නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

සංයුත්තනිකායෙ

相应部

සළායතනවග්ග-අට්ඨකථා

六处品义注

1. සළායතනසංයුත්තං

1. 六处相应

1. අනිච්චවග්ගො

1. 无常品

1. අජ්ඣත්තානිච්චසුත්තවණ්ණනා

1. 内无常经释义

1. සළායතනවග්ගස්ස [Pg.1] පඨමෙ චක්ඛුන්ති ද්වෙ චක්ඛූනි – ඤාණචක්ඛු චෙව මංසචක්ඛු ච. තත්ථ ඤාණචක්ඛු පඤ්චවිධං – බුද්ධචක්ඛු, ධම්මචක්ඛු, සමන්තචක්ඛු, දිබ්බචක්ඛු, පඤ්ඤාචක්ඛූති. තෙසු බුද්ධචක්ඛු නාම ආසයානුසයඤාණඤ්චෙව ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණඤ්ච, යං – ‘‘බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙන්තො’’ති (මහාව. 9; ම. නි. 1.283; 2.338) ආගතං. ධම්මචක්ඛු නාම හෙට්ඨිමා තයො මග්ගා තීණි ච ඵලානි, යං – ‘‘විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදී’’ති (මහාව. 16; ම. නි. 2.395) ආගතං. සමන්තචක්ඛු නාම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, යං – ‘‘පාසාදමාරුය්හ සමන්තචක්ඛූ’’ති (මහාව. 8; ම. නි. 1.282; 2.338) ආගතං. දිබ්බචක්ඛු නාම ආලොකඵරණෙන උප්පන්නං ඤාණං, යං – ‘‘දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙනා’’ති (පාරා. 13; ම. නි. 2.341) ආගතං. පඤ්ඤාචක්ඛු නාම චතුසච්චපරිච්ඡෙදකඤාණං, යං – ‘‘චක්ඛුං උදපාදී’’ති (ස. නි. 5.1081; මහාව. 15) ආගතං.

1. 于六处品第一经中，眼(cakkhu)有两种：智眼(ñāṇacakkhu)与肉眼(maṃsacakkhu)。其中，智眼有五种：佛眼(buddhacakkhu)、法眼(dhammacakkhu)、遍眼(samantacakkhu)、天眼(dibbacakkhu)与慧眼(paññācakkhu)。于此等中，佛眼者，名为了知意向(āsaya)与随眠(anusaya)之智，及了知根器优劣(indriyaparopariyatta)之智，如经言：“以佛眼观照世间”。法眼者，名为下三道与三果，如经言：“离尘离垢，法眼生起”。遍眼者，名为一切知智(sabbaññutaññāṇa)，如经言：“登上殿堂，具遍眼者”。天眼者，名为由光明遍照而生起之智，如经言：“以清净天眼”。慧眼者，名为辨知四谛之智，如经言：“眼已生起”。

මංසචක්ඛුපි [Pg.2] දුවිධං – සසම්භාරචක්ඛු, පසාදචක්ඛූති. තෙසු ය්වායං අක්ඛිකූපකෙ අක්ඛිපටලෙහි පරිවාරිතො මංසපිණ්ඩො, යත්ථ චතස්සො ධාතුයො වණ්ණගන්ධරසොජා සම්භවො ජීවිතං භාවො චක්ඛුපසාදො කායපසාදොති සඞ්ඛෙපතො තෙරස සම්භාරා හොන්ති. විත්ථාරතො පන චතස්සො ධාතුයො වණ්ණගන්ධරසොජා සම්භවොති ඉමෙ නව චතුසමුට්ඨානවසෙන ඡත්තිංස, ජීවිතං භාවො චක්ඛුපසාදො කායපසාදොති ඉමෙ කම්මසමුට්ඨානා තාව චත්තාරොති චත්තාරීස සම්භාරා හොන්ති. ඉදං සසම්භාරචක්ඛු නාම. යං පනෙත්ථ සෙතමණ්ඩලපරිච්ඡින්නෙන කණ්හමණ්ඩලෙන පරිවාරිතෙ දිට්ඨිමණ්ඩලෙ සන්නිවිට්ඨං රූපදස්සනසමත්ථං පසාදමත්තං, ඉදං පසාදචක්ඛු නාම. තස්ස තතො පරෙසඤ්ච සොතාදීනං විත්ථාරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තාව.

肉眼亦有两种：具支眼与净色眼。此中，在眼窝里为眼睑所围绕的肉团，其中简略而言，有十三种成分：四大、色、香、味、食素、生源、命根、性根、眼净色及身净色。详细而言，四大、色、香、味、食素及生源这九种，依四种生起方式而有三十六种；命根、性根、眼净色及身净色这四种则为业所生，如是共有四十种成分。这称为具支眼。又，于此中，为白睛所限定、为黑睛所围绕的瞳孔中，安住着能见色的纯净色法，这称为净色眼。关于此净色眼及其他耳根等的详细解说，已在《清净道论》中宣说。

තත්ථ යදිදං පසාදචක්ඛු, තං ගහෙත්වා භගවා – චක්ඛුං, භික්ඛවෙ, අනිච්චන්තිආදිමාහ. තත්ථ – ‘‘චතූහි කාරණෙහි අනිච්චං උදයබ්බයවන්තතායා’’තිආදිනා නයෙන විත්ථාරකථා හෙට්ඨා පකාසිතායෙව. සොතම්පි පසාදසොතමෙව අධිප්පෙතං, තථා ඝානජිව්හාකායා. මනොති තෙභූමකසම්මසනචාරචිත්තං. ඉති ඉදං සුත්තං ඡසු අජ්ඣත්තිකායතනෙසු තීණි ලක්ඛණානි දස්සෙත්වා කථිතෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං.

于此二者中，世尊取此净色眼而说：“诸比丘，眼是无常的”等。于此，“由四种原因而为无常，因有生灭故”等义，其详细解说已于前文阐明。耳亦意指净色耳，鼻、舌、身亦复如是。意则意指行于三界之观心。如是，此经乃于六内处开示三相，是依能觉悟者之意乐而说。

2-3. අජ්ඣත්තදුක්ඛසුත්තාදිවණ්ණනා

2-3. 内苦经等释义

2-3. දුතියං ද්වෙ ලක්ඛණානි, තතියං එකලක්ඛණං දස්සෙත්වා කථිතෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං. සෙසානි පන තෙහි සල්ලක්ඛිතානි වා එත්තකෙනෙව වා සල්ලක්ඛෙස්සන්තීති.

2-3. 第二经显示二相，第三经显示一相，乃是随顺能觉悟者之意乐而说。至于其余诸相，或已为彼等所了知，或仅凭此亦将能了知。

4-6. බාහිරානිච්චසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6. 外无常经等释义

4-6. චතුත්ථෙ රූපගන්ධරසඵොට්ඨබ්බා චතුසමුට්ඨානා, සද්දො ද්විසමුට්ඨානො, ධම්මාති තෙභූමකධම්මාරම්මණං. ඉදම්පි බාහිරෙසු ඡසු ආයතනෙසු තිලක්ඛණං දස්සෙත්වා කථිතෙ බුජ්ඣනකානං වසෙන වුත්තං. පඤ්චමෙ ඡට්ඨෙ ච දුතියතතියෙසු වුත්තසදිසොව නයො.

4-6. 于第四经，色、香、味、触由四者而生，声由二者而生；所谓“法”，即三界之法所缘。此亦是于外六处中显示三相后，为能了悟者而说。于第五及第六经，其理趣与第二、第三经中所说相似。

7-12. අජ්ඣත්තානිච්චාතීතානාගතසුත්තාදිවණ්ණනා

7-12. 内无常过去未来经等释义

7-12. සත්තමාදීනි [Pg.3] අතීතානාගතෙසු චක්ඛාදීසු අනිච්චලක්ඛණාදීනි සල්ලක්ඛෙත්වා පච්චුප්පන්නෙසු බලවගාහෙන කිලමන්තානං වසෙන වුත්තානි. සෙසං සබ්බත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

7-12. 第七等经，是为那些在观察了过去与未来的眼等（诸处）的无常等相之后，又于现在（诸处）中强力深入而疲惫者所说。其余一切，皆如前已说之理趣。

අනිච්චවග්ගො පඨමො.

无常品第一。

2. යමකවග්ගො

2. 双品

1-4. පඨමපුබ්බෙසම්බොධසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 初成正觉前经等释义

13-16. යමකවග්ගස්ස පඨමදුතියෙසු අජ්ඣත්තිකානන්ති අජ්ඣත්තජ්ඣත්තවසෙන අජ්ඣත්තිකානං. සො පන නෙසං අජ්ඣත්තිකභාවො ඡන්දරාගස්ස අධිමත්තබලවතාය වෙදිතබ්බො. මනුස්සානඤ්හි අන්තොඝරං විය ඡ අජ්ඣත්තිකායතනානි, ඝරූපචාරං විය ඡ බාහිරායතනානි. යථා නෙසං පුත්තදාරධනධඤ්ඤපුණ්ණෙ අන්තොඝරෙ ඡන්දරාගො අධිමත්තබලවා හොති, තත්ථ කස්සචි පවිසිතුං න දෙන්ති, අප්පමත්තෙන භාජනසද්දමත්තෙනාපි ‘‘කිං එත’’න්ති? වත්තාරො භවන්ති. එවමෙවං ඡසු අජ්ඣත්තිකෙසු ආයතනෙසු අධිමත්තබලවඡන්දරාගොති. ඉති ඉමාය ඡන්දරාගබලවතාය තානි ‘‘අජ්ඣත්තිකානී’’ති වුත්තානි. ඝරූපචාරෙ පන නො තථා බලවා හොති, තත්ථ චරන්තෙ මනුස්සෙපි චතුප්පදානිපි න සහසා නිවාරෙන්ති. කිඤ්චාපි න නිවාරෙන්ති, අනිච්ඡන්තා පන පසුපච්ඡිමත්තම්පි ගහිතුං න දෙන්ති. ඉති නෙසං තත්ථ න අධිමත්තබලවඡන්දරාගො හොති. රූපාදීසුපි තථෙව න අධිමත්තබලවඡන්දරාගො, තස්මා තානි ‘‘බාහිරානී’’ති වුත්තානි. විත්ථාරතො පන අජ්ඣත්තිකබාහිරකථා විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තාව. සෙසං ද්වීසුපි සුත්තෙසු හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. තථා තතියචතුත්ථෙසු.

13-16. 在双品的第一、第二经中，“内在的”(ajjhattikāni)是依“内中之内”(ajjhattajjhatta)义而为“内在的”。而它们的内在性，应由欲贪(chandarāga)的极度强烈而得知。诚然，于人而言，六内入处犹如房内，六外入处犹如房舍周边。正如他们对于充满子女、妻子、财富、谷物的房内，欲贪极为强烈，不让任何人进入，乃至仅有微小的器皿声，也会质问：“这是什么？”。同样地，对于六内入处，欲贪也是极度强烈。因此，由于此欲贪的强烈，彼等被称为“内在的”。然而对于房舍周边，欲贪则不那么强烈，他们不会立即阻止在那里行走的人或四足动物。虽然不阻止，但若不愿意，就连些许尘土也不让拿走。因此，他们对那里的欲贪不是极度强烈。对于色等（外境）也是如此，欲贪不是极度强烈，因此彼等被称为“外在的”(bāhirāni)。关于内在与外在的详细论述，已在《清净道论》(Visuddhimagga)中说过。在这两部经中，其余部分皆如前述。第三、第四经也是如此。

5-6. පඨමනොචෙඅස්සාදසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. 初若无乐味经等释义

17-18. පඤ්චමෙ නිස්සටාති නික්ඛන්තා. විසඤ්ඤුත්තාති නොසංයුත්තා. විප්පමුත්තාති නො අධිමුත්තා විමරියාදීකතෙන චෙතසාති නිම්මරියාදීකතෙන චෙතසා. යඤ්හි කිලෙසජාතං වා වට්ටං වා අප්පහීනං හොති, තෙන [Pg.4] සෙඛානං චිත්තං සමරියාදීකතං නාම. යං පහීනං, තෙන විමරියාදීකතං. ඉධ පන සබ්බසො කිලෙසානඤ්චෙව වට්ටස්ස ච පහීනත්තා විමරියාදීකතෙන කිලෙසවට්ටමරියාදං අතික්කන්තෙන චිත්තෙන විහරිංසූති අත්ථො. ඡට්ඨෙපි එසෙව නයො. ඡසුපි පනෙතෙසු සුත්තෙසු චතුසච්චමෙව කථිතන්ති වෙදිතබ්බං.

17-18. 第五经中，“已舍弃”即已出离。“已离系”即不相应。“已解脱”即是已解脱。以“无界限之心”即以没有界限的心。因为凡是烦恼或轮转尚未断除，有学者的心就称为有界限；凡已断除者，其心则称为无界限。而在此处，因为完全断除了烦恼与轮转，故其义为：以已作无界限、已超越烦恼轮转界限的心而住。第六经也是同样的道理。再者，应知在这六部经中，只宣说了四圣谛。

7-10. පඨමාභිනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

7-10. 初欢喜经等释义

19-22. සත්තමාදීසු චතූසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං. අනුපුබ්බකථා පන නෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බාති.

19-22. 在第七经等四部经中，只宣说了轮转与离轮转。再者，其次第解说，应依先前所述之理了知。

යමකවග්ගො දුතියො.

双品第二

3. සබ්බවග්ගො

3. 一切品

1. සබ්බසුත්තවණ්ණනා

1. 一切经释义

23. සබ්බවග්ගස්ස පඨමෙ සබ්බං වො, භික්ඛවෙති සබ්බං නාම චතුබ්බිධං – සබ්බසබ්බං, ආයතනසබ්බං, සක්කායසබ්බං, පදෙසසබ්බන්ති. තත්ථ –

23. 《一切品》第一经中，“诸比丘，一切”所称的“一切”有四种：全一切、处一切、有身一切、分一切。其中——

‘‘න තස්ස අද්දිට්ඨමිධඅත්ථි කිඤ්චි,අථො අවිඤ්ඤාතමජානිතබ්බං;

සබ්බං අභිඤ්ඤාසි යදත්ථි නෙය්‍යං,තථාගතො තෙන සමන්තචක්ඛූ’’ති. (මහානි. 156;

චූළනි. ධොතකමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 32;

පටි. ම. 1.121) –

“于此无彼未曾见，亦无彼所未识、不可知；凡所有应知者，彼悉已遍知，是故如来具普眼。”

ඉදං සබ්බසබ්බං නාම. ‘‘සබ්බං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමි, තං සුණාථා’’ති (සං. නි. 4.24) ඉදං ආයතනසබ්බං නාම. ‘‘සබ්බධම්මමූලපරියායං වො, භික්ඛවෙ, දෙසෙස්සාමී’’ති (ම. නි. 1.1) ඉදං සක්කායසබ්බං නාම. ‘‘සබ්බධම්මෙසු වා පන පඨමසමන්නාහාරො උප්පජ්ජති චිත්තං මනො මානසං…පෙ… තජ්ජාමනොධාතූ’’ති ඉදං පදෙසසබ්බං නාම. ඉති පඤ්චාරම්මණමත්තං පදෙසසබ්බං. තෙභූමකධම්මා සක්කායසබ්බං. චතුභූමකධම්මා ආයතනසබ්බං. යංකිඤ්චි නෙය්‍යං සබ්බසබ්බං. පදෙසසබ්බං සක්කායසබ්බං [Pg.5] න පාපුණාති, සක්කායසබ්බං ආයතනසබ්බං න පාපුණාති, ආයතනසබ්බං සබ්බසබ්බං න පාපුණාති. කස්මා? සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණස්ස අයං නාම ධම්මො ආරම්මණං න හොතීති නත්ථිතාය. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ආයතනසබ්බං අධිප්පෙතං.

此名为一切一切。“诸比丘，我将为你们解说一切，你们要听”（相应部4.24），此名为处一切。“诸比丘，我将为你们解说一切法之根本理趣”（中部1.1），此名为有身一切。“又于一切法中，最初的作意生起，即心、意、意念……乃至彼所生之意界”，此名为部分一切。如是，仅五所缘为部分一切。三地法为有身一切。四地法为处一切。任何所应知者，为一切一切。部分一切不遍及有身一切，有身一切不遍及处一切，处一切不遍及一切一切。何以故？以不存在任何可被称为‘此法非一切知智之所缘’的法故。然而，于此经中，意指处一切。

පච්චක්ඛායාති පටික්ඛිපිත්වා. වාචාවත්ථුකමෙවස්සාති, වාචාය වත්තබ්බවත්ථුමත්තකමෙව භවෙය්‍ය. ඉමානි පන ද්වාදසායතනානි අතික්කමිත්වා අයං නාම අඤ්ඤො සභාවධම්මො අත්ථීති දස්සෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. පුට්ඨො ච න සම්පායෙය්‍යාති, ‘‘කතමං අඤ්ඤං සබ්බං නාමා’’ති? පුච්ඡිතො, ‘‘ඉදං නාමා’’ති වචනෙන සම්පාදෙතුං න සක්කුණෙය්‍ය. විඝාතං ආපජ්ජෙය්‍යාති දුක්ඛං ආපජ්ජෙය්‍ය. යථා තං, භික්ඛවෙ, අවිසයස්මින්ති එත්ථ තන්ති නිපාතමත්තං. යථාති කාරණවචනං, යස්මා අවිසයෙ පුට්ඨොති අත්ථො. අවිසයස්මිඤ්හි සත්තානං විඝාතොව හොති, කූටාගාරමත්තං සිලං සීසෙන උක්ඛිපිත්වා ගම්භීරෙ උදකෙ තරණං අවිසයො, තථා චන්දිමසූරියානං ආකඩ්ඪිත්වා පාතනං, තස්මිං අවිසයෙ වායමන්තො විඝාතමෙව ආපජ්ජති, එවං ඉමස්මිම්පි අවිසයෙ විඝාතමෙව ආපජ්ජෙය්‍යාති අධිප්පායො.

“拒绝”(Paccakkhāya)即“舍弃”(paṭikkhipitvā)。“仅为言说之事”(Vācāvatthukameva assa)即“仅为言语所能言说之事”。然而，人无法开示，于超越此十二处之外，另有某某自性法存在。被问亦不能圆满作答，即当被问“何为另一‘一切’”时，无法以“此即是”之言说圆满作答。“会陷入苦恼”(Vighātaṃ āpajjeyya)即“会陷入痛苦”(dukkhaṃ āpajjeyya)。于“Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmiṃ”句中，“taṃ”仅为虚词。“Yathā”是表原因之词，义为“因于非境界中被问”。诚然，有情于非境界中唯有苦恼。譬如，用头顶着一块如楼阁尖顶般大的石头渡过深水，是非境界；同样，拉下日月使其坠落，亦是非境界。于彼非境界中努力者，唯陷入苦恼。如是，于此非境界中努力者，亦唯陷入苦恼，此即其意趣。

2. පහානසුත්තවණ්ණනා

2. 弃舍经释义

24. දුතියෙ සබ්බප්පහානායාති සබ්බස්ස පහානාය. චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතන්ති චක්ඛුසම්ඵස්සං මූලපච්චයං කත්වා උප්පන්නා සම්පටිච්ඡනසන්තීරණවොට්ඨබ්බනජවනවෙදනා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තාය පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. සොතද්වාරාදිවෙදනාපච්චයාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන මනොති භවඞ්ගචිත්තං. ධම්මාති ආරම්මණං. මනොවිඤ්ඤාණන්ති සහාවජ්ජනකජවනං. මනොසම්ඵස්සොති භවඞ්ගසහජාතො සම්ඵස්සො. වෙදයිතන්ති සහාවජ්ජනවෙදනාය ජවනවෙදනා. භවඞ්ගසම්පයුත්තාය පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. ආවජ්ජනං භවඞ්ගතො අමොචෙත්වා මනොති සහාවජ්ජනෙන භවඞ්ගං දට්ඨබ්බං. ධම්මාති ආරම්මණං. මනොවිඤ්ඤාණන්ති ජවනවිඤ්ඤාණං. මනොසම්ඵස්සොති භවඞ්ගසහජාතො සම්ඵස්සො. වෙදයිතන්ති ජවනසහජාතා වෙදනා. සහාවජ්ජනෙන භවඞ්ගසහජාතාපි වට්ටතියෙව. යා පනෙත්ථ දෙසනා අනුසිට්ඨිආණා, අයං පණ්ණත්ති නාමාති.

24. 第二经中，“为断除一切”(sabbappahānāya)，即为断除一切。“以眼触为缘生受”(cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ)，即以眼触为根本因缘所生起的领受、推度、确定、速行之受。然与眼识相应的受，实无可言说。于耳门等处，受的缘起亦复如是。于此，“意”(mano)是指有分心(bhavaṅgacitta)。“法”(dhammā)是指所缘(ārammaṇa)。“意识”(manoviññāṇa)是指与转向俱的速行。“意触”(manosamphassa)是指与有分俱生的触。“受”(vedayitaṃ)是指与转向受俱的速行受。然与有分相应的受，实无可言说。或者，不将转向心从有分心分离开来，则“意”应被视为与转向心俱的有分心。“法”是指所缘。“意识”是指速行识。“意触”是指与有分俱生的触。“受”是指与速行俱生的受；与转向俱生的及与有分俱生的受也同样适用。此中的教说，即是教诫与指令，此名为“施设”(paṇṇatti)。

3. අභිඤ්ඤාපරිඤ්ඤාපහානසුත්තවණ්ණනා

3. 了知、遍知、断除经释义

25. තතියෙ [Pg.6] සබ්බං අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤා පහානායාති සබ්බං අභිජානිත්වා පරිජානිත්වා පජහනත්ථාය. අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤා පහාතබ්බන්ති අභිජානිත්වා පරිජානිත්වා පහාතබ්බං. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

25. 第三经中，“为了知、遍知、断除一切”，意即了知一切、遍知一切后而断除。“当以了知、遍知而断除”，意即了知、遍知后，即当断除。其余部分，应如前所说而了知。

4. පඨමඅපරිජානනසුත්තවණ්ණනා

4. 初不遍知经释义

26. චතුත්ථෙ අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහන්ති අනභිජානන්තො අපරිජානන්තො අවිරාජෙන්තො අප්පජහන්තො. එත්ථ ච අවිරාජෙන්තොති අවිගච්ඡාපෙන්තො. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ තිස්සොපි පරිඤ්ඤා කථිතා හොන්ති. ‘‘අභිජාන’’න්ති හි වචනෙන ඤාතපරිඤ්ඤා කථිතා, ‘‘පරිජාන’’න්ති වචනෙන තීරණපරිඤ්ඤා, ‘‘විරාජයං පජහ’’න්ති ද්වීහි පහානපරිඤ්ඤාති.

26. 第四经中，“不了知、不遍知、不离贪、不舍断”，即不了知者、不遍知者、不离贪者、不舍断者。于此，“不离贪者”(avirājento)意为不令其离贪。如是，于此经中说示了三种遍知：以“了知”一词说示了知遍知(ñātapariññā)；以“遍知”一词说示了审思遍知(tīraṇapariññā)；以“离贪”与“舍断”二词说示了断遍知(pahānapariññā)。

5. දුතියඅපරිජානනසුත්තවණ්ණනා

5. 第二不遍知经释义

27. පඤ්චමෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බා ධම්මාති හෙට්ඨා ගහිතරූපමෙව ගහෙත්වා දස්සෙති. හෙට්ඨා වා ආපාථගතං ගහිතං, ඉධ අනාපාථගතං. ඉදං පනෙත්ථ සන්නිට්ඨානං – හෙට්ඨා ආපාථගතම්පි අනාපාථගතම්පි ගහිතමෙව, ඉධ පන චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තා තයො ඛන්ධා. තෙ හි චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන සහ විඤ්ඤාතබ්බත්තා ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බා’’ති වුත්තා. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.

27. 第五（经），就“眼识所识之法”(cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā)而言，是取在下方已取之色而开示。或是在下方所取的是已入（眼）境的，此处是未入（眼）境的。于此，结论是：在下方，已入（眼）境的与未入（眼）境的都已被取；但在此处，是指与眼识相应的三个蕴。因为它们与眼识一同被识知，故被称为“眼识所识之法”。其余诸句中，理趣亦然。

6. ආදිත්තසුත්තවණ්ණනා

6. 燃烧经释义

28. ඡට්ඨෙ ගයාසීසෙති ගයාගාමස්ස හි අවිදූරෙ ගයාති එකා පොක්ඛරණීපි අත්ථි නදීපි, ගයාසීසනාමකො හත්ථිකුම්භසදිසො පිට්ඨිපාසාණොපි, යත්ථ භික්ඛුසහස්සස්සපි ඔකාසො පහොති, භගවා තත්ථ විහරති. තෙන වුත්තං ‘‘ගයාසීසෙ’’ති. භික්ඛූ ආමන්තෙසීති තෙසං සප්පායධම්මදෙසනං විචිනිත්වා තං දෙසෙස්සාමීති ආමන්තෙසි.

28. 第六（经），于“在象头山(Gayāsīse)”一句：在伽耶村(Gayāgāma)不远处，有一名为伽耶(Gayā)的莲池，也有一条河，还有一个名为象头山、形如象头的平顶石，那里有足以容纳一千比丘的空间，世尊住于彼处。因此说“在象头山”。“召唤诸比丘”是指：世尊审察了适合他们的法说后，心想“我将为他们宣说此法”，因而召唤他们。

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – ඉතො කිර ද්වානවුතිකප්පෙ මහින්දො නාම රාජා අහොසි. තස්ස ජෙට්ඨපුත්තො ඵුස්සො නාම. සො පූරිතපාරමී පච්ඡිමභවිකසත්තො, පරිපාකගතෙ ඤාණෙ බොධිමණ්ඩං ආරුය්හ සබ්බඤ්ඤුතං පටිවිජ්ඣි[Pg.7]. රඤ්ඤො කනිට්ඨපුත්තො තස්ස අග්ගසාවකො අහොසි, පුරොහිතපුත්තො දුතියසාවකො. රාජා චින්තෙසි – ‘‘මය්හං ජෙට්ඨපුත්තො නික්ඛමිත්වා බුද්ධො ජාතො, කනිට්ඨපුත්තො අග්ගසාවකො, පුරොහිතපුත්තො දුතියසාවකො’’ති. සො ‘‘අම්හාකංයෙව බුද්ධො, අම්හාකං ධම්මො, අම්හාකං සඞ්ඝො’’ති විහාරං කාරෙත්වා විහාරද්වාරකොට්ඨකතො යාව අත්තනො ඝරද්වාරා උභතො වෙළුභිත්තිකුටිකාහි පරික්ඛිපිත්වා මත්ථකෙ සුවණ්ණතාරකඛචිතසමොසරිතගන්ධදාමමාලාදාමවිතානං බන්ධාපෙත්වා හෙට්ඨා රජතවණ්ණං වාලුකං සන්ථරිත්වා පුප්ඵානි විකිරාපෙත්වා තෙන මග්ගෙන භගවතො ආගමනං කාරෙසි.

于此有此次第之说：据说，从此九十二劫前，有一位名为摩哂陀(Mahinda)的国王。其长子名为弗沙(Phussa)。他已圆满波罗蜜，是最后生有情，当其智慧成熟时，登上菩提座，彻证了一切知智。国王的小儿子是他的上首弟子，国师之子是第二弟子。国王想：“我的长子出家成了佛陀，小儿子成了上首弟子，国师之子成了第二弟子。”于是，他心怀“佛陀是我们的，法是我们的，僧团是我们的”之念，建造了一座寺院，从寺院门楼到自己的宫门，在道路两侧用竹壁的孤邸围绕，命人在上方结上镶嵌金星、垂挂着香鬘与花鬘的华盖，在下方铺上银色的沙，并散布花朵，经由那条路迎请世尊前来。

සත්ථා විහාරස්මිංයෙව ඨිතො චීවරං පාරුපිත්වා අන්තොසාණියාව සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන රාජගෙහං ආගච්ඡති, කතභත්තකිච්චො අන්තොසාණියාව ගච්ඡති. කොචි කටච්ඡුභික්ඛාමත්තම්පි දාතුං න ලභති. තතො නාගරා උජ්ඣායිංසු, ‘‘බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, න ච මයං පුඤ්ඤානි කාතුං ලභාම. යථා හි චන්දිමසූරියා සබ්බෙසං ආලොකං කරොන්ති, එවං බුද්ධා නාම සබ්බෙසං හිතත්ථාය උප්පජ්ජන්ති, අයං පන රාජා සබ්බෙසං පුඤ්ඤචෙතනං අත්තනොයෙව අන්තො පවෙසෙතී’’ති.

世尊就在精舍中，著衣后，仅于帷幕之内，与比丘僧团一同来到王宫；用斋事毕，也仅于帷幕之内返回。任何人都无法布施哪怕一勺之食。于是城中之人非议道：“佛陀已出现于世，而我等却不得行福德。诚然，犹如日月为一切有情带来光明，诸佛出现于世，也是为了利益一切有情，然此国王，却将众人一切福德之心，尽纳于自己一人。”

තස්ස ච රඤ්ඤො අඤ්ඤෙ තයො පුත්තා අත්ථි. නාගරා තෙහි සද්ධිං එකතො හුත්වා සම්මන්තයිංසු, ‘‘රාජකුලෙහි සද්ධිං අට්ටො නාම නත්ථි, එකං උපායං කරොමා’’ති. තෙ පච්චන්තෙ චොරෙ උට්ඨාපෙත්වා, ‘‘කතිපයා ගාමා පහටා’’ති සාසනං ආහරාපෙත්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු. රාජා පුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා‘‘තාතා, අහං මහල්ලකො, ගච්ඡථ චොරෙ වූපසමෙථා’’ති පෙසෙසි. පයුත්තචොරා ඉතො චිතො ච අවිප්පකිරිත්වා තෙසං සන්තිකමෙව ආගච්ඡිංසු. තෙ අනාවාසෙ ගාමෙ වාසෙත්වා ‘‘වූපසමිතා චොරා’’ති ආගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා අට්ඨංසු.

那位国王另有三位儿子。城中之人与他们一同商议道：“与王室无法以法相争，我们得想一个计策。”于是他们在边境煽动盗贼，并让人带回“有数座村庄被劫掠”的消息，向国王禀报。国王召来诸子，说道：“爱子们，我已年迈，你们去平定盗贼吧。”，遂派遣他们前往。那些受指使的盗贼并未四散，而是径直来到王子们跟前。王子们将他们安置在无人居住的村庄后，回来向国王行礼，禀报道：“盗贼已被平定。”，然后立于一旁。

රාජා තුට්ඨො ‘‘තාතා, වරං වො දෙමී’’ති ආහ. තෙ අධිවාසෙත්වා ගන්ත්වා නාගරෙහි සද්ධිං මන්තයිංසු, ‘‘රඤ්ඤා අම්හාකං වරො දින්නො. කිං ගණ්හාමා’’ති? අය්‍යපුත්තා, තුම්හාකං හත්ථිඅස්සාදයො න දුල්ලභා, බුද්ධරතනං පන දුල්ලභං, න සබ්බකාලං උප්පජ්ජති, තුම්හාකං ජෙට්ඨභාතිකස්ස ඵුස්සබුද්ධස්ස පටිජග්ගනවරං ගණ්හථාති. තෙ ‘‘එවං කරිස්සාමා’’ති නාගරානං පටිස්සුණිත්වා [Pg.8] කතමස්සුකම්මා සුන්හාතා සුවිලිත්තා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘දෙව, නො වරං දෙථා’’ති යාචිංසු. කිං ගණ්හිස්සථ තාතාති? දෙව, අම්හාකං හත්ථිඅස්සාදීහි අත්ථො නත්ථි, ජෙට්ඨභාතිකස්ස නො ඵුස්සබුද්ධස්ස පටිජග්ගනවරං දෙථාති. ‘‘අයං වරො න සක්කා මයා ජීවමානෙන දාතු’’න්ති ද්වෙ කණ්ණෙ පිදහි. ‘‘දෙව, න තුම්හෙ අම්හෙහි බලක්කාරෙන වරං දාපිතා, තුම්හෙහි අත්තනො රුචියා තුට්ඨෙහි දින්නො. කිං, දෙව, රාජකුලස්ස ද්වෙ කථා වට්ටන්තී’’ති? සච්චවාදිතාය භණිංසු.

国王欢喜地说：“孩子们，我赐予你们一个恩惠。”他们应允后，前去与城里人商议：“国王已赐予我们一个恩惠，我们该求取什么呢？”城里人说：“各位公子，象、马等对你们而言并非难得，然而佛宝难得，并非时时出世，你们应当求取侍奉长兄弗沙佛(Phussa Buddha)的恩惠。”他们说：“我们就这么办。”向城里人应允后，便修饰须发，善加沐浴涂香，去到国王面前请求道：“大王，请赐予我们恩惠。”国王问：“孩子们，你们想求取什么？”他们答道：“大王，我们对象、马等没有需要，请赐予我们侍奉长兄弗沙佛的恩惠。”国王捂住双耳说：“这个恩惠，我活着的时候不能给予。”他们说：“大王，我们并未强迫您给予恩惠，是您自己欢喜乐意赐予的。大王，难道王室可以言而有二吗？”他们是依于王室说真实语的传统而如此说的。

රාජා විනිවත්තිතුං අලභන්තො – ‘‘තාතා, සත්ත සංවච්ඡරෙ සත්ත මාසෙ සත්ත ච දිවසෙ උපට්ඨහිත්වා තුම්හාකං දස්සාමී’’ති ආහ. ‘‘සුන්දරං, දෙව, පාටිභොගං දෙථා’’ති. ‘‘කිස්ස පාටිභොගං තාතා’’ති? ‘‘එත්තකං කාලං අමරණපාටිභොගං දෙවා’’ති. ‘‘තාතා, අයුත්තං පාටිභොගං දාපෙථ, න සක්කා එවං පාටිභොගං දාතුං, තිණග්ගෙ උස්සාවබින්දුසදිසං සත්තානං ජීවිත’’න්ති. ‘‘නො චෙ, දෙව, පාටිභොගං දෙථ, මයං අන්තරා මතා කිං කුසලං කරිස්සාමා’’ති? ‘‘තෙන හි, තාතා, ඡ සංවච්ඡරානි දෙථා’’ති. ‘‘න සක්කා, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි පඤ්ච, චත්තාරි, තීණි, ද්වෙ, එකං සංවච්ඡරං දෙථ’’. ‘‘සත්ත, ඡ මාසෙ දෙථ…පෙ… මාසඩ්ඪමත්තං දෙථා’’ති. ‘‘න සක්කා, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි සත්තදිවසමත්තං දෙථා’’ති. ‘‘සාධු, දෙවාති සත්ත දිවසෙ සම්පටිච්ඡිංසු’’. රාජා සත්ත සංවච්ඡරෙ සත්ත මාසෙ සත්ත දිවසෙ කත්තබ්බසක්කාරං සත්තසුයෙව දිවසෙසු අකාසි.

国王无法反悔，说道：“孩儿们，你们侍奉七年七个月又七日，我将应允你们。”他们说：“善哉，陛下，请给予保证。”“孩儿们，要什么保证？”“陛下，请给予在此期间不死之保证。”“孩儿们，你们索要不合理的保证，无法给予这样的保证，众生的生命如同草尖上的露珠。”“陛下，倘若您不给保证，我们中途死去，还能做什么善业呢？”“那么，孩儿们，就六年吧。”“不行，陛下。”“那么，就五年、四年、三年、两年、一年吧。七个月、六个月……乃至半个月吧。”“不行，陛下。”“那么，就七日吧。”“善哉，陛下。”他们于是同意了七日。国王便将七年七个月七日应做的恭敬供养，在七日之内完成了。

තතො පුත්තානං වසනට්ඨානං සත්ථාරං පෙසෙතුං අට්ඨඋසභවිත්ථතං මග්ගං අලඞ්කාරාපෙසි, මජ්ඣට්ඨානෙ චතුඋසභප්පමාණං පදෙසං හත්ථීහි මද්දාපෙත්වා කසිණමණ්ඩලසදිසං කත්වා වාලුකාය සන්ථරාපෙත්වා පුප්ඵාභිකිණ්ණමකාසි, තත්ථ තත්ථ කදලියො ච පුණ්ණඝටෙ ච ඨපාපෙත්වා ධජපටාකා උක්ඛිපාපෙසි. උසභෙ උසභෙ පොක්ඛරණිං ඛණාපෙසි, අපරභාගෙ ද්වීසු පස්සෙසු ගන්ධමාලාපුප්ඵාපණෙ පසාරාපෙසි. මජ්ඣට්ඨානෙ චතුඋසභවිත්ථාරස්ස අලඞ්කතමග්ගස්ස උභොසු පස්සෙසු ද්වෙ ද්වෙ උසභවිත්ථාරෙ මග්ගෙ ඛාණුකණ්ටකෙ හරාපෙත්වා දණ්ඩදීපිකායො කාරාපෙසි. රාජපුත්තාපි අත්තනො ආණාපවත්තිට්ඨානෙ සොළසඋසභමග්ගං තථෙව අලඞ්කාරාපෙසුං.

其后，为将导师送至王子们的住处，国王命人装饰了一条八优萨婆宽的道路。在道路中央，命人用大象踩踏一片四优萨婆大小的地方，使其平整如地遍圆轮，再命人铺上细沙，撒满鲜花。又命人于沿途各处安置芭蕉树与满水瓶，竖立旗帜幡幢。每隔一优萨婆，便命人挖掘一座方池。在道路外侧的两旁，命人开设香店与花店。在中央四优萨婆宽的已装饰道路的两旁，又命人在各宽二优萨婆的道路上清除树桩与荆棘，设置灯柱。王子们也在各自权力所及的区域内，同样装饰了十六优萨婆宽的道路。

රාජා [Pg.9] අත්තනො ආණාපවත්තිට්ඨානස්ස කෙදාරසීමං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පරිදෙවමානො, ‘‘තාතා, මය්හං දක්ඛිණක්ඛිං උප්පාටෙත්වා ගණ්හන්තා විය ගච්ඡථ, එවං ගණ්හිත්වා ගතා පන බුද්ධානං අනුච්ඡවිකං කරෙය්‍යාථ. මා සුරාසොණ්ඩා විය පමත්තා විචරිත්ථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘ජානිස්සාම මයං, දෙවා’’ති සත්ථාරං ගහෙත්වා ගතා, විහාරං කාරෙත්වා සත්ථු නිය්‍යාතෙත්වා තත්ථ සත්ථාරං පටිජග්ගන්තා කාලෙන ථෙරාසනෙ, කාලෙන මජ්ඣිමාසනෙ, කාලෙන සඞ්ඝනවකාසනෙ තිට්ඨන්ති. දානං උපපරික්ඛමානානං තිණ්ණම්පි ජනානං එකසදිසමෙව අහොසි. තෙ උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය චින්තයිංසු – ‘‘කථං නු ඛො සත්ථු අජ්ඣාසයං ගණ්හෙය්‍යාමා’’ති? අථ නෙසං එතදහොසි – ‘‘බුද්ධා නාම ධම්මගරුනො, න ආමිසගරුනො, සීලෙ පතිට්ඨමානා මයං සත්ථු අජ්ඣාසයං ගහෙතුං සක්ඛිස්සාමා’’ති දානසංවිධායකෙ මනුස්සෙ පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාතා, ඉමිනාව නීහාරෙන යාගුභත්තඛාදනීයාදීනි සම්පාදෙන්තා දානං පවත්තෙථා’’ති වත්වා දානසංවිදහනපලිබොධං ඡින්දිංසු.

国王来到自己权力所及之处的田界，顶礼世尊后悲泣道：“诸子，你们离去，犹如挖走我的右眼。既然已迎请世尊而去，就应当做与诸佛相称之事，切勿如醉汉般放逸而行。”他们答道：“大王，我等明白。”便迎请世尊离去。他们建造精舍，奉献给世尊，并在那里侍奉世尊，时而立于长老座，时而立于中座，时而立于僧团新学之座。当检视布施时，三人的供养皆完全相同。雨安居临近时，他们思惟：“我们该如何才能领会世尊的心意呢？”他们心想：“诸佛尊重正法，不重利养。我等若安住于戒，便能领会世尊的心意。”于是，他们召来负责布施之人，说道：“诸位，请照此方式准备粥、饭、嚼食等，持续进行布施。”说罢，便断除了筹备布施的障碍。

අථ නෙසං ජෙට්ඨභාතා පඤ්චසතෙ පුරිසෙ ආදාය දසසු සීලෙසු පතිට්ඨාය ද්වෙ කාසායානි අච්ඡාදෙත්වා කප්පියං උදකං පරිභුඤ්ජමානො වාසං කප්පෙසි. මජ්ඣිමො තීහි, කනිට්ඨො ද්වීහි පුරිසසතෙහි සද්ධිං තථෙව පටිපජ්ජි. තෙ යාවජීවං සත්ථාරං උපට්ඨහිංසු. සත්ථා තෙසංයෙව සන්තිකෙ පරිනිබ්බායි.

其后，长兄带领五百人，安住于十戒，身披两件袈裟，饮用净水而住。二弟与三百人，幼弟与二百人，也同样行持。他们终身侍奉世尊。世尊就在他们身边般涅槃。

තෙපි කාලං කත්වා තතො පට්ඨාය ද්වානවුතිකප්පෙ මනුස්සලොකතො දෙවලොකං, දෙවලොකතො ච මනුස්සලොකං සංසරන්තා අම්හාකං සත්ථුකාලෙ දෙවලොකා චවිත්වා මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙසං දානග්ගෙ බ්‍යාවටො මහාඅමච්චො අඞ්ගමගධානං රාජා බිම්බිසාරො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙ තස්සෙව රඤ්ඤො රට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨභාතා ජෙට්ඨොව ජාතො, මජ්ඣිමකනිට්ඨා මජ්ඣිමකනිට්ඨායෙව. යෙපි තෙසං පරිවාරමනුස්සා, තෙ පරිවාරමනුස්සාව ජාතා. තෙ වුද්ධිමන්වාය තයොපි ජනා තං පුරිසසහස්සං ආදාය නික්ඛමිත්වා තාපසා හුත්වා උරුවෙලායං නදීතීරෙයෙව වසිංසු. අඞ්ගමගධවාසිනො මාසෙ මාසෙ තෙසං මහාසක්කාරං අභිහරන්ති.

他们去世之后，从那时起九十二劫以来，从人界至天界，复从天界至人界，如是轮回。于我等导师之时，他们从天界死后，投生于人界。他们之中负责布施的大臣，则投生为鸯伽(Aṅga)与摩揭陀(Magadha)的国王频婆娑罗(Bimbisāra)。而他们三兄弟就在那位国王的国土里，投生于大富婆罗门家。长兄仍为长兄，中弟与幼弟亦然。他们的侍从也投生为侍从。他们长大后，这三人便带着那一千人出家，成为苦行者，住在优楼频螺(Uruvelā)的河畔。鸯伽与摩揭陀的居民，每月都为他们带来丰厚的供养。

අථ [Pg.10] අම්හාකං බොධිසත්තො කතාභිනික්ඛමනො අනුපුබ්බෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො යසාදයො කුලපුත්තෙ විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ධම්මදෙසනත්ථාය දිසාසු උය්‍යොජෙත්වා සයං පත්තචීවරමාදාය – ‘‘තෙ තයො ජටිලභාතිකෙ දමෙස්සාමී’’ති උරුවෙලං ගන්ත්වා අනෙකෙහි පාටිහාරියසතෙහි තෙසං දිට්ඨිං භින්දිත්වා තෙ පබ්බාජෙසි. සො තං ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා තෙහි පරිවාරිතො නිසීදිත්වා, – ‘‘කතරා නු ඛො එතෙසං ධම්මකථා සප්පායා’’ති චින්තෙන්තො, ‘‘ඉමෙ සායංපාතං අග්ගිං පරිචරන්ති. ඉමෙසං ද්වාදසායතනානි ආදිත්තානි සම්පජ්ජලිතානි විය කත්වා දෙසෙස්සාමි, එවං ඉමෙ අරහත්තං පාපුණිතුං සක්ඛිස්සන්තී’’ති සන්නිට්ඨානමකාසි. අථ නෙසං තථා ධම්මං දෙසෙතුං ඉමං ආදිත්තපරියායං අභාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘භික්ඛූ ආමන්තෙසීති තෙසං සප්පායධම්මදෙසනං විචිනිත්වා තං දෙසෙස්සාමීති ආමන්තෙසී’’ති. තත්ථ ආදිත්තන්ති පදිත්තං සම්පජ්ජලිතං. සෙසං වුත්තනයමෙව. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ දුක්ඛලක්ඛණං කථිතං.

尔时，我等菩萨已成出离，次第证得一切智，已转殊胜法轮，度化耶舍(Yasa)等良家子后，派遣六十位阿罗汉为说法故前往各方。亲自执持衣钵，思惟：“我将调伏彼三位结发师兄弟”，遂往优楼频螺(Uruvelā)，以数百神通破其邪见，令其出家。彼世尊带领彼一千位持有神通所成衣钵的沙门前往象头山(Gayāsīsa)，为彼等围绕而坐，思惟：“于彼等，何等法说为适宜？”“此等早晚事火。我当为彼等说十二处如燃、遍燃，如是彼等将能证得阿罗汉果。”作此决断。然后，为彼等如是说法，而说此《燃火《本行》》(Ādittapariyāya)。是故说：“告诸比丘”者，谓拣择适宜彼等之法说而思“我将说之”，故告之。于此，“燃”(ādittaṃ)即是炽燃(padittaṃ)、遍燃(sampajjalitaṃ)。余者如前已说。如是，于此经中，说示苦相。

7. අද්ධභූතසුත්තවණ්ණනා

7. 被压伏经释义

29. සත්තමෙ අද්ධභූතන්ති අධිභූතං අජ්ඣොත්ථටං, උපද්දුතන්ති අත්ථො. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ දුක්ඛලක්ඛණමෙව කථිතං.

29. 于第七经中，“被压伏”(addhabhūtaṃ)者，义谓被征服(adhibhūtaṃ)、被淹没(ajjhotthaṭaṃ)、被逼恼(upaddutaṃ)。于此经中，亦唯说示苦相。

8. සමුග්ඝාතසාරුප්පසුත්තවණ්ණනා

8. 断除相应经释义

30. අට්ඨමෙ සබ්බමඤ්ඤිතසමුග්ඝාතසාරුප්පන්ති සබ්බෙසං තණ්හාමානදිට්ඨිමඤ්ඤිතානං සමුග්ඝාතාය අනුච්ඡවිකං. ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ. චක්ඛුං න මඤ්ඤතීති චක්ඛුං අහන්ති වා මමන්ති වා පරොති වා පරස්සාති වා න මඤ්ඤති. චක්ඛුස්මිං න මඤ්ඤතීති අහං චක්ඛුස්මිං, මම කිඤ්චනපලිබොධො චක්ඛුස්මිං පරො චක්ඛුස්මිං, පරස්ස කිඤ්චනපලිබොධො චක්ඛුස්මින්ති න මඤ්ඤති. චක්ඛුතො න මඤ්ඤතීති අහං චක්ඛුතො නිග්ගතො, මම කිඤ්චනපලිබොධො චක්ඛුතො නිග්ගතො, පරො චක්ඛුතො නිග්ගතො, පරස්ස කිඤ්චනපලිබොධො චක්ඛුතො නිග්ගතොති එවම්පි න මඤ්ඤති, තණ්හාමානදිට්ඨිමඤ්ඤනානං එකම්පි න උප්පාදෙතීති අත්ථො. චක්ඛුං මෙති න මඤ්ඤතීති මම චක්ඛූති න මඤ්ඤති, මමත්තභූතං තණ්හාමඤ්ඤනං න උප්පාදෙතීති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති. ඉමස්මිං සුත්තෙ චතුචත්තාලීසාය ඨානෙසු අරහත්තං පාපෙත්වා විපස්සනා කථිතා.

30. 第八，“适合于根除一切慢想”，是指适合于根除一切由渴爱、慢、见而起的慢想。“于此”，是指于此教法中。“不认为眼”，是指不认为眼是“我”，或“我的”，或“他人”，或“他人的”。“不于眼中认为”，是指不认为“我于眼中”，“我的任何障碍于眼中”，“他人于眼中”，或“他人的任何障碍于眼中”。“不从眼中认为”，是指不认为“我从眼中出”，“我的任何障碍从眼中出”，“他人从眼中出”，或“他人的任何障碍从眼中出”；其义为：连渴爱、慢、见的慢想，一种也不生起。“不认为‘眼是我的’”，是指不认为“眼是我的”；其义为：不生起成为我所的渴爱慢想。余者义自明。于此经中，在四十四处，宣说了导向证得阿罗汉果的观。

9. පඨමසමුග්ඝාතසප්පායසුත්තවණ්ණනා

9. 第一断除方便经释义

31. නවමෙ [Pg.11] සමුග්ඝාතසප්පායාති සමුග්ඝාතස්ස උපකාරභූතා. තතො තං හොති අඤ්ඤථාති තතො තං අඤ්ඤෙනාකාරෙන හොති. අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො භවමෙවාභිනන්දතීති අඤ්ඤථාභාවං විපරිණාමං උපගමනෙන අඤ්ඤථාභාවී හුත්වාපි භවෙසු සත්තො ලග්ගො ලගිතො පලිබුද්ධො අයං ලොකො භවංයෙව අභිනන්දති. යාවතා, භික්ඛවෙ, ඛන්ධධාතුආයතනන්ති, භික්ඛවෙ, යත්තකං ඉදං ඛන්ධා ච ධාතුයො ච ආයතනානි චාති ඛන්ධධාතුආයතනං. තම්පි න මඤ්ඤතීති සබ්බම්පි න මඤ්ඤතීති හෙට්ඨා ගහිතමෙව සංකඩ්ඪිත්වා පුන දස්සෙති. ඉමස්මිං සුත්තෙ අට්ඨචත්තාලීසාය ඨානෙසු අරහත්තං පාපෙත්වා විපස්සනා කථිතා.

31. 第九，“断除方便”，是指有助于断除。“彼从是而变异”，是指彼所慢想之物，从彼相而变成另一相。“变异者，执着于有，此世间乐于有”，是指通过趋向变异与坏灭而成为变异者后，此世间虽已变异，却于诸有中染着、附着、胶着、缠缚，而仍欣乐于有。“诸比丘，凡有蕴、界、处”，是指“诸比丘，所有此等蕴、界、处”。“彼亦不认为”，是指“完全不认为”，此是总结前面所说者而再次开示。于此经中，在四十八处，宣说了导向证得阿罗汉果的观。

10. දුතියසමුග්ඝාතසප්පායසුත්තවණ්ණනා

10. 第二断除方便经释义

32. දසමෙ එතං මමාතිආදීහි තීහි තීහි පදෙහි තණ්හාමානදිට්ඨිගාහෙ දස්සෙත්වා තිපරිවට්ටනයෙන දෙසනා කතා. පටිපාටියා පන තීසුපි ඉමෙසු සුත්තෙසු සහ විපස්සනාය චත්තාරොපි මග්ගා කථිතාති.

32. 于第十经中，以“此是我的”等三句开示了贪、慢、见的执取，并以三转之法作了教导。又，于此三经中，依次亦宣说了与观俱行的四道。

සබ්බවග්ගො තතියො.

一切品，第三。

4. ජාතිධම්මවග්ගවණ්ණනා

4. 生法品释义

33-42. ජාතිධම්මවග්ගෙ ජාතිධම්මන්ති ජායනධම්මං නිබ්බත්තනසභාවං. ජරාධම්මන්ති ජීරණසභාවං. බ්‍යාධිධම්මන්ති බ්‍යාධිනො උප්පත්තිපච්චයභාවෙන බ්‍යාධිසභාවං. මරණධම්මන්ති මරණසභාවං. සොකධම්මන්ති සොකස්ස උප්පත්තිපච්චයභාවෙන සොකසභාවං. සංකිලෙසිකධම්මන්ති සංකිලෙසිකසභාවං. ඛයධම්මන්ති ඛයගමනසභාවං. වයධම්මාදීසුපි එසෙව නයොති.

33-42. 于生法品中：所谓“有生法”，即有生起的自性。所谓“有老法”，即有衰老的自性。所谓“有病法”，即因有病生起之缘，故有病的自性。所谓“有死法”，即有死亡的自性。所谓“有愁法”，即因有愁生起之缘，故有愁的自性。所谓“有杂染法”，即有杂染的自性。所谓“有尽法”，即有趋于尽的自性。于“有灭法”等，亦是此理。

ජාතිධම්මවග්ගො චතුත්ථො.

生法品，第四。

5. සබ්බඅනිච්චවග්ගවණ්ණනා

5. 一切无常品释义

43-52. අනිච්චවග්ගෙ [Pg.12] අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති පදෙ ඤාතපරිඤ්ඤා ආගතා, ඉතරා පන ද්වෙ ගහිතායෙවාති වෙදිතබ්බා. පරිඤ්ඤෙය්‍යපහාතබ්බපදෙසුපි තීරණපහානපරිඤ්ඤාව ආගතා, ඉතරාපි පන ද්වෙ ගහිතායෙවාති වෙදිතබ්බා. සච්ඡිකාතබ්බන්ති පච්චක්ඛං කාතබ්බං. අභිඤ්ඤාපරිඤ්ඤෙය්‍යන්ති ඉධාපි පහානපරිඤ්ඤා අවුත්තාපි ගහිතායෙවාති වෙදිතබ්බා. උපද්දුතන්ති අනෙකග්ගට්ඨෙන. උපස්සට්ඨන්ති උපහතට්ඨෙන. සෙසං උත්තානමෙවාති.

43-52. 于无常品中：于“应被遍知”(abhiññeyyaṃ)一词中，说的是知遍知(ñātapariññā)，但应知其余二者亦被含摄。于“应被遍知”(pariññeyyaṃ)与“应被断除”(pahātabbaṃ)诸词中，提及了审察遍知(tīraṇapariññā)与断遍知(pahānapariññā)，但应知其余的也被含摄。所谓“应被作证”(sacchikātabbaṃ)，即应被亲证。于“以遍知遍知”(abhiññāpariññeyyaṃ)中，亦应知虽未言及，但断遍知亦被含摄。所谓“已扰乱”(upaddutaṃ)，是因其非专一。所谓“已困扰”(upassaṭṭhaṃ)，是因其被侵害。其余的则显而易见。

සබ්බඅනිච්චවග්ගො පඤ්චමො.

一切无常品，第五。

පඨමො පණ්ණාසකො.

第一五十集。

6. අවිජ්ජාවග්ගවණ්ණනා

6. 无明品释义

53-62. අවිජ්ජාවග්ගෙ අවිජ්ජාති චතූසු සච්චෙසු අඤ්ඤාණං. විජ්ජාති අරහත්තමග්ගවිජ්ජා. අනිච්චතො ජානතො පස්සතොති දුක්ඛානත්තවසෙනාපි ජානතො පස්සතො පහීයතියෙව, ඉදං පන අනිච්චවසෙන කථිතෙ බුජ්ඣනකපුග්ගලස්ස අජ්ඣාසයෙන වුත්තං. එසෙව නයො සබ්බත්ථ. අපි චෙත්ථ සංයොජනාති දස සංයොජනානි. ආසවාති චත්තාරො ආසවා. අනුසයාති සත්ත අනුසයා. සබ්බුපාදානපරිඤ්ඤායාති සබ්බෙසං චතුන්නම්පි උපාදානානං තීහි පරිඤ්ඤාහි පරිජානනත්ථාය. පරියාදානායාති ඛෙපනත්ථාය. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

53-62. 于无明品(Avijjāvagga)中，“无明”(avijjā)即于四谛中的无知。“明”(vijjā)即阿罗汉道明。对于“由无常而知、而见”，亦可由苦、无我之力，于知者、见者，无明实被断除。然而，此经是以无常的方式宣说，是依能觉悟之人的意乐而说。于一切处，皆同此理。再者，于此，“结”(saṃyojana)是十结。“漏”(āsava)是四漏。“随眠”(anusaya)是七随眠。“为遍知一切取”(sabbupādānapariññāya)是为了以三遍知(pariññā)遍知所有四种取(upādāna)。“为灭尽”(pariyādānāya)是为了耗尽。于一切处，余者自明。

අවිජ්ජාවග්ගො ඡට්ඨො.

无明品第六。

7. මිගජාලවග්ගො

7. 弥伽阇罗品

1. පඨමමිගජාලසුත්තවණ්ණනා

1. 初弥伽阇罗经释义

63. මිගජාලවග්ගස්ස පඨමෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතබ්බා. සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාදීසුපි එසෙව නයො. ඉට්ඨාති පරියිට්ඨා වා හොන්තු [Pg.13] මා වා, ඉට්ඨාරම්මණභූතාති අත්ථො. කන්තාති කමනීයා. මනාපාති මනවඩ්ඪනකා. පියරූපාති පියජාතිකා. කාමූපසංහිතාති ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජමානෙන කාමෙන උපසංහිතා රජනීයාති රඤ්ජනීයා, රාගුප්පත්තිකාරණභූතාති අත්ථො. නන්දීති තණ්හානන්දී. සංයොගොති සංයොජනං. නන්දිසංයොජනසංයුත්තොති නන්දීබන්ධනෙන බද්ධො. අරඤ්ඤවනපත්ථානීති අරඤ්ඤානි ච වනපත්ථානි ච. තත්ථ කිඤ්චාපි අභිධම්මෙ නිප්පරියායෙන ‘‘නික්ඛමිත්වා බහි ඉන්දඛීලා සබ්බමෙතං අරඤ්ඤ’’න්ති (විභ. 529) වුත්තං, තථාපි යං තං ‘‘පඤ්චධනුසතිකං පච්ඡිම’’න්ති (පාරා. 654) අරඤ්ඤකඞ්ගනිප්ඵාදකං සෙනාසනං වුත්තං, තදෙව අධිප්පෙතන්ති වෙදිතබ්බං. වනපත්ථන්ති ගාමන්තං අතික්කමිත්වා මනුස්සානං අනුපචාරට්ඨානං, යත්ථ න කසීයති න වපීයති. වුත්තම්පි චෙතං –

63. 于弥伽阇罗品(Migajālavagga)初经中，“眼所识”(cakkhuviññeyya)是应被眼识所见。于耳所识等，亦同此理。“所爱的”(iṭṭha)是：不论是否被遍求，其义为成为可意所缘。“所乐的”(kanta)是可欲的。“所喜的”(manāpa)是令心增长的。“可爱的形色”(piyarūpa)是具可爱特性的。“与欲俱行”(kāmūpasaṃhita)是与缘之而生的欲相应。“能引染者”(rajanīya)是能令染着，其义为成为贪生起之因。“喜”(nandī)是爱喜。“结”(saṃyoga)即是结缚(saṃyojana)。“为喜结所系”(nandisaṃyojanasaṃyutta)是被喜的束缚所缚。“阿兰若与林野处”(araññavanapatthāni)是阿兰若(arañña)及林野处(vanapattha)。于此，虽然在阿毗达摩(abhidhamma)中，以无别异的方式说：“出村门柱(indakhīla)外，此皆阿兰若”，虽然如是说，但应知，此处意指的是那“最后有五百弓”的、能成办阿兰若支的住所。“林野处”(vanapattha)是越过村边、人们不常往来之处，于彼处不耕不种。此亦曾说——

‘‘වනපත්ථන්ති දූරානමෙතං සෙනාසනානං අධිවචනං. වනපත්ථන්ති වනසණ්ඩානමෙතං, වනපත්ථන්ති භිංසනකානමෙතං, වනපත්ථන්ති සලොමහංසානමෙතං, වනපත්ථන්ති පරියන්තානමෙතං, වනපත්ථන්ති අමනුස්සූපචාරානං සෙනාසනානමෙතං අධිවචන’’න්ති (විභ. 531).

“‘林薮’(vanapattha)是远离（村庄）住处的增上语。‘林薮’是森林住处的增上语，‘林薮’是恐怖住处的增上语，‘林薮’是令人毛骨悚然住处的增上语，‘林薮’是边远住处的增上语，‘林薮’是非人所行处住处的增上语。”（《分别论》531）

එත්ථ ච පරියන්තානන්ති ඉමං එකං පරියායං ඨපෙත්වා සෙසපරියායෙහි වනපත්ථානි වෙදිතබ්බානි. පන්තානීති පරියන්තානි අතිදූරානි. අප්පසද්දානීති උදුක්ඛලමුසලදාරකසද්දාදීනං අභාවෙන අප්පසද්දානි. අප්පනිග්ඝොසානීති තෙසං තෙසං නින්නාදමහානිග්ඝොසස්ස අභාවෙන අප්පනිග්ඝොසානි. විජනවාතානීති සඤ්චරණජනස්ස සරීරවාතවිරහිතානි. මනුස්සරාහස්සෙය්‍යකානීති මනුස්සානං රහොකම්මස්ස අනුච්ඡවිකානි. පටිසල්ලානසාරුප්පානීති නිලීයනසාරුප්පානි.

于此，除了“边远的”(pariyantānaṃ)这一项，当以其余诸项来理解林薮。“偏僻的”(pantāni)即边远的、极遥远的。“少声的”(appasaddāni)即因无臼、杵、孩童等声音而少声。“少响的”(appanigghosāni)即因无种种喧嚣巨响而少响。“无人迹的”(vijanavātāni)即无往来行人身体带起的风。“适于人密行的”(manussarāhasseyyakāni)即适合于人的隐秘行为。“适合宴坐的”(paṭisallānasāruppāni)即适合于隐居。

2. දුතියමිගජාලසුත්තවණ්ණනා

2. 第二弥伽阇罗经释义

64. දුතියෙ නන්දිනිරොධා දුක්ඛනිරොධොති තණ්හානන්දියා නිරොධෙන වට්ටදුක්ඛස්ස නිරොධො.

64. 第二，“由喜灭而苦灭”，是说由渴爱之喜的止灭，而有轮回之苦的止灭。

3-5. පඨමසමිද්ධිමාරපඤ්හාසුත්තාදිවණ්ණනා

3-5. 第一萨弥提魔问经等释义

65-67. තතියෙ [Pg.14] සමිද්ධීති අත්තභාවස්ස සමිද්ධතාය එවං ලද්ධනාමො. තස්ස කිර ථෙරස්ස අත්තභාවො අභිරූපො අහොසි පාසාදිකො, උක්ඛිත්තමාලාපුටො විය අලඞ්කතමාලාගබ්භො විය ච සබ්බාකාරපාරිපූරියා සමිද්ධො. තස්මා සමිද්ධිත්වෙව සඞ්ඛං ගතො. මාරොති මරණං පුච්ඡති. මාරපඤ්ඤත්තීති මාරොති පඤ්ඤත්ති නාමං නාමධෙය්‍යං. අත්ථි තත්ථ මාරො වා මාරපඤ්ඤත්ති වාති තත්ථ මරණං වා මරණන්ති ඉදං නාමං වා අත්ථීති දස්සෙති. චතුත්ථං උත්තානමෙව, තථා පඤ්චමං.

65-67. 第三，“萨弥提”(Samiddhi)是因自体圆满而得此名。据说，该长老的自体相好庄严，令人起信，犹如举起的华鬘束，亦如装饰好的华鬘堂，于一切行相圆满具足。是故，他被称为“萨弥提”。“魔罗”(māra)是说死亡。“魔罗之施设”(mārapaññatti)是说“魔罗”这一施设、名称、名号。“于彼处有魔罗或魔罗之施设耶？”此句显示“于彼处有死亡，或有‘死亡’此名耶？”之义。第四经义理明显，第五经亦然。

6. සමිද්ධිලොකපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

6. 萨弥提世间问经释义

68. ඡට්ඨෙ ලොකොති ලුජ්ජනපලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො. ඉති මිගජාලත්ථෙරස්ස ආයාචනසුත්තතො පට්ඨාය පඤ්චසුපි සුත්තෙසු වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.

68. 第六，以毁坏、崩坏为义，故称“世间”(loka)。如是，从弥伽阇罗(Migajāla)长老所祈请的经开始，于五部经中，都只宣说了流转与还灭。

7. උපසෙනආසීවිසසුත්තවණ්ණනා

7. 优波先那毒蛇经释义

69. සත්තමෙ සීතවනෙති එවංනාමකෙ සුසානවනෙ. සප්පසොණ්ඩිකපබ්භාරෙති සප්පඵණසදිසතාය එවංලද්ධනාමෙ පබ්භාරෙ. උපසෙනස්සාති ධම්මසෙනාපතිනො කනිට්ඨභාතිකඋපසෙනත්ථෙරස්ස. ආසීවිසො පතිතො හොතීති ථෙරො කිර කතභත්තකිච්චො මහාචීවරං ගහෙත්වා ලෙණච්ඡායාය මන්දමන්දෙන වාතපානවාතෙන බීජියමානො නිසීදිත්වා දුපට්ටනිවාසනෙ සූචිකම්මං කරොති. තස්මිං ඛණෙ ලෙණච්ඡදනෙ ද්වෙ ආසීවිසපොතකා කීළන්ති. තෙසු එකො පතිත්වා ථෙරස්ස අංසකූටෙ අවත්ථාසි. සො ච ඵුට්ඨවිසො හොති. තස්මා පතිතට්ඨානතො පට්ඨාය ථෙරස්ස කායෙ දීපසිඛා විය වට්ටිං පරියාදියමානමෙවස්ස විසං ඔතිණ්ණං. ථෙරො විසස්ස තථාගමනං දිස්වා කිඤ්චාපි තං පතිතමත්තමෙව යථාපරිච්ඡෙදෙන ගතං, අත්තනො පන ඉද්ධිබලෙන ‘‘අයං අත්තභාවො ලෙණෙ මා විනස්සතූ’’ති අධිට්ඨහිත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි. පුරායං කායො ඉධෙව විකිරතීති යාව න විකිරති, තාව නං බහිද්ධා නීහරථාති අත්ථො. අඤ්ඤථත්තන්ති අඤ්ඤථාභාවං. ඉන්ද්‍රියානං වා විපරිණාමන්ති චක්ඛුසොතාදීනං ඉන්ද්‍රියානං [Pg.15] පකතිවිජහනභාවං. තත්ථෙව විකිරීති බහි නීහරිත්වා ඨපිතට්ඨානෙ මඤ්චකස්මිංයෙව විකිරි.

69. 第七，于寒林(Sītavana)：即于此名的墓林中。于蛇头岩(Sappasoṇḍikapabbhāra)：即于因形似蛇头兜帽而得此名的山窟中。优波先那：即法将之弟优波先那长老。有毒蛇落于其身：据说，长老用斋完毕，取了大衣，于洞窟荫影处，被从门口吹来的微风吹拂，坐下为自己的双层下裙做针线活。其时，有两条小毒蛇于洞窟顶上嬉戏，其中一条落下，停在长老的肩峰上。而那条蛇是触毒蛇。因此，从其落下之处起，毒液便侵入长老身中，如同灯焰烧尽灯芯。长老见毒液如此蔓延，虽然毒液一落下，就已遍及其所及之处，但仍以自己的神通力决意道：“愿此身不要在此洞窟中毁坏”，然后召集诸比丘。“趁此身尚未在此处散坏”之义为：趁此身还未散坏，你们将它移到外面去。“变异”即是变成其他状态。“诸根的变异”是指眼、耳等诸根舍弃其通常状态。“就在那里散坏了”是指被移到外面后，就在所放置的床座上散坏了。

8. උපවාණසන්දිට්ඨිකසුත්තවණ්ණනා

8. 优波瓦纳现见经释义

70. අට්ඨමෙ රූපප්පටිසංවෙදීති නීලපීතාදිභෙදං ආරම්මණං වවත්ථාපෙන්තො රූපං පටිසංවිදිතං කරොති, තස්මා රූපප්පටිසංවෙදී නාම හොති. රූපරාගප්පටිසංවෙදීති කිලෙසස්ස අත්ථිභාවෙනෙව පන රූපරාගං පටිසංවිදිතං කරොති නාම, තස්මා රූපරාගප්පටිසංවෙදීති වුච්චති. සන්දිට්ඨිකොතිආදීනි විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තත්ථානෙව. නො ච රූපරාගප්පටිසංවෙදීති කිලෙසස්ස නත්ථිභාවෙනෙව න රූපරාගං පටිසංවිදිතං කරොති නාම, තස්මා ‘‘නො ච රූපරාගප්පටිසංවෙදී’’ති වුච්චති. ඉමස්මිං සුත්තෙ සෙඛාසෙඛානං පච්චවෙක්ඛණා කථිතා.

70. 第八经中，所谓“感知色者”(rūpappaṭisaṃvedī)，即辨别青、黄等不同的所缘，从而使色被了知，是故名为“感知色者”。又，所谓“感知色贪者”(rūparāgappaṭisaṃvedī)，仅因烦恼的存在而使色贪被了知，是故名为“感知色贪者”。《清净道论》中已宣说“现见”(sandiṭṭhika)等词的含义。所谓“不感知色贪者”(no ca rūparāgappaṭisaṃvedī)，仅因烦恼的不存在而不使色贪被了知，是故名为“不感知色贪者”。此经中宣说了有学与无学的省察。

9. පඨමඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා

9. 初六触处经释义

71. නවමෙ ඵස්සායතනානන්ති ඵස්සාකරානං. අවුසිතන්ති අවුට්ඨං. ආරකාති දූරෙ. එත්ථාහං, භන්තෙ, අනස්සසන්ති, භන්තෙ, අහං එත්ථ අනස්සසිං, නට්ඨො නාම අහන්ති වදති. භගවා – ‘‘අයං භික්ඛු ‘අහං නාම ඉමස්මිං සාසනෙ නට්ඨො’ති වදති, කින්නු ඛ්වස්ස අඤ්ඤෙසු ධාතුකම්මට්ඨාන-කසිණකම්මට්ඨානාදීසු අභියොගො අත්ථී’’ති චින්තෙත්වා, තම්පි අපස්සන්තො – ‘‘කතරං නු ඛො කම්මට්ඨානං ඉමස්ස සප්පායං භවිස්සතී’’ති චින්තෙසි. තතො ‘‘ආයතනකම්මට්ඨානමෙව සප්පාය’’න්ති දිස්වා තං කථෙන්තො තං කිං මඤ්ඤසි භික්ඛූතිආදිමාහ. සාධූති තස්ස බ්‍යාකරණෙ සම්පහංසනං. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති අයමෙව වට්ටදුක්ඛස්සන්තො පරිච්ඡෙදො, නිබ්බානන්ති අත්ථො.

71. 第九经中，“诸触处”(phassāyatanānaṃ)即诸触之源。“未居住”(avusitaṃ)即未行持。“远离”(ārakā)即遥远。“尊者，我于此已败坏”(etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ)，是说：“尊者，我于此已败坏，我已是败坏之人。”世尊思惟：“此比丘说‘我于此教法中已败坏’，然则，他于其他界业处、遍业处等有精勤否？”不见其有，又思惟：“究竟何种业处对此人适合？”其后，世尊见到处业处适合，欲开示之，便说了“比丘，汝怎么认为”等语。“善哉”(sādhu)一词，是世尊因其解答而心生欢喜所说。“此即苦之终”(esevanto dukkhassa)意为：此即轮回苦的终点、界限，即是涅槃。

10. දුතියඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා

10. 第二六触处经释义

72. දසමෙ අනස්සසන්ති නස්සසිං, නට්ඨො නාමම්හි ඉච්චෙව අත්ථො. ආයතිං අපුනබ්භවායාති එත්ථ ආයතිං අපුනබ්භවො නාම නිබ්බානං, නිබ්බානත්ථාය පහීනං භවිස්සතීති අත්ථො.

72. 第十经中，“我已败坏”(anassasaṃ)意即“我已败坏，我实为败坏之人”。“于未来为不再有”(āyatiṃ apunabbhavāya)一句中，“未来不再有”名为涅槃，其义为：为了涅槃而被断除。

11. තතියඡඵස්සායතනසුත්තවණ්ණනා

11. 第三六触处经释义

73. එකාදසමෙ [Pg.16] අනස්සසන්ති නට්ඨො, පනස්සසන්ති අතිනට්ඨො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

73. 第十一经中，“我已败坏”(anassasaṃ)即已败坏，“我已极度败坏”(panassasaṃ)即极度败坏。其余部分应如前述方法了知。

මිගජාලවග්ගො සත්තමො.

第二密伽遮罗品究竟。

8. ගිලානවග්ගො

8. 病品

1-5. පඨමගිලානසුත්තාදිවණ්ණනා

1-5. 第一病经等释义

74-78. ගිලානවග්ගස්ස පඨමෙ අමුකස්මින්ති අසුකස්මිං. අයමෙව වා පාඨො. අප්පඤ්ඤාතොති අඤ්ඤාතො අපාකටො. නවොපි හි කොචි පඤ්ඤාතො හොති රාහුලත්ථෙරො විය සුමනසාමණෙරො විය ච, අයං පන නවො චෙව අපඤ්ඤාතො ච. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙවාති. තථා ඉතො පරෙසු චතූසු.

74-78. 在《病品》第一经中，“在某处”(amukasmim)即“在某个地方”(asukasmiṃ)。或者，这即是读法。“不知名的”(appaññāto)即“未被认识、不著名的”。诚然，有些新学比丘是知名的，如罗睺罗长老或须摩那沙弥；但这位比丘既是新学，又不知名。此中其余的文句已如前述。同样，此后四经亦然。

6. පඨමඅවිජ්ජාපහානසුත්තවණ්ණනා

6. 第一断无明经释义

79. ඡට්ඨෙ අනිච්චතො ජානතොති දුක්ඛානත්තවසෙන ජානතොපි පහීයතියෙව, ඉදං පන අනිච්චලක්ඛණං දස්සෙත්වා වුත්තෙ බුජ්ඣනකස්ස අජ්ඣාසයෙන වුත්තං.

79. 在第六经中，关于“了知是无常”：即使是透过苦与无我而了知，无明也同样被断除。然而，此经是为开示无常相而说，是依能觉悟者的意乐而说。

7. දුතියඅවිජ්ජාපහානසුත්තවණ්ණනා

7. 第二断无明经释义

80. සත්තමෙ සබ්බෙ ධම්මාති සබ්බෙ තෙභූමකධම්මා. නාලං අභිනිවෙසායාති අභිනිවෙසපරාමාසග්ගාහෙන ගණ්හිතුං න යුත්තා. සබ්බනිමිත්තානීති සබ්බානි සඞ්ඛාරනිමිත්තානි. අඤ්ඤතො පස්සතීති යථා අපරිඤ්ඤාතාභිනිවෙසො ජනො පස්සති, තතො අඤ්ඤතො පස්සති. අපරිඤ්ඤාතාභිනිවෙසො හි ජනො සබ්බනිමිත්තානිපි අත්තතො පස්සති. පරිඤ්ඤාතාභිනිවෙසො පන අනත්තතො පස්සති, නො අත්තතොති එවං ඉමස්මිං සුත්තෙ අනත්තලක්ඛණමෙව කථිතං.

80. 在第七经中，“一切法”(sabbe dhammā)即一切三界法。“不适于执取”(nālaṃ abhinivesāya)即不应以执取、错见而执持。“一切相”(sabbanimittāni)即一切行相。“从另一角度看待”(aññato passati)即：他看待的方式，不同于未遍知执取之人看待的方式。诚然，未遍知执取之人视一切相为我；而已遍知执取之人则视之为无我，而非我。如是，此经唯说无我相。

8. සම්බහුලභික්ඛුසුත්තවණ්ණනා

8. 众多比丘经释义

81. අට්ඨමෙ [Pg.17] ඉධ නොති එත්ථ නො-කාරො නිපාතමත්තමෙව. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. කෙවලං ඉධ දුක්ඛලක්ඛණං කථිතන්ති වෙදිතබ්බං.

81. 在第八经中，于“于此，否”(idha no)一句，“否”(no)字仅为虚词。其余文句其义浅显。当知此经唯说苦相。

9. ලොකපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

9. 世间问经释义

82. නවමෙ ලුජ්ජතීති පලුජ්ජති භිජ්ජති. ඉධ අනිච්චලක්ඛණං කථිතං.

82. 在第九经中，“毁坏”(lujjati)即破坏、崩解。此经宣说无常相。

10. ඵග්ගුනපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

10. 颇求那问经释义

83. දසමෙ ඡින්නපපඤ්චෙති තණ්හාපපඤ්චස්ස ඡින්නත්තා ඡින්නපපඤ්චෙ. ඡින්නවටුමෙති තණ්හාවටුමස්සෙව ඡින්නත්තා ඡින්නවටුමෙ. කිං පුච්ඡාමීති පුච්ඡති? අතික්කන්තබුද්ධෙහි පරිහරිතානි චක්ඛුසොතාදීනි පුච්ඡාමීති පුච්ඡති. අථ වා සචෙ මග්ගෙ භාවිතෙපි අනාගතෙ චක්ඛුසොතාදිවට්ටං වඩ්ඪෙය්‍ය, තං පුච්ඡාමීති පුච්ඡතීති.

83. 在第十经中，“已断戏论”(chinnapapañca)者，因已断爱之戏论，故为“已断戏论”者。“已断轮转”(chinnavaṭuma)者，因已断爱之轮转，故为“已断轮转”者。他问：“我当问何事？”(Kiṃ pucchāmi?)。他是问：“我当问过去诸佛所行持的眼、耳等。”又或者，他是问：“倘若虽已修道，于未来，眼、耳等之轮转仍会增长，我当问此事。”

ගිලානවග්ගො අට්ඨමො.

病品第八

9. ඡන්නවග්ගො

9. 阐陀品

1. පලොකධම්මසුත්තවණ්ණනා

1. 败坏法经释义

84. ඡන්නවග්ගස්ස පඨමෙ පලොකධම්මන්ති භිජ්ජනකසභාවං. එවමෙත්ථ අනිච්චලක්ඛණමෙව කථිතං.

84. 阐陀品第一经中，“败坏法”(palokadhamma)是具有坏灭的自性。如是，在此经中仅说了无常相。

2. සුඤ්ඤතලොකසුත්තවණ්ණනා

2. 空世间经释义

85. දුතියෙ අත්තනියෙනාති අත්තනො සන්තකෙන පරික්ඛාරෙන. එවමෙත්ථ අනත්තලක්ඛණමෙව කථිතං.

85. 第二经中，“我所的”(attaniyena)是指以自己的所有物、资具。如是，在此经中仅说了无我相。

3. සංඛිත්තධම්මසුත්තවණ්ණනා

3. 略说法经释义

86. තතියං ඛන්ධියවග්ගෙ ආනන්දොවාදෙ (සං. නි. 3.83) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

86. 第三经，应仅以蕴品(Khandhavagga)《阿难教诫经》(Ānandovāda)（相应部3.83）中已说之理了知。

4. ඡන්නසුත්තවණ්ණනා

4. 阐陀经释义

87. චතුත්ථෙ [Pg.18] ඡන්නොති එවංනාමකො ථෙරො, න අභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තථෙරො. පටිසල්ලානාති ඵලසමාපත්තිතො. ගිලානපුච්ඡකාති ගිලානුපට්ඨාකා. ගිලානුපට්ඨානං නාම බුද්ධපසත්ථං බුද්ධවණ්ණිතං, තස්මා එවමාහ. සීසවෙඨං දදෙය්‍යාති සීසෙ වෙඨනං සීසවෙඨං, තඤ්ච දදෙය්‍ය. සත්ථන්ති ජීවිතහාරකසත්ථං. නාවකඞ්ඛාමීති න ඉච්ඡාමි. පරිචිණ්ණොති පරිචරිතො. මනාපෙනාති මනවඩ්ඪනකෙන කායකම්මාදිනා. එත්ථ ච සත්ත සෙඛා පරිචරන්ති නාම, අරහා පරිචාරී නාම, භගවා පරිචිණ්ණො නාම.

87. 第四经中，“阐陀”(Channa)是名为阐陀的长老，不是一同出家的车匿长老。“独处”(paṭisallāna)是从果等至。“问病者”(gilānapucchaka)是照顾病人者。照顾病人为佛陀所赞赏、称扬，是故，如是说。“应予头巾”(sīsaveṭhaṃ dadeyya)是头上的缠绕物，应给予此物。“刀”(sattha)是夺命之刀。“我不求”(nāvakaṅkhāmi)是我不欲。“已承事”(pariciṇṇo)是被承事。“以可意”(manāpena)是以愉悦心意的身业等。于此，七有学名为“承事”(paricaranti)，阿罗汉名为“承事者”(paricārī)，世尊名为“被承事者”(pariciṇṇo)。

එතඤ්හි, ආවුසො, සාවකස්ස පතිරූපන්ති, ආවුසො, සාවකස්ස නාම එතං අනුච්ඡවිකං. අනුපවජ්ජන්ති අප්පවත්තිකං අප්පටිසන්ධිකං. පුච්ඡාවුසො සාරිපුත්ත, සුත්වා වෙදිස්සාමාති අයං සාවකපවාරණා නාම. එතං මමාතිආදීනි තණ්හාමානදිට්ඨිග්ගාහවසෙන වුත්තානි. නිරොධං දිස්වාති ඛයවයං ඤත්වා. නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තාති සමනුපස්සාමීති අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති සමනුපස්සාමි. එත්තකෙසු ඨානෙසු ඡන්නත්ථෙරො සාරිපුත්තත්ථෙරෙන පුච්ඡිතං පඤ්හං අරහත්තෙ පක්ඛිපිත්වා කථෙසි. සාරිපුත්තත්ථෙරො පන තස්ස පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වාපි තං ‘‘පුථුජ්ජනො’’ති වා ‘‘ඛීණාසවො’’ති වා අවත්වා තුණ්හීයෙව අහොසි. චුන්දත්ථෙරො පනස්ස පුථුජ්ජනභාවං සඤ්ඤාපෙස්සාමීති චින්තෙත්වා ඔවාදං අදාසි.

“贤友，此实为弟子所应为”(etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ)，贤友，此名为弟子的相称之行。“无过失”(anupavajja)是不复续、不结生。“贤友舍利弗，请问，听后我将了知”，此名为“弟子自恣”(sāvakapavāraṇā)。“此我所”等，是依于爱、慢、见之执取力而说。“见灭”(nirodhaṃ disvā)是知晓尽、坏。“我随观‘此非我所，此非我，此非我之我’”是随观为无常、苦、无我。于此数处，阐陀长老将舍利弗长老所问之问题，置于阿罗汉果中而说。然而，舍利弗长老虽知其为凡夫，却不说‘是凡夫’或‘是漏尽者’，只是默然。而纯陀长老心想：‘我将令他了知其为凡夫’，便给予了教诫。

තත්ථ තස්මාති යස්මා මාරණන්තිකං වෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො සත්ථං ආහරාමීති වදති, තස්මා පුථුජ්ජනො ආයස්මා, තෙන ඉදම්පි මනසිකරොහීති දීපෙති. යස්මා වා ඡන්නං ආයතනානං නිරොධං දිස්වා චක්ඛාදීනි තිණ්ණං ගාහානං වසෙන න සමනුපස්සාමීති වදසි. තස්මා ඉදම්පි තස්ස භගවතො සාසනං ආයස්මතා මනසිකාතබ්බන්තිපි පුථුජ්ජනභාවමෙව දීපෙන්තො වදති. නිච්චකප්පන්ති නිච්චකාලං. නිස්සිතස්සාති තණ්හාමානදිට්ඨීහි නිස්සිතස්ස. චලිතන්ති විප්ඵන්දිතං හොති. යථයිදං ආයස්මතො උප්පන්නං වෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තස්ස ‘‘අහං වෙදයාමි, මම වෙදනා’’ති අප්පහීනග්ගාහස්ස ඉදානි විප්ඵන්දිතං හොති, ඉමිනාපි නං ‘‘පුථුජ්ජනොව ත්ව’’න්ති වදති.

此处“因此”（tasmā）是说：因为无法忍受临终的感受（māraṇantikaṃ vedanaṃ）而说“我拿刀来”，所以具寿（āyasmā）是凡夫（puthujjana），因此也应思惟此事。又或者，因为你说：“见到六处（āyatana）的寂灭（nirodha）后，我不再以三种执取的方式随观眼等”。因此，具寿也应思惟那位世尊的教导，这也正是在显示其凡夫的状态而说。“恒常”（Niccakappaṃ）即恒时。“依止者”（Nissitassa）即依止于渴爱、慢、邪见者。“动摇”（Calitaṃ）即是颤动。正如具寿因无法忍受所生起的感受，且未断除“我感受，我之感受”的执取，现在便有了颤动，据此也对他说：“你确实是凡夫”。

පස්සද්ධීති [Pg.19] කායචිත්තපස්සද්ධි, කිලෙසපස්සද්ධි නාම හොතීති අත්ථො. නතියාති තණ්හානතියා. අසතීති භවත්ථාය ආලයනිකන්තිපරියුට්ඨානෙ අසති. ආගතිගති න හොතීති පටිසන්ධිවසෙන ආගති නාම, චුතිවසෙන ගමනං නාම න හොති. චුතූපපාතොති චවනවසෙන චුති, උපපජ්ජනවසෙන උපපාතො. නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙනාති න ඉධලොකෙ න පරලොකෙ න උභයත්ථ හොති. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති වට්ටදුක්ඛකිලෙසදුක්ඛස්ස අයමෙව අන්තො අයං පරිච්ඡෙදො පරිවටුමභාවො හොති. අයමෙව හි එත්ථ අත්ථො. යෙ පන ‘‘උභයමන්තරෙනා’’ති වචනං ගහෙත්වා අන්තරාභවං ඉච්ඡන්ති, තෙසං වචනං නිරත්ථකං. අන්තරාභවස්ස හි භාවො අභිධම්මෙ පටික්ඛිත්තොයෙව. ‘‘අන්තරෙනා’’ති වචනං පන විකප්පන්තරදීපනං. තස්මා අයමෙත්ථ අත්ථො – නෙව ඉධ න හුරං, අපරො විකප්පො න උභයන්ති.

“轻安”（Passaddhi），其义为，是名为身心轻安（kāyacittapassaddhi）、烦恼轻安（kilesapassaddhi）。“倾向”（Natiyā），指渴爱的倾向（taṇhānatiyā）。“不存在时”（Asati），指为求存在而有的执着与爱染等遍取不存在时。“无来去”（Āgatigati na hoti），指没有以结生（paṭisandhi）而来的“来”，也没有以死亡而去的“去”。“死与生”（Cutūpapāto），指以死亡为“死”，以再生为“生”。“不在此世，不在彼世，亦不在两者之间”（Nevidha na huraṃ na ubhayamantarena），指不在今世，不在来世，亦不在两者之处。“此即苦之终结”（Esevanto dukkhassa），此即轮回之苦（vaṭṭadukkha）、烦恼之苦（kilesadukkha）的终结，此即为界定（pariccheda），此即轮回被截断的状态。这确实是此处的含义。然而，有些人执取“在两者之间”（ubhayamantarenā）之语而主张有“中阴”（antarābhava），他们的言论是毫无意义的。因为中阴的存在，在阿毗达摩（Abhidhamma）中确实已被驳斥。而“之间”（Antarenā）一词，是为显示另一分别。因此，此处的含义是：既不在此世，也不在彼世；另一个分别是，亦非两者皆是。

සත්ථං ආහරෙසීති ජීවිතහාරකසත්ථං ආහරි, ආහරිත්වා කණ්ඨනාළං ඡින්දි. අථස්ස තස්මිං ඛණෙ මරණභයං ඔක්කමි, ගතිනිමිත්තං උපට්ඨාසි. සො අත්තනො පුථුජ්ජනභාවං ඤත්වා, සංවිග්ගචිත්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා, සඞ්ඛාරෙ පරිග්ගණ්හන්තො අරහත්තං පත්වා, සමසීසී හුත්වා පරිනිබ්බුතො. සම්මුඛායෙව අනුපවජ්ජතා බ්‍යාකතාති කිඤ්චාපි ඉදං ථෙරස්ස පුථුජ්ජනකාලෙ බ්‍යාකරණං හොති; එතෙන පන බ්‍යාකරණෙන අනන්තරායමස්ස පරිනිබ්බානං අහොසි. තස්මා භගවා තදෙව බ්‍යාකරණං ගහෙත්වා කථෙසි.

“拿来了刀”，即拿来了夺命之刀，拿来后切断了喉管。那时，死亡的恐惧降临于他，趣相也现起了。他了知自己是凡夫，心生悚惧，便建立起观（vipassanā），审察诸行，证得阿罗汉果，成为等首者而般涅槃。“于现前记说为无罪”，虽然这是长老在凡夫位时所作的记说，然而通过此记说，他获得了无障碍的般涅槃。因此，世尊就采用此记说而开示。

උපවජ්ජකුලානීති උපසඞ්කමිතබ්බකුලානි. ඉමිනා ථෙරො, ‘‘භන්තෙ, එවං උපට්ඨාකෙසු ච උපට්ඨායිකාසු ච විජ්ජමානාසු සො භික්ඛු තුම්හාකං සාසනෙ පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති පුබ්බභාගපටිපත්තියං කුලසංසග්ගදොසං දස්සෙන්තො පුච්ඡති. අථස්ස භගවා කුලෙසු සංසග්ගාභාවං දීපෙන්තො හොන්ති හෙතෙ සාරිපුත්තාතිආදිමාහ. ඉමස්මිං කිර ඨානෙ ථෙරස්ස කුලෙසු අසංසට්ඨභාවො පාකටො අහොසි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව.

“有应交往的家族”，即可亲近的家族。长老（舍利弗）以此，在前分行道中，为显示与俗家交往的过患而问道：“尊者，在有如此的男女侍者的情况下，那位比丘如何在您的教法中般涅槃呢？”于是世尊为阐明他（阐陀长老）不与诸俗家交往，便说了“舍利弗，有他们……”等。据说，在此处，那位长老不与诸俗家交往之事是显而易见的。其余的在各处都已明了。

5-6. පුණ්ණසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6.富那经等释义

88-89. පඤ්චමෙ තඤ්චෙති තං චක්ඛුඤ්චෙව රූපඤ්ච. නන්දිසමුදයා දුක්ඛසමුදයොති තණ්හාය සමොධානෙන පඤ්චක්ඛන්ධදුක්ඛස්ස සමොධානං හොති. ඉති [Pg.20] ඡසු ද්වාරෙසු ‘‘නන්දිසමුදයා දුක්ඛසමුදයො’’ති ඉමිනා ද්වින්නං සච්චානං වසෙන වට්ටං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙසි. දුතියනයෙ නිරොධො මග්ගොති ද්වින්නං සච්චානං වසෙන විවට්ටං මත්ථකං පාපෙත්වා දස්සෙසි. ඉමිනා ත්වං පුණ්ණාති පාටියෙක්කො අනුසන්ධි. එවං තාව වට්ටවිවට්ටවසෙන දෙසනං අරහත්තෙ පක්ඛිපිත්වා ඉදානි පුණ්ණත්ථෙරං සත්තසු ඨානෙසු සීහනාදං නදාපෙතුං ඉමිනා ත්වන්තිආදිමාහ.

88-89. 第五，“那”是指那眼与那色。“由喜之集而有苦之集”，即由于渴爱的聚合，五蕴之苦也聚合而生。如此，于六门中，世尊通过“由喜之集而有苦之集”此句，依二谛（苦谛、集谛）之力，将轮回导至顶点而作开示。在第二种方法中，以“灭、道”二谛之力，将还灭导至顶点而作开示。“富那，你以此……”一句，有个别的联系。如是，先依轮回与还灭的方式，将教法置于阿罗汉果中，如今为了使富那长老于七处作狮子吼，而说了“由此你……”等。

චණ්ඩාති දුට්ඨා කිබ්බිසා. ඵරුසාති කක්ඛළා අක්කොසිස්සන්තීති දසහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසිස්සන්ති. පරිභාසිස්සන්තීති ‘‘කිං සමණො නාම ත්වං, ඉදඤ්චිදඤ්ච තෙ කරිස්සාමා’’ති තජ්ජෙස්සන්ති. එවමෙත්ථාති එවං මය්හං එත්ථ භවිස්සති. දණ්ඩෙනාති චතුහත්ථදණ්ඩෙන වා ඛදිරදණ්ඩෙන වා ඝටිකමුග්ගරෙන වා. සත්ථෙනාති එකතොධාරාදිනා සත්ථෙන. සත්ථහාරකං පරියෙසන්තීති ජීවිතහාරකසත්ථං පරියෙසන්ති. ඉදං ථෙරො තතියපාරාජිකවත්ථුස්මිං අසුභකථං සුත්වා අත්තභාවෙන ජිගුච්ඡන්තානං භික්ඛූනං සත්ථහාරකපරියෙසනං සන්ධායාහ. දමූපසමෙනාති එත්ථ දමොති ඉන්ද්‍රියසංවරාදීනං එතං නාමං.

“凶恶者”(caṇḍā)，即是恶意(duṭṭhā)、卑劣者(kibbisā)。“粗暴者”(pharusā)，即是粗野者(kakkhaḷā)。“他们将辱骂”(akkosissanti)，即是以十种辱骂事(akkosavatthu)辱骂。“他们将呵责”(paribhāsissanti)，即是恐吓说：“你算什么沙门，我们要对你如此如此。”“如此于此”(evamettha)，即“此事将如此发生于我”。“以棍棒”(daṇḍena)，指用四肘长的棍棒、或佉陀罗木棍、或锤棒。“以刀剑”(satthena)，指用单刃等武器。“寻求夺命武器”(satthahārakaṃ pariyesanti)，指寻求能夺取性命的武器。这是长老针对第三波罗夷的故事(tatiyapārājikavatthu)中，诸比丘听闻不净说后，因厌恶自身而寻求夺命武器之事而说。“以调伏与止息”(damūpasamena)，于此，“调伏”(damo)是诸根律仪等的名称。

‘‘සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො,වෙදන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො’’ති. (සං. නි. 1.195;

සු. නි. 467) –

“以真实而调伏，具足律仪，已达究竟智，梵行已毕。”

එත්ථ හි ඉන්ද්‍රියසංවරො දමොති වුත්තො. ‘‘යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්‍යා භිය්‍යොධ විජ්ජතී’’ති (සු. නි. 191; සං. නි. 1.246) එත්ථ පඤ්ඤා දමොති වුත්තා. ‘‘දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙනා’’ති (දී. නි. 1.165; ම. නි. 2.226) එත්ථ උපොසථකම්මං දමොති වුත්තං. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ ඛන්ති දමොති වෙදිතබ්බො. උපසමොති තස්සෙව වෙවචනං.

于此，诸根律仪被称为“调伏”。在“若无有胜于真实、调伏、舍离与忍耐者”一句中，智慧被称为“调伏”。在“以布施、调伏、守护与真实语”一句中，布萨业被称为“调伏”。然而，在此经中，当知“调伏”即是忍耐。“止息”是其同义词。

අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණොති කො පනෙස පුණ්ණො, කස්මා ච පනෙත්ථ ගන්තුකාමො අහොසීති? සුනාපරන්තවාසිකො එව එස, සාවත්ථියං පන අසප්පායවිහාරං සල්ලක්ඛෙත්වා තත්ථ ගන්තුකාමො අහොසි.

“于是具寿富楼那(Puṇṇa)”：这位富楼那是谁？他为何想要到那里去呢？他就是苏那巴兰达(Sunāparanta)的居民，在舍卫城(Sāvatthī)察觉到住处不适宜后，便想要到那里去。

තත්‍රායං [Pg.21] අනුප්පුබ්බිකථා – සුනාපරන්තරට්ඨෙ කිර එකස්මිං වාණිජගාමෙ එතෙ ද්වෙ භාතරො. තෙසු කදාචි ජෙට්ඨො පඤ්ච සකටසතානි ගහෙත්වා ජනපදං ගන්ත්වා භණ්ඩං ආහරති, කදාචි කනිට්ඨො. ඉමස්මිං පන සමයෙ කනිට්ඨං ඝරෙ ඨපෙත්වා, ජෙට්ඨභාතිකො පඤ්ච සකටසතානි ගහෙත්වා, ජනපදචාරිකං චරන්තො අනුපුබ්බෙන සාවත්ථිං පත්වා, ජෙතවනස්ස නාතිදූරෙ සකටසත්ථං නිවෙසෙත්වා භුත්තපාතරාසො පරිජනපරිවුතො ඵාසුකට්ඨානෙ නිසීදි.

此处有次第语——据说在苏那巴兰达(Sunāparanta)国的一个商人村里，有此二兄弟。他们之中，有时是兄长带着五百辆货车去内地运回货物，有时是弟弟。而在此次，兄长让弟弟留在家中，自己带着五百辆货车，在各地区间行商，次第抵达舍卫城(Sāvatthī)。他在祇陀林(Jetavana)不远处安顿好车队，用过早餐后，便在随从的围绕下，坐于一舒适之处。

තෙන ච සමයෙන සාවත්ථිවාසිනො භුත්තපාතරාසා උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය සුද්ධුත්තරාසඞ්ගා ගන්ධපුප්ඵාදිහත්ථා යෙන බුද්ධො, යෙන ධම්මො, යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නා තප්පොණා තප්පබ්භාරා හුත්වා, දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා ජෙතවනං ගච්ඡන්ති. සො තෙ දිස්වා ‘‘කහං ඉමෙ ගච්ඡන්තී’’ති එකං මනුස්සං පුච්ඡි. කිං ත්වං, අය්‍යො, න ජානාසි? ලොකෙ බුද්ධධම්මසඞ්ඝරතනානි නාම උප්පන්නානි, ඉච්චෙසො මහාජනො සත්ථු සන්තිකං ධම්මකථං සොතුං ගච්ඡතීති. තස්ස ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං ඡවිචම්මාදීනි ඡින්දිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච අට්ඨාසි. සො අත්තනො පරිජනපරිවුතො තාය පරිසාය සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා, සත්ථු මධුරස්සරෙන ධම්මං දෙසෙන්තස්ස පරිසපරියන්තෙ ඨිතො, ධම්මං සුත්වා පබ්බජ්ජාය චිත්තං උප්පාදෙසි. අථ තථාගතෙන කාලං විදිත්වා පරිසාය උය්‍යොජිතාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා, වන්දිත්වා, ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා, දුතියදිවසෙ මණ්ඩපං කාරෙත්වා, ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා, බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, භුත්තපාතරාසො උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨාය භණ්ඩාගාරිකං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘එත්තකං ධනං විස්සජ්ජිතං, එත්තකං ධනං න විස්සජ්ජිත’’න්ති සබ්බං ආචික්ඛිත්වා, ‘‘ඉමං සාපතෙය්‍යං මය්හං කනිට්ඨස්ස දෙහී’’ති සබ්බං නිය්‍යාතෙත්වා, සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා, කම්මට්ඨානපරායණො අහොසි.

那时，舍卫城(Sāvatthī)的居民们用过早餐后，受持布萨(uposatha)支，身着洁净的上衣(uttarāsaṅga)，手持香花等物，心向佛、法、僧，倾心于彼、趋向于彼、倾向于彼，从南门出城，前往祇陀林(Jetavana)。他看见他们，便问一个人：“这些人要去哪里？”那人答道：“尊者，您不知道吗？世间已出现名为佛、法、僧之宝，所以这大众正前往世尊之处听闻法要。”“佛陀”一词，穿透他的皮、肉等，触及骨髓而住。他由自己的仆从围绕，与那众人一同前往寺院。当世尊以悦耳之声说法时，他立于会众之末，听闻法后，便生起了出家之心。其后，如来知时而遣散会众，他便走近世尊，顶礼之后，邀请世尊明日应供。次日，他命人建起棚厂，备好座位，向以佛陀为首的僧团行大布施。用过早餐，受持布萨支后，他召来管家，告知一切说：“此些财产已处置，此些财产未处置。”又将一切托付道：“将此家产给予我弟。”之后，便在世尊座下出家，专心致力于业处。

අථස්ස කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තස්ස කම්මට්ඨානං න උපට්ඨාති. තතො චින්තෙසි – ‘‘අයං ජනපදො මය්හං අසප්පායො, යංනූනාහං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සකරට්ඨමෙව ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. අථ පුබ්බණ්හසමයෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා, සායන්හෙ පටිසල්ලානා වුට්ඨහිත්වා, භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා, කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා, සත්ත සීහනාදෙ නදිත්වා, පක්කාමි. තෙන වුත්තං, ‘‘අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණො…පෙ… විහරතී’’ති.

彼作意业处时，业处不现前。于是思忖：“此地于我不适宜，我何不从世尊处领受业处，返回自己的国家？”于是，彼于上午行乞之后，傍晚从静处起身，前往拜见世尊，请说业处，作七次狮子吼后离去。是故言：“尔时，具寿富那……乃至……安住。”

කත්ථ [Pg.22] පනායං විහාසීති? චතූසු ඨානෙසු විහාසි. සුනාපරන්තරට්ඨං තාව පවිසිත්වා ච අබ්බුහත්ථපබ්බතං නාම පත්වා වාණිජගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ නං කනිට්ඨභාතා සඤ්ජානිත්වා භික්ඛං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා ඉධෙව වසථා’’ති පටිඤ්ඤං කාරෙත්වා තත්ථෙව වසාපෙසි.

又，此人于何处安住？于四处安住。首先，进入苏那巴兰达国，抵达名为阿布诃达山(Abbuhaṭṭhapabbata)之处，为乞食而进入商贾村。其弟认出他后，供养了斋食，并使之承诺：“尊者，请勿去他处，即于此处安住。”遂使之住于彼处。

තතො සමුද්දගිරිවිහාරං නාම අගමාසි. තත්ථ අයකන්තපාසාණෙහි පරිච්ඡින්දිත්වා කතචඞ්කමො අත්ථි, කොචි තං චඞ්කමිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. තත්ථ සමුද්දවීචියො ආගන්ත්වා අයකන්තපාසාණෙසු පහරිත්වා මහාසද්දං කරොන්ති. ථෙරො ‘‘කම්මට්ඨානං මනසිකරොන්තානං ඵාසුවිහාරො හොතූ’’ති සමුද්දං නිස්සද්දං කත්වා අධිට්ඨාසි.

其后，彼前往名为海山寺(Samuddagirivihāra)之处。彼处有以铁石围绕而成的经行处，无人能于其上经行。海浪前来拍打铁石，发出巨大声响。长老思忖：“愿作意业处者得安乐住。”遂作决意，使大海寂静无声。

තතො මාතුලගිරිං නාම අගමාසි. තත්ථපි සකුණසඞ්ඝො උස්සන්නො රත්තිඤ්ච දිවා ච සද්දො එකාබද්ධොව අහොසි. ථෙරො ‘‘ඉදං ඨානං න ඵාසුක’’න්ති තතො මකුලකාරාමවිහාරං නාම ගතො. සො වාණිජගාමස්ස නාතිදූරො නච්චාසන්නො ගමනාගමනසම්පන්නො විවිත්තො අප්පසද්දො. ථෙරො ‘‘ඉමං ඨානං ඵාසුක’’න්ති තත්ථ රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානචඞ්කමනාදීනි කාරෙත්වා වස්සං උපගච්ඡි. එවං චතූසු ඨානෙසු විහාසි.

其后，彼前往名为母舅山(Mātulagiri)之处。于彼处，鸟群繁多，日夜鸣声相续不绝。长老思忖：“此地不安乐。”遂从彼处前往名为摩拘罗园寺(Makulakārāmavihāra)之处。彼处离商贾村不远不近，往来便利，寂静少声。长老思忖：“此地安乐。”便命人于彼处建造夜住处、日住处、经行处等，而后入雨安居。如是，彼于四处安住。

අථෙකදිවසං තස්මිංයෙව අන්තොවස්සෙ පඤ්ච වාණිජසතානි ‘‘පරසමුද්දං ගච්ඡාමා’’ති නාවාය භණ්ඩං පක්ඛිපිංසු. නාවාරොහනදිවසෙ ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතා ථෙරං භොජෙත්වා, ථෙරස්ස සන්තිකෙ සික්ඛාපදානි ගහෙත්වා, වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, සමුද්දො නාම අසද්ධෙය්‍යො අනෙකන්තරායො, අම්හෙ ආවජ්ජෙය්‍යාථා’’ති වත්වා නාවං ආරුහි. නාවා උත්තමජවෙන ගච්ඡමානා අඤ්ඤතරං දීපකං පාපුණි. මනුස්සා ‘‘පාතරාසං කරිස්සාමා’’ති දීපකෙ උත්තිණ්ණා. තස්මිං පන දීපකෙ අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථි, චන්දනවනමෙව අහොසි.

一时，就在那次雨安居期中，有五百商人想着“我等欲渡重洋”，便将货物装上船。登船之日，长老之弟供养长老后，于长老座前受持学处，顶礼后说道：“尊者，所谓大海，实难凭信，多有险难，请您忆念我等。”言毕登船。船以极快的速度航行，抵达一座小岛。众人为用早食而登上岛屿。然而，在那座小岛上，别无他物，唯有檀香林。

අථෙකො වාසියා රුක්ඛං ආකොටෙත්වා ලොහිතචන්දනභාවං ඤත්වා ආහ – ‘‘භො, මයං ලාභත්ථාය පරසමුද්දං ගච්ඡාම, ඉතො ච උත්තරි ලාභො නාම නත්ථි, චතුරඞ්ගුලමත්තා ඝටිකා සතසහස්සං අග්ඝති. හාරෙතබ්බයුත්තකං භණ්ඩං හාරෙත්වා චන්දනස්ස පූරෙස්සාමා’’ති තෙ තථා කරිංසු[Pg.23]. චන්දනවනෙ අධිවත්ථා අමනුස්සා කුජ්ඣිත්වා, ‘‘ඉමෙහි අම්හාකං චන්දනවනං නාසිතං ඝාතෙස්සාම නෙ’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘ඉධෙව ඝාතිතෙසු සබ්බං එකකුණපං භවිස්සති, සමුද්දමජ්ඣෙ නෙසං නාවං ඔසීදෙස්සාමා’’ති ආහංසු. අථ නෙසං නාවං ආරුය්හ මුහුත්තං ගතකාලෙයෙව උප්පාතිකං උට්ඨපෙත්වා සයම්පි තෙ අමනුස්සා භයානකානි රූපානි දස්සයිංසු. භීතා මනුස්සා අත්තනො අත්තනො දෙවතානං නමස්සන්ති. ථෙරස්ස කනිට්ඨො චූළපුණ්ණකුටුම්බිකො ‘‘මය්හං භාතා අවස්සයො හොතූ’’ති ථෙරස්ස නමස්සමානො අට්ඨාසි.

其中一人用斧砍了一棵树，知道是红檀香木后说道：“诸位，我等为求利而渡重洋，再无胜过此者之利，四指长的一块木头便值十万。我等应抛弃该抛弃的货物，用檀香木把船装满。”他们便如是而行。栖止于檀香林的非人，心生嗔怒，想：“这些人毁了我们的檀香林，我们要杀了他们。”便说道：“若在此处杀之，整个岛屿将充满尸骸，不如在海中将他们的船弄沉。”于是，那些非人登上他们的船，仅航行片刻，便掀起灾祸之浪，自身亦显现出恐怖形象。惊恐的众人各自礼拜自己的天神。长老之弟朱罗本那(Cūḷapuṇṇa)居士心想：“愿我兄长为我皈依处。”便忆念着长老而立。

ථෙරොපි කිර තස්මිංයෙව ඛණෙ ආවජ්ජෙත්වා, තෙසං බ්‍යසනුප්පත්තිං ඤත්වා, වෙහාසං උප්පතිත්වා, අභිමුඛො අට්ඨාසි. අමනුස්සා ථෙරං දිස්වාව ‘‘අය්‍යො පුණ්ණත්ථෙරො එතී’’ති අපක්කමිංසු, උප්පාතිකං සන්නිසීදි. ථෙරො ‘‘මා භායථා’’ති තෙ අස්සාසෙත්වා ‘‘කහං ගන්තුකාමත්ථා’’ති පුච්ඡි. භන්තෙ, අම්හාකං සකට්ඨානමෙව ගච්ඡාමාති. ථෙරො නාවඞ්ගණෙ අක්කමිත්වා ‘‘එතෙසං ඉච්ඡිතට්ඨානං ගච්ඡතූ’’ති අධිට්ඨාසි. වාණිජා සකට්ඨානං ගන්ත්වා, තං පවත්තිං පුත්තදාරස්ස ආරොචෙත්වා, ‘‘එථ ථෙරං සරණං ගච්ඡාමා’’ති පඤ්චසතාපි අත්තනො පඤ්චහි මාතුගාමසතෙහි සද්ධිං තීසු සරණෙසු පතිට්ඨාය උපාසකත්තං පටිවෙදෙසුං. තතො නාවාය භණ්ඩං ඔතාරෙත්වා ථෙරස්ස එකං කොට්ඨාසං කත්වා, ‘‘අයං, භන්තෙ, තුම්හාකං කොට්ඨාසො’’ති ආහංසු. ථෙරො මය්හං විසුං කොට්ඨාසකිච්චං නත්ථි. සත්ථා පන තුම්හෙහි දිට්ඨපුබ්බොති. න දිට්ඨපුබ්බො, භන්තෙති. තෙන හි ඉමිනා සත්ථු මණ්ඩලමාළං කරොථ. එවං සත්ථාරං පස්සිස්සථාති. තෙ සාධු, භන්තෙති. තෙන ච කොට්ඨාසෙන අත්තනො ච කොට්ඨාසෙහි මණ්ඩලමාළං කාතුං ආරභිංසු.

据说，富楼那长老就在那一刻，思惟后了知他们将遭遇灾难，便飞升至空中，停在他们面前。非人一见到长老，便说：“富楼那尊者来了！”随即离去，巨浪也平息了。长老安慰他们说：“不要害怕。”并问道：“你们想去哪里？”“尊者，我们想回自己的地方。”长老于是踏上船的甲板，决意道：“愿此船去到他们想去的地方。”商人们回到自己的地方后，将此事告知妻儿，说：“来，我们去皈依长老吧！”于是五百名商人与他们的五百名女眷一同立于三皈依中，宣誓成为优婆塞。之后，他们从船上卸下货物，为长老分出一份，说道：“尊者，这是您的份额。”长老说：“我不需要单独的份额。不过，你们可曾见过导师？”“尊者，未曾见过。”“既然如此，就用这份财物为导师建造一座圆亭吧。这样，你们就能见到导师了。”他们说：“好的，尊者。”于是，他们便用长老的那份和自己的份额开始建造圆亭。

සත්ථාපි කිර තං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය පරිභොගං අකාසි. ආරක්ඛමනුස්සා රත්තිං ඔභාසං දිස්වා, ‘‘මහෙසක්ඛා දෙවතා අත්ථී’’ති සඤ්ඤං කරිංසු. උපාසකා මණ්ඩලමාළඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සෙනාසනානි නිට්ඨාපෙත්වා දානසම්භාරං සජ්ජෙත්වා, ‘‘කතං, භන්තෙ, අම්හෙහි අත්තනො කිච්චං, සත්ථාරං පක්කොසථා’’ති ථෙරස්ස ආරොචෙසුං. ථෙරො සායන්හසමයෙ ඉද්ධියා සාවත්ථිං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, වාණිජගාමවාසිනො තුම්හෙ දට්ඨුකාමා[Pg.24], තෙසං අනුකම්පං කරොථා’’ති භගවන්තං යාචි. භගවා අධිවාසෙසි. ථෙරො සකට්ඨානමෙව පච්චාගතො.

据说，导师从（工程）开始之时起，便受用其地。守卫的人们夜里见到光明，心想：“有大威德的天神在此。”优婆塞们建好圆亭以及比丘僧团的住所，准备好布施之物后，便向长老禀告：“尊者，我们自己的事务已经完成，请您去迎请导师。”长老于傍晚时分，以神通力前往舍卫城(Sāvatthī)，向世尊祈请：“世尊，商贾村的居民们想见您，请您慈悲怜悯他们。”世尊默然应允。长老便返回自己原来的地方。

භගවාපි ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි, ‘‘ආනන්ද, ස්වෙ සුනාපරන්තෙ වාණිජගාමෙ පිණ්ඩාය චරිස්සාම, ත්වං එකූනපඤ්චසතානං භික්ඛූනං සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස තමත්ථං ආරොචෙත්වා, ‘‘ආකාසචාරී භික්ඛූ සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති ආහ. තංදිවසං කුණ්ඩධානත්ථෙරො පඨමං සලාකං අග්ගහෙසි. වාණිජගාමවාසිනොපි ‘‘ස්වෙ කිර සත්ථා ආගමිස්සතී’’ති ගාමමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කත්වා දානග්ගං සජ්ජයිංසු. භගවා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා, ගන්ධකුටිං පවිසිත්වා, ඵලසමාපත්තිං අප්පෙත්වා, නිසීදි. සක්කස්ස පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හං අහොසි. සො ‘‘කිං ඉද’’න්ති ආවජ්ජෙත්වා සත්ථු සුනාපරන්තගමනං දිස්වා, විස්සකම්මං ආමන්තෙසි, ‘‘තාත, අජ්ජ භගවා තිංසමත්තානි යොජනසතානි පිණ්ඩචාරං ගමිස්සති. පඤ්ච කූටාගාරසතානි මාපෙත්වා ජෙතවනද්වාරකොට්ඨකමත්ථකෙ ගමනසජ්ජානි කත්වා ඨපෙහී’’ති. සො තථා අකාසි. භගවතො කූටාගාරං චතුමුඛං අහොසි, ද්වින්නං අග්ගසාවකානං ද්විමුඛානි, සෙසානි එකමුඛානි, සත්ථා ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා පටිපාටියා ඨපිතකූටාගාරෙසු ධුරකූටාගාරං පාවිසි. ද්වෙ අග්ගසාවකෙ ආදිං කත්වා එකූනපඤ්චභික්ඛුසතානිපි කූටාගාරගතානි අහෙසුං. එකං තුච්ඡං කූටාගාරං අහොසි, පඤ්චපි කූටාගාරසතානි ආකාසෙ උප්පත්තිංසු.

世尊亦告阿难长老：“阿难，明日我们去苏那巴兰达(Sunāparanta)的商人村托钵，你给四百九十九位比丘分发食筹。”长老回答：“善哉，世尊。”他向比丘僧团告知此事，说：“能于空中行之比丘，请领取筹。”是日，军陀檀长老(Kuṇḍadhāna)第一个拿到了食筹。商人村的村民们听说：“据说导师明日要来。”便在村子中央搭建棚厂，准备好了布施之物。世尊清晨整理身体后，进入香室，入果等至而坐。帝释的橙毯石座变热了。他思惟：“此是何故？”观察后见到导师将前往苏那巴兰达，便命令毗首羯磨(Vissakamma)：“贤友，今日世尊将行三百由旬以托钵。你化作五百座楼阁，备好出行之物，置于祇陀林门楼之上。”他便如是而作。世尊的楼阁有四门，两位上首声闻的楼阁有二门，其余的楼阁皆为一门。导师从香室出来，进入了依序放置的楼阁中为首的一座。以两位上首声闻为首，四百九十九位比丘也各自进入了楼阁。有一座楼阁是空的。五百座楼阁皆升于空中。

සත්ථා සච්චබන්ධපබ්බතං නාම පත්වා කූටාගාරං ආකාසෙ ඨපෙසි. තස්මිං පබ්බතෙ සච්චබන්ධො නාම මිච්ඡාදිට්ඨිකතාපසො මහාජනං මිච්ඡාදිට්ඨිං උග්ගණ්හාපෙන්තො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො හුත්වා වසති, අබ්භන්තරෙ චස්ස අන්තොචාටියං පදීපො විය අරහත්තඵලස්ස උපනිස්සයො ජලති. තං දිස්වා ‘‘ධම්මමස්ස කථෙස්සාමී’’ති ගන්ත්වා ධම්මං දෙසෙසි. තාපසො දෙසනාපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි. මග්ගෙනෙවස්ස අභිඤ්ඤා ආගතා. සො එහිභික්ඛු හුත්වා ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරො තුච්ඡකූටාගාරං පාවිසි.

导师抵达名为萨迦班达山(Saccabandhapabbata)，将一座尖顶阁置于空中。在那座山上，住着一位名叫萨迦班达(Saccabandha)的邪见苦行者，他教导大众邪见，获得极大的利养与名望。其内心中，阿罗汉果的近依缘，犹如罐中之灯，正在燃烧。见到他后，导师心想：“我将为他说法”，便前去说法。说法结束时，该苦行者证得了阿罗汉果。他的神通是与道一同生起的。他成为“善来比丘”，身披神通所成的衣钵，进入了那空阁。

භගවා [Pg.25] කූටාගාරගතෙහි පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං වාණිජගාමං ගන්ත්වා, කූටාගාරානි අදිස්සමානකානි කත්වා, වාණිජගාමං පාවිසි. වාණිජා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සත්ථාරං මකුලකාරාමං නයිංසු. සත්ථා මණ්ඩලමාළං පාවිසි. මහාජනො යාව සත්ථා භත්තදරථං පටිප්පස්සම්භෙති, තාව පාතරාසං කත්වා උපොසථඞ්ගානි සමාදාය බහුං ගන්ධඤ්ච පුප්ඵඤ්ච ආදාය ධම්මස්සවනත්ථාය ආරාමං පච්චාගමාසි. සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. මහාජනස්ස බන්ධනමොක්ඛො ජාතො, මහන්තං බුද්ධකොලාහලං අහොසි.

世尊与五百位住在尖顶阁的比丘一同前往商人村(Vāṇijagāma)，将那些尖顶阁变为无形后，进入了村子。商人们对以佛陀为首的僧团作大布施后，将世尊迎请至马库拉寺(Makuṭakārāma)。导师进入了圆亭。在导师消除身体的疲劳期间，大众用过早餐，受持布萨诸戒，带着许多香与花，为听闻法义返回寺院。导师宣说了法。大众的束缚得以解脱，并生起了盛大的佛陀喧传。

සත්ථා මහාජනස්ස සඞ්ගහත්ථාය සත්තාහං තත්ථෙව වසි, අරුණං පන මහාගන්ධකුටියංයෙව උට්ඨපෙසි. සත්තාහම්පි ධම්මදෙසනාපරියොසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. තත්ථ සත්තාහං වසිත්වා, වාණිජගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා, ‘‘ත්වං ඉධෙව වසාහී’’ති පුණ්ණත්ථෙරං නිවත්තෙත්වා අන්තරෙ නම්මදානදී නාම අත්ථි, තස්සා තීරං අගමාසි. නම්මදා නාගරාජා සත්ථු පච්චුග්ගමනං කත්වා, නාගභවනං පවෙසෙත්වා, තිණ්ණං රතනානං සක්කාරං අකාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මං කථෙත්වා නාගභවනා නික්ඛමි. සො ‘‘මය්හං, භන්තෙ, පරිචරිතබ්බං දෙථා’’ති යාචි. භගවා නම්මදානදීතීරෙ පදචෙතියං දස්සෙසි. තං වීචීසු ආගතාසු පිධීයති, ගතාසු විවරීයති. මහාසක්කාරපත්තං අහොසි. සත්ථා තතො නික්ඛමිත්වා සච්චබන්ධපබ්බතං ගන්ත්වා සච්චබන්ධං ආහ – ‘‘තයා මහාජනො අපායමග්ගෙ ඔතාරිතො. ත්වං ඉධෙව වසිත්වා, එතෙසං ලද්ධිං විස්සජ්ජාපෙත්වා, නිබ්බානමග්ගෙ පතිට්ඨාපෙහී’’ති. සොපි පරිචරිතබ්බං යාචි. සත්ථා ඝනපිට්ඨිපාසාණෙ අල්ලමත්තිකපිණ්ඩම්හි ලඤ්ඡනං විය පදචෙතියං දස්සෙසි. තතො ජෙතවනමෙව ගතො. එතමත්ථං සන්ධාය තෙනෙව අන්තරවස්සෙනාතිආදි වුත්තං.

世尊为了利益大众，在那儿住了七天，但只在祇陀林的大香孤邸令黎明升起。七日间，每当说法结束时，便有八万四千有情证悟佛法。在那儿住满七天后，世尊到商贾村(Vāṇijagāma)行乞，并让富楼那长老(Puṇṇatthera)返回，说：“你且住在此处。”途中有一条名为讷尔默的河，世尊来到其岸边。讷尔默龙王前来迎接世尊，将他迎入龙宫，对三宝作了恭敬供养。世尊为他说法后，离开龙宫。龙王请求道：“世尊，请赐予我可供奉之物。”世尊在讷尔默河岸示现了足迹圣祠(padacetiya)。此祠在浪来时被覆盖，浪去时则显现，受到了极大的恭敬供养。世尊离开那里，前往誓缚山(Saccabandhapabbata)，对誓缚(Saccabandha)说：“你曾引导大众走上恶趣之道。你且住在此处，让他们舍弃邪见，安立于涅槃之道。”他也请求可供奉之物。世尊在一块坚实的石板上，犹如在湿泥团上盖印一般，示现了足迹圣祠。之后便径直返回祇陀林。为明此义，故说“彼于中间雨季”等语。

පරිනිබ්බායීති අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. මහාජනො ථෙරස්ස සත්ත දිවසානි සරීරපූජං කත්වා, බහූනි ගන්ධකට්ඨානි සමොධානෙත්වා, සරීරං ඣාපෙත්වා ධාතුයො ආදාය චෙතියං අකාසි. සම්බහුලා භික්ඛූති ථෙරස්ස ආළාහනට්ඨානෙ ඨිතභික්ඛූ. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

“他般涅槃了”，即以无余依涅槃界而般涅槃。大众为长老作了七日的遗体供养，之后收集众多香木，火化其遗体，收取舍利并建了圣祠。所谓“众多比丘”，是指站在长老火葬场的比丘们。其余各处，义皆明显。第六经义亦明显。

7-8. පඨමඑජාසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 初渴爱经等释义

90-91. සත්තමෙ [Pg.26] එජාති තණ්හා. සා හි චලනට්ඨෙන එජාති වුච්චති. සාව ආබාධනට්ඨෙන රොගො, අන්තො දුස්සනට්ඨෙන ගණ්ඩො, නිකන්තනට්ඨෙන සල්ලං. තස්මාති යස්මා එජා රොගො චෙව ගණ්ඩො ච සල්ලඤ්ච, තස්මා. චක්ඛුං න මඤ්ඤෙය්‍යාතිආදි වුත්තනයමෙව, ඉධාපි සබ්බං හෙට්ඨා ගහිතමෙව සංකඩ්ඪිත්වා දස්සිතං. අට්ඨමං වුත්තනයමෙව.

90-91. 第七经中，“动”(ejā)即是渴爱。其因动摇之义，故称为“动”；又因折磨之义而为病(rogo)，因内在败坏之义而为痈(gaṇḍo)，因刺穿之义而为箭(sallaṃ)。是故，因“动”即是病、是痈、亦是箭，故（如是说）。“不应思量眼”等，如前已说之理。于此，亦是汇集并展示前面所采用的全部内容。第八经如前已说之理。

9-10. පඨමද්වයසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 初双经等释义

92-93. නවමෙ ද්වයන්ති ද්වෙ ද්වෙ කොට්ඨාසෙ. දසමෙ ඉත්ථෙතං ද්වයන්ති එවමෙතං ද්වයං. චලඤ්චෙව බ්‍යථඤ්චාති අත්තනො සභාවෙන අසණ්ඨහනතො චලති චෙව බ්‍යථති ච. යොපි හෙතු යොපි පච්චයොති චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථාරම්මණං හෙතු චෙව පච්චයො ච. කුතො නිච්චං භවිස්සතීති කෙන කාරණෙන නිච්චං භවිස්සති. යථා පන දාසස්ස දාසියා කුච්ඡිස්මිං ජාතො පුත්තො පරොව දාසො හොති, එවං අනිච්චමෙව හොතීති අත්ථො. සඞ්ගතීති සහගති. සන්නිපාතොති එකතො සන්නිපතනං. සමවායොති එකතො සමාගමො. අයං වුච්චති චක්ඛුසම්ඵස්සොති ඉමිනා සඞ්ගතිසන්නිපාතසමවායසඞ්ඛාතෙන පච්චයෙන උප්පන්නත්තා පච්චයනාමෙනෙව සඞ්ගති සන්නිපාතො සමවායොති අයං වුච්චති චක්ඛුසම්ඵස්සො.

92-93. 第九经中，“双”(dvaya)即是两两部分。第十经中，“于此，此双”(itthetaṃ dvayaṃ)即是“如是，此双”(evametaṃ dvayaṃ)。“动摇与被折磨”(calañceva byathañca)者，因其自性不稳固，故其既动摇亦被折磨。“亦是因，亦是缘”(yopi hetu yopi paccayo)者，眼识之依处与所缘，既是因亦是缘。“何得为常？”(kuto niccaṃ bhavissati)者，谓以何因缘而得为常？犹如男奴与女奴腹中所生之子，终究亦是奴隶，如是，其必是无常——此是其义。“俱行”(saṅgati)是共同生起。“集会”(sannipāta)是一处集会。“和合”(samavāya)是聚合。“此谓眼触”(ayaṃ vuccati cakkhusamphasso)者，因其由名为俱行、集会、和合之缘而生起，故此眼触亦以其缘之名，被称为俱行、集会、和合。

සොපි හෙතූති ඵස්සස්ස වත්ථු ආරම්මණං සහජාතා තයො ඛන්ධාති අයං හෙතු. ඵුට්ඨොති උපයොගත්ථෙ පච්චත්තං, ඵස්සෙන ඵුට්ඨමෙව ගොචරං වෙදනා වෙදෙති, චෙතනා චෙතෙති, සඤ්ඤා සඤ්ජානාතීති අත්ථො. ඵුට්ඨොති වා ඵස්සසමඞ්ගීපුග්ගලො, ඵස්සෙන ඵුට්ඨාරම්මණමෙව වෙදනාදීහි වෙදෙති චෙතෙති සඤ්ජානාතීතිපි වුත්තං හොති. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ සමතිංසක්ඛන්ධා කථිතා හොන්ති. කථං? චක්ඛුද්වාරෙ තාව වත්ථු චෙව ආරම්මණඤ්ච රූපක්ඛන්ධො, ඵුට්ඨො වෙදෙතීති වෙදනාක්ඛන්ධො, චෙතෙතීති සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, සඤ්ජානාතීති සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, විජානාතීති විඤ්ඤාණක්ඛන්ධොති. සෙසද්වාරෙසුපි එසෙව නයො. මනොද්වාරෙපි හි වත්ථුරූපං එකන්තතො රූපක්ඛන්ධො, රූපෙ පන ආරම්මණෙ සති ආරම්මණම්පි රූපක්ඛන්ධොති ඡ පඤ්චකාතිංස හොන්ති. සඞ්ඛෙපෙන පනෙතෙ ඡසුපි ද්වාරෙසු පඤ්චෙව [Pg.27] ඛන්ධාති සපච්චයෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ අනිච්චාති විත්ථාරෙත්වා වුච්චමානෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන ඉදං සුත්තං දෙසිතන්ති.

彼亦是因，即：触的所依、所缘，以及俱生的三蕴，此即是因。“Phuṭṭho”（被触）是主格，用于所受义；其义为：受(vedanā)感受(vedeti)为触所触及的所缘，思(cetanā)思择(ceteti)之，想(saññā)识知(sañjānāti)之。或“Phuṭṭho”是具足触的个人(puggala)；亦说为：以触所触及的所缘，由受等而感受、思择、识知。如是，于此经中说有三十蕴。如何说？于眼门中，所依与所缘是色蕴；“触而感受”是受蕴；“思择”是行蕴；“识知”是想蕴；“了知”是识蕴。于其余诸门中，理路亦然。于意门中，心所依色(vatthurūpa)确实是色蕴；再者，若所缘为色，则所缘亦是色蕴，如是六个五蕴组共为三十。简言之，于此六门中仅有此五蕴。此经乃随顺能觉悟者之意乐，为详说连同其缘的五蕴为无常而说。

ඡන්නවග්ගො නවමො.

第九 阐那品

10. සළවග්ගො

10. 六十品

1. අදන්තඅගුත්තවණ්ණනා

1. 未调御无守护释义

94. සළවග්ගස්ස පඨමෙ අදන්තාති අදමිතා. අගුත්තාති අගොපිතා. අරක්ඛිතාති න රක්ඛිතා. අසංවුතාති අපිහිතා. දුක්ඛාධිවාහා හොන්තීති නෙරයිකාදිභෙදං අධිකදුක්ඛං ආවහනකා හොන්ති. සුඛාධිවාහා හොන්තීති ඣානමග්ගඵලපභෙදං අධිකසුඛං ආවහනකා හොන්ති. අධිවහාතිපි පාඨො, එසෙවත්ථො.

94. 六十品第一：“未调伏”（adanta）即未被调御。“无守护”（agutta）即未被守护。“无护卫”（arakkhita）即未被保护。“无约束”（asaṃvuta）即未被关闭。“招致痛苦”（dukkhādhivāhā）即是会导致地狱等种种剧烈痛苦。“招致快乐”（sukhādhivāhā）即是会导致禅那、道、果等殊胜快乐。亦有异文作“adhivahā”，其义亦同。

සළෙවාති ඡ එව. අසංවුතො යත්ථ දුක්ඛං නිගච්ඡතීති යෙසු ආයතනෙසු සංවරවිරහිතො දුක්ඛං පාපුණාති. තෙසඤ්ච යෙ සංවරණං අවෙදිසුන්ති යෙ තෙසං ආයතනානං සංවරං වින්දිංසු පටිලභිංසු. විහරන්තානවස්සුතාති විහරන්ති අනවස්සුතා අතින්තා.

“仅有六”（saḷa eva），即六处。“于彼处，无约束者趋向于苦”，即：于何等处（āyatana），无防护者便遭受痛苦。“而彼等中，了知防护者”，即：那些已于彼诸处获得防护者。“住于无漏”（viharantā anavassutā），即住于无漏，无染污。

අසාදිතඤ්ච සාදුන්ති අස්සාදවන්තඤ්ච මධුරඤ්ච. ඵස්සද්වයං සුඛදුක්ඛෙ උපෙක්ඛෙති සුඛඵස්සඤ්ච දුක්ඛඵස්සඤ්චාති ඉදං ඵස්සද්වයං උපෙක්ඛෙ, උපෙක්ඛාමෙවෙත්ථ උප්පාදෙය්‍යාති අත්ථො. ඵස්සද්වයං සුඛදුක්ඛං උපෙක්ඛොති වා පාඨො, ඵස්සහෙතුකං සුඛදුක්ඛං උපෙක්ඛො, සුඛෙ අනුරොධං දුක්ඛෙ ච විරොධං අනුප්පාදෙන්තො උපෙක්ඛකො භවෙය්‍යාතිපි අත්ථො. අනානුරුද්ධො අවිරුද්ධො කෙනචීති කෙනචි සද්ධිං නෙව අනුරුද්ධො න විරුද්ධො භවෙය්‍ය.

“已尝与甘美”（sāditañca sādunti），即有味且甘美。“于二触之苦乐应舍”（phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkhe），即于乐触与苦触，于此二触应只生起舍，此为义。或有读作“于二触之苦乐应舍”（phassadvayaṃ sukhadukkhaṃ upekkhoti），即于触所生之苦乐应舍，于乐不生随贪，于苦不生对碍，而为舍者，此亦是其义。“不随顺，不违逆”（anānuruddho aviruddho kenaci），即不与任何人随顺，亦不与之违逆。

පපඤ්චසඤ්ඤාති කිලෙසසඤ්ඤාය පපඤ්චසඤ්ඤා නාම හුත්වා. ඉතරීතරා නරාති ලාමකසත්තා පපඤ්චයන්තා උපයන්තීති පපඤ්චයමානා වට්ටං උපගච්ඡන්ති. සඤ්ඤිනොති සසඤ්ඤා සත්තා. මනොමයං ගෙහසිතඤ්ච සබ්බන්ති සබ්බමෙව පඤ්චකාමගුණගෙහනිස්සිතං මනොමයං විතක්කං. පනුජ්ජාති පනුදිත්වා නීහරිත්වා. නෙක්ඛම්මසිතං ඉරීයතීති දබ්බජාතිකො භික්ඛු නෙක්ඛම්මසිතං ඉරියෙන ඉරීයති.

“戏论想”（papañcasaññā），即与烦恼相应的想，名为戏论想。“种种人”（itarītarā narā），即劣等与优等的众生，他们进行戏论，从而趋入轮回。“有想者”（saññino），即有想的众生。“一切意所成及在家者”（manomayaṃ gehasitañca sabbaṃ），即一切依止于五种欲乐之家的意所成之寻思。“应舍离”（panujja），即舍离、去除。“依止出离而行”（nekkhammasitaṃ irīyati），即具慧的比丘，依止出离而行其所行。

ඡස්සු යදා [Pg.28] සුභාවිතොති ඡසු ආරම්මණෙසු යදා සුට්ඨු භාවිතො. ඵුට්ඨස්ස චිත්තං න විකම්පතෙ ක්වචීති සුඛඵස්සෙන වා දුක්ඛඵස්සෙන වා ඵුට්ඨස්ස කිස්මිඤ්චි චිත්තං න කම්පති න වෙධති. භවත්ථ ජාතිමරණස්ස පාරගාති ජාතිමරණානං පාරං නිබ්බානං ගමකා හොථ.

“若于六处善修习时”（chassu yadā subhāvito），即于六种所缘境善加修习时。“被触之心于何处皆不动摇”（phuṭṭhassa cittaṃ na vikampate kvaci），即被乐触或苦触所触，其心于任何事皆不摇动、不颤动。“愿你们成为生死彼岸的到达者”（bhavattha jātimaraṇassa pāragā），即愿你们成为到达生死彼岸——涅槃的人。

2. මාලුක්‍යපුත්තසුත්තවණ්ණනා

2. 摩罗迦子经释义

95. දුතියෙ මාලුක්‍යපුත්තොති මාලුක්‍යබ්‍රාහ්මණියා පුත්තො. එත්ථාති එතස්මිං තව ඔවාදායාචනෙ. ඉමිනා ථෙරං අපසාදෙතිපි උස්සාදෙතිපි. කථං? අයං කිර දහරකාලෙ රූපාදීසු පමජ්ජිත්වා පච්ඡා මහල්ලකකාලෙ අරඤ්ඤවාසං පත්ථෙන්තො කම්මට්ඨානං යාචති. අථ භගවා ‘‘එත්ථ දහරෙ කිං වක්ඛාම? මාලුක්‍යපුත්තො විය තුම්හෙපි තරුණකාලෙ පමජ්ජිත්වා මහල්ලකකාලෙ අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කරෙය්‍යාථා’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන භණන්තො ථෙරං අපසාදෙති නාම.

95. 在第二经中，“摩罗迦子”（mālukyaputta），是摩罗迦婆罗门女的儿子。“于此”（ettha），即在你请求教诫之时。世尊以此言，既贬抑长老，亦鼓励长老。如何？据说此长老年轻时放逸于色等，年老后才向往于林中居住而请求业处。于是世尊想：“于此，你请求教诫，我们当对年轻者说什么呢？难道要说：‘你们也像摩罗迦子一样，年轻时放逸，年老时再进入森林修沙门法吗？’”世尊怀此意趣而言，是为贬抑长老。

යස්මා පන ථෙරො මහල්ලකකාලෙපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කාතුකාමො, තස්මා භගවා ‘‘එත්ථ දහරෙ කිං වක්ඛාම? අයං අම්හාකං මාලුක්‍යපුත්තො මහල්ලකකාලෙපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කත්තුකාමො කම්මට්ඨානං යාචති, තුම්හෙ නාම තරුණකාලෙපි වීරියං න කරොථා’’ති ඉමිනා අධිප්පායෙන භණන්තො ථෙරං උස්සාදෙති නාම.

然而，因为长老即使年老，也想进入森林修沙门法，所以世尊怀着这样的意趣而说，是为称扬长老：“于此，我们对年轻比丘还能说什么呢？我们的这位摩罗迦子(Mālukyaputta)即使年老，也想进入森林修沙门法而请求业处，而你们在年轻之时，竟不精进！”

යත්‍ර හි නාමාති යො නාම. කිඤ්චාපාහන්ති කිඤ්චාපි ‘‘අහං මහල්ලකො’’ති ඤාතං. යදි අහං මහල්ලකො, මහල්ලකො සමානොපි සක්ඛිස්සාමි සමණධම්මං කාතුං, දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවාති අධිප්පායෙන මහල්ලකභාවං අනුග්ගණ්හන්තො ඔවාදඤ්ච පසංසන්තො එවමාහ.

“Yatra hi nāma”意为“任何……者”。“Kiñcāpāhaṃ”是“kiñcāpi ahaṃ”（即使我）的连音，即已知“我已年老”。他是怀着“如果我已年老，即便年老，我也能修习沙门之法；尊者，请世尊为我说法！”这样的意趣，不强调自己年老的状态，且称赞教诫，而如此说的。

අදිට්ඨා අදිට්ඨපුබ්බාති ඉමස්මිං අත්තභාවෙ අදිට්ඨා අතීතෙපි අදිට්ඨපුබ්බා. න ච පස්සසීති එතරහිපි න පස්සසි. න ච තෙ හොති පස්සෙය්‍යන්ති එවං සමන්නාහාරොපි තෙ යත්ථ නත්ථි, අපි නු තෙ තත්ථ ඡන්දාදයො උප්පජ්ජෙය්‍යුන්ති පුච්ඡති.

“未见、未曾见”是指于此生中未见，于过去也未曾见。“你也不见”是指现在你也不见。“你也不曾想见”，是指于彼，你甚至没有生起“我当见”这样的思量。于是世尊问道：“于彼，你的欲等会生起吗？”

දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තන්ති රූපායතනෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්හි රූපෙ රූපමත්තමෙව පස්සති, න නිච්චාදිසභාවං, ඉති සෙසවිඤ්ඤාණෙහිපි මෙ එත්ථ දිට්ඨමත්තමෙව චිත්තං භවිස්සතීති අත්ථො. අථ වා [Pg.29] දිට්ඨෙ දිට්ඨං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, රූපෙ රූපවිජානනන්ති අත්ථො. මත්තාති පමාණං, දිට්ඨං මත්තා අස්සාති දිට්ඨමත්තං, චිත්තං, චක්ඛුවිඤ්ඤාණමත්තමෙව මෙ චිත්තං භවිස්සතීති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා ආපාථගතරූපෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න රජ්ජති න දුස්සති න මුය්හති, එවං රාගාදිවිරහෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණමත්තමෙව ජවනං භවිස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණපමාණෙනෙව ජවනං ඨපෙස්සාමීති. අථ වා දිට්ඨං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨරූපං, දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං නාම තත්ථෙව උප්පන්නං සම්පටිච්ඡනසන්තීරණවොට්ඨබ්බනසඞ්ඛාතං චිත්තත්තයං. යථා තං න රජ්ජති, න දුස්සති, න මුය්හති, එවං ආපාථගතෙ රූපෙ තෙනෙව සම්පටිච්ඡනාදිප්පමාණෙන ජවනං උප්පාදෙස්සාමි, නාහං තං පමාණං අතික්කමිත්වා රජ්ජනාදිවසෙන උප්පජ්ජිතුං දස්සාමීති අයමෙත්ථ අත්ථො. එසෙව නයො සුතමුතෙසු.

“于所见，仅是所见”，是指于色处，为眼识所见者，将仅是所见。诚然，眼识于色，仅见其色，不见常等自性；是故，于其余诸识（即速行识），我于此之心，亦将仅是所见而已。此其义也。或者，于所见中，名为“见”者，即眼识；意即于色中，知其为色而已。“仅”即是量。“有见之量”是说其心有“见”之量，意即：我心将仅是眼识之量。此意为：犹如眼识于现前之色不贪、不瞋、不痴，如是，因离贪等，我之速行将仅是眼识之量，我将仅以眼识之量安立速行。又或，名为“见”者，是眼识所见之色；于所见中，名为“仅是所见”者，即于彼处生起的，名为领受、推度、确定之三心。犹如彼三心不贪、不瞋、不痴，如是，于现前之色，我将仅以彼领受等之量令速行生起，我将不越彼量，不容许速行以贪等之力而生起。此为此处之义。于所闻、所觉中，方法亦同。

විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තන්ති එත්ථ පන විඤ්ඤාතං නාම මනොද්වාරාවජ්ජනෙන විඤ්ඤාතාරම්මණං, තස්මිං විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තන්ති ආවජ්ජනපමාණං. යථා ආවජ්ජනෙන න රජ්ජති න දුස්සති න මුය්හති, එවං රජ්ජනාදිවසෙන උප්පජ්ජිතුං අදත්වා ආවජ්ජනපමාණෙනෙව චිත්තං ඨපෙස්සාමීති අයමෙත්ථ අත්ථො.

于此，“于所识知，仅是所识知”中：又，名为“所识知”者，即意门转向所识知之所缘；于彼所识知中，“仅是所识知”即是转向之量。犹如转向心不贪、不瞋、不痴，如是，不容许心以贪等之力而生起，我将仅以转向之量安立心（即速行心）。此为此处之义。

යතොති යදා. තතොති තදා. න තෙනාති තෙන රාගෙන වා රත්තො, දොසෙන වා දුට්ඨො, මොහෙන වා මූළ්හො න භවිස්සති. තතො ත්වං මාලුක්‍යපුත්ත න තත්ථාති යදා ත්වං තෙන රාගෙන වා දොසමොහෙහි වා රත්තො වා දුට්ඨො වා මූළ්හො වා න භවිස්සසි, තදා ත්වං න තත්ථ තස්මිං දිට්ඨෙ වා සුතමුතවිඤ්ඤාතෙ වා පටිබද්ධො අල්ලීනො පතිට්ඨිතො නාම භවිස්සසි. නෙවිධාතිආදි වුත්තත්ථමෙව.

“Yato”(于何时)即是“yadā”(何时)。“Tato”(从彼时)即是“tadā”(那时)。“Na tena”(不因此)是说：将不会因那贪而染着，或因那瞋而败坏，或因那痴而迷乱。“Tato tvaṃ mālukyaputta na tatthā”(摩罗迦子，于是你将不于彼处)是说：当你不再因那贪，或因那些瞋与痴而染着、败坏或迷乱时，那时，你将不会于那所见、所闻、所觉、所识中，被称为系缚者、执取者、安住者。“Nevidhā”(不在此处)等词，其义已如前说。

සති මුට්ඨාති සති නට්ඨා. තඤ්ච අජ්ඣොසාති තං ආරම්මණං ගිලිත්වා. අභිජ්ඣා ච විහෙසා චාති අභිජ්ඣාය ච විහිංසාය ච. අථ වා ‘‘තස්ස වඩ්ඪන්තී’’ති පදෙනාපි සද්ධිං යොජෙතබ්බං, අභිජ්ඣා ච විහෙසා චාති ඉමෙපි ද්වෙ ධම්මා තස්ස වඩ්ඪන්තීති අත්ථො.

“Sati muṭṭhā”(念已迷乱)是说念已丧失。“Tañca ajjhosā”(且已吞食)是说吞食了那所缘。“Abhijjhā ca vihesā ca”(贪与害)是就“abhijjhāya ca vihiṃsāya ca”(以贪与以害)而言。或者，也应与“tassa vaḍḍhanti”(为他而增长)一词相连接，其义为：贪与害这两种法，也为他而增长。

චිත්තමස්සූපහඤ්ඤතීති අභිජ්ඣාවිහෙසාහි අස්ස චිත්තං උපහඤ්ඤති. ආචිනතොති ආචිනන්තස්ස. ආරා නිබ්බාන වුච්චතීති එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස නිබ්බානං නාම දූරෙ පවුච්චති. ඝත්වාති ඝායිත්වා. භොත්වාති භුත්වා සායිත්වා [Pg.30] ලෙහිත්වා. ඵුස්සාති ඵුසිත්වා. පටිස්සතොති පටිස්සතිසඞ්ඛාතාය සතියා යුත්තො. සෙවතො චාපි වෙදනන්ති චතුමග්ගසම්පයුත්තං නිබ්බත්තිතලොකුත්තරවෙදනං සෙවන්තස්ස. ඛීයතීති ඛයං ගච්ඡති. කිං තං? දුක්ඛම්පි කිලෙසජාතම්පි. අඤ්ඤතරොති අසීතියා මහාසාවකානං අබ්භන්තරො එකො. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ ගාථාහිපි වට්ටවිවට්ටමෙව කථිතං.

“Cittamassūpahaññati”(其心被伤害)是说：他的心被贪与害所伤害。“Ācinato”(积集者)是说：对于积集者。“Ārā nibbāna vuccati”(被称为远离涅槃)是说：对于此种人(puggala)，涅槃被称为是遥远的。“Ghatvā”(嗅了)即是“ghāyitvā”(嗅闻之后)。“Bhotvā”(食了)即是“bhutvā”(食用之后)、“sāyitvā”(品尝之后)、“lehitvā”(舔舐之后)。“Phussa”(触了)即是“phusitvā”(接触之后)。“Paṭissato”(具随念者)是说：具足名为随念(paṭissati)之念者。“Sevato cāpi vedanaṃ”(亦于修习感受者)是说：对于修习与四道相应的、已生起的出世间感受者。“Khīyati”(被毁坏)是说：趋于毁灭。所指为何？即是苦与诸种烦恼。“Aññataro”(某一)是说：八十位大声闻中的一位。如是，于此经中，亦以诸偈颂宣说了轮回与离轮回。

3. පරිහානධම්මසුත්තවණ්ණනා

3. 退堕法经释义

96. තතියෙ පරිහානධම්මන්ති පරිහානසභාවං. අභිභායතනානීති අභිභවිතානි ආයතනානි. සරසඞ්කප්පාති එත්ථ සරන්තීති සරා, ධාවන්තීති අත්ථො. සරා ච තෙ සඞ්කප්පා ච සරසඞ්කප්පා. සංයොජනියාති බන්ධනියා බන්ධනස්ස පච්චයභූතා. තඤ්චෙ භික්ඛූති තං එවං උප්පන්නං කිලෙසජාතං, තං වා ආරම්මණං. අධිවාසෙතීති චිත්තෙ ආරොපෙත්වා වාසෙති. නප්පජහතීති ඡන්දරාගප්පහානෙන න පජහති. එවං සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. අභිභායතනඤ්හෙතං වුත්තං භගවතාති එතං බුද්ධෙන භගවතා අභිභවිතං ආයතනන්ති කථිතං. ඉධ ධම්මං පුච්ඡිත්වා විභජන්තෙන පුග්ගලෙන ධම්මො දස්සිතො.

96. 第三，退堕法(parihānadhamma)，即退堕的自性。胜处(abhibhāyatana)，即被征服的处所。流逸之思惟(sarasaṅkappā)，于此，因“流动”(sarantī)故为“流”(sarā)，其义为“奔流”(dhāvanti)。彼等既是“流”(sarā)，又是“思惟”(saṅkappā)，故为“流逸之思惟”(sarasaṅkappā)。结缚(saṃyojaniyā)，即能束缚，是束缚的助缘。“若彼比丘”(tañce bhikkhu)中的“彼”(taṃ)，指如此生起的烦恼，或指该所缘。忍受(adhivāseti)，即置于心中而住。不舍弃(nappajahati)，即不以断除欲贪的方式舍弃。一切句应如是结合。“这胜处是世尊所说”(abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatā)，意即这处所被佛陀、世尊称为“已征服的处所”。于此，提问法后，（世尊）在分别解说时，以对个人的阐述开示了法。

4. පමාදවිහාරීසුත්තවණ්ණනා

4. 放逸住者经释义

97. චතුත්ථෙ අසංවුතස්සාති අපිහිතස්ස න පිදහිත්වා සඤ්ඡාදිත්වා ඨපිතස්ස. බ්‍යාසිඤ්චතීති විආසිඤ්චති, කිලෙසතින්තං හුත්වා වත්තති. පාමොජ්ජන්ති දුබ්බලපීති. පීතීති බලවපීති. පස්සද්ධීති දරථපස්සද්ධි. ධම්මා න පාතුභවන්තීති සමථවිපස්සනාධම්මා න උප්පජ්ජන්ති. ඉමස්මිං සුත්තෙ පුග්ගලං පුච්ඡිත්වා විභජන්තෙන ධම්මෙන පුග්ගලො දස්සිතො.

97. 第四，不防护者(asaṃvutassa)，即未关闭者，指不遮蔽、不覆盖而置之者。浇灌(byāsiñcati)，即遍处浇灌，成为被烦恼浸湿的状态。悦(pāmojja)，即微弱的喜。喜(pīti)，即强烈的喜。轻安(passaddhi)，即止息烦热之轻安。诸法不显现(dhammā na pātubhavanti)，即止、观(samathavipassanā)之法不生起。于此经中，提问个人(puggala)后，（世尊）在分别解说时，以法开示了个人。

5. සංවරසුත්තවණ්ණනා

5. 防护经释义

98. පඤ්චමෙ කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අසංවරොති ඉදං මග්ගකුසලස්ස වාමං මුඤ්චිත්වා දක්ඛිණං ගණ්හෙය්‍යාසීති පඨමං පහාතබ්බමග්ගක්ඛානං විය උද්දෙසක්කමෙන අවත්වා දෙසනාකුසලතාය පඨමං පහාතබ්බධම්මක්ඛානවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ඉධ ධම්මං පුච්ඡිත්වා ධම්මොව විභත්තො.

98. 第五，“诸比丘，云何为不防护？”——应知此说，并非如对善知道路者说“舍左取右”，先依应舍之道的次第而说，而是由于说法善巧，先依应舍之法的方面而说。于此，提问法后，即分别解说法本身。

6. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

6. 定经释义

99. ඡට්ඨෙ [Pg.31] සමාධින්ති චිත්තෙකග්ගතං. ඉදඤ්හි සුත්තං චිත්තෙකග්ගතාය පරිහායමානෙ දිස්වා, ‘‘ඉමෙසං චිත්තෙකග්ගතං ලභන්තානං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති ඤත්වා කථිතං.

99. 第六，定(samādhi)，即心一境性。此经是（世尊）见到（有比丘）于心一境性退失，了知“此等（比丘）若得心一境性，其业处(kammaṭṭhāna)将得以增长”后而说。

7. පටිසල්ලානසුත්තවණ්ණනා

7. 静居经释义

100. සත්තමෙ පටිසල්ලානන්ති කායවිවෙකං. ඉදඤ්හි සුත්තං කායවිවෙකෙන පරිහායමානෙ දිස්වා, ‘‘ඉමෙසං කායවිවෙකං ලභන්තානං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතී’’ති ඤත්වා කථිතං.

100. 第七，静居即是身远离。此经是因见到有比丘们于身远离上退失，并了知“对这些获得身远离的比丘而言，其业处将会增长”后而说的。

8-9. පඨමනතුම්හාකංසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. 初非汝等经等释义

101-102. අට්ඨමං උපමාය පරිවාරෙත්වා කථිතෙ බුජ්ඣනකානං, නවමං සුද්ධිකවසෙනෙව බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයවසෙන වුත්තං. අත්ථො පන උභයත්ථාපි ඛන්ධියවග්ගෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.

101-102. 第八经是围绕譬喻，依能觉悟者的意乐而说；第九经是纯粹地，依能觉悟者的意乐而说。然而，二者之义都应依蕴品中所说之理而了知。

10. උදකසුත්තවණ්ණනා

10. 优陀迦经释义

103. දසමෙ උදකො සුදන්ති එත්ථ සුදන්ති නිපාතමත්තං. උදකොති තස්ස නාමං. ඉදං ජාතු වෙදගූති එත්ථ ඉදන්ති නිපාතමත්තං. අථ වා ඉදං මම වචනං සුණාථාති දීපෙන්තො එවමාහ. ජාතු වෙදගූති අහං එකංසෙනෙව වෙදගූ, වෙදසඞ්ඛාතෙන ඤාණෙන නෙය්‍යෙසු ගතො, වෙදං වා ගතො අධිගතො, පණ්ඩිතොහමස්මීති අත්ථො. සබ්බජීති එකංසෙන සබ්බවට්ටං ජිනිත්වා අභිභවිත්වා ඨිතොස්මීති වදති. අපලිඛතං ගණ්ඩමූලන්ති අපලිඛතං දුක්ඛමූලං. පලිඛණින්ති පලිඛතං මයා, ඛනිත්වා ඨිතොස්මීති දීපෙති.

103. 第十，在“udako sudanti”中，此处的“sudanti”仅是语气词。“Udaka”（优陀迦）是他的名字。在“Idaṃ jātu vedagū”中，此处的“idaṃ”仅是语气词。或者，这是为了阐明“此是我语，汝当听”而说的。“Jātu vedagū”的意思是：“我确实是vedagū（通达吠陀者），以名为‘吠陀’之智而通达所应知法，或已通达、证得吠陀，我乃智者。”“Sabbajī”是说：“我已完全战胜、降伏一切轮回而住。”“Apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ”（未掘之痈根）即是未掘之苦根。“Palikhaṇiṃ”是阐明：“我已挖掘，掘后而住。”

මාතාපෙත්තිකසම්භවස්සාති මාතිතො ච පිතිතො ච නිබ්බත්තෙන මාතාපෙත්තිකෙන සුක්කසොණිතෙන සම්භූතස්ස. ඔදනකුම්මාසූපචයස්සාති ඔදනෙන චෙව කුම්මාසෙන ච උපචිතස්ස වඩ්ඪිතස්ස. අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මස්සාති එත්ථ අයං කායො හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චධම්මො, දුග්ගන්ධවිඝාතත්ථාය තනුවිලෙපනෙන උච්ඡාදනධම්මො, අඞ්ගපච්චඞ්ගාබාධවිනොදනත්ථාය ඛුද්දකසම්බාහනෙන පරිමද්දනධම්මො, දහරකාලෙ [Pg.32] වා ඌරූසු සයාපෙත්වා ගබ්භවාසෙන දුස්සණ්ඨිතානං තෙසං තෙසං අඞ්ගානං සණ්ඨානසම්පාදනත්ථං අඤ්ඡනපීළනාදීනං වසෙන පරිමද්දනධම්මො, එවං පරිහරිතොපි ච භෙදනවිද්ධංසනධම්මො භිජ්ජති චෙව විකිරති ච, එවං සභාවොති අත්ථො.

“由父母所生者”：即由母亲和父亲所生，由父母精血所成。“饭粥所滋养者”：即由饭与粥所滋养增长。“具有无常、需涂抹、可按摩、会破坏、易离散之法者”：于此，此身是已生而复灭，故为无常法；为去除臭味，需以稀薄涂香涂抹，故为涂抹法；为消除肢体病痛，需轻柔按摩，故为按摩法；或于年幼时，使其睡于腿上，为使因住胎而姿势不正的彼彼肢体形态圆满，而行拉伸、按压等，故为按摩法；即使如此养护，亦是破坏、离散法，即会破坏、会离散，此即其自性之义。

තත්ථ මාතාපෙත්තිකසම්භවඔදනකුම්මාසූපචයපරිමද්දනපදෙහි වඩ්ඪි කථිතා, අනිච්චභෙදනවිද්ධංසනපදෙහි පරිහානි. පුරිමෙහි වා තීහි සමුදයො, පච්ඡිමෙහි අත්ථඞ්ගමොති. එවං චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස වඩ්ඪිපරිහානිනිබ්බත්තිභෙදා දස්සිතා. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

于此，以“父母所生”、“饭粥滋养”、“按摩”等词宣说增长，以“无常”、“破坏”、“离散”等词宣说减损。或以前三者宣说集起，以后者宣说灭尽。如是，显示了四大种所成之身的增长、减损、生起、坏灭。余者其义浅显。

සළවග්ගො දසමො.

六处品第十。

දුතියො පණ්ණාසකො.

第二五十经集。

11. යොගක්ඛෙමිවග්ගො

11. 离轭安稳品

1. යොගක්ඛෙමිසුත්තවණ්ණනා

1. 离轭安稳经释义

104. යොගක්ඛෙමිවග්ගස්ස පඨමෙ යොගක්ඛෙමිපරියායන්ති චතූහි යොගෙහි ඛෙමිනො කාරණභූතං. ධම්මපරියායන්ති ධම්මකාරණං. අක්ඛාසි යොගන්ති යුත්තිං කථෙසි. තස්මාති කස්මා? කිං අක්ඛාතත්තා, උදාහු පහීනත්තාති? පහීනත්තා. න හි අක්ඛානෙන යොගක්ඛෙමි නාම හොති.

104. 于离轭安稳品第一经：“离轭安稳法门”者，乃作为从四轭中得安稳之因。“法门”者，法之因也。“已说方法”者，已说其理也。“是故”者，何故耶？为已说故，抑或为已断故？为已断故。实非因宣说而名为离轭安稳。

2-10. උපාදායසුත්තාදිවණ්ණනා

2-10. 执取经等释义

105-113. දුතියෙ වෙදනාසුඛදුක්ඛං කථිතං, තං පන විපාකසුඛදුක්ඛං වට්ටති. තතියෙ දුක්ඛස්සාති වට්ටදුක්ඛස්ස. චතුත්ථෙ ලොකස්සාති සඞ්ඛාරලොකස්ස. පඤ්චමාදීසු යං වත්තබ්බං සියා, තං ඛන්ධියවග්ගෙ වුත්තනයමෙව.

105-113. 第二经中所说之受的乐与苦，应作异熟的乐与苦。第三经中“苦”者，轮回之苦也。第四经中“世间”者，行世间也。自第五经等，凡所应说，皆如蕴品中所说之理。

යොගක්ඛෙමිවග්ගො එකාදසමො.

离轭安稳品第十一。

12. ලොකකාමගුණවග්ගො

12. 世间欲品

1-2. පඨමමාරපාසසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 初魔缚经等释义

114-115. ලොකකාමගුණවග්ගස්ස [Pg.33] පඨමෙ ආවාසගතොති වසනට්ඨානං ගතො. මාරස්ස වසං ගතොති තිවිධස්සාපි මාරස්ස වසං ගතො. පටිමුක්ක’ස්ස මාරපාසොති අස්ස ගීවාය මාරපාසො පටිමුක්කො පවෙසිතො. දුතියං උත්තානමෙව.

114-115. 在《世间欲品》的第一经中，“āvāsagato”（去到住处）意为去到魔罗的住处；“vasaṃ gato”（去到掌控中）意为落入三种魔罗的掌控中；“paṭimukka’ssa mārapāso”（魔罗的绳索已套上）意为魔罗的绳索已套上并穿入其颈。第二经义自明。

3. ලොකන්තගමනසුත්තවණ්ණනා

3. 行至世间边际经释义

116. තතියෙ ලොකස්සාති චක්කවාළලොකස්ස. ලොකස්ස අන්තන්ති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං. විහාරං පාවිසීති ‘‘මයි විහාරං පවිට්ඨෙ ඉමෙ භික්ඛූ, ඉමං උද්දෙසං ආනන්දං පුච්ඡිස්සන්ති, සො ච තෙසං මම සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන සංසන්දිත්වා කථෙස්සති. තතො නං ථොමෙස්සාමි, මම ථොමනං සුත්වා භික්ඛූ ආනන්දං උපසඞ්කමිතබ්බං, වචනඤ්චස්ස සොතබ්බං සද්ධාතබ්බං මඤ්ඤිස්සන්ති, තං නෙසං භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති චින්තෙත්වා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං අවිභජිත්වාව නිසින්නාසනෙ අන්තරහිතො ගන්ධකුටියං පාතුරහොසි. තෙන වුත්තං ‘‘උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසී’’ති.

116. 第三经中，“lokassa”（世间）指的是轮围世界。“lokassa antaṃ”（世间的边际）指的是诸行世间的边际。“vihāraṃ pāvisi”（进入精舍）时，世尊心想：“我进入精舍后，这些比丘会向阿难询问这个教义，阿难会用与我一切知智相应的方式为他们讲述。然后我会赞叹他，比丘们听到我的赞叹后，就会认为应该去亲近阿难，他的话应该听从和信受，那将会长久地利益和安乐他们。”如此思惟后，世尊未详细解释所略说之义，即从座位上消失，在香孤邸（Gandhakuṭi）中出现。因此说“从座位起身，进入精舍”。

සත්ථු චෙව සංවණ්ණිතොති සත්ථාරා ච පසත්ථො. විඤ්ඤූනන්ති ඉදම්පි කරණත්ථෙ සාමිවචනං, පණ්ඩිතෙහි සබ්‍රහ්මචාරීහි ච සම්භාවිතොති අත්ථො. පහොතීති සක්කොති. අතික්කම්මෙව මූලං අතික්කම්මෙව ඛන්ධන්ති සාරො නාම මූලෙ වා ඛන්ධෙ වා භවෙය්‍ය, තම්පි අතික්කමිත්වාති අත්ථො. එවංසම්පදමිදන්ති එවංසම්පත්තිකං, ඊදිසන්ති අත්ථො. අතිසිත්වාති අතික්කමිත්වා. ජානං ජානාතීති ජානිතබ්බමෙව ජානාති. පස්සං පස්සතීති පස්සිතබ්බමෙව පස්සති. යථා වා එකච්චො විපරීතං ගණ්හන්තො ජානන්තොපි න ජානාති, පස්සන්තොපි න පස්සති, න එවං භගවා. භගවා පන ජානන්තො ජානාති, පස්සන්තො පස්සතියෙව. ස්වායං දස්සනපරිණායකට්ඨෙන චක්ඛුභූතො. විදිතකරණට්ඨෙන ඤාණභූතො. අවිපරීතසභාවට්ඨෙන පරියත්තිධම්මපවත්තනතො වා හදයෙන චින්තෙත්වා වාචාය නිච්ඡාරිතධම්මමයොති ධම්මභූතො. සෙට්ඨට්ඨෙන බ්‍රහ්මභූතො. අථ වා චක්ඛු විය භූතොති චක්ඛුභූතො. එවමෙතෙසු පදෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. ස්වායං ධම්මස්ස [Pg.34] වත්තනතො වත්තා. පවත්තනතො පවත්තා. අත්ථං නීහරිත්වා නීහරිත්වා දස්සනසමත්ථතාය අත්ථස්ස නින්නෙතා. අමතාධිගමාය පටිපත්තිං දෙසෙතීති අමතස්ස දාතා.

“为导师所赞”即为导师所赞扬。“为诸智者”此词是属格作具格用，义为：为诸智者与同梵行者所尊重。“能”即能够。“超越根，超越干”义为：精华或在根中，或在干中，亦皆超越。“如是具足”义为具足如此成就，是如此的。“已超”即已超越。“知者知之”意即只知所应知之事。“见者见之”意即只见所应见之事。犹如有人颠倒执取，知亦非真知，见亦非真见，世尊则不如是。世尊知时即是真知，见时即是真见。彼世尊因有引导见之作用故为眼；因能令法被了知故为智；因自性不颠倒、或因转起教法、或因由心思维以语阐明而为法所成故为法；因最胜故为梵。又或如眼而有，故为眼。于此等句中，义应如是解。彼世尊因宣说正法故为宣说者；因转起正法故为转起者；因能一再抉择并善于开示义理故为义理之引导者；因开示证得不死之道故为不死之施与者。

අගරුං කරිත්වාති පුනප්පුනං යාචාපෙන්තොපි හි ගරුං කරොති නාම. අත්තනො සෙක්ඛපටිසම්භිදාඤාණෙ ඨත්වා සිනෙරුපාදතො වාලිකං උද්ධරමානො විය දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යං කත්වා කථෙන්තොපි ගරුං කරොතියෙව නාම. එවං අකත්වා අම්හෙ පුනප්පුනං අයාචාපෙත්වා සුවිඤ්ඤෙය්‍යම්පි නො කත්වා කථෙහීති වුත්තං හොති.

“不作沉重”者，谓：若令人再三请求，即名为作沉重。又如住于自己之有学无碍解智(sekkhapaṭisambhidāñāṇa)，犹如从须弥山(Sineru)脚下取一沙粒，将难解之法说得更难解，亦名为作沉重。此即是说：请勿如是而为，勿令我等再三请求，并为我等作易解说。

යං ඛො වොති යං ඛො තුම්හාකං. චක්ඛුනා ඛො, ආවුසො, ලොකස්මිං ලොකසඤ්ඤී හොති ලොකමානීති චක්ඛුඤ්හි ලොකෙ අප්පහීනදිට්ඨි පුථුජ්ජනො සත්තලොකවසෙන ලොකොති සඤ්ජානාති චෙව මඤ්ඤති ච, තථා චක්කවාළලොකවසෙන. න හි අඤ්ඤත්‍ර චක්ඛාදීහි ද්වාදසායතනෙහි තස්ස සා සඤ්ඤා වා මානො වා උප්පජ්ජති. තෙන වුත්තං, ‘‘චක්ඛුනා ඛො, ආවුසො, ලොකස්මිං ලොකසඤ්ඤී හොති ලොකමානී’’ති. ඉමස්ස ච ලොකස්ස ගමනෙන අන්තො නාම ඤාතුං වා දට්ඨුං වා පත්තුං වා න සක්කා. ලුජ්ජනට්ඨෙන පන තස්සෙව චක්ඛාදිභෙදස්ස ලොකස්ස නිබ්බානසඞ්ඛාතං අන්තං අප්පත්වා වට්ටදුක්ඛස්ස අන්තකිරියා නාම නත්ථීති වෙදිතබ්බා.

“Yaṃ kho vo”即是“yaṃ kho tumhākaṃ”（对你们）。“贤友，在世间，以眼而有世间想，有世间慢”，这是因为未断邪见的凡夫，以众生世间故，以及以轮围世间故，将眼视为“世间”而认知与思量。因为除了眼等十二处之外，他的那种想或慢不会生起。因此说：“贤友，在世间，以眼而有世间想，有世间慢。”并且，此世间的边际，是无法通过行走而了知、看见或到达的。但应了知，由于此眼等差别之世间有毁坏的特性，若未到达名为涅槃的边际，则不可能终结轮回之苦。

එවං පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා ඉදානි ‘‘සාවකෙන පඤ්හො කථිතොති මා නික්කඞ්ඛා අහුවත්ථ, අයං භගවා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතුලං ගහෙත්වා නිසින්නො. ඉච්ඡමානා තමෙව උපසඞ්කමිත්වා නික්කඞ්ඛා හොථා’’ති උය්‍යොජෙන්තො ආකඞ්ඛමානා පනාතිආදිමාහ.

如是回答问题后，现在为了鼓励他们而说：“不要因为问题已被声闻弟子回答，就心无疑虑。这位世尊正执持着一切知智的权衡而坐。你们若愿意，且去亲近他，便能断除疑惑。”于是说了“ākaṅkhamānā pana”等开头的文句。

ඉමෙහි ආකාරෙහීති ඉමෙහි කාරණෙහි චක්කවාළලොකස්ස අන්තාභාවකාරණෙහි චෙව සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තාපත්තිකාරණෙහි ච. ඉමෙහි පදෙහීති ඉමෙහි අක්ඛරසම්පිණ්ඩනෙහි. බ්‍යඤ්ජනෙහීති පාටියෙක්කඅක්ඛරෙහි.

“由此等原因”（Imehi ākārehi）即是：以这些原因，即轮围世界无边际的原因，以及行世间到达边际的原因。“由此等语词”（Imehi padehi）即是：以这些字母的组合。“由诸字母”（Byañjanehi）即是：以各个别的字母。

පණ්ඩිතොති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො. චතූහි කාරණෙහි පණ්ඩිතො ධාතුකුසලො ආයතනකුසලො පච්චයාකාරකුසලො කාරණාකාරණකුසලොති. මහාපඤ්ඤොති මහන්තෙ අත්ථෙ මහන්තෙ ධම්මෙ මහන්තා [Pg.35] නිරුත්තියො මහන්තානි පටිභානානි පටිග්ගණ්හනසමත්ථතාය මහාපඤ්ඤාය සමන්නාගතො. යථා තං ආනන්දෙනාති යථා ආනන්දෙන බ්‍යාකතං, තං සන්ධාය වුත්තං. යථා ආනන්දෙන තං බ්‍යාකතං, අහම්පි තං එවමෙව බ්‍යාකරෙය්‍යන්ති අත්ථො.

“慧者”（Paṇḍito）即是：具智慧者。由于四种原因而为慧者：即精通于界、精通于处、精通于缘起、精通于因与非因。“大慧”（Mahāpañño）即是：因有能力领受广大的义理、广大的法、广大的言辞、广大的辩才，故具足大智慧。“如阿难所说”（Yathā taṃ ānandena）即是：依照阿难所解释而说。其义是：“如同阿难那样解释，我也会那样解释。”

4. කාමගුණසුත්තවණ්ණනා

4. 欲经释义

117. චතුත්ථෙ යෙ මෙති යෙ මම. චෙතසො සම්ඵුට්ඨපුබ්බාති චිත්තෙන අනුභූතපුබ්බා. තත්‍ර මෙ චිත්තං බහුලං ගච්ඡමානං ගච්ඡෙය්‍යාති තෙසු පාසාදත්තයතිවිධනාටකාදිභෙදසම්පත්තිවසෙන අනුභූතපුබ්බෙසු පඤ්චසු කාමගුණෙසු බහූසු වාරෙසු උප්පජ්ජමානං උප්පජ්ජෙය්‍යාති දීපෙති. පච්චුප්පන්නෙසු වාති ඉධ පධානචරියකාලෙ ඡබ්බස්සානි සුපුප්ඵිතවනසණ්ඩජාතානං දිජගණාදීනං වසෙන දිට්ඨසුතාදිභෙදං මනොරමාරම්මණං කාමගුණං කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘එවරූපෙසු පච්චුප්පන්නෙසු වා බහුලං උප්පජ්ජෙය්‍යා’’ති දස්සෙති. අප්පං වා අනාගතෙසූති අනාගතෙ ‘‘මෙත්තෙය්‍යො නාම බුද්ධො භවිස්සති, සඞ්ඛො නාම රාජා, කෙතුමතී නාම රාජධානී’’තිආදිවසෙන (දී. නි. 3.106) පරිත්තකමෙව අනාගතෙසු කාමගුණෙසු උප්පජ්ජෙය්‍යාති දස්සෙති. තත්‍ර මෙ අත්තරූපෙනාති තත්‍ර මයා අත්තනො හිතකාමජාතිකෙන. අප්පමාදොති සාතච්චකිරියා පඤ්චසු කාමගුණෙසු චිත්තස්ස අවොස්සග්ගො. සතීති ආරම්මණපරිග්ගහිතසති. ආරක්ඛොති අයං අප්පමාදො ච සති ච චෙතසො ආරක්ඛො කරණීයො, එවං මෙ අහොසීති දස්සෙති, ආරක්ඛත්ථාය ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා කාතබ්බාති වුත්තං හොති.

117. 第四经中，“我的”（ye me）即“那些我的”。“曾为心所触”（Cetaso samphuṭṭhapubbā），即曾为心所体验。“在那里，我的心可能会频繁趋向”（Tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyyā），此句显示：心可能会于往昔凭借三季宫殿、三类舞者等不同财富而体验过的五欲中，多次生起。“或于现在”（Paccuppannesu vā），即在此处精进修行时，六年间，以繁花盛开的林苑中的鸟群等为缘，对所见所闻等悦意所缘的欲，显示：“或于此等现在的所缘中，心亦会频繁生起”。“或于未来少许”（Appaṃ vā anāgatesūti），此句显示：于未来，心可能会因“将有名为弥勒（Metteyyo）的佛陀出世，有名为僧伽（Saṅkho）的转轮王，有名为鸡头末（Ketumatī）的王都”等事，而于未来的欲中少许生起。“在那里，我以自身之相”（Tatra me attarūpena），即在那里，由希求自身利益的我。“不放逸”（Appamādo），即持续作为，不放任心于五欲。“念”（Satī），即把握所缘的念。“守护”（Ārakkho），即此不放逸与念，是心之应做的守护，显示“我曾有这样的想法”。也就是说，为了守护，应当实行此二法。

තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, සෙ ආයතනෙ වෙදිතබ්බෙති යස්මා චෙතසො ආරක්ඛත්ථාය අප්පමාදො ච සති ච කාතබ්බා, යස්මා තස්මිං ආයතනෙ විදිතෙ අප්පමාදෙන වා සතියා වා කාතබ්බං නත්ථි, තස්මා සෙ ආයතනෙ වෙදිතබ්බෙ, තං කාරණං ජානිතබ්බන්ති අත්ථො. සළායතනනිරොධන්ති සළායතනනිරොධො වුච්චති නිබ්බානං, තං සන්ධාය භාසිතන්ති අත්ථො. නිබ්බානස්මිඤ්හි චක්ඛුආදීනි චෙව නිරුජ්ඣන්ති රූපසඤ්ඤාදයො ච නිරුජ්ඣන්තීති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

因此，诸比丘，“应当了知那个处所”（se āyatane veditabbe），其义是：因为为了守护心，应当实行不放逸与念；又因为当那个处所被了知后，就无需再以不放逸或念做什么了，所以应当了知那个处所，应当明白这个道理。“六处灭”（Saḷāyatananirodha）即是：六处灭被称为涅槃，这是针对它而说的。因为在涅槃中，眼等以及色想等都灭尽了。其余如前述。

5-6. සක්කපඤ්හසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. 帝释所问经等释义

118-119. පඤ්චමෙ [Pg.36] දිට්ඨෙව ධම්මෙති ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ. පරිනිබ්බායන්තීති කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායන්ති. තන්නිස්සිතං විඤ්ඤාණං හොතීති තණ්හානිස්සිතං කම්මවිඤ්ඤාණං හොති. තදුපාදානන්ති තංගහණං, තණ්හාගහණෙන සහගතං විඤ්ඤාණං හොතීති අත්ථො. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

118-119. 第五经中，“于现法”(diṭṭheva dhamme)者，即于此自体中。“般涅槃”(Parinibbāyanti)者，即以诸烦恼的寂灭而般涅槃。“彼所依之识存在”(Tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti)者，即依止于爱的业识存在。“彼为取”(Tadupādānaṃ)者，即是彼执取，其义为：与爱之执取俱行的识存在。第六经义理浅显。

7. සාරිපුත්තසද්ධිවිහාරිකසුත්තවණ්ණනා

7. 舍利弗同住弟子经释义

120. සත්තමෙ සන්තානෙස්සතීති ඝටෙස්සති, යොගවිච්ඡෙදමස්ස පාපුණිතුං න දස්සති.

120. 第七经中，“将令相续”(santānessati)者，即是“将努力”(ghaṭessati)；将不令此〔梵行〕达到瑜伽的断绝。

8. රාහුලොවාදසුත්තවණ්ණනා

8. 罗睺罗教诫经释义

121. අට්ඨමෙ විමුත්තිපරිපාචනියාති විමුත්තිං පරිපාචෙන්තීති විමුත්තිපරිපාචනියා. ධම්මාති පන්නරස ධම්මා, තෙ සද්ධින්ද්‍රියාදීනං විසුද්ධිකරණවසෙන වෙදිතබ්බා. වුත්තඤ්හෙතං –

121. 第八经中，“令解脱圆熟之法”(vimuttiparipācaniyā)者，谓能令解脱圆熟，是故名为“令解脱圆熟之法”。“法”(dhammā)者，即十五法，当知此等法乃信根等清净之因。诚如所言：

‘‘අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සද්ධෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, පසාදනීයෙ සුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සද්ධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. කුසීතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, ආරද්ධවීරියෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සම්මප්පධානෙ පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි තීහාකාරෙහි වීරියින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. මුට්ඨස්සතී පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, උපට්ඨිතස්සතී පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, සතිපට්ඨානෙ පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සතින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. අසමාහිතෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, සමාහිතෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ඣානවිමොක්ඛෙ පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සමාධින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. දුප්පඤ්ඤෙ පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, පඤ්ඤවන්තෙ පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො, ගම්භීරඤාණචරියං පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි තීහාකාරෙහි පඤ්ඤින්ද්‍රියං විසුජ්ඣති. ඉති ඉමෙ පඤ්ච පුග්ගලෙ පරිවජ්ජයතො, පඤ්ච පුග්ගලෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො[Pg.37], පඤ්ච සුත්තන්තෙ පච්චවෙක්ඛතො, ඉමෙහි පන්නරසහි ආකාරෙහි ඉමානි පඤ්චින්ද්‍රියානි විසුජ්ඣන්තී’’ති (පටි. ම. 1.184).

“远离无信之人，亲近、侍奉、服侍有信之人，省察能引生净信的诸经，以此三行相，信根得以清净。远离懈怠之人，亲近、侍奉、服侍精进之人，省察诸正勤经，以此三行相，精进根得以清净。远离失念之人，亲近、侍奉、服侍具念之人，省察诸念处经，以此三行相，念根得以清净。远离未得定之人，亲近、侍奉、服侍得定之人，省察禅那与解脱，以此三行相，定根得以清净。远离劣慧之人，亲近、侍奉、服侍有慧之人，省察甚深智之行，以此三行相，慧根得以清净。如是，远离五种人，亲近、侍奉、服侍五种人，省察五种经，以此十五行相，此五根得以清净。”（《无碍解道》1.184）

අපරෙපි පන්නරස ධම්මා විමුත්තිපරිපාචනියා – සද්ධාපඤ්චමානි ඉන්ද්‍රියානි, අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤාති ඉමා පඤ්ච නිබ්බෙධභාගියා සඤ්ඤා, මෙඝියත්ථෙරස්ස කථිතා කල්‍යාණමිත්තතාදයො පඤ්ච ධම්මාති (උදා. 31). කාය පන වෙලාය භගවතො එතදහොසීති? පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තස්ස.

此外，另有十五法能令解脱成熟：信等五根；无常想、于无常中作苦想、于苦中作无我想、舍断想、离贪想——此五种为通达分想；以及为梅吉亚(Meghiya)长老所说的善友等五法。（《自说经》31）世尊于何时生此心念？于黎明时分观察世间之时。

අනෙකානි දෙවතාසහස්සානීති ආයස්මතා රාහුලෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො පාදමූලෙ පාලිතනාගරාජකාලෙ පත්ථනං පට්ඨපෙන්තෙන සද්ධිං පත්ථනං පට්ඨපිතදෙවතාසු පන කාචි භූමට්ඨකා දෙවතා, කාචි අන්තලික්ඛට්ඨකා, කාචි චාතුමහාරාජිකා, කාචි දෙවලොකෙ, කාචි බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තා. ඉමස්මිං පන දිවසෙ සබ්බාපි තා එකට්ඨානෙ අන්ධවනස්මිංයෙව සන්නිපතිතා, තා සන්ධායාහ – ‘‘අනෙකානි දෙවතාසහස්සානී’’ති. ධම්මචක්ඛුන්ති ඉමස්මිං සුත්තෙ චත්තාරො ච මග්ගා චත්තාරි ච ඵලානි ධම්මචක්ඛුන්ති වෙදිතබ්බානි. තත්ථ හි කාචි දෙවතා සොතාපන්නා අහෙසුං, කාචි සකදාගාමී, අනාගාමී, ඛීණාසවා. තාසඤ්ච පන දෙවතානං එත්තකාති ගණනවසෙන පරිච්ඡෙදො නත්ථි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව.

所谓“无数千天神”，是指具寿罗睺罗于莲华胜(Padumuttara)世尊足下，身为巴利他(Pālita)龙王时发愿，与他一同发愿的那些天神。在那些天神中，有些是地居天，有些是空居天，有些是四大王天，有些生于天界，有些生于梵天界。而于今日，所有那些天神都只聚集在盲林一处。针对他们而说：“无数千天神”。所谓“法眼”，于此经中，当知四道与四果为法眼。因为在那里，有些天神是须陀洹，有些是斯陀含、阿那含、漏尽者。而对那些天神的数量，没有以计算方式作出的限定。其余的在一切处都已显明。

9-10. සංයොජනියධම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 结缚法经等释义

122-123. නවමදසමානි ඉට්ඨාරම්මණවසෙන කථියමානෙ බුජ්ඣනකානං වසෙන වුත්තානීති.

122-123. 第九、第十经，是依悦意所缘而说时，依能了知者而说。

ලොකකාමගුණවග්ගො ද්වාදසමො.

世间欲品第十二

13. ගහපතිවග්ගො

13. 居士品

1-3. වෙසාලීසුත්තාදිවණ්ණනා

1-3. 毗舍离经等释义

124-126. ගහපතිවග්ගස්ස පඨමෙ උග්ගොති පණීතදායකානං අග්ගඋග්ගො, සො භගවතා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං පණීතදායකානං යදිදං [Pg.38] උග්ගො ගහපතී’’ති එවං එතදග්ගෙ ඨපිතො. සෙසමෙතෙසු චෙව ද්වීසු, තතියෙ ච වුත්තත්ථමෙව.

124-126. 在居士品第一经中，所谓优伽(Uggo)，是在布施上妙食物的施主中，优伽为第一。他被世尊如此安立于第一之位：“诸比丘，我的弟子中布施上妙食物者，此即优伽居士为第一。”其余的，在这两部经以及第三部经中，其义已如前说。

4-5. භාරද්වාජසුත්තාදිවණ්ණනා

4-5. 巴罗多迦经等释义

127-128. චතුත්ථෙ පිණ්ඩං උලමානො පරියෙසමානො පබ්බජිතොති පිණ්ඩොලො. සො කිර පරිජිණ්ණභොගො බ්‍රාහ්මණො අහොසි. අථ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ලාභසක්කාරං දිස්වා පිණ්ඩත්ථාය නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතො. සො මහන්තං කපල්ලපත්තං ගහෙත්වා චරති, තෙන කපල්ලපූරං යාගුං පිවති, කපල්ලපූරෙ පූවෙ ඛාදති, කපල්ලපූරං භත්තං භුඤ්ජති. අථස්ස මහග්ඝසභාවං සත්ථු ආරොචයිංසු. සත්ථා තස්ස පත්තත්ථවිකං නානුජානි. හෙට්ඨාමඤ්චෙ පත්තං නික්කුජ්ජිත්වා ඨපෙති. සො ඨපෙන්තොපි ඝංසන්තොව පණාමෙත්වා ඨපෙති, ගණ්හන්තොපි ඝංසන්තොව ආකඩ්ඪිත්වා ගණ්හාති. තං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ධංසනෙන පරික්ඛීණං නාළිකොදනමත්තමෙව ගණ්හනකං ජාතං. තතො සත්ථු ආරොචෙසුං, අථස්ස සත්ථා පත්තත්ථවිකං අනුජානි. ථෙරො අපරෙන සමයෙන ඉන්ද්‍රියභාවනං භාවෙත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. ඉති සො පිණ්ඩත්ථාය පබ්බජිතත්තා පිණ්ඩොලො, ගොත්තෙන පන භාරද්වාජොති උභයං එකතො කත්වා පිණ්ඩොලභාරද්වාජොති වුච්චති.

127-128. 第四经：因寻求施食而出家，故名宾头卢。据说他曾是一位财产耗尽的婆罗门。后来，他见到比丘僧团的利养与恭敬，便为了食物而出家。他拿着一个大钵行走，喝满钵的粥，吃满钵的饼，食满钵的饭。于是，他们将他食量巨大的情况禀告世尊。世尊（起初）不许他用钵袋。他便将钵倒扣在床下放置。但他放置时也是拖着放，取用时也是拖着拿。久而久之，钵因摩擦而损耗，变得只能容纳一那提卡（nāḷikā）的饭量。他们便将此事禀告世尊，世尊这才允许他使用钵袋。这位长老于后时修习诸根的培育，安住于最高的果位——阿罗汉果。如是，他因食物而出家，故名宾头卢；其族姓为巴罗多迦，二者合一，故称宾头卢颇罗堕。

උපසඞ්කමීති උග්ගතුග්ගතෙහි මහාඅමච්චෙහි පරිවුතො උපසඞ්කමි. ථෙරො කිර එකදිවසං සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චො නිදාඝසමයෙ සීතඨානෙ දිවාවිහාරං නිසීදිස්සාමීති ආකාසෙන ගන්ත්වා ගඞ්ගාතීරෙ උදෙනස්ස රඤ්ඤො උදපානං නාම උය්‍යානං අත්ථි, තත්ථ පවිසිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි සීතෙන උදකවාතෙන බීජියමානො.

“走近”（Upasaṅkami）：指被声名显赫的大臣们围绕着走近。据说，长老于某日，在舍卫城（Sāvatthī）行乞、用食完毕后，时值酷暑，心想：“我当于清凉处日住。”便经由空中，去到恒河岸边优填王（Udena）名为“水园”（Udapāna）的园林。他进入园中，于一树下，被清凉的水风吹拂着，安坐日住。

උදෙනොපි ඛො නාම රාජා සත්තාහං මහාපානං පිවිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ උය්‍යානං පටිජග්ගාපෙත්වා මහාජනපරිවාරො උය්‍යානං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ අත්ථතාය සෙය්‍යාය නිපජ්ජි. තස්ස එකා පරිචාරිකා පාදෙ සම්බාහමානා නිසින්නා. රාජා කමෙන නිද්දං ඔක්කමි. තස්මිං නිද්දං ඔක්කන්තෙ නාටකිත්ථියො ‘‘යස්සත්ථාය මයං ගීතාදීනි පයොජෙය්‍යාම, සො නිද්දං උපගතො, න ච නිද්දාකාලෙ [Pg.39] මහාසද්දං කාතුං වට්ටතී’’ති අත්තනො අත්තනො තූරියානි ඨපෙත්වා උය්‍යානං පක්කන්තා. තා තත්ථ තත්ථ ඵලාඵලානි ඛාදමානා පුප්ඵානි පිළන්ධමානා විචරන්තියො ථෙරං දිස්වා ‘‘මා සද්දං කරිත්ථා’’ති අඤ්ඤමඤ්ඤං නිවාරයමානා වන්දිත්වා නිසීදිංසු. ථෙරො ‘‘ඉස්සා පහාතබ්බා, මච්ඡෙරං විනොදෙතබ්බ’’න්තිආදිනා නයෙන තාසං අනුරූපං ධම්මකථං කථෙසි.

优填王(Udena)亦举行大饮宴七日，于第七日命人整治好园林，为大众所围绕，前往园林，卧于吉祥石板上铺设好的卧具上。他的一位侍女坐着按摩其双足。王渐渐入眠。当他入睡时，舞女们心想：“我等为彼而作歌舞等，彼王已入眠，睡眠之时不应大声喧哗。”便各自放下乐器，走进了园林。她们在各处边食大小果实，边戴花朵，四处游走时，看见长老，便互相制止道：“莫作声！”她们顶礼长老后坐下。长老以“应断除嫉妒，应去除悭吝”等方式，为她们说了相应的法。

සාපි ඛො රඤ්ඤො පාදෙ සම්බාහමානා නිසින්නා ඉත්ථී පාදෙ චාලෙත්වා රාජානං පබොධෙසි. සො ‘‘කහං තා ගතා’’ති පුච්ඡි. කිං තාසං තුම්හෙහි? තා එකං සමණං පරිවාරෙත්වා නිසින්නාති. රාජා කුද්ධො උද්ධනෙ පක්ඛිත්තලොණං විය තටතටායමානො උට්ඨහිත්වා ‘‘තම්බකිපිල්ලිකාහි නං ඛාදාපෙස්සාමී’’ති ගච්ඡන්තො එකස්මිං අසොකරුක්ඛෙ තම්බකිපිල්ලිකානං පුටං දිස්වා හත්ථෙනාකඩ්ඪිත්වා සාඛං ගණ්හිතුං නාසක්ඛි. කිපිල්ලිකපුටො ඡිජ්ජිත්වා රඤ්ඤො සීසෙ පති, සකලසරීරං සාලිථුසෙහි පරිකිණ්ණං විය දණ්ඩදීපිකාහි ඩය්හමානං විය ච අහොසි. ථෙරො රඤ්ඤො පදුට්ඨභාවං ඤත්වා ඉද්ධියා ආකාසං පක්ඛන්දි. තාපි ඉත්ථියො උට්ඨාය රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා සරීරං පුඤ්ඡන්තියො විය භූමියං පතිතපතිතා කිපිල්ලිකායො ගහෙත්වා සරීරෙ ඛිපමානා සබ්බා මුඛසත්තීහි විජ්ඣිංසු – ‘‘කිං නාමෙතං, අඤ්ඤෙ රාජානො පබ්බජිතෙ දිස්වා වන්දන්ති, පඤ්හං පුච්ඡන්ති, අයං පන රාජා කිපිල්ලිකපුටං සීසෙ භින්දිතුකාමො ජාතො’’ති.

当时，一位正为国王按摩脚而坐着的女人，动了动国王的脚，将他唤醒。国王问道：“她们去哪里了？”那女人挑拨道：“您何必管她们？她们正围绕着一位沙门坐着呢。”国王大怒，犹如投入火炉的盐巴，噼啪作响，站起来说：“我要让红蚂蚁去咬他！”他走着，在一棵无忧树(asokarukkha)上看见一个红蚂蚁窝，便用手去拉，却没能抓住树枝。蚁窝破裂，掉在国王头上，他全身顿时犹如被撒满了稻壳，又仿佛被火把灼烧。长老了知国王心生嗔怒，便以神通飞向天空。那些女人们也起身来到国王身边，佯装为他拂拭身体，却将掉落在地的蚂蚁捡起，扔到他身上，并都用言语之矛刺向他：“这算什么事？别的国王见到出家人，都会礼敬、请法，而这位国王，竟然想把蚁窝砸在沙门头上！”

රාජා අත්තනො අපරාධං දිස්වා උය්‍යානපාලං පක්කොසාපෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිං එස පබ්බජිතො? අඤ්ඤෙසුපි දිවසෙසු ඉධ ආගච්ඡතී’’ති? ආම, දෙවාති. ඉධ ත්වං ආගතදිවසෙ මය්හං ආරොචෙය්‍යාසීති. ථෙරොපි කතිපාහෙනෙව පුන ආගන්ත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. උය්‍යානපාලො දිස්වා – ‘‘මහන්තො මෙ අයං පණ්ණාකාරො’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා උට්ඨහිත්වා සඞ්ඛපණවාදිසද්දං නිවාරෙත්වා උග්ගතුග්ගතෙහි අමච්චෙහි සද්ධිං උය්‍යානං අගමාසි. තෙන වුත්තං ‘‘උපසඞ්කමී’’ති.

国王见到自己的过错，便召来园林看守者问道：“这位出家人，在其他日子里也来此地吗？”答道：“是的，大王。”国王说：“他来的那天，你要告诉我。”过了几天，长老又来了，坐于树下。园林看守者见到后，心想：“这对我可是个大好的献礼机会。”便迅速前去报告国王。国王起身，命人停止吹奏螺贝、大鼓等乐器，与诸位显赫大臣一同前往园林。因此说“他上前去”。

අනිකීළිතාවිනො කාමෙසූති යා කාමෙසු කාමකීළා, තං අකීළිතපුබ්බා, අපරිභුත්තකාමාති අත්ථො. අද්ධානඤ්ච ආපාදෙන්තීති පවෙණිං පටිපාදෙන්ති, දීඝරත්තං අනුබන්ධාපෙන්ති. මාතුමත්තීසූති මාතුපමාණාසු. ලොකස්මිඤ්හි මාතා භගිනී ධීතාති ඉදං තිවිධං ගරුකාරම්මණං නාම[Pg.40], ඉති ගරුකාරම්මණෙ උපනිබන්ධං චිත්තං විමොචෙතුං න ලභතීති දස්සෙන්තො එවමාහ. අථස්ස තෙන පඤ්හෙන චිත්තං අනොතරන්තං දිස්වා භගවතා පටිකූලමනසිකාරවසෙන චිත්තූපනිබන්ධනත්ථං වුත්තං ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං කථෙසි.

“于诸欲中不嬉戏者”(Anikīḷitāvino kāmesu)，其义为：先前未曾于诸欲中作欲嬉戏，未曾享受过诸欲。“亦使之长久”(Addhānañca āpādentīti)，即令传统得以圆满，使其长时相续。“于母量者”(Mātumattīsu)，指于母亲般（的女性）。诚然，于世间中，母亲、姐妹、女儿，此三者名为尊重之境。如是，为显示心若系缚于尊重之境，则不得解脱，故作是说。其后，长老见彼王之心因彼问而未趣入，遂为通过厌离作意来系缚其心，而宣说了世尊所教导的三十二身分业处。

අභාවිතකායාති අභාවිතපඤ්චද්වාරිකකායා. තෙසං තං දුක්කරං හොතීති තෙසං තං අසුභකම්මට්ඨානං භාවෙතුං දුක්කරං හොති. ඉතිස්ස ඉමිනාපි චිත්තං අනොතරන්තං දිස්වා ඉන්ද්‍රියසංවරසීලං කථෙසි. ඉන්ද්‍රියසංවරස්මිඤ්හි උපනිබන්ධචිත්තං විහෙඨෙතුං න ලභති. රාජා තං සුත්වා තත්ථ ඔතිණ්ණචිත්තො අච්ඡරියං, භො භාරද්වාජාතිආදිමාහ.

“身未修习”(Abhāvitakāya)，指五门之身未曾修习。“于彼等，此事为难”(Tesaṃ taṃ dukkaraṃ hoti)，即于彼等而言，修习不净业处是困难的。如是，见彼王之心于此亦未趣入，长老便宣说了根护戒。诚然，于根护戒中，为正念所系缚之心，是无法被侵扰的。国王听后，心意趣入，说道：“奇哉，尊敬的巴罗多迦！”等等。

අරක්ඛිතෙනෙව කායෙනාතිආදීසු හත්ථපාදෙ කීළාපෙන්තො ගීවං පරිවත්තෙන්තො කායං න රක්ඛති නාම, නානප්පකාරං දුට්ඨුල්ලං කථෙන්තො වචනං න රක්ඛති නාම, කාමවිතක්කාදයො විතක්කෙන්තො චිත්තං න රක්ඛති නාම. රක්ඛිතෙනෙව කායෙනාතිආදීසු වුත්තවිපරියායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

于“以不守护之身”(Arakkhiteneva kāyena)等句中，玩弄手脚、转动脖颈者，名为不守护身；说种种粗恶之语者，名为不守护语；思惟欲寻等者，名为不守护心。于“以守护之身”(Rakkhiteneva kāyena)等句中，其义当知与上相违。

අතිවිය මං තස්මිං සමයෙ ලොභධම්මා පරිසහන්තීති මං තස්මිං සමයෙ අතික්කමිත්වා ලොභො අධිභවතීති අත්ථො. උපට්ඨිතාය සතියාති කායගතාය සතියා සුපට්ඨිතාය. න මං තථා තස්මිං සමයෙති තස්මිං සමයෙ මං යථා පුබ්බෙ, න තථා ලොභො අතික්කමිත්වා උප්පජ්ජතීති අත්ථො. පරිසහන්තීති පදස්ස උප්පජ්ජන්තීතිපි අත්ථොයෙව. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ තයො කායා කථිතා. කථං? ‘‘ඉමමෙව කාය’’න්ති එත්ථ හි කරජකායො කථිතො, ‘‘භාවිතකායො’’ති එත්ථ පඤ්චද්වාරිකකායො, ‘‘රක්ඛිතෙනෙව කායෙනා’’ති එත්ථ චොපනකායො, කායවිඤ්ඤත්තීති අත්ථො. පඤ්චමං උත්තානමෙව.

“Ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahantīti”（那时，贪法极度征服我）之义为：那时，贪超越我而压倒我。“Upaṭṭhitāya satiyā”（当念现前时）之义为：以善现起的身至念。“Na maṃ tathā tasmiṃ samaye”（那时，我不再如是）之义为：那时，贪不像以前那样超越我而生起。“parisahanti”（征服）一词，其义亦即“uppajjanti”（生起）。如是，于此经中宣说了三种身。云何？于“imameva kāyaṃ”（正是此身）中，说的是业生身（karajakāya）；于“bhāvitakāyo”（已修习身）中，说的是五门身（pañcadvārikakāya）；于“rakkhiteneva kāyena”（以守护之身）中，说的是行动身（copanakāya），其义即是身表（kāyaviññatti）。第五经义理明显。

6. ඝොසිතසුත්තවණ්ණනා

6. 瞿师多经释义

129. ඡට්ඨෙ රූපා ච මනාපාති රූපා ච මනාපා සංවිජ්ජන්ති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්චාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්ච සංවිජ්ජති. සුඛවෙදනියං ඵස්සන්ති චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තං උපනිස්සයවසෙන ජවනකාලෙ සුඛවෙදනාය පච්චයභූතං ඵස්සං. සුඛා වෙදනාති එකං ඵස්සං පටිච්ච ජවනවසෙන සුඛවෙදනා උප්පජ්ජති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.

129. 第六，“rūpā ca manāpā”（有可喜色）是指：有可喜的色存在。“Cakkhuviññāṇañca”（以及眼识）是指：眼识也存在。“Sukhavedaniyaṃ phassaṃ”（乐受的触）是指：与眼识相应，以亲依止为缘，于速行时作为乐受之缘的触。“Sukhā vedanā”（乐受）是指：缘于一触，依速行力而乐受生起。其余诸节，理路亦然。

ඉති [Pg.41] ඉමස්මිං සුත්තෙ තෙවීසති ධාතුයො කථිතා. කථං? එත්ථ හි චක්ඛුපසාදො චක්ඛුධාතු, තස්ස ආරම්මණං රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතුයා සහජාතා තයො ඛන්ධා ධම්මධාතු, එවං පඤ්චසු ද්වාරෙසු චතුන්නං චතුන්නං වසෙන වීසති. මනොද්වාරෙ ‘‘මනොධාතූ’’ති ආවජ්ජනචිත්තං ගහිතං, ආරම්මණඤ්චෙව හදයවත්ථු ච ධම්මධාතු, වත්ථුනිස්සිතං මනොවිඤ්ඤාණධාතූති එවං තෙවීසති හොන්ති. එවං තෙවීසතියා ධාතූනං වසෙන ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති දස්සෙති.

如是，于此经中宣说了二十三界。云何？于此，眼净色是眼界，其所缘是色界，眼识是识界，与眼识界俱生的三蕴是法界。如是，于五门中，依各有四法，成二十界。于意门中，取意门转向心为“意界”；所缘与心所依处为法界；依于所依处者为意识界。如是总成二十三界。尊者阿难陀开示道：世尊即是依此二十三界，宣说了诸界之差别。

7-8. හාලිද්දිකානිසුත්තාදිවණ්ණනා

7-8. 第七至八、哈利迪咖尼经等释义

130-131. සත්තමෙ මනාපං ඉත්ථෙතන්ති පජානාතීති යං අනෙන මනාපං රූපං දිට්ඨං, තං ඉත්ථෙතන්ති එවමෙතං මනාපමෙව තන්ති පජානාති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඛවෙදනියඤ්ච ඵස්සං පටිච්චාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්චෙව, යො ච උපනිස්සයකොටියා වා අනන්තරකොටියා වා සමනන්තරකොටියා වා සම්පයුත්තකොටියා වා සුඛවෙදනාය පච්චයො ඵස්සො, තං සුඛවෙදනියං ඵස්සඤ්ච පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛවෙදනාති. එස නයො සබ්බත්ථ. ඉති ඉමෙසු ද්වීසු සුත්තෙසු කිරියාමනොවිඤ්ඤාණධාතු ආවජ්ජනකිච්චා, මනොධාතුයෙව වා සමානා මනොධාතුනාමෙන වුත්තාති වෙදිතබ්බා. අට්ඨමං උත්තානමෙව.

130-131. 第七，关于“他了知此是可喜、合意的”：即他所见的任何可喜之色，他了知“此确实是可喜的”。关于“缘于眼识与乐受触”：即缘于眼识，以及缘于那或依止、或无间、或等无间、或相应而为乐受之缘的触，乐受得以生起。此理遍通一切处。如是，于此二经中，当知：有转向作用的唯作心识界，或与意界相同者，皆以意界之名说之。第八经义自明显。

9. ලොහිච්චසුත්තවණ්ණනා

9. 罗希迦经释义

132. නවමෙ මක්කරකතෙති එවංනාමකෙ නගරෙ අරඤ්ඤකුටිකායන්ති අරඤ්ඤෙ කතාය පාටියෙක්කාය කුටියං, න විහාරපච්චන්තකුටියං. මාණවකාති යෙපි තත්ථ මහල්ලකා, තෙ මහල්ලකකාලෙපි අන්තෙවාසිකතාය මාණවකාත්වෙව වුත්තා. තෙනුපසඞ්කමිංසූති පාතො සිප්පං උග්ගණ්හිත්වා සායං ‘‘ආචරියස්ස කට්ඨානි ආහරිස්සාමා’’ති අරඤ්ඤං පවිසිත්වා විචරන්තා යෙන සා කුටිකා, තෙනුපසඞ්කමිංසු. පරිතො පරිතො කුටිකායාති තස්සා කුටිකාය සමන්තතො සමන්තතො. සෙලෙය්‍යකානීති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස පිට්ඨිං ගහෙත්වා ලඞ්ඝිත්වා ඉතො චිතො චඞ්කමනකීළනානි.

132. 第九，于名为摩迦罗迦(Makkarakata)之城中，有一座林野孤邸，是在林野中单独建造的，而非大寺院边缘的孤邸。所谓的“青年”，是指那些人纵使年长，因是弟子的缘故，仍被称为青年。他们前往彼处：晨时学艺，暮时想着“要为阿阇梨取柴”，便进入林野中行走，走近了那座孤邸。他们围绕着孤邸的四周。他们玩着一种互相扶背跳过的游戏，于此彼处来回走动嬉戏。

මුණ්ඩකාතිආදීසු [Pg.42] මුණ්ඩෙ මුණ්ඩාති, සමණෙ ච සමණාති වත්තුං වට්ටෙය්‍ය, ඉමෙ පන හීළෙන්තා ‘‘මුණ්ඩකා සමණකා’’ති ආහංසු. ඉබ්භාති ගහපතිකා. කණ්හාති කණ්හා, කාළකාති අත්ථො. බන්ධුපාදාපච්චාති එත්ථ බන්ධූති බ්‍රහ්මා අධිප්පෙතො. තඤ්හි බ්‍රාහ්මණා පිතාමහොති වොහරන්ති. පාදානං අපච්චා පාදාපච්චා, බ්‍රහ්මුනො පිට්ඨිපාදතො ජාතාති අධිප්පායො. තෙසං කිර අයං ලද්ධි ‘‘බ්‍රාහ්මණා බ්‍රහ්මුනො මුඛතො නික්ඛන්තා, ඛත්තියා උරතො, වෙස්සා නාභිතො, සුද්දා ජාණුතො, සමණා පිට්ඨිපාදතො’’ති. භරතකානන්ති කුටිම්බිකානං. කුටිම්බිකා හි යස්මා රට්ඨං භරන්ති, තස්මා භරතාති වුච්චන්ති. ඉමෙ පන පරිභවං කත්වා වදමානා ‘‘භරතකාන’’න්ති ආහංසු.

关于“Muṇḍaka”（秃头者）等词，对秃头者应称“秃头”，对沙门应称“沙门”，但这些人轻蔑地称之为“卑贱的秃头沙门”。“Ibbhā”是指富人（gahapatikā）。“Kaṇhā”是指黑种姓者，意为出身卑贱者。在“Bandhupādāpaccā”一词中，“bandhu”意指梵天。婆罗门确实称他为“祖父”。“Pādānaṃ apaccā”即是“pādāpaccā”（足之后裔），其意为“从梵天的脚背所生”。据说他们有此见解：“婆罗门从梵天之口出，刹帝利从其胸出，吠舍从其脐出，首陀罗从其膝出，沙门从其脚背出”。“Bharatakānaṃ”是指家主们。因为家主们（kuṭimbikā）扶持（bharanti）国家（raṭṭhaṃ），故被称为“bharatā”（扶持者）。但这些人带着轻蔑，称之为“bharatakānaṃ”（卑贱的扶持者）。

විහාරා නික්ඛමිත්වාති ‘‘රත්තිට්ඨකාපරිච්ඡන්නෙ රජතපට්ටසන්නිභසමවිප්පකිණ්ණවාලිකෙ රමණීයෙ පරිවෙණෙ කට්ඨකලාපෙ බන්ධිත්වා ඛිපමානා වාලිකං ආලුළෙත්වා, හත්ථෙන හත්ථං ආදාය පණ්ණකුටිං පරියායන්තා ‘ඉමෙ ඉමෙසං භරතකානං සක්කතා, ඉමෙ ඉමෙසං භරතකානං සක්කතා’ති පුනප්පුනං විරවන්තා අතිවිය ඉමෙ මාණවකා කීළං කරොන්ති, විහාරෙ භික්ඛූනං අත්ථිභාවම්පි න ජානන්ති, දස්සෙස්සාමි නෙසං භික්ඛූනං අත්ථිභාව’’න්ති චින්තෙත්වා පණ්ණකුටිතො නික්ඛමි.

“从寺院出来”是指：他心想：“在以红砖围绕、遍撒平整如银板之沙的悦意庭院中，这些少年捆绑并投掷柴束，搅乱沙地，手拉着手围绕叶孤邸（paṇṇakuṭi），反复叫喊：‘此辈为彼等卑贱扶持者所恭敬！此辈为彼等卑贱扶持者所恭敬！’他们如此戏弄，实在过分，甚至不知寺院中有比丘。我当让他们知晓有比丘在。”如此思惟后，他从叶孤邸中出来。

සීලුත්තමා පුබ්බතරා අහෙසුන්ති ගුණවන්තානං ගුණෙ කථිතෙ නිග්ගුණානං ගුණාභාවො පාකටොව භවිස්සතීති පොරාණකබ්‍රාහ්මණානං ගුණෙ කථෙන්තො එවමාහ. තත්ථ සීලුත්තමාති සීලජෙට්ඨකා. සීලඤ්හි තෙසං උත්තමං, න ජාතිගොත්තං. යෙ පුරාණං සරන්තීති යෙ පොරාණකං බ්‍රාහ්මණධම්මං සරන්ති. අභිභුය්‍ය කොධන්ති කොධං අභිභවිත්වා තෙසං ද්වාරානි සුගුත්තානි සුරක්ඛිතානි අහෙසුං. ධම්මෙ ච ඣානෙ ච රතාති දසවිධෙ කුසලකම්මපථධම්මෙ අට්ඨසමාපත්තිඣානෙසු ච රතා.

“往昔有戒为最上者”——当讲述有德者的德行时，无德者的无德自然会显现，因此在讲述古婆罗门的德行时这样说。于此，“戒为最上者”（sīluttamā）是指以戒为首。对他们而言，戒为最上，而非种姓与家族。“忆念往昔者”（ye purāṇaṃ saranti）是指那些忆念古婆罗门法的人。“克服嗔怒”（abhibhuyya kodhaṃ）是指克服愤怒；他们的诸根门已善守护、善防护。“乐于法与禅”（dhamme ca jhāne ca ratā）是指乐于十善业道法与八等至禅。

එවං පොරාණානං ගුණං කථෙත්වා අථෙතරහි බ්‍රාහ්මණානං මානං නිම්මද්දෙන්තො ඉමෙ ච වොක්කම්ම ජපාමසෙතිආදිමාහ. තත්ථ වොක්කම්මාති එතෙහි ගුණෙහි අපක්කමිත්වා. ජපාමසෙති මයං ජපාම සජ්ඣායාමාති එත්තකෙනෙව බ්‍රාහ්මණම්හාති මඤ්ඤමානා බ්‍රාහ්මණා මයන්ති ඉමිනා ගොත්තෙන මත්තා හුත්වා විසමං චරන්ති, විසමානි කායකම්මාදීනි කරොන්තීති අත්ථො. පුථුඅත්තදණ්ඩාති [Pg.43] පුථු අත්තා දණ්ඩා එතෙහීති පුථුඅත්තදණ්ඩා, ගහිතනානාවිධදණ්ඩාති අත්ථො. සතණ්හාතණ්හෙසූති සතණ්හනිත්තණ්හෙසු. අගුත්තද්වාරස්ස භවන්ති මොඝාති අසංවුතද්වාරස්ස සබ්බෙපි වතසමාදානා මොඝා භවන්තීති දීපෙති. යථා කින්ති? සුපිනෙව ලද්ධං පුරිසස්ස විත්තන්ති යථා සුපිනෙ පුරිසස්ස ලද්ධං මණිමුත්තාදිනානාවිධං විත්තං මොඝං හොති, පබුජ්ඣිත්වා කිඤ්චි න පස්සති, එවං මොඝා භවන්තීති අත්ථො.

如此宣说古婆罗门的功德后，为了摧毁现今婆罗门的我慢，接着说了以“此等已远离，我等勤诵习”(ime ca vokkamma japāmase)等开头的偈颂。于此，“已远离”(vokkamma)是指远离了那些功德。“我等勤诵习”(japāmase)是说那些婆罗门认为“我们诵习吠陀”，仅凭此就成了婆罗门，他们因“我们是婆罗门”这一种姓而骄慢，行为不正，即造作不如法的身业等，此为其义。“执取种种惩罚”(puthuattadaṇḍā)是说他们执取了种种惩罚，此为其义。“于有爱与无爱者”(sataṇhātaṇhesu)是指于有爱者与无爱者。“不护根门者成虚妄”(aguttadvārassa bhavanti moghā)是阐明：对不守护诸根门者而言，其所有持戒修行都将成为虚妄。譬如什么呢？譬如“如人梦中得财”(supineva laddhaṃ purisassa vittaṃ)，就像人在梦中得到摩尼、珍珠等种种财物，是虚妄的，因为醒来后什么也看不到；同样地，（彼等修行）也成为虚妄，此为其义。

අනාසකාති එකාහද්වීහාදිවසෙන අනාහාරකා. ථණ්ඩිලසායිකා චාති හරිතකුසසන්ථතෙ භූමිභාගෙ සයනං, පාතො සිනානඤ්ච තයො ච වෙදාති පාතොව උදකං පවිසිත්වා න්හානඤ්චෙව තයො ච වෙදා. ඛරාජිනං ජටා පඞ්කොති ඛරසම්ඵස්සං අජිනචම්මඤ්චෙව ජටාකලාපො ච පඞ්කො ච, පඞ්කො නාම දන්තමලං. මන්තා සීලබ්බතං තපොති මන්තා ච අජසීලගොසීලසඞ්ඛාතං සීලං අජවතගොවතසඞ්ඛාතං වතඤ්ච. අයං ඉදානි බ්‍රාහ්මණානං තපොති වදති. කුහනා වඞ්කදණ්ඩා චාති පටිච්ඡන්නකූපො විය පටිච්ඡන්නදොසං කොහඤ්ඤඤ්චෙව වඞ්කදණ්ඩො, ච උදුම්බරපලාසබෙළුවරුක්ඛානං අඤ්ඤතරතො ගහිතං වඞ්කදණ්ඩඤ්චාති අත්ථො. උදකාචමනානි චාති උදකෙන මුඛපරිමජ්ජනානි. වණ්ණා එතෙ බ්‍රාහ්මණානන්ති එතෙ බ්‍රාහ්මණානං පරික්ඛාරභණ්ඩකවණ්ණාති දස්සෙති. කත කිඤ්චික්ඛභාවනාති කතා කිඤ්චික්ඛභාවනා. අයමෙව වා පාඨො, ආමිසකිඤ්චික්ඛස්ස වඩ්ඪනත්ථාය කතන්ති අත්ථො.

“不食”是指以一日、二日等方式不进食。“卧于地”是指睡在铺有青草的地面上。“晨浴与三吠陀”是指清晨入水沐浴，以及三吠陀。“粗皮、发髻与垢”是指触感粗糙的兽皮、发髻束与垢；垢，名为牙垢。“咒、戒、行与苦行”是指咒，以及被称为羊戒、牛戒的戒，与被称为羊行、牛行的行。他说：“此即是如今婆罗门的苦行”。“欺诈与曲杖”是指：欺诈，即如覆藏的陷阱般覆藏过失；以及从优昙跋罗树、巴拉沙树或贝卢瓦树中取一制成的曲杖。“以水净脸”是指以水洗脸。“此为婆罗门之德”是说：此等是婆罗门的资具之德。“已作少许增长”是指已作少许物质利益的增长。或此即是读法，其义为：为增长少许物质利益而作。

එවං එතරහි බ්‍රාහ්මණානං මානං නිම්මද්දිත්වා පුන පොරාණකබ්‍රාහ්මණානං වණ්ණං කථෙන්තො චිත්තඤ්ච සුසමාහිතන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුසමාහිතන්ති තෙසං බ්‍රාහ්මණානං චිත්තං උපචාරප්පනාසමාධීහි සුසමාහිතං අහොසීති දස්සෙති. අඛිලන්ති මුදු අථද්ධං. සො මග්ගො බ්‍රහ්මපත්තියාති සො සෙට්ඨපත්තියා මග්ගො, තුම්හෙ පන කිං බ්‍රාහ්මණා නාමාති දීපෙන්තො එවමාහ.

如此折伏如今婆罗门之慢后，复说往昔婆罗门之德，而说“心善等持”等语。于此，“善等持”是说：彼等婆罗门之心，以近行定与安止定而善得等持。“无碍”是指柔软、不僵硬。“彼道达梵”是说：彼是达于最胜之道。为阐明“然汝等何名婆罗门”之义，而如是说。

ආගමංසු නු ඛ්විධාති ආගමංසු නු ඛො ඉධ. අධිමුච්චතීති කිලෙසවසෙන අධිමුත්තො ගිද්ධො හොති. බ්‍යාපජ්ජතීති බ්‍යාපාදවසෙන පූතිචිත්තං හොති. පරිත්තචෙතසොති අනුපට්ඨිතසතිතාය සංකිලෙසචිත්තෙන පරිත්තචිත්තො. චෙතොවිමුත්තින්ති ඵලසමාධිං. පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති ඵලපඤ්ඤං. අප්පමාණචෙතසොති උපට්ඨිතසතිතාය නික්කිලෙසචිත්තෙන අප්පමාණචිත්තො.

“Āgamaṃsu nu khvidhā”应分词为“āgamaṃsu nu kho idha”（他们是否已来此？）。“执著者”是说：因烦恼而执著、贪婪。“嗔恚者”是说：因嗔恚而心腐败。“心狭小者”是说：因失念，以杂染心而心狭小。“心解脱”是指果定。“慧解脱”是指果慧。“心无量者”是说：因具念，以无烦恼心而心无量。

10. වෙරහච්චානිසුත්තවණ්ණනා

10. 维拉哈迦尼经释义

133. දසමෙ [Pg.44] කාමණ්ඩායන්ති එවංනාමකෙ නගරෙ. යග්ඝෙති චොදනත්ථෙ නිපාතො. සෙසං උත්තානමෙවාති.

133. 第十经中，“kāmaṇḍāyaṃ”意为在名为迦曼达的城市。“yagghe”是用于劝请义的不变词。其余文句义自明。

ගහපතිවග්ගො තෙරසමො.

居士品第十三。

14. දෙවදහවග්ගො

14. 提婆达哈品

1. දෙවදහසුත්තවණ්ණනා

1. 提婆达哈经释义

134. දෙවදහවග්ගස්ස පඨමෙ දෙවදහන්ති නපුංසකලිඞ්ගෙන ලද්ධනාමො නිගමො. මනොරමාති මනං රමයන්තා, මනාපාති අත්ථො. අමනොරමාති අමනාපා.

134. 提婆达哈品第一经中，“devadahaṃ”是以中性词得名的市镇。“manoramā”是使心愉悦，意为“可喜的”。“amanoramā”意为“不可喜的”。

2. ඛණසුත්තවණ්ණනා

2. 刹那经释义

135. දුතියෙ ඡඵස්සායතනිකා නාමාති විසුං ඡඵස්සායතනිකා නාම නිරයා නත්ථි. සබ්බෙසුපි හි එකතිංසමහානිරයෙසු ඡද්වාරඵස්සායතනපඤ්ඤත්ති හොතියෙව. ඉදං පන අවීචිමහානිරයං සන්ධාය වුත්තං. සග්ගාති ඉධාපි තාවතිංසපුරමෙව අධිප්පෙතං. කාමාවචරදෙවලොකෙ පන එකස්මිම්පි ඡඵස්සායතනපඤ්ඤත්තියා අභාවො නාම නත්ථි. ඉමිනා කිං දීපෙති? නිරයෙ එකන්තදුක්ඛසමප්පිතභාවෙන, දෙවලොකෙ ච එකන්තසුඛසමප්පිතත්තා එකන්තඛිඩ්ඩාරතිවසෙන උප්පන්නපමාදෙන මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වසිතුං න සක්කා. මනුස්සලොකො පන වොකිණ්ණසුඛදුක්ඛො, ඉධෙව අපායොපි සග්ගොපි පඤ්ඤායති. අයං මග්ගබ්‍රහ්මචරියස්ස කම්මභූමි නාම, සා තුම්හෙහි ලද්ධා. තස්මා යෙ වො ඉමෙ මානුස්සකා ඛන්ධා ලද්ධා, තෙ වො ලාභා. යඤ්ච වො ඉදං මනුස්සත්තං ලද්ධං, පටිලද්ධො වො බ්‍රහ්මචරියවාසස්ස ඛණො සමයොති. වුත්තම්පි හෙතං පොරාණෙහි –

135. 第二经中，“六触处”是说，并没有个别名为“六触处”的地狱。实际上，在所有三十一个大地狱中，都有经由六门触的认知。此说是针对无间(Avīci)大地狱而说。“天界”在此处也是指三十三天(Tāvatiṃsa)。在欲界天中，也不存在任何一处没有经由六触处的认知。这说明了什么？在地狱中，因完全为痛苦所折磨；而在天界中，又因完全为快乐所充满，全然沉溺于嬉戏享乐而生起放逸，所以无法安住于道梵行。而人界则是苦乐交织，在此处，天界亦可了知。此处即是修习道梵行的业地，你们已经得到它了。因此，你们所得到的这些人蕴，对你们来说是大利益。你们所获得的此人身，是已获得修习梵行的刹那与时机。古人亦曾如是说：

‘‘අයං කම්මභූමි ඉධ මග්ගභාවනා,ඨානානි සංවෙජනියා බහූ ඉධ;

සංවෙගසංවෙජනියෙසු වත්ථුසු,සංවෙගජාතොව පයුඤ්ච යොනිසො’’ති.

此是业地，于此修习圣道；于此多有能引生悚惧之事。于能引生悚惧之事，当生起悚惧，如理精勤。

3. පඨමරූපාරාමසුත්තවණ්ණනා

3. 初乐色经释义

136. තතියෙ [Pg.45] රූපසම්මුදිතාති රූපෙ සම්මුදිතා පමොදිතා. දුක්ඛාති දුක්ඛිතා. සුඛොති නිබ්බානසුඛෙන සුඛිතො. කෙවලාති සකලා. යාවතත්ථීති වුච්චතීති යත්තකා අත්ථීති වුච්චති. එතෙ වොති එත්ථ වො-කාරො නිපාතමත්තං. පච්චනීකමිදං හොති, සබ්බලොකෙන පස්සතන්ති යං ඉදං පස්සන්තානං පණ්ඩිතානං දස්සනං, තං සබ්බලොකෙන පච්චනීකං හොති විරුද්ධං. ලොකො හි පඤ්චක්ඛන්ධෙ නිච්චා සුඛා අත්තා සුභාති මඤ්ඤති, පණ්ඩිතා අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා අසුභාති. සුඛතො ආහූති සුඛන්ති කථෙන්ති. සුඛතො විදූති සුඛන්ති ජානන්ති. සබ්බමෙතං නිබ්බානමෙව සන්ධාය වුත්තං.

136. 第三经中，“于色喜悦”(rūpasammuditā)：即于色中喜悦、欢喜。“苦”(dukkhā)：即苦恼。“乐”(sukhā)：即以涅槃(nibbāna)之乐而安乐。“完全”(kevalā)：即全部。“凡被称为存在”(yāvatatthīti vuccati)：即凡是被称为存在之物。于“ete vo”中，“vo”字仅为虚词。“此与一切世间相违，具眼者见”(paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passataṃ)：此具眼之智者所见，与一切世间相违、对立。诚然，世间认为五蕴(pañcakkhandha)是常、乐、我、净，而智者说其为无常、苦、无我、不净。“说为乐”(sukhato āhu)：即说其为乐。“知为乐”(sukhato vidū)：即知其为乐。此皆针对涅槃而说。

සම්මූළ්හෙත්ථාති එත්ථ නිබ්බානෙ සම්මූළ්හා. අවිද්දසූති බාලා. සබ්බෙපි හි ඡන්නවුතිපාසණ්ඩිනො ‘‘නිබ්බානං පාපුණිස්සාමා’’ති සඤ්ඤිනො හොන්ති, තෙ පන ‘‘නිබ්බානං නාම ඉද’’න්තිපි න ජානන්ති. නිවුතානන්ති කිලෙසනීවරණෙන නිවුතානං පරියොනද්ධානං. අන්ධකාරො අපස්සතන්ති අපස්සන්තානං අන්ධකාරො හොති. කිං තං එවං හොති? නිබ්බානං වා නිබ්බානදස්සනං වා අපස්සන්තානඤ්හි බාලානං නිබ්බානම්පි නිබ්බානදස්සනම්පි කාළමෙඝඅවච්ඡාදිතං විය චන්දමණ්ඩලං කටාහෙන පටිකුජ්ජිතපත්තො විය ච නිච්චකාලං තමො චෙව අන්ධකාරො ච සම්පජ්ජති.

“于此迷乱”(sammūḷhettha)：即于此涅槃(nibbāna)中迷乱。“无知者”(aviddasū)：即愚人。诚然，所有九十六种外道皆自认为“我等将证得涅槃”，然而他们甚至不知“此即是涅槃”。“被覆盖者”(nivutānaṃ)：即被烦恼盖(kilesanīvaraṇa)所覆盖、缠缚者。“于不见者为黑暗”(andhakāro apassataṃ)：即于不见者，便为黑暗。为何如此？因为对于不见涅槃或不见涅槃之见的愚人而言，涅槃与涅槃之见，犹如被黑云遮蔽的月轮，又如被锅倒扣的钵，恒时成为昏暗与黑暗。

සතඤ්ච විවටං හොති, ආලොකො පස්සතාමිවාති සතඤ්ච සප්පුරිසානං පඤ්ඤාදස්සනෙන පස්සන්තානං නිබ්බානං ආලොකො විය විවටං හොති. සන්තිකෙ න විජානන්ති, මගා ධම්මස්ස අකොවිදාති යං අත්තනො සරීරෙ කෙසෙ වා ලොමාදීසු වා අඤ්ඤතරකොට්ඨාසං පරිච්ඡින්දිත්වා අනන්තරමෙව අධිගන්තබ්බතො අත්තනො වා ඛන්ධානං නිරොධමග්ගතො සන්තිකෙ නිබ්බානං. තං එවං සන්තිකෙ සමානම්පි මග්ගභූතා ජනා මග්ගාමග්ගධම්මස්ස චතුසච්චධම්මස්ස වා අකොවිදා න ජානන්ති.

“于善人为敞开，如光明于具眼者”(satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmiva)：即对以智慧之眼而见的善人、圣者而言，涅槃(nibbāna)犹如光明，是敞开的。“野兽不娴熟于法，于近处而不识”(santike na vijānanti, magā dhammassa akovidā)：涅槃就在近处，或因辨析自身发、毛等任一部分后即可证得，或因其为自身诸蕴的寂灭之道。虽然涅槃如此邻近，但如野兽般的凡夫，因不娴熟于道与非道之法(maggāmaggadhamma)，或不娴熟于四谛之法(catusaccadhamma)，故不能了知。

මාරධෙය්‍යානුපන්නෙහීති තෙභූමකවට්ටං මාරස්ස නිවාසට්ඨානං අනුපන්නෙහි. කො නු අඤ්ඤත්‍ර අරියෙභීති ඨපෙත්වා අරියෙ කො නු අඤ්ඤො නිබ්බානපදං ජානිතුං අරහති. සම්මදඤ්ඤාය පරිනිබ්බන්තීති අරහත්තපඤ්ඤාය සම්මා ජානිත්වා අනන්තරමෙව අනාසවා හුත්වා කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බන්ති. අථ වා සම්මදඤ්ඤාය අනාසවා හුත්වා අන්තෙ ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බායන්ති.

“所谓‘追随魔境者’(Māradheyyānupannehi)：即追随三界轮回——魔罗的住所者。‘除圣者外，谁能呢？’(Ko nu aññatra ariyebhi)：即除圣者外，谁能了知涅槃之境呢？‘以正智而般涅槃’(Sammadaññāya parinibbanti)：即以阿罗汉果智正确了知后，立即成为无漏者，以烦恼的寂灭而般涅槃。或者，以正智成为无漏者后，最终以蕴的般涅槃而般涅槃。

4-12. දුතියරූපාරාමසුත්තාදිවණ්ණනා

4-12. 第二乐色经等释义

137-145. චතුත්ථං [Pg.46] සුද්ධිකං කත්වා දෙසියමානෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං. පඤ්චමාදීනි තථා තථා බුජ්ඣන්තානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි. අත්ථො පන තෙසං පාකටොයෙවාති.

137-145. 第四经，仅以散文形式，是依能觉悟者的意乐而说。第五经等，是依那些能如是如是觉悟者的意乐而说。而其义理是显而易见的。

දෙවදහවග්ගො චුද්දසමො.

第十四提婆达诃品

15. නවපුරාණවග්ගො

15. 新旧品

1. කම්මනිරොධසුත්තවණ්ණනා

1. 业灭经释义

146. නවපුරාණවග්ගස්ස පඨමෙ නවපුරාණානීති නවානි ච පුරාණානි ච. චක්ඛු, භික්ඛවෙ, පුරාණකම්මන්ති න චක්ඛු පුරාණං, කම්මමෙව පුරාණං, කම්මතො පන නිබ්බත්තත්තා පච්චයනාමෙන එවං වුත්තං. අභිසඞ්ඛතන්ති පච්චයෙහි අභිසමාගන්ත්වා කතං. අභිසඤ්චෙතයිතන්ති චෙතනාය පකප්පිතං. වෙදනියං දට්ඨබ්බන්ති වෙදනාය වත්ථූති පස්සිතබ්බං. නිරොධා විමුත්තිං ඵුසතීති ඉමස්ස තිවිධස්ස කම්මස්ස නිරොධෙන විමුත්තිං ඵුසති. අයං වුච්චතීති අයං තස්සා විමුත්තියා ආරම්මණභූතො නිරොධො කම්මනිරොධොති වුච්චති. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ පුබ්බභාගවිපස්සනා කථිතා.

146. 在新旧品第一经中，“新旧”(navapurāṇa)者，即是新的与旧的。“比丘们，眼是旧业”(cakkhu, bhikkhave, purāṇakammaṃ)者，并非眼是旧的，唯业是旧的。然因从业而生，故以因之名而如是说。“被造作的”(abhisaṅkhata)者，即由诸缘和合而成。“被思所造的”(abhisañcetayita)者，即由思所筹划。“当视为所受”(vedaniyaṃ daṭṭhabbaṃ)者，即当以观智视为感受的依处。“由灭而触及解脱”(nirodhā vimuttiṃ phusati)者，即由此三行业之灭而触及解脱。“此被称为”(ayaṃ vuccati)者，此作为彼解脱之所缘的灭，被称为“业灭”(kammanirodha)。如是，于此经中，宣说了前分观(pubbabhāgavipassanā)。

2-5. අනිච්චනිබ්බානසප්පායසුත්තාදිවණ්ණනා

2-5. 无常、导向涅槃等经释义

147-150. දුතියෙ නිබ්බානසප්පායන්ති නිබ්බානස්ස සප්පායං උපකාරපටිපදං. තතියාදීසුපි එසෙව නයො. පටිපාටියා පන චතූසුපි එතෙසු සුත්තෙසු සහ විපස්සනාය චත්තාරො මග්ගා කථිතා.

147-150. 在第二经中，“导向涅槃”(nibbānasappāya)者，即对涅槃适宜、有助益的行道。第三经等亦是此理。然而，依次在这四部经中，皆连同观而宣说了四道。

6-7. අන්තෙවාසිකසුත්තාදිවණ්ණනා

6-7. 弟子经等释义

151-152. ඡට්ඨෙ අනන්තෙවාසිකන්ති අන්තො වසනකකිලෙසවිරහිතං. අනාචරියකන්ති ආචරණකකිලෙසවිරහිතං. අන්තස්ස වසන්තීති අන්තො අස්ස වසන්ති. තෙ නං සමුදාචරන්තීති තෙ එතං අධිභවන්ති අජ්ඣොත්ථරන්ති සික්ඛාපෙන්ති වා. ‘‘එවං වෙජ්ජකම්මං කරොහි, එවං දූතකම්ම’’න්ති ඉති සික්ඛාපනසඞ්ඛාතෙන සමුදාචරණත්ථෙනස්ස තෙ ආචරියා නාම හොන්ති, තෙහි [Pg.47] ආචරියෙහි සාචරියකොති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සත්තමං හෙට්ඨා කථිතනයමෙව.

151-152. 第六经中，“无弟子”(anantevāsika)是离于内在的烦恼弟子。“无师”(anācariyaka)是离于行于其上的烦恼之师。“于其内住”(antassa vasanti)是：于其（人）内安住。“彼等行于其上”(te naṃ samudācaranti)是：彼等（烦恼）征服、压倒此人，或教导说：“你应如此行医，如此作使者。”如此，以教导为名，以行于其上为义，彼等（烦恼）即成为其师；因彼等为师，故称“有师”(sācariyako)。此中其余部分，当如已说之理了知。第七经如下文所说。

8. අත්ථිනුඛොපරියායසුත්තවණ්ණනා

8. 理趣经释义

153. අට්ඨමෙ යං පරියායං ආගම්මාති යං කාරණං ආගම්ම. අඤ්ඤත්‍රෙව සද්ධායාති විනා සද්ධාය සද්ධං අපනෙත්වා. එත්ථ ච සද්ධාති න පච්චක්ඛා සද්ධා. යො පන පරස්ස එවං කිර එවං කිරාති කථෙන්තස්ස සුත්වා උප්පන්නො සද්දහනාකාරො, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. රුචිආදීසුපි රුචාපෙත්වා ඛමාපෙත්වා අත්ථෙතන්ති ගහණාකාරො රුචි නාම, එවං කිර භවිස්සතීති අනුස්සවනං අනුස්සවො, නිසීදිත්වා එකං කාරණං චින්තෙන්තස්ස කාරණං උපට්ඨාති, එවං උපට්ඨිතස්ස අත්ථෙතන්ති ගහණං ආකාරපරිවිතක්කො නාම, කාරණවිතක්කොති අත්ථො. කාරණං චින්තෙන්තස්ස පාපිකා ලද්ධි උප්පජ්ජති, තං අත්ථෙසාති ගහණාකාරො දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්ති නාම. අඤ්ඤං බ්‍යාකරෙය්‍යාති ඉමානි පඤ්ච ඨානානි මුඤ්චිත්වා අරහත්තං බ්‍යාකරෙය්‍ය. ඉමස්මිං සුත්තෙ සෙඛාසෙඛානං පච්චවෙක්ඛණා කථිතා.

153. 第八经中，“依于何种理趣”(yaṃ pariyāyaṃ āgamma)是：依于何种原因。“除了信”(aññatreva saddhāya)是：无信，除去信。此中，“信”(saddhā)不是现见之信，而是指听闻他人说“据说如此”而生起的相信之状，针对此而说。于“喜好”(ruci)等中，随己意而喜乐、认可后，执取“此为实有”之状，名为“喜好”；听闻“据说将会如此”是“传闻”(anussava)；静坐思惟一理由时，理由现前，对如此现前者，执取“此为实有”，名为“行相遍寻”(ākāraparivitakka)，义为“原因之寻”。思惟理由时，生起邪恶之见，执取“此见为我所有”之状，名为“见审虑忍”(diṭṭhinijjhānakkhanti)。“记说其他”(aññaṃ byākareyya)是：舍此五处而记说阿罗汉果。于此经中，说示有学与无学之省察(paccavekkhaṇā)。

9-10. ඉන්ද්‍රියසම්පන්නසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 根具足经等释义

154-155. නවමෙ ඉන්ද්‍රියසම්පන්නොති පරිපුණ්ණින්ද්‍රියො. තත්ථ යෙන ඡ ඉන්ද්‍රියානි සම්මසිත්වා අරහත්තං පත්තං, සො තෙහි නිබ්බිසෙවනෙහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතත්තා, චක්ඛාදීනි වා ඡ ඉන්ද්‍රියානි සම්මසන්තස්ස උප්පන්නෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි සමන්නාගතත්තා පරිපුණ්ණින්ද්‍රියො නාම හොති, තං සන්ධාය භගවා චක්ඛුන්ද්‍රියෙ චෙතිආදිනා නයෙන දෙසනං විත්ථාරෙත්වා එත්තාවතා ඛො භික්ඛු ඉන්ද්‍රියසම්පන්නො හොතීති ආහ. දසමං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

154-155. 第九经中，“根具足”即诸根圆满。于此，有比丘审察六根而证得阿罗汉果，因其具足彼等纯净之诸根，故名为诸根圆满；或因审察眼等六根时，具足所生起的信等诸根，故名为诸根圆满。世尊针对此义，以“于眼根……”等方法详说教示后，说道：“比丘，具足此等，乃为根具足。”第十经如前所述。

නවපුරාණවග්ගො පඤ්චදසමො.

新旧品第十五

තතියො පණ්ණාසකො.

第三五十

16. නන්දික්ඛයවග්ගො

16. 喜尽品

1-4. අජ්ඣත්තනන්දික්ඛයසුත්තාදිවණ්ණනා

1-4. 内喜尽经等释义

156-159. නන්දික්ඛයවග්ගස්ස [Pg.48] පඨමෙ නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයොති නන්දියා ච රාගස්ස ච අත්ථතො එකත්තා වුත්තං. සුවිමුත්තන්ති අරහත්තඵලවිමුත්තිවසෙන සුට්ඨු විමුත්තං. සෙසමෙත්ථ දුතියාදීසු ච උත්තානමෙව.

156-159. 喜尽品第一经中，“喜尽即贪尽，贪尽即喜尽”，此乃因喜与贪于义为一而说。“善解脱”者，谓依阿罗汉果解脱而善解脱。其余部分，于此经及第二等经中，其义自明。

5-6. ජීවකම්බවනසමාධිසුත්තාදිවණ්ණනා

5-6. 耆婆芒果园定经等释义

160-161. පඤ්චමං සමාධිවිකලානං, ඡට්ඨං පටිසල්ලානවිකලානං චිත්තෙකග්ගතඤ්ච කායවිවෙකඤ්ච ලභන්තානං එතෙසං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතීති ඤත්වා කථිතං. තත්ථ ඔක්ඛායතීති (පච්චක්ඛායති) පඤ්ඤායති පාකටං හොති. ඉති ද්වීසුපි එතෙසු සහ විපස්සනාය චත්තාරො මග්ගා කථිතා.

160-161. 第五经为定缺者说，第六经为远离缺者说，乃知“若得心一境性与身远离，彼等之业处将得以增长”而说。其中，okkhāyati (现见) 意为了知、显现。如是，于此二经中，与观(vipassanā)一同宣说了四道。

7-9. කොට්ඨිකඅනිච්චසුත්තාදිවණ්ණනා

7-9. 拘絺迦无常经等释义

162-164. සත්තමාදීසු තීසු ථෙරස්ස විමුත්තිපරිපාචනියා ධම්මාව කථිතා.

162-164. 于第七等三经中，宣说了使长老解脱成熟之法。

10-12. මිච්ඡාදිට්ඨිපහානසුත්තාදිවණ්ණනා

10-12. 断邪见经等释义

165-167. දසමාදීනි තීණි පාටියෙක්කෙන පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන වුත්තානි. තෙසං අත්ථො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.

165-167. 第十等三经，乃依各别个人(puggala)之意乐而说。其义当依已说之法了知。

නන්දික්ඛයවග්ගො සොලසමො.

喜尽品第十六

17. සට්ඨිපෙය්‍යාලවග්ගො

17. 六十省略品

1-60. අජ්ඣත්තඅනිච්චඡන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

1-60. 内无常欲经等释义

168-227. තදනන්තරො සට්ඨිපෙය්‍යාලො නාම හොති, සො උත්තානත්ථොව. යානි පනෙත්ථ සට්ඨි සුත්තානි වුත්තානි, තානි ‘‘ඡන්දො පහාතබ්බො’’ති [Pg.49] එවං තස්ස තස්සෙව පදස්ස වසෙන බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයවසෙන වුත්තානි. ඉති සබ්බානි තානි පාටියෙක්කෙන පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි. එකෙකසුත්තපරියොසානෙ චෙත්ථ සට්ඨි සට්ඨි භික්ඛූ අරහත්තං පත්තාති.

168-227. 此后为《六十省略》(Saṭṭhipeyyāla)，其义已明。此处所说之六十经，皆以“应断除欲”等句式，随各各句，并依能觉悟者之意乐而说。如是，此等诸经皆是随各别个人(puggala)之意乐而分别开示。于此，每一经结尾，皆有六十位比丘证得阿拉汉果。

සට්ඨිපෙය්‍යාලවග්ගො.

六十省略品

18. සමුද්දවග්ගො

18. 海品

1. පඨමසමුද්දසුත්තවණ්ණනා

1. 初海经释义

228. සමුද්දවග්ගස්ස පඨමෙ චක්ඛු, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස සමුද්දොති යදි දුප්පූරණට්ඨෙන යදි වා සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො, චක්ඛුමෙව සමුද්දො. තස්ස හි පථවිතො යාව අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකා නීලාදිආරම්මණං සමොසරන්තං පරිපුණ්ණභාවං කාතුං න සක්කොති, එවං දුප්පූරණට්ඨෙනපි සමුද්දො. චක්ඛු ච තෙසු තෙසු නීලාදීසු ආරම්මණෙසු සමුද්දති, අසංවුතං හුත්වා ඔසරමානං කිලෙසුප්පත්තියා කාරණභාවෙන සදොසගමනෙන ගච්ඡතීති සමුද්දනට්ඨෙනපි සමුද්දො. තස්ස රූපමයො වෙගොති සමුද්දස්ස අප්පමාණො ඌමිමයො වෙගො විය තස්සාපි චක්ඛුසමුද්දස්ස සමොසරන්තස්ස නීලාදිභෙදස්ස ආරම්මණස්ස වසෙන අප්පමෙය්‍යො රූපමයො වෙගො වෙදිතබ්බො. යො තං රූපමයං වෙගං සහතීති යො තං චක්ඛුසමුද්දෙ සමොසටං රූපමයං වෙගං, මනාපෙ රූපෙ රාගං, අමනාපෙ දොසං, අසමපෙක්ඛිතෙ මොහන්ති එවං රාගාදිකිලෙසෙ අනුප්පාදෙන්තො උපෙක්ඛකභාවෙන සහති.

228. 于《海品》初经中，（佛言）“诸比丘，人之眼为海”者，是说：若由难满之义，或由奔流之义而为“海”，则眼即是海。因为，眼对于从大地乃至色究竟天的青色等所缘，纵然汇集而来，亦不能令其圆满，如是，由难满之义，（眼）是海。又，眼于彼彼青色等所缘中奔流，因不守护而成为烦恼生起之因，带着过失而行，故由奔流之义，（眼）亦是海。（经言）“其色所成之流”者，譬如大海无量之波涛洪流，彼眼海亦然，随汇集而来之青等差别所缘，当知其色所成之流不可计量。（经言）“彼能堪忍其色所成之流”者，谓于眼海中汇集之色所成流，于可意色不起贪，于不可意色不起瞋，于中庸者不起痴，如是不令贪等烦恼生起，以舍心而堪忍之。

සඌමින්තිආදීසු කිලෙසඌමීහි සඌමිං. කිලෙසාවට්ටෙහි සාවට්ටං. කිලෙසගාහෙහි සගාහං. කිලෙසරක්ඛසෙහි සරක්ඛසං. කොධූපායාසස්ස ච වසෙන සඌමිං. වුතඤ්හෙතං ‘‘ඌමිභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 109; ම. නි. 2.162; අ. නි. 4.122). කාමගුණවසෙන සාවට්ටං. වුතඤ්හෙතං ‘‘ආවට්ටග්ගාහොති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචන’’න්ති (සං. නි. 4.241). මාතුගාමවසෙන සගාහං සරක්ඛසං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ගාහරක්ඛසොති ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්සෙතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 109). සෙසවාරෙසුපි එසෙව [Pg.50] නයො. සභයං දුත්තරං අච්චතරීති ඌමිභයෙන සභයං දුරතික්කමං අතික්කමි. ලොකන්තගූති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං ගතො. පාරගතොති වුච්චතීති නිබ්බානං ගතොති කථීයති.

在“有浪”(saūmi)等词中，以烦恼为浪，故为“有浪”；以烦恼为漩涡，故为“有漩涡”(sāvaṭṭa)；以烦恼为鳄鱼，故为“有鳄鱼”(sagāha)；以烦恼为罗刹，故为“有罗刹”(sarakkhasa)。又，依于忿与恼(kodhūpāyāsa)而为“有浪”。对此曾说：“诸比丘，‘浪之怖’(ūmibhaya)是忿与恼的异名。”依于欲(kāmaguṇa)而为“有漩涡”。对此曾说：“诸比丘，‘漩涡之捕’(āvaṭṭaggāha)是五欲的异名。”依于女人(mātugāma)而为“有捕者”与“有罗刹女”。对此曾说：“诸比丘，‘捕者与罗刹’(gāharakkhaso)是女人的异名。”其余诸节，理路亦然。“已渡有怖畏、难渡者”，即是已超越有浪涛等怖畏、难以超越之处。“世界边达者”(lokantagū)，即是已达行世间之边际。“被称为已到彼岸者”(pāragato)，即是说已达涅槃。

2-3. දුතියසමුද්දසුත්තාදිවණ්ණනා

2-3. 第二海经等释义

229-230. දුතියෙ සමුද්දොති සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො, කිලෙදනට්ඨෙන තෙමනට්ඨෙනාති වුත්තං හොති. යෙභුය්‍යෙනාති ඨපෙත්වා අරියසාවකෙ. සමුන්නාති කිලින්නා තින්තා නිමුග්ගා. තන්තාකුලකජාතාතිආදි හෙට්ඨා විත්ථාරිතමෙව. මච්චුජහොති තයො මච්චූ ජහිත්වා ඨිතො. නිරුපධීති තීහි උපධීහි අනුපධි. අපුනබ්භවායාති නිබ්බානත්ථාය. අමොහයී මච්චුරාජන්ති යථා තස්ස ගතිං න ජානාති, එවං මච්චුරාජානං මොහෙත්වා ගතො. තතියං වුත්තනයමෙව.

229-230. 在第二经中，“海”(samudda)因流动汇集之义而为“海”，亦即是说有浸湿、润湿之义。所谓“多数”，是指除了圣弟子之外者。所谓“沉没”(samunna)，即是被浸染、被渗透、被淹没。至于“如丝线缠结”(tantākulakajāta)等，已在前面详细解释。“舍断死者”(maccujaho)，是指舍弃了三种死而安住。“无所依”(nirupadhi)，是指没有三种所依。“为了不再受生”(apunabbhavāya)，即是为了涅槃。“迷惑死王”(amohayī maccurājaṃ)，是指令死王不知其去向，如此迷惑死王而去。第三经的解释方法与前述相同。

4-6. ඛීරරුක්ඛොපමසුත්තාදිවණ්ණනා

4-6. 乳树本行等释义

231-233. චතුත්ථෙ අප්පහීනට්ඨෙන අත්ථි, තෙනෙවාහ සො අප්පහීනොති. පරිත්තාති, පබ්බතමත්තම්පි රූපං අනිට්ඨං අරජනීයං පරිත්තං නාම හොති, එවරූපාපිස්ස රූපා චිත්තං පරියාදියන්තීති දස්සෙති. කො පන වාදො අධිමත්තානන්ති ඉට්ඨාරම්මණං පනස්ස රජනීයං වත්ථු චිත්තං පරියාදියතීති එත්ථ කා කථා? එත්ථ ච නඛපිට්ඨිපමාණම්පි මණිමුත්තාදි රජනීයං වත්ථු අධිමත්තාරම්මණමෙවාති වෙදිතබ්බං. දහරොතිආදීනි තීණිපි අඤ්ඤමඤ්ඤවෙවචනානෙව. ආභින්දෙය්‍යාති පහරෙය්‍ය පදාලෙය්‍ය වා. පඤ්චමෙ තදුභයන්ති තං උභයං. ඡට්ඨං උත්තානමෙව.

231-233. 第四（经）中，以“未断”义，（烦恼）是“有”的，因此说“彼未断”。所谓“少量”（paritta），即使是山那么大的色（rūpa），若不可喜（aniṭṭha）、不可爱（arajanīya），也名为“少量”。经中开示：即使是这样的色，也能占据他的心。对于“极多”（adhimatta）的，又有什么可说的呢？也就是说，于他而言，可喜、可爱的所缘事物能占据其心，于此还有什么可说的呢？于此，当知纵然是像指甲盖大小的摩尼宝、珍珠等可爱之物，也实为“极多所缘”（adhimattārammaṇa）。“年少”（daharo）等三者，皆为同义词。“当击破”（ābhindeyya），即当击打或破坏。第五（经）中，“彼二者”（tadubhayaṃ）即那二者。第六（经）义理明显。

7. උදායීසුත්තවණ්ණනා

7. 优陀夷经释义

234. සත්තමෙ අනෙකපරියායෙනාති අනෙකෙහි කාරණෙහි. ඉතිපායන්ති ඉතිපි අයං. ඉමස්මිං සුත්තෙ අනිච්චෙන අනත්තලක්ඛණං කථිතං.

234. 第七（经）中，“以种种方便”（anekapariyāyena）意为“以多种原因”。“亦复如是”（itipāyaṃ）即“此亦是”（itipi ayaṃ）。于此经中，以无常宣说了无我相。

8. ආදිත්තපරියායසුත්තවණ්ණනා

8. 燃火教示经释义

235. අට්ඨමෙ අනුබ්‍යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහොති ‘‘හත්ථා සොභනා පාදා සොභනා’’ති එවං අනුබ්‍යඤ්ජනවසෙන නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තග්ගාහොති හි [Pg.51] සංසන්දෙත්වා ගහණං, අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහොති විභත්තිගහණං. නිමිත්තග්ගාහො කුම්භීලසදිසො සබ්බමෙව ගණ්හාති, අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහො රත්තපාසදිසො විභජිත්වා හත්ථපාදාදීසු තං තං කොට්ඨාසං. ඉමෙ පන ද්වෙ ගාහා එකජවනවාරෙපි ලබ්භන්ති, නානාජවනවාරෙ වත්තබ්බමෙව නත්ථි.

235. 第八（经）中，“从细相取相”（anubyañjanaso nimittaggāho）是指，如“手美、足美”这般，通过细相而取相。“取相”（nimittaggāha）是整合而取，“取细相”（anubyañjanaggāha）是分别而取。取相如鳄鱼，全盘攫取；取细相如水蛭，于手足等中，分别吸取其一一部分。这两种取，于一生速行中亦可得，于多生速行中更不必说。

නිමිත්තස්සාදගථිතන්ති නිමිත්තස්සාදෙන ගන්ථිතං බද්ධං. විඤ්ඤාණන්ති කම්මවිඤ්ඤාණං. තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්‍යාති න කොචි සංකිලිට්ඨෙන චිත්තෙන කාලං කරොන්තො නාම අත්ථි. සබ්බසත්තානඤ්හි භවඞ්ගෙනෙව කාලකිරියා හොති. කිලෙසභයං පන දස්සෙන්තො එවමාහ. සමයවසෙන වා එවං වුත්තං. චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හි ආපාථගතෙ ආරම්මණෙ රත්තචිත්තං වා දුට්ඨචිත්තං වා මූළ්හචිත්තං වා ආරම්මණරසං අනුභවිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති, භවඞ්ගෙ ඨත්වා කාලකිරියං කරොති. තස්මිං සමයෙ කාලං කරොන්තස්ස ද්වෙව ගතියො පාටිකඞ්ඛා, ඉමස්ස සමයස්ස වසෙනෙතං වුත්තං.

“为相味所系”，是为相味所系缚、捆绑。“识”，是业识。“若于其时死”，实无有情以染污心而死，因为一切有情皆仅以有分而死。然为显示诸烦恼之怖畏，故作是说。或依时机而如是说。于眼门，当所缘现起时，以贪心、或瞋心、或痴心感受所缘之味后，心识落入有分，住于有分而死。于其时死者，当预期唯有二趣。此乃依此之时机而说。

ඉමං ඛ්වාහං, භික්ඛවෙ, ආදීනවන්ති ඉමං අනෙකානි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ අනුභවිතබ්බං දුක්ඛං සම්පස්සමානො එවං වදාමි තත්තාය අයොසලාකාය අක්ඛීනි අඤ්ජාපෙතුකාමොති. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. අයොසඞ්කුනාති අයසූලෙන. සම්පලිමට්ඨන්ති ද්වෙපි කණ්ණච්ඡිද්දානි විනිවිජ්ඣිත්වා පථවියං ආකොටනවසෙන සම්පලිමට්ඨං.

“诸比丘，我见此过患”，是我彻见此当于地狱中感受无数十万年之苦，故如是说：“宁可以炽热铁条烧灼双目。”以此理趣，当知一切义。“铁锥”，是铁桩。“令其极受折磨”，是贯穿二耳孔，以敲击于地之方式，令其极受折磨。

තතියවාරෙ සම්පලිමට්ඨන්ති නඛච්ඡෙදනං පවෙසෙත්වා උක්ඛිපිත්වා සහධුනට්ඨෙන ඡින්දිත්වා පාතනවසෙන සම්පලිමට්ඨං. චතුත්ථවාරෙ සම්පලිමට්ඨන්ති බන්ධනමූලං ඡෙත්වා පාතනවසෙන සම්පලිමට්ඨං. පඤ්චමවාරෙ සම්පලිමට්ඨන්ති තිඛිණාය සත්තියා කායපසාදං උප්පාටෙත්වා පතනවසෙන සම්පලිමට්ඨං. සත්තියාති එත්ථ මහතී දණ්ඩකවාසි වෙදිතබ්බා. සොත්තන්ති නිපජ්ජිත්වා නිද්දොක්කමනං. යථාරූපානං විතක්කානං වසං ගතො සඞ්ඝං භින්දෙය්‍යාති ඉමිනා විතක්කානං යාව සඞ්ඝභෙදා පාපකම්මාවහනතා දස්සිතා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

第三次，“令其极受折磨”，是如以指甲刀插入、向上挑起，连同鼻中隔一并切断，以坠落之方式，令其极受折磨。第四次，“令其极受折磨”，是切断舌根，以坠落之方式，令其极受折磨。第五次，“令其极受折磨”，是以锋利之矛，将身净色层层剥离，以坠落之方式，令其极受折磨。此处“矛”(satti)当知为长柄大刀(daṇḍakavāsi)。“为如是寻思所制伏而破僧”，此句显示了诸寻思能引生乃至破僧之恶业。于此，余者皆自明了。

9-10. පඨමහත්ථපාදොපමසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 初手足本行等释义

236-237. නවමෙ [Pg.52] හත්ථෙසු, භික්ඛවෙ, සතීති හත්ථෙසු විජ්ජමානෙසු. දසමෙ න හොතීති වුච්චමානෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයවසෙන වුත්තං. ද්වීසුපි චෙතෙසු විපාකසුඛදුක්ඛමෙව දස්සෙත්වා වට්ටවිවට්ටං කථිතන්ති.

236-237. 第九经中，“诸比丘，手存在时”是指当手存在时。第十经中，当说“不存在”时，是依将觉悟者之意乐而说。于此二经中，亦是仅在开示了异熟的乐与苦之后，才宣说了轮回与离轮回法。

සමුද්දවග්ගො නිට්ඨිතො.

海品终。

19. ආසීවිසවග්ගො

19. 毒蛇品

1. ආසීවිසොපමසුත්තවණ්ණනා

1. 毒蛇本行释义

238. ආසීවිසවග්ගස්ස පඨමෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසීති එකචාරිකද්විචාරිකතිචාරිකචතුචාරිකපඤ්චචාරිකෙ සභාගවුත්තිනො කාරකෙ යුත්තපයුත්තෙ සබ්බෙපි දුක්ඛලක්ඛණකම්මට්ඨානිකෙ පරිවාරෙත්වා නිසින්නෙ යොගාවචරෙ භික්ඛූ ආමන්තෙසි. ඉදඤ්හි සුත්තං පුග්ගලජ්ඣාසයෙන වුත්තං. පුග්ගලෙසුපි විපඤ්චිතඤ්ඤූනං දිසාවාසිකානං දුක්ඛලක්ඛණකම්මට්ඨානිකානං උපට්ඨානවෙලාය ආගන්ත්වා සත්ථාරං පරිවාරෙත්වා නිසින්නානං වසෙන වුත්තං. එවං සන්තෙපි උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීනං චතුන්නම්පි පුග්ගලානං පච්චයභූතමෙවෙතං. උග්ඝටිතඤ්ඤූ පුග්ගලො හි ඉමස්ස සුත්තස්ස මාතිකානික්ඛෙපෙනෙව අරහත්තං පාපුණිස්සති, විපඤ්චිතඤ්ඤූ මාතිකාය විත්ථාරභාජනෙන, නෙය්‍යපුග්ගලො ඉමමෙව සුත්තං සජ්ඣායන්තො පරිපුච්ඡන්තො යොනිසො මනසිකරොන්තො කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවන්තො භජන්තො පයිරුපාසන්තො අරහත්තං පාපුණිස්සති. පදපරමස්සෙතං සුත්තං අනාගතෙ වාසනා භවිස්සතීති එවං සබ්බෙසම්පි උපකාරභාවං ඤත්වා භගවා සිනෙරුං උක්ඛිපන්තො විය ආකාසං විත්ථාරෙන්තො විය චක්කවාළපබ්බතං කම්පෙන්තො විය ච මහන්තෙන උස්සාහෙන සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙති ඉමං ආසීවිසොපමසුත්තං ආරභි.

238. 《毒蛇品》第一经中，“呼唤诸比丘”是指：世尊呼唤了那些独行、二人行、三人行、四人行、五人行，具同分行，于业处作业、精勤，围绕而坐的一切修习苦相业处的瑜伽行比丘。此经乃依个人之意乐而说。于诸人中，此经亦是为广说而知者——即那些从各方而来、修习苦相业处、于侍奉之时前来围绕导师而坐者——而说。即便如此，此经亦为略说而知者等四种人作为助缘。略说而知者仅凭此经之纲要即可证得阿罗汉果；广说而知者凭纲要之广说而证；所引导者则须通过读诵、问难、如理作意、亲近、承事、奉事善友而证得阿罗汉果；仅能通文句者，此经将为其未来之资粮。如是，世尊了知此经对一切人皆有助益，便如举起须弥山，如展开虚空，如震动轮围山般，以大精进，以“诸比丘，譬如”为开端，宣说了这部《毒蛇《本行》》。

තත්ථ චත්තාරො ආසීවිසාති කට්ඨමුඛො, පූතිමුඛො, අග්ගිමුඛො, සත්ථමුඛොති ඉමෙ චත්තාරො. තෙසු කට්ඨමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං සුක්ඛකට්ඨං විය ථද්ධං හොති, සන්ධිපබ්බෙසු අධිමත්තං අයසූලසමප්පිතං විය තිට්ඨති. පූතිමුඛෙන දට්ඨස්ස පක්කපූතිපනසං විය විපුබ්බකභාවං ආපජ්ජිත්වා පග්ඝරති[Pg.53], චඞ්ගවාරෙ පක්ඛිත්තඋදකං විය හොති. අග්ගිමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං ඣායිත්වා භස්මමුට්ඨි විය ථුසමුට්ඨි විය ච විප්පකිරීයති. සත්තමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලසරීරං භිජ්ජති, අසනිපාතට්ඨානං විය මහානිඛාදනෙන ඛතසන්ධිමුඛං විය ච හොති. එවං විසවසෙන විභත්තා චත්තාරො ආසීවිසා.

于此，所谓四种毒蛇，即木口蛇(kaṭṭhamukho)、腐口蛇(pūtimukho)、火口蛇(aggimukho)与刃口蛇(satthamukho)。其中，被木口蛇所咬者，其全身僵硬如枯木，诸关节处犹如被铁锥刺入。被腐口蛇所咬者，其全身如熟透腐烂的波罗蜜般溃烂流脓，犹如置于滤布之水。被火口蛇所咬者，其全身被烧灼，如一撮灰、一撮糠般散落。被刃口蛇所咬者，其全身碎裂，犹如遭雷击之处，亦如被大凿子凿开的接口。如是，依其毒力，分为四种毒蛇。

විසවෙගවිකාරෙන පනෙතෙ සොළස හොන්ති. කට්ඨමුඛො හි දට්ඨවිසො, දිට්ඨවිසො, ඵුට්ඨවිසො, වාතවිසොති චතුබ්බිධො හොති. තෙන හි දට්ඨම්පි දිට්ඨම්පි ඵුට්ඨම්පි තස්ස වාතෙන පහටම්පි සරීරං වුත්තප්පකාරෙන ථද්ධං හොති. සෙසෙසුපි එසෙව නයොති. එවං විසවෙගවිකාරවසෙන සොළස හොන්ති.

再者，依毒力之变化，此等毒蛇有十六种。木口蛇有四种，即：咬毒、见毒、触毒、风毒。是故，被其所咬、所见、所触，或被其气息所拂，身体即如前述而僵硬。其余诸蛇亦同此理。如是，依毒力变化之故，共为十六种。

පුන පුග්ගලපණ්ණත්තිවසෙන චතුසට්ඨි හොන්ති. කථං? කට්ඨමුඛෙසු තාව දට්ඨවිසො ච ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො චෙව ඝොරවිසො ච, නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසොති චතුබ්බිධො හොති. තත්ථ යස්ස විසං සම්පජ්ජලිතතිණුක්කාය අග්ගි විය සීඝං අභිරුහිත්වා අක්ඛීනි ගහෙත්වා ඛන්ධං ගහෙත්වා සීසං ගහෙත්වා ඨිතන්ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති මණිසප්පාදීනං විසං විය, මන්තං පන පරිවත්තෙත්වා කණ්ණවාතං දත්වා දණ්ඩකෙන පහටමත්තෙ ඔතරිත්වා දට්ඨට්ඨානෙයෙව තිට්ඨති, අයං ආගතවිසො නො ඝොරවිසො නාම. යස්ස පන විසං සණිකං අභිරුහති, ආරුළ්හාරුළ්හට්ඨානෙ පන අයං සීතඋදකං විය හොති උදකසප්පාදීනං විසං විය, ද්වාදසවස්සච්චයෙනාපි කණ්ණපිට්ඨිඛන්ධපිට්ඨිකාදීසු ගණ්ඩපිළකාදිවසෙන පඤ්ඤායති, මන්තපරිවත්තනාදීසු ච කයිරමානාසු සීඝං න ඔතරති, අයං ඝොරවිසො නො ආගතවිසො නාම. යස්ස පන විසං සීඝං අභිරුහති, න සීඝං ඔතරති අනෙළකසප්පාදීනං විසං විය, අයං ආගතවිසො චෙව ඝොරවිසො ච. යස්ස පන විසං මන්දං හොති, ඔතාරියමානම්පි සුඛෙනෙව ඔතරති නීලසප්පධම්මනිසප්පාදීනං විසං විය, අයං නෙවාගතවිසො න ඝොරවිසො නාම. ඉමිනා උපායෙන කට්ඨමුඛෙ දට්ඨවිසාදයො පූතිමුඛාදීසු ච දට්ඨවිසාදයො වෙදිතබ්බාති. එවං පුග්ගලපණ්ණත්තිවසෙන චතුසට්ඨි.

再者，依个体施设，有六十四种。如何？首先，在木口蛇(Kaṭṭhamukha)中，咬毒蛇(daṭṭhavisa)有四种：速行而不猛烈之毒者、猛烈而不速行之毒者、速行且猛烈之毒者、以及非速行非猛烈之毒者。于此，有蛇其毒如燃草火炬之焰，迅速上行，攫眼、攫肩、攫头而住，此状如宝珠蛇(maṇisappa)等之毒；然而，通过反复念咒、向耳中吹气，仅以木杖敲击，其毒便会退下，仅停留在被咬之处。此名速行而不猛烈之毒者。又有蛇其毒缓慢上行，然于已上行之处，其毒犹如冷水，此状如水蛇(udakasappa)等之毒；纵然经过十二年，亦会于耳后、肩后等处，以肿块、脓疮等形式显现；且虽行反复念咒等法，其毒亦不速退。此名猛烈而不速行之毒者。又有蛇其毒迅速上行，而不速退，此状如巨蟒(aneḷakasappa)等之毒。此名速行且猛烈之毒者。又有蛇其毒迟缓，即使令其消退，亦能轻易退去，此状如青蛇(nīlasappa)、法尼蛇(dhammanisappa)等之毒。此名非速行非猛烈之毒者。以此方法，当知木口蛇中的咬毒蛇(daṭṭhavisa)等，以及腐口蛇(pūtimukha)等中的咬毒蛇等。如是，依个体施设，有六十四种。

තෙසු [Pg.54] ‘‘අණ්ඩජා නාගා’’තිආදිනා (සං. නි. 3.342-344) යොනිවසෙන එකෙකං චතුධා විභජිත්වා ඡපණ්ණාසාධිකානි ද්වෙ සතානි හොන්ති. තෙ ජලජාථලජාති ද්විගුණිතා ද්වාදසාධිකානි පඤ්චසතානි හොන්ති, තෙ කාමරූපඅකාමරූපානං වසෙන ද්විගුණිතා චතුවීසාධිකසහස්සසඞ්ඛා හොන්ති. පුන ගතමග්ගස්ස පටිලොමතො සංඛිප්පමානා කට්ඨමුඛාදිවසෙන චත්තාරොව හොන්තීති. තෙ සන්ධාය භගවා ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, චත්තාරො ආසීවිසා’’ති ආහ. කුලවසෙන හි එතෙ ගහිතා.

于此，如“卵生龙”等，依其生处，一一分为四种，则有二百五十六种。此等乘以水生、陆生二者，则有五百一十二种。此等再依能否随意变现色身而乘以二，则有一千零二十四种。再者，若逆向归纳前述理路，则依木口等，仅有四种。世尊即针对此等而说：“诸比丘，譬如四种毒蛇。”此乃依其族类而说。

තත්ථ ආසීවිසාති ආසිත්තවිසාතිපි ආසීවිසා, අසිතවිසාතිපි ආසීවිසා, අසිසදිසවිසාතිපි ආසීවිසා. ආසිත්තවිසාති සකලකායෙ ආසිඤ්චිත්වා විය ඨපිතවිසා, පරස්ස ච අත්තනො සරීරෙ ච ආසිඤ්චනවිසාති අත්ථො. අසිතවිසාති යං යං එතෙහි අසිතං හොති පරිභුත්තං, තං තං විසමෙව සම්පජ්ජති, තස්මා අසිතං විසං හොති එතෙසන්ති ආසීවිසා. අසිසදිසවිසාති අසිවිය තිඛිණං පරමම්මච්ඡෙදනසමත්ථං විසං එතෙසන්ති ආසීවිසාති එවමෙත්ථ වචනත්ථො වෙදිතබ්බො. උග්ගතෙජාති උග්ගතතෙජා බලවතෙජා. ඝොරවිසාති දුන්නිම්මද්දනවිසා.

于此，所谓“āsīvisa”（毒蛇），亦即“āsittavisa”（注毒者），亦即“asitavisa”（食毒者），亦即“asisadisavisa”（剑毒者）。“āsittavisa”者，其义为：其毒犹如遍洒于自他全身。“asitavisa”者，谓其所食所用之物，皆会变成毒，是故彼等所食即为毒。“asisadisavisa”者，谓彼等之毒，锋利如剑，能断他人要害。于此，当如是了知其语义。“Uggateja”（猛烈威力）者，谓威力炽盛，威力强劲。“Ghoravisa”（剧毒）者，谓其毒难以咒术、药物制伏。

එවං වදෙය්‍යුන්ති පටිජග්ගාපනත්ථං එවං වදෙය්‍යුං. රාජානො හි ආසීවිසෙ ගාහාපෙත්වා – ‘‘තථාරූපෙ චොරෙ වා එතෙහි ඩංසාපෙත්වා මාරෙස්සාම, නගරූපරොධකාලෙ පරසෙනාය වා තං ඛිපිස්සාම, පරබලං නිම්මද්දෙතුං අසක්කොන්තා සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා වරසයනං ආරුය්හ එතෙහි අත්තානං ඩංසාපෙත්වා සත්තූනං වසං අනාගච්ඡන්තා අත්තනො රුචියා මරිස්සාමා’’ති ආසීවිසෙ ජග්ගාපෙන්ති. තෙ යං චොරං සහසාව මාරෙතුං න ඉච්ඡන්ති, ‘‘එවමෙතෙ දීඝරත්තං දුක්ඛප්පත්තො හුත්වා මරිස්සන්තී’’ති ඉච්ඡන්තා තං පුරිසං එවං වදන්ති ඉමෙ තෙ අම්භො පුරිස චත්තාරො ආසීවිසාති.

“当如是说”者，是为令其养育而如是说。国王们令人捕来毒蛇，心想：“我等将命此等毒蛇咬杀罪当该死的盗贼；或于城池被围之时，将之投于敌军之中；或于无力摧破敌军之时，饱食美餐，卧于胜床，命此等毒蛇咬噬自身，不为敌所制，随己意而死。”遂令人养育毒蛇。彼等不欲立即杀死某个盗贼，而欲“令其长夜受苦而死”，便对该人如是说：“喂，朋友！此乃汝之四种毒蛇。”

තත්ථ කාලෙන කාලන්ති කාලෙ කාලෙ. සංවෙසෙතබ්බාති නිපජ්ජාපෙතබ්බා. අඤ්ඤතරො වා අඤ්ඤතරො වාති කට්ඨමුඛාදීසු යො කොචි. යං තෙ අම්භො පුරිස කරණීයං, තං කරොහීති ඉදං අත්ථචරකස්ස වචනං වෙදිතබ්බං. තස්ස කිර පුරිසස්ස එවං ආසීවිසෙ පටිපාදෙත්වා ‘අයං වො උපට්ඨාකො’ති චතූසු පෙළාසු ඨපිතානං ආසීවිසානං ආරොචෙන්ති. අථෙකො නික්ඛමිත්වා ආගම්ම තස්ස පුරිසස්ස දක්ඛිණපාදානුසාරෙන අභිරුහිත්වා [Pg.55] දක්ඛිණහත්ථං මණිබන්ධතො පට්ඨාය වෙඨෙත්වා දක්ඛිණකණ්ණසොතමූලෙ ඵණං කත්වා සුසූති කරොන්තො නිපජ්ජි. අපරො වාමපාදානුසාරෙන අභිරුහිත්වා තථෙව වාමහත්ථං වෙඨෙත්වා වාමකණ්ණසොතමූලෙ ඵණං කත්වා සුසූති කරොන්තො නිපජ්ජි, තතියො නික්ඛමිත්වා අභිමුඛං අභිරුහිත්වා කුච්ඡිං වෙඨෙත්වා ගලවාටකමූලෙ ඵණං කත්වා සුසූති කරොන්තො නිපජ්ජි, චතුත්ථො පිට්ඨිභාගෙන අභිරුහිත්වා ගීවං වෙඨෙත්වා උපරිමුද්ධනි ඵණං ඨපෙත්වා සුසූති කරොන්තො නිපජ්ජි.

此处“时时”（kālena kālaṃ）即是“时时”（kāle kāle）。“应令其卧”（saṃvesetabbā）即是“应令其躺下”（nipajjāpetabbā）。“或其中之一”（aññataro vā）即是在木口蛇（kaṭṭhamukha）等之中任何一条。“喂，男子！你所应做之事，即当为之”，此句当知是行利益者之言。据说，他们如此将诸毒蛇交予那人后，便对放在四个箱子里的毒蛇告知：“此人是你们的侍者。”于是，一条蛇出来，来到那人身边，顺着他的右脚爬上，从手腕开始缠绕其右手，在右耳根处展开头罩，发出嘶嘶声后躺下。另一条顺着左脚爬上，同样缠绕其左手，在左耳根处展开头罩，发出嘶嘶声后躺下。第三条出来，从正面爬上，缠绕其腹部，在喉咙根部展开头罩，发出嘶嘶声后躺下。第四条从背部爬上，缠绕其颈部，在头顶之上安置头罩，发出嘶嘶声后躺下。

එවං චතූසු ආසීවිසෙසු සරීරට්ඨකෙසුයෙව ජාතෙසු එකො තස්ස පුරිසස්ස අත්ථචරකපුරිසො තං දිස්වා ‘‘කිං තෙ, භො පුරිස, ලද්ධ’’න්ති, පුච්ඡි. තතො තෙන ‘‘ඉමෙ මෙ, භො, හත්ථෙසු හත්ථකටකං විය බාහාසු කෙයූරං විය කුච්ඡිම්හි කුච්ඡිවෙඨනසාටකො විය කණ්ණෙසු කණ්ණචූළිකා විය ගලෙ මුත්තාවලියො විය සීසෙ සීසපසාධනං විය කෙචි අලඞ්කාරවිසෙසා රඤ්ඤා දින්නා’’ති වුත්තෙ සො ආහ – ‘‘භො අන්ධබාල, මා එවං මඤ්ඤිත්ථ ‘රඤ්ඤා මෙ තුට්ඨෙනෙතං පසාධනං දින්න’න්ති. ත්වං රඤ්ඤො ආගුචාරී චොරො, ඉමෙ ච චත්තාරො ආසීවිසා දුරුපට්ඨාහා දුප්පටිජග්ගියා, එකස්මිං උට්ඨාතුකාමෙ එකො න්හායිතුකාමො හොති, එකස්මිං න්හායිතුකාමෙ එකො භුඤ්ජිතුකාමො, එකස්මිං භුඤ්ජිතුකාමෙ එකො නිපජ්ජිතුකාමො. තෙසු යස්සෙව ඉච්ඡා න පූරති, සො තත්ථෙව ඩංසිත්වා මාරෙතී’’ති. අත්ථි පන, භො, එවං සන්තෙ කොචි සොත්ථිමග්ගොති? ආම, රාජපුරිසානං වික්ඛිත්තභාවං ඤත්වා පලායනං සොත්ථිභාවොති වත්වා ‘‘යං තෙ කරණීයං, තං කරොහී’’ති වදෙය්‍ය.

如此，当四条毒蛇就在其身上时，一位为他利益着想的人看见他后问道：“喂，朋友，你得到了什么？”那人答道：“喂，朋友，这些是国王赐予我的特别饰品：手上如手镯，臂上如臂钏，腹部如束腹腰带，耳上如耳饰，颈上如珍珠项链，头上如头饰。”听他这么说，那位善友说道：“喂，愚痴的盲者，不要这么想：‘国王因欢喜而赐我这些饰品。’你是冒犯国王的盗贼，而这四条毒蛇难以侍候、难以照料。当其中一条想起来时，另一条想沐浴；当其中一条想沐浴时，另一条想进食；当其中一条想进食时，另一条想睡觉。它们之中，只要有一条的意愿未被满足，它就会当场咬死你。”“喂，朋友，既然如此，可有平安之道？”“有的，察觉到国王的侍卫不在时逃跑，便是平安之道。”说完，他会说：“你该做的事，就去做吧。”

තං සුත්වා ඉතරො චතුන්නං ආසීවිසානං පමාදක්ඛණං රාජපුරිසෙහි ච පවිවිත්තං දිස්වා, වාමහත්ථෙන දක්ඛිණහත්ථං වෙඨෙත්වා, දක්ඛිණකණ්ණචූළිකාය ඵණං ඨපෙත්වා, සයිතාසීවිසස්ස සරීරං පරිමජ්ජන්තො විය සණිකං තං අපනෙත්වා, එතෙනෙව උපායෙන සෙසෙපි අපනෙත්වා තෙසං භීතො පලායෙය්‍ය. අථ නං තෙ ආසීවිසා ‘‘අයං අම්හාකං රඤ්ඤා උපට්ඨාකො දින්නො’’ති අනුබන්ධමානා ආගච්ඡෙය්‍යුං. ඉදං සන්ධාය අථ ඛො සො, භික්ඛවෙ, පුරිසො භීතො චතුන්නං ආසීවිසානං…පෙ… පලායෙථාති වුත්තං.

他听了这话，看到四条毒蛇懈怠的时刻，以及国王的侍卫不在的僻静处，便用左手缠绕右手，将蛇的头兜放在右耳饰上，如同抚摸睡蛇的身体般，轻轻地将那条蛇移开。用这个方法也移开其余的蛇后，他会因害怕它们而逃走。那时，那些毒蛇会想着：“这是国王赐予我们的侍者”，而紧追着他前来。正是针对此义而说：“诸比丘，那人因害怕四条毒蛇……会逃走。”

තස්මිං පන පුරිසෙ එවං ආගතමග්ගං ඔලොකෙත්වා ඔලොකෙත්වා පලායන්තෙ රාජා ‘‘පලාතො සො පුරිසො’’ති සුත්වා ‘‘කො නු ඛො තං අනුබන්ධිත්වා ඝාතෙතුං සක්ඛිස්සතී’’ති විචිනන්තො තස්සෙව පච්චත්ථිකෙ පඤ්ච [Pg.56] ජනෙ ලභිත්වා ‘‘ගච්ඡථ නං අනුබන්ධිත්වා ඝාතෙථා’’ති පෙසෙය්‍ය. අථස්ස අත්ථචරා පුරිසා තං පවත්තිං ඤත්වා ආරොචෙය්‍යුං. සො භිය්‍යොසොමත්තාය භීතො පලායෙථ. ඉමමත්ථං සන්ධාය තමෙනං එවං වදෙය්‍යුන්තිආදි වුත්තං.

然而，当那人频频回顾来路而逃跑时，国王听闻“那人逃跑了！”，便寻思：“究竟谁能追上并杀掉他呢？”他寻找之下，找到了那人的五个仇敌，便派遣他们说：“你们去，追上并杀掉他！”其后，为他着想的人得知此事，便告知于他。他于是更加恐惧地逃跑了。针对此义，而说“他们会对他说如此”等语。

ඡට්ඨො අන්තරචරො වධකොති ‘‘පඨමං ආසීවිසෙහි අනුබද්ධො ඉතො චිතො ච තෙ වඤ්චෙන්තො පලායි, ඉදානි පඤ්චහි පච්චත්ථිකෙහි අනුබද්ධො සුට්ඨුතරං පලායති, න සක්කා සො එවං ගහෙතුං, උපලාළනාය පන සක්කා, තස්මා දහරකාලතො පට්ඨාය එකතො ඛාදිත්වා ච පිවිත්වා ච සන්ථවං අන්තරචරං වධකමස්ස පෙසෙථා’’ති අමච්චෙහි වුත්තෙන රඤ්ඤා පරියෙසිත්වා පෙසිතො අන්තරචරො වධකො.

所谓“第六个内奸杀手”，是指：大臣们对国王说：“他起初被毒蛇追赶时，四处躲避而逃；如今被五个仇敌追赶，逃得更凶了。如此是无法抓住他的，但可以通过引诱得手。因此，应派遣一位自幼便与他一同吃喝、素有交情的内奸杀手去。”国王听后，便寻找并派遣了这样的内奸杀手。

සො පස්සෙය්‍ය සුඤ්ඤං ගාමන්ති නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො පදං ඝායිත්වා ඝායිත්වා වෙගෙනාගච්ඡන්තෙ චත්තාරො ආසීවිසෙ පඤ්ච වධකෙ පච්චත්ථිකෙ ඡට්ඨඤ්ච අන්තරචරං වධකං ‘‘නිවත්ත භො, මා පලායි, පුත්තදාරෙන සද්ධිං කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තො සුඛං වසිස්සසී’’ති වත්වා ආගච්ඡන්තං දිස්වා, භිය්‍යොසොමත්තාය යෙන වා තෙන වා පලායන්තො පච්චන්තරට්ඨෙ අභිමුඛගතං එකං ඡකුටිකං සුඤ්ඤං ගාමං පස්සෙය්‍ය. රිත්තකඤ්ඤෙව පවිසෙය්‍යාති ධනධඤ්ඤමඤ්චපීඨාදීහි විරහිතත්තා රිත්තකඤ්ඤෙව පවිසෙය්‍ය. තුච්ඡකං සුඤ්ඤකන්ති එතස්සෙව වෙවචනං. පරිමසෙය්‍යාති ‘‘සචෙ පානීයං භවිස්සති, පිවිස්සාමි, සචෙ භත්තං භවිස්සති, භුඤ්ජිස්සාමී’’ති භාජනං විවරිත්වා හත්ථං අන්තො පවෙසෙත්වා පරිමසෙය්‍ය.

他转身回顾，看见那四条毒蛇、五名仇敌杀手以及第六名内奸杀手正嗅着足迹迅速追来，并对他喊道：“喂，朋友，回来吧！别逃了！你将与妻儿一同享受欲乐，安乐地生活！”看见他们这样追来，他更加恐惧，不择方向地逃跑，在边境地区看见一个迎面而来的、有六间孤邸（chakuṭika）的空村。他进入的只是空无一物的屋子——因其没有财物、谷物、床、座等，故为空无（ritta）；而空洞（tuccha）、空虚（suñña）即是其同义词。他会触摸探寻，心想：“若有饮用水，我当饮之；若有食物，我当食之”，于是打开容器，将手伸入其中摸索。

තමෙනං එවං වදෙය්‍යුන්ති ඡන්නං ඝරානං එකඝරෙපි කිඤ්චි අලභිත්වා ගාමමජ්ඣෙ එකො සන්දච්ඡායො රුක්ඛො අත්ථි, තත්ථ වඞ්කඵලකං අත්ථතං දිස්වා, ‘‘ඉධ තාව නිසීදිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා, තත්ථ නිසින්නං මන්දමන්දෙන වාතෙන බීජියමානං තත්තකමත්තම්පි සුඛං සන්තතො අස්සාදයමානං, තමෙනං පුරිසං කෙචිදෙව අත්ථචරකා බහි පවත්තිං ඤත්වා ආගතා එවං වදෙය්‍යුං. ඉදානි අම්භො පුරිසාති අම්භො, පුරිස, ඉදානි. චොරා ගාමඝාතකාති ‘‘යදෙවෙත්ථ ලභිස්සාම, තං ගණ්හිස්සාම වා ඝාතෙස්සාම වා’’ති ආගතා ඡ ගාමඝාතකචොරා.

此人于六家之中，任何一家都得不到任何饮食。村子中央有一棵荫凉的树，他看见树下铺着一块弯曲的木板，便走过去坐下。他坐在那里，被微风徐徐吹拂，忘却了逃亡的危险，享受着那片刻的安乐。这时，有几位为他利益着想的人，得知外面的情况后前来，会对他说：“喂，仁者，现在有六名劫村的盗贼来了，他们心想：‘我们在此处能得到什么，就夺取什么，或者杀害什么。’”

උදකණ්ණවන්ති [Pg.57] ගම්භීරං පුථුලං උදකං. ගම්භීරම්පි හි අපුථුලං, පුථුලං වා අගම්භීරං, න අණ්ණවොති වුච්චති, යම්පන ගම්භීරඤ්ච පුථුලඤ්ච, තස්සෙවෙතං නාමං. සාසඞ්කං සප්පටිභයන්ති චතුන්නං ආසීවිසානං පඤ්චන්නං වධකානං ඡට්ඨස්ස අන්තරචරස්ස ඡන්නඤ්ච ගාමඝාතකචොරානං වසෙන සාසඞ්කං සප්පටිභයං. ඛෙමං අප්පටිභයන්ති තෙසංයෙව ආසීවිසාදීනං අභාවෙන ඛෙමඤ්ච නිබ්භයඤ්ච විචිත්‍රඋය්‍යානවරං බහ්වන්නපානං දෙවනගරසදිසං. න චස්ස නාවා සන්තාරණීති ‘‘ඉමාය නාවාය ඔරිමතීරතො පරතීරං ගමිස්සන්තී’’ති එවං ඨපිතා ච සන්තාරණී නාවා න භවෙය්‍ය. උත්තරසෙතු වාති රුක්ඛසෙතු-ජඞ්ඝසෙතු-සකටසෙතූනං අඤ්ඤතරො උත්තරසෙතු වා න භවෙය්‍ය. තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණොති න ඛො එස බ්‍රාහ්මණො. කස්මා නං බ්‍රාහ්මණොති ආහ? එත්තකානං පච්චත්ථිකානං බාහිතත්තා, දෙසනං වා විනිවත්තෙන්තො එකං ඛීණාසවබ්‍රාහ්මණං දස්සෙතුම්පි එවමාහ.

“广阔之水”(udakaṇṇava)是指既深且广的水。因为，水即使深而不广，或广而不深，也不称为“广阔之水”(aṇṇava)；唯有既深且广者，方得此名。“充满疑虑与怖畏”(sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ)，是指由于有四种毒蛇、五名杀手、第六名内应，以及六名劫村盗贼的缘故，而充满疑虑与怖畏。“安稳无怖畏”(khemaṃ appaṭibhayaṃ)，是指因无有彼等毒蛇等，故得安稳无怖畏，有奇妙的园林，饮食丰足，如同天城。“亦无渡船”，是指没有为了“乘此船从这边岸到那边岸”而设置的渡船。“或无桥梁”，是指没有树桥、独木桥、车桥等任何可用来渡越的桥梁。“婆罗门立于彼岸”(tiṭṭhati brāhmaṇo)，然而此人并非胜义上的婆罗门。为何称他为婆罗门呢？因为他排除了如此众多的敌人。或者，世尊为了总结教说，并示现一位漏尽婆罗门，而如此说。

තස්මිං පන එවං උත්තිණ්ණෙ චත්තාරො ආසීවිසා ‘‘න ලද්ධො වතාසි අම්හෙහි, අජ්ජ තෙ මුරුමුරාය ජීවිතං ඛාදිත්වා ඡඩ්ඩෙය්‍යාම’’. පඤ්ච පච්චත්ථිකා ‘‘න ලද්ධො වතාසි අම්හෙහි, අජ්ජ තෙ පරිවාරෙත්වා අඞ්ගමඞ්ගානි ඡින්දිත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගතා සතං වා සහස්සං වා ලභෙය්‍යාම’’. ඡට්ඨො අන්තරචරො ‘‘න ලද්ධො වතාසි මයා, අජ්ජ තෙ ඵලිකවණ්ණෙන අසිනා සීසං ඡින්දිත්වා, සෙනාපතිට්ඨානං ලභිත්වා සම්පත්තිං අනුභවෙය්‍යං’’. ඡ චොරා ‘‘න ලද්ධො වතාසි අම්හෙහි, අජ්ජ තෙ විවිධානි කම්මකාරණානි කාරෙත්වා බහුධනං ආහරාපෙස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා, උදකණ්ණවං ඔතරිතුං අසක්කොන්තා රඤ්ඤො ආණාය කොපිතත්තා පරතො ගන්තුම්පි අවිසහන්තා තත්ථෙව සුස්සිත්වා මරෙය්‍යුං.

再说，当那人如此渡过对岸后，四条毒蛇心想：“我们竟未抓到你！今日必将你的命根嚼食后丢弃。”五个仇敌心想：“我们竟未抓到你！今日必将你包围，砍断你的肢体，然后去到国王那里，当可获得一百或一千的赏金。”第六个内奸心想：“我竟未抓到你！今日必用水晶色的利剑砍下你的头，从而获得将军之位，享受荣华富贵。”六个盗贼思量道：“我们竟未抓到你！今日必让你遭受种种折磨，强索大量钱财。”他们既无力进入那洪流，又因国王的命令不敢回去，便就在那里因缺食而干枯死去。

උපමා ඛො ම්‍යායන්ති එත්ථ එවං ආදිතො පට්ඨාය ඔපම්මසංසන්දනං වෙදිතබ්බං – රාජා විය හි කම්මං දට්ඨබ්බං, රාජාපරාධිකපුරිසො විය වට්ටනිස්සිතො පුථුජ්ජනො. චත්තාරො ආසීවිසා විය චත්තාරි මහාභූතානි, රඤ්ඤො තස්ස චත්තාරො ආසීවිසෙ පටිච්ඡාපිතකාලො විය කම්මුනා පුථුජ්ජනස්ස පටිසන්ධික්ඛණෙයෙව චතුන්නං මහාභූතානං දින්නකාලො. ‘‘ඉමෙසං ආසීවිසානං පමාදක්ඛණෙ රාජපුරිසානඤ්ච විවිත්තක්ඛණෙ නික්ඛමිත්වා යං තෙ අම්භො, පුරිස, කරණීයං, තං කරොහී’’ති වචනෙන ‘‘පලායස්සූ’’ති වුත්තකාලො විය සත්ථාරා ඉමස්ස භික්ඛුනො මහාභූතකම්මට්ඨානං කථෙත්වා [Pg.58] ‘‘ඉමෙසු චතූසු මහාභූතෙසු නිබ්බින්ද විරජ්ජ, එවං වට්ටතො පරිමුච්චිස්සසී’’ති කථිතකාලො, තස්ස පුරිසස්ස අත්ථචරකවචනං සුත්වා චතුන්නං ආසීවිසානං පමාදක්ඛණෙ රාජපුරිසානඤ්ච විවිත්තක්ඛණෙ නික්ඛමිත්වා යෙන වා තෙන වා පලායනං විය ඉමස්ස භික්ඛුනො සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ලභිත්වා මහාභූතාසීවිසෙහි පරිමුච්චනත්ථාය ඤාණපලායනෙන පලායනං.

于此“譬喻”之句，应如是自始了知譬喻的配对——业应视为如王，依附于轮回的凡夫则如获罪于王之人。四大种如四条毒蛇。如王将四条毒蛇托付于彼人的时刻，应视为业于凡夫结生之时将四大种交付的时刻。导师为此比丘开示四大种业处后，说：“你当于此四大种中厌离、离欲，如是便将从轮回中解脱”的时刻，就如以“喂，男子！当这些毒蛇放逸及王之侍卫离去时，你当出离，凡所应做，皆应去做！”之语而说“快逃！”的时刻。这位比丘在导师处获得业处后，为从四大种毒蛇解脱，以智慧之逃而逃，就如彼人听闻谋求福利者之语后，于四条毒蛇放逸及王之侍卫离去时，出离而不择方向而逃。

ඉදානි චතුන්නෙතං මහාභූතානං අධිවචනං පථවීධාතුයා ආපොධාතුයාතිආදීසු චතුමහාභූතකථා ච පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධකථා ච ආයතනකථා ච විසුද්ධිමග්ගෙ විත්ථාරිතනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. එත්ථ ච කට්ඨමුඛආසීවිසො විය පථවීධාතු දට්ඨබ්බා, පූතිමුඛඅග්ගිමුඛසත්ථමුඛා විය සෙසධාතුයො. යථෙව හි කට්ඨමුඛෙන දට්ඨස්ස සකලකායො ථද්ධො හොති, එවං පථවීධාතුපකොපෙනාපි. යථා ච පූතිමුඛාදීහි දට්ඨස්ස පග්ඝරති චෙව ඣායති ච ඡිජ්ජති ච, එවං ආපොධාතුතෙජොධාතුවායොධාතුපකොපෙනාපීති. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා –

现在，关于“地界”、“水界”等此四大种的名称，以及四大种论、五取蕴论、处论，皆应依《清净道论》(Visuddhimagga)中已详述之法了知。于此，地界应视为如木口毒蛇，其余诸界则如腐口、火口、刀口毒蛇。正如被木口毒蛇所噬者，其全身变得僵硬；地界失调时，亦复如是。又如被腐口等毒蛇所噬者，其身体流液、烧灼、断裂；水界、火界、风界失调时，亦复如是。是故义注师言：

‘‘පත්ථද්ධො භවතී කායො, දට්ඨො කට්ඨමුඛෙන වා;

පථවීධාතුපකොපෙන, හොති කට්ඨමුඛෙව සො.

犹如被木口蛇所咬，身体变得僵硬；由地界失调故，彼身亦如是僵硬。

‘‘පූතිකො භවතී කායො, දට්ඨො පූතිමුඛෙන වා;

ආපොධාතුපකොපෙන, හොති පූතිමුඛෙව සො.

犹如被腐口蛇所咬，身体变得腐烂；由水界失调故，彼身亦如是腐烂。

‘‘සන්තත්තො භවතී කායො, දට්ඨො අග්ගිමුඛෙන වා;

තෙජොධාතුපකොපෙන, හොති අග්ගිමුඛෙව සො.

犹如被火口蛇所咬，身体变得灼热；由火界失调故，彼身亦如是灼热。

‘‘සඤ්ඡින්නො භවතී කායො, දට්ඨො සත්ථමුඛෙන වා;

වායොධාතුපකොපෙන, හොති සත්ථමුඛෙව සො’’ති. –

犹如被刀口蛇所咬，身体被切割；由风界失调故，彼身亦如是（被切割）。

එවං තාවෙත්ථ විසෙසතො සදිසභාවො වෙදිතබ්බො.

如是，首先于此，应特别了知其相似性。

අවිසෙසතො පන ආසයතො විසවෙගවිකාරතො අනත්ථග්ගහණතො දුරුපට්ඨානතො දුරාසදතො අකතඤ්ඤුතතො අවිසෙසකාරිතො අනන්තදොසූපද්දවතොති ඉමෙහි කාරණෙහි එතෙසං ආසීවිසසදිසතා වෙදිතබ්බා. තත්ථ ආසයතොති ආසීවිසානඤ්හි වම්මිකො ආසයො, තත්ථෙව තෙ වසන්ති. මහාභූතානම්පි කායවම්මිකො ආසයො[Pg.59]. ආසීවිසානඤ්ච රුක්ඛසුසිරතිණපණ්ණගහනසඞ්කාරට්ඨානානිපි ආසයො. එතෙසුපි හි තෙ වසන්ති. මහාභූතානම්පි කායසුසිරං කායගහනං කායසඞ්කාරට්ඨානං ආසයොති. එවං තාව ආසයතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

再者，就普遍性而言，从住处、毒力变异、执取无益、难以侍奉、难以接近、不知感恩、无差别对待、以及无尽的过患与灾祸这几方面，当知此等（四大）与毒蛇的相似性。其中，关于“住处”：毒蛇的住处是蚁丘，它们就住在那里。而诸大种的住处，则是此身蚁丘。又，毒蛇也以树洞、草丛、叶丛、垃圾堆为住处，它们也确实住在这些地方。而诸大种也以身之孔隙、身之丛杂处、身之垃圾堆为住处。如是，首先应从住处方面了知其相似性。

විසවෙගවිකාරතොති ආසීවිසා හි කුලවසෙන කට්ඨමුඛාදිභෙදතො චත්තාරො. තත්ථ එකෙකො විසවිකාරතො විභජ්ජමානො දට්ඨවිසාදිවසෙන චතුබ්බිධො හොති. මහාභූතානිපි පච්චත්තලක්ඛණවසෙන පථවීආදිභෙදතො චත්තාරි. එත්ථ එකෙකං කම්මසමුට්ඨානාදිවසෙන චතුබ්බිධං හොති. එවං විසවෙගවිකාරතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

关于“毒力变异”：毒蛇依其种类有木口等四种差别。其中每一种，依其毒性变异，又通过咬毒等方式分为四种。诸大种也依其自性相，有地等四种差别。其中每一种，又通过业生等方式分为四种。如是，应从毒力变异方面了知其相似性。

අනත්ථග්ගහණතොති ආසීවිසෙ ගණ්හන්තා පඤ්ච අනත්ථෙ ගණ්හන්ති – දුග්ගන්ධං ගණ්හන්ති, අසුචිං ගණ්හන්ති, බ්‍යාධිං ගණ්හන්ති, විසං ගණ්හන්ති, මරණං ගණ්හන්ති. මහාභූතානිපි ගණ්හන්තා පඤ්ච අනත්ථෙ ගණ්හන්ති – දුග්ගන්ධං ගණ්හන්ති, අසුචිං ගණ්හන්ති, බ්‍යාධිං ගණ්හන්ති, ජරං ගණ්හන්ති, මරණං ගණ්හන්ති. තෙනාහු පොරාණා –

关于“执取无益”：执取毒蛇者，会执取五种无益之事——执取恶臭，执取不净，执取疾病，执取毒素，执取死亡。执取诸大种者，亦会执取五种无益之事——执取恶臭，执取不净，执取疾病，执取衰老，执取死亡。是故古人云：

‘‘යෙකෙචි සප්පං ගණ්හන්ති, මීළ්හලිත්තං මහාවිසං;

පඤ්ච ගණ්හන්තුනත්ථානි, ලොකෙ සප්පාභිනන්දිනො.

世间中喜爱蛇者，若执持涂粪、剧毒之蛇，即执取五种过患。

‘‘දුග්ගන්ධං අසුචිං බ්‍යාධිං, විසං මරණපඤ්චමං;

අනත්ථා හොන්ති පඤ්චෙතෙ, මීළ්හලිත්තෙ භුජඞ්ගමෙ.

恶臭、不净、疾病、毒，以及死亡为第五；于涂粪之蛇，有此五种过患。

‘‘එවමෙවං අකුසලා, අන්ධබාලපුථුජ්ජනා;

පඤ්ච ගණ්හන්තුනත්ථානි, භවෙ ජාතාභිනන්දිනො.

如是，无善巧、盲愚的凡夫，于有中喜生者，执取五种过患。

‘‘දුග්ගන්ධං අසුචිං බ්‍යාධිං, ජරං මරණපඤ්චමං;

අනත්ථා හොන්ති පඤ්චෙතෙ, මීළ්හලිත්තෙව පන්නගෙ’’ති. –

恶臭、不净、疾病、衰老，死亡为第五；此五种过患，犹如涂粪之蛇。

එවං අනත්ථග්ගහණතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

如是，当知其因执取过患而有相似性。

දුරුපට්ඨානතොති තෙ ආසීවිසා දුරුපට්ඨානා, එකස්මිං උට්ඨාතුකාමෙ එකො න්හායිතුකාමො හොති, තස්මිං න්හායිතුකාමෙ අපරො භුඤ්ජිතුකාමො, තස්මිං භුඤ්ජිතුකාමෙ අඤ්ඤො නිපජ්ජිතුකාමො හොති. තෙසු යස්ස යස්සෙව අජ්ඣාසයො න පූරති, සො තත්ථෙව ඩංසිත්වා මාරෙති. ඉමෙහි පන ආසීවිසෙහි භූතානෙව දුරුපට්ඨානතරානි. පථවීධාතුයා හි භෙසජ්ජෙ කයිරමානෙ ආපොධාතු කුප්පති, තස්සෙව භෙසජ්ජං කරොන්තස්ස තෙජොධාතූති [Pg.60] එවං එකිස්සා භෙසජ්ජෙ කයිරමානෙ අපරා කුප්පන්තීති. එවං දුරුපට්ඨානතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

所谓“难以侍奉”，是说那些毒蛇难以侍奉。当一条想要起身时，另一条想要沐浴；当那条想要沐浴时，另一条想要进食；当那条想要进食时，又另一条想要躺下。在它们之中，无论哪一条的意愿没有得到满足，它就在那里咬人致死。然而，与这些毒蛇相比，诸大种则更难侍奉。因为当为地界调药时，水界就会失调；如是，当为一界调药时，另一界就会失调。如是，当知其因难以侍奉而有相似性。

දුරාසදතොති දුරාසදා හි ආසීවිසා, ගෙහස්ස පුරිමභාගෙ ආසීවිසං දිස්වා පච්ඡිමභාගෙන පලායන්ති, පච්ඡිමභාගෙ දිස්වා පුරිමභාගෙන, ගෙහමජ්ඣෙ දිස්වා ගබ්භං පවිසන්ති, ගබ්භෙ දිස්වා මඤ්චපීඨං අභිරුහන්ති. මහාභූතානි තතොපි දුරාසදතරානි. තථාරූපෙන හි කුට්ඨරොගෙන ඵුට්ඨස්ස කණ්ණනාසාදීනි ඡින්දිත්වා පතන්ති, සරීරං සම්ඵුටති නීලමක්ඛිකා පරිවාරෙන්ති, සරීරගන්ධො දූරතොව උබ්බාහති. තං පුරිසං අක්කොසමානම්පි පරිදෙවමානම්පි නෙව රොසවසෙන, න කාරුඤ්ඤෙන, උපසඞ්කමිතුං සක්කොන්ති, නාසිකං පිදහිත්වා ඛෙළං පාතෙන්තා දූරතොව නං විවජ්ජෙන්ති. එවං අඤ්ඤෙසම්පි භගන්දරකුච්ඡිරොගවාතරොගාදීනං බීභච්ඡජෙගුච්ඡභාවකරානඤ්ච රොගානං වසෙන අයමෙවත්ථො විභාවෙතබ්බොති. එවං දුරාසදතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

以难接近故。诚然，毒蛇是难以接近的：若在屋前见到毒蛇，人们便从屋后逃走；若在屋后见到，便从屋前逃走；若在屋中见到，便进入内室；若在内室见到，便爬上床榻。诸大种比那毒蛇更难接近。诚然，犹如被麻风病所侵袭者，其耳鼻等断裂掉落，身体被严重侵袭，青蝇围绕，身臭远扬。对于那个人，即使他咒骂或悲叹，人们也无法靠近——既不是出于愤怒，也不是出于悲悯。他们捂着鼻子，吐着唾沫，从远处避开他。同样，对于其他能导致丑恶与厌恶的疾病，如痔漏、腹病、风病等，也应以此方式了知此义。如是，当知其在“难接近”方面的相似性。

අකතඤ්ඤුතතොති ආසීවිසා හි අකතඤ්ඤුනො හොන්ති, න්හාපියමානාපි භොජියමානාපි ගන්ධමාලාදීහි පූජියමානාපි පෙළායං පක්ඛිපිත්වා පරිහරියමානාපි ඔතාරමෙව ගවෙසන්ති. යත්ථ ඔතාරං ලභන්ති, තත්ථෙව නං ඩංසිත්වා මාරෙන්ති. ආසීවිසෙහිපි මහාභූතානෙව අකතඤ්ඤුතරානි. එතෙසඤ්හි කතං නාම නත්ථි, සීතෙන වා උණ්හෙන වා නිම්මලෙන ජලෙන න්හාපියමානානිපි ගන්ධමාලාදීහි සක්කරියමානානිපි මුදුවත්ථමුදුසයනමුදුයානාදීහි පරිහරියමානානිපි, වරභොජනං භොජියමානානිපි, වරපානං පායාපියමානානිපි ඔතාරමෙව ගවෙසන්ති. යත්ථ ඔතාරං ලභන්ති, තත්ථෙව කුප්පිත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙන්තීති. එවං අකතඤ්ඤුතතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

以不知恩故。诚然，毒蛇是不知恩的：即使为之沐浴、喂食、以香与花环等供养，或将之置于篮中携带，它们也只寻找下口的机会。一旦得到机会，它们就在那里将人咬死。诸大种比毒蛇更不知恩。诚然，对它们而言，无所谓已作之恩：即使以冷水、热水或净水为之沐浴，以香与花环等恭敬，以柔软的衣服、卧具、车乘等侍奉，或喂之以上等食物，饮之以上等饮料，它们也只寻找错乱的机会。一旦得到机会，它们就在那里失调，引致不幸与灾祸。如是，当知其在“不知恩”方面的相似性。

අවිසෙසකාරිතොති ආසීවිසා හි ‘‘අයං ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වා ගහට්ඨො වා පබ්බජිතො වා’’ති විසෙසං න කරොන්ති, සම්පත්තසම්පත්තමෙව ඩංසිත්වා මාරෙන්ති. මහාභූතානිපි ‘‘අයං ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වා ගහට්ඨො වා පබ්බජිතො වා දෙවො වා මනුස්සො වා මාරො වා බ්‍රහ්මා වා නිග්ගුණො වා සගුණො වා’’ති විසෙසං න කරොන්ති. යදි හි නෙසං ‘‘අයං ගුණවා’’ති ලජ්ජා [Pg.61] උප්පජ්ජෙය්‍ය, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලෙ තථාගතෙ ලජ්ජං උප්පාදෙය්‍යුං. අථාපි නෙසං ‘‘අයං මහාපඤ්ඤො අයං මහිද්ධිකො අයං ධුතවාදො’’තිආදිනා නයෙන ලජ්ජා උප්පජ්ජෙය්‍ය, ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරාදීසු ලජ්ජං උප්පාදෙය්‍යුං. අථාපි නෙසං ‘‘අයං නිග්ගුණො දාරුණො ථද්ධො’’ති භයං උප්පජ්ජෙය්‍ය, සදෙවකෙ ලොකෙ නිග්ගුණථද්ධදාරුණානං අග්ගස්ස දෙවදත්තස්ස ඡන්නං වා සත්ථාරානං භායෙය්‍යුං, න ච ලජ්ජන්ති න ච භායන්ති, කුප්පිත්වා යංකිඤ්චි අනයබ්‍යසනං ආපාදෙන්තියෙව. එවං අවිසෙසකාරිතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

以无差别行事而言：诚然，诸毒蛇不会作“此是刹帝利、或婆罗门、或吠舍、或首陀罗、或在家者、或出家者”这样的区别，它们遇到谁就咬死谁。诸大种(mahābhūta)也不会作“此是刹帝利、或婆罗门、或吠舍、或首陀罗、或在家者、或出家者、或天、或人、或魔罗(Māra)、或梵天(Brahmā)、或无德者、或有德者”这样的区别。确实，如果它们会因“此是有德者”而生起惭，那么它们就应对天人世间中最殊胜的个人(aggapuggala)——如来(Tathāgata)——生起惭。又如果它们会以“此是大慧者，此是大神力者，此是头陀行者”等方式而生起惭，那么它们就应对法将舍利弗(Sāriputta)长老等生起惭。又如果它们会因“此是无德者、凶暴者、顽固者”而生起怖，那么它们就应对天人世间中无德、顽固、凶暴者之首的提婆达多(Devadatta)或六师生怖。然而，它们既不惭也不怖，一旦被激怒，便只会带来一切不幸与灾祸。如是，当知此“无差别行事”的相似性。

අනන්තදොසූපද්දවතොති ආසීවිසෙ නිස්සාය උප්පජ්ජනකානඤ්හි දොසූපද්දවානං පමාණං නත්ථි. තථා හෙතෙ ඩංසිත්වා කාණම්පි කරොන්ති ඛුජ්ජම්පි පීඨසප්පිම්පි එකපක්ඛලම්පීති එවං අපරිමාණං විප්පකාරං දස්සෙන්ති. භූතානිපි කුප්පිතානි න කාණාදිභාවෙසු න කිඤ්චි විප්පකාරං න කරොන්ති, අප්පමාණො එතෙසං දොසූපද්දවොති. එවං අනන්තදොසූපද්දවතො සදිසතා වෙදිතබ්බා.

以无穷的过患与灾难而言：诚然，缘于诸毒蛇而生起的过患与灾难是没有限量的。确实，它们咬人后，能使人目盲、驼背、瘫痪或独眼斜视，像这样显现出无量的变异损害。诸大种被激怒时，也确实会造成目盲等种种变异损害；它们的过患与灾难是不可计量的。如是，当知此“无穷的过患与灾难”的相似性。

ඉදානෙත්ථ චතුමහාභූතවසෙන යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං කථෙතබ්බං සියා, තං විසුද්ධිමග්ගෙ චතුධාතුවවත්ථානනිද්දෙසෙ කථිතමෙව.

于此，本应依四种大种而宣说直至阿罗汉果的业处，然此事已在《清净道论》(Visuddhimagga)的〈四界分别之解释〉(Catudhātuvavatthāna-niddesa)中说毕。

පඤ්ච වධකා පච්චත්ථිකාති ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චන්නෙතං උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචනන්ති එත්ථ ද්වීහි ආකාරෙහි ඛන්ධානං වධකපච්චත්ථිකසදිසතා වෙදිතබ්බා. ඛන්ධා හි අඤ්ඤමඤ්ඤඤ්ච වධෙන්ති, තෙසු ච සන්තෙසු වධො නාම පඤ්ඤායති. කථං? රූපං තාව රූපම්පි වධෙති අරූපම්පි, තථා අරූපං අරූපම්පි වධෙති රූපම්පි. කථං? අයඤ්හි පථවීධාතු භිජ්ජමානා ඉතරා තිස්සො ධාතුයො ගහෙත්වාව භිජ්ජති, ආපොධාතුආදීසුපි එසෙව නයො, එවං තාව රූපං රූපමෙව වධෙති. රූපක්ඛන්ධො පන භිජ්ජමානො චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධෙ ගහෙත්වාව භිජ්ජති, එවං රූපං අරූපම්පි වධෙති. වෙදනාක්ඛන්ධොපි භිජ්ජමානො සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණක්ඛන්ධෙ ගහෙත්වාව භිජ්ජති. සඤ්ඤාක්ඛන්ධාදීසුපි එසෙව නයො. එවං අරූපං අරූපමෙව වධෙති. චුතික්ඛණෙ පන චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා භිජ්ජමානා වත්ථුරූපම්පි ගහෙත්වාව භිජ්ජන්ති, එවං අරූපං රූපම්පි වධෙති. එවං තාව අඤ්ඤමඤ්ඤං වධෙන්තීති වධකා. යත්ථ පන ඛන්ධා අත්ථි, තත්ථ ඡෙදනභෙදනවධබන්ධනාදයො හොන්ති, න අඤ්ඤත්ථාති. එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු වධො පඤ්ඤායතීතිපි වධකා.

诸比丘，“五杀害者、敌对者”，实是此五取蕴的同义词。于此，当由二种原因，了知诸蕴与杀害者、敌对者相似：诸蕴实乃互相杀害，且当诸蕴存在时，杀害之事方得显现。如何？色，既杀害色，亦杀害无色；同样，无色，既杀害无色，亦杀害色。如何？此地界坏时，是执取其余三界而后坏；于水界等，道理亦然。如是，色杀害色。再者，色蕴坏时，是执取四无色蕴而后坏，如是，色亦杀害无色。受蕴坏时，是执取想蕴、行蕴、识蕴而后坏；于想蕴等，道理亦然。如是，无色杀害无色。再者，于死亡刹那，四无色蕴坏时，亦执取所依处色而后坏，如是，无色亦杀害色。如是，诸蕴互相杀害，故为“杀害者”。再者，有蕴之处，方有切割、破坏、杀害、捆绑等事，于他处则无。如是，当诸蕴存在时，杀害之事方得显现，故亦为“杀害者”。

ඉදානි [Pg.62] පඤ්චක්ඛන්ධෙ රූපාරූපවසෙන ද්වෙ කොට්ඨාසෙ කත්වා, රූපවසෙන වා නාමවසෙන වා රූපපරිග්ගහං ආදිං කත්වා, යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං කථෙතබ්බං සියා තම්පි විසුද්ධිමග්ගෙ කථිතමෙව.

现在，当将五蕴依色与无色分为二分，或依色，或依名，以把握色法为始，宣说业处，直至证得阿罗汉果。而那业处也已在《清净道论》(Visuddhimagga)中宣说。

ඡට්ඨො අන්තරචරො වධකො උක්ඛිත්තාසිකොති ඛො, භික්ඛවෙ, නන්දීරාගස්සෙතං අධිවචනන්ති එත්ථ ද්වීහාකාරෙහි නන්දීරාගස්ස උක්ඛිත්තාසිකවධකසදිසතා වෙදිතබ්බා පඤ්ඤාසිරපාතනතො ච යොනිසම්පටිපාදනතො ච. කථං? චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හි ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ තං ආරම්මණං නිස්සාය ලොභො උප්පජ්ජති, එත්තාවතා පඤ්ඤාසීසං පතිතං නාම හොති, සොතද්වාරාදීසුපි එසෙව නයො. එවං තාව පඤ්ඤාසිරපාතනතො සදිසතා වෙදිතබ්බා. නන්දීරාගො පනෙස අණ්ඩජාදිභෙදා චතස්සො යොනියො උපනෙති. තස්ස යොනිඋපගමනමූලකානි පඤ්චවීසති මහාභයානි ද්වත්තිංස කම්මකාරණානි ච ආගතානෙව හොන්තීති එවං යොනිසම්පටිපාදනතොපිස්ස උක්ඛිත්තාසිකවධකසදිසතා වෙදිතබ්බා.

比丘们，所谓“第六个内在的行者、举剑的杀手”，实为喜贪（nandīrāga）的同义词。于此，当知喜贪因两方面而与举剑的杀手相似：即斩落智慧之首，及导致不断投生。如何？当可意所缘于眼门现前时，缘此所缘而生起贪，仅此，智慧之首即名被斩落。于耳门等亦是此理。如是，先当知其因斩落智慧之首而相似。再者，此喜贪能引至卵生等四种生处（yoni）。对该有情而言，以投生为根本的二十五种大怖畏与三十二种业罚亦随之而来。如是，亦当知其因导致不断投生而与举剑的杀手相似。

ඉති නන්දීරාගවසෙනාපි එකස්ස භික්ඛුනො කම්මට්ඨානං කථිතමෙව හොති. කථං? අයඤ්හි නන්දීරාගො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, තං සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොති වවත්ථපෙත්වා තංසම්පයුත්තා වෙදනා වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤා සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, චිත්තං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තෙසං වත්ථාරම්මණං රූපක්ඛන්ධොති, එවං පඤ්චක්ඛන්ධෙ වවත්ථපෙති. ඉදානි තෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ නාමරූපවසෙන වවත්ථපෙත්වා, තෙසං පච්චයපරියෙසනතො පට්ඨාය විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා, අනුපුබ්බෙන එකො අරහත්තං පාපුණාතීති එවං නන්දීරාගවසෙන කම්මට්ඨානං කථිතං හොති.

如此，亦可为一位比丘讲述以喜贪为对象的业处。如何？此喜贪即是行蕴（saṅkhārakkhandha），将其确立为行蕴；与此相应的受是受蕴（vedanākkhandha），想是想蕴（saññākkhandha），心是识蕴（viññāṇakkhandha），它们的所依与所缘是色蕴（rūpakkhandha）。如此确立五蕴（pañcakkhandha）后，再以名色（nāmarūpa）的方式确立这五蕴，从探求它们的因缘开始增长观（vipassanā），次第地，有人因此证得阿罗汉果。如此，即是讲述了以喜贪为对象的业处。

ඡන්නං අජ්ඣත්තිකායතනානං සුඤ්ඤගාමෙන සදිසතා පාළියංයෙව ආගතා. අයං පනෙත්ථ කම්මට්ඨානනයො – යථා ච තෙ ඡ චොරා ඡකුටිකං සුඤ්ඤං ගාමං පවිසිත්වා අපරාපරං විචරන්තා කිඤ්චි අලභිත්වා ගාමෙන අනත්ථිකා හොන්ති, එවමෙවං භික්ඛු ඡසු අජ්ඣත්තිකායතනෙසු අභිනිවිසිත්වා විචිනන්තො ‘‘අහ’’න්ති වා ‘‘මම’’න්ති වා ගහෙතබ්බං කිඤ්චි අදිස්වා තෙහි අනත්ථිකො හොති. සො ‘‘විපස්සනං පට්ඨපෙස්සාමී’’ති උපාදාරූපකම්මට්ඨානවසෙන චක්ඛුපසාදාදයො පරිග්ගහෙත්වා ‘‘අයං රූපක්ඛන්ධො’’ති වවත්ථපෙති, මනායතනං ‘‘අරූපක්ඛන්ධො’’ති. ඉති සබ්බානිපෙතානි නාමඤ්චෙව රූපඤ්චාති නාමරූපවසෙන වවත්ථපෙත්වා, තෙසං පච්චයං පරියෙසිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා[Pg.63], සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො අනුපුබ්බෙන අරහත්තෙ පතිට්ඨාති. ඉදං එකස්ස භික්ඛුනො යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං කථිතං හොති.

六内处的空村之喻，已见于圣典。此处业处之法为：譬如六个盗贼进入一座有六间孤邸的空村，逐家逐户地巡行却一无所获，便对该村无所求；同样地，比丘于六内处中，作意观而以慧寻察时，不见有任何可执取为“我”或“我所”之物，便对彼等无所求。他想：“我将生起观。”于是以所造色业处的方式，把握眼净等，确定“此是色蕴”；[确定]意处为“无色蕴”。如是，依名色，确定所有这些为“名与色”后，寻其缘，增长观，思惟诸行，次第地安住于阿罗汉果。此即是为一位比丘所宣说的直至阿罗汉果的业处。

ඉදානි බාහිරානං ගාමඝාතකචොරෙහි සදිසතං දස්සෙන්තො චොරා ගාමඝාතකාති ඛොතිආදිමාහ. තත්ථ මනාපාමනාපෙසූති කරණත්ථෙ භුම්මං, මනාපාමනාපෙහීති අත්ථො. තත්ථ චොරෙසු ගාමං හනන්තෙසු පඤ්ච කිච්චානි වත්තන්ති – චොරා තාව ගාමං පරිවාරෙත්වා ඨිතා අග්ගිං දත්වා කටකටසද්දං උට්ඨාපෙන්ති, තතො මනුස්සා හත්ථසාරං ගහෙත්වා බහි නික්ඛමන්ති. තතො තෙහි සද්ධිං භණ්ඩකස්ස කාරණා හත්ථපරාමාසං කරොන්ති. කෙචි පනෙත්ථ පහාරං පාපුණන්ති, කෙචි පහාරට්ඨානෙ පතන්ති, අවසෙසෙ පන අරොගජනෙ බන්ධිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං නෙත්වා රජ්ජුබන්ධනාදීහි බන්ධිත්වා දාසපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජන්ති.

今为显示外处与毁村之贼的相似性，故说“盗贼毁村”等。其中，“于可意不可意”(manāpāmanāpesu)一词，处格作具格义，意为“以可意不可意”(manāpāmanāpehi)。当盗贼毁劫村庄时，有五事发生：盗贼先是包围村庄，继而放火并发出“噼啪”之声；于是，人们手持贵重之物而出。接着，因财物而与盗贼发生肢体冲突。其中一些人遭受击打，一些人倒在被击打之处；其余无恙者则被捆绑，带到盗贼自己的住处，用绳索等捆绑后，如奴仆般役使。

තත්ථ ගාමඝාතකචොරානං ගාමං පරිවාරෙත්වා අග්ගිදානං විය ඡසු ද්වාරෙසු ආරම්මණෙ ආපාථගතෙ කිලෙසපරිළාහුප්පත්ති වෙදිතබ්බා, හත්ථසාරං ආදාය බහි නික්ඛමනං විය. තඞ්ඛණෙ කුසලධම්මං පහාය අකුසලසමඞ්ගිතා, භණ්ඩකස්ස කාරණා හත්ථපරාමසනාපජ්ජනං විය දුක්කටදුබ්භාසිතපාචිත්තියථුල්ලච්චයානං ආපජ්ජනකාලො, පහාරලද්ධකාලො විය සඞ්ඝාදිසෙසං ආපජ්ජනකාලො, පහාරං ලද්ධා පන පහාරට්ඨානෙ පතිතකාලො විය පාරාජිකං ආපජ්ජිත්වා අස්සමණකාලො, අවසෙසජනස්ස බන්ධිත්වා වසනට්ඨානං නෙත්වා දාසපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජනකාලො විය තමෙව ආරම්මණං නිස්සාය සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව චූළසීලමජ්ඣිමසීලමහාසීලානි භින්දිත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය ගිහිභාවං ආපජ්ජනකාලො. තත්‍රස්ස පුත්තදාරං පොසෙන්තස්ස සන්දිට්ඨිකො දුක්ඛක්ඛන්ධො වෙදිතබ්බො, කාලං කත්වා අපායෙ නිබ්බත්තස්ස සම්පරායිකො.

于此譬喻中，当知：犹如毁村之盗贼围绕村庄纵火，当所缘于六门现前时，烦恼之燃烧即生起；犹如携贵重财物而出村外，于彼刹那舍弃善法而具足不善。犹如因争执而动手触恼，是犯下恶作、恶说、波逸提、偷兰遮之时；犹如遭受打击，是犯下僧残之时；犹如受击之后倒于受击之处，是犯下波罗夷而非为沙门之时。犹如将幸存者捆绑，带至其住处，如奴仆般役使，是依于彼所缘，于众人所见之中，毁坏小戒、中戒、大戒，舍弃学处而堕于在家状态之时。于彼，养育妻儿者，当知有现见之苦蕴；身坏命终，生于恶趣者，当知有来世之苦蕴。

ඉමානිපි බාහිරායතනානි එකස්ස භික්ඛුනො කම්මට්ඨානවසෙනෙව කථිතානි. එත්ථ හි රූපාදීනි චත්තාරි උපාදාරූපානි, ඵොට්ඨබ්බායතනං තිස්සො ධාතුයො, ධම්මායතනෙ ආපොධාතුයා සද්ධිං තා චතස්සොති ඉමානි චත්තාරි භූතානි, තෙසං පරිච්ඡෙදවසෙන ආකාසධාතු, ලහුතාදිවසෙන ලහුතාදයොති එවමිදං සබ්බම්පි භූතුපාදායරූපං රූපක්ඛන්ධො, තදාරම්මණා වෙදනාදයො චත්තාරො අරූපක්ඛන්ධා. තත්ථ ‘‘රූපක්ඛන්ධො රූපං, චත්තාරො අරූපිනො [Pg.64] ඛන්ධා නාම’’න්ති. නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා පුරිමනයෙනෙව පටිපජ්ජන්තස්ස යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං කථිතං හොති.

此等外处，亦是仅依一位比丘之业处而说。于此，色等四处是所造色；触处为三种界（地、火、风）；于法处中，此三种界与水界合为四界，此即四大种。依于对彼等（大种与所造色）的分隔而有空界；依于轻快性等而有轻快性等。如是，所有此等大种与所造色，即是色蕴。以彼为所缘之受等四蕴，是无色蕴。其中：“色蕴为色，四无色蕴为名。”如此确定名色后，为依前述方法修行直至证得阿罗汉果者，即是宣说了业处。

ඔඝානන්ති එත්ථ දුරුත්තරණට්ඨො ඔඝට්ඨො. එතෙ හි ‘‘සීලසංවරං පූරෙත්වා අරහත්තං පාපුණිස්සාමී’’ති අජ්ඣාසයං සමුට්ඨාපෙත්වා කල්‍යාණමිත්තෙ නිස්සාය සම්මා වායමන්තෙන තරිතබ්බා, යෙන වා තෙන වා දුරුත්තරා. ඉමිනා දුරුත්තරණට්ඨෙන ඔඝාති වුච්චන්ති. තෙපි එකස්ස භික්ඛුනො කම්මට්ඨානවසෙන කථිතා. චත්තාරොපි හි එතෙ එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො වාති. සෙසං නන්දීරාගෙ වුත්තනයෙනෙව යොජෙත්වා විත්ථාරෙතබ්බං.

于此，暴流(ogha)者，义为难渡。诚然，此等暴流，须发起“圆满戒律防护后，我将证得阿罗汉果”之决意，依止善友，以正方便精进者，方能渡过；无论如何，皆是难渡。以此难渡之义，故称为暴流。此等暴流亦是依于一比丘之业处而说。诚然，此四暴流亦即一行蕴。其余部分应结合于喜贪(nandīrāga)中所说之理而广说。

සක්කායස්සෙතං අධිවචනන්ති, සක්කායොපි හි ආසීවිසාදීහි උදකණ්ණවස්ස ඔරිමතීරං විය චතුමහාභූතාදීහි සාසඞ්කො සප්පටිභයො, සොපි එකස්ස භික්ඛුනො කම්මට්ඨානවසෙනෙව කථිතො. සක්කායො හි තෙභූමකපඤ්චක්ඛන්ධා, තෙ ච සමාසතො නාමරූපමෙවාති. එවමෙත්ථ නාමරූපවවත්ථානං ආදිං කත්වා යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං විත්ථාරෙතබ්බන්ති.

此为有身(sakkāya)之同义词。诚然，有身亦如大河之此岸，因有毒蛇等而可疑可畏，其本身亦因有四大等而可疑可畏。彼亦是纯粹依于一比丘之业处而说。诚然，有身即三界五蕴，而彼等总括而言即是名色。如是，于此，应从辨析名色开始，乃至阿罗汉果，广说业处。

නිබ්බානස්සෙතං අධිවචනන්ති නිබ්බානඤ්හි උදකණ්ණවස්ස පාරිමතීරං විය චතුමහාභූතාදීහි ඛෙමං අප්පටිභයං. වීරියාරම්භස්සෙතං අධිවචනන්ති එත්ථ චිත්තකිරියදස්සනත්ථං හෙට්ඨා වුත්තවායාමමෙව වීරියන්ති ගණ්හිත්වා දස්සෙති. තිණ්ණො පාරඞ්ගතොති තරිත්වා පාරං ගතො.

此为涅槃(Nibbāna)之同义词。诚然，涅槃亦如大河之彼岸，远离四大等而安稳无畏。此为发起精进(vīriyārambha)之同义词。于此，为显示心行，即取先前所说之正勤(vāyāma)为精进(vīriya)而开示。已渡达彼岸者(tiṇṇo pāraṅgato)，即渡过而到达彼岸。

තත්ථ යථා සාසඞ්කඔරිමතීරෙ ඨිතෙන උදකණ්ණවං තරිතුකාමෙන කතිපාහං වසිත්වා සණිකං නාවං සජ්ජෙත්වා උදකකීළං කීළන්තෙන විය න නාවා අභිරුහිතබ්බා. එවං කරොන්තො හි අනාරුළ්හොව බ්‍යසනං පාපුණාති. එවමෙව කිලෙසණ්ණවං තරිතුකාමෙන ‘‘තරුණො තාවම්හි, මහල්ලකකාලෙ අට්ඨඞ්ගිකමග්ගකුල්ලං බන්ධිස්සාමී’’ති පපඤ්චො න කාතබ්බො. එවං කරොන්තො හි මහල්ලකකාලං අපත්වාපි විනාසං පාපුණාති, පත්වාපි කාතුං න සක්කොති. භද්දෙකරත්තාදීනි පන අනුස්සරිත්වා වෙගෙනෙව අයං අරියමග්ගකුල්ලො බන්ධිතබ්බො.

于此，譬如立于可疑之此岸，欲渡大河者，不应住留数日，缓缓备妥船筏后，又如嬉水者般缓慢登船。诚然，如此行者，尚未登船即遭灾祸。同样，欲渡烦恼大河者，不应虚言：“我尚年轻，待年老时再构建八支圣道之筏。”诚然，如此行者，或未及年老即已毁灭，或纵至年老亦无力构建。应忆念《贤善一夜经》(Bhaddekarattasutta)等教诲，迅速构建此圣道之筏。

යථා ච කුල්ලං බන්ධන්තස්ස හත්ථපාදපාරිපූරි ඉච්ඡිතබ්බා. කුණ්ඨපාදො හි ඛඤ්ජපාදො වා පතිට්ඨාතුං න සක්කොති, ඵණහත්ථකාදයො තිණපණ්ණාදීනි ගහෙතුං න සක්කොන්ති. එවමිමම්පි අරියමග්ගකුල්ලං බන්ධන්තස්ස සීලපාදානඤ්චෙව සද්ධාහත්ථස්ස [Pg.65] ච පාරිපූරි ඉච්ඡිතබ්බා. න හි දුස්සීලො අස්සද්ධො සාසනෙ අප්පතිට්ඨිතො පටිපත්තිං අස්සද්දහන්තො අරියමග්ගකුල්ලං බන්ධිතුං සක්කොති. යථා ච පරිපුණ්ණහත්ථපාදොපි දුබ්බලො බ්‍යාධිපීළිතො කුල්ලං බන්ධිතුං න සක්කොති, ථාමසම්පන්නොව සක්කොති, එවං සීලවා සද්ධොපි අලසො කුසීතො ඉමං මග්ගකුල්ලං බන්ධිතුං න සක්කොති, ආරද්ධවීරියොව සක්කොතීති ඉමං බන්ධිතුකාමෙන ආරද්ධවීරියෙන භවිතබ්බං. යථා සො පුරිසො කුල්ලං බන්ධිත්වා තීරෙ ඨත්වා යොජනවිත්ථාරං උදකණ්ණවං ‘‘අයං මයා පච්චත්තපුරිසකාරං නිස්සාය නිත්ථරිතබ්බො’’ති මානසං බන්ධති, එවං යොගිනාපි චඞ්කමා ඔරුය්හ ‘‘අජ්ජ මයා චතුමග්ගවජ්ඣං කිලෙසණ්ණවං තරිත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාතබ්බ’’න්ති මානසං බන්ධිතබ්බං.

譬如有人欲结筏，手足必须圆满。因为跛足者不能站立，断手者等不能拿取草叶等物。同样地，欲结圣道之筏者，亦须圆满戒足与信手。因为无戒、无信、于教法中无立足处、不信正行者，不能结成圣道之筏。又如手足虽圆满，但体弱多病者亦不能结筏，唯强健者能成；同样地，虽有戒与信，但懒惰懈怠者亦不能结成此道筏，唯发起精进者能成。是故，欲结此筏者必须发起精进。譬如其人结好筏后，立于岸边，见到一由旬宽广的大河，便下定决心：“我当依靠自己的努力渡过此河。”同样地，修行者亦应从经行处下来后，下定决心：“今日我当渡过四道所应断除的烦恼之海，安住于阿罗汉果。”

යථා ච සො පුරිසො කුල්ලං නිස්සාය උදකණ්ණවං තරන්තො ගාවුතමත්තං ගන්ත්වා නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘එකකොට්ඨාසං අතික්කන්තොම්හි, අඤ්ඤෙ තයො සෙසා’’ති ජානාති, අපරම්පි ගාවුතමත්තං ගන්ත්වා නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘ද්වෙ අතික්කන්තොම්හි, ද්වෙ සෙසා’’ති ජානාති, අපරම්පි ගාවුතමත්තං ගන්ත්වා නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘තයො අතික්කන්තොම්හි, එකො සෙසො’’ති ජානාති, තම්පි අතික්කම්ම නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘චත්තාරොපි මෙ කොට්ඨසා අතික්කන්තා’’ති ජානාති, තඤ්ච කුල්ලං පාදෙන අක්කමිත්වා සොතාභිමුඛං ඛිපිත්වා උත්තරිත්වා තීරෙ තිට්ඨති. එවං අයම්පි භික්ඛු අරියමග්ගකුල්ලං නිස්සාය කිලෙසණ්ණවං තරන්තො සොතාපත්තිමග්ගෙන පඨමමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ තරිත්වා මග්ගානන්තරෙ ඵලෙ ඨිතො පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘චතුමග්ගවජ්ඣානං මෙ කිලෙසානං එකො කොට්ඨාසො පහීනො, ඉතරෙ තයො සෙසා’’ති ජානාති. පුන තථෙව ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො සකදාගාමිමග්ගෙන දුතියමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ තරිත්වා මග්ගානන්තරෙ ඵලෙ ඨිතො පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන නිවත්තිත්වා, ඔලොකෙන්තො ‘‘චතුමග්ගවජ්ඣානං මෙ කිලෙසානං ද්වෙ කොට්ඨාසා පහීනා[Pg.66], ඉතරෙ ද්වෙ සෙසා’’ති ජානාති. පුන තථෙව ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො අනාගාමිමග්ගෙන තතියමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ තරිත්වා මග්ගානන්තරෙ ඵලෙ ඨිතො පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘චතුමග්ගවජ්ඣානං මෙ කිලෙසානං තයො කොට්ඨාසා පහීනා, එකො සෙසො’’ති ජානාති. පුන තථෙව ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො අරහත්තමග්ගෙන චතුත්ථමග්ගවජ්ඣෙ කිලෙසෙ තරිත්වා මග්ගානන්තරෙ ඵලෙ ඨිතො පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො ‘‘සබ්බකිලෙසා මෙ පහීනා’’ති ජානාති.

又如那人依靠木筏渡过大河，行一伽浮多后，回头看时，知道：“我已渡过一部分，尚余三部分。”再行一伽浮多后，回头看时，知道：“我已渡过两部分，尚余两部分。”再行一伽浮多后，回头看时，知道：“我已渡过三部分，尚余一部分。”也渡过那一部分后，回头看时，知道：“我的四部分都已渡过。”他便用脚踢开木筏，将它抛向水流，然后上岸站立。同样地，这位比丘也依靠圣道之筏渡过烦恼大河，以入流道渡过第一道所应断的诸烦恼后，安住于道之后的果，以省察智回头看时，知道：“于四道所应断的诸烦恼中，我已断除一部分，尚余三部分。”再同样地，聚合根、力、觉支，审察诸行，以一来道渡过第二道所应断的诸烦恼后，安住于道之后的果，以省察智回头看时，知道：“于四道所应断的诸烦恼中，我已断除两部分，尚余两部分。”再同样地，聚合根、力、觉支，审察诸行，以不还道渡过第三道所应断的诸烦恼后，安住于道之后的果，以省察智回头看时，知道：“于四道所应断的诸烦恼中，我已断除三部分，尚余一部分。”再同样地，聚合根、力、觉支，审察诸行，以阿罗汉道渡过第四道所应断的诸烦恼后，安住于道之后的果，以省察智回头看时，知道：“我的一切烦恼皆已断尽。”

යථා සො පුරිසො තං කුල්ලං සොතෙ පවාහෙත්වා උත්තරිත්වා ථලෙ ඨිතො නගරං පවිසිත්වා උපරිපාසාදවරගතො ‘‘එත්තකෙන වතම්හි අනත්ථෙන මුත්තො’’ති එකග්ගචිත්තො තුට්ඨමානසො නිසීදති, එවං තස්මිංයෙව වා ආසනෙ අඤ්ඤෙසු වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීසු යත්ථ කත්ථචි නිසින්නො ‘‘එත්තකෙන වතම්හි අනත්ථෙන මුත්තො’’ති නිබ්බානාරම්මණං ඵලසමාපත්තිං අප්පෙත්වා එකග්ගචිත්තො තුට්ඨමානසො නිසීදති. ඉදං වා සන්ධාය වුත්තං තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණොති ඛො, භික්ඛවෙ, අරහතො එතං අධිවචනන්ති. එවං තාවෙත්ථ නානාකම්මට්ඨානානි කථිතානි, සමොධානෙත්වා පන සබ්බානිපි එකමෙව කත්වා දස්සෙතබ්බානි. එකං කත්වා දස්සෙන්තෙනාපි පඤ්චක්ඛන්ධවසෙනෙව විනිවත්තෙතබ්බානි.

如同那人，将木筏放入水流，渡过对岸，立于陆上，进入城市，登上绝妙宫殿，心想：“我确实已从此等祸患中解脱！”，遂以专一之心，意悦而坐。如是，或就在那（证果的）座位上，或在其他夜住、日住之处，无论坐于何处，心想：“我确实已从此等祸患中解脱！”，证入以涅槃为所缘的果等至，以专一之心，意悦而坐。此亦是针对此而说：“诸比丘！‘已渡，已到彼岸，婆罗门立于陆上’，这实是阿罗汉的同义词。”如是，于此经中，先是宣说了种种业处，但亦应将所有业处合而为一进行开示。纵然合一开示，也应依五蕴而归结。

කථං? එත්ථ හි චත්තාරි මහාභූතානි අජ්ඣත්තිකානි පඤ්චායතනානි බාහිරානි පඤ්චායතනානි ධම්මායතනෙ පන්නරස සුඛුමරූපානි සක්කායස්ස එකදෙසොති අයං රූපක්ඛන්ධො, මනායතනං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො ධම්මායතනෙකදෙසො චත්තාරො ඔඝා සක්කායෙකදෙසොති ඉමෙ චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා. තත්ථ රූපක්ඛන්ධො රූපං, චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා නාමන්ති ඉදං නාමරූපං. තස්ස නන්දීරාගො කාමොඝො භවොඝො ධම්මායතනෙකදෙසො සක්කායෙකදෙසොති ඉමෙ පච්චයා. ඉති සප්පච්චයං නාමරූපං වවත්ථපෙති නාම. සප්පච්චයං නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තො අරහත්තං පාපුණාතීති ඉදං එකස්ස භික්ඛුනො නිය්‍යානමුඛං.

如何？于此，四界、内五处、外五处、法处中的十五种微细色，以及有身的一部分，此为色蕴；意处为识蕴；法处的一部分、四暴流、有身的一部分，此等为四无色蕴。其中，色蕴为色，四无色蕴为名，此即名色。其喜贪、欲暴流、有暴流、法处的一部分、有身的一部分，此等为缘。如是，辨明有缘的名色后，将其置于三相上，增长观(vipassanā)，审察诸行，证得阿罗汉果。此即一位比丘的出离之门。

තත්ථ චත්තාරො මහාභූතා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා අජ්ඣත්තිකබාහිරානි එකාදසායතනානි ධම්මායතනෙකදෙසො දිට්ඨොඝො අවිජ්ජොඝො සක්කායෙකදෙසොති ඉදං දුක්ඛසච්චං, නන්දීරාගො ධම්මායතනෙකදෙසො කාමොඝො භවොඝො සක්කායෙකදෙසොති ඉදං සමුදයසච්චං, පාරිමතීරසඞ්ඛාතං [Pg.67] නිබ්බානං නිරොධසච්චං, අරියමග්ගො මග්ගසච්චං. තත්ථ ද්වෙ සච්චානි වට්ටං, ද්වෙ විවට්ටං, ද්වෙ ලොකියානි, ද්වෙ ලොකුත්තරානීති චත්තාරි සච්චානි සොළසහාකාරෙහි සට්ඨිනයසහස්සෙහි විභජිත්වා දස්සෙතබ්බානීති. දෙසනාපරියොසානෙ විපඤ්චිතඤ්ඤූ පඤ්චසතා භික්ඛූ අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. සුත්තං පන දුක්ඛලක්ඛණවසෙන කථිතං.

其中，四大、五取蕴、内外十一处、法处的一部分、见流(diṭṭhogho)、无明流(avijjogho)、有身的一部分，此为苦谛；喜贪、法处的一部分、欲流(kāmogho)、有流(bhavogho)、有身的一部分，此为集谛；被称为彼岸(pārimatīra)的涅槃是灭谛；圣道是道谛。于此，二谛为流转，二谛为还灭；二谛为世间，二谛为出世间。如是四谛，应以十六行相、六万法门分别开示。说法结束时，五百位广演而解(vipaṇcitaññū)的比丘证得阿罗汉果。又，此经是以苦相而说。

2. රථොපමසුත්තවණ්ණනා

2. 车喻经释义

239. දුතියෙ සුඛසොමනස්සබහුලොති කායිකසුඛඤ්චෙව චෙතසිකසොමනස්සඤ්ච බහුලං අස්සාති සුඛසොමනස්සබහුලො. යොනි චස්ස ආරද්ධා හොතීති කාරණඤ්චස්ස පරිපුණ්ණං හොති. ආසවානං ඛයායාති ඉධ ආසවක්ඛයොති අරහත්තමග්ගො අධිප්පෙතො, තදත්ථායාති අත්ථො. ඔධස්තපතොදොති රථමජ්ඣෙ තිරියං ඨපිතපතොදො. යෙනිච්ඡකන්ති යෙන දිසාභාගෙන ඉච්ඡති. යදිච්ඡකන්ති යං යං ගමනං ඉච්ඡති. සාරෙය්‍යාති පෙසෙය්‍ය. පච්චාසාරෙය්‍යාති පටිවිනිවත්තෙය්‍ය. ආරක්ඛායාති රක්ඛණත්ථාය. සංයමායාති වෙගනිග්ගහණත්ථාය. දමායාති නිබ්බිසෙවනත්ථාය. උපසමායාති කිලෙසූපසමත්ථාය.

239. 第二，所谓“乐与喜悦多”(sukhasomanassabahulo)，是说其人身乐与心喜悦皆为众多。所谓“其因已发起”(yoni cassa āraddhā hoti)，是说其因缘已圆满。所谓“为诸漏之灭尽”(āsavānaṃ khayāya)，于此，“漏尽”(āsavakkhayo)意指阿罗汉道，其义即“为此目的”。所谓“横置之鞭”(odhastapatodo)，是说横置于车中央之鞭。所谓“随其所欲”(yenicchakaṃ)，是说随其意欲之方向。所谓“若其意欲”(yadicchakaṃ)，是说随其意欲之任何去处。所谓“应驱使”(sāreyya)，是说应驱遣。所谓“应使返回”(paccāsāreyya)，是说应折返。所谓“为守护”(ārakkhāya)，是为守护之义。所谓“为调伏”(saṃyamāya)，是为抑制冲动之义。所谓“为制御”(damāya)，是为不耽著之义。所谓“为寂静”(upasamāya)，是为平息烦恼之义。

එවමෙව ඛොති එත්ථ යථා අකුසලස්ස සාරථිනො අදන්තෙ සින්ධවෙ යොජෙත්වා විසමමග්ගෙන රථං පෙසෙන්තස්ස චක්කානිපි භිජ්ජන්ති, අක්ඛොපි සින්ධවානඤ්ච ඛුරා, අත්තනාපි අනයබ්‍යසනං පාපුණාති, න ච ඉච්ඡිතිච්ඡිතෙන ගමනෙන සාරෙතුං සක්කොති; එවං ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො භික්ඛු න ඉච්ඡිතිච්ඡිතං සමණරතිං අනුභවිතුං සක්කොති. යථා පන ඡෙකො සාරථි දන්තෙ සින්ධවෙ යොජෙත්වා, සමෙ භූමිභාගෙ රථං ඔතාරෙත්වා රස්මියො ගහෙත්වා, සින්ධවානං ඛුරෙසු සතිං ඨපෙත්වා, පතොදං ආදාය නිබ්බිසෙවනෙ කත්වා, පෙසෙන්තො ඉච්ඡිතිච්ඡිතෙන ගමනෙන සාරෙති. එවමෙව ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො භික්ඛු ඉමස්මිං සාසනෙ ඉච්ඡිතිච්ඡිතං සමණරතිං අනුභොති, සචෙ අනිච්චානුපස්සනාභිමුඛං ඤාණං පෙසෙතුකාමො හොති, තදභිමුඛං ඤාණං ගච්ඡති. දුක්ඛානුපස්සනාදීසුපි එසෙව නයො.

同样地，譬如不善巧的驾车者，用未经调伏的良马驾车，在崎岖不平的路上行驶，车轮会损坏，车轴会断裂，良马的蹄也会损坏，自己也会遭遇不幸与灾祸，且不能随心所欲地驾驭；同样，于六根不守护其门的比丘，不能随心所欲地体验沙门之乐。然而，善巧的驾车者，用已调伏的良马驾车，将车驶入平坦之地，执持缰绳，于良马之蹄保持正念，执策杖令其顺服而驱使，便能随心所欲地驾驭。同样，于六根守护其门的比丘，于此教法中能随心所欲地体验沙门之乐。若他欲令智趋向无常随观，其智便能趋向于彼。于苦随观等，其理亦然。

භොජනෙ මත්තඤ්ඤූති භොජනම්හි පමාණඤ්ඤූ. තත්ථ ද්වෙ පමාණානි – පටිග්ගහණපමාණඤ්ච පරිභොගපමාණඤ්ච. තත්ථ පටිග්ගහණපමාණෙ දායකස්ස වසො [Pg.68] වෙදිතබ්බො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසො වෙදිතබ්බො, අත්තනො ථාමො ජානිතබ්බො. එවරූපො හි භික්ඛු සචෙ දෙය්‍යධම්මො බහුකො හොති, දායකො අප්පං දාතුකාමො, දායකස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මො අප්පො, දායකො බහුං දාතුකාමො, දෙය්‍යධම්මස්ස වසෙන අප්පං ගණ්හාති. දෙය්‍යධම්මොපි බහු, දායකොපි බහුං දාතුකාමො, අත්තනො ථාමං ඤත්වා පමාණෙන ගණ්හාති. සො තාය පටිග්ගහණෙ මත්තඤ්ඤුතාය අනුප්පන්නඤ්ච ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නඤ්ච ථාවරං කරොති ධම්මිකතිස්සමහාරාජකාලෙ සත්තවස්සිකො සාමණෙරො විය.

所谓于食知量，即于食物知其定量。于此有二种定量：领受定量与受用定量。其中，于领受定量，应知施主之意愿，应知所施之物的份量，亦应知自身之体能。具此认知之比丘，若所施之物甚多，而施主欲少量布施，则随施主之意愿而少量领受；若所施之物甚少，而施主欲大量布施，则依所施之物的份量而少量领受；若所施之物亦多，施主亦欲大量布施，则了知自身之体能而适量领受。彼以如是于领受知量，能令未生之利养生起，已生之利养稳固，犹如法行帝沙大王(Dhammikatissa Mahārāja)时代之七岁沙弥。

රඤ්ඤො කිර පඤ්චහි සකටසතෙහි ගුළං ආහරිංසු. රාජා ‘‘මනාපො පණ්ණාකාරො, අය්‍යෙහි විනා න ඛාදිස්සාමා’’ති අඩ්ඪතෙය්‍යානි සකටසතානි මහාවිහාරං පෙසෙත්වා සයම්පි භුත්තපාතරාසො අගමාසි. භෙරියා පහටාය ද්වාදස භික්ඛුසහස්සානි සන්නිපතිංසු. රාජා එකමන්තෙ ඨිතො ආරාමිකං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘රඤ්ඤො නාම දානෙ පත්තපූරොව පමාණං, ගහිතභාජනං පූරෙත්වාව දෙහි, සචෙ කොචි මත්තපටිග්ගහණෙ ඨිතො න ගණ්හාති, මය්හං ආරොචෙය්‍යාසී’’ති.

据说，人们用五百辆车向国王献上了块糖。国王说：“此供品甚是合意，若无诸位尊者，我将不食。”于是派了二百五十辆车前往大寺(Mahāvihāra)，自己也用过早餐后前去。待分配供品的鼓声敲响，一万二千名比丘前来集会。国王站在一旁，叫来寺院的净人吩咐道：“国王所行之布施，当以满钵为量。应将所取之器皿装满再给予。若有人坚持只接受适量而不收下，你要告诉我。”

අථෙකො මහාථෙරො ‘‘මහාබොධිමහාචෙතියානි වන්දිස්සාමී’’ති චෙතියපබ්බතා ආගන්ත්වා, විහාරං පවිසන්තො මහාමණ්ඩපට්ඨානෙ භික්ඛූ ගුළං ගණ්හන්තෙ දිස්වා පච්ඡතො ආගච්ඡන්තං සාමණෙරං ආහ, ‘‘නත්ථි තෙ ගුළෙන අත්ථො’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ, නත්ථී’’ති. සාමණෙර මයං මග්ගකිලන්තා, එකෙන කපිට්ඨඵලමත්තෙන පිණ්ඩකෙන අම්හාකං අත්ථොති. සාමණෙරො ථාලකං නීහරිත්වා ථෙරස්ස වස්සග්ගපටිපාටියං අට්ඨාසි. ආරාමිකො ගහණමානං පූරෙත්වා උක්ඛිපි, සාමණෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙසි. තාත සාමණෙර, රාජකුලානං දානෙ භාජනපූරමෙව පමාණං, ථාලකපූරං ගණ්හාහීති. ආම, උපාසක, රාජානො නාම මහජ්ඣාසයා හොන්ති, අම්හාකං පන උපජ්ඣායස්ස එත්තකෙනෙව අත්ථොති.

其时，一位大长老心想：“我将去礼拜大菩提树(Mahābodhi)与大塔(Mahācetiya)。”他从制多山(Cetiyapabbata)前来，进入寺院时，在大堂处看见比丘们正在领取块糖，便对他身后跟来的沙弥说：“你不需要块糖吧？”沙弥答道：“是的，尊者，不需要。”长老说：“沙弥，我们旅途劳顿，只需一块木苹果(kapiṭṭha)大小的块糖便足矣。”沙弥便拿出钵，依长老的戒腊顺序站好。寺院的净人将钵装满后举起，沙弥却动了动手指。净人说：“小沙弥啊，王室布施，当以满器为量，你就收下这满钵吧。”沙弥答道：“是的，优婆塞。国王们固然慷慨大度，但我的戒师只需要这么多就够了。”

රාජා තස්ස කථං සුත්වා, ‘‘කිං භො සාමණෙරො භණතී’’ති? තස්ස සන්තිකං ගතො. ආරාමිකො ආහ – ‘‘සාමි, සාමණෙරස්ස භාජනං ඛුද්දකං, බහුං න ගණ්හාතී’’ති. රාජා ආහ, ‘‘ආනීතභාජනං පූරෙත්වා ගණ්හථ, භන්තෙ’’ති. මහාරාජ, රාජානො නාම මහජ්ඣාසයා හොන්ති[Pg.69], උක්ඛිත්තභාජනං පූරෙත්වාව දාතුකාමා, අම්හාකං පන උපජ්ඣායස්ස එත්තකෙනෙව අත්ථොති. රාජා චින්තෙසි – ‘‘අයං සත්තවස්සිකදාරකො, අජ්ජාපිස්ස මුඛතො ඛීරගන්ධො න මුච්චති, ගහෙත්වා කුටෙ වා කුටුම්බෙ වා පූරෙත්වා ස්වෙපි පුනදිවසෙපි ඛාදිස්සාමාති න වදති, සක්කා බුද්ධසාසනං පරිග්ගහෙතු’’න්ති පුරිසෙ ආණාපෙසි, ‘‘භො, පසන්නොම්හි සාමණෙරස්ස, ඉතරානිපි අඩ්ඪතෙය්‍යානි සකටසතානි ආනෙත්වා සඝංස්ස දෙථා’’ති.

国王听见那沙弥说话，便走到园丁身边问：“喂，沙弥在说什么？”园丁禀告说：“主公，沙弥的容器小，不愿多取。”国王对沙弥说：“尊者，请把带来的容器装满了再拿走。”沙弥说：“大王，国王们确实心胸宽广，想把拿来的容器装满了才布施，但我们的戒师(upajjhāya)只需要这么多。”国王心想：“此乃七岁幼童，至今口中奶香未散，却不说‘拿去装满小罐或大罐，明天后天再吃’。他足以护持佛法。”于是他命令众人：“诸位，我对这位沙弥心生净信，把另外的二百五十车物资也运来布施给僧团。”

සොයෙව පන රාජා එකදිවසං තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අහං අඞ්ගාරපක්කං තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමොස්මීති අඤ්ඤස්ස කථෙස්සාමි, සමන්තා යොජනට්ඨානෙ තිත්තිරසමුග්ඝාතං කරිස්සන්තී’’ති උප්පන්නං පිපාසං අධිවාසෙන්තො තීණි සංවච්ඡරානි වීතිනාමෙසි. අථස්ස කණ්ණෙසු පුබ්බො සණ්ඨාසි, සො අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘අත්ථි නු ඛො, භො, අම්හාකං කොචි උපට්ඨාකුපාසකො සීලරක්ඛකො’’ති පුච්ඡි. ආම, දෙව, අත්ථි, තිස්සො නාම සො අඛණ්ඩසීලං රක්ඛතීති. අථ නං වීමංසිතුකාමො පක්කොසාපෙසි. සො ආගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. තතො නං ආහ – ‘‘ත්වං, තාත, තිස්සො නාමා’’ති? ‘‘ආම දෙවා’’ති. තෙන හි ගච්ඡාති. තස්මිං ගතෙ එකං කුක්කුටං ආහරාපෙත්වා එකං පුරිසං ආණාපෙසි, ‘‘ගච්ඡ තිස්සං වදාහි, ඉමං තීහි පාකෙහි පචිත්වා අම්හාකං උපට්ඨාපෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තථා අවොච. සො ආහ – ‘‘සචෙ, භො, අයං මතකො අස්ස, යථා ජානාමි, තථා පචිත්වා උපට්ඨහෙය්‍යං. පාණාතිපාතං පනාහං න කරොමී’’ති. සො ආගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි.

又，那位国王有一天想吃鹧鸪肉，心想：“如果我告诉别人我想吃炭烤鹧鸪肉，他们就会在方圆一由旬内大肆捕杀鹧鸪。”他强忍食欲，度过了三年。后来，他耳内生脓，不堪忍受，便问道：“诸位，我们可有持戒的优婆塞侍者？”众人答道：“是的，大王。有位名叫帝须（Tisso）的，持戒清净无缺。”于是国王想考验他，便派人将他召来。他来后，礼拜国王，站立一旁。国王问他：“年轻人，你就是帝须吗？”“是的，大王。”“那么，你回去吧。”待他走后，国王叫人拿来一只鸡，命令一个人说：“去告诉帝须，用三种方法烹煮此鸡，为我们备好。”那人前去如是转告。帝须说：“朋友，此鸡若是已死，我自当按我所知的方法烹煮呈献，但我绝不杀生。”那人回来向国王禀报。

රාජා පුන ‘‘එකවාරං ගච්ඡා’’ති පෙසෙසි. සො ගන්ත්වා, ‘‘භො, රාජුපට්ඨානං නාම භාරියං, මා එවං කරි, පුනපි සීලං සක්කා සමාදාතුං, පචෙත’’න්ති ආහ. අථ නං තිස්සො අවොච, ‘‘භො, එකස්මිං නාම අත්තභාවෙ ධුවං එකං මරණං, නාහං පාණාතිපාතං කරිස්සාමී’’ති. සො පුනපි රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා තතියම්පි පෙසෙත්වා අසම්පටිච්ඡන්තං පක්කොසාපෙත්වා අත්තනා පුච්ඡි. රඤ්ඤොපි තථෙව පටිවචනං අදාසි. අථ රාජා පුරිසෙ ආණාපෙසි, ‘‘අයං රඤ්ඤො ආණං කොපෙති, ගච්ඡථෙතස්ස ආඝාතනභණ්ඩිකායං ඨපෙත්වා, සීසං ඡින්දථා’’ති. රහො [Pg.70] ච පන නෙසං සඤ්ඤමදාසි – ‘‘ඉමං සන්තජ්ජයමානා නෙත්වා සීසමස්ස ආඝාතනභණ්ඩිකායං ඨපෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙථා’’ති.

国王又派人去说：“再去一次。”使者前去说道：“喂，侍奉国王是重任，莫要如此，戒还可再受，把这鸡煮了吧。”尔时，帝须对他说：“喂，一生之中，死乃必然，我绝不杀生。”使者又回报国王。国王第三次派人，见其不从，便命人将他传来亲自询问。他对国王也作了同样的回应。于是国王命令手下：“此人违抗王命，去，将他置于行刑墩上，斩其首级。”但又私下给他们信号说：“你们一边恐吓，一边将他带去，把他的头放在行刑墩上后，回来向我报告。”

තෙ තං ආඝාතනභණ්ඩිකායං නිපජ්ජාපෙත්වා තමස්ස කුක්කුටං හත්ථෙසු ඨපයිංසු. සො තං හදයෙ ඨපෙත්වා ‘‘අහං, තාත, මම ජීවිතං තුය්හං දෙමි, තව ජීවිතං අහං ගණ්හාමි, ත්වං නිබ්භයො ගච්ඡා’’ති විස්සජ්ජෙසි. කුක්කුටො පක්ඛෙ පප්ඵොටෙත්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා වටරුක්ඛෙ නිලීයි. තස්ස කුක්කුටස්ස අභයදින්නට්ඨානං කුක්කුටගිරි නාම ජාතං.

那些人让他躺在行刑墩上，将那只鸡放在他手中。他将鸡置于胸前，说道：“朋友，我将我的生命给你，我领受你的生命，你无畏地去吧。”说罢便放了它。鸡拍打着翅膀，飞上天空，栖于一棵榕树上。那给予此鸡无畏的地方，便得名为“鸡山（Kukkuṭagiri）”。

රාජා තං පවත්තිං සුත්වා අමච්චපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා සබ්බාභරණෙහි අලඞ්කරිත්වා ආහ – ‘‘තාත, මයා ත්වං එතදත්ථමෙව වීමංසිතො, මය්හං තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමස්ස තීණි සංවච්ඡරානි අතික්කන්තානි, සක්ඛිස්සසි මෙ තිකොටිපරිසුද්ධං කත්වා උපට්ඨාපෙතු’’න්ති. ‘‘එතං නාම, දෙව, මය්හං කම්ම’’න්ති නික්ඛමිත්වා ද්වාරන්තරෙ ඨිතො එකං පුරිසං පාතොව තයො තිත්තිරෙ ගහෙත්වා පවිසන්තං දිස්වා, ද්වෙ කහාපණෙ දත්වා තිත්තිරෙ ආදාය පරිසොධෙත්වා, ජීරකාදීහි වාසෙත්වා, අඞ්ගාරෙසු සුපක්කෙ පචිත්වා රඤ්ඤො උපට්ඨාපෙසි. රාජා මහාතලෙ සිරීපල්ලඞ්කෙ නිසින්නොව එකං ගහෙත්වා ථොකං ඡින්දිත්වා මුඛෙ පක්ඛිපි, තාවදෙවස්ස සත්තරසහරණීසහස්සානි ඵරිත්වා අට්ඨාසි.

国王听闻此事，便命人召来大臣之子，以所有饰品为他妆点后说道：“孩子，我正是为此事考验你。我想吃鹧鸪肉，已经过了三年了，你能够为我准备三净肉吗？”他答道：“陛下，这正是我的职责。”他出去后，站在门边，看见一人于清晨时分带着三只鹧鸪进来，便以二钱将其买下。他将鹧鸪处理干净，以孜然等香料熏渍，于炭火上妥善烹烤后，呈献给国王。国王于宏伟楼阁的吉祥宝座上坐定，拿起一只，切下一小块放入口中，那滋味立即遍布他七千条味脉。

තස්මිං සමයෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සරිත්වා, ‘‘මාදිසො නාම පථවිස්සරො රාජා තිත්තිරමංසං ඛාදිතුකාමො තීණි සංවච්ඡරානි න ලභි, අපච්චමානො භික්ඛුසඞ්ඝො කුතො ලභිස්සතී’’ති? මුඛෙ පක්ඛිත්තක්ඛණ්ඩං භූමියං ඡඩ්ඩෙසි. අමච්චපුත්තො ජණ්ණුකෙහි පතිත්වා මුඛෙන ගණ්හි. රාජා ‘‘අපෙහි, තාත, ජානාමහං තව නිද්දොසභාවං, ඉමිනා නාම කාරණෙන මයා එතං ඡඩ්ඩිත’’න්ති කථෙත්වා, ‘‘සෙසකං තථෙව සඞ්ගොපෙත්වා ඨපෙහී’’ති ආහ.

那一刻，国王忆念起比丘僧团，心想：“像我这样身为大地之主的国王，想吃鹧鸪肉，三年都得不到，那不自己烹煮、接受供养的比丘僧团又从何处能得到呢？”于是，他将已放入口中的肉块吐在地上。大臣之子双膝跪下，用嘴接住。国王说：“退下，孩子，我知道你没有过失。我是因为‘未先供养僧团就失念入口’这个原因才把它丢掉的。”说完，又吩咐道：“将剩下的部分照原样好好收藏起来。”

පුනදිවසෙ රාජකුලූපකො ථෙරො පිණ්ඩාය පාවිසි. අමච්චපුත්තො තං දිස්වා පත්තං ගහෙත්වා රාජගෙහං පවෙසෙසි. අඤ්ඤතරො වුඩ්ඪපබ්බජිතොපි ථෙරස්ස පච්ඡාසමණො විය හුත්වා අනුබන්ධන්තො පාවිසි. ථෙරො ‘‘රඤ්ඤා පක්කොසාපිතභික්ඛු භවිස්සතී’’ති පමජ්ජි. අමච්චපුත්තොපි ‘‘ථෙරස්ස උපට්ඨාකො භවිස්සතී’’ති පමාදං ආපජ්ජි. තෙසං නිසීදාපෙත්වා යාගුං අදංසු. යාගුයා පීතාය රාජා තිත්තිරෙ උපනෙසි. ථෙරො එකං ගණ්හි, ඉතරොපි [Pg.71] එකං ගණ්හි. රාජා ‘‘අනුභාගො අත්ථි, අනාපුච්ඡිත්වා ඛාදිතුං න යුත්ත’’න්ති මහාථෙරං ආපුච්ඡි. ථෙරො හත්ථං පිදහි, මහල්ලකත්ථෙරො සම්පටිච්ඡි. රාජා අනත්තමනො හුත්වා කතභත්තකිච්චං ථෙරං පත්තං ආදාය අනුගච්ඡන්තො ආහ – ‘‘භන්තෙ, කුලගෙහං ආගච්ඡන්තෙහි උග්ගහිතවත්තං භික්ඛුං ගහෙත්වා ආගන්තුං වට්ටතී’’ති. ථෙරො තස්මිං ඛණෙ අඤ්ඤාසි ‘‘න එස රඤ්ඤා පක්කොසාපිතො’’ති.

次日，亲近王家的长老为乞食而进入王宫。一位大臣之子见了他，便接过他的钵，引他入内。另有一位年老出家者，也像长老的随从沙门一样，跟随着进入。长老心想：“这应是国王所召的比丘”，因而疏忽了。大臣之子也心想：“这应是长老的侍者”，也疏忽了。他们坐下后，有人供养了粥。用完粥后，国王端上了鹧鸪。长老拿了一只，另一位也拿了一只。国王向大长老请示道：“尚有给随从的份，不经询问就食用是不适宜的。”长老以手遮挡，而年老比丘却接受了。国王心中不悦，待长老用完餐后，便拿起他的钵，跟随着送行时说道：“尊者，来到居士家时，理应带着学习过仪轨的比丘前来。”长老在那一刻才了知：“此人不是国王所召的。”

පුනදිවසෙ උපට්ඨාකසාමණෙරං ගහෙත්වා පාවිසි. රාජා තදාපි යාගුයා පීතාය තිත්තිරෙ උපනාමෙසි. ථෙරො එකං අග්ගහෙසි, සාමණෙරො අඞ්ගුලිං චාලෙත්වා මජ්ඣෙ ඡින්දාපෙත්වා එකකොට්ඨාසමෙව අග්ගහෙසි. රාජා තං කොට්ඨාසං මහාථෙරස්ස උපනාමෙසි. මහාථෙරො හත්ථං පිදහි, සාමණෙරොපි පිදහි. රාජා අවිදූරෙ නිසීදිත්වා ඛණ්ඩාඛණ්ඩං ඡින්දිත්වා ඛාදන්තො ‘‘උග්ගහිතවත්තෙ නිස්සාය දියඩ්ඪතිත්තිරෙ ඛාදිතුං ලභිම්හා’’ති ආහ. තස්ස මංසෙ ඛාදිතමත්තෙව කණ්ණෙහි පුබ්බො නික්ඛමි. තතො මුඛං වික්ඛාලෙත්වා සාමණෙරං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘පසන්නොස්මි, තාත, අට්ඨ තෙ ධුවභත්තානි දෙමී’’ති ආහ. අහං, මහාරාජ, උපජ්ඣායස්ස දම්මීති. අපරානි අට්ඨ දෙමීති. තානි අම්හාකං ආචරියස්ස දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. තානි සමානුපජ්ඣායානං දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. තානි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දම්මීති. අපරානිපි අට්ඨ දෙමීති. සාමණෙරො අධිවාසෙසි. එවං පටිග්ගහණමත්තං ජානන්තො අනුප්පන්නඤ්චෙව ලාභං උප්පාදෙති, උප්පන්නඤ්ච ථාවරං කරොති. ඉදං පටිග්ගහණපමාණං නාම. තත්ථ පරිභොගපමාණං පච්චවෙක්ඛණපයොජනං, ‘‘ඉදමත්ථියං භොජනං භුඤ්ජාමී’’ති පන පච්චවෙක්ඛිතපරිභොගස්සෙව පයොජනත්තා පරිභොගපමාණංයෙව නාම, තං ඉධ අධිප්පෙතං. තෙනෙව පටිසඞ්ඛා යොනිසොතිආදිමාහ, ඉතරම්පි පන වට්ටතියෙව.

次日，（长老）带着侍者沙弥入宫。当时国王喝了粥，又献上鹧鸪。长老取了一只，沙弥动了动手指，使其从中间断开，只取了一份。国王把那一份献给大长老。大长老用手遮挡，沙弥也用手遮挡。国王坐在不远处，将鹧鸪切成小块吃着，说道：“依靠着通晓威仪的尊者们，我们才得以吃到一只半鹧鸪。”他刚吃完肉，耳朵里就流出了脓。然后他漱了口，走到沙弥跟前说道：“贤童，我很欢喜，给你八份固定的食物。”（沙弥说：）“大王，我把它们给我的戒师。”（国王说：）“再给你八份。”（沙弥说：）“我把那些给我们的阿阇梨。”（国王说：）“再给你八份。”（沙弥说：）“我把那些给同戒师们。”（国王说：）“再给你八份。”（沙弥说：）“我把那些给比丘僧团。”（国王说：）“再给你八份。”沙弥这才应允。如此，了知接受的份量，能使未生的利养生起，已生的利养稳固。这称为“接受的准则”。其中，“受用的准则”在于省察的功用，因为只有经过省察的受用——即思惟“我为如是之目的而受用此食物”——才具有功用，故称之为“受用的准则”，这正是此处的意趣。因此（佛陀）才说了“如理省察”等，然而，另一种（接受的准则）也同样适用。

සීහසෙය්‍යන්ති එත්ථ කාමභොගිසෙය්‍යා, පෙතසෙය්‍යා, සීහසෙය්‍යා, තථාගතසෙය්‍යාති චතස්සො සෙය්‍යා. තත්ථ ‘‘යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, කාමභොගී වාමෙන පස්සෙන සෙන්තී’’ති (අ. නි. 4.246) අයං කාමභොගිසෙය්‍යා. තෙසඤ්හි යෙභුය්‍යෙන දක්ඛිණපස්සෙන සයානො නාම නත්ථි.

于此，“狮子卧”有四种卧式：欲乐者卧、饿鬼卧、狮子卧、如来卧。其中，“诸比丘，欲乐者大多左胁而卧”（增支部4.246），此即欲乐者卧。因为他们之中，大多没有右胁而卧的人。

‘‘යෙභුය්‍යෙන[Pg.72], භික්ඛවෙ, පෙතා උත්තානා සෙන්තී’’ති (අ. නි. 4.246) අයං පෙතසෙය්‍යා. පෙතා හි අප්පමංසලොහිතත්තා අට්ඨිසඞ්ඝාටජටිතා එකෙන පස්සෙන සයිතුං න සක්කොන්ති, උත්තානාව සයන්ති.

“诸比丘，饿鬼大多仰卧。”（增支部4.246）此即饿鬼卧。诚然，饿鬼因少肉少血，骨骸交错，故不能侧卧，只能仰卧。

‘‘යෙභුය්‍යෙන, භික්ඛවෙ, සීහො මිගරාජා නඞ්ගුට්ඨං අන්තරසත්ථිම්හි අනුපක්ඛිපිත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සයතී’’ති අයං සීහසෙය්‍යා. තෙජුස්සදත්තා හි සීහො මිගරාජා ද්වෙ පුරිමපාදෙ එකස්මිං, පච්ඡිමපාදෙ එකස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා නඞ්ගුට්ඨං අන්තරසත්ථිම්හි පක්ඛිපිත්වා පුරිමපාදපච්ඡිමපාදනඞ්ගුට්ඨානං ඨිතොකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා ද්වින්නං පුරිමපාදානං මත්ථකෙ සීසං ඨපෙත්වා සයති, දිවසම්පි සයිත්වා පබුජ්ඣමානො න උත්‍රසන්තො පබුජ්ඣති, සීසං පන උක්ඛිපිත්වා පුරිමපාදාදීනං ඨිතොකාසං සල්ලක්ඛෙති. සචෙ කිඤ්චි ඨානං විජහිත්වා ඨිතං හොති, ‘‘නයිදං තුය්හං ජාතියා සූරභාවස්ස ච අනුරූප’’න්ති අනත්තමනො හුත්වා තත්ථෙව සයති, න ගොචරාය පක්කමති. අවිජහිත්වා ඨිතෙ පන ‘‘තුය්හං ජාතියා ච සූරභාවස්ස ච අනුරූපමිද’’න්ති හට්ඨතුට්ඨො උට්ඨාය සීහවිජම්භිතං විජම්භිත්වා කෙසරභාරං විධුනිත්වා තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා ගොචරාය පක්කමති.

“诸比丘，兽王狮子大多将尾巴妥善置于两腿之间，以右胁而卧。”此即狮子卧。诚然，兽王狮子因其威猛，将两只前足置于一处，两只后足亦置于一处，把尾巴置于两腿之间，标记好前足、后足与尾巴所在之处后，将头枕于两只前足之上而卧。纵使睡了一日，醒来时亦不惊慌。而是抬起头，审视前足等所在之处。倘若有任何部位偏离原处，便心生不悦：“此与汝之种姓及勇猛不相称。”于是便在原地躺下，不去觅食。倘若未曾偏离，则心生欢喜：“此与汝之种姓及勇猛相称。”于是起身，作狮子奋迅，抖动鬃毛，作三声狮子吼，然后前往觅食。

චතුත්ථජ්ඣානසෙය්‍යා පන තථාගතසෙය්‍යාති වුච්චති. තාසු ඉධ සීහසෙය්‍යා ආගතා. අයඤ්හි තෙජුස්සදඉරියාපථත්තා උත්තමසෙය්‍යා නාම.

此外，第四禅卧被称为如来卧。于此等卧法中，本经所说的是狮子卧。诚然，此卧因其为具威力之威仪，故名最上卧。

පාදෙ පාදන්ති දක්ඛිණපාදෙ වාමපාදං. අච්චාධායාති අතිආධාය, ඊසකං අතික්කම්ම ඨපෙත්වා. ගොප්ඵකෙන හි ගොප්ඵකෙ, ජාණුනා වා ජාණුම්හි සඞ්ඝට්ටියමානෙ අභිණ්හං වෙදනා උප්පජ්ජති, චිත්තං එකග්ගං න හොති, සෙය්‍යා අඵාසුකා හොති. යථා පන න සඞ්ඝංට්ටෙති, එවං අතික්කම්ම ඨපිතෙ වෙදනා නුප්පජ්ජති, චිත්තං එකග්ගං හොති, සෙය්‍යා ඵාසුකා හොති. තස්මා එවං සෙය්‍යං කප්පෙති.

“足上置足”者，谓左足置于右足上。“稍微错开”（accādhāya）者，谓稍微超越而置。诚然，若脚踝与脚踝，或膝盖与膝盖相互碰触，则苦受频生，心不得一境，卧不安乐。反之，若如是错开，令其不相碰触，则苦受不生，心得一境，卧得安乐。是故，应如是调整卧姿。

සතො සම්පජානොති සතියා චෙව සම්පජඤ්ඤෙන ච සමන්නාගතො. කථං නිද්දායන්තො සතො සම්පජානො හොතීති? සතිසම්පජඤ්ඤස්ස අප්පහානෙන. අයඤ්හි දිවසඤ්චෙව සකලයාමඤ්ච ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙත්වා පඨමයාමාවසානෙ චඞ්කමා ඔරුය්හ පාදෙ ධොවන්තොපි මූලකම්මට්ඨානං අවිජහන්තොව ධොවති, තං අවිජහන්තොව ද්වාරං [Pg.73] විවරති, මඤ්චෙ නිසීදති, අවිජහන්තොව නිද්දං ඔක්කමති. පබුජ්ඣන්තො පන මූලකම්මට්ඨානං ගහෙත්වාව පබුජ්ඣති. එවං නිද්දං ඔක්කමන්තොපි සතො සම්පජානො හොති. එවං පන ඤාණධාතුකන්ති න රොචයිංසු.

“具念正知”是指具足念与正知。如何在睡眠时具足念与正知呢？由不舍弃念与正知。此比丘于白日及整个初夜，从诸障法中清净其心后，于初夜之末，从经行处下来，洗足时亦不舍弃根本业处而洗；不舍弃它而开门；坐于床上；不舍弃它而入睡。醒来时，则执取根本业处而醒。如是，即使入睡时，亦是具念正知。然而，古师们不喜此说，认为入睡时亦具有（清醒时的）那种智界。

වුත්තනයෙන පනෙස චිත්තං පරිසොධෙත්වා පඨමයාමාවසානෙ ‘‘උපාදින්නකං සරීරං නිද්දාය සමස්සාසෙස්සාමී’’ති චඞ්කමා ඔරුය්හ මූලකම්මට්ඨානං අවිජහන්තොව පාදෙ ධොවති, ද්වාරං විවරති, මඤ්චෙ පන නිසීදිත්වා මූලකම්මට්ඨානං පහාය, ‘‘ඛන්ධාව ඛන්ධෙසු, ධාතුයොව ධාතූසු පටිහඤ්ඤන්තී’’ති සෙනාසනං පච්චවෙක්ඛන්තො කමෙන නිද්දං ඔක්කමති, පබුජ්ඣන්තො පන මූලකම්මට්ඨානං ගහෙත්වාව පබුජ්ඣති. එවං නිද්දං ඔක්කමන්තොපි සතො සම්පජානො නාම හොතීති වෙදිතබ්බො.

然而，此比丘依已说之法清净其心后，于初夜之末，思惟：“我将以睡眠令此执取之身安息”，从经行处下来，不舍弃根本业处而洗足、开门。然而，坐于床上后，舍弃根本业处，省察卧具，思惟：“唯蕴于蕴中，唯界于界中触击”，依次入睡。醒来时，则执取根本业处而醒。应知，如是入睡者，亦名为具念正知。

ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ තිවඞ්ගිකා පුබ්බභාගවිපස්සනාව කථිතා. එත්තකෙනෙව පන වොසානං අනාපජ්ජිත්වා තානෙව ඉන්ද්‍රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා භික්ඛු අරහත්තං පාපුණාතීති. එවං යාව අරහත්තා දෙසනා කථෙතබ්බා.

如是，于此经中，仅宣说了具三支的前分观。然而，比丘不应仅以此为终点，而应结合彼等根、力、觉支，令观增长，证得阿罗汉果。如是，教说应开示至阿罗汉果。

3. කුම්මොපමසුත්තවණ්ණනා

3. 龟本行释义

240. තතියෙ කුම්මොති අට්ඨිකුම්මො. කච්ඡපොති තස්සෙව වෙවචනං. අනුනදීතීරෙති නදියා අනුතීරෙ. ගොචරපසුතොති ‘‘සචෙ කිඤ්චි ඵලාඵලං ලභිස්සාමි, ඛාදිස්සාමී’’ති ගොචරත්ථාය පසුතො උස්සුක්කො තන්නිබන්ධො. සමොදහිත්වාති සමුග්ගෙ විය පක්ඛිපිත්වා. සඞ්කසායතීති අච්ඡති. සමොදහන්ති සමොදහන්තො ඨපෙන්තො. ඉදං වුත්තං හොති – යථා කුම්මො අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ සමොදහන්තො සිඞ්ගාලස්ස ඔතාරං න දෙති, න ච නං සිඞ්ගාලො පසහති, එවං භික්ඛු අත්තනො මනොවිතක්කෙ සකෙ ආරම්මණකපාලෙ සමොදහන්තො කිලෙසමාරස්ස ඔතාරං න දෙති, න ච නං මාරො පසහති.

240. 于第三经中，“龟”(kummo)者，谓骨龟。“Kacchapa”是其同义词。“沿河岸”(anunadītīre)者，谓沿河之岸。“觅食而出”(gocarapasuto)者，谓“若我得任何果实，我将食之”，如是为觅食而努力、热衷、专注于此。“收摄”(samodahitvā)者，犹如放入箱箧中一般。“saṅkasāyati”者，谓安住。“收摄”(samodahanti)者，谓收摄而置。此义为：犹如龟将诸肢体收于己壳，不给豺狼可乘之机，豺狼亦不能侵害于它；如是，比丘亦将自己的心寻思收摄于所缘之壳中，不给烦恼魔可乘之机，魔亦不能侵害于他。

අනිස්සිතොති තණ්හාදිට්ඨිනිස්සයෙහි අනිස්සිතො. අඤ්ඤමහෙඨයානොති අඤ්ඤං කඤ්චි පුග්ගලං අවිහෙඨෙන්තො. පරිනිබ්බුතොති කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතො. නූපවදෙය්‍ය කඤ්චීති අඤ්ඤං කඤ්චි පුග්ගලං සීලවිපත්තියා වා ආචාරවිපත්තියා වා අත්තානං උක්කංසෙතුකාමතාය වා [Pg.74] පරං වම්භෙතුකාමතාය වා න උපවදෙය්‍ය, අඤ්ඤදත්ථු පඤ්ච ධම්මෙ අජ්ඣත්තං උපට්ඨපෙත්වා, ‘‘කාලෙන වක්ඛාමි, නො අකාලෙන, භූතෙන වක්ඛාමි, නො අභූතෙන, සණ්හෙන වක්ඛාමි, නො ඵරුසෙන, අත්ථසංහිතෙන වක්ඛාමි, නො අනත්ථසංහිතෙන, මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි, නො දොසන්තරො’’ති එවං උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතෙනෙව චිත්තෙන විහරති.

“无所依”(anissito)者，谓不依于贪与见之依。“不害于他”(aññamaheṭhayāno)者，谓不恼害任何其他个人。“已般涅槃”(parinibbuto)者，谓以诸烦恼的寂灭而寂灭。“不应呵责任何人”(nūpavadeyya kañci)者，谓不应因戒失、行失，或为自赞、或为毁他而呵责任何其他个人；反之，应于内身确立五法，即：“我应适时语，非不适时；应真实语，非不真实；应柔和语，非粗暴语；应利益语，非无利益；应以慈心语，非怀嗔恚”，如是，应以救拔之心而住。

4. පඨමදාරුක්ඛන්ධොපමසුත්තවණ්ණනා

4. 初木块本行释义

241. චතුත්ථෙ අද්දසාති ගඞ්ගාතීරෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නො අද්දස. වුය්හමානන්ති චතුරස්සං තච්ඡෙත්වා පබ්බතන්තරෙ ඨපිතං වාතාතපෙන සුපරිසුක්ඛං පාවුස්සකෙ මෙඝෙ වස්සන්තෙ උදකෙන උප්ලවිත්වා අනුපුබ්බෙන ගඞ්ගාය නදියා සොතෙ පතිතං තෙන සොතෙන වුය්හමානං. භික්ඛූ ආමන්තෙසීති ‘‘ඉමිනා දාරුක්ඛන්ධෙන සදිසං කත්වා මම සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතං කුලපුත්තං දස්සෙස්සාමී’’ති ධම්මං දෙසෙතුකාමතාය ආමන්තෙසි. අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානන්ති ඉදං පන අට්ඨදොසවිමුත්තත්තා සොතපටිපන්නස්ස දාරුක්ඛන්ධස්ස අපරෙ සමුද්දපත්තියා අන්තරායකරෙ අට්ඨ දොසෙ දස්සෙතුං ආරභි.

241. 第四经中，“看见”是说：世尊坐在恒河岸边铺设好的殊胜佛座上看见了。“被冲走”是说：一块四方形的木头，经削制后放置在山间，被风和日晒得非常干燥，在雨季初的大云降雨时，被水浮起，顺次落入恒河的水流中，被那水流冲走。“召唤比丘们”是说：世尊想：“我要以这块木头为喻，来开示我教法中凭信出家的良家子。”因欲说法而召唤他们。至于“恒河水流中漂流着一块大木头”，这是佛陀为了向已入流、远离八过的木块，开示另外八种能障碍其到达大海的过失而开始的说法。

තත්‍රස්ස එවං අට්ඨදොසවිමුත්තතා වෙදිතබ්බා – එකො හි ගඞ්ගාය නදියා අවිදූරෙ පබ්බතතලෙ ජාතො නානාවල්ලීහි පලිවෙඨිතො පණ්ඩුපලාසතං ආපජ්ජිත්වා උපචිකාදීහි ඛජ්ජමානො තස්මිංයෙව ඨානෙ අපණ්ණත්තිකභාවං ගච්ඡති, අයං දාරුක්ඛන්ධො ගඞ්ගං ඔතරිත්වා වඞ්කට්ඨානෙසු විලාසමානො සාගරං පත්වා මණිවණ්ණෙ ඌමිපිට්ඨෙ සොභිතුං න ලභති.

于此，当知其如此远离八过：其一，有树木生于恒河不远处的山顶旱地，被各种藤蔓缠绕，叶子变黄，被白蚁等啃食，就在原地腐朽，不成其为木。此木块（因此）无法进入恒河，也无法在河湾处游荡、到达大海，于宝石色的波涛上闪耀。

අපරො ගඞ්ගාතීරෙ බහිමූලො අන්තොසාඛො හුත්වා ජාතො, අයං කිඤ්චාපි කාලෙන කාලං ඔලම්බිනීහි සාඛාහි උදකං ඵුසති, බහිමූලත්තා පන ගඞ්ගං ඔතරිත්වා වඞ්කට්ඨානෙසු විලාසමානො සාගරං පත්වා මණිවණ්ණෙ ඌමිපිට්ඨෙ සොභිතුං න ලභති.

另一种树生于恒河岸边，树根在外，树枝向内。虽然其下垂的树枝时而触及水面，但因树根在外，（它）无法进入恒河，也无法在河湾处游荡、到达大海，于宝石色的波涛上闪耀。

අපරො මජ්ඣෙ ගඞ්ගාය ජාතො, දළ්හමූලෙන පන සුප්පතිට්ඨිතො, බහි චස්ස ගතා වඞ්කසාඛා නානාවල්ලීහි ආබද්ධා, අයම්පි දළ්හමූලත්තා බහිද්ධා වල්ලීහි ආබද්ධත්තා ච ගඞ්ගං ඔතරිත්වා…පෙ… සොභිතුං න ලභති.

又一种树生于恒河中央，根基牢固，但其向外伸展的弯曲枝条被各种藤蔓缠绕。此树也因根基牢固且被外部藤蔓缠绕，无法顺流而下……（中略）……无法闪耀。

අපරො [Pg.75] පතිතට්ඨානෙයෙව වාලිකාය ඔත්ථටො පූතිභාවං ආපජ්ජති, අයම්පි ගඞ්ගං ඔතරිත්වා…පෙ… න ලභති.

又一种木头就在倒下的地方，被沙覆盖而腐烂。此木块也（因此）无法进入恒河……（中略）……无法（闪耀）。

අපරො ද්වින්නං පාසාණානං අන්තරෙ ජාතත්තා, සුනිඛාතො විය නිච්චලො ඨිතො, ආගතාගතං උදකං ද්විධා ඵාලෙති, අයං පාසාණන්තරෙ සුට්ඨු පතිට්ඨිතත්තා ගඞ්ගං ඔතරිත්වා…පෙ… න ලභති.

另一根木头，因处于两块大石之间，如被牢牢钉住般，静止不动，将流来的水一分为二。此木因牢固地处于岩石之间，故无法顺恒河而下……（中略）……不得抵达。

අපරො අබ්භොකාසට්ඨානෙ නභං පූරෙත්වා වල්ලීහි ආබද්ධො ඨිතො. එකං ද්වෙ සංවච්ඡරෙ අතික්කමිත්වා ආගතෙ මහොඝෙ සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තෙමෙති, අයම්පි නභං පූරෙත්වා ඨිතතාය චෙව එකස්ස වා ද්වින්නං වා සංවච්ඡරානං අච්චයෙන සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තෙමනතාය ච ගඞ්ගං ඔතරිත්වා…පෙ… න ලභති.

另一根木头，立于空旷之处，高耸入云，被藤蔓缠绕。经过一两年，大洪水来临时，或许会被浸湿一两次。此木亦因其高耸而立，且经一两年才被浸湿一两次之故，无法顺恒河而下……（中略）……不得抵达。

අපරොපි මජ්ඣෙ ගඞ්ගාය දීපකෙ ජාතො මුදුක්ඛන්ධසාඛො ඔඝෙ ආගතෙ අනුසොතං නිපජ්ජිත්වා, උදකෙ ගතෙ සීසං උක්ඛිපිත්වා, නච්චන්තො විය තිට්ඨති. යස්සත්ථාය සාගරො ගඞ්ගං එවං විය වදති, ‘‘භොති ගඞ්ගෙ ත්වං මය්හං චන්දනසාරසලළසාරාදීනි නානාදාරූනි ආහරසි, දාරුක්ඛන්ධං පන නාහරසී’’ති. සුලභො එස, දෙව, පුනවාරෙ ජානිස්සාමීති. පුනවාරෙ තම්බවණ්ණෙන උදකෙන ආලිඞ්ගමානා විය ආගච්ඡති. සොපි තථෙව අනුසොතං නිපජ්ජිත්වා, උදකෙ ගතෙ සීසං උක්ඛිපිත්වා, නච්චන්තො විය තිට්ඨති. අයං අත්තනො මුදුතාය ගඞ්ගං ඔතරිත්වා…පෙ… න ලභති.

又有另一根木头，生于恒河中央的小岛上，枝干柔软。当水流来时，它便顺流躺下；水退去后，又抬起头，如跳舞般站立。为此，大海仿佛对恒河说道：“恒河啊！你为我带来了檀香木、松木等种种木材，但这根柔软的木头却没有带来。”（恒河答道：）“天神，此木容易获得，我下次便知晓。”之后，恒河带着赤色的水流，如拥抱般再次流来。而那根木头也如前一般，顺流躺下，水退后又抬起头，如跳舞般站立。此木因其自身的柔软，无法顺恒河而下……（中略）……不得抵达。

අපරො ගඞ්ගාය නදියා තිරියං පතිතො වාලිකාය ඔත්ථරිතො අන්තරසෙතු විය බහූනං පච්චයො ජාතො, උභොසු තීරෙසු වෙළුනළකරඤ්ජකකුධාදයො උප්ලවිත්වා තත්ථෙව ලග්ගන්ති. තථා නානාවිධා ගච්ඡා වුය්හමානා භින්නමුසලභින්නසුප්පඅහිකුක්කුරහත්ථිඅස්සාදිකුණපානිපි තත්ථෙව ලග්ගන්ති. මහාගඞ්ගාපි නං ආසජ්ජ භිජ්ජිත්වා ද්විධා ගච්ඡති, මච්ඡකච්ඡපකුම්භීලමකරාදයොපි තත්ථෙව වාසං කප්පෙන්ති. අයම්පි තිරියං පතිත්වා මහාජනස්ස පච්චයත්තකතභාවෙන ගඞ්ගං ඔතරිත්වා වඞ්කට්ඨානෙසු විලාසමානො සාගරං පත්වා මණිවණ්ණෙ ඌමිපිට්ඨෙ සොභිතුං න ලභති.

另一根木头横卧于恒河中，为沙所覆，犹如洲渚间的桥梁，成为众多事物的支撑。两岸的竹、芦、水黄皮(karañja)、库达树(kudha)等漂浮而上，都滞留于此。同样，各种漂流而来的灌木丛，以及破碎的木杵、破旧的簸箕、蛇、狗、象、马等的尸体，也都滞留于此。大恒河也冲击它而分为两道水流，鱼、龟、鳄鱼、摩伽罗(makara)等也在此处安家。这根木头也因横卧而成为大众的支撑，顺流入恒河，在曲折处翻滚，故无法到达海洋，在宝石般颜色的波涛之巅闪耀。

ඉති භගවා ඉමෙහි අට්ඨහි දොසෙහි විමුත්තත්තා සොතපටිපන්නස්ස දාරුක්ඛන්ධස්ස අපරෙ සමුද්දපත්තියා අන්තරායකරෙ අට්ඨ දොසෙ දස්සෙතුං අමුං [Pg.76] මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානන්තිආදිමාහ. තත්ථ න ථලෙ උස්සීදිස්සතීති ථලං නාභිරුහිස්සති. න මනුස්සග්ගාහො ගහෙස්සතීති ‘‘මහා වතායං දාරුක්ඛන්ධො’’ති දිස්වා, උළුම්පෙන තරමානා ගන්ත්වා, ගොපානසීආදීනං අත්ථාය මනුස්සා න ගණ්හිස්සන්ති. න අමනුස්සග්ගාහො ගහෙස්සතීති ‘‘මහග්ඝො අයං චන්දනසාරො, විමානද්වාරෙ නං ඨපෙස්සාමා’’ති මඤ්ඤමානා න අමනුස්සා ගණ්හිස්සන්ති.

如是，世尊为开示：对于已入流、远离此八过患的木头，尚有其他八种能障碍其到达海洋的过患，故说“有此大木，顺恒河水流而下”等语。其中，“不上高岸”即是不会登上陆地。“不为人所取”是指：人们看见“此木甚大！”，即便乘筏前往，亦不会为作屋梁等而取走它。“不为非人所取”是指：非人亦不会思量“此乃贵重之旃檀心木，我等当置于天宫门前”而取走它。

එවමෙව ඛොති එත්ථ සද්ධිං බාහිරෙහි අට්ඨහි දොසෙහි එවං ඔපම්මසංසන්දනං වෙදිතබ්බං – ගඞ්ගාය අවිදූරෙ පබ්බතතලෙ ජාතො තත්ථෙව උපචිකාදීහි ඛජ්ජමානො අපණ්ණත්තිකභාවං ගතදාරුක්ඛන්ධො විය හි ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිකාය මිච්ඡාදිට්ඨියා සමන්නාගතො පුග්ගලො වෙදිතබ්බො. අයඤ්හි සාසනස්ස දූරීභූතත්තා අරියමග්ගං ඔරුය්හ සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

诚然，于此，应如是了知与八种外在过患相应的譬喻：犹如生长于恒河不远处山地上的树木，即于其处为白蚁等所食，终至腐朽而不可名状；具足“无有布施之果”等邪见(micchādiṭṭhi)的个人(puggalo)也当如是了知。此人实因远离教法，故无法进入圣道(ariyamagga)，坐于定(samādhi)筏，到达涅槃(nibbāna)之海。

ගඞ්ගාතීරෙ බහිමූලො අන්තොසාඛො හුත්වා ජාතො විය අච්ඡින්නගිහිබන්ධනො සමණකුටිම්බිකපුග්ගලො දට්ඨබ්බො. අයඤ්හි ‘‘චිත්තං නාමෙතං අනිබද්ධං, ‘සමණොම්හී’ති වදන්තොව ගිහී හොති, ‘ගිහීම්හී’ති වදන්තොව සමණො හොති. කො ජානිස්සති, කිං භවිස්සතී’’ති? මහල්ලකකාලෙ පබ්බජන්තොපි ගිහිබන්ධනං න විස්සජ්ජෙති. මහල්ලකපබ්බජිතානඤ්ච සම්පත්ති නාම නත්ථි. තස්ස සචෙ චීවරං පාපුණාති, අන්තච්ඡින්නකං වා ජිණ්ණදුබ්බණ්ණං වා පාපුණාති. සෙනාසනම්පි විහාරපච්චන්තෙ පණ්ණසාලා වා මණ්ඩපො වා පාපුණාති. පිණ්ඩාය චරන්තෙනාපි පුත්තනත්තකානං දාරකානං පච්ඡතො චරිතබ්බං හොති, පරියන්තෙ නිසීදිතබ්බං හොති. තෙන සො දුක්ඛී දුම්මනො අස්සූනි මුඤ්චන්තො, ‘‘අත්ථි මෙ කුලසන්තකං ධනං, කප්පති නු ඛො තං ඛාදන්තෙන ජීවිතු’’න්ති චින්තෙත්වා එකං විනයධරං පුච්ඡති – ‘‘කිං, භන්තෙ ආචරිය, අත්තනො සන්තකං විචාරෙත්වා ඛාදිතුං කප්පති, නො කප්පතී’’ති? ‘‘නත්ථෙත්ථ දොසො, කප්පතෙත’’න්ති. සො අත්තනො භජමානකෙ කතිපයෙ දුබ්බචෙ දුරාචාරෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා, සායන්හසමයෙ අන්තොගාමං ගන්ත්වා, ගාමමජ්ඣෙ ඨිතො ගාමිකෙ පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘අම්හාකං පයොගතො උට්ඨිතං ආයං කස්ස දෙථා’’ති ආහ. භන්තෙ, තුම්හෙ පබ්බජිතා, මයං කස්ස දස්සාමාති? කිං පබ්බජිතානං අත්තනො සන්තකං න වට්ටතීති? කුද්දාල-පිටකං ගහෙත්වා, ඛෙත්තමරියාදබන්ධනාදීනි කරොන්තො නානාප්පකාරං පුබ්බණ්ණාපරණ්ණඤ්චෙව [Pg.77] ඵලාඵලෙ ච සඞ්ගණ්හිත්වා, හෙමන්තගිම්හවස්සානෙසු යං යං ඉච්ඡති, තං තං පචාපෙත්වා ඛාදන්තො සමණකුටුම්බිකො හුත්වා ජීවති. කෙවලමස්ස පඤ්චචූළකෙන දාරකෙන සද්ධිං පාදපරිචාරිකාව එකා නත්ථි. අයං පුග්ගලො කිඤ්චාපි ඔලම්බිනීහි සාඛාහි උදකං ඵුසමානො අන්තොසාඛො රුක්ඛො විය චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණාදීසු භික්ඛූනං කායසාමග්ගිං දෙති, ගිහිබන්ධනස්ස පන අච්ඡින්නතාය බහිමූලත්තා අරියමග්ගං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

当知有一类家主沙门(samaṇakuṭimbika)般的个人(puggala)，未断在家之缚，犹如生长于恒河岸边的树，根向外而生，枝向内而伸。此人实作是念：“此心实不稳定，口言‘我是沙门’，却成在家人；口言‘我是家人’，却成沙门。谁知将来会如何？”他虽于晚年出家，亦不舍在家之缚。晚年出家者并无所谓的圆满成就。他若得到僧衣，得到的也是边角破损或陈旧劣色的。若得到住处，也是寺院偏僻处的叶茅屋或棚子。行乞食时，也必须走在子孙辈的少年之后，坐在末座。因此他愁苦不悦，流着眼泪，心想：“我有家族的财产，靠食用它来维生，可以吗？”于是去问一位持律者：“尊者，老师(ācariya)，处置自己的财产来食用，可以吗？还是不可以呢？”答言：“此事无过，可以。”于是，他带上几个追随自己、难教而行恶的比丘，于傍晚进入村中，站在村子中央，召集村民说：“我们劳作所得的收入，你们交给谁？”（村民答：）“尊者，你们已经出家，我们能给谁呢？”（他说：）“难道出家人的自有财产就不算数了吗？”说完，便拿起锄头和篮筐，修治田界等，收集种种谷物、豆类与果实，于冬、夏、雨三季，随心所欲，命人烹煮而食，如是过着家主沙门的生活。对他而言，仅仅是缺少一位有五髻的儿子和一位服侍脚边的妻子罢了。此人虽如枝条下垂触及水面、枝向内伸的树一般，于塔院、菩提树院等处，同比丘众身体上和合，但因在家之缚未断，根植于（教法之）外，故不能进入圣道，坐于三摩地之筏，而到达涅槃之海。

ගඞ්ගාය මජ්ඣෙ ජාතො බහිද්ධා වල්ලීහි ආබද්ධවඞ්කසාඛා විය සඞ්ඝසන්තකං නිස්සාය ජීවමානො භින්නාජීවපුග්ගලො දට්ඨබ්බො. එකච්චො ගිහිබන්ධනං පහාය පබ්බජන්තොපි සාරුප්පට්ඨානෙ පබ්බජ්ජං න ලභති. පබ්බජ්ජා හි නාමෙසා පටිසන්ධිග්ගහණසදිසා. යථා මනුස්සා යත්ථ පටිසන්ධිං ගණ්හන්ති, තෙසංයෙව කුලානං ආචාරං සික්ඛන්ති, එවං භික්ඛූපි යෙසං සන්තිකෙ පබ්බජන්ති, තෙසංයෙව ආචාරං ගණ්හන්ති. තස්මා එකච්චො අසාරුප්පට්ඨානෙ පබ්බජිත්වා ඔවාදානුසාසනීඋද්දෙසපරිපුච්ඡාදීහි පරිබාහිරො හුත්වා පාතොව මුණ්ඩඝටං ගහෙත්වා උදකතිත්ථං ගච්ඡති, ආචරියුපජ්ඣායානං භත්තත්ථාය ඛන්ධෙ පත්තං කත්වා භත්තසාලං ගච්ඡති, දුබ්බචසාමණෙරෙහි සද්ධිං නානාකීළං කීළති, ආරාමිකදාරකෙහි සංසට්ඨො විහරති.

当知有一类活命已坏的个人(puggala)，他依靠僧团的财产维生，犹如生长于恒河中央的树，其弯曲的树枝被外面的藤蔓所缠缚。有人虽舍弃在家之缚而出家，却未能在适当之处获得出家。要知道，出家(pabbajjā)好比投胎。就像人们投生于哪个家族，便学习那个家族的行仪；比丘也是如此，他们在谁的座下出家，便学习那位老师的行仪。因此，有人在不适当之处出家，远离了教诫、训导、读诵、请教等，清晨便拿着圆口罐前往水埠，为了老师和戒师(upajjhāya)的食物，把钵放在肩上前往食堂，与难教的沙弥(sāmaṇera)们一起作种种嬉戏，与园林的童子厮混而住。

සො දහරභික්ඛුකාලෙ අත්තනො අනුරූපෙහි දහරභික්ඛූහි චෙව ආරාමිකෙහි ච සද්ධිං සඞ්ඝභොගං ගන්ත්වා, ‘‘අයං ඛීණාසවෙහි අසුකරඤ්ඤො සන්තිකා පටිග්ගහිතසඞ්ඝභොගො, තුම්හෙ සඞ්ඝස්ස ඉදඤ්චිදඤ්ච න දෙථ, න හි තුම්හාකං පවත්තිං සුත්වා රාජා වා රාජමහාමත්තා වා අත්තමනා භවිස්සන්ති, එථ දානි ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොථා’’ති කුද්දාල-පිටකානි ගාහාපෙත්වා හෙට්ඨා තළාකමාතිකාසු කත්තබ්බකිච්චානි කාරාපෙත්වා බහුං පුබ්බණ්ණාපරණ්ණං විහාරං පවෙසෙත්වා ආරාමිකෙහි අත්තනො උපකාරභාවං සඞ්ඝස්ස ආරොචාපෙති. සඞ්ඝො ‘‘අයං දහරො බහූපකාරො, ඉමස්ස සතං වා ද්විසතං වා දෙථා’’ති දාපෙති. ඉති සො ඉතො චිතො ච සඞ්ඝසන්තකෙනෙව වඩ්ඪන්තො බහිද්ධා එකවීසතිවිධාහි අනෙසනාහි බද්ධො අරියමග්ගං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

彼于年少比丘时，与自己相应的恶行年少比丘及园林童子，一同处置僧团的资具，言：“此乃诸漏尽者从某王处所得之僧团资具，汝等勿以此物、彼物予僧团。国王或大臣听闻汝等之事，心必不悦。来！今当为此事、彼事！”遂命人取来锄头、竹篮，于池塘下方水渠中，令作应作之事，运多量谷物入于寺中，并令园林童子向僧团禀告自己助益之事。僧团认为：“此年少比丘多所助益，应予其一百或二百。”便令人支付。如是，彼从此从彼，仅以僧团之物而增长，于外为二十一种邪命所缚，故不能进入圣道、坐于定筏以抵达涅槃之海。

පතිතට්ඨානෙයෙව [Pg.78] වාලිකාය ඔත්ථරිත්වා පූතිභාවං ආපාදිතරුක්ඛො විය ආලසියමහග්ඝසො වෙදිතබ්බො. එවරූපඤ්හි පුග්ගලං ආමිසචක්ඛුං පච්චයලොලං විස්සට්ඨආචරියුපජ්ඣායවත්තං උද්දෙසපරිපුච්ඡායොනිසොමනසිකාරවජ්ජිතං සන්ධාය පඤ්ච නීවරණානි අත්ථතො එවං වදන්ති – ‘‘භො, කස්ස සන්තිකං ගච්ඡාමා’’ති? අථ ථිනමිද්ධං උට්ඨාය එවමාහ – ‘‘කිං න පස්සථ? එසො අසුකවිහාරවාසී කුසීතපුග්ගලො අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා යාගුමත්ථකෙ යාගුං, පූවමත්ථකෙ පූවං, භත්තමත්ථකෙ භත්තං අජ්ඣොහරිත්වා විහාරං ආගම්ම විස්සට්ඨසබ්බවත්තො උද්දෙසාදිවිරහිතො මඤ්චං උපගච්ඡන්තො මය්හං ඔකාසං කරොතී’’ති.

当知，懒惰又贪食之人，犹如树木倒在原地，被沙土覆盖而腐烂。诚然，针对这样一位眼逐利养、心贪资具、舍弃对阿阇梨(ācariya)与戒师(upajjhāya)之务、回避诵习、请益及如理作意的个人(puggala)，五盖(pañca nīvaraṇāni)实际上如此说道：“诸位，我们该去谁的跟前呢？”于是，昏沉睡眠(thinamiddha)起来说道：“你们没看见吗？那住在某寺院的懒惰之人，去了某村，在粥上加粥，在饼上加饼，在饭上加饭地吞食后，回到寺院，舍弃一切诸务，远离诵习等事，正走向床铺，为我创造机会。”

තතො කාමච්ඡන්දනීවරණං උට්ඨායාහ – ‘‘භො, තව ඔකාසෙ කතෙ මය්හං කතොව හොති, ඉදානෙව සො නිද්දායිත්වා කිලෙසානුරඤ්ජිතොව පබුජ්ඣිත්වා කාමවිතක්කං විතක්කෙස්සතී’’ති. තතො බ්‍යාපාදනීවරණං උට්ඨායාහ – ‘‘තුම්හාකං ඔකාසෙ කතෙ මය්හං කතොව හොති. ඉදානෙව නිද්දායිත්වා වුට්ඨිතො ‘වත්තපටිවත්තං කරොහී’ති වුච්චමානො, ‘භො, ඉමෙ අත්තනො කම්මං අකත්වා අම්හෙසු බ්‍යාවටා’ති නානප්පකාරං ඵරුසවචනං වදන්තො අක්ඛීනි නීහරිත්වා විචරිස්සතී’’ති. තතො උද්ධච්චනීවරණං උට්ඨායාහ – ‘‘තුම්හාකං ඔකාසෙ කතෙ මය්හං කතොව හොති, කුසීතො නාම වාතාහතො අග්ගික්ඛන්ධො විය උද්ධතො හොතී’’ති. අථ කුකුච්චනීවරණං උට්ඨායාහ – ‘‘තුම්හාකං ඔකාසෙ කතෙ මය්හං කතොව හොති, කුසීතො නාම කුක්කුච්චපකතොව හොති, අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤං කප්පියෙ ච අකප්පියසඤ්ඤං උප්පාදෙතී’’ති. අථ විචිකිච්ඡානීවරණං උට්ඨායාහ – ‘‘තුම්හාකං ඔකාසෙ කතෙ මය්හං කතොව හොති. එවරූපො හි අට්ඨසු ඨානෙසු මහාවිචිකිච්ඡං උප්පාදෙසී’’ති. එවං ආලසියමහග්ඝසං පඤ්ච නීවරණානි චණ්ඩසුනඛාදයො විය සිඞ්ගච්ඡින්නං ජරග්ගවං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ගණ්හන්ති. සොපි අරියමග්ගසොතං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

其后，欲贪盖(kāmacchandanīvaraṇa)起身说道：“朋友！你（昏沉睡眠）给他机会，我的事就成了。他现在刚睡醒，心为烦恼所染，就会生起欲寻(kāmavitakka)。”其后，嗔恚盖(byāpādanīvaraṇa)起身说道：“你们给他机会，我的事就成了。他现在刚睡醒，若被告知‘当行日常事务’，他就会瞪着眼睛，说着各种粗恶之语到处走，说道：‘喂！这些人不做自己的事，却来管我们！’”其后，掉举盖(uddhaccanīvaraṇa)起身说道：“你们给他机会，我的事就成了，名为懒惰者，犹如被风吹袭的火堆一般躁动不安。”其后，恶作盖(kukkuccanīvaraṇa)起身说道：“你们给他机会，我的事就成了。名为懒惰者，常为恶作所恼，于不适宜之事生适宜想，于适宜之事生不适宜想。”其后，疑盖(vicikicchānīvaraṇa)起身说道：“你们给他机会，我的事就成了。这样的人，确实已于八处生起大疑。”就这样，五盖(pañca nīvaraṇāni)制伏并抓住了那懈怠、贪食者，犹如凶猛的群狗等制伏并抓住犄角断裂的衰老公牛一般。此人虽已入圣道之流，坐于定筏(samādhikulla)之上，亦不能到达涅槃(nibbāna)之海。

ද්වින්නං පාසාණානං අන්තරෙ නිඛාතමූලාකාරෙන ඨිතරුක්ඛො විය දිට්ඨිං උප්පාදෙත්වා ඨිතො දිට්ඨිගතිකො වෙදිතබ්බො. සො හි ‘‘අරූපභවෙ රූපං අත්ථි, අසඤ්ඤීභවෙ චිත්තං පවත්තති, බහුචිත්තක්ඛණිකො ලොකුත්තරමග්ගො, අනුසයො [Pg.79] චිත්තවිප්පයුත්තො, තෙ ච සත්තා සන්ධාවන්ති සංසරන්තී’’ති වදන්තො අරිට්ඨො විය කණ්ටකසාමණෙරො විය ච විචරති. පිසුණවාචො පන හොති, උපජ්ඣායාදයො සද්ධිවිහාරිකාදීහි භින්දන්තො විචරති. සොපි අරියමග්ගසොතං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

犹如立于两岩之间、如同木桩的树木，生起邪见而自立为师者，当知为具邪见者。彼实如阿利吒(Ariṭṭha)或刺沙弥(Kaṇṭakasāmaṇera)般游行，宣称：“于无色有，色存在；于无想有，心流转；出世间道是多心刹那的；随眠与心不相应；正是彼等众生在流转、轮回。”彼复为离间语者，于戒师等与共住弟子等间制造分裂而游行。此人虽已入圣道之流，坐于定筏之上，亦不能到达涅槃之海。

අබ්භොකාසෙ නභං පූරෙත්වා වල්ලීහි ආබද්ධො ඨිතො එකං ද්වෙ සංවච්ඡරෙ අතික්කමිත්වා ආගතෙ මහොඝෙ සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තෙමනරුක්ඛො විය මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වා පච්චන්තෙ වසමානො දුල්ලභසඞ්ඝදස්සනො චෙව දුල්ලභධම්මස්සවනො ච පුග්ගලො වෙදිතබ්බො. එකච්චො හි වුඩ්ඪකාලෙ පබ්බජිතො කතිපාහෙන උපසම්පදං ලභිත්වා පඤ්චවස්සකාලෙ පාතිමොක්ඛං පගුණං කත්වා දසවස්සකාලෙ විනයධරත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ විනයකථාකාලෙ මරිචං වා හරීතකඛණ්ඩං වා මුඛෙ ඨපෙත්වා බීජනෙන මුඛං පිධාය නිද්දායන්තො නිසීදිත්වා ලෙසකප්පෙන කතවිනයො නාම හුත්වා පත්තචීවරං ආදාය පච්චන්තං ගච්ඡති. තත්‍ර නං මනුස්සා සක්කරිත්වා භික්ඛුදස්සනස්ස දුල්ලභතාය ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථා’’ති විහාරං කාරෙත්වා පුප්ඵූපගඵලූපගරුක්ඛෙ රොපෙත්වා තත්ථ වාසෙන්ති.

当知有一类人，犹如在空旷处，枝蔓遍满虚空，盘根错节而立，经一二年后，大水来时，被浸湿一两次的树木；彼于晚年出家，住于边地，难得见僧，亦难得闻法。诚然，某人于年老时出家，数日内得受具足戒，五年时学通波罗提木叉，十年时于持律长老处听闻律时，口含胡椒或诃子片，以扇覆面而坐，昏昏欲睡，以伪装的方式成为所谓通晓律者后，便携衣钵前往边地。在彼处，众人因难得一见比丘，便恭敬于他，说：“尊者，请即住于此处。”于是为他建造精舍，种植花果树木，令其安住。

අථ මහාවිහාරසදිසවිහාරා බහුස්සුතා භික්ඛූ, ‘‘ජනපදෙ චීවරරජනාදීනි කත්වා ආගමිස්සාමා’’ති තත්ථ ගච්ඡන්ති. සො තෙ දිස්වා, හට්ඨතුට්ඨො වත්තපටිවත්තං කත්වා, පුනදිවසෙ ආදාය භික්ඛාචාරගාමං පවිසිත්වා, ‘‘අසුකො ථෙරො සුත්තන්තිකො, අසුකො අභිධම්මිකො, අසුකො විනයධරො, අසුකො තෙපිටකො, එවරූපෙ ථෙරෙ කදා ලභිස්සථ, ධම්මසවනං කාරෙථා’’ති වදති. උපාසකා ‘‘ධම්මස්සවනං කාරෙස්සාමා’’ති විහාරමග්ගං සොධෙත්වා, සප්පිතෙලාදීනි ආදාය, මහාථෙරං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ධම්මස්සවනං කාරෙස්සාම, ධම්මකථිකානං විචාරෙථා’’ති වත්වා පුනදිවසෙ ආගන්ත්වා ධම්මං සුණන්ති.

而后，有许多博学的比丘从一座如大寺般的寺院而来，他们心想：“我们在乡野做了染衣等事后就回来”，便前往那里。那位住持长老见到他们，心生欢喜，履行了大小义务。翌日，他带领比丘们进入乞食村，说道：“某某长老是经师，某某是阿毗达摩师，某某是持律者，某某是三藏师。你们何时能得遇此等长老？应当安排听法！”优婆塞们说：“我们应当安排听法。”于是清理了通往寺院的道路，带着酥油等物，趋前拜见大长老，禀告道：“尊者，我们想安排听法，请为我们安排说法者。”如此禀告后，他们于翌日来到寺院听闻法义。

නෙවාසිකත්ථෙරො ආගන්තුකානං පත්තචීවරානි පටිසාමෙන්තො අන්තොගබ්භෙයෙව දිවසභාගං වීතිනාමෙති. දිවාකථිකො උට්ඨිතො සරභාණකො ඝටෙන උදකං වමෙන්තො විය සරභාණං භණිත්වා උට්ඨිතො, තම්පි [Pg.80] සො න ජානාති. රත්තිකථිකො සාගරං ඛොභෙන්තො විය රත්තිං කථෙත්වා උට්ඨිතො, තම්පි සො න ජානාති. පච්චූසකථිකො කථෙත්වා උට්ඨාසි, තම්පි සො න ජානාති. පාතොව පන උට්ඨාය මුඛං ධොවිත්වා, ථෙරානං පත්තචීවරානි උපනාමෙත්වා, භික්ඛාචාරං උපගච්ඡන්තො මහාථෙරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, දිවාකථිකො කතරං ජාතකං නාම කථෙසි, සරභාණකො කතරං සුත්තං නාම භණි, රත්තිකථිකො කතරං ධම්මකථං නාම කථෙසි, පච්චූසකථිකො කතරං ජාතකං නාම කථෙසි, ඛන්ධා නාම කති, ධාතුයො නාම කති, ආයතනා නාම කතී’’ති. එවරූපො එකං ද්වෙ සංවච්ඡරානි අතික්කමිත්වා භික්ඛුදස්සනඤ්චෙව ධම්මස්සවනඤ්ච ලභන්තොපි ඔඝෙ ආගතෙ උදකෙන සකිං වා ද්වික්ඛත්තුං වා තෙමිතරුක්ඛසදිසො හොති. සො එවං සඞ්ඝදස්සනතො ච ධම්මස්සවනතො ච පටික්කම්ම දූරෙ වසන්තො අරියමග්ගං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

常住长老为来访的比丘们收拾衣钵，就在内室里度过了白日。白天的说法者讲完后起身了。讽诵者如以水瓶泻水般讽诵完毕后也起身了，而他对此一无所知。夜晚的说法者如搅动大海般彻夜说法后起身了，他对此也不知晓。黎明的说法者说法后起身了，他对此亦不知晓。又，他在清晨起身洗脸，为长老们递上衣钵，在去托钵的路上问大长老：“尊者，白天的说法者讲了什么本生故事(jātaka)？讽诵者诵了什么经(sutta)？夜晚的说法者作了什么法谈(dhammakatha)？黎明的说法者讲了什么本生故事？蕴(khandhā)有多少？界(dhātu)有多少？处(āyatana)有多少？”像这样的人，过了一两年，即使能见到比丘、听闻正法，也犹如洪水来时，仅被水浸湿一两次的树木。他如此这般地从见僧团、闻正法之处退离，住在远处，纵然已踏上圣道(ariyamagga)、坐于定筏(samādhikulla)之上，也无法到达涅槃(nibbāna)的海洋。

මජ්ඣෙ ගඞ්ගාය දීපකෙ ජාතො මුදුරුක්ඛො විය මධුරස්සරභාණකපුග්ගලො වෙදිතබ්බො. සො හි අභිඤ්ඤාතානි අභිඤ්ඤාතානි වෙස්සන්තරාදීනි ජාතකානි උග්ගණ්හිත්වා, දුල්ලභභික්ඛුදස්සනං පච්චන්තං ගන්ත්වා, තත්ථ ධම්මකථාය පසාදිතහදයෙන ජනෙන උපට්ඨියමානො අත්තානං උද්දිස්ස කතෙ සම්පන්නපුප්ඵඵලරුක්ඛෙ නන්දනවනාභිරාමෙ විහාරෙ වසති. අථස්ස භාරහාරභික්ඛූ තං පවත්තිං සුත්වා, ‘‘අසුකො කිර එවං උපට්ඨාකෙසු පටිබද්ධචිත්තො විහරති. පණ්ඩිතො භික්ඛු පටිබලො බුද්ධවචනං වා උග්ගණ්හිතුං, කම්මට්ඨානං වා මනසිකාතුං, ආනෙත්වා තෙන සද්ධිං අසුකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං උග්ගණ්හිස්සාම, අසුකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨාන’’න්ති තත්ථ ගච්ඡන්ති.

当知，犹如生于恒河中洲的柔软之树，此人乃能以甜美之声宣说一切法者。他学习了著名的韦桑达拉(Vessantara)等本生故事后，前往难得一见比丘的边地，在那里以法谈令人们心生净信，备受侍奉，居住在为自己而建、花果丰盛、如欢喜园(Nandanavana)般令人愉悦的寺院中。其后，负责教导他的比丘们听闻此事，心想：“听说某某比丘如此对侍者们心生执着而住。这位有智慧的比丘是能够学习佛语或作意业处的，我们应将他带来，与他一起到某某长老处学习法，到某某长老处学习业处。”于是他们便前往那里。

සො තෙසං වත්තං කත්වා සායන්හසමයං විහාරචාරිකං නික්ඛන්තෙහි තෙහි ‘‘ඉමං, ආවුසො, චෙතියං තයා කාරිත’’න්ති පුට්ඨො, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වදති. ‘‘අයං බොධි, අයං මණ්ඩපො, ඉදං උපොසථාගාරං, එසා අග්ගිසාලා, අයං චඞ්කමො තයා කාරිතො. ඉමෙ රුක්ඛෙ රොපාපෙත්වා තයා නන්දනවනාභිරාමො විහාරො කාරිතො’’ති. ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති, වදති.

他为那些比丘做完应尽的义务后，傍晚时分，那些出来巡行寺院的比丘问他：“贤友(āvuso)，这座塔是你建造的吗？”他回答：“是的，尊者们。”（他们又问：）“这棵菩提树，这座亭子，这座布萨堂(uposathāgāra)，这间火房，这条经行道，是你建造的吗？你让人种植这些树木，建造了这座如欢喜园(Nandanavana)般令人愉悦的寺院吗？”他回答：“是的，尊者们。”

සො සායං ථෙරුපට්ඨානං ගන්ත්වා වන්දිත්වා පුච්ඡති – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, ආගතත්ථා’’ති? ‘‘ආවුසො, තං ආදාය ගන්ත්වා, අසුකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ [Pg.81] ධම්මං උග්ගණ්හිත්වා, අසුකත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං, අසුකස්මිං නාම අරඤ්ඤෙ සමග්ගා සමණධම්මං කරිස්සාමාති ඉමිනා කාරණෙන ආගතම්හා’’ති. සාධු, භන්තෙ, තුම්හෙ නාම මය්හං අත්ථාය ආගතා, අහම්පි චිරනිවාසෙන ඉධ උක්කණ්ඨිතො ගච්ඡාමි, පත්තචීවරං ගණ්හාමි, භන්තෙති. ආවුසො, සාමණෙරදහරා මග්ගකිලන්තා, අජ්ජ වසිත්වා ස්වෙ පච්ඡාභත්තං ගමිස්සාමාති. සාධු, භන්තෙති පුනදිවසෙ තෙහි සද්ධිං පිණ්ඩාය පවිසති. ගාමවාසිනො ‘‘අම්හාකං අය්‍යො බහූ ආගන්තුකෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා ආගතො’’ති ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා යාගුං පායෙත්වා සුඛනිසින්නකථං සුත්වා භත්තං අදංසු. ථෙරා ‘‘ත්වං, ආවුසො, අනුමොදනං කත්වා නික්ඛම, මයං උදකඵාසුකට්ඨානෙ භත්තකිච්චං කරිස්සාමා’’ති නික්ඛන්තා.

于是，他在傍晚时前往侍奉长老，顶礼后问道：“尊者，您们为何而来？”“贤友，我们是为了带你走，到某某长老的座下学习教法，到某某长老的座下学习业处，然后在某某森林中，大家一起和合地修习沙门法，我们是为此因而来。”“善哉，尊者！您们真是为我而来。我在此地也因久住而感到厌倦，我也要去。尊者，我这就去取衣钵。”“贤友，沙弥们年少，旅途劳顿，今天暂住一晚，明天用过饭后再启程吧。”“善哉，尊者！”第二天，他便与他们一同入村乞食。村民们心想：“我们的尊者带了许多客座比丘前来。”于是他们铺设好座位，供养了粥，听闻了令人愉悦的谈话后，又供养了饭食。长老们说：“贤友，你作随喜后出来，我们到取水方便的地方用餐。”说完便先离开了。

ගාමවාසිනො අනුමොදනං සුත්වා පුච්ඡිංසු, ‘‘කුතො, භන්තෙ, ථෙරා ආගතා’’ති? එතෙ අම්හාකං ආචරියුපජ්ඣායා සමානුපජ්ඣායා සන්දිට්ඨා සම්භත්තාති. කස්මා ආගතාති? මං ගහෙත්වා ගන්තුකාමතායාති. තුම්හෙ පන ගන්තුකාමාති? ආමාවුසොති. කිං වදෙථ, භන්තෙ, අම්හෙහි කස්ස උපොසථාගාරං කාරිතං, කස්ස භොජනසාලා, කස්ස අග්ගිසාලාදයො කාරිතා, මයං මඞ්ගලාමඞ්ගලෙසු කස්ස සන්තිකං ගමිස්සාමාති? මහාඋපාසිකායොපි තත්ථෙව නිසීදිත්වා අස්සූනි පවත්තයිංසු. දහරො ‘‘තුම්හෙසු එවං දුක්ඛිතෙසු අහං ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමි? ථෙරෙ උය්‍යොජෙස්සාමී’’ති විහාරං ගතො.

村民们听了随喜后问道：“尊者，这些长老是从哪里来的？”“这些人是我的阿阇梨、戒师与同戒师者，是我的知交与同伴。”“他们为何而来？”“因为想带我走。”“那么，您想走吗？”“是的，贤友。”“尊者，您在说什么啊？我们为谁建造了布萨堂？为谁建造了斋堂？为谁建造了火房等？我们遇到喜事丧事时该去谁的座下呢？”大优婆夷们也坐在那里流下了眼泪。年轻的比丘心想：“你们如此悲伤，我走了又能如何呢？我要请长老们回去。”于是便返回了精舍。

ථෙරාපි කතභත්තකිච්චා පත්තචීවරානි ගහෙත්වා නිසින්නා තං දිස්වාව, ‘‘කිං, ආවුසො, චිරායසි, දිවා හොති, ගච්ඡාමා’’ති ආහංසු. ආම, භන්තෙ, තුම්හෙ සුඛිතා, අසුකගෙහස්ස ඉට්ඨකාමූලං ඨිතසණ්ඨානෙනෙව ඨිතං, අසුකගෙහාදීනං චිත්තකම්මමූලාදීනි අත්ථි, ගතස්සාපි මෙ චිත්තවික්ඛෙපො භවිස්සති, තුම්හෙ පුරතො ගන්ත්වා අසුකවිහාරෙ චීවරධොවනරජනාදීනි කරොථ, අහං තත්ථ සම්පාපුණිස්සාමීති. තෙ තස්ස ඔසක්කිතුකාමතං ඤත්වා ත්වං පච්ඡා ආගච්ඡෙය්‍යාසීති පක්කමිංසු.

诸长老也已用完餐，取了衣钵坐着。一见到他，便说道：“贤友，为何迟延？日已高，我们走吧。”“是的，尊者们，你们安好。某家的砖基还照原样立着，某家等处也还有彩绘、墙基等事务。因此，我即便去了，心也会散乱。你们先行，在某寺院做洗染衣物等事，我随后会到。”他们了知他有退缩之意，便舍下他离去了。

සො ථෙරෙ අනුගන්ත්වා නිවත්තො විහාරමෙව ආගන්ත්වා භොජනසාලාදීනි ඔලොකෙන්තො විහාරං රාමණෙය්‍යකං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘සාධු වතම්හි න ගතො. සචෙ අගමිස්සං, කොචි, දෙව, ධම්මකථිකො ආගන්ත්වා[Pg.82], සබ්බෙසං මනං භින්දිත්වා, විහාරං අත්තනො නිකායසන්තකං කරෙය්‍ය, අථ මයා පච්ඡා ආගන්ත්වා එතස්ස පච්ඡතො ලද්ධපිණ්ඩං භුඤ්ජන්තෙන චරිතබ්බං භවිස්සතී’’ති.

他送走长老们后返回，来到寺院，察看食堂等处，见到寺院的可爱之处，心想：“我没去，真是太好了。倘若我去了，某个说法者前来，破坏了众人之心，把寺院变成他自己部派的财产，然后我回来后，就得跟在他们后面，食用所得的食物而过活了。”

සො අපරෙන සමයෙන සුණාති, ‘‘තෙ කිර භික්ඛූ ගතට්ඨානෙ එකනිකායද්වෙනිකායඑකපිටකද්වෙපිටකාදිවසෙන බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා අට්ඨකථාචරියා ජාතා විනයධරා ජාතා සතපරිවාරාපි සහස්සපරිවාරාපි චරන්ති. යෙ පනෙත්ථ සමණධම්මං කාතුං ගතා, තෙ ඝටෙන්තා වායමන්තා සොතාපන්නා ජාතා, සකදාගාමිනො අනාගාමිනො අරහන්තො ජාතා, මහාසක්කාරෙන පරිනිබ්බුතා’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ අහම්පි අගමිස්සං, මය්හම්පෙසා සම්පත්ති අභවිස්ස, ඉමං පන ඨානං මුඤ්චිතුං අසක්කොන්තො අතිවිය පරිහීනම්හී’’ති. අයං පුග්ගලො අත්තනො මුදුතාය තං ඨානං අමුඤ්චන්තො අරියමග්ගං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

后来，他听说：“据说那些比丘在所到之处，依一部、二部尼柯耶(nikāya)，一藏、二藏等方式学习佛语，成为了义注(aṭṭhakathā)师、持律者，带着百名、千名随从而游行。他们当中那些为修沙门法而去的人，精勤努力，成为了须陀洹(sotāpanna)、斯陀含(sakadāgāmin)、阿那含(anāgāmin)、阿罗汉(arahanta)，在备受崇敬中般涅槃了。”他心想：“倘若我也去了，我也能有此成就。然而我因无法舍离此地而极度衰退了。”此人(puggala)因自身的软弱，不舍离彼处，故不能进入圣道，坐于三摩地之筏，而到达涅槃之海。

ගඞ්ගාය නදියා තිරියං පතිත්වා, වාලිකාය ඔත්ථටභාවෙන අන්තරසෙතු විය හුත්වා, බහූනං පච්චයො ජාතරුක්ඛො විය රථවිනීතමහාඅරියවංසචන්දොපමාදිපටිපදාසු අඤ්ඤතරං පටිපදං උග්ගහෙත්වා ඨිතො ඔලීනවුත්තිකො පුග්ගලො වෙදිතබ්බො. සො හි තං පටිපත්තිනිස්සිතං ධම්මං උග්ගහෙත්වා පකතියා මඤ්ජුස්සරො චිත්තලපබ්බතාදිසදිසං මහන්තං ඨානං ගන්ත්වා චෙතියඞ්ගණවත්තාදීනි කරොති. අථ නං ධම්මස්සවනග්ගං පත්තං ආගන්තුකා දහරා ‘‘ධම්මං කථෙහී’’ති වදන්ති. සො සම්මා උග්ගහිතං ධම්මං පටිපදං දීපෙත්වා කථෙති. අථස්ස පංසුකූලිකපිණ්ඩපාතිකාදයො සබ්බෙ ථෙරනවමජ්ඣිමා භික්ඛූ ‘‘අහො සප්පුරිසො’’ති අත්තමනා භවන්ති.

应知有一类行持退堕之人，犹如一棵树横倒于恒河中，为沙所覆，化为洲间之桥，成为众人的助益；他学得了《车御经》(Rathavinīta)、《大圣种经》(Mahāariyavaṃsa)、《月喻行道》(Candopamapaṭipadā)等行法中的某一种。此人学得那与实践相关的法，天生妙音，前往如吉达拉山(Cittalapabbata)等大处，行扫塔院等事务。其后，有新来的年轻比丘来到闻法堂，对他说：“请说法。”他便开示其善学的法与行道而说。于是，所有行粪扫衣、乞食等头陀行的长老、新学、中腊比丘都心生欢喜，说：“啊，善士！”

සො කස්සචි නිදානමත්තං, කස්සචි උපඩ්ඪගාථං, කස්සචි ගාථං උපට්ඨාපෙන්තො අයපට්ටකෙන ආබන්ධන්තො විය දහරසාමණෙරෙ සඞ්ගණ්හිත්වා මහාථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, අයං පොරාණකවිහාරො අත්ථි, එත්ථ කොචි තත්‍රුප්පාදො’’ති?, පුච්ඡති. ථෙරා – ‘‘කිං වදෙසි, ආවුසො, චතුවීසති කරීසසහස්සානි තත්‍රුප්පාදො’’ති. භන්තෙ, තුම්හෙ එවං වදෙථ, උද්ධනෙ පන අග්ගිපි න ජලතීති. ආවුසො, මහාවිහාරවාසීහි ලද්ධා [Pg.83] නාම එවමෙව නස්සන්ති, න කොචි සණ්ඨපෙතීති. භන්තෙ, පොරාණකරාජූහි දින්නං ඛීණාසවෙහි පටිග්ගහිතං කස්මා එතෙ නාසෙන්තීති? ආවුසො, තාදිසෙන ධම්මකථිකෙන සක්කා භවෙය්‍ය ලද්ධුන්ති. භන්තෙ, මා එවං වදෙථ, අම්හෙ පටිපත්තිදීපකධම්මකථිකා නාම, තුම්හෙ මං ‘‘සඞ්ඝකුටුම්බිකො විහාරුපට්ඨාකො’’ති මඤ්ඤමානා කාතුකාමාති. කිං නු ඛො, ආවුසො, අකප්පියමෙතං, තුම්හාදිසෙහි පන කථිතෙ අම්හාකං උප්පජ්ජෙය්‍යාති? තෙන හි, භන්තෙ, ආරාමිකෙසු ආගතෙසු අම්හාකං භාරං කරොථ, එකං කප්පියද්වාරං කථෙස්සාමාති.

他为一些人教授序分，为一些人教授半偈，为一些人教授全偈，犹如用铁带系缚一般，将年轻的比丘与沙弥们聚集起来，然后前往长老们处问道：“尊者，这是古寺，此处可有其产业？”长老们答：“贤友，你说什么？此地有二万四千迦利沙(karīsa)的产业。”“尊者，您们虽如此说，但灶中无火。”“贤友，大寺(Mahāvihāra)住众所得之物，就是如此消失，无人维护。”“尊者，此乃古王所施，漏尽者所受，为何他们令其毁坏？”“贤友，若有如你这般的说法者，或许能得回。”“尊者，请勿如此说。我等名为开示行道之说法者，您们是否视我为‘僧团管家、寺院执事’，而欲令我为之？”“贤友，这有何不妥？若有像你这样的人说法，我等或能获得利养。”“既然如此，尊者，待园丁们来时，请将此事交予我等负责，我等将说一个如法的方便法门。”

සො පාතොව ගන්ත්වා, සන්නිපාතසාලායං ඨත්වා, ආරාමිකෙසු ආගතෙසු ‘‘උපාසකා අසුකඛෙත්තෙ භාගො කුහිං, අසුකඛෙත්තෙ කහාපණං කුහි’’න්තිආදීනි වත්වා, අඤ්ඤස්ස ඛෙත්තං ගහෙත්වා, අඤ්ඤස්ස දෙති. එවං අනුක්කමෙන තං තං පටිසෙධෙන්තො තස්ස තස්ස දෙන්තො තථා අකාසි, යථා යාගුහත්ථා පූවහත්ථා භත්තහත්ථා තෙලමධුඵාණිතඝතාදිහත්ථා ච අත්තනොව සන්තිකං ආගච්ඡන්ති. සකලවිහාරො එකකොලාහලො හොති, පෙසලා භික්ඛූ නිබ්බිජ්ජ අපක්කමිංසු.

那人一大清早就前往僧团集会堂，站在那里，当寺院的优婆塞们来了，便说：“诸位优婆塞，某某田地里的牛在哪里？某某田地里的钱币在哪里？”等等，拿走一个人的田地，给予另一个人。就这样，他依次制止那些拥有者，而给予那些没有的人，他这样做，使得人们手持粥、糕饼、饭食，以及手持油、蜜、糖、酥油等物，都来到他自己的跟前。整个寺院一片喧哗，贤善的比丘们心生厌离而离去。

සොපි ආචරියුපජ්ඣායෙහි විස්සට්ඨකානං බහූනං දුබ්බචපුග්ගලානං උපජ්ඣං දෙන්තො විහාරං පූරෙති. ආගන්තුකා භික්ඛූ විහාරද්වාරෙ ඨත්වාව ‘‘විහාරෙ කෙ වසන්තී’’ති, පුච්ඡිත්වා, ‘‘එවරූපා නාම භික්ඛූ’’ති සුත්වා බාහිරෙනෙව පක්කමන්ති. අයං පුග්ගලො සාසනෙ තිරියං නිපන්නතාය මහාජනස්ස පච්චයභාවං උපගතො අරියමග්ගං ඔතරිත්වා සමාධිකුල්ලෙ නිසින්නො නිබ්බානසාගරං පාපුණිතුං න සක්කොති.

他也为许多被阿阇梨和戒师所舍弃的、难以教导的人担任戒师，使寺院充满了人。外来的贤善比丘们仅站在寺院门口，问道：“寺院里住着什么人？”听说是“那样一些恶比丘”后，就在外面直接离开了。此人因于教法中横陈，虽已成为许多人的助缘，但即使走上圣道，坐于定之岸，也无法到达涅槃之海。

භගවන්තං එතදවොචාති ‘‘නිබ්බානපබ්භාරා’’ති පදෙන ඔසාපිතං ධම්මදෙසනං ඤත්වා අනුසන්ධිකුසලතාය එතං ‘‘කිං නු ඛො, භන්තෙ’’තිආදිවචනං අවොච. තථාගතොපි හි ඉමිස්සං පරිසති නිසින්නො ‘‘අනුසන්ධිකුසලො භික්ඛු අත්ථි, සො මං පඤ්හං පුච්ඡිස්සතී’’ති තස්සෙව ඔකාසකරණත්ථාය ඉමස්මිං ඨානෙ දෙසනං නිට්ඨාපෙසි.

所谓“对世尊说了这话”，是说他因善于前后联系，了知该说法是以“趣向涅槃”一词作结，因此说了“尊者，这究竟是什么？”等语。诚然，如来也知道于此会众中坐着一位“善于前后联系的比丘，他将会问我问题”，正是为了给予他机会，才在此处结束说法。

ඉදානි ඔරිමං තීරන්තිආදිනා නයෙන වුත්තෙසු අජ්ඣත්තිකායතනාදීසු එවං උපගමනානුපගමනාදීනි වෙදිතබ්බානි. ‘‘මය්හං චක්ඛු-පසන්නං, අහං අප්පමත්තකම්පි රූපාරම්මණං [Pg.84] පටිවිජ්ඣිතුං සක්කොමී’’ති එතං නිස්සාය චක්ඛුං අස්සාදෙන්තොපි තිමිරකවාතාදීහි උපහතපසාදො ‘‘අමනාපං මය්හං චක්ඛු, මහන්තම්පි රූපාරම්මණං විභාවෙතුං න සක්කොමී’’ති දොමනස්සං ආපජ්ජන්තොපි චක්ඛායතනං උපගච්ඡති නාම. අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තාති තිණ්ණං ලක්ඛණානං වසෙන විපස්සන්තො පන න උපගච්ඡති නාම. සොතාදීසුපි එසෙව නයො.

如今，依“此岸”等方法所说，对于内处(ajjhattikāyatana)等，应当如此了知接近与不接近等。若因“我眼清明，能辨极微色所缘”而喜爱于眼，或因眼翳、风病等损及眼净色，而生起“我眼不佳，纵大色所缘亦不能明辨”之忧，此即名为接近眼处。然而，以无常、苦、无我三相作观(vipassanā)者，则不名为接近。于耳等诸处亦是此理。

මනායතනෙ පන ‘‘මනාපං වත මෙ මනො, කිඤ්චි වාමතො අග්ගහෙත්වා සබ්බං දක්ඛිණතොව ගණ්හාතී’’ති වා ‘‘මනෙන මෙ චින්තිතචින්තිතස්ස අලාභො නාම නත්ථී’’ති වා එවං අස්සාදෙන්තොපි, ‘‘දුචින්තිතචින්තිතස්ස මෙ මනො අප්පදක්ඛිණග්ගාහී’’ති එවං දොමනස්සං උප්පාදෙන්තොපි මනායතනං උපගච්ඡති නාම. ඉට්ඨෙ පන රූපෙ රාගං, අනිට්ඨෙ පටිඝං උප්පාදෙන්තො රූපායතනං උපගච්ඡති නාම. සද්දායතනාදීසුපි එසෙව නයො.

于意处(manāyatana)，或喜爱于“我意实可喜，不取乖谬，唯取正直”，如是而生乐味者；或因“我意常思不善，执取乖谬”而生忧恼者，此即名为接近意处。又，于可意色生贪，于不可意色生瞋，此即名为接近色处。于声处等亦是此理。

නන්දීරාගස්සෙතං අධිවචනන්ති යථා හි මජ්ඣෙ සංසීදිත්වා ථලං පත්තං දාරුක්ඛන්ධං සණ්හථූලවාලිකා පිදහති, සො පුන සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කොති, එවං නන්දීරාගෙන ආබද්ධො පුග්ගලො චතූසු මහාඅපායෙසු පතිතො මහාදුක්ඛෙන පිධීයති, සො අනෙකෙහිපි වස්සසහස්සෙහි පුන සීසං උක්ඛිපිතුං න සක්කොති. තෙන වුත්තං ‘‘නන්දීරාගස්සෙතං අධිවචන’’න්ති.

此乃喜贪(nandīrāga)之异名。譬如木块，在水流中沉没，后漂到岸上，被粗细沙所覆盖，不能再抬起头来。同样地，为喜贪所缚的个人(puggala)，堕于四大恶趣，为大苦所覆盖，纵经许多千岁，也不能再抬起头来。是故说言：“此乃喜贪之异名。”

අස්මිමානස්සෙතං අධිවචනන්ති යථා හි ථලෙ ආරුළ්හො දාරුක්ඛන්ධො හෙට්ඨා ගඞ්ගොදකෙන චෙව උපරි වස්සෙන ච තෙමෙන්තො අනුක්කමෙන සෙවාලපරියොනද්ධො ‘‘පාසාණො නු ඛො එස ඛාණුකො’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති, එවමෙව අස්මිමානෙන උන්නතො පුග්ගලො පංසුකූලිකට්ඨානෙ පංසුකූලිකො හොති, ධම්මකථිකට්ඨානෙ ධම්මකථිකො, භණ්ඩනකාරකට්ඨානෙ භණ්ඩනකාරකො, වෙජ්ජට්ඨානෙ වෙජ්ජො, පිසුණට්ඨානෙ පිසුණො. සො නානප්පකාරං අනෙසනං ආපජ්ජන්තො තාහි තාහි ආපත්තීහි පලිවෙඨිතො ‘‘අත්ථි නු ඛො අස්ස අබ්භන්තරෙ කිඤ්චි සීලං, උදාහු නත්ථී’’ති වත්තබ්බතං ආපජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘අස්මිමානස්සෙතං අධිවචන’’න්ති.

此乃“我慢”之增上语。犹如一块被置于陆地上的木头，下方为恒河水所浸，上方为雨水所湿，逐渐为苔藓所缠裹，以至于达到被说“此究竟是石头，还是树桩？”的状态。如是，为我慢所抬举之人，在粪扫衣者的场合，他就是粪扫衣者；在说法者的场合，他就是说法者；在争论者的场合，他就是争论者；在医者的场合，他就是医者；在离间者的场合，他就是离间者。他行种种邪命，为彼等诸罪所缠，以至于达到被说“其阿邦答勒（abbhantara）中究竟有无些许戒行，抑或已无？”的状态。是故说：“此乃我慢之增上语”。

පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනන්ති යථා හි ආවට්ටෙ පතිතදාරුඛන්ධො අන්තොයෙව පාසාණාදීසු ආහතසමබ්භාහතො භිජ්ජිත්වා චුණ්ණවිචුණ්ණං හොති, එවං පඤ්චකාමගුණාවට්ටෙ පතිතපුග්ගලො චතූසු [Pg.85] අපායෙසු කම්මකාරණඛුප්පිපාසාදිදුක්ඛෙහි ආහතසමබ්භාහතො දීඝරත්තං චුණ්ණවිචුණ්ණතං ආපජ්ජති. තෙන වුත්තං ‘‘පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචන’’න්ති.

此乃五欲之增上语。犹如落入漩涡的木头，在其中被石头等物冲击、遍击而破碎，化为粉末。如是，堕入五欲漩涡之人，于四恶趣中，为业所致的刑罚、饥渴等苦冲击、遍击，长时之间，达到被碾为粉末的状态。是故说：“此乃五欲之增上语”。

දුස්සීලොති නිස්සීලො. පාපධම්මොති ලාමකධම්මො. අසුචීති න සුචි. සඞ්කස්සරසමාචාරොති ‘‘ඉමස්ස මඤ්ඤෙ ඉමස්ස මඤ්ඤෙ ඉදං කම්ම’’න්ති එවං පරෙහි සඞ්කාය සරිතබ්බසමාචාරො. සඞ්කාය වා පරෙසං සමාචාරං සරතීතිපි සඞ්කස්සරසමාචාරො. තස්ස හි ද්වෙ තයො ජනෙ කථෙන්තෙ දිස්වා, ‘‘මම දොසං මඤ්ඤෙ කථෙන්තී’’ති තෙසං සමාචාරං සඞ්කස්සරති ධාවතීති සඞ්කස්සරසමාචාරො.

破戒者（dussīla）为无戒者（nissīla）。恶法者（pāpadhamma）为下劣法者（lāmakadhamma）。不净者（asuci）为非清净者。桑咖萨行（saṅkassarasamācāra）者，是其行为会被他人怀疑而忆念，如想：“我想此事是某某人所为”。或因其以怀疑忆念他人之行为，故为桑咖萨行者。诚然，他看见二三人交谈，便想：“我想他们正在说我的过错”，其怀疑奔向他们的行为，故为桑咖萨行者。

සමණපටිඤ්ඤොති සලාකග්ගහණාදීසු ‘‘කිත්තකා විහාරෙ සමණා’’ති ගණනාය ආරද්ධාය ‘‘අහම්පි සමණො, අහම්පි සමණො’’ති පටිඤ්ඤං දෙති, සලාකග්ගහණාදීනි කරොති. බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤොති උපොසථපවාරණාදීසු ‘‘අහම්පි බ්‍රහ්මචාරී’’ති පටිඤ්ඤාය තානි කම්මානි පවිසති. අන්තොපූතීති වක්කහදයාදීසු අපූතිකස්සපි ගුණානං පූතිභාවෙන, අන්තොපූති. අවස්සුතොති රාගෙන තින්තො. කසම්බුජාතොති රාගාදීහි කිලෙසෙහි කචවරජාතො.

所谓自称沙门，是在领筹(salākaggahaṇa)等时，当开始计算“寺院中有多少沙门”时，他便承认说：“我也是沙门，我也是沙门”，并进行领筹等事。所谓自称梵行者，是在布萨、自恣(pavāraṇā)等时，他以“我也是梵行者”的承认而参与那些羯磨。所谓内腐，是即使肾脏、心脏等未腐烂，但因其功德腐败，故为内腐。所谓漏失，是为贪欲所湿。所谓已成杂秽，是由贪等烦恼而生起如垃圾般的杂秽。

එතදවොචාති ගොගණං ගඞ්ගාතීරාභිමුඛං කත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ආදිතො පට්ඨාය යාව පරියොසානා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා, ‘‘සත්ථා ඔරිමතීරාදීනං අනුපගච්ඡන්තාදිවසෙන සක්කා පටිපත්තිං පූරෙතුන්ති වදති. යදි එවං පූරෙතුං සක්කා, අහං පබ්බජිත්වා පූරෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා එතං ‘‘අහං ඛො, භන්තෙ’’තිආදිවචනං අවොච.

他说了这话，是指他让牛群面向恒河岸边，站在会众边缘，从头到尾听闻了导师的说法后，心想：“导师说，通过不滞留于此岸等方式，即能圆满修行。如果真能如此圆满，我出家后也要圆满它。”于是说出“尊者，我……”等话。

වච්ඡගිද්ධිනියොති වච්ඡෙසු සස්නෙහා ථනෙහි ඛීරං පග්ඝරන්තෙහි වච්ඡකස්නෙහෙන සයමෙව ගමිස්සන්තීති. නිය්‍යාතෙහෙවාති නිය්‍යාතෙහියෙව. ගාවීසු හි අනිය්‍යාතිතාසු ගොසාමිකා ආගන්ත්වා, ‘‘එකා ගාවී න දිස්සති, එකො ගොණො, එකො වච්ඡකො න දිස්සතී’’ති තුය්හං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො විචරිස්සන්ති, ඉති තෙ අඵාසුකං භවිස්සති. පබ්බජ්ජා ච නාමෙසා සඉණස්ස න රුහති, අණණා පබ්බජ්ජා ච බුද්ධාදීහි සංවණ්ණිතාති දස්සනත්ථං එවමාහ. නිය්‍යාතාති නිය්‍යාතිතා. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටවිවට්ටං කථිතං.

所谓恋犊母牛，是指因爱恋牛犊，乳房流出乳汁，会因对牛犊的爱恋而自动走去。“必须送还”，即是必须交还。因为若牛未被交还，牛主会来，在你身后跟着说：“一头母牛不见了，一头公牛，一头牛犊不见了”，这样你会感到不快。并且，这种出家对于负债者是不成的，无债者的出家才为佛陀等所称赞。为显示此义而如是说。“已送还”(niyyātā)是指，已经交还了。此经中宣说了轮回与脱离轮回之法。

5. දුතියදාරුක්ඛන්ධොපමසුත්තවණ්ණනා

5. 第二木块本行释义

242. පඤ්චමෙ [Pg.86] කිමිලායන්ති කිමිලානාමකෙ නගරෙ. සංකිලිට්ඨන්ති පටිච්ඡන්නකාලතො පට්ඨාය අසංකිලිට්ඨා නාම ආපත්ති නත්ථි, එවරූපං සංකිලිට්ඨං ආපත්තිං. න වුට්ඨානං පඤ්ඤායතීති පරිවාසමානත්තඅබ්භානෙහි වුට්ඨානං න දිස්සති.

242. 第五：“在金毗罗”(kimilāyaṃ)，是指在名为金毗罗的城中。所谓“染污”(saṃkiliṭṭhaṃ)，是指从覆藏之时起，便没有所谓不染污的罪，只有如此染污的罪。“不见有出罪”(na vuṭṭhānaṃ paññāyati)，是指通过别住(parivāsa)、摩那埵(mānatta)、复权(abbhāna)等方式，不见其出离此罪。

6. අවස්සුතපරියායසුත්තවණ්ණනා

6. 耽溺法门经释义

243. ඡට්ඨෙ නවං සන්ථාගාරන්ති අධුනා කාරිතං සන්ථාගාරං, එකා මහාසාලාති අත්ථො. උය්‍යොගකාලාදීසු හි රාජානො තත්ථ ඨත්වා, ‘‘එත්තකා පුරතො ගච්ඡන්තු, එත්තකා පච්ඡා, එත්තකා උභොහි පස්සෙහි, එත්තකා හත්ථී අභිරුහන්තු, එත්තකා අස්සෙ, එත්තකා රථෙසු තිට්ඨන්තූ’’ති එවං සන්ථං කරොන්ති, මරියාදං බන්ධන්ති, තස්මා තං ඨානං සන්ථාගාරන්ති වුච්චති. උය්‍යොගට්ඨානතො ච ආගන්ත්වා යාව ගෙහෙසු අල්ලගොමයපරිභණ්ඩාදීනි කාරෙන්ති, තාව ද්වෙ තීණි දිවසානි තෙ රාජානො තත්ථ සන්ථරන්තීතිපි සන්ථාගාරං. තෙසං රාජූනං සහ අත්ථානුසාසනං අගාරන්තිපි සන්ථාගාරං. ගණරාජානො හි තෙ, තස්මා උප්පන්නං කිච්චං එකස්ස වසෙන න ඡිජ්ජති, සබ්බෙසං ඡන්දොපි ලද්ධුං වට්ටති, තස්මා සබ්බෙ තත්ථ සන්නිපතිත්වා අනුසාසන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘සහ අත්ථානුසාසනං අගාරන්තිපි සන්ථාගාර’’න්ති. යස්මා පන තෙ තත්ථ සන්නිපතිත්වා, ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ කසිතුං වට්ටති, ඉමස්මිං කාලෙ වපිතු’’න්ති එවමාදිනා නයෙන ඝරාවාසකිච්චානි සම්මන්තයන්ති, තස්මා ඡිද්දාවඡිද්දං ඝරාවාසං තත්ථ සන්ථරන්තීතිපි, සන්ථාගාරං. අචිරකාරිතං හොතීති ඉට්ඨකකම්මසුධාකම්මචිත්තකම්මාදිවසෙන සුසජ්ජිතං දෙවවිමානං විය අධුනා නිට්ඨාපිතං. සමණෙන වාති එත්ථ යස්මා ඝරවත්ථුපරිග්ගහණකාලෙයෙව දෙවතා අත්තනො වසනට්ඨානං ගණ්හන්ති, තස්මා ‘‘දෙවෙන වා’’ති අවත්වා, ‘‘සමණෙන වා බ්‍රාහ්මණෙන වා කෙනචි වා මනුස්සභූතෙනා’’ති වුත්තං.

243. 第六：“新的议事堂”(navaṃ santhāgāraṃ)，意为最近建造的议事堂，即一座大厅。因为在出征等时，国王们站在那里，如此安排指挥：“这么多人走在前面，这么多人走在后面，这么多人走在两旁，这么多人骑象，这么多人骑马，这么多人站在战车上。”他们如此安排，设定界限，因此该处被称为“议事堂”(santhāgāra)。又，从战场回来后，在让人于家中涂抹鲜牛粪等事务期间，那些国王们会在那里休整两三天，因此也称为“议事堂”。那也是国王们共同商议国事的殿堂，故也称“议事堂”。因为他们是共和制的国王，所以发生的事务不能由一人之言决定，必须得到所有人的同意，因此大家都在那里集会商议。是故说：“共同商议国事的殿堂也称‘议事堂’”。又，因为他们聚集在那里，以“此时应耕，此时应播”等方式商议家务事，因此他们在此弥合有疏漏的家务，故也称“议事堂”。“不久前所造”(acirakāritaṃ)是说：通过砖瓦、灰泥、彩绘等工艺，装饰得如同天宫一般，于现在刚刚完工。“或为沙门”(samaṇena vā)等句，此处是因为天神在占据宅地之时，便已认取自己的住处，因此不说“或为天神”，而说“或为沙门，或为婆罗门，或为任何为人者”。

යෙන [Pg.87] භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසූති සන්ථාගාරං නිට්ඨිතන්ති සුත්වා ‘‘ගච්ඡාම නං පස්සිස්සාමා’’ති ගන්ත්වා ද්වාරකොට්ඨකතො පට්ඨාය සබ්බං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉදං සන්ථාගාරං අතිවිය මනොරමං සස්සිරිකං. කෙන පඨමං පරිභුත්තං අම්හාකං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය අස්සා’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘අම්හාකං ඤාතිසෙට්ඨස්ස පඨමං දිය්‍යමානෙපි සත්ථුනොව අනුච්ඡවිකං, දක්ඛිණෙය්‍යවසෙන දිය්‍යමානෙපි සත්ථුනොව අනුච්ඡවිකං, තස්මා සත්ථාරං පඨමං පරිභුඤ්ජාපෙස්සාම, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ආගමනං කරිස්සාම, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ආගතෙ තෙපිටකං බුද්ධවචනං ආගතමෙව භවිස්සති, සත්ථාරං තියාමරත්තිං අම්හාකං ධම්මකථං කථාපෙස්සාම, ඉති තීහි රතනෙහි පරිභුත්තං පච්ඡා මයං පරිභුඤ්ජිස්සාම, එවං නො දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා උපසඞ්කමිංසු.

“公堂已终。”他们听闻后，心想：“我们去看看吧。”便前往。从门楼开始，遍观一切后，想道：“此公堂极为赏心悦目，庄严辉煌。由谁首先使用，能为我等带来长久的利益与安乐呢？”他们思量道：“即便首先给予我等最尊贵的亲族，也唯有导师最为适宜；即便作为对最上应供者的供养而给予，也唯有导师最为适宜。是故，我等应先请导师使用，亦应促成比丘僧团前来。比丘僧团前来，则三藏佛语亦随之而来。我等将请导师为我等开示三夜时的法要。如此，待三宝使用后，我等再使用。这样必能为我等带来长久的利益与安乐。”他们作此决定后，便前去拜见世尊。

යෙන නවං සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසූති තංදිවසං කිර සන්ථාගාරං කිඤ්චාපි රාජකුලානං දස්සනත්ථාය දෙවවිමානං විය සුසජ්ජිතං හොති සුපටිජග්ගිතං, බුද්ධාරහං පන කත්වා අපඤ්ඤත්තං. බුද්ධා හි නාම අරඤ්ඤජ්ඣාසයා අරඤ්ඤාරාමා අන්තොගාමෙ වසෙය්‍යුං වා නො වා, තස්මා ‘‘භගවතො මනං ජානිත්වාව, පඤ්ඤාපෙස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා, තෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිංසු, ඉදානි පන මනං ලභිත්වා පඤ්ඤාපෙතුකාමා යෙන සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසු.

他们前往新公堂。据说，是日，公堂虽为王族瞻仰而装饰、洒扫，犹如天宫，但适合佛陀的陈设尚未铺设。因为诸佛有乐于林野之性，乐于林野之住，或住于村内，或不住。是故，他们心想：“我等须先了知世尊之意，方可铺设。”于是前去拜见世尊。如今，既已得悉世尊之意，欲行铺设，便前往公堂所在之处。

සබ්බසන්ථරිං සන්ථාගාරං සන්ථරිත්වාති යථා සබ්බමෙව සන්ථතං හොති, එවං තං සන්ථරාපෙත්වා. සබ්බපඨමං තාව ‘‘ගොමයං නාම සබ්බමඞ්ගලෙසු වට්ටතී’’ති සුධාපරිකම්මකතම්පි භූමිං අල්ලගොමයෙන ඔපුඤ්ජාපෙත්වා, පරිසුක්ඛභාවං ඤත්වා, යථා අක්කන්තට්ඨානෙ පදං පඤ්ඤායති, එවං චතුජ්ජාතියගන්ධෙහි ලිම්පාපෙත්වා උපරි නානාවණ්ණකටසාරකෙ සන්ථරිත්වා තෙසං උපරි මහාපිට්ඨිකකොජවෙ ආදිං කත්වා හත්ථත්ථරඅස්සත්ථරසීහත්ථරබ්‍යග්ඝත්ථරචන්දත්ථරකසූරියත්ථරකචිත්තත්ථරකාදීහි නානාවණ්ණෙහි අත්ථරකෙහි සන්ථරිතබ්බයුත්තකං සබ්බොකාසං සන්ථරාපෙසුං. තෙන වුත්තං ‘‘සබ්බසන්ථරිං සන්ථාගාරං සන්ථරිත්වා’’ති.

遍铺集会堂：即如是铺设，使整个集会堂皆被铺满。首先，因认为“所谓牛粪，于一切吉祥事中皆为适宜”，故即使是已涂抹石灰的地面，也让人用湿牛粪涂抹，待知其善干后，以至于在踩踏之处不见足迹，再让人用四种香涂抹，于其上铺设种种颜色的席子，复于席子之上，以能容十六位舞者起舞的大地毯为首，并用象鞯、马鞯、狮皮铺物、虎皮铺物、月形铺物、日形铺物、彩绘铺物等种种颜色的上好铺物，将所有适合铺设的地方都铺满。是故说“遍铺集会堂”。

ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වාති මජ්ඣට්ඨානෙ තාව මඞ්ගලථම්භං නිස්සාය මහාරහං බුද්ධාසනං පඤ්ඤාපෙත්වා, තත්ථ තත්ථ යං යං මුදුකඤ්ච මනොරමඤ්ච පච්චත්ථරණං[Pg.88], තං තං පච්චත්ථරිත්වා උභතොලොහිතකං මනුඤ්ඤදස්සනං උපධානං උපදහිත්වා උපරි සුවණ්ණරජතතාරකවිචිත්තවිතානං බන්ධිත්වා ගන්ධදාමපුප්ඵදාමපත්තදාමාදීහි අලඞ්කරිත්වා සමන්තා ද්වාදසහත්ථෙ ඨානෙ පුප්ඵජාලං කාරෙත්වා, තිංසහත්ථමත්තං ඨානං පටසාණියා පරික්ඛිපාපෙත්වා පච්ඡිමභිත්තිං නිස්සාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පල්ලඞ්කපීඨඅපස්සයපීඨමුණ්ඩපීඨානි පඤ්ඤාපෙත්වා උපරි සෙතපච්චත්ථරණෙහි පච්චත්ථරාපෙත්වා පාචීනභිත්තිං නිස්සාය අත්තනො අත්තනො මහාපිට්ඨිකකොජවෙ පඤ්ඤාපෙත්වා මනොරමානි හංසලොමාදිපූරිතානි උපධානානි ඨපාපෙසුං ‘‘එවං අකිලමමානා සබ්බරත්තිං ධම්මං සුණිස්සාමා’’ති. ඉදං සන්ධාය වුත්තං ‘‘ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා’’ති.

铺设座位：首先在中央之处，依着吉祥柱，铺设价值非凡的佛座，于其上铺设所有柔软悦意的覆垫，放置两端为红、见之悦意的大靠枕，上方系上以金银星辰装饰的华盖，用香鬘、花鬘、叶鬘等加以庄严。在周围十二肘之处，让人制作花网，并让人用布幔围绕约三十肘的地方。依着西墙，为比丘僧团让人铺设结跏趺坐的座位、有靠背的座位、无靠背的圆凳，其上再铺设白色的覆垫。依着东墙，为他们自己让人铺设能容十六位舞者起舞的大地毯，并放置了填有天鹅绒毛等、令人悦意的大枕头，他们心想：“如是，我们便能整夜听法而不疲倦。”此句是针对此事而说：“铺设座位”。

උදකමණිකං පතිට්ඨාපෙත්වාති මහාකුච්ඡිකං උදකචාටිං පතිට්ඨාපෙත්වා ‘‘එවං භගවා ච භික්ඛුසඞ්ඝො ච යථාරුචියා හත්ථෙ වා ධොවිස්සන්ති පාදෙ වා, මුඛං වා වික්ඛාලෙස්සන්තී’’ති තෙසු තෙසු ඨානෙසු මණිවණ්ණස්ස උදකස්ස පූරාපෙත්වා වාසත්ථාය නානාපුප්ඵානි චෙව උදකවාසචුණ්ණානි ච පක්ඛිපිත්වා කදලිපණ්ණෙහි පිදහිත්වා පතිට්ඨාපෙසුං. ඉදං සන්ධාය වුත්තං ‘‘උදකමණිකං පතිට්ඨාපෙත්වා’’ති.

“安置水罐”是说：安置了大腹水罐，心想：“如此，世尊与比丘僧团即可随意洗手、洗足或洗脸。”于是在各处放置了装满宝绿色水的水罐，为增添香气，还放入各种花和水用香粉，并用芭蕉叶盖好。这是针对此而说“安置水罐”。

තෙලප්පදීපං ආරොපෙත්වාති රජතසුවණ්ණාදිමයදණ්ඩදීපිකාසු යොනකරූපකිරාතරූපකාදීනං හත්ථෙ ඨපිතසුවණ්ණරජතාදිමයකපල්ලිකාසු ච තෙලප්පදීපං ජාලාපෙත්වාති අත්ථො. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසූති එත්ථ පන තෙ සක්‍යරාජානො න කෙවලං සන්ථාගාරමෙව, අථ ඛො යොජනාවට්ටෙ කපිලවත්ථුස්මිං නගරවීථියොපි සම්මජ්ජාපෙත්වා ධජෙ උස්සාපෙත්වා ගෙහද්වාරෙසු පුණ්ණඝටෙ ච කදලියො ච ඨපාපෙතෙවා සකලනගරං දීපමාලාදීහි විප්පකිණ්ණතාරකං විය කත්වා ‘‘ඛීරූපගෙ දාරකෙ ඛීරං පායෙථ, දහරෙ කුමාරෙ ලහුං ලහුං භොජෙත්වා සයාපෙථ, උච්චාසද්දං මා කරිත්ථ, අජ්ජ එකරත්තිං සත්ථා අන්තොගාමෙ වසිස්සති, බුද්ධා නාම අප්පසද්දකාමා හොන්තී’’ති භෙරිං චරාපෙත්වා සයං දණ්ඩදීපිකා ආදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු.

“点燃油灯”之义为：在银、金等所制的灯架上，以及在希腊人(Yona)、基拉特人(Kirāta)等形象手中所放置的金、银等所制的灯盏上，点燃油灯。至于“彼等前往世尊之处”，于此，那些释迦王不仅庄严了议事堂，还在一由旬范围的迦毗罗卫城中，命人清扫街道，竖立旗帜，于家家户户门前放置满水罐与香蕉树，使全城灯排罗列，宛如繁星遍布。又命人击鼓宣告：“应喂饮乳儿，速喂幼儿饭后令其入睡，勿作高声。今日一夜，导师将住于村内，诸佛实为好乐寂静者。”他们亲自手持灯架，前往世尊之处。

අථ [Pg.89] ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන නවං සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමීති ‘‘යස්ස දානි, භන්තෙ, භගවා කාලං මඤ්ඤතී’’ති එවං කිර කාලෙ ආරොචිතෙ භගවා ලාඛාරසතින්තරත්තකොවිළාරපුප්ඵවණ්ණං රත්තදුපට්ටං කත්තරියා පදුමං කන්තෙන්තො විය, සංවිධාය තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙන්තො නිවාසෙත්වා සුවණ්ණපාමඞ්ගෙන පදුමකලාපං පරික්ඛිපන්තො විය, විජ්ජුලතාසස්සිරිකං කායබන්ධනං බන්ධිත්වා රත්තකම්බලෙන ගජකුම්භං පරියොනන්ධන්තො විය, රතනසතුබ්බෙධෙ සුවණ්ණග්ඝිකෙ පවාළජාලං ඛිපමානො විය සුවණ්ණචෙතියෙ රත්තකම්බලකඤ්චුකං පටිමුඤ්චන්තො විය, ගච්ඡන්තං පුණ්ණචන්දං රත්තවණ්ණවලාහකෙන පටිච්ඡාදයමානො විය, කඤ්චනපබ්බතමත්ථකෙ සුපක්කලාඛාරසං පරිසිඤ්චන්තො විය, චිත්තකූටපබ්බතමත්ථකං විජ්ජුලතාය පරික්ඛිපන්තො විය ච සචක්කවාළසිනෙරුයුගන්ධරං මහාපථවිං සඤ්චාලෙත්වා ගහිතං නිග්‍රොධපල්ලවසමානවණ්ණං රත්තවරපංසුකූලං පාරුපිත්වා, ගන්ධකුටිද්වාරතො නික්ඛමි කඤ්චනගුහතො සීහො විය උදයපබ්බතකූටතො පුණ්ණචන්දො විය ච. නික්ඛමිත්වා පන ගන්ධකුටිපමුඛෙ අට්ඨාසි.

据说，时至，如是禀告：“尊者，世尊知时矣。”世尊即著鲜红双层下衣，其色犹如紫胶汁浸染之深红翅子树花(Koviḷāra)，善为整理以遮覆三圆(timaṇḍala)，犹如以剪裁莲；复系腰带，光彩犹如电藤，亦如以金环围绕莲苞。尔后，披上殊胜红色粪扫衣，其色犹如榕树嫩芽，乃震动大地及轮围山、须弥山(Sineru)、持双山(Yugandhara)而得。其相犹如以红毯覆盖象额，犹如于百寻高之金塔上抛洒珊瑚网，犹如为金塔披上红色毛毯外衣，犹如红云遮蔽行进中之满月，犹如于金山顶上遍洒熟透之紫胶汁，犹如以电光围绕丽峰(Cittakūṭa)山顶。著衣已，世尊从香室(gandhakuṭi)门而出，如狮子出黄金窟(kañcanaguhā)，亦如满月升自东方山顶。出已，复立于香室前。

අථස්ස කායතො මෙඝමුඛෙහි විජ්ජුකලාපා විය රස්මියො නික්ඛමිත්වා සුවණ්ණරසධාරාපරිසෙකපිඤ්ජරපත්තපුප්ඵඵලවිටපෙ විය ආරාමරුක්ඛෙ කරිංසු. තාවදෙව ච අත්තනො අත්තනො පත්තචීවරමාදාය මහාභික්ඛුසඞ්ඝො භගවන්තං පරිවාරෙසි. තෙ පන පරිවාරෙත්වා ඨිතා භික්ඛූ එවරූපා අහෙසුං – අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා පවිවිත්තා අසංසට්ඨා ආරද්ධවීරියා වත්තාරො වචනක්ඛමා චොදකා පාපගරහිනො සීලසම්පන්නා සමාධිසම්පන්නා පඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නා. තෙහි පරිවාරිතො භගවා රත්තකම්බලපරික්ඛිත්තො විය සුවණ්ණක්ඛන්ධො, රත්තපදුමසණ්ඩමජ්ඣගතා විය සුවණ්ණනාවා, පවාළවෙදිකාපරික්ඛිත්තො විය සුවණ්ණපාසාදො විරොචිත්ථ. සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාදයො මහාථෙරාපි නං මෙඝවණ්ණං පංසුකූලං පාරුපිත්වා මණිවම්මවම්මිකා විය මහානාගා පරිවාරයිංසු වන්තරාගා භින්නකිලෙසා විජටිතජටා ඡින්නබන්ධනා කුලෙ වා ගණෙ වා අලග්ගා.

那时，从世尊身上放射出的光芒，如同闪电自云层中迸发，使园林中的树木，其叶、花、果、枝干皆化为纯金之色。随即，大比丘僧众各自拿着自己的衣钵，围绕着世尊。那些围绕而立的比丘是这样的：少欲、知足、乐于隐居、不喜交往、精进、能说、能忍受言语、劝诫者、呵斥恶行者、具足戒行、具足禅定、具足智慧解脱与解脱知见。被他们围绕的世尊，如同被红色毛毯包裹的金块，如同行于红莲丛中的金船，如同被珊瑚栏杆围绕的金殿，光彩夺目。舍利弗、目犍连等大长老们，也披着云色的粪扫衣，如佩戴着珠宝铠甲的巨象一般围绕着世尊，他们是离贪者、破除烦恼者、解开纠结者、斩断束缚者、不依恋家族或僧团者。

ඉති භගවා සයං වීතරාගො වීතරාගෙහි, වීතදොසො වීතදොසෙහි, වීතමොහො වීතමොහෙහි, නිත්තණ්හො නිත්තණ්හෙහි, නික්කිලෙසො නික්කිලෙසෙහි, සයං බුද්ධො බහුස්සුතබුද්ධෙහි පරිවාරිතො පත්තපරිවාරිතං විය [Pg.90] කෙසරං, කෙසරපරිවාරිතා විය කණ්ණිකා, අට්ඨනාගසහස්සපරිවාරිතො විය ඡද්දන්තො නාගරාජා, නවුතිහංසසහස්සපරිවාරිතො විය ධතරට්ඨො හංසරාජා, සෙනඞ්ගපරිවාරිතො විය චක්කවත්තිරාජා, මරුගණපරිවාරිතො විය සක්කො දෙවරාජා, බ්‍රහ්මගණපරිවාරිතො විය හාරිතමහාබ්‍රහ්මා, තාරාගණපරිවාරිතො විය පුණ්ණචන්දො අසමෙන බුද්ධවෙසෙන අපරිමාණෙන බුද්ධවිලාසෙන කපිලවත්ථුගාමිමග්ගං පටිපජ්ජි.

如是，世尊自己离贪，为离贪者围绕；自己离嗔，为离嗔者围绕；自己离痴，为离痴者围绕；自己离渴爱，为离渴爱者围绕；自己离烦恼，为离烦恼者围绕。自己觉悟，为多闻觉悟者围绕，如同花蕊为花瓣所围绕，如同莲台为花蕊所围绕，如同六牙象王为八千头象围绕，如同持国(Dhataraṭṭha)鹅王为九万只鹅围绕，如同转轮王为军队围绕，如同帝释天为众天神围绕，如同诃利陀大梵天(Hārita Mahābrahmā)为梵众围绕，如同满月为星群围绕。以无与伦比的佛陀仪态，以无量的佛陀风采，走上了通往迦毗罗卫(Kapilavatthu)的道路。

අථස්ස පුරත්ථිමකායතො සුවණ්ණවණ්ණා රස්මි උට්ඨහිත්වා අසීතිහත්ථට්ඨානං අග්ගහෙසි පච්ඡිම-කායතො, දක්ඛිණහත්ථතො, වාමහත්ථතො සුවණ්ණවණ්ණා රස්මි උට්ඨහිත්වා අසීතිහත්ථට්ඨානං අග්ගහෙසි. උපරි කෙසන්තතො පට්ඨාය සබ්බකෙසාවට්ටෙහි මොරගීවවණ්ණා රස්මි උට්ඨහිත්වා ගගනතලෙ අසීතිහත්ථට්ඨානං අග්ගහෙසි. හෙට්ඨා පාදතලෙහි පවාළවණ්ණා රස්මි උට්ඨහිත්වා ඝනපථවිං අසීතිහත්ථට්ඨානං අග්ගහෙසි. එවං සමන්තා අසීතිහත්ථට්ඨානං ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරස්මියො විජ්ජොතමානා විප්ඵන්දමානා කඤ්චනදණ්ඩදීපිකාහි නිච්ඡරිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දජාලා විය චාතුද්දීපිකමහාමෙඝතො නික්ඛන්තවිජ්ජුලතා විය විධාවිංසු. සබ්බදිසාභාගා සුවණ්ණචම්පකපුප්ඵෙහි විකිරියමානා විය, සුවණ්ණඝටතො නික්ඛන්තසුවණ්ණරසධාරාහි සිඤ්චමානා විය, පසාරිතසුවණ්ණපටපරික්ඛිත්තා විය, වෙරම්භවාතසමුට්ඨිතකිංසුකකණිකාරපුප්ඵචුණ්ණසමොකිණ්ණා විය විප්පභාසිංසු.

尔时，从世尊身体的前方放出金色光，遍及八十肘之地；从身体的后方、从右手、从左手，也都放出金色光，遍及八十肘之地。上方，从发端起，由所有毛发之旋，放出孔雀颈色之光，遍及虚空八十肘之地。下方，从足底放出珊瑚色之光，穿透坚实大地，遍及八十肘之地。如是，六色佛光从周遍之处，遍及八十肘之地，光明闪耀，跃动不止，犹如从金杖灯中射出的奔腾火焰，又如从遍及四洲的大云中出现的电光之蔓，驰骋于空中。所有方域，犹如遍洒金色瞻波(campaka)花，犹如浇灌从金瓶中流出的金液之流，犹如被铺展的金色织物所围绕，又犹如被疾风扬起的赤花与黄花之粉所覆盖，大放光明。

භගවතොපි අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාද්වත්තිංසවරලක්ඛණසමුජ්ජලසරීරං සමුග්ගතතාරකං විය ගගනතලං, විකසිතමිව පදුමවනං, සබ්බපාලිඵුල්ලො විය යොජනසතිකො පාරිච්ඡත්තකො, පටිපාටියා ඨපිතානං ද්වත්තිංසචන්දානං ද්වත්තිංසසූරියානං ද්වත්තිංසචක්කවත්තීනං ද්වත්තිංසදෙවරාජානං ද්වත්තිංසමහාබ්‍රහ්මානං සිරියා සිරිං අභිභවමානං විය විරොචිත්ථ, යථා තං දසහි පාරමීහි දසහි උපපාරමීහි දසහි පරමත්ථපාරමීහි සම්මදෙව පූරිතාහි සමතිංසපාරමිතාහි අලඞ්කතං. කප්පසතසහස්සාධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි දින්නදානං රක්ඛිතසීලං කතකල්‍යාණකම්මං එකස්මිං අත්තභාවෙ ඔතරිත්වා විපාකං දාතුං ඨානං අලභමානං සම්බාධපත්තං විය අහොසි. නාවාසහස්සභණ්ඩං එකනාවං ආරොපනකාලො විය, සකටසහස්සභණ්ඩං එකසකටං ආරොපනකාලො විය, පඤ්චවීසතියා ගඞ්ගානං [Pg.91] ඔඝස්ස සම්භිජ්ජ මුඛද්වාරෙ එකතො රාසිභූතකාලො විය අහොසි.

世尊之身，由八十种随好、一寻光、三十二大人相而庄严光明，犹如众星升起的虚空，犹如盛开的莲林，犹如百由旬高、全然盛开的巴瑞恰达树(pāricchattaka)；又犹如以自身光辉，压倒了依次排列的三十二轮明月、三十二轮太阳、三十二位转轮王、三十二位天王、三十二位大梵天的光辉。此乃因其圆满了十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，总共由三十波罗蜜所庄严。于四阿僧祇又十万劫中所行之布施、所护之戒、所作之善业，汇于一生，犹如找不到地方给予果报而陷于窘迫：犹如将千艘船的货物装载于一艘船之时；犹如将千辆车的货物装载于一辆车之时；又犹如二十五条大河的洪流汇集于河口，聚为一体之时。

ඉමාය බුද්ධසිරියා ඔභාසමානස්සාපි ච භගවතො පුරතො අනෙකානි දණ්ඩදීපිකාසහස්සානි උක්ඛිපිංසු, තථා පච්ඡතො, වාමපස්සෙ, දක්ඛිණපස්සෙ. ජාතිසුමනචම්පකවනමල්ලිකාරත්තුප්පල-නීලුප්පල-බකුලසින්දුවාරපුප්ඵානි චෙව නීලපීතාදිවණ්ණසුගන්ධගන්ධචුණ්ණානි ච චාතුද්දීපිකමෙඝවිස්සට්ඨා උදකවුට්ඨියො විය විප්පකිරියිංසු. පඤ්චඞ්ගිකතූරියනිග්ඝොසා චෙව බුද්ධධම්මසඞ්ඝගුණපටිසංයුත්තා ථුතිඝොසා ච සබ්බා දිසා පූරයිංසු. දෙවමනුස්සනාගසුපණ්ණගන්ධබ්බයක්ඛාදීනං අක්ඛීනි අමතපානං විය ලභිංසු. ඉමස්මිං පන ඨානෙ ඨත්වා පදසහස්සෙන ගමනවණ්ණං වත්තුං වට්ටති. තත්‍රිදං මුඛමත්තං –

再者，于以此佛陀光辉照耀的世尊面前，人们举起了数千灯炬，其后、其左、其右亦复如是。素馨花(Jātisumana)、瞻波花(campaka)、野茉莉花(vanamallikā)、红莲花(rattuppala)、青莲花(nīluppala)、婆库拉花(bakula)、辛度瓦拉花(sinduvāra)等花卉，以及青、黄等色的芬芳香粉，如遍覆四洲的大云所降之雨，被纷纷抛洒。五种乐器之声，以及与佛、法、僧功德相应的赞颂之声，充满了所有方向。天、人、龙、迦楼罗(supaṇṇa)、乾闼婆(gandhabba)、夜叉(yakkha)等众，其眼目犹如得饮甘露。于此，当以千言赞叹世尊之行止。此仅为开篇——

‘‘එවං සබ්බඞ්ගසම්පන්නො, කම්පයන්තො වසුන්ධරං;

අහෙඨයන්තො පාණානි, යාති ලොකවිනායකො.

如是，具足一切支分，震动大地，不伤害众生，世间之导师而行。

‘‘දක්ඛිණං පඨමං පාදං, උද්ධරන්තො නරාසභොගච්ඡන්තො සිරිසම්පන්නො, සොභතෙ ද්විපදුත්තමො.

人雄先举右足，具足祥瑞而行，两足中尊，庄严辉耀。

‘‘ගච්ඡතො බුද්ධසෙට්ඨස්ස, හෙට්ඨාපාදතලං මුදු;

සමං සම්ඵුසතෙ භූමිං, රජසා නුපලිප්පති.

最胜佛陀行走时，其柔软足底平坦地接触地面，不为尘垢所染污。

‘‘නින්නට්ඨානං උන්නමති, ගච්ඡන්තෙ ලොකනායකෙ;

උන්නතඤ්ච සමං හොති, පථවී ච අචෙතනා.

当世间导师行走时，低洼之处升起，高起之处变得平坦，大地虽无心意。

‘‘පාසාණා සක්ඛරා චෙව, කථලා ඛාණුකණ්ටකා;

සබ්බෙ මග්ගා විවජ්ජන්ති, ගච්ඡන්තෙ ලොකනායකෙ.

当世间导师行走时，石头、碎石、瓦砾、树桩与荆棘，此等一切皆从道中避开。

‘‘නාතිදූරෙ උද්ධරති, නච්චාසන්නෙ ච නික්ඛිපං;

අඝට්ටයන්තො නිය්‍යාති, උභො ජාණූ ච ගොප්ඵකෙ.

举足不过远，落足不过近，双膝与双踝互不碰撞而行。

‘‘නාතිසීඝං පක්කමති, සම්පන්නචරණො මුනි;

න චාපි සණිකං යාති, ගච්ඡමානො සමාහිතො.

具足行仪的牟尼，心意专注而行，既不过快，亦不过缓。

‘‘උද්ධං අධො ච තිරියඤ්ච, දිසඤ්ච විදිසං තථා;

න පෙක්ඛමානො සො යාති, යුගමත්තඤ්හි පෙක්ඛති.

彼行走时不环顾上下、四方与四维，实则只看一轭之量。

‘‘නාගවික්කන්තචාරො [Pg.92] සො, ගමනෙ සොභතෙ ජිනො;

චාරුං ගච්ඡති ලොකග්ගො, හාසයන්තො සදෙවකෙ.

彼胜者步履如象王，行时庄严；世间最上者优雅而行，令天人世间欣喜。

‘‘උළුරාජාව සොභන්තො, චතුචාරීව කෙසරී;

තොසයන්තො බහූ සත්තෙ, පුරං සෙට්ඨං උපාගමී’’ති.

庄严如月王，威步如狮王，令众多有情欢喜，趋近最胜之城。

වණ්ණකාලො නාම කිරෙස, එවංවිධෙසු කාලෙසු බුද්ධස්ස සරීරවණ්ණෙ වා ගුණවණ්ණෙ වා ධම්මකථිකස්ස ථාමොයෙව පමාණං. චුණ්ණියපදෙහි වා ගාථාබන්ධෙන වා යත්තකං සක්කොති, තත්තකං වත්තබ්බං. දුක්කථිතන්ති න වත්තබ්බං. අප්පමාණවණ්ණා හි බුද්ධා. තෙසං බුද්ධාපි අනවසෙසතො වණ්ණං වත්තුං අසමත්ථා, පගෙව ඉතරා පජාති. ඉමිනා සිරිවිලාසෙන අලඞ්කතපටියත්තං සක්‍යරාජකුලං පවිසිත්වා භගවා පසන්නචිත්තෙන ජනෙන ගන්ධධූමවාසචුණ්ණාදීහි පූජියමානො සන්ථාගාරං පාවිසි. තෙන වුත්තං ‘‘අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන නවං සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමී’’ති.

此实为赞叹之时。于此时，说法者应以自身能力为限，赞扬佛陀的身色之美或功德之美。或以散文，或以偈颂，能说多少，即应说多少。不应说“说得不好”。因为诸佛具足无量功德，即使是诸佛也无法无遗地述说其功德，更何况其他众生。世尊以如是祥瑞庄严，进入装饰妥当的释迦族中，为心怀净信的人们以香、熏香、香粉等所供养，进入了集会堂。是故说：“尔时，世尊著衣，取衣钵，与比丘僧团一同前往新的集会堂。”

භගවන්තංයෙව පුරක්ඛත්වාති භගවන්තං පුරතො කත්වා. තත්ථ භගවා භික්ඛූනඤ්චෙව උපාසකානඤ්ච මජ්ඣෙ නිසින්නො ගන්ධොදකෙන න්හාපෙත්වා දුකූලචුම්බටකෙන වොදකං කත්වා ජාතිහිඞ්ගුලකෙන මජ්ජිත්වා රත්තකම්බලපලිවෙඨිතෙ පීඨෙ ඨපිතරත්තසුවණ්ණඝනපටිමා විය අතිවිරොචිත්ථ. අයං පනෙත්ථ පොරාණානං වණ්ණභණනමග්ගො –

以世尊为首，即将世尊置于前方。当时，世尊坐于比丘与优婆塞众中，以香水沐浴，以细布拭干，以纯净朱砂擦拭，安坐于覆有红毯之座上，犹如一尊安放的赤金塑像，无比庄严辉煌。此乃古师赞颂之言道——

‘‘ගන්ත්වාන මණ්ඩලමාළං, නාගවික්කන්තචාරණො;

ඔභාසයන්තො ලොකග්ගො, නිසීදි වරමාසනෙ.

行至集会堂，步履如象王；世间最上尊，光辉遍照耀，安坐殊胜座。

‘‘තහිං නිසින්නො නරදම්මසාරථි,දෙවාතිදෙවො සතපුඤ්ඤලක්ඛණො;

බුද්ධාසනෙ මජ්ඣගතො විරොචති,සුවණ්ණනෙක්ඛං විය පණ්ඩුකම්බලෙ.

安坐彼处调御丈夫，天中之天百福庄严。佛座之上，居于众中，犹如纯金置于黄石座上，光辉灿烂。

‘‘නෙක්ඛං ජම්බොනදස්සෙව, නික්ඛිත්තං පණ්ඩුකම්බලෙ;

විරොචති වීතමලො, මණිවෙරොචනො යථා.

犹如阎浮金锭，置于黄石座上；离垢者光辉显耀，亦如耀石宝珠。

‘‘මහාසාලොව [Pg.93] සම්ඵුල්ලො, නෙරුරාජාව’ලඞ්කතො;

සුවණ්ණයූපසඞ්කාසො, පදුමො කොකනදො යථා.

如大娑罗树盛开，如须弥山王庄严；身形巍巍如金柱，亦如赤莲色娇艳。

‘‘ජලන්තො දීපරුක්ඛොව, පබ්බතග්ගෙ යථා සිඛී;

දෙවානං පාරිච්ඡත්තොව, සබ්බඵුල්ලො විරොචතී’’ති.

如灯树般光耀，如山顶之烽火；如天界珊瑚宝树，繁花盛开，光辉灿烂。

කාපිලවත්ථවෙ සක්‍යෙ බහුදෙව රත්තිං ධම්මියා කථායාති එත්ථ ධම්මකථා නාම සන්ථාගාරානුමොදනාපටිසංයුත්තා පකිණ්ණකකථා වෙදිතබ්බා. තදා හි භගවා ආකාසගඞ්ගං ඔතාරෙන්තො විය පථවොජං ආකඩ්ඪන්තො විය මහාජම්බුං මත්ථකෙ ගහෙත්වා චාලෙන්තො විය යොජනිකං මධුභණ්ඩං චක්කයන්තෙන පීළෙත්වා මධුපානං පායමානො විය කපිලවත්ථුවාසීනං සක්‍යානං හිතසුඛාවහං පකිණ්ණකකථං කථෙසි. ‘‘ආවාසදානං නාමෙතං, මහාරාජ, මහන්තං, තුම්හාකං ආවාසො මයා පරිභුත්තො, භික්ඛුසඞ්ඝෙන ච පරිභුත්තො, මයා ච භික්ඛුසඞ්ඝෙන ච පරිභුත්තො පන ධම්මරතනෙන පරිභුත්තොයෙවාති තීහි රතනෙහි පරිභුත්තො නාම හොති. ආවාසදානස්මිඤ්හි දින්නෙ සබ්බදානං දින්නමෙව හොති. භුම්මට්ඨකපණ්ණසාලාය වා සාඛාමණ්ඩපස්ස වාපි ආනිසංසො නාම පරිච්ඡින්දිතුං න සක්කා. ආවාසදානානුභාවෙන හි භවෙ භවෙ නිබ්බත්තස්සාපි සම්බාධිතගබ්භවාසො න හොති, ද්වාදසහත්ථො ඔවරකො විය මාතුකුච්ඡි අසම්බාධොව හොතී’’ති. එවං නානානයවිචිත්තං බහුං ධම්මිං කථං කථෙත්වා –

于迦毗罗卫(Kapilavatthu)的释迦族中，世尊在夜间多时作了法说。此处的“法说”，当知是与会堂随喜相关的杂说。当时，世尊为迦毗罗卫的释迦族人宣说了能带来利益安乐的杂说，犹如使天空的恒河降下，犹如抽取大地之精华，犹如抓住大阎浮树顶而摇晃，犹如以轮机挤压一由旬大的蜜器而令人饮用蜜浆一般。“大王，这布施住处之事，功德巨大。你们的住处，我已受用，比丘僧团也已受用；我与比丘僧团既已受用，当知法宝也已受用，故名已被三宝所受用。实因布施住处时，即是布施了一切。无论是地上所建的叶茅屋，或枝叶所搭的凉亭，其果报实不可限量。实因布施住处的威力，即使生生世世投生，也不会有住胎狭隘之苦，母亲之胎便如十二肘的房间，毫不狭隘。”世尊如此以种种善巧宣说了许多法说后——

‘‘සීතං උණ්හං පටිහන්ති, තතො වාළමිගානි ච;

සිරීසපෙ ච මකසෙ, සිසිරෙ චාපි වුට්ඨියො.

“精舍能防护寒与热；此外，亦防护猛兽、爬虫与蚊蝇，以及寒气与降雨。

‘‘තතො වාතාතපො ඝොරො, සඤ්ජාතො පටිහඤ්ඤති;

ලෙණත්ථඤ්ච සුඛත්ථඤ්ච, ඣායිතුඤ්ච විපස්සිතුං.

此外，已生起的猛烈风热亦被其防护；（精舍）是为了庇护、安乐，以及禅修与内观。

‘‘විහාරදානං සඞ්ඝස්ස, අග්ගං බුද්ධෙන වණ්ණිතං;

තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො.

布施精舍予僧团，佛陀赞为最上；因此，智者洞察自身利益，

‘‘විහාරෙ කාරයෙ රම්මෙ, වාසයෙත්ථ බහුස්සුතෙ;

තෙසං අන්නඤ්ච පානඤ්ච, වත්ථසෙනාසනානි ච.

应修建悦意的精舍，令多闻者住于其中；供养彼等饮食、饮物、衣物与卧具，

‘‘දදෙය්‍ය [Pg.94] උජුභූතෙසු, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

තෙ තස්ස ධම්මං දෙසෙන්ති, සබ්බදුක්ඛාපනූදනං;

යං සො ධම්මං ඉධඤ්ඤාය, පරිනිබ්බාති අනාසවො’’ති. (චූළව. 295) –

应以极为清净之心，向彼等正直者布施。他们会为他宣说能断除一切苦的法；他于此世了知此法后，便能无漏而般涅槃。”

එවං ‘‘අයම්පි ආවාසෙ ආනිසංසො, අයම්පි ආවාසෙ ආනිසංසො’’ති බහුදෙව රත්තිං අතිරෙකතරං දියඩ්ඪයාමං ආවාසානිසංසකථං කථෙසි. තත්ථ ඉමා තාව ගාථාව සඞ්ගහං ආරුළ්හා, පකිණ්ණකධම්මදෙසනා පන සඞ්ගහං නාරොහති. සන්දස්සෙත්වාතිආදීනි වුත්තත්ථානෙව.

如是，世尊在夜里大部分时间，乃至一个半夜分，以“此亦是住处之功德，此亦是住处之功德”的方式，超胜地宣说了有关住处功德之法。于其中，这些偈颂被纳入结集，而零散的法教则未被纳入结集。“教示”等词，其义已如前说。

අභික්කන්තාති අතික්කන්තා ද්වෙ යාමා ගතා. යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤථාති යස්ස තුම්හෙ ගමනස්ස කාලං මඤ්ඤථ, ගමනකාලො තුම්හාකං, ගච්ඡථාති වුත්තං හොති. කස්මා පන භගවා තෙ උය්‍යොජෙසීති? අනුකම්පාය. සුඛුමාලා හි තෙ, තියාමරත්තිං නිසීදිත්වා වීතිනාමෙන්තානං සරීරෙ ආබාධො උප්පජ්ජෙය්‍ය. භික්ඛුසඞ්ඝොපි මහා, තස්ස ඨානනිසජ්ජානං ඔකාසො ලද්ධුං වට්ටතීති උභයානුකම්පාය උය්‍යොජෙසි.

“夜已深”，即两夜分已逝。“你们认为何时是离去之时”，意即：“现在是你们离去的时候了，请去吧！”世尊为何遣散他们呢？是出于慈悯。因为他们身体娇贵，若整夜三时坐着度过，身体可能会生病。再者，比丘僧团也很庞大，也应为他们获得站立和坐卧的空间。因此，世尊是出于对双方的慈悯而遣散他们。

විගතථිනමිද්ධොති තත්‍ර කිර භික්ඛූ යාමද්වයං ඨිතාපි නිසින්නාපි අචාලයිංසු, පච්ඡිමයාමෙ පන ආහාරො පරිණමති, තස්ස පරිණතත්තා භික්ඛුසඞ්ඝො විගතථිනමිද්ධො ජාතොති අකාරණමෙතං. බුද්ධානඤ්හි කථං සුණන්තස්ස කායිකචෙතසිකදරථා න හොන්ති, කායචිත්තලහුතාදයො උප්පජ්ජන්ති, තෙන තෙසං ද්වෙ යාමෙ ඨිතානම්පි නිසින්නානම්පි ධම්මං සුණන්තානං ථිනමිද්ධං විගතං, පච්ඡිමයාමෙපි සම්පත්තෙ තථා විගතමෙව ජාතං. තෙනාහ ‘‘විගතථිනමිද්ධො’’ති.

“远离昏沉睡眠”者：据说，在那儿，比丘们在两个夜分中，或立或坐，皆不动摇。有说：“在后夜分，食物消化，因此比丘僧团远离了昏沉睡眠。”——这并非正因。实因听闻诸佛说法者，不会有身心的热恼，而是会生起身心轻安等。因此，他们或立或坐听法两个夜分，昏沉睡眠即已远离；即使到了后夜分，也同样远离。故说“远离昏沉睡眠”。

පිට්ඨි මෙ ආගිලායතීති කස්මා ආගිලායති? භගවතො හි ඡබ්බස්සානි මහාපධානං පදහන්තස්ස මහන්තං කායදුක්ඛං අහොසි, අථස්ස අපරභාගෙ මහල්ලකකාලෙ පිට්ඨිවාතො උප්පජ්ජීති. අකාරණං වා එතං. පහොති හි භගවා උප්පන්නං වෙදනං වික්ඛම්භෙත්වා එකම්පි ද්වෙපි සත්තාහානි එකපල්ලඞ්කෙන නිසීදිතුං. සන්ථාගාරසාලං පන චතූහි ඉරියාපථෙහි පරිභුඤ්ජිතුකාමො අහොසි. තත්ථ පාදධොවනට්ඨානතො යාව ධම්මාසනා අගමාසි, එත්තකෙ ඨානෙ ගමනං නිප්ඵන්නං. ධම්මාසනං පත්තං ථොකං ඨත්වා නිසීදි, එත්තකෙ ඨානෙ ඨානං නිප්ඵන්නං. ද්වෙයාමං ධම්මාසනෙ නිසීදි, එත්තකෙ ඨානෙ [Pg.95] නිසජ්ජා නිප්ඵන්නා. ඉදානි දක්ඛිණෙන පස්සෙන ථොකං නිපන්නෙ සයනං නිප්ඵජ්ජිස්සතීති එවං චතූහි ඉරියාපථෙහි පරිභුඤ්ජිතුකාමො අහොසි. උපාදින්නකසරීරඤ්ච නාම ‘‘නො ආගිලායතී’’ති න වත්තබ්බං, තස්මා චිරනිසජ්ජාය සඤ්ජාතං අප්පකම්පි ආගිලායනං ගහෙත්වා එවමාහ.

“我背痛。”为何会疼痛呢？因为世尊六年行大精进时，身体曾有极大的痛苦，其后于年老之时，生起了背风病。或者，这并非是原因。诚然，世尊能够以定力抑制已生起的感受，以一结跏趺坐，安坐一周乃至二周。然而，世尊欲以四种威仪使用此集会堂。于彼处，从洗足处行至法座，于此范围，行之威仪完成。抵达法座后，稍作站立而后入座，于此范围，立之威仪完成。于法座上安坐二夜分，于此范围，坐之威仪完成。如今，以右胁稍作躺卧，卧之威仪即将完成。如是，世尊欲以四种威仪使用此集会堂。而且，对于所谓的执取之身，是不能说“无疼痛”的。因此，就将长时间安坐所产生的轻微疼痛，而如是说。

සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වාති සන්ථාගාරස්ස කිර එකපස්සෙ තෙ රාජානො පටසාණිං පරික්ඛිපාපෙත්වා කප්පියමඤ්චකං පඤ්ඤාපෙත්වා කප්පියපච්චත්ථරණෙන අත්ථරිත්වා උපරි සුවණ්ණතාරකගන්ධමාලාදිදාමපටිමණ්ඩිතං විතානං බන්ධිත්වා ගන්ධතෙලප්පදීපං ආරොපයිංසු, ‘‘අප්පෙව නාම සත්ථා ධම්මාසනතො වුට්ඨාය ථොකං විස්සමන්තො ඉධ නිපජ්ජෙය්‍ය, එවං නො ඉමං සන්ථාගාරං භගවතා චතූහි ඉරියාපථෙහි පරිභුත්තං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී’’ති. සත්ථාපි තදෙව සන්ධාය තත්ථ සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා නිපජ්ජි. උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වාති ‘‘එත්තකං කාලං අතික්කමිත්වා වුට්ඨහිස්සාමී’’ති වුට්ඨානසඤ්ඤං චිත්තෙ ඨපෙත්වා, තඤ්ච ඛො අනිද්දායන්තොව ථෙරස්ස ධම්මකථං සුණමානො.

“铺设僧伽梨后”者，谓诸王于集会堂一侧，命人围绕布幔，设置适宜之床座，铺设适宜之卧具，其上悬挂以金星、香花鬘等饰品庄严之天幕，并点燃香油灯，如是思惟：“或许世尊从法座起身，稍作休憩，或当卧于此处。如是，我等此集会堂为世尊以四种威仪所受用，则为我等带来长夜之利益安乐。”世尊亦缘于此，于彼处铺设僧伽梨后躺卧。“作意起想”者，谓“过如是之时，我当起身”，如是将起想置于心中，且并非入眠，而听长老说法。

අවස්සුතපරියායන්ති අවස්සුතස්ස පරියායං, අවස්සුතස්ස කාරණන්ති අත්ථො. අධිමුච්චතීති කිලෙසාධිමුච්චනෙන අධිමුච්චති, ගිද්ධො හොති. බ්‍යාපජ්ජතීති බ්‍යාපාදවසෙන පූතිචිත්තො හොති. චක්ඛුතොති චක්ඛුභාවෙන. මාරොති කිලෙසමාරොපි දෙවපුත්තමාරොපි. ඔතාරන්ති විවරං. ආරම්මණන්ති පච්චයං. නළාගාරතිණාගාරං විය හි සවිසෙවනානි ආයතනානි, තිණුක්කා විය කිලෙසුප්පත්තිරහං ආරම්මණං, තිණුක්කාය ඨපිතඨපිතට්ඨානෙ අඞ්ගාරස්සුජ්ජලනං විය ආරම්මණෙ ආපාථමාගතෙ කිලෙසානං උප්පත්ති. තෙන වුත්තං ලභෙථ මාරො ඔතාරන්ති.

染着法门（Avassutapariyāya），意为染着的法门，或染着的原因。执着（Adhimuccati），即以烦恼而执着，变得贪婪。嗔害（Byāpajjati），即因嗔恚而心腐败。从眼（Cakkhuto），即以眼的状态。魔（Māra），即烦恼魔与天子魔。机会（Otāra），即是空隙。所缘（Ārammaṇa），即是缘。诚然，有交涉的诸处犹如芦苇屋、茅草屋；能令烦恼生起的所缘犹如草火把；犹如将草火把置于任何一处，屋子即会燃烧，同样地，当所缘进入范围时，烦恼即会生起。因此说：“魔得其便”。

සුක්කපක්ඛෙ බහලමත්තිකපිණ්ඩාවලෙපනං කූටාගාරං විය නිබ්බිසෙවනානි ආයතනානි, තිණුක්කා විය වුත්තපකාරාරම්මණං, තිණුක්කාය ඨපිතඨපිතට්ඨානෙ නිබ්බාපනං විය නිබ්බිසෙවනානං ආයතනානං ආරම්මණෙ ආපාථමාගතෙ කිලෙසපරිළාහස්ස අනුප්පත්ති. තෙන වුත්තං නෙව ලභෙථ මාරො ඔතාරන්ති.

在白分（Sukkapakkha）方面，无交涉的诸处犹如厚涂泥团的尖顶屋；所缘如前所述，犹如草火把；犹如将草火把置于其任何一处即会熄灭，同样地，当无交涉的诸处的所缘进入范围时，烦恼的炽热即不生起。因此说：“魔不得其便”。

7. දුක්ඛධම්මසුත්තවණ්ණනා

7. 苦法经释义

244. සත්තමෙ [Pg.96] දුක්ඛධම්මානන්ති දුක්ඛසම්භවධම්මානං. පඤ්චසු හි ඛන්ධෙසු සති ඡෙදනවධබන්ධනාදිභෙදං දුක්ඛං සම්භවති, තස්මා තෙ දුක්ඛසම්භවධම්මත්තා දුක්ඛධම්මාති වුච්චන්ති. තථා ඛො පනස්සාති තෙනාකාරෙනස්ස. යථාස්ස කාමෙ පස්සතොති යෙනාකාරෙනස්ස කාමෙ පස්සන්තස්ස. යථා චරන්තන්ති යෙනාකාරෙන චාරඤ්ච විහාරඤ්ච අනුබන්ධිත්වා චරන්තං. අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා දිට්ඨා හොන්තීති පරියෙට්ඨිමූලකස්ස චෙව පටිසන්ධිමූලකස්ස ච දුක්ඛස්ස වසෙන අඞ්ගාරකාසු විය මහාපරිළාහාති දිට්ඨා හොන්ති. කාමෙ පරියෙසන්තානඤ්හි නාවාය මහාසමුද්දොගාහනඅජපථසඞ්කුපථපටිපජ්ජනඋභතොබ්‍යූළ්හසඞ්ගාමපක්ඛන්දනාදිවසෙන පරියෙට්ඨිමූලකම්පි, කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තානං කාමපරිභොගචෙතනාය චතූසු අපායෙසු දින්නපටිසන්ධිමූලකම්පි මහාපරිළාහදුක්ඛං උප්පජ්ජති. එවමෙතස්ස දුවිධස්සාපි දුක්ඛස්ස වසෙන අඞ්ගාරකාසු විය මහාපරිළාහාති දිට්ඨා හොන්ති.

244. 于第七经中，“诸苦法”者，谓诸生苦之法。实因五蕴存在，则有斩、杀、缚等种种苦生起，是故彼（五蕴）因是生苦之法，故名为“苦法”。“如是于彼”者，谓以彼行相，于彼（比丘）。“如彼见诸欲”者，谓以何等行相，彼见诸欲。“如其行”者，谓以何等行相，随逐（心之）行处与住处而行。“诸欲被视为如火炭坑”者，谓由寻觅为根之苦与结生为根之苦故，（诸欲）被视为如火炭坑，是广大热恼。实则，寻觅诸欲者，以乘舟入于大洋、行于羊肠险径、投身于两军对阵之战场等方式，生起寻觅为根之苦；受用诸欲者，因受用欲之思，于四恶趣中，生起已与之结生为根的广大热恼苦。如是，由斯二种苦故，（诸欲）被视为如火炭坑，是广大热恼。

දායන්ති අටවිං. පුරතොපි කණ්ටකොති පුරිමපස්සෙ විජ්ඣිතුකාමො විය ආසන්නට්ඨානෙයෙව ඨිතකණ්ටකො. පච්ඡතොතිආදීසුපි එසෙව නයො. හෙට්ඨා පන පාදෙහි අක්කන්තට්ඨානස්ස සන්තිකෙ, න අක්කන්තට්ඨානෙයෙව. එවං සො කණ්ටකගබ්භං පවිට්ඨො විය භවෙය්‍ය. මා මං කණ්ටකොති මා මං කණ්ටකො විජ්ඣීති කණ්ටකවෙධං රක්ඛමානො.

“林”(dāyaṃ)，谓森林(aṭaviṃ)。“前方亦有刺”者，谓在前方有刺，如欲刺人，立于近处。“后方”等亦是此理。于下方，则是在以足踏处之附近，而非正在所踏之处。如是，彼人如入荆棘丛中。“愿刺勿伤我”者，谓守护着不被刺穿，（心念）“愿刺勿伤我”。

දන්ධො, භික්ඛවෙ, සතුප්පාදොති සතියා උප්පාදොයෙව දන්ධො, උප්පන්නමත්තාය පන තාය කාචි කිලෙසා නිග්ගහිතාව හොන්ති, න සණ්ඨාතුං සක්කොන්ති. චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හි රාගාදීසු උප්පන්නෙසු දුතියජවනවාරෙන ‘‘කිලෙසා මෙ උප්පන්නා’’ති ඤත්වා තතියෙ ජවනවාරෙ සංවරජවනංයෙව ජවති. අනච්ඡරියඤ්චෙතං, යං විපස්සකො තතියජවනවාරෙ කිලෙසෙ නිග්ගණ්හෙය්‍ය. චක්ඛුද්වාරෙ පන ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ භවඞ්ගං ආවට්ටෙත්වා ආවජ්ජනාදීසු උප්පන්නෙසු වොට්ඨබ්බනානන්තරං සම්පත්තකිලෙසජවනවාරං නිවත්තෙත්වා කුසලමෙව උප්පාදෙති. ආරද්ධවිපස්සකානඤ්හි අයමානිසංසො භාවනාපටිසඞ්ඛානෙ පතිට්ඨිතභාවස්ස.

诸比丘，念的生起是缓慢的，念的生起确实缓慢。但那念一旦生起，某些烦恼即被镇伏，无法存续。诚然，当贪等烦恼在眼门生起时，于第二速行时了知“我的烦恼已生起”，于第三速行时，便唯有防护速行生起。观者于第三速行时镇伏烦恼，这不足为奇。然而，当可喜所缘呈现于眼门，使有分转向，生起转向等之后，于确定之后，能阻止本应生起的烦恼速行，而只生起善速行。这确实是已策励观者因安住于对修习的省察而获得的利益。

අභිහට්ඨුං [Pg.97] පවාරෙය්‍යුන්ති සුදින්නත්ථෙරස්ස විය රට්ඨපාලකුලපුත්තස්ස විය ච කායෙන වා සත්ත රතනානි අභිහරිත්වා වාචාය වා ‘‘අම්හාකං ධනතො යත්තකං ඉච්ඡසි, තත්තකං ගණ්හා’’ති වදන්තා පවාරෙය්‍යුං. අනුදහන්තීති සරීරෙ පලිවෙඨිතත්තා උණ්හපරිළාහං ජනෙත්වා අනුදහන්ති. සඤ්ජාතසෙදෙ වා සරීරෙ ලග්ගන්තා අනුසෙන්තීතිපි අත්ථො. යඤ්හි තං, භික්ඛවෙ, චිත්තන්ති ඉදං යස්මා චිත්තෙ අනාවට්ටන්තෙ පුග්ගලස්ස ආවට්ටනං නාම නත්ථි. එවරූපඤ්හි චිත්තං අනාවට්ටන්ති, තස්මා වුත්තං. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ විපස්සනාබලමෙව දීපිතං.

“Abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ”是说：如对苏定那(Sudinna)长老及护国(Raṭṭhapāla)良家子那样，或亲身带来七宝，或以言语邀请说：“从我们的财富中，你欲求多少，便取多少。”“Anudahanti”是说：因其缠绕于身而生起热恼，从而燃烧。或另有义：附着于已出汗的身体而卧。对于“诸比丘，彼心”此句，是说因为当心不还俗时，个人也就没有所谓的还俗。这样的心确实是不还俗的，因此而说。如是，于此经中，唯明示观之果。

8. කිංසුකොපමසුත්තවණ්ණනා

8. 紧苏迦树本行释义

245. අට්ඨමෙ දස්සනන්ති පඨමමග්ගස්සෙතං අධිවචනං. පඨමමග්ගො හි කිලෙසපහානකිච්චං සාධෙන්තො පඨමං නිබ්බානං පස්සති, තස්මා දස්සනන්ති වුච්චති. ගොත්‍රභුඤාණං පන කිඤ්චාපි මග්ගතො පඨමතරං පස්සති, පස්සිත්වා පන කත්තබ්බකිච්චස්ස කිලෙසපහානස්ස අභාවෙන න දස්සනන්ති වුච්චති. අපිච චත්තාරොපි මග්ගා දස්සනමෙව. කස්මා? සොතාපත්තිමග්ගක්ඛණෙ දස්සනං විසුජ්ඣති, ඵලක්ඛණෙ විසුද්ධං. සකදාගාමිඅනාගාමිඅරහත්තමග්ගක්ඛණෙ විසුජ්ඣති, ඵලක්ඛණෙ විසුද්ධන්ති එවං කථෙන්තානං භික්ඛූනං සුත්වා සො භික්ඛු ‘‘අහම්පි දස්සනං විසොධෙත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨිතො දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානං සච්ඡිකත්වා විහරිස්සාමී’’ති තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං පුච්ඡි. සො ඵස්සායතනකම්මට්ඨානිකො ඡන්නං ඵස්සායතනානං වසෙන රූපාරූපධම්මෙ පරිග්ගහෙත්වා අරහත්තං පත්තො. එත්ථ හි පුරිමානි පඤ්ච ආයතනානි රූපං, මනායතනං අරූපං. ඉති සො අත්තනා අධිගතමග්ගමෙව කථෙසි.

245. 第八，“见”(dassana)是初道(paṭhamamagga)的同义词。因为初道在完成断除烦恼的任务时，最初见到涅槃，因此称为“见”。再者，种姓智(gotrabhuñāṇa)虽然比道更早见到[涅槃]，但在见到之后，由于没有断除烦恼这件应做之事，所以不称为“见”。此外，四道也都是“见”。为何如此？在须陀洹道(sotāpattimagga)的刹那，“见”正在清净；在[须陀洹]果的刹那，[“见”]已清净。在斯陀含道(sakadāgāmimagga)、阿那含道(anāgāmimagga)、阿罗汉道(arahattamagga)的刹那，“见”正在清净；在[各自]果的刹那，[“见”]已清净。一位比丘听闻诸比丘如此解说后，心想：“我也要清净‘见’，安住于阿罗汉果，亲证‘见清净’的涅槃而住。”于是他前去请教那位比丘。那位修习触处业处者，通过六触处(phassāyatana)把握了色法与名法后，证得了阿罗汉果。于此，前五处是色法，意处(manāyatana)是名法。就这样，他只讲述了自己所证悟的道。

අසන්තුට්ඨොති පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වා කථිතත්තා අසන්තුට්ඨො. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘අයං පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වා කථෙසි. සක්කා නු ඛො පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වා දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානං පාපුණිතු’’න්ති? තතො නං පුච්ඡි – ‘‘ආවුසො, ත්වංයෙව නු ඛො ඉදං දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානං ජානාසි, උදාහු අඤ්ඤෙපි ජානන්තා අත්ථී’’ති. අත්ථාවුසො, අසුකවිහාරෙ අසුකත්ථෙරො නාමාති. සො තම්පි උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි. එතෙනුපායෙන අඤ්ඤම්පි අඤ්ඤම්පීති.

“不满足”，是说因为[对方]是站在片面的行法上而说，所以[他]不满足。他当时似乎是这么想的：“此人是站在片面的行法上而说，难道站在片面的行法上，就能到达‘见清净’的涅槃吗？”于是他问对方：“贤友，难道只有你自己知道这‘见清净’的涅槃吗？或者还有其他知晓者吗？”[对方答道：]“有的，贤友，在某某寺院有某某长老。”于是他也前去请教那位长老。他以同样的方式，又去问了另一位，再另一位。

එත්ථ [Pg.98] ච දුතියො පඤ්චක්ඛන්ධකම්මට්ඨානිකො රූපක්ඛන්ධවසෙන රූපං, සෙසක්ඛන්ධවසෙන නාමන්ති නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා අනුක්කමෙන අරහත්තං පත්තො. තස්මා සොපි අත්තනා අධිගතමග්ගමෙව කථෙසි. අයං පන ‘‘ඉමෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං න සමෙති, පඨමෙන සප්පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වාව කථිතං, ඉමිනා නිප්පදෙසෙසූ’’ති අසන්තුට්ඨො හුත්වා තථෙව තං පුච්ඡිත්වා පක්කාමි.

于此，第二位修习五蕴业处者，依色蕴确立色，依其余诸蕴确立名，如此辨析名色后，次第证得阿罗汉果。因此，他也只说自己所证悟的法门。然而，这位比丘心想：“他们所说互不相合，第一位是安住于有余诸行而说，而此人是安住于无余诸行。”他不满意，于是也同样问了对方后便离开了。

තතියො මහාභූතකම්මට්ඨානිකො චත්තාරි මහාභූතානි සඞ්ඛෙපතො ච විත්ථාරතො ච පරිග්ගහෙත්වා අරහත්තං පත්තො, තස්මා අයම්පි අත්තනා අධිගතමග්ගමෙව කථෙසි. අයං පන ‘‘ඉමෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං න සමෙති, පඨමෙන සප්පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වා කථිතං, දුතියෙන නිප්පදෙසෙසු, තතියෙන අතිසප්පදෙසෙසූ’’ති අසන්තුට්ඨො හුත්වා තථෙව තං පුච්ඡිත්වා පක්කාමි.

第三位修习四大种业处者，简略与详尽地把握四大种后，证得阿罗汉果，因此，他也只说自己所证悟的法门。然而，这位比丘心想：“他们所说互不相合，第一位是安住于有余诸行而说，第二位是安住于无余诸行，第三位是安住于极有余诸行。”他不满意，于是也同样问了对方后便离开了。

චතුත්ථො තෙභූමකකම්මට්ඨානිකො. තස්ස කිර සමප්පවත්තා ධාතුයො අහෙසුං, කල්ලසරීරං බලපත්තං, කම්මට්ඨානානිපිස්ස සබ්බානෙව සප්පායානි, අතීතා වා සඞ්ඛාරා හොන්තු අනාගතා වා පච්චුප්පන්නා වා කාමාවචරා වා රූපාවචරා වා අරූපාවචරා වා, සබ්බෙපි සප්පායාව. අසප්පායකම්මට්ඨානං නාම නත්ථි. කාලෙසුපි පුරෙභත්තං වා හොතු පච්ඡාභත්තං වා පඨමයාමාදයො වා, අසප්පායො කාලො නාම නත්ථි. යථා නාම චාරිභූමිං ඔතිණ්ණො මහාහත්ථී හත්ථෙන ගහෙතබ්බං හත්ථෙනෙව ලුඤ්චිත්වා ගණ්හාති, පාදෙහි පහරිත්වා ගහෙතබ්බං පාදෙහි පහරිත්වා ගණ්හාති, එවමෙව සකලෙ තෙභූමකධම්මෙ කලාපග්ගාහෙන ගහෙත්වා සම්මසන්තො අරහත්තං පත්තො, තස්මා එසොපි අත්තනා අධිගතමග්ගමෙව කථෙසි. අයං පන ‘‘ඉමෙසං අඤ්ඤමඤ්ඤං න සමෙති. පඨමෙන සප්පදෙසසඞ්ඛාරෙසු ඨත්වා කථිතං, දුතියෙන නිප්පදෙසෙසු, පුන තතියෙන සප්පදෙසෙසු, චතුත්ථෙන නිප්පදෙසෙසුයෙවා’’ති අසන්තුට්ඨො හුත්වා තං පුච්ඡි – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො, ඉදං දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානං තුම්හෙහි අත්තනොව ධම්මතාය ඤාතං, උදාහු කෙනචි වො අක්ඛාත’’න්ති? ආවුසො, මයං කිං ජානාම? අත්ථි පන සදෙවකෙ ලොකෙ සම්මාසම්බුද්ධො, තං නිස්සායෙතං අම්හෙහි ඤාතන්ති. සො චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙ භික්ඛූ මය්හං අජ්ඣාසයං ගහෙත්වා කථෙතුං න සක්කොන්ති, අහං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධමෙව පුච්ඡිත්වා නික්කඞ්ඛො භවිස්සාමී’’ති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

第四位是三地业处行者。据说他诸界平衡，身体健康强壮，一切业处都适合他。无论是过去、未来、现在的诸行，欲界、色界、无色界的法，一切都适合他。没有不适合的业处。在时间上，无论是饭前、饭后，还是初夜等时段，都没有不适合的时候。就像进入行道的巨象，该用鼻子抓取的就用鼻子抓取，该用脚踩踏的就用脚踩踏；同样地，他总摄三地的一切法，把握纲要而观察，证得阿罗汉果。因此他也只说自己证得的道。然而，这位比丘不满足于“这些说法互相矛盾。第一位是安住在有余诸行上而说，第二位是在无余诸行上，第三位又是在有余诸行上，第四位则唯独在无余诸行上”，于是问道：“贤友，这个见清净的涅槃，是你们自己依法性而知的，还是别人告诉你们的？”他们回答：“贤友，我们懂什么？在有诸天的世间有正等觉者，我们依止他而了知此事。”他心想：“这些比丘不能领会我的意向而解说，我应去问遍知佛陀才能断除疑惑。”于是前往世尊那里。

භගවා [Pg.99] තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘යෙහි තෙ පඤ්හො කථිතො, තෙ චත්තාරොපි ඛීණාසවා, සුකථිතං තෙහි, ත්වං පන අත්තනො අන්ධබාලතාය තං න සල්ලක්ඛෙසී’’ති න එවං විහෙසෙසි. කාරකභාවං පනස්ස ඤත්වා ‘‘අත්ථගවෙසකො එස, ධම්මදෙසනාය එව නං බුජ්ඣාපෙස්සාමී’’ති කිංසුකොපමං ආහරි. තත්ථ භූතං වත්ථුං කත්වා එවමත්ථො විභාවෙතබ්බො – එකස්මිං කිර මහානගරෙ එකො සබ්බගන්ථධරො බ්‍රාහ්මණවෙජ්ජො පණ්ඩිතො පටිවසති. අථෙකො නගරස්ස පාචීනද්වාරගාමවාසී පණ්ඩුරොගපුරිසො තස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා තං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. වෙජ්ජපණ්ඩිතො තෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා ‘‘කෙනත්ථෙන ආගතොසි භද්‍රමුඛා’’ති, පුච්ඡි. රොගෙනම්හි, අය්‍ය, උපද්දුතො, භෙසජ්ජං මෙ කථෙහීති. තෙන හි, භො, ගච්ඡ, කිංසුකරුක්ඛං ඡින්දිත්වා, සොසෙත්වා ඣාපෙත්වා, තස්ස ඛාරොදකං ගහෙත්වා ඉමිනා චිමිනා ච භෙසජ්ජෙන යොජෙත්වා, අරිට්ඨං කත්වා පිව, තෙන තෙ ඵාසුකං භවිස්සතීති. සො තථා කත්වා නිරොගො බලවා පාසාදිකො ජාතො.

世尊听了他的话，并没有这样斥责他：“为你解答问题的是四位漏尽者，他们说得很好，而你却因自己的愚痴而不能领会。”世尊了知他是一位实践者，心想：“这是一位寻求义理者，我应当通过说法来让他了悟。”于是引述了赤胶树（kiṃsuka）的比喻。于此，应当以一个真实的故事来阐明其义：据说，在某座大城里，住着一位通晓一切医典的有智慧的婆罗门医师。当时，一位住在城东门村的黄病患者来到他跟前，行礼后站立一旁。那位有智慧的医师与他寒暄后问道：“贤面者，所为何来？”“尊者，我为病所苦，请为我开药。”“贤者，既然如此，你去砍一棵赤胶树，晒干、烧掉，取其灰水，与此药彼药调合，制成药酒（ariṭṭha）饮用，你就会安乐。”他照着做后，无病、有力、容貌端正。

අථඤ්ඤො දක්ඛිණද්වාරගාමවාසී පුරිසො තෙනෙව රොගෙන ආතුරො ‘‘අසුකො කිර භෙසජ්ජං කත්වා අරොගො ජාතො’’ති සුත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘කෙන තෙ, සම්ම, ඵාසුකං ජාත’’න්ති. කිංසුකාරිට්ඨෙන නාම, ගච්ඡ ත්වම්පි කරොහීති. සොපි තථා කත්වා තාදිසොව ජාතො.

当时，另一位住在南门村的男子也患了同样的病而受苦，他听说“据说某人服药后痊愈了”，便去到那人跟前问道：“朋友，你因何而安乐？”“是靠一种名为赤胶树药酒的药。去吧，你也去做。”他也照着做，变得和前者一样。

අථඤ්ඤො පච්ඡිමද්වාරගාමවාසී…පෙ… උත්තරද්වාරගාමවාසී පුරිසො තෙනෙව රොගෙන ආතුරො ‘‘අසුකො කිර භෙසජ්ජං කත්වා අරොගො ජාතො’’ති තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි ‘‘කෙන තෙ, සම්ම, ඵාසුකං ජාත’’න්ති? කිංසුකාරිට්ඨෙන නාම, ගච්ඡ ත්වම්පි කරොහීති. සොපි තථා කත්වා තාදිසොව ජාතො.

当时，另一位住在西门村的男子……乃至住在北门村的男子，也患了同样的病而受苦。他听说“据说某人服药后痊愈了”，便去到那人跟前问道：“朋友，你因何而安乐？”“是靠一种名为赤胶树药酒的药。去吧，你也去做。”他也照着做，变得和前者一样。

අථඤ්ඤො පච්චන්තවාසී අදිට්ඨපුබ්බකිංසුකො එකො පුරිසො තෙනෙව රොගෙන ආතුරො චිරං තානි තානි භෙසජ්ජානි කත්වා රොගෙ අවූපසමමානෙ ‘‘අසුකො කිර නගරස්ස පාචීනද්වාරගාමවාසී පුරිසො භෙසජ්ජං කත්වා අරොගො ජාතො’’ති සුත්වා ‘‘ගච්ඡාමහම්පි, තෙන කතභෙසජ්ජං කරිස්සාමී’’ති දණ්ඩමොලුබ්භ අනුපුබ්බෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘කෙන තෙ, සම්ම, ඵාසුකං ජාත’’න්ති පුච්ඡි. කිංසුකාරිට්ඨෙන සම්මාති. කීදිසො [Pg.100] පන සො කිංසුකොති. ඣාපිතගාමෙ ඨිතඣාමථූණො වියාති. ඉති සො පුරිසො අත්තනා දිට්ඨාකාරෙනව කිංසුකං ආචික්ඛි. තෙන හි දිට්ඨකාලෙ කිංසුකො පතිතපත්තො ඛාණුකකාලෙ දිට්ඨත්තා තාදිසොව හොති.

那时，另有一位住在边地的男子，从未见过赤胶树（kiṃsuka），他患有同样的疾病，病了很久，用了各种药，病情却未见减轻。他听说：“据说都城东门村有位居民制药治好了病。”便想：“我也要去，用他所做的药来治疗。”于是他拄着拐杖，次第走到那人跟前，问道：“朋友，你是靠什么痊愈的？”答道：“朋友，是靠赤胶树药剂。”他又问：“那么，那赤胶树是什么样子的呢？”答道：“就像被烧毁的村庄里立着的烧焦柱子。”于是，那人便按照自己所见过的样子来描述赤胶树。原来，他看见赤胶树时，正值树叶落尽、形同枯桩的时期，因此它就是那样的。

සො පන පුරිසො සුතමඞ්ගලිකත්තා ‘‘අයං ‘ඣාපිතගාමෙ ඣාමථූණො වියා’ති ආහ, අමඞ්ගලමෙතං. එතස්මිඤ්හි මෙ භෙසජ්ජෙ කතෙපි රොගො න වූපසමිස්සතී’’ති තස්ස වෙය්‍යාකරණෙන අසන්තුට්ඨො තං පුච්ඡි – ‘‘කිං නු ඛො, භො, ත්වඤ්ඤෙව කිංසුකං ජානාසි, උදාහු අඤ්ඤොපි අත්ථී’’ති. අත්ථි, භො, දක්ඛිණද්වාරගාමෙ අසුකො නාමාති. සො තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි, ස්වාස්ස පුප්ඵිතකාලෙ දිට්ඨත්තා අත්තනො දස්සනානුරූපෙන ‘‘ලොහිතකො කිංසුකො’’ති ආහ. සො ‘‘අයං පුරිමෙන විරුද්ධං ආහ, කාළකො ලොහිතකතො සුවිදූරදූරෙ’’ති තස්සපි වෙය්‍යාකරණෙන අසන්තුට්ඨො ‘‘අත්ථි පන, භො, අඤ්ඤොපි කොචි කිංසුකදස්සාවී, යෙන කිංසුකො දිට්ඨපුබ්බො’’ති? පුච්ඡිත්වා, ‘‘අත්ථි පච්ඡිමද්වාරගාමෙ අසුකො නාමා’’ති වුත්තෙ තම්පි උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි. ස්වාස්ස ඵලිතකාලෙ දිට්ඨත්තා අත්තනො දස්සනානුරූපෙන ‘‘ඔචිරකජාතො ආදින්නසිපාටිකො’’ති ආහ. ඵලිතකාලස්මිඤ්හි කිංසුකො ඔලම්බමානචීරකො විය අධොමුඛං කත්වා ගහිතඅසිකොසො විය ච සිරීසරුක්ඛො විය ච ලම්බමානඵලො හොති. සො ‘‘අයං පුරිමෙහි විරුද්ධං ආහ, න සක්කා ඉමස්ස වචනං ගහෙතු’’න්ති තස්සපි වෙය්‍යාකරණෙන අසන්තුට්ඨො ‘‘අත්ථි පන, භො, අඤ්ඤොපි කොචි කිංසුකදස්සාවී, යෙන කිංසුකො දිට්ඨපුබ්බො’’ති? පුච්ඡිත්වා, ‘‘අත්ථි උත්තරද්වාරගාමෙ අසුකො නාමා’’ති වුත්තෙ තම්පි උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි. සො අස්ස සඤ්ඡන්නපත්තකාලෙ දිට්ඨත්තා අත්තනො දස්සනානුරූපෙන ‘‘බහලපත්තපලාසො සන්දච්ඡායො’’ති ආහ. සන්දච්ඡායො නාම සංසන්දිත්වා ඨිතච්ඡායො.

然而，那人由于信奉吉兆之言，心想：“此人说‘如火焚村落中烧焦的木桩’，此为不祥。我即使依此药方治疗，疾病也不会平息。”他对这个回答不满意，便问那人：“先生，难道只有您知道赤胶树（kiṃsuka）吗？或者还有其他人知道？”“先生，有的，南门村有位某某。”于是他前去询问那人。那人因为在开花时见过，便依其所见说道：“赤胶树是红色的。”他心想：“此人所说与前者相悖，黑色与红色，相去甚远。”他对这个回答也不满意，便问：“先生，是否还有其他见过赤胶树的人？”他问后，听闻“西门村有位某某”，便也前去询问。那人因为在结果时见过，便依其所见说道：“其荚果下垂如布条，可以采摘。”原来，赤胶树结果时，果实下垂，犹如悬挂的布条，犹如倒持的剑鞘，又犹如结满果实的尸利沙树（sirīsa）。他心想：“此人所说与前两者相悖，他的话不可取信。”他对这个回答也不满意，又问：“先生，是否还有其他见过赤胶树的人？”他问后，听闻“北门村有位某某”，便也前去询问。那人因为在枝叶繁茂时见过，便依其所见说道：“其枝叶繁茂，树荫浓密。”所谓“树荫浓密”（sandacchāyo），是指枝叶交错而成的树荫。

සො ‘‘අයම්පි පුරිමෙහි විරුද්ධං ආහ, න සක්කා ඉමස්ස වචනං ගහෙතු’’න්ති තස්සපි වෙය්‍යාකරණෙන අසන්තුට්ඨො තං ආහ, ‘‘කිං නු ඛො, භො, තුම්හෙ අත්තනොව ධම්මතාය කිංසුකං ජානාථ, උදාහු කෙනචි වො අක්ඛාතො’’ති? කිං, භො, මයං ජානාම? අත්ථි පන මහානගරස්ස මජ්ඣෙ [Pg.101] අම්හාකං ආචරියො වෙජ්ජපණ්ඩිතො, තං නිස්සාය අම්හෙහි ඤාතන්ති. ‘‘තෙන හි අහම්පි ආචරියමෙව උපසඞ්කමිත්වා නික්කඞ්ඛො භවිස්සාමී’’ති තස්ස සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා තං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. වෙජ්ජපණ්ඩිතො තෙන සද්ධිං සම්මොදිත්වා, ‘‘කෙනත්ථෙන ආගතොසි භද්‍රමුඛා’’ති පුච්ඡි. රොගෙනම්හි, අය්‍ය, උපද්දුතො, භෙසජ්ජං මෙ කථෙථාති. තෙන හි, භො, ගච්ඡ, කිංසුකරුක්ඛං ඡින්දිත්වා සොසෙත්වා ඣාපෙත්වා තස්ස ඛාරොදකං ගහෙත්වා ඉමිනා චිමිනා ච භෙසජ්ජෙන යොජෙත්වා අරිට්ඨං කත්වා පිව, එතෙන තෙ ඵාසුකං භවිස්සතීති. සො තථා කත්වා නිරොගො බලවා පාසාදිකො ජාතො.

他想：“此人所说也与前面诸人相矛盾，不能采纳他的话。”于是，他对那人的解答也不满意，便对他说：“喂，诸位，你们是凭其自身的性质了知泡火树，还是有谁告诉你们的？”“喂，我们自己哪里会知道呢？然而，大城的中央有我们的老师，一位医者智者，我们是依靠他才知道的。”“既然如此，我也要去亲近老师，以消除疑惑。”他去到老师那里，礼敬后，站在一旁。医者智者与他互相问候后，问道：“贤面者，你为何事而来？”“尊者，我为病所恼，请为我开示药方。”“若如此，喂，去吧，将泡火树砍下、晒干、烧掉，取其灰水，与此药、此药调合，制成药剂后饮用，以此你将痊愈。”他照着做后，变得无病、有力、容光焕发。

තත්ථ මහානගරං විය නිබ්බානනගරං දට්ඨබ්බං. වෙජ්ජපණ්ඩිතො විය සම්මාසම්බුද්ධො. වුත්තම්පි චෙ තං ‘‘භිසක්කො සල්ලකත්තොති ඛො, සුනක්ඛත්ත, තථාගතස්සෙතං අධිවචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති (ම. නි. 3.65) චතූසු ද්වාරගාමෙසු චත්තාරො වෙජ්ජන්තෙවාසිකා විය චත්තාරො දස්සනවිසුද්ධිපත්තා ඛීණාසවා. පච්චන්තවාසී පඨමපුරිසො විය පඤ්හපුච්ඡකො භික්ඛු. පච්චන්තවාසිනො චතුන්නං වෙජ්ජන්තෙවාසිකානං කථාය අසන්තුට්ඨස්ස ආචරියමෙව උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡනකාලො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො චතුන්නං දස්සනවිසුද්ධිපත්තානං ඛීණාසවානං කථාය අසන්තුට්ඨස්ස සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡනකාලො.

在此，应知涅槃城如大城，等正觉者如医者智者。此言亦曾被说：“善星(Sunakkhatta)，‘医者、外科医师’，此实是如来、应供、等正觉者的增上语。”(《中部》3.65) 四位已达见清净的漏尽者，如同四个城门的四位医者弟子。提问的比丘，如同边地人。此比丘对四位已达见清净的漏尽者之言不满意，而去亲近导师提问之时，如同那边地人对四位医者弟子之言不满意，而去亲近老师提问之时。

යථා යථා අධිමුත්තානන්ති යෙන යෙනාකාරෙන අධිමුත්තානං. දස්සනං සුවිසුද්ධන්ති නිබ්බානදස්සනං සුට්ඨු විසුද්ධං. තථා තථා ඛො තෙහි සප්පුරිසෙහි බ්‍යාකතන්ති තෙන තෙනෙවාකාරෙන තුය්හං තෙහි සප්පුරිසෙහි කථිතං. යථා හි ‘‘කාළකො කිංසුකො’’ති කථෙන්තො න අඤ්ඤං කථෙසි, අත්තනා දිට්ඨනයෙන කිංසුකමෙව කථෙසි, එවමෙව ඡඵස්සායතනානං වසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තඛීණාසවොපි ඉමං පඤ්හං කථෙන්තො න අඤ්ඤං කථෙසි, අත්තනා අධිගතමග්ගෙන දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානමෙව කථෙසි.

“‘如何如何胜解’者，即以何种何种方式胜解。‘见已极清净’者，即见涅槃之圣道已极为清净。‘如是如是，彼等善人为你宣说’者，即彼等善人以那种那种方式为你宣说。犹如说‘赤胶树是黑色的’者，并非说其他，而是依其所见而说赤胶树；如是，依六触处而得见清净的漏尽者，在回答此问题时，亦非说其他，而是依其所通达之道，宣说作为见清净的涅槃。”

යථා ච ‘‘ලොහිතකො ඔචිරකජාතො බහලපත්තපලාසො කිංසුකො’’ති කථෙන්තොපි න අඤ්ඤං කථෙසි, අත්තනා දිට්ඨනයෙන කිංසුකමෙව කථෙසි, එවමෙව පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධවසෙන චතුමහාභූතවසෙන තෙභූමකධම්මවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තඛීණාසවොපි ඉමං පඤ්හං කථෙන්තො [Pg.102] න අඤ්ඤං කථෙසි, අත්තනා අධිගතමග්ගෙන දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානමෙව කථෙසි.

又犹如说“赤胶树是红色的、长着下垂果实的、枝叶繁茂的”者，亦非说其他，而是依其所见而说赤胶树；如是，依五取蕴、四大种、三界法而得见清净的漏尽者，在回答此问题时，亦非说其他，而是依其所通达之道，宣说作为见清净的涅槃。

තත්ථ යථා කාළකකාලෙ කිංසුකදස්සාවිනොපි තං දස්සනං භූතං තච්ඡං න තෙන අඤ්ඤං දිට්ඨං, කිංසුකොව දිට්ඨො, එවමෙව ඡඵස්සායතනවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තස්සාපි ඛීණාසවස්ස දස්සනං භූතං තච්ඡං, න තෙන අඤ්ඤං කථිතං, අත්තනා අධිගතමග්ගෙන දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානමෙව කථිතං. යථා ච ලොහිතකාලෙ ඔචිරකජාතකාලෙ බහලපත්තපලාසකාලෙ කිංසුකදස්සාවිනොපි තං දස්සනං භූතං තච්ඡං, න තෙන අඤ්ඤං දිට්ඨං, කිංසුකොව දිට්ඨො, එවමෙව පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධවසෙන චතුමහාභූතවසෙන තෙභූමකධම්මවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තස්සාපි ඛීණාසවස්ස දස්සනං භූතං තච්ඡං, න තෙන අඤ්ඤං කථිතං, අත්තනා අධිගතමග්ගෙන දස්සනවිසුද්ධිකං නිබ්බානමෙව කථිතං.

于此，犹如在呈黑色之时，见赤胶树者，其所见是真实、确实的，他未见其他，只见赤胶树；如是，依六触处而得见清净的漏尽者，其所见亦是真实、确实的，他未说其他，只是依其所通达之道，宣说作为见清净的涅槃。又犹如在呈红色之时、长着下垂果实之时、枝叶繁茂之时，见赤胶树者，其所见是真实、确实的，他未见其他，只见赤胶树；如是，依五取蕴、四大种、三界法而得见清净的漏尽者，其所见亦是真实、确实的，他未说其他，只是依其所通达之道，宣说作为见清净的涅槃。

සෙය්‍යථාපි, භික්ඛු රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරන්ති ඉදං කස්මා ආරද්ධං? සචෙ තෙන භික්ඛුනා තං සල්ලක්ඛිතං, අථස්ස ධම්මදෙසනත්ථං ආරද්ධං. සචෙ න සල්ලක්ඛිතං, අථස්ස ඉමිනා නගරොපමෙන තස්සෙවත්ථස්ස දීපනත්ථාය ආවිභාවනත්ථාය ආරද්ධං. තත්ථ යස්මා මජ්ඣිමපදෙසෙ නගරස්ස පාකාරාදීනි ථිරානි වා හොන්තු දුබ්බලානි වා, සබ්බසො වා මා හොන්තු, චොරාසඞ්කා න හොන්ති, තස්මා තං අග්ගහෙත්වා ‘‘පච්චන්තිමං නගර’’න්ති ආහ. දළ්හුද්ධාපන්ති ථිරපාකාරං. දළ්හපාකාරතොරණන්ති ථිරපාකාරඤ්චෙව ථිරතොරණඤ්ච. තොරණානි නාම හි පුරිසුබ්බෙධානි නගරස්ස අලඞ්කාරත්ථං කරීයන්ති, චොරනිවාරණත්ථානිපි හොන්තියෙව. අථ වා තොරණන්ති පිට්ඨසඞ්ඝාටස්සෙතං නාමං, ථිරපිට්ඨසඞ්ඝාටන්තිපි අත්ථො. ඡද්වාරන්ති නගරද්වාරං නාම එකම්පි හොති ද්වෙපි සතම්පි සහස්සම්පි, ඉධ පන සත්ථා ඡද්වාරිකනගරං දස්සෙන්තො එවමාහ. පණ්ඩිතොති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො. බ්‍යත්තොති වෙය්‍යත්තියෙන සමන්නාගතො විසදඤාණො. මෙධාවීති ඨානුප්පත්තිකපඤ්ඤාසඞ්ඛාතාය මෙධාය සමන්නාගතො.

比丘，“犹如国王的边境城市”，此譬喻为何而说？若那位比丘已了知其义，则是为他说法而说；若未了知，则是为了通过此城市譬喻，为他阐明、显明其义而说。于此，因为在中部地区的城市，其城墙等无论是坚固还是薄弱，或完全没有，都没有盗贼之忧，所以不取彼而说“边境城市”。“坚固的堡垒”是说坚固的城墙。“坚固的城墙与城门楼”是说坚固的城墙和坚固的城门楼。所谓的城门楼，有三个人高，是为了装饰城市而建造的，也确实有防止盗贼的作用。又或者，“城门楼”是门框的名称，其义亦为坚固的门框。“六门”是说：所谓的城门，可以有一扇、一百扇或一千扇，但在此，导师为了开示有六扇门的城市而这么说。“智者”是具足智慧者。“明达者”是具足聪慧、有明晰之智者。“慧者”是具足名为“处生智”之智慧者。

පුරත්ථිමාය දිසායාතිආදිම්හි භූතමත්ථං කත්වා එවමත්ථො වෙදිතබ්බො – සමිද්ධෙ කිර මහානගරෙ සත්තරතනසම්පන්නො රාජා චක්කවත්ති රජ්ජං අනුසාසති, තස්සෙතං පච්චන්තනගරං රාජායුත්තවිරහිතං, අථ පුරිසා ආගන්ත්වා [Pg.103] ‘‘අම්හාකං, දෙව, නගරෙ ආයුත්තකො නත්ථි, දෙහි නො කිඤ්චි ආයුත්තක’’න්ති ආහංසු. රාජා එකං පුත්තං දත්වා ‘‘ගච්ඡථ, එතං ආදාය තත්ථ අභිසිඤ්චිත්වා විනිච්ඡයට්ඨානාදීනි කත්වා වසථා’’ති. තෙ තථා අකංසු. රාජපුත්තො පාපමිත්තසංසග්ගෙන කතිපාහෙයෙව සුරාසොණ්ඩො හුත්වා, සබ්බානි විනිච්ඡයට්ඨානාදීනි හාරෙත්වා, නගරමජ්ඣෙ ධුත්තෙහි පරිවාරිතො සුරං පිවන්තො නච්චගීතාදිරතියා වීතිනාමෙති. අථ රඤ්ඤො ආගන්ත්වා ආරොචයිංසු.

对于“在东方”等（经文），应作其实际义理解，其义当知如下：据说，在一座繁荣的都城里，有一位具足七宝的转轮王如法地治理着国家。他的一个边城没有国王任命的官员，于是人们前来禀告：“大王，我们的城里没有管理者，请为我们派一位管理者吧。”国王给了一个儿子，说道：“去吧，带他去那里为他举行灌顶仪式，设立审判场所等，然后安住下来。”他们便遵照执行。王子因与恶友交往，不出数日便成了酒鬼，废除了所有审判场所等，在城中心被无赖们围绕着饮酒，以歌舞等娱乐度日。之后，有人前来向国王报告了此事。

රාජා එකං පණ්ඩිතං අමච්චං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ කුමාරං ඔවදිත්වා, විනිච්ඡයට්ඨානාදීනි කාරෙත්වා, පුන අභිසෙකං කත්වා, එහී’’ති. න සක්කා, දෙව, කුමාරං ඔවදිතුං, චණ්ඩො කුමාරො ඝාතෙය්‍යාපි මන්ති. අථෙකං බලසම්පන්නං යොධං ආණාපෙසි – ‘‘ත්වං ඉමිනා සද්ධිං ගන්ත්වා සචෙ සො ඔවාදෙ න තිට්ඨති, සීසමස්ස ඡින්දාහී’’ති. ඉති සො අමච්චො යොධො චාති ඉදං සීඝං දූතයුගං තත්ථ ගන්ත්වා දොවාරිකං පුච්ඡි – ‘‘කහං, භො, නගරස්ස සාමි කුමාරො’’ති. එස මජ්ඣෙසිඞ්ඝාටකෙ සුරං පිවන්තො ධුත්තපරිවාරිතො ගීතාදිරතිං අනුභොන්තො නිසින්නොති. අථ තං දූතයුගං ගන්ත්වා අමච්චො තාවෙත්ථ, ‘‘සාමි, විනිච්ඡයට්ඨානාදීනි කිර කාරෙත්වා සාධුකං රජ්ජං අනුසාසා’’ති ආහ. කුමාරො අසුණන්තො විය නිසීදි. අථ නං යොධො සීසෙ ගහෙත්වා, ‘‘සචෙ රඤ්ඤො ආණං කරොසි, කර, නො චෙ, එත්ථෙව තෙ සීසං පාතෙස්සාමී’’ති ඛග්ගං අබ්බාහි. පරිචාරකා ධුත්තා තාවදෙව දිසාසු පලායිංසු. කුමාරො භීතො සාසනං සම්පටිච්ඡි. අථස්ස තෙ තත්ථෙව අභිසෙකං කත්වා සෙතච්ඡත්තං උස්සාපෙත්වා ‘‘සම්මා රජ්ජං අනුසාසාහී’’ති රඤ්ඤා වුත්තං යථාභූතවචනං නිය්‍යාතෙත්වා යථාගතමග්ගමෙව පටිපජ්ජිංසු. ඉමමත්ථං ආවිකරොන්තො භගවා ‘‘පුරත්ථිමාය දිසායා’’ති ආහ.

国王命令一位有智慧的大臣：“你去劝诫王子，让他处理判决事务等，为他重新举行灌顶仪式，然后回来。”大臣说：“陛下，无法劝诫王子，王子性情暴戾，可能会杀了我。”于是国王命令一位孔武有力的武士：“你与此人一同前去，如果王子不听从教诲，就砍下他的头。”于是，那大臣与武士这双使者迅速前往那里，询问守门人：“先生，城主王子在哪里？”守门人回答：“他正在城中十字路口喝酒，被一群浪荡子包围，享受着歌舞等娱乐，正坐着呢。”于是那双使者前去，大臣首先说：“主君，请您处理判决事务等，妥善地治理国家。”王子像没听见似的坐着。于是武士抓住他的头说：“如果你遵从国王的命令，就照做；否则，我便在此处让你的头颅落地！”，随即拔出了剑。侍从的浪荡子们立刻四散奔逃。王子害怕了，接受了教令。于是他们就在那里为他举行灌顶仪式，升起白伞，交付了国王所说的如实之言：“请妥善治理国家。”然后便循原路返回。世尊为显明此义，说了“在东方”等语。

තත්‍රිදං ඔපම්මසංසන්දනං – සමිද්ධමහානගරං විය හි නිබ්බානනගරං දට්ඨබ්බං, සත්තරතනසමන්නාගතො රාජා චක්කවත්ති විය සත්තබොජ්ඣඞ්ගරතනසමන්නාගතො ධම්මරාජා සම්මාසම්බුද්ධො, පච්චන්තිමනගරං විය සක්කායනගරං, තස්මිං නගරෙ කූටරාජපුත්තො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො කූටචිත්තුප්පාදො, කූටරාජපුත්තස්ස ධුත්තෙහි පරිවාරිතකාලො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො පඤ්චහි නීවරණෙහි සමඞ්ගිකාලො, ද්වෙ සීඝදූතා විය සමථකම්මට්ඨානඤ්ච විපස්සනාකම්මට්ඨානඤ්ච, මහායොධෙන සීසෙ ගහිතකාලො විය උප්පන්නපඨමජ්ඣානසමාධිනා [Pg.104] නිච්චලං කත්වා චිත්තග්ගහිතකාලො, යොධෙන සීසෙ ගහිතමත්තෙ ධුත්තානං දිසාසු පලායිත්වා දූරීභාවො විය පඨමජ්ඣානම්හි උප්පන්නමත්තෙ නීවරණානං දූරීභාවො, ‘‘කරිස්සාමි රඤ්ඤො සාසන’’න්ති සම්පටිච්ඡිතමත්තෙ විස්සට්ඨකාලො විය ඣානතො වුට්ඨිතකාලො, අමච්චෙන රඤ්ඤො සාසනං ආරොචිතකාලො විය සමාධිනා චිත්තං කම්මනියං කත්වා විපස්සනාකම්මට්ඨානස්ස වඩ්ඪිතකාලො, තත්ථෙවස්ස තෙහි ද්වීහි දූතෙහි කතාභිසෙකස්ස සෙතච්ඡත්තඋස්සාපනං විය සමථවිපස්සනාකම්මට්ඨානං නිස්සාය අරහත්තප්පත්තස්ස විමුත්තිසෙතච්ඡත්තුස්සාපනං වෙදිතබ්බං.

于此，此为譬喻之对应：应视涅槃城犹如繁荣大城；具足七觉支宝的正等正觉法王，犹如具足七宝的转轮王；应视萨迦耶(sakkāya)城犹如边地之城；此比丘生起狡诈之心，犹如于彼城中之伪王子；此比丘具足五盖之时，犹如伪王子为恶棍所围绕之时；止业处与观业处，犹如两位迅捷的使者；以生起的初禅定力使心不动而摄持之时，犹如大勇士抓住其头；初禅一生起，诸盖即远离，犹如勇士刚抓住其头，恶棍们即四散奔逃而远离；出定之时，犹如王子承诺“我将遵从国王的命令”后即被释放之时；以定力使心堪任后，增长观业处之时，犹如大臣宣告国王之命令之时；犹如就在那城中，为那由两位使者举行灌顶的王子升起白伞盖；当知，依靠止与观业处而证得阿罗汉果者，亦是升起解脱之白伞盖。

නගරන්ති ඛො භික්ඛු ඉමස්සෙතං චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස අධිවචනන්තිආදීසු පන චාතුමහාභූතිකස්සාතිආදීනං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා විත්ථාරිතොව. කෙවලං පන විඤ්ඤාණරාජපුත්තස්ස නිවාසට්ඨානත්තා එත්ථ කායො ‘‘නගර’’න්ති වුත්තො, තස්සෙව ද්වාරභූතත්තා ඡ ආයතනානි ‘‘ද්වාරානී’’ති, තෙසු ද්වාරෙසු නිච්චං සුප්පතිට්ඨිතත්තා සති ‘‘දොවාරිකො’’ති, කම්මට්ඨානං ආචික්ඛන්තෙන ධම්මරාජෙන පෙසිතත්තා සමථවිපස්සනා ‘‘සීඝං දූතයුග’’න්ති. එත්ථ මහායොධො විය සමථො, පණ්ඩිතාමච්චො විය විපස්සනා වෙදිතබ්බා.

比丘，“城”是对此四大所成之身的称谓。于此等句中，“四大所成”等词之义，已于下方详述。然仅因其为识王子之住处，故此身被称为“城”；因其为门，故六处被称为“门”；因念于彼等门中恒常善安住，故被称为“守门人”；因由开示业处的法王所派遣，故止与观被称为“一对速使”。于此，止当知如大将，观当知如智臣。

මජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකොති නගරමජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකො. මහාභූතානන්ති හදයවත්ථුස්ස නිස්සයභූතානං මහාභූතානං. වත්ථුරූපස්ස හි පච්චයදස්සනත්ථමෙවෙතං චතුමහාභූතග්ගහණං කතං. නගරමජ්ඣෙ පන සො රාජකුමාරො විය සරීරමජ්ඣෙ හදයරූපසිඞ්ඝාටකෙ නිසින්නො සමථවිපස්සනාදූතෙහි අරහත්තාභිසෙකෙන අභිසිඤ්චිතබ්බො විපස්සනාවිඤ්ඤාණරාජපුත්තො දට්ඨබ්බො. නිබ්බානං පන යථාභූතසභාවං අකුප්පං අධිකාරීති කත්වා යථාභූතං වචනන්ති වුත්තං. අරියමග්ගො පන යාදිසොව පුබ්බභාගවිපස්සනාමග්ගො, අයම්පි අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතත්තා තාදිසොයෙවාති කත්වා යථාගතමග්ගොති වුත්තො. ඉදං තාවෙත්ථ ධම්මදෙසනත්ථං ආභතාය උපමාය සංසන්දනං.

“于中之十字路口”者，谓城中之十字路口。“诸大种”者，谓作为心所依处之所依的诸大种。确实，取此四大种，仅为显示其为所依色之缘。又，当知有识王子，如彼王子坐于城中，此王子则坐于身中之心色十字路口，应由止观二使以阿罗汉果之灌顶而灌顶之。又，涅槃，因其自性如实、不坏，故被称为“如实语”。又，圣道与其前分观道是同类的，此圣道亦因具足八支而与彼相同，故被称为“随前之道”。当知此即是为说法而引述之譬喻与法义的对照。

තස්සෙවත්ථස්ස පාකටීකරණත්ථං ආභතපක්ඛෙ පන ඉදං සංසන්දනං – එත්ථ හි ඡද්වාරූපමා ඡඵස්සායතනවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තං ඛීණාසවං දස්සෙතුං [Pg.105] ආභතා, නගරසාමිඋපමා පඤ්චක්ඛන්ධවසෙන, සිඞ්ඝාටකූපමා චතුමහාභූතවසෙන, නගරූපමා තෙභූමකධම්මවසෙන දස්සනවිසුද්ධිපත්තං ඛීණාසවං දස්සෙතුං ආභතා. සඞ්ඛෙපතො පනිමස්මිං සුත්තෙ චතුසච්චමෙව කථිතං. සකලෙනපි හි නගරසම්භාරෙන දුක්ඛසච්චමෙව කථිතං, යථාභූතවචනෙන නිරොධසච්චං, යථාගතමග්ගෙන මග්ගසච්චං, දුක්ඛස්ස පන පභාවිකා තණ්හා සමුදයසච්චං. දෙසනාපරියොසානෙ පඤ්හපුච්ඡකො භික්ඛු සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතොති.

再者，为阐明彼义，于所引部分有此对应：此处，为显示已得见清净的漏尽者，以六触处的方式引述了六门喻，以五蕴的方式引述了城主喻，以四大种的方式引述了十字路口喻，以三界法的方式引述了城喻。简而言之，于此经中仅说四圣谛。实则，以城的全部构成宣说了苦谛，以如实之语宣说了灭谛，以所行之道宣说了道谛，而令苦生起之渴爱，即是集谛。说法结束时，提问的比丘安立于须陀洹果。

9. වීණොපමසුත්තවණ්ණනා

9. 琴喻经释义

246. නවමෙ යස්ස කස්සචි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වාති ඉදං සත්ථා යථා නාම මහාකුටුම්බිකො මහන්තං කසිකම්මං කත්වා, නිප්ඵන්නසස්සො ඝරද්වාරෙ මණ්ඩපං කත්වා, උභතොසඞ්ඝස්ස දානං පවත්තෙය්‍ය. කිඤ්චාපි තෙන උභතොසඞ්ඝස්ස දානං පට්ඨපිතං, ද්වීසු පන පරිසාසු සන්තප්පිතාසු සෙසජනම්පි සන්තප්පෙතියෙව, එවමෙව භගවා සමධිකානි චත්තාරි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි පාරමියො පූරෙත්වා බොධිමණ්ඩෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං අධිගන්ත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ජෙතවනමහාවිහාරෙ නිසින්නො භික්ඛුපරිසාය චෙව භික්ඛුනිපරිසාය ච මහාධම්මයාගං යජන්තො වීණොපමසුත්තං ආරභි. තං පෙනෙතං කිඤ්චාපි ද්වෙ පරිසා සන්ධාය ආරද්ධං, චතුන්නම්පි පන පරිසානං අවාරිතං. තස්මා සබ්බෙහිපි සොතබ්බඤ්චෙව සද්ධාතබ්බඤ්ච, පරියොගාහිත්වා චස්ස අත්ථරසො වින්දිතබ්බොති.

246. 第九，关于“任何比丘或比丘尼”此句：导师开示，譬如一位大富长者，从事广大农耕，谷物丰收后，于家门前搭建棚帐，为比丘、比丘尼二部僧团布施。虽然他所设的布施是为二部僧团，但在满足此二众后，其余众人亦同样得到满足。与此相同，世尊圆满了四阿僧祇又十万大劫的波罗蜜，于菩提座下证得一切知智，转动无上法轮，坐于祇陀林大精舍中，为比丘众与比丘尼众行大法施，而开始宣说《琴喻经》。此经虽然是针对二众而说，但对四众也无遮止。是故，一切人天皆应听闻、信受，并深入探究，以体会其义味。

තත්ථ ඡන්දොතිආදීසු ඡන්දො නාම පුබ්බුප්පත්තිකා දුබ්බලතණ්හා, සො රඤ්ජෙතුං න සක්කොති. අපරාපරං උප්පජ්ජමානා පන බලවතණ්හා රාගො නාම, සො රඤ්ජෙතුං සක්කොති. දණ්ඩාදානාදීනි කාතුං අසමත්ථො පුබ්බුප්පත්තිකො දුබ්බලකොධො දොසො නාම. තානි කාතුං සමත්ථො අපරාපරුප්පත්තිකො බලවකොධො පටිඝං නාම. මොහො පන මොහනසම්මොහනවසෙන උප්පන්නං අඤ්ඤාණං. එවමෙත්ථ පඤ්චහිපි පදෙහි තීණි අකුසලමූලානි ගහිතානි. තෙසු ගහිතෙසු සබ්බෙපි තම්මූලකා කිලෙසා ගහිතාව හොන්ති. ‘‘ඡන්දො රාගො’’ති වා පදද්වයෙන අට්ඨලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ‘‘දොසො [Pg.106] පටිඝ’’න්ති පදද්වයෙන ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, මොහපදෙන ලොභදොසරහිතා ද්වෙ උද්ධච්චවිචිකිච්ඡාසහගතචිත්තුප්පාදා ගහිතාති. එවං සබ්බෙපි ද්වාදස චිත්තුප්පාදා දස්සිතාව හොන්ති.

于此“欲”等词中，“欲”(chando)为最初生起的微弱渴爱，其不能令（心）染着。而相续生起的强烈渴爱，名为“贪”(rāgo)，其能令（心）染着。最初生起、无力行使执杖惩罚等的微弱之忿，名为“嗔”(doso)。能够行使此等（行为）、相续生起的猛烈之忿，名为“瞋恚”(paṭighaṃ)。而“痴”(moho)则是由迷惑、极度迷惑而生的无知。如是，于此，以此五词即已摄取三不善根。当此等被摄取时，一切以其为根的烦恼亦皆被摄取。或者，以“欲、贪”二词，摄八种贪俱心生；以“嗔、瞋恚”二词，摄二种忧俱心生；以“痴”一词，摄离贪、嗔的二种心生，即掉举俱心生与疑俱心生。如是，一切十二（不善）心生，皆已显示。

සභයොති කිලෙසචොරානං නිවාසට්ඨානත්තා සභයො. සප්පටිභයොති වධබන්ධනාදීනං කාරණත්තා සප්පටිභයො. සකණ්ටකොති රාගාදීහි කණ්ටකෙහි සකණ්ටකො. සගහනොති රාගගහනාදීහි සගහනො. උම්මග්ගොති දෙවලොකං වා මනුස්සලොකං වා නිබ්බානං වා ගච්ඡන්තස්ස අමග්ගො. කුම්මග්ගොති කුච්ඡිතජෙගුච්ඡිභූතට්ඨානගමනඑකපදිකමග්ගො විය අපායසම්පාපකත්තා කුම්මග්ගො. දුහිතිකොති එත්ථ ඉහිතීති ඉරියනා, දුක්ඛා ඉහිති එත්ථාති, දුහිතිකො. යස්මිඤ්හි මග්ගෙ මූලඵලාදිඛාදනීයං වා සායනීයං වා නත්ථි, තස්මිං ඉරියනා දුක්ඛා හොති, න සක්කා තං පටිපජ්ජිත්වා ඉච්ඡිතට්ඨානං ගන්තුං. කිලෙසමග්ගම්පි පටිපජ්ජිත්වා න සක්කා සම්පත්තිභවං ගන්තුන්ති කිලෙසමග්ගො දුහිතිකොති වුත්තො. ද්වීහිතිකොතිපි පාඨො, එසෙවත්ථො. අසප්පුරිසසෙවිතොති කොකාලිකාදීහි අසප්පුරිසෙහි සෙවිතො.

“有怖畏”(sabhayo)，因其是诸烦恼贼的住处，故为有怖畏。“有险恶”(sappaṭibhayo)，因其是杀害、捆绑等的原因，故为有险恶。“有刺”(sakaṇṭako)，因其有贪等诸刺，故为有刺。“有密林”(sagahano)，因其有贪等（如）密林（中的猛兽），故为有密林。“非道”(ummaggo)，对前往天界、人界或涅槃者而言，此非其道。“恶道”(kummaggo)，因其引至恶趣，如通往卑贱可憎之处的独行道，故为恶道。“难行”(duhitiko)，于此，“行”(ihiti)为行进，于此行进是痛苦的，故为“难行”。诚然，于某道路上，若无根、果等嚼食或尝食，于彼处行进则为痛苦，无法循此路到达意欲之处。循烦恼道亦无法到达善趣，故烦恼道被称为“难行”。亦有读作“dvīhitiko”者，其义相同。“为非善人所行”(asappurisasevito)，谓为果嘎里咖(kokālika)等非善人所行用。

තතො චිත්තං නිවාරයෙති තෙහි චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යෙහි රූපෙහි තං ඡන්දාදිවසෙන පවත්තචිත්තං අසුභාවජ්ජනාදීහි උපායෙහි නිවාරයෙ. චක්ඛුද්වාරස්මිඤ්හි ඉට්ඨාරම්මණෙ රාගෙ උප්පන්නෙ අසුභතො ආවජ්ජන්තස්ස චිත්තං නිවත්තති, අනිට්ඨාරම්මණෙ දොසෙ උප්පන්නෙ මෙත්තතො ආවජ්ජන්තස්ස චිත්තං නිවත්තති, මජ්ඣත්තාරම්මණෙ මොහෙ උප්පන්නෙ උද්දෙසපරිපුච්ඡං ගරුවාසං ආවජ්ජන්තස්ස චිත්තං නිවත්තති. එවං අසක්කොන්තෙන පන සත්ථුමහත්තතං ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතා සඞ්ඝස්ස සුප්පටිපත්ති ච ආවජ්ජිතබ්බා. සත්ථුමහත්තතං පච්චවෙක්ඛතොපි හි ධම්මස්ස ස්වාක්ඛාතතං සඞ්ඝස්ස සුප්පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛතොපි චිත්තං නිවත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘අසුභාවජ්ජනාදීහි උපායෙහි නිවාරයෙ’’ති.

“自此，应防止心”，（此句意为：）对于那些被眼识所识知的色，应以作意不净等方法，防止那因欲贪等而生起的心。因为在眼门，于可喜所缘生起贪时，作意不净者的心即会退去；于不可喜所缘生起瞋时，作意慈者的心即会退去；于中庸所缘生起痴时，作意于诵习、请教及亲近师长者的心即会退去。若以此法仍不能防止，则应作意导师的伟大、法的善说及僧的善行道。因为即使只是省察导师的伟大、省察法的善说、省察僧的善行道，心也会退去。是故说：“应以作意不净等方法防止之”。

කිට්ඨන්ති කිට්ඨට්ඨානෙ උප්පන්නසස්සං. සම්පන්නන්ති පරිපුණ්ණං සුනිප්ඵන්නං. කිට්ඨාදොති සස්සඛාදකො. එවමෙව ඛොති එත්ථ සම්පන්නකිට්ඨං විය පඤ්ච කාමගුණා දට්ඨබ්බා, කිට්ඨාදො ගොණො විය කූටචිත්තං, කිට්ඨාරක්ඛස්ස පමාදකාලො විය භික්ඛුනො ඡසු ද්වාරෙසු සතිං පහාය විචරණකාලො, කිට්ඨාරක්ඛස්ස පමාදමාගම්ම ගොණෙන ගහිතගබ්භස්ස කිට්ඨස්ස ඛාදිතත්තා සස්සසාමිනො [Pg.107] සස්සඵලානධිගමො විය ඡද්වාරරක්ඛිකාය සතියා විප්පවාසමාගම්ම පඤ්චකාමගුණං අස්සාදෙන්තෙන චිත්තෙන කුසලපක්ඛස්ස නාසිතත්තා භික්ඛුනො සාමඤ්ඤඵලාධිගමාභාවො වෙදිතබ්බො.

“庄稼”是指在田地里生长的谷物。“丰熟”是指圆满、完全成熟。“食苗者”是吃庄稼者。同样地，在此应当这样理解：五种欲乐就像丰熟的庄稼，狡诈心就像食苗的牛，比丘于六门舍弃正念而游走之时，就像守护庄稼者的放逸之时。犹如守护庄稼者因放逸，导致已结穗的庄稼被牛所食，使得庄稼主不得收成；同样地，应知比丘因远离守护六门之念，以心享受五种欲乐，毁坏善品，故不得沙门果。

උපරිඝටායන්ති ද්වින්නං සිඞ්ගානං අන්තරෙ. සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හෙය්‍යාති ඝටායං පතිට්ඨිතෙ නාසාරජ්ජුකෙ සුට්ඨු නිග්ගහිතං කත්වා නිග්ගණ්හෙය්‍ය. දණ්ඩෙනාති මුග්ගරසදිසෙන ථූලදණ්ඩකෙන. එවඤ්හි සො භික්ඛවෙ ගොණොති එවං සො කිට්ඨාරක්ඛස්ස පමාදමන්වාය යස්මිං යස්මිං ඛණෙ කිට්ඨං ඔතරිතුකාමො හොති, තස්මිං තස්මිං ඛණෙ එවං නිග්ගණ්හිත්වා තාළෙත්වා ඔසජ්ජනෙන නිබ්බිසෙවනභාවං උපනීතො ගොණො.

“在双角之上”（Uparighaṭāyanti）是在两角之间。“应善加制伏”（Suniggahitaṃ niggaṇheyya）是[指]在安置于轭上的鼻绳上，牢固地执取后，应予制伏。“用棍棒”（Daṇḍena）是[指]用如槌般粗大的棍棒。诸比丘，那头牛就是这样：缘于看守稻田者的放逸，在它任何时刻想要进入稻田时，就在那时被如此制伏、鞭打，通过呵斥制止，被带到不再犯的状态。

එවමෙව ඛොති ඉධාපි සම්පන්නකිට්ඨමිව පඤ්ච කාමගුණා දට්ඨබ්බා, කිට්ඨාදො විය කූටචිත්තං, කිට්ඨාරක්ඛස්ස අප්පමාදො විය ඉමස්ස භික්ඛුනො ඡසු ද්වාරෙසු සතියා අවිස්සජ්ජනං, දණ්ඩො විය සුත්තන්තො, ගොණස්ස කිට්ඨාභිමුඛකාලෙ දණ්ඩෙන තාළනං විය චිත්තස්ස බහිද්ධා පුථුත්තාරම්මණාභිමුඛකාලෙ අනමතග්ගියදෙවදූතආදිත්තආසීවිසූපමඅනාගතභයාදීසු තං තං සුත්තං ආවජ්ජෙත්වා චිත්තුප්පාදස්ස පුථුත්තාරම්මණතො නිවාරෙත්වා මූලකම්මට්ඨානෙ ඔතාරණං වෙදිතබ්බං. තෙනාහු පොරාණා –

同样地，在此处也应当将五种欲乐视为已成熟的庄稼。食苗牛如同虚伪的心，守护庄稼的不放逸如同这位比丘在六根门头不舍弃正念，鞭杖如同经典，当牛想要吃庄稼时用鞭杖抽打它，如同当心向外攀缘各种不同所缘时，应回忆无始轮回、天界使者、燃烧、毒蛇等譬喻以及未来诸怖畏，并通过忆念这些经教，阻止心趋向不同的外境所缘，使其安住于根本业处。因此古代的圣者说：

‘‘සුභාසිතං සුත්වා මනො පසීදති,දමෙති නං පීතිසුඛඤ්ච වින්දති;

තදස්ස ආරම්මණෙ තිට්ඨතෙ මනො,ගොණොව කිට්ඨාදකො දණ්ඩතජ්ජිතො’’ති.

“闻善说时心澄净，调伏彼心得喜乐；其心安住于所缘，如食苗牛为杖所伏。”

උදුජිතන්ති තජ්ජිතං. සුදුජිතන්ති සුතජ්ජිතං, සුජිතන්තිපි අත්ථො. උදු, සුදූති ඉදං පන නිපාතමත්තමෙව. අජ්ඣත්තන්ති ගොචරජ්ඣත්තං. සන්තිට්ඨතීතිආදීසු පඨමජ්ඣානවසෙන සන්තිට්ඨති, දුතියජ්ඣානවසෙන සන්නිසීදති, තතියජ්ඣානවසෙන එකොදි හොති, චතුත්ථජ්ඣානවසෙන සමාධියති. සබ්බම්පි වා එතං පඨමජ්ඣානවසෙන වෙදිතබ්බං. එත්තාවතා හි සම්මාසම්බුද්ධෙන සමථානුරක්ඛණඉන්ද්‍රියසංවරසීලං නාම කථිතං.

“Udujita”即“被威慑”。“Sudujita”即“被善威慑”，亦有“善胜”之义。“Udu”、“Sudū”在此仅为语助词。“内”指行境之内。“安住”等句中：依初禅而安住，依第二禅而安坐，依第三禅而一心，依第四禅而入定。或者，这一切都应理解为依初禅而成办。至此，正等觉者已宣说了名为“由止所守护之根律仪戒”的教法。

රඤ්ඤො වාති කස්සචිදෙව පච්චන්තරඤ්ඤො වා. සද්දං සුණෙය්‍යාති පච්චූසකාලෙ පබුද්ධො කුසලෙන වීණාවාදකෙන වාදියමානාය මධුරසද්දං සුණෙය්‍ය. රජනීයොතිආදීසු චිත්තං රඤ්ජෙතීති රජනීයො. කාමෙතබ්බතාය [Pg.108] කමනීයො. චිත්තං මදයතීති මදනීයො. චිත්තං මුච්ඡිතං විය කරණතො මුච්ඡියතීති මුච්ඡනීයො. ආබන්ධිත්වා විය ගහණතො බන්ධතීති බන්ධනීයො. අලං මෙ, භොති වීණාය සණ්ඨානං දිස්වා තං අනිච්ඡන්තො එවමාහ. උපධාරණෙති වෙට්ඨකෙ. කොණන්ති චතුරස්සං සාරදණ්ඩකං.

“‘或王’，指某位边境之王。‘闻声’，是说在黎明时分醒来，听到善巧的琴师所弹奏的琴的美妙声音。在‘能引染爱者’等词中：因为它能使心染著，故名‘能引染爱者’；因其应被欲求，故名‘可欲者’；因为它能使心沉醉，故名‘能令沉醉者’；因为它能使心仿佛昏迷，故名‘能令昏迷者’；因为它能像捆绑一样执取，故名‘能束缚者’。‘够了，女士’，是说（有人）看到琴的形状后，不想要它，便如此说。‘琴颈处’指弦轴。‘拨子’指方形的、由心材制成的拨弦棒。

සො තං වීණන්ති සො රාජා ‘‘ආහරථ නං වීණං, අහමස්සා සද්දං පසිස්සාමී’’ති තං වීණං ගහෙත්වා. දසධා වාතිආදීසු පඨමං තාව දසධා ඵාලෙය්‍ය, අථස්සා සද්දං අපස්සන්තො සතධා ඵාලෙය්‍ය, තථාපි අපස්සන්තො සකලිකං සකලිකං කරෙය්‍ය, තථාපි අපස්සන්තො ‘‘සකලිකා ඣායිස්සන්ති, සද්දො පන නික්ඛමිත්වා පලායිස්සති, තදා නං පස්සිස්සාමී’’ති අග්ගිනා ඩහෙය්‍ය. තථාපි අපස්සන්තො ‘‘සල්ලහුකානි මසිචුණ්ණානි වාතෙන භස්සිස්සන්ති, සද්දො සාරධඤ්ඤං විය පාදමූලෙ පතිස්සති, තදා නං පස්සිස්සාමී’’ති මහාවාතෙ වා ඔඵුනෙය්‍ය. තථාපි අපස්සන්තො ‘‘මසිචුණ්ණානි යථොදකං ගමිස්සන්ති, සද්දො පන පාරං ගච්ඡන්තො පුරිසො විය නික්ඛමිත්වා තරිස්සති, තදා නං පස්සිස්සාමී’’ති නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්‍ය.

“‘他取那琴’，是说那位国王想：‘把那琴拿来，我要看它的声音。’于是取了那琴。在‘十份’等词中，（是说）他首先将琴劈成十份，还看不到声音，又将它劈成一百份；还是看不到，便将它弄成碎片；还是看不到，他想：‘碎片会烧掉，但声音会出来逃走，那时我便能看见它。’于是用火烧它。还是看不到，他想：‘轻细的灰烬会被风吹散，声音则会像饱满的谷粒一样落在脚边，那时我便能看见它。’于是在大风中扬撒它。还是看不到，他想：‘灰烬会随水流去，声音则会像渡河的人一样出来渡过，那时我便能看见它。’于是将它投入湍急的河流中。

එවං වදෙය්‍යාති සබ්බෙහිපිමෙහි උපායෙහි අපස්සන්තො තෙ මනුස්සෙ එවං වදෙය්‍ය. අසතී කිරායන්ති අසතී කිර අයං වීණා, ලාමිකාති අත්ථො. අසතීති ලාමකාධිවචනමෙතං. යථාහ –

“‘他会如此说’：用尽所有这些方法仍然没有见到（声音），他便会对那些人这样说：‘这琴原来是无实的（asatī），意即它是劣质的。’‘无实’是‘劣质’的同义词，正如所说：

‘‘අසා ලොකිත්ථියො නාම, වෙලා තාසං න විජ්ජති;

සාරත්තා ච පගබ්භා ච, සිඛී සබ්බඝසො යථා’’ති. (ජා. 1.1.61);

“‘世间女子名为无实，她们没有操守；她们贪染且放肆，犹如吞噬一切的火。’”

යථෙවං යංකිඤ්චි වීණා නාමාති න කෙවලඤ්ච වීණායෙව ලාමිකා, යථෙව පන අයං වීණා නාම, එවං යංකිඤ්චි අඤ්ඤම්පි තන්තිබද්ධං, සබ්බං තං ලාමකමෙවාති අත්ථො. එවමෙව ඛොති එත්ථ වීණා විය පඤ්චක්ඛන්ධා දට්ඨබ්බා, රාජා විය යොගාවචරො. යථා සො රාජා තං වීණං දසධා ඵාලනතො පට්ඨාය විචිනන්තො සද්දං අදිස්වා වීණාය අනත්ථිකො හොති, එවං යොගාවචරො පඤ්චක්ඛන්ධෙ සම්මසන්තො අහන්ති වා මමන්ති වා ගහෙතබ්බං අපස්සන්තො ඛන්ධෙහි අනත්ථිකො හොති. තෙනස්ස තං ඛන්ධසම්මසනං [Pg.109] දස්සෙන්තො රූපං සමන්වෙසති යාවතා රූපස්ස ගතීතිආදිමාහ.

正如这名为琴的乐器，并非只有琴是低劣的，而是像这琴一样，任何其他有弦之物，也全都低劣，此即其义。同样地，于此，五蕴应被视为琴，瑜伽行者应被视为国王。犹如那国王，从将琴劈成十块开始，寻找其声而不得见，便对琴不再有需要；同样地，瑜伽行者审察五蕴时，不见有可执取为“我”或“我所”者，便对诸蕴不再有需要。因此，世尊为他开示那对诸蕴的审察，便说了‘他探寻色，乃至色的行处’等语。

තත්ථ සමන්වෙසතීති පරියෙසති. යාවතා රූපස්ස ගතීති යත්තකා රූපස්ස ගති. තත්ථ ගතීති ගතිගති, සඤ්ජාතිගති, සලක්ඛණගති, විභවගති, භෙදගතීති පඤ්චවිධා හොන්ති. තත්ථ ඉදං රූපං නාම හෙට්ඨා අවීචිපරියන්තං කත්වා උපරි අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකං අන්තො කත්වා එත්ථන්තරෙ සංසරති වත්තති, අයමස්ස ගතිගති නාම.

于此，“探寻”(samanvesati)即是寻求(pariyesati)。“乃至色的行处”(Yāvatā rūpassa gati)意为色的一切行处。于此，“行处”(gati)有五种，即：趣行处(gatigati)、生起行处(sañjātigati)、相行处(salakkhaṇagati)、无有行处(vibhavagati)、散坏行处(bhedagati)。其中，此色，下至无间地狱(Avīci)为终，上至色究竟天梵世间为内，于此间流转、存续，这称为它的趣行处。

අයං පන කායො නෙව පදුමගබ්භෙ, න පුණ්ඩරීකනීලුප්පලාදීසු සඤ්ජායති, ආමාසයපක්කාසයානං පන අන්තරෙ බහලන්ධකාරෙ දුග්ගන්ධපවනවිචරිතෙ පරමජෙගුච්ඡෙ ඔකාසෙ පූතිමච්ඡාදීසු කිමි විය සඤ්ජායති, අයං රූපස්ස සඤ්ජාතිගති නාම.

又，此身既非生于莲花胎中，亦非生于白莲(puṇḍarīka)、青莲(nīluppala)等中，而是在生脏与熟脏之间，于厚重黑暗、恶臭之风流行、极其可厌之处，犹如腐鱼等中的蛆虫般生起。这称为色的生起行处。

දුවිධං පන රූපස්ස ලක්ඛණං, ‘‘රුප්පතීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා රූප’’න්ති (සං. නි. 3.79) එවං වුත්ත රුප්පනසඞ්ඛාතං පච්චත්තලක්ඛණඤ්ච අනිච්චාදිභෙදං සාමඤ්ඤලක්ඛණඤ්ච, අයමස්ස සලක්ඛණගති නාම.

又，色有二种相：其一为如所说“诸比丘，因为它会变坏(ruppati)，故名为色”中，被称为“变坏”的自相(paccattalakkhaṇa)；其二为有无常等差别的共相(sāmaññalakkhaṇa)。这即是它的相行处。

‘‘ගති මිගානං පවනං, ආකාසො පක්ඛිනං ගති;

විභවො ගති ධම්මානං, නිබ්බානං අරහතො ගතී’’ති. (පරි. 339) –

“森林是野兽的行处，天空是飞鸟的行处；灭尽是诸法的归趣，涅槃是阿罗汉的归趣。”

එවං වුත්තො රූපස්ස අභාවො විභවගති නාම. යො පනස්ස භෙදො, අයං භෙදගති නාම. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයො. කෙවලඤ්හෙත්ථ උපරි යාව භවග්ගා තෙසං සඤ්ජාතිගති, සලක්ඛණගතියඤ්ච වෙදයිතසඤ්ජානනඅභිසඞ්ඛරණවිජානනවසෙන පච්චත්තලක්ඛණං වෙදිතබ්බං.

如此所说，色之不存在，名为坏灭趣。而其破坏，此名为破坏趣。于受等亦是此理。于此，仅应了知上至有顶，彼等之生起趣；以及于自相趣中，应以感受、识想、行作、识知的方式了知各自之相。

තම්පි තස්ස න හොතීති යදෙතං රූපාදීසු අහන්ති වා මමන්ති වා අස්මීති වා එවං නිද්දිට්ඨං දිට්ඨිතණ්හාමානග්ගාහත්තයං, තම්පි තස්ස ඛීණාසවස්ස න හොතීති යථානුසන්ධිනාව සුත්තාගතං. තෙන වුත්තං මහාඅට්ඨකථායං –

“彼亦无有此”者，谓于色等法中，如是所指陈之“我”、“我所”、“我是”等见、爱、慢三执，彼漏尽者亦无有此。此乃依经文之上下文而来。是故，《大义注》中说：

‘‘ආදිම්හි සීලං කථිතං, මජ්ඣෙ සමාධිභාවනා;

පරියොසානෙ ච නිබ්බානං, එසා වීණොපමා කථා’’ති.

“初说戒，中说定修习；末后则说涅槃，此即琵琶喻说。”

10. ඡප්පාණකොපමසුත්තවණ්ණනා

10. 六生物本行释义

247. දසමෙ [Pg.110] අරුගත්තොති වණසරීරො. තෙසංයෙව අරූනං පක්කත්තා පක්කගත්තො. සරවනන්ති කණ්ඩවනං. එවමෙව ඛොති අරුගත්තො පුරිසො විය දුස්සීලපුග්ගලො වෙදිතබ්බො. තස්ස කුසකණ්ටකෙහි විද්ධස්ස සරපත්තෙහි ච අසිධාරූපමෙහි විලිඛිතගත්තස්ස භිය්‍යොසොමත්තාය දුක්ඛදොමනස්සං විය තත්ථ තත්ථ සබ්‍රහ්මචාරීහි ‘‘අයං සො ඉමෙසඤ්ච ඉමෙසඤ්ච කම්මානං කාරකො’’ති වුච්චමානස්ස උප්පජ්ජනදුක්ඛං වෙදිතබ්බං.

247. 第十经中，“疮身”(arugatto)是指遍体生疮的人。因那些疮口成熟，故为“熟疮身”(pakkagatto)。“箭林”(saravana)是指刺林。同样地，当知有疮病的人好比破戒的个人(puggala)。犹如那人被吉祥草刺所刺，又被如剑刃般的箭叶所划伤身体，苦和忧大大增加；同样地，当知那破戒者在各处被同梵行者指责说：“此人就是做这些那些（恶）业的人”时所生起的痛苦。

ලභති වත්තාරන්ති ලභති චොදකං. එවංකාරීති එවරූපානං වෙජ්ජකම්මදූතකම්මාදීනං කාරකො. එවංසමාචාරොති විධවා ගොචරාදිවසෙන එවරූපගොචරො. අසුචිගාමකණ්ටකොති අසුද්ධට්ඨෙන අසුචි, ගාමවාසීනං විජ්ඣනට්ඨෙන කණ්ටකොති ගාමකණ්ටකො.

“得言说者”（labhati vattāraṃ），即得到呵责者。“如是作者”（evaṃkārī），即从事医疗、信使等此类行为者。“如是行者”（evaṃsamācāro），即以寡妇为行境等，有如是行境者。“不净之村棘”（asucigāmakaṇṭako）者，因其不净，故为“不净”；因其刺伤村民，故为“村棘”。

පක්ඛින්ති හත්ථිසොණ්ඩසකුණං. ඔස්සජ්ජෙය්‍යාති විස්සජ්ජෙය්‍ය. ආවිඤ්ඡෙය්‍යුන්ති ආකඩ්ඪෙය්‍යුං. පවෙක්ඛාමීති පවිසිස්සාමි. ආකාසං ඩෙස්සාමීති ආකාසං උප්පතිස්සාමි.

“鸟”（pakkhi），指象鼻鸟。“应放出”（ossajjeyya），即应放开。“应牵引”（āviñcheyyuṃ），即应拉。“我将进入”（pavekkhāmi），即我将进入。“我将飞向天空”（ākāsaṃ ḍessāmi），即我将飞上天空。

එතෙසු පන අහි ‘‘භොගෙහි මණ්ඩලං බන්ධිත්වා සුපිස්සාමී’’ති වම්මිකං පවිසිතුකාමො හොති. සුසුමාරො ‘‘දූරෙ බිලං පවිසිත්වා නිපජ්ජිස්සාමී’’ති උදකං පවිසිතුකාමො හොති. පක්ඛී ‘‘අජටාකාසෙ සුඛං විචරිස්සාමී’’ති ආකාසං ඩෙතුකාමො හොති. කුක්කුරො ‘‘උද්ධනට්ඨානෙ ඡාරිකං බ්‍යූහිත්වා උසුමං ගණ්හන්තො නිපජ්ජිස්සාමී’’ති ගාමං පවිසිතුකාමො හොති. සිඞ්ගාලො ‘‘මනුස්සමංසං ඛාදිත්වා පිට්ඨිං පසාරෙත්වා සයිස්සාමී’’ති ආමකසුසානං පවිසිතුකාමො හොති. මක්කටො ‘‘උච්චෙ රුක්ඛෙ අභිරුහිත්වා දිසාදිසං පක්ඛන්දිස්සාමී’’ති වනං පවිසිතුකාමො හොති.

再者，于此等（生物）中，蛇想道：“我将以身盘成圆圈而眠”，故欲进入蚁丘。鳄鱼想道：“我将进入深水之穴躺下”，故欲进入水中。鸟想道：“我将在空旷的天空中自在遨游”，故欲飞向天空。狗想道：“我将在炉灶处扒开灰烬，取暖而卧”，故欲进入村庄。豺狼想道：“我将食人肉后，伸展背部而眠”，故欲进入弃尸林。猴子想道：“我将爬上高树，从一方跳至另一方”，故欲进入森林。

අනුවිධායෙය්‍යුන්ති අනුගච්ඡෙය්‍යුං, අනුවිධියෙය්‍යුන්තිපි පාඨො, අනුවිධානං ආපජ්ජෙය්‍යුන්ති අත්ථො. යත්ථ සො යාති, තත්ථෙව ගච්ඡෙය්‍යුන්ති වුත්තං හොති. එවමෙවාති එත්ථ ඡ පාණකා විය ඡායතනානි දට්ඨබ්බානි, දළ්හරජ්ජු විය තණ්හා, මජ්ඣෙ ගණ්ඨි විය අවිජ්ජා. යස්මිං යස්මිං ද්වාරෙ ආරම්මණං බලවං හොති, තං තං ආයතනං තස්මිං තස්මිං ආරම්මණෙ ආවිඤ්ඡති.

“应随行”(anuvidhāyeyyunti)即是应跟随(anugaccheyyuṃ)，亦有作“anuvidhiyeyyunti”的读法，其义为陷入随行（的状态）。此即是说：强者去往何处，（余者）即应去往彼处。同样地，于此（譬喻）中，六种生物应被视为六处，坚固的绳索应被视为贪爱，中间的绳结应被视为无明。于任何根门，若所缘强大，则彼根处即会将此人牵引至彼所缘。

ඉමං [Pg.111] පන උපමං භගවා සරික්ඛකෙන වා ආහරෙය්‍ය ආයතනානං වා නානත්තදස්සනවසෙන. තත්ථ සරික්ඛකෙන තාව විසුං අප්පනාකිච්චං නත්ථි, පාළියංයෙව අප්පිතා. ආයතනානං නානත්තදස්සනෙන පන අයං අප්පනා – අහි නාමෙස බහි සිත්තසම්මට්ඨෙ ඨානෙ නාභිරමති, සඞ්කාරට්ඨානතිණපණ්ණගහනවම්මිකානියෙව පන පවිසිත්වා නිපන්නකාලෙ අභිරමති, එකග්ගතං ආපජ්ජති. එවමෙව චක්ඛුපෙතං විසමජ්ඣාසයං, මට්ඨාසු සුවණ්ණභිත්තිආදීසු නාභිරමති, ඔලොකෙතුම්පි න ඉච්ඡති, රූපචිත්තපුප්ඵලතාදිවිචිත්තෙසුයෙව පන අභිරමති. තාදිසෙසු හි ඨානෙසු චක්ඛුම්හි අප්පහොන්තෙ මුඛම්පි විවරිත්වා ඔලොකෙතුකාමො හොති.

再者，世尊引述此譬喻，或是依于相似性，或是为了开示诸根处的差异性。其中，若依于相似性，则无需另作配对，于巴利圣典中即已配对。然而，为开示诸根处的差异性，则有此配对：名为蛇者，不喜于外在经洒扫而平整之处，唯乐于进入垃圾堆、草叶丛生之处、蚁丘中躺卧之时，并达于心一境性。同样地，此眼根亦有喜好繁杂之性，不乐于平滑的黄金墙壁等，乃至不欲观看，而唯独喜爱如图画、花、果、藤蔓等种种杂色之物。诚然，于此等处，当眼力犹有未逮时，（人）甚至会张口欲观。

සුසුමාරොපි බහි නික්ඛන්තො ගහෙතබ්බං න පස්සති, අක්ඛිං නිමීලෙත්වා චරති. යදා පන බ්‍යාමසතමත්තං උදකං ඔගාහිත්වා බිලං පවිසිත්වා නිපන්නො හොති, තදා තස්ස චිත්තං එකග්ගං හොති, සුඛං සුපති. එවමෙව සොතම්පෙතං බිලජ්ඣාසයං ආකාසසන්නිස්සිතං, කණ්ණච්ඡිද්දකූපකෙයෙව අජ්ඣාසයං කරොති, කණ්ණච්ඡිද්දාකාසොයෙව තස්ස සද්දසවනෙ පච්චයො හොති. අජටාකාසොපි වට්ටතියෙව. අන්තොලෙණස්මිඤ්හි සජ්ඣායෙ කයිරමානෙ න ලෙණච්ඡදනං භින්දිත්වා සද්දො බහි නික්ඛමති, ද්වාරවාතපානඡිද්දෙහි පන නික්ඛමිත්වා ධාතුපරම්පරා ඝට්ටෙන්තො ආගන්ත්වා සොතපසාදං ඝට්ටෙති. අථ තස්මිං කාලෙ ‘‘අසුකං නාම සජ්ඣායතී’’ති ලෙණපිට්ඨෙ නිසින්නා ජානන්ති.

鳄鱼出外时，亦看不见可执取之物，闭目而行。然当其潜入百寻之水，入于洞穴而卧时，其心便得专注，安稳而眠。同理，此耳根亦倾向于孔穴，依止于空界，仅以耳孔之穴为意向，耳孔之空界即是其听闻声音之缘。无障碍之虚空亦可。于洞穴内诵读时，声音不会穿破洞顶而出，而是从门窗孔隙而出，通过元素次第碰撞而来，触及耳净色。尔时，坐于洞外之人便知：“正在诵读某某经典”。

එවං සන්තෙ සම්පත්තගොචරතා හොති, කිං පනෙතං සම්පත්තගොචරන්ති? ආම සම්පත්තගොචරං. යදි එවං දූරෙ භෙරිආදීසු වජ්ජමානෙසු ‘‘දූරෙ සද්දො’’ති ජානනං න භවෙය්‍යාති. නො න භවති. සොතපසාදස්මිඤ්හි ඝට්ටිතෙ ‘‘දූරෙ සද්දො, ආසන්නෙ සද්දො, පරතීරෙ ඔරිමතීරෙ’’ති තථා තථා ජානනාකාරො හොති, ධම්මතා එසාති. කිං එතාය ධම්මතාය? යතො යතො ඡිද්දං, තතො තතො සවනං හොති චන්දිමසූරියාදීනං දස්සනං වියාති අසම්පත්තගොචරමෙවෙතං.

若如此，则成所至行境。然此耳根是所至行境耶？诚然，是所至行境。倘若如此，于远处敲击大鼓等时，则不应有“远处有声”之知。非也，此知是有的。因为当耳净色被触及时，便有“远处有声，近处有声，彼岸有声，此岸有声”如是如是的了知方式，此是法性。此法性为何？何处有孔隙，何处即有听闻，犹如得见日月等。是故，此实为非所至行境。

පක්ඛීපි රුක්ඛෙ වා භූමියං වා න රමති. යදා පන එකං වා ද්වෙ වා ලෙඩ්ඩුපාතෙ අතික්කම්ම අජටාකාසං පක්ඛන්දො හොති, තදා එකග්ගචිත්තතං ආපජ්ජති. එවමෙව ඝානම්පි ආකාසජ්ඣාසයං වාතූපනිස්සයගන්ධගොචරං. තථා [Pg.112] හි ගාවො නවවුට්ඨෙ දෙවෙ භූමිං ඝායිත්වා ඝායිත්වා ආකාසාභිමුඛො හුත්වා වාතං ආකඩ්ඪන්ති. අඞ්ගුලීහි ගන්ධපිණ්ඩං ගහෙත්වාපි ච උපසිඞ්ඝනකාලෙ වාතං අනාකඩ්ඪන්තො නෙව තස්ස ගන්ධං ජානාති.

飞鸟于树上或地上亦不感愉悦。然当其飞越一或二投石所及(leḍḍupāta)之距，冲入广阔虚空时，便能达到心一境性。鼻根亦复如是，倾向于空界，以风为依，以香为境。诚然，新雨之后，牛群再三嗅闻地面，而后面向天空吸入空气。又如以手指执持香丸，嗅闻之时若不吸入空气，则根本无法了知其香气。

කුක්කුරොපි බහි චරන්තො ඛෙමට්ඨානං න පස්සති, ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි උපද්දුතො හොති. අන්තොගාමං පවිසිත්වා උද්ධනට්ඨානෙ ඡාරිකං බ්‍යූහිත්වා නිපන්නස්ස පනස්ස ඵාසු හොති. එවමෙව ජිව්හාපි ගාමජ්ඣාසයා ආපොසන්නිස්සිතරසාරම්මණා. තථා හි තියාමරත්තිං සමණධම්මං කත්වාපි පාතොව පත්තචීවරමාදාය ගාමං පවිසිතබ්බං හොති. සුක්ඛඛාදනීයස්ස ච න සක්කා ඛෙළෙන අතෙමිතස්ස රසං ජානිතුං.

家犬在外游荡时，不见安稳之处，为土块、棍棒等所扰。然而，进入村内，在灶边拨开灰烬躺下，便感安适。同样地，舌根亦倾向于村庄，以依于水界的味为所缘。诚然，即使整夜修习沙门法，清晨亦须持衣钵进入村庄。并且，对于干燥的嚼食，若不以唾液湿润，则不能了知其味。

සිඞ්ගාලොපි බහි චරන්තො රතිං න වින්දති, ආමකසුසානෙ මනුස්සමංසං ඛාදිත්වා නිපන්නස්සෙව පනස්ස ඵාසු හොති. එවමෙව කායොපි උපාදිණ්ණකජ්ඣාසයො පථවීසන්නිස්සිතඵොට්ඨබ්බාරම්මණො. තථා හි අඤ්ඤං උපාදිණ්ණකං අලභමානා සත්තා අත්තනොව හත්ථතලෙ සීසං කත්වා නිපජ්ජන්ති. අජ්ඣත්තිකබාහිරා චස්ස පථවී ආරම්මණග්ගහණෙ පච්චයො හොති. සුසන්ථතස්සාපි හි සයනස්ස හෙට්ඨාඨිතානම්පි වා ඵලකානං න සක්කා අනිසීදන්තෙන වා අනුප්පීළන්තෙන වා ථද්ධමුදුභාවො ජානිතුන්ති අජ්ඣත්තිකබාහිරා පථවී එතස්ස ඵොට්ඨබ්බජානනෙ පච්චයො හොති.

野狐在外游荡时不得喜乐，然而在生尸墓场食人肉后躺下，便感安适。同样地，身体亦有执取之倾向，以依于地界的所触为所缘。诚然，众生在得不到其他可执取的卧具时，便将头枕于自己掌上而卧。并且，内在与外在的地界，是此身执取所缘的缘。因为，即使是铺设良好的床，或是在其下方的木板，若不坐下或按压，则不能了知其坚硬或柔软。如是，内在与外在的地界，是此身了知所触的缘。

මක්කටොපි භූමියං විචරන්තො නාභිරමති, හත්ථසතුබ්බෙධං පනස්ස රුක්ඛං ආරුය්හ විටපපිට්ඨෙ නිසීදිත්වා දිසාවිදිසා ඔලොකෙන්තස්සෙව ඵාසුකො හොති. එවං මනොපි නානජ්ඣාසයො භවඞ්ගපච්චයො, දිට්ඨපුබ්බෙපි නානාරම්මණජ්ඣාසයං කරොතියෙව මූලභවඞ්ගං පනස්ස පච්චයො හොතීති අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරෙන පන ආයතනානං නානත්තං විසුද්ධිමග්ගෙ ආයතනනිද්දෙසෙ වුත්තමෙව.

猴子在地上行走时不得喜乐，然而当它爬上百肘高的树，坐在树枝上眺望四方八面时，便感安适。同样地，心亦有种种倾向，以有分为缘；它对先前已见的种种所缘仍会生起倾向，而根本有分是它的缘。此为此处之简说。至于详尽的说法，在《清净道论》(Visuddhimagga)的〈处之解释〉(āyatananiddesa)中，对诸处之差别已有论述。

තං චක්ඛු නාවිඤ්ඡතීති තණ්හාරජ්ජුකානං ආයතනපාණකානං කායගතාසතිථම්භෙ බද්ධානං නිබ්බිසෙවනභාවං ආපන්නත්තා නාකඩ්ඪතීති ඉමස්මිං සුත්තෙ පුබ්බභාගවිපස්සනාව කථිතා.

“眼不牵引它”者，谓以渴爱为绳之诸处生物，因被系于身至念之柱，已达不动摇之境，故（眼）不牵引。于此经中，仅说示了前分之观(vipassanā)。

11. යවකලාපිසුත්තවණ්ණනා

11. 麦束经释义

248. එකාදසමෙ [Pg.113] යවකලාපීති ලායිත්වා ඨපිතයවපුඤ්ජො. බ්‍යාභඞ්ගිහත්ථාති කාජහත්ථා. ඡහි බ්‍යාභඞ්ගීහි හනෙය්‍යුන්ති ඡහි පුථුලකාජදණ්ඩකෙහි පොථෙය්‍යුං. සත්තමොති තෙසු ඡසු ජනෙසු යවෙ පොථෙත්වා පසිබ්බකෙ පූරෙත්වා ආදාය ගතෙසු අඤ්ඤො සත්තමො ආගච්ඡෙය්‍ය. සුහතතරා අස්සාති යං තත්ථ අවසිට්ඨං අත්ථි භුසපලාපමත්තම්පි, තස්ස ගහණත්ථං සුට්ඨුතරං හතා.

248. 第十一经中，“大麦束”（yavakalāpī）指收割后堆放的大麦堆。“手持扁担者”（byābhaṅgihattha）指手持坚固棍棒者。“以六支扁担击打”（chahi byābhaṅgīhi haneyyuṃ）指以六支粗大坚固的棍杖击打。“第七者”（sattamo）指在那六人击打大麦，装满口袋拿走后，另有第七人前来。“会被击打得更彻底”（suhatatarā assā）指为了拾取那里残留的任何一点糠与秸秆，而更加彻底地击打。

එවමෙව ඛොති එත්ථ චතුමහාපථො විය ඡ ආයතනානි දට්ඨබ්බානි, චතුමහාපථෙ නික්ඛිත්තයවකලාපී විය සත්තො, ඡ බ්‍යාභඞ්ගියො විය ඉට්ඨානිට්ඨමජ්ඣත්තවසෙන අට්ඨාරස ආරම්මණානි, සත්තමා බ්‍යාභඞ්ගී විය භවපත්ථනා කිලෙසා. යථා චතුමහාපථෙ ඨපිතා යවකලාපී ඡහි බ්‍යාභඞ්ගීහි හඤ්ඤති, එවමිමෙ සත්තා අට්ඨාරසහි ආරම්මණදණ්ඩකෙහි ඡසු ආයතනෙසු හඤ්ඤන්ති. යථා සත්තමෙන සුහතතරා හොන්ති, එවං සත්තා භවපත්ථනකිලෙසෙහි සුහතතරා හොන්ති භවෙමූලකං දුක්ඛං අනුභවමානා.

“如是”（evameva kho），于此，当知六处如四衢道，有情如置于四衢道的大麦束，依可意、不可意、中性而有的十八种所缘如六支扁担，渴求存在的烦恼如第七支扁担。犹如置于四衢道的大麦束被六支扁担所击，如是，此等有情在六处中被十八种所缘之杖（ārammaṇadaṇḍakehi）所击。犹如被第七支扁担击打得更彻底，如是，有情因渴求存在的烦恼，感受着以存在为根的苦，而被击打得更彻底。

ඉදානි නෙසං තං භවපත්ථනකිලෙසං දස්සෙතුං භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්‍රාති සුධම්මායං භුම්මං, සුධම්මාය දෙවසභාය ද්වාරෙති අත්ථො. ධම්මිකා ඛො දෙවාති ධම්මිකා එතෙ දෙවා නාම, යෙහි මාදිසං අසුරාධිපතිං ගහෙත්වා මය්හං භෙදනමත්තම්පි න කතන්ති සන්ධාය වදති. අධම්මිකා දෙවාති අධම්මිකා එතෙ දෙවා නාම, යෙ මාදිසං අසුරාධිපතිං නවගූථසූකරං විය කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බන්ධිත්වා නිසීදාපෙන්ති. එවං සුඛුමං ඛො, භික්ඛවෙ, වෙපචිත්තිබන්ධනන්ති තං කිර පදුමනාළසුත්තං විය මක්කටජාලසුත්තං විය ච සුඛුමං හොති, ඡෙත්තුං පන නෙව වාසියා න ඵරසුනා සක්කා. යස්මා පන චිත්තෙනෙව බජ්ඣති, චිත්තෙන මුච්චති, තස්මා ‘‘වෙපචිත්තිබන්ධන’’න්ති වුත්තං.

如今，为开示他们那渴求存在的烦恼，（世尊）说了“诸比丘，过去曾有……”（bhūtapubbaṃ, bhikkhave）等语。其中，“于善法堂”（sudhammāyaṃ）是处格，意为“在名为善法（Sudhammā）的天神集会堂门口”。“诸天确是如法的”（dhammikā kho devā），是针对此义而说：“那些天神堪称如法，他们虽抓捕了如我这般的阿修罗主，却未对我造成丝毫伤害。”“诸天是不如法的”（adhammikā devā），是针对此义而说：“那些天神堪称不如法，他们抓捕了如我这般的阿修罗主，像对待食新粪之猪一般，以五处系缚（kaṇṭhapañcamehi bandhanehi）将我捆住，令我坐下。”“诸比丘，韦巴吉帝的束缚是如此微细”（evaṃ sukhumaṃ kho, bhikkhave, vepacittibandhanaṃ），是说那束缚据说像莲茎中的丝、像蜘蛛的网一样微细，但既不能以锛（vāsī），也不能以斧（pharasu）断之。又因其唯以心所缚，亦以心而解，是故称为“韦巴吉帝的束缚”（vepacittibandhana）。

තතො සුඛුමතරං මාරබන්ධනන්ති කිලෙසබන්ධනං පනෙසං තතොපි සුඛුමතරං, නෙව චක්ඛුස්ස ආපාථං ගච්ඡති, න ඉරියාපථං නිවාරෙති. තෙන හි බද්ධා සත්තා පථවිතලෙපි ආකාසෙපි යොජනසතම්පි යොජනසහස්සම්පි [Pg.114] ගච්ඡන්තිපි ආගච්ඡන්තිපි. ඡිජ්ජමානං පනෙතං ඤාණෙනෙව ඡිජ්ජති, න අඤ්ඤෙනාති ‘‘ඤාණමොක්ඛං බන්ධන’’න්තිපි වුච්චති.

“‘魔罗的束缚比那更细微’者：此烦恼缚，实比那（韦波质底之缚）更细微，既不入于眼界，亦不碍于威仪。实因此缚所缚之有情，于地界、于虚空，行百由旬、千由旬，能去能来。然此缚被斩断时，唯以智斩断，非以他物。是故亦称‘以智得脱之缚’。”

මඤ්ඤමානොති තණ්හාදිට්ඨිමානානං වසෙන ඛන්ධෙ මඤ්ඤන්තො. බද්ධො මාරස්සාති මාරබන්ධනෙන බද්ධො. කරණත්ථෙ වා එතං සාමිවචනං, කිලෙසමාරෙන බද්ධොති අත්ථො. මුත්තො පාපිමතොති මාරස්ස බන්ධනෙන මුත්තො. කරණත්ථෙයෙව වා ඉදං සාමිවචනං, පාපිමතා කිලෙසබන්ධනෙන මුත්තොති අත්ථො.

“‘执想者’(maññamāno)者：谓依贪、见、慢而执想于诸蕴。‘为魔罗所缚’(baddho mārassā)者：谓为魔罗之缚所缚。或此属格(sāmivacana)作具格(karaṇa)解，义为‘为烦恼魔所缚’。‘解脱于波旬’(mutto pāpimato)者：谓从魔罗之缚解脱。或此属格亦作具格解，义为‘从恶者之烦恼缚解脱’。”

අස්මීති පදෙන තණ්හාමඤ්ඤිතං වුත්තං. අයමහස්මීති දිට්ඨිමඤ්ඤිතං. භවිස්සන්ති සස්සතවසෙන දිට්ඨිමඤ්ඤිතමෙව. න භවිස්සන්ති උච්ඡෙදවසෙන. රූපීතිආදීනි සස්සතස්සෙව පභෙදදීපනානි. තස්මාති යස්මා මඤ්ඤිතං ආබාධං අන්තොදොසනිකන්තනවසෙන රොගො චෙව ගණ්ඩො ච සල්ලඤ්ච, තස්මා. ඉඤ්ජිතන්තිආදීනි යස්මා ඉමෙහි කිලෙසෙහි සත්තා ඉඤ්ජන්ති චෙව ඵන්දන්ති ච පපඤ්චිතා ච හොන්ති පමත්තාකාරපත්තා, තස්මා තෙසං ආකාරදස්සනත්ථං වුත්තානි.

以“我是”(asmi)一词说贪执想。以“此是我”(ayamaham asmi)说见执想。“我将是”(bhavissanti)是依常见而有的见执想。“我将不是”(na bhavissanti)是依断见而有。“有色”(rūpī)等词，是阐明常见的种种差别。“是故”(tasmā)者：因为执想是病、是痈、是箭，有恼害、内秽、伤裂之性，是故。“动摇”(iñjitaṃ)等者：因为有情为这些烦恼所动摇、所颤掉、所戏论，并陷入放逸的状态，是故说此等词，以示其相。

මානගතවාරෙ පන මානස්ස ගතං මානගතං, මානපවත්තීති අත්ථො. මානොයෙව මානගතං ගූථගතං මුත්තගතං විය. තත්ථ අස්මීති ඉදං තණ්හාය සම්පයුත්තමානවසෙන වුත්තං. අයමහමස්මීති දිට්ඨිවසෙන. නනු ච දිට්ඨිසම්පයුත්තො නාම මානො නත්ථීති? ආම නත්ථි, මානස්ස පන අප්පහීනත්තා දිට්ඨි නාම හොති. මානමූලකං දිට්ඨිං සන්ධායෙතං වුත්තං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

于慢行(mānagata)章中：“慢之行”(mānassa gataṃ)为“慢行”(mānagata)，义为慢之现行。慢即是慢行，犹如“粪行”(gūthagata)等。于此，“我是”(asmi)是依与贪相应的慢而说。“此是我”(ayamaham asmi)是依见而说。问：与见相应的慢，岂非实无？答：诚然实无。然因慢未断，故有名为“见”者生起。此乃针对以慢为根之见而说。余者于一切处皆已明了。

ආසීවිසවග්ගො.

毒蛇品终。

චතුත්ථො පණ්ණාසකො.

第四五十集终。

සළායතනසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

六处相应释义终。

2. වෙදනාසංයුත්තං

2. 受相应

1. සගාථාවග්ගො

1. 有偈品

1. සමාධිසුත්තවණ්ණනා

1. 定经释义

249. වෙදනාසංයුත්තෙ [Pg.115] සගාථාවග්ගස්ස පඨමෙ සමාහිතොති උපචාරෙන වා අප්පනාය වා සමාහිතො. වෙදනා ච පජානාතීති වෙදනා දුක්ඛසච්චවසෙන පජානාති. වෙදනානඤ්ච සම්භවන්ති තාසංයෙව සම්භවං සමුදයසච්චවසෙන පජානාති. යත්ථ චෙතාති යත්ථෙතා වෙදනා නිරුජ්ඣන්ති, තං නිබ්බානං නිරොධසච්චවසෙන පජානාති. ඛයගාමිනන්ති තාසංයෙව වෙදනානං ඛයගාමිනං මග්ගං මග්ගසච්චවසෙන පජානාති. නිච්ඡාතො පරිනිබ්බුතොති නිත්තණ්හො හුත්වා කිලෙසපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතො. එවමෙත්ථ සුත්තෙ සම්මසනචාරවෙදනා කථිතා. ගාථාසු ද්වීහි පදෙහි සමථවිපස්සනා කථිතා, සෙසෙහි චතුසච්චං කථිතං. එවමෙත්ථ සබ්බසඞ්ගාහිකො චතුභූමකධම්මපරිච්ඡෙදො වුත්තො.

249. 在《受相应》(Vedanāsaṃyutta)〈有偈品〉(Sagāthāvagga)的第一经中，“得定”(samāhito)是指通过近行定(upacāra)或安止定(appanā)而得定。‘知受’(Vedanā ca pajānāti)即了知受为苦谛(dukkhasacca)；‘知受之生起’(Vedanānañca sambhavaṃ)即了知受的生起为集谛(samudayasacca)；‘于彼处’(Yattha cetā)指这些受灭尽之处，即了知涅槃(nibbāna)为灭谛(nirodhasacca)；‘趣向灭尽’(Khayagāminaṃ)即了知导向这些受灭尽之道为道谛(maggasacca)。‘无渴爱而般涅槃’(Nicchāto parinibbuto)即断尽渴爱，以诸烦恼的寂灭(kilesaparinibbāna)而般涅槃。如此，在本经中宣说了作为观(vipassanā)之行处(sammasanacāra)的受。在偈颂中，以两个词宣说了止(samatha)与观(vipassanā)，其余部分宣说了四圣谛(catusacca)。如此，在本经中宣说了总摄一切的四地法之章(catubhūmakadhammaparicchedo)。

2. සුඛසුත්තවණ්ණනා

2. 乐经释义

250. දුතියෙ අදුක්ඛමසුඛං සහාති අදුක්ඛමසුඛඤ්ච සුඛදුක්ඛෙහි සහ. අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා චාති අත්තනො ච පරස්ස ච. මොසධම්මන්ති නස්සනසභාවං. පලොකිනන්ති පලුජ්ජනකං භිජ්ජනසභාවං. ඵුස්ස ඵුස්ස වයං පස්සන්ති ඤාණෙන ඵුසිත්වා ඵුසිත්වා වයං පස්සන්තො. එවං තත්ථ විරජ්ජතීති එවං තාසු වෙදනාසු විරජ්ජති. ඉධාපි සුත්තෙ සම්මසනචාරවෙදනා කථිතා, ගාථාසු ඤාණඵුසනං.

250. 在第二经中，“不苦不乐与俱”(adukkhamasukhaṃ saha)是指不苦不乐受与苦乐受共存。“内外”(ajjhattañca bahiddhā ca)是指自己和他人。“坏灭法”(mosadhammaṃ)是指具有坏灭性质的。“破坏之法”(palokinaṃ)是指具有崩解性质的。“一再触及，见到坏灭”(Phussa phussa vayaṃ passan)是指以智慧一再触及，见到它的坏灭。“如是于彼离贪”(evaṃ tattha virajjati)即如是于那些受离贪。本经中也宣说了作为观(vipassanā)之行处(sammasanacāra)的受，在偈颂中则宣说了以智触及(ñāṇaphusanaṃ)。

3. පහානසුත්තවණ්ණනා

3. 断除经释义

251. තතියෙ අච්ඡෙච්ඡි තණ්හන්ති සබ්බම්පි තණ්හං ඡින්දි සමුච්ඡින්දි. විවත්තයි සංයොජනන්ති දසවිධම්පි සංයොජනං පරිවත්තයි නිම්මූලකමකාසි. සම්මාති හෙතුනා කාරණෙන. මානාභිසමයාති මානස්ස දස්සනාභිසමයා, පහානාභිසමයා ච. අරහත්තමග්ගො හි කිච්චවසෙන මානං සම්පස්සති, අයමස්ස [Pg.116] දස්සනාභිසමයො. තෙන දිට්ඨො පන සො තාවදෙව පහීයති, දිට්ඨවිසෙන දිට්ඨසත්තානං ජීවිතං විය. අයමස්ස පහානාභිසමයො.

251. 在第三经中，“断除渴爱”(acchecchi taṇhaṃ)是指彻底断除一切渴爱，完全切断。“转离系缚”(vivattayi saṃyojanaṃ)是指完全转离十种系缚，使其彻底断根。“正”(sammā)是指由于原因、理由。“现观慢”(mānābhisamayā)，是指对慢的见之现观(dassanābhisamaya)与断之现观(pahānābhisamaya)。阿罗汉道(arahattamagga)从作用上善见慢，此为见之现观；为彼道所见之慢，即刻被断除，犹如被见毒(diṭṭhavisa)之蛇所见的有情之生命一般，此为断之现观。

අන්තමකාසි දුක්ඛස්සාති එවං අරහත්තමග්ගෙන මානස්ස දිට්ඨත්තා ච පහීනත්තා ච යෙ ඉමෙ ‘‘කායබන්ධනස්ස අන්තො ජීරති (චූළව. 278) හරිතන්තං වා’’ති (ම. නි. 1.304) එවං වුත්තඅන්තිමමරියාදන්තො ච, ‘‘අන්තමිදං, භික්ඛවෙ, ජීවිකාන’’න්ති (ඉතිවු. 91; සං. නි. 3.80) එවං වුත්තලාමකන්තො ච, ‘‘සක්කායො එකො අන්තො’’ති (අ. නි. 6.61; චූළනි. තිස්සමෙත්තෙය්‍යමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 11) එවං වුත්තකොට්ඨාසන්තො ච, ‘‘එසෙවන්තො දුක්ඛස්ස සබ්බපච්චයසඞ්ඛයා’’ති (සං නි. 2.51; 2.4.71; උදා. 71) එවං වුත්තකොටන්තො චාති චත්තාරො අන්තා, තෙසු සබ්බස්සෙව වට්ටදුක්ඛස්ස අදුං චතුත්ථකොටිසඞ්ඛාතං අන්තමකාසි, පරිච්ඡෙදං පරිවටුමං අකාසි, අන්තිමසමුස්සයමත්තාවසෙසං දුක්ඛමකාසීති වුත්තං හොති.

“他终结了苦”是说：如此，以阿拉汉道，因我慢已被见、已被断。有四种“尽头”(anta)：如所说“身缚的尽头衰朽”及“或如绿草的尽头”，此为所说的“最终界限之尽头”；如所说“比丘们，此是诸生计中最低劣的”，此为所说的“卑劣之尽头”；如所说“有身是一边”，此为所说的“部分之尽头”；如所说“此即是苦的尽头，由一切缘的灭尽”，此为所说的“边际之尽头”。于此四种尽头中，他终结了所有轮回之苦的第四种，即名为“边际”的尽头，作了限定，作了范围，使苦仅剩下最后的身体。此即是其义。

සම්පජඤ්ඤං න රිඤ්චතීති සම්පජඤ්ඤං න ජහති. සඞ්ඛ්‍යං නොපෙතීති රත්තො දුට්ඨො මූළ්හොති පඤ්ඤත්තිං න උපෙති, තං පඤ්ඤත්තිං පහාය ඛීණාසවො නාම හොතීති අත්ථො. ඉමස්මිං සුත්තෙ ආරම්මණානුසයො කථිතො.

“不舍离正知”即不舍弃正知。“不被计数”是说：不被称为贪者、嗔者、痴者，舍断此概念后，名为漏尽者。此即是其义。在此经中，宣说了所缘随眠。

4. පාතාලසුත්තවණ්ණනා

4. 深渊经释义

252. චතුත්ථෙ පාතාලොති පාතස්ස අලං පරියත්තො, නත්ථි එත්ථ පතිට්ඨාති පාතාලො. අසන්තං අවිජ්ජමානන්ති අසම්භූතත්තං අපඤ්ඤායමානත්තං. එවං වාචං භාසතීති අත්ථි මහාසමුද්දෙ පාතාලොති එවං වාචං. සො හි යං තං බලවාමුඛං මහාසමුද්දස්ස උදකං වෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා චක්කවාළං වා සිනෙරුං වා ආහච්ච යොජනද්වියොජනදසයොජනප්පමාණම්පි උග්ගන්ත්වා පුන මහාසමුද්දෙ පතති, යස්ස පතිතට්ඨානෙ මහානරකපපාතො විය හොති, යං ලොකෙ බලවාමුඛන්ති වුච්චති. තං සන්ධාය එවං වදති.

252. 第四，“深渊”(pātāla)是说：足以堕落，于此无立足处，故名“深渊”。“不存在、不可得”是说：其义不实，不可知晓。说“大海中有深渊”即是说此种话。因为大海中有所谓的“巨涡”(balavāmukha)，其水流猛烈冲击，撞击轮围山或须弥山，上涌达一、二乃至十由旬之高，复又落回大海。在其水流下落之处，犹如大地狱的悬崖，世间称之为“巨涡”。他是针对此而如此说的。

යස්මා පන තත්ථ තථාරූපානං මච්ඡකච්ඡපදෙවදානවානං පතිට්ඨාපි හොති සුඛනිවාසොපි, තස්මා අසන්තං අසංවිජ්ජමානං තං තං වාචං භාසති නාම. යස්මා පන සබ්බපුථුජ්ජනා සාරීරිකාය දුක්ඛවෙදනාය පතිට්ඨාතුං න සක්කොන්ති, තස්මා පාතස්ස අලන්ති අත්ථෙන අයමෙව පාතාලොති දස්සෙන්තො සාරීරිකානං ඛො එතං භික්ඛවෙතිආදිමාහ.

又，因为在那里，适合于彼的鱼、龟、天神、阿修罗(dānava)得以安住，亦是其安乐住处，因此，那被称为说不实、不存在之语。又，因为一切凡夫皆不能安住于身之苦受，故为开示“足以堕落”此义，即此（身之苦受）便是地渊(pātāla)，而说：“诸比丘，此乃身之……”等语。

පාතාලෙ [Pg.117] න පච්චුට්ඨාසීති පාතාලස්මිං න පතිට්ඨාසි. ගාධන්ති පතිට්ඨං. අක්කන්දතීති අනිබද්ධං විප්පලාපං විලපන්තො කන්දති. දුබ්බලොති දුබ්බලඤාණො. අප්පථාමකොති ඤාණථාමස්ස පරිත්තතාය පරිත්තථාමකො. ඉමස්මිං සුත්තෙ අරියසාවකොති සොතාපන්නො. සොතාපන්නො හි එත්ථ ධුරං, බලවවිපස්සකො න තික්ඛබුද්ධි උප්පන්නං වෙදනං අනනුවත්තිත්වා පතිට්ඨාතුං සමත්ථො යොගාවචරොපි වට්ටති.

“于地渊(pātāla)中不站立”(Pātāle na paccuṭṭhāsi)意为“于地渊中不安住”(pātālasmiṃ na patiṭṭhāsi)。“立足处”(gādhaṃ)即是“安住处”(patiṭṭhaṃ)。“号哭”(akkandati)是带着语无伦次的妄语而悲号哭泣。“劣慧”(dubbalo)即是慧力薄弱者。“少力”(appathāmako)是因慧力微小而力少者。于此经中，“圣弟子”是须陀洹。须陀洹于此确实是典范。再者，具强力毗婆舍那与利慧，能不随逐已生之受而安住的禅修者，亦是适合的。

5. දට්ඨබ්බසුත්තවණ්ණනා

5. 应见经释义

253. පඤ්චමෙ දුක්ඛතො දට්ඨබ්බාති විපරිණාමනවසෙන දුක්ඛතො දට්ඨබ්බා. සල්ලතොති දුක්ඛාපනවිනිවිජ්ඣනට්ඨෙන සල්ලාති දට්ඨබ්බා. අනිච්චතොති අදුක්ඛමසුඛා හුත්වා අභාවාකාරෙන අනිච්චතො දට්ඨබ්බා. අද්දාති අද්දස. සන්තන්ති සන්තසභාවං.

253. 于第五经，“应见为苦”(dukkhato daṭṭhabbā)，是因其有变坏的缘故，故应见为苦。“应见为箭”(sallato)，是因其有引生痛苦与刺穿之义，故应见为箭。“应见为无常”(aniccato)，是（于不苦不乐受）已生起后，以其不存在之相，故应见为无常。“已见”(addā)即“看见了”(addasa)。“寂静”(santaṃ)即寂静的状态。

6. සල්ලසුත්තවණ්ණනා

6. 箭经释义

254. ඡට්ඨෙ තත්‍රාති තෙසු ද්වීසු ජනෙසු. අනුවෙධං විජ්ඣෙය්‍යාති තස්සෙව වණමුඛස්ස අඞ්ගුලන්තරෙ වා ද්වඞ්ගුලන්තරෙ වා ආසන්නපදෙසෙ අනුගතවෙධං. එවං විද්ධස්ස හි සා අනුවෙධා වෙදනා පඨමවෙදනාය බලවතරා හොති, පච්ඡා උප්පජ්ජමානා දොමනස්සවෙදනාපි එවමෙව පුරිමවෙදනාය බලවතරා හොති. දුක්ඛාය වෙදනාය නිස්සරණන්ති දුක්ඛාය වෙදනාය හි සමාධිමග්ගඵලානි නිස්සරණං, තං සො න ජානාති, කාමසුඛමෙව නිස්සරණන්ති ජානාති. තාසං වෙදනානන්ති තාසං සුඛදුක්ඛවෙදනානං. සඤ්ඤුත්තො නං වෙදයතීති කිලෙසෙහි සම්පයුත්තොව හුත්වා තං වෙදනං වෙදයති, න විප්පයුත්තො. සඤ්ඤුත්තො දුක්ඛස්මාති කරණත්ථෙ නිස්සක්කං, දුක්ඛෙන සම්පයුත්තොති අත්ථො. සඞ්ඛාතධම්මස්සාති විදිතධම්මස්ස තුලිතධම්මස්ස. බහුස්සුතස්සාති පරියත්තිබහුස්සුතස්ස පටිවෙධබහුස්සුතස්ස ච. සම්මා පජානාති භවස්ස පාරගූති භවස්ස පාරං නිබ්බානං ගතො, තදෙව නිබ්බානං සම්මා පජානාති. ඉමස්මිම්පි සුත්තෙ ආරම්මණානුසයොව කථිතො. අරියසාවකෙසු ච ඛීණාසවො එත්ථ ධුරං, අනාගාමීපි වට්ටතීති වදන්ති.

254. 在第六经中，“于彼处”（tatrā）是指在这两种人中。“应再刺”（Anuvedhaṃ vijjheyya）是指就在那同一个伤口处，或于一指、二指宽的邻近之处，再行穿刺。如此被刺者，其后继的感受确实比初次的感受更强烈；随后生起的忧受也同样比先前的感受更强烈。“于苦受的出离”（Dukkhāya vedanāya nissaraṇaṃ）是指：对于苦受，禅定、道与果是出离，但他不知此，只知欲乐是出离。“于彼等感受”（Tāsaṃ vedanānaṃ）即指那些乐受与苦受。“他结缚而感受”（Saññutto naṃ vedayati）意为与烦恼相应而感受那种感受，并非离系。“结缚于苦”（Saññutto dukkhasmā）中，离格作具格解，义为“与苦相应”。“已审察法者”（Saṅkhātadhammassa）是指已了知法、已衡量法的人。“多闻者”（Bahussutassa）指教理多闻与通达多闻者。“已达有之彼岸者如实正知”（Sammā pajānāti bhavassa pāragū）是指已抵达有之彼岸——涅槃，并如实正知那涅槃。此经中所说的即是所缘随眠。在圣弟子中，漏尽者于此为首，诸师亦言不还者也适合。

7. පඨමගෙලඤ්ඤසුත්තවණ්ණනා

7. 第一病经释义

255. සත්තමෙ [Pg.118] යෙන ගිලානසාලා තෙනුපසඞ්කමීති ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගපුග්ගලො තථාගතොපි ගිලානුපට්ඨානං ගච්ඡති, උපට්ඨාතබ්බයුත්තකා නාම ගිලානාති භික්ඛූ සද්දහිත්වා ඔකප්පෙත්වා ගිලානෙ උපට්ඨාතබ්බෙ මඤ්ඤිස්සන්තී’’ති ච ‘‘යෙ තත්ථ කම්මට්ඨානසප්පායා, තෙසං කම්මට්ඨානං කථෙස්සාමී’’ති ච චින්තෙත්වා උපසඞ්කමි. කායෙ කායානුපස්සීතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරතො වක්ඛාම. අනිච්චානුපස්සීති අනිච්චතං අනුපස්සන්තො. වයානුපස්සීති වයං අනුපස්සන්තො. විරාගානුපස්සීති විරාගං අනුපස්සන්තො. නිරොධානුපස්සීති නිරොධං අනුපස්සන්තො. පටිනිස්සග්ගානුපස්සීති පටිනිස්සග්ගං අනුපස්සන්තො.

255. 第七经中，关于“前往病房”：[世尊]思惟：“于天人世间，身为最上之人的如来亦前往看护病人之处，[如此]比丘们将会信受、决意，认为‘病人确实是应受照料者’”，并且思惟：“我将为那里适合修习业处的[比丘]们说示业处”，因此而前往。关于“于身随观身”等句，所应说者，我等将于后文解说。“随观无常”，即随观无常性；“随观坏灭”，即随观坏灭；“随观离欲”，即随观离欲；“随观灭”，即随观灭；“随观舍遣”，即随观舍遣。

එත්තාවතා කිං දස්සිතං හොති? ඉමස්ස භික්ඛුනො ආගමනීයපටිපදා, සතිපට්ඨානාපි හි පුබ්බභාගායෙව, සම්පජඤ්ඤෙපි අනිච්චානුපස්සනා වයානුපස්සනා විරාගානුපස්සනාති ච ඉමාපි තිස්සො අනුපස්සනා පුබ්බභාගායෙව, නිරොධානුපස්සනාපි පටිනිස්සග්ගානුපස්සනාපි ඉමා ද්වෙ මිස්සකා. එත්තාවතා ඉමස්ස භික්ඛුනො භාවනාකාලො දස්සිතොති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

至此说明了什么呢？说明了这位禅修比丘的前分行道。诚然，念处亦仅是前分；于正知中，无常随观、坏灭随观、离欲随观这三种随观也仅是前分；而灭随观与舍遣随观此二者，则是世间与出世间混合的。至此，说明了这位禅修比丘的修行时期。其余如前已说。

8-9. දුතියගෙලඤ්ඤසුත්තාදිවණ්ණනා

8-9. 第二病经等释义

256-257. අට්ඨමෙ ඉමමෙව ඵස්සං පටිච්චාති වුත්තෙ බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං, අත්ථතො පනෙතං නින්නානාකරණං. කායොව හි එත්ථ ඵස්සොති වුත්තො. නවමං උත්තානමෙව.

256-257. 第八经中，当此[与前经相同的法]被说为“缘于触”时，是随顺将觉悟者之意乐而说。但就义理而言，这并无不同，因为此处即是说身为“触”。第九经，其义浅显易见。

10. ඵස්සමූලකසුත්තවණ්ණනා

10. 触根经释义

258. දසමෙ සුඛවෙදනියන්ති සුඛවෙදනාය පච්චයභූතං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. අනුපදවණ්ණනා පනෙත්ථ හෙට්ඨා විත්ථාරිතාව. ඉමස්මිං සුත්තද්වයෙ සම්මසනචාරවෙදනා කථිතා.

258. 第十经中，“乐受所感的”是指作为乐受之缘。其余诸受亦同此理。此处的逐文释义，已于前文详述。于此二经中，宣说了作为思择所缘的受。

සගාථාවග්ගො පඨමො.

有偈品第一

2. රහොගතවග්ගො

2. 独处品

1. රහොගතසුත්තවණ්ණනා

1. 独处经释义

259. රහොගතවග්ගස්ස [Pg.119] පඨමෙ යං කිඤ්චි වෙදයිතං, තං දුක්ඛස්මින්ති යං කිඤ්චි වෙදයිතං, තං සබ්බං දුක්ඛන්ති අත්ථො. සඞ්ඛාරානංයෙව අනිච්චතන්තිආදීසු යා එසා සඞ්ඛාරානං අනිච්චතා ඛයධම්මතා වයධම්මතා විපරිණාමධම්මතා, එතං සන්ධාය යං කිඤ්චි වෙදයිතං, තං දුක්ඛන්ති මයා භාසිතන්ති දීපෙති. යා හි සඞ්ඛාරානං අනිච්චතා, වෙදනානම්පි සා අනිච්චතා එව. අනිච්චතා ච නාමෙසා මරණං, මරණතො උත්තරි දුක්ඛං නාම නත්ථීති ඉමිනා අධිප්පායෙන සබ්බා වෙදනා දුක්ඛාති වුත්තා. අථ ඛො පන භික්ඛු මයාති ඉදං න කෙවලං අහං වෙදනානංයෙව නිරොධං පඤ්ඤාපෙමි, ඉමෙසම්පි ධම්මානං නිරොධං පඤ්ඤාපෙමීති දස්සනත්ථං ආරද්ධං. වූපසමො ච පස්සද්ධියො ච එවරූපාය දෙසනාය බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තා. සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධග්ගහණෙන චෙත්ථ චත්තාරො ආරුප්පා ගහිතාව හොන්තීති වෙදිතබ්බා.

259. 独处品第一经中，“凡有所受，彼皆是苦”之义为：凡是任何所感受的，那一切从另一角度而言都是苦。在“诸行实乃无常”等句中，所谓诸行之无常性、坏灭法性、消逝法性、变异法性，此句开示：“我是针对此而说‘凡有所受，彼皆是苦’。”诚然，诸行之无常性，亦是诸受之无常性。此所谓无常性，即是死，没有比死更甚的苦。以是意趣，故说一切受皆是苦。“然而，比丘，我……”此句是为了开示“我不仅施设诸受的灭，亦施设此等法的灭”之义而说。寂止与轻安，是依能理解此等教说的有情的意乐而说。当知于此，以取想受灭，即已摄取四无色定。

2-3. පඨමආකාසසුත්තාදිවණ්ණනා

2-3. 第一空经等释义

260-261. දුතියෙ පුථූ වායන්ති මාලුතාති බහූ වාතා වායන්ති. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. තතියං විනා ගාථාහි බුජ්ඣන්තානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තං.

260-261. 第二经中，“众风吹拂”（puthū vāyanti mālutā）意为“许多风在吹动”。其余的意义浅显。第三经是依能以三偈而了知之有情的意乐而说。

4. අගාරසුත්තවණ්ණනා

4. 家经释义

262. චතුත්ථෙ පුරත්ථිමාති පුරත්ථිමාය. එවං සබ්බත්ථ. සාමිසාපි සුඛා වෙදනාතිආදීසු සාමිසා සුඛා නාම කාමාමිසපටිසංයුත්තා වෙදනා. නිරාමිසා සුඛා නාම පඨමජ්ඣානාදිවසෙන විපස්සනාවසෙන අනුස්සතිවසෙන ච උප්පන්නා වෙදනා. සාමිසා දුක්ඛා නාම කාමාමිසෙනෙව සාමිසා වෙදනා, නිරාමිසා දුක්ඛා නාම අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො පිහපච්චයා උප්පන්නදොමනස්සවෙදනා. සාමිසා අදුක්ඛමසුඛා නාම කාමාමිසෙනෙව සාමිසා වෙදනා. නිරාමිසා අදුක්ඛමසුඛා නාම චතුත්ථජ්ඣානවසෙන උප්පන්නා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා.

262. 第四经中，“东方”（puratthimā）即指东方，各处皆然。于“有事乐受”（sāmisā sukhā vedanā）等句中，名为“有事乐受”者，是与欲事相应的受。名为“无事乐受”者，是依初禅等、依观（vipassanā）、依随念而生起的受。名为“有事苦受”者，即是由欲事而生的受。名为“无事苦受”者，是于诸无上解脱生起渴望时，以该渴望为缘而生的忧受。名为“有事不苦不乐受”者，即是由欲事而生的受。名为“无事不苦不乐受”者，是依第四禅而生的不苦不乐受。

5-8. පඨමආනන්දසුත්තාදිවණ්ණනා

5-8. 初阿难经等释义

263-266. පඤ්චමාදීනි [Pg.120] චත්තාරි හෙට්ඨා කථිතනයානෙව. පුරිමානි පනෙත්ථ ද්වෙ පරිපුණ්ණපස්සද්ධිකානි, පච්ඡිමානි උපඩ්ඪපස්සද්ධිකානි. දෙසනාය බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයෙන වුත්තානි.

263-266. 第五经等四部经，皆如前述。于此，前二者为圆满轻安，后二者为半轻安。此乃随顺能觉悟之有情意乐而说。

9-10. පඤ්චකඞ්ගසුත්තාදිවණ්ණනා

9-10. 五支经等释义

267-268. නවමෙ පඤ්චකඞ්ගො ථපතීති පඤ්චකඞ්ගොති තස්ස නාමං, වාසිඵරසුනිඛාදනදණ්ඩමුග්ගරකාළසුත්තනාළිසඞ්ඛාතෙහි වා පඤ්චහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතත්තා සො පඤ්චකඞ්ගොති පඤ්ඤාතො. ථපතීති වඩ්ඪකීජෙට්ඨකො. උදායීති පණ්ඩිතඋදායිත්ථෙරො. පරියායන්ති කාරණං. ද්වෙපානන්දාති ද්වෙපි, ආනන්ද, පරියායෙනාති කාරණෙන. එත්ථ ච කායිකචෙතසිකවසෙන ද්වෙ වෙදිතබ්බා, සුඛාදිවසෙන තිස්සොපි, ඉන්ද්‍රියවසෙන සුඛින්ද්‍රියාදිකා පඤ්ච, ද්වාරවසෙන චක්ඛුසම්ඵස්සජාදිකා ඡ, උපවිචාරවසෙන ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සොමනස්සඨානියං රූපං උපවිචරතී’’තිආදිකා අට්ඨාරස, ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානි, ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි, ඡ ගෙහසිතානි දොමනස්සානි, ඡ නෙක්ඛම්මසිතානි, ඡ ගෙහසිතා උපෙක්ඛා, ඡ නෙක්ඛම්මසිතාති එවං ඡත්තිංස. තා අතීතෙ ඡත්තිංස, අනාගතෙ ඡත්තිංස, පච්චුප්පන්නෙ ඡත්තිංසාති එවං අට්ඨසතං වෙදනා වෙදිතබ්බා.

267-268. 第九经中，关于“五支(Pañcakaṅga)工匠(thapati)”：“五支”是他的名字，他因具足五种工具——即手斧(vāsi)、斧(pharasu)、凿(nikhādana)、槌(daṇḍamuggara)与墨线(kāḷasuttanāḷi)——而被称为“五支”。“工匠”(thapati)是木匠之首。“优陀夷”(Udāyī)是指具慧的优陀夷长老。“pariyāya”（道理）即是“kāraṇa”（原因）。就“Dvepānanda”而言，此为“dvepi, ānanda”（阿难，有两种）的合音，而“pariyāyena”（以道理）意为“kāraṇena”（以原因）。于此，当知依身与心而有二种；依乐等而有三种；依根而有乐根等五种；依门而有眼触所生等六种；依审察，如“以眼见色后，审察于可喜之色”等而有十八种；六种居家喜、六种出离喜、六种居家忧、六种出离忧、六种居家舍、六种出离舍，如是为三十六种。此三十六种受，于过去有三十六种，于未来有三十六种，于现在有三十六种，如是当知共有一百零八种受(vedanā)。

පඤ්චිමෙ ආනන්ද කාමගුණාති අයං පාටියෙක්කො අනුසන්ධි. න කෙවලඤ්හි ද්වෙ ආදිං කත්වා වෙදනා භගවතා පඤ්ඤත්තා, පරියායෙන එකාපි වෙදනා කථිතා, තං දස්සෙන්තො පඤ්චකඞ්ගස්ස ථපතිනො වාදං උපත්ථම්භෙතුං ඉමං දෙසනං ආරභි. අභික්කන්තතරන්ති සුන්දරතරං. පණීතතරන්ති අතප්පකතරං. එත්ථ ච චතුත්ථජ්ඣානතො පට්ඨාය අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, සාපි සන්තට්ඨෙන පණීතට්ඨෙන ච සුඛන්ති වුත්තා. නිරොධො අවෙදයිතසුඛවසෙන සුඛං නාම ජාතො. පඤ්චකාමගුණවසෙන හි අට්ඨසමාපත්තිවසෙන ච උප්පන්නං වෙදයිතං සුඛං නාම, නිරොධො අවෙදයිතසුඛං නාම. ඉති වෙදයිතසුඛං වා හොතු අවෙදයිතසුඛං වා, නිද්දුක්ඛභාවසඞ්ඛාතෙන සුඛට්ඨෙන එකන්තසුඛමෙව ජාතං.

阿难，“此五种欲乐”是单独的连接。世尊不仅安立了以二为首的诸受，也方便地说示了一种受。为了阐明此理并支持木匠师五支(Pañcakaṅga)的论点，而开始了这次说法。“更加超胜”即更加美好。“更加殊妙”即更加不令餍足。于此，从第四禅开始的不苦不乐受，因其寂静与殊妙之义，亦被称为乐。灭尽定以无受之乐的方式而名为乐。确实，由五种欲乐及八等至而生起的乐，名为有受之乐；灭尽定名为无受之乐。如是，无论是有受之乐，抑或无受之乐，因其无苦的状态，都完全是乐。

යත්ථ යත්ථාති යස්මිං යස්මිං ඨානෙ. සුඛං උපලබ්භතීති වෙදයිතං සුඛං වා අවෙදයිතං සුඛං වා උපලබ්භති. තං තං තථාගතො සුඛස්මිං පඤ්ඤපෙති, තං සබ්බං තථාගතො නිද්දුක්ඛභාවං සුඛස්මිංයෙව පඤ්ඤපෙතීති ඉධ [Pg.121] භගවා නිරොධසමාපත්තිං සීසං කත්වා නෙය්‍යපුග්ගලස්ස වසෙන අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසනං නිට්ඨාපෙසි. දසමං උත්තානත්ථමෙවාති.

“无论何处”即在任何地方。“获得乐”即获得有受之乐或无受之乐。“如来在彼彼处安立为乐”意即：如来将所有这一切，因其无苦的状态，而安立为乐。于此，世尊以灭尽定为首，随应所化之人(neyyapuggala)，以阿罗汉果为顶峰而结束了教导。第十经的意义是浅显的。

රහොගතවග්ගො දුතියො.

独处品第二。

3. අට්ඨසතපරියායවග්ගො

3. 百八法门品

1. සීවකසුත්තවණ්ණනා

1. 西瓦咖经释义

269. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ මොළියසීවකොති සීවකොති තස්ස නාමං. චූළා පනස්ස අත්ථි, තස්මා මොළියසීවකොති වුච්චති. පරිබ්බාජකොති ඡන්නපරිබ්බාජකො. පිත්තසමුට්ඨානානීති පිත්තපච්චයානි. වෙදයිතානීති වෙදනා. තත්ථ පිත්තපච්චයා තිස්සො වෙදනා උප්පජ්ජන්ති. කථං? එකච්චො හි ‘‘පිත්තං මෙ කුපිතං දුජ්ජානං ඛො පන ජීවිත’’න්ති දානං දෙති, සීලං සමාදියති උපොසථකම්මං කරොති, එවමස්ස කුසලවෙදනා උප්පජ්ජති. එකච්චො ‘‘පිත්තභෙසජ්ජං කරිස්සාමී’’ති පාණං හනති, අදින්නං ආදියති, මුසා භණති, දස දුස්සීල්‍යකම්මානි කරොති, එවමස්ස අකුසලවෙදනා උප්පජ්ජති. එකච්චො ‘‘එත්තකෙනපි මෙ භෙසජ්ජකරණෙන පිත්තං න වූපසම්මති, අලං යං හොති. තං හොතූ’’ති මජ්ඣත්තො කායිකවෙදනං අධිවාසෙන්තො නිපජ්ජති, එවං අස්ස අබ්‍යාකතවෙදනා උප්පජ්ජති.

269. 于第三品第一经：“髻西瓦咖”(Moḷiyasīvaka)者，“西瓦咖”(Sīvaka)是其名。因其发髻殊大，故称“髻西瓦咖”。“游行者”(paribbājako)者，是阐那游行者。“胆汁所生”(pittasamuṭṭhānāni)者，是以胆汁为缘。“所感受的”(vedayitāni)者，是诸受。于此，缘于胆汁而生起三受。云何？某人思惟：“我胆汁已失调，生命实难预料。”于是行布施，受持戒，行布萨(uposatha)业，如是彼之善受生起。某人思惟：“我当制作胆汁药。”于是杀生、不与取、说妄语，行十恶业，如是彼之不善受生起。某人思惟：“纵以此法制药，我胆汁亦不平息。罢了，任其自然。”于是舍置，忍受身受而卧，如是彼之无记受生起。

සාමම්පි ඛො එතන්ති තං තං පිත්තවිකාරං දිස්වා අත්තනාපි එතං වෙදිතබ්බං. සච්චසම්මතන්ති භූතසම්මතං. ලොකොපි හිස්ස සරීරෙ සබලවණ්ණතාදිපිත්තවිකාරං දිස්වා ‘‘පිත්තමස්ස කුපිත’’න්ති ජානාති. තස්මාති යස්මා සාමඤ්ච විදිතං ලොකස්ස ච සච්චසම්මතං අතිධාවන්ති, තස්මා. සෙම්හසමුට්ඨානාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සන්නිපාතිකානීති තිණ්ණම්පි පිත්තාදීනං කොපෙන සමුට්ඨිතානි. උතුපරිණාමජානීති විසභාගඋතුතො ජාතානි. ජඞ්ගලදෙසවාසීනඤ්හි අනුපදෙසෙ වසන්තානං විසභාගො උතු උප්පජ්ජති, අනුපදෙසවාසීනඤ්ච ජඞ්ගලදෙසෙති එවං මලයසමුද්දතීරාදිවසෙනාපි උතුවිසභාගතා උප්පජ්ජතියෙව. තතො ජාතාති උතුපරිණාමජාතානි නාම.

“自亦知此”(sāmampi kho etaṃ)者，谓见到彼胆汁病变，自己亦应了知。“真实共许”(saccasammataṃ)者，谓为事实所公认。世人见其身有肤色斑驳等胆汁病变，亦知“彼胆汁已失调”。“是故”(tasmā)者，谓因其逾越自所知且为世间共许为真实之事，故云“是故”。于痰等所生起者，理路亦同。于此，“三合所生”(sannipātikāni)者，谓由胆汁等三者失调而生起。“时节变异所生”(utupariṇāmajāni)者，谓由不调和之时节所生。诚然，如干旱地区之居民住于水乡，或水乡之居民住于干旱地区，如是乃至依马拉雅(Malaya)、海滨等地，亦皆有时节不调和生起。由彼而生，故名“时节变异所生”。

විසමපරිහාරජානීති [Pg.122] මහාභාරවහනසුධාකොට්ටනාදිතො වා අවෙලාය චරන්තස්ස සප්පඩංසකූපපාතාදිතො වා විසමපරිහාරතො ජාතානි. ඔපක්කමිකානීති ‘‘අයං චොරො වා පාරදාරිකො වා’’ති ගහෙත්වා ජණ්ණුකකප්පරමුග්ගරාදීහි නිප්පොථනඋපක්කමං පච්චයං කත්වා උප්පන්නානි. එතං බහි උපක්කමං ලභිත්වා කොචි වුත්තනයෙනෙව කුසලං කරොති, කොචි අකුසලං, කොචි අධිවාසෙන්තො නිපජ්ජති. කම්මවිපාකජානීති කෙවලං කම්මවිපාකතො, ජාතානි. තෙසුපි හි උප්පන්නෙසු වුත්තනයෙනෙව කොචි කුසලං කරොති, කොචි අකුසලං, කොචි අධිවාසෙන්තො නිපජ්ජති. එවං සබ්බවාරෙසු තිවිධාව වෙදනා හොන්ති.

由不当护持所生(visamaparihārajāni)，是指或因搬运重物、捣碎石灰等，或因非时行走而遭蛇虫叮咬、坠入坑井等，由不当护持身体而产生。由他人加害所生(opakkamikāni)，是指因被当作“此人是盗贼”或“此人是通奸者”而遭逮捕，以膝、肘、棍棒等击打加害为缘而产生。遭受此等外来加害时，有人如前述而行善，有人作不善，有人则忍受而卧。由业报所生(kammavipākajāni)，是指纯粹从业报而产生。于此等受生起时，亦有人如前述而行善，有人作不善，有人则忍受而卧。如是，于所有情况，受皆有三类。

තත්ථ පුරිමෙහි සත්තහි කාරණෙහි උප්පන්නා සාරීරිකා වෙදනා සක්කා පටිබාහිතුං, කම්මවිපාකජානං පන සබ්බභෙසජ්ජානිපි සබ්බපරිත්තානිපි නාලං පටිඝාතාය. ඉමස්මිං සුත්තෙ ලොකවොහාරො නාම කථිතොති.

其中，由前七种原因所生的身受，是能够被制止的；然而，对于业报所生的身受，纵使一切药物、一切防护，亦不足以对治。于此经中，所说的是名为“世间言说”(lokavohāra)者。

2-10. අට්ඨසතසුත්තාදිවණ්ණනා

2-10. 一百零八经等释义

270-278. දුතියෙ අට්ඨසතපරියායන්ති අට්ඨසතස්ස කාරණභූතං. ධම්මපරියායන්ති ධම්මකාරණං. කායිකා ච චෙතසිකා චාති එත්ථ කායිකා කාමාවචරෙයෙව ලබ්භන්ති, චෙතසිකා චතුභූමිකාපි. සුඛාතිආදීසු සුඛා වෙදනා අරූපාවචරෙ නත්ථි, සෙසාසු තීසු භූමීසු ලබ්භන්ති, දුක්ඛා කාමාවචරාව, ඉතරා චතුභූමිකා. පඤ්චකෙ සුඛින්ද්‍රියදුක්ඛින්ද්‍රියදොමනස්සින්ද්‍රියානි කාමාවචරානෙව, සොමනස්සින්ද්‍රියං තෙභූමකං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං චතුභූමකං. ඡක්කෙ පඤ්චසු ද්වාරෙසු වෙදනා කාමාවචරාව, මනොද්වාරෙ චතුභූමිකා, අට්ඨාරසකෙ ඡසු ඉට්ඨාරම්මණෙසු සොමනස්සෙන සහ උපවිචරන්තීති සොමනස්සූපවිචාරා. සෙසද්වයෙපි එසෙව නයො. ඉති අයං දෙසනා විචාරවසෙන ආගතා, තංසම්පයුත්තානං පන සොමනස්සාදීනං වසෙන ඉධ අට්ඨාරස වෙදනා වෙදිතබ්බා.

270-278. 于第二（经）中，“一百零八法门”(aṭṭhasatapariyāya)是指作为一百零八（种受）之原因者。“法门”(dhammapariyāya)是指法之原因。于“身与心”中，身受仅于欲地可得，心受则通于四地。于“乐”等中，乐受于无色地无有，于其余三地可得；苦受仅为欲地所有；其余（舍受）则通于四地。于五（根）中，乐根、苦根、忧根仅为欲地所有；喜根为三地所有，舍根为四地所有。于六（处）中，于五门之受仅为欲地所有，于意门则通于四地。于十八（种）中，于六种可喜所缘，与喜(somanassa)俱行而审察，故称“喜俱审察”(somanassūpavicārā)。其余二者，道理亦同。如是，此教说是依“伺”(vicāra)而来，然于此，应知是依与彼“伺”相应的喜等（受）而有十八种受。

ඡ ගෙහසිතානි සොමනස්සානීතිආදීසු ‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යානං රූපානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං මනොරමානං ලොකාමිසපටිසංයුත්තානං පටිලාභං වා පටිලාභතො සමනුපස්සතො පුබ්බෙ වා පටිලද්ධපුබ්බං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං සමනුස්සරතො උප්පජ්ජති සොමනස්සං. යං එවරූපං සොමනස්සං, ඉදං [Pg.123] වුච්චති ගෙහසිතං සොමනස්ස’’න්ති (ම. නි. 3.306). එවං ඡසු ද්වාරෙසු වුත්තකාමගුණනිස්සිතානි සොමනස්සානි ඡ ගෙහසිතසොමනස්සානි නාම.

在“六在家喜”等句中：“于眼识所识之色，是可意的、可爱的、可乐的、悦意的、与世间利相应的，对其获得或于获得时随观，或回忆过去已获得、已过去、已灭、已变异者，而生起喜。凡如此之喜，此谓‘在家喜’。”（《中部》3.306）如是，于六门中，依于所说之欲而有的喜，名为六在家喜。

‘‘රූපානං ත්වෙව අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමවිරාගනිරොධං ‘පුබ්බෙ චෙව රූපා එතරහි ච, සබ්බෙ තෙ රූපා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො උප්පජ්ජති සොමනස්සං. යං එවරූපං සොමනස්සං, ඉදං වුච්චති නෙක්ඛම්මසිතං සොමනස්ස’’න්ති (ම. නි. 3.306) එවං ඡසු ද්වාරෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ අනිච්චතාදිවසෙන විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා උස්සුක්කාපෙතුං සක්කොන්තස්ස ‘‘උස්සුක්කිතා මෙ විපස්සනා’’ති සොමනස්සජාතස්ස උප්පන්නසොමනස්සානි ඡ නෙක්ඛම්මසිතසොමනස්සානි නාම.

“了知色之无常，以及其变易、离欲、灭，并以正慧如实见到：‘过去与现在之色，一切彼色皆是无常、苦、变易法。’见者生起喜。凡如此之喜，此谓‘出离喜’。”（《中部》3.306）如是，于六门中，当可意境现前时，能以无常等方式建立并策励观(vipassanā)，而生起“我之观已被策励”之喜者，其所生起的喜，名为六出离喜。

‘‘චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යානං රූපානං ඉට්ඨානං කන්තානං මනාපානං මනොරමානං ලොකාමිසපටිසංයුත්තානං අප්පටිලාභං වා අප්පටිලාභතො සමනුපස්සතො පුබ්බෙ වා පටිලද්ධපුබ්බං අතීතං නිරුද්ධං විපරිණතං සමනුස්සරතො උප්පජ්ජති දොමනස්සං. යං එවරූපං දොමනස්සං, ඉදං වුච්චති ගෙහසිතං දොමනස්ස’’න්ති. එවං ඡසු ද්වාරෙසු ‘‘ඉට්ඨාරම්මණං නානුභවිස්සාමි නානුභවාමී’’ති විතක්කයතො උප්පන්නානි කාමගුණනිස්සිතදොමනස්සානි ඡ ගෙහසිතදොමනස්සානි නාම.

“于眼识所识之色，是可意的、可爱的、可乐的、悦意的、与世间利相应的，对其不得或于不得时随观，或回忆过去已获得、已过去、已灭、已变异者，而生起忧。凡如此之忧，此谓‘在家忧’。”如是，于六门中，因思惟“我将不能、我正不能经验可意境”而生起、依于欲的忧，名为六在家忧。

‘‘රූපානං ත්වෙව අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමවිරාගනිරොධං ‘පුබ්බෙ චෙව රූපා එතරහි ච, සබ්බෙ තෙ රූපා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දිස්වා අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපෙති ‘කුදාස්සු නාමාහං තදායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමි, යදරියා එතරහි ආයතනං උපසම්පජ්ජ විහරන්තී’’ති. ඉති අනුත්තරෙසු විමොක්ඛෙසු පිහං උපට්ඨාපයතො උප්පජ්ජති පිහපච්චයා දොමනස්සං. යං එවරූපං දොමනස්සං, ඉදං වුච්චති නෙක්ඛම්මසිතං දොමනස්සන්ති; එවං ඡසු ද්වාරෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ අනුත්තරවිමොක්ඛසඞ්ඛාතඅරියඵලධම්මෙසු පිහං උපට්ඨාපෙත්වා තදධිගමාය අනිච්චතාදිවසෙන විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා උස්සුක්කාපෙතුං අසක්කොන්තස්ස ‘‘ඉමම්පි පක්ඛං ඉමම්පි මාසං ඉමම්පි සංවච්ඡරං විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරියභූමිං පාපුණිතුං නාසක්ඛි’’න්ති අනුසොචතො උප්පන්නානි දොමනස්සානි ඡ නෙක්ඛම්මසිතදොමනස්සානි නාම.

了知色的无常性，了知其变易、离染、灭，以正慧如实见到：“先前之色与如今之色，彼一切色皆是无常、苦、变易法。”遂于无上解脱生起热望：“诸圣者如今安住的境域，我何时才能证达而安住？”如是，于无上解脱生起热望者，缘热望而生起忧。如是之忧，此谓依于出离之忧。同样，于六门，当可意所缘现前时，于名为无上解脱之圣果法生起热望，为证达彼而以无常等方式建立观(vipassanā)，却无法令其成就，而忧愁道：“我于此半月、此月、此年精勤修观，却未能证得圣地。”如是忧愁者所生起的诸忧，名为六种依于出离之忧。

‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උප්පජ්ජති උපෙක්ඛා බාලස්ස මූළ්හස්ස පුථුජ්ජනස්ස අනොධිජිනස්ස අවිපාකජිනස්ස අනාදීනවදස්සාවිනො අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස[Pg.124]. යා එවරූපා උපෙක්ඛා, රූපං සා නාතිවත්තති, තස්මා සා උපෙක්ඛා ගෙහසිතාති වුච්චතී’’ති; එවං ඡසු ද්වාරෙසු ඉට්ඨාරම්මණෙ ආපාථගතෙ ගුළපිණ්ඩකෙ නිලීනමක්ඛිකා විය රූපාදීනි අනතිවත්තමානා තත්ථෙව ලග්ගා ලග්ගිතා හුත්වා උප්පන්නකාමගුණනිස්සිතා උපෙක්ඛා ඡ ගෙහසිතඋපෙක්ඛා නාම.

于愚昧、迷乱、未降伏界限、未降伏异熟、不见过患、无闻之凡夫，眼见色时生起舍。如是之舍，不超越于色，是故彼舍谓之“依家居之舍”。同样，于六门，当可意所缘现前时，犹如苍蝇黏于糖块，不超越色等，即于彼处粘着、执着，所生起依止欲乐之舍，名为六种依家居之舍。

‘‘රූපානං ත්වෙව අනිච්චතං විදිත්වා විපරිණාමවිරාගනිරොධං පුබ්බෙ චෙව රූපා එතරහි ච, ‘සබ්බෙ තෙ රූපා අනිච්චා දුක්ඛා විපරිණාමධම්මා’ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සතො උප්පජ්ජති උපෙක්ඛා. යා එවරූපා උපෙක්ඛා, රූපං සා අතිවත්තති, තස්මා සා උපෙක්ඛා නෙක්ඛම්මසිතාති වුච්චතී’’ති; එවං ඡසු ද්වාරෙසු ඉට්ඨාදිආරම්මණෙ ආපාථගතෙ ඉට්ඨෙ අරජ්ජන්තස්ස අනිට්ඨෙ අදුස්සන්තස්ස අසමපෙක්ඛනෙ අමුය්හන්තස්ස උප්පන්නා විපස්සනාඤාණසම්පයුත්තා උපෙක්ඛා නෙක්ඛම්මසිතඋපෙක්ඛා නාම. ඉමස්මිං සුත්තෙ සබ්බසඞ්ගාහකො චතුභූමකධම්මපරිච්ඡෙදො කථිතො. තතියාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

“了知诸色的无常，了知其变易、离欲与息灭，对‘过去与现在的色，彼一切色皆是无常、苦、变易法’，如是如实地以观慧观见者，舍便生起。如是之舍，其超越色，是故彼舍被称为‘依于出离’。”如是，于六门，当可喜等所缘现前时，于可喜者不贪，于不可喜者不瞋，于非理作意时不痴，所生起的与观智相应的舍，名为依于出离之舍。于此经中，宣说了总摄四地法之章。第三等诸经文义显明。

11. නිරාමිසසුත්තවණ්ණනා

11. 无味经释义

279. එකාදසමෙ සාමිසාති කිලෙසාමිසෙන සාමිසා. නිරාමිසතරාති නිරාමිසායපි ඣානපීතියා නිරාමිසතරාව. නනු ච ද්වීසු ඣානෙසු පීති මහග්ගතාපි හොති ලොකුත්තරාපි, පච්චවෙක්ඛණපීති ලොකියාව, සා කස්මා නිරාමිසතරා ජාතාති? සන්තපණීතධම්මපච්චවෙක්ඛණවසෙන උප්පන්නත්තා. යථා හි රාජවල්ලභො චූළුපට්ඨාකො අප්පටිහාරිකං යථාසුඛං රාජකුලං පවිසන්තො සෙට්ඨිසෙනාපතිආදයො පාදෙන පහරන්තොපි න ගණෙති. කස්මා? රඤ්ඤො ආසන්නපරිචාරකත්තා. ඉති සො තෙහි උත්තරිතරො හොති, එවමයම්පි සන්තපණීතධම්මපච්චවෙක්ඛණවසෙන උප්පන්නත්තා ලොකුත්තරපීතිතොපි උත්තරිතරාති වෙදිතබ්බා. සෙසවාරෙසුපි එසෙව නයො.

279. 于第十一经：所谓“有味”，即因烦恼之味而为有味。所谓“更无味”，即是比无味之禅悦更为无味。然，初禅与二禅中的喜亦是广大，而省察喜仅是世间，为何它会成为更无味者呢？因其乃通过省察寂静、贤善之法而生起。犹如国王宠信的年轻侍者，可无阻碍地随意出入王宫，即便用脚踢到富商、将军等人亦不在意。为何？因其是亲近侍奉国王者。是故他比那些人更为优越。同理，此省察喜亦因通过省察寂静、贤善之法而生起，故当知其比出世间之喜更为优越。其余的乐与舍的章节中，准此可知。

විමොක්ඛවාරෙ පන රූපපටිසංයුත්තො විමොක්ඛො අත්තනො ආරම්මණභූතෙන රූපාමිසවසෙනෙව සාමිසො නාම, අරූපපටිසංයුත්තො රූපාමිසාභාවෙන නිරාමිසො නාමාති.

再者，于解脱章中，与色相应的解脱，因其作为所缘的色味之故，名为有味；与无色相应的解脱，因无色味之故，名为无味。

වෙදනාසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

受相应释义终。

3. මාතුගාමසංයුත්තං

3. 母邑相应

1. පඨමපෙය්‍යාලවග්ගො

1. 初品（略说）

1-2. මාතුගාමසුත්තාදිවණ්ණනා

1-2. 母邑经等释义

280-281. මාතුගාමසංයුත්තස්ස [Pg.125] පඨමෙ අඞ්ගෙහීති අගුණඞ්ගෙහි. න ච රූපවාති න රූපසම්පන්නො විරූපො දුද්දසිකො. න ච භොගවාති න භොගසම්පන්නො නිද්ධනො. න ච සීලවාති න සීලසම්පන්නො දුස්සීලො. අලසො චාති කන්තනපචනාදීනි කම්මානි කාතුං න සක්කොති, කුසීතො ආලසියො නිසින්නට්ඨානෙ නිසින්නොව, ඨිතඨානෙ ඨිතොව නිද්දායති එව. පජඤ්චස්ස න ලභතීති අස්ස පුරිසස්ස කුලවංසපතිට්ඨාපකං පුත්තං න ලභති, වඤ්ඣිත්ථී නාම හොති. සුක්කපක්ඛො වුත්තවිපරියායෙන වෙදිතබ්බො. දුතියං පඨමෙ වුත්තනයෙනෙව පරිවත්තෙතබ්බං.

280-281. 于《女人相应》(Mātugāmasaṃyutta)之第一经中：“具足”者，谓具足不善之分。“无容色”者，谓不具容色，形貌丑陋，见者不悦。“无财富”者，谓不具财富，贫穷。“无戒”者，谓不具戒，为恶戒者。“懒惰”者，谓不能作纺织、烹煮等工作，懈怠、懒散，坐于其坐处，立于其立处，亦唯睡觉而已。“彼不得子女”者，谓彼（女人）不得能为丈夫延续家族谱系之子，是名石女。白品（善品）应以与此所述相反之方式了知。第二经应以第一经所述之同样方式，就男性而言而转换之。

3. ආවෙණිකදුක්ඛසුත්තවණ්ණනා

3. 独有苦经释义

282. තතියෙ ආවෙණිකානීති පාටිපුග්ගලිකානි පුරිසෙහි අසාධාරණානි. පාරිචරියන්ති පරිචාරිකභාවං.

282. 于第三经中：“独有”者，谓各个体所有，不与男性共通。“侍奉”者，谓侍者之状态。

4. තීහිධම්මෙහිසුත්තාදිවණ්ණනා

4. 三法经等之释义

283-303. චතුත්ථෙ මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙනාති පුබ්බණ්හසමයස්මිඤ්හි මාතුගාමො ඛීරදධිසඞ්ගොපනරන්ධනපචනාදීනි කාතුං ආරද්ධො, පුත්තකෙහිපි යාචියමානො කිඤ්චි දාතුං න ඉච්ඡති. තෙනෙතං වුත්තං ‘‘පුබ්බණ්හසමයං මච්ඡෙරමලපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා’’ති. මජ්ඣන්හිකසමයෙ පන මාතුගාමො කොධාභිභූතොව හොති, අන්තොඝරෙ කලහං අලභන්තො පටිවිස්සකඝරම්පි ගන්ත්වා කලහං කරොති, සාමිකස්ස ච ඨිතනිසින්නට්ඨානානි විලොකෙන්තො විචරති. තෙන වුත්තං ‘‘මජ්ඣන්හිකසමයං ඉස්සාපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා’’ති. සායන්හෙ පනස්සා අසද්ධම්මපටිසෙවනාය චිත්තං නමති. තෙන වුත්තං ‘‘සායන්හසමයං කාමරාගපරියුට්ඨිතෙන චෙතසා’’ති. පඤ්චමාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

283-303. 于第四经中：“为悭吝之垢所缠之心”者，谓于上午时分，女人正事于收集牛乳、乳酪、烹煮等工作，虽为子女所乞求，亦不欲施与任何物品。是故说：“于上午时分，心为悭吝之垢所缠。”复次，于正午时分，女人如为忿怒所征服，于家中不得争吵，则往邻家争吵，并巡行察看其夫之站立、安坐之处。是故说：“于正午时分，心为嫉妒所缠。”复次，于傍晚时分，彼（女人）之心倾向于行不善法。是故说：“于傍晚时分，心为欲贪所缠。”自第五经起（至第九经），其义显明。

3. බලවග්ගො

3. 力品

1. විසාරදසුත්තවණ්ණනා

1. 无畏经释义

304. දසමෙ [Pg.126] රූපබලන්තිආදීසු රූපසම්පත්ති රූපබලං, භොගසම්පත්ති භොගබලං, ඤාතිසම්පත්ති ඤාතිබලං, පුත්තසම්පත්ති පුත්තබලං, සීලසම්පත්ති සීලබලං. පඤ්චසීලදසසීලානි අඛණ්ඩානි කත්වා රක්ඛන්තස්ස හි සීලසම්පත්තියෙව සීලබලං නාම හොති. ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච බලානීති ඉමානි පඤ්ච උපත්ථම්භනට්ඨෙන බලානි නාම වුච්චන්ති.

304. 在第十经中，于“色力”等词，色圆满为色力，财圆满为财力，亲族圆满为亲族力，子嗣圆满为子力，戒圆满为戒力。诚然，对受持五戒、十戒而不毁坏的守护者而言，戒圆满即名为戒力。“诸比丘，此等为五力”者，即此五者因有资助之义，故名为力。

2-10. පසය්හසුත්තාදිවණ්ණනා

2-10. 第二至十经 强压经等释义

305-313. පසය්හාති අභිභවිත්වා. අභිභුය්‍ය වත්තතීති අභිභවති අජ්ඣොත්ථරති. නෙව රූපබලං තායතීති නෙව රූපබලං තායිතුං රක්ඛිතුං සක්කොති. නාසෙන්තෙව නං, කුලෙ න වාසෙන්තීති ‘‘දුස්සීලා සංභින්නාචාරා අතික්කන්තමරියාදා’’ති ගීවායං ගහෙත්වා නීහරන්ති, න තස්මිං කුලෙ වාසෙන්ති. වාසෙන්තෙව නං කුලෙ, න නාසෙන්තීති ‘‘කිං රූපෙන භොගාදීහි වා, පරිසුද්ධසීලා එසා ආචාරසම්පන්නා’’ති ඤත්වා ඤාතකා තස්මිං කුලෙ වාසෙන්තියෙව, න නාසෙන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

305-313. “强压”(pasayha)是征服。“压倒”(abhibhuyya vattati)是压迫、压倒。“色力不能保护”(neva rūpabalaṃ tāyati)是说色力不能够保护、守护。“他们驱逐她，不让她住在家中”(nāsenteva naṃ, kule na vāsenti)是说：“（此女）是恶戒者、行为败坏者、超越界限者”，（他们）抓住她的脖子将她赶出去，不让她住在那家中。“他们让她住在家中，不驱逐她”(vāsenteva naṃ kule, na nāsenti)是说：亲族们了知“美貌或财富等有何用？此女具足清净戒、行为圆满”后，就让她住在那家中，不驱逐她。其余一切（经文）义理明显。

මාතුගාමසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

女人相应释义 终。

4. ජම්බුඛාදකසංයුත්තං

4. 瞻部喀达咖相应

1. නිබ්බානපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

1. 涅槃问经释义

314. ජම්බුඛාදකසංයුත්තෙ [Pg.127] ජම්බුඛාදකො පරිබ්බාජකොති එවංනාමො ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො ඡන්නපරිබ්බාජකො. යො ඛො ආවුසො රාගක්ඛයොති නිබ්බානං ආගම්ම රාගො ඛීයති, තස්මා නිබ්බානං රාගක්ඛයොති වුච්චති. දොසමොහක්ඛයෙසුපි එසෙව නයො.

314. 在《瞻部喀达咖相应》中，“瞻部喀达咖游方者”(jambukhādako paribbājako)是长老（舍利弗）的外甥，名为阐那的游方者。“贤友，所谓贪之灭尽”(yo kho āvuso rāgakkhayo)者，是依于涅槃，贪得以灭尽，是故涅槃被称为“贪之灭尽”。于“瞋之灭尽”与“痴之灭尽”，理路亦同。

යො පන ඉමිනාව සුත්තෙන කිලෙසක්ඛයමත්තං නිබ්බානන්ති වදෙය්‍ය, සො වත්තබ්බො ‘‘කස්ස කිලෙසානං ඛයො, කිං අත්තනො, උදාහු පරෙස’’න්ති? අද්ධා ‘‘අත්තනො’’ති වක්ඛති. තතො පුච්ඡිතබ්බො ‘‘ගොත්‍රභුඤාණස්ස කිං ආරම්මණ’’න්ති? ජානමානො ‘‘නිබ්බාන’’න්ති වක්ඛති. කිං පන ගොත්‍රභුඤාණක්ඛණෙ කිලෙසා ඛීණා ඛීයන්ති ඛීයිස්සන්තීති? ‘‘ඛීණා’’ති වා ‘‘ඛීයන්තී’’ති වා න වත්තබ්බා, ‘‘ඛීයිස්සන්තී’’ති පන වත්තබ්බාති. කිං පන තෙසු අඛීණෙසුයෙව කිලෙසෙසු ගොත්‍රභුඤාණං කිලෙසක්ඛයං ආරම්මණං කරොතීති? අද්ධා එවං වුත්තෙ නිරුත්තරො භවිස්සති.

又，若有人仅依此经说“烦恼的灭尽就是涅槃”，应问他：“是谁的烦恼灭尽？是自己的，还是他人的？”他必定会说：“是自己的。”然后应问他：“种姓智(gotrabhuñāṇa)的所缘是什么？”若他知道，会说：“是涅槃。”“再者，在种姓智的刹那，烦恼是已灭尽、正灭尽，还是将灭尽？”不应说“已灭尽”或“正灭尽”，而应说“将灭尽”。“再者，在那些烦恼尚未灭尽时，种姓智是否以烦恼的灭尽为所缘？”当如是说时，他必定会无言以对。

මග්ගඤාණෙනාපි චෙතං යොජෙතබ්බං. මග්ගක්ඛණෙපි හි කිලෙසා ‘‘ඛීණා’’ති වා ‘‘ඛීයිස්සන්තී’’ති වා න වත්තබ්බා, ‘‘ඛීයන්තී’’ති පන වත්තබ්බා, න ච අඛීණෙසුයෙව කිලෙසෙසු කිලෙසක්ඛයො ආරම්මණං හොති, තස්මා සම්පටිච්ඡිතබ්බමෙතං. යං ආගම්ම රාගාදයො ඛීයන්ති, තං නිබ්බානං. තං පනෙතං ‘‘රූපිනො ධම්මා අරූපිනො ධම්මා’’තිආදීසු (ධ. ස. දුකමාතිකා 11) දුකෙසු අරූපිනො ධම්මාති සඞ්ගහිතත්තා න කිලෙසක්ඛයමත්තමෙවාති.

此理也应与道智(maggañāṇa)相结合。因为在道的刹那，烦恼不应说“已灭尽”或“将灭尽”，而应说“正灭尽”。并且，在烦恼尚未灭尽时，烦恼的灭尽不会成为所缘。因此，应接受此说：依止于它，贪等得以灭尽，此即是涅槃。再者，此涅槃在“有色法、无色法”等二法(duka)中，被“无色法”所摄，因此，涅槃并非仅仅是烦恼的灭尽。

2. අරහත්තපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

2. 阿罗汉果问经释义

315. අරහත්තපඤ්හබ්‍යාකරණෙ යස්මා අරහත්තං රාගදොසමොහානං ඛීණන්තෙ උප්පජ්ජති, තස්මා ‘‘රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො’’ති වුත්තං.

315. 在解答阿罗汉果之问时，因为阿罗汉果是在贪、瞋、痴的灭尽之末生起，所以说了“贪尽、瞋尽、痴尽”。

3-15. ධම්මවාදීපඤ්හාසුත්තාදිවණ්ණනා

3-15. 法语者问经等释义

316-328. තෙ [Pg.128] ලොකෙ සුගතාති තෙ රාගාදයො පහාය ගතත්තා සුට්ඨු ගතාති සුගතා. දුක්ඛස්ස ඛො ආවුසො පරිඤ්ඤත්ථන්ති වට්ටදුක්ඛස්ස පරිජානනත්ථං. දුක්ඛතාති දුක්ඛසභාවො. දුක්ඛදුක්ඛතාතිආදීසු දුක්ඛසඞ්ඛාතො දුක්ඛසභාවො දුක්ඛදුක්ඛතා. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො.

316-328. 他们在世间是善逝(Te loke sugatā)：他们舍离了贪等而善行，故为善逝(sugata)。贤友，为遍知苦(Dukkhassa kho āvuso pariññatthaṃ)：意为为了遍知轮回之苦。苦性(dukkhatā)：即苦的自性。在“苦苦性”(dukkhadukkhatā)等词中，被称为“苦”的苦之自性即是苦苦性。其余二词也是此理。

16. දුක්කරපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

16. 难问经释义

329. අභිරතීති පබ්බජ්ජාය අනුක්කණ්ඨනතා. නචිරං ආවුසොති ආවුසො ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛු ‘‘පාතො අනුසිට්ඨො සායං විසෙසමධිගමිස්සති, සායං අනුසිට්ඨො පාතො විසෙසමධිගමිස්සතී’’ති (ම. නි. 2.345) වුත්තත්තා ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සං ලහුයෙව අරහං අස්ස, අරහත්තෙ පතිට්ඨහෙය්‍යාති දස්සෙති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

329. “乐住”是于出家不厌患。“贤友，不久”是说：贤友！已行道、随法的比丘，因有“早上受到教导，傍晚就能证得殊胜；傍晚受到教导，早上就能证得殊胜”之说，故策励、精勤，不久即能速成阿罗汉，当安住于阿罗汉果。此乃所示之义。余者于一切处，其义皆明显。

ජම්බුඛාදකසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

瞻部喀达咖相应释义终。

5. සාමණ්ඩකසංයුත්තවණ්ණනා

5. 沙曼达咖相应释义

330-331. සාමණ්ඩකසංයුත්තෙපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

330-331. 在沙曼达咖相应中，义理也应当以同样的方式理解。

සාමණ්ඩකසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

沙曼达咖相应释义终。

6. මොග්ගල්ලානසංයුත්තං

6. 目犍连相应

1-8. පඨමඣානපඤ්හාසුත්තාදිවණ්ණනා

1-8. 初禅问经等释义

332-339. මොග්ගල්ලානසංයුත්තෙ [Pg.129] කාමසහගතාති පඤ්චනීවරණසහගතා. තස්ස හි පඨමජ්ඣානවුට්ඨිතස්ස පඤ්ච නීවරණානි සන්තතො උපට්ඨහිංසු. තෙනස්ස තං පඨමජ්ඣානං හානභාගියං නාම අහොසි. තං පමාදං ඤත්වා සත්ථා ‘‘මා පමාදො’’ති ඔවාදං අදාසි. දුතියජ්ඣානාදීසුපි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො. ආරම්මණසහගතමෙව හෙත්ථ ‘‘සහගත’’න්ති වුත්තං.

332-339. 在目犍连相应中，“与欲俱行”是指与五盖俱行。诚然，当他从初禅出定时，五盖相续现起。因此他的初禅名为退分法。导师知其放逸，遂教诫道：“莫放逸！”第二禅等也应以同样的方式理解。在此，“俱行”仅指与所缘俱行。

9. අනිමිත්තපඤ්හාසුත්තවණ්ණනා

9. 无相问经释义

340. අනිමිත්තං චෙතොසමාධින්ති නිච්චනිමිත්තාදීනි පහාය පවත්තං විපස්සනාසමාධිංයෙව සන්ධායෙතං වුත්තන්ති. නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතීති එවං ඉමිනා විපස්සනාසමාධිවිහාරෙන විහරතො විපස්සනාඤාණෙ තික්ඛෙ සූරෙ වහමානෙ. යථා නාම පුරිසස්ස තිඛිණෙන ඵරසුනා රුක්ඛං ඡින්දන්තස්ස ‘‘සුට්ඨු වත මෙ ඵරසු වහතී’’ති ඛණෙ ඛණෙ ඵරසුධාරං ඔලොකෙන්තස්ස ඡෙජ්ජකිච්චං න නිප්ඵජ්ජති, එවං ථෙරස්සාපි ‘‘සූරං වත මෙ හුත්වා ඤාණං වහතී’’ති විපස්සනං ආරබ්භ නිකන්ති උප්පජ්ජති. අථ විපස්සනාකිච්චං සාධෙතුං නාසක්ඛි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘නිමිත්තානුසාරි විඤ්ඤාණං හොතී’’ති. සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතොසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහාසින්ති සබ්බෙසං නිච්චසුඛඅත්තනිමිත්තානං අමනසිකාරෙන අනිමිත්තං වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාසම්පයුත්තං චෙතොසමාධිං නිබ්බානාරම්මණං උපරිමග්ගඵලසමාධිං උපසම්පජ්ජ විහාසිං.

340. “无相心定(Animittaṃ cetosamādhi)”是指舍离常相(niccanimitta)等而生起的观定(vipassanāsamādhi)。“识随相而行(Nimittānusāri viññāṇaṃ hoti)”是说，当他以此观定安住，观智(vipassanāñāṇa)变得敏锐、有力而运行时，就像一个人用利斧砍树时，若时刻看着斧刃心想：“我的斧头真锋利啊！”便无法完成砍伐之事。这位长老也是如此，缘于自身的观而生起爱喜(nikanti)，心想：“我的智慧变得多么有力而运行啊！”因此无法完成观的要务。针对此而说“识随相而行”。“由不作意一切相，我已成就无相心定而住”是指：由不作意一切常、乐、我等相，我已成就与导向出离之观(vuṭṭhānagāminīvipassanā)相应的无相心定，以及以涅槃为所缘的上分道果定而住。

10-11. සක්කසුත්තාදිවණ්ණනා

10-11. 帝释经等之释义

341-342. අවෙච්චප්පසාදෙනාති අචලප්පසාදෙන. දසහි ඨානෙහීති දසහි කාරණෙහි. අධිගණ්හන්තීති අභිභවන්ති, අතික්කමිත්වා තිට්ඨන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

341-342. “以不坏净(aveccappasādena)”是指以不动摇的净信(acalappasādena)。“以十处(dasahi ṭhānehi)”是指以十种原因(dasahi kāraṇehi)。“通达(adhigaṇhanti)”是指征服(abhibhavanti)，以及超越而住立(atikkamitvā tiṭṭhanti)。其余在各处其义自明。

මොග්ගල්ලානසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

目犍连相应释义终。

7. චිත්තසංයුත්තං

7. 心相应

1. සංයොජනසුත්තවණ්ණනා

1. 结缚经释义

343. චිත්තසංයුත්තස්ස [Pg.130] පඨමෙ මච්ඡිකාසණ්ඩෙති එවංනාමකෙ වනසණ්ඩෙ. අයමන්තරාකථා උදපාදීති පොරාණකත්ථෙරා අතිරච්ඡානකථා හොන්ති, නිසින්නනිසින්නට්ඨානෙ පඤ්හං සමුට්ඨාපෙත්වා අජානන්තා පුච්ඡන්ති, ජානන්තා විස්සජ්ජෙන්ති, තෙන නෙසං අයං කථා උදපාදි. මිගපථකන්ති එවංනාමකං අත්තනො භොගගාමං. සො කිර අම්බාටකාරාමස්ස පිට්ඨිභාගෙ හොති. තෙනුපසඞ්කමීති ‘‘ථෙරානං පඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා ඵාසුවිහාරං කත්වා දස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා උපසඞ්කමි. ගම්භීරෙ බුද්ධවචනෙති අත්ථගම්භීරෙ චෙව ධම්මගම්භීරෙ ච බුද්ධවචනෙ. පඤ්ඤාචක්ඛු කමතීති ඤාණචක්ඛු වහති පවත්තති.

343. 于心相应的第一经中，在名为马奇咖三答(Macchikāsaṇḍa)的丛林里。所谓“此对话因此而生起”，是说古代的长老们不作畜生论，他们在每个坐处都发起问题，不知者问，知者答，因此他们之间生起了此番对话。“鹿径”(Migapathaka)是他一个受用村的名字，据说位于芒果园(Ambāṭakārāma)的后方。所谓“前往”，是他心想：“为长老们解答问题后，我将让他们安乐而住”，于是前往。所谓“于甚深佛语中”，是指于义理甚深、法文亦甚深的佛语中。所谓“慧眼运行”，是指智眼运载、转起。

2. පඨමඉසිදත්තසුත්තවණ්ණනා

2. 初伊西达多经释义

344. දුතියෙ ආයස්මන්තං ථෙරන්ති තෙසු ථෙරෙසු ජෙට්ඨකං මහාථෙරං. තුණ්හී අහොසීති ජානන්තොපි අවිසාරදත්තා න කිඤ්චි බ්‍යාහරි. බ්‍යාකරොමහං භන්තෙති ‘‘අයං ථෙරො නෙව අත්තනා බ්‍යාකරොති, න අඤ්ඤෙ අජ්ඣෙසති, උපාසකොපි භික්ඛුසඞ්ඝං විහෙසෙති, අහමෙතං බ්‍යාකරිත්වා ඵාසුවිහාරං කත්වා දස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ආසනතො වුට්ඨාය ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එවං ඔකාසමකාසි, කතාවකාසො පන අත්තනො ආසනෙ නිසීදිත්වා බ්‍යාකාසි.

344. 第二经中，所谓“具寿长老”，是指那些长老中最年长的大长老。他“默然”，是说虽然知道，却因缺乏自信而一言不发。所谓“尊者，我来回答”，是他心想：“这位长老既不自己回答，也不敦请他人回答，优婆塞又以问题诘难比丘僧团，我应当回答此问题，让他们安乐而住”，于是从座位起身，去到长老身边，如是请求许可；获得许可后，便回到自己的座位坐下回答。

සහත්ථාති සහත්ථෙන. සන්තප්පෙසීති යාවදිච්ඡකං දෙන්තො සුට්ඨු තප්පෙසි. සම්පවාරෙසීති ‘‘අලං අල’’න්ති හත්ථසඤ්ඤාය චෙව වාචාය ච පටික්ඛිපාපෙසි. ඔනීතපත්තපාණිනොති පාණිතො අපනීතපත්තා ධොවිත්වා ථවිකාය ඔසාපෙත්වා අංසෙ ලග්ගිතපත්තාති අත්ථො.

所谓“亲手”，即用自己的手。所谓“令其满足”，即随其所欲而施予，使其完全满足。所谓“令其满足而谢绝”，即是供养至他们以手势和言语说“够了，够了”而拒绝为止。所谓“手已离钵”，其义为：钵已从手中移开，洗净后放入袋中，已将钵挂在肩上。

3. දුතියඉසිදත්තසුත්තවණ්ණනා

3. 第二伊西达多经释义

345. තතියෙ අවන්තියාති දක්ඛිණාපථෙ අවන්තිරට්ඨෙ. කල්‍යාණං වුච්චතීති ‘‘චතූහි පච්චයෙහි පටිජග්ගිස්සාමී’’ති වචනං නිද්දොසං අනවජ්ජං වුච්චති තයා උපාසකාති අධිප්පායෙන වදති.

345. 第三经中，所谓“于阿槃提(Avanti)”，是指在南方的阿槃提国。所谓“所说为善”，是指他带着这个意趣而说：“优婆塞，你所说的‘我将以四事供养’这句话，是无过失、无瑕疵的。”

4. මහකපාටිහාරියසුත්තවණ්ණනා

4. 摩诃迦神变经释义

346. චතුත්ථෙ [Pg.131] සෙසකං විස්සජ්ජෙථාති තස්ස කිර ථෙරෙහි සද්ධිංයෙව කංසථාලං පමජ්ජිත්වා පායාසං වඩ්ඪෙත්වා අදංසු. සො භුත්තපායාසො ථෙරෙහියෙව සද්ධිං ගන්තුකාමො චින්තෙසි ‘‘ඝරෙ තාව උපාසිකා සෙසකං විචාරෙති, ඉධ පනිමෙ දාසකම්මකාරා මයා අවුත්තා න විචාරෙස්සන්ති, එවායං පණීතපායාසො නස්සිස්සතී’’ති තෙසං අනුජානන්තො එවමාහ. කුථිතන්ති කුධිතං, හෙට්ඨා සන්තත්තාය වාලිකාය උපරි ආතපෙන ච අතිතිඛිණන්ති අත්ථො. ඉදං පන තෙපිටකෙ බුද්ධවචනෙ අසම්භින්නපදං. පවෙලියමානෙනාති පටිලියමානෙන සාධු ඛ්වස්ස භන්තෙති ‘‘ඵාසුවිහාරං කරිස්සාමි නෙස’’න්ති චින්තෙත්වා එවමාහ.

346. 第四篇中，“你们可以处理剩余的食物”——据说，仆人们为他与长老们一起擦拭铜盘，并盛上乳糜。他吃完乳糜，想与长老们一同离开，心想：“在家里，优婆夷会处理剩余的食物，但在这里，这些仆人若无我的吩咐，是不会处理的，这样一来，这上等的乳糜就要浪费了。”于是，他为了准许他们而这么说。“Kuthita”即“kudhita”，意思是下方被灼热的沙子、上方被烈日暴晒，极为炽热。此词在三藏佛语中是无混淆之词。“Paveliyamānenā”即“paṭiliyamānena”，意为如被火炙烤而融化。至于“尊者，这确实很好”，是具寿摩诃迦(Mahāka)心想“我将为他们创造安乐住”之后所说的话。

ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරීති අධිට්ඨානිද්ධිං අකාසි. එත්ථ ච ‘‘මන්දමන්දො සීතකවාතො වායතු, අබ්භමණ්ඩපං කත්වා දෙවො එකමෙකං ඵුසායතූ’’ති එවං නානාපරිකම්මං – ‘‘සවාතො දෙවො වස්සතූ’’ති එවං අධිට්ඨානං එකතොපි හොති. ‘‘සවාතො දෙවො වස්සතූති එකතොපරිකම්මං, මන්දමන්දො සීතකවාතො වායතු, අබ්භමණ්ඩපං කත්වා දෙවො එකමෙකං ඵුසායතූ’’ති එවං නානාඅධිට්ඨානං හොති. වුත්තනයෙනෙව නානාපරිකම්මං නානාධිට්ඨානං, එකතො පරිකම්මං එකතො අධිට්ඨානම්පි හොතියෙව. යථා තථා කරොන්තස්ස පන පාදකජ්ඣානතො වුට්ඨාය කතපරිකම්මස්ස පරිකම්මානන්තරෙන මහග්ගතඅධිට්ඨානචිත්තෙනෙව තං ඉජ්ඣති. ඔකාසෙසීති විප්පකිරි.

“造作神通表现”即是行使决意神变(adhiṭṭhāniddhi)。于此，有的是多种加行——“愿清凉微风徐徐吹拂，愿天形成云幕，愿天降下点点滴雨”，而决意为单一——“愿天携风降雨”。有的是加行为单一——“愿天携风降雨”，而决意为多种——“愿清凉微风徐徐吹拂，愿天形成云幕，愿天降下点点滴雨”。依已说之理，亦有多种加行与多种决意，以及单一加行与单一决意的情况。然而，行者无论以何种方式，从基础禅那(pādakajjhāna)出定、完成加行之后，紧接着仅以广大决意心，即能成就该神通表现。“Okāsesi”意为散布。

5. පඨමකාමභූසුත්තවණ්ණනා

5. 初迦摩浮经释义

347. පඤ්චමෙ නෙලඞ්ගොති නිද්දොසො. සෙතපච්ඡාදොති සෙතපටිච්ඡාදනො. අනීඝන්ති නිද්දුක්ඛං. මුහුත්තං තුණ්හී හුත්වාති තස්ස අත්ථපෙක්ඛනත්ථං තීණි පිටකානි කණ්ණෙ කුණ්ඩලං විය සඤ්චාලෙන්තො ‘‘අයං ඉමස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස අත්ථො’’ති උපපරික්ඛණත්ථං මුහුත්තං තුණ්හී හුත්වා. විමුත්තියාති අරහත්තඵලවිමුත්තියා. ඉමං පන පඤ්හං කථෙන්තො උපාසකො දුක්කරං අකාසි. සම්මාසම්බුද්ධො හි ‘‘පස්සථ නො තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, එතං භික්ඛුං [Pg.132] ආගච්ඡන්තං ඔදාතකං තනුකං තුඞ්ගනාසික’’න්ති (සං. නි. 2.245) අත්තනො දිට්ඨෙන කථෙසි. අයං පන නයග්ගාහෙන ‘‘අරහතො එතං අධිවචන’’න්ති ආහ.

347. 第五经中，nelaṅgo（无瑕）即是niddoso（无过失）。Setapacchādo（白盖）即是setapaṭicchādano（有清净的阿罗汉果为顶盖者）。Anīghaṃ（无恼）即是niddukkhaṃ（无苦）。Muhuttaṃ tuṇhī hutvā（默然片刻）是指：为了寻求其义，如在耳上摇动耳环般运转三藏，为审察“此是此句之义，此是此句之义”，而片刻默然。Vimuttiyā（解脱）是指arahattaphalavimuttiyā（阿罗汉果解脱）。然而，这位优婆塞能说出此问题，是做了难为之事。诚然，正自觉者是以自己所见而说：“诸比丘，你们看见那位肤色白皙、身形瘦削、鼻梁高挺的比丘走来吗？”（《相应部》2.245）。而这位居士却是通过推论而说：“此是阿罗汉的同义词。”

6. දුතියකාමභූසුත්තවණ්ණනා

6. 第二迦摩浮经释义

348. ඡට්ඨෙ කති නු ඛො භන්තෙ සඞ්ඛාරාති අයං කිර, ගහපති, නිරොධං වලඤ්ජෙති, තස්මා ‘‘නිරොධපාදකෙ සඞ්ඛාරෙ පුච්ඡිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා එවමාහ. ථෙරොපිස්ස අධිප්පායං ඤත්වා පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරාදීසු අනෙකෙසු සඞ්ඛාරෙසු විජ්ජමානෙසුපි කායසඞ්ඛාරාදයොව ආචික්ඛන්තො තයො ඛො ගහපතීතිආදිමාහ. තත්ථ කායප්පටිබද්ධත්තා කායෙන සඞ්ඛරීයති නිබ්බත්තීයතීති කායසඞ්ඛාරො. වාචාය සඞ්ඛරොති නිබ්බත්තෙතීති වචීසඞ්ඛාරො. චිත්තප්පටිබද්ධත්තා චිත්තෙන සඞ්ඛරීයති නිබ්බත්තීයතීති චිත්තසඞ්ඛාරො.

348. 第六经中，“尊者，诸行有多少？”是指：据说这位居士能受用灭尽定，因此心想“我当问作为灭尽定基础的诸行”，而如此发问。长老也了知其意趣，故虽然存在福行等众多行，却只解说着身行等，而说了“居士，有三……”等文句。其中，因与身相联，由身所造作、所生成，故为身行。由语所造作、所生成，故为语行。因与心相联，由心所造作、所生成，故为心行。

කතමො පන භන්තෙති ඉධ කිං පුච්ඡති? ‘‘ඉමෙ සඞ්ඛාරා අඤ්ඤමඤ්ඤං මිස්සා ආලුළිතා අවිභූතා දුද්දීපනා. තථා හි කායද්වාරෙ ආදානග්ගහණමුඤ්චනචොපනානි පාපෙත්වා උප්පන්නා අට්ඨ කාමාවචරකුසලචෙතනා ද්වාදස අකුසලචෙතනාති එවං කුසලාකුසලා වීසති චෙතනාපි, අස්සාසපස්සාසාපි කායසඞ්ඛාරොත්වෙව වුච්චන්ති. වචීද්වාරෙ හනුසඤ්චොපනං වචීභෙදං පාපෙත්වා උප්පන්නා වුත්තප්පකාරාව වීසති චෙතනාපි විතක්කවිචාරාපි වචීසඞ්ඛාරොත්වෙව වුච්චන්ති. කායවචීද්වාරෙසු චොපනං අපත්වා රහො නිසින්නස්ස චින්තයතො උප්පන්නා කුසලාකුසලා එකූනතිංසචෙතනාපි, සඤ්ඤා ච වෙදනා චාති ඉමෙ ද්වෙ ධම්මාපි චිත්තසඞ්ඛාරොත්වෙව වුච්චන්ති. එවං ඉමෙ සඞ්ඛාරා අඤ්ඤමඤ්ඤං මිස්සා ආලුළිතා අවිභූතා දුද්දීපනා, තෙ පාකටෙ විභූතෙ කත්වා කථාපෙස්සාමී’’ති පුච්ඡි.

在此，“尊者，是哪些？”是问什么呢？“这些行(saṅkhāra)互相混杂、搅乱、不显现、难以阐明。确实如此，在身门(kāyadvāra)中，通过引起取、持、放、动而生起的八种欲界善思(kāmāvacarakusalacetanā)和十二种不善思(akusalacetanā)，如此这二十种善与不善思，以及入出息(assāsapassāsa)，皆被称为身行(kāyasaṅkhāra)。在语门(vacīdvāra)中，通过引起下颚的动摇和发出言语而生起的如前所述的二十种思，以及寻(vitakka)和伺(vicāra)，皆被称为语行(vacīsaṅkhāra)。在身门与语门未有动摇，于静处独坐思惟时所生起的二十九种善与不善思，以及想(saññā)和受(vedanā)这两种法，皆被称为心行(cittasaṅkhāra)。如此，这些行互相混杂、搅乱、不显现、难以阐明，我将使它们变得明显、清晰，并加以解说。”——他如此发问。

කස්මා පන භන්තෙති ඉධ කායසඞ්ඛාරාදිනාමස්ස පදත්ථං පුච්ඡති. තස්ස විස්සජ්ජනෙ කායප්පටිබද්ධාති කායනිස්සිතා. කායෙ සති හොන්ති, අසති න හොන්ති. චිත්තප්පටිබද්ධාති චිත්තනිස්සිතා. චිත්තෙ සති හොන්ති, අසති න හොන්ති.

在此，“尊者，为何？”是问身行(kāyasaṅkhāra)等名称的词义。在其回答中，“与身相连(kāyappaṭibaddhā)”意为依存于身(kāyanissitā)；身存在时它们存在，身不存在时它们不存在。“与心相连(cittappaṭibaddhā)”意为依存于心(cittanissitā)；心存在时它们存在，心不存在时它们不存在。

ඉදානි [Pg.133] ‘‘කිං නු ඛො එස සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං වලඤ්ජෙති, නො වලඤ්ජෙති, චිණ්ණවසී වා තත්ථ නො චිණ්ණවසී’’ති ජානනත්ථං පුච්ඡන්තො කථං පන භන්තෙ සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්ති හොතීති ආහ. තස්ස විස්සජ්ජනෙ සමාපජ්ජිස්සන්ති වා සමාපජ්ජාමීති වා පදද්වයෙන නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිකාලො කථිතො. සමාපන්නොති පදෙන අන්තොනිරොධො. තථා පුරිමෙහි ද්වීහි පදෙහි සචිත්තකකාලො කථිතො, පච්ඡිමෙන අචිත්තකකාලො.

现在，为了了知“这位长老是否受用想受灭(saññāvedayitanirodha)？他于此定是熟练自在(ciṇṇavasī)还是不熟练自在？”，他问道：“尊者，想受灭等至(saññāvedayitanirodhasamāpatti)是如何发生的？”在回答此问题时，通过“将入”或“正入”这两个词，说明了非想非非想处等至(nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti)的时期。通过“已入”(samāpanno)一词，表示已在灭定之内。同样，通过前两个词说明了有心(sacittaka)的时期，通过后者说明了无心(acittaka)的时期。

පුබ්බෙව තථා චිත්තං භාවිතං හොතීති නිරොධසමාපත්තිතො පුබ්බෙ අද්ධානපරිච්ඡෙදකාලෙයෙව ‘‘එත්තකං කාලං අචිත්තකො භවිස්සාමී’’ති අද්ධානපරිච්ඡෙදං චිත්තං භාවිතං හොති. යං තං තථත්තාය උපනෙතීති යං පන එවං භාවිතං චිත්තං, තං පුග්ගලං තථත්තාය අචිත්තකභාවාය උපනෙති. වචීසඞ්ඛාරො පඨමං නිරුජ්ඣතීති සෙසසඞ්ඛාරෙහි පඨමං දුතියජ්ඣානෙයෙව නිරුජ්ඣති. තතො කායසඞ්ඛාරොති තතො පරං කායසඞ්ඛාරො චතුත්ථජ්ඣානෙ නිරුජ්ඣති. තතො චිත්තසඞ්ඛාරොති තතො පරං චිත්තසඞ්ඛාරො අන්තොනිරොධෙ නිරුජ්ඣති. ආයූති රූපජීවිතින්ද්‍රියං. විපරිභින්නානීති උපහතානි විනට්ඨානි.

“先前心已如是培育”是指：在进入灭尽定之前，就在限定时间的时刻，培育了“我将在这么长的时间内无心”这样限定时间的心。“其心引至彼境”是指：任何如此培育的心，将该个人引向那样的状态，即无心的状态。“语行首先灭去”是指：在其余诸行之前，首先就在第二禅中灭去。“其后是身行”是指：此后，身行在第四禅中灭去。“其后是心行”是指：此后，心行在灭尽定中灭去。“寿”是指色命根。“已毁坏”是指已损害、已败坏。

තත්ථ කෙචි ‘‘නිරොධසමාපන්නස්ස ‘චිත්තසඞ්ඛාරො ච නිරුද්ධො’ති වචනතො චිත්තං අනිරුද්ධං හොති, තස්මා සචිත්තකාපි අයං සමාපත්තී’’ති වදන්ති. තෙ වත්තබ්බා – ‘‘වචීසඞ්ඛාරොපිස්ස නිරුද්ධො’’ති වචනතො වාචා අනිරුද්ධා හොති, තස්මා නිරොධසමාපන්නෙන ධම්මම්පි කථෙන්තෙන සජ්ඣායම්පි කරොන්තෙන නිසීදිතබ්බං සියා. යො චායං මතො කාලඞ්කතො, තස්සාපි චිත්තසඞ්ඛාරො නිරුද්ධොති වචනතො චිත්තං අනිරුද්ධං භවෙය්‍ය, තස්මා කාලඞ්කතෙ මාතාපිතරො වා අරහන්තෙ වා ඣාපෙන්තෙන ආනන්තරියකම්මං කතං භවෙය්‍ය. ඉති බ්‍යඤ්ජනෙ අභිනිවෙසං අකත්වා ආචරියානං නයෙ ඨත්වා අත්ථො උපපරික්ඛිතබ්බො. අත්ථො හි පටිසරණං, න බ්‍යඤ්ජනං.

于此，有些人说：“对于入灭尽定者，依据‘心行已灭’之语，则心并未灭去，因此，此定也可能是有心的。”对他们应如是说：“依据‘其语行亦已灭’之语，则语并未灭去，因此，入灭尽定者应可说法、诵经而坐。再者，任何已死、命终之人，对他而言，依据‘心行已灭’之语，则心可能未灭，因此，火化已故的父母或阿罗汉者，就可能造作了无间业。”如此，不应执着于文句，而应立于诸阿阇梨的准则，审察其义。诚然，义是所依，文非所依。

ඉන්ද්‍රියානි විප්පසන්නානීති කිරියමයපවත්තස්මිඤ්හි වත්තමානෙ බහිද්ධාරම්මණෙසු පසාදෙ ඝට්ටෙන්තෙසු ඉන්ද්‍රියානි කිලමන්ති, උපහතානි මක්ඛිත්තානි විය හොන්ති වාතාදීහි උට්ඨිතරජෙන චතුමහාපථෙ ඨපිතආදාසො විය. යථා පන ථවිකාය පක්ඛිපිත්වා මඤ්ජූසාදීසු ඨපිතො ආදාසො අන්තොයෙව [Pg.134] විරොචති, එවං නිරොධසමාපන්නස්ස භික්ඛුනො අන්තොනිරොධෙ පඤ්ච පසාදා අතිවිය විරොචන්ති. තෙන වුත්තං ‘‘ඉන්ද්‍රියානි විප්පසන්නානී’’ති.

所谓“诸根极为清净”，是因为当身语之行发生，外境触及净色时，诸根便会疲劳，犹如被损害、被涂污，就像置于十字路口被风等扬起的灰尘所涂抹的镜子。然而，如同将镜子放入袋中，再置于箱等之内，镜子只在内部保持明净；同样地，已入灭尽定的比丘，其五净色于灭尽定中，会变得格外明净。因此说：“诸根极为清净”。

වුට්ඨහිස්සන්ති වා වුට්ඨහාමීති වා පදද්වයෙන අන්තොනිරොධකාලො කථිතො, වුට්ඨිතොති පදෙන ඵලසමාපත්තිකාලො. තථා පුරිමෙහි ද්වීහි පදෙහි අචිත්තකකාලො කථිතො, පච්ඡිමෙන සචිත්තකකාලො. පුබ්බෙව තථා චිත්තං භාවිතං හොතීති නිරොධසමාපත්තිතො පුබ්බෙ අද්ධානපරිච්ඡෙදකාලෙයෙව ‘‘එත්තකං කාලං අචිත්තකො හුත්වා තතො පරං සචිත්තකො භවිස්සාමී’’ති අද්ධානපරිච්ඡෙදං චිත්තං භාවිතං හොති. යං තං තථත්තාය උපනෙතීති යං එවං භාවිතං චිත්තං, තං පුග්ගලං තථත්තාය සචිත්තකභාවාය උපනෙති. ඉති හෙට්ඨා නිරොධසමාපජ්ජන්නකාලො ගහිතො, ඉධ නිරොධතො වුට්ඨානකාලො.

以“将出定”或“我出定”二词，说明了灭尽定中的时期；以“已出定”一词，说明了果定的时期。同样地，以前二词说明无心时期，以后一词说明有心时期。所谓“先前即已如是培育其心”，是指在入灭尽定之前，于限定时间之际，即已培育“我将于如是长的时间内无心，此后将成为有心”这样限定时间的心。所谓“彼心引导其至彼状态”，是指如是培育的心，引导该个人(puggala)达到彼状态，即有心的状态。如是，前文所取为入灭尽定之时，此处所取为从灭尽定出定之时。

ඉදානි නිරොධකථං කථෙතුං කාලොති නිරොධකථා කථෙතබ්බා සියා. සා පනෙසා ‘‘ද්වීහි බලෙහි සමන්නාගතත්තා තයො ච සඞ්ඛාරානං පටිපස්සද්ධියා සොළසහි ඤාණචරියාහි නවහි සමාධිචරියාහි වසීභාවතාපඤ්ඤා නිරොධසමාපත්තියං ඤාණ’’න්ති මාතිකං ඨපෙත්වා සබ්බාකාරෙන විසුද්ධිමග්ගෙ කථිතා, තස්මා තත්ථ කථිතනයෙනෙව ගහෙතබ්බා. කො පනායං නිරොධො නාම? චතුන්නං ඛන්ධානං පටිසඞ්ඛා අප්පවත්ති. අථ කිමත්ථමෙතං සමාපජ්ජන්තීති? සඞ්ඛාරානං පවත්තෙ උක්කණ්ඨිතා සත්තාහං අචිත්තකා හුත්වා සුඛං විහරිස්සාම, දිට්ඨධම්මනිබ්බානං නාමෙතං යදිදං නිරොධොති එතදත්ථං සමාපජ්ජන්ති.

如今是讲述灭尽之时，故当说灭尽论。此灭尽论在《清净道论》(Visuddhimagga)中，以“由具足二力、三行止息，以十六智行、九定行而得自在之慧，乃灭尽定中之智”为总纲，已作了全面的讲述，因此应依照其中所说来理解。然则，此所谓灭尽者为何？即四蕴经由审虑而不复生起。又，为何要入此定？因厌倦诸行之流转，（心想：）“我等当于七日间成无心而安住，此灭即是所谓现法涅槃(diṭṭhadhammanibbāna)”，为此而入此定。

චිත්තසඞ්ඛාරො පඨමං උප්පජ්ජතීති නිරොධා වුට්ඨහන්තස්ස හි ඵලසමාපත්තිචිත්තං පඨමං උප්පජ්ජති. තංසම්පයුත්තං සඤ්ඤඤ්ච වෙදනඤ්ච සන්ධාය ‘‘චිත්තසඞ්ඛාරො පඨමං උප්පජ්ජතී’’ති ආහ. තතො කායසඞ්ඛාරොති තතො පරං භවඞ්ගසමයෙ කායසඞ්ඛාරො උප්පජ්ජති.

所谓“心行最先生起”者，谓从灭尽定出定者，果定心最先生起。乃是针对与此相应的想与受而说“心行最先生起”。所谓“其后是身行”者，谓其后于有分(bhavaṅga)之时，身行生起。

කිං පන ඵලසමාපත්ති අස්සාසපස්සාසෙ න සමුට්ඨාපෙතීති? සමුට්ඨාපෙති. ඉමස්ස පන චතුත්ථජ්ඣානිකා ඵලසමාපත්ති, සා න සමුට්ඨාපෙති. කිං වා එතෙන? ඵලසමාපත්ති පඨමජ්ඣානිකා වා හොතු දුතියතතියචතුත්ථජ්ඣානිකා වා, සන්තසමාපත්තිතො වුට්ඨිතස්ස භික්ඛුනො අස්සාසපස්සාසා [Pg.135] අබ්බොහාරිකා හොන්ති, තෙසං අබ්බොහාරිකභාවො සඤ්ජීවත්ථෙරවත්ථුනා වෙදිතබ්බො. සඤ්ජීවත්ථෙරස්ස හි සමාපත්තිතො වුට්ඨාය කිංසුකපුප්ඵසදිසෙ වීතච්චිතඞ්ගාරෙ මද්දමානස්ස ගච්ඡතො චීවරෙ අංසුමත්තම්පි න ඣායි, උස්මාකාරමත්තම්පි නාහොසි. සමාපත්තිබලං නාමෙතන්ති වදන්ති. එවමෙව සන්තාය ඵලසමාපත්තියා වුට්ඨිතස්ස භික්ඛුනො අස්සාසපස්සාසා අබ්බොහාරිකා හොන්තීති භවඞ්ගසමයෙනෙවෙතං කථිතන්ති වෙදිතබ්බං.

然则，果定不生起入出息吗？答曰：生起。但此比丘的果定是第四禅那，故不生起。然此又何关要？果定无论是初禅那，或是第二、第三、第四禅那，比丘从寂静定中出定时，其入出息是微细不可辨的。其微细不可辨之状态，当以删耆婆(Sañjīva)长老之事了知。删耆婆长老从定中出定后，行走时踩踏着如翅娑树花(kiṃsuka)般的无焰炭火，其衣连一丝线也未烧焦，甚至没有丝毫热气。诸师言：“此即所谓定力。”如是，从寂静果定出定的比丘，其入出息亦是微细不可辨的，当知此是就处于有分(bhavaṅga)之时而言。

තතො වචීසඞ්ඛාරොති තතො පරං කිරියමයපවත්තවලඤ්ජනකාලෙ වචීසඞ්ඛාරො උප්පජ්ජති. කිං භවඞ්ගං විතක්කවිචාරෙ න සමුට්ඨාපෙතීති? සමුට්ඨාපෙති. තංසමුට්ඨානා පන විතක්කවිචාරා වාචං අභිසඞ්ඛාතුං න සක්කොන්තීති කිරියමයපවත්තවලඤ්ජනකාලෙනෙවෙතං කථිතං.

“此后是语行”者，谓此后，在运用身语作业的速行时，语行生起。难道有分心不令寻、伺生起吗？能令生起。然而，由彼有分心所生的寻、伺，不能造作语言，是故说其仅在运用身语作业的速行时（生起）。

සුඤ්ඤතො ඵස්සොතිආදයො සගුණෙනාපි ආරම්මණෙනාපි කථෙතබ්බා. සගුණෙන තාව සුඤ්ඤතා නාම ඵලසමාපත්ති, තාය සහජාතඵස්සං සන්ධාය ‘‘සුඤ්ඤතො ඵස්සො’’ති වුත්තං. අනිමිත්තප්පණිහිතෙසුපි එසෙව නයො. ආරම්මණෙන පන නිබ්බානං රාගාදීහි සුඤ්ඤත්තා සුඤ්ඤතා නාම, රාගනිමිත්තාදීනං අභාවා අනිමිත්තං, රාගදොසමොහප්පණිධීනං අභාවා අප්පණිහිතං, සුඤ්ඤතං නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා උප්පන්නඵලසමාපත්තිසම්ඵස්සො සුඤ්ඤතො නාම. අනිමිත්තප්පණිහිතෙසුපි එසෙව නයො.

“空触”等，当由其自性功德与所缘两方面解说。先由自性功德而言：名为“空”者，即果等至；针对与彼俱生之触，故说为“空触”。于无相、无愿（触）亦同此理。再者，由所缘而言：涅槃因空于贪等，故名为“空”；因无贪等之相，故为“无相”；因无贪、瞋、痴之愿求，故为“无愿”。以名为“空”之涅槃为所缘而生起的果等至相应之触，名为“空触”。于无相、无愿（触）亦同此理。

අපරා ආගමනියකථා නාම හොති. සුඤ්ඤතඅනිමිත්තඅප්පණිහිතාති හි විපස්සනාපි වුච්චති. තත්ථ යො භික්ඛු සඞ්ඛාරෙ අනිච්චතො පරිග්ගහෙත්වා අනිච්චතො දිස්වා අනිච්චතො වුට්ඨාති, තස්ස වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනා අනිමිත්තා නාම හොති. යො දුක්ඛතො පරිග්ගහෙත්වා දුක්ඛතො දිස්වා දුක්ඛතො වුට්ඨාති, තස්ස අප්පණිහිතා නාම. යො අනත්තතො පරිග්ගහෙත්වා අනත්තතො දිස්වා අනත්තතො වුට්ඨාති, තස්ස සුඤ්ඤතා නාම. තත්ථ අනිමිත්තවිපස්සනාය මග්ගො අනිමිත්තො නාම, අනිමිත්තමග්ගස්ස ඵලං අනිමිත්තං නාම, අනිමිත්තඵලසමාපත්තිසහජාතෙ ඵස්සෙ ඵුසන්තෙ ‘‘අනිමිත්තො ඵස්සො ඵුසතී’’ති වුච්චති. අප්පණිහිතසුඤ්ඤතෙසුපි එසෙව නයො. ආගමනියෙන කථිතෙ පන සුඤ්ඤතො වා ඵස්සො අනිමිත්තො වා ඵස්සො අප්පණිහිතො වා ඵස්සොති විකප්පො ආපජ්ජෙය්‍ය, තස්මා සගුණෙන [Pg.136] චෙව ආරම්මණෙන ච කථෙතබ්බං. එවඤ්හි තයො ඵස්සා ඵුසන්තීති සමෙති.

另有名为“依传承之说”。诚然，空、无相、无愿亦称为观（vipassanā）。于此，若有比丘于诸行，由无常而把握，由无常而观见，由无常而出离，则其导向出离之观名为“无相”。若由苦而把握，由苦而观见，由苦而出离，则其导向出离之观名为“无愿”。若由无我而把握，由无我而观见，由无我而出离，则其导向出离之观名为“空”。于此，由无相观（而证）之道名为“无相道”，无相道之果名为“无相果”；当触及与无相果等至俱生之触时，则说为“无相触正触”。于无愿、空亦同此理。然而，若依传承而说，则会陷入“是空触，或是无相触，或是无愿触”这样的不定，是故当依其自性功德与所缘而说。如是，“三触正触”之说方能吻合。

විවෙකනින්නන්තිආදීසු නිබ්බානං විවෙකො නාම. තස්මිං විවෙකෙ නින්නං ඔනතන්ති විවෙකනින්නං. විවෙකපොණන්ති අඤ්ඤතො අගන්ත්වා යෙන විවෙකො, තෙන වඞ්කං විය හුත්වා ඨිතන්ති විවෙකපොණං. යෙන විවෙකො, තෙන පතමානං විය ඨිතන්ති විවෙකපබ්භාරං.

在“倾向远离”(vivekaninna)等句中，涅槃(nibbāna)名为“远离”(viveka)。于彼远离为低垂、为倾向，故称“倾向远离”。至于“趋向远离”(vivekapoṇa)，是从他处而来，朝向有远离之处，如弯曲般安住，故称“趋向远离”。朝向有远离之处，如倾斜般安住，故称“倾注远离”(vivekapabbhāra)。

7. ගොදත්තසුත්තවණ්ණනා

7. 瞿达多经释义

349. සත්තමෙ නානත්ථා චෙව නානාබ්‍යඤ්ජනා චාති බ්‍යඤ්ජනම්පි නෙසං නානං, අත්ථොපි. තත්ථ බ්‍යඤ්ජනස්ස නානතා පාකටා. අත්ථො පන අප්පමාණා චෙතොවිමුත්ති භූමන්තරතො මහග්ගතා හොති රූපාවචරා, ආරම්මණතො සත්තපණ්ණත්තිආරම්මණා. ආකිඤ්චඤ්ඤා භූමන්තරතො මහග්ගතා අරූපාවචරා, ආරම්මණතො නවත්තබ්බාරම්මණා. සුඤ්ඤතා භූමන්තරතො කාමාවචරා, ආරම්මණතො සඞ්ඛාරාරම්මණා. විපස්සනා හි එත්ථ සුඤ්ඤතාති අධිප්පෙතා. අනිමිත්තා භූමන්තරතො ලොකුත්තරා, ආරම්මණතො නිබ්බානාරම්මණා.

349. 第七，所谓“义种种且文种种”，即它们的文句与义理各不相同。其中，文句的不同是显而易见的，但义理则不明显。至于义理：无量心解脱，从界的差别而言，是属于色界的广大心，以有情概念为所缘；无所有处心解脱，从界的差别而言，是属于无色界的广大心，以“无所有”概念为所缘；空心解脱，从界的差别而言，属于欲界，以诸行为所缘——于此，当知“空”意指观(vipassanā)；无相心解脱，从界的差别而言，属于出世间，以涅槃为所缘。

රාගො ඛො භන්තෙ පමාණකරණොතිආදීසු යථා පබ්බතපාදෙ පූතිපණ්ණකසටඋදකං නාම හොති කාළවණ්ණං, ඔලොකෙන්තානං බ්‍යාමසතගම්භීරං විය ඛායති, යට්ඨිං වා රජ්ජුං වා ගහෙත්වා මිනන්තස්ස පිට්ඨිපාදොත්ථරණමත්තම්පි න හොති; එවමෙව යාව රාගාදයො නුප්පජ්ජන්ති, තාව පුග්ගලං සඤ්ජානිතුං න සක්කා හොති, සොතාපන්නො විය සකදාගාමී විය අනාගාමී විය ච ඛායති. යදා පනස්ස රාගාදයො උප්පජ්ජන්ති, තදා රත්තො දුට්ඨො මූළ්හොති පඤ්ඤායති. ඉති තෙ ‘‘එත්තකො අය’’න්ති පුග්ගලස්ස පමාණං දස්සෙන්තාව උප්පජ්ජන්තීති පමාණකරණා නාම වුත්තා.

对于“尊者，贪欲实是衡量者”等句：譬如山脚下有腐叶污水，其色黑，观看者觉得它仿佛有百寻之深，但若拿棍杖或绳索去测量，则水深甚至不及脚背。同样地，只要贪等烦恼尚未生起，就无法识知某个人(puggala)，他看起来可能像是须陀洹、斯陀含或阿那含。然而，当他的贪等烦恼生起时，他有贪、有嗔、有痴的本性便显露出来。因此，那些烦恼在生起时，便显示出那人的尺度，仿佛在说“此人不过如此”，所以它们被称为“衡量者”。

යාවතා ඛො භන්තෙ අප්පමාණා චෙතොවිමුත්තියොති යත්තකා අප්පමාණා චෙතොවිමුත්තියො. කිත්තකා පන තා? චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා, චත්තාරො මග්ගා, චත්තාරි ඵලානීති ද්වාදස. තත්‍ර බ්‍රහ්මවිහාරා ඵරණඅප්පමාණතාය අප්පමාණා, සෙසා පමාණකාරකානං කිලෙසානං අභාවෙන නිබ්බානම්පි අප්පමාණමෙව, චෙතොවිමුත්ති පන න හොති, තස්මා න ගහිතං. අකුප්පාති අරහත්තඵලචෙතොවිමුත්ති. සා හි තාසං සබ්බජෙට්ඨිකා, තස්මා [Pg.137] ‘‘අග්ගමක්ඛායතී’’ති වුත්තා. රාගො ඛො භන්තෙ කිඤ්චනන්ති රාගො උප්පජ්ජිත්වා පුග්ගලං කිඤ්චති මද්දති පලිබුන්ධති, තස්මා කිඤ්චනන්ති වුත්තො. මනුස්සා කිර ගොණෙහි ඛලං මද්දාපෙන්තා ‘‘කිඤ්චෙහි කපිල කිඤ්චෙහි කාළකා’’ති වදන්ති. එවං මද්දනට්ඨො කිඤ්චනට්ඨොති වෙදිතබ්බො. දොසමොහෙසුපිඑසෙව නයො.

尊者，就“有多少无量心解脱”而言，有多少呢？有四梵住、四道、四果，共十二种。其中，梵住因其遍满之无量而为“无量”；其余道、果，因不存在造成限量的诸烦恼，故为“无量”。涅槃也是无量，但不是心解脱，故不予计入。所谓“不动”，是指阿罗汉果心解脱。它在这些解脱中为最上，故说“被称为最上”。尊者，所谓“贪为障碍(kiñcana)”，是说贪欲生起后，会碾压、折磨、束缚个人，故说为“障碍”。据说，人们让牛碾谷时会说：“碾吧，棕牛！碾吧，黑牛！”。因此，当知“障碍”(kiñcana)有碾压之义。于嗔、痴亦同此理。

ආකිඤ්චඤ්ඤා චෙතොවිමුත්තියො නාම නව ධම්මා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං මග්ගඵලානි ච. තත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං කිඤ්චනං ආරම්මණං අස්ස නත්ථීති ආකිඤ්චඤ්ඤං. මග්ගඵලානි කිඤ්චනානං මද්දනපලිබුන්ධනකිලෙසානං නත්ථිතාය ආකිඤ්චඤ්ඤානි, නිබ්බානම්පි ආකිඤ්චඤ්ඤං, චෙතොවිමුත්ති පන න හොති, තස්මා න ගහිතං.

所谓“无所有心解脱”，是指九种法：无所有处，以及诸道与诸果。其中，无所有处，因其无任何“所有”(kiñcana)为所缘，故为“无所有”。诸道与诸果，则因其不存在能碾压、束缚的障碍烦恼，故为“无所有”。涅槃也是无所有，但不是心解脱，故不予计入。

රාගො ඛො භන්තෙ නිමිත්තකරණොතිආදීසු යථා නාම ද්වින්නං කුලානං සදිසා ද්වෙ වච්ඡකා හොන්ති. යාව තෙසං ලක්ඛණං න කතං හොති, තාව ‘‘අයං අසුකකුලස්ස වච්ඡකො, අයං අසුකකුලස්සා’’ති න සක්කා හොති ජානිතුං. යදා පන තෙසං තිසූලාදීසු අඤ්ඤතරං ලක්ඛණං කතං හොති, තදා සක්කා හොති ජානිතුං. එවමෙව යාව පුග්ගලස්ස රාගො නුප්පජ්ජති, තාව න සක්කා හොති ජානිතුං ‘‘අරියො වා පුථුජ්ජනො වා’’ති. රාගො පනස්ස උප්පජ්ජමානොව ‘‘සරාගො නාම අයං පුග්ගලො’’ති සඤ්ජානනනිමිත්තං කරොන්තො විය උප්පජ්ජති, තස්මා නිමිත්තකරණොති වුත්තො. දොසමොහෙසුපි එසෙව නයො.

尊者，就“贪为作相者”等而言，譬如两个家族有两头相似的小牛。只要还未在它们身上做记号，就无法知道“这是某家的小牛，那是某家的小牛”。但当用三叉戟等在它们身上做了某种记号后，就能知道了。同样地，只要一个人的贪欲还未生起，就无法知道他是圣者还是凡夫。然而，他的贪欲一旦生起，就仿佛做了一个能被识别的记号——“此人有贪”，因此（贪）被称为“作相者”。于嗔、痴亦同此理。

අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්තියො නාම තෙරස ධම්මා විපස්සනා, චත්තාරො ආරුප්පා, චත්තාරො මග්ගා, චත්තාරි ඵලානි. තත්ථ විපස්සනා නිච්චනිමිත්තං සුඛනිමිත්තං අත්තනිමිත්තං උග්ඝාටෙතීති අනිමිත්තා නාම. චත්තාරො ආරුප්පා රූපනිමිත්තස්ස අභාවා අනිමිත්තා නාම. මග්ගඵලානි නිමිත්තකරානං කිලෙසානං අභාවෙන අනිමිත්තානි, නිබ්බානම්පි අනිමිත්තමෙව, තං පන චෙතොවිමුත්ති න හොති, තස්මා න ගහිතං. අථ කස්මා සුඤ්ඤතා චෙතොවිමුත්ති න ගහිතාති? සා ‘‘සුඤ්ඤා රාගෙනා’’තිආදිවචනතො සබ්බත්ථ අනුපවිට්ඨාව, තස්මා විසුං න ගහිතාති.

名为无相心解脱者有十三法：观、四无色法、四道、四果。于此，观能破除常相、乐相、我相，故名为无相。四无色法因无色相故，名为无相。道与果因无能作相的诸烦恼故，名为无相。涅槃亦是无相，然彼非心解脱，故不被含摄。那么，为何空心解脱不被含摄？因为它依“于贪为空”等圣言，已遍入一切处，故不被单独含摄。

එකත්ථාති [Pg.138] ආරම්මණවසෙන එකත්ථා ‘‘අප්පමාණං ආකිඤ්චඤ්ඤං සුඤ්ඤතං අනිමිත්ත’’න්ති හි සබ්බානෙතානි නිබ්බානස්සෙව නාමානි. ඉති ඉමිනා පරියායෙන එකත්ථා. අඤ්ඤස්මිං පන ඨානෙ අප්පමාණාපි හොති, අඤ්ඤස්මිං ආකිඤ්චඤ්ඤා, අඤ්ඤස්මිං සුඤ්ඤතා, අඤ්ඤස්මිං අනිමිත්තාති ඉමිනා පරියායෙන නානාබ්‍යඤ්ජනාති.

所谓“义同”，是指就所缘而言，其义相同。诚然，“无量”、“无所有”、“空”、“无相”，此等皆是涅槃之名。以此理趣，其义相同。然于他处，亦有为无量者，于他处有为无所有者，于他处有为空者，于他处有为无相者。以此理趣，其文各异。

8. නිගණ්ඨනාටපුත්තසුත්තවණ්ණනා

8. 尼乾陀·若提子经释义

350. අට්ඨමෙ තෙනුපසඞ්කමීති සයං ආගතාගමො විඤ්ඤාතසාසනො අනාගාමී අරියසාවකො සමානො කස්මා නග්ගභොග්ගං නිස්සිරිකං නිගණ්ඨං උපසඞ්කමීති? උපවාදමොචනත්ථඤ්චෙව වාදාරොපනත්ථඤ්ච. නිගණ්ඨා කිර ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා ථද්ධඛදිරඛාණුකසදිසා, කෙනචි සද්ධිං පටිසන්ථාරම්පි න කරොන්තී’’ති උපවදන්ති, තස්ස උපවාදස්ස මොචනත්ථඤ්ච, ‘‘වාදඤ්චස්ස ආරොපෙස්සාමී’’ති උපසඞ්කමි. න ඛ්වාහං එත්ථ භන්තෙ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමීති යස්ස ඤාණෙන අසච්ඡිකතං හොති. සො ‘‘එවං කිරෙත’’න්ති අඤ්ඤස්ස සද්ධාය ගච්ඡෙය්‍ය, මයා පන ඤාණෙනෙතං සච්ඡිකතං, තස්මා නාහං එත්ථ භගවතො සද්ධාය ගච්ඡාමීති දීපෙන්තො එවමාහ.

350. 于第八经中，就“他走近”而言：身为已通达圣教、了悟教法之阿那含圣弟子，为何要走近那裸体、乖僻、无威仪的尼乾陀呢？是为了免于责难及确立论点。因为尼乾陀们责难说：“沙门乔达摩的弟子们犹如坚硬的佉陀罗树桩，不与任何人致意问候。”他走近，既是为了消除此等责难，也是为了给他确立论点。至于“尊者，于此，我非依循对世尊的信而行”一句，（其义为：）若有人尚未以智慧亲证此法，他或许会因他人的信心而相信“此事诚然如此”。“然而，此法已为我以智慧亲证，因此我于此并非依循对世尊的信而行。”他为了阐明此义，而如此说道。

උල්ලොකෙත්වාති කායං උන්නාමෙත්වා කුච්ඡිං නීහරිත්වා ගීවං පග්ගය්හ සබ්බං දිසං පෙක්ඛමානො උල්ලොකෙත්වා. බාධෙතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍යාති යථා විනිවිජ්ඣිත්වා න නික්ඛමති, එවං පටිබාහිතබ්බං මඤ්ඤෙය්‍ය බන්ධිතබ්බං වා. සහධම්මිකාති සකාරණා. අථ මං පටිහරෙය්‍යාසි සද්ධිං නිගණ්ඨපරිසායාති එතෙසං අත්ථෙ ඤාතෙ අථ මෙ නිගණ්ඨපරිසාය සද්ධිං අභිගච්ඡෙය්‍යාසි, පතීහාරස්ස මෙ සන්තිකං ආගන්ත්වා අත්තනො ආගතභාවං ජානාපෙය්‍යාසීති අත්ථො. එකො පඤ්හොති එකො පඤ්හමග්ගො, එකං පඤ්හගවෙසනන්ති අත්ථො. එකො උද්දෙසොති එකං නාම කින්ති? අයං එකො උද්දෙසො. එකං වෙය්‍යාකරණන්ති ‘‘සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (ඛු. පා. 4.1; අ. නි. 10.27) ඉදං එකං වෙය්‍යාකරණං. එවං සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො.

“仰望(ulloketvā)”是：抬起身，挺出腹部，伸长脖颈，环顾四方而仰望。“应被妨碍(bādhetabbaṃ maññeyya)”是：应认为可以被阻止，以致无法穿透而出；或者，应认为可以被捆绑。“如法的(sahadhammikā)”是：有理由的。“然后你当与尼乾陀众俱来我处(Atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāya)”是：当了知这些问题的含义后，你当与尼乾陀众一起来到我这里；来到我这里后，当告知你已到来。此为义。“一个问题(eko pañho)”是：一条问道，探寻一个问题。此为义。“一个纲要(eko uddeso)”是：“一是什么？”这是一个纲要。“一个解说(ekaṃ veyyākaraṇaṃ)”是：“一切有情依食而住”，这是一个解说。应如是了知一切处的含义。

9. අචෙලකස්සපසුත්තවණ්ණනා

9. 裸体迦叶经释义

351. නවමෙ [Pg.139] කීවචිරං පබ්බජිතස්සාති කීවචිරො කාලො පබ්බජිතස්සාති අත්ථො. උත්තරි මනුස්සධම්මාති මනුස්සධම්මො නාම දසකුසලකම්මපථා, තතො මනුස්සධම්මතො උත්තරි. අලමරියඤාණදස්සනවිසෙසොති අරියභාවං කාතුං සමත්ථතාය අලමරියොති සඞ්ඛාතො ඤාණදස්සනවිසෙසො. නග්ගෙය්‍යාති නග්ගභාවතො. මුණ්ඩෙය්‍යාති මුණ්ඩභාවතො. පවාළනිප්ඵොටනායාති පාවළනිප්ඵොටනතො, භූමියං නිසීදන්තස්ස ආනිසදට්ඨානෙ ලග්ගානං පංසුරජවාලිකානං ඵොටනත්ථං ගහිතමොරපිඤ්ඡමත්තතොති අත්ථො.

351. 第九经中，“出家多久(kīvaciraṃ pabbajitassa)”是：出家的时间有多久？此为义。于“过人法(uttarimanussadhammā)”中：人法(manussadhammo)名为十善业道，过(uttari)于彼人法。“殊胜智见(alamariyañāṇadassanaviseso)”是：因有能力成就圣者状态，故名为“足以成就圣者(alamariya)”的殊胜智见。“裸体(naggeyya)”是：由裸体状态而来。“光头(muṇḍeyya)”是：由光头状态而来。“抖落(pāvaḷanippoṭanāya)”是：从抖落而言；其义为：仅指为了拂去坐在地上者臀部所沾染的尘土、污垢与沙砾而手持的孔雀羽帚。

10. ගිලානදස්සනසුත්තවණ්ණනා

10. 看病经释义

352. දසමෙ ආරාමදෙවතාති පුප්ඵාරාමඵලාරාමෙසු අධිවත්ථා දෙවතා. වනදෙවතාති වනසණ්ඩෙසු අධිවත්ථා දෙවතා. රුක්ඛදෙවතාති මත්තරාජකාලෙ වෙස්සවණො ච දෙවතාති එවං තෙසු තෙසු රුක්ඛෙසු අධිවත්ථා දෙවතා. ඔසධිතිණවනප්පතීසූති හරීතකාමලකීආදීසු මුඤ්ජපබ්බජාදීසු වනජෙට්ඨරුක්ඛෙසු ච අධිවත්ථා දෙවතා. සංගම්මාති සන්නිපතිත්වා. සමාගම්මාති තතො තතො සමාගන්ත්වා. පණිධෙහීති පත්ථනාවසෙන ඨපෙහි. ඉජ්ඣිස්සති සීලවතො චෙතොපණිධීති සමිජ්ඣිස්සති සීලවන්තස්ස චිත්තපත්ථනා. ධම්මිකොති දසකුසලධම්මසමන්නාගතො අගතිගමනරහිතො. ධම්මරාජාති තස්සෙව වෙවචනං, ධම්මෙන වා ලද්ධරජ්ජත්තා ධම්මරාජා. තස්මාති ‘‘යස්මා තෙන හි, අය්‍යපුත්ත, අම්හෙපි ඔවදාහී’’ති වදථ, තස්මා. අප්පටිවිභත්තන්ති ‘‘ඉදං භික්ඛූනං දස්සාම, ඉදං අත්තනා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති එවං අවිභත්තං භික්ඛූහි සද්ධිං සාධාරණමෙව භවිස්සතීති.

352. 第十经：园神(ārāmadevatā)，指安住于花果园林之天神。林神(vanadevatā)，指安住于丛林之天神。树神(rukkhadevatā)，指如名为“马德”(Matta)的鬼王、守护棕榈树的树神、多闻天(Vessavaṇa)等天神，如是安住于彼彼树木之天神。药草、草、林木(osadhitiṇavanappatīsu)，指安住于诃梨勒(harītaka)、庵摩罗迦(āmalakī)等药草，以及文叉草(muñja)、灯心草(pabbaja)等，还有森林中为首之树木的天神。“会合”(saṃgamma)，即聚集。“聚合”(samāgamma)，即从各处前来聚合。“当立愿”(paṇidhehi)，即以希求而确立其心。“具戒者之心愿将成就”(ijjhissati sīlavato cetopaṇidhī)，即具戒者之心所希求将圆满。“如法的”(dhammika)，指具足十善法、远离不正行。“法王”(dhammarājā)，是“如法的”之同义词，或因以法获得王权，故为法王。“是故”(tasmā)，指“因为你们说：‘尊子，既然如此，亦请教诫我等。’是故”。“不分别”(appaṭivibhatta)，指不会像“此物我等将施予比丘，此物我等自己受用”这样分别，而是与比丘们共通。

චිත්තසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

心相应释义终。

8. ගාමණිසංයුත්තං

8. 村长相应

1. චණ්ඩසුත්තවණ්ණනා

1. 暴恶经释义

353. ගාමණිසංයුත්තස්ස [Pg.140] පඨමෙ චණ්ඩො ගාමණීති ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි චණ්ඩොති ගහිතනාමො එකො ගාමණි. පාතුකරොතීති භණ්ඩන්තං පටිභණ්ඩන්තො අක්කොසන්තං පච්චක්කොසන්තො පහරන්තං පටිපහරන්තො පාකටං කරොතීති දස්සෙති. න පාතුකරොතීති අක්කුට්ඨොපි පහටොපි කිඤ්චි පච්චනීකං අකරොන්තොති දස්සෙති.

353. 于村长相应之第一经中，“暴恶”村长(caṇḍo gāmaṇī)，指一位为法合诵者诸长老(dhammasaṅgāhakatthera)取名为“暴恶”的村长。“使其显现”(pātukaroti)，此词显示：对争论者反争论，对辱骂者反辱骂，对殴打者反殴打，使其显现。“不使其显现”(na pātukaroti)，此词显示：虽被辱骂、被殴打，亦不作任何敌对行为。

2. තාලපුටසුත්තවණ්ණනා

2. 多罗富吒经释义

354. දුතියෙ තාලපුටොති එවංනාමකො. තස්ස කිර බන්ධනා පමුත්තතාලපක්කවණ්ණො විය මුඛවණ්ණො විප්පසන්නො අහොසි, තෙනස්ස තාලපුටොති නාමං අකංසු. ස්වායං අභිනීහාරසම්පන්නො පච්ඡිමභවිකපුග්ගලො. යස්මා පන පටිසන්ධි නාම අනියතා ආකාසෙ ඛිත්තදණ්ඩසදිසා, තස්මා එස නටකුලෙ නිබ්බත්ති. වුඩ්ඪිප්පත්තො පන නටසිප්පෙ අග්ගො හුත්වා සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො. තස්ස පඤ්ච සකටසතානි පඤ්ච මාතුගාමසතානි පරිවාරො, භරියායපිස්ස තාවතකාවාති මාතුගාමසහස්සෙන චෙව සකටසහස්සෙන ච සද්ධිං යං යං නගරං වා නිගමං වා පවිසති, තත්ථස්ස පුරෙතරමෙව සතසහස්සං දෙන්ති. සමජ්ජවෙසං ගණ්හිත්වා පන මාතුගාමසහස්සෙන සද්ධිං කීළං කරොන්තස්ස යං හත්ථූපගපාදූපගාදිආභරණජාතං ඛිපන්ති, තස්ස පරියන්තො නත්ථි. සො තංදිවසං මාතුගාමසහස්සපරිවාරිතො රාජගහෙ කීළං කත්වා පරිපක්කඤාණත්තා සපරිවාරොව යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.

354. 第二经中：塔拉普塔(Tālapuṭa)，即此名者。据说他的面色清净，犹如刚从蒂落下的熟棕榈果，因此人们为他取名为塔拉普塔。此人已圆满其愿，是最后有之人(pacchimabhavikapuggala)。然而，因为结生(paṭisandhi)是不定的(aniyata)，犹如抛向空中的木棍，因此他投生于艺人家族。成年后，他在艺技方面臻于顶峰，名扬整个瞻部洲(Jambudīpa)。他有五百辆车和五百名女眷为随从，其妻亦有同等数量的随从。于是，当他与一千名女眷和一千辆车进入任何城市或市镇时，人们总是预先付给他十万（钱）。当他穿上戏服，与一千名女眷一同嬉戏时，人们抛给他的手镯、脚镯等饰品，不计其数。是日，他在王舍城(Rājagaha)为一千名女眷围绕并嬉戏之后，因其智慧已成熟，便与他的随从一同前往世尊(Bhagavā)之处。

සච්චාලිකෙනාති සච්චෙන ච අලිකෙන ච. තිට්ඨතෙතන්ති තිට්ඨතු එතං. රජනීයාති රාගප්පච්චයා මුඛතො පඤ්චවණ්ණසුත්තනීහරණවාතවුට්ඨිදස්සනාදයො අඤ්ඤෙ ච කාමස්සාදසංයුත්තාකාරදස්සනකා අභිනයා. භිය්‍යොසොමත්තායාති අධිකප්පමාණත්තාය. දොසනීයාති දොසප්පච්චයා හත්ථපාදච්ඡෙදාදිදස්සනාකාරා. මොහනීයාති මොහප්පච්චයා උදකං ගහෙත්වා තෙලකරණං, තෙලං ගහෙත්වා උදකකරණන්ති එවමාදයො මායාපභෙදා.

“以真实与虚妄”(saccālikena)，即以真实及虚妄。“此事且置”(tiṭṭhatetaṃ)，即此事暂置。“能引生贪者”(rajanīya)，指作为贪之缘的表演，如从口中抽出五色线、展示暴风生起等，以及其他展示与欲乐相应的姿态。“为达过量”(bhiyyosomattāya)，指为达到超常的程度。“能引生嗔者”(dosanīya)，指作为嗔之缘的姿态，如展示斩断手足等。“能引生痴者”(mohanīya)，指作为痴之缘的种种幻术，如取水作油、取油作水等。

පහාසො [Pg.141] නාම නිරයොති විසුං පහාසනාමකො නිරයො නාම නත්ථි, අවීචිස්සෙව පන එකස්මිං කොට්ඨාසෙ නච්චන්තා විය ගායන්තා විය ච නටවෙසං ගහෙත්වාව පච්චන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. නාහං, භන්තෙ, එතං රොදාමීති අහං, භන්තෙ, එතං භගවතො බ්‍යාකරණං න රොදාමීති එවං සකම්මකවසෙනෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො, න අස්සුවිමොචනමත්තෙන. ‘‘මතං වා අම්මරොදන්තී’’තිආදයො චෙත්ථ අඤ්ඤෙපි වොහාරා වෙදිතබ්බා.

所谓的欢笑地狱(Pahāsa-niraya)，并非另有一个名为欢笑的地狱，而是在无间地狱(Avīci)的某一区，[有情]如跳舞、如歌唱般，扮作演员的模样被烧煮。此是就彼而说。“尊者，我不是为此而悲泣”，其义是：“尊者，我不是为世尊的此记说而悲泣”。于此，应就其及物意义来理解其义，而非仅是流泪。于此，亦应知晓“或为亡母而哭泣”等其他用法。

3-5. යොධාජීවසුත්තාදිවණ්ණනා

3-5.以战斗为生者经等释义

355-357. තතියෙ යොධාජීවොති යුද්ධෙන ජීවිකං කප්පනකො ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි එවං ගහිතනාමො. උස්සහති වායමතීති උස්සාහං වායාමං කරොති. පරියාපාදෙන්තීති මරණං පටිපජ්ජාපෙන්ති. දුක්කටන්ති දුට්ඨු කතං. දුප්පණිහිතන්ති දුට්ඨු ඨපිතං. පරජිතො නාම නිරයොති අයම්පි න විසුං එකො නිරයො, අවීචිස්සෙව පන එකස්මිං කොට්ඨාසෙ පඤ්චාවුධසන්නද්ධා ඵලකහත්ථා හත්ථිඅස්සරථෙ ආරුය්හ සඞ්ගාමෙ යුජ්ඣන්තා විය පච්චන්ති, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. චතුත්ථපඤ්චමෙසුපි එසෙව නයො.

355-357. 于第三经中，“以战斗为生者”(yodhājīvo)是由于以战斗维持生计，为法合集者诸长老所立之名。“努力、勤行”(ussahati vāyamati)即是作努力、勤行。“令至灭尽”(pariyāpādenti)即是令其至死。“恶作”(dukkaṭa)即是恶所作。“不正安立”(duppaṇihita)即是恶安立。名为“被征服者”(Parajito)的地狱，此亦非另一独立的地狱，而是在无间地狱(Avīci)的某一区，[有情]身披五种武器，手持盾牌，登上象、马、战车，如在战场上战斗般被烧煮。此是就彼而说。于第四、第五经中，理路亦同此。

6. අසිබන්ධකපුත්තසුත්තවණ්ණනා

6. 阿悉班达迦子经释义

358. ඡට්ඨෙ පච්ඡාභූමකාති පච්ඡාභූමිවාසිනො. කාමණ්ඩලුකාති සකමණ්ඩලුනො. සෙවාලමාලිකාති පාතොව උදකතො සෙවාලඤ්චෙව උප්පලාදීනි ච ගහෙත්වා උදකසුද්ධිකභාවජානනත්ථාය මාලං කත්වා පිළන්ධනකා. උදකොරොහකාති සායංපාතං උදකං ඔරොහනකා. උය්‍යාපෙන්තීති උපරි යාපෙන්ති. සඤ්ඤාපෙන්තීති සම්මා ඤාපෙන්ති. සග්ගං නාම ඔක්කාමෙන්තීති පරිවාරෙත්වා ඨිතා ‘‘ගච්ඡ, භො, බ්‍රහ්මලොකං, ගච්ඡ, භො, බ්‍රහ්මලොක’’න්ති වදන්තා සග්ගං පවෙසෙන්ති. අනුපරිසක්කෙය්‍යාති අනුපරිගච්ඡෙය්‍ය. උම්මුජ්ජාති උම්මුජ්ජ උට්ඨහ. ථලමුප්ලවාති ථලමභිරුහ. තත්‍ර යාස්සාති තත්‍ර යා භවෙය්‍ය. සක්ඛරා වා කඨලා වාති සක්ඛරා ච කඨලා ච. සා අධොගාමී අස්සාති සා අධො ගච්ඡෙය්‍ය, හෙට්ඨාගාමී භවෙය්‍ය. අධොගච්ඡාති හෙට්ඨා ගච්ඡ.

358. 第六，“西部地区居民”(pacchābhūmaka)即是住在西部地区的人。“持水瓶者”(kāmaṇḍaluka)即是携带水瓶的人。“水藻花环者”(sevālamālikā)即是清晨从水中取出水藻和莲花等，为了表示自己通过沐浴而清净，将其做成花环佩戴的人。“入水者”(udakorohaka)即是早晚入水的人。“令其上升”(uyyāpenti)即是令其到达上方。“令了知”(saññāpenti)即是令其正确了知。“称其入天界”(saggaṃ nāma okkāmenti)即是[众人]围绕而立，说道：“去吧，朋友，去梵天界！去吧，朋友，去梵天界！”如此令其进入天界。“应环绕而行”(anuparisakkeyya)即是应四处周行。“浮上来”(ummujja)即是浮上来，起来。“登上陆地”(thalamuplavā)即是登上陆地。“在那里，它会是”(tatra yāssā)即是在那里，它会是。“碎石或陶片”(sakkharā vā kaṭhalā vā)即是碎石与陶片。“它会下沉”(sā adhogāmī assā)即是它会下去，会成为下沉者。“下去”(adhogacchā)即是往下走。

7. ඛෙත්තූපමසුත්තවණ්ණනා

7. 田地本行释义

359. සත්තමෙ [Pg.142] ජඞ්ගලන්ති ථද්ධං න මුදු. ඌසරන්ති සඤ්ජාතලොණං. පාපභූමීති ලාමකභූමිභාගං. මංදීපාතිආදීසු අහං දීපො පතිට්ඨා එතෙසන්ති මංදීපා. අහං ලෙණො අල්ලීයනට්ඨානං එතෙසන්ති මංලෙණා. අහං තාණං රක්ඛා එතෙසන්ති මංතාණා. අහං සරණං භයනාසනං එතෙසන්ති මංසරණා. විහරන්තීති මං එවං කත්වා විහරන්ති.

359. 第七，“丛林地”(jaṅgala)即是坚硬而不柔软。“盐碱地”(ūsara)即是已生盐之地。“恶地”(pāpabhūmi)即是低劣的地段。“我洲”(maṃdīpa)等词中，“我是他们的洲渚、依靠处”，故称“我洲”。“我窟”(maṃleṇa)是“我是他们的洞窟、庇护处”，故称“我窟”。“我护”(maṃtāṇa)是“我是他们的守护、保护者”，故称“我护”。“我依”(maṃsaraṇa)是“我是他们的归依、灭摈怖畏者”，故称“我依”。“住”(viharanti)即是如此依我而住。

ගොභත්තම්පීති ධඤ්ඤඵලස්ස අභාවෙන ලායිත්වා කලාපකලාපං බන්ධිත්වා ඨපිතං ගිම්හකාලෙ ගුන්නම්පි ඛාදනං භවිස්සතීති අත්ථො. උදකමණිකොති කුච්ඡියං මණිකමෙඛලාය එවං ලද්ධනාමො භාජනවිසෙසො. අහාරී අපරිහාරීති උදකං න හරති න පරිහරති, න පරියාදියතීති අත්ථො. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ සක්කච්චධම්මදෙසනාව කථිතා. බුද්ධානඤ්හි අසක්කච්චධම්මදෙසනා නාම නත්ථි. සීහසමානවුත්තිනො හි බුද්ධා, යථා සීහො පභින්නවරවාරණස්සපි සසබිළාරාදීනම්පි ගහණත්ථාය එකසදිසමෙව වෙගං කරොති, එවං බුද්ධාපි එකස්ස දෙසෙන්තාපි ද්වින්නං බහූනං භික්ඛුපරිසාය භික්ඛුනිඋපාසකඋපාසිකාපරිසායපි තිත්ථියානම්පි දෙසෙන්තා සක්කච්චමෙව දෙසෙන්ති. චතස්සො පන පරිසා සද්දහිත්වා ඔකප්පෙත්වා සුණන්තීති තාසං දෙසනා සක්කච්චදෙසනා නාම ජාතා.

“牛食”(Gobhattampi)的意思是：因无谷物果实，故收割后捆扎成束存放，以便在夏季作为牛的食物。“水瓶”(Udakamaṇiko)是指因其腹部有宝珠腰带而得名的特殊容器。“不漏失”(Ahārī aparihārī)的意思是：水不会漏出，不会流失。因此，在此经中，只说了恭敬的说法。因为诸佛确实没有名为“不恭敬说法”的。诸佛的行止犹如狮子，正如狮子为捕捉发情的良象，乃至兔、猫等，都使用完全相同的气力；同样地，诸佛为一人说法，或为二人、为众多比丘众、比丘尼、优婆塞、优婆夷众，乃至为外道说法时，都同样是恭敬地说法。然而，四众是怀着信心、信受而听闻，因此对他们所作的说法，才成为“恭敬说法”。

8. සඞ්ඛධමසුත්තවණ්ණනා

8. 吹螺者经释义

360. අට්ඨමෙ යංබහුලං යංබහුලන්ති ඉමිනා නිගණ්ඨො අත්තනාව අත්තනො වාදං භින්දති. තස්මා භගවා එවං සන්තෙ න කොචි ආපායිකොතිආදිමාහ. පුරිමානි පන චත්තාරි පදානි දිට්ඨියා පච්චයා හොන්ති. තස්මා තෙසුපි ආදීනවං දස්සෙන්තො ඉධ, ගාමණි, එකච්චො සත්ථා එවංවාදී හොතීතිආදිමාහ. තත්ථ අහම්පම්හීති අහම්පි අම්හි.

360. 第八，尼干陀通过“多、多”(yaṃbahulaṃ yaṃbahulaṃ)此语，自己破坏了自己的论说。因此，世尊说：“如是，则无人会堕于恶趣”等语。再者，前四句是邪见的缘由。因此，为示其过患，而说：“在此，村长，某一导师持如是论”等语。其中，“ahampamhīti”应分解为“ahampi amhi”（我也是）。

මෙත්තාසහගතෙනාතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං සද්ධිං භාවනානයෙන විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තමෙව. සෙය්‍යථාපි, ගාමණි, බලවා සඞ්ඛධමොතිආදි පන ඉධ අපුබ්බං. තත්ථ බලවාති බලසම්පන්නො. සඞ්ඛධමොති සඞ්ඛධමකො. අප්පකසිරෙනාති අකිච්ඡෙන අදුක්ඛෙන. දුබ්බලො හි සඞ්ඛධමො සඞ්ඛං ධමන්තොපි [Pg.143] න සක්කොති චතස්සො දිසා සරෙන විඤ්ඤාපෙතුං, නාස්ස සඞ්ඛසද්දො සබ්බතො ඵරති, බලවතො පන විප්ඵාරිකො හොති, තස්මා ‘‘බලවා’’ති ආහ.

关于“与慈俱行”(Mettāsahagatena)等句，凡所应说，皆已连同修习的方法在《清净道论》中说毕。“譬如，村长，有力的吹螺者”等语，在此是新的说法。其中，“有力”(balavā)是指具足力量；“吹螺者”(saṅkhadhamo)是指吹海螺者；“不费力”(appakasirena)是指不困难、不辛苦。因为无力的吹螺者即使吹螺，也不能以其声遍告四方，其螺声不能传遍各处；而有力者的螺声则能远播，是故说“有力”。

මෙත්තාය චෙතොවිමුත්තියාති එත්ථ ‘‘මෙත්තා’’ති වුත්තෙ උපචාරොපි අප්පනාපි වට්ටති, ‘‘චෙතොවිමුත්තී’’ති වුත්තෙ පන අප්පනාව වට්ටති. යං පමාණකතං කම්මන්ති පමාණකතං කම්මං නාම කාමාවචරං වුච්චති, අප්පමාණකතං කම්මං නාම රූපාවචරං. තඤ්හි පමාණං අතික්කමිත්වා ඔධිසකඅනොධිසකදිසාඵරණවසෙන වඩ්ඪෙත්වා කතත්තා අප්පමාණකතන්ති වුච්චති.

于“慈俱心解脱”(mettāya cetovimuttiyā)中，当说“慈”(mettā)时，近行定与安止定皆可；但当说“心解脱”(cetovimutti)时，则唯有安止定。于“凡有量所作业”(yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ)中，所谓“有量所作业”，是指欲界业；所谓“无量所作业”，是指色界、无色界业。因为此业是超越限量，以限定与不限定遍满诸方的方式增长而作，故被称为“无量所作业”。

න තං තත්‍රාවසිස්සති, න තං තත්‍රාවතිට්ඨතීති තං කාමාවචරකම්මං තස්මිං රූපාරූපාවචරකම්මෙ න ඔහීයති න තිට්ඨති. කිං වුත්තං හොති? තං කාමාවචරකම්මං තස්ස රූපාරූපාවචරකම්මස්ස අන්තරා ලග්ගිතුං වා ඨාතුං වා රූපාරූපාවචරකම්මං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං ගහෙත්වා පතිට්ඨාතුං වා න සක්කොති. අථ ඛො රූපාරූපාවචරකම්මමෙව කාමාවචරං මහොඝො විය පරිත්තං උදකං ඵරිත්වා පරියාදියිත්වා අත්තනො ඔකාසං කත්වා තිට්ඨති, තස්ස විපාකං පටිබාහිත්වා සයමෙව බ්‍රහ්මසහබ්‍යතං උපනෙතීති. ඉති ඉදං සුත්තං ආදිම්හි කිලෙසවසෙන වුට්ඨාය අවසානෙ බ්‍රහ්මවිහාරවසෙන ගහිතත්තා යථානුසන්ධිනාව ගතං.

“彼于彼处不剩下，彼于彼处不住留”(Na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati)者，即彼欲界业于彼色界、无色界业中不被留下、不住留。此是何义？彼欲界业无法于彼色界、无色界业之间附着或住留，亦无法遍满、穷尽色界、无色界业后，获得自己的机会而确立。然而，实唯色界、无色界业，如大洪水[淹没]少量之水般，遍满、穷尽欲界业，创造自己的机会而住立，并阻止其（欲界业的）果报，亲自引至与梵天共住。如是，此经开头由烦恼而生起，结尾由梵住而把握，故依其次第连结而成。

9. කුලසුත්තවණ්ණනා

9. 族姓经释义

361. නවමෙ දුබ්භික්ඛාති දුල්ලභභික්ඛා. ද්වීහිතිකාති ‘‘ජීවිස්සාම නු ඛො න නු ඛො’’ති එවං පවත්තඊහිතිකා. ‘‘දුහිතිකා’’තිපි පාඨො. අයමෙව අත්ථො. දුක්ඛා ඊහිති එත්ථ න සක්කා කොචි පයොගො සුඛෙන කාතුන්ති දුහිතිකා. තත්ථ තත්ථ මතමනුස්සානං විප්පකිණ්ණානි සෙතානි අට්ඨිකානි එත්ථාති සෙතට්ඨිකා. සලාකාවුත්තාති සලාකමත්තවුත්තා, යං තත්ථ වුත්තං වාපිතං, තං සලාකමත්තමෙව අහොසි, ඵලෙ න ජනයතීති අත්ථො.

361. 第九，`dubbhikkhā`（饥荒）是难得乞食。`dvīhitikā`（二种疑虑）是“我们能活吗？我们不能活吗？”如此生起的疑虑。亦有`duhitikā`的读法，义同。即：于此有痛苦的营求，无人能轻易作任何努力，故为`duhitikā`。于彼彼处有亡者散落的白骨，故为`setaṭṭhikā`（白骨遍地）。`salākāvuttā`（唯有禾秆）是只长成禾秆。其义为：在那里所播种的，都只长成禾秆，不结果实。

උග්ගිලිතුන්ති [Pg.144] ද්වෙ අන්තෙ මොචෙත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො උග්ගිලිතුං බහි නීහරිතුං න සක්ඛීති. ඔගිලිතුන්ති පුච්ඡාය දොසං දිස්වා හාරෙතුං අසක්කොන්තො ඔගිලිතුං අන්තො පවෙසෙතුං න සක්ඛීති.

“呕出”（uggilituṃ）是说：因无法解开两端而无法说出，故不能呕出，即不能向外排出。“吞咽”（ogilituṃ）是说：因见到提问的过失而无法去除，故不能吞咽，即不能向内纳入。

ඉතො සො ගාමණි එකනවුතිකප්පෙති භගවා කථයමානොව යාව නික්ඛන්තො නාසිකවාතො න පුන පවිසති, තාවතකෙන කාලෙන එකනවුතිකප්පෙ අනුස්සරි ‘‘අත්ථි නු ඛො කිඤ්චි කුලෙ පක්කභික්ඛාදානෙන උපහතපුබ්බ’’න්ති පරිජානනත්ථං. අථෙකම්පි අපස්සන්තො ‘‘ඉතො සො, ගාමණී’’තිආදිමාහ. ඉදානි දානාදීනං ආනිසංසං කථෙන්තො අථ ඛො යානි තානි කුලානි අඩ්ඪානීති ධම්මදෙසනං ආරභි. තත්ථ දානසම්භූතානීති දානෙන සම්භූතානි නිබ්බත්තානි. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ පන සච්චං නාම සච්චවාදිතා. සාමඤ්ඤං නාම සෙසසීලං. විකිරතීති අයොගෙන වළඤ්ජෙන්තො විප්පකිරති. විධමතීති ධමෙන්තො විය නාසෙති. විද්ධංසෙතීති නාසෙති. අනිච්චතාති හුත්වා අභාවො බහුනාපි කාලෙන සඞ්ගතානං ඛණෙනෙව අන්තරධානං.

“家主，从此九十一劫”是说：世尊在说话时，于呼出的鼻息尚未再度吸入的那么短的时间内，为了彻知“是否有任何家族曾因布施熟食而受损”，而忆念了九十一劫。一无所见后，才说了“家主，从此……”等语。现在，为说布施等的果报，他开始了“那些富有的家族……”的说法。其中，“由布施所生”是指由布施而生起、产生。其余二词，准此可知。于此，“谛”（sacca）是指说谛语。“沙门性”（sāmañña）是指其余的戒。“挥霍”（vikirati）是指不当地使用而散失。“吹散”（vidhamati）是指像吹走一样消灭。“毁坏”（viddhaṃseti）是指消灭。“无常性”（aniccatā）是指有而后无，以及长时积集之物瞬间消失。

10. මණිචූළකසුත්තවණ්ණනා

10. 宝髻经释义

362. දසමෙ තං පරිසං එතදවොචාති තස්ස කිර එවං අහොසි ‘‘කුලපුත්තා පබ්බජන්තා පුත්තදාරඤ්චෙව ජාතරූපරජතඤ්ච පහායෙව පබ්බජන්ති, න ච සක්කා යං පහාය පබ්බජිතා, තං තෙහි ගහෙතු’’න්ති නයග්ගාහෙ ඨත්වා ‘‘මා අය්‍යො’’තිආදිවචනං අවොච. එකංසෙනෙතන්ති එතං පඤ්චකාමගුණකප්පනං අස්සමණධම්මො අසක්‍යපුත්තියධම්මොති එකංසෙන ධාරෙය්‍යාසි.

362. 第十经中，“他对那个集会这样说道”：据说他曾这样想：“良家子出家，是舍弃了妻儿和金银而出家的，既然是舍弃后而出家，他们就不可能再拿取了。”他立于此理，说了“尊者，不要……”等语。“决然地”（ekaṃsena）是说：你当决然地受持，此容许五欲之事，非沙门法，非释迦子法。

තිණන්ති සෙනාසනච්ඡදනතිණං. පරියෙසිතබ්බන්ති තිණච්ඡදනෙ වා ඉට්ඨකච්ඡදනෙ වා ගෙහෙ පලුජ්ජන්තෙ යෙහි තං කාරිතං, තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘තුම්හෙහි කාරිතසෙනාසනං ඔවස්සති, න සක්කා තත්ථ වසිතු’’න්ති ආචික්ඛිතබ්බං. මනුස්සා සක්කොන්තා කරිස්සන්ති, අසක්කොන්තා ‘‘තුම්හෙ වඩ්ඪකිං ගහෙත්වා කාරාපෙථ, මයං තෙ සඤ්ඤාපෙස්සාමා’’ති වක්ඛන්ති. එවං වුත්තෙ කාරෙත්වා තෙසං ආචික්ඛිතබ්බං. මනුස්සා වඩ්ඪකීනං දාතබ්බං දස්සන්ති. සචෙ ආවාසසාමිකා නත්ථි, අඤ්ඤෙසම්පි භික්ඛාචාරවත්තෙන ආරොචෙත්වා කාරෙතුං වට්ටති. ඉදං සන්ධාය ‘‘පරියෙසිතබ්බ’’න්ති වුත්තං.

“草”指用于覆盖僧房的草。“应当寻求”是指：当草顶或瓦顶的僧房损坏时，应到建造它的施主那里告知：“你们所造的僧房漏雨了，无法在那里居住了。”施主们若有能力，就会修理；若无能力，则会说：“你们找来工匠让人修理吧，我们会负责工钱。”这样说了之后，（比丘）让人把它修好，然后应当告知他们（施主）。施主们会支付应付给工匠的报酬。如果没有僧房的施主，也适宜以托钵行乞的方式告知其他人，让人来修理。针对此，才说“应当寻求”。

දාරුන්ති [Pg.145] සෙනාසනෙ ගොපානසිආදීසු පලුජ්ජමානෙසු තදත්ථාය දාරුං. සකටන්ති ගිහිවිකතං කත්වා තාවකාලිකසකටං. න කෙවලඤ්ච සකටමෙව, අඤ්ඤම්පි වාසිඵරසුකුද්දාලාදිඋපකරණං එවං පරියෙසිතුං වට්ටති. පුරිසොති හත්ථකම්මවසෙන පුරිසො පරියෙසිතබ්බො. යංකිඤ්චි හි පුරිසං ‘‘හත්ථකම්මං, ආවුසො, කත්වා දස්සසී’’ති වත්වා ‘‘දස්සාමි, භන්තෙ,’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉදඤ්චිදඤ්ච කරොහී’’ති යං ඉච්ඡති, තං කාරෙතුං වට්ටති. න ත්වෙවාහං, ගාමණි, කෙනචි පරියායෙනාති ජාතරූපරජතං පනාහං කෙනචිපි කාරණෙන පරියෙසිතබ්බන්ති න වදාමි.

“木材”指当僧房的椽子等损坏时，为此所需的木材。“车辆”指临时借用的车辆。不仅是车辆，其他如手斧、斧头、锄头等工具，也适宜这样寻求。“人”指应为体力活而寻求人手。确实，可以对任何人说：“贤友，你能否提供体力劳动？”当他回答“尊者，我能”时，便可让他做自己想让他做的任何事，这是适宜的。（经文）“村长，我绝不以任何方式……”是指：但我绝不以任何理由说，应当寻求金和银。

11. භද්‍රකසුත්තවණ්ණනා

11. 贤善经释义

363. එකාදසමෙ මල්ලෙසූති එවංනාමකෙ ජනපදෙ. වධෙනාති මාරණෙන. ජානියාති ධනජානියා. අකාලිකෙන පත්තෙනාති න කාලන්තරෙන පත්තෙන, කාලං අනතික්කමිත්වාව පත්තෙනාති අත්ථො. චිරවාසී නාම කුමාරොති එවංනාමකො තස්ස පුත්තො. බහි ආවසථෙ පටිවසතීති බහිනගරෙ කිඤ්චිදෙව සිප්පං උග්ගණ්හන්තො වසති. ඉමස්මිං සුත්තෙ වට්ටදුක්ඛං කථිතං.

363. 在第十一经中，“在末罗(Malla)”指名叫末罗的国土。“以杀害”指杀戮。“以损失”指财富的损失。“以无时的证得”指无需间隔一段时间而证得，或未超越时限而证得。“名为久住的青年”指他那名为久住(Ciravāsī)的儿子。“住在外面的住所”指住在城外学习某种技艺。此经宣说了轮回之苦。

12. රාසියසුත්තවණ්ණනා

12. 积聚经释义

364. ද්වාදසමෙ රාසියොති රාසිං කත්වා පඤ්හස්ස පුච්ඡිතත්තා රාසියොති එවං ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරෙහි ගහිතනාමො. තපස්සින්ති තපනිස්සිතකං. ලූඛජීවින්ති ලූඛජීවිකං. අන්තාති කොට්ඨාසා. ගාමොති ගාම්මො. ගම්මොතිපි පාඨො, ගාමවාසීනං ධම්මොති අත්ථො. අත්තකිලමථානුයොගොති අත්තනො කිලමථානුයොගො, සරීරදුක්ඛකරණන්ති අත්ථො.

364. 于第十二（经）中，（名为）“集”(Rāsiya)，乃是诸位结集法的大长老们所取的名字，因其提问是作了汇集故。“苦行者”(tapassin)，即依于折磨（自身）之行者。“粗劣生活者”(lūkhajīvin)，即过着粗劣生活者。“边”(anta)，即部分(koṭṭhāsā)。“鄙俗”(gāma)，即低劣的(gamma)；亦有读作“gamma”，义为村民之法。“致力于自我折磨”(attakilamathānuyoga)，即致力于折磨自身，义为令身体痛苦。

කස්මා පනෙත්ථ කාමසුඛල්ලිකානුයොගො ගහිතො, කස්මා අත්තකිලමථානුයොගො, කස්මා මජ්ඣිමා පටිපදාති? කාමසුඛල්ලිකානුයොගො තාව කාමභොගීනං දස්සනත්ථං ගහිතො, අත්තකිලමථානුයොගො තපනිස්සිතකානං, මජ්ඣිමා පටිපදා තිණ්ණං නිජ්ජරවත්ථූනං දස්සනත්ථං ගහිතා. කිං එතෙසං දස්සනෙ පයොජනන්ති? ඉමෙ ද්වෙ අන්තෙ පහාය තථාගතො මජ්ඣිමාය පටිපදාය සම්මාසම්බොධිං පත්තො. සො කාමභොගිනොපි න සබ්බෙ ගරහති න පසංසති, තපනිස්සිතකෙපි න සබ්බෙ ගරහති න [Pg.146] පසංසති, ගරහිතබ්බයුත්තකෙයෙව ගරහති, පසංසිතබ්බයුත්තකෙ පසංසතීති ඉමස්සත්ථස්ස පකාසනං එතෙසං දස්සනෙ පයොජනන්ති වෙදිතබ්බං.

为何于此提及致力于欲乐之享受、致力于自我折磨与中道呢？提及致力于欲乐之享受，是为了开示享受欲乐者；提及致力于自我折磨，是为了开示依于苦行者；提及中道，是为了开示三种灭尽之因。开示此等有何目的呢？（答：）如来舍弃此二边，以中道证得正等觉。彼（世尊）不斥责亦不称赞所有的享受欲乐者，亦不斥责亦不称赞所有的依于苦行者；彼仅斥责应受斥责者，而称赞应受称赞者。当知，开示此等之目的，即在于阐明此义。

ඉදානි තමත්ථං පකාසෙන්තො තයො ඛොමෙ, ගාමණි, කාමභොගිනොතිආදිමාහ. තත්ථ සාහසෙනාති සාහසිකකම්මෙන. න සංවිභජතීති මිත්තසහායසන්දිට්ඨසම්භත්තානං සංවිභාගං න කරොති. න පුඤ්ඤානි කරොතීති අනාගතභවස්ස පච්චයභූතානි පුඤ්ඤානි න කරොති. ධම්මාධම්මෙනාති ධම්මෙන ච අධම්මෙන ච. ඨානෙහීති කාරණෙහි. සච්ඡිකරොතීති කථං අත්තානං ආතාපෙන්තො පරිතාපෙන්තො සච්ඡිකරොති? චතුරඞ්ගවීරියවසෙන ච ධුතඞ්ගවසෙන ච. තිස්සො සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරාති එත්ථ එකොපි මග්ගො තිණ්ණං කිලෙසානං නිජ්ජරණතාය තිස්සො නිජ්ජරාති වුත්තොති.

如今，为阐明此义，（世尊）说：“村长，有此等三类享受欲乐者”等语。其中，“以强力”(sāhasena)，即以强暴之行。“不分享”(na saṃvibhajati)，即不与朋友、同伴、相识者、至交者分享。“不作福德”(na puññāni karoti)，即不作未来世之缘的福德。“以法与非法”(dhammādhammena)，即以法与非法。“以诸原因”(ṭhānehi)，即以诸理由。关于“作证”(sacchikaroti)：（问：）如何令自身热恼、遍恼而作证呢？（答：）通过四支精进之力与头陀支之力（而作证）。于“三现见灭尽”(tisso sandiṭṭhikā nijjarā)一句，即使是一道，亦因其灭尽三烦恼，故说为“三灭尽”。

13. පාටලියසුත්තවණ්ණනා

13. 波吒厘子经释义

365. තෙරසමෙ දූතෙය්‍යානීති දූතකම්මානි පණ්ණානි චෙව මුඛසාසනානි ච. පාණාතිපාතඤ්චාහන්ති ඉදං කස්මා ආරද්ධං? න කෙවලං අහං මායං ජානාමි, අඤ්ඤම්පි ඉදඤ්චිදඤ්ච ජානාමීති සබ්බඤ්ඤුභාවදස්සනත්ථං ආරද්ධං. සන්ති හි, ගාමණි, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණාති ඉදං සෙසසමණබ්‍රාහ්මණානං ලද්ධිං දස්සෙත්වා තස්සා පජහාපනත්ථං ආරද්ධං.

365. 第十三经中，“使者事”（dūteyyāni）即是使者之务，包括书信（paṇṇāni）与口信（mukhasāsanāni）。“杀生”（pāṇātipāta）等为何而说？是为了显示全知者之状态而说，即：“我非仅知幻术，亦知此彼其他法。”“伽摩尼，有某些沙门、婆罗门”此语，是为了开示其余沙门、婆罗门之见，并令其舍弃而说。

මාලී කුණ්ඩලීති මාලාය මාලී, කුණ්ඩලෙහි කුණ්ඩලී. ඉත්ථිකාමෙහීති ඉත්ථීහි සද්ධිං කාමා ඉත්ථිකාමා, තෙහි ඉත්ථිකාමෙහි. ආවසථාගාරන්ති කුලඝරස්ස එකස්මිං ඨානෙ එකෙකස්සෙව සුඛනිවාසත්ථාය කතං වාසාගාරං. තෙනාහං යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජාමීති තස්සාහං අත්තනො සත්තිඅනුරූපෙන චෙව බලානුරූපෙන ච සංවිභාගං කරොමි. අලන්ති යුත්තං. කඞ්ඛනියෙ ඨානෙති කඞ්ඛිතබ්බෙ කාරණෙ. චිත්තසමාධින්ති තස්මිං ධම්මසමාධිස්මිං ඨිතො ත්වං සහ විපස්සනාය චතුන්නං මග්ගානං වසෙන චිත්තසමාධිං සචෙ පටිලභෙය්‍යාසීති දස්සෙති. අපණ්ණකතාය මය්හන්ති අයං පටිපදා මය්හං අපණ්ණකතාය අනපරාධකතාය එව සංවත්තතීති අත්ථො. කටග්ගාහොති ජයග්ගාහො.

“戴花环者”（mālī）是因有花环，“戴耳环者”（kuṇḍalī）是因有耳环。“女欲”（itthikāmā）是与女性一起的欲乐。“客房”（āvasathāgāra）是在家族宅邸的某一处，为使每一位客人能安乐居住而建造的住所。“我如力如能地分享”，意即：我根据自己的信力与体力而行分配。“足矣”（alaṃ）意为“适合”（yuttaṃ）。“于可疑处”（kaṅkhaniye ṭhāne）意为于应怀疑的因由（kāraṇe）。“心定”（cittasamādhi）是开示此义：你安住于彼法之定中，若能与观（vipassanā）一起，以四道之力获得心定。“于我为确定”（apaṇṇakatāya mayhaṃ）之义为：此行道于我，实为确定无过。“胜取”（kaṭaggāha）即是胜利之取（jayaggāha）。

අයං ඛො, ගාමණි, ධම්මසමාධි, තත්‍ර චෙ ත්වං චිත්තසමාධිං පටිලභෙය්‍යාසීති එත්ථ ධම්මසමාධීති දසකුසලකම්මපථධම්මා, චිත්තසමාධීති සහ විපස්සනාය [Pg.147] චත්තාරො මග්ගා. අථ වා ‘‘පාමොජ්ජං ජායති, පමුදිතස්ස පීති ජායතී’’ති (අ. නි. 5.26) එවං වුත්තා පාමොජ්ජපීතිපස්සද්ධිසුඛසමාධිසඞ්ඛාතා පඤ්ච ධම්මා ධම්මසමාධි නාම, චිත්තසමාධි පන සහ විපස්සනාය චත්තාරො මග්ගාව. අථ වා දසකුසලකම්මපථා චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරා චාති අයං ධම්මසමාධි නාම, තං ධම්මසමාධිං පූරෙන්තස්ස උප්පන්නා චිත්තෙකග්ගතා චිත්තසමාධි නාම. එවං ත්වං ඉමං කඞ්ඛාධම්මං පජහෙය්‍යාසීති එවං ත්වං ඉමස්මිං වුත්තප්පභෙදෙ ධම්මසමාධිස්මිං ඨිතො සචෙ එවං චිත්තසමාධිං පටිලභෙය්‍යාසි, එකංසෙනෙතං කඞ්ඛං පජහෙය්‍යාසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ වුත්තනයමෙවාති.

村主，此为法等持，若汝于此得心等持。于此，“法等持”者，谓十善业道法；“心等持”者，谓与观(vipassanā)俱行之四道。或如所说：“生欢悦，由欢悦而生喜”，如是所说之欢悦、喜、轻安、乐、定此五法，名为“法等持”；而“心等持”者，即与观俱行之四道。或十善业道与四梵住，此名为“法等持”；于圆满此法等持者所生起之心一境性，名为“心等持”。“如是汝当断此疑法”者，义谓：如是，汝若安住于此所述种种法等持中，而得如是之心等持，则必能断彼疑惑。余者，于一切处，皆如已说之理趣。

ගාමණිසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

村主相应释义终。

9. අසඞ්ඛතසංයුත්තං

9. 无为相应

1. පඨමවග්ගො

1. 第一品

1-11. කායගතාසතිසුත්තාදිවණ්ණනා

1-11. 身至念经等释义

366-376. අසඞ්ඛතසංයුත්තෙ [Pg.148] අසඞ්ඛතන්ති අකතං. හිතෙසිනාති හිතං එසන්තෙන. අනුකම්පකෙනාති අනුකම්පමානෙන. අනුකම්පං උපාදායාති අනුකම්පං චිත්තෙන පරිග්ගහෙත්වා, පටිච්චාතිපි වුත්තං හොති. කතං වො තං මයාති තං මයා ඉමං අසඞ්ඛතඤ්ච අසඞ්ඛතමග්ගඤ්ච දෙසෙන්තෙන තුම්හාකං කතං. එත්තකමෙව හි අනුකම්පකස්ස සත්ථු කිච්චං, යදිදං අවිපරීතධම්මදෙසනා. ඉතො පරං පන පටිපත්ති නාම සාවකානං කිච්චං. තෙනාහ එතානි, භික්ඛවෙ, රුක්ඛමූලානි…පෙ… අම්හාකං අනුසාසනීති ඉමිනා රුක්ඛමූලසෙනාසනං දස්සෙති. සුඤ්ඤාගාරානීති ඉමිනා ජනවිවිත්තං ඨානං. උභයෙන ච යොගානුරූපං සෙනාසනං ආචික්ඛති, දායජ්ජං නිය්‍යාතෙති.

366-376. 于“无为相应”中，“无为”者，谓“无所作”。“为利乐者”，谓寻求利乐。“具悲悯者”，谓恒常悲悯。“以悲悯故”，谓以悲悯心而领受，亦可说为“缘于”。“我已为汝等所作”者，谓我为汝等宣说此无为及无为之道，已作讫。具悲悯心之导师所应作者，仅此而已，即无颠倒之说法。自此以后，所谓修行，则为声闻弟子之所应作。是故，世尊说：“诸比丘，此等树下……此为我等之教诫。”以此开示树下之住处。以“空闲处”开示远离人众之所。以两者开示适合于修行之住处，交付法产。

ඣායථාති ආරම්මණූපනිජ්ඣානෙන අට්ඨතිංසාරම්මණානි, ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ච අනිච්චාදිතො ඛන්ධායතනාදීනි උපනිජ්ඣායථ, සමථඤ්ච විපස්සනඤ්ච වඩ්ඪෙථාති වුත්තං හොති. මා පමාදත්ථාති මා පමජ්ජිත්ථ. මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථාති යෙ හි පුබ්බෙ දහරකාලෙ අරොගකාලෙ සත්තසප්පායාදිසම්පත්තිකාලෙ සත්ථු සම්මුඛීභාවකාලෙ ච යොනිසොමනසිකාරරහිතා රත්තින්දිවං මඞ්කුලභත්තං හුත්වා සෙය්‍යසුඛං මිද්ධසුඛං අනුභොන්තා පමජ්ජන්ති, තෙ පච්ඡා ජරාකාලෙ රොගකාලෙ මරණකාලෙ විපත්තිකාලෙ සත්ථු පරිනිබ්බුතකාලෙ ච තං පුබ්බෙ පමාදවිහාරං අනුස්සරන්තා සප්පටිසන්ධිකාලකිරියඤ්ච භාරියං සම්පස්සමානා විප්පටිසාරිනො හොන්ති. තුම්හෙ පන තාදිසා මා අහුවත්ථාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථා’’ති.

“你们当谛观”是说：以所缘审察，你们当审察三十八种所缘；又以相审察，你们当审察无常等蕴、处等。你们当增长止与观。此即是义。“你们勿放逸”是说：你们不要放逸。“你们后来莫要追悔”是说：诚然，有些人在先前年轻时、无病时、具足七种适宜等时、以及在导师面前时，因无如理作意，日夜成为臭虫的食物，感受着卧乐与昏沉乐而放逸。他们后来在年老时、生病时、临死时、遭遇不幸时、以及导师般涅槃后，回忆起先前那放逸的住，并看到有结生的沉重死亡，便会追悔。为开示“你们不要成为那样的人”，他说道：“你们后来莫要追悔”。

අයං වො අම්හාකං අනුසාසනීති අයං අම්හාකං සන්තිකා ‘‘ඣායථ මා පමාදත්ථා’’ති තුම්හාකං අනුසාසනී, ඔවාදොති වුත්තං හොති.

“这是我们给你们的教诫”，此即是说：这是从我们这里给予你们的教诫与训诫，即“你们当谛观，勿放逸”。

2. දුතියවග්ගො

2. 第二品

1-33. අසඞ්ඛතසුත්තාදිවණ්ණනා

1-33. 无为经等释义

377-409. කායෙ [Pg.149] කායානුපස්සීතිආදීසු යං වත්තබ්බං, තං පරතො වක්ඛාම.

377-409. 于“于身随观身”等中，凡所应说，我等将于后文解说。

අනතන්තිආදීසු තණ්හානතියා අභාවෙන අනතං. චතුන්නං ආසවානං අභාවෙන අනාසවං. පරමත්ථසච්චතාය සච්චං. වට්ටස්ස පරභාගට්ඨෙන පාරං. සණ්හට්ඨෙන නිපුණං. සුට්ඨු දුද්දසතාය සුදුද්දසං. ජරාය අජරිතත්තා අජජ්ජරං. ථිරට්ඨෙන ධුවං. අපලුජ්ජනතාය අපලොකිතං. චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන අපස්සිතබ්බත්තා අනිදස්සනං. තණ්හාමානදිට්ඨිපපඤ්චානං අභාවෙන නිප්පපඤ්චං.

于“无倾向”等词中：因无爱之倾向，故为“无倾向”(anata)。因无四漏，故为“无漏”(anāsava)。因是胜义谛，故为“谛”(sacca)。因是轮回之彼岸，故为“彼岸”(pāra)。因其微细，故为“微细”(nipuṇa)。因其极难见，故为“极难见”(sududdasa)。因不为老所朽坏，故为“不朽”(ajajjara)。因其坚固，故为“恒”(dhuva)。因其不毁坏，故为“不毁”(apalokita)。因不能为眼识所见，故为“无见”(anidassana)。因无爱、慢、见等戏论，故为“无戏论”(nippapañca)。

සන්තභාවට්ඨෙන සන්තං. මරණාභාවෙන අමතං. උත්තමට්ඨෙන පණීතං. සස්සිරිකට්ඨෙන සිවං. නිරුපද්දවතාය ඛෙමං. තණ්හාක්ඛයස්ස පච්චයත්තා තණ්හක්ඛයං.

因其寂静，故为“寂静”(santa)。因无有死，故为“不死”(amata)。因其殊胜，故为“殊胜”(paṇīta)。因其祥瑞，故为“祥瑞”(siva)。因无灾患，故为“安稳”(khema)。因是爱尽之缘，故名“爱尽”(taṇhakkhaya)。

විම්හාපනීයට්ඨෙන අච්ඡරං පහරිතබ්බයුත්තකන්ති අච්ඡරියං. අභූතමෙව භූතං අජාතං හුත්වා අත්ථීති වා අබ්භුතං. නිද්දුක්ඛත්තා අනීතිකං. නිද්දුක්ඛසභාවත්තා අනීතිකධම්මං. වානාභාවෙන නිබ්බානං. බ්‍යාබජ්ඣාභාවෙනෙව අබ්‍යාබජ්ඣං. විරාගාධිගමස්ස පච්චයතො විරාගං. පරමත්ථසුද්ධිතාය සුද්ධි. තීහි භවෙහි මුත්තතාය මුත්ති. කාමාලයානං අභාවෙන අනාලයං. පතිට්ඨට්ඨෙන දීපං. අල්ලීයිතබ්බයුත්තට්ඨෙන ලෙණං. තායනට්ඨෙන තාණං. භයසරණට්ඨෙන සරණං, භයනාසනන්ති අත්ථො. පරං අයනං ගති පතිට්ඨාති පරායණං. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙවාති.

以能引生稀有之义，名为“奇特”(acchariya)。以未曾有而有，或以未生而有之义，名为“希有”(abbhuta)。以无苦之故，名为“无灾”(anītika)。以有离苦自性之故，名为“离苦之法”(anītikadhamma)。以无名为“缚那”(vāna)之渴爱故，名为“涅槃”(nibbāna)。以无恼害之故，名为“无害”(abyābajjha)。作为证得离贪之道的因缘，名为“离贪”(virāga)。以胜义清净之故，名为“清净”(suddhi)。以从三有解脱之故，名为“解脱”(mutti)。以无凡夫所执着之欲乐故，名为“无执”(anālaya)。以作为依止处之义，名为“洲”(dīpa)。以可依附之义，名为“庇护所”(leṇa)。以能守护免于危险之义，名为“救护”(tāṇa)。以能灭除怖畏之义，名为“归依”(saraṇa)，其义为“灭除怖畏”。以是殊胜的去处、归宿、依止处之故，名为“究竟归依”(parāyaṇa)。此中其余，皆如已说之理。

අසඞ්ඛතසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无为相应之释义终。

10. අබ්‍යාකතසංයුත්තං

10. 无记相应

1. ඛෙමාසුත්තවණ්ණනා

1. 翅摩经释义

410. අබ්‍යාකතසංයුත්තස්ස [Pg.150] පඨමෙ ඛෙමාති ගිහිකාලෙ බිම්බිසාරස්ස උපාසිකා සද්ධාපබ්බජිතා මහාථෙරී ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවිකානං භික්ඛුනීනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං ඛෙමා’’ති එවං භගවතා මහාපඤ්ඤතාය එතදග්ගෙ ඨපිතා. පණ්ඩිතාති පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතා. වියත්තාති වෙය්‍යත්තියෙන සමන්නාගතා. මෙධාවිනීති මෙධාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතා. බහුස්සුතාති පරියත්තිබාහුසච්චෙනපි පටිවෙධබාහුසච්චෙනපි සමන්නාගතා.

410. 于无记相应之第一经中，翅摩(Khemā)者，在家时为频婆娑罗王之优婆夷，后以信而出家之上座尼。以其大慧，为世尊置于第一之位，如言：“诸比丘，我诸声闻比丘尼中，大慧第一者，即是翅摩。” “聪慧者”(paṇḍitā)，即具足聪慧。“具睿智者”(medhāvinī)，即具足睿智。“多闻者”(bahussutā)，即具足教理之多闻与通达之多闻。

ගණකොති අච්ඡිද්දකගණනාය කුසලො. මුද්දිකොති අඞ්ගුලිමුද්දාය ගණනාය කුසලො. සඞ්ඛායකොති පිණ්ඩගණනාය කුසලො. ගම්භීරොති චතුරාසීතියොජනසහස්සගම්භීරො. අප්පමෙය්‍යොති ආළ්හකගණනාය අප්පමෙය්‍යො. දුප්පරියොගාහොති ආළ්හකගණනාය පමාණගහණත්ථං දුරොගාහො. යෙන රූපෙන තථාගතන්ති යෙන රූපෙන දීඝො රස්සො සාමො ඔදාතොති සත්තසඞ්ඛාතං තථාගතං පඤ්ඤපෙය්‍ය. තං රූපං තථාගතස්ස පහීනන්ති තං වුත්තප්පකාරරූපං සමුදයප්පහානෙන සබ්බඤ්ඤුතථාගතස්ස පහීනං. රූපසඞ්ඛාය විමුත්තොති ආයතිං රූපස්ස අනුප්පත්තියා රූපාරූපකොට්ඨාසෙනපි එවරූපො නාම භවිස්සතීති වොහාරස්සපි පටිපස්සද්ධත්තා රූපපණ්ණත්තියාපි විමුත්තො. ගම්භීරොති අජ්ඣාසය ගම්භීරතාය ච ගුණගම්භීරතාය ච ගම්භීරො. තස්ස එවං ගුණගම්භීරස්ස සතො සබ්බඤ්ඤුතථාගතස්ස යං උපාදාය සත්තසඞ්ඛාතො තථාගතොති පඤ්ඤත්ති හොති, තදභාවෙන තස්සා පඤ්ඤත්තියා අභාවං පස්සන්තස්ස අයං සත්තසඞ්ඛාතො හොති තථාගතො පරං මරණාති ඉදං වචනං න උපෙති න යුජ්ජති, න හොති තථාගතො පරං මරණාතිආදිවචනම්පි න උපෙති න යුජ්ජතීති අත්ථො.

所谓“计数者”(Gaṇaka)，是善于无缺漏计数之人。所谓“指算者”(Muddika)，是善于以指印计数之人。所谓“计算者”(Saṅkhāyaka)，是善于总合计数之人。所谓“深”，是深八万四千由旬。所谓“不可量”，是以“阿罗伽”(āḷaka)量器亦不可计量。所谓“难测度”，是以“阿罗伽”量器亦难把握其量。所谓“以彼色而有如来”，谓以彼色，而可施设彼被称为“有情”之如来为长、为短、为黑、为白。所谓“如来已断彼色”，谓彼所说之色，因断除了集，已被一切知如来所断。所谓“已从色之施设中解脱”，谓于未来色不再生起，故于色与无色之部分，“将有如是之色”如是之言说亦已止息，故亦解脱于色之施设。所谓“深”，是因意乐甚深与功德甚深而深。对于如此功德甚深之一切知如来，其所依之（五）蕴而有“被称为有情的如来”此一施设；因彼（五）蕴已不存在，故于见此施设亦不存在者而言，“此被称为有情的如来死后存在”此言即不适用、不合理；“如来死后不存在”等言亦不适用、不合理。此即其义。

සංසන්දිස්සතීති එකං භවිස්සති. සමෙස්සතීති නිරන්තරං භවිස්සති. න විරොධයිස්සතීති න විරුද්ධං පදං භවිස්සති. අග්ගපදස්මින්ති දෙසනාය. දෙසනා හි ඉධ අග්ගපදන්ති අධිප්පෙතා.

所谓“相合”(saṃsandissati)，是说将成为一体。所谓“相融”(samessati)，是说将连续不断。所谓“不相违”(na virodhayissati)，是说不会有相矛盾之句。所谓“于最胜句”(aggapadasmiṃ)，是指于教示中。于此经中，实以教示为“最胜句”之意。

2. අනුරාධසුත්තවණ්ණනා

2. 阿努拉达经释义

411. දුතියං [Pg.151] ඛන්ධියවග්ගෙ විත්ථාරිතමෙව, අබ්‍යාකතාධිකාරතො පන ඉධ වුත්තං.

411. 第二（经）已于《蕴品》中广说，然因属无记之范畴，故于此处复说。

3-8. පඨමසාරිපුත්තකොට්ඨිකසුත්තාදිවණ්ණනා

3-8. 初舍利弗拘絺罗等经释义

412-417. තතියෙ රූපගතමෙතන්ති රූපමත්තමෙතං. එත්ථ රූපතො අඤ්ඤො කොචි සත්තො නාම න උපලබ්භති, රූපෙ පන සති නාමමත්තං එතං හොතීති දස්සෙති. වෙදනාගතමෙතන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. අයං ඛො ආවුසො හෙතූති අයං රූපාදීනි මුඤ්චිත්වා අනුපලබ්භියසභාවො හෙතු, යෙනෙතං අබ්‍යාකතං භගවතාති. චතුත්ථාදීනි උත්තානත්ථානෙව.

412-417. 于第三经中，“此至于色”(rūpagatametaṃ)意即“此如来唯是色”。于此施设中，离色之外，不得有任何名为“有情”者；然当色存在时，此“如来”仅为一名称而已，（经文）如是开示。“至于受”(vedanāgataṃ)等亦是此理。“贤友，此即是因”者，谓：舍离色等后，此不可得之性即是因，世尊因此而不予记说。第四等经义亦明显。

9. කුතූහලසාලාසුත්තවණ්ණනා

9. 好奇厅经释义

418. නවමෙ කුතූහලසාලායන්ති කුතූහලසාලා නාම පච්චෙකසාලා නත්ථි, යත්ථ පන නානාතිත්ථියා සමණබ්‍රාහ්මණා නානාවිධං කථං පවත්තෙන්ති, සා බහූනං ‘‘අයං කිං වදති, අයං කිං වදතී’’ති කුතූහලුප්පවත්තිට්ඨානතො කුතූහලසාලාති වුච්චති. දූරම්පි ගච්ඡතීති යාව ආභස්සරබ්‍රහ්මලොකා ගච්ඡති. ඉමඤ්ච කායං නික්ඛිපතීති චුතිචිත්තෙන නික්ඛිපති. අනුපපන්නො හොතීති චුතික්ඛණෙයෙව පටිසන්ධිචිත්තස්ස අනුප්පන්නත්තා අනුපපන්නො හොති.

418. 于第九经中，“于好奇厅”(kutūhalasālāyaṃ)者，并无名为“好奇厅”之个别堂室(paccekasālā)，然于某处，诸外道沙门、婆罗门宣说种种言论，因其为众多“此人云何？彼人云何？”之好奇生起处，故被称为“好奇厅”。“乃至远行”(dūrampi gacchati)者，谓行至光音梵天界(ābhassara-brahmalokā)。“且舍此身”(imañca kāyaṃ nikkhipati)者，谓以死心(cuticitta)舍弃。“不复生”(anupapanno hoti)者，谓于死之刹那，因结生心(paṭisandhicitta)未生，故为不复生。

10. ආනන්දසුත්තවණ්ණනා

10. 阿难经释义

419. දසමෙ තෙසමෙතං සද්ධිං අභවිස්සාති තෙසං ලද්ධියා සද්ධිං එතං අභවිස්ස. අනුලොමං අභවිස්ස ඤාණස්ස උප්පාදාය සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති යං එතං ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති විපස්සනාඤාණං උප්පජ්ජති, අපි නු මෙ තස්ස අනුලොමං අභවිස්සාති අත්ථො.

419. 于第十经中，“此会与他们相符”(tesametaṃ saddhiṃ abhavissa)意为：此（“有我”之说）会与他们（常见论者）的见解相符。“为智之生起而顺适”(Anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya)者，其义为：当“诸法无我”之观智(vipassanāñāṇa)生起时，于我而言，彼（“有我”之说）是否会顺适于此智之生起呢？

11. සභියකච්චානසුත්තවණ්ණනා

11. 萨毗亚迦旃延经释义

420. එකාදසමෙ [Pg.152] එතමෙත්තකෙන එත්තකමෙවාති ආවුසො යස්සාපි එතං එත්තකෙන කාලෙන ‘‘හෙතුම්හි සති රූපීතිආදි පඤ්ඤාපනා හොති, අසති න හොතී’’ති බ්‍යාකරණං භවෙය්‍ය, තස්ස එත්තකමෙව බහු. කො පන වාදො අතික්කන්තෙති අතික්කන්තෙ පන අතිමනාපෙ ධම්මදෙසනානයෙ වාදොයෙව කො, නත්ථි වාදො, ඡින්නා කථාති.

420. 于第十一经中，“仅此而已”者，谓：贤友，若有人能于片刻间，解释“因有故有色等施设，因无故无”，则于彼而言，仅此已是甚多。“于超胜者复有何言”(ko pana vādo atikkante)者，谓于已超胜、极可意之说法中，复有何言可说？无言可说，言语已断。

අබ්‍යාකතසංයුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

无记相应释义终。

ඉති සාරත්ථප්පකාසිනියා සංයුත්තනිකාය-අට්ඨකථාය

此为《相应部义注》，亦名《显扬心义》。

සළායතනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

六处品释义终。