နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກອໍຣະຫັນສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ.

သံယုတ္တနိကာယေ

ໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ

မဟာဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

ອັດຖະກະຖາມະຫາວັກ

၁. မဂ္ဂသံယုတ္တံ

໑. ມັກຄະສັງຍຸດ

၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

໑. ອະວິຊຊາວັກ

၁-၂. အဝိဇ္ဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ການພັນລະນາອະວິຊຊາສູດເປັນຕົ້ນ

၁-၂. မဟာဝဂ္ဂဿ [Pg.153] ပဌမေ ပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ. သမာပတ္တိယာတိ သမာပဇ္ဇနာယ သဘာဝပဋိလာဘာယ, ဥပ္ပတ္တိယာတိ အတ္ထော. အနွဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပန္တိ သာ ပနေသာ ယဒေတံ အလဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိကံ အဟိရိကံ, အဘာယနာကာရသဏ္ဌိတဉ္စ အနောတ္တပ္ပံ, ဧတံ အနုဒေဝ သဟေဝ ဧကတောဝ, န ဝိနာ တေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီတိ အယာထာဝဒိဋ္ဌိ အနိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. ပဟောတီတိ ဟောတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒီသုပိ အယာထာဝအနိယျာနိကဝသေနေဝ မိစ္ဆာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဣမာနိ အဋ္ဌပိ အကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ မိစ္ဆတ္တအင်္ဂါနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ပန န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တိ.

໑-໒. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງມະຫາວັກ, ຄຳວ່າ "pubbaṅgamā" (ເປັນຫົວໜ້າ/ເປັນຕົວນຳ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຕົວນຳໂດຍອາການ 2 ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດຕະປັດໄຈ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສຍະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "samāpattiyā" (ເພື່ອຄວາມເຖິງພ້ອມ) ມີອັດຖະອະທິບາຍວ່າ ເພື່ອຄວາມເຂົ້າເຖິງ, ເພື່ອຄວາມໄດ້ມາເຊິ່ງສະພາວະຂອງຕົນ, ເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "anvadeva ahirikaṃ anottappam" (ອະຫິຣິກະ ແລະອະໂນດຕັບປະ ຍ່ອມເກີດຕາມຫຼັງ) ອະທິບາຍວ່າ ອະວິຊຊານັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕົວນຳຂອງອະກຸສົນທັງຫຼາຍໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມບໍ່ລະອາຍຕໍ່ບາບ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການບໍ່ລະອາຍ ຊື່ວ່າ "ອະຫິຣິກະ", ຄວາມບໍ່ຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການບໍ່ຢ້ານກົວ ຊື່ວ່າ "ອະໂນດຕັບປະ", ທຳທັງສອງນີ້ ຍ່ອມເກີດຮ່ວມກັນ ເປັນອັນດຽວກັນກັບອະວິຊຊານັ້ນເອງ, ຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກອະວິຊຊານັ້ນແມ່ນບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "avijjāgatassa" (ແກ່ຜູ້ເຂົ້າເຖິງອະວິຊຊາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງອະວິຊຊາ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະວິຊຊາ. ຄຳວ່າ "micchādiṭṭhi" (ມິດສາທິຖິ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຄວາມເຫັນທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ. ຄຳວ່າ "pahoti" (ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມີ, ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນມິດສາສັງກັປະເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນມິດສາກໍພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະຄວາມບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອົງ 8 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ມິດສັດຕະອົງ" (ອົງແຫ່ງຄວາມຜິດ) ເພື່ອຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງອະກຸສົນທຳ. ແຕ່ອົງ 8 ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ພ້ອມກັນທັງໝົດໃນຂະນະດຽວກັນ, ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ໃນຂະນະທີ່ຕ່າງກັນ.

ကထံ? ယဒါ ဟိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တံ ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော မိစ္ဆာဝါယာမော မိစ္ဆာသတိ မိစ္ဆာသမာဓိ [Pg.154] မိစ္ဆာကမ္မန္တောတိ ဆ အင်္ဂါနိ ဟောန္တိ. ယဒါ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တံ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝဇ္ဇာနိ ပဉ္စ. ယဒါ တာနေဝ ဒွေ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာကမ္မန္တဋ္ဌာနေ မိစ္ဆာဝါစာယ သဒ္ဓိံ တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. အယံ အာဇီဝေါ နာမ ကုပ္ပမာနော ကာယဝစီဒွါရေသုယေဝ အညတရသ္မိံ ကုပ္ပတိ, န မနောဒွါရေ. တသ္မာ ယဒါ အာဇီဝသီသေန တာနေဝ စိတ္တာနိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော သမုဋ္ဌာပေန္တိ, တဒါ ကာယကမ္မံ မိစ္ဆာဇီဝေါ နာမ ဟောတိ, တထာ ဝစီကမ္မန္တိ မိစ္ဆာဇီဝဿ ဝသေန တာနေဝ ဆ ဝါ ပဉ္စ ဝါ. ယဒါ ပန ဝိညတ္တိံ အသမုဋ္ဌာပေတွာ တာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပမိစ္ဆာဝါယာမမိစ္ဆာသတိမိစ္ဆာသမာဓိဝသေန ပဉ္စ ဝါ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာဒိဝသေန စတ္တာရိ ဝါ ဟောန္တီတိ ဧဝံ န ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, နာနက္ခဏေ လဗ္ဘန္တီတိ.

ຖາມວ່າ ໄດ້ແນວໃດ? ແກ້ວ່າ: ເມື່ອໃດ ຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍທິຖິເກີດຂຶ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ກາຍະວິນຍັດເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີອົງ 6 ຄື: ມິດສາທິຖິ, ມິດສາສັງກັປະ, ມິດສາວາຍາມະ, ມິດສາສະຕິ, ມິດສາສະມາທິ ແລະມິດສາກັມມັນຕະ. ເມື່ອໃດ ຈິດທີ່ປາສະຈາກທິຖິເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີອົງ 5 ໂດຍເວັ້ນມິດສາທິຖິ. ເມື່ອໃດ ຈິດທັງສອງນັ້ນເອງ ເຮັດໃຫ້ວະຈີວິນຍັດເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີອົງ 6 ຫຼື ອົງ 5 ເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ພ້ອມກັບມິດສາວາຈາ ທີ່ໃສ່ເຂົ້າແທນມິດສາກັມມັນຕະ. ສ່ວນວ່າ "ອາຊີວະ" ນີ້ ເມື່ອຈະເສຍ ຍ່ອມເສຍທາງທະວານໃດທະວານໜຶ່ງໃນກາຍະທະວານ ແລະວະຈີທະວານເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເສຍທາງມະໂນທະວານ. ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອໃດ ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເຮັດໃຫ້ກາຍະວິນຍັດ ແລະວະຈີວິນຍັດເກີດຂຶ້ນ ໂດຍມີອາຊີວະເປັນປະທານ, ເມື່ອນັ້ນ ກາຍະກັມ ຍ່ອມຊື່ວ່າ "ມິດສາອາຊີວະ", ວະຈີກັມ ກໍຊື່ວ່າ "ມິດສາອາຊີວະ" ເຊັ່ນດຽວກັນ; ຍ່ອມມີອົງ 6 ຫຼື ອົງ 5 ເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມິດສາອາຊີວະ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ວິນຍັດເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີອົງ 5 ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມິດສາທິຖິ, ມິດສາສັງກັປະ, ມິດສາວາຍາມະ, ມິດສາສະຕິ ແລະມິດສາສະມາທິ, ຫຼື ຍ່ອມມີອົງ 4 ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມິດສາສັງກັປະເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງພຶງຊາບວ່າ ອົງທັງໝົດບໍ່ໄດ້ພ້ອມກັນໃນຂະນະດຽວກັນ, ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ໃນຂະນະທີ່ຕ່າງກັນ.

သုက္ကပက္ခေ ဝိဇ္ဇာတိ ကမ္မဿကတဉာဏံ. ဣဟာပိ သဟဇာတဝသေန စ ဥပနိဿယဝသေန စာတိ ဒွီဟာကာရေဟိ ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဟိရောတ္တပ္ပန္တိ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ. တတ္ထ လဇ္ဇနာကာရသဏ္ဌိတာ ဟိရီ, ဘာယနာကာရသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တောဝ. ဝိဇ္ဇာဂတဿာတိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပဂတဿ သမန္နာဂတဿ. ဝိဒ္ဒသုနောတိ ဝိဒုနော ပဏ္ဍိတဿ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝဒိဋ္ဌိ နိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. သမ္မာကမ္မန္တာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ကုသလဓမ္မသမာပတ္တိယာ ဣမာနိ အဋ္ဌင်္ဂါနိ ဟောန္တိ, တာနိ လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ န ဧကတော သဗ္ဗာနိ လဗ္ဘန္တိ, လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ပန လဗ္ဘန္တိ. တာနိ စ ခေါ ပဌမဇ္ဈာနိကမဂ္ဂေ, ဒုတိယဇ္ဈာနိကာဒီသု ပန သမ္မာသင်္ကပ္ပဝဇ္ဇာနိ သတ္တေဝ ဟောန္တိ.

ໃນຝ່າຍຂາວ, ຄຳວ່າ "ວິຊຊາ" ໄດ້ແກ່ ກັມມັດສະກະຕາຢານ (ປັນຍາທີ່ຮູ້ວ່າສັດມີກຳເປັນຂອງຕົນ). ແມ່ນແຕ່ໃນຝ່າຍຂາວນີ້, ຄວາມເປັນຕົວນຳແຫ່ງວິຊຊາ ກໍພຶງຊາບໂດຍອາການ 2 ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດຕະປັດໄຈ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສຍະປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ຫิໂຣດຕັບປະ" ໄດ້ແກ່ ຫິຣິ ແລະໂອດຕັບປະ. ໃນທຳທັງສອງນັ້ນ, ທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການລະອາຍຕໍ່ບາບ ຊື່ວ່າ "ຫິຣິ", ທຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ ຊື່ວ່າ "ໂອດຕັບປະ". ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອະທິບາຍນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ "vijjāgatassa" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງວິຊຊາ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍວິຊຊາ. ຄຳວ່າ "viddasuno" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຮູ້ ຄື ບັນດິດ. ຄຳວ່າ "ສັມມາທິຖິ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຄວາມເຫັນທີ່ນຳອອກຈາກທຸກ. ແມ່ນແຕ່ໃນສັມມາກັມມັນຕະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອົງ 8 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງກຸສົນທຳ, ອົງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ພ້ອມກັນທັງໝົດໃນຂະນະແຫ່ງໂລກິຍະມັກ, ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ໃນຂະນະແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະມັກ. ແລະອົງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ໃນມັກທີ່ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມະຊານ, ສ່ວນໃນທຸຕິຍະຊານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີພຽງ 7 ອົງ ເທົ່ານັ້ນ ໂດຍເວັ້ນສັມມາສັງກັປະ.

တတ္ထ ယော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ယသ္မာ မဇ္ဈိမနိကာယမှိ မဟာသဠာယတနိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၄၃၁) ‘ယာ တထာဘူတဿ ဒိဋ္ဌိ, သာဿ ဟောတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ယော တထာဘူတဿ, သင်္ကပ္ပော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော. ယော တထာဘူတဿ ဝါယာမော, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာဝါယာမော. ယာ တထာဘူတဿ သတိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသတိ. ယော တထာဘူတဿ သမာဓိ, သွာဿ ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မံ အာဇီဝေါ စ သုပရိသုဒ္ဓေါ’တိ ဝုတ္တံ တသ္မာ ပဉ္စင်္ဂိကောပိ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ သော ဝတ္တဗ္ဗော – တသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ‘‘ဧဝမဿာယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣဒံ ကသ္မာ န ပဿသိ[Pg.155]? ယံ ပနေတံ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ ပနဿာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပရိသုဒ္ဓဘာဝဒဿနတ္ထံ. ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ကာယကမ္မာဒီနိ လောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ အတိပရိသုဒ္ဓါနိ ဟောန္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော.

ໃນຄຳອະທິບາຍນັ້ນ, ຫາກມີຜູ້ໃດກ່າວວ່າ "ເພາະມີພຣະດຳຣັດໄວ້ໃນມະຫາສະລາຍະຕະນິກະສູດ ແຫ່ງມັດຊິມະນິກາຍ ວ່າ 'ຄວາມເຫັນຂອງຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສັມມາທິຖິຂອງຜู້ນັ້ນ. ຄວາມດຳຣິຂອງຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສັມມາສັງກັປະຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສັມມາວາຍາມະຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄວາມລະນຶກຂອງຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສັມມາສະຕິຂອງຜູ້ນັ້ນ. ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຂອງຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສັມມາສະມາທິຂອງຜູ້ນັ້ນ. ກໍແຕ່ກາຍະກັມ, ວະຈີກັມ ແລະອາຊີວະຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍລິສຸດດີຢູ່ກ່ອນແລ້ວ', ເພາະເຫດນັ້ນ ໂລກຸດຕະຣະມັກ ຈຶ່ງມີອົງ 5 ກໍມີ", ຜູ້ນັ້ນພຶງຖືກໂຕ້ຕອບວ່າ—ເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຫັນຂໍ້ຄວາມໃນສູດນັ້ນເອງທີ່ວ່າ "ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ອະລິຍະອັດຖັງຄິກະມັກນີ້ ຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນບໍລິບູນ"? ສ່ວນຄຳທີ່ກ່າວວ່າ "pubbeva kho panassā" (ກໍແຕ່... ຂອງຜູ້ນັ້ນ... ຢູ່ກ່ອນແລ້ວ) ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມບໍລິສຸດ ນັບຕັ້ງແຕ່ວັນບວດເປັນຕົ້ນມາ. ເພາະວ່າ ກາຍະກັມເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍລິສຸດນັບຕັ້ງແຕ່ວັນບວດເປັນຕົ້ນມາ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງໃນຂະນະແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະມັກ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້.

ယမ္ပိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ပဉ္စင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၁၂), တံ ဧကံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယသ္မိဉှိ ကာလေ မိစ္ဆာကမ္မန္တံ ပဟာယ သမ္မာကမ္မန္တံ ပူရေတိ, တသ္မိံ ကာလေ မိစ္ဆာဝါစာ ဝါ မိစ္ဆာဇီဝေါ ဝါ န ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိ သင်္ကပ္ပော ဝါယာမော သတိ သမာဓီတိ ဣမေသုယေဝ ပဉ္စသု ကာရကင်္ဂေသု သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ. ဝိရတိဝသေန ဟိ သမ္မာကမ္မန္တော ပူရတိ နာမ. သမ္မာဝါစာသမ္မာအာဇီဝေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ ဣမံ ကိစ္စန္တရံ ဒဿေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. လောကိယမဂ္ဂက္ခဏေ စ ပဉ္စေဝ ဟောန္တိ, ဝိရတိ ပန အနိယတာ. တသ္မာ ‘‘ဆအင်္ဂိကော’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဉ္စင်္ဂိကော’’တွေဝ ဝုတ္တံ. ‘‘ယာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယစိတ္တဿ အနာသဝစိတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမင်္ဂိနော အရိယမဂ္ဂံ ဘာဝယတော တီဟိ ကာယဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ ဝေရမဏီ အကိရိယာ အကရဏံ, အယံ ဘိက္ခဝေ သမ္မာကမ္မန္တော အရိယော အနာသဝေါ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၉). ဧဝံ ပန မဟာစတ္တာလီသကသုတ္တာဒီသု အနေကေသု သုတ္တေသု သမ္မာကမ္မန္တာဒီနဉ္စ လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အင်္ဂဘာဝသိဒ္ဓိတော အဋ္ဌင်္ဂိကောဝ လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကောဝ ကထိတော. ဒုတိယံ ကောသလသံယုတ္တေ ဝုတ္တမေဝ.

ແມ່ນແຕ່ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພຣະອະພິທັມວ່າ "ໃນສະໄໝນັ້ນ ມັກມີອົງ 5 ຍ່ອມມີ" ນັ້ນ ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງກິດຈະການພິເສດຢ່າງໜຶ່ງ. ເພາະວ່າ ໃນການໃດ ທີ່ບຸກຄົນລະມິດສາກັມມັນຕະແລ້ວ ບຳເພັນສັມມາກັມມັນຕະໃຫ້ບໍລິບູນ, ໃນການນັ້ນ ມິດສາວາຈາ ຫຼື ມິດສາອາຊີວະ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ສັມມາກັມມັນຕະ ຍ່ອມບໍລິບູນໃນອົງທັງ 5 ເຫຼົ່ານີ້ເອງ ຄື: ທິຖິ, ສັງກັປະ, ວາຍາມະ, ສະຕິ ແລະສະມາທິ ເຊິ່ງເປັນອົງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ. ເພາະວ່າ ສັມມາກັມມັນຕະ ຍ່ອມບໍລິບູນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຣະຕິ (ຄວາມງົດເວັ້ນ). ແມ່ນແຕ່ໃນສັມມາວາຈາ ແລະສັມມາອາຊີວະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ພຣະອົງຕຣັສໄວ້ຢ່າງນີ້ ເພື່ອສະແດງເຖິງກິດຈະການພິເສດນີ້. ແລະໃນຂະນະແຫ່ງໂລກິຍະມັກ ຍ່ອມມີພຽງ 5 ອົງເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນວິຣະຕິ ຍ່ອມບໍ່ແນ່ນອນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຕຣັສວ່າ "chaaṅgiko" (ມັກມີອົງ 6) ແຕ່ຕຣັສວ່າ "pañcaṅgiko" (ມັກມີອົງ 5) ເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງພຣະດຳຣັດວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄວາມງົດ, ຄວາມເວັ້ນ, ຄວາມເວັ້ນຂາດ, ຄວາມເຈດຕະນາງົດເວັ້ນ, ຄວາມບໍ່ເຮັດ, ຄວາມບໍ່ກະທຳ ຈາກກາຍະທຸຈະຣິດ 3 ປະການ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີຈິດເປັນອະລິຍະ ມີຈິດປາສະຈາກອາສະວະ ຜູ້ພ້ອມພຮຽບດ້ວຍອະລິຍະມັກ ຜູ້ຈະເລີນອະລິຍະມັກຢູ່ ນີ້ຊື່ວ່າ ສັມມາກັມມັນຕະ ອັນເປັນອະລິຍະ ປາສະຈາກອາສະວະ ເປັນໂລກຸດຕະຣະມັກ". ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຍ້ອນຄວາມທີ່ສັມມາກັມມັນຕະເປັນຕົ້ນ ເປັນອົງແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະມັກ ທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນສູດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ມີມະຫາຈັດຕາລີສະກະສູດເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງພຶງຊາບວ່າ ໂລກຸດຕະຣະມັກ ຍ່ອມມີອົງ 8 ເທົ່ານັ້ນ. ໃນສູດນີ້ ມັກມີອົງ 8 ນີ້ ພຣະອົງຕຣັສໄວ້ໂດຍປະສົມປະສານກັນທັງໂລກິຍະ ແລະໂລກຸດຕະຣະ. ສ່ວນສູດທີສອງ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນໂກສະລະສັງຍຸດ.

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການພັນລະນາສາຣີປຸດຕະສູດ

၃. တတိယေ သကလမိဒံ ဘန္တေတိ အာနန္ဒတ္ထေရော သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကံ အပ္ပတ္တတာယ သကလမ္ပိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ကလျာဏမိတ္တသန္နိဿယေန လဗ္ဘတီတိ န အညာသိ, ဓမ္မသေနာပတိ ပန သာဝကပါရမီဉာဏဿ မတ္ထကေ ဌိတတ္တာ အညာသိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. တေနေဝဿ ဘဂဝါ သာဓု သာဓူတိ သာဓုကာရမဒါသိ.

໓. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ "sakalamidaṃ bhante" (ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ທັງໝົດນີ້) ໄດ້ແກ່ ພຣະອານົນເຖຣະ ຍ້ອນຍັງບໍ່ທັນບັນລຸເຖິງຍອດແຫ່ງສາວົກປາຣະມີຢານ ຈຶ່ງບໍ່ຮູ້ວ່າ ພຣົມມະຈັນໃນມັກທັງໝົດ ຍ່ອມໄດ້ມາເພາະອາໄສກັນລະຍານະມິດ, ສ່ວນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ ຍ້ອນຕັ້ງຢູ່ໃນຍອດແຫ່ງສາວົກປາຣະມີຢານແລ້ວ ຈຶ່ງຮູ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງປະທານສາທຸການແກ່ພຣະເຖຣະນັ້ນວ່າ "ສາທຸ ສາທຸ".

၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. Janussoni Brahmana Sutta

၄. စတုတ္ထေ [Pg.156] သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေနာတိ သကလသေတေန စတူဟိ ဝဠဝါဟိ ယုတ္တရထေန. သော ကိရ သဗ္ဗော သစက္ကပဉ္ဇရကုဗ္ဗရော ရဇတပရိက္ခိတ္တော ဟောတိ. ရထော စ နာမေသ ဒုဝိဓော ဟောတိ – ယောဓရထော, အလင်္ကာရရထောတိ. တတ္ထ ယောဓရထော စတုရဿသဏ္ဌာနော ဟောတိ နာတိမဟာ ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ ဝါ ဇနာနံ ဂဟဏသမတ္ထော. အလင်္ကာရရထော မဟာ ဟောတိ ဒီဃတော ဒီဃော ပုထုလတော ပုထုလော စ, တတ္ထ ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ဝါလဗီဇနိဂ္ဂါဟကော တာလဝဏ္ဋဂ္ဂါဟကောတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ သုခေနေဝ ဌာတုံ ဝါ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ သက္ကောန္တိ. အယမ္ပိ အလင်္ကာရရထောယေဝ.

໔. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ "sabbasetena vaḷavābhirathena" (ດ້ວຍລົດທີ່ທຽມດ້ວຍມ້າອັດສະດອນຂາວລ້ວນ) ໄດ້ແກ່ ລົດທີ່ຂາວລ້ວນ ເຊິ່ງທຽມດ້ວຍມ້າອັດສະດອນ 4 ໂຕ. ໄດ້ຍິນວ່າ ລົດນັ້ນທັງຄັນ ພ້ອມທັງລໍ້, ໂຄງລົດ ແລະປະຕູລົດ ຍ່ອມຫຸ້ມດ້ວຍເງິນ. ແລະລົດນັ້ນມີ 2 ປະເພດ ຄື: ລົດຮົບ ແລະລົດປະດັບ. ໃນລົດສອງປະເພດນັ້ນ, ລົດຮົບ ຍ່ອມມີສັນຖານເປັນສີ່ຫຼ່ຽມ ບໍ່ໃຫຍ່ປານໃດ ສາມາດບັນທຸກຄົນໄດ້ 2 ຫຼື 3 ຄົນ. ສ່ວນລົດປະດັບ ຍ່ອມມີຂະໜາດໃຫຍ່ ທາງຍາວ ກໍຍາວ ທາງກວ້າງ ກໍກວ້າງ, ໃນລົດປະດັບນັ້ນ ຄົນຖືຮົ່ມ, ຄົນຖືພັດຫາງຈາມະລີ ແລະຄົນຖືພັດໃບຕານ ເປັນຕົ້ນ ປະມານ 8 ຫຼື 10 ຄົນ ຍ່ອມສາມາດຢືນ, ນັ່ງ ຫຼື ນອນໄດ້ຢ່າງສະບາຍ. ແມ່ນແຕ່ລົດຂອງພຣາມນີ້ ກໍເປັນລົດປະດັບເຊັ່ນດຽວກັນ.

သေတာ သုဒံ အဿာတိ တာ ဝဠဝါ ပကတိယာ သေတဝဏ္ဏာဝ. သေတာလင်္ကာရာတိ ပသာဓနံ တာသံ ရဇတမယံ အဟောသိ. သေတော ရထောတိ ရထောပိ ဝုတ္တနယေနေဝ ရဇတပရိက္ခိတ္တတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဒန္တကမ္မခစိတတ္တာ စ သေတောဝ. သေတပရိဝါရောတိ ယထာ အညေ ရထာ သီဟစမ္မပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, ဗျဂ္ဃစမ္မပရိဝါရာပိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလပရိဝါရာပိ ဟောန္တိ, န ဧဝံ ဧသ. ဧသ ပန ဃနဒုကူလေန ပရိဝါရိတော အဟောသိ. သေတာ ရသ္မိယောတိ ရသ္မိယောပိ ရဇတပနာဠိသုပရိက္ခိတ္တာ. သေတာ ပတောဒလဋ္ဌီတိ ပတောဒလဋ္ဌိပိ ရဇတပရိက္ခိတ္တာ.

ຄຳວ່າ "setā sudaṃ assā" (ມ້າທັງຫຼາຍກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ມ້າອັດສະດອນເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິມີສີຂາວລ້ວນ. ຄຳວ່າ "setālaṅkārā" (ເຄື່ອງປະດັບກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງປະດັບຂອງມ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດດ້ວຍເງິນ. ຄຳວ່າ "seto ratho" (ລົດກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ລົດ ກໍມີສີຂາວລ້ວນ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພາະຫຸ້ມດ້ວຍເງິນ ແລະເພาະປະດັບປະດາດ້ວຍງາຊ້າງໃນບ່ອນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "setaparivāro" (ເຄື່ອງມຸງບັງກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ລົດຄັນອື່ນໆ ບາງເທື່ອກໍມຸງດ້ວຍໜັງສິງ, ບາງເທື່ອກໍມຸງດ້ວຍໜັງເສືອໂຄ່ງ, ບາງເທື່ອກໍມຸງດ້ວຍຜ້າກຳພົນສີແດງ, ແຕ່ລົດຄັນນີ້ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ລົດຄັນນີ້ ມຸງດ້ວຍຜ້າທຸກູລ (ຜ້າເນື້ອລະອຽດ) ທີ່ໜາແໜ້ນ. ຄຳວ່າ "setā rasmiyo" (ສາຍບັງຫຽນກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ສາຍບັງຫຽນ ກໍຫຸ້ມດ້ວຍແຜ່ນເງິນ. ຄຳວ່າ "setā patodalaṭṭhi" (ປະຕັກກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ດ້າວປະຕັກ ກໍຫຸ້ມດ້ວຍເງິນ.

သေတံ ဆတ္တန္တိ ရထမဇ္ဈေ ဥဿာပိတဆတ္တမ္ပိ သေတမေဝ အဟောသိ. သေတံ ဥဏှီသန္တိ အဋ္ဌင်္ဂုလဝိတ္ထာရော ရဇတမယော ဥဏှီသပဋ္ဋော သေတော. သေတာနိ ဝတ္ထာနီတိ ဝတ္ထာနိပိ သေတာနိ ဖေဏပုဉ္ဇဝဏ္ဏာနိ. တေသု နိဝါသနံ ပဉ္စသတဂ္ဃနကံ, ဥတ္တရာသင်္ဂေါ သဟဿဂ္ဃနကော. သေတာ ဥပါဟနာတိ ဥပါဟနာ နာမ မဂ္ဂါရုဠှဿ ဝါ ဟောန္တိ အဋဝိံ ဝါ ပဝိသန္တဿ. အယံ ပန ရထံ အဘိရုဠှော, တေနဿ တဒနုစ္ဆဝိကော ရဇတပဋိသေဝိတော ပါဒါလင်္ကာရော နာမ ဧသ ဧဝံ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာတိ ဖလိကမယဒဏ္ဍာယ သေတစမရဝါလဗီဇနိယာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတ္တကမေဝဿ သေတံ အဟောသိ, သော ပန ဗြာဟ္မဏော သေတဝိလေပနံ ဝိလိမ္ပိ, သေတမာလံ ပိဠန္ဓိ, ဒသသု အင်္ဂုလီသု အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကာ ကဏ္ဏေသု ကုဏ္ဍလာနီတိ ဧဝမာဒိ အလင်္ကာရောပိဿ ရဇတမယောဝ အဟောသိ[Pg.157]. ပရိဝါရဗြာဟ္မဏာပိဿ ဒသသဟဿမတ္တာ တထေဝ သေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ အဟေသုံ.

ຄຳວ່າ "setaṃ chattaṃ" (ຮົ່ມກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຮົ່ມທີ່ກາງໄວ້ທາງກາງລົດ ກໍມີສີຂາວລ້ວນ. ຄຳວ່າ "setaṃ uṇhīsaṃ" (ຜ້າໂພກຫົວ ຫຼື ມົງກຸດກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ຜ້າໂພກຫົວທີ່ເຮັດດ້ວຍເງິນ ກວ້າງ 8 ນິ້ວ ມີສີຂາວ. ຄຳວ່າ "setāni vatthāni" (ຜ້າທັງຫຼາຍກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຜ້ານຸ່ງຫົ່ມ ກໍມີສີຂາວ ຄືກັບສີຟອງນ້ຳ. ໃນຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນ, ຜ້ານຸ່ງ ມີມູນຄ່າ 500 ກະສາບ, ຜ້າຫົ່ມ ມີມູນຄ່າ 1,000 ກະສາບ. ຄຳວ່າ "setā upāhanā" (ເກີບກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ເກີບນັ້ນ ຍ່ອມມີໄວ້ສຳລັບຜູ້ເດີນທາງ ຫຼື ຜູ້ເຂົ້າປ່າ. ແຕ່ພຣາມນີ້ ຂຶ້ນຂີ່ລົດ, ເພາະສະນັ້ນ ເຄື່ອງປະດັບຕີນ ທີ່ເໝາະສົມກັບການຂີ່ລົດນັ້ນ ເຊິ່ງເຮັດດ້ວຍເງິນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ເກີບຂາວ" ໃນຄຳນີ້, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "setāya sudaṃ vālabījaniyā" (ພັດວານີວັນກໍຂາວ) ໄດ້ແກ່ ພັດຫາງຈາມະລີສີຂາວ ທີ່ມີດ້າວເຮັດດ້ວຍແກ້ວຜລຶກ. ບໍ່ພຽງແຕ່ເຄື່ອງໃຊ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ມີສີຂາວ, ແຕ່ພຣາມນັ້ນ ຍັງທາດ້ວຍເຄື່ອງທາສີຂາວ, ທັດຊົງດອກໄມ້ສີຂາວ, ມີແຫວນໃສ່ນິ້ວມືທັງ 10, ມີຕຸ້ມຫູໃສ່ຫູທັງສອງ ເປັນຕົ້ນ, ເຄື່ອງປະດັບທັງໝົດຂອງລາວ ກໍເຮັດດ້ວຍເງິນທັງນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ພຣາມບໍລິວານຂອງລາວ ປະມານ 10,000 ຄົນ ກໍນຸ່ງຜ້າຂາວ, ທາເຄື່ອງທາສີຂາວ, ທັດຊົງດອກໄມ້ຂາວ ແລະປະດັບເຄື່ອງປະດັບຂາວ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ယံ ပနေတံ သာဝတ္ထိယာ နိယျာယန္တန္တိ ဝုတ္တံ, တတြာယံ နိယျာယနဝိဘာဝနာ – သော ကိရ ဆန္နံ ဆန္နံ မာသာနံ ဧကဝါရံ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရောတိ – ‘‘ဣတော ဧတ္တကေဟိ ဒိဝသေဟိ နဂရံ ပဒက္ခိဏံ ကရိဿတီ’’တိ ပုရေတရမေဝ ဃောသနာ ကယိရတိ. တံ သုတွာ ယေ နဂရတော န ပက္ကန္တာ, တေ န ပက္ကမန္တိ. ယေပိ ပက္ကန္တာ, တေပိ ‘‘ပုညဝတော သိရိသမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. ယံ ဒိဝသံ ဗြာဟ္မဏော နဂရံ အနုဝိစရတိ, တဒါ ပါတောဝ နဂရဝီထိယော သမ္မဇ္ဇိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ လာဇပဉ္စမေဟိ ပုပ္ဖေဟိ ဝိပ္ပကိရိတွာ ပုဏ္ဏဃဋေ ဌပေတွာ ကဒလိယော စ ဓဇေ စ ဥဿာပေတွာ သကလနဂရံ ဓူပိတဝါသိတံ ကရောန္တိ.

ສ່ວນຄຳທີ່ກ່າວວ່າ "sāvatthiyā niyyāyantaṃ" (ອອກໄປຈາກເມືອງສາວັດຖີ) ນັ້ນ ມີການສະແດງການອອກໄປດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣາມນັ້ນ ຍ່ອມທຳການລຽບເມືອງ (ປະທັກສິນເມືອງ) 6 ເດືອນຕໍ່ຄັ້ງ. ຍ່ອມມີການປ່າວປະກາດໄວ້ກ່ອນລ່ວງໜ້າວ່າ "ນັບແຕ່ນີ້ໄປອີກເທົ່ານັ້ນວັນ ພຣາມຈະທຳການລຽບເມືອງ". ພວກຄົນທີ່ໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນ ຫາກຍັງບໍ່ທັນອອກໄປນອກເມືອງ ກໍຈະບໍ່ອອກໄປ. ແມ່ນແຕ່ພວກທີ່ອອກໄປແລ້ວ ກໍຈະພາກັນກັບມາ ດ້ວຍຄິດວ່າ "ພວກເຮົາຈະເບິ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສິຣິຂອງຜູ້ມີບຸນ". ໃນວັນທີ່ພຣາມລຽບເມືອງນັ້ນ, ຕັ້ງແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ ພວກເຂົາຈະພາກັນກວາດຖະໜົນຫົນທາງໃນເມືອງ, ໂຮຍຊາຍ, ຫວ່ານດອກໄມ້ມີເຂົ້າຕອກເປັນທີ 5, ຕັ້ງໝໍ້ນ້ຳທີ່ເຕັມ, ຍົກຕົ້ນກ້ວຍ ແລະທຸງທັງຫຼາຍຂຶ້ນ, ເຮັດໃຫ້ທົ່ວທັງເມືອງອົບອວນດ້ວຍກິ່ນຫອມແຫ່ງເຄື່ອງອົບ.

ဗြာဟ္မဏော ပါတောဝ သီသံ နှာယိတွာ ပုရေဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ သေတဝတ္ထာဒီဟိ အတ္တာနံ အလင်္ကရိတွာ ပါသာဒါ ဩရုယှ ရထံ အဘိရုဟတိ. အထ နံ တေ ဗြာဟ္မဏာ သဗ္ဗသေတဝတ္ထဝိလေပနမာလာလင်္ကာရာ သေတစ္ဆတ္တာနိ ဂဟေတွာ ပရိဝါရေန္တိ. တတော မဟာဇနဿ သန္နိပါတတ္ထံ ပဌမံယေဝ တရုဏဒါရကာနံ ဖလာဖလာနိ ဝိကိရန္တိ, တဒနန္တရံ မာသကရူပါဒီနိ, တဒနန္တရံ ကဟာပဏေ ဝိကိရန္တိ. မဟာဇနော သန္နိပတတိ, ဥက္ကုဋ္ဌိယော စေဝ စေလုက္ခေပါ စ ဝတ္တန္တိ. အထ ဗြာဟ္မဏော မင်္ဂလိကသောဝတ္ထိကာဒီသု မင်္ဂလာနိ စေဝ သုဝတ္ထိယော စ ကရောန္တေသု မဟာသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အနုဝိစရတိ. ပုညဝန္တာ မနုဿာ ဧကဘူမိကာဒိပါသာဒေ အာရုယှ သုကပတ္တသဒိသာနိ ဝါတပါနကဝါဋာနိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေန္တိ. ဗြာဟ္မဏောပိ အတ္တနော ယသသိရိသမ္ပတ္တိယာ နဂရံ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော ဝိယ ဒက္ခိဏဒွါရာဘိမုခေါ ဟောတိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ພຣາມ (ຊານຸໂສນິ) ນັ້ນ ໃນເວລາເຊົ້າຕຣູ່ ໄດ້ສະສີສະ (ສະຫົວ) ແລ້ວ ບໍລິໂພກອາຫານເຊົ້າແລ້ວ ໄດ້ຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍດ້ວຍຜ້າຂາວ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບຕ່າງໆ ຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ລົງຈາກຜາສາດ ຂຶ້ນສູ່ລົດ. ລຳດັບນັ້ນ ພວກພຣາມໜຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຕົບແຕ່ງກາຍດ້ວຍຜ້າຂາວ ລູບໄລ້ດ້ວຍຂອງຫອມ ແລະ ທັດຊົງພວງມາໄລທັງປວງ ຖືສະເຫວດຕະສັດ (ຮົ່ມຂາວ) ຫ້ອມລ້ອມພຣາມນັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ມະຫາຊົນມາປະຊຸມກັນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຫວ່ານໂຍນໝາກໄມ້ນ້ອຍໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ພວກເດັກນ້ອຍ, ຖັດຈາກນັ້ນ ກໍຫວ່ານໂຍນເງິນມາສົກ (ເງິນຫຼຽນກະສາບທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ ຫຼື ຄັ່ງ), ຖັດຈາກນັ້ນ ກໍຫວ່ານໂຍນເງິນກະສາບ (ກະຫາປະນະ). ມະຫາຊົນກໍພາກັນມາປະຊຸມກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ສຽງໂຫ່ຮ້ອງສະໜັ່ນຫັ່ນໄຫວ ແລະ ການໂຍນຜ້າຂຶ້ນເທິງອາກາດກໍປາກົດຂຶ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອພວກພຣາມຜູ້ກ່າວຄຳມຸງຄຸນ ແລະ ຄຳອຳນວຍພອນ ພາກັນເຮັດການມຸງຄຸນ ແລະ ອຳນວຍພອນຢູ່, ພຣາມນັ້ນກໍທ່ຽວໄປທົ່ວເມືອງດ້ວຍສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ມະນຸດທັງຫຼາຍຜູ້ມີບຸນ ພາກັນຂຶ້ນສູ່ຜາສາດຊັ້ນດຽວເປັນຕົ້ນ ເປີດປ່ອງຢ້ຽມທີ່ມີສີຂຽວດັ່ງປີກນົກແກ້ວ ແລ້ວແນມເບິ່ງ. ພຣາມນັ້ນກໍມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ປະຕູທິດໃຕ້ ປະດັບປະດາດ້ວຍຍົດ ແລະ ສິຣິສົມບັດຂອງຕົນ ປະດຸດດັ່ງຈະຄອບງຳໄປທົ່ວທັງເມືອງ. ຄຳທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ວ່າ "ສາວັດຖິຍັງ ນິຍີຍັນຕັງ" (ກຳລັງອອກໄປຈາກເມືອງສາວັດຖີ) ນັ້ນ ໝາຍເຖິງເຫດການນີ້.

တမေနံ ဇနော ဒိသွာတိ မဟာဇနော တံ ရထံ ဒိသွာ. ဗြဟ္မန္တိ သေဋ္ဌာဓိဝစနမေတံ. ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ သေဋ္ဌယာနသဒိသံ ဝတ ဘော ယာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣမဿေဝ ခေါ ဧတန္တိ, အာနန္ဒ, မနုဿာ နာမ ဝဏ္ဏဘာဏကာနံ ဓနံ ဒတွာ အတ္တနော ဒါရိကာနံ ဝဏ္ဏဂီတံ ဂါယာပေန္တိ ‘‘အဘိရူပေါ ဟောတိ ဒဿနီယော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ’’တိ, န စ တေန ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေန အဘိရူပါ ဝါ ဟောန္တိ မဟဒ္ဓနာ ဝါ, ဧဝမေဝ မဟာဇနော [Pg.158] ဗြာဟ္မဏဿ ရထံ ဒိသွာ – ‘‘ဗြဟ္မံ ဝတ ဘော ယာန’’န္တိ ကိဉ္စာပိ ဧဝံ ဝဏ္ဏံ ဘဏတိ, န ပနေတံ ယာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမတ္တေနေဝ ဗြဟ္မယာနံ နာမ ဟောတိ. လာမကဉှိ ဧတံ ဆဝံ. ပရမတ္ထေန ပန ဣမဿေဝ ခေါ ဧတံ, အာနန္ဒ, အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ. အယဉှိ သဗ္ဗဒေါသဝိဂမေန သေဋ္ဌော, ဣမိနာ စ အရိယာ နိဗ္ဗာနံ ယန္တီတိ ဗြဟ္မယာနံ ဣတိပိ, ဓမ္မဘူတတ္တာ ယာနတ္တာ စ ဓမ္မယာနံ ဣတိပိ, အနုတ္တရတ္တာ ကိလေသသင်္ဂါမဿ စ ဝိဇိတတ္တာ အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယော ဣတိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

ຄຳວ່າ "Tamenaṃ jano disvā" (ມະຫາຊົນເຫັນພາມນັ້ນແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ມະຫາຊົນເຫັນລົດນັ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Brahmanti" (ພຣົມ) ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສິ່ງອັນປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ "Brahmaṃ vata bho yānaṃ" (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ລົດນີ້ເປັນຍານອັນປະເສີດແທ້ໜໍ) ມີອະທິບາຍວ່າ "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ລົດນີ້ປຽບເໝືອນຍານອັນປະເສີດແທ້ໜໍ" ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້. ຄຳວ່າ "Imasseva kho etanti" ມີອະທິບາຍວ່າ "ດູກ່ອນອານົນ ມະນຸດທັງຫຼາຍໃຫ້ຊັບແກ່ພວກນັກຮ້ອງ ແລ້ວໃຫ້ຮ້ອງເພງສັນເສີນລູກສາວຂອງຕົນວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີຮູບງາມ ໜ້າຊົມຊອບ ມີຊັບຫຼາຍ ມີໂພຄະຫຼາຍ' ແຕ່ພວກນາງກໍບໍ່ໄດ້ເປັນຜູ້ມີຮູບງາມ ຫຼື ມີຊັບຫຼາຍ ພຽງເພາະຄຳສັນເສີນນັ້ນເລີຍ, ສັນໃດກໍດີ ມະຫາຊົນເຫັນລົດຂອງພຣາມແລ້ວ ກ່າວສັນເສີນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ລົດນີ້ເປັນຍານອັນປະເສີດແທ້ໜໍ' ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວສັນເສີນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ລົດນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ພຣົມມະຍານ' (ຍານອັນປະເສີດ) ພຽງເພາະຄຳສັນເສີນນັ້ນເລີຍ ເພາະລົດນັ້ນເປັນຂອງຕ່ຳຊ້າ ເປັນຂອງເລວທາມ. ແຕ່ໂດຍປຣະມັດແລ້ວ ດູກ່ອນອານົນ ຄຳນີ້ນັ້ນເປັນຊື່ຂອງອະຣິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ (ມັກມີອົງແປດອັນປະເສີດ) ນີ້ເອງ. ເພາະວ່າມັກນີ້ປະເສີດສຸດ ຍ້ອນປາສະຈາກໂທດທັງປວງ ແລະ ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມໄປສູ່ພຣະນິພານດ້ວຍມັກນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ 'ພຣົມມະຍານ' (ຍານອັນປະເສີດ) ບ້າງ, ເພາະຄວາມເປັນທຳ ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຍານ ຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ 'ທັມມະຍານ' (ຍານຄືທຳ) ບ້າງ, ເພາະຄວາມບໍ່ມີສິ່ງອື່ນຍິ່ງກວ່າ ແລະ ເພາະຊະນະສົງຄາມຄືກິເລດ ຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ 'ອະນຸດຕະຣະສົງຄາມະວິໄຊ' (ຄວາມຊະນະສົງຄາມອັນຍອດຢ້ຽມ) ບ້າງ."

ဣဒါနိဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝဉ္စေဝ သင်္ဂါမဝိဇယဘာဝဉ္စ ဒဿေန္တော ရာဂဝိနယပရိယောသာနာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ရာဂံ ဝိနယမာနာ ပရိယောသာပေတိ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ມີໂທດ ແລະ ຄວາມຊະນະສົງຄາມແຫ່ງມັກຄະຍານນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳມີອາທິວ່າ "rāgavinayapariyosānā" (ມີການກຳຈັດຣາຄະເປັນທີ່ສຸດ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "rāgavinayapariyosānā" ຄວາມວ່າ ລະງັບຣາຄະແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດ ຄືສຳເລັດປະໂຫຍດ. ວິທີນີ້ ພຶງຊາບໃນບົດທັງປວງ (ເຊັ່ນ ໂທສະວິນະຍະປະຣິໂຍສານາ ເປັນຕົ້ນ).

ယဿ သဒ္ဓါ စ ပညာ စာတိ ယဿ အရိယမဂ္ဂယာနဿ သဒ္ဓါနုသာရိဝသေန သဒ္ဓါ, ဓမ္မာနုသာရိဝသေန ပညာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ သဒါ ဓုရံ ယုတ္တာ, တတြမဇ္ဈတ္တတာယုဂေ ယုတ္တာတိ အတ္ထော. ဟိရီ ဤသာတိ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ အဓိဝိဋ္ဌေန ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနေန ဩတ္တပ္ပေန သဒ္ဓိံ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ ယဿ မဂ္ဂရထဿ ဤသာ. မနော ယောတ္တန္တိ ဝိပဿနာစိတ္တဉ္စ မဂ္ဂစိတ္တဉ္စ ယောတ္တံ. ယထာ ဟိ ရထဿ ဝါကာဒိမယံ ယောတ္တံ ဂေါဏေ ဧကာဗဒ္ဓေ ကရောတိ ဧကသင်္ဂဟိတေ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ လောကိယဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကပညာသ, လောကုတ္တရဝိပဿနာစိတ္တံ အတိရေကသဋ္ဌိ ကုသလဓမ္မေ ဧကာဗဒ္ဓေ ဧကသင်္ဂဟေ ကရောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနော ယောတ္တ’’န္တိ. သတိ အာရက္ခသာရထီတိ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ သတိ အာရက္ခသာရထိ. ယထာ ဟိ ရထဿ အာရက္ခော သာရထိ နာမ ယောဂ္ဂိယော. ဓုရံ ဝါဟေတိ ယောဇေတိ အက္ခံ အဗ္ဘဉ္ဇတိ ရထံ ပေသေတိ ရထယုတ္တကေ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကရောတိ, ဧဝံ မဂ္ဂရထဿ သတိ. အယဉှိ အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စေဝ ကုသလာကုသလာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသတီတိ ဝုတ္တာ.

ຄຳວ່າ "Yassa saddhā ca paññā ca" (ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ປັນຍາ ຂອງຜູ້ໃດ) ຄວາມວ່າ ທຳທັງສອງປະການນີ້ ຄື ສັດທາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດທານຸສາຣີ ແລະ ປັນຍາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທັມມານຸສາຣີ ຂອງອະຣິຍະມັກຄະຍານໃດ ຍ່ອມປະກອບເຂົ້າໃນແອກ ຄື ຕັຕຣະມັດຊັດຕະຕາ (ຄວາມເປັນກາງໃນທຳນັ້ນໆ) ຢູ່ສະເໝີ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "Hirī īsā" (ຄວາມລະອາຍເປັນງອນໄຖ) ຄວາມວ່າ ຫິຣິ ທີ່ມີອັດຊັດຕະສະມຸດຖານ (ມີຕົນເອງເປັນສະມຸດຖານ) ຮ່ວມກັບໂອດຕັບປະ ທີ່ມີພະຫິດທາສະມຸດຖານ (ມີພາຍນອກເປັນສະມຸດຖານ) ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ກັບຕົນ ເປັນງອນໄຖຂອງລົດຄືມັກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Mano yottaṃ" (ໃຈເປັນເຊືອກ) ຄວາມວ່າ ວິປັດສະນາຈິດ ແລະ ມັກຄະຈິດ ເປັນເຊືອກຄັດທ້າຍ. ເພາະວ່າ ເຊືອກທີ່ເຮັດດ້ວຍປໍເປັນຕົ້ນຂອງລົດ ຍ່ອມຜູກມັດງົວທັງຫຼາຍໃຫ້ຕິດກັນເປັນອັນດຽວ ໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນໃນແອກດຽວ ສັນໃດ, ໂລກິຍະວິປັດສະນາຈິດຂອງລົດຄືມັກ ກໍຍ່ອມຜູກມັດກຸສົນທຳຫ້າສິບກວ່າປະການ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະວິປັດສະນາຈິດ ກໍຍ່ອມຜູກມັດກຸສົນທຳຫົກສິບກວ່າປະການ ໃຫ້ຕິດກັນເປັນອັນດຽວ ໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນໃນອາຣົມດຽວ ສັນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "mano yottaṃ" (ໃຈເປັນເຊືອກ). ຄຳວ່າ "Sati ārakkhasārathī" (ສະຕິເປັນນາຍສໍຣະຖີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ) ຄວາມວ່າ ສະຕິທີ່ປະກອບກັບມັກ ເປັນນາຍສໍຣະຖີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ເພາະວ່າ ນາຍສໍຣະຖີຜູ້ຄຸ້ມຄອງລົດ ຍ່ອມຝຶກຫັດງົວ ໃຫ້ທຽມແອກ ໃຫ້ປະກອບເຂົ້າໃນລົດ ຢອດນ້ຳມັນເພົາ ຂັບລົດໄປ ແລະ ເຮັດໃຫ້ງົວທີ່ທຽມລົດນັ້ນປາສະຈາກຄວາມພະຍົດ ສັນໃດ, ສະຕິຂອງລົດຄືມັກກໍສັນນັ້ນ. ເພາະສະຕິນີ້ ມີການຄຸ້ມຄອງເປັນປັດຈຸບັນນຸປະການ (ປະກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າ) ແລະ ຍ່ອມສະແຫວງຫາທາງດຳເນີນໄປແຫ່ງກຸສົນທຳ ແລະ ອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

ရထောတိ အရိယအဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂရထော. သီလပရိက္ခာရောတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာလင်္ကာရော. ဈာနက္ခောတိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာနံ ပဉ္စန္နံ ဈာနင်္ဂါနံ ဝသေန ဈာနမယအက္ခော. စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော, ကာယိကစေတသိကသင်္ခါတာနိ ဒွေ ဝီရိယာနိ အဿ စက္ကာနီတိ အတ္ထော. ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓီတိ [Pg.159] ဓုရဿ သမာဓိ, ဥန္နတောနတာကာရဿ အဘာဝေန ဒွိန္နမ္ပိ ယုဂပဒေသာနံ သမတာတိ အတ္ထော. အယဉှိ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စိတ္တုပ္ပာဒဿ လီနုဒ္ဓစ္စဘာဝံ ဟရိတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ စိတ္တံ ဌပေတိ, တသ္မာ ဣမဿ မဂ္ဂရထဿ ‘‘ဓုရသမာဓီ’’တိ ဝုတ္တာ. အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏန္တိ ဗာဟိရကရထဿ သီဟစမ္မာဒီနိ ဝိယ ဣမဿာပိ အရိယမဂ္ဂရထဿ အလောဘသင်္ခါတာ အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏံ နာမ.

ຄຳວ່າ "Ratho" (ລົດ) ໄດ້ແກ່ ລົດຄືອະຣິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ. ຄຳວ່າ "Sīlaparikkhāro" (ມີສີລເປັນເຄື່ອງບໍລິວານ) ຄວາມວ່າ ມີຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລເປັນເຄື່ອງປະດັບ. ຄຳວ່າ "Jhānakkhoti" (ມີຊານເປັນເພົາ) ຄວາມວ່າ ມີເພົາອັນສຳເລັດດ້ວຍຊານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອົງຊານທັງຫ້າ ທີ່ປະກອບກັບວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ "Cakkavīriyo" (ມີຄວາມພຽນເປັນລໍ້) ຄວາມວ່າ ມີລໍ້ຄືວິຣິຍະ (ສັມມາວາຍາມະ), ຄວາມພຽນສອງປະການ ຄື ຄວາມພຽນທາງກາຍ ແລະ ຄວາມພຽນທາງໃຈ ເປັນລໍ້ທັງສອງຂອງລົດຄືມັກນັ້ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ "Upekkhā dhurasamādhī" (ມີອຸເປກຂາ ແລະ ສະມາທິເປັນແອກ) ຄວາມວ່າ ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງແອກ ຄື ຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງປາຍແອກທັງສອງຂ້າງ ເພາະບໍ່ມີອາການຂຶ້ນໆ ລົງໆ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ເພາະວ່າ ຕັຕຣະມັດຊັດຕູເປກຂານີ້ ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມຫົດຫູ່ ແລະ ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງຈິດ ແລ້ວຕັ້ງຈິດໄວ້ໃນຄວາມເປັນກາງແຫ່ງຄວາມພຽນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "dhurasamādhī" (ມີສະມາທິເປັນແອກ) ຂອງລົດຄືມັກນີ້. ຄຳວ່າ "Anicchā parivāraṇaṃ" (ຄວາມບໍ່ຢາກເປັນເຄື່ອງກັ້ນ) ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ຢາກອັນໄດ້ແກ່ອະໂລພະ ເປັນເຄື່ອງກັ້ນ (ຜ້າບັງລົດ) ຂອງລົດຄືອະຣິຍະມັກນີ້ ປຽບເໝືອນໜັງລາຊະສີເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນເຄື່ອງກັ້ນຂອງລົດພາຍນອກ.

အဗျာပါဒေါတိ မေတ္တာ စ မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. အဝိဟိံသာတိ ကရုဏာ စ ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါ စ. ဝိဝေကောတိ ကာယဝိဝေကာဒိ တိဝိဓဝိဝေကော. ယဿ အာဝုဓန္တိ ယဿ အရိယမဂ္ဂရထေ ဌိတဿ ကုလပုတ္တဿ ဧတံ ပဉ္စဝိဓံ အာဝုဓံ. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ပဉ္စဟိ အာဝုဓေဟိ သပတ္တေ ဝိဇ္ဈတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရောပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂရထေ ဌိတော မေတ္တာယ ဒေါသံ ဝိဇ္ဈတိ, ကရုဏာယ ဝိဟိံသံ, ကာယဝိဝေကေန ဂဏသင်္ဂဏိကံ, စိတ္တဝိဝေကေန ကိလေသသင်္ဂဏိကံ, ဥပဓိဝိဝေကေန သဗ္ဗာကုသလံ ဝိဇ္ဈတိ. တေနဿေတံ ပဉ္စဝိဓံ ‘‘အာဝုဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တိတိက္ခာတိ ဒုရုတ္တာနံ ဒုရာဂတာနံ ဝစနပထာနံ အဓိဝါသနက္ခန္တိ. စမ္မသန္နာဟောတိ သန္နဒ္ဓစမ္မော. ယထာ ဟိ ရထေ ဌိတော ရထိကော ပဋိမုက္ကစမ္မော အာဂတာဂတေ သရေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ, ဧဝံ အဓိဝါသနက္ခန္တိသမန္နာဂတော ဘိက္ခု အာဂတာဂတေ ဝစနပထေ ခမတိ, န နံ တေ ဝိဇ္ဈန္တိ. တသ္မာ ‘‘တိတိက္ခာ စမ္မသန္နာဟော’’တိ ဝုတ္တော. ယောဂက္ခေမာယ ဝတ္တတီတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမာယ နိဗ္ဗာနာယ ဝတ္တတိ, နိဗ္ဗာနာဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိယေဝ, န တိဋ္ဌတိ န ဘိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "Abyāpādo" (ຄວາມບໍ່ພະຍາບາດ) ໄດ້ແກ່ ເມດຕາ ແລະ ບຸບພະພາກແຫ່ງເມດຕາ (ອຸປະຈາຣະເມດຕາ). ຄຳວ່າ "Avihiṃsā" (ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ) ໄດ້ແກ່ ກະລຸນາ ແລະ ບຸບພະພາກແຫ່ງກະລຸນາ. ຄຳວ່າ "Viveko" (ຄວາມສະຫງັດ) ໄດ້ແກ່ ວິເວກສາມປະການ ມີກາຍະວິເວກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Yassa āvudhaṃ" (ທຳນັ້ນເປັນອາວຸດຂອງຜູ້ໃດ) ຄວາມວ່າ ທຳຫ້າປະການນີ້ ເປັນອາວຸດຂອງກຸນລະບຸດຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນລົດຄືອະຣິຍະມັກ. ເພາະວ່າ ນັກຮົບຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງລົດ ຍ່ອມຍິງແທງສັດຕູດ້ວຍອາວຸດຫ້າປະການ ສັນໃດ, ໂຍຄາວະຈອນຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນລົດຄືໂລກິຍະ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະມັກນີ້ ກໍຍ່ອມແທງ (ທຳລາຍ) ໂທສະ ດ້ວຍເມດຕາ, ທຳລາຍ ວິຫິງສາ (ຄວາມບຽດບຽນ) ດ້ວຍກະລຸນາ, ທຳລາຍ ຄະນະສັງຄະນິກະ (ຄວາມຄລຸກຄລີດ້ວຍໝູ່ຄະນະ) ດ້ວຍກາຍະວິເວກ, ທຳລາຍ ກິເລສສັງຄະນິກະ ດ້ວຍຈິດຕະວິເວກ, ທຳລາຍ ອະກຸສົນທັງປວງ ດ້ວຍອຸປະທິວິເວກ ສັນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ ທຳຫ້າປະການນີ້ ເປັນ "āvudhaṃ" (ອາວຸດ) ຂອງໂຍຄາວະຈອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Titikkhā" (ຄວາມອົດທົນ) ໄດ້ແກ່ ອະທິວາສະນະkhanti (ຄວາມອົດກັ້ນ) ຕໍ່ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວຮ້າຍ ແລະ ກ່າວບໍ່ດີຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "Cammasannāho" (ເຄື່ອງເກາະຄືໜັງ) ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ສວມເກາະໜັງ. ເພາະວ່າ ນັກຮົບຜູ້ຢືນຢູ່ເທິງລົດ ສວມເກາະໜັງແລ້ວ ຍ່ອມອົດທົນຕໍ່ລູກສອນທີ່ຍິງມາແລ້ວໆ ເລົ່າໆ ໄດ້, ລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ສາມາດແທງຜ່ານຕົວເຂົາໄດ້ ສັນໃດ, ພິກຂຸຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະທິວາສະນະຂັນຕິ ກໍຍ່ອມອົດທົນຕໍ່ຖ້ອຍຄຳທີ່ມາແລ້ວໆ ເລົ່າໆ ໄດ້, ຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ສາມາດທຳຮ້າຍພິກຂຸນັ້ນໄດ້ ສັນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ "titikkhā cammasannāho" (ຄວາມອົດທົນເປັນເຄື່ອງເກາະຄືໜັງ). ຄຳວ່າ "Yogakkhemāyawrapper" (ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມກະສຽມຈາກໂຍຄະ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອພຣະນິພານ ອັນເປັນທີ່ກະສຽມຈາກໂຍຄະທັງສີ່, ຄືມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ພຣະນິພານຢ່າງດຽວ ບໍ່ຢຸດສະງັກ ບໍ່ຫັນເຫໄປທາງອື່ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

ဧတဒတ္တနိ သမ္ဘူတန္တိ ဧတံ မဂ္ဂယာနံ အတ္တနော ပုရိသကာရံ နိဿာယ လဒ္ဓတ္တာ အတ္တနိ သမ္ဘူတံ နာမ ဟောတိ. ဗြဟ္မယာနံ အနုတ္တရန္တိ အသဒိသံ သေဋ္ဌယာနံ. နိယျန္တိ ဓီရာ လောကမှာတိ ယေသံ ဧတံ ယာနံ အတ္ထိ, တေ ဓီရာ ပဏ္ဍိတပုရိသာ လောကမှာ နိယျန္တိ ဂစ္ဆန္တိ. အညဒတ္ထူတိ ဧကံသေန. ဇယံ ဇယန္တိ ရာဂါဒယော သပတ္တေ ဇိနန္တာ ဇိနန္တာ.

ຄຳວ່າ "Etadattani sambhūtaṃ" (ຍານນີ້ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ) ຄວາມວ່າ ລົດຄືມັກນີ້ ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ເພາະໄດ້ມາໂດຍອາໄສຄວາມພຽນຂອງບຸຣຸດ (ຄວາມພະຍາຍາມຂອງຕົນເອງ). ຄຳວ່າ "Brahmayānaṃ anuttaraṃ" (ພຣົມມະຍານອັນຍອດຢ້ຽມ) ຄວາມວ່າ ເປັນຍານອັນປະເສີດສຸດ ທີ່ບໍ່ມີຍານອື່ນປຽບປານໄດ້. ຄຳວ່າ "Niyyanti dhīrā lokamhā" (ພວກປຣາດຍ່ອມອອກໄປຈາກໂລກ) ຄວາມວ່າ ພວກປຣາດ ຄື ບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຍານນີ້ ຍ່ອມອອກໄປ ຄື ພົ້ນໄປຈາກໂລກ. ຄຳວ່າ "Aññadatthu" ຄວາມວ່າ ໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ). ຄຳວ່າ "Jayaṃ jayanti" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຊະນະ ຄື ຊະນະສັດຕູມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ຢູ່ສະເໝີ.

၅-၆. ကိမတ္ထိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໖. ອັດຖະກະຖາ ກິມັດຖິຍະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၅-၆. ပဉ္စမေ အယမေဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ နိယမတ္ထော. တေန အညံ မဂ္ဂံ ပဋိက္ခိပတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခဉ္စေဝ မိဿကမဂ္ဂေါ စ ကထိတော. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

໕-໖. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ "Ayameva" (ມັກນີ້ເທົ່ານັ້ນ) ຄຳວ່າ "Eva" ມີອັດຖະເປັນການກຳນົດ (ເນັ້ນຢ້ຳ). ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອົງຊົງປະຕິເສດມັກອື່ນ. ໃນສູດນີ້ ພຣະອົງຊົງຕຣັດເຖິງວັດຕະທຸກ ແລະ ມິດສະກະມັກ (ມັກທີ່ລະຄົນດ້ວຍໂລກິຍະ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະ). ສ່ວນສູດທີຫົກ ມີເນື້ອຄວາມງ່າຍດາຍຈະແຈ້ງແລ້ວ.

၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະອັນຍະຕະຣະພິກຂຸສູດ

၇. သတ္တမေ [Pg.160] နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတံ ဘိက္ခု အဓိဝစနန္တိ အသင်္ခတာယ အမတာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီတိ အပိစ တေန ရာဂါဒိဝိနယေန အာသဝါနံ ခယောတိပိ ဝုစ္စတိ. အာသဝက္ခယော နာမ အရဟတ္တံ, အရဟတ္တဿာပိ ဧတံ ရာဂဝိနယောတိအာဒိ နာမမေဝါတိ ဒီပေတိ. ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘သတ္ထာရာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ ဝဒန္တေန အမတံ နိဗ္ဗာနံ ကထိတံ, မဂ္ဂေါ ပနဿ န ကထိတော. တံ ကထာပေဿာမီ’’တိ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ.

໗. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ "Nibbānadhātuyā kho etaṃ bhikkhu adhivacanaṃ" (ດູກ່ອນພິກຂຸ ຄຳນັ້ນເປັນຊື່ຂອງນິພານທາດ) ຄວາມວ່າ ຄຳນັ້ນເປັນຊື່ຂອງນິພານທາດ ອັນປັດໄຈບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ (ອະສັງຂະຕະ) ອັນບໍ່ຕາຍ (ອະມະຕະ). ຄຳວ່າ "Āsavānaṃ khayo tena vuccati" (ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ) ຄວາມວ່າ ອີກປະການໜຶ່ງ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ຣາຄະວິນະຍະ" (ການກຳຈັດຣາຄະ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະຄືກັນ. ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ ໄດ້ແກ່ ອະຣະຫັດຕະຜົນ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ "ຣາຄະວິນະຍະ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ກໍເປັນຊື່ຂອງອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Etadavoca" (ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້) ຄວາມວ່າ ພຣະສາສະດາ ເມື່ອຊົງຕຣັດວ່າ "ນິພານທາດ" ກໍຊື່ວ່າຊົງຕຣັດເຖິງພຣະນິພານອັນບໍ່ຕາຍ ແຕ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຊົງຕຣັດເຖິງທາງໄປສູ່ພຣະນິພານນັ້ນ. ພິກຂຸນັ້ນ ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼາດໃນການເຊື່ອມໂຍງຫົວຂໍ້ທຳ (ອະນຸສັນທິ) ເມື່ອຈະທູນຖາມເພື່ອໃຫ້ພຣະອົງຊົງຕຣັດທາງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້.

၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາ ວິພັງຄະສູດ

၈. အဋ္ဌမေ ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဧကေန ပရိယာယေန အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ဝိဘဇိတွာ ပုန အပရေန ပရိယာယေန ဝိဘဇိတုကာမော ဣဒံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိ သဝနသမ္မသနပဋိဝေဓပစ္စဝေက္ခဏဝသေန စတူဟာကာရေဟိ ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ. သမုဒယေပိ ဧသေဝ နယော. သေသေသု ပန ဒွီသု သမ္မသနဿ အဘာဝါ တိဝိဓမေဝ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝမေတံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိနာ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ.

໘. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ "Katamā ca bhikkhave sammādiṭṭhi" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສັມມາທິຖິເປັນແນວໃດ) ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຈຳແນກອະລິຍະອັດຖັງຄິກະມັກ ດ້ວຍປະຣິຍາຍໜຶ່ງແລ້ວ ປາຖະໜາຈະຊົງຈຳແນກດ້ວຍປະຣິຍາຍອື່ນອີກ ຈຶ່ງຊົງເລີ່ມພຣະເທສະນານີ້. ໃນພຣະເທສະນານັ້ນ ຄຳວ່າ "Dukkhe ñāṇaṃ" (ປັນຍາຮູ້ໃນທຸກ) ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາການສີ່ປະການ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງ (ສະວະນະ), ການພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະ), ການແທງຕະຫຼອດ (ປະຕິເວທະ) ແລະ ການພິຈາລະນາທົບທວນ (ປັດຈະເວກຂະນະ). ໃນສະມຸໄທ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນສັດຈະທີ່ເຫຼືອສອງປະການ (ນິໂຣດ ແລະ ມັກ) ເພາະບໍ່ມີການພິຈາລະນາ (ສຳມະສະນະ) ຈຶ່ງເປັນໄປພຽງສາມປະການເທົ່ານັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງຈະຕຸສັດຈະກຳມະຖານ ດ້ວຍຄຳມີອາທິວ່າ "dukkhe ñāṇaṃ" ຢ່າງນີ້.

တတ္ထ ပုရိမာနိ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ပစ္ဆိမာနိ ဝိဝဋ္ဋံ. တေသု ဘိက္ခုနော ဝဋ္ဋေ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ, ဝိဝဋ္ဋေ နတ္ထိ အဘိနိဝေသော. ပုရိမာနိ ဟိ ဒွေ သစ္စာနိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခံ, တဏှာ သမုဒယော’’တိ ဧဝံ သင်္ခေပေန စ, ‘‘ကတမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ရူပက္ခန္ဓော’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရေန စ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဝါစာယ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေန္တော ယောဂါဝစရော ကမ္မံ ကရောတိ. ဣတရေသု ပန ဒွီသု သစ္စေသု – ‘‘နိရောဓသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပံ, မဂ္ဂသစ္စံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဧဝံ သဝနေနေဝ ကမ္မံ ကရောတိ. သော ဧဝံ ကရောန္တော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ, သမုဒယံ ပဟာနပဋိဝေဓေန, နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယပဋိဝေဓေန, မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဒုက္ခံ ပရိညာဘိသမယေန…ပေ… မဂ္ဂံ ဘာဝနာဘိသမယေန အဘိသမေတိ.

ໃນສັດຈະສີ່ປະການນັ້ນ ສັດຈະສອງປະການທຳອິດ (ທຸກ ແລະ ສະມຸໄທ) ເປັນວັດຕະ (ການວຽນວ່າຽຕາຍເກີດ), ສັດຈະສອງປະການຫຼັງ (ນິໂຣດ ແລະ ມັກ) ເປັນວິວັດຕະ (ການຫຼຸດພົ້ນຈາກການວຽນວ່າຽ). ໃນສັດຈະເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຍ່ອມມີການໃສ່ໃຈໃນກຳມະຖານໃນສ່ວນຂອງວັດຕະ, ແຕ່ໃນສ່ວນຂອງວິວັດຕະ ຍັງບໍ່ມີການໃສ່ໃຈ (ໃນຂັ້ນເບື້ອງຕົ້ນ). ເພາະວ່າ ພິກຂຸຜູ້ເປັນໂຍຄາວະຈອນ ຍ່ອມຮຽນຮູ້ສັດຈະສອງປະການທຳອິດ ໃນສຳນັກຂອງອາຈານ ໂດຍຫຍໍ້ວ່າ "ປັນຈະຂັນເປັນທຸກ, ຕັນຫາເປັນສະມຸໄທ" ດັ່ງນີ້ບ້າງ, ໂດຍພິສະດານ ດ້ວຍນັຍມີອາທິວ່າ "ປັນຈະຂັນເປັນແນວໃດ ຄື ຮູບຂັນ" ດັ່ງນີ້ບ້າງ ແລ້ວທ່ອງຂຶ້ນໃຈ ທົບທວນດ້ວຍວາຈາຢູ່ສະເໝີ ຈຶ່ງເຮັດການບໍລິກຳ (ປະຕິບັດທຳ). ສ່ວນໃນສັດຈະອີກສອງປະການທີ່ເຫຼື ພິກຂຸຍ່ອມເຮັດການບໍລິກຳ ພຽງແຕ່ການຟັງເທົ່ານັ້ນວ່າ "ນິໂຣດສັດຈະ ເປັນສິ່ງໜ້າປາຖະໜາ ໜ້າຮັກໃຄ່ ໜ້າພໍໃຈ, ມັກຄະສັດຈະ ເປັນສິ່ງໜ້າປາຖະໜາ ໜ້າຮັກໃຄ່ ໜ້າພໍໃຈ". ພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອເຮັດການບໍລິກຳຢ່າງນີ້ ຍ່ອມແທງຕະຫຼອດສັດຈະທັງສີ່ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດຄັ້ງດຽວ, ຍ່ອມບັນລຸດ້ວຍການບັນລຸຄັ້ງດຽວ. ຄື ຍ່ອມແທງຕະຫຼອດທຸກສັດຈະ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດຄືກຳນົດຮູ້ (ປະຣິນຍາປະຕິເວທະ), ແທງຕະຫຼອດສະມຸໄທສັດຈະ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດຄືການລະ (ປະຫານະປະຕິເວທະ), ແທງຕະຫຼອດນິໂຣດສັດຈະ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດຄືການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ (ສັດສິກິຣິຍາປະຕິເວທະ), ແທງຕະຫຼອດມັກຄະສັດຈະ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດຄືການຈະເລີນ (ພາວະນາປະຕິເວທະ). ຍ່ອມບັນລຸທຸກສັດຈະ ດ້ວຍການບັນລຸຄືກຳນົດຮູ້... ລະ... ຍ່ອມບັນລຸມັກຄະສັດຈະ ດ້ວຍການບັນລຸຄືການຈະເລີນ.

ဧဝမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒွီသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနဓာရဏသမ္မသနပဋိဝေဓော ဟောတိ, ဒွီသု သဝနပဋိဝေဓောယေဝ. အပရဘာဂေ တီသု [Pg.161] ကိစ္စတော ပဋိဝေဓော ဟောတိ, နိရောဓေ အာရမ္မဏပဋိဝေဓော. ပစ္စဝေက္ခဏာ ပန ပတ္တသစ္စဿ ဟောတိ. ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ ပရိဂ္ဂဟတော – ‘‘ဒုက္ခံ ပရိဇာနာမိ, သမုဒယံ ပဇဟာမိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောမိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေမီ’’တိ အာဘောဂသမန္နာဟာရမနသိကာရပစ္စဝေက္ခဏာ နတ္ထိ, ပရိဂ္ဂဟတော ပဋ္ဌာယ ဟောတိ. အပရဘာဂေ ပန ဒုက္ခံ ပရိညာတမေဝ ဟောတိ…ပေ… မဂ္ဂေါ ဘာဝိတောဝ ဟောတိ.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນປຸບພະພາກ (ຂັ້ນເບື້ອງຕົ້ນ) ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ການຮຽນ, ການສອບຖາມ, การຟັງ, ການຊົງຈຳ, ການພິຈາລະນາ ແລະ ການແທງຕະຫຼອດ ຍ່ອມມີໃນສັດຈະສອງປະການ (ທຸກ ແລະ ສະມຸໄທ), ສ່ວນໃນສັດຈະອີກສອງປະການ (ນິໂຣດ ແລະ ມັກ) ຍ່ອມມີພຽງການຟັງ ແລະ ການແທງຕະຫຼອດ (ໂດຍການຟັງ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນອະປະຣະພາກ (ຂັ້ນຕໍ່ມາ ຄື ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ) ການແທງຕະຫຼອດໃນສັດຈະສາມປະການ (ທຸກ, ສະມຸໄທ, ມັກ) ຍ່ອມມີໂດຍກິດ, ສ່ວນໃນນິໂຣດສັດຈະ ຍ່ອມມີການແທງຕະຫຼອດໂດຍອາຣົມ. ສ່ວນການພິຈາລະນາທົບທວນ (ປັດຈະເвокຂະນະ) ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບັນລຸສັດຈະແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ກ່ອນການກຳນົດຖື (ປະຕິບັດກຳມະຖານ) ຂອງພິກຂຸນັ້ນ ການໃສ່ໃຈ, ການນຶກເຖິງ, ການມະນະສິການ ແລະ ການພິຈາລະນາທົບທວນວ່າ 'ເຮົາກຳນົດຮູ້ທຸກ, ເຮົາລະສະມຸໄທ, ເຮົາເຮັດນິໂຣດໃຫ້ແຈ້ງ, ເຮົາຈະເລີນມັກ' ດັ່ງນີ້ ຍັງບໍ່ມີ, ແຕ່ຍ່ອມມີຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມກຳນົດຖືເປັນຕົ້ນໄປ. ສ່ວນໃນອະປະຣະພາກ (ຂັ້ນຜົນ) ທຸກກໍຊື່ວ່າກຳນົດຮູ້ແລ້ວ... ລະ... ມັກກໍຊື່ວ່າຈະເລີນແລ້ວ.

တတ္ထ ဒွေ သစ္စာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ, ဒွေ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဒုက္ခသစ္စဉှိ ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ, ခါဏုကဏ္ဋကပဟာရာဒီသု ‘‘အဟော ဒုက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတမ္ပိ အာပဇ္ဇတိ. သမုဒယမ္ပိ ခါဒိတုကာမတာဘုဉ္ဇိတုကာမတာဒိဝသေန ဥပ္ပတ္တိတော ပါကဋံ. လက္ခဏပဋိဝေဓတော ပန ဥဘယမ္ပိ ဂမ္ဘီရံ. ဣတိ တာနိ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရာနိ. ဣတရေသံ ဒွိန္နံ ဒဿနတ္ထာယ ပယောဂေါ ဘဝဂ္ဂဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဟတ္ထပသာရဏံ ဝိယ အဝီစိဖုသနတ္ထံ ပါဒပသာရဏံ ဝိယ သတဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိပါဒနံ ဝိယ စ ဟောတိ. ဣတိ တာနိ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသာနိ. ဧဝံ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရေသု ဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒုဒ္ဒသေသု စတူသု သစ္စေသု ဥဂ္ဂဟာဒိဝသေန ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိဝေဓက္ခဏေ ပန ဧကမေဝ တံ ဉာဏံ ဟောတိ.

ໃນບັນດາອະລິຍະສັດຈະ 4 ນັ້ນ, ສັດຈະ 2 ປະການ (ທຸກ ແລະ ສະມຸໄທ) ຊື່ວ່າ ເລິກເຊິ່ງ ເພາະເຫັນໄດ້ຍາກ; ສັດຈະ 2 ປະການ (ນิໂລດ ແລະ ມັກ) ຊື່ວ່າ ເຫັນໄດ້ຍາກ ເພາະມີສະພາວະອັນເລິກເຊິ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ທຸກຂະສັດຈະ ຍ່ອມປະກົດໂດຍການເກີດຂຶ້ນ, ເຊັ່ນ ໃນເວລາທີ່ຕຳຖືກຕໍໄມ້ ຫຼື ໜາມ ເປັນຕົ້ນ ກໍເຖິງຂັ້ນຕ້ອງກ່າວວ່າ 'ໂອ້! ເປັນທຸກເຫຼືອເກີນ'. ແມ່ນແຕ່ ສະມຸທະຍະສັດຈະ ກໍປະກົດໂດຍການເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຢາກຄ້ຽວ ຢາກກິນ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໂດຍການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະແລ້ວ ສັດຈະທັງສອງນັ້ນ ກໍເລິກເຊິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສັດຈະທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເລິກເຊິ່ງ ເພາະເຫັນໄດ້ຍາກ. ສ່ວນການພະຍາຍາມເພື່ອຈະເຫັນສັດຈະອີກ 2 ປະການທີ່ເຫຼືອ (ນິໂລດ ແລະ ມັກ) ນັ້ນ ປຽບເໝືອນການຢຽດມືຂຶ້ນເພື່ອຈັບຍອດພົມມະໂລກ, ປຽບເໝືອນການຢຽດຕີນລົງໄປເພື່ອໃຫ້ຖືກອະເວຈີມະຫານະລົກ, ແລະ ປຽບເໝືອນການເອົາປາຍເສັ້ນຜົມທີ່ຜ່າອອກເປັນຮ້ອຍສ່ຽວ ໄປວາງໄວ້ເທິງປາຍເສັ້ນຜົມອີກສ່ຽວໜຶ່ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສັດຈະທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫັນໄດ້ຍາກ ເພາະມີສະພາວະອັນເລິກເຊິ່ງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄຳວ່າ 'ປັນຍາໃນທຸກຂ໌' (ທຸກເຂ ຍານັງ) ເປັນຕົ້ນນີ້ໄວ້ ໃນອະລິຍະສັດຈະ 4 ປະການ ທີ່ເລິກເຊິ່ງເພາະເຫັນໄດ້ຍາກ ແລະ ເຫັນໄດ້ຍາກເພາະເລິກເຊິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮຽນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດ ຍານນັ້ນຍ່ອມມີພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ.

နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒီသု ကာမပစ္စနီကဋ္ဌေန ကာမတော နိဿဋဘာဝေန ဝါ, ကာမံ သမ္မသန္တဿ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမပဒဃာတံ ကာမဝူပသမံ ကရောန္တော ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ, ကာမဝိဝိတ္တန္တေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝါ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. သဗ္ဗေပိ စ တေ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော ကာမဗျာပါဒဝိဟိံသာဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နဿ အကုသလသင်္ကပ္ပဿ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနော ဧကောဝ ကုသလသင်္ကပ္ပော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသင်္ကပ္ပော နာမ.

ໃນບັນດາເນກຂັມມະສັງກັບເປັນຕົ້ນ, ຄວາມດຳຣິທີ່ຊື່ວ່າ ເນກຂັມມະສັງກັບ ເພາະມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກາມ ຫຼື ເພາະພາວະທີ່ສະຫຼັດອອກຈາກກາມ, ຫຼື ເພາະເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ພິຈາລະນາກາມ, ຫຼື ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທີ່ກຳຈັດກາມ ແລະ ເຮັດໃຫ້ກາມສະຫງົບລະງັບ, ຫຼື ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນວິເວກອັນສະຫງັດຈາກກາມ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອອີກ 2 ບົດ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະ ເນກຂັມມະສັງກັບເປັນຕົ້ນທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພາກ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາທີ່ງົດເວັ້ນຈາກກາມ, ພະຍາບາດ ແລະ ວິຫິງສາ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ກຸສົນສັງກັບພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດມູນເຫດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ອະກຸສົນສັງກັບທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທັງ 3 ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ຄວາມດຳຣິນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາສັງກັບ.

မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီအာဒယောပိ မုသာဝါဒါဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ [Pg.162] အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါစာ နာမ.

ແມ່ນແຕ່ການງົດເວັ້ນຈາກມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ ກໍແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພາກ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາທີ່ງົດເວັ້ນຈາກມຸສາວາດເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ກຸສົນວິຣະຕິພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດມູນເຫດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ອະກຸສົນທຸສີລະເຈດຕະນາທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ການງົດເວັ້ນນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາວາຈາ.

ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ အာဒယောပိ ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု တီသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ အကုသလဒုဿီလျစေတနာယ အကိရိယတော ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာကမ္မန္တော နာမ.

ແມ່ນແຕ່ການງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ກໍແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພາກ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາທີ່ງົດເວັ້ນຈາກປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ກຸສົນວິຣະຕິພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ກະທຳ ແລະ ການຕັດມູນເຫດ ເຮັດໃຫ້ອະກຸສົນທຸສີລະເຈດຕະນາທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທັງ 3 ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ການງົດເວັ້ນນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາກັມມັນຕະ.

မိစ္ဆာအာဇီဝန္တိ ခါဒနီယဘောဇနီယာဒီနံ အတ္ထာယ ပဝတ္တိတံ ကာယဝစီဒုစ္စရိတံ. ပဟာယာတိ ဝဇ္ဇေတွာ. သမ္မာအာဇီဝေနာတိ ဗုဒ္ဓပသတ္ထေန အာဇီဝေန. ဇီဝိကံ ကပ္ပေတီတိ ဇီဝိတဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ. သမ္မာဇီဝေါပိ ကုဟနာဒီဟိ ဝိရမဏသညာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ သတ္တသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နာယ မိစ္ဆာဇီဝဒုဿီလျစေတနာယ ပဒစ္ဆေဒတော အနုပ္ပတ္တိသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာဝ ကုသလဝေရမဏီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာအာဇီဝေါ နာမ.

ບົດວ່າ 'ມິດສາອາຊີວະ' ໄດ້ແກ່ ກາຍທຸຈະລິດ ແລະ ວະຈີທຸຈະລິດ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຂອງຄ້ຽວຂອງກິນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ລະແລ້ວ' ຄື ງົດເວັ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ດ້ວຍສັມມາອາຊີວະ' ຄື ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສันເສີນ. ບົດວ່າ 'ຍ່ອມຍັງຊີວິດໃຫ້ດຳເນີນໄປ' ຄື ຍ່ອມໃຫ້ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຊີວິດດຳເນີນໄປ. ແມ່ນແຕ່ສັມມາອາຊີວະ ກໍແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພາກ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັນຍາທີ່ງົດເວັ້ນຈາກການຫຼອກລວງເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ກຸສົນວິຣະຕິພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດມູນເຫດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມິດສາຊີວະທຸສີລະເຈດຕະນາທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທັງ 7 ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປ. ການງົດເວັ້ນນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາອາຊີວະ.

အနုပ္ပန္နာနန္တိ ဧကသ္မိံ ဘဝေ တထာရူပေ ဝါ အာရမ္မဏေ အတ္တနော န ဥပ္ပန္နာနံ, ပရဿ ပန ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ဒိသွာ – ‘‘အဟော ဝတ မေ ဧဝရူပါ ပါပကာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဧဝံ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ. ဆန္ဒန္တိ တေသံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒကပဋိပတ္တိသာဓကံ ဝီရိယစ္ဆန္ဒံ ဇနေတိ. ဝါယမတီတိ ဝါယာမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ ဝီရိယေန စိတ္တံ ပဂ္ဂဟိတံ ကရောတိ. ပဒဟတီတိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၄) ပဓာနံ ပဝတ္တေတိ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ သမုဒါစာရဝသေန အတ္တနော ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာနံ. ဣဒါနိ တာဒိသေ န ဥပ္ပာဒေဿာမီတိ တေသံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ.

ບົດວ່າ 'ແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ' ຄື ທຳທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນແກ່ຕົນເອງໃນພົບໜຶ່ງ ຫຼື ໃນອາລົມເຊັ່ນນັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອເຫັນທຳເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ອື່ນ ກໍຄິດວ່າ 'ໂອ້! ຂໍທຳອັນເປັນບາບອັນມີສະພາບເຊັ່ນນີ້ ຢ່າໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາເລີຍ', ເພື່ອຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະກຸສົນທຳອັນເປັນບາບທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'ສ້າງຄວາມພໍໃຈ' ຄື ຍ່ອມຍັງຄວາມພໍໃຈໃນຄວາມພຽນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນ ສຳເລັດຜົນ. ບົດວ່າ 'ຍ່ອມພະຍາຍາມ' ຄື ຍ່ອມເຮັດຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'ຍ່ອມປາລົບຄວາມພຽນ' ຄື ຍ່ອມຍັງຄວາມພຽນໃຫ້ເປັນໄປ. ບົດວ່າ 'ຍ່ອມປະຄອງຈິດ' ຄື ຍ່ອມເຮັດຈິດໃຫ້ໄດ້ຮັບການປະຄອງໄວ້ດ້ວຍຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນ' ຄື ຍ່ອມຍັງຄວາມພຽນອັນເປັນປະທານໃຫ້ເປັນໄປວ່າ 'ໜັງ, ເອັນ ແລະ ກະດູກ ຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ກໍຕາມທີ'. ບົດວ່າ 'ແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ຄື ທຳທີ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນແກ່ຕົນເອງມາແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະພຶດສະເໝີໆ. ຍ່ອມຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເພື່ອລະອະກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາຈະບໍ່ໃຫ້ອະກຸສົນທຳເຊັ່ນນັ້ນເກີດຂຶ້ນອີກ'.

အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အပဋိလဒ္ဓါနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ တေသံယေဝ ပဋိလဒ္ဓါနံ. ဌိတိယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပတ္တိပဗန္ဓဝသေန ဌိတတ္ထံ. အသမ္မောသာယာတိ အဝိနာသတ္ထံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ဥပရိဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ. ပါရိပူရိယာတိ ဘာဝနာယ ပရိပူရဏတ္ထံ. အယမ္ပိ သမ္မာဝါယာမော [Pg.163] အနုပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ အနုပ္ပာဒနာဒိစိတ္တနာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသုယေဝ စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနံ ဧကမေဝ ကုသလဝီရိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာဝါယာမော နာမ.

ບົດວ່າ 'ແກ່ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ' ຄື ປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບັນລຸ. ບົດວ່າ 'ແກ່ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ' ຄື ປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ທີ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ' ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕັ້ງຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນສືບເນື່ອງກັນເລື້ອຍໆ. ບົດວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ' ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມບໍ່ເສື່ອມສູນ. ບົດວ່າ 'เพื่อຄວາມພັດທະນາຍິ່ງໆຂຶ້ນ' ຄື ເພື່ອຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນໄປເລື້ອຍໆ. ບົດວ່າ 'ເພື່ອຄວາມໄພບູນ' ຄື ເພື່ອຄວາມເປັນສະພາບທີ່ກວ້າງຂວາງ. ບົດວ່າ 'ເພື່ອຄວາມບໍລິບູນ' ຄື ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາ. ແມ່ນແຕ່ສັມມາວາຍາມະນີ້ ກໍແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພាក ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຈິດທີ່ເຮັດກິດມີການປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ອະກຸສົນທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ກຸສົນວິຣິຍະພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດໃນຖານະທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ເອງ. ຄວາມພຽນນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາວາຍາມະ.

သမ္မာသတိပိ ကာယာဒိပရိဂ္ဂါဟကစိတ္တာနံ နာနတ္တာ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ကိစ္စသာဓနဝသေန မဂ္ဂင်္ဂံ ပူရယမာနာ ဧကာ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ သမ္မာသတိ နာမ.

ແມ່ນແຕ່ສັມມາສະຕິ ກໍແຕກຕ່າງກັນໃນບຸບພະພាក ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຈິດທີ່ກຳນົດກາຍເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ, ສະຕິພຽງໜຶ່ງດຽוເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມັກຄົງຄົບຖ້ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດໃນຖານະທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້. ສະຕິນີ້ ຊື່ວ່າ ສັມມາສະຕິ.

ဈာနာဒီနိ ပုဗ္ဗဘာဂေပိ မဂ္ဂက္ခဏေပိ နာနာ, ပုဗ္ဗဘာဂေ သမာပတ္တိဝသေန နာနာ, မဂ္ဂက္ခဏေ နာနာမဂ္ဂဝသေန. ဧကဿ ဟိ ပဌမမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယမဂ္ဂါဒယောပိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဒုတိယာဒီသု အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧကဿ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, ဒုတိယာဒယောပိ ဒုတိယာဒီနံ အညတရဇ္ဈာနိကာ ဝါ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ. ဧဝံ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဈာနဝသေန သဒိသာ ဝါ အသဒိသာ ဝါ ဧကစ္စသဒိသာ ဝါ ဟောန္တိ.

ສ່ວນຊານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນທັງໃນບຸບພະພាក ແລະ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ. ໃນບຸບພະພាក ແຕກຕ່າງກັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາບັດ, ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ ແຕກຕ່າງກັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກຕ່າງໆ. ດ້ວຍວ່າ ມັກທຳອິດຂອງບາງຄົນ ເປັນປະຖົມມະຊານ, ແລະ ມັກທີສອງເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນປະຖົມມະຊານ ຫຼື ເປັນຊານໃດຊານໜຶ່ງໃນບັນດາຊານທີສອງເປັນຕົ້ນ. ມັກທຳອິດຂອງບາງຄົນ ເປັນຊານໃດຊານໜຶ່ງໃນບັນດາຊານທີສອງເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມັກທີສອງເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຊານໃດຊານໜຶ່ງໃນບັນດາຊານທີສອງເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເປັນປະຖົມມະຊານ. ມັກທັງ 4 ຍ່ອມເປັນສະພາບທີ່ຄືກັນ ຫຼື ຕ່າງກັນ ຫຼື ຄືກັນບາງສ່ວນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊານ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ.

အယံ ပနဿ ဝိသေသော ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟောတိ. ပါဒကဇ္ဈာနနိယမေန ဟိ ပဌမဇ္ဈာနလာဘိနော ပဌမဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နမဂ္ဂေါ ပဌမဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ ပရိပုဏ္ဏာနေဝ ဟောန္တိ. ဒုတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော ဒုတိယဇ္ဈာနိကော ဟောတိ, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ ဟောန္တိ. တတိယဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိပဿန္တဿ ဥပ္ပန္နော တတိယဇ္ဈာနိကော, မဂ္ဂင်္ဂါနိ ပနေတ္ထ သတ္တ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ ဆ ဟောန္တိ. ဧသ နယော စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ.

ແຕ່ຄວາມພິເສດນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍກຳນົດແຫ່ງປາດະກະຊານ (ຊານອັນເປັນບາດຖານ). ດ້ວຍວ່າ ດ້ວຍກຳນົດແຫ່ງປາດະກະຊານ, ມັກທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ໄດ້ປະຖົມມະຊານ ຜູ້ອອກຈາກປະຖົມມະຊານແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ຍ່ອມເປັນປະຖົມມະຊານ, ແລະ ໃນປະຖົມມະຊານິກະມັກນີ້ ມັກຄົງ ແລະ ໂພດຊົງ ຍ່ອມບໍລິບູນແທ້ໆ. ມັກທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ອອກຈາກທຸຕິຍະຊານແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ຍ່ອມເປັນທຸຕິຍະຊານ, ແລະ ໃນທຸຕິຍະຊານິກະມັກນີ້ ມັກຄົງ ຍ່ອມມີ 7 ປະການ. ມັກທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ອອກຈາກຕະຕິຍະຊານແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ຍ່ອມເປັນຕະຕິຍະຊານ, ແລະ ໃນຕະຕິຍະຊານິກະມັກນີ້ ມັກຄົງ ຍ່ອມມີ 7 ປະການ, ໂພດຊົງ ຍ່ອມມີ 6 ປະການ. ນັຍນີ້ ເປັນໄປຕັ້ງແຕ່ຈະຕຸດຖະຊານ ໄປຈົນເຖິງເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະຊານ.

အာရုပ္ပေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဉ္စ လောကုတ္တရံ, နော လောကိယန္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကထန္တိ? ဧတ္ထာပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ယတော ဝုဋ္ဌာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိလဘိတွာ အရူပသမာပတ္တိံ ဘာဝေတွာ သော အာရုပ္ပေ ဥပ္ပန္နော, တံဈာနိကာဝဿ တတ္ထ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဧဝံ ပါဒကဇ္ဈာနမေဝ နိယမေတိ. ကေစိ ပန ထေရာ – ‘‘ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ ခန္ဓာ နိယမေန္တီ’’တိ ဝဒန္တိ[Pg.164]. ကေစိ ‘‘ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယော နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ ဝါဒဝိနိစ္ဆယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဓိကာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓီတိ အယံ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော, အပရဘာဂေ လောကုတ္တရော သမ္မာသမာဓီတိ ဝုစ္စတိ.

ມີຄຳກ່າວວ່າ ໃນອະຣູປະພູມ ຈະຕຸດຖະຊານ ຫຼື ປັນຈະມະຊານ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ແລະ ຊານນັ້ນເປັນໂລກຸດຕະຣະ ບໍ່ແມ່ນໂລກິຍະ. ໃນຂໍ້ນີ້ ມີອະທິບາຍແນວໃດ? ເຖິງແມ່ນໃນຂໍ້ນີ້, ພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນໃດ ອອກຈາກຊານໃດມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸໂສດາປັດຕິມັກ, ຈະເລີນອະຣູປະສະມາບັດ ແລ້ວເກີດໃນອະຣູປະພູມ, ມັກເບື້ອງເທິງ 3 ຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນນັ້ນໃນອະຣູປະພູມນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຊານນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ປາດະກະຊານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຕົວກຳນົດ. ແຕ່ພຣະເຖຣະບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຂັນທັງຫຼາຍອັນເປັນອາລົມແຫ່ງວິປັດສະນາ ຍ່ອມກຳນົດ'. ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ ຍ່ອມກຳນົດ'. ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ ຍ່ອມກຳນົດ'. ການວິນິດໄສວາດະຂອງພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນວິສຸດທິມັກ ໃນວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາທິການ. ບົດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ຊື່ວ່າ ສັມມາສະມາທິ' ຄື ສະມາທິນີ້ ໃນບຸບພະພາກ ເປັນໂລກິຍະ, 在ສ່ວນເບື້ອງປາຍ ເປັນໂລກຸດຕະຣະ ຊື່ວ່າ ສັມມາສະມາທິ.

၉. သူကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາສູກະສູດ

၉. နဝမေ မိစ္ဆာပဏိဟိတန္တိ သူကံ နာမ ဥဒ္ဓဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒတိ, တထာ အဋ္ဌပိတံ ပန မိစ္ဆာပဏိဟိတံ နာမ. မိစ္ဆာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာတိ မိစ္ဆာဌပိတာယ ကမ္မဿကတပညာယ. အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတီတိ စတုသစ္စပဋိစ္ဆာဒကံ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ. ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေဿတိ. မိစ္ဆာပဏိဟိတတ္တာ, ဘိက္ခဝေ, ဒိဋ္ဌိယာတိ ကမ္မဿကတပညာယ စေဝ မဂ္ဂဘာဝနာယ စ မိစ္ဆာ ဌပိတတ္တာ, အပ္ပဝတ္တိတတ္တာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကမ္မဿကတဉာဏံ မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမဂ္ဂေါ ကထိတော.

໙. ໃນສູດທີ 9, ບົດວ່າ 'ຕັ້ງໄວ້ຜິດ' ມີອະທິບາຍວ່າ ທຳມະດາໜວດເຂົ້າ (ຫຼື ປາຍໜາມ) ທີ່ຕັ້ງໃຫ້ຊີ້ຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ ຍ່ອມແທງມື ຫຼື ຕີນໄດ້, ແຕ່ຖ້າບໍ່ຕັ້ງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັ້ງໄວ້ຜິດ. ບົດວ່າ 'ດ້ວຍທິດຖິທີ່ຕັ້ງໄວ້ຜິດ' ຄື ດ້ວຍກັມມັດສະກະຕາປັນຍາທີ່ຕັ້ງໄວ້ຜິດ. ບົດວ່າ 'ຈັກທຳລາຍອະວິຊາ' ຄື ຈັກທຳລາຍອະວິຊາອັນປົກປິດອະລິຍະສັດຈະ 4. ບົດວ່າ 'ຈັກຍັງວິຊາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ' ຄື ຈັກຍັງອະຣະຫັດຕະມັກຄະວິຊາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະທິດຖິຕັ້ງໄວ້ຜິດ' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເພາະກັມມັດສະກະຕາປັນຍາ ແລະ ມັກຄະພາວະນາ ຕັ້ງໄວ້ຜິດ ຄື ບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອາໄສກັມມັດສະກະຕາຍານໃຫ້ເນື່ອງດ້ວຍມັກ ແລ້ວຕັດມິສສະກະມັກ.

၁၀. နန္ဒိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖານັນທິຍະສູດ

၁၀. ဒသမေ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐. ໃນສູດທີ 10, ບົດວ່າ 'ປະຣິພາຊົກ' ຄື ປະຣິພາຊົກຜູ້ຫົ່ມຜ້າປົກປິດຮ່າງກາຍ. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ຕື້ນທັງນັ້ນ.

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ອະວິຊຊາວັກ ທີ 1.

၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ

໒. ວິຫາຣະວັກ

၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະວິຫາຣະສູດ

၁၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ [Pg.165] သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တံ ပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေယျ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ.

໑໑. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີ 2, ບົດວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາປາດຖະໜາຈະຫຼີກເຣັ້ນຢູ່ເຄິ່ງເດືອນ' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາປາດຖະໜາຈະຫຼີກເຣັ້ນຢູ່ ຄື ຫຼົບຊ້ອນຢູ່ ແລະ ຢູ່ຜູ້ດຽວ ຕະຫຼອດເຄິ່ງເດືອນໜຶ່ງ. ບົດວ່າ 'ໃຜໆ ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາເຮົາ ເວັ້ນແຕ່ພິກຂຸນຳບິນທະບາດໄປໃຫ້ຜູ້ດຽວ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍົກເວັ້ນພິກຂຸຜູ້ນຳບິນທະບາດໄປໃຫ້ຜູ້ດຽວ ຜູ້ບໍ່ເຮັດວາຈາວິນຍັດດ້ວຍຕົນເອງ ແລ້ວນຳບິນທະບາດທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ໃນຕະກູນທີ່ມີສັດທາ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ ມາຖວາຍແກ່ເຮົາ, ເຮົາອັນໃຜໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນພິກຂຸ ຫຼື ຄະລຶຫັດອື່ນໆ ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາ.

ကသ္မာ ပန ဧဝမာဟာတိ? တသ္မိံ ကိရ အဍ္ဎမာသေ ဝိနေတဗ္ဗော သတ္တော နာဟောသိ. အထ သတ္ထာ – ‘‘ဣမံ အဍ္ဎမာသံ ဖလသမာပတ္တိသုခေနေဝ ဝီတိနာမေဿာမိ, ဣတိ မယှဉ္စေဝ သုခဝိဟာရော ဘဝိဿတိ, အနာဂတေ စ ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ‘သတ္ထာပိ ဂဏံ ဝိဟာယ ဧကကော ဝိဟာသိ, ကိမင်္ဂံ ပန မယ’န္တိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇိဿတိ, တဒဿာ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧဝမာဟ. ဘိက္ခုသံဃောပိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကံ ဘိက္ခုံ အဒါသိ. သော ပါတောဝ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနမုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ တသ္မိံ ခဏေ ကတွာ အပဂစ္ဆတိ.

ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຢ່າງນັ້ນ? ຕອບວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນເຄິ່ງເດືອນນັ້ນ ບໍ່ມີສັດທີ່ຈະພຶງແນະນຳ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈັກຍັງເຄິ່ງເດືອນນີ້ໃຫ້ຜ່ານໄປດ້ວຍຄວາມສຸກແຫ່ງຜະລະສະມາບັດເທົ່ານັ້ນ, ການຢູ່ເປັນສຸກກໍຈັກມີແກ່ເຮົາດ້ວຍ, ແລະ ໃນອະນາຄົດ ປະຊາຊົນຮຸ່ນຫຼັງກໍຈັກຖືເປັນແບບຢ່າງວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພຣະສາດສະດາກໍຊົງລະໝູ່ຄະນະແລ້ວປະທັບຢູ່ຜູ້ດຽວ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງພວກເຮົາເລົ່າ', ການຖືເປັນແບບຢ່າງນັ້ນ ກໍຈັກເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກແກ່ປະຊາຊົນຮຸ່ນຫຼັງນັ້ນ ຕະຫຼອດກາລະນານ', ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຢ່າງນັ້ນດ້ວຍເຫດຜົນນີ້. ແມ່ນແຕ່ພິກຂຸສົງ ກໍນ້ອມຮັບພຣະດຳຣັດຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວໄດ້ມອບໝາຍພິກຂຸຮູບໜຶ່ງ. ພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຕື່ນແຕ່ເຊົ້າ ແລ້ວເຮັດກິດທັງປວງ ມີການປັດກວາດບໍລິເວນພຣະຄັນທະກຸຕີ, ຖວາຍນ້ຳສຳລັບລ້າງພຣະພັກ ແລະ ໄມ້ສີຟັນ ເປັນຕົ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນ ແລ້ວກໍຫຼີກໄປ.

ယေန သွာဟန္တိ ယေန သော အဟံ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ပဌမံယေဝ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ. ဝိဟရာမီတိ ဣဒံ အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ. တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိန္တိ တဿ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓဝိဟာရဿ ပဒေသေန. တတ္ထ ပဒေသော နာမ ခန္ဓပဒေသော အာယတနဓာတုသစ္စဣန္ဒြိယပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနဈာနနာမရူပပဒေသော ဓမ္မပဒေသောတိ နာနာဝိဓော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သန္ဓာယ – ‘‘တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိ’’န္တိ အာဟ. ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ယထာ နာမ ပတ္တရဇ္ဇော ရာဇာ အတ္တနော ဝိဘဝသာရဒဿနတ္ထံ တံ တံ ဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမုတ္တာမဏိအာဒီနိ ရတနာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟရေယျ, ဧဝမေဝ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ သမ္မသန္တော ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ ခန္ဓာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တဿ ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဧဝရူပံ နာမ သုခံ ပဋိသံဝေဒေန္တိ, ဧဝရူပံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဩလောကယတော ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ ပဝတ္တာ သုခဝေဒနာ, ယာဝ အဝီစိတော ပဝတ္တာ ဒုက္ခဝေဒနာ, သဗ္ဗာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပဋ္ဌာသိ. အထ နံ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဝိဟာသိ.

ຄຳວ່າ Yena svāhaṃ ໄດ້ແກ່ ເຍນະ ໂສ ອະຫັງ (ໂດຍເຫດໃດ ເຮົານັ້ນ). ຄຳວ່າ Paṭhamābhisambuddho ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ຍິ່ງແລ້ວ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ພາຍໃນ 49 ວັນທຳອິດ. ຄຳວ່າ Viharāmi ນີ້ ເປັນວັດຕະມານະວິບັດ ໃນອັດອະດີດ. ຄຳວ່າ Tassa padesena vihāsiṃ ໄດ້ແກ່ ຢູ່ດ້ວຍສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງວິຫານທຳອິດທີ່ຕັດສະຮູ້ຍິ່ງນັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະເທດ (ສ່ວນໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ສ່ວນແຫ່ງຂັນ, ສ່ວນແຫ່ງອາຍະຕະນະ, ທາດ, ສັດຈະ, ອິນຊີ, ປັດຈະຍາການ, ສະຕິປັດຖານ, ຊານ, ນາມຮູບ ແລະ ສ່ວນແຫ່ງທຳ ເຊິ່ງມີປະການຕ່າງໆ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເອົາທັງໝົດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'tassa padesena vihāsi' (ຢູ່ດ້ວຍສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງວິຫານນັ້ນ). ເພາະວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງຕັດສະຮູ້ໃໝ່ໆ ພາຍໃນ 49 ວັນ, ປຽບເໝືອນພະລາຊາຜູ້ສະເດັດຂຶ້ນຄອງລາດແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະຊົມຊັບສົມບັດອັນເປັນສາລະຂອງພະອົງ ຈຶ່ງໂປດໃຫ້ເປີດຄັງນັ້ນໆ ແລ້ວຊົງກວດກາເບິ່ງລັດຕະນະຕ່າງໆ ມີຄຳ, ເງິນ, ໄຂ່ມຸກ ແລະ ແກ້ວມະນີ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ສະເໝີ, ຊົງພິຈາລະນາທົບທວນເບິ່ງຂັນ 5 ຢ່າງບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນແບ່ງ) ຢູ່ສັນນັ້ນ. ແຕ່ໃນເຄິ່ງເດືອນນີ້ ຊົງພິຈາລະນາສະເພາະສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ເວທະນາກຂັນ ເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອພະອົງຊົງກວດກາເບິ່ງວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສະεຫວີຍສຸກເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມສະເຫວີຍທຸກເຊັ່ນນີ້', ສຸຂະເວທະນາທີ່ເປັນໄປຕະຫຼອດເຖິງພະວັກຄະພູມ ແລະ ທຸກຂະເວທະນາທີ່ເປັນໄປຕະຫຼອດເຖິງອະເວຈີມະຫານະລົກ ທັງໝົດກໍປາກົດແກ່ພະອົງໂດຍທຸກປະການ. ລຳດັບນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງກຳນົດພິຈາລະນາເວທະນານັ້ນ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ 'ເວທະນາທີ່ສະເຫວີຍນີ້ ມີມິດສາທິຖິເປັນປັດໄຈກໍມີ' ດັ່ງນີ້.

တထာ ပဌမဗောဓိယံ ဒွါဒသာယတနာနိ နိပ္ပဒေသာနေဝ ကတွာ ဝိဟာသိ, ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ တေသံ အာယတနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မာယတနေကဒေသံ, ဓာတူနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေန ဓမ္မဓာတုဧကဒေသံ, သစ္စာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓဝသေနေဝ ဒုက္ခသစ္စေကဒေသံ, ပစ္စယာနံ ပဒေသံ ဖဿပစ္စယာ [Pg.166] ဝေဒနာဝသေန ပစ္စယေကဒေသံ ဈာနာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ ဈာနင်္ဂေကဒေသံ, နာမရူပါနံ ပဒေသံ ဝေဒနာဝသေနေဝ နာမေကဒေသံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ပဌမဗောဓိယဉှိ ဧကူနပညာသဒိဝသဗ္ဘန္တရေ ကုသလာဒိဓမ္မေ နိပ္ပဒေသေ ကတွာ အနန္တနယာနိ သတ္တ ပကရဏာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. ဣမသ္မိံ ပန အဍ္ဎမာသေ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပဒေသံ ဝေဒနာတ္တိကမေဝ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဝိဟာသိ. တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ သာ သာ စ ဝိဟာရသမာပတ္တိ ဝေဒနာနုဘာဝေန ဇာတာ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໃນຄາວຕັດສະຮູ້ໃໝ່ໆ ພະອົງຊົງພິຈາລະນາອາຍະຕະນະ 12 ຢ່າງບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ແລ້ວຊົງຢູ່, ແຕ່ໃນເຄິ່ງເດືອນນີ້ ຊົງພິຈາລະນາສະເພາະສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງອາຍະຕະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງທຳມາຍະຕະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາ, ຊົງພິຈາລະນາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງທາດ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງທຳມະທາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາ, ຊົງພິຈາລະນາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງສັດຈະ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງທຸກຂະສັດຈະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາກຂັນເທົ່ານັ້ນ, ຊົງພິຈາລະນາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງປັດໄຈ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງປັດໄຈດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາທີ່ມີຜັດສະເປັນປັດໄຈ, ຊົງພິຈາລະນາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຊານ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງອົງຊານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາເທົ່ານັ້ນ, ຊົງພິຈາລະນາສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງນາມຮູບ ຄື ສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງນາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເວທະນາເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຊົງຢູ່. ເພາະວ່າ ໃນຄາວຕັດສະຮູ້ໃໝ່ໆ ພາຍໃນ 49 ວັນ ພະອົງຊົງພິຈາລະນາທຳທັງຫຼາຍມີກຸສົນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ຊົງພິຈາລະນາພະອະພິທຳ 7 ຄຳພີ ອັນມີນັຍຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ແລ້ວຊົງຢູ່. ແຕ່ໃນເຄິ່ງເດືອນນີ້ ຊົງພິຈາລະນາສະເພາະສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງທຳທັງປວງ ຄື ເວທະນາຕິກະ ເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຊົງຢູ່. ໃນຖານະນັ້ນໆ ວິຫານສະມາບັດນັ້ນໆ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງເວທະນາ.

ဣဒါနိ ယေနာကာရေန ဝိဟာသိ, တံ ဒဿေန္တော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပီတိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ အကုသလာဝ ဟောတိ, ဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ကုသလာပိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ အကုသလာပိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဟိ ဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿာယ ပက္ခဒိဝသေသု ယာဂုဘတ္တာဒီနိ ဒေန္တိ, အဒ္ဓိကာဒီနံ ဝဋ္ဋံ ပဋ္ဌပေန္တိ, စတုမဟာပထေ သာလံ ကရောန္တိ, ပေါက္ခရဏိဉ္စ ခဏာပေန္တိ, ဒေဝကုလာဒီသု မာလာဂစ္ဆံ ရောပေန္တိ, နဒီဝိဒုဂ္ဂါဒီသု သေတုံ အတ္ထရန္တိ, ဝိသမံ သမံ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ပန နိဿာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ ကရောန္တိ, ပါဏံ ဝဓိတွာ ဒေဝတာနံ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງອາການທີ່ພະອົງຊົງຢູ່ ຈຶ່ງຕັດຄຳມີອາທິວ່າ micchādiṭṭhipaccayāpi ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ micchādiṭṭhipaccayāpi ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍທິຖິກໍຄວນ, ເຖິງເວທະນາທີ່ເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສທິຖິເປັນອຸປະນິດໄສກໍຄວນ, ເຖິງວິບາກເວທະນາກໍຄວນ. ໃນເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມິດສາທິຖິ ຍ່ອມເປັນອະກຸສົນແທ້ໆ, ແຕ່ເມື່ອອາໄສທິຖິເປັນອຸປະນິດໄສ ກຸສົນເວທະນາກໍເກີດຂຶ້ນໄດ້ ອະກຸສົນເວທະນາກໍເກີດຂຶ້ນໄດ້. ເພາະວ່າ ພວກມິດສາທິຖິ ອາໄສທິຖິເປັນອຸປະນິດໄສ ຍ່ອມຖວາຍຂ້າວຍາຄູ ແລະ ພັດຕາຫານ ເປັນຕົ້ນ ໃນວັນປັກ (ວັນສິນ), ຍ່ອມຈັດຕັ້ງວັດປະຕິບັດແກ່ຄົນເດີນທາງ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມສ້າງສາລາໃນທາງສີ່ແຍກ, ຍ່ອມຂຸດສະນ້ຳ, ຍ່ອມປູກຕົ້ນໄມ້ດອກໃນເທວະສະຖານ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມທອດຂົວໃນແມ່ນ້ຳ ແລະ ທາງກັນດານ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເຮັດທາງທີ່ຂຸຂະໃຫ້ສະໝ່ຳສະເໝີ, ກຸສົນເວທະນາຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະການສະນີ. ແຕ່ເມື່ອອາໄສມິດສາທິຖິ ຍ່ອມດ່າບໍລິພາສພວກສຳມາທິຖິ, ຍ່ອມທຳການຂ້າ ແລະ ຈອງຈຳ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມຂ້າສັດບູຊາຍັນແກ່ເທວະດາ, ອະກຸສົນເວທະນາຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະການສະນີ. ສ່ວນວິບາກເວທະນາ ຍ່ອມມີແກ່ສັດຜູ້ໄປສູ່ພົບອື່ນແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာတိ ဧတ္ထာပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာပိ ဝဋ္ဋတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဥပနိဿယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလဝေဒနာပိ ဝိပါကဝေဒနာပိ. တတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တာ ကုသလာဝ ဟောတိ, သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပန ဥပနိဿာယ ဗုဒ္ဓပူဇံ ဒီပမာလံ မဟာဓမ္မဿဝနံ အပ္ပတိဋ္ဌိတေ ဒိသာဘာဂေ စေတိယပတိဋ္ဌာပနန္တိ ဧဝမာဒီနိ ပုညာနိ ကရောန္တိ, ဣတိ နေသံ ကုသလာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိံယေဝ နိဿာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ အက္ကောသန္တိ ပရိဘာသန္တိ, အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ, ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ, ဣတိ နေသံ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိပါကဝေဒနာ ပန ဘဝန္တရဂတာနံယေဝ ဟောတိ. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပပစ္စယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဆန္ဒပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒပစ္စယာ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဝိတက္ကပစ္စယာ [Pg.167] ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. သညာ ပစ္စယာ ဌပေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ သေသာ ဆ သညာသမာပတ္တိဝေဒနာ.

ເຖິງໃນຄຳວ່າ sammādiṭṭhipaccayā ນີ້ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສຳມາທິຖິກໍຄວນ, ເຖິງເວທະນາທີ່ເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສສຳມາທິຖິເປັນອຸປະນິດໄສກໍຄວນ, ເຖິງວິບາກເວທະນາກໍຄວນ. ໃນເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສຳມາທິຖິ ຍ່ອມເປັນກຸສົນແທ້ໆ, ແຕ່ເມື່ອອາໄສສຳມາທິຖິເປັນອຸປະນິດໄສ ຍ່ອມທຳບຸນຕ່າງໆ ມີການບູຊาພະພຸດທະເຈົ້າ, การບູຊາດ້ວຍປະທີບ, ການຟັງທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ການສະຖາປະນາພະເຈດີໃນທິດທາງທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີພະເຈດີສະຖາປະນາ ເປັນຕົ້ນ, ກຸສົນເວທະນາຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະການສະນີ. ແຕ່ເມື່ອອາໄສສຳມາທິຖິນັ້ນເອງ ຍ່ອມດ່າບໍລິພາສພວກມິດສາທິຖິ, ຍ່ອມຍົກຕົນຂົ່ມທ່ານ, ອະກຸສົນເວທະນາຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະການສະນີ. ສ່ວນວິບາກເວທະນາ ຍ່ອມມີແກ່ສັດຜູ້ໄປສູ່ພົບອື່ນແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງໃນຄຳມີອາທິວ່າ micchāsaṅkappapaccayā ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແຕ່ໃນຄຳມີອາທິວ່າ chandapaccayā ພຶງຊາບວ່າ ເວທະນາທີ່ເກີດຈາກສັນທະປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍໂລພະມູນຈິດ 8, ເວທະນາທີ່ເກີດຈາກວິຕົກປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ປະຖົມມະຊານເວທະນາເທົ່ານັ້ນ, ເວທະນາທີ່ເກີດຈາກສັນຍາປັດໄຈ ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສັນຍາສະມາບັດ 6 ທີ່ເຫຼືອ ຍົກເວັ້ນປະຖົມມະຊານ.

ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တောတိအာဒီသု တိဏ္ဏံ အဝူပသမေ အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဟောတိ, ဆန္ဒမတ္တဿ ဝူပသမေ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာဝ. ဆန္ဒဝိတက္ကာနံ ဝူပသမေ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ, တိဏ္ဏမ္ပိ ဝူပသမေ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဿ ပတ္တတ္ထာယ. အတ္ထိ အာယာမန္တိ အတ္ထိ ဝီရိယံ. တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေတိ တဿ ဝီရိယာရမ္ဘဿ ဝသေန တဿ အရဟတ္တဖလဿ ကာရဏေ အနုပ္ပတ္တေ. တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတန္တိ အရဟတ္တဿ ဌာနပစ္စယာ ဝေဒယိတံ. ဧတေန စတုမဂ္ဂသဟဇာတာ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနာဝ ဂဟိတာ.

ໃນຄຳມີອາທິວ່າ chando ca avūpasanto ດັ່ງນີ້ ເມື່ອທຳ 3 ປະການ (ສັນທະ, ວິຕົກ, ສັນຍາ) ຍັງບໍ່ສະຫງົບ ຍ່ອມມີເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍໂລພະມູນຈິດ 8. ເມື່ອສັນທະພຽງຢ່າງດຽວສະຫງົບ ຍ່ອມມີປະຖົມມະຊານເວທະນາເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອສັນທະ ແລະ ວິຕົກສະຫງົບ ຊົງໝາຍເອົາເວທະນາໃນທຸຕິຍະຊານ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທຳທັງ 3 ປະການສະຫງົບ ຊົງໝາຍເອົາເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະເວທະນາ. ຄຳວ່າ appattassa pattiyā ໄດ້ແກ່ ເພື່ອບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ. ຄຳວ່າ atthi āyāma ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ tasmimpi ṭhāne anuppatte ໄດ້ແກ່ ເມື່ອມັກອັນເປັນເຫດແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປາຣົບຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ tappaccayāpi vedayitaṃ ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະປັດໄຈຄືຖານະແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງຖືເອົາໂລກຸດຕະຣະເວທະນາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບມັກທັງ 4 ເທົ່ານັ້ນ.

၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາ ທຸຕິຍະວິຫາຣະສູດ

၁၂. ဒုတိယေ ပဋိသလ္လာနကာရဏံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမော နာမ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. တသ္မာ ယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာ ဝေဒယိတံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိပါကဝေဒနံ အတိဒူရေတိ မညမာနာ န ဂဏှန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဿ ယဿ ဟိ ဝူပသမပစ္စယာတိ ဝုစ္စတိ, တဿ တဿ ပဋိပက္ခဓမ္မပစ္စယာဝ တံ တံ ဝေဒယိတံ အဓိပ္ပေတံ. ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာတိအာဒီသု ပန ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာ တာဝ ပဌမဇ္ဈာနဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝူပသမပစ္စယာ ဒုတိယဇ္ဈာနဝေဒနာ. သညာပစ္စယာ ဆသမာပတ္တိဝေဒနာ. သညာဝူပသမပစ္စယာ နေဝသညာနာသညာယတနဝေဒနာ. ဆန္ဒော စ ဝူပသန္တောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

໑໒. ໃນສູດທີສອງ ພຶງຊາບເຫດແຫ່ງການຫຼີກເຣັ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນສູດທຳອິດ. ຄຳວ່າ micchādiṭṭhivūpasamapaccayā ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງມິດສາທິຖິ ຄື ສຳມາທິຖິ. ເພາະສະນັ້ນ ເວທະນາໃດທີ່ຕັດວ່າເກີດຈາກສຳມາທິຖິເປັນປັດໄຈ, ເວທະນັ້ນເອງພຶງຊາບວ່າເກີດຈາກຄວາມສະຫງົບແຫ່ງມິດສາທິຖິເປັນປັດໄຈ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາກ່ອນວ່າ ພະອາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ຖືເອົາວິບາກເວທະນາ ເພາະເຫັນວ່າຫ່າງໄກໂພດ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນຄຳທັງປວງໂດຍນັຍນີ້. ເພາະວ່າ ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຳໃດໆ ທີ່ຕັດວ່າເປັນປັດໄຈ, ຍ່ອມຊົງໝາຍເອົາເວທະນານັ້ນໆ ທີ່ເກີດຈາກປັດໄຈຄືທຳອັນເປັນປະຕິປັກແກ່ທຳນັ້ນໆ. ແຕ່ໃນຄຳມີອາທິວ່າ chandavūpasamapaccayā ພຶງຊາບວ່າ ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງສັນທະເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມມີປະຖົມມະຊານເວທະນາ, ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງວິຕົກເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມມີທຸຕິຍະຊານເວທະນາ, ເພາະສັນຍາເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມມີເວທະນາໃນສະມາບັດ 6, ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງສັນຍາເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມມີເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະເວທະນາ. ຄຳມີອາທິວ່າ chando ca vūpasanto ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၃-၇. သေက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໗. ອັດຖະກະຖາ ເសກຂະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၃-၁၇. တတိယေ သေက္ခောတိ သိက္ခနသီလော. ကိံ သိက္ခတီတိ? တိဿော သိက္ခာ. သေက္ခာယာတိ တီဟိ ဖလေဟိ စတူဟိ စ မဂ္ဂေဟိ သဒ္ဓိံ ဥပ္ပန္နာယ. သာပိ ဟိ အနိဋ္ဌိတကိစ္စတ္တာ အတ္တနော ကိစ္စံ သိက္ခတေဝါတိ သေက္ခာ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝါတိ.

໑໓-໑໗. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ sekkho ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປົກກະຕິສຶກສາ. ຖ້າຖາມວ່າ ສຶກສາຫຍັງ? ຕອບວ່າ ສຶກສາໄຕສິກຂາ. ຄຳວ່າ sekkhāya ໄດ້ແກ່ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບຜົນ 3 ແລະ ມັກ 4. ເພາະວ່າ ສຳມາທິຖິນັ້ນ ເນື່ອງຈາກຍັງມີກິດທີ່ບໍ່ທັນສຳເລັດ ຍ່ອມສຶກສາກິດຂອງຕົນຢູ່ສະເໝີ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເສກຂາ. ສູດທີສີ່, ຫ້າ, ຫົກ ແລະ ເຈັດ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

၈-၁၀. ပဌမကုက္ကုဋာရာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໑໐. ອັດຖະກະຖາ ປະຖົມມະກຸກກຸຕາຣາມະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၈-၂၀. အဋ္ဌမေ [Pg.168] ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပညာဥမ္မင်္ဂေါ, ပညာဝီမံသနံ, ပညာဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ တွံ အာဝုသောတိ ဣဒံ တဿ ပုစ္ဆာပတိဋ္ဌာပနတ္ထာယ အာဟ. နဝမဒသမာနိ ဥတ္တာနတ္ထာမေဝါတိ.

໑໘-໒໐. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ ummaṅgo ໄດ້ແກ່ ປັນຍາອຸມົງ, ປັນຍາວิມັງສາ, ປັນຍາຄະເວສະນະ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ Evañhi tvaṃ āvuso ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອຕັ້ງຄຳຖາມຂອງພະພັດທະເຖຣະນັ້ນ. ສູດທີເກົ້າ ແລະ ສູດທີສິບ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ຈົບ ວິຫາຣະວັກ ທີສອງ.

၃. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາ ມິດສັດຕະວັກ

၂၁-၃၀. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မိစ္ဆတ္တန္တိ မိစ္ဆာသဘာဝံ. သမ္မတ္တန္တိ သမ္မာသဘာဝံ. မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတူတိ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိကရဏဟေတု. ယသ္မာ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိံ ကရောတိ, တသ္မာတိ အတ္ထော. နာရာဓကောတိ န သမ္ပာဒကော. ဉာယံ ဓမ္မန္တိ အရိယမဂ္ဂဓမ္မံ. မိစ္ဆာဉာဏီတိ မိစ္ဆာဝိညာဏော မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏော. မိစ္ဆာဝိမုတ္တီတိ အယာထာဝဝိမုတ္တိ, အနိယျာနိကဝိမုတ္တိ. ဣမေသု တတိယာဒီသု စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ, ပစ္ဆိမေသု ပနေတ္ထ ဒွီသု ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတော ဓမ္မော ဝိဘတ္တော, ဧဝံ ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလော ဒဿိတောတိ. သုပ္ပဝတ္တိယောတိ သုပ္ပဝတ္တနိယော. ယထာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ ဒိသံ ပဝတ္တေန္တော ဓာဝတိ, ဧဝံ ပဝတ္တေတုံ သက္ကာ ဟောတီတိ အတ္ထော. သဥပနိသံ သပရိက္ခာရန္တိ သပ္ပစ္စယံ သပရိဝါရံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໒໑-໓໐. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີສາມ ຄຳວ່າ micchattaṃ ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທີ່ຜິດ. ຄຳວ່າ sammattaṃ ໄດ້ແກ່ ສະພາວະທີ່ຖືກ. ຄຳວ່າ micchāpaṭipattādhikaraṇahetu ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງການປະຕິບັດຜິດ. ເນື້ອຄວາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງປະຕິບັດຜິດ ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ nārādhako ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ. ຄຳວ່າ ñāyaṃ dhammaṃ ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກຄະທຳ. ຄຳວ່າ micchāñāṇī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຜິດ, ຜູ້ມີການພິຈາລະນາຜິດ. ຄຳວ່າ micchāvimutti ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງ, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ. ໃນສູດທັງ 4 ມີສູດທີສາມເປັນຕົ້ນນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງວັດຕະ ແລະ ວິວັດຕະ. ແຕ່ໃນສູດ 2 ສູດສຸດທ້າຍ ທ່ານຖາມເຖິງບຸກຄົນ ແລະ ຈຳແນກທຳ, ທ່ານສະແດງບຸກຄົນດ້ວຍທຳດ້ວຍປະການສະນີ. ຄຳວ່າ suppavattiyo ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປໄດ້ງ່າຍ. ເນື້ອຄວາມວ່າ ສາມາດເຮັດໃຫ້ເປັນໄປໄດ້ ປຽບເໝືອນການບັງຄັບໃຫ້ແລ່ນໄປສູ່ທິດທາງທີ່ຕ້ອງການໄດ້ຕາມໃຈປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ saupanisaṃ saparikkhāraṃ ໄດ້ແກ່ ມີປັດໄຈ ແລະ ມີບໍລິວານ. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ຈົບ ມິດສັດຕະວັກ ທີສາມ.

၄. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາ ປະຕິປັດຕິວັກ

၃၁-၄၀. စတုတ္ထေ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိန္တိ အယာထာဝပဋိပတ္တိံ. မိစ္ဆာပဋိပန္နန္တိ အယာထာဝပဋိပန္နံ. ဣတိ ဧကံ သုတ္တံ ဓမ္မဝသေန ကထိတံ, ဧကံ ပုဂ္ဂလဝသေန. အပါရာ ပါရန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. ပါရဂါမိနောတိ ဧတ္ထ ယေပိ ပါရင်္ဂတာ, ယေပိ ဂစ္ဆန္တိ, ယေပိ ဂမိဿန္တိ, သဗ္ဗေ ပါရဂါမိနောတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

໓໑-໔໐. ໃນວັກທີສີ່ ຄຳວ່າ micchāpaṭipatti ໄດ້ແກ່ ການປະຕິບັດທີ່ບໍ່ແທ້ຈິງ. ຄຳວ່າ micchāpaṭipanna ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະຕິບັດບໍ່ແທ້ຈິງ. ດ້ວຍປະການສະນີ ສູດໜຶ່ງທ່ານກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳ, ສູດໜຶ່ງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ apārā pāraṃ ໄດ້ແກ່ ຈາກວັດຕະໄປສູ່ນิພານ. ໃນຄຳວ່າ pāragāmino ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜູ້ເຖິງຝັ່ງແລ້ວ, ຜູ້ກຳລັງໄປ, ຫຼື ຜູ້ຈັກໄປ, ທັງໝົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ເຖິງຝັ່ງທັງນັ້ນ.

တီရမေဝါနုဓာဝတီတိ ဝဋ္ဋမေဝ အနုဓာဝတိ, ဝဋ္ဋေ ဝိစရတိ. ကဏှန္တိ အကုသလဓမ္မံ. သုက္ကန္တိ ကုသလဓမ္မံ. ဩကာ အနောကန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာနံ. အာဂမ္မာတိ [Pg.169] အာရဗ္ဘ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ. ပရိယောဒပေယျာတိ ပရိသုဒ္ဓံ ကရေယျ. စိတ္တက္လေသေဟီတိ စိတ္တံ ကိလိဿာပေန္တေဟိ နီဝရဏေဟိ. သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသူတိ သတ္တသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု.

ຄຳວ່າ tīramevānudhāvatī ໄດ້ແກ່ ແລ່ນໄປຕາມຝັ່ງນັ້ນເອງ ຄື ແລ່ນໄປຕາມວັດຕະ, ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນວັດຕະ. ຄຳວ່າ kaṇha ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳ. ຄຳວ່າ sukka ໄດ້ແກ່ ກຸສົນທຳ. ຄຳວ່າ okā anoka ໄດ້ແກ່ ຈາກວັດຕະໄປສູ່ນິພານ. ຄຳວ່າ āgamma ໄດ້ແກ່ ປາຣົບ, ໝາຍເອົາ, ອາໄສ. ຄຳວ່າ pariyodapeyya ໄດ້ແກ່ ພຶງເຮັດໃຫ້ບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ cittaklesehi ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍນີວອນທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດເສົ້າໝອງ. ຄຳວ່າ sambodhiyaṅgesu ໄດ້ແກ່ ໃນໂພດຊົງ 7 ປະການ.

သာမညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ သာမညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော သာမညတ္ထောတိ ဝုစ္စတိ. ဗြဟ္မညန္တိ သေဋ္ဌဘာဝံ. ဗြဟ္မညတ္ထန္တိ နိဗ္ဗာနံ ဗြဟ္မညေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော. ယတ္ထ ယတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ စ ဣမေသု စ တီသု သုတ္တေသု ‘‘ရာဂက္ခယော’’တိ အာဂတံ, တတ္ထ တတ္ထ အရဟတ္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဝဒန္တိ.

ຄຳວ່າ sāmaññattha ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ. ເພາະວ່າ ພະນິພານນັ້ນ ອັນບຸກຄົນພຶງບັນລຸດ້ວຍສາມັນຍະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສາມັນຍັດຖະ. ຄຳວ່າ brahmañña ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນພະອະລິຍະຜູ້ປະເສີດ. ຄຳວ່າ brahmaññattha ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ ເພາະອັນບຸກຄົນພຶງບັນລຸດ້ວຍພຣົມມັນຍະ. ແຕ່ໃນບ່ອນໃດໆ ບໍ່ວ່າຈະເປັນໃນສູດເບື້ອງຕົ້ນ ຫຼື ໃນສູດທັງ 3 ນີ້ ທີ່ມີຄຳວ່າ 'rāgakkhayo' ປາກົດຢູ່, ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ເຖິງອະຣະຫັດຕະຜົນກໍຄວນຄືກັນ.

ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ຈົບ ປະຕິປັດຕິວັກ ທີສີ່.

၅. အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາ ອັນຍະຕິດຖິຍະເປຍຍາລະວັກ

၄၁-၄၈. အညတိတ္ထိယပေယျာလေ အဒ္ဓါနပရိညတ္ထန္တိ သံသာရဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ ပရိညာတံ နာမ ဟောတိ. တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ‘‘အဒ္ဓါနပရိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ, တဒတ္ထန္တိ အတ္ထော. အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထန္တိ အပစ္စယပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ ပေယျာလေ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိဖလေန အရဟတ္တံ ကထိတံ. ဉာဏဒဿနေန ပစ္စဝေက္ခဏာ, သေသေဟိ နိဗ္ဗာနန္တိ.

໔໑-໔໘. ໃນອັນຍະຕິດຖິຍະເປຍຍາລະ ຄຳວ່າ addhānapariññattha ໄດ້ແກ່ ຫົນທາງແຫ່ງສັງສານ ທີ່ຊື່ວ່າກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ເພາະບັນລຸພະນິພານ. ເພາະສະນັ້ນ ພະນິພານຈຶ່ງຊື່ວ່າ addhānapariññā, ເນື້ອຄວາມວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະນິພານນັ້ນ. ຄຳວ່າ anupādāparinibbānattha ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມດັບສະໜິດອັນບໍ່ມີປັດໄຈ. ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນເປຍຍາລະນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງອະຣະຫັດຕະຜົນ ດ້ວຍຄຳວ່າ vijjāvimuttiphala. ທ່ານກ່າວເຖິງປັດຈະເວກຂະນະ ດ້ວຍຄຳວ່າ ñāṇadassana. ທ່ານກ່າວເຖິງພະນິພານ ດ້ວຍຄຳທີ່ເຫຼືອ.

အညတိတ္ထိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ອັນຍະຕິດຖິຍະເປຍຍາລະວັກ.

၆. သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາ ສຸຣິຍະເປຍຍາລະວັກ

၄၉-၆၂. သူရိယပေယျာလေ အရုဏုဂ္ဂံ ဝိယ ကလျာဏမိတ္တတ္တာ, ကလျာဏမိတ္တတာယ ဌတွာ နိဗ္ဗတ္တိတော သဝိပဿနအရိယမဂ္ဂေါ သူရိယပါတုဘာဝေါ ဝိယာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သီလသမ္ပဒါတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ. ဆန္ဒသမ္ပဒါတိ ကုသလကတ္တုကမျတာဆန္ဒော. အတ္တသမ္ပဒါတိ သမ္ပန္နစိတ္တတာ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါတိ ဉာဏသမ္ပတ္တိ. အပ္ပမာဒသမ္ပဒါတိ ကာရာပကအပ္ပမာဒသမ္ပတ္တိ. ယောနိသောမနသိကာရသမ္ပဒါတိ ဥပါယမနသိကာရသမ္ပတ္တိ. ပုန ကလျာဏမိတ္တတာတိအာဒီနိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အညေနပိ အာကာရေန [Pg.170] ဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ. သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ သုတ္တာနိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တာနီတိ.

໔໙-໖໒. ໃນສູຣິຍະເປຍຍານ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍານະມິດ ພຶງເຫັນໄດ້ວ່າ ເໝືອນດັ່ງການຂຶ້ນມາຂອງແສງອະລຸນ. ອະລິຍະມັກອັນປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍານະມິດນັ້ນ ພຶງເຫັນໄດ້ວ່າ ເໝືອນດັ່ງການປາກົດຂຶ້ນຂອງດວງຕາເວັນ. ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນສູດທັງປວງໂດຍທຳນອງນີ້. ຄຳວ່າ 'ສີລະສຳປະທາ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສິນ) ໄດ້ແກ່ ຈະຕຸປາຣິສຸດທິສິນ. ຄຳວ່າ 'ສັນທະສຳປະທາ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈໃນການເຮັດກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'ອັດຕະສຳປະທາ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດອັນສົມບູນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖິສຳປະທາ' (ความເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິດຖິ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ 'ອັບປະມາທະສຳປະທາ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດອັນເປັນຕົວຊັກນຳ. ຄຳວ່າ 'ໂຍນິໂສມະນະສິການະສຳປະທາ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍໂຍນິໂສມະນະສິການ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍການມົນສິການໂດຍອຸບາຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຄຳວ່າ 'ກັນລະຍານະມິດຕະຕາ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສຳມາທິດຖິເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາການອື່ນອີກ. ສູດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ພະອົງຕັດໄວ້ໂດຍສະເພາະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນ.

သူရိယပေယျာလဝဂ္ဂေါ.

ສູຣິຍະເປຍຍາລະວັກ.

၇. ဧကဓမ္မပေယျာလဝဂ္ဂါဒိဝဏ္ဏနာ

໗. ອະທິບາຍເອກະທັມມະເປຍຍາລະວັກເປັນຕົ້ນ

၆၃-၁၃၈. ဧကဓမ္မပေယျာလောပိ ဂင်္ဂါပေယျာလောပိ ပါဋိယေက္ကံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေနေဝ တထာ တထာ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတော.

໖໓-໑໓໘. ເຖິງແມ່ນວ່າ ເອກະທັມມະເປຍຍານ ແລະ ຄັງຄາເປຍຍານ ຈະຕັດໄວ້ໂດຍສະເພາະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງບຸກຄົນໂດຍປະການນັ້ນໆ ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງຜູ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ໄດ້.

၈. အပ္ပမာဒပေယျာလဝဂ္ဂေါ

໘. ອັບປະມາທະເປຍຍາລະວັກ

၁. တထာဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍຕະຖາຄະຕະສູດ

၁၃၉. အပ္ပမာဒပေယျာလေ ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယထာ သဗ္ဗသတ္တာနံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဂ္ဂေါ, ဧဝံ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာနံ ကာရာပကအပ္ပမာဒေါ အဂ္ဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နနု စေသ လောကိယောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန လောကုတ္တရာပိ. အယဉ္စ ကာမာဝစရောဝ, ကုသလဓမ္မာ ပန စတုဘူမကာ. ကထမေသ တေသံ အဂ္ဂေါတိ? ပဋိလာဘကဋ္ဌေန. အပ္ပမာဒေန ဟိ တေ ပဋိလဗ္ဘန္တိ, တသ္မာ သော တေသံ အဂ္ဂေါ. တေနေတံ ဝုတ္တံ သဗ္ဗေ တေ အပ္ပမာဒမူလကာတိအာဒိ.

໑໓໙. ໃນອັບປະມາທະເປຍຍານ, ຄຳວ່າ 'ເອວະເມວະ ໂຂ' ນີ້ ພຶງເຫັນໄດ້ວ່າ ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າເປັນຍອດແຫ່ງສັດທັງປວງສັນໃດ, ຄວາມບໍ່ປະໝາດອັນເປັນຕົວຊັກນຳ ກໍເປັນຍອດແຫ່ງກຸສົນທຳທັງປວງສັນນັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ຄວາມບໍ່ປະໝາດນີ້ເປັນໂລກີຍະເທົ່ານັ້ນບໍ່ແມ່ນບໍ? ສ່ວນກຸສົນທຳທັງຫຼາຍມີທັງທີ່ເປັນໂລກຸດຕະຣະ. ແລະຄວາມບໍ່ປະໝາດນີ້ກໍເປັນກາມາວະຈະຣະເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນกຸສົນທຳທັງຫຼາຍມີໃນພູມ 4. ຄວາມບໍ່ປະໝາດນັ້ນຈະເປັນຍອດແຫ່ງກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ໄດ້ມາ. ເພາະວ່າສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມບໍ່ປະໝາດນັ້ນຈຶ່ງເປັນຍອດແຫ່ງກຸສົນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້ວ່າ 'ກຸສົນທຳທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຄວາມບໍ່ປະໝາດເປັນຮາກເຫງົ້າ' ເປັນຕົ້ນ.

၂. ပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍປະທະສູດ

၁၄၀. ဇင်္ဂလာနန္တိ ပထဝီတလဝါသီနံ. ပါဏာနန္တိ သပါဒကပါဏာနံ. ပဒဇာတာနီတိ ပဒါနိ. သမောဓာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဩဓာနံ ဥပက္ခေပံ ဂစ္ဆန္တိ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ သေဋ္ဌံ အက္ခာယတိ. ယဒိဒံ မဟန္တတ္တေနာတိ မဟန္တဘာဝေန အဂ္ဂမက္ခာယတိ, န ဂုဏဝသေနာတိ အတ္ထော.

໑໔໐. ຄຳວ່າ 'ຊັງຄະລານັງ' ໄດ້ແກ່ ສັດຜູ້ອາໄສຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ຄຳວ່າ 'ປານານັງ' ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ມີຕີນ. ຄຳວ່າ 'ປະທະຊາຕານິ' ໄດ້ແກ່ ຮອຍຕີນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ສະໂມທານັງ ຄັດສັນຕິ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າໄປລວມຢູ່ພາຍໃນ. ຄຳວ່າ 'ອັກຄະມັກຂາຍະຕິ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປາກົດວ່າປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ 'ຍະທິທັງ ມະຫັນຕັດເຕນະ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມປາກົດວ່າປະເສີດສຸດເພາະຄວາມເປັນຂອງໃຫຍ່, ບໍ່ແມ່ນເພາະຄຸນນະທຳ.

၃-၁၀. ကူဋသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໑໐. ອະທິບາຍກູຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၄၁-၁၄၈. ဝဿိကန္တိ သုမနပုပ္ဖံ. ဣမံ ကိရ သုတ္တံ သုတွာ ဘာတိယမဟာရာဇာ ဝီမံသိတုကာမတာယ ဧကသ္မိံ ဂဗ္ဘေ စတုဇာတိဂန္ဓေဟိ ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ [Pg.171] သုဂန္ဓာနိ ပုပ္ဖာနိ အာဟရာပေတွာ ဧကဿ သမုဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိံ ဌပေတွာ သေသာနိ တဿ သမန္တတော မုဋ္ဌိမုဋ္ဌိံ ကတွာ ဌပေတွာ ဒွါရံ ပိဓာယ ဗဟိ နိက္ခန္တော. အထဿ မုဟုတ္တံ ဝီတိနာမေတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ပဝိသန္တဿ သဗ္ဗပဌမံ သုမနပုပ္ဖဂန္ဓော ဃာနံ ပဟရိ. သော မဟာတလသ္မိံယေဝ မဟာစေတိယာဘိမုခေါ နိပဇ္ဇိတွာ – ‘‘ဝဿိကံ တေသံ အဂ္ဂန္တိ ကထေန္တေန သုကထိတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိ စေတိယံ ဝန္ဒိ. ကုဋ္ဋရာဇာနောတိ ခုဒ္ဒကရာဇာနော. ‘‘ခုဒ္ဒရာဇာနော’’တိပိ ပါဌော. တန္တာဝုတာနန္တိ တန္တေ အာဝုတာနံ, တန္တံ အာရောပေတွာ ဝါယိတာနန္တိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ပစ္စတ္တေ သာမိဝစနံ. ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနိ ဝတ္ထာနီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော. အထ ဝါ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ ယာနိ ကာနိစိ ဝတ္ထာနီတိ ဧဝံ သာဝသေသပါဌနယေနပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໔໑-໑໔໘. ຄຳວ່າ 'ວັດສິກັງ' ໄດ້ແກ່ ດອກມະລິ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພະລາຊາພະນາມວ່າ ພາທິຍະ ໄດ້ສົດັບພະສູດນີ້ແລ້ວ, ດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະທົດລອງ ຈຶ່ງໂປດໃຫ້ທາຝາຫ້ອງໜຶ່ງດ້ວຍເຄື່ອງຫອມ 4 ຊະນິດ, ໃຫ້ເອົາດອກໄມ້ທີ່ມີກິ່ນຫອມມາ, ແລ້ວໃຫ້ວາງດອກມະລິໜຶ່ງກຳມືໄວ້ເຄິ່ງກາງຕະກ້າໃສ່ດອກໄມ້ໃບໜຶ່ງ, ສ່ວນດອກໄມ້ອື່ນໆ ໃຫ້ວາງໄວ້ອ້ອມຮອບດອກມະລິນັ້ນຢ່າງລະກຳມື, ແລ້ວປິດປະຕູສະເດັດອອກໄປຂ້າງນອກ. ຕໍ່ມາ ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປຄູ່ໜຶ່ງ, ພະອົງເປີດປະຕູສະເດັດເຂົ້າໄປ, ກິ່ນດອກມະລິໄດ້ມາກະທົບດັງກ່ອນດອກໄມ້ທັງປວງ. ພະລາຊາອົງນັ້ນຈຶ່ງຊົງມອບກາຍລົງເທິງພື້ນປາສາດ ປິ່ນພະພັກໄປທາງມະຫາເຈດີ ແລ້ວເປັ່ງວາຈາວ່າ: 'ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຕັດໄວ້ດີແລ້ວວ່າ ດອກມະລິປະເສີດສຸດໃນບັນດາດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ' ແລ້ວຊົງໄຫວ້ພະເຈດີ. ຄຳວ່າ 'ກຸດຕະຣາຊາໂນ' ໄດ້ແກ່ ພະລາຊານ້ອຍທັງຫຼາຍ. ມີບົດບາລີວ່າ 'ຂຸດທະຣາຊາໂນ' ກໍມີ. ຄຳວ່າ 'ຕັນຕາວຸຕານັງ' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ຂຶ້ນຫູກແລ້ວ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຜ້າທີ່ຍົກຂຶ້ນສູ່ຫູກແລ້ວຕ່ຳ. ແລະຄຳນີ້ເປັນສາມີວະຈະນະ (ສັດຖີວິບັດ) ໃນຄວາມໝາຍຂອງປັດຈັດຕະ (ປະຖະມາໂຍດ). ເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້ມີວ່າ 'ຜ້າທີ່ຕ່ຳດ້ວຍຫູກຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ'. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມໃນພະສູດນີ້ ໂດຍທຳນອງແຫ່ງບາລີທີ່ຍັງເຫຼືອວ່າ 'ໃນບັນດາຜ້າທີ່ຕ່ຳດ້ວຍຫູກ, ຜ້າຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

အပ္ပမာဒဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

ອັບປະມາທະວັກ ທີ 8.

၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ

໙. ພະລະກະຣະນີຍະວັກ

၁. ဗလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍພະລະສູດ

၁၄၉. ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေ ဗလကရဏီယာတိ ဦရုဗလဗာဟုဗလေန ကတ္တဗ္ဗာ ဓာဝနလင်္ဃနတာပနဝဟနာဒယော ကမ္မန္တာ. သီလေ ပတိဋ္ဌာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေ ဌတွာ. အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂန္တိ သဟဝိပဿနံ အရိယမဂ္ဂံ.

໑໔໙. ໃນພະລະກະຣະນີຍະວັກ, ຄຳວ່າ 'ພະລະກະຣະນີຍາ' ໄດ້ແກ່ ການງານຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ການແລ່ນ, ການໂດດ, ການເຮັດໃຫ້ຮ້ອນ ແລະ ການແບກຫາມ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງເຮັດດ້ວຍກຳລັງຂາ ແລະ ກຳລັງແຂນ. ຄຳວ່າ 'ສີເລ ປະຕິດຖາຍະ' ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງຢູ່ໃນຈະຕຸປາຣິສຸດທິສິນ. ຄຳວ່າ 'ອັດຖັງຄິກັງ ມັກຄັງ' ໄດ້ແກ່ ອະລິຍະມັກອັນປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ.

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍພີຊະສູດ

၁၅၀. ဗီဇဂါမဘူတဂါမာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဗီဇံ ဗီဇဂါမော နာမ, တဒေဝ ပဏ္ဏသမ္ပန္နံ နီလဘာဝတော ပဋ္ဌာယ ဘူတဂါမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໑໕໐. ໃນຄຳວ່າ 'ພີຊະຄາມະພູຕະຄາມາ' ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ພືດທັງ 5 ຊະນິດ ຊື່ວ່າ ພີຊະຄາມ, ແລະພີຊະຄາມນັ້ນເອງ ເມື່ອມີໃບສົມບູນ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນໄປ ຊື່ວ່າ ພູຕະຄາມ.

၃. နာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍນາກະສູດ

၁၅၁. ဗလံ ဂါဟေန္တီတိ ဗလံ ဂဏှန္တိ, ဂဟိတဗလာ ထိရသရီရာ ဟောန္တိ. ကုသောဗ္ဘေ ဩတရန္တီတိအာဒီသု အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – နာဂိနိယော ကိရ ဥတုသမယေ [Pg.172] ပတိဋ္ဌိတဂဗ္ဘာ စိန္တေန္တိ – ‘‘သစေ မယံ ဣဓ ဝိဇာယိဿာမ, ဧဝံ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ သုပဏ္ဏဿ စ ပက္ခန္ဒိတွာ အာဂတဿ ဝေဂံ သဟိတုံ န သက္ခိဿန္တီ’’တိ တာ မဟာသမုဒ္ဒေ နိမုဇ္ဇိတွာ သမ္ဘဇ္ဇမုခဒွါရံ ပတွာ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ပဝိသိတွာ ဟိမဝန္တံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ သုပဏ္ဏေဟိ အပက္ခန္ဒနီယာသု သုဝဏ္ဏရဇတမဏိဂုဟာသု ဝသမာနာ ဝိဇာယိတွာ နာဂပေါတကေ ဂေါပ္ဖကာဒိပမာဏေသု ဥဒကေသု ဩတာရေတွာ ဥဒကတရဏံ သိက္ခာပေန္တိ.

໑໕໑. ຄຳວ່າ 'ພະລັງ ຄາເຫນຕິ' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໄດ້ຮັບກຳລັງ, ເມື່ອໄດ້ຮັບກຳລັງແລ້ວ ຍ່ອມມີຮ່າງກາຍແຂງແຮງ. ໃນຄຳວ່າ 'ກຸສົບເພ ໂອຕະຣັນຕິ' ເປັນຕົ້ນ ມີເລື່ອງລາວຕາມລຳດັບດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກນາງນາກໃນລະດູປະສົມພັນ ເມື່ອຕັ້ງຄັນແລ້ວ ຍ່ອມຄິດວ່າ: 'ຖ້າພວກເຮົາເກີດລູກໃນບ່ອນນີ້, ລູກໆ ຂອງພວກເຮົາຈະບໍ່ສາມາດທົນຕໍ່ກຳລັງແຫ່ງຟອງນ້ຳ ແລະກຳລັງແຫ່ງພະຍາຄຸດ ທີ່ບິນໂສບລົງມາໄດ້'. ພວກນາງນາກເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງດຳລົງໄປໃນມະຫາສະໝຸດ ແລ້ວໄປຮອດປາກນ້ຳທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນ, ເຂົ້າສູ່ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ 5 ສາຍ ແລ້ວໄປສູ່ປ່າຫິມະພານ. ໃນປ່າຫິມະພານນັ້ນ, ພວກນາງນາກອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳຄຳ, ຖ້ຳເງິນ ແລະຖ້ຳແກ້ວມະນີ ທີ່ພວກຄຸດບໍ່ສາມາດບິນໂສບລົງມາໄດ້, ເມື່ອເກີດລູກແລ້ວ ກໍໃຫ້ລູກນາກນ້ອຍລົງໄປໃນນ້ຳທີ່ມີລະດັບພຽງຂໍ້ຕີນ ເພື່ອຝຶກຫັດລອຍນ້ຳ.

အထ ယဒါ အနုက္ကမေန တေ နာဂါ ဂင်္ဂါဒီနံ နဒီနံ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ, ပရတီရတော ဩရိမတီရန္တိ တရဏပဋိတရဏံ ကာတုံ သက္ကောန္တိ, တဒါ ‘‘ဣဒါနိ နော ဒါရကာ ဦမိဝေဂဉ္စ ဂရုဠဝေဂဉ္စ သဟိတုံ သက္ခိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝေန မဟာမေဃံ သမုဋ္ဌာပေတွာ သကလဟိမဝန္တံ ဧကောဒကံ ဝိယ ကုရုမာနာ ဒေဝံ ဝဿာပေတွာ သုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယာ နာဝါ မာပေတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဝိစိတ္တံ သမောသရိတဂန္ဓပုပ္ဖဒါမံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သုရဘိစန္ဒနဂန္ဓပုပ္ဖာဒီနိ အာဒါယ တာဟိ နာဝါဟိ ပဉ္စ မဟာနဒိယော ဩဂါဟိတွာ အနုက္ကမေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပါပုဏန္တိ. တတ္ထ စ ဝသန္တာ ဒသဗျာမ-သတဗျာမ-သဟဿဗျာမ-သတသဟဿဗျာမ-ပမာဏတံ အာပဇ္ဇန္တာ မဟန္တတ္တံ ဝေပုလ္လတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ နာမ.

ຕໍ່ມາ ເມື່ອລູກນາກເຫຼົ່ານັ້ນສາມາດລອຍຂ້າມໄປຂ້າມມາ ຈາກຝັ່ງນີ້ໄປຝັ່ງນັ້ນ ແລະຈາກຝັ່ງນັ້ນມາຝັ່ງນີ້ ແຫ່ງແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍມີແມ່ນ້ຳຄັງຄາເປັນຕົ້ນໄດ້ຕາມລຳດັບ, ໃນເວລານັ້ນ ພວກນາງນາກຮູ້ວ່າ 'ບັດນີ້ ລູກໆ ຂອງພວກເຮົາສາມາດທົນຕໍ່ກຳລັງແຫ່ງຟອງນ້ຳ ແລະກຳລັງແຫ່ງພະຍາຄຸດໄດ້ແລ້ວ' ຈຶ່ງບັນດານໃຫ້ເກີດມະຫາເມກດ້ວຍອານຸພາບຂອງຕົນ ເຮັດໃຫ້ປ່າຫິມະພານທັງໝົດມີນ້ຳເປັນຜືນດຽວກັນ, ໃຫ້ຝົນຕົກລົງມາ, ແລ້ວນິລະມິດເຮືອຄຳເຮືອເງິນເປັນຕົ້ນ, ເທິງເຮືອນັ້ນຂຶງເພດານຜ້າອັນວິຈິດດ້ວຍດາວຄຳ ຫ້ອຍພວງມາໄລດອກໄມ້ຫອມ, ແລ້ວຖືເອົາເຄື່ອງຫອມມີແກ່ນຈັນ ແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ລົງສູ່ເຮືອເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ່ນໄປຕາມແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ 5 ສາຍ ຈົນຮອດມະຫາສະໝຸດຕາມລຳດັບ. ແລະເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດນັ້ນ, ພວກນາກກໍຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນມີຂະໜາດ 10 ວາ, 100 ວາ, 1,000 ວາ, 100,000 ວາ, ຊື່ວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ ແລະຄວາມໄພບູນ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတော ဝိယ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, နာဂပေါတကာ ဝိယ ယောဂါဝစရာ, ကုသောဗ္ဘာဒယော ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, မဟာသမုဒ္ဒေါ ဝိယ နိဗ္ဗာနံ. ယထာ နာဂပေါတကာ ဟိမဝန္တေ ပတိဋ္ဌာယ ကုသောဗ္ဘာဒီဟိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပတွာ ကာယမဟန္တတ္တံ အာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ယောဂိနော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ အရိယမဂ္ဂေန နိဗ္ဗာနံ ပတွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ အာဂတေသု ဆသု အဘိညာဓမ္မေသု ဂုဏသရီရမဟန္တတ္တံ ပါပုဏန္တီတိ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເອວະເມວະ ໂຂ' ນີ້, ພຶງເຫັນຈະຕຸປາຣິສຸດທິສິນ ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາຫິມະພານ, ພຶງເຫັນໂຍຄາວະຈອນ ເໝືອນດັ່ງລູກນາກນ້ອຍ, ພຶງເຫັນອະລິຍະມັກ ເໝືອນດັ່ງຫ້ວຍນ້ຳລຳທານເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນພະນິພານ ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ. ລູກນາກນ້ອຍທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ໃນປ່າຫິມະພານ ແລ້ວໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດດ້ວຍຫ້ວຍນ້ຳລຳທານເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕສັນໃດ, ພວກໂຍຄີກໍອາໄສສິນ ຕັ້ງຢູ່ໃນສິນ ແລ້ວບັນລຸພະນິພານດ້ວຍອະລິຍະມັກ ຈົນເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຄຸນນະທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໃນອະພິນຍາທຳ 6 ປະການ ທີ່ບັນລຸໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກສັນນັ້ນ.

၅. ကုမ္ဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍກຸມພະສູດ

၁၅၃. ကုမ္ဘောတိ ဥဒကဃဋော. နော ပစ္စာဝမတီတိ န ပတိအာဝမတိ, န အန္တော ပဝေသေတီတိ အတ္ထော.

໑໕໓. ຄຳວ່າ 'ກຸມໂພ' ໄດ້ແກ່ ໝໍ້ນ້ຳ. ຄຳວ່າ 'ໂນ ປັດຈາວະມະຕິ' ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ໄຫຼກັບຄືນ, ຄືບໍ່ໄຫຼເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ.

၇. အာကာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອະທິບາຍອາກາສະສູດ

၁၅၅. ပုရတ္ထိမာတိ [Pg.173] ပုရတ္ထိမဒိသတော အာဂတဝါတာ. ပစ္ဆိမဒိသာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. စတ္တာရောပိ သတိပဋ္ဌာနာတိ ယထေဝ ဟိ ဧတေသံ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါနံ ဝါတာနံ သန္နိပါတော အာကာသေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣဓာပိ ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ.

໑໕໕. ຄຳວ່າ 'ປຸຣັດຖິມາ' ໄດ້ແກ່ ລົມທີ່ພັດມາຈາກທິດເອກ. ໃນທິດຕາເວັນຕົກເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'ຈັດຕາໂຣປິ ສະຕິປັດຖານາ' ມີອະທິບາຍວ່າ ການປະຊຸມກັນແຫ່ງລົມທັງຫຼາຍ ທີ່ມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນອາກາດສັນໃດ, ໃນພະສູດນີ້ກໍສັນນັ້ນ ໂພທິປັກຂິຍະທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍທຳນອງມີ 'ສະຕິປັດຖານ 4' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍການຈະເລີນອະລິຍະມັກ ອັນປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້.

၈-၉. ပဌမမေဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໙. ອະທິບາຍປະຖະມະເມຄະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၅၆-၁၅၇. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတန္တိ ဒွိပဒစတုပ္ပဒါနံ ပါဒပ္ပဟာရေန ပထဝီတလေ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဥဒ္ဓံ ဂတံ ဝဋ္ဋိဝဋ္ဋိ ဟုတွာ အာကာသေ ပက္ခန္တံ. ရဇောဇလ္လန္တိ ပံသုရဇောဇလ္လံ.

໑໕໖-໑໕໗. ຄຳວ່າ 'ກິມຫານັງ ປັດສິເມ ມາເສ' ໄດ້ແກ່ ໃນເດືອນອາສາລະຫະ (ເດືອນ 8). ຄຳວ່າ 'ອູຫະຕັງ' ໄດ້ແກ່ ຝຸ່ນລະອອງທີ່ຟຸ້ງຂຶ້ນເທິງໜ້າດິນ ເພາະການຢຽບຍ່ຳຂອງສັດສອງຕີນແລະສັດສີ່ຕີນ ແລ້ວລອຍຂຶ້ນໄປໃນອາກາດເປັນກຸ່ມໆ. ຄຳວ່າ 'ຣະໂຊຊັນລັງ' ໄດ້ແກ່ ຝຸ່ນລະອອງແລະຂີ້ຕົມ.

၁၀. နာဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍນາວາສູດ

၁၅၈. သာမုဒ္ဒိကာယ နာဝါယာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝါဏိဇကောပမေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ.

໑໕໘. ຄຳວ່າ 'ສາມຸດທິກາຍະ ນາວາຍະ' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດໄວ້ແລ້ວໃນວານິຊະໂກປະມະສູດຂ້າງເທິງ.

၁၁-၁၂. အာဂန္တုကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑໑-໑໒. ອະທິບາຍອາກັນຕຸກະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၅၉-၁၆၀. အာဂန္တုကာဂါရန္တိ ပုညတ္ထိကေဟိ နဂရမဇ္ဈေ ကတံ အာဂန္တုကဃရံ, ယတ္ထ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိပိ သက္ကာ ဟောတိ နိဝါသံ ဥပဂန္တုံ. အဘိညာ ပရိညေယျာတိ ယထေဝ ဟိ တေသံ ပုရတ္ထိမဒိသာဒီဟိ အာဂတာနံ ခတ္တိယာဒီနံ ဝါသော အာဂန္တုကာဂါရေ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဣမေသံ အဘိညာပရိညေယျာတိအာဒီနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာပရိဇာနနာဒီဟိ သဟဝိပဿနဿ အရိယမဂ္ဂဿ ဘာဝနာယ ဣဇ္ဈန္တိ, တေနေတံ ဝုတ္တံ. နဒီသုတ္တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

໑໕໙-໑໖໐. ຄຳວ່າ 'ອາກັນຕຸກາຄາຣັງ' ໄດ້ແກ່ ສາລາທີ່ພັກຄົນເດີນທາງ ທີ່ຜູ້ຫວັງບຸນສ້າງໄວ້ໃນໃຈກາງເມືອງ, ເຊິ່ງແມ່ນແຕ່ພະລາຊາ ແລະມະຫາອຳມາດ ກໍສາມາດເຂົ້າພັກອາໄສໄດ້. ຄຳວ່າ 'ອະພິນຍາ ປະຣິນເຍຍຍາ' ມີອະທິບາຍວ່າ ການພັກອາໄສຂອງກະລັດສັດທັງຫຼາຍ ທີ່ເດີນທາງມາຈາກທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນສາລາທີ່ພັກຄົນເດີນທາງສັນໃດ, ການກຳນົດຮູ້ດ້ວຍປັນຍາອັນຍິ່ງເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ມີ 'ອະພິນຍາ ປະຣິນເຍຍຍາ' ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍການຈະເລີນອະລິຍະມັກ ອັນປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາສັນນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ສ່ວນນະທີສູດ ມີນິຍາຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງເທິງ.

ဗလကရဏီယဝဂ္ဂေါ နဝမော.

ພະລະກະຣະນີຍະວັກ ທີ 9.

၁၀. ဧသနာဝဂ္ဂေါ

໑໐. ເອສະນາວັກ

၁. ဧသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍເອສະນາສູດ

၁၆၁. ဧသနာဝဂ္ဂေ [Pg.174] ကာမေသနာတိ ကာမာနံ ဧသနာ ဂဝေသနာ မဂ္ဂနာ ပတ္ထနာ. ဘဝေသနာတိ ဘဝါနံ ဧသနာ. ဗြဟ္မစရိယေသနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတဿ ဗြဟ္မစရိယဿ ဧသနာ.

໑໖໑. ໃນເອສະນາວັກ, ຄຳວ່າ 'ກາເມສະນາ' ໄດ້ແກ່ ການສະແຫວງຫາ, ການຄົ້ນຫາ, ການຊອກຫາ ແລະການປາດຖະໜາເຊິ່ງກາມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ພະເວສະນາ' ໄດ້ແກ່ การສະແຫວງຫາພົບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະຈະຣິເຍສະນາ' ໄດ້ແກ່ ການສະແຫວງຫາພຣົມມະຈັນ ອັນໄດ້ແກ່ມິດສາທິດຖິ.

၂-၁၁. ဝိဓာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໑໑. ອະທິບາຍວິທາສູດເປັນຕົ້ນ

၁၆၂-၁၇၁. ဝိဓာတိ မာနကောဋ္ဌာသာ မာနဌပနာ ဝါ. သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိဓာတိ အဟမသ္မိ သေယျောတိ ဧဝံ မာနကောဋ္ဌာသော မာနဌပနာ ဝါ. နီဃာတိ ဒုက္ခာ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ယဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပုရိသံ နီဟနန္တီတိ နီဃာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໖໒-໑໗໑. ຄຳວ່າ 'ວິທາ' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນແຫ່ງມານ ຫຼືການຕັ້ງມານໄວ້. ຄຳວ່າ 'ເສຍໂຍຫະມັສມິ ວິທາ' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນແຫ່ງມານ ຫຼືການຕັ້ງມານໄວ້ວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ'. ຄຳວ່າ 'ນີຄາ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມທຸກທັງຫຼາຍ. ສ່ວນວິເຄາະສັບໃນຄຳນີ້ມີວ່າ: ກິເລດທັງຫຼາຍມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມບຽດບຽນບຸກຄົນນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ນີຄະ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນຄຳນີ້ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ဧသနာဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

ເອສະນາວັກ ທີ 10.

၁၁. ဩဃဝဂ္ဂေါ

໑໑. ໂອຄະວັກ

၁-၂. ဩဃသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອະທິບາຍໂອຄະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၇၂-၁၇၃. ဩဃဝဂ္ဂေ ကာမောဃောတိ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဘဝေါဃောတိ ရူပါရူပဘဝေသု ဆန္ဒရာဂေါ. ဒိဋ္ဌောဃောတိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော. အဝိဇ္ဇောဃောတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ. ကာမယောဂါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

໑໗໒-໑໗໓. ໃນໂອຄະວັກ, ຄຳວ່າ 'ກາໂມໂຄ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈໃນກາມຄຸນ 5. ຄຳວ່າ 'ພະໂວໂຄ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈໃນຮູບພົບແລະອະຮູບພົບ. ຄຳວ່າ 'ທິດໂຖໂຄ' ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ 62 ປະການ. ຄຳວ່າ 'ອະວິຊໂຊໂຄ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນອະລິຍະສັດ 4. ໃນກາມະໂຍຄະເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້.

၃-၄. ဥပါဒါနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໔. ອະທິບາຍອຸປາດານສູດເປັນຕົ້ນ

၁၇၄-၁၇၅. ကာမုပါဒါနန္တိ ကာမဂ္ဂဟဏံ. ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဂန္ထာတိ ဂန္ထနာ ဃဋနာ. ကာယဂန္ထောတိ နာမကာယဿ ဂန္ထော ဂန္ထနဃဋနကိလေသော. ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသောတိ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိဝသေန ဥပ္ပန္နော ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ဧဝံ အဘိနိဝေသော.

໑໗໔-໑໗໕. ຄຳວ່າ 'ກາມຸປາດານັງ' ໄດ້ແກ່ ການຍຶດໝັ້ນໃນກາມ. ໃນທິດຖຸປາດານເປັນຕົ້ນ ກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'ຄັນຖາ' ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກມັດ, ເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດ. ຄຳວ່າ 'ກາຍະຄັນໂຖ' ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກມັດນາມະກາຍ, ຄືກິເລດທີ່ຜູກມັດຮ້ອຍຮັດໄວ້. ຄຳວ່າ 'ອິທັງສັດຈາພინิເວໂສ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍຶດໝັ້ນທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັນຕັກຄາຫິກະທິດຖິວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ, ສິ່ງອື່ນບໍ່ຈິງ'.

၅-၁၀. အနုသယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໑໐. ອະທິບາຍອະນຸໄສສູດເປັນຕົ້ນ

၁၇၆-၁၈၁. ကာမရာဂါနုသယောတိ [Pg.175] ထာမဂတဋ္ဌေန ကာမရာဂေါဝ အနုသယော ကာမရာဂါနုသယော. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဩရမ္ဘာဂိယာနီတိ ဟေဋ္ဌာကောဋ္ဌာသိယာနိ. သံယောဇနာနီတိ ဗန္ဓနာနိ. ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနီတိ ဥပရိကောဋ္ဌာသိယာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໑໗໖-໑໘໑. ຄຳວ່າ 'ກາມະຣາຄານຸສະໂຍ' ໄດ້ແກ່ ກາມະຣາຄະນັ້ນເອງ ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸໄສ ເພາະມີສະພາວະຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນສັນດານຂອງສັດ. ໃນອະນຸໄສທີ່ເຫຼືອກໍມີທຳນອງດຽວກັນນີ້. ຄຳວ່າ 'ໂອຣັມພາຄິຍານິ' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ. ຄຳວ່າ 'ສັງໂຍຊະນານິ' ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກມັດ. ຄຳວ່າ 'ອຸດທັມພາຄິຍານິ' ໄດ້ແກ່ ສ່ວນເບື້ອງເທິງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ဩဃဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

ໂອຄະວັກ ທີ 11.

မဂ္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍມັກຄະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တံ

໒. ໂໂພດຊັງຄະສັງຍຸດ

၁. ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ

໑. ປັບພະຕະວັກ

၁. ဟိမဝန္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍຫິມະວັນຕະສູດ

၁၈၂. ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဿ [Pg.176] ပဌမေ နာဂါတိ ဣမေပိ မဟာသမုဒ္ဒပိဋ္ဌေ ဦမိအန္တရဝါသိနောဝ, န ဝိမာနဋ္ဌကနာဂါ. တေသံ ဟိမဝန္တံ နိဿာယ ကာယဝဍ္ဎနာဒိသဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ ဧတ္ထ ဗောဓိယာ, ဗောဓိဿ ဝါ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာ ဟိ အယံ ဓမ္မသာမဂ္ဂီ, ယာယ လောကိယလောကုတ္တရမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟန ကာမသုခတ္တကိလမထာနုယောဂဥစ္ဆေဒသဿတာဘိနိဝေသာဒီနံ အနေကေသံ ဥပဒ္ဒဝါနံ ပဋိပက္ခဘူတာယ သတိဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသင်္ခါတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ အရိယသာဝကော ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ဗုဇ္ဈတီတိ ကိလေသသန္တာနနိဒ္ဒါယ ဥဋ္ဌဟတိ, စတ္တာရိ ဝါ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ, နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ သစ္ဆိကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာဟ ‘‘သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၇၈; ဒီ. နိ. ၃.၁၄၃). တဿာ ဓမ္မသာမဂ္ဂိသင်္ခါတာယ ဗောဓိယာ အင်္ဂါတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဈာနင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂါဒယော ဝိယ. ယောပေသ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာယ ဧတာယ ဓမ္မသာမဂ္ဂိယာ ဗုဇ္ဈတီတိ ကတွာ အရိယသာဝကော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ, တဿ ဗောဓိဿ အင်္ဂါတိပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ သေနင်္ဂရထင်္ဂါဒယော ဝိယ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ – ‘‘ဗုဇ္ဈနကဿ ပုဂ္ဂလဿ အင်္ဂါတိ ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’တိ.

໑໘໒. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງໂພຊຊົງຄະສັງໂຍດ ຄຳວ່າ "ນາກ" (nāgā) ໝາຍເຖິງ ພວກພະຍານາກເຫຼົ່ານີ້ ກໍຄືພວກພະຍານາກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນລະຫວ່າງຄື້ນໃນທ້ອງມະຫາສະໝຸດນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນພວກພະຍານາກທີ່ຢູ່ໃນວິມານ. ການຈະເລີນເຕີບໂຕແຫ່ງຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນຂອງພະຍານາກເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍອາໄສປ່າຫິມະພານ ທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນສູດຂ້າງລຸ່ມ. ໃນຄຳວ່າ "ໂພຊຊົງ" (Bojjhaṅga) ນີ້ ໝາຍເຖິງ ອົງປະກອບແຫ່ງການຕັດສະຮູ້ (bodhiyā aṅgā) ຫຼື ອົງປະກອບຂອງຜູ້ຕັດສະຮູ້ (bodhissa vā aṅgā) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ. ອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທັມ (dhammasāmaggī) ໃດໜຶ່ງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະແຫ່ງໂລກິຍະມັກແລະໂລກຸດຕະຣະມັກ ເປັນທັມທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບອຸປັດທະວະ (ຄວາມຂັດຂ້ອງ) ທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຫົດຫູ່ (ລີນະ), ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ (ອຸດທັດຈະ), ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ປະຕິຖານະ), ຄວາມຂະຫຍາຍຕົວ (ອາຍູຫະນະ), ການປະກອບຕົນໃນກາມະສຸຂັລລິການຸໂຍຄະ ແລະ ອັດຕະກິລະມະຖານຸໂຍຄະ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນອຸຈເຊທະທິສຖິ ແລະ ສັສສະຕະທິສຖິ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທັມ ອັນໄດ້ແກ່ ສະຕິ, ທັມມະວິຈະຍະ, ວິຣິຍະ, ປີຕິ, ປັດສັດທິ, ສະມາທິ ແລະ ອຸເປກຂາ ນີ້ ພຣະອະຣິຍະສາວົກຍ່ອມຕັດສະຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທັມນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ໂພທິ" (ການຕັດສະຮູ້). ຄຳວ່າ "ຕັດສະຮູ້" (bujjhati) ໝາຍເຖິງ ຕື່ນຂຶ້ນຈາກຄວາມຫຼັບຄືກິເລສສັນດານ, ຫຼື ແທງຕະຫຼອດອະຣິຍະສັດຈະ 4, ຫຼື ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະນິບພານ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້. ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ວ່າ: "ຈະເລີນໂພຊຊົງ 7 ປະການແລ້ວ ໄດ້ຕັດສະຮູ້ອະນຸດຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ". ອົງປະກອບຂອງໂພທິ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທັມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເໝືອນດັ່ງອົງຊານ (jhānaṅga) ແລະ ອົງມັກ (maggaṅga) ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອະຣິຍະສາວົກຜູ້ຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຄວາມພ້ອມພຽງແຫ່ງທັມ ຕາມປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ໂພທິ", ອົງປະກອບ (ຫຼື ເຫດ) ຂອງພຣະອະຣິຍະສາວົກຜູ້ຕັດສະຮູ້ນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເໝືອນດັ່ງອົງຄະແຫ່ງກອງທັບ (senaṅga) ແລະ ອົງຄະແຫ່ງລົດ (rathaṅga) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ: "ຫຼືວ່າ ອົງປະກອບຂອງບຸກຄົນຜູ້ຕັດສະຮູ້ ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ".

အပိစ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ကေနဋ္ဌေန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ? ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, အနုဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ပဋိဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, သမ္ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ ໂພຊຊົງ ໂດຍນັຍແຫ່ງຄຳພີປະຕິສັມພິທາມັກ ເປັນຕົ້ນວ່າ: "ຄຳວ່າ ໂພຊຊົງ ໂດຍອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າແນວໃດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ? ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເພາະເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັດສະຮູ້ (bodhāya saṃvattanti), ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເພາະຕັດສະຮູ້ (bujjhanti), ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເພາະຕັດສະຮູ້ຕາມ (anubujjhanti), ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເພາະຕັດສະຮູ້ສະເພາະ (paṭibujjhanti), ຊື່ວ່າ ໂພຊຊົງ ເພາະຕັດສະຮູ້ພ້ອມ (sambujjhanti)".

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိအာဒီသု ပန ပသတ္ထော သုန္ဒရော စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. သတိယေဝ သမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဘာဝေတီတိ ဝဍ္ဎေတိ, အတ္တနော [Pg.177] စိတ္တသန္တာနေ ပုနပ္ပုနံ ဇနေတိ, အဘိနိဗ္ဗတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ကောသလသံယုတ္တေ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ສະຕິສັມໂພຊຊົງ" ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ໂພຊຊົງອັນປະເສີດ (pasattho) ແລະ ດີງາມ (sundaro) ຊື່ວ່າ ສັມໂພຊຊົງ. ສະຕິນັ້ນເອງເປັນສັມໂພຊຊົງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະຕິສັມໂພຊຊົງ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໂດຍນັຍນີ້. ຄຳວ່າ "ຈະເລີນ" (bhāveti) ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ (vaḍḍheti), ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ ໃນຈິດສັນດານຂອງຕົນ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນຢ່າງວິເສດ (abhinibbatteti). ຄຳວ່າ "ອາໄສວິເວກ" (vivekanissitaṃ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດວ່າ "ຈະເລີນສັມມາທິສຖິ ອັນອາໄສວິເວກ" ໃນໂກສະລາສັງໂຍດນັ້ນເອງ.

အယံ ပန ဝိသေသော – တတ္ထ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ, သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ, နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတန္တိ, ဝိဝေကတ္တယမေဝ ဝုတ္တံ, ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ ပတွာ ပန ပဉ္စဝိဓဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဧကေ ဝဏ္ဏယန္တိ. တေ ဟိ န ကေဝလံ ဗလဝဝိပဿနာမဂ္ဂဖလက္ခဏေသု ဧဝ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ ဝိပဿနာပါဒက-ကသိဏဇ္ဈာန-အာနာပါနာသုဘ-ဗြဟ္မဝိဟာရဇ္ဈာနေသုပိ ဥဒ္ဓရန္တိ, န စ ပဋိသိဒ္ဓါ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ. တသ္မာ တေသံ မတေန ဧတေသံ ဈာနာနံ ပဝတ္တိက္ခဏေ ကိစ္စတော ဧဝ ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကနိဿိတံ. ယထာ စ ဝိပဿနာက္ခဏေ ‘‘အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိဝေကနိဿိတမ္ပိ ဘာဝေတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သေသမေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ໃນໂກສະລາສັງໂຍດນັ້ນ ກ່າວໄວ້ພຽງວິເວກ 3 ປະການ ເທົ່ານັ້ນ ຄື: ຕະທັງຄະວິເວກ (tadaṅgaviveka), ສະມຸດເຊທະວິເວກ (samucchedaviveka) ແລະ ນิສສະຣະນະວິເວກ (nissaraṇaviveka). ແຕ່ເມື່ອເຖິງການຈະເລີນໂພຊຊົງ ອາຈານບາງພວກຍ່ອມອະທິບາຍວິເວກ 5 ປະການ. ເພາະວ່າ ອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ຍົກເອົາໂພຊຊົງໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາທີ່ມີກຳລັງ ແລະ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກແລະຜົນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຍົກເອົາໂພຊຊົງໃນກະສິນຊານ, ອານາປານະຊານ, ອະສຸພະຊານ ແລະ ພຣົໝວິຫານຊານ ອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງວິປັດສະນາອີກດ້ວຍ, ແລະ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານໄວ້. ເພາະສະນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ຊານເຫຼົ່ານັ້ນເກີດຂຶ້ນ ໂດຍກິດຈະການແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າ "ອາໄສວິກຂັມພະນະວິເວກ" (vikkhambhanavivekanissita). ແລະ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ ໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາ ໂດຍອັດທະຍາໄສ ຍ່ອມຊື່ວ່າ "ອາໄສນິສສະຣະນະວິເວກ", ເຖິງແມ່ນການຈະເລີນໂພຊຊົງອັນອາໄສປະຕິປັດສັດທິວິເວກ (paṭippassaddhivivekanissita) ກໍຄວນທີ່ຈະກ່າວໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດນີ້ ກໍເໝືອນກັບນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ.

၂. ကာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ການອະທິບາຍກາຍະສູດ

၁၈၃. ဒုတိယေ အာဟာရဋ္ဌိတိကောတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကော. အာဟာရံ ပဋိစ္စာတိ ပစ္စယံ ပဋိစ္စ. သုဘနိမိတ္တန္တိ သုဘမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ, သုဘဿ အာရမ္မဏမ္ပိ သုဘနိမိတ္တံ. အယောနိသောမနသိကာရောတိ အနုပါယမနသိကာရော ဥပ္ပထမနသိကာရော အနိစ္စေ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဝါ, ဒုက္ခေ ‘‘သုခ’’န္တိ, အနတ္တနိ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝါ, အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ဝါ, မနသိကာရော. တံ တသ္မိံ သုဘာရမ္မဏေ ဗဟုလံ ပဝတ္တယတော ကာမစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, သုဘနိမိတ္တ’’န္တိအာဒိ. ဧဝံ သဗ္ဗနီဝရဏေသု ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

໑໘໓. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ "ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອາຫານ" (āhāraṭṭhitiko) ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍປັດໄຈ (paccayaṭṭhitiko). ຄຳວ່າ "ອາໄສອາຫານ" (āhāraṃ paṭicca) ໝາຍເຖິງ ອາໄສປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ສຸພະນິມິດ" (subhanimitta) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ງາມກໍຊື່ວ່າສຸພະນິມິດ, ອາຣົມທີ່ງາມກໍຊື່ວ່າສຸພະນິມິດ. ຄຳວ່າ "ອະໂຍນິໂສມະນະສິການ" (ayonisomanasikāro) ໝາຍເຖິງ ການມະນະສິການໂດຍບໍ່ຖືກອຸບາຍ (anupāyamanasikāro), ການມະນະສິການຜິດທາງ (uppathamanasikāro) ຄື ການມະນະສິການໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ທ່ຽງວ່າ "ທ່ຽງ", ໃນສິ່ງທີ່ເປັນທຸກວ່າ "ເປັນສຸກ", ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຕົວຕົນວ່າ "ເປັນຕົວຕົນ", ຫຼື ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຈົບງາມວ່າ "ຈົບງາມ". ເມື່ອບຸກຄົນມະນະສິການໃນສຸພະອາຣົມນັ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ ກາມະສັນທະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດວ່າ: "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສຸພະນິມິດມີຢູ່" ເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບການປະກອບຄວາມໃນນີວອນທັງປວງໂດຍນັຍນີ້.

ပဋိဃနိမိတ္တန္တိအာဒီသု ပန ပဋိဃောပိ ပဋိဃနိမိတ္တံ ပဋိဃာရမ္မဏမ္ပိ. အရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ အရတိ? ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ အရတိတာ အနဘိရတိ အနဘိရမနာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ပရိတဿိတာ, အယံ ဝုစ္စတိ အရတီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၆).

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ປະຕິຄະນິມິດ" (paṭighanimitta) ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄວາມກະທົບກະທັ່ງ (paṭigha) ກໍຊື່ວ່າ ປະຕິຄະນິມິດ, ອາຣົມແຫ່ງຄວາມກະທົບກະທັ່ງກໍຊື່ວ່າ ປະຕິຄະນິມິດ. ຄຳວ່າ "ອະຣະຕິ" (arati) ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຍინດີ (ukkaṇṭhitā). ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ (ໃນວິພັງຄະປາກອນ) ວ່າ: "ໃນອະຣະຕິນັ້ນ ຄວາມບໍ່ຍິນດີເປັນແນວໃດ? ຄວາມບໍ່ຍິນດີ, ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຍິນດີ, ຄວາມບໍ່ຍິນດີຍິ່ງ, ຄວາມບໍ່ເພີດເພີນ, ຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈ, ຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ ໃນເສນາສະນະອັນສະຫງັດ ຫຼື ໃນກຸສົນທັມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອະຣະຕິ".

တန္ဒီတိ အတိသီတာဒိပစ္စယာ ဥပ္ပန္နံ အာဂန္တုကကာယာလသိယံ. ယသ္မိံ ဥပ္ပန္နေ ‘‘အတိသီတံ အတိဥဏှံ အတိစ္ဆာတောသ္မိ အတိဓာတောသ္မိ အတိဒူရမဂ္ဂံ ဂတောသ္မီ’’တိ ဝဒတိ, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ ကတမာ တန္ဒိ[Pg.178], ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ, အယံ ဝုစ္စတိ တန္ဒီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၇).

ຄຳວ່າ "ຕັນທິ" (tandi) ໝາຍເຖິງ ຄວາມກຽດຄ້ານທາງກາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງຄາວ (āgantuka) ເພາະປັດໄຈມີຄວາມໜາວຈັດເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວາມກຽດຄ້ານນັ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມກ່າວວ່າ: "ໜາວໂພດ, ຮ້ອນໂພດ, ຫິວໂພດ, ອີ່ມໂພດ, ເດີນທາງໄກໂພດ", ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: "ໃນຕັນທິນັ້ນ ຄວາມກຽດຄ້ານເປັນແນວໃດ? ຄວາມກຽດຄ້ານ, ກິຣິຍາທີ່ກຽດຄ້ານ, ຄວາມເປັນຜູ້ກຽດຄ້ານ, ຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ກິຣິຍາທີ່ຂີ້ຄ້ານ, ຄວາມເປັນຜູ້ຂີ້ຄ້ານ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຕັນທິ".

ဝိဇမ္ဘိတာတိ ကိလေသဝသေန ကာယဝိနမနာ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ အာနမနာ ဝိနမနာ သန္နမနာ ပဏမနာ ဗျာဓိယကံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဇမ္ဘိတာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၈).

ຄຳວ່າ "ວິຊັມພິຕະ" (vijambhitā) ໝາຍເຖິງ ການບິດກາຍດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລສ. ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: "ໃນວິຊັມພິຕະນັ້ນ ການບິດກາຍເປັນແນວໃດ? ການຢຽດກາຍ, ການບິດກາຍ, ການນ້ອມກາຍໄປຂ້າງໜ້າ, ການນ້ອມກາຍໄປຂ້າງຫຼັງ, ການນ້ອມກາຍໄປຂ້າງໆ, ການຢຽດກາຍຂຶ້ນເທິງ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກາຍບິດບ້ຽວເໝືອນຄົນໄຂ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ວິຊັມພິຕະ".

ဘတ္တသမ္မဒေါတိ ဘတ္တပရိဠာဟော. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမော ဘတ္တသမ္မဒေါ? ယာ ဘုတ္တာဝိဿ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော ဘတ္တပရိဠာဟော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဘတ္တသမ္မဒေါ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၉).

ຄຳວ່າ "ພັດຕະສັມມະທະ" (bhattasammado) ໝາຍເຖິງ ຄວາມມຶນຕຶງເພາະອາຫານ. ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: "ໃນພັດຕະສັມມະທະນັ້ນ ຄວາມມຶນຕຶງເພາະອາຫານເປັນແນວໃດ? ຄວາມມຶນຊາເພາະອາຫານ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າເພາະອາຫານ, ຄວາມອຶດອັດເພາະອາຫານ, ຄວາມໜັກໜ່ວງແຫ່ງກາຍ ຂອງຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານແລ້ວ, ນີ້ຊື່ວ່າ ພັດຕະສັມມະທະ".

စေတသော စ လီနတ္တန္တိ စိတ္တဿ လီယနာကာရော, ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘တတ္ထ ကတမံ စေတသော လီနတ္တံ? ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ လီနံ လီယနာ လီယိတတ္တံ ထိနံ ထိယနာ ထိယိတတ္တံ စိတ္တဿ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ စေတသော လီနတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၆၀).

ຄຳວ່າ "ຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດ" (cetaso līnattaṃ) ໝາຍເຖິງ ອາການຫົດຫູ່ຂອງຈິດ, ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: "ໃນຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດນັ້ນ ຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດເປັນແນວໃດ? ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານແຫ່ງຈິດ, ຄວາມບໍ່ເໝາະສົມແກ່ການງານ, ຄວາມຫົດຫູ່, ຄວາມຫົດຫູ່ຍິ່ງ, ความທໍ້ຖອຍ, ກິຣິຍາທີ່ທໍ້ຖອຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ທໍ້ຖອຍ, ຄວາມງ້ວງເຫງົາ, ກິຣິຍາທີ່ງ້ວງເຫງົາ, ຄວາມເປັນຜູ້ງ້ວງເຫງົາແຫ່ງຈິດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຄວາມຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດ".

စေတသော အဝူပသမောတိ ယထာ နာမ ဝီတစ္စိကောပိ အင်္ဂါရော နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ယထာ စ ပတ္တပစနဋ္ဌာနေ နေဝ တာဝ သန္နိသီဒတိ ပတာပံ ကရောတိယေဝ, ဧဝံ စိတ္တဿ အဝူပသန္တာကာရော, အတ္ထတော ပနေတံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စမေဝ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ "ຄວາມບໍ່ສະຫງົບແຫ່ງຈິດ" (cetaso avūpasamo) ອຸປະມາມີເໝືອນດັ່ງຖ່ານໄຟທີ່ປາສະຈາກແປວໄຟແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ທັນດັບສະໜິດ ຍັງຄົງແຜ່ຄວາມຮ້ອນຢູ່, ແລະ ເໝືອນດັ່ງໃນບ່ອນຕົ້ມໝໍ້ແກງ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນເຢັນລົງ ຍັງຄົງມີຄວາມຮ້ອນຢູ່, ສັນໃດ ອາການທີ່ບໍ່ສະຫງົບແຫ່ງຈິດກໍສັນນັ້ນ, ແຕ່ໂດຍສະພາວະແລ້ວ ມັນກໍຄື ອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ (ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແລະຮ້ອນໃຈ) ນັ້ນເອງ.

ဝိစိကိစ္ဆဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ. အယောနိသောမနသိကာရော သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယောဝ. ဧဝမေတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, ဗျာပါဒေါ အာရမ္မဏေန စ ဥပနိဿယေန စ, သေသာ သဟဇာတေန စ ဥပနိဿယေန စာတိ.

ຄຳວ່າ "ທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງວິຈິກິດສາ" (vicikicchaṭṭhānīyā dhammā) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມແຫ່ງວິຈິກິດສາ. ສ່ວນອະໂຍນິໂສມະນະສิການນັ້ນ ມີນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນທຸກບົດ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ທັມ 2 ປະການ ຄື ກາມະສັນທະ ແລະ ວິຈິກິດສາ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ໂດຍອາຣົມ, ສ່ວນພະຍາບາດ ຕຣັດໄວ້ໂດຍອາຣົມແລະອຸປະນິດໄສປັດໄຈ, ສ່ວນນີວອນທີ່ເຫຼືອ (ຖີນາມິດທະ ແລະ ອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ) ຕຣັດໄວ້ໂດຍສະຫະຊາຕະປັດໄຈແລະອຸປະນິດໄສປັດໄຈ.

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မာတိ သတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ သတ္တတိံသ ဗောဓိပက္ခိယာ စ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မာ စ. တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ တတ္ထ ဥပါယမနသိကာရဿ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ.

ຄຳວ່າ "ທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສະຕິສັມໂພຊຊົງ" (satisambojjhaṅgaṭṭhānīyā dhammā) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມແຫ່ງສະຕິ ອັນໄດ້ແກ່ ໂພທິປັກຂິຍະທັມ 37 ປະການ ແລະ ໂລກຸດຕະຣະທັມ 9 ປະການ. ໃນຄຳວ່ານັ້ນ "ການເຮັດໃຫ້ຫຼາຍເຊິ່ງໂຍນິໂສມະນະສິການ" (yonisomanasikārabahulīkāro) ໝາຍເຖິງ ການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ ເຊິ່ງການມະນະສິການໂດຍຖືກອຸບາຍໃນທັມນັ້ນ.

ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီသု ကုသလာတိ ကောသလ္လသမ္ဘူတာ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ. အကုသလာတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာ သာဝဇ္ဇဒုက္ခဝိပါကာ. သာဝဇ္ဇာတိ အကုသလာ. အနဝဇ္ဇာတိ ကုသလာ. ဟီနပဏီတကဏှသုက္ကေသုပိ ဧသေဝ နယော. သပ္ပဋိဘာဂါတိ ကဏှသုက္ကာယေဝ. ကဏှာ ဟိ ကဏှဝိပါကဒါနတော[Pg.179], သုက္ကာ စ သုက္ကဝိပါကဒါနတော သပ္ပဋိဘာဂါ နာမ, သဒိသဝိပါကကောဋ္ဌာသာတိ အတ္ထော. ပဋိပက္ခဘူတဿ ဝါ ဘာဂဿ အတ္ထိတာယ သပ္ပဋိဘာဂါ. ကဏှာနဉှိ သုက္ကာ ပဋိပက္ခဘာဂါ, သုက္ကာနဉ္စ ကဏှာ ပဋိပက္ခဘာဂါတိ ဧဝမ္ပိ သပ္ပဋိဘာဂါ. သပ္ပဋိဗာဟိတဋ္ဌေန ဝါ သပ္ပဋိဘာဂါ. အကုသလဉှိ ကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာ အတ္တနော ဝိပါကံ ဒေတိ, ကုသလဉ္စ အကုသလံ ပဋိဗာဟိတွာတိ ဧဝမ္ပိ ကဏှသုက္ကာ သပ္ပဋိဘာဂါ.

ໃນບົດວ່າ "ທັມທີ່ເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນ" ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄຳວ່າ "ກຸສົນ" (kusalā) ໝາຍເຖິງ ທັມທີ່ເກີດຈາກຄວາມສະຫຼາດ (kosallasambhūtā) ບໍ່ມີໂທດ ແລະ ມີສຸກເປັນວິບາກ. ຄຳວ່າ "ອະກຸສົນ" (akusalā) ໝາຍເຖິງ ທັມທີ່ເກີດຈາກຄວາມບໍ່ສະຫຼາດ (akosallasambhūtā) ມີໂທດ ແລະ ມີທຸກເປັນວິບາກ. ຄຳວ່າ "ມີໂທດ" (sāvajjā) ໝາຍເຖິງ ອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ມີໂທດ" (anavajjā) ໝາຍເຖິງ ກຸສົນ. ໃນບົດວ່າ "ເລວ, ປະນີດ, ດຳ, ຂາວ" ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "ມີສ່ວນປຽບກັນ" (sappaṭibhāgā) ໝາຍເຖິງ ທັມດຳແລະທັມຂາວນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ທັມດຳຍ່ອມໃຫ້ວິບາກອັນດຳ, ແລະ ທັມຂາວຍ່ອມໃຫ້ວິບາກອັນຂາວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ມີສ່ວນແຫ່ງວິບາກທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບກັນ ເພາະມີສ່ວນທີ່ເປັນຄູ່ປັບ (ກົງກັນຂ້າມ) ກັນ. ເພາະວ່າ ທັມຂາວເປັນສ່ວນຄູ່ປັບຂອງທັມດຳ, ແລະ ທັມດຳເປັນສ່ວນຄູ່ປັບຂອງທັມຂາວ ແມ້ໂດຍນັຍນີ້ກໍຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບກັນ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ກຳຈັດກັນ. ເພາະວ່າ ອະກຸສົນຍ່ອມກຳຈັດກຸສົນແລ້ວໃຫ້ວິບາກຂອງຕົນ, ແລະ ກຸສົນຍ່ອມກຳຈັດອະກຸສົນແລ້ວໃຫ້ວິບາກຂອງຕົນ ແມ້ໂດຍນັຍນີ້ ທັມດຳແລະທັມຂາວກໍຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບກັນ.

အာရမ္ဘဓာတူတိ ပဌမာရမ္ဘဝီရိယံ. နိက္ကမဓာတူတိ ကောသဇ္ဇတော နိက္ခန္တတ္တာ တတော ဗလဝတရံ. ပရက္ကမဓာတူတိ ပရံ ပရံ ဌာနံ အက္ကမနတာယ တတောပိ ဗလဝတရန္တိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဝီရိယမေဝ ကထိတံ.

ຄຳວ່າ "ອາຣັມພະທາດ" (ārambhadhātu) ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ເລີ່ມຕົ້ນທຳອິດ. ຄຳວ່າ "ນິກກະມະທາດ" (nikkamadhātu) ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ເພາະອອກໄປຈາກຄວາມກຽດຄ້ານ. ຄຳວ່າ "ປະຣັກກະມະທາດ" (parakkamadhātu) ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່ານັ້ນອີກ ເພາະສາມາດກ້າວໄປສູ່ຖານະທີ່ສູງຂຶ້ນໄປເລື້ອຍໆ. ດ້ວຍບົດທັງ 3 ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດເຖິງ ວິຣິຍະ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ນັ້ນເອງ.

ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ပီတိယာ အာရမ္မဏဓမ္မာ. ကာယပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. သမထနိမိတ္တန္တိ သမထောပိ သမထနိမိတ္တံ, အာရမ္မဏမ္ပိ. အဗျဂ္ဂနိမိတ္တန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

ຄຳວ່າ "ທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງປີຕິສັມໂພຊຊົງ" (pītisambojjhaṅgaṭṭhānīyā) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມແຫ່ງປີຕິ. ຄຳວ່າ "ກາຍະປັດສັດທິ" (kāyapassaddhi) ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍແຫ່ງນາມະກາຍ 3 (ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ). ຄຳວ່າ "ຈິດຕະປັດສັດທິ" (cittapassaddhi) ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະຫງົບລະງັບความກະວົນກະວາຍແຫ່ງວິນຍານັກຂັນ. ຄຳວ່າ "ສະມະຖະນິມິດ" (samathanimitta) ໝາຍເຖິງ ສະມະຖະກໍຊື່ວ່າສະມະຖະນິມິດ, ອາຣົມ (ປະຕິພາກນິມິດ) ກໍຊື່ວ່າສະມະຖະນິມິດ. ຄຳວ່າ "ອະວຽກຄະນິມິດ" (abyagganimitta) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງສະມະຖະນິມິດນັ້ນເອງ.

ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဋ္ဌာနီယာတိ ဥပေက္ခာယ အာရမ္မဏဓမ္မာ, အတ္ထတော ပန မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာဋ္ဌာနီယာ ဓမ္မောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတ္ထ သတိဓမ္မဝိစယဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ အာရမ္မဏေန ကထိတာ, သေသာ အာရမ္မဏေနပိ ဥပနိဿယေနပိ.

ຄຳວ່າ "ທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງ" (upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhānīyā) ໝາຍເຖິງ ອາຣົມແຫ່ງອຸເປກຂາ, ແຕ່ໂດຍສະພາວະແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າ ທັມອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸເປກຂາ ກໍຄື ອາການວາງເສີຍ (majjhattākāro). ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ສະຕິສັມໂພຊຊົງ, ທັມມະວິຈະຍະສັມໂພຊຊົງ ແລະ ອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ໂດຍອາຣົມ, ສ່ວນໂພຊຊົງທີ່ເຫຼືອ ຕຣັດໄວ້ໂດຍອາຣົມແດ່ ແລະ ໂດຍອຸປະນິດໄສປັດໄຈແດ່.

၃. သီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການອະທິບາຍສີລະສູດ

၁၈၄. တတိယေ သီလသမ္ပန္နာတိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝဿ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ ကထိတံ, တေန သမ္ပန္နာတိ အတ္ထော. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန ဖလဝိမုတ္တိယေဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဧဝမေတ္ထ သီလာဒယော တယော လောကိယလောကုတ္တရာ, ဝိမုတ္တိ လောကုတ္တရာဝ, ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ လောကိယမေဝ.

໑໘໔. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ "ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສີລ" (sīlasampannā) ໃນບົດນີ້ ຕຣັດເຖິງສີລທັງໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະຂອງພຣະຂີນາສົບ, ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສີລນັ້ນ. ໃນບົດວ່າ ສະມາທິ ແລະ ປັນຍາ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ວິມຸດຕິ" (vimutti) ໝາຍເຖິງ ຜົນວິມຸດຕິ (phalavimutti) ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ" (vimuttiñāṇadassana) ໝາຍເຖິງ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ (paccavekkhaṇañāṇa). ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ທັມ 3 ປະການມີສີລເປັນຕົ້ນ ເປັນທັງໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ, ວິມຸດຕິເປັນໂລກຸດຕະຣະຢ່າງດຽວ, ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະເປັນໂລກິຍະຢ່າງດຽວ.

ဒဿနမ္ပာဟန္တိ ဒဿနမ္ပိ အဟံ. တံ ပနေတံ ဒဿနံ – စက္ခုဒဿနံ, ဉာဏဒဿနန္တိ ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ အရိယာနံ ဒဿနံ ဩလောကနံ စက္ခုဒဿနံ နာမ. အရိယေဟိ ပန ဒိဋ္ဌဿ လက္ခဏဿ ဒဿနံ, ပဋိဝိဒ္ဓဿ စ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ဈာနေန ဝါ ဝိပဿနာယ ဝါ မဂ္ဂဖလေဟိ ဝါ ဉာဏဒဿနံ နာမ. ဣမသ္မိံ ပနေတ္ထ စက္ခုဒဿနံ အဓိပ္ပေတံ. အရိယာနဉှိ ပသန္နေဟိ စက္ခူဟိ ဩလောကနမ္ပိ [Pg.180] ဗဟုကာရမေဝ. သဝနန္တိ ‘‘အသုကော နာမ ခီဏာသဝေါ အသုကသ္မိံ နာမ ရဋ္ဌေ ဝါ ဇနပဒေ ဝါ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ လေဏေ ဝါ ဝသတီ’’တိ ကထေန္တာနံ သောတေန သဝနံ, ဧတမ္ပိ ဗဟုကာရမေဝ. ဥပသင်္ကမနန္တိ ‘‘ဒါနံ ဝါ ဒဿာမိ, ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝါ သောဿာမိ, သက္ကာရံ ဝါ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝရူပေန စိတ္တေန အရိယာနံ ဥပသင်္ကမနံ. ပယိရုပါသနန္တိ ပဉှာပယိရုပါသနံ. အရိယာနံ ဂုဏေ သုတွာ တေ ဥပသင်္ကမိတွာ နိမန္တေတွာ ဒါနံ ဒတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ပဉှပုစ္ဆနန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "ແມ້ການເຫັນ ເຮົາກໍກ່າວວ່າ" (dassanampāhaṃ) ໝາຍເຖິງ ແມ້ການເຫັນ ເຮົາກໍກ່າວວ່າ (ມີອຸປະການະຫຼາຍ). ການເຫັນນັ້ນມີ 2 ປະການ ຄື: ຈັກຂຸທັດສະນະ (ການເຫັນດ້ວຍຕາ) ແລະ ຍານະທັດສະນະ (ການເຫັນດ້ວຍຍານ). ໃນ 2 ປະການນັ້ນ ການເຫັນ ການແນມເບິ່ງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຕາອັນເຫຼື້ອມໃສ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸທັດສະນະ. ສ່ວນການເຫັນລັກສະນະທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫັນແລ້ວ, ແລະ ການແທງຕະຫຼອດທັມທີ່ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ດ້ວຍຊານ, ດ້ວຍວິປັດສະນາ ຫຼື ດ້ວຍມັກແລະຜົນ ຊື່ວ່າ ຍານະທັດສະນະ. ແຕ່ໃນອັດຖະນີ້ ໝາຍເອົາ ຈັກຂຸທັດສະນະ. ເພາະວ່າ ແມ້ການແນມເບິ່ງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຕາອັນເຫຼື້ອມໃສ ກໍມີອຸປະການະຫຼາຍແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "ການຟັງ" (savanaṃ) ໝາຍເຖິງ ການຟັງດ້ວຍຫູ ເມື່ອມີຄົນກ່າວວ່າ: "ພຣະຂີນາສົບຊື່ນີ້ ອາໄສຢູ່ໃນແວ່ນແຄວ້ນນີ້, ໃນຊົນນະບົດນີ້, 在ບ້ານນີ້, ໃນນິຄົມນີ້, ໃນວັດນີ້ ຫຼື ໃນຖ້ຳນີ້", ແມ້ການຟັງນີ້ກໍມີອຸປະການະຫຼາຍແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "ການເຂົ້າໄປຫາ" (upasaṅkamanaṃ) ໝາຍເຖິງ ການເຂົ້າໄປຫາພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຈິດຄິດວ່າ: "ເຮົາຈັກຖວາຍທານ, ຫຼື ຈັກຖາມບັນຫາ, ຫຼື ຈັກຟັງທັມ, ຫຼື ຈັກທຳສັກກາລະ". ຄຳວ່າ "ການເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້" (payirupāsanaṃ) ໝາຍເຖິງ ການເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ເພື່ອຖາມບັນຫາ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຸນຄວາມດີຂອງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍແລ້ວ ເຂົ້າໄປຫາ ມົນທັນ (ນິມົນ) ຖວາຍທານ ແລ້ວຖາມບັນຫາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ: "ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ກຸສົນແມ່ນຫຍັງ?".

အနုဿတိန္တိ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု နိသိန္နဿ ‘‘ဣဒါနိ အရိယာ လေဏဂုဟမဏ္ဍပါဒီသု ဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသုခေဟိ ဝီတိနာမေန္တီ’’တိ အနုဿရဏံ. ယော ဝါ တေသံ သန္တိကေ ဩဝါဒေါ လဒ္ဓေါ ဟောတိ, တံ အာဝဇ္ဇိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဌာနေ သီလံ ကထိတံ, ဣမသ္မိံ သမာဓိ, ဣမသ္မိံ ဝိပဿနာ, ဣမသ္မိံ မဂ္ဂေါ, ဣမသ္မိံ ဖလ’’န္တိ ဧဝံ အနုဿရဏံ. အနုပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ အရိယေသု စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ဃရာ နိက္ခမ္မ တေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ. အရိယာနဉှိ သန္တိကေ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတောပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အရိယေသု ပသာဒေန အညတ္ထ ပဗ္ဗဇိတွာ အရိယာနံ သန္တိကေ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာပိ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ. အညေသု ပန ပသာဒေန အညေသံယေဝ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အညေသံယေဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ ပစ္စာသီသမာနဿ စရတော ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနုပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ န ဟောတိ.

ຄຳວ່າ “ອະນຸດສະຕິ” (ການລະນຶກເຖິງ) ໄດ້ແກ່ ການລະນຶກເຖິງຂອງຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນທີ່ພັກກາງຄືນ ແລະ ທີ່ພັກກາງເວັນວ່າ “ໃນການບັດນີ້ ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຍັງກາງເວັນ ແລະ ກາງຄືນໃຫ້ລ່ວງໄປດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານ, ວິປັດສະນາ, ມັກ ແລະ ຜົນ ໃນຖ້ຳ, ຄູຫາ ແລະ ມົນທົບ ເປັນຕົ້ນ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂອວາດໃດທີ່ໄດ້ຮັບມາໃນສຳນັກຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິຈາລະນາໂອວາດນັ້ນແລ້ວ ລະນຶກເຖິງຢ່າງນີ້ວ່າ “ໃນພາກສ່ວນນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສິນ, 在ພາກສ່ວນນີ້ຊົງສະແດງສະມາທິ, ໃນພາກສ່ວນນີ້ຊົງສະແດງວິປັດສະນາ, ໃນພາກສ່ວນນີ້ຊົງສະແດງມັກ, ໃນພາກສ່ວນນີ້ຊົງສະແດງຜົນ”. ຄຳວ່າ “ອະນຸບັນພະຊາ” (ການບວດຕາມ) ໄດ້ແກ່ ການເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ແລ້ວອອກຈາກເຮືອນ ບວດໃນສຳນັກຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ການບວດຂອງຜູ້ທີ່ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນສຳນັກຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ແລ້ວບວດໃນສຳນັກຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຫວັງສະເພາະໂອວາດ ແລະ ຄຳສັ່ງສອນຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ປະພຶດຢູ່ ກໍຊື່ວ່າ “ອະນຸບັນພະຊາ”. ເຖິງແມ່ນການບວດຂອງຜູ້ທີ່ເຮັດຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ແລ້ວໄປບວດໃນສຳນັກອື່ນ ແຕ່ຫວັງສະເພາະໂອວາດ ແລະ ຄຳສັ່ງສອນໃນສຳນັກຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ປະພຶດຢູ່ ກໍຊື່ວ່າ “ອະນຸບັນພະຊາ” ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນການບວດຂອງຜູ້ທີ່ເຫຼື້ອມໃສໃນບຸກຄົນອື່ນ ແລ້ວບວດໃນສຳນັກຂອງບຸກຄົນອື່ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຫວັງສະເພາະໂອວາດ ແລະ ຄຳສັ່ງສອນຂອງບຸກຄົນອື່ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ປະພຶດຢູ່ ບໍ່ຊື່ວ່າ “ອະນຸບັນພະຊາ”.

ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတေသု ပန မဟာကဿပတ္ထေရဿ တာဝ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ သတသဟဿမတ္တာ အဟေသုံ, တထာ ထေရဿေဝ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စ စန္ဒဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ သူရိယဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ အဿဂုတ္တတ္ထေရဿ, တဿာပိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ယောနကဓမ္မရက္ခိတတ္ထေရဿ, တဿ ပန သဒ္ဓိဝိဟာရိကော အသောကရညော ကနိဋ္ဌဘာတာ တိဿတ္ထေရော နာမ အဟောသိ, တဿ အနုပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာ အဍ္ဎတေယျကောဋိသင်္ခါ အဟေသုံ. မဟိန္ဒတ္ထေရဿ အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ လင်္ကာဒီပေ သတ္ထရိ ပသာဒေန ပဗ္ဗဇန္တာ မဟိန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုပဗ္ဗဇန္တိ နာမ.

ກໍໃນບັນດາຜູ້ທີ່ບວດຢ່າງນີ້, ກ່ອນອື່ນ ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະມະຫາກັດສະປະເຖລະ ມີປະມານໜຶ່ງແສນຮູບ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະຈັນທະຄຸດຕະເຖລະ ຜູ້ເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະມະຫາກັດສະປະເຖລະນັ້ນ ກໍມີປະມານໜຶ່ງແສນຮູບ. ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະສຸຣິຍະຄຸດຕະເຖລະ ຜູ້ເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະຈັນທະຄຸດຕະເຖລະນັ້ນ ກໍມີປະມານໜຶ່ງແສນຮູບ. ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະອັດສະຄຸດຕະເຖລະ ຜູ້ເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະສຸຣິຍະຄຸດຕະເຖລະນັ້ນ ກໍມີປະມານໜຶ່ງແສນຮູບ. ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະຍົນນະກະທຳມະຮັກຂິຕະເຖລະ ຜູ້ເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະອັດສະຄຸດຕະເຖລະນັ້ນ ກໍມີປະມານໜຶ່ງແສນຮູບ. ສ່ວນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພະຍົນນະກະທຳມະຮັກຂິຕະເຖລະນັ້ນ ມີນາມວ່າ ພະຕິດສະເຖລະ ຜູ້ເປັນພະອະນຸຊາຂອງພະເຈົ້າອະໂສກມະຫາຣາດ, ຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະຕິດສະເຖລະນັ້ນ ມີຈຳນວນເຖິງສອງໂກດເຄິ່ງ. ສ່ວນກຳນົດນັບຈຳນວນຂອງຜູ້ທີ່ບວດຕາມພະມະຫິນທະເຖລະນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ຈົນເຖິງທຸກມື້ນີ້ ຜູ້ທີ່ບວດໃນເກາະລັງກາ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະສາດສະດາ ກໍຊື່ວ່າ ບວດຕາມພະມະຫິນທະເຖລະນັ້ນເອງ.

တံ [Pg.181] ဓမ္မန္တိ တံ တေသံ ဩဝါဒါနုသာသနီဓမ္မံ. အနုဿရတီတိ သရတိ. အနုဝိတက္ကေတီတိ ဝိတက္ကာဟတံ ကရောတိ. အာရဒ္ဓေါ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ. ပဝိစိနတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ တတ္ထ ဉာဏစာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပဝိစိနတီတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ လက္ခဏံ ဝိစိနတိ. ပဝိစရတီတိ တတ္ထ ဉာဏံ စရာပေတိ. ပရိဝီမံသမာပဇ္ဇတီတိ ဝီမံသနံ ဩလောကနံ ဂဝေသနံ အာပဇ္ဇတိ.

ຄຳວ່າ “ຕໍ ທຳມໍ” ໄດ້ແກ່ ພະທຳຄືໂອວາດ ແລະ ຄຳສັ່ງສອນຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະນຸດສະຣະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລະນຶກ. ຄຳວ່າ “ອະນຸວິຕັກເກຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນໄປຕາມຄວາມຕຶກຕອງ. ຄຳວ່າ “ອາຣັດໂທ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍລິບູນ. ຄຳທັງໝົດມີຄຳວ່າ “ປະວິຈິນະຕິ” ເປັນຕົ້ນ ໃນໂອວາດທຳນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການທ່ຽວໄປຂອງຍານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ “ປະວິຈິນະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຄົ້ນຄວ້າລັກສະນະຂອງທຳນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ “ປະວິຈະຣະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຍັງຍານໃຫ້ທ່ຽວໄປໃນທຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ປະຣິවີມັງສະມາປັດຊະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຖິງການໃຄ່ຄວນ, ການເພັ່ງພິນິດ ແລະ ການສະແຫວງຫາ.

သတ္တ ဖလာ သတ္တာနိသံသာတိ ဥဘယမ္ပေတံ အတ္ထတော ဧကံ. ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပဋိကစ္စ အညံ အာရာဓေတီတိ အရဟတ္တံ အာရာဓေန္တော ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ အာရာဓေတိ, တဉ္စ ခေါ ပဋိကစ္စ, အသမ္ပတ္တေယေဝ မရဏကာလေတိ အတ္ထော. အထ မရဏကာလေတိ အထ မရဏဿ အာသန္နကာလေ.

ຄຳທັງສອງບົດນີ້ຄື “ສັດຕະ ຜະລາ” ແລະ “ສັດຕານິສັງສາ” ມີເນື້ອຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ທິດເຖວະ ທຳເມ ປະຕິກັດຈະ ອັນຍັງ ອາຣາເທຕິ” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຈະບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນອັດຕະພາບນີ້ເລີຍ, ແລະ ການບັນລຸນັ້ນ ກໍບັນລຸກ່ອນ ຄືໃນເວລາທີ່ຄວາມຕາຍຍັງມາບໍ່ເຖິງ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ “ອະຖະ ມະຣະນະກາເລ” ໄດ້ແກ່ ຫຼືໃນເວລາໃກ້ຕາຍ.

အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီတိ ယော အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, သော တိဝိဓော ဟောတိ. ကပ္ပသဟဿာယုကေသု တာဝ အဝိဟေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကော နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ နိဗ္ဗတ္တဒိဝသေ ပါပုဏာတိ, ပဌမဿ ပန ကပ္ပသတဿ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ. အယမေကော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. အပရော ဧဝံ အသက္ကောန္တော ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ ဒုတိယော. အပရော ဧဝမ္ပိ အသက္ကောန္တော စတုန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပါပုဏာတိ, အယံ တတိယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ.

ຄຳວ່າ “ອັນຕະຣາປະຣິນິບພາຍີ” ໄດ້ແກ່ ພະອະນາຄາມີໃດ ບໍ່ລ່ວງgາຍເຄິ່ງອາຍຸແລ້ວປໍຣິນິບພານ, ພະອະນາຄາມີຜູ້ນັ້ນ ມີສາມຈຳພວກ. ກ່ອນອື່ນ ພະອະນາຄາມີບາງຮູບ ບັງເກີດໃນຊັ້ນອະວິຫາ ເຊິ່ງມີອາຍຸໜຶ່ງພັນກັບ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນໃນມື້ທີ່ບັງເກີດນັ້ນເອງ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນມື້ທີ່ບັງເກີດ ກໍຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນໃນສ່ວນເໜືອຮ້ອຍກັບທຳອິດ. ນີ້ຄື ພະອັນຕະຣາປະຣິນິບພາຍີ ບຸກຄົນທີໜຶ່ງ. ພະອະນາຄາມີອີກຮູບໜຶ່ງ ເມື່ອບໍ່ສາມາດບັນລຸໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ກໍຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນໃນສ່ວນເໜືອສອງຮ້ອຍກັບ, ນີ້ຄື ບຸກຄົນທີສອງ. ພະອະນາຄາມີອີກຮູບໜຶ່ງ ເຖິງແມ່ນບໍ່ສາມາດບັນລຸໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ກໍຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນໃນສ່ວນເໜືອສີ່ຮ້ອຍກັບ, ນີ້ຄື ພະອັນຕະຣາປະຣິນິບພາຍີ ບຸກຄົນທີສາມ.

ပဉ္စမံ ပန ကပ္ပသတံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ ဟောတိ. အတပ္ပာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဥပ္ပန္နော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ ပတ္တော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ပတ္တော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. အဝိဟာဒီသုပိ နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပတ္တော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ.

ສ່ວນພະອະນາຄາມີຜູ້ລ່ວງກາຍຫ້າຮ້ອຍກັບໄປແລ້ວ ຈຶ່ງບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນ ຊື່ວ່າ “ອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີ”. ໃນພົມມະໂລກຊັ້ນອະຕັບປາ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນພະອະນາຄາມີຜູ້ບັງເກີດໃນຊັ້ນໃດຊັ້ນໜຶ່ງ ແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ ດ້ວຍການປຸງແຕ່ງ ຊື່ວ່າ “ສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ”, ຜູ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນໂດຍປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມ ໂດຍປາສະຈາກການປຸງແຕ່ງ ຊື່ວ່າ “ອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ”. ພະອະນາຄາມີຜູ້ບັງເກີດໃນຊັ້ນອະວິຫາ ເປັນຕົ້ນ ດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດອາຍຸຂៃໃນຊັ້ນນັ້ນໆ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນຊັ້ນເໜືອໆ ຂຶ້ນໄປ ຈົນເຖິງຊັ້ນອະກະນິດຖา ຊື່ວ່າ “ອຸດທັງໂສໂຕ ອະກະນິດຖະຄາມີ”.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အဋ္ဌစတ္တာရီသ အနာဂါမိနော ကထေတဗ္ဗာ. အဝိဟေသု ဟိ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ, ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စ ဟောန္တိ. တေ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ, သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ, တထာ အတပ္ပာဒီသု. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော နတ္ထိ, တသ္မာ တတ္ထ စတ္တာရော သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ, စတ္တာရော အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီတိ အဋ္ဌာတိ ဧဝံ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တိ. တေသံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ သဗ္ဗဇေဋ္ဌော စေဝ ဟောတိ [Pg.182] သဗ္ဗကနိဋ္ဌော စ. ကထံ? သော ဟိ သောဠသကပ္ပသဟဿာယုကတ္တာ အာယုနာ သဗ္ဗေသံ ဇေဋ္ဌော, သဗ္ဗပစ္ဆာ အရဟတ္တံ ပါပုဏီတိ သဗ္ဗေသံ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာလက္ခဏာ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ.

ກໍໃນພາກສ່ວນນີ້ ຄວນກ່າວເຖິງພະອະນາຄາມີສີ່ສິບແປດຈຳພວກ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຊັ້ນອະວິຫາ ມີພະອັນຕະຣາປະຣິນິບພາຍີສາມ, ພະອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີໜຶ່ງ, ພະອຸດທັງໂສໂຕ ອະກະນິດຖະຄາມີໜຶ່ງ ລວມເປັນຫ້າຮູບ. ພະອະນາຄາມີຫ້າຮູບນັ້ນ ແບ່ງເປັນອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີຫ້າ, ສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີຫ້າ ລວມເປັນສິບຮູບ. ໃນຊັ້ນອະຕັບປາ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຊັ້ນລະສິບຮູບເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນໃນຊັ້ນອະກະນິດຖາ ບໍ່ມີພະອຸດທັງໂສໂຕ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຊັ້ນນັ້ນ ຈຶ່ງມີພະສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີສີ່, ພະອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີສີ່ ລວມເປັນແປດຮູບ. ດ້ວຍປະການນີ້ ຈຶ່ງລວມເປັນສີ່ສິບແປດຮູບ. ໃນບັນດາພະອະນາຄາມີເຫຼົ່ານັ້ນ ພະອຸດທັງໂສໂຕ ອະກະນິດຖະຄາມີ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ແລະ ເປັນຜູ້ອ່ອນທີ່ສຸດ. ເປັນຢ່າງນັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ດ້ວຍວ່າ ພະອະນາຄາມີຮູບນັ້ນ ມີອາຍຸເຖິງສິບຫົກພັນກັບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໂດຍອາຍຸໃນບັນດາທັງໝົດ, ແຕ່ເພາະບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນຫຼ້າສຸດກວ່າໝູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ອ່ອນທີ່ສຸດໃນບັນດາທັງໝົດ. ໃນພະສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້ຊົງສະແດງໂພດຊົງທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງເປັນວິປັດສະນາໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງອໍຣະຫັດຕະມັກ ທີ່ມີລັກສະນະຕ່າງໆ ກັນ ເກີດຂຶ້ນໃນຈິດຂະນະດຽວກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ.

၄. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ການພັນລະນາວັດຖະສູດ

၁၈၅. စတုတ္ထေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဣတိ စေ မေ ဟောတီတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဧဝံ စေ မယှံ ဟောတိ. အပ္ပမာဏောတိ မေ ဟောတီတိ အပ္ပမာဏောတိ ဧဝံ မေ ဟောတိ. သုသမာရဒ္ဓေါတိ သုပရိပုဏ္ဏော. တိဋ္ဌတီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ – ဥပ္ပာဒံ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ အနုပ္ပာဒံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတိ, ပဝတ္တံ, အပ္ပဝတ္တံ, နိမိတ္တံ, အနိမိတ္တံ သင်္ခါရေ အနာဝဇ္ဇိတတ္တာ, ဝိသင်္ခါရံ အာဝဇ္ဇိတတ္တာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ တိဋ္ဌတီတိ. ဣမေဟိ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ တိဋ္ဌတီတိ ထေရော ဇာနာတိ, ဝုတ္တာကာရဝိပရီတေဟေဝ အဋ္ဌဟာကာရေဟိ စဝန္တံ စဝတီတိ ပဇာနာတိ. သေသဗောဇ္ဈင်္ဂေသုပိ ဧသေဝ နယော.

໑໘໕. ໃນພະສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ “ສະຕິສຳໂພດຊັງໂຄ ອິຕິ ເຈ ເມ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ຫາກຄວາມຄຳນຶງຢ່າງນີ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາວ່າ “ສະຕິສຳໂພດຊົງ”. ຄຳວ່າ “ອັບປະມາໂນຕິ ເມ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຄຳນຶງຢ່າງນີ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາວ່າ “ຫາປະມານບໍ່ໄດ້”. ຄຳວ່າ “ສຸສະມາຣັດໂທ” ໄດ້ແກ່ ບໍລິບູນດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ຕິດຖະຕິ” ໃນບົດນີ້ ສະຕິສຳໂພດຊົງຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການແປດປະການ ຄື: ສະຕິສຳໂພດຊົງຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ເພາະບໍ່ພິຈາລະນາຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ເພາະພິຈາລະນາຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ເພາະບໍ່ພິຈາລະນາຄວາມເປັນໄປ, ເພາະພິຈາລະນາຄວາມບໍ່ເປັນໄປ, ເພາະບໍ່ພິຈາລະນານິມິດ, ເພາະພິຈາລະນາອະນິມິດ, ເພາະບໍ່ພິຈາລະນາສັງຂານ, ແລະ ເພາະພິຈາລະນາວິສັງຂານ. ພະເຖລະຍ່ອມຮູ້ວ່າ ສະຕິສຳໂພດຊົງຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອາການແປດປະການເຫຼົ່ານີ້, ແລະ ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ສະຕິສຳໂພດຊົງທີ່ເຄື່ອນໄປ ຍ່ອມເຄື່ອນໄປດ້ວຍອາການແປດປະການ ທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບອາການທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ໃນໂພດຊົງທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ထေရဿ ဖလဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ယဒါ ဟိ ထေရော သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ သီသံ ကတွာ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇတိ, တဒါ ဣတရေ ဆ တဒနွယာ ဟောန္တိ. ယဒါ ဓမ္မဝိစယာဒီသု အညတရံ, တဒါပိ သေသာ တဒနွယာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ဖလသမာပတ္တိယံ အတ္တနော စိဏ္ဏဝသိတံ ဒဿေန္တော ထေရော ဣမံ သုတ္တံ ကထေသီတိ.

ດ້ວຍປະການນີ້ ໃນພະສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງໂພດຊົງທີ່ເກີດຮ່ວມໃນຜົນສະມາບັດຂອງພະເຖລະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເວລາໃດ ພະເຖລະເຮັດສະຕິສຳໂພດຊົງໃຫ້ເປັນປະທານ ແລ້ວເຂົ້າຜົນສະມາບັດ, ໃນເວລານັ້ນ ໂພດຊົງອີກຫົກປະການທີ່ເຫຼືອ ກໍຍ່ອມເປັນໄປຕາມສະຕິສຳໂພດຊົງນັ້ນ. ໃນເວລາໃດ ພະເຖລະເຮັດໂພດຊົງໃດໜຶ່ງມີທຳມະວິຈະຍະສຳໂພດຊົງ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນປະທານ, ໃນເວລານັ້ນ ໂພດຊົງທີ່ເຫຼືອກໍຍ່ອມເປັນໄປຕາມໂພດຊົງທີ່ເປັນປະທານນັ້ນ. ພະເຖລະເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ມີວະສີທີ່ຕົນໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ໃນຜົນສະມາບັດຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພະສູດນີ້ໄວ້.

၅. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການພັນລະນາພິກຂຸສູດ

၁၈၆. ပဉ္စမေ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ကိံ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ? မဂ္ဂေန အသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ, ပစ္စဝေက္ခဏာယ ကတကိစ္စတံ, မဂ္ဂေန ဝါ ကိလေသနိဒ္ဒါတော ပဗုဇ္ဈနတ္ထာယ, ဖလေန ပဗုဇ္ဈနဘာဝတ္ထာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနေဝေတ္ထ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာ ကိလေသပဟာနပစ္စဝေက္ခဏာတိ သဗ္ဗံ ဒဿိတံ.

໑໘໖. ໃນພະສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ “ໂພທາຍະ ສັງວັດຕັນຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕັດສະຮູ້. ເພື່ອຄວາມຮູ້ຫຍັງ? ເພື່ອຄວາມຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິບພານອັນປາສະຈາກປັດໄຈປຸງແຕ່ງດ້ວຍມັກ, ເພື່ອຄວາມຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີກິດອັນເຮັດແລ້ວດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ກ່າວໄວ້ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຕື່ນຂຶ້ນຈາກຄວາມຫຼັບຄືກິເລດດ້ວຍມັກ, ເພື່ອຄວາມເປັນຜູ້ຕື່ນແລ້ວດ້ວຍຜົນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນພະສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງກິດຂອງມັກທັງໝົດ ຄື ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິບພານ, ການລະກິເລດ ແລະ ການພິຈາລະນາໃຄ່ຄວນ.

၆-၇. ကုဏ္ဍလိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໖-໗. Consolidated translation for Kuṇḍaliyasuttādivaṇṇanā: ການພັນລະນາກຸນທະລິຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၈၇-၁၈၈. ဆဋ္ဌေ [Pg.183] အာရာမနိဿယီတိ အာရာမံ နိဿာယ ဝသနဘာဝေန အာရာမနိဿယီ. ပရိသာဝစရောတိ ပရိသာယ အဝစရော. ပရိသံ နာမ ဗာလာပိ, ပဏ္ဍိတာပိ ဩသရန္တိ, ယော ပန ပရပ္ပဝါဒံ မဒ္ဒိတွာ အတ္တနော ဝါဒံ ဒီပေတုံ သက္ကောတိ, အယံ ပရိသာဝစရော နာမ. အာရာမေန အာရာမန္တိ အာရာမေနေဝ အာရာမံ အနုစင်္ကမာမိ, န ဗာဟိရေနာတိ အတ္ထော. ဥယျာနေန ဥယျာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အညေန ဝါ အာရာမေန ပဝိသိတွာ အညံ အာရာမံ, အညေန ဥယျာနေန အညံ ဥယျာနန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခာနိသံသန္တိ ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆာ ဟောတိ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနံ, ဧဝံ ဂဟဏံ, ဧဝံ နိဗ္ဗေဌန’’န္တိ ဣမိနာ နယေန ဣတိဝါဒေါ ဟောတိ ဣတိဝါဒပ္ပမောက္ခောတိ ဧတံ အာနိသံသံ. ဥပါရမ္ဘာနိသံသန္တိ ‘‘အယံ ပုစ္ဆာယ ဒေါသော, အယံ ဝိဿဇ္ဇနေ’’တိ ဧဝံ ဝါဒဒေါသာနိသံသံ.

໑໘໗-໑໘໘. ໃນພະສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ “ອາຣາມະນິດສະຍີ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສອາຣາມຢູ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິອາໄສອາຣາມຢູ່. ຄຳວ່າ “ປະຣິສາວະຈະໂຣ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນບໍລິສັດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ບໍລິສັດ ນັ້ນ ຍ່ອມມີທັງຄົນພານ ແລະ ບັນດິດມາປະຊຸມກັນ, ສ່ວນບັນດິດໃດ ສາມາດຂົ່ມວາທະຂອງຜູ້ອື່ນ ແລ້ວສະແດງວາທະຂອງຕົນໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງໄດ້, ບັນດິດຜู້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ປະຣິສາວະຈະຣະ”. ຄຳວ່າ “ອາຣາເມນະ ອາຣາມັງ” ໄດ້ແກ່ ເຮົາທ່ຽວຈົງກົມຈາກອາຣາມໜຶ່ງໄປສູ່ອີກອາຣາມໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ທ່ຽວໄປພາຍນອກ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ໃນບົດວ່າ “ອຸຍຢາເນນະ ອຸຍຢານັງ” ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປທາງອາຣາມໜຶ່ງແລ້ວທ່ຽວໄປສູ່ອີກອາຣາມໜຶ່ງ, ເຂົ້າໄປທາງອຸທິຍານໜຶ່ງແລ້ວທ່ຽວໄປສູ່ອີກອຸທິຍານໜຶ່ງ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້. ຄຳວ່າ “ອິຕິວາດັບປະໂມກຂານິສັງສັງ” ໄດ້ແກ່ ມີອານິສົງຄືການຫຼຸດພົ້ນຈາກວາທະທີ່ຖືກກ່າວຫາ ໂດຍນັຍນີ້ວ່າ “ການຖາມເປັນຢ່າງນີ້, ການຕອບເປັນຢ່າງນີ້, ການຈັບຜິດເປັນຢ່າງນີ້, ການແກ້ໄຂເປັນຢ່າງນີ້” ຈຶ່ງເກີດມີວາທະ ແລະ ການຫຼຸດພົ້ນຈາກວາທະນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອຸປາຣັມພານິສັງສັງ” ໄດ້ແກ່ ມີອານິສົງຄືການຈັບຜິດວາທະຂອງຜູ້ອື່ນວ່າ “ນີ້ຄືໂທດໃນຄຳຖາມ, ນີ້ຄືໂທດໃນຄຳຕອບ”.

ကထံ ဘာဝိတော စ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရောတိ သတ္ထာ ‘‘ဧတ္တကံ ဌာနံ ပရိဗ္ဗာဇကေန ပုစ္ဆိတံ, ဣဒါနိ ပုစ္ဆိတုံ န သက္ကောတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘န တာဝ အယံ ဒေသနာ ယထာနုသန္ဓိံ ဂတာ. ဣဒါနိ နံ ယထာနုသန္ဓိံ ပါပေဿာမီ’’တိ သယမေဝ ပုစ္ဆန္တော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ မနာပံ နာဘိဇ္ဈတီတိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာဘိဇ္ဈာယတိ. နာဘိဟံသတီတိ န သာမိသာယ တုဋ္ဌိယာ အဘိဟံသတိ. တဿ ဌိတော စ ကာယော ဟောတိ, ဌိတံ စိတ္တံ အဇ္ဈတ္တန္တိ တဿ နာမကာယော စ စိတ္တဉ္စ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ဌိတံ ဟောတိ. သုသဏ္ဌိတန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန သုဋ္ဌု သဏ္ဌိတံ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဝိမုတ္တံ. အမနာပန္တိ အနိဋ္ဌာရမ္မဏံ. န မင်္ကု ဟောတီတိ တသ္မိံ န မင်္ကု ဟောတိ. အပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ကိလေသဝသေန အဋ္ဌိတစိတ္တော. အဒီနမာနသောတိ ဒေါမနဿဝသေန အဒီနစိတ္တော. အဗျာပန္နစေတသောတိ ဒေါသဝသေန အပူတိစိတ္တော.

ພະສາດສະດາຊົງຊາບວ່າ “ພາກສ່ວນເທົ່ານີ້ ກຸນທະລິຍະປະຣິພາຊົກໄດ້ຖາມແລ້ວ, ບັດນີ້ ລາວບໍ່ສາມາດຈະຖາມຕໍ່ໄປໄດ້ອີກ”, ຊົງດຳຣິວ່າ “ພະເທດສະໜານີ້ ຍັງບໍ່ທັນເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອະນຸສົນທິເທື່ອ, ບັດນີ້ ເຮົາຈັກຍັງພະເທດສະໜານັ້ນໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອະນຸສົນທິ” ຈຶ່ງຊົງຖາມດ້ວຍພະອົງເອງ ແລ້ວຊົງເລີ່ມສະແດງພະເທດສະໜານີ້ວ່າ “ກໍອິນຊີສັງວອນ ທີ່ບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວແນວໃດ, ກຸນທະລິຍະ...”. ໃນພະເທດສະໜານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ມະນາປັງ ນາພິດຊະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເພັ່ງເລັງໃນອິດທາຣົມ. ຄຳວ່າ “ນາພິຫັງສະຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເພີດເພີນດ້ວຍຄວາມຍິນດີທີ່ມີອາມິດ. ຄຳວ່າ “ຕັດສະ ຖິໂຕ ຈະ ກາໂຍ ໂຫຕິ ຖິຕັງ ຈິດຕັງ ອັດຊັດຕັງ” ໄດ້ແກ່ ນາມກາຍ ແລະ ຈິດຂອງພະຍົກຄີບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອາຣົມແຫ່ງກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ “ສຸສັນຖິຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ “ສຸວິມຸດຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວດ້ວຍຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ “ອະມະນາປັງ” ໄດ້ແກ່ ອະນິດທາຣົມ. ຄຳວ່າ “ນະ ມັງກຸ ໂຫຕິ” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ມີໃບໜ້າເສົ້າໝອງໃນການເຫັນອະນິດທາຣົມນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອັບປະຕິດຖິຕະຈິດຕໍ” ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດ. ຄຳວ່າ “ອະທີນະມານະໂສ” ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຫົດຫູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທມະນັດ. ຄຳວ່າ “ອະບະຍາປັນນະເຈຕະໂສ” ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ບູດເໜົ່າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ.

ဧဝံ ဘာဝိတော ခေါ, ကုဏ္ဍလိယ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ဧဝံ ဗဟုလီကတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ သုစရိတပူရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣမေသု တာဝ ဆသု ဒွါရေသု အဋ္ဌာရသ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ [Pg.184] ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစောပေတွာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ လောဘံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ မနောဒုစ္စရိတံ ဟောတိ. လောဘသဟဂတေန စိတ္တေန ‘‘အဟော ဝတိဒံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တဒေဝ ဟတ္ထေန ပရာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ໃນບົດວ່າ “ເອວັງ ພາວິໂຕ ໂຂ, ກຸນທະລິຍະ, ອິນທະຣິຍະສັງວະໂຣ ເອວັງ ພະຫຸລີກະໂຕ ຕີນິ ສຸຈະຣິຕານິ ປະຣິປູເຣຕິ” ນີ້ ພຶງຊາບຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສຸຈະຣິດ ໂດຍນັຍດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: ກ່ອນອື່ນ ໃນທະວານທັງຫົກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີທຸຈະຣິດສິບແປດປະການເກີດຂຶ້ນ. ເປັນແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ ໃນຈັກຂຸທະວານ ເມື່ອອິດທາຣົມປາກົດຂຶ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຍັງກາຍະວິນຍານ ແລະ ວະຈີວິນຍານໃຫ້ໄຫວ ແຕ່ຍັງໂລພະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມນັ້ນ ຍ່ອມມີມະໂນທຸຈະຣິດເກີດຂຶ້ນ. ຜູ້ທີ່ກ່າວດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍໂລພະວ່າ “ໂອ້ໜໍ ອາຣົມນີ້ເປັນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ, ເປັນທີ່ຮັກ, ເປັນທີ່ພໍໃຈ” ຍ່ອມມີວະຈີທຸຈະຣິດເກີດຂຶ້ນ, ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງອາຣົມນັ້ນເອງດ້ວຍມື ຍ່ອມມີກາຍະທຸຈະຣິດເກີດຂຶ້ນ. ໃນທະວານທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

အယံ ပန ဝိသေသော – သောတဒွါရသ္မိဉှိ သဒ္ဒါရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ သင်္ခပဏဝါဒိတူရိယဘဏ္ဍံ အနာမာသံ အာမသန္တဿ, ဃာနဒွါရေ ဂန္ဓာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဂန္ဓမာလာဒိံ, ဇိဝှာဒွါရေ ရသာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ မစ္ဆမံသာဒိံ, ကာယဒွါရေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏဿ ဝတ္ထုဘူတံ ဝတ္ထတူလကပါဝါရာဒိံ, မနောဒွါရေ ပညတ္တိဝသေန ဓမ္မာရမ္မဏဘူတံ သပ္ပိတေလမဓုဖာဏိတာဒိံ အာမသန္တဿ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆသု ဒွါရေသု ကာယဝီတိက္ကမော ကာယဒုစ္စရိတံ, ဝစီဝီတိက္ကမော ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဝီတိက္ကမော မနောဒုစ္စရိတန္တိ တီဏေဝ ဒုစ္စရိတာနိ ဟောန္တိ.

ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ໃນໂສຕະທະວານ ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງເຄື່ອງດົນຕີມີຫອຍສັງ ແລະ ກອງ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງສັດທາຣົມ ທີ່ພິກຂຸບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ, ໃນຄານະທະວານ ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງຂອງຫອມ ແລະ ດອກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງຄັນທາຣົມ, ໃນຊິວຫາທະວານ ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງປາ ແລະ ຊີ້ນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງຣະສາຣົມ, ໃນກາຍະທະວານ ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງຜ້າ, ນຸ່ນ ແລະ ຜ້າຫົ່ມ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວັດຖຸແຫ່ງໂຜດຖັບພາຣົມ, ໃນມະໂນທະວານ ຜູ້ທີ່ຈັບຕ້ອງເນີຍໃສ, ນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ ແລະ ນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນທຳມາຣົມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດ ພຶງຊາບວ່າເປັນກາຍະທຸຈະຣິດ. ແຕ່ໂດຍຫຍໍ້ ໃນທະວານທັງຫົກນີ້ ການລ່ວງລະເມີດທາງກາຍ ເປັນກາຍະທຸຈະຣິດ, ການລ່ວງລະເມີດທາງວາຈา ເປັນວະຈີທຸຈະຣິດ, ການລ່ວງລະເມີດທາງໃຈ ເປັນມະໂນທຸຈະຣິດ, ດ້ວຍປະການນີ້ ຈຶ່ງມີທຸຈະຣິດພຽງສາມປະການເທົ່ານັ້ນ.

အယံ ပန ဘိက္ခု အတ္တနော ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေ ဌိတော ဣမာနိ ဒုစ္စရိတာနိ သုစရိတံ ကတွာ ဝိပရိဏာမေတိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကာယင်္ဂဝါစင်္ဂါနိ အစာလေတွာ ရူပါရမ္မဏံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌာပယတော မနောသုစရိတံ ဟောတိ, ဝိပဿနာသဟဂတေန စိတ္တေန ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မန္တိ ဘဏန္တဿ ဝစီသုစရိတံ, ‘‘အနာမာသဘဏ္ဍံ ဧတ’’န္တိ အနာမသန္တဿ ကာယသုစရိတံ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဣမာနိ ဝိတ္ထာရတော အဋ္ဌာရသ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထာပိ ဆသု ဒွါရေသု ကာယသံဝရော ကာယသုစရိတံ, ဝစီသံဝရော ဝစီသုစရိတံ, မနောသံဝရော မနောသုစရိတန္တိ တီဏေဝ သုစရိတာနိ ဟောန္တိ. ဧဝံ ဣန္ဒြိယသံဝရော တီဏိ သုစရိတာနိ ပရိပူရေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ သီလာနုရက္ခိတံ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထိတံ.

ສ່ວນວ່າ ພິກຂຸນີ້ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນການພິຈາລະນາດ້ວຍພາວະນາຂອງຕົນ ຍ່ອມປ່ຽນແປງທຳອັນເປັນເຫດແຫ່ງທຸຈະលິດເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ເປັນສຸຈະលິດ. ຢ່າງໃດ? ກ່ອນອື່ນ ເມື່ອອິດຖາລົມ (ອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ) ມາສູ່ຄອງໃນຈັກຂຸທວານ ຂອງຜູ້ບໍ່ຍັງກາຍະອົງຄະແລະວาຈາອົງຄະໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ແລ້ວຕັ້ງວິປັດສະນາທີ່ມີຮູບາລົມເປັນອາລົມ ມະໂນສຸຈະលິດຍ່ອມມີ, ຂອງຜູ້ກ່າວຢູ່ດ້ວຍຈິດທີ່ເປັນໄປກັບດ້ວຍວິປັດສະນາວ່າ 'ມີຄວາມສິ້ນໄປເປັນທຳມະດາ ມີຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາ' ວະຈີສຸຈະលິດຍ່ອມມີ, ຂອງຜູ້ບໍ່ຈັບຕ້ອງ (ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນພະວິນັຍ) ວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງບໍ່ຄວນຈັບຕ້ອງ' ກາຍະສຸຈະលິດຍ່ອມມີ. ໃນທວານທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍປະການດັ່ງກ່າວມາ ນີ້ເປັນສຸຈະលິດ ໑໘ ປະການ ໂດຍພິດສະດານ. ສ່ວນໂດຍຫຍໍ້ ໃນຝ່າຍຂາວນີ້ ໃນທວານທັງ ໖ ການສຳລວມກາຍ ເປັນກາຍະສຸຈະលິດ, ການສຳລວມວາຈາ ເປັນວະຈີສຸຈະលິດ, ການສຳລວມໃຈ ເປັນມະໂນສຸຈະលິດ ຍ່ອມມີສຸຈະលິດ ໓ ປະການເທົ່ານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ອິນທະລີສຳລວມຍ່ອມຍັງສຸຈະលິດ ໓ ປະການໃຫ້ບໍລິບູນ. ດ້ວຍຄຳມີປະມານເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງອິນທະລີສຳລວມສີລ ທີ່ຮັກສາສີລແລ້ວ.

ကာယဒုစ္စရိတံ ပဟာယာတိအာဒီသု တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ, စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ, တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ. တဿ ပဋိပက္ခဝသေန ကာယသုစရိတာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧတ္တာဝတာ ကာယသံဝရဝစီသံဝရေဟိ ပါတိမောက္ခသီလံ, မနောသံဝရေန တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. သကလေ ပန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သုစရိတမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ လောကုတ္တရမိဿကာ, သတ္တန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ [Pg.185] မူလဘူတာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ သတိပဋ္ဌာနမူလကာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိမူလကာ ပန လောကုတ္တရာဝ ကထိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'Kāyaduccaritaṃ pahāya' ເປັນຕົ້ນ ກາຍະທຸຈະលິດ ມີ ໓ ປະການ, ວະຈີທຸຈະលິດ ມີ ໔ ປະການ, ມະໂນທຸຈະលິດ ມີ ໓ ປະປະການ. ພຶງຊາບກາຍະສຸຈະលິດເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມແຫ່ງທຸຈະລິດນັ້ນ. ດ້ວຍກຳນົດມີປະມານເທົ່ານີ້ ເປັນອັນຊົງສະແດງຈະຕຸປາລິສຸທທິສີລ ຄື ປາຕິໂມກຂະສັງວໍລະສີລ ດ້ວຍການສຳລວມກາຍແລະການສຳລວມວາຈາ, ແລະສີລ ໓ ປະການ ດ້ວຍການສຳລວມໃຈ. ກໍໃນພະສູດທັງໝົດນີ້ ສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍທີ່ມີສຸຈະលິດເປັນມູນ ຍ່ອມລະຄົນດ້ວຍໂລກຸດຕະລະ, ສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍອັນເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງໂພດຊົງ ໗ ປະການ ເປັນສ່ວນບຸບພະພາກ, ເຖິງແມ່ນໂພດຊົງທັງຫຼາຍທີ່ມີສະຕິປັດຖານເປັນມູນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເປັນສ່ວນບຸບພະພາກເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນໂພດຊົງທັງຫຼາຍອັນເປັນມູນແຫ່ງວິຊຊາແລະວິມຸດຕິ ພຶງຊາບວ່າຊົງສະແດງວ່າເປັນໂລກຸດຕະລະແທ້ໆ. ພະສູດທີ ໗ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

၈. ဥပဝါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍອຸປະວານະສູດ

၁၈၉. အဋ္ဌမေ ပစ္စတ္တန္တိ အတ္တနာဝ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ ယောနိသော မနသိကာရေန. အာရဗ္ဘမာနောဝါတိ ကုရုမာနောယေဝ. သုဝိမုတ္တန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိမုတ္တိယာ သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. အဋ္ဌိံကတွာတိ အတ္ထံ ကရိတွာ, အတ္ထိကော ဟုတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໘໙. ໃນພະສູດທີ ໘ ບົດວ່າ 'paccattaṃ' ໄດ້ແກ່ 'attanāva' (ດ້ວຍຕົນເອງແທ້ໆ). ບົດວ່າ 'yonisomanasikārā' ໄດ້ແກ່ 'yoniso manasikārena' (ດ້ວຍການມະນົດສິການໂດຍແຍບຄາຍ). ບົດວ່າ 'ārabbhamānovā' ໄດ້ແກ່ 'kurumānoyeva' (ກະທຳຢູ່ແທ້ໆ). ບົດວ່າ 'suvimuttaṃ' ໄດ້ແກ່ 'kammaṭṭhānavimuttiyā suṭṭhu vimuttaṃ' (ຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງກຳມະຖານ). ບົດວ່າ 'aṭṭhiṃkatvā' ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ 'atthaṃ karitvā' (ກະທຳໃຫ້ເປັນປະໂຫຍດ), 'atthiko hutvā' (ເປັນຜູ້ມີຄວາມຕ້ອງການ).

၉. ပဌမဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍປະຖະມະອຸບປັນນະສູດ

၁၉၀. နဝမေ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါတိ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝံ ဝိနာ န အညသ္မိံ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

໑໙໐. ໃນພະສູດທີ ໙ ບົດວ່າ 'nāññatra tathāgatassa pātubhāvā' ມີອັດຖະວ່າ 'ເວັ້ນແຕ່ການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພະຕຖาຄົດເຈົ້າແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນການອື່ນ'.

၁၀. ဒုတိယဥပ္ပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍທຸຕິຍະອຸບປັນນະສູດ

၁၉၁. ဒသမေ နာညတြ သုဂတဝိနယာတိ သုဂတောဝါဒံ ဝိနာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ.

໑໙໑. ໃນພະສູດທີ ໑໐ ບົດວ່າ 'nāññatra sugatavinayā' ໄດ້ແກ່ 'ເວັ້ນແຕ່ພະໂອວາດແຫ່ງພະສຸຄົດເຈົ້າແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ'.

ပဗ္ဗတဝဂ္ဂေါ.

ປັບພະຕະວັກ.

၂. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ

໒. ຄິລານະວັກ

၁-၃. ပါဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໓. ອະທິບາຍປານະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၉၂-၁၉၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ စတ္တာရော ဣရိယာပထေ ကပ္ပေန္တီတိ ယေသံ စတ္တာရော ဣရိယာပထာ အတ္ထိ, တေသံယေဝ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ. သီလံ နိဿာယာတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ နိဿယံ ကတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေတိ သဟဝိပဿနကေ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂေ. ဒုတိယတတိယာနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

໑໙໒-໑໙໔. ໃນພະສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໖ ບົດວ່າ 'cattāro iriyāpathe kappenti' ຄຳນີ້ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີອິຣິຍາບົດທັງ ໔ ຢູ່. ບົດວ່າ 'sīlaṃ nissāya' ໄດ້ແກ່ 'ອາໄສຈະຕຸປາລິສຸທທິສີລແລ້ວ'. ບົດວ່າ 'satta bojjhaṅge' ໄດ້ແກ່ 'ມັກຄະໂພດຊົງທັງຫຼາຍອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍວິປັດສະນາ'. ພະສູດທີ ໖ ແລະທີ ໓ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

၄-၁၀. ပဌမဂိလာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໑໐. ອະທິບາຍປະຖະມະຄິລານະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၉၅-၂၀၁. စတုတ္ထေ တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီတိ ထေရဿ ကိရ ဣမံ ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနံ သာဓုကံ [Pg.186] သုဏန္တဿ ဧတဒဟောသိ ‘‘မယှံ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ ဣမေ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပါတုဘူတာ’’တိ. အထဿ ‘‘နိယျာနိကံ ဝတ သတ္ထုသာသန’’န္တိ စိန္တယတော လောဟိတံ ပသီဒိ, ဥပါဒါရူပံ ဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ, ပေါက္ခရပတ္တေ ပတိတဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ သရီရတော ရောဂေါ ဝိနိဝတ္တိတွာ ဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တထာ ပဟီနော စာယသ္မတော မဟာကဿပဿ သော အာဗာဓော အဟောသီ’’တိ. ပဉ္စမဆဋ္ဌေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမေသံ ပန တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ပဗ္ဗတပါဒေ ပုပ္ဖိတဝိသရုက္ခဝါတသမ္ဖဿေန ဥပ္ပန္နော မန္ဒသီတဇရော အာဗာဓောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໙໕-໒໐໑. ໃນພະສູດທີ ໔ ບົດວ່າ 'tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosi' ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພະເຖລະຟັງໂພດຊັງຄະພາວະນານີ້ຢູ່ໂດຍເຄົາລົບ ໄດ້ມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໂພດຊົງເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ປາກົດແກ່ເຮົາ ຜູ້ແທງຕະຫຼອດສັດຈະ ໔ ໃນວັນທີ ໗ ນັບແຕ່ວັນບວດ'. ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອພະເຖລະນັ້ນຄິດວ່າ 'ພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ເປັນທຳນຳອອກຈາກທຸກແທ້ໆ' ໂລຫິດກໍຜ່ອງໃສ, ອຸປາດາຍະຮູບກໍບໍລິສຸດ, ໂລກໄດ້ຖອຍກັບຫຼີກໄປຈາກຮ່າງກາຍ ເໝືອນຢາດນ້ຳທີ່ຕົກລົງເທິງໃບບົວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'tathā pahīno cāyasmato mahākassapassa so ābādho ahosi'. ໃນພະສູດທີ ໕ ແລະທີ ໖ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ກໍແຕ່ຂອງພະຜູ້ມີອາຍຸທັງ ໓ ອົງເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ອາພາດຄືໄຂ້ໜາວອ່ອນໆ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເພາະການຖືກຕ້ອງລົມທີ່ພັດມາແຕ່ຕົ້ນໄມ້ມີພິດທີ່ອອກດອກຢູ່ໃກ້ຕີນພູ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

ဂိလာနဝဂ္ဂေါ.

ຄິລານະວັກ.

၃. ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ

໓. ອຸທາຍິວັກ

၁-၂. ဗောဓာယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອະທິບາຍໂພທາຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၀၂-၂၀၃. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ ဝုစ္စန္တီတိ ဘန္တေ, ကိတ္တကေန နု ခေါ ဗုဇ္ဈနကအင်္ဂါ နာမ ဝုစ္စန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဒုတိယေ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော.

໒໐໒-໒໐໓. ໃນພະສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໓ ບົດວ່າ 'kittāvatā nu kho, bhante, bojjhaṅgāti vuccanti' ພະເຖລະທູນຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ດ້ວຍເຫດມີປະມານເທົ່າໃດໜໍ ຈຶ່ງຊົງເອີ້ນວ່າ ອົງຄະແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ (ໂພດຊົງ)?'. ບົດວ່າ 'bodhāya saṃvattanti' ໄດ້ແກ່ 'ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຮູ້'. ໃນພະສູດນີ້ ຊົງສະແດງໂພດຊົງອັນລະຄົນກັນ. ໃນພະສູດທີ ໖ ຊົງສະແດງການກຳນົດທຳ.

၃-၅. ဌာနိယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໕. ອະທິບາຍຖານິຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၀၄-၂၀၆. တတိယေ ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာနန္တိ ကာမရာဂဿ ကာရဏဘူတာနံ အာရမ္မဏဓမ္မာနံ. ဗျာပါဒဋ္ဌာနိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သကလဉှိ ဣဒံ သုတ္တံ အာရမ္မဏေနေဝ ကထိတံ. ပဌမဝဂ္ဂဿ ဒုတိယသုတ္တေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေါပေတ္ထ လဗ္ဘတေဝ. စတုတ္ထေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ပဉ္စမေ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေတိ အပရိဟာနိကရေ သဘာဝဓမ္မေ.

໒໐໔-໒໐໖. Cleaned up translation: ໃນພະສູດທີ ໓ ບົດວ່າ 'kāmarāgaṭṭhāniyānaṃ' ໄດ້ແກ່ 'ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍອັນເປັນອາລົມ ເຊິ່ງເປັນເຫດເກີດແຫ່ງກາມະຣາຄະ'. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'byāpādaṭṭhāniya' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະວ່າ ພະສູດທັງໝົດນີ້ ຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນການກຳນົດທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນພະສູດທີ ໖ ແຫ່ງວັກທີ ໑ ກໍຍ່ອມໄດ້ໃນພະສູດທີ ໓ ແຫ່ງວັກທີ ໓ ນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນພະສູດທີ ໔ ຊົງສະແດງໂພດຊົງອັນລະຄົນກັນ. ໃນພະສູດທີ ໕ ບົດວ່າ 'aparihāniye dhamme' ໄດ້ແກ່ 'ສະພາວະທຳທັງຫຼາຍອັນກະທຳບໍ່ໃຫ້ເສື່ອມ'.

၆-၇. တဏှက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໖-໗. ອະທິບາຍຕັນຫັກຂະຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၀၇-၂၀၈. ဆဋ္ဌေ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘ဣမိဿံ ပရိသတိ နိသိန္နော ဥဒါယိတ္ထေရော နာမ အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု အတ္ထိ, သော မံ ပုစ္ဆိဿတီတိ ဘဂဝတာ [Pg.187] ဩသာပိတဒေသနံ ဉတွာ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆန္တော ဧတံ အဝေါစ. ဝိပုလန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ သုဘာဝိတတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုဘာဝိတော ဟိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဝိပုလော စ မဟဂ္ဂတော စ အပ္ပမာဏော စ အဗျာပဇ္ဇော စ နာမ ဟောတိ. သော ဟိ ပတ္ထဋတ္တာ ဝိပုလော, မဟန္တဘာဝံ ဂတတ္တာ မဟဂ္ဂတော, ဝဍ္ဎိပမာဏတ္တာ အပ္ပမာဏော, နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝေန ဗျာပါဒရဟိတတ္တာ အဗျာပဇ္ဈော နာမ ဟောတိ. တဏှာယ ပဟာနာ ကမ္မံ ပဟီယတီတိ ယံ တဏှာမူလကံ ကမ္မံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ တဏှာပဟာနေန ပဟီယတိ. ကမ္မဿ ပဟာနာ ဒုက္ခန္တိ ယမ္ပိ ကမ္မမူလကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, တံ ကမ္မပဟာနေန ပဟီယတိ. တဏှက္ခယာဒယော တဏှာဒီနံယေဝ ခယာ, အတ္ထတော ပနေတေဟိ နိဗ္ဗာနံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

໒໐໗-໒໐໘. ໃນພະສູດທີ ໖ ບົດວ່າ 'etadavoca' ພະອຸທາຍິເຖລະ ຜູ້ເປັນພິກຂຸສະຫຼາດໃນອະນຸສົნທິແຫ່ງທຳ ນັ່ງຢູ່ໃນບໍລິສັດນີ້ ຮູ້ວ່າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຈົບພະເທດສະໜາແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະເຊື່ອມຕໍ່ອະນຸສົນທິແຫ່ງພະເທດສະໜາ ຈຶ່ງທູນຖາມແລ້ວໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳທັງໝົດມີ 'vipulaṃ' ເປັນຕົ້ນ ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມທີ່ສະຕິສຳໂພດຊົງອັນບຸກຄົນຈະເລີນດີແລ້ວ. ເພາະວ່າ ສະຕິສຳໂພດຊົງອັນບຸກຄົນຈະເລີນດີແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ກວ້າງຂວາງ, ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ມະຫັກຄະຕະ), ຫາປະມານບໍ່ໄດ້, ແລະບໍ່ມີຄວາມພະຍາບາດ (ອະພະຍາປັດຊະ). ເພາະວ່າ ສະຕິສຳໂພດຊົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກວ້າງຂວາງ ເພາະແຜ່ໄປດ້ວຍຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາ, ຊື່ວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ ເພາະເຖິງຄວາມເປັນສະພາບໃຫຍ່, ຊື່ວ່າ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ເພາະມີປະມານອັນຈະເລີນແລ້ວ, ຊື່ວ່າ ບໍ່ມີຄວາມພະຍາບາດ ເພາະປາສະຈາກຄວາມພະຍາບາດ ໂດຍຄວາມຢູ່ຫ່າງໄກແຫ່ງນີວໍລະນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'taṇhāya pahānā kammaṃ pahīyati' ໄດ້ແກ່ ກຳໃດທີ່ມີຕັນຫາເປັນມູນ ພຶງເກີດຂຶ້ນ ກຳນັ້ນຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ດ້ວຍການລະຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'kammassa pahānā dukkhaṃ' ໄດ້ແກ່ ວັດຕະທຸກໃດທີ່ມີກຳເປັນມູນ ພຶງເກີດຂຶ້ນ ວັດຕະທຸກນັ້ນຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ດ້ວຍການລະກຳ. ບົດທັງຫຼາຍມີ 'taṇhakkhaya' ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ແຕ່ໂດຍສະພາວະ ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງພະນິພານແລ້ວ. ພະສູດທີ ໗ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

၈. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍນິບເພທະພາຄິຍະສູດ

၂၀၉. အဋ္ဌမေ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယန္တိ နိဗ္ဗိဇ္ဈနကောဋ္ဌာသိယံ. သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဘာဝိတေနာတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေန ဘာဝိတေန, သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတေန, ဧဝမေတ္ထ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ. တေဟိ ဘာဝိတံ, တေ ဝါ ဘာဝေတွာ ဌိတံ စိတ္တံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ. တမ္ပိ ပန မဂ္ဂနိဿိတံ ကတွာ မိဿကမေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

໒໐໙. ໃນພະສູດທີ ໘ ບົດວ່າ 'nibbedhabhāgiyaṃ' ໄດ້ແກ່ 'nibbijjhanakoṭṭhāsiyaṃ' (ອັນເປັນສ່ວນແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດ). ບົດວ່າ 'satisambojjhaṅgaṃ bhāvitena' ໄດ້ແກ່ 'ດ້ວຍສະຕິສຳໂພດຊົງອັນບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວ' ຫຼືວ່າ 'ດ້ວຍຈິດທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍການຈະເລີນສະຕິສຳໂພດຊົງແລ້ວ', ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນພະສູດນີ້ ມັກຄະໂພດຊົງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລະຄົນກັນ. ຈິດ (ຜົນລະຈິດ) ອັນໂພດຊົງເຫຼົ່ານັ້ນອົບຮົມແລ້ວ ຫຼືວ່າ ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍການຈະເລີນໂພດຊົງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໂລກຸດຕະລະແທ້ໆ ທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ຜົນລະຈິດນັ້ນເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈແຫ່ງມັກ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າເປັນຂອງລະຄົນກັນ ໂດຍກະທຳໃຫ້ເປັນທຳອາໄສມັກ.

၉. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍເອກະທັມມະສູດ

၂၁၀. နဝမေ သံယောဇနဝိနိဗန္ဓာတိ သံယောဇနသင်္ခါတာ ဝိနိဗန္ဓာ. အဇ္ဈောသာနာတိ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏာ.

໒໑໐. ໃນພະສູດທີ ໙ ບົດວ່າ 'saṃyojanavinibandhā' ໄດ້ແກ່ 'ເຄື່ອງຜူກພັນຄືສັງໂຍດທັງຫຼາຍ'. ບົດວ່າ 'ajjhosānā' ໄດ້ແກ່ 'ການຍຶດຖືໂດຍກະທຳໃຫ້ສຳເລັດ'.

၁၀. ဥဒါယိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍອຸທາຍิສູດ

၂၁၁. ဒသမေ အဗဟုကတောတိ အကတဗဟုမာနော. ဥက္ကုဇ္ဇာဝကုဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဥက္ကုဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ ဥဒယော, အဝကုဇ္ဇံ ဝယောတိ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန ပရိဝတ္တေန္တော သမ္မသန္တောတိ ဒီပေတိ. ဓမ္မော စ မေ, ဘန္တေ, အဘိသမိတောတိ ဝိပဿနာဓမ္မော အဘိသမာဂတော. မဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂေါဝ. သစေ ဟိ ထေရော တသ္မိံ သမယေ သောတာပန္နော, ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ အတ္ထာယ, သစေ [Pg.188] အနာဂါမီ, အရဟတ္တမဂ္ဂဿ အတ္ထာယ အယံ ဝိပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ တထာ ဝိဟရန္တန္တိ တေန တေနာကာရေန ဝိဟရန္တံ. တထတ္တာယာတိ တထာဘာဝါယ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီဟိ တထတ္တာယာတိ အဓိပ္ပေတံ တထာဘာဝံ ဒဿေတိ. ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထာယ ဥပနီယတီတိ ဟိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပာယော, တံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໒໑໑. ໃນພະສູດທີ ໑໐ ບົດວ່າ 'abahukato' ໄດ້ແກ່ 'akatabahumāno' (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ກະທຳຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ). ບົດວ່າ 'ukkujjāvakujjaṃ' ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'ukkujjaṃ' ໄດ້ແກ່ 'ຄວາມເກີດຂຶ້ນ', ຄຳວ່າ 'avakujjaṃ' ໄດ້ແກ່ 'ຄວາມດັບໄປ', ພະເຖລະສະແດງວ່າ 'ຜູ້ພิຈາລະນາຢູ່ ໂດຍໝູນວຽນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ'. ບົດວ່າ 'dhammo ca me, bhante, abhisamito' ໄດ້ແກ່ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ວິປັດສະນາທຳອັນຂ້າພະອົງຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ'. ບົດວ່າ 'maggo' ໄດ້ແກ່ 'ວິປັດສະນາມັກນັ້ນເອງ'. ເພາະວ່າ ຫາກພະເຖລະເປັນພະໂສດາບັນໃນສະໄໝນັ້ນ ພຶງຊາບວິປັດສະນານີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກເບື້ອງເທິງ ໓, ຫາກເປັນພະອະນາຄາມີ ພຶງຊາບວິປັດສະນານີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອະຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ 'tathā tathā viharantaṃ' ໄດ້ແກ່ 'ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍວິຫານທຳຄືວິປັດສະນາ ໂດຍອາການນັ້ນໆ'. ບົດວ່າ 'tathattāya' ໄດ້ແກ່ 'ເພື່ອຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ' (ຄືເພື່ອຄວາມເປັນພະຂີນາສົບ). ພະເຖລະຍ່ອມສະແດງຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ອັນໝາຍເຖິງດ້ວຍບົດວ່າ 'tathattāya' ດ້ວຍບົດທັງຫຼາຍມີ 'khīṇā jāti' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອະທິບາຍໃນບົດນີ້ ໄດ້ແກ່ 'ย່ອມນຳໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ປັດຈະເວກຂະນະຍານ', ພະເຖລະເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ.

ဥဒါယိဝဂ္ဂေါ.

ອຸທາຍິວັກ.

၄. နီဝရဏဝဂ္ဂေါ

໔. ນີວໍລະນະວັກ

၃-၄. ဥပက္ကိလေသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໔. ອະທິບາຍອຸປັກກິເລສະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၁၄-၂၁၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ တတိယေ န စ ပဘဿရန္တိ န စ ပဘာဝန္တံ. ပဘင်္ဂု စာတိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အယောတိ ကာဠလောဟံ. ဌပေတွာ ဣဓ ဝုတ္တာနိ စတ္တာရိ အဝသေသံ လောဟံ နာမ. သဇ္ဈူတိ ရဇတံ. စိတ္တဿာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ. လောကိယဿ တာဝ ဥပက္ကိလေသော ဟောတု, လောကုတ္တရဿ ကထံ ဟောတီတိ? ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနေန. ယဒဂ္ဂေန ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တဒဂ္ဂေနေဝ တေ လောကိယဿာပိ လောကုတ္တရဿာပိ ဥပက္ကိလေသာ နာမ ဟောန္တိ. ပဘင်္ဂု စာတိ အာရမ္မဏေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏဘာဝူပဂမနေန ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. အနာဝရဏာ အနီဝရဏာတိ ကုသလဓမ္မေ န အာဝရန္တီတိ အနာဝရဏာ, န နီဝရန္တိ န ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ အနီဝရဏာ. စေတသော အနုပက္ကိလေသာတိ စတုဘူမကစိတ္တဿ အနုပက္ကိလေသာ.

໒໑໔-໒໑໕. ໃນພະສູດທີ ໓ ແຫ່ງວັກທີ ໔ ບົດວ່າ 'na ca pabhassaraṃ' ໄດ້ແກ່ 'ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ'. ບົດວ່າ 'pabhaṅgu ca' ໄດ້ແກ່ 'ມີສະພາບແຕກທຳລາຍ'. ບົດວ່າ 'ayo' ໄດ້ແກ່ 'ເຫຼັກດຳ'. ເວັ້ນແຕ່ໂລຫະ ໔ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະສູດນີ້ແລ້ວ ໂລຫະທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າ 'loha' (ທອງ). ບົດວ່າ 'sajjhu' ໄດ້ແກ່ 'ເງິນ'. ບົດວ່າ 'cittassa' ໄດ້ແກ່ 'ແຫ່ງກຸສົນຈິດໃນພູມ ໔'. ຖາມວ່າ 'ການເປັນອຸປັກກິເລດແຫ່ງໂລກິຍະກຸສົນຈິດ ຈົ່ງມີກ່ອນເຖີດ, ແຕ່ການເປັນອຸປັກກິເລດແຫ່ງໂລກຸດຕະລະຈິດ ຍ່ອມມີໄດ້ຢ່າງໃດ?'. ຕອບວ່າ 'ເພາະການບໍ່ໃຫ້ໂອກາດເພື່ອຈະເກີດຂຶ້ນ'. ເພາະວ່າ ນີວໍລະນທັງຫຼາຍບໍ່ໃຫ້ໂອກາດເພື່ອຈະເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສ່ວນໃດ ພວກມັນກໍຊື່ວ່າເປັນອຸປັກກິເລດແຫ່ງໂລກິຍະກຸສົນແລະໂລກຸດຕະລະກຸສົນ ດ້ວຍສ່ວນນັ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'pabhaṅgu ca' ໄດ້ແກ່ 'ມີສະພາບແຕກທຳລາຍ ໂດຍການເຖິງຄວາມເປັນຜົງລະອຽດໃນອາລົມ'. ບົດວ່າ 'anāvaraṇā anīvaraṇā' ຄື ຊື່ວ່າ 'anāvaraṇā' ເພາະບໍ່ປິດກັ້ນກຸສົນທຳທັງຫຼາຍເພື່ອຈະເກີດຂຶ້ນ, ຊື່ວ່າ 'anīvaraṇā' ເພາະບໍ່ມຸງບັງ ບໍ່ປົກປິດກຸສົນທຳ. ບົດວ່າ 'cetaso anupakkilesā' ໄດ້ແກ່ 'ບໍ່ເປັນອຸປັກກິເລດແຫ່ງຈິດໃນພູມ ໔'.

၈. အာဝရဏနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍອາວະຣະນະນີວໍລະນະສູດ

၂၁၉. အဋ္ဌမေ ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာတိ ပညာယ မန္ဒဘာဝကရာ. နီဝရဏာနဉှိ အဘိဏှုပ္ပာဒေ သတိ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပညာ ဒုဗ္ဗလာ ဟောတိ မန္ဒာ အဝိသဒါ.

໒໑໙. ໃນພະສູດທີ ໘ ບົດວ່າ 'paññāya dubbalīkaraṇā' ໄດ້ແກ່ 'ກະທຳປັນຍາໃຫ້ອ່ອນກຳລັງ'. ເພາະວ່າ ເມື່ອນີວໍລະນທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນເນືອງໆ ປັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະຫວ່າງໆ ຍ່ອມອ່ອນກຳລັງ, ຊ້າ, ແລະບໍ່ຜ່ອງໃສ.

ပဉ္စ နီဝရဏာ တသ္မိံ သမယေ န ဟောန္တိ. သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ အရိယသာဝကဿ ဟိ သပ္ပာယဓမ္မဿဝနံ သုဏန္တဿ [Pg.189] ပဉ္စ နီဝရဏာ ဒူရေ ဟောန္တိ. သော သစေ တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝမဿ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. နော စေ သက္ကောတိ, တတော ဝုဋ္ဌာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော ပဉ္စ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတိ. တတ္ထ အသက္ကောန္တောပိ ယာဝ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရာ တမေဝ ပီတိံ အဝိဇဟန္တော နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿတီတိ ဣဒံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿဝနဝသေန သကိံ ပီတိပါမောဇ္ဇပက္ခိယာ ပဋိလဒ္ဓဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဟိ ကမ္မာရာမတာဒီနိ အာဂမ္မ နဿန္တိ, တထာရူပံ ပန ဥတုသပ္ပာယာဒိံ လဘိတွာ ပုန ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ တသ္မိံ သမယေ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ ဣစ္စေဝ ဝုစ္စတိ.

ບົດວ່າ 'pañca nīvaraṇā tasmiṃ samaye na honti, sattabojjhaṅgā tasmiṃ samaye bhāvanāpāripūriṃ gacchanti' ເພາະວ່າ ເມື່ອພະອະລິຍະສາວົກຟັງທຳອັນເປັນສັບປາຍະຢູ່ ນີວໍລະນ ໕ ຍ່ອມຢູ່ຫ່າງໄກ. ຫາກພະອະລິຍະສາວົກນັ້ນອາດຈະຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນນັ້ນເອງໄດ້ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໂພດຊົງ ໗ ຂອງພະອະລິຍະສາວົກນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາ. ຫາກບໍ່ອາດຈະຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນໄດ້ ລຸກຂຶ້ນຈາກທີ່ນັ້ນແລ້ວ ໄປສູ່ທີ່ພັກກາງຄືນຫຼືທີ່ພັກກາງເວັນ ບໍ່ລະເສຍເຊິ່ງປີຕິນັ້ນເອງ ຂົ່ມນີວໍລະນ ໕ ແລ້ວ ຍ່ອມຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນບໍ່ອາດຈະຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນັ້ນໄດ້ ກໍຍ່ອມຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນໄດ້ ພາຍໃນກຳນົດ ໗ ວັນ ໂດຍບໍ່ລະເສຍເຊິ່ງປີຕິນັ້ນເອງ ຂົ່ມນີວໍລະນທັງຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມຍັງຄຸນວິເສດໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ, ຄຳນີ້ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງອັດຖະນີ້. ເພາະວ່າ ໂພດຊົງທັງຫຼາຍອັນບຸກຄົນໄດ້ແລ້ວຄັ້ງໜຶ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງທຳ ອັນມີຝ່າຍແຫ່ງປີຕິແລະປາໂມດເປັນປັດໄຈ ຍ່ອມເສື່ອມສູນເພາະອາໄສຄວາມຍິນດີໃນການງານເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຢ່າງໃດກໍດີ ເມື່ອໄດ້ຮັບອຸຕຸສັບປາຍະເປັນຕົ້ນເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນອີກ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາໃນສະໄໝນັ້ນ' ເຊັ່ນດຽວກັນ.

၉. ရုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍຣຸກຂະສູດ

၂၂၀. နဝမေ အဇ္ဈာရုဟာတိ အဘိရုဟနကာ. ကစ္ဆကောတိ အဋ္ဌိကစ္ဆကော. ကပိတ္ထနောတိ မက္ကဋထနသဒိသဖလော ဝိဇာတပိလက္ခော.

໒໒໐. ໃນພະສູດທີ ໙ ບົດວ່າ 'ajjhāruhā' ໄດ້ແກ່ 'ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຂຶ້ນຄຸມຕົ້ນໄມ້ອື່ນ'. ບົດວ່າ 'kacchako' ໄດ້ແກ່ 'ຕົ້ນໄຮທີ່ມີຢາງໜຽວຫຼາຍ'. ບົດວ່າ 'kapitthano' ໄດ້ແກ່ 'ຕົ້ນໄຮຕ່າງຊະນິດທີ່ມີໝາກຄ້າຍຄືຫົວນົມລີງ'.

၁၀. နီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍນີວໍລະນະສູດ

၂၂၁. ဒသမေ အန္ဓကရဏာတိ အန္ဓဘာဝကရဏာ. အစက္ခုကရဏာတိ ပညာစက္ခုဿ အကရဏာ. ပညာနိရောဓိကာတိ ပညာယ နိရောဓနာ. ဝိဃာတပက္ခိယာတိ ဒုက္ခပက္ခိကာ. အနိဗ္ဗာနသံဝတ္တနိကာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ အသံဝတ္တနိကာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သကလေပိ ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ မိဿကဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာတိ.

໒໒໑. ໃນພະສູດທີ ໑໑ ບົດວ່າ 'andhakaraṇā' ໄດ້ແກ່ 'ກະທຳໃຫ້ເປັນຄົນຕາບອດ'. ບົດວ່າ 'acakkhukaraṇā' ໄດ້ແກ່ 'ບໍ່ກະທຳປັນຍາຈັກຂຸໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ'. ບົດວ່າ 'paññānirodhikā' ໄດ້ແກ່ 'ຍ່ອມດັບປັນຍາ'. ບົດວ່າ 'vighātapakkhiyā' ໄດ້ແກ່ 'ເປັນຝ່າຍແຫ່ງຄວາມທຸກ'. ບົດວ່າ 'anibbānasaṃvattanikā' ໄດ້ແກ່ 'ບໍ່ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະນິພານ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນເທົ່ານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ໃນນີວໍລະນະວັກທັງໝົດນີ້ ຊົງສະແດງແຕ່ໂພດຊົງອັນລະຄົນກັນເທົ່ານັ້ນ.

နီဝရဏဝဂ္ဂေါ.

ນີວໍລະນະວັກ.

၅. စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ

໕. ຈັກກະວັດຕິວັກ

၁. ဝိဓာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍວິທາສູດ

၂၂၂. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တိဿော ဝိဓာတိ တယော မာနကောဋ္ဌာသာ, မာနောယေဝ ဝါ. တထာ တထာ ဝိဒဟနတော ဟိ မာနောဝ ဝိဓာတိ ဝုစ္စတိ.

໒໒໒. ໃນພະສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໕ ບົດວ່າ 'tisso vidhā' ໄດ້ແກ່ 'ສ່ວນແຫ່ງມານະ ໓ ປະການ' ຫຼືວ່າ 'ມານະນັ້ນເອງ'. ເພາະວ່າ ມານະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'vidhā' ເພາະຕັ້ງໄວ້ໂດຍອາການນັ້ນໆ.

၂. စက္ကဝတ္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍຈັກກະວັດຕິສູດ

၂၂၃. ဒုတိယေ [Pg.190] ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိယာ ရာဇတိ, စတူဟိ ဝါ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ လောကံ ရဉ္ဇေတီတိ ရာဇာ, တဿ ရညော. ‘‘ပဝတ္တတု ဘဝံ စက္ကရတန’’န္တိ ပုညာနုဘာဝေန အဗ္ဘုဂ္ဂတာယ ဝါစာယ စောဒေန္တော စက္ကံ ဝတ္တေတီတိ စက္ကဝတ္တီ, တဿ စက္ကဝတ္တိဿ. ပါတုဘာဝါတိ ပါတုဘာဝေန. သတ္တန္နန္တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ရတနာနန္တိ ပရိစ္ဆိန္နအတ္ထဒဿနံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနံ. အပိစ –

໒໒໓. ໃນພຣະສູດທີສອງ, ບົດວ່າ "rañño, bhikkhave, cakkavattissa" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດນັ້ນ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ພຣະຣາຊາອົງໃດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍສิຣິສົມບັດຂອງພຣະອົງເອງ, ຫຼືຍ່ອມຍັງໂລກ (ປະຊາຊົນ) ໃຫ້ຍິນດີດ້ວຍສັງຄະຫະວັດຖຸ ໔ ປະການ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຣາຊາ" (ພຣະຣາຊາ), ແຫ່ງພຣະຣາຊາອົງນັ້ນ. ພຣະອົງຊົງຊັກຊວນດ້ວຍພຣະວາຈາທີ່ເປັ່ງອອກດ້ວຍປຸນຍານຸພາບວ່າ "ຂໍຈັກກະຣັດຕະນະ (ແກ້ວຈັກ) ຈົ່ງໝູນໄປເຖີດ" ແລ້ວຊົງຍັງຈັກໃຫ້ໝູນໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຈັກກະພັດ" (ຜູ້ຍັງຈັກໃຫ້ໝູນໄປ), ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດນັ້ນ. ບົດວ່າ "pātubhāvā" ຄື ດ້ວຍຄວາມປາກົດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ "sattannaṃ" ເປັນຄຳກຳນົດຈຳນວນ (໗ ປະການ). ບົດວ່າ "ratanānaṃ" ເປັນຄຳສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້. ສ່ວນວັດຈະນັດຖະ (ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ) ໃນບົດ "ratana" ນີ້ ຄວນຊາບວ່າ: ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" (ແກ້ວ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຍັງຄວາມຍິນດີໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ —

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

"ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ຄົນເອົາໃຈໃສ່ (ບູຊາ), ມີຄ່າຫຼາຍ, ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້, ການໄດ້ພົບເຫັນເປັນຂອງຍາກ, ແລະເປັນເຄື່ອງຊົມໃຊ້ຂອງສັດຜູ້ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ (ສັດຜູ້ປະເສີດ); ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣັດຕະນະ (ແກ້ວ)."

စက္ကရတနဿ စ နိဗ္ဗတ္တကာလတော ပဋ္ဌာယ အညံ ဒေဝဋ္ဌာနံ နာမ န ဟောတိ, သဗ္ဗေဝ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ တဿေဝ ပူဇဉ္စ အဘိဝါဒနာဒီနိ စ ကရောန္တီတိ စိတ္တီကတဋ္ဌေန ရတနံ. စက္ကရတနဿ စ ‘‘ဧတ္တကံ နာမ ဓနံ အဂ္ဃတီ’’တိ အဂ္ဃော နတ္ထိ, ဣတိ မဟဂ္ဃဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. စက္ကရတနဉ္စ အညေဟိ လောကေ ဝိဇ္ဇမာနရတနေဟိ အသဒိသန္တိ အတုလဋ္ဌေန ရတနံ. ယသ္မာ ပန ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မိံယေဝ စက္ကဝတ္တိနော, ဗုဒ္ဓါ စ ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ ဒုလ္လဘဒဿနဋ္ဌေန ရတနံ. တဒေတံ ဇာတိရူပကုလဣဿရိယာဒီဟိ အနောမဿ ဥဠာရသတ္တဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အညဿာတိ အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေနာပိ ရတနံ. ယထာ စ စက္ကရတနံ, ဧဝံ သေသာနိပီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

ແລະນັບແຕ່ເວລາທີ່ຈັກກະຣັດຕະນະ (ແກ້ວຈັກ) ບັງເກີດຂຶ້ນ, ສະຖານທີ່ບູຊາອື່ນໃດກໍບໍ່ມີ, ມະນຸດທັງຫຼາຍທັງປວງຍ່ອມທຳການບູຊາດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ ແລະທຳການອະພิວາດເປັນຕົ້ນ ແກ່ຈັກກະຣັດຕະນະນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" ເພາະອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຄົນເອົາໃຈໃສ່ (ບູຊາ). ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄ່າແຫ່ງຈັກກະຣັດຕະນະນັ້ນວ່າ "ມີຄ່າເທົ່ານີ້" ຍ່ອມບໍ່ມີ, ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" ເພາະອັດຖະວ່າ ມີຄ່າຫຼາຍ ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ຈັກກະຣັດຕະນະນັ້ນ ບໍ່ມີສິ່ງປຽບປານກັບຣັດຕະນະອື່ນໆ ທີ່ມີຢູ່ໃນໂລກ, ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" ເພາະອັດຖະວ່າ ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້. ກໍເພາະວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນໃນກັບໃດ, ພຣະຣາຊາຈັກກະພັດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນໃນກັບນັ້ນເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ແລະພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກໃນບາງຄັ້ງບາງຄາວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ຫາເບິ່ງໄດ້ຍາກ. ຈັກກະຣັດຕະນະນັ້ນ ຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ສັດຜູ້ປະເສີດ ເປັນຜູ້ອຸດົມດ້ວຍຊາດ, ຮູບ, ຕະກູນ ແລະອິດສະຣິຍະຍົດເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ຜู້ນອກນີ້, ຊື່ວ່າ "ຣັດຕະນະ" ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງຊົມໃຊ້ຂອງສັດຜູ້ປະເສີດ ດັ່ງນີ້ກໍມີ. ຈັກກະຣັດຕະນະເປັນຢ່າງໃດ, ຣັດຕະນະທີ່ເຫຼືອກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖาຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘စိတ္တီကတံ မဟဂ္ဃဉ္စ, အတုလံ ဒုလ္လဘဒဿနံ;

အနောမသတ္တပရိဘောဂံ, ရတနံ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

"ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ຄົນເອົາໃຈໃສ່ (ບູຊາ), ມີຄ່າຫຼາຍ, ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້, ການໄດ້ພົບເຫັນເປັນຂອງຍາກ, ແລະເປັນເຄື່ອງຊົມໃຊ້ຂອງສັດຜູ້ບໍ່ຊົ່ວຊ້າ (ສັດຜູ້ປະເສີດ); ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣັດຕະນະ (ແກ້ວ)."

ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. တတြာယံ ယောဇနာ – စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါတိ အယုတ္တံ. ဥပ္ပန္နဉှိ စက္ကံ ဝတ္တေတွာ သော စက္ကဝတ္တီ နာမ ဟောတီတိ နာယုတ္တံ. ကသ္မာ? စက္ကဝတ္တနနိယမာပေက္ခတာယ. ယော ဟိ နိယမေန စက္ကံ ဝတ္တေဿတိ, သော ပဋိသန္ဓိတော ပဘုတိ ‘‘စက္ကဝတ္တိ ပါတုဘူတော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. လဒ္ဓနာမဿ စ ပုရိသဿ မူလုပ္ပတ္တိဝစနတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယော ဟိ ဧသ စက္ကဝတ္တီတိ [Pg.191] လဒ္ဓနာမော သတ္တဝိသေသော, တဿ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတော ပါတုဘာဝေါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဟိ ပါတုဘာဝါ ရတနာနိ ပါတုဘဝန္တိ. ပါတုဘူတေဟိ ပန တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိပက္ကေ ပုညသမ္ဘာရေ သော သံယုဇ္ဇတိ, တဒါ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဗဟုလဝစနတော စာပိ ယုတ္တမေဝေတံ. ယဒါ ဟိ လောကဿ တေသု ပါတုဘာဝသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဒါ ဧကမေဝ ပဌမံ, ပစ္ဆာ ဣတရာနိ ဆ ပါတုဘဝန္တီတိ ဗဟုလဝစနတော စာပိ ဧတံ ယုတ္တံ. ပါတုဘာဝဿ စ အတ္ထဘေဒတောပိ ယုတ္တမေဝေတံ. န ကေဝလဉှိ ပါတုဘူတမေဝ ပါတုဘာဝေါ, ပါတုဘာဝယတီတိ ပါတုဘာဝေါ. အယံ ပါတုဘာဝဿ အတ္ထဘေဒေါ. ယသ္မာ ယော သော ပုညသမ္ဘာရော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန ပါတုဘာဝယတိ, တသ္မာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ. န ကေဝလဉှိ စက္ကဝတ္တိယေဝ, ဣမာနိ ပန သတ္တ ရတနာနိပိ ပါတုဘဝန္တီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ယထေဝ ဟိ သော ပုညသမ္ဘာရော ရညော ဇနကဟေတု, ဧဝံ ရတနာနမ္ပိ ပရိယာယေန ဥပနိဿယဟေတူတိ ယုတ္တမေဝေတံ ‘‘ရညော, ဘိက္ခဝေ, စက္ကဝတ္တိဿ ပါတုဘာဝါ သတ္တန္နံ ရတနာနံ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ.

ບົດວ່າ "pātubhāvo hoti" ຄື ຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນ. ໃນບົດນັ້ນ ມີການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ, ຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຣັດຕະນະ ໗ ປະການ ຍ່ອມມີ" ນີ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ສົມຄວນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຣາຊາອົງນັ້ນ ຊົງຍັງຈັກທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃຫ້ໝູນໄປ ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ຈັກກະພັດ" ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ດັ່ງນັ້ນ ການປະກອບຄວາມແບບນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ສົມຄວນ, ແຕ່ສົມຄວນແທ້ໆ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄຳວ່າ "ຈັກກະພັດ" ນີ້ ຍ່ອມໝາຍເຖິງການໝູນຈັກໄປໂດຍແນ່ນອນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຣາຊາອົງໃດຈະຊົງຍັງຈັກໃຫ້ໝູນໄປໂດຍແນ່ນອນ, ພຣະຣາຊາອົງນັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ປະຕิສົນທິເປັນຕົ້ນໄປ ກໍຄວນແກ່ການເອີ້ນວ່າ "ພຣະຣາຊາຈັກກະພັດບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ". ແລະຄຳນີ້ກໍສົມຄວນ ເພາະເປັນຄຳກ່າວເຖິງການບັງເກີດຂຶ້ນຄັ້ງທຳອິດຂອງບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ຊື່ນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັດວິເສດໃດທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ຈັກກະພັດ" ມີຢູ່, ຄວາມປາກົດຂຶ້ນອັນໄດ້ແກ່ປະຕິສົນທິຂອງສັດວິເສດນັ້ນ ນີ້ຄືອັດຖະໃນບົດນີ້. ເພາະຄວາມປາກົດຂຶ້ນ (ປະຕິສົນທິ) ຂອງພຣະອົງນັ້ນ, ຣັດຕະນະทັງຫຼາຍຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ແຕ່ເມື່ອປຸນຍາພິສັງຂານ (ກອງບຸນ) ແກ່ກ້າແລ້ວ, ພຣະອົງຍ່ອມໄດ້ຮ່ວມກັບຣັດຕະນະທັງຫຼາຍທີ່ປາກົດຂຶ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຄວາມຄິດວ່າ "ຣັດຕະນະປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ" ຍ່ອມເກີດມີແກ່ຊາວໂລກ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄຳນີ້ກໍສົມຄວນເພາະກ່າວໂດຍພະຫຸວັດຈະນະ (ຄຳພະຫູພົດ). ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າ "ຣັດຕະນະປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ" ເກີດມີແກ່ຊາວໂລກ, ໃນເວລານັ້ນ ຈັກກະຣັດຕະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນກ່ອນ, ພາຍຫຼັງຣັດຕະນະທີ່ເຫຼືອ ໖ ປະການຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳນີ້ຈຶ່ງສົມຄວນເພາະກ່າວໂດຍພະຫຸວັດຈະນະ. ແລະຄຳນີ້ກໍສົມຄວນເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອັດຖະຂອງຄຳວ່າ "pātubhāva" (ຄວາມປາກົດຂຶ້ນ). ດ້ວຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວເທົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ "pātubhāva", ແຕ່ສິ່ງໃດທີ່ຍັງສິ່ງອື່ນໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ ສິ່ງນັ້ນກໍຊື່ວ່າ "pātubhāva" (ຕົວເຮັດໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ). ນີ້ຄືຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອັດຖະຂອງຄຳວ່າ "pātubhāva". ເພາະວ່າ ປຸນຍາພິສັງຂານໃດ ຍ່ອມຍັງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ເພາະຄວາມປາກົດຂຶ້ນ (ປຸນຍາພິສັງခານທີ່ຍັງໃຫ້ປາກົດຂຶ້ນ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ". ດ້ວຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພຣະຣາຊາຈັກກະພັດເທົ່ານັ້ນປາກົດຂຶ້ນ, ແຕ່ຣັດຕະນະ ໗ ປະການເຫຼົ່ານີ້ກໍປາກົດຂຶ້ນນຳ, ນີ້ຄືອັດຖະໃນບົດນີ້. ປຸນຍາພິສັງຂານນັ້ນ ເປັນຊະນະກະເຫດ (ເຫດໃຫ້ເກີດ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຢ່າງໃດ, ກໍເປັນອຸປະນິດໄສເຫດແຫ່ງຣັດຕະນະທັງຫຼາຍໂດຍປະຣິຍາຍຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ "rañño, bhikkhave, cakkavattissa pātubhāvā sattannaṃ ratanānaṃ pātubhāvo hoti" (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເພາະຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ, ຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຣັດຕະນະ ໗ ປະການຍ່ອມມີ) ນີ້ ຈຶ່ງສົມຄວນແທ້ໆ.

ဣဒါနိ တေသံ ရတနာနံ သရူပဝသေန ဒဿနတ္ထံ ကတမေသံ သတ္တန္နံ စက္ကရတနဿာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စက္ကရတနဿာတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပါဓိပ္ပာယော – ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ သိရိဝိဘဝံ ဂဟေတွာ ဒါတုံ သမတ္ထဿ စက္ကရတနဿ ပါတုဘာဝေါ ဟောတိ, တထာ ပုရေဘတ္တမေဝ သာဂရပရိယန္တံ ပထဝိံ အနုပရိယာယနသမတ္ထဿ ဝေဟာသင်္ဂမဿ ဟတ္ထိရတနဿ, တာဒိသဿေဝ အဿရတနဿ, စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ယောဇနပ္ပမာဏံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အာလောကဒဿနသမတ္ထဿ မဏိရတနဿ, ဆဗ္ဗိဓံ ဒေါသံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ မနာပစာရိနော ဣတ္ထိရတနဿ, ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အန္တောပထဝိဂတာနံ နိဓီနံ ဒဿနသမတ္ထဿ ဂဟပတိရတနဿ, အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ သကလရဇ္ဇာနုသာသနသမတ္ထဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တသင်္ခါတဿ ပရိဏာယကရတနဿ စ ပါတုဘာဝေါ ဟောတီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပန တေသံ စက္ကရတနာဒီနံ ပါတုဘာဝဝိဓာနံ မဟာသုဒဿနာဒီသု သုတ္တေသု အာဂတမေဝ. အတ္ထောပိဿ တေသံ ဝဏ္ဏနာယ သံဝဏ္ဏိတောယေဝ.

ບັດນີ້, ເພື່ອສະແດງຣັດຕະນະເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍສະຣູບ (ໂດຍເນື້ອແທ້), ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "katamesaṃ sattannaṃ cakkaratanassa" (ແຫ່ງຣັດຕະນະ ໗ ປະການເຫຼົ່າໃດ? ຄື ແຫ່ງຈັກກະຣັດຕະນະ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຈັກກະຣັດຕະນະ ຜູ້ສາມາດຖືເອົາສິຣິສົມບັດແຫ່ງມະຫາທະວີບທັງ ໔ ທີ່ມີທະວີບນ້ອຍ ໒,໐໐໐ ເປັນບໍລິວານມາໃຫ້ໄດ້ ຍ່ອມມີ; ແລະຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຫັດຖິຣັດຕະນະ (ແກ້ວຊ້າງ) ຜູ້ໄປໃນອາກາດ ຜູ້ສາມາດສະເດັດລຽບແຜ່ນດິນອັນມີມະຫາສະໝຸດເປັນຂອບເຂດໄດ້ກ່ອນອາຫານເຊົ້າ, ແຫ່ງອັດສະຣັດຕະນະ (ແກ້ວມ້າ) ທີ່ມີອານຸພາບເຊັ່ນນັ້ນ, ແຫ່ງມະນີຣັດຕະນະ (ແກ້ວມະນີ) ຜູ້ສາມາດກຳຈັດຄວາມມືດໃນທີ່ປະມານ ໑ ໂຍດ ໃຫ້ປາກົດເປັນແສງສະຫວ່າງໄດ້ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມມືດອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໔, ແຫ່ງອິດຖີຣັດຕະນະ (ແກ້ວນາງ) ຜູ້ເວັ້ນຈາກໂທດ ໖ ປະການ ຜູ້ປະພຶດເປັນທີ່ພໍພະໄທຂອງພຣະຣາຊາ, ແຫ່ງຄະຫະປະຕິຣັດຕະນະ (ແກ້ວຄະຫະບໍດີ) ຜູ້ສາມາດເຫັນຂຸມຊັບທີ່ຝັງຢູ່ໃນແຜ່ນດິນໃນທີ່ປະມານ ໑ ໂຍດ, ແລະແຫ່ງປະຣິນາຍະກະຣັດຕະນະ (ແກ້ວນາຍກ) ອັນໄດ້ແກ່ພຣະຣາຊະໂອຣົດອົງໃຫຍ່ ຜູ້ບັງເກີດໃນພຣະຄັນຂອງພຣະອັກຄະມະເຫສີ ຜູ້ສາມາດສັ່ງສອນຣາຊະການທັງປວງໄດ້ ຍ່ອມມີ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນບົດນີ້. ສ່ວນໂດຍລະອຽດ, ວິທີການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຈັກກະຣັດຕະນະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີມາແລ້ວໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ ມີມະຫາສຸທັດສະນະສູດເປັນຕົ້ນ. ແລະອັດຖະແຫ່ງພຣະສູດນັ້ນ ກໍໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງພຣະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ.

သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနဿာတိအာဒီသု [Pg.192] သရိက္ခကတာ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထေဝ ဟိ စက္ကဝတ္တိနော စက္ကရတနံ သဗ္ဗရတနာနံ ပုရေစရံ, ဧဝံ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သဗ္ဗေသံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ပုရေစရန္တိ, ပုရေစရဏဋ္ဌေန စက္ကဝတ္တိရညော စက္ကရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ရတနေသု မဟာကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တံ ဟတ္ထိရတနံ, ဣဒမ္ပိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ မဟန္တံ ဓမ္မကာယူပပန္နံ အစ္စုဂ္ဂတံ ဝိပုလံ မဟန္တန္တိ ဟတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော အဿရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝံ, ဣဒမ္ပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ သီဃံ လဟု ဇဝန္တိ ဣမာယ သီဃလဟုဇဝတာယ အဿရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော မဏိရတနံ အန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, အာလောကံ ဒဿေတိ, ဣဒမ္ပိ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ တာယ ဧကန္တကုသလတ္တာ ကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမတိ, သဟဇာတပစ္စယာဒိဝသေန ဉာဏာလောကံ ဒဿေတီတိ ဣမိနာ အန္ဓကာရဝိဓမနအာလောကဒဿနဘာဝေန မဏိရတနသဒိသံ ဟောတိ.

ໃນບົດວ່າ "satisambojjhaṅgaratanassa" (ແຫ່ງຣັດຕະນະຄືສະຕິສັມໂພດຊົງ) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເໝືອນກັນ ຄວນຊາບດັ່ງນີ້: ຈັກກະຣັດຕະນະແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ເປັນຕົວນຳໜ້າແຫ່ງຣັດຕະນະທັງປວງຢ່າງໃດ, ສະຕິສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະ ກໍເປັນຕົວນຳໜ້າແຫ່ງທຳທັງປວງໃນພູມ ໔ ຢ່າງນັ້ນ, ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຕົວນຳໜ້າ ຈຶ່ງເໝືອນກັບຈັກກະຣັດຕະນະແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ. ແລະໃນບັນດາຣັດຕະນະແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ, ຫັດຖິຣັດຕະນະ (ແກ້ວຊ້າງ) ເປັນສິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຮ່າງກາຍໃຫຍ່, ສູງສະຫງ່າ, ກວ້າງຂວາງ ແລະໃຫຍ່ໂຕຢ່າງໃດ, ທັມມະວິຈະຍະສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍປະກອບດ້ວຍທຳມະກາຍອັນໃຫຍ່, ສູງສະຫງ່າ, ກວ້າງຂວາງ ແລະໃຫຍ່ໂຕຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບຫັດຖິຣັດຕະນະ. ອັດສະຣັດຕະນະ (ແກ້ວມ້າ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ເປັນສິ່ງທີ່ໄວ, ເບົາ ແລະມີກຳລັງແລ່ນໄວຢ່າງໃດ, ວິຣິຍະສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍໄວ, ເບົາ ແລະມີກຳລັງແລ່ນໄວຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບອັດສະຣັດຕະນະ ເພາະຄວາມໄວ, ຄວາມເບົາ ແລະຄວາມມີກຳລັງແລ່ນໄວນີ້. ມະນີຣັດຕະນະ (ແກ້ວມະນີ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມມືດ ແລະສະແດງແສງສະຫວ່າງຢ່າງໃດ, ປີຕິສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍຍ່ອມກຳຈັດຄວາມມືດຄືກິເລດ ເພາະຄວາມເປັນກຸສົນໂດຍສ່ວນດຽວ, ແລະສະແດງແສງສະຫວ່າງຄືຍານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບມະນີຣັດຕະນະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ ແລະສະແດງແສງສະຫວ່າງນີ້.

စက္ကဝတ္တိနော ဣတ္ထိရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတိ. ဣဒမ္ပိ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ကာယစိတ္တဒရထံ ပဋိပဿမ္ဘေတိ, ပရိဠာဟံ ဝူပသမေတီတိ ဣတ္ထိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော ဂဟပတိရတနံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ ဓနဒါနေန ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတိ, ဣဒမ္ပိ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ ယထိစ္ဆိတာဒိဝသေန အပ္ပနံ သမ္ပာဒေတိ, ဝိက္ခေပံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတီတိ ဂဟပတိရတနသဒိသံ ဟောတိ. စက္ကဝတ္တိနော စ ပရိဏာယကရတနံ သဗ္ဗတ္ထကိစ္စသမ္ပာဒနေန အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတိ. ဣဒမ္ပိ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂရတနံ စိတ္တုပ္ပာဒံ လီနုဒ္ဓစ္စတော မောစေတွာ ပယောဂမဇ္ဈတ္တေ ဌပယမာနံ အပ္ပောဿုက္ကတံ ကရောတီတိ ပရိဏာယကရတနသဒိသံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုဘူမကော သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ອິດຖີຣັດຕະນະ (ແກ້ວນາງ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ຍ່ອມລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍແລະໃຈ, ຍ່ອມດັບຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງໃດ, ປັດສັດທິສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍຍ່ອມລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍແລະໃຈ, ຍ່ອມດັບຄວາມຮ້ອນຮົນຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບອິດຖີຣັດຕະນະ. ຄະຫະປະຕິຣັດຕະນະ (ແກ້ວຄະຫະບໍດີ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ຍ່ອມຕັດຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແລ້ວທຳຈິດໃຫ້ມີອາຣົມດຽວ ດ້ວຍການຖວາຍຊັບໃນຂະນະທີ່ຊົງປາດຖະໜາແລ້ວປາດຖະໜາອີກຢ່າງໃດ, ສະມາທິສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍຍ່ອມຍັງອັບປະນາສະມາທິໃຫ້ເຖິງພ້ອມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາບັດທີ່ປາດຖະໜາເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມຕັດຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແລ້ວທຳຈິດໃຫ້ມີອາຣົມດຽວຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບຄະຫະປະຕິຣັດຕະນະ. ແລະປະຣິນາຍະກະຣັດຕະນະ (ແກ້ວນາຍກ) ແຫ່ງພຣະຣາຊາຈັກກະພັດ ຍ່ອມທຳໃຫ້ພຣະຣາຊາຊົງໝົດຄວາມກັງວົນ ດ້ວຍການຈັດແຈງກິດຈະການທັງປວງຢ່າງໃດ, ອຸເປກຂາສັມໂພດຊົງຄືຣັດຕະນະນີ້ ກໍຍ່ອມປົດປ່ອຍຈິດໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມຫົດຫູ່ແລະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ໃນຄວາມເປັນກາງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ, ທຳໃຫ້ໝົດຄວາມກັງວົນຢ່າງນັ້ນ, ຈຶ່ງເໝືອນກັບປະຣິນາຍະກະຣັດຕະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຄວນຊາບວ່າ ໃນພຣະສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງການກຳນົດທຳອັນສົງເຄາະທັງປວງໃນພູມ ໔ ໄວ້ແລ້ວ.

၄-၁၀. ဒုပ္ပညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໑໐. ອະທິບາຍທຸບປັນຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၂၂၅-၂၃၁. စတုတ္ထေ ဧဠမူဂေါတိ မုခေန ဝါစံ နိစ္ဆာရေတုံ သက္ကောန္တောပိ ဒေါသေဟိ မူဂေါ အသမ္ပန္နဝစနော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໒໒໕-໒໓໑. In the fourth sutta, the word "eḷamūgo" (ຄົນນ້ຳລາຍໄຫຼ/ຄົນໃບ້) means a person who, although capable of uttering speech with his mouth, is like a mute due to various defects, having incomplete speech. The rest of the commentary in all suttas has a clear meaning indeed.

စက္ကဝတ္တိဝဂ္ဂေါ.

ຈັກກະວັດຕິວັກ

၆. သာကစ္ဆဝဂ္ဂေါ

໖. ສາກັດສາວັກ

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍອາຫານສູດ

၂၃၂. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ [Pg.193] ပဌမေ အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယာတိအာဒီသု အယံ ပုရိမနယတော ဝိသေသော. န ကေဝလဉှိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒီနံ ဧတေ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဥပ္ပာဒါယ, ဥပ္ပန္နာနံ ဝါ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, အညေပိ ပန ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အပရေပိ ဟိ စတ္တာရော ဓမ္မာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ သတိသမ္ပဇညံ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလသေဝနတာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. အဘိက္ကန္တာဒီသု ဟိ သတ္တသု ဌာနေသု သတိသမ္ပဇညေန, ဘတ္တနိက္ခိတ္တကာကသဒိသေ မုဋ္ဌဿတိပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇနေန, တိဿဒတ္တတ္ထေရအဘယတ္ထေရာဒိသဒိသေ ဥပဋ္ဌိတဿတိပုဂ္ဂလေ သေဝနေန, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သတိသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာယ စ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

໒໓໒. ໃນພຣະສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີ ໖, ບົດວ່າ "ayamāhāro anuppannassa vā satisambojjhaṅgassa uppādāya" (ນີ້ເປັນອາຫານເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິສັມໂພດຊົງທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັງເກີດຂຶ້ນ) ເປັນຕົ້ນ, ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງຈາກນັຍກ່ອນດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ມີປະການດັ່ງກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຈະເປັນປັດໄຈເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິສັມໂພດຊົງເປັນຕົ້ນ, ຫຼືเพื่อຄວາມຈະເລີນບໍລິບູນແຫ່ງທຳທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ແຕ່ຍັງມີທຳອື່ນໆ ອີກທີ່ຄວນຊາບດັ່ງນີ້: ທຳ ໔ ປະການອື່ນອີກ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິສັມໂພດຊົງ ຄື: ຄວາມມີສະຕິສຳປະຊັນຍະ, ຄວາມເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ, ຄວາມເສບຄົບ (ຄົບຫາ) ບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນ, ແລະຄວາມນ້ອມໄປໃນສະຕິສັມໂພດຊົງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສະຕິສັມໂພດຊົງຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສະຕິສຳປະຊັນຍະໃນສະຖານທີ່ ໗ ແຫ່ງ ມີການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ເຊິ່ງເປັນເໝືອນດັ່ງກາທີ່ຫຼຽວເບິ່ງເຂົ້າທີ່ເຂົາວາງໄວ້, ດ້ວຍການເສບຄົບບຸກຄົນຜູ້ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນ ເຊັ່ນພຣະຕິດສະທັດຕະເຖຣະ ແລະພຣະອະພະຍະເຖຣະເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄວາມມີຈິດນ້ອມໄປ, ໂນ້ມໄປ, ໂຜນໄປ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິໃນການຢືນ, ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄວາມຈະເລີນບໍລິບູນແຫ່ງສະຕິສັມໂພດຊົງນັ້ນ ທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍເຫດ ໔ ປະການນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

သတ္တ ဓမ္မာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပရိပုစ္ဆကတာ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ပရိပုစ္ဆကတာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂသမထဝိပဿနာနံ အတ္ထသန္နိဿိတပရိပုစ္ဆာဗဟုလတာ.

ທຳ ໗ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທັມມະວິຈະຍະສັມໂພດຊົງ ຄື: ຄວາມເປັນຜູ້ມັກສອບຖາມ, ຄວາມທຳວັດຖຸໃຫ້ສະອາດ, ຄວາມຍັງອິນຊີໃຫ້ສະໝ່ຳສະເໝີກັນ, ຄວາມເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາຊາຍ (ປັນຍານ້ອຍ), ຄວາມເສບຄົບບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາ, ຄວາມພິຈາຣະນາຈະຣິຍະແຫ່ງຍານອັນເລິກເຊິ່ງ, ແລະຄວາມນ້ອມໄປໃນທັມມະວິຈະຍະສັມໂພດຊົງນັ້ນ. ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ "paripucchakatā" (ຄວາມເປັນຜູ້ມັກສອບຖາມ) ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ມັກສອບຖາມເລື້ອຍໆ ເຖິງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ທີ່ອາໄສຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ອິນຊີ, ພະລະ, ໂພດຊົງ, ມັກຄັງຄະ, ຊານັງຄະ, ສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາ.

ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနံ ဝတ္ထူနံ ဝိသဒဘာဝကရဏံ. ယဒါ ဟိဿ ကေသနခလောမာနိ ဒီဃာနိ ဟောန္တိ, သရီရံ ဝါ ဥဿန္နဒေါသဉ္စေဝ သေဒမလမက္ခိတဉ္စ, တဒါ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. ယဒါ ပန စီဝရံ ဇိဏ္ဏံ ကိလိဋ္ဌံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ, သေနာသနံ ဝါ ဥက္လာပံ, တဒါ ဗာဟိရဝတ္ထု အဝိသဒံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓံ. တသ္မာ ကေသာဒိဆေဒနေန ဥဒ္ဓံဝိရေစနအဓောဝိရေစနာဒီဟိ သရီရသလ္လဟုကဘာဝကရဏေန ဥစ္ဆာဒနနဟာပနေန စ အဇ္ဈတ္တိကဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. သူစိကမ္မဓောဝနရဇနပရိဘဏ္ဍကရဏာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထု ဝိသဒံ ကာတဗ္ဗံ. ဧတသ္မိဉှိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ အဝိသဒေ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ အဝိသဒံ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ အပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော [Pg.194] ဝိယ. ဝိသဒေ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ ဝတ္ထုမှိ ဥပ္ပန္နေသု စိတ္တစေတသိကေသု ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒံ ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓါနိ ဒီပကပလ္လကဝဋ္ဋိတေလာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဒီပသိခါယ ဩဘာသော ဝိယ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တတီ’’တိ.

ບົດວ່າ "vatthuvisadakiriyā" (ຄວາມທຳວັດຖຸໃຫ້ສະອາດ) ຄື ຄວາມທຳວັດຖຸທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກໃຫ້ສະອາດ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອໃດ ຜົມ, ເລັບ ແລະຂົນຂອງພິກຂຸນັ້ນຍາວ, ຫຼືຮ່າງກາຍມີໂທດ (ນ້ຳດີ, ສະເລດ, ລົມ) ກຳເລີບ ແລະເປື້ອນເປິດ້ວຍເຫື່ອໄຄ, ໃນເວລານັ້ນ ວັດຖຸພາຍໃນຍ່ອມບໍ່ສະອາດ ບໍ່ບໍລິສຸດ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ຈີວອນເກົ່າ, ເປື້ອນ ແລະມີກິ່ນເໝັນ, ຫຼືເສນາສະນະຮົກເຮື້ອ, ໃນເວລານັ້ນ ວັດຖຸພາຍນອກຍ່ອມບໍ່ສະອາດ ບໍ່ບໍລິສຸດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸຄວນທຳວັດຖຸພາຍໃນໃຫ້ສະອາດ ດ້ວຍການປົງຜົມເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍการທຳຮ່າງກາຍໃຫ້ເບົາສະບາຍດ້ວຍການກິນຢາຖ່າຍຂຶ້ນແລະຖ່າຍລົງເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍການຂັດສີແລະອາບນ້ຳ. ແລະຄວນທຳວັດຖຸພາຍນອກໃຫ້ສະອາດ ດ້ວຍການຫຍິບ, การຊັກ, ການຍ້ອມ ແລະການທຳບໍລິຂານໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອວັດຖຸພາຍໃນແລະພາຍນອກນີ້ບໍ່ສະອາດ, ເມື່ອຈິດແລະເຈຕະສິກເກີດຂຶ້ນ, ຍານ (ປັນຍາ) ກໍຍ່ອມບໍ່ສະອາດ ບໍ່ບໍລິສຸດ ເໝືອນດັ່ງແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແປວໄຟທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຖ້ວຍປະທີບ, ໄສ້ ແລະນ້ຳມັນທີ່ບໍ່ສະອາດ. ແຕ່ເມື່ອວັດຖຸພາຍໃນແລະພາຍນອກສະອາດ, ເມື່ອຈິດແລະເຈຕະສິກເກີດຂຶ້ນ, ຍານກໍຍ່ອມສະອາດ ບໍລິສຸດ ເໝືອນດັ່ງແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແປວໄຟທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຖ້ວຍປະທີບ, ໄສ້ ແລະນ້ຳມັນທີ່ສະອາດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ: "vatthuvisadakiriyā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattati" (ຄວາມທຳວັດຖຸໃຫ້ສະອາດ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທັມມະວິຈະຍະສັມໂພດຊົງ).

ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ. သစေ ဟိဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, ဣတရာနိ မန္ဒာနိ, တတော ဝီရိယိန္ဒြိယံ ပဂ္ဂဟကိစ္စံ, သတိန္ဒြိယံ ဥပဋ္ဌာနကိစ္စံ, သမာဓိန္ဒြိယံ အဝိက္ခေပကိစ္စံ, ပညိန္ဒြိယံ ဒဿနကိစ္စံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တသ္မာ တံ ဓမ္မသဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန ဝါ, ယထာ ဝါ မနသိကရောတော ဗလဝံ ဇာတံ, တထာ အမနသိကရဏေန ဟာပေတဗ္ဗံ. ဝက္ကလိတ္ထေရဝတ္ထု စေတ္ထ နိဒဿနံ. သစေ ပန ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, အထ နေဝ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ အဓိမောက္ခကိစ္စံ ကာတုံ သက္ကောတိ, န ဣတရာနိ ဣတရကိစ္စဘေဒံ. တသ္မာ တံ ပဿဒ္ဓါဒိဘာဝနာယ ဟာပေတဗ္ဗံ. တတ္ထာပိ သောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဒဿေတဗ္ဗံ. ဧဝံ သေသေသုပိ ဧကဿ ဗလဝဘာဝေ သတိ ဣတရေသံ အတ္တနော ကိစ္စေသု အသမတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ການເຮັດໃຫ້ອິນຊີສະເໝີກັນ (ອິນທຣິຍສະມັດຕະປະຕິປາດານະ) ຄືການເຮັດໃຫ້ອິນຊີທັງຫຼາຍມີສັດທາເປັນຕົ້ນ ມີສະພາວະສະເໝີກັນໂດຍກິດ. ດ້ວຍວ່າ ຫາກສັດທິນຊີຂອງໂຍຄີຜູ້ນັ້ນມີກຳລັງກ້າ ແຕ່ອິນຊີທີ່ເຫຼືອນອກນັ້ນອ່ອນກຳລັງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ວິຣິຍິນຊີກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຄືການປະຄອງໄວ້, ສະຕິນຊີກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຄືການເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນ, ສະມາທິນຊີກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຄືການບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ, ແລະ ປັນຍິນຊີກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຄືການເຫັນໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຫຼຸດຜ່ອນສັດທິນຊີທີ່ແຮງກ້ານັ້ນລົງ ດ້ວຍການພິຈາລະນາສະພາວະທຳ ຫຼື ດ້ວຍການບໍ່ມົນສິການໂດຍວິທີທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດທິນຊີມີກຳລັງກ້ານັ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີເລື່ອງຂອງພະວັກຄະລິເຖລະເປັນອຸທາຫອນ. ແຕ່ຫາກວ່າ ວິຣິຍິນຊີມີກຳລັງກ້າ, ເມື່ອນັ້ນ ສັດທິນຊີກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດຄືການນ້ອມใจເຊື່ອໄດ້ເລີຍ, ແລະ ອິນຊີທີ່ເຫຼືອກໍບໍ່ສາມາດເຮັດກິດສະເພາະຂອງຕົນໆ ໄດ້ເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຫຼຸດຜ່ອນວິຣິຍິນຊີທີ່ແຮງກ້ານັ້ນລົງ ດ້ວຍການຈະເລີນປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນສະແດງເລື່ອງຂອງພະໂສນເຖລະເປັນຕົວຢ່າງ. ເຖິງແມ່ນໃນອິນຊີທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນ ພຶງຊາບຄວາມບໍ່ສາມາດໃນການເຮັດກິດຂອງຕົນໆ ຂອງອິນຊີອື່ນໆ ເມື່ອອິນຊີຢ່າງໜຶ່ງມີກຳລັງກ້າເກີນໄປ.

ဝိသေသတော ပနေတ္ထ သဒ္ဓါပညာနံ သမာဓိဝီရိယာနဉ္စ သမတံ ပသံသန္တိ. ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ. ဗလဝပညော ပန မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ, ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ. စိတ္တုပ္ပာဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဥဘိန္နံ သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ. ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဘိဘဝတိ. ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဘိဘဝတိ. သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ, ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတိတုံ န လဘတိ. တသ္မာ တဒုဘယံ သမံ ကာတဗ္ဗံ. ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ.

ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ໃນອິນຊີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ພະອາຈານທັງຫຼາຍຍ່ອມsັນລະເສີນຄວາມສະເໝີກັນຂອງສັດທາກັບປັນຍາ ແລະ ຂອງສະມາທິກັບວິຣິຍະ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນທີ່ມີສັດທາແຮງກ້າແຕ່ມີປັນຍາອ່ອນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສງົມງວາຍ, ຍ່ອມເຫຼື້ອມໃສໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ສ່ວນບຸກຄົນທີ່ມີປັນຍາແຮງກ້າແຕ່ມີສັດທາອ່ອນ ຍ່ອມເຂົ້າຫາຝ່າຍຫຼອກລວງ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ທີ່ຮັກສາໄດ້ຍາກ ເໝືອນດັ່ງໂລກທີ່ເກີດຈາກຢາ. ເຂົາຍ່ອມຄິດເລີຍເຖີດໄປວ່າ 'ກຸສົນຍ່ອມມີໄດ້ພຽງແຕ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດເທົ່ານັ້ນ' ແລ້ວບໍ່ເຮັດບຸນມີທານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄປເກີດໃນນະຣົກ. ແຕ່ເພາະຄວາມສະເໝີກັນຂອງທຳທັງສອງ (ສັດທາແລະປັນຍາ) ບຸກຄົນຍ່ອມເຫຼື້ອມໃສໃນສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສແທ້ໆ. ສ່ວນບຸກຄົນທີ່ມີສະມາທິແຮງກ້າແຕ່ມີວິຣິຍະອ່ອນ ຄວາມກຽດຄ້ານຍ່ອມຄອບງຳ ເພາະສະມາທິເປັນຝ່າຍຂອງຄວາມກຽດຄ້ານ. ບຸກຄົນທີ່ມີວິຣິຍະແຮງກ້າແຕ່ມີສະມາທິອ່ອນ ອຸດທັດຈະຍ່ອມຄອບງຳ ເພາະວິຣິຍະເປັນຝ່າຍຂອງອຸດທັດຈະ. ແຕ່ເມື່ອສະມາທິປະກອບຮ່ວມກັບວິຣິຍະ ຍ່ອມບໍ່ຕົກໄປໃນຄວາມກຽດຄ້ານ, ແລະ ວິຣິຍະທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບສະມາທິ ຍ່ອມບໍ່ຕົກໄປໃນອຸດທັດຈະ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນເຮັດໃຫ້ທຳທັງສອງຄູ່ນັ້ນມີຄວາມສະເໝີກັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອທຳທັງສອງຄູ່ມີຄວາມສະເໝີກັນ ອັບປະນາສະມາທິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

အပိ စ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝံ သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ. သမာဓိပညာသု ပန သမာဓိကမ္မိကဿ ဧကဂ္ဂတာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော အပ္ပနံ ပါပုဏာတိ. ဝိပဿနာကမ္မိကဿ ပညာ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. ဧဝဉှိ သော လက္ခဏပဋိဝေဓံ ပါပုဏာတိ. ဥဘိန္နံ [Pg.195] ပန သမတာယပိ အပ္ပနာ ဟောတိယေဝ. သတိ ပန သဗ္ဗတ္ထ ဗလဝတီ ဝဋ္ဋတိ. သတိ ဟိ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခိကာနံ သဒ္ဓါဝီရိယပညာနံ ဝသေန ဥဒ္ဓစ္စပါတတော, ကောသဇ္ဇပက္ခိကေန စ သမာဓိနာ ကောသဇ္ဇပါတတော ရက္ခတိ. တသ္မာ သာ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသု, သဗ္ဗကမ္မိကအမစ္စော ဝိယ စ သဗ္ဗရာဇကိစ္စေသု သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘သတိ စ ပန သဗ္ဗတ္ထိကာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ကိံ ကာရဏာ? စိတ္တဉှိ သတိပဋိသရဏံ, အာရက္ခပစ္စုပဋ္ဌာနာ စ သတိ, န ဝိနာ သတိယာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟော ဟောတီ’’တိ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ສຳລັບຜູ້ຈະເລີນສະມາທິ ເຖິງວ່າສັດທາຈະແຮງກ້າ ກໍເປັນການສົມຄວນ. ເພາະເມື່ອເຊື່ອໝັ້ນ ແລະ ນ້ອມໃຈເຊື່ອຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບັນລຸອັບປະນາສະມາທິໄດ້. ແຕ່ໃນລະຫວ່າງສະມາທິແລະປັນຍາ, ສຳລັບຜູ້ຈະເລີນສະມາທິ ເອກັກຄະຕາ (ສະມາທິ) ທີ່ແຮງກ້າ ຍ່ອມເປັນການສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ເຂົາຍ່ອມບັນລຸອັບປະນາສະມາທິໄດ້. ສ່ວນຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ປັນຍາທີ່ແຮງກ້າ ຍ່ອມເປັນການສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ເຂົາຍ່ອມບັນລຸການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະໄດ້. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມສະເໝີກັນຂອງທຳທັງສອງ ອັບປະນາສະມາທິກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້ແທ້. ສ່ວນສະຕິ ຍ່ອມສົມຄວນທີ່ຈະມີກຳລັງແຮງກ້າໃນທຸກສະຖານທີ່. ເພາະວ່າ ສະຕິຍ່ອມຮັກສາຈິດບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນອຸດທັດຈະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳຝ່າຍອຸດທັດຈະ ຄື ສັດທາ, ວິຣິຍະ, ແລະ ປັນຍາ, ແລະ ຮັກສາຈິດບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນຄວາມກຽດຄ້ານ ດ້ວຍສະມາທິເຊິ່ງເປັນຝ່າຍຂອງຄວາມກຽດຄ້ານ. ເພາະສະນັ້ນ ສະຕິນັ້ນຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາໃນທຸກທີ່ ເໝືອນດັ່ງເກືອປຸງແຕ່ງໃນກັບເຂົ້າທຸກຊະນິດ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງອຳມາດຜູ້ຈັດການງານທັງປວງໃນລາຊະກິດທັງໝົດຂອງພະລາຊາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກໍສະຕິນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ ມີປະໂຫຍດໃນທຸກທີ່. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຈິດມີສະຕິເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ, ແລະ ສະຕິມີການຄຸ້ມຄອງຮັກສາເປັນອາການປະກົດ, ຫາກປາສະຈາກສະຕິແລ້ວ ການປະຄອງຈິດ ແລະ ການຂົ່ມຈິດຍ່ອມມີບໍ່ໄດ້.'

ဒုပ္ပညပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနာ နာမ ခန္ဓာဒိဘေဒေ အနောဂါဠှပညာနံ ဒုမ္မေဓပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. ပညဝန္တပုဂ္ဂလသေဝနာ နာမ သမပညာသလက္ခဏပရိဂ္ဂါဟိကာယ ဥဒယဗ္ဗယပညာယ သမန္နာဂတပုဂ္ဂလသေဝနာ. ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယပစ္စဝေက္ခဏာ နာမ ဂမ္ဘီရေသု ခန္ဓာဒီသု ပဝတ္တာယ ဂမ္ဘီရပညာယ ပဘေဒပစ္စဝေက္ခဏာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ການຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາຊາຍ ຄື ການຫຼີກເວັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາໜ້ອຍ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາຢັ່ງຮູ້ໃນທຳມີຂັນເປັນຕົ້ນ. ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາ ຄື ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາຢັ່ງຮູ້ຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ເຊິ່ງກຳນົດລັກສະນະຫ້າສິບປະການ. ການພິຈາລະນາຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຍານອັນເລິກເຊິ່ງ ຄື ການພິຈາລະນາຈຳແນກດ້ວຍປັນຍາອັນເລິກເຊິ່ງ ທີ່ເປັນໄປໃນທຳອັນເລິກເຊິ່ງມີຂັນເປັນຕົ້ນ. ຄວາມນ້ອມໄປໃນທຳນັ້ນ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດນ້ອມໄປ ໂນ້ມໄປ ໂນ້ມອຽງໄປ ເພື່ອຈະເລີນທຳມະວິຈະຍະສຳໂພດຊົງ ໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ການຈະເລີນໃຫ້ບໍລິບູນແຫ່ງທຳມະວິຈະຍະສຳໂພດຊົງທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – အပါယဘယပစ္စဝေက္ခဏတာ, အာနိသံသဒဿာဝိတာ, ဂမနဝီထိပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပိဏ္ဍပါတာပစာယနတာ, ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, ကုသီတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, အာရဒ္ဓဝီရိယပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

ທຳ ໑໑ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຣິຍະສຳໂພດຊົງ ຄື: ການພິຈາລະນາໄພໃນອະບາຍ, ການເຫັນອານิສົງແຫ່ງຄວາມພຽນ, ການພິຈາລະນາທາງດຳເນີນ, ການພິຈາລະນາຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການສະກາລະບູຊາດ້ວຍບິນທະບາດ, ການພິຈາລະນາຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມເປັນທາຍາດ, ການພິຈາລະນາຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພະສາດສະດາ, ການພິຈາລະນາຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຊາດກຳເນີດ, การພິຈາລະນາຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງເພື່ອນພົມມະຈາລີ, ການຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານ, ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ, ແລະ ຄວາມນ້ອມໄປໃນວິຣິຍະສຳໂພດຊົງນັ້ນ.

တတ္ထ ‘‘နိရယေသု ပဉ္စဝိဓဗန္ဓနကမ္မကာရဏတော ပဋ္ဌာယ မဟာဒုက္ခံ အနုဘဝနကာလေပိ, တိရစ္ဆာနယောနိယံ ဇာလခိပနကုမီနာဒီဟိ ဂဟိတကာလေပိ, ပါဇနကဏ္ဋကာဒိပ္ပဟာရတုန္နဿ ပန သကဋဝဟနာဒိကာလေပိ, ပေတ္တိဝိသယေ အနေကာနိပိ ဝဿသဟဿာနိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရမ္ပိ ခုပ္ပိပါသာဟိ အာတုရီဘူတကာလေပိ, ကာလကဉ္စိကအသုရေသု သဋ္ဌိဟတ္ထအသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏေန အဋ္ဌိစမ္မမတ္တေနေဝ အတ္တဘာဝေန ဝါတာတပါဒိဒုက္ခာနုဘဝနကာလေပိ န သက္ကာ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂံ ဥပ္ပာဒေတုံ. အယမေဝ တေ ဘိက္ခု ကာလော’’တိ ဧဝံ အပါယဘယံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ໃນທຳ ໑໑ ປະການນັ້ນ, ເມື່ອພິຈາລະນາໄພໃນອະບາຍຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໃນເວລາທີ່ສະເຫວີຍທຸກຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງໃນນະຣົກ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ການຖືກຈ່ອງຈຳດ້ວຍເຄື່ອງພັນທະນາການ ໕ ປະການ, ໃນເວລາທີ່ຖືກຈັບດ້ວຍດາງ, ແຫ, ແລະ ມຸ້ງເປັນຕົ້ນ ໃນກຳເນີດເດຍລະສານ, ຫຼື ໃນເວລາທີ່ຖືກແທງດ້ວຍປະຕັກແລະຖືກຕີດ້ວຍແສ້ເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາລາກແກ່ກວຽນ, ໃນເວລາທີ່ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍ ຕະຫຼອດຫຼາຍພັນປີ ຫຼື ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາລະຫວ່າງພະພຸດທະເຈົ້າສອງພະອົງ ໃນເປດວິໄສ, ແລະ ໃນເວລາທີ່ສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາຈາກລົມແລະແດດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອັດຕະພາບທີ່ມີແຕ່ກະດູກແລະໜັງ ທີ່ມີຂະໜາດ ໖໐ ສອກ ຫຼື ໘໐ ສອກ ໃນໝູ່ອະສູນກາຍກາລະກັນຊິກະ, ໃນເວລາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຈະເລີນວິຣິຍະສຳໂພດຊົງໄດ້ເລີຍ. ດູກ່ອນພິກຂຸ! ເວລານີ້ເທົ່ານັ້ນ ເປັນເວລາຂອງເຈົ້າ', ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

‘‘န သက္ကာ ကုသီတေန နဝလောကုတ္တရဓမ္မံ လဒ္ဓုံ, အာရဒ္ဓဝီရိယေနေဝ သက္ကာ အယမာနိသံသော ဝီရိယဿာ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဒဿာဝိနောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓ-မဟာသာဝကေဟေဝ [Pg.196] ဂတမဂ္ဂေါ တေ ဂန္တဗ္ဗော. သော စ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂန္တု’’န္တိ ဧဝံ ဂမနဝီထိံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ເມື່ອເປັນຜູ້ເຫັນອານິສົງຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະບັນລຸໂລກຸດຕະຣະທຳ ໙ ປະການໄດ້, ບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສາມາດບັນລຸໄດ້, ນີ້ຄືອານິສົງຂອງความພຽນ', ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ແລະ ເມື່ອພິຈາລະນາທາງດຳເນີນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ທາງດຳເນີນທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງ, ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ແລະ ພະມະຫາສາວົກທັງຫຼາຍໄດ້ດຳເນີນໄປແແລ້ວ ເປັນທາງທີ່ເຈົ້າຄວນດຳເນີນໄປ. ແລະ ທາງນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານບໍ່ສາມາດດຳເນີນໄປໄດ້', ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

‘‘ယေ တံ ပိဏ္ဍပါတာဒီဟိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဣမေ တေ မနုဿာ နေဝ ဉာတကာ, န ဒါသကမ္မကရာ, နာပိ ‘တံ နိဿာယ ဇီဝိဿာမာ’တိ တေ ပဏီတာနိ ပိဏ္ဍပါတာဒီနိ ဒေန္တိ. အထ ခေါ အတ္တနော ကာရာနံ မဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသမာနာ ဒေန္တိ. သတ္ထာရာပိ ‘‘အယံ ဣမေ ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကာယဒဠှိဗဟုလော သုခံ ဝိဟရိဿတီ’’တိ န ဧဝံ သမ္ပဿတာ တုယှံ ပစ္စယာ အနုညာတာ, အထ ခေါ ‘‘အယံ ဣမေ ပရိဘုဉ္ဇမာနောဝ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော မုစ္စိဿတီ’တိ တေ ပစ္စယာ အနုညာတာ, သော ဒါနိ တွံ ကုသီတော ဝိဟရန္တော န တံ ပိဏ္ဍံ အပစာယိဿသိ, အာရဒ္ဓဝီရိယဿေဝ ဟိ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ နာမ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတာပစာယနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မဟာမိတ္တတ္ထေရဿ ဝိယ.

ເມື່ອພິຈາລະນາຄວາມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການສະກາລະບູຊາດ້ວຍບິນທະບາດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ມະນຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ບຳລຸງເຈົ້າດ້ວຍບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ ເຂົາບໍ່ແມ່ນຍາດ, ບໍ່ແມ່ນຂ້າທາດກຳມະກອນ, ແລະ ທັງບໍ່ໄດ້ຖວາຍບິນທະບາດອັນປະນີດເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍຄິດວ່າ ພວກເຮົາຈະອາໄສເຈົ້າລ້ຽງຊີວິດ. ແຕ່ເຂົາຖວາຍເພາະຫວັງຜົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແກ່ການກະທຳຂອງຕົນ. ເຖິງແມ່ນພະສາດສະດາກໍບໍ່ໄດ້ຊົງອະນຸຍາດປັດໄຈທັງຫຼາຍແກ່ເຈົ້າ ເພາະຊົງເລັງເຫັນວ່າ ພິກຂຸນີ້ບໍລິໂພກປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈະມີຮ່າງກາຍແຂງແຮງ ແລະ ຢູ່ເປັນສຸກ. ແຕ່ຊົງອະນຸຍາດປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຊົງເລັງເຫັນວ່າ ພິກຂຸນີ້ບໍລິໂພກປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈະບຳເພັນສະມະນະທຳ ແລະ ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກໃນວັດຕະສົງສານ. ບັດນີ້ ເຈົ້າເປັນຜູ້ກຽດຄ້ານຢູ່ ຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ບິນທະບາດນັ້ນ, ເພາະວ່າ ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ບິນທະບາດ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນເທົ່ານັ້ນ', ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເໝືອນດັ່ງເລື່ອງຂອງພະມະຫາມິດຕະເຖລະ.

ထေရော ကိရ ကဿကလေဏေ နာမ ပဋိဝသတိ. တဿေဝ ဂေါစရဂါမေ ဧကာ မဟာဥပါသိကာ ထေရံ ပုတ္တံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂတိ. သာ ဧကဒိဝသံ အရညံ ဂစ္ဆန္တီ ဓီတရံ အာဟ – ‘‘အမ္မ, အသုကသ္မိံ ဌာနေ ပုရာဏတဏ္ဍုလာ, အသုကသ္မိံ ခီရံ, အသုကသ္မိံ သပ္ပိ, အသုကသ္မိံ ဖာဏိတံ, တဝ ဘာတိကဿ အယျမိတ္တဿ အာဂတကာလေ ဘတ္တံ ပစိတွာ ခီရသပ္ပိဖာဏိတေဟိ သဒ္ဓိံ ဒေဟိ, တွဉ္စ ဘုဉ္ဇေယျာသိ, အဟံ ပန ဟိယျော ပက္ကံ ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ကဉ္ဇိယေန ဘုတ္တာမှီ’’တိ. ‘‘ဒိဝါ ကိံ ဘုဉ္ဇိဿသိ, အမ္မာ’’တိ? ‘‘သာကပဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ကဏတဏ္ဍုလေဟိ အမ္ဗိလယာဂုံ ပစိတွာ ဌပေဟိ, အမ္မာ’’တိ.

ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະອາໄສຢູ່ໃນຖ້ຳຊື່ວ່າ ກັດສະກະເລນະ. ໃນໝູ່ບ້ານໂຄຈອນຂອງພະເຖລະນັ້ນເອງ ມີມະຫາອຸປາສິກາຄົນໜຶ່ງ ໄດ້ຕັ້ງພະເຖລະໄວ້ໃນຖານະເປັນບຸດ ແລ້ວອຸປະຖາກບຳລຸງ. ມື້ໜຶ່ງ ນາງຈະໄປປ່າ ຈຶ່ງສັ່ງລູກສາວວ່າ 'ລູກເອີຍ! ໃນບ່ອນນັ້ນມີເຂົ້າສານເກົ່າ, ໃນບ່ອນນັ້ນມີນ້ຳນົມ, ໃນບ່ອນນັ້ນມີເນີຍໃສ, ໃນບ່ອນນັ້ນມີນ້ຳອ້ອຍ. ເມື່ອພະຄຸນເຈົ້າມິດຕະ ຜູ້ເປັນພີ່ຊາຍຂອງເຈົ້າມາຮອດ ແລ້ວຈົ່ງຫຸງເຂົ້າຖວາຍພ້ອມກັບນ້ຳນົມ, ເນີຍໃສ, ແລະ ນ້ຳອ້ອຍນັ້ນ, ແລະ ເຈົ້າກໍຈົ່ງກິນເສຍດ້ວຍ. ສ່ວນແມ່ ໄດ້ກິນເຂົ້າເຢັນຄ້າງຄືນທີ່ຫຸງແຕ່ມື້ວານນີ້ກັບນ້ຳຜັກດອງແລ້ວ'. ລູກສາວຖາມວ່າ 'ຕອນສວາຍ ແມ່ຈະກິນຫຍັງ?'. ແມ່ຕອບວ່າ 'ລູກເອີຍ! ຈົ່ງໃສ່ໃບຜັກ ແລ້ວຕົ້ມຢາຄູສົ້ມດ້ວຍປາຍເຂົ້າສານໄວ້ໃຫ້ແມ່ເດີ'.

ထေရော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရန္တောဝ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ အတ္တာနံ ဩဝဒိ ‘‘မဟာဥပါသိကာ ကိရ ကဉ္ဇိယေန ပါရိဝါသိကဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဒိဝါပိ ကဏပဏ္ဏမ္ဗိလယာဂုံ ဘုဉ္ဇိဿတိ, တုယှံ အတ္ထာယ ပန ပုရာဏတဏ္ဍုလာဒီနိ အာစိက္ခတိ, တံ နိဿာယ ခေါ ပနေသာ နေဝ ခေတ္တံ န ဝတ္ထုံ န ဘတ္တံ န ဝတ္ထံ ပစ္စာသီသတိ, တိဿော ပန သမ္ပတ္တိယော ပတ္ထယမာနာ ဒေတိ, တွံ ဧတိဿာ တာ သမ္ပတ္တိယော ဒါတုံ သက္ခိဿသိ, န သက္ခိဿသီတိ, အယံ ခေါ ပန ပိဏ္ဍပါတော တယာ သရာဂေန သဒေါသေန သမောဟေန န သက္ကာ ဂဏှိတု’’န္တိ ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ ဂဏ္ဌိကံ မုဉ္စိတွာ နိဝတ္တိတွာ ကဿကလေဏမေဝ ဂန္တွာ ပတ္တံ ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ, စီဝရံ စီဝရဝံသေ ဌပေတွာ ‘‘အရဟတ္တံ [Pg.197] အပါပုဏိတွာ န နိက္ခမိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ နိသီဒိ. ဒီဃရတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ နိဝုတ္ထဘိက္ခု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုရေဘတ္တမေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဝိကသမာနမိဝ ပဒုမံ မဟာခီဏာသဝေါ သိတံ ကရောန္တောဝ နိက္ခမိ. လေဏဒွါရေ ရုက္ခမှိ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ –

ພະເຖລະຄອງຈີວອນ ແລະ ຂະນະທີ່ກຳລັງຈັບບາດອອກມາ ໄດ້ຍິນສຽງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັກເຕືອນຕົນເອງວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ມະຫາອຸປາສິກາກິນເຂົ້າເຢັນຄ້າງຄືນກັບນ້ຳຜັກດອງ ແລະ ຕອນສວາຍກໍຈະກິນຢາຄູສົ້ມທີ່ຕົ້ມດ້ວຍປາຍເຂົ້າແລະໃບຜັກ, ແຕ່ເພື່ອນຳມາຖວາຍແກ່ເຈົ້າ ນາງກັບສັ່ງໃຫ້ຈັດເຂົ້າສານເກົ່າເປັນຕົ້ນ. ນາງບໍ່ໄດ້ຫວັງໄດ້ນາ, ໄດ້ສວນ, ໄດ້ເຂົ້າປາອາຫານ, ຫຼື ໄດ້ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ເພາະອາໄສເຈົ້າເລີຍ. ແຕ່ນາງຖວາຍເພາະປາດຖະໜາສົມບັດ ໓ ປະການ. ເຈົ້າຈະສາມາດໃຫ້ສົມບັດເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ນາງໄດ້ຫຼືບໍ່? ເຈົ້າຈະບໍ່ສາມາດໃຫ້ໄດ້ເລີຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ ບິນທະບາດນີ້ ເຈົ້າຜູ້ຍັງມີລາຄະ, ໂທສະ, ໂມຫະ ບໍ່ຄວນທີ່ຈະຮັບເລີຍ'. ພະເຖລະຈຶ່ງເກັບບາດໃສ່ຖົງ, ແກ້ຮັງດຸມຈີວອນ, ຫັນຫຼັງກັບຄືນໄປສູ່ຖ້ຳກັດສະກະເລນະນັ້ນເອງ, ວາງບາດໄວ້ກ້ອງຕຽງ, ແລະ ພາດຈີວອນໄວ້ເທິງຮາວຈີວອນ ແລ້ວຕັ້ງຄວາມພຽນອະທິຖານວ່າ 'ຫາກບໍ່ບັນລຸພະອະຣະຫັດ ຈະບໍ່ຍອມອອກໄປຈາກຖ້ຳນີ້ເລີຍ' ແລ້ວນັ່ງລົງ. ພະພິກຂຸຜູ້ເຄີຍຢູ່ມາດົນນານ ເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຈົນໄດ້ບັນລຸພະອະຣະຫັດກ່ອນເວລາສັນເຂົ້າບິນທະບາດນັ້ນເອງ, ເປັນພະມະຫາຂີນາສົບ ຜູ້ມີໃບໜ້າເບີກບານເໝືອນດັ່ງດອກບົວທີ່ກຳລັງເບີກບານ ຍິ້ມແຍ້ມແລ້ວອອກມາຈາກຖ້ຳ. ເທວະດາຜູ້ສຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນໄມ້ໃກ້ປະຕູຖ້ຳ...

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ယဿ တေ အာသဝါ ခီဏာ, ဒက္ခိဏေယျောသိ မာရိသာ’’တိ. –

ໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ: 'ຂ້ານ້ອຍຂໍນອບນ້ອມແດ່ພະອົງ ຜູ້ເປັນບຸລຸດອາຊານໄນ, ຂ້ານ້ອຍຂໍນອບນ້ອມແດ່ພະອົງ ຜູ້ເປັນບຸລຸດອັນປະເສີດສຸດ; ພະຄຸນເຈົ້າຜູ້ປາສະຈາກທຸກ! ພະອົງຜູ້ມີອາສະວະກິເລດສິ້ນໄປແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຄວນແກ່ທັກຂິຍະທານ.'

ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ‘‘ဘန္တေ, ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာနံ တုမှာဒိသာနံ အရဟန္တာနံ ဘိက္ခံ ဒတွာ မဟလ္လကိတ္ထိယော ဒုက္ခာ မုစ္စိဿန္တီ’’တိ အာဟ. ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ကာလံ ဩလောကေန္တော ‘‘ပါတောယေဝါ’’တိ ဉတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ဂါမံ ပါဝိသိ.

ເມື່ອເປັ່ງອຸທານແລ້ວ ກໍກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ຍິງແກ່ຖວາຍບິນທະບາດແກ່ພະອະຣະຫັນທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນດັ່ງພະອົງ ຜູ້ເຂົ້າໄປເພື່ອບິນທະບາດ ຍ່ອມຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກຢ່າງແນ່ນອນ'. ພະເຖລະເປີດປະຕູອອກມາ ຫຼຽວເບິ່ງເວລາ ຮູ້ວ່າຍັງເຊົ້າຢູ່ ຈຶ່ງຖືບາດແລະຈີວອນ ເຂົ້າໄປສູ່ໝູ່ບ້ານ.

ဒါရိကာပိ ဘတ္တံ သမ္ပာဒေတွာ ‘‘ဣဒါနိ မေ ဘာတာ အာဂမိဿတိ, ဣဒါနိ အာဂမိဿတီ’’တိ ဒွါရံ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိ. သာ ထေရေ ဃရဒွါရံ သမ္ပတ္တေ ပတ္တံ ဂဟေတွာ သပ္ပိဖာဏိတယောဇိတဿ ခီရပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ ဟတ္ထေ ဌပေသိ. ထေရော ‘‘သုခံ ဟောတူ’’တိ အနုမောဒနံ ကတွာ ပက္ကာမိ. သာပိ တံ ဩလောကယမာနာဝ အဋ္ဌာသိ. ထေရဿ ဟိ တဒါ အတိဝိယ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, မုခံ ဗန္ဓနာ မုတ္တတာလပက္ကံ ဝိယ အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ.

ຝ່າຍລູກສາວກໍຈັດແຈງອາຫານແລ້ວ ນັ່ງຫຼຽວເບິ່ງປະຕູດ້ວຍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ພີ່ຊາຍຂອງເຮົາຄົງຈະມາ, ບັດນີ້ ຄົງຈະມາ'. ເມື່ອພະເຖລະມາຮອດປະຕູເຮືອນ ນາງຈຶ່ງຮັບບາດ ແລ້ວຕັກເຂົ້າປົນນ້ຳນົມ ທີ່ປະສົມດ້ວຍເນີຍໃສແລະນ້ຳອ້ອຍຈົນເຕັມບາດ ວາງໄວ້ໃນມືຂອງພະເຖລະ. ພະເຖລະກ່າວອະນຸໂມທະນາວ່າ 'ຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ' ແລ້ວຫຼີກໄປ. ນາງກໍຢືນຫຼຽວເບິ່ງພະເຖລະນັ້ນຢູ່. ເພາະວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ຜິວພັນຂອງພະເຖລະມີຄວາມຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງ, ອິນຊີທັງຫຼາຍກໍຜ່ອງໃສ, ໃບໜ້າກໍງົດງາມເປັ່ງປັ່ງຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງຜົນຕານສຸກທີ່ຫຼຸດອອກຈາກຂົ້ວ.

မဟာဥပါသိကာ အရညတော အာဂန္တွာ ‘‘ကိံ, အမ္မ, ဘာတိကော တေ အာဂတော’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ သဗ္ဗံ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဥပါသိကာ ‘‘အဇ္ဇ မေ ပုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပတ္တ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘အဘိရမတိ တေ, အမ္မ, ဘာတာ ဗုဒ္ဓသာသနေ, န ဥက္ကဏ္ဌတီ’’တိ အာဟ.

ມະຫາອຸປາສິກາກັບມາຈາກປ່າ ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ລູກເອີຍ! ພີ່ຊາຍຂອງເຈົ້າມາແລ້ວບໍ່?'. ລູກສາວຈຶ່ງເລົ່າເລື່ອງລາວທັງໝົດນັ້ນໃຫ້ຟັງ. ມະຫາອຸປາສິກາຮູ້ວ່າ 'ມື້ນີ້ ກິດແຫ່ງການບັນພະຊາຂອງບຸດເຮົາເຖິງທີ່ສຸດແລ້ວ' ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ລູກເອີຍ! ພີ່ຊາຍຂອງເຈົ້າຍ່ອມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງໃນພະພຸດທະສາດສະໜາ, ບໍ່ມີຄວາມເບື່ອໜ່າຍເລີຍ'.

‘‘မဟန္တံ ခေါ ပနေတံ သတ္ထုဒါယဇ္ဇံ, ယဒိဒံ သတ္တ အရိယဓနာနိ နာမ, တံ န သက္ကာ ကုသီတေန ဂဟေတုံ. ယထာ ဟိ ဝိပ္ပဋိပန္နံ ပုတ္တံ မာတာပိတရော ‘အယံ အမှာကံ အပုတ္တော’တိ ပရိဗာဟိရံ ကရောန္တိ, သော တေသံ အစ္စယေန ဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, ဧဝံ ကုသီတောပိ ဣဒံ အရိယဓနဒါယဇ္ဇံ န လဘတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ လဘတီ’’တိ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ເມື່ອພິຈາລະນາຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມເປັນທາຍາດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ກໍມໍລະດົກຂອງພະສາດສະດານີ້ ໃຫຍ່ຫຼວງນັກ, ຄື ອະລິຍະຊັບ ໗ ປະການ, ມໍລະດົກນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານບໍ່ສາມາດຈະຮັບເອົາໄດ້. ເໝືອນດັ່ງບິດາມານດາຍ່ອມຂັບໄລ່ບຸດຜູ້ປະພຶດຜິດອອກໄປພາຍນອກ ດ້ວຍຄິດວ່າ ຜູ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນບຸດຂອງພວກເຮົາ, ບຸດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບມໍລະດົກໃນເວລາທີ່ບິດາມານດາລ່ວງລັບໄປ. ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ບຸກຄົນຜູ້ກຽດຄ້ານກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບມໍລະດົກຄືອະລິຍະຊັບນີ້, ບຸກຄົນຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຈະໄດ້ຮັບ', ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

‘‘မဟာ [Pg.198] ခေါ ပန တေ သတ္ထာ, သတ္ထုနော ဟိ တေ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏကာလေပိ အဘိနိက္ခမနေပိ အဘိသမ္ဗောဓိယမ္ပိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန-ယမကပါဋိဟာရိယ-ဒေဝေါရောဟန-အာယုသင်္ခါရဝေါဿဇ္ဇနေသုပိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ယုတ္တံ နု ခေါ တေ ဧဝရူပဿ သတ္ထု သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ကုသီတေန ဘဝိတု’’န္တိ ဧဝံ သတ္ထုမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ພຣະສາດສະດາຂອງເຈົ້າເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້ໆ ເພາະວ່າ ໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດາຂອງເຈົ້າຊົງຖືປະຕິສົນທິໃນພຣະຄັນຂອງພຣະມານດາກໍດີ, ໃນເວລາສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມກໍດີ, ໃນເວລາຕັດສະຮູ້ກໍດີ, ໃນເວລາສະແດງພຣະທັມມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດ, ເວລາສະແດງຍົມມົກກະປະຕິຫານ, ເວລາສະແດງການສະເດັດລົງຈາກເທວະໂລກ, ເວລາຊົງປົງອາຍຸສັງຂານກໍດີ, ແລະໃນເວລາສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານກໍດີ, ໝື່ນໂລກທາດກໍຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນ. ມັນສົມຄວນແລ້ວຫຼື ທີ່ເຈົ້າບວດໃນພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາຜູ້ມີສະພາບປານນີ້ ແລ້ວຈະເປັນຜູ້ກຽດຄ້ານ? ເມື່ອບຸກຄົນພິຈາລະນາເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງພຣະສາດສະດາຢ່າງນີ້ ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

‘‘ဇာတိယာပိ တွံ ဣဒါနိ န လာမကဇာတိကော, အသမ္ဘိန္နာယ မဟာသမ္မတပဝေဏိယာ အာဂတဥက္ကာကရာဇဝံသေ ဇာတောသိ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ စ မဟာမာယာဒေဝိယာ စ နတ္တာ, ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ကနိဋ္ဌော, တယာ နာမ ဧဝရူပေန ဇိနပုတ္တေန ဟုတွာ န ယုတ္တံ ကုသီတေန ဝိဟရိတု’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ໂດຍຊາດກຳເນີດ ໃນເວລານີ້ ເຈົ້າກໍບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີຊາດກຳເນີດທີ່ຕໍ່າຊ້າ, ເຈົ້າເກີດໃນອົກກາກະຣາຊະວົງ ທີ່ສືບທອດມາຈາກມະຫາສັມມະຕະປະເວນີອັນບໍ່ຂາດສາຍ, ເປັນພຣະຣາຊະນັດດາຂອງພຣະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດ ແລະພຣະນາງມະຫາມາຍາເທວີ, ເປັນພຣະອະນຸຊາຂອງພຣະຣາຫຸນພັດທະ, ເຈົ້າຜູ້ເປັນຊິນະບຸດຜູ້ມີສະພາບປານນີ້ ບໍ່ສົມຄວນເລີຍທີ່ຈະຢູ່ຢ່າງກຽດຄ້ານ. ເມື່ອບຸກຄົນພິຈາລະນາເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຊາດຕະກູນຢ່າງນີ້ ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

‘‘သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ စေဝ အသီတိ မဟာသာဝကာ စ ဝီရိယေနေဝ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသု. တွံ ပန ဧတေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇသိ, န ပဋိပဇ္ဇသီ’’တိ ဧဝံ သဗြဟ္မစာရိမဟတ္တံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ພຣະສາຣີບຸດ, ພຣະໂມຄຄັລລານະ ແລະພຣະມະຫາສາວົກທັງແປດສິບອົງ ຕ່າງກໍແທງຕະຫຼອດໂລກຸດຕະຣະທັມດ້ວຍຄວາມພຽນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນເຈົ້າເດ ຈະປະຕິບັດຕາມທາງຂອງເພື່ອນພຣະພົມມະຈາຣີເຫຼົ່ານີ້ ຫຼືວ່າບໍ່ປະຕິບັດ? ເມື່ອບຸກຄົນພິຈາລະນາເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງເພື່ອນພຣະພົມມະຈາຣີຢ່າງນີ້ ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

ကုစ္ဆိံ ပူရေတွာ ဌိတအဇဂရသဒိသေ ဝိဿဋ္ဌကာယိကစေတသိကဝီရိယေ ကုသီတပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပဟိတတ္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဝီရိယုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເວັ້ນຫ່າງຈາກຄົນກຽດຄ້ານ ຜູ້ລະຖິ້ມຄວາມພຽນທາງກາຍແລະທາງໃຈ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນງູເຫຼືອມທີ່ນອນເສີຍຢູ່ຫຼັງຈາກກິນອາຫານຈົນເຕັມທ້ອງ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ມີໃຈເດັດດ່ຽວ; ແລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງ ໂນ້ມໄປ ແລະນ້ອມໄປເພື່ອຍັງຄວາມພຽນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອິຣິຍາບົດຕ່າງໆ ມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ກໍແລ້ວເມື່ອວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

ဧကာဒသ ဓမ္မာ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဓမ္မော, သံဃော, သီလံ, စာဂေါ, ဒေဝတာနုဿတိ, ဥပသမာနုဿတိ, လူခပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလသေဝနတာ, ပသာဒနီယသုတ္တန္တပစ္စဝေက္ခဏတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

ທັມ ໑໑ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປີຕິສັມໂພຊຊົງ ຄື: ພຸດທານຸສສະຕິ, ທັມມານຸສສະຕິ, ສັງຄານຸສສະຕິ, ສີລານຸສສະຕິ, ຈາຄານຸສສະຕິ, ເທວະຕານຸສສະຕິ, ອຸປະສະມານຸສສະຕິ, ການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ເສົ້າໝອງ, ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດອ່ອນໂຍນ, ການພິຈາລະນາພຣະສູດທີ່ໜ້າເຫຼື້ອມໃສ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງໄປໃນປີຕິສັມໂພຊຊົງນັ້ນ.

ဗုဒ္ဓဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ ဟိ ယာဝ ဥပစာရာ သကလသရီရံ ဖရမာနော ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဓမ္မသံဃဂုဏေ အနုဿရန္တဿာပိ, ဒီဃရတ္တံ အခဏ္ဍံ ကတွာ ရက္ခိတံ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနော ဒသသီလပဉ္စသီလာနိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဒုဗ္ဘိက္ခဘယာဒီသု ပဏီတံ ဘောဇနံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဒတွာ ‘‘ဧဝံ နာမ အဒမှာ’’တိ စာဂံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဂိဟိနောပိ ဧဝရူပေ ကာလေ သီလဝန္တာနံ ဒိန္နဒါနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ယေဟိ ဂုဏေဟိ သမန္နာဂတာ ဒေဝတ္တံ ပတ္တာ, တထာရူပါနံ အတ္တနိ အတ္ထိတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, သမာပတ္တိယာ ဝိက္ခမ္ဘိတာ ကိလေသာ သဋ္ဌိပိ သတ္တတိပိ ဝဿာနိ [Pg.199] န သမုဒါစရန္တီတိ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနထေရဒဿနေသု အသက္ကစ္စကိရိယာယ သံသူစိတလူခဘာဝေ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒသိနေဟာဘာဝေန ဂဒြဘပိဋ္ဌရဇသဒိသေ လူခပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, ဗုဒ္ဓါဒီသု ပသာဒဗဟုလေ မုဒုစိတ္တေ သိနိဒ္ဓပုဂ္ဂလေ သေဝန္တဿာပိ, ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပကေ ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပီတိဥပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ຈິງຢູ່ ປີຕິສັມໂພຊຊົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ຈົນເຖິງຂັ້ນອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ລະນຶກເຖິງພຣະพຸດທະຄຸນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ລະນຶກເຖິງພຣະທັມມະຄຸນແລະພຣະສັງຄະຄຸນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ພິຈາລະນາເຖິງຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ ທີ່ຕົນຮັກສາໄວ້ບໍ່ໃຫ້ຂາດຕະຫຼອດການນານ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຄະລຶຫັດຜູ້ພິຈາລະນາເຖິງສີລ ໑໐ ຫຼືສີລ ໕ ຂອງຕົນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ຖວາຍອາຫານອັນປະນີດແກ່ເພື່ອນພຣະພົມມະຈາຣີໃນຍາມເກີດໄພພິບັດມີທຸບພິກຂະໄພເປັນຕົ້ນ ແລ້ວພິຈາລະນາເຖິງທານຂອງຕົນວ່າ 'ພວກເຮົາໄດ້ຖວາຍທານເຫັນປານນີ້ແລ້ວ'; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຄະລຶຫັດຜູ້ພິຈາລະນາເຖິງທານທີ່ຕົນໄດ້ຖວາຍແກ່ທ່ານຜູ້ມີສີລໃນຍາມເຊັ່ນນັ້ນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາເຖິງຄຸນທັມທີ່ມີຢູ່ໃນຕົນ ເຊິ່ງເປັນຄຸນທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເຫຼົ່າເທວະດາບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນເທບ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາວ່າ 'ກิເລດທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍສະມາບັດ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນເລີຍຕະຫຼອດ ໖໐ ປີ ຫຼື ໗໐ ປີ'; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເວັ້ນຫ່າງຈາກຄົນເສົ້າໝອງ ຜູ້ສະແດງອອກເຖິງຄວາມກະດ້າງດ້ວຍການກະທຳອັນບໍ່ເຄົາລົບໃນເວລາໄປໄຫວ້ພຣະເຈດີ, ໄຫວ້ຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພ ແລະການເຂົ້າພົບພຣະມະຫາເຖຣະ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຮັກແລະຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ປຽບເໝືອນຝຸ່ນແຫ້ງເທິງຫຼັງລາ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດອ່ອນໂຍນ ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາພຣະສູດອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ເຊິ່ງສະແດງເຖິງຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ; ແລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງ ໂນ້ມໄປ ແລະນ້ອມໄປເພື່ອຍັງປີຕິໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອິຣິຍາບົດຕ່າງໆ ມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ກໍແລ້ວເມື່ອປີຕິສັມໂພຊຊົງນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

သတ္တ ဓမ္မာ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ပဏီတဘောဇနသေဝနတာ, ဥတုသုခသေဝနတာ, ဣရိယာပထသုခသေဝနတာ, မဇ္ဈတ္တပယောဂတာ, သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, ပဿဒ္ဓကာယ-ပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ.

ທັມ ໗ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປັສສັດທິສັມໂພຊຊົງ ຄື: ການເສບອາຫານອັນປະນີດ, ການເສບອຸຕຸອັນສະບາຍ, ການເສບອິຣິຍາບົດອັນສະບາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມເປັນກາງ, ການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍກະວົນກະວາຍ, ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍສະຫງົບ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງໄປໃນປັສສັດທິສັມໂພຊຊົງນັ້ນ.

ပဏီတဉှိ သိနိဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿာပိ, သီတုဏှေသု ဥတူသု ဌာနာဒီသု စ ဣရိယာပထေသု သပ္ပာယံ ဥတုဉ္စ ဣရိယာပထဉ္စ သေဝန္တဿာပိ ပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော ပန မဟာပုရိသဇာတိကော သဗ္ဗဥတုဣရိယာပထက္ခမောဝ ဟောတိ, န တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ယဿ သဘာဂဝိသဘာဂတာ အတ္ထိ, တဿေဝ ဝိသဘာဂေ ဥတုဣရိယာပထေ ဝဇ္ဇေတွာ သဘာဂေ သေဝန္တဿ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မဇ္ဈတ္တပယောဂေါ ဝုစ္စတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏာ. ဣမိနာ မဇ္ဈတ္တပယောဂေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယော လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ပရံ ဝိဟေဌယမာနောဝ ဝိစရတိ, ဧဝရူပံ သာရဒ္ဓကာယပုဂ္ဂလံ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သံယတပါဒပါဏိံ ပဿဒ္ဓကာယံ ပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ပဿဒ္ဓိဥပ္ပာဒနတ္ထာယ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ຈິງຢູ່ ປັສສັດທິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານອັນປະນີດແລະອ່ອນນຸ້ມອັນເປັນສັບປາຍະ; ແລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເສບອຸຕຸແລະອິຣິຍາບົດອັນເປັນສັບປາຍະ ໃນບັນດາອຸຕຸຮ້ອນແລະໜາວ ແລະໃນບັນດາອິຣິຍາບົດມີການຢືນເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ຄຳນີ້ບໍ່ໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເປັນມະຫາບຸຣຸດ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ອົດທົນໄດ້ຕໍ່ທຸກອຸຕຸແລະທຸກອິຣິຍາບົດ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດທີ່ມີຄວາມສະບາຍແລະຄວາມບໍ່ສະບາຍຢູ່, ປັສສັດທິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ເວັ້ນອຸຕຸແລະອິຣິຍາບົດທີ່ບໍ່ເປັນສັບປາຍະ ແລ້ວເສບແຕ່ອຸຕຸແລະອິຣິຍາບົດທີ່ເປັນສັບປາຍະ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ມັດຊັດຕະປະໂຍຄະ' ໄດ້ແກ່ການພິຈາລະນາຄວາມມີກັມເປັນຂອງຕົນ ທັງຂອງຕົນເອງແລະຂອງຜູ້ອື່ນ. ປັສສັດທິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍມັດຊັດຕະປະໂຍຄະນີ້. ປັສສັດທິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍກະວົນກະວາຍ ເຫັນປານນັ້ນ ຜູ້ທ່ຽວບຽດບຽນຜູ້ອື່ນດ້ວຍກ້ອນດິນແລະທ່ອນໄມ້ເປັນຕົ້ນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍສະຫງົບ ມີມືແລະຕີນອັນສຳລວມແລ້ວ; ແລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງ ໂນ້ມໄປ ແລະນ້ອມໄປเพื่อຍັງປັສສັດທິໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອິຣິຍາບົດຕ່າງໆ ມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ກໍແລ້ວເມື່ອປັສສັດທິສັມໂພຊຊົງນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

ဒသ ဓမ္မာ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ, ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ, နိမိတ္တကုသလတာ, သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာ, သမယေ သမ္ပဟံသနတာ, သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ, အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယတာ စ ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ စ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ທັມ ໑໐ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະມາທິສັມໂພຊຊົງ ຄື: ການເຮັດວັດຖຸໃຫ້ສະອາດ, ການຍັງອິນຊີທັງຫຼາຍໃຫ້ສະໝໍ່າສະເໝີກັນ, ຄວາມສະຫຼາດໃນນິມິດ, ການປະຄອງຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນປະຄອງ, ການຂົ່ມຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນຂົ່ມ, ການເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງໃນສະໄໝທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ, ການເພີງເສີຍຕໍ່ຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນເພີງເສີຍ, การເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ, ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງໄປໃນສະມາທິສັມໂພຊຊົງນັ້ນ. ໃນບັນດາທັມເຫຼົ່ານັ້ນ, ການເຮັດວັດຖຸໃຫ້ສະອາດ ແລະການຍັງອິນຊີທັງຫຼາຍໃຫ້ສະໝໍ່າສະເໝີກັນ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

နိမိတ္တကုသလတာ [Pg.200] နာမ ကသိဏနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟဏကုသလတာ. သမယေ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ဓမ္မဝိစယဝီရိယပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ ပဂ္ဂဏှနံ. သမယေ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယတာဒီဟိ ဥဒ္ဓတံ စိတ္တံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ ပဿဒ္ဓိသမာဓိဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသမုဋ္ဌာပနေန တဿ နိဂ္ဂဏှနံ. သမယေ သမ္ပဟံသနတာတိ ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ပညာပယောဂမန္ဒတာယ ဝါ ဥပသမသုခါနံ ဝိဂမေန ဝါ နိရဿာဒံ ဟောတိ, တသ္မိံ သမယေ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏေန သံဝေဇေတိ. အဋ္ဌ သံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခန္တိ. ရတနတ္တယဂုဏာနုဿရဏေန စ ပသာဒံ ဇနေတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ သမ္ပဟံသနတာ’’တိ.

ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄວາມສະຫຼາດໃນນິມິດ' ໄດ້ແກ່ຄວາມສະຫຼາດໃນການກຳນົດຈົດຈຳກະສິນນິມິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການປະຄອງຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນປະຄອງ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະໄໝໃດທີ່ຈິດຫົດຫູ່ ເພາະຄວາມພຽນຢ່ອນຍານເກີນໄປເປັນຕົ້ນ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ຍ່ອມປະຄອງຈິດນັ້ນໄວ້ດ້ວຍການຍັງທັມມະວິຈະຍະສັມໂພຊຊົງ, ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງ ແລະປີຕິສັມໂພຊຊົງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການຂົ່ມຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນຂົ່ມ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະໄໝໃດທີ່ຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ເພາະຄວາມພຽນແຮງກ້າເກີນໄປເປັນຕົ້ນ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ຍ່ອມຂົ່ມຈິດນັ້ນໄວ້ດ້ວຍການຍັງປັສສັດທິສັມໂພຊຊົງ, ສະມາທິສັມໂພຊຊົງ ແລະອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງໃນສະໄໝທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະໄໝໃດທີ່ຈິດປາສະຈາກຄວາມຍິນດີ ເພາະຄວາມອ່ອນແອແຫ່ງການໃຊ້ປັນຍາ ຫຼືເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນເກີດຈາກຄວາມສະຫງົບ, ໃນສະໄໝນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດຈິດໃຫ້ສັງເວດດ້ວຍການພິຈາລະນາສັງເວຄະວັດຖຸ ໘ ປະການ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສັງເວຄະວັດຖຸ ໘ ປະການ' ໄດ້ແກ່: ຊາດ, ຊະລາ, ພະຍາທິ, ມໍຣະນະ (ເປັນ ໔ ປະການ), ທຸກໃນອະບາຍເປັນປະການທີ ໕, ທຸກທີ່ມີວັດຕະເປັນມູນໃນອະດີດ, ທຸກທີ່ມີວັດຕະເປັນມູນໃນອະນາຄົດ, ແລະທຸກທີ່ມີການແສຫວັງອາຫານເປັນມູນໃນປັດຈຸບັນ. ແລະຍັງຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃຫ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການລະນຶກເຖິງພຣະຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ການເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງໃນສະໄໝທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ'.

သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ နာမ ယသ္မိံ သမယေ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အာဂမ္မ အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နံ စိတ္တံ ဟောတိ, တဒါဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု န ဗျာပါရံ အာပဇ္ဇတိ သာရထိ ဝိယ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု. အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမယေ အဇ္ဈုပေက္ခနတာ’’တိ. အသမာဟိတပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ နာမ ဥပစာရံ ဝါ အပ္ပနံ ဝါ အပ္ပတ္တာနံ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇနံ. သမာဟိတပုဂ္ဂလသေဝနတာ နာမ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတစိတ္တာနံ သေဝနာ ဘဇနာ ပယိရုပါသနာ. တဒဓိမုတ္တတာ နာမ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု သမာဓိဥပ္ပာဒနတ္ထမေဝ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တတာ. ဧဝဉှိ ပဋိပဇ္ဇတော ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການເພີງເສີຍຕໍ່ຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນເພີງເສີຍ' ໄດ້ແກ່ ໃນສະໄໝໃດທີ່ຈິດອາໄສສັມມາປະຕິບັດແລ້ວ ເປັນຈິດບໍ່ຫົດຫູ່, ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ, ບໍ່ປາສະຈາກຄວາມຍິນດີ, ດຳເນີນໄປສະໝໍ່າສະເໝີໃນອາຣົມ, ເຂົ້າສູ່ວິຖີແຫ່ງສະມະຖะ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງຂວົນຂວາຍໃນການປະຄອງ, ການຂົ່ມ ແລະການເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ ປຽບເໝືອນນາຍສາຣะຖີຜູ້ບໍ່ຕ້ອງຂວົນຂວາຍໃນເມື່ອມ້າທັງຫຼາຍວິ່ງໄປສະໝໍ່າສະເໝີກັນແລ້ວ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ການເພີງເສີຍຕໍ່ຈິດໃນສະໄໝທີ່ຄວນເພີງເສີຍ'. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ' ໄດ້ແກ່ການເວັ້ນຫ່າງໄກຈາກບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ຜູ້ບໍ່ບັນລຸອຸປະຈາຣະສະມາທິ ຫຼືອັບປະນາສະມາທິ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນ' ໄດ້ແກ່ການຄົບຫາ, ການເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ແລະການເຂົ້າໄປຮັບໃຊ້ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດສະຫງົບຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອຸປະຈາຣະສະມາທິ ຫຼືອັບປະນາສະມາທິ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງໄປໃນສະມາທິສັມໂພຊຊົງນັ້ນ' ໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງ ໂນ້ມໄປ ແລະນ້ອມໄປເພື່ອຍັງສະມາທິໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນໃນອິຣິຍາບົດຕ່າງໆ ມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອບຸກຄົນປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ສະມາທິສັມໂພຊຊົງນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ກໍແລ້ວເມື່ອສະມາທິສັມໂພຊຊົງນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

ပဉ္စ ဓမ္မာ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂဿ ဥပ္ပာဒါယ သံဝတ္တန္တိ – သတ္တမဇ္ဈတ္တတာ, သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတာ, သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလသေဝနတာ, တဒဓိမုတ္တတာတိ. တတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ သတ္တမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘တွံ အတ္တနောဝ ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿသိ, ဧသောပိ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနောဝ ကမ္မေန ဂမိဿတိ, တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတပစ္စဝေက္ခဏေန စ – ‘‘ပရမတ္ထတော သတ္တောယေဝ နတ္ထိ, သော တွံ ကံ ကေလာယသီ’’တိ ဧဝံ နိဿတ္တပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ဒွီဟေဝါကာရေဟိ သင်္ခါရမဇ္ဈတ္တတံ သမုဋ္ဌာပေတိ – ‘‘ဣဒံ [Pg.201] စီဝရံ အနုပုဗ္ဗေန ဝဏ္ဏဝိကာရတဉ္စေဝ ဇိဏ္ဏဘာဝဉ္စ ဥပဂန္တွာ ပါဒပုဉ္ဆနစောဠကံ ဟုတွာ ယဋ္ဌိကောဋိယာ ဆဍ္ဍနီယံ ဘဝိဿတိ, သစေ ပနဿ သာမိကော ဘဝေယျ, နာယံ ဧဝံ ဝိနဿိတုံ ဒဒေယျာ’’တိ ဧဝံ အဿာမိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ, ‘‘အနဒ္ဓနိယံ ဣဒံ တာဝကာလိက’’န္တိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝပစ္စဝေက္ခဏေန စ. ယထာ စ စီဝရေ, ဧဝံ ပတ္တာဒီသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

ທັມ ໕ ປະການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງ ຄື: ຄວາມເປັນກາງໃນສັດ, ຄວາມເປັນກາງໃນສັງຂານ, ການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມສັດແລະສັງຂານ, ການຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ເປັນກາງໃນສັດແລະສັງຂານ, ແລະຄວາມເປັນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງໄປໃນອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງນັ້ນ. ໃນບັນດາທັມເຫຼົ່ານັ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມຍັງຄວາມເປັນກາງໃນສັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອາການ ໒ ປະການ ຄື: ດ້ວຍການພິຈາລະນາຄວາມມີກັມເປັນຂອງຕົນວ່າ 'ເຈົ້າມາແລ້ວດ້ວຍກັມຂອງຕົນເອງ ແລະກໍຈະໄປດ້ວຍກັມຂອງຕົນເອງ, ແມ່ນແຕ່ຜູ້ນີ້ກໍມາແລ້ວດ້ວຍກັມຂອງຕົນເອງ ແລະກໍຈະໄປດ້ວຍກັມຂອງຕົນເອງ, ເຈົ້າຈະຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມໃຜ?' ແລະດ້ວຍການພິຈາລະນາຄວາມບໍ່ມີສັດວ່າ 'ໂດຍປຣະມັດຖະແລ້ວ ສັດບໍ່ມີຢູ່ເລີຍ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເຈົ້າຈະຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມໃຜ?'. ບຸກຄົນຍ່ອມຍັງຄວາມເປັນກາງໃນສັງຂານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອາການ ໒ ປະການ ຄື: ດ້ວຍການພິຈາລະນາຄວາມບໍ່ມີເຈົ້າຂອງວ່າ 'ຈີວອນນີ້ ໂດຍລຳດັບກໍຈະເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງສີ ແລະຄວາມເກົ່າຄໍ່າຄ່າ ແລ້ວກາຍເປັນຜ້າເຊັດຕີນ ແລະຈະຖືກຖິ້ມໄປດ້ວຍປາຍໄມ້ເທົ້າ, ຫາກຈີວອນນີ້ມີເຈົ້າຂອງ ເຂົາກໍຄົງບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ມັນເສື່ອມສະຫຼາຍໄປຢ່າງນີ້' ແລະດ້ວຍການພິຈາລະນາຄວາມເປັນຂອງຊົ່ວຄາວວ່າ 'ຈີວອນນີ້ບໍ່ຍືນຍົງ ເປັນຂອງຊົ່ວຄາວເທົ່ານັ້ນ'. ບຸກຄົນພຶງປະກອບຄວາມພິຈາລະນາໃນບາດແລະເຄື່ອງບໍລິຂານອື່ນໆ ເໝືອນຢ່າງໃນຈີວອນນັ້ນເຖີດ.

သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလပရိဝဇ္ဇနတာတိ ဧတ္ထ ယော ပုဂ္ဂလော ဂိဟိ ဝါ အတ္တနော ပုတ္တဓီတာဒိကေ, ပဗ္ဗဇိတော ဝါ အတ္တနော အန္တေဝါသိကသမာနုပဇ္ဈာယကာဒိကေ မမာယတိ, သဟတ္ထာဝ နေသံ ကေသစ္ဆေဒန-သူစိကမ္မ-စီဝရဓောဝန-ရဇန-ပတ္တပစနာဒီနိ ကရောတိ, မုဟုတ္တမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘အသုကော သာမဏေရော ကုဟိံ, အသုကော ဒဟရော ကုဟိ’’န္တိ ဘန္တမိဂေါ ဝိယ ဣတော စိတော စ အာလောကေတိ, အညေန ကေသစ္ဆေဒနာဒီနံ အတ္ထာယ ‘‘မုဟုတ္တံ တာဝ အသုကံ ပေသေထာ’’တိ ယာစိယမာနောပိ ‘‘အမှေပိ တံ အတ္တနော ကမ္မံ န ကာရေမ, တုမှေ နံ ဂဟေတွာ ကိလမေဿထာ’’တိ န ဒေတိ, အယံ သတ္တကေလာယနော နာမ. ယော ပန စီဝရပတ္တထာလကကတ္တရယဋ္ဌိအာဒီနိ မမာယတိ, အညဿ ဟတ္ထေန ပရာမသိတုမ္ပိ န ဒေတိ, တာဝကာလိကံ ယာစိတောပိ ‘‘မယမ္ပိ ဣမံ ဓနာယန္တာ န ပရိဘုဉ္ဇာမ, တုမှာကံ ကိံ ဒဿာမာ’’တိ ဝဒတိ, အယံ သင်္ခါရကေလာယနော နာမ. ယော ပန တေသု ဒွီသုပိ ဝတ္ထူသု မဇ္ဈတ္တော ဥဒါသိနော, အယံ သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တော နာမ. ဣတိ အယံ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ ဧဝရူပံ သတ္တသင်္ခါရကေလာယနပုဂ္ဂလံ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တဿာပိ, သတ္တသင်္ခါရမဇ္ဈတ္တပုဂ္ဂလံ သေဝန္တဿာပိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တဒုပ္ပာဒနတ္ထံ နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရစိတ္တဿာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ ဥပ္ပန္နဿ ပနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဘာဝနာပါရိပူရီ ဟောတိ.

ໃນບົດວ່າ 'ການເວັ້ນຫ່າງຈາກບຸກຄົນຜູ້ຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມສັດແລະສັງຂານ' ນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ: ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄະລຶຫັດຜູ້ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນບຸດແລະທິດາຂອງຕົນກໍດີ, ຫຼືເປັນບັນພະຊິດຜູ້ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນສິດຍານຸສິດ, ເພື່ອນສະຫະທັມມິກ ແລະອຸປັດຊາອານຸສິດຂອງຕົນກໍດີ, ຍ່ອມເຮັດການປົງຜົມ, ຫຍິບຜ້າ, ຊັກຈີວອນ, ຍ້ອມຈີວອນ, ບົ່ມບາດ ແລະອື່ນໆ ໃຫ້ແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍມືຂອງຕົນເອງ, ເມື່ອບໍ່ເຫັນພຽງຄູ່ໜຶ່ງ ກໍຫຼຽວເບິ່ງທາງນັ້ນທາງນີ້ເໝືອນຟານຕື່ນຕົກໃຈ ພ້ອມທັງຮ້ອງຖາມວ່າ 'ສາມະເນນຊື່ນັ້ນໄປໃສ? ພຣະໜຸ່ມຊື່ນັ້ນໄປໃສ?', ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຜູ້ອື່ນມາຂໍຮ້ອງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປົງຜົມເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍຊ່ວຍສົ່ງທ່ານຊື່ນັ້ນມາຄູ່ໜຶ່ງກ່ອນເຖີດ' ກໍບໍ່ຍອມໃຫ້ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພວກເຮົາເອງກໍບໍ່ໄດ້ໃຊ້ໃຫ້ທ່ານເຮັດວຽກຂອງພວກເຮົາເລີຍ, ພວກທ່ານຈະພາທ່ານໄປໃຫ້ລຳບາກເຮັດຫຍັງ', ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມສັດ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນໃນຈີວອນ, ບາດ, ຖ້ວຍ, ມີດຕັດ, ໄມ້ເທົ້າ ແລະອື່ນໆ ບໍ່ຍອມໃຫ້ຜູ້ອື່ນແຕະຕ້ອງດ້ວຍມືເລີຍ, ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຜູ້ອື່ນມາຂໍຢືມຊົ່ວຄາວ ກໍກ່າວວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ພວກເຮົາເອງກໍຍັງຫວງແຫນສິ່ງນີ້ໄວ້ ບໍ່ກ້າໃຊ້ສອຍເລີຍ, ແລ້ວຈະໃຫ້ພວກທ່ານຢືມໄດ້ແນວໃດ?', ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມສັງຂານ'. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍ ເປັນກາງໃນວັດຖຸທັງສອງປະການນັ້ນ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ເປັນກາງໃນສັດແລະສັງຂານ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງນີ້ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເວັ້ນຫ່າງໄກຈາກບຸກຄົນຜູ້ຮັກໃຄ່ທະນຸຖະໜອມສັດແລະສັງຂານເຫັນປານນັ້ນ; ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາບຸກຄົນຜູ້ເປັນກາງໃນສັດແລະສັງຂານ; ແລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດໂນ້ມອຽງ ໂນ້ມໄປ ແລະນ້ອມໄປເພື່ອຍັງອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງນັ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອິຣິຍາບົດຕ່າງໆ ມີການຢືນແລະການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ກໍແລ້ວເມື່ອອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງນັ້ນເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການຈະເລີນຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

အသုဘနိမိတ္တန္တိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဘေဒါ ဒသ အသုဘာရမ္မဏာ ဓမ္မာ. ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရောတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဥပါယမနသိကာရော, ပထမနသိကာရော, ဥပ္ပာဒကမနသိကာရော. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ မတ္တညုတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

ຄຳວ່າ 'ອສຸພນິມິດ' (Asubhanimitta) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ມີອະສຸພະເປັນອາລົມ ໑໐ ປະການ ມີອຸດທຸມາຕະກະ (ຊາກສົບທີ່ຂຶ້ນອືດ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ການເຮັດໃຫ້ຫຼາຍໃນໂຍນิໂສມະນະສິການ' ນັ້ນ, ໂຍນິໂສມະນະສິການ ໄດ້ແກ່ ການມະນະສິການໂດຍອຸບາຍ (ວິທີທີ່ຖືກຕ້ອງ), ການມະນະສິການໂດຍທາງທີ່ຖືກ, ການມະນະສິການທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດກຸສົນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະກາມະສັນທະ ຄື: ການຮຽນຮູ້ອສຸພນິມິດ, ການປະກອບເນືອງໆໃນອະສຸພະພາວະນາ, ຄວາມເປັນຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍາະມິດ ແລະ ການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ.

ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဘာဝေန္တဿာပိ, ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရဿာပိ, စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ အာလောပါနံ ဩကာသေ [Pg.202] သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ –

ດ້ວຍວ່າ ກາມະສັນທະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຮຽນຮູ້ອສຸພນິມິດ ໑໐ ປະການ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຈະເລີນອະສຸພະພາວະນາ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ ໂດຍມີປົກກະຕິຍັງຊີວິດໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍການດື່ມນ້ຳ ເມື່ອຍັງມີບ່ອນວ່າງສຳລັບອາຫານອີກ ໔-໕ ຄຳ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະບູຮານາຈານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃);

“ພິກຂຸຄວນຢຸດສັນອາຫານເມື່ອຍັງເຫຼືອອີກ ໔-໕ ຄຳ ແລ້ວດື່ມນ້ຳແທນ, ການເຮັດເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມພຽງພໍເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ ຂອງພິກຂຸຜູ້ມີໃຈສົ່ງໄປແລ້ວ (ເພື່ອບັນລຸທຳ).”

အသုဘကမ္မိကတိဿတ္ထေရသဒိသေ အသုဘဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ကာမစ္ဆန္ဒော ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိမိတ္တာယ-သပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

ກາມະສັນທະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບກັນລະຍາະມິດ ຜູ້ຍິນດີໃນອະສຸພະພາວະນາ ເຊັ່ນພຣະຕິສສະເຖຣะ ຜູ້ມີອະສຸພະກຳມະຖານເປັນປົກກະຕິ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ອັນອາໄສອສຸພນິມິດ ໑໐ ປະການ ໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ ມີການຢືນ ແລະ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະກາມະສັນທະ'. ກໍແລ ດ້ວຍທຳ ໖ ປະການນີ້ ກາມະສັນທະທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

မေတ္တာ စေတောဝိမုတ္တီတိ ဧတ္ထ မေတ္တာတိ ဝုတ္တေ အပ္ပနာပိ ဥပစာရောပိ ဝဋ္ဋတိ, စေတောဝိမုတ္တီတိ အပ္ပနာယေဝ. ယောနိသောမနသိကာရော ဝုတ္တလက္ခဏောဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – မေတ္တာနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော, မေတ္တာဘာဝနာနုယောဂေါ, ကမ္မဿကတာပစ္စဝေက္ခဏတာ, ပဋိသင်္ခါနဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເມດຕາເຈໂຕວິມຸດຕິ' ນີ້, ເມື່ອຕັດວ່າ 'ເມດຕາ' ຍ່ອມຄວນທັງອັບປະນາ ແລະ ອຸປະຈາຣະ, ແຕ່ເມື່ອຕັດວ່າ 'ເຈໂຕວິມຸດຕິ' ຍ່ອມຄວນສະເພາະອັບປະນາເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນໂຍນິໂສມະນະສິການ ມີລັກສະນະດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປเพื่อການລະພະຍາບາດ ຄື: ການຮຽນຮູ້ເມດຕານິມິດ, การປະກອບເນືອງໆໃນເມດຕາພາວະນາ, ຄວາມເປັນຜູ້ພິຈາລະນາຄວາມມີກຳເປັນຂອງຕົນ, ຄວາມເປັນຜູ້ພິຈາລະນາຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ (ເຖິງໂທດຂອງຄວາມໂກດ ແລະ ອານິສົງຂອງເມດຕາ), ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍາະມິດ ແລະ ການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ.

ဩဒိဿကအနောဒိဿကဒိသာဖရဏာနဉှိ အညတရဝသေန မေတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, တထာ ဩဓိသောအနောဓိသောဒိသာဖရဏဝသေန မေတ္တံ ဘာဝေန္တဿာပိ. ‘‘တွံ ဧတဿ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿသိ? ကိမဿ သီလာဒီနိ နာသေတုံ သက္ခိဿသိ? နနု တွံ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿသိ? ပရဿ ကုဇ္ဈနံ နာမ ဝီတစ္စိကင်္ဂါရတတ္တအယသလာကဂူထာဒီနိ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရိတုကာမတာသဒိသံ ဟောတိ. ဧသောပိ တဝ ကုဒ္ဓေါ ကိံ ကရိဿတိ? ကိံ တေ သီလာဒီနိ ဝိနာသေတုံ သက္ခိဿတိ? ဧသ အတ္တနော ကမ္မေန အာဂန္တွာ အတ္တနော ကမ္မေနေဝ ဂမိဿတိ? အပ္ပဋိစ္ဆိတပဟေဏကံ ဝိယ ပဋိဝါတံ ခိတ္တရဇောမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဧတဿေဝေသ ကောဓော မတ္ထကေ ပတိဿတီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနော စ ပရဿ စ ကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ, ဥဘယကမ္မဿကတံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပဋိသင်္ခါနေ ဌိတဿာပိ, အဿဂုတ္တတ္ထေရသဒိသေ မေတ္တာဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဗျာပါဒေါ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု မေတ္တာနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ[Pg.203]. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

ດ້ວຍວ່າ ພະຍາບາດ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຮຽນຮູ້ເມດຕາ ໂດຍວິທີໃດວິທີໜຶ່ງ ໃນບັນດາການແຜ່ໄປໂດຍເຈາະຈົງ, ໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງ ແລະ ໂດຍທິດ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຈະເລີນເມດຕາ ໂດຍການແຜ່ໄປໂດຍເຈາະຈົງ, ໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງ ແລະ ໂດຍທິດ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ພິຈາລະນາຄວາມມີກຳເປັນຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ອື່ນຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ເຈົ້າໂກດຕໍ່ຜູ້ນີ້ແລ້ວ ຈະເຮັດຫຍັງໄດ້? ເຈົ້າຈະສາມາດທຳລາຍສີລເປັນຕົ້ນຂອງເຂົາໄດ້ຫຼື? ເຈົ້າມາດ້ວຍກຳຂອງຕົນເອງ ແລະ ກໍຈະໄປດ້ວຍກຳຂອງຕົນເອງບໍ່ແມ່ນຫຼື? ການໂກດຕໍ່ຜູ້ນັ້ນ ປຽບເໝືອນການຈັບຖ່ານໄຟທີ່ປາສະຈາກແປວ, ແທ່ງເຫຼັກທີ່ຮ້ອນແດງ ຫຼື ຄູດ (ອຸດຈາຣະ) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຫວັງຈະຂວ້າງໃສ່ຜู້ອື່ນ. ແມ່ນແຕ່ຜູ້ນີ້ ໂກດຕໍ່ເຈົ້າແລ້ວ ຈະເຮັດຫຍັງໄດ້? ເຂົາຈະສາມາດທຳລາຍສີລເປັນຕົ້ນຂອງເຈົ້າໄດ້ຫຼື? ເຂົາມາດ້ວຍກຳຂອງຕົນເອງ ແລະ ກໍຈະໄປດ້ວຍກຳຂອງຕົນເອງ. ຄວາມໂກດຂອງເຂົານັ້ນ ຍ່ອມຕົກໃສ່ຫົວຂອງເຂົາເອງ ເໝືອນຂອງຂວັນທີ່ບໍ່ມີຜູ້ຮັບ ຫຼື ເໝືອນຝຸ່ນທີ່ຂວ້າງໄປທວນລົມ.' ແລະ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນການພິຈາລະນາ ໂດຍພິຈາລະນາຄວາມມີກຳເປັນຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ອື່ນທັງສອງຝ່າຍ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບກັນລະຍາະມິດ ຜູ້ຍິນດີໃນເມດຕາພາວະນາ ເຊັ່ນພຣະອັສສະຄຸດຕະເຖຣະ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ອັນອາໄສເມດຕາ ໃນອิຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ ມີການຢືນ ແລະ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະພະຍາບາດ'. ກໍແລ ດ້ວຍທຳ ໖ ປະການນີ້ ພະຍາບາດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ.

အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ အရတီတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အပိ စ ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – အတိဘောဇနေ နိမိတ္တဂ္ဂါဟော, ဣရိယာပထသမ္ပရိဝတ္တနတာ, အာလောကသညာမနသိကာရော, အဗ္ဘောကာသဝါသော, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

ພຣະດຳຣັດມີທິວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄວາມບໍ່ຍິນດີມີຢູ່' ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ໄດ້ອະທິບາຍມາແລ້ວທັງນັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະຖີນມິດທະ ຄື: ການກຳນົດນິມິດໃນການບໍລິໂພກອາຫານເກີນປະມານ, ການຜັດປ່ຽນອິຣິຍາບົດ, ການມະນະສິການເຖິງອາໂລກະສັນຍາ (ຄວາມກຳນົດໝາຍໃນແສງສະຫວ່າງ), ການຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍາະມິດ ແລະ ການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ.

အာဟရဟတ္ထကံ, ဘုတ္တဝမိတကံ, တတြဝဋ္ဋကံ, အလံသာဋကံ, ကာကမာသကဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ ဟိ သမဏဓမ္မံ ကရောတော ထိနမိဒ္ဓံ မဟာဟတ္ထီ ဝိယ ဩတ္ထရန္တံ အာဂစ္ဆတိ, စတုပဉ္စအာလောပဩကာသံ ပန ဌပေတွာ ပါနီယံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလဿ ဘိက္ခုနော တံ န ဟောတီတိ ဧဝံ အတိဘောဇနေ နိမိတ္တံ ဂဏှန္တဿပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ. ယသ္မိံ ဣရိယာပထေ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ, တတော အညံ ပရိဝတ္တေန္တဿာပိ, ရတ္တိံ စန္ဒာလောကဒီပါလောကဥက္ကာလောကေ ဒိဝါ သူရိယာလောကံ မနသိကရောန္တဿာပိ, အဗ္ဘောကာသေ ဝသန္တဿာပိ, မဟာကဿပတ္ထေရသဒိသေ ပဟီနထိနမိဒ္ဓေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ထိနမိဒ္ဓံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဓုတင်္ဂနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ.

ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸບໍລິໂພກອາຫານຈົນເຕັມທ້ອງ ເຊັ່ນ: ອາຫາຣະຫັດຖະກະ (ສັນຈົນຕ້ອງໃຫ້ຄົນຈູງມືຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນໄດ້), ພຸດຕະວะມິຕະກະ (ສັນຈົນຮາກອອກມາແລ້ວສັນອີກ), ຕັດຕະຣະວັດຕະກະ (ສັນແລ້ວນອນກິ້ງເກືອກຢູ່ບ່ອນນັ້ນເໝືອນງູເຫຼືອມ), ອະລັງສາຕະກະ (ສັນຈົນຜ້າສະບົງຫຼຸດຫຼົ່ນໂດຍບໍ່ຮູ້ຕົວ), ຫຼື ຄາກະມາສະກະ (ສັນຈົນອາຫານເຕັມປາກຈົນກາສາມາດຈິກກິນໄດ້) ແລ້ວນັ່ງບຳເພັນສະມະນະທຳໃນທີ່ພັກກາງຄືນ ຫຼື ທີ່ພັກກາງເວັນ, ຖີນມິດທະ ຍ່ອມເຂົ້າມາຄອບງຳເໝືອນຊ້າງພາຍຕົວໃຫຍ່. ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸເວັ້ນບ່ອນວ່າງໄວ້ສຳລັບອາຫານອີກ ໔-໕ ຄຳ ແລ້ວດື່ມນ້ຳແທນ ຍ່ອມບໍ່ມີຖີນມິດທະນັ້ນ. ຖີນມິດທະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ກຳນົດນິມິດໃນການບໍລິໂພກອາຫານເກີນປະມານຢ່າງນີ້, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຜັດປ່ຽນອິຣິຍາບົດອື່ນ ເມື່ອຖີນມິດທະເຂົ້າມາຄອບງຳໃນອິຣິຍາບົດໃດໜຶ່ງ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ມະນະສິການເຖິງແສງຈັນ, ແສງປະທີບ ຫຼື ແສງໄຕ້ໃນເວລາກາງຄືນ ແລະ ມະນະສິການເຖິງແສງຕາເວັນໃນເວລາກາງເວັນ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບກັນລະຍາະມິດ ຜູ້ລະຖີນມິດທະໄດ້ແລ້ວ ເຊັ່ນພຣະມະຫາກັສສະປະເຖຣະ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ອັນອາໄສທຸດົງຄະ ໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ ມີການຢືນ ແລະ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະຖີນມິດທະ'. ກໍແລ ດ້ວຍທຳ ໖ ປະການນີ້ ຖີນມິດທະທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ.

အတ္ထိ ဘိက္ခဝေ စေတသော ဝူပသမောတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, ဝုဒ္ဓသေဝိတတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

ພຣະດຳຣັດມີທິວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງຈິດມີຢູ່' ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ໄດ້ອະທິບາຍມາແລ້ວທັງນັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ ຄື: ຄວາມເປັນພະຫູສູດ, ຄວາມເປັນຜູ້ມັກສອບຖາມ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກສະພາວະໃນພຣະວິນັຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ຄົບຫາພຣະເຖຣະຜູ້ໃຫຍ່, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍາະມິດ ແລະ ການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ.

ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ တယော ဝါ စတ္တာရော ဝါ ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ကပ္ပိယာကပ္ပိယပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယပညတ္တိယံ စိဏ္ဏဝသီဘာဝတာယ ပကတညုနောပိ, ဝုဒ္ဓေ မဟလ္လကတ္ထေရေ ဥပသင်္ကမန္တဿာပိ, ဥပါလိတ္ထေရသဒိသေ ဝိနယဓရေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ [Pg.204] ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနေ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စေ ဥဒ္ဓစ္စဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတီတိ.

ດ້ວຍວ່າ ອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍຄວາມເປັນພະຫູສູດ ຂອງຜູ້ຮຽນເອົານິກາຍ ໑, ໒, ໓, ໔ ຫຼື ໕ ໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະກະຖາ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ມັກສອບຖາມເລື່ອງສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຮູ້ຈັກສະພາວະໃນພຣະວິນັຍ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມຊຳນານໃນພຣະວິນັຍບັນຍັດ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະເຖຣະຜູ້ໃຫຍ່, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບກັນລະຍາະມິດ ຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ ເຊັ່ນພຣະອຸບາລີເຖຣະ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ອັນອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ບໍ່ຄວນ ໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ ມີການຢືນ ແລະ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ'. ກໍແລ ເມື່ອອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍທຳ ໖ ປະການນີ້, ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປແຫ່ງອຸດທັດຈະ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ແລະ ແຫ່ງກຸກກຸດຈະ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ.

ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒီနိပိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. အပိစ ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ – ဗဟုဿုတတာ, ပရိပုစ္ဆကတာ, ဝိနယေ ပကတညုတာ, အဓိမောက္ခဗဟုလတာ, ကလျာဏမိတ္တတာ, သပ္ပာယကထာတိ.

ພຣະດຳຣັດມີທິວ່າ 'ທຳທີ່ເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ໄດ້ອະທິບາຍມາແລ້ວທັງນັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະວິຈິກິດສາ ຄື: ຄວາມເປັນພະຫູສູດ, ຄວາມເປັນຜູ້ມັກສອບຖາມ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກສະພາວະໃນພຣະວິນັຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີອະທິໂມກ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີກັນລະຍາະມິດ ແລະ ການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ.

ဗာဟုသစ္စေနပိ ဟိ ဧကံ ဝါ…ပေ… ပဉ္စ ဝါ နိကာယေ ပါဠိဝသေန စ အတ္ထဝသေန စ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, တီဏိ ရတနာနိ အာရဗ္ဘ ပရိပုစ္ဆာဗဟုလဿာပိ, ဝိနယေ စိဏ္ဏဝသီဘာဝဿာပိ, တီသု ရတနေသု ဩကပ္ပနိယသဒ္ဓါသင်္ခါတအဓိမောက္ခဗဟုလဿာပိ, သဒ္ဓါဓိမုတ္တေ ဝက္ကလိတ္ထေရသဒိသေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ ဝိစိကိစ္ဆာ ပဟီယတိ, ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု တိဏ္ဏံ ရတနာနံ ဂုဏနိဿိတသပ္ပာယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဆ ဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ. ဣမေဟိ ပန ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန အာယတိံ အနုပ္ပာဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒေသနံ တီဟိ ဘဝေဟိ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တေန ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

ດ້ວຍວ່າ ວິຈິກິດສາ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍຄວາມເປັນພະຫູສູດ ຂອງຜູ້ຮຽນເອົານິກາຍ ໑... ລະ... ໕ ໂດຍພຣະບາລີ ແລະ ໂດຍອັດຖະກະຖາ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ມັກສອບຖາມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ປາຣົບພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໓ ປະການ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ມີຄວາມຊຳນານໃນພຣະວິນັຍ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ມີອະທິໂມກອັນໄດ້ແກ່ສັດທາທີ່ຢັ່ງລົງໝັ້ນໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໓ ປະການຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແມ່ນແຕ່ແກ່ຜູ້ຄົບຫາສະມາຄົມກັບກັນລະຍາະມິດ ຜູ້ມີສັດທາທິມຸດ ເຊັ່ນພຣະວັກຄະລິເຖຣະ, ແລະ ຍ່ອມລະເສຍໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການເຈລະຈາແຕ່ເລື່ອງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ອັນອາໄສຄຸນຂອງພຣະຣັດຕະນະໄຕ ໓ ປະການ ໃນອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ ມີການຢືນ ແລະ ການນັ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ທຳ ໖ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລະວິຈິກິດສາ'. ກໍແລ ດ້ວຍທຳ ໖ ປະການນີ້ ວິຈິກິດສາທີ່ລະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກຕໍ່ໄປດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ດ້ວຍປະການນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງນຳພຣະທຳມะເທດສະໜາໃນສູດນີ້ ໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກພົບທັງ ໓ ແລ້ວຊົງຍອດຍອດດ້ວຍພຣະອະຣະຫັດ. ໃນເວລາຈົບພຣະທຳມະເທດສະໜາ ພຣະພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັດ.

၂. ပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາ ປະຣິຍາຍະສູດ

၂၃၃. ဒုတိယေ သမ္ဗဟုလာတိ ဝိနယပရိယာယေန တယော ဇနာ သမ္ဗဟုလာတိ ဝုစ္စန္တိ, တတော ပရံ သံဃော. သုတ္တန္တပရိယာယေန တယော တယော ဧဝ, တတော ဥဒ္ဓံ သမ္ဗဟုလာ. ဣဓ သုတ္တန္တပရိယာယေန သမ္ဗဟုလာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသူတိ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌာ. တေ ပန န တာဝ ပဝိဋ္ဌာ, ‘‘ပဝိသိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တတ္တာ ပန ပဝိသိံသူတိ ဝုတ္တာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ‘‘ဂါမံ ဂမိဿာမီ’’တိ နိက္ခန္တပုရိသော တံ ဂါမံ အပတ္တောပိ ‘‘ကဟံ ဣတ္ထန္နာမော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဂါမံ ဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ. ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမောတိ ဇေတဝနဿ အဝိဒူရေ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော အတ္ထိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သမဏော အာဝုသောတိ အာဝုသော တုမှာကံ သတ္ထာ သမဏော ဂေါတမော.

໒໓໓. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ 'ຫຼາຍຮູບ' (Sambahulā) ນັ້ນ, ໂດຍວິໄນປະຣິຍາຍ ພິກຂຸ ໓ ຮູບ ເອີ້ນວ່າ 'ຫຼາຍຮູບ', ຖ້າຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ສົງ'. ແຕ່ໂດຍສູດຕັນຕະປະຣິຍາຍ ພິກຂຸ ໓ ຮູບ ກໍເອີ້ນວ່າ '໓ ຮູບ' ເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ຫຼາຍຮູບ'. ໃນສູດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ 'ຫຼາຍຮູບ' ໂດຍສູດຕັນຕະປະຣິຍາຍ. ຄຳວ່າ 'ເຂົ້າໄປເພື່ອບິນທະບາດ' (Piṇḍāya pavisiṃsu) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປແລ້ວເພື່ອບິນທະບາດ. ແຕ່ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຂົ້າໄປແທ້ໆ, ແຕ່ເພາະອອກເດີນທາງໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ພວກເຮົາຈະເຂົ້າໄປ' ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເຂົ້າໄປແລ້ວ'. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນຄົນທີ່ອອກເດີນທາງໄປດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ຂ້ອຍຈະໄປບ້ານ', ເຖິງວ່າຈະຍັງບໍ່ທັນຮອດບ້ານນັ້ນ, ເມື່ອມີຄົນຖາມວ່າ 'ຄົນຊື່ນີ້ໄປໃສ?' ກໍຍ່ອມເວົ້າກັນວ່າ 'ໄປບ້ານແລ້ວ' ສັນໃດ, ຂໍ້ນີ້ກໍສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອາຣາມຂອງປະຣິພາດຊົກ' (Paribbājakānaṃ ārāmo) ໄດ້ແກ່ ອາຣາມຂອງພວກອັນຍະເດຍຖີປະຣິພາດຊົກ ທີ່ຢູ່ໃກ້ກັບພຣະວິຫານເຊຕະວັນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງໝາຍເຖິງອາຣາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້. ຄຳວ່າ 'ພຣະສະມະນະ ອາວຸໂສ' (Samaṇo āvuso) ໄດ້ແກ່ 'ອາວຸໂສ ພຣະສະມະນະໂຄດົມ ຜູ້ເປັນຄູຂອງພວກທ່ານ'.

မယမ္ပိ ခေါ အာဝုသော သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ တိတ္ထိယာနံ သမယေ ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ဧတံ နတ္ထိ[Pg.205]. တေ ပန အာရာမံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌတွာ အညံ ဩလောကေန္တော ဝိယ အညဝိဟိတကာ ဝိယ ဟုတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တိ. တတော ‘‘သမဏော ဂေါတမော ‘ဣဒံ ပဇဟထ ဣဒံ ဘာဝေထာ’တိ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော အာရာမံ ဂန္တွာ အာရာမမဇ္ဈေ အာသနံ ပညာပေတွာ ဥပဋ္ဌာယကဥပဋ္ဌာယိကာဟိ ပရိဝုတာ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ ကာယံ ဥန္နာမေတွာ အတ္တနော သယမ္ဘူဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓါကာရံ ဒဿေန္တာ – ‘‘ပဉ္စ နီဝရဏာ နာမ ပဟာတဗ္ဗာ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ဘာဝေတဗ္ဗာ’’တိ ကထေန္တိ.

ຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍສະແດງທຳແກ່ສາວົກທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ' ນັ້ນ, ໃນລັດທິຂອງພວກອັນຍະເດຍຖີ ບໍ່ມີຄຳສອນວ່າ 'ຄວນລະນີວອນ ໕, ຄວນຈະເລີນໂພດຊົງ ໗' ນີ້ເລີຍ. ແຕ່ພວກເຂົາໄປທີ່ວິຫານ ຢືນຢູ່ທີ່ຂອບປ້າຍຂອງບໍລິສັດ ເຮັດຄືກັບເບິ່ງສິ່ງອື່ນ ຫຼື ເຮັດຄືກັບມີກິດຈະການອື່ນ ແລ້ວຟັງພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ຈາກນັ້ນ ກໍກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ວ່າ 'ພຣະສະມະນະໂຄດົມຕັດວ່າ ພວກທ່ານຈົ່ງລະສິ່ງນີ້ ຈົ່ງຈະເລີນສິ່ງນີ້' ແລ້ວກັບໄປທີ່ອາຣາມຂອງຕົນ, ຈັດຕັ້ງອາສະນະໄວ້ທ່າມກາງອາຣາມ, ມີອຸປາສົກອຸປາສິກາແວດລ້ອມ, ແລ້ວເຊີດຫົວຂຶ້ນ ຍືດຕົວຂຶ້ນ ສະແດງທ່າທາງເໝືອນກັບວ່າຕົນເອງຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍສະຍຳພູຍານຂອງຕົນເອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຂຶ້ນຊື່ວ່ານີວອນ ໕ ຄວນລະເສຍ, ຂຶ້ນຊື່ວ່າໂພດຊົງ ໗ ຄວນຈະເລີນ'.

ဣဓ နော အာဝုသောတိ ဧတ္ထ ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပညာပနေ. ကော ဝိသေသောတိ ကိံ အဓိကံ? ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပ္ပယောဂေါ? ကိံ နာနာကရဏန္တိ ကိံ နာနတ္တံ? ဓမ္မဒေသနာယ ဝါ ဓမ္မဒေသနန္တိ ယဒိဒံ သမဏဿ ဝါ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ အမှာကံ ဓမ္မဒေသနံ, အမှာကံ ဝါ ဓမ္မဒေသနာယ သဒ္ဓိံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဓမ္မဒေသနံ အာရဗ္ဘ နာနာကရဏံ ဝုစ္စေယျ, တံ ကိန္နာမာတိ ဝဒန္တိ. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော.

In ຄຳວ່າ 'ອາວຸໂສ ໃນເລື່ອງນີ້...' ນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ໃນເລື່ອງນີ້' (Idha) ໄດ້ແກ່ ໃນການບັນຍັດນີ້. ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມແປກກັນແນວໃດ' (Ko viseso) ຄື ມີສິ່ງໃດທີ່ຍິ່ງໄປກວ່າ? ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມປະສົງແນວໃດ' (Ko adhippāyo) ຄື ມີຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຍິ່ງໄປກວ່າແນວໃດ? ຄຳວ່າ 'ມີຄວາມຕ່າງກັນແນວໃດ' (Kiṃ nānākaraṇaṃ) ຄື ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? ຄຳວ່າ 'ຫຼືວ່າການສະແດງທຳກັບການສະແດງທຳ' (Dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ) ນັ້ນ ພວກເຂົາກ່າວໝາຍເຖິງວ່າ: 'ຫາກຈະເວົ້າເຖິງຄວາມຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງການສະແດງທຳຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ ກັບການສະແດງທຳຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມ, ຫຼື ລະຫວ່າງການສະແດງທຳຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມ ກັບການສະແດງທຳຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ, ຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນຈະແມ່ນຫຍັງ?' ແມ່ນແຕ່ໃນບົດທີສອງ (ຄື ອະນຸສາສະນີ ກັບ ອະນຸສາສະນີ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

နေဝ အဘိနန္ဒိံသူတိ ‘‘ဧဝမေဝ’’န္တိ န သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. နပ္ပဋိက္ကောသိံသူတိ ‘‘နယိဒံ ဧဝ’’န္တိ န ပဋိသေဓိံသု. ကိံ ပန တေ ပဟောန္တာ ဧဝံ အကံသု, ဥဒါဟု အပ္ပဟောန္တာတိ? ပဟောန္တာ. န ဟိ တေ ဧတ္တကံ ကထံ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ ‘‘အာဝုသော တုမှာကံ သမယေ ပဉ္စ နီဝရဏာ ပဟာတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထိ, သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဘာဝေတဗ္ဗာ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဧဝံ ပန တေသံ အဟောသိ – ‘‘အတ္ထိ နော ဧတံ ကထာပါဘတံ, မယံ ဧတံ သတ္ထု အာရောစေဿာမ, အထ နော သတ္ထာ မဓုရဓမ္မဒေသနံ ဒေသေဿတီ’’တိ.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຊື່ນຊົມ' (Neva abhinandiṃsu) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຍອມຮັບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ຢ່າງນັ້ນແຫຼະ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄັດຄ້ານ' (Nappaṭikkosiṃsu) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປະຕິເສດວ່າ 'ເລື່ອງນີ້ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍແລ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມສາມາດ (ທີ່ຈະໂຕ້ຕອບ) ຈຶ່ງເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ຫຼື ບໍ່ມີຄວາມສາມາດ?' ຕອບວ່າ 'ມີຄວາມສາມາດ'. ເພາະວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດກ່າວຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ອາວຸໂສ ໃນລັດທິຂອງພວກທ່ານ ບໍ່ມີຄຳສອນວ່າ ຄວນລະນີວອນ ໕, ຄວນຈະເລີນໂພດຊົງ ໗ ນີ້ເລີຍ'. ແຕ່ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ພວກເຮົາໄດ້ຄຳຖາມອັນເປັນບັນນາການນີ້ແລ້ວ, ພວກເຮົາຈະນຳຄຳຖາມອັນເປັນບັນນາການນີ້ ໄປກາບທູນແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ, ຈາກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈະຊົງສະແດງພຣະທຳມະເທດສະໜາອັນໄພເລາະແກ່ພວກເຮົາ'.

ပရိယာယောတိ ကာရဏံ. န စေဝ သမ္ပာယိဿန္တီတိ သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿန္တိ. ဥတ္တရိဉ္စ ဝိဃာတန္တိ အသမ္ပာယနတော ဥတ္တရိမ္ပိ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇိဿန္တိ. သမ္ပာဒေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တာနဉှိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယထာ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဝိသယသ္မိန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ, ယထာတိ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ အဝိသယေ ပဉှော ပုစ္ဆိတောတိ အတ္ထော. သဒေဝကေတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကေ. သမာရကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တီဏိ ဌာနာနိ လောကေ ပက္ခိပိတွာ ဒွေ ပဇာယာတိ, ပဉ္စဟိပိ သတ္တလောကမေဝ ပရိယာဒိယိတွာ ဧတသ္မိံ သဒေဝကာဒိဘေဒေ လောကေ [Pg.206] ဒေဝံ ဝါ မနုဿံ ဝါ န သမနုပဿာမီတိ ဒီပေတိ. ဣတော ဝါ ပန သုတွာတိ ဣတော ဝါ ပန မမ သာသနတော သုတွာ. ဣတော သုတွာ ဟိ တထာဂတော တထာဂတသာဝကောပိ အာရာဓေယျ, ပရိတောသေယျ, အညထာ အာရာဓနာ နာမ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ Pariyāyo ໄດ້ແກ່ ເຫດ. ຄຳວ່າ Na ceva sampāyissanti ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະບໍ່ສາມາດຕອບໃຫ້ສົມບູນໄດ້. ຄຳວ່າ Uttariñca vighātaṃ ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມລຳບາກຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ ເພາະບໍ່ສາມາດຕອບໃຫ້ສົມບູນໄດ້, ເພາະວ່າ ຄວາມລຳບາກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຕອບໃຫ້ສົມບູນໄດ້. ໃນຄຳວ່າ Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ ນີ້, ບົດວ່າ taṃ ເປັນພຽງນິບາດ, ບົດວ່າ yathā ເປັນຄຳສະແດງເຫດ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະບັນຫາຖືກຖາມໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນວິໄສ. ຄຳວ່າ Sadevake ໝາຍເຖິງ ພ້ອມທັງເທວະດາ. ໃນຄຳວ່າ Samārakā ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ ເມື່ອຊົງໃສ່ຖານະ ໓ ຢ່າງ (ເທວະ, ມານ, ພຣົມ) ໄວ້ໃນໂລກ ແລະ ໃສ່ ໒ ບົດ (ສະມະນະ, ພຣາມ) ໄວ້ໃນປະຊາ, ຊົງກຳນົດເອົາສັດຕະໂລກທັງໝົດດ້ວຍບົດທັງ ໕ ນີ້ແລ້ວ, ຍ່ອມບໍ່ຊົງເລັງເຫັນເທວະດາ ຫຼື ມະນຸດໃດໆ ໃນໂລກນີ້ ທີ່ມີຄວາມຕ່າງກັນມີເທວະໂລກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Ito vā pana sutvā ໝາຍຄວາມວ່າ ຫຼືໄດ້ຟັງຈາກພຣະສາສະໜານີ້ຂອງຕະຖາຄົດ. ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ເພາະວ່າ ພຣະຕະຖາຄົດ ຫຼື ພຣະສາວົກຂອງພຣະຕະຖາຄົດ ໄດ້ຟັງຈາກພຣະສາສະໜານີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຈະອາດເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ເຮັດໃຫ້ພໍໃຈໄດ້, ບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ຍິນດີໂດຍວິທີອື່ນເລີຍ.

ဣဒါနိ အတ္တနော တေသံ ပဉှာနံ ဝေယျာကရဏေန စိတ္တာရာဓနံ ဒဿေန္တော ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပရိယာယောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ အတ္တနော ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဗဟိဒ္ဓါ ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပရေသံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နဆန္ဒရာဂေါ. ဥဒ္ဒေသံ ဂစ္ဆတီတိ ဂဏနံ ဂစ္ဆတိ. အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒေါတိ အတ္တနော ဟတ္ထပါဒါဒီသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. ဗဟိဒ္ဓါ ဗျာပါဒေါတိ ပရေသံ တေသု ဥပ္ပန္နပဋိဃော. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိမတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဗဟိဒ္ဓါ အဋ္ဌသု ဌာနေသု မဟာဝိစိကိစ္ဆာ. အဇ္ဈတ္တံ ဓမ္မေသု သတီတိ အဇ္ဈတ္တိကေ သင်္ခါရေ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဗဟိဒ္ဓါ ဓမ္မေသု သတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ သတိ. ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေပိ ဧသေဝ နယော.

ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມຍິນດີແຫ່ງຈິດ ດ້ວຍການພະຍາກອນບັນຫາເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ katamo ca bhikkhave pariyāyo ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ajjhattaṃ kāmacchando ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດ (ຊັນທະຣາຄະ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາຣົບຂັນ ໕ ຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ bahiddhā kāmacchando ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາຣົບຂັນ ໕ ຂອງຜູ້ນອກ. ຄຳວ່າ uddesaṃ gacchatīti ໝາຍຄວາມວ່າ ເຖິງການນັບ. ຄຳວ່າ ajjhattaṃ byāpādo ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະທົບກະທັ່ງ (ປະຕິຄະ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນມືແລະຕີນເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ bahiddhā byāpādo ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນມືແລະຕີນເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ນອກ. ຄຳວ່າ ajjhattaṃ dhammesu vicikicchā ໄດ້ແກ່ ຄວາມສົງໄສ (ວິມະຕິ) ໃນຂັນທັງຫຼາຍຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ bahiddhā dhammesu vicikicchā ໄດ້ແກ່ ຄວາມສົງໄສຢ່າງໃຫຍ່ໃນຖານະ ໘ ຢ່າງພາຍນອກ. ຄຳວ່າ ajjhattaṃ dhammesu satīti ໄດ້ແກ່ ສະຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ກຳນົດພິຈາລະນາສັງຂານພາຍໃນ. ຄຳວ່າ bahiddhā dhammesu satīti ໄດ້ແກ່ ສະຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ກຳນົດພິຈາລະນາສັງຂານພາຍນອກ. ໃນທັມມະວິຈະຍະສັມໂພດຊົງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ကာယိကန္တိ စင်္ကမံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. စေတသိကန္တိ – ‘‘န တာဝါဟံ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမိ, ယာဝ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိဿတီ’’တိ ဧဝံ ကာယပယောဂံ ဝိနာ ဥပ္ပန္နဝီရိယံ. ကာယပ္ပဿဒ္ဓီတိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ ဒရထပဿဒ္ဓိ. စိတ္တပ္ပဿဒ္ဓီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဒရထပဿဒ္ဓိ. ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော.

ຄຳວ່າ kāyikaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພຽນທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ອະທິຖານການເດີນຈົງກົມ. ຄຳວ່າ cetasikaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພຽນທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍປາສະຈາກກາຍະປະໂຍກ (ການເຄື່ອນໄຫວທາງກາຍ) ຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ຕາບໃດທີ່ຈິດຂອງເຮົາ ຍັງບໍ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກອາສະວະທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ຖືໝັ້ນ, ຕາບນັ້ນ ເຮົາຈະບໍ່ທຳລາຍບັນລັງ (ທ່າຂັດສະໝາດ) ນີ້'. ຄຳວ່າ kāyappassaddhi ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍແຫ່ງນາມຂັນ ໓. ຄຳວ່າ cittappassaddhi ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍແຫ່ງວິນຍານະຂັນ. ໃນອຸເປກຂາສັມໂພດຊົງ ມີການວິນິດໄສຄືກັນກັບສະຕິສັມໂພດຊົງ.

ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿကသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ကထိတာ. ဧတေသု ဟိ အဇ္ဈတ္တဓမ္မေသု သတိ, ပဝိစယော, ဥပေက္ခာတိ ဣမေ အတ္တနော ခန္ဓာရမ္မဏတ္တာ လောကိယာဝ ဟောန္တိ, တထာ မဂ္ဂံ အပတ္တံ ကာယိကဝီရိယံ. အဝိတက္ကအဝိစာရာ ပန ပီတိသမာဓီ ကိဉ္စာပိ ရူပါဝစရာ ဟောန္တိ, ရူပါဝစရေ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ န လဗ္ဘန္တီတိ လောကုတ္တရာဝ ဟောန္တိ. ယေ စ ထေရာ ဗြဟ္မဝိဟာရဝိပဿနာပါဒကဇ္ဈာနာဒီသု ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဥဒ္ဓရန္တိ, တေသံ မတေန ရူပါဝစရာပိ အရူပါဝစရာပိ ဟောန္တိ. ဗောဇ္ဈင်္ဂေသု ဟိ အရူပါဝစရေ ပီတိယေဝ ဧကန္တေန န လဗ္ဘတိ, သေသာ ဆ မိဿကာဝ ဟောန္တီတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကေစိ ဘိက္ခူ သောတာပန္နာ ဇာတာ, ကေစိ သကဒါဂါမီ, ကေစိ အနာဂါမီ, ကေစိ အရဟန္တောတိ.

ໃນສູດນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງໂພດຊົງທີ່ລະຄົນກັນ (ທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ). ເພາະວ່າ ໃນໂພດຊົງເຫຼົ່ານັ້ນ, ທັມພາຍໃນ ຄື ສະຕິ, ທັມມະວິຈະຍະ, ອຸເປກຂາ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນໂລກີຍະຢ່າງດຽວ ເພາະມີຂັນຂອງຕົນເປັນອາຣົມ, ກາຍິກະວິຣິຍະທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງມັກ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ສ່ວນປີຕິແລະສະມາທິທີ່ບໍ່ມີວິຕົກບໍ່ມີວິຈານ ເຖິງວ່າຈະເປັນຮູບາວະຈະຣະກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະໃນຮູບາວະຈະຣະນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າໂພດຊົງ (ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນໂລກຸດຕະຣະຢ່າງດຽວ. ສ່ວນພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ທີ່ຍົກໂພດຊົງຂຶ້ນໃນຊານອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງພຣົມມະວິຫານແລະວິປັດສະນາເປັນຕົ້ນ, ຕາມມະຕິຂອງພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ໂພດຊົງກໍເປັນຮູບາວະຈະຣະແດ່ ເປັນອະຮູບາວະຈະຣະແດ່. ເພາະວ່າ ໃນບັນດາໂພດຊົງທັງຫຼາຍ, ໃນອະຮູບາວະຈະຣະ ຍ່ອມບໍ່ມີປີຕິໂດຍສ່ວນດຽວ, ສ່ວນໂພດຊົງ ໖ ທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເປັນທັມມະລະຄົນກັນ (ທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ). ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ພິກຂຸບາງພວກໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະໂສດາບັນ, ບາງພວກເປັນພຣະສະກະທາຄາມີ, ບາງພວກເປັນພຣະອະນາຄາມີ, ບາງພວກເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

၃. အဂ္ဂိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາ ອັກຄິສູດ

၂၃၄. တတိယေ [Pg.207] သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီတိ လောဏဓူပနံ ဝိယ သဗ္ဗကမ္မိကာမစ္စံ ဝိယ စ သဗ္ဗတ္ထ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ လောဏဓူပနံ သဗ္ဗဗျဉ္ဇနေသုပိ နိဝိသတိ, ယထာ စ သဗ္ဗကမ္မိကော အမစ္စော ယောဓကမ္မမ္ပိ ကရောတိ မန္တကမ္မမ္ပိ ပဋိဟာရကမ္မမ္ပီတိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ သာဓေတိ, ဧဝံ ဥဒ္ဓတဿ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနံ, လီနဿ ပဂ္ဂဏှနန္တိ သဗ္ဗမေတံ သတိယာ ဣဇ္ဈတိ, န သက္ကာ ဝိနာ သတိယာ ဧတံ သမ္ပာဒေတုံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါဝ ကထိတာ.

໒໓໔. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ satiñca khvāhaṃ, bhikkhave, sabbatthikaṃ vadāmi ມີອະທິບາຍວ່າ ເຮົາກ່າວວ່າ ສະຕິເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງການໃນທຸກສະຖານທີ່ ເໝືອນເກືອປຸງລົດໃນກັບເຂົ້າທັງປວງ ແລະ ເໝືອນອຳມາດຜູ້ເຮັດວຽກງານທັງປວງ. ເພາະວ່າ ເໝືອນດັ່ງເກືອປຸງລົດ ຍ່ອມໃສ່ລົງໃນກັບເຂົ້າທັງປວງໄດ້, ແລະ ເໝືອນດັ່ງອຳມາດຜູ້ເຮັດວຽກງານທັງປວງ ຍ່ອມເຮັດວຽກຮົບແດ່ ວຽກປຶກສາແດ່ ວຽກຮັກສາປະຕູແດ່ ຄືເຮັດກິດທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດໄດ້, ສັນໃດ; ການຂົ່ມຈິດທີ່ຟຸ້ງຊ່ານ, ການປະຄອງຈິດທີ່ຫົດຫູ່, ທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍສະຕິ, ຫາກປາສະຈາກສະຕິແລ້ວ ຈະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດບໍ່ໄດ້ເລີຍ, ສັນນັ້ນ; ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ໃນສູດນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງສະເພາະບຸບພະພາຄະວິປັດສະນາໂພດຊົງເທົ່ານັ້ນ.

၄. မေတ္တာသဟဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາ ເມດຕາສະຫະຄະຕະສູດ

၂၃၅. စတုတ္ထေ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာတိအာဒိ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၄၀-၂၄၁) ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မယမ္ပိ ခေါ, အာဝုသော, သာဝကာနံ ဧဝံ ဓမ္မံ ဒေသေမာတိ ဣဒမ္ပိ တေ ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဝဒန္တိ. တိတ္ထိယာနဉှိ သမယေ ပဉ္စနီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝါ မေတ္တာဒိဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနာ ဝါ နတ္ထိ. ကိံ ဂတိကာ ဟောတီတိ ကိံ နိပ္ဖတ္တိ ဟောတိ. ကိံ ပရမာတိ ကိံ ဥတ္တမာ. ကိံ ဖလာတိ ကိံ အာနိသံသာ. ကိံ ပရိယောသာနာတိ ကိံ နိဋ္ဌာ. မေတ္တာသဟဂတန္တိ မေတ္တာယ သဟဂတံ သံသဋ္ဌံ သမ္ပယုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဝိဝေကနိဿိတာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

໒໓໕. In ສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ mettāsahagatena cetasā ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້ຂະຫຍາຍໄວ້ໂດຍລະອຽດທຸກປະການແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ Mayampi kho, āvuso, sāvakānaṃ evaṃ dhammaṃ desema ນີ້, ພວກອັນຍະເດຍຖີເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່າວຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ ເພາະໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ. ເພາະວ່າ ໃນລັດທິຂອງພວກອັນຍະເດຍຖີ ຍ່ອມບໍ່ມີການລະນີວໍຣະນະ ໕ ຫຼື ການຈະເລີນພຣົມມະວິຫານມີເມດຕາເປັນຕົ້ນເລີຍ. ຄຳວ່າ Kiṃ gatikā hotīti ໝາຍຄວາມວ່າ ມີຄວາມສຳເລັດແນວໃດ. ຄຳວ່າ Kiṃ paramāti ໝາຍຄວາມວ່າ ມີສິ່ງໃດເປັນຍອດ. ຄຳວ່າ Kiṃ phalāti ໝາຍຄວາມວ່າ ມີອານิສົງແນວໃດ. ຄຳວ່າ Kiṃ pariyosānāti ໝາຍຄວາມວ່າ ມີສິ່ງໃດເປັນທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ Mettāsahagataṃ ໝາຍຄວາມວ່າ ໄປຮ່ວມກັນ, ລະຄົນກັນ, ປະກອບພ້ອມກັນກັບເມດຕາ. ໃນບົດທັງປວງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ Vivekanissita ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ.

အပ္ပဋိကူလန္တိ ဒုဝိဓံ အပ္ပဋိကူလံ – သတ္တအပ္ပဋိကူလဉ္စ, သင်္ခါရအပ္ပဋိကူလဉ္စ. တသ္မိံ အပ္ပဋိကူလေ ဣဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ အတ္ထော. ပဋိကူလသညီတိ အနိဋ္ဌသညီ. ကထံ ပနေတ္ထ ဧဝံ ဝိဟရတိ? အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ ‘‘ကထံ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. ဣဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘာယ ဝါ ဖရတိ, အနိစ္စတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ. ပဋိကူလေ ပန အနိဋ္ဌေ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကထံ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ. အနိဋ္ဌသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ မေတ္တာယ ဝါ ဖရတိ, ဓာတုတော ဝါ ဥပသံဟရတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇). ဥဘယမိဿကပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အပ္ပဋိကူလပ္ပဋိကူလေသု ဟိ တဒေဝ အသုဘဖရဏံ ဝါ အနိစ္စန္တိ မနသိကာရံ [Pg.208] ဝါ ကရောန္တော ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ပဋိကူလာပဋိကူလေသု စ တဒေဝ မေတ္တာဖရဏံ ဝါ ဓာတုမနသိကာရံ ဝါ ကရောန္တော အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ နာမ. ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နေဝ သုမနော ဟောတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၂.၁၇) နယေန ဝုတ္တံ ပန ဆဠင်္ဂုပေက္ခံ ပဝတ္တယမာနော ‘‘အပ္ပဋိကူလေ စ ပဋိကူလေ စ တဒုဘယံ အဘိနိဝဇ္ဇေတွာ ဥပေက္ခကော တတ္ထ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ Appaṭikūla ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ສັດທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ ແລະ ສັງຂານທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງອັນເປັນອິດຖາຣົມ (iṭṭha vatthu) ນັ້ນ. ຄຳວ່າ Paṭikūlasaññī ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າເປັນອະນິດຖາຣົມ (ສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງ). ຖາມວ່າ ພິກຂຸຍ່ອມຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍຢ່າງນີ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ໂດຍການແຜ່ອະສຸພະໄປ ຫຼື ໂດຍການມົນສິການວ່າເປັນອະນິດ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປະຕິສັມພິທາມັກວ່າ: 'ພິກຂຸຍ່ອມຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າເປັນໜ້າກຽດຊັງ ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງແນວໃດ? ຄື ຍ່ອມແຜ່ອະສຸພະສັນຍາໄປ ຫຼື ມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນອະນິດ ໃນອິດຖາຣົມ'. ສ່ວນໃນສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງອັນເປັນອະນິດຖາຣົມ, ພິກຂຸເມື່ອແຜ່ເມດຕາໄປ ຫຼື ມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນທາດ ຍ່ອມຊື່ວ່າຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດວ່າ: 'ພິກຂຸຍ່ອມຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງແນວໃດ? ຄື ຍ່ອມແຜ່ເມດຕາໄປ ຫຼື ມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນທາດ ໃນອະນິດຖາຣົມ'. ໃນບົດທີ່ລະຄົນກັນທັງສອງ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງແລະໜ້າກຽດຊັງ, ພິກຂຸເມື່ອແຜ່ອະສຸພະສັນຍາ ຫຼື ມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນອະນິດ ຍ່ອມຊື່ວ່າຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າໜ້າກຽດຊັງ. ແລະໃນສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງແລະບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ, ພິກຂຸເມື່ອແຜ່ເມດຕາ ຫຼື ມົນສິການໂດຍຄວາມເປັນທາດ ຍ່ອມຊື່ວ່າຢູ່ດ້ວຍຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ. ສ່ວນພຣະອໍຣະຫັນຜູ້ຍັງຊະລະງຸເປກຂາ (ອຸເປກຂາປະກອບດ້ວຍອົງ ໖) ໃຫ້ເປັນໄປ ໂດຍນັຍທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ກໍບໍ່ດີໃຈ...' ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ 'ຍ່ອມເວັ້ນທັງສອງຢ່າງ ຄື ທັງສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງແລະໜ້າກຽດຊັງ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍ ມີສະຕິສຳປະຊັນຍະຢູ່'.

ဧတ္တာဝတာ စ ဣမဿ ဘိက္ခုနော မေတ္တာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အရိယိဒ္ဓိယာ စ ဒဿိတတ္တာ ဒေသနာ ဝိနိဝဋ္ဋေတဗ္ဗာ သိယာ. ဣဒံ ပန မေတ္တာဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တောပိ ယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ, ယသ္မာ တဿ အရဟတ္တပရမာ မေတ္တာ န ဟောတိ. ယံပရမာ ပန ဟောတိ, တံ ဒဿေတဗ္ဗံ. တသ္မာ တဿ ဒဿနတ္ထံ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. ပရတော သဗ္ဗသော ဝါ ပန ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာ နယေန ပုန ဒေသနာရမ္ဘပယောဇနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້, ພຣະເທດສະໜາຄວນຈະຈົບລົງໄດ້ ເພາະໄດ້ສະແດງມັກຄະສັມໂພດຊົງພ້ອມທັງວິປັດສະນາ ແລະ ອະລິຍະອິດທິ ແກ່ພິກຂຸນີ້ ຜູ້ຍັງຕະຕິຍະຊານແລະຈະຕຸດຖະຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍເມດຕາ ແລ້ວເຮັດຊານນັ້ນໃຫ້ເປັນບາດຖານ ຈະເລີນວິປັດສະນາຈົນບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນແລ້ວ. ແຕ່ເພາະພິກຂຸໃດ ເຖິງວ່າຈະພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍ ໂດຍເຮັດເມດຕາຊານນີ້ໃຫ້ເປັນບາດຖານ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໄດ້, ເພາະເມດຕາຂອງພິກຂຸນັ້ນ ບໍ່ມີພຣະອໍຣະຫັນເປັນຍອດ. ແຕ່ເມດຕານັ້ນມີສິ່ງໃດເປັນຍອດ, ພຣະອົງກໍຄວນສະແດງສິ່ງນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງເລີ່ມພຣະເທດສະໜານີ້ ເພື່ອສະແດງສິ່ງນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ sabbaso vā pana rūpasaññānaṃ samatikkamā ເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ, ພຶງຊາບປະໂຫຍດແຫ່ງການເລີ່ມພຣະເທດສະໜາອີກ ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

သုဘပရမန္တိ သုဘနိဋ္ဌံ, သုဘကောဋိကံ, သုဘနိပ္ဖတ္တိံ. ဣဓပညဿာတိ ဣဓေဝ ပညာ အဿ, နယိမံ လောကံ အတိက္ကမတီတိ ဣဓပညော, တဿ ဣဓပညဿ, လောကိယပညဿာတိ အတ္ထော. ဥတ္တရိဝိမုတ္တိံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈတောတိ လောကုတ္တရဓမ္မံ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈန္တဿ. ယော ပန ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောတိ, တဿ အရဟတ္တပရမာဝ မေတ္တာ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကရုဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ Subhaparamaṃ ໝາຍຄວາມວ່າ ມີສຸພະວິໂມກເປັນທີ່ສຸດ, ມີສຸພະວິໂມກເປັນຍອດ, ມີສຸພະວິໂມກເປັນຄວາມສຳເລັດ. ຄຳວ່າ Idhapaññassa ໝາຍເຖິງ ປັນຍາຂອງພິກຂຸນັ້ນມີຢູ່ໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ກ້າວລ່ວງໂລກນີ້ໄປ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອิທະປັນຍາ (ປັນຍາໃນໂລກນີ້), ມີອະທິບາຍວ່າ ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີອິທະປັນຍານັ້ນ ຄື ຜູ້ມີໂລກີຍະປັນຍາ. ຄຳວ່າ Uttarivimuttiṃ appaṭivijjhato ໝາຍຄວາມວ່າ ແກ່ຜູ້ບໍ່ແທງຕະຫຼອດໂລກຸດຕະຣະທັມ. ສ່ວນພິກຂຸໃດສາມາດແທງຕະຫຼອດໄດ້, ເມດຕາຂອງພິກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມມີພຣະອໍຣະຫັນເປັນຍອດຢ່າງແທ້ຈິງ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ໃນກະຣຸນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

ကသ္မာ ပနေတာသံ မေတ္တာဒီနံ သုဘပရမာဒိတာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာတိ? သဘာဂဝသေန တဿ တဿ ဥပနိဿယတ္တာ. မေတ္တာဝိဟာရိဿ ဟိ သတ္တာ အပ္ပဋိကူလာ ဟောန္တိ, အထဿ အပ္ပဋိကူလပရိစယာ အပ္ပဋိကူလေသု ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏေသု နီလာဒီသု စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မေတ္တာ သုဘဝိမောက္ခဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ သုဘပရမာတိ ဝုတ္တာ.

ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄວາມມີສຸພະວິໂມກເປັນຍອດເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງເມດຕາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້? ຕອບວ່າ ເພາະຄວາມເປັນອຸປະນິດໄສແກ່ທັມນັ້ນໆ ໂດຍສ່ວນທີ່ສະໝານກັນ (ຄ້າຍຄືກັນ). ເພາະວ່າ ແກ່ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍເມດຕາ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າກຽດຊັງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ, ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນນ້ອມຈິດໄປໃນສີທັງຫຼາຍມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນສີທີ່ບໍລິສຸດ ເຊິ່ງບໍ່ໜ້າກຽດຊັງ, ຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປໃນສີນັ້ນໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເມດຕາຈຶ່ງເປັນອຸປະນິດໄສແກ່ສຸພະວິໂມກ, ບໍ່ແມ່ນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ ມີສຸພະວິໂມກເປັນຍອດ.

ကရုဏာဝိဟာရိဿ ဥဏှာဘိဃာတာဒိရူပနိမိတ္တံ သတ္တဒုက္ခံ သမနုပဿန္တဿ ကရုဏာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ရူပေ အာဒီနဝေါ ပရိဝိဒိတော ဟောတိ[Pg.209], အထဿ ပရိဝိဒိတရူပါဒီနဝတ္တာ ပထဝီကသိဏာဒီသု အညတရံ ဥဂ္ဃာဋေတွာ ရူပနိဿရဏေ အာကာသေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ကရုဏာ အာကာသာနဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကာသာနဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ.

ແກ່ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍກະຣຸນາ, ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນຄວາມທຸກຂອງສັດ ເຊິ່ງມີຮູບນິມິດມີການຖືກຄວາມຮ້ອນແຜດເຜົາເປັນຕົ້ນເປັນເຫດ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກະຣຸນາເປັນໄປໄດ້, ໂທດໃນຮູບຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ພິກຂຸນັ້ນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ໂທດໃນຮູບເປັນສິ່ງທີ່ກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນເພີກກະສິນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງມີປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນ້ອມຈິດໄປໃນອາກາດອັນເປັນເຄື່ອງສະຫຼັດອອກຈາກຮູບ, ຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປໃນອາກາດນັ້ນໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ກະຣຸນາຈຶ່ງເປັນອຸປະນິດໄສແກ່ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ, ບໍ່ແມ່ນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ ມີອາກາສານັນຈາຍະຕະນະເປັນຍອດ.

မုဒိတာဝိဟာရိဿ ပန တေန တေန ပါမောဇ္ဇကာရဏေန ဥပ္ပန္နပါမောဇ္ဇသတ္တာနံ ဝိညာဏံ သမနုပဿန္တဿ မုဒိတာယ ပဝတ္တိသမ္ဘဝတော ဝိညာဏဂ္ဂဟဏပရိစိတံ ဟောတိ, အထဿ အနုက္ကမာဓိဂတံ အာကာသာနဉ္စာယတနံ အတိက္ကမ္မ အာကာသနိမိတ္တဂေါစရေ ဝိညာဏေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ မုဒိတာ ဝိညာဏဉ္စာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ ဝိညာဏဉ္စာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ.

ສ່ວນແກ່ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍມຸທິຕາ, ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນວິນຍານຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມປາໂມດເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມປາໂມດນັ້ນໆ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງມຸທິຕາເປັນໄປໄດ້, ຈິດຍ່ອມຄຸ້ນເຄີຍໃນການຖືເອົາວິນຍານ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນກ້າວລ່ວງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະທີ່ໄດ້ຕາມລຳດັບ ແລ້ວນ້ອມຈິດໄປໃນວິນຍານທີ່ມີນິມິດແຫ່ງອາກາດເປັນອາຣົມ, ຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປໃນວິນຍານນັ້ນໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ມຸທິຕາຈຶ່ງເປັນອຸປະນິດໄສແກ່ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ, ບໍ່ແມ່ນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ ມີວິນຍານັນຈາຍະຕະນະເປັນຍອດ.

ဥပေက္ခာဝိဟာရိဿ ပန ‘‘သတ္တာ သုခိတာ ဝါ ဟောန္တု, ဒုက္ခတော ဝါ ဝိမုစ္စန္တု, သမ္ပတ္တသုခတော ဝါ မာ ဝိဂစ္ဆန္တူ’’တိ အာဘောဂါဘာဝတော သုခဒုက္ခာဒိပရမတ္ထဂါဟဝိမုခသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တံ ဟောတိ. အထဿ ပရမတ္ထဂါဟတော ဝိမုခဘာဝပရိစိတစိတ္တဿ ပရမတ္ထတော အဝိဇ္ဇမာနဂ္ဂဟဏဒုက္ခစိတ္တဿ စ အနုက္ကမာဓိဂတံ ဝိညာဏာဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မသမ္ဘဝတော အဝိဇ္ဇမာနေ ပရမတ္ထဘူတဿ ဝိညာဏဿ အဘာဝေ စိတ္တံ ဥပသံဟရတော အပ္ပကသိရေနေဝ တတ္ထ စိတ္တံ ပက္ခန္ဒတိ. ဣတိ ဥပေက္ခာ အာကိဉ္စညာယတနဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ, န တတော ပရံ, တသ္မာ အာကိဉ္စညာယတနပရမာတိ ဝုတ္တာ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ.

ສ່ວນແກ່ຜູ້ຢູ່ດ້ວຍອຸເປກຂາ, ເພາະບໍ່ມີການໃສ່ໃຈຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ, ຫຼື ຈົ່ງພົ້ນຈາກທຸກເຖີດ, ຫຼື ຈົ່ງຢ່າປາສະຈາກສົມບັດອັນໄດ້ແລ້ວເຖີດ', ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຜິນຫຼັງໃຫ້ແກ່ການຖືເອົາປໍຣະມັດມີສຸກແລະທຸກເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໄດ້, ຈິດຈຶ່ງເປັນທຳມະຊາດຄຸ້ນເຄີຍໃນການຖືເອົາບັນຍັດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໂດຍປໍຣະມັດ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ຜູ້ມີຈິດຄຸ້ນເຄີຍໃນຄວາມເປັນຜູ້ຜິນຫຼັງໃຫ້ແກ່ການຖືເອົາປໍຣະມັດ ແລະ ມີຈິດຄຸ້ນເຄີຍໃນການຖືເອົາບັນຍັດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ໂດຍປໍຣະມັດ, ເພາະຄວາມກ້າວລ່ວງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະທີ່ໄດ້ຕາມລຳດັບເປັນໄປໄດ້, ເມື່ອນ້ອມຈິດໄປໃນຄວາມບໍ່ມີ (ອະພາວະ) ແຫ່ງວິນຍານອັນເປັນປໍຣະມັດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ນັ້ນ, ຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກເລີຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອຸເປກຂາຈຶ່ງເປັນອຸປະນິດໄສແກ້ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ, ບໍ່ແມ່ນຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ ມີອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະເປັນຍອດ. ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບ ໄດ້ບັນລຸເປັນພຣະອໍຣະຫັນ.

၅. သင်္ဂါရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາ ສັງຄາຣະວະສູດ

၂၃၆. ပဉ္စမေ ပဂေဝါတိ ပဌမညေဝ. ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ကာမရာဂဂဟိတေန. ကာမရာဂပရေတေနာတိ ကာမရာဂါနုဂတေန. နိဿရဏန္တိ တိဝိဓံ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ တဒင်္ဂနိဿရဏံ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏန္တိ[Pg.210]. တတ္ထ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ နာမ, ဝိပဿနာ တဒင်္ဂနိဿရဏံ နာမ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ နာမ. တံ တိဝိဓမ္ပိ နပ္ပဇာနာတီတိ အတ္ထော. အတ္တတ္ထမ္ပီတိအာဒီသု အရဟတ္တသင်္ခါတော အတ္တနော အတ္ထော အတ္တတ္ထော နာမ, ပစ္စယဒါယကာနံ အတ္ထော ပရတ္ထော နာမ, သွေဝ ဒုဝိဓောပိ ဥဘယတ္ထော နာမ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗဝါရေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

໒໓໖. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ pageva ໄດ້ແກ່ ແຕ່ທຳອິດທີດຽວ (paṭhamaññeva). ຄຳວ່າ kāmarāgapariyuṭṭhitena ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອັນກາມະຣາຄະຄອບງຳແລ້ວ (kāmarāgagahitena). ຄຳວ່າ kāmarāgaparetena ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອັນກາມະຣາຄະຕິດຕາມແລ້ວ (kāmarāgānugatena). ຄຳວ່າ nissaraṇaṃ ໄດ້ແກ່ ການສະຫຼັດອອກຈາກກາມະຣາຄະ 3 ປະການ ຄື: ວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ (ການສະຫຼັດອອກດ້ວຍການຂົ່ມໄວ້), ຕະທັງຄະນິດສະຣະນະ (ການສະຫຼັດອອກດ້ວຍອົງນັ້ນໆ), ແລະ ສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ (ການສະຫຼັດອອກດ້ວຍການຕັດຂາດ). ໃນ 3 ປະການນັ້ນ, ປະຖົມມະຊານໃນອະສຸພະ ຊື່ວ່າ ວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ, ວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະນິດສະຣະນະ, ອະຣະຫັດຕະມັກ ຊື່ວ່າ ສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ. ເນື້ອຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ແມ່ນແຕ່ການສະຫຼັດອອກທັງ 3 ປະການນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ attatthampi ເປັນຕົ້ນ, ປະໂຫຍດຂອງຕົນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະຣະຫັດຕະຜົນ ຊື່ວ່າ ອັດຕັດຖະ (ປະໂຫຍດຕົນ), ປະໂຫຍດຂອງທາຍົກຜູ້ຖວາຍປັດໄຈ ຊື່ວ່າ ປາຣັດຖະ (ປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ), ປະໂຫຍດທັງສອງປະການນັ້ນແລ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍັດຖະ (ປະໂຫຍດທັງສອງຝ່າຍ). ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນວາລະທັງປວງ ໂດຍນັຍນີ້.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဗျာပါဒဿ နိဿရဏန္တိအာဒီသု ဟိ ဒွေဝ နိဿရဏာနိ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏဉ္စ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏဉ္စ. တတ္ထ ဗျာပါဒဿ တာဝ မေတ္တာယ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ထိနမိဒ္ဓဿ အာလောကသညာ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, အရဟတ္တမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ယော ကောစိ သမထော ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ဥဒ္ဓစ္စဿ ပနေတ္ထ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ, ကုက္ကုစ္စဿ အနာဂါမိမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ. ဝိစိကိစ္ဆာယ ဓမ္မဝဝတ္ထာနံ ဝိက္ခမ္ဘနနိဿရဏံ, ပဌမမဂ္ဂေါ သမုစ္ဆေဒနိဿရဏံ.

ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳວ່າ byāpādassa nissaraṇaṃ (ການສະຫຼັດອອກຈາກພະຍາບາດ) ເປັນຕົ້ນ, ມີການສະຫຼັດອອກພຽງ 2 ປະການເທົ່ານັ້ນ ຄື ວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ ແລະ ສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ. ໃນສອງປະການນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ, ສຳລັບພະຍາບາດ, ປະຖົມມະຊານໃນເມດຕາ ເປັນວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ, ອະນາຄາມิມັກ ເປັນສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ. ສຳລັບຖີນມິດທະ, ອາໂລກະສັນຍາ ເປັນວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ, ອະຣະຫັດຕະມັກ ເປັນສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ. ສຳລັບອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະ, ສະມະຖະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເປັນວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ; ແຕ່ໃນອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈະນັ້ນ, ສຳລັບອຸດທັດຈະ, ອະຣະຫັດຕະມັກ ເປັນສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ, ສຳລັບກຸກກຸດຈະ, ອະນາຄາມິມັກ ເປັນສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ. ສຳລັບວິຈິກິດສາ, ການກຳນົດທຳ (ທຳມະວະວັດຖານ) ເປັນວິກຂັມພະນະນິດສະຣະນະ, ປະຖົມມັກ (ໂសຕາປັດຕິມັກ) ເປັນສະມຸດເສທະນິດສະຣະນະ.

ယာ ပနေတ္ထ သေယျထာပိ ဗြာဟ္မဏ ဥဒပတ္တော သံသဋ္ဌော လာခါယ ဝါတိအာဒိကာ ဥပမာ ဝုတ္တာ, တာသု ဥဒပတ္တောတိ ဥဒကဘရိတာ ပါတိ. သံသဋ္ဌောတိ ဝဏ္ဏဘေဒကရဏဝသေန သံသဋ္ဌော. ပက္ကုထိတောတိ ကုထိတော. ဥသ္မုဒကဇာတောတိ ဥသုမဇာတော. သေဝါလပဏကပရိယောနဒ္ဓေါတိ တိလဗီဇကာဒိဘေဒေန သေဝါလေန ဝါ နီလမဏ္ဍူကပိဋ္ဌိဝဏ္ဏေန ဝါ ဥဒကပိဋ္ဌိံ ဆာဒေတွာ နိဗ္ဗတ္တပဏကေန ပရိယောနဒ္ဓေါ. ဝါတေရိတောတိ ဝါတေန ဧရိတော ကမ္ပိတော. အာဝိလောတိ အပ္ပသန္နော. လုဠိတောတိ အသန္နိသိန္နော. ကလလီဘူတောတိ ကဒ္ဒမီဘူတော. အန္ဓကာရေ နိက္ခိတ္တောတိ ကောဋ္ဌန္တရာဒိဘေဒေ အနာလောကဋ္ဌာနေ ဌပိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဘဂဝါ တီဟိ ဘဝေဟိ ဒေသနံ နိဝတ္တေတွာ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ, ဗြာဟ္မဏော ပန သရဏမတ္တေ ပတိဋ္ဌိတော.

ໃນອຸປະມາທັງຫຼາຍ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໃນສູດນີ້ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດູກ່ອນພຣາມ ປຽບເໝືອນພາຊະນະໃສ່ນ້ຳ ທີ່ເຈືອດ້ວຍຄັ່ງ...' ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ udapatto ໄດ້ແກ່ ພາຊະນະທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳ (udakabharitā pāti). ຄຳວ່າ saṃsaṭṭho ໄດ້ແກ່ ເຈືອປົນໂດຍການເຮັດໃຫ້ສີປ່ຽນໄປ (vaṇṇabhedakaraṇavasena saṃsaṭṭho). ຄຳວ່າ pakkuthito ໄດ້ແກ່ ຟົດເດືອດ (kuthito). ຄຳວ່າ usmūdakajāto ໄດ້ແກ່ ມີອາຍຮ້ອນເກີດຂຶ້ນ (usumajāto). ຄຳວ່າ sevālapaṇakapariyonaddho ໄດ້ແກ່ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍສາຫຼ່າຍ (sevāla) ມີປະເພດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ເມັດງາ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍແໜ (paṇaka) ທີ່ມີສີຄືຫຼັງກົບຂຽວ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນປົກຄຸມໜ້ານ້ຳ. ຄຳວ່າ vāterito ໄດ້ແກ່ ຖືກລົມພັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ (vātena erito kampito). ຄຳວ່າ āvilo ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໃສສະອາດ (appasanno). ຄຳວ່າ luḷito ໄດ້ແກ່ ຂຸ່ນມົວບໍ່ຕົກຕະກອນ (asannisinno). ຄຳວ່າ kalalībhūto ໄດ້ແກ່ ກາຍເປັນຕົມ (kaddamībhūto). ຄຳວ່າ andhakāre nikkhitto ໄດ້ແກ່ ຖືກວາງໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງ ເຊັ່ນ ໃນຫ້ອງ ຫຼື ໃນບໍ່ນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງພຣະທຳເທດສະໜາ ໂດຍໝູນວຽນໄປດ້ວຍພົບສາມ (tīhi bhavehi) ແລ້ວຊົງຈົບເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືອະຣະຫັດຕະຜົນ (arahattanikūṭena), ສ່ວນພຣາມ ຕັ້ງຢູ່ໃນພຽງພຣະຣັດຕະນະໄຕຣເປັນທີ່ເພິ່ງ (ສະຣະນະຄົມ) ເທົ່ານັ້ນ.

၆. အဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍອະພະຍະສູດ

၂၃၇. ဆဋ္ဌေ အညာဏာယ အဒဿနာယာတိ အညာဏတ္ထာယ အဒဿနတ္ထာယ. တဂ္ဃ ဘဂဝါ နီဝရဏာတိ ဧကံသေန ဘဂဝါ နီဝရဏာ. ကာယကိလမထောတိ [Pg.211] ကာယဒရထော. စိတ္တကိလမထောတိ စိတ္တဒရထော. သောပိ မေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေါတိ တဿ ကိရ သတ္ထု သန္တိကေ သီတလံ ဥတုသပ္ပာယဋ္ဌာနံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နဿ ကာယဒရထော ပဋိပဿမ္ဘိ, တသ္မိံ ပဋိပဿဒ္ဓေ တဒနွယေနေဝ စိတ္တဒရထောပိ. အပိစ မဂ္ဂေနေဝဿ ဧတံ ဥဘယမ္ပိ ပဿဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໒໓໗. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ aññāṇāya adassanāya ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຮູ້ (aññāṇatthāya) ເພື່ອຄວາມບໍ່ເຫັນ (adassanatthāya). ຄຳວ່າ taggha bhagavā nīvaraṇā ໄດ້ແກ່ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງທຳເຄື່ອງກັ້ນ (ນີວອນ) ໂດຍສ່ວນດຽວ (ekaṃsena). ຄຳວ່າ kāyakilamatho ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍ (kāyadaratho). ຄຳວ່າ cittakilamatho ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະວົນກະວາຍທາງໃຈ (cittadaratho). ຄຳວ່າ sopi me paṭippassaddho ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພຣະອົງສະເດັດເຂົ້າໄປນັ່ງໃນບ່ອນທີ່ມີອາກາດເຢັນສະບາຍ ເໝາະສົມແກ່ລະດູ ໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາ, ຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍກໍສະຫງົບລະງັບໄປ, ເມື່ອຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍນັ້ນສະຫງົບລະງັບໄປແລ້ວ, ຄວາມກະວົນກະວາຍທາງໃຈກໍສະຫງົບລະງັບໄປຕາມກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມກະວົນກະວາຍທັງສອງປະການນັ້ນ ຂອງພຣະອົງ ສະຫງົບລະງັບໄປດ້ວຍມັກນັ້ນເອງ.

၇. အာနာပါနဝဂ္ဂေါ

໗. ອານาປານະວັກ

၁. အဋ္ဌိကမဟပ္ဖလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍອັດຖິກະມະຫັບຜະລະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၂၃၈. သတ္တမာဒီသု အဋ္ဌိကသညာတိ အဋ္ဌိကံ အဋ္ဌိကန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. တံ ပနေတံ ဘာဝယတော ယာဝ နိမိတ္တံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ဆဝိပိ စမ္မမ္ပိ ဥပဋ္ဌာတိ. နိမိတ္တေ ပန ဥပ္ပန္နေ ဆဝိစမ္မာနိ နေဝ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, သင်္ခဝဏ္ဏော သုဒ္ဓအဋ္ဌိကသံဃာဋောဝ ဥပဋ္ဌာတိ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဂတံ ဓမ္မိကတိဿရာဇာနံ ဩလောကေန္တဿ သာမဏေရဿ ဝိယ, ပဋိမဂ္ဂေ ဟသမာနံ ဣတ္ထိံ ဩလောကေန္တဿ စေတိယပဗ္ဗတဝါသိနော တိဿတ္ထေရဿ ဝိယ စာတိ. ဝတ္ထူနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၅) ဝိတ္ထာရိတာနိ. သတိ ဝါ ဥပါဒိသေသေတိ ဂဟဏသေသေ ဥပါဒါနသေသေ ဝိဇ္ဇမာနမှိ.

໒໓໘. ໃນສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ aṭṭhikasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ຈະເລີນຢູ່ວ່າ 'ກະດູກ ກະດູກ'. ກໍເມື່ອພິກຂຸຈະເລີນອັດຖິກະສັນຍານັ້ນ ຕາບໃດທີ່ນิມິດຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ຕາບນັ້ນ ຜິວໜັງຊັ້ນນອກ ແລະ ຜິວໜັງຊັ້ນໃນ ກໍຍັງປາກົດຢູ່. ແຕ່ເມື່ອນິມິດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ຜິວໜັງຊັ້ນນອກ ແລະ ຜິວໜັງຊັ້ນໃນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດເລີຍ, ມີແຕ່ຮ່າງກະດູກລ້ວນໆ ທີ່ມີສີຂາວຄືຫອຍສັງ ປາກົດຢູ່, ປຽບເໝືອນສາມະເນນ ຜູ້ແນມເບິ່ງພຣະເຈົ້າທັມມິກະຕິດສະ ຜູ້ປະທັບຢູ່ເທິງຄໍຊ້າງ, ແລະ ປຽບເໝືອນພຣະຕິດສະເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ເຈຕິຍະບັນພົດ ຜູ້ແນມເບິ່ງຍິງສາວທີ່ຫົວຂວັນຢູ່ລະຫວ່າງທາງ. ເລື່ອງລາວທັງຫຼາຍ ເຫຼົ່ານີ້ ມີລາຍລະອຽດຢູ່ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ຄຳວ່າ sati vā upādisese ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຍັງມີອຸປະທານທີ່ເຫຼືອຢູ່ (gahaṇasese upādānasese).

၂-၁၀. ပုဠဝကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໑໐. ອະທິບາຍປຸລະວະກະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၂၃၉-၂၄၇. ပုဠဝကသညာတိ ပုဠဝံ ပုဠဝန္တိ ဘာဝေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ဝိနီလကသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိနိစ္ဆယကထာ ပနေတ္ထ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၀၂) ဝုတ္တာ. မေတ္တာဒယော တိကစတုက္ကဇ္ဈာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဥပေက္ခာ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေနေဝ.

໒໓໙-໒໔໗. ຄຳວ່າ puḷavakasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ຈະເລີນຢູ່ວ່າ 'ໜອນ ໜອນ' (puḷavaṃ puḷavaṃ). ໃນວິນີລະກະສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນຄຳຕັດສິນ (ວິນິດໄສ) ໃນອະສຸພະເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມທັງວິທີການຈະເລີນພາວະນາ ມີກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ພຶງຊາບວ່າ ເມດຕາ ເປັນຕົ້ນ ຈະເລີນໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕິກະຊານ ແລະ ຈະຕຸກກະຊານ, ສ່ວນອຸເປກຂາ ຈະເລີນໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານເທົ່ານັ້ນ.

၈. နိရောဓဝဂ္ဂေါ

໘. ນິໂຣທະວັກ

၁-၁၀. အသုဘသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໑໐. ອະທິບາຍອະສຸພະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၂၄၈-၂၅၇. အသုဘသညာတိ အသုဘေ ပဌမဇ္ဈာနသညာ. မရဏသညာတိ ‘‘အဝဿံ မရိတဗ္ဗံ, မရဏပဋိဗဒ္ဓံ မေ ဇီဝိတ’’န္တိ အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ[Pg.212]. အာဟာရေ ပဋိကူလသညာတိ ဩဒနကုမ္မာသာဒိမှိ အဇ္ဈောဟရဏီယေ ပဋိကူလသညာ. သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာတိ သကလလောကသ္မိံ အနဘိရတိံ ဥပ္ပာဒေန္တဿ ဥပ္ပန္နသညာ. ပဟာနသညာဝိရာဂသညာတိ ဒွေ ပုဗ္ဗဘာဂါ. နိရောဓသညာ မိဿကာ. ဧဝမေတာနိ အဋ္ဌိကသညာဒီနိ ဝီသတိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. တေသံ နဝသု အပ္ပနာ ဟောန္တိ, ဧကာဒသ ဥပစာရဇ္ဈာနိကာ. သေသာ ပနေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄) အာဂတာဝ. ဂင်္ဂါပေယျာလာဒယော မဂ္ဂသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

໒໔໘-໒໕໗. ຄຳວ່າ asubhasaññā ໄດ້ແກ່ ປະຖົມມະຊານສັນຍາໃນອະສຸພະ. ຄຳວ່າ maraṇasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ພິຈາລະນາຢູ່ເນືອງໆວ່າ 'ເຮົາຈັກຕ້ອງຕາຍຢ່າງແນ່ນອນ, ຊີວິດຂອງເຮົາມີຄວາມຕາຍເປັນທີ່ສຸດ'. ຄຳວ່າ āhāre paṭikūlasaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ກຳນົດຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດໃນອາຫານທີ່ກືນກິນ ເປັນຕົ້ນວ່າ ເຂົ້າສຸກ ແລະ ເຂົ້າໜົມແປ້ງ. ຄຳວ່າ sabbaloke anabhiratisaññā ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ເຮັດຄວາມບໍ່ຍິນດີໃນໂລກທັງປວງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ປະຫານະສັນຍາ ແລະ ວິຣາຄະສັນຍາ ທັງສອງນີ້ ເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ໂລກີ). ນິໂຣທະສັນຍາ ເປັນທັງໂລກີແລະໂລກຸດຕະຣະປົນກັນ. ພຣະກຳມະຖານ 20 ປະການ ມີອັດຖິກະສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ໃນພຣະກຳມະຖານເຫຼົ່ານັ້ນ, 9 ປະການ ມີອັບປະນາຊານ, 11 ປະການ ມີພຽງອຸປະຈາຣະຊານ. ສ່ວນຄຳຕັດສິນ (ວິນິດໄສ) ທີ່ເຫຼືອໃນເລື່ອງນີ້ ມີມາແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ພຶງຊາບຄຳວ່າ ຄັງຄາເປຍຍານ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນມັກຄະສັງຍຸດ.

ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໂພດຊັງຄະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၃. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တံ

໓. ສະຕິປັດຖານະສັງຍຸດ

၁. အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ

໑. ອຳພະປາລິວັກ

၁. အမ္ဗပါလိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍອຳພະປາລິສູດ

၃၆၇. သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဿ [Pg.213] ပဌမေ အမ္ဗပါလိဝနေတိ အမ္ဗပါလိယာ နာမ ရူပူပဇီဝိနိယာ ရောပိတေ အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿာ ဥယျာနံ အဟောသိ. သာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နစိတ္တာ တတ္ထ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ တထာဂတဿ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧကာယနွာယန္တိ ဧကာယနော အယံ. တတ္ထ ဧကာယနောတိ ဧကမဂ္ဂေါ. မဂ္ဂဿ ဟိ –

໓໖໗. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງສະຕິປັດຖານະສັງຍຸດ, ຄຳວ່າ ambapālivane ໄດ້ແກ່ ໃນປ່າໝາກມ່ວງ ທີ່ນາງອຳພະປາລີ ຜູ້ເປັນຍິງງາມເມືອງ (rūpūpajīvinī) ປູກໄວ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ປ່າໝາກມ່ວງນັ້ນ ເປັນສວນອຸທິຍານຂອງນາງ. ນາງໄດ້ຟັງພຣະທຳເທດສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາແລ້ວ ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ສ້າງວິຫານໄວ້ໃນປ່າໝາກມ່ວງນັ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍແກ່ພຣະຕຖາຄົດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໝາຍເຖິງວິຫານນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ຄຳວ່າ ekāyanvāyaṃ ຕັດບົດເປັນ ekāyano ayaṃ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ ekāyano ໄດ້ແກ່ ທາງສາຍເອກ (ທາງສາຍດຽວ). ດ້ວຍວ່າ ສຳລັບຫົນທາງນັ້ນ...

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ;

နာဝါ ဥတ္တရသေတူ စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသော ၁၀၁) –

“ທາງ (maggo), ຫົນທາງ (pantho), ວິຖີ (patho), ທາງເດີນ (pajjo), ທາງຫຼວງ (añjasaṃ), ທາງນ້ອຍ (vaṭuma), ທາງໄປ (ayana); ເຮືອ (nāvā), ຂົວຂ້າມ (uttarasetu), ແພ (kullo), ທ່ອນໄມ້ລອຍນ້ຳ (bhisi), ແລະ ຂົວອູ່ (saṅkamo)”

ဗဟူနိ နာမာနိ. သွာယံ ဣဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော. တသ္မာ ဧကာယနွာယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါတိ ဧတ္ထ ဧကမဂ္ဂေါ. အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ, န ဒွေဓာပထဘူတောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနဂမနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စ.

ມີຊື່ເອີ້ນຫຼາຍຢ່າງ. ຫົນທາງນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຊົງເອີ້ນດ້ວຍຊື່ວ່າ ayana (ທາງໄປ). ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ ekāyanvāyaṃ, bhikkhave, maggo ນີ້ ຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ທາງສາຍດຽວ (ekamaggo). ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ທາງນີ້ ບໍ່ແມ່ນທາງສອງແພ່ງ' ດັ່ງນີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ ມັກ (maggo) ເພາະອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າແນວໃດ? ເພາະເປັນທາງໄປສູ່ພຣະນິພານ (nibbānagamana) ແລະ ເພາະເປັນທາງທີ່ຜູ້ຕ້ອງການພຣະນິພານ ຕ້ອງສະແຫວງຫາ (magganīya).

သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ရာဂါဒီဟိ မလေဟိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာဒီဟိ စ ဥပက္ကိလေသေဟိ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တာနံ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ. သောကပရိဒေဝါနံ သမတိက္ကမာယာတိ သောကဿ စ ပရိဒေဝဿ စ သမတိက္ကမာယ, ပဟာနာယာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာယာတိ ကာယိကဒုက္ခဿ စ စေတသိကဒေါမနဿဿ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ အတ္ထင်္ဂမာယ, နိရောဓာယာတိ အတ္ထော. ဉာယဿ အဓိဂမာယာတိ ဉာယော ဝုစ္စတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, တဿ အဓိဂမာယ ပတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ ပုဗ္ဗဘာဂေ လောကိယော သတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ ဘာဝိတော လောကုတ္တရမဂ္ဂဿ အဓိဂမာယ သံဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘ဉာယဿ အဓိဂမာယာ’’တိ. နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာတိ တဏှာဝါနဝိရဟိတတ္တာ နိဗ္ဗာနန္တိ လဒ္ဓနာမဿ အမတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ, အတ္တပစ္စက္ခာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယဉှိ မဂ္ဂေါ ဘာဝိတော အနုပုဗ္ဗေန နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယံ သာဓေတိ. တေနာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယာယာ’’တိ.

ຄຳວ່າ sattānaṃ visuddhiyā ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດໝົດຈົດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຈິດເສົ້າໝອງແລ້ວດ້ວຍມົນທິນ ມີຣາຄະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ດ້ວຍອຸປະກິເລດ ມີອະພິຊຊາແລະວິສະມະໂລພະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ sokaparidevānaṃ samatikkamāya ໄດ້ແກ່ ເພື່ອກ້າວລ່ວງ, ເພື່ອລະເສຍ ເຊິ່ງຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ. ຄຳວ່າ dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມດັບສູນ, ເພື່ອຄວາມດັບໄປ ແຫ່ງທຳທັງສອງນີ້ ຄື ທຸກທາງກາຍ ແລະ ໂທມະນັດທາງໃຈ. ໃນຄຳວ່າ ñāyassa adhigamāya ນີ້, ມັກມີອົງ 8 ອັນປະເສີດ ເອີ້ນວ່າ ຍາຍະ (ທຳທີ່ຖືກຕ້ອງ), ຄຳວ່າ ເພື່ອບັນລຸຍາຍະນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອການໄດ້, ເພື່ອການເຖິງ. ດ້ວຍວ່າ ສະຕິປັດຖານະມັກ ທີ່ເປັນໂລກີໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນນີ້ ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການບັນລຸໂລກຸດຕະຣະມັກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ñāyassa adhigamāya'. ຄຳວ່າ nibbānassa sacchikiriyāya ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ເຊິ່ງອະມະຕະທຳ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ພຣະນິພານ ເພາະປາສະຈາກຕັນຫາເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດ (vāna), ຄຳວ່າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ປະຈັກແກ່ຕົນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ມັກນີ້ ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງພຣະນິພານສຳເລັດໄດ້ໂດຍລຳດັບ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'nibbānassa sacchikiriyāya'.

ဧဝံ [Pg.214] ဘဂဝတာ သတ္တဟိ ပဒေဟိ ဧကာယနမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏော ဘာသိတော, သော ကသ္မာတိ စေ? ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ. ဝဏ္ဏဘာသနဉှိ သုတွာ တေ ဘိက္ခူ – ‘‘အယံ ကိရ မဂ္ဂေါ ဟဒယသန္တာပဘူတံ သောကံ, ဝါစာဝိပ္ပလာပဘူတံ ပရိဒေဝံ, ကာယိကအသာတဘူတံ ဒုက္ခံ, စေတသိကအသာတဘူတံ ဒေါမနဿန္တိ စတ္တာရော ဥပဒ္ဒဝေ ဟရတိ. ဝိသုဒ္ဓိံ, ဉာယံ, နိဗ္ဗာနန္တိ တယော ဝိသေသေ အာဝဟတီ’’တိ ဥဿာဟဇာတာ ဣမံ ဒေသနံ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတဗ္ဗံ, ဓာရေတဗ္ဗံ, ဣမဉ္စ မဂ္ဂံ ဘာဝေတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ. ဣတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝဏ္ဏံ အဘာသိ ကမ္ဗလဝါဏိဇာဒယော ကမ္ဗလာဒီနံ ဝဏ္ဏံ ဝိယ.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງກ່າວສັນເສີນຄຸນແຫ່ງທາງສາຍເອກ ດ້ວຍບົດ 7 ບົດ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ຖ້າຖາມວ່າ 'ຊົງກ່າວສັນເສີນນັ້ນ ເພື່ອຫຍັງ?' ຕອບວ່າ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳສັນເສີນແລ້ວ ຍ່ອມຄິດວ່າ: 'ໄດ້ຍິນວ່າ ມັກນີ້ ຍ່ອມກຳຈັດອຸປະທະວະ (ຄວາມເດືອດຮ້ອນ) 4 ປະການ ຄື: ຄວາມໂສກ ອັນເປັນຄວາມຮ້ອນໃຈ, ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ ອັນເປັນການຈົ່ມເພີ້, ທຸກ ອັນເປັນຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍ, ແລະ ໂທມະນັດ ອັນເປັນຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈ; ແລະ ຍ່ອມນຳມາເຊິ່ງຄຸນວິເສດ 3 ປະການ ຄື: ຄວາມບໍລິສຸດ, ຍາຍະທຳ, ແລະ ພຣະນິພານ'. ພວກພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະມີຄວາມອຸດສາຫະເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວຄິດວ່າ 'ພຣະທຳເທດສະໜານີ້ ຄວນຮຽນເອົາ, ຄວນສຶກສາ, ຄວນຊົງຈຳໄວ້, ແລະ ມັກນີ້ ຄວນຈະເລີນໃຫ້ຫຼາຍ'. ພຣະອົງຊົງກ່າວສັນເສີນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ປຽບເໝືອນພໍ່ຄ້າຜ້າກຳພົນ ເປັນຕົ້ນ ກ່າວສັນເສີນຄຸນແຫ່ງຜ້າກຳພົນ ເປັນຕົ້ນ.

ယဒိဒန္တိ နိပါတော, ယေ ဣမေတိ အယမဿ အတ္ထော. စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. တေန ‘‘န တတော ဟေဋ္ဌာ, န ဥဒ္ဓ’’န္တိ သတိပဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ. သတိပဋ္ဌာနာတိ တယော သတိပဋ္ဌာနာ သတိဂေါစရောပိ, တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာပိ, သတိပိ. ‘‘စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, သတိပဋ္ဌာနာနံ သမုဒယဉ္စ အတ္ထင်္ဂမဉ္စ ဒေသေဿာမိ တံ သုဏာထ. ကော စ, ဘိက္ခဝေ, ကာယဿ သမုဒယော? အာဟရသမုဒယာ ကာယသမုဒယော’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၅.၄၀၈) ဟိ သတိဂေါစရော သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တော. တထာ ‘‘ကာယော ဥပဋ္ဌာနံ, နော သတိ, သတိ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စာ’’တိအာဒီသုပိ (ပဋိ. မ. ၂.၃၅). တဿ အတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတိ အသ္မိန္တိ ပဋ္ဌာနံ. ကာ ပတိဋ္ဌာတိ? သတိ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. ပဓာနံ ဌာနန္တိ ဝါ ပဋ္ဌာနံ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ ဟတ္ထိဋ္ဌာနအဿဋ္ဌာနာဒီနိ ဝိယ.

ຄຳວ່າ yadidaṃ ເປັນນິບາດ, ມີເນື້ອຄວາມວ່າ 'ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ໃດ' (ye ime). ຄຳວ່າ cattāro ເປັນຄຳກຳນົດສັງຂະຍາ (ຈຳນວນ), ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອົງຊົງສະແດງການກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງສະຕິປັດຖານວ່າ 'ບໍ່ຕ່ຳກວ່ານັ້ນ ແລະ ບໍ່ເກີນກວ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ satipaṭṭhānā ໄດ້ແກ່ ສະຕິປັດຖານ 3 ປະການ ຄື: ອາຣົມອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງສະຕິ (satigocaro) ກໍຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ, ຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຍິນດີແລະຍິນຮ້າຍຂອງພຣະສາດສະດາ ໃນເມື່ອສາວົກທັງຫຼາຍປະຕິບັດໂດຍ 3 ສ່ວນ ກໍຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ, ແລະ ຕົວສະຕິເອງ ກໍຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພຣະສູດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຈັກສະແດງຄວາມເກີດ ແລະ ຄວາມດັບແຫ່ງສະຕິປັດຖານ 4... ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຄວາມເກີດແຫ່ງກາຍ ເປັນແນວໃດ? ຄວາມເກີດແຫ່ງກາຍ ຍ່ອມມີເພາະຄວາມເກີດແຫ່ງອາຫານ...' ນີ້ ຊົງເອີ້ນອາຣົມອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງສະຕິວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ເចັ່ນດຽວກັນ ໃນຄຳພີ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກາຍ ເປັນອຸປັດຖານ (ບ່ອນຕັ້ງ), ບໍ່ແມ່ນສະຕິ; ສະຕິ ເປັນທັງອຸປັດຖານ ແລະ ເປັນທັງສະຕິ...' ກໍຊົງເອີ້ນອາຣົມອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງສະຕິວ່າ ສະຕິປັດຖານ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ຄື: ทຳທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອາຣົມນີ້ ຊື່ວ່າ ປັດຖານ (paṭṭhāna). ທຳໃດຕັ້ງໝັ້ນຢູ່? ຕອບວ່າ ສະຕິ. ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງສະຕິ ຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ຫຼື ທີ່ຕັ້ງອັນປະເສີດ/ເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ ປັດຖານ, ທີ່ຕັ້ງອັນເປັນປະທານແຫ່ງສະຕິ ຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ, ປຽບເໝືອນ ທີ່ຕັ້ງຊ້າງ (hatthiṭṭhāna) ແລະ ທີ່ຕັ້ງມ້າ (assaṭṭhāna) ເປັນຕົ້ນ.

‘‘တယော သတိပဋ္ဌာနာ, ယဒရိယော သေဝတိ, ယဒရိယော သေဝမာနော သတ္ထာ ဂဏမနုသာသိတုမရဟတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၁၁) ဧတ္ထ တိဓာ ပဋိပန္နေသု သာဝကေသု သတ္ထုနော ပဋိဃာနုနယဝီတိဝတ္တတာ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပဋ္ဌပေတဗ္ဗတော ပဋ္ဌာနံ, ပဝတ္တယိတဗ္ဗတောတိ အတ္ထော. ကေန ပဋ္ဌပေတဗ္ဗောတိ? သတိယာ. သတိယာ ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနန္တိ.

ໃນພຣະສູດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສະຕິປັດຖານ 3 ປະການ ທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າຊົງເສບ, ພຣະສາດສະດາເມື່ອຊົງເສບສະຕິປັດຖານໃດ ຍ່ອມຄວນເພື່ອຈະສັ່ງສອນໝູ່ຄະນະ...' ນີ້ ຊົງເອີ້ນຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຍິນດີແລະຍິນຮ້າຍຂອງພຣະສາດສະດາ ໃນເມື່ອສາວົກທັງຫຼາຍປະຕິບັດໂດຍ 3 ສ່ວນ ວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ຄື: ທີ່ຊື່ວ່າ ປັດຖານ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ (paṭṭhapetabba) ຫຼື ຄວນໃຫ້ເປັນໄປ (pavattayitabba). ຄວນຕັ້ງໄວ້ດ້ວຍຫຍັງ? ຕອບວ່າ ດ້ວຍສະຕິ. ການຕັ້ງໄວ້ດ້ວຍສະຕິ ຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ.

‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ပရိပူရေန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၄၇; သံ. နိ. ၅.၉၈၉) ပန သတိယေဝ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တဿတ္ထော – ပတိဋ္ဌာတီတိ ပဋ္ဌာနံ, ဥပဋ္ဌာတိ ဩက္ကန္ဒိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သတိယေဝ [Pg.215] ပဋ္ဌာနံ သတိပဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ သရဏဋ္ဌေန သတိ, ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ, ဣတိ သတိ စ သာ ပဋ္ဌာနဉ္စာတိပိ သတိပဋ္ဌာနံ. ဣဒမိဓ အဓိပ္ပေတံ.

ແຕ່ໃນພຣະສູດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສະຕິປັດຖານ 4 ທີ່ບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໂພດຊົງ 7 ບໍລິບູນ...' ນີ້ ຊົງເອີ້ນຕົວສະຕິເອງວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳນັ້ນ ຄື: ທີ່ຊື່ວ່າ ປັດຖານ ເພາະອັດຖະວ່າ ຕັ້ງໝັ້ນ (patiṭṭhāti), ເນື້ອຄວາມວ່າ ຢັ່ງລົງ ແລ່ນໄປ ແລ້ວຕັ້ງຢູ່ (upaṭṭhāti). ຕົວສະຕິເອງນັ້ນແຫຼະ ເປັນปັດຖານ (ທີ່ຕັ້ງ) ຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຊື່ວ່າ ສະຕິ ເພາະອັດຖະວ່າ ລະນຶກໄດ້ (saraṇa), ຊື່ວ່າ ປັດຖານ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງໄວ້ (upaṭṭhāna); ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທຳນັ້ນເປັນທັງສະຕິ ແລະ ເປັນທັງປັດຖານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະຕິປັດຖານ. ສະຕິປັດຖານນີ້ແຫຼະ ທີ່ປະສົງເອົາໃນສູດນີ້.

ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သတိပဋ္ဌာနာ’’တိ ဗဟုဝစနံ ကတန္တိ? သတီနံ ဗဟုတ္တာ. အာရမ္မဏဘေဒေန ဟိ ဗဟုကာ သတိယော. အထ ‘‘မဂ္ဂေါ’’တိ ကသ္မာ ဧကဝစနန္တိ? မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တာ. စတဿောပိ ဟိ ဧတာ သတိယော မဂ္ဂနဋ္ဌေန ဧကတ္တံ ဂစ္ဆန္တိ. ဝုတဉှေတံ ‘‘မဂ္ဂေါတိ ကေနဋ္ဌေန မဂ္ဂေါ? နိဗ္ဗာနမဂ္ဂနဋ္ဌေန, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂနီယဋ္ဌေန စာ’’တိ. စတဿောပိ စေတာ အပရဘာဂေ ကာယာဒီသု အာရမ္မဏေသု ကိစ္စံ သာဓယမာနာ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တိ, အာဒိတော ပဋ္ဌာယ စ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယန္တီတိ တသ္မာ စတဿောပိ ဧကော မဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တာ. ဧဝဉ္စ သတိ ဝစနာနုသန္ဓိနာ သာနုသန္ဓိကာဝ ဒေသနာ ဟောတိ.

ຖ້າຫາກວ່າສະຕິເປັນທຳມະຊາດອັນດຽວ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຊົງໃຊ້ພະຫູວະຈະນະວ່າ “ສະຕິປັດຖານ” (satipaṭṭhānā)? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະຕິທັງຫຼາຍ. ຈິງຢູ່, ສະຕິທັງຫຼາຍຍ່ອມມີຫຼາຍ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາລົມ. ຖ້າຢ່າງນັ້ນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຊົງໃຊ້ເອກະວະຈະນະວ່າ “ມັກ” (maggo)? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມເປັນອັນດຽວກັນໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທາງສະແຫວງຫາ. ເພາະວ່າ ສະຕິທັງສີ່εຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທາງສະແຫວງຫາ. ສົມດັ່ງຄຳທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ: “ທີ່ຊື່ວ່າ ມັກ ເພາະອັດຖະວ່າແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທາງສະແຫວງຫາພະນິບພານ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທາງທີ່ຜູ້ຕ້ອງການພະນິບພານເພິ່ງສະແຫວງຫາ.” ອີກປະການໜຶ່ງ, ສະຕິທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ໃນກາລະຕໍ່ມາ (ໃນຂະນະແຫ່ງອະລິຍະມັກ) ເມື່ອເຮັດກິດໃຫ້ສຳເລັດໃນອາລົມທັງຫຼາຍມີກາຍເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄປສູ່ພະນິບພານ, ແລະ ອັນຜູ້ຕ້ອງການພະນິບພານຍ່ອມສະແຫວງຫາຕັ້ງແຕ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຕິທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງແມ່ນມີສີ່ ກໍຊົງຕັດວ່າເປັນ “ມັກດຽວ”. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ພະທຳມະເທດສະໜານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນເທດສະໜາທີ່ມີຄວາມສືບເນື່ອງກັນແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ.

ကတမေ စတ္တာရောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ကာယေတိ ရူပကာယေ. ကာယာနုပဿီတိ ကာယံ အနုပဿနသီလော, ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော. အယဉှိ ဘိက္ခု ဣမံ ကာယံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စတော အနုပဿတိ, နော နိစ္စတော, ဒုက္ခတော အနုပဿတိ, နော သုခတော, အနတ္တတော အနုပဿတိ, နော အတ္တတော, နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နော နန္ဒတိ, ဝိရဇ္ဇတိ, နော ရဇ္ဇတိ, နိရောဓေတိ, နော သမုဒေတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇတိ, နော အာဒိယတိ. သော တံ အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ, ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ, အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ, ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ, နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ, ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳຖາມວ່າ “ສີ່ຄືຫຍັງແດ່?” (katame cattāro) ເປັນຄຳຖາມທີ່ຖາມເພາະໃຄ່ຈະສະແດງ (ຄຳຕອບ). ຄຳວ່າ “ໃນກາຍ” (kāye) ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບກາຍ. ຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ພิຈາລະນາເຫັນກາຍ” (kāyānupassī) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປົກກະຕິພິຈາລະນາເຫັນກາຍ ຫຼື ຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນກາຍຢູ່. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸນີ້ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນຮູບກາຍນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ 7 ປະການ ມີອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ ຄື: ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ບໍ່ແມ່ນເຫັນໂດຍຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງ, ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ບໍ່ແມ່ນເຫັນໂດຍຄວາມເປັນສຸກ, ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ບໍ່ແມ່ນເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອັດຕາ, ຍ່ອມເບື່ອໜ່າຍ ບໍ່ແມ່ນຍິນດີ, ຍ່ອມຄາຍຄວາມກຳໜັດ ບໍ່ແມ່ນກຳໜັດ, ຍ່ອມດັບ (ກິເລດ) ບໍ່ແມ່ນເຮັດໃຫ້ເກີດ (ສະມຸໄທ), ຍ່ອມສະຫຼະຄືນ ບໍ່ແມ່ນຍຶດໝັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ພິກຂຸນັ້ນ ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນກາຍນັ້ນໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ຍ່ອມລະນິດຈະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍວ່າທ່ຽງ), ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ຍ່ອມລະສຸຂະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍວ່າເປັນສຸກ), ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ຍ່ອມລະອັດຕະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍວ່າເປັນຕົວຕົນ), ເມື່ອເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມລະຄວາມເພີດເພີນ (ນັນທິ), ເມື່ອຄາຍຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມລະລາຄະ, ເມື່ອດັບ ຍ່ອມລະສະມຸໄທ (ເຫດເກີດ), ເມື່ອສະຫຼະຄືນ ຍ່ອມລະອາດານະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ).

ဝိဟရတီတိ ဣရီယတိ. အာတာပီတိ တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတပတီတိ အာတာပေါ, ဝီရိယဿေတံ နာမံ. အာတာပေါ အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော. အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ. န ဟိ သတိဝိရဟိတဿ အနုပဿနာ နာမ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). တသ္မာ ဧတ္ထ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ယသ္မာ အနာတာပိနော [Pg.216] အန္တောသင်္ခေပေါ အန္တရာယကရော ဟောတိ, အသမ္ပဇာနော ဥပါယပရိဂ္ဂဟေ အနုပါယပရိဝဇ္ဇနေ စ သမ္မုယှတိ, မုဋ္ဌဿတိ ဥပါယာပရိစ္စာဂေ အနုပါယာပရိဂ္ဂဟေ စ အသမတ္ထော ဟောတိ, တေနဿ တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တေသံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ’’တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “ຍ່ອມຢູ່” (viharati) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມດຳເນີນອิຣິຍາບົດ. ຄຳວ່າ “ມີຄວາມພຽນເຄື່ອງເຜົາກິເລດ” (ātāpī) ໄດ້ແກ່ ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຜົາກິເລດທັງຫຼາຍໃນພົບທັງສາມ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ອາຕາປະ (ຄວາມພຽນເຄື່ອງເຜົາກິເລດ), ຄຳວ່ານີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມພຽນ (ວິຣິຍະ). ຄວາມພຽນເຄື່ອງເຜົາກິເລດນັ້ນມີຢູ່ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຕາປີ (ຜູ້ມີຄວາມພຽນເຄື່ອງເຜົາກິເລດ). ຄຳວ່າ “ມີສຳປະຊັນຍະ” (sampajāno) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາອັນກ່າວຄືສຳປະຊັນຍະ. ຄຳວ່າ “ມີສະຕິ” (satimā) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍສະຕິອັນກຳນົດກາຍ. ກໍພິກຂຸນີ້ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກຳນົດອາລົມດ້ວຍສະຕິແລ້ວ ພິຈາລະນາເຫັນດ້ວຍປັນຍາ. ຈິງຢູ່, ການພິຈາລະນາເຫັນຂອງຜູ້ປາສະຈາກສະຕິ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ: “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາກ່າວວ່າສະຕິເປັນທຳມີປະໂຫຍດໃນທີ່ທັງປວງ.” ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນພະສູດນີ້ ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນກາຍໃນກາຍຢູ່” ຈຶ່ງຊື່ວ່າຊົງສະແດງກາຍານຸປັດສະນາສະຕິປັດຖານແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະວ່າ ຄວາມຫົດຫູ່ພາຍໃນ (antosaṅkhepo) ຍ່ອມເປັນອັນຕະລາຍແກ່ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມພຽນ, ຜູ້ບໍ່ມີສຳປະຊັນຍະຍ່ອມຫຼົງລືມໃນການກຳນົດອຸບາຍ ແລະ ການເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ, ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມຍ່ອມບໍ່ສາມາດໃນການບໍ່ສະຫຼະອຸບາຍ ແລະ ການບໍ່ກຳນົດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນອຸບາຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ກຳມັດຖານນັ້ນຂອງພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ສຳເລັດ. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເພື່ອສະແດງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ກຳມັດຖານນັ້ນສຳເລັດດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດຄຳສາມບົດນີ້ວ່າ “ມີຄວາມພຽນ ມີສຳປະຊັນຍະ ມີສະຕິ” ດັ່ງນີ້.

ဣတိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ သမ္ပယောဂင်္ဂဉ္ဇဿ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ပဟာနင်္ဂံ ဒဿေတုံ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ. လောကေတိ တသ္မိံယေဝ ကာယေ. ကာယော ဟိ ဣဓ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတော. ယသ္မာ ပနဿ န ကာယမတ္တေယေဝ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ပဟီယတိ, ဝေဒနာဒီသုပိ ပဟီယတိ ဧဝ. တသ္မာ ‘‘ပဉ္စပိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ လောကော’’တိ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၆၂) ဝုတ္တံ. လောကသင်္ခါတတ္တာ ဝါ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထုဒ္ဓါရနယေနေတံ ဝုတ္တံ. ယံ ပနာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမော လောကော, သွေဝ ကာယော လောကော’’တိ, အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော. တသ္မိံ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ ဝိနေယျာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງກາຍານຸປັດສະນາສະຕິປັດຖານ ແລະ ອົງທຳທີ່ສຳປະຍຸດແກ່ສະຕິປັດຖານນັ້ນດ້ວຍປະການສະນີແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງອົງທຳທີ່ເພິ່ງລະ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “ກຳຈັດອະພິຊາແລະໂທມະນັດໃນໂລກເສຍໄດ້” (vineyya loke abhijjhādomanassaṃ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ກຳຈັດ” (vineyya) ໄດ້ແກ່ ກຳຈັດດ້ວຍຕະທັງຄະວິນັຍ ຫຼື ດ້ວຍວິກຂັມພະນະວິນັຍ. ຄຳວ່າ “ໃນໂລກ” (loke) ໄດ້ແກ່ ໃນກາຍນັ້ນເອງ. ຈິງຢູ່, ໃນທີ່ນີ້ ກາຍຊື່ວ່າ ໂລກ ເພາະອັດຖະວ່າຊຸດໂຊມແລະແຕກສະຫຼາຍ. ກໍເພາະວ່າ ອະພິຊາແລະໂທມະນັດຂອງພິກຂຸນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຈະລະໄດ້ໃນກາຍຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມລະໄດ້ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນນຳອີກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີວິພັງຈຶ່ງຕັດວ່າ “ອຸປາດານັກຂັນທັງຫ້າ ຊື່ວ່າ ໂລກ”. ຫຼືວ່າ ຄຳນັ້ນຕັດໄວ້ໂດຍນັຍແຫ່ງການຖອດຖອນເນື້ອຄວາມ ເພາະທຳເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຊື່ວ່າໂລກ. ແຕ່ຄຳໃດທີ່ຕັດໄວ້ (ໃນວິພັງ) ວ່າ “ໃນໂລກນັ້ນ ໂລກຄືຫຍັງ? ກາຍນັ້ນເອງຄືໂລກ”, ເນື້ອຄວາມນີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້. ພຶງເຫັນການປະກອບຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ “ກຳຈັດອະພິຊາແລະໂທມະນັດໃນໂລກ (ຄືກາຍ) ນັ້ນເສຍໄດ້”.

ဝေဒနာသူတိ ဧတ္ထ တိဿော ဝေဒနာ, တာ စ လောကိယာ ဧဝ, စိတ္တမ္ပိ လောကိယံ, တထာ ဓမ္မာ. ယထာ ပန ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာ, တထာ အနုပဿန္တော ဧသ ဝေဒနာနုပဿီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော စိတ္တဓမ္မေသု. ကထဉ္စ ဝေဒနာ အနုပဿိတဗ္ဗာတိ? သုခါ တာဝ ဝေဒနာ ဒုက္ခတော, ဒုက္ခာ သလ္လတော, အဒုက္ခမသုခါ အနိစ္စတော. ယထာဟ –

ໃນຄຳວ່າ “ໃນເວທະນາທັງຫຼາຍ” (vedanāsu) ນີ້ ປະສົງເອົາເວທະນາ 3 ປະການ, ແລະ ເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໂລກີຍະຢ່າງດຽວ, ເຖິງຈິດກໍເປັນໂລກີຍະ, ທຳທັງຫຼາຍກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ກໍພຶງຊາບວ່າ ພະຍົກຄາວະຈອນນີ້ ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນເວທະນາໂດຍປະການໃດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ “ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນເວທະນາ” (vedanānupassī) ໂດຍປະການນັ້ນ. ນັຍນີ້ກໍມີໃນຈິດແລະທຳທັງຫຼາຍ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍຈະເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນເວທະນາທັງຫຼາຍໂດຍປະການໃດ? ຕອບວ່າ: ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນສຸຂະເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນທຸກ, ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນທຸກຂະເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນດັ່ງລູກສອນ, ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ. ສົມດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော;

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒ္ဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော;

သ ဝေ သမ္မဒ္ဒသော ဘိက္ခု, ဥပသန္တော စရိဿတီ’’တိ.

“ພິກຂຸໃດ ໄດ້ເຫັນສຸກໂດຍຄວາມເປັນທຸກ, ໄດ້ເຫັນທຸກໂດຍຄວາມເປັນດັ່ງລູກສອນ, ແລະ ໄດ້ເຫັນອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາອັນສະຫງົບນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ; ພິກຂຸນັ້ນແລ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນໂດຍຊອບ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫງົບລະງັບທ່ຽວໄປ.”

သဗ္ဗာ ဧဝ စေတာ ဒုက္ခာတိပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, သဗ္ဗံ တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၅၉). သုခဒုက္ခတောပိ စ အနုပဿိတဗ္ဗာ, ယထာဟ [Pg.217] – ‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅) သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိစ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာဝသေနပိ အနုပဿိတဗ္ဗာ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເວທະນາທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກກໍໄດ້. ສົມດັ່ງຄຳທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ: “ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ສະເຫວີຍອາລົມ (ເວທະນາ), ເຮົາກ່າວວ່າສິ່ງທັງປວງນັ້ນສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄວາມເປັນທຸກ.” ແລະ ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນສຸກແລະທຸກກໍໄດ້, ສົມດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ: “ອາວຸໂສວິສາຂະ, ສຸຂະເວທະນາ ຍ່ອມເປັນສຸກເພາະຕັ້ງຢູ່, ເປັນທຸກເພາະແປປວນ” ດັ່ງນີ້, ເນື້ອຄວາມທັງປວງເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພິ່ງພิຈາລະນາເຫັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ 7 ປະການ ມີອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນນຳອີກ.

စိတ္တဓမ္မေသုပိ စိတ္တံ တာဝ အာရမ္မဏာဓိပတိသဟဇာတဘူမိကမ္မဝိပါကကိရိယာဒိနာနတ္တဘေဒါနံ အနိစ္စာဒိအနုပဿနာနံ သရာဂါဒီနဉ္စ ဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗံ. ဓမ္မာ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏာနံ သုညတဓမ္မဿ အနိစ္စာဒိသတ္တအနုပဿနာနံ ‘‘သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒ’’န္တိအာဒီနဉ္စ ပဘေဒါနံ ဝသေန အနုပဿိတဗ္ဗာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဒီဃမဇ္ဈိမဋ္ဌကထာသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃ အာဒယော; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၅ အာဒယော) သတိပဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນຈິດແລະທຳທັງຫຼາຍນັ້ນ, ເບື້ອງຕົ້ນ ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນຈິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນມີອາລົມ, ອະທິບໍດີ, ສະຫະຊາດ, ພູມ, ກຳ, ວິບາກ ແລະ ກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາມີອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນມີຈິດມີລາຄະ (ສະຣາຄະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທຳທັງຫຼາຍ ເພິ່ງພິຈາລະນາເຫັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະລັກຂະນະ (ລັກສະນະສະເພາະຕົວ) ແລະ ສາມັນຍະລັກຂະນະ (ລັກສະນະທົ່ວໄປ), ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສູນຍະຕະທຳ (ຄວາມເປັນສະພາບວ່າງເປົ່າ), ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ 7 ປະການ ມີອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນມີຄຳວ່າ “ຫຼືເມື່ອມີກາມະສັນທະຢູ່ພາຍໃນກາຍ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍພິສະດານ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາທີຄະນິກາຍ ແລະ ມັດຊິມະນິກາຍ ໃນອະທິບາຍມະຫາສະຕິປັດຖານະສູດນັ້ນແລ.

၂. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ພັນລະນາສະຕິສູດ

၃၆၈. ဒုတိယေ သတောတိ ကာယာဒိအနုပဿနာသတိယာ သမန္နာဂတော. သမ္ပဇာနောတိ စတုသမ္ပဇညပညာယ သမန္နာဂတော. အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေတိ ဧတ္ထ အဘိက္ကန္တံ ဝုစ္စတိ ဂမနံ, ပဋိက္ကန္တံ နိဝတ္တနံ, တဒုဘယမ္ပိ စတူသု ဣရိယာပထေသု လဗ္ဘတိ. ဂမနေ တာဝ ပုရတော ကာယံ အဘိဟရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပဋိနိဝတ္တန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. ဌာနေပိ ဌိတကောဝ ကာယံ ပုရတော ဩနမန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆတော အပနာမေန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိသဇ္ဇာယပိ နိသိန္နကောဝ အာသနဿ ပုရိမအင်္ဂါဘိမုခေါ သံသရန္တော အဘိက္ကမတိ နာမ, ပစ္ဆိမအင်္ဂပ္ပဒေသံ ပစ္စာသံသရန္တော ပဋိက္ကမတိ နာမ. နိပဇ္ဇနေပိ ဧသေဝ နယော.

໓໖໘. ໃນພະສູດທີສອງ, ຄຳວ່າ “ມີສະຕິ” (sato) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍສະຕິອັນພິຈາລະນາເຫັນກາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມີສຳປະຊັນຍະ” (sampajāno) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາອັນກ່າວຄືສຳປະຊັນຍະ 4 ປະການ. ໃນຄຳວ່າ “ໃນການກ້າວໄປ ແລະ ການຖອຍກັບ” (abhikkante paṭikkante) ນີ້, ການໄປຂ້າງໜ້າ ຊື່ວ່າ ອະພິກກັນຕະ (ການກ້າວໄປ), ການກັບຄືນ ຊື່ວ່າ ປະຕິກກັນຕະ (ການຖອຍກັບ), ທັງສອງປະການນັ້ນຍ່ອມໄດ້ໃນອິຣິຍາບົດທັງສີ່. ເບື້ອງຕົ້ນ ໃນການເດີນໄປ, ບຸກຄົນເມື່ອນຳກາຍໄປຂ້າງໜ້າ ຊື່ວ່າ ກ້າວໄປ, ເມື່ອຖອຍກັບຄືນ ຊື່ວ່າ ຖອຍກັບ. ເຖິງແມ່ນໃນການຢືນ, ບຸກຄົນຢືນຢູ່ແລ້ວນ້ອມກາຍໄປຂ້າງໜ້າ ຊື່ວ່າ ກ້າວໄປ, ເມື່ອເອນກາຍໄປข້າງຫຼັງ ຊື່ວ່າ ຖອຍກັບ. ເຖິງແມ່ນໃນການນັ່ງ, ບຸກຄົນນັ່ງຢູ່ແລ້ວເລື່ອນຕົວໄປທາງໜ້າແຫ່ງອາສະນະ ຊື່ວ່າ ກ້າວໄປ, ເມື່ອເລື່ອນຕົວຖອຍໄປທາງຫຼັງແຫ່ງອາສະນະ ຊື່ວ່າ ຖອຍກັບ. ເຖິງແມ່ນໃນການນອນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီတိ သမ္ပဇညေန သဗ္ဗကိစ္စကာရီ, သမ္ပဇညဿေဝ ဝါ ကာရီ. သော ဟိ အဘိက္ကန္တာဒီသု သမ္ပဇညံ ကရောတေဝ, န ကတ္ထစိ သမ္ပဇညဝိရဟိတော ဟောတိ.

ຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍສຳປະຊັນຍະ” (sampajānakārī hoti) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດກິດທັງປວງດ້ວຍສຳປະຊັນຍະ ຫຼື ຜູ້ເຮັດແຕ່ສຳປະຊັນຍະຢ່າງດຽວ. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມເຮັດສຳປະຊັນຍະໃນການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນນັ້ນແທ້, ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ປາສະຈາກສຳປະຊັນຍະໃນອິຣິຍາບົດໃດໆ ເລີຍ.

တတ္ထ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ, သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ဂေါစရသမ္ပဇညံ, အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သမ္ပဇညံ. တတ္ထ အဘိက္ကမနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အဂန္တွာ ‘‘ကိံ နု မေ ဧတ္ထ ဂတေန အတ္ထော အတ္ထိ, နတ္ထီ’’တိ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ စ အတ္ထောတိ စေတိယဒဿနဗောဓိဒဿနသံဃဒဿနထေရဒဿနအသုဘဒဿနာဒိဝသေန ဓမ္မတော ဝဍ္ဎိ[Pg.218]. စေတိယံ ဒိသွာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ, သံဃဒဿနေန သံဃာရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. မဟာဝိဟာရသ္မိဉှိ ဒက္ခိဏဒွါရေ ဌတွာ မဟာစေတိယံ ဩလောကေန္တာ တိံသသဟဿဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တထာ ပစ္ဆိမဒွါရေ ဥတ္တရဒွါရေ ပါစီနဒွါရေ စ, တထာ ပဉှမဏ္ဍပဋ္ဌာနေ အဘယဝါပိပါဠိယံ, ထူပါရာမဒွါရေ နဂရဿ ဒက္ခိဏဒွါရေ အနုရာဓဝါပိပါဠိယံ.

ໃນສຳປະຊັນຍະນັ້ນ, ສຳປະຊັນຍະມີ 4 ປະການ ຄື: ສາດຖະກະສຳປະຊັນຍະ, ສັບປາຍະສຳປະຊັນຍະ, ໂຄຈະຣະສຳປະຊັນຍະ, ອະສັມໂມຫະສຳປະຊັນຍະ. ໃນສຳປະຊັນຍະ 4 ນັ້ນ, ເມື່ອຈິດໃຄ່ຈະກ້າວໄປເກີດຂຶ້ນ ບໍ່ໄປຕາມອຳນາດແຫ່ງຈິດຢ່າງດຽວ, ແຕ່ກຳນົດປະໂຫຍດແລະບໍ່ແມ່ນປະໂຫຍດວ່າ “ເມື່ອເຮົາໄປໃນທີ່ນີ້ ຈະມີປະໂຫຍດຫຼືບໍ່?” ແລ້ວກຳນົດເອົາແຕ່ສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ ນີ້ຊື່ວ່າ ສາດຖະກະສຳປະຊັນຍະ. ແລະ ໃນຄຳນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນໂດຍທຳ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໄປໄຫວ້ພະເຈດີ, ການໄປໄຫວ້ຕົ້ນພະສີມະຫາໂພ, ການໄປພົບພະສົງ, ການໄປພົບພະເຖລະ ແລະ ການໄປເບິ່ງອະສຸພະເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸເຖິງແມ່ນໄດ້ເຫັນພະເຈດີແລ້ວ ເຮັດປີຕິມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາລົມໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຫຼື ເພາະໄດ້ເຫັນພະສົງແລ້ວ ເຮັດປີຕິມີພະສົງເປັນອາລົມໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລ້ວພິຈາລະນາປີຕິນັ້ນໂດຍຄວາມສິ້ນໄປເສື່ອມໄປ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນໄດ້. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸ 30,000 ຮູບ ຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູທິດໃຕ້ໃນມະຫາວິຫານ ຫຼຽວເບິ່ງມະຫາເຈດີ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບທີ່ປະຕູທິດຕາເວັນຕົກ, ປະຕູທິດເໜືອ, ປະຕູທິດຕາເວັນອອກ, ທີ່ສາລາຖາມບັນຫາ, ທີ່ຄັນຄູສະອະໄພ, ທີ່ປະຕູຖູປາຣາມ, ທີ່ປະຕູທິດໃຕ້ແຫ່ງເມືອງ ແລະ ທີ່ຄັນຄູສະອະນຸຣາດ.

မဟာအရိယဝံသဘာဏကတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ကိံ တုမှေ ဝဒထ, မဟာစေတိယဿ သမန္တာ ကုစ္ဆိဝေဒိကာယ ဟေဋ္ဌိမဘာဂတော ပဋ္ဌာယ ပညာယနဋ္ဌာနေ ယတ္ထ ယတ္ထ ဒွေ ပါဒါ သက္ကာ ဟောန္တိ သမံ ပတိဋ္ဌာပေတုံ, တတ္ထ တတ္ထ ဧကပဒုဒ္ဓါရေ တိံသတိံသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသူတိ သက္ကာ ဝတု’’န္တိ. အပရော ပန မဟာထေရော အာဟ – ‘‘မဟာစေတိယတလေ အာကိဏ္ဏဝါလိကာယ ဗဟုတရာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာ’’တိ. ထေရေ ဒိသွာ တေသံ ဩဝါဒေ ပတိဋ္ဌာယ အသုဘံ ဒိသွာ တတ္ထ ပဌမံ ဈာနံ ဥပ္ပာဒေတွာ တဒေဝ ခယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. တသ္မာ ဧတေသံ ဒဿနံ သာတ္ထံ. ကေစိ ပန – ‘‘အာမိသတောပိ ဝဍ္ဎိ အတ္ထောယေဝ, တံ နိဿာယ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ပဋိပန္နတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ.

ສ່ວນພະມະຫາອະລິຍະວົງສະພານະກະເຖລະກ່າວວ່າ: “ພວກທ່ານຈະເວົ້າໄປເຮັດຫຍັງ, ໃນທີ່ອ້ອມຮອບມະຫາເຈດີ ຕັ້ງແຕ່ສ່ວນລຸ່ມແຫ່ງເວທິກາລະດັບແອວຂຶ້ນໄປ ໃນທີ່ທີ່ປະກົດ ເຊິ່ງສາມາດວາງເທົ້າທັງສອງລົງສະເໝີກັນໄດ້ໃນທີ່ໃດໆ, ໃນທີ່ນັ້ນໆ ພຽງແຕ່ຍົກເທົ້າຂຶ້ນບາດດຽວ ກໍສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ ມີພິກຂຸທັງຫຼາຍປະມານສາມສິບພັນຮູບໆ ບັນລຸພະອໍຣະຫັນແລ້ວ.” ສ່ວນພະມະຫາເຖລະອີກຮູບໜຶ່ງກ່າວວ່າ: “ເທິງລານມະຫາເຈດີ ທີ່ໂຮຍຊາຍໄວ້ ມີພິກຂຸເປັນຈຳນວນຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ບັນລຸພະອໍຣະຫັນແລ້ວ.” ພິກຂຸໄດ້ເຫັນພະເຖລະທັງຫຼາຍແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ໃນໂອວາດຂອງພວກທ່ານ, ຫຼື ໄດ້ເຫັນອະສຸພະແລ້ວ ເຮັດປະຖົມມະຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອະສຸພະນັ້ນ ແລ້ວພິຈາລະນາຊານນັ້ນໂດຍຄວາມສິ້ນໄປ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ການເຫັນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງມີປະໂຫຍດແທ້. ແຕ່ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ: “ຄວາມຈະເລີນເຖິງແມ່ນໂດຍອາມິດ ກໍເປັນປະໂຫຍດຄືກັນ, ເພາະອາໄສອາມິດນັ້ນແລ້ວ ປະຕິບັດເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ພົມມະຈັນ.”

တသ္မိံ ပန ဂမနေ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. သေယျထိဒံ? စေတိယဒဿနံ တာဝ သာတ္ထံ. သစေ ပန စေတိယဿ မဟာပူဇာယ ဒသဒွါဒသယောဇနန္တရေ ပရိသာ သန္နိပတန္တိ, အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပါ ဣတ္ထိယောပိ ပုရိသာပိ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ စိတ္တကမ္မရူပကာနိ ဝိယ သဉ္စရန္တိ. တတြ စဿ ဣဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ လောဘော, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃော, အသမပေက္ခနေ မောဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယသံသဂ္ဂေ ကာယသံသဂ္ဂါပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ, ဇီဝိတဗြဟ္မစရိယာနံ ဝါ အန္တရာယော စ ဟောတိ. ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ ဟောတိ, ဝုတ္တပ္ပကာရအန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. သံဃဒဿနမ္ပိ သာတ္ထံ. သစေ ပန အန္တောဂါမေ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ကာရေန္တေသု မနုဿေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေနေဝ ဇနသန္နိပါတော စေဝ အန္တရာယော စ ဟောတိ, ဧဝံ တံ ဌာနံ အသပ္ပာယံ, အန္တရာယာဘာဝေ သပ္ပာယံ. မဟာပရိဝါရာနံ ထေရာနံ ဒဿနေပိ ဧသေဝ နယော.

ກໍໃນການໄປນັ້ນ, ການກຳນົດສິ່ງທີ່ເປັນສັບປາຍະແລະອະສັບປາຍະ ແລ້ວກຳນົດເອົາແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນສັບປາຍະ ນີ້ຊື່ວ່າ ສັບປາຍະສຳປະຊັນຍະ. ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ການໄປໄຫວ້ພະເຈດີນັ້ນ ຍ່ອມມີປະໂຫຍດກ່ອນແລ້ວ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ ໃນງານບູຊາໃຫຍ່ແຫ່ງພະເຈດີ ມີມະຫາຊົນມາປະຊຸມກັນໃນລະຫວ່າງ 10-12 ໂຍດ, ທັງຍິງແລະຊາຍແຕ່ງກາຍເອ້ຍ້ອງຕາມຖານະຂອງຕົນ ຍ່າງໄປມາປານຮູບແຕ້ມ. ໃນທີ່ນັ້ນ, ຄວາມໂລບຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸນັ້ນໃນອິດຖາຣົມ, ຄວາມຂັດເຄືອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນອະນິດຖາຣົມ, ຄວາມຫຼົງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນການເບິ່ງໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ, ເມື່ອມີການຖືກຕ້ອງກາຍ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດກາຍະສຳສັກ, ຫຼື ຍ່ອມມີອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດແລະພົມມະຈັນ. ຢ່າງນີ້ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນອະສັບປາຍະ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີອັນຕະລາຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນສັບປາຍະ. ເຖິງການໄປພົບພະສົງກໍມີປະໂຫຍດຄືກັນ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າ ພວກມະນຸດປຸກສ້າງມົນທົບໃຫຍ່ໃນບ້ານ ແລ້ວຈັດໃຫ້ມີການຟັງທຳຕະຫຼອດຄືນ, ມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງມະຫາຊົນ ແລະ ມີອັນຕະລາຍໂດຍປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ, ຢ່າງນີ້ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນອະສັບປາຍະ, ເມື່ອບໍ່ມີອັນຕະລາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນສັບປາຍະ. ເຖິງແມ່ນໃນການໄປພົບພະເຖລະທັງຫຼາຍທີ່ມີບໍລິວານຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

အသုဘဒဿနမ္ပိ [Pg.219] သာတ္ထံ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထဉ္စ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ ဒဟရဘိက္ခု သာမဏေရံ ဂဟေတွာ ဒန္တကဋ္ဌတ္ထာယ ဂတော. သာမဏေရော မဂ္ဂါ ဩက္ကမိတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တော အသုဘံ ဒိသွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော တီဏိ ဖလာနိ သစ္ဆိကတွာ ဥပရိမဂ္ဂတ္ထာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌာသိ. ဒဟရော တံ အပဿန္တော ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ပက္ကောသိ. သော – ‘‘မယာ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒွေ ကထာ နာမ န ကထိတပုဗ္ဗာ, အညသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ ဥပရိဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ, ဘန္တေ,’’တိ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. ‘‘ဧဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဧကဝစနေနေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမိနာ တာဝ မဂ္ဂေန ဂန္တွာ မယာ ဌိတောကာသေ မုဟုတ္တံ ပုရတ္ထာဘိမုခါ ဟုတွာ ဩလောကေထာ’’တိ အာဟ. သော တထာ ကတွာ တေန ပတ္တဝိသေသမေဝ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဧကံ အသုဘံ ဒွိန္နံ ဇနာနံ အတ္ထာယ ဇာတံ. ဧဝံ သာတ္ထမ္ပိ ပနေတံ ပုရိသဿ မာတုဂါမာသုဘံ အသပ္ပာယံ, မာတုဂါမဿ စ ပုရိသာသုဘံ, သဘာဂမေဝ သပ္ပာယန္တိ ဧဝံ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ.

ແມ້ແຕ່ການເບິ່ງອະສຸພະ (ການພິຈາລະນາຊາກສົບ) ກໍມີປະໂຫຍດ. ແລະເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງມີເລື່ອງລາວດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີພິກຂຸໜຸ່ມຮູບໜຶ່ງ ພາສາມະເນນໄປເພື່ອຫາໄມ້ສີຟັນ. ສາມະເນນຫຼີກອອກຈາກທາງ ຍ່າງໄປທາງໜ້າ ໄດ້ເຫັນອະສຸພະແລ້ວ ຍັງປະຖົມມະຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ເຮັດປະຖົມມະຊານນັ້ນໃຫ້ເປັນບາດຖານ ພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍ ບັນລຸຜົນສາມ (ພະອະນາຄາມີ) ແລ້ວ ກຳນົດກຳມະຖານເພື່ອບັນລຸມັກເບື້ອງເທິງ (ພະອໍລະຫັດ) ແລ້ວຢືນຢູ່. ພິກຂຸໜຸ່ມບໍ່ເຫັນສາມະເນນນັ້ນ ຈຶ່ງຮ້ອງເອີ້ນວ່າ “ສາມະເນນ!”. ສາມະເນນນັ້ນຄິດວ່າ “ຕັ້ງແຕ່ມື້ທີ່ເຮົາບວດມາ ເຮົາບໍ່ເຄີຍເວົ້າວາຈາສອງຄຳກັບພິກຂຸເລີຍ, ໃນມື້ອື່ນເຮົາຈຶ່ງຈະຍັງຄຸນວິເສດເບື້ອງເທິງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ” ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວຕອບວ່າ “ມີຫຍັງຫຼື, ຂ້ານ້ອຍ?” ເມື່ອພິກຂຸໜຸ່ມກ່າວວ່າ “ຈົ່ງມາພີ້” ສາມະເນນກໍຍ່າງມາດ້ວຍຄຳເວົ້າພຽງຄຳດຽວນັ້ນ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ຂ້ານ້ອຍ ຂໍທ່ານຈົ່ງຍ່າງໄປຕາມທາງນີ້ ແລ້ວຢືນຢູ່ບ່ອນທີ່ຂ້ານ້ອຍຢືນຢູ່ ຫັນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງບຶດໜຶ່ງທ້ອນ”. ພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນໄດ້ເຮັດແນວນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດຢ່າງດຽວກັນກັບທີ່ສາມະເນນໄດ້ບັນລຸແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ອະສຸພະອັນດຽວ ຈຶ່ງເກີດມີเพื่อປະໂຫຍດແກ່ຄົນທັງສອງ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າອະສຸພະນັ້ນຈະມີປະໂຫຍດຢ່າງນີ້ກོຕາມ, ອະສຸພະຂອງມາຕຸຄາມ (ຜູ້ຍິງ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ສະບາຍ (ບໍ່ເໝາະສົມ) ແກ່ບຸລຸດ (ຜູ້ຊາຍ), ແລະອະສຸພະຂອງບຸລຸດກໍບໍ່ເປັນທີ່ສະບາຍແກ່ມາຕຸຄາມ, ສ່ວນອະສຸພະທີ່ມີເພດສະພາບດຽວກັນ (ສະພາວະດຽວກັນ) ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ສະບາຍ. ການກຳນົດສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ສະບາຍຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ສັບປາຍະສຳປະຊັນຍະ”.

ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတသာတ္ထသပ္ပာယဿ ပန အဋ္ဌတိံသကမ္မဋ္ဌာနေသု အတ္တနော စိတ္တရုစိကံ ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ဂေါစရံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဘိက္ခာစာရဂေါစရေ တံ ဂဟေတွာဝ ဂမနံ ဂေါစရသမ္ပဇညံ နာမ.

ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ກຳນົດສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ ແລະ ເປັນທີ່ສະບາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ຮຽນເອົາອາລົມອັນເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຕົນ ທີ່ເອີ້ນວ່າກຳມະຖານ ໃນກຳມະຖານ 38 ປະການ, ແລ້ວຖືເອົາກຳມະຖານນັ້ນໄປໃນສະຖານທີ່ທ່ຽວບິນທະບາດ (ໂຄຈອນຄາມ). ການຍ່າງໄປຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ໂຄຈະຣະສຳປະຊັນຍະ”.

တဿာဝိဘာဝတ္ထံ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓေကစ္စော ဘိက္ခု ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ပစ္စာဟရတိ န ဟရတိ, ဧကစ္စော ပန နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတိ, ဧကစ္စော ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စ.

ເພື່ອສະແດງຄວາມແຈ່ມແຈ້ງແກ່ໂຄຈະຣະສຳປະຊັນຍະນັ້ນ ພຶງຊາບໝວດສີ່ດັ່ງນີ້: ໃນພະສາສະໜານີ້ ພິກຂຸບາງຮູບ ນຳກຳມະຖານໄປ (ໃນຂາໄປ) ແຕ່ບໍ່ນຳກັບມາ (ໃນຂາກັບ), ບາງຮູບ ນຳກຳມະຖານກັບມາ ແຕ່ບໍ່ນຳໄປ, ສ່ວນບາງຮູບ ບໍ່ນຳໄປ ແລະ ບໍ່ນຳກັບມາ, ບາງຮູບ ທັງນຳໄປ ແລະ ທັງນຳກັບມາ.

တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ဒိဝသံ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယ စ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ တထာ ရတ္တိယာ ပဌမံ ယာမံ မဇ္ဈိမယာမေ သေယျံ ကပ္ပေတွာ, ပစ္ဆိမယာမေပိ နိသဇ္ဇာစင်္ကမေဟိ ဝီတိနာမေတွာ, ပဂေဝ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တံ ကတွာ ဗောဓိရုက္ခေ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတွာ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ အာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ သမာဒါယ ဝတ္တတိ. သော သရီရပရိကမ္မံ ကတွာ သေနာသနံ ပဝိသိတွာ ဒွေ တယော ပလ္လင်္ကေ ဥသုမံ ဂါဟာပေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနမနုယုဉ္ဇိတွာ ဘိက္ခာစာရဝေလာယ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေနာသနတော နိက္ခမိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ သစေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ စေတိယင်္ဂဏံ ပဝိသတိ. အညံ စေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သောပါနပါဒမူလေ ဌတွာ ဟတ္ထေန ဂဟိတဘဏ္ဍံ ဝိယ တံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ [Pg.220] ပီတိံ ဂဟေတွာ စေတိယင်္ဂဏံ အာရုယှ မဟန္တံ စေတိယံ စေ, တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ, ခုဒ္ဒကံ စေ, တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတဗ္ဗံ. စေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ပတ္တေနာပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သမ္မုခါ ဝိယ နိပစ္စကာရံ ဒဿေတွာ ဗောဓိ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ. သော ဧဝံ စေတိယဉ္စ ဗောဓိဉ္စ ဝန္ဒိတွာ ပဋိသာမိတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဋိသာမိတဘဏ္ဍကံ ဟတ္ထေန ဂဏှန္တော ဝိယ နိက္ခိတ္တကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ဂါမသမီပေ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ.

ໃນພິກຂຸ 4 ຈຳພວກນັ້ນ, ພິກຂຸຮູບໃດ ຊຳລະຈິດໃຫ້ບໍລິສຸດຈາກທຳອັນກີດກັ້ນ (ນີວອນ) ດ້ວຍການເດີນຈົງກົມ ແລະ ການນັ່ງ ຕະຫຼອດເວລາກາງເວັນ, ແລະໃນຍາມທຳອິດແຫ່ງລາຕີກໍຄືກັນ, ສຳເລັດການນອນໃນຍາມກາງ, ແລະຍັງຍາມສຸດທ້າຍໃຫ້ລ່ວງໄປດ້ວຍການນັ່ງ ແລະ ການເດີນຈົງກົມ, ແລ້ວແຕ່ເຊົ້າຕື່ນຂຶ້ນມາ ເຮັດວັດປະຕິບັດໃນລານເຈດີ ແລະ ລານຕົ້ນໂພ, ຫົດນ້ຳຕົ້ນໂພ, ຈັດຕັ້ງນ້ຳສັນ ແລະ ນ້ຳໃຊ້ໄວ້, ສະມາທານປະຕິບັດອຸປັດຊາຍະວັດ ແລະ ອາຈາຣິຍະວັດເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸນັ້ນ ເຮັດສະລີລະປະຕິບັດ (ລ້າງໜ້າຖູແຂ້ວ) ແລ້ວ ເຂົ້າໄປສູ່ເສນາສະນະ ນັ່ງຂັດສະໝາດສອງສາມເທື່ອ ເພື່ອໃຫ້ຮ່າງກາຍອົບອຸ່ນ ປະກອບຄວາມພຽນໃນກຳມະຖານ ພໍເຖິງເວລາທ່ຽວບິນທະບາດ ກໍລຸກຂຶ້ນ ຖືເອົາບາດ ແລະ ຈີວອນ ໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ອອກຈາກເສນາສະນະ ມົນສິການກຳມະຖານຢູ່ເລື້ອຍໆ ຍ່າງໄປສູ່ລານເຈດີ ຖ້າຫາກວ່າມີພຸດທານຸສະຕິກຳມະຖານເປັນກຳມະຖານປະຈຳຕົວ ກໍບໍ່ລະກຳມະຖານນັ້ນ ເຂົ້າໄປສູ່ລານເຈດີ. ຖ້າຫາກວ່າມີກຳມະຖານອື່ນ ກໍຢືນຢູ່ທີ່ຕີນຂັ້ນໄດ ວາງກຳມະຖານນັ້ນໄວ້ ຄືກັນກັບວາງສິ່ງຂອງທີ່ຖືໄວ້ໃນມື ແລ້ວຖືເອົາຄວາມອີ່ມໃຈ (ປີຕິ) ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນອາລົມ ຂຶ້ນສູ່ລານເຈດີ ຖ້າເປັນເຈດີໃຫຍ່ ພຶງເຮັດປະທັກສິນ (ວຽນຂວາ) ສາມຮອບ ແລ້ວໄຫວ້ໃນສີ່ສະຖານທີ່, ຖ້າເປັນເຈດີນ້ອຍ ກໍເຮັດປະທັກສິນສາມຮອບຄືກັນ ແລ້ວໄຫວ້ໃນແປດສະຖານທີ່. ພິກຂຸຜູ້ໄຫວ້ເຈດີແລ້ວ ເຖິງແມ່ນຈະໄປສູ່ລານຕົ້ນໂພ ກໍພຶງສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງນອບນ້ອມ ຄືກັນກັບຢູ່ຕໍ່ໜ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ແລ້ວໄຫວ້ຕົ້ນໂພ. ພິກຂຸນັ້ນ ໄຫວ້ທັງເຈດີ ແລະ ຕົ້ນໂພຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໄປສູ່ບ່ອນທີ່ວາງກຳມະຖານໄວ້ ຖືເອົາກຳມະຖານທີ່ວາງໄວ້ນັ້ນ ຄືກັນກັບຈັບເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເກັບມ້ຽນໄວ້ດ້ວຍມື ແລ້ວຫົ່ມຈີວອນໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ຢູ່ໃກ້ບ້ານ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານເພື່ອບິນທະບາດ.

အထ နံ မနုဿာ ဒိသွာ ‘‘အယျော နော အာဂတော’’တိ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ အာသနသာလာယ ဝါ ဂေဟေ ဝါ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ ဒတွာ ယာဝ ဘတ္တံ န နိဋ္ဌာတိ, တာဝ ပါဒေ ဓောဝိတွာ မက္ခေတွာ ပုရတော နိသီဒိတွာ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆန္တိ, ဓမ္မံ ဝါ သောတုကာမာ ဟောန္တိ. သစေပိ န ကထာပေန္တိ, ဇနသင်္ဂဟဏတ္ထံ ဓမ္မကထာ နာမ ကာတဗ္ဗာယေဝါတိ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဝဒန္တိ. ဓမ္မကထာ ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိနိမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ ဓမ္မံ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနံ ကတွာ နိဝတ္တိယမာနေဟိပိ မနုဿေဟိ အနုဂတောဝ ဂါမတော နိက္ခမိတွာ တတ္ထ တေ နိဝတ္တေတွာ မဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇတိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພວກມະນຸດ (ຊາວບ້ານ) ເຫັນພິກຂຸນັ້ນແລ້ວ ກ່າວວ່າ “ພະຄຸນເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ ມາແລ້ວ” ຈຶ່ງພາກັນອອກມາຕ້ອນຮັບ ຮັບເອົາບາດ, ໃຫ້ນັ່ງຢູ່ທີ່ໂຮງສັນ ຫຼື ທີ່ເຮືອນ ຖວາຍຂ້າວຢາຄູ, ຕະຫຼອດເວລາທີ່ເຂົ້າປາອາຫານຍັງບໍ່ທັນແລ້ວ ກໍພາກັນລ້າງຕີນ ທານ້ຳມັນ ໃຫ້ນັ່ງຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ແລ້ວຖາມບັນຫາ ຫຼື ມີຄວາມປາດຖະໜາຈະຟັງທຳ. ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະບໍ່ໄດ້ຂໍໃຫ້ສະແດງທຳ, ແຕ່ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ພຶງສະແດງທຳເພື່ອສົງເຄາະປະຊາຊົນ. ເພາະວ່າ ທຳມະກະຖາທີ່ປາສະຈາກກຳມະຖານນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງສະແດງທຳໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ສັນອາຫານໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ເຮັດການອະນຸໂມທະນາໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ເມື່ອຈະກັບ ກໍມີພວກມະນຸດຕິດຕາມມາສົ່ງ ອອກຈາກບ້ານແລ້ວ ຈຶ່ງໃຫ້ພວກເຂົາກັບຄືນ ແລ້ວເດີນທາງຕໍ່ໄປ.

အထ နံ ပုရေတရံ နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ကတဘတ္တကိစ္စာ သာမဏေရဒဟရဘိက္ခူ ဒိသွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပတ္တစီဝရမဿ ဂဏှန္တိ. ပေါရာဏကဘိက္ခူ ကိရ န ‘‘အမှာကံ ဥပဇ္ဈာယော အာစရိယော’’တိ မုခံ ဩလောကေတွာ ဝတ္တံ ကရောန္တိ, သမ္ပတ္တပရိစ္ဆေဒေနေဝ ကရောန္တိ. တေ တံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ဘန္တေ, ဧတေ မနုဿာ တုမှာကံ ကိံ ဟောန္တိ, မာတိပက္ခတော သမ္ဗန္ဓာ ပိတိပက္ခတော’’တိ? ကိံ ဒိသွာ ပုစ္ဆထာတိ? တုမှေသု ဧတေသံ ပေမံ ဗဟုမာနန္တိ. ‘‘အာဝုသော, ယံ မာတာပိတူဟိပိ ဒုက္ကရတရံ, တံ ဧတေ အမှာကံ ကရောန္တိ, ပတ္တစီဝရမ္ပိ နော ဧတေသံ သန္တကမေဝ, ဧတေသံ အာနုဘာဝေန နေဝ ဘယေ ဘယံ, န ဆာတကေ ဆာတကံ ဇာနာမ, ဧဒိသာ နာမ အမှာကံ ဥပကာရိနော နတ္ထီ’’တိ တေသံ ဂုဏေ ကထယန္တော ဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພວກສາມະເນນ ແລະ ພິກຂຸໜຸ່ມ ຜູ້ສັນອາຫານແລ້ວ ອອກມາກ່ອນ ຢູ່ນອກບ້ານ ເຫັນພິກຂຸນັ້ນແລ້ວ ກໍພາກັນອອກມາຕ້ອນຮັບ ຮັບເອົາບາດ ແລະ ຈີວອນຂອງເພິ່ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸໃນສະໄໝກ່ອນ ບໍ່ໄດ້ເບິ່ງໜ້າແລ້ວຈຶ່ງເຮັດວັດປະຕິບັດ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ນີ້ແມ່ນພະອຸປັດຊາ ຫຼື ພະອາຈານຂອງພວກເຮົາ”, ແຕ່ພວກເພິ່ນເຮັດວັດປະຕິບັດແກ່ພິກຂຸທຸກຮູບທີ່ມາເຖິງ. ພວກເຂົາຖາມພິກຂຸນັ້ນວ່າ “ຂ້ាន້ອຍ ພວກມະນຸດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຫຍັງກັບທ່ານ, ເປັນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທາງຝ່າຍມານດາ ຫຼື ຝ່າຍບິດາ?”. ພິກຂຸນັ້ນຖາມວ່າ “ພວກທ່ານເຫັນຫຍັງ ຈຶ່ງຖາມແນວນັ້ນ?”. ພວກເຂົາຕອບວ່າ “ເຫັນຄວາມຮັກ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທີ່ພວກເຂົາມີຕໍ່ທ່ານ ຂ້ານ້ອຍ”. ພິກຂຸນັ້ນກ່າວວ່າ “ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ສິ່ງໃດທີ່ແມ່ນແຕ່ບິດາມານດາກໍເຮັດໄດ້ຍາກ ພວກເຂົາກໍເຮັດສິ່ງນັ້ນໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາ, ແມ່ນແຕ່ບາດ ແລະ ຈີວອນຂອງພວກເຮົາ ກໍເປັນຂອງພວກເຂົາ, ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພວກເຂົາ ເມື່ອມີໄພເກີດຂຶ້ນ ພວກເຮົາກໍບໍ່ຮູ້ສຶກເຖິງໄພ, ເມື່ອເກີດຄວາມອຶດຢາກ ພວກເຮົາກໍບໍ່ຮູ້ສຶກເຖິງຄວາມອຶດຢາກ, ຜູ້ມີອຸປະການະຄຸນຄືພວກເຂົານີ້ ບໍ່ມີແກ່ພວກເຮົາເລີຍ” ພິກຂຸນັ້ນກ່າວພັນລະນາຄຸນຂອງພວກເຂົາໄປຕະຫຼອດທາງ. ພິກຂຸຮູບນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ນຳກຳມະຖານໄປ ແຕ່ບໍ່ນຳກັບມາ”.

ယဿ ပန ပဂေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရောန္တဿ ကမ္မဇတေဇော ပဇ္ဇလတိ, အနုပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ ဥပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, သရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ နာရောဟတိ, သော ပဂေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဝေဂသာဝ စေတိယံ [Pg.221] ဝန္ဒိတွာ ဂေါရူပါနံ နိက္ခမနဝေလာယမေဝ ဂါမံ ယာဂုဘိက္ခာယ ပဝိသိတွာ ယာဂုံ လဘိတွာ အာသနသာလံ ဂန္တွာ ပိဝတိ. အထဿ ဒွိတ္တိက္ခတ္တုံ အဇ္ဈောဟရဏမတ္တေနေဝ ကမ္မဇတေဇော ဥပါဒိဏ္ဏကံ မုဉ္စိတွာ အနုပါဒိဏ္ဏကံ ဂဏှာတိ, ဃဋသတေန နှာတော ဝိယ တေဇောဓာတုပရိဠာဟနိဗ္ဗာနံ ပတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ယာဂုံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပတ္တဉ္စ မုခဉ္စ ဓောဝိတွာ အန္တရာဘတ္တေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကတွာ အဝသေသဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခံ ဥပဋ္ဌဟမာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ အာဂစ္ဆတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပစ္စာဟရတိ န ဟရတီတိ. ဧဒိသာ စ ဘိက္ခူ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နာမ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. သီဟဠဒီပေယေဝ တေသု တေသု ဂါမေသု အာသနသာလာယံ န တံ အာသနမတ္ထိ, ယတ္ထ ယာဂုံ ပိဝိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဘိက္ခူ နတ္ထီတိ.

ສ່ວນພິກຂຸຮູບໃດ ເມື່ອເຮັດວັດປະຕິບັດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວແຕ່ເຊົ້າຕື່ນ ໄຟທາດ (ກຳມະຊະເຕໂຊ) ຍ່ອມລຸກຮຸ່ງຂຶ້ນ, ມັນລະເລີຍຮູບທີ່ບໍ່ມີວິນຍານຄອງ (ອາຫານເກົ່າ) ແລ້ວໄປຈັບເອົາຮູບທີ່ມີວິນຍານຄອງ (ເນື້ອໜັງຮ່າງກາຍ), ເຫື່ອຍ່ອຍອອກຈາກຮ່າງກາຍ, ກຳມະຖານບໍ່ຂຶ້ນສູ່ວິຖີ, ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຖືເອົາບາດ ແລະ ຈີວອນແຕ່ເຊົ້າ ຟ້າວໄປໄຫວ້ເຈດີ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານເພື່ອບິນທະບາດຂ້າວຢາຄູ ໃນເວລາທີ່ຝູງງົວອອກຈາກຄອກນັ້ນເອງ ເມື່ອໄດ້ຂ້າວຢາຄູແລ້ວ ກໍໄປສູ່ໂຮງສັນ ແລ້ວດື່ມ. ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນກືນກິນພຽງສອງສາມຄຳ ໄຟທາດກໍລະເລີຍຮູບທີ່ມີວິນຍານຄອງ ແລ້ວໄປຈັບເອົາຮູບທີ່ບໍ່ມີວິນຍານຄອງ (ຂ້າວຢາຄູ), ພິກຂຸນັ້ນໄດ້ຮັບຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງເຕໂຊທາດ ຄືກັນກັບຄົນທີ່ອາບນ້ຳຮ້ອຍໝໍ້ ແລ້ວສັນຂ້າວຢາຄູໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ລ້າງບາດ ແລະ ລ້າງປາກແລ້ວ ມົນສິການກຳມະຖານໃນລະຫວ່າງອາຫານ ທ່ຽວບິນທະບາດໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຫຼືອ ສັນອາຫານໂດຍມີກຳມະຖານເປັນປະທານ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ ກໍຖືເອົາກຳມະຖານທີ່ປາກົດຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລ້ວກັບມາ. ພິກຂຸຮູບນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ນຳກຳມະຖານກັບມາ ແຕ່ບໍ່ນຳໄປ”. ແລະພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ຜູ້ດື່ມຂ້າວຢາຄູແລ້ວ ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ບັນລຸພະອໍລະຫັດໃນພະພຸດທະສາສະໜາ ມີຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຈົນພົ້ນທາງແຫ່ງການນັບ. ແມ່ນແຕ່ໃນເກາະສີຫົນ ໃນໂຮງສັນໃນບ້ານນັ້ນໆ ບໍ່ມີອາສະນະໃດເລີຍ ທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸຜູ້ດື່ມຂ້າວຢາຄູແລ້ວ ບັນລຸພະອໍລະຫັດ ນັ່ງຢູ່.

ယော ပန ပမာဒဝိဟာရီ ဟောတိ နိက္ခိတ္တဓုရော, သဗ္ဗဝတ္တာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပဉ္စဝိဓစေတောဝိနိဗန္ဓဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရန္တော ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ အတ္ထီ’’တိပိ သညံ အကတွာ ဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတွာ အနနုလောမိကေန ဂိဟိသံသဂ္ဂေန သံသဋ္ဌော စရိတွာ စ ဘုဉ္ဇိတွာ စ တုစ္ဆော နိက္ခမတိ. အယံ ဝုစ္စတိ နေဝ ဟရတိ န ပစ္စာဟရတီတိ.

ສ່ວນພິກຂຸຮູບໃດ ເປັນຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມປະມາດ ປົງທຸລະແລ້ວ, ທຳລາຍວັດປະຕິບັດທັງປວງ ມີຈິດຖືກຜູກມັດດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງຜູກມັດຈິດ 5 ປະການຢູ່, ບໍ່ເຮັດແມ່ນແຕ່ຄວາມກຳນົດໝາຍວ່າ “ກຳມະຖານມີຢູ່”, ເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານເພື່ອບິນທະບາດ ຄລຸກຄີກັບຄະລຶຫັດດ້ວຍການຄລຸກຄີທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ ທ່ຽວໄປ ແລະ ສັນແລ້ວ ກໍກັບອອກມາຕົວເປົ່າ. ພິກຂຸຮູບນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ບໍ່ນຳໄປ ແລະ ບໍ່ນຳກັບມາ”.

ယော ပနာယံ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ ဝုတ္တော, သော ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တကာမာ ဟိ ကုလပုတ္တာ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသပိ ဝီသမ္ပိ တိံသမ္ပိ စတ္တာလီသမ္ပိ ပညာသမ္ပိ သတမ္ပိ ဧကတော ဝသန္တာ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ ‘‘အာဝုသော, တုမှေ န ဣဏဋ္ဋာ, န ဘယဋ္ဋာ, န ဇီဝိကာပကတာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဒုက္ခာ မုစ္စိတုကာမာ ပနေတ္ထ ပဗ္ဗဇိတာ, တသ္မာ ဂမနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဂမနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထ, ဌာနေ, နိသဇ္ဇာယ, သယနေ ဥပ္ပန္နကိလေသံ သယနေယေဝ နိဂ္ဂဏှထာ’’တိ. တေ ဧဝံ ကတိကဝတ္တံ ကတွာ ဘိက္ခာစာရံ ဂစ္ဆန္တာ အဍ္ဎဥသဘဥသဘအဍ္ဎဂါဝုတဂါဝုတန္တရေသု ပါသာဏာ ဟောန္တိ, တာယ သညာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာဝ ဂစ္ဆန္တိ. သစေ ကဿစိ ဂမနေ ကိလေသော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထေဝ နံ နိဂ္ဂဏှာတိ. တထာ အသက္ကောန္တော တိဋ္ဌတိ. အထဿ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တောပိ တိဋ္ဌတိ, သော ‘‘အယံ ဘိက္ခု တုယှံ ဥပ္ပန္နဝိတက္ကံ ဇာနာတိ, အနနုစ္ဆဝိကံ တေ ဧတ’’န္တိ အတ္တာနံ ပဋိစောဒေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ တတ္ထေဝ အရိယဘူမိံ ဩက္ကမတိ, တထာ [Pg.222] အသက္ကောန္တော နိသီဒတီတိ သော ဧဝ နယော. အရိယဘူမိံ ဩက္ကမိတုံ အသက္ကောန္တောပိ, တံ ကိလေသံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ, န ကမ္မဋ္ဌာနဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရတိ. ဥဒ္ဓရတိ စေ, ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုရိမပဒေသံယေဝ ဧတိ အာလိန္ဒကဝါသီ မဟာဖုဿဒေဝတ္ထေရော ဝိယ.

ສ່ວນພິກຂຸຮູບໃດ ທີ່ກ່າວວ່າ “ທັງນຳໄປ ແລະ ທັງນຳກັບມາ” ນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງ “ຄະຕະປັດຈາຄະຕິກະວັດ” (ວັດແຫ່ງການໄປແລະການກັບ). ເພາະວ່າ ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍຜູ້ຮັກຕົນ ບວດໃນພະສາສະໜາແລ້ວ ຢູ່ຮ່ວມກັນ 10 ຮູບແດ່, 20 ຮູບແດ່, 30 ຮູບແດ່, 40 ຮູບແດ່, 50 ຮູບແດ່, 100 ຮູບແດ່ ເຮັດກະຕິກາກັນແລ້ວຢູ່ ວ່າ: “ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານບໍ່ແມ່ນຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບບັງຄັບ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຖືກໄພຄຸກຄາມ, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຂັດສົນໃນການລ້ຽງຊີບແລ້ວຈຶ່ງບວດ, ແຕ່ພວກທ່ານບວດໃນພະສາສະໜານີ້ ເພາະປາດຖະໜາຈະພົ້ນຈາກທຸກ, ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍ່າງ ພວກທ່ານຈົ່ງຂົ່ມມັນໃນຂະນະຍ່າງນັ້ນເອງ, ກິເລດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຢືນ, ຂະນະນັ່ງ, ຂະນະນອນ ກໍຈົ່ງຂົ່ມມັນໃນຂະນະນອນນັ້ນເອງ”. ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຮັດກະຕິກາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຍ່າງໄປເພື່ອບິນທະບາດ ໃນລະຫວ່າງເຄິ່ງອຸສະພະ, ໜຶ່ງອຸສະພະ, ເຄິ່ງຄາວຸດ, ຫຼື ໜຶ່ງຄາວຸດ ຈະມີກ້ອນຫີນຕັ້ງຢູ່, ພວກເພິ່ນກໍກຳນົດໝາຍດ້ວຍກ້ອນຫີນນັ້ນ ແລ້ວມົນສິການກຳມະຖານຍ່າງໄປ. ຖ້າຫາກກິເລດເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຮູບໃດຮູບໜຶ່ງໃນຂະນະຍ່າງ, ເພິ່ນກໍຂົ່ມກິເລດນັ້ນໃນບ່ອນນັ້ນເອງ. ຖ້າບໍ່ສາມາດຂົ່ມໄດ້ ກໍຢືນຢູ່. ຄັ້ງນັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ຍ່າງຕາມຫຼັງມາກໍຢືນຢູ່ຄືກັນ, ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຕັກເຕືອນຕົນເອງວ່າ “ພິກຂຸຮູບນີ້ຮູ້ວິດຕົກທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ເຈົ້າແລ້ວ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ສົມຄວນແກ່ເຈົ້າເລີຍ” ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ບັນລຸອະລິຍະພູມໃນບ່ອນນັ້ນເອງ, ຖ້າຫາກຍັງບໍ່ສາມາດບັນລຸໄດ້ ກໍນັ່ງລົງ, ນີ້ກໍເປັນແນວດຽວກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດບັນລຸອະລິຍະພູມໄດ້, ກໍຂົ່ມກິເລດນັ້ນໄວ້ ແລ້ວມົນສິການກຳມະຖານຍ່າງໄປ, ບໍ່ຍົກຕີນກ້າວໄປດ້ວຍຈິດທີ່ປາສະຈາກກຳມະຖານເລີຍ. ຖ້າຫາກຍົກຕີນກ້າວໄປ, ກໍຍ່າງກັບຄືນມາຢືນຢູ່ບ່ອນເກົ່າ ຄືກັນກັບພະມະຫາຜຸດສະເທວະເຖລະ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ອາລິນທະກະ.

သော ကိရ ဧကူနဝီသတိ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ဧဝ ဝိဟာသိ. မနုဿာပိ သုဒံ အန္တရာမဂ္ဂေ ကသန္တာ စ ဝပန္တာ စ မဒ္ဒန္တာ စ ကမ္မာနိ စ ကရောန္တာ ထေရံ တထာ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ထေရော ပုနပ္ပုနံ နိဝတ္တိတွာ ဂစ္ဆတိ, ကိံ နု ခေါ မဂ္ဂမူဠှော, ဥဒါဟု ကိဉ္စိ ပမုဋ္ဌော’’တိ သမုလ္လပန္တိ. သော တံ အနာဒိယိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တစိတ္တေနေဝ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော ဝီသတိဝဿဗ္ဘန္တရေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အရဟတ္တပ္ပတ္တဒိဝသေ စဿ စင်္ကမနကောဋိယံ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အင်္ဂုလီဟိ ဒီပံ ဥဇ္ဇာလေတွာ အဋ္ဌာသိ. စတ္တာရောပိ မဟာရာဇာနော သက္ကော စ ဒေဝါနမိန္ဒော ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂမံသု. တဉ္စ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဝနဝါသီမဟာတိဿတ္ထေရော တံ ဒုတိယဒိဝသေ ပုစ္ဆိ – ‘‘ရတ္တိဘာဂေ အာယသ္မတော သန္တိကေ ဩဘာသော အဟောသိ, ကိံ သော ဩဘာသော’’တိ? ထေရော ဝိက္ခေပံ ကရောန္တော ‘‘ဩဘာသော နာမ ဒီပေါဘာသောပိ ဟောတိ, မဏိဩဘာသောပီ’’တိ ဧဝမာဒိမာဟ. တတော ‘‘ပဋိစ္ဆာဒေထ တုမှေ’’တိ နိဗဒ္ဓေါ အာမာတိ ပဋိဇာနိတွာ အာရောစေသိ.

ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະຮູບນັ້ນ ໄດ້ປະຕິບັດຄະຕະປັດຈາຄະຕິກະວັດນັ້ນ ຕະຫຼອດ 19 ປີ. ແມ່ນແຕ່ພວກມະນຸດ ຜູ້ກຳລັງໄຖນາ, ຫວ່ານກ້າ, ນວດເຂົ້າ ແລະ ເຮັດວຽກງານຕ່າງໆ ຢູ່ລະຫວ່າງທາງ ເຫັນພະເຖລະຍ່າງໄປຢ່າງນັ້ນ ກໍພາກັນເວົ້າກັນວ່າ “ພະເຖລະຮູບນີ້ ຍ່າງກັບໄປກັບມາເລື້ອຍໆ, ເພິ່ນຫຼົງທາງ ຫຼື ວ່າເພິ່ນຫຼົງລືມສິ່ງຂອງຫຍັງໄວ້ບໍ່ນໍ?”. ພະເຖລະບໍ່ສົນໃຈຄຳເວົ້ານັ້ນ ເຮັດສະມະນະທຳດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍກຳມະຖານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັດພາຍໃນປີທີ 20. ແລະໃນມື້ທີ່ເພິ່ນບັນລຸພະອໍລະຫັດນັ້ນ ເທວະດາຜູ້ສິງສະຖິດຢູ່ທີ່ປາຍທາງຈົງກົມ ໄດ້ຈຸດປະທີບດ້ວຍນິ້ວມືແລ້ວຢືນຢູ່. ແມ່ນແຕ່ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່, ท້າວສັກກະເທວະລາດ ແລະ ທ້າວສະຫຳບໍດີພົມ ກໍໄດ້ພາກັນມາບຳລຸງ. ພະວະນະວາສີມະຫາຕິດສະເຖລະ ເຫັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຖາມເພິ່ນໃນມື້ຕໍ່ມາວ່າ “ໃນເວລາກາງຄືນ ມີແສງສະຫວ່າງປາກົດຂຶ້ນໃນສຳນັກຂອງພະຄຸນເຈົ້າ, ແສງສະຫວ່າງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ?”. ພະເຖລະເຮັດເປັນເວົ້າບ່ຽງເບນວ່າ “ແສງສະຫວ່າງນັ້ນ ບາງເທື່ອກໍເປັນແສງໄຟປະທີບ, ບາງເທື່ອກໍເປັນແສງແກ້ວມະນີ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຖືກຊັກໄຊ້ວ່າ “ທ່ານກຳລັງປິດບັງຢູ່ແມ່ນບໍ່” ຈຶ່ງຍອມຮັບວ່າ “ແມ່ນແລ້ວ” ແລ້ວຈຶ່ງບອກເລື່ອງນັ້ນໃຫ້ຊາບ.

ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီမဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ စ. သောပိ ကိရ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ပဌမံ တာဝ ‘‘ဘဂဝတော မဟာပဓာနံ ပူဇေဿာမီ’’တိ သတ္တ ဝဿာနိ ဌာနစင်္ကမမေဝ အဓိဋ္ဌာသိ. ပုန သောဠသ ဝဿာနိ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဝိပ္ပယုတ္တေန ဥဒ္ဓဋေ ပဋိနိဝတ္တန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ‘‘ဂါဝီ နု ပဗ္ဗဇိတော နူ’’တိ အာသင်္ကနီယပဒေသေ ဌတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ကစ္ဆကရကတော ဥဒကေန ပတ္တံ ဓောဝိတွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကရောတိ. ကိံ ကာရဏာ? ‘‘မာ မေ ဘိက္ခံ ဒါတုံ ဝါ ဝန္ဒိတုံ ဝါ အာဂတေ မနုဿေ ‘ဒီဃာယုကာ ဟောထာ’တိ ဝစနမတ္တေနာပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိက္ခေပေါ အဟောသီ’’တိ ‘‘အဇ္ဇ, ဘန္တေ, ကတိမီ’’တိ ဒိဝသံ ဝါ ဘိက္ခုဂဏနံ ဝါ ပဉှံ ဝါ ပုစ္ဆိတော [Pg.223] ပန ဥဒကံ ဂိလိတွာ အာရောစေတိ. သစေ ဒိဝသာဒိပုစ္ဆကာ န ဟောန္တိ, နိက္ခမနဝေလာယံ ဂါမဒွါရေ နိဋ္ဌုဘိတွာ ယာတိ.

ເໝືອນດັ່ງພຣະມຫານາຄະເຖຣະ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນກາລະວັລລິມັຍທະປະ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ເມື່ອບຳເພັນຄະຕະປັຈຈາຄະຕິກະວັດ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈັກບູຊາມະຫາປະທານ (ຄວາມພຽນໃຫຍ່) ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ' ຈຶ່ງໄດ້ອະທິຖານຢືນແລະຈົງກົມເທົ່ານັ້ນ ຕະຫຼອດ 7 ປີ. ຕໍ່ມາ ໄດ້ບຳເພັນຄະຕະປັຈຈາຄະຕິກະວັດຕະຫຼອດ 16 ປີ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ. ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ຍົກຕີນຂຶ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍກັມມະຖານເທົ່ານັ້ນ ເມື່ອຍົກຂຶ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ປາສະຈາກກັມມະຖານ ກໍຖອຍກັບຄືນ (ວາງລົງບ່ອນເກົ່າ) ເມື່ອໄປຮອດໃກ້ບ້ານ ຢືນຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ຄວນສົງໄສວ່າ 'ແມ່ນງົວ ຫຼື ແມ່ນບັນພະຊິດກັນແທ້' ຫົ່ມຈີວອນ ລ້າງບາດດ້ວຍນ້ຳຈາກກະຕອກທີ່ສະພາຍຢູ່ຂ້າງຂີ້ແຮ້ ແລ້ວອົມນ້ຳໄວ້ເຕັມປາກ. ເພາະເຫດໃດ? ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ເມື່ອພວກມະນຸດມາເພື່ອຖວາຍບິນທະບາດ ຫຼື ເພື່ອໄຫວ້ເຮົາ, ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງກັມມະຖານ ແກ່ເຮົາ ເຖິງແມ່ນພຽງແຕ່ການກ່າວຄຳວ່າ "ຂໍໃຫ້ທ່ານຈົ່ງມີອາຍຸຍືນເຖີດ" ເລີຍ'. ແຕ່ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ມື້ນີ້ແມ່ນວັນຂຶ້ນ-ແຮມຈັກຄ່ຳ?' ຫຼື ຖາມເຖິງຈຳນວນພຣະພິກຂຸ ຫຼື ຖາມບັນຫາ, ທ່ານກໍກືນນ້ຳນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງບອກ. ຫາກບໍ່ມີຜູ້ຖາມເລື່ອງວັນເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອເວລາອອກຈາກບ້ານ ທ່ານກໍຖົ່ມນ້ຳນັ້ນຖິ້ມທີ່ປະຕູຄາມ ແລ້ວຫຼີກໄປ.

ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ပညာသ ဘိက္ခူ ဝိယ စ. တေ ကိရ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ ကတိကဝတ္တံ အကံသု – ‘‘အရဟတ္တံ အပတွာ အညမညံ နာလပိဿာမာ’’တိ. ဂါမဉ္စ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ပဝိသိံသု. ဒိဝသာဒီသု ပုစ္ဆိတေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တတ္ထ မနုဿာ နိဋ္ဌုဘနံ ဒိသွာ ဇာနိံသု – ‘‘အဇ္ဇေကော အာဂတော, အဇ္ဇ ဒွေ’’တိ. ဧဝဉ္စ စိန္တေသုံ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတေ အမှေဟေဝ သဒ္ဓိံ န သလ္လပန္တိ, ဥဒါဟု အညမညမ္ပိ. ယဒိ အညမညံ န သလ္လပန္တိ, အဒ္ဓါ ဝိဝါဒဇာတာ ဘဝိဿန္တိ. ဧထ နေ အညမညံ ခမာပေဿာမာ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ပညာသာယ ဘိက္ခူသု ဒွေပိ ဘိက္ခူ ဧကောကာသေ နာဒ္ဒသံသု. တတော ယော တေသု စက္ခုမာ ပုရိသော, သော အာဟ – ‘‘န ဘော ကလဟကာရကာနံ ဩကာသော ဤဒိသော ဟောတိ, သုသမ္မဋ္ဌံ စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ, သုနိက္ခိတ္တာ သမ္မဇ္ဇနိယော, သုပဋ္ဌိတံ ပါနီယံ ပရိဘောဇနီယ’’န္တိ. တေ တတောဝ နိဝတ္တာ. တေပိ ဘိက္ခူ အန္တောတေမာသေယေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ မဟာပဝါရဏာယံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသုံ.

ແລະເໝືອນດັ່ງພຣະພິກຂຸ 50 ຮູບ ຜູ້ຈຳພັນສາຢູ່ໃນກະລັມພະຕິດຖະວິຫານ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເຮັດກະຕິກາສັນຍາກັນໃນວັນເພັງເດືອນ 8 ວ່າ 'ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ພວກ ເຮົາຈັກບໍ່ເວົ້າລົມກັນ'. ເມື່ອເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນບ້ານ ກໍອົມນ້ຳໄວ້ເຕັມປາກແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າໄປ. ເມື່ອຖືກຖາມເຖິງວັນເປັນຕົ້ນ ກໍປະຕິບັດຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ. ໃນບ້ານນັ້ນ ພວກມະນຸດເຫັນຮອຍຖົ່ມນ້ຳແລ້ວກໍຮູ້ວ່າ 'ມື້ນີ້ມີພຣະມາຮູບໜຶ່ງ, ມື້ນີ້ມີພຣະມາສອງຮູບ'. ແລະພວກເຂົາຄິດກັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເວົ້າລົມກັບພວກ ເຮົາເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ວ່າບໍ່ເວົ້າລົມກັນເອງນຳດ້ວຍ? ຫາກພວກທ່ານບໍ່ເວົ້າລົມກັນເອງ, ກໍຄົງຈະເກີດການທະເລາະວິວາດກັນຢ່າງແນ່ນອນ. ມາເຖີດ, ພວກ ເຮົາຈັກໄປໃຫ້ພວກທ່ານຂໍຂະມາໂທດກັນແລະກັນ'. ພວກເຂົາທັງໝົດຈຶ່ງພາກັນໄປທີ່ວັດ, ແຕ່ໃນບັນດາພຣະພິກຂຸ 50 ຮູບນັ້ນ ພວກເຂົາບໍ່ເຫັນພຣະພິກຂຸແມ່ນແຕ່ສອງຮູບຢູ່ໃນບ່ອນດຽວກັນເລີຍ. ໃນບັນດາຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບຸຣຸດຜູ້ມີປັນຍາຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍ, ສະຖານທີ່ຂອງຜູ້ທະເລາະວິວາດກັນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນແບບນີ້, ເບິ່ງແມ! ລານເຈດີແລະລານຕົ້ນໂພກໍປັດກວາດສະອາດດີ, ຟອຍກວາດກໍຈັດເກັບໄວ້ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ, ນ້ຳດື່ມນ້ຳໃຊ້gໍຕັ້ງໄວ້ເປັນຢ່າງດີ'. ພວກເຂົາຈຶ່ງພາກັນກັບຄືນຈາກບ່ອນນັ້ນເອງ. ຝ່າຍພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນພາຍໃນສາມເດືອນນັ້ນເອງ ແລ້ວໄດ້ປະວໍຣະນາດ້ວຍວິສຸດທິປະວໍຣະນາໃນວັນມະຫາປະວໍຣະນາ.

ဧဝံ ကာဠဝလ္လိမဏ္ဍပဝါသီ မဟာနာဂတ္ထေရော ဝိယ, ကလမ္ဗတိတ္ထဝိဟာရေ ဝဿူပဂတာ ဘိက္ခူ ဝိယ စ ကမ္မဋ္ဌာနယုတ္တေနေဝ စိတ္တေန ပါဒံ ဥဒ္ဓရန္တော ဂါမသမီပံ ဂန္တွာ ဥဒကဂဏ္ဍူသံ ကတွာ ဝီထိယော သလ္လက္ခေတွာ ယတ္ထ သုရာသောဏ္ဍဓုတ္တာဒယော ကလဟကာရကာ စဏ္ဍဟတ္ထိအဿာဒယော ဝါ နတ္ထိ, တံ ဝီထိံ ပဋိပဇ္ဇတိ. တတ္ထ စ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော န တုရိတတုရိတော ဝိယ ဇဝေန ဂစ္ဆတိ. န ဟိ ဇဝေန ပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂံ နာမ ကိဉ္စိ အတ္ထိ. ဝိသမဘူမိဘာဂပတ္တံ ပန ဥဒကသကဋံ ဝိယ နိစ္စလော ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ. အနုဃရံ ပဝိဋ္ဌော စ ဒါတုကာမံ ဝါ အဒါတုကာမံ ဝါ သလ္လက္ခေတုံ တဒနုရူပံ ကာလံ အာဂမေန္တော ဘိက္ခံ ဂဟေတွာ အန္တောဂါမေ ဝါ ဗဟိဂါမေ ဝါ ဝိဟာရမေဝ ဝါ အာဂန္တွာ ယထာဖာသုကေ ပတိရူပေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော အာဟာရေ ပဋိကူလသညံ ဥပဋ္ဌပေတွာ အက္ခဗ္ဘဉ္ဇနဝဏလေပနပုတ္တမံသူပမာဝသေန ပစ္စဝေက္ခန္တော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ အာဟာရံ အာဟာရေတိ, နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ…ပေ… ဘုတ္တာဝီ စ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ မုဟုတ္တံ ဘတ္တကိလမထံ ပဋိပဿမ္ဘေတွာ ယထာ ပုရေဘတ္တံ[Pg.224], ဧဝံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပုရိမယာမံ ပစ္ဆိမယာမဉ္စ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ မနသိကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဟရတိ စ ပစ္စာဟရတိ စာတိ.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ພຣະພິກຂຸຜູ້ຍົກຕີນຂຶ້ນດ້ວຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍກັມມະຖານເທົ່ານັ້ນ ເໝືອນດັ່ງພຣະມຫານາຄະເຖຣะ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນກາລະວັលລິມັຍທະປະ ແລະເໝືອນດັ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ຈຳພັນສາຢູ່ໃນກະລັມພະຕິດຖະວິຫານ, ເມື່ອໄປຮອດໃກ້ບ້ານ ກໍອົມນ້ຳໄວ້ເຕັມປາກ, ກວດເບິ່ງຖະໜົນຫົນທາງ, ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ຖະໜົນຫົນທາງທີ່ບໍ່ມີພວກນັກເລງສຸຣາ, ພວກນັກເລງການພະນັນເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ມີພວກຄົນທະເລາະວິວາດກັນ, ແລະບໍ່ມີຊ້າງຮ້າຍມ້າຮ້າຍເປັນຕົ້ນ. ແລະເມື່ອທ່ຽວບິນທະບາດໃນຖະໜົນນັ້ນ ກໍບໍ່ຟ້າວຟັ່ງຟ້າວຮົນແລ່ນໄປ. ເພາະວ່າ ທຸດົງທີ່ຊື່ວ່າ 'ການທ່ຽວບິນທະບາດດ້ວຍຄວາມໄວ' ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ແຕ່ທ່ານຍ່ອມເດີນໄປຢ່າງສະຫງົບນິ້ງ ເໝືອນດັ່ງກວຽນບັນທຸກນ້ຳທີ່ແລ່ນໄປເຖິງບ່ອນດິນທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນ. ແລະເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ເຮືອນແຕ່ລະຫຼັງ ກໍລໍຖ້າເວລາອັນສົມຄວນ ເພື່ອສັງເກດເບິ່ງວ່າ ເຂົາປາຖະໜາຈະຖວາຍ ຫຼື ບໍ່ປາຖະໜາຈະຖວາຍ, ເມື່ອຮັບບິນທະບາດແລ້ວ ກໍກັບຄືນມາທີ່ວັດ ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນບ້ານ ຫຼື ນອກບ້ານ, ນັ່ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນແລະສະດວກສະບາຍ, ມົນສິການກັມມະຖານ, ຕັ້ງອາຫາເຣປະຕິກູລະສັນຍາໄວ້, ພິຈາລະນາໂດຍອຸປະມາດ້ວຍການຢອດນ້ຳມັນເພົາກວຽນ, ການທາຢາແຜ, ແລະການກິນເນື້ອລູກ, ແລ້ວສັນອາຫານທີ່ປະກອບດ້ວຍອົງ 8, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຫຼິ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອມົວເມົາ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອປະດັບ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຕົກແຕ່ງ... ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອສັນສຳເລັດແລ້ວ ກໍເຮັດກິດຈະກ່ຽວກັບນ້ຳ, ບັນເທົາຄວາມອິດເມື່ອຍຫຼັງຈາກສັນອາຫານຄາວໜຶ່ງ, ແລ້ວມົນສິການກັມມະຖານເທົ່ານັ້ນ ຕະຫຼອດເວລາຫຼັງສັນອາຫານ, ຍາມຕົ້ນ ແລະຍາມປາຍ ເໝືອນດັ່ງເວລາກ່ອນສັນອາຫານ. ພຣະພິກຂຸຮູບນີ້ ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ຜູ້ນຳໄປ ແລະນຳກັບຄືນມາ'.

ဣမံ ပန ဟရဏပစ္စာဟရဏသင်္ခါတံ ဂတပစ္စာဂတိကဝတ္တံ ပူရေန္တော ယဒိ ဥပနိဿယသမ္ပန္နော ဟောတိ, ပဌမဝယေ ဧဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. နော စေ ပဌမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ. နော စေ မဇ္ဈိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, နော စေ ပစ္ဆိမဝယေ ပါပုဏာတိ, အထ မရဏသမယေ. နော စေ မရဏသမယေ ပါပုဏာတိ, အထ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ. နော စေ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ ပါပုဏာတိ, အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ နိဗ္ဗတ္တော ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ. နော စေ ပစ္စေကဗောဓိံ သစ္ဆိကရောတိ, အထ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝေ ခိပ္ပာဘိညော ဝါ ဟောတိ, သေယျထာပိ ထေရော ဗာဟိယော ဒါရုစီရိယော မဟာပညော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော သာရိပုတ္တော, မဟိဒ္ဓိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော, ဓုတဝါဒေါ ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော မဟာကဿပေါ, ဒိဗ္ဗစက္ခုကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အနုရုဒ္ဓေါ, ဝိနယဓရော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ဥပါလိ, ဓမ္မကထိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော, အာရညိကော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရေဝတော, ဗဟုဿုတော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော အာနန္ဒော, သိက္ခာကာမော ဝါ, သေယျထာပိ ထေရော ရာဟုလော ဗုဒ္ဓပုတ္တောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ စတုက္ကေ ယွာယံ ဟရတိ ပစ္စာဟရတိ စ, တဿ ဂေါစရသမ္ပဇညံ သိခါပတ္တံ ဟောတိ.

ກໍແລ້ວ ພຣະໂຍຄີຜູ້ບຳເພັນຄະຕະປັຈຈາຄະຕິກະວັດ ອັນກ່າວຄືການນຳໄປແລະການນຳກັບຄືນມານີ້, ຫາກເປັນຜູ້ມີອຸປະນິດໄສສົມບູນ, ຍ່ອມບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນໃນປະຖົມມະໄວນັ້ນເອງ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນປະຖົມມະໄວ, ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນມັດຊິມະໄວ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນມັດຊິມະໄວ, ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນປັດສິມະໄວ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນປັດສິມະໄວ, ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນເວລາໃກ້ຕາຍ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນເວລາໃກ້ຕາຍ, ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນເວລາເປັນເທວະບຸດ. ຫາກບໍ່ບັນລຸໃນເວລາເປັນເທວະບຸດ, ເມື່ອເກີດໃນຍຸກທີ່ບໍ່ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າອຸບັດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ຫາກບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ, ກໍຍ່ອມບັນລຸໃນສຳນັກຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ, ໂດຍເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ໄວ ເໝືອນດັ່ງພຣະພາຫິຍະທາຣຸຈີຣິຍະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ມີລິດຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງພຣະມະຫາໂມກຄັລລານະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ຊົງທຸດົງ ເໝືອນດັ່ງພຣະມະຫາກັດສະປະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ມີຕາທິບ ເໝືອນດັ່ງພຣະອະນຸຣຸດທະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ຊົງພຣະວິນັຍ ເໝືອນດັ່ງພຣະອຸບາລີເຖຣະ, ຫຼື ເປັນພຣະທັມມະກະຖຶກ ເໝືອນດັ່ງພຣະປຸນນະມັນຕານີບຸດຕະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດ ເໝືອນດັ່ງພຣະເຣວະຕະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນພຣະພະຫູສູດ ເໝືອນດັ່ງພຣະອານົນທະເຖຣະ, ຫຼື ເປັນຜູ້ໃຝ່ໃນການສຶກສາ ເໝືອນດັ່ງພຣະຣາຫຸນເຖຣະ ພຸດທະຊິໂນຣົດ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, 在ຈຕຸກກະນີ້, ພຣະພິກຂຸໃດທີ່ນຳໄປແລະນຳກັບຄືນມາ, ໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະຂອງພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຍອດ.

အဘိက္ကမာဒီသု ပန အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ. တံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဣဓ ဘိက္ခု အဘိက္ကမန္တော ဝါ ပဋိက္ကမန္တော ဝါ ယထာ အန္ဓပုထုဇ္ဇနာ အဘိက္ကမာဒီသု – ‘‘အတ္တာ အဘိက္ကမတိ, အတ္တနာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ ‘‘အဟံ အဘိက္ကမာမိ, မယာ အဘိက္ကမော နိဗ္ဗတ္တိတော’’တိ ဝါ သမ္မုယှန္တိ, တထာ အသမ္မုယှန္တော အဘိက္ကမာမီတိ စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန အယံ ကာယသမ္မတော အဋ္ဌိသံဃာဋော အဘိက္ကမတိ. တဿေဝံ အဘိက္ကမတော ဧကေကပါဒုဒ္ဓရဏေ ပထဝီဓာတု အာပေါဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ အတိဟရဏဝီတိဟရဏေသု, ဝေါဿဇ္ဇနေ တေဇောဓာတု ဝါယောဓာတူတိ ဒွေ ဓာတုယော ဩမတ္တာ ဟောန္တိ [Pg.225] မန္ဒာ, ဣတရာ ဒွေ အဓိမတ္တာ ဟောန္တိ ဗလဝတိယော, တထာ သန္နိက္ခေပနသန္နိရုမ္ဘနေသု.

ກໍແລ້ວ ຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼໃນການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ'. ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້: ໃນພຣະສາສະໜານີ້ ພຣະພິກຂຸເມື່ອກ້າວໄປ ຫຼື ຖອຍກັບ, ຍ່ອມບໍ່ຫຼົງໄຫຼ ເໝືອນດັ່ງພວກອັນທະປະຖຸຊົນ ຜູ້ຫຼົງໄຫຼໃນການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອັດຕາ ກ້າວໄປ, ການກ້າວໄປ ອັນອັດຕາໃຫ້ບັງເກີດແລ້ວ' ຫຼື ວ່າ 'ເຮົາກ້າວໄປ, ການກ້າວໄປ ອັນເຮົາໃຫ້ບັງເກີດແລ້ວ'. ທ່ານບໍ່ຫຼົງໄຫຼຢ່າງນັ້ນ, ເມື່ອຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ເຮົາຈັກກ້າວໄປ', ວาໂຍທາດທີ່ມີຈິດນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບຈິດນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເກີດກາຍະວິນຍັດ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ໂຄງກະດູກນີ້ ທີ່ສົມມຸດວ່າເປັນກາຍ ຍ່ອມກ້າວໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ຊ່ານຂອງວາໂຍທາດ ທີ່ມີຈິດເປັນຕົວສ້າງຂຶ້ນ. ເມື່ອໂຄງກະດູກນັ້ນກ້າວໄປຢ່າງນີ້, ໃນການຍົກຕີນຂຶ້ນແຕ່ລະເທື່ອ, ທາດທັງສອງ ຄື ປະຖະວີທາດແລະອາໂປທາດ ຍ່ອມມີປະລິມານນ້ອຍແລະອ່ອນກຳລັງ, ສ່ວນທາດອີກສອງທາດ ຍ່ອມມີປະລິມານຫຼາຍແລະມີກຳລັງແຮງ. ໃນການຍື່ນໄປຂ້າງໜ້າແລະການຍ້າຍໄປຂ້າງໆ ກໍເໝືອນກັນ. ໃນການຢ່ອນຕີນລົງ, ທາດທັງສອງ ຄື ເຕໂຊທາດແລະວາໂຍທາດ ຍ່ອມມີປະລິມານນ້ອຍແລະອ່ອນກຳລັງ, ສ່ວນທາດອີກສອງທາດ ຍ່ອມມີປະລິມານຫຼາຍແລະມີກຳລັງແຮງ. ໃນການວາງຕີນລົງແລະການຢຽບແໜ້ນກັບພື້ນ ກໍເໝືອນກັນ.

တတ္ထ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ အတိဟရဏံ န ပါပုဏန္တိ, တထာ အတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝီတိဟရဏံ, ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တာ ဝေါဿဇ္ဇနံ, ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တာ သန္နိက္ခေပနံ, သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တာ သန္နိရုမ္ဘနံ န ပါပုဏန္တိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗပဗ္ဗံ သန္ဓိသန္ဓိ ဩဓိဩဓိ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာနိ ဝိယ တဋတဋာယန္တာ ဘိဇ္ဇန္တိ. တတ္ထ ကော ဧကော အဘိက္ကမတိ, ကဿ ဝါ ဧကဿ အဘိက္ကမနံ? ပရမတ္ထတော ဟိ ဓာတူနံယေဝ ဂမနံ, ဓာတူနံ ဌာနံ, ဓာတူနံ နိသဇ္ဇာ, ဓာတူနံ သယနံ. တသ္မိံ တသ္မိဉှိ ကောဋ္ဌာသေ သဒ္ဓိံ ရူပေန –

ໃນການກ້າວໄປນັ້ນ, ຮູບທັມແລະອະຮູບທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍົກຕີນຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໄປເຖິງຂະນະຍື່ນຕີນໄປຂ້າງໜ້າ. ເໝືອນກັນນັ້ນ, ທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍື່ນຕີນໄປຂ້າງໜ້າ ກໍບໍ່ໄປເຖິງຂະນະຍ້າຍຕີນໄປຂ້າງໆ. ທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຍ້າຍຕີນໄປຂ້າງໆ ກໍບໍ່ໄປເຖິງຂະນະຢ່ອນຕີນລົງ. ທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຢ່ອນຕີນລົງ ກໍບໍ່ໄປເຖິງຂະນະວາງຕີນລົງ. ທັມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະວາງຕີນລົງ ກໍບໍ່ໄປເຖິງຂະນະຢຽບແໜ້ນກັບພື້ນ. ທັມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເອງ ໂດຍແຍກອອກເປັນຂໍ້ໆ ເປັນຂໍ້ຕໍ່ໆ ເປັນສ່ວນໆ ເໝືອນດັ່ງເມັດງາທີ່ໃສ່ລົງໃນກະທະອັນຮ້ອນຈັດ ຍ່ອມແຕກດັງແປະໆ ໄປ. ໃນການກ້າວໄປນັ້ນ, ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງກ້າວໄປ ຫຼື ວ່າການກ້າວໄປນັ້ນເປັນຂອງໃຜຜູ້ໜຶ່ງ? ເພາະວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດຖະແລ້ວ ມີແຕ່ການໄປຂອງທາດທັງຫຼາຍ, ການຢືນຂອງທາດທັງຫຼາຍ, ການນັ່ງຂອງທາດທັງຫຼາຍ, ການນອນຂອງທາດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນສ່ວນນັ້ນໆ ພ້ອມກັບຮູບທັມ...

‘‘အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတေ စိတ္တံ, အညံ စိတ္တံ နိရုဇ္ဈတိ;

အဝီစိမနုသမ္ဗန္ဓော, နဒီသောတောဝ ဝတ္တတီ’’တိ. –

"ຈິດດວງໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ຈິດອີກດວງໜຶ່ງກໍດັບໄປ, ຄວາມສືບຕໍ່ກັນໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງຂັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປ ເໝືອນດັ່ງກະແສນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳ".

ဧဝံ အဘိက္ကမာဒီသု အသမ္မုယှနံ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမာတိ.

ຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼໃນການກ້າວໄປເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ນີ້ຊື່ວ່າ 'ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ'.

နိဋ္ဌိတော ‘‘အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတီ’’တိပဒဿ အတ္ထော.

ອັດຖະແຫ່ງບົດວ່າ 'abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti' ຈົບລົງແລ້ວ.

အာလောကိတေ ဝိလောကိတေတိ ဧတ္ထ ပန အာလောကိတံ နာမ ပုရတော ပေက္ခနံ, ဝိလောကိတံ နာမ အနုဒိသာပေက္ခနံ. အညာနိပိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ ပစ္ဆတော အနုပေက္ခနဝသေန ဩလောကိတဥလ္လောကိတာပလောကိတာနိ နာမ ဟောန္တိ. တာနိ ဣဓ န ဂဟိတာနိ, သာရုပ္ပဝသေန ပန ဣမာနေဝ ဒွေ ဂဟိတာနိ. ဣမိနာ ဝါ မုခေန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ဂဟိတာနေဝါတိ.

ກໍແລ້ວ ໃນບົດວ່າ 'ālokite vilokite' ນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອາໂລກິຕະ' ຄື ການແນມເບິ່ງໄປທາງໜ້າ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ວິໂລກິຕະ' ຄື ການແນມເບິ່ງໄປທາງທິດສະຫຼຽງ. ເຖິງແມ່ນການແນມເບິ່ງອື່ນໆ ໂດຍອຳນາດການແນມເບິ່ງທາງລຸ່ມ, ທາງເທິງ ແລະທາງຫຼັງ ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອໂລກິຕະ, ອຸລໂລກິຕະ ແລະອະປະໂລກິຕະ ກໍມີຢູ່. ແຕ່ການແນມເບິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຖືເອົາໃນທີ່ນີ້, ແຕ່ໂດຍຄວາມສົມຄວນ ຈຶ່ງຖືເອົາພຽງແຕ່ສອງຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຫຼື ໂດຍວິທີນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຖືເອົາການແນມເບິ່ງທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນນຳດ້ວຍ.

တတ္ထ ‘‘အာလောကေဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စိတ္တဝသေနေဝ အနောလောကေတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တံ အာယသ္မန္တံ နန္ဒံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

ໃນການແນມເບິ່ງນັ້ນ, ເມື່ອຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ເຮົາຈັກແນມເບິ່ງ', ການບໍ່ແນມເບິ່ງໄປຕາມອຳນາດຂອງຈິດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ກຳນົດຮູ້ປະໂຫຍດ ຊື່ວ່າ 'ສາຕຖະກະສັມປະຊັນຍະ'. ສາຕຖະກະສັມປະຊັນຍະນັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍເຮັດໃຫ້ພຣະນັນທະເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນພະຍານ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ດັ່ງນີ້:

‘‘သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပုရတ္ထိမာ ဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ အာလောကယတော နာဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ [Pg.226] ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝိဿန္တီ’တိ. ဣတိဟ တတ္ထ သမ္ပဇာနော ဟောတိ. သစေ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒဿ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ, ဥတ္တရာ ဒိသာ, ဒက္ခိဏာ ဒိသာ, ဥဒ္ဓံ, အဓော, အနုဒိသာ အာလောကေတဗ္ဗာ ဟောတိ, သဗ္ဗံ စေတသာ သမန္နာဟရိတွာ နန္ဒော အနုဒိသံ အာလောကေတိ ‘ဧဝံ မေ အနုဒိသံ အာလောကယတော’…ပေ… သမ္ပဇာနော ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၉).

"ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຫາກທິດຕາເວັນອອກ ເປັນທິດທີ່ພຣະນັນທະຄວນແນມເບິ່ງ, ພຣະນັນທະຍ່ອມມົນສິການທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງດ້ວຍຈິດ ແລ້ວຈຶ່ງແນມເບິ່ງທິດຕາເວັນອອກວ່າ: 'ເມື່ອເຮົາແນມເບິ່ງທິດຕາເວັນອອກຢ່າງນີ້, ບາບອະກຸສົນທັມທັງຫຼາຍ ຄື ອະພິຊຊາແລະໂທມະນັດ ຈັກບໍ່ໄຫຼໄປຕາມເຮົາ'. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ພຣະນັນທະຍ່ອມເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຕົວໃນການແນມເບິ່ງນັ້ນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຫາກທິດຕາເວັນຕົກ, ทິດເໜືອ, ທິດໃຕ້, ເບື້ອງເທິງ, ເບື້ອງລຸ່ມ ຫຼື ທິດສະຫຼຽງ ເປັນທິດທີ່ພຣະນັນທະຄວນແນມເບິ່ງ, ພຣະນັນທະຍ່ອມມົນສິການທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງດ້ວຍຈິດ ແລ້ວຈຶ່ງແນມເບິ່ງທິດສະຫຼຽງວ່າ 'ເມື່ອເຮົາແນມເບິ່ງທິດສະຫຼຽງຢ່າງນີ້...' ... ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຕົວ".

အပိစ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တစေတိယဒဿနာဒိဝသေနေဝ သာတ္ထကတာ စ သပ္ပာယတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပန အဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညံ, တသ္မာ ခန္ဓဓာတုအာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ အတ္တနော ကမဋ္ဌာနဝသေနေဝ ကသိဏာဒိကမ္မဋ္ဌာနိကေဟိ ဝါ ပန ကမ္မဋ္ဌာနသီသေနေဝ အာလောကနဝိလောကနံ ကာတဗ္ဗံ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ໃນທີ່ນີ້ກໍເໝືອນກັນ, ຄວາມເປັນທຳມີປະໂຫຍດແລະຄວາມເປັນທຳທີ່ສົມຄວນ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເບິ່ງພຣະເຈດີເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນ. ສ່ວນການບໍ່ລະຖິ້ມກັມມະຖານນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ'. ເພາະສະນັ້ນ, ພຣະພິກຂຸຜູ້ມີຂັນທະກັມມະຖານ, ທາຕຸກັມມະຖານ ແລະອາຍະຕະນະກັມມະຖານເປັນອາຣົມ ພຶງເຮັດການແນມເບິ່ງແລະການແລເບິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມະຖານຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ຫຼື ພຣະພິກຂຸຜູ້ມີກະສິນກັມມະຖານເປັນຕົ້ນເປັນອາຣົມ ກໍພຶງເຮັດການແນມເບິ່ງແລະການແລເບິ່ງ ໂດຍເອົາກັມມະຖານນັ້ນເປັນປະທານ.

‘‘အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ အာလောကေတာ ဝါ ဝိလောကေတာ ဝါ နတ္ထိ, ‘အာလောကေဿာမီ’တိ ပန စိတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ တေနေဝ စိတ္တေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဝါယောဓာတု ဝိညတ္တိံ ဇနယမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရဝသေန ဟေဋ္ဌိမံ အက္ခိဒလံ အဓော သီဒတိ, ဥပရိမံ ဥဒ္ဓံ လင်္ဃေတိ, ကောစိ ယန္တကေန ဝိဝရန္တော နာမ နတ္ထိ, တတော စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓေန္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ပဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ နာမ.

"ພາຍໃນກາຍ ບໍ່ມີອັດຕາທີ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ແນມເບິ່ງ ຫຼື ຜູ້ແລເບິ່ງເລີຍ, ແຕ່ເມື່ອຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ເຮົາຈັກແນມເບິ່ງ', ວາໂຍທາດທີ່ມີຈິດນັ້ນເປັນສະມຸດຖານ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບຈິດນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເກີດກາຍະວິນຍັດ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ຊ່ານຂອງວາໂຍທາດ ທີ່ມີຈິດເປັນຕົວສ້າງຂຶ້ນ, ໜັງຕາລຸ່ມຍ່ອມຫຼຸດລົງເບື້ອງລຸ່ມ, ໜັງຕາເທິງຍ່ອມຍົກຂຶ້ນເບື້ອງເທິງ, ບໍ່ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຊື່ວ່າໄຂດ້ວຍເຄື່ອງຍົນເລີຍ, ຈາກນັ້ນ ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຮັດກິດຈະການເຫັນໃຫ້ສຳເລັດ". ການຮູ້ແຈ້ງຢ່າງນີ້ ໃນການແນມເບິ່ງແລະການແລເບິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ'.

အပိစ မူလပရိညာအာဂန္တုကတာဝကာလိကဘာဝဝသေနပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မူလပရိညာဝသေန တာဝ –

ອີກປະການໜຶ່ງ, ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະໃນການແນມເບິ່ງແລະການແລເບິ່ງນີ້ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຮູ້ເຫດ, ຄວາມເປັນຂອງຈອນມາ ແລະຄວາມເປັນຂອງຊົ່ວຄາວນຳດ້ວຍ. ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຮູ້ເຫດ ກ່ອນວ່າ:

‘‘ဘဝင်္ဂါဝဇ္ဇနဉ္စေဝ, ဒဿနံ သမ္ပဋိစ္ဆနံ;

သန္တီရဏံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ, ဇဝနံ ဘဝတိ သတ္တမံ’’.

"ພະວັງ, ອາວັດຊະນະ, ທັດສະນະ, ສັມປະຕິດຊະນະ, ສັນຕີຣະນະ, ໂວຕຖັບພະນະ ແລະຊະວະນະ ເປັນທີເຈັດ".

တတ္ထ ဘဝင်္ဂံ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂကိစ္စံ သာဓယမာနံ ပဝတ္တတိ, တံ အာဝဋ္ဋေတွာ ကိရိယမနောဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ စက္ခုဝိညာဏံ ဒဿနကိစ္စံ သာဓယမာနံ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဓာတု သမ္ပဋိစ္ဆနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ဝိပါကမနောဝိညာဏဓာတု သန္တီရဏကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ ကိရိယမနောဝိညာဏဓာတု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိစ္စံ သာဓယမာနာ, တန္နိရောဓာ သတ္တက္ခတ္တုံ ဇဝနံ ဇဝတိ. တတ္ထ ပဌမဇဝနေပိ ‘‘အယံ [Pg.227] ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ န ဟောတိ, ဒုတိယဇဝနေပိ…ပေ… သတ္တမဇဝနေပိ. ဧတေသု ပန ယုဒ္ဓမဏ္ဍလေ ယောဓေသု ဝိယ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ဘိဇ္ဇိတွာ ပတိတေသု ‘‘အယံ ဣတ္ထီ, အယံ ပုရိသော’’တိ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အာလောကိတဝိလောကိတံ ဟောတိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ မူလပရိညာဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນວິຖີຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະວັງຈິດ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ກິດອັນເປັນອົງຄະແຫ່ງອຸປະປັດຕິພົບໃຫ້สำเร็จ, ເມື່ອໜ່ຽວໜ່ຽງພະວັງນັ້ນແລ້ວ, ກິຣິຍາມະໂນທາດ (ປັນຈະທະວາຣາວັດຊະນະ) ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ອາວັດຊະນະກິດสำเร็จ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງກິຣິຍາມະໂນທາດນັ້ນ, ຈັກຂຸວິນຍານ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ທັດສະນະກິດ (ການເຫັນ) ສຳເລັດ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານນັ້ນ, ວິປາກະມະໂນທາດ (ສັມປະຕິດຊະນະ) ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ສັມປະຕິດຊະນະກິດสำเร็จ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງວິປາກະມະໂນທາດນັ້ນ, ວິປາກະມະໂນວິນຍານະທາດ (ສັນຕີຣະນະ) ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ສັນຕີຣະນະກິດสำเร็จ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງວິປາກະມະໂນວິນຍານະທາດນັ້ນ, ກິຣິຍາມະໂນວິນຍານະທາດ (ໂວຕຖັບພະນະ) ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອເຮັດໃຫ້ໂວຕຖັບພະນະກິດสำเร็จ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງກິຣິຍາມະໂນວິນຍານະທາດນັ້ນ, ຊະວະນະຈິດ ຍ່ອມແລ່ນໄປເຈັດຄັ້ງ. ໃນຊະວະນະເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ໃນປະຖົມຊະວະນະ (ຊະວະນະທີໜຶ່ງ) ກໍຍັງບໍ່ມີການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ, ຄວາມຂັດເຄືອງ ແລະຄວາມຫຼົງຜິດວ່າ "ນີ້ແມ່ນຍິງ, ນີ້ແມ່ນຊາຍ"; ແມ່ນແຕ່ໃນທຸຕິຍະຊະວະນະ... ໄປຈົນເຖິງສັດຕະມະຊະວະນະ (ຊະວະນະທີເຈັດ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ເມື່ອຊະວະນະເຫຼົ່ານີ້ດັບສະຫຼາຍໄປຕາມລຳດັບ ເໝືອນດັ່ງພວກທະຫານທີ່ລົ້ມຕາຍລົງເທິງສະໜາມຮົບ, ການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນວ່າ "ນີ້ແມ່ນຍິງ, ນີ້ແມ່ນຊາຍ" ຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ໃນການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງນີ້, ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມູນປະຣິນຍາ (ການກຳນົດຮູ້ເຖິງມູນເຫດ) ດ້ວຍປະການສະນີ້ກ່ອນ.

စက္ခုဒွါရေ ပန ရူပေ အာပါထမာဂတေ ဘဝင်္ဂစလနတော ဥဒ္ဓံ သကကိစ္စနိပ္ဖာဒနဝသေန အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓေသု အဝသာနေ ဇဝနံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နာနံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဂန္တုကပုရိသော ဝိယ ဟောတိ. တဿ ယထာ ပရဂေဟေ ကိဉ္စိ ယာစိတုံ ပဝိဋ္ဌဿ အာဂန္တုကပုရိသဿ ဂေဟသာမိကေသု တုဏှီမာသိနေသု အာဏာကရဏံ န ယုတ္တံ, ဧဝံ အာဝဇ္ဇနာဒီနံ ဂေဟဘူတေ စက္ခုဒွါရေ အာဝဇ္ဇနာဒီသုပိ အရဇ္ဇန္တေသု အဒုဿန္တေသု အမုယှန္တေသု စ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနံ အယုတ္တန္တိ ဧဝံ အာဂန္တုကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ກໍເມື່ອຮູບາຣົມມາສູ່ຄອງໃນຈັກຂຸທະວານ, ຖັດຈາກການໄຫວແຫ່ງພະວັງ (ພະວັງຄະຈະລະນະ) ຂຶ້ນໄປ, ເມື່ອຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປຕາມໜ້າທີ່ຂອງຕົນໆແລ້ວ, ໃນທີ່ສຸດ ຊະວະນະຈິດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ຊະວະນະຈິດນັ້ນ ປຽບເໝືອນແຂກຜູ້ມາຢືອນໃນຈັກຂຸທະວານ ອັນເປັນເໝືອນເຮືອນຂອງຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນກ່ອນໜ້ານັ້ນ. ປຽບເໝືອນຄົນຕ່າງຖິ່ນ ຜູ້ເຂົ້າໄປໃນເຮືອນຂອງຄົນອື່ນເພື່ອຂໍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ເມື່ອເຈົ້າຂອງເຮືອນນັ່ງຢູ່ຢ່າງສະຫງົບ, ການທີ່ຄົນຕ່າງຖິ່ນນັ້ນຈະມາອອກຄຳສັ່ງ ຍ່ອມເປັນສິ່ງບໍ່ສົມຄວນ, ສັນໃດ; ສັນນັ້ນຄືກັນ, ໃນຈັກຂຸທະວານອັນເປັນເໝືອນເຮືອນຂອງຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ກຳໜັດ, ບໍ່ຂັດເຄືອງ, ບໍ່ຫຼົງຜິດ, ການທີ່ຊະວະນະຈິດນັ້ນຈະເກີດຄວາມກຳໜັດ, ຄວາມຂັດເຄືອງ ແລະຄວາມຫຼົງຜິດ ຍ່ອມເປັນສິ່ງບໍ່ສົມຄວນ. ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນແຂກຜູ້ມາຢືອນ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

ယာနိ ပနေတာနိ စက္ခုဒွါရေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနပရိယောသာနာနိ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာနိ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေဟိ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, အညမညံ န ပဿန္တိ, ဣတ္တရာနိ တာဝကာလိကာနိ ဟောန္တိ. တတ္ထ ယထာ ဧကသ္မိံ ဃရေ သဗ္ဗေသု မာနုသကေသု မတေသု အဝသေသဿ ဧကဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ န ယုတ္တာ နစ္စဂီတာဒီသု အဘိရတိ နာမ, ဧဝမေဝ ဧကဒွါရေ သသမ္ပယုတ္တေသု အာဝဇ္ဇနာဒီသု တတ္ထ တတ္ထေဝ မတေသု အဝသေသဿ တင်္ခဏံယေဝ မရဏဓမ္မဿ ဇဝနဿာပိ ရဇ္ဇနဒုဿနမုယှနဝသေန အဘိရတိ နာမ န ယုတ္တာတိ ဧဝံ တာဝကာလိကဘာဝဝသေန အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ກໍຈິດເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈັກຂຸທະວານ ມີໂວຕຖັບພະນະເປັນທີ່ສຸດ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບສັມປະຍຸດຕະທຳ ຍ່ອມດັບສະຫຼາຍໄປໃນທີ່ນັ້ນໆເອງ, ບໍ່ເຫັນເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ຈຶ່ງເປັນສະພາບທີ່ຊົ່ວຄາວແລະຄົງຢູ່ພຽງຊົ່ວຂະນະ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ປຽບເໝືອນໃນເຮືອນຫຼັງໜຶ່ງ ເມື່ອຄົນທັງໝົດຕາຍໄປແລ້ວ, ຄົນທີ່ເຫຼືອຢູ່ພຽງຄົນດຽວ ຜູ້ມີຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດາໃນຂະນະນັ້ນເອງ ບໍ່ສົມຄວນທີ່ຈະຍິນດີໃນການຟ້ອນຮຳແລະການຂັບຮ້ອງເປັນຕົ້ນ, ສັນໃດ; ສັນນັ້ນຄືກັນ, ໃນທະວານດຽວກັນ ເມື່ອຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ພ້ອມທັງສັມປະຍຸດຕະທຳ ດັບໄປໃນທີ່ນັ້ນໆແລ້ວ, ຊະວະນະຈິດທີ່ເຫຼືອຢູ່ ຜູ້ມີຄວາມດັບສະຫຼາຍເປັນທຳມະດາໃນຂະນະນັ້ນເອງ ກໍບໍ່ສົມຄວນທີ່ຈະຍິນດີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ, ຄວາມຂັດເຄືອງ ແລະຄວາມຫຼົງຜິດ. ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນສະພາບຊົ່ວຄາວ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

အပိစ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဟိ စက္ခု စေဝ ရူပါ စ ရူပက္ခန္ဓော, ဒဿနံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, ဖဿာဒိကာ သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခာယတနံ, ရူပံ ရူပါယတနံ, ဒဿနံ မနာယတနံ, ဝေဒနာဒယော သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဓမ္မာယတနံ, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ အာယတနာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော [Pg.228] ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု စက္ခုဓာတု, ရူပံ ရူပဓာတု, ဒဿနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတု, တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာဒယော ဓမ္မာ ဓမ္မဓာတု, ဧဝမေတေသံ စတုန္နံ ဓာတူနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတိ? တထာ စက္ခု နိဿယပစ္စယော, ရူပံ အာရမ္မဏပစ္စယော, အာဝဇ္ဇနံ အနန္တရသမနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတပစ္စယော, အာလောကော ဥပနိဿယပစ္စယော, ဝေဒနာဒယော သဟဇာတပစ္စယော. ဧဝမေတေသံ ပစ္စယာနံ သမဝါယေ အာလောကနဝိလောကနံ ပညာယတိ. တတ္ထ ကော ဧကော အာလောကေတိ, ကော ဝိလောကေတီတိ ဧဝမေတ္ထ ခန္ဓာယတနဓာတုပစ္စယပစ္စဝေက္ခဏဝသေနပိ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ ແລະປັດໄຈ. ຈິງຢູ່, ໃນການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງນີ້, ຈັກຂຸປະສາດແລະຮູບາຣົມ ເປັນຮູບັກຂັນ, ການເຫັນ (ຈັກຂຸວິນຍານ) ເປັນວິນຍານັກຂັນ, ເວດທະນາທີ່ສັມປະຍຸດກັບຈັກຂຸວິນຍານນັ້ນ ເປັນເວດທະນັກຂັນ, ສັນຍາ ເປັນສັນຍັກຂັນ, ສັງຂານທຳມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ ເປັນສັງຂານັກຂັນ. ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງຂັນທັງຫ້ານີ້, ການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ໃນຂັນທັງຫ້ານັ້ນ, ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງທີ່ແລກົງ, ມີໃຜທີ່ແລສະຫຼຽງຫຼື? ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຈັກຂຸ ເປັນຈັກຂາຍະຕະນະ, ຮູບ ເປັນຮູບາຍະຕະນະ, ການເຫັນ ເປັນມະນາຍະຕະນະ, ທຳທີ່ສັມປະຍຸດມີເວດທະນາເປັນຕົ້ນ ເປັນທັມມາຍະຕະນະ. ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງອາຍະຕະນະທັງສີ່ນີ້, ການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ໃນອາຍະຕະນະທັງສີ່ນັ້ນ, ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງທີ່ແລກົງ, ມີໃຜທີ່ແລສະຫຼຽງຫຼື? ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຈັກຂຸ ເປັນຈັກຂຸທາດ, ຮູບ ເປັນຮູບະທາດ, ການເຫັນ ເປັນຈັກຂຸວິນຍານะທາດ, ທຳມີເວດທະນາເປັນຕົ້ນທີ່ສັມປະຍຸດກັບຈັກຂຸວິນຍານນັ້ນ ເປັນທັມມະທາດ. ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງທາດທັງສີ່ນີ້, ການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ຈຶ່ງປាកົດຂຶ້ນ. ໃນທາດທັງສີ່ນັ້ນ, ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງທີ່ແລກົງ, ມີໃຜທີ່ແລສະຫຼຽງຫຼື? ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຈັກຂຸ ເປັນນິດສະຍະປັດໄຈ, ຮູບ ເປັນອາຣັມມະນະປັດໄຈ, ອາວັດຊະນະ ເປັນອະນັນຕະຣະປັດໄຈ, ສະມະນັນຕະຣະປັດໄຈ, ອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ, ນັດຖິປັດໄຈ ແລະວິຄະຕະປັດໄຈ, ແສງສະຫວ່າງ ເປັນອຸປະນິດສະຍະປັດໄຈ, ທຳມີເວດທະນາເປັນຕົ້ນ ເປັນສະຫະຊາຕະປັດໄຈ. ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້, ການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງ ຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ. ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ, ມີໃຜຜູ້ໜຶ່ງທີ່ແລກົງ, ມີໃຜທີ່ແລສະຫຼຽງຫຼື? ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະໃນການແລກົງແລະການແລສະຫຼຽງນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາຂັນ, ອາຍະຕະນະ, ທາດ ແລະປັດໄຈ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေတိ ပဗ္ဗာနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏေ. တတ္ထ စိတ္တဝသေနေဝ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ အကတွာ ဟတ္ထပါဒါနံ သမိဉ္ဇနပသာရဏပစ္စယာ အတ္ထာနတ္ထံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ အတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ သာတ္ထကသမ္ပဇညံ. တတ္ထ ဟတ္ထပါဒေ အတိစိရံ သမိဉ္ဇိတွာ ဝါ ပသာရေတွာ ဝါ ဌိတဿ ခဏေ ခဏေ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န လဘတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပတတိ, ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆတိ. ကာလေ သမိဉ္ဇန္တဿ ကာလေ ပသာရေန္တဿ ပန တာ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂစ္ဆတိ, ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဧဝံ အတ္ထာနတ္ထပရိဂ္ဂဏှနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ "ໃນການຄູ້ເຂົ້າແລະການຢຽດອອກ" (ສມິຍ໌ຊິເຕ ປສາຣິເຕ) ໄດ້ແກ່ ໃນການຄູ້ເຂົ້າແລະການຢຽດອອກແຫ່ງຂໍ້ຕໍ່ທັງຫຼາຍ. ໃນການຄູ້ແລະການຢຽດນັ້ນ, ການບໍ່ຄູ້ແລະຢຽດມືແລະຕີນຕາມແຕ່ອຳນາດແຫ່ງຈິດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ມີການກຳນົດຮູ້ປະໂຫຍດແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນປະໂຫຍດ ອັນເກີດຈາກປັດໄຈຄືການຄູ້ແລະການຢຽດນັ້ນ ແລ້ວຖືເອົາສະເພາະສິ່ງที่เป็นປະໂຫຍດ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ສາຖະກະສັມປະຊັນຍະ. ໃນການຄູ້ແລະການຢຽດນັ້ນ, ເມື່ອບຸກຄົນຄູ້ມືແລະຕີນໄວ້ ຫຼືຢຽດອອກໄວ້ດົນເກີນໄປ, ທຸກຂະເວດທະນາ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທຸກໆຂະນະ, ຈິດຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ເອກັກຄະຕາ), ກັມມະຖານຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ແລະຍ່ອມບໍ່ບັນລຸຄຸນວິເສດ. ສ່ວນເມື່ອບຸກຄົນຄູ້ເຂົ້າໃນເວລາທີ່ຄວນຄູ້, ຢຽດອອກໃນເວລາທີ່ຄວນຢຽດ, ທຸກຂະເວດທະນາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນ, ກັມມະຖານຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ແລະຍ່ອມບັນລຸຄຸນວິເສດ. ພຶງຊາບການກຳນົດຮູ້ປະໂຫຍດແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນປະໂຫຍດ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

အတ္ထေ ပန သတိပိ သပ္ပာယာသပ္ပာယံ ပရိဂ္ဂဏှိတွာ သပ္ပာယပရိဂ္ဂဏှနံ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ. တတြာယံ နယော – မဟာစေတိယင်္ဂဏေ ကိရ ဒဟရဘိက္ခူ သဇ္ဈာယံ ဂဏှန္တိ. တေသံ ပိဋ္ဌိပဿေ ဒဟရဘိက္ခုနိယော ဓမ္မံ သုဏန္တိ. တတ္ထေကော ဒဟရော ဟတ္ထံ ပသာရေန္တော ကာယသံသဂ္ဂံ ပတွာ တေနေဝ ကာရဏေန ဂိဟီ ဇာတော. အပရော ဘိက္ခု ပါဒံ ပသာရေန္တော အဂ္ဂိမှိ ပသာရေသိ, အဋ္ဌိံ အာဟစ္စ ပါဒေါ ဈာယိ. အပရော ဝမ္မိကေ ပသာရေသိ, သော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော. အပရော စီဝရကုဋိဒဏ္ဍကေ ပသာရေသိ, တံ မဏိသပ္ပော ဍံသိ. တသ္မာ ဧဝရူပေ အသပ္ပာယေ အပသာရေတွာ သပ္ပာယေ ပသာရေတဗ္ဗံ. ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ.

ກໍເມື່ອມີປະໂຫຍດຢູ່, ການກຳນົດຮູ້ສິ່ງທີ່ສັບປາຍະ (ເໝາະສົມ) ແລະອະສັບປາຍະ (ບໍ່ເໝາະສົມ) ແລ້ວຖືເອົາສະເພາະສິ່ງທີ່ສັບປາຍະ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີແນວທາງດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ຢູ່ທີ່ລານມະຫາເຈດີ, ພວກພິກຂຸໜຸ່ມພາກັນທ່ອງບົ່ນສາທະຍາຍທຳຢູ່. ທາງດ້ານຫຼັງຂອງພວກພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນ, ມີພວກພິກຂຸນີໜຸ່ມກຳລັງຟັງທຳຢູ່. ໃນພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸໜຸ່ມຮູບໜຶ່ງ ເມື່ອຢຽດມືອອກໄປ ໄດ້ໄປຖືກຕ້ອງກາຍ (ຂອງພິກຂຸນີໜຸ່ມ) ເຂົ້າ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ສຶກລາເພດໄປເປັນຄະລຶຫັດ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ເມື່ອຢຽດຕີນອອກໄປ ໄດ້ຢຽດໄປຖືກກອງໄຟ, ໄຟໄດ້ໄໝ້ຕີນໄປຈົນຮອດກະດູກ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ຢຽດຕີນເຂົ້າໄປໃນຈອມປວກ, ຈຶ່ງຖືກງູພິດກັດ. ພິກຂຸອີກຮູບໜຶ່ງ ຢຽດຕີນໄປທີ່ຮາວໄມ້ໃນກຸຕິຈີວອນ, ຈຶ່ງຖືກງູຂຽວຫາງໄໝ້ກັດ. ເພາະສະນັ້ນ, ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ (ອະສັບປາຍະ) ເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນຢຽດອອກ, ແຕ່ຄວນຢຽດອອກໃນສະຖານທີ່ທີ່ເໝາະສົມ (ສັບປາຍະ). ນີ້ຄື ສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ ໃນການຄູ້ແລະການຢຽດນີ້.

ဂေါစရသမ္ပဇညံ ပန မဟာထေရဝတ္ထုနာ ဒီပေတဗ္ဗံ – မဟာထေရော ကိရ ဒိဝါဋ္ဌာနေ နိသိန္နော အန္တေဝါသိကေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနော သဟသာ ဟတ္ထံ [Pg.229] သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇေသိ. တံ အန္တေဝါသိကာ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, သဟသာ ဟတ္ထံ သမိဉ္ဇိတွာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သဏိကံ သမိဉ္ဇိတ္ထာ’’တိ. ယတော ပဋ္ဌာယာဟံ, အာဝုသော, ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, န မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ ဟတ္ထော သမိဉ္ဇိတပုဗ္ဗော, ဣဒါနိ ပန တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ကထယမာနေန ကမ္မဋ္ဌာနံ မုဉ္စိတွာ သမိဉ္ဇိတော, တသ္မာ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတွာ သမိဉ္ဇေသိန္တိ. သာဓု, ဘန္တေ, ဘိက္ခုနာ နာမ ဧဝရူပေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ. ဧဝမေတ္ထာပိ ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနမေဝ ဂေါစရသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ສ່ວນໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ ພຶງສະແດງດ້ວຍເລື່ອງຂອງພະມະຫາເຖຣະ: ໄດ້ຍິນວ່າ ພະມະຫາເຖຣະຮູບໜຶ່ງ ນັ່ງພັກຜ່ອນໃນເວລາກາງເວັນ ກຳລັງສົນທະນາກັບພວກສິດວິຫານິກ (ອັນເຕວາສິກ), ທ່ານໄດ້ຄູ້ແຂນເຂົ້າຢ່າງຮີບຮ້ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງຢຽດກັບຄືນໄປໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເດີມ ແລະຄູ້ເຂົ້າຄືນໃໝ່ຢ່າງຊ້າໆ. ພວກສິດວິຫານິກຈຶ່ງຖາມທ່ານວ່າ: 'ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພະອົງ, ເພາະເຫດໃດ ພະຄຸນເຈົ້າຈຶ່ງຄູ້ແຂນເຂົ້າຢ່າງຮີບຮ້ອນ ແລ້ວເອົາກັບຄືນໄປໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເດີມ ແລະຄູ້ເຂົ້າຄືນໃໝ່ຢ່າງຊ້າໆ ຂ້ານ້ອຍ?' ພະມະຫາເຖຣະຕອບວ່າ: 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ, ນັບຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ເຮົາເລີ່ມມົນສິການກັມມະຖານມາ, ເຮົາບໍ່ເຄີຍລະຖິ້ມກັມມະຖານແລ້ວຄູ້ແຂນເລີຍ, ແຕ່ເມື່ອກີ້ ເຮົາກຳລັງສົນທະນາກັບພວກທ່ານ ຈຶ່ງໄດ້ລະຖິ້ມກັມມະຖານແລ້ວຄູ້ແຂນເຂົ້າ, ເພາະສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງເອົາແຂນກັບຄືນໄປໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງເດີມ ແລ້ວຄູ້ເຂົ້າຄືນໃໝ່.' ພວກສິດວິຫານິກຈຶ່ງກ່າວວ່າ: 'ສາທຸ ຂ້ານ້ອຍ, ພຶງເປັນພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນີ້ແທ້ໆ.' ໃນການຄູ້ແລະການຢຽດນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄວາມບໍ່ລະຖິ້ມກັມມະຖານນັ້ນເອງ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ သမိဉ္ဇန္တော ဝါ ပသာရေန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေန ပန သုတ္တာကဍ္ဎနဝသေန ဒါရုယန္တဿ ဟတ္ထပါဒလဠနံ ဝိယ သမိဉ္ဇနပသာရဏံ ဟောတီတိ ပရိဇာနနံ ပနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພາຍໃນກາຍນີ້ ບໍ່ມີ 'ອັດຕາ' (ຕົວຕົນ) ໃດໆ ທີ່ເປັນຜູ້ຄູ້ເຂົ້າ ຫຼືເປັນຜູ້ຢຽດອອກເລີຍ, ແຕ່ການຄູ້ເຂົ້າແລະການຢຽດອອກ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ເພາະການແຜ່ຊ່ານໄປແຫ່ງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກການເຮັດວຽກຂອງຈິດ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ປຽບເໝືອນການເຄື່ອນໄຫວມືແລະຕີນແຫ່ງຫຸ່ນໄມ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການດຶງເຊືອກ. ການກຳນົດຮູ້ເຊັ່ນນີ້ ໃນການຄູ້ແລະການຢຽດນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ.

သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေတိ ဧတ္ထ သံဃာဋိစီဝရာနံ နိဝါသနပါရုပနဝသေန, ပတ္တဿ ဘိက္ခာပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပရိဘောဂေါ ဓာရဏံ နာမ. တတ္ထ သံဃာဋိစီဝရဓာရဏေ တာဝ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ စ ပိဏ္ဍာယ စရတော အာမိသလာဘော, ‘‘သီတဿ ပဋိဃာတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ ဝုတ္တပ္ပကာရောယေဝ စ အတ္ထော အတ္ထော နာမ. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນບົດວ່າ 'ໃນການຊົງຈີວອນ, ສັງຄາຕິ ແລະບາດ' (ສງ໌ຄາຕິປຕ໌ຕຈີວຣທາຣເຣ) ນີ້, ການໃຊ້ສອຍສັງຄາຕິແລະຈີວອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການນຸ່ງແລະການຫົ່ມ, ແລະການໃຊ້ສອຍບາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮັບບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ການຊົງ (ການຖື). ໃນການຊົງສັງຄາຕິແລະຈີວອນນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນໝົດ, ການໄດ້ຮັບອາມິດ (ອາຫານບິນທະບາດ) ຂອງພິກຂຸຜູ້ຮັກສາສີລ ນຸ່ງຫົ່ມແລ້ວທ່ຽວບິນທະບາດ, ແລະປະໂຫຍດຕາມທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໜາວ' ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ປະໂຫຍດ. ພຶງຊາບ ສາຖະກະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນ.

ဥဏှပကတိကဿ ပန ဒုဗ္ဗလဿ စ စီဝရံ သုခုမံ သပ္ပာယံ, သီတာလုကဿ ဃနံ ဒုပဋ္ဋံ. ဝိပရီတံ အသပ္ပာယံ. ယဿ ကဿစိ ဇိဏ္ဏံ အသပ္ပာယမေဝ. အဂ္ဂဠာဒိဒါနေန ဟိဿ တံ ပလိဗောဓကရံ ဟောတိ. တထာ ပဋ္ဋုဏ္ဏဒုကူလာဒိဘေဒံ လောဘနီယစီဝရံ. တာဒိသဉှိ အရညေ ဧကကဿ နိဝါသန္တရာယကရံ, ဇီဝိတန္တရာယကရဉ္စာပိ ဟောတိ. နိပ္ပရိယာယေန ပန ယံ နိမိတ္တကမ္မာဒိမိစ္ဆာဇီဝဝသေန ဥပ္ပန္နံ, ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ အသပ္ပာယံ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ, တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ແຕ່ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ມີປົກກະຕິຮ້ອນ ແລະພິກຂຸຜູ້ທຸບພົນ (ອ່ອນແອ), ຈີວອນທີ່ເນື້ອລະອຽດ (ບາງ) ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ສັບປາຍະ (ເໝາະສົມ); ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ມັກໜາວ, ຈີວອນທີ່ໜາ ຫຼືຈີວອນສອງຊັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ສັບປາຍະ. ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມ ຍ່ອມເປັນອະສັບປາຍະ (ບໍ່ເໝາະສົມ). ຈີວອນທີ່ເກົ່າຄ່ຳຄ່າ ຍ່ອມເປັນອະສັບປາຍະແກ່ພິກຂຸທຸກຮູບ, ເພາະການທີ່ຕ້ອງຄອຍປະຊຸນດ້ວຍຜ້າປະຊຸນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງກໍ່ຄວາມກັງວົນ (ປະລິໂພດ) ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຈີວອນທີ່ໜ້າກຳໜັດ (ໜ້າຢາກໄດ້) ມີປະເພດຈີວອນທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າໄໝ ແລະຜ້າທຸກູນ (ຜ້າເນື້ອດີ) ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນອະສັບປາຍະ, ເພາະຈີວອນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດອັນຕະລາຍແກ່ການຢູ່ອາໄສ ແລະແມ່ນແຕ່ອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຢູ່ປ່າແຕ່ຮູບດຽວ. ໂດຍມຸຂະຍະນັຍ (ໂດຍກົງ), ຈີວອນໃດທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍມິດສາຊີບ ມີການເຮັດນິມິດ (ການສະແດງທ່າທາງ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະຈີວອນໃດທີ່ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນໃຊ້ສອຍຢູ່ ອະກຸສົນທຳຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ກຸສົນທຳຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ຈີວອນນັ້ນເປັນອະສັບປາຍະ. ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມ ຍ່ອມເປັນສັບປາຍະ. ພຶງຊາບ ສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈີວອນທີ່ສັບປາຍະນັ້ນ, ແລະພຶງຊາບ ໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ລະຖິ້ມກັມມະຖານນັ້ນເອງ ໃນການຊົງຈີວອນນີ້.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ စီဝရံ ပါရုပန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန စီဝရပါရုပနံ ဟောတိ. တတ္ထ စီဝရမ္ပိ [Pg.230] အစေတနံ, ကာယောပိ အစေတနော. စီဝရံ န ဇာနာတိ ‘‘မယာ ကာယော ပါရုပိတော’’တိ. ကာယောပိ န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ စီဝရေန ပါရုပိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ ပဋပိလောတိကာယ ပေါတ္ထကရူပပဋိစ္ဆာဒနေ ဝိယ. တသ္မာ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿံ. နာဂဝမ္မိကစေတိယရုက္ခာဒီသု ဟိ ကေစိ မာလာဂန္ဓဓူမဝတ္ထာဒီဟိ သက္ကာရံ ကရောန္တိ, ကေစိ ဂူထမုတ္တကဒ္ဒမဒဏ္ဍသတ္ထပဟာရာဒီဟိ အသက္ကာရံ. န တေဟိ နာဂဝမ္မိကရုက္ခာဒယော သောမနဿံ ဝါ ကရောန္တိ ဒေါမနဿံ ဝါ. ဧဝမေဝံ နေဝ သုန္ဒရံ စီဝရံ လဘိတွာ သောမနဿံ ကာတဗ္ဗံ, န အသုန္ဒရံ လဘိတွာ ဒေါမနဿန္တိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພາຍໃນກາຍນີ້ ບໍ່ມີ 'ອັດຕາ' ໃດໆ ທີ່ເປັນຜູ້ຫົ່ມຈີວອນເລີຍ, ແຕ່ການຫົ່ມຈີວອນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ເພາະການແຜ່ຊ່ານໄປແຫ່ງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກການເຮັດວຽກຂອງຈິດ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ໃນການຫົ່ມຈີວອນນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຈີວອນກໍເປັນອະເຈຕະນະ (ບໍ່ມີຄວາມຄິດ), ແມ່ນແຕ່ກາຍກໍເປັນອະເຈຕະນະ. ຈີວອນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ກາຍອັນເຮົາຫົ່ມແລ້ວ', ແມ່ນແຕ່ກາຍກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ເຮົາອັນຈີວອນຫົ່ມແລ້ວ'. ທາດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປົກປິດກຸ່ມແຫ່ງທາດ (ກາຍ), ປຽບເໝືອນການປົກປິດຮູບຫຸ່ນໄມ້ດ້ວຍຜ້າເກົ່າ. ເພາະສະນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບຈີວອນທີ່ດີ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມໂສມະນັດ (ດີໃຈ), ແລະເມື່ອໄດ້ຮັບຈີວອນທີ່ບໍ່ດີ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມໂທມະນັດ (ເສຍໃຈ). ຈິງຢູ່, ໃນສະຖານທີ່ຕ່າງໆ ມີຮູງູ, ເຈດີ ແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ບາງຄົນຍ່ອມເຮັດສັກກາລະບູຊາດ້ວຍດອກໄມ้, ຂອງຫອມ, ທູບ ແລະຜ້າເປັນຕົ້ນ; ບາງຄົນຍ່ອມເຮັດອະສັກກາລະ (ການບໍ່ເຄົາລົບ) ດ້ວຍການຖິ້ມອາຈົມ, ປັດສະວະ, ເປືອກຕົມ, ຫຼືຕີດ້ວຍຄ້ອນແລະສັດຕາວຸດເປັນຕົ້ນ. ຮູງູ, ເຈດີ ແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມໂສມະນັດ ຫຼືຄວາມໂທມະນັດ ເພາະການກະທຳເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ. ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບຈີວອນທີ່ດີ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມໂສມະນັດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບຈີວອນທີ່ບໍ່ດີ ກໍບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມໂທມະນັດ. ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການຊົງຈີວອນນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາທີ່ເປັນໄປແລ້ວ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

ပတ္တဓာရဏေပိ ပတ္တံ သဟသာဝ အဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘ဣမံ ဂဟေတွာ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော ဘိက္ခံ လဘိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ပတ္တဂ္ဂဟဏပစ္စယာ ပဋိလဘိတဗ္ဗအတ္ထဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိသဒုဗ္ဗလသရီရဿ ပန ဂရုပတ္တော အသပ္ပာယော. ယဿ ကဿစိ စတုပဉ္စဂဏ္ဌိကာဟတော ဒုဗ္ဗိသောဓနီယော အသပ္ပာယောဝ. ဒုဒ္ဓေါတပတ္တော ဟိ န ဝဋ္ဋတိ, တံ ဓောဝန္တဿေဝ စဿ ပလိဗောဓော ဟောတိ. မဏိဝဏ္ဏပတ္တော ပန လောဘနီယော စီဝရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အသပ္ပာယော. နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန လဒ္ဓေါ, ပန ယဉ္စဿ သေဝမာနဿ အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, အယံ ဧကန္တအသပ္ပာယောဝ. ဝိပရီတော သပ္ပာယော. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ແມ່ນແຕ່ໃນການຊົງບາດ (ຖືບາດ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ການບໍ່ຈັບເອົາບາດຢ່າງຮີບຮ້ອນ, ແຕ່ພິຈາລະນາວ່າ 'ເມື່ອເຮົາຖືບາດນີ້ທ່ຽວບິນທະບາດ ຍ່ອມຈະໄດ້ຮັບອາຫານບິນທະບາດ'. ພຶງຊາບ ສາຖະກະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດທີ່ຈະໄດ້ຮັບ ເພາະປັດໄຈຄືການຖືບາດນັ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີ້. ແຕ່ສຳລັບพິກຂຸຜູ້ມີຮ່າງກາຍຈ່ອຍຜອມແລະທຸບພົນ, ບາດທີ່ໜັກເກີນໄປ ຍ່ອມເປັນອະສັບປາຍະ. ບາດທີ່ມີຮອຍຜູກ (ຮອຍປະຊຸນ) ສີ່ຫ້າແຫ່ງ ແລະລ້າງທຳຄວາມສະອາດໄດ້ຍາກ ຍ່ອມເປັນອະສັບປາຍະແກ່ພິກຂຸທຸກຮູບ. ຈິງຢູ່, ບາດທີ່ລ້າງຍາກ ຍ່ອມບໍ່ຄວນໃຊ້, ເພາະເມື່ອພິກຂຸນັ້ນລ້າງຢູ່ ຍ່ອມເກີດຄວາມກັງວົນ (ປະລິໂພດ). ສ່ວນບາດທີ່ມີສີຂຽວເໝືອນແກ້ວມະນີ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ ກໍເປັນອະສັບປາຍະ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນເລື່ອງຈີວອນ. ສ່ວນບາດໃດທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດນິມິດເປັນຕົ້ນ, ແລະບາດໃດທີ່ເມື່ອພິກຂຸນັ້ນໃຊ້ສອຍຢູ່ ອະກຸສົນທຳຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ກຸສົນທຳຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ບາດນີ້ເປັນອະສັບປາຍະໂດຍສ່ວນດຽວ. ບາດທີ່ກົງກັນຂ້າມ ຍ່ອມເປັນສັບປາຍະ. ພຶງຊາບ ສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບາດທີ່ສັບປາຍະນັ້ນ, ແລະພຶງຊາບ ໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ລະຖິ້ມກັມມະຖານນັ້ນເອງ ໃນການຊົງບາດນີ້.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ပတ္တံ ဂဏှန္တော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ပတ္တောပိ အစေတနော, ဟတ္ထာပိ အစေတနာ. ပတ္တော န ဇာနာတိ ‘‘အဟံ ဟတ္ထေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဟတ္ထာပိ န ဇာနန္တိ ‘‘ပတ္တော အမှေဟိ ဂဟိတော’’တိ. ဓာတုယောဝ ဓာတုသမူဟံ ဂဏှန္တိ, သဏ္ဍာသေန အဂ္ဂိဝဏ္ဏပတ္တဂ္ဂဟဏေ ဝိယာတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພາຍໃນ (ກາຍ) ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ອັດຕາ ຕົວຕົນ ຜູ້ຈັບບາດເລີຍ, ການຈັບບາດນີ້ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍາ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ໃນການຈັບບາດນັ້ນ ບາດກໍເປັນອະເຈຕະນະ, ເຖິງມືທັງສອງກໍເປັນອະເຈຕະນະ. ບາດຍ່ອມບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ເຮົາອັນມືທັງສອງຈັບໄວ້ແລ້ວ', ເຖິງມືທັງສອງກໍບໍ່ຮູ້ວ່າ 'ບາດອັນເຮົາທັງຫຼາຍຈັບໄວ້ແລ້ວ'. ທາດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ຍ່ອມຈັບກຸ່ມແຫ່ງທາດ, ປຽບເໝືອນການໃຊ້ຄີມຄີບຈັບບາດທີ່ມີສີແດງດັ່ງໄຟ, ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການຊົງບາດນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້.

အပိစ ယထာ ဆိန္နဟတ္ထပါဒေ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရိတပုဗ္ဗလောဟိတကိမိကုလေ နီလမက္ခိကသမ္ပရိကိဏ္ဏေ အနာထသာလာယ အနာထမနုဿေ ဒိသွာ ဒယာလုကာ ပုရိသာ တေသံ ဝဏပဋ္ဋစောဠကာနိ စေဝ ကပါလာဒီဟိ ဘေသဇ္ဇာနိ စ ဥပနာမေန္တိ. တတ္ထ စောဠကာနိပိ ကေသဉ္စိ သဏှာနိ, ကေသဉ္စိ ထူလာနိ ပါပုဏန္တိ, ဘေသဇ္ဇကပါလာနိပိ ကေသဉ္စိ သုသဏ္ဌာနာနိ, ကေသဉ္စိ [Pg.231] ဒုဿဏ္ဌာနာနိ ပါပုဏန္တိ, န တေ တတ္ထ သုမနာ ဝါ ဒုမ္မနာ ဝါ ဟောန္တိ. ဝဏပဋိစ္ဆာဒနမတ္တေနေဝ ဟိ စောဠကေန ဘေသဇ္ဇပဋိဂ္ဂဟမတ္တေနေဝ စ ကပါလကေန တေသံ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ယော ဘိက္ခု ဝဏစောဠကံ ဝိယ စီဝရံ, ဘေသဇ္ဇကပါလကံ ဝိယ စ ပတ္တံ, ကပါလေ ဘေသဇ္ဇမိဝ စ ပတ္တေ လဒ္ဓဘိက္ခံ သလ္လက္ခေတိ. အယံ သံဃာဋိပတ္တစီဝရဓာရဏေ အသမ္မောဟသမ္ပဇညေန ဥတ္တမသမ္ပဇာနကာရီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ອີກປະການໜຶ່ງ ປຽບເໝືອນຄົນທີ່ມີຈິດເມດຕາກະລຸນາ ເຫັນພວກຄົນອະນາຖາ ຜູ້ມີມືແລະຕີນຂາດ ມີນ້ຳໜອງ ນ້ຳເລືອດ ແລະຕົວໜອນໄຫຼອອກມາຈາກປາກແຜ ມີແມງວັນຂຽວຕອມຢູ່ຂວັກໄຂວ່ ນັ່ງຢູ່ໃນສາລາອະນາຖາ ແລ້ວນຳເອົາຜ້າພັນແຜ ແລະຢາໃສ່ໃນກະໂລ່ງເປັນຕົ້ນ ໄປມອບໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ. ໃນບັນດາຄົນອະນາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງຄົນກໍໄດ້ຜ້າພັນແຜທີ່ລະອຽດ ບາງຄົນກໍໄດ້ຜ້າທີ່ຫຍາບ, ບາງຄົນກໍໄດ້ກະໂລ່ງໃສ່ຢາທີ່ມີຮູບຊົງດີ ບາງຄົນກໍໄດ້ກະໂລ່ງທີ່ມີຮູບຊົງບໍ່ດີ, ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຍິນດີ ຫຼືຍິນຮ້າຍໃນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ. ເພາະວ່າພວກເຂົາຕ້ອງການພຽງແຕ່ຜ້າເພື່ອປົກປິດແຜ ແລະຕ້ອງການພຽງແຕ່ກະໂລ່ງເພື່ອຮອງຮັບຢາເທົ່ານັ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ພິກຂຸໃດຍ່ອມກຳນົດໝາຍວ່າ ຈີວອນປຽບເໝືອນຜ້າພັນແຜ, ບາດປຽບເໝືອນກະໂລ່ງໃສ່ຢາ, ແລະບິນທະບາດທີ່ໄດ້ມາໃນບາດ ປຽບເໝືອນຢາໃນກະໂລ່ງ. ພິກຂຸນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ສຶກຕົວຢ່າງຍອດຢ້ຽມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການຊົງສັງຄາຕິ ບາດ ແລະຈີວອນ.

အသိတာဒီသု အသိတေတိ ပိဏ္ဍပါတဘောဇနေ. ပီတေတိ ယာဂုအာဒိပါနေ. ခါယိတေတိ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိခါဒနေ. သာယိတေတိ မဓုဖာဏိတာဒိသာယနေ. တတ္ထ ‘‘နေဝ ဒဝါယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တော အဋ္ဌဝိဓောပိ အတ္ထော အတ္ထော နာမ, တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ 'ອະສິຕະ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອະສິຕະ' ໝາຍເຖິງການສັນບິນທະບາດ. ຄຳວ່າ 'ປີຕະ' ໝາຍເຖິງການດື່ມຢາຄູເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຂາຍິຕະ' ໝາຍເຖິງການຄ້ຽວຂອງຂົບຄ້ຽວມີເຂົ້າໜົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'sāyite' ໝາຍເຖິງການລິ້ມລົດມີນ້ຳເຜິ້ງ ແລະນ້ຳອ້ອຍເປັນຕົ້ນ. ໃນການສັນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນນັ້ນ ປະໂຫຍດ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຫຼິ້ນ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດ, ພຶງຊາບສາດຖະກະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນ.

လူခပဏီတတိတ္တမဓုရာဒီသု ပန ယေန ဘောဇနေန ယဿ အဖာသု ဟောတိ, တံ တဿ အသပ္ပာယံ. ယံ ပန နိမိတ္တကမ္မာဒိဝသေန ပဋိလဒ္ဓံ, ယဉ္စဿ ဘုဉ္ဇတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ, ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ, တံ ဧကန္တအသပ္ပာယမေဝ. ဝိပရီတံ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေနေတ္ထ သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေနေဝ စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ກໍໃນບັນດາອາຫານທີ່ຫຍາບ, ປະນີດ, ຂົມ, ຫວານ ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ອາຫານໃດທີ່ພິກຂຸສັນແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍສະບາຍໃຈ ອາຫານນັ້ນຊື່ວ່າ ເປັນອະສັບປາຍະ ແກ່ພິກຂຸຮູບນັ້ນ. ສ່ວນອາຫານໃດທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິມິດຕະກຳເປັນຕົ້ນ ແລະອາຫານໃດທີ່ພິກຂຸສັນຢູ່ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອະກຸສົນທຳຈະເລີນຂຶ້ນ ກຸສົນທຳເສື່ອມຖອຍລົງ, ອາຫານທັງສອງປະການນັ້ນ ເປັນອະສັບປາຍະໂດຍສ່ວນດຽວແທ້ໆ. ສ່ວນອາຫານທີ່ມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມ ເປັນສັບປາຍະ. ພຶງຊາບສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ ໃນການສັນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຫານທີ່ເປັນສັບປາຍະນັ້ນ, ແລະພຶງຊາບໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ລະຖິ້ມກຳມະຖານນັ້ນເອງ.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဘုဉ္ဇကော နတ္ထိ, ဝုတ္တပ္ပကာရစိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ဟတ္ထဿ ပတ္တေ ဩတာရဏံ နာမ ဟောတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပကရဏံ အာလောပုဒ္ဓရဏံ မုခဝိဝရဏဉ္စ ဟောတိ. န ကောစိ ကုဉ္စိကာယ န ယန္တကေန ဟနုကဋ္ဌီနိ ဝိဝရတိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ အာလောပဿ မုခေ ဌပနံ ဥပရိဒန္တာနံ မုသလကိစ္စသာဓနံ ဟေဋ္ဌာဒန္တာနံ ဥဒုက္ခလကိစ္စသာဓနံ ဇိဝှာယ ဟတ္ထကိစ္စသာဓနဉ္စ ဟောတိ. ဣတိ နံ တတ္ထ အဂ္ဂဇိဝှာယ တနုကခေဠော, မူလဇိဝှာယ ဗဟလခေဠော မက္ခေတိ. တံ ဟေဋ္ဌာဒန္တဥဒုက္ခလေ ဇိဝှာဟတ္ထပရိဝတ္တိတံ ခေဠဥဒကတေမိတံ ဥပရိဒန္တမုသလသဉ္စုဏ္ဏိတံ ကောစိ ကဋစ္ဆုနာ ဝါ ဒဗ္ဗိယာ ဝါ အန္တော ပဝေသေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယာဝ ပဝိသတိ. ပဝိဋ္ဌံ ပဝိဋ္ဌံ ကောစိ ပလာလသန္ထရံ ကတွာ ဓာရေန္တော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုဝသေနေဝ တိဋ္ဌတိ. ဌိတံ ဌိတံ ကောစိ ဥဒ္ဓနံ ကတွာ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ပစန္တော နာမ နတ္ထိ, တေဇောဓာတုယာဝ ပစ္စတိ. ပက္ကံ ပက္ကံ ကောစိ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ယဋ္ဌိယာ ဝါ ဗဟိ နီဟရကော နာမ နတ္ထိ, ဝါယောဓာတုယေဝ နီဟရတိ. ဣတိ ဝါယောဓာတု အတိဟရတိ စ ဝီတိဟရတိ စ [Pg.232] ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ နီဟရတိ စ; ပထဝီဓာတု ဓာရေတိ စ ပရိဝတ္တေတိ စ သဉ္စုဏ္ဏေတိ စ ဝိသောသေတိ စ; အာပေါဓာတု သိနေဟေတိ စ အလ္လတ္တဉ္စ အနုပါလေတိ; တေဇောဓာတု အန္တောပဝိဋ္ဌံ ပရိပါစေတိ; အာကာသဓာတု အဉ္ဇသော ဟောတိ; ဝိညာဏဓာတု တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂမနွာယ အာဘုဇတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພາຍໃນ (ກາຍ) ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ອັດຕາ ຕົວຕົນ ຜູ້ສັນເລີຍ, ການຮັບບາດຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍາ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ, ການຢ່ອນມືລົງໃນບາດຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍານັ້ນເອງ, การປັ້ນຄຳເຂົ້າ, ການຍົກຄຳເຂົ້າຂຶ້ນ ແລະການອ້າປາກ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍານັ້ນເອງ. ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະໃຊ້ຂໍກ່ຽວ ຫຼືໃຊ້ເຄື່ອງຍົນມາອ້າກະດູກຄາງກະໄຕ, ແຕ່ການວາງຄຳເຂົ້າໃນປາກ, ການເຮັດໜ້າທີ່ດັ່ງສາກຂອງແຂ້ວເທິງ, ການເຮັດໜ້າທີ່ດັ່ງຄົກຂອງແຂ້ວລຸ່ມ ແລະການເຮັດໜ້າທີ່ດັ່ງມືຂອງລີ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍານັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ນ້ຳລາຍໃສຢູ່ປາຍລີ້ນ ແລະນ້ຳລາຍຂຸ້ນຢູ່ກົກລີ້ນ ຍ່ອມຄລຸກເຄົ້າຄຳເຂົ້ານັ້ນ. ອາຫານນັ້ນ ອັນລີ້ນເຊິ່ງປຽບເໝືອນມືພິກໄປມາໃນຄົກຄືແຂ້ວລຸ່ມ, ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍນ້ຳຄືນ້ຳລາຍ, ຖືກບົດລະອຽດດ້ວຍສາກຄືແຂ້ວເທິງ, ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະໃຊ້ບ່ວງ ຫຼືຈອງຕັກສົ່ງເຂົ້າໄປພາຍໃນ, ແຕ່ຍ່ອມເຂົ້າໄປໄດ້ດ້ວຍວາໂຍທາດນັ້ນເອງ. ອາຫານທີ່ເຂົ້າໄປແລ້ວໆ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະປູລາດດ້ວຍເຟືອງແລ້ວຮອງຮັບໄວ້, ແຕ່ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວາໂຍທາດນັ້ນເອງ. ອາຫານທີ່ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໆ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະຕັ້ງເຕົາ ດັງໄຟ ແລ້ວຫຸງຕົ້ມ, ແຕ່ຍ່ອມຍ່ອຍໄດ້ດ້ວຍເຕໂຊທາດນັ້ນເອງ. ອາຫານທີ່ຍ່ອຍແລ້ວໆ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະໃຊ້ໄມ້ສັ້ນ ຫຼືໄມ້ຍາວຂັບໄລ່ອອກໄປພາຍນອກ, ແຕ່ຍ່ອມຂັບຖ່າຍອອກໄປໄດ້ດ້ວຍວາໂຍທາດນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ວາໂຍທາດຍ່ອມນຳເຂົ້າໄປ, ນຳຜ່ານໄປ, ຮອງຮັບໄວ້, ພິກໄປມາ, ບົດລະອຽດ, ເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ ແລະຂັບຖ່າຍອອກ; ປະຖະວີທາດຍ່ອມຮອງຮັບໄວ້, ພິກໄປມາ, ບົດລະອຽດ ແລະເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ; ອາໂປທາດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊຸ່ມຊື່ນ ແລະຮັກສາຄວາມປຽກຊຸ່ມໄວ້; ເտໂຊທາດຍ່ອມຍ່ອຍອາຫານທີ່ເຂົ້າໄປພາຍໃນ; ອາກາສະທາດຍ່ອມເປັນຊ່ອງທາງ; ວິນຍານທາດຍ່ອມອາໄສຄວາມພະຍາຍາມອັນຖືກຕ້ອງໃນໜ້າທີ່ນັ້ນໆ ແລ້ວຮັບຮູ້, ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການສັນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້.

အပိစ ဂမနတော, ပရိယေသနတော, ပရိဘောဂတော, အာသယတော, နိဓာနတော, အပရိပက္ကတော, ပရိပက္ကတော, ဖလတော, နိဿန္ဒတော, သမ္မက္ခနတောတိ ဧဝံ ဒသဝိဓံ ပဋိကူလဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခဏတောပေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိတ္ထာရကထာ ပနေတ္ထ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄ အာဒယော) အာဟာရပဋိကူလသညာနိဒ္ဒေသတော ဂဟေတဗ္ဗာ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການສັນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນນີ້ ດ້ວຍການພິຈາລະນາຄວາມເປັນຂອງໜ້າກຽດຊັງ 10 ປະການ ຄື: ໂດຍການໄປ, ໂດຍການແສຫວັງ, ໂດຍການບໍລິໂພກ, ໂດຍທີ່ຢູ່, ໂດຍການເກັບໄວ້, ໂດຍອາຫານທີ່ຍັງບໍ່ຍ່ອຍ, ໂດຍອາຫານທີ່ຍ່ອຍແລ້ວ, ໂດຍຜົນ, ໂດຍການໄຫຼອອກ, ແລະໂດຍການຄລຸກເຄົ້າ. ສ່ວນອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຖືເອົາຈາກຄຳພັນລະນາອາຫາເຣປະຕິກູລະສັນຍາ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ (ວິສຸດທິ. 1.294 ເປັນຕົ້ນໄປ).

ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မေတိ ဥစ္စာရဿ စ ပဿာဝဿ စ ကရဏေ. တတ္ထ ပတ္တကာလေ ဥစ္စာရပဿာဝံ အကရောန္တဿ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စန္တိ, အက္ခီနိ ဘမန္တိ, စိတ္တံ န ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, အညေ စ ရောဂါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကရောန္တဿ ပန သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. တဿ ဝသေန သာတ္ထကသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဋ္ဌာနေ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကရောန္တဿ ပန အာပတ္တိ ဟောတိ, အယသော ဝဍ္ဎတိ, ဇီဝိတန္တရာယောပိ ဟောတိ. ပတိရူပေ ဌာနေ ကရောန္တဿ သဗ္ဗံ တံ န ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ သပ္ပာယံ. တဿ ဝသေန သပ္ပာယသမ္ပဇညံ, ကမ္မဋ္ဌာနာဝိဇဟနဝသေန စ ဂေါစရသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນຄຳວ່າ 'ອຸຈຈາຣະປັດສາວະກັມເມ' ໝາຍເຖິງໃນການຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະ. ໃນການຖ່າຍນັ້ນ ເມື່ອເຖິງເວລາແລ້ວ ຫາກບໍ່ຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະ ເຫື່ອຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກທົ່ວຮ່າງກາຍ, ຕາລາຍ, ຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນເປັນໜຶ່ງ, ແລະໂລກອື່ນໆ ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້. ແຕ່ເມື່ອຖ່າຍຢູ່ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດຍ່ອມບໍ່ມີ ນີ້ຄືປະໂຫຍດໃນເລື່ອງນີ້. ພຶງຊາບສາດຖະກະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດນັ້ນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນ ຍ່ອມຕ້ອງອາບັດ, ເສຍຊື່ສຽງ, ແລະເຖິງຂັ້ນມີອັນຕະລາຍແກ່ຊີວິດກໍມີ. ແຕ່ເມື່ອຖ່າຍໃນສະຖານທີ່ທີ່ເໝາະສົມ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດຍ່ອມບໍ່ມີ ນີ້ຄືຄວາມເປັນສັບປາຍະໃນເລື່ອງນີ້. ພຶງຊາບສັບປາຍະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນສັບປາຍະນັ້ນ, ແລະພຶງຊາບໂຄຈະຣະສັມປະຊັນຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ລະຖິ້ມກຳມະຖານ.

အဗ္ဘန္တရေ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ကရောန္တော နတ္ထိ, စိတ္တကိရိယဝါယောဓာတုဝိပ္ဖာရေနေဝ ပန ဥစ္စာရပဿာဝကမ္မံ ဟောတိ. ယထာ ပန ပက္ကေ ဂဏ္ဍေ ဂဏ္ဍဘေဒေန ပုဗ္ဗလောဟိတံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ယထာ စ အတိဘရိတာ ဥဒကဘာဇနာ ဥဒကံ အကာမတာယ နိက္ခမတိ, ဧဝံ ပက္ကာသယမုတ္တဝတ္ထီသု သန္နိစိတာ ဥစ္စာရပဿာဝါ ဝါယုဝေဂသမုပ္ပီဠိတာ အကာမတာယပိ နိက္ခမန္တိ. သော ပနာယံ ဧဝံ နိက္ခမန္တော ဥစ္စာရပဿာဝေါ နေဝ တဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော ဟောတိ န ပရဿ, ကေဝလံ သရီရနိဿန္ဒောဝ ဟောတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ ဥဒကတုမ္ဗတော ပုရာဏဥဒကံ ဆဍ္ဍေန္တဿ နေဝ တံ အတ္တနော ဟောတိ န ပရေသံ, ကေဝလံ ပဋိဇဂ္ဂနမတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ပဝတ္တပဋိသင်္ခါနဝသေနေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພາຍໃນ (ກາຍ) ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ອັດຕາ ຕົວຕົນ ຜູ້ເຮັດການຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະເລີຍ, ແຕ່ການຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ ດ້ວຍການແຜ່ໄປຂອງວາໂຍທາດ ອັນເກີດຈາກຈິດຕະກິລິຍານັ້ນເອງ. ປຽບເໝືອນເມື່ອຝີແກ່ເຕັມທີ່ແລ້ວ ນ້ຳໜອງແລະນ້ຳເລືອດຍ່ອມໄຫຼອອກມາເອງໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ເພາະຝີແຕກ, ແລະປຽບເໝືອນນ້ຳຍ່ອມໄຫຼອອກມາເອງໂດຍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈ ຈາກພາຊະນະໃສ່ນ້ຳທີ່ເຕັມລົ້ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ອຸຈະຣະແລະປັດສະວະທີ່ສະສົມຢູ່ໃນກາຍ ຍ່ອມຖືກແຮງລົມບີບຄັ້ນແລ້ວໄຫຼອອກມາເອງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈກໍຕາມ. ກໍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະທີ່ໄຫຼອອກມາຢ່າງນີ້ ບໍ່ແມ່ນຂອງພິກຂຸຮູບນັ້ນເອງ ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ, ເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງປະຕິກູນທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກຮ່າງກາຍເທົ່ານັ້ນ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນເມື່ອຄົນເທນ້ຳເກົ່າອອກຈາກກະບອກນ້ຳ, ນ້ຳນັ້ນບໍ່ແມ່ນຂອງຕົນເອງ ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ, ເປັນພຽງແຕ່ການທຳຄວາມສະອາດເທົ່ານັ້ນ. ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ໃນການຖ່າຍອຸຈະຣະແລະປັດສະວະນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້.

ဂတာဒီသု [Pg.233] ဂတေတိ ဂမနေ. ဌိတေတိ ဌာနေ. နိသိန္နေတိ နိသဇ္ဇာယ. သုတ္တေတိ သယနေ. ဇာဂရိတေ တိ ဇာဂရဏေ. ဘာသိတေတိ ကထနေ. တုဏှီဘာဝေတိ အကထနေ. ဧတ္ထ စ ယော စိရံ ဂန္တွာ ဝါ စင်္ကမိတွာ ဝါ အပရဘာဂေ ဌိတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘စင်္ကမနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဂတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

ໃນຄຳວ່າ 'ຄະເຕ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຄະເຕ' ໝາຍເຖິງໃນການໄປ. ຄຳວ່າ 'ຖິເຕ' ໝາຍເຖິງໃນການຢືນ. ຄຳວ່າ 'ນິສິນເນ' ໝາຍເຖິງໃນການນັ່ງ. ຄຳວ່າ 'ສຸຕເຕ' ໝາຍເຖິງໃນການນອນ. ຄຳວ່າ 'ຊາຄະຣິເຕ' ໝາຍເຖິງໃນການຕື່ນ. ຄຳວ່າ 'ພາສິເຕ' ໝາຍເຖິງໃນການເວົ້າ. ຄຳວ່າ 'ຕຸນຫີພາເວ' ໝາຍເຖິງໃນການນິ່ງງຽບ. ແລະໃນການໄປເປັນຕົ້ນນັ້ນ ພິກຂຸໃດເດີນໄປ ຫຼືເດີນຈົງກົມເປັນເວລາດົນ ແລ້ວຢືນຢູ່ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເປັນໄປໃນເວລາເດີນຈົງກົມ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລາເດີນຈົງກົມນັ້ນເອງ', ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການໄປ.

ယော သဇ္ဈာယံ ဝါ ကရောန္တော ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော စိရံ ဌတွာ အပရဘာဂေ နိသိန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဌိတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ ဌိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

ພິກຂຸໃດທຳການສາທະຍາຍກໍດີ, ວິສັດຊະນາບັນຫາກໍດີ, ມົນສິການກຳມະຖານກໍດີ ຢືນຢູ່ເປັນເວລາດົນ ແລ້ວນັ່ງລົງຢູ່ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເປັນໄປໃນເວລາຢືນ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລາຢືນນັ້ນເອງ', ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການຢືນ.

ယော သဇ္ဈာယာဒိကရဏဝသေနေဝ စိရံ နိသီဒိတွာ အပရဘာဂေ နိပန္နော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘နိသိန္နကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ နိသိန္နေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

ພິກຂຸໃດນັ່ງຢູ່ເປັນເວລາດົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສາທະຍາຍເປັນຕົ້ນ ແລ້ວນອນລົງຢູ່ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເປັນໄປໃນເວລານັ່ງ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລານັ່ງນັ້ນເອງ', ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການນັ່ງ.

ယော ပန နိပန္နကောဝ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကရောန္တော နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိတွာ အပရဘာဂေ ဥဋ္ဌာယ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘သယနကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ, အယံ သုတ္တေ စ ဇာဂရိတေ စ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ. ကိရိယမယစိတ္တာနဉှိ အပ္ပဝတ္တံ သုတ္တံ နာမ, ပဝတ္တံ ဇာဂရိတံ နာမာတိ.

ສ່ວນພິກຂຸໃດນອນຢູ່ ສາທະຍາຍກໍດີ, ມົນສິການກຳມະຖານກໍດີ ແລ້ວຫຼັບໄປ ຕໍ່ມາເມື່ອຕື່ນຂຶ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເປັນໄປໃນເວລານອນ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລານອນນັ້ນເອງ', ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການນອນແລະການຕື່ນ. ເພາະວ່າຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງຈິດອັນເກີດຈາກກິລິຍາ ຊື່ວ່າ ການຫຼັບ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ການຕື່ນ.

ယော ပန ဘာသမာနော – ‘‘အယံ သဒ္ဒေါ နာမ ဩဋ္ဌေ စ ပဋိစ္စ ဒန္တေ စ ဇိဝှဉ္စ တာလုဉ္စ ပဋိစ္စ စိတ္တဿ စ တဒနုရူပံ ပယောဂံ ပဋိစ္စ ဇာယတီ’’တိ သတော သမ္ပဇာနော ဘာသတိ, စိရံ ဝါ ပန ကာလံ သဇ္ဈာယံ ကတွာ ဓမ္မံ ဝါ ကထေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ ပရိဝတ္တေတွာ ပဉှံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အပရဘာဂေ တုဏှီဘူတော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ ‘‘ဘာသိတကာလေ ဥပ္ပန္နာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ အယံ ဘာသိတေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမ.

ສ່ວນພິກຂຸໃດເມື່ອຈະເວົ້າ ຍ່ອມມີສະຕິສັມປະຊັນຍະເວົ້າວ່າ 'ສຽງນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາໄສຮີມສົບ, ອາໄສແຂ້ວ, ອາໄສລີ້ນ, ອາໄສເພດານປາກ ແລະອາໄສຄວາມພະຍາຍາມຂອງຈິດອັນເໝາະສົມແກ່ສຽງນັ້ນ', ຫຼືວ່າພິກຂຸໃດສາທະຍາຍກໍດີ, ສະແດງທຳກໍດີ, ທວນຄືນກຳມະຖານກໍດີ, ວິສັດຊະນາບັນຫາກໍດີ ເປັນເວລາດົນ ແລ້ວນິ່ງງຽບຢູ່ໃນສະໄໝຕໍ່ມາ ຍ່ອມພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາເວົ້າ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລາເວົ້ານັ້ນເອງ', ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການເວົ້າ.

ယော တုဏှီဘူတော စိရံ ဓမ္မံ ဝါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကတွာ အပရဘာဂေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘‘တုဏှီဘူတကာလေ ပဝတ္တာ ရူပါရူပဓမ္မာ ဧတ္ထေဝ နိရုဒ္ဓါ’’တိ. ဥပါဒါရူပပဝတ္တိယာ သတိ ဘာသတိ နာမ, အသတိ တုဏှီ ဘဝတိ နာမာတိ, အယံ တုဏှီဘာဝေ သမ္ပဇာနကာရီ နာမာတိ. ဧဝမေတ္ထ အသမ္မောဟသမ္ပဇညံ တဿ ဝသေန သမ္ပဇာနကာရိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သတိပဋ္ဌာနမိဿကသမ္ပဇညံ ပုဗ္ဗဘာဂံ ကထိတံ.

ພິກຂຸໃດນິ່ງງຽບຢູ່ ມົນສິການທຳຫຼືກຳມະຖານເປັນເວລາດົນ ແລ້ວພິຈາລະນາໃນສະໄໝຕໍ່ມາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບທຳແລະນາມທຳທີ່ເປັນໄປໃນເວລານິ່ງງຽບ ໄດ້ດັບໄປໃນເວລານິ່ງງຽບນັ້ນເອງ'. ເມື່ອມີຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາດາຍະຮູບ ຊື່ວ່າ ການເວົ້າ, ເມື່ອບໍ່ມີ ຊື່ວ່າ ການນິ່ງງຽບ, ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວໃນການນິ່ງງຽບ. ພຶງຊາບອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະ ແລະຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກຕົວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະສັມໂມຫະສັມປະຊັນຍະນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດສັມປະຊັນຍະສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ອັນລະຄົນດ້ວຍສະຕິປະຖານ.

၃. ဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ຄຳພັນລະນາພິກຂຸສູດ

၃၆၉. တတိယေ [Pg.234] ဧဝမေဝ ပနိဓေကစ္စေတိ သော ကိရ ဘိက္ခု ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ ဣတော စိတော စ အာဟိဏ္ဍတိ, ကာယဝိဝေကံ နာနုယုဉ္ဇတိ. တေန နံ ဘဂဝါ နိဂ္ဂဏှန္တော ဧဝမာဟ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သံခိတ္တေန ဒေသနံ ယာစသိ, တသ္မာ. ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိ.

໓໖໙. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ 'ເອວະເມວະ ປະນິເດກະເຈ' ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸຮູບນັ້ນໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະແດງກຳມະຖານໃຫ້ແລ້ວ ກໍທ່ຽວໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ ບໍ່ປະກອບຄວາມພຽນໃນກາຍວິເວກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຂົ່ມພິກຂຸຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'ຕັສມາ' ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດໃດ ເຈົ້າຈຶ່ງຂໍໃຫ້ສະແດງທຳໂດຍຫຍໍ້, ເພາະເຫດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ທິດຖິ' ໝາຍເຖິງກັມມັດສະກະຕາທິດຖິ.

၄. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ຄຳພັນລະນາສາລະສູດ

၃၇၀. စတုတ္ထေ ဓမ္မဝိနယောတိ ဓမ္မောတိ ဝါ ဝိနယောတိ ဝါ ဥဘယမေတံ သတ္ထုသာသနဿေဝ နာမံ. သမာဒပေတဗ္ဗာတိ ဂဏှာပေတဗ္ဗာ. ဧကောဒိဘူတာတိ ခဏိကသမာဓိနာ ဧကဂ္ဂဘူတာ. သမာဟိတာ ဧကဂ္ဂစိတ္တာတိ ဥပစာရပ္ပနာဝသေန သမ္မာ ဌပိတစိတ္တာ စ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ စ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ နဝကဘိက္ခူဟိ စေဝ ခီဏာသဝေဟိ စ ဘာဝိတသတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, သတ္တဟိ သေခေဟိ ဘာဝိတာ မိဿကာ.

໓໗໐. In ສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'ທັມມະວິນະໂຍ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ 'ທຳ' ກໍດີ ຄຳວ່າ 'ວິນັຍ' ກໍດີ ທັງສອງຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງພຣະສາສະໜາຂອງພຣະศาสດານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ສະມາທະເປຕັບພາ' ໝາຍເຖິງຄວນໃຫ້ຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ເອໂກທິພູຕາ' ໝາຍເຖິງມີຈິດເປັນໜຶ່ງດຽວດ້ວຍຂະນິກະສະມາທິ. ຄຳວ່າ 'ສະມາຫິຕາ ເອກັກຄະຈິດຕາ' ໝາຍເຖິງມີຈິດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ດີແລ້ວ ແລະມີຈິດເປັນໜຶ່ງດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈາຣະສະມາທິແລະອັບປະນາສະມາທິ. ໃນສູດນີ້ ສະຕິປະຖານທີ່ພິກຂຸບວດໃໝ່ແລະພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຈະເລີນແລ້ວ ເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ທີ່ພຣະເສຂະບຸກຄົນ 7 ຈຳພວກຈະເລີນແລ້ວ ເປັນແບບລະຄົນກັນ.

၆. သကုဏဂ္ဃိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ຄຳພັນລະນາສະກຸນັກຄິສູດ

၃၇၂. ဆဋ္ဌေ သကုဏဂ္ဃီတိ သကုဏံ ဟနတီတိ သကုဏဂ္ဃိ, သေနဿေတံ အဓိဝစနံ. သဟသာ အဇ္ဈပတ္တာတိ လောဘသာဟသေန ပတ္တာ. အလက္ခိကာတိ နိဿိရိကာ. အပ္ပပုညာတိ ပရိတ္တပုညာ. သစေဇ္ဇ မယန္တိ သစေ အဇ္ဇ မယံ. နင်္ဂလကဋ္ဌကရဏန္တိ နင်္ဂလေန ကသိကရဏံ, အဓုနာ ကဋ္ဌံ ခေတ္တဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. လေဍ္ဍုဋ္ဌာနန္တိ လေဍ္ဍူနံ ဌာနံ. သံဝဒမာနာတိ သမ္မာ ဝဒမာနာ, အတ္တနော ဗလဿ သုဋ္ဌု ဝဏ္ဏံ ဝဒမာနာတိ အတ္ထော. မဟန္တံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာတိ ဥဒ္ဓနသဏ္ဌာနေန ဌိတေသု တီသု လေဍ္ဍူသု ‘‘ဣတော သေနေ အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော နိက္ခမိဿာမိ, ဣတော အာဂစ္ဆန္တေ ဣတော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ တေသု ဧကံ လေဍ္ဍုံ အဘိရုဟိတွာ အဋ္ဌာသိ အဝဒမာနော. သန္နယှာတိ ခုရပ္ပံ သန္နယှမာနော ဝိယ သန္နယှိတွာ သုဋ္ဌု ဌပေတွာ. ဗဟုအာဂတော ခေါ မျာယန္တိ ‘‘မယှံ အတ္ထာယ အယံ ဗဟုတံ ဌာနံ အာဂတော, အပ္ပံ အဝသိဋ္ဌံ, ဣဒါနိ မံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဒါရုဂုဠော ဝိယ ဝိနိဝတ္တိတွာ တဿေဝ လေဍ္ဍုဿ အန္တရေ ပစ္စုပါဒိ, ပဋိပန္နော ပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ဥရံ ပစ္စတာဠေသီတိ ‘‘ဧကပ္ပဟာရေနေဝ လာပဿ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဟေဿာမီ’’တိ [Pg.235] ပက္ခန္ဒတ္တာ ဝေဂံ သန္ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တော တသ္မိံ လေဍ္ဍုသ္မိံ ဥရံ ပတာဠေသိ. တာဝဒေဝဿ ဟဒယမံသံ ဖာလိယိတ္ထ. အထ လာပေါ ‘‘ဒိဋ္ဌာ ဝတ သတ္တုနော ပိဋ္ဌီ’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော တဿ ဟဒယေ အပရာပရံ စင်္ကမိ.

໓໗໒. ໃນສູດທີ 6, ຄຳວ່າ sakuṇagghīti ໄດ້ແກ່ ນົກທີ່ບຽດບຽນນົກທັງຫຼາຍ (sakuṇaṃ hanatīti sakuṇagghi), ນີ້ເປັນຊື່ຂອງນົກຫ້ຽວ (ຫຼື ນົກແຫຼວ). ຄຳວ່າ Sahasā ajjhapattāti ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າເຖິງດ້ວຍຄວາມໂລບອັນຮຸນແຮງ. ຄຳວ່າ Alakkhikāti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີສິຣິ. ຄຳວ່າ Appapuññāti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີບຸນນ້ອຍ. ຄຳວ່າ Sacejja mayanti ໄດ້ແກ່ ຖ້າວ່າໃນວັນນີ້ພວກເຮົາ. ຄຳວ່າ Naṅgalakaṭṭhakaraṇanti ໄດ້ແກ່ ການໄຖດ້ວຍໄຖ, ອະທິບາຍວ່າ ສະຖານທີ່ທົ່ງນາທີ່ຫາກໍ່ໄຖໃໝ່ໆ. ຄຳວ່າ Leḍḍuṭṭhānanti ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ທີ່ມີກ້ອນດິນໄຖ. ຄຳວ່າ Saṃvadamānāti ໄດ້ແກ່ ເວົ້າຈາກັນເປັນຢ່າງດີ, ອະທິບາຍວ່າ ກ່າວສັນເສີນກຳລັງຂອງຕົນເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ Mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvāti ໄດ້ແກ່ ຂຶ້ນໄປເທິງກ້ອນດິນກ້ອນໃຫຍ່, ໃນບັນດາກ້ອນດິນສາມກ້ອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ຄືກັບເຕົາໄຟ, ກຳນົດວ່າ "ຖ້ານົກຫ້ຽວບິນມາທາງນີ້ ເຮົາຈະໜີໄປທາງນີ້, ຖ້າມາທາງນີ້ ເຮົາຈະໜີໄປທາງນີ້" ແລ້ວຂຶ້ນໄປຢືນຢູ່ເທິງກ້ອນດິນກ້ອນໜຶ່ງໃນບັນດາກ້ອນດິນເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເວົ້າຫຍັງ. ຄຳວ່າ Sannayhāti ໄດ້ແກ່ ຈັດແຈງປີກທັງສອງໃຫ້ດີ ເໝືອນດັ່ງນາຍຂะໝັງທະນູກຳລັງກຽມລູກສອນ. ຄຳວ່າ Bahuāgato kho myāyanti ໄດ້ແກ່ ຮູ້ວ່າ "ນົກຫ້ຽວນີ້ບິນມາໄກຫຼາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ເຮົາ, ຍັງເຫຼືອໄລຍະທາງອີກໜ້ອຍດຽວ, ບັດນີ້ມັນຈະຈັບເຮົາ" ແລ້ວຫຼົບເຂົ້າໄປໃນລະຫວ່າງກ້ອນດິນນັ້ນເອງ ເໝືອນດັ່ງກ້ອນໄມ້ກົມໆ, ຄຳວ່າ paccupādi ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປລີ້ຢູ່. ຄຳວ່າ Uraṃ paccatāḷesīti ໄດ້ແກ່ ນົກຫ້ຽວຄິດວ່າ "ເຮົາຈະຕັດຫົວນົກໄສ້ດ້ວຍການໂຈມຕີພຽງຄັ້ງດຽວ ແລ້ວຈັບເອົາ" ຈຶ່ງໂຜບລົງມາຢ່າງແຮງ ຈົນບໍ່ສາມາດຢຸດຄວາມໄວໄດ້ ຈຶ່ງເອົາເອິກກະແທກໃສ່ກ້ອນດິນນັ້ນ. ໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ຫົວໃຈຂອງມັນກໍ່ແຕກອອກ. ຄັ້ງນັ້ນ ນົກໄສ້ມີຄວາມຍິນດີແລະເບີກບານໃຈວ່າ "ເຮົາໄດ້ເຫັນຄວາມພິນາດຂອງສັດຕູແລ້ວໜໍ" ຈຶ່ງຍ່າງໄປຍ່າງມາຢູ່ເທິງເອິກຂອງນົກຫ້ຽວນັ້ນ.

၇. မက္ကဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາມັກກະຕະສູດ

၃၇၃. သတ္တမေ ဒုဂ္ဂါတိ ဒုဂ္ဂမာ. စာရီတိ သဉ္စာရော. လေပံ ဩဍ္ဍေန္တီတိ ဝဋရုက္ခခီရာဒီဟိ ယောဇေတွာ လေပံ ကရောန္တိ, တံ မက္ကဋာနံ ဓုဝဂမနဋ္ဌာနန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ရုက္ခသာခါဒီသု ဌပေန္တိ. ပဉ္စောဍ္ဍိတောတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု ကာဇဒဏ္ဍကံ ပဝေသေတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ ကာဇသိက္ကာ ဝိယ ဩဍ္ဍိတော. ထုနံ သေတီတိ ထုနန္တော သယတိ.

໓໗໓. ໃນສູດທີ 7, ຄຳວ່າ duggā ໄດ້ແກ່ ໄປໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ cārī ໄດ້ແກ່ ການທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ Lepaṃ oḍḍentīti ໄດ້ແກ່ ການເຮັດຕັງ (ຢາງໜຽວ) ໂດຍປະສົມກັບນ້ຳຢາງໄມ້ ເຊັ່ນ ຢາງຕົ້ນໄຮ, ແລ້ວກຳນົດວ່າ "ບ່ອນນີ້ເປັນບ່ອນທີ່ພວກລີງມັກມາເປັນປະຈຳ" ແລ້ວທາຕັງນັ້ນໄວ້ຕາມກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Pañcoḍḍito ໄດ້ແກ່ ຕິດຢູ່ 5 ບ່ອນ ເໝືອນດັ່ງຄານຫາບທີ່ສອດໄມ້ຄານເຂົ້າໄປໃນສາແຫຼກ 5 ບ່ອນແລ້ວຫິ້ວໄປ. ຄຳວ່າ Thunaṃ setīti ໄດ້ແກ່ ນອນຄາງຢູ່.

၈. သူဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາສູທะສູດ

၃၇၄. အဋ္ဌမေ သူဒေါတိ ဘတ္တကာရကော. နာနစ္စယေဟီတိ နာနာစယေဟိ, နာနာဝိဓေဟီတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အမ္ဗိလဂ္ဂေဟီတိ အမ္ဗိလကောဋ္ဌာသေဟိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အဘိဟရတီတိ ဂဟဏတ္ထာယ ဟတ္ထံ ပသာရေတိ. ဗဟုံ ဂဏှာတီတိ ဧကဂ္ဂဟဏေန ဗဟုံ ဂဏှန္တောပိ ပုနပ္ပုနံ ဂဏှန္တောပိ ဗဟုံ ဂဏှတေဝ. အဘိဟာရာနန္တိ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဥက္ခိပိတွာ အဘိဟဋာနံ ဒါယာနံ. ဥပက္ကိလေသာတိ ပဉ္စ နီဝရဏာ. နိမိတ္တံ န ဥဂ္ဂဏှာတီတိ ‘‘ဣမံ မေ ကမ္မဋ္ဌာနံ အနုလောမံ ဝါ ဂေါတြဘုံ ဝါ အာဟစ္စ ဌိတ’’န္တိ န ဇာနာတိ, အတ္တနော စိတ္တဿ နိမိတ္တံ ဂဏှိတုံ န သက္ကောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာနာဝ ကထိတာ.

໓໗໔. ໃນສູດທີ 8, ຄຳວ່າ sūdo ໄດ້ແກ່ ພໍ່ຄົວ. ຄຳວ່າ nānaccayehi ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍລົດຊາດຕ່າງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ມີລົດຊາດຕ່າງໆຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ. ຫຼືວ່າ ບົດນີ້ເປັນບົດບາລີເດີມ. ຄຳວ່າ ambilaggehi ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສ່ວນທີ່ມີລົດສົ້ມ. ໃນບົດທັງປວງກໍ່ມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຄຳວ່າ abhiharati ໄດ້ແກ່ ຢຽດມືອອກເພື່ອຈະຢິບເອົາ. ຄຳວ່າ bahuṃ gaṇhāti ໄດ້ແກ່ ແມ້ຈະຢິບເອົາຫຼາຍໃນຄັ້ງດຽວ ຫຼື ຢິບເອົາເລື້ອຍໆ ກໍ່ຊື່ວ່າຢິບເອົາຫຼາຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ abhihārānaṃ ໄດ້ແກ່ ລາງວັນທີ່ພະລາຊາພະຣາຊະທານໃຫ້ ໂດຍຍົກຊັບຂຶ້ນຕັ້ງຮ້ອຍຫຼືຕັ້ງພັນ. ຄຳວ່າ upakkilesā ໄດ້ແກ່ ນີວອນ 5. ຄຳວ່າ nimittaṃ na uggaṇhāti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ວ່າ "ກຳມະຖານຂອງເຮົານີ້ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຂົ້າເຖິງອະນຸໂລມ ຫຼື ໂຄຕຣະພູແລ້ວ", ຄື ບໍ່ສາມາດກຳນົດນິມິດແຫ່ງຈິດຂອງຕົນໄດ້. ໃນສູດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະຕິປັດຖານອັນເປັນວິປັດສະນາໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ.

၉. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາຄິລານະສູດ

၃၇၅. နဝမေ ဗေဠုဝဂါမကေတိ ဝေသာလိယာ သမီပေ ဧဝံနာမကော ပါဒဂါမော အတ္ထိ, တသ္မိံ. ယထာမိတ္တန္တိအာဒီသု မိတ္တာတိ မိတ္တာဝ. သန္ဒိဋ္ဌာတိ တတ္ထ တတ္ထ သင်္ဂမ္မ ဒိဋ္ဌမတ္တာ နာတိဒဠှမိတ္တာ. သမ္ဘတ္တာတိ သုဋ္ဌု ဘတ္တာ သိနေဟဝန္တော ဒဠှမိတ္တာ. ယေသံ ယတ္ထ ယတ္ထ ဧဝရူပါ ဘိက္ခူ အတ္ထိ, တေ တတ္ထ တတ္ထ ဝဿံ ဥပေထာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ဧဝမာဟ? တေသံ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ. တေသံ ကိရ ဗေဠုဝဂါမကေ သေနာသနံ နပ္ပဟောတိ, ဘိက္ခာပိ [Pg.236] မန္ဒာ. သမန္တာ ဝေသာလိယာ ပန ဗဟူနိ သေနာသနာနိ, ဘိက္ခာပိ သုလဘာ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

໓໗໕. ໃນສູດທີ 9, ຄຳວ່າ beḷuvagāmake ໄດ້ແກ່ ໃນໝູ່ບ້ານໃກ້ຄຽງຊື່ ເວລຸວະ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃກ້ເມືອງເວສາລີ. ໃນບົດມີຄຳວ່າ Yathāmitta ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ mittā ໄດ້ແກ່ ມິດສະຫາຍແທ້ໆ. ຄຳວ່າ sandiṭṭhā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ເຄີຍພົບປະກັນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ພຽງແຕ່ເຫັນກັນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນມິດສະຫາຍທີ່ສະໜິດສະໜົມກັນຫຼາຍ. ຄຳວ່າ sambhattā ໄດ້ແກ່ ມິດສະຫາຍທີ່ສະໜິດສະໜົມຄຸ້ນເຄີຍກັນເປັນຢ່າງດີ ມີຄວາມຮັກໃຄ່ກັນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍມີພຣະພິກຂຸທີ່ເປັນມິດສະຫາຍທີ່ຄຸ້ນເຄີຍກັນເຊັ່ນນີ້ໃນບ່ອນໃດໆ ກໍ່ຈົ່ງເຂົ້າຈຳພັນສາໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເຖີດ. ເຫດໃດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ? ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກຂອງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນໝູ່ບ້ານເວລຸວະນັ້ນ ເສນາສະນະມີບໍ່ພຽງພໍ ແລະບິນທະບາດກໍ່ໄດ້ນ້ອຍ. ແຕ່ໃນບໍລິເວນອ້ອມຮອບເມືອງເວສາລີ ມີເສນາສະນະຫຼາຍ ແລະບິນທະບາດກໍ່ຫາໄດ້ງ່າຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ.

အထ ကသ္မာ ‘‘ယထာသုခံ ဂစ္ဆထာ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ? တေသံ အနုကမ္ပာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အဟံ ဒသမာသမတ္တံ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. သစေ ဣမေ ဒူရံ ဂစ္ဆိဿန္တိ, မံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ ဒဋ္ဌုံ န သက္ခိဿန္တိ. အထ နေသံ ‘သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယန္တော အမှာကံ သတိမတ္တမ္ပိ န အဒါသိ. သစေ ဇာနေယျာမ, န ဧဝံ ဒူရေ ဝသေယျာမာ’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဘဝေယျ. ဝေသာလိယာ သမန္တာ ပန ဝဿံ ဝသန္တာ မာသဿ အဋ္ဌ ဝါရေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏိဿန္တိ, သုဂတောဝါဒံ လဘိဿန္တီ’’တိ န ဝိဿဇ္ဇေသိ.

ຖ້າເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງອະນຸຍາດວ່າ "ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປຕາມສະບາຍເຖີດ"? ເພາະຊົງມີຄວາມອະນຸເຄາະຕໍ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະອົງຊົງມີພຣະດຳຣິຢ່າງນີ້ວ່າ: "ເຮົາຈະດຳຣົງຢູ່ອີກປະມານ 10 ເດືອນ ແລ້ວຈະປະຣິນິບພານ. ຖ້າພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ໄປໃນທີ່ໄກ ພວກເຂົາຈະບໍ່ສາມາດມາເຝົ້າເຮົາໃນເວລາປະຣິນິບພານໄດ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວາມຮ້ອນໃຈກໍ່ຈະເກີດມີແກ່ພວກເຂົາວ່າ 'ພຣະສາດສະດາເມື່ອຈະປະຣິນິບພານ ກໍ່ບໍ່ໄດ້ຊົງປະທານໂອກາດໃຫ້ພວກເຮົາໄດ້ລະນຶກເຖິງເລີຍ, ຖ້າພວກເຮົາຮູ້ກ່ອນ ພວກເຮົາກໍ່ຄົງຈະບໍ່ໄປຢູ່ໄກເຖິງພຽງນີ້'. ແຕ່ຖ້າພວກເຂົາຈຳພັນສາຢູ່ບໍລິເວນອ້ອມຮອບເມືອງເວສາລີ ໃນເດືອນໜຶ່ງພວກເຂົາກໍ່ຈະສາມາດມາຟັງທຳໄດ້ເຖິງ 8 ຄັ້ງ ແລະຈະໄດ້ຮັບພຣະໂອວາດຂອງພຣະສຸຄົດ" ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຊົງປ່ອຍໃຫ້ໄປໃນທີ່ໄກ.

ခရောတိ ဖရုသော. အာဗာဓောတိ ဝိသဘာဂရောဂေါ. ဗာဠှာတိ ဗလဝတိယော. မာရဏန္တိကာတိ မရဏန္တံ မရဏသန္တိကံ ပါပနသမတ္ထာ. သတော သမ္ပဇာနော အဓိဝါသေသီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အဓိဝါသေသိ. အဝိဟညမာနောတိ ဝေဒနာနုဝတ္တနဝသေန အပရာပရံ ပရိဝတ္တနံ အကရောန္တော အပီဠိယမာနော အဒုက္ခိယမာနော စ အဓိဝါသေသိ. အနာမန္တေတွာတိ အဇာနာပေတွာ. အနပလောကေတွာတိ အဇာနာပေတွာဝ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အဒတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရိယေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယေန စေဝ ဖလသမာပတ္တိဝီရိယေန စ. ပဋိပဏာမေတွာတိ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ. ဇီဝိတသင်္ခါရန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတမ္ပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. ယေန ဇီဝိတံ သင်္ခရီယတိ ဆိဇ္ဇမာနံ ဃဋေတွာ ဌပီယတိ, သော ဖလသမာပတ္တိဓမ္မောပိ ဇီဝိတသင်္ခါရော. သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. အဓိဋ္ဌာယာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပဝတ္တေတွာ ဇီဝိတဌပနသမတ္ထံ ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇေယျန္တိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော.

ຄຳວ່າ kharo ໄດ້ແກ່ ຮຸນແຮງ. ຄຳວ່າ ābādho ໄດ້ແກ່ ໂຣກທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ຄຳວ່າ bāḷhā ໄດ້ແກ່ ມີກຳລັງກ້າ. ຄຳວ່າ māraṇantikā ໄດ້ແກ່ ສາມາດນຳໄປສູ່ຄວາມຕາຍ ຫຼື ໃກ້ຕໍ່ຄວາມຕາຍ. ຄຳວ່າ Sato sampajāno adhivāsesi ໄດ້ແກ່ ຊົງຕັ້ງສະຕິໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ແລ້ວກຳນົດດ້ວຍພຣະປັນຍາແລ້ວຊົງອົດກັ້ນໄວ້. ຄຳວ່າ Avihaññamāno ໄດ້ແກ່ ຊົງອົດກັ້ນໄວ້ໂດຍບໍ່ຊົງພິກໄປພິກມາໄປຕາມອຳນາດແຫ່ງເວທະນາ, ທັງບໍ່ຖືກບີບຄັ້ນ ແລະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກທໍລະມານ. ຄຳວ່າ Anāmantetvā ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ບອກໃຫ້ຮູ້. ຄຳວ່າ Anapaloketvā ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ບອກໃຫ້ຮູ້ເລີຍ ຄື ບໍ່ໄດ້ປະທານພຣະໂອວາດແລະຄຳສັ່ງສອນເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ. ຄຳວ່າ Vīriyena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມພຽນໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມພຽນໃນຜົນສະມາບັດ. ຄຳວ່າ Paṭipaṇāmetvā ໄດ້ແກ່ ຂົ່ມໄວ້. ໃນບົດວ່າ jīvitasaṅkhāra ນີ້, ແມ້ແຕ່ຊີວິຕິນຊີກໍ່ຊື່ວ່າ ຊີວິດສັງຂານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳຄືຜົນສະມາບັດໃດ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງປຸງແຕ່ງຊີວິດ ຄື ເຮັດໃຫ້ຊີວິດທີ່ກຳລັງຈະດັບນັ້ນເຊື່ອມຕໍ່ແລະດຳຣົງຢູ່ໄດ້, ຜົນສະມາບັດທຳນັ້ນກໍ່ຊື່ວ່າ ຊີວິດສັງຂານ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາຜົນສະມາບັດທຳນັ້ນ. ຄຳວ່າ Adhiṭṭhāya ໄດ້ແກ່ ອະທິຖານຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ ແລ້ວເຂົ້າຜົນສະມາບັດອັນສາມາດດຳຣົງຊີວິດໄວ້ໄດ້, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນບົດນີ້.

ကိံ ပန ဘဂဝါ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဖလသမာပတ္တိံ န သမာပဇ္ဇတီတိ? သမာပဇ္ဇတိ. သာ ပန ခဏိကသမာပတ္တိ. ခဏိကသမာပတ္တိ စ အန္တောသမာပတ္တိယံယေဝ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတိ, သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတမတ္တဿ ကဋ္ဌပါတေန ဝါ ကဌလပါတေန ဝါ ဆိန္နသေဝါလော ဝိယ ဥဒကံ, ပုန သရီရံ ဝေဒနာ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. ယာ ပန ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ မဟာဝိပဿနာဝသေန သမာပန္နာ သမာပတ္တိ, သာ သုဋ္ဌု ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ယထာ နာမ ပုရိသေန ပေါက္ခရဏိံ ဩဂါဟေတွာ ဟတ္ထေဟိ စ ပါဒေဟိ စ သုဋ္ဌု အပဗျုဠှသေဝါလော [Pg.237] စိရေန ဥဒကံ ဩတ္ထရတိ, ဧဝမေဝ တတော ဝုဋ္ဌိတဿ စိရေန ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ ဘဂဝါ တံဒိဝသံ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ အဘိနဝံ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တော ဝိယ ရူပသတ္တကံ အရူပသတ္တကဉ္စ နိဂ္ဂုမ္ဗံ နိဇ္ဇဋံ ကတွာ စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ သန္နေတွာ မဟာဝိပဿနာယ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ‘‘ဒသမာသေ မာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ, သမာပတ္တိဝိက္ခမ္ဘိတာ ဝေဒနာ ဒသ မာသေ န ဥပ္ပဇ္ဇိယေဝ.

ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍ່ກ່ອນໜ້ານີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງເຂົ້າຜົນສະມາບັດຫຼືຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ຊົງເຂົ້າຢູ່. ແຕ່ສະມາບັດນັ້ນເປັນຂະນິກະສະມາບັດ. ແລະຂະນິກະສະມາບັດນັ້ນ ຍ່ອມຂົ່ມເວທະນາໄວ້ໄດ້ສະເພາະໃນລະຫວ່າງທີ່ຢູ່ໃນສະມາບັດເທົ່ານັ້ນ. ພໍພຣະອົງຊົງອອກຈາກສະມາບັດແລ້ວ ເවທະນាកໍ່ກັບມາຄອບງຳພຣະວໍຣະກາຍອີກ ເໝືອນດັ່ງແໜທີ່ຖືກແຫວກອອກດ້ວຍທ່ອນໄມ້ ຫຼື ກະເບື້ອງດິນ ແລ້ວກັບມາປິດໜ້ານ້ຳອີກຄັ້ງ. ສ່ວນສະມາບັດໃດທີ່ຊົງເຂົ້າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະຫາວິປັດສະນາ ໂດຍເຮັດຮູບະສັດຕະກະແລະອະຣູບະສັດຕະກະໃຫ້ປາສະຈາກປ່າຮົກແລະປາສະຈາກຄວາມຮົກຊັດແລ້ວ, ສະມາບັດນັ້ນຍ່ອມຂົ່ມເວທະນາໄວ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ. ເໝືອນດັ່ງບຸຣຸດລົງໄປໃນສະໂບກຂະຣະນີ ແລ້ວໃຊ້ທັງມືແລະຕີນແຫວກແໜອອກເປັນຢ່າງດີ, ແໜນັ້ນຍ່ອມຈະກັບມາປິດໜ້ານ້ຳໄດ້ຊ້າ, ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອພຣະອົງຊົງອອກຈາກມະຫາຜົນສະມາບັດນັ້ນແລ້ວ ເවທະນាកໍ່ຈະເກີດຂຶ້ນອີກໃນເວລາອີກດົນນານ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນວັນນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາໃໝ່ ເໝືອນດັ່ງທີ່ຊົງເຮັດຢູ່ເທິງຣັດຕະນະບັນລັງພາຍໃຕ້ຕົ້ນມະຫາໂພທິ ໂດຍຊົງເຮັດຮູບະສັດຕະກະແລະອະຣູບະສັດຕະກະໃຫ້ປາສະຈາກປ່າຮົກແລະປາສະຈາກຄວາມຮົກຊັດ, ຊົງປະສົມປະສານດ້ວຍອາການ 14 ຢ່າງ ແລ້ວຊົງຂົ່ມເວທະນາດ້ວຍມະຫາວິປັດສະນາ ຊົງອະທິຖານວ່າ "ຂໍເວທະນາຢ່າໄດ້ເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດ 10 ເດືອນເລີຍ" ແລ້ວຊົງເຂົ້າສະມາບັດ, ເවທະນາອັນຖືກຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍຜົນສະມາບັດນັ້ນ ກໍ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນເລີຍຕະຫຼອດ 10 ເດືອນ.

ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ ဂိလာနော ဟုတွာ ပုန ဝုဋ္ဌိတော. မဓုရကဇာတော ဝိယာတိ သဉ္ဇာတဂရုဘာဝေါ သဉ္ဇာတထဒ္ဓဘာဝေါ သူလေ ဥတ္တာသိတပုရိသော ဝိယ. န ပက္ခာယန္တီတိ န ပကာသန္တိ, နာနာကာရတော န ဥပဋ္ဌဟန္တိ. ဓမ္မာပိ မံ နပ္ပဋိဘန္တီတိ သတိပဋ္ဌာနဓမ္မာ မယှံ ပါကဋာ န ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. တန္တိဓမ္မာ ပန ထေရဿ သုပ္ပဂုဏာ. န ဥဒါဟရတီတိ ပစ္ဆိမဩဝါဒံ န ဒေတိ, တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

ຄຳວ່າ gilānā vuṭṭhito ໄດ້ແກ່ ຫາຍຈາກໄຂ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ Madhurakajāto viya ໄດ້ແກ່ ມີຮ່າງກາຍໜັກໜ່ວງແລະແຂງຕຶງ ເໝືອນດັ່ງຄົນທີ່ຖືກສຽບດ້ວຍຫຼາວ. ຄຳວ່າ na pakkhāyanti ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາກົດ, ຄື ບໍ່ປາກົດແກ່ຂ້າພະອົງໂດຍອາການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ Dhammāpi maṃ nappaṭibhanti ໄດ້ແກ່ ສະແດງວ່າ ທຳຄືສະຕິປັດຖານທີ່ເຄີຍຈະເລີນມາກ່ອນ ບໍ່ປາກົດແກ່ຂ້າພະອົງ. ແຕ່ສ່ວນພຣະປະຣິຍັດຕິທຳນັ້ນ ພຣະອານົນເຖຣະຊົງຄຸ້ນເຄີຍແລະຊຳນານເປັນຢ່າງດີ. ຄຳວ່າ na udāharati ໄດ້ແກ່ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ປະທານພຣະໂອວາດຄັ້ງສຸດທ້າຍ, ພຣະເຖຣະກ່າວໝາຍເຖິງພຣະໂອວາດຄັ້ງສຸດທ້າຍນັ້ນ.

အနန္တရံ အဗာဟိရန္တိ ဓမ္မဝသေန ဝါ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝါ ဥဘယံ အကတွာ. ‘‘ဧတ္တကံ ဓမ္မံ ပရဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ ဟိ စိန္တေန္တော ဓမ္မံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဧတ္တကံ ပရဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ‘‘ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပန ပုဂ္ဂလံ အဗ္ဘန္တရံ ကရောတိ နာမ, ‘‘ဣမဿ န ဒေသေဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တော ပုဂ္ဂလံ ဗာဟိရံ ကရောတိ နာမ. ဧဝံ အကတွာ ဒေသိတောတိ အတ္ထော. အာစရိယမုဋ္ဌီတိ ယထာ ဗာဟိရကာနံ အာစရိယမုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ, ဒဟရကာလေ ကဿစိ အကထေတွာ ပစ္ဆိမကာလေ မရဏမဉ္စေ နိပန္နာ ပိယမနာပဿ အန္တေဝါသိကဿ ကထေန္တိ, ဧဝံ တထာဂတဿ ‘‘ဣဒံ မဟလ္လကကာလေ ပစ္ဆိမဌာနေ ကထေဿာမီ’’တိ မုဋ္ဌိံ ကတွာ ပရိဟရိတွာ ဌပိတံ ကိဉ္စိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ Anantaraṃ abāhiraṃ ໄດ້ແກ່ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ມີພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ ທັງໂດຍທາງທຳ ຫຼື ໂດຍທາງບຸກຄົນ. ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ "ເຮົາຈະບໍ່ສະແດງທຳມີປະມານເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນອື່ນ" ຊື່ວ່າ ເຮັດທຳໃຫ້ເປັນພາຍໃນ, ຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ "ເຮົາຈະສະແດງທຳມີປະມານເທົ່ານີ້ແກ່ຄົນອື່ນ" ຊື່ວ່າ ເຮັດທຳໃຫ້ເປັນພາຍນອກ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ "ເຮົາຈະສະແດງທຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ນີ້" ຊື່ວ່າ ເຮັດບຸກຄົນໃຫ້ເປັນພາຍໃນ, ຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ "ເຮົາຈະບໍ່ສະແດງທຳແກ່ບຸກຄົນຜູ້ນີ້" ຊື່ວ່າ ເຮັດບຸກຄົນໃຫ້ເປັນພາຍນອກ. ອະທິບາຍວ່າ ຊົງສະແດງທຳໂດຍບໍ່ຊົງເຮັດຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ຄຳວ່າ Ācariyamuṭṭhi ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ພວກອາຈານພາຍນອກພຣະສາດສະດາມັກມີກັນ, ຄື ໃນເວລາທີ່ຕົນຍັງໜຸ່ມແໜ້ນກໍ່ບໍ່ຍອມບອກແກ່ໃຜໆ, ແຕ່ໃນກາລະສຸດທ້າຍ ເມື່ອນອນຢູ່ເທິງຕຽງມໍຣະນະ ຈຶ່ງຄ່ອຍບອກແກ່ສິດຍານຸສິດທີ່ຕົນຮັກໃຄ່ພໍໃຈ. ແຕ່ສຳລັບພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າແລ້ວ ບໍ່ມີທຳໃດໆ ທີ່ຊົງກຳມືປິດບັງໄວ້ ຫຼື ເກັບຮັກສາໄວ້ໂດຍຄິດວ່າ "ເຮົາຈະສະແດງທຳນີ້ໃນເວລາແກ່ເຖົ້າ ຫຼື ໃນກາລະສຸດທ້າຍ" ເລີຍ.

အဟံ ဘိက္ခုသံဃန္တိ အဟမေဝ ဘိက္ခုသံဃံ ပရိဟရိဿာမီတိ ဝါ, မမုဒ္ဒေသိကောတိ အဟံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗဋ္ဌေန ဥဒ္ဒေသော အဿာတိ မမုဒ္ဒေသိကော, မမေဝ ဥဒ္ဒိဿိတွာ မံ ပစ္စာသီသမာနော ဘိက္ခုသံဃော ဟောတု မမ အစ္စယေန မာ ဝါ အဟောသိ, ယံ ဝါ တံ ဝါ ဟောတူတိ ဣတိ ဝါ ပန ယဿ အဿာတိ အတ္ထော. န ဧဝံ ဟောတီတိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ ဣဿာမစ္ဆေရာနံ ဝိဂတတ္တာ [Pg.238] ဧဝံ န ဟောတိ. သ ကိန္တိ သော ကိံ. အာသီတိကောတိ အသီတိသံဝစ္ဆရိကော, ဣဒံ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝေဌမိဿကေနာတိ ဗာဟဗန္ဓစက္ကဗန္ဓာဒိနာ ပဋိသင်္ခရဏေန ဝေဌမိဿကေန. မညေတိ ဇရသကဋံ ဝိယ ဝေဌမိဿကေန မညေ ယာပေတိ, အရဟတ္တဖလဝေဌနေန စတုဣရိယာပထကပ္ပနံ တထာဂတဿ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ Ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຄິດວ່າ 'ເຮົາຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນຈະບໍລິຫານພຣະພິກຂຸສົງ'. ຄຳວ່າ mamuddesiko ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີເຮົາເປັນທີ່ອ້າງອີງ ເພາະອັດຖະວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ທີ່ພວກເຂົາຄວນອ້າງອີງ. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມຄິດຂອງບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຜູ້ຄິດວ່າ 'ຂໍພຣະພິກຂຸສົງຈົ່ງອ້າງອີງເຖິງເຮົາ ແລະຫວັງເພິ່ງພິງເຮົາເຖີດ, ເມື່ອເຮົາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ຂໍຢ່າໄດ້ມີໃຜເລີຍ ຫຼື ຈະເປັນຢ່າງໃດກໍ່ຕາມເຖີດ'. ຄຳວ່າ Na evaṃ hoti ໄດ້ແກ່ ຄວາມຄິດຢ່າງນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າ ເພາະພຣະອົງຊົງລະຄວາມຣິດສະຢາແລະຄວາມຕະໜີ່ໄດ້ແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ຢູ່ເທິງຣັດຕະນະບັນລັງພາຍໃຕ້ຕົ້ນມະຫາໂພທິ. ຄຳວ່າ Sa kiṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ. ຄຳວ່າ āsītiko ໄດ້ແກ່ ມີອາຍຸໄດ້ 80 ປີ, ຄຳນີ້ຊົງກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງການທີ່ພຣະອົງຊົງບັນລຸເຖິງໄວຊະລາແລ້ວ. ຄຳວ່າ veṭhamissakena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຊ່ອມແຊມ ເຊັ່ນ ການມັດດ້ວຍໄມ້ຄ້ຳ ຫຼື ການຜູກດ້ວຍປອກລໍ້. ຄຳວ່າ maññe ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງກວຽນເກົ່າທີ່ປະຄັບປະຄອງໄປໄດ້ດ້ວຍການຊ່ອມແຊມ, ສະແດງວ່າ ການປະຄັບປະຄອງອິຣິຍາບົດທັງ 4 ຂອງພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າ ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ດ້ວຍການປະຄັບປະຄອງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາບັດ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော ယသ္မိံ အာနန္ဒ သမယေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗနိမိတ္တာနန္တိ ရူပနိမိတ္တာဒီနံ. ဧကစ္စာနံ ဝေဒနာနန္တိ လောကိယာနံ ဝေဒနာနံ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ဣမိနာ ဖလသမာပတ္တိဝိဟာရေန ဖာသု ဟောတိ, တသ္မာ တုမှေပိ တဒတ္ထာယ ဧဝံ ဝိဟရထာတိ ဒဿေတိ. အတ္တဒီပါတိ မဟာသမုဒ္ဒဂတာ ဒီပံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒီပံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထ. အတ္တသရဏာတိ အတ္တဂတိကာဝ ဟောထ, မာ အညဂတိကာ. ဓမ္မဒီပဓမ္မသရဏပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဓမ္မောတိ နဝဝိဓော လောကုတ္တရဓမ္မော ဝေဒိတဗ္ဗော. တမတဂ္ဂေတိ တမအဂ္ဂေ, မဇ္ဈေ တ-ကာရော ပဒသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ အဂ္ဂတမာတိ တမတဂ္ဂါတိ. ဧဝံ သဗ္ဗံ တမသောတံ ဆိန္ဒိတွာ အတိဝိယ အဂ္ဂေ ဥတ္တမဘာဝေ ဧတေ, အာနန္ဒ, မမ ဘိက္ခူ ဘဝိဿန္တိ, တေသံ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တိ. ယေ ကေစိ သိက္ခာကာမာ, သဗ္ဗေသံ တေသံ စတုသတိပဋ္ဌာနဂေါစရာဝ ဘိက္ခူ အဂ္ဂေ ဘဝိဿန္တီတိ အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ ဂဏှီတိ.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະຊົງປະກາດເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງg່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'yasmiṃ ānanda samaye' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ sabbanimittānaṃ ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຮູບະນິມິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ekaccānaṃ vedanānaṃ ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງເວທະນາທັງຫຼາຍອັນເປັນໂລກີຍະ. ຄຳວ່າ tasmātiha ānanda ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ການຢູ່ດ້ວຍຜົນສະມາບັດວິຫານນີ້ ເປັນຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ພວກເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍ່ຈົ່ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນສະມາບັດວິຫານນັ້ນເຖີດ. ຄຳວ່າ attadīpā ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງເຮັດຕົນໃຫ້ເປັນເກາະ ເໝືອນດັ່ງເກາະໃນມະຫາສະໝຸດ ແລ້ວຢູ່ເຖີດ. ຄຳວ່າ attasaraṇā ໄດ້ແກ່ จົ່ງມີຕົນເປັນທີ່ເພິ່ງ ຢ່າມີສິ່ງອື່ນເປັນທີ່ເພິ່ງເລີຍ. ໃນບົດວ່າ dhammadīpa ແລະ dhammasaraṇa ກໍ່ມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ dhamma ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ 9 ປະການ. ຄຳວ່າ tamatagge ມາຈາກຄຳວ່າ tama agge, ໂດຍມີອັກສອນ 'ຕ' ຢູ່ເຄິ່ງກາງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດສົນທິ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ພຣະພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ tamataggā. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງເຮົາເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ຕັດກະແສແຫ່ງອະວິຊາທັງປວງໄດ້ແລ້ວ ຈະເປັນຜູ້ດຳຣົງຢູ່ໃນສະຖານະອັນປະເສີດສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ອານົນ, ພວກເຂົາຈະເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດກວ່າພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ. ບັນດາພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ໃຄ່ໃນສິກຂາ ບໍ່ວ່າພວກໃດໆ, ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ມີສະຕິປັດຖານ 4 ເປັນໂຄຈອນເທົ່ານັ້ນ ຈະເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດກວ່າພິກຂຸທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຈົບພຣະທຳມະເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືພຣະອະຣະຫັດ.

၁၀. ဘိက္ခုနုပဿယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາພິກຂຸນູປັດສະຍະສູດ

၃၇၆. ဒသမေ တေနုပသင်္ကမီတိ တသ္မိံ ဥပဿယေ ကမ္မဋ္ဌာနကမ္မိကာ ဘိက္ခုနိယော အတ္ထိ, တာသံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီတိ ဥပသင်္ကမိ. ဥဠာရံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသန္တိ ပုဗ္ဗဝိသေသတော အပရံ ဥဠာရဝိသေသံ. တတ္ထ မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ဥပါဒါရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. တထာ သကလရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, အရူပပရိဂ္ဂဟော အပရဝိသေသော နာမ. ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟော ပုဗ္ဗဝိသေသော, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟော [Pg.239] အပရဝိသေသော နာမ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနံ ပုဗ္ဗဝိသေသော, တိလက္ခဏာရောပနံ အပရဝိသေသော နာမ. ဧဝံ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဥဠာရဝိသေသံ ဇာနာတီတိ အတ္ထော.

໓໗໖. ໃນສູດທີສິບ, ຄຳວ່າ “tenupasaṅkami” (ເພິ່ນຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ) ຄວາມວ່າ ໃນສຳນັກຂອງພິກຂຸນີນັ້ນ ມີພວກພິກຂຸນີຜູ້ບຳເພັນກຳມະຖານຢູ່, ເພິ່ນເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈັກຍັງພວກພິກຂຸນີເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ມີຄວາມອຸດສາຫະ ແລ້ວສະແດງກຳມະຖານໃຫ້”. ຄຳວ່າ “uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesanti” (ຄຸນວິເສດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທັງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ) ຄວາມວ່າ ຄຸນວິເສດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນເບື້ອງປາຍ ທີ່ຍິ່ງກວ່າຄຸນວິເສດໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ການກຳນົດຮູ້ມະຫາພູດຮູບ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງຕົ້ນ, ການກຳນົດຮູ້ອຸປາດາຍະຮູບ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງປາຍ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການກຳນົດຮູ້ຮູບທັງໝົດ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງຕົ້ນ, ການກຳນົດຮູ້ນາມ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງປາຍ. ການກຳນົດຮູ້ຮູບແລະນາມ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງຕົ້ນ, ການກຳນົດຮູ້ປັດໄຈ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງປາຍ. ການເຫັນນາມຮູບພ້ອມທັງປັດໄຈ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງຕົ້ນ, ການຍົກຂຶ້ນສູ່ໄຕລັກ ຊື່ວ່າ ຄຸນວິເສດເບື້ອງປາຍ. ດ້ວຍປະການນີ້, ຍ່ອມຮູ້ທົ່ວເຖິງຄຸນວິເສດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທັງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

ကာယာရမ္မဏောတိ ယံ ကာယံ အနုပဿတိ, တမေဝ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကိလေသပရိဠာဟော. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတီတိ ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ပုထုတ္တာရမ္မဏေ စိတ္တုပ္ပာဒေါ ဝိက္ခိပတိ. ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ပဏိဒဟိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ ကိလေသပရိဠာဟေ စ လီနတ္တေ စ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပေ စ ဥပ္ပန္နေ ကိလေသာနုရဉ္ဇိတေန န ဝတ္တိတဗ္ဗံ, ကိသ္မိဉ္စိဒေဝ ပသာဒနီယေ ပသာဒါဝဟေ ဗုဒ္ဓါဒီသု အညတရသ္မိံ ဌာနေ ကမ္မဋ္ဌာနစိတ္တံ ဌပေတဗ္ဗံ. စိတ္တံ သမာဓိယတီတိ အာရမ္မဏေ သမ္မာ အာဓိယတိ သုဋ္ဌု ဌပိတံ ဌပိယတိ. ပဋိသံဟရာမီတိ ပသာဒနီယဋ္ဌာနတော ပဋိသံဟရာမိ, မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခံယေဝ နံ ကရောမီတိ အတ္ထော. သော ပဋိသံဟရတိ စေဝါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနာဘိမုခဉ္စ ပေသေတိ. န စ ဝိတက္ကေတိ န စ ဝိစာရေတီတိ ကိလေသဝိတက္ကံ န ဝိတက္ကေတိ, ကိလေသဝိစာရံ န ဝိစာရေတိ. အဝိတက္ကောမှိ အဝိစာရောတိ ကိလေသဝိတက္ကဝိစာရေဟိ အဝိတက္ကာဝိစာရော. အဇ္ဈတ္တံ သတိမာ သုခမသ္မီတိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တေ ပဝတ္တာယ သတိယာ ‘‘သတိမာဟမသ္မိ သုခိတော စာ’’တိ ပဇာနာတိ.

ຄຳວ່າ “kāyārammaṇo” (ມີກາຍເປັນອາລົມ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຕາມເຫັນເຊິ່ງກາຍໃດ, ກໍກະທຳເຊິ່ງກາຍນັ້ນນັ້ນລະໃຫ້ເປັນອາລົມ ແລ້ວຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນກາຍ. ຄຳວ່າ “bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati” (ຫຼືຈິດຟຸ້ງຊ່ານໄປໃນພາຍນອກ) ຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດຍ່ອມຟຸ້ງຊ່ານໄປໃນພາຍນອກ ຈາກໂຄຈອນພາຍໃນຄືກຳມະຖານ ໄປສູ່ອາລົມຕ່າງໆ ທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ” (ຄວນຕັ້ງຈິດໄວ້ໃນນິມິດອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກิເລດກໍດີ, ຄວາມຫົດຫູ່ກໍດີ, ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານໄປໃນພາຍນອກກໍດີ ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບໍ່ຄວນດຳເນີນໄປດ້ວຍຈິດທີ່ຖືກກິເລດຍ້ອມແລ້ວ, ແຕ່ຄວນຕັ້ງຈິດໃນກຳມະຖານໄວ້ໃນຖານະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສ ນຳມາເຊິ່ງຄວາມເລື່ອມໃສ. ຄຳວ່າ “cittaṃ samādhiyati” (ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ໂດຍຊອບໃນອາລົມ, ຄືຖືກຕັ້ງໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ “paṭisaṃharāmi” (ເຮົາຈັກຖອນຄືນ) ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກຖອນຄືນເຊິ່ງຈິດໃນກຳມະຖານຈາກຖານະອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສນັ້ນ, ຄືຈັກກະທຳໃຫ້ມຸ່ງໜ້າສູ່ມູນກຳມະຖານນັ້ນເອງ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “so paṭisaṃharati ceva” (ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມຖອນຄືນດ້ວຍ) ຄວາມວ່າ ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມສົ່ງພາວະນາຈິດໃຫ້ມຸ່ງໜ້າສູ່ມູນກຳມະຖານດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “na ca vitakketi na ca vicāreti” (ແລະບໍ່ຕຶກ ບໍ່ຕອງ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຕຶກເຊິ່ງວິຕົກອັນປະກອບດ້ວຍກິເລດ, ຍ່ອມບໍ່ຕອງເຊິ່ງວິຈານອັນປະກອບດ້ວຍກິເລດ. ຄຳວ່າ “avitakkomhi avicāro” (ເຮົາເປັນຜູ້ບໍ່ມີວິຕົກ ບໍ່ມີວິຈານ) ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີວິຕົກ ບໍ່ມີວິຈານ ປາສະຈາກວິຕົກແລະວິຈານອັນປະກອບດ້ວຍກິເລດ. ຄຳວ່າ “ajjhattaṃ satimā sukhamasmi” (ເຮົາເປັນຜູ້ມີສະຕິໃນພາຍໃນ ມີຄວາມສຸກ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ “ເຮົາເປັນຜູ້ມີສະຕິ ດ້ວຍສະຕິທີ່ເປັນໄປໃນໂຄຈອນພາຍໃນຄືອາລົມກຳມະຖານ ແລະເຮົາເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກ”.

ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ မဟန္တံ ဥစ္ဆုဘာရံ ဥက္ခိပိတွာ ယန္တသာလံ နေန္တဿ ကိလန္တကိလန္တကာလေ ဘူမိယံ ဌပေတွာ ဥစ္ဆုခဏ္ဍံ ခါဒိတွာ ပုန ဥက္ခိပိတွာ ဂမနံ ဟောတိ; ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ ဥဂ္ဂဟိတကမ္မဋ္ဌာနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု တံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဌပေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏာဒိအနုဿရဏေန စိတ္တံ ပသာဒေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ ပန ပုရိသဿ ဥစ္ဆုဘာရံ ယန္တသာလံ နေတွာ ပီဠေတွာ ရသပါနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຄຳວ່າ “evaṃ kho, ānanda, paṇidhāya bhāvanā hoti” (ດັ່ງນີ້ແລ ອານົນ ການພາວະນາດ້ວຍການຕັ້ງຈິດໄວ້ ຍ່ອມມີ) ຄວາມວ່າ ອານົນ ດ້ວຍປະການນີ້ ການພາວະນາໂດຍການພັກໄວ້ຍ່ອມມີ. ເຮົາຈັກກະທຳຂໍ້ຄວາມນັ້ນໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ: ປຽບເໝືອນບຸລຸດແບກມັດອ້ອຍອັນໃຫຍ່ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ໂຮງຫີບອ້ອຍ, ໃນເວລາທີ່ເມື່ອຍລ້າ ຍ່ອມວາງມັດອ້ອຍນັ້ນໄວ້ເທິງແຜ່ນດິນ ຄ້ຽວກິນທ່ອນອ້ອຍແລ້ວ ຍົກມັດອ້ອຍຂຶ້ນແບກເດີນທາງຕໍ່ໄປ ฉันໃດ; ฉันນັ້ນເໝືອນກັນ, ເມື່ອຄວາມຮ້ອນຮົນທາງກາຍເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີກຳມະຖານອັນຮຽນເອົາແລ້ວນີ້ ເພື່ອບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມພັກກຳມະຖານນັ້ນໄວ້ ແລ້ວລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນເປັນຕົ້ນເນືອງໆ ຍັງຈິດໃຫ້ເລື່ອມໃສ ກະທຳຈິດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ ແລ້ວຈຶ່ງດຳເນີນການພາວະນາຕໍ່ໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “paṇidhāya bhāvanā hoti” (การພາວະນາດ້ວຍການຕັ້ງຈິດໄວ້ ຍ່ອມມີ). ອະນຶ່ງ, ປຽບເໝືອນບຸລຸດນັ້ນນຳມັດອ້ອຍໄປສູ່ໂຮງຫີບອ້ອຍແລ້ວ ບີບຄັ້ນເອົານ້ຳອ້ອຍມາດື່ມ ฉันໃດ, ການສະເຫວີຍສຸກໃນຜົນສະມາບັດ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຍັງກຳມະຖານໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ ແລ້ວບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດນີ້ ກໍພຶງຊາບ ฉันນັ້ນ.

ဗဟိဒ္ဓါတိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဗဟိ အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ. အပ္ပဏိဓာယာတိ အဋ္ဌပေတွာ. အထ ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝါ သရီရဝသေန ဝါ ဒေသနာဝသေန ဝါ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ “bahiddhā” (ໃນພາຍນອກ) ຄວາມວ່າ ລະມູນກຳມະຖານແລ້ວ ໄປສູ່ອາລົມອື່ນໃນພາຍນອກ. ຄຳວ່າ “appaṇidhāya” (ໂດຍບໍ່ຕັ້ງຈິດໄວ້) ความວ່າ ໂດຍບໍ່ຕັ້ງຈິດໄວ້. ໃນບົດວ່າ “pacchā pure asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihitanti pajānāti” (ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ຈິດໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ) ນີ້, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານກໍດີ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮ່າງກາຍກໍດີ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະເທສະນາກໍດີ.

တတ္ထ [Pg.240] ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ ကိလေသပရိဠာဟဿ ဝါ လီနတ္တဿ ဝါ ဗဟိဒ္ဓါဝိက္ခေပဿ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဩကာသံ အဒေန္တော သုဒန္တဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿစ္ဆိဒ္ဒေ သုတစ္ဆိတံ စတုရဿဃဋိကံ ပက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အတိဋ္ဌန္တော အလဂ္ဂန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော ပုရေသင်္ခါတဿ ကမ္မဋ္ဌာနာဘိနိဝေသဿ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ အရဟတ္တဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ໃນກຳມະຖານ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: ການໃສ່ໃຈໃນກຳມະຖານ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງຕົ້ນ, ພຣະອໍຣະຫັດ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງປາຍ. ໃນການປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານນັ້ນ, ພິກຂຸໃດຖືເອົາມູນກຳມະຖານແລ້ວ ບໍ່ໃຫ້ໂອກາດແກ່ຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດກໍດີ, ຄວາມຫົດຫູ່ກໍດີ, ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານໄປໃນພາຍນອກກໍດີ ເພື່ອຈະເກີດຂຶ້ນ, ປຽບເໝືອນນາຍສະຣະຖີຜູ້ທຽມງົວທີ່ຝຶກດີແລ້ວຂັບຂີ່ໄປ ດັ່ງນີ້ກໍດີ, ປຽບເໝືອນການຕອກສະຫລັກສີ່ຫຼ່ຽມອັນຖາກດີແລ້ວລົງໃນຊ່ອງສີ່ຫຼ່ຽມ ດັ່ງນີ້ກໍດີ, ຍັງວິປັດສະນາໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຢຸດພັກ ໂດຍບໍ່ຕິດຂ້ອງ ຍ່ອມບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ, ພິກຂຸນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມຮູ້ຊັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃສ່ໃຈໃນກຳມະຖານອັນກ່າວວ່າເບື້ອງຕົ້ນ ແລະພຣະອໍຣະຫັດອັນກ່າວວ່າເບື້ອງປາຍວ່າ “ຈິດຂອງເຮົາ ທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ”.

သရီရေ ပန ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗာနိ ပုရေ နာမ, သီသကဋာဟံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗအဋ္ဌိကေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဗျာဘင်္ဂိယာ ယဝကလာပံ မောစေန္တော ဝိယ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသပရိစ္ဆေဒဝသေန အဋ္ဌီနိ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ သီသကဋာဟာ ဘာဝနံ ပါပေတိ, သော ပုရေသင်္ခါတာနံ အဂ္ဂပါဒင်္ဂုလိပဗ္ဗာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ သီသကဋာဟဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

ສ່ວນໃນຮ່າງກາຍ, ຂໍ້ປາຍທັງຫຼາຍຂອງນິ້ວຕີນ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງຕົ້ນ, ກະໂຫຼກຫົວ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງປາຍ. ໃນການປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮ່າງກາຍນັ້ນ, ພິກຂຸໃດໃສ່ໃຈໃນກະດູກຂໍ້ປາຍທັງຫຼາຍຂອງນິ້ວຕີນ, ປຽບເໝືອນການແກ້ຟ່ອນເຂົ້າບາເລດ້ວຍຄານຫາບ ດັ່ງນີ້, ກຳນົດຮູ້ເຊິ່ງກະດູກທັງຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດສີ, ສັນຖານ, ທິດ, ໂອກາດ ແລະຂອບເຂດ, ຫ້າມຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດ, ຄວາມຫົດຫູ່ ແລະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໄວ້ແລ້ວ ຍັງພາວະນາໃຫ້ເຖິງຈົນຮອດກະໂຫຼກຫົວ, ພິກຂຸນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມຮູ້ຊັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ປາຍນິ້ວຕີນທັງຫຼາຍອັນກ່າວວ່າເບື້ອງຕົ້ນ ແລະກະໂຫຼກຫົວອັນg່າວວ່າເບື້ອງປາຍວ່າ “ຈິດຂອງເຮົາ ທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ”.

ဒေသနာယပိ ဒွတ္တိံသာကာရဒေသနာယ ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဒိသောကာသဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော အန္တရာ ကိလေသပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ. သော ပုရေသင်္ခါတာနံ ကေသာနံ ပစ္ဆာသင်္ခါတဿ မတ္ထလုင်္ဂဿ စ ဝသေန ပစ္ဆာ ပုရေ အသံခိတ္တံ ဝိမုတ္တံ အပ္ပဏိဟိတန္တိ ပဇာနာတိ နာမ.

ເຖິງໃນພຣະເທສະນາ, ໃນທະວັດຕິງສາການເທສະນາ, ຜົມທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງຕົ້ນ, ມັນສະໝອງ ຊື່ວ່າ ເບື້ອງປາຍ. ໃນການປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງພຣະເທສະນານັ້ນ, ພິກຂຸໃດໃສ່ໃຈໃນຜົມທັງຫຼາຍ, ກຳນົດຮູ້ເຊິ່ງຜົມເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີ, ສັນຖານ, ທິດ ແລະໂອກາດ, ຫ້າມຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດ, ຄວາມຫົດຫູ່ ແລະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໄວ້ແລ້ວ ຍັງພາວະນາໃຫ້ເຖິງຈົນຮອດມັນສະໝອງ, ພິກຂຸນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍ່ອມຮູ້ຊັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົມທັງຫຼາຍອັນກ່າວວ່າເບື້ອງຕົ້ນ ແລະມັນສະໝອງອັນກ່າວວ່າເບື້ອງປາຍວ່າ “ຈິດຂອງເຮົາ ທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ”.

ဧဝံ ခေါ, အာနန္ဒ, အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ ဟောတီတိ ဧဝံ, အာနန္ဒ, အဋ္ဌပေတွာ ဘာဝနာ ဟောတိ. ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ယထာ နာမ ပုရိသဿ ဂုဠဘာရံ လဘိတွာ အတ္တနော ဂါမံ အတိဟရန္တဿ အန္တရာ အဋ္ဌပေတွာဝ ဥစ္စင်္ဂေ ပက္ခိတ္တာနိ ဂုဠခဏ္ဍာဒီနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တဿ အတ္တနော ဂါမေယေဝ ဩတရဏံ ဟောတိ, ဧဝမေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ အာရဒ္ဓဘာဝနဿ ကာယပရိဠာဟာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိံ ဝါရေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာ ပဝတ္တာ, တသ္မာ ‘‘အပ္ပဏိဓာယ ဘာဝနာ’’တိ ဝုတ္တာ. တဿ ပန ပုရိသဿ တံ ဂုဠဘာရံ အတ္တနော ဂါမံ နေတွာ ဉာတီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော [Pg.241] ကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿ ဖလသမာပတ္တိသုခါနုဘဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ຄຳວ່າ “evaṃ kho, ānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti” (ດັ່ງນີ້ແລ ອານົນ ການພາວະນາໂດຍບໍ່ຕັ້ງຈິດໄວ້ ຍ່ອມມີ) ຄວາມວ່າ ອານົນ ດ້ວຍປະການນີ້ ການພາວະນາໂດຍບໍ່ພັກໄວ້ຍ່ອມມີ. ເຮົາຈັກກະທຳຂໍ້ຄວາມນັ້ນໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ: ປຽບເໝືອນບຸລຸດໄດ້ຫາບນ້ຳຕານແລ້ວນຳມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ບ້ານຂອງຕົນ, 在ລະຫວ່າງທາງ ໂດຍບໍ່ວາງຫາບລົງເລີຍ ຄ້ຽວກິນກ້ອນນ້ຳຕານເປັນຕົ້ນອັນເປັນຂອງຄ້ຽວກິນທີ່ໃສ່ໄວ້ໃນພົກຜ້າ ຍ່ອມປົງຫາບລົງໃນບ້ານຂອງຕົນນັ້ນເອງ ฉันໃດ; ฉันນັ້ນເໝືອນກັນ, ເມື່ອຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນທາງກາຍເປັນຕົ້ນຖືກຫ້າມໄວ້ແລ້ວ ການພາວະນາກຳມະຖານຂອງພິກຂຸຜູ້ມີການພາວະນາອັນປາຣົບແລ້ວນີ້ ເພື່ອບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ ຍ່ອມດຳເນີນໄປ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “appaṇidhāya bhāvanā” (ການພາວະນາໂດຍບໍ່ຕັ້ງຈິດໄວ້). ສ່ວນການສະεຫວີຍສຸກໃນຜົນສະມາບັດ ຂອງພິກຂຸຜູ້ຍັງກຳມະຖານໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ ແລ້ວບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດນີ້ ປຽບເໝືອນບຸລຸດນັ້ນນຳຫາບນ້ຳຕານນັ້ນໄປສູ່ບ້ານຂອງຕົນແລ້ວ ບໍລິໂພກຮ່ວມກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ກໍພຶງຊາບ ฉันນັ້ນ. ໃນສູດນີ້ ເພິ່ນກ່າວວິປັດສະນາອັນເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນໄວ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງ ກໍຕື້ນທັງນັ້ນລະ.

အမ္ဗပါလိဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ຈົບ ອຳພະປາລິວັກ ທີໜຶ່ງ.

၂. နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ

໒. ນາລັນທະວັກ

၂. နာလန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາ ນາລັນທະສູດ

၃၇၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ နာလန္ဒာယန္တိ နာလန္ဒာတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ, တံ နဂရံ ဂေါစရဂါမံ ကတွာ. ပါဝါရိကမ္ဗဝနေတိ ဒုဿပါဝါရိကသေဋ္ဌိနော အမ္ဗဝနေ. တံ ကိရ တဿ ဥယျာနံ အဟောသိ. သော ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသန္နော တသ္မိံ ဥယျာနေ ကုဋိလေဏမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကတွာ နိယျာတေသိ. သော ဝိဟာရော ဇီဝကမ္ဗဝနံ ဝိယ ပါဝါရိကမ္ဗဝနန္တွေဝ သင်္ခံ ဂတော. တသ္မိံ ပါဝါရိကမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော.

໓໗໘. ໃນສູດທີສອງແຫ່ງວັກທີສອງ, ຄຳວ່າ “nālandāyaṃ” (ທີ່ເມືອງນາລັນທາ) ຄວາມວ່າ ໃນເມືອງທີ່ມີຊື່ວ່າ ນາລັນທາ, ໂດຍກະທຳເຊິ່ງເມືອງນາລັນທານັ້ນໃຫ້ເປັນໂຄຈອນຄາມ. ຄຳວ່າ “pāvārikambavane” (ໃນປ່າອຳພະວັນຂອງປາວາຣິກະເສດຖີ) ຄວາມວ່າ ໃນປ່າໝາກມ່ວງຂອງເສດຖີຜູ້ຂາຍຜ້າປາວານ (ຜ້າຫົ່ມ). ໄດ້ຍິນວ່າ ປ່າໝາກມ່ວງນັ້ນ ເປັນສວນອຸທິຍານຂອງເສດຖີນັ້ນ. ເសດຖີນັ້ນຟັງພຣະທຳມະເທສະນາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ເລື່ອມໃສໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ໄດ້ສ້າງວິຫານອັນປະດັບປະດາດ້ວຍກຸຕິ, ຖ້ຳ ແລະມົນທົບເປັນຕົ້ນໃນສວນອຸທິຍານນັ້ນ ແລ້ວນ້ອມຖວາຍແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ວິຫານນັ້ນ ໄດ້ເຖິງເຊິ່ງການນັບວ່າ “ປາວາຣິກັມພະວັນ” ປຽບເໝືອນຊີວະກັມພະວັນ. ຄຳວ່າ “viharati” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມປະທັບຢູ່ໃນປ່າປາວາຣິກັມພະວັນນັ້ນ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

ဧဝံပသန္နောတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နသဒ္ဓေါ, ဧဝံ သဒ္ဒဟာမီတိ အတ္ထော. ဘိယျောဘိညတရောတိ ဘိယျတရော အဘိညာတော ဘိယျတရာဘိယျော ဝါ, ဥတ္တရိတရဉာဏောတိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိယန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏေ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေ ဝါ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ နိပ္ပဒေသာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ, ဒွေပိ အဂ္ဂသာဝကာ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ သာဝကပါရမီဉာဏံ ပဋိလဘန္တိ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏံ, ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စေဝ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ. သဗ္ဗမ္ပိ နေသံ အရဟတ္တမဂ္ဂေနေဝ ဣဇ္ဈတိ. တသ္မာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သမ္ဗောဓိ နာမ ဟောတိ. တေန ဥတ္တရိတရော စ ဘဂဝတာ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတာ ဘိယျောဘိညတရော, ယဒိဒံ သမ္ဗောဓိယ’’န္တိ.

ຄຳວ່າ “evaṃpasanno” (ເລື່ອມໃສຢ່າງນີ້) ຄວາມວ່າ ມີສັດທາເກີດຂຶ້ນແລ້ວຢ່າງນີ້, ຄືຍ່ອມເຊື່ອຢ່າງນີ້ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “bhiyyobhiññataro” (ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງຂຶ້ນ, ຫຼືມີປັນຍາອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປ, ຄືມີຍານອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປກວ່າ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “sambodhiyaṃ” (ໃນຄວາມຕຣັສຮູ້) ຄວາມວ່າ ໃນສັບພັນຍຸຕັນຍານ ຫຼືໃນອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ, ເພາະວ່າ ດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານນັ້ນເອງ ພຸດທະຄຸນທັງຫຼາຍຍ່ອມຖືກຖືເອົາໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ, ເຖິງພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງ ກໍຍ່ອມໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງສາວົກປາຣະມີຍານດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານນັ້ນເອງ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງປັດເຈກໂພທິຍານ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງສັບພັນຍຸຕັນຍານດ້ວຍ ແລະເຊິ່ງພຸດທະຄຸນທັງປວງຂອງຕົນດ້ວຍ. ຄຸນທັງປວງຂອງພຣະອະລິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ອໍຣະຫັດຕະມັກຄະຍານ ຊື່ວ່າ ສັມໂພທິ. ແລະຜູ້ທີ່ຍິ່ງໄປກວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ດ້ວຍສັມໂພທິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວວ່າ “bhagavatā bhiyyobhiññataro, yadidaṃ sambodhiya” (ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງຂຶ້ນໄປກວ່າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໃນຄວາມຕຣັສຮູ້ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີ).

ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ. အယဉှိ ဥဠာရသဒ္ဒေါ ‘‘ဥဠာရာနိ ခါဒနီယာနိ ခါဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရေ အာဂစ္ဆတိ. ‘‘ဥဠာရာယ ခလု ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသာယ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌေ. ‘‘အပ္ပမာဏော ဥဠာရော [Pg.242] ဩဘာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂; မ. နိ. ၃.၂၀၁) ဝိပုလေ. သွာယမိဓ သေဋ္ဌေ အာဂတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဠာရာတိ သေဋ္ဌာ’’တိ. အာသဘီတိ ဥသဘဿ ဝါစာသဒိသီ အစလာ အသမ္ပဝေဓီ. ဧကံသော ဂဟိတောတိ အနုဿဝေန ဝါ အာစရိယပရမ္ပရာယ ဝါ ဣတိကိရာယ ဝါ ပိဋကသမ္ပဒါနေန ဝါ အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဝါ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဝါ တက္ကဟေတု ဝါ နယဟေတု ဝါ အကထေတွာ ပစ္စက္ခတော ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိယ ဧကံသော ဂဟိတော, သန္နိဋ္ဌာနကထာဝ ကထိတာတိ အတ္ထော. သီဟနာဒေါတိ သေဋ္ဌနာဒေါ, ဝနေ ဥန္နာဒယန္တေန သီဟေန ဝိယ ဥတ္တမနာဒေါ နဒိတောတိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ “uḷārā” ຄວາມວ່າ ປະເສີດ. ເພາະວ່າ ສັບວ່າ “uḷāra” ນີ້ ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “uḷārāni khādanīyāni khādantī” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ຫວານ/ອະລ່ອຍ”. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “uḷārāya khalu bhavaṃ vacchāyano samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsati” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ປະເສີດ”. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “appamāṇo uḷāro obhāso” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ກວ້າງຂວາງ/ຫຼວງຫຼາຍ”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ປະເສີດ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “uḷārāti seṭṭhā” (uḷārā ຄວາມວ່າ ປະເສີດ). ຄຳວ່າ “āsabhī” (ອັນອົງອາດ) ຄວາມວ່າ ເໝືອນດັ່ງສຽງຂອງພະຍາໂຄອຸສຸພະ, ຄືບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ສະທ້ານ. ຄຳວ່າ “ekaṃso gahito” (ຖືເອົາສ່ວນດຽວ) ຄວາມວ່າ ໂດຍບໍ່ກ່າວດ້ວຍການຟັງຕາມໆ ກັນມາ, ດ້ວຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອາຈານ, ດ້ວຍການເລົ່າລືວ່າ “ໄດ້ຍິນວ່າຢ່າງນີ້”, ດ້ວຍການອ້າງຕຳລາ, ດ້ວຍການຕຶກຕາມອາການ, ດ້ວຍຄວາມທົນຕໍ່ການເພັ່ງພິສູດດ້ວຍທິດຖິ, ດ້ວຍເຫດແຫ່ງການຄາດຄະເນ ຫຼືດ້ວຍເຫດແຫ່ງການຄາດເດົາ, ແຕ່ຖືເອົາຢ່າງແນ່ນອນ ປຽບເໝືອນການແທງຕະຫຼອດດ້ວຍຍານອັນປະຈັກຕາ, ຄືg່າວສະເພາະຄຳເວົ້າທີ່ຕັດສິນຢ່າງແນ່ນອນແລ້ວ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “sīhanādo” (ການບັນລືສີຫະນາດ) ຄວາມວ່າ ສຽງອັນປະເສີດ, ຄືຍັງສຽງອັນສູງສົ່ງໃຫ້ບັນລືແລ້ວ ປຽບເໝືອນພະຍາສີຫະຜູ້ຍັງປ່າໃຫ້ບັນລືສະທ້ານ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

ကိံ နု တေ သာရိပုတ္တာတိ ဣမံ ဒေသနံ ကသ္မာ အာရဘိ? အနုယောဂဒါပနတ္ထံ. ဧကစ္စော ဟိ သီဟနာဒံ နဒိတွာ အတ္တနော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ, နိဃံသနံ န ခမတိ, သိလေသေ ပတိတမက္ကဋော ဝိယ ဟောတိ. ယထာ ဓမမာနံ အပရိသုဒ္ဓံ လောဟံ ဈာယိတွာ အင်္ဂါရော ဟောတိ, ဧဝံ ဈာမင်္ဂါရော ဝိယ ဟောတိ. ဧကော သီဟနာဒေ အနုယောဂံ ဒါပိယမာနော ဒါတုံ သက္ကောတိ, နိဃံသနံ ခမတိ, ဓမမာနံ နိဒ္ဒေါသဇာတရူပံ ဝိယ အဓိကတရံ သောဘတိ, တာဒိသော ထေရော. တေန နံ ဘဂဝါ ‘‘အနုယောဂက္ခမော အယ’’န္တိ ဉတွာ သီဟနာဒေ အနုယောဂဒါပနတ္ထံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ.

ພຣະທຳມະເທສະນານີ້ວ່າ “kiṃ nu te sāriputta” (ສາຣີບຸດ ເພາະເຫດໃດແລ ເຈົ້າ...) ເພາະເຫດໃດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງປາຣົບ? ເພື່ອໃຫ້ມີການຊັກໄຊ້ໄລ່ລຽງ. ເພາະວ່າ ຄົນບາງຄົນບັນລືສີຫະນາດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ອາດເພື່ອຈະໃຫ້ການຊັກໄຊ້ໃນສີຫະນາດຂອງຕົນ, ຍ່ອມບໍ່ທົນຕໍ່ການຂັດສີ, ຍ່ອມເປັນປຽບເໝືອນລີງທີ່ຕິດຢາງໜຽວ. ປຽບເໝືອນໂລຫະທີ່ບໍ່ບໍລິສຸດ ເມື່ອຖືກເຜົາຢູ່ ຍ່ອມໄໝ້ກາຍເປັນຖ່ານ ฉันໃດ, ຄົນນັ້ນກໍຍ່ອມເປັນເໝືອນຖ່ານທີ່ໄໝ້ແລ້ວ ฉันນັ້ນ. ສ່ວນຄົນບາງຄົນ ເມື່ອຖືກຊັກໄຊ້ໃນສີຫະນາດ ຍ່ອມອາດເພື່ອຈະໃຫ້ການຊັກໄຊ້, ຍ່ອມທົນຕໍ່ການຂັດສີ, ປຽບເໝືອນທອງຄຳແທ້ທີ່ປາສະຈາກມົນທິນ ເມື່ອຖືກເຜົາຢູ່ ຍ່ອມງົດງາມຍິ່ງໆ ຂຶ້ນ, ພຣະເຖຣະ (ພຣະສາຣີບຸດ) ເປັນຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ “ພຣະສາຣີບຸດນີ້ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການຊັກໄຊ້” ຈຶ່ງຊົງປາຣົບພຣະທຳມະເທສະນານີ້ ເພື່ອໃຫ້ມີການຊັກໄຊ້ໃນສີຫະນາດ.

တတ္ထ သဗ္ဗေ တေတိ သဗ္ဗေ တေ တယာ. ဧဝံသီလာတိ မဂ္ဂသီလေန ဖလသီလေန လောကိယလောကုတ္တရသီလေန ဧဝံသီလာ. ဧဝံဓမ္မာတိ ဧတ္ထ သမာဓိပက္ခာ ဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ, မဂ္ဂသမာဓိနာ ဖလသမာဓိနာ လောကိယလောကုတ္တရေန သမာဓိနာ ဧဝံသမာဓီတိ အတ္ထော. ဧဝံပညာတိ မဂ္ဂပညာဒိဝသေနေဝ ဧဝံပညာ. ဧဝံဝိဟာရိနောတိ ဧတ္ထ ပန ဟေဋ္ဌာ သမာဓိပက္ခာနံ ဓမ္မာနံ ဂဟိတတ္တာ ဝိဟာရော ဂဟိတောပိ ပုန ကသ္မာ ဂဟိတမေဝ ဂဏှတီတိ စေ. ထေရေန ဣဒံ ဂဟိတမေဝ. ဣဒဉှိ နိရောဓသမာပတ္တိဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဧဝံ နိရောဓသမာပတ္တိဝိဟာရိနော တေ ဘဂဝန္တော အဟေသုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ “sabbe te” ຄວາມວ່າ ທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນອັນທ່ານ. ຄຳວ່າ “evaṃsīlā” (ມີສິນຢ່າງນີ້) ຄວາມວ່າ ມີສິນຢ່າງນີ້ ດ້ວຍມັກຄະສິນກໍດີ, ດ້ວຍຜົນສິນກໍດີ, ດ້ວຍໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣะສິນກໍດີ. ໃນບົດວ່າ “evaṃdhammā” ນີ້, ເພິ່ນປະສົງເອົາທຳອັນເປັນຝັກຝ່າຍແຫ່ງສະມາທິ, ຄວາມວ່າ ມີສະມາທິຢ່າງນີ້ ດ້ວຍມັກຄະສະມາທິກໍດີ, ດ້ວຍຜົນສະມາທິກໍດີ, ດ້ວຍໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະສະມາທິກໍດີ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “evaṃpaññā” (ມີປັນຍາຢ່າງນີ້) ຄວາມວ່າ ມີປັນຍາຢ່າງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງມັກຄະປັນຍາເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ “evaṃvihārinō” (ມີວິຫານທຳຢ່າງນີ້) ນີ້, ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ “ເພາະໃນບົດຂ້າງຕົ້ນ ໄດ້ຖືເອົາທຳອັນເປັນຝັກຝ່າຍແຫ່ງສະມາທິແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າວິຫານທຳຈະຖືກຖືເອົາແລ້ວ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຖືເອົາສິ່ງທີ່ຖືເອົາແລ້ວອີກ?”. ຕອບວ່າ ພຣະເຖຣະໄດ້ຖືເອົາສິ່ງທີ່ຖືເອົາແລ້ວນີ້ແທ້, ເພາະບົດນີ້ ເພິ່ນg່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງນິໂຣທະສະມາບັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ມີນິໂຣທະສະມາບັດເປັນວິຫານທຳຢ່າງນີ້”.

ဧဝံဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တိ, တဒင်္ဂဝိမုတ္တိ, သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိ, ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိ, နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဝိမုတ္တိ. တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သယံ ဝိက္ခမ္ဘိတေဟိ နီဝရဏာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. အနိစ္စာနုပဿနာဒိကာ [Pg.243] သတ္တ အနုပဿနာ သယံ တဿ တဿ ပစ္စနီကဝသေန ပရိစ္စတ္တာဟိ နိစ္စသညာဒီဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ တဒင်္ဂဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂါ သယံ သမုစ္ဆိန္နေဟိ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ မဂ္ဂါနုဘာဝေန ကိလေသာနံ ပဋိပဿဒ္ဓန္တေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ပဋိပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. နိဗ္ဗာနံ သဗ္ဗကိလေသေဟိ နိဿဋတ္တာ အပဂတတ္တာ ဒူရေ ဌိတတ္တာ နိဿရဏဝိမုတ္တီတိ သင်္ခံ ဂတံ. ဣတိ ဣမာသံ ပဉ္စန္နံ ဝိမုတ္တီနံ ဝသေန ဧဝံ ဝိမုတ္တာတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ໃນຄຳວ່າ 'ເອວັງວິມຸດຕາ' ນີ້ ມີວິມຸດຕິ ໕ ປະການ ຄື: ວິຂັມພະນະວິມຸດຕິ, ຕະທັງຄະວິມຸດຕິ, ສະມຸດເສທະວິມຸດຕິ, ປະຕິປັດສັດທິວິມຸດຕິ ແລະ ນິດສະຣະນະວິມຸດຕິ. ໃນວິມຸດຕິ ໕ ປະການນັ້ນ, ສະມາບັດ ໘ ຊື່ວ່າ 'ວິຂັມພະນະວິມຸດຕິ' ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກນີວອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົນເອງຂົ່ມໄວ້ແລ້ວ. ອະນຸປັດສະນາ ໗ ມີອະນິດຈານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຕະທັງຄະວິມຸດຕິ' ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກນິດຈະສັນຍາເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົນລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳມະທີ່ເປັນຄູ່ປັບນັ້ນໆ. ອະລິຍະມັກ ໔ ຊື່ວ່າ 'ສະມຸດເສທະວິມຸດຕິ' ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ຕົນຕັດຂາດແລ້ວ. ສາມັນຍະຜົນ ໔ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິປັດສັດທິວິມຸດຕິ' ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນເວລາທີ່ກິເລດທັງຫຼາຍສະຫງົບລະງັບໄປແລ້ວ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງມັກ. ພະນิພານ ຊື່ວ່າ 'ນິດສະຣະນະວິມຸດຕິ' ເພາະສະຫຼັດອອກແລ້ວ, ປາສະຈາກແລ້ວ ແລະຕັ້ງຢູ່ຫ່າງໄກຈາກກິເລດທັງປວງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມໃນຄຳວ່າ 'ເອວັງວິມຸດຕາ' ນີ້ ພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິມຸດຕິ ໕ ປະການນີ້.

ကိံ ပန တေ သာရိပုတ္တ ယေ တေ ဘဝိဿန္တီတိ အတီတာ တာဝ နိရုဒ္ဓါ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတာ ဒီပသိခါ ဝိယ နိဗ္ဗုတာ, ဧဝံ နိရုဒ္ဓေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတေ တွံ ကထံ ဇာနိဿသိ, အနာဂတဗုဒ္ဓါနံ ပန ဂုဏာ ကိံ တယာ အတ္တနော စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာတိ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ.

ຄຳວ່າ 'ກິງ ປະນະ ເຕ ສາຣิປຸດຕະ ເຢ ເຕ ພະວິສສັນຕິ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດ ດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ ເຖິງຄວາມເປັນສະພາບທີ່ບັນຍັດບໍ່ໄດ້ ດັບໄປແລ້ວຄືກັບແປວໄຟ, ເມື່ອພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດດັບຂັນທະປະຣິນິພານ ເຖິງຄວາມເປັນສະພາບທີ່ບັນຍັດບໍ່ໄດ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເຈົ້າຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດ? ສ່ວນພະຄຸນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະນາຄົດ ເຈົ້າກຳນົດຮູ້ດ້ວຍຈິດຂອງຕົນເອງແລ້ວຫຼື? ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງຖາມ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້.

ကိံ ပန တျာဟံ သာရိပုတ္တ ဧတရဟီတိ အနာဂတာပိ ဗုဒ္ဓါ အဇာတာ အနိဗ္ဗတ္တာ အနုပ္ပန္နာ, တေ ကထံ ဇာနိဿသိ. တေသဉှိ ဇာနနံ အပဒေ အာကာသေ ပဒဒဿနံ ဝိယ ဟောတိ. ဣဒါနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဧကဝိဟာရေ ဝသသိ, ဧကတော ဘိက္ခာယ စရသိ, ဓမ္မဒေသနာကာလေ ဒက္ခိဏပဿေ နိသီဒသိ, ကိံ ပန မယှံ ဂုဏာ အတ္တနော စေတသာ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝိဒိတာ တယာတိ အနုယုဉ္ဇန္တော ဧဝမာဟ. ထေရော ပန ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတေ ‘‘နော ဟေတံ ဘန္တေ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ.

ຄຳວ່າ 'ກິງ ປະນະ ຕຢາຫັງ ສາຣິປຸດຕະ ເອຕະຣະຫິ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ແມ່ນແຕ່ພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະນາຄົດ ກໍຍັງບໍ່ທັນບັງເກີດ ຍັງບໍ່ທັນອຸບັດຂຶ້ນ ຍັງບໍ່ທັນປາກົດ, ເຈົ້າຈະຮູ້ຈັກພະອົງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ເພາະການຮູ້ຈັກພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະນາຄົດເຫຼົ່ານັ້ນ ປຽບເໝືອນການເບິ່ງຫາຮອຍຕີນໃນອາກາດອັນບໍ່ມີຮອຍຕີນ. ໃນບັດນີ້ ເຈົ້າອາໄສຢູ່ໃນວິຫານດຽວກັນກັບເຮົາ, ທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັນ, ນັ່ງຢູ່ເບື້ອງຂວາໃນເວລາສະແດງທຳ, ກໍພະຄຸນຂອງເຮົາ ເຈົ້າກຳນົດຮູ້ດ້ວຍຈິດຂອງຕົນເອງແລ້ວຫຼື? ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງຊັກໄຊ້ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ສ່ວນພະເຖລະ ເມື່ອຖືກຊົງຖາມແລ້ວໆ ເລົ່າໆ ກໍໄດ້ປະຕິເສດວ່າ 'ໂນ ເຫຕັງ ພັນເຕ' (ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນເລີຍ ຂ້ານ້ອຍ).

ထေရဿ စ ဝိဒိတမ္ပိ အတ္ထိ, အဝိဒိတမ္ပိ. ကိံ သော အတ္တနော ဝိဒိတဋ္ဌာနေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေတိ? ဝိဒိတဋ္ဌာနေ န ကရောတိ, အဝိဒိတဋ္ဌာနေယေဝ ကရောတိ. ထေရော ကိရ အနုယောဂေ အာရဒ္ဓေ ဧဝံ အညာသိ ‘‘နာယံ အနုယောဂေါ သာဝကပါရမီဉာဏေ, သဗ္ဗညုတညာဏေ ပန အယံ အနုယောဂေါ’’တိ အတ္တနော သာဝကပါရမီဉာဏေ ပဋိက္ခေပံ အကတွာဝ အဝိဒိတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏေ ပဋိက္ခေပံ ကရောတိ. တေန ဣဒမ္ပိ ဒီပေတိ – ဘဂဝါ မယှံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိကာရဏဇာနနသမတ္ထံ သဗ္ဗညုတညာဏံ နတ္ထီတိ.

ກໍສິ່ງທີ່ພະເຖລະຮູ້ແລ້ວກໍມີ, ສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ກໍມີ. ພະເຖລະນັ້ນປະຕິເສດໃນສິ່ງທີ່ຕົນຮູ້ ຫຼືໃນສິ່ງທີ່ຕົນບໍ່ຮູ້? ພະເຖລະບໍ່ໄດ້ປະຕິເສດໃນສິ່ງທີ່ຕົນຮູ້, ແຕ່ປະຕິເສດໃນສິ່ງທີ່ຕົນບໍ່ຮູ້ເທົ່ານັ້ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງເລີ່ມຊັກໄຊ້, ພະເຖລະກໍເຂົ້າໃຈວ່າ 'ການຊັກໄຊ້ນີ້ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງສາວົກປາລະມີຍານ, ແຕ່ການຊັກໄຊ້ນີ້ແມ່ນເລື່ອງສັບພັນຍຸຕາຍານ' ດັ່ງນີ້, ພະເຖລະຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ປະຕິເສດໃນສາວົກປາລະມີຍານຂອງຕົນ, ແຕ່ປະຕິເສດໃນສັບພັນຍຸຕາຍານອັນເປັນສິ່ງທີ່ຕົນບໍ່ຮູ້. ດ້ວຍການປະຕິເສດນັ້ນ ພະເຖລະຍັງສະແດງໃຫ້ເຫັນເນື້ອຄວາມນີ້ອີກວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ຂ້ານ້ອຍບໍ່ມີສັບພັນຍຸຕາຍານ ອັນສາມາດກຳນົດຮູ້ສີລ, ສະມາທິ, ປັນຍາ ແລະ ວິມຸດຕິ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນໄດ້'.

ဧတ္ထာတိ ဧတေသု အတီတာဒိဘေဒေသု ဗုဒ္ဓေသု. အထ ကိဉ္စရဟီတိ အထ ကသ္မာ ဧဝံ ဉာဏေ အသတိ တယာ ဧဝံ ကထိတန္တိ ဝဒတိ. ဓမ္မနွယောတိ ဓမ္မဿ ပစ္စက္ခတော ဉာဏဿ အနုယောဂံ အနုဂန္တွာ ဥပ္ပန္နံ အနုမာနဉာဏံ နယဂ္ဂါဟော [Pg.244] ဝိဒိတော, သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာဝ ဣမိနာ အာကာရေန ဇာနာမိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော အပ္ပမာဏော အပရိယန္တော. ယထာ စ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပမာဏံ ဝါ ပရိယန္တော ဝါ နတ္ထိ, ဧဝံ ဓမ္မသေနာပတိနော နယဂ္ဂါဟဿ. တေန သော – ‘‘ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော ဣမိနာ ဧဝံဝိဓော, ဣမိနာ အနုတ္တရော ဣမိနာ အနုတ္တရော သတ္ထာ’’တိ ဇာနာတိ. ထေရဿ ဟိ နယဂ္ဂါဟော သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကော ဧဝ.

ຄຳວ່າ 'ເອດຖະ' ໝາຍເຖິງ ໃນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ຈຳແນກໂດຍປະເພດມີອະດີດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ 'ອະຖະ ກິນຈະຣະຫິ' ໝາຍຄວາມວ່າ ພະອົງຕັດຖາມວ່າ 'ກໍເມື່ອບໍ່ມີຍານເຫັນປານນັ້ນ ເພາະເຫດໃດເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້?'. ຄຳວ່າ 'ທັມມະນວະໂຍ' ໝາຍເຖິງ ອະນຸມານະຍານ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍຄ້ອຍຕາມຍານອັນປະຈັກແຈ້ງໃນທຳ, ຄືການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍ (ນະຍັກຄາຫະ) ທີ່ຕົນຮູ້ແລ້ວ, ພະເຖລະກາບທູນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ຂ້ານ້ອຍດຳລົງຢູ່ໃນສາວົກປາລະມີຍານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອາການຢ່າງນີ້'. ເພາະວ່າການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍຂອງພະເຖລະນັ້ນ ບໍ່ມີປະມານ ບໍ່ມີຂອບເຂດ. ປຽບເໝືອນສັບພັນຍຸຕາຍານ ທີ່ບໍ່ມີປະມານ ຫຼື ບໍ່ມີຂອບເຂດສັນໃດ, ການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍຂອງພະທຳມະເສນາບໍດີ ກໍບໍ່ມີປະມານ ບໍ່ມີຂອບເຂດສັນນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງຮູ້ວ່າ 'ພະສາສະດາຊົງມີຄຸນພິເສດຢ່າງນີ້ໆ ດ້ວຍເຫດນີ້, ຊົງເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມຢ່າງນີ້ໆ ດ້ວຍເຫດນີ້'. ເພາະວ່າການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍຂອງພະເຖລະນັ້ນ ມີທຳນອງດຽວກັນກັບສັບພັນຍຸຕາຍານນັ້ນເອງ.

ဣဒါနိ တံ နယဂ္ဂါဟံ ပါကဋံ ကာတုံ ဥပမံ ဒဿေန္တော သေယျထာပိ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသေ နဂရဿ ဥဒ္ဓါပပါကာရာဒီနိ ထိရာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗလာနိ ဝါ, သဗ္ဗသော ဝါ ပန မာ ဟောန္တု, စောရာနံ အာသင်္ကာ န ဟောတိ. တသ္မာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ပစ္စန္တိမံ နဂရန္တိ အာဟ. ဒဠှုဒ္ဓါပန္တိ ထိရမူလပါကာရံ. ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ ထိရပါကာရဉ္စေဝ ထိရပိဋ္ဌသံဃာဋဉ္စ. ဧကဒွါရန္တိ ကသ္မာ အာဟ? ဗဟုဒွါရေ ဟိ နဂရေ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဧကဒွါရေဝ ဧကော ဝဋ္ဋတိ. ထေရဿ စ ပညာယ သဒိသော အညော နတ္ထိ, တသ္မာ အတ္တနော ပဏ္ဍိတဘာဝဿ ဩပမ္မတ္ထံ ဧကံယေဝ ဒေါဝါရိကံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကဒွါရ’’န္တိ အာဟ.

ບັດນີ້ ເພື່ອຈະເຮັດໃຫ້ການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍນັ້ນປາກົດແຈ້ງ ພະເຖລະເມື່ອຈະສະແດງອຸປະມາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຕົ້ນວ່າ 'ເສຍຍະຖາປິ ພັນເຕ'. ໃນອຸປະມານັ້ນ ເພາະເຫດວ່າ ໃນມັດຊິມະເທດ ເຖິງວ່າຮາກຖານ ແລະກຳແພງເມືອງຈະໝັ້ນຄົງ ຫຼື ອ່ອນແອກໍຕາມ ຫຼື ຈະບໍ່ມີເລີຍກໍຕາມ ກໍບໍ່ມີຄວາມຫວາດຫວັ່ນຕໍ່ພວກໂຈນ, ເພາະສະນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາເມືອງໃນມັດຊິມະເທດນັ້ນ ແຕ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ 'ปັດຈັນຕິມັງ ນະຄະຣັງ'. ຄຳວ່າ 'ທັຼດຫຸດທາປັງ' ໝາຍເຖິງ ກຳແພງທີ່ມີຮາກຖານໝັ້ນຄົງ. ຄຳວ່າ 'ທັຼດຫະປາການະໂຕຣະນັງ' ໝາຍເຖິງ ກຳແພງທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະມີຊຸ້ມປະຕູທີ່ແຂງແຮງ. ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເອກະທວາຣັງ'? ເພາະວ່າ ໃນເມືອງທີ່ມີຫຼາຍປະຕູ ຈະຕ້ອງມີນາຍປະຕູຜູ້ສະຫຼາດຫຼາຍຄົນ, ສ່ວນໃນເມືອງທີ່ມີປະຕູດຽວ ມີນາຍປະຕູພຽງຄົນດຽວກໍເປັນການພຽງພໍແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຜູ້ທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍປັນຍາຂອງພະເຖລະນັ້ນບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ເພື່ອປຽບທຽບຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດຂອງຕົນ ໂດຍສະແດງນາຍປະຕູພຽງຄົນດຽວ ພະເຖລະຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເອກະທວາຣັງ'.

ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဝိသဒဉာဏော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတော. အနုပရိယာယပထန္တိ အနုပရိယာယနာမကံ ပါကာရမဂ္ဂံ. ပါကာရသန္ဓိန္တိ ဒွိန္နံ ဣဋ္ဌကာနံ အပဂတဋ္ဌာနံ. ပါကာရဝိဝရန္တိ ပါကာရဿ ဆိန္နဋ္ဌာနံ. စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ ပဉ္စနီဝရဏာ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဥပတာပေန္တိ ဝိဟေဌေန္တိ, တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. သုပတိဋ္ဌိတစိတ္တာတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဌပိတစိတ္တာ ဟုတွာ. သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာဘူတန္တိ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ ယထာသဘာဝေန ဘာဝေတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိံသူတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ 'ປັນທิໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນປາດ. ຄຳວ່າ 'ພະຍັດໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດໃນກິດຈະການຕ່າງໆ ແລະມີຍານອັນຜຸດຜ່ອງ. ຄຳວ່າ 'ເມທາວີ' ໝາຍເຖิง ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເມທາ ຄືປັນຍາອັນເກີດຂຶ້ນສະເພາະໜ້າ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸປະຣິຍາຍະປະຖັງ' ໝາຍເຖິງ ທາງລຽບກຳແພງເມືອງ. ຄຳວ່າ 'ປາການະສັນທິງ' ໝາຍເຖິງ ລະຫວ່າງກ້ອນອິດສອງກ້ອນທີ່ແຍກອອກຈາກກັນ. ຄຳວ່າ 'ປາການະວິວະຣັງ' ໝາຍເຖິງ ຊ່ອງແຕກແຫ່ງກຳແພງ. ຄຳວ່າ 'ເຈຕະໂສ ອຸປັກກິເລເສ' ໝາຍຄວາມວ່າ ນີວອນ ໕ ປະການ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດເສົ້າໝອງ, ເຮັດໃຫ້ເປິເປື້ອນ, ເຮັດໃຫ້ຮ້ອນຮົນ ແລະບີບຄັ້ນຈິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຈິດເສົ້າໝອງ'. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາຍະ ທຸບພະລີກະຣະເນ' ໝາຍຄວາມວ່າ นີວອນທັງຫຼາຍເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປີດໂອກາດໃຫ້ປັນຍາທີ່ຍັງບໍ່ເກີດໄດ້ເກີດຂຶ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ປັນຍາອ່ອນກຳລັງ'. ຄຳວ່າ 'ສຸປະຕິຕຖິຕະຈິດຕາ' ໝາຍເຖິງ ມີຈິດດຳລົງຢູ່ດ້ວຍດີແລ້ວໃນສະຕິປັດຖານ ໔. ຄຳວ່າ 'ສັດຕະ ໂບດຊັງເຄ ຍະຖາພູຕັງ' ໝາຍເຖິງ ຈະເລີນໂພດຊົງ ໗ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸດຕະຣັງ ສັມມາສັມໂພທິງ' ໝາຍເຖິງ ພະເຖລະສະແດງວ່າ ໄດ້ແທງຕະຫຼອດອະຣະຫັດຕະຜົນ ແລະສັບພັນຍຸຕາຍານອັນຍອດຢ້ຽມ.

အပိစေတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မဂ္ဂေါ, အနုတ္တရသမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာတိ ဝါ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါမိဿကာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိ [Pg.245] အရဟတ္တမေဝ. ဒီဃဘာဏကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘သတိပဋ္ဌာနေ ဝိပဿနံ ဂဟေတွာ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ မဂ္ဂေါ စ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စာတိ ဂဟိတေ သုန္ဒရော ပဉှော ဘဝေယျ, န ပနေဝံ ဂဟိတ’’န္တိ. ဣတိ ထေရော သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ နီဝရဏပ္ပဟာနေ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သမ္ဗောဓိယဉ္စ မဇ္ဈေ ဘိန္နသုဝဏ္ဏရဇတာနံ ဝိယ နာနတ္တာဘာဝံ ဒဿေတိ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນພະສູດນີ້ ຄຳວ່າ 'ສະຕິປັດຖານ' ໝາຍເຖິງ ວິປັດສະນາ, 'ໂພດຊົງ' ໝາຍເຖິງ ມັກ, 'ອະນຸດຕະຣະສັມມາສັມໂພທິ' ໝາຍເຖິງ ອະຣະຫັດຕະຜົນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'ສະຕິປັດຖານ' ໝາຍເຖິງ ວິປັດສະນາ, 'ໂພດຊົງ' ໝາຍເຖິງ ທຳມະທີ່ລະຄົນກັນ, 'ສັມມາສັມໂພທິ' ໝາຍເຖິງ ອະຣະຫັດຕະຜົນນັ້ນເອງ. ສ່ວນພະມະຫາສີວະເຖລະ ຜູ້ກ່າວທີຄະນິກາຍ ກ່າວວ່າ 'ຫາກຖືເອົາວິປັດສະນາໃນສະຕິປັດຖານ, ແລະຖືເອົາທັງມັກແລະສັບພັນຍຸຕາຍານໃນໂພດຊົງ, ປັນຫານີ້ກໍຈະດີຫຼາຍ, ແຕ່ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະເຖລະຈຶ່ງສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນ ໃນການລະນີວອນ, 在ການຈະເລີນສະຕິປັດຖານ ແລະໃນການຕັດສະຮູ້ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງ ປຽບເໝືອນຄຳ ແລະ ເງິນ ທີ່ຫຼອມເຂົ້າກັນຢູ່ເຄິ່ງກາງ.

ဣဓ ဌတွာ ဥပမာ သံသန္ဒေတဗ္ဗာ – အာယသ္မာ ဟိ သာရိပုတ္တော ပစ္စန္တနဂရံ ဒဿေသိ, ပါကာရံ ဒဿေသိ, အနုပရိယာယပထံ ဒဿေသိ, ဒွါရံ ဒဿေသိ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကံ ဒဿေသိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကေ ဩဠာရိကေ ပါဏေ ဒဿေသိ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝံ ဒဿေသိ. တတ္ထ ကိံ ကေန သဒိသန္တိ စေ? နဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနံ, ပါကာရော ဝိယ သီလံ, အနုပရိယာယပထော ဝိယ ဟိရီ, ဒွါရံ ဝိယ အရိယမဂ္ဂေါ, ပဏ္ဍိတဒေါဝါရိကော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ, နဂရံ ပဝိသနကနိက္ခမနကာ ဩဠာရိကပါဏာ ဝိယ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓါ, ဒေါဝါရိကဿ တေသံ ပါဏာနံ ပါကဋဘာဝေါ ဝိယ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဗုဒ္ဓါနံ သီလသမထာဒီဟိ ပါကဋဘာဝေါ. ဧတ္တာဝတာ ထေရေန ဘဂဝတော – ‘‘ဧဝမဟံ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌတွာ ဓမ္မနွယေန နယဂ္ဂါဟေန ဇာနာမီ’’တိ အတ္တနော သီဟနာဒဿ အနုယောဂေါ ဒိန္နော ဟောတိ.

ໃນທີ່ນີ້ ພຶງປຽບທຽບອຸປະມາດັ່ງນີ້: ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ໄດ້ສະແດງເມືອງຊາຍແດນ, ສະແດງກຳແພງ, ສະແດງທາງລຽບກຳແພງ, ສະແດງປະຕູ, ສະແດງນາຍປະຕູຜູ້ສະຫຼາດ, ສະແດງສັດໃຫຍ່ທັງຫຼາຍທີ່ເຂົ້າແລະອອກຈາກເມືອງ, ແລະສະແດງຄວາມປາກົດແຈ້ງແຫ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ນາຍປະຕູ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ສິ່ງໃດປຽບເໝືອນກັບສິ່ງໃດ?' ຕອບວ່າ: ພະນິພານ ປຽບເໝືອນເມືອງ, ສີລ ປຽບເໝືອນກຳແພງ, ຫິຣິ ປຽບເໝືອນທາງລຽບກຳແພງ, ອະລິຍະມັກ ປຽບເໝືອນປະຕູ, ພະທຳມະເສນາບໍດີ ປຽບເໝືອນນາຍປະຕູຜູ້ສະຫຼາດ, ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ປຽບເໝືອນສັດໃຫຍ່ທີ່ເຂົ້າແລະອອກຈາກເມືອງ, ຄວາມປາກົດແຈ້ງແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ດ້ວຍສີລ ແລະ ສະມາທິ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ປຽບເໝືອນຄວາມປາກົດແຈ້ງແຫ່ງສັດເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ນາຍປະຕູ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພະເຖລະຈຶ່ງເປັນອັນໄດ້ແກ້ໄຂການຊັກໄຊ້ໃນການບັນລືສີຫະນາດຂອງຕົນ ແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ຂ້ານ້ອຍດຳລົງຢູ່ໃນສາວົກປາລະມີຍານຢ່າງນີ້ ແລ້ວຮູ້ໄດ້ດ້ວຍແນວທາງແຫ່ງທຳ ແລະ ດ້ວຍການຖືເອົາໂດຍນິຍາຍ'.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘န ခေါ မေတံ, ဘန္တေ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု အရဟန္တေသု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေသု စေတောပရိယဉာဏံ အတ္ထိ, အပိစ ဓမ္မနွယော ဝိဒိတော’’တိ ဝဒတိ, တသ္မာ. အဘိက္ခဏံ ဘာသေယျာသီတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာသေယျာသိ, ‘‘ပုဗ္ဗဏှေ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ မဇ္ဈနှိကာဒီသု န ကထယိတ္ထ, ‘‘အဇ္ဇ ဝါ မေ ကထိတ’’န္တိ မာ ပရဒိဝသာဒီသု န ကထယိတ္ထာတိ အတ္ထော. သာ ပဟီယိဿတီတိ ‘‘သာရိပုတ္တသဒိသောပိ နာမ ဉာဏဇဝနသမ္ပန္နော သာဝကော ဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တာစာရံ ဇာနိတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ အပ္ပမေယျာ တထာဂတာ’’တိ စိန္တေန္တာနံ ယာ တထာဂတေ ကင်္ခါ ဝါ ဝိမတိ ဝါ, သာ ပဟီယိဿတီတိ.

ຄຳວ່າ 'ຕັສມາ' ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະເຫດທີ່ເຈົ້າກ່າວວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ຂ້ານ້ອຍບໍ່ມີເຈໂຕປະຣິຍະຍານໃນພະອະລຫັນຕະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນກໍຈິງ, ແຕ່ແນວທາງແຫ່ງທຳ ຂ້ານ້ອຍຮູ້ແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ອະພິກຂະນັງ ພາເສຍຍາສິ' ໝາຍຄວາມວ່າ ເຈົ້າພຶງສະແດງເລື້ອຍໆ ຄືສະແດງເນືອງໆ, ອະທິບາຍວ່າ ຢ່າຄິດວ່າ 'ເຮົາສະແດງແລ້ວໃນເວລາເຊົ້າ' ແລ້ວບໍ່ສະແດງໃນເວລາທ່ຽງເປັນຕົ້ນ, ຫຼືຢ່າຄິດວ່າ 'ເຮົາສະແດງແລ້ວໃນມື້ນີ້' ແລ້ວບໍ່ສະແດງໃນມື້ຕໍ່ໆ ໄປ. ຄຳວ່າ 'ສາ ປະຫີຍິດສະຕິ' ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວາມສົງໄສ ຫຼື ຄວາມເຄືອບແຄງໃດໆ ໃນພະຕະຖาຄົດ ຂອງຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ສາວົກຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄວາມແລ່ນໄວແຫ່ງຍານ ເຊັ່ນພະສາຣີບຸດ ກໍຍັງບໍ່ສາມາດຮູ້ຈັກວາລະຈິດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍໄດ້, ພະຕະຖาຄົດທັງຫຼາຍຊົງມີຄຸນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ຢ່າງນີ້', ຄວາມສົງໄສ ຫຼື ຄວາມເຄືອບແຄງນັ້ນ ກໍຈະເສື່ອມສູນໄປ.

၃. စုန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ພັນລະນາສູດທີ ໓ ຄື ຈຸນທະສູດ

၃၇၉. တတိယေ မဂဓေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. နာလကဂါမကေတိ ရာဇဂဟဿ အဝိဒူရေ အတ္တနော ကုလသန္တကေ ဧဝံနာမကေ ဂါမေ. စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိ [Pg.246] အယံ ထေရော ဓမ္မသေနာပတိဿ ကနိဋ္ဌဘာတိကော, တံ ဘိက္ခူ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ သမုဒါစရိတွာ ထေရကာလေပိ တထေဝ သမုဒါစရိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသော’’တိ. ဥပဋ္ဌာကော ဟောတီတိ မုခေါဒကဒန္တကဋ္ဌဒါနေန စေဝ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇန-ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏ-ပတ္တစီဝရဂ္ဂဟဏေန စ ဥပဋ္ဌာနကရော ဟောတိ. ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ကတရသ္မိံ ကာလေတိ? ဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗာနသံဝစ္ဆရေ.

໓໗໙. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ 'ມະຄະເທສຸ' ໝາຍເຖິງ ໃນຊົນນະບົດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນາລະກະຄາມະເກ' ໝາຍເຖິງ ໃນບ້ານທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ ອັນເປັນມໍລະດົກຂອງຕະກູນຕົນ ຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກເມືອງຣາຊະຄຶ. ຄຳວ່າ 'ຈຸນໂທ ສະມະນຸດເທໂສ' ໝາຍຄວາມວ່າ ພະເຖລະຮູບນີ້ເປັນນ້ອງຊາຍຂອງພະທຳມະເສນາບໍດີ, ພວກພິກຂຸທັງຫຼາຍໃນສະໄໝທີ່ເພິ່ນຍັງບໍ່ທັນໄດ້ອຸປະສົມບົດ ໄດ້ຮ້ອງເພິ່ນວ່າ 'ສາມະເນນຈຸນທະ' ແລະເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ເພິ່ນເປັນພະເຖລະແລ້ວ ກໍຍັງຮ້ອງຢ່າງນັ້ນຢູ່ຄືເກົ່າ ເພາະຄວາມຊິນປາກ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຈຸນໂທ ສະມະນຸດເທໂສ'. ຄຳວ່າ 'ອຸປັດຖາໂກ ໂຫຕິ' ໝາຍຄວາມວ່າ ເພິ່ນເປັນຜູ້ເຮັດການອຸປະຖາກ ດ້ວຍການຖວາຍນ້ຳລ້າງໜ້າ ແລະໄມ້ສີຟັນ, ການປັດກວາດບໍລິເວນ, ການນວດຫຼັງ ແລະການຮັບບາດແລະຈີວອນ. ຄຳວ່າ 'ປະຣິນິພານ' ໝາຍເຖິງ ດັບຂັນທະປະຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ. ຖາມວ່າ 'ປະຣິນິພານໃນການໃດ?' ຕອບວ່າ 'ໃນປີທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປະຣິນິພານ'.

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဘဂဝါ ကိရ ဝုတ္ထဝဿော ဝေဠုဝဂါမကာ နိက္ခမိတွာ ‘‘သာဝတ္ထိံ ဂမိဿာမီ’’တိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပဋိနိဝတ္တန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ ဇေတဝနံ ပါဝိသိ. ဓမ္မသေနာပတိ ဘဂဝတော ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော, သော တတ္ထ အန္တေဝါသိကေသု ဝတ္တံ ဒဿေတွာ ပဋိက္ကန္တေသု ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ စမ္မခဏ္ဍံ ပညာပေတွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဖလသမာပတ္တိံ ပါဝိသိ. အထဿ ယထာ ပရိစ္ဆေဒေန တတော ဝုဋ္ဌိတဿ အယံ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘‘ဗုဒ္ဓါ နု ခေါ ပဌမံ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ, ဥဒါဟု အဂ္ဂသာဝကာတိ, တတော ‘‘အဂ္ဂသာဝကာ ပဌမ’’န္တိ ဉတွာ အတ္တနော အာယုသင်္ခါရံ ဩလောကေသိ. သော ‘‘သတ္တာဟမေဝ မေ အာယုသင်္ခါရာ ပဝတ္တိဿန္တီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວຕາມລຳດັບດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຈຳພັນສາແລ້ວ ສະເດັດອອກຈາກບ້ານເວລຸວະຄາມ ຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈະໄປເມືອງສາວັດຖີ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວສະເດັດກັບໄປຕາມເສັ້ນທາງເດີມທີ່ສະເດັດມາ ເຖິງເມືອງສາວັດຖີໂດຍລຳດັບ ແລ້ວສະເດັດເຂົ້າສູ່ພະວິຫານເຊຕະວັນ. ພະທຳມະເສນາບໍດີ ຖວາຍວັດປະຕິບັດແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກໍໄປສູ່ທີ່ພັກກາງເວັນຂອງຕົນ, ເມື່ອພວກສິດວິຫານິກຖວາຍວັດປະຕິບັດແລ້ວຫຼີກໄປ, ພະເຖລະກໍປັດກວາດທີ່ພັກກາງເວັນ, ປູແຜ່ນໜັງ, ລ້າງຕີນ, ນັ່ງຂັດສະໝາດ ແລ້ວເຂົ້າຜະລະສະມາບັດ. ຕໍ່ມາ ເມື່ອພະເຖລະອອກຈາກຜະລະສະມາບັດຕາມກຳນົດເວລາແລ້ວ ຄວາມຄິດຄຳນຶງນີ້ກໍເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງປະຣິນິພານກ່ອນ ຫຼືວ່າພະອັກຄະສາວົກປະຣິນິພານກ່ອນ?' ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຮູ້ວ່າ 'ພະອັກຄະສາວົກປະຣິນິພານກ່ອນ' ຈຶ່ງໄດ້กວດເບິ່ງອາຍຸສັງຂານofຕົນ. ພະເຖລະຮູ້ວ່າ 'ອາຍຸສັງຂານຂອງເຮົາຈະດຳເນີນໄປໄດ້ພຽງ ໗ ວັນເທົ່ານັ້ນ' ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະປະຣິນິພານຢູ່ໃສດີ?'

တတော ‘‘ရာဟုလော တာဝတိံသေသု ပရိနိဗ္ဗုတော, အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဆဒ္ဒန္တဒဟေ, အဟံ ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ပုနပ္ပုနံ စိန္တေန္တော မာတရံ အာရဗ္ဘ သတိံ ဥပ္ပာဒေသိ – ‘‘မယှံ မာတာ သတ္တန္နံ အရဟန္တာနံ မာတာ ဟုတွာပိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု အပ္ပသန္နာ, အတ္ထိ နု ခေါ တဿာ ဥပနိဿယော, နတ္ထိ နု ခေါ’’တိ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ‘‘ကဿ ဒေသနာယ အဘိသမယော ဘဝိဿတီ’’တိ ဩလောကေန္တော ‘‘မမေဝ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိဿတိ, န အညဿ. သစေ ခေါ ပနာဟံ အပ္ပောဿုက္ကော ဘဝေယျံ, ဘဝိဿန္တိ မေ ဝတ္တာရော – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော အဝသေသဇနာနမ္ပိ အဝဿယော ဟောတိ. တထာ ဟိဿ သမစိတ္တသုတ္တန္တဒေသနာဒိဝသေ (အ. နိ. ၂.၃၃-၃၇) ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ, တယော မဂ္ဂေ ပဋိဝိဒ္ဓဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ, အညေသု စ ဌာနေသု အနေကာ အဘိသမယာ [Pg.247] ဒိဿန္တိ, ထေရေ စ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာနေဝ အသီတိ ကုလသဟဿာနိ, သော ဒါနိ သကမာတုမိစ္ဆာဒဿနမတ္တမ္ပိ ဟရိတုံ နာသက္ခီ’’တိ. တသ္မာ မာတရံ မိစ္ဆာဒဿနာ မောစေတွာ ဇာတောဝရကေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဘဂဝန္တံ အနုဇာနာပေတွာ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စုန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော, စုန္ဒ, အမှာကံ ပဉ္စသတာယ ဘိက္ခုပရိသာယ သညံ ဒေဟိ. ‘ဂဏှထာဝုသော ပတ္တစီဝရာနိ, ဓမ္မသေနာပတိ နာလကဂါမံ ဂန္တုကာမော’’’တိ. ထေရော တထာ အကာသိ.

ພາຍຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຣາຫຸນໄດ້ດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ, ພຣະອັນຍາໂກນທັນຍະເຖຣະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານທີ່ສະຊັດທັນ. ສ່ວນເຮົາຈະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໃນທີ່ໃດໜໍ? ເມື່ອພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະດຳຣິຕຣຶກຕຣອງຢູ່ເນືອງໆ ກໍໄດ້ນຶກເຖິງມານດາ ແລ້ວເກີດສະຕິຂຶ້ນມາວ່າ: 'ມານດาຂອງເຮົາ ເຖິງວ່າຈະເປັນມານດາຂອງພຣະອະຣະຫັນເຖິງ 7 ອົງ ກໍຍັງບໍ່ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະພຸດ, ພຣະທັມ, ພຣະສົງ. ອຸປະນິໄສ (ແຫ່ງມັກຜົນ) ຂອງນາງມີຢູ່ຫຼືບໍ່ໜໍ ຫຼືວ່າບໍ່ມີ?' ເມື່ອພິຈາຣະນາເຫັນອຸປະນິໄສແຫ່ງໂສດາປັດຕິມັກ ຈຶ່ງກວດເບິ່ງວ່າ 'ການບັນລຸທັມຈະມີໄດ້ເພາະການສະແດງທັມຂອງໃຜໜໍ?' ກໍເຫັນວ່າ 'ຈະມີໄດ້ເພາະການສະແດງທັມຂອງເຮົາເອງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຂອງຜູ້ນອກນີ້. ຫາກເຮົາວາງເສີຍ (ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່) ກໍຈະມີຜູ້ຕິຕຽນເຮົາວ່າ: "ພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຄົນອື່ນໆທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວັນທີ່ພຣະເຖຣະສະແດງສະມະຈິດຕະສູດ ເທວະດາແsnນໂກດໄດ້ບັນລຸພຣະອະຣະຫັນ, ສ່ວນເທວະດາທີ່ບັນລຸມັກເບື້ອງຕ່ຳ 3 ນັ້ນ ບໍ່ມີທີ່ຈະນັບປະມານໄດ້, ໃນສະຖານທີ່ອື່ນໆ ກໍປາກົດວ່າມີຜູ້ບັນລຸທັມເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ, ແລະຕະກູນແປດໝື່ນຕະກູນ ທີ່ຍັງຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະເຖຣະ ແລ້ວໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນ. ແຕ່ບັດນີ້ ພຣະເຖຣະນັ້ນ ກັບບໍ່ສາມາດກຳຈັດແມ່ນແຕ່ມິດສາທິຖິຂອງມານດาຕົນເອງໄດ້." ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຄວນຈະປົດປ່ອຍມານດາໃຫ້ພົ້ນຈາກມິດສາທິຖິ ແລ້ວດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໃນຫ້ອງທີ່ເຮົາເກີດນັ້ນແລ.' ເມື່ອຕົກລົງໃຈແນວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງດຳຣິວ່າ 'ໃນວັນນີ້ເອງ ເຮົາຈະທູນຂໍອະນຸຍາດຈາກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວຈະອອກເດີນທາງ' ຈຶ່ງໄດ້ຮຽກພຣະຈຸນທະເຖຣະມາຕຣັດວ່າ: 'ອາວຸໂສຈຸນທະ ເຈົ້າຈົ່ງໃຫ້ສັນຍານແກ່ພຣະພິກຂຸບໍລິສັດ 500 ຮູບ ຂອງພວກເຮົາວ່າ: "ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຖືເອົາບາດແລະຈີວອນເຖີດ ພຣະທັມມະເສນາບໍດີປາດຖະໜາຈະໄປສູ່ບ້ານນາລະກະ."' ພຣະເຖຣະ (ຈຸນທະ) ກໍໄດ້ເຮັດຕາມນັ້ນ.

ဘိက္ခူ သေနာသနံ သံသာမေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမံသု. ထေရော သေနာသနံ သံသာမေတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနဒွါရေ ဌတွာ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ ဒါနိ ပစ္ဆိမဒဿနံ, ပုန အာဂမနံ နတ္ထီ’’တိ ပဉ္စသတဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အနုဇာနာတု မေ ဘန္တေ ဘဂဝါ, အနုဇာနာတု သုဂတော. ပရိနိဗ္ဗာနကာလော မေ, ဩဿဋ္ဌော မေ အာယုသင်္ခါရော’’တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန ယသ္မာ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ မရဏဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေန္တီတိ, ‘‘မာ ပရိနိဗ္ဗာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋဿ ဂုဏံ ကထေန္တီတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ, တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ န ဝဒန္တိ. တေန နံ ဘဂဝါ – ‘‘ကတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိဿသိ သာရိပုတ္တာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အတ္ထိ, ဘန္တေ, မဂဓေသု နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကော, တတ္ထာဟံ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသိ, ဣဒါနိ ပန တေ ဇေဋ္ဌကနိဋ္ဌဘာတိကာနံ တာဒိသဿ ဘိက္ခုနော ဒဿနံ ဒုလ္လဘံ ဘဝိဿတိ, ဒေသေဟိ နေသံ ဓမ္မ’’န္တိ အာဟ.

ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເກັບມ້ຽນເສນາສະນະ ແລ້ວຖືເອົາບາດແລະຈີວອນ ພາກັນໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະເຖຣະ. ພຣະເຖຣະເກັບມ້ຽນເສນາສະນະ ປັດກວາດທີ່ພັກກາງເວັນ ແລ້ວຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູທີ່ພັກກາງເວັນ ຫຼຽວເບິ່ງທີ່ພັກກາງເວັນນັ້ນ ແລ້ວດຳຣິວ່າ: 'ການເຫັນສະຖານທີ່ນີ້ໃນບັດນີ້ ເປັນການເຫັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ, ການຈະກັບມາອີກບໍ່ມີແລ້ວ.' ຈາກນັ້ນ ພຣະເຖຣະແວດລ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸ 500 ຮູບ ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຖວາຍອະພິວາດ ແລ້ວກາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງอະນຸຍາດແກ່ຂ້າພຣະອົງ, ຂໍພຣະສຸຄົດຈົ່ງຊົງອະນຸຍາດແກ່ຂ້າພຣະອົງ. ເວລາປະຣິນິບພານຂອງຂ້າພຣະອົງມາເຖິງແລ້ວ, ข້າພຣະອົງໄດ້ປົງອາຍຸສັງຂານແລ້ວ.' ແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຫາກຕຣັດວ່າ 'ຈົ່ງປະຣິນິບພານເຖີດ' ກໍຈະຊື່ວ່າຊົງສັນເສີນຄຸນແຫ່ງຄວາມຕາຍ, ຫາກຕຣັດວ່າ 'ຢ່າຟ້າວດັບຂັນທະປະຣິນິບພານເລີຍ' ກໍຈະຊື່ວ່າຊົງສະແດງຄຸນແຫ່ງວັດຕະສົງສານ ພວກມິດສາທິຖິຈະຍົກໂທດຕິຕຽນໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຕຣັດທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດຖາມພຣະເຖຣະນັ້ນວ່າ: 'ສາຣີບຸດ ເຈົ້າຈະດັບຂันທະປະຣິນິບພານໃນທີ່ໃດ?' ເມື່ອພຣະເຖຣະກາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ມີຫ້ອງທີ່ຂ້າພຣະອົງເກີດ ຢູ່ໃນບ້ານນາລະກະ ແຄວ້ນມະຄົດ, ຂ້າພຣະອົງຈະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໃນຫ້ອງນັ້ນ.' ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັດວ່າ: 'ສາຣີບຸດ ເຈົ້າຈົ່ງກຳນົດເວລາທີ່ສົມຄວນເຖີດ, ແຕ່ບັດນີ້ ການທີ່ພີ່ນ້ອງຮ່ວມອຸທອນທັງຫຼາຍຂອງເຈົ້າ ຈະໄດ້ເຫັນພຣະພິກຂຸຜູ້ເຊັ່ນເຈົ້າ ເປັນສິ່ງທີ່ຫາໄດ້ຍາກ, ເຈົ້າຈົ່ງສະແດງທັມແກ່ພວກເຂົາເຖີດ.'

ထေရော – ‘‘သတ္ထာ မယှံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဓမ္မဒေသနံ ပစ္စာသီသတီ’’တိ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ တာလပ္ပမာဏံ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ပုန ဒွိတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိ, ဧတေနုပါယေန သတ္တတာလပ္ပမာဏံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ အာရဘိ. ဒိဿမာနေနပိ ကာယေန ကထေတိ, အဒိဿမာနေနပိ. ဥပရိမေန ဝါ ဟေဋ္ဌိမေန ဝါ ဥပဍ္ဎကာယေန ကထေတိ အဒိဿမာနေနပိ ဒိဿမာနေနပိ, ကာလေန စန္ဒဝဏ္ဏံ ဒဿေတိ, ကာလေန သူရိယဝဏ္ဏံ, ကာလေန ပဗ္ဗတဝဏ္ဏံ, ကာလေန သမုဒ္ဒဝဏ္ဏံ, ကာလေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟောတိ, ကာလေန ဝေဿဝဏမဟာရာဇာ, ကာလေန သက္ကော [Pg.248] ဒေဝရာဇာ, ကာလေန မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝံ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ဒဿေန္တော ဓမ္မကထံ ကထေသိ. သကလနဂရံ သန္နိပတိ. ထေရော ဩရုယှ ဒသဗလဿ ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ အာဟ – ‘‘ကော နာမော အယံ သာရိပုတ္တ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. သီဟဝိကီဠိတော နာမ, ဘန္တေတိ. တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတော တဂ္ဃ, သာရိပုတ္တ, သီဟဝိကီဠိတောတိ.

ພຣະເຖຣະຮູ້ວ່າ 'ພຣະສາດສະດາຊົງຫວັງການສະແດງທັມທີ່ມີການສະແດງອິດທິປະຕິຫານເປັນເບື້ອງຕົ້ນຂອງເຮົາ' ຈຶ່ງຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດສູງຊົ່ວລຳຕານໜຶ່ງ ລົງມາຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຂອງພຣະທົດສະພົນ, ຕໍ່ມາໄດ້ເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດສູງຊົ່ວສອງລຳຕານ ລົງມາຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຂອງພຣະທົດສະພົນອີກ, ໂດຍທຳນອງນີ້ ພຣະເຖຣະໄດ້ເຫາະຂຶ້ນສູ່ອາກາດສູງເຖິງເຈັດລຳຕານ ຊົງສະແດງປາຕິຫານຫຼາຍຮ້ອຍຢ່າງ ແລ້ວເລີ່ມສະແດງທັມມະກະຖາ. ບາງເທື່ອກໍສະແດງທັມດ້ວຍຮ່າງກາຍທີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ບາງເທື່ອກໍດ້ວຍຮ່າງກາຍທີ່ບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ. ບາງເທື່ອກໍສະແດງທັມດ້ວຍຮ່າງກາຍເຄິ່ງທ່ອນເທິງ ຫຼືເຄິ່ງທ່ອນລຸ່ມ ທັງໃນແບບທີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນແລະບໍ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ. ບາງຄັ້ງກໍສະແດງຮູບຮ່າງຄືພຣະຈັນ, ບາງຄັ້ງຄືພຣະອາທິດ, ບາງຄັ້ງຄືພູເຂົາ, ບາງຄັ້ງຄືມະຫາສະໝຸດ. ບາງຄັ້ງກໍເນລະມິດເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ, ບາງຄັ້ງເປັນທ້າວເວດສຸວັນມະຫາຣາດ, ບາງຄັ້ງເປັນພຣະອິນທຣາທິຣາດ, ບາງຄັ້ງເປັນມະຫາພຣົມ. ພຣະເຖຣະຊົງສະແດງປາຕິຫານຫຼາຍຮ້ອຍຢ່າງຢ່າງນີ້ ແລ້ວສະແດງທັມມະກະຖາ. ຊາວເມືອງທັງໝົດໄດ້ມາປະຊຸມກັນ. ພຣະເຖຣະລົງມາຈາກອາກາດ ຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຂອງພຣະທົດສະພົນ ແລ້ວຢືນຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະສາດສະດາຕຣັດຖາມພຣະເຖຣະນັ້ນວ່າ: 'ສາຣີບຸດ ທັມມະປະຣິຍາຍນີ້ມີຊື່ວ່າແນວໃດ?' ພຣະເຖຣະgາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ມີຊື່ວ່າ ສີຫະວິກີລິດຕະ (ຣາຊະສີສະແດງເດດ) ຂ້ານ້ອຍ.' ພຣະອົງຕຣັດວ່າ: 'ຈິງແທ້ ສາຣີບຸດ ທັມມະປະຣິຍາຍນີ້ຊື່ວ່າ ສີຫະວິກີລິດຕະ, ຈິງແທ້ ສາຣີບຸດ ຊື່ວ່າ ສີຫະວິກີລິດຕະ.'

ထေရော အလတ္တကဝဏ္ဏေ ဟတ္ထေ ပသာရေတွာ သတ္ထု သုဝဏ္ဏကစ္ဆပသဒိသေ ပါဒေ ဂေါပ္ဖကေသု ဂဟေတွာ – ‘‘ဘန္တေ, ဣမေသံ ပါဒါနံ ဝန္ဒနတ္ထာယ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော မေ မနောရထော မတ္ထကံ ပတ္တော, ဣတော ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ပုန ဧကဋ္ဌာနေ သန္နိပါတော သမာဂမော အတ္ထိ, ဆိန္နော ဧသ ဝိဿာသော, အနေကေဟိ ဗုဒ္ဓသတသဟဿေဟိ ပဝိဋ္ဌံ အဇရံ အမရံ ခေမံ သုခံ သီတလံ အဘယံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပဝိသိဿာမိ, သစေ မေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, ခမထ တံ ဘဂဝါ, ဂမနကာလော မယှ’’န္တိ. ခမာမိ တေ, သာရိပုတ္တ, န ခေါ ပန တေ ကိဉ္စိ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ မယှံ အရုစ္စနကံ အတ္ထိ, ယဿ ဒါနိ တွံ, သာရိပုတ္တ, ကာလံ မညသီတိ.

ພຣະເຖຣະຢຽດມືທັງສອງທີ່ມີສີແດງດັ່ງນ້ຳຄັ່ງ ອອກໄປຈັບບີບນວດແທບພຣະບາດທີ່ມີສັນຖານດັ່ງຫຼັງເຕົ່າຄຳ ແລະຂໍ້ພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວກາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເພື່ອຈະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຄູ່ນີ້ ຂ້າພຣະອົງໄດ້ບຳເພັນບາລະມີທັງຫຼາຍຕະຫຼອດອະສົງໄຂກຳໄລແສນມະຫາກັບ, ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຂອງຂ້າພຣະອົງ ໄດ້ເຖິງທີ່ສຸດແລ້ວ. ຕັ້ງແຕ່ບັດນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ການທີ່ຈະໄດ້ມາປະຊຸມພົບປະກັນໃນສະຖານທີ່ດຽວກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິອີກນັ້ນ ບໍ່ມີແລ້ວ, ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍນີ້ໄດ້ຂາດສະບັ້ນລົງແລ້ວ. ຂ້າພຣະອົງຈະເຂົ້າສູ່ພຣະນິບພານນະຄອນ ອັນເປັນທີ່ປອດໄພ, ເປັນສຸກ, ເຢັນສະບາຍ, ປາສະຈາກໄພ, ບໍ່ມີຄວາມແກ່, ບໍ່ມີຄວາມຕາຍ ອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຫຼາຍແສນພຣະອົງໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປແລ້ວ. ຫາກກາຍະກັມຫຼືວະຈີກັມໃດໆຂອງຂ້າພຣະອົງ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍພຣະໄທແກ່ພຣະອົງ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງງົດໂທດນັ້ນເຖີດ, ບັດນີ້ ເປັນເວລາເດີນທາງຂອງຂ້າພຣະອົງແລ້ວ.' ພຣະອົງຕຣັດວ່າ: 'ສາຣີບຸດ ເຮົາອະໂຫສິກັມໃຫ້ເຈົ້າ, ກາຍະກັມຫຼືວະຈີກັມໃດໆຂອງເຈົ້າ ທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ເຮົາ ນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ສາຣີບຸດ ເຈົ້າຈົ່ງກຳນົດເວລາທີ່ສົມຄວນເຖີດ.'

ဣတိ ဘဂဝတာ အနုညာတသမနန္တရံ သတ္ထု ပါဒေ ဝန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌိတမတ္တေ အာယသ္မန္တေ သာရိပုတ္တေ သိနေရုစက္ကဝါဠဟိမဝန္တပရိဘဏ္ဍပဗ္ဗတေ ဓာရယမာနာပိ – ‘‘အဇ္ဇ ဣမံ ဂုဏရာသိံ ဓာရေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဝဒန္တီ ဝိယ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဝိရဝမာနာ မဟာပထဝီ ယာဝ ဥဒကပရိယန္တာ အကမ္ပိ, အာကာသေ ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော ဖလိံသု, မဟာမေဃော ဥဋ္ဌဟိတွာ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ.

ໃນລຳດັບທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດແລ້ວຢ່າງນີ້ ເມື່ອພຣະສາຣີບຸດຕະຜູ້ມີອາຍຸ ຖວາຍອະພິວາດແທບພຣະບາດຂອງພຣະສາດສະດາ ແລ້ວພຽງແຕ່ລຸກຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ ມະຫາປະຖະພີນີ້ ເຖິງວ່າຈະສາມາດຮອງຮັບພູເຂົາສິເນຣຸ, ຈັກກະວານ, ປ່າຫິມະພານ ແລະພູເຂົາບໍລິວານທັງຫຼາຍໄດ້ ແຕ່ໃນວັນນີ້ ປະໜຶ່ງວ່າຈະກ່າວວ່າ 'ເຮົາບໍ່ສາມາດຈະຮອງຮັບກອງແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີນີ້ໄດ້ອີກຕໍ່ໄປ' ກໍໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນໄປຈົນຮອດຂອບເຂດແຫ່ງນ້ຳ ພ້ອມກັບສົ່ງສຽງຮ້ອງຄາງຂຶ້ນພ້ອມກັນໃນທັນທີ, ກອງສະຫວັນໄດ້ດັງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວໃນອາກາດ, ມະຫາເມກຕັ້ງເຄົ້າຂຶ້ນ ແລ້ວຕົກລົງມາເປັນຝົນໂບກຂະຣະພັດ.

သတ္ထာ – ‘‘ဓမ္မသေနာပတိံ ပဋိပါဒေဿာမီ’’တိ ဓမ္မာသနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂန္ဓကုဋိအဘိမုခေါ ဂန္တွာ မဏိဖလကေ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ စတူသု ဌာနေသု ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဘဂဝါ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကဿ အသင်္ချေယျဿ ဥပရိ အနောမဒဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒမူလေ နိပဇ္ဇိတွာ တုမှာကံ ဒဿနံ ပတ္ထေသိံ, သာ မေ ပတ္ထနာ သမိဒ္ဓါ, ဒိဋ္ဌာ တုမှေ, တံ ပဌမဒဿနံ, ဣဒံ ပစ္ဆိမဒဿနံ. ပုန တုမှာကံ ဒဿနံ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ယာဝ ဒဿနဝိသယာ အဘိမုခေါဝ ပဋိက္ကမိတွာ [Pg.249] ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ပုန မဟာပထဝီ ဓာရေတုံ အသက္ကောန္တီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အကမ္ပိ.

ພຣະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈະໄປສົ່ງພຣະທັມມະເສນາບໍດີ' ຈຶ່ງສະເດັດລຸກຈາກພຣະທັມມາດ ສະເດັດໄປທາງໜ້າພຣະຄັນທະກຸຕິ ແລ້ວປະທັບຢືນຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນມະນີ. ພຣະເຖຣະກະທຳປະທັກສິນ (ວຽນຂວາ) ສາມຮອບ ແລ້ວຖວາຍອະພິວາດໃນສະຖານທີ່ທັງສີ່ ແລ້ວກາບທູນວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂ້າພຣະອົງໄດ້ໝອບລົງແທບພຣະບາດຂອງພຣະອະໂນມະທັດສີສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໃນອະດີດຕະການລ່ວງແລ້ວອະສົງໄຂກຳໄລແສນມະຫາກັບ ແລ້ວໄດ້ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອຈະໄດ້ພົບພຣະອົງ, ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນຂອງຂ້າພຣະອົງໄດ້ສຳເຣັດແລ້ວ, ຂ້າພຣະອົງໄດ້ພົບພຣະອົງແລ້ວ. ການພົບຄັ້ງນັ້ນເປັນການພົບຄັ້ງທຳອິດ, ສ່ວນການພົບຄັ້ງນີ້ເປັນການພົບຄັ້ງສຸດທ້າຍ. ການທີ່ຈະໄດ້ພົບພຣະອົງອີກນັ້ນ ບໍ່ມີແລ້ວ.' ກາບທູນດັ່ງນີ້ແລ້ວ ພຣະເຖຣະໄດ້ປະນົມມືອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍແສງແຫ່ງເລັບມືທັງສິບ ຖອຍຫຼັງກັບໄປຕະຫຼອດຊ່ວງສາຍຕາທີ່ຍັງຫຼຽວເຫັນໄດ້ ໂດຍຫັນໜ້າເຂົ້າຫາພຣະພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຖວາຍອະພິວາດແລະຫຼີກໄປ. ມະຫາປະຖະພີບໍ່ສາມາດຈະຮອງຮັບນ້ຳໜັກແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີນັ້ນໄດ້ ກໍໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສັ່ນສະເທືອນໄປຈົນຮອດຂອບເຂດແຫ່ງນ້ຳອີກຄັ້ງ.

ဘဂဝါ ပရိဝါရေတွာ ဌိတေ ဘိက္ခူ အာဟ – ‘‘အနုဂစ္ဆထ, ဘိက္ခဝေ, တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိက’’န္တိ. တသ္မိံ ခဏေ စတဿောပိ ပရိသာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဧကကံယေဝ ဇေတဝနေ ဩဟာယ နိရဝသေသာ နိက္ခမိံသု. သာဝတ္ထိနဂရဝါသိနောပိ – ‘‘သာရိပုတ္တတ္ထေရော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အာပုစ္ဆိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမော နိက္ခန္တော, ပဿိဿာမ န’’န္တိ နဂရဒွါရာနိ နိရောကာသာနိ ကရောန္တာ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ကေသေ ဝိကိရိတွာ – ‘‘ဣဒါနိ မယံ ကဟံ မဟာပညော နိသိန္နော, ကဟံ ဓမ္မသေနာပတိ နိသိန္နော’’တိ ပုစ္ဆန္တာ – ‘‘ကဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမ, ကဿ ဟတ္ထေ သတ္ထာရံ ဌပေတွာ ထေရော ပက္ကန္တော’’တိအာဒိနာ နယေန ပရိဒေဝန္တာ ရောဒန္တာ ထေရံ အနုဗန္ဓိံသု.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍທີ່ຢືນແວດລ້ອມຢູ່ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປສົ່ງພີ່ຊາຍໃຫຍ່ຂອງພວກເຈົ້າເຖີດ.' ໃນຂະນະນັ້ນ ບໍລິສັດທັງສີ່ກໍໄດ້ລະພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າໄວ້ພຣະອົງດຽວໃນພຣະວິຫານເຊຕະວັນ ແລ້ວພາກັນອອກໄປທັງໝົດໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອເລີຍ. ແມ່ນແຕ່ຊາວເມືອງສາວັດຖີທັງຫຼາຍ ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ 'ພຣະສາຣີບຸດຕະເຖຣະທູນລາພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານ ຈຶ່ງໄດ້ອອກເດີນທາງໄປ, ພວກພວກເຮົາຈົ່ງໄປເບິ່ງພຣະເຖຣະກັນເຖີດ' ຕ່າງພາກັນບຽດສຽດອອກໄປຈົນປະຕູເມືອງບໍ່ມີບ່ອນວ່າງ, ຖືເອົາເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນໄວ້ໃນມື, ສັຍຜົມ ແລ້ວຖາມກັນວ່າ: 'ບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍປະທັບຢູ່ທີ່ໃດໜໍ? ພຣະທັມມະເສນາບໍດີປະທັບຢູ່ທີ່ໃດໜໍ? ພວກພວກເຮົາຈະໄປສູ່ສຳນັກຂອງໃຜໜໍ? ພຣະເຖຣະມອບພຣະສາດສະດາໄວ້ໃນມືຂອງໃຜ ແລ້ວຈຶ່ງຫຼີກໄປ?' ຕ່າງພາກັນຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮຕິດຕາມພຣະເຖຣະໄປດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.

ထေရော မဟာပညာယ ဌိတတ္တာ – ‘‘သဗ္ဗေသံ အနတိက္ကမနီယော ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ မဟာဇနံ ဩဝဒိတွာ – ‘‘တုမှေပိ, အာဝုသော, တိဋ္ဌထ, မာ ဒသဗလေ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ နိဝတ္တေတွာ အတ္တနော ပရိသာယေဝ သဒ္ဓိံ ပက္ကာမိ. ယေပိ မနုဿာ – ‘‘ပုဗ္ဗေ အယျော ပစ္စာဂမနစာရိကံ စရတိ, ဣဒံ ဣဒါနိ ဂမနံ န ပုန ပစ္စာဂမနာယာ’’တိ ပရိဒေဝန္တာ အနုဗန္ဓိံသုယေဝ. တေပိ – ‘‘အပ္ပမတ္တာ, အာဝုသော, ဟောထ, ဧဝံဘာဝိနော နာမ သင်္ခါရာ’’တိ နိဝတ္တေသိ.

ພຣະເຖຣະເພາະເປັນຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນມະຫາປັນຍາ ຈຶ່ງໄດ້ໂອວາດສັ່ງສອນມະຫາຊົນວ່າ: 'ຫົນທາງ (ຄວາມຕາຍ) ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ສັດທັງຫຼາຍທຸກຖ້ວນໜ້າບໍ່ສາມາດຈະລ່ວງພົ້ນໄປໄດ້.' ແລ້ວບອກໃຫ້ພຣະສົງກັບຄືນໄປວ່າ: 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າກໍຈົ່ງກັບຄືນໄປເຖີດ ຢ່າໄດ້ປະໝາດໃນພຣະທົດສະພົນເລີຍ.' ຈາກນັ້ນ ພຣະເຖຣະກໍອອກເດີນທາງໄປພ້ອມກັບບໍລິວານຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ຍັງຄົງຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮຕິດຕາມໄປວ່າ: 'ແຕ່ກ່ອນ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຈາຣິກໄປແລ້ວກໍກັບຄືນມາ, ແຕ່ການໄປໃນຄັ້ງນີ້ ຈະບໍ່ມີການກັບຄືນມາອີກແລ້ວ.' ພຣະເຖຣະກໍໄດ້ໃຫ້ພວກເຂົາກັບຄືນໄປ ໂດຍໃຫ້ໂອວາດວ່າ: 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງຢ່າປະໝາດເຖີດ, ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມມີຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້ແລ.'

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေန အန္တရာမဂ္ဂေ သတ္တာဟံ မနုဿာနံ သင်္ဂဟံ ကရောန္တော သာယံ နာလကဂါမံ ပတွာ ဂါမဒွါရေ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဥပရေဝတော နာမ ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဗဟိဂါမံ ဂစ္ဆန္တော ထေရံ ဒိသွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ထေရော တံ အာဟ – ‘‘အတ္ထိ ဂေဟေ တေ အယျိကာ’’တိ. အာမ ဘန္တေတိ. ဂစ္ဆ အမှာကံ ဣဓာဂတဘာဝံ အာရောစေဟိ. ‘‘ကသ္မာ အာဂတော’’တိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘အဇ္ဇ ကိရ ဧကဒိဝသံ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂထ, ပဉ္စန္နဉ္စ ကိရ ဘိက္ခုသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဇာနာထာ’’တိ. သော ဂန္တွာ – ‘‘အယျိကေ မယှံ မာတုလော အာဂတော’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ ကုဟိန္တိ? ဂါမဒွါရေတိ. ဧကကောဝ, အညောပိ ကောစိ အတ္ထီတိ? အတ္ထိ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူတိ. ကိံကာရဏာ အာဂတောတိ? သော တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧတ္တကာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတိ[Pg.250], ဒဟရကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ ဂိဟီ ဟောတုကာမော’’တိ စိန္တေန္တီ ဇာတောဝရကံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ ပဉ္စသတာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ကာရေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာ ဇာလေတွာ ထေရဿ ပါဟေသိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະສາຣີບຸດຕະຜູ້ມີອາຍຸ ໄດ້ພັກແຮມພຽງຄືນດຽວໃນທຸກໆສະຖານທີ່ ຕະຫຼອດຫົນທາງເປັນເວລາ 7 ວັນ ເພື່ອສົງເຄາະມະນຸດທັງຫຼາຍ. ໃນເວລາແລງ ກໍໄດ້ບັນລຸເຖິງບ້ານນາລະກະ ແລ້ວຢຸດພັກຢູ່ທີ່ຮົ່ມໄມ້ນິໂຄຣດ (ຕົ້ນໄຮ) ໃກ້ປະຕູບ້ານ. ຄັ້ງນັ້ນ ຫຼານຊາຍຂອງພຣະເຖຣະ ຊື່ວ່າ ອຸປະເຣວະຕະ ກຳລັງເດີນທາງອອກໄປນອກບ້ານ ໄດ້ເຫັນພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາ ຖວາຍອະພິວາດ ແລ້ວຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຕຣັດຖາມຫຼານຊາຍນັ້ນວ່າ: 'ແມ່ຕູ້ຂອງເຈົ້າ ຍັງຢູ່ໃນເຮືອນຫຼືບໍ່?' ຫຼານຊາຍກາບທູນວ່າ: 'ຍັງຢູ່ ຂ້ານ້ອຍ.' ພຣະເຖຣະຕຣັດວ່າ: 'ເຈົ້າຈົ່ງໄປບອກນາງວ່າ ພວກພວກເຮົາໄດ້ມາຮອດທີ່ນີ້ແລ້ວ. ແລະຫາກນາງຖາມວ່າ "ມາເຮັດຫຍັງ?" ກໍຈົ່ງບອກນາງວ່າ "ໄດ້ຍິນວ່າ ວັນນີ້ເພິ່ນຈະພັກແຮມຢູ່ໃນບ້ານພຽງວັນດຽວ, ຂໍໃຫ້ຈັດແຈງຫ້ອງທີ່ເພິ່ນເກີດ ແລະກຽມທີ່ພັກສຳລັບພຣະພິກຂຸ 500 ຮູບດ້ວຍ."' ຫຼານຊາຍນັ້ນໄປແລ້ວ ບອກວ່າ: 'ແມ່ຕູ້ ລຸງຂອງခ້ານ້ອຍມາຮອດແລ້ວ.' ນາງຖາມວ່າ: 'ບັດນີ້ ເພິ່ນຢູ່ໃສ?' ຫຼານຊາຍຕອບວ່າ: 'ຢູ່ທີ່ປະຕູບ້ານ.' ນາງຖາມວ່າ: 'ມາຜູ້ດຽວ ຫຼືວ່າມີໃຜມາຮ່ວມນຳ?' ຫຼານຊາຍຕອບວ່າ: 'ມີພຣະພິກຂຸ 500 ຮູບ ມາຮ່ວມນຳ.' ນາງຖາມວ່າ: 'ເພິ່ນມາດ້ວຍເຫດໃດ?' ຫຼານຊາຍກໍໄດ້ແຈ້ງຂ່າວນັ້ນໃຫ້ນາງຊາບ. ນາງພຣາມມະນີຄິດວ່າ: 'ເປັນຫຍັງເພິ່ນຈຶ່ງໃຫ້ຈັດແຈງທີ່ພັກສຳລັບຄົນຫຼາຍປານນີ້? ເພິ່ນບວດຕັ້ງແຕ່ຍັງໜຸ່ມ ແຕ່ພໍເຖົ້າແກ່ມາ ຢາກຈະສຶກອອກມາເປັນຄົນຄອງເຮືອນບໍໜໍ?' ແຕ່ກໍໄດ້ຈັດແຈງຫ້ອງທີ່ເພິ່ນເກີດ, ຈັດກຽມທີ່ພັກສຳລັບພຣະພິກຂຸ 500 ຮູບ, ໄຕ້ໄຟໄຕ້ທຽນ ແລ້ວສົ່ງຄົນໄປນິມົນພຣະເຖຣະ.

ထေရော ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ပါသာဒံ အာရုယှ ဇာတောဝရကံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိ, နိသီဒိတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆထာ’’တိ ဘိက္ခူ ဥယျောဇေသိ. တေသု ဂတမတ္တေသုယေဝ ထေရဿ ခရော အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇိ, လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ မာရဏန္တိကာ ဝေဒနာ ဝတ္တန္တိ. ဧကံ ဘာဇနံ ပဝိသတိ, ဧကံ နိက္ခမတိ. ဗြာဟ္မဏီ – ‘‘မမ ပုတ္တဿ ပဝတ္တိ မယှံ န ရုစ္စတီ’’တိ အတ္တနော ဝသနဂဗ္ဘဒွါရံ နိဿာယ အဋ္ဌာသိ.

ພຣະເຖຣະພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂຶ້ນສູ່ປາສາດ ເຂົ້າໄປສູ່ຫ້ອງທີ່ເພິ່ນເກີດ ແລ້ວນັ່ງລົງ, ເມື່ອນັ່ງແລ້ວ ກໍໄດ້ສົ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍໄປວ່າ: 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປສູ່ທີ່ພັກຂອງພວກເຈົ້າເຖີດ.' ພໍແຕ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຫຼີກໄປແລ້ວ ໂຣກຮ້າຍແຮງກໍໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະເຖຣະ, ມີເວທະນາອັນແຮງກ້າປານຈະເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍ ເພາະໂຣກຖອກທ້ອງເປັນໂລຫິດ. ພາຊະນະໜຶ່ງຮອງຮັບເລືອດທີ່ຖອກອອກມາ, ອີກພາຊະນະໜຶ່ງກໍຖືກນຳເຂົ້າໄປ. ນາງພຣາມມະນີຄິດວ່າ: 'ຄວາມເປັນໄປຂອງລູກຊາຍເຮົາ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ເຮົາເລີຍ' ຈຶ່ງໄດ້ຢືນພິງປະຕູຫ້ອງພັກຂອງຕົນເອງຢູ່.

စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ‘‘ဓမ္မသေနာပတိ ကုဟိံ ဝိဟရတီ’’တိ ဩလောကေန္တာ နာလကဂါမေ ဇာတောဝရကေ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စေ နိပန္နော, ပစ္ဆိမဒဿနံ ဂမိဿာမာ’’တိ အာဂမ္မ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ကေ တုမှေတိ? မဟာရာဇာနော ဘန္တေတိ. ကသ္မာ အာဂတတ္ထာတိ? ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ ဘဝိဿာမာတိ. ‘‘ဟောတု, အတ္ထိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကော, ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ ဥယျောဇေသိ. တေသံ ဂတာဝသာနေ တေနေဝ နယေန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော. တသ္မိံ ဂတေ မဟာဗြဟ္မာ စ အာဂမိံသု. တေပိ တထေဝ ထေရော ဥယျောဇေသိ.

ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ ເມື່ອຫຼຽວເບິ່ງວ່າ 'ພຣະທັມມະເສນາບໍດີປະທັບຢູ່ທີ່ໃດໜໍ?' ກໍເຫັນວ່າ 'ນອນຢູ່ເທິງຕຽງປະຣິນິບພານ ໃນຫ້ອງທີ່ເພິ່ນເກີດ ທີ່ບ້ានນາລະກະ' ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພວກພວກເຮົາຈະໄປເບິ່ງເພິ່ນເປັນຄັ້ງສຸດທ້າຍ' ແລ້ວພາກັນມາ ຖວາຍອະພິວາດ ແລ້ວຢືນຢູ່. ພຣະເຖຣະຕຣັດຖາມວ່າ: 'ພວກທ່ານແມ່ນໃຜ?' ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ: 'ພວກຂ້າພຣະອົງຄືທ້າວມະຫາຣາດ ຂ້ານ້ອຍ.' ພຣະເຖຣະຕຣັດຖາມວ່າ: 'ພວກທ່ານມາດ້ວຍເຫດໃດ?' ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ: 'ພວກຂ້າພຣະອົງມາເພື່ອຈະບຳຣຸງພະຍາບານພຣະອົງ ຂ້ານ້ອຍ.' ພຣະເຖຣະຕຣັດວ່າ: 'ຢ່າເລີຍ ຜູ້ບຳຣຸງພະຍາບານຂອງເຮົາມີຢູ່ແລ້ວ ພວກທ່ານຈົ່ງກັບໄປເຖີດ' ແລ້ວສົ່ງພວກເຂົາໄປ. ເມື່ອພວກເຂົາຫຼີກໄປແລ້ວ ທ້າວສັກກະເທວະຣາດ (ພຣະອິນ) ກໍສະເດັດມາໂດຍທຳນອງດຽວກັນນັ້ນ. ເມື່ອທ້າວສັກກະຫຼີກໄປແລ້ວ ທ້າວມະຫາພຣົມທັງຫຼາຍກໍພາກັນມາ. ພຣະເຖຣະກໍໄດ້ສົ່ງພວກເຂົາກັບໄປໂດຍທຳນອງດຽວກັນນັ້ນແລ.

ဗြာဟ္မဏီ ဒေဝတာနံ အာဂမနဉ္စ ဂမနဉ္စ ဒိသွာ ‘‘ကေ နု ခေါ ဧတေ မမ ပုတ္တံ ဝန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ထေရဿ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဂန္တွာ ‘‘တာတ, စုန္ဒ, ကာ ပဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တံ ပဝတ္တိံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘မဟာဥပါသိကာ, ဘန္တေ, အာဂတာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘ကသ္မာ အဝေလာယ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. သာ ‘‘တုယှံ, တာတ, ဒဿနတ္ထာယာ’’တိ ဝတွာ ‘‘တာတ, ပဌမံ ကေ အာဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဥပါသိကေတိ. တာတ, တွံ စတူဟိ မဟာရာဇေဟိ မဟန္တတရောတိ? အာရာမိကသဒိသာ ဧတေ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ခဂ္ဂဟတ္ထာ ဟုတွာ အာရက္ခံ အကံသူတိ. တေသံ တာတ ဂတာဝသာနေ ကော အာဂတောတိ? သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒောတိ. ဒေဝရာဇတောပိ တွံ တာတ မဟန္တတရောတိ? ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကသာမဏေရသဒိသော ဧသ ဥပါသိကေ, အမှာကံ သတ္ထု တာဝတိံသတော ဩတရဏကာလေ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဩတိဏ္ဏောတိ. တဿ တာတ ဂတာဝသာနေ ဇောတယမာနော ဝိယ ကော အာဂတောတိ? ဥပါသိကေ, တုယှံ ဘဂဝါ စ သတ္ထာ စ မဟာဗြဟ္မာ နာမ ဧသောတိ. မယှံ ဘဂဝတော [Pg.251] မဟာဗြဟ္မတောပိ တွံ, တာတ, မဟန္တတရောတိ? အာမ ဥပါသိကေ, ဧတေ နာမ ကိရ အမှာကံ သတ္ထု ဇာတဒိဝသေ စတ္တာရော မဟာဗြဟ္မာနော မဟာပုရိသံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ.

ນາງພາມມະນີເຫັນການມາແລະການໄປຂອງເຫຼົ່າເທວະດາ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພວກນີ້ແມ່ນໃຜกັນໜໍ ໄຫວ້ລູກຂອງພວກເຮົາແລ້ວກໍຫຼີກໄປ' ແລ້ວເດີນໄປທີ່ປະຕູຫ້ອງຂອງພະເຖລະ ຖາມວ່າ 'ລູກຈຸນທະ ເກີດເລື່ອງຫຍັງຂຶ້ນຫຼື?' ພະຈຸນທະບອກເລື່ອງລາວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງກາບຮຽນພะເຖລະວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ມະຫາອຸບາສິກາມາແລ້ວ.' ພະເຖລະຖາມວ່າ 'ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມາໃນເວລາວິກາລ (ບໍ່ແມ່ນເວລາອັນຄວນ) ເລົ່າ?' ນາງຕອບວ່າ 'ລູກຮັກ ແມ່ມาເພື່ອຈະຢ້ຽມຢາມເບິ່ງລູກນັ້ນແຫຼະ' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ພວກທີ່ມາໃນຕອນທຳອິດນັ້ນແມ່ນໃຜກັນ?' ພะເຖລະຕອບວ່າ 'ມະຫາອຸບາສິກາ ພວກນັ້ນຄືທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່.' ນາງຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ລູກຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ້າວມะຫາຣາດທັງສີ່ອີກຫຼື?' ພะເຖລະຕອບວ່າ 'ມະຫາອຸບາສิกາ ພວກເຂົາປຽບສະເໝືອນຄົນເຝົ້າອາຣາມ ຕັ້ງແຕ່ພະສາສະດາຂອງພວກເຮົາຊົງຖືປະຕິສົນທິ ພວກເຂົາກໍຖືພະຂັນຄອຍອາຣັກຂາ.' ນາງຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ເມື່ອພວກນັ້ນໄປແລ້ວ ໃຜມາອີກເລົ່າ?' ພະເຖລະຕອບວ່າ 'ທ້າວສັກກະຈອມເທບ.' ນາງຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ລູກຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ້າວສັກກະເທວະຣາດອີກຫຼື?' ພະເຖລະຕອບວ່າ 'ມະຫາອຸບາສິກາ ທ້າວສັກກວນັ້ນປຽບສະເໝືອນສາມະເນນຜູ້ຖືບໍລິຂານ ໃນເວລາที่ພະສາສະດາຂອງພວກເຮົາສະເດັດລົງຈາກສະຫວັນຊັ້ນดາວະດຶງ ທ້າວສັກກວກໍຖືບາດແລະຈີວອນຕາມສະເດັດລົງມາ.' ນາງຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ເມື່ອທ້າວສັກກວນັ້ນໄປແລ້ວ ໃຜที่ຮຸ່ງເຮືອງดັ່ງກອງໄຟມາອີກເລົ່າ?' ພະເຖລະຕອບວ່າ 'ມະຫາອຸບາສິກາ ຜູ້ນັ້ນຄືທ້າວມະຫາພຣົມ ຜູ້ເປັນພະສາສະດາແລະພະຜູ້ມີພະພາກຂອງທ່ານ.' ນາງຖາມວ່າ 'ລູກຮັກ ລູກຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າທ້າວມະຫາພຣົມຜູ້ເປັນພะຜູ້ມີພະພາກຂອງແມ່ເສຍອີກຫຼື?' ພະເຖລະຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ ມະຫາອຸບາສิกາ ໃນວັນປະສູດຂອງພະສາສະດາຂອງພວກເຮົາ ທ້າວມະຫາພຣົມທັງສີ່ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ເອົາຂ່າຍຄຳເຂົ້າຮອງຮັບພະມະຫາບຸຣຸດໄວ້.'

အထ ဗြာဟ္မဏိယာ – ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ အာနုဘာဝေါ, ကီဒိသော ဝတ မယှံ ပုတ္တဿ ဘဂဝတော သတ္ထု အာနုဘာဝေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တယန္တိယာ သဟသာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ဖရိ. ထေရော – ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ မာတု ပီတိသောမနဿံ, အယံ ဒါနိ ကာလော ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ကိံ စိန္တေသိ မဟာဥပါသိကေ’’တိ အာဟ. သာ ‘‘ပုတ္တဿ တာဝ မေ အယံ ဂုဏော, သတ္ထု ပနဿ ကီဒိသော ဘဝိဿတီတိ ဣဒံ, တာတ, စိန္တေမီ’’တိ အာဟ. မဟာဥပါသိကေ, မယှံ သတ္ထုဇာတက္ခဏေ မဟာဘိနိက္ခမနေ သမ္ဗောဓိယံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ. သီလေန သမာဓိနာ ပညာယ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန သမော နာမ နတ္ထိ, ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မဒေသနံ ကထေသိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ເມື່ອນາງພາມມະນີຄິດວ່າ 'ອານຸພາບຂອງລູກເຮົາຍັງຍິ່ງໃຫຍ່ເຖິງພຽງນີ້ ອານຸພາບຂອງພະສາສະດາຜູ້ເປັນພະຜູ້ມີພະພາກຂອງລູກເຮົາ ຈະຍິ່ງໃຫຍ່ຂະໜາດໃດໜໍ' ປີຕິມີວັນນະ ໕ ກໍເກີດຂຶ້ນແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວສັບພາງກາຍທັນທີ. ພະເຖລະຄິດວ່າ 'ປີຕິໂսມະນັດເກີດຂຶ້ນແກ່ແມ່ຂອງພວກເຮົາແລ້ວ ບັດນີ້ແມ່ນເວລາສະແດງທຳ' ຈຶ່ງຖາມວ່າ 'ມະຫາອຸບາສิกา ທ່ານຄິດຫຍັງຢູ່ຫຼື?' ນາງຕອບວ່າ 'ລູກຮັກ ແມ່ຄິດວ່າ ຄຸນຂອງລູກເຮົາຍັງຍິ່ງໃຫຍ່ເຖິງພຽງນີ້ ແລ້ວຄຸນของພະສາສະດາofລູກຈະຍິ່ງໃຫຍ່ຂະໜາດໃດໜໍ.' ພະເຖລະກ່າວວ່າ 'ມະຫາອຸບາສິກາ ໃນຂະນະທີ່ພະສາສະດາຂອງພວກເຮົາປະສູດ ສະເດັດມະຫາພິເນດກົມ ຕັດສະຮູ້ ແລະສະແດງພະທຳມະຈັກ (ທຳມະຈັກກັບປະວັດຕະນະສູດ) ໝື່ນໂລກທາດກໍຫວັ່ນໄຫວ. ຜູ້ທີ່ສະເໝີດ້ວຍພະອົງດ້ວຍສີນ ສະມາທິ ປັນຍา ວິມຸດຕິ ແລະວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ບໍ່ມີເລີຍ ແມ້ເພາະເຫດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກພະອົງນັ້ນ...' ແລ້ວສະແດງພະທຳມະເທດສະນາອັນປະກອບດ້ວຍພຸດທະຄຸນໂດຍພິສະດານ.

ဗြာဟ္မဏီ ပိယပုတ္တဿ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ပုတ္တံ အာဟ – ‘‘တာတ ဥပတိဿ, ကသ္မာ ဧဝမကာသိ, ဧဝရူပံ နာမ အမတံ မယှံ ဧတ္တကံ ကာလံ န အဒါသီ’’တိ. ထေရော – ‘‘ဒိန္နံ ဒါနိ မေ မာတု ရူပသာရိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ ပေါသာဝနိကမူလံ, ဧတ္တကေန ဝဋ္ဋိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဂစ္ဆ မဟာဥပသိကေ’’တိ ဗြာဟ္မဏိံ ဥယျောဇေတွာ – ‘‘စုန္ဒ ကာ ဝေလာ’’တိ အာဟ. ဗလဝပစ္စူသကာလော, ဘန္တေတိ. ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတေဟီတိ. သန္နိပတိတော ဘန္တေ ဘိက္ခုသံဃောတိ. ‘‘မံ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေဟိ စုန္ဒာ’’တိ ဥက္ခိပိတွာ နိသီဒါပေသိ.

ໃນເວລາຈົບພະທຳມະເທດສະນາofລູກຮັກ ນາງພາມມະນີຕັ້ງຢູ່ໃນໂសດາປັດຕິຜົນ ແລ້ວກ່າວກັບລູກວ່າ 'ລູກອຸປະຕິສສະ ເປັນຫຍັງລູກຈຶ່ງເຮັດແນວນີ້ລ່າ ບໍ່ຍອມມອບອะມະຕະທຳເຫັນປານນີ້ແກ່ແມ່ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຜ່ານມາ.' ພະເຖລະຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ເຮົາໄດ້ໃຫ້ຄ່ານ້ຳນົມແກ່ແມ່ຂອງພວກເຮົາຄືນາງຣູບະສາຣີພາມມະນີແລ້ວ ເທົ່ານີ້ກໍພຽງພໍແລ້ວ' ຈຶ່ງສົ່ງນາງພາມມະນີກັບໄປວ່າ 'ມະຫາອຸບາສິກາ ຈົ່ງໄປເຖີດ' ແລ້ວຖາມວ່າ 'ຈຸນທະ ເວລາເທົ່າໃດແລ້ວ?' ພະຈຸນທະຕອບວ່າ 'ข້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເປັນເວລາໃກ້ຮຸ່ງແລ້ວ.' ພະເຖລະສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງປະຊຸມສົງເຖີດ.' ພະຈຸນທະກາບຮຽນວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພະສົງປະຊຸມກັນແລ້ວ.' ພະເຖລະກ່າວວ່າ 'ຈຸນທະ ຈົ່ງພະຍຸງເຮົາຂຶ້ນນັ່ງເຖີດ' ພະຈຸນທະກໍພະຍຸງຂຶ້ນໃຫ້ນັ່ງ.

ထေရော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော စတုစတ္တာလီသံ ဝေါ ဝဿာနိ မယာ သဒ္ဓိံ ဝိစရန္တာနံ ယံ မေ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ န ရောစေထ, တံ ခမထ အာဝုသော’’တိ. ဧတ္တကံ, ဘန္တေ, အမှာကံ ဆာယာ ဝိယ တုမှေ အမုဉ္စိတွာ ဝိစရန္တာနံ အရုစ္စနကံ နာမ နတ္ထိ, တုမှေ ပန အမှာကံ ခမထာတိ. အထ ထေရော မဟာစီဝရံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ မုခံ ပိဓာယ ဒက္ခိဏေန ပဿေန နိပန္နော သတ္ထာ ဝိယ နဝ အနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိယော အနုလောမပဋိလောမတော သမာပဇ္ဇိတွာ ပုန ပဌမဇ္ဈာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနာ သမာပဇ္ဇိ[Pg.252]. တတော ဝုဋ္ဌာယ အနန္တရံယေဝ မဟာပထဝိံ ဥန္နာဒေန္တော အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

ພະເຖລະຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍມາກ່າວວ່າ 'ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ຕະຫຼອດເວລາ ໔໔ ພັນສາທີ່ພວກທ່ານທ່ຽວໄປກັບພວກເຮົາ ສິ່ງໃດที่เป็นກາຍະກຳຫຼືວະຈີກຳຂອງພວກເຮົາທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງພວກທ່ານ ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງອົດໂທດແກ່ພວກເຮົາດ້ວຍເຖີດ.' ພິກຂຸທັງຫຼາຍກາບຮຽນວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຕະຫຼອດເວລາເທົ່ານີ້ທີ່ພວກກະຜົມບໍ່ຍອມລະທ່ານ ທ່ຽວຕາມໄປຄືເງົາຕາມຕົວ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈບໍ່ມີເລີຍ ແຕ່ຂໍທ່ານຜູ້ຈະເລີນຈົ່ງອົດໂທດແກ່ພວກກະຜົມດ້ວຍເຖີດ.' ຄັ້ງນັ້ນ ພະເຖລະດຶງຈີວອນຜືນໃຫຍ່ມາຄຸມໜ້າ ນອນຕະແຄງຂວາ ເຂົ້າອະນຸປຸບພະວິຫານສະມາບັດ ໙ ທັງໂດຍອະນຸໂລມແລະປະຕິໂລມຄືພະສາສະດາ ແລ້ວເຂົ້າປະຖົມມะຊານເປັນຕົ້ນໄປຈົນເຖິງຈະຕຸດຖະຊານອີກຄັ້ງ. ອອກຈາກຈະຕຸດຖະຊານນັ້ນແລ້ວ ໃນລຳດັບນັ້ນເອງ ກໍປະຣິນິບພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສານິບພານທາດ ເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ກຶກກ້ອງກຳປະນາດ.

ဥပါသိကာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မေ ပုတ္တော, န ကိဉ္စိ ကထေတီ’’တိ ဥဋ္ဌာယ ပိဋ္ဌိပါဒေ ပရိမဇ္ဇန္တီ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဉတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကုရုမာနာ ပါဒေသု နိပတိတွာ – ‘‘တာတ မယံ ဣတော ပုဗ္ဗေ တဝ ဂုဏံ န ဇာနိမှာ, ဣဒါနိ ပန တံ အာဒိံ ကတွာ အနေကသတေ အနေကသဟဿေ အနေကသတသဟဿေ ဘိက္ခူ ဣမသ္မိံ နိဝေသနေ နိသီဒါပေတွာ ဘောဇေတုံ န လဘိမှာ, စီဝရေဟိ အစ္ဆာဒေတုံ န လဘိမှာ, ဝိဟာရသတံ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတုံ န လဘိမှာ’’တိ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ပရိဒေဝိ. အရုဏေ ဥဂ္ဂတမတ္တေယေဝ သုဝဏ္ဏကာရေ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏဂဗ္ဘံ ဝိဝရာပေတွာ သုဝဏ္ဏဃဋိယော မဟာတုလာယ တုလာပေတွာ – ‘‘ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ ကရောထာ’’တိ ဒါပေတိ.

ມະຫາອຸບາສິກາຄິດວ່າ 'ເປັນຫຍັງລູກຂອງພວກເຮົາຈຶ່ງງຽບໄປ ບໍ່ເວົ້າຫຍັງເລີຍ' ຈຶ່ງລຸກຂຶ້ນໄປລູບຫຼັງເທົ້າຂອງພະເຖລະ ຮູ້ວ່າພະເຖລະປະຣິນິບພານແລ້ວ ກໍຮ້ອງໄຫ້ສຽງດັງ ຊົບລົງທີ່ເທົ້າທັງສອງ ຄ່ຳຄວນວ່າ 'ລູກຮັກ ກ່ອນໜ້ານີ້ພວກພວກເຮົາບໍ່ຮູ້ຄຸນຂອງລູກເລີຍ ບັດນີ້ພວກພວກເຮົາບໍ່ມີໂອກາດນິມົນພິກຂຸຫຼາຍຮ້ອຍ ຫຼາຍພັນ ຫຼາຍແສນຮູບ ມີລູກເປັນປະທານ ໃຫ້ນັ່ງສັນພັດຕາຫານໃນເຮືອນນີ້ ບໍ່ມີໂອກາດຖວາຍຈີວອນ ບໍ່ມີໂອກາດສ້າງວັດຮ້ອຍວັດ ພັນວັດ' ນາງຮ້ອງໄຫ້ຄ່ຳຄວນຈົນກະທັ້ງຮຸ່ງເຊົ້າ. ພໍຮຸ່ງເຊົ້ານັ້ນເອງ ນາງກໍສັ່ງໃຫ້ຮຽກຊ່າງຄຳມາ ເປີດຄັງຄຳ ໃຫ້ຊັ່ງຄຳດ້ວຍຕາຊັ່ງໃຫຍ່ ສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງເຮັດປຣາສາດມິຍອດ ໕໐໐ ຫຼັງ ແລະເຈດີດອກໄມ້ ໕໐໐ ຕົ້ນ.'

သက္ကောပိ ဒေဝရာဇာ ဝိဿကမ္မဒေဝပုတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တာတ ဓမ္မသေနာပတိ ပရိနိဗ္ဗုတော, ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ ပဉ္စ အဂ္ဃိကသတာနိ စ မာပေဟီ’’တိ အာဟ. ဣတိ ဥပါသိကာယ ကာရိတာနိ စ ဝိဿကမ္မေန နိမ္မိတာနိ စ သဗ္ဗာနိပိ ဒွေသဟဿာနိ အဟေသုံ. တတော နဂရမဇ္ဈေ သာရမယံ မဟာမဏ္ဍပံ ကာရေတွာ မဏ္ဍပမဇ္ဈေ မဟာကူဋာဂါရံ ဌပေတွာ သေသာနိ ပရိဝါရသင်္ခေပေန ဌပေတွာ သာဓုကီဠိကံ အာရဘိံသု. ဒေဝါနံ အန္တရေ မနုဿာ, မနုဿာနံ အန္တရေ ဒေဝါ အဟေသုံ.

ທ້າວສັກກະເທວະຣາດກໍຮຽກວິສສຸກຳເທບພะບຸດມາສັ່ງວ່າ 'ພໍ່ວິສສຸກຳ ພะທຳມะເສນາບໍດີປະຣິນິບພານແລ້ວ ຈົ່ງເນຣະມິດປຣາສາດມິຍອດ ໕໐໐ ຫຼັງ ແລະເຈດີດອກໄມ້ ໕໐໐ ຕົ້ນເຖີດ.' ລວມປຣາສາດແລະເຈດີທີ່ອຸບາສິກາສັ່ງໃຫ້ເຮັດ ແລະທີ່ວິສສຸກຳເທບພະບຸດເນຣะມິດຂຶ້ນ ທັງໝົດຈຶ່ງເປັນ ໒,໐໐໐ ຫຼັງ. ຈາກນັ້ນ ໄດ້ສ້າງມົນທົບໃຫຍ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ແກ່ນທີ່ໃຈກາງເມືອງ ຕັ້ງປຣາສາດມິຍອດຫຼັງໃຫຍ່ໄວ້ເຄິ່ງກາງມົນທົບ ຕັ້ງປຣາສາດທີ່ເຫຼືອແວດລ້ອມໄວ້ໂດຍຮອບ ແລ້ວເລີ່ມງານສະຫຼອງບູຊາ. ມະນຸດຢູ່ທ່າມກາງເທວະດາ ເທວະດາຢູ່ທ່າມກາງມະນຸດ.

ရေဝတီ နာမ ဧကာ ထေရဿ ဥပဋ္ဌာယိကာ – ‘‘အဟံ ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ တယော ကုမ္ဘေ ကာရေသိ. ‘‘ထေရဿ ပူဇံ ကရိဿာမီ’’တိ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အဍ္ဎတေယျကောဋိနာဋကေဟိ ပရိဝါရိတော ဩတရိ. ‘‘သက္ကော ဩတရတီ’’တိ မဟာဇနော ပစ္ဆာမုခေါ ပဋိက္ကမိ. တတ္ထ သာပိ ဥပါသိကာ ပဋိက္ကမမာနာ ဂရုဘာရတ္တာ ဧကမန္တံ အပသက္ကိတုံ အသက္ကောန္တီ မနုဿာနံ အန္တရေ ပတိ. မနုဿာ အပဿန္တာ တံ မဒ္ဒိတွာ အဂမိံသု. သာ တတ္ထေဝ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ ကနကဝိမာနေ နိဗ္ဗတ္တိ. နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေယေဝဿာ ရတနက္ခန္ဓော ဝိယ တိဂါဝုတပ္ပမာဏော အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ သဋ္ဌိသကဋပူရပ္ပမာဏအလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ အစ္ဆရာသဟဿပရိဝါရိတာ. အထဿာ ဒိဗ္ဗံ သဗ္ဗကာယိကာဒါသံ ပုရတော ဌပယိံသု[Pg.253]. သာ အတ္တနော သိရိသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဥဠာရာ အယံ သမ္ပတ္တိ, ကိံ နု ခေါ မေ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ စိန္တယမာနာ အဒ္ဒသ – ‘‘မယာ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဋ္ဌာနေ တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ပူဇာ ကတာ, မဟာဇနော မံ မဒ္ဒိတွာ ဂတော, သာဟံ တတ္ထ ကာလံ ကတွာ ဣဓူပပန္နာ, ထေရံ နိဿာယ လဒ္ဓံ ဣဒါနိ ပုညဝိပါကံ မနုဿာနံ ကထေဿာမီ’’တိ သဟ ဝိမာနေနေဝ ဩတရိ.

ອຸບາສິກາຄົນໜຶ່ງຊື່ເຣວະດີ ເປັນຜູ້ອຸປັດຖາກຂອງພะເຖລະ ຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະບູຊາພະເຖລະ' ຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ເຮັດໝໍ້ດອກໄມ້ຄຳ ໓ ໝໍ້. ທ້າວສັກກະເທວະຣາດແວດລ້ອມດ້ວຍເຫຼົ່ານາງຟ້ານັກຟ້ອນສองໂກດເຄິ່ງ (໒໕ ລ້ານ) ສະເດັດລົງມາດັ່ງຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະບູຊາພະເຖລະ.' ມຫາຊົນພາກັນຖອຍຫຼັງຫຼີກທາງໃຫ້ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ທ້າວສັກກະສະເດັດລົງມາແລ້ວ.' ໃນທີ່ນັ້ນ ແມ້ອຸບາສິກາເຣວະດີນັ້ນເມື່ອຖອຍຫຼີກໄປ ເພາະຄວາມໜັກຂອງໝໍ້ດອກໄມ້ຄຳ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຫຼີກໄປດ້ານຂ້າງໄດ້ທັນ ຈຶ່ງລົ້ມລົງທ່າມກາງຝູງຊົນ. ຜູ້ຄົນແນມບໍ່ເຫັນຈຶ່ງຢຽບຣຸມນາງໄປ. ນາງເສຍຊີວິດໃນທີ່ນັ້ນເອງ ແລ້ວໄປບັງເກີดໃນວິມານຄຳໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ. ໃນຂະນະທີ່ບັງເກີດນັ້ນເອງ ຮ່າງກາຍofນາງກໍສູງໄດ້ ໓ ຄາວຸດ ດັ່ງແທ່ງຄຳ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງອະລັງການມີນ້ຳໜັກເທົ່າກັບກວຽນ ໖໐ ເຫຼັ້ມ ແວດລ້ອມດ້ວຍນางອັບສອນພັນນາງ. ຄັ້ງນັ້ນ ພວກເທວະດາໄດ້ນຳແວ່ນທິບສ່ອງຕະຫຼອດຕົວມາຕັ້ງໄວ້ທາງໜ້າ. ນາງເຫັນສິຣິສົມບັດofຕົນແລ້ວຄິດວ່າ 'ສົມບັດນີ້ຊ່າງຍິ່ງໃຫຍ່ຈິງໜໍ ພວກເຮົາໄດ້ເຮັດກຳຫຍັງໄວ້ໜໍ' ກໍໄດ້ເຫັນວ່າ 'ພວກເຮົາໄດ້ບູຊາດ້ວຍໝໍ້ດອກໄມ້ຄຳ ໓ ໝໍ້ ນະ ສະຖານທີ່ປະຣິນິບພານofພະສາຣີບຸດເຖລະ ມຫາຊົນຢຽບພວກເຮົາຕາຍ ພວກເຮົາເສຍຊີວິດໃນທີ່ນັ້ນແລ້ວມາບັງເກີດໃນທີ່ນີ້ ບັດນີ້ພວກເຮົາຈະໄປບອກຜົນແຫ່ງບຸນທີ່ໄດ້ເພາະອາໄສພະເຖລະແກ່ພວກມະນຸດ' ນາງຈຶ່ງສະເດັດລົງມາພ້ອມກັບວິມານທີດຽວ.

မဟာဇနော ဒူရတောဝ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒွေ သူရိယာ ဥဋ္ဌိတာ’’တိ? ဩလောကေန္တော – ‘‘ဝိမာနေ အာဂစ္ဆန္တေ ကူဋာဂါရသဏ္ဌာနံ ပညာယတိ, နာယံ သူရိယော, ဝိမာနမေတံ ဧက’’န္တိ အာဟ. တမ္ပိ ဝိမာနံ တာဝဒေဝ အာဂန္တွာ ထေရဿ ဒါရုစိတကမတ္ထကေ ဝေဟာသံ အဋ္ဌာသိ. ဒေဝဓီတာ ဝိမာနံ အာကာသေယေဝ ဌပေတွာ ပထဝိံ ဩတရိ. မဟာဇနော – ‘‘ကာ တွံ, အယျေ’’တိ? ပုစ္ဆိ. ‘‘န မံ တုမှေ ဇာနာထ, ရေဝတီ နာမာဟံ, တီဟိ သုဝဏ္ဏပုပ္ဖကုမ္ဘေဟိ ထေရံ ပူဇံ ကတွာ မနုဿေဟိ မဒ္ဒိတာ ကာလံ ကတွာ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဿထ မေ သိရိသမ္ပတ္တိံ, တုမှေပိ ဒါနိ ဒါနာနိ ဒေထ, ပုညာနိ ကရောထာ’’တိ ကုသလကိရိယာယ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ထေရဿ စိတကံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနံယေဝ ဂတာ.

ມຫາຊົນເຫັນແຕ່ໄກກໍເວົ້າວ່າ 'ພະອາທິດຂຶ້ນສອງດວງຫຼືແນວໃດ?' ເມື່ອເພ່ງເບິ່ງຢູ່ ເມື່ອວິມານເຂົ້າມາໃກ້ ກໍປາກົດເປັນຮູບຊົງປຣາສາດຍອດແຫຼມ ຈຶ່ງເວົ້າວ່າ 'ນີ້ບໍ່ແມ່ນພະອາທິດ ແຕ່ແມ່ນວິມານຫຼັງໜຶ່ງ.' ວິມານນັ້ນມາເຖິງໃນທັນໃດນັ້ນເອງ ແລ້ວລອຍຢູ່ເທິງອາກາດເໜືອເຊີງຕະກອນໄມ້ofພະເຖລະ. ນາງເທບທິດາຈອດວິມານໄວ້ເທິງອາກາດນັ້ນເອງ ແລ້ວສະເດັດລົງສູ່ພື້ນດิน. ມຫາຊົນຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານແມ່ນໃຜກັນ?' นາງຕອບວ່າ 'ພວກທ່ານບໍ່ຮູ້ຈັກຂ້ອຍຫຼື? ຂ້ອຍຊື່ເຣວະດີ ໄດ້ບູຊາພະເຖລະດ້ວຍໝໍ້ດອກໄມ้ຄຳ ໓ ໝໍ້ ຖືກຜູ້ຄົນຢຽບຕາຍແລ້วໄປບັງເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ຈົ່ງເບິ່ງສິຣິສົມບັດofຂ້ອຍເຖີດ ບັດນີ້ພວກທ່ານກໍຈົ່ງຖວາຍທານ ເຮັດບຸນທັງຫຼາຍເຖີດ' ນາງກ່າວພັນລະນາຄຸນofການເຮັດກຸສົນແລ້ວ ເຮັດປະທັກສິນເຊີງຕະກອນofພະເຖລະ ໄຫວ້ແລ້ວ ກໍກັບໄປຍັງເທວະໂລກofຕົນຕາມເດີມ.

မဟာဇနောပိ သတ္တာဟံ သာဓုကီဠိကံ ကီဠိတွာ သဗ္ဗဂန္ဓေဟိ စိတကံ အကာသိ, စိတကာ ဧကူနရတနသတိကာ အဟောသိ. ထေရဿ သရီရံ စိတကံ အာရောပေတွာ ဥသီရကလာပကေဟိ အာလိမ္ပေသုံ. အာဠာဟနေ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မဿဝနံ ပဝတ္တိ. အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော သဗ္ဗဂန္ဓောဒကေန ထေရဿ စိတကံ နိဗ္ဗာပေသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ဓာတုယော ပရိဿာဝနေ ပက္ခိပိတွာ – ‘‘န ဒါနိ မယာ ဣဓေဝ သက္ကာ ဌာတုံ, မယှံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာရောစေဿာမီ’’တိ ဓာတုပရိဿာဝနံ ထေရဿ စ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ သာဝတ္ထိံ အဂမာသိ. ဧကဋ္ဌာနေပိ စ ဒွေ ရတ္တိယော အဝသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဧကရတ္တိဝါသေနေဝ သာဝတ္ထိံ ပါပုဏိ. တမတ္ထံ ဒဿေတုံ အထ ခေါ စုန္ဒော သမဏုဒ္ဒေသောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ມຫາຊົນຈັດງານສະຫຼອງບູຊາຕະຫຼອດ ໗ ວັນແລ້ວ ໄດ້ເຮັດເຊີງຕະກອນດ້ວຍໄມ້ຫອມທຸກຊะນິດ ເຊີງຕະກອນນັ້ນສູງ ໙໙ ສອກ. ພວກເຂົານຳສະຣີຣະofພະເຖລະຂຶ້ນສູ່ເຊີງຕະກອນແລ້ວ ຈຸດໄຟດ້ວຍມັດໄມ້ຫອມ. ມີການຟັງທຳຕະຫຼອດທັງຄືນที่ສຸສານນັ້ນ. ພະອະນຸຣຸດທະເຖລະດັບໄຟທີ່ເຊີງຕະກອນofພະເຖລະດ້ວຍນ້ຳຫອມທຸກຊะນິດ. ພະຈຸນທະເຖລະເກັບພະທາດທັງຫຼາຍໃສ່ໃນຜ້າກອງນ້ຳ ຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ພວກເຮົາບໍ່ຄວນຢູ່ທີ່ນີ້ອີກຕໍ່ໄປ ພວກເຮົາຈະໄປກາບຮຽນເລື່ອງການປະຣິນິບພານofພະສາຣີບຸດເຖລະ ພະທຳມະເສນາບໍດີ ອ້າຍໃຫຍ່ofພວກເຮົາ ແດ່ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ' ທ່ານຈຶ່ງຖືເອົາຜ້າກອງນ້ຳທີ່ໃສ່ພະທາດ ບາດ ແລະຈີວອນofພະເຖລະ ເດີນທາງໄປຍັງເມືອງສາວັດຖີ. ທ່ານບໍ່ພັກແຮມໃນທີ່ແຫ່ງດຽວເຖິງສອງຄືນເລີຍ ພັກແຮມພຽງຄືນດຽວໃນທຸກໆ ບ່ອນ ແລ້ວກໍເຖິງເມືອງສາວັດຖີ. ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕຣັສຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄັ້ງນັ້ນແລ ສາມະເນນຈຸນທະ...'

တတ္ထ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒောတိ ယေန အတ္တနော ဥပဇ္ဈာယော ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော အာယသ္မာ အာနန္ဒော, တေနုပသင်္ကမိ. ကသ္မာ ပနေသ ဥဇုကံ [Pg.254] သတ္ထု သန္တိကံ အဂန္တွာ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသီတိ? သတ္ထရိ စ ထေရေ စ ဂါရဝေန. ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ပေါက္ခရဏိယံ ကိရဿ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ သုနိဝတ္ထသုပါရုတဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ မဟာပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုနော, ဖဏကတသပ္ပ သီဟဗျဂ္ဃမတ္တဝရဝါရဏာဒယော ဝိယ စ ဒုရာသဒါ, န သက္ကာ မယာ ဥဇုကမေဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ကထေတုံ, ကဿ နု ခေါ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘ဥပဇ္ဈာယော မေ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော ဇေဋ္ဌဘာတိကတ္ထေရဿ ဥတ္တမသဟာယော, တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ အာဒါယ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ကထေဿာမီ’’တိ သတ္ထရိ စေဝ ထေရေ စ ဂါရဝေန ဥပသင်္ကမိ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'yenāyasmā ānando' ໝາຍຄວາມວ່າ ພະອານົນຜູ້ເປັນພະອຸປັດຊາofຕົນ ຜູ້ເປັນຂຸນຄັງແຫ່ງພະທຳ ຢູ່ໃນທີ່ໃດ ກໍເຂົ້າໄປຫາໃນທີ່ນັ້ນ. ຖາມວ່າ 'ເປັນຫຍັງສາມະເນນຈຸນທະນີ້ຈຶ່ງບໍ່ໄປເຝົ້າພະສາສະດาໂດຍກົງ ແຕ່ກັບໄປຫາພະເຖລະ (ພະອານົນ) ເລົ່າ?' ຕອບວ່າ 'ເພາະຄວາມເຄົາຣົບໃນພະສາສະດາແລະໃນພະເຖລະ.' ໄດ້ຍິນວ່າ ເມື່ອສາມະເນນຈຸນທະອາບນ້ຳໃນສະໂບກຂະຣະນີໃນພະເຊຕະວັນມຫາວິຫານແລ້ວ ຂຶ້ນມານຸ່ງຫົ່ມສະບົງຈີວອນຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ໄດ້ມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງເປັນຜູ້ໜັກແໜ້ນດັ່ງຮົ່ມສິລາໃຫຍ່ ແລະຊົງເປັນຜູ້ที่ເຂົ້າໃກ้ໄດ້ຍາກ ດັ່ງງູແຜ່ແມ່ເບ້ຍ ດັ່ງຣາຊະສີ ດັ່ງເສືອໂຄ່ງ ແລະດັ່ງຊ້າງຕົກມັນເປັນຕົ້ນ ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດຈະເຂົ້າໄປເຝົ້າພະສາສະດາໂດຍກົງແລ້ວກາບຮຽນໄດ້ທັນທີ ຄວນຈະໄປຫາໃຜດີໜໍ?' ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພະອຸປັດຊາofພວກເຮົາເປັນຂຸນຄັງແຫ່ງພະທຳ ແລະເປັນສະຫາຍที่ຍອດຢ້ຽມofພະເຖລະອ້າຍໃຫຍ່ofພວກເຮົາ ພວກເຮົາຄວນໄປຫາທ່ານແລ້ວພາທ່ານໄປກາບຮຽນຮ່ວມກັນແດ່ພະສາສະດา' ທ່ານຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາພะອານົນດ້ວຍຄວາມເຄົາຣົບທັງໃນພະສາສະດາແລະໃນພະເຖລະ.

ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ‘‘အယမဿ ပရိဘောဂပတ္တော, ဣဒံ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ဧဝံ ဧကေကံ အာစိက္ခိ. ပါဠိယံ ပန ‘‘ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ. ကထာပါဘတန္တိ ကထာမူလံ. မူလဉှိ ပါဘတန္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

ຄຳວ່າ 'idamassa pattacīvaraṃ' ໝາຍຄວາມວ່າ 'ນີ້ຄືບາດເຄື່ອງໃຊ້ofທ່ານ ນີ້ຄືຜ້າກອງນ້ຳໃສ່ພະທາດ' ທ່ານບອກເທື່ອລະຢ່າງເຊັ່ນນີ້. ແຕ່ໃນບາລີກ່າວໄວ້ພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'idamassa pattacīvaraṃ.' ຄຳວ່າ 'kathāpābhataṃ' ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນທຶນແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (ເລື່ອງລາວທີ່ເປັນຕົ້ນທຶນ) ເພາະຄຳວ່າ 'pābhata' ແປວ່າ ຕົ້ນທຶນ (ທຶນຮອນ). ສົມຈິງດັ່ງที่ພະຜູ້ມີພະພາກຕຣັសໄວ้ວ່າ:

‘‘အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမ’’န္တိ. (ဇာ. ၁.၁.၄);

'ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ ຍ່ອມຕັ້ງຕົນໄດ້ດ້ວຍຕົ້ນທຶນແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ ເໝືອນຄົນເປົ່າໄຟກອງນ້ອຍໃຫ້ລຸກໂພງຂຶ້ນໄດ້ສະນັ້ນ.'

ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယာတိ ဘဂဝန္တံ ဒဿနတ္ထာယ. ကိံ ပနိမိနာ ဘဂဝါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ? နော န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော. အယဉှိ အာယသ္မာ ဒိဝါ နဝ ဝါရေ, ရတ္တိံ နဝ ဝါရေတိ ဧကာဟံ အဋ္ဌာရသ ဝါရေ ဥပဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆတိ. ဒိဝသဿ ပန သတဝါရံ ဝါ သဟဿဝါရံ ဝါ ဂန္တုကာမော သမာနောပိ န အကာရဏာ ဂစ္ဆတိ, ဧကံ ပဉှဒွါရံ ဂဟေတွာဝ ဂစ္ဆတိ. သော တံဒိဝသံ တေန ကထာပါဘတေန ဂန္တုကာမော ဧဝမာဟ. ဣဒမဿ ပတ္တစီဝရန္တိ ထေရောပိ – ‘‘ဣဒံ တဿ ပတ္တစီဝရံ, ဣဒဉ္စ ဓာတုပရိဿာဝန’’န္တိ ပါဋိယေက္ကံယေဝ ဒဿေတွာ အာစိက္ခိ.

ຄຳວ່າ Bhagavantaṃ dassanāya ຄວາມວ່າ ເພື່ອເຂົ້າເຝົ້າພົບເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍພຣະອານົນນີ້ບໍ່ເຄີຍເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າມາກ່ອນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ເຄີຍເຫັນ, ຄວາມຈິງແລ້ວ ເຄີຍເຫັນມາແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອານົນຜູ້ມີອາຍຸນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າໄປບຳລຸງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໃນເວລາກາງເວັນ 9 ເທື່ອ, ໃນເວລາກາງຄືນ 9 ເທື່ອ, ລວມເປັນ 18 ເທື່ອຕໍ່ມື້ໜຶ່ງ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າ ທ່ານປາຖະໜາຈະໄປເຂົ້າເຝົ້າເຖິງ 100 ເທື່ອ ຫຼື 1,000 ເທື່ອໃນມື້ໜຶ່ງ, ທ່ານກໍຈະບໍ່ໄປໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ, ແຕ່ຈະຖືເອົາບັນຫາຂໍ້ໜຶ່ງເປັນເຫດແລ້ວຈຶ່ງໄປ. ໃນມື້ນັ້ນ ທ່ານປາຖະໜາຈະໄປເຂົ້າເຝົ້າດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ເປັນບັນນາການນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Idamassa pattacīvaraṃ ຄວາມວ່າ ພຣະເຖຣະ (ພຣະອານົນ) ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນແຍກກັນ ແລະບອກວ່າ: 'ນີ້ຄືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະສາຣີບຸດນັ້ນ, ແລະນີ້ຄືຜ້າຕອງນ້ຳບັນຈຸພຣະທາດ'.

သတ္ထာ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ဓာတုပရိဿာဝနံ ဂဟေတွာ ဟတ္ထတလေ ဌပေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယော သော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ပုရိမဒိဝသေ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယသတာနိ ကတွာ ပရိနိဗ္ဗာနံ အနုဇာနာပေသိ, တဿ ဣဒါနိ ဣမာ သင်္ခဝဏ္ဏသန္နိဘာ ဓာတုယောဝ ပညာယန္တိ, ကပ္ပသတသဟဿာဓိကံ အသင်္ချေယျံ ပူရိတပါရမီ ဧသ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု, မယာ ပဝတ္တိတံ ဓမ္မစက္ကံ [Pg.255] အနုပဝတ္တကော ဧသ ဘိက္ခု, ပဋိလဒ္ဓဒုတိယအာသနော ဧသ ဘိက္ခု, ပူရိတသာဝကသန္နိပါတော ဧသ ဘိက္ခု, ဌပေတွာ မံ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ပညာယ အသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, မဟာပညော ဧသ ဘိက္ခု, ပုထုပညော ဟာသပညော ဇဝနပညော တိက္ခပညော နိဗ္ဗေဓိကပညော ဧသ ဘိက္ခု, အပ္ပိစ္ဆော ဧသ ဘိက္ခု, သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော အာရဒ္ဓဝီရိယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဧသ ဘိက္ခု, ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဋိလဒ္ဓမဟာသမ္ပတ္တိယော ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတော ဧသ ဘိက္ခု, မမ သာသနေ ပထဝီသမခန္တိကော ဧသ ဘိက္ခု, ဆိန္နဝိသာဏဥသဘသဒိသော ဧသ ဘိက္ခု, စဏ္ဍာလပုတ္တသဒိသနီစစိတ္တော ဧသ ဘိက္ခု. ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပညဿ ဓာတုယော, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပုထုပညဿ ဟာသပညဿ ဇဝနပညဿ တိက္ခပညဿ နိဗ္ဗေဓိကပညဿ အပ္ပိစ္ဆဿ သန္တုဋ္ဌဿ ပဝိဝိတ္တဿ အသံသဋ္ဌဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ, စောဒကဿ, ပဿထ, ဘိက္ခဝေ, ပါပဂရဟိဿ ဓာတုယောတိ.

ພຣະສາສະດາຊົງຢຽດພຣະຫັດອອກ ຮັບເອົາຜ້າຕອງນ້ຳບັນຈຸພຣະທາດ ແລ້ວວາງໄວ້ເທິງຝ່າພຣະຫັດ ຕຣັດຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸໃດໃນວັນກ່ອນ ໄດ້ສະແດງປາຕິຫານຫຼາຍຮ້ອຍຢ່າງ ແລ້ວຂໍອະນຸຍາດເຂົ້າສູ່ປຣິນິພພານ, ບັດນີ້ ເຫຼືອພຽງແຕ່ພຣະທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີສີຂາວຄືດັ່ງສັງຂ໌ ປາກົດຢູ່ຂອງພິກຂຸນັ້ນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ບຳເພັນບາຣະມີມາຕະຫຼອດໜຶ່ງອະສົງໄຂຍແສນກັປ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ໝູນຕາມເຊິ່ງພຣະທັມມະຈັກທີ່ເຮົາໄດ້ໝູນໄປແລ້ວ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບອາສະນະທີສອງ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ສາວົກສັນນιບາດເຕັມບໍລິບູນ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ໃນໝື່ນຈັກກະວານ ຍົກເວັ້ນແຕ່ເຮົາ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີປັນຍາກວ້າງຂວາງ, ມີປັນຍາຮ່າເຣີງ, ມີປັນຍາໄວ, ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ, ມີປັນຍາແທງຕະຫຼອດ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມັກນ້ອຍ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້sັນໂດດ, ຜູ້ສະຫງັດ, ຜູ້ບໍ່ຄລຸກຄລີ, ຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ, ຜູ້ຕັກເຕືອນ, ຜູ້ຕິຕຽນບາບ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ລະຖິ້ມມະຫາສົມບັດທີ່ໄດ້ຮັບໃນຫ້າຮ້ອຍຊາດແລ້ວອອກບວດ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີຄວາມອົດທົນສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນໃນສາສນາຂອງເຮົາ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນໂຄອຸສະພະທີ່ເຂົາຫັກແລ້ວ, ພິກຂຸນັ້ນເປັນຜູ້ມີຈິດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນປຽບເໝືອນລູກຄົນຈັນທານ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພວກເທີງຈົ່ງເບິ່ງພຣະທາດຂອງພິກຂຸຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ, จົ່ງເບິ່ງພຣະທາດຂອງພິກຂຸຜູ້ມີປັນຍາກວ້າງຂວາງ, ມີປັນຍາຮ່າເຣີງ, ມີປັນຍາໄວ, ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ, ມີປັນຍາແທງຕະຫຼອດ, ຜູ້ມັກນ້ອຍ, ຜູ້sັນໂດດ, ຜູ້ສະຫງັດ, ຜູ້ບໍ່ຄລຸກຄລີ, ຜູ້ປາຣົບຄວາມພຽນ, ຜູ້ຕັກເຕືອນ, ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພວກເທີງຈົ່ງເບິ່ງພຣະທາດຂອງພິກຂຸຜູ້ຕິຕຽນບາບເຖີດ'.

‘‘ယော ပဗ္ဗဇီ ဇာတိသတာနိ ပဉ္စ,ပဟာယ ကာမာနိ မနောရမာနိ;

တံ ဝီတရာဂံ သုသမာဟိတိန္ဒြိယံ,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

“ທ່ານໃດລະກາມຄຸນອັນເປັນທີ່ພໍໃຈ ແລ້ວອອກບວດຕະຫຼອດຫ້າຮ້ອຍຊາດ; ພວກທ່ານຈົ່ງກາບໄຫວ້ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ປາສະຈາກລາຄະ ມີອິນຊີຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ ຜູ້ປຣິນິພພານແລ້ວອົງນັ້ນເຖີດ.

‘‘ခန္တိဗလော ပထဝိသမော န ကုပ္ပတိ,န စာပိ စိတ္တဿ ဝသေန ဝတ္တတိ;

အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော စ နိဗ္ဗုတော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

“ທ່ານຜູ້ມີຂັນຕິເປັນກຳລັງ ສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ ບໍ່ໂກດເຄືອງ, ທັງບໍ່ເປັນໄປຕາມອຳນາດແຫ່ງຈິດ; ເປັນຜູ້ອະນຸເຄາະ ມີຄວາມກະລຸນາ ແລະດັບສະໜິດແລ້ວ, ພວກທ່ານຈົ່ງກາບໄຫວ້ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ປຣິນິພພານແລ້ວອົງນັ້ນເຖີດ.

‘‘စဏ္ဍာလပုတ္တော ယထာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော,နီစမနော စရတိ ကဠောပိဟတ္ထော;

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တံ.

“ລູກຄົນຈັນທານເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ເມືອງ ຍ່ອມມີຈິດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ຖືເອົາກະບຸງທ່ຽວໄປສັນໃດ; ພຣະສາຣີບຸດນີ້ກໍຍ່ອມຢູ່ສັນນັ້ນ, ພວກທ່ານຈົ່ງກາບໄຫວ້ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ປຣິນິພພານແລ້ວອົງນັ້ນເຖີດ.

‘‘ဥသဘော ယထာ ဆိန္နဝိသာဏကော,အဟေဌယန္တော စရတိ ပုရန္တရေ ဝနေ;

တထာ အယံ ဝိဟရတိ သာရိပုတ္တော,ပရိနိဗ္ဗုတံ ဝန္ဒထ သာရိပုတ္တ’’န္တိ.

“ໂຄອຸສະພະທີ່ມີເຂົາຫັກແລ້ວ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນລະຫວ່າງເມືອງຫຼືໃນປ່າ ໂດຍບໍ່ບຽດບຽນໃຜສັນໃດ; ພຣະສາຣີບຸດນີ້ກໍຍ່ອມຢູ່ສັນນັ້ນ, ພວກທ່ານຈົ່ງກາບໄຫວ້ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ປຣິນິພພານແລ້ວອົງນັ້ນເຖີດ”.

ဣတိ [Pg.256] ဘဂဝါ ပဉ္စဟိ ဂါထာသတေဟိ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ. ယထာ ယထာ ဘဂဝါ ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေသိ, တထာ တထာ အာနန္ဒတ္ထေရော သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ, ဗိဠာရမုခေ ပက္ခန္တကုက္ကုဋော ဝိယ ပဝေဓတိ. တေနာဟ အပိစ မေ, ဘန္တေ, မဓုရကဇာတော ဝိယ ကာယောတိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. တတ္ထ မဓုရကဇာတောတိအာဒီနံ အတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဣဓ ပန ဓမ္မာတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မာ အဓိပ္ပေတာ. တဿ ဟိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဓမ္မေ အဂဟိတေ ဝါ ဂဟေတုံ, ဂဟိတေ ဝါ သဇ္ဈာယံ ကာတုံ စိတ္တံ န ပဝတ္တတိ. အထ သတ္ထာ ပဉ္စပသာဒဝိစိတြာနိ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ထေရံ ဩလောကေန္တော ‘‘အဿာသေဿာမိ န’’န္တိ အဿာသေန္တော ကိံ နု ခေါ တေ, အာနန္ဒ, သာရိပုတ္တောတိအာဒိမာဟ.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພຣະເຖຣະດ້ວຍຄາຖาຫ້າຮ້ອຍຄາຖາດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງພຣະເຖຣະໂດຍປະການໃດໆ, ພຣະອານົນເຖຣະກໍບໍ່ສາມາດຈະກັ້ນຄວາມໂສກເສົ້າໄວ້ໄດ້ໂດຍປະການນັ້ນໆ, ທ່ານສັ່ນສະທ້ານປຽບເໝືອນລູກໄກ່ທີ່ຕົກໄປໃນປາກແມວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ກາຍຂອງຂ້າພຣະອົງປາກົດເໝືອນດັ່ງຖືກຢາເບື່ອ' ເຊິ່ງຄວນອະທິບາຍໃຫ້ພິສະດານທັງໝົດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ madhurakajāto ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ແຕ່ໃນສູດນີ້, ຄຳວ່າ dhammā ໝາຍເຖิง ອຸເທດແລະປະຣິປຸດສາທັມ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອອຸເທດແລະປະຣິປຸດສາທັມຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮຽນ, ຈິດຂອງພຣະອານົນນັ້ນກໍບໍ່ເປັນໄປເພື່ອຈະຮຽນ, ຫຼືເມື່ອຮຽນແລ້ວ ກໍບໍ່ເປັນໄປເພື່ອຈະສາທະຍາຍ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະศาสດາຊົງມືນພຣະເນດອັນງົດງາມດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຫ້າປະການ ແລ້ວທອດພຣະເນດເບິ່ງພຣະເຖຣະ ຊົງດຳຣິວ່າ 'ເຮົາຈັກປອບໂຍນລາວ' ເມື່ອຈະຊົງປອບໂຍນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ: 'ອານົນ, ພຣະສາຣີບຸດ... ຂອງເຈົ້າ (ໄດ້ຖືເອົາສີລຂันທ໌ໄປດ້ວຍຫຼື?)'.

တတ္ထ သီလက္ခန္ဓန္တိ လောကိယလောကုတ္တရသီလံ. သမာဓိပညာသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝိမုတ္တိ ပန လောကုတ္တရာဝ. ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ, တံ လောကိယမေဝ. ဩဝါဒကောတိ ဩဝါဒဒါယကော. ဩတိဏ္ဏောတိ ဩတိဏ္ဏေသု ဝတ္ထူသု နာနပ္ပကာရေန ဩတရဏသီလော. ဝိညာပကောတိ ဓမ္မကထာကာလေ အတ္ထဉ္စ ကာရဏဉ္စ ဝိညာပေတာ. သန္ဒဿကောတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနဝသေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ဒဿေတာ. သမာဒပကောတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဂဏှထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှာပကော. သမုတ္တေဇကောတိ အဗ္ဘုဿာဟကော. သမ္ပဟံသကောတိ ပဋိလဒ္ဓဂုဏေဟိ မောဒါပကော ဇောတာပကော.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ sīlakkhandha ໝາຍເຖິງ ສີລທັງທີ່ເປັນໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ໃນສະມາທິແລະປັນຍາກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນ ວິມຸດຕິ ເປັນໂລກຸດຕະຣະຢ່າງດຽວ. ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະ ຄື ປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ຍານນັ້ນເປັນໂລກິຍະຢ່າງດຽວ. ຄຳວ່າ ovādako ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ. ຄຳວ່າ otiṇṇo ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິຢັ່ງລົງໃນເລື່ອງຕ່າງໆ ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ viññāpako ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈທັງເນື້ອຄວາມແລະເຫດຜົນໃນເວລາສະແດງທັມ. ຄຳວ່າ sandassako ຄວາມວ່າ ຜູ້ສະແດງທັມນັ້ນໆ ໂດຍຄວາມເປັນຂັນ, ທາດ, ແລະອາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ samādapako ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃຫ້ຖືເອົາ ໂດຍກ່າວວ່າ 'ຈົ່ງຖືເອົາສິ່ງນີ້ແລະສິ່ງນີ້'. ຄຳວ່າ samuttejako ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ອາດຫານ. ຄຳວ່າ sampahaṃsako ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ ດ້ວຍຄຸນຄວາມດີທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ, ເຮັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ.

အကိလာသု ဓမ္မဒေသနာယာတိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိတွာ ‘‘သီသံ ဝါ မေ ရုဇ္ဇတိ, ဟဒယံ ဝါ ကုစ္ဆိ ဝါ ပိဋ္ဌိ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဩသက္ကနာကာရဝိရဟိတော နိက္ကိလာသု ဝိသာရဒေါ ဧကဿာပိ ဒွိန္နမ္ပိ သီဟဝေဂေနေဝ ပက္ခန္ဒတိ. အနုဂ္ဂါဟကော သဗြဟ္မစာရီနန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ခန္ဓကဝဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတောဝ. ဓမ္မောဇံ ဓမ္မဘောဂန္တိ ဥဘယေနပိ ဓမ္မပရိဘောဂေါဝ ကထိတော. ဓမ္မာနုဂ္ဂဟန္တိ ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဟဏံ.

ຄຳວ່າ akilāsu dhammadesanāya ຄວາມວ່າ ປາສະຈາກອາການທໍ້ຖອຍຫຼີກເວັ້ນໃນການສະແດງທັມ ໂດຍບໍ່ກ່າວວ່າ 'ຫົວຂອງເຮົາເຈັບ, ຫຼືຫົວໃຈ, ທ້ອງ, ຫຼັງຂອງເຮົາເຈັບ' ເປັນຜູ້ບໍ່ອິດເມື່ອຍ, ມີຄວາມແຄ້ວຄ້າດ, ຍ່ອມຢັ່ງລົງສະແດງທັມແກ່ຄົນຜູ້ດຽວກໍຕາມ ສອງຄົນກໍຕາມ ດ້ວຍກຳລັງຄວາມພຽນດັ່ງພະຍາສີຫະຣາດ. ເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ Anuggāhako sabrahmacārīnaṃ ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງພິສະດານແລ້ວໃນຂັນທະກະວັກ. ບົດທັງສອງຄື Dhammojaṃ ແລະ dhammabhogaṃ ໝາຍເຖິງ ການບໍລິໂພກທັມເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ dhammānuggaha ຄວາມວ່າ ການເກື້ອກູນດ້ວຍທັມ.

သတ္ထာ ‘‘အတိဝိယ အယံ ဘိက္ခု ကိလမတီ’’တိ ပုန တံ အဿာသေန္တော နနု တံ, အာနန္ဒ, မယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပိယေဟိ မနာပေဟီတိ မာတာပိတာဘာတာဘဂိနီအာဒိကေဟိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ, မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ, ဘဝေန အညထာဘာဝေါ. တံ ကုတေတ္ထ, အာနန္ဒ, လဗ္ဘာတိ တန္တိ [Pg.257] တသ္မာ. ယသ္မာ သဗ္ဗေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ, တသ္မာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာပိ သမ္ဗောဓိံ ပတွာပိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာပိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာပိ ဒေဝေါရောဟနံ ကတွာပိ ယံ တံ ဇာတံ ဘူတံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ တထာဂတဿာပိ သရီရံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ, ရောဒန္တေနပိ ကန္ဒန္တေနပိ န သက္ကာ တံ ကာရဏံ လဒ္ဓုန္တိ. သော ပလုဇ္ဇေယျာတိ သော ဘိဇ္ဇေယျ.

ພຣະศาสດາຊົງດຳຣິວ່າ 'ພິກຂຸນີ້ນັບວ່າອິດເມື່ອຍຫຼາຍ' ເມື່ອຈະຊົງປອບໂຍນພຣະອານົນນັ້ນອີກ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ: 'ອານົນ, ເຮົາໄດ້ບອກໄວ້ກ່ອນແລ້ວບໍ່ແມ່ນຫຼື'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ piyehi manāpehi ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນຕ່າງກັນໂດຍຊາດ, ຄວາມພັດພາກໂດຍຄວາມຕາຍ, ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນໂດຍພົບພູມ ຈາກບຸກຄົນອັນເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈ ມີມານດา, ບິດາ, ພີ່ຊາຍ, ນ້ອງສາວ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Taṃ kutettha, ānanda, labbhā ຄວາມວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ. ເພາະຄວາມເປັນຕ່າງກັນຈາກສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈທັງໝົດຍ່ອມມີ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບຳເພັນບາຣະມີສິບປະການ, ບັນລຸພຣະໂພທິຍານ, ໝູນພຣະທັມມະຈັກ, ສະແດງຍົມມົກກະປາຕິຫານ, ຫຼືສະເດັດລົງຈາກເທວະໂລກກໍຕາມ, ສິ່ງໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ມີຂຶ້ນແລ້ວ, ຖືກປຸງແຕ່ງແລ້ວ, ມີຄວາມຊຸດໂຊມເປັນທຳມະດາ, ການປາຖະໜາວ່າ 'ຂໍຮ່າງກາຍແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະຕຖາຄົດຢ່າໄດ້ຊຸດໂຊມເລີຍ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນຖານະທີ່ຈະມີໄດ້, ເຖິງແມ່ນຈະຮ້ອງໄຫ້ຫຼືຮ້ອງຄາງຄ່ຳຄວນ ກໍບໍ່ສາມາດຈະໄດ້ຜົນຕາມຄວາມປາຖະໜານັ້ນ. ຄຳວ່າ So palujjeyya ຄວາມວ່າ ກິ່ງໄມ້ໃຫຍ່ນັ້ນພຶງຫັກໂຄ່ນລົງ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော တဿ ဒက္ခိဏဒိသံ ဂတော ပညာသယောဇနိကော မဟာခန္ဓော ဝိယ ဓမ္မသေနာပတိ. တသ္မိံ မဟာခန္ဓေ ဘိန္နေ တတော ပဋ္ဌာယ အနုပုဗ္ဗေန ဝဍ္ဎိတွာ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ တံ ဌာနံ ပူရေတုံ သမတ္ထဿ အညဿ ခန္ဓဿ အဘာဝေါ ဝိယ ထေရေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သောဠသန္နံ ပညာနံ မတ္ထကံ ပတ္တဿ အညဿ ဒက္ခိဏာသနေ နိသီဒနသမတ္ထဿ သာရိပုတ္တသဒိသဿ ဘိက္ခုနော အဘာဝေါ. တာယ ပရိဘိန္နာယ သော ရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော ခန္ဓောတွေဝ ဇာတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဗ္ဗံ သင်္ခတံ ပလောကဓမ္မံ, တံ မာ ပလုဇ္ဇီတိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ, တသ္မာ.

ໃນຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້, ພຶງເຫັນພຣະພິກຂຸສົງປຽບເໝືອນຕົ້ນຫວ້າໃຫຍ່ທີ່ສູງ 100 ໂຍດ, ພຶງເຫັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ) ປຽບເໝືອນກິ່ງໃຫຍ່ຍາວ 50 ໂຍດ ທີ່ຍື່ນໄປທາງທິດໃຕ້ຂອງຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ. ເມື່ອກິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນຫັກລົງ, ຄວາມບໍ່ມີກິ່ງອື່ນທີ່ສາມາດຈະຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນແທນໂດຍລຳດັບ ແລ້ວອອກດອກອອກຜົນເພື່ອເຕັມປ່ຽມໃນບ່ອນທີ່ກິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນຫັກໄປສັນໃດ; ເມື່ອພຣະເຖຣະປຣິນິພພານແລ້ວ, ຄວາມບໍ່ມີພຣະພິກຂຸອື່ນຜູ້ບັນລຸເຖິງຍອດແຫ່ງປັນຍາ 16 ປະການ ຜູ້ສາມາດຈະນັ່ງໃນອາສະນະເບື້ອງຂວາ ຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພຣະສາຣີບຸດ ກໍມີສັນນັ້ນ. ເມື່ອກິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນຫັກແລ້ວ, ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່กິ່ງຫັກສັນໃດ; ເມື່ອພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີສາຣະທັມເຕັມປ່ຽມປຣິນິພພານແລ້ວ, ພຣະພິກຂຸສົງກໍຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນຜູ້ມີກິ່ງເບື້ອງຂວາຫັກໄປສັນນັ້ນ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Tasmā ຄວາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ສັງຂະຕະທັມທັງປວງມີຄວາມຊຸດໂຊມເປັນທຳມະດາ, ການປາຖະໜາວ່າ 'ຂໍສິ່ງນັ້ນຢ່າໄດ້ຊຸດໂຊມເລີຍ' ຍ່ອມບໍ່ສາມາດຈະໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ.

၄-၅. ဥက္ကစေလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໕. ອັຖຖະກະຖາ ອຸກກາເຈລະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၃၈၀-၃၈၁. စတုတ္ထေ အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူတိ နစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု. တေသဉှိ ဓမ္မသေနာပတိ ကတ္တိကမာသပုဏ္ဏမာယ ပရိနိဗ္ဗုတော, မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တတော အဍ္ဎမာသံ အတိက္ကမ္မ အမာဝသုပေါသထေ. သတ္ထာ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော မဟာမဏ္ဍလေ စာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန ဥက္ကစေလနဂရံ ပတွာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဂင်္ဂါပိဋ္ဌေ ရဇတပဋ္ဋဝဏ္ဏဝါလိကာပုလိနေ ဝိဟာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အစိရပရိနိဗ္ဗုတေသု သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသူ’’တိ. ယေ မဟန္တတရာ ခန္ဓာ တေ ပလုဇ္ဇေယျုန္တိ ဣဓာပိ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော မဟာဇမ္ဗုရုက္ခော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃော, တဿ ဒက္ခိဏတော စ ဥတ္တရတော စ ဂတာ ပဏ္ဏာသယောဇနိကာ ဒွေ မဟာခန္ဓာ ဝိယ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာတိ. သေသံ ပုရိမနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဉ္စမေ ဒိဋ္ဌီတိ ကမ္မဿကဒိဋ္ဌိ.

໓໘໐-໓໘໑. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu ຄວາມວ່າ ເມື່ອພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງປຣິນິພພານແລ້ວບໍ່ດົນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງນັ້ນ, ພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ) ປຣິນິພພານໃນວັນເພັງເດືອນສິບສອງ (ກັດຕິກະມາດ), ສ່ວນພຣະມະຫາໂມກຄັລລານະ ປຣິນິພພານໃນວັນອຸໂປສົດແຮມ 15 ຄ່ຳ (ວັນດັບ) ຖັດຈາກນັ້ນເຄິ່ງເດືອນ. ເມື່ອພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງປຣິນິພພານແລ້ວ, ພຣະศาสດາອັນມີພຣະພິກຂຸສົງໝູ່ໃຫຍ່ເປັນບໍລິວານ ຊົງຈາຣິກໄປໃນມົນທົນໃຫຍ່ ໂດຍລຳດັບຈົນເຖິງເມືອງອຸກກາເຈລະ, ຊົງບິນທະບາດໃນເມືອງນັ້ນ ແລ້ວປະທັບຢູ່ເທິງຫາດຊາຍທີ່ມີສີຂາວດັ່ງແຜ່ນເງິນ ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕຣັດວ່າ 'aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu'. ຄຳວ່າ Ye mahantatarā khandhā te palujjeyyuṃ ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ, ພຶງເຫັນພຣະພິກຂຸສົງປຽບເໝືອນຕົ້ນຫວ້າໃຫຍ່ທີ່ສູງ 100 ໂຍດ, ພຶງເຫັນພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງປຽບເໝືອນກິ່ງໃຫຍ່ສອງກິ່ງ ຍາວ 50 ໂຍດ ທີ່ຍື່ນໄປທາງທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງປະກອບຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນແລ້ວ. ໃນສູດທີຫ້າ, ຄຳວ່າ diṭṭhi ໝາຍເຖິງ ກັມມັດສະກະຕາທິຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າສັດມີກັມເປັນຂອງຕົນ).

၆. ဥတ္တိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັຖຖະກະຖາ ອຸດຕິຍະສູດ

၃၈၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.258] မစ္စုဓေယျဿ ပါရန္တိ တေဘူမကဝဋ္ဋဿ ပါရဘူတံ, နိဗ္ဗာနံ.

໓໘໒. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ maccudheyyassa pāraṃ ຄວາມວ່າ ພຣະນິພພານ ອັນເປັນຝັ່ງຟາກນັ້ນແຫ່ງວັດຕະສາມພູມ (ແດນແຫ່ງມັດຈຸ).

၈. ဗြဟ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັຖຖະກະຖາ ພຣົຫມະສູດ

၃၈၄. အဋ္ဌမေ ကာယေ ဝါ ဘိက္ခူတိ တသ္မိံ ကာလေ ဘိက္ခုယေဝ နတ္ထိ, ဧဝံ သန္တေပိ ယော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတိ, သော ကိလေသဘိန္ဒနေန ဘိက္ခုယေဝါတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ. ဇာတိက္ခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယောတိ စ အန္တောတိ စ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပဿတီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂံ ပဇာနာတီတိ ဧကာယနသင်္ခါတံ ဧကမဂ္ဂဘူတံ မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ. ဧကာယနမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗဘာဂသတိပဋ္ဌာနမဂ္ဂေါ, တံ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော.

໓໘໔. ໃນສູດທີແປດ, ຄຳວ່າ kāye vā bhikkhū ຄວາມວ່າ ໃນເວລານັ້ນ (ສະໄໝປະຖົມໂພທິກາລ) ຍັງບໍ່ທັນມີພຣະພິກຂຸເລີຍ ເພາະພຣະທັມມະຈັກຍັງບໍ່ທັນໄດ້ສະແດງ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຈະເລີນສະຕິປັດຖານ, ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າເປັນພິກຂຸ ເພາະເປັນຜູ້ທຳລາຍກິເລດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຈະຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ ekāyana ຄວາມວ່າ ທາງສາຍເອກ (ທາງສາຍດຽວ). ຄຳວ່າ jātikkhayantadassī ຄວາມວ່າ ພຣະນິພພານ ທີ່ຊື່ວ່າ ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຊາດ ແລະ ທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ, ທ່ານເຫັນພຣະນິພພານນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ maggaṃ pajānāti ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງມັກ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າທາງສາຍເອກ ອັນເປັນທາງສາຍດຽວ. ທາງສະຕິປັດຖານໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາກ) ຊື່ວ່າ ເອກາຍະນະມັກ, ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງທາງນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

၉. သေဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັຖຖະກະຖາ ເສທະກະສູດ

၃၈၅. နဝမေ သုမ္ဘေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. မေဒကထာလိကာတိ ဧဝံ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန လဒ္ဓနာမံ. မမံ ရက္ခ, အဟံ တံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ တဿ လဒ္ဓိ – အာစရိယော ဥက္ခိတ္တဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ အဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ အဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ အနုလ္လောကေန္တော အန္တေဝါသိကံ န ရက္ခတိ နာမ, ဧဝံ အရက္ခိတော အန္တေဝါသိကော ပတိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. ဝံသံ ပန သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, တေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံ ဂစ္ဆန္တော, သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော တံ ရက္ခတိ နာမ. အန္တေဝါသိကောပိ ဣတော စိတော စ ပက္ခန္ဒိတွာ မိဂေါ ဝိယ ကီဠန္တော အာစရိယံ န ရက္ခတိ နာမ. ဧဝဉှိ သတိ တိခိဏဝံသကောဋိ အာစရိယဿ ဂလဝါဋကေ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဌပိတာ ဌိတဋ္ဌာနံ ဘိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆေယျ. အာစာရသမ္ပန္နတာယ ပန ယတော ဝံသော နမတိ, တတော အနာမေန္တော တံ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒန္တော အာစရိယံ ရက္ခတိ နာမာတိ.

໓໘໕. ໃນສູດທີເກົ້າ, ຄຳວ່າ sumbhesu ຄວາມວ່າ ໃນຊົນນະບົດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Medakathālikā ເປັນຊື່ທີ່ໄດ້ຮັບໂດຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ. ໃນຄຳວ່າ 'ຈົ່ງຮັກສາເຮົາ, ເຮົາຈັກຮັກສາເຈົ້າ' ນີ້, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຂອງອາຈານນັ້ນ: ອາຈານເມື່ອບໍ່ຈັບໄມ้ໄຜ່ທີ່ຍົກຂຶ້ນໃຫ້ດີ, ບໍ່ໄປຕາມທິດທາງທີ່ສິດແລ່ນໄປແລ່ນມາ, ແລະບໍ່ເບິ່ງປາຍໄມ້ໄຜ່ຕະຫຼອດເວລາ, ຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັກສາສິດ, ສິດທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັກສາຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕົກລົງມາແລ້ວແຕກມຸ່ນທະລາຍ. ສ່ວນອາຈານທີ່ຈັບໄມ້ໄຜ່ໄວ້ໃຫ້ດີ, ໄປຕາມທິດທາງທີ່ສິດແລ່ນໄປແລ່ນມາ, ແລະເບິ່ງປາຍໄມ້ໄຜ່ຕະຫຼອດເວລາ, ຊື່ວ່າຮັກສາສິດນັ້ນ. ສິດເຖິງແມ່ນແລ່ນໄປທາງນັ້ນທາງນີ້ ຫຼິ້ນປຽບເໝືອນເນື້ອ (ກວາງ) ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັກສາອາຈານ. ເພາະເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ປາຍໄມ້ໄຜ່ອັນແຫຼມຄົມທີ່ຕັ້ງໄວ້ເທິງຄໍຫອຍຫຼືໜ້າຜາກຂອງອາຈານ ກໍຈະແທງທະລຸບ່ອນທີ່ຕັ້ງຢູ່ນັ້ນໄປ. ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີມາຣະຍາດດີ, ເມື່ອໄມ້ໄຜ່ໂນ້ມໄປທາງໃດ ກໍບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ໂນ້ມໄປ, ແຕ່ດຶງຮ່າງກາຍນັ້ນໄວ້ປຽບເໝືອນດຶງກັບຄືນມາ, ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍອຽງໄປຂ້າງໜຶ່ງ, ໃຫ້ຕ້ານທານກັບລົມ, ຕັ້ງສະຕິໄວ້ໃຫ້ດີ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ຊື່ວ່າຮັກສາອາຈານ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຂອງອາຈານນັ້ນ.

တွံ အာစရိယ အတ္တာနံ ရက္ခ, အဟံ အတ္တာနံ ရက္ခိဿာမီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – အာစရိယော ဝံသံ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော, အန္တေဝါသိကေန ပက္ခန္တပက္ခန္တဒိသံဂစ္ဆန္တော[Pg.259], သဗ္ဗကာလဉ္စ ဝံသဂ္ဂံ ဥလ္လောကေန္တော, အတ္တာနမေဝ ရက္ခတိ, န အန္တေဝါသိကံ. အန္တေဝါသိကောပိ ကာယမ္ပိ ဧကတောဘာဂိယံ ကတွာ ဝါတူပထမ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ နိစ္စလောဝ နိသီဒမာနော အတ္တာနံယေဝ ရက္ခတိ နာမ, န အာစရိယံ.

ໃນຄຳວ່າ 'ທ່ານອາຈານຈົ່ງຮັກສາຕົນເອງ, ຂ້າພະເຈົ້າຈັກຮັກສາຕົນເອງ' ນີ້, ນີ້ຄືຄວາມປະສົງຂອງສິດ: ອາຈານເມື່ອຈັບໄມ້ໄຜ່ໄວ້ໃຫ້ດີ, ໄປຕາມທິດທາງທີ່ສິດແລ່ນໄປແລ່ນມາ, ແລະເບິ່ງປາຍໄມ້ໄຜ່ຕະຫຼອດເວລາ, ຍ່ອມຮັກສາແຕ່ຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ຮັກສາສິດ. ສິດເຖິງແມ່ນເຮັດຮ່າງກາຍໃຫ້ອຽງໄປຂ້າງໜຶ່ງ, ໃຫ້ຕ້ານທານກັບລົມ, ຕັ້ງສະຕິໄວ້ໃຫ້ດີ ແລ້ວນັ່ງຢູ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ກໍຊື່ວ່າຮັກສາແຕ່ຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ຮັກສາອາຈານ.

သော တတ္ထ ဉာယောတိ ယံ မေဒကထာလိကာ အာဟ. သော တတ္ထ ဉာယော, သော ဥပါယော, တံ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သတိပဋ္ဌာနံ သေဝိတဗ္ဗံ. အာသေဝနာယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနာသေဝနာယ. ဧဝံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတီတိ ယော ဘိက္ခု ကမ္မာရာမတာဒီနိ ပဟာယ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အာသေဝန္တော ဘာဝေန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အထ နံ ပရော ဒိသွာ – ‘‘ဘဒ္ဒကော ဝတာယံ, ဘိက္ခု, သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ တသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေတွာ သဂ္ဂပရာယဏော ဟောတိ. အယံ အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ နာမ.

ຄຳວ່າ 'So tattha ñāyo' (ນັ້ນເປັນວິທີການໃນເລື່ອງນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຄຳທີ່ນາງເມທະກະທາລິກາກ່າວໄວ້. ມີອະທິບາຍວ່າ ນັ້ນເປັນວິທີການໃນເລື່ອງນັ້ນ, ນັ້ນເປັນອຸບາຍ, ນັ້ນເປັນເຫດຜົນ. ຄຳວ່າ 'Satipaṭṭhānaṃ sevitabbaṃ' (ພຶງເສບສະຕິປັດຖານ) ຄື ພຶງເສບສະຕິປັດຖານ 4 ປະການ. ຄຳວ່າ 'Āsevanāya' ຄື ດ້ວຍການເສບກຳມະຖານ. ຄຳວ່າ 'Evaṃ kho, bhikkhave, attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເມື່ອຮັກສາຕົນເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າຮັກສາຜູ້ອື່ນຢ່າງນີ້ແລ) ຄື ພິກຂຸໃດລະຄວາມຍິນດີໃນການງານເປັນຕົ້ນແລ້ວ ເﺴບຢູ່ ຈະເລີນຢູ່ເຊິ່ງມູນກຳມະຖານ ໃນທີ່ພັກກາງຄືນແລະທີ່ພັກກາງເວັນ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນ, ຈາກນັ້ນ ຜູ້ອື່ນເຫັນພິກຂຸນັ້ນແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພິກຂຸນັ້ນວ່າ 'ພິກຂຸນີ້ນ່າຊົມເຊີຍແທ້ໜໍ, ປະຕິບັດຊອບແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວມີສຸຄະຕິພົບເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ. ພິກຂຸນີ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າເມື່ອຮັກສາຕົນເອງ ຍ່ອມຮັກສາຜູ້ອື່ນ.

ခန္တိယာတိ အဓိဝါသနခန္တိယာ. အဝိဟိံသာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ ကရုဏာယ. မေတ္တစိတ္တတာယာတိ သပုဗ္ဗဘာဂါယ မေတ္တာယ. အနုဒယတာယာတိ အနုဝဍ္ဎိယာ, သပုဗ္ဗဘာဂါယ မုဒိတာယာတိ အတ္ထော. ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတီတိ ဧတ္ထ ယော ဘိက္ခု ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနံ ဂတော တီသု ဗြဟ္မဝိဟာရေသု တိကစတုက္ကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနံ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယံ ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຄຳວ່າ 'Khantiyā' ຄື ດ້ວຍອະທິວາສະນະຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນອົດກັ້ນ). ຄຳວ່າ 'Avihiṃsāya' ຄື ດ້ວຍກະລຸນາອັນເປັນໄປໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ສະປຸບພະພາຄະກະລຸນາ). ຄຳວ່າ 'Mettacittatāya' ຄື ດ້ວຍເມດຕາອັນເປັນໄປໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'Anudayatāya' ມີອະທິບາຍວ່າ ຄື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ໄດ້ແກ່ ມຸທິຕາອັນເປັນໄປໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ໃນບົດວ່າ 'Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati' (ເມື່ອຮັກສາຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າຮັກສາຕົນເອງ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພິກຂຸໃດໄປສູ່ທີ່ພັກກາງຄືນແລະທີ່ພັກກາງເວັນແລ້ວ ຍັງຕິກະຊານແລະຈະຕຸກກະຊານໃຫ້ບັງເກີດໃນພົມມະວິຫານ 3 ປະການນີ້ ແລ້ວເຮັດຊານໃຫ້ເປັນບາດຖານ ພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍ ຈະເລີນວິປັດສະນາ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນ. ພິກຂຸນີ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າເມື່ອຮັກສາຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມຮັກສາຕົນເອງ.

၁၀. ဇနပဒကလျာဏီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາຊະນະປະທະກັນຍາສູດ

၃၈၆. ဒသမေ ဇနပဒကလျာဏီတိ ဇနပဒမှိ ကလျာဏီ ဥတ္တမာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ ပဉ္စကလျာဏသမန္နာဂတာ. သာ ဟိ ယသ္မာ နာတိဒီဃာ နာတိရဿာ, နာတိကိသာ နာတိထူလာ, နာတိကာဠာ နာစ္စောဒါတာ, အတိက္ကန္တာ, မာနုသဝဏ္ဏံ အပ္ပတ္တာ ဒိဗ္ဗဝဏ္ဏံ, တသ္မာ ဆသရီရဒေါသရဟိတာ. ဆဝိကလျာဏံ, မံသကလျာဏံ, နှာရုကလျာဏံ, အဋ္ဌိကလျာဏံ, ဝယကလျာဏန္တိ ဣမေဟိ ပန ကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပဉ္စကလျာဏေဟိ သမန္နာဂတာ နာမ. တဿာ ဟိ အာဂန္တုကောဘာသကိစ္စံ နတ္ထိ, အတ္တနော သရီရောဘာသေနေဝ ဒွါဒသဟတ္ထဋ္ဌာနေ အာလောကံ ကရောတိ, ပိယင်္ဂုသာမာ ဝါ ဟောတိ, သုဝဏ္ဏသာမာ ဝါ, အယမဿာ ဆဝိကလျာဏတာ. စတ္တာရော ပနဿာ ဟတ္ထပါဒါ [Pg.260] မုခပရိယောသာနဉ္စ လာခါရသပရိကမ္မကတံ ဝိယ ရတ္တပဝါဠရတ္တကမ္ဗလသဒိသံ ဟောတိ, အယမဿာ မံသကလျာဏတာ. ဝီသတိ ပန နခပတ္တာနိ မံသတော အမုတ္တဋ္ဌာနေ လာခါရသပူရိတာနိ ဝိယ, မုတ္တဋ္ဌာနေ ခီရဓာရာသဒိသာနိ, ဟောန္တိ အယမဿာ နှာရုကလျာဏကတာ. ဒွတ္တိံသ ဒန္တာ သုဖုသိတာ သုဓောတဝဇိရပန္တိ ဝိယ ခါယန္တိ, အယမဿာ အဋ္ဌိကလျာဏတာ. ဝီသတိဝဿသတိကာပိ ပန သမာနာ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကာ ဝိယ ဟောတိ နိပ္ပလိတာ, အယမဿာ ဝယကလျာဏတာ.

໓໘໖. ໃນສູດທີ 10 ຄຳວ່າ 'Janapadakalyāṇī' (ນາງງາມປະຈຳແຄວ້ນ) ຄື ຍິງຜູ້ມີຄວາມງາມເລີດໃນທົ່ວແຄວ້ນ ປາສະຈາກໂທດແຫ່ງຮ่างກາຍ 6 ປະການ ແລະປະກອບດ້ວຍເບນຈະກັນຍານີ (ຄວາມງາມ 5 ປະການ). ຈິງຢູ່, ນາງນັ້ນ ຍ້ອນບໍ່ສູງເກີນໄປ ບໍ່ຕ່ຳເກີນໄປ, ບໍ່ຈ່ອຍເກີນໄປ ບໍ່ຕຸ້ຍເກີນໄປ, ບໍ່ດຳເກີນໄປ ບໍ່ຂາວເກີນໄປ, ກ້າວລ່ວງຜິວພັນຂອງມະນຸດ ແຕ່ຍັງບໍ່ເຖິງຜິວພັນອັນເປັນທິບ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າປາສະຈາກໂທດແຫ່ງຮ່າງກາຍ 6 ປະການ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນາງຊື່ວ່າປະກອບດ້ວຍເບນຈະກັນຍານີ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຄວາມງາມແຫ່ງຜິວພັນ (ສະວິກັນຍານີ), ຄວາມງາມແຫ່ງເນື້ອ (ມັງສະກັນຍານີ), ຄວາມງາມແຫ່ງເສັ້ນເອັນ (ນະຫາຣຸກັນຍານີ), ຄວາມງາມແຫ່ງກະດູກ (ອັດຖິກັນຍານີ), ແລະຄວາມງາມແຫ່ງໄວ (ວະຍະກັນຍານີ). ຈິງຢູ່, ນາງນັ້ນບໍ່ມີຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງອາໄສແສງສະຫວ່າງຈາກພາຍນອກເລີຍ, ດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວໄປໃນບໍລິເວນ 12 ສອກ, ມີຜິວພັນເຫຼືອງຄືດອກປະຍັງຄຸ ຫຼືເຫຼືອງດັ່ງທອງຄຳ, ນີ້ຄືຄວາມງາມແຫ່ງຜິວພັນຂອງນາງ. ສ່ວນວ່າ ຝາມືຝາຕີນທັງສີ່ແລະຮີມສົບຂອງນາງ ຍ່ອມມີສີແດງຄືກັບທາດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງ ປຽບເໝືອນປະວານແດງແລະຜ້າກຳມະບານແດງ, ນີ້ຄືຄວາມງາມແຫ່ງເນື້ອຂອງນາງ. ສ່ວນວ່າ ເລັບທັງ 20 ຂອງນາງ ໃນສ່ວນທີ່ຕິດກັບເນື້ອ ຍ່ອມມີສີແດງຄືກັບທາດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງ, ໃນສ່ວນທີ່ພົ້ນເນື້ອອອກມາ ຍ່ອມມີສີຂາວດັ່ງນ້ຳນົມ, ນີ້ຄືຄວາມງາມແຫ່ງເສັ້ນເອັນ (ເລັບ) ຂອງນາງ. ແຂ້ວທັງ 32 ເຫຼັ້ມ ຍ່ອມລຽບສະເໝີກັນດີ ປາກົດຄືກັບແຖວເພັດທີ່ຂັດຖູດີແລ້ວ, ນີ້ຄືຄວາມງາມແຫ່ງກະດູກ (ແຂ້ວ) ຂອງນາງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນາງເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີອາຍຸໄດ້ 120 ປີ ກໍຍັງປາກົດຄືກັບຍິງສາວອາຍຸ 16 ປີ ບໍ່ມີຜົມຫງອກແລະຜິວໜັງຫ່ຽວຍານ, ນີ້ຄືຄວາມງາມແຫ່ງໄວຂອງນາງ.

ပရမပါသာဝိနီတိ ဧတ္ထ ပသဝနံ ပသာဝေါ, ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. ပသာဝေါ ဧဝ ပါသာဝေါ. ပရမော ပါသာဝေါ ပရမပါသာဝေါ, သော အဿာ အတ္ထီတိ ပရမပါသာဝိနီ. နစ္စေ စ ဂီတေ စ ဥတ္တမပဝတ္တိ သေဋ္ဌကိရိယာ, ဥတ္တမမေဝ နစ္စံ နစ္စတိ, ဂီတံ ဝါ ဂါယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣမေသု ပန ဒွီသု သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ.

ໃນບົດວ່າ 'Paramapāsāvinī' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ 'Pasavana' ຄື 'Pasāvo' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປ (ທ່າທາງອັນງົດງາມ). ຄຳວ່າ 'Pasāvo' ນັ້ນເອງ ເປັນ 'Pāsāvo'. ທ່າທາງອັນປະເສີດເລີດລ້ຳ ຊື່ວ່າ 'Paramapāsāvo', ນາງໃດມີທ່າທາງອັນປະເສີດເລີດລ້ຳນັ້ນ ນາງນັ້ນຊື່ວ່າ 'Paramapāsāvinī'. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມເປັນໄປອັນເລີດ ມີກິລິຍາອັນປະເສີດໃນການຟ້ອນແລະການຮ້ອງເພງ ຄື ຍ່ອມຟ້ອນແຕ່ທ່າຟ້ອນອັນງົດງາມເລີດ ຫຼືຮ້ອງແຕ່ເພງອັນໄພເລາະເລີດ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ໃນສູດທັງສອງນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະວິປັດສະນາໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາຄະວິປັດສະນາ) ເທົ່ານັ້ນ.

နာလန္ဒဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ນາລັນທະວັກ ທີ 2 ຈົບ.

၃. သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ

໓. ສີລັດຖິຕິວັກ

၁-၂. သီလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອັດຖະກະຖາສີລສູດເປັນຕົ້ນ

၃၈၇-၃၈၈. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာနိ. ဒုတိယေ ဥမ္မင်္ဂေါတိ ပဉှမဂ္ဂေါ ပဉှဂဝေသနံ.

໓໘໗-໓໘໘. ໃນສູດທີ 1 ແຫ່ງວັກທີ 3 ຄຳວ່າ 'Sīlāni' (ສີລທັງຫຼາຍ) ຄື ຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ 4 ປະການ. ໃນສູດທີ 2 ຄຳວ່າ 'Ummaṅgo' (ປັນຍາສະຫຼາດປາດເປື່ອງ) ຄື ທາງແຫ່ງປັນຫາ ໄດ້ແກ່ ການສະແຫວງຫາປັນຫາ (ການຄົ້ນຄວ້າສອບຖາມ).

၃-၅. ပရိဟာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໕. ອັດຖະກະຖາປະຣິຫານະສູດເປັນຕົ້ນ

၃၈၉-၃၉၁. တတိယေ ပရိဟာနံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလဝသေန ပရိဟာနံ ဟောတိ. ယော ဟိ ဗုဒ္ဓေသု ဓရန္တေသုပိ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ န ဘာဝေတိ, တဿ သဒ္ဓမ္မော အန္တရဟိတော နာမ ဟောတိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိယ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တဿ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဓမ္မန္တရဓာနံ ကထိတံ. စတုတ္ထပဉ္စမေသု သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ.

໓໘໙-໓໙໑. ໃນສູດທີ 3 ຄຳວ່າ 'Parihānaṃ hoti' (ຍ່ອມມີຄວາມເສື່ອມ) ຄື ຄວາມເສື່ອມຍ່ອມມີໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນ (ບໍ່ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ). ຈິງຢູ່, ບຸກຄົນໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຍັງຊົງພະຊົນຢູ່ ກໍບໍ່ຈະເລີນສະຕິປັດຖານ 4, ສັດທຳຍ່ອມຊື່ວ່າອັນທະຣະທານ (ຫາຍໄປ) ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພະເທວະທັດແລະພະໂກກາລິກະເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງຄວາມອັນທະຣະທານແຫ່ງທຳຂອງບຸກຄົນນັ້ນເອງ. ໃນສູດທີ 4 ແລະທີ 5 ທຸກຢ່າງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

၆. ပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາປະເທສະສູດ

၃၉၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.261] ပဒေသံ ဘာဝိတတ္တာတိ ပဒေသတော ဘာဝိတတ္တာ. စတ္တာရော ဟိ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေန္တေန သတိပဋ္ဌာနာ ပဒေသံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ.

໓໙໒. ໃນສູດທີ 6 ຄຳວ່າ 'Padesaṃ bhāvitattā' (ເພາະຄວາມທີ່ສະຕິປັດຖານອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວໂດຍບາງສ່ວນ) ຄື ເພາະຄວາມທີ່ສະຕິປັດຖານອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ. ຈິງຢູ່, ສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າອັນໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ຍັງມັກ 4 ແລະຜົນ 3 ໃຫ້ບັງເກີດ ຈະເລີນແລ້ວໂດຍບາງສ່ວນ.

၇. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາສະມັດຕະສູດ

၃၉၃. သတ္တမေ သမတ္တံ ဘာဝိတတ္တာတိ သမတ္တာ ဘာဝိတတ္တာ. အရဟတ္တဖလံ ဥပ္ပာဒေန္တေန ဟိ သတိပဋ္ဌာနာ သမတ္တံ ဘာဝိတာ နာမ ဟောန္တိ.

໓໙໓. ໃນສູດທີ 7 ຄຳວ່າ 'Samattaṃ bhāvitattā' (ເພາະຄວາມທີ່ສະຕິປັດຖານອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວໂດຍບໍລິບູນ) ຄື ເພາະຄວາມທີ່ສະຕິປັດຖານອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວໂດຍທັງໝົດ. ຈິງຢູ່, ສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າອັນໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ຍັງອໍຣະຫັດຕະຜົນໃຫ້ບັງເກີດ ຈະເລີນແລ້ວໂດຍບໍລິບູນ.

၈-၁၀. လောကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໑໐. ອັດຖະກະຖາໂລກະສູດເປັນຕົ້ນ

၃၉၄-၃၉၆. အဋ္ဌမေ မဟာဘိညတန္တိ ဆန္နံ အဘိညာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာမီတိ သတတဝိဟာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ထေရော ကိရ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ မုခံ ဓောဝိတွာ သေနာသနေ နိသိန္နော အတီတေ ကပ္ပသဟဿံ, အနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ, ပစ္စုပ္ပန္နေပိ သဟဿံ စက္ကဝါဠာနံ တဿာဝဇ္ဇနဿ ဂတိံ အနုဗန္ဓတိ. ဣတိ သော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ သဟဿံ လောကံ အဘိဇာနာတိ, အယမဿ သတတဝိဟာရော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໓໙໔-໓໙໖. ໃນສູດທີ 8 ຄຳວ່າ 'Mahābhiññataṃ' (ຄວາມເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາໃຫຍ່) ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະພິນຍາ 6 ປະການ. ຄຳວ່າ 'Sahassaṃ lokaṃ abhijānāmi' (ເຮົາຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງໂລກພັນໜຶ່ງ) ຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິຫານທຳອັນເປັນໄປເປັນປົກກະຕິ (ສະຕະຕະວິຫານ). ໄດ້ຍິນວ່າ ພະເຖລະ (ພະອະນຸຣຸດທະ) ລຸກຂຶ້ນແຕ່ເຊົ້າ ລ້າງໜ້າແລ້ວນັ່ງຢູ່ເທິງເສນາສະນະ ຍ່ອມລະນຶກເຖິງອະດີດພັນກັບ, อະນາຄົດພັນກັບ, ເຖິງແມ່ນໃນປັດຈຸບັນ ກໍລະນຶກເຖິງຈັກກະວານພັນໜຶ່ງ ຕາມການນຶກ (ອາວັດຊະນະ) ຂອງເພິ່ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງໂລກພັນໜຶ່ງດ້ວຍທิບພະຍະຈັກຂຸ, ນີ້ຄືວິຫານທຳອັນເປັນໄປເປັນປົກກະຕິຂອງເພິ່ນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

သီလဋ္ဌိတိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ສີລັດຖິຕິວັກ ທີ 3 ຈົບ.

၄. အနနုဿုတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາອະນານຸສສຸຕະວັກ

၄၀၁-၄၀၆. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ ပဉ္စမေ ဝိဒိတာ ဝေဒနာတိ ယာ ဝေဒနာ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော တာဝဿ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ယာ စ ပန ပရိဂ္ဂဟိတေသု ဝတ္ထာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ ဝေဒနာ, တာပိ ဝိဒိတာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ဝိဒိတာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, ဝိဒိတာ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တိ နာမ. ဝိတက္ကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໔໐໑-໔໐໖. ໃນສູດທີ 5 ແຫ່ງວັກທີ 4 ຄຳວ່າ 'Viditā vedanā' (ເວທະນາອັນປາກົດແຈ້ງ) ຄື ເວທະນາໃດທີ່ພິຈາລະນາແລ້ວບັນລຸພະອໍຣະຫັນ, ເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຊື່ວ່າປາກົດແຈ້ງແກ່ພະອໍຣະຫັນນັ້ນໃນເວລາເກີດຂຶ້ນ, ປາກົດແຈ້ງໃນເວລາຕັ້ງຢູ່, ປາກົດແຈ້ງໃນເວລາດັບໄປ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເວທະນາໃດທີ່ເປັນໄປໃນວັດຖຸແລະອາລົມທີ່ກຳນົດໄວ້, ເວທະນາເຫຼົ່ານັ້ນກໍຍ່ອມປາກົດແຈ້ງໃນເວລາເກີດຂຶ້ນ, ປາກົດແຈ້ງໃນເວລາຕັ້ງຢູ່, ປາກົດແຈ້ງໃນເວລາດັບໄປເຊັ່ນກັນ. ໃນເລື່ອງວິຕົກເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

အနနုဿုတဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ອະນານຸສສຸຕະວັກ ທີ 4 ຈົບ.

၅. အမတဝဂ္ဂေါ

໕. ອະມະຕະວັກ

၂. သမုဒယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາສະມຸທະຍະສູດ

၄၀၈. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ [Pg.262] ဒုတိယေ အာဟာရသမုဒယာ ကာယဿ သမုဒယောတိ အာဟာရသမုဒယေန ကာယသမုဒယော. ဧသေဝ နယော သေသေသု. မနသိကာရသမုဒယာတိ ဧတ္ထ ပန ယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မာနံ သမုဒယော, အယောနိသောမနသိကာရသမုဒယာ နီဝရဏဓမ္မာနံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာရမ္မဏသတိပဋ္ဌာနာ ကထိတာ.

໔໐໘. ໃນສູດທີ 2 ແຫ່ງວັກທີ 5 ຄຳວ່າ 'Āhārasamudayā kāyassa samudayo' (ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອາຫານ ຈຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກາຍ) ຄື ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອາຫານ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຮູບກາຍຈຶ່ງມີ. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້: ໃນບົດວ່າ 'Manasikārasamudayā' ນີ້ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂຍນິໂສມະນະສິການ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງໂພດຊົງຄະທຳຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອະໂຍນິໂສມະນະສິການ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນີວໍຣະນະທຳຈຶ່ງມີ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງສະຕິປັດຖານພ້ອມທັງອາລົມ (ສາຣັມມະນະສະຕິປັດຖານ).

၄. သတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາສະຕິສູດ

၄၁၀. စတုတ္ထံ သုဒ္ဓိကံ ကတွာ သမုဒယေ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ.

໔໑໐. ສູດທີ 4 ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສູດລ້ວນໆ (ສຸດທິກະສູດ ບໍ່ປົນດ້ວຍສຳປະຊັນຍະ) ເມື່ອຊົງສະແດງເລື່ອງສະມຸທະຍະ ກໍຊົງກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດຜູ້ຈະຕັດຮູ້.

၆. ပါတိမောက္ခသံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສູດ

၄၁၂. ဆဋ္ဌေ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတောတိ စတုန္နံ သီလာနံ ဇေဋ္ဌကသီလံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, ဣတရာနိ တီဏိ သီလန္တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဝတွာ တံ အနုဇာနန္တော အာဟ – ‘‘ဣန္ဒြိယသံဝရော နာမ ဆဒွါရရက္ခဏမတ္တမေဝ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိ ဓမ္မေနေဝ သမေန ပစ္စယုပ္ပတ္တိမတ္တကံ, ပစ္စယသန္နိဿိတံ ပဋိလဒ္ဓပစ္စယေ ဣဒမတ္ထန္တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနမတ္တကံ. နိပ္ပရိယာယေန ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ. ယဿ သော ဘိန္နော, အယံ ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဟတ္ထပါဒေ, သေသာနိ ရက္ခိဿတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. ယဿ ပန သော အရောဂေါ, အယံ အစ္ဆိန္နသီသော ဝိယ ပုရိသော ဇီဝိတံ, သေသာနိ ပုန ပါကတိကာနိ ကတွာ ရက္ခိတုမ္ပိ သက္ကောတီ’’တိ. တသ္မာ ပါတိမောက္ခသံဝရောဝ သီလံ, တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတောတိ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော, ဥပေတော သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော.

໔໑໒. ໃນສູດທີ 6 ຄຳວ່າ 'Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto' (ຜູ້ສຳລວມແລ້ວດ້ວຍການສຳລວມໃນປະຕິໂມກ) ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ເພື່ອສະແດງສີລອັນເປັນປະທານ (ເຈດຖະກະສີລ) ໃນບັນດາສີລ 4 ປະການ. ສ່ວນພະຕິປິຕະກະຈູລະນາຄະເຖລະກ່າວວ່າ 'ປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເທົ່ານັ້ນເປັນສີລແທ້, ສ່ວນສີລອີກ 3 ປະການທີ່ເຫຼືອ ທີ່ຊື່ວ່າສີລນັ້ນ ບໍ່ມີປາກົດໃນທີ່ໃດເລີຍ'. ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພື່ອສະໜັບສະໜູນຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອັນວ່າອິນທຣີຍະສັງວໍຣະນັ້ນ ຄືການຮັກສາທວານທັງ 6 ເທົ່ານັ້ນ, ອາຊີວະປາຣິສຸດທິ ຄືການໄດ້ມາເຊິ່ງປັດໄຈໂດຍທຳໂດຍສະເໝີພາບເທົ່ານັ້ນ, ປັດຈະຍະສັນນິດສิຕະ ຄືການບໍລິໂພກປັດໄຈທີ່ໄດ້ມາແລ້ວ ໂດຍການພິຈາລະນາວ່າ ປັດໄຈນີ້ມີປະໂຫຍດຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ໂດຍອ້ອມຄ້ອມ (ນິບປະຣິຍາຍະ) ປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເທົ່ານັ້ນເປັນສີລແທ້. ປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລຂອງບຸກຄົນໃດຂາດແລ້ວ, ບຸກຄົນນັ້ນກໍເໝືອນຄົນຫົວຂາດ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ຈະຮັກສາມືແລະຕີນ ຫຼືຮັກສາສີລທີ່ເຫຼືອໄດ້ເລີຍ. ສ່ວນປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລຂອງພິກຂຸໃດບໍ່ມີໂລກ (ບໍ່ຂາດ), ພິກຂຸນັ້ນກໍເໝືອນຄົນທີ່ຫົວບໍ່ຂາດ ຍ່ອມສາມາດຮັກສາຊີວິດໄດ້ ແລະຍ່ອມສາມາດເຮັດສີລ 3 ປະການທີ່ເຫຼືອໃຫ້ກັບຄືນມາເປັນປົກກະຕິແລ້ວຮັກສາໄວ້ໄດ້'. ເພາະສະນັ້ນ ປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເທົ່ານັ້ນເປັນສີລແທ້, ພິກຂຸຜູ້ສຳລວມແລ້ວດ້ວຍປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto', ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ປະກອບພ້ອມແລ້ວ.

အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယဒဿီ. သမာဒါယာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ. သိက္ခဿု သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခာပဒေသု တံ တံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိတွာ သိက္ခ, ယံ [Pg.263] ယံ ပန ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒေသု သိက္ခာကောဋ္ဌာသေသု သိက္ခိတဗ္ဗံ ကာယိကံ ဝါ ဝါစသိကံ ဝါ, တံ တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒါယ သိက္ခဿူတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော. ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄) ဝုတ္တော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလမေဝ ကထိတံ.

ຄຳວ່າ 'Ācāragocarasampanno' (ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອາດຈະຣະແລະໂຄຈະຣະ) ຄື ຜູ້ປະກອບພ້ອມດ້ວຍອາດຈະຣະແລະໂຄຈະຣະ. ຄຳວ່າ 'Aṇumattesu' ຄື ໃນໂທດທັງຫຼາຍມີປະມານນ້ອຍ (ພຽງແຕ່ທຸກກົດແລະທຸບພາສິດ). ຄຳວ່າ 'Vajjesu' ຄື ໃນອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ (ໂທດອັນວິນຍູຊົນພຶງກຽດຊັງ). ຄຳວ່າ 'Bhayadassāvī' ຄື ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນເປັນໄພ. ຄຳວ່າ 'Samādāya' ຄື ສະມາທານ (ຖືເອົາ) ດ້ວຍດີ. ຄຳວ່າ 'Sikkhassu sikkhāpadesu' ຄື ຈົ່ງສະມາທານສຶກສາໃນສິກຂາບົດນັ້ນໆ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄື ໃນບັນດາສິກຂາບົດແລະໝວດສິກຂາທັງຫຼາຍ ສິ່ງໃດໜຶ່ງທີ່ພຶງສຶກສາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນທາງກາຍຫຼືທາງວາຈາ, ຈົ່ງຖືເອົາສິ່ງທັງໝົດນັ້ນດ້ວຍດີແລ້ວສຶກສາເຖີດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອັດຖະກະຖາພາກນີ້. ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງສະແດງສະເພາະປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເທົ່ານັ້ນ.

၇. ဒုစ္စရိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາທຸດຈະຣິຕະສູດ

၄၁၃. သတ္တမေ ကာယသုစရိတဝစီသုစရိတာနိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ, မနောသုစရိတံ ဣတရာနိ တီဏိ သီလာနီတိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ ကထိတံ ဟောတိ. ဣမိနာ နယေန ပဉ္စသတ္တနဝဒသသု ကုသလကမ္မပထေသု ပစ္ဆိမာပိ တယော သီလံ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဆဋ္ဌသတ္တမေသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

໔໑໓. ໃນສູດທີ 7 ກາຍສຸຈະຣິດແລະວະຈີສຸຈະຣິດ ເປັນປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລ, ມະໂນສຸຈະຣິດ ເປັນສີລ 3 ປະການທີ່ເຫຼືອ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າຊົງສະແດງຈະຕຸປາຣິສຸດທິສີລ. ໂດຍນັຍນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ໃນກຸສົນກຳມະບົດ 5, 7, 9 ແລະ 10 ປະການ ເຖິງແມ່ນທຳ 3 ປະການໃນສ່ວນເບື້ອງປາຍ (ອະນະພິຊຊາ, ອະພະຍາບາດ, ສັມມາທິຖິ) ກໍຈັດເປັນສີລເຊັ່ນກັນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍທີ່ພຶງຊາບ. ບົດທີ່ເຫຼືອມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ໃນສູດທີ 6 ແລະທີ 7 ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ.

အမတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ອະມະຕະວັກ ທີ 5 ຈົບ.

သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອັດຖະກະຖາສະຕິປັດຖານສັງຍຸດ ຈົບ.

၄. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တံ

໔. ອິນທຣີຍະສັງຍຸດ

၁. သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ

໑. ສຸດທິກະວັກ

၁. သုဒ္ဓိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາສຸດທິກະສູດ

၄၇၁. ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဿ [Pg.264] ပဌမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ ဣမာနိ တီဏိ စတုဘူမကကုသလဝိပါကေသု စေဝ ကိရိယာသု စ လဗ္ဘန္တိ. ဝီရိယိန္ဒြိယသမာဓိန္ဒြိယာနိ စတုဘူမကကုသလေ အကုသလေ ဝိပါကေ ကိရိယာယာတိ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘန္တိ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ စတုဘူမကသဗ္ဗသင်္ဂါဟကဓမ္မပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໔໗໑. ໃນສູດທີ 1 ແຫ່ງອິນທຣີຍະສັງຍຸດ ອິນຊີ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັດທິນຊີ, ສະຕິນຊີ, ປັນຍິນຊີ ຍ່ອມໄດ້ໃນກຸສົນແລະວິບາກອັນເປັນໄປໃນພູມ 4 (ຈະຕຸພູມະກະ) ແລະໃນກິຣິຍາຈິດ ເພາະອິນຊີ 3 ປະການນັ້ນມີສະພາວະເປັນກຸສົນແລະອັບພະຍາກົດ. ສ່ວນວິຣິຍິນຊີແລະສະມາທິນຊີ ຍ່ອມໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ ຄື ໃນກຸສົນ, ອະກຸສົນ, ວິບາກ ແລະກິຣິຍາອັນເປັນໄປໃນພູມ 4. ພຶງຊາບວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດທີ 1 ນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດທຳອັນເປັນໄປໃນພູມ 4 ແລະການກຳນົດທຳອັນສົງເຄາະເຂົ້າທັງໝົດ.

၇. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະສະມະນະພຣາມະນະສູດ

၄၇၇. သတ္တမေ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယံ နပ္ပဇာနန္တီတိ သမုဒယသစ္စဝသေန န ပဇာနန္တိ. ဧဝံ နိရောဓံ နိရောဓသစ္စဝသေန, ပဋိပဒံ မဂ္ဂသစ္စဝသေနာတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

໔໗໗. In sūtra 7, the phrase 'Saddhindriyaṃ nappajānanti' (they do not fully understand the faculty of faith) means they do not fully understand the faculty of faith as it exists in the three planes of existence by way of the truth of suffering. The phrase 'Saddhindriyasamudayaṃ nappajānanti' (they do not fully understand the origin of the faculty of faith) means they do not fully understand craving, ignorance, etc., by way of the truth of the origin of suffering; this is the meaning to be understood. In the word 'Nirodhaṃ' (cessation), it means they do not fully understand Nibbāna, which is the cessation of the faculty of faith, by way of the truth of cessation. In the word 'Paṭipadaṃ' (the path), it means they do not fully understand the Noble Path, which is the way leading to Nibbāna, the cessation of the faculty of faith, by way of the truth of the path; this is the meaning to be understood. The same method applies to the remaining faculties, such as the faculty of energy.

သုက္ကပက္ခေ ပန အဓိမောက္ခဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယိန္ဒြိယသမုဒယော, ဥပဋ္ဌာနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သတိန္ဒြိယသမုဒယော, အဝိက္ခေပဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သမာဓိန္ဒြိယသမုဒယော, ဒဿနဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. တထာ ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ, ဆန္ဒဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ သဒ္ဓိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတိ. မနသိကာရဝသေန အာဝဇ္ဇနသမုဒယာ ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယသမုဒယော ဟောတီတိ ဧဝမ္ပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ.

ແຕ່ໃນຝ່າຍຂາວ (ສຸກກະປັກຂະ) ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ: ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກ (ອາວັດຊະນະ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະທິໂມກ (ຄວາມປັກໃຈເຊື່ອ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັດທິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັກຄະຫະ (ຄວາມປະຄອງໄວ້) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຣິຍິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປັດຖານ (ຄວາມປາກົດແຫ່ງສະຕິ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະວິກເຂປະ (ຄວາມບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະມາທິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງທັດສະນະ (ຄວາມເຫັນຕາມຈິງ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປັນຍິນຊີຈຶ່ງມີ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະ (ຄວາມພໍໃຈໃນກຸສົນ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັດທິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຣິຍິນຊີ, ສະຕິນຊີ, ສະມາທິນຊີ ແລະປັນຍິນຊີຈຶ່ງມີ. ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງມະນະສິການ (ໂຍນິໂສມະນະສິການ) ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສັດທິນຊີຈຶ່ງມີ, ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການນຶກໂດຍອຳນາດແຫ່ງມະນະສິການ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິຣິຍິນຊີ, ສະຕິນຊີ, ສະມາທິນຊີ ແລະປັນຍິນຊີຈຶ່ງມີ. ໃນສູດທັງ 6 ປະການນີ້ຕາມລຳດັບ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສະເພາະອະຣິຍະສັດ 4 ເທົ່ານັ້ນ.

၈. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາທັດຖັບພະສູດ

၄၇၈. အဋ္ဌမေ ကတ္ထ စ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသူတိအာဒိ ဣမေသံ ဣန္ဒြိယာနံ သဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ စတ္တာရော သေဋ္ဌိပုတ္တာ ရာဇာတိ ရာဇပဉ္စမေသု သဟာယေသု ‘‘နက္ခတ္တံ [Pg.265] ကီဠိဿာမာ’’တိ ဝီထိံ ဩတိဏ္ဏေသု ဧကဿ သေဋ္ဌိပုတ္တဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဒုတိယဿ, တတိယဿ, စတုတ္ထဿ ဂေဟံ ဂတကာလေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. အထ သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ကိဉ္စာပိ ရာဇာ သဗ္ဗတ္ထ ဣဿရော, ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ အတ္တနော ဂေဟေယေဝ – ‘‘ဣမေသံ ခါဒနီယံ ဘောဇနီယံ ဒေထ, ဂန္ဓမာလာလင်္ကာရာဒီနိ ဒေထာ’’တိ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ. ဧဝမေဝ သဒ္ဓါပဉ္စမကေသု ဣန္ဒြိယေသု တေသု သဟာယေသု ဧကတော ဝီထိံ ဩတရန္တေသု ဝိယ ဧကာရမ္မဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသုပိ ယထာ ပဌမဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ပတွာ အဓိမောက္ခလက္ခဏံ သဒ္ဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ ဒုတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သမ္မပ္ပဓာနာနိ ပတွာ ပဂ္ဂဟလက္ခဏံ ဝီရိယိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ တတိယဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ သတိပဋ္ဌာနာနိ ပတွာ ဥပဋ္ဌာနလက္ခဏံ သတိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. ယထာ စတုတ္ထဿ ဂေဟေ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ဂေဟသာမိကောဝ ဝိစာရေတိ, ဧဝံ ဈာနဝိမောက္ခေ ပတွာ အဝိက္ခေပလက္ခဏံ သမာဓိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တိ. သဗ္ဗပစ္ဆာ ရညော ဂေဟံ ဂတကာလေ ပန ယထာ ဣတရေ စတ္တာရော တုဏှီ နိသီဒန္တိ, ရာဇာဝ ဂေဟေ ဝိစာရေတိ, ဧဝမေဝ အရိယသစ္စာနိ ပတွာ ပဇာနနလက္ခဏံ ပညိန္ဒြိယမေဝ ဇေဋ္ဌကံ ဟောတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ, သေသာနိ တဒနွယာနိ ဟောန္တီတိ.

໔໗໘. ໃນສູດທີ 8 ຄຳວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພຶງເຫັນສັດທິນຊີໃນທີ່ໃດ? ໃນໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ 4 ປະການ” ເປັນຕົ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດໄວ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນອາຣົມຂອງຕົນ ຂອງອິນຊີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້. ປຽບເໝືອນວ່າ ສະຫາຍ 5 ຄົນ ມີບຸດເສດຖີ 4 ຄົນ ແລະພຣະຣາຊາເປັນຄົນທີ 5 ໄດ້ພາກັນລົງສູ່ຖະໜົນດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ພວກເຮົາຈະຫຼິ້ນມະຫໍຣະສົບດາວນັກຂັດຕະຣຶກ” ໃນເວລາທີ່ໄປຮອດເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນໜຶ່ງ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມນັ່ງນິ່ງຢູ່, ມີພຽງແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຈັດແຈງໃນເຮືອນວ່າ “ພວກທ່ານຈົ່ງໃຫ້ຂອງขົບຄ້ຽວ ຂອງບໍລິໂພກ ແລະເຄື່ອງຫອມ ດອກໄມ້ ເຄື່ອງປະດັບ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ສະຫາຍເຫຼົ່ານີ້”. ໃນເວລາທີ່ໄປຮອດເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນທີສອງ, ທີສາມ, ແລະທີສີ່ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນທີ່ເຫຼືອຍ່ອມນັ່ງນິ່ງຢູ່, ມີພຽງແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຈັດແຈງໃນເຮືອນວ່າ “ພວກທ່ານຈົ່ງໃຫ້ຂອງຂົບຄ້ຽວ ຂອງບໍລິໂພກ ແລະເຄື່ອງຫອມ ດອກໄມ້ ເຄື່ອງປະດັບ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ສະຫາຍເຫຼົ່ານີ້”. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໃນເວລາສຸດທ້າຍ ເມື່ອໄປຮອດພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະຣາຊາ, ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະຣາຊາຈະເປັນໃຫຍ່ໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງກໍຕາມ, ແຕ່ໃນເວລານີ້ ພຣະອົງກໍຊົງຈັດແຈງໃນພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະອົງເອງເທົ່ານັ້ນວ່າ “ພວກທ່ານຈົ່ງໃຫ້ຂອງຂົບຄ້ຽວ ຂອງບໍລິໂພກ ແລະເຄື່ອງຫອມ ດອກໄມ້ ເຄື່ອງປະດັບ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ສະຫາຍເຫຼົ່ານີ້”. ໃນທຳນອງດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອອິນຊີທັງຫຼາຍມີສັດທາເປັນທີ 5 ເກີດຂຶ້ນໃນອາຣົມດຽວກັນ ປຽບເໝືອນສະຫາຍເຫຼົ່ານັ້ນລົງສູ່ຖະໜົນຮ່ວມກັນ, ປຽບເໝືອນໃນເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນທຳອິດ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນນັ່ງນິ່ງຢູ່ ມີແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນທີ່ຈັດແຈງ, ເມື່ອບັນລຸໂສຕາປັດຕິຍັງຄະທັງຫຼາຍ ສັດທິນຊີທີ່ມີລັກສະນະນ້ອມໃຈເຊື່ອເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ, ອິນຊີທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເປັນໄປຕາມສັດທິນຊີທັງນັ້ນ. ປຽບເໝືອນໃນເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນທີສອງ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນນັ່ງນິ່ງຢູ່ ມີແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນທີ່ຈັດແຈງ, ເມື່ອບັນລຸສັມມັບປະທານທັງຫຼາຍ ວິຣິຍິນຊີທີ່ມີລັກສະນະປະຄອງໄວ້ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ, ອິນຊີທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເປັນໄປຕາມວິຣິຍິນຊີທັງນັ້ນ. ປຽບເໝືອນໃນເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນທີສາມ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນນັ່ງນິ່ງຢູ່ ມີແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນທີ່ຈັດແຈງ, ເມື່ອບັນລຸສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ ສະຕິນຊີທີ່ມີລັກສະນະປາກົດເດັ່ນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ, ອິນຊີທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເປັນໄປຕາມສະຕິນຊີທັງນັ້ນ. ປຽບເໝືອນໃນເຮືອນຂອງບຸດເສດຖີຄົນທີສີ່ ສະຫາຍອີກ 4 ຄົນນັ່ງນິ່ງຢູ່ ມີແຕ່ເຈົ້າຂອງເຮືອນເທົ່ານັ້ນທີ່ຈັດແຈງ, ເມື່ອບັນລຸຊານແລະວິໂມກ ສະມາທິນຊີທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ, ອິນຊີທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເປັນໄປຕາມສະມາທິນຊີທັງນັ້ນ. ແຕ່ໃນເວລາສຸດທ້າຍ ເມື່ອໄປຮອດພຣະຣາຊະວັງຂອງພຣະຣາຊາ ປຽບເໝືອນສະຫາຍອີກ 4 ຄົນນັ່ງນິ່ງຢູ່ ມີແຕ່ພຣະຣາຊາເທົ່ານັ້ນທີ່ຈັດແຈງໃນພຣະຣາຊະວັງ, ໃນທຳນອງດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອບັນລຸອะຣິຍະສັດທັງຫຼາຍ ປັນຍິນຊີທີ່ມີລັກສະນະຮູ້ທົ່ວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່ ເປັນປະທານ, ອິນຊີທີ່ເຫຼືອຍ່ອມເປັນໄປຕາມປັນຍິນຊີທັງນັ້ນ.

၉-၁၀. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໙-໑໐. ອະທິບາຍປະຖົມວິພັງຄະສູດເປັນຕົ້ນ

၄၇၉-၄၈၀. နဝမေ သတိနေပက္ကေနာတိ ဧတ္ထ နိပကဿ ဘာဝေါ နေပက္ကံ, ပညာယေတံ နာမံ. ကသ္မာ ပန သတိဘာဇနေ ပညာ ဝုတ္တာတိ? သတိယာ ဗလဝဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဗလဝသတိ ဟိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ပညာသမ္ပယုတ္တာဝ ဗလဝတီ ဟောတိ, န ဝိပ္ပယုတ္တာတိ ပညာသမ္ပယုတ္တသတိံ ဒဿေန္တော [Pg.266] ဧဝမာဟ. စိရကတန္တိ စိရကာလံ ကတံ ဒါနံ ဝါ သီလံ ဝါ ဥပေါသထကမ္မံ ဝါ. စိရဘာသိတန္တိ ‘‘အသုကသ္မိံ ဌာနေ အသုကံ နာမ ဘာသိတ’’န္တိ ဧဝံ စိရကာလေ ဘာသိတံ. ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကတွာတိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကတွာ. ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာတိ ဥဒယဉ္စ အတ္ထဉ္စ ဂစ္ဆန္တိယာ, ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂဟိကာယာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, ဝီရိယိန္ဒြိယံ မိဿကံ, သမာဓိန္ဒြိယံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရမေဝ ကထိတံ. ဒသမေပိ အယမေဝ ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါတိ.

໔໗໙-໔໘໐. ໃນສູດທີ 9 ບົດວ່າ “satinepakkena” ນີ້ ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ ຊື່ວ່າ ເນປັກກະ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັນຍາ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ ໃນການຈຳແນກສະຕິ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕຣັດປັນຍາໄວ້? ຕອບວ່າ ເພື່ອສະແດງຄວາມມີກຳລັງຫຼາຍຂອງສະຕິ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຊົງປະສົງເອົາສະຕິທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍ. ແລະສະຕິນັ້ນ ຍ່ອມມີກຳລັງຫຼາຍ ເພາະປະກອບດ້ວຍປັນຍາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສະຕິທີ່ປາສະຈາກປັນຍາ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງສະຕິທີ່ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ ຈຶ່ງຕຣັດໄວ້ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “cirakataṃ” ໄດ້ແກ່ ທານ ຫຼືສີລ ຫຼືອຸໂປສົດຖະກຳ ທີ່ເຮັດໄວ້ດົນນານແລ້ວ. ບົດວ່າ “cirabhāsitaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳທີ່ເວົ້າໄວ້ດົນນານແລ້ວ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ໃນສະຖານທີ່ຊື່ນີ້ ເຮົາໄດ້ເວົ້າເລື່ອງຊື່ນີ້ໄວ້”. ບົດວ່າ “vossaggārammaṇaṃ katvā” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດພຣະນິບພານໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ບົດວ່າ “udayatthagāminiyā” ໄດ້ແກ່ ປັນຍາທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ອະທິບາຍວ່າ ປັນຍາທີ່ກຳນົດຮູ້ຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ. ໃນສູດນີ້ ສັດທິນຊີ ສະຕິນຊີ ແລະປັນຍິນຊີ ເປັນທັມສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ວິຣິຍິນຊີ ເປັນທັມລະຄົນກັນ, ສ່ວນສະມາທິນຊີ ພຣະອົງຕຣັດສະເພາະໂລກຸດຕະຣະທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນສູດທີ 10 ກໍມີການກຳນົດທັມຢ່າງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

သုဒ္ဓိကဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ສຸດທິກະວັກ ທີ 1 ຈົບ.

၂. မုဒုတရဝဂ္ဂေါ

໒. ມຸດຸຕະຣະວັກ

၁. ပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍປະຕິລາພະສູດ

၄၈၁. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သမ္မပ္ပဓာနေ အာရဗ္ဘာတိ သမ္မပ္ပဓာနေ ပဋိစ္စ, သမ္မပ္ပဓာနေ ဘာဝေန္တောတိ အတ္ထော. သတိန္ဒြိယေပိ ဧသေဝ နယော.

໔໘໑. ໃນສູດທີ 1 ແຫ່ງວັກທີ 2 ບົດວ່າ “sammappadhāne ārabbha” ໄດ້ແກ່ ເພາະອາໄສສັມມັບປະທານ, ອະທິບາຍວ່າ ຈະເລີນສັມມັບປະທານຢູ່. ເຖິງແມ່ນໃນສະຕິນຊີ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

၂. ပဌမသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍປະຖົມສັງຂິດຕະສູດ

၄၈၂. ဒုတိယေ တတောတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. တတော မုဒုတရေဟီတိ တေဟိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဿ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

໔໘໒. ໃນສູດທີ 2 ບົດວ່າ “tato” ພຶງຊາບວ່າເປັນປັນຈະມີວິພັດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ ມັກ ແລະຜົນ. ເພາະວ່າ ອິນຊີ 5 ປະການ ທີ່ບໍລິບູນ ພ້ອມມູນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ. ບົດວ່າ “tato mudutarehi” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງອະນາຄາມິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງສະກະທາຄາມິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງມັກຂອງພຣະທັມມານຸສາຣີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງມັກຂອງພຣະສັດທານຸສາຣີ.

တထာ သမတ္တာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ອິນຊີ 5 ປະການ ທີ່ບໍລິບູນ ພ້ອມມູນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະນາຄາມິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງສະກະທາຄາມິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງມັກຂອງພຣະທັມມານຸສາຣີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງມັກຂອງພຣະສັດທານຸສາຣີ.

သမတ္တာနိ [Pg.267] ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဓမ္မာနုသာရိသဒ္ဓါနုသာရိနော ပန ဒွေပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလာ, မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလဝသေန နေသံ နာနတ္တံ ဇာတန္တိ အာဂမနေနပိ မဂ္ဂေနပိ. သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂလော ဟိ ဥဒ္ဒိသာပေန္တော ပရိပုစ္ဆန္တော အနုပုဗ္ဗေန မဂ္ဂံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မာနုသာရီ ဧကေန ဝါ ဒွီဟိ ဝါ သဝနေဟိ. ဧဝံ တာဝ နေသံ အာဂမနေန နာနတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ອິນຊີ 5 ປະການ ທີ່ບໍລິບູນ ພ້ອມມູນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າອະຣະຫັດຕະຜົນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະນາຄາມິຜົນ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງສະກະທາຄາມິຜົນ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງໂສຕາປັດຕິຜົນ. ສ່ວນພຣະທັມມານຸສາຣີ ແລະພຣະສັດທານຸສາຣີ ທັງສອງນີ້ ເປັນບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນໂສຕາປັດຕິມັກ, ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບຸກຄົນທັງສອງນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນມັກ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳພີ (ອາຄົມ) ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນສັດທານຸສາຣີ ເມື່ອຮຽນບາລີ ແລະສອບຖາມອັດຖະກະຖາ ຍ່ອມບັນລຸມັກໄປຕາມລຳດັບ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ເປັນທັມມານຸສາຣີ ຍ່ອມບັນລຸມັກດ້ວຍການຟັງພຽງຄັ້ງດຽວ ຫຼືສອງຄັ້ງ. ພຶງຊາບຄວາມຕ່າງກັນຂອງບຸກຄົນທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳພີກ່ອນດ້ວຍປະການສະນີ້.

ဓမ္မာနုသာရိဿ ပန မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ တိခိဏာ အသိဓာရာ. သဒ္ဓါနုသာရိဿ န တဿ ဝိယ မဂ္ဂေါ တိက္ခော ဟောတိ, န သူရံ ဉာဏံ ဝဟတိ, သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ ကဒလိက္ခန္ဓံ ဝိယ အတိခိဏာ အသိဓာရာ. ကိလေသက္ခယေ ပန တေသံ နာနတ္တံ နတ္ထိ. အဝသေသာ စ ကိလေသာ ခီယန္တိ.

ແຕ່ມັກຂອງພຣະທັມມານຸສາຣີ ຍ່ອມຄົມກ້າ, ນຳເອົາປັນຍາອັນແກ້ວຫານໄປ, ຍ່ອມຕັດກิເລດທັງຫຼາຍໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງປຸງແຕ່ງ ບໍ່ຕ້ອງພະຍາຍາມ ປຽບເໝືອນຄົມດາບທີ່ຄົມກ້າ ຕັດຕົ້ນກ້ວຍ. ສ່ວນມັກຂອງພຣະສັດທານຸສາຣີ ບໍ່ຄົມກ້າເໝືອນຢ່າງມັກຂອງພຣະທັມມານຸສາຣີນັ້ນ, ບໍ່ນຳເອົາປັນຍາອັນແກ້ວຫານໄປ, ຍ່ອມຕັດກິເລດທັງຫຼາຍດ້ວຍການປຸງແຕ່ງ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ ປຽບເໝືອນຄົມດາບທີ່ບໍ່ຄົມກ້າ ຕັດຕົ້ນກ້ວຍ. ແຕ່ໃນການສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບຸກຄົນທັງສອງນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະກິເລດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມສິ້ນໄປ.

၃. ဒုတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍທຸຕິຍະສັງຂິດຕະສູດ

၄၈၃. တတိယေ တတောတိ ဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, အရဟတ္တဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော အရဟာ နာမ ဟောတိ. အရဟတ္တဖလတော မုဒုတရာနိ အနာဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ သကဒါဂါမိဖလိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိဖလိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိဖလေန သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော သောတာပန္နော နာမ ဟောတိ. ဣန္ဒြိယဝေမတ္တတာ ဖလဝေမတ္တတာ ဟောတီတိ ဣန္ဒြိယနာနတ္တေန ဖလနာနတ္တံ, ဖလနာနတ္တေန ပုဂ္ဂလနာနတ္တန္တိ.

໔໘໓. ໃນສູດທີ 3 ບົດວ່າ “tato” ພຶງຊາບວ່າເປັນປັນຈະມີວິພັດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜົນ. ເພາະວ່າ ອິນຊີ 5 ປະການ ທີ່ບໍລິບູນ ພ້ອມມູນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ, ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະຣະຫັດຕະຜົນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ພຣະອະຣະຫັນ. ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າອະຣະຫັດຕະຜົນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງອະນາຄາມິຜົນ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງສະກະທາຄາມິຜົນ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອິນຊີແຫ່ງໂສຕາປັດຕິຜົນ, ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂສຕາປັດຕິຜົນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ພຣະໂສຕາບັນ. ຄຳວ່າ “ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອິນຊີ ຍ່ອມມີເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຜົນ” ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອິນຊີ ຈຶ່ງມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຜົນ, ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຜົນ ຈຶ່ງມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບຸກຄົນ.

၄. တတိယသံခိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍຕະຕິຍະສັງຂິດຕະສູດ

၄၈၄. စတုတ္ထေ ပရိပူရံ ပရိပူရကာရီ အာရာဓေတီတိ ပရိပူရံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ကရောန္တော အရဟတ္တဖလံ အာရာဓေတိ. ပဒေသံ ပဒေသကာရီတိ အဝသေသေ တယော ပဒေသမဂ္ဂေ ကရောန္တော ပဒေသံ ဖလတ္တယမတ္တမေဝ အာရာဓေတိ. ဣတိ ဣမေသု စတူသုပိ သုတ္တေသု မိဿကာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ.

໔໘໔. ໃນສູດທີ 4 ບົດວ່າ “paripūraṃ paripūrakārī ārādheti” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ ຄື ຈະເລີນອະຣະຫັດຕະມັກໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນ. ບົດວ່າ “padesaṃ padesakārī” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດບາງສ່ວນ ຄື ຈະເລີນມັກເບື້ອງຕ່ຳ 3 ທີ່ເຫຼືອອັນເປັນບາງສ່ວນ ຍ່ອມບັນລຸຜົນເບື້ອງຕ່ຳ 3 ອັນເປັນບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍປະການສະນີ້ ໃນສູດທັງ 4 ນີ້ ພຣະອົງຕຣັດອິນຊີທີ່ລະຄົນກັນເທົ່ານັ້ນ.

၅-၇. ပဌမဝိတ္ထာရသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໗. ອະທິບາຍປະຖົມວິດຖາຣະສູດເປັນຕົ້ນ

၄၈၅-၄၈၇. ပဉ္စမေ [Pg.268] တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနာဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ.

໔໘໕-໔໘໗. ໃນສູດທີ 5 ບົດວ່າ “tato mudutarehi” ພຶງຊາບວ່າເປັນປັນຈະມີວິພັດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ເພາະວ່າ ອິນຊີ 5 ປະການ ທີ່ບໍລິບູນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອະນາຄາມີຜູ້ເປັນອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອະນາຄາມີຜູ້ເປັນອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອະນາຄາມີຜູ້ເປັນອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອະນາຄາມີຜູ້ເປັນສະສະງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອະນາຄາມີຜູ້ເປັນອຸທທັງໂສຕະອະກະນິດຖະຄາມີ.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ အရဟတ္တမဂ္ဂေယေဝ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ပဌမအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဒုတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ တတိယအန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ. အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနောပိ ဧတေဝ ပဉ္စ ဇနာ.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນອະຣະຫັດຕະມັກນັ້ນເອງ ແລ້ວນຳເອົາປັນຈະມີວິພັດທັງ 5 ອອກມາ. ເພາະວ່າ ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງອະຣະຫັດຕະມັກ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີຄົນທີ 1, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີຄົນທີ 2, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອັນຕະລາປະຣິນິບພາຍີຄົນທີ 3, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນວິປັດສະນິນຊີ ແຫ່ງພຣະອຸທທັງໂສຕະອະກະນິດຖະຄາມີ. ເຖິງແມ່ນພຣະອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ ແລະພຣະສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ ກໍຄືບຸກຄົນ 5 ຈຳພວກເຫຼົ່ານີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဣဒါနိ တီဏိ နိဿက္ကာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေယေဝ ဣန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. တေဟိပိ မုဒုတရာနိ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂိန္ဒြိယာနိ. ဆဋ္ဌသတ္တမာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ဣမေသု ပန တီသုပိ သုတ္တေသု ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ.

ບັດນີ້ ເປັນປັນຈະມີວິພັດ 3 ປະການ. ເພາະວ່າ ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າອິນຊີແຫ່ງສະກະທາຄາມิມັກ ຍ່ອມເປັນອິນຊີແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ, ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າອິນຊີແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນອິນຊີແຫ່ງມັກຂອງພຣະທັມມານຸສາຣີ. ອິນຊີທັງຫຼາຍທີ່ອ່ອນກວ່າອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອິນຊີແຫ່ງມັກຂອງພຣະสັດທານຸສາຣີ. ສູດທີ 6 ແລະທີ 7 ມີນັຍທີ່ຕຣັດໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. ແຕ່ໃນສູດທັງ 3 ນີ້ ພຣະອົງຕຣັດສະເພາະວິປັດສະນິນຊີສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ.

၈. ပဋိပန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍປະຕິປັນນະສູດ

၄၈၈. အဋ္ဌမေ တတော မုဒုတရေဟီတိ မဂ္ဂဖလဝသေန နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝ. ဗာဟိရောတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဗဟိဘူတော. ပုထုဇ္ဇနပက္ခေ ဌိတောတိ ပုထုဇ္ဇနကောဋ္ဌာသေ ဌိတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကုတ္တရာနေဝ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနိ.

໔໘໘. ໃນສູດທີ 8 ບົດວ່າ “tato mudutarehi” ພຶງຊາບວ່າເປັນປັນຈະມີວິພັດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກແລະຜົນ. ຄວາມນັ້ນ ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ໃນພຣະບາລີແລ້ວທັງນັ້ນ. ບົດວ່າ “bāhiro” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນພາຍນອກຈາກອະຣິຍະບຸກຄົນ 8 ຈຳພວກເຫຼົ່ານີ້. ບົດວ່າ “puthujjanapakkhe ṭhito” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍປຸຖຸຊົນ. ໃນສູດນີ້ ພຣະອົງຕຣັດສະເພาະໂລກຸດຕະຣະອິນຊີທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ.

၉-၁၀. သမ္ပန္နသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໙-໑໐. ອະທິບາຍສັມປັນນະສູດເປັນຕົ້ນ

၄၈၉-၄၉၀. နဝမေ [Pg.269] ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော. ဒသမံ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တဒွယေ မိဿကာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ကထိတာနီတိ.

໔໘໙-໔໙໐. ໃນສູດທີ 9 ບົດວ່າ “indriyasampanno” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີອິນຊີບໍລິບູນ. ສູດທີ 10 ມີເນື້ອຄວາມເຂົ້າໃຈງ່າຍທັງນັ້ນ. ໃນສູດທັງສອງນີ້ ພຣະອົງຕຣັດອິນຊີທີ່ລະຄົນກັນ ດ້ວຍປະການສະນີ້.

မုဒုတရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ມຸດຸຕະຣະວັກ ທີ 2 ຈົບ.

၃. ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

໓. ສະລິນທຣິຍະວັກ

၂. ဇီဝိတိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍຊີວິຕິນທຣິຍະສູດ

၄၉၂. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣတ္ထိန္ဒြိယန္တိအာဒီသု ဣတ္ထိဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ. ပုရိသဘာဝေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ပုရိသိန္ဒြိယံ. ဇီဝိတေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကရောတီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. အတ္ထုပ္ပတ္တိကံ ကိရေတံ သုတ္တံ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ ဝဋ္ဋိန္ဒြိယာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

໔໙໒. ໃນສູດທີ 2 ແຫ່ງວັກທີ 3 ໃນບົດວ່າ “itthindriyaṃ” ເປັນຕົ້ນ ທັມທີ່ເຮັດຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຄວາມເປັນຍິງ ຊື່ວ່າ ອິດຖິນຊີ. ທັມທີ່ເຮັດຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຄວາມເປັນຊາຍ ຊື່ວ່າ ປຸຣິສິນຊີ. ທັມທີ່ເຮັດຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນການຮັກສາຊີວິດ ຊື່ວ່າ ຊີວິຕິນຊີ. ໄດ້ຍິນວ່າ ສູດນີ້ເກີດຂຶ້ນຕາມເຫດການ. ເພາະວ່າ ໃນທ່າມກາງສົງ ໄດ້ເກີດການສົນທະນາກັນຂຶ້ນວ່າ “ອິນຊີທີ່ເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານ ມີເທົ່າໃດໜໍ?” ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງອິນຊີທີ່ເປັນໄປໃນວັດຕະສົງສານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຕຣັດຄຳວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອິນຊີ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້” ເປັນຕົ້ນ.

၃. အညိန္ဒြိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍອັນຍິນທຣິຍະສູດ

၄၉၃. တတိယေ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယန္တိ ‘‘အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အဇာနိတပုဗ္ဗံ ဓမ္မံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ပဋိပန္နဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညိန္ဒြိယန္တိ တေသံယေဝ ဉာတဓမ္မာနံ အာဇာနနာကာရေန သောတာပတ္တိဖလာဒီသု ဆသု ဌာနေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. အညာတာဝိန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝီသု အရဟတ္တဖလဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နံ ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထ တတ္ထ တေန တေနာကာရေန ဥပ္ပန္နဿ ဉာဏဿေဝေတံ အဓိဝစနံ. ဣဒမ္ပိ သုတ္တံ အတ္ထုပ္ပတ္တိကမေဝ. သံဃမဇ္ဈသ္မိဉှိ ‘‘ကတိ နု ခေါ လောကုတ္တရိန္ဒြိယာနီ’’တိ ကထာ ဥဒပါဒိ, အထ ဘဂဝါ တာနိ ဒဿေန္တော တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဣန္ဒြိယာနီတိအာဒိမာဟ.

໔໙໓. ໃນສູດທີສາມ, ຄຳວ່າ “ອະນັນຍາຕັນຍັດສາມີຕິນຊີ” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະແຫ່ງໂសດາປັດຕິມັກ ຂອງຜູ້ປະຕິບັດຢູ່ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ເຮົາຈັກຮູ້ທຳທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍຮູ້ມາກ່ອນໃນສັງສາລະວັດທີ່ກຳນົດເບື້ອງຕົ້ນເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້”. ຄຳວ່າ “ອັນຍິນຊີ” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຖານະທັງ 6 ມີໂសດາປັດຕິຜົນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອາການທີ່ຮູ້ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ທີ່ຮູ້ແລ້ວດ້ວຍມັກທຳອິດ. ຄຳວ່າ “ອັນຍາຕາວິນຊີ” ໄດ້ແກ່ ອິນຊີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອໍລະຫັດຕະຜົນທຳ ຂອງພະຂີນາສົບຜູ້ຮູ້ທຳທັງຫຼາຍແລ້ວ. ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຊື່ຂອງຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອາການນັ້ນໆ ໃນມັກແລະຜົນນັ້ນໆ. ເຖິງແມ່ນສູດນີ້ ກໍເປັນສູດທີ່ຊົງສະແດງຕາມເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ອັດຖຸບປັດຕິ) ເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທ່າມກາງສົງ ໄດ້ເກີດການສົນທະນາກັນຂຶ້ນວ່າ “ໂລກຸດຕະຣະອິນຊີ ມີເທົ່າໃດໜໍ?”, ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພະດຳລັດເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອິນຊີ 3 ປະການນີ້” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

၄. ဧကဗီဇီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ຄຳອະທິບາຍເອກະພີຊີສູດ

၄၉၄. စတုတ္ထေ တတော မုဒုတရေဟီတိ ဝိပဿနတော နိဿက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမတ္တာနိ ဟိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ ဟောန္တိ, တတော မုဒုတရာနိ [Pg.270] အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, တတော မုဒုတရာနိ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိဿ, တတော မုဒုတရာနိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမိဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ နာမ. ဣဓာပိ ပုရိမနယေနေဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေ ဌတွာ ပဉ္စ နိဿက္ကာနိ နီဟရိတဗ္ဗာနိ.

໔໙໔. ໃນສູດທີສີ່, ຄຳວ່າ “ຕະໂຕ ມຸດຸຕະເຣຫິ” (ອ່ອນກວ່າອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນອະປາດານະວິບັດ (ນິດສັກກະ) ຈາກວິປັດສະນາອິນຊີ. ດ້ວຍວ່າ ອິນຊີ 5 ທີ່ບໍລິບູນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງອໍລະຫັດຕະມັກ, ອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່າວິປັດສະນາອິນຊີຂອງອໍລະຫັດຕະມັກນັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງພະອະນາຄາມີຜູ້ອັນຕະຣາປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງພະອະນາຄາມີຜູ້ອຸປະຫັດຈະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງພະອະນາຄາມີຜູ້ອະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງພະອະນາຄາມີຜູ້ສະສັງຂາຣະປະຣິນິບພາຍີ, ອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່ານັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງພະອະນາຄາມີຜູ້ອຸດທັງໂສຕະອະກະນິດຖະຄາມີ. ເຖິງແມ່ນໃນສູດນີ້ ກໍພຶງນຳອອກເຊິ່ງອະປາດານະ 5 ປະການ ໂດຍຕັ້ງຢູ່ໃນອໍລະຫັດຕະມັກ ຕາມນິຍາຍກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

ယထာ ပန ပုရိမနယေ သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ဌတွာ တီဏိ နိဿက္ကာနိ, ဧဝမိဓ ပဉ္စ နီဟရိတဗ္ဗာနိ. သကဒါဂါမိမဂ္ဂဿ ဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ စ တေဟိ ဝိပဿနိန္ဒြိယေဟိ မုဒုတရာနိ ဧကဗီဇိအာဒီနံ မဂ္ဂဿ ဝိပဿနိန္ဒြိယာနိ.

ແຕ່ໃນນິຍາຍກ່ອນ ຕັ້ງຢູ່ໃນສະກະທາຄາມີມັກ ແລ້ວນຳອອກເຊິ່ງອະປາດານະ 3 ປະການຢ່າງໃດ, ໃນສູດນີ້ ກໍພຶງນຳອອກເຊິ່ງອະປາດານະ 5 ປະການຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ວິປັດສະນາອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່າວິປັດສະນາອິນຊີຂອງສະກະທາຄາມີມັກ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີຂອງໂສດາປັດຕິມັກ, ແລະວິປັດສະນາອິນຊີທີ່ອ່ອນກວ່າວິປັດສະນາອິນຊີຂອງໂສດາປັດຕິມັກນັ້ນ ເປັນວິປັດສະນາອິນຊີແຫ່ງມັກຂອງພະໂສດາບັນທັງຫຼາຍ ມີພະເອກະພີຊີເປັນຕົ້ນ.

ဧတ္ထ စ ဧကဗီဇီတိအာဒီသု ယော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဧကမေဝ အတ္တဘာဝံ ဇနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဧကဗီဇီ နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ, ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဧကညေဝ မာနုသကံ ဘဝံ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ’’တိ (ပု. ပ. ၃၃).

ໃນບັນດາພະໂສດາບັນມີພະເອກະພີຊີເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ບຸກຄົນໃດເປັນພະໂສດາບັນແລ້ວ ບັງເກີດອັດຕະພາບດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວບັນລຸພະອໍລະຫັດ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ເອກະພີຊີ”. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ເປັນເອກະພີຊີ ເປັນແນວໃດ? ບຸກຄົນບາງຄົນໃນພະສາສະໜານີ້ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງສັງໂຍດ 3 ປະການ ຈຶ່ງເປັນພະໂສດາບັນ ມີອັນບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດา ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ໃນເບື້ອງໜ້າ, ບຸກຄົນນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປສູ່ມະນຸດສະພົບພຽງຊາດດຽວເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ. ບຸກຄົນນີ້ຮຽກວ່າ ຜູ້ເປັນເອກະພີຊີ” ດັ່ງນີ້.

ယော ပန ဒွေ တယော ဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော’’တိ (ပု. ပ. ၃၂). တတ္ထ ကုလာနီတိ ဘဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ’’တိ ဣဒံ ဒေသနာမတ္တမေဝ, ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တော ပန ကောလံကောလောဝ ဟောတိ.

ສ່ວນບຸກຄົນໃດທ່ອງທ່ຽວໄປ 2 ຫຼື 3 ພົບ ແລ້ວເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ໂກລັງໂກລະ”. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ເປັນໂກລັງໂກລະ ເປັນແນວໃດ? ບຸກຄົນບາງຄົນໃນພະສາສະໜານີ້ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງສັງໂຍດ 3 ປະການ ຈຶ່ງເປັນພະໂສດາບັນ ມີອັນບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດາ ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ໃນເບື້ອງໜ້າ, ບຸກຄົນນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປສູ່ຕະກູນ 2 ຫຼື 3 ຕະກູນ ແລ້ວເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ. ບຸກຄົນນີ້ຮຽກວ່າ ຜູ້ເປັນໂກລັງໂກລະ” ດັ່ງນີ້. ໃນພະບານີນັ້ນ ຄຳວ່າ “ກຸລານິ” (ຕະກູນ) ພຶງຊາບວ່າໄດ້ແກ່ ພົບທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “2 ຫຼື 3” ນີ້ ເປັນພຽງເທສະນາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ພະໂສດາບັນທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປຈົນເຖິງພົບທີ 6 ກໍຍັງຊື່ວ່າເປັນໂກລັງໂກລະຢູ່ຄືກັນ.

ယဿ သတ္တက္ခတ္တုံ ပရမာ ဥပပတ္တိ, အဋ္ဌမံ ဘဝံ နာဒိယတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ. ယထာဟ ‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော. ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော, သော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၃၁).

ພະໂສດາບັນໃດມີການບັງເກີດຢ່າງຫຼາຍພຽງ 7 ເທື່ອ ບໍ່ຖືເອົາພົບທີ 8, ບຸກຄົນນີ້ຊື່ວ່າ “ສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ”. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ເປັນສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ ເປັນແນວໃດ? ບຸກຄົນບາງຄົນໃນພະສາສະໜານີ້ ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງສັງໂຍດ 3 ປະການ ຈຶ່ງເປັນພະໂສດາບັນ ມີອັນບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດາ ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ທີ່ຈະຕັດສະຮູ້ໃນເບື້ອງໜ້າ, ບຸກຄົນນັ້ນທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກແລະມະນຸດສະໂລກຢ່າງຫຼາຍ 7 ເທື່ອ ແລ້ວເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ, ບຸກຄົນນີ້ຮຽກວ່າ ຜູ້ເປັນສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ” ດັ່ງນີ້.

ဘဂဝတာ [Pg.271] ဂဟိတနာမဝသေနေဝ စေတာနိ တေသံ နာမာနိ. ‘‘ဧတ္တကဉှိ ဌာနံ ဂတော ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, ဧတ္တကံ ကောလံကောလော, ဧတ္တကံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ ဘဂဝတာ ဧတေသံ နာမံ ဂဟိတံ. နိယမတော ပန ‘‘အယံ ဧကဗီဇီ, အယံ ကောလံကောလော, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ နတ္ထိ.

ຊື່ເຫຼົ່ານີ້ຂອງພະໂສດາບັນທັງ 3 ປະເພດນັ້ນ ເປັນໄປຕາມຊື່ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກຳນົດໄວ້ເທົ່ານັ້ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກຳນົດຊື່ຂອງພະໂສດາບັນເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ວ່າ “ພະໂສດາບັນຜູ້ເຖິງຖານະປະມານເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເອກະພີຊີ, ເຖິງຖານະປະມານເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ໂກລັງໂກລະ, ເຖິງຖານະປະມານເທົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ”. ແຕ່ການກຳນົດຢ່າງແນ່ນອນວ່າ “ຜູ້ນີ້ຕ້ອງເປັນເອກະພີຊີ, ຜູ້ນີ້ຕ້ອງເປັນໂກລັງໂກລະ, ຜູ້ນີ້ຕ້ອງເປັນສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ” ນັ້ນ ບໍ່ມີ.

ကော ပန နေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ ပန ထေရာ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ, ကေစိ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ’’, ကေစိ ‘‘ဥပရိမ တယော မဂ္ဂါ’’, ကေစိ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ, ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ အနုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာတိ ဝစနံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီ’’တိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ နိယမေတီ’’တိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ. သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ, တတော မန္ဒတရာယ ကောလံကောလော, တတော မန္ဒတရာယ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ.

ຖາມວ່າ: ກໍຫຍັງເປັນເຄື່ອງກຳນົດຄວາມຕ່າງກັນນີ້ ຂອງພະໂສດາບັນເຫຼົ່ານັ້ນ? ພະເຖລະບາງພວກກ່າວວ່າ “ປຸບເພເຫດຸ (ເຫດໃນປາງກ່ອນ) ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ”, ບາງພວກກ່າວວ່າ “ມັກທຳອິດ (ໂສດາປັດຕິມັກ) ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ”, ບາງພວກກ່າວວ່າ “ມັກເບື້ອງເທິງ 3 ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ”, ບາງພວກກ່າວວ່າ “ວິປັດສະນາແຫ່ງມັກທັງ 3 ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ”. ໃນວາດະເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນວາດະທີ່ວ່າ “ປຸບເພເຫດຸ ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ” ນັ້ນ ຈະກາຍເປັນວ່າ ໄດ້ເຮັດອຸປະນິດໄສແກ່ມັກທຳອິດເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນມັກເບື້ອງເທິງ 3 ເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີອຸປະນິດໄສ, ຄຳກ່າວນີ້ຍ່ອມຂັດຂ້ອງ. ໃນວາດະທີ່ວ່າ “ມັກທຳອິດ ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ” ນັ້ນ ຈະກາຍເປັນວ່າ ມັກເບື້ອງເທິງ 3 ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ຄຳກ່າວນີ້ຍ່ອມຂັດຂ້ອງ. ໃນວາດະທີ່ວ່າ “ມັກເບື້ອງເທິງ 3 ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ” ນັ້ນ ຈະກາຍເປັນວ່າ ເມື່ອມັກທຳອິດຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ ມັກເບື້ອງເທິງ 3 ກໍເກີດຂຶ້ນກ່ອນແລ້ວ, ຄຳກ່າວນີ້ຍ່ອມຂັດຂ້ອງ. ສ່ວນວາດະທີ່ວ່າ “ວິປັດສະນາແຫ່ງມັກທັງ 3 ເປັນເຄື່ອງກຳນົດ” ນັ້ນ ສົມຄວນແທ້. ເພາະວ່າ ຖ້າວິປັດສະນາແຫ່ງມັກເບື້ອງເທິງ 3 ມີກຳລັງແຮງ, ກໍເປັນເອກະພີຊີ, ຖ້າວິປັດສະນາອ່ອນກວ່ານັ້ນ ກໍເປັນໂກລັງໂກລະ, ຖ້າວິປັດສະນາອ່ອນກວ່ານັ້ນອີກ ກໍເປັນສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ.

ဧကစ္စော ဟိ သောတာပန္နော ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟောတိ ဝဋ္ဋာဘိရတော ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ ဝိစရတိ သန္ဒိဿတိ. အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ, ဝိသာခါ ဥပါသိကာ, စူဠရထမဟာရထာ ဒေဝပုတ္တာ, အနေကဝဏ္ဏော ဒေဝပုတ္တော, သက္ကော ဒေဝရာဇာ, နာဂဒတ္တော ဒေဝပုတ္တောတိ ဣမေ ဟိ ဧတ္တကာ ဇနာ ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယာ ဝဋ္ဋာဘိရတာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿန္တိ, ဣမေ ဣဓ န ဂဟိတာ. န ကေဝလဉ္စိမေ, ယောပိ မနုဿေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယောပိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ အပရာပရံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေပိ ဣဓ န ဂဟိတာ. ကာလေန ဒေဝေ, ကာလေန မနုဿေ သံသရိတွာ ပန အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တောဝ ဣဓ ဂဟိတော. တသ္မာ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ ဣဒံ ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏသုက္ခဝိပဿကဿ နာမံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ດ້ວຍວ່າ ພະໂສດາບັນບາງອົງ ເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສໃນວັດຕະສົງສານ (ວັດຕັດຊາໄສ) ຍິນດີໃນວັດຕະສົງສານ (ວັດຕາພິຣະຕະ) ທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນວັດຕະສົງສານນັ້ນເອງຢູ່ເລື້ອຍໆ ປາກົດໃຫ້ເຫັນຢູ່. ຄື ອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ, ນາງວິສາຂາອຸປາສິກา, ຈູລະລັດຖະແລະມະຫາລັດຖະເທວະບຸດ, ອະເນກະວັນນະເທວະບຸດ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດ, ແລະນາຄະທັດຕະເທວະບຸດ. ບຸກຄົນມີປະມານເທົ່ານີ້ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ມີອັດທະຍາໄສໃນວັດຕະສົງສານ ຍິນດີໃນວັດຕະສົງສານ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ຈະຊຳລະເທວະໂລກທັງ 6 ຊັ້ນ ແລ້ວສະຖິດຢູ່ໃນຊັ້ນອະກະນິດຖາພົມ ຈຶ່ງຈະປະຣິນິບພານ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ຊົງຖືເອົາໃນສູດນີ້. ບໍ່ພຽງແຕ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ພະໂສດາບັນໃດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນມະນຸດສະໂລກເທົ່ານັ້ນ 7 ເທື່ອ ແລ້ວບັນລຸພະອໍລະຫັດ, ຫຼືພະໂສດາບັນໃດ ບັງເກີດໃນເທວະໂລກ ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປມາໃນເທວະໂລກເທົ່ານັ້ນ 7 ເທື່ອ ແລ້ວບັນລຸພະອໍລະຫັດ, ພະໂສດາບັນເຫຼົ່ານີ້ ກໍບໍ່ໄດ້ຊົງຖືເອົາໃນສູດນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນພະໂສດາບັນໃດ ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນເທວະໂລກບາງຄັ້ງ ໃນມະນຸດສະໂລກບາງຄັ້ງ ແລ້ວບັນລຸພະອໍລະຫັດ, ພະໂສດາບັນນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງຖືເອົາໃນສູດນີ້. ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ “ສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ” ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຕັດໝາຍເຖิง ພະໂສດາບັນຜູ້ເປັນສຸກຂະວິປັດສະກະ (ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາລ້ວນໆ ບໍ່ໄດ້ຊານ) ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວປົນເປກັນຢູ່ໃນກາມະພົບນີ້.

ဓမ္မာနုသာရီ သဒ္ဓါနုသာရီတိ ဧတ္ထ ပန ဣမသ္မိံ သာသနေ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေန္တဿ ဒွေ ဓုရာနိ, ဒွေ သီသာနိ, ဒွေ အဘိနိဝေသာ – သဒ္ဓါဓုရံ, ပညာဓုရံ[Pg.272], သဒ္ဓါသီသံ, ပညာသီသံ, သဒ္ဓါဘိနိဝေသော, ပညာဘိနိဝေသောတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ‘‘သစေ သဒ္ဓါယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ တိဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဧကေကော ဒုက္ခာပဋိပဒါဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓဘာဝံ အာပဇ္ဇတီတိ သဒ္ဓါဓုရေန ဒွါဒသ ဇနာ ဟောန္တိ.

ໃນຄຳວ່າ “ທຳມານຸສາຣີ ສັດທານຸສາຣີ” ນີ້, ໃນພະສາສະໜານີ້ ຂອງຜູ້ຍັງໂລກຸດຕະຣະທຳໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມມີທຸລະ 2, ປະທານ (ຫົວໜ້າ) 2, ແລະຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ (ອະພິນິເວດ) 2 ຄື: ສັດທາທຸລະ ປັນຍາທຸລະ, ສັດທາປະທານ ປັນຍາປະທານ, ສັດທານ້ອມໃຈເຊື່ອ ປັນຍານ້ອມໃຈເຊື່ອ. ໃນບັນດາທຸລະເຫຼົ່ານັ້ນ, ພິກຂຸໃດຕັ້ງສັດທາໄວ້ເປັນທຸລະແລ້ວ ຍັງໂສດາປັດຕິມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ຖ້າສາມາດຍັງໂລກຸດຕະຣະມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍສັດທາ, ເຮົາຈັກຍັງໂລກຸດຕະຣະມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ”, ພິກຂຸນັ້ນໃນຂະນະແຫ່ງມັກ ຊື່ວ່າ “ສັດທານຸສາຣີ”. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ “ສັດທາວິມຸດ” ແລ້ວແບ່ງອອກເປັນ 3 ປະເພດ ຄື: ເອກະພີຊີ, ໂກລັງໂກລະ, ແລະສັດຕັກຂັດຕຸປະຣະມະ. ໃນ 3 ປະເພດນັ້ນ ແຕ່ລະປະເພດຍ່ອມແບ່ງອອກເປັນ 4 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຸກຂາປະຕິປະທາເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພະໂສດາບັນຜູ້ມີສັດທາທຸລະ ຈຶ່ງມີ 12 ບຸກຄົນ.

ယော ပန ‘‘သစေ ပညာယ သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုံ, နိဗ္ဗတ္တေဿာမိ လောကုတ္တရမဂ္ဂ’’န္တိ ပညံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန ပညာဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေန ဒွါဒသဘေဒေါဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဒွေ မဂ္ဂဋ္ဌာ ဖလက္ခဏေ စတုဝီသတိ သောတာပန္နာ ဟောန္တီတိ.

ສ່ວນພິກຂຸໃດ ຕັ້ງປັນຍາໄວ້ເປັນທຸລະແລ້ວ ຍັງໂສດາປັດຕິມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ “ຖ້າສາມາດຍັງໂລກຸດຕະຣະມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ, ເຮົາຈັກຍັງໂລກຸດຕະຣະມັກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ”, ພິກຂຸນັ້ນໃນຂະນະແຫ່ງມັກ ຊື່ວ່າ “ທຳມານຸສາຣີ”. ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ຊື່ວ່າ “ປັນຍາວิມຸດ” ແລ້ວແບ່ງອອກເປັນ 12 ປະເພດ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນມີເອກະພີຊີເປັນຕົ້ນ ຕາມນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນມັກມີ 2 ບຸກຄົນ, ແລະໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ ມີພະໂສດາບັນ 24 ບຸກຄົນ ດ້ວຍປະການສະນີ.

တိပိဋကတိဿတ္ထေရော ကိရ ‘‘တီဏိ ပိဋကာနိ သောဓေဿာမီ’’တိ ပရတီရံ ဂတော. တံ ဧကော ကုဋုမ္ဗိကော စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌာသိ, ထေရော အာဂမနကာလေ ‘‘ဂစ္ဆာမိ ဥပါသကာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကဟံ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိက’’န္တိ. ‘‘န သက္ကာ, ဘန္တေ, မယာ ဂန္တုံ, ဘဒ္ဒန္တံ ပန နိဿာယ မယာ သာသနဿ ဂုဏော ဉာတော, တုမှာကံ ပရမ္မုခါ ကီဒိသံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမာမီ’’တိ? အထ နံ ထေရော အာဟ – ‘‘ယော ဘိက္ခု စတုဝီသတိ သောတာပန္နေ ဒွါဒသ သကဒါဂါမီ အဋ္ဌစတ္တာလီသ အနာဂါမီ ဒွါဒသ အရဟန္တေ ဒဿေတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတုံ သက္ကောတိ, ဧဝရူပံ ဘိက္ခုံ ဥပဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာ ကထိတာတိ.

ໄດ້ຍິນວ່າ ພະຕິປິຕະກະຕິດສະເຖລະ ດຳລິວ່າ “ເຮົາຈັກຊຳລະພະໄຕປິດົກ” ແລ້ວໄດ້ເດີນທາງໄປສູ່ຝັ່ງນັ້ນ. ຄະຫະບໍດີຄົນໜຶ່ງ ໄດ້ບຳລຸງພະເຖລະນັ້ນດ້ວຍປັດໄຈ 4. ເມື່ອເຖິງເວລາຈະກັບ ພະເຖລະໄດ້ກ່າວວ່າ “ອຸປາສົກ ເຮົາຈັກໄປລະເດີ້”. ອຸປາສົກຖາມວ່າ “ຈະໄປໃສ ຂ້ານ້ອຍ ພະຄຸນເຈົ້າ?”. ພະເຖລະຕອບວ່າ “ໄປສູ່ສຳນັກຂອງພະອາຈານແລະພະອຸປັດຊາຂອງພວກເຮົາ”. ອຸປາສົກຮຽນວ່າ “ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຈະໄປນຳໄດ້, ແຕ່ຂ້ານ້ອຍໄດ້ຮູ້ຄຸນຂອງພະສາສະໜາເພາະອາໄສພະຄຸນເຈົ້າ, ເມື່ອພະຄຸນເຈົ້າລັບຫຼັງໄປແລ້ວ ຂ້ານ້ອຍຄວນເຂົ້າໄປຫາພົບພິກຂຸເຊັ່ນໃດ?”. ລຳດັບນັ້ນ ພະເຖລະໄດ້ກ່າວກັບອຸປາສົກນັ້ນວ່າ “ພິກຂຸໃດສາມາດສະແດງພະໂສດາບັນ 24 ບຸກຄົນ, ພະສະກະທາຄາມີ 12 ບຸກຄົນ, ພະອະນາຄາມີ 48 ບຸກຄົນ, ແລະພະອໍລະຫັນ 12 ບຸກຄົນ ແລ້ວສະແດງທຳມະກະຖາໄດ້, ຄວນບຳລຸງພິກຂຸຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນັ້ນ”. ໃນສູດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງວິປັດສະນາໄວ້ແລ້ວ.

၅-၁၀. သုဒ္ဓကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໕-໑໐. ຄຳອະທິບາຍສຸດທະກະສູດເປັນຕົ້ນ

၄၉၅-၅၀၀. ပဉ္စမေ စက္ခု စ တံ စက္ခုဒွါရေ နိဗ္ဗတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ စက္ခုန္ဒြိယံ. သောတိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ပဌမသုတ္တဉ္စေဝ ဆဋ္ဌာဒီနိ စ ပဉ္စာတိ ဆ သုတ္တာနိ စတုသစ္စဝသေန ကထိတာနီတိ.

໔໙໕-໕໐໐. ໃນສູດທີຫ້າ, ຈັກຂຸໃດ ເປັນຈັກຂຸດ້ວຍ ແລະເປັນອິນຊີດ້ວຍ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໃຫຍ່ ຄືຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈັກຂຸທະວານ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຈັກຂຸນຊີ”. ໃນໂສຕິນຊີເປັນຕົ້ນ ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງ ຍ່ອມຕື້ນທັງນັ້ນ. ໃນວັກນີ້ ສູດທຳອິດ ແລະສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີຫົກເປັນຕົ້ນອີກ 5 ສູດ ລວມເປັນ 6 ສູດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະລິຍະສັດ 4 ປະການ.

ဆဠိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ສະລິນທຣິຍະວັກ ທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

၄. သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ

໔. ສຸຂິນທຣິຍະວັກ

၁-၅. သုဒ္ဓိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໕. ຄຳອະທິບາຍສຸດທິກະສູດເປັນຕົ້ນ

၅၀၁-၅၀၅. စတုတ္ထဝဂ္ဂဿ [Pg.273] ပဌမေ သုခဉ္စ တံ သဟဇာတာနံ အာဓိပတေယျသင်္ခါတေန ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဉ္စာတိ သုခိန္ဒြိယံ. ဒုက္ခိန္ဒြိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနေဝ, သောမနဿိန္ဒြိယံ ဌပေတွာ အရူပါဝစရံ သေသံ တေဘူမကံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ စတုဘူမကံ. ဒုတိယာဒီနိ စတ္တာရိ စတုသစ္စဝသေနေဝ ကထိတာနိ.

໕໐໑-໕໐໕. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີສີ່, ສຸຂະໃດ ເປັນສຸຂະດ້ວຍ ແລະເປັນອິນຊີດ້ວຍ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໃຫຍ່ ຄືຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາດທຳ), ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສຸຂິນຊີ”. ໃນທຸກຂິນຊີເປັນຕົ້ນ ກໍມີນິຍາຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະໃນສູດນີ້ ສຸຂິນຊີ ທຸກຂິນຊີ ແລະໂທມະນັດສິນຊີ ເປັນກາມາວະຈອນທຳແທ້ໆ, ສ່ວນໂສມະນັດສິນຊີ ເປັນໄປໃນພູມ 3 ທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນແຕ່ອະຣູປາວະຈອນພູມ, ແລະອຸເປກຂິນຊີ ເປັນໄປໃນພູມທັງ 4. ສູດທັງຫຼາຍ 4 ສູດ ມີສູດທີສອງເປັນຕົ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະລິຍະສັດ 4 ເທົ່ານັ້ນ.

၆. ပဌမဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ຄຳອະທິບາຍປະຖົມມະວິພັງຄະສູດ

၅၀၆. ဆဋ္ဌေ ကာယိကန္တိ ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ. သုခန္တိ အယမဿ သရူပနိဒ္ဒေသော. သာတန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, မဓုရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသမ္ဖဿဇန္တိ ကာယသမ္ဖဿတော ဇာတံ. သုခံ သာတန္တိ ဝုတ္တနယမေဝ. ဝေဒယိတန္တိ အယမဿ သဗ္ဗဝေဒနာသာဓာရဏော အညဓမ္မဝိသိဋ္ဌော သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာယိကံ ဝါ စေတသိကံ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန စက္ခာဒယော စတ္တာရော ပသာဒကာယေ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ကာယိကန္တိ ဝုတ္တံ. ကာယပသာဒဝတ္ထုကံ ပန အဒုက္ခမသုခံ နာမ နတ္ထိ.

໕໐໖. ໃນສູດທີຫົກ, ຄຳວ່າ “ກາຍິກັງ” (ທາງກາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີກາຍະປະສາດເປັນທີ່ອາໄສ. ຄຳວ່າ “ສຸຂັງ” (ຄວາມສຸກ) ນີ້ ເປັນການສະແດງສະພາວະໂດຍກົງຂອງສຸຂິນຊີນີ້. ຄຳວ່າ “ສາດັງ” (ຄວາມຍິນດີ) ເປັນຄຳໄວພົດຂອງສຸຂະນັ້ນເອງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ມີສະພາວະອັນຫວານຊື່ນ. ຄຳວ່າ “ກາຍະສັມຜັດສະຊັງ” ໄດ້ແກ່ ເກີດແຕ່ກາຍະສັມຜັດ. ໝວດຄຳວ່າ “ສຸຂັງ ສາດັງ” ມີນິຍາຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ເວທະຢິຕັງ” (ການສະເຫວີຍອາລົມ) ນີ້ ເປັນການສະແດງສະພາວະທົ່ວໄປແກ່ເວທະນາທັງປວງ ແຕ່ມີຄວາມພິເສດຕ່າງຈາກທຳອື່ນໆ ມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ. ໂດຍນິຍາຍນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນຄຳທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ກາຍິກັງ ວາ ເຈຕະສິກັງ ວາ” ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມສຸກທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສປະສາດຮູບທັງ 4 ມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ເປັນທີ່ອາໄສ ຊື່ວ່າ “ກາຍິກັງ”. ແຕ່ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ ທີ່ມີກາຍະປະສາດເປັນທີ່ອາໄສນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ.

၉. ကဋ္ဌောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ຄຳອະທິບາຍກັດໂຖປະມະສູດ

၅၀၉. နဝမေ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနန္တိ ဒွိန္နံ အရဏီနံ. သံဃဋ္ဋနသမောဓာနာတိ သံဃဋ္ဋနေန စေဝ သမောဓာနေန စ. ဥသ္မာတိ ဥသုမာကာရော. တေဇောတိ အဂ္ဂိဓူမော. ဧတ္ထ စ အဓရာရဏီ ဝိယ ဝတ္ထာရမ္မဏံ, ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ ဖဿော, သံဃဋ္ဋော ဝိယ ဖဿသံဃဋ္ဋနံ, အဂ္ဂိ ဝိယ ဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဝါ ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ, ဖဿော အဓရာရဏီ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

໕໐໙. ໃນສູດທີເກົ້າ, ຄຳວ່າ “ທະວິນນັງ ກັດຖານັງ” (ໄມ້ສອງອັນ) ໄດ້ແກ່ ໄມ້ສີໄຟສອງອັນ. ຄຳວ່າ “ສັງຄັດຕະນະສະໂມທານາ” ໄດ້ແກ່ ເພາະການສີກັນ ແລະເພາະການປະສົມກັນ. ຄຳວ່າ “ອຸດສະມາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮ້ອນ. ຄຳວ່າ “ເຕໂຊ” ໄດ້ແກ່ ໄຟ. ໃນສູດນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ວັດຖຸແລະອາລົມ ປຽບເໝືອນໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ, ຜັດສະ ປຽບເໝືອນໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ, ຄວາມກະທົບແຫ່ງຜັດສະ ປຽບເໝືອນການສີກັນ, ເວທະນາ ປຽບເໝືອນໄຟ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ວັດຖຸແລະອາລົມ ປຽບເໝືອນໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ, ຜັດສະ ປຽບເໝືອນໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ.

၁၀. ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ຄຳອະທິບາຍອຸບປະຕິປາຕິກະສູດ

၅၁၀. ဒသမံ ယထာဓမ္မရသေန ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တမ္ပိ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ သေသသုတ္တာနိ ဝိယ အဒေသိတတ္တာ ဥပ္ပဋိပါဋိကသုတ္တံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ နိမိတ္တန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ပစ္စယဝေဝစနာနေဝ. ဒုက္ခိန္ဒြိယဉ္စ ပဇာနာတီတိ ဒုက္ခသစ္စဝသေနေဝ ပဇာနာတိ. ဒုက္ခိန္ဒြိယသမုဒယန္တိ ကဏ္ဋကေန ဝါ ဝိဒ္ဓဿ မင်္ကုလေန [Pg.274] ဝါ ဒဋ္ဌဿ ပစ္စတ္ထရဏေ ဝါ ဝလိယာ ဖုဋ္ဌဿ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဧတဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ.

໕໑໐. ພຶງຊາບວ່າ ສູດທີສິບນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໄວ້ຕາມລຳດັບແຫ່ງທຳມະຣົດນັ້ນໆ ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນອິນຊີວິພັງນີ້ ເໝືອນດັ່ງສູດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ (ມີສຸຂິນຊີເປັນຕົ້ນ) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸບປະຕິປາຕິກະສູດ (ສູດທີ່ສະແດງນອກລຳດັບ). ໃນສູດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ນິມິດ' ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນໄວພົດຂອງປັດໄຈທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮູ້ຊັດເຊິ່ງທຸກຂິນຊີ' ຄື ຍ່ອມຮູ້ຊັດໂດຍຄວາມເປັນທຸກຂະສັດຈະເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຫດເກີດແຫ່ງທຸກຂິນຊີ' ຄື ກາຍະວິນຍານທີ່ປະກອບດ້ວຍທຸກ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືກໜາມແທງ ຫຼື ຖືກເຮືອດກັດ ຫຼື ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍຜ້າປູທີ່ນອນທີ່ຍັບຍູ່ຍີ່, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ນັ້ນເປັນເຫດເກີດແຫ່ງທຸກຂິນຊີ.

ပရတော ဒေါမနဿိန္ဒြိယသမုဒယန္တိအာဒီသုပိ တေသံ တေသံ ကာရဏဝသေနေဝ သမုဒယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပတ္တစီဝရာဒီနံ ဝါ ဟိ သင်္ခါရာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဝါ သတ္တာနံ ဝိနာသေန ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တေသံ ဝိနာသံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝရသယနေ နိပန္နဿ ဟတ္ထပါဒသမ္ဗာဟနတာလဝဏ္ဋဝါတာဒိသမ္ဖဿေန သုခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဖဿံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ပန သတ္တသင်္ခါရာနံ မနာပါနံ ပဋိလာဘဝသေန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ပဋိလာဘံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ. မဇ္ဈတ္တာကာရေန ပန ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တသင်္ခါရေသု မဇ္ဈတ္တာကာရံ တဿ သမုဒယောတိ ပဇာနာတိ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເຫດເກີດແຫ່ງໂທມະນັດສິນຊີ' ເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ ກໍພຶງຊາບເຫດເກີດໂດຍອຳນາດແຫ່ງເຫດຂອງອິນຊີນັ້ນໆ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈິງຢູ່ ໂທມະນັດສິນຊີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມພິນາດແຫ່ງສັງຂານທັງຫຼາຍ ມີບາດ ແລະ ຈີວອນ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເພາະຄວາມພິນາດແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍ ມີສັດທິວິຫາຣິກ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ຄວາມພິນາດແຫ່ງສັງຂານ ແລະ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງໂທມະນັດສິນຊີ. ສຸຂິນຊີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານອັນດີ ແລ້ວນອນເໜືອທີ່ນອນອັນປະເສີດ ເພາະການບີບນວດມືແລະຕີນ ຫຼື ເພາະການຖືກຕ້ອງສຳຜັດກັບລົມພັດວີ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ສຳຜັດນັ້ນ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງສຸຂິນຊີ. ສ່ວນໂສມະນັດສິນຊີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະການໄດ້ຮັບສັດ ແລະ ສັງຂານ ອັນເປັນທີ່ພໍໃຈ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ການໄດ້ຮັບສັດ ແລະ ສັງຂານນັ້ນ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງໂສມະນັດສິນຊີ. ສ່ວນອຸເປກຂິນຊີ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍອາການວາງເສີຍ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດວ່າ ອາການວາງເສີຍໃນສັດ ແລະ ສັງຂານທັງຫຼາຍນັ້ນ ເປັນເຫດເກີດແຫ່ງອຸເປກkhິນຊີ.

ကတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတိ, ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီတိအာဒီသု ပန အယံ ဧကတောဝ ဝိနိစ္ဆယကထာ – ဒုက္ခိန္ဒြိယဉှိ ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပစာရက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ ပဟီနံ ဟောတိ, ဒေါမနဿာဒီနိ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ အတိသယနိရောဓတ္တာ အယံ ဈာနေသုယေဝ နိရောဓော ဝုတ္တော. အတိသယနိရောဓော ဟိ တေသံ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု, န နိရောဓောယေဝ, နိရောဓောယေဝ ပန ဥပစာရက္ခဏေ, နာတိသယနိရောဓော. တထာ ဟိ နာနာဝဇ္ဇနေ ပဌမဇ္ဈာနုပစာရေ နိရုဒ္ဓဿာပိ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ ဍံသမကသာဒိသမ္ဖဿေန ဝါ ဝိသမာသနုပတာပေန ဝါ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ အန္တောအပ္ပနာယံ. ဥပစာရေ ဝါ နိရုဒ္ဓမ္ပေတံ န သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ပဋိပက္ခေန အဝိဟတတ္တာ. အန္တောအပ္ပနာယံ ပန ပီတိဖရဏေန သဗ္ဗော ကာယော သုခေါက္ကန္တော ဟောတိ, သုခေါက္ကန္တကာယဿ စ သုဋ္ဌု နိရုဒ္ဓံ ဟောတိ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ ပဋိပက္ခေန ဝိဟတတ္တာ. နာနာဝဇ္ဇနေယေဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿ ဒေါမနဿိန္ဒြိယဿ ယသ္မာ ဧတံ ဝိတက္ကဝိစာရပစ္စယေပိ ကာယကိလမထေ စိတ္တုပဃာတေ စ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဝိတက္ကဝိစာရာဘာဝေ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ယတ္ထ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တတ္ထ ဝိတက္ကဝိစာရဘာဝေ, အပ္ပဟီနာ ဧဝ စ ဒုတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ဝိတက္ကဝိစာရာတိ တတ္ထဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ. န တွေဝ ဒုတိယဇ္ဈာနေ ပဟီနပစ္စယတ္တာ. တထာ တတိယဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သုခိန္ဒြိယဿ ပီတိသမုဋ္ဌာနပဏီတရူပဖုဋ္ဌကာယဿ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ တတိယဇ္ဈာနေ. တတိယဇ္ဈာနေ ဟိ သုခဿ ပစ္စယဘူတာ [Pg.275] ပီတိ သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓါ. တထာ စတုတ္ထဇ္ဈာနုပစာရေ ပဟီနဿာပိ သောမနဿိန္ဒြိယဿ အာသန္နတ္တာ အပ္ပနာပ္ပတ္တာယ ဥပေက္ခာယ အဘာဝေန သမ္မာ အနတိက္ကန္တတ္တာ စ သိယာ ဥပ္ပတ္တိ, န တွေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ. တသ္မာ ‘‘ဧတ္ထ စုပ္ပန္နံ ဒုက္ခိန္ဒြိယံ အပရိသေသံ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ တတ္ထ တတ္ထ အပရိသေသဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

ສ່ວນໃນພຣະບາລີມີຄຳວ່າ 'ກໍທຸກຂິນຊີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ເຫຼືອໃນທີ່ໃດ? ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ສະຫງັດແລ້ວຈາກກາມທັງຫຼາຍ...' ເປັນຕົ້ນນີ້ ເປັນຄຳຕັດສິນໂດຍລວມເປັນອັນດຽວກັນ. ຈິງຢູ່ ທຸກຂິນຊີ ຍ່ອມດັບໄປ ຄື ຖືກລະໄດ້ໃນຂະນະແຫ່ງອຸປະຈາຣະຂອງປະຖົມມະຊານເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນໂທມະນັດສິນຊີເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມດັບໄປໃນຂະນະແຫ່ງອຸປະຈາຣະຂອງທຸຕິຍະຊານເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກۆຕາມ ແຕ່ເພາະຄວາມດັບໄປຢ່າງເດັດຂາດ (ອະຕິສະຍະນิໂຣດ) ແຫ່ງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຄວາມດັບນີ້ໄວ້ໃນຊານທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ຄວາມດັບຢ່າງເດັດຂາດແຫ່ງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໃນປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄວາມດັບທຳມະດາ, ສ່ວນໃນຂະນະແຫ່ງອຸປະຈາຣະ ເປັນພຽງແຕ່ຄວາມດັບທຳມະດາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມດັບຢ່າງເດັດຂາດ. ຄວາມຈິງເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າທຸກຂິນຊີຈະດັບໄປແລ້ວໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງປະຖົມມະຊານ ທີ່ມີອາວັດຊະນະຕ່າງໆ ກໍຕາມ ແຕ່ກໍຍັງອາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ອີກ ເພາະການຖືກຕ້ອງກັບເຫຼືອກແລະຍຸງເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເພາະຄວາມຮ້ອນແລະຄວາມລຳບາກຈາກການນັ່ງໃນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ, ແຕ່ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍໃນພາຍໃນແຫ່ງອັບປະນາຊານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຸກຂິນຊີນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະດັບໄປໃນອຸປະຈາຣະ ແຕ່ກໍບໍ່ຊື່ວ່າດັບສະໜິດ ເພາະຂ້າສຶກ (ທຳມະທີ່ເປັນປະຕິປັກ) ຍັງບໍ່ທັນຖືກກຳຈັດ. ສ່ວນໃນພາຍໃນແຫ່ງອັບປະນາຊານ ກາຍທັງໝົດຍ່ອມຖືກແຜ່ຊ່ານໄປດ້ວຍປີຕິ ຈຶ່ງເປັນກາຍທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມສຸກ, ແລະ ທຸກຂິນຊີຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມສຸກນັ້ນ ຍ່ອມດັບສະໜິດ ເພາະຂ້າສຶກຖືກກຳຈັດແລ້ວ. ແລະ ໂທມະນັດສິນຊີ ທີ່ຖືກລະໄດ້ແລ້ວໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງທຸຕິຍະຊານ ທີ່ມີອາວັດຊະນະຕ່າງໆ ນັ້ນ ເພາະເຫດໃດມັນຈຶ່ງຍັງເກີດຂຶ້ນໄດ້ ເມື່ອມີຄວາມເມື່ອຍລ້າທາງກາຍ ແລະ ຄວາມກະທົບກະທັ່ງທາງຈິດ ອັນມີວິຕົກແລະວິຈານເປັນປັດໄຈ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີວິຕົກແລະວິຈານ ມັນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ສ່ວນໃນອຸປະຈາຣະໃດທີ່ມັນເກີດຂຶ້ນ ໃນອຸປະຈາຣະນັ້ນ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງວິຕົກແລະວິຈານ, ແລະ ເພາະວິຕົກແລະວິຈານຍັງບໍ່ທັນຖືກລະໄດ້ໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງທຸຕິຍະຊານນັ້ນ ໂທມະນັດສິນຊີນັ້ນຈຶ່ງອາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ໃນອຸປະຈາຣະນັ້ນ. ແຕ່ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍໃນທຸຕິຍະຊານ ເພາະປັດໄຈ (ຄື ວິຕົກແລະວິຈານ) ຖືກລະໄດ້ແລ້ວ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ສຸຂິນຊີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກລະໄດ້ແລ້ວໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງຕະຕິຍະຊານ ກໍຍັງອາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ແກ່ບຸກຄົນຜູ້ມີກາຍອັນຖືກຕ້ອງດ້ວຍຮູບອັນປະນີດທີ່ມີປີຕິເປັນສະມຸດຖານ, ແຕ່ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍໃນຕະຕິຍະຊານ. ເພາະວ່າໃນຕະຕິຍະຊານນັ້ນ ປີຕິອັນເປັນປັດໄຈແຫ່ງສຸກ ໄດ້ດັບໄປໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໂສມະນັດສິນຊີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກລະໄດ້ແລ້ວໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານ ກໍຍັງອາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ ເພາະຄວາມໃກ້ຊິດ ແລະ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອຸເປກຂາທີ່ເຖິງອັບປະນາ ແລະ ເພາະຄວາມຍັງບໍ່ກ້າວລ່ວງໄປໄດ້ດ້ວຍດີ, ແຕ່ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລີຍໃນຈະຕຸດຖະຊານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຫຼືອ' ໄວ້ໃນວາຣະນັ້ນໆ ວ່າ 'ກໍທຸກຂິນຊີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ເຫຼືອ'.

ယံ ပနေတ္ထ တဒတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတီတိ ဝုတ္တံ, တတ္ထ အလာဘီ သမာနော ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ စိတ္တံ ဥပသံဟရတိ, လာဘီ သမာနော သမာပဇ္ဇနတ္ထာယာတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမေသု ဒွီသုပိ သုတ္တေသု သမ္မသနဝါရောဝ ကထိတောတိ.

ສ່ວນຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສູດນີ້ວ່າ 'ຍ່ອມນ້ອມຈິດໄປເພື່ອປະໂຫຍດນັ້ນ' ໃນຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ: ບຸກຄົນຜູ້ຍັງບໍ່ໄດ້ຊານ ຍ່ອມນ້ອມຈິດໄປເພື່ອເຮັດຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ຊານແລ້ວ ຍ່ອມນ້ອມຈິດໄປເພື່ອເຂົ້າຊານ. ໃນສູດທັງສອງນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດສະເພາະສຳມະສະນະວາຣະ (ວາຣະແຫ່ງການພິຈາລະນາ) ເທົ່ານັ້ນ.

သုခိန္ဒြိယဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ສຸຂິນຊີຍະວັກ ທີສີ່ ຈົບ.

၅. ဇရာဝဂ္ဂေါ

໕. ຊະຣາວັກ

၁. ဇရာဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາ ຊະຣາທັມມະສູດ

၅၁၁. ပဉ္စမဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပစ္ဆာတပေတိ ပါသာဒစ္ဆာယာယ ပုရတ္ထိမဒိသံ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ ပါသာဒဿ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ အာတပေါ ဟောတိ, တသ္မိံ ဌာနေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနောတိ ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿပိ ဥပါဒိန္နကသရီရေ ဥဏှကာလေ ဥဏှံ ဟောတိ, သီတကာလေ သီတံ, အယဉ္စ ဟိမပါတသီတသမယော. တသ္မာ မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ သူရိယရသ္မီဟိ ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနော နိသီဒိ.

໕໑໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'ຜີງແດດຕອນບ່າຍ' ມີເນື້ອຄວາມວ່າ: ເພາະເງົາຂອງປຣາສາດບັງທິດເບື້ອງຕາເວັນອອກໄວ້ ແສງແດດຈຶ່ງມີຢູ່ທາງທິດເບື້ອງຕາເວັນຕົກຂອງປຣາສາດ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກປະທັບນັ່ງເໜືອພຣະພຸດທະອາສະນະອັນປະເສີດທີ່ປູລາດໄວ້ໃນທີ່ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜີງແຜ່ນຫຼັງ' ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນພຣະວໍຣະກາຍທີ່ເກີດຈາກກຳ (ອຸປາທິນນະກະສະຣີຣະ) ຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ກໍຍ່ອມຮ້ອນໃນເວລາຮ້ອນ ແລະ ຍ່ອມໜາວໃນເວລາໜາວ, ແລະ ສະໄໝນັ້ນກໍເປັນລະດູໜາວທີ່ມີຫິມະຕົກ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຊົງຫຼຸດພຣະມະຫາຈີວອນລົງ ແລ້ວປະທັບນັ່ງຜີງແຜ່ນຫຼັງດ້ວຍແສງແດດ.

ကိံ ပန ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ သူရိယရသ္မိ အန္တော ပဝိသိတုံ သက္ကောတီတိ? န သက္ကောတိ. ဧဝံ သန္တေ ကိံ တာပေတီတိ? ရသ္မိတေဇံ. ယထေဝ ဟိ ဌိတမဇ္ဈနှိကေ ပရိမဏ္ဍလာယ ဆာယာယ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နဿ ကိဉ္စာပိ သူရိယရသ္မိယော သရီရံ န ဖုသန္တိ, သဗ္ဗဒိသာသု ပန တေဇော ဖရတိ, အဂ္ဂိဇာလာဟိ ပရိက္ခိတ္တော ဝိယ ဟောတိ, ဧဝံ သူရိယရသ္မီသု ဗုဒ္ဓရသ္မိယော မဒ္ဒိတွာ အန္တော ပဝိသိတုံ အသက္ကုဏန္တီသုပိ သတ္ထာ တေဇံ တာပေန္တော နိသိန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ຖາມວ່າ: ກໍແສງແດດສາມາດຂົ່ມພຣະຣັດສະໝີຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວເຂົ້າໄປພາຍໃນໄດ້ຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ: ບໍ່ສາມາດ. ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຜີງຫຍັງ? ຕອບວ່າ: ຊົງຜີງໄອອຸ່ນແຫ່ງແສງແດດ. ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນໃນເວລາທ່ຽງວັນ ບຸກຄົນຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ກົກໄມ້ທີ່ມີເງົາກົມມົນ ເຖິງແມ່ນວ່າແສງແດດຈະບໍ່ຖືກຕ້ອງພຣະວໍຣະກາຍໂດຍກົງ ແຕ່ໄອອຸ່ນຍ່ອມແຜ່ຊ່ານໄປທຸກທິດທາງ ປຽບເໝືອນຖືກລ້ອມຮອບດ້ວຍແປວໄຟ, ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າແສງແດດຈະບໍ່ສາມາດຂົ່ມພຣະຣັດສະໝີຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າແລ້ວເຂົ້າໄປພາຍໃນໄດ້ກໍຕາມ ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ພຣະສາດສະດາປະທັບນັ່ງຜີງໄອອຸ່ນແຫ່ງແສງແດດນັ້ນຢູ່.

အနောမဇ္ဇန္တောတိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မကရဏဝသေန အနုမဇ္ဇန္တော. အစ္ဆရိယံ ဘန္တေတိ ထေရော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော မဟာစီဝရံ ဩတာရေတွာ နိသိန္နဿ ဒွိန္နံ [Pg.276] အံသကူဋာနံ အန္တရေ သုဝဏ္ဏာဝဋ္ဋံ ဝိယ ကေသဂ္ဂပ္ပမာဏံ ဝလိယာဝဋ္ဋံ ဒိသွာ – ‘‘ဧဝရူပေပိ နာမ သရီရေ ဇရာ ပညာယတီ’’တိ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ဇရံ ဂရဟန္တော ဧဝမာဟ. ဂရဟနစ္ဆရိယံ နာမ ကိရေတံ.

ຄຳວ່າ 'ລູບຄຳຢູ່' ຄື ລູບຄຳດ້ວຍການບີບນວດແຜ່ນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ໜ້າອັດສະຈັນ ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ' ຄື ພຣະເຖຣະ (ພຣະອານົນ) ໄດ້ຫຼຸດພຣະມະຫາຈີວອນອອກຈາກແຜ່ນຫຼັງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ໃນຂະນະທີ່ປະທັບນັ່ງຢູ່ ໄດ້ເຫັນຮອຍຫ່ຽວຍານເປັນວົງຂະໜາດເທົ່າປາຍເສັ້ນຜົມ ປຽບເໝືອນຮອຍຂີດເທິງແຜ່ນຄຳ ໃນລະຫວ່າງພຣະອັງສາ (ບ່າ) ທັງສອງ, ຈຶ່ງເກີດຄວາມສັງເວດ ແລະ ກ່າວຕິຕຽນຄວາມແກ່ຊະລາວ່າ 'ເຖິງແມ່ນໃນພຣະວໍຣະກາຍເຫັນປານນີ້ ຄວາມແກ່ຊະລາກໍຍັງປາກົດຢູ່ໄດ້', ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳນີ້ຊື່ວ່າ ເປັນການສະແດງຄວາມອັດສະຈັນໃນທາງຕິຕຽນ.

န စေဝံ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝတော တာဝ ပရိသုဒ္ဓေါတိ ယထာ ပကတိယာ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိသုဒ္ဓေါ, န ဧဝမေတရဟီတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တထာဂတဿ ဟိ ဒဟရကာလေ သင်္ကုသတသမဗ္ဘာဟတံ ဥသဘစမ္မံ ဝိယ ဝိဟတဝလိကော ကာယော ဟောတိ, တသ္မိံ ဌပိတော ဟတ္ထော ဘဿတေဝ, န သန္တိဋ္ဌတိ, တေလပုဉ္ဆနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. မဟလ္လကကာလေ ပန သိရာဇာလာ မိလာယန္တိ, သန္ဓိပဗ္ဗာနိ သိထိလာနိ ဟောန္တိ, မံသံ အဋ္ဌိတော မုစ္စိတွာ သိထိလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဩလမ္ဗတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဧဝရူပံ န ဟောတိ. အညေသံ အပါကဋံ, သန္တိကာဝစရတ္တာ အာနန္ဒတ္ထေရဿေဝ ပါကဋံ ဟောတိ, တသ္မာ ဧဝမာဟ.

ຄຳວ່າ 'ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ໃນບັດນີ້ ພຣະສະວີວັນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ບໍ່ຜຸດຜ່ອງເໝືອນແຕ່ກ່ອນແລ້ວ' ພຣະເຖຣະສະແດງວ່າ ພຣະສະວີວັນ (ຜິວພັນ) ທີ່ເຄີຍຜຸດຜ່ອງເປັນປົກກະຕິ ໃນບັດນີ້ບໍ່ຜຸດຜ່ອງຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ເພາະວ່າ ໃນເວລາທີ່พຣະຕະຖາຄົດຍັງຊົງພຣະເຍົາ ພຣະວໍຣະກາຍຍ່ອມປາສະຈາກຮອຍຫ່ຽວຍານ ປຽບເໝືອນໜັງໂຄອຸສະພະລາດທີ່ຖືກຂຶງໄວ້ດ້ວຍຫຼັກໜຶ່ງຮ້ອຍເຫຼັ້ມຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ, ມືທີ່ວາງລົງເທິງພຣະວໍຣະກາຍນັ້ນຍ່ອມເລື່ອນຫຼຸດລົງທັນທີ ບໍ່ອາດຕັ້ງຢູ່ໄດ້, ປຽບເໝືອນພື້ນຜິວທີ່ທາດ້ວຍນ້ຳມັນອັນກ້ຽງມື່ນ. ສ່ວນໃນເວລາແກ່ຊະລາ ເສັ້ນເອັນທັງຫຼາຍຍ່ອມຫ່ຽວແຫ້ງ, ຂໍ້ຕໍ່ກະດູກທັງຫຼາຍຍ່ອມຫຼົມ, ເນື້ອຍ່ອມຫຼຸດອອກຈາກກະດູກແລ້ວຫ່ຽວຍານຢ່ອນລົງໃນທີ່ນັ້ນໆ. ແຕ່ສຳລັບພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ອາການຫ່ຽວຍານເຫັນປານນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ. ອາການນີ້ບໍ່ປາກົດແກ່ຄົນອື່ນ ແຕ່ປາກົດແກ່ພຣະອານົນເຖຣະເທົ່ານັ້ນ ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດພຣະອົງ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້.

သိထိလာနိ စ ဂတ္တာနီတိ အညေသံ မုခေ အံသကူဋန္တရေဟိ တေသု တေသု ဌာနေသု ဝလိယော သန္တိဋ္ဌန္တိ, သတ္ထု ပနေတံ နတ္ထိ, ထေရော စ ဒွိန္နံ အံသကူဋာနံ အန္တရေ ဝလိယာဝဋ္ဋကံ ဒိသွာ ဧဝမာဟ. သဗ္ဗာနိ ဝလိယဇာတာနီတိ ဣဒမ္ပိ အတ္တနော ပါကဋဝသေန ဧဝမာဟ – သတ္ထု ပန အညေသံ ဝိယ ဝလိယော နာမ နတ္ထိ. ပုရတော ပဗ္ဘာရော စ ကာယောတိ သတ္ထာ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော, ဒေဝနဂရေ သမုဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယဿ ကာယော ဥဇုကမေဝ ဥဂ္ဂတော. မဟလ္လကကာလေ ပန ကာယော ပုရတော ဝင်္ကော ဟောတိ, သွာယံ အညေသံ အပါကဋော, သန္တိကာဝစရတ္တာ ပန ထေရဿေဝ ပါကဋော, တသ္မာ ဧဝမာဟ. ဒိဿတိ စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တန္တိ ဣန္ဒြိယာနိ နာမ န စက္ခုဝိညေယျာနိ. ယတော ပန ပကတိယာ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော, ဣဒါနိ န တထာ ပရိသုဒ္ဓေါ, အံသကူဋန္တရေ ဝလိ ပညာယတိ, ဗြဟ္မုဇုကာယော ပုရတော ဝင်္ကော, ဣမိနာဝ ကာရဏေန စက္ခာဒီနဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ နယဂ္ဂါဟတော ဧဝမာဟ. ဓီ တံ ဇမ္မိ ဇရေ အတ္ထူတိ လာမကေ ဇရေ ဓီ တံ တုယှံ ဟောတု, ဓိက္ကာရော တံ ဖုသတု. ဗိမ္ဗန္တိ အတ္တဘာဝေါ.

ຄຳວ່າ 'ພຣະວໍຣະກາຍກໍຫ່ຽວຍານ' ຄື ສຳລັບຄົນອື່ນໆ ຮອຍຫ່ຽວຍານຍ່ອມປາກົດຢູ່ເທິງໃບໜ້າ ແລະ ລະຫວ່າງບ່າ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ສຳລັບພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ອາການຫ່ຽວຍານຢ່າງນັ້ນບໍ່ມີ, ແຕ່ພຣະເຖຣະໄດ້ເຫັນຮອຍຫ່ຽວຍານເປັນວົງນ້ອຍໆ ໃນລະຫວ່າງພຣະອັງສາທັງສອງ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳວ່າ 'ຮອຍຫ່ຽວຍານປາກົດຢູ່ທົ່ວພຣະວໍຣະກາຍ' ນີ້ ພຣະເຖຣະກ່າວຕາມອາການທີ່ປາກົດແກ່ຕົນເອງ, ແຕ່ສຳລັບພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ບໍ່ມີຮອຍຫ່ຽວຍານປາກົດຊັດເຈນເໝືອນຄົນອື່ນໆ ເລີຍ. ຄຳວ່າ 'ພຣະວໍຣະກາຍກໍໂນ້ມໄປທາງໜ້າ' ຄື ພຣະສາດສະດາຊົງມີພຣະວໍຣະກາຍຕັ້ງຊື່ເໝືອນທ້າວມະຫາພຣົມ, ພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອົງຕັ້ງຊື່ຂຶ້ນໄປ ປຽບເໝືອນຊຸ້ມປະຕູຄຳທີ່ຍົກຂຶ້ນໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນເມືອງສະຫວັນ. ແຕ່ໃນເວລາແກ່ຊະລາ ພຣະວໍຣະກາຍຍ່ອມໂນ້ມໄປທາງໜ້າເລັກນ້ອຍ, ອາການໂນ້ມໄປທາງໜ້າເລັກນ້ອຍນັ້ນ ບໍ່ປາກົດແກ່ຄົນອື່ນ ແຕ່ປາກົດແກ່ພຣະເຖຣະເທົ່ານັ້ນ ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ, ເພາະສະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳວ່າ 'ຄວາມແປກໄປແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍກໍປາກົດຢູ່' ຄື ອິນຊີທັງຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕາ. ແຕ່ເພາະເຫດໃດ ພຣະສະວີວັນທີ່ເຄີຍຜຸດຜ່ອງເປັນປົກກະຕິ ໃນບັດນີ້ບໍ່ຜຸດຜ່ອງຢ່າງນັ້ນແລ້ວ, ຮອຍຫ່ຽວຍານປາກົດຢູ່ລະຫວ່າງພຣະອັງສາ, ພຣະວໍຣະກາຍທີ່ເຄີຍຕັ້ງຊື່ເໝືອນພຣົມກໍໂນ້ມໄປທາງໜ້າ, ພຣະເຖຣະຈຶ່ງຖືເອົາໂດຍນັຍນີ້ວ່າ 'ເພາະເຫດນີ້ເອງ ອິນຊີທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ກໍຄົງຈະແປກໄປຈາກເດີມແລ້ວ' ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳວ່າ 'ຖົ່ມນ້ຳລາຍຮົດເຈົ້າ ໂອ້ຄວາມແກ່ອັນຊົ່ວຊ້າ' ຄື ໂອ້ຄວາມແກ່ອັນຊົ່ວຊ້າ ເອີຍ ຂໍຄວາມໜ້າກຽດຊັງຈົ່ງມີແກ່ເຈົ້າ, ຂໍຄວາມຕິຕຽນຈົ່ງຖືກຕ້ອງເຈົ້າເຖີດ. ຄຳວ່າ 'ບິມພະ' ຄື ອັດຕະພາບ.

၂. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາ ອຸນນາພະພຣາມມະນະສູດ

၅၁၂. ဒုတိယေ [Pg.277] ဂေါစရဝိသယန္တိ ဂေါစရဘူတံ ဝိသယံ. အညမညဿာတိ စက္ခု သောတဿ, သောတံ ဝါ စက္ခုဿာတိ ဧဝံ ဧကံ ဧကဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောတိ. သစေ ဟိ နီလာဒိဘေဒံ ရူပါရမ္မဏံ သမောဓာနေတွာ သောတိန္ဒြိယဿ ဥပနေယျ – ‘‘ဣင်္ဃ တွံ တာဝ နံ ဝဝတ္ထပေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ‘ကိန္နာမေတံ အာရမ္မဏ’’’န္တိ. စက္ခုဝိညာဏံ ဝိနာပိ မုခေန အတ္တနော ဓမ္မတာယ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘‘အရေ, အန္ဓဗာလ, ဝဿသတမ္ပိ ဝဿသဟဿမ္ပိ ဝဿသတသဟဿမ္ပိ ပရိဓာဝမာနော အညတြ မယာ ကုဟိံ ဧတဿ ဇာနနကံ လဘိဿသိ, တံ အာဟရ, စက္ခုပသာဒေ ဥပနေဟိ, အဟမေတံ အာရမ္မဏံ ဇာနိဿာမိ – ယဒိ ဝါ နီလံ, ယဒိ ဝါ ပီတကံ. န ဟိ ဧသော အညဿ ဝိသယော, မယှမေဝေသော ဝိသယော’’တိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝမေတာနိ အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ န ပစ္စနုဘောန္တိ နာမ.

໕໑໒. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ 'ໂຄຈະຣະວິສັຍ' ຄື ອາຣົມອັນເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ 'ແກ່ກັນແລະກັນ' ຄື ຈັກຂຸແກ່ໂສຕະ ຫຼື ໂສຕະແກ່ຈັກຂຸ, ໂດຍນັຍນີ້ ອິນຊີໜຶ່ງຍ່ອມບໍ່ສະεຫວີຍອາຣົມອັນເປັນທີ່ທ່ຽວໄປຂອງອິນຊີໜຶ່ງ. ຈິງຢູ່ ຫາກນຳເອົາຮູບາຣົມທີ່ມີປະເພດຕ່າງໆ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ມາປະມວນໄວ້ ແລ້ວນຳເຂົ້າໄປໃກ້ໂສຕິນຊີ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ເອົາເຖີດ ເຈົ້າຈົ່ງກຳນົດໝາຍ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງກ່ອນວ່າ "ອາຣົມນີ້ຊື່ວ່າຫຍັງ"'. ຈັກຂຸວິນຍານ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີປາກ ແຕ່ໂດຍສະພາວະຂອງຕົນ ກໍຄົງຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ເຮີ້ຍ! ບັກຄົນຕາບອດ ເຖິງແມ່ນວ່າເຈົ້າຈະແລ່ນຫາຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ ພັນປີ ຫຼື ແສນປີກໍຕາມ ນອກຈາກຂ້ອຍແລ້ວ ເຈົ້າຈະຫາຜູ້ຮູ້ຮູບາຣົມນີ້ໄດ້ໃນທີ່ໃດ? ເອົາຮູບາຣົມນັ້ນມາເຖີດ ນຳມາໃກ້ຈັກຂຸປະສາດນີ້ ຂ້ອຍຈະຮູ້ອາຣົມນັ້ນເອງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສີຂຽວ ຫຼື ສີເຫຼືອງ. ເພາະວ່າ ອາຣົມນີ້ບໍ່ແມ່ນວິສັຍຂອງຄົນອື່ນ ມັນເປັນວິສັຍຂອງຂ້ອຍຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ'. ໃນທະວານທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ອິນຊີເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າບໍ່ສະເຫວີຍອາຣົມອັນເປັນທີ່ທ່ຽວໄປຂອງກັນແລະກັນ.

ကိံ ပဋိသရဏန္တိ ဧတေသံ ကိံ ပဋိသရဏံ, ကိံ ဧတာနိ ပဋိသရန္တီတိ ပုစ္ဆတိ. မနော ပဋိသရဏန္တိ ဇဝနမနော ပဋိသရဏံ. မနောဝ နေသန္တိ မနောဒွါရိကဇဝနမနောဝ ဧတေသံ ဂေါစရဝိသယံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန အနုဘောတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပဒဿနမတ္တမေဝ, ဧတ္ထ ရဇ္ဇနံ ဝါ ဒုဿနံ ဝါ မုယှနံ ဝါ နတ္ထိ. ဧကသ္မိံ ပန ဒွါရေ ဇဝနံ ရဇ္ဇတိ ဝါ ဒုဿတိ ဝါ မုယှတိ ဝါ. သောတဝိညာဏာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ຄຳວ່າ 'ມີຫຍັງເປັນທີ່ໜ່ວງໜ່ຽວ' ຄື ຖາມວ່າ: ອັນໃດເປັນທີ່ໜ່ວງໜ່ຽວ (ທີ່ເພິ່ງ) ຂອງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ, ອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມໜ່ວງໜ່ຽວເອົາສິ່ງໃດ? ຄຳວ່າ 'ມີໃຈເປັນທີ່ໜ່ວງໜ່ຽວ' ຄື ມີຊະວະນະມະໂນ (ມະໂນວິນຍານທີ່ເປັນຊະວະນະ) ເປັນທີ່ໜ່ວງໜ່ຽວ. ຄຳວ່າ 'ໃຈນັ້ນເອງຍ່ອມສະເຫວີຍອາຣົມຂອງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ' ຄື ມະໂນວິນຍານທີ່ເປັນຊະວະນະໃນມະໂນທະວານນັ້ນເອງ ຍ່ອມສະεຫວີຍອາຣົມອັນເປັນທີ່ທ່ຽວໄປຂອງອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ (ຍິນດີ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານ ເປັນພຽງການເຫັນຮູບເທົ່ານັ້ນ, ໃນຈັກຂຸວິນຍານນີ້ ບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດ, ຄວາມຂັດເຄືອງ ຫຼື ຄວາມຫຼົງເລີຍ. ແຕ່ໃນທະວານໜຶ່ງໆ ຊະວະນະຍ່ອມກຳໜັດ, ຍ່ອມຂັດເຄືອງ ຫຼື ຍ່ອມຫຼົງ. ໃນໂສຕະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

တတြာယံ ဥပမာ – ပဉ္စ ကိရ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ရာဇာနံ သေဝိတွာ ကိစ္ဆေန ကသိရေန ဧကသ္မိံ ပဉ္စကုလိကေ ဂါမေ ပရိတ္တကံ အာယံ လဘိံသု. တေသံ တတ္ထ မစ္ဆဘာဂေါ မံသဘာဂေါ, အဒ္ဒုကဟာပဏော ဝါ ယောတ္တကဟာပဏော ဝါ မာသကဟာပဏော ဝါ အဋ္ဌကဟာပဏော ဝါ သောဠသကဟာပဏော ဝါ စတုသဋ္ဌိကဟာပဏော ဝါ ဒဏ္ဍောတိ ဧတ္တကမတ္တမေဝ ပါပုဏာတိ, သတဝတ္ထုကံ ပဉ္စသတဝတ္ထုကံ သဟဿဝတ္ထုကံ မဟာဗလိံ ရာဇာဝ ဂဏှာတိ.

ໃນເນື້ອຄວາມນັ້ນ ມີອຸປະມາ ດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ນາຍບ້ານຜູ້ມີກຳລັງນ້ອຍ ໕ ຄົນ ໄດ້ບຳເຣີພຣະຣາຊາ ແລ້ວໄດ້ຮັບສ່ວຍພຽງເລັກນ້ອຍໃນບ້ານທີ່ມີ ໕ ຄົວເຮືອນ ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ. ໃນບ້ານນັ້ນ ສິ່ງທີ່ຕົກເຖິງພວກເຂົາ ກໍມີພຽງແຕ່ສ່ວນແບ່ງປາ, ສ່ວນແບ່ງຊີ້ນ, ຫຼື ກະຫາປະນະເຄິ່ງໜຶ່ງ, ກະຫາປະນະໜຶ່ງ, ສອງກະຫາປະນະ, ແປດກະຫາປະນະ, ສິບຫົກກະຫາປະນະ, ຫົກສິບສີ່ກະຫາປະນະ ຫຼື ຄ່າປັບໃໝ ພຽງເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນສ່ວຍໃຫຍ່ທີ່ມີມູນຄ່າໜຶ່ງຮ້ອຍ, ຫ້າຮ້ອຍ ຫຼື ໜຶ່ງພັນກະຫາປະນະ ພຣະຣາຊາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມຊົງຮັບເອົາ.

တတ္ထ ပဉ္စကုလိကဂါမာ ဝိယ ပဉ္စပသာဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ပဉ္စ ဒုဗ္ဗလဘောဇကာ ဝိယ ပဉ္စဝိညာဏာနိ; ရာဇာ ဝိယ ဇဝနံ, ဒုဗ္ဗလဘောဇကာနံ ပရိတ္တကအာယပါပုဏနံ ဝိယ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပဒဿနာဒိမတ္တံ, ရဇ္ဇနာဒိ ပန ဧတေသု နတ္ထိ[Pg.278]. ရညော မဟာဗလိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ တေသု ဒွါရေသု ဇဝနဿ ရဇ္ဇနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဧဝမေတ္ထ မနောတိ ကုသလာကုသလဇဝနံ ဝုတ္တံ.

ໃນອຸປະມານັ້ນ ພຶງເຫັນປະສາດທັງ ໕ ປຽບເໝືອນບ້ານທີ່ມີ ໕ ຄົວເຮືອນ. ພຶງເຫັນວິນຍານທັງ ໕ ປຽບເໝືອນນາຍບ້ານຜູ້ມີກຳລັງນ້ອຍ ໕ ຄົນ. ພຶງເຫັນຊະວະນະ ປຽບເໝືອນພຣະຣາຊາ. ພຶງເຫັນການເຫັນຮູບເປັນຕົ້ນແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນການໄດ້ຮັບສ່ວຍພຽງເລັກນ້ອຍຂອງນາຍບ້ານທັງຫຼາຍ, ສ່ວນຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນວິນຍານເຫຼົ່ານີ້. ພຶງຊາບຄວາມກຳໜັດເປັນຕົ້ນແຫ່ງຊະວະນະໃນທະວານເຫຼົ່ານັ້ນ ປຽບເໝືອນການຮັບເອົາສ່ວຍໃຫຍ່ຂອງພຣະຣາຊາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນສູດນີ້ ຄຳວ່າ 'ໃຈ' (ມະໂນ) ຈຶ່ງໝາຍເຖິງກຸສົນຊະວະນະ ແລະ ອະກຸສົນຊະວະນະ.

သတိ ပဋိသရဏန္တိ မဂ္ဂသတိ ပဋိသရဏံ. ဇဝနမနော ဟိ မဂ္ဂသတိံ ပဋိသရတိ. ဝိမုတ္တီတိ ဖလဝိမုတ္တိ. ပဋိသရဏန္တိ ဖလဝိမုတ္တိယာ နိဗ္ဗာနံ ပဋိသရဏံ. တဉှိ သာ ပဋိသရတိ. နာသက္ခိ ပဉှဿ ပရိယန္တံ ဂဟေတုန္တိ ပဉှဿ ပရိစ္ဆေဒံ ပမာဏံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ, အပ္ပဋိသရဏံ ဓမ္မံ ‘‘သပ္ပဋိသရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. နိဗ္ဗာနံ နာမေတံ အပ္ပဋိသရဏံ, န ကိဉ္စိ ပဋိသရတိ. နိဗ္ဗာနောဂဓန္တိ နိဗ္ဗာနဗ္ဘန္တရံ နိဗ္ဗာနံ အနုပဝိဋ္ဌံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. နိဗ္ဗာနပရာယဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ ပရံ အယနမဿ ပရာ ဂတိ, န တတော ပရံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနံ အဝသာနံ အဿာတိ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနံ.

ຄຳວ່າ "Sati paṭisaraṇaṃ" (ມີສະຕິເປັນທີ່ເພິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ມັກຄະສະຕິ (ສະຕິໃນອະລິຍະມັກ) ເປັນທີ່ເພິ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ຊະວະນະມະໂນ (ມະໂນວິນຍານທີ່ເປັນຊະວະນະ) ຍ່ອມມີມັກຄະສະຕິເປັນທີ່ເພິ່ງ. ຄຳວ່າ "Vimutti" (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຜະລະວິມຸດຕິ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍຜົນ). ຄຳວ່າ "Paṭisaraṇaṃ" (ເປັນທີ່ເພິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ພະນິພານເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຜະລະວິມຸດຕິ. ດ້ວຍວ່າ ຜະລະວິມຸດຕິນັ້ນ ຍ່ອມມີພະນິພານນັ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງ. ຄຳວ່າ "Nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetuṃ" (ບໍ່ສາມາດກຳນົດຂອບເຂດຂອງຄຳຖາມໄດ້) ຄວາມວ່າ ບໍ່ສາມາດກຳນົດປະລິມານຂອບເຂດຂອງຄຳຖາມໄດ້, ຈຶ່ງໄດ້ຖາມເຖິງທຳທີ່ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ (ຄືພະນິພານ) ໃຫ້ເປັນເໝືອນທຳທີ່ມີທີ່ເພິ່ງ. ພະນິພານນີ້ ຊື່ວ່າບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ, ບໍ່ໄດ້ເພິ່ງອາໄສທຳໃດໆ ເລີຍ. ຄຳວ່າ "Nibbānogadhaṃ" (ມີພະນິພານເປັນທີ່ຢັ່ງລົງ) ໄດ້ແກ່ ຢັ່ງລົງສູ່ພາຍໃນພະນິພານ, ເຂົ້າເຖິງພະນິພານ. ຄຳວ່າ "Brahmacariyaṃ" (ພົມມະຈັນ) ໄດ້ແກ່ ມັກຄະພົມມະຈັນ (ການປະພຶດອັນປະເສີດຄືອະລິຍະມັກ). ຄຳວ່າ "Nibbānaparāyaṇaṃ" (ມີພະນິພານເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ) ຄວາມວ່າ ພະນິພານເປັນທີ່ໄປອັນປະເສີດ ເປັນທີ່ເພິ່ງອັນສູງສຸດຂອງມັກຄະພົມມະຈັນນັ້ນ, ບໍ່ມີການໄປຍິ່ງກວ່າພະນິພານນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Nibbānapariyosānaṃ" (ມີພະນິພານເປັນທີ່ສຸດ) ຄວາມວ່າ ມັກຄະພົມມະຈັນນັ້ນ ມີພະນິພານເປັນທີ່ສຸດ ເປັນທີ່ຈົບ.

မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာတိ မဂ္ဂေန အာဂတသဒ္ဓါ ဝုစ္စတိ. ဣမမှိ စေ, ဘိက္ခဝေ, သမယေတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ဈာနအနာဂါမိတံ. တသ္မိဉှိ သမယေ ဗြာဟ္မဏဿ ပဌမမဂ္ဂေန ပဉ္စ အကုသလစိတ္တာနိ ပဟီနာနိ, ပဌမဇ္ဈာနေန ပဉ္စ နီဝရဏာနီတိ ဈာနအနာဂါမိဋ္ဌာနေ ဌိတော. သော အပရိဟီနဇ္ဈာနော ကာလံ ကတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယေယျ. သစေ ပနဿ ပုတ္တဒါရံ အနုသာသန္တဿ ကမ္မန္တေ ဝိစာရေန္တဿ ဈာနံ နဿတိ, နဋ္ဌေ ဈာနေ ဂတိ အနိဗဒ္ဓါ ဟောတိ, အနဋ္ဌေ ပန နိဗဒ္ဓါတိ ဣမံ ဈာနအနာဂါမိတံ သန္ဓာယ ဧဝမာဟ.

ຄຳວ່າ "Mūlajātā patiṭṭhitā" (ມີຮາກເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ) ໝາຍເຖິງ ສັດທາທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍມັກ. ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດວ່າ "Imamhi ce, bhikkhave, samaye" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຖ້າໃນສະໄໝນີ້) ພະອົງຕັດໝາຍເຖິງຫຍັງ? ຕັດໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນພະອານາຄາມີດ້ວຍຊານ (ຊານອານາຄາມີ). ດ້ວຍວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ອຸນນາພະພາມ ໄດ້ລະອະກຸສົນຈິດ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສຕາປັດຕິມັກ) ແລະ ລະນີວອນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະຖົມມະຊານ, ຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນພະອານາຄາມີດ້ວຍຊານ. ພາມນັ້ນ ຫາກມີຊານບໍ່ເສື່ອມ ເມື່ອທຳກາລະ (ຕາຍ) ແລ້ວ ຍ່ອມຈະປໍຣິນิພານໃນພົມມະໂລກນັ້ນເອງ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ເມື່ອລາວສັ່ງສອນບຸດພັນລະຍາ ຫຼື ຈັດແຈງການງານຢູ່, ຊານນັ້ນເກີດເສື່ອມໄປ, ເມື່ອຊານເສື່ອມແລ້ວ ຄະຕິ (ທີ່ໄປເກີດ) ກໍບໍ່ແນ່ນອນ, ແຕ່ຖ້າຊານບໍ່ເສື່ອມ ຄະຕິກໍແນ່ນອນ. ພະອົງຕັດຄຳນີ້ ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມເປັນພະອານາຄາມີດ້ວຍຊານນີ້ເອງ.

၃. သာကေတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການອະທິບາຍສູດ ສາເກຕະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ສາເກຕະສູດ)

၅၁၃. တတိယေ အဉ္ဇနဝနေတိ အဉ္ဇနဝဏ္ဏပုပ္ဖာနံ ရုက္ခာနံ ရောပိတဝနေ. ယံ, ဘိက္ခဝေ, သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, တံ သဒ္ဓါဗလန္တိ တဉှိ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌေန သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, အဿဒ္ဓိယေ အကမ္ပနေန သဒ္ဓါဗလံ. ဣတရေသံ ပဂ္ဂဟဥပဋ္ဌာနအဝိက္ခေပပဇာနနလက္ခဏေသု ဣန္ဒဋ္ဌေန ဣန္ဒြိယဘာဝေါ, ကောသဇ္ဇမုဋ္ဌသစ္စဝိက္ခေပါဝိဇ္ဇာသု အကမ္ပနေန ဗလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေဝ ခေါတိ တဿာ နဒိယာ ဧကသောတံ ဝိယ သဒ္ဓါဝီရိယသတိသမာဓိပညာဝသေန ဧတေသံ နိန္နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒွေ သောတာနိ ဝိယ ဣန္ဒဋ္ဌအကမ္ပနဋ္ဌေဟိ ဣန္ဒြိယဗလဝသေန နာနာကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໕໑໓. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ "Añjanavane" (ໃນປ່າອັນຊັນ) ໄດ້ແກ່ ໃນປ່າໄມ້ທີ່ປູກຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີດອກສີຄ້າຍຄືຢາຢອດຕາສີດຳ (ດອກອັນຊັນ). ຄຳວ່າ "Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ, taṃ saddhābalaṃ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສັດທິນຊີໃດ ນັ້ນຄືສັດທາພະລະ) ຄວາມວ່າ ສັດທານັ້ນ ຊື່ວ່າ "ສັດທິນຊີ" ເພາະເປັນໃຫຍ່ໃນລັກສະນະນ້ອມໃຈເຊື່ອ (ອະທິໂມກຂະລັກສະນະ), ແລະຊື່ວ່າ "ສັດທາພະລະ" ເພາະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຄວາມບໍ່ເຊື່ອ (ອັດສັດທິຍະ). ສ່ວນອິນຊີທີ່ເຫຼືອ (ວີຣິຍະ, ສະຕິ, ສະມາທິ, ປັນຍາ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນອິນຊີ ເພາະເປັນໃຫຍ່ໃນລັກສະນະປະຄອງ, ຕັ້ງໝັ້ນ, ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ແລະຮູ້ແຈ້ງ ຕາມລຳດັບ; ແລະພຶງຊາບວ່າ ເປັນພະລະ ເພາະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ, ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ແລະອະວິຊາ ຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ "Evameva kho" (ຢ່າງນັ້ນນັ້ນແລ) ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງກະແສນ້ຳດຽວຂອງແມ່ນ້ຳນັ້ນ ໂດຍຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນຂອງທຳອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດທາ, ວີຣິຍະ, ສະຕິ, ສະມາທິ ແລະປັນຍາ; ແລະພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງກະແສນ້ຳສອງສາຍ ໂດຍຄວາມຕ່າງກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິນຊີແລະພະລະ ເພາະມີສະພາວະເປັນໃຫຍ່ແລະບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.

၄. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. การอธิบายสูตร ปุบพะโกดถะກະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ປຸບພະໂກດຖะກະສູດ)

၅၁၄. စတုတ္ထေ [Pg.279] အမတောဂဓန္တိ အမတဗ္ဘန္တရံ. အမတပရာယဏန္တိ အမတနိဗ္ဗတ္တိကံ. အမတပရိယောသာနန္တိ အမတနိဋ္ဌံ. သာဓု သာဓူတိ ထေရဿ ဗျာကရဏံ ပသံသန္တော သာဓုကာရံ ဒေတိ.

໕໑໔. ໃນສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ "Amatogadhaṃ" (ຢັ່ງລົງສູ່ອະມະຕະ) ໄດ້ແກ່ ຢັ່ງລົງສູ່ພາຍໃນພະນິພານ. ຄຳວ່າ "Amataparāyaṇaṃ" (ມີອະມະຕະເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ) ໄດ້ແກ່ ມີພະນິພານເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນ (ມີພະນິພານເປັນທີ່ໄປເຖິງ). ຄຳວ່າ "Amatapariyosānaṃ" (ມີອະມະຕະເປັນທີ່ສຸດ) ໄດ້ແກ່ ມີພະນິພານເປັນທີ່ຈົບ. ຄຳວ່າ "Sādhu sādhu" (ດີລະ ດີລະ) ເປັນການທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສັນເສີນຄຳພະຍາກອນ (ຄຳຕອບ) ຂອງພະສາຣີບຸດເຖລະ ຈຶ່ງໄດ້ປະທານສາທຸການ.

၅. ပဌမပုဗ္ဗာရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການອະທິບາຍສູດ ປະຖົມມະປຸບພະຣາມະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ປະຖົມມະປຸບພະຣາມະສູດ)

၅၁၅. ပဉ္စမေ တဒနွယာတိ တံ အနုဂစ္ဆမာနာ, အနုဝတ္တမာနာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကံ အာဒိံ ကတွာ ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု ဖလိန္ဒြိယာနေဝ ကထိတာနိ.

໕໑໕. ໃນສູດທີ ໕ ຄຳວ່າ "Tadanvayā" (ຄ້ອຍຕາມປັນຍານັ້ນ) ຄວາມວ່າ ປະພຶດຄ້ອຍຕາມ, ດຳເນີນຕາມປັນຍານັ້ນ. ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ ປຸບພະໂກດຖະກະສູດ ເປັນຕົ້ນໄປ ຕາມລຳດັບໃນສູດທັງ ໖ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງສະເພາະຜະລິນຊີ (ອິນຊີທີ່ເປັນຜົນ) ເທົ່ານັ້ນ.

၁၀. အာပဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ການອະທິບາຍສູດ ອາປະນະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ອາປະນະສູດ)

၅၂၀. ဒသမေ ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာတိ ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂါ. ယေ မေ ပုဗ္ဗေ သုတာဝ အဟေသုန္တိ ယေ ဓမ္မာ မယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ကထေန္တာနံယေဝ သုတာ အဟေသုံ. ကာယေန စ ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန စ ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿာမီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈိတွာ ပဿာမိ. ယာ ဟိဿ, ဘန္တေ, သဒ္ဓါတိ အယံ ကတရသဒ္ဓါ? စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမ္ပယုတ္တာ သဒ္ဓါ ဟေဋ္ဌာ ကထိတာဝ, အယံ ပန ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ. သမ္ပယုတ္တသဒ္ဓါ ဟိ မိဿကာ, ပစ္စဝေက္ခဏသဒ္ဓါ လောကိယာဝ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໕໒໐. ໃນສູດທີ ໑໐ ຄຳວ່າ "Ime kho te dhammā" (ທຳເຫຼົ່ານີ້ແລ) ໄດ້ແກ່ ມັກ ໓ ເບື້ອງເທິງ (ສະກິທາຄາມີມັກ, ອະນາຄາມີມັກ, ອະຣະຫັດຕາມັກ) ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ "Ye me pubbe sutāva ahesuṃ" (ທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮົາໄດ້ເຄີຍຍິນມາແລ້ວໃນກ່ອນ) ໄດ້ແກ່ ທຳເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ເຮົາໄດ້ເຄີຍຍິນມາແລ້ວໃນກ່ອນ ຈາກສຳນັກຂອງຜູ້ທີ່ເວົ້າຢູ່ສະເໝີວ່າ "ອະຣະຫັດຕະຜະລິນຊີ ມີຢູ່". ຄຳວ່າ "Kāyena ca phusitvā" (ແລະຖືກຕ້ອງດ້ວຍກາຍ) ຄວາມວ່າ ຖືກຕ້ອງ (ບັນລຸ) ດ້ວຍນາມະກາຍ. ຄຳວ່າ "Paññāya ca ativijjha passāmi" (ແລະແທງຕະຫຼອດເຫັນແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາ) ຄວາມວ່າ ແທງຕະຫຼອດແລະເຫັນແຈ້ງດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະປັນຍາ. ຄຳວ່າ "Yā hissa, bhante, saddhā" (ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ສັດທາໃດຂອງພິກຂຸນັ້ນ) ຖາມວ່າ ສັດທານີ້ແມ່ນສັດທາປະເພດໃດ? ຕອບວ່າ ສັດທາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອິນຊີ ໔ ປະການ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ແຕ່ສັດທານີ້ແມ່ນ ປັດຈະເvekຂະນະສັດທາ (ສັດທາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບປັດຈະເວກຂະນະຊານ). ດ້ວຍວ່າ ສັດທາທີ່ສຳປະຍຸດ (ກັບມັກແລະຜົນ) ນັ້ນ ເປັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ (ມິດສະກະ), ສ່ວນປັດຈະເວກຂະນະສັດທານັ້ນ ເປັນໂລກີຍະຢ່າງດຽວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ກໍມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ဇရာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ຈົບ ຊະລາວັກ ທີ ໕.

၆. သူကရခတဝဂ္ဂေါ

໖. ສູກະຣະຂະຕະວັກ (ວັກວ່າດ້ວຍຖ້ຳໝູຂຸດ)

၁. သာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການອະທິບາຍສູດ ສາລະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ສາລະສູດ)

၅၂၁. ဆဋ္ဌဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သူရေနာတိ သူရဘာဝေန. ဗောဓာယာတိ ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ.

໕໒໑. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໖ ຄຳວ່າ "Sūrena" (ດ້ວຍຄວາມແຄ້ວຄ້ານ/ກ້າຫານ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານ. ຄຳວ່າ "Bodhāya" (ເພື່ອຄວາມຕື່ນຮູ້) ຄວາມວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕື່ນຮູ້ (ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔).

၂. မလ္လိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ການອະທິບາຍສູດ ມັລລິກະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ມັລລິກະສູດ)

၅၂၂. ဒုတိယေ [Pg.280] မလ္လေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ မိဿကာနိ, အရိယဉာဏံ လောကုတ္တရံ. တမ္ပိ ပန စတုက္ကိန္ဒြိယနိဿိတံ ကတွာ မိဿကန္တိ ဘာဇေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

໕໒໒. ໃນສູດທີ ໖ ຄຳວ່າ "Mallesu" (ໃນແຄວ້ນມັលລະ) ໄດ້ແກ່ ໃນຊົນນະບົດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ໃນສູດນີ້ ອິນຊີ ໔ ປະການ (ເວັ້ນປັນຍິນຊີ) ເປັນມິດສະກະ (ປົນກັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ), ສ່ວນອະລິຍະຊານ (ອະລິຍະປັນຍາ) ເປັນໂລກຸດຕະຣະຢ່າງດຽວ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ປັນຍານັ້ນກໍອາໄສອິນຊີ ໔ ປະການນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຈັດແບ່ງວ່າເປັນມິດສະກະ (ປົນກັນ) ດ້ວຍ.

၃. သေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການອະທິບາຍສູດ ເສຂະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ເສຂະສູດ)

၅၂၃. တတိယေ န ဟေဝ ခေါ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ န နာမကာယေန ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ, ဖုသိတုံ ပဋိလဘိတုံ န သက္ကောတိ. ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတီတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ပန ‘‘ဥပရိ အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. အသေခဘူမိယံ ဖုသိတွာ ဝိဟရတီတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရတိ. ပညာယာတိ ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ‘‘အရဟတ္တဖလိန္ဒြိယံ နာမ အတ္ထီ’’တိ ပဇာနာတိ. န ကုဟိဉ္စိ ကိသ္မိဉ္စီတိ ဒွေပိ အညမညဝေဝစနာနေဝ, ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿန္တီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, ဆ လောကိကာနိ ဝဋ္ဋနိဿိတာနေဝ ကထိတာနိ.

໕໒໓. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ "Na heva kho kāyena phusitvā viharati" (ບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງດ້ວຍກາຍແລ້ວຢູ່) ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງ (ບັນລຸ) ດ້ວຍນາມະກາຍແລ້ວຢູ່, ແຕ່ເປັນເພາະບໍ່ສາມາດຈະຖືກຕ້ອງຫຼືບັນລຸໄດ້ ເພາະອິນຊີທັງຫຼາຍຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າ. ຄຳວ່າ "Paññāya ca ativijjha passati" (ແລະແທງຕະຫຼອດເຫັນແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາ) ຄວາມວ່າ ແຕ່ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະປັນຍາ ຍ່ອມຮູ້ວ່າ "ອະຣະຫັດຕະຜະລິນຊີ ເບື້ອງເທິງມີຢູ່". ຄຳວ່າ "Asekkhabhūmiyaṃ phusitvā viharati" (ຖືກຕ້ອງແລ້ວຢູ່ໃນອະເສຂະພູມ) ຄວາມວ່າ ບັນລຸແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ "Paññāya" (ດ້ວຍປັນຍາ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະປັນຍາ ຍ່ອມຮູ້ວ່າ "ອະຣະຫັດຕະຜະລິນຊີ ມີຢູ່". ຄຳວ່າ "Na kuhiñci kismiñci" (ໃນບ່ອນໃດໆ ໃນສິ່ງໃດໆ) ທັງສອງຄຳນີ້ ເປັນໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ, ຄວາມວ່າ ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນພົບໃດໆ ອີກເລີຍ. ໃນສູດທີ ໓ ນີ້ ອິນຊີ ໕ ປະການ (ສັດທາເປັນຕົ້ນ) ເປັນໂລກຸດຕະຣະ, ສ່ວນອິນຊີ ໖ ປະການ (ຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ) ເປັນໂລກີຍະ ເຊິ່ງເນື່ອງດ້ວຍວັດຕະສົງສານ.

၄-၅. ပဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໕. ການອະທິບາຍສູດ ປະທະສູດ ເປັນຕົ້ນ (ອັດຖະກະຖາ ປະທະສູດ ເປັນຕົ້ນ)

၅၂၄-၅၂၅. စတုတ္ထေ ယာနိ ကာနိစိ ပဒါနိ ဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယာနိ ကာနိစိ ဓမ္မပဒါနိ, ယေ ကေစိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာ, ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ သံဝတ္တန္တိ. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနမေဝ.

໕໒໔-໕໒໕. ໃນສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ "Yāni kānici padāni bodhāya saṃvattanti" (ບົດໃດໆ ກໍຕາມ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມຕື່ນຮູ້) ຄວາມວ່າ ທຳມະບົດໃດໆ ກໍຕາມ ຫຼືໝວດທຳໃດໆ ກໍຕາມ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຕື່ນຮູ້ (ການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔). ສ່ວນສູດທີ ໕ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

၆-၇. ပတိဋ္ဌိတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໖-໗. ການອະທິບາຍສູດ ປະຕິດຖິຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ (ອັດຖະກະຖາ ປະຕິດຖິຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ)

၅၂၆-၅၂၇. ဆဋ္ဌေ စိတ္တံ ရက္ခတိ အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသူတိ တေဘူမကဓမ္မေ အာရဗ္ဘ အာသဝုပ္ပတ္တိံ ဝါရေန္တော အာသဝေသု စ သာသဝေသု စ ဓမ္မေသု စိတ္တံ ရက္ခတိ နာမ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

໕໒໖-໕໒໗. ໃນສູດທີ ໖ ຄຳວ່າ "Cittaṃ rakkhati āsavesu ca sāsavesu ca dhammesu" (ຍ່ອມຮັກສາຈິດໃນທຳທີ່ມີອາສະວະແລະທຳທີ່ເປັນອາຣົມແຫ່ງອາສະວະ) ຄວາມວ່າ ປ້ອງກັນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອາສະວະ ໂດຍປາຣົບທຳໃນພູມ ໓, ຊື່ວ່າຮັກສາຈິດຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະອາສະວະທຳແລະສາສະວະທຳ (ທຳທີ່ເປັນອາຣົມແຫ່ງອາສະວະ) ທັງຫຼາຍ. ສ່ວນສູດທີ ໗ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

၈. သူကရခတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ການອະທິບາຍສູດ ສູກະຣະຂະຕະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ສູກະຣະຂະຕະສູດ)

၅၂၈. အဋ္ဌမေ သူကရခတာယန္တိ သူကရခတလေဏေ. ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ကိရ တံ လေဏံ ဧကသ္မိံ ဗုဒ္ဓန္တရေ ပထဝိယာ ဝဍ္ဎမာနာယ အန္တောဘူမိဂတံ ဇာတံ. အထေကဒိဝသံ ဧကော သူကရော တဿ ဆဒနပရိယန္တသမီပေ ပံသုံ ခဏိ. ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ပံသု ဓောတာ, ဆဒနပရိယန္တော ပါကဋော [Pg.281] အဟောသိ. ဧကော ဝနစရကော ဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ သီလဝန္တေဟိ ပရိဘုတ္တဋ္ဌာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ပဋိဇဂ္ဂိဿာမိ န’’န္တိ သမန္တတော ပံသုံ အပနေတွာ လေဏံ သောဓေတွာ ကုဋိပရိက္ခေပံ ကတွာ ဒွါရဝါတပါနံ ယောဇေတွာ သုပရိနိဋ္ဌိတသုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မံ ရဇတပဋ္ဋသဒိသာယ ဝါလိကာယ သန္ထရိတံ ပရိဝေဏံ ကတွာ မဉ္စပီဌံ ပညာပေတွာ ဘဂဝတော ဝသနတ္ထာယ အဒါသိ, လေဏံ ဂမ္ဘီရံ အဟောသိ ဩတရိတွာ အာရုဟိတဗ္ဗံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ပရမနိပစ္စကာရန္တိ ဘာဝနပုံသကံ, ပရမနိပစ္စကာရီ ဟုတွာ ပဝတ္တမာနော ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမန္တိ အရဟတ္တံ. သပ္ပတိဿောတိ သဇေဋ္ဌကော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໕໒໘. ໃນສູດທີ ໘ ຄຳວ່າ "Sūkarakhatāyaṃ" ໄດ້ແກ່ ໃນຖ້ຳທີ່ໝູຂຸດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝພະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ ໃນລະຫວ່າງພຸດທັນດອນໜຶ່ງ ເມື່ອແຜ່ນດິນສູງຂຶ້ນ ຖ້ຳນັ້ນກໍໄດ້ຈົມລົງໄປຢູ່ໃຕ້ດິນ. ຕໍ່ມາໃນວັນໜຶ່ງ (ໃນສະໄໝພະພຸດທະເຈົ້າຂອງພວກເຮົາ) ມີໝູໂຕໜຶ່ງໄດ້ຂຸດດິນຢູ່ໃກ້ໆ ກັບຂອບຫຼັງຄາຖ້ຳນັ້ນ. ເມື່ອຝົນຕົກລົງມາ ດິນທີ່ຂຸດໄວ້ກໍຖືກນ້ຳຊະລ້າງໄປ ເຮັດໃຫ້ຂອບຫຼັງຄາຖ້ຳປະກົດອອກມາ. ພານປ່າຄົນໜຶ່ງເຫັນເຂົ້າ ຈຶ່ງຄິດວ່າ "ໃນກ່ອນ ບ່ອນນີ້ຄົງຈະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພະຄຸນເຈົ້າຜູ້ມີສີລ, ເຮົາຈະບູລະນະຖ້ຳນີ້" ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເກີດຄວາມອຸດສາຫະ ຈຶ່ງໄດ້ກວາດເອົາດິນອ້ອມຂ້າງອອກ ແລ້ວທຳຄວາມສະອາດຖ້ຳ, ເຮັດຮົ້ວອ້ອມກຸຕິ, ປະກອບປະຕູແລະປ່ອງຢ້ຽມ, ທຳການໂບກປູນແລະຂຽນລວດລາຍຢ່າງສວຍງາມ, ເຮັດບໍລິເວນຖ້ຳໃຫ້ດາດດ້ວຍຊາຍທີ່ມີສີຂາວຄືແຜ່ນເງິນ, ປູລາດຕຽງແລະຕັ່ງ ແລ້ວຖວາຍແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເພື່ອເປັນທີ່ປະທັບ. ຖ້ຳນັ້ນເລິກຫຼາຍ ຕ້ອງລົງແລະຂຶ້ນ. ພະອົງຕັດຄຳນີ້ ໂດຍໝາຍເຖິງຖ້ຳທີ່ໝູຂຸດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Paramanipaccakāraṃ" (ການນອບນ້ອມຢ່າງຍິ່ງ) ເປັນກິຣິຍານະປຸງສະກະລີງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ປະພຶດຕົນເປັນຜູ້ນອບນ້ອມຢ່າງຍິ່ງແລ້ວປະພຶດຢູ່. ຄຳວ່າ "Anuttaraṃ yogakkhemaṃ" (ທຳອັນເປັນທີ່ໂຍຄະເຂມະອັນຍອດຢ້ຽມ) ໄດ້ແກ່ ອະຣະຫັດຕະຜົນ. ຄຳວ່າ "Sappaṭisso" (ມີຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງ) ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງໃນຜູ້ໃຫຍ່. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ກໍມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

သူကရခတဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

ຈົບ ສູກະຣະຂະຕະວັກ ທີ ໖.

၇. ဗောဓိပက္ခိယဝဂ္ဂေါ

໗. ໂພທິປັກຂິຍະວັກ (ວັກວ່າດ້ວຍທຳອັນເປັນຝັກຝ່າຍແຫ່ງຄວາມຕັດສະຮູ້)

၅၃၁-၆၅၀. သတ္တမဝဂ္ဂေ သတ္တ ဖလာနိ ပုဗ္ဗဘာဂါနိ, တေသံ ဟေဋ္ဌာ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ မိဿကာနိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပရဉ္စ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໕໓໑-໖໕໐. ໃນວັກທີ ໗ ຜົນ ໗ ປະການ ເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາຄະ), ສ່ວນຜົນ ໖ ປະການ (ຫຼື ຜົນ ໒ ປະການ) ຖັດລົງມາຈາກຜົນ ໗ ປະການນັ້ນ ເປັນມິດສະກະ (ປົນກັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນວັກນີ້ ແລະເນື້ອຄວາມທັງໝົດຕໍ່ຈາກນີ້ ກໍຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ဣန္ဒြိယသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບ ການອະທິບາຍອິນຊີສັງຍຸດ (ອັດຖະກະຖາ ອິນຊີສັງຍຸດ).

၅. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການອະທິບາຍສຳມັບປະທານສັງຍຸດ (ອັດຖະກະຖາ ສຳມັບປະທານສັງຍຸດ)

၆၅၁-၇၀၄. သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တေ သကလေပိ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာတိ.

໖໕໑-໗໐໔. ໃນສຳມັບປະທານສັງຍຸດທັງໝົດ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງສະເພາະວິປັດສະນາສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະພາຄະວິປັດສະນາ) ເທົ່ານັ້ນ.

သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບ ການອະທິບາຍສຳມັບປະທານສັງຍຸດ (ອັດຖະກະຖາ ສຳມັບປະທານສັງຍຸດ).

၆. ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ການອະທິບາຍພະລະສັງຍຸດ (ອັດຖະກະຖາ ພະລະສັງຍຸດ)

၇၀၅-၈၁၂. ဗလသံယုတ္တေ ဗလာနိ မိဿကာနေဝ ကထိတာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໗໐໕-໘໑໒. ໃນພະລະສັງຍຸດ ພະອົງຊົງສະແດງພະລະທັງຫຼາຍເປັນມິດສະກະ (ປົນກັນທັງໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ) ເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ກໍມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ဗလသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບ ການອະທິບາຍພະລະສັງຍຸດ (ອັດຖະກະຖາ ພະລະສັງຍຸດ).

၇. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တံ

໗. ອິດທິບາດສັງຍຸດ

၁. စာပါလဝဂ္ဂေါ

໑. ຈາປາລະວັກ

၁. အပါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການອະທິບາຍສູດ ອະປາຣະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ອະປາຣະສູດ)

၈၁၃. ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဿ [Pg.282] ပဌမေ ဆန္ဒံ နိဿာယ ပဝတ္တော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ ပဓာနသင်္ခါရာ. သမန္နာဂတန္တိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ ဥပေတံ. ဣဒ္ဓိယာ ပါဒံ, ဣဒ္ဓိဘူတံ ဝါ ပါဒန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၁ အာဒယော) အာဂတောဝ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃.၆၉ အာဒယော) ပနဿ အတ္ထော ဒီပိတော. တထာ မဂ္ဂဗောဇ္ဈင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တေသု စေဝ ဣဓ စ ဧကပရိစ္ဆေဒေါဝ.

໘໑໓. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງອິດທິບາດສັງຍຸດ ສະມາທິທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສສັນທະ (ຄວາມພໍໃຈ) ຊື່ວ່າ "ສັນທະສະມາທິ". ສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປະທານ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ຊື່ວ່າ "ປະທານະສັງຂານ". ຄຳວ່າ "Samannāgataṃ" (ປະກອບດ້ວຍ) ຄວາມວ່າ ເພີບພ້ອມດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານັ້ນ (ຄືສັນທະ, ສະມາທິ ແລະປະທານະສັງຂານ). ຊື່ວ່າ "ອິດທິບາດ" (ບາດກ້າວແຫ່ງຄວາມສຳເລັດ) ເພາະເປັນບາດກ້າວ (ເປັນທີ່ຕັ້ງ) ແຫ່ງຄວາມສຳເລັດ (ອິດທິ), ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ "ອິດທິບາດ" ເພາະເປັນບາດກ້າວທີ່ເປັນຕົວອິດທິເອງ. ໃນອິດທິບາດທີ່ເຫຼືອ (ວີຣິຍະ, ຈິດຕະ, ວິມັງສາ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ນີ້ແມ່ນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອິດທິບາດສັງຍຸດນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ປະກົດຢູ່ໃນອິດທິບາດວິພັງແລ້ວ. ແລະໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ກໍໄດ້ສະແດງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ຂອງອິດທິບາດເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ແລ້ວ. ອີກປະການໜຶ່ງ ພຶງຊາບການສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ມີກຳນົດອັນດຽວກັນ ທັງໃນມັກຄະສັງຍຸດ, ໂພດຊັງຄະສັງຍຸດ, ສະຕິປັດຖານະສັງຍຸດ ແລະໃນອິດທິບາດສັງຍຸດນີ້.

၅. ဣဒ္ဓိပဒေသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການອະທິບາຍສູດ ອິດທິປະເທສະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ອິດທິປະເທສະສູດ)

၈၁၇. ပဉ္စမေ ဣဒ္ဓိပဒေသန္တိ တယော စ မဂ္ဂေ တီဏိ စ ဖလာနိ.

໘໑໗. ໃນສູດທີ ໕ ຄຳວ່າ "Iddhipadesaṃ" (ສ່ວນແຫ່ງອິດທິບາດ) ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ມັກ ໓ ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະຜົນ ໓ ເບື້ອງຕົ້ນ.

၆. သမတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ການອະທິບາຍສູດ ສະມັດຕະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ສະມັດຕະສູດ)

၈၁၈. ဆဋ္ဌေ သမတ္တံ ဣဒ္ဓိန္တိ အရဟတ္တဖလမေဝ. အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ပန နဝသုပိ သုတ္တေသု ဝိဝဋ္ဋပါဒကာ ဧဝ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ.

໘໑໘. ໃນສູດທີ ໖ ຄຳວ່າ "Samattaṃ iddhiṃ" (ຄວາມສຳເລັດອັນສົມບູນ) ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ອະຣະຫັດຕະຜົນເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນມາ ໃນສູດທັງ ໙ ພະອົງຊົງສະແດງອິດທິບາດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນບາດກ້າວແຫ່ງວິວັດຕະ (ລောກຸດຕະຣະ) ເທົ່ານັ້ນ.

၁၀. စေတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ການອະທິບາຍສູດ ເຈຕິຍະສູດ (ອັດຖະກະຖາ ເຈຕິຍະສູດ)

၈၂၂. ဒသမေ နိသီဒနန္တိ စမ္မခဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒေနံ စေတိယန္တိ ဥဒေနယက္ခဿ စေတိယဋ္ဌာနေ ကတဝိဟာရော ဝုစ္စတိ. ဂေါတမကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဘာဝိတာတိ ဝဍ္ဎိတာ. ဗဟုလီကတာတိ ပုနပ္ပုနံ ကတာ. ယာနီကတာတိ ယုတ္တယာနံ ဝိယ ကတာ. ဝတ္ထုကတာတိ ပတိဋ္ဌာနဋ္ဌေန ဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. အနုဋ္ဌိတာတိ အဓိဋ္ဌိတာ. ပရိစိတာတိ သမန္တတော စိတာ သုဝဍ္ဎိတာ. သုသမာရဒ္ဓါတိ သုဋ္ဌု သမာရဒ္ဓါ.

໘໒໒. ໃນສູດທີ ໑໐ ຄຳວ່າ "Nisīdanaṃ" (ເຄື່ອງປູລາດສຳລັບນັ່ງ) ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນໜັງ. ຄຳວ່າ "Udenaṃ cetiyaṃ" (ອຸເທນເຈດີ) ໄດ້ແກ່ ວິຫານທີ່ສ້າງຂຶ້ນໃນບ່ອນທີ່ເຄີຍເປັນສານ (ເຈດີ) ຂອງອຸເທນຍັກ. ໃນຄຳວ່າ ໂຄຕະມະກະເຈດີ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Bhāvitā" (ອົບຮົມແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Bahulīkatā" (ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮັດຊ້ຳໆ ຫຼາຍເທື່ອດ້ວຍພາວະນາ. ຄຳວ່າ "Yānīkatā" (ເຮັດໃຫ້ເປັນຍານພາຫະນະແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຄ່ອງແຄ້ວເໝືອນດັ່ງຍານພາຫະນະທີ່ທຽມດ້ວຍມ້າອາຊານັຍ. ຄຳວ່າ "Vatthukatā" (ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ຕັ້ງແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນພື້ນທີ່ຕັ້ງ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນວິເສດຄືອິດທິ ໂດຍການຊຳລະອຸປັກກິເລດທັງປວງ. ຄຳວ່າ "Anuṭṭhitā" (ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ຕັ້ງໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ຄຳວ່າ "Paricitā" (ສັ່ງສົມແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ "Susamāraddhā" (ປາຣົບດີແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ພະຍາຍາມເລີ່ມຕົ້ນຢ່າງດີຍິ່ງ.

ဣတိ အနိယမေန ကထေတွာ ပုန နိယမေတွာ ဒဿေန္တော တထာဂတဿ ခေါတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ, တသ္မိံ တသ္မိံ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ [Pg.283] အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော တိဋ္ဌေယျ. ကပ္ပာဝသေသံ ဝါတိ ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ ဝုတ္တဝဿသတတော အတိရေကံ ဝါ. မဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ နာမ နတ္ထိ. ယထေဝ ဟိ ဝေဠုဝဂါမကေ ဥပ္ပန္နံ မာရဏန္တိကဝေဒနံ ဒသ မာသေ ဝိက္ခမ္ဘေသိ, ဧဝံ ပုနပ္ပုနံ တံ သမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဒသ ဒသ မာသေပိ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဣမံ ဘဒ္ဒကပ္ပမေဝ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ.

ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໂດຍບໍ່ກຳນົດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງໂດຍກຳນົດອີກເທື່ອໜຶ່ງ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ "Tathāgatassa kho" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "Kappaṃ" (ກັປໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ອາຍຸກັປ, ຄືພະອົງສາມາດດຳລົງຢູ່ໄດ້ຕະຫຼອດອາຍຸຂັຍຂອງມະນຸດໃນສະໄໝນັ້ນໆ ໃຫ້ບໍລິບູນ. ຄຳວ່າ "Kappāvasesaṃ vā" (ຫຼືເກີນກວ່າກັປ) ຄວາມວ່າ ຫຼືເກີນກວ່າກຳນົດອາຍຸໜຶ່ງຮ້ອຍປີ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ເກີນກວ່າເລັກນ້ອຍ" (ອາດຈະເປັນ ໑໐, ໒໐, ໓໐, ໔໐, ໕໐ ຫຼື ໖໐ ປີ). ສ່ວນພະມະຫາສີວະເຖລະກ່າວວ່າ "ການເວົ້າເກີນຈິງໃນຖານະທີ່ບໍ່ຄວນເປັນໄປໄດ້ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊົງຂົ່ມມໍຣະນັນຕິກະເວທະນາ (ເວທະນາປາງຕາຍ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລຸວະຄາມ ໄວ້ໄດ້ຕະຫຼອດ ໑໐ ເດືອນ ສັນໃດ, ພະອົງກໍຊົງເຂົ້າສະມາບັດນັ້ນຊ້ຳໆ ແລ້ວຂົ່ມເວທະນາໄວ້ເທື່ອລະ ໑໐ ເດືອນໆ ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະສາມາດດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດພັດທະກັປນີ້ໄດ້ ສັນນັ້ນ".

ကသ္မာ ပန န ဌိတောတိ? ဥပါဒိဏ္ဏကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပတွာဝ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓေသု စ မဟာသာဝကေသု ပရိနိဗ္ဗုတေသု ဧကကေန ခါဏုကေန ဝိယ ဌာတဗ္ဗံ ဟောတိ, ဒဟရသာမဏေရပရိဝါရိတေန ဝါ, တတော – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ပရိသာ’’တိ ဟီဠေတဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ န ဌိတောတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော ပန န ရုစ္စတိ, ‘‘အာယုကပ္ပော’’တိ ဣဒမေဝ အဋ္ဌကထာယံ နိယမိတံ.

ຖ້າຖາມວ່າ "ແລ້ວເປັນຫຍັງພະອົງຈຶ່ງບໍ່ດຳລົງຢູ່ (ຕະຫຼອດກັປ)?" ຕອບວ່າ ເພາະຮ່າງກາຍທີ່ຖືກຍຶດຄອງດ້ວຍອຸປາດິນນະກະ (ອຸປາດິນນະກະສັງຂານ) ຍ່ອມຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມແກ່ຊະລາ ມີແຂ້ວຫຼຸ້ຍ ຜົມຫງອກ ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງສະພາວະມີແຂ້ວຫຼຸ້ຍເປັນຕົ້ນນັ້ນເລີຍ ແລ້ວຊົງປໍຣິນິພານໃນສ່ວນທີ ໕ ແຫ່ງອາຍຸ (ໄວສຸດທ້າຍ) ໃນສະໄໝທີ່ມະຫາຊົນຍັງຮັກແພງແລະພໍໃຈຢູ່. ອີກປະການໜຶ່ງ ເມື່ອພະມະຫາສາວົກຜູ້ຕັດສະຮູ້ຕາມພະພຸດທະເຈົ້າປໍຣິນິພານກັນໄປໝົດແລ້ວ, ພະພຸດທະເຈົ້າກໍຈະຕ້ອງປະທັບຢູ່ພຽງພະອົງດຽວ ເໝືອນດັ່ງຕໍໄມ້ແຫ້ງ, ຫຼືແວດລ້ອມດ້ວຍພິກຂຸສາມະເນນໜຸ່ມເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄົນທັງຫຼາຍກໍຈະຕິຕຽນວ່າ "ໂອ້! ບໍລິສັດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າມີພຽງເທົ່ານີ້ບໍ", ເພາະສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງບໍ່ດຳລົງຢູ່. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ກໍຕາມ, ແຕ່ນັຍນັ້ນກໍບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ (ຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານ), ເພາະໃນອັດຖະກະຖາໄດ້ກຳນົດໄວ້ແລ້ວວ່າ "ອາຍຸກັປ" (ອາຍຸຂັຍຂອງມະນຸດໃນສະໄໝນັ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ.

ယထာ တံ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တောတိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယထာ မာရေန ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော အဇ္ဈောတ္ထဋစိတ္တော အညောပိ ကောစိ ပုထုဇ္ဇနော ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န သက္ကုဏေယျ, ဧဝမေဝ နာသက္ခိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုန္တိ အတ္ထော. မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ. ထေရဿ စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ, တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာသိ. သော ပန စိတ္တပရိယုဋ္ဌာနံ ကရောန္တော ကိံ ကရောတီတိ? ဘေရဝံ ရူပါရမ္မဏံ ဝါ ဒဿေတိ, သဒ္ဒါရမ္မဏံ ဝါ သာဝေတိ, တတော သတ္တာ တံ ဒိသွာ ဝါ သုတွာ ဝါ သတိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိဝဋမုခါ ဟောန္တိ, တေသံ မုခေန ဟတ္ထံ ပဝေသေတွာ ဟဒယံ မဒ္ဒတိ, တေ ဝိသညီ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ထေရဿ ပနေသ မုခေ ဟတ္ထံ ပဝေသေတုံ ကိံ သက္ခိဿတိ? ဘေရဝါရမ္မဏံ ပန ဒဿေတိ, တံ ဒိသွာ ထေရော နိမိတ္တောဘာသံ န ပဋိဝိဇ္ဈိ. ဇာနန္တောယေဝ ဘဂဝါ ကိမတ္ထံ ယာဝတတိယကံ အာမန္တေသီတိ. ပရတော ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိတေ ‘‘တုယှေဝေတံ ဒုက္ကဋံ, တုယှေဝေတံ အပရဒ္ဓ’’န္တိ ဒေါသာရောပနေန သောကတနုကရဏတ္ထံ.

ໃນບົດວ່າ "Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto" ນີ້, ຄຳວ່າ "taṃ" ເປັນພຽງນິບາດ (nipātamattaṃ). ອະທິບາຍວ່າ: ປຸຖຸຊົນຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ມີຈິດອັນມານຄອບງຳແລ້ວ (pariyuṭṭhitacitto) ຄື ຖືກມານຜູກມັດໄວ້ແລ້ວ (ajjhotthaṭacitto) ບໍ່ອາດຈະແທງຕະຫຼອດໄດ້ (paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya) ດ້ວຍປະການໃດ, ພະເຖລະ (ພະອານົນ) ກໍບໍ່ອາດຈະແທງຕະຫຼອດໄດ້ ດ້ວຍປະການນັ້ນ. ເພາະວ່າ ມານຍ່ອມຄອບງຳຈິດຂອງປຸຖຸຊົນ ຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນລະວິປະລາດ ໑໒ ປະການ ໂດຍປະການທັງປວງ. ສ່ວນພະເຖລະ (ພະອານົນ) ຍັງບໍ່ທັນລະວິປະລາດ ໔ ປະການ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ມານຈຶ່ງຄອບງຳຈິດຂອງພະເຖລະນັ້ນໄດ້. ກໍມານນັ້ນ ເມື່ອຈະຄອບງຳຈິດ ຍ່ອມເຮັດແນວໃດ? ມານຍ່ອມສະແດງຮູບາລົມອັນໜ້າຢ້ານກົວ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ໄດ້ຍິນສັດທາລົມອັນໜ້າຢ້ານກົວ, ແລ້ວສັດທັງຫຼາຍ ເມື່ອໄດ້ເຫັນ ຫຼື ໄດ້ຍິນອາລົມນັ້ນແລ້ວ ກໍປ່ອຍສະຕິ (ຫຼົງສະຕິ) ອ້າປາກຄ້າງຢູ່, ມານຍ່ອມສອດມືເຂົ້າໄປທາງປາກຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລ້ວບີບຄັ້ນຫົວໃຈ, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍກາຍເປັນຜູ້ໝົດສະຕິ (ສະຫຼົບໄປ). ແຕ່ມານນັ້ນ ຈະອາດສາມາດສອດມືເຂົ້າໄປໃນປາກຂອງພະເຖລະໄດ້ແນວໃດ? (ຍ່ອມບໍ່ອາດສາມາດເລີຍ). ແຕ່ມານນັ້ນ ໄດ້ສະແດງອາລົມອັນໜ້າຢ້ານກົວ, ພະເຖລະເມື່ອເຫັນອາລົມນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ອາດແທງຕະຫຼອດ (ບໍ່ເຂົ້າໃຈ) ນິມິດ ແລະ ໂອພາສ (ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກສະແດງ). ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງຊາບຢູ່ແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຕັດເຕືອນເຖິງສາມຄັ້ງ? ເພື່ອຜ່ອນຄາຍຄວາມໂສກເສົ້າ (ຂອງພະອານົນ) ໃນພາຍຫຼັງ ໂດຍການຊົງສະແດງໂທດວ່າ "ອານົນ, ນີ້ເປັນຄວາມຜິດຂອງເຈົ້າເອງ, ນີ້ເປັນຄວາມບົກພ່ອງຂອງເຈົ້າເອງ" ເມື່ອພະເຖລະກາບທູນຂໍຮ້ອງໃນພາຍຫຼັງວ່າ "ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກຈົ່ງດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດກັດເຖີດ".

မာရော ပါပိမာတိ ဧတ္ထ သတ္တေ အနတ္ထေ နိယောဇေန္တော မာရေတီတိ မာရော. ပါပိမာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သော ဟိ ပါပဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ‘‘ပါပိမာ’’တိ [Pg.284] ဝုစ္စတိ. ကဏှော, အန္တကော, နမုစိ, ပမတ္တဗန္ဓူတိပိ တဿေဝ နာမာနိ. ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာတိ အယဉှိ ဘဂဝတော သမ္ဗောဓိပတ္တိယာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိမဏ္ဍံယေဝ အာဂန္တွာ – ‘‘ဘဂဝါ ယဒတ္ထံ တုမှေဟိ ပါရမိယော ပူရိတာ, သော ဝေါ အတ္ထော အနုပ္ပတ္တော, ပဋိဝိဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ကိံ ဝေါ လောကဝိစရဏေနာ’’တိ ဝတွာ ယထာ အဇ္ဇ, ဧဝမေဝ – ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု, သုဂတော,’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ စဿ ‘‘န တာဝါဟ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ ပဋိက္ခိပိ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ဘာသိတာ ခေါ ပနေသာ, ဘန္တေ,’’တိအာဒိမာဟ.

ໃນບົດວ່າ "Māro pāpimā" ນີ້, ຜູ້ໃດຍ່ອມຊັກຊວນສັດທັງຫຼາຍໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລ້ວຂ້າສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ມານ" (Māro). ຄຳວ່າ "Pāpimā" (ຜູ້ມີບາບ) ເປັນຊື່ເອີ້ນແທນ (ໄວພົດ) ຂອງມານນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າມານນັ້ນ ປະກອບດ້ວຍທຳອັນເປັນບາບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ປາປິມັງ" (ຜູ້ມີບາບ). ແມ່ນແຕ່ຄຳວ່າ ກັນຫະ (ຜູ້ມີທຳດຳ), ອັນຕະກະ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ມີທີ່ສຸດ), ນະມຸຈι (ຜູ້ບໍ່ປ່ອຍ), ປະມັດຕະພັນທຸ (ຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນຂອງຜູ້ປະມາດ) ກໍເປັນຊື່ຂອງມານນັ້ນຄືກັນ. ບົດວ່າ "Bhāsitā kho panesā" ມີອະທິບາຍວ່າ: ມານນີ້ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພະຜູ້ມີພະພາກ ທີ່ໂຄນຕົ້ນໂພທິ ໃນສັບດາທີ ໘ ຫຼັງຈາກການຕັດສະຮູ້ ແລ້ວກາບທູນວ່າ: "ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກ, ປະໂຫຍດໃດທີ່ພະອົງຊົງບຳເພັນບາລະມີທັງຫຼາຍມາ, ປະໂຫຍດນັ້ນພະອົງຊົງບັນລຸແລ້ວ, ພະອົງຊົງແທງຕະຫຼອດສັບພັນຍຸຕັນຍານແລ້ວ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການທ່ຽວໄປໃນໂລກນີ້", ແລ້ວໄດ້ກາບທູນວິງວອນຄືກັນກັບໃນວັນນີ້ວ່າ: "ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ບັດນີ້ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກຈົ່ງສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານເຖີດ, ຂໍພະສຸຄົດຈົ່ງສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນιບພານເຖີດ". ແຕ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງປະຕິເສດມານນັ້ນ ດ້ວຍການຕັດວ່າ "na tāvāhaṃ" (ເຮົາຈັກບໍ່ປະລິນິບພານຕາບໃດທີ່...) ເປັນຕົ້ນ. ພະອານົນໝາຍເຖິງຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງກາບທູນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "Bhāsitā kho panesā, bhante" (ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ວາຈານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກໄດ້ຕັດໄວ້ແລ້ວ).

တတ္ထ ဝိယတ္တာတိ မဂ္ဂဝသေန ဗျတ္တာ. တထေဝ ဝိနီတာ. တထာ ဝိသာရဒါ. ဗဟုဿုတာတိ တေပိဋကဝသေန ဗဟု သုတမေတေသန္တိ ဗဟုဿုတာ. တဒေဝ ဓမ္မံ ဓာရေန္တီတိ ဓမ္မဓရာ. အထ ဝါ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတာ စေဝ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတာ စ, ပရိယတ္တိပဋိဝေဓဓမ္မာနံယေဝ ဓာရဏတော ဓမ္မဓရာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နာတိ အရိယဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ဝိပဿနာဓမ္မံ ပဋိပန္နာ. သာမီစိပ္ပဋိပန္နာတိ အနုစ္ဆဝိကပဋိပဒံ ပဋိပန္နာ. အနုဓမ္မစာရိနောတိ အနုဓမ္မစရဏသီလာ. သကံ အာစရိယကန္တိ အတ္တနော အာစရိယဝါဒံ. အာစိက္ခိဿန္တီတိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ အညမညဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သဟဓမ္မေနာတိ သဟေတုကေန သကာရဏေန ဝစနေန. သပ္ပာဋိဟာရိယန္တိ ယာဝ နိယျာနိကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေဿန္တိ.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "viyattā" (ຜູ້ສະຫຼາດ) ຄື ຜູ້ສະຫຼາດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກ. ຄຳວ່າ "vinītā" (ຜູ້ໄດ້ຮັບການແນະນຳ) ກໍຄືກັນ ຄື ຜູ້ໄດ້ຮັບການແນະນຳດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມັກ. ຄຳວ່າ "visāradā" (ຜູ້ແກ້ວຫານ) ກໍຄືກັນ ຄື ຜູ້ເຖິງຄວາມແກ້ວຫານ ເພາະປາສະຈາກບາບທຳມີທິດຖິ ແລະ ວິຈິກິດສາ ເປັນຕົ້ນ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ. ຄຳວ່າ "bahussutā" (ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ) ຄື ຜູ້ມີການສະດັບຮັບຟັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະໄຕປິໂດກ. ຄຳວ່າ "dhammadharā" (ຜູ້ຊົງທຳ) ຄື ຜູ້ຊົງຈຳໄວ້ເຊິ່ງທຳນັ້ນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພະຫູສູດດ້ວຍປະລິຍັດ ແລະ ພະຫູສູດດ້ວຍປະຕິເວດ, ຊື່ວ່າ ຜູ້ຊົງທຳ ເພາະຊົງໄວ້ເຊິ່ງປະລິຍັດທຳ ແລະ ປະຕິເວດທຳນັ້ນເອງ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ຄຳວ່າ "dhammānudhammappaṭipannā" (ຜູ້ປະຕິບັດທຳສົມຄວນແກ່ທຳ) ຄື ຜູ້ປະຕິບັດວິປັດສະນາທຳ ອັນເປັນທຳທີ່ສົມຄວນແກ່ໂລກຸດຕະລະທຳ ໙ ປະການ ຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ "sāmīcippaṭipannā" (ຜູ້ປະຕິບັດຊອບ) ຄື ຜູ້ປະຕິບັດຂໍ້ປະຕິບັດອັນສົມຄວນ. ຄຳວ່າ "anudhammacārino" (ຜູ້ປະພຶດທຳສົມຄວນ) ຄື ຜູ້ມີປົກກະຕິປະພຶດທຳອັນສົມຄວນ (ມີການປະພຶດຂັດເກົາກິເລດ ມີຄວາມມັກນ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ ອັນສົມຄວນແກ່ວิສຸດທິ ໖). ຄຳວ່າ "sakaṃ ācariyakaṃ" (ຄຳສອນຂອງອາຈານຕົນ) ຄື ວາທະຂອງພະອາຈານຂອງຕົນ (ຄື ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ສະແດງອະລິຍະສັດ ໔). ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "ācikkhissanti" (ຈັກບອກ) ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດເປັນຄຳແທນກັນ (ໄວພົດ) ຂອງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ "sahadhammena" (ໂດຍຊອບທຳ) ຄື ດ້ວຍວາຈາອັນມີເຫດ ມີຜົນ. ຄຳວ່າ "sappāṭihāriyaṃ" (ມີປາຕິຫານ) ຄື ຈັກສະແດງທຳເຮັດໃຫ້ເປັນທຳນຳອອກຈາກທຸກ (ນິຍານິກະທຳ).

ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ သကလံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ. ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ ဈာနဿာဒဝသေန. ဖီတန္တိ ဝုဍ္ဎိပတ္တံ သဗ္ဗပါလိဖုလ္လံ ဝိယ အဘိညာသမ္ပတ္တိဝသေန. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထတံ တသ္မိံ တသ္မိံ ဒိသာဘာဂေ ပတိဋ္ဌိတဝသေန. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတံ ပဋိဝိဒ္ဓံ မဟာဇနာဘိသမယဝသေန. ပုထုဘူတန္တိ သဗ္ဗာကာရေန ပုထုလဘာဝပတ္တံ. ကထံ? ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတံ, ယတ္တကာ ဝိညုဇာတိကာ ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ အတ္ထိ, သဗ္ဗေဟိ သုဋ္ဌု ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ "brahmacariyaṃ" (ພົມມະຈັນ) ຄື ພົມມະຈັນໃນພະສາສະໜາທັງໝົດ ອັນສົງເຄາະເຂົ້າໃນສິກຂາ ໓ (อະທິສີລະສິກຂາ, ອະທິຈິດຕະສິກຂາ, ອະທິປັນຍາສິກຂາ). ຄຳວ່າ "iddhaṃ" (ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ) ຄື ສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນຊານຂອງບຸກຄົນນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "phītaṃ" (ແຜ່ຫຼາຍ) ຄື ເຖິງຄວາມຈະເລີນງອກງາມ ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນຮັງທີ່ເບັ່ງບານເຕັມທີ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ "vitthārikaṃ" (ກວ້າງຂວາງ) ຄື ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ ເພາະຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນທິດນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "bāhujaññaṃ" (ເປັນຂອງມະຫາຊົນ) ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ຊົນທັງຫຼາຍຮູ້ແລ້ວ ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸທຳຂອງມະຫາຊົນ. ຄຳວ່າ "puthubhūtaṃ" (ເປັນປຶກແຜ່ນ) ຄື ເຖິງຄວາມແຜ່ຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ. ຖາມວ່າ ເຖິງຄວາມແຜ່ຫຼາຍແນວໃດ? ອະທິບາຍວ່າ: ຕາບໃດທີ່ເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ປະກາດໄວ້ດີແລ້ວ, ຄື ເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນວິນຍູຊົນມີຢູ່ເທົ່າໃດ, ທັງໝົດນັ້ນໄດ້ປະກາດໄວ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວ ຕາບນັ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້.

အပ္ပောဿုက္ကောတိ နိရာလယော. တွဉှိ ပါပိမ အဋ္ဌမသတ္တာဟတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ပရိနိဗ္ဗာတု ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, ပရိနိဗ္ဗာတု သုဂတော’’တိ ဝိရဝန္တော အာဟိဏ္ဍိတ္ထ, အဇ္ဇ ဒါနိ ပဋ္ဌာယ ဝိဂတုဿာဟော ဟောဟိ, မာ မယှံ ပရိနိဗ္ဗာနတ္ထံ ဝါယာမံ ကရောဟီတိ ဝဒတိ.

ຄຳວ່າ "appossukko" (ຜູ້ມີຄວາມຂວາຍຂວາຍນ້ອຍ) ຄື ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ. ພະຜູ້ມີພະພາກຕັດວ່າ: "ດູກ່ອນມານຜູ້ມີບາບ, ເພາະວ່າເຈົ້າໄດ້ທ່ຽວຮ້ອງໄຫ້ຄ່ຳຄວນຕັ້ງແຕ່ສັບດາທີ ໘ ວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ບັດນີ້ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກຈົ່ງສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານເຖີດ, ຂໍພະສຸຄົດຈົ່ງສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນιບພານເຖີດ', ຕັ້ງແຕ່ວັນນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ເຈົ້າຈົ່ງເປັນຜູ້ໝົດຄວາມພະຍາຍາມ (ໝົດຄວາມຂວາຍຂວາຍ) ເຖີດ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ພະຍາຍາມເພື່ອການປະລິນິບພານຂອງເຮົາເລີຍ".

သတော [Pg.285] သမ္ပဇာနော အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇီတိ သတိံ သူပဋ္ဌိတံ ကတွာ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇိ ပဇဟိ. တတ္ထ န ဘဂဝါ ဟတ္ထေန လေဍ္ဍုံ ဝိယ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ, တေမာသမတ္တမေဝ ပန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ပရံ န သမာပဇ္ဇိဿာမီတိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဩဿဇီ’’တိ. ဥဿဇီတိပိ ပါဌော. မဟာဘူမိစာလောတိ မဟန္တော ပထဝိကမ္ပော. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿိလောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထ. ဘိံသနကောတိ ဘယဇနကော. ဒေဝဒုန္ဒုဘိယော စ ဖလိံသူတိ ဒေဝဘေရိယော ဖလိံသု, ဒေဝေါ သုက္ခဂဇ္ဇိတံ ဂဇ္ဇိ, အကာလဝိဇ္ဇုလတာ နိစ္ဆရိံသု, ခဏိကဝဿံ ဝဿီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ບົດວ່າ "sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji" (ມີສະຕິສຳປະຊັນຍະ ປົງອາຍຸສັງຂານ) ຄື ຊົງຕັ້ງສະຕິໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ແລ້ວຊົງກຳນົດດ້ວຍຍານ ແລ້ວຊົງສະຫຼະ ຊົງລະອາຍຸສັງຂານ. ໃນການປົງອາຍຸສັງຂານນັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກບໍ່ໄດ້ຊົງປົງອາຍຸສັງຂານ ເໝືອນດັ່ງການຂວ້າງກ້ອນດິນດ້ວຍພະຫັດ, ແຕ່ຊົງເຂົ້າຜົນສະມາບັດຕະຫຼອດເວລາ ໓ ເດືອນເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວຊົງມີພະທັຍດຳລິ (ເກີດຈິດ) ວ່າ "ຕັ້ງແຕ່ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ເຮົາຈັກບໍ່ເຂົ້າຜົນສະມາບັດອີກ". ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ossaji" (ປົງແລ້ວ), ບາງບ່ອນກໍມີບົດຮຽນວ່າ "ussaji". ຄຳວ່າ "mahābhūmicālo" (ແຜ່ນດິນໄຫວໃຫຍ່) ຄື ການຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຮຸນແຮງຂອງແຜ່ນດິນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ໝື່ນໂລກທາດໄດ້ຫວັ່ນໄຫວສະເທືອນສະທ້ານ. ຄຳວ່າ "bhiṃsanako" (ໜ້າສະດຸ້ງຢ້ານ) ຄື ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວ. ບົດວ່າ "devadundubhiyo ca phaliṃsu" (ກອງທິບກໍບັນເລງ) ຄື ກອງສະຫວັນດັງຂຶ້ນ, ຟ້າຮ້ອງຄຳລາມທັງໆ ທີ່ຟ້າແຈ້ງ (ຟ້າແລ້ງ), ຟ້າແລບໃນເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນລະດູການ, ແລະ ຝົນຕົກລົງມາຊົ່ວຄາວ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້.

ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ကသ္မာ ဥဒါနေသိ? ကောစိ နာမ ဝဒေယျ ‘‘ဘဂဝါ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော အနုဗန္ဓိတွာ – ‘ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ, ပရိနိဗ္ဗာယထ, ဘန္တေ’တိ ဥပဒ္ဒုတော ဘယေန အာယုသင်္ခါရံ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ. တဿောကာသော မာ ဟောတူတိ. ဘီတဿ ဟိ ဥဒါနံ နာမ နတ္ထီတိ ပီတိဝေဂဝိဿဋ္ဌံ ဥဒါနေသိ.

ບົດວ່າ "udānaṃ udānesi" (ຊົງເpe່ງອຸທານ) ມີຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຊົງເປັ່ງອຸທານ? ເພາະຢ້ານວ່າ ຈະມີໃຜຄົນໜຶ່ງກ່າວວ່າ "ພະຜູ້ມີພະພາກຖືກມານຕິດຕາມໄປທາງຫຼັງໆ ແລ້ວລົບກວນວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງປະລິນິບພານເຖີດ, ข້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍຈົ່ງປະລິນິບພານເຖີດ' ຈຶ່ງຊົງປົງອາຍຸສັງຂານເພາະຄວາມຢ້ານກົວ", ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີໂອກາດແກ່ຄຳກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ (ຈຶ່ງຊົງເpe່ງອຸທານນີ້). ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ຢ້ານກົວຍ່ອມບໍ່ມີການເປັ່ງອຸທານເລີຍ, ພະອົງຈຶ່ງຊົງເປັ່ງອຸທານອັນເກີດຈາກກະແສແຫ່ງປີຕິ (ເພາະຊົງດຳລິວ່າ ເຮົາຈັກປົງຫາບໜັກຄືອັດຕະພາບນີ້ໃນບໍ່ຊ້າ).

တတ္ထ သဗ္ဗေသံ သောဏသိင်္ဂါလာဒီနမ္ပိ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ. ကိံ တံ? ကာမာဝစရကမ္မံ. န တုလံ, န ဝါ တုလံ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ အတ္ထီတိ အတုလံ. ကိံ တံ? မဟဂ္ဂတကမ္မံ. အထ ဝါ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရဉ္စ တုလံ, အရူပါဝစရံ အတုလံ. အပ္ပဝိပါကံ တုလံ, ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ. သမ္ဘဝန္တိ သမ္ဘဝဟေတုဘူတံ, ပိဏ္ဍကာရကံ ရာသိကာရကန္တိ အတ္ထော. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ပုနဗ္ဘဝဿ သင်္ခါရံ. အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော. အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ အဘိန္ဒိ. အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ ဇာတကိလေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ ဘဝါဘိသင်္ခဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ, သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီတိ.

ໃນຄຳອຸທານນັ້ນ, ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ "tulaṃ" (ສິ່ງທີ່ຊັ່ງໄດ້, ວັດແທກໄດ້) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດແກ່ຄົນທັງຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ໝາ ແລະ ໝາຈອກ ເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ກາມາວະຈະລະກຳ. ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ "atulaṃ" (ສິ່ງທີ່ຊັ່ງບໍ່ໄດ້, ຫາສິ່ງປຽບທຽບບໍ່ໄດ້) ເພາະບໍ່ມີໂລກິຍະກຳອື່ນໃດທີ່ສະເໝີເໝືອນ ຫຼື ປຽບທຽບໄດ້, ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ມະຫັກຄະຕະກຳ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ກາມາວະຈະລະກຳ ແລະ ຮູບາວະຈະລະກຳ ຊື່ວ່າ "tulaṃ", ອະຮູບາວະຈະລະກຳ ຊື່ວ່າ "atulaṃ". ກຳທີ່ມີວິບາກນ້ອຍ ຊື່ວ່າ "tulaṃ", ກຳທີ່ມີວິບາກຫຼາຍ ຊື່ວ່າ "atulaṃ". ຄຳວ່າ "sambhavaṃ" (ສິ່ງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດພົບ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນເຫດແຫ່ງການເກີດ, ເປັນຕົວເຮັດໃຫ້ເກີດການລວມກັນ ຫຼື ເປັນກອງກຳ. ຄຳວ່າ "bhavasaṅkhāraṃ" (ສັງຂານອັນປຸງແຕ່ງພົບ) ຄື ສັງຂານເພື່ອພົບໃໝ່. ຄຳວ່າ "avassaji" ຄື ຊົງສະຫຼະແລ້ວ (ປ່ອຍແລ້ວ). ຄຳວ່າ "muni" ຄື ພະພຸດທະມຸນີ. ຄຳວ່າ "ajjhattarato" (ຜູ້ຍິນດີໃນທຳພາຍໃນ) ຄື ຜູ້ຍິນດີໃນທຳພາຍໃນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "samāhito" (ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນ) ຄື ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈາລະສະມາທິ ແລະ ອັບປະນາສະມາທິ. ບົດວ່າ "abhindi kavacamiva" ຄື ຊົງທຳລາຍເໝືອນດັ່ງທຳລາຍເກາະປ້ອງກັນຕົວ. ຄຳວ່າ "attasambhavaṃ" (ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ) ຄື ກິເລດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນເອງ. ມີຄຳອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະຫຼະໂລກິຍະກຳ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ "sambhava" ໂດຍອັດຖະວ່າໃຫ້ຜົນ (ມີວິບາກ) ແລະ ໄດ້ຊື່ວ່າ "bhavasaṅkhāra" ໂດຍອັດຖະວ່າປຸງແຕ່ງພົບ ອັນນັບວ່າເປັນກຳທີ່ຊັ່ງໄດ້ ແລະ ຊັ່ງບໍ່ໄດ້, ແລະ ພະອົງຊົງເປັນຜູ້ຍິນດີໃນທຳພາຍໃນ ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ທຳລາຍກິເລດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ເໝືອນດັ່ງຍອດນັກຮົບທຳລາຍເກາະປ້ອງກັນໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ.

အထ ဝါ တုလန္တိ တုလေန္တော တီရေန္တော. အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ ဘဝဉ္စ. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကမ္မံ. အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, ပဉ္စန္နံ [Pg.286] ခန္ဓာနံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တုလယန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ နိဗ္ဗာနေ စာနိသံသံ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရံ ‘‘ကမ္မက္ခယာယ သံဝတ္တတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေန ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကထံ? အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝတ္တသမ္ဘဝံ. သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော, သမထဝသေန သမာဟိတောတိ ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဋ္ဌာယ သမထဝိပဿနာဗလေန ကဝစမိဝ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ, အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ အတ္တသမ္ဘဝန္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာတံ အဘိန္ဒိ. ကိလေသာဘာဝေန စ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသပ္ပဟာနေန ကမ္မံ ဇဟိ. ပဟီနကိလေသဿ ဘယံ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ အဘီတောဝ အာယုသင်္ခါရံ ဩဿဇိ. အဘီတဘာဝဉာပနတ္ထဉ္စ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "tulaṃ" ຄື ຊົງໃຄ່ຄວນ ຊົງພິຈາລະນາຢູ່. ຄຳວ່າ "atulañca sambhavaṃ" ຄື ພະນິບພານ (atula) ແລະ ພົບ (sambhava). ຄຳວ່າ "bhavasaṅkhāraṃ" ຄື ກຳອັນນຳໄປສູ່ພົບ. ບົດວ່າ "avassaji munī" ອະທິບາຍວ່າ: ພະພຸດທະມຸນີ ເມື່ອຊົງໃຄ່ຄວນໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ປັນຈະຂັນບໍ່ທ່ຽງ, ຄວາມດັບແຫ່ງຂັນ ໕ ຄືພະນິບພານເປັນທຳທ່ຽງ', ຊົງເຫັນໂທດໃນພົບ ແລະ ຊົງເຫັນອານິສົງໃນພະນິບພານແລ້ວ, ຈຶ່ງຊົງສະຫຼະສັງຂານອັນເປັນເຫດແຫ່ງພົບ ອັນເປັນຮາກເຫງົ້າຂອງຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອະລິຍະມັກອັນເຮັດໃຫ້ສິ້ນກຳ ທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມສິ້ນກຳ'. ຖາມວ່າ ຊົງສະຫຼະແນວໃດ? ຄື ຊົງເປັນຜູ້ຍິນດີໃນທຳພາຍໃນ ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ທຳລາຍກິເລດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ເໝືອນດັ່ງທຳລາຍເກາະປ້ອງກັນຕົວ. ເພາະວ່າ ພະອົງຊົງເປັນຜູ້ຍິນດີໃນທຳພາຍໃນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາ, ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະຖະ, ຊົງອາໄສກຳລັງແຫ່ງສະມະຖະ ແລະ ວິປັດສະນາ ຕັ້ງແຕ່ປຸບພະພາກເປັນຕົ້ນໄປ ແລ້ວຊົງທຳລາຍກອງກິເລດທັງປວງ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ "attasambhava" ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ອັນຄອບງຳອັດຕະພາບໄວ້ ເໝືອນດັ່ງເກາະປ້ອງກັນຕົວ. ແລະ ເພາະບໍ່ມີກິເລດ ກຳຈຶ່ງບໍ່ອາດນຳໄປປະຕິສົນທິໄດ້ອີກ ຊື່ວ່າເປັນກຳທີ່ຊົງສະຫຼະແລ້ວ, ພະອົງຊົງລະກຳໄດ້ດ້ວຍການລະກິເລດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ຄວາມຢ້ານກົວຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ລະກິເລດໄດ້ແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງປົງອາຍຸສັງຂານໂດຍປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວເລີຍ. ພຶງຊາບວ່າ ພະອົງຊົງເປັ່ງອຸທານນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວນັ້ນເອງ.

စာပါလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ຈາປາລະວັກ ທີ ໑.

၂. ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ

໒. ປາສາດະກຳປະນະວັກ

၁-၂. ပုဗ္ဗသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ການພັນລະນາປຸບພະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၈၂၃-၈၂၄. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ န စ အတိလီနောတိအာဒီနိ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆအဘိညာပါဒကာ ဣဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, တထာ ဒုတိယေ စ.

໘໒໓-໘໒໔. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໒, ຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "na ca atilīno" (ແລະບໍ່ຫົດຫູ່ເກີນໄປ) ເປັນຕົ້ນ ຈັກມີແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອິດທິບາດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງອະພິນຍາ ໖, ໃນສູດທີ ໒ ກໍຄືກັນ.

၃. ဆန္ဒသမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. Consisting of the description of the Chandasamadhi Sutta.

၈၂၅. တတိယေ ဆန္ဒန္တိ ကတ္တုကမျတာဆန္ဒံ. နိဿာယာတိ နိဿယံ ကတွာ, အဓိပတိံ ကတွာတိ အတ္ထော. ပဓာနသင်္ခါရာတိ ပဓာနဘူတာ သင်္ခါရာ, စတုကိစ္စသာဓကသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဿေတံ အဓိဝစနံ. ဣတိ အယဉ္စ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ဆန္ဒော ဆန္ဒသမာဓိနာ စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ဆန္ဒသမာဓိ ဆန္ဒေန စေဝ ပဓာနသင်္ခါရေဟိ စ, ပဓာနသင်္ခါရာပိ ဆန္ဒေန စေဝ ဆန္ဒသမာဓိနာ စ သမန္နာဂတာ. တသ္မာ သဗ္ဗေ တေ ဓမ္မေ ဧကတော ကတွာ အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတော ဣဒ္ဓိပါဒေါတိ ဝုတ္တံ. ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၄၃၇) ပန ‘‘ယော တထာဘူတဿ ဝေဒနာက္ခန္ဓော တိအာဒိနာ နယေန [Pg.287] ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ သေသအရူပိနော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓိပါဒါတိ ဝုတ္တာ.

໘໒໕. ໃນສູດທີ ໓, ຄຳວ່າ "chanda" (ສັນທະ) ຄື ຄວາມພໍໃຈທີ່ຈະເຮັດ (ກັດຕຸກຳຍະຕາສັນທະ). ຄຳວ່າ "nissāya" (ອາໄສແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ອາໄສ, ເຮັດໃຫ້ເປັນໃຫຍ່ (ເປັນອະທິບໍດີ). ຄຳວ່າ "padhānasaṅkhārā" (ສັງຂານຄືຄວາມພະຍາຍາມ) ຄື ສັງຂານອັນເປັນປະທານ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນ (ອະທິວະຈະນະ) ຂອງສຳມັບປະທານວິລິຍະ ອັນເຮັດກິດ ໔ ປະການໃຫ້ສຳເລັດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ "ayañca chando" (ແລະສັນທະນີ້) ເປັນຕົ້ນ, ສັນທະຍ່ອມປະກອບດ້ວຍສັນທະສະມາທິ ແລະ ປະທານະສັງຂານ, ສັນທະສະມາທິຍ່ອມປະກອບດ້ວຍສັນທະ ແລະ ປະທານະສັງຂານ, ແມ່ນແຕ່ປະທານະສັງຂານກໍປະກອບດ້ວຍສັນທະ ແລະ ສັນທະສະມາທິ. ເພາະສະນັ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຊົງຮວບຮວມທຳທັງໝົດນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຕັດວ່າ "ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອິດທິບາດອັນປະກອບດ້ວຍສັນທະສະມາທິ ແລະ ປະທານະສັງຂານ". ສ່ວນໃນຄຳພີອິດທິບາດວິພັງ, ຕັດໄວ້ໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ເວທະນາຂັນຂອງບຸກຄົນຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ..." ວ່າ ນາມະທຳທີ່ເຫຼືອອັນປະກອບດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ອິດທິບາດ ຄືກັນ.

အပိစ ဣမေပိ တယော ဓမ္မာ ဣဒ္ဓီပိ ဟောန္တိ ဣဒ္ဓိပါဒါပိ. ကထံ? ဆန္ဒဉှိ ဘာဝယတော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, သမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. သမာဓိံ ဘာဝေန္တဿ သမာဓိ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒပ္ပဓာနသင်္ခါရာ သမာဓိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ. ပဓာနသင်္ခါရေ ဘာဝေန္တဿ ပဓာနသင်္ခါရာ ဣဒ္ဓိ နာမ ဟောတိ, ဆန္ဒသမာဓိ ပဓာနသင်္ခါရိဒ္ဓိယာ ပါဒေါ နာမ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ဟိ ဧကသ္မိံ ဣဇ္ဈမာနေ သေသာပိ ဣဇ္ဈန္တိယေဝ.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳ ໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ເປັນທັງອິດທິ ແລະ ເປັນທັງອິດທິບາດ. ຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ຄື ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນສັນທະ, ສັນທະຍ່ອມຊື່ວ່າ "ອິດທິ", ສ່ວນສະມາທິ ແລະ ປະທານະສັງຂານ ຊື່ວ່າ "ສັນທິດທິບາດ" (ບາດຖານແຫ່ງສັນທິດທິ). ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນສະມາທິ, ສະມາທິຍ່ອມຊື່ວ່າ "ອິດທິ", ສ່ວນສັນທະ ແລະ ປະທານະສັງຂານ ຊື່ວ່າ "ສະມາທິດທິບາດ" (ບາດຖານແຫ່ງສະມາທິດທິ). ເມື່ອບຸກຄົນຈະເລີນປະທານະສັງຂານ, ປະທານະສັງຂານຍ່ອມຊື່ວ່າ "ອິດທິ", ສ່ວນສັນທະ ແລະ ສະມາທິ ຊື່ວ່າ "ປະທານະສັງຂານອິດທິບາດ" (ບາດຖານແຫ່ງປະທານະສັງຂານອິດທິ), ເພາະວ່າ ເມື່ອສຳປະຍຸດຕະທຳຢ່າງໜຶ່ງສຳເລັດແລ້ວ, ທຳທີ່ເຫຼືອກໍຍ່ອມສຳເລັດຄືກັນ.

အပိစ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေနာပိ ဧတေသံ ဣဒ္ဓိပါဒတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပဌမဇ္ဈာနဉှိ ဣဒ္ဓိ နာမ, ပဌမဇ္ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပရိကမ္မသမ္ပယုတ္တာ ဆန္ဒာဒယော ဣဒ္ဓိပါဒေါ နာမ. ဧတေနုပါယေန ယာဝ နေဝသညာနာသညာယတနာ, ဣဒ္ဓိဝိဓံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ နယော နေတဗ္ဗော. သေသိဒ္ဓိပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພຶງຊາບຄວາມເປັນອິດທິບາດຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸບພະພາກ (ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ) ຂອງທຳນັ້ນໆ ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ປະຖົມມະຊານ ຊື່ວ່າ "ອິດທິ", ສ່ວນສັນທະ ເປັນຕົ້ນ ອັນປະກອບດ້ວຍບໍລິກຳໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງປະຖົມມະຊານ ຊື່ວ່າ "ອິດທິບາດ". ດ້ວຍວິທີການນີ້, ພຶງນຳແນວທາງໄປໃຊ້ຈົນເຖິງ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະ, ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ອິດທິວິທິ ຈົນເຖິງທິບພະຈັກຂຸອະພິນຍາ, ແລະ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ໂສດາປັດຕິມັກ ຈົນເຖິງອະຣະຫັດຕະມັກ. ແມ່ນແຕ່ໃນອິດທິບາດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີແນວທາງນີ້ຄືກັນ.

ကေစိ ပန ‘‘အနိဗ္ဗတ္တော ဆန္ဒော ဣဒ္ဓိပါဒေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဣဓ တေသံ ဝါဒမဒ္ဒနတ္ထာယ အဘိဓမ္မေ ဥတ္တရစူဠဝါရော နာမ အာဂတော –

ແຕ່ມີບາງຄົນກ່າວວ່າ "ສັນທະທີ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ອິດທິບາດ". ເພື່ອທຳລາຍວາທະຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນພະອະພິທຳ ຈຶ່ງມີວາລະທີ່ຊື່ວ່າ ອຸດຕະຣະຈູລະວາລະ ປາກົດຢູ່ ດັ່ງນີ້:

‘‘စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ – ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ, စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ, ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ. တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ? ဣဓ, ဘိက္ခု, ယသ္မိံ သမယေ လောကုတ္တရံ ဈာနံ ဘာဝေတိ နိယျာနိကံ အပစယဂါမိံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယ ပဌမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ…ပေ… ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ဒုက္ခာပဋိပဒံ ဒန္ဓာဘိညံ, ယော တသ္မိံ သမယေ ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာ ကတ္တုကမျတာ ကုသလော ဓမ္မစ္ဆန္ဒော, အယံ ဝုစ္စတိ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ. အဝသေသာ ဓမ္မာ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တာ’’တိ (ဝိဘ. ၄၅၇-၄၅၈).

“ອິດທິບາດ ໔ ຄື: ສັນທິດທິບາດ, ວິຣິຍິດທິບາດ, ຈິດຕິດທິບາດ, ວິມັງສິດທິບາດ. ໃນອິດທິບາດເຫຼົ່ານັ້ນ ສັນທິດທິບາດ ເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ໃນສະໄໝໃດ ຈະເລີນໂລກຸດຕະຣະຊານ ອັນເປັນເຄື່ອງນຳອອກຈາກທຸກ, ເປັນເຄື່ອງເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດ, ເພື່ອລະທິດຖິ, ເພື່ອບັນລຸພູມຂັ້ນທຳອິດ, ສະຫງັດແລ້ວຈາກກາມທັງຫຼາຍ...ຯລຯ... ເຂົ້າເຖິງປະຖົມມະຊານ ຜູ້ປະຕິບັດລຳບາກ ທັງຮູ້ໄດ້ຊ້າ ຢູ່, ໃນສະໄໝນັ້ນ ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມພໍໃຈ ຄວາມເປັນຜູ້ໃຄ່ຈະເຮັດ ທຳມະສັນທະອັນເປັນກຸສົນໃດ ມີຢູ່, ນີ້ຮຽກວ່າ ສັນທິດທິບາດ. ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ເປັນທຳທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສັນທິດທິບາດ.” (ວິພັງ. ໔໕໗-໔໕໘).

ဣမေ ပန လောကုတ္တရဝသေနေဝ အာဂတာ.

ແຕ່ອິດທິບາດເຫຼົ່ານີ້ ມາແລ້ວໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະເທົ່ານັ້ນ.

တတ္ထ ရဋ္ဌပါလတ္ထေရော ဆန္ဒံ ဓုရံ ကတွာ လောကုတ္တရဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သောဏတ္ထေရော ဝီရိယံ ဓုရံ ကတွာ; သမ္ဘုတတ္ထေရော စိတ္တံ ဓုရံ ကတွာ, အာယသ္မာ မောဃရာဇာ ဝီမံသံ ဓုရံ ကတွာတိ. တတ္ထ ယထာ စတူသု အမစ္စပုတ္တေသု [Pg.288] ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ရာဇာနံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေသု ဧကော ဥပဋ္ဌာနေ ဆန္ဒဇာတော ရညော အဇ္ဈာသယဉ္စ ရုစိဉ္စ ဉတွာ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဥပဋ္ဌဟန္တော ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ဆန္ဒဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນບັນດາພຣະເຖຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຣັດຖະປາລະເຖຣະ ກະທຳສັນທະ (ຄວາມພໍໃຈ) ໃຫ້ເປັນປະທານ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະທຳບັງເກີດຂຶ້ນ. ພຣະໂສນະເຖຣະ ກະທຳວິຣິຍະ (ຄວາມພຽນ) ໃຫ້ເປັນປະທານ; ພຣະສັມພູຕະເຖຣະ ກະທຳຈິດໃຫ້ເປັນປະທານ, ພຣະໂມຄະຣາຊະຜູ້ມີອາຍຸ ກະທຳວິມັງສາ (ຄວາມໄຕ່ຕອງ) ໃຫ້ເປັນປະທານ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ປຽບເໝືອນໃນບັນດາບຸດຂອງອຳມາດ ໔ ຄົນ ຜູ້ປາດຖະໜາຕຳແໜ່ງ ອາໄສພຣະຣາຊາຢູ່, ບຸດອຳມາດຄົນໜຶ່ງ ມີຄວາມພໍໃຈໃນການບຳຣຸງຮັບໃຊ້ ຮັບຮູ້ພຣະຣາຊາທະຍາໄສແລະຄວາມພໍພຣະໄທຂອງພຣະຣາຊາ ຈຶ່ງບຳຣຸງຮັບໃຊ້ທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ ເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາໂປດປານ ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ. ພຶງຊາບຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະທຳບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສັນທະເປັນປະທານ ໂດຍທຳນອງນີ້.

ဧကော ပန – ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာတုံ န သက္ကောမိ, ဥပ္ပန္နေ ကိစ္စေ ပရက္ကမေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ကုပိတေ ပစ္စန္တေ ရညာ ပဟိတော ပရက္ကမေန သတ္တုမဒ္ဒနံ ကတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ ဝီရိယဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကော ‘‘ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာနမ္ပိ ဥရေန သတ္တိသရသမ္ပဋိစ္ဆနမ္ပိ ဘာရောယေဝ, မန္တဗလေန အာရာဓေဿာမီ’’တိ ခတ္တဝိဇ္ဇာယ ကတပရိစယတ္တာ မန္တသံဝိဓာနေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ စိတ္တဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ສ່ວນບຸດອຳມາດອີກຄົນໜຶ່ງ ຄິດວ່າ “ເຮົາບໍ່ສາມາດບຳຣຸງຮັບໃຊ້ໄດ້ທຸກໆ ວັນ, ເມື່ອມີກິດຈະການເກີດຂຶ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະເຮັດໃຫ້ໂປດປານດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ”, ເມື່ອປາຍແດນກໍ່ການກະບົດ ພຣະຣາຊາຈຶ່ງຊົງສົ່ງລາວໄປ, ລາວປາບປາມສັດຕູໄດ້ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ. ບຸດອຳມາດນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ພຶງ_ຊາບຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະທຳບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິຣິຍະເປັນປະທານ ຢ່າງນັ້ນ. ບຸດອຳມາດອີກຄົນໜຶ່ງ ຄິດວ່າ “ການບຳຣຸງຮັບໃຊ້ທຸກໆ ວັນກໍດີ ການເອົາເອິກຮັບຫອກແລະລູກທະນູກໍດີ ລ້ວນແຕ່ເປັນພາລະໜັກທັງນັ້ນ, ເຮົາຈັກເຮັດໃຫ້ໂປດປານດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງມົນ”, ເພາະເປັນຜູ້ໄດ້ສຶກສາຮ່ຳຮຽນໃນຂັດຕະວິຊາ (ຕຳຣາພິໄຊສົງຄາມ) ມາແລ້ວ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາໂປດປານດ້ວຍການຈັດແຈງມົນ ແລ້ວໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ. ບຸດອຳມາດນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ພຶງຊາບຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະທຳບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຈິດເປັນປະທານ ຢ່າງນັ້ນ.

အပရော – ‘‘ကိံ ဣမေဟိ ဥပဋ္ဌာနာဒီဟိ, ရာဇာနော နာမ ဇာတိသမ္ပန္နဿ ဌာနန္တရံ ဒေန္တိ, တာဒိသဿ ဒေန္တော မယှံ ဒဿတီ’’တိ ဇာတိသမ္ပတ္တိမေဝ နိဿာယ ဌာနန္တရံ ပါပုဏိ. ယထာ သော, ဧဝံ သုပရိသုဒ္ဓံ ဝီမံသံ နိဿာယ ဝီမံသဓုရေန လောကုတ္တရဓမ္မနိဗ္ဗတ္တကော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကဣဒ္ဓိ ကထိတာ.

ສ່ວນບຸດອຳມາດອີກຄົນໜຶ່ງ ຄິດວ່າ “ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການບຳຣຸງຮັບໃຊ້ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ຂຶ້ນຊື່ວ່າພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມພຣະຣາຊະທານຕຳແໜ່ງແກ່ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊາດຕະກູນ, ເມື່ອຊົງພຣະຣາຊະທານແກ່ຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຈັກຊົງພຣະຣາຊະທານແກ່ເຮົາ”, ລາວອາໄສຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊາດຕະກູນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງ. ບຸດອຳມາດນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ພຶງຊາບຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກຸດຕະຣະທຳບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິມັງສາເປັນປະທານ ໂດຍອາໄສວິມັງສາອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ຢ່າງນັ້ນ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອິດທິຣິດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ).

၄. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາໂມຄຄັລລານະສູດ

၈၂၆. စတုတ္ထေ ဥဒ္ဓတာတိ ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ. ဥဒ္ဓစ္စေန ဟိ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိပ္ဖန္ဒတိ ဓဇယဋ္ဌိယံ ဝါတေန ပဟတဓဇော ဝိယ. ဥန္နဠာတိ ဥဂ္ဂတနဠာ, ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စပလာတိ ပတ္တစီဝရမဏ္ဍနာဒိစာပလ္လေန ယုတ္တာ. မုခရာတိ မုခခရာ, ခရဝစနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိကိဏ္ဏဝါစာတိ အသံယတဝစနာ ဒိဝသမ္ပိ နိရတ္ထကဝစနပ္ပလာပိနော. မုဋ္ဌဿတီတိ နဋ္ဌဿတိနော. အသမ္ပဇာနာတိ ပညာရဟိတာ. အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ. ဘန္တစိတ္တာတိ ဥဗ္ဘန္တစိတ္တာ သမာဓိဝိရဟေန လဒ္ဓေါကာသေန ဥဒ္ဓစ္စေန. ပါကတိန္ဒြိယာတိ အသံဝုတိန္ဒြိယာ. ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရန္တိ အာပေါကသိဏံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပါသာဒပတိဋ္ဌိတံ ပထဝိဘာဂံ ‘‘ဥဒက’’န္တိ အဓိဋ္ဌာယ, ဥဒကပိဋ္ဌေ ဌိတပါသာဒံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အင်္ဂုဋ္ဌကေန ပဟရိ. ဂမ္ဘီရနေမောတိ ဂမ္ဘီရအာဝါဋော, ဂမ္ဘီရဘူမိဘာဂံ အနုပဝိဋ္ဌောတိ အတ္ထော[Pg.289]. သုနိခါတောတိ သုဋ္ဌု နိခါတော, ကောဋ္ဋေတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတော. ဣဓ အဘိညာပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

໘໒໖. ໃນສູດທີ ໔ ຄຳວ່າ uddhatā (ຟຸ້ງຊ່ານ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປົກກະຕິຟຸ້ງຊ່ານ ມີຈິດຫວັ່ນໄຫວ. ດ້ວຍວ່າ ຈິດຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໃນອາຣົມດຽວດ້ວຍອຸດທັດຈະ ປຽບເໝືອນທຸງທີ່ຖືກລົມພັດຢູ່ເທິງປາຍເສົາທຸງ. ຄຳວ່າ unnaḷā (ຜູ້ຍົກໄມ້ອໍ້) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີໄມ້ອໍ້ອັນຍົກຂຶ້ນແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ມີມານະອັນເປົ່າຫວ່າງຕັ້ງຂຶ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ capalā (ຜູ້ສະຫຼັບສະແລ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼັບສະແລມີການຕົກແຕ່ງບາດແລະຈີວອນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ mukharā (ຜູ້ປາກກ້າ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປາກຫຍາບ, ອະທິບາຍວ່າ ມີວາຈາຫຍາບຄາຍ. ຄຳວ່າ vikiṇṇavācā (ຜູ້ມີວາຈາຟຸ້ງຊ່ານ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີວາຈາບໍ່ສຳຣວມ ມັກເວົ້າເພີ້ເຈີ້ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕະຫຼອດທັງວັນ. ຄຳວ່າ muṭṭhassatī (ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສະຕິເສື່ອມຫາຍໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ asampajānā (ຜູ້ບໍ່ຮູ້ສຶກຕົວ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກປັນຍາ. ຄຳວ່າ asamāhitā (ຜູ້ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກອຸປະຈາຣະສະມາທິແລະອັບປະນາສະມາທິ. ຄຳວ່າ bhantacittā (ຜູ້ມີຈິດຫວັ່ນໄຫວ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດປັ່ນປ່ວນ ດ້ວຍອຸດທັດຈະທີ່ໄດ້ໂອກາດເພາະປາສະຈາກສະມາທິ. ຄຳວ່າ pākatindriyā (ຜູ້ມີອິນຊີອັນເປີດເຜີຍ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີອິນຊີບໍ່ໄດ້ສຳຣວມ. ຄຳວ່າ iddhābhisaṅkhāraṃ (ການປຸງແຕ່ງລິດ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າອາໂປກະສິນສະມາບັດແລ້ວອອກມາ, ອະທິຖານສ່ວນແຫ່ງແຜ່ນດິນອັນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຜາສາດໃຫ້ເປັນ “ນ້ຳ”, ແລ້ວເຫາະຂຶ້ນສູ່ເວຫາ ໃຊ້ໂປ້ຕີນຢັນຜາສາດທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຜິວນ້ຳ. ຄຳວ່າ gambhīranemo (ມີກົງອັນເລິກ) ໄດ້ແກ່ ມີຮ່ອງອັນເລິກ, ອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າໄປສູ່ສ່ວນແຫ່ງແຜ່ນດິນອັນເລິກ. ຄຳວ່າ sunikhāto (ຝັງໄວ້ດີແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ຝັງໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາ, ຄືຕອກລົງໄປແລ້ວຕັ້ງໄວ້ເປັນຢ່າງດີ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອິດທິຣິດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງອະພິນຍາ.

၅. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາອຸນນາພະພຣາມມະນະສູດ

၈၂၇. ပဉ္စမေ ဆန္ဒပ္ပဟာနတ္ထန္တိ တဏှာဆန္ဒဿ ပဟာနတ္ထံ. ဣဓာပိ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

໘໒໗. ໃນສູດທີ ໕ ຄຳວ່າ chandappahānatthaṃ (ເພື່ອລະຄວາມພໍໃຈ) ໄດ້ແກ່ ເພື່ອລະຕັນຫາສັນທະ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອິດທິຣິດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງວິວັດຕະ (ພຣະນິບພານ) ເຊັ່ນກັນ.

၉. ဣဒ္ဓါဒိဒေသနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາອິດທິອາທິເທສະນາສູດ

၈၃၁. နဝမေ ယော သော ဘိက္ခဝေ မဂ္ဂေါတိ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ အဓိပ္ပေတံ.

໘໓໑. ໃນສູດທີ ໙ ຄຳວ່າ yo so bhikkhave maggo (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຫົນທາງໃດນັ້ນ) ຊົງໝາຍເອົາຈະຕຸດຖະຊານອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງອະພິນຍາ.

၁၀. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາວິພັງຄະສູດ

၈၃၂. ဒသမေ ကောသဇ္ဇသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တေ လီနာကာရော ဩက္ကမတိ, သော ‘‘လီနာကာရော မေ ဩက္ကန္တော’’တိ ဉတွာ အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန လီနာကာရော ဩက္ကမတိ. သော ပုန အပါယဘယေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကောသဇ္ဇေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ကောသဇ္ဇသဟဂတော နာမ ဟောတိ. ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

໘໓໒. ໃນສູດທີ ໑໐ ຄຳວ່າ kosajjasahagato (ອັນສະຫະຣະຄົດດ້ວຍຄວາມກຽດຄ້ານ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ນັ່ງມົນສິການກຳມະຖານຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ອາການຫົດຫູ່ (ຖີນາກອນ) ຍ່ອມຢັ່ງລົງສູ່ຈິດຂອງລາວ, ລາວຮູ້ວ່າ “ອາການຫົດຫູ່ຢັ່ງລົງສູ່ຈິດຂອງເຮົາແລ້ວ” ຈຶ່ງຂູ່ເຂັນຈິດດ້ວຍໄພໃນອະບາຍ ແລ້ວເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນອີກ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ. ຕໍ່ມາ ອາການຫົດຫູ່ກໍຢັ່ງລົງສູ່ຈິດຂອງລາວອີກ. ລາວກໍຂູ່ເຂັນຈິດດ້ວຍໄພໃນອະບາຍອີກ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ, ຄວາມພໍໃຈຂອງລາວ ຊື່ວ່າເປັນທຳສະຫະຣະຄົດດ້ວຍຄວາມກຽດຄ້ານ ເພາະລະຄົນດ້ວຍຄວາມກຽດຄ້ານ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຄຳວ່າ kosajjasampayutto (ອັນສຳປະຍຸດດ້ວຍຄວາມກຽດຄ້ານ) ເປັນໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ.

ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတတိ. သော ပုန ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တံ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ဥဒ္ဓစ္စေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတော နာမ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ uddhaccasahagato (ອັນສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອຸດທັດຈະ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ นັ່ງມົນສິການກຳມະຖານຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ຈິດຂອງລາວຍ່ອມຕົກໄປໃນອຸດທັດຈະ (ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ). ລາວຈຶ່ງພິຈາຣະນາເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນ ພຣະທັມມະຄຸນ ພຣະສັງຄະຄຸນ ເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງ ເຮັດຈິດໃຫ້ຜ່ອງໃສ ເຮັດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ ແລ້ວເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນອີກ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ. ຕໍ່ມາ ຈິດຂອງລາວກໍຕົກໄປໃນອຸດທັດຈະອີກ. ລາວກໍພິຈາຣະນາເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນ ພຣະທັມມະຄຸນ ພຣະສັງຄະຄຸນ ເຮັດຈິດໃຫ້ຮ່າເຣີງ ເຮັດຈິດໃຫ້ຜ່ອງໃສ ເຮັດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ ແລ້ວເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ, ຄວາມພໍໃຈຂອງລາວ ຊື່ວ່າເປັນທຳສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອຸດທັດຈະ ເພາະລະຄົນດ້ວຍອຸດທັດຈະ ດ້ວຍປະການສະນີ.

ထိနမိဒ္ဓသဟဂတောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ‘‘ဥပ္ပန္နံ မေ ထိနမိဒ္ဓ’’န္တိ ဉတွာ ဥဒကေန မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ, ကဏ္ဏေ အာကဍ္ဎိတွာ ပဂုဏံ ဓမ္မံ သဇ္ဈာယိတွာ ဒိဝါ ဂဟိတံ ဝါ အာလောကသညံ မနသိကရိတွာ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ [Pg.290] ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သော ဝုတ္တနယေနေဝ ပုန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ထိနမိဒ္ဓေန ဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ထိနမိဒ္ဓသဟဂတော နာမ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ thinamiddhasahagato (ອັນສະຫະຣະຄົດດ້ວຍຖີນາມິດທະ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ນັ່ງມົນສິການກຳມະຖານຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ຖີນາມິດທະ (ຄວາມຫົດຫູ່ແລະງ້ວງນອນ) ຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ລາວ. ລາວຮູ້ວ່າ “ຖີນາມິດທະບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ເຮົາແລ້ວ” ຈຶ່ງລູບໜ້າດ້ວຍນ້ຳ, ດຶງໃບຫູ, ສວດສາທະຍາຍທຳອັນຄ່ອງແຄ່ວ ຫຼືມົນສິການອາໂລກະສັນຍາ (ຄວາມກຳນົດໝາຍໃນແສງສະຫວ່າງ) ທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນເວລາກາງເວັນ ເພື່ອບັນເທົາຖີນາມິດທະ ແລ້ວເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນອີກ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ. ຕໍ່ມາ ຖີນາມິດທະກໍບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ລາວອີກ. ລາວກໍບັນເທົາຖີນາມິດທະໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ, ຄວາມພໍໃຈຂອງລາວ ຊື່ວ່າເປັນທຳສະຫະຣະຄົດດ້ວຍຖີນາມິດທະ ເພາະລະຄົນດ້ວຍຖີນາມິດທະ ດ້ວຍປະການສະນີ.

အနုဝိက္ခိတ္တောတိ ဣဓ ဘိက္ခု ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တော နိသီဒတိ. အထဿ ကာမဂုဏာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခိတ္တံ မေ စိတ္တ’’န္တိ ဉတွာ အနမတဂ္ဂ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄-၁၂၅) ဒေဝဒူတ- (မ. နိ. ၃.၂၆၁) စေလောပမ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၄) အနာဂတဘယသုတ္တာဒီနိ (အ. နိ. ၅.၇၇) အာဝဇ္ဇေန္တော သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ တဇ္ဇေတွာ ကမ္မနိယံ ကတွာ ပုန ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ. အထဿ ပုန စိတ္တံ ဝိက္ခိပတိ. သော ပုန သုတ္တဒဏ္ဍေန စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတီတိ ဧဝမဿ ကာမဝိတက္ကဝေါကိဏ္ဏတ္တာ ဆန္ဒော ဗဟိဒ္ဓါ ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အာရဗ္ဘ အနုဝိက္ခိတ္တော အနုဝိသဋော ဟောတိ.

ຄຳວ່າ anuvikkhitto (ຟຸ້ງຊ່ານໄປຕາມ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃນທຳມະວິນັຍນີ້ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ນັ່ງມົນສິການກຳມະຖານຢູ່. ລຳດັບນັ້ນ ຈິດຂອງລາວຍ່ອມຟຸ້ງຊ່ານໄປໃນກາມະຄຸນາຣົມ. ລາວຮູ້ວ່າ “ຈິດຂອງເຮົາຟຸ້ງຊ່ານໄປພາຍນອກແລ້ວ” ຈຶ່ງພິຈາຣະນາເຖິງອະນາມະຕັກຄະສູດ, ເທວະທູຕະສູດ, ເສໂລປະມະສູດ, ອະນາຄົດຕະໄພຍະສູດເປັນຕົ້ນ ຂູ່ເຂັນຈິດດ້ວຍໄມ້ເທົ້າຄືພຣະສູດ ເຮັດຈິດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານ ແລ້ວເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນອີກ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ. ຕໍ່ມາ ຈິດຂອງລາວກໍຟຸ້ງຊ່ານອີກ. ລາວກໍເຮັດຈິດໃຫ້ຄວນແກ່ການງານດ້ວຍໄມ້ເທົ້າຄືພຣະສູດອີກ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ມົນສິການກຳມະຖານຕໍ່ໄປ, ຄວາມພໍໃຈຂອງລາວ ຊື່ວ່າເປັນທຳຟຸ້ງຊ່ານໄປຕາມ ແຜ່ໄປຕາມ ປາຣົບກາມະຄຸນ ໕ ພາຍນອກ ເພາະລະຄົນດ້ວຍກາມະວິຕົກ ດ້ວຍປະການສະນີ.

ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနပိ ဒေသနာဝသေနပိ ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကထံ? ကမ္မဋ္ဌာနေ တာဝ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အဘိနိဝေသော ပုရေ နာမ, အရဟတ္တံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု မူလကမ္မဋ္ဌာနေ အဘိနိဝိသိတွာ အတိလီနာဒီသု စတူသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ဩက္ကမနံ ပဋိသေဓေတွာ, ဒုဋ္ဌဂေါဏေ ယောဇေတွာ သာရေန္တော ဝိယ စတုရဿဃဋိကံ ဩတာရေန္တော ဝိယ စတုန္နံ ဌာနာနံ ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ. အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. အယံ ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ. ဒေသနာဝသေန ပန ကေသာ ပုရေ နာမ, မတ္ထလုင်္ဂံ ပစ္ဆာ နာမ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ကေသေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ကေသာဒယော ပရိဂ္ဂဏှန္တော စတူသု ဌာနေသု အသဇ္ဇန္တော ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဘာဝနံ ပါပေတိ, အယမ္ပိ ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ ဝိဟရတိ နာမ. ဧဝံ ဒေသနာဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ ပစ္ဆာ တထာ ပုရေတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ.

ຄຳວ່າ yathā pure tathā pacchā (ກ່ອນເປັນຢ່າງໃດ ພາຍຫຼັງກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ) ພຶງຊາບຄວາມເປັນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ທັງໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານ ທັງໂດຍອຳນາດແຫ່ງເທດສະໜາ. ຈະຊາບໄດ້ແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານ ການຕັ້ງໝັ້ນໃນກຳມະຖານ ຊື່ວ່າ pure (ເບື້ອງຕົ້ນ), ພຣະອໍຣະຫັດ ຊື່ວ່າ pacchā (ເບື້ອງປາຍ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸໃດຕັ້ງໝັ້ນໃນມູນກຳມະຖານ ຫ້າມການຢັ່ງລົງແຫ່ງຈິດໃນຖານະ ໔ ມີຈິດຫົດຫູ່ເກີນໄປເປັນຕົ້ນ, ປຽບເໝືອນນາຍສະໝໍ້ຜູ້ທຽມງົວຮ້າຍແລ້ວຂັບໄປ ຫຼືປຽບເໝືອນການຢ່ອນໄມ້ຂັດປະຕູສີ່ຫຼ່ຽມລົງ, ບໍ່ຂັດຂ້ອງໃນຖານະແມ່ນແຕ່ຖານະດຽວໃນບັນດາຖານະທັງ ໔ ພິຈາຣະນາສັງຂານທັງຫຼາຍ ແລ້ວບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ. ພິກຂຸນີ້ກໍຊື່ວ່າ ຢູ່ກ່ອນເປັນຢ່າງໃດ ພາຍຫຼັງກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ນີ້ຄືຄວາມເປັນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະຖານ. ສ່ວນໂດຍອຳນາດແຫ່ງເທດສະໜາ ຜົມທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ pure (ເບື້ອງຕົ້ນ), ມັນສະໝອງ ຊື່ວ່າ pacchā (ເບື້ອງປາຍ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ພິກຂຸໃດຕັ້ງໝັ້ນໃນຜົມທັງຫຼາຍ ກຳນົດຜົມເປັນຕົ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີແລະສັນຖານເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຂັດຂ້ອງໃນຖານະທັງ ໔ ຍັງພາວະນາໃຫ້ເຖິງມັນສະໝອງ, ພິກຂຸນີ້ກໍຊື່ວ່າ ຢູ່ກ່ອນເປັນຢ່າງໃດ ພາຍຫຼັງກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ພຶງຊາບຄວາມເປັນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງເທດສະໜາ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຄຳວ່າ yathā pacchā tathā pure (ພາຍຫຼັງເປັນຢ່າງໃດ ກ່ອນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ) ນີ້ເປັນໄວພົດຂອງຄຳກ່ອນນັ້ນເອງ.

ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓန္တိ ဣဒံ သရီရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ’’တိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု ပါဒတလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကေသမတ္ထကာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန ဝါ ပါဒင်္ဂုလိအဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌိတော ယာဝ သီသကဋာဟံ, သီသကဋာဟတော ယာဝ ပါဒင်္ဂုလီနံ အဂ္ဂပဗ္ဗဋ္ဌီနိ[Pg.291], တာဝ အဋ္ဌိဝသေန ဝါ ဘာဝနံ ပါပေတိ စတူသု ဌာနေသု ဧကဋ္ဌာနေပိ အသဇ္ဇန္တော. အယံ ယထာ ဥဒ္ဓံ တထာ အဓော, ယထာ အဓော တထာ ဥဒ္ဓံ ဝိဟရတိ နာမ.

ຄຳວ່າ yathā adho tathā uddhaṃ (ເບື້ອງລຸ່ມເປັນຢ່າງໃດ ເບື້ອງເທິງກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ) ນີ້ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮ່າງກາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕຣັດວ່າ “ເບື້ອງເທິງແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນມາ ເບື້ອງລຸ່ມແຕ່ປາຍຜົມລົງໄປ”. ໃນຮ່າງກາຍນັ້ນ ພິກຂຸໃດເລີ່ມແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນໄປຈົນເຖິງປາຍຜົມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາການ ໓໒ ກໍດີ, ຫຼືເລີ່ມແຕ່ຂໍ້ກະດູກປາຍຕີນຈົນເຖິງກະໂຫຼກຫົວ, ແຕ່ກະໂຫຼກຫົວຈົນເຖິງຂໍ້ກະດູກປາຍຕີນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກະດູກກໍດີ, ຍັງພາວະນາໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ ໂດຍບໍ່ຂັດຂ້ອງໃນຖານະແມ່ນແຕ່ຖານະດຽວໃນບັນດາຖານະທັງ ໔. ພິກຂຸນີ້ຊື່ວ່າ ຢູ່ເບື້ອງເທິງເປັນຢ່າງໃດ ເບື້ອງລຸ່ມກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເບື້ອງລຸ່ມເປັນຢ່າງໃດ ເບື້ອງເທິງກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ.

ယေဟိ အာကာရေဟီတိ ယေဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. ယေဟိ လိင်္ဂေဟီတိ ယေဟိ သဏ္ဌာနေဟိ. ယေဟိ နိမိတ္တေဟီတိ ယေဟိ ဥပဋ္ဌာနေဟိ. အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ ဟောတီတိ ယော ဘိက္ခု အင်္ဂဏေ နိသီဒိတွာ အာလောကသညံ မနသိ ကရောတိ, ကာလေန နိမီလေတိ, ကာလေန ဥမ္မီလေတိ. အထဿ ယဒါ နိမီလေန္တဿာပိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကေန္တဿ ဝိယ ဧကသဒိသမေဝ ဥပဋ္ဌာတိ, တဒါ အာလောကသညာ ဇာတာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဒိဝါသညာ’’တိပိ တဿေဝ နာမံ. သာ စ ပန ရတ္တိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ သုဂ္ဂဟိတာ နာမ ဟောတိ. သွာဓိဋ္ဌိတာတိပိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. သုဋ္ဌု အဓိဋ္ဌိတာ သုဋ္ဌု ဌပိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ ဝုစ္စတိ. သာ အတ္ထတော သုဂ္ဂဟိတာယေဝ. ယော ဝါ အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တဿ ဒိဝါပိ အာလောကသညာ သုဂ္ဂဟိတာ သွာဓိဋ္ဌိတာ နာမ. ရတ္တိ ဝါ ဟောတု ဒိဝါ ဝါ ယေန အာလောကေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝိနောဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောတိ, တသ္မိံ ထိနမိဒ္ဓဝိနောဒနေ အာလောကေ ဥပ္ပန္နာ သညာ သုဂ္ဂဟိတာယေဝ နာမ. ဝီရိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဆန္နံ အဘိညာနံ ပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ.

ຄຳວ່າ yehi ākārehi (ດ້ວຍອາການເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂກດຖາສະ (ສ່ວນ) ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ yehi liṅgehi (ດ້ວຍເພດເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສັນຖານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ yehi nimittehi (ດ້ວຍນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອາການທີ່ປະກົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ ālokasaññā suggahitā hoti (ອາໂລກະສັນຍາອັນພິກຂຸຮຽນເອົາດີແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ພິກຂຸໃດນັ່ງຢູ່ທີ່ແຈ້ງ ມົນສິການອາໂລກະສັນຍາ, ບາງຄັ້ງກໍຫຼັບຕາ ບາງຄັ້ງກໍມືນຕາ. ເມື່ອໃດ ອາໂລກະສັນຍານັ້ນປະກົດແກ່ລາວເປັນຢ່າງດຽວກັນ ປຽບເໝືອນມືນຕາເບິ່ງ ແມ້ໃນເວລາຫຼັບຕາ, ເມື່ອນັ້ນ ອາໂລກະສັນຍາ ຊື່ວ່າເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. “ທິວາສັນຍາ” (ຄວາມກຳນົດໝາຍໃນເວລາກາງເວັນ) ກໍເປັນຊື່ຂອງອາໂລກະສັນຍານັ້ນເອງ. ແລະອາໂລກະສັນຍານັ້ນ ເມື່ອບັງເກີດຂຶ້ນໃນເວລາກາງຄືນ ຊື່ວ່າຮຽນເອົາດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ svādhiṭṭhitā (ອັນຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ) ກໍເປັນໄວພົດຂອງຄຳນັ້ນເອງ. ອາໂລກະສັນຍາອັນພິກຂຸອະທິຖານໄວ້ດີແລ້ວ ຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ svādhiṭṭhitā. ອາໂລກະສັນຍານັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມກໍຄືຮຽນເອົາດີແລ້ວນັ້ນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພິກຂຸໃດບັນເທົາຖີນາມິດທະດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແລ້ວ ຍັງຄວາມພໍໃຈໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ມົນສິການກຳມະຖານ, ອາໂລກະສັນຍາຂອງພິກຂຸນັ້ນ ແມ້ໃນເວລາກາງເວັນ ກໍຊື່ວ່າຮຽນເອົາດີແລ້ວ ຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ. ຈະເປັນເວລາກາງຄືນກໍດີ ກາງເວັນກໍດີ ພິກຂຸບັນເທົາຖີນາມິດທະດ້ວຍແສງສະຫວ່າງໃດແລ້ວ ມົນສິການກຳມະຖານ, ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນແສງສະຫວ່າງອັນເປັນເຄື່ອງບັນເທົາຖີນາມິດທະນັ້ນ ຊື່ວ່າຮຽນເອົາດີແລ້ວແທ້ໆ. ໃນວິຣິຍະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນສູດນີ້ ຊົງສະແດງອິດທິຣິດອັນເປັນບາດຖານແຫ່ງອະພິນຍາ ໖.

ပါသာဒကမ္ပနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ປາສາດະກັມປະນະວັກ ທີ ໒ ຈົບແລ້ວ.

၃. အယောဂုဠဝဂ္ဂေါ

໓. ອະໂຍຄຸລະວັກ

၂. အယောဂုဠသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາອະໂຍຄຸລະສູດ

၈၃၄. တတိယဝဂ္ဂဿ ဒုတိယေ ဣမိနာ စာတုမဟာဘူတိကေနာတိ ဣမိနာ စတုမဟာဘူတမယေန ဧဝံ ဘာရိကေန ဂရုကေန သမာနေနာပိ. ဩမာတီတိ ပဟောတိ သက္ကောတိ, ဣဒံ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ. ကာယမ္ပိ စိတ္တေ သမောဒဟတီတိ ကာယံ ဂဟေတွာ စိတ္တေ အာရောပေတိ, စိတ္တသန္နိဿိတံ ကရောတိ, စိတ္တဂတိယာ ပေသေတိ. စိတ္တံ နာမ မဟဂ္ဂတစိတ္တံ, စိတ္တဂတိဂမနံ လဟုကံ ဟောတိ. စိတ္တမ္ပိ ကာယေ သမောဒဟတီတိ စိတ္တံ ဂဟေတွာ [Pg.292] ကာယေ အာရောပေတိ, ကာယသန္နိဿိတံ ကရောတိ, ကာယဂတိယာ ပေသေတိ, ကာယော နာမ ကရဇကာယော, ကာယဂတိဂမနံ ဒန္ဓံ ဟောတိ. သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စာတိ အဘိညာစိတ္တသဟဇာတသညာ. သာ ဟိ သန္တသုခသမန္နာဂတတ္တာ သုခသညာ နာမ ဟောတိ, ကိလေသဒန္ဓာယိတတ္တဿ စ အဘာဝါ လဟုသညာ နာမ.

໘໓໔. ໃນສູດທີສອງແຫ່ງວັກທີສາມ, ບົດວ່າ 'iminā cātumahābhūtikenā' ຄວາມວ່າ ແມ້ນວ່າຈະເປັນກາຍອັນໜັກໜ່ວງ ແລະເປັນພາລະປານນີ້ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍມະຫາພູດສີ່ນີ້ກۆຕາມ. ບົດວ່າ 'omāti' ຄວາມວ່າ ຍ່ອມສາມາດ ຍ່ອມອາດຈະເຮັດໄດ້, ບົດນີ້ເປັນບົດທີ່ບໍ່ປາກົດປົນເປໃນພຸດທະພົດອື່ນໆ ໃນພະໄຕປີດົກ ເພາະບໍ່ມີມາໃນທີ່ອື່ນ. ບົດວ່າ 'kāyampi citte samodahatī' ຄວາມວ່າ ຖືເອົາກາຍແລ້ວນ້ອມຂຶ້ນສູ່ຈິດ, ເຮັດໃຫ້ເປັນກາຍທີ່ອາໄສຈິດ, ສົ່ງໄປດ້ວຍຄວາມໄວແຫ່ງການໄປຂອງຈິດ. ຈິດນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ມະຫັກຄະຕະຈິດ, ການໄປຕາມແນວທາງຂອງຈິດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງລວດໄວ. ບົດວ່າ 'cittampi kāye samodahatī' ຄວາມວ່າ ຖືເອົາຈິດແລ້ວນ້ອມຂຶ້ນສູ່ກາຍ, ເຮັດໃຫ້ເປັນຈິດທີ່ອາໄສກາຍ, ສົ່ງໄປດ້ວຍການໄປຂອງກາຍ. ກາຍນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ກະລັດຊະກາຍ, ການໄປຕາມແນວທາງຂອງກາຍນັ້ນ ຍ່ອມຊັກຊ້າ. ບົດວ່າ 'sukhasaññañca lahusaññañca' ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອະພິນຍາຈິດ. ເພາະວ່າ ສັນຍານັ້ນ ເປັນທຳທີ່ປະກອບດ້ວຍສຸຂະອັນສະຫງົບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສຸຂະສັນຍາ', ແລະເພາະຄວາມບໍ່ມີສະphaວະອັນຊັກຊ້າດ້ວຍກິເລດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ລະຫຸສັນຍາ'.

အယောဂုဠော ဒိဝသံ သန္တတ္တော လဟုတရော စေဝ ဟောတီတိ သော ဟိ ဒွီဟိ တီဟိ ဇနေဟိ ဥက္ခိပိတွာ ကမ္မာရုဒ္ဓနေ ပက္ခိတ္တောပိ ဒိဝသံ ပစ္စမာနော ဝိဝရာနုပဝိဋ္ဌေန တေဇေန စေဝ ဝါယေန စ ဝါယောသဟဂတော စ ဥသ္မာသဟဂတော စ တေဇောသဟဂတော စ ဟုတွာ ဧဝံ လဟုကော ဟောတိ, ယထာ နံ ကမ္မာရော မဟာသဏ္ဍာသေန ဂဟေတွာ ဧကတော ပရိဝတ္တေတိ ဥက္ခိပတိ ဗဟိ နီဟရတိ. ဧဝံ ပန မုဒု စ ဟောတိ ကမ္မနိယော စ. ယထာ နံ သော ခဏ္ဍံ ခဏ္ဍံ ဝိစ္ဆိန္ဒတိ, ကူဋေန ဟနန္တော ဒီဃစတုရဿာဒိဘေဒံ ကရောတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ ကထိတာ.

ບົດວ່າ 'ayoguḷo divasaṃ santatto lahutaro ceva hoti' ຄວາມວ່າ ກ້ອນເຫຼັກນັ້ນ ແມ້ນອັນຄົນສອງສາມຄົນຊ່ວຍກັນຍົກຂຶ້ນແລ້ວ ໃສ່ເຂົ້າໄປໃນເຕົາຫຼອມຂອງຊ່າງເຫຼັກ ຖືກເຜົາຢູ່ຕະຫຼອດວັນ ດ້ວຍທາດໄຟແລະທາດລົມທີ່ແຊກຊຶມເຂົ້າໄປຕາມຊ່ອງວ່າງ ເປັນກ້ອນເຫຼັກທີ່ປະກອບດ້ວຍທາດລົມ ປະກອບດ້ວຍຄວາມຮ້ອນ ແລະປະກອບດ້ວຍທາດໄຟ ຈຶ່ງຍ່ອມເປັນຂອງເບົາຢ່າງນີ້ ຈົນຊ່າງເຫຼັກສາມາດໃຊ້ຄີມໃຫຍ່ຄີບເອົາ ແລ້ວພິກກັບໄປຂ້າງໜຶ່ງ ຍົກຂຶ້ນ ຫຼືນຳອອກມາຂ້າງນອກໄດ້. ແລະຍ່ອມເປັນຂອງອ່ອນ ແລະຄວນແກ່ການງານຢ່າງນີ້ ຈົນຊ່າງເຫຼັກນັ້ນສາມາດຕັດໃຫ້ເປັນທ່ອນໆ ໄດ້ ແລະເມື່ອຕີດ້ວຍຄ້ອນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນຮູບຊົງຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຮູບສີ່ຫຼ່ຽມຍາວ ເປັນຕົ້ນ. ໃນສູດນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວິກຸບພະນາອິດທິ.

၃-၁၀. ဘိက္ခုသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໑໐. ອະທິບາຍພິກຂຸສູດ ເປັນຕົ້ນ

၈၃၅-၈၄၂. တတိယေ ဝိဝဋ္ဋပါဒကိဒ္ဓိ ကထိတာ, တထာ စတုတ္ထေ. အပိစ ဒွေ ဖလာနိ အာဒိံ ကတွာ ဟေဋ္ဌာ မိဿကိဒ္ဓိပါဒါ ကထိတာ, သတ္တသု ဖလေသု ပုဗ္ဗဘာဂါ. သတ္တမာဒီနိ စတ္တာရိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနယာနေဝ.

໘໓໕-໘໔໒. ໃນສູດທີສາມ ພະອົງຊົງສະແດງວິວັດຕະປາດະກາອິດທິ, ໃນສູດທີສີ່ ກໍເໝືອນກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ສູດວ່າ 'dve phalāni' ລົງໄປ ພະອົງຊົງສະແດງອິດທິບາດອັນເປັນມິດສະກະ (ລະຄົນກັນ), ໃນສູດທີ່ວ່າດ້ວຍຜົນເຈັດປະການ ພະອົງຊົງສະແດງອິດທິບາດສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ສູດທັງຫຼາຍມີສູດທີເຈັດເປັນຕົ້ນໄປ 4 ສູດ ມີນັຍທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ.

၁၁-၁၂. မောဂ္ဂလ္လာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑໑-໑໒. ອະທິບາຍໂມກຄັນລານະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၈၄၃-၈၄၄. ဧကာဒသမဒွါဒသမေသု ဆ အဘိညာ ကထိတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໘໔໓-໘໔໔. ໃນສູດທີສິບເອັດແລະສิບສອງ ພະອົງຊົງສະແດງອະພິນຍາຫົກປະການ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກໆ ບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍອິດທິບາດສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၈. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တံ

໘. ອະນຸຣຸດທະສັງຍຸດ

၁. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ

໑. ຣະໂຫຄະຕະວັກ

၁-၂. ပဌမရဟောဂတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອະທິບາຍປະຖົມະຣະໂຫຄະຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၈၉၉-၉၀၀. အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဿ [Pg.293] ပဌမေ အာရဒ္ဓါတိ ပရိပုဏ္ဏာ. သင်္ခေပတော ပနေတ္ထ ဆတ္တိံသာယ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ, ဒုတိယေ ဒွါဒသသု ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ.

໘໙໙-໙໐໐. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງອະນຸຣຸດທະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ 'āraddhā' ຄວາມວ່າ ບໍລິບູນແລ້ວ. ໂດຍຫຍໍ້ ໃນສູດນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວິປັດສະນາ ໂດຍໃຫ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນໃນ 36 ສະຖານະ, ໃນສູດທີສອງ ພະອົງຊົງສະແດງວິປັດສະນາ ໂດຍໃຫ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນໃນ 12 ສະຖານະ.

၃. သုတနုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍສຸຕານຸສູດ

၉၀၁. တတိယေ မဟာဘိညတန္တိ ဆအဘိညာဘာဝံ. ဟီနံ ဓမ္မန္တိအာဒီသု ဣမာယ ပါဠိယာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော –

໙໐໑. ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ 'mahābhiññataṃ' ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ມີອະພິນຍາຫົກ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'hīnaṃ dhammaṃ' ເປັນຕົ້ນ ເນື້ອຄວາມພຶງຊາບຕາມພະບາລີນີ້ວ່າ —

‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ဟီနာ? ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ, ဣမေ ဓမ္မာ ဟီနာ. ကတမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ? တီသု ဘူမီသု ကုသလံ, တီသု ဘူမီသု ဝိပါကော, တီသု ဘူမီသု ကိရိယာဗျာကတံ သဗ္ဗဉ္စ ရူပံ, ဣမေ ဓမ္မာ မဇ္ဈိမာ. ကတမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ? စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ, စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ နိဗ္ဗာနဉ္စ, ဣမေ ဓမ္မာ ပဏီတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၂၃-၁၄၂၅).

“ທຳເຫຼົ່າໃດເປັນທຳຊັ້ນຕ່ຳ? ອະກຸສົນຈິດຕຸບປາດ 12, ທຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນທຳຊັ້ນຕ່ຳ. ທຳເຫຼົ່າໃດເປັນທຳຊັ້ນກາງ? ກຸສົນໃນພູມສາມ, ວິບາກໃນພູມສາມ, ກິຣິຍາອັບພະຍາກົດໃນພູມສາມ ແລະຮູບທັງປວງ, ທຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນທຳຊັ້ນກາງ. ທຳເຫຼົ່າໃດເປັນທຳຊັ້ນປະນີດ? ມັກສີ່ອັນເປັນອະປະຣິຍາປັນນະ, ສາມັນຍະຜົນສີ່ ແລະພະນິພານ, ທຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນທຳຊັ້ນປະນີດ” (ທັມມະສັງຄະນີ 1423-1425).

၄-၇. ပဌမကဏ္ဍကီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໗. ອະທິບາຍປະຖົມະກັນດະກີສູດ ເປັນຕົ້ນ

၉၀၂-၉၀၅. စတုတ္ထေ ကဏ္ဍကီဝနေတိ မဟာကရမန္ဒဝနေ. ဆဋ္ဌေ သဟဿံ လောကန္တိ ဣမိနာ ထေရဿ သတတ ဝိဟာရော ဒဿိတော. ထေရော ဟိ ပါတောဝ မုခံ ဓောဝိတွာ အတီတာနာဂတေ ကပ္ပသဟဿံ အနုဿရတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေ ပန ဒသစက္ကဝါဠသဟဿံ ဧကာဝဇ္ဇနဿ အာပါထမာဂစ္ဆတိ. သတ္တမံ ဥတ္တာနမေဝ.

໙໐໒-໙໐໕. ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ 'kaṇḍakīvane' ຄວາມວ່າ ໃນປ່າໜາມຄັດເຄົ້າໃຫຍ່. ໃນສູດທີຫົກ, ດ້ວຍບົດວ່າ 'sahassaṃ lokaṃ' ພະອົງຊົງສະແດງວິຫານທຳອັນເປັນໄປເປັນປົກກະຕິຂອງພະເຖລະ. ດ້ວຍວ່າ ພະເຖລະນັ້ນ ລ້າງໜ້າແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ແລ້ວ ຍ່ອມລະນຶກເຖິງກະລັບໜຶ່ງພັນໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ. ສ່ວນໃນປັດຈຸບັນ ໝື່ນຈັກກະວານຍ່ອມປາກົດແກ່ການນຶກຄັ້ງດຽວຂອງພະເຖລະນັ້ນ. ສູດທີເຈັດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

၈. သလဠာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍສະລະລາຄາຣະສູດ

၉၀၆. အဋ္ဌမေ သလဠာဂါရေတိ သလဠရုက္ခမယာယ ပဏ္ဏသာလာယ, သလဠရုက္ခဿ ဝါ ဒွါရေ ဌိတတ္တာ ဧဝံနာမကေ အဂါရေ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာယ သဒ္ဓိံ ဝိပဿကပုဂ္ဂလော ကထိတော.

໙໐໖. ໃນສູດທີແປດ, ບົດວ່າ 'salaḷāgāre' ຄວາມວ່າ ໃນສາລາໃບໄມ້ທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ສົນ, ຫຼືໃນວິຫານທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໃກ້ປະຕູແຫ່ງຕົ້ນສົນ. ໃນສູດນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງບຸກຄົນຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ພ້ອມທັງວິປັດສະນາ.

၉. အမ္ဗပါလိဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍອຳພະປາລີວັນນະສູດ

၉၀၇. နဝမေ [Pg.294] အာသဘိံ ဝါစန္တိ အတ္တနော အရဟတ္တဘာဝဒီပကံ ဥတ္တမဝါစံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

໙໐໗. ໃນສູດທີເກົ້າ, ບົດວ່າ 'āsabhiṃ vācaṃ' ຄວາມວ່າ ວາຈາອັນປະເສີດ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນຂອງຕົນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກໆ ບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ຣະໂຫຄະຕະວັກ ທີໜຶ່ງ ຈົບແລ້ວ.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍວັກທີສອງ

၉၀၉-၉၂၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေ ဌာနဉ္စ ဌာနတောတိအာဒီဟိ ထေရော ဒသဗလဉာဏံ ပဋိဇာနာတိ. ကိမ္ပနေတံ သာဝကာနံ ဟောတီတိ? ဧကဒေသေန ဟောတိ, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ပနေတံ နိပ္ပဒေသံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရန္တိ.

໙໐໙-໙໒໒. ໃນວັກທີສອງ, ດ້ວຍບົດທັງຫຼາຍມີ 'ṭhānañca ṭhānato' ເປັນຕົ້ນ ພະເຖລະຍ່ອມປະຕິຍານທົດສະພົນລະຍານ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ກໍທົດສະພົນລະຍານນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ພະສາວົກທັງຫຼາຍຫຼືບໍ່?' ຕອບວ່າ ຍ່ອມມີໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ, ແຕ່ທົດສະພົນລະຍານນີ້ ຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍລິບູນໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ແລະບໍລິບູນໃນທຸກໆ ດ້ານ.

အနုရုဒ္ဓသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

CN_Anuruddhasaṃyuttavaṇṇanā_niṭṭhitā_ການອະທິບາຍອະນຸຣຸດທະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၉. ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍຊານະສັງຍຸດ

၉၂၃. ဈာနသံယုတ္တံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

໙໒໓. ຊານະສັງຍຸດ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ဈာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍຊານະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၁၀. အာနာပါနသံယုတ္တံ

໑໐. ອານາປານະສັງຍຸດ

၁. ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ

໑. ເອກະທັມມະວັກ

၁. ဧကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍເອກະທັມມະສູດ

၉၇၇. အာနာပါနသံယုတ္တဿ [Pg.295] ပဌမေ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော ဓမ္မော. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၁၅) အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ.

໙໗໗. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງອານາປານະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ 'ekadhammo' ຄວາມວ່າ ທຳຂໍ້ໜຶ່ງ. ສ່ວນຄຳອະທິບາຍອື່ນໆ ທີ່ຄວນຈະກ່າວໃນສູດນີ້, ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍລະອຽດທຸກປະການແລ້ວ ໃນອານາປານັດສະຕິກຳມັດຖານນິເທດ ແຫ່ງຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

၆. အရိဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍອະຣິດຖະສູດ

၉၈၂. ဆဋ္ဌေ ဘာဝေထ နောတိ ဘာဝေထ နု. ကာမစ္ဆန္ဒောတိ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ. အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စ ဓမ္မေသူတိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု ဒွါဒသသု အာယတနဓမ္မေသု. ပဋိဃသညာ သုပ္ပဋိဝိနီတာတိ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တသညာ သုဋ္ဌု ပဋိဝိနီတာ, သမုစ္ဆိန္နာတိ အတ္ထော. ဣမိနာ အတ္တနော အနာဂါမိမဂ္ဂံ ကထေတိ. ဣဒါနိ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ ဝိပဿနံ ဒဿေန္တော သော သတောဝ အဿသိဿာမီတိအာဒိမာဟ.

໙໘໒. ໃນສູດທີຫົກ, ບົດວ່າ 'bhāvetha no' ຄວາມວ່າ ພວກທ່ານຈະເລີນຢູ່ຫຼື?. ບົດວ່າ 'kāmacchando' ຄວາມວ່າ ຄວາມກຳໜັດໃນກາມະຄຸນຫ້າ. ບົດວ່າ 'ajjhattaṃ bahiddhā ca dhammesu' ຄວາມວ່າ ໃນອາຍະຕະນະທຳ 12 ປະການ ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ. ບົດວ່າ 'paṭighasaññā suppaṭivinītā' ຄວາມວ່າ ສັນຍາທີ່ປະກອບດ້ວຍປະຕิຄະ ອັນພະອໍຣະຫັນລະເສຍໄດ້ດີແລ້ວ ຄືຕັດຂາດໄດ້ແລ້ວດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງເຖິງອະນາຄາມິມັກຂອງຕົນ. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວິປັດສະນາແຫ່ງອໍຣະຫັດຕະມັກ ຈຶ່ງຊົງກ່າວຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'so satova assasissāmi'.

၇. မဟာကပ္ပိနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອະທິບາຍມະຫາກັບປິນະສູດ

၉၈၃. သတ္တမေ ဣဉ္ဇိတတ္တံ ဝါ ဖန္ဒိတတ္တံ ဝါတိ ဥဘယေနပိ စလနမေဝ ကထိတံ.

໙໘໓. ໃນສູດທີເຈັດ, ບົດວ່າ 'iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā' ທັງສອງບົດນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງເຖິງຄວາມຫວັ່ນໄຫວເທົ່ານັ້ນ.

၈. ပဒီပေါပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍປະທີໂປປະມະສູດ

၉၈၄. အဋ္ဌမေ နေဝ ကာယောပိ ကိလမတိ န စက္ခူနီတိ အညေသု ဟိ ကမ္မဋ္ဌာနေသု ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယောပိ ကိလမတိ, စက္ခူနိပိ ဝိဟညန္တိ. ဓာတုကမ္မဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမတိ, ယန္တေ ပက္ခိပိတွာ ပီဠနာကာရပ္ပတ္တော ဝိယ ဟောတိ. ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ စက္ခူနိ ဖန္ဒန္တိ ကိလမန္တိ, နိက္ခမိတွာ ပတနာကာရပ္ပတ္တာနိ ဝိယ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မံ ကရောန္တဿ နေဝ ကာယော ကိလမတိ, န အက္ခီနိ ဝိဟညန္တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

໙໘໔. ໃນສູດທີແປດ, ບົດວ່າ 'neva kāyopi kilamati na cakkhūni' ຄວາມວ່າ ເມື່ອພິກຂຸບຳເພັນເພຍໃນກຳມັດຖານອື່ນໆ ກາຍກໍຍ່ອມລຳບາກ ຕາກໍຍ່ອມເດືອດຮ້ອນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພິກຂຸບຳເພັນເພຍໃນທາດຸກຳມັດຖານ ກາຍຍ່ອມລຳບາກ ປຽບເໝືອນຖືກໃສ່ເຂົ້າໄປໃນເຄື່ອງຍົນແລ້ວຖືກບີບຄັ້ນ. ເມື່ອພິກຂຸບຳເພັນເພຍໃນກະສິນກຳມັດຖານ ຕາທັງຫຼາຍຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວແລະລຳບາກ ປຽບເໝືອນຈະຫຼຸດອອກມາແລ້ວຕົກລົງໄປ. ແຕ່ເມື່ອພິກຂຸບຳເພັນເພຍໃນກຳມັດຖານນີ້ ກາຍກໍບໍ່ລຳບາກ ຕາກໍບໍ່ເດືອດຮ້ອນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວຢ່າງນີ້.

သဗ္ဗသော [Pg.296] ရူပသညာနန္တိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, ကိံ အာနာပါနေ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီတိ? တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ အာနာပါနနိမိတ္တံ တာရကရူပမုတ္တာဝလိကာဒိသဒိသံ ဟုတွာ ပညာယတိ, တသ္မာ တတ္ထ ကသိဏုဂ္ဃာဋနံ လဗ္ဘတီ’’တိ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘န လဗ္ဘတေဝါ’’တိ အာဟ. အလဗ္ဘန္တေ အယံ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ ကသ္မာ ဂဟိတောတိ? အာနိသံသဒဿနတ္ထံ. အရိယံ ဝါ ဟိ ဣဒ္ဓိံ စတ္တာရိ ဝါ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ စတဿော ဝါ အရူပသမာပတ္တိယော နိရောဓသမာပတ္တိံ ဝါ ပတ္ထယမာနေန ဘိက္ခုနာ အယံ အာနာပါနဿတိသမာဓိ သာဓုကံ မနသိကာတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ နဂရေ လဒ္ဓေ ယံ စတူသု ဒိသာသု ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ, တံ စတူဟိ ဒွါရေဟိ နဂရမေဝ ပဝိသတီတိ, ဇနပဒေါ လဒ္ဓေါ စ ဟောတိ. နဂရဿေဝ ဟေသော အာနိသံသော. ဧဝံ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာယ အာနိသံသော ဧသ အရိယိဒ္ဓိအာဒိကော ပဘေဒေါ, သဗ္ဗာကာရေန ဘာဝိတေ အာနာပါနဿတိသမာဓိသ္မိံ သဗ္ဗမေတံ ယောဂိနော နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အာနိသံသဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သုခဉ္စေတိ ဧတ္ထ သောတိ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ? ယသ္မာ ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ဝါရေ နာဂတံ.

ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'sabbaso rūpasaññānaṃ' ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວໄວ້? ຖ້າຖາມວ່າ 'ໃນອານາປານັດສະຕິ ຍ່ອມໄດ້ການເພີກກະສິນຫຼືບໍ່?' ພະຕິປີດົກຈູឡາພະຍະເຖລະ ກ່າວວ່າ 'ເພາະວ່າ ອານາປານະນິມິດ ຍ່ອມປາກົດຄ້າຍຄືກັບກຸ່ມດາວ ຫຼືສາຍໄຂ່ມຸກ ເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອານາປານັດສະຕິນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ການເພີກກະສິນ'. ສ່ວນພະຕິປີດົກຈູឡານາຄະເຖລະ ກ່າວວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ເລີຍ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ເມື່ອບໍ່ໄດ້ ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງຖືເອົາປະເພດແຫ່ງອະຣິຍະອິດທິ ເປັນຕົ້ນນີ້?' ຕອບວ່າ 'ເພື່ອສະແດງອານິສົງ'. ດ້ວຍວ່າ ພິກຂຸຜູ້ປາດຖະໜາອະຣິຍະອິດທິ ຫຼືຮູບຊານສີ່ ຫຼືອະຣູບະສະມາບັດສີ່ ຫຼືນິໂຣທະສະມາບັດ ພຶງມົນສິການອານາປານັດສະຕິສະມາທິນີ້ໃຫ້ດີ. ປຽບເໝືອນເມື່ອໄດ້ເມືອງຫຼວງແລ້ວ ສິນຄ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທິດທັງສີ່ ຍ່ອມເຂົ້າສູ່ເມືອງຫຼວງນັ້ນເອງ ທາງປະຕູທັງສີ່ ແລະຊົນນະບົດກໍຊື່ວ່າໄດ້ແລ້ວດ້ວຍ, ນີ້ເປັນອານິສົງຂອງເມືອງຫຼວງນັ້ນເອງ. ສັນໃດກໍດີ ປະເພດແຫ່ງອະຣິຍະອິດທິ ເປັນຕົ້ນນີ້ ກໍເປັນອານິສົງແຫ່ງການຈະເລີນອານາປານັດສະຕິສະມາທິ ເມື່ອອານາປານັດສະຕິສະມາທິ ອັນໂຍຄີບຸກຄົນຈະເລີນແລ້ວໂດຍປະການທັງປວງ ຜົນທັງໝົດນີ້ຍ່ອມສຳເລັດແກ່ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງອານິສົງ. ໃນບົດວ່າ 'sukhañca' ນີ້ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຄຳວ່າ 'so'? ເພາະວ່າ ບົດວ່າ 'bhikkhu' ບໍ່ໄດ້ມາໃນວາລະນີ້.

၉. ဝေသာလီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍເວສາລີສູດ

၉၈၅. နဝမေ ဝေသာလိယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဝေါဟာရေ နဂရေ. တဉှိ နဂရံ တိက္ခတ္တုံ ပါကာရပရိက္ခေပဝဍ္ဎနေန ဝိသာလီဘူတတ္တာ ဝေသာလီတိ ဝုစ္စတိ. ဣဒမ္ပိ စ နဂရံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေယေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ သဗ္ဗာကာရဝေပုလ္လတံ ပတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနမာဟ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယန္တိ. တတ္ထ မဟာဝနံ နာမ သယံဇာတံ အရောပိမံ သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနံ. ကပိလဝတ္ထုသာမန္တာ ပန မဟာဝနံ ဟိမဝန္တေန သဟ ဧကာဗဒ္ဓံ အပရိစ္ဆေဒံ ဟုတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အာဟစ္စ ဌိတံ. ဣဒံ တာဒိသံ န ဟောတိ, သပရိစ္ဆေဒံ မဟန္တံ ဝနန္တိ မဟာဝနံ. ကူဋာဂါရသာလာ ပန မဟာဝနံ နိဿာယ ကတေ အာရာမေ ကူဋာဂါရံ အန္တောကတွာ ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆန္နေန ကတာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဂန္ဓကုဋီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

໙໘໕. ໃນສູດທີເກົ້າ, ບົດວ່າ 'vesāliyaṃ' ຄວາມວ່າ ໃນເມືອງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້ ເຊິ່ງເປັນໂວຫານທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ. ດ້ວຍວ່າ ເມືອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ເວສາລີ' ເພາະເປັນເມືອງທີ່ກວ້າງຂວາງໃຫຍ່ໂຕຂຶ້ນ ໂດຍການຂະຫຍາຍກຳແພງອ້ອມຮອບເຖິງສາມຄັ້ງ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ເມືອງເວສາລີນີ້ ກໍເຖິງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງໃນທຸກໆ ດ້ານ ເມື່ອພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ເມື່ອຊົງສະແດງໂຄຈອນຄາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງກ່າວເຖິງທີ່ປະທັບວ່າ 'mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ'. ໃນບົດນັ້ນ ປ່າທີ່ຊື່ວ່າ 'ມະຫາວັນ' ໄດ້ແກ່ ປ່າໃຫຍ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງ ບໍ່ມີໃຜປູກ ແລະມີခອບເຂດກຳນົດໄວ້. ສ່ວນປ່າໃຫຍ່ທີ່ຢູ່ໃກ້ເມືອງກະບິນລະພັດ ເປັນປ່າຜືນດຽວກັນກັບປ່າຫິມະພານ ບໍ່ມີຂອບເຂດກຳນົດ ຕັ້ງຍາວຢຽດໄປຈົນຈົດມະຫາສະໝຸດ. ປ່າໃຫຍ່ນີ້ ບໍ່ເປັນຄືປ່ານັ້ນ ແຕ່ເປັນປ່າໃຫຍ່ທີ່ມີခອບເຂດກຳນົດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ມະຫາວັນ'. ສ່ວນ 'ກູຕາຄານສາລາ' ພຶງຊາບວ່າ ເປັນພະຄັນthະກຸຕີຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ທີ່ມຸງດ້ວຍຫຼັງຄາຮູບຫົງຄຳ ໂດຍເຮັດກູຕາຄານໄວ້ພາຍໃນ ໃນອາຣາມທີ່ສ້າງຂຶ້ນອາໄສປ່າໃຫຍ່ນັ້ນ ແລະປະກອບດ້ວຍລັກສະນະອັນບໍລິບູນທຸກປະການ.

အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတီတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ အသုဘာကာရသန္ဒဿနပ္ပဝတ္တံ ကာယဝိစ္ဆန္ဒနီယကထံ ကထေတိ. သေယျထိဒံ – အတ္ထိ [Pg.297] ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ လောမာ နခါ ဒန္တာ…ပေ… မုတ္တန္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဘိက္ခဝေ, ဣမသ္မိံ ဗျာမမတ္တေ ကဠေဝရေ သဗ္ဗာကာရေနပိ ဝိစိနန္တော န ကောစိ ကိဉ္စိ မုတ္တံ ဝါ မဏိံ ဝါ ဝေဠုရိယံ ဝါ အဂရုံ ဝါ စန္ဒနံ ဝါ ကုင်္ကုမံ ဝါ ကပ္ပုရံ ဝါ ဝါသစုဏ္ဏာဒိံ ဝါ အဏုမတ္တမ္ပိ သုစိဘာဝံ ပဿတိ, အထ ခေါ ပရမဒုဂ္ဂန္ဓံ ဇေဂုစ္ဆအဿိရိကဒဿနံ ကေသလောမာဒိနာနပ္ပကာရံ အသုစိမေဝ ပဿတိ, တသ္မာ န ဧတ္ထ ဆန္ဒော ဝါ ရာဂေါ ဝါ ကရဏီယော. ယေပိ ဥတ္တမင်္ဂေ သိရသိ ဇာတာ ကေသာ နာမ, တေပိ အသုဘာ စေဝ အသုစိနော စ ပဋိကူလာ စ. သော စ နေသံ အသုဘာသုစိပဋိကူလဘာဝေါ ဝဏ္ဏတောပိ သဏ္ဌာနတောပိ ဂန္ဓတောပိ အာသယတောပိ ဩကာသတောပီတိ ပဉ္စဟာကာရေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ လောမာဒီနမ္ပီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတိ ဘဂဝါ ဧကမေကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေန အနေကပရိယာယေန အသုဘကထံ ကထေတိ.

ບົດວ່າ 'anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti' ຄວາມວ່າ ຊົງສະແດງທຳມະເທດສະໜາທີ່ສະແດງເຖິງສະພາວະອັນບໍ່ສວຍງາມ ດ້ວຍເຫດຜົນຫຼາຍປະການ ຄືຊົງສະແດງເທດສະໜາທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຍານອັນຕັດແບ່ງແຍກກາຍ. ດັ່ງນີ້ວ່າ 'ມີຢູ່ໃນກາຍນີ້ ຄື ຜົມ ຂົນ ເລັບ ແຂ້ວ... ເຖິງ... ນ້ຳມູດ'. ພະອົງຊົງປະສົງຈະກ່າວຫຍັງ? ຄວາມວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນຮ່າງກາຍອັນຍາວປະມານວາໜຶ່ງນີ້ ແມ້ນເມື່ອຄົ້ນຫາໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ ກໍບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະພົບເຫັນຄວາມສະອາດສະອາງ ແມ້ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ເຊັ່ນ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ, ໄມ້ກິດສະໜາ, ໄມ້ຈັນ, ກຸງກຸມະ, ພິມເສນ ຫຼືແປ້ງຫອມ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ແລ້ວ ຍ່ອມພົບເຫັນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ສະອາດ ມີປະການຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຜົມ ແລະຂົນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີກິ່ນເໝັນຢ່າງຍິ່ງ ໜ້າກຽດຊັງ ແລະບໍ່ມີສະຫງ່າລາສີເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມພໍໃຈ ຫຼືຄວາມກຳໜັດໃນຮ່າງກາຍນີ້'. ແມ້ນແຕ່ຜົມທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນເທິງຫົວ ເຊິ່ງເປັນອະໄວຍະວະອັນສູງສຸດ ກໍຍັງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສວຍງາມ ບໍ່ສະອາດ ແລະໜ້າກຽດຊັງ. ແລະສະພາວະອັນບໍ່ສວຍງາມ ບໍ່ສະອາດ ແລະໜ້າກຽດຊັງຂອງຜົມເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບໂດຍອາການ 5 ປະການ ຄື ໂດຍສີ, ໂດຍສັນຖານ, ໂດຍກິ່ນ, ໂດຍທີ່ເກີດ ແລະໂດຍໂອກາດ. ໃນຂົນ ເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັນ. ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນອະທິການນີ້, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງສະແດງອະສຸພະກະຖາ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນຫ້າປະການໃນແຕ່ລະສ່ວນ ໂດຍອະເນກປະຣິຍາຍ.

အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန အသုဘမာတိကံ နိက္ခိပိတွာ ပဒဘာဇနီယေန တံ ဝိဘဇန္တော ဝဏ္ဏေန္တော အသုဘာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. အသုဘဘာဝနာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီတိ ယာ အယံ ကေသာဒီသု ဝါ ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဝတ္ထူသု အသုဘာကာရံ ဂဟေတွာ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ ဖာတိကမ္မံ, တဿာ အသုဘဘာဝနာယ အာနိသံသံ ဒဿေန္တော ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, ဂုဏံ ပရိကိတ္တေတိ. သေယျထိဒံ – ‘‘အသုဘဘာဝနာဘိယုတ္တော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ကေသာဒီသု ဝါ ဝတ္ထူသု ဥဒ္ဓုမာတကာဒီသု ဝါ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နံ ပဌမဇ္ဈာနံ ပဋိလဘတိ. သော တံ ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါတံ စိတ္တမဉ္ဇူသံ နိဿာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီ’’တိ.

ຄຳວ່າ 'ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງອະສຸພະ' (ອສຸພາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ພາສຕີຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຕັ້ງອະສຸພະມາຕິກາ (ຫົວຂໍ້ອະສຸພະ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸດທຸມາຕະກະ (ຊາກສົບຂຶ້ນອືດ) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຊົງຈຳແນກ ແລະ ພັນລະນາອະສຸພະມາຕິກາ ນັ້ນດ້ວຍປະທະພາຊະນີ. ຄຳວ່າ 'ກ່າວສັນເສີນຄຸນຂອງອະສຸພະພາວະນາ' (ອສຸພ຺ພາວນາຍ ວຕ຺ຖຸໍ ພາສຕີຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຊົງສະແດງອານິສົງ ສັນເສີນຄຸນ ແລະ ຍົກຍ້ອງຄວາມດີ ຂອງອະສຸພະພາວະນາ ນັ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ ການຈະເລີນ ການເຮັດໃຫ້ພູນພູນ ແລະ ການກະທຳໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ແຫ່ງຈິດທີ່ເປັນໄປໂດຍການກຳນົດເອົາອາການອັນບໍ່ຈົບງາມ (ອະສຸພະ) ໃນວັດຖຸທັງພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ ເປັນຕົ້ນວ່າ ໃນເກສາ (ຜົມ) ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນອຸດທຸມາຕະກະ ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນີ້ຄື: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພິກຂຸຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນອະສຸພະພາວະນາ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸປະຖົມມະຊານ ອັນລະເສຍໄດ້ເຊິ່ງອົງ ໕, ປະກອບດ້ວຍອົງ ໕, ມີຄວາມງາມ ໓ ປະການ, ແລະ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະ ໑໐ ປະການ ໃນວັດຖຸທັງຫຼາຍ ມີເກສາ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນອະສຸພະ ມີອຸດທຸມາຕະກະ ເປັນຕົ້ນ. ພິກຂຸນັ້ນ ອາໄສປະຖົມມະຊານນັ້ນ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ເປັນຫີບໃສ່ຈິດ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ຍ່ອມບັນລຸພະອໍຣະຫັນ ອັນເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ'.

ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုန္တိ အဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဧကံ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ နိလီယိတုံ ဧကကောဝ ဟုတွာ ဝိဟရိတုံ ဣစ္ဆာမီတိ အတ္ထော. နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာတိ ယော အတ္တနာ ပယုတ္တဝါစံ အကတွာ မမတ္ထာယ သဒ္ဓေသု ကုလေသု ပဋိယတ္တပိဏ္ဍပါတံ နီဟရိတွာ မယှံ ဥပနာမေတိ, တံ ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ နာမှိ အညေန ကေနစိ ဘိက္ခုနာ ဝါ ဂဟဋ္ဌေန ဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗောတိ.

ຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາປາດຖະໜາຈະຫຼີກເລັ້ນຢູ່ຕະຫຼອດເຄິ່ງεດືອນ' (ອິຈ຺ສາມຫໍ, ພິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຎມານໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸໍ) ໝາຍຄວາມວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາປາດຖະໜາຈະຫຼີກເລັ້ນ ຫຼົບຊ້ອນ ແລະ ຢູ່ແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ ຕະຫຼອດເຄິ່ງເດືອນໜຶ່ງ'. ຄຳວ່າ 'ໃຜໆ ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປຫາເຮົາ ເວັ້ນເສຍແຕ່ພິກຂຸຜູ້ສົ່ງບິນທະບາດພຽງຮູບດຽວ' (ນາມ຺ຫິ ເກນຈິ ອຸປສງ຺ກມιຕພ຺ໂພ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອເກນ ປιຓ຺ຎປາຕນີຫາຣເກນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເວັ້ນເສຍແຕ່ພິກຂຸຮູບດຽວຜູ້ສົ່ງບິນທະບາດ ນັ້ນຄື ພິກຂຸຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດວິນຍັດ (ການອອກປາກຂໍ) ດ້ວຍຕົນເອງ ແລ້ວນຳເອົາບິນທະບາດທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ໃນຕະກູນທີ່ມີສັດທາ ມາຖວາຍແກ່ເຮົາ, ເຮົາບໍ່ຄວນໃຫ້ພິກຂຸ ຫຼື ຄະລຶຫັດຄົນອື່ນໃດໆ ເຂົ້າພົບເລີຍ.

ကသ္မာ [Pg.298] ပန ဧဝမာဟာတိ? အတီတေ ကိရ ပဉ္စသတာ မိဂလုဒ္ဒကာ မဟတီဟိ ဒဏ္ဍဝါဂုရာဒီဟိ အရညံ ပရိက္ခိပိတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဧကတောယေဝ ယာဝဇီဝံ မိဂပက္ခိဃာတကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတွာ နိရယေ ဥပ္ပန္နာ. တေ တတ္ထ ပစ္စိတွာ ပုဗ္ဗေ ကတေန ကေနစိဒေဝ ကုသလကမ္မေန မနုဿေသု ဥပ္ပန္နာ ကလျာဏူပနိဿယဝသေန သဗ္ဗေပိ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စ ဥပသမ္ပဒဉ္စ လဘိံသု. တေသံ တတော မူလာကုသလကမ္မတော အဝိပက္ကဝိပါကာ အပရာပရစေတနာ တသ္မိံ အဍ္ဎမာသဗ္ဘန္တရေ အတ္တူပက္ကမေန စ ပရူပက္ကမေန စ ဇီဝိတူပစ္ဆေဒါယ ဩကာသမကာသိ. တံ ဘဂဝါ အဒ္ဒသ. ကမ္မဝိပါကော စ နာမ န သက္ကာ ကေနစိ ပဋိဗာဟိတုံ. တေသု စ ဘိက္ခူသု ပုထုဇ္ဇနာပိ အတ္ထိ, သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိခီဏာသဝါပိ. တတ္ထ ခီဏာသဝါ အပ္ပဋိသန္ဓိကာ, ဣတရေ အရိယသာဝကာ နိယတဂတိကာ သုဂတိပရာယဏာ, ပုထုဇ္ဇနာနံ ဂတိ အနိယတာ.

ກໍເພາະເຫດໃດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວຢ່າງນັ້ນ? ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນອະດີດຕະການ ມີນາຍພານເນື້ອ ໕໐໐ ຄົນ ໄດ້ເອົາກ້ອນດິນ, ຄ້ອນຄ້ອນ, ຕາໜ່າງ ແລະ ກັບດັກ ເປັນຕົ້ນ ປິດລ້ອມປ່າໄວ້ ແລ້ວມີຄວາມຍິນດີຮ່ວມກັນ ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການຂ້າເນື້ອ ແລະ ນົກ ຕະຫຼອດຊີວິດ ແລ້ວໄປເກີດໃນນະຣົກ. ພວກເຂົາໄໝ້ຢູ່ໃນນະຣົກນັ້ນ ແລ້ວດ້ວຍກຸສົນກຳບາງຢ່າງທີ່ເຄີຍເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ມາເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັນລະຍາໂນປະນິດໄສ ທັງໝົດຈຶ່ງໄດ້ບັນພະຊາ ແລະ ອຸປະສົມບົດໃນສຳນັກຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ອະປະຣາປະຣິຍະເຈດຕະນາ ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໃຫ້ຜົນ ຈາກມູນອະກຸສົນກຳນັ້ນ ໄດ້ສະແດງຊ່ອງທາງເພື່ອຕັດຮອນຊີວິດຂອງພວກເຂົາ ໃນລະຫວ່າງເຄິ່ງເດືອນນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຕົນເອງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ອື່ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງເຫັນກຳນັ້ນ. ແລະ ຂຶ້ນຊື່ວ່າກຳມະວິບາກ ໃຜໆ ກໍບໍ່ສາມາດຂັດຂວາງໄດ້. ໃນບັນດາພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ມີທັງພິກຂຸຜູ້ເປັນປຸຖຸຊົນ, ພະໂສດາບັນ, ພະສະກະທາຄາມີ, ພະອະນາຄາມີ ແລະ ພະອໍຣະຫັນຂີນາສົບ. ໃນບັນດາພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີການປະຕິສົນທິອີກ, ສ່ວນພະອະລິຍະສາວົກທີ່ເຫຼືອ ມີຄະຕິອັນທ່ຽງແທ້ ມີສຸຄະຕິເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ, ສ່ວນປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ ມີຄະຕິບໍ່ທ່ຽງແທ້.

အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ အတ္တဘာဝေ ဆန္ဒရာဂေန မရဏဘယဘီတာ န သက္ခိဿန္တိ ဂတိံ ဝိသောဓေတုံ, ဟန္ဒ နေသံ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနာယ အသုဘကထံ ကထေမိ. တံ သုတွာ အတ္တဘာဝေ ဝိဂတစ္ဆန္ဒရာဂတာယ ဂတိဝိသောဓနံ ကတွာ သဂ္ဂေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိဿန္တိ, ဧဝံ တေသံ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သာတ္ထိကာ ဘဝိဿတီ’’တိ. တတော တေသံ အနုဂ္ဂဟာယ အသုဘကထံ ကထေသိ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန, နော မရဏဝဏ္ဏသံဝဏ္ဏနာဓိပ္ပာယေန. ကထေတွာ စ ပနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သစေ ဣမံ အဍ္ဎမာသံ မံ ဘိက္ခူ ပဿိဿန္တိ, ‘အဇ္ဇ ဧကော ဘိက္ခု မတော, အဇ္ဇ ဒွေ…ပေ… အဇ္ဇ ဒသာ’တိ အာဂန္တွာ အာရောစေဿန္တိ, အယဉ္စ ကမ္မဝိပါကော န သက္ကာ မယာ ဝါ အညေန ဝါ ပဋိဗာဟိတုံ, သွာဟံ တံ သုတွာပိ ကိံ ကရိဿာမိ, ကိံ မေ အနတ္ထကေန အနယဗျသနေန သုတေန, ဟန္ဒာဟံ ဘိက္ခူနံ အဒဿနံ ဥပဂစ္ဆာမီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, ဘိက္ခဝေ, အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လီယိတုံ, နာမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာ’’တိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງດຳຣິວ່າ 'ພິກຂຸຜູ້ເປັນປຸຖຸຊົນເຫຼົ່ານີ້ ມີຄວາມກົວຕໍ່ໄພຄືຄວາມຕາຍ ເພາະຄວາມກຳໜັດດ້ວຍອຳນາດຄວາມພໍໃຈ (ສັນທະຣາຄະ) ໃນອັດຕະພາບ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດຊຳຮະຄະຕິໃຫ້ບໍລິສຸດໄດ້. ເອົາເຖີດ, ເຮົາຈະສະແດງອະສຸພະກະຖາ (ທຳມະເຕດສະໜາເລື່ອງອະສຸພະ) ແກ່ພວກເຂົາ ເພື່ອລະສັນທະຣາຄະ. ພວກເຂົາໄດ້ຟັງອະສຸພະກະຖາ ນັ້ນແລ້ວ ຈະເປັນຜູ້ມີສັນທະຣາຄະປາສະຈາກໄປໃນອັດຕະພາບ ແລ້ວຊຳຮະຄະຕິໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະ ຖືປະຕິສົນທິໃນສະຫວັນ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ການບັນພະຊາຂອງພວກເຂົາໃນສຳນັກຂອງເຮົາ ກໍຈະມີປະໂຫຍດ.' ຈາກນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງອະສຸພະກະຖາແກ່ພວກເຂົາ ເພື່ອອະນຸເຄາະ ໂດຍຊົງຕັ້ງກຳມະຖານເປັນປະທານ ບໍ່ແມ່ນຊົງສະແດງດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະພັນລະນາຄຸນຂອງຄວາມຕາຍ. ຄັ້ງຊົງສະແດງແລ້ວ ພະອົງກໍຊົງດຳຣິວ່າ 'ຫາກພິກຂຸທັງຫຼາຍຈະພົບເຮົາໃນລະຫວ່າງເຄິ່ງເດືອນນີ້ ພວກເຂົາກໍຈະພາກັນມາຂາບທູນວ່າ "ມື້ນີ້ ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງມໍຣະນະພາບແລ້ວ, ມື້ນີ້ ສອງຮູບ... ມື້ນີ້ ສິບຮູບມໍຣະນະພາບແລ້ວ". ແລະ ກຳມະວິບາກນີ້ ເຮົາເອງ ຫຼື ໃຜໆ ກໍບໍ່ສາມາດຂັດຂວາງໄດ້. ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ເຖິງເຮົາຈະໄດ້ຟັງແລ້ວ ຈະເຮັດແນວໃດໄດ້? ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ເຮົາ ດ້ວຍການໄດ້ຟັງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ເປັນຄວາມຈິບຫາຍອັນບໍ່ມີຄວາມຈະເລີນນັ້ນ? ເອົາເຖີດ, ເຮົາຈະຫຼີກໄປບໍ່ໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍພົບເຫັນ.' ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາປາດຖະໜາຈະຫຼີກເລັ້ນຢູ່ຕະຫຼອດເຄິ່ງເດືອນ, ໃຜໆ ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປຫາເຮົາ ເວັ້ນເສຍແຕ່ພິກຂຸຜູ້ສົ່ງບິນທະບາດພຽງຮູບດຽວ'.

အပရေ ပနာဟု – ‘‘ပရူပဝါဒဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ ဧဝံ ဝတွာ ပဋိသလ္လီနော’’တိ. ပရေ ကိရ ဘဂဝန္တံ ဥပဝဒိဿန္တိ – ‘‘အယံ ‘သဗ္ဗညူ အဟံ သဒ္ဓမ္မဝရစက္ကဝတ္တီ’တိ ပဋိဇာနမာနော အတ္တနောပိ သာဝကေ အညမညံ ဃာတေန္တေ နိဝါရေတုံ န သက္ကောတိ, ကိံ အညံ သက္ခိဿတီ’’တိ? တတြ ပဏ္ဍိတာ ဝက္ခန္တိ – ‘‘ဘဂဝါ ပဋိသလ္လာနမနုယုတ္တော န ဣမံ ပဝတ္တိံ ဇာနာတိ, ကောစိဿ အာရောစယိတာပိ နတ္ထိ[Pg.299], သစေ ဇာနေယျ အဒ္ဓါ နိဝါရေယျာ’’တိ. ဣဒံ ပန ဣစ္ဆာမတ္တံ, ပဌမမေဝေတ္ထ ကာရဏံ. နာဿုဓာတိ ဧတ္ထ အဿုဓာတိ ပဒပူရဏမတ္တေ အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော, နေဝ ကောစိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော.

ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ 'ພະອົງຊົງກ່າວຢ່າງນັ້ນ ແລ້ວຫຼີກເລັ້ນຢູ່ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການຕິຕຽນຂອງຄົນອື່ນ'. ໄດ້ຍິນວ່າ ຄົນອື່ນໆ ຈະຕິຕຽນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ພະອົງນີ້ ປະຕິຍານຕົນວ່າ "ເຮົາເປັນພະສັບພັນຍູ ເປັນພະທຳມະລາຊາຜູ້ຍັງພະສັດທຳມະຈັກອັນປະເສີດໃຫ້ເປັນໄປ" ແຕ່ກັບບໍ່ສາມາດຫ້າມສາວົກຂອງຕົນເອງທີ່ຂ້າກັນແລະກັນໄດ້, ແລ້ວຈະສາມາດຫ້າມຄົນອື່ນໄດ້ແນວໃດ?'. ໃນກຸ່ມຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກບັນດິດຈະກ່າວແກ້ວ່າ 'ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນການຫຼີກເລັ້ນຢູ່ ບໍ່ຊົງຊາບເລື່ອງນີ້ເລີຍ, ແລະ ຜູ້ທີ່ຈະຂາບທູນແກ່ພະອົງກໍບໍ່ມີ, ຫາກພະອົງຊົງຊາບ ກໍຄົງຈະຊົງຫ້າມເປັນແນ່ແທ້'. ແຕ່ຄຳກ່າວນີ້ ເປັນພຽງຄວາມເຫັນຂອງອາຈານພວກອື່ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເຫດຜົນທີ່ແທ້ຈິງ. ເຫດຜົນທຳອິດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ສົມຄວນແກ່ການກຳນົດຈົດຈຳ. ໃນບົດວ່າ 'ນາສ຺ສຸທໍ' (nāssudaṃ) ນີ້, ຄຳວ່າ 'ອສ຺ສຸທໍ' (assudaṃ) ເປັນນິບາດ ໃຊ້ໃນອັດເຮັດໃຫ້ບົດເຕັມ ຫຼື ໃນອັດກຳນົດແນ່ນອນ. ບົດນີ້ມີອັດວ່າ 'ບໍ່ມີໃຜກ້າເຂົ້າໄປຫາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເລີຍ'.

အနေကေဟိ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေါကာရော အဿာတိ အနေကာကာရဝေါကာရော. အနေကာကာရဝေါကိဏ္ဏော အနေကာကာရေန သမ္မိဿောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကော သော? အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ, တံ အနေကာကာရဝေါကာရံ. အသုဘဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တီတိ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. အဋ္ဋီယမာနာတိ တေန ကာယေန အဋ္ဋာ ဒုက္ခိတာ ဟောန္တိ. ဟရာယမာနာတိ လဇ္ဇမာနာ. ဇိဂုစ္ဆမာနာတိ ဇိဂုစ္ဆံ ဥပ္ပာဒယမာနာ. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟရဏကသတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. န ကေဝလဉ္စ တေ သတ္ထံ ပရိယေသိတွာ အတ္တနာ ဝါ အတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ, မိဂလဏ္ဍိကမ္ပိ ပန သမဏကုတ္တကံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘သာဓု နော, အာဝုသော, ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧတ္ထ စ အရိယာ နေဝ ပါဏာတိပါတံ ကရိံသု, န သမာဒပေသုံ, န သမနုညာ အဟေသုံ. ပုထုဇ္ဇနာ ပန သဗ္ဗမကံသု.

ການປະກອບເນືອງໆ ໃນອະສຸພະພາວະນານັ້ນ ມີຄວາມລະຄົນປົນεປດ້ວຍເຫດທັງຫຼາຍ ມີວັນນະ (ສີ) ແລະ ສັນຖານ ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັນຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະເນກາການະໂວການະ' (ມີອາການລະຄົນປົນເປຫຼາຍຢ່າງ). ຄຳວ່າ 'ອະເນກາການະໂວການະ' ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ລະຄົນປົນເປດ້ວຍເຫດຫຼາຍຢ່າງ. ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ການປະກອບເນືອງໆ ໃນອະສຸພະພາວະນາ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ປະກອບເນືອງໆ ໃນການປະກອບອະສຸພະພາວະນາຢູ່' (ອສຸພ຺ພາວນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພາກັນຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນຢ່າງຍິ່ງແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອຶດອັດຢູ່' (ອຏ຺ຏີຍມານາຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຖືກບີບຄັ້ນ ແລະ ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກດ້ວຍກາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ລະອາຍຢູ່' (ຫຣາຍມານາຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ມີຄວາມລະອາຍ. ຄຳວ່າ 'ກຽດຊັງຢູ່' (ຊິຄຸຈ຺ສມານາຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດຄວາມກຽດຊັງ (ຄວາມສະອິດສະອຽນ) ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະແຫວງຫາສັດຖະຫາຣະກະ' (ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ສະແຫວງຫາສັດຕຣາ (ມີດ ຫຼື ອາວຸດ) ອັນນຳຊີວິດໄປ. ແລະ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ພວກເຂົາສະແຫວງຫາສັດຕຣາ ແລ້ວປິດຊີວິດຕົນເອງດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ 'ມິຄະລັນທິກະ' ຜູ້ເປັນສະມະນະປອມ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸ, ຂໍທ່ານຈົ່ງປິດຊີວິດພວກຂ້າພະເຈົ້າຈາກຊີວິດດ້ວຍເຖີດ'. ໃນບັນດາພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ເຮັດປານາຕິບາດດ້ວຍຕົນເອງເລີຍ, ບໍ່ໄດ້ຊັກຊວນໃຫ້ຄົນອື່ນເຮັດ, ແລະ ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຍິນດີຮ່ວມນຳເລີຍ. ສ່ວນປຸຖຸຊົນທັງຫຼາຍ ໄດ້ເຮັດທຸກຢ່າງ.

ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတောတိ တေသံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တဘာဝံ ဉတွာ တတော ဧကီဘာဝတော ဝုဋ္ဌိတော ဇာနန္တောပိ အဇာနန္တော ဝိယ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ. ကိံ နု ခေါ, အာနန္ဒ, တနုဘူတော ဝိယ ဘိက္ခုသံဃောတိ ဣတော, အာနန္ဒ, ပုဗ္ဗေ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တိ, ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ ဂဏှန္တိ, သဇ္ဈာယန္တိ, ဧကပဇ္ဇောတော ဝိယ အာရာမော ဒိဿတိ. ဣဒါနိ ပန အဍ္ဎမာသမတ္တဿ အစ္စယေန တနုဘူတော ဝိယ တနုကော မန္ဒော အပ္ပကော ဝိရဠော ဝိယ ဇာတော ဘိက္ခုသံဃော. ကိံ နု ခေါ ကာရဏံ? ကိံ ဒိသာသု ပက္ကန္တာ ဘိက္ခူတိ?

ຄຳວ່າ 'ອອກຈາກການຫຼີກເລັ້ນແລ້ວ' (ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຏິໂຕ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບເຖິງຄວາມສິ້ນຊີວິດຂອງພິກຂຸ ໕໐໐ ຮູບນັ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງຊົງອອກຈາກການຫຼີກເລັ້ນຢູ່ແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊົງຊາບຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ກໍຊົງເຮັດຄືກັບວ່າບໍ່ຊົງຊາບ ເພື່ອເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການສົນທະນາ ຈຶ່ງຊົງຕັດຖາມພະອານົນມະຫາເຖລະ. ຄຳວ່າ 'ອານົນ, ເປັນຫຍັງໜໍ ພິກຂຸສົງຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າເບົາບາງລົງ?' (ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕນຸພູໂຕ ວິຍ ພິກ຺ຂຸສງ຺ໂຎ) ໝາຍຄວາມວ່າ 'ອານົນ, ໃນການກ່ອນແຕ່ຮອບນີ້ ພິກຂຸທັງຫຼາຍເປັນອັນຫຼາຍ ພາກັນມາສູ່ທີ່ບຳລຸງຮ່ວມກັນ, ພາກັນຮຽນບາລີ, ຖາມອັດຖະກະຖາ ແລະ ສວດທະຍາຍຮ່ວມກັນ, ອາຣາມນີ້ເບິ່ງຄືວ່າຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍສະຫວ່າງແຫ່ງຈີວອນພ້ອມໆ ກັນ. ແຕ່ໃນບັດນີ້ ເມື່ອລ່ວງເຄິ່ງເດືອນໄປແລ້ວ ພິກຂຸສົງກັບεບົາບາງລົງ ຄື ມີຈຳນວນໜ້ອຍ, ຫຼຸດລົງ, ບາງຕາ ແລະ ຫ່າງໆ. ເຫດຜົນແມ່ນຫຍັງໜໍ? ພິກຂຸທັງຫຼາຍພາກັນຫຼີກໄປສູ່ທິດທັງຫຼາຍແລ້ວຫຼື?'.

အထာယသ္မာ အာနန္ဒော ကမ္မဝိပါကေန တေသံ ဇီဝိတက္ခယပ္ပတ္တိံ အသလ္လက္ခေန္တော အသုဘကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂပစ္စယာ ပန သလ္လက္ခေန္တော တထာ ဟိ ပန, ဘန္တေ ဘဂဝါတိအာဒိံ ဝတွာ ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ အညံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစန္တော, သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – သာဓု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ အညံ ကာရဏံ အာစိက္ခတု, ယေန ဘိက္ခုသံဃော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျ[Pg.300]. မဟာသမုဒ္ဒံ ဩရောဟဏတိတ္ထာနိ ဝိယ အညာနိပိ ဒသာနုဿတိ, ဒသကသိဏ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန, ဗြဟ္မဝိဟာရ, အာနာပါနဿတိပဘေဒါနိ ဗဟူနိ နိဗ္ဗာနောရောဟဏကမ္မဋ္ဌာနာနိ သန္တိ, တေသု ဘဂဝါ ဘိက္ခူ သမဿာသေတွာ အညတရံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတူတိ အဓိပ္ပာယော.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະອານົນມະຫາεຖລະ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດຈົດຈຳວ່າ ຄວາມສິ້ນຊີວິດຂອງພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ ເກີດຈາກກຳມະວິບາກທີ່ເຄີຍເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ, ແຕ່ກຳນົດຈົດຈຳວ່າ ເກີດຈາກການປະກອບເນືອງໆ ໃນອະສຸພະກຳມະຖານເປັນປັດໄຈ, ຈຶ່ງໄດ້ຂາບທູນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້...' ແລ້ວປາດຖະໜາຈະທູນຂໍກຳມະຖານຢ່າງອື່ນ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ຈຶ່ງໄດ້ຂາບທູນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ເປັນການດີແທ້...'. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳຂາບທູນນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ເປັນການດີແທ້ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງບອກεຫດຢ່າງອື່ນ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ພິກຂຸສົງດຳລົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັດ. ເພາະວ່າກຳມະຖານອັນເປັນທາງຢັ່ງລົງສູ່ພະນິພານຢ່າງອື່ນໆ ຍັງມີຢູ່ເປັນອັນຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທ່າທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດ, ເປັນຕົ້ນວ່າ ອະນຸດສະຕິ ໑໐, ກະສິນ ໑໐, ຈະຕຸທາຕຸວະວັດຖານ (ການກຳນົດທາດ ໔), ພົມມະວິຫານ ໔, ແລະ ອານາປານະສະຕິ ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ໃນບັນດາກຳມະຖານເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປອບໂຍນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ແລ້ວຊົງບອກກຳມະຖານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງດ້ວຍເຖີດ' ນີ້ຄືຄວາມປະສົງ.

အထ ဘဂဝါ တထာ ကာတုကာမော ထေရံ ဥယျောဇေန္တော တေနဟာနန္ဒာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယာတိ ဝေသာလိယံ ဥပနိဿာယ သမန္တာ ဂါဝုတေပိ အဍ္ဎယောဇနေပိ ယာဝတိကာ ဝိဟရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ သန္နိပါတေဟီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သန္နိပါတေတွာတိ အတ္တနာ ဂန္တုံ ယုတ္တဋ္ဌာနံ သယံ ဂန္တွာ အညတ္ထ ဒဟရဘိက္ခူ ပဟိဏိတွာ မုဟုတ္တေနေဝ အနဝသေသေ ဘိက္ခူ ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ သမူဟံ ကတွာ. ယဿဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃော သန္နိပတိတော, ဧသ ကာလော ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထံ ကာတုံ, အနုသာသနိံ ဒါတုံ, ဣဒါနိ ယဿ တုမှေ ကာလံ ဇာနာထ, တံ ကာတဗ္ဗန္တိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງມີພະປະສົງຈະເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງຊັກຊວນພະເຖລະ ແລ້ວຊົງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອານົນ, ຖ້າຢ່າງນັ້ນ...'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'ອາໄສເມືອງເວສາລີ' (ເວສາລິໍ ອຸປນิສ຺ສາຍ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍອາໄສເມືອງເວສາລີຢູ່ ໂດຍຮອບ ໃນໄລຍະ ໑ ຄາວຸດ ກໍດີ, ເຄິ່ງໂຍດກໍດີ ມີປະມານເທົ່າໃດ, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ພິກຂຸທັງໝົດນັ້ນມາປະຊຸມກັນ. ຄຳວ່າ 'ໃຫ້ປະຊຸມກັນໃນໂຮງບຳລຸງທັງໝົດ' (ສພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຏານສາລາຍໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພະεຖລະໄປສູ່ສະຖານທີ່ທີ່ຕົນເອງຄວນໄປດ້ວຍຕົນເອງ, ສ່ວນສະຖານທີ່ອື່ນ ກໍສົ່ງພິກຂຸໜຸ່ມທັງຫຼາຍໄປ, ແລ້ວໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍບໍ່ມີເຫຼືອມາລວມກັນເປັນກຸ່ມດຽວໃນໂຮງບຳລຸງພຽງຊົ່ວຄູ່ດຽວເທົ່ານັ້ນ. ໃນບົດວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ບັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກຳນົດເວລາໃດ...' (ຍສ຺ສທານິ, ພນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕິ) ນີ້ ມີຄວາມປະສົງດັ່ງນີ້: 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ, ພິກຂຸສົງໄດ້ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ, ນີ້ເປັນເວລາອັນສົມຄວນເພື່ອສະແດງທຳມະກະຖາ ແລະ ໃຫ້ໂອວາດຕັກເຕືອນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບັດນີ້ ພະອົງຊົງຊາບເວລາແຫ່ງການສະແດງທຳມະກະຖາ ແລະ ໃຫ້ໂອວາດໃດ, ຂໍຈົ່ງຊົງເຮັດການນັ້ນເຖີດ'.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ, အယမ္ပိ ခေါ, ဘိက္ခဝေတိ. အာမန္တေတွာ စ ပန ဘိက္ခူနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ပုဗ္ဗေ အာစိက္ခိတအသုဘကမ္မဋ္ဌာနတော အညံ ပရိယာယံ အာစိက္ခန္တော အာနာပါနဿတိသမာဓီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာနာပါနဿတိသမာဓီတိ အာနာပါနပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တော သမာဓိ, အာနာပါနဿတိယံ ဝါ သမာဓိ, အာနာပါနဿတိသမာဓိ. ဘာဝိတောတိ ဥပ္ပာဒိတော ဝဍ္ဎိတော ဝါ. ဗဟုလီကတောတိ ပုနပ္ပုနံ ကတော. သန္တော စေဝ ပဏီတော စာတိ သန္တော စေဝ ပဏီတော စေဝ. ဥဘယတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? အယဉှိ ယထာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ကေဝလံ ပဋိဝေဓဝသေန သန္တဉ္စ ပဏီတဉ္စ, ဩဠာရိကာရမ္မဏတ္တာ ပန ပဋိကူလာရမ္မဏတ္တာ စ အာရမ္မဏဝသေန နေဝ သန္တံ န ပဏီတံ, န ဧဝံ ကေနစိ ပရိယာယေန အသန္တော ဝါ အပ္ပဏီတော ဝါ, အပိစ ခေါ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ သန္တော ဝူပသန္တော နိဗ္ဗုတော, ပဋိဝေဓသင်္ခါတာယ အင်္ဂသန္တတာယပိ, အာရမ္မဏပဏီတတာယ ပဏီတော အတိတ္တိကရော, အင်္ဂပဏီတတာယပီတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သန္တော စေဝ ပဏီတော စာ’’တိ.

ຄັ້ງນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຕັດຮຽກພິກຂຸທັງຫຼາຍວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແມ່ນແຕ່ສະມາທິນີ້...' ຄັ້ງຊົງຕັດຮຽກແລ້ວ ປາດຖະໜາຈະບອກອຸບາຍຢ່າງອື່ນ ຈາກອະສຸພະກຳມະຖານທີ່ຊົງບອກໄວ້ໃນປາງກ່ອນ ເພື່ອໃຫ້ພິກຂຸທັງຫຼາຍໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັດ ຈຶ່ງຊົງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອານາປານະສະຕິສະມາທິ...'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'ອານາປານະສະຕິສະມາທິ' (ອານາປານສ຺ສຕິສມາຘິ) ໝາຍເຖິງ ສະມາທິທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສະຕິອັນກຳນົດລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກ, ຫຼື ສະມາທິທີ່ອາໄສໃນອານາປານະສະຕິ ຊື່ວ່າ ອານາປານະສະຕິສະມາທິ. ຄຳວ່າ 'ຈະເລີນແລ້ວ' (ຠາວິໂຕ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ພູນພູນ. ຄຳວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ' (ພຫຸລີກໂຕ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດຊ້ຳໆ ຫຼາຍເທື່ອ. ຄຳວ່າ 'ເປັນທຳສະຫງົບລະງັບ ແລະ ປະນີດ' (ສນ຺ໂຕ ເຈວ ປຓີໂຕ ຈ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນທຳສະຫງົບລະງັບແທ້ ແລະ ປະນີດແທ້. ໃນທັງສອງບົດນີ້ ຄວນຊາບການກຳນົດແນ່ນອນດ້ວຍ 'ເອວະ' ສັບ. ໝາຍຄວາມວ່າແນວໃດ? ເພາະວ່າ ອະສຸພະກຳມະຖານນີ້ ຍ່ອມເປັນທຳສະຫງົບລະງັບ ແລະ ປະນີດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດ (ປະຕິເວທະ) ຄື ຊານ ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມ ຍ່ອມບໍ່ສະຫງົບລະງັບ ແລະ ບໍ່ປະນີດເລີຍ ເພາະມີອາລົມອັນຫຍາບ ແລະ ມີອາລົມອັນໜ້າກຽດຊັງ. ສ່ວນອານາປານະສະຕິສະມາທິນີ້ ບໍ່ເປັນທຳບໍ່ສະຫງົບລະງັບ ຫຼື ບໍ່ປະນີດ ໂດຍປະການໃດໆ ເລີຍ. ໂດຍທີ່ແທ້ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນທຳສະຫງົບ, ສະຫງົບລະງັບ ແລະ ດັບເຢັນ ແມ່ນແຕ່ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອາລົມ, ແລະ ຍ່ອມເປັນທຳສະຫງົບ, ສະຫງົບລະງັບ ແລະ ດັບεຢັນ ແມ່ນແຕ່ເພາະຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອົງຊານ ອັນໄດ້ແກ່ການແທງຕະຫຼອດ, ແລະ ຍ່ອມເປັນທຳປະນີດ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມ ເພາະຄວາມປະນີດແຫ່ງອາລົມ ແລະ ເພາະຄວາມປະນີດແຫ່ງອົງຊານນຳອີກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງຕັດວ່າ 'ເປັນທຳສະຫງົບລະງັບ ແລະ ປະນີດ'.

အသေစနကော [Pg.301] စ သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဧတ္ထ ပန နာဿ သေစနန္တိ အသေစနကော, အနာသိတ္တကော အဗ္ဗောကိဏ္ဏော ပါဋိယေက္ကော အာဝေဏိကော, နတ္ထိ ဧတ္ထ ပရိကမ္မေန ဝါ ဥပစာရေန ဝါ သန္တတာ, အာဒိသမန္နာဟာရတော ပဘုတိ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ သန္တော စ ပဏီတော စာတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘အသေစနကော’’တိ အနာသိတ္တကော ဩဇဝန္တော, သဘာဝေနေဝ မဓုရော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမယံ အသေစနကော စ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ကာယိကစေတသိကသုခပ္ပဋိလာဘာယ သံဝတ္တနတော သုခေါ စ ဝိဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນບົດວ່າ 'ເປັນທຳບໍ່ຕ້ອງຫົດສົງ ແລະ ເປັນວິຫານທຳອັນເປັນສຸກ' (ອເສຈນໂກ ຈ ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣ) ນີ້, ຄຳວ່າ 'ອະເສຈະນະກະ' ໝາຍຄວາມວ່າ ບໍ່ມີການຫົດສົງສິ່ງໃດໆ ເພື່ອໃຫ້ນຳມາເຊິ່ງຄວາມສະຫງົບ ແລະ ປະນີດ, ຄື ບໍ່ມີການປົນເປ, ເປັນສິ່ງສະເພາະຕົວ, ບໍ່ປົນກັບສິ່ງອື່ນ. ໃນສະມາທິນີ້ ບໍ່ມີຄວາມສະຫງົບທີ່ເກີດຈາກບໍລິກຳ ຫຼື ອຸປະຈາຣະເລີຍ, ແຕ່ຍ່ອມເປັນທຳສະຫງົບ ແລະ ປະນີດ ດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນεອງ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມມະນະສິການເປັນຕົ້ນໄປ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ອະເສຈະນະກະ' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ມີການຫົດສົງ ຄື ບໍ່ມີລົດຊາດນ້ຳເຜິ້ງທີ່ຫົດສົງໃສ່ ເໝືອນດັ່ງຮາກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ມີໂອຊາເຕັມປ່ຽມ ຄື ມີລົດຊາດຫວານ ແລະ ປະນີດດ້ວຍສະພາວະຂອງຕົນເອງ. ຄວນຊາບວ່າ ອານາປານະສະຕິສະມາທິນີ້ ເປັນທຳບໍ່ຕ້ອງຫົດສົງ ແລະ ເປັນວິຫານທຳອັນເປັນສຸກ ເພາະເປັນໄປເພື່ອການໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດ ໃນທຸກໆ ຂະນະທີ່ເຂົ້າສະມາບັດ.

ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေတိ အဝိက္ခမ္ဘိတေ. ပါပကေတိ လာမကေ. အကုသလေ ဓမ္မေတိ အကောသလ္လသမ္ဘူတေ ဓမ္မေ. ဌာနသော အန္တရဓာပေတီတိ ခဏေနေဝ အန္တရဓာပေတိ ဝိက္ခမ္ဘေတိ. ဝူပသမေတီတိ သုဋ္ဌု ဥပသမေတိ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယတ္တာ အနုပုဗ္ဗေန အရိယမဂ္ဂဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သမုစ္ဆိန္ဒတိ, ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ အာသာဠှမာသေ. ဦဟတံ ရဇောဇလ္လန္တိ အဋ္ဌ မာသေ ဝါတာတပသုက္ခာယ ဂေါမဟိံသာဒိပါဒပ္ပဟာရသမ္ဘိန္နာယ ပထဝိယာ ဥဒ္ဓံ ဟတံ ဦဟတံ အာကာသေ သမုဋ္ဌိတံ ရဇဉ္စ ရေဏုဉ္စ. မဟာ အကာလမေဃောတိ သဗ္ဗံ နဘံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဋ္ဌိတော အာသာဠှဇုဏှပက္ခေ သကလံ အဍ္ဎမာသံ ဝဿနကမေဃော. သော ဟိ အသမ္ပတ္တေ ဝဿကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ အကာလမေဃောတိ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ဌာနသော အန္တရာဓာပေတိ ဝူပသမေတီတိ ခဏေနေဝ အဒဿနံ နေတိ ပထဝိယံ သန္နိသီဒါပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဩပမ္မနိဒဿနမေတံ. တတော ပရံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ຄຳວ່າ Uppannuppanne ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຍັງບໍ່ທັນຂົ່ມໄວ້. ຄຳວ່າ Pāpake ໄດ້ແກ່ ທຳອັນລາມົກ. ຄຳວ່າ Akusale dhamme ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເກີດຈາກຄວາມບໍ່ສະຫຼາດ (ອະວິຊາ). ຄຳວ່າ Ṭhānaso antaradhāpeti ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ອັນຕະລົກ (ຫາຍໄປ) ທັນທີໃນຂະນະນັ້ນເອງ, ຂົ່ມໄວ້. ຄຳວ່າ Vūpasameti ໄດ້ແກ່ ລະງັບໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ເພາະເປັນສ່ວນແຫ່ງການຊຳແລກກິເລດ ຈຶ່ງບັນລຸຄວາມຈະເລີນແຫ່ງອະລິຍະມັກໂດຍລຳດັບ ແລ້ວຕັດຂາດ ແລະລະງັບໄດ້ຢ່າງຮາບຄາບ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ Gimhānaṃ pacchime māse ໄດ້ແກ່ ໃນເດືອນອາສາລະຫະ (ເດືອນແປດ). ຄຳວ່າ Ūhataṃ rajojallaṃ ໄດ້ແກ່ ຝຸ່ນແລະລະອອງທີ່ຟຸ້ງຂຶ້ນໄປໃນອາກາດ ຈາກແຜ່ນດິນທີ່ແຫ້ງແລ້ງດ້ວຍລົມແລະແດດຕະຫຼອດແປດເດືອນ ທີ່ແຕກລະອຽດດ້ວຍຮອຍຕີນງົວແລະຄວາຍເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Mahā akālamegho ໄດ້ແກ່ ເມກຝົນຂະໜາດໃຫຍ່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນປົກຄຸມທົ່ວທ້ອງຟ້າ ແລ້ວຕົກຕະຫຼອດເຄິ່ງເດືອນຂ້າງຂຶ້ນແຫ່ງເດືອນອາສາລະຫະ. ເພາະຝົນນັ້ນຕົກໃນເວລາທີ່ຍັງບໍ່ຮອດລະດູຝົນ ຈຶ່ງໝາຍເອົາ 'ຝົນນອກລະດູ' ໃນພະສູດນີ້. ຄຳວ່າ Ṭhānaso antarādhāpeti vūpasametī ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປບໍ່ໃຫ້ເຫັນໃນຂະນະນັ້ນເອງ ແລະເຮັດໃຫ້ສະຫງົບລົງສູ່ແຜ່ນດິນ. ຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ເປັນຄຳສະແດງອຸປະມາ. ຄຳທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၁၀. ကိမိလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາກິມິລະສູດ

၉၈၆. ဒသမေ ကိမိလာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဧတဒဝေါစာတိ ထေရော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဒေသနာ န ယထာနုသန္ဓိကာ ကတာ, ယထာနုသန္ဓိံ ဂမေဿာမီ’’တိ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧတံ အဝေါစ. ကာယညတရန္တိ ပထဝီအာဒီသု ကာယေသု အညတရံ ဝဒါမိ ဝါယောကာယံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ စက္ခာယတနံ…ပေ… ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ပဉ္စဝီသတိ ရူပကောဋ္ဌာသာ ရူပကာယော နာမ, တေသု အာနာပါနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနေ [Pg.302] သင်္ဂဟိတတ္တာ ကာယညတရံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဧဝမာဟ. တသ္မာတိဟာတိ ယသ္မာ စတူသု ကာယေသု အညတရံ ဝါယောကာယံ, ပဉ္စဝီသတိ ကောဋ္ဌာသေ ဝါ ရူပကာယေ အညတရံ အာနာပါနံ အနုပဿတိ, တသ္မာ ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝေဒနာညတရန္တိ တီသု ဝေဒနာသု အညတရံ, သုခဝေဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

໙໘໖. ໃນສູດທີ ໑໐ ຄຳວ່າ Kimilāyaṃ ໄດ້ແກ່ ໃນເມືອງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Etadavoca ມີເລື່ອງເລົ່າມາວ່າ ພະເຖລະ (ພະອານົນ) ໄດ້ດຳລິວ່າ 'ພະທຳມະເທດສະນານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຊົງສະແດງໃຫ້ຕິດຕໍ່ກັນ ເຮົາຈັກເຊື່ອມໂຍງໃຫ້ຕິດຕໍ່ກັນ' ເມື່ອຈະເຊື່ອມໂຍງເທດສະໜາອະນຸສົນທິ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳນີ້. ຄຳວ່າ Kāyaññataraṃ ໄດ້ແກ່ ເຮົາກ່າວເຖິງກາຍຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບັນດາກາຍທັງຫຼາຍມີປະຖະວີກາຍເປັນຕົ້ນ ຄືກ່າວເຖິງວາໂຍກາຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈັກຂາຍະຕະນະ... ລະ... ກະວະລີກາຣາຫານ ລວມເປັນຮູບກອງ ໒໕ ປະການ ເອີ້ນວ່າ ຮູບກາຍ, ໃນຮູບກາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ອານາປານະ (ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກ) ຈັດເຂົ້າໃນໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນກາຍຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Tasmātiha ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນພິຈາລະນາເຫັນວາໂຍກາຍ ເຊິ່ງເປັນກາຍຢ່າງໜຶ່ງໃນກາຍທັງ ໔ ຫຼືພິຈາລະນາເຫັນອານາປານະ ເຊິ່ງເປັນກອງຢ່າງໜຶ່ງໃນຮູບກາຍ ໒໕ ກອງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນກາຍໃນກາຍ. ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ໃນທຸກບົດ. ຄຳວ່າ Vedanāññataraṃ ໄດ້ແກ່ ເວທະນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນເວທະນາ ໓ ປະການ, ຄຳນີ້ຊົງກ່າວໝາຍເອົາສຸຂະເວທະນາ.

သာဓုကံ မနသိကာရန္တိ ပီတိပဋိသံဝေဒိတာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နံ သုန္ဒရံ မနသိကာရံ. ကိံ ပန မနသိကာရော သုခါ ဝေဒနာ ဟောတီတိ? န ဟောတိ, ဒေသနာသီသံ ပနေတံ. ယထေဝ ဟိ ‘‘အနိစ္စသညာဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၄၇) ဧတ္ထ သညာနာမေန ပညာ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ မနသိကာရနာမေန ဈာနဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတသ္မိဉှိ စတုက္ကေ ပဌမပဒေ ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ, ဒုတိယပဒေ သုခန္တိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာ. စိတ္တသင်္ခါရပဒဒွယေ ‘‘သညာ စ ဝေဒနာ စ စေတသိကာ ဧတေ ဓမ္မာ စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ စိတ္တသင်္ခါရာ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၄) ဝစနတော ‘‘ဝိတက္ကဝိစာရေ ဌပေတွာ သဗ္ဗေပိ စိတ္တသမ္ပယုတ္တကာ ဓမ္မာ စိတ္တသင်္ခါရေ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝစနတော စိတ္တသင်္ခါရနာမေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ. တံ သဗ္ဗံ မနသိကာရနာမေန သင်္ဂဟေတွာ ဣဓ ‘‘သာဓုကံ မနသိကာရ’’န္တိ အာဟ.

ຄຳວ່າ Sādhukaṃ manasikāraṃ ໄດ້ແກ່ ມະນະສິການອັນດີງາມ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະເຫວີຍປີຕິເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍມະນະສິການນັ້ນເປັນສຸຂະເວທະນາຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນ, ແຕ່ຄຳນີ້ເປັນຫົວຂໍ້ແຫ່ງເທດສະໜາ. ເພາະວ່າ ເໝືອນຢ່າງໃນບົດວ່າ 'Aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā' ນີ້ ຊົງg່າວເຖິງປັນຍາດ້ວຍຊື່ວ່າ ສັນຍາ, ໃນບົດນີ້ກໍເໝືອນກັນ ຄວນຊາບວ່າ ຊົງກ່າວເຖິງຊານະເວທະນາ (ເວທະນາໃນຊານ) ດ້ວຍຊື່ວ່າ ມະນະສິການ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຈະຕຸກກະ (ໝວດ ໔) ນີ້ ໃນບົດທຳອິດ ຊົງກ່າວເຖິງເວທະນາໂດຍມີປີຕິເປັນຫົວຂໍ້, ໃນບົດທີສອງ ຊົງກ່າວເຖິງເວທະນາໂດຍກົງວ່າ Sukhaṃ (ຄວາມສຸກ). ໃນບົດທັງສອງແຫ່ງຈິດຕະສັງຂານ ຊົງກ່າວເຖິງເວທະນາດ້ວຍຊື່ວ່າ ຈິດຕະສັງຂານ ເພາະມີພະບາລີວ່າ 'ສັນຍາແລະເວທະນາ ເປັນເຈຕະສິກ ທຳເຫຼົ່ານີ້ເນື່ອງດ້ວຍຈິດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະສັງຂານ' ແລະເພາະມີພະບາລີວ່າ 'ຍົກເວັ້ນວິຕົກແລະວິຈານ ເຈຕະສິກທຳທັງໝົດທີ່ປະກອບກັບຈິດ ຈັດເຂົ້າໃນຈິດຕະສັງຂານ'. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮວບຮວມເອົາທຳທັງໝົດນັ້ນດ້ວຍຊື່ວ່າ ມະນະສິການ ແລ້ວຈຶ່ງຊົງກ່າວໃນບົດນີ້ວ່າ 'Sādhukaṃ manasikāraṃ'.

ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဧသာ ဝေဒနာ အာရမ္မဏံ န ဟောတိ, တသ္မာ ဝေဒနာနုပဿနာ န ယုဇ္ဇတီတိ. နော န ယုဇ္ဇတိ, မဟာသတိပဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဟိ တံ တံ သုခါဒီနံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဝေဒနာ ဝေဒယတိ, တံ ပန ဝေဒနာပဝတ္တိံ ဥပါဒါယ ‘‘အဟံ ဝေဒယာမီ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ‘‘သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အပိစ ‘‘ပီတိပ္ပဋိသံဝေဒီ’’တိအာဒီနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာယမေတဿ ပရိဟာရော ဝုတ္တောယေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ –

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ເວທະນານີ້ບໍ່ແມ່ນອາລົມ (ແຫ່ງອານາປານະ) ດັ່ງນັ້ນ ເວທະນານຸປັດສະນາຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນມະຫາສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ ກໍຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສອາລົມມີສຸຂະເວທະນາເປັນຕົ້ນນັ້ນ ເປັນວັດຖຸແລ້ວສະເຫວີຍເວທະນາ, ແຕ່ເພາະອາໄສຄວາມເປັນໄປແຫ່ງເວທະນານັ້ນ ຈຶ່ງມີພຽງແຕ່ໂວຫານວ່າ 'ເຮົາສະເຫວີຍເວທະນາ', ຊົງກ່າວໝາຍເອົາໂວຫານນັ້ນວ່າ 'ເມື່ອສະເຫວີຍສຸຂະເວທະນາ ກໍຮູ້ຊັດວ່າ ເຮົາສະເຫວີຍສຸຂະເວທະນາ' ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳແກ້ໃນເລື່ອງນີ້ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງບົດມີບົດວ່າ 'Pītippaṭisaṃvedī' ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໃນວິສຸດທິມັກວ່າ -

‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ – အာရမ္မဏတော စ အသမ္မောဟတော စ. ကထံ အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇတိ, တဿ သမာပတ္တိက္ခဏေ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. ကထံ အသမ္မောဟတော ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ? သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဈာနသမ္ပယုတ္တပီတိံ ခယတော ဝယတော သမ္မသတိ, တဿ ဝိပဿနာက္ခဏေ လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓေန အသမ္မောဟတော [Pg.303] ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၇၂) ‘‘‘ဒီဃံ အဿာသဝသေန စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတော သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတိ, တာယ သတိယာ တေန ဉာဏေန သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီ’တိ. ဧတေနေဝ နယေန အဝသေသပဒါနိပိ အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ.

'ປີຕິຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍອາການ ໒ ປະການ ຄື: ໂດຍອາລົມ ໑ ໂດຍຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ ໑. ປີຕິຍ່ອມເປັນທຳອັນຮູ້ແຈ້ງໂດຍອາລົມແນວໃດ? ພະໂຍຄາວະຈອນຍ່ອມເຂົ້າຊານ ໒ ທີ່ມີປີຕິ (ຄື ປະຖົມມະຊານ ແລະ ທຸຕິຍະຊານ), ໃນຂະນະແຫ່ງສະມາບັດນັ້ນ ປີຕິຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນຮູ້ແຈ້ງໂດຍອາລົມ ດ້ວຍການໄດ້ບັນລຸຊານ ເພາະຄວາມທີ່ອາລົມນັ້ນເປັນທຳອັນຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ. ປີຕິຍ່ອມເປັນທຳອັນຮູ້ແຈ້ງໂດຍຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມແນວໃດ? ພະໂຍຄາວະຈອນເຂົ້າຊານ ໒ ທີ່ມີປີຕິແລ້ວອອກມາ ພິຈາລະນາປີຕິທີ່ປະກອບກັບຊານ ໂດຍຄວາມສິ້ນໄປແລະຄວາມເສື່ອມໄປ, ໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນານັ້ນ ປີຕິຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນຮູ້ແຈ້ງໂດຍຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມ ດ້ວຍການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະ. ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໃນປະຕິສຳພິທາມັກວ່າ "ສະຕິຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນແກ່ພະໂຍຄາວະຈອນຜູ້ຮູ້ຊັດຄວາມມີອາລົມດຽວບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງຈິດ ດ້ວຍອຳນາດລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກອັນຍາວ, ປີຕິນັ້ນຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍສະຕິນັ້ນ ດ້ວຍຍານນັ້ນ". ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍນີ້ເອງ'.

ဣတိ ယထေဝ ဈာနပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ပီတိသုခစိတ္တသင်္ခါရာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောန္တိ, ဧဝံ ဣမိနာပိ ဈာနသမ္ပယုတ္တေန ဝေဒနာသင်္ခါတမနသိကာရပဋိလာဘေန အာရမ္မဏတော ဝေဒနာ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ. တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ.

ດັ່ງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງວ່າ ປີຕິ, ສຸກ ແລະ ຈິດຕະສັງຂານ ຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນຮູ້ແຈ້ງໂດຍອາລົມ ດ້ວຍການໄດ້ບັນລຸຊານຢ່າງໃດ, ເວທະນາກໍຍ່ອມເປັນທຳອັນພະໂຍຄາວະຈອນນີ້ຮູ້ແຈ້ງໂດຍອາລົມ ດ້ວຍການໄດ້ບັນລຸມະນະສິການອັນກ່າວຄືເວທະນາ ທີ່ປະກອບກັບຊານຢ່າງນັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳທີ່ກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຍ່ອມເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນເວທະນາໃນເວທະນາທັງຫຼາຍຢູ່ ໃນສະໄໝນັ້ນ' ຈຶ່ງເປັນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ.

နာဟံ, အာနန္ဒ, မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿာတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပာယော – ယသ္မာ ‘‘စိတ္တပဋိသံဝေဒီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော ဘိက္ခု ကိဉ္စာပိ အဿာသပဿာသနိမိတ္တမာရမ္မဏံ ကရောတိ, တဿ ပန စိတ္တဿ အာရမ္မဏေ သတိဉ္စ သမ္ပဇညဉ္စ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ပဝတ္တနတော စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီယေဝ နာမေသ ဟောတိ. န ဟိ မုဋ္ဌဿတိဿ အသမ္ပဇာနဿ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝနာ အတ္ထိ, တသ္မာ အာရမ္မဏတော စိတ္တပဋိသံဝိဒိတဝသေန ‘‘စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီ’’တိ.

ໃນບົດວ່າ 'Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa' ນີ້ ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ເພາະເຫດທີ່ພິກຂຸຜູ້ດຳເນີນໄປໂດຍນັຍມີບົດວ່າ 'Cittapaṭisaṃvedī assāsissāmi' ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະເຮັດອານາປານະປະຕິພາກນਿມິດໃຫ້ເປັນອາລົມ, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການຕັ້ງສະຕິແລະສຳປະຊັນຍະໄວ້ໃນອາລົມແຫ່ງຈິດນັ້ນ ພິກຂຸນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນຈິດໃນຈິດໂດຍແທ້. ເພາະວ່າ ການຈະເລີນອານາປານະສະຕິສະມາທິ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຜູ້ບໍ່ມີສຳປະຊັນຍະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຮູ້ແຈ້ງຈິດໂດຍອາລົມ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'ພິກຂຸຍ່ອມເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນຈິດໃນຈິດຢູ່ ໃນສະໄໝນັ້ນ'.

သော ယံ တံ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ ပဟာနံ, တံ ပညာယ ဒိသွာ သာဓုကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ဧတ္ထ အဘိဇ္ဈာ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏမေဝ, ဒေါမနဿဝသေန ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဒဿိတံ. ဣဒဉှိ စတုက္ကံ ဝိပဿနာဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, ဓမ္မာနုပဿနာ စ နီဝရဏပဗ္ဗာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ, တဿာ နီဝရဏပဗ္ဗံ အာဒိ, တဿာပိ ဣဒံ နီဝရဏဒွယံ အာဒိ. ဣတိ ဓမ္မာနုပဿနာယ အာဒိံ ဒဿေတုံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနန္တိ အာဟ. ပဟာနန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာယ နိစ္စသညံ ပဇဟတီတိ ဧဝံ ပဟာနကရဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပညာယ ဒိသွာတိ တံ အနိစ္စဝိရာဂနိရောဓပဋိနိဿဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတံ ပဟာနဉာဏံ အပရာယ ဝိပဿနာပညာယ, တမ္ပိ အပရာယာတိ ဧဝံ ဝိပဿနာပရမ္ပရံ ဒဿေတိ[Pg.304]. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ ယဉ္စဿ ပထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ, ယဉ္စ ဧကတော ဥပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတီတိ ဒွိဓာ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. တတ္ထ သဟဇာတာနမ္ပိအဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ အာရမ္မဏဿာပိ အဇ္ဈုပေက္ခနာ. ဣဓ အာရမ္မဏ အဇ္ဈုပေက္ခနာ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာတိဟာနန္ဒာတိ ယသ္မာ ‘‘အနိစ္စာနုပဿီ အဿာသိဿာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တော န ကေဝလံ နီဝရဏာဒိဓမ္မေ, အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿသီသေန ပန ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနကရဉာဏမ္ပိ ပညာယ ဒိသွာ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဘိက္ခု တသ္မိံ သမယေ ဝိဟရတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ໃນບົດວ່າ 'So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ, taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti' ນີ້ ອະພິຊຊາ ໄດ້ແກ່ ກາມະສັນທະນີວໍລະນັ້ນເອງ, ສ່ວນພະຍາບາດນີວໍລະນ ຊົງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທມະນັດ. ເພາະວ່າ ຈະຕຸກກະນີ້ ຊົງກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາໂດຍແທ້, ແລະທຳມານຸປັດສະນານັ້ນ ມີ ໕ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນີວໍລະນະບັນເປັນຕົ້ນ, ໃນທຳມານຸປັດສະນານັ້ນ ນີວໍລະນະບັນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ແລະໃນນີວໍລະນະບັນນັ້ນ ນີວໍລະນະຄູ່ນີ້ກໍເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງທຳມານຸປັດສະນາ ຈຶ່ງຊົງກ່າວວ່າ 'Abhijjhādomanassānaṃ'. ຄຳວ່າ Pahānaṃ ໄດ້ແກ່ ຍານອັນເຮັດການລະ ເຊິ່ງໝາຍເຖິງການລະນິດຈະສັນຍາດ້ວຍອະນິດຈານຸປັດສະນາ. ຄຳວ່າ Taṃ paññāya disvā ໄດ້ແກ່ ການເຫັນຍານອັນເຮັດການລະ ເຊິ່ງກ່າວຄື ອະນິດຈະວິຣາຄະນਿໂຣທະປະຕິນິດສັກຄະຍານ ດ້ວຍວິປັດສະນາປັນຍາຢ່າງອື່ນ, ແລະເຫັນປັນຍານັ້ນດ້ວຍປັນຍາຢ່າງອື່ນອີກ ດັ່ງນີ້ ຊົງສະແດງວິປັດສະນາທີ່ເປັນໄປຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ Ajjhupekkhitā hoti ໄດ້ແກ່ ການວາງເສີຍ ໒ ປະການ ຄື: ວາງເສີຍໃນຈິດທີ່ດຳເນີນໄປຕາມທາງ ໑ ວາງເສີຍໃນທຳທີ່ປາກົດໂດຍສ່ວນດຽວ ໑. ໃນການວາງເສີຍນັ້ນ ມີທັງການວາງເສີຍໃນທຳທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ (ສະຫະຊາດະທຳ) ແລະການວາງເສີຍໃນອາລົມ. ໃນບົດນີ້ ໝາຍເອົາການວາງເສີຍໃນອາລົມ. ຄຳວ່າ Tasmātiha ānanda ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ພິກຂຸຜູ້ດຳເນີນໄປໂດຍນັຍມີບົດວ່າ 'Aniccānupassī assāsissāmi' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ວາງເສີຍໃນທຳມີນີວໍລະນະເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເຫັນຍານອັນເຮັດການລະທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍມີອະພິຊຊາແລະໂທມະນັດເປັນຫົວຂໍ້ ດ້ວຍປັນຍາ ແລ້ວເປັນຜູ້ວາງເສີຍຢູ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ພິກຂຸຍ່ອມເປັນຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນທຳໃນທຳທັງຫຼາຍຢູ່ ໃນສະໄໝນັ້ນ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. တသ္မိံ ပံသုပုဉ္ဇော ဝိယ ဆသု အာယတနေသု ကိလေသာ. စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂစ္ဆန္တာ သကဋရထာ ဝိယ စတူသု အာရမ္မဏေသု ပဝတ္တာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ. ဧကေန သကဋေန ဝါ ရထေန ဝါ ပံသုပုဉ္ဇဿ ဥပဟနနံ ဝိယ ကာယာနုပဿနာဒီဟိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပဃာတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ຄຳວ່າ Evameva kho ນີ້ ມີອຸປະມາວ່າ ຄວນເຫັນອາຍະຕະນະ ໖ ເໝືອນທາງໃຫຍ່ ໔ ແພ່ງ. ຄວນເຫັນກິເລດທັງຫຼາຍໃນອາຍະຕະນະ ໖ ເໝືອນກອງຝຸ່ນໃນທາງ ໔ ແພ່ງນັ້ນ. ຄວນເຫັນສະຕິປັດຖານ ໔ ທີ່ເປັນໄປໃນອາລົມ ໔ ເໝືອນກວຽນແລະລົດມ້າທີ່ແລ່ນມາຈາກທິດທັງ ໔. ຄວນຊາບການກຳຈັດອະກຸສົນທຳອັນລາມົກທັງຫຼາຍ ດ້ວຍກາຍານຸປັດສະນາເປັນຕົ້ນ ເໝືອນການຢຽບຍ່ຳກອງຝຸ່ນດ້ວຍກວຽນ ຫຼືລົດມ້າຄັນໃດຄັນໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້.

ဧကဓမ္မဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ເອກະທຳມະວັກ ທີ ໑ ຈົບ.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

໒. ວັກທີ ໒

၁-၂. ဣစ္ဆာနင်္ဂလသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອັດຖະກະຖາອິດສານັງຄະລະສູດເປັນຕົ້ນ

၉၈၇-၉၈၈. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထာတိ ကသ္မာ အတ္တနော ဝိဟာရသမာပတ္တိံ အာစိက္ခတိ? ဥပါရမ္ဘမောစနတ္ထံ. သစေ ဟိ တေ ‘‘န ဇာနာမာ’’တိ ဝဒေယျုံ, အထ နေသံ တိတ္ထိယာ ‘‘တုမှေ ‘အသုကသမာပတ္တိယာ နာမ နော သတ္ထာ တေမာသံ ဝိဟာသီ’တိပိ န ဇာနာထ, အထ ကသ္မာ နံ ဥပဋ္ဌဟန္တာ ဝိဟရထာ’’တိ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေယျုံ, တတော မောစနတ္ထံ ဧဝမာဟ.

໙໘໗-໙໘໘. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີ ໒ ບົດວ່າ Evaṃ byākareyyātha ມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງບອກວິຫານສະມາບັດຂອງພະອົງ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອປ້ອງກັນການກ່າວຮ້າຍ (ຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ). ເພາະວ່າ ຫາກພິກຂຸທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ພວກຂ້ານ້ອຍບໍ່ຮູ້', ພວກອັນຍະເດຍລະຖີກໍຈັກຍົກໂທດກ່າວຮ້າຍແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ພວກທ່ານແມ່ນແຕ່ເລື່ອງທີ່ວ່າ ພະສາດສະດາຂອງພວກທ່ານຢູ່ດ້ວຍສະມາບັດຊື່ນີ້ຕະຫຼອດໄຕມາດ ກໍຍັງບໍ່ຮູ້, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ພວກທ່ານບຳລຸງພະອົງຢູ່ເພື່ອປະໂຫຍດອັນໃດ?', ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວຢ່າງນີ້ ເພື່ອປົດປ່ອຍພິກຂຸທັງຫຼາຍຈາກການກ່າວຮ້າຍນັ້ນ.

အထ ကသ္မာ ယထာ အညတ္ထ ‘‘သတောဝ အဿသတိ, ဒီဃံ ဝါ အဿသန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄; မ. နိ. ၁.၁၀၇; သံ. နိ. ၅.၉၇၇) ဧဝ-ဝါကာရော ဝုတ္တော. ဧဝံ ဣဓ န ဝုတ္တောတိ? ဧကန္တသန္တတ္တာ. အညေသဉှိ [Pg.305] အဿာသော ဝါ ပါကဋော ဟောတိ ပဿာသော ဝါ, ဘဂဝတော ဥဘယမ္ပေတံ ပါကဋမေဝ နိစ္စံ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာယာတိ ဧကန္တသန္တတ္တာ န ဝုတ္တော. အထ ‘‘သိက္ခာမီ’’တိ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘အဿသာမီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ? သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ. သတ္တ ဟိ သေခါ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝါ သေခါ နာမ, ခီဏာသဝါ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ အသေခါ နာမ, တထာဂတာ အသိက္ခိတဗ္ဗာ အသေက္ခာ နာမ နတ္ထိ တေသံ သိက္ခိတဗ္ဗကိစ္စန္တိ သိက္ခိတဗ္ဗာဘာဝါ န ဝုတ္တံ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

ກໍເພາະເຫດໃດ ໃນພະສູດອື່ນ ຊົງກ່າວຄຳວ່າ 'Eva' ຫຼື 'Vā' ເຊັ່ນ 'Satova assasati, dīghaṃ vā assasanto' ແຕ່ໃນພະສູດນີ້ ບໍ່ຊົງg່າວຢ່າງນັ້ນ? ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມສະຫງົບໂດຍສ່ວນດຽວ. ເພາະວ່າ ສຳລັບຄົນອື່ນ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ ຫຼືລົມຫາຍໃຈອອກ ຍ່ອມປາກົດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ສຳລັບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ລົມຫາຍໃຈທັງສອງນັ້ນຍ່ອມປາກົດແຈ້ງສະເໝີ ເພາະຄວາມທີ່ສະຕິຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ເປັນນິດ, ເພາະຄວາມສະຫງົບໂດຍສ່ວນດຽວນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງກ່າວ. ຖ້າຖາມວ່າ: ກໍເພາະເຫດໃດ ບໍ່ຊົງກ່າວວ່າ 'Sikkhāmi' (ເຮົາຈັກສຶກສາ) ແຕ່ຊົງກ່າວພຽງແຕ່ 'Assasāmi' (ເຮົາຈັກຫາຍໃຈເຂົ້າ)? ຕອບວ່າ: ເພາະບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສາ. ເພາະວ່າ ພະເສຂະ ໗ ຈຳພວກ ຊື່ວ່າ ເສຂະ ເພາະມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສາ, ພະຂີນาສົບ ຊື່ວ່າ ອະເສຂະ ເພາະບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສາ, ພະຕາຖາຄົດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະເສຂະ ເພາະບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສາ ແລະບໍ່ມີກິດທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສາອີກ, ເພາະບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສຶກສານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງກ່າວ (ຄຳວ່າ Sikkhāmi). ສູດທີ ໒ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

၃-၁၀. ပဌမအာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓-໑໐. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະອານົນທະສູດເປັນຕົ້ນ

၉၈၉-၉၉၆. တတိယေ ပဝိစိနတီတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပဝိစိနတိ. ဣတရံ ပဒဒွယံ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရာမိသာတိ နိက္ကိလေသာ ကာယိကစေတသိကဒရထပဋိပဿဒ္ဓိယာ ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ပဿမ္ဘတိ. သမာဓိယတီတိ သမ္မာ ဌပိယတိ, အပ္ပနာစိတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတီတိ သဟဇာတအဇ္ဈုပေက္ခနာယ အဇ္ဈုပေက္ခိတာ ဟောတိ.

໙໘໙-໙໙໖. ໃນສູດທີ ໓ ຄຳວ່າ Pavicinati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເລືອກເຟັ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ບົດທັງສອງທີ່ເຫຼືອ ເປັນໄວພົດແຫ່ງບົດ Pavicinati ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nirāmisā ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກກິເລດ, ກາຍແລະຈິດຍ່ອມສະຫງົບລະງັບ ເພາະຄວາມລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍແລະທາງຈິດ. ຄຳວ່າ Samādhiyati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ຄືເປັນເໝືອນອັບປະນາຈິດ. ຄຳວ່າ Ajjhupekkhitā hoti ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍດ້ວຍສະຫະຊາດະອຸເປກຂາ (ຕັດຕະຣະມັດຊັດຕູເປກຂາທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ).

ဧဝံ စုဒ္ဒသဝိဓေန ကာယပရိဂ္ဂါဟကဿ ဘိက္ခုနော တသ္မိံ ကာယေ သတိ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တာယ သတိယာ သမ္ပယုတ္တဉာဏံ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, တံသမ္ပယုတ္တမေဝ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ, ပီတိပဿဒ္ဓိစိတ္တေကဂ္ဂတာ ပီတိပဿဒ္ဓိသမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. ယထေဝ ဟိ သမပ္ပဝတ္တေသု အဿေသု သာရထိနော ‘‘အယံ ဩလီယတီ’’တိ တုဒနံ ဝါ, ‘‘အယံ အတိဓာဝတီ’’တိ အာကဍ္ဎနံ ဝါ နတ္ထိ, ကေဝလံ ဧဝံ ပဿမာနဿ ဌိတာကာရောဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ ဣမေသံ ဆန္နံ ဗောဇ္ဈင်္ဂါနံ အနောသက္ကနအနတိဝတ္တနသင်္ခါတော မဇ္ဈတ္တာကာရော ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ကိံ ကထိတံ? ဧကစိတ္တက္ခဏိကာ နာနာသရသလက္ခဏာ ဝိပဿနာဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာမ ကထိတာ.

ດ້ວຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້, ເມື່ອພິກຂຸຜູ້ກຳນົດພິຈາລະນາກາຍ ໂດຍປະການ ໑໔, ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນໃນກາຍນັ້ນ, ສະຕິນັ້ນຊື່ວ່າ ສະຕິສັມໂພຊຊົງ. ປັນຍາທີ່ສັມປະຍຸດດ້ວຍສະຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມມະວິຈະຍະສັມໂພຊຊົງ. ຄວາມພຽນທາງກາຍແລະທາງໃຈທີ່ສັມປະຍຸດດ້ວຍສະຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິຣິຍະສັມໂພຊຊົງ. ປີຕິ, ປັດສັດທິ ແລະຈິດຕະເອກັກຄະຕາ ຊື່ວ່າ ປີຕິສັມໂພຊຊົງ, ປັດສັດທິສັມໂພຊຊົງ ແລະສະມາທິສັມໂພຊຊົງ. ຄວາມມີອາການເປັນກາງ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້ແລະຄວາມບໍ່ກ້າວລ່ວງເກີນໄປ ແຫ່ງໂພຊຊົງທັງ ໖ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງ. ປຽບເໝືອນເມື່ອມ້າທັງຫຼາຍແລ່ນໄປສະເໝີກັນດີຢູ່, ການທີ່ນາຍສະຣະຖີຈະແທງດ້ວຍປະຕັກວ່າ 'ມ້ານີ້ຊັກຊ້າ' ກໍດີ, ຈະດຶງບັງຫຽນວ່າ 'ມ້ານີ້ແລ່ນໄວເກີນໄປ' ກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ມີພຽງແຕ່ອາການຢືນເບິ່ງຢູ່เฉີຍໆ ເທົ່ານັ້ນ, ອຸປະມານີ້ກໍສັນນັ້ນ, ຄວາມມີອາການເປັນກາງ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້ແລະຄວາມບໍ່ກ້າວລ່ວງເກີນໄປ ແຫ່ງໂພຊຊົງທັງ ໖ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາສັມໂພຊຊົງ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງເຖິງຫຍັງ? ຊົງສະແດງເຖິງວິປັດສະນາໂພຊຊົງທັງຫຼາຍ ທີ່ມີລັກສະນະແລະກິດຈະການຕ່າງກັນ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະຈິດດຽວກັນ.

ဝိဝေကနိဿိတန္တိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဧတ္ထ ပန သောဠသက္ခတ္တုကာ အာနာပါနဿတိ မိဿကာ ကထိတာ, အာနာပါနမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ[Pg.306], တေသံ မူလဘူတာ အာနာပါနဿတိ ပုဗ္ဗဘာဂါ. ဗောဇ္ဈင်္ဂမူလကာ သတိပဋ္ဌာနာ ပုဗ္ဗဘာဂါ, တေပိ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ပုဗ္ဗဘာဂါဝ. ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိပူရကာ ပန ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရာ, ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိယော အရိယဖလသမ္ပယုတ္တာ. ဝိဇ္ဇာ ဝါ စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ, ဝိမုတ္တိ ဖလသမ္ပယုတ္တာတိ. စတုတ္ထပဉ္စမဆဋ္ဌာနိပိ ဣမိနာဝ သမာနပရိစ္ဆေဒါနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ບົດວ່າ 'Vivekanissitanti' ເປັນຕົ້ນ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວທັງນັ້ນ. ແຕ່ໃນສູດນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງອານาປານະສະຕິອັນລະຄົນດ້ວຍວິປັດສະນາ ມີວາຣະ ໑໖ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸກກະ ໔. ສະຕິປັດຖານທີ່ມີອານາປານະສະຕິເປັນມູນ ເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ອານາປານະສະຕິອັນເປັນມູນເຫດແຫ່ງສະຕິປັດຖານເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ. ສະຕິປັດຖານທີ່ມີໂພຊຊົງເປັນມູນ ກໍເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນໂພຊຊົງເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນຄືກັນ. ສ່ວນໂພຊຊົງທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ວິຊຊາແລະວິມຸດຕິບໍລິບູນ ຍ່ອມເປັນໂລກຸດຕະຣະໂດຍແທ້, ວິຊຊາແລະວິມຸດຕິທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສັມປະຍຸດດ້ວຍອະຣິຍະຜົນ. ຫຼືວ່າ ວິຊຊາ ສັມປະຍຸດດ້ວຍມັກທີ ໔, ວິມຸດຕິ ສັມປະຍຸດດ້ວຍຜົນ. ເຖິງແມ່ນສູດທີ ໔, ໕ ແລະ ໖ ກໍມີກຳນົດຂອບເຂດສະເໝີກັນກັບສູດທີ ໓ ນີ້ແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງ ຍ່ອມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

အာနာပါနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາອານາປານະສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၁၁. သောတာပတ္တိသံယုတ္တံ

໑໑. ໂសຕາປັດຕິສັງຍຸດ

၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ

໑. ເວລຸທວາຣະວັກ

၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການພັນລະນາຈັກກະວັດຕິຣາຊະສູດ

၉၉၇. သောတာပတ္တိသံယုတ္တဿ [Pg.307] ပဌမေ ကိဉ္စာပီတိ အနုဂ္ဂဟဂရဟဏေသု နိပါတော. စတုန္နဉှိ မဟာဒီပါနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ အနုဂ္ဂဏှန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ အပ္ပဟီနဘာဝံ ဂရဟန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုန္နံ ဒီပါနန္တိ ဒွိသဟဿဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ. ဣဿရိယာဓိပစ္စန္တိ ဣဿရဘာဝေါ ဣဿရိယံ, အဓိပတိဘာဝေါ အာဓိပစ္စံ, ဣဿရိယံ အာဓိပစ္စံ ဧတသ္မိံ ရဇ္ဇေ, န ဆေဒနဘေဒနန္တိ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ. ကာရေတွာတိ ဧဝရူပံ ရဇ္ဇံ ပဝတ္တာပေတွာ. ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကောတိ ဧတ္ထ အနုဂ္ဂဟပသံသာသု နိပါတော. ပိဏ္ဍိယာလောပေန ဟိ ယာပနံ အနုဂ္ဂဟန္တော စတုန္နဉ္စ အပါယာနံ ပဟီနဘာဝံ ပသံသန္တော သတ္ထာ ‘‘ကိဉ္စာပိ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသာဝကော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နန္တကာနီတိ အနန္တကာနိ. တေရသဟတ္ထောပိ ဟိ ဝတ္ထသာဋကော ဒသစ္ဆေဒနတော ပဋ္ဌာယ နန္တကန္တေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ.

໙໙໗. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງໂសຕາປັດຕິສັງຍຸດ, ບົດວ່າ 'kiñcāpi' ເປັນນິບາດໃນອັດວ່າດ້ວຍການຍົກຍ້ອງແລະການຕິຕຽນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຊົງຍົກຍ້ອງຄວາມເປັນພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ມີອຳນາດຍິ່ງໃຫຍ່ໃນທະວີບໃຫຍ່ທັງ ໔ ແລະເມື່ອຊົງຕິຕຽນຄວາມທີ່ອະບາຍທັງ ໔ ຍັງລະບໍ່ໄດ້, ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພຣະດຳຣັດວ່າ 'kiñcāpi, bhikkhave, rājā cakkavattī' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'catunnaṃ dīpānaṃ' ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທະວີບໃຫຍ່ທັງ ໔ ອັນມີເກາະບໍລິວານ ໒,໐໐໐ ເປັນບໍລິວານ. ບົດວ່າ 'issariyādhipaccaṃ' ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ອິດສະຣິຍະ, ຄວາມເປັນອະທິບໍດີ ຊື່ວ່າ ອາທິປັດຈະ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່ແລະຄວາມເປັນອະທິບໍດີໃນຄວາມເປັນພຣະຣາຊານີ້ ໂດຍບໍ່ມີການຕັດແລະການທຳລາຍ ຊື່ວ່າ ອິດສະຣິຍາທິປັດຈະ. ບົດວ່າ 'kāretvā' ຄວາມວ່າ ຍັງຄວາມເປັນພຣະຣາຊາທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ. ໃນບົດວ່າ 'kiñcāpi, bhikkhave, ariyasāvako' ນີ້, ບົດວ່າ 'kiñcāpi' ເປັນນิບາດໃນອັດວ່າດ້ວຍການຍົກຍ້ອງແລະການສັນເສີນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະສາດສະດາ ເມື່ອຊົງຍົກຍ້ອງການລ້ຽງຊີບດ້ວຍບິນທະບາດ ແລະເມື່ອຊົງສັນເສີນຄວາມທີ່ອະບາຍທັງ ໔ ຖືກລະໄດ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພຣະດຳຣັດວ່າ 'kiñcāpi, bhikkhave, ariyasāvako' ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'nantakāni' ໄດ້ແກ່ ຜ້າທີ່ບໍ່ມີຊາຍ. ດ້ວຍວ່າ ເຖິງແມ່ນຜ້າສະບົງຈະຍາວ ໑໓ ສອກ ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ຕັດຊາຍຜ້າອອກແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນຜ້າບໍ່ມີຊາຍ ເທົ່ານັ້ນ.

အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အစလပ္ပသာဒေန. သော ပနာယံ ပသာဒေါ ကိံ ဧကော, အနေကောတိ? ဧကောဝ, သော မဂ္ဂေန အာဂတပ္ပသာဒေါ. ယေသု ပန ဝတ္ထူသု အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ရုဟတိ, တေသံ ဝသေန ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန တိဓာ ဝုတ္တော. ယသ္မာ စ ဧကော, တသ္မာဝ နိန္နာနာကရဏော ဟောတိ. အရိယသာဝကဿ ဟိ ဗုဒ္ဓေယေဝ ပသာဒေါ စ ပေမဉ္စ ဂါရဝဉ္စ မဟန္တံ, န ဓမ္မေ ဝါ သံဃေ ဝါ, ဓမ္မေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ သံဃေ ဝါ, သံဃေယေဝ ဝါ မဟန္တံ, န ဗုဒ္ဓေ ဝါ ဓမ္မေ ဝါတိ ဧတံ နတ္ထိ. ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ.

ບົດວ່າ 'aveccappasādena' ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ກໍຄວາມເລື່ອມໃສນັ້ນ ມີພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼືມີຫຼາຍຢ່າງ? ມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ຄວາມເລື່ອມໃສນັ້ນເປັນຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ມາພ້ອມກັບອະຣິຍະມັກ. ແຕ່ໃນວັດຖຸທັງຫຼາຍໃດ ຄວາມເລື່ອມໃສນັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດໄວ້ ໓ ປະການ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'buddhe aveccappasādena'. ແລະເພາະຄວາມເລື່ອມໃສນັ້ນມີພຽງຢ່າງດຽວ ດັ່ງນັ້ນ ມັນຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ດ້ວຍວ່າ ການທີ່ພຣະອະຣິຍະສາວົກຈະມີຄວາມເລື່ອມໃສ ຄວາມຮັກ ແລະຄວາມເຄົາຣົບຢ່າງແຮງກ້າໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ມີໃນພຣະທັມຫຼືພຣະສົງ, ຫຼືມີຢ່າງແຮງກ້າໃນພຣະທັມເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ມີໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຫຼືພຣະສົງ, ຫຼືມີຢ່າງແຮງກ້າໃນພຣະສົງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ມີໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຫຼືພຣະທັມ ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ບົດວ່າ 'Itipi so bhagavā' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ພັນລະນາໄວ້ໂດຍລະອຽດແລ້ວໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

အရိယကန္တေဟီတိ အရိယာနံ ကန္တေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ. ပဉ္စ ဟိ သီလာနိ ဘဝန္တရဂတာပိ အရိယာ န ကောပေန္တိ, ဧဝံ တေသံ ပိယာနိ. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အခဏ္ဍေဟီတိအာဒိ သဒိသဝသေန ဝုတ္တံ. မုခဝဋ္ဋိယဉှိ ဆိန္နေကဒေသာ ပါတိ ခဏ္ဍာတိ ဝုစ္စတိ, မဇ္ဈေ ဘိန္နာ ဆိဒ္ဒါတိ, ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဝိသဘာဂဝဏ္ဏာ ဂါဝီ သဗလာတိ, နာနာဗိန္ဒုစိတ္တာ ကမ္မာသာတိ, ဧဝမေဝ ပဋိပါဋိယာ [Pg.308] အာဒိမှိ ဝါ အန္တေ ဝါ ဘိန္နံ သီလံ ခဏ္ဍံ နာမ, မဇ္ဈေ ဘိန္နံ ဆိဒ္ဒံ, ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒွိန္နံ ဝါ တိဏ္ဏံ ဝါ ပဋိပါဋိယာ ဘိန္နတ္တာ သဗလံ, ဧကန္တရံ ဘိန္နံ ကမ္မာသံ. တေသံ ဒေါသာနံ အဘာဝေန အခဏ္ဍာဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘုဇိဿေဟီတိ ဘုဇိဿဘာဝကရေဟိ. ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဝိညူဟိ ပသံသိတေဟိ. အပရာမဋ္ဌေဟီတိ ‘‘ဣဒံ နာမ တယာ ကတံ, ဣဒံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဧဝံ ပရာမသိတုံ အသက္ကုဏေယျေဟိ. သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟီတိ အပ္ပနာသမာဓိံ ဥပစာရသမာဓိံ ဝါ သံဝတ္တေတုံ သမတ္ထေဟိ.

ບົດວ່າ 'ariyakantehi' ຄວາມວ່າ ອັນເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ພໍໃຈ ທີ່ຊອບໃຈ ແຫ່ງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນຈະໄປສູ່ພົບອື່ນແລ້ວ ກໍຍ່ອມບໍ່ທຳລາຍສີລ ໕ ເລີຍ, ສີລ ໕ ເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກແຫ່ງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້. ພຣະອົງຊົງໝາຍເຖິງສີລ ໕ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳນີ້ໄວ້. ບົດວ່າ 'akhaṇḍehi' ເປັນຕົ້ນ ພຣະອົງຕັດໄວ້ໂດຍອຸປະມາປຽບທຽບ. ດ້ວຍວ່າ ຖາດທີ່ແຕກບາງສ່ວນຢູ່ທີ່ຂອບປາກ ຊື່ວ່າ ຖາດແຕກ, ຖາດທີ່ແຕກຢູ່ເຄິ່ງກາງ ຊື່ວ່າ ຖາດທະລຸ, ແມ່ພັນງົວທີ່ມີສີຕ່າງກັນໃນບາງສ່ວນ ຊື່ວ່າ ງົວດ່າງ, ແມ່ພັນງົວທີ່ມີຈຸດຕ່າງໆ ສະຫຼັບກັນ ຊື່ວ່າ ງົວລາຍ, ອຸປະມານີ້ກໍສັນນັ້ນ, ສີລທີ່ຂາດໃນຕອນຕົ້ນຫຼືຕອນປາຍຕາມລຳດັບ ຊື່ວ່າ ສີລຂາດ, ສີລທີ່ຂາດໃນທ່າມກາງ ຊື່ວ່າ ສີລທະລຸ, ສີລທີ່ຂາດ ໒ ຫຼື ໓ ຂໍ້ ຕິດຕໍ່ກັນໃນບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສີລດ່າງ, ສີລທີ່ຂາດສະຫຼັບຂໍ້ກັນ ຊື່ວ່າ ສີລລາຍ. ພຶງຊາບຄວາມເປັນສີລບໍ່ຂາດເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'bhujissehi' ຄວາມວ່າ ອັນເຮັດໃຫ້ເປັນໄທ. ບົດວ່າ 'viññuppasatthehi' ຄວາມວ່າ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນສັນເສີນແລ້ວ. ບົດວ່າ 'aparāmaṭṭhehi' ຄວາມວ່າ ອັນໃຜໆ ບໍ່ສາມາດຕິຕຽນໄດ້ວ່າ 'ເຈົ້າໄດ້ເຮັດສິ່ງນີ້, ເຈົ້າໄດ້ລ່ວງລະເມີດສິ່ງນີ້'. ບົດວ່າ 'samādhisaṃvattanikehi' ຄວາມວ່າ ອັນສາມາດເຮັດໃຫ້ອັບປະນາສະມາທິ ຫຼືອຸປະຈາຣະສະມາທິເກີດຂຶ້ນໄດ້.

၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ການພັນລະນາພຣົມມະຈະຣິໂຍຄະທະສູດ

၉၉၈. ဒုတိယေ ယေသံ သဒ္ဓါတိ ပဒေန ဗုဒ္ဓေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. သီလန္တိ ပဒေန အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဂဟိတာနိ. ပသာဒေါတိ ပဒေန သံဃေ ပသာဒေါ ဂဟိတော. ဓမ္မဒဿနန္တိ ပဒေန ဓမ္မေ ပသာဒေါ ဂဟိတောတိ ဧဝံ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဝုတ္တာနိ. ကာလေန ပစ္စေန္တီတိ ကာလေန ပါပုဏန္တိ. ဗြဟ္မစရိယောဂဓံ သုခန္တိ ဗြဟ္မစရိယံ ဩဂါဟိတွာ ဌိတံ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသမ္ပယုတ္တံ သုခံ. ယော ပနေသ ဂါထာယ အာဂတော ပသာဒေါ, သော ကတရပသာဒေါ ဟောတီတိ. တိပိဋကစူဠာဘယတ္ထေရော တာဝ ‘‘မဂ္ဂပသာဒေါ’’တိ အာဟ, တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော ‘‘အာဂတမဂ္ဂဿ ပစ္စဝေက္ခဏပ္ပသာဒေါ’’တိ. ဥဘောပိ ထေရာ ပဏ္ဍိတာ ဗဟုဿုတာ, ဥဘိန္နံ သုဘာသိတံ. မိဿကပ္ပသာဒေါ ဧသောတိ.

໙໙໘. ໃນສູດທີ ໒, ດ້ວຍບົດວ່າ 'yesaṃ saddhā' ຊົງຖືເອົາຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'sīlaṃ' ຊົງຖືເອົາສີລທັງຫຼາຍອັນເປັນທີ່ຮັກແຫ່ງພຣະອະຣິຍະເຈົ້າ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'pasādo' ຊົງຖືເອົາຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະສົງ. ດ້ວຍບົດວ່າ 'dhammadassanaṃ' ຊົງຖືເອົາຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະທັມ, ພຣະອົງຊົງສະແດງອົງແຫ່ງໂສດາບັນ ໔ ປະການ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'kālena paccenti' ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບັນລຸຕາມເວລາອັນສົມຄວນ. ບົດວ່າ 'brahmacariyogadhaṃ sukhaṃ' ຄວາມວ່າ ຄວາມສຸກທີ່ຢັ່ງລົງຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣົມມະຈັນ ອັນສັມປະຍຸດດ້ວຍມັກເບື້ອງເທິງ ໓. ກໍຄວາມເລື່ອມໃສທີ່ມາໃນຄາຖາພຸ້ນ ເປັນຄວາມເລື່ອມໃສປະເພດໃດ? ພຣະຕິປິຕະກະຈູລີອະໄພເຖຣະ ກ່າວວ່າ 'ເປັນຄວາມເລື່ອມໃສໃນມັກ'. ພຣະຕິປິຕະກະຈູລີນາກະເຖຣະ ກ່າວວ່າ 'ເປັນຄວາມເລື່ອມໃສໃນປັດຈະເວກຂະນະຍານແຫ່ງມັກທີ່ບັນລຸແລ້ວ'. ພຣະເຖຣະທັງສອງຮູບລ້ວນແຕ່ເປັນປາດຊະຍາແລະເປັນພະຫູສູດ, ຄຳເວົ້າຂອງທັງສອງຮູບລ້ວນແຕ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ. ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເລື່ອມໃສນີ້ເປັນຄວາມເລື່ອມໃສແບບປະສົມ.

၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ການພັນລະນາທີຄາວຸອຸປາສົກສູດ

၉၉၉. တတိယေ တသ္မာတိ ယသ္မာ စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သန္ဒိဿသိ, တသ္မာ. ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေတိ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသိကေ. သဗ္ဗသင်္ခါရေသူတိ သဗ္ဗေသု တေဘူမကသင်္ခါရေသု. ဧဝမဿ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ကထိတာ. ဝိဃာတန္တိ ဒုက္ခံ.

໙໙໙. ໃນສູດທີ ໓, ບົດວ່າ 'tasmā' ຄວາມວ່າ ເພາະເຫດທີ່ທ່ານປະກົດໃນອົງແຫ່ງໂສດາບັນທັງ ໔, ເພາະເຫດນັ້ນ. ບົດວ່າ 'vijjābhāgiye' ຄວາມວ່າ ອັນເປັນສ່ວນແຫ່ງວິຊຊາ. ບົດວ່າ 'sabbasaṅkhāresu' ຄວາມວ່າ ໃນສັງຂານທັງປວງອັນເປັນໄປໃນພູມ ໓. ພຣະອົງຊົງສະແດງວິປັດສະນາເພື່ອມັກເບື້ອງເທິງ ໓ ແກ່ອຸປາສົກນັ້ນ ດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'vighātaṃ' ຄວາມວ່າ ຄວາມທຸກ.

၄-၅. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໔-໕. ການພັນລະນາປະຖົມມະສາຣີບຸດຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၀၀၀-၁၀၀၁. စတုတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမေ သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိလာဘင်္ဂံ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒါဒယော ပန ပဋိလဒ္ဓဂုဏာ [Pg.309] သောတာပန္နဿ အင်္ဂါ နာမ, တေပိ ပန သောတာပတ္တိယင်္ဂန္တိ အာဂတာ. တတြာယံ ဒွိန္နမ္ပိ ဝစနတ္ထော – သပ္ပုရိသေ သေဝန္တော ဘဇန္တော ပယိရုပါသန္တော ဓမ္မံ သုဏန္တော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော သောတာပတ္တိံ ပဋိလဘတီတိ သပ္ပုရိသသံသေဝါဒယော သောတာပတ္တိအတ္ထာယ အင်္ဂန္တိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ နာမ, ဣတရေ ပဌမမဂ္ဂသင်္ခါတာယ သောတာပတ္တိယာ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ, ပဋိဝိဒ္ဓသောတာပတ္တိမဂ္ဂဿ သောတာပတ္တိမဂ္ဂေါ အင်္ဂန္တိပိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ.

໑໐໐໐-໑໐໐໑. ສູດທີ ໔ ຈະແຈ້ງດີແລ້ວ. ໃນສູດທີ ໕, ບົດວ່າ 'sotāpattiyaṅgaṃ' ຄວາມວ່າ ອົງອັນເປັນເຫດໃຫ້ໄດ້ບັນລຸໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ. ແຕ່ທັມທັງຫຼາຍມີຄວາມເລື່ອມໃສອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນອົງແຫ່ງພຣະໂສດາບັນຜູ້ໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດແລ້ວ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ທັມເຫຼົ່ານັ້ນກໍມາໃນພຣະບາລີວ່າ 'ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ' ຄືກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳວ່າ ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ ທັງສອງປະການນັ້ນ: ບຸກຄົນເມື່ອຄົບຫາ ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ເຂົ້າໄປຫາສັດບຸຣຸດ, ຟັງທັມ, ມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ, ປະຕິບັດທັມສົມຄວນແກ່ທັມ ອັນເປັນຂໍ້ປະຕິບັດໃນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸໂສຕາປັດຕິມັກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທັມທັງຫຼາຍມີການຄົບຫາສັດບຸຣຸດເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອົງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂສຕາປັດຕິມັກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ. ສ່ວນທັມອື່ນໆ ອັນເປັນອົງແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ມັກທຳອິດ ກໍຊື່ວ່າ ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ. ຫຼືວ່າ ໂສຕາປັດຕິມັກ ອັນເປັນອົງແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກທີ່ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າ ໂສຕາປັດຕິຍັງຄະ.

၆. ထပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ການພັນລະນາຖະປະຕິສູດ

၁၀၀၂. ဆဋ္ဌေ သာဓုကေ ပဋိဝသန္တီတိ သာဓုကနာမကေ အတ္တနော ဘောဂဂါမကေ ဝသန္တိ. တေသု ဣသိဒတ္တော သကဒါဂါမီ, ပုရာဏော သောတာပန္နော သဒါရသန္တုဋ္ဌော. မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုန္တိ တေသံ ကိရ ဂါမဒွါရေန ဘဂဝတော ဂမနမဂ္ဂေါ. တသ္မာ ‘‘ဘဂဝါ ကာလေ ဝါ အကာလေ ဝါ အမှာကံ သုတ္တာနံ ဝါ ပမတ္တာနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ, အထ ပဿိတုံ န လဘေယျာမာ’’တိ မဂ္ဂမဇ္ဈေ ပုရိသံ ဌပေသုံ.

໑໐໐໒. ໃນສູດທີ ໖, ບົດວ່າ 'sādhuke paṭivasanti' ຄວາມວ່າ ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານສ່ວຍຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສາທຸກະ. ໃນສອງຄົນນັ້ນ, ອิສິທັດຕະ ເປັນພຣະສະກະທາກາມີ, ປຸຣານະ ເປັນພຣະໂສດາບັນ, ທັງສອງຄົນລ້ວນແຕ່ຍິນດີໃນພັນລະຍາຂອງຕົນ. ບົດວ່າ 'magge purisaṃ ṭhapesuṃ' ຄວາມວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ທາງສະເດັດພຣະຣາຊະດຳເນີນແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜ່ານປະຕູບ້ານຂອງພວກເຂົາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຄິດວ່າ 'ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າອາດຈະສະເດັດໄປໃນເວລາຄວນຫຼືບໍ່ຄວນ ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາກຳລັງນອນຫຼັບຫຼືປະໝາດຢູ່, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພວກເຮົາກໍຈະບໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຝົ້າ' ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄົນໄວ້ໃນລະຫວ່າງທາງ.

အနုဗန္ဓိံသူတိ န ဒူရတောဝ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု, ဘဂဝါ ပန သကဋမဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ ဇင်္ဃမဂ္ဂေန အဂမာသိ, ဣတရေ ဥဘောသု ပဿေသု အနုဂစ္ဆန္တာ အဂမံသု. မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မာတိ ဗုဒ္ဓါနဉှိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာနံယေဝ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဌိတကာနံ, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဒိဝသဘာဂံ နိသိန္နာနံ. တသ္မာ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေဟိ မေ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တဿ ပဋိသန္ထာရံ ကာတုံ အယုတ္တံ, ဌိတကေနပိ ကာတုံ န ယုတ္တံ, ဣမေ ဟိ မယှံ သာသနေ သာမိနော အာဂတဖလာ. ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာဝ ဒိဝသဘာဂံ ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမီ’’တိ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ.

ບົດວ່າ 'anubandhiṃsu' ຄວາມວ່າ ບໍ່ແມ່ນຕິດຕາມໄປທາງຫຼັງຫ່າງໆ, ສ່ວນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ສະເດັດໄປທາງຕີນໃນທ່າມກາງທາງກວຽນ, ສ່ວນຄົນອື່ນໆ ຕິດຕາມໄປທາງສອງຂ້າງທາງ. ບົດວ່າ 'maggā okkamma' ຄວາມວ່າ ດ້ວຍວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສົມຄວນທີ່ຈະເຮັດການປະຕິສັນຖາຣະກັບໃຜໆ ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງສະເດັດໄປນຳກັນກໍດີ, ໃນຂະນະທີ່ຢືນຢູ່ນຳກັນກໍດີ, ໃນຂະນະທີ່ນັ່ງຢູ່ນຳກັນຕະຫຼອດເວລາກາງເວັນກໍດີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງດຳຣິວ່າ: 'ການທີ່ເຮົາຈະເຮັດການປະຕິສັນຖາຣະກັບອຸປາສົກເຫຼົ່ານີ້ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງເດີນທາງໄປນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ, ເຖິງແມ່ນຈະຢືນເຮັດການປະຕິສັນຖາຣະ ກໍບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະວ່າ ອຸປາສົກເຫຼົ່ານີ້ເປັນເຈົ້າຂອງໃນສາດສະໜາຂອງເຮົາ ເປັນຜູ້ບັນລຸຜົນແລ້ວ. ເຮົາຄວນຈະນັ່ງເຮັດການປະຕິສັນຖາຣະກັບພວກເຂົາຕະຫຼອດເວລາກາງເວັນນີ້ເທົ່ານັ້ນ' ຈຶ່ງສະເດັດຫຼີກອອກຈາກທາງ ເຂົ້າໄປຫາໂຄນໄມ້ແຫ່ງໜຶ່ງ.

ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီတိ တေ ကိရ ဆတ္တုပါဟနံ ကတ္တရဒဏ္ဍံ ပါဒဗ္ဘဉ္ဇနတေလာဒီနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓဉ္စ ပါနကံ သရဘပါဒပလ္လင်္ကဉ္စ ဂါဟာပေတွာ အဂမံသု, အာဘတံ ပလ္လင်္ကမ္ပိ ပညာပေတွာ အဒံသု, သတ္ထာ တသ္မိံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသီဒိံသူတိ သေသာနိ ဆတ္တုပါဟနာဒီနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေထာတိ ဝတွာ သယမ္ပိ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

ບົດວ່າ 'paññatte āsane nisīdi' ຄວາມວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກເຂົາໃຫ້ຄົນຖືເອົາຄັນຮົ່ມແລະເກີບ, ໄມ້ເທົ້າ, ນ້ຳມັນທາຕີນເປັນຕົ້ນ, ນ້ຳປານະ ໘ ປະການ ແລະຕັ່ງມີຂາເຮັດດ້ວຍຮູບສັດສະຣະພະ ແລ້ວພາກັນໄປ, ໄດ້ປູລາດຕັ່ງທີ່ນຳມານັ້ນແລ້ວຖວາຍ, ພຣະສາດສະດາຈຶ່ງປະທັບນັ່ງເທິງຕັ່ງນັ້ນ. ບົດວ່າ 'ekamantaṃ nisīdiṃsu' ຄວາມວ່າ ພວກເຂົາກ່າວວ່າ 'ຂໍຈົ່ງຖວາຍຄັນຮົ່ມແລະເກີບທີ່ເຫຼືອແກ່ພຣະພິກຂຸສົງເຖີດ' ແລ້ວຕົນເອງກໍຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລ້ວນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ.

သာဝတ္ထိယာ [Pg.310] ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမပဒေသဝသေနဝ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? နိယတတ္တာ. ဘဂဝတော ဟိ စာရိကာစရဏမ္ပိ အရုဏုဋ္ဌာပနမ္ပိ နိယတံ, မဇ္ဈိမပဒေသေယေဝ စာရိကံ စရတိ, မဇ္ဈိမဒေသေ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတီတိ နိယတတ္တာ မဇ္ဈိမဒေသဝသေန ဝုတ္တံ. အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ အာသန္နတ္တာယေဝ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ, အထ ခေါ ‘‘ဣဒါနိ ဒါနံ ဒါတုံ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇံ ကာတုံ ဓမ္မံ သောတုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ လဘိဿာမာ’’တိ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ.

ບົດວ່າ 'Sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissati' ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດນັ້ນ ພຣະອົງຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງມັດຊິມະປະເທດເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ແນ່ນອນ. ດ້ວຍວ່າ ການສະເດັດຈາຣິກກໍດີ ການຮັບອະລຸນກໍດີ ແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ແນ່ນອນ, ຍ່ອມຊົງສະເດັດຈາຣິກໄປໃນມັດຊິມະປະເທດເທົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມຊົງຮັບອະລຸນໃນມັດຊິມະປະເທດເທົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ແນ່ນອນນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງມັດຊິມະປະເທດ. ໃນບົດວ່າ 'āsanne no bhagavā bhavissati' ນີ້, ຄວາມໂສມະນັດຂອງພວກເຂົາ ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນພຽງເພາະຄວາມທີ່ພຣະອົງຢູ່ໃກ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ ຄວາມໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນເພາະຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະໄດ້ຖວາຍທານ, ໄດ້ບູຊາດ້ວຍຂອງຫອມແລະດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ໄດ້ຟັງທັມ ແລະໄດ້ທູນຖາມບັນຫາ'.

တသ္မာတိဟ ထပတယော သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ ထပတယော ယသ္မာ တုမှာကံ မယိ ဒူရီဘူတေ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ, အာသန္နေ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိ. ဃရာဝါသဿ ဟိ ဒေါသေန တုမှာကံ ဧဝံ ဟောတိ. သစေ ပန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, အထ ဧဝံ ဝေါ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ တံ န ဘဝေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန သမ္ဗာဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာဝါသေ ဝသန္တဿပိ ဟိ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ. ရဇာပထောတိ ရာဂဒေါသမောဟရဇာနံ အာပထော, အာဂမနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော. စတုရတနိကေပိ ဟိ ဂဗ္ဘေ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ ဃဋေတွာ နိသိန္နာနမ္ပိ အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဗ္ဘောကာသော နာမ ဟောတိ. အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယာတိ ဧဝံ သမ္ဗာဓေ ဃရာဝါသေ ဝသန္တာနံ တုမှာကံ အပ္ပမာဒမေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

ເພາະເຫດນັ້ນແລ ທ່ານນາຍຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍ ຄຳວ່າ “ຄະລາວາດ (ການຄອງເຮືອນ) ຄັບແຄບ” ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທ່ານນາຍຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດໃດ ເມື່ອເຮົາຫຼີກໄປໄກ ຄວາມໂທມະນັດອັນບໍ່ນ້ອຍ (ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ) ຍ່ອມມີແກ່ພວກທ່ານ, ເມື່ອເຮົາຢູ່ໃກ້ ຄວາມໂສມະນັດອັນບໍ່ນ້ອຍ ຍ່ອມມີ, ເພາະເຫດນັ້ນແລ ພຶງຊາບຂໍ້ນີ້ວ່າ “ຄະລາວາດຄັບແຄບ”. ດ້ວຍວ່າ ເພາະໂທດແຫ່ງການຄອງເຮືອນ ຄວາມເປັນໄປຢ່າງນີ້ຈຶ່ງມີແກ່ພວກທ່ານ. ແຕ່ຖ້າວ່າ ພວກທ່ານລະຄະລາວາດແລ້ວບວດ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຄວາມໂທມະນັດນັ້ນກໍຈະບໍ່ມີແກ່ພວກທ່ານ ຜູ້ໄປຢູ່ກໍດີ ມາຢູ່ກໍດີ ຮ່ວມກັບເຮົາເທົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເມື່ອຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຕັດຢ່າງນີ້. ໃນບົດນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມຄັບແຄບ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນໄປກັບດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະເຄື່ອງຂັດຂ້ອງ. ດ້ວຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນຫຼັງໃຫຍ່ ຄະລາວາດກໍຍັງຄັບແຄບຢູ່ຄືເກົ່າ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໄປກັບດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະເຄື່ອງຂັດຂ້ອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ທາງມາແຫ່ງທຸລີ” (ຣະຊາປະໂຖ) ຄື ເປັນທາງມາ ເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸລີຄືລາຄະ ໂທສະ ແລະໂມຫະ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ຄຳວ່າ “ການບວດເປັນໂອກາດອັນໂລ່ງໂຖງ” (ອັບໂພກາໂສ ປັບພັດຊາ) ຄື ສ່ວນການບວດ ເປັນໂອກາດອັນໂລ່ງໂຖງ ເພາະອັດຖະວ່າປາສະຈາກກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະເຄື່ອງຂັດຂ້ອງ. ດ້ວຍວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນຫ້ອງແຄບໆ ຂະໜາດສີ່ສອກ ພິກຂຸສອງຮູບນັ່ງຂັດສະໝາດກະທົບກັນຢູ່, ການບວດກໍຍັງຊື່ວ່າເປັນໂອກາດອັນໂລ່ງໂຖງ ເພາະອັດຖະວ່າປາສະຈາກກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະເຄື່ອງຂັດຂ້ອງນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “ທ່ານນາຍຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍ ກໍແລການທີ່ພວກທ່ານຈະພຶງເຖິງຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ສົມຄວນແທ້” ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເມື່ອພວກທ່ານອາໄສຢູ່ໃນຄະລາວາດອັນຄັບແຄບຢ່າງນີ້ ການກະທຳຄວາມບໍ່ປະມາດເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນແກ່ພວກທ່ານ.

ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမာတိ တေ ကိရ ဒွေပိ ဇနာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတေသု ဒွီသု နာဂေသု တာ ဣတ္ထိယော ဧဝံ နိသီဒါပေတွာ ရညော နာဂံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗောတိ ယထာ ကိဉ္စိ ဝိသေဝိတံ န ကရောတိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယောတိ ယထာ ပမာဒံ နာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. အတ္တာပီတိ သိတဟသိတကထိတဝိပေက္ခိတာဒီနိ အကရောန္တေဟိ [Pg.311] အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. (တေဟိ တထာ ကရောန္တေဟိ န အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ). တထာ ကရောန္တော ဟိ ‘‘သာမိဒုဗ္ဘော ဧသော’’တိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဟောတိ. တသ္မာတိဟ ထပတယောတိ ယသ္မာ တုမှေ ရာဇာ နိစ္စံ ရာဇဘဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာပေတိ, တသ္မာပိ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော. ယသ္မာ ပန ပံသုကူလိကဘိက္ခုံ ဧဝံ ပဋိစ္ဆာပေန္တော နတ္ထိ, တသ္မာ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယ အပ္ပမာဒမေဝ ကရောထာတိ ဒဿေတိ.

ຄຳວ່າ “ໃຫ້ຄົນໜຶ່ງນັ່ງທາງໜ້າ ຄົນໜຶ່ງນັ່ງທາງຫຼັງ” (ເອກັງ ປຸຣະໂຕ ເອກັງ ປັດສະໂຕ ນິສີທາເປມາ) ໄດ້ຍິນວ່າ ຊົນທັງສອງນັ້ນ ໃຫ້ສະຕີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ່ງເທິງຊ້າງສອງໂຕ ທີ່ຕົກແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທັງປວງຢ່າງນີ້ ແລ້ວໃຫ້ຊ້າງພຣະທີ່ນັ່ງຂອງພຣະຣາຊາຢູ່ເຄິ່ງກາງ ແລ້ວເດີນທາງໄປທາງສອງຂ້າງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງກາບທູນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ຊ້າງກໍຕ້ອງຮັກສາ” (ນາໂຄປິ ຣັກຂິຕັບໂພ) ຄື ຕ້ອງຮັກສາຊ້າງນັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ເຮັດການຜິດແປກແນວໃດແນວໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ “ແມ່ຍິງເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕ້ອງຮັກສາ” (ຕາປິ ພະຄິນິໂຍ) ຄື ຕ້ອງຮັກສາພວກນາງ ບໍ່ໃຫ້ເຖິງຄວາມປະມາດຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຕົນເອງກໍຕ້ອງຮັກສາ” (ອັດຕາປິ) ຄື ເມື່ອບໍ່ເຮັດການຍິ້ມຫົວ, ການຫົວຮຸນແຮງ, ການເວົ້າຈາ ແລະການແນມເບິ່ງຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນ ຕົນເອງກໍຊື່ວ່າຕ້ອງຮັກສາຄືກັນ. (ເມື່ອເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຕົນເອງກໍບໍ່ຊື່ວ່າໄດ້ຮັກສາ). ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ທີ່ເຮັດຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມຖືກຂົ່ມຂູ່ (ລົງໂທດ) ວ່າ “ຜູ້ນີ້ເປັນຄົນປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ນາຍ”. ຄຳວ່າ “ເພາະເຫດນັ້ນແລ ທ່ານນາຍຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍ” (ຕັສມາຕິຫະ ທະປະຕະໂຍ) ຄື ເພາະເຫດໃດ ພຣະຣາຊາຈຶ່ງຊົງມອບໝາຍພຣະຣາຊະຊັບໃຫ້ພວກທ່ານຮັກສາຢູ່ສະເໝີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຄະລາວາດຈຶ່ງຄັບແຄບ ເປັນທາງມາແຫ່ງທຸລີ. ແຕ່ເພາະເຫດໃດ ຜູ້ທີ່ຈະມອບໝາຍຢ່າງນີ້ແກ່ພິກຂຸຜູ້ຖືຝຸ່ນລະອອງ (ພິກຂຸຜູ້ຊົງຈີວອນປັງສຸກູນ) ຈຶ່ງບໍ່ມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ການບວດຈຶ່ງເປັນໂອກາດອັນໂລ່ງໂຖງ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຢ່າງນີ້ ໃນທຸກໆ ວາລະວ່າ “ທ່ານນາຍຊ່າງໄມ້ທັງຫຼາຍ ກໍແລການທີ່ພວກທ່ານຈະພຶງເຖິງຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ສົມຄວນແທ້ ພວກທ່ານຈົ່ງກະທຳຄວາມບໍ່ປະມາດເຖີດ”.

မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ အာဂတာဂတာနံ ဒါနတ္ထာယ ဓောတဟတ္ထော. ဝေါဿဂ္ဂရတောတိ ဝေါဿဂ္ဂသင်္ခါတေ စာဂေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတဗ္ဗကယုတ္တော. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဒါနေန စေဝ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ လဒ္ဓါ တတောပိ သံဝိဘာဂေ ရတော. အပ္ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဘဝိဿတိ, ဣဒံ ဘိက္ခူန’’န္တိ ဧဝံ အကတဝိဘာဂံ, သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော.

ຄຳວ່າ “ມີການສະຫຼະອັນປ່ອຍວາງແລ້ວ” (ມຸຕຕະຈາໂຄ) ຄື ມີການສະຫຼະອັນປ່ອຍວາງຢ່າງຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມີມືອັນລ້າງໄວ້ແລ້ວ” (ປະຍະຕະປານີ) ຄື ມີມືອັນລ້າງສະອາດແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໃຫ້ທານແກ່ຜູ້ມາແລ້ວມາອີກ. ຄຳວ່າ “ຍິນດີໃນການສະຫຼະ” (ໂວສສັກຄະຣะໂຕ) ຄື ຍິນດີໃນການບໍລິຈາກ ທີ່ເອີ້ນວ່າການສະຫຼະ. ຄຳວ່າ “ຄວນແກ່ການຂໍ” (ຍາຈະໂຍໂຄ) ຄື ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການທີ່ເຂົາຈະຂໍໄດ້. ຄຳວ່າ “ຍິນດີໃນການແຈກຈ່າຍທານ” (ທານະສັງວິພາຄະຣະໂຕ) ຄື ຍິນດີໃນການໃຫ້ທານ ແລະເມື່ອໄດ້ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມາ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເລັກນ້ອຍ ກໍຍິນດີໃນການແບ່ງປັນແຈກຈ່າຍຈາກສິ່ງເລັກນ້ອຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ໄດ້ແບ່ງແຍກໄວ້” (ອັບປະຕິວິພັດຕັງ) ຄື ບໍ່ໄດ້ເຮັດການແບ່ງແຍກໄວ້ວ່າ “ສິ່ງນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງພວກເຮົາ ສິ່ງນີ້ຈົ່ງເປັນຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ” ແຕ່ສິ່ງຂອງທັງປວງຕັ້ງຢູ່ໂດຍເປັນຂອງທີ່ຄວນໃຫ້ທານທັງນັ້ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ການພັນລະນາເວລຸທວາເຣຍຍະສູດ

၁၀၀၃. သတ္တမေ ဝေဠုဒွါရန္တိ ဂါမဒွါရေ ပဝေဏိအာဂတဿ ဝေဠုဂစ္ဆဿ အတ္ထိတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမော ဂါမော. အတ္တုပနာယိကန္တိ အတ္တနိ ဥပနေတဗ္ဗံ. သမ္ဖဘာသေနာတိ အမန္တဘာသေန. သမ္ဖပ္ပလာပဘာသေနာတိ သမ္ဖပ္ပလာပသမ္ဘာသေန နိရတ္ထကေန အညာဏဝစနေနာတိ အတ္ထော.

໑໐໐໓. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ “ເວລຸທວາລະ” ຄື ບ້ານທີ່ໄດ້ຊື່ຢ່າງນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ມີກໍໄຜ່ສືບທອດກັນມາຢູ່ທີ່ປະຕູຄາມ (ທາງເຂົ້າບ້ານ). ຄຳວ່າ “ນ້ອມເຂົ້າມาໃສ່ຕົນ” (ອັດຕຸປະນາຍິກັງ) ຄື ສິ່ງທີ່ພຶງນ້ອມເຂົ້າມาສູ່ຕົນ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍການເວົ້າເພີ້ເຈີ້” (ສັມຜະພາເສນະ) ຄື ດ້ວຍການເວົ້າຈາທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍການເວົ້າເພີ້ເຈີ້” (ສັມຜັບປະລາປະພາເສນະ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ດ້ວຍການເວົ້າຈາເພີ້ເຈີ້ ທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເປັນຄຳເວົ້າທີ່ປາສະຈາກປັນຍາເຄື່ອງໃຄ່ຄວນ.

၈-၉. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໙. ການພັນລະນາປະຖົມຄิຎຈະກາວະສະຖະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၀၀၄-၅. အဋ္ဌမေ ဉာတိကေတိ ဧကံ တဠာကံ နိဿာယ ဒွိန္နံ စူဠပိတိမဟာပိတိပုတ္တာနံ ဒွေ ဂါမာ, တေသု ဧကသ္မိံ ဂါမကေ. ဂိဉ္ဇကာဝသထေတိ ဣဋ္ဌကာမယေ အာဝသထေ. ဩရမ္ဘာဂိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌာဘာဂိယာနံ, ကာမဘဝေယေဝ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂါဟာပကာနန္တိ အတ္ထော. ဩရန္တိ လဒ္ဓနာမေဟိ ဝါ တီဟိ မဂ္ဂေဟိ ပဟာတဗ္ဗာနီတိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ. တတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါတိ ဣမာနိ ဒွေ သမာပတ္တိယာ ဝါ အဝိက္ခမ္ဘိတာနိ မဂ္ဂေန ဝါ အသမုစ္ဆိန္နာနိ နိဗ္ဗတ္တိဝသေန ဥဒ္ဓံ ဘာဂံ ရူပဘဝံ အရူပဘဝံ ဝါ ဂန္တုံ န ဒေန္တိ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ [Pg.312] တီဏိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တမ္ပိ အာနေတွာ ပုန ဣဓေဝ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တီတိ သဗ္ဗာနိပိ ဩရမ္ဘာဂိယာနေဝ. အနာဝတ္တိဓမ္မောတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနာဂမနသဘာဝေါ.

໑໐໐໔-໕. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ “ໃນບ້ານຍາຕິກະ” (ຎາຕິກະ) ຄື ບ້ານສອງຫຼັງຂອງບຸດອາແລະບຸດລຸງ ທີ່ອາໄສໜອງນ້ຳດຽວກັນ, ໃນບ້ານຫຼັງໜຶ່ງໃນບັນດາບ້ານເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນເຮືອນອິດ” (ຄິຎຈະກາວະສະຖະ) ຄື ໃນວິຫານທີ່ສ້າງດ້ວຍອິດ. ຄຳວ່າ “ແຫ່ງສັງໂຍດອັນມີໃນສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ” (ໂອຣັມພາຄິຍານັງ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ແຫ່ງສັງໂຍດອັນມີໃນສ່ວນເບື້ອງຕ່ຳ ທີ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິໃນກາມະພົບເທົ່ານັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາຄິຍະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຶງລະດ້ວຍມັກເບື້ອງຕ່ຳສາມ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ “ໂອຣະ” (ເບື້ອງຕ່ຳ). ໃນສັງໂຍດເຫຼົ່ານັ້ນ ສັງໂຍດສອງປະການນີ້ ຄື ກາມະສັນທະ ແລະພະຍາບາດ ທີ່ສະມາບັດຍັງບໍ່ໄດ້ຂົ່ມໄວ້ ຫຼືມັກຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດຂາດ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ໄປສູ່ພົບເບື້ອງເທິງ ຄື ຮູບະພົບ ຫຼືອະຣູບະພົບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດ. ສ່ວນສັງໂຍດສາມປະການ ມີສັກກາຍະທິຖິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມນຳບຸກຄົນຜູ້ເກີດໃນມະຫັກຄະຕະພົບນັ້ນ ກັບຄືນມາໃຫ້ເກີດໃນກາມະພົບນີ້ອີກ ເພາະເຫດນັ້ນ ສັງໂຍດທັງໝົດຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂອຣັມພາຄິຍະ ທັງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ມີອັນບໍ່ກັບຄືນມາເປັນທຳມະດາ” (ອະນາວັດຕິທັມໂມ) ຄື ມີສະພາວະບໍ່ກັບຄືນມາອີກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ.

ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာတိ ဧတ္ထ ကဒါစိ ဥပ္ပတ္တိယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနမန္ဒတာယ စာတိ ဒွေဓာပိ တနုဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သကဒါဂါမိဿ ဟိ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ အဘိဏှံ ရာဂါဒယော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ကဒါစိ ကရဟစိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စ န ပုထုဇ္ဇနာနံ ဝိယ ဗဟလဗဟလာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, မက္ခိပတ္တံ ဝိယ တနုကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဒီဃဘာဏကတိပိဋကမဟာသီဝတ္ထေရော ပနာဟ – ‘‘ယသ္မာ သကဒါဂါမိဿ ပုတ္တဓီတရော ဟောန္တိ, ဩရောဓာ စ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဗဟလာ ကိလေသာ. ဣဒံ ပန ဘဝတနုကဝသေန ကထိတ’’န္တိ. တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သောတာပန္နဿ သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အဋ္ဌမေ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, သကဒါဂါမိဿ ဒွေ ဘဝေ ဌပေတွာ ပဉ္စသု ဘဝေသု ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, အနာဂါမိဿ ရူပါရူပဘဝံ ဌပေတွာ ကာမဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထိ, ခီဏာသဝဿ ကိသ္မိဉ္စိ ဘဝေ ဘဝတနုကံ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတိ.

ຄຳວ່າ “ຄວາມເບົາບາງແຫ່ງລາຄະ ໂທສະ ແລະໂມຫະ” ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບຄວາມເບົາບາງໂດຍສອງສ່ວນ ຄື ໂດຍການເກີດຂຶ້ນເປັນບາງຄັ້ງບາງຄາວ ແລະໂດຍຄວາມອ່ອນກຳລັງແຫ່ງກิເລດເຄື່ອງກຸ້ມລຸມ. ດ້ວຍວ່າ ກິເລດມີລາຄະ ເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະສະກທາຄາມີ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຄືກັບຂອງປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເປັນບາງຄັ້ງບາງຄາວເທົ່ານັ້ນ. ແລະເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຢ່າງໜາແໜ້ນຄືກັບຂອງປຸຖຸຊົນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຢ່າງເບົາບາງ ປຽບເໝືອນປີກແມງວັນ. ສ່ວນພຣະທີຄະພາທະກະຕິປິຕະກະມະຫາສີວະເຖຣະ ກ່າວວ່າ “ເພາະເຫດໃດ ພຣະສະກທາຄາມີຈຶ່ງຍັງມີບຸດແລະທິດა ແລະຍັງມີສະໜົມນາງໃນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ກິເລດທັງຫຼາຍຈຶ່ງຍັງໜາແໜ້ນຢູ່. ແຕ່ຄຳນີ້ ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເບົາບາງແຫ່ງພົບ”. ຄຳເວົ້ານັ້ນ ຖືກປະຕິເສດໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາ ເພາະຕັດໄວ້ວ່າ “ຄວາມເບົາບາງແຫ່ງພົບໃນພົບທີແປດ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະໂສດາບັນ ໂດຍເວັ້ນໄວ້ເຈັດພົບ, ຄວາມເບົາບາງແຫ່ງພົບໃນພົບທັງຫ້າ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະສະກທາຄາມີ ໂດຍເວັ້ນໄວ້ສອງພົບ, ຄວາມເບົາບາງແຫ່ງພົບໃນກາມະພົບ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະອະນາຄາມີ ໂດຍເວັ້ນໄວ້ຮູບະພົບແລະອະຣູບະພົບ, ຄວາມເບົາບາງແຫ່ງພົບໃນພົບໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະຂີນາສົບ”.

ဣမံ လောကန္တိ ဣမံ ကာမာဝစရလောကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သစေ ဟိ မနုဿေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တော ဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ မနုဿလောကံ အာဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတိ. ဒေဝေသု သကဒါဂါမိဖလံ ပတ္တောပိ သစေ မနုဿေသု နိဗ္ဗတ္တိတွာ အရဟတ္တံ သစ္ဆိကရောတိ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ. အသက္ကောန္တော ပန အဝဿံ ဒေဝလောကံ ဂန္တွာ သစ္ဆိကရောတီတိ.

ຄຳວ່າ “ສູ່ໂລກນີ້” (ອິມັງ ໂລກັງ) ຕັດໝາຍເຖິງກາມາວະຈອນໂລກນີ້. ອະທິບາຍໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຖ້າວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ບັນລຸສະກທາຄາມິຜົນໃນໝູ່ມະນຸດ ໄປເກີດໃນໝູ່ເທວະດາ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະອະຣະຫັດ, ນັ້ນເປັນການດີ. ແຕ່ຖ້າບໍ່ສາມາດ ຍ່ອມກັບມາສູ່ມະນຸດໂລກນີ້ຢ່າງແນ່ນອນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ. ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ບັນລຸສະກທາຄາມິຜົນໃນໝູ່ເທວະດາ ຖ້າເກີດໃນໝູ່ມະນຸດ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະອະຣະຫັດ, ນັ້ນເປັນການດີ. ແຕ່ຖ້າບໍ່ສາມາດ ຍ່ອມໄປສູ່ເທວະໂລກຢ່າງແນ່ນອນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ.

ဝိနိပတနံ ဝိနိပါတော, နာဿ ဝိနိပါတော ဓမ္မောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော, စတူသု အပါယေသု အဝိနိပါတနသဘာဝေါတိ အတ္ထော. နိယတောတိ ဓမ္မနိယာမေန နိယတော. သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ ပရံ အယနံ အဿ ဂတိ ပဋိသရဏံ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗာတိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဝိဟေသာဝေသာတိ တေသံ တေသံ ဉာဏဂတိံ ဉာဏူပပတ္တိံ ဉာဏာဘိသမ္ပရာယံ ဩလောကေန္တဿ ကာယကိလမထောဝ ဧသ, အာနန္ဒ, တထာဂတဿာတိ ဒီပေတိ. စိတ္တဝိဟေသာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ.

ຄຳວ່າ “ການຕົກໄປໃນອະບາຍ” ຊື່ວ່າ ວິນິບາດ, ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີສະພາວະທີ່ຈະຕົກໄປໃນອະບາຍ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ “ມີອັນບໍ່ຕົກຕ່ຳເປັນທຳມະດາ” (ອະວິນິປາຕະທັມໂມ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ມີສະພາວະບໍ່ຕົກໄປໃນອະບາຍທັງສີ່. ຄຳວ່າ “ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້” (ນິຍະໂຕ) ຄື ເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ໂດຍທຳມະນິຍາມ. ຄຳວ່າ “ມີສາມະໂຍດເບື້ອງໜ້າ” (ສັມໂພທિປະຣາຍະໂນ) ຄື ພຣະໂພທິຍານ ທີ່ເອີ້ນວ່າມັກເບື້ອງເທິງສາມ ເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ ເປັນຄະຕິ ເປັນທີ່ເພິ່ງ ທີ່ພຶງບັນລຸຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີສາມະໂຍດເບື້ອງໜ້າ. ຄຳວ່າ “ນັ້ນເປັນຄວາມລຳບາກ” (ວິເຫສາ ເອສາ) ຊົງສະແດງວ່າ: ອານົນ, ເມື່ອພຣະຕຖາຄົດກວດເບິ່ງຄະຕິ ປະຕິສົນທິ ແລະພົບເບື້ອງໜ້າຂອງບຸກຄົນນັ້ນໆ ດ້ວຍຍານ, ນັ້ນເປັນພຽງຄວາມລຳບາກທາງກາຍເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄວາມລຳບາກທາງໃຈ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ.

ဓမ္မာဒါသန္တိ [Pg.313] ဓမ္မမယံ အာဒါသံ. ယေနာတိ ယေန ဓမ္မာဒါသေန သမန္နာဂတော. ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ ဣဒံ နိရယာဒီနံယေဝ ဝေဝစနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. နိရယာဒယော ဟိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတတော အယတော အပေတတ္တာ အပါယော, ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ. ဒုဂ္ဂတိ, ဒုက္ကဋကာရိနော ဧတ္ထ ဝိဝသာ နိပတန္တီတိ ဝိနိပါတော. နဝမံ ဥတ္တာနမေဝ.

ຄຳວ່າ “ແວ່ນທຳ” (ທັມມາທາດ) ຄື ແວ່ນທີ່ເຮັດດ້ວຍທຳ. ຄຳວ່າ “ດ້ວຍທຳໃດ” (ເຍນະ) ຄື ປະກອບດ້ວຍແວ່ນທຳໃດ. ຄຳວ່າ “ຜູ້ມີອະບາຍ ທຸຄະຕິ ວິນິບາດສິ້ນແລ້ວ” (ຂີນາປາຍະທຸຄະຕິວິນιປາໂຕ) ນີ້ ຕັດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄຳໄວພົດຂອງນະຣົກ ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ນະຣົກ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະບາຍ ເພາະປາສະຈາກຄວາມຈະເລີນ ທີ່ເອີ້ນວ່າປະໂຫຍດ, ຊື່ວ່າ ທຸຄະຕິ ເພາະເປັນຄະຕິ ເປັນທີ່ໄປແຫ່ງຄວາມທຸກ. ຊື່ວ່າ ວິນິບາດ ເພາະພວກຜູ້ກະທຳກຳຊົ່ວ ຍ່ອມຕົກໄປໃນທີ່ນັ້ນໂດຍບໍ່ມີອິດສະຫຼະ. ສູດທີເກົ້າ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ທັງນັ້ນ.

၁၀. တတိယဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ການພັນລະນາຕະຕິຍະຄິຎຈະກາວະສະຖະສູດ

၁၀၀၆. ဒသမေ ပရောပညာသာတိ အတိရေကပညာသ. သာဓိကနဝုတီတိ အတိရေကနဝုတိ. ဆာတိရေကာနီတိ ဆဟိ အဓိကာနိ. သော ကိရ ဂါမော ကိဉ္စာပိ နာတိမဟာ အဟောသိ, အရိယသာဝကာ ပနေတ္ထ ဗဟူ. တတ္ထ တတ္ထ အဟိဝါတရောဂေန ဧကပ္ပဟာရေနေဝ စတုဝီသတိ ပါဏသတသဟဿာနိ ကာလမကံသု, တေသု အရိယသာဝကာ ဧတ္တကာ နာမ အဟေသုံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໐໖. ໃນສູດທີສິບ ຄຳວ່າ “ເກີນກວ່າຫ້າສິບ” (ປະໂຣປັນຍາສາ) ຄື ມີຫ້າສິບກວ່າ. ຄຳວ່າ “ເກີນກວ່າເກົ້າສິບ” (ສາທິກະນະວຸຕິ) ຄື ມີເກົ້າສິບກວ່າ. ຄຳວ່າ “ເກີນກວ່າຫົກ” (ຊາຕິເຣການິ) ຄື ເກີນກວ່າຫົກຄົນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ບ້ານນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໃຫຍ່ປານໃດ ແຕ່ມີພຣະອະລິຍະສາວົກຢູ່ໃນບ້ານນັ້ນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ. ໃນບ້ານນັ້ນໆ ເພາະໂລກຫ່າ (ອະຫິວາຕະໂຣກ) ລະບາດ ພຽງຄັ້ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍສອງແສນສີ່ໝື່ນ (ສອງລ້ານສີ່ແສນ) ໄດ້ກະທຳກາລະແລ້ວ, ໃນບັນດາສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອະລິຍະສາວົກມີປະມານເທົ່ານີ້ແລ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ກໍມີເນື້ອຄວາມຕື້ນທັງນັ້ນ.

ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ເວລຸທວາລະວັກ ທີໜຶ່ງ ຈົບ.

၂. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ

໒. ຣາຊະກາຣາມະວັກ

၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ການພັນລະນາສະຫັດສະພິກຂຸນີສັງຄະສູດ

၁၀၀၇. ဒုတိယဿ ပဌမေ ရာဇကာရာမေတိ ရညာ ကာရိတတ္တာ ဧဝံ လဒ္ဓနာမေ အာရာမေ, တံ ရညာ ပသေနဒိကောသလေန ကတံ. ပဌမဗောဓိယံ ကိရ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ သတ္ထာရံ ဒိသွာ တိတ္ထိယာ စိန္တယိံသု – ‘‘သမဏော ဂေါတမော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော, န ခေါ ပနေသ အညံ ကိဉ္စိ သီလံ ဝါ သမာဓိံ ဝါ နိဿာယ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တော. ဘူမိသီသံ ပန တေန ဂဟိတံ, သစေ မယမ္ပိ ဇေတဝနသမီပေ အာရာမံ ကာရာပေတုံ သက္ကုဏေယျာမ, လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တာ ဘဝေယျာမာ’’တိ. တေ အတ္တနော အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေ သမာဒပေတွာ သတသဟဿမတ္တေ ကဟာပဏေ လဘိတွာ တေ အာဒါယ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရာဇာ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ? ပုစ္ဆိ. မယံ ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောမ, သစေ သမဏော ဂေါတမော ဝါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ဝါ အာဂန္တွာ ဝါရေဿန္တိ, ဝါရေတုံ မာ အဒတ္ထာတိ လဉ္ဇံ အဒံသု. ရာဇာ လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ ကာရေထာ’’တိ အာဟ.

໑໐໐໗. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສອງ ຄຳວ່າ “ໃນຣາຊະກາຣາມ” (ຣາຊະກາຣາເມ) ຄື ໃນອາຣາມທີ່ພຣະຣາຊາຊົງສ້າງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ຢ່າງນີ້, ອາຣາມນັ້ນ ພຣະເຈົ້າປະເສນທິໂກສົນຊົງສ້າງໄວ້. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນປະຖົມໂພທິກາລ ພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດ ຈຶ່ງຄິດວ່າ “ພຣະສະມະນະໂຄດົມ ເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດ, ແຕ່ພຣະອົງບໍ່ໄດ້ອາໄສສີລ ຫຼືສະມາທິຢ່າງອື່ນໃດໜຶ່ງ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດຢ່າງນີ້. ແຕ່ພຣະອົງຊົງຍຶດເອົາພື້ນທີ່ອັນເປັນຍອດ (ໄຊຍະພູມອັນປະເສີດ) ໄວ້, ຖ້າວ່າ ພວກພວກເຮົາກໍສາມາດໃຫ້ສ້າງອາຣາມໃກ້ກັບວັດເຊຕະວັນໄດ້, ພວກພວກເຮົາກໍຈະເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເລີດດ້ວຍລາບແລະຍົດຄືກັນ”. ພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານັ້ນ ຊັກຊວນພວກອຸປະຖາກຂອງຕົນໆ ໄດ້ເງິນແສນກະຫາປະນະ ແລ້ວຖືເອົາເງິນນັ້ນໄປສູ່ສຳນັກຂອງພຣະຣາຊາ. ພຣະຣາຊາຊົງຖາມວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?”. ພວກເຂົາກາບທູນວ່າ “ພວກຂ້ານ້ອຍຈະສ້າງອາຣາມຂອງອັນຍະເດຍລະຖີ ໃກ້ກັບວັດເຊຕະວັນ, ຖ້າວ່າ ພຣະສະມະນະໂຄດົມ ຫຼືພວກສາວົກຂອງພຣະສະມະນະໂຄດົມມາຫ້າມ, ຂໍພຣະອົງຢ່າຊົງອະນຸຍາດໃຫ້ຫ້າມເລີຍ” ແລ້ວໄດ້ຖວາຍສິນບົນ. ພຣະຣາຊາຊົງຮັບສິນບົນແລ້ວ ຕັດວ່າ “ພວກທ່ານຈົ່ງໄປສ້າງເຖີດ”.

တေ [Pg.314] ဂန္တွာ, အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကေဟိ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ အာဟရာပေတွာ, ထမ္ဘုဿာပနာဒီနိ ကရောန္တာ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ဧကကောလာဟလံ အကံသု. သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမ္မ ပမုခေ ဌတွာ ‘‘ကေ ပန တေ, အာနန္ဒ, ဥစ္စာသဒ္ဒါ မဟာသဒ္ဒါ ကေဝဋ္ဋာ မညေ မစ္ဆဝိလောပေ’’တိ?, ပုစ္ဆိ. တိတ္ထိယာ, ဘန္တေ, ဇေတဝနသမီပေ တိတ္ထိယာရာမံ ကရောန္တီတိ. အာနန္ဒ, ဣမေ သာသနေန ပဋိဝိရုဒ္ဓါ ဘိက္ခုသံဃဿ အဖာသုဝိဟာရံ ကရိဿန္တိ, ရညော အာရောစေတွာ ဝါရာပေဟီတိ.

ພວກເຂົາໄປແລ້ວ ໃຫ້ພວກອຸປະຖາກນຳເອົາເຄື່ອງໄມ້ປຸກສ້າງມາ, ເມື່ອກະທຳການຕັ້ງເສົາ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສົ່ງສຽງດັງ ສົ່ງສຽງອຶກກະທຶກ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂກລາຫົນເປັນອັນດຽວກັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະເດັດອອກຈາກພຣະຄັນທະກຸຕິ ປະທັບຢືນຢູ່ທີ່ມຸກ (ໜ້າພຣະຄັນທະກຸຕິ) ແລ້ວຊົງຖາມວ່າ “ອານົນ, ໃຜກັນນັ້ນ ສົ່ງສຽງດັງ ສົ່ງສຽງອຶກກະທຶກ ປານກັບພວກຊາວປະມົງຍາດປາກັນ?”. ພຣະອານົນກາບທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພວກອັນຍະເດຍລະຖີກຳລັງສ້າງອາຣາມຂອງອັນຍະເດຍລະຖີ ໃກ້ກັບວັດເຊຕະວັນ ຂ້ານ້ອຍ”. ພຣະອົງຕັດວ່າ “ອານົນ, ພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ຂັດຂວາງຕໍ່ພຣະສາສະໜາ ຈະກະທຳຄວາມຢູ່ບໍ່ເປັນສຸກແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ, ເຈົ້າຈົ່ງໄປກາບທູນພຣະຣາຊາໃຫ້ຊົງຫ້າມເສຍ”.

ထေရော ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရညော ‘‘ထေရာ, ဒေဝ, အာဂတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ လဉ္ဇဿ ဂဟိတတ္တာ န နိက္ခမိ. ထေရာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေသမ္ပိ ဒဿနံ န အဒါသိ. တေ အာဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစယိံသု ‘‘န, ဘန္တေ, ရာဇာ နိက္ခန္တော’’တိ. သတ္ထာ တင်္ခဏံယေဝ ဗျာကာသိ – ‘‘အတ္တနော ရဇ္ဇေ ဌတွာ ကာလံ ကာတုံ န လဘိဿတီ’’တိ.

ພຣະເຖຣะພ້ອມດ້ວຍພຣະພິກຂຸສົງໄດ້ໄປຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູພຣະຣາຊະວັງ. ພວກອາມາດກາບທູນພຣະຣາຊາວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນສົມມຸດຕິເທບ ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍສະເດັດມາແລ້ວ”. ພຣະຣາຊາເພາະຊົງຮັບສິນບົນໄວ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຍອມສະເດັດອອກມາ. ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍຈຶ່ງກັບໄປກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສົ່ງພຣະສາຣີບຸດແລະພຣະໂມຄຄັលລານະໄປ. ພຣະຣາຊາກໍບໍ່ຍອມໃຫ້ພົບແມ່ນແຕ່ພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງນັ້ນ. ພຣະອັກຄະສາວົກທັງສອງນັ້ນກັບມາແລ້ວ ກາບທູນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ພຣະຣາຊາບໍ່ສະເດັດອອກມາ ຂ້ານ້ອຍ”. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງພະຍາກອນໃນຂະນະນັ້ນເອງວ່າ “ພຣະຣາຊານັ້ນ ຈະບໍ່ໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນລາດຊະສົມບັດຂອງຕົນແລ້ວສະຫວັນຄົດ (ຕາຍ)”.

ဒုတိယဒိဝသေ စ သာမံယေဝ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဂန္တွာ ရာဇဒွါရေ အဋ္ဌာသိ. ရာဇာ ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ နိက္ခမိတွာ, နိဝေသနံ ပဝေသေတွာ, သာရပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ, ယာဂုခဇ္ဇကံ အဒါသိ. သတ္ထာ ပရိဘုတ္တယာဂုခါဒနီယော ‘‘ယာဝ ဘတ္တံ နိဋ္ဌာတိ, တာဝ သတ္ထု သန္တိကေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ နိသိန္နံ ရာဇာနံ ‘‘တယာ, မဟာရာဇ, ဣဒံ နာမ ကတ’’န္တိ အဝတွာ, ‘‘ကာရဏေနေဝ နံ သညာပေဿာမီ’’တိ ဣဒံ အတီတကာရဏံ အာဟရိ – မဟာရာဇ, ပဗ္ဗဇိတေ နာမ အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. အတီတေပိ ဣသယော အညမညံ ယုဇ္ဈာပေတွာ သဟ ရဋ္ဌေန ရာဇာ သမုဒ္ဒံ ပဝိဋ္ဌောတိ. ကဒါ ဘဂဝါတိ?

ໃນວັນທີສອງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າເອງມີພຣະພິກຂຸສົງເປັນບໍລິວານ ໄດ້ສະເດັດໄປຢືນຢູ່ທີ່ປະຕູພຣະຣາຊະວັງ. ພຣະຣາຊາຊົງສະດັບວ່າ “ພຣະສາດສະດາສະເດັດມາແລ້ວ” ຈຶ່ງສະເດັດອອກມາ ນິມົນໃຫ້ສະdeputເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊະວັງ ໃຫ້ນັ່ງເທິງພຣະແທ່ນອັນປະເສີດ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍຍາຄູແລະຂອງຂົບສັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະຫວີຍຍາຄູແລະຂອງຂົບສັນແລ້ວ, ພຣະຣາຊາສະເດັດມາປະທັບນັ່ງຢູ່ ດ້ວຍຊົງດຳຣິວ່າ “ຕະຫຼອດເວລາທີ່ພັດ (ເຂົ້າ) ຍັງບໍ່ທັນແລ້ວ ພວກເຮົານັ່ງຢູ່ໃນສຳນັກຂອງພຣະສາດສະດາກ່ອນ”. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຕັດແກ່ພຣະຣາຊາວ່າ “ມະຫາຣາດ ທ່ານໄດ້ເຮັດກຳຊື່ນີ້ແລ້ວ” ແຕ່ຊົງດຳຣິວ່າ “ເຮົາຈະໃຫ້ພຣະຣາຊານັ້ນຮູ້ສຶກຕົວດ້ວຍເຫດຜົນເທົ່ານັ້ນ” ຈຶ່ງຊົງນຳເອົາເລື່ອງອະດີດນີ້ມາສະແດງວ່າ: “ມະຫາຣາດ ຂຶ້ນຊື່ວ່າບັນພະຊິດ ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ຜິດຖຽງກັນ. ໃນອະດີດກາລ ແມ່ນແຕ່ພຣະດາບົດທັງຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ຜິດຖຽງກັນແລ້ວ ພຣະຣາຊາພ້ອມດ້ວຍແວ່ນແຄວ້ນ ກໍໄດ້ຕົກລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດມາແລ້ວ”. ພຣະຣາຊາກາບທູນຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຫດນັ້ນໄດ້ມີແວ່ນແຄວ້ນໃນກາລໃດ ຂ້ານ້ອຍ?”.

အတီတေ, မဟာရာဇ, ဘရုရဋ္ဌေ ဘရုရာဇာ နာမ ရဇ္ဇံ ကာရေတိ. ပဉ္စသတာ ပဉ္စသတာ ဒွေ ဣသိဂဏာ ပဗ္ဗတပါဒတော လောဏမ္ဗိလသေဝနတ္ထာယ ဘရုနဂရံ ဂန္တွာ နဂရဿ အဝိဒူရေ ဒွေ ရုက္ခာ အတ္ထိ, ပဌမံ အာဂတော ဣသိဂဏော ဧကဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိသီဒိ, ပစ္ဆာဂတောပိ ဧကဿာတိ. တေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ပဗ္ဗတပါဒံ ဧဝ အဂမံသု. တေ ပုန အာဂစ္ဆန္တာပိ အတ္တနော ရုက္ခမူလေယေဝ နိသီဒန္တိ. အဒ္ဓါနေ ဂစ္ဆန္တေ ဧကော ရုက္ခော သုက္ခိ, တသ္မိံ သုက္ခေ အာဂတာ တာပသာ ‘‘အယံ ရုက္ခော မဟာ, အမှာကမ္ပိ တေသမ္ပိ [Pg.315] ပဟောဿတီ’’တိ ဣတရေသံ ရုက္ခမူလဿ ဧကပဒေသေ နိသီဒိံသု. တေ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆန္တာ ရုက္ခမူလံ အပဝိသိတွာ ဗဟိ ဌိတာဝ ‘‘ကသ္မာ တုမှေ ဧတ္ထ နိသီဒထာ’’တိ အာဟံသု. အာစရိယာ အမှာကံ ရုက္ခော သုက္ခော, အယံ ရုက္ခော မဟာ, တုမှေပိ ပဝိသထ, တုမှာကမ္ပိ အမှာကမ္ပိ ပဟောဿတီတိ. တေ ‘‘န မယံ ပဝိသာမ, နိက္ခမထ တုမှေ’’တိ ကထံ ဝဍ္ဎေတွာ ‘‘န တုမှေ အတ္တနောဝ မနေန နိက္ခမိဿထာ’’တိ ဟတ္ထာဒီသု ဂဟေတွာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. တေ ‘‘ဟောတု သိက္ခာပေဿာမ နေ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယာနိ ဒွေ စက္ကာနိ ရဇတမယဉ္စ အက္ခံ မာပေတွာ ပဝဋ္ဋေန္တာ ရာဇဒွါရံ အဂမိံသု. ရညော ‘‘ဧဝရူပံ, ဒေဝ, တာပသာ ပဏ္ဏာကာရံ ဂဟေတွာ ဌိတာ’’တိ နိဝေဒယိံသု. ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘ပက္ကောသထာ’’တိ တေ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘မဟာကမ္မံ တုမှေဟိ ကတံ, အတ္ထိ ဝေါ ကိဉ္စိ မယာ ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. အာမ, မဟာရာဇ, အမှာကံ နိသိန္နဋ္ဌာနံ ဧကရုက္ခမူလံ အတ္ထိ, တံ အညေဟိ ဣသီဟိ ဂဟိတံ, တံ နော ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တာပသေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ.

ຂ້າແດ່ມະຫາລາຊາ ໃນອະດີດຕະການ ພະເຈົ້າພະລຸຊົງຄອງລາດໃນພະລຸລັດ. ມີດາບົດສອງຄະນະ ຄະນະລະຫ້າຮ້ອຍຮູບ ໄດ້ເດີນທາງຈາກຕີນເຂົາຫິມະພານ ເພື່ອສະແຫວງຫາລົດສົ້ມແລະລົດເຄັມ ໄປຍັງເມືອງພະລຸ. ທີ່ບໍລິເວນບໍ່ໄກຈາກເມືອງນັ້ນ ມີຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຢູ່ສອງຕົ້ນ. ດາບົດຄະນະທີ່ມາຮອດກ່ອນ ໄດ້ນັ່ງຢູ່ກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງ, ສ່ວນດາບົດຄະນະທີ່ມາພາຍຫຼັງ ກໍໄດ້ນັ່ງຢູ່ກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງ. ດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນພັກຜ່ອນຢູ່ຕາມຄວາມພໍໃຈແລ້ວ ກໍໄດ້ກັບຄືນໄປຍັງຕີນເຂົາຫິມະພານ. ເມື່ອພວກເພິ່ນກັບມາອີກຄັ້ງ ກໍຍັງຄົງນັ່ງຢູ່ກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຕົ້ນເດີມຂອງຕົນ. ເມື່ອກාලເວລາຜ່ານໄປ ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງໄດ້ຫ່ຽວແຫ້ງຕາຍ. ເມື່ອຕົ້ນໄມ້ນັ້ນແຫ້ງຕາຍແລ້ວ ພວກດາບົດທີ່ມາຮອດກໍຄິດວ່າ 'ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນນີ້ໃຫຍ່ໂຕ ພຽງພໍສໍາລັບພວກເຮົາແລະພວກເພິ່ນ' ຈຶ່ງໄດ້ພາກັນໄປນັ່ງຢູ່ສ່ວນໜຶ່ງຂອງກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຂອງດາບົດອີກຄະນະໜຶ່ງ. ພວກດາບົດທີ່ມາພາຍຫຼັງ ເມື່ອມາຮອດແລ້ວບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປກ້ອງຮົ່ມໄມ້ ແຕ່ຢືນຢູ່ທາງນອກແລ້ວຖາມວ່າ 'ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງມານັ່ງຢູ່ບ່ອນນີ້?'. ພວກດາບົດກຸ່ມທໍາອິດຈຶ່ງຕອບວ່າ 'ທ່ານອາຈານທັງຫຼາຍ ຕົ້ນໄມ້ຂອງພວກເຮົາແຫ້ງຕາຍແລ້ວ, ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນນີ້ໃຫຍ່ໂຕ ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງເຂົ້າມαເຖີດ ມັນພຽງພໍສໍາລັບພວກທ່ານແລະພວກເຮົາ'. ພວກດາບົດກຸ່ມຫຼັງກ່າວວ່າ 'ພວກເຮົາບໍ່ເຂົ້າໄປ ພວກທ່ານຈົ່ງອອກໄປ'. ເມື່ອໂຕ້ຖຽງກັນຫຼາຍຂຶ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກທ່ານຈະບໍ່ຍອມອອກໄປດ້ວຍຄວາມສະໝັກໃຈຂອງຕົນເອງແມ່ນບໍ?' ແລ້ວຈຶ່ງພາກັນຈັບມືຈັບແຂນສຸຍາດຶງອອກໄປ. ພວກດາບົດທີ່ຖືກດຶງອອກໄປຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ເອົາເຖີດ ພວກເຮົາຈະສັ່ງສອນພວກນີ້ໃຫ້ຮູ້ສຶກ' ຈຶ່ງໄດ້ເນລະມິດລໍ້ຄຳສອງວົງ ແລະເພົາເງິນດ້ວຍລິດ ແລ້ວໝຸນກິ້ງໄປຍັງປະຕູພະລາຊະວັງ. ພວກລາຊະບຸລຸດຈຶ່ງກາບທູນພະພູມີວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະອົງ ພວກດາບົດຖືເຄື່ອງບັນນາການເຊັ່ນນີ້ມາຢືນຢູ່'. ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຊົງຍິນດີ ຈຶ່ງຮັບສັ່ງວ່າ 'ຈົ່ງໄປເຊີນພວກເພິ່ນເຂົ້າມາ'. ເມື່ອເຊີນພວກເພິ່ນມາແລ້ວ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ພວກທ່ານໄດ້ເຮັດວຽກງານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລ້ວ, ມີສິ່ງໃດທີ່ເຮົາຄວນເຮັດເພື່ອພວກທ່ານບໍ?'. ພວກດາບົດກາບທູນວ່າ 'ຂໍຖວາຍພະພອນ ມະຫາລາຊາ ບ່ອນນັ່ງຂອງພວກເຮົາຄືກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງມີຢູ່, ແຕ່ບ່ອນນັ້ນຖືກດາບົດກຸ່ມອື່ນຍຶດຄອງໄປແລ້ວ ຂໍພະອົງຈົ່ງໂປດມອບບ່ອນນັ້ນຄືນໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາເຖີດ'. ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຈຶ່ງສົ່ງພວກລາຊະບຸລຸດໄປຂັບໄລ່ດາບົດກຸ່ມນັ້ນອອກໄປ.

တေ ဗဟိ ဌိတာ ‘‘ကိံ နု ခေါ ဒတွာ လဘိံသူ’’တိ ဩလောကယမာနာ ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ ဒိသွာ ‘‘မယမ္ပိ လဉ္ဇံ ဒတွာ ပုန ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ သောဝဏ္ဏမယံ ရထပဉ္ဇရံ မာပေတွာ အာဒါယ အဂမံသု. ရာဇာ ဒိသွာ တုဋ္ဌော – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကာတဗ္ဗ’’န္တိ?, အာဟ. မဟာရာဇ အမှာကံ ရုက္ခမူလေ အညော ဣသိဂဏော နိသိန္နော, တံ နော ရုက္ခမူလံ ဒါပေဟီတိ. ရာဇာ ပုရိသေ ပေသေတွာ တေ နိက္ကဍ္ဎာပေသိ. တာပသာ အညမညံ ကလဟံ ကတွာ, ‘‘အနနုစ္ဆဝိကံ အမှေဟိ ကတ’’န္တိ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟုတွာ ပဗ္ဗတပါဒမေဝ အဂမံသု. တတော ဒေဝတာ ‘‘အယံ ရာဇာ ဒွိန္နံ ဣသိဂဏာနံ ဟတ္ထတော လဉ္ဇံ ဂဟေတွာ အညမညံ ကလဟံ ကာရာပေသီ’’တိ ကုဇ္ဈိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ တဿ ရညော ဝိဇိတံ ယောဇနသဟဿမတ္တဋ္ဌာနံ သမုဒ္ဒမေဝ အကံသူတိ.

ພວກດາບົດທີ່ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປຢືນຢູ່ທາງນອກ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງວ່າ 'ພວກນັ້ນໃຫ້ສິ່ງໃດຈຶ່ງໄດ້ບ່ອນນັ້ນຄືນມາ?' ເມື່ອເຫັນວ່າ 'ແມ່ນສິ່ງນີ້ເອງ' ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາກໍຈະຖວາຍສິນບົນເພື່ອເອົາບ່ອນນັ້ນຄືນມາຄືກັນ' ຈຶ່ງໄດ້ເນລະມິດກົງລົດຄຳດ້ວຍລິດ ແລ້ວນຳໄປຖວາຍ. ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນເຫັນແລ້ວຊົງຍິນດີ ຈຶ່ງຕັດຖາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ມີສິ່ງໃດທີ່ເຮົາຄວນເຮັດບໍ?'. ພວກດາບົດກາບທູນວ່າ 'ມະຫາລາຊາ ມີດາບົດອີກຄະນະໜຶ່ງມານັ່ງຢູ່ກ້ອງຮົ່ມໄມ້ຂອງພວກເຮົາ ຂໍພະອົງຈົ່ງໂປດມອບກ້ອງຮົ່ມໄມ້ນັ້ນຄືນໃຫ້ແກ່ພວກເຮົາເຖີດ'. ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຈຶ່ງສົ່ງພວກລາຊະບຸລຸດໄປຂັບໄລ່ດາບົດກຸ່ມກ່ອນນັ້ນອອກໄປ. ພວກດາບົດທັງສອງຝ່າຍໄດ້ທະເລາະວິວາດກັນ ແລ້ວເກີດຄວາມຮ້ອນໃຈວ່າ 'ພວກເຮົາໄດ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະເລີຍ' ຈຶ່ງໄດ້ພາກັນກັບຄືນໄປຍັງຕີນເຂົາຫິມະພານຕາມເດີມ. ລຳດັບນັ້ນ ເທວະດາທັງຫຼາຍຊົງໂກດຮ້າຍວ່າ 'ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນອົງນີ້ຮັບສິນບົນຈາກມືຂອງດາບົດທັງສອງຄະນະ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພວກເພິ່ນທະເລາະວິວາດກັນ' ຈຶ່ງໄດ້ບັນດານໃຫ້ມະຫາສະໝຸດປັ່ນປ່ວນ ເຮັດໃຫ້ດິນແດນຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນອົງນັ້ນທີ່ມີເນື້ອທີ່ປະມານໜຶ່ງພັນໂຍດ ກາຍເປັນມະຫາສະໝຸດໄປສິ້ນ.

‘‘ဣသီနမန္တရံ ကတွာ, ဘရုရာဇာတိ မေ သုတံ;

ဥစ္ဆိန္နော သဟ ရဋ္ဌေဟိ, သ ရာဇာ ဝိဘဝင်္ဂတော’’တိ. (ဇာ. ၁.၂.၁၂၅) –

"ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ພະເຈົ້າພະລຸຊົງປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ພວກລືສີ ຈຶ່ງຊົງຖືກທຳລາຍພ້ອມທັງແວ່ນແຄວ້ນ ພະລາຊາອົງນັ້ນເຖິງຄວາມພິນາດໄປແລ້ວ."

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ အတီတေ ဒဿိတေ ယသ္မာ ဗုဒ္ဓါနံ နာမ ကထာ ဩကပ္ပနိယာ ဟောတိ, ‘‘တသ္မာ ရာဇာ အတ္တနော ကိရိယံ သလ္လက္ခေတွာ အနုပဓာရေတွာ [Pg.316] မယာ အကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, တိတ္ထိယေ နိက္ကဍ္ဎထာ’’တိ နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ကာရိတော ဝိဟာရော နာမ နတ္ထိ, တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝိဟာရံ ကာရေဿာမီ’’တိ တေသံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေပိ အဒတွာ ဝိဟာရံ ကာရေသိ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ.

ເມື່ອພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງເລື່ອງລາວໃນອະດີດນີ້ແລ້ວ ເພາະວ່າພະດຳລັດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າເຊື່ອຖືໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນຊົງພິຈາລະນາເຖິງການກະທຳຂອງຕົນເອງວ່າ 'ເຮົາບໍ່ໄດ້ໄຕ່ຕອງໃຫ້ຮອບຄອບ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດລົງໄປ' ແລ້ວຮັບສັ່ງວ່າ 'ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປ ຈົ່ງຂັບໄລ່ພວກເດຍລະຖີອອກໄປ'. ເມື່ອຂັບໄລ່ອອກໄປແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງດຳລິວ່າ 'ວິຫານທີ່ເຮົາສ້າງຂຶ້ນຍັງບໍ່ມີເລີຍ ເຮົາຈະສ້າງວິຫານຂຶ້ນໃນບ່ອນນັ້ນເອງ' ຈຶ່ງບໍ່ມອບແມ່ນແຕ່ໄມ້ແລະອຸປະກອນກໍ່ສ້າງຂອງພວກເດຍລະຖີເຫຼົ່ານັ້ນຄືນໃຫ້ ແລ້ວຊົງສ້າງວິຫານຂຶ້ນ. ຄຳນີ້ພະອົງຕັດໝາຍເຖິງວິຫານນັ້ນ.

၂-၃. ဗြာဟ္မဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໓. ອັດຖະກະຖາພຣາໝະນະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၀၀၈-၉. ဒုတိယေ ဥဒယဂါမိနိန္တိ အတ္တနော သမယေ ဝဍ္ဎိဂါမိနိံ. မရဏံ အာဂမေယျာသီတိ မရဏံ ဣစ္ဆေယျာသိ, ပတ္ထေယျာသိ ဝါ. တတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

໑໐໐໘-໙. ໃນສູດທີສອງ ຄຳວ່າ 'udayagāminiṃ' ໄດ້ແກ່ ຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ນຳໄປສູ່ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໃນລັດທິຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'maraṇaṃ āgameyyāsi' ໄດ້ແກ່ ທ່ານປາດຖະໜາ ຫຼືຕ້ອງການຄວາມຕາຍ. ສູດທີສາມ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

၄. ဒုဂ္ဂတိဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາທຸກຄະຕິພະຍະສູດ

၁၀၁၀. စတုတ္ထေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂံ ပဋိက္ခိတ္တံ.

໑໐໑໐. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'sabbaduggatibhayaṃ samatikkanto' (ຜູ້ກ້າວລ່ວງໄພໃນທຸກຄະຕິທັງປວງ) ເປັນການປະຕິເສດຄວາມເປັນຜູ້ມີໂຊກຮ້າຍໃນໝູ່ມະນຸດ.

၅. ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາທຸກຄະຕິວິນິປາຕະພະຍະສູດ

၁၀၁၁. ပဉ္စမေ သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယံ သမတိက္ကန္တောတိ မနုဿဒေါဘဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ စတ္တာရော အပါယာ ပဋိက္ခိတ္တာ.

໑໐໑໑. In ປະຖົມມະສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'sabbaduggativinipātabhayaṃ samatikkanto' ເປັນການປະຕິເສດອະບາຍທັງສີ່ ພ້ອມທັງຄວາມເປັນຜູ້ມີໂຊກຮ້າຍໃນໝູ່ມະນຸດ.

၆. ပဌမမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມິດຕາມັດຈະສູດ

၁၀၁၂. ဆဋ္ဌေ မိတ္တာတိ အညမညဿ ဂေဟေ အာမိသပရိဘောဂဝသေန ဝေါဟာရမိတ္တာ. အမစ္စာတိ အာမန္တနပဋိမန္တနဣရိယာပထာဒီသု ဧကတော ပဝတ္တကိစ္စာ. ဉာတီတိ သဿုသသုရပက္ခိကာ. သာလောဟိတာတိ သမာနလောဟိတာ ဘာတိဘဂိနိမာတုလာဒယော.

໑໐໑໒. ໃນສູດທີຫົກ ຄຳວ່າ 'mittā' (ມິດ) ໄດ້ແກ່ ມິດໂດຍການສົນທະນາຕິດຕໍ່ກັນ ໂດຍການບໍລິໂພກອາມິດໃນເຮືອນຂອງກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ 'amaccā' (ອຳມາດ/ສະຫາຍ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິດຈະກຳຮ່ວມກັນໃນການທັກທາຍ ຕອບຮັບ ແລະການໄປມາຫາສູ່ກັນ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ñātī' (ຍາດ) ໄດ້ແກ່ ຍາດຝ່າຍພໍ່ເຖົ້າແມ່ເຖົ້າ. ຄຳວ່າ 'sālohitā' (ຜູ້ຮ່ວມສາຍເລືອດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີສາຍເລືອດດຽວກັນ ເຊັ່ນ ພີ່ນ້ອງຊາຍ ພີ່ນ້ອງຍິງ ແລະລຸງອາ ເປັນຕົ້ນ.

၇. ဒုတိယမိတ္တာမစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະມິດຕາມັດຈະສູດ

၁၀၁၃. သတ္တမေ အညထတ္တံ နာမ ပသာဒညထတ္တံ ဘာဝညထတ္တံ ဂတိအညထတ္တံ လက္ခဏညထတ္တံ ဝိပရိဏာမညထတ္တန္တိ အနေကဝိဓံ. တတ္ထ မဟာဘူတေသု ဘာဝညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. သုဝဏ္ဏာဒိဘာဝေန ဟိ ဃနသဏ္ဌိတာယ ပထဝိဓာတုယာ ဝိလီယိတွာ ဥဒကဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, ကက္ခဠလက္ခဏာဝ ဟောတိ. ဥစ္ဆုရသာဒိဘာဝေန စ ယူသာကာရသဏ္ဌိတာယ အာပေါဓာတုယာ [Pg.317] သုဿိတွာ ဃနပထဝိဘာဝံ အာပဇ္ဇမာနာယ ပုရိမဘာဝေါ ဝိဂစ္ဆတိ, ဘာဝညထတ္တံ ပညာယတိ. လက္ခဏံ ပန န ဝိဂစ္ဆတိ, အာဗန္ဓနလက္ခဏာဝ ဟောတိ. တတြိဒံ အညထတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပန ဂတိအညထတ္တံ အဓိပ္ပေတံ, တဉှိ အရိယသာဝကဿ နတ္ထိ. ပသာဒညထတ္တမ္ပိ နတ္ထိယေဝ, ဣဓ ပန ပသာဒဖလံ ပကာသေတုံ ဂတိအညထတ္တမေဝ ဒဿိတံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໑໓. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'aññathattaṃ' (ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ) ມີຫຼາຍປະການ ຄື ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສ, ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະ, ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄະຕິ, ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງລັກສະນະ, ແລະຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄວາມແປປວນ. ໃນບັນດາຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະໃນມະຫາພູດຮູບ ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້. ຈິງຢູ່ ເມື່ອປະຖະວີທາດທີ່ມີລັກສະນະແຂງ ເຊັ່ນ ຄຳ ເປັນຕົ້ນ ຖືກຫຼອມລະລາຍກາຍເປັນສະພາບແຫຼວຄືນ້ຳ ສະພາວະເດີມກໍໝົດໄປ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະກໍປາກົດ. ແຕ່ລັກສະນະສະເພາະຕົວບໍ່ໄດ້ໝົດໄປ ມັນຍັງຄົງມີລັກສະນະແຂງກະດ້າງຢູ່ຄືເກົ່າ. ແລະເມື່ອອາໂປທາດທີ່ມີສະພາບເປັນນ້ຳ ເຊັ່ນ ນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ ແຫ້ງງວດລົງຈົນກາຍເປັນສະພາບແຂງຄືປະຖະວີທາດ ສະພາວະເດີມກໍໝົດໄປ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງສະພາວະກໍປາກົດ. ແຕ່ລັກສະນະສະເພາະຕົວບໍ່ໄດ້ໝົດໄປ ມັນຍັງຄົງມີລັກສະນະເກາະກຸມຢູ່ຄືເກົ່າ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'tatridaṃ aññathattaṃ' ນີ້ ປະສົງເອົາຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄະຕິ ເພາະຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄະຕິນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະອະລິຍະສາວົກ. ແມ່ນແຕ່ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສກໍບໍ່ມີເລີຍ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຊົງສະແດງຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນແຫ່ງຄະຕິໄວ້ ກໍເພື່ອສະແດງຜົນແຫ່ງຄວາມເລື່ອມໃສ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ລາຊະກາຣາມະວັກ ທີສອງ ຈົບແລ້ວ.

၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ

໓. ສະຣະນານິວັກ

၁-၂. ပဌမမဟာနာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໑-໒. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະຫານາມະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၀၁၇-၁၈. တတိယဿ ပဌမေ ဣဒ္ဓန္တိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီဟိ သမိဒ္ဓံ. ဖီတန္တိ ဟတ္ထူပဂသီသူပဂဂီဝူပဂါဒိအလင်္ကာရဝသေန သုပုပ္ဖိတံ. အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ နိရန္တရမနုဿံ. သမ္ဗာဓဗျူဟန္တိ ဗျူဟာ ဝုစ္စန္တိ အဝိနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယော, ယာ ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေနေဝ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တာ သမ္ဗာဓာ ဗျူဟာ ဗဟုကာ ဧတ္ထာတိ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. ဣမိနာပိ နဂရဿ ဃနဝါသမေဝ ဒီပေတိ. ဘန္တေနာတိ ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တေန ဥဒ္ဓတစာရိနာ. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

໑໐໑໗-໑໘. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີສາມ ຄຳວ່າ 'iddhaṃ' (ຮຸ່ງເຮືອງ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິບູນດ້ວຍນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ແລະນ້ຳອ້ອຍ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'phītaṃ' (ຮັ່ງມີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມງົດງາມຄືດອກໄມ້ທີ່ເບັ່ງບານ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບມື ເຄື່ອງປະດັບຫົວ ແລະເຄື່ອງປະດັບຄໍ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ākiṇṇamanussaṃ' (ຄັບຄັ່ງດ້ວຍຜູ້ຄົນ) ໄດ້ແກ່ ມີຜູ້ຄົນຢູ່ອາໄສຢ່າງໜາແໜ້ນບໍ່ມີຊ່ອງວ່າງ. ໃນຄຳວ່າ 'sambādhabyūhaṃ' ນັ້ນ ທາງທີ່ບໍ່ທະລຸເຖິງກັນ ເອີ້ນວ່າ 'byūha' (ຕອກ/ຊອຍຕັນ), ທາງໃດທີ່ເຂົ້າໄປແລ້ວຕ້ອງກັບອອກມາທາງເກົ່າ ທາງນັ້ນມີຢູ່ຢ່າງແອອັດແລະຫຼວງຫຼາຍໃນເມືອງນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'sambādhabyūhaṃ' (ມີຕອກຊອຍແອອັດ). ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງຄວາມໜາແໜ້ນແຫ່ງບ້ານເຮືອນໃນເມືອງກະບິນລະພັດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'bhantena' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ຽວໄປມາທາງນີ້ທາງນັ້ນດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ. ສູດທີສອງ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາໂຄທາສັກກະສູດ

၁၀၁၉. တတိယေ ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါတိ ဣဒံ သော သက္ကော တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ သောတာပန္နဘာဝံ, စတူဟိ ဝါ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ သောတာပန္နဘာဝံ ဘဂဝါဝ ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပာယေန အာဟ.

໑໐໑໙. ໃນສູດທີສາມ ຄຳວ່າ 'bhagavāva etaṃ jāneyya etehi dhammehi samannāgataṃ vā asamannāgataṃ vā' ນີ້ ເຈົ້າສັກກະອົງນັ້ນກ່າວໂດຍມີອະທິບາຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເທົ່ານັ້ນຊົງຊາບຄວາມເປັນພະໂສດາບັນຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳສາມປະການ ຫຼືຄວາມເປັນພະໂສດາບັນຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳສີ່ປະການ.

ကောစိဒေဝ ဓမ္မသမုပ္ပာဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဧကတော အဿ ဘဂဝါ, ဧကတော ဘိက္ခုသံဃောတိ ယသ္မိံ ကာရဏေ ဥပ္ပန္နေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသံဃေန နာနာလဒ္ဓိကော ဟုတွာ ဧကံ ဝါဒံ ဝဒန္တော ဧကတော အဿ, ဘိက္ခုသံဃောပိ ဧကံ ဝဒန္တော ဧကတောတိ [Pg.318] အတ္ထော. တေနေဝါဟန္တိ ယံ ဝါဒံ တုမှေ ဝဒေထ, တမေဝါဟံ ဂဏှေယျန္တိ. နနု စ အရိယသာဝကဿ ရတနတ္တယေ ပသာဒနာနတ္တံ နတ္ထိ, အထ ကသ္မာ ဧသ ဧဝမာဟာတိ? ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတာယ. ဧဝဉှိဿ ဟောတိ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အတ္တနော အသဗ္ဗညုတာယ အဇာနိတွာပိ ကထေယျ, သတ္ထု ပန အညာဏံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ. အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာတိ ကလျာဏမေဝ ကုသလမေဝ ဝဒါမိ, န ကလျာဏကုသလဝိမုတ္တန္တိ. အပိစဿ အနဝဇ္ဇနဒေါသော ဧသောတိ.

ຄຳວ່າ 'kocideva dhammasamuppādo uppajjeyya' ໄດ້ແກ່ ຫາກມີເຫດການໃດໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'ekato assa bhagavā, ekato bhikkhusaṅgho' ມີອະທິບາຍວ່າ ໃນເວລາທີ່ມີເຫດການເກີດຂຶ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງມີວາດະຕ່າງຈາກພະພິກຂຸສົງ ແລ້ວຊົງສະແດງວາດະຢ່າງໜຶ່ງຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ, ສ່ວນພະພິກຂຸສົງກໍສະແດງວາດະຢ່າງໜຶ່ງຢູ່ຝ່າຍໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'tenevāhaṃ' ໄດ້ແກ່ ວາດະໃດທີ່ພະອົງຊົງສະແດງ ຂ້າພະອົງກໍຈະຍຶດຖືເອົາວາດະນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ຖາມວ່າ: ກໍພະອະລິຍະສາວົກຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນຄວາມເລື່ອມໃສຕໍ່ພະຣັດຕະນະໄຕບໍ່ແມ່ນບໍ? ແລ້ວເປັນຫຍັງເຈົ້າສັກກະອົງນີ້ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້? ຕອບວ່າ: ເພາະຊົງເຊື່ອໃນພະສັບພັນຍຸຕະຍານຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ. ຈິງຢູ່ ເຈົ້າສັກກະອົງນັ້ນມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພະພິກຂຸສົງເພາະບໍ່ແມ່ນພະສັບພັນຍູ ອາດຈະກ່າວໄປໂດຍບໍ່ຮູ້ກໍໄດ້, ແຕ່ຄວາມບໍ່ຮູ້ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະສາດສະດາເລີຍ'. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'aññatra kalyāṇā aññatra kusalā' ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວແຕ່ສິ່ງທີ່ດີງາມແລະເປັນກຸສົນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມດີງາມແລະກຸສົນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ນີ້ເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂທດທີ່ຄວນຕິຕຽນຂອງເຈົ້າສັກກະອົງນັ້ນ.

၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະສະຣະນານິສັກກະສູດ

၁၀၂၀. စတုတ္ထေ ဣဓ မဟာနာမ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလောတိ ဣဒံ န ကေဝလံ သရဏာနိ ဧဝ အပါယတော မုတ္တော, ဣမေပိ ပုဂ္ဂလာ မုတ္တာတိ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တီတိ ပမာဏေန စ ဩလောကနံ ခမန္တိ. ဣမိနာ ဓမ္မာနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. အဂန္တာ နိရယန္တိ မဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလော ဟိ အပါယတော ပရိမုတ္တောတိ ဝါ ပရိမုစ္စိဿတီတိ ဝါ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ပရိမုစ္စတီတိ ပန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ယသ္မာ စ ပရိမုစ္စတိ, တသ္မာ ဂန္တာ နာမ န ဟောတီတိ, ‘‘အဂန္တာ’’တိ ဝုတ္တော, န ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. သဒ္ဓါမတ္တံ ပေမမတ္တန္တိ ဣမိနာ သဒ္ဓါနုသာရိမဂ္ဂဋ္ဌပုဂ္ဂလံ ဒဿေတိ. မဟာသာလာတိ သမီပေ ဌိတေဝ စတ္တာရော မဟာသာရရုက္ခေ ဒဿေန္တော အာဟ. မရဏကာလေ သိက္ခံ သမာဒိယီတိ မရဏသမယေ တီသု သိက္ခာသု ပရိပူရကာရီ အဟောသီတိ ဒဿေတိ.

໑໐໒໐. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'idha mahānāma ekacco puggalo' ນີ້ ຊົງເລີ່ມຕົ້ນສະແດງເພື່ອຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ສະຣະນານິສັກກະເທົ່ານັ້ນທີ່ພົ້ນຈາກອະບາຍ, ແຕ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ກໍພົ້ນຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'mattaso nijjhānaṃ khamanti' ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນດ້ວຍປັນຍາຕາມສົມຄວນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງທຳມານຸສາຣີມັກຄັດຖະບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ 'agantā nirayaṃ' (ຜູ້ບໍ່ໄປສູ່ນະລົກ) ເພາະວ່າ ມັກຄັດຖະບຸກຄົນນັ້ນ ຈະກ່າວວ່າ 'ພົ້ນແລ້ວຈາກອະບາຍ' ຫຼື 'ຈະພົ້ນ' ກໍບໍ່ຄວນ, ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ກຳလັງພົ້ນ'. ແລະເພາະເພິ່ນກຳလັງພົ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ໄປສູ່ນະລົກ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'agantā' ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ໄປ. ຄຳວ່າ 'saddhāmattaṃ pemamattaṃ' (ມີພຽງຄວາມເຊື່ອ ມີພຽງຄວາມຮັກ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງສັດທານຸສາຣີມັກຄັດຖະບຸກຄົນ. ຄຳວ່າ 'mahāsālā' ຊົງໝາຍເຖິງຕົ້ນຮັງໃຫຍ່ສີ່ຕົ້ນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ໆ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'maraṇakāle sikkhaṃ samādiyi' ຊົງສະແດງວ່າ ໃນເວລາໃກ້ຕາຍ ໄດ້ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນໃນສິກຂາທັງສາມ.

၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະສະຣະນານິສັກກະສູດ

၁၀၂၁. ပဉ္စမေ ဒုက္ခေတ္တန္တိ ဝိသမခေတ္တံ. ဒုဗ္ဘူမန္တိ ဦသရဘူမိံ လောဏူပဟတံ. ခဏ္ဍာနီတိ ပရိဘိန္နာနိ. ပူတီနီတိ ဥဒကေန တေမေတွာ ပူတိဘာဝံ အာပန္နာနိ. ဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတာတပေန ဟတတ္တာ နိရောဇဘာဝံ ဂတာနိ. အသာရာဒါနီတိ အနာဒိန္နသာရာနိ အဂဟိတသာရာနိ. အသုခသယိတာနီတိ န ကောဋ္ဌာဒီသု ပက္ခိပိတွာ သုဋ္ဌု ဌပိတာနိ. သုခသယိတာနီတိ ဌပိတဋ္ဌာနတော စတ္တာရော မာသေ အစလိတာနိ.

໑໐໒໑. ໃນສູດທີຫ້າ ຄຳວ່າ 'dukkhettaṃ' ໄດ້ແກ່ ນາທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ (ນາບໍ່ດີ). ຄຳວ່າ 'dubbhūmaṃ' ໄດ້ແກ່ ດິນເຄັມ ທີ່ຖືກຄວາມເຄັມທຳລາຍ. ຄຳວ່າ 'khaṇḍāni' ໄດ້ແກ່ ແຕກຫັກເສຍຫາຍ. ຄຳວ່າ 'pūtīni' ໄດ້ແກ່ ເນົ່າເປື່ອຍເພາະຖືກນ້ຳຊຶມ. ຄຳວ່າ 'vātātapahatāni' ໄດ້ແກ່ ໝົດຄຸນຄ່າເພາະຖືກລົມແລະແດດທຳລາຍ. ຄຳວ່າ 'asārāni' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີແກ່ນສານ (ບໍ່ມີເມັດຂ້າງໃນ). ຄຳວ່າ 'asukhasayitāni' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນເລົ້າຂ້າວ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'sukhasayitāni' ໄດ້ແກ່ ຖືກເກັບຮັກສາໄວ້ເປັນຢ່າງດີໂດຍບໍ່ມີການເຄື່ອນຍ້າຍຕະຫຼອດສີ່ເດືອນ.

၆. ပဌမအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະອະນາຖະບິນທິກະສູດ

၁၀၂၂. ဆဋ္ဌေ [Pg.319] ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာတိ ခဏေန ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ. မိစ္ဆာဉာဏေနာတိ မိစ္ဆာပစ္စဝေက္ခဏေန မိစ္ဆာဝိမုတ္တိယာတိ အနိယျာနိကဝိမုတ္တိယာ. တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စာတိ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဧဝ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ.

໑໐໒໒. ໃນສູດທີຫົກ ຄຳວ່າ 'ṭhānaso vedanā paṭippassambheyyuṃ' ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທັງຫຼາຍພຶງສະຫງົບລະງັບໄປໃນທັນທີ. ຄຳວ່າ 'micchāñāṇena' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການພິຈາລະນາທີ່ຜິດ. ຄຳວ່າ 'micchāvimuttiyā' ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມຫຼຸດພົ້ນທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ. ຄາຖາວ່າ 'tasmā saddhañca sīlañca' ມີເນື້ອຄວາມດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'yatra hi nāma' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໃດກໍຕາມ.

၇. ဒုတိယအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະອະນາຖະບິນທິກະສູດ

၁၀၂၃. သတ္တမေ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယန္တိ သမ္ပရာယဟေတုကံ မရဏဘယံ ဂိဟိသာမီစိကာနီတိ ဂိဟီနံ အနုစ္ဆဝိကာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໒໓. ໃນສູດທີເຈັດ ຄຳວ່າ 'samparāyikaṃ maraṇabhayaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ຄວາມຕາຍທີ່ມີພົບພູມເບື້ອງໜ້າເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ 'gihisāmīcikāni' ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ສົມຄວນແກ່ຄະລຶຫັດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

သရဏာနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ສະຣະນານິວັກ ທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

၄. ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

໔. ບຸນຍາພິສັນທະວັກ

၁. ပဌမပုညာဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະບຸນຍາພິສັນທະສູດ

၁၀၂၇. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ပုညာဘိသန္ဒာ ကုသလာဘိသန္ဒာတိ ပုညနဒိယော ကုသလနဒိယော. သုခဿာဟာရာတိ သုခဿ ပစ္စယာ.

໑໐໒໗. ໃນສູດທຳອິດແຫ່ງວັກທີສີ່ ຄຳວ່າ 'puññābhisandā kusalābhisandā' ໄດ້ແກ່ ຫ້ວຍນ້ຳແຫ່ງບຸນ ຫ້ວຍນ້ຳແຫ່ງກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'sukhassāhārā' ໄດ້ແກ່ ເປັນເຫດນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ.

၄. ပဌမဒေဝပဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະເທວະປະທະສູດ

၁၀၃၀. စတုတ္ထေ ဒေဝပဒါနီတိ ဒေဝါနံ ဉာဏေန, ဒေဝဿ ဝါ ဉာဏေန အက္ကန္တပဒါနိ. ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ဝိသုဇ္ဈနတ္ထာယ. ပရိယောဒပနာယာတိ ပုရိယောဒပနတ္ထာယ ဇောတနတ္ထာယ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရောပိ ဖလဋ္ဌပုဂ္ဂလာ ဝိသုဒ္ဓဋ္ဌေန ဒေဝါ နာမ ဇာတာ.

໑໐໓໐. ໃນສູດທີສີ່ ຄຳວ່າ 'devapadāni' ໄດ້ແກ່ ຫົນທາງທີ່ຢຽບຍ່າງໄປດ້ວຍຍານຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຫຼືດ້ວຍຍານຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ. ຄຳວ່າ 'visuddhiyā' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມບໍລິສຸດຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'pariyodapanāya' ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຜຸດຜ່ອງ ເພື່ອຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ. ໃນສູດນີ້ ພະອະລິຍະບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຜົນທັງສີ່ ຊື່ວ່າ 'ເທວະ' ເພາະຄວາມໝາຍວ່າເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ.

၈. ဝဿသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາວັດສະສູດ

၁၀၃၄. အဋ္ဌမေ ပါရံဂန္တွာတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ ပတွာတိ အတ္ထော. အာသဝါနံ ခယာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ပဌမံ နိဗ္ဗာနံ ဂန္တွာ ပစ္ဆာ သံဝတ္တန္တိ, ဂစ္ဆမာနာ ဧဝ သံဝတ္တန္တိ. ဒေသနာ ပန ဧဝံ ကတာ.

໑໐໓໔. ໃນສູດທີແປດ ຄຳວ່າ 'pāraṃ gantvā' ມີອະທິບາຍວ່າ ຝັ່ງນັ້ນໄດ້ແກ່ພະນິພານ ຄືການບັນລຸເຖິງພະນິພານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'āsavānaṃ khayāya saṃvattanti' ບໍ່ແມ່ນວ່າເມື່ອບັນລຸເຖິງພະນິພານກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງເປັນໄປເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະໃນພາຍຫຼັງ, ແຕ່ໃນຂະນະທີ່ກຳລັງດຳເນີນໄປນັ້ນເອງ ກໍເປັນໄປເພື່ອຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ. ແຕ່ພະທຳມະເທດສະນາຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້.

၁၀. နန္ဒိယသက္ကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖານັນທິຍະສັກກະສູດ

၁၀၃၆. ဒသမေ [Pg.320] ဒိဝါ ပဝိဝေကာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနာယာတိ ဒိဝါ ပဝိဝေကတ္ထာယ ရတ္တိံ ပဋိသလ္လာနတ္ထာယ. ဓမ္မာ န ပါတုဘဝန္တီတိ သမထဝိပဿနာ ဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໓໖. ໃນສູດທີສິບ, ບົດວ່າ "divā pavivekāya rattiṃ paṭisallānāya" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວິເວກໃນເວລາກາງເວັນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຼີກເລັ້ນໃນເວລາກາງຄືນ. ບົດວ່າ "Dhammā na pātubhavanti" ໄດ້ແກ່ ທຳຄືສະມະຖະແລະວິປັດສະນາບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ປຸນຍາພິສັນທະວັກ ທີສີ່ ຈົບແລ້ວ.

၅. သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ

໕. ສະຄາຖະກະປຸນຍາພິສັນທະວັກ

၁. ပဌမအဘိအသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະອະພິສັນທະສູດ

၁၀၃၇. ပဉ္စမဿ ပဌမေ အသင်္ချေယျောတိ အာဠှကဂဏနာယ အသင်္ချေယျော, ယောဇနဝသေန ပနဿ သင်္ချာ အတ္ထိ. ဗဟုဘေရဝန္တိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကာနံ ဘေရဝါရမ္မဏာနံ ဝသေန ဗဟုဘေရဝံ. ပုထူတိ ဗဟု. သဝန္တီတိ သန္ဒမာနာ. ဥပယန္တီတိ ဥပဂစ္ဆန္တိ.

໑໐໓໗. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີຫ້າ, ບົດວ່າ "asaṅkhyeyyo" ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດນັບໄດ້ດ້ວຍເຄື່ອງຕວງ (ທະນານ). ແຕ່ໂດຍກຳນົດແຫ່ງໂຍດ, ການນັບມະຫາສະໝຸດນັ້ນຍັງມີຢູ່. ບົດວ່າ "bahubheravaṃ" ໄດ້ແກ່ ມີອາລົມໜ້າສະຢ້ານກົວຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີວິນຍານ (ເຊັ່ນ ປາ, ເຕົ່າ, ແຂ້, ຍັກ, ນາກ, ອະສູນ ທີ່ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ) ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ມີວິນຍານ (ເຊັ່ນ ວັງນ້ຳວົນໃຫຍ່). ບົດວ່າ "puthū" ໄດ້ແກ່ ຫຼາຍ. ບົດວ່າ "savanti" ໄດ້ແກ່ ໄຫຼໄປຢູ່. ບົດວ່າ "upayanti" ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າໄປຫາ.

၂. ဒုတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະອະພິສັນທະສູດ

၁၀၃၈. ဒုတိယေ ယတ္ထိမာ မဟာနဒိယော သံသန္ဒန္တိ သမေန္တီတိ ယသ္မိံ သံဘဇ္ဇေ ဧတာ မဟာနဒိယော ဧကီဘဝန္တိ, နိရန္တရာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

໑໐໓໘. In ໃນສູດທີສອງ, ບົດວ່າ "yatthimā mahānadiyo saṃsandanti samenti" ມີອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ເຫຼົ່ານີ້ (ມີແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ຍົມມະນາ ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ຄື ໄຫຼປະສານກັນໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ ໃນບ່ອນສົມທົບແຫ່ງແມ່ນ້ຳໃດ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນ.

၃. တတိယအဘိသန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາຕະຕິຍະອະພິສັນທະສູດ

၁၀၃၉. တတိယေ ပုညကာမောတိ ပုညတ္ထိကော. ကုသလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ မဂ္ဂကုသလေ ပတိဋ္ဌိတော. ဘာဝေတိ မဂ္ဂံ အမတဿ ပတ္တိယာတိ နိဗ္ဗာနဿ ပါပုဏနတ္ထံ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဘာဝေတိ. ဓမ္မသာရာဓိဂမောတိ ဓမ္မသာရော ဝုစ္စတိ အရိယဖလံ ဓမ္မသာရော, အဓိဂမော အဿာတိ ဓမ္မသာရာဓိဂမော, အဓိဂတဖလောတိ အတ္ထော. ခယေ ရတောတိ ကိလေသက္ခယေ ရတော.

໑໐໓໙. In ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ "puññakāmo" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕ້ອງການບຸນ. ບົດວ່າ "kusale patiṭṭhito" ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນມັກຄະกຸສົນ. ບົດວ່າ "bhāveti maggaṃ amatassa pattiyā" ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຈະເລີນອະລະຫັດຕະມັກ ເພື່ອບັນລຸພະນິພານ. ບົດວ່າ "dhammasārādhigamo" ມີອະທິບາຍວ່າ: ອະລິຍະຜົນ ເອີ້ນວ່າ "ທຳມະສາລະ" (ແກ່ນສານແຫ່ງທຳ), ບຸກຄົນໃດມີການບັນລຸແກ່ນສານແຫ່ງທຳນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ "dhammasārādhigamo", ເນື້ອຄວາມກໍຄື ຜູ້ມີຜົນອັນບັນລຸແລ້ວ. ບົດວ່າ "khaye rato" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີໃນຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດ (ຄືພະນິພານ).

၄. ပဌမမဟဒ္ဓနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະມະຫັດທະນະສູດ

၁၀၄၀. စတုတ္ထေ [Pg.321] အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနောတိ သတ္တဝိဓေန အရိယဓနေန အဍ္ဎော စေဝ မဟဒ္ဓနော စ. တေနေဝ ဘောဂေန မဟာဘောဂေါ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໔໐. In ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ "aḍḍho mahaddhano" ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຮັ່ງມີ ແລະມີຊັບຫຼາຍ ດ້ວຍອະລິຍະຊັບ 7 ປະການ. ຊື່ວ່າ "mahābhogo" ກໍເພາະມີເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກຄືອະລິຍະຊັບນັ້ນເອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

သဂါထကပုညာဘိသန္ဒဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ສະຄາຖະກະປຸນຍາພິສັນທະວັກ ທີຫ້າ ຈົບແລ້ວ.

၆. သပ္ပညဝဂ္ဂေါ

໖. ສັບປັນຍະວັກ

၂. ဝဿံဝုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາວັດສັງວຸດຕະສູດ

၁၀၄၈. ဆဋ္ဌဿ ဒုတိယေ အယမဓိပ္ပာယော – သောတာပန္နော ဘိက္ခု ဧတ္တကေန ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ တာနေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ ပါပုဏိဿတိ, သကဒါဂါမီ အနာဂါမိမဂ္ဂံ, အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သာသနေ တန္တိ ပဝေဏီ ကထိတာတိ.

໑໐໔໘. In ໃນສູດທີສອງ ແຫ່ງວັກທີຫົກ, ມີອະທິບາຍດັ່ງນີ້: ພິກຂຸຜູ້ເປັນພະໂສດາບັນ ບໍ່ເຖິງຄວາມທໍ້ຖອຍ (ຄວາມຫຼຸດລົງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ) ພຽງເທົ່ານີ້, ຍ່ອມຮວບຮວມອິນຊີ, ພະລະ, ໂພດຊົງ (ແລະມັກຄະອົງ) ເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ບັນລຸເຖິງສະກະທາຄາມີມັກ, ພະສະກະທາຄາມີ ບັນລຸເຖິງອະນາຄາມີມັກ, ພະອະນາຄາມີ ບັນລຸເຖິງອະລະຫັດຕະມັກ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຊົງສະແດງ "ຕັນຕິປະເວນີ" (ກະແສແຫ່ງພະທຳເທດສະໜາທີ່ສືບເນື່ອງກັນ) ໃນພະສູດນີ້ ໃນພະສາສະໜາ.

၃. ဓမ္မဒိန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາທຳມະທິນນະສູດ

၁၀၄၉. တတိယေ ဓမ္မဒိန္နောတိ သတ္တသု ဇနေသု ဧကော. ဗုဒ္ဓကာလသ္မိဉှိ ဓမ္မဒိန္နော ဥပါသကော, ဝိသာခေါ ဥပါသကော, ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ, စိတ္တော ဂဟပတိ, ဟတ္ထကော အာဠဝကော, စူဠအနာထပိဏ္ဍိကော, မဟာအနာထပိဏ္ဍိကောတိ ဣမေ သတ္တ ဇနာ ပဉ္စသတဥပါသကပရိဝါရာ အဟေသုံ. ဧတေသု ဧသ အညတရော.

໑໐໔໙. In ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ "dhammadinno" ໄດ້ແກ່ ເປັນຄົນໜຶ່ງໃນບັນດາບຸກຄົນ 7 ຄົນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສະໄໝພຸດທະການ, ອຸປາສົກ 7 ຄົນ ຄື: ທຳມະທິນນະອຸປາສົກ, ວິສາຂະອຸປາສົກ, ອຸກຄະຄະຫະບໍດີ, ຈິດຕະຄະຫະບໍດີ, ຫັດຖະກະອາລະວະກະ, ຈູລະອະນາຖະບິນທິກະ, ມະຫາອະນາຖະບິນທິກະ, ບຸກຄົນທັງ 7 ນີ້ ແຕ່ລະຄົນລ້ວນແຕ່ມີອຸປາສົກ 500 ຄົນເປັນບໍລິວານ. ໃນບັນດາອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນ, ອຸປາສົກຜู້ນີ້ (ທຳມະທິນນະ) ເປັນຄົນໜຶ່ງ.

ဂမ္ဘီရာတိ ဓမ္မဂမ္ဘီရာ သလ္လသုတ္တာဒယော. ဂမ္ဘီရတ္ထာတိ အတ္ထဂမ္ဘီရာ စေတနာသုတ္တန္တာဒယော. လောကုတ္တရာတိ လောကုတ္တရတ္ထဒီပကာ အသင်္ခတသံယုတ္တာဒယော. သုညတပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ သတ္တသုညတာဒီပကာ ခဇ္ဇနိကသုတ္တန္တာဒယော. ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမာတိ ပဋိလဘိတွာ ဝိဟရိဿာမ. ဧဝဉှိ ဝေါ, ဓမ္မဒိန္န, သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧဝံ တုမှေဟိ စန္ဒောပမပဋိပဒံ ရထဝိနီတပဋိပဒံ မောနေယျပဋိပဒံ မဟာအရိယဝံသပဋိပဒံ ပူရေန္တေဟိ သိက္ခိတဗ္ဗံ. ဣတိ သတ္ထာ ဣမေသံ ဥပါသကာနံ အသယှဘာရံ အာရောပေသိ. ကသ္မာ[Pg.322]? ဧတေ ကိရ န အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစိံသု, အဝိသေသေန ပန သဗ္ဗဘာရံ ဥက္ခိပိတုံ သမတ္ထာ ဝိယ ‘‘ဩဝဒတု နော, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ ယာစိံသု. တေန တေသံ သတ္ထာ အသယှဘာရံ အာရောပေန္တော ဧဝမာဟ. န ခေါ နေတန္တိ န ခေါ ဧတံ. နကာရော ပနေတ္ထ ဗျဉ္ဇနသန္ဓိမတ္တမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣဒါနိ အတ္တနော ဘူမိယံ ဌတွာ ဩဝါဒံ ယာစထ, တသ္မာ.

ບົດວ່າ "gambhīrā" ໄດ້ແກ່ ເລິກເຊິ່ງໂດຍພະທຳ ເຊັ່ນ ສັນລະສູດ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "gambhīratthā" ໄດ້ແກ່ ເລິກເຊິ່ງໂດຍເນື້ອຄວາມ ເຊັ່ນ ເຈດຕະນາສູດ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "lokuttarā" ໄດ້ແກ່ ສະແດງເນື້ອຄວາມອັນເປັນໂລກຸດຕະຣະ ເຊັ່ນ ອະສັງຂະຕະສັງຍຸດ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "suññatappaṭisaṃyuttā" ໄດ້ແກ່ ສະແດງຄວາມວ່າງເປົ່າຈາກສັດຕົວຕົນ ເຊັ່ນ ຂັດຊະນີຍະສູດ ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "upasampajja viharissāma" ໄດ້ແກ່ ໄດ້ຮັບແລ້ວຈຶ່ງຢູ່. ບົດວ່າ "evañhi vo, dhammadinna, sikkhitabbaṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພວກທ່ານຜູ້ບຳເພັນ ຈັນທູປະມະປະຕິປະທາ, ຣະຖະວິນີຕະປະຕິປະທາ, ໂມເນຍຍະປະຕິປະທາ, ແລະມະຫາອະລິຍະວົງສະປະຕິປະທາ ພຶງສຶກສາຢ່າງນີ້. ພະສາດສະດາຊົງວາງພາລະອັນໜັກໜ່ວງທີ່ຍາກຈະແບກຫາບໄດ້ ໃຫ້ແກ່ອຸປາສົກເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ເພາະເຫດໃດ? ໄດ້ຍິນວ່າ ອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພູມຂອງຕົນແລ້ວຂໍໂອວາດ, ແຕ່ກັບຂໍໂອວາດວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງໂອວາດພວກຂ້ານ້ອຍທ້ອນ" ປຽບເໝືອນວ່າພວກຕົນສາມາດແບກຫາບພາລະທັງປວງໄດ້ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະສາດສະດາເມື່ອຊົງປະສົງຈະວາງພາລະອັນໜັກໜ່ວງທີ່ຍາກຈະແບກຫາບໄດ້ໃຫ້ແກ່ອຸປາສົກເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະແດງພະດຳລັດມີຄຳວ່າ "ye te suttantā" ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "na kho netaṃ" ພຶງຕັດບົດເປັນ "na kho etaṃ". ໃນຄຳນີ້, ອັກສອນ "ນ" (n) ເປັນພຽງພະຍັນຊະນະສົນທິເທົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "tasmā" ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດທີ່ໃນບັດນີ້ ພວກທ່ານຕັ້ງຢູ່ໃນພູມຂອງຕົນແລ້ວຂໍໂອວາດ, ເພາະເຫດນັ້ນ.

၄. ဂိလာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອັດຖະກະຖາຄິລານະສູດ

၁၀၅၀. စတုတ္ထေ န ခေါ ပနေတန္တိ န ခေါ အမှေဟိ ဧတံ. သပ္ပညော ဥပါသကောတိ သောတာပန္နော အဓိပ္ပေတော. အဿာသနီယေဟိ ဓမ္မေဟီတိ အဿာသကရေဟိ ဓမ္မေဟိ. အဿာသတာယသ္မာတိ အဿာသတု အာယသ္မာ. မာရိသောတိ မရဏပဋိဗဒ္ဓေါ. မရဏဓမ္မောတိ မရဏသဘာဝေါ. အဓိမောစေဟီတိ ဌပေဟိ. အဓိမောစိတန္တိ ဌပိတံ. ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တစိတ္တဿ. ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တန္တိ ယံ ဣဒံ ဝိမုတ္တိံ အာရဗ္ဘ ဝိမုတ္တိယာ နာနာကရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, န တံ ဝဒါမိ. ဘိက္ခုသံဃဿ ဟိ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏဝတ္တေသု စေဝ အသီတိက္ခန္ဓကဝတ္တေသု စာတိ အာဂမနီယဂုဏေသု ပမာဏံ နာမ နတ္ထိ, ပဋိဝိဒ္ဓေ ပန မဂ္ဂေ ဝါ ဖလေ ဝါ ဥပါသကာနဉ္စ ဘိက္ခူနဉ္စ နာနာကရဏံ နတ္ထိ.

໑໐໕໐. In ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ "na kho panetaṃ" ໄດ້ແກ່ ພວກຂ້ານ້ອຍບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳນີ້ມາກ່ອນເລີຍ. ບົດວ່າ "sappañño upāsako" ໝາຍເຖິງ ພະໂសດາບັນ. ບົດວ່າ "assāsanīyehi dhammehi" ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຳທັງຫຼາຍອັນເຮັດໃຫ້ເບົາໃຈ. ບົດວ່າ "assāsatu āyasmā" ໄດ້ແກ່ ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຈົ່ງເບົາໃຈທ້ອນ. ບົດວ່າ "māriso" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກ່ຽວພັນກັບຄວາມຕາຍ. ບົດວ່າ "maraṇadhammo" ໄດ້ແກ່ ມີຄວາມຕາຍເປັນທຳມະດາ. ບົດວ່າ "adhimocehi" ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງຕັ້ງຈິດໄວ້. ບົດວ່າ "adhimocitaṃ" ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ "evaṃ vimuttacittassa" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດຫຼຸດພົ້ນແລ້ວດ້ວຍອະລະຫັດຕະຜົນວິມຸດຕິຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "yadidaṃ vimuttiyā vimuttiṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມແຕກຕ່າງໃດໆ ທີ່ຄວນຈະກ່າວເຖິງໂດຍປາຣົບວິມຸດຕິ (ອະລະຫັດຕະຜົນ), ຕະຖາຄົດບໍ່ກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສຳລັບພິກຂຸສົງ, ໃນຄຸນຄວາມດີອັນເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມັກ (ເຊັ່ນ ວັດໃນລານເຈດີ, ວັດໃນລານໂພ ແລະຂັນທະກະວັດ 80 ປະການ) ຍ່ອມບໍ່ມີກຳນົດຂອບເຂດ, ແຕ່ເມື່ອແທງຕະຫຼອດມັກຫຼືຜົນແລ້ວ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງອຸປາສົກແລະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

၉. ပညာပဋိလာဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາປັນຍາປະຕິລາພະສູດ

၁၀၅၅. နဝမေ ပညာပဋိလာဘာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဧတ္ထ သတ္တ သေက္ခာ ပညံ ပဋိလဘန္တိ နာမ, ခီဏာသဝေါ ပဋိလဒ္ဓပညော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပရတော ပညာဗုဒ္ဓိယာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໕໕. In ໃນສູດທີເກົ້າ, ໃນບົດວ່າ "paññāpaṭilābhāya saṃvattanti" ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ພະເສຂະ 7 ຈຳພວກ ຊື່ວ່າ ຍັງໄດ້ຮັບປັນຍາຢູ່, ສ່ວນພະຂີນາສົບ ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບປັນຍາແລ້ວ. ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປ ມີຄຳວ່າ "paññābuddhiyā" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

သပ္ပညဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

ສັບປັນຍະວັກ ທີຫົກ ຈົບແລ້ວ.

၇. မဟာပညဝဂ္ဂေါ

໗. ມະຫາປັນຍະວັກ

၁. မဟာပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາມະຫາປັນຍາສູດ

၁၀၅၈. သတ္တမေ [Pg.323] မဟာပညတာယ သံဝတ္တန္တီတိအာဒီသု ‘‘မဟန္တေ အတ္ထေ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ’’တိအာဒိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၂.၄) ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໐໕໘. In ໃນສູດທີເຈັດ, ໃນບົດວ່າ "mahāpaññatāya saṃvattanti" ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດທັງປວງໃນສູດທັງໝົດ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປະຕິສຳພິທາມັກ ວ່າ "ຊື່ວ່າ ມະຫາປັນຍາ ເພາະກຳນົດຖືເອົາເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່" ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນສູດທັງປວງມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

သောတာပတ္တိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ອັດຖະກະຖາໂសຕາປັດຕິສັງຍຸດ ຈົບແລ້ວ.

၁၂. သစ္စသံယုတ္တံ

໑໒. ສັດຈະສັງຍຸດ

၁. သမာဓိဝဂ္ဂေါ

໑. ສະມາທິວັກ

၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາສະມາທິສູດ

၁၀၇၁. သစ္စသံယုတ္တဿ [Pg.324] ပဌမေ သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေတိ တေ ကိရ ဘိက္ခူ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယန္တိ, အထ နေသံ သတ္ထာ – ‘‘ဧဝမေတေ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝဍ္ဎေတွာ, ဝိသေသံ ပါပုဏိဿန္တီ’’တိ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယောတိ ဧတ္ထ ယထာဘူတာဒိဝသေန ကာရဏစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဘိက္ခဝေ, ယသ္မာ သမာဟိတော ဘိက္ခု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, တသ္မာ တုမှေဟိ စ သမာဟိတေဟိ စတုန္နံ သစ္စာနံ ယထာဘူတံ ပဇာနနတ္ထာယ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော. တထာ ယသ္မာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ တထာဂတဿေဝ ပါတုဘာဝါ ပါကဋာနိ ဟောန္တိ, ယသ္မာ စ တထာဂတေန သုဝိဘတ္တာနိ, ယသ္မာ စ တေသု အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ အပရိမာဏာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနိ, ယသ္မာ စ တေသံ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎတိ, တေသံ ပဋိဝိဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝဍ္ဎတိ, တသ္မာ ‘‘ဧဝံ နော ဝဋ္ဋံ န ဝဍ္ဎိဿတီ’’တိ တုမှေဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော.

໑໐໗໑. In ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງສັດຈະສັງຍຸດ, ບົດວ່າ "samādhiṃ, bhikkhave" ມີອະທິບາຍວ່າ: ໄດ້ຍິນວ່າ ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເສື່ອມຈາກຄວາມມີຈິດເປັນເອກັກຄະຕາ, ຄັ້ງນັ້ນ ພະສາດສະດາຊົງດຳຣິວ່າ "ເມື່ອພິກຂຸເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຈິດເປັນເອກັກຄະຕາແລ້ວ ຈະເລີນກຳມະຖານ ຍ່ອມຈະບັນລຸຄຸນວິເສດ" ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຊົງປາຣົບພະທຳເທດສະໜານີ້. ໃນບົດວ່າ "tasmātiha, bhikkhave, 'idaṃ dukkha'nti yogo karaṇīyo" ນີ້, ພຶງຊາບການຈຳແນກເຫດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນຈິງ ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເພາະເຫດທີ່ພິກຂຸຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ຊັດຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງອະລິຍະສັດ 4, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກທ່ານກໍຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນ ເພື່ອຮູ້ຊັດຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງອະລິຍະສັດ 4 ວ່າ "ນີ້ເປັນທຸກ" ແລ້ວພຶງເຮັດຄວາມພຽນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫດທີ່ອະລິຍະສັດ 4 ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ ເພາະການບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ, ແລະເພາະເຫດທີ່ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າຊົງຈຳແນກໄວ້ດີແລ້ວ, ແລະເພາະເຫດທີ່ໃນອະລິຍະສັດ 4 ນັ້ນ ມີພະຍັນຊະນະບໍ່ມີປະມານ ແລະມີບົດພະຍັນຊະນະບໍ່ມີປະມານ, ແລະເພາະເຫດທີ່ເພາະຄວາມບໍ່ແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ສັງສາລະວັດຈຶ່ງຈະເລີນຂຶ້ນ, ແຕ່ຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ສັງສາລະວັດຍ່ອມບໍ່ຈະເລີນຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກທ່ານຈົ່ງຕັ້ງຈິດວ່າ "ດ້ວຍການຮູ້ແຈ້ງອະລິຍະສັດ 4 ຢ່າງນີ້ ສັງສາລະວັດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍຈະບໍ່ຈະເລີນຂຶ້ນອີກ" ແລ້ວພຶງເຮັດຄວາມພຽນວ່າ "ນີ້ເປັນທຸກ".

၂. ပဋိသလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາປະຕິສັນລານະສູດ

၁၀၇၂. ဒုတိယံ ကာယဝိဝေကဝိကလာနံ ကာယဝိဝေကပဋိလာဘတ္ထာယ ဝုတ္တံ.

໑໐໗໒. ສູດທີສອງ ຊົງສະແດງແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ບົກພ່ອງຈາກກາຍະວິເວີກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ກາຍະວິເວີກ.

၃. ပဌမကုလပုတ္တသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາປະຖົມມະກຸລະປຸດຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ

၁၀၇၃-၇၅. တတိယေ အဘိသမယာယာတိ အဘိသမယတ္ထာယ. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ စေတ္ထ သာသနာဝစရာ အဓိပ္ပေတာ. တထာ စတုတ္ထပဉ္စမေသု, တေန တေန အဘိလာပေန ဗုဇ္ဈနကာနံ ပန အဇ္ဈာသယေနေတာနိ ဝုတ္တာနိ.

໑໐໗໓-໗໕. In ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ "abhisamayāya" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແທງຕະຫຼອດ. ແລະໃນບົດວ່າ "samaṇabrāhmaṇā" ນີ້ ໝາຍເຖິງ ສະມະນະແລະພຣາມ ຜູ້ປະພຶດຢູ່ໃນພະສາສະໜາ. ໃນສູດທີສີ່ແລະທີຫ້າ ກໍມີເນື້ອຄວາມເໝືອນກັນ, ແຕ່ທີ່ຊົງສະແດງສູດເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ ກໍໂດຍອັດທະຍາໄສຂອງເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຈະຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳນັ້ນໆ.

၆. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະສະມະນະພຣາມະນະສູດ

၁၀၇၆. ဆဋ္ဌေ [Pg.325] အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုန္တိ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ အဟန္တိ ဧဝံ အတ္တာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသယိံသု. ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါ စ သမဏဂဟဏေန ဂဟိတာ.

໑໐໗໖. In ໃນສູດທີຫົກ, ບົດວ່າ "abhisambuddhaṃ pakāsesuṃ" ມີອະທິບາຍວ່າ: ພວກເຂົາປະກາດຕົນເອງວ່າເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ ວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ". ດ້ວຍວ່າ ໃນພະສູດນີ້ ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍຊົງສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍຄຳວ່າ "ສະມະນະ" ນີ້ຄືກັນ.

၁၀. တိရစ္ဆာနကထာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາຕິລັດສານະກະຖາສູດ

၁၀၈၀. ဒသမေ အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ. တိရစ္ဆာနကထန္တိ အနိယျာနိကတ္တာ သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂါနံ တိရစ္ဆာနဘူတံ ကထံ. ရာဇကထန္တိအာဒီသု ရာဇာနံ အာရဗ္ဘ ‘‘မဟာသမ္မတော မန္ဓာတာ ဓမ္မာသောကော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တကထာ ရာဇကထာ. ဧသ နယော စောရကထာဒီသု. တေသု ‘‘အသုကော ရာဇာ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ ဟောတိ. ‘‘သောပိ နာမ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန ကမ္မဋ္ဌာနဘာဝေ တိဋ္ဌတိ. စောရေသုပိ ‘‘မူလဒေဝေါ ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ မေဃမာလော ဧဝံ မဟာနုဘာဝေါ’’တိ တေသံ ကမ္မံ ပဋိစ္စ ‘‘အဟော သူရာ’’တိ ဂေဟသိတကထာဝ တိရစ္ဆာနကထာ. ယုဒ္ဓေပိ ဘာရတယုဒ္ဓါဒီသု ‘‘အသုကေန အသုကော ဧဝံ မာရိတော ဧဝံ ဝိဒ္ဓေါ’’တိ ကာမဿာဒဝသေနေဝ ကထာ တိရစ္ဆာနကထာ, ‘‘တေပိ နာမ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနမေဝ ဟောတိ. အပိစ အန္နာဒီသု ‘‘ဧဝံ ဝဏ္ဏဝန္တံ ဂန္ဓဝန္တံ ရသဝန္တံ ဖဿသမ္ပန္နံ ခါဒိမှ ဘုဉ္ဇိမှ ပိဝိမှ ပရိဘုဉ္ဇိမှာ’’တိ ကာမဿာဒဝသေန ကထေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဧဝံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပန္နံ အန္နံ ပါနံ ဝတ္ထံ သယနံ မာလံ ဂန္ဓံ ဝိလေပနံ သီလဝန္တာနံ အဒမှ, စေတိယေ ပူဇံ အကရိမှာ’’တိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ.

໑໐໘໐. In ໃນສູດທີສິບ, ບົດວ່າ "anekavihitaṃ" ໄດ້ແກ່ ຫຼາຍປະການ. ບົດວ່າ "tiracchānakathaṃ" ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກີດຂວາງທາງສະຫວັນແລະທາງພະນິພານ ເພາະບໍ່ເປັນໄປເພື່ອການອອກຈາກທຸກ. ໃນບົດວ່າ "rājakathaṃ" ເປັນຕົ້ນ, ຖ້ອຍຄຳທີ່ເປັນໄປໂດຍນັຍວ່າ "ພະເຈົ້າມະຫາສົມມຸດ, ພະເຈົ້າມັນທາຕຸ, ພະເຈົ້າທຳມາໂສກ ມີອານຸພາບຫຼາຍຢ່າງນີ້" ໂດຍປາຣົບພະລາຊາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ "ລາຊະກະຖາ". ນັຍນີ້ກໍມີໃນເລື່ອງໂຈນ ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຖ້ອຍຄຳທີ່ອີງອາໄສກາມະຄຸນໂດຍນັຍວ່າ "ພະລາຊາພະອົງນັ້ນມີຮູບງາມ ໜ້າເບິ່ງໜ້າຊົມ" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນຕິລັດສານະກະຖາ. ແຕ່ຖ້າກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ແມ່ນແຕ່ພະລາຊາຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍປານນັ້ນ ກໍຍັງເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລ້ວ" ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຖານะເປັນກຳມະຖານ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງໂຈນ, ຖ້ອຍຄຳທີ່ອີງອາໄສກາມະຄຸນ ໂດຍປາຣົບການກະທຳຂອງພວກເຂົາວ່າ "ໂຈນຊື່ມູລະເທວະມີອານຸພາບຫຼາຍຢ່າງນີ້, ໂຈນຊື່ເມຄະມາລະມີອານຸພາບຫຼາຍຢ່າງນີ້, ໂອ້! ພວກເຂົາຊ່າງກ້າຫານແທ້ໆ" ຍ່ອມເປັນຕິລັດສານະກະຖາ. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງສົງຄາມ, ໃນເລື່ອງສົງຄາມພະຣະຕະ ເປັນຕົ້ນ, ຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນກາມວ່າ "ຄົນນັ້ນຖືກຄົນນີ້ຂ້າຢ່າງນີ້, ຖືກແທງຢ່າງນີ້" ຍ່ອມເປັນຕິລັດສານະກະຖາ, ແຕ່ຖ້າກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ "ແມ່ນແຕ່ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນກໍເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລ້ວ" ຍ່ອມເປັນກຳມະຖານໂດຍແທ້ໃນທີ່ທັງປວງ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ໃນເລື່ອງອາຫານ ເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນກາມວ່າ "ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ຂ້ຽວ, ໄດ້ກິນ, ໄດ້ດື່ມ, ໄດ້ບໍລິໂພກ ຂອງຂ້ຽວຂອງກິນທີ່ມີສີ, ມີກິ່ນ, ມີລົດ, ມີສຳຜັດດີຢ່າງນີ້" ຍ່ອມບໍ່ຄວນກ່າວ. ແຕ່ຖ້າເຮັດໃຫ້ມີປະໂຫຍດແລ້ວກ່າວວ່າ "ໃນກ່ອນ ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ຖວາຍເຂົ້າ, ນ້ຳ, ຜ້າ, ທີ່ນອນ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້ ອັນສົມບູນດ້ວຍສີເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ແກ່ທ່ານຜູ້ມີສີລທັງຫຼາຍ, ໄດ້ເຮັດການບູຊາທີ່ພະເຈດີແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມຄວນກ່າວ.

ဉာတိကထာဒီသုပိ ‘‘အမှာကံ ဉာတကာ သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝံ ဝိစိတြေဟိ ယာနေဟိ ဝိစရိမှာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ. သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘တေပိ နော ဉာတကာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ, ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ ဧဝရူပါ ဥပါဟနာ သံဃဿ အဒမှာ’’တိ ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. ဂါမကထာဒီသုပိ သုနိဝိဋ္ဌဒုန္နိဝိဋ္ဌသုဘိက္ခဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဝသေန ဝါ ‘‘အသုကဂါမဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာတ္ထကံ ပန ကတွာ ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိ ဝါ, ‘‘ခယံ ဂတာ’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. နိဂမနဂရဇနပဒကထာသုပိ ဧသေဝ နယော.

ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງຍາດ ເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີວ່າ "ພວກຍາດຂອງພວກຂ້ານ້ອຍເປັນຄົນກ້າຫານ ມີຄວາມສາມາດຫຼາຍ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ, "ໃນກ່ອນ ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ທ່ຽວໄປດ້ວຍຍານພາຫະນະອັນວິຈິດງົດງາມຕ່າງໆ ຢ່າງນີ້" ດັ່ງນີ້ກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ຄວນກ່າວ. ແຕ່ຖ້າເຮັດໃຫ້ມີປະໂຫຍດແລ້ວກ່າວວ່າ "ແມ່ນແຕ່ພວກຍາດເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພວກຂ້ານ້ອຍ ກໍເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ, "ໃນກ່ອນ ພວກຂ້ານ້ອຍໄດ້ຖວາຍເກີບມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ແກ່ພະສົງ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ ຍ່ອມຄວນກ່າວ. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງບ້ານ ເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນບ້ານທີ່ຕັ້ງຢູ່ດີຫຼືຕັ້ງຢູ່ບໍ່ດີ, ຄວາມມີອາຫານອຸດົມສົມບູນຫຼືຄວາມອຶດຢາກຂາດແຄນ ເປັນຕົ້ນ ວ່າ "ພວກຊາວບ້ານຊື່ໂນ້ນເປັນຄົນກ້າຫານ ມີຄວາມສາມາດຫຼາຍ" ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຄວນgກ່າວ. ແຕ່ຖ້າເຮັດໃຫ້ມີປະໂຫຍດແລ້ວກ່າວວ່າ "ພວກເຂົາມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ, "ພວກເຂົາເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລ້ວ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ ຍ່ອມຄວນກ່າວ. ໃນເລື່ອງນິຄົມ, ເມືອງ, ແລະຊົນນະບົດ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້.

ဣတ္ထိကထာပိ [Pg.326] ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီနိ ပဋိစ္စ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သူရကထာပိ ‘‘နန္ဒိမိတ္တော နာမ ယောဓော သူရော အဟောသီ’’တိ အဿာဒဝသေန ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓေါ ပသန္နော အဟောသိ, ခယံ ဂတော’’တိ ဧဝမေဝ ဝဋ္ဋတိ. သုရာကထာတိပိ ပါဌော. သာပိ စေသာ သုရာကထာ ‘‘ဧဝရူပါ နာမ သုရာ ပီတာ ရတိဇနနီ ဟောတီ’’တိ အဿာဒဝသေနေဝ န ဝဋ္ဋတိ, အာဒီနဝဝသေန ပန ‘‘ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋတိ. ဝိသိခါကထာပိ ‘‘အသုကဝိသိခါ သုနိဝိဋ္ဌာ ဒုန္နိဝိဋ္ဌာ’’တိ ဝါ, ‘‘အသုကဝိသိခါယ ဝါသိနော သူရာ သမတ္ထာ’’တိ ဝါ အဿာဒဝသေနေဝ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ ခယံ ဂတာ’’တိ ဧစ္စေဝံ ဝဋ္ဋတိ. ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထာတိ ဥဒကတိတ္ထကထာ ဝုစ္စတိ, ကုမ္ဘဒါသိကထာ ဝါ. သာပိ ‘‘ပါသာဒိကာ နစ္စိတုံ ဂါယိတုံ ဆေကာ’’တိ အဿာဒဝသေန န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘သဒ္ဓါ ပသန္နာ’’တိအာဒိနာ နယေနေဝ ဝဋ္ဋတိ.

ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບສະຕີ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນ ໂດຍປາລົບເຖິງຜິວພັນ ແລະຮູບຮ່າງເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຄວນກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ “ນາງມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເຖິງແກ່ຄວາມສິ້ນໄປ (ຕາຍ) ແລ້ວ” ເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບນັກຮົບ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນວ່າ “ນັກຮົບຊື່ວ່າ ນັນທິມິດຕະ ເປັນຜູ້ກ້າຫານຫຼາຍ”, ແຕ່ຄວນກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ “ເພິ່ນເປັນຜູ້ມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເຖິງແກ່ຄວາມສິ້ນໄປ (ຕາຍ) ແລ້ວ” ເທົ່ານັ້ນ. ມີບົດປາຖະວ່າ “ສຸຣາຄະຖາ” (ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບນ້ຳເມົາ) ຄືກັນ. ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບນ້ຳເມົານັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນg່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນວ່າ “ສຸຣາທີ່ມີລັກສະນະປານນີ້ ເມື່ອດື່ມເຂົ້າໄປແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເພີດເພີນຍິນດີ”, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂທດ ຄວນກ່າວໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມເປັນບ້າ”. ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບຫົນທາງ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນວ່າ “ຫົນທາງຊື່ນີ້ ຈັດສັນໄວ້ດີ ຈັດສັນໄວ້ບໍ່ດີ” ຫຼືວ່າ “ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນຫົນທາງຊື່ນີ້ ເປັນຄົນກ້າຫານ ມີຄວາມສາມາດ”, ແຕ່ຄວນກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ “ພວກເຂົາມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ ໄດ້ເຖິງແກ່ຄວາມສິ້ນໄປ (ຕາຍ) ແລ້ວ” ເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ກຸມພັດຖານະຄະຖາ” ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບທ່ານ້ຳ ຫຼື ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບຍິງຮັບໃຊ້ຜູ້ຕັກນ້ຳ. ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງລາວນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນວ່າ “ນາງເປັນຕາຮັກ ເປັນຕາເຫຼື້ອມໃສ ສະຫຼາດໃນການຟ້ອນ ການຮ້ອງເພງ”, ແຕ່ຄວນກ່າວໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ນາງມີສັດທາ ເຫຼື້ອມໃສ”.

ပုဗ္ဗပေတကထာတိ အတီတဉာတိကထာ. တတ္ထ ဝတ္တမာနဉာတိကထာသဒိသောဝ ဝိနိစ္ဆယော. နာနတ္တကထာတိ ပုရိမပစ္ဆိမကထာဟိ ဝိမုတ္တာ အဝသေသာ နာနာသဘာဝါ နိရတ္ထကကထာ. လောကက္ခာယိကာတိ ‘‘အယံ လောကော ကေန နိမ္မိတော, အသုကေန နာမ နိမ္မိတော, ကာကော သေတော အဋ္ဌီနံ သေတတ္တာ, ဗလာကာ ရတ္တာ လောဟိတဿ ရတ္တတ္တာ’’တိ ဧဝမာဒိကာ လောကာယတဝိတဏ္ဍသလ္လာပကထာ. သမုဒ္ဒက္ခာယိကာ နာမ ‘‘ကသ္မာ သမုဒ္ဒေါ သာဂရော, သာဂရဒေဝေန ခနိတတ္တာ သာဂရော, ခတော မေတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ နိဝေဒိတတ္တာ သမုဒ္ဒေါ’’တိ ဧဝမာဒိကာ နိရတ္ထကသမုဒ္ဒက္ခာယိကကထာ. ဣတိ ဘဝေါ ဣတိ အဘဝေါတိ ယံ ဝါ တံ ဝါ နိရတ္ထကကာရဏံ ဝတွာ ပဝတ္တိတကထာ ဣတိဘဝါဘဝကထာ. ဧတ္ထ စ ဘဝေါတိ သဿတံ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒံ. ဘဝေါတိ ဝုဒ္ဓိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ ကာမသုခံ, အဘဝေါတိ အတ္တကိလမထော. ဣတိ ဣမာယ ဆဗ္ဗိဓာယ ဣတိဘဝါဘဝကထာယ သဒ္ဓိံ ဗာတ္တိံသ တိရစ္ဆာနကထာ နာမ ဟောန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ຄຳວ່າ “ປຸບພະເປຕະຄະຖາ” ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ລ່ວງລັບໄປແລ້ວ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີການວິນິດໄສເຊັ່ນດຽວກັນກັບເລື່ອງລາວກ່ຽວກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງໃນປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ “ນານັດຕະຄະຖາ” ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດຕ່າງໆ ນອກເໜືອໄປຈາກເລື່ອງລາວທີ່ກ່າວມາແລ້ວທັງກ່ອນແລະຫຼັງ. ຄຳວ່າ “ໂລກັກຂາຍິກາ” ໄດ້ແກ່ ການສົນທະນາເລື່ອງໂລກາຍະຕະ ແລະວິຕັນດະ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂລກນີ້ໃຜສ້າງຂຶ້ນ, ພະເຈົ້າອົງນັ້ນອົງນີ້ສ້າງຂຶ້ນ, ກາສີຂາວເພາະກະດູກມັນຂາວ, ນົກຍາງສີແດງເພາະເລືອດມັນແດງ”. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມຸດທັກຂາຍິກາ” ໄດ້ແກ່ ເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດກ່ຽວກັບມະຫາສະໝຸດ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ເປັນຫຍັງມະຫາສະໝຸດຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສາຄອນ, ເພາະທ້າວສາຄອນເທວະເປັນຜູ້ຂຸດຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສາຄອນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ສະໝຸດ ເພາະທ້າວສາຄອນນັ້ນສະແດງດ້ວຍທ່າທາງມືວ່າ ເຮົາຂຸດແລ້ວ”. ເລື່ອງລາວທີ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍການກ່າວເຖິງເຫດຜົນທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໃດໆ ວ່າ “ເປັນຢ່າງນີ້ຈຶ່ງຈະຈະເລີນ ເປັນຢ່າງນີ້ຈຶ່ງຈະເສື່ອມ” ເອີ້ນວ່າ “ອິຕິພະວາພະວະຄະຖາ”. ແລະໃນບົດນີ້ “ພົບ” (bhavo) ໝາຍເຖิง ສັດສະຕະທິຖິ, “ອະພົບ” (abhavoti) ໝາຍເຖິງ ອຸຈເຊທະທິຖິ. “ພົບ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນ, “ອະພົບ” ໝາຍເຖິງ ຄວາມເສື່ອມ. “ພົບ” ໝາຍເຖິງ ກາມະສຸຂະ, “ອະພົບ” ໝາຍເຖິງ ອັດຕະກິລະມະຖະ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ເລື່ອງລາວທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ຕິຣັດສານະຄະຖາ) 32 ປະການ ຈຶ່ງລວມເອົາເລື່ອງ “ອິຕິພະວາພະວະຄະຖາ” 6 ປະການນີ້ເຂົ້າໄວ້ນຳ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

ပဌမော ဝဂ္ဂေါ.

ວັກທີໜຶ່ງ (ຈົບ).

၂. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ

໒. ທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະວັກ

၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດ

၁၀၈၁. ဒုတိယဿ [Pg.327] ပဌမေ ဗာရာဏသိယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ဣသိပတနေ မိဂဒါယေတိ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန ဧဝံလဒ္ဓနာမေ မိဂါနံ အဘယဒါနဝသေန ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယသင်္ခါတေ အာရာမေ. ဧတ္ထ ဟိ ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နာ သဗ္ဗညုဣသယော ပတန္တိ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတ္ထံ နိသီဒန္တီတိ အတ္ထော. နန္ဒမူလကပဗ္ဘာရတော သတ္တာဟစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတာ အနောတတ္တဒဟေ ကတမုခဓောဝနာဒိကိစ္စာ အာကာသေန အာဂန္တွာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသယောပေတ္ထ ဩတရဏဝသေန ပတန္တိ, ဥပေါသထတ္ထဉ္စ အနုပေါသထတ္ထဉ္စ သန္နိပတန္တိ, ဂန္ဓမာဒနံ ပဋိဂစ္ဆန္တာပိ တတောဝ ဥပ္ပတန္တီတိ ဣမိနာ ဣသီနံ ပတနုပ္ပတနဝသေန တံ ‘‘ဣသိပတန’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

໑໐໘໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີສອງ ບົດວ່າ “bārāṇasiyaṃ” ໄດ້ແກ່ ໃນເມືອງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “isipatane migadāye” ໄດ້ແກ່ ໃນອາຣາມທີ່ເອີ້ນວ່າ ມิຄະທາຍະ ເພາະເປັນບ່ອນທີ່ໃຫ້ອະໄພຍະທານແກ່ເນື້ອທັງຫຼາຍ ແລະໄດ້ຊື່ວ່າ ອິສິປະຕະນະ ເພາະເປັນບ່ອນຕົກລົງ ແລະເຫາະຂຶ້ນແຫ່ງພະຣືສີທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນປ່າມິຄະທາຍະນີ້ ພະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນຣືສີທັງຫຼາຍ ທີ່ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວໆ ຍ່ອມສະເດັດລົງມາ ແລະປະທັບນັ່ງເພື່ອສະແດງທຳມະຈັກ; ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແມ່ນແຕ່ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນຣືສີທັງຫຼາຍ ເມື່ອອອກຈາກນິໂຣທະສະມາບັດຫຼັງຈາກຜ່ານໄປ 7 ວັນ ທີ່ຖ້ຳນັນທະມູລະກະ ແລ້ວຊຳຮະພະພັກທີ່ສະອະໂນດາດ ເຫາະມາທາງອາກາດ ກໍຍ່ອມສະເດັດລົງມາໃນບ່ອນນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະເດັດລົງມາ, ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນເພື່ອເຮັດອຸໂປສົດ ແລະບໍ່ແມ່ນອຸໂປສົດ, ແລະເມື່ອຈະສະເດັດກັບໄປສູ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ ກໍຍ່ອມເຫາະຂຶ້ນຈາກບ່ອນນີ້; ເພາະການຕົກລົງມາ ແລະການເຫາະຂຶ້ນແຫ່ງພະຣືສີທັງຫຼາຍດັ່ງກ່າວນີ້ ບ່ອນນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ອິສິປະຕະນະ”.

အာမန္တေသီတိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိယော ပူရေန္တော အနုပုဗ္ဗေန ပစ္ဆိမဘဝေ ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိမဏ္ဍံ ပတွာ တတ္ထ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော မာရဗလံ ဘိန္ဒိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော သဗ္ဗညုတံ ပတွာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီတိနာမေတွာ မဟာဗြဟ္မုနာ အာယာစိတဓမ္မဒေသနော ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေတွာ လောကာနုဂ္ဂဟေန ဗာရာဏသိံ ဂန္တွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ သညာပေတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုကာမော အာမန္တေသိ.

ບົດວ່າ “āmantesi” ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງບຳເພັນບາຣະມີທັງຫຼາຍ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ຊົງຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາທີ່ໃກ້ພະບາດແຫ່ງພະທີປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ, ຊົງສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມໃນພົບສຸດທ້າຍຕາມລຳດັບ, ຊົງບັນລຸເຖິງໂພທິມົນທົນຕາມລຳດັບ, ປະທັບນັ່ງເທິງອະປະຣາຊິຕະບັນລັງໃນບ່ອນນັ້ນ, ຊົງຜະຈົນເສນາພະຍາມານແລ້ວ, ຊົງລະນຶກເຖິງປຸບເພນิວາສານຸສະຕິຍານໃນຍາມທຳອິດ, ຊົງຊຳຮະທິບພະຈັກຂຸຍານໃນຍາມກາງ, ຊົງເຮັດໃຫ້ໝື່ນໂລກທາດຫວັ່ນໄຫວສະເທືອນສະທ້ານໃນເວລາສິ້ນສຸດຍາມສຸດທ້າຍ ແລ້ວຊົງບັນລຸພະສັບພັນຍູຕາຍານ, ຊົງໃຊ້ເວລາ 7 ສັບປະດາຢູ່ທີ່ໂພທິມົນທົນ, ຊົງໄດ້ຮັບການອາຣາດທະນາສະແດງທຳຈາກທ້າວມະຫາພົມ, ຊົງກວດເບິ່ງສັດຕະໂລກດ້ວຍພຸດທະຈັກຂຸ, ດ້ວຍພະທັຍປາດຖະໜາຈະເກື້ອກູນແກ່ໂລກ ຈຶ່ງສະເດັດໄປສູ່ເມືອງພາຣານະສີ, ຊົງເຮັດໃຫ້ປັນຈະວັກຄີເຂົ້າໃຈ ແລະມີພະປະສົງຈະໝູນກົງລໍ້ແຫ່ງທຳ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຮຽກ.

ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာတိ ဒွေ ဣမေ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋ္ဌာသာ. ဣမဿ ပန ပဒဿ သဟ သမုဒါဟာရေန သမုဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ပတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ပတ္ထရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံယေဝ သမယေ အဋ္ဌာရသကောဋိသင်္ခါ ဗြဟ္မာနော သမာဂစ္ဆိံသု, ပစ္ဆိမဒိသာယ သူရိယော အတ္ထမေတိ, ပါစီနဒိသာယ အာသာဠှနက္ခတ္တေန ယုတ္တော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. တသ္မိံ သမယေ ဘဂဝါ ဣမံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ အာရဘန္တော ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, အန္တာ’’တိအာဒိမာဟ.

ບົດວ່າ “dveme, bhikkhave, antā” ໄດ້ແກ່ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສ່ວນສອງປະການນີ້. ກໍເມື່ອພະອົງຕັດບົດນີ້ ພ້ອມກັບການເປັ່ງພະສຸຣະສຽງ, ສຽງເປັ່ງນັ້ນກໍດັງກ້ອງໄປຮອດອະເວຈີມະຫານະລົກໃນເບື້ອງລຸ່ມ ແລະຮອດພະວັກຄະພູມໃນເບື້ອງເທິງ ແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວໝື່ນໂລກທາດແລ້ວຄົງຢູ່. ໃນສະໄໝນັ້ນເອງ ພວກພົມມີປະມານ 18 ໂກດ ໄດ້ມາປະຊຸມກັນ, ດວງຕາເວັນກຳລັງຕົກດິນໃນທິດຕາເວັນຕົກ, ດວງຈັນວັນເພັນສະເຫວີຍອະສາລະຫະນັກຂັດກຳລັງຂຶ້ນໃນທິດຕາເວັນອອກ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງເລີ່ມສະແດງທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະສູດນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “dveme, bhikkhave, antā”.

တတ္ထ [Pg.328] ပဗ္ဗဇိတေနာတိ ဂိဟိသံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇုပဂတေန. န သေဝိတဗ္ဗာတိ န ဝဠဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါတိ ယော စ အယံ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမသုခဿ အနုယောဂေါ. ဟီနောတိ လာမကော. ဂမ္မောတိ ဂါမဝါသီနံ သန္တကော. ပေါထုဇ္ဇနိကောတိ အန္ဓဗာလဇနေန အာစိဏ္ဏော. အနရိယောတိ န အရိယော န ဝိသုဒ္ဓေါ န ဥတ္တမော န ဝါ အရိယာနံ သန္တကော. အနတ္ထသံဟိတောတိ န အတ္ထသံဟိတော, ဟိတသုခါဝဟကာရဏံ အနိဿိတောတိ အတ္ထော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထဿ အနုယောဂေါ, အတ္တနော ဒုက္ခကရဏန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခောတိ ကဏ္ဋကာပဿယသေယျာဒီဟိ အတ္တမာရဏေဟိ ဒုက္ခာဝဟော.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “pabbajitena” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕັດເຄື່ອງຜູກມັດແຫ່ງຄະລຶຫັດແລ້ວເຂົ້າເຖິງການບັນພະຊາ. ບົດວ່າ “na sevitabbā” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຄວນເສບ. ບົດວ່າ “yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo” ໄດ້ແກ່ ການປະກອບຕົນເນືອງໆ ໃນຄວາມສຸກແຫ່ງກິເລດກາມ ທີ່ເກີດຮ່ວມກັບວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “hīno” ໄດ້ແກ່ ຕ່ຳຊ້າ. ບົດວ່າ “gammo” ໄດ້ແກ່ ເປັນຂອງຊາວບ້ານ. ບົດວ່າ “pothujjaniko” ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະທຸຊົນຄົນພານປະພຶດປະຕິບັດກັນມາ. ບົດວ່າ “anariyo” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນພະອະລິຍະ, ບໍ່ສະອາດ, ບໍ່ປະເສີດ, ຫຼື ບໍ່ແມ່ນຂອງພະອະລິຍະທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “anatthasaṃhito” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ອາໄສເຫດທີ່ຈະນຳມາຊຶ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ແລະຄວາມສຸກ. ບົດວ່າ “attakilamathānuyogo” ໄດ້ແກ່ ການປະກອບຕົນໃຫ້ລຳບາກ, ອະທິບາຍວ່າ ການເຮັດຕົນເອງໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ. ບົດວ່າ “dukkho” ໄດ້ແກ່ ທີ່ນຳມາຊຶ່ງຄວາມທຸກ ດ້ວຍການທໍລະມານຕົນເອງ ເປັນຕົ້ນວ່າ ການນອນເທິງໜາມ.

ပညာစက္ခုံ ကရောတီတိ စက္ခုကရဏီ. ဒုတိယပဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသူပသမတ္ထာယ. အဘိညာယာတိ စတုန္နံ သစ္စာနံ အဘိဇာနနတ္ထာယ. သမ္ဗောဓာယာတိ တေသံယေဝ သမ္ဗုဇ္ဈနတ္ထာယ. နိဗ္ဗာနာယာတိ နိဗ္ဗာနသစ္ဆိကိရိယာယ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဟေဋ္ဌာ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တမေဝ. သစ္စကထာပိ သဗ္ဗာကာရေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၂၉) ဝိတ္ထာရိတာ.

ບົດວ່າ “cakkhukaraṇī” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ເກີດປັນຍາຈັກຂຸ. ບົດທີສອງເປັນຄຳໄວພົດຂອງບົດທຳອິດນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “upasamāya” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “abhiññāya” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຮູ້ຍິ່ງຊຶ່ງອະລິຍະສັດ 4 ປະການ. ບົດວ່າ “sambodhāya” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄວາມຕັດສະຮູ້ຊຶ່ງອະລິຍະສັດ 4 ປະການນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “nibbānāya” ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ແຈ້ງຊຶ່ງພະນິພານ. ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ ທີ່ຄວນກ່າວ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດນັ້ນໆ ໃນເບື້ອງລຸ່ມ. ແມ່ນແຕ່ເລື່ອງອະລິຍະສັດ ກໍໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍລະອຽດທຸກປະການແລ້ວ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ.

တိပရိဝဋ္ဋန္တိ သစ္စဉာဏကိစ္စဉာဏကတဉာဏသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ပရိဝဋ္ဋာနံ ဝသေန တိပရိဝဋ္ဋံ. ဧတ္ထ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ, ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယ’’န္တိ ဧဝံ စတူသု သစ္စေသု ယထာဘူတံ ဉာဏံ သစ္စဉာဏံ နာမ. တေသုယေဝ ‘‘ပရိညေယျံ ပဟာတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဇာနနဉာဏံ ကိစ္စဉာဏံ နာမ. ‘‘ပရိညာတံ ပဟီန’’န္တိ ဧဝံ တဿ တဿ ကိစ္စဿ ကတဘာဝဇာနနဉာဏံ ကတဉာဏံ နာမ. ဒွါဒသာကာရန္တိ တေသံယေဝ ဧကေကသ္မိံ သစ္စေ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ အာကာရာနံ ဝသေန ဒွါဒသာကာရံ. ဉာဏဒဿနန္တိ ဧတေသံ တိပရိဝဋ္ဋာနံ ဒွါဒသန္နံ အာကာရာနံ ဝသေန ဥပ္ပန္နဉာဏသင်္ခါတံ ဒဿနံ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ အညတ္ထ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခု နာမ ဟောန္တိ, ဣဓ ပဌမမဂ္ဂေါဝ.

ບົດວ່າ “tiparivaṭṭaṃ” ໄດ້ແກ່ ມີຮອບສາມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮອບສາມປະການ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັດຈະຍານ, ກິດຈະຍານ ແລະກະຕະຍານ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອະລິຍະສັດ 4 ນັ້ນ ຍານທີ່ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງວ່າ “ນີ້ຄືທຸກຂະອະລິຍະສັດ, ນີ້ຄືທຸກຂະສະມຸທະຍະອະລິຍະສັດ” ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ “ສັດຈະຍານ”. ຍານທີ່ຮູ້ກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດໃນອະລິຍະສັດ 4 ນັ້ນເອງວ່າ “ທຸກຂະອະລິຍະສັດຄວນກຳນົດຮູ້, ສະມຸທະຍະອະລິຍະສັດຄວນລະ” ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ “ກິດຈະຍານ”. ຍານທີ່ຮູ້ວ່າກິດນັ້ນໆ ໄດ້ເຮັດສຳເລັດແລ້ວວ່າ “ທຸກຂະອະລິຍະສັດໄດ້ກຳນົດຮູ້ແລ້ວ, ສະມຸທະຍະອະລິຍະສັດໄດ້ລະແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ “ກະຕະຍານ”. ບົດວ່າ “dvādasākāraṃ” ໄດ້ແກ່ ມີອາການ 12 ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາການຢ່າງລະ 3 ໃນອະລິຍະສັດແຕ່ລະປະການນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ “ñāṇadassanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຫັນທີ່ເອີ້ນວ່າຍານ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮອບ 3 ແລະອາການ 12 ເຫຼົ່ານີ້. ບົດວ່າ “dhammacakkhu” ນັ້ນ ໃນບ່ອນອື່ນ ມັກຄະເບື້ອງຕ່ຳ 3 ແລະຜົນເບື້ອງຕ່ຳ 3 ເອີ້ນວ່າ ດວງຕາເຫັນທຳ, ແຕ່ໃນພະສູດນີ້ ໝາຍເອົາສະເພາະປະຖົມມັກເທົ່ານັ້ນ.

ဓမ္မစက္ကေတိ ပဋိဝေဓဉာဏေ စေဝ ဒေသနာဉာဏေ စ. ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ဟိ စတူသု သစ္စေသု ဥပ္ပန္နံ ဒွါဒသာကာရံ ပဋိဝေဓဉာဏမ္ပိ, ဣသိပတနေ နိသိန္နဿ ဒွါဒသာကာရာယ သစ္စဒေသနာယ ပဝတ္တိတံ ဒေသနာဉာဏမ္ပိ ဓမ္မစက္ကံ နာမ. ဥဘယမ္ပိ ဟေတံ ဒသဗလဿ ဥရေ ပဝတ္တဉာဏမေဝ. ဣမာယ [Pg.329] ဒေသနာယ ပကာသေန္တေန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ ပနေတံ ဓမ္မစက္ကံ ယာဝ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ, တာဝ နံ ဘဂဝါ ပဝတ္တေတိ နာမ, ပတိဋ္ဌိတေ စ ပဝတ္တိတံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ပဝတ္တိတေ စ ပန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကေ ဘုမ္မာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ບົດວ່າ “dhammacakke” ໄດ້ແກ່ ທັງປະຕິເວທະຍານ ແລະເທສະນາຍານ. ດ້ວຍວ່າ ທັງປະຕິເວທະຍານມີອາການ 12 ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນອະລິຍະສັດ 4 ແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທັບນັ່ງເທິງໂພທິບັນລັງ, ແລະເທສະນາຍານທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການສະແດງອະລິຍະສັດມີອາການ 12 ແກ່ພະອົງຜູ້ປະທັບຢູ່ທີ່ປ່າອິສິປະຕະນະ ກໍຊື່ວ່າ ທຳມະຈັກ ທັງນັ້ນ. ຍານທັງສອງປະການນັ້ນ ກໍຄືຍານທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພະຫະລຶໄທຂອງພະທົດສະພົນນັ້ນເອງ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງປະກາດຍານທັງສອງນັ້ນດ້ວຍພະເທສະນານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊົງໝູນທຳມະຈັກແລ້ວ. ກໍທຳມະຈັກນັ້ນ ຕາບໃດທີ່ພະອັນຍາໂກນທັນຍະເຖລະ ພ້ອມດ້ວຍພົມ 18 ໂກດ ຍັງບໍ່ທັນຕັ້ງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນ, ຕາບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍຍັງຊື່ວ່າ ບໍ່ທັນໄດ້ໝູນທຳມະຈັກ, ແຕ່ເມື່ອພະເຖລະຕັ້ງຢູ່ໃນໂສດາປັດຕິຜົນແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊົງໝູນທຳມະຈັກແລ້ວ. ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງການໝູນທຳມະຈັກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesu”.

တတ္ထ ဘုမ္မာတိ ဘူမဋ္ဌကဒေဝတာ. သဒ္ဒမနုဿာဝေသုန္တိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သာဓုကာရံ ဒတွာ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ အနုသာဝယိံသု. ဩဘာသောတိ သဗ္ဗညုတညာဏောဘာသော. သော ဟိ တဒါ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ဝိရောစိတ္ထ. အညာသိ ဝတ, ဘော, ကောဏ္ဍညောတိ ဣမဿပိ ဥဒါနဿ ဥဒါဟာရနိဂ္ဃောသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ.

ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ “bhummā” ໄດ້ແກ່ ເທວະດາຜູ້ສະຖິດຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ບົດວ່າ “saddamanussāvesu” ໄດ້ແກ່ ພວກເທວະດາໄດ້ໃຫ້ສາທຸການພ້ອມກັນໃນທັນທີ ແລ້ວກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “etaṃ bhagavatā” ແລ້ວບອກຕໍ່ໆ ກັນໄປ. ບົດວ່າ “obhāso” ໄດ້ແກ່ ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພະສັບພັນຍູຕາຍານ. ດ້ວຍວ່າ ໃນເວລານັ້ນ ແສງສະຫວ່າງນັ້ນໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງກ້າວລ່ວງເທວານຸພາບຂອງເຫຼົ່າເທວະດາທັງຫຼາຍ. ແມ່ນແຕ່ສຽງເປັ່ງອຸທານວ່າ “aññāsi vata, bho, koṇḍañño” ກໍໄດ້ແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວໝື່ນໂລກທາດແລ້ວຄົງຢູ່.

၉. သင်္ကာသနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອັດຖະກະຖາສັງກາສະນະສູດ

၁၀၈၉. နဝမေ အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာတိ အပ္ပမာဏာနိ အက္ခရာနိ. ဗျဉ္ဇနာတိ တေသံယေဝ ဝေဝစနံ, ဝဏ္ဏာနံ ဝါ ဧကဒေသာ ယဒိဒံ ဗျဉ္ဇနာ နာမ. သင်္ကာသနာတိ ဝိဘတ္တိယော. ဧကမေကသ္မိဉှိ သစ္စေ သဗ္ဗာကာရေန ဝိတ္ထာရိယမာနေ ဝဏ္ဏာဒီနံ အန္တော နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ ဧဝမာဟ.

໑໐໘໙. ໃນສູດທີເກົ້າ ບົດວ່າ “aparimāṇā vaṇṇā” ໄດ້ແກ່ ຕົວອັກສອນທີ່ບໍ່ມີປະມານ. ບົດວ່າ “byañjanā” ເປັນຄຳໄວພົດຂອງຕົວອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ, ຫຼືວ່າ ພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງວັນນະ. ບົດວ່າ “saṅkāsanā” ໄດ້ແກ່ ວິພັດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈຳແນກອະລິຍະສັດແຕ່ລະປະການໂດຍລະອຽດທຸກປະການແລ້ວ ທີ່ສຸດແຫ່ງວັນນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ; ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້.

၁၀. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາຕະຖະສູດ

၁၀၉၀. ဒသမေ သဘာဝါဝိဇဟနဋ္ဌေန တထံ. ဒုက္ခဉှိ ဒုက္ခမေဝ ဝုတ္တံ. သဘာဝဿ အမောဃတာယ အဝိတထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ အဒုက္ခံ နာမ ဟောတိ. အညဘာဝါနုပဂမေန အနညထံ. န ဟိ ဒုက္ခံ သမုဒယာဒိဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ. သမုဒယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

໑໐໙໐. ໃນສູດທີສິບ ບົດວ່າ “tathaṃ” ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ລະເສຍຊຶ່ງສະພາວະຂອງຕົນ. ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊົງຕັດທຸກຂ໌ວ່າເປັນທຸກຂ໌ແທ້ໆ. ບົດວ່າ “avitathaṃ” ເພາະສະພາວະນັ້ນບໍ່ເປັນໝັນ. ເພາະວ່າ ທຸກຂ໌ຍ່ອມບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທຸກຂ໌ເລີຍ. ບົດວ່າ “anaññathaṃ” ເພາະບໍ່ເຂົ້າເຖິງສະພາວະອື່ນ. ເພາະວ່າ ທຸກຂ໌ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າເຖິງສະພາວະແຫ່ງສະມຸໄທເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນສະມຸໄທເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດັ່ງນີ້ຄືກັນ.

ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

ທຳມະຈັກກັປປະວັດຕະນະວັກ ທີສອງ (ຈົບ).

၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ

໓. ໂກຕິຄາມະວັກ

၁. ကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາໂກຕິຄາມະສູດ

၁၀၉၁. တတိယဿ ပဌမေ အနနုဗောဓာတိ အနနုဗုဇ္ဈနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန.

໑໐໙໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີສາມ ບົດວ່າ “ananubodhā” ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ຮູ້ຕາມ. ບົດວ່າ “appaṭivedhā” ໄດ້ແກ່ ເພາະບໍ່ແທງຕະຫຼອດ.

၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາທຸຕິຍະໂກຕິຄາມະສູດ

၁၀၉၂. ဒုတိယေ [Pg.330] စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တီတိ ဖလသမာပတ္တိဖလပညာနံ နာမံ.

໑໐໙໒. ໃນສູດທີສອງ ບົດວ່າ “cetovimutti paññāvimutti” ເປັນຊື່ຂອງຜົນສະມາບັດ ແລະຜົນປັນຍາ.

၇. တထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອັດຖະກະຖາຕະຖະສູດ

၁၀၉၇. သတ္တမေ တသ္မာ အရိယသစ္စာနီတိ ယသ္မာ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ, တသ္မာ အရိယာနံ သစ္စာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. န ဟိ ဝိတထာနိ အရိယာ အရိယသစ္စတော ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ.

໑໐໙໗. ໃນສູດທີເຈັດ ບົດວ່າ “tasmā ariyasaccāni” ໄດ້ແກ່ ເພາະສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຈິງ, ບໍ່ຄາດເຄື່ອນ, ບໍ່ເປັນໂດຍປະການອື່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ອະລິຍະສັດ. ເພາະວ່າ ພະອະລິຍະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ແທງຕະຫຼອດສະພາວະທີ່ຄາດເຄື່ອນ ໂດຍຄວາມເປັນອະລິຍະສັດ.

၈. လောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອັດຖະກະຖາໂລກະສູດ

၁၀၉၈. အဋ္ဌမေ တထာဂတော အရိယော, တသ္မာ ‘‘အရိယသစ္စာနီ’’တိ ယသ္မာ အရိယေန တထာဂတေန ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ဒေသိတတ္တာ စ တာနိ အရိယသန္တကာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ အရိယဿ သစ္စတ္တာ အရိယသစ္စာနီတိ အတ္ထော.

໑໐໙໘. ໃນສູດທີແປດ ບົດວ່າ “tathāgato ariyo, tasmā ariyasaccāni” ໄດ້ແກ່ ພະຕາຖາຄົດຊົງເປັນພະອະລິຍະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລິຍະສັດ; ອະທິບາຍວ່າ ເພາະອະລິຍະສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນພະຕາຖາຄົດຜູ້ເປັນພະອະລິຍະຊົງແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ແລະຊົງສະແດງແລ້ວ ຈຶ່ງເປັນຂອງພະອະລິຍະ, ເພາະເປັນສັດຈະຂອງພະອະລິຍະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລິຍະສັດ.

၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອັດຖະກະຖາຄະວຳປະຕິສູດ

၁၁၀၀. ဒသမေ သဟဉ္စနိကေတိ သဟဉ္စနိယနဂရေ. ယော, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ ပဿတိ, ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီတိအာဒိ ဧကပဋိဝေဓဝသေန ဝုတ္တံ, ဣမသ္မိဉှိ သုတ္တေ ဧကပဋိဝေဓောဝ ကထိတော.

໑໑໐໐. ໃນສູດທີສິບ ບົດວ່າ “sahāñcanike” ໄດ້ແກ່ ໃນເມືອງສະຫັນຈະນິຍະ. ພະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ໃດເຫັນທຸກຂ໌ ຜู້ນັ້ນຍ່ອມເຫັນທຸກຂະສະມຸໄທຄືກັນ” ດັ່ງນີ້ ຊົງຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແທງຕະຫຼອດພ້ອມກັນໃນຂະນະດຽວ, ດ້ວຍວ່າ ໃນພະສູດນີ້ ຊົງສະແດງສະເພາະການແທງຕະຫຼອດພ້ອມກັນໃນຂະນະດຽວເທົ່ານັ້ນ.

ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ တတိယော.

ໂກຕິຄາມະວັກ ທີສາມ (ຈົບ).

၄. သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ

໔. ສີສະປາວະນະວັກ

၁. သီသပါဝနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອັດຖະກະຖາສີສະປາວະນະສູດ

၁၁၀၁. စတုတ္ထဿ ပဌမေ ယဒိဒံ ဥပရီတိ ယာနိ ဣမာနိ ဥပရိ. သီသပါဝနေတိ သီသပါရုက္ခေ.

໑໑໐໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງ ແຫ່ງວັກທີສີ່ ບົດວ່າ “yadidaṃ upari” ໄດ້ແກ່ ໃບໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ບົດວ່າ “sīsapāvane” ໄດ້ແກ່ ໃນປ່າໄມ້ປະດູ່ລາຍ.

၂. ခဒိရပတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອັດຖະກະຖາຂະທິຣະປັດຕະສູດ

၁၁၀၂. ဒုတိယေ အနဘိသမေစ္စာတိ ဉာဏေန အနဘိသမာဂန္တွာ, အပ္ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ အတ္ထော.

໑໑໐໒. ໃນສູດທີສອງ ບົດວ່າ “anabhisamecca” ໄດ້ແກ່ ການບໍ່ເຂົ້າໄປເຖິງດ້ວຍຍານ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແທງຕະຫຼອດ.

၃. ဒဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອັດຖະກະຖາທັນດະສູດ

၁၁၀၃. တတိယေ [Pg.331] အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကန္တိ ဣမမှာ မနုဿလောကာ ပရံ နိရယမ္ပိ, တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ, ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ, မနုဿလောကမ္ပိ, ဒေဝလောကမ္ပိ, ဂစ္ဆန္တိ, ပုနပ္ပုနံ ဝဋ္ဋသ္မိံယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ အတ္ထော.

໑໑໐໓. ໃນສູດທີສາມ ບົດວ່າ “asmā lokā paraṃ lokaṃ” ໄດ້ແກ່ ຈາກມະນຸດສະໂລກນີ້ ໄປສູ່ໂລກອື່ນ ເປັນຕົ້ນວ່າ ນະລົກ, ກຳເນີດຕິຣັດສານ, ເປດວິໄສ, ມະນຸດສະໂລກ, ເທວະໂລກ; ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວຽນວ່າຽຕາຍເກີດຢູ່ໃນວັດຕະສົງສານນັ້ນເອງຊ້ຳໆ ຊາກໆ.

၅. သတ္တိသတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍສັດຕິສະຕະສູດ

၁၁၀၅. ပဉ္စမေ ဧဝဉ္စေတံ, ဘိက္ခဝေ, အဿာတိ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ စေ ဧတံ ဘဝေယျ, နိရန္တရံ သတ္တိသတေဟိ ဟညမာနဿ ဒုက္ခဒေါမနဿေဟိ သဟေဝေသ သစ္စာဘိသမယော ဘဝေယျ စေတိ အတ္ထော.

໑໑໐໕. ໃນສູດທີ ໕, ຄຳວ່າ `evañcetaṃ, bhikkhave, assā` ມີອະທິບາຍວ່າ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຖ້າຫາກວ່າການແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດນີ້ຈະພຶງມີແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຖືກແທງຢູ່ດ້ວຍຫອກຮ້ອຍຫຼົ່ມຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ໂດຍທີ່ລາວຕ້ອງອົດທົນຕໍ່ທຸກຂະໂທມະນັດ (ຄວາມທຸກແລະຄວາມເສຍໃຈ) ທີ່ບີບຄັ້ນນັ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງມີການແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດໄດ້, ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ.

၉. ဣန္ဒခီလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍອິນທະຂີລະສູດ

၁၁၀၉. နဝမေ မုခံ ဩလောကေန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေန္တိ. အဇ္ဈာသယော ဣဓ မုခန္တိ အဓိပ္ပေတော.

໑໑໐໙. ໃນສູດທີ ໙, ຄຳວ່າ `mukhaṃ olokenti` ໝາຍເຖິງ ແນມເບິ່ງອັດທະຍາໄສ (ມີສັດສະຕະທິຖິເປັນຕົ້ນ). ໃນສູດນີ້ ຄຳວ່າ `mukha` (ໜ້າ) ໝາຍເຖິງ ອັດທະຍາໄສ.

၁၀. ဝါဒတ္ထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍວາດັດຖິກະສູດ

၁၁၁၀. ဒသမေ သိလာယူပေါတိ သိလာထမ္ဘော. သောဠသကုက္ကုကောတိ သောဠသဟတ္ထော. သောဠသကုက္ကူတိပိ ပါဌော. ဟေဋ္ဌာ နေမင်္ဂမာတိ ဟေဋ္ဌာ အာဝါဋံ ပဝိဋ္ဌာ. အဋ္ဌ ကုက္ကု ဥပရိနေမဿာတိ အဋ္ဌ ဟတ္ထာ အာဝါဋဿ ဥပရိ ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတာ ဘဝေယျုံ. ဘုသာတိ ဗလဝတီ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

໑໑໑໐. ໃນສູດທີ ໑໑, ຄຳວ່າ `silāyūpo` ໝາຍເຖິງ ເສົາຫີນ. ຄຳວ່າ `soḷasakukkuko` ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມຍາວ ໑໖ ສອກ (ມີບົດບາລີວ່າ `soḷasakukkū` ກໍມີ). ຄຳວ່າ `heṭṭhā nemaṅgamā` ໝາຍເຖິງ ຝັງລົງໄປໃນຂຸມທາງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ `aṭṭha kukku uparinemassa` ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທີ່ພົ້ນຂຶ້ນມາເໜືອຂຸມມີຄວາມຍາວ ໘ ສອກ. ຄຳວ່າ `bhusā` ໝາຍເຖິງ ມີກຳລັງຫຼາຍ, ແຂງແຮງ. ຂໍ້ຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກສູດແມ່ນຈະແຈ້ງດີແລ້ວ.

သီသပါဝနဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ສີສປາວນວັກ ທີ ໔ ຈົບແລ້ວ.

၅. ပပါတဝဂ္ဂေါ

໕. ປະປາຕວັກ

၁. လောကစိန္တာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍໂລກະຈິນຕາສູດ

၁၁၁၁. ပဉ္စမဿ ပဌမေ သုမာဂဓာယ ပေါက္ခရဏိယာတိ ဧဝံနာမိကာယ ပေါက္ခရဏိယာ. လောကစိန္တံ စိန္တေန္တောတိ, ‘‘ကေန နု ခေါ စန္ဒိမသူရိယာ ကတာ, ကေန မဟာပထဝီ, ကေန မဟာသမုဒ္ဒေါ, ကေန သတ္တာ ဥပ္ပာဒိတာ, ကေန ပဗ္ဗတာ, ကေန အမ္ဗတာလနာဠိကေရာဒယော’’တိ ဧဝရူပံ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော နိသီဒိ.

໑໑໑໑. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໕, ຄຳວ່າ `sumāgadhāya pokkharaṇiyā` ໝາຍເຖິງ ທີ່ຝັ່ງສະໂບກຂະຣະນີ (ສະນ້ຳ) ທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ `lokacintaṃ cintento` ໝາຍເຖິງ ນັ່ງຄິດເຖິງເລື່ອງໂລກ (ໂລກະຈິນຕາ) ວ່າ 'ໃຜໜໍເປັນຜູ້ສ້າງພະຈັນແລະພະອາທິດ, ໃຜສ້າງມະຫາປະຖະພີ, ໃຜສ້າງມະຫາສະໝຸດ, ໃຜສ້າງສັດທັງຫຼາຍ, ໃຜສ້າງພູເຂົາ, ໃຜສ້າງຕົ້ນມ່ວງ ຕົ້ນຕານ ຕົ້ນໝາກພ້າວ ເປັນຕົ້ນ' ດັ່ງນີ້.

ဝိစေတောတိ [Pg.332] ဝိဂတစိတ္တော ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဝါ. ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာတိ တေ ကိရ အသုရာ သမ္ဗရိမာယံ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ ယထာ နေ သော ပုရိသော ဟတ္ထိအဿာဒီသု အာရုဟန္တေ ဥက္ခိပိတွာ, ဘိသမုဠာလစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ပဝိသန္တေ ပဿတိ, ဧဝံ အဓိဋ္ဌဟိံသု. တံ သန္ဓာယ သတ္ထာ ‘‘ဘူတံယေဝ အဒ္ဒသာ’’တိ အာဟ. ဒေဝါနံယေဝ မောဟယမာနာတိ ဒေဝါနံ စိတ္တံ မောဟယန္တာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ လောကစိန္တံ စိန္တေန္တော ဥမ္မတ္တကောပိ ဟောတိ, တသ္မာ.

ຄຳວ່າ `viceto` ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຈິດປາສະຈາກສະຕິ (ບໍ່ຮູ້ປະໂຫຍດຕົນແລະຜູ້ອື່ນ) ຫຼືມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ. ຄຳວ່າ `bhūtaṃyeva addasā` (ໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ເປັນຈິງແລ້ວ) ມີອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກອະສູນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ສະແດງມາຍາຂອງສຳພະລີອະສູຣິນ ແລ້ວອະທິຖານໃຫ້ຊາຍຜູ້ຄິດເລື່ອງໂລກນັ້ນເຫັນພວກຕົນຂີ່ຊ້າງຂີ່ມ້າເປັນຕົ້ນ ແລ້ວມຸດເຂົ້າໄປໃນຮູກ້ານບົວແລະເຫງົ້າບົວ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງເຫດການນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ເປັນຈິງແລ້ວ'. ຄຳວ່າ `devānaṃyeva mohayamānā` ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງພວກເທວະດາມົວເມົາ (ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ອະສຸຣະປຸຣະ). ຄຳວ່າ `tasmā` ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດໃດ ບຸກຄົນຜູ້ຄິດເລື່ອງໂລກ (ໂລກະຈິນຕາ) ຍ່ອມເປັນບ້າໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ.

၂-၃. ပပါတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໓. ອະທິບາຍປະປາຕະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၁၁၂-၁၃. ဒုတိယေ ပဋိဘာနကူဋောတိ ဧကော မဟန္တော ပဗ္ဗတသဒိသော မရိယာဒပါသာဏော. တတိယေ အနိဋ္ဌရူပန္တိ အနိဋ္ဌသဘာဝံ.

໑໑໑໒-໑໓. ໃນສູດທີ ໒, ຄຳວ່າ `paṭibhānakūṭo` ໝາຍເຖິງ ໜ້າຜາຊັນອັນໃຫຍ່ໂຕປານພູເຂົາ ເປັນກຳແພງຫີນທຳມະຊາດ (ແຫ່ງພູຄິດຊະກູດ). ໃນສູດທີ ໓, ຄຳວ່າ `aniṭṭharūpaṃ` ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ມີສະພາວະບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ.

၄. ကူဋာဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍກູຕາຄາຣະສູດ

၁၁၁၄. စတုတ္ထေ ဟေဋ္ဌိမံ ဃရံ အကရိတွာတိ ထမ္ဘဘိတ္တိပါဒုဿာပနာဒိနာ ဃရဿ ဟေဋ္ဌိမဘာဂံ အကတွာ.

໑໑໑໔. ໃນສູດທີ ໔, ຄຳວ່າ `heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvā` ໝາຍເຖິງ ໂດຍບໍ່ໄດ້ສ້າງສ່ວນລຸ່ມຂອງເຮືອນ ມີການຕັ້ງເສົາ, ກໍ່ຝາ ແລະວາງຮາກຖານເປັນຕົ້ນ.

၅. ဝါလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍວາລະສູດ

၁၁၁၅. ပဉ္စမေ သန္ထာဂါရေတိ သိပ္ပုဂ္ဂဏှနသာလာယံ. ဥပါသနံ ကရောန္တေတိ ကဏ္ဍခိပနသိပ္ပံ ကရောန္တေ. အသနံ အတိပါတေန္တေတိ ကဏ္ဍံ အတိက္ကမေန္တေ. ပေါင်္ခါနုပေါင်္ခန္တိ ဧကံ ကဏ္ဍံ ခိပိတွာ ယထာ အဿ သရဿ ပေါင်္ခံ ဝိဇ္ဈတိ, အပရံ အနုပေါင်္ခံ နာမ ဒုတိယဿ ပေါင်္ခံ, ပုန အပရံ တဿ ပေါင်္ခန္တိ ဧဝံ အတိပါတေန္တေ အဒ္ဒသ. ယတြ ဟိ နာမာတိ ယေ နာမ. ဒုရဘိသမ္ဘဝတရန္တိ ဒုက္ကရတရံ. သတ္တဓာ ဘိန္နဿ ဝါလဿ ကောဋိယာ ကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ ဧကံ ဝါလံ သတ္တဓာ ဘိန္ဒိတွာ, တဿ ဧကံ ဘေဒံ ဂဟေတွာ, ဝါတိင်္ဂဏမဇ္ဈေ ဗန္ဓိတွာ, အပရံ ဘေဒံ ကဏ္ဍဿ အဂ္ဂကောဋိယံ ဗန္ဓိတွာ, ဥသဘမတ္တေ ဌိတော ကဏ္ဍဗဒ္ဓါယ ကောဋိယာ တံ ဝါတိင်္ဂဏဗဒ္ဓကောဋိံ ပဋိဝိဇ္ဈေယျာတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ, တသ္မာ.

໑໑໑໕. ໃນສູດທີ ໕, ຄຳວ່າ `santhāgāre` ໝາຍເຖິງ ໃນສາລາຮຽນສິລະປະສາດ. ຄຳວ່າ `upāsanaṃ karonte` ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກຳລັງຝຶກຫັດສິລະປະການຍິງທະນູ. ຄຳວ່າ `asanaṃ atipātente` ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຍິງລູກທະນູອອກໄປ. ຄຳວ່າ `poṅkhānupoṅkhaṃ` ໝາຍເຖິງ ຍິງລູກທະນູໄປແລ້ວ ຍິງລູກທີສອງໃຫ້ຖືກຫາງ (ປາຍ) ຂອງລູກທຳອິດ, ແລະຍິງລູກທີສາມໃຫ້ຖືກຫາງຂອງລູກທີສອງ, ຍິງລູກທີສີ່ໃຫ້ຖືກຫາງຂອງລູກທີສາມ ຕໍ່ໆ ກັນໄປຢ່າງບໍ່ພາດ, ພະອົງໄດ້ເຫັນຜູ້ຍິງທະນູຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ `yatra hi nāma` ໝາຍເຖິງ ພວກເຈົ້າລິສສວີເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ `durabhisambhavataraṃ` ໝາຍເຖິງ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກຍິ່ງກວ່າ. ຄຳວ່າ `sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyya` ມີອະທິບາຍວ່າ ເອົາເສັ້ນຜົມ (ຫຼືຂົນຫາງສັດ) ມາຜ່າອອກເປັນ ໗ ສ່ຽວ, ແລ້ວເອົາສ່ຽວໜຶ່ງໄປຜູກໄວ້ທີ່ຂົ້ວໝາກເຂືອ, ເອົາອີກສ່ຽວໜຶ່ງໄປຜູກໄວ້ທີ່ປາຍລູກທະນູ, ແລ້ວຢືນຢູ່ຫ່າງປະມານ ໑ ອຸສຸພະ (໒໐ ວາ) ຍິງລູກທະນູທີ່ມີປາຍຜູກເສັ້ນຜົມນັ້ນ ໃຫ້ຖືກປາຍເສັ້ນຜົມທີ່ຜູກໄວ້ຢູ່ຂົ້ວໝາກເຂືອນັ້ນຢ່າງພໍດີ. ຄຳວ່າ `tasmā` ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດໃດ ອະລິຍະສັດ ໔ ນີ້ ຈຶ່ງແທງຕະຫຼອດໄດ້ຍາກຢ່າງນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ.

၇. ပဌမဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອະທິບາຍປະຖະມະສິກຄະລະຍຸຄະສູດ

၁၁၁၇. သတ္တမေ [Pg.333] အညမညခါဒိကာတိ အညမညံ ခါဒနံ. ဒုဗ္ဗလခါဒိကာတိ ဗလဝန္တေဟိ မစ္ဆာဒီဟိ ဒုဗ္ဗလာနံ မစ္ဆာဒီနံ ခါဒနံ.

໑໑໑໗. ໃນສູດທີ ໗, ຄຳວ່າ `aññamaññakhādikā` ໝາຍເຖິງ ການກິນກັນແລະກັນ. ຄຳວ່າ `dubbalakhādikā` ໝາຍເຖິງ ການທີ່ສັດມີກຳລັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ປາໃຫຍ່ ກິນສັດທີ່ອ່ອນແອກວ່າ ເຊັ່ນ ປານ້ອຍ.

၈. ဒုတိယဆိဂ္ဂဠယုဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍທຸຕິຍະສິກຄະລະຍຸຄະສູດ

၁၁၁၈. အဋ္ဌမေ မဟာပထဝီတိ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘန္တရာ မဟာပထဝီ. အဓိစ္စမိဒံ, ဘန္တေတိ ဣဒံ အဓိစ္စုပ္ပတ္တိကံ သစေ တံ ယုဂံ န ပူတိ ဘဝေယျ, သမုဒ္ဒေ ဥဒကံ န သုဿေယျ, သော စ ကစ္ဆပေါ န မရေယျ, အပိ နာမ ယဒိစ္ဆာဝသေန သိယာတိ အတ္ထော.

໑໑໑໘. ໃນສູດທີ ໘, ຄຳວ່າ `mahāpathavī` ໝາຍເຖິງ ມະຫາປະຖະພີພາຍໃນຂອບເຂດຈັກກະວານ. ຄຳວ່າ `adhiccamidaṃ, bhante` ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ການທີ່ເຕົ່າຕາບອດຈະສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນແອກທີ່ມີຮູດຽວນັ້ນ ເປັນເລື່ອງບັງເອີນຢ່າງຍິ່ງ (ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກຫຼາຍ) ຖ້າຫາກວ່າແອກນັ້ນບໍ່ຜຸພັງໄປ, ນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດບໍ່ບົກແຫ້ງ, ແລະເຕົ່ານັ້ນບໍ່ຕາຍເສຍກ່ອນ, ມັນກໍອາດຈະເປັນໄປໄດ້ດ້ວຍຄວາມບັງເອີນ.

ဧဝံ အဓိစ္စမိဒံ, ဘိက္ခဝေတိ ဧတ္ထ မဟာသီဝတ္ထေရော စတ္တာရိ ယုဂါနိ ဒဿေတိ – ပုရတ္ထိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပုရိသေန ပက္ခိတ္တယုဂဿ ဟိ ဆိဂ္ဂဠေန တဿ အန္ဓကစ္ဆပဿ ဂီဝါယ ပဝေသနံ ဝိယ မနုဿပဋိလာဘော အဓိစ္စပဋိလာဘီ. ဒက္ခိဏစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတုပ္ပာဒေါ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ. ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂဒွယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒီပနံ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝံ. ဥတ္တရစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဌိတေန ပက္ခိတ္တဿ ပန ပရိဗ္ဘမန္တဿ ပုရိမယုဂတ္တယံ ပတွာ ဆိဂ္ဂဠေန ဆိဂ္ဂဠုပရိ အာရုဠှဿ ဆိဂ္ဂဠေန ဂီဝပ္ပဝေသနံ ဝိယ စတုသစ္စပဋိဝေဓော အတိဝိယ အဓိစ္စတရသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. နဝမာဒီနိ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယာနေဝါတိ.

ໃນບົດວ່າ `evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave` ນີ້ ພະມະຫາສີວະເຖຣະ ໄດ້ສະແດງແອກ ໔ ອັນ ຄື: ການໄດ້ອັດຕະພາບເປັນມະນຸດ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ ປຽບເໝືອນການທີ່ເຕົ່າຕາບອດສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກ ທີ່ຊາຍຄົນໜຶ່ງຖິ້ມລົງໄປໃນຂອບເຂດຈັກກະວານທິດບູຮະພາ (ທິດຕາເວັນອອກ). ສ່ວນການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພະຕຖາຄົດ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ປຽບເໝືອນເຕົ່າຕາບອດສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກ ທີ່ລອຍໄປທາງທິດທັກສິນ (ທິດໃຕ້) ແລ້ວໄປຮອດແອກອັນທຳອິດ ທີ່ລອຍມາແຕ່ທິດຕາເວັນອອກ ແລ້ວສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກນັ້ນ. ສ່ວນການສະແດງທຳມະວິນຍານທີ່ພະຕຖາຄົດຊົງປະກາດແລ້ວ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກຍິ່ງກວ່ານັ້ນອີກ ປຽບເໝືອນເຕົ່າຕາບອດສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກ ທີ່ລອຍໄປທາງທິດປັດຈິມ (ທິດຕາເວັນຕົກ) ແລ້ວໄປຮອດແອກທັງສອງອັນທຳອິດ ແລ້ວສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກນັ້ນ. ສ່ວນການແທງຕະຫຼອດອະລິຍະສັດ ໔ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໄດ້ຍາກທີ່ສຸດ ປຽບເໝືອນເຕົ່າຕາບອດສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກ ທີ່ລອຍໄປທາງທິດອຸດອນ (ທິດເໜືອ) ແລ້ວໄປຮອດແອກທັງສາມອັນທຳອິດ ແລ້ວສອດຄໍເຂົ້າໄປໃນຮູແອກນັ້ນ, ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ພຶງຊາບ. ສ່ວນສູດທີ ໙ ເປັນຕົ້ນ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ.

ပပါတဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

ປະປາຕວັກ ທີ ໕ ຈົບແລ້ວ.

၆. အဘိသမယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍອະພິສະມະຍະວັກ

၁၁၂၁. အဘိသမယဝဂ္ဂေါ နိဒါနဝဂ္ဂေ အဘိသမယသံယုတ္တေ ဝိတ္ထာရိတောဝ.

໑໑໒໑. ອະພິສະມະຍະວັກ ໄດ້ຮັບການອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດແລ້ວ ໃນອະພິສະມະຍະສັງຍຸດ ແຫ່ງນິທານະວັກ.

၇. ပဌမအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

໗. ປະຖະມະອາມະກະທັນຍະເປຍຍາລະວັກ

၃. ပညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍປັນຍາສູດ

၁၁၃၃. အာမကဓညပေယျာလေ [Pg.334] အရိယေန ပညာစက္ခုနာတိ ဝိပဿနံ အာဒိံ ကတွာ လောကိယလောကုတ္တရေန ဉာဏစက္ခုနာ.

໑໑໓໓. ໃນອາມະກະທັນຍະεປຍຍາລະ, ຄຳວ່າ `ariyena paññācakkhunā` ໝាយເຖິງ ດ້ວຍຍານຈະຂຸ (ຕາຄືປັນຍາ) ທັງທີ່ເປັນໂລກີຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ ໂດຍມີວິປັດສະນາຍານເປັນຕົ້ນ.

၄. သုရာမေရယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍສຸຣາເມຣະຍະສູດ

၁၁၃၄. သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာတိ ဧတ္ထ သုရာ နာမ ပိဋ္ဌသုရာ, ဩဒနသုရာ, ပူဝသုရာ, ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ, သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စဝိဓာ. မေရယံ နာမ ပုပ္ဖာသဝေါ, ဖလာသဝေါတိ, ဧဝံ ဝုတ္တော ယော ကောစိ အာသဝေါ. မဇ္ဇန္တိ တဒေဝ ဥဘယံ, ယံ ဝါ ပနညမ္ပိ သုရာသဝဝိနိမုတ္တံ မဒနီယံ. ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝန္တိ, သာ ပမာဒဿ ကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ နာမ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

໑໑໓໔. ຄຳວ່າ `surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā` ນີ້, ສຸຣາ (ເຫຼົ້າ) ມີ ໕ ຊະນິດ ຄື: ເຫຼົ້າເຮັດດ້ວຍແປ້ງ (ປິດຖະສຸຣາ), ເຫຼົ້າເຮັດດ້ວຍເຂົ້າສຸກ (ໂອດະນະສຸຣາ), ເຫຼົ້າເຮັດດ້ວຍເຂົ້າໜົມ (ປູວະສຸຣາ), ເຫຼົ້າທີ່ໝັກດ້ວຍເຊື້ອແປ້ງ (ກິນນະປັກຂິດຕາ), ແລະເຫຼົ້າທີ່ປະສົມເຄື່ອງປຸງ (ສຳພາຣະສັງຍຸດຕາ). ເມຣະຍະ (ນ້ຳດອງ) ໝាយເຖິງ ນ້ຳດອງດອກໄມ້ (ປຸບຜາສະວະ), ນ້ຳດອງຜົນໄມ້ (ຜະລາສະວະ) ເປັນຕົ້ນ, ຄືນ້ຳດອງຊະນິດໃດໜຶ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້. ມັດຊະ (ຂອງມຶນເມົາ) ໝាយເຖິງ ຂອງທັງສອງຊະນິດນັ້ນເອງ ຫຼືຂອງມຶນເມົາຊະນິດອື່ນໃດທີ່ນອກເໜືອໄປຈາກສຸຣາແລະເມຣະຍະນັ້ນ. ເຈດຕະນາທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ດື່ມຂອງມຶນເມົານັ້ນ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ `pamādaṭṭhāna` (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມປະໝາດ), ຄຳວ່າ `tato paṭiviratā` ໝាយເຖິງ ງົດເວັ້ນຈາກເຈດຕະນາອັນເປັນເຫດໃຫ້ດື່ມຂອງມຶນເມົານັ້ນ.

၆-၇. မတ္တေယျသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໖-໗. ອະທິບາຍມັດເຕຍຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၁၃၆-၃၇. မတ္တေယျာတိ မာတုဟိတာ, မာတရိ သမ္မာပဋိပန္နာတိ အတ္ထော. ပေတ္တေယျာဒီသု ပိတုဟိတာ ပေတ္တေယျာ.

໑໑໓໖-໓໗. ຄຳວ່າ `matteyyā` ໝាយເຖິງ ຜູ້ເກື້ອກູນແກ່ມານດາ, ຄືຜູ້ປະຕິບັດຊອບໃນມານດາ. ໃນບົດວ່າ `petteyyā` ເປັນຕົ້ນ ໝាយເຖິງ ຜູ້ເກື້ອກູນແກ່ບິດາ.

၈-၉. သာမညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໘-໙. ອະທິບາຍສາມັນຍະສູດເປັນຕົ້ນ

၁၁၃၈-၃၉. သမဏာနံ ဟိတာ သာမညာ. ဗြာဟ္မဏာနံ ဟိတာ ဗြဟ္မညာ. တေသု တေသု သမ္မာ ပဋိပန္နာနံယေဝေတံ အဓိဝစနံ.

໑໑໓໘-໓໙. ຄຳວ່າ `sāmaññā` ໝាយເຖິງ ຜູ້ເກື້ອກູນແກ່ສະມະນະ. ຄຳວ່າ `brahmaññā` ໝាយເຖິງ ຜູ້ເກື້ອກູນແກ່ພາມ (ພະອະລິຍະບຸກຄົນ). ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຜູ້ປະຕິບັດຊອບໃນບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ.

၁၀. ပစာယိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍປະຈາຍິກະສູດ

၁၁၄၀. ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနောတိ ကုလေ ဇေဋ္ဌာနံ အပစာယိနော, နီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

໑໑໔໐. ຄຳວ່າ `kule jeṭṭhāpacāyino` ໝាយເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່ໃນຕະກູນ (ມີລຸງ ອາ ປ້າ ອາວ ພີ່ຊາຍ ພີ່ສາວ ເປັນຕົ້ນ).

၈. ဒုတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

໘. ທຸຕິຍະອາມະກະທັນຍະເ配ຍຍາລະວັກ

၈. ဗီဇဂါမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໘. ອະທິບາຍພີຊະຄາມະສູດ

၁၁၄၈. ဗီဇဂါမဘူတဂါမသမာရမ္ဘာတိ [Pg.335] မူလဗီဇံ, ခန္ဓဗီဇံ, ဖဠုဗီဇံ, အဂ္ဂဗီဇံ, ဗီဇဗီဇန္တိ ပဉ္စဝိဓဿ ဗီဇဂါမဿ စေဝ ယဿ ကဿစိ နီလတိဏရုက္ခာဒိကဿ ဘူတဂါမဿ စ သမာရမ္ဘာ, ဆေဒနပစနာဒိဘာဝေန ဝိကောပနာ ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

໑໑໔໘. ຄຳວ່າ `bījagāmabhūtagāmasamārambhā` ໝាយເຖິງ ການທຳລາຍພືດຄາມ ໕ ຊະນິດ ຄື: ພືດເກີດຈາກຮາກ (ມູລະພີຊະ), ພືດເກີດຈາກລຳຕົ້ນ (ຂັນທະພີຊະ), ພືດເກີດຈາກຂໍ້ (ຜະລຸພີຊະ), ພືດເກີດຈາກຍອດ (ອັກຄະພີຊະ), ແລະພືດເກີດຈາກແກ່ນ (ພີຊະພີຊະ) ແລະການທຳລາຍພູຕະຄາມ ເຊັ່ນ ຫຍ້າຂຽວ ແລະຕົ້ນໄມ້ຊະນິດໃດໜຶ່ງ ໂດຍການຕັດ, ການຕົ້ມ ຫຼືການເຜົາເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ `paṭiviratā` ໝាយເຖິງ ງົດເວັ້ນຈາກການທຳລາຍນັ້ນ.

၉. ဝိကာလဘောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໙. ອະທິບາຍວິກາລະໂພຊະນະສູດ

၁၁၄၉. ဝိကာလဘောဇနာတိ ကာလာတိက္ကန္တဘောဇနာ, မဇ္ဈနှိကာတိက္ကမတော ပဋ္ဌာယ ယာဝကာလိကပရိဘောဂါတိ အတ္ထော.

໑໑໔໙. ຄຳວ່າ `vikālabhojanā` ໝាយເຖິງ ການບໍລິໂພກອາຫານໃນເວລາວິກາລ (ກາຍເວລາທີ່ກຳນົດ), ຄືການບໍລິໂພກຍາວະກາລິກ ຕັ້ງແຕ່ເວລາທ່ຽງວັນກາຍໄປ ຈົນເຖິງເວລາອາລຸນຂຶ້ນຂອງວັນໃໝ່.

၁၀. ဂန္ဓဝိလေပနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑໐. ອະທິບາຍຄັນທະວິເລປະນະສູດ

၁၁၅၀. မာလာဒီသု မာလာတိ ယံ ကိဉ္စိ ပုပ္ဖံ. ဂန္ဓန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဂန္ဓဇာတံ. ဝိလေပနန္တိ ဆဝိရာဂကရဏံ. တတ္ထ ပိဠန္ဓန္တာ ဓာရေန္တိ နာမ, ဦနဋ္ဌာနံ ပူရေန္တာ မဏ္ဍေန္တိ နာမ, ဂန္ဓဝသေန ဆဝိရာဂဝသေန စ သာဒိယန္တာ ဝိဘူသေန္တိ နာမ. ဌာနံ ဝုစ္စတိ ကာရဏံ. တသ္မာ ယာယ ဒုဿီလျစေတနာယ တာနိ မာလာဓာရဏာဒီနိ မဟာဇနော ကရောတိ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

໑໑໕໐. ໃນບົດວ່າ `mālā` ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ `mālā` ໝាយເຖິງ ດອກໄມ້ຊະນິດໃດໜຶ່ງ (ບໍ່ວ່າຈະຮ້ອຍເປັນພວງຫຼືບໍ່ກໍຕາມ). ຄຳວ່າ `gandha` ໝាយເຖິງ ເຄື່ອງຫອມຊະນິດໃດໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ `vilepananti` ໝាយເຖິງ ເຄື່ອງທາຜິວໃຫ້ມີສີສັນ. ໃນເຄື່ອງຫອມເຫຼົ່ານັ້ນ, ການປະດັບຕົກແຕ່ງ ຊື່ວ່າ `dhārenti` (ທັດຊົງ), ການທາປິດບັງສ່ວນທີ່ບົກພ່ອງ ຊື່ວ່າ `maṇḍenti` (ຕົກແຕ່ງ), ການຍິນດີດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິ່ນຫອມແລະສີສັນ ຊື່ວ່າ `vibhūsenti` (ປະດັບປະດາ). ຄຳວ່າ `ṭhāna` ໝាយເຖິງ ເຫດ. ເພາະສະນັ້ນ ເຈດຕະນາອັນເປັນທຸສີລ (ຄວາມບໍ່ມີສີລ) ໃດ ທີ່ມະຫາຊົນໃຊ້ໃນການທັດຊົງດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ຄຳວ່າ `paṭiviratā` ໝាយເຖິງ ງົດເວັ້ນຈາກເຈດຕະນາອັນເປັນທຸສີລນັ້ນ.

၉. တတိယအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

໙. ຕະຕິຍະອາມະກະທັນຍະເປຍຍາລະວັກ

၁. နစ္စဂီတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍນັດຈະຄີຕະສູດ

၁၁၅၁. သာသနဿ အနနုလောမတ္တာ ဝိသူကံ ပဋာဏီဘူတံ ဒဿနန္တိ ဝိသူကဒဿနံ. အတ္တနာ နစ္စနနစ္စာပနာဒိဝသေန နစ္စာ စ ဂီတာ စ ဝါဒိတာ စ အန္တမသော မယူရနစ္စာဒိဝသေနာပိ ပဝတ္တာနံ နစ္စာဒီနံ ဝိသူကဘူတာ ဒဿနာ စာတိ နစ္စဂီတဝါဒိတဝိသူကဒဿနာ. နစ္စာဒီနိ ဟိ အတ္တနာ ပယောဇေတုံ ဝါ ပရေဟိ ပယောဇာပေတုံ ဝါ ပယုတ္တာနိ ပဿိတုံ ဝါ နေဝ ဘိက္ခူနံ, န ဘိက္ခုနီနံ ဝဋ္ဋန္တိ.

໑໑໕໑. ຄຳວ່າ `visūkadassana` ໝាយເຖິງ ການເບິ່ງການລະຫຼິ້ນອັນເປັນຂ້າສຶກແກ່ກຸສົນ ເພາະບໍ່ເໝາະສົມກັບຄຳສອນ. ຄຳວ່າ `naccagītavāditavisūkadassanā` ໝាយເຖິງ ການຟ້ອນຮຳ, ການຂັບຮ້ອງ, ການປະໂຄມດົນຕີ ແລະການເບິ່ງການລະຫຼິ້ນອັນເປັນຂ້າສຶກແກ່ກຸສົນ ໂດຍການຟ້ອນເອງຫຼືໃຫ້ຜູ້ອື່ນຟ້ອນໃຫ້ເບິ່ງເປັນຕົ້ນ ຕະຫຼອດຮອດການຟ້ອນຂອງນົກຍູງເປັນຕົ້ນ. ແທ້ຈິງແລ້ວ, ການທີ່ພິກຂຸຫຼືພິກຂຸນີຈະສະແດງເອງກໍດີ, ໃຫ້ຜū້ອື່ນສະແດງກໍດີ, ຫຼືໄປເບິ່ງການສະແດງຂອງຜູ້ອື່ນກໍດີ, ຍ່ອມບໍ່ຄວນທັງນັ້ນ.

၂. ဥစ္စာသယနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໒. ອະທິບາຍອຸດຈາສະຍະນະສູດ

၁၁၅၂. ဥစ္စာသယနံ [Pg.336] ဝုစ္စတိ ပမာဏာတိက္ကန္တံ. မဟာသယနံ အကပ္ပိယတ္ထရဏံ, တတော ပဋိဝိရတာတိ အတ္ထော.

໑໑໕໒. ທີ່ນອນສູງ (ອຸດຈາສະຍະນະ) ໝាយເຖິງ ຕຽງຫຼືຕັ່ງທີ່ມີຂະໜາດເກີນປະມານ (ເກີນ ໘ ນິ້ວພະສຸຄົດ). ທີ່ນອນໃຫຍ່ (ມະຫາສະຍະນະ) ໝាយເຖິງ ເຄື່ອງປູລາດທີ່ບໍ່ສົມຄວນ, ຄຳວ່າ `tato paṭiviratā` ໝាយເຖິງ ງົດເວັ້ນຈາກທີ່ນອນສູງແລະທີ່ນອນໃຫຍ່ນັ້ນ.

၃. ဇာတရူပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໓. ອະທິບາຍຊາຕະຣູປະສູດ

၁၁၅၃. ဇာတရူပန္တိ သုဝဏ္ဏံ. ရဇတန္တိ ကဟာပဏော – လောဟမာသကော, ဇတုမာသကော, ဒါရုမာသကောတိ ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ, တဿ ဥဘယဿာပိ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတာ. နေဝ နံ ဥဂ္ဂဏှန္တိ န ဥဂ္ဂဏှာပေန္တိ, န ဥပနိက္ခိတ္တံ သာဒိယန္တီတိ အတ္ထော.

໑໑໕໓. ຄຳວ່າ `jātarūpa` ໝាយເຖິງ ຄຳ (ທອງຄຳ). ຄຳວ່າ `rajata` ໝាយເຖິງ ເງິນ, ກະຫາປະນະ, ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ, ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍຄັ່ງ, ມາດົກທີ່ເຮັດດ້ວຍໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃຊ້ໃນການຊື້ຂາຍ. ຄຳວ່າ `paṭiviratā` ໝាយເຖິງ ງົດເວັ້ນຈາກການຮັບທັງສອງຢ່າງນັ້ນ, ຄືບໍ່ຮັບເອງ, ບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອື່ນຮັບ ແລະບໍ່ຍິນດີໃນເງິນຄຳທີ່ເຂົາເກັບໄວ້ໃຫ້.

၄. အာမကဓညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. ອະທິບາຍອາມະກະທັນຍະສູດ

၁၁၅၄. အာမကဓညပဋိဂ္ဂဟဏာတိ သာလိ-ဝီဟိ-ယဝ-ဂေါဓုမ-ကင်္ဂု-ဝရက-ကုဒြူသကသင်္ခါတဿ သတ္တဝိဓဿာပိ အာမကဓညဿ ပဋိဂ္ဂဟဏာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ, အာမသနမ္ပိ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိယေဝ.

໑໑໕໔. ຄຳວ່າ `āmakadhaññapaṭiggahaṇā` ໝាយເຖິງ ການຮັບທັນຍະພືດດິບ ໗ ຊະນິດ ຄື: ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າບາເລ, ເຂົ້າສະລີ, ເຂົ້າຟ່າງ, ເຂົ້າແຝກ ແລະເຂົ້າລະມານ. ບໍ່ພຽງແຕ່ການຮັບທັນຍະພືດດິບເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນທີ່ບໍ່ຄວນ, ແມ່ນແຕ່ການຈັບຕ້ອງກໍບໍ່ສົມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ.

၅. အာမကမံသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ອະທິບາຍອາມະກະມັງສະສູດ

၁၁၅၅. အာမကမံသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ အညတြ ဥဒ္ဒိဿ အနုညာတာ အာမကမံသမစ္ဆာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဘိက္ခူနံ န ဝဋ္ဋတိ, နော အာမသနံ.

໑໑໕໕. ໃນບົດວ່າ `āmakamaṃsapaṭiggahaṇā` ນີ້, ຍົກເວັ້ນເນື້ອແລະປາດິບທີ່ຊົງອະນຸຍາດໄວ້ສະເພາະ (ເຊັ່ນ ເພື່ອເປັນຢາ), ການຮັບເນື້ອດິບແລະປາດິບ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ແຕ່ການຈັບຕ້ອງນັ້ນຄວນຢູ່ (ບໍ່ຫ້າມ).

၆. ကုမာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໖. ອະທິບາຍກຸມາຣິກາສູດ

၁၁၅၆. ဣတ္ထိကုမာရိကပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဣတ္ထီတိ ပုရိသန္တရဂတာ, ဣတရာ ကုမာရိကာ နာမ. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏမ္ပိ အာမသနမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝ.

໑໑໕໖. ໃນບົດວ່າ `itthikumārikapaṭiggahaṇā` ນີ້, ຄຳວ່າ `itthī` ໝាយເຖິງ ຍິງທີ່ມີສາມີແລ້ວ, ສ່ວນຍິງນອກນັ້ນ ຊື່ວ່າ `kumārikā` (ຍິງສາວບໍລິສຸດ). ການຮັບກໍດີ, ການຈັບຕ້ອງຍິງເຫຼົ່ານັ້ນກໍດີ, ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ (ເປັນອະກັບປິຍະ) ແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ.

၇. ဒါသိဒါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໗. ອະທິບາຍທາສີທາສະສູດ

၁၁၅၇. ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာတိ ဧတ္ထ ဒါသိဒါသဝသေနေဝ တေသံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝဋ္ဋတိ, ‘‘ကပ္ပိယကာရကံ ဒမ္မိ, အာရာမိကံ ဒမ္မီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတိ.

໑໑໕໗. ໃນບົດວ່າ `dāsidāsapaṭiggahaṇā` ນີ້, ການຮັບພວກເຂົາໃນຖານະເປັນທາດຍິງຫຼືທາດຊາຍ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ. ແຕ່ຖ້າທາຍົກກ່າວວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຖວາຍໄວຍາຈັດຈະກອນ, ຂ້ານ້ອຍຖວາຍຄົນເຝົ້າອາຮາມ' ດັ່ງນີ້, ຍ່ອມສົມຄວນ.

၁၀. စတုတ္ထအာမကဓညပေယျာလဝဂ္ဂေါ

໑໐. ຈະຕຸດຖະອາມະກະທັນຍະເປຍຍາລະວັກ

၁. ခေတ္တဝတ္ထုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໑. ອະທິບາຍເຂດຕະວັດຖຸສູດ

၁၁၆၁. အဇေဠကာဒီသု [Pg.337] ခေတ္တဝတ္ထုပရိယောသာနေသု ကပ္ပိယာကပ္ပိယနယော ဝိနယဝသေန ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. တတ္ထ ခေတ္တံ နာမ ယသ္မိံ ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ရုဟတိ. ဝတ္ထု နာမ ယသ္မိံ အပရဏ္ဏံ ရုဟတိ. ယတ္ထ ဝါ ဥဘယံ ရုဟတိ, တံ ခေတ္တံ. တဒတ္ထာယ အကတဘူမိဘာဂေါ ဝတ္ထု. ခေတ္တဝတ္ထုသီသေန စေတ္ထ ဝါပိတဠာကာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ.

໑໑໖໑. ໃນວັດຖຸທັງຫຼາຍມີແກະແລະແບ້ເປັນຕົ້ນ ແລະມີນາແລະສວນເປັນທີ່ສຸດ ພຶງພິຈາລະນາໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະວິນັຍ ເຖິງແນວທາງແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນ (ກັບປິຍະ) ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັບປິຍະ). ໃນຄຳວ່າ ນາ ແລະ ສວນ ນັ້ນ, ທີ່ດິນໃດທີ່ເຂົ້າເປືອກ (ປຸບພັນນະ) ງອກງາມ, ທີ່ດິນນັ້ນຊື່ວ່າ ນາ (ເຂດ). ທີ່ດິນໃດທີ່ຖົ່ວແລະງາ (ອະປະຣັນນະ) ງອກງາມ, ທີ່ດິນນັ້ນຊື່ວ່າ ສວນ (ວັດຖຸ). ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທີ່ດິນໃດທີ່ພືດທັງສອງຊະນິດງອກງາມ, ທີ່ດິນນັ້ນຊື່ວ່າ ນາ. ສ່ວນສ່ວນຂອງທີ່ດິນທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດການເພາະປູກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພືດທັງສອງຊະນິດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສວນ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍຫົວຂໍ້ວ່າ ນາແລະສວນ ນີ້ ຍ່ອມລວມເອົາໜອງນ້ຳ, ອ່າງເກັບນ້ຳ ແລະສິ່ງອື່ນໆ ເປັນຕົ້ນເຂົ້າໄວ້ນຳດ້ວຍ.

၂-၃. ကယဝိက္ကယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໒-໓. ການອະທິບາຍສູດວ່າດ້ວຍການຊື້ແລະການຂາຍເປັນຕົ້ນ

၁၁၆၂-၆၃. ကယဝိက္ကယာတိ ကယာ စ ဝိက္ကယာ စ. ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒူတကမ္မံ, ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ပဟိဏဂမနံ ဝုစ္စတိ ဃရာ ဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ. အနုယောဂေါ နာမ တဒုဘယကရဏံ. တသ္မာ ဒူတေယျပဟိဏဂမနာနုယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

໑໑໖໒-໖໓. ຄຳວ່າ 'ກະຍະວິກກະຍະ' ຄື ການຊື້ແລະການຂາຍ. ຄຳວ່າ 'ທູເຕຍຍະ' (ຄວາມເປັນທູດ) ໄດ້ແກ່ ວຽກງານຂອງທູດ (ທູຕະກຳ), ຄືການຖືເອົາໜັງສື ຫຼືຂ່າວສານຂອງຄະລຶຫັດ ແລ້ວເດີນທາງໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ປະຫິນະຄະມະນະ' (ການຮັບໃຊ້ໄປມາ) ໄດ້ແກ່ ການເດີນທາງໄລຍະໃກ້ໆ ຂອງຜູ້ທີ່ຖືກໃຊ້ໃຫ້ໄປຈາກເຮືອນຫຼັງໜຶ່ງໄປຍັງເຮືອນອີກຫຼັງໜຶ່ງ. ການປະກອບການທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະນຸໂຍຄະ' (ການຂວົນຂວາຍ). ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຄຳນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ 'ການຂວົນຂວາຍໃນການເປັນທູດແລະການຮັບໃຊ້ໄປມາ'.

၄. တုလာကူဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໔. การອະທິບາຍສູດວ່າດ້ວຍການໂກງຕາຊັ່ງ

၁၁၆၄. တုလာကူဋာဒီသု ကူဋန္တိ ဝဉ္စနံ. တတ္ထ တုလာကူဋံ တာဝ ရူပကူဋံ, အင်္ဂကူဋံ, ဂဟဏကူဋံ, ပဋိစ္ဆန္နကူဋန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ရူပကူဋံ နာမ ဒွေ တုလာ သမရူပါ ကတွာ ဂဏှန္တော မဟတိယာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ခုဒ္ဒိကာယ ဒေတိ. အင်္ဂကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော ပစ္ဆာဘာဂေ ဟတ္ထေန တုလံ အက္ကမတိ, ဒဒန္တော ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဂဟဏကူဋံ နာမ ဂဏှန္တော မူလေ ရဇ္ဇုံ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂေ. ပဋိစ္ဆန္နကူဋံ နာမ တုလံ သုသိရံ ကတွာ အန္တော အယစုဏ္ဏံ ပက္ခိပိတွာ ဂဏှန္တော တံ ပစ္ဆာဘာဂေ ကရောတိ, ဒဒန္တော အဂ္ဂဘာဂေ.

໑໑໖໔. ໃນຄຳວ່າ ການໂກງຕາຊັ່ງ ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ກູຕະ' ຄື ການຫຼອກລວງ. ໃນບັນດາການໂກງເຫຼົ່ານັ້ນ, ການໂກງຕາຊັ່ງ (ຕຸລາກູຕະ) ມີ 4 ຢ່າງ ຄື: ຣູປະກູຕະ (ໂກງຮູບຮ່າງ), ອັງຄະກູຕະ (ໂກງອະໄວຍະວະ), ຄະຫະນະກູຕະ (ໂກງການຈັບ), ແລະ ປະຕິຈຊັນນະກູຕະ (ໂກງແບບປົກປິດ). ໃນ 4 ຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຣູປະກູຕະ' ຄື ການເຮັດຕາຊັ່ງສອງອັນໃຫ້ມີຮູບຮ່າງຄືກັນ, ເວລາຮັບເອົາຂອງເພິ່ນ ຍ່ອມຊັ່ງດ້ວຍຕາຊັ່ງອັນໃຫຍ່, ເວລາໃຫ້ຂອງຕົນແກ່ເພິ່ນ ຍ່ອມຊັ່ງດ້ວຍຕາຊັ່ງອັນນ້ອຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອັງຄະກູຕະ' ຄື ເວລາຮັບເອົາ ຍ່ອມໃຊ້ກົດກົ້ນຕາຊັ່ງດ້ວຍມື, ເວລາໃຫ້ ຍ່ອມກົດຫົວຕາຊັ່ງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄະຫະນະກູຕະ' ຄື ເວລາຮັບເອົາ ຍ່ອມຈັບເຊືອກຕາຊັ່ງທີ່ໂຄນ, ເວລາໃຫ້ ຍ່ອມຈັບທີ່ປາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປະຕິຈຊັນນະກູຕະ' ຄື ການເຮັດຕາຊັ່ງໃຫ້ມີຮູຂ້າງໃນ ແລ້ວໃສ່ຜົງເຫຼັກໄວ້ຂ้างໃນ, ເວລາຮັບເອົາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜົງເຫຼັກນັ້ນໄປຢູ່ທາງກົ້ນ, ເວລາໃຫ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໄປຢູ່ທາງປາຍ.

ကံသော ဝုစ္စတိ သုဝဏ္ဏပါတိ, တာယ ဝဉ္စနံ ကံသကူဋံ. ကထံ? ဧကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ကတွာ အညာ ဒွေ တိဿော လောဟပါတိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ကရောန္တိ. တတော ဇနပဒံ ဂန္တွာ, ကိဉ္စိဒေဝ အဍ္ဎကုလံ ပဝိသိတွာ, ‘‘သုဝဏ္ဏဘာဇနာနိ ကိဏထာ’’တိ ဝတွာ, အဂ္ဃေ ပုစ္ဆိတေ သမဂ္ဃတရံ ဒါတုကာမာ ဟောန္တိ, တတော တေဟိ ‘‘ကထံ ဣမေသံ သုဝဏ္ဏဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗော’’တိ [Pg.338] ဝုတ္တေ ‘‘ဝီမံသိတွာ ဂဏှထာ’’တိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပါသာဏေ ဃံသိတွာ သဗ္ဗပါတိယော ဒတွာ ဂစ္ဆန္တိ.

ຖາດຄຳ ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ກັງສະ', ການຫຼອກລວງດ້ວຍຖາດຄຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ກັງສະກູຕະ' (ການໂກງຖາດຄຳ). ໂກງແນວໃດ? ຄື ເຂົາເຮັດຖາດຄຳແທ້ໄວးໃບໜຶ່ງ, ແລ້ວເຮັດຖາດທອງແດງອີກສອງສາມໃບໃຫ້ມີສີຄືຄຳ. ຈາກນັ້ນ ກໍໄປສູ່ຊົນນະບົດ, ເຂົ້າໄປຫາຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີຕະກູນໜຶ່ງ ແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ພາຊະນະຄຳເຫຼົ່ານີ້ທອດ', ເມື່ອຖືກຖາມລາຄາ ກໍສະແດງຄວາມປະສົງຈະຂາຍໃຫ້ໃນລາຄາທີ່ຖືກຫຼາຍ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອຄົນໃນຕະກູນນັ້ນຖາມວ່າ 'ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າຖາດເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄຳແທ້?', ເຂົາກໍບອກວ່າ 'ຈົ່ງທົດສອບເບິ່ງແລ້ວຈຶ່ງຊື້ເອົາທອດ' ແລ້ວເອົາຖາດຄຳແທ້ຝົນໃສ່ຫີນໃຫ້ເບິ່ງ, ແລ້ວມອບຖາດທັງໝົດໃຫ້ ແລ້ວກໍຫຼີກໄປ.

မာနကူဋံ ဟဒယဘေဒ-သိခါဘေဒ-ရဇ္ဇုဘေဒဝသေန တိဝိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ဟဒယဘေဒေါ သပ္ပိတေလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော ဟေဋ္ဌာဆိဒ္ဒေန မာနေန ‘‘သဏိကံ အာသိဉ္စာ’’တိ ဝတွာ အန္တောဘာဇနေ ဗဟုံ ပဂ္ဃရာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဆိဒ္ဒံ ပိဓာယ သီဃံ ပူရေတွာ ဒေတိ. သိခါဘေဒေါ တိလတဏ္ဍုလာဒိမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. တာနိ ဟိ ဂဏှန္တော သဏိကံ သိခံ ဥဿာပေတွာ ဂဏှာတိ, ဒဒန္တော ဝေဂေန သိခံ ဘိန္ဒန္တော ဒေတိ. ရဇ္ဇုဘေဒေါ ခေတ္တဝတ္ထုမိနနကာလေ လဗ္ဘတိ. လဉ္ဇံ အလဘန္တာ ဟိ ခေတ္တံ အမဟန္တံ မဟန္တံ ကတွာ မိနန္တိ.

ການໂກງເຄື່ອງຕວງ (ມານະກູຕະ) ມີ 3 ຢ່າງ ຄື: ຫະທະຍະເພທະ (ການເຈາະກົ້ນເຄື່ອງຕວງ), ສິຂາເພທະ (ການປາດຍອດເຄື່ອງຕວງ), ແລະ ຣັດຊຸເພທະ (ການໂກງເຊືອກວັດແທກ). ໃນ 3 ຢ່າງນັ້ນ, 'ຫະທະຍະເພທະ' ຍ່ອມມີໃນເວລາຕວງນ້ຳມັນເຫີຍແລະນ້ຳມັນງາເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອເຂົາຈະຮັບເອົາຂອງນັ້ນ ຍ່ອມໃຊ້ເຄື່ອງຕວງທີ່ມີຮູຢູ່ທາງກົ້ນ ແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ຈົ່ງຄ່ອຍໆ ຖອດລົງມາ', ແລ້ວເຮັດໃຫ້ນ້ຳມັນໄຫຼອອກໄປຢູ່ໃນພາຊະນະຮອງຮັບຂອງຕົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ; ແຕ່ເມື່ອຈະໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມປິດຮູນັ້ນ ແລ້ວຕັກໃຫ້ເຕັມຢ່າງໄວວາ. 'ສິຂາເພທະ' ຍ່ອມມີໃນເວລາຕວງງາແລະເຂົ້າສານເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອເຂົາຈະຮັບເອົາ ຍ່ອມຄ່ອຍໆ ເຮັດໃຫ້ຍອດສູງຂຶ້ນແລ້ວຮັບເອົາ; ແຕ່ເມື່ອຈະໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມຕັກຢ່າງໄວວາແລ້ວປາດຍອດໃຫ້ຮາບພຽງແລ້ວໃຫ້ໄປ. 'ຣັດຊຸເພທະ' ຍ່ອມມີໃນເວລາວັດແທກນາและສວນ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ຮັບສິນບົນ ຍ່ອມວັດແທກທີ່ດິນທີ່ບໍ່ໃຫຍ່ໃຫ້ເປັນທີ່ດິນໃຫຍ່.

၅. ဥက္ကောဋနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

໕. ການອະທິບາຍສູດວ່າດ້ວຍການຮັບສິນບົນ

၁၁၆၅. ဥက္ကောဋနာဒီသု ဥက္ကောဋနန္တိ သာမိကေ အဿာမိကေ ကာတုံ လဉ္ဇဂ္ဂဟဏံ. ဝဉ္စနန္တိ တေဟိ တေဟိ ဥပါယေဟိ ပရေသံ ဝဉ္စနံ. တတြိဒမေကံဝတ္ထု – ဧကော ကိရ လုဒ္ဒကော မိဂဉ္စ မိဂပေါတကဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆတိ. တမေကော ဓုတ္တော ‘‘ကိံ, ဘော, မိဂေါ အဂ္ဃတိ, ကိံ မိဂပေါတကော’’တိ?, အာဟ. ‘‘မိဂေါ ဒွေ ကဟာပဏေ, မိဂပေါတကော ဧက’’န္တိ စ ဝုတ္တေ ကဟာပဏံ ဒတွာ, မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဂန္တွာ နိဝတ္တော ‘‘န မေ, ဘော, မိဂပေါတကေန အတ္ထော, မိဂံ မေ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. တေန ဟိ ဒွေ ကဟာပဏေ ဒေဟီတိ. နနု, ဘော, မယာ ပဌမံ ဧကော ကဟာပဏော ဒိန္နောတိ. အာမ ဒိန္နောတိ. ဣမမ္ပိ မိဂပေါတကံ ဂဏှ, ဧဝံ သော စ ကဟာပဏော, အယဉ္စ ကဟာပဏဂ္ဃနကော မိဂပေါတကောတိ ဒွေ ကဟာပဏာ ဘဝိဿန္တီတိ. သော ‘‘ကာရဏံ ဝဒတီ’’တိ သလ္လက္ခေတွာ မိဂပေါတကံ ဂဟေတွာ မိဂံ အဒါသီတိ.

໑໑໖໕. ໃນຄຳວ່າ ການຮັບສິນບົນ ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອຸກໂກຕະນະ' (ການຮັບສິນບົນ) ຄື ການຮັບສິນບົນເພື່ອເຮັດໃຫ້ຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງທີ່ແທ້ຈິງກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີສິດ. ຄຳວ່າ 'ວັນຈະນະ' (ການຫຼອກລວງ) ຄື ການຫຼອກລວງຜູ້ນ້ອຍດ້ວຍອຸບາຍຕ່າງໆ. ໃນການຫຼອກລວງນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າເລື່ອງໜຶ່ງວ່າ: ໄດ້ຍິນວ່າ ມີນາຍພານຄົນໜຶ່ງອຸ້ມເອົາຟານໃຫຍ່ໂຕໜຶ່ງ ແລະລູກຟານໂຕໜຶ່ງເດີນທາງມາ. ມີຊາຍເຈົ້າເລ່ຄົນໜຶ່ງຖາມນາຍພານນັ້ນວ່າ 'ສະຫາຍ, ຟານໃຫຍ່ລາຄາເທົ່າໃດ ແລະລູກຟານລາຄາເທົ່າໃດ?'. ເມື່ອນາຍພານຕອບວ່າ 'ຟານໃຫຍ່ລາຄາ 2 ກະສາບ, ລູກຟານລາຄາ 1 ກະສາບ', ຊາຍຄົນນັ້ນຈຶ່ງມອບເງິນໃຫ້ 1 ກະສາບ ແລ້ວຮັບເອົາລູກຟານໄປ, ຍ່າງໄປໄດ້ໜ້ອຍໜຶ່ງກໍກັບຄືນມາແລ້ວເວົ້າວ່າ 'ສະຫາຍ, ຂ້ອຍບໍ່ຕ້ອງການລູກຟານແລ້ວ, ຈົ່ງເອົາຟານໃຫຍ່ໃຫ້ຂ້ອຍທອດ'. ນາຍພານຈຶ່ງເວົ້າວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ກໍຈົ່ງເອົາເງິນມາໃຫ້ຂ້ອຍ 2 ກະສາບ'. ຊາຍຄົນນັ້ນເວົ້າວ່າ 'ສະຫາຍ, ຂ້ອຍໄດ້ໃຫ້ເງິນເຈົ້າໄປແລ້ວ 1 ກະສາບໃນຕອນທຳອິດບໍ່ແມ່ນບໍ?'. ນາຍພານຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ, ໄດ້ໃຫ້ແລ້ວ'. ຊາຍຄົນນັ້ນຈຶ່ງເວົ້າວ່າ 'ເຈົ້າຈົ່ງຮັບເອົາລູກຟານນີ້ຄືນໄປ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ເງິນ 1 ກະສາບນັ້ນ ກັບລູກຟານທີ່ມີມູນຄ່າ 1 ກະສາບນີ້ ລວມກັນກໍເປັນ 2 ກະສາບພໍດີ'. ນາຍພານຄິດວ່າ 'ຊາຍຄົນນີ້ເວົ້າສົມເຫດສົມຜົນດີ' ຈຶ່ງຮັບເອົາລູກຟານຄືນໄປ ແລ້ວມອບຟານໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ຊາຍຄົນນັ້ນ.

နိကတီတိ ယောဂဝသေန ဝါ မာယာဝသေန ဝါ အပါမင်္ဂံ ပါမင်္ဂန္တိ အမဏိံ မဏိန္တိ, အသုဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏန္တိ ကတွာ ပတိရူပကေန ဝဉ္စနံ. သာစိယောဂေါတိ ကုဋိလယောဂေါ. ဧတေသံယေဝ ဥက္ကောဋနာဒီနမေတံ နာမံ. တသ္မာ ဥက္ကောဋနသာစိယောဂါ ဝဉ္စနသာစိယောဂါ နိကတိသာစိယောဂါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေစိ အညံ ဒဿေတွာ အညဿ ပရိဝတ္တနံ သာစိယောဂေါတိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဝဉ္စနေနေဝ သင်္ဂဟိတံ.

ຄຳວ່າ 'ນິກະຕິ' (ການໂກງ) ຄື ການຫຼອກລວງດ້ວຍຂອງປອມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ເວດມົນຄາຖາ ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງມາຍາ, ເຊັ່ນ ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນສາຍສ້ອຍໃຫ້ເປັນສາຍສ້ອຍ, ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນແກ້ວມະນີໃຫ້ເປັນແກ້ວມະນີ, ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຄຳໃຫ້ເປັນຄຳ. ຄຳວ່າ 'ສາຈິໂຍຄະ' ຄື ການກະທຳທີ່ຄົດໂກງ. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງການຮັບສິນບົນ (ອຸກໂກຕະນະ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ເພາະສະນັ້ນ, 在ທີ່ນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ 'ການຄົດໂກງໃນການຮັບສິນບົນ, ການຄົດໂກງໃນການຫຼອກລວງ, การຄົດໂກງໃນການໂກງ'. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ການສະແດງສິ່ງໜຶ່ງແລ້ວເອົາອີກສິ່ງໜຶ່ງປ່ຽນໃຫ້ ຊື່ວ່າ ສາຈິໂຍຄະ'. ແຕ່ການກະທຳນັ້ນ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນການຫຼອກລວງ (ວັນຈະນະ) ນັ້ນເອງ.

၆-၁၁. ဆေဒနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

໖-໑໑. ການອະທິບາຍສູດວ່າດ້ວຍການຕັດເປັນຕົ້ນ

၁၁၆၆-၇၁. ဆေဒနာဒီသု [Pg.339] ဆေဒနန္တိ ဟတ္ထစ္ဆေဒနာဒိ. ဝဓောတိ မရဏံ. ဗန္ဓောတိ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓနံ. ဝိပရာမောသောတိ ဟိမဝိပရာမောသော, ဂုမ္ဗဝိပရာမောသောတိ ဒုဝိဓော. ယံ ဟိမပါတသမယေ ဟိမေန ပဋိစ္ဆန္နာ ဟုတွာ မဂ္ဂပဋိပန္နံ ဇနံ မုသန္တိ, အယံ ဟိမဝိပရာမောသော. ယံ ဂုမ္ဗာဒိပဋိစ္ဆန္နာ မုသန္တိ, အယံ ဂုမ္ဗဝိပရာမောသော.

໑໑໖໖-໗໑. ໃນຄຳວ່າ ການຕັດ ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ເຊທະນະ' (ການຕັດ) ຄື ການຕັດມືເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວະທະ' (ການຂ້າ) ຄື ການເຮັດໃຫ້ຕາຍ. ຄຳວ່າ 'ພັນທະ' (ການຈອງຈຳ) ຄື ການມັດດ້ວຍເຊືອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ວິປະຣາໂມສະ' (ການປຸ້ນສະດົມ) ມີ 2 ຢ່າງ ຄື: ຫິມະວິປະຣາໂມສະ (ການປຸ້ນສະດົມໂດຍອາໄສໝອກ) ແລະ ຄຸມພະວິປະຣາໂມສະ (ການປຸ້ນສະດົມໂດຍອາໄສປ່າລະມານ). ການທີ່ພວກໂຈນປົກປິດຮ່າງກາຍດ້ວຍໝອກໃນເວລາທີ່ໝອກຕົກໜັກ ແລ້ວປຸ້ນສະດົມຄົນເດີນທາງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຫິມະວິປະຣາໂມສະ. ການທີ່ພວກໂຈນແອບຊ້ອນຕົວຢູ່ຕາມປ່າລະມານເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປຸ້ນສະດົມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຄຸມພະວິປະຣາໂມສະ.

အာလောပေါ ဝုစ္စတိ ဂါမနိဂမာဒီနံ ဝိလောပကရဏံ. သဟသာကာရောတိ သာဟသကိရိယာ, ဂေဟံ ပဝိသိတွာ, မနုဿာနံ ဥရေ သတ္ထံ ဌပေတွာ, ဣစ္ဆိတဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတသ္မာ ဆေဒနဝဓဗန္ဓနဝိပရာမောသအာလောပသဟသာကာရာ ပဋိဝိရတာ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ຄຳວ່າ 'ອາໂລປະ' (ການປຸ້ນບ້ານ) ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າປຸ້ນສະດົມບ້ານແລະນิຄົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະຫະສາການ' (ການກຳເລີບຮ້າຍ) ໄດ້ແກ່ ການກະທຳອັນຮຸນແຮງ, ເຊັ່ນ ການເຂົ້າໄປໃນເຮືອນ ແລ້ວເອົາສັດຕຣາ (ອາວຸດ) ຈີ້ທີ່ເອິກຂອງມະນຸດ ແລ້ວຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ຕົນຕ້ອງການ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ງົດເວັ້ນຈາກການຕັດ, ການຂ້າ, ການຈອງຈຳ, ການປຸ້ນສະດົມ, ການປຸ້ນບ້ານ ແລະການກຳເລີບຮ້າຍເຫຼົ່ານີ້. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນຢູ່ແລ້ວ.

အာမကဓညပေယျာလဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍໃນອາມະກະທັນຍະເປຍຍາລະ ຈົບແລ້ວ.

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ໃນຄຳອະທິບາຍຄຳພີສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຊື່ວ່າ ສາຣັດຖະປະກາສິນີ

မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍມະຫາວັກ ຈົບແລ້ວ.

နိဂမနကထာ

ຄຳລົງທ້າຍ (ນิຄະມະນະກະຖາ)

ဧတ္တာဝတာ [Pg.340] ဟိ –

ດ້ວຍວ່າ ພຽງເທົ່ານີ້ —

‘‘ဗဟုကာရဿ ယတီနံ ဝိပဿနာစာရနိပုဏဗုဒ္ဓီနံ,သံယုတ္တဝရနိကာယဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကာတုံ.

“ເພື່ອເຮັດການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງສັງຍຸດຕະນິກາຍອັນປະເສີດ ເຊິ່ງມີອຸປະການຫຼາຍແກ່ພະພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມພຽນ ຜູ້ມີປັນຍາອັນລະອຽດອ່ອນໃນການປະພຶດວິປັດສະນາ,

‘‘သဒ္ဓမ္မဿ စိရဋ္ဌိတိမာသိသမာနေန ယာ မယာ;

နိပုဏာ အဋ္ဌကထာ အာရဒ္ဓါ သာရတ္ထပကာသိနီ နာမ.

“ຄຳພີອັດຖະກະຖາອັນລະອຽດອ່ອນ ຊື່ວ່າ ສາຣັດຖະປະກາສິນີ ນີ້ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຄວາມຕັ້ງຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະສັດທຳ,

‘‘သာ ဟိ မဟာအဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ နိဋ္ဌိတာ ဧသာ;

အဋ္ဌသတ္တတိမတ္တာယ ပါဠိယာ ဘာဏဝါရေဟိ.

“ຄຳພີອັດຖະກະຖາໃໝ່ນີ້ ສຳເລັດລົງແລ້ວ ໂດຍການຖືເອົາເນື້ອແທ້ແຫ່ງມະຫາອັດຖະກະຖາ, ມີປະລິມານພະບາລີປະມານ 78 ພານະວານ.

‘‘ဧကူနသဋ္ဌိမတ္တော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါပိ ဘာဏဝါရေဟိ;

အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထာယ အာဂမာနံ ကတော ယသ္မာ.

“ແລະເນື່ອງຈາກຄຳພີວິສຸດທິມັກ ເຊິ່ງມີປະລິມານປະມານ 59 ພານະວານ ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ແຕ່ງໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳພີນິກາຍທັງຫຼາຍ,

‘‘တသ္မာ တေန သဟာယံ အဋ္ဌကထာ ဘာဏဝါရဂဏနာယ;

ထောကေန အပရိပူရံ သတ္တတိံသသတံ ဟောတိ.

“ເພາະສະນັ້ນ ຄຳພີອັດຖະກະຖາຮ່ວມກັບຄຳພີວິສຸດທິມັກນັ້ນ ໂດຍການນັບພານະວານ ຈຶ່ງມີປະລິມານເກືອບເຖິງ 137 ພານະວານ.

‘‘သတ္တတိံသာဓိကသတ-ပရိမာဏံ ဘာဏဝါရတော ဧဝံ;

သမယံ ပကာသယန္တိံ မဟာဝိဟာရာဓိဝါသီနံ.

“ຄຳພີອັດຖະກະຖາທີ່ມີປະລິມານ 137 ພານະວານນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງລັດທິຂອງພວກພະພິກຂຸຜູ້ນິຍົມສະຖິດຢູ່ໃນມະຫາວິຫານ.

‘‘မူလဋ္ဌကထာယ သာရမာဒါယ မယာ ဣမံ ကရောန္တေန;

ယံ ပုညမုပစိတံ တေန ဟောတု သဗ္ဗော သုခီ လောကော.

“ບຸນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ ໃນການແຕ່ງຄຳພີອັດຖະກະຖາໃໝ່ນີ້ ໂດຍການຖືເອົາເນື້ອແທ້ແຫ່ງມູນອັດຖະກະຖາ, ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ຂໍໃຫ້ສັດໂລກທັງປວງຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ.

‘‘ဧတိဿာ ကရဏတ္ထံ ထေရေန ဘဒန္တဇောတိပါလေန;

သုစိသီလေန သုဘာသိတဿ ပကာသယန္တဉာဏေန.

“ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແຕ່ງຄຳພີອັດຖະກະຖາໃໝ່ນີ້, ພະພິກຂຸຜູ້ເປັນເຖລະ ພະທັນຕະໂຊຕິປາລະ ຜູ້ມີສີລອັນບໍລິສຸດ ຜູ້ມີປັນຍາສະແດງຄຳສຸພາສິດ,

‘‘သာသနဝိဘူတိကာမေန ယာစမာနေန မံ သုဘဂုဏေန;

ယံ သမဓိဂတံ ပုညံ တေနာပိ ဇနော သုခီ ဘဝတူ’’တိ.

“ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງພະສາສະໜາ ຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີອັນປະເສີດ ໄດ້ອາຣາດທະນາຂ້າພະເຈົ້າໄວ້, ບຸນໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ຂໍໃຫ້ປະຊາຊົນທັງປວງຈົ່ງມີຄວາມສຸກດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນເຖີດ.

ပရမဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပ္ပဋိမဏ္ဍိတေန သီလာစာရဇ္ဇဝမဒ္ဒဝါဒိဂုဏသမုဒယသမုဒိတေန သကသမယသမယန္တရဂဟနဇ္ဈောဂါဟဏသမတ္ထေန ပညာဝေယျတ္တိယသမန္နာဂတေန တိပိဋကပရိယတ္တိပ္ပဘေဒေ သာဋ္ဌကထေ သတ္ထုသာသနေ အပ္ပဋိဟတဉာဏပ္ပဘာဝေန မဟာဝေယျာကရဏေန ကရဏသမ္ပတ္တိဇနိတသုခဝိနိဂ္ဂတမဓုရောဒါရဝစနလာဝဏ္ဏယုတ္တေန ယုတ္တမုတ္တဝါဒိနာ ဝါဒီဝရေန မဟာကဝိနာ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒါပရိဝါရေ ဆဠဘိညာဒိပ္ပဘေဒဂုဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေ [Pg.341] သုပ္ပတိဋ္ဌိတဗုဒ္ဓီနံ ထေရဝံသပ္ပဒီပါနံ ထေရာနံ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ဝံသာလင်္ကာရဘူတေန ဝိပုလဝိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိနာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဂရူဟိ ဂဟိတနာမဓေယျေန ထေရေန ကတာ အယံ သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ သံယုတ္တနိကာယဋ္ဌကထာ.

ຄຳພີອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຊື່ວ່າ ສາຣັດຖະປະກາສິນີ ນີ້ ແຕ່ງຂຶ້ນໂດຍພະເຖລະຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງແລະບໍລິສຸດ ຜູ້ມີນາມອັນພະອາຈານທັງຫຼາຍຂະໜານນາມວ່າ 'ພຸດທະໂຄສະ', ຜູ້ເປັນດັ່ງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວົງຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນມະຫາວິຫານ ຜູ້ເປັນປະທີບແຫ່ງວົງພະເຖລະ ຜູ້ມີປັນຍາຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວໃນອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳ ອັນປະດັບດ້ວຍຄຸນມີອະພິນຍາ 6 ເປັນຕົ້ນ ແລະມີປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານເປັນບໍລິວານ, ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນັກປາດ ຜູ້ເປັນມະຫາກະວີ ຜູ້ກ່າວຄຳອັນຄວນແລະຫຼຸດພົ້ນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງວາຈາອັນອ່ອນຫວານແລະອົງອາດ ເຊິ່ງເກີດຈາກຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງກະລອນ, ຜູ້ເປັນມະຫາໄວຍາກອນ ຜູ້ມີລັງສີແຫ່ງຍານອັນບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງໃນພະສາສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ພ້ອມທັງພະອັດຖະກະຖາ ເຊິ່ງມີປະເພດຄືພະໄຕປິດົກປະຣິຍັດ, ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາ, ຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງລັດທິຂອງຕົນແລະລັດທິອື່ນ, ຜູ້ເພີ່ມພູນດ້ວຍຄຸນມີສີລ, ຈະຣິຍະ, ຄວາມຊື່ກົງ ແລະຄວາມອ່ອນໂຍນເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ປະດັບດ້ວຍສັດທາ, ປັນຍາ ແລະວິຣິຍະ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ.

‘‘တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ;

ဒဿေန္တီ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ သီလဝိသုဒ္ဓိယာ.

“ຂໍຄຳພີອັດຖະກະຖາໃໝ່ນີ້ ຈົ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນໂລກ ເພື່ອສະແດງແນວທາງແຫ່ງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສີລ ແກ່ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະແຫວງຫາການຂ້າມພົ້ນຈາກໂລກ,

‘‘ယာဝ ဗုဒ္ဓေါတိ နာမမ္ပိ, သုဒ္ဓစိတ္တဿ တာဒိနော;

လောကမှိ လောကဇေဋ္ဌဿ, ပဝတ္တတိ မဟေသိနော’’တိ.

“ຕະຫຼອດການພຽງໃດທີ່ພະນາມວ່າ 'ພຸດທະ' ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພະຫະລຶໄທບໍລິສຸດ ຜູ້ຄົງທີ່ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຜູ້ສະແຫວງຫາຄຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຍັງຄົງດຳເນີນໄປຢູ່ໃນໂລກ.

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီ နာမ

ຄຳພີອັດຖະກະຖາ ຊື່ວ່າ ສາຣັດຖະປະກາສິນີ

သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ.

ຄຳພີອັດຖະກະຖາສັງຍຸດຕະນິກາຍ ຈົບບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ.