. Vì lý do này, do sự hạ xuống và bay lên của các vị ẩn sĩ, nơi ấy được gọi là "Isipatana". အာမန္တေသီတိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိယော ပူရေန္တော အနုပုဗ္ဗေန ပစ္ဆိမဘဝေ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပတွာ တတ္ထ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတဓမ္မဒေသနော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတွာ လောကာနုဂ္ဂဟေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုကာမော အာမန္တေသိ. (Từ) Āmantesi (Ngài gọi) có nghĩa là: bắt đầu từ khi phát nguyện dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, trong khi viên mãn các pháp ba-la-mật, tuần tự đã thực hiện cuộc đại xuất gia trong kiếp chót, tuần tự đã đến Bồ-đề đoàn, tại đó ngồi trên Bồ-đoàn bất bại, đã phá tan ma lực, trong canh đầu đã nhớ lại các tiền kiếp, trong canh giữa đã thanh lọc thiên nhãn, vào cuối canh cuối, làm vang động mười ngàn thế giới, đã chứng đắc Nhất thiết trí, đã trải qua bảy tuần lễ tại Bồ-đề đoàn, là người được Đại Phạm thiên thỉnh cầu thuyết pháp, đã quán sát thế gian bằng Phật nhãn, vì lòng thương tưởng thế gian, đã đi đến Bārāṇasī, đã cho nhóm năm vị biết, với mong muốn chuyển Pháp luân, Ngài đã gọi. ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာတိ ဒွေ ဣမေ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋ္ဌာသာ. ဣမဿ ပန ပဒဿ သဟ သမုဒါဟာရေန သမုဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံယေဝ သမယေ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ခါ ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု, ပစ္ဆိမဒိသာယ သူရိယော အတ္ထမေတိ, ပါစီနဒိသာယ အာသာဠှနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ ဣမံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ အာရဘန္တော ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ’’တိအာဒိမာဟ. (Cụm từ) Dve me, bhikkhave, antā (Này các Tỳ-khưu, có hai thái cực này) có nghĩa là: Này các Tỳ-khưu, có hai phần này. Lại nữa, đồng thời với việc thốt ra câu này, âm thanh vang dội của lời nói đã lan đến địa ngục A-tỳ ở dưới và cõi Hữu Đảnh ở trên, đã bao trùm mười ngàn thế giới và dừng lại. Ngay trong lúc ấy, mười tám koṭi vị Phạm thiên đã tụ hội. Ở phương tây, mặt trời lặn. Ở phương đông, mặt trăng tròn, hợp với sao Āsāḷha, mọc lên. Vào lúc ấy, Thế Tôn, khi bắt đầu bài kinh Chuyển Pháp Luân này, đã nói những lời bắt đầu bằng "Này các Tỳ-khưu, có hai thái cực này". တတ္ထ [Pg.328] ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတေန. န သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ယော စ အယံ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမသုခဿ အနုယောဂေါ. ဟီနောတိ လာမကော. ဂမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. ပေါထုဇ္ဇနိကောတိ အန္ဓဗာလဇနေန အာစိဏ္ဏော. အနရိယောတိ န အရိယော န ဝိသုဒ္ဓေါ န ဥတ္တမော န ဝါ အရိယာနံ သန္တကော. အနတ္ထသံဟိတောတိ န အတ္ထသံဟိတော, ဟိတသုခါဝဟကာရဏံ အနိဿိတောတိ အတ္ထော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထဿ အနုယောဂေါ, အတ္တနော ဒုက္ခကရဏန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခောတိ ကဏ္ဋကာပဿယသေယျာဒီဟိ အတ္တမာရဏေဟိ ဒုက္ခာဝဟော. Trong đó, (từ) pabbajitena (bởi người xuất gia) có nghĩa là: bởi người đã cắt đứt các ràng buộc của đời sống tại gia và đã đi đến sự xuất gia. (Cụm từ) Na sevitabbā (không nên thực hành) có nghĩa là: không nên hưởng thụ. (Cụm từ) Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo (sự thực hành đắm mình trong các dục lạc) có nghĩa là: sự hưởng thụ lạc thú của phiền não trong các đối tượng của dục. (Từ) Hīno (hèn hạ) có nghĩa là: thấp kém. (Từ) Gammo (thô tục) có nghĩa là: thuộc về dân làng. (Từ) Pothujjaniko (của phàm phu) có nghĩa là: được thực hành bởi những kẻ phàm phu ngu muội, mù quáng. (Từ) Anariyo (không thánh thiện) có nghĩa là: không cao thượng, không trong sạch, không tối thượng, hoặc không phải là của các bậc Thánh. (Từ) Anatthasaṃhito (không đem lại lợi ích) có nghĩa là: không liên quan đến mục đích, ý nghĩa là không dựa vào nguyên nhân mang lại lợi ích và hạnh phúc. (Từ) Attakilamathānuyogo (sự thực hành ép xác khổ hạnh) có nghĩa là: sự chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, ý nghĩa là việc tự gây đau khổ cho mình. (Từ) Dukkho (đau khổ) có nghĩa là: mang lại đau khổ qua các hình thức tự hành hạ như nằm trên giường chông, v.v. ပညာစက္ခုံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဒုတိယပဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသူပသမတ္ထာယ. အဘိညာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အဘိဇာနနတ္ထာယ. သမ္ဗောဓာယာတိ တေသံယေဝ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ. သစ္စကထာပိ သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ဝိတ္ထာရိတာ. Vì làm phát sinh tuệ nhãn, nên gọi là cakkhukaraṇī (phát sinh nhãn). Từ thứ hai là một từ đồng nghĩa của chính từ ấy. (Từ) Upasamāya (để an tịnh) có nghĩa là: vì mục đích làm lắng dịu các phiền não. (Từ) Abhiññāya (để thắng trí) có nghĩa là: vì mục đích biết rõ bốn chân lý. (Từ) Sambodhāya (để giác ngộ) có nghĩa là: vì mục đích liễu ngộ chính những chân lý ấy. (Từ) Nibbānāya (để đạt Niết-bàn) có nghĩa là: vì sự chứng ngộ Niết-bàn. Phần còn lại, điều gì cần phải nói ở đây, điều đó đã được nói ở dưới, tại những chỗ khác nhau. Cả bài luận về các chân lý cũng đã được trình bày chi tiết về mọi phương diện trong bộ Thanh Tịnh Đạo. တိပရိဝဋ္ဋန္တိ သစ္စဉာဏကိစ္စဉာဏကတဉာဏသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ပရိဝဋ္ဋာနံ ဝသေန တိပရိဝဋ္ဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယ’’န္တိ ဧဝံ စတူသု သစ္စေသု ယထာဘူတံ ဉာဏံ သစ္စဉာဏံ နာမ. တေသုယေဝ ‘‘ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဇာနနဉာဏံ ကိစ္စဉာဏံ နာမ. ‘‘ပရိညာတံ ပဟီန’’န္တိ ဧဝံ တဿ တဿ ကိစ္စဿ ကတဘာဝဇာနနဉာဏံ ကတဉာဏံ နာမ. ဒွါဒသာကာရန္တိ တေသံယေဝ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာကာရာနံ ဝသေန ဒွါဒသာကာရံ. ဉာဏဒဿနန္တိ ဧတေသံ တိပရိဝဋ္ဋာနံ ဒွါဒသန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နဉာဏသင်္ခါတံ ဒဿနံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ အညတ္ထ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခု နာမ ဟောန္တိ, ဣဓ ပဌမမဂ္ဂေါဝ. (Từ) Tiparivaṭṭaṃ (ba chuyển) có nghĩa là: có ba chuyển theo nghĩa của ba vòng chuyển được gọi là Thị trí, Tác trí, và Tác dĩ trí. Quả vậy, ở đây, trí tuệ biết đúng như thật về bốn chân lý như là "Đây là Khổ thánh đế, đây là Tập thánh đế", được gọi là Thị trí. Cũng trong các chân lý ấy, trí tuệ biết phận sự cần phải làm như là "(Khổ) cần được liễu tri, (Tập) cần được đoạn tận", được gọi là Tác trí. Trí tuệ biết rằng phận sự của mỗi việc ấy đã được làm xong như là "(Khổ) đã được liễu tri, (Tập) đã được đoạn tận", được gọi là Tác dĩ trí. (Từ) Dvādasākāraṃ (mười hai hành tướng) có nghĩa là: có mười hai hành tướng theo nghĩa của ba hành tướng trong mỗi một chân lý ấy. (Từ) Ñāṇadassanaṃ (tri kiến) có nghĩa là: cái thấy, được gọi là trí tuệ, đã phát sinh theo nghĩa của ba vòng chuyển và mười hai hành tướng này. (Từ) Dhammacakkhu (Pháp nhãn) có nghĩa là: ở những nơi khác, ba đạo và ba quả dưới được gọi là Pháp nhãn, ở đây chỉ là đạo đầu tiên. ဓမ္မစက္ကေတိ ပဋိဝေဓဉာဏေ စေဝ ဒေသနာဉာဏေ စ. ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဟိ စတူသု သစ္စေသု ဥပ္ပန္နံ ဒွါဒသာကာရံ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ, ဣသိပတနေ နိသိန္နဿ ဒွါဒသာကာရာယ သစ္စဒေသနာယ ပဝတ္တိတံ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. ဥဘယမ္ပိ ဟေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ပဝတ္တဉာဏမေဝ. ဣမာယ [Pg.329] ဒေသနာယ ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, တာဝ နံ ဘဂဝါ ပဝတ္တေတိ နာမ, ပတိဋ္ဌိတေ စ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတေ စ ပန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကေ ဘုမ္မာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. (Cụm từ) Dhammacakke (khi Pháp luân) có nghĩa là: cả về trí tuệ thâm nhập và trí tuệ thuyết giảng. Quả vậy, cả trí tuệ thâm nhập có mười hai hành tướng đã phát sinh về bốn chân lý của Ngài khi đang ngồi trên Bồ-đoàn, và cả trí tuệ thuyết giảng được vận hành bởi bài thuyết giảng về chân lý có mười hai hành tướng của Ngài khi đang ngồi tại Isipatana, được gọi là Pháp luân. Cả hai loại trí tuệ này quả thực là trí tuệ đã phát sinh trong tâm của bậc Thập Lực. Bởi Thế Tôn, đấng đã làm sáng tỏ bằng bài thuyết giảng này, Pháp luân được gọi là đã được chuyển. Lại nữa, Pháp luân này, chừng nào Trưởng lão Aññāsikoṇḍañña cùng với mười tám koṭi Phạm thiên chưa an trú trong quả Tu-đà-hoàn, chừng đó Thế Tôn được gọi là đang chuyển Pháp luân. Và khi đã an trú, thì được gọi là đã chuyển xong. Nhắm đến điều đó, đã được nói những lời bắt đầu bằng "Và khi Pháp luân được Thế Tôn chuyển vận, các vị Địa thiên đã cất lên tiếng reo...". တတ္ထ ဘုမ္မာတိ ဘူမဋ္ဌကဒေဝတာ. သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သာဓုကာရံ ဒတွာ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ အနုသာဝယိံသု. ဩဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏောဘာသော. သော ဟိ တဒါ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ဝိရောစိတ္ထ. အညာသိ ဝတ, ဘော, ကောဏ္ဍညောတိ ဣမဿပိ ဥဒါနဿ ဥဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. Ở đây, bhummā là các vị địa cư thiên. Saddamanussāvesuṃ (đã làm cho nghe được tiếng) là: chỉ bằng một tiếng reo hò đồng loạt, sau khi tán thán “lành thay,” trong khi nói lên những lời bắt đầu bằng “etaṃ bhagavatā,” họ đã lần lượt loan truyền. Obhāso (ánh sáng) là ánh sáng của trí tuệ toàn giác. Vì rằng khi ấy, ánh sáng ấy đã vượt qua oai lực của chư thiên và chiếu sáng rực rỡ. Tiếng vang của lời cảm hứng này: “Này chư hiền, ngài Koṇḍañña đã giác ngộ rồi” đã lan khắp mười ngàn thế giới và đứng vững. ၉. သင်္ကာသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Saṅkāsana ၁၀၈၉. နဝမေ အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာတိ အပ္ပမာဏာနိ အက္ခရာနိ. ဗျဉ္ဇနာတိ တေသံယေဝ ဝေဝစနံ, ဝဏ္ဏာနံ ဝါ ဧကဒေသာ ယဒိဒံ ဗျဉ္ဇနာ နာမ. သင်္ကာသနာတိ ဝိဘတ္တိယော. ဧကမေကသ္မိဉှိ သစ္စေ သဗ္ဗာကာရေန ဝိတ္ထာရိယမာနေ ဝဏ္ဏာဒီနံ အန္တော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. 1089. Trong kinh thứ chín, aparimāṇā vaṇṇā (các mẫu tự vô lượng) là các mẫu tự không thể đo lường. Byañjanā (các phụ âm) là từ đồng nghĩa của chính chúng, hoặc là một phần của các mẫu tự, tức là những gì được gọi là phụ âm. Saṅkāsanā (sự trình bày) là các biến cách. Vì rằng, khi mỗi một sự thật được giải thích rộng rãi về mọi phương diện, thì không có cái gọi là sự kết thúc của các mẫu tự v.v... Vì thế, Ngài đã nói như vậy. ၁၀. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Tatha ၁၀၉၀. ဒသမေ သဘာဝါဝိဇဟနဋ္ဌေန တထံ. ဒုက္ခဉှိ ဒုက္ခမေဝ ဝုတ္တံ. သဘာဝဿ အမောဃတာယ အဝိတထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ အဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. အညဘာဝါနုပဂမေန အနညထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ သမုဒယာဒိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ. သမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ. 1090. Trong kinh thứ mười, tathaṃ (như thật) là theo nghĩa không từ bỏ tự tánh. Quả vậy, khổ là chính khổ như đã được nói. Avitathaṃ (không sai khác) là do tự tánh của nó không phải là vô ích. Quả vậy, khổ không thể được gọi là không khổ. Anaññathaṃ (không khác) là do không đi theo tự tánh của cái khác. Quả vậy, khổ không đi đến tự tánh của tập khởi v.v... Trong tập khởi v.v... cũng nên hiểu theo phương pháp này. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော. Phẩm Chuyển Pháp Luân, phẩm thứ hai. ၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ 3. Phẩm Koṭigāma ၁. ကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Koṭigāma ၁၀၉၁. တတိယဿ ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အနနုဗုဇ္ဈနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန. 1091. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ ba, ananubodhā (do không giác ngộ) là do không giác ngộ theo. Appaṭivedhā (do không thâm nhập) là do không thâm nhập. ၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Koṭigāma thứ hai ၁၀၉၂. ဒုတိယေ [Pg.330] စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဖလသမာပတ္တိဖလပညာနံ နာမံ. 1092. Trong kinh thứ hai, cetovimutti (tâm giải thoát) và paññāvimutti (tuệ giải thoát) là tên gọi của quả chứng và quả tuệ. ၇. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Tatha ၁၀၉၇. သတ္တမေ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ယသ္မာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ, တသ္မာ အရိယာနံ သစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ ဝိတထာနိ အရိယာ အရိယသစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. 1097. Trong kinh thứ bảy, tasmā ariyasaccāni (vì thế là các Thánh đế) là: vì rằng chúng là như thật, không sai khác, không khác, vì thế chúng được gọi là các sự thật của bậc Thánh. Quả vậy, các bậc Thánh không thâm nhập những điều sai khác như là Thánh đế. ၈. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Loka ၁၀၉၈. အဋ္ဌမေ တထာဂတော အရိယော, တသ္မာ ‘‘အရိယသစ္စာနီ’’တိ ယသ္မာ အရိယေန တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဒေသိတတ္တာ စ တာနိ အရိယသန္တကာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ အရိယဿ သစ္စတ္တာ အရိယသစ္စာနီတိ အတ္ထော. 1098. Trong kinh thứ tám, Như Lai là bậc Thánh, vì thế (chúng được gọi là) ‘các Thánh đế.’ Nghĩa là: vì rằng do đã được bậc Thánh là Như Lai thâm nhập và thuyết giảng, nên chúng là tài sản của bậc Thánh; vì thế, do là các sự thật của bậc Thánh, (chúng được gọi là) các Thánh đế. ၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Gavampati ၁၁၀၀. ဒသမေ သဟဉ္စနိကေတိ သဟဉ္စနိယနဂရေ. ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီတိအာဒိ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဝုတ္တံ, ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ ဧကပဋိဝေဓောဝ ကထိတော. 1100. Trong kinh thứ mười, sahañcanike là tại thành Sahañcaniya. (Câu) “Này các Tỳ khưu, vị nào thấy khổ, vị ấy cũng thấy khổ tập” v.v... đã được nói theo cách thâm nhập một lần. Quả vậy, trong kinh này, chỉ có sự thâm nhập một lần được nói đến. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ တတိယော. Phẩm Koṭigāma, phẩm thứ ba. ၄. သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ 4. Phẩm Rừng Sīsapā ၁. သီသပါဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Rừng Sīsapā ၁၁၀၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ယဒိဒံ ဥပရီတိ ယာနိ ဣမာနိ ဥပရိ. သီသပါဝနေတိ သီသပါရုက္ခေ. 1101. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ tư, yadidaṃ upari (tức là ở trên) là những lá nào ở trên. Sīsapāvane (trong rừng sīsapā) là trên cây sīsapā. ၂. ခဒိရပတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Lá Khadira ၁၁၀၂. ဒုတိယေ အနဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန အနဘိသမာဂန္တွာ, အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္ထော. 1102. Trong kinh thứ hai, anabhisamecca (do không chứng ngộ) là do không đạt đến một cách trọn vẹn bằng trí tuệ, nghĩa là do không thâm nhập. ၃. ဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Daṇḍa ၁၁၀၃. တတိယေ [Pg.331] အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကန္တိ ဣမမှာ မနုဿလောကာ ပရံ နိရယမ္ပိ, တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ, ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ, မနုဿလောကမ္ပိ, ဒေဝလောကမ္ပိ, ဂစ္ဆန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ အတ္ထော. 1103. Trong kinh thứ ba, asmā lokā paraṃ lokaṃ (từ thế giới này đến thế giới khác) là: từ thế giới loài người này, họ đi đến thế giới khác, cũng đến địa ngục, cũng đến loài bàng sanh, cũng đến cảnh giới ngạ quỷ, cũng đến thế giới loài người, cũng đến thế giới chư thiên; nghĩa là họ tái sanh lặp đi lặp lại trong chính vòng luân hồi. ၅. သတ္တိသတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Trăm Ngọn Giáo ၁၁၀၅. ပဉ္စမေ ဧဝဉ္စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ စေ ဧတံ ဘဝေယျ, နိရန္တရံ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနဿ ဒုက္ခဒေါမနဿေဟိ သဟေဝေသ သစ္စာဘိသမယော ဘဝေယျ စေတိ အတ္ထော. 1105. Trong kinh thứ năm, evaṃ c'etaṃ, bhikkhave, assa (này các Tỳ khưu, nếu việc này là như vậy) có nghĩa là: Này các Tỳ khưu, nếu việc này là như vậy, thì sự chứng ngộ các sự thật này sẽ xảy ra cùng với chính những khổ và ưu của người bị đâm liên tục bằng hàng trăm ngọn giáo. ၉. ဣန္ဒခီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Cột Trụ ၁၁၀၉. နဝမေ မုခံ ဩလောကေန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေန္တိ. အဇ္ဈာသယော ဣဓ မုခန္တိ အဓိပ္ပေတော. 1109. Trong kinh thứ chín, mukhaṃ olokenti (họ nhìn vào mặt) là họ nhìn vào khuynh hướng. Ở đây, khuynh hướng được chủ định là mukhaṃ (mặt). ၁၀. ဝါဒတ္ထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Vādatthika ၁၁၁၀. ဒသမေ သိလာယူပေါတိ သိလာထမ္ဘော. သောဠသကုက္ကုကောတိ သောဠသဟတ္ထော. သောဠသကုက္ကူတိပိ ပါဌော. ဟေဋ္ဌာ နေမင်္ဂမာတိ ဟေဋ္ဌာ အာဝါဋံ ပဝိဋ္ဌာ. အဋ္ဌ ကုက္ကု ဥပရိနေမဿာတိ အဋ္ဌ ဟတ္ထာ အာဝါဋဿ ဥပရိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတာ ဘဝေယျုံ. ဘုသာတိ ဗလဝတီ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. 1110. Trong kinh thứ mười, 'silāyūpo' là cột đá. 'Soḷasakukkuko' là mười sáu khuỷu tay. Cũng có bản đọc là 'soḷasakukkū'. 'Heṭṭhā nemaṅgamā' có nghĩa là đã đi vào bên dưới cái hố. 'Aṭṭha kukku uparinemassā' có nghĩa là tám khuỷu tay đã trồi lên và đứng ở trên cái hố. 'Bhusā' là mạnh mẽ. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော. Phẩm Sīsapāvana là phẩm thứ tư. ၅. ပပါတဝဂ္ဂေါ 5. Phẩm Papāta ၁. လောကစိန္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Lokacintā ၁၁၁၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာတိ ဧဝံနာမိကာယ ပေါက္ခရဏိယာ. လောကစိန္တံ စိန္တေန္တောတိ, ‘‘ကေန နု ခေါ စန္ဒိမသူရိယာ ကတာ, ကေန မဟာပထဝီ, ကေန မဟာသမုဒ္ဒေါ, ကေန သတ္တာ ဥပ္ပာဒိတာ, ကေန ပဗ္ဗတာ, ကေန အမ္ဗတာလနာဠိကေရာဒယော’’တိ ဧဝရူပံ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော နိသီဒိ. 1111. Trong kinh đầu tiên của phẩm thứ năm, 'sumāgadhāya pokkharaṇiyā' là của hồ sen có tên như vậy. 'Lokacintaṃ cintento' có nghĩa là: đã ngồi suy tư về thế gian có hình thức như vầy: "Ai đã tạo ra mặt trăng và mặt trời? Ai đã tạo ra đại địa? Ai đã tạo ra đại dương? Ai đã sinh ra chúng sanh? Ai đã sinh ra núi non? Ai đã sinh ra xoài, thốt nốt, dừa, v.v...?". ဝိစေတောတိ [Pg.332] ဝိဂတစိတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဝါ. ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာတိ တေ ကိရ အသုရာ သမ္ဗရိမာယံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ ယထာ နေ သော ပုရိသော ဟတ္ထိအဿာဒီသု အာရုဟန္တေ ဥက္ခိပိတွာ, ဘိသမုဠာလစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ပဝိသန္တေ ပဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသု. တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ‘‘ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာ’’တိ အာဟ. ဒေဝါနံယေဝ မောဟယမာနာတိ ဒေဝါနံ စိတ္တံ မောဟယန္တာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော ဥမ္မတ္တကောပိ ဟောတိ, တသ္မာ. 'Viceto' là tâm đã rời xa, hoặc là tâm tán loạn. 'Bhūtaṃyeva addasā' có nghĩa là: nghe nói, các vị a-tu-la ấy đã niệm chú thuật ảo hóa Sambari và chú nguyện rằng: "Mong sao người ấy thấy chúng ta đang cưỡi voi, ngựa, v.v..., rồi đi vào qua các lỗ của ngó sen và củ sen". Nhắm đến điều đó, bậc Đạo Sư đã nói: "đã thấy sự việc đúng như thật". 'Devānaṃyeva mohayamānā' là làm mê mờ tâm của chư thiên. 'Tasmā' là vì người suy tư về thế gian cũng có thể trở nên điên loạn, do đó... ၂-၃. ပပါတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 2-3. Chú giải kinh Papāta, v.v... ၁၁၁၂-၁၃. ဒုတိယေ ပဋိဘာနကူဋောတိ ဧကော မဟန္တော ပဗ္ဗတသဒိသော မရိယာဒပါသာဏော. တတိယေ အနိဋ္ဌရူပန္တိ အနိဋ္ဌသဘာဝံ. 1112-13. Trong kinh thứ hai, 'paṭibhānakūṭo' là một tảng đá ranh giới to lớn, giống như ngọn núi. Trong kinh thứ ba, 'aniṭṭharūpaṃ' là có bản chất không đáng ưa thích. ၄. ကူဋာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Kūṭāgāra ၁၁၁၄. စတုတ္ထေ ဟေဋ္ဌိမံ ဃရံ အကရိတွာတိ ထမ္ဘဘိတ္တိပါဒုဿာပနာဒိနာ ဃရဿ ဟေဋ္ဌိမဘာဂံ အကတွာ. 1114. Trong kinh thứ tư, 'heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvā' có nghĩa là không làm phần dưới của ngôi nhà bằng cách dựng cột, xây móng tường, v.v... ၅. ဝါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Vāla ၁၁၁၅. ပဉ္စမေ သန္ထာဂါရေတိ သိပ္ပုဂ္ဂဏှနသာလာယံ. ဥပါသနံ ကရောန္တေတိ ကဏ္ဍခိပနသိပ္ပံ ကရောန္တေ. အသနံ အတိပါတေန္တေတိ ကဏ္ဍံ အတိက္ကမေန္တေ. ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခန္တိ ဧကံ ကဏ္ဍံ ခိပိတွာ ယထာ အဿ သရဿ ပေါင်္ခံ ဝိဇ္ဈတိ, အပရံ အနုပေါင်္ခံ နာမ ဒုတိယဿ ပေါင်္ခံ, ပုန အပရံ တဿ ပေါင်္ခန္တိ ဧဝံ အတိပါတေန္တေ အဒ္ဒသ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယေ နာမ. ဒုရဘိသမ္ဘဝတရန္တိ ဒုက္ကရတရံ. သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ ဧကံ ဝါလံ သတ္တဓာ ဘိန္ဒိတွာ, တဿ ဧကံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ, ဝါတိင်္ဂဏမဇ္ဈေ ဗန္ဓိတွာ, အပရံ ဘေဒံ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ, ဥသဘမတ္တေ ဌိတော ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ကောဋိယာ တံ ဝါတိင်္ဂဏဗဒ္ဓကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ, တသ္မာ. 1115. Trong kinh thứ năm, 'santhāgāre' là trong sảnh đường học nghề. 'Upāsanaṃ karonte' là những người đang thực hành nghề bắn cung. 'Asanaṃ atipātente' là những người đang bắn mũi tên đi. 'Poṅkhānupoṅkhaṃ' là đã thấy họ bắn liên tiếp như sau: sau khi bắn một mũi tên, mũi tên sau bắn trúng vào đuôi của mũi tên trước; mũi tên kế tiếp, gọi là 'anupoṅkhaṃ', bắn trúng vào đuôi của mũi tên thứ hai; rồi mũi tên khác nữa bắn trúng vào đuôi của mũi tên ấy. 'Yatra hi nāma' là những vị nào. 'Durabhisambhavataraṃ' là khó làm hơn. 'Sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā' có nghĩa là: chẻ một sợi lông làm bảy, lấy một phần của nó buộc vào giữa quả cà tím, rồi buộc một phần khác vào đầu mũi tên, đứng ở khoảng cách một usabha, có thể dùng đầu sợi lông buộc ở mũi tên bắn trúng đầu sợi lông buộc ở quả cà tím. 'Tasmā' là vì bốn chân lý khó thâm nhập như vậy, do đó... ၇. ပဌမဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Chiggaḷayuga thứ nhất ၁၁၁၇. သတ္တမေ [Pg.333] အညမညခါဒိကာတိ အညမညံ ခါဒနံ. ဒုဗ္ဗလခါဒိကာတိ ဗလဝန္တေဟိ မစ္ဆာဒီဟိ ဒုဗ္ဗလာနံ မစ္ဆာဒီနံ ခါဒနံ. 1117. Trong kinh thứ bảy, 'aññamaññakhādikā' là sự ăn thịt lẫn nhau. 'Dubbalakhādikā' là sự ăn thịt các loài cá yếu, v.v... bởi các loài cá mạnh, v.v... ၈. ဒုတိယဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Chiggaḷayuga thứ hai ၁၁၁၈. အဋ္ဌမေ မဟာပထဝီတိ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘန္တရာ မဟာပထဝီ. အဓိစ္စမိဒံ, ဘန္တေတိ ဣဒံ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိကံ သစေ တံ ယုဂံ န ပူတိ ဘဝေယျ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ န သုဿေယျ, သော စ ကစ္ဆပေါ န မရေယျ, အပိ နာမ ယဒိစ္ဆာဝသေန သိယာတိ အတ္ထော. 1118. Trong kinh thứ tám, 'mahāpathavī' là đại địa bên trong cõi Chuyển luân. 'Adhiccamidaṃ, bhante' có nghĩa là: điều này là sự phát sinh ngẫu nhiên, nếu như cái ách kia không bị mục nát, nước trong biển không bị khô cạn, và con rùa kia không chết, thì có lẽ nó có thể xảy ra một cách tình cờ. ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ မဟာသီဝတ္ထေရော စတ္တာရိ ယုဂါနိ ဒဿေတိ – ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပုရိသေန ပက္ခိတ္တယုဂဿ ဟိ ဆိဂ္ဂဠေန တဿ အန္ဓကစ္ဆပဿ ဂီဝါယ ပဝေသနံ ဝိယ မနုဿပဋိလာဘော အဓိစ္စပဋိလာဘီ. ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတုပ္ပာဒေါ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ. ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂဒွယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒီပနံ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝံ. ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂတ္တယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ စတုသစ္စပဋိဝေဓော အတိဝိယ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဝမာဒီနိ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယာနေဝါတိ. Ở đây, trong câu "Này các Tỳ khưu, điều này là sự phát sinh ngẫu nhiên", trưởng lão Mahāsīva chỉ ra bốn cái ách: Việc được làm người là sự đạt được ngẫu nhiên, giống như cái cổ của con rùa mù kia chui vào lỗ của cái ách được một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía đông ném xuống. Còn sự xuất hiện của Như Lai là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía nam đã đến được cái ách trước. Còn sự soi sáng Giáo pháp và Giới luật do Như Lai tuyên thuyết là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của hai cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía tây đã đến được hai cái ách trước. Sự thâm nhập bốn chân lý nên được biết là sự phát sinh ngẫu nhiên hơn nữa, giống như cái cổ chui vào lỗ của cái ách đã được đặt lên trên lỗ của ba cái ách trước, sau khi cái ách trôi dạt được ném xuống bởi một người đứng ở vành miệng cõi Chuyển luân phía bắc đã đến được ba cái ách trước. Các kinh từ kinh thứ chín trở đi đều theo phương pháp đã được nói trong Tương Ưng Giác Ngộ. ပပါတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော. Phẩm Papāta là phẩm thứ năm. ၆. အဘိသမယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải phẩm Abhisamaya ၁၁၂၁. အဘိသမယဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတောဝ. 1121. Phẩm Abhisamaya đã được giải rộng trong Tương Ưng Giác Ngộ, thuộc Phẩm Nhân Duyên. ၇. ပဌမအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ 7. Phẩm Āmakadhaññapeyyāla thứ nhất ၃. ပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Paññā ၁၁၃၃. အာမကဓညပေယျာလေ [Pg.334] အရိယေန ပညာစက္ခုနာတိ ဝိပဿနံ အာဒိံ ကတွာ လောကိယလောကုတ္တရေန ဉာဏစက္ခုနာ. 1133. Trong phần Āmakadhaññapeyyāla, 'ariyena paññācakkhunā' có nghĩa là bằng trí tuệ nhãn thuộc hiệp thế và siêu thế, bắt đầu với tuệ quán. ၄. သုရာမေရယသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Surāmeraya ၁၁၃၄. သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာတိ ဧတ္ထ သုရာ နာမ ပိဋ္ဌသုရာ, ဩဒနသုရာ, ပူဝသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စဝိဓာ. မေရယံ နာမ ပုပ္ဖာသဝေါ, ဖလာသဝေါတိ, ဧဝံ ဝုတ္တော ယော ကောစိ အာသဝေါ. မဇ္ဇန္တိ တဒေဝ ဥဘယံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ သုရာသဝဝိနိမုတ္တံ မဒနီယံ. ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝန္တိ, သာ ပမာဒဿ ကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ နာမ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. 1134. Ở đây, trong câu 'surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā', 'surā' (rượu nấu) có năm loại: rượu bột, rượu cơm, rượu bánh, rượu có men, và rượu pha chế với các nguyên liệu. 'Merayaṃ' (rượu ngâm) là bất kỳ loại rượu ngâm nào được nói đến như: rượu ngâm hoa, rượu ngâm quả. 'Majjaṃ' (chất gây say) là cả hai loại trên, hoặc là bất kỳ chất gây say nào khác ngoài rượu nấu và rượu ngâm. Tác ý nào mà chúng sanh dùng để uống chất ấy, tác ý ấy vì là nguyên nhân của sự dễ duôi nên được gọi là 'pamādaṭṭhānaṃ' (cơ sở của sự dễ duôi). 'Tato paṭiviratā' có nghĩa là từ bỏ (tác ý) đó. ၆-၇. မတ္တေယျသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 6-7. Chú giải kinh Matteyya, v.v... ၁၁၃၆-၃၇. မတ္တေယျာတိ မာတုဟိတာ, မာတရိ သမ္မာပဋိပန္နာတိ အတ္ထော. ပေတ္တေယျာဒီသု ပိတုဟိတာ ပေတ္တေယျာ. 1136-37. Matteyyā có nghĩa là người có lợi ích cho mẹ, nghĩa là người thực hành đúng đắn đối với mẹ. Trong các trường hợp petteyyā v.v..., petteyyā là người có lợi ích cho cha. ၈-၉. သာမညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 8-9. Chú giải kinh Sāmañña, v.v... ၁၁၃၈-၃၉. သမဏာနံ ဟိတာ သာမညာ. ဗြာဟ္မဏာနံ ဟိတာ ဗြဟ္မညာ. တေသု တေသု သမ္မာ ပဋိပန္နာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ. 1138-39. Sāmaññā là người có lợi ích cho các sa-môn. Brahmaññā là người có lợi ích cho các bà-la-môn. Đây chính là danh xưng của những người thực hành đúng đắn đối với những vị ấy. ၁၀. ပစာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Pacāyika ၁၁၄၀. ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနောတိ ကုလေ ဇေဋ္ဌာနံ အပစာယိနော, နီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော. 1140. Kule jeṭṭhāpacāyino có nghĩa là người tôn kính những bậc trưởng thượng trong gia tộc, nghĩa là người có hạnh khiêm hạ. ၈. ဒုတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ 8. Phẩm thứ hai Āmakadhaññapeyyāla ၈. ဗီဇဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ 8. Chú giải kinh Bījagāma ၁၁၄၈. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ [Pg.335] မူလဗီဇံ, ခန္ဓဗီဇံ, ဖဠုဗီဇံ, အဂ္ဂဗီဇံ, ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. 1148. Bījagāmabhūtagāmasamārambhā có nghĩa là từ bỏ việc phá hoại nhóm hạt giống có năm loại là: hạt giống từ rễ, hạt giống từ thân, hạt giống từ đốt, hạt giống từ ngọn, hạt giống từ hạt, và từ bỏ việc phá hoại nhóm sinh vật gồm bất cứ loại cỏ cây xanh tươi nào, nghĩa là từ bỏ việc hủy hoại bằng cách chặt, nấu, v.v... ၉. ဝိကာလဘောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 9. Chú giải kinh Vikālabhojana ၁၁၄၉. ဝိကာလဘောဇနာတိ ကာလာတိက္ကန္တဘောဇနာ, မဇ္ဈနှိကာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ ယာဝကာလိကပရိဘောဂါတိ အတ္ထော. 1149. Vikālabhojanā có nghĩa là từ việc ăn uống quá thời, nghĩa là từ việc thọ dụng các vật thực được phép dùng trong một buổi, kể từ sau giờ ngọ. ၁၀. ဂန္ဓဝိလေပနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 10. Chú giải kinh Gandhavilepana ၁၁၅၀. မာလာဒီသု မာလာတိ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တာ ဓာရေန္တိ နာမ, ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တာ မဏ္ဍေန္တိ နာမ, ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တာ ဝိဘူသေန္တိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. 1150. Trong các từ mālā v.v..., mālā là bất cứ loại hoa nào. Gandha là bất cứ loại hương liệu nào. Vilepana là vật làm cho màu da trở nên rực rỡ. Ở đây, những người trang điểm được gọi là dhārenti (mang, đeo), những người làm đầy chỗ khuyết được gọi là maṇḍenti (trang sức), những người thưởng thức do hương thơm và do màu sắc rực rỡ được gọi là vibhūsenti (tô điểm). Ṭhāna được gọi là nguyên nhân. Do đó, có nghĩa là từ bỏ (hành động đó) vốn được quần chúng thực hiện với tư tâm bất thiện nào liên quan đến việc mang vòng hoa v.v... ၉. တတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ 9. Phẩm thứ ba Āmakadhaññapeyyāla ၁. နစ္စဂီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Naccagīta ၁၁၅၁. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ အန္တမသော မယူရနစ္စာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ, န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ. 1151. Visūkadassana là sự xem thấy cái gai, cái chướng ngại vì không thuận theo giáo pháp. Naccagītavāditavisūkadassanā là từ bỏ việc xem múa, hát, và nhạc cụ, vốn là cái gai, những thứ diễn ra do tự mình múa hoặc bảo người khác múa, v.v..., cho đến cả việc múa như con công, v.v... Quả vậy, việc tự mình thực hiện hoặc bảo người khác thực hiện hoặc xem những màn trình diễn múa hát v.v... là không thích hợp cho cả tỳ-khưu lẫn tỳ-khưu-ni. ၂. ဥစ္စာသယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 2. Chú giải kinh Uccāsayana ၁၁၅၂. ဥစ္စာသယနံ [Pg.336] ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော. 1152. Giường nằm cao được gọi là (giường) vượt quá kích thước. Giường nằm lớn (là giường) có vật trải không thích hợp, nghĩa là từ bỏ những thứ ấy. ၃. ဇာတရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ 3. Chú giải kinh Jātarūpa ၁၁၅၃. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော – လောဟမာသကော, ဇတုမာသကော, ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတာ. နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ န ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယန္တီတိ အတ္ထော. 1153. Jātarūpa là vàng. Rajata là những thứ được dùng trong giao dịch như đồng kahāpaṇa, đồng māsaka bằng kim loại, đồng māsaka bằng nhựa cây, đồng māsaka bằng gỗ. (Họ) từ bỏ việc nhận cả hai loại ấy. Nghĩa là không tự mình nhận, không bảo người khác nhận, không vui thích với vật được đặt gần. ၄. အာမကဓညသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Āmakadhañña ၁၁၅၄. အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိ-ဝီဟိ-ယဝ-ဂေါဓုမ-ကင်္ဂု-ဝရက-ကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ. 1154. Āmakadhaññapaṭiggahaṇā là từ bỏ việc nhận bảy loại ngũ cốc sống được gọi là: lúa sāli, lúa vīhi, lúa mạch, lúa mì, lúa kaṅgu, lúa varaka, lúa kudrūsaka. Không chỉ việc nhận những thứ này, mà ngay cả việc chạm vào cũng không thích hợp đối với các tỳ-khưu. ၅. အာမကမံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Āmakamaṃsa ၁၁၅၅. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ. 1155. Ở đây, trong câu Āmakamaṃsapaṭiggahaṇā, ngoại trừ những thứ được cho phép một cách đặc biệt, chỉ việc nhận thịt và cá sống là không thích hợp đối với các tỳ-khưu, chứ không phải việc chạm vào. ၆. ကုမာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ 6. Chú giải kinh Kumārikā ၁၁၅၆. ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ. 1156. Ở đây, trong câu Itthikumārikapaṭiggahaṇā, itthī là người nữ đã từng có quan hệ với người nam, người còn lại được gọi là kumārikā (thiếu nữ). Việc nhận và cả việc chạm vào những người nữ ấy đều là không thích hợp. ၇. ဒါသိဒါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ 7. Chú giải kinh Dāsidāsa ၁၁၅၇. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ. 1157. Ở đây, trong câu Dāsidāsapaṭiggahaṇā, việc nhận họ với tư cách là nô tỳ và nô bộc là không thích hợp, nhưng khi được nói rằng: "Con cúng dường người tịnh nhân", "Con cúng dường người giữ vườn" thì lại thích hợp. ၁၀. စတုတ္ထအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ 10. Phẩm thứ tư Āmakadhaññapeyyāla ၁. ခေတ္တဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ 1. Chú giải kinh Khettavatthu ၁၁၆၁. အဇေဠကာဒီသု [Pg.337] ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယံ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ. 1161. Trong các trường hợp từ dê và cừu v.v... cho đến ruộng và đất, phương pháp về việc thích hợp và không thích hợp nên được xem xét theo Luật tạng. Ở đây, khetta (ruộng) là nơi mà ngũ cốc mọc lên. Vatthu (đất) là nơi mà các loại đậu mọc lên. Hoặc nơi mà cả hai loại mọc lên, đó là khetta. Phần đất chưa được canh tác cho mục đích ấy là vatthu. Và ở đây, dưới tiêu đề ruộng và đất, các thứ như ao, hồ chứa nước, v.v... cũng đã được bao gồm. ၂-၃. ကယဝိက္ကယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 2-3. Chú giải kinh Mua Bán, v.v... ၁၁၆၂-၆၃. ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ, ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ. တသ္မာ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနုယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. 1162-63. Mua bán (kayavikkaya) là mua và bán. Việc đưa tin (dūteyya) được gọi là công việc của người đưa tin (dūtakamma), tức là việc mang thư tín hoặc thông điệp của hàng tại gia đi đến nơi này nơi kia. Việc được sai phái đi lại (pahiṇagamana) được gọi là việc đi lại vặt vãnh của người được sai phái từ nhà này sang nhà khác. Sự dấn thân (anuyoga) là việc thực hiện cả hai điều ấy. Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa của ‘dūteyyapahiṇagamanānuyoga’ là sự dấn thân vào việc đưa tin và việc được sai phái đi lại. ၄. တုလာကူဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ 4. Chú giải kinh Gian lận trong cân đo ၁၁၆၄. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ, ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ. 1164. Trong các trường hợp gian lận trong cân đo v.v..., ‘kūṭa’ là sự lừa gạt. Trong đó, trước hết, gian lận trong cân đo (tulākūṭa) có bốn loại: gian lận về hình dáng (rūpakūṭa), gian lận về bộ phận (aṅgakūṭa), gian lận về cách cầm (gahaṇakūṭa), và gian lận che giấu (paṭicchannakūṭa). Trong đó, gian lận về hình dáng là làm hai cái cân có hình dáng giống nhau, khi nhận hàng thì dùng cái cân lớn, khi đưa hàng thì dùng cái cân nhỏ. Gian lận về bộ phận là khi nhận hàng, dùng tay ấn vào phần sau của cân; khi đưa hàng, (ấn) vào phần trước. Gian lận về cách cầm là khi nhận hàng, cầm dây ở gốc; khi đưa hàng, (cầm) ở ngọn. Gian lận che giấu là làm cái cân rỗng ruột, bỏ bột sắt vào trong, khi nhận hàng thì làm cho bột sắt ấy dồn về phía sau, khi đưa hàng thì (dồn) về phía trước. ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ. တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ, ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ, ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ, အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ [Pg.338] ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ. Kaṃsa được gọi là cái bát bằng vàng, sự lừa gạt bằng cái bát ấy là gian lận về đồ đồng (kaṃsakūṭa). Như thế nào? (Họ) làm một cái bát bằng vàng, rồi làm hai ba cái bát bằng đồng khác có màu vàng. Sau đó, họ đi đến một vùng quê, vào một gia đình khá giả nào đó, nói rằng: ‘Quý vị có mua đồ dùng bằng vàng không?’. Khi được hỏi giá, họ tỏ ra muốn bán với giá rất rẻ. Sau đó, khi những người kia hỏi: ‘Làm thế nào để biết được những thứ này là vàng thật?’, họ đáp: ‘Hãy kiểm tra rồi hãy lấy’, rồi mài cái bát vàng thật lên đá thử, sau đó giao tất cả các bát rồi bỏ đi. မာနကူဋံ ဟဒယဘေဒ-သိခါဘေဒ-ရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန သိခံ ဘိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တံ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ. Gian lận trong việc đong lường (mānakūṭa) có ba loại: đục thủng đáy (hadayabheda), làm vỡ ngọn (sikhābheda), và làm hỏng dây đo (rajjubheda). Trong đó, việc đục thủng đáy xảy ra vào lúc đong bơ, dầu, v.v... Thật vậy, khi nhận những thứ ấy, người ấy dùng dụng cụ đong có lỗ thủng bên dưới, nói rằng: ‘Hãy rót từ từ’, rồi làm cho rất nhiều chảy xuống vật chứa bên trong rồi lấy. Khi đưa, người ấy bịt lỗ thủng lại, đong đầy nhanh chóng rồi đưa. Việc làm vỡ ngọn xảy ra vào lúc đong mè, gạo, v.v... Thật vậy, khi nhận những thứ ấy, người ấy từ từ vun ngọn lên cao rồi lấy. Khi đưa, người ấy (đong) nhanh chóng, làm vỡ ngọn rồi đưa. Việc làm hỏng dây đo xảy ra vào lúc đo ruộng đất. Thật vậy, những người không nhận được tiền hối lộ đã đo một thửa ruộng không lớn thành lớn. ၅. ဥက္ကောဋနသုတ္တဝဏ္ဏနာ 5. Chú giải kinh Nhận hối lộ ၁၁၆၅. ဥက္ကောဋနာဒီသု ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ, ဘော, မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ?, အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ, မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော ‘‘န မေ, ဘော, မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီတိ. နနု, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နောတိ. အာမ ဒိန္နောတိ. ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော, အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ. 1165. Trong các trường hợp nhận hối lộ v.v..., nhận hối lộ (ukkoṭana) là việc nhận tiền đút lót để biến chủ sở hữu thành người không phải chủ sở hữu. Lừa gạt (vañcana) là việc lừa gạt người khác bằng những mưu kế này nọ. Ở đây có câu chuyện này: Tương truyền, có một người thợ săn bắt được một con nai và một con nai con rồi đi về. Một kẻ lừa đảo hỏi người ấy: ‘Này bạn, con nai giá bao nhiêu, con nai con giá bao nhiêu?’. Khi được trả lời: ‘Con nai giá hai kahāpaṇa, con nai con giá một’, kẻ ấy đưa một kahāpaṇa, lấy con nai con, đi một đoạn rồi quay lại nói: ‘Này bạn, tôi không cần con nai con, hãy đưa cho tôi con nai lớn’. (Người thợ săn nói): ‘Vậy thì hãy đưa hai kahāpaṇa’. (Kẻ lừa đảo nói): ‘Này bạn, chẳng phải lúc đầu tôi đã đưa một kahāpaṇa rồi sao?’. (Người thợ săn đáp): ‘Phải, đã đưa rồi’. (Kẻ lừa đảo nói): ‘Hãy nhận lại cả con nai con này nữa. Như vậy, đồng kahāpaṇa kia và con nai con này trị giá một kahāpaṇa, thành ra là hai kahāpaṇa’. Người thợ săn ấy, nhận thấy rằng ‘anh ta nói có lý’, liền nhận lại con nai con và đưa con nai lớn đi. နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ. ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ. တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂါ ဝဉ္စနသာစိယောဂါ နိကတိသာစိယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ. Gian trá (nikati) là sự lừa gạt bằng đồ giả, bằng cách dùng bùa chú hoặc ảo thuật, làm cho vật không phải là trang sức thành trang sức, không phải là ngọc thành ngọc, không phải là vàng thành vàng. Hành vi gian trá (sāciyoga) là hành vi quanh co. Đây cũng là tên gọi của chính những việc như nhận hối lộ, v.v... Do đó, ở đây nên hiểu ý nghĩa là: hành vi gian trá là nhận hối lộ, hành vi gian trá là lừa gạt, hành vi gian trá là gian trá. Một số vị cho rằng hành vi gian trá là việc đưa ra một vật rồi đổi lấy vật khác. Nhưng điều đó đã được bao gồm trong sự lừa gạt (vañcana). ၆-၁၁. ဆေဒနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ 6-11. Chú giải kinh Cắt đứt, v.v... ၁၁၆၆-၇၁. ဆေဒနာဒီသု [Pg.339] ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒိပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော. 1166-71. Trong các trường hợp cắt đứt v.v..., cắt đứt (chedana) là việc chặt tay, v.v... Đánh đập (vadha) là việc giết chết. Trói buộc (bandha) là việc trói bằng dây thừng, v.v... Cướp bóc (viparāmosa) có hai loại: cướp bóc trong sương mù (himaviparāmosa) và cướp bóc trong bụi rậm (gumbaviparāmosa). Việc (những kẻ cướp) vào lúc sương rơi, ẩn mình trong sương mù để cướp bóc người đi đường, đây là cướp bóc trong sương mù. Việc (chúng) ẩn mình trong bụi rậm v.v... để cướp bóc, đây là cướp bóc trong bụi rậm. အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ, မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ, ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒနဝဓဗန္ဓနဝိပရာမောသအာလောပသဟသာကာရာ ပဋိဝိရတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. Cướp phá (ālopo) được gọi là việc cướp phá làng mạc, thị trấn, v.v... Hành động bạo lực (sahasākāra) là hành vi tàn bạo, (như) vào nhà, dí dao vào ngực người ta, rồi lấy đi những món đồ mong muốn. Như vậy, (vị ấy) từ bỏ những việc này: cắt đứt, đánh đập, trói buộc, cướp bóc, cướp phá, và hành động bạo lực. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. အာမကဓညပေယျာလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần chú giải về đoạn lược thuật liên quan đến ngũ cốc sống đã hoàn tất. ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ Như thế, trong Sāratthappakāsinī, bộ Chú giải Tương Ưng Bộ Kinh, မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần chú giải về Phẩm Lớn đã hoàn tất. နိဂမနကထာ Lời kết ဧတ္တာဝတာ [Pg.340] ဟိ – Thật vậy, với chừng ấy – ‘‘ဗဟုကာရဿ ယတီနံ ဝိပဿနာစာရနိပုဏဗုဒ္ဓီနံ,သံယုတ္တဝရနိကာယဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကာတုံ. ‘Để thực hiện việc chú giải ý nghĩa của bộ Tương Ưng cao quý, vốn có nhiều lợi ích cho các vị tu sĩ có trí tuệ sắc bén trong việc thực hành thiền minh sát. ‘‘သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိမာသိသမာနေန ယာ မယာ; နိပုဏာ အဋ္ဌကထာ အာရဒ္ဓါ သာရတ္ထပကာသိနီ နာမ. ‘Bộ chú giải tinh xảo tên là Sāratthapakāsinī nào đã được tôi bắt đầu, người mong mỏi sự trường tồn của Chánh pháp. ‘‘သာ ဟိ မဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ နိဋ္ဌိတာ ဧသာ; အဋ္ဌသတ္တတိမတ္တာယ ပါဠိယာ ဘာဏဝါရေဟိ. ‘Thật vậy, bộ chú giải này đã được hoàn tất bằng cách lấy phần tinh yếu từ bộ Đại Chú giải, đối với tạng Pāli có số lượng bảy mươi tám tụng phẩm. ‘‘ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါပိ ဘာဏဝါရေဟိ; အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထာယ အာဂမာနံ ကတော ယသ္မာ. ‘Bởi vì bộ Visuddhimagga, với khoảng năm mươi chín tụng phẩm, cũng đã được tôi thực hiện với mục đích làm sáng tỏ ý nghĩa của các bộ kinh. ‘‘တသ္မာ တေန သဟာယံ အဋ္ဌကထာ ဘာဏဝါရဂဏနာယ; ထောကေန အပရိပူရံ သတ္တတိံသသတံ ဟောတိ. ‘Do đó, bộ chú giải này cùng với tác phẩm ấy (Visuddhimagga), theo cách đếm tụng phẩm, là một trăm ba mươi bảy, thiếu một chút.’ ‘‘သတ္တတိံသာဓိကသတ-ပရိမာဏံ ဘာဏဝါရတော ဧဝံ; သမယံ ပကာသယန္တိံ မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ. Như vầy, (bản Chú giải này) trình bày quan điểm của các vị trú tại Đại Tự viện, với số lượng một trăm ba mươi bảy tụng phẩm. ‘‘မူလဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ မယာ ဣမံ ကရောန္တေန; ယံ ပုညမုပစိတံ တေန ဟောတု သဗ္ဗော သုခီ လောကော. Do tôi đã lấy phần tinh yếu từ bản Chú giải gốc để soạn tác phẩm này, với phước báu nào đã được tích lũy, mong rằng nhờ phước báu ấy, tất cả thế gian được an lạc. ‘‘ဧတိဿာ ကရဏတ္ထံ ထေရေန ဘဒန္တဇောတိပါလေန; သုစိသီလေန သုဘာသိတဿ ပကာသယန္တဉာဏေန. Vì mục đích thực hiện (bản Chú giải) này, bởi Trưởng lão, Đại đức Jotipāla, người có giới hạnh trong sạch, có trí tuệ làm sáng tỏ lời khéo nói. ‘‘သာသနဝိဘူတိကာမေန ယာစမာနေန မံ သုဘဂုဏေန; ယံ သမဓိဂတံ ပုညံ တေနာပိ ဇနော သုခီ ဘဝတူ’’တိ. (Bởi ngài là người) mong muốn sự huy hoàng của giáo pháp, có những đức tính tốt đẹp, đã thỉnh cầu tôi. Với phước báu nào đã được thành tựu, mong rằng nhờ phước báu ấy, chúng sanh cũng được an lạc. ပရမဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပ္ပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟဏသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထုသာသနေ အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒီဝရေန မဟာကဝိနာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဆဠဘိညာဒိပ္ပဘေဒဂုဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ [Pg.341] သုပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ကတာ အယံ သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာ. Bản Chú giải Tương Ưng Bộ này, tên là Sāratthappakāsinī, đã được thực hiện bởi vị Trưởng lão, người có danh hiệu Buddhaghosa do các bậc tôn sư đặt cho, người có trí tuệ rộng lớn và trong sạch, người đã trở thành vật trang sức cho dòng dõi của các vị Trưởng lão trú tại Đại Tự viện — là những ngọn đèn của dòng dõi Trưởng lão, những vị có trí tuệ vững chắc trong các pháp siêu nhân, được trang hoàng bởi các phẩm chất như sáu thắng trí và các tuệ phân tích — (vị Trưởng lão ấy) được trang hoàng bởi đức tin, trí tuệ, và tinh tấn vô cùng trong sạch; hội đủ các phẩm chất như giới, hạnh, sự chân thật, nhu hòa; có khả năng thâm nhập vào rừng rậm của học thuyết của mình và các học thuyết khác; sở hữu sự thông minh và sáng suốt; có năng lực của trí tuệ không bị ngăn ngại trong giáo pháp của Bậc Đạo Sư, bao gồm Tam Tạng và các bản Chú giải; là một nhà luận sư vĩ đại; sở hữu vẻ đẹp của lời nói ngọt ngào và cao thượng, phát xuất một cách dễ dàng nhờ sự hoàn hảo của các cơ quan phát âm; nói lời thích hợp và mạch lạc; là bậc tối thắng trong các nhà luận thuyết; và là một nhà thơ vĩ đại. ‘‘တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ; ဒဿေန္တီ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ. Mong rằng (bản Chú giải này) sẽ tồn tại lâu dài trên thế gian, để chỉ ra phương pháp thanh tịnh giới hạnh cho các thiện gia nam tử, những người tìm cầu sự giải thoát khỏi thế gian. ‘‘ယာဝ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော; လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနော’’တိ. Chừng nào mà ngay cả danh hiệu 'Phật' — của bậc có tâm thanh tịnh, bậc Như Nhiên, bậc Tối thắng trong thế gian, bậc Đại Sĩ — vẫn còn tồn tại trên thế gian. သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ Tên là Sāratthappakāsinī သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ. Bản Chú giải Tương Ưng Bộ đã được hoàn tất trọn vẹn.