| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། Saṃyuttanikāye འབྲེལ་བར་བསྟན་པའི་སྡེ་ལས། Saḷāyatanavagga-aṭṭhakathā སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྡེའི་འགྲེལ་བཤད། 1. Saḷāyatanasaṃyuttaṃ ༡. སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་འབྲེལ་བར་བསྟན་པ། 1. Aniccavaggo ༡. མི་རྟག་པའི་ཚོགས་། 1. Ajjhattāniccasuttavaṇṇanā ༡. ནང་གི་མི་རྟག་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 1. Saḷāyatanavaggassa [Pg.1] paṭhame cakkhunti dve cakkhūni – ñāṇacakkhu ceva maṃsacakkhu ca. Tattha ñāṇacakkhu pañcavidhaṃ – buddhacakkhu, dhammacakkhu, samantacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhūti. Tesu buddhacakkhu nāma āsayānusayañāṇañceva indriyaparopariyattañāṇañca, yaṃ – ‘‘buddhacakkhunā lokaṃ volokento’’ti (mahāva. 9; ma. ni. 1.283; 2.338) āgataṃ. Dhammacakkhu nāma heṭṭhimā tayo maggā tīṇi ca phalāni, yaṃ – ‘‘virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādī’’ti (mahāva. 16; ma. ni. 2.395) āgataṃ. Samantacakkhu nāma sabbaññutaññāṇaṃ, yaṃ – ‘‘pāsādamāruyha samantacakkhū’’ti (mahāva. 8; ma. ni. 1.282; 2.338) āgataṃ. Dibbacakkhu nāma ālokapharaṇena uppannaṃ ñāṇaṃ, yaṃ – ‘‘dibbena cakkhunā visuddhenā’’ti (pārā. 13; ma. ni. 2.341) āgataṃ. Paññācakkhu nāma catusaccaparicchedakañāṇaṃ, yaṃ – ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti (sa. ni. 5.1081; mahāva. 15) āgataṃ. ༡. སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྡེའི་མདོ་དང་པོ་ལས། “མིག་” ཅེས་པ་ནི་མིག་གཉིས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་དང་ཤའི་མིག་གོ། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་མིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་མིག་དང་། ཀུན་ཏུ་མིག་དང་། ལྷའི་མིག་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གོ། དེ་དག་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མིག་ཅེས་པ་ནི་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་དབང་པོ་མཆོག་དང་མཆོག་མ་ཡིན་པ་ཤེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་ཞིག་ “སངས་རྒྱས་ཀྱི་མིག་གིས་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པ་” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།། ཆོས་ཀྱི་མིག་ཅེས་པ་ནི་འོག་མའི་ལམ་གསum་དང་འབྲས་བུ་གསུམ་སྟེ། གང་ཞིག་ “རྡུལ་མེད་ཅིང་དྲི་མ་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་མིག་སྐྱེས་སོ་” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།། ཀུན་ཏུ་མིག་ཅེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་ཞིག་ “ཁང་བཟང་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་ཏུ་མིག་གིས་” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།། ལྷའི་མིག་ཅེས་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་དམིགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་ཞིག་ “རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་མིག་གིས་” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་ཅེས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། གང་ཞིག་ “མིག་སྐྱེས་སོ་” ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་རོ།། Maṃsacakkhupi [Pg.2] duvidhaṃ – sasambhāracakkhu, pasādacakkhūti. Tesu yvāyaṃ akkhikūpake akkhipaṭalehi parivārito maṃsapiṇḍo, yattha catasso dhātuyo vaṇṇagandharasojā sambhavo jīvitaṃ bhāvo cakkhupasādo kāyapasādoti saṅkhepato terasa sambhārā honti. Vitthārato pana catasso dhātuyo vaṇṇagandharasojā sambhavoti ime nava catusamuṭṭhānavasena chattiṃsa, jīvitaṃ bhāvo cakkhupasādo kāyapasādoti ime kammasamuṭṭhānā tāva cattāroti cattārīsa sambhārā honti. Idaṃ sasambhāracakkhu nāma. Yaṃ panettha setamaṇḍalaparicchinnena kaṇhamaṇḍalena parivārite diṭṭhimaṇḍale sanniviṭṭhaṃ rūpadassanasamatthaṃ pasādamattaṃ, idaṃ pasādacakkhu nāma. Tassa tato paresañca sotādīnaṃ vitthārakathā visuddhimagge vuttāva. ཤའི་མིག་ལའང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་དང་། དང་བའི་མིག་གོ། དེ་དག་ལས་གང་འདི་མིག་ཁུང་དུ་མིག་པགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ཤའི་གོང་བུ་སྟེ། གང་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། ཁ་དོག དྲི། རོ། བཅུད། འབྱུང་བ། སྲོག རྟགས། མིག་གི་དང་བ། ལུས་ཀྱི་དང་བ་སྟེ་མདོར་བསྡུས་ན་ཚོགས་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་དོ།། རྒྱས་པར་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། ཁ་དོག དྲི། རོ། བཅུད། འབྱུང་བ་སྟེ་དགུ་པོ་འདི་དག་ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་རྒྱུ་བཞིའི་དབང་གིས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་། སྲོག རྟགས། མིག་གི་དང་བ། ལུས་ཀྱི་དང་བ་སྟེ་ལས་ལས་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་བཞི་པོ་འདི་དག་དང་བཅས་པས་ཚོགས་པ་བཞི་བཅུ་ཡོད་དོ།། འདི་ནི་ཚོགས་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ཅེས་བྱའོ།། གང་ཡང་འདིར་མིག་དཀར་གྱིས་བཅད་པའི་མིག་ནག་གིས་བསྐོར་བའི་མཐོང་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་གནས་ཤིང་གཟུགས་ལྟ་བར་ནུས་པའི་དང་བ་ཙམ་མོ།། འདི་ནི་དང་བའི་མིག་ཅེས་བྱའོ།། དེ་དང་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱས་བཤད་ནི་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། Tattha yadidaṃ pasādacakkhu, taṃ gahetvā bhagavā – cakkhuṃ, bhikkhave, aniccantiādimāha. Tattha – ‘‘catūhi kāraṇehi aniccaṃ udayabbayavantatāyā’’tiādinā nayena vitthārakathā heṭṭhā pakāsitāyeva. Sotampi pasādasotameva adhippetaṃ, tathā ghānajivhākāyā. Manoti tebhūmakasammasanacāracittaṃ. Iti idaṃ suttaṃ chasu ajjhattikāyatanesu tīṇi lakkhaṇāni dassetvā kathite bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ. དེ་ལ་གང་འདི་དང་བའི་མིག་ཡིན་པ་དེ་བཟུང་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དགེ་སློང་དག མིག་ནི་མི་རྟག་པའོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ། “རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་མི་རྟག་པ་སྟེ་སྐྱེ་འཇིག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་བཤད་ནི་འོག་ཏུ་གསལ་བར་བཤད་ཟིན་ཏོ།། རྣ་བའང་དང་བའི་རྣ་བ་ཉིད་ལ་དགོངས་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱང་དགོངས་སོ།། ཡིད་ཅེས་པ་ནི་ས་གསུམ་གྱི་རྟོག་དཔྱོད་སྤྱོད་པའི་སེམས་སོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདི་ནི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་མཚན་ཉིད་གསུམ་བསྟན་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། 2-3. Ajjhattadukkhasuttādivaṇṇanā ༢-༣. ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 2-3. Dutiyaṃ dve lakkhaṇāni, tatiyaṃ ekalakkhaṇaṃ dassetvā kathite bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ. Sesāni pana tehi sallakkhitāni vā ettakeneva vā sallakkhessantīti. ༢-༣. མདོ་གཉིས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་། གསུམ་པ་ནི་མཚན་ཉིད་གཅིག་བསྟན་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཁོང་ཚོས་ངེས་པར་བཟུང་བའམ། ཡང་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། 4-6. Bāhirāniccasuttādivaṇṇanā ༤-༦. ཕྱིའི་མི་རྟག་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 4-6. Catutthe rūpagandharasaphoṭṭhabbā catusamuṭṭhānā, saddo dvisamuṭṭhāno, dhammāti tebhūmakadhammārammaṇaṃ. Idampi bāhiresu chasu āyatanesu tilakkhaṇaṃ dassetvā kathite bujjhanakānaṃ vasena vuttaṃ. Pañcame chaṭṭhe ca dutiyatatiyesu vuttasadisova nayo. ༤-༦. བཞི་པ་ལས། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྒྲ་ནི་ཀུན་ནས་ལྡང་བའི་རྒྱུ་གཉིས་ལས་བྱུང་བའོ།། ཆོས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་ས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པའོ།། འདི་ཡང་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་མཚན་ཉིད་གསུམ་བསྟན་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་ལའང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ལས་བཤད་པ་དང་མཚུངས་པའི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ།། 7-12. Ajjhattāniccātītānāgatasuttādivaṇṇanā ༧-༡༢. ནང་གི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་མི་རྟག་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 7-12. Sattamādīni [Pg.3] atītānāgatesu cakkhādīsu aniccalakkhaṇādīni sallakkhetvā paccuppannesu balavagāhena kilamantānaṃ vasena vuttāni. Sesaṃ sabbattha heṭṭhā vuttanayamevāti. ༧-༡༢. བདུན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ངེས་པར་བཟུང་ནས། ད་ལྟར་བ་རྣམས་ལ་ཤུགས་དྲག་པོའི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་ཞེན་པས་ངལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། Aniccavaggo paṭhamo. མི་རྟག་པའི་ཚོགས་ཏེ་དང་པོའོ།། 2. Yamakavaggo ༢. ཟུང་གི་ཚོགས། 1-4. Paṭhamapubbesambodhasuttādivaṇṇanā ༡-༤. སྔོན་གྱི་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 13-16. Yamakavaggassa paṭhamadutiyesu ajjhattikānanti ajjhattajjhattavasena ajjhattikānaṃ. So pana nesaṃ ajjhattikabhāvo chandarāgassa adhimattabalavatāya veditabbo. Manussānañhi antogharaṃ viya cha ajjhattikāyatanāni, gharūpacāraṃ viya cha bāhirāyatanāni. Yathā nesaṃ puttadāradhanadhaññapuṇṇe antoghare chandarāgo adhimattabalavā hoti, tattha kassaci pavisituṃ na denti, appamattena bhājanasaddamattenāpi ‘‘kiṃ eta’’nti? Vattāro bhavanti. Evamevaṃ chasu ajjhattikesu āyatanesu adhimattabalavachandarāgoti. Iti imāya chandarāgabalavatāya tāni ‘‘ajjhattikānī’’ti vuttāni. Gharūpacāre pana no tathā balavā hoti, tattha carante manussepi catuppadānipi na sahasā nivārenti. Kiñcāpi na nivārenti, anicchantā pana pasupacchimattampi gahituṃ na denti. Iti nesaṃ tattha na adhimattabalavachandarāgo hoti. Rūpādīsupi tatheva na adhimattabalavachandarāgo, tasmā tāni ‘‘bāhirānī’’ti vuttāni. Vitthārato pana ajjhattikabāhirakathā visuddhimagge vuttāva. Sesaṃ dvīsupi suttesu heṭṭhā vuttanayameva. Tathā tatiyacatutthesu. ༡༣-༡༦. ཟུང་གི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལས། “ནང་གི་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་ནང་གི་ནང་གི་དབང་གིས་ནང་གི་རྣམས་སོ།། དེ་དག་གི་ནང་གི་དངོས་པོ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པར་བྱའོ།། མི་རྣམས་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་ནང་བཞིན་དུ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་བཞིན་དུ་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ། ཇི་ལྟར་ཁོང་ཚོའི་བུ་དང་ཆུང་མ་དང་ནོར་དང་འབྲུ་ཡིས་གང་བའི་ཁྱིམ་གྱི་ནང་དུ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་། དེར་སུ་ཡང་འཇུག་ཏུ་མི་སྟེར་ལ། སྣོད་ཀྱི་སྒྲ་ཆུང་ངུ་ཙམ་བྱུང་ནའང་ “འདི་ཅི་ཞིག་རེད་” ཅེས་སྨྲ་བར་བྱེད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལའང་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ།། དེ་ལྟར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ “ནང་གི་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། ཁྱིམ་གྱི་ཉེ་འཁོར་ལ་ནི་དེ་ལྟར་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེར་རྒྱུ་བའི་མི་རྣམས་སམ། རྐང་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱང་མྱུར་དུ་མི་བཟློག་གོ། བཟློག་པར་མི་བྱེད་ནའང་། མི་འདོད་བཞིན་དུ་ས་རྡུལ་སློ་མ་གང་ཙམ་ཡང་ལེན་དུ་མི་སྟེར་རོ།། དེ་ལྟར་ཁོང་ཚོར་དེར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་མེད་དོ།། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེན་པ་ཤིན་ཏུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་མེད་པས། དེ་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ “ཕྱིའི་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། རྒྱས་པར་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་གཏམ་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། ལྷག་མ་མདོ་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུའང་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལའང་རིག་པར་བྱའོ།། 5-6. Paṭhamanoceassādasuttādivaṇṇanā ༥-༦. རོ་མྱོང་བ་མེད་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 17-18. Pañcame nissaṭāti nikkhantā. Visaññuttāti nosaṃyuttā. Vippamuttāti no adhimuttā vimariyādīkatena cetasāti nimmariyādīkatena cetasā. Yañhi kilesajātaṃ vā vaṭṭaṃ vā appahīnaṃ hoti, tena [Pg.4] sekhānaṃ cittaṃ samariyādīkataṃ nāma. Yaṃ pahīnaṃ, tena vimariyādīkataṃ. Idha pana sabbaso kilesānañceva vaṭṭassa ca pahīnattā vimariyādīkatena kilesavaṭṭamariyādaṃ atikkantena cittena vihariṃsūti attho. Chaṭṭhepi eseva nayo. Chasupi panetesu suttesu catusaccameva kathitanti veditabbaṃ. ༡༧-༡༨. ལྔ་པ་ལས། “ངེས་པར་བྱུང་བ་” ཞེས་པ་ནི་བྱུང་བའོ།། “མི་ལྡན་པ་” ཞེས་པ་ནི་མི་སྦྱོར་བའོ།། “རྣམ་པར་གྲོལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་མི་ཆགས་པའོ།། “མཚམས་མེད་པར་བྱས་པའི་སེམས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་མཚམས་དང་བྲལ་བར་བྱས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སོ།། གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པའམ་འཁོར་བ་མ་སྤངས་པ་ཡོད་པ་དེས་ནི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་མཚམས་དང་བཅས་པར་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ།། གང་ཞིག་སྤངས་པ་དེས་ནི་མཚམས་མེད་པར་བྱས་པའོ།། འདིར་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་འཁོར་བ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། མཚམས་མེད་པར་བྱས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་འཁོར་བའི་མཚམས་ལས་འདས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། དྲུག་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། མདོ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ལས་བདེན་པ་བཞི་ཉིད་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 7-10. Paṭhamābhinandasuttādivaṇṇanā ༧-༡༠. མངོན་པར་དགའ་བའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 19-22. Sattamādīsu catūsu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. Anupubbakathā pana nesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāti. ༡༩-༢༢. བདུན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ལས་འཁོར་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ།། དེ་དག་གི་གོ་རིམ་གྱི་གཏམ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Yamakavaggo dutiyo. ཟུང་གི་ཚོགས་ཏེ་གཉིས་པའོ།། 3. Sabbavaggo ༣. ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས། 1. Sabbasuttavaṇṇanā ༡. ཐམས་ཅད་ཀྱི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 23. Sabbavaggassa paṭhame sabbaṃ vo, bhikkhaveti sabbaṃ nāma catubbidhaṃ – sabbasabbaṃ, āyatanasabbaṃ, sakkāyasabbaṃ, padesasabbanti. Tattha – ༢༣. ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་དང་པོ་ལས། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་བསྟན་པར་བྱའོ་” ཞེས་པའི་ “ཐམས་ཅད་” ཅེས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཐམས་ཅད་དོ།། དེ་ལ། ‘‘Na tassa addiṭṭhamidhaatthi kiñci,Atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ,Tathāgato tena samantacakkhū’’ti. (mahāni. 156; cūḷani. dhotakamāṇavapucchāniddeso 32; paṭi. ma. 1.121) – “དེ་ལ་འདིར་མ་མཐོང་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད།། རྣམ་པར་མ་ཤེས་ཤིང་ཤེས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའང་མེད།། ཤེས་བྱ་ཅི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་མཁྱེན་ཏེ།། དེ་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་མིག་གོ།།” ཞེས་པ་ནི། Idaṃ sabbasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbaṃ vo, bhikkhave, desessāmi, taṃ suṇāthā’’ti (saṃ. ni. 4.24) idaṃ āyatanasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmī’’ti (ma. ni. 1.1) idaṃ sakkāyasabbaṃ nāma. ‘‘Sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjati cittaṃ mano mānasaṃ…pe… tajjāmanodhātū’’ti idaṃ padesasabbaṃ nāma. Iti pañcārammaṇamattaṃ padesasabbaṃ. Tebhūmakadhammā sakkāyasabbaṃ. Catubhūmakadhammā āyatanasabbaṃ. Yaṃkiñci neyyaṃ sabbasabbaṃ. Padesasabbaṃ sakkāyasabbaṃ [Pg.5] na pāpuṇāti, sakkāyasabbaṃ āyatanasabbaṃ na pāpuṇāti, āyatanasabbaṃ sabbasabbaṃ na pāpuṇāti. Kasmā? Sabbaññutaññāṇassa ayaṃ nāma dhammo ārammaṇaṃ na hotīti natthitāya. Imasmiṃ pana sutte āyatanasabbaṃ adhippetaṃ. འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ།། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཐམས་ཅད་བསྟན་པར་བྱ་ཡིས་དེ་ཉོན་ཅིག་” ཅེས་པ་འདི་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ།། “དགེ་སློང་དག ཁྱེད་རྣམས་ལ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ་བའི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པར་བྱའོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ།། “ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དང་པོའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྐྱེ་སྟེ། སེམས་དང་། ཡིད་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་…པེ་… དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ཡུལ་ལྔ་ཙམ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཐམས་ཅད་དོ།། ས་གསུམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དོ།། ས་བཞིའི་ཆོས་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དོ།། ཤེས་བྱ་ཅི་ཡོད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དོ།། ཕྱོགས་གཅིག་གི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླེབས་ལ། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླེབས་ཤིང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སླེབས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། མདོ་འདིར་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ལ་དགོངས་སོ།། Paccakkhāyāti paṭikkhipitvā. Vācāvatthukamevassāti, vācāya vattabbavatthumattakameva bhaveyya. Imāni pana dvādasāyatanāni atikkamitvā ayaṃ nāma añño sabhāvadhammo atthīti dassetuṃ na sakkuṇeyya. Puṭṭho ca na sampāyeyyāti, ‘‘katamaṃ aññaṃ sabbaṃ nāmā’’ti? Pucchito, ‘‘idaṃ nāmā’’ti vacanena sampādetuṃ na sakkuṇeyya. Vighātaṃ āpajjeyyāti dukkhaṃ āpajjeyya. Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasminti ettha tanti nipātamattaṃ. Yathāti kāraṇavacanaṃ, yasmā avisaye puṭṭhoti attho. Avisayasmiñhi sattānaṃ vighātova hoti, kūṭāgāramattaṃ silaṃ sīsena ukkhipitvā gambhīre udake taraṇaṃ avisayo, tathā candimasūriyānaṃ ākaḍḍhitvā pātanaṃ, tasmiṃ avisaye vāyamanto vighātameva āpajjati, evaṃ imasmimpi avisaye vighātameva āpajjeyyāti adhippāyo. “སྤངས་ནས་” ཞེས་པ་ནི་བོར་ནས་སོ།། “ཚིག་གི་གཞི་ཙམ་དུ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི། ངག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཙམ་དུ་ཟད་པར་འགྱུར་རོ།། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་འདས་ནས་འདི་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་གྱི་ཆོས་གཞན་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ།། “དྲིས་ནའང་ལན་འདེབས་མི་ནུས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། “གཞན་པའི་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་གང་ཡིན་ནམ་” ཞེས་དྲིས་ཚེ། “འདི་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ལན་འདེབས་པར་མི་ནུས་སོ།། “ངལ་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ།། “དགེ་སློང་དག དཔེར་ན་དེ་ནི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་” ཞེས་པ་འདིར་ “དེ་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ།། “དཔེར་ན་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་སྟོན་པའི་སྒྲ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་དྲིས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ངལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཁང་བཟང་ཙམ་གྱི་རྡོ་མགོ་བོས་བཏེགས་ནས་ཆུ་ཟབ་མོ་ལ་རྒལ་བ་ནི་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཉི་ཟླ་གཉིས་བཟུང་ནས་ས་ལ་ལྷུང་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྩོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ངལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལ་ངལ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོངས་པའོ།། 2. Pahānasuttavaṇṇanā ༢. སྤོང་བའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 24. Dutiye sabbappahānāyāti sabbassa pahānāya. Cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitanti cakkhusamphassaṃ mūlapaccayaṃ katvā uppannā sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanavedanā. Cakkhuviññāṇasampayuttāya pana vattabbameva natthi. Sotadvārādivedanāpaccayādīsupi eseva nayo. Ettha pana manoti bhavaṅgacittaṃ. Dhammāti ārammaṇaṃ. Manoviññāṇanti sahāvajjanakajavanaṃ. Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso. Vedayitanti sahāvajjanavedanāya javanavedanā. Bhavaṅgasampayuttāya pana vattabbameva natthi. Āvajjanaṃ bhavaṅgato amocetvā manoti sahāvajjanena bhavaṅgaṃ daṭṭhabbaṃ. Dhammāti ārammaṇaṃ. Manoviññāṇanti javanaviññāṇaṃ. Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso. Vedayitanti javanasahajātā vedanā. Sahāvajjanena bhavaṅgasahajātāpi vaṭṭatiyeva. Yā panettha desanā anusiṭṭhiāṇā, ayaṃ paṇṇatti nāmāti. ༢༤. གཉིས་པ་ལ། "ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར" ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ། །"མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ་སྐྱེའོ" ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་རེག་པ་རྩ་བའི་རྐྱེན་དུ་བྱས་ནས་སྐྱེས་པའི་ཤིན་ཏུ་ལེན་པ་དང་། རྟོག་པར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྒྱུག་པའི་ཚོར་བའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་སྨོས་ཅི་དགོས། རྣ་བའི་སྒོ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །འདིར་ཡིད་ཅེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གི་སེམས་སོ། །ཆོས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འཇུག་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རེག་པའོ། །ཚོར་བ་ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཚོར་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འཇུག་པའི་ཚོར་བའོ། །སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་སྨོས་ཅི་དགོས། ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ལས་མ་ཕྲལ་བར་ཡིད་ཅེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཆོས་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཡིད་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རེག་པའོ། །ཚོར་བ་ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའང་རུང་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་གང་ཞིག་བསྟན་པ་ནི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་བཀའ་ཡིན་ལ། འདི་ནི་གདགས་པ་ཞེས་བྱའོ།། 3. Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā ༣. མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 25. Tatiye [Pg.6] sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāyāti sabbaṃ abhijānitvā parijānitvā pajahanatthāya. Abhiññā pariññā pahātabbanti abhijānitvā parijānitvā pahātabbaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. ༢༥. གསུམ་པ་ལ། "ཐམས་ཅད་མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བའི་ཕྱིར" ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་སྤང་བའི་ཆེད་དུའོ། །"མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ" ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། 4. Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā ༤. ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་མདོ་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད། 26. Catutthe anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahanti anabhijānanto aparijānanto avirājento appajahanto. Ettha ca avirājentoti avigacchāpento. Iti imasmiṃ sutte tissopi pariññā kathitā honti. ‘‘Abhijāna’’nti hi vacanena ñātapariññā kathitā, ‘‘parijāna’’nti vacanena tīraṇapariññā, ‘‘virājayaṃ pajaha’’nti dvīhi pahānapariññāti. ༢༦. བཞི་པ་ལ། "མངོན་པར་མི་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མི་བྲལ་ཞིང་མི་སྤོང་བ" ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་མི་ཤེས་པ་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་མི་བྲལ་བ་དང་། མི་སྤོང་བའོ། །འདིར་"འདོད་ཆགས་དང་མི་བྲལ་བ" ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་མི་འབྲལ་བར་བྱེད་པའོ། །འདི་ལྟར་མདོ་འདིར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་ག་གསུངས་པ་ཡིན་ཏེ། "མངོན་པར་ཤེས་པ" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་ཤེས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུངས་ལ། "ཡོངས་སུ་ཤེས་པ" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ནི་རྟོག་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང་། "འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་སྤོང་བ" ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ནི་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 5. Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā ༥. ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་པའི་མདོ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 27. Pañcame cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammāti heṭṭhā gahitarūpameva gahetvā dasseti. Heṭṭhā vā āpāthagataṃ gahitaṃ, idha anāpāthagataṃ. Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – heṭṭhā āpāthagatampi anāpāthagatampi gahitameva, idha pana cakkhuviññāṇasampayuttā tayo khandhā. Te hi cakkhuviññāṇena saha viññātabbattā ‘‘cakkhuviññāṇaviññātabbā’’ti vuttā. Sesapadesupi eseva nayo. ༢༧. ལྔ་པ་ལ། "མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས" ཞེས་པ་ནི་གོང་དུ་བཟུང་བའི་གཟུགས་ཉིད་སླར་ཡང་བཟུང་ནས་སྟོན་པའོ། །ཡང་ན་གོང་དུ་མིག་གི་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་བཟུང་ལ། འདིར་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པ་བཟུང་བའོ། །འདིར་གཏན་ལ་དབབ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། གོང་དུ་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་མ་གྱུར་པ་གཉིས་ཀ་བཟུང་བ་ཉིད་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་པོ་དག་སྟེ། དེ་དག་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། 6. Ādittasuttavaṇṇanā ༦. འབར་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 28. Chaṭṭhe gayāsīseti gayāgāmassa hi avidūre gayāti ekā pokkharaṇīpi atthi nadīpi, gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇopi, yattha bhikkhusahassassapi okāso pahoti, bhagavā tattha viharati. Tena vuttaṃ ‘‘gayāsīse’’ti. Bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesi. ༢༨. དྲུག་པ་ལ། "གཡཱ་སཱི་ས" ཞེས་པ་ནི་གཡཱ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་ན། གཡཱ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫིང་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་ལ་ཆུ་བོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། གླང་པོ་ཆེའི་སྤྱི་བོ་དང་འདྲ་བའི་གཡཱ་སཱི་སཱ་ཞེས་བྱ་བའི་རྡོ་ལེབ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། དེར་དགེ་སློང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་གི་གནས་ཤོང་བས་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེར་བཞུགས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "གཡཱ་སཱི་ས" ཞེས་གསུངས་སོ། །"དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ" ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་རྣམ་པར་དཔྱད་དེ། དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས་བཀའ་སྩལ་པའོ།། Tatrāyaṃ anupubbikathā – ito kira dvānavutikappe mahindo nāma rājā ahosi. Tassa jeṭṭhaputto phusso nāma. So pūritapāramī pacchimabhavikasatto, paripākagate ñāṇe bodhimaṇḍaṃ āruyha sabbaññutaṃ paṭivijjhi[Pg.7]. Rañño kaniṭṭhaputto tassa aggasāvako ahosi, purohitaputto dutiyasāvako. Rājā cintesi – ‘‘mayhaṃ jeṭṭhaputto nikkhamitvā buddho jāto, kaniṭṭhaputto aggasāvako, purohitaputto dutiyasāvako’’ti. So ‘‘amhākaṃyeva buddho, amhākaṃ dhammo, amhākaṃ saṅgho’’ti vihāraṃ kāretvā vihāradvārakoṭṭhakato yāva attano gharadvārā ubhato veḷubhittikuṭikāhi parikkhipitvā matthake suvaṇṇatārakakhacitasamosaritagandhadāmamālādāmavitānaṃ bandhāpetvā heṭṭhā rajatavaṇṇaṃ vālukaṃ santharitvā pupphāni vikirāpetvā tena maggena bhagavato āgamanaṃ kāresi. དེ་ལ་འདི་ནི་སྔོན་གྱི་གཏམ་རྒྱུད་དེ། འདི་ལས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་རོལ་ན། མ་ཧིནྡྲ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བྱུང་ངོ་། །དེའི་བུ་ཆེ་བ་ནི་ཕུསྶ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཁོང་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་པ་ཡིན་ལ། ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་གཤེགས་ཏེ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་བུ་ཆུང་བ་ནི་ཁོང་གི་ཉན་ཐོས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་ཉན་ཐོས་གཉིས་པར་གྱུར་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་བསམ་པར། "ངའི་བུ་ཆེ་བ་ནི་མངོན་པར་བྱུང་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར། བུ་ཆུང་བ་ནི་ཉན་ཐོས་མཆོག་དང་། མདུན་ན་འདོན་གྱི་བུ་ནི་ཉན་ཐོས་གཉིས་པར་གྱུར་ཏོ" སྙམ་མོ། །ཁོང་གིས་ "ངེད་ཅག་ཁོ་ནའི་སངས་རྒྱས་དང་། ངེད་ཅག་གི་ཆོས་དང་། ངེད་ཅག་གི་དགེ་འདུན་ནོ" སྙམ་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྒོ་ཁང་ནས་རང་གི་ཕོ་བྲང་གི་སྒོའི་བར་དུ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་སྨྱུག་མའི་རྩིག་པ་དང་སྤྱིལ་བུས་བསྐོར་ཞིང་། སྟེང་དུ་གསེར་གྱི་སྐར་མས་བརྒྱན་པའི་དྲི་ཞིམ་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བའི་བླ་རེ་བྲེས། འོག་ཏུ་དངུལ་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་བྱེ་མ་བཏིང་ཞིང་མེ་ཏོག་གཏོར་ཏེ། ལམ་དེ་ཉིད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པར་མཛད་དོ།། Satthā vihārasmiṃyeva ṭhito cīvaraṃ pārupitvā antosāṇiyāva saddhiṃ bhikkhusaṅghena rājagehaṃ āgacchati, katabhattakicco antosāṇiyāva gacchati. Koci kaṭacchubhikkhāmattampi dātuṃ na labhati. Tato nāgarā ujjhāyiṃsu, ‘‘buddho loke uppanno, na ca mayaṃ puññāni kātuṃ labhāma. Yathā hi candimasūriyā sabbesaṃ ālokaṃ karonti, evaṃ buddhā nāma sabbesaṃ hitatthāya uppajjanti, ayaṃ pana rājā sabbesaṃ puññacetanaṃ attanoyeva anto pavesetī’’ti. སྟོན་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་ཉིད་དུ་བཞུགས་ནས་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ། ཡོལ་བའི་ནང་ཁོངས་ཁོ་ན་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་གཤེགས་ཤིང་། བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་གྲུབ་ནས་ཡོལ་བའི་ནང་ཁོངས་ཁོ་ན་ནས་གཤེགས་སོ། །སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཐུར་མ་གང་གི་བསོད་སྙོམས་ཙམ་ཡང་འབུལ་བའི་སྐབས་མ་ཐོབ་བོ། །དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྗོད་དེ། "འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་བྱོན་ཀྱང་ངེད་ཅག་གིས་བསོད་ནམས་བྱེད་པའི་སྐབས་མ་ཐོབ། ཇི་ལྟར་ཉི་ཟླ་གཉིས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ལ་སྣང་བ་སྦྱིན་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕན་བདེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པ་ཡིན་ན། རྒྱལ་པོ་འདིས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་བསམ་པ་རང་ཉིད་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ" ཞེས་ཟེར་རོ།། Tassa ca rañño aññe tayo puttā atthi. Nāgarā tehi saddhiṃ ekato hutvā sammantayiṃsu, ‘‘rājakulehi saddhiṃ aṭṭo nāma natthi, ekaṃ upāyaṃ karomā’’ti. Te paccante core uṭṭhāpetvā, ‘‘katipayā gāmā pahaṭā’’ti sāsanaṃ āharāpetvā rañño ārocayiṃsu. Rājā putte pakkosāpetvā‘‘tātā, ahaṃ mahallako, gacchatha core vūpasamethā’’ti pesesi. Payuttacorā ito cito ca avippakiritvā tesaṃ santikameva āgacchiṃsu. Te anāvāse gāme vāsetvā ‘‘vūpasamitā corā’’ti āgantvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhaṃsu. རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་བུ་གཞན་གསུམ་ཡང་ཡོད་དོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གཅིག་ཏུ་འདུས་ཏེ་གྲོས་བྱས་པ། "རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དང་ལྷན་ཅིག་རྩོད་པ་བྱར་མེད་པས། ཐབས་ཤིག་བྱའོ" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་ཇག་པ་ལངས་སུ་བཅུག་སཏེ། "གྲོང་ཚོ་འགའ་ཞིག་བཅོམ་མོ" ཞེས་པའི་འཕྲིན་བསྐུར་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་བུ་རྣམས་བོས་ཏེ། "བུ་དག་ང་ནི་རྒས་པས་ཁྱོད་ཅག་སོང་ལ་ཇག་པ་རྣམས་ཞི་བར་གྱིས་ཤིག" ཅེས་བཏང་ངོ་། །བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཇག་པ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་མ་ཐོར་བར་དེ་དག་གི་དྲུང་ཉིད་དུ་འོངས་སོ། །དེ་དག་གིས་གྲོང་ཚོ་རྣམས་བདེ་འཇགས་སུ་བཀོད་ནས། "ཇག་པ་རྣམས་ཞི་བར་བྱས་སོ" ཞེས་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་གནས་སོ།། Rājā tuṭṭho ‘‘tātā, varaṃ vo demī’’ti āha. Te adhivāsetvā gantvā nāgarehi saddhiṃ mantayiṃsu, ‘‘raññā amhākaṃ varo dinno. Kiṃ gaṇhāmā’’ti? Ayyaputtā, tumhākaṃ hatthiassādayo na dullabhā, buddharatanaṃ pana dullabhaṃ, na sabbakālaṃ uppajjati, tumhākaṃ jeṭṭhabhātikassa phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ gaṇhathāti. Te ‘‘evaṃ karissāmā’’ti nāgarānaṃ paṭissuṇitvā [Pg.8] katamassukammā sunhātā suvilittā rañño santikaṃ gantvā, ‘‘deva, no varaṃ dethā’’ti yāciṃsu. Kiṃ gaṇhissatha tātāti? Deva, amhākaṃ hatthiassādīhi attho natthi, jeṭṭhabhātikassa no phussabuddhassa paṭijagganavaraṃ dethāti. ‘‘Ayaṃ varo na sakkā mayā jīvamānena dātu’’nti dve kaṇṇe pidahi. ‘‘Deva, na tumhe amhehi balakkārena varaṃ dāpitā, tumhehi attano ruciyā tuṭṭhehi dinno. Kiṃ, deva, rājakulassa dve kathā vaṭṭantī’’ti? Saccavāditāya bhaṇiṃsu. རྒྱལ་པོ་མགུ་ནས། "བུ་དག་ཁྱོད་ཅག་ལ་གནང་སྦྱིན་སྟེར་རོ" ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་དང་དུ་བླངས་ཏེ་སོང་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོས་བྱས་པ། "རྒྱལ་པོས་ངེད་ཅག་ལ་གནང་སྦྱིན་གནང་བས་ཅི་ཞིག་བླང་བར་བྱ" ཞེས་དྲིས་སོ། །"ལྷ་སྲས་དག ཁྱོད་ཅག་ལ་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྙེད་པར་མི་དཀའ་མོད། སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ནི་རྙེད་པར་དཀའ་ཞིང་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བྱོན་པ་མ་ཡིན་པས། ཁྱོད་ཅག་གི་གཅེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཕུསྶ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་གནང་སྦྱིན་བླང་བར་མཛོད་ཅིག" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་ "དེ་ལྟར་བྱའོ" ཞེས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་རྣམས་ལ་ཁས་བླངས་ཏེ། སྐྲ་དང་ཁ་སྤུ་བྲེགས། ཁྲུས་བྱས། བྱུག་པ་བྱས་ནས་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། "ལྷ་གནང་སྦྱིན་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"བུ་དག་ཅི་ཞིག་ལེན་པར་བྱེད" ཅེས་དྲིས་པ་ན། "ལྷ་ངེད་ཅག་ལ་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་ལ་སོགས་པས་དགོས་པ་མེད། ངེད་ཅག་གི་གཅེན་པོ་སངས་རྒྱས་ཕུསྶ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་གནང་སྦྱིན་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"གནང་སྦྱིན་འདི་ནི་ང་གསོན་པོར་གནས་པའི་རིང་ལ་སྟེར་མི་ནུས་སོ" ཞེས་རྣ་བ་གཉིས་བཀབ་བོ། །"ལྷ་ངེད་ཅག་གིས་བཙན་དབང་གིས་གནང་སྦྱིན་སྤྲོད་དུ་བཅུག་པ་མ་ཡིན་པར། ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་མགུ་བས་གནང་བ་ཡིན། ལྷ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ལ་ཚིག་གཉིས་སྨྲ་བ་རུང་ངམ" ཞེས་བདེན་པར་སྨྲས་སོ།། Rājā vinivattituṃ alabhanto – ‘‘tātā, satta saṃvacchare satta māse satta ca divase upaṭṭhahitvā tumhākaṃ dassāmī’’ti āha. ‘‘Sundaraṃ, deva, pāṭibhogaṃ dethā’’ti. ‘‘Kissa pāṭibhogaṃ tātā’’ti? ‘‘Ettakaṃ kālaṃ amaraṇapāṭibhogaṃ devā’’ti. ‘‘Tātā, ayuttaṃ pāṭibhogaṃ dāpetha, na sakkā evaṃ pāṭibhogaṃ dātuṃ, tiṇagge ussāvabindusadisaṃ sattānaṃ jīvita’’nti. ‘‘No ce, deva, pāṭibhogaṃ detha, mayaṃ antarā matā kiṃ kusalaṃ karissāmā’’ti? ‘‘Tena hi, tātā, cha saṃvaccharāni dethā’’ti. ‘‘Na sakkā, devā’’ti. ‘‘Tena hi pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ saṃvaccharaṃ detha’’. ‘‘Satta, cha māse detha…pe… māsaḍḍhamattaṃ dethā’’ti. ‘‘Na sakkā, devā’’ti. ‘‘Tena hi sattadivasamattaṃ dethā’’ti. ‘‘Sādhu, devāti satta divase sampaṭicchiṃsu’’. Rājā satta saṃvacchare satta māse satta divase kattabbasakkāraṃ sattasuyeva divasesu akāsi. རྒྱལ་པོས་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་པའི་སྐབས་མ་རྙེད་པར། "བུ་དག་ངས་ལོ་བདུན་དང་། ཟླ་བ་བདུན་དང་། ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ནས་ཁྱོད་ཅག་ལ་སྤྲད་དོ" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"ལྷ་ལེགས་སོ། །ཁས་ལེན་པ་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"བུ་དག་ཅི་ཞིག་ལ་ཁས་ལེན་བྱ" ཞེས་དྲིས་པ་ན། "ལྷ་དུས་དེ་སྲིད་དུ་མི་འཆི་བའི་ཁས་ལེན་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"བུ་དག་མི་རིགས་པའི་ཁས་ལེན་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྲོག་ནི་རྩྭ་རྩེའི་ཟིལ་པ་དང་འདྲའོ" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"ལྷ་གལ་ཏེ་ཁས་ལེན་མི་སྩོལ་ན། ངེད་ཅག་བར་མ་དོར་ཤི་ན་དགེ་བ་ཅི་ཞིག་བྱེད་པར་འགྱུར" ཞེས་གསོལ་ཏོ། །"འོ་ན་བུ་དག་ལོ་དྲུག་གི་དུས་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་སྨྲས་སོ། །"ལྷ་མི་ནུས་སོ" ཞེས་གསོལ་ཏོ། །"འོ་ན་ལོ་ལྔ་དང་། བཞི་དང་། གསུམ་དང་། གཉིས་དང་། ལོ་གཅིག་སྩོལ་ཅིག" །"ཟླ་བ་བདུན་དང་། དྲུག་སྩོལ་ཅིག །...པེ... ཟླ་བ་ཕྱེད་ཙམ་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་གསོལ་ཏོ། །"ལྷ་མི་ནུས་སོ" ཞེས་གསོལ་ཏོ། །"འོ་ན་ཞག་བདུན་ཙམ་སྩོལ་ཅིག" ཅེས་སྨྲས་པ་ན། "ལྷ་ལེགས་སོ" ཞེས་ཞག་བདུན་ཁས་བླངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ལོ་བདུན་དང་། ཟླ་བ་བདུན་དང་། ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་བྱ་བའི་མཆོད་པ་རྣམས་ཞག་བདུན་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་སོ།། Tato puttānaṃ vasanaṭṭhānaṃ satthāraṃ pesetuṃ aṭṭhausabhavitthataṃ maggaṃ alaṅkārāpesi, majjhaṭṭhāne catuusabhappamāṇaṃ padesaṃ hatthīhi maddāpetvā kasiṇamaṇḍalasadisaṃ katvā vālukāya santharāpetvā pupphābhikiṇṇamakāsi, tattha tattha kadaliyo ca puṇṇaghaṭe ca ṭhapāpetvā dhajapaṭākā ukkhipāpesi. Usabhe usabhe pokkharaṇiṃ khaṇāpesi, aparabhāge dvīsu passesu gandhamālāpupphāpaṇe pasārāpesi. Majjhaṭṭhāne catuusabhavitthārassa alaṅkatamaggassa ubhosu passesu dve dve usabhavitthāre magge khāṇukaṇṭake harāpetvā daṇḍadīpikāyo kārāpesi. Rājaputtāpi attano āṇāpavattiṭṭhāne soḷasausabhamaggaṃ tatheva alaṅkārāpesuṃ. དེ་ནས་བུ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་སྟོན་པ་གཤེགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཞེང་དུ་ཨུ་ས་བྷ་བརྒྱད་ཡོད་པའི་ལམ་བརྒྱན་པར་བྱས་ཤིང་། དཀྱིལ་གྱི་ཆ་ཨུ་ས་བྷ་བཞིའི་ཚད་ཀྱི་ས་གཞི་གླང་པོ་ཆེས་མནན་ཏེ་ཟླུམ་པོའི་དཀྱིལ་འཁོར་ལྟར་བྱས་ནས་བྱེ་མ་བཏིང་ཞིང་མེ་ཏོག་གཏོར། དེ་དང་དེར་ཆུ་ཤིང་དང་བུམ་པ་གང་བ་དག་བཞག་ཅིང་རྒྱལ་མཚན་དང་བ་དན་བསྒྲེངས། ཨུ་ས་བྷ་རེ་རེའི་མཚམས་སུ་རྫིང་བུ་རེ་བརྐོས། ཕྱོགས་གཞན་གྱི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་དྲི་དང་མེ་ཏོག་གི་ཚོང་ཁང་བཤམས། དཀྱིལ་གྱི་ཆ་ཨུ་ས་བྷ་བཞིའི་ཞེང་ཡོད་པའི་བརྒྱན་པའི་ལམ་གྱི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་ཨུ་ས་བྷ་གཉིས་རེའི་ཞེང་ཡོད་པའི་ལམ་གྱི་སྡོང་དུམ་དང་ཚེར་མ་རྣམས་བསལ་ཏེ་སྒྲོན་མེའི་སྡོང་པོ་བཙུགས། རྒྱལ་བུ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རང་གི་དབང་རིས་ཀྱི་ས་ཆར་ཨུ་ས་བྷ་བཅུ་དྲུག་གི་ཞེང་ཡོད་པའི་ལམ་དེ་བཞིན་དུ་བརྒྱན་པར་བྱས་སོ།། Rājā [Pg.9] attano āṇāpavattiṭṭhānassa kedārasīmaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā paridevamāno, ‘‘tātā, mayhaṃ dakkhiṇakkhiṃ uppāṭetvā gaṇhantā viya gacchatha, evaṃ gaṇhitvā gatā pana buddhānaṃ anucchavikaṃ kareyyātha. Mā surāsoṇḍā viya pamattā vicaritthā’’ti āha. Te ‘‘jānissāma mayaṃ, devā’’ti satthāraṃ gahetvā gatā, vihāraṃ kāretvā satthu niyyātetvā tattha satthāraṃ paṭijaggantā kālena therāsane, kālena majjhimāsane, kālena saṅghanavakāsane tiṭṭhanti. Dānaṃ upaparikkhamānānaṃ tiṇṇampi janānaṃ ekasadisameva ahosi. Te upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya cintayiṃsu – ‘‘kathaṃ nu kho satthu ajjhāsayaṃ gaṇheyyāmā’’ti? Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘buddhā nāma dhammagaruno, na āmisagaruno, sīle patiṭṭhamānā mayaṃ satthu ajjhāsayaṃ gahetuṃ sakkhissāmā’’ti dānasaṃvidhāyake manusse pakkosāpetvā, ‘‘tātā, imināva nīhārena yāgubhattakhādanīyādīni sampādentā dānaṃ pavattethā’’ti vatvā dānasaṃvidahanapalibodhaṃ chindiṃsu. རྒྱལ་པོ་རང་གི་དབང་རིས་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་སོང་སྟེ་སྟོན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ། "བུ་དག་ཁྱོད་ཅག་གིས་ངའི་མིག་གཡས་པ་ཕྱུང་སྟེ་ཁྱེར་བ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཁྱེར་ནས་སོང་བ་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་འོས་པའི་བསྙེན་བཀུར་གྱིས་ཤིག ཆང་འཐུང་བ་བཞིན་དུ་བག་མེད་པར་མ་སྤྱོད་ཅིག" ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་དག་གིས་ "ལྷ་ངེད་ཅག་གིས་ཤེས་སོ" ཞེས་སྟོན་པ་གདན་དྲངས་ཏེ་སོང་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་ཏེ་སྟོན་པ་ལ་ཕུལ་ལོ། །དེར་སྟོན་པ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་ཅིང་། རེས་འགའ་གནས་བརྟན་གྱི་གྲལ་དང་། རེས་འགའ་བར་མའི་གྲལ་དང་། རེས་འགའ་གསར་བུའི་གྲལ་དུ་གནས་སོ། །སྦྱིན་པ་ལ་བརྟག་པ་ན་མི་གསུམ་གའི་སྦྱིན་པ་ནི་གཅིག་མཚུངས་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་གིས་དབྱར་གནས་ཉེ་བར་བབ་པ་ན་བསམ་པར། "ཇི་ལྟར་ན་སྟོན་པའི་དགོངས་པ་ལེན་པར་ནུས་སམ" སྙམ་མོ། །དེ་ནས་དེ་དག་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བསམ་པ་སྐྱེས་ཏེ། "སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཡིན་གྱི་ཟང་ཟིང་ལ་གུས་པ་མ་ཡིན་པས། ངེད་ཅག་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་གནས་ཏེ་སྟོན་པའི་དགོངས་པ་ལེན་པར་ནུས་སོ" སྙམ་ནས། སྦྱིན་པ་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་རྣམས་བོས་ཏེ། "གྲོགས་དག་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོ་མ་དང་། བཟའ་བཏུང་དང་། བཅའ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་སྦྱིན་པ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་གྱིས་ཤིག" ཅེས་སྨྲས་ནས་སྦྱིན་པ་བཤམས་པའི་བྱ་བ་ལས་གྲོལ་བར་བྱས་སོ།། Atha nesaṃ jeṭṭhabhātā pañcasate purise ādāya dasasu sīlesu patiṭṭhāya dve kāsāyāni acchādetvā kappiyaṃ udakaṃ paribhuñjamāno vāsaṃ kappesi. Majjhimo tīhi, kaniṭṭho dvīhi purisasatehi saddhiṃ tatheva paṭipajji. Te yāvajīvaṃ satthāraṃ upaṭṭhahiṃsu. Satthā tesaṃyeva santike parinibbāyi. དེ་ནས་ཁོང་ཚོའི་ནང་གི་གཅེན་པོ་ཆེ་བས་སྐྱེས་པ་ལྔ་བརྒྱ་ཁྲིད་དེ་ཚུལ་ཁྲིམས་བཅུ་ལ་གནས་པར་བྱས། ངུར་སྨྲིག་གི་ཆོས་གོས་གཉིས་བགོས་ཤིང་རུང་བའི་ཆུ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་དུ་གནས་པར་བྱས། གཅེན་པོ་འབྲིང་པོས་སྐྱེས་པ་སུམ་བརྒྱ་དང་། གཅུང་པོ་ཆུང་བས་སྐྱེས་པ་ཉིས་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེ་བཞིན་དུ་བསྒྲུབས། ཁོང་ཚོས་ཚེ་གང་བོར་སྟོན་པ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱས། སྟོན་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་དྲུང་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། Tepi kālaṃ katvā tato paṭṭhāya dvānavutikappe manussalokato devalokaṃ, devalokato ca manussalokaṃ saṃsarantā amhākaṃ satthukāle devalokā cavitvā manussaloke nibbattiṃsu. Tesaṃ dānagge byāvaṭo mahāamacco aṅgamagadhānaṃ rājā bimbisāro hutvā nibbatti. Te tasseva rañño raṭṭhe brāhmaṇamahāsālakule nibbattiṃsu. Jeṭṭhabhātā jeṭṭhova jāto, majjhimakaniṭṭhā majjhimakaniṭṭhāyeva. Yepi tesaṃ parivāramanussā, te parivāramanussāva jātā. Te vuddhimanvāya tayopi janā taṃ purisasahassaṃ ādāya nikkhamitvā tāpasā hutvā uruvelāyaṃ nadītīreyeva vasiṃsu. Aṅgamagadhavāsino māse māse tesaṃ mahāsakkāraṃ abhiharanti. ཁོང་ཚོའང་དུས་བྱས་ནས་དེ་ནས་བཟུང་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་མི་ཡུལ་ནས་ལྷ་ཡུལ་དང་། ལྷ་ཡུལ་ནས་མི་ཡུལ་དུ་འཁོར་ཞིང་། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པའི་དུས་སུ་ལྷ་ཡུལ་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་མི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོའི་སྦྱིན་གནས་སུ་བྲེལ་བའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་དེ་ནི་ཨང་ྒ་དང་མ་ག་དྷཱའི་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོར་གྱུར་ཏེ་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོ་ནི་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་སུ་བྲམ་ཟེ་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་དུ་སྐྱེས་སོ།། གཅེན་པོ་ཆེ་བ་ནི་གཅེན་པོ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་ཤིང་། འབྲིང་པོ་དང་ཆུང་བ་ནི་འབྲིང་པོ་དང་ཆུང་བ་ཉིད་དུ་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོའི་འཁོར་གྱི་མི་རྣམས་ཀྱང་འཁོར་གྱི་མི་ཉིད་དུ་སྐྱེས་སོ།། ཁོང་ཚོ་ཆེར་སྐྱེས་པ་དང་། མི་གསུམ་པོ་དེས་མི་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་པོ་དེ་ཁྲིད་དེ་མངོན་པར་བྱུང་ནས་དཀའ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཏེ། ཨུ་རུ་བི་ལྭའི་ཆུ་བོའི་འགྲམ་ཉིད་དུ་གནས་སོ།། ཨང་ྒ་དང་མ་ག་དྷཱ་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟླ་བ་རེ་རེ་བཞིན་ཁོང་ཚོ་ལ་མཆོད་པ་ཆེན་པོ་ཕུལ་ལོ།། Atha [Pg.10] amhākaṃ bodhisatto katābhinikkhamano anupubbena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko yasādayo kulaputte vinetvā saṭṭhi arahante dhammadesanatthāya disāsu uyyojetvā sayaṃ pattacīvaramādāya – ‘‘te tayo jaṭilabhātike damessāmī’’ti uruvelaṃ gantvā anekehi pāṭihāriyasatehi tesaṃ diṭṭhiṃ bhinditvā te pabbājesi. So taṃ iddhimayapattacīvaradharaṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā tehi parivārito nisīditvā, – ‘‘katarā nu kho etesaṃ dhammakathā sappāyā’’ti cintento, ‘‘ime sāyaṃpātaṃ aggiṃ paricaranti. Imesaṃ dvādasāyatanāni ādittāni sampajjalitāni viya katvā desessāmi, evaṃ ime arahattaṃ pāpuṇituṃ sakkhissantī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Atha nesaṃ tathā dhammaṃ desetuṃ imaṃ ādittapariyāyaṃ abhāsi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesī’’ti. Tattha ādittanti padittaṃ sampajjalitaṃ. Sesaṃ vuttanayameva. Iti imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ. དེ་ནས་བདག་ཅག་གི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་མངོན་པར་བྱུང་བ་མཛད་དེ། རིམ་གྱིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་བརྙེས་ཤིང་། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏེ། ཡ་ས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་བཏུལ་ནས། དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་ཅུ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་སོ་སོར་མངགས་ཏེ། ཉིད་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས། “རལ་པ་ཅན་གྱི་སྤུན་གསུམ་པོ་དེ་དག་གདུལ་བར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་ཨུ་རུ་བི་ལྭར་གཤེགས་ཏེ། ཆོ་འཕྲུལ་བརྒྱ་ཕྲག་དུ་མས་ཁོང་ཚོའི་ལྟ་བ་བཤིགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་མཛད་དོ།། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་འཛིན་པའི་དགེ་སྦྱོང་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་པོ་དེ་ཁྲིད་དེ་གྷ་ཡཱ་མགོ་ལ་གཤེགས་ཤིང་། ཁོང་ཚོས་བསྐོར་ཏེ་བཞུགས་ནས། “ཁོང་ཚོ་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གང་ཞིག་འཚམ་པ་ཡིན་ནམ་”སྙམ་དུ་དགོངས་པ་ན། “འདི་དག་ནི་ཉིན་མཚན་དུ་མེ་ལ་མཆོད་པ་བྱེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། ཁོང་ཚོའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་མེ་འབར་ཞིང་རབ་ཏུ་འབར་བ་ལྟ་བུར་བྱས་ཏེ་ཆོས་བསྟན་པར་བྱའོ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་འདི་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་ནུས་སོ་”སྙམ་དུ་ཐག་བཅད་དོ།། དེ་ནས་ཁོང་ཚོ་ལ་དེ་ལྟར་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མེ་འབར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མདོ་འདི་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། ཁོང་ཚོ་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་བདམས་ཏེ། དེ་ཉིད་བསྟན་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས་བཀའ་སྩལ་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་“ཨཱ་དིཏྟ་” (āditta) ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་འབར་བ་དང་ཀུན་ཏུ་འབར་བའོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། འདི་ལྟར་མདོ་འདིའི་ནང་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་སོ།། 7. Addhabhūtasuttavaṇṇanā ༧. ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་གྱུར་པའི་མདོའི་བཤད་པ། 29. Sattame addhabhūtanti adhibhūtaṃ ajjhotthaṭaṃ, upaddutanti attho. Imasmimpi sutte dukkhalakkhaṇameva kathitaṃ. ༢༩. བདུན་པ་ལ། “ཨད་དྷ་བྷཱུ་ཏ་” (addhabhūta) ཞེས་པ་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། ཀུན་ནས་གནོན་པ། ཉེ་བར་གཙེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། མདོ་འདིའི་ནང་དུ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཉིད་གསུངས་སོ།། 8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā ༨. རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་དང་མཐུན་པའི་མདོའི་བཤད་པ། 30. Aṭṭhame sabbamaññitasamugghātasāruppanti sabbesaṃ taṇhāmānadiṭṭhimaññitānaṃ samugghātāya anucchavikaṃ. Idhāti imasmiṃ sāsane. Cakkhuṃ na maññatīti cakkhuṃ ahanti vā mamanti vā paroti vā parassāti vā na maññati. Cakkhusmiṃ na maññatīti ahaṃ cakkhusmiṃ, mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ paro cakkhusmiṃ, parassa kiñcanapalibodho cakkhusminti na maññati. Cakkhuto na maññatīti ahaṃ cakkhuto niggato, mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato, paro cakkhuto niggato, parassa kiñcanapalibodho cakkhuto niggatoti evampi na maññati, taṇhāmānadiṭṭhimaññanānaṃ ekampi na uppādetīti attho. Cakkhuṃ meti na maññatīti mama cakkhūti na maññati, mamattabhūtaṃ taṇhāmaññanaṃ na uppādetīti attho. Sesaṃ uttānamevāti. Imasmiṃ sutte catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā. ༣༠. བརྒྱད་པ་ལ། “སབ་ྦ་མཉི་ཏ་ས་མུག་གྷཱ་ཏ་སཱ་རུཔ་པཾ་” (sabbamaññitasamugghātasāruppaṃ) ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་རློམ་སེམས་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པར་མཐུན་པ་ཞེས་པའོ།། “ཨི་དྷ་” (idha) ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལ་འོ།། “མིག་ལ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། མིག་ནི་ང་འོ། བདག་གི་འོ། གཞན་ནོ། གཞན་གྱི་འོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་པའོ།། “མིག་གི་ནང་དུ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ང་ནི་མིག་གི་ནང་ན་ཡོད། བདག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བར་ཆད་ནི་མིག་གི་ནང་ན་ཡོད། གཞན་ནི་མིག་གི་ནང་ན་ཡོད། གཞན་གྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བར་ཆད་ནི་མིག་གི་ནང་ན་ཡོད་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་པའོ།། “མིག་ལས་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ང་ནི་མིག་ལས་བྱུང་བའོ། བདག་གི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བར་ཆད་ནི་མིག་ལས་བྱུང་བའོ། གཞན་ནི་མིག་ལས་བྱུང་བའོ། གཞན་གྱི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་བར་ཆད་ནི་མིག་ལས་བྱུང་བའོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཡང་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དེ། སྲེད་པ་དང་ང་རྒྱལ་དང་ལྟ་བའི་རློམ་སེམས་རྣམས་ལས་གཅིག་ཀྱང་མི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “མིག་འདི་བདག་གི་འོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ངའི་མིག་གོ་སྙམ་དུ་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དེ། བདག་གིར་འཛིན་པའི་སྲེད་པའི་རློམ་སེམས་མི་སྐྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། མདོ་འདིའི་ནང་དུ་གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གསུངས་སོ།། 9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā ༩. རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་དང་མཐུན་པའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པ། 31. Navame [Pg.11] samugghātasappāyāti samugghātassa upakārabhūtā. Tato taṃ hoti aññathāti tato taṃ aññenākārena hoti. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandatīti aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ upagamanena aññathābhāvī hutvāpi bhavesu satto laggo lagito palibuddho ayaṃ loko bhavaṃyeva abhinandati. Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatananti, bhikkhave, yattakaṃ idaṃ khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni cāti khandhadhātuāyatanaṃ. Tampi na maññatīti sabbampi na maññatīti heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā puna dasseti. Imasmiṃ sutte aṭṭhacattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā. ༣༡. དགུ་པ་ལ། “ས་མུག་གྷཱ་ཏ་ས་པཱ་ཡཱ་” (samugghātasappāyā) ཞེས་པ་ནི་རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་གྱུར་པའོ།། “དེ་ལས་དེ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། རློམ་སེམས་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་དེ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའོ།། “གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་སྲིད་པ་ལ་གས་པའི་འཇིག་རྟེན་ནི་སྲིད་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་དགའོ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་ཏེ། སྲིད་པ་རྣམས་ལ་སེམས་ཅན་ཆགས་ཤིང་། ཞེན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བཅིངས་པའི་འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་སྲིད་པ་ཉིད་ལ་མངོན་པར་དགའོ།། “དགེ་སློང་དག ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཇི་ཙམ་པ་”ཞེས་པ་ནི། དགེ་སློང་དག ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། ཁམས་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཏེ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་འདི་ཇི་ཙམ་པ་འོ།། “དེ་ལ་ཡང་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་རློམ་སེམས་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་སྟེ། འོག་ཏུ་བཟུང་བ་ཉིད་བསྡུས་ཏེ་སླར་ཡང་སྟོན་པའོ།། མདོ་འདིའི་ནང་དུ་གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གསུངས་སོ།། 10. Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā ༡༠. རྩ་བ་ནས་འབྱིན་པ་དང་མཐུན་པའི་མདོ་གཉིས་པའི་བཤད་པ། 32. Dasame etaṃ mamātiādīhi tīhi tīhi padehi taṇhāmānadiṭṭhigāhe dassetvā tiparivaṭṭanayena desanā katā. Paṭipāṭiyā pana tīsupi imesu suttesu saha vipassanāya cattāropi maggā kathitāti. ༣༢. བཅུ་པ་ལ། “འདི་ནི་བདག་གི་འོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་གསུམ་གྱིས་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ། ལྟ་བའི་འཛིན་པ་རྣམས་བསྟན་ནས། ལན་གསུམ་བསྐོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་བསྟན་ཏོ།། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ནི་མདོ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལམ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་གསུངས་སོ།། Sabbavaggo tatiyo. ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚན་པ་སྟེ་གསུམ་པའོ།། 4. Jātidhammavaggavaṇṇanā ༤. སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚན་པའི་བཤད་པ། 33-42. Jātidhammavagge jātidhammanti jāyanadhammaṃ nibbattanasabhāvaṃ. Jarādhammanti jīraṇasabhāvaṃ. Byādhidhammanti byādhino uppattipaccayabhāvena byādhisabhāvaṃ. Maraṇadhammanti maraṇasabhāvaṃ. Sokadhammanti sokassa uppattipaccayabhāvena sokasabhāvaṃ. Saṃkilesikadhammanti saṃkilesikasabhāvaṃ. Khayadhammanti khayagamanasabhāvaṃ. Vayadhammādīsupi eseva nayoti. ༣༣-༤༢. སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚན་པ་ལ། “སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དེ་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། “རྒ་བའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་རྒུད་པའི་རང་བཞིན་ནོ།། “ན་བའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་ནད་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། “འཆི་བའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་འཆི་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། “མྱ་ངན་གྱི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་གྱི་རང་བཞིན་ནོ།། “ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ནོ།། “ཟད་པའི་ཆོས་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་ཟད་པར་འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་ནོ།། “འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Jātidhammavaggo catuttho. སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚན་པ་སྟེ་བཞི་པའོ།། 5. Sabbaaniccavaggavaṇṇanā ༥. ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའི་ཚན་པའི་བཤད་པ། 43-52. Aniccavagge [Pg.12] abhiññeyyanti pade ñātapariññā āgatā, itarā pana dve gahitāyevāti veditabbā. Pariññeyyapahātabbapadesupi tīraṇapahānapariññāva āgatā, itarāpi pana dve gahitāyevāti veditabbā. Sacchikātabbanti paccakkhaṃ kātabbaṃ. Abhiññāpariññeyyanti idhāpi pahānapariññā avuttāpi gahitāyevāti veditabbā. Upaddutanti anekaggaṭṭhena. Upassaṭṭhanti upahataṭṭhena. Sesaṃ uttānamevāti. ༤༣-༥༢. མི་རྟག་པའི་ཚན་པ་ལ། “མངོན་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་འོངས་ལ། གཞན་གཉིས་པོ་ཡང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་སྤང་བར་བྱ་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལ་ཡང་། རྟོག་པ་དང་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་འོངས་ལ། གཞན་གཉིས་པོ་ཡང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའོ།། “མངོན་པར་ཤེས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་། སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་གསུངས་ཀྱང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཉེ་བར་གཙེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྩེ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱིས་སོ།། “གནོད་པར་གྱུར་པ་”ཞེས་པ་ནི་གནོད་པ་བྱས་པའི་དོན་གྱིས་སོ།། ལྷག་མ་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། Sabbaaniccavaggo pañcamo. ཐམས་ཅད་མི་རྟག་པའི་ཚན་པ་སྟེ་ལྔ་པའོ།། Paṭhamo paṇṇāsako. ལྔ་བཅུ་པ་དང་པོའོ།། 6. Avijjāvaggavaṇṇanā ༦. མ་རིག་པའི་ཚན་པའི་བཤད་པ། 53-62. Avijjāvagge avijjāti catūsu saccesu aññāṇaṃ. Vijjāti arahattamaggavijjā. Aniccato jānato passatoti dukkhānattavasenāpi jānato passato pahīyatiyeva, idaṃ pana aniccavasena kathite bujjhanakapuggalassa ajjhāsayena vuttaṃ. Eseva nayo sabbattha. Api cettha saṃyojanāti dasa saṃyojanāni. Āsavāti cattāro āsavā. Anusayāti satta anusayā. Sabbupādānapariññāyāti sabbesaṃ catunnampi upādānānaṃ tīhi pariññāhi parijānanatthāya. Pariyādānāyāti khepanatthāya. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. ༥༣-༦༢. མ་རིག་པའི་ཚན་པ་ལ། “མ་རིག་པ་”ཞེས་པ་ནི་བདེན་པ་བཞི་ལ་མི་ཤེས་པའོ།། “རིག་པ་”ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་རིག་པའོ།། “མི་རྟག་པར་ཤེས་ཤིང་མཐོང་བ་”ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཤེས་ཤིང་མཐོང་ན་སྤོང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་མོད། འདི་ནི་མི་རྟག་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་གང་ཟག་གི་བསམ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ།། ཚུལ་འདི་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ།། གཞན་ཡང་འདིར་“ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་བཅུ་འོ།། “ཟག་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཟག་པ་བཞི་འོ།། “བག་ལ་ཉལ་”ཞེས་པ་ནི་བག་ལ་ཉལ་བདུན་ནོ།། “ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། “ཡོངས་སུ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། ལྷག་མ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། Avijjāvaggo chaṭṭho. མ་རིག་པའི་ཚན་པ་སྟེ་དྲུག་པའོ།། 7. Migajālavaggo ༧. མི་ག་ཛཱ་ལའི་ཚན་པ། 1. Paṭhamamigajālasuttavaṇṇanā ༡. མི་ག་ཛཱ་ལའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པ། 63. Migajālavaggassa paṭhame cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā. Sotaviññeyyādīsupi eseva nayo. Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontu [Pg.13] mā vā, iṭṭhārammaṇabhūtāti attho. Kantāti kamanīyā. Manāpāti manavaḍḍhanakā. Piyarūpāti piyajātikā. Kāmūpasaṃhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasaṃhitā rajanīyāti rañjanīyā, rāguppattikāraṇabhūtāti attho. Nandīti taṇhānandī. Saṃyogoti saṃyojanaṃ. Nandisaṃyojanasaṃyuttoti nandībandhanena baddho. Araññavanapatthānīti araññāni ca vanapatthāni ca. Tattha kiñcāpi abhidhamme nippariyāyena ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) vuttaṃ, tathāpi yaṃ taṃ ‘‘pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) araññakaṅganipphādakaṃ senāsanaṃ vuttaṃ, tadeva adhippetanti veditabbaṃ. Vanapatthanti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ, yattha na kasīyati na vapīyati. Vuttampi cetaṃ – ༦༣. མི་ག་ཛཱ་ལའི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། “མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བལྟ་བར་བྱ་བའོ།། རྣ་བས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། “ཡིད་དུ་འོང་བ་”ཞེས་པ་ནི་བཙལ་བར་གྱུར་ཀྱང་རུང་མ་གྱུར་ཀྱང་རུང་། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “སྡུག་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པར་བྱ་བའོ།། “ཡིད་ལ་འཐད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ།། “དགའ་བའི་རང་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།། “འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་བྱས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ལྡན་པའོ།། “ཆགས་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཆགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའི་དགའ་བའོ།། “སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའོ།། “དགའ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བས་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའི་འཆིང་བས་བཅིངས་པའོ།། “དགོན་པ་དང་ནགས་ཁྲོད་”ཞེས་པ་ནི་དགོན་པ་རྣམས་དང་ནགས་ཁྲོད་རྣམས་སོ།། དེ་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི་རྣམ་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས། “སྒོ་གཏན་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་ནས་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་དགོན་པའོ་”ཞེས་གསུངས་མོད། དེ་ལྟ་ནའང་“གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་གྱིས་ཆོད་པའི་མཐའ་མ་”ཞེས་དགོན་པའི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་གནས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ནགས་ཁྲོད་”ཞེས་པ་ནི་གྲོང་གི་མཐའ་ལས་འདས་ཤིང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་མ་ཡིན་པའི་གནས་ཏེ། གང་དུ་རྨོ་བ་དང་འདེབས་པ་མི་བྱེད་པའོ།། འདི་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ. Vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ, vanapatthanti bhiṃsanakānametaṃ, vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ, vanapatthanti pariyantānametaṃ, vanapatthanti amanussūpacārānaṃ senāsanānametaṃ adhivacana’’nti (vibha. 531). “ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་རྒྱང་རིང་བའི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།། ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།། ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།། ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་སྤུ་ཟིང་ཞེས་བྱེད་པའི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།། ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།། ནགས་ཁྲོད་ཅེས་པ་ནི་མི་མ་ཡིན་པ་གནས་པའི་གནས་མལ་རྣམས་ཀྱི་མིང་ངོ་།།”ཞེས་སོ།། Ettha ca pariyantānanti imaṃ ekaṃ pariyāyaṃ ṭhapetvā sesapariyāyehi vanapatthāni veditabbāni. Pantānīti pariyantāni atidūrāni. Appasaddānīti udukkhalamusaladārakasaddādīnaṃ abhāvena appasaddāni. Appanigghosānīti tesaṃ tesaṃ ninnādamahānigghosassa abhāvena appanigghosāni. Vijanavātānīti sañcaraṇajanassa sarīravātavirahitāni. Manussarāhasseyyakānīti manussānaṃ rahokammassa anucchavikāni. Paṭisallānasāruppānīti nilīyanasāruppāni. འདིར་ཡང་“མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་”ཞེས་པའི་རྣམ་གྲངས་གཅིག་པོ་འདི་བཞག་ནས། རྣམ་གྲངས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནགས་ཁྲོད་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ།། “མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་རྒྱང་རིང་བའོ།། “སྒྲ་ཉུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་གཏུན་དང་གཏུན་བུ་དང་བྱིས་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་མེད་པས་སྒྲ་ཉུང་བའོ།། “ཅ་ཅོ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དང་དེའི་ཅ་ཅོ་དང་སྒྲ་ཆེན་པོ་མེད་པས་ཅ་ཅོ་མེད་པའོ།། “མི་མེད་པའི་རླུང་གི་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཀྱི་རླུང་དང་བྲལ་བའོ།། “མི་རྣམས་ཀྱི་དབེན་པར་ཉལ་བར་འོས་པ་”ཞེས་པ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་དབེན་པའི་བྱ་བ་ལ་འཚམ་པའོ།། “ནང་དུ་ཡང་དག་བཞག་པ་དང་མཐུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་དབེན་པར་གནས་པ་དང་མཐུན་པའོ།། 2. Dutiyamigajālasuttavaṇṇanā ༢. མི་ག་ཛཱ་ལའི་མདོ་གཉིས་པའི་བཤད་པ། 64. Dutiye nandinirodhā dukkhanirodhoti taṇhānandiyā nirodhena vaṭṭadukkhassa nirodho. ༦༤. གཉིས་པ་ལ། “དགའ་བ་འགགས་པས་སྡུག་བསྔལ་འགག་གོ་”ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའི་དགའ་བ་འགགས་པས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་འགག་པའོ།། 3-5. Paṭhamasamiddhimārapañhāsuttādivaṇṇanā ༣-༥. ས་མིད་དྷི་ལ་བདུད་ཀྱིས་དྲིས་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པ། 65-67. Tatiye [Pg.14] samiddhīti attabhāvassa samiddhatāya evaṃ laddhanāmo. Tassa kira therassa attabhāvo abhirūpo ahosi pāsādiko, ukkhittamālāpuṭo viya alaṅkatamālāgabbho viya ca sabbākārapāripūriyā samiddho. Tasmā samiddhitveva saṅkhaṃ gato. Māroti maraṇaṃ pucchati. Mārapaññattīti māroti paññatti nāmaṃ nāmadheyyaṃ. Atthi tattha māro vā mārapaññatti vāti tattha maraṇaṃ vā maraṇanti idaṃ nāmaṃ vā atthīti dasseti. Catutthaṃ uttānameva, tathā pañcamaṃ. ༦༥-༦༧. གསུམ་པ་ནི། “ས་མིདྡྷི་” (ལེགས་འབྱོར་) ཞེས་པ་ནི། ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིང་ཐོབ་པ་ཡིན། གནས་བརྟན་དེའི་ལུས་ནི་མཛེས་ཤིང་དང་བ་འདྲེན་པ་ཞིག་ཡིན་ཏེ། བཏེགས་པའི་མེ་ཏོག་གི་སྣོད་དམ། བརྒྱན་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཁང་བཟང་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ “ས་མིདྡྷི་” ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་སོང་། “བདུད་” ཅེས་པས་ནི་འཆི་བ་ལ་འདྲིའོ། །“བདུད་དུ་གདགས་པ་” ཞེས་པ་ནི་བདུད་ཅེས་བྱ་བའི་མིང་དང་ཐ་སྙད་དོ། །“དེ་ལ་བདུད་དམ། བདུད་དུ་གདགས་པ་ཡོད་དམ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་འཆི་བའམ། འཆི་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འདི་ཡོད་དམ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་སྟོན་ཏོ། །བཞི་པ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །ལྔ་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། 6. Samiddhilokapañhāsuttavaṇṇanā ༦. ས་མིདྡྷི་འཇིག་རྟེན་དྲི་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 68. Chaṭṭhe lokoti lujjanapalujjanaṭṭhena loko. Iti migajālattherassa āyācanasuttato paṭṭhāya pañcasupi suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. ༦༨. དྲུག་པ་ནི། “འཇིག་རྟེན་” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་ཅིང་རབ་ཏུ་འཇིག་པའི་དོན་གྱིས་འཇིག་རྟེན་ནོ། །འདི་ལྟར་གནས་བརྟན་མི་གཱ་ཛཱ་ལས་གསོལ་བ་བཏབ་པའི་མདོ་ནས་བཟུང་སྟེ། མདོ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་དུ་འཁོར་བ་དང་འཁོར་ལྡོག་ཉིད་བསྟན་ཏོ། ། 7. Upasenaāsīvisasuttavaṇṇanā ༧. ཨུ་པ་སེ་ན་དུག་སྦྲུལ་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 69. Sattame sītavaneti evaṃnāmake susānavane. Sappasoṇḍikapabbhāreti sappaphaṇasadisatāya evaṃladdhanāme pabbhāre. Upasenassāti dhammasenāpatino kaniṭṭhabhātikaupasenattherassa. Āsīviso patito hotīti thero kira katabhattakicco mahācīvaraṃ gahetvā leṇacchāyāya mandamandena vātapānavātena bījiyamāno nisīditvā dupaṭṭanivāsane sūcikammaṃ karoti. Tasmiṃ khaṇe leṇacchadane dve āsīvisapotakā kīḷanti. Tesu eko patitvā therassa aṃsakūṭe avatthāsi. So ca phuṭṭhaviso hoti. Tasmā patitaṭṭhānato paṭṭhāya therassa kāye dīpasikhā viya vaṭṭiṃ pariyādiyamānamevassa visaṃ otiṇṇaṃ. Thero visassa tathāgamanaṃ disvā kiñcāpi taṃ patitamattameva yathāparicchedena gataṃ, attano pana iddhibalena ‘‘ayaṃ attabhāvo leṇe mā vinassatū’’ti adhiṭṭhahitvā bhikkhū āmantesi. Purāyaṃ kāyo idheva vikiratīti yāva na vikirati, tāva naṃ bahiddhā nīharathāti attho. Aññathattanti aññathābhāvaṃ. Indriyānaṃ vā vipariṇāmanti cakkhusotādīnaṃ indriyānaṃ [Pg.15] pakativijahanabhāvaṃ. Tattheva vikirīti bahi nīharitvā ṭhapitaṭṭhāne mañcakasmiṃyeva vikiri. ༦༩. བདུན་པ་ལ། “བསིལ་བའི་ཚལ་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་མིང་དུ་བཏགས་པའི་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ཚལ་ལོ། །“སྦྲུལ་གདེངས་ཀའི་ཕུག་” ཞེས་པ་ནི་སྦྲུལ་གྱི་གདེངས་ཀ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིང་ཐོབ་པའི་བྲག་ཕུག་གོ །“ཨུ་པ་སེ་ན་” ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དམག་དཔོན་གྱི་ནུ་བོ་གནས་བརྟན་ཨུ་པ་སེ་ནའོ། །“དུག་སྦྲུལ་ཞིག་ལྷུང་བར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་དེས་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཟིན་ནས། ཆོས་གོས་ཆེན་པོ་བཞག་སྟེ། བྲག་ཕུག་གི་གྲིབ་བསིལ་དུ་སྐར་ཁུང་ནས་རྒྱུ་བའི་རླུང་བསིལ་བུས་བསྐྱོད་བཞིན་བཞུགས་ནས། ཆོས་གོས་ཉིས་གཤིབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཁབ་ཀྱི་ལས་མཛད་དོ། །དེའི་ཚེ་བྲག་ཕུག་གི་ཐོག་ཁར་དུག་སྦྲུལ་གྱི་ཕྲུ་གུ་གཉིས་རྩེ་ཞིང་ཡོད་པ་ལས། གཅིག་ལྷུང་སྟེ་གནས་བརྟན་གྱི་ཕྲག་པའི་སྟེང་དུ་བབས་སོ། །སྦྲུལ་དེ་ནི་རེག་པ་ཙམ་གྱིས་དུག་ཁྱབ་པའི་སྦྲུལ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་བབས་པའི་གནས་ནས་བཟུང་སྟེ། མར་མེའི་ལྕེ་ཡིས་སྡོང་སྐུད་ཟད་པར་བྱེད་པ་བཞིན། གནས་བརྟན་གྱི་ལུས་ལ་དུག་དེ་ཟད་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཞུགས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་དུག་དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་མཐོང་ནས། དུག་དེ་བབས་མ་ཐག་ཏུ་རང་གི་ཚད་བཞིན་དུ་ཁྱབ་ཟིན་ཀྱང་། རང་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས། “ངའི་ལུས་འདི་བྲག་ཕུག་གི་ནང་དུ་མ་ཞིག་པར་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་བྱ་བར་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བོས་སོ། །“ལུས་འདི་འདི་ཉིད་དུ་མ་ཞིག་པའི་སྔོན་དུ་” ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྲིད་དུ་ལུས་འདི་མ་ཞིག་པ་དེ་སྲིད་དུ་ལུས་འདི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕྱུང་ཞིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཞན་དུ་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །“དབང་པོ་རྣམས་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་རང་བཞིན་གྱི་གནས་ལས་ཉམས་པའོ། །“དེ་ཉིད་དུ་ཞིག་གོ་” ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཕྱུང་ནས་བཞག་པའི་གནས་སུ་ཁྲིའི་སྟེང་ཉིད་དུ་ཞིག་པར་གྱུར་ཏོ། ། 8. Upavāṇasandiṭṭhikasuttavaṇṇanā ༨. ཨུ་པ་ཝཱ་ཎ་མངོན་སུམ་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 70. Aṭṭhame rūpappaṭisaṃvedīti nīlapītādibhedaṃ ārammaṇaṃ vavatthāpento rūpaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti, tasmā rūpappaṭisaṃvedī nāma hoti. Rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa atthibhāveneva pana rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma, tasmā rūparāgappaṭisaṃvedīti vuccati. Sandiṭṭhikotiādīni visuddhimagge vuttatthāneva. No ca rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa natthibhāveneva na rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma, tasmā ‘‘no ca rūparāgappaṭisaṃvedī’’ti vuccati. Imasmiṃ sutte sekhāsekhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā. ༧༠. བརྒྱད་པ་ལ། “གཟུགས་མྱོང་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་པ་ནི། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་དམིགས་པ་རྣམ་པར་འཇོག་བཞིན་དུ། གཟུགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ “གཟུགས་མྱོང་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་བྱའོ། །“གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ชགས་མྱོང་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་བས། དེའི་ཕྱིར་ “གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་མྱོང་བར་བྱེད་པ་” ཞེས་བྱའོ། །“མངོན་སུམ་པ་” ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །“གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་མྱོང་བར་མི་བྱེད་པ་” ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་མི་བྱེད་པ་ལ་ཟེར་བས། དེའི་ཕྱིར་ “གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་མྱོང་བར་མི་བྱེད་པ་” ཞེས་བྱའོ། །མདོ་འདིར་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པ་བསྟན་ཏོ། ། 9. Paṭhamachaphassāyatanasuttavaṇṇanā ༩. རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་མདོ་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད། 71. Navame phassāyatanānanti phassākarānaṃ. Avusitanti avuṭṭhaṃ. Ārakāti dūre. Etthāhaṃ, bhante, anassasanti, bhante, ahaṃ ettha anassasiṃ, naṭṭho nāma ahanti vadati. Bhagavā – ‘‘ayaṃ bhikkhu ‘ahaṃ nāma imasmiṃ sāsane naṭṭho’ti vadati, kinnu khvassa aññesu dhātukammaṭṭhāna-kasiṇakammaṭṭhānādīsu abhiyogo atthī’’ti cintetvā, tampi apassanto – ‘‘kataraṃ nu kho kammaṭṭhānaṃ imassa sappāyaṃ bhavissatī’’ti cintesi. Tato ‘‘āyatanakammaṭṭhānameva sappāya’’nti disvā taṃ kathento taṃ kiṃ maññasi bhikkhūtiādimāha. Sādhūti tassa byākaraṇe sampahaṃsanaṃ. Esevanto dukkhassāti ayameva vaṭṭadukkhassanto paricchedo, nibbānanti attho. ༧༡. དགུ་པ་ལ། “རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི་རེག་པའི་ཚོགས་དྲུག་གོ །“མ་སྤྱད་པ་” ཞེས་པ་ནི་མ་གནས་པའམ་མ་བསྟེན་པའོ། །“རྒྱང་རིང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་ཐག་རིང་པོའོ། །“བཙུན་པ་བདག་འདིར་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི། “བཙུན་པ་བདག་འདིར་ཉམས་ཤིང་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་ཞུ་བའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དགེ་སློང་འདིས་ ‘བདག་ནི་བསྟན་པ་འདི་ལས་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་’ ཞེས་སྨྲ་န། དགེ་སློང་འདི་ལ་ཁམས་ཀྱི་ལས་ས་དང་ཟིལ་གྱིས་གနོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ལས་ས་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ལ་སྦྱོར་བ་ཡོད་དམ་སྙམ་དུ་དགོངས་ནས། དེ་ཡང་མ་གཟིགས་པར། ‘དགེ་སློང་འདི་ལ་ལས་ས་གང་ཞིག་འཚམ་པར་འགྱུར་’ ཞེས་དགོངས་སོ། །དེ་ནས་ ‘སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ལས་ས་ཉིད་འཚམ་မོ་’ ཞེས་གཟིགས་ནས། དེ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ ‘དགེ་སློང་ཁྱོད་ཅི་སྙམ་དུ་སེམས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ལེགས་སོ་” ཞེས་པ་ནི་དེས་ལུང་བསྟན་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའོ། །“འདི་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའོ་” ཞེས་པ་ནི། འདི་ཉིད་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་དང་མཚམས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 10. Dutiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā ༡༠. རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་མདོ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 72. Dasame anassasanti nassasiṃ, naṭṭho nāmamhi icceva attho. Āyatiṃ apunabbhavāyāti ettha āyatiṃ apunabbhavo nāma nibbānaṃ, nibbānatthāya pahīnaṃ bhavissatīti attho. ༧༢. བཅུ་པ་ལ། “བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་བདག་ཉམས་ཤིང་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཉིད་དུ་བལྟའོ། །“ཕྱིས་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ལ། ཕྱིས་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆེད་དུ་སྤངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 11. Tatiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā ༡༡. རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་མདོ་གསུམ་པའི་འགྲེལ་བཤད། 73. Ekādasame [Pg.16] anassasanti naṭṭho, panassasanti atinaṭṭho. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. ༧༣. བཅུ་གཅིག་པ་ལ། “བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་ཉམས་པའོ། །“ཤིན་ཏུ་བརླག་པར་གྱུར་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉམས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Migajālavaggo sattamo. མི་གཱ་ཛཱ་ལའི་ཚན་པ་སྟེ་བདུན་པའོ། ། 8. Gilānavaggo ༨. ན་བའི་ཚན་པ། 1-5. Paṭhamagilānasuttādivaṇṇanā ༡-༥. ན་བའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 74-78. Gilānavaggassa paṭhame amukasminti asukasmiṃ. Ayameva vā pāṭho. Appaññātoti aññāto apākaṭo. Navopi hi koci paññāto hoti rāhulatthero viya sumanasāmaṇero viya ca, ayaṃ pana navo ceva apaññāto ca. Sesamettha vuttanayamevāti. Tathā ito paresu catūsu. ༧༤-༧༨. ན་བའི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། “ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ན་” ཞེས་པ་ནི་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ནའོ། །ཡང་ན་འདི་ཉིད་ཀློག་ཚུལ་ཡིན། “མི་གསལ་བ་” ཞེས་པ་ནི་མི་ཤེས་ཤིང་མི་མངོན་པ་སྟེ། མིང་རུས་སམ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་མ་གྲགས་པའོ། །འདི་ལྟར་གསར་བུ་ཡིན་ཡང་། གནས་བརྟན་སྒྲ་གཅན་འཛིན་ནམ། དགེ་ཚུལ་བཟང་པོ་བཞིན་དུ་གྲགས་པ་ཅན་འགའ་ཞིག་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་དགེ་སློང་འདི་ནི་གསར་བུ་ཡང་ཡིན་ལ་མ་གྲགས་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། འདིའི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནས་ཕྱིའི་མདོ་བཞི་པོ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། 6. Paṭhamaavijjāpahānasuttavaṇṇanā ༦. མ་རིག་པ་སྤོང་བའི་མདོ་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད། 79. Chaṭṭhe aniccato jānatoti dukkhānattavasena jānatopi pahīyatiyeva, idaṃ pana aniccalakkhaṇaṃ dassetvā vutte bujjhanakassa ajjhāsayena vuttaṃ. ༧༩. དྲུག་པ་ལ། “མི་རྟག་པར་ཤེས་པ་” ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པས་ཀྱང་མ་རིག་པ་སྤོང་བ་ཉིད་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་མདོ་འདིར་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་བསྟན་ནས་གསུངས་པ་ནི། རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་བསྟུན་ནས་གསུངས་སོ། ། 7. Dutiyaavijjāpahānasuttavaṇṇanā ༧. མ་རིག་པ་སྤོང་བའི་མདོ་གཉིས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 80. Sattame sabbe dhammāti sabbe tebhūmakadhammā. Nālaṃ abhinivesāyāti abhinivesaparāmāsaggāhena gaṇhituṃ na yuttā. Sabbanimittānīti sabbāni saṅkhāranimittāni. Aññato passatīti yathā apariññātābhiniveso jano passati, tato aññato passati. Apariññātābhiniveso hi jano sabbanimittānipi attato passati. Pariññātābhiniveso pana anattato passati, no attatoti evaṃ imasmiṃ sutte anattalakkhaṇameva kathitaṃ. ༨༠. བདུན་པ་ལ། “ཆོས་ཐམས་ཅད་” ཞེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །“མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི། རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་བཟུང་བར་མི་འོས་སོ། །“མཚན་མ་ཐམས་ཅད་” ཞེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་དོ། །“གཞན་དུ་ལྟའོ་” ཞེས་པ་ནི། ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་མངོན་ཞེན་ཅན་གྱི་སྐྱེ་བོས་ཇི་ལྟར་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་ལས་གཞན་དུ་བདག་མེད་པར་ལྟའོ། །འདི་ལྟར་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་མངོན་ཞེན་ཅན་གྱི་སྐྱེ་བོས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལའང་བདག་ཏུ་ལྟའོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མངོན་ཞེན་ཅན་གྱིས་ནི་བདག་མེད་པར་ལྟ་ཡི་བདག་ཏུ་མི་ལྟ་བས། དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 8. Sambahulabhikkhusuttavaṇṇanā ༨. དགེ་སློང་མང་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 81. Aṭṭhame [Pg.17] idha noti ettha no-kāro nipātamattameva. Sesaṃ uttānatthameva. Kevalaṃ idha dukkhalakkhaṇaṃ kathitanti veditabbaṃ. ༨༡. བརྒྱད་པ་ལ། “འདིར་ནི་” ཞེས་པ་ལ། ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡི་གེ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་འབའ་ཞིག་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 9. Lokapañhāsuttavaṇṇanā ༩. འཇིག་རྟེན་གྱི་དྲི་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 82. Navame lujjatīti palujjati bhijjati. Idha aniccalakkhaṇaṃ kathitaṃ. ༨༢. དགུ་པ་ལ། “འཇིག་གོ་” ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་འཇིག་ཅིང་འཐོར་བའོ། །འདིར་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 10. Phaggunapañhāsuttavaṇṇanā ༡༠. ཕགྒུ་ཎའི་དྲི་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 83. Dasame chinnapapañceti taṇhāpapañcassa chinnattā chinnapapañce. Chinnavaṭumeti taṇhāvaṭumasseva chinnattā chinnavaṭume. Kiṃ pucchāmīti pucchati? Atikkantabuddhehi pariharitāni cakkhusotādīni pucchāmīti pucchati. Atha vā sace magge bhāvitepi anāgate cakkhusotādivaṭṭaṃ vaḍḍheyya, taṃ pucchāmīti pucchatīti. ༨༣. བཅུ་པ་ལ། “སྤྲོས་པ་བཅད་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའི་སྤྲོས་པ་བཅད་པའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་བཅད་པའོ། །“ལམ་བཅད་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའི་ལམ་ཉིད་བཅད་པའི་ཕྱིར་ལམ་བཅད་པའོ། །“ཅི་ཞིག་འདྲི་བར་བྱེད་” ཅེས་འདྲི་ཞེ་ན། འདས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་འདྲི་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འདྲིའོ། །ཡང་ན། གལ་ཏེ་ལམ་བསྒོམས་ཀྱང་མ་འོངས་པ་ན་མིག་དང་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་བ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགྱུར་ན། དེ་ཉིད་འདྲི་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་འདྲིའོ། ། Gilānavaggo aṭṭhamo. ན་བའི་ཚན་པ་སྟེ་བརྒྱད་པའོ། ། 9. Channavaggo ༩. ཆནྣའི་ཚན་པ། 1. Palokadhammasuttavaṇṇanā ༡. འཇིག་པའི་ชོས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 84. Channavaggassa paṭhame palokadhammanti bhijjanakasabhāvaṃ. Evamettha aniccalakkhaṇameva kathitaṃ. ༨༤. ཆནྣའི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། “འཇིག་པའི་ཆོས་” ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །དེ་ལྟར་འདིར་མི་རྟག་པའི་མཚན་ཉིད་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 2. Suññatalokasuttavaṇṇanā ༢. འཇིག་རྟེན་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 85. Dutiye attaniyenāti attano santakena parikkhārena. Evamettha anattalakkhaṇameva kathitaṃ. ༨༥. གཉིས་པ་ལ། “བདག་གི་བ་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་དབང་བའི་ཡོ་བྱད་དོ། །དེ་ལྟར་འདིར་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 3. Saṃkhittadhammasuttavaṇṇanā ༣. མདོར་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 86. Tatiyaṃ khandhiyavagge ānandovāde (saṃ. ni. 3.83) vuttanayeneva veditabbaṃ. ༨༦. གསུམ་པ་ནི་ཕུང་པོའི་ཚན་པ་ལས་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་གདམས་པའི་མདོར་ (སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། ༣.༨༣) བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 4. Channasuttavaṇṇanā ༤. ཆནྣའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 87. Catutthe [Pg.18] channoti evaṃnāmako thero, na abhinikkhamanaṃ nikkhantathero. Paṭisallānāti phalasamāpattito. Gilānapucchakāti gilānupaṭṭhākā. Gilānupaṭṭhānaṃ nāma buddhapasatthaṃ buddhavaṇṇitaṃ, tasmā evamāha. Sīsaveṭhaṃ dadeyyāti sīse veṭhanaṃ sīsaveṭhaṃ, tañca dadeyya. Satthanti jīvitahārakasatthaṃ. Nāvakaṅkhāmīti na icchāmi. Pariciṇṇoti paricarito. Manāpenāti manavaḍḍhanakena kāyakammādinā. Ettha ca satta sekhā paricaranti nāma, arahā paricārī nāma, bhagavā pariciṇṇo nāma. ༨༧. བཞི་པ་ལ། “ཆནྣ་” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་མིང་དུ་བཏགས་པའི་གནས་བརྟན་ཏེ། མངོན་པར་བྱུང་བའི་ཚེ་མཉམ་དུ་སོང་བའི་གནས་བརྟན་ཆནྣ་དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“དབེན་པ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་སོ། །“ནད་པ་ལ་འདྲི་བ་” ཞེས་པ་ནི་ནད་གཡོག་བྱེད་པ་སྟེ། ནད་གཡོག་བྱེད་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྔགས་ཤིང་བསྟོད་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“མགོ་ལ་དཀྲི་བ་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་མགོ་བོ་དཀྲི་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་བྱེད་དོ། །“མཚོན་” ཞེས་པ་ནི་སྲོག་འཕྲོག་པའི་མཚོན་ཆའོ། །“མི་འདོད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་མི་རེ་བའོ། །“བསྟེན་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པའོ། །“ཡིད་དུ་འོང་བས་” ཞེས་པ་ནི་ཡིད་དགའ་བར་བྱེད་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པས་སོ། །འདིར་སློབ་པ་བདུན་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཟིན་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱ་ཡུལ་ཞེས་བྱའོ། ། Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpanti, āvuso, sāvakassa nāma etaṃ anucchavikaṃ. Anupavajjanti appavattikaṃ appaṭisandhikaṃ. Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmāti ayaṃ sāvakapavāraṇā nāma. Etaṃ mamātiādīni taṇhāmānadiṭṭhiggāhavasena vuttāni. Nirodhaṃ disvāti khayavayaṃ ñatvā. Netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attāti samanupassāmīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti samanupassāmi. Ettakesu ṭhānesu channatthero sāriputtattherena pucchitaṃ pañhaṃ arahatte pakkhipitvā kathesi. Sāriputtatthero pana tassa puthujjanabhāvaṃ ñatvāpi taṃ ‘‘puthujjano’’ti vā ‘‘khīṇāsavo’’ti vā avatvā tuṇhīyeva ahosi. Cundatthero panassa puthujjanabhāvaṃ saññāpessāmīti cintetvā ovādaṃ adāsi. “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་འོས་པ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་ ཉན་ཐོས་ལ་འདི་ལྟ་བུའི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་ནི་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་ཡིན་ནོ། །“ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཡང་མི་སྐྱེ་ཞིང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པའོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཤཱ་རིའི་བུ་དྲིས་ཤིག་ ཐོས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གནང་བ་སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །“འདི་ནི་བདག་གིའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བས་འཛིན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །“འགོག་པ་མཐོང་ནས་” ཞེས་པ་ནི་ཟད་པ་དང་འཇིག་པ་ཤེས་ནས་སོ། །“འདི་ནི་བདག་གི་མ་ཡིན། འདི་ནི་བདག་མ་ཡིན། འདི་ནི་བདག་གི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་ལྟའོ་” ཞེས་པ་ནི། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདག་མེད་པའོ་སྙམ་དུ་ལྟའོ། །གནས་འདི་དག་ཏུ་གནས་བརྟན་ཆནྣས་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་དྲིས་པའི་དྲི་བ་རེ་རེ་བཞིན། “འདི་ནི་བདག་གི་མ་ཡིན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་གནས་ལ་སྦྱར་ནས་ལན་བཏབ་བོ། །གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་ནི་དེའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་ཤེས་བཞིན་དུའང་། དེ་ལ་ “ཁྱོད་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ་” ཞེས་སམ། “དགྲ་བཅོམ་པའོ་” ཞེས་མ་གསུངས་པར་ཅང་མི་སྨྲ་བར་བཞུགས་སོ། །གནས་བརྟན་ཙུནྡས་ནི་དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གདམས་ངག་བསྟན་ཏོ། ། Tattha tasmāti yasmā māraṇantikaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto satthaṃ āharāmīti vadati, tasmā puthujjano āyasmā, tena idampi manasikarohīti dīpeti. Yasmā vā channaṃ āyatanānaṃ nirodhaṃ disvā cakkhādīni tiṇṇaṃ gāhānaṃ vasena na samanupassāmīti vadasi. Tasmā idampi tassa bhagavato sāsanaṃ āyasmatā manasikātabbantipi puthujjanabhāvameva dīpento vadati. Niccakappanti niccakālaṃ. Nissitassāti taṇhāmānadiṭṭhīhi nissitassa. Calitanti vipphanditaṃ hoti. Yathayidaṃ āyasmato uppannaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkontassa ‘‘ahaṃ vedayāmi, mama vedanā’’ti appahīnaggāhassa idāni vipphanditaṃ hoti, imināpi naṃ ‘‘puthujjanova tva’’nti vadati. དེའི་ནང་ནས་ “དེའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པས་འཆི་ཁའི་ཟུག་རྔུ་བཟོད་པར་མི་ནུས་པས། “བདག་གིས་མཚོན་བླང་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྨྲ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་གྱི། དགྲ་བཅོམ་པ་མ་ཡིན་པས། དེས་ན་འདི་ཡང་ཡིད་ལ་ཟུངས་ཤིག་ཅེས་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་འགོག་པ་མཐོང་ནས། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཛིན་པ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་མི་ལྟའོ་ཞེས་སྨྲ་ན། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་འདི་ཡང་ཚེ་དང་ལྡན་པས་ཡིད་ལ་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རང་བཞིན་ཉིད་སྟོན་བཞིན་དུ་སྨྲའོ། །“རྟག་ཏུ་” ཞེས་པ་ནི་དུས་རྟག་པརའོ། །“གནས་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བས་གནས་པའོ། །“གཡོ་བ་” ཞེས་པ་ནི་འགུལ་ཞིང་འཁྲུག་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཚེ་དང་ལྡན་པས་བྱུང་བའི་ཟུག་རྔུ་བཟོད་པར་མི་ནུས་པར། “བདག་གིས་མྱོང་བར་བྱེད། འདི་ནི་བདག་གི་ཟུག་རྔུའོ་” ཞེས་འཛིན་པ་མ་སྤངས་པ་ལ་ད་ལྟ་འགུལ་ཞིང་འཁྲུག་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བ་བཞིན། འགུལ་ཞིང་འཁྲུག་པ་འདིས་ཀྱང་ “ཁྱོད་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དོ་” ཞེས་དེ་ལ་གདམས་སོ། ། Passaddhīti [Pg.19] kāyacittapassaddhi, kilesapassaddhi nāma hotīti attho. Natiyāti taṇhānatiyā. Asatīti bhavatthāya ālayanikantipariyuṭṭhāne asati. Āgatigati na hotīti paṭisandhivasena āgati nāma, cutivasena gamanaṃ nāma na hoti. Cutūpapātoti cavanavasena cuti, upapajjanavasena upapāto. Nevidha na huraṃ na ubhayamantarenāti na idhaloke na paraloke na ubhayattha hoti. Esevanto dukkhassāti vaṭṭadukkhakilesadukkhassa ayameva anto ayaṃ paricchedo parivaṭumabhāvo hoti. Ayameva hi ettha attho. Ye pana ‘‘ubhayamantarenā’’ti vacanaṃ gahetvā antarābhavaṃ icchanti, tesaṃ vacanaṃ niratthakaṃ. Antarābhavassa hi bhāvo abhidhamme paṭikkhittoyeva. ‘‘Antarenā’’ti vacanaṃ pana vikappantaradīpanaṃ. Tasmā ayamettha attho – neva idha na huraṃ, aparo vikappo na ubhayanti. “ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། “གཞོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའི་གཞོལ་བའོ།། “མེད་པས་”ཞེས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་གནས་འཆའ་བ་དང་། མངོན་པར་དགའ་བ། ཀུན་ནས་ལྡང་བ་མེད་པས་སོ།། “འོང་བ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དབང་གིས་འོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། འཆི་འཕོ་བའི་དབང་གིས་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའོ།། “འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་འཆི་འཕོ་བའི་དབང་གིས་འཆི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བའི་དབང་གིས་སྐྱེ་བའོ།། “འདི་ན་ཡང་མེད། ཕ་རོལ་ན་ཡང་མེད། གཉིས་ཀའི་བར་ན་ཡང་མེད་”ཅེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ཡང་མེད། འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ན་ཡང་མེད། གཉིས་ཀ་ན་ཡང་མེད་པའོ།། “འདི་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་”ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་ནི་འདི་ཉིད་དེ། འདི་ནི་མཚམས་གཅོད་པ་དང་འཁོར་བ་རྒྱུན་ཆད་པ་ཉིད་དོ།། འདིར་དོན་ནི་འདི་ཉིད་དོ།། གང་དག་“གཉིས་ཀའི་བར་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་བཟུང་ནས་བར་དོ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ཚིག་ནི་དོན་མེད་དོ།། བར་དོ་ཡོད་པ་ཉིད་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་ནང་དུ་བཀག་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། “བར་ན་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ན་ཡང་མེད། ཕ་རོལ་ན་ཡང་མེད། རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་ན་གཉིས་ཀ་ན་མེད་པ་ཉིད་དོ།། Satthaṃ āharesīti jīvitahārakasatthaṃ āhari, āharitvā kaṇṭhanāḷaṃ chindi. Athassa tasmiṃ khaṇe maraṇabhayaṃ okkami, gatinimittaṃ upaṭṭhāsi. So attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā, saṃviggacitto vipassanaṃ paṭṭhapetvā, saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā, samasīsī hutvā parinibbuto. Sammukhāyeva anupavajjatā byākatāti kiñcāpi idaṃ therassa puthujjanakāle byākaraṇaṃ hoti; etena pana byākaraṇena anantarāyamassa parinibbānaṃ ahosi. Tasmā bhagavā tadeva byākaraṇaṃ gahetvā kathesi. “མཚོན་ཆ་བླངས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་སྲོག་འཕྲོག་པའི་མཚོན་ཆ་བླངས་ཏེ་མིད་པ་བཅད་དོ།། དེ་ནས་དེའི་ཚེ་ཁོང་ལ་འཆི་བའི་འཇིགས་པ་བྱུང་ཞིང་། འགྲོ་བའི་མཚན་མ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ།། ཁོང་གིས་རང་ཉིད་སོ་སྐྱེ་ཡིན་པ་ཤེས་ནས། སྐྲག་པའི་སེམས་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་སྟེ། མགོ་མཉམ་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ།། “མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་ལེན་པ་མེད་པར་ལུང་བསྟན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་འདི་ཉིད་སོ་སྐྱེའི་སྐབས་སུ་ལུང་བསྟན་པ་ཡིན་ནའང་། ལུང་བསྟན་འདིས་ཁོང་ལ་བར་ཆད་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བྱུང་ངོ།། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་དེ་ཉིད་བཟུང་ནས་གསུངས་སོ།། Upavajjakulānīti upasaṅkamitabbakulāni. Iminā thero, ‘‘bhante, evaṃ upaṭṭhākesu ca upaṭṭhāyikāsu ca vijjamānāsu so bhikkhu tumhākaṃ sāsane parinibbāyissatī’’ti pubbabhāgapaṭipattiyaṃ kulasaṃsaggadosaṃ dassento pucchati. Athassa bhagavā kulesu saṃsaggābhāvaṃ dīpento honti hete sāriputtātiādimāha. Imasmiṃ kira ṭhāne therassa kulesu asaṃsaṭṭhabhāvo pākaṭo ahosi. Sesaṃ sabbattha uttānameva. “ཉེ་བར་བསྟེན་པའི་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་སོ།། འདིས་གནས་བརྟན་གྱིས། “བཙུན་པ། འདི་ལྟར་ཉེ་བར་གནས་པའི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་ཡོད་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་དེ་ཉིད་ཁྱེད་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རམ།” ཞེས་སྔོན་འགྲོའི་སྦྱོར་བའི་སྐབས་སུ་ཁྱིམ་ཚང་དང་འདྲེས་པའི་ཉེས་པ་སྟོན་བཞིན་དུ་འདྲིའོ།། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་དང་འདྲེས་པ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་བཞིན་དུ། “ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་དག་ནི་ཡོད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། སྐབས་འདིར་གནས་བརྟན་ཁྱིམ་ཚང་རྣམས་དང་མ་འདྲེས་པ་ཉིད་གསལ་པོར་གྱུར་ཏོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། 5-6. Puṇṇasuttādivaṇṇanā ༥-༦. གང་པོའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 88-89. Pañcame tañceti taṃ cakkhuñceva rūpañca. Nandisamudayā dukkhasamudayoti taṇhāya samodhānena pañcakkhandhadukkhassa samodhānaṃ hoti. Iti [Pg.20] chasu dvāresu ‘‘nandisamudayā dukkhasamudayo’’ti iminā dvinnaṃ saccānaṃ vasena vaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi. Dutiyanaye nirodho maggoti dvinnaṃ saccānaṃ vasena vivaṭṭaṃ matthakaṃ pāpetvā dassesi. Iminā tvaṃ puṇṇāti pāṭiyekko anusandhi. Evaṃ tāva vaṭṭavivaṭṭavasena desanaṃ arahatte pakkhipitvā idāni puṇṇattheraṃ sattasu ṭhānesu sīhanādaṃ nadāpetuṃ iminā tvantiādimāha. ༨༨-༨༩. ལྔ་པ་ལས་“དེ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་མིག་དེ་ཉིད་དང་གཟུགས་དེ་ཉིད་དོ།། “དགའ་བ་ཀུན་འབྱུང་བས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་”ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་འགྲོགས་པས་ཕུང་པོ་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་འདུ་བར་འགྱུར་བའོ།། འདི་ལྟར་སྒོ་དྲུག་པོ་རྣམས་སུ་“དགའ་བ་ཀུན་འབྱུང་བས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་”ཞེས་པའི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་འཁོར་བ་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དེ་བསྟན་ཏོ།། ཚུལ་གཉིས་པ་ལས་འགོག་པ་དང་ལམ་ཞེས་པའི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས་ཟློག་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་མཛད་དེ་བསྟན་ཏོ།། “གང་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་”ཞེས་པ་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བ་སོ་སོ་བ་ཞིག་གོ།། འདི་ལྟར་རེ་ཞིག་འཁོར་བ་དང་ཟློག་པའི་དབང་གིས་ཆོས་བསྟན་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་བཞག་ནས། ད་ལྟ་གནས་བརྟན་གང་པོ་ལ་གནས་བདུན་དུ་སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གང་པོ་ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Caṇḍāti duṭṭhā kibbisā. Pharusāti kakkhaḷā akkosissantīti dasahi akkosavatthūhi akkosissanti. Paribhāsissantīti ‘‘kiṃ samaṇo nāma tvaṃ, idañcidañca te karissāmā’’ti tajjessanti. Evametthāti evaṃ mayhaṃ ettha bhavissati. Daṇḍenāti catuhatthadaṇḍena vā khadiradaṇḍena vā ghaṭikamuggarena vā. Satthenāti ekatodhārādinā satthena. Satthahārakaṃ pariyesantīti jīvitahārakasatthaṃ pariyesanti. Idaṃ thero tatiyapārājikavatthusmiṃ asubhakathaṃ sutvā attabhāvena jigucchantānaṃ bhikkhūnaṃ satthahārakapariyesanaṃ sandhāyāha. Damūpasamenāti ettha damoti indriyasaṃvarādīnaṃ etaṃ nāmaṃ. “གཏུམ་པོ་”ཞེས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་ཆེ་བ་དང་སྡིག་ཏོ་ཅན་ནོ།། “རྩུབ་པོ་”ཞེས་པ་ནི་གྱོང་པོའོ།། “གཤེ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་གཤེ་བའི་གཞི་བཅུ་པོས་གཤེ་བར་འགྱུར་བའོ།། “སྤྱོ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་“ཁྱོད་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན། ཁྱོད་ལ་འདི་དང་འདི་བྱའོ་”ཞེས་སྡིགས་པར་བྱེད་པའོ།། “འདི་ལྟར་འདིར་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་འདིར་བདག་གི་སེམས་ལ་འགྱུར་རོ།། “དབྱུག་པས་”ཞེས་པ་ནི་ཁྲུ་བཞི་ཡོད་པའི་དབྱུག་པའམ། སེང་ལྡེང་གི་དབྱུག་པའམ། དབྱུག་ཐོ་ལྕི་མོས་སོ།། “མཚོན་ཆས་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་རྣོ་བའི་མཚོན་ཆ་ལ་སོགས་པས་སོ།། “མཚོན་ཆ་འཚོལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་སྲོག་འཕྲོག་པའི་མཚོན་ཆ་འཚོལ་བའོ།། འདི་ནི་གནས་བརྟན་གྱིས་ཕམ་པ་གསུམ་པའི་གཞི་ལས་མི་སྡུག་པའི་གཏམ་ཐོས་ནས་རང་གི་ལུས་ལ་སྐྱུག་བྲོ་བར་གྱུར་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་སྲོག་འཕྲོག་པའི་མཚོན་ཆ་འཚོལ་བ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། “དུལ་བ་དང་ཉེ་བར་ཞི་བས་”ཞེས་པའི་ནང་ནས་དུལ་བ་ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ངོ།། ‘‘Saccena danto damasā upeto,Vedantagū vusitabrahmacariyo’’ti. (saṃ. ni. 1.195; su. ni. 467) – “བདེན་པས་དུལ་ཞིང་དུལ་བས་ཉེ་བར་འགྲོགས། །རིག་པའི་མཐར་ཕྱིན་ཚངས་སྤྱོད་བསྟེན་པ་ཉིད།།” ཅེས་པ་ལྟར་རོ།། Ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto. ‘‘Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī’’ti (su. ni. 191; saṃ. ni. 1.246) ettha paññā damoti vuttā. ‘‘Dānena damena saṃyamena saccavajjenā’’ti (dī. ni. 1.165; ma. ni. 2.226) ettha uposathakammaṃ damoti vuttaṃ. Imasmiṃ pana sutte khanti damoti veditabbo. Upasamoti tasseva vevacanaṃ. འདིར་ནི་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་དུལ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “གལ་ཏེ་བདེན་པ་དང་དུལ་བ་དང་གཏོང་བ་དང་བཟོད་པ་ལས་ལྷག་པ་འདིར་ཡོད་ན།” ཞེས་པའི་ནང་ནས་ཤེས་རབ་ལ་དུལ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “སྦྱིན་པ་དང་དུལ་བ་དང་སྡོམ་པ་དང་བདེན་པའི་ཚིག་གིས།” ཞེས་པའི་ནང་ནས་གསོ་སྦྱོང་གི་ལས་ལ་དུལ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།། མདོ་འདིར་ནི་བཟོད་པ་ལ་དུལ་བ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་གྲངས་སོ།། Atha kho āyasmā puṇṇoti ko panesa puṇṇo, kasmā ca panettha gantukāmo ahosīti? Sunāparantavāsiko eva esa, sāvatthiyaṃ pana asappāyavihāraṃ sallakkhetvā tattha gantukāmo ahosi. “དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གང་པོ་”ཞེས་པ་ལས། གང་པོ་འདི་སུ་ཞིག་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་འགྲོ་བར་འདོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁོང་ནི་སུ་ནཱ་པ་རན་ཏའི་ཡུལ་གྱི་མི་ཉིད་ཡིན་ལ། མཉན་ཡོད་དུ་གནས་མལ་མི་མཐུན་པར་མཐོང་ནས་དེར་འགྲོ་བར་འདོད་པ་གྱུར་ཏོ།། Tatrāyaṃ [Pg.21] anuppubbikathā – sunāparantaraṭṭhe kira ekasmiṃ vāṇijagāme ete dve bhātaro. Tesu kadāci jeṭṭho pañca sakaṭasatāni gahetvā janapadaṃ gantvā bhaṇḍaṃ āharati, kadāci kaniṭṭho. Imasmiṃ pana samaye kaniṭṭhaṃ ghare ṭhapetvā, jeṭṭhabhātiko pañca sakaṭasatāni gahetvā, janapadacārikaṃ caranto anupubbena sāvatthiṃ patvā, jetavanassa nātidūre sakaṭasatthaṃ nivesetvā bhuttapātarāso parijanaparivuto phāsukaṭṭhāne nisīdi. འདིར་གོ་རིམ་བཞིན་གྱི་གཏམ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། སུ་ནཱ་པ་རན་ཏའི་ཡུལ་གྱི་ཚོང་པའི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་ན་སྤུན་གཉིས་ཡོད་དོ།། དེ་གཉིས་ལས་རེས་འགའ་ཕུ་བོས་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་བཟུང་ནས་ཡུལ་གཞན་དུ་སོང་སྟེ་ཚོང་ཟོག་ལེན་ལ། རེས་འགའ་ནུ་བོས་བྱེད་དོ།། སྐབས་འདིར་ནི་ནུ་བོ་ཁྱིམ་དུ་བཞག་ནས། ཕུ་བོས་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་བཟུང་སྟེ་ཡུལ་གཞན་དུ་རྒྱུ་ཞིང་རིམ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་འབྱོར་ཏོ།། རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དང་མི་རིང་བའི་སར་ཤིང་རྟའི་ཚོགས་བཞག་ནས། ཞོགས་ཟས་ཟོས་ཟིན་ཏེ་གཡོག་འཁོར་གྱིས་བསྐོར་ནས་བདེ་བའི་གནས་སུ་འཁོད་དོ།། Tena ca samayena sāvatthivāsino bhuttapātarāsā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya suddhuttarāsaṅgā gandhapupphādihatthā yena buddho, yena dhammo, yena saṅgho, tanninnā tappoṇā tappabbhārā hutvā, dakkhiṇadvārena nikkhamitvā jetavanaṃ gacchanti. So te disvā ‘‘kahaṃ ime gacchantī’’ti ekaṃ manussaṃ pucchi. Kiṃ tvaṃ, ayyo, na jānāsi? Loke buddhadhammasaṅgharatanāni nāma uppannāni, icceso mahājano satthu santikaṃ dhammakathaṃ sotuṃ gacchatīti. Tassa ‘‘buddho’’ti vacanaṃ chavicammādīni chinditvā aṭṭhimiñjaṃ āhacca aṭṭhāsi. So attano parijanaparivuto tāya parisāya saddhiṃ vihāraṃ gantvā, satthu madhurassarena dhammaṃ desentassa parisapariyante ṭhito, dhammaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ uppādesi. Atha tathāgatena kālaṃ viditvā parisāya uyyojitāya satthāraṃ upasaṅkamitvā, vanditvā, svātanāya nimantetvā, dutiyadivase maṇḍapaṃ kāretvā, āsanāni paññāpetvā, buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā, bhuttapātarāso uposathaṅgāni adhiṭṭhāya bhaṇḍāgārikaṃ pakkosāpetvā, ‘‘ettakaṃ dhanaṃ vissajjitaṃ, ettakaṃ dhanaṃ na vissajjita’’nti sabbaṃ ācikkhitvā, ‘‘imaṃ sāpateyyaṃ mayhaṃ kaniṭṭhassa dehī’’ti sabbaṃ niyyātetvā, satthu santike pabbajitvā, kammaṭṭhānaparāyaṇo ahosi. དེའི་ཚེ་མཉན་ཡོད་ཀྱི་ཡུལ་མི་རྣམས་ཞོགས་ཟས་ཟོས་ཟིན་ཏེ། གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་བླངས་ནས། བླ་གོས་གཙང་མ་གྱོན་ཞིང་ལག་ཏུ་སྤོས་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ཏེ། སངས་རྒྱས་གང་ན་བ་དང་། ཆོས་གང་ན་བ་དང་། དགེ་འདུན་གང་ན་བ་དེར་གཞོལ་ཞིང་འབབ་པ་དང་གནས་པ་གྱུར་ནས། ལྷོ་སྒོ་ནས་ཐོན་ཏེ་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་དུ་འགྲོའོ།། ཁོང་གིས་དེ་དག་མཐོང་ནས་“འདི་དག་གང་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་”ཞེས་མི་ཞིག་ལ་དྲིའོ།། “ཤེས་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་མི་ཤེས་སམ། འཇིག་རྟེན་དུ་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཞེས་བྱ་བའི་དཀོན་མཆོག་རྣམས་བྱུང་བས། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཆེན་པོ་འདི་དག་སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ཉན་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ།། ཁོང་ལ་“སངས་རྒྱས་”ཞེས་པའི་ཚིག་དེས་པགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཅད་དེ་རྐང་མར་གྱི་བར་དུ་ཁྱབ་ནས་གནས་སོ།། ཁོང་རང་གི་གཡོག་འཁོར་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་འཁོར་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ནས། སྟོན་པས་གསུང་སྙན་པོས་ཆོས་སྟོན་པའི་འཁོར་གྱི་མཐའ་རུ་འགྲེང་སྟེ། ཆོས་ཐོས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་སེམས་བསྐྱེད་དོ།། དེ་ནས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་དུས་མཁྱེན་ནས་འཁོར་རྣམས་བཏང་བ་དང་། སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། སང་གི་ཞལ་ཟས་ལ་གདན་དྲངས་ཏེ། ཉིན་གཉིས་པར་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན་ཞིང་གདན་རྣམས་བཤམས་ནས། སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་གཏོང་ཆེན་པོ་ཕུལ་ཏེ། ཞོགས་ཟས་ཟོས་ཟིན་ནས་གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་བླངས་ཤིང་། ཕྱག་མཛོད་པ་བོས་ནས། “ནོར་འདི་ཙམ་ཞིག་བཏང་ཟིན། ནོར་འདི་ཙམ་ཞིག་མ་བཏང་བར་ལྷག་ཡོད་”ཅེས་ཐམས་ཅད་བཤད་དེ། “ནོར་འདི་དག་བདག་གི་ནུ་བོ་ལ་སྤྲོད་ཅིག་”ཅེས་ཐམས་ཅད་རྩིས་སྤྲད་ནས། སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་ལས་ཀྱི་གཞི་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བར་གྱུར་ཏོ།། Athassa kammaṭṭhānaṃ manasikarontassa kammaṭṭhānaṃ na upaṭṭhāti. Tato cintesi – ‘‘ayaṃ janapado mayhaṃ asappāyo, yaṃnūnāhaṃ satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā sakaraṭṭhameva gaccheyya’’nti. Atha pubbaṇhasamaye piṇḍāya caritvā, sāyanhe paṭisallānā vuṭṭhahitvā, bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā, satta sīhanāde naditvā, pakkāmi. Tena vuttaṃ, ‘‘atha kho āyasmā puṇṇo…pe… viharatī’’ti. དེ་ནས་ཁོང་གིས་ལས་ཀྱི་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་ཀྱང་ལས་ཀྱི་གཞི་མངོན་དུ་མ་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་ཁོང་གིས་“ཡུལ་འདི་ནི་བདག་ལ་མི་མཐུན་པས། བདག་གིས་སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་ལས་ཀྱི་གཞི་བླངས་ཏེ་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་དུ་སོང་ན་ཅི་མ་རུང་”སྙམ་དུ་བསམས་སོ།། དེ་ནས་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་ཞིང་། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་དབེན་པ་ལས་ལངས་ཏེ། བཅོམ་打ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་སོང་ནས། ལས་ཀྱི་གཞི་གསུང་དུ་བཅུག་སྟེ། སེང་གེའི་སྒྲ་བདུན་བསྒྲགས་ནས་གཤེགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་གང་པོ་... གནས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Kattha [Pg.22] panāyaṃ vihāsīti? Catūsu ṭhānesu vihāsi. Sunāparantaraṭṭhaṃ tāva pavisitvā ca abbuhatthapabbataṃ nāma patvā vāṇijagāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha naṃ kaniṭṭhabhātā sañjānitvā bhikkhaṃ datvā, ‘‘bhante, aññattha agantvā idheva vasathā’’ti paṭiññaṃ kāretvā tattheva vasāpesi. ཁོང་གང་དུ་བཞུགས་ཤེ་ན། གནས་བཞི་རུ་བཞུགས་སོ།། རེ་ཞིག་སུ་ནཱ་པ་རན་ཏའི་ཡུལ་དུ་ཞུགས་ནས། ཨབ་བྷ་ཧཊྛ་ཞེས་བྱ་བའི་རི་ལ་འབྱོར་ཏེ། ཚོང་པའི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་སོ།། དེ་ནས་ཁོང་གི་ནུ་བོས་ངོ་ཤེས་ཏེ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ནས། “བཙུན་པ། གནས་གཞན་དུ་མ་གཤེགས་པར་འདི་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤིག་”ཅེས་ཁས་ལེན་དུ་བཅུག་སྟེ་དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་སུ་བཅུག་གོ།། Tato samuddagirivihāraṃ nāma agamāsi. Tattha ayakantapāsāṇehi paricchinditvā katacaṅkamo atthi, koci taṃ caṅkamituṃ samattho nāma natthi. Tattha samuddavīciyo āgantvā ayakantapāsāṇesu paharitvā mahāsaddaṃ karonti. Thero ‘‘kammaṭṭhānaṃ manasikarontānaṃ phāsuvihāro hotū’’ti samuddaṃ nissaddaṃ katvā adhiṭṭhāsi. དེ་ནས་ས་མུད་དགི་རི་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ།། དེ་ན་ལྕགས་རྡོ་ལྟར་མཁྲེགས་པའི་རྡོ་ལེབ་ཀྱིས་བསྐོར་ནས་བཟོས་པའི་འཆག་ས་ཡོད་དེ། སུ་ཡང་དེར་འཆག་པར་ནུས་པ་མེད་དོ།། དེ་ན་རྒྱ་མཚོའི་རླབས་རྣམས་འོངས་ཏེ་རྡོ་ལེབ་དེ་དག་ལ་བརྡེགས་པས་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་གོ།། གནས་བརྟན་གྱིས་“ལས་ཀྱི་གཞི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྣམས་བདེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་རྒྱ་མཚོ་སྒྲ་མེད་པར་བྱས་ཏེ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ།། Tato mātulagiriṃ nāma agamāsi. Tatthapi sakuṇasaṅgho ussanno rattiñca divā ca saddo ekābaddhova ahosi. Thero ‘‘idaṃ ṭhānaṃ na phāsuka’’nti tato makulakārāmavihāraṃ nāma gato. So vāṇijagāmassa nātidūro naccāsanno gamanāgamanasampanno vivitto appasaddo. Thero ‘‘imaṃ ṭhānaṃ phāsuka’’nti tattha rattiṭṭhānadivāṭṭhānacaṅkamanādīni kāretvā vassaṃ upagacchi. Evaṃ catūsu ṭhānesu vihāsi. དེ་ནས་མཱ་ཏུ་ལགི་རི་ཞེས་བྱ་བར་གཤེགས་སོ།། དེ་ན་ཡང་བྱ་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་མང་བས་ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་བྱ་སྐད་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་སྒྲོག་གོ།། གནས་བརྟན་གྱིས་“གནས་འདི་ནི་བདེ་བ་མ་ཡིན་ནོ་”སྙམ་ནས་དེ་ནས་མ་ཀུ་ལཀཱ་རཱ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་སོ།། དེ་ནི་ཚོང་པའི་གྲོང་དང་མི་རིང་ཞིང་མི་ཉེ་བ། འགྲོ་འོང་བྱེད་བདེ་བ། དབེན་ཞིང་སྒྲ་ཉུང་བའོ།། གནས་བརྟན་གྱིས་“གནས་འདི་ནི་བདེ་བའོ་”སྙམ་ནས་དེ་ན་ཉིན་མོའི་གནས་དང་མཚན་མོའི་གནས་དང་འཆག་ས་ལ་སོགས་པ་བཟོས་ཏེ་དབྱར་གནས་སུ་བཞུགས་སོ།། འདི་ལྟར་གནས་བཞི་རུ་བཞུགས་སོ།། Athekadivasaṃ tasmiṃyeva antovasse pañca vāṇijasatāni ‘‘parasamuddaṃ gacchāmā’’ti nāvāya bhaṇḍaṃ pakkhipiṃsu. Nāvārohanadivase therassa kaniṭṭhabhātā theraṃ bhojetvā, therassa santike sikkhāpadāni gahetvā, vanditvā, ‘‘bhante, samuddo nāma asaddheyyo anekantarāyo, amhe āvajjeyyāthā’’ti vatvā nāvaṃ āruhi. Nāvā uttamajavena gacchamānā aññataraṃ dīpakaṃ pāpuṇi. Manussā ‘‘pātarāsaṃ karissāmā’’ti dīpake uttiṇṇā. Tasmiṃ pana dīpake aññaṃ kiñci natthi, candanavanameva ahosi. དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་དབྱར་གནས་ཀྱི་ནང་དེ་ཉིད་དུ་ཚོང་པ་ལྔ་བརྒྱས་“ཕ་རོལ་གྱི་རྒྱ་མཚོར་འགྲོའོ་”ཞེས་གྲུ་གཟིངས་སུ་ཚོང་ཟོག་བཅུག་གོ།། གྲུ་གཟིངས་ལ་ཞུགས་པའི་ཉིན་མོར། གནས་བརྟན་གྱི་ནུ་བོས་གནས་བརྟན་ལ་ཞལ་ཟས་ཕུལ་ནས། གནས་བརྟན་གྱི་སྤྱན་སྔར་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་བླངས་ཏེ་ཕྱག་འཚལ་ནས། “བཙུན་པ། རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་བརྟན་མི་རུང་ཞིང་བར་ཆད་མང་བས། བདག་ཅག་ལ་ཐུགས་རྗེས་གཟིགས་ཤིག་”ཅེས་གསོལ་ཏེ་གྲུ་གཟིངས་ལ་ཞུགས་སོ།། གྲུ་གཟིངས་ནི་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས་ཀྱིས་སོང་སྟེ་གླིང་ཕྲན་ཞིག་ཏུ་ཕྱིན་ཏོ།། མི་རྣམས་“ཞོགས་ཟས་བཟའོ་”ཞེས་གླིང་ཕྲན་དེར་བབས་སོ།། གླིང་ཕྲན་དེ་ན་ནི་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དེ། ཙན་དན་གྱི་ནགས་ཚལ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ།། Atheko vāsiyā rukkhaṃ ākoṭetvā lohitacandanabhāvaṃ ñatvā āha – ‘‘bho, mayaṃ lābhatthāya parasamuddaṃ gacchāma, ito ca uttari lābho nāma natthi, caturaṅgulamattā ghaṭikā satasahassaṃ agghati. Hāretabbayuttakaṃ bhaṇḍaṃ hāretvā candanassa pūressāmā’’ti te tathā kariṃsu[Pg.23]. Candanavane adhivatthā amanussā kujjhitvā, ‘‘imehi amhākaṃ candanavanaṃ nāsitaṃ ghātessāma ne’’ti cintetvā – ‘‘idheva ghātitesu sabbaṃ ekakuṇapaṃ bhavissati, samuddamajjhe nesaṃ nāvaṃ osīdessāmā’’ti āhaṃsu. Atha nesaṃ nāvaṃ āruyha muhuttaṃ gatakāleyeva uppātikaṃ uṭṭhapetvā sayampi te amanussā bhayānakāni rūpāni dassayiṃsu. Bhītā manussā attano attano devatānaṃ namassanti. Therassa kaniṭṭho cūḷapuṇṇakuṭumbiko ‘‘mayhaṃ bhātā avassayo hotū’’ti therassa namassamāno aṭṭhāsi. དེ་ནས་མི་གཅིག་གིས་སྟ་རེས་ཤིང་ལ་བརྡེགས་ཏེ་ཙན་དན་དམར་པོ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག །བདག་ཅག་ཁེ་སྤོགས་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱ་མཚོ་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་ནའང་། འདི་ལས་ལྷག་པའི་ཁེ་སྤོགས་ཤིག་མེད་དེ། སོར་བཞི་ཙམ་གྱི་ཙན་དན་དུམ་བུ་གཅིག་ལའང་གསེར་གྱི་ཊམ་ཀ་འབུམ་གཅིག་རིའོ། །དོར་བར་བྱ་བའི་ཚོང་ཟོག་རྣམས་དོར་ནས་གྲུ་གཟིངས་ཙན་དན་གྱིས་གང་བར་བྱའོ།” ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །ཙན་དན་གྱི་ཚལ་ན་གནས་པའི་མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཁྲོས་ཏེ། “མི་འདི་དག་གིས་བདག་ཅག་གི་ཙན་དན་གྱི་ཚལ་བཅོམ་པས་འདི་དག་གསད་པར་བྱའོ།” ཞེས་བསམས་ནས། “གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་དུ་བསད་ན་གླིང་ཐམས་ཅད་རོ་ཡིས་གང་བར་འགྱུར་བས། རྒྱ་མཚོའི་དབུས་སུ་དེ་དག་གི་གྲུ་གཟིངས་ནུབ་པར་བྱའོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་དེ་དག་གྲུ་གཟིངས་ལ་བཞོན་ནས་ཡུད་ཙམ་ཞིག་སོང་བའི་ཚེ། མི་མ་ཡིན་དེ་དག་གིས་རླུང་དྲག་པོ་ཆེན་པོ་བསླངས་ཤིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏོ། །མི་རྣམས་སྐྲག་ནས་རང་རང་གི་ལྷ་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གནས་བརྟན་གྱི་ནུ་བོ་ཁྱིམ་བདག་པུཎྞ་ཆུང་བ་ནི། “བདག་གི་ཕུ་བོ་སྐྱབས་སུ་གྱུར་ཅིག” ཅེས་གནས་བརྟན་གྱི་མཚན་དྲན་བཞིན་དུ་གནས་སོ།། Theropi kira tasmiṃyeva khaṇe āvajjetvā, tesaṃ byasanuppattiṃ ñatvā, vehāsaṃ uppatitvā, abhimukho aṭṭhāsi. Amanussā theraṃ disvāva ‘‘ayyo puṇṇatthero etī’’ti apakkamiṃsu, uppātikaṃ sannisīdi. Thero ‘‘mā bhāyathā’’ti te assāsetvā ‘‘kahaṃ gantukāmatthā’’ti pucchi. Bhante, amhākaṃ sakaṭṭhānameva gacchāmāti. Thero nāvaṅgaṇe akkamitvā ‘‘etesaṃ icchitaṭṭhānaṃ gacchatū’’ti adhiṭṭhāsi. Vāṇijā sakaṭṭhānaṃ gantvā, taṃ pavattiṃ puttadārassa ārocetvā, ‘‘etha theraṃ saraṇaṃ gacchāmā’’ti pañcasatāpi attano pañcahi mātugāmasatehi saddhiṃ tīsu saraṇesu patiṭṭhāya upāsakattaṃ paṭivedesuṃ. Tato nāvāya bhaṇḍaṃ otāretvā therassa ekaṃ koṭṭhāsaṃ katvā, ‘‘ayaṃ, bhante, tumhākaṃ koṭṭhāso’’ti āhaṃsu. Thero mayhaṃ visuṃ koṭṭhāsakiccaṃ natthi. Satthā pana tumhehi diṭṭhapubboti. Na diṭṭhapubbo, bhanteti. Tena hi iminā satthu maṇḍalamāḷaṃ karotha. Evaṃ satthāraṃ passissathāti. Te sādhu, bhanteti. Tena ca koṭṭhāsena attano ca koṭṭhāsehi maṇḍalamāḷaṃ kātuṃ ārabhiṃsu. གནས་བརྟན་གྱིས་ཀྱང་དེ་མ་ཐག་ཏུ་བསམས་ཤིང་དེ་དག་ལ་ཆག་སྒོ་བྱུང་བར་ཤེས་ནས། ནམ་མཁའ་ལ་འཕགས་ཏེ་དེ་དག་གི་མདུན་དུ་བཞུགས་སོ། །མི་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱིས་གནས་བརྟན་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ། “འཕགས་པ་པུཎྞ་བྱོན་ནོ།” ཞེས་བྲོས་ཤིང་། རླུང་འཚུབ་ཀྱང་ཞི་བར་གྱུར་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ “མ་འཇིགས་ཤིག” ཅེས་དེ་དག་གི་སེམས་གསོས་ཏེ། “ཁྱེད་ཅག་གང་དུ་འགྲོ་བར་འདོད།” ཅེས་དྲིས་པར། “བཙུན་པ། བདག་ཅག་རང་གི་གནས་སུ་འགྲོའོ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གྲུ་གཟིངས་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཞུགས་ནས། “གྲུ་འདི་དེ་དག་གི་འདོད་པའི་གནས་སུ་བགྲོད་པར་གྱུར་ཅིག” ཅེས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་སོ། །ཚོང་པ་རྣམས་རང་གི་གནས་སུ་ཕྱིན་ནས། ལོ་རྒྱུས་དེ་དག་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་བཤད་དེ། “ཚུར་ཤོག །བདག་ཅག་གནས་བརྟན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོའོ།” ཞེས་ཚོང་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་རྣམས་རང་རང་གི་ཆུང་མ་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱབས་གསུམ་ལ་གནས་ཏེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་སོ། །དེ་ནས་གྲུ་གཟིངས་ལས་ཚོང་ཟོག་ཕབ་སྟེ་གནས་བརྟན་གྱི་ཕྱིར་སྐལ་བ་གཅིག་བཞག་ནས། “བཙུན་པ། འདི་ནི་ཉིད་ཀྱི་སྐལ་བའོ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ “བདག་ལ་སྒེར་གྱི་སྐལ་བས་བྱ་བ་མེད། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཅག་གིས་སྟོན་པ་མཇལ་མྱོང་ངམ།” ཞེས་དྲིས་པར། “བཙུན་པ། མ་མཇལ་མྱོང་ལགས་སོ།” ཞེས་གསོལ་ཏོ། །“དེ་ལྟ་ན་ཙན་དན་འདིས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཟླུམ་པོ་ཞིག་སྐྲུན་ཅིག །དེ་ལྟར་ན་སྟོན་པ་མཇལ་བར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་གསུངས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ “བཙུན་པ། དེ་ལེགས་སོ།” ཞེས་གསོལ་ཏེ། སྐལ་བ་དེ་དང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཟླུམ་པོ་བཞེངས་པར་བརྩམས་སོ།། Satthāpi kira taṃ āraddhakālato paṭṭhāya paribhogaṃ akāsi. Ārakkhamanussā rattiṃ obhāsaṃ disvā, ‘‘mahesakkhā devatā atthī’’ti saññaṃ kariṃsu. Upāsakā maṇḍalamāḷañca bhikkhusaṅghassa ca senāsanāni niṭṭhāpetvā dānasambhāraṃ sajjetvā, ‘‘kataṃ, bhante, amhehi attano kiccaṃ, satthāraṃ pakkosathā’’ti therassa ārocesuṃ. Thero sāyanhasamaye iddhiyā sāvatthiṃ gantvā, ‘‘bhante, vāṇijagāmavāsino tumhe daṭṭhukāmā[Pg.24], tesaṃ anukampaṃ karothā’’ti bhagavantaṃ yāci. Bhagavā adhivāsesi. Thero sakaṭṭhānameva paccāgato. སྟོན་པས་ཀྱང་དེ་བརྩམས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒོ་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པར་མཛད་དོ། །སྲུང་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་མོ་འོད་སྣང་མཐོང་ནས། “འདི་ན་མཐུ་རྩལ་ཆེ་བའི་ལྷ་ཞིག་བཞུགས་སོ།” ཞེས་བསམས་སོ། །དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཟླུམ་པོ་དང་དགེ་འདུན་གྱི་བཞུགས་གནས་རྣམས་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ། མཆོད་པའི་ཡོ་བྱད་རྣམས་བཤམས་ནས། “བཙུན་པ། བདག་ཅག་གི་བྱ་བ་ནི་གྲུབ་པས། སྟོན་པ་སྤྱན་དྲང་དུ་གསོལ།” ཞེས་གནས་བརྟན་ལ་གསོལ་ཏོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་མཉན་ཡོད་དུ་བྱོན་ནས། “བཙུན་པ། ཚོང་པའི་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ཉིད་ལ་མཇལ་བར་འདོད་ན། དེ་དག་ལ་ཐུགས་བརྩེ་བར་མཛད་དུ་གསོལ།” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཞལ་གྱིས་བཞེས་སོ། །གནས་བརྟན་རང་གི་གནས་སུ་ཕྱིར་བྱོན་ནོ།། Bhagavāpi ānandattheraṃ āmantesi, ‘‘ānanda, sve sunāparante vāṇijagāme piṇḍāya carissāma, tvaṃ ekūnapañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ dehī’’ti. Thero ‘‘sādhu, bhante’’ti bhikkhusaṅghassa tamatthaṃ ārocetvā, ‘‘ākāsacārī bhikkhū salākaṃ gaṇhantū’’ti āha. Taṃdivasaṃ kuṇḍadhānatthero paṭhamaṃ salākaṃ aggahesi. Vāṇijagāmavāsinopi ‘‘sve kira satthā āgamissatī’’ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaggaṃ sajjayiṃsu. Bhagavā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā, gandhakuṭiṃ pavisitvā, phalasamāpattiṃ appetvā, nisīdi. Sakkassa paṇḍukambalasilāsanaṃ uṇhaṃ ahosi. So ‘‘kiṃ ida’’nti āvajjetvā satthu sunāparantagamanaṃ disvā, vissakammaṃ āmantesi, ‘‘tāta, ajja bhagavā tiṃsamattāni yojanasatāni piṇḍacāraṃ gamissati. Pañca kūṭāgārasatāni māpetvā jetavanadvārakoṭṭhakamatthake gamanasajjāni katvā ṭhapehī’’ti. So tathā akāsi. Bhagavato kūṭāgāraṃ catumukhaṃ ahosi, dvinnaṃ aggasāvakānaṃ dvimukhāni, sesāni ekamukhāni, satthā gandhakuṭito nikkhamitvā paṭipāṭiyā ṭhapitakūṭāgāresu dhurakūṭāgāraṃ pāvisi. Dve aggasāvake ādiṃ katvā ekūnapañcabhikkhusatānipi kūṭāgāragatāni ahesuṃ. Ekaṃ tucchaṃ kūṭāgāraṃ ahosi, pañcapi kūṭāgārasatāni ākāse uppattiṃsu. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གནས་བརྟན་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀུན་དགའ་བོ། སང་ཉིན་བདག་ཅག་སུ་ནཱ་པ་རནྟའི་ཚོང་པའི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་འགྲོ་བས། ཁྱོད་ཀྱིས་དགེ་སློང་བཞི་བརྒྱ་གོ་དགུ་ལ་ཚུལ་ཤིང་བྱིན་ཅིག” ཅེས་གསུངས་པ་དང་། གནས་བརྟན་གྱིས་ “བཙུན་པ། དེ་ལེགས་སོ།” ཞེས་དགེ་འདུན་ལ་དོན་དེ་བསྒྲགས་ཏེ། “ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་ཐུབ་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཚུལ་ཤིང་ལོངས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཉིན་དེར་གནས་བརྟན་ཀུཎྜ་དྷཱ་ནས་ཐོག་མར་ཚུལ་ཤིང་བླངས་སོ། །ཚོང་པའི་གྲོང་གི་མི་རྣམས་ཀྱང་ “སང་ཉིན་སྟོན་པ་བྱོན་ནོ།” ཞེས་ཐོས་ནས། གྲོང་གི་དབུས་སུ་བསིལ་ཁང་བསྐྲུན་ཏེ་སྦྱིན་གཏོང་གི་གནས་བཤམས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་ཏེ། དྲི་གཙང་ཁང་དུ་ཞུགས་ནས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་བཞུགས་སོ། །བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྡོ་ལེབ་སྐྱ་བོའི་གདན་དྲོ་བར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་གིས་ “འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་བསམས་ཏེ་སྟོན་པ་སུ་ནཱ་པ་རནྟར་བྱོན་པ་མཐོང་ནས། བཟོ་སྐྲུན་ལྷའི་བུ་ལྷ་ཅི་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “གྲོགས་པོ། དེ་རིང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་སར་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་པར་འགྱུར་བས། ཁང་པ་བརྩེགས་པ་ལྔ་བརྒྱ་སྤྲུལ་ཏེ་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་སྒོ་ཁང་གི་སྟེང་དུ་འགྲོ་བར་གྲ་སྒྲིག་གྱིས་ཤིག” ཅེས་བསྒོ་བ་དང་། དེས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་ལ་སྒོ་བཞི་ཡོད་ལ། ཉན་ཐོས་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་ལ་སྒོ་གཉིས་རེ། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་སྒོ་རེ་རེ་ཡོད་དོ། །སྟོན་པ་དྲི་གཙང་ཁང་ལས་བྱུང་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བཤམས་པའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པའི་ནང་ནས་གཙོ་བོའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པར་ཞུགས་སོ། །ཉན་ཐོས་མཆོག་གཉིས་ཀྱིས་ཐོག་དྲངས་པའི་དགེ་སློང་བཞི་བརྒྱ་གོ་དགུ་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་རང་གི་ཁང་པ་བརྩེགས་པར་ཞུགས་སོ། །ཁང་པ་བརྩེགས་པ་གཅིག་སྟོང་པར་ལུས་སོ། །ཁང་པ་བརྩེགས་པ་ལྔ་བརྒྱ་པོ་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའ་ལ་འཕགས་སོ།། Satthā saccabandhapabbataṃ nāma patvā kūṭāgāraṃ ākāse ṭhapesi. Tasmiṃ pabbate saccabandho nāma micchādiṭṭhikatāpaso mahājanaṃ micchādiṭṭhiṃ uggaṇhāpento lābhaggayasaggappatto hutvā vasati, abbhantare cassa antocāṭiyaṃ padīpo viya arahattaphalassa upanissayo jalati. Taṃ disvā ‘‘dhammamassa kathessāmī’’ti gantvā dhammaṃ desesi. Tāpaso desanāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Maggenevassa abhiññā āgatā. So ehibhikkhu hutvā iddhimayapattacīvaradharo tucchakūṭāgāraṃ pāvisi. སྟོན་པ་སཙྩ་བནྡྷ་ཞེས་བྱ་བའི་རི་ལ་བྱོན་ནས་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་བཞག་གོ། །རི་དེ་ན་སཙྩ་བནྡྷ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟ་བ་ལོག་པའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞིག་གནས་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ལ་ལྟ་བ་ལོག་པ་སློབ་ཅིང་རྙེད་པ་དང་གྲགས་པའི་རྩེ་མོར་སོན་ནས་གནས་སོ། །ཁོང་གི་ཁོང་ན་བུམ་པའི་ནང་གི་སྒྲོན་མེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་ས་བོན་འབར་བཞིན་ཡོད་དོ། །སྟོན་པས་དེ་གཟིགས་ནས། “འདི་ལ་ཆོས་བཤད་པར་བྱའོ།” ཞེས་བྱོན་ཏེ་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་དེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་རེག་གོ། །ལམ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མངོན་ཤེས་རྣམས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ནི་ “དགེ་སློང་ཚུར་ཤོག” ཅེས་པའི་སྒོ་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་གྲུབ་པའི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་འཛིན་པའི་དགེ་སློང་དུ་གྱུར་ཏེ། སྟོང་པར་ལུས་པའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་དེར་ཞུགས་སོ།། Bhagavā [Pg.25] kūṭāgāragatehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vāṇijagāmaṃ gantvā, kūṭāgārāni adissamānakāni katvā, vāṇijagāmaṃ pāvisi. Vāṇijā buddhappamukhassa saṅghassa mahādānaṃ datvā satthāraṃ makulakārāmaṃ nayiṃsu. Satthā maṇḍalamāḷaṃ pāvisi. Mahājano yāva satthā bhattadarathaṃ paṭippassambheti, tāva pātarāsaṃ katvā uposathaṅgāni samādāya bahuṃ gandhañca pupphañca ādāya dhammassavanatthāya ārāmaṃ paccāgamāsi. Satthā dhammaṃ desesi. Mahājanassa bandhanamokkho jāto, mahantaṃ buddhakolāhalaṃ ahosi. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་ལ་བཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚོང་པའི་གྲོང་དུ་བྱོན་ནས། ཁང་པ་བརྩེགས་པ་རྣམས་མི་སྣང་བར་མཛད་དེ་ཚོང་པའི་གྲོང་དུ་ཞུགས་སོ། །ཚོང་པ་རྣམས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་གཙོ་བྱས་པའི་དགེ་འདུན་ལ་བསོད་སྙོམས་ཆེན་པོ་ཕུལ་ནས། སྟོན་པ་མ་ཀུ་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བར་སྤྱན་དྲངས་སོ། །སྟོན་པ་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཟླུམ་པོར་ཞུགས་སོ། །སྟོན་པས་སྐུ་ངལ་གསོ་བའི་བར་དུ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྔ་དྲོའི་ཟས་ཟོས་ཤིང་གསོ་སྦྱོང་གི་ཡན་ལག་རྣམས་བླངས་ཏེ། དྲི་དང་མེ་ཏོག་མང་པོ་ཐོགས་ནས་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་དགའ་ར་བར་ཕྱིར་འོངས་སོ། །སྟོན་པས་ཆོས་བསྟན་ཏོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོ་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བར་གྱུར་ཅིང་། སངས་རྒྱས་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་ཀུན་ཏུ་གྲགས་སོ།། Satthā mahājanassa saṅgahatthāya sattāhaṃ tattheva vasi, aruṇaṃ pana mahāgandhakuṭiyaṃyeva uṭṭhapesi. Sattāhampi dhammadesanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tattha sattāhaṃ vasitvā, vāṇijagāme piṇḍāya caritvā, ‘‘tvaṃ idheva vasāhī’’ti puṇṇattheraṃ nivattetvā antare nammadānadī nāma atthi, tassā tīraṃ agamāsi. Nammadā nāgarājā satthu paccuggamanaṃ katvā, nāgabhavanaṃ pavesetvā, tiṇṇaṃ ratanānaṃ sakkāraṃ akāsi. Satthā tassa dhammaṃ kathetvā nāgabhavanā nikkhami. So ‘‘mayhaṃ, bhante, paricaritabbaṃ dethā’’ti yāci. Bhagavā nammadānadītīre padacetiyaṃ dassesi. Taṃ vīcīsu āgatāsu pidhīyati, gatāsu vivarīyati. Mahāsakkārapattaṃ ahosi. Satthā tato nikkhamitvā saccabandhapabbataṃ gantvā saccabandhaṃ āha – ‘‘tayā mahājano apāyamagge otārito. Tvaṃ idheva vasitvā, etesaṃ laddhiṃ vissajjāpetvā, nibbānamagge patiṭṭhāpehī’’ti. Sopi paricaritabbaṃ yāci. Satthā ghanapiṭṭhipāsāṇe allamattikapiṇḍamhi lañchanaṃ viya padacetiyaṃ dassesi. Tato jetavanameva gato. Etamatthaṃ sandhāya teneva antaravassenātiādi vuttaṃ. སྟོན་པས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་དེ་ཉིད་དུ་བཞུགས་སོ། །འོན་ཀྱང་སྐྱ་རེངས་ནི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་གྱི་དྲི་གཙང་ཁང་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་ཤར་བར་མཛད་དོ། །ཞག་བདུན་པོ་དེ་དག་གི་ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་སྐྱེ་བོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་གིས་ཆོས་མངོན་པར་རྟོགས་སོ། །དེ་ན་ཞག་བདུན་བཞུགས་ནས་ཚོང་པའི་གྲོང་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་གཤེགས་ཏེ། “ཁྱོད་འདི་ཉིད་དུ་སྡོད་ཅིག” ཅེས་གནས་བརྟན་པུཎྞ་ཕྱིར་བཟློག་ནས། ལམ་བར་ན་ནམྨ་དཱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆུ་ཀླུང་ཡོད་པ་དེའི་འགྲམ་དུ་གཤེགས་སོ། །ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་ནམྨ་དཱས་སྟོན་པ་ལ་བསུ་བ་བྱས་ཏེ་ཀླུའི་གནས་སུ་སྤྱན་དྲངས་ནས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་མཆོད་པ་བྱས་སོ། །སྟོན་པས་དེ་ལ་ཆོས་བཤད་དེ་ཀླུའི་གནས་ལས་བྱུང་ངོ། །དེས་ “བཙུན་པ། བདག་གིས་མཆོད་པར་བྱ་བའི་རྟེན་ཞིག་སྩོལ་ཅིག” ཅེས་གསོལ་བ་བཏབ་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནམྨ་དཱའི་ཆུ་འགྲམ་དུ་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནི་ཆུ་རླབས་འོངས་པའི་ཚེ་འགེབས་ཤིང་། ཕྱིར་དེངས་པའི་ཚེ་མངོན་པར་འགྱུར་ཏེ། མཆོད་པ་ཆེན་པོའི་གནས་སུ་གྱུར་ཏོ། །སྟོན་པ་དེ་ལས་གཤེགས་ཏེ་སཙྩ་བནྡྷའི་རི་ལ་བྱོན་ནས་སཙྩ་བནྡྷ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “ཁྱོད་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་མང་པོ་ངན་འགྲོའི་ལམ་དུ་བཅུག་པས། ཁྱོད་འདི་ཉིད་དུ་གནས་ཏེ་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ལོག་པ་དོར་དུ་བཅུག་ནས་མྱང་འདས་ཀྱི་ལམ་ལ་དགོད་པར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་གསུངས་སོ། །ཁོང་གིས་ཀྱང་མཆོད་པའི་རྟེན་ཞིག་གསོལ་བས། སྟོན་པས་རྡོ་ལེབ་མཁྲེགས་པོའི་སྟེང་དུ་འདམ་རྫབ་རློན་པའི་སྟེང་དུ་ཕྱག་རྒྱ་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་ཉིད་དུ་གཤེགས་སོ། །དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་ “དེའི་ཕྱིར་དབྱར་གྱི་ནང་དུ” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Parinibbāyīti anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Mahājano therassa satta divasāni sarīrapūjaṃ katvā, bahūni gandhakaṭṭhāni samodhānetvā, sarīraṃ jhāpetvā dhātuyo ādāya cetiyaṃ akāsi. Sambahulā bhikkhūti therassa āḷāhanaṭṭhāne ṭhitabhikkhū. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Chaṭṭhaṃ uttānameva. “ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ” ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་གནས་བརྟན་གྱི་སྐུ་གདུང་ལ་མཆོད་པ་བྱས་ཤིང་། ཙན་དན་གྱི་ཤིང་མང་པོ་སྤུངས་ཏེ་སྐུ་གདུང་ཞུགས་ལ་ཕུལ་ནས་རིང་བསྲེལ་རྣམས་བླངས་ཏེ་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་སོ། །“དགེ་སློང་མང་པོ” ཞེས་པ་ནི་གནས་བརྟན་གྱི་དུར་ཁྲོད་ན་གནས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །མདོ་དྲུག་པའང་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། 7-8. Paṭhamaejāsuttādivaṇṇanā ༧-༨. སྲེད་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 90-91. Sattame [Pg.26] ejāti taṇhā. Sā hi calanaṭṭhena ejāti vuccati. Sāva ābādhanaṭṭhena rogo, anto dussanaṭṭhena gaṇḍo, nikantanaṭṭhena sallaṃ. Tasmāti yasmā ejā rogo ceva gaṇḍo ca sallañca, tasmā. Cakkhuṃ na maññeyyātiādi vuttanayameva, idhāpi sabbaṃ heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā dassitaṃ. Aṭṭhamaṃ vuttanayameva. ༩༠-༩༡. མདོ་བདུན་པ་ལས། “ཨེ་ཛཱ” ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པའོ། །དེ་ནི་གཡོ་བའི་དོན་གྱིས་ན་སྲེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ནད་དང་། ནང་ནས་རུལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་འབྲས་དང་། ཟུག་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ཟུག་རྔུའོ། །“དེའི་ཕྱིར” ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་སྲེད་པ་ནི་ནད་དང་འབྲས་དང་ཟུག་རྔུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“མིག་ལ་བདག་གིར་མི་འཛིན” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ཡང་འོག་ནས་བླངས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་ཏོ། །མདོ་བརྒྱད་པའང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། 9-10. Paṭhamadvayasuttādivaṇṇanā ༩-༡༠. ཟུང་གི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། 92-93. Navame dvayanti dve dve koṭṭhāse. Dasame itthetaṃ dvayanti evametaṃ dvayaṃ. Calañceva byathañcāti attano sabhāvena asaṇṭhahanato calati ceva byathati ca. Yopi hetu yopi paccayoti cakkhuviññāṇassa vatthārammaṇaṃ hetu ceva paccayo ca. Kuto niccaṃ bhavissatīti kena kāraṇena niccaṃ bhavissati. Yathā pana dāsassa dāsiyā kucchismiṃ jāto putto parova dāso hoti, evaṃ aniccameva hotīti attho. Saṅgatīti sahagati. Sannipātoti ekato sannipatanaṃ. Samavāyoti ekato samāgamo. Ayaṃ vuccati cakkhusamphassoti iminā saṅgatisannipātasamavāyasaṅkhātena paccayena uppannattā paccayanāmeneva saṅgati sannipāto samavāyoti ayaṃ vuccati cakkhusamphasso. ༩༢-༩༣. མདོ་དགུ་པ་ལས། “ཟུང” ཞེས་པ་ནི་ཆ་གཉིས་གཉིས་སོ། །མདོ་བཅུ་པ་ལས། “འདི་ལྟར་ཟུང་འདི” ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཟུང་འདིའོ། །“གཡོ་ཞིང་འཇིག་པ” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་གཡོ་ཞིང་འཇིག་པའོ། །“རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དང་རྐྱེན་གང་ཡིན་པ” ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཉིད་དོ། །“གང་ལས་རྟག་པར་འགྱུར” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་རྟག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་བྲན་ཕོ་དང་བྲན་མོའི་མངལ་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་ནི་བྲན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན། མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“འདུ་བ” ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་འགྲོ་བའོ། །“འདུས་པ” ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་འདུ་བའོ། །“ཚོགས་པ” ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་འཕྲད་པའོ། །“འདི་ནི་མིག་གི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ” ཞེས་པ་ནི། འདུ་བ་དང་འདུས་པ་དང་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྐྱེན་འདི་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། རྐྱེན་གྱི་མིང་ཉིད་ཀྱིས་འདུ་བ་དང་འདུས་པ་དང་ཚོགས་པ་སྟེ། འདི་ནི་མིག་གི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ།། Sopi hetūti phassassa vatthu ārammaṇaṃ sahajātā tayo khandhāti ayaṃ hetu. Phuṭṭhoti upayogatthe paccattaṃ, phassena phuṭṭhameva gocaraṃ vedanā vedeti, cetanā ceteti, saññā sañjānātīti attho. Phuṭṭhoti vā phassasamaṅgīpuggalo, phassena phuṭṭhārammaṇameva vedanādīhi vedeti ceteti sañjānātītipi vuttaṃ hoti. Iti imasmiṃ sutte samatiṃsakkhandhā kathitā honti. Kathaṃ? Cakkhudvāre tāva vatthu ceva ārammaṇañca rūpakkhandho, phuṭṭho vedetīti vedanākkhandho, cetetīti saṅkhārakkhandho, sañjānātīti saññākkhandho, vijānātīti viññāṇakkhandhoti. Sesadvāresupi eseva nayo. Manodvārepi hi vatthurūpaṃ ekantato rūpakkhandho, rūpe pana ārammaṇe sati ārammaṇampi rūpakkhandhoti cha pañcakātiṃsa honti. Saṅkhepena panete chasupi dvāresu pañceva [Pg.27] khandhāti sapaccaye pañcakkhandhe aniccāti vitthāretvā vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayena idaṃ suttaṃ desitanti. «rgyu de yang» zhes pa ni reg pa'i rten dang dmigs pa dang lhan cig skyes pa'i phung po gsum po de ni rgyu yin no/ /«reg pa» zhes pa ni las kyi don la byed pa po'i sgra ste/ reg pas reg par gyur pa'i yul nyid la tshor bas myong bar byed/ sems pas sems par byed/ 'du shes kyis 'du shes par byed do zhes pa'i don to/ /yang na «reg pa» zhes pa ni reg pa dang ldan pa'i gang zag gis reg pas reg par gyur pa'i yul nyid la tshor ba la sogs pas myong bar byed/ sems par byed/ 'du shes par byed do zhes kyang brjod pa yin no/ /de ltar mdo 'di la phung po sum cu bstan pa yin no/ /ci ltar zhe na? re zhig mig gi sgo la rten dang dmigs pa nyid gzugs kyi phung po yin la/ reg pas myong bar byed pa ni tshor ba'i phung po dang/ sems par byed pa ni 'du byed kyi phung po dang/ 'du shes par byed pa ni 'du shes kyi phung po dang/ rnam par shes par byed pa ni rnam par shes pa'i phung po'o/ /sgo lhag ma rnams la yang tshul di nyid shes par bya'o/ /yid kyi sgo la yang rten gyi gzugs ni nges par gzugs kyi phung po yin la/ gzugs kyi yul yod pa na dmigs pa yang gzugs kyi phung po yin pas/ lnga tshan drug ste sum cu thams cad du 'gyur ro/ /mdor bsdus na ni sgo drug po thams cad la phung po lnga nyid yin pas/ rkyen dang bcas pa'i phung po lnga po rnams mi rtag pa'o zhes rgyas par bshad pa na/ rtogs par 'gyur ba rnams kyi bsam pa'i dbang gis mdo 'di gsungs so/ Channavaggo navamo. skye mched drug gi sde tshan te dgu pa'o/ 10. Saḷavaggo ༡༠. drug gi sde tshan/ 1. Adantaaguttavaṇṇanā ༡. ma dul ba dang ma bsrungs pa bshad pa/ 94. Saḷavaggassa paṭhame adantāti adamitā. Aguttāti agopitā. Arakkhitāti na rakkhitā. Asaṃvutāti apihitā. Dukkhādhivāhā hontīti nerayikādibhedaṃ adhikadukkhaṃ āvahanakā honti. Sukhādhivāhā hontīti jhānamaggaphalapabhedaṃ adhikasukhaṃ āvahanakā honti. Adhivahātipi pāṭho, esevattho. ༩༤. drug gi sde tshan gyi dang po la/ «ma dul ba» zhes pa ni ma bcom pa'o/ /«ma bsrungs pa» zhes pa ni ma bskyangs pa'o/ /«ma bsrungs pa» zhes pa ni ma bsrungs pa nyid do/ /«ma bsdams pa» zhes pa ni ma bkab pa'o/ /«sdug bsngal 'dren par 'gyur ba» zhes pa ni dmyal ba la sogs pa'i dbye bas lhag pa'i sdug bsngal 'dren par byed pa rnams su 'gyur ba'o/ /«bde ba 'dren par 'gyur ba» zhes pa ni bsam gtan dang lam dang 'bras bu'i dbye bas lhag pa'i bde ba 'dren par byed pa rnams su 'gyur ba'o/ /«'dren pa» zhes kyang klog rgyun yod de/ don ni 'di nyid do/ Saḷevāti cha eva. Asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchatīti yesu āyatanesu saṃvaravirahito dukkhaṃ pāpuṇāti. Tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisunti ye tesaṃ āyatanānaṃ saṃvaraṃ vindiṃsu paṭilabhiṃsu. Viharantānavassutāti viharanti anavassutā atintā. «drug po nyid» ces pa ni drug po kho na'o/ /«ma bsdams pa gang la sdug bsngal la reg par 'gyur ba» zhes pa ni skye mched gang rnams la sdom pa dang bral bas sdug bsngal la reg par 'gyur ba'o/ /«de rnams kyi sdom pa gang gis shes pa» zhes pa ni gang zhig gis skye mched de rnams kyi sdom pa rnyed cing thob par gyur pa'o/ /«chags pa med par gnas pa» zhes pa ni chags pas ma btsan par gnas pa'o/ Asāditañca sādunti assādavantañca madhurañca. Phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkheti sukhaphassañca dukkhaphassañcāti idaṃ phassadvayaṃ upekkhe, upekkhāmevettha uppādeyyāti attho. Phassadvayaṃ sukhadukkhaṃ upekkhoti vā pāṭho, phassahetukaṃ sukhadukkhaṃ upekkho, sukhe anurodhaṃ dukkhe ca virodhaṃ anuppādento upekkhako bhaveyyātipi attho. Anānuruddho aviruddho kenacīti kenaci saddhiṃ neva anuruddho na viruddho bhaveyya. «ma chags pa dang chags pa» zhes pa ni ro myang dang bcas pa dang mngar ba'o/ /«reg pa gnyis kyi bde sdug la btang snyoms su byed pa» zhes pa ni bde ba'i reg pa dang sdug bsngal gyi reg pa ste/ reg pa gnyis po 'di la btang snyoms su bya ste/ 'di la btang snyoms nyid bskyed par bya'o zhes pa'i don to/ /yang na «reg pa gnyis kyi bde sdug la btang snyoms» zhes kyang klog rgyun yod de/ reg pa'i rgyu las byung ba'i bde sdug la btang snyoms su byed cing/ bde ba la rjes su chags pa dang sdug bsngal la khong khro ba mi bskyed par btang snyoms su gnas par 'gyur ro zhes kyang don shes par bya'o/ /«mthun par mi 'gyur zhing mi mthun pa med pa» zhes pa ni su dang yang lhan cig mthun par mi 'gyur zhing mi mthun par mi 'gyur ba'o/ Papañcasaññāti kilesasaññāya papañcasaññā nāma hutvā. Itarītarā narāti lāmakasattā papañcayantā upayantīti papañcayamānā vaṭṭaṃ upagacchanti. Saññinoti sasaññā sattā. Manomayaṃ gehasitañca sabbanti sabbameva pañcakāmaguṇagehanissitaṃ manomayaṃ vitakkaṃ. Panujjāti panuditvā nīharitvā. Nekkhammasitaṃ irīyatīti dabbajātiko bhikkhu nekkhammasitaṃ iriyena irīyati. «spros pa'i 'du shes» zhes pa ni nyon mongs pa'i 'du shes kyis spros pa'i 'du shes can zhes bya bar gyur te/ /«skye bo mchog dman rnams» zhes pa ni sems can dman pa dang mchog rnams so/ /«spros pa byed cing nye bar 'gro ba» zhes pa ni spros pa byed bzhin du 'khor ba la nye bar 'gro ba'o/ /«'du shes can rnams» zhes pa ni 'du shes dang bcas pa'i sems can rnams so/ /«yid las byung ba dang khyim la brten pa thams cad» ces pa ni thams cad kyang 'dod pa'i yon tan lnga'i khyim la brten pa'i yid las byung ba'i rnam par rtog pa'o/ /«bsal ba» zhes pa ni bskrad cing phyir bton te/ /«nges par 'byung ba la brten nas spyod pa» zhes pa ni mkhas pa'i rang bzhin can gyi dge slong gis nges par 'byung ba la brten pa'i spyod lam gyis spyod pa'o/ Chassu yadā [Pg.28] subhāvitoti chasu ārammaṇesu yadā suṭṭhu bhāvito. Phuṭṭhassa cittaṃ na vikampate kvacīti sukhaphassena vā dukkhaphassena vā phuṭṭhassa kismiñci cittaṃ na kampati na vedhati. Bhavattha jātimaraṇassa pāragāti jātimaraṇānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gamakā hotha. «drug la nam zhig legs par goms pa» zhes pa ni yul drug po rnams la nam zhig legs par goms par byas pa'o/ /«reg kyang sems ni gang du'ang mi gyo ba» zhes pa ni bde ba'i reg pas sam sdug bsngal gyi reg pas reg kyang gang la'ang sems mi gyo zhing mi 'dar ba'o/ /«skye ba dang 'chi ba'i pha rol tu phyin par 'gyur ro» zhes pa ni skye ba dang 'chi ba'i pha rol mya ngan las 'das par 'gro bar 'gyur ba'o/ 2. Mālukyaputtasuttavaṇṇanā ༢. ma lu ky'i bu'i mdo bshad pa/ 95. Dutiye mālukyaputtoti mālukyabrāhmaṇiyā putto. Etthāti etasmiṃ tava ovādāyācane. Iminā theraṃ apasādetipi ussādetipi. Kathaṃ? Ayaṃ kira daharakāle rūpādīsu pamajjitvā pacchā mahallakakāle araññavāsaṃ patthento kammaṭṭhānaṃ yācati. Atha bhagavā ‘‘ettha dahare kiṃ vakkhāma? Mālukyaputto viya tumhepi taruṇakāle pamajjitvā mahallakakāle araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kareyyāthā’’ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ apasādeti nāma. ༩༥. gnyis pa la «ma lu ky'i bu» zhes pa ni bram ze mo ma lu ky'i bu'o/ /«'di la» zhes pa ni khyod kyis gdams ngag 'di ltar gsol ba la'o/ /'dis gnas brtan la smad pa dang bstod pa yang byed do/ /ci ltar zhe na? 'di ltar gnas brtan 'di gzhon nu'i dus su gzugs la sogs pa la bag med par gyur te/ rjes su rgas pa'i dus su dgon par gnas par 'dod bzhin du sgom pa'i dmigs pa gsol ba yin no/ /de nas bcom ldan 'das kyis "'di la gzhon nu rnams la ci zhig smra bar bya/ ma lu ky'i bu bzhin du khyod rang rnams kyang gzhon nu'i dus su bag med par gyur te/ rgas pa'i dus su dgon par zhugs nas dge sbyong gi chos byed par 'gyur ram" zhes pa'i bsam pa 'dis gsungs pas gnas brtan la smad pa zhes bya'o/ Yasmā pana thero mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kātukāmo, tasmā bhagavā ‘‘ettha dahare kiṃ vakkhāma? Ayaṃ amhākaṃ mālukyaputto mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kattukāmo kammaṭṭhānaṃ yācati, tumhe nāma taruṇakālepi vīriyaṃ na karothā’’ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ ussādeti nāma. yang gnas brtan rgas pa'i dus su yang dgon par zhugs nas dge sbyong gi chos byed par 'dod pa'i phyir/ de'i phyir bcom ldan 'das kyis "'di la gzhon nu rnams la ci zhig smra bar bya/ nga'i ma lu ky'i bu 'di ni rgas pa'i dus su yang dgon par zhugs nas dge sbyong gi chos byed par 'dod pas sgom pa'i dmigs pa gsol ba yin na/ khyod rang rnams ni gzhon nu'i dus su yang brtson 'grus mi byed do" zhes pa'i bsam pa 'dis gsungs pas gnas brtan la bstod pa zhes bya'o/ Yatra hi nāmāti yo nāma. Kiñcāpāhanti kiñcāpi ‘‘ahaṃ mahallako’’ti ñātaṃ. Yadi ahaṃ mahallako, mahallako samānopi sakkhissāmi samaṇadhammaṃ kātuṃ, desetu me, bhante, bhagavāti adhippāyena mahallakabhāvaṃ anuggaṇhanto ovādañca pasaṃsanto evamāha. «gang gi phyir» zhes pa ni gang zhig go/ /«ci yang bdag gis» zhes pa ni ci yang "bdag rgas so" zhes shes pa'o/ /gal te bdag rgas kyang/ rgas par gyur kyang dge sbyong gi chos byed par nus par 'gyur bas/ bcom ldan 'das kyis bdag la chos bstan du gsol zhes pa'i bsam pas rgas pa'i dngos po la mi rten par gdams ngag la bstod par 'dod pas de skad du gsol to/ Adiṭṭhā adiṭṭhapubbāti imasmiṃ attabhāve adiṭṭhā atītepi adiṭṭhapubbā. Na ca passasīti etarahipi na passasi. Na ca te hoti passeyyanti evaṃ samannāhāropi te yattha natthi, api nu te tattha chandādayo uppajjeyyunti pucchati. «ma mthong ba sngon chad ma mthong ba» zhes pa ni lus 'di la ma mthong ba dang 'das pa'i dus su yang sngon chad ma mthong ba'o/ /«mi mthong ba» zhes pa ni da lta yang mi mthong ba'o/ /«khyod la mthong bar 'gyur snyam pa med pa» zhes pa ni de ltar yid la byed pa yang khyod la gang du med pa de la/ ci khyod la de la 'dun pa la sogs pa skye bar 'gyur ram zhes bcom ldan 'das kyis 'dri bar mdzad do/ Diṭṭhe diṭṭhamattanti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati. Cakkhuviññāṇañhi rūpe rūpamattameva passati, na niccādisabhāvaṃ, iti sesaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva cittaṃ bhavissatīti attho. Atha vā [Pg.29] diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ, rūpe rūpavijānananti attho. Mattāti pamāṇaṃ, diṭṭhaṃ mattā assāti diṭṭhamattaṃ, cittaṃ, cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā āpāthagatarūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva javanaṃ bhavissati, cakkhuviññāṇapamāṇeneva javanaṃ ṭhapessāmīti. Atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ. Yathā taṃ na rajjati, na dussati, na muyhati, evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi, nāhaṃ taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti ayamettha attho. Eseva nayo sutamutesu. «mthong ba la mthong ba tsam» zhes pa ni gzugs kyi skye mched la mig gi rnam par shes pas mthong ba la mthong ba tsam du 'gyur ro/ /mig gi rnam par shes pas ni gzugs la gzugs tsam kho na mthong gi/ rtag pa la sogs pa'i rang bzhin mi mthong bas/ de ltar rnam par shes pa lhag ma rnams kyis kyang bdag gi sems 'di la mthong ba tsam kho na 'gyur ro zhes pa'i don to/ /yang na «mthong ba la mthong ba» zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pa ste/ gzugs la gzugs rnam par shes pa'i rang bzhin no zhes pa'i don to/ /«tsam» zhes pa ni tshad de/ mthong ba tshad du yod pas mthong ba tsam mo/ /sems te/ bdag gi sems mig gi rnam par shes pa tsam kho na 'gyur ro zhes pa'i don to/ /'di gsungs pa yin te/ ji ltar snang bar gyur pa'i gzugs la mig gi rnam par shes pa chags pa med khong khro med rmongs pa med pa de bzhin du/ chags pa la sogs pa dang bral bas mig gi rnam par shes pa tsam kho na'i 'jug pa 'gyur la/ mig gi rnam par shes pa'i tshad nyid kyis 'jug pa gnas par bya'o zhes pa'i bsam pa'o/ /yang na «mthong ba» zhes bya ba ni mig gi rnam par shes pas mthong ba'i gzugs so/ /«mthong ba la mthong ba tsam» zhes bya ba ni de nyid la skyes pa'i sampaṭicchana dang santīraṇa dang voṭṭhabbana zhes bya ba'i sems gsum po'o/ /ji ltar de chags pa med khong khro med rmongs pa med pa de bzhin du/ snang bar gyur pa'i gzugs la dang len la sogs pa'i tshad de nyid kyis 'jug pa bskyed par bya ste/ bdag gis tshad de las 'das nas chags pa la sogs pa'i dbang gis skye bar mi ster ro zhes pa 'di 'dir don to/ /thos pa dang bye brag phyed pa rnams la yang tshul 'di nyid do/ Viññāte viññātamattanti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ, tasmiṃ viññāte viññātamattanti āvajjanapamāṇaṃ. Yathā āvajjanena na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanapamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho. «rnam par shes pa la rnam par shes pa tsam» zhes pa la/ 'dir ni rnam par shes pa zhes bya ba yid kyi sgo'i yid la byed pas rnam par shes pa'i yul lo/ /rnam par shes pa de la «rnam par shes pa tsam» zhes pa ni yid la byed pa'i tshad do/ /ji ltar yid la byed pas chags pa med khong khro med rmongs pa med pa de bzhin du/ chags pa la sogs pa'i dbang gis skye bar mi ster bar yid la byed pa'i tshad nyid kyis sems gnas par bya'o zhes pa 'di 'dir don to/ Yatoti yadā. Tatoti tadā. Na tenāti tena rāgena vā ratto, dosena vā duṭṭho, mohena vā mūḷho na bhavissati. Tato tvaṃ mālukyaputta na tatthāti yadā tvaṃ tena rāgena vā dosamohehi vā ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi, tadā tvaṃ na tattha tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā paṭibaddho allīno patiṭṭhito nāma bhavissasi. Nevidhātiādi vuttatthameva. «gang las» zhes pa ni nam zhig go/ /«de las» zhes pa ni de'i tshe'o/ /«de las ma yin» zhes pa ni chags pa de nyid kyis chags pa dang/ zhe sdang gis sdaṅ ba dang/ gti mug gis rmongs par mi 'gyur ba'o/ /«de nas khyod ma lu ky'i bu de la med de» zhes pa ni nam zhig khyod chags pa de dang zhe sdang gti mug rnams kyis chags pa dang sdaṅ ba dang rmongs par mi 'gyur ba de'i tshe/ khyod mthong ba dang thos pa dang bye brag phyed pa dang rnam par shes pa de la 'brel ba dang chags pa dang gnas pa zhes bya bar mi 'gyur ro/ /«'di na med» ces pa la sogs pa ni bshad zin pa'i don nyid do/ Sati muṭṭhāti sati naṭṭhā. Tañca ajjhosāti taṃ ārammaṇaṃ gilitvā. Abhijjhā ca vihesā cāti abhijjhāya ca vihiṃsāya ca. Atha vā ‘‘tassa vaḍḍhantī’’ti padenāpi saddhiṃ yojetabbaṃ, abhijjhā ca vihesā cāti imepi dve dhammā tassa vaḍḍhantīti attho. «dran pa nyams pa» zhes pa ni dran pa stor ba'o/ /«de la mngon par zhen pa» zhes pa ni yul de mid nas so/ /«brnab sems dang rnam par 'tshe ba» zhes pa ni brnab sems dang rnam par 'tshe ba'o/ /yang na "de la 'phel bar 'gyur" zhes pa'i tshig dang yang lhan cig sbyar bar bya ste/ brnab sems dang rnam par 'tshe ba zhes pa'i chos gnyis po 'di dag kyang de la 'phel bar 'gyur ro zhes pa'i don to/ Cittamassūpahaññatīti abhijjhāvihesāhi assa cittaṃ upahaññati. Ācinatoti ācinantassa. Ārā nibbāna vuccatīti evarūpassa puggalassa nibbānaṃ nāma dūre pavuccati. Ghatvāti ghāyitvā. Bhotvāti bhutvā sāyitvā [Pg.30] lehitvā. Phussāti phusitvā. Paṭissatoti paṭissatisaṅkhātāya satiyā yutto. Sevato cāpi vedananti catumaggasampayuttaṃ nibbattitalokuttaravedanaṃ sevantassa. Khīyatīti khayaṃ gacchati. Kiṃ taṃ? Dukkhampi kilesajātampi. Aññataroti asītiyā mahāsāvakānaṃ abbhantaro eko. Iti imasmiṃ sutte gāthāhipi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ. «de'i sems ni nyams par 'gyur» zhes pa ni brnab sems dang rnam par 'tshe bas de'i sems nyams par byed pa'o/ /«gsog pa la» zhes pa ni gsog par byed pa la'o/ /«mya ngan las 'das pa thag ring du gsungs so» zhes pa ni de lta bu'i rang bzhin can gyi gang zag la mya ngan las 'das pa zhes bya ba thag ring po nyid du gsungs so/ /«snoms nas» zhes pa ni bsnams nas so/ /«zos nas» zhes pa ni zos shing myangs nas so/ /«reg nas» zhes pa ni reg nas so/ /«so sor dran pa» zhes pa ni so sor dran pa zhes bya ba'i dran pa dang ldan pa'o/ /«tshor ba la yang bsten pa» zhes pa ni lam bzhi dang mtshung par ldan pa'i 'jig rten las 'das pa'i tshor ba bskyed pa la bsten pa'o/ /«zad par 'gyur» zhes pa ni zad par 'gro ba'o/ /gang zhig zad par 'gyur zhe na? sdug bsngal dang nyon mongs kyi tshogs kyang zad par 'gyur ro/ /«gang zhig» ces pa ni nyan thos chen po brgyad cu'i nang nas gcig go/ /de ltar mdo 'di la tshigs su bcad pas kyang 'khor ba dang 'khor ba las ldog pa nyid bstan to/ 3. Parihānadhammasuttavaṇṇanā ༣. yongs su nyams pa'i chos kyi mdo bshad pa/ 96. Tatiye parihānadhammanti parihānasabhāvaṃ. Abhibhāyatanānīti abhibhavitāni āyatanāni. Sarasaṅkappāti ettha sarantīti sarā, dhāvantīti attho. Sarā ca te saṅkappā ca sarasaṅkappā. Saṃyojaniyāti bandhaniyā bandhanassa paccayabhūtā. Tañce bhikkhūti taṃ evaṃ uppannaṃ kilesajātaṃ, taṃ vā ārammaṇaṃ. Adhivāsetīti citte āropetvā vāseti. Nappajahatīti chandarāgappahānena na pajahati. Evaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ. Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti etaṃ buddhena bhagavatā abhibhavitaṃ āyatananti kathitaṃ. Idha dhammaṃ pucchitvā vibhajantena puggalena dhammo dassito. ༩༦. gsum pa la «yongs su nyams pa'i chos» zhes pa ni yongs su nyams pa'i rang bzhin no/ /«zil gyis gnon pa'i skye mched rnams» zhes pa ni zil gyis gnon par byed pa'i skye mched rnams so/ /«dran pa'i rnam par rtog pa» zhes pa la/ 'dir dran par byed pas na dran pa ste/ rgyug par byed pa'i don to/ /dran pa de dag kyang yin la rnam par rtog pa yang yin pas dran pa'i rnam par rtog pa'o/ /«kun tu sbyor bar 'gyur ba» zhes pa ni 'ching bar byed pa ste/ 'ching ba'i rkyen du gyur pa'o/ /«dge slong de la» zhes pa ni de ltar skyes pa'i nyon mongs kyi tshogs de la'am/ yul de la'o/ /«dang du len pa» zhes pa ni sems la bzhag nas gnas par byed pa'o/ /«mi spong ba» zhes pa ni 'dun pa'i 'dod chags spangs pas mi spong ba'o/ /de bzhin du tshig thams cad la sbyar bar bya'o/ /«'di ni bcom ldan 'das kyis zil gyis gnon pa'i skye mched du gsungs so» zhes pa ni 'di ni sangs rgyas bcom ldan 'das kyis zil gyis gnon pa'i skye mched do zhes gsungs pa'o/ /'dir chos dris nas rnam par 'byed pas gang zag gi sgo nas chos bstan to/ 4. Pamādavihārīsuttavaṇṇanā ༤. bag med par gnas pa'i mdo bshad pa/ 97. Catutthe asaṃvutassāti apihitassa na pidahitvā sañchāditvā ṭhapitassa. Byāsiñcatīti viāsiñcati, kilesatintaṃ hutvā vattati. Pāmojjanti dubbalapīti. Pītīti balavapīti. Passaddhīti darathapassaddhi. Dhammā na pātubhavantīti samathavipassanādhammā na uppajjanti. Imasmiṃ sutte puggalaṃ pucchitvā vibhajantena dhammena puggalo dassito. ༩༧. bzhi pa la «ma bsdams pa» zhes pa ni ma bkab pa ste/ ma bkab cing ma bsrungs par bzhag pa'o/ /«mngon par gtor bar byed» ces pa ni rnam par gtor bar byed de/ nyon mongs pas btsan par gyur nas 'jug pa'o/ /«mgu ba» zhes pa ni stobs chung ba'i dga' ba'o/ /«dga' ba» zhes pa ni stobs dang ldan pa'i dga' ba'o/ /«shin tu sbyangs pa» zhes pa ni tsha gdung shin tu sbyangs pa'o/ /«chos rnams mngon du mi 'gyur ba» zhes pa ni zhi gnas dang lhag mthong gi chos rnams mi skye ba'o/ /mdo 'di la gang zag dris nas rnam par 'byed pas chos kyi sgo nas gang zag bstan to/ 5. Saṃvarasuttavaṇṇanā ༥. སྡོམ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 98. Pañcame kathañca, bhikkhave, asaṃvaroti idaṃ maggakusalassa vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇheyyāsīti paṭhamaṃ pahātabbamaggakkhānaṃ viya uddesakkamena avatvā desanākusalatāya paṭhamaṃ pahātabbadhammakkhānavasena vuttanti veditabbaṃ. Idha dhammaṃ pucchitvā dhammova vibhatto. ༩༨. ལྔ་པ་ལ། “དགེ་སློང་དག་ཇི་ལྟར་ན་སྡོམ་པ་མེད་པ་ཡིན”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་འདི་ནི། ལམ་ལ་མཁས་པས་གཡོན་ཕྱོགས་བོར་ནས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཟུངས་ཤིག་ཅེས་པ་ལྟར། ཐོག་མར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལམ་བསྟན་པ་བཞིན་དུ། ཆོས་བསྟན་པའི་གོ་རིམ་ལྟར་མ་གསུངས་པར། གསུང་རབ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་བསྟན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ཆོས་དྲིས་ནས་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ། ། 6. Samādhisuttavaṇṇanā ༦. ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 99. Chaṭṭhe [Pg.31] samādhinti cittekaggataṃ. Idañhi suttaṃ cittekaggatāya parihāyamāne disvā, ‘‘imesaṃ cittekaggataṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā kathitaṃ. ༩༩. དྲུག་པ་ལ། “ཏིང་ངེ་འཛིན”ཞེས་པ་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །མདོ་འདི་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ལས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་གཟིགས་ནས། “འདི་དག་གིས་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ཐོབ་ན་ལས་ཀྱི་ས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ”ཞེས་མཁྱེན་ནས་གསུངས་སོ། ། 7. Paṭisallānasuttavaṇṇanā ༧. ནང་དུ་དབེན་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 100. Sattame paṭisallānanti kāyavivekaṃ. Idañhi suttaṃ kāyavivekena parihāyamāne disvā, ‘‘imesaṃ kāyavivekaṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī’’ti ñatvā kathitaṃ. ༡༠༠. བདུན་པ་ལ། “ནང་དུ་དབེན་པ”ཞེས་པ་ནི་ལུས་དབེན་པ་ཉིད་དོ། །མདོ་འདི་ནི་ལུས་དབེན་པ་ལས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་གཟིགས་ནས། “འདི་དག་གིས་ལུས་དབེན་པ་ཐོབ་ན་ལས་ཀྱི་ས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ”ཞེས་མཁྱེན་ནས་གསུངས་སོ། ། 8-9. Paṭhamanatumhākaṃsuttādivaṇṇanā ༨-༩. ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 101-102. Aṭṭhamaṃ upamāya parivāretvā kathite bujjhanakānaṃ, navamaṃ suddhikavaseneva bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Attho pana ubhayatthāpi khandhiyavagge vuttanayeneva veditabbo. ༡༠༡-༡༠༢. བརྒྱད་པ་ནི་དཔེ་དང་སྦྱར་ནས་གསུངས་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་གསུངས་ལ། དགུ་པ་ནི་དཔེ་མེད་པར་དཀྱུས་ཙམ་དུ་གསུངས་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་མཐུན་པར་གསུངས་སོ། །དོན་ནི་གཉིས་ཀར་ཡང་ཕུང་པོའི་ཚོགས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 10. Udakasuttavaṇṇanā ༡༠. ཨུ་དཱ་ཀའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 103. Dasame udako sudanti ettha sudanti nipātamattaṃ. Udakoti tassa nāmaṃ. Idaṃ jātu vedagūti ettha idanti nipātamattaṃ. Atha vā idaṃ mama vacanaṃ suṇāthāti dīpento evamāha. Jātu vedagūti ahaṃ ekaṃseneva vedagū, vedasaṅkhātena ñāṇena neyyesu gato, vedaṃ vā gato adhigato, paṇḍitohamasmīti attho. Sabbajīti ekaṃsena sabbavaṭṭaṃ jinitvā abhibhavitvā ṭhitosmīti vadati. Apalikhataṃ gaṇḍamūlanti apalikhataṃ dukkhamūlaṃ. Palikhaṇinti palikhataṃ mayā, khanitvā ṭhitosmīti dīpeti. ༡༠༣. བཅུ་པ་ལ། “ཨུ་དཱ་ཀོ་ སུ་དཾ” ཞེས་པ་ལ། “སུ་དཾ” ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ། །“ཨུ་དཱ་ཀོ” ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་མིང་ངོ། །“ཨི་དཾ་ ཛཱ་ཏུ་ བེ་ད་གཱུ” ཞེས་པ་ལ། “ཨི་དཾ” ནི་ཚིག་གི་ཕྲད་ཙམ་མོ། །ཡང་ན། “ངའི་ཚིག་འདི་ཉོན་ཅིག” ཅེས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །“ཛཱ་ཏུ་ བེ་ད་གཱུ” ཞེས་པ་ནི། ང་ནི་ངེས་པར་རིག་བྱེད་རྟོགས་པ་སྟེ། རིག་བྱེད་དུ་གྲགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་བྱ་རྣམས་ལ་ཞུགས་པའམ། ཡང་ན་རིག་བྱེད་ལ་ཞུགས་ཤིང་རྟོགས་པའི་མཁས་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ཐམས་ཅད་རྒྱལ་བ” ཞེས་པ་ནི། ངེས་པར་འཁོར་བ་མཐའ་དག་ལས་རྒྱལ་ཞིང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རང་གི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའོ། །“མ་བྲུས་པའི་འབྲུམ་པའི་རྩ་བ” ཞེས་པ་ནི་མ་བྲུས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྩ་བའོ། །“བྲུས་སོ” ཞེས་པ་ནི། ངས་མཐའ་སྐོར་ནས་བྲུས་ཟིན་ཏེ། བརྐོས་ནས་གནས་སོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། ། Mātāpettikasambhavassāti mātito ca pitito ca nibbattena mātāpettikena sukkasoṇitena sambhūtassa. Odanakummāsūpacayassāti odanena ceva kummāsena ca upacitassa vaḍḍhitassa. Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti ettha ayaṃ kāyo hutvā abhāvaṭṭhena aniccadhammo, duggandhavighātatthāya tanuvilepanena ucchādanadhammo, aṅgapaccaṅgābādhavinodanatthāya khuddakasambāhanena parimaddanadhammo, daharakāle [Pg.32] vā ūrūsu sayāpetvā gabbhavāsena dussaṇṭhitānaṃ tesaṃ tesaṃ aṅgānaṃ saṇṭhānasampādanatthaṃ añchanapīḷanādīnaṃ vasena parimaddanadhammo, evaṃ pariharitopi ca bhedanaviddhaṃsanadhammo bhijjati ceva vikirati ca, evaṃ sabhāvoti attho. “ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ” ཞེས་པ་ནི། མ་དང་ཕ་ལས་བྱུང་བའི་ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་ལས་གྲུབ་པའོ། །“ཟན་དང་སྐྱོ་མ་ཉེ་བར་བསགས་པ” ཞེས་པ་ནི། ཟན་དང་སྐྱོ་མས་ཉེ་བར་བསགས་ཤིང་འཕེལ་བར་བྱས་པའོ། །“མི་རྟག་པ་དང་། བྱུག་པ་དང་། བསྐུ་མཉེ་བྱ་བ་དང་། ཞིག་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན” ཞེས་པ་ལ། ལུས་འདི་ནི་བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ། དྲི་ང་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་བྱུག་པ་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་གི་ཟུག་རྔུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ག་ལེ་ག་ལེར་བསྐུ་མཉེ་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་བརླ་སྟེང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་ནས། མངལ་གྱི་གནས་མལ་དོག་པས་དབྱིབས་མི་ལེགས་པར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་དག་གི་དབྱིབས་ལེགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཐེན་པ་དང་གནོན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་བསྐུ་མཉེ་བྱ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་བསྐྱངས་ཀྱང་ཞིག་པ་དང་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། འཇིག་པར་ཡང་འགྱུར་ལ་འཐོར་བར་ཡང་འགྱུར་བས་དེ་ལྟ་བུའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Tattha mātāpettikasambhavaodanakummāsūpacayaparimaddanapadehi vaḍḍhi kathitā, aniccabhedanaviddhaṃsanapadehi parihāni. Purimehi vā tīhi samudayo, pacchimehi atthaṅgamoti. Evaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa vaḍḍhiparihāninibbattibhedā dassitā. Sesaṃ uttānatthamevāti. དེ་ལ། “ཕ་མ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཟན་དང་སྐྱོ་མ་ཉེ་བར་བསགས་པ་དང་། བསྐུ་མཉེ”ཞེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ནི་འཕེལ་བ་གསུངས་ལ། “མི་རྟག་པ་དང་། ཞིག་པ་དང་། རྣམ་པར་འཇིག་པ”ཞེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཉམས་པ་གསུངས་སོ། །ཡང་ན། སྔ་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ནུབ་པའོ། །དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་ཀྱི་འཕེལ་བ་དང་། ཉམས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་རྣམས་བསྟན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Saḷavaggo dasamo. ལེའུ་དྲུག་པ་སྟེ་བཅུ་པའོ། ། Dutiyo paṇṇāsako. ལྔ་བཅུ་པ་གཉིས་པའོ། ། 11. Yogakkhemivaggo ༡༡. སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་ཚན་པ། 1. Yogakkhemisuttavaṇṇanā ༡. སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 104. Yogakkhemivaggassa paṭhame yogakkhemipariyāyanti catūhi yogehi khemino kāraṇabhūtaṃ. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Akkhāsi yoganti yuttiṃ kathesi. Tasmāti kasmā? Kiṃ akkhātattā, udāhu pahīnattāti? Pahīnattā. Na hi akkhānena yogakkhemi nāma hoti. ༡༠༤. སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། “སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་རྣམ་གྲངས” ཞེས་པ་ནི། སྦྱོར་བ་བཞི་ལས་ཐར་བའི་བདེ་འཇགས་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ། །“ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས” ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུའོ། །“སྦྱོར་བ་བསྟན” ཞེས་པ་ནི་ཐབས་གསུངས་པའོ། །“དེའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། འོན་ཏེ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསྟན་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ། ། 2-10. Upādāyasuttādivaṇṇanā ༢-༡༠. ཉེ་བར་ལེན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 105-113. Dutiye vedanāsukhadukkhaṃ kathitaṃ, taṃ pana vipākasukhadukkhaṃ vaṭṭati. Tatiye dukkhassāti vaṭṭadukkhassa. Catutthe lokassāti saṅkhāralokassa. Pañcamādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ khandhiyavagge vuttanayameva. ༡༠༥-༡༡༣. གཉིས་པ་ལ། ཚོར་བ་བདེ་སྡུག་གསུངས་ཏེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདེ་སྡུག་ལ་འཇུག་གོ །གསུམ་པ་ལ། “སྡུག་བསྔལ་གྱི”ཞེས་པ་ནི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིའོ། །བཞི་པ་ལ། “འཇིག་རྟེན་གྱི”ཞེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱིའོ། །ལྔ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་བཤད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕུང་པོའི་ཚོགས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Yogakkhemivaggo ekādasamo. སྦྱོར་བ་ལས་ཐར་བའི་ཚན་པ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པའོ། ། 12. Lokakāmaguṇavaggo ༡༢. འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚན་པ། 1-2. Paṭhamamārapāsasuttādivaṇṇanā ༡-༢. བདུད་ཀྱི་ཞགས་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 114-115. Lokakāmaguṇavaggassa [Pg.33] paṭhame āvāsagatoti vasanaṭṭhānaṃ gato. Mārassa vasaṃ gatoti tividhassāpi mārassa vasaṃ gato. Paṭimukka’ssa mārapāsoti assa gīvāya mārapāso paṭimukko pavesito. Dutiyaṃ uttānameva. ༡༡༤-༡༡༥. འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། “གནས་སུ་སོང་བ” ཞེས་པ་ནི། བདུད་ཀྱི་གནས་སུ་སོང་བའོ། །“བདུད་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་བ” ཞེས་པ་ནི་བདུད་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་གྱི་དབང་དུ་སོང་བའོ། །“བདུད་ཀྱི་ཞགས་པས་བཅིངས་པ” ཞེས་པ་ནི་ཁོང་གི་སྐེ་ལ་སྲེད་པ་སྟེ་བདུད་ཀྱི་ཞགས་པ་བསྐོན་ནས་བཅུག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི་གོ་སླའོ། ། 3. Lokantagamanasuttavaṇṇanā ༣. འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར་འགྲོ་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 116. Tatiye lokassāti cakkavāḷalokassa. Lokassa antanti saṅkhāralokassa antaṃ. Vihāraṃ pāvisīti ‘‘mayi vihāraṃ paviṭṭhe ime bhikkhū, imaṃ uddesaṃ ānandaṃ pucchissanti, so ca tesaṃ mama sabbaññutaññāṇena saṃsanditvā kathessati. Tato naṃ thomessāmi, mama thomanaṃ sutvā bhikkhū ānandaṃ upasaṅkamitabbaṃ, vacanañcassa sotabbaṃ saddhātabbaṃ maññissanti, taṃ nesaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti cintetvā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ avibhajitvāva nisinnāsane antarahito gandhakuṭiyaṃ pāturahosi. Tena vuttaṃ ‘‘uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisī’’ti. ༡༡༦. གསུམ་པ་ལ། “འཇིག་རྟེན་གྱི” ཞེས་པ་ནི་འཁོར་ཡུག་གི་འཇིག་རྟེན་གྱིའོ། །“འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར” ཞེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐའ་ལའོ། །“གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས” ཞེས་པ་ནི། “ང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས་པའི་ཚེ། དགེ་སློང་འདི་དག་གིས་མདོ་འདིའི་དོན་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་འདྲི་བར་འགྱུར་ལ། ཁོང་གིས་ཀྱང་དེ་དག་ལ་ངའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་བསྟུན་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ངས་ཁོང་ལ་བསྔགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞིང་། ངའི་བསྔགས་པ་ཐོས་ནས་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དགའ་བོ་ནི་བསྟེན་པར་བྱ་བ་དང་། ཁོང་གི་ཚིག་ཀྱང་ཉན་པར་བྱ་ཞིང་ཡིད་ཆེས་པར་བྱ་བར་འཛིན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་དེ་དག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ”ཞེས་དགོངས་ནས། མདོར་བསྡུས་ཏེ་གསུངས་པའི་ཚིག་གི་དོན་རྒྱས་པར་མ་ཕྱེ་བར། བཞུགས་པའི་གདན་ལས་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏེ་དྲི་གཙང་ཁང་དུ་བྱོན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། “གདན་ལས་ལངས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གཤེགས”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Satthu ceva saṃvaṇṇitoti satthārā ca pasattho. Viññūnanti idampi karaṇatthe sāmivacanaṃ, paṇḍitehi sabrahmacārīhi ca sambhāvitoti attho. Pahotīti sakkoti. Atikkammeva mūlaṃ atikkammeva khandhanti sāro nāma mūle vā khandhe vā bhaveyya, tampi atikkamitvāti attho. Evaṃsampadamidanti evaṃsampattikaṃ, īdisanti attho. Atisitvāti atikkamitvā. Jānaṃ jānātīti jānitabbameva jānāti. Passaṃ passatīti passitabbameva passati. Yathā vā ekacco viparītaṃ gaṇhanto jānantopi na jānāti, passantopi na passati, na evaṃ bhagavā. Bhagavā pana jānanto jānāti, passanto passatiyeva. Svāyaṃ dassanapariṇāyakaṭṭhena cakkhubhūto. Viditakaraṇaṭṭhena ñāṇabhūto. Aviparītasabhāvaṭṭhena pariyattidhammapavattanato vā hadayena cintetvā vācāya nicchāritadhammamayoti dhammabhūto. Seṭṭhaṭṭhena brahmabhūto. Atha vā cakkhu viya bhūtoti cakkhubhūto. Evametesu padesu attho veditabbo. Svāyaṃ dhammassa [Pg.34] vattanato vattā. Pavattanato pavattā. Atthaṃ nīharitvā nīharitvā dassanasamatthatāya atthassa ninnetā. Amatādhigamāya paṭipattiṃ desetīti amatassa dātā. “སྟོན་པས་ཀྱང་བསྔགས་པ” ཞེས་པ་ནི། སྟོན་པས་ཀྱང་བསྔགས་པའོ། །“མཁས་པ་རྣམས” ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། མཁས་པ་དང་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཀུར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ནུས” ཞེས་པ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའོ། །“རྩ་བ་ལས་ཀྱང་འདས་ཤིང་སྡོང་པོ་ལས་ཀྱང་འདས” ཞེས་པ་ནི། སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྩ་བའམ་སྡོང་པོ་ལ་ཡོད་སྲིད་ནའང་། དེ་ལས་ཀྱང་འདས་ནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“འདི་ལྟ་བུའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདི” ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཐོབ་པ་སྟེ། འདི་འདྲའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“བརྒལ་ནས” ཞེས་པ་ནི་འདས་ནས་སོ། །“མཁྱེན་བཞིན་དུ་མཁྱེན” ཞེས་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་མཁྱེན་པའོ། །“གཟིགས་བཞིན་དུ་གཟིགས” ཞེས་པ་ནི་གཟིགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་གཟིགས་པའོ། །ཡང་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པའི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཁ་ཅིག་ནི་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་ཤེས་ལ། མཐོང་ངོ་ཞེས་སྨྲ་ཡང་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་མཐོང་བ་ལྟར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཁྱེན་བཞིན་དུ་མཁྱེན་ལ། གཟིགས་བཞིན་དུ་གཟིགས་པ་ཉིད་དོ། །ཁོང་ཉིད་ནི་ལམ་སྟོན་པའི་དོན་གྱིས་ “སྤྱན་དུ་གྱུར་པ” ཡིན་ལ། རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་ “ཡེ་ཤེས་སུ་གྱུར་པ” ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱིས་སམ། ལུང་གི་ཆོས་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་ཐུགས་ཀྱིས་བསམས་ནས་གསུང་གིས་ཕྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “ཆོས་སུ་གྱུར་པ” ཡིན་ནོ། །མཆོག་གི་དོན་གྱིས་ “ཚངས་པར་གྱུར་པ” ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་སྤྱན་ལྟ་བུར་གྱུར་པས་སྤྱན་དུ་གྱུར་པའོ། །དེ་ལྟར་ཚིག་འདི་དག་གི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཁོང་ཉིད་ནི་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ “སྨྲ་བ” ཡིན་ལ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་ “བསྐོར་བ” ཡིན་ནོ། །དོན་ཕྱུང་ནས་ཕྱུང་ནས་སྟོན་ནུས་པའི་ཕྱིར་དོན་གྱི་ “འདྲེན་པ” ཡིན་ནོ། །འཆི་བ་མེད་པ་ཐོབ་པའི་ལམ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ “འཆི་མེད་སྦྱིན་པ” ཡིན་ནོ། ། Agaruṃ karitvāti punappunaṃ yācāpentopi hi garuṃ karoti nāma. Attano sekkhapaṭisambhidāñāṇe ṭhatvā sinerupādato vālikaṃ uddharamāno viya dubbiññeyyaṃ katvā kathentopi garuṃ karotiyeva nāma. Evaṃ akatvā amhe punappunaṃ ayācāpetvā suviññeyyampi no katvā kathehīti vuttaṃ hoti. “ལྕི་བར་མ་བྱེད་པར” ཞེས་པ་ནི། ཡང་ཡང་གསོལ་བ་འདེབས་སུ་འཇུག་པ་ནི་ལྕི་བར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རང་གི་སློབ་པའི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་གནས་ནས། རི་རབ་ཀྱི་རྩ་བ་ནས་བྱེ་མ་འདྲེན་པ་ལྟར་རྟོགས་དཀའ་བར་བྱས་ཏེ་བཤད་པའང་ལྕི་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་མ་བྱེད་པར་ངེད་རྣམས་ལ་ཡང་ཡང་གསོལ་བ་འདེབས་སུ་མ་བཅུག་པར། གོ་སླ་བར་བྱས་ཏེ་གསུངས་ཤིག་ཅེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། Yaṃ kho voti yaṃ kho tumhākaṃ. Cakkhunā kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānīti cakkhuñhi loke appahīnadiṭṭhi puthujjano sattalokavasena lokoti sañjānāti ceva maññati ca, tathā cakkavāḷalokavasena. Na hi aññatra cakkhādīhi dvādasāyatanehi tassa sā saññā vā māno vā uppajjati. Tena vuttaṃ, ‘‘cakkhunā kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī’’ti. Imassa ca lokassa gamanena anto nāma ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pattuṃ vā na sakkā. Lujjanaṭṭhena pana tasseva cakkhādibhedassa lokassa nibbānasaṅkhātaṃ antaṃ appatvā vaṭṭadukkhassa antakiriyā nāma natthīti veditabbā. “གང་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པའོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་མིག་གིས་འཇིག་རྟེན་ལ་འཇིག་རྟེན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་དུ་རློམ་པར་འགྱུར”ཞེས་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་ན་ལྟ་བ་མ་སྤངས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོས་མིག་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་འཇིག་རྟེན་ནོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་ཤིང་རློམ་པར་བྱེད་ལ། འཁོར་ཡུག་གི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །མིག་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ལས་གཞན་དུ་ཁོང་གི་འདུ་ཤེས་སམ་ང་རྒྱལ་དེ་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་མིག་གིས་འཇིག་རྟེན་ལ་འཇིག་རྟེན་དུ་འདུ་ཤེས་པ་དང་འཇིག་རྟེན་དུ་རློམ་པར་འགྱུར”ཞེས་གསུངས་སོ། །འཇིག་རྟེན་འདི་ནི་འགྲོ་བས་མཐའ་ཤེས་པར་བྱ་བའམ། མཐོང་བར་བྱ་བའམ། བགྲོད་པར་བྱ་བ་ནི་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་འཇིག་པའི་དོན་གྱིས་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དེའི་མྱང་འདས་སུ་གྲགས་པའི་མཐར་མ་ཕྱིན་པར། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Evaṃ pañhaṃ vissajjetvā idāni ‘‘sāvakena pañho kathitoti mā nikkaṅkhā ahuvattha, ayaṃ bhagavā sabbaññutaññāṇatulaṃ gahetvā nisinno. Icchamānā tameva upasaṅkamitvā nikkaṅkhā hothā’’ti uyyojento ākaṅkhamānā panātiādimāha. དེ་ལྟར་དྲི་བ་བསལ་ནས། ད་ནི་ “ཉན་ཐོས་ཀྱིས་དྲི་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་མ་བྱེད་ཅིག བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱ་མ་བཟུང་ནས་བཞུགས་སོ། །འདོད་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ནས་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་མཛོད་ཅིག” ཅེས་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། “གལ་ཏེ་འདོད་ན”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Imehi ākārehīti imehi kāraṇehi cakkavāḷalokassa antābhāvakāraṇehi ceva saṅkhāralokassa antāpattikāraṇehi ca. Imehi padehīti imehi akkharasampiṇḍanehi. Byañjanehīti pāṭiyekkaakkharehi. “རྣམ་པ་འདི་དག་གིས” ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་འདི་དག་གིས་ཏེ། འཁོར་ཡུག་གི་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་མེད་པའི་རྒྱུ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་མཐའ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་དག་གིས་སོ། །“ཚིག་འདི་དག་གིས” ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་འདུས་པའི་ཚིག་འདི་དག་གིས་སོ། །“ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས” ཞེས་པ་ནི་སོ་སོའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Catūhi kāraṇehi paṇḍito dhātukusalo āyatanakusalo paccayākārakusalo kāraṇākāraṇakusaloti. Mahāpaññoti mahante atthe mahante dhamme mahantā [Pg.35] niruttiyo mahantāni paṭibhānāni paṭiggaṇhanasamatthatāya mahāpaññāya samannāgato. Yathā taṃ ānandenāti yathā ānandena byākataṃ, taṃ sandhāya vuttaṃ. Yathā ānandena taṃ byākataṃ, ahampi taṃ evameva byākareyyanti attho. “མཁས་པ” ཞེས་པ་ནི། མཁས་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའོ། །རྒྱུ་བཞིའི་སྒོ་ནས་མཁས་པ་སྟེ། ཁམས་ལ་མཁས་པ། སྐྱེ་མཆེད་ལ་མཁས་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ལ་མཁས་པ། གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ལ་མཁས་པའོ། །“ཤེས་རབ་ཆེ་བ” ཞེས་པ་ནི། དོན་ཆེན་པོ་དང་། ཆོས་ཆེན་པོ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་ཆེན་པོ་དང་། སྤོབས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཛིན་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའོ། །“ཀུན་དགའ་བོས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན” ཞེས་པ་ནི། ཀུན་དགའ་བོས་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཀུན་དགའ་བོས་དོན་དེ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་བཞིན། ངས་ཀྱང་དོན་དེ་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 4. Kāmaguṇasuttavaṇṇanā ༤. འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 117. Catutthe ye meti ye mama. Cetaso samphuṭṭhapubbāti cittena anubhūtapubbā. Tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyyāti tesu pāsādattayatividhanāṭakādibhedasampattivasena anubhūtapubbesu pañcasu kāmaguṇesu bahūsu vāresu uppajjamānaṃ uppajjeyyāti dīpeti. Paccuppannesu vāti idha padhānacariyakāle chabbassāni supupphitavanasaṇḍajātānaṃ dijagaṇādīnaṃ vasena diṭṭhasutādibhedaṃ manoramārammaṇaṃ kāmaguṇaṃ katvā dassento ‘‘evarūpesu paccuppannesu vā bahulaṃ uppajjeyyā’’ti dasseti. Appaṃ vā anāgatesūti anāgate ‘‘metteyyo nāma buddho bhavissati, saṅkho nāma rājā, ketumatī nāma rājadhānī’’tiādivasena (dī. ni. 3.106) parittakameva anāgatesu kāmaguṇesu uppajjeyyāti dasseti. Tatra me attarūpenāti tatra mayā attano hitakāmajātikena. Appamādoti sātaccakiriyā pañcasu kāmaguṇesu cittassa avossaggo. Satīti ārammaṇapariggahitasati. Ārakkhoti ayaṃ appamādo ca sati ca cetaso ārakkho karaṇīyo, evaṃ me ahosīti dasseti, ārakkhatthāya ime dve dhammā kātabbāti vuttaṃ hoti. ༡༡༧. བཞི་པ་ལ། "ཡེ་མེ"་ཞེས་པ་ནི་ངའི་གང་དག་ཡིན་པའོ། "སེམས་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་རེག་པར་གྱུར་པ་"ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཀྱིས་སྔོན་ཆད་ཉམས་སུ་མྱོང་བའོ། "དེ་ལ་བདག་གི་སེམས་ཕལ་ཆེར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་པ་ནི། གཙུག་ལག་ཁང་གསུམ་དང་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཟློས་གར་ལ་སོགས་པའི་འབྱོར་པའི་དབང་གིས་སྔོན་ཆད་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལ། ཐེངས་མང་པོར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་སྟོན་པའོ། "ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་"ཞེས་པ་ནི། འདིར་དཀའ་བ་སྤྱད་པའི་དུས་སུ་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལ། ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་བྱ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་བྱས་ནས་སྟོན་པར། "འདི་ལྟ་བུའི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕལ་ཆེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་"ཞེས་སྟོན་པའོ། "མ་འོངས་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཉུང་ངུ་ཞིག་"ཞེས་པ་ནི། མ་འོངས་པ་ན། "བྱམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སངས་རྒྱས་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ། དུང་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་དང་། ཀེ་ཏུ་མ་ཏཱི་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས། མ་འོངས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ལ་ཉུང་ངུ་ཙམ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། "དེ་ལ་བདག་གི་རང་བཞིན་གྱིས་"ཞེས་པ་ནི། དེ་ལ་རང་གི་ཕན་པ་འདོད་པའི་བདག་གིས་སོ། "བག་ཡོད་པ་"ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་དང་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སེམས་མི་གཏོང་བའོ། "དྲན་པ་"ཞེས་པ་ནི་དམིགས་པ་འཛིན་པའི་དྲན་པའོ། "བསྲུང་བ་"ཞེས་པ་ནི། བག་ཡོད་པ་འདི་དང་དྲན་པ་འདི་གཉིས་ནི་སེམས་ཀྱི་བསྲུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བདག་ལ་དེ་ལྟར་བྱུང་བར་སྟོན་ཏེ། བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ཆོས་འདི་གཉིས་བྱ་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། Tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbeti yasmā cetaso ārakkhatthāya appamādo ca sati ca kātabbā, yasmā tasmiṃ āyatane vidite appamādena vā satiyā vā kātabbaṃ natthi, tasmā se āyatane veditabbe, taṃ kāraṇaṃ jānitabbanti attho. Saḷāyatananirodhanti saḷāyatananirodho vuccati nibbānaṃ, taṃ sandhāya bhāsitanti attho. Nibbānasmiñhi cakkhuādīni ceva nirujjhanti rūpasaññādayo ca nirujjhantīti. Sesaṃ vuttanayameva. དེ་ལྟ་བས་ན་འདིར་དགེ་སློང་དག སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་སེམས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དུ་བག་ཡོད་པ་དང་དྲན་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་དགོས་ལ། གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཤེས་པར་གྱུར་ན་བག་ཡོད་པ་དང་དྲན་པས་བྱ་དགོས་པ་གང་ཡང་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། "སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགག་པ་"ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ལ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འགག་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པའི་དོན་ཏོ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་ཞིང་། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འགག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་བཞིན་ནོ། 5-6. Sakkapañhasuttādivaṇṇanā ༥-༦. ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་དྲིས་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 118-119. Pañcame [Pg.36] diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Parinibbāyantīti kilesaparinibbānena parinibbāyanti. Tannissitaṃ viññāṇaṃ hotīti taṇhānissitaṃ kammaviññāṇaṃ hoti. Tadupādānanti taṃgahaṇaṃ, taṇhāgahaṇena sahagataṃ viññāṇaṃ hotīti attho. Chaṭṭhaṃ uttānameva. ༡༡༨-༡༡༩. ལྔ་པ་ལ། "ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་"ཞེས་པ་ནི་ལུས་འདི་ཉིད་ལའོ། "ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ་"ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་ཟད་པས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། "དེ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དོ་"ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་ལ་གནས་པའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་པའོ། "དེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་"ཞེས་པ་ནི་དེ་འཛིན་པ་སྟེ། སྲེད་པས་འཛིན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དྲུག་པ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། 7. Sāriputtasaddhivihārikasuttavaṇṇanā ༧. ཤཱ་རིའི་བུ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 120. Sattame santānessatīti ghaṭessati, yogavicchedamassa pāpuṇituṃ na dassati. ༡༢༠. བདུན་པ་ལ། "རྒྱུན་མི་གཅོད་པར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་སྟེ། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་འདིའི་སྦྱོར་བ་རྒྱུན་ཆད་པར་མི་འགྱུར་བའོ། 8. Rāhulovādasuttavaṇṇanā ༨. སྒྲ་གཅན་འཛིན་ལ་གདམས་པའི་མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 121. Aṭṭhame vimuttiparipācaniyāti vimuttiṃ paripācentīti vimuttiparipācaniyā. Dhammāti pannarasa dhammā, te saddhindriyādīnaṃ visuddhikaraṇavasena veditabbā. Vuttañhetaṃ – ༡༢༡. བརྒྱད་པ་ལ། "རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་"ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་བྱེད་དོ། "ཆོས་རྣམས་"ཞེས་པ་ནི་ཆོས་བཅོ་ལྔ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། འདི་སྐད་དུའང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Assaddhe puggale parivajjayato, saddhe puggale sevato bhajato payirupāsato, pasādanīye suttante paccavekkhato, imehi tīhākārehi saddhindriyaṃ visujjhati. Kusīte puggale parivajjayato, āraddhavīriye puggale sevato bhajato payirupāsato, sammappadhāne paccavekkhato, imehi tīhākārehi vīriyindriyaṃ visujjhati. Muṭṭhassatī puggale parivajjayato, upaṭṭhitassatī puggale sevato bhajato payirupāsato, satipaṭṭhāne paccavekkhato, imehi tīhākārehi satindriyaṃ visujjhati. Asamāhite puggale parivajjayato, samāhite puggale sevato bhajato payirupāsato, jhānavimokkhe paccavekkhato, imehi tīhākārehi samādhindriyaṃ visujjhati. Duppaññe puggale parivajjayato, paññavante puggale sevato bhajato payirupāsato, gambhīrañāṇacariyaṃ paccavekkhato, imehi tīhākārehi paññindriyaṃ visujjhati. Iti ime pañca puggale parivajjayato, pañca puggale sevato bhajato payirupāsato[Pg.37], pañca suttante paccavekkhato, imehi pannarasahi ākārehi imāni pañcindriyāni visujjhantī’’ti (paṭi. ma. 1.184). "དད་པ་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། དད་པ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། དད་པར་བྱེད་པའི་མདོ་སྡེ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་དད་པའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། དྲན་པ་ཉམས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་དྲན་པའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། ཤེས་རབ་འཆལ་བའི་གང་ཟག་རྣམས་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། ཟབ་མོའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་འདི་གསུམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་གང་ཟག་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོངས་སུ་སྤོང་ཞིང་། གང་ཟག་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་པ་དང་། བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། མདོ་སྡེ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཅོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་དབང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ།" Aparepi pannarasa dhammā vimuttiparipācaniyā – saddhāpañcamāni indriyāni, aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññāti imā pañca nibbedhabhāgiyā saññā, meghiyattherassa kathitā kalyāṇamittatādayo pañca dhammāti (udā. 31). Kāya pana velāya bhagavato etadahosīti? Paccūsasamaye lokaṃ volokentassa. གཞན་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་བཅོ་ལྔ་ནི། དད་པ་ལྔ་པོ་ཉིད་དབང་པོ་དང་། མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདག་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སྤོང་བའི་འདུ་ཤེས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཏེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་འདུ་ཤེས་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་། གནས་བརྟན་མེ་གྷི་ཡ་ལ་གསུངས་པའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ལྔ་པོ་རྣམས་སོ། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་འདི་ལྟ་བུ་བྱུང་ཞེ་ན། ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་འཇིག་རྟེན་ལ་གཟིགས་པའི་ཚེའོ། Anekāni devatāsahassānīti āyasmatā rāhulena padumuttarassa bhagavato pādamūle pālitanāgarājakāle patthanaṃ paṭṭhapentena saddhiṃ patthanaṃ paṭṭhapitadevatāsu pana kāci bhūmaṭṭhakā devatā, kāci antalikkhaṭṭhakā, kāci cātumahārājikā, kāci devaloke, kāci brahmaloke nibbattā. Imasmiṃ pana divase sabbāpi tā ekaṭṭhāne andhavanasmiṃyeva sannipatitā, tā sandhāyāha – ‘‘anekāni devatāsahassānī’’ti. Dhammacakkhunti imasmiṃ sutte cattāro ca maggā cattāri ca phalāni dhammacakkhunti veditabbāni. Tattha hi kāci devatā sotāpannā ahesuṃ, kāci sakadāgāmī, anāgāmī, khīṇāsavā. Tāsañca pana devatānaṃ ettakāti gaṇanavasena paricchedo natthi. Sesaṃ sabbattha uttānameva. "ལྷ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་"ཞེས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་སྒྲ་གཅན་འཛིན་གྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་པདྨའི་བླ་མའི་ཞབས་དྲུང་དུ་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་པཱ་ལི་ཏ་བྱེད་པའི་དུས་སུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པའི་ལྷ་རྣམས་ལས། ཁ་ཅིག་ནི་ས་ལ་གནས་པའི་ལྷ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་བར་སྣང་ལ་གནས་པའི་ལྷ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞིའི་ལྷ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་འདོད་ལྷའི་ཡུལ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པའོ། ཉིན་མོ་འདི་ལ་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གནས་གཅིག་ཏུ་ལོང་བའི་ཚལ་ཉིད་དུ་འདུས་པས། དེ་དག་ལ་དགོངས་ནས་ "ལྷ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་"ཞེས་གསུངས་སོ། "ཆོས་ཀྱི་མིག་"ཅེས་པ་ནི་མདོ་འདིར་ལམ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་བཞི་པོ་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་མིག་ཅེས་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་དག་ལས་ལྷ་ཁ་ཅིག་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་སུ་གྱུར་ཏོ། ལྷ་དེ་དག་གི་གྲངས་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་བགྲང་བའི་ཚད་ནི་མེད་དོ། ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། 9-10. Saṃyojaniyadhammasuttādivaṇṇanā ༩-༡༠. ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 122-123. Navamadasamāni iṭṭhārammaṇavasena kathiyamāne bujjhanakānaṃ vasena vuttānīti. ༡༢༢-༡༢༣. དགུ་པ་དང་བཅུ་པ་དག་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ན། རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། Lokakāmaguṇavaggo dvādasamo. འཇིག་རྟེན་གྱི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚན་པ་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པའོ། 13. Gahapativaggo ༡༣. ཁྱིམ་བདག་གི་ཚན་པའོ། 1-3. Vesālīsuttādivaṇṇanā ༡-༣. ཡངས་པ་ཅན་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 124-126. Gahapativaggassa paṭhame uggoti paṇītadāyakānaṃ aggauggo, so bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ paṇītadāyakānaṃ yadidaṃ [Pg.38] uggo gahapatī’’ti evaṃ etadagge ṭhapito. Sesametesu ceva dvīsu, tatiye ca vuttatthameva. ༡༢༤-༡༢༦. ཁྱིམ་བདག་གི་ཚན་པའི་དང་པོ་ལ། "ཨུགྒ་"ཞེས་པ་ནི་ཟས་མཆོག་སྦྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཨུགྒ་སྟེ། དེ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ "དགེ་སློང་དག ངའི་ཉན་ཐོས་ཟས་མཆོག་སྦྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཁྱིམ་བདག་ཨུགྒའོ་"ཞེས་འདི་ལྟར་མཆོག་ཉིད་དུ་བཞག་གོ། ལྷག་མ་འདི་གཉིས་དང་གསུམ་པ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་དོ། 4-5. Bhāradvājasuttādivaṇṇanā ༤-༥. བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། 127-128. Catutthe piṇḍaṃ ulamāno pariyesamāno pabbajitoti piṇḍolo. So kira parijiṇṇabhogo brāhmaṇo ahosi. Atha bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ disvā piṇḍatthāya nikkhamitvā pabbajito. So mahantaṃ kapallapattaṃ gahetvā carati, tena kapallapūraṃ yāguṃ pivati, kapallapūre pūve khādati, kapallapūraṃ bhattaṃ bhuñjati. Athassa mahagghasabhāvaṃ satthu ārocayiṃsu. Satthā tassa pattatthavikaṃ nānujāni. Heṭṭhāmañce pattaṃ nikkujjitvā ṭhapeti. So ṭhapentopi ghaṃsantova paṇāmetvā ṭhapeti, gaṇhantopi ghaṃsantova ākaḍḍhitvā gaṇhāti. Taṃ gacchante kāle dhaṃsanena parikkhīṇaṃ nāḷikodanamattameva gaṇhanakaṃ jātaṃ. Tato satthu ārocesuṃ, athassa satthā pattatthavikaṃ anujāni. Thero aparena samayena indriyabhāvanaṃ bhāvetvā aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Iti so piṇḍatthāya pabbajitattā piṇḍolo, gottena pana bhāradvājoti ubhayaṃ ekato katvā piṇḍolabhāradvājoti vuccati. ༡༢༧-༡༢༨. བཞི་པ་ལ། "བསོད་སྙོམས་འཚོལ་ཞིང་ཉུལ་བས་ན་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་"ཞེས་པ་ནི་པིཎྜོ་ལའོ། དེ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཟད་པའི་བྲམ་ཟེ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས་སོ། དེ་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་རྙེད་བཀུར་མཐོང་ནས་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་ཁྱིམ་ནས་བྱུང་སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། དེས་ལྷུང་བཟེད་ཆེན་པོ་ཞིག་བཟུང་ནས་རྒྱུ་ཞིང་། དེས་ལྷུང་བཟེད་གང་བའི་སྐྱོ་མ་འཐུང་བ་དང་། ལྷུང་བཟེད་གང་བའི་ཁུར་བ་ཟ་བ་དང་། ལྷུང་བཟེད་གང་བའི་ཟས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དོ། དེ་ནས་དེའི་ཟས་ཆེ་བའི་རང་བཞིན་དེ་སྟོན་པ་ལ་གསོལ་ཏོ། སྟོན་པས་དེའི་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ཁུག་མ་གནང་ངོ་། དེས་ཁྲིའི་འོག་ཏུ་ལྷུང་བཟེད་ཁ་སྦུབ་སྟེ་འཇོག་གོ། དེས་འཇོག་པའི་ཚེ་ཡང་ས་ལ་བརྡར་ནས་འཇོག་ཅིང་། ལེན་པའི་ཚེ་ཡང་ས་ལ་བརྡར་ནས་འཐེན་ཏེ་ལེན་ནོ། དུས་ཡུན་རིང་པོ་སོང་བ་ན་བརྡར་བས་ཟད་དེ་འབྲས་ཕོར་གཅིག་ཙམ་ལས་མི་ཤོང་བར་གྱུར་ཏོ། དེ་ནས་སྟོན་པ་ལ་གསོལ་བས། སྟོན་པས་དེ་ལ་ལྷུང་བཟེད་ཀྱི་སྣོད་ཁུག་མ་གནང་ངོ་། གནས་བརྟན་དེས་དུས་ཕྱིས་དབང་པོ་བསྒོམ་པ་བསྒོམས་ནས་འབྲས་བུ་མཆོག་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། དེ་ལྟར་དེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ན་པིཎྜོ་ལ་ཞེས་བྱ་ལ། རིགས་ནི་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ཡིན་པས། གཉིས་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་པིཎྜོ་ལ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ཞེས་བྱའོ། Upasaṅkamīti uggatuggatehi mahāamaccehi parivuto upasaṅkami. Thero kira ekadivasaṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco nidāghasamaye sītaṭhāne divāvihāraṃ nisīdissāmīti ākāsena gantvā gaṅgātīre udenassa rañño udapānaṃ nāma uyyānaṃ atthi, tattha pavisitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi sītena udakavātena bījiyamāno. "ཉེ་བར་སོང་བ་"ཞེས་པ་ནི་ཆེས་ཆེར་གྲགས་པའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ཉེ་བར་སོང་བའོ། གནས་བརྟན་དེ་ནི་ཉིན་གཅིག་མཉན་ཡོད་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་བརྒྱུགས་ཏེ་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཟིན་ནས། ཚ་བའི་དུས་སུ་བསིལ་བའི་གནས་སུ་ཉིན་མོའི་གནས་ལ་བཞུགས་པར་བྱའོ་སྙམ་ནས། ནམ་མཁའ་ལས་གཤེགས་ཏེ་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་རྒྱལ་པོ་ཨུ་དེ་ནའི་ཆུ་མིག་ཅེས་བྱ་བའི་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཡོད་པ་དེར་ཞུགས་ནས། ཤིང་ཞིག་གི་དྲུང་དུ་བསིལ་བའི་ཆུ་རླུང་གིས་བསིལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཉིན་མོའི་གནས་ལ་བཞུགས་སོ། Udenopi kho nāma rājā sattāhaṃ mahāpānaṃ pivitvā sattame divase uyyānaṃ paṭijaggāpetvā mahājanaparivāro uyyānaṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe atthatāya seyyāya nipajji. Tassa ekā paricārikā pāde sambāhamānā nisinnā. Rājā kamena niddaṃ okkami. Tasmiṃ niddaṃ okkante nāṭakitthiyo ‘‘yassatthāya mayaṃ gītādīni payojeyyāma, so niddaṃ upagato, na ca niddākāle [Pg.39] mahāsaddaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti attano attano tūriyāni ṭhapetvā uyyānaṃ pakkantā. Tā tattha tattha phalāphalāni khādamānā pupphāni piḷandhamānā vicarantiyo theraṃ disvā ‘‘mā saddaṃ karitthā’’ti aññamaññaṃ nivārayamānā vanditvā nisīdiṃsu. Thero ‘‘issā pahātabbā, maccheraṃ vinodetabba’’ntiādinā nayena tāsaṃ anurūpaṃ dhammakathaṃ kathesi. རྒྱལ་པོ་ཨུ་དེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ཀྱང་ཞག་བདུན་གྱི་རིང་ལ་བཏུང་བ་ཆེན་པོ་འཐུངས་ནས། ཉིན་བདུན་པ་ལ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་བྱི་དོར་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་བསྐོར་ནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་སྟེ་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྡོ་ལེབ་ཀྱི་སྟེང་དུ་བཏིང་བའི་མལ་ལ་གཟིམས་སོ། དེའི་ཞབས་ཕྱི་མ་གཅིག་ནི་ཞབས་ལ་འཕུར་ལྕག་བྱེད་བཞིན་དུ་འཁོད་དོ། རྒྱལ་པོ་ནི་རིམ་གྱིས་གཉིད་དུ་སོང་ངོ་། དེ་གཉིད་དུ་སོང་བ་ན་ཟློས་གར་གྱི་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས། "གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་གླུ་ལ་སོགས་པ་ལག་ཏུ་བླངས་པ་དེ་ནི་གཉིད་དུ་སོང་ལ། གཉིད་ལོག་པའི་དུས་སུ་སྒྲ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་སོ་"ཞེས་རང་རང་གི་རོལ་མོ་རྣམས་བཞག་སྟེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་དུ་སོང་ངོ་། དེ་དག་ནི་དེ་དང་དེར་ཤིང་ཏོག་སྣ་ཚོགས་ཟ་ཞིང་མེ་ཏོག་བཏོགས་ཏེ་རྒྱུ་བ་ན། གནས་བརྟན་མཐོང་ནས་ "སྒྲ་མ་བྱེད་ཅིག་"ཅེས་ཕན་ཚུན་བཀག་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འཁོད་དོ། གནས་བརྟན་གྱིས་ "ཕྲག་དོག་ནི་སྤང་བར་བྱའོ། སེར་སྣ་ནི་བསལ་བར་བྱའོ་"ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་དེ་དག་ལ་འཚམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གསུངས་སོ། Sāpi kho rañño pāde sambāhamānā nisinnā itthī pāde cāletvā rājānaṃ pabodhesi. So ‘‘kahaṃ tā gatā’’ti pucchi. Kiṃ tāsaṃ tumhehi? Tā ekaṃ samaṇaṃ parivāretvā nisinnāti. Rājā kuddho uddhane pakkhittaloṇaṃ viya taṭataṭāyamāno uṭṭhahitvā ‘‘tambakipillikāhi naṃ khādāpessāmī’’ti gacchanto ekasmiṃ asokarukkhe tambakipillikānaṃ puṭaṃ disvā hatthenākaḍḍhitvā sākhaṃ gaṇhituṃ nāsakkhi. Kipillikapuṭo chijjitvā rañño sīse pati, sakalasarīraṃ sālithusehi parikiṇṇaṃ viya daṇḍadīpikāhi ḍayhamānaṃ viya ca ahosi. Thero rañño paduṭṭhabhāvaṃ ñatvā iddhiyā ākāsaṃ pakkhandi. Tāpi itthiyo uṭṭhāya rañño santikaṃ gantvā sarīraṃ puñchantiyo viya bhūmiyaṃ patitapatitā kipillikāyo gahetvā sarīre khipamānā sabbā mukhasattīhi vijjhiṃsu – ‘‘kiṃ nāmetaṃ, aññe rājāno pabbajite disvā vandanti, pañhaṃ pucchanti, ayaṃ pana rājā kipillikapuṭaṃ sīse bhinditukāmo jāto’’ti. རྒྱལ་པོའི་ཞབས་ལ་འཕུར་ལྕག་བྱེད་བཞིན་པར་བསྡད་པའི་བུད་མེད་དེས་ཀྱང་ཞབས་གཡོས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་གཉིད་ལས་བསླངས། རྒྱལ་པོས་ “ཁོ་མོ་ཚོ་གང་དུ་སོང་ངམ” ཞེས་དྲིས། “ཁྱེད་ལ་ཁོ་མོ་ཚོས་ཅི་བྱེད། ཁོ་མོ་ཚོས་དགེ་སྦྱོང་གཅིག་ལ་བསྐོར་ནས་བསྡད་འདུག” ཅེས་སྨྲས། རྒྱལ་པོ་ཁྲོས་ཏེ་ཐབ་ཁུང་དུ་ཚྭ་བཏབ་པ་བཞིན་ཚག་ཚག་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་ལངས་ཏེ། “གྲོག་མ་དམར་པོས་ཁོ་ཟར་བཅུག་གོ” ཞེས་འགྲོ་བ་ན། མྱ་ངན་མེད་པའི་ཤིང་ཞིག་གི་སྟེང་དུ་གྲོག་མ་དམར་པོའི་ཚང་ཞིག་མཐོང་ནས། ལག་པས་འཐེན་ཏེ་ཡལ་ག་འཛིན་པར་མ་ནུས། གྲོག་ཚང་ཆད་དེ་རྒྱལ་པོའི་མགོ་ཐོག་ཏུ་བབས་པས། ལུས་ཡོངས་ལ་འབྲས་སྦུབ་ཀྱིས་གཡོགས་པ་བཞིན་དང་། སྒྲོན་མེའི་མེ་ལྕེས་བསྲེགས་པ་བཞིན་དུ་གྱུར། གནས་བརྟན་གྱིས་རྒྱལ་པོའི་བསམ་པ་ངན་པ་ཤེས་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ནམ་མཁར་འཕགས། བུད་མེད་དེ་དག་ཀྱང་ལངས་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་ནས། ལུས་ཕྱིད་པ་ལྟར་བྱེད་བཞིན་ས་ལ་བབས་པའི་གྲོག་མ་རྣམས་བཏུས་ཏེ་ལུས་ལ་གཏོར་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ངག་གི་མཚོན་ཆས་བསྣུན་ཏེ། “འདི་ཅི་ཞིག་རེད། རྒྱལ་པོ་གཞན་དག་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མཐོང་ཚེ་ཕྱག་འཚལ་ཞིང་དྲི་བ་འདྲི་བར་བྱེད། འོན་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་མགོ་ཐོག་ཏུ་གྲོག་ཚང་གཏོར་འདོད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏོ” ཞེས་སྨྲས་སོ།། Rājā attano aparādhaṃ disvā uyyānapālaṃ pakkosāpetvā pucchi – ‘‘kiṃ esa pabbajito? Aññesupi divasesu idha āgacchatī’’ti? Āma, devāti. Idha tvaṃ āgatadivase mayhaṃ āroceyyāsīti. Theropi katipāheneva puna āgantvā rukkhamūle nisīdi. Uyyānapālo disvā – ‘‘mahanto me ayaṃ paṇṇākāro’’ti vegena gantvā rañño ārocesi. Rājā uṭṭhahitvā saṅkhapaṇavādisaddaṃ nivāretvā uggatuggatehi amaccehi saddhiṃ uyyānaṃ agamāsi. Tena vuttaṃ ‘‘upasaṅkamī’’ti. རྒྱལ་པོས་རང་གི་ཉེས་པ་མཐོང་ནས་སྐྱེད་ཚལ་སྲུང་བ་བོས་ཏེ་དྲིས་པ། “རབ་ཏུ་བྱུང་བ་འདི་ཉིན་མོ་གཞན་དག་ལའང་འདིར་འོང་ངམ།” “ལགས་སོ། ལྷ།” “འདིར་ཁོང་ཕེབས་པའི་ཉིན་མོ་ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་བརྗོད་པར་གྱིས།” གནས་བརྟན་གྱིས་ཀྱང་ཉིན་ཤས་ལོན་པ་ན་སླར་ཡང་བྱོན་ཏེ་ཤིང་དྲུང་དུ་བཞུགས། སྐྱེད་ཚལ་སྲུང་བས་མཐོང་ནས། “འདི་ནི་བདག་གི་སྐྱེས་ཆེན་པོ་ཞིག་གོ” ཞེས་མྱུར་དུ་སོང་སྟེ་རྒྱལ་པོ་ལ་བརྗོད། རྒྱལ་པོ་ལངས་ཏེ་དུང་དང་རྔ་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་བཀག་ནས། བློན་པོ་ཆེ་དྲག་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་སྐྱེད་ཚལ་དུ་སོང་ངོ།། དེའི་ཕྱིར་ “ཉེ་བར་སོང་ངོ” ཞེས་གསུངས་སོ།། Anikīḷitāvino kāmesūti yā kāmesu kāmakīḷā, taṃ akīḷitapubbā, aparibhuttakāmāti attho. Addhānañca āpādentīti paveṇiṃ paṭipādenti, dīgharattaṃ anubandhāpenti. Mātumattīsūti mātupamāṇāsu. Lokasmiñhi mātā bhaginī dhītāti idaṃ tividhaṃ garukārammaṇaṃ nāma[Pg.40], iti garukārammaṇe upanibandhaṃ cittaṃ vimocetuṃ na labhatīti dassento evamāha. Athassa tena pañhena cittaṃ anotarantaṃ disvā bhagavatā paṭikūlamanasikāravasena cittūpanibandhanatthaṃ vuttaṃ dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ kathesi. “འདོད་པ་རྣམས་ལ་རྩེད་མོ་མ་རྩེས་པ” ཞེས་པ་ནི། འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པའི་རྩེད་མོ་སྔོན་མ་རྩེས་པ། འདོད་པ་ལ་མ་སྤྱད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱེད” ཞེས་པ་ནི། ཆོས་རྒྱུད་འཛིན་པར་བྱེད། དུས་ཡུན་རིང་པོར་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བར་བྱེད་པའོ།། “མ་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ” ཞེས་པ་ནི། མའི་ཚད་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལའོ།། འཇིག་རྟེན་འདི་ན་མ་དང་། སྲིང་མོ་དང་། བུ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གསུམ་ནི་བཀུར་སྟིའི་ཡུལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་བཀུར་སྟིའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་ཏེ་བཅིངས་པའི་སེམས་ནི་ཐར་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་འདི་གསུངས་སོ།། དེ་ནས་དྲི་བ་དེས་ཁོའི་སེམས་མ་དད་པར་མཐོང་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་གཏོད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པའི་མི་གཙང་བའི་རྣམ་པ་སོ་གཉིས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་གནས་བརྟན་གྱིས་བཤད་དོ།། Abhāvitakāyāti abhāvitapañcadvārikakāyā. Tesaṃ taṃ dukkaraṃ hotīti tesaṃ taṃ asubhakammaṭṭhānaṃ bhāvetuṃ dukkaraṃ hoti. Itissa imināpi cittaṃ anotarantaṃ disvā indriyasaṃvarasīlaṃ kathesi. Indriyasaṃvarasmiñhi upanibandhacittaṃ viheṭhetuṃ na labhati. Rājā taṃ sutvā tattha otiṇṇacitto acchariyaṃ, bho bhāradvājātiādimāha. “ལུས་མ་བསྒོམས་པ” ཞེས་པ་ནི། སྒོ་ལྔའི་ལུས་མ་བསྒོམས་པ་རྣམས་སོ།། “དེ་དག་ལ་དེ་དཀའ་བར་འགྱུར” ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་ལ་མི་སྡུག་པའི་ལས་ཀྱི་ས་བསྒོམ་པར་དཀའ་བར་འགྱུར་བའོ།། དེ་ལྟར་འདིས་ཀྱང་ཁོའི་སེམས་མ་དད་པར་མཐོང་ནས། དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་བཤད་དོ།། དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་བཅིངས་པའི་སེམས་ནི་གནོད་པར་མི་ནུས་སོ།། རྒྱལ་པོས་དེ་ཐོས་ནས་དེ་ལ་སེམས་གཞོལ་ཏེ། “ཀྱེ་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། ངོ་མཚར་ཏོ” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་སོ།། Arakkhiteneva kāyenātiādīsu hatthapāde kīḷāpento gīvaṃ parivattento kāyaṃ na rakkhati nāma, nānappakāraṃ duṭṭhullaṃ kathento vacanaṃ na rakkhati nāma, kāmavitakkādayo vitakkento cittaṃ na rakkhati nāma. Rakkhiteneva kāyenātiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo. “ལུས་མ་བསྲུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། ལག་པ་དང་རྐང་པ་རྩེ་ཞིང་སྐེ་བསྒྱུར་བ་ནི་ལུས་མ་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚིག་རྩུབ་པོ་སྨྲ་བ་ནི་ངག་མ་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། འདོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་རྟོག་པ་ནི་སེམས་མ་བསྲུངས་པ་ཞེས་བྱའོ།། “ལུས་བསྲུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་བཤད་པ་ལས་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། Ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahantīti maṃ tasmiṃ samaye atikkamitvā lobho adhibhavatīti attho. Upaṭṭhitāya satiyāti kāyagatāya satiyā supaṭṭhitāya. Na maṃ tathā tasmiṃ samayeti tasmiṃ samaye maṃ yathā pubbe, na tathā lobho atikkamitvā uppajjatīti attho. Parisahantīti padassa uppajjantītipi atthoyeva. Iti imasmiṃ sutte tayo kāyā kathitā. Kathaṃ? ‘‘Imameva kāya’’nti ettha hi karajakāyo kathito, ‘‘bhāvitakāyo’’ti ettha pañcadvārikakāyo, ‘‘rakkhiteneva kāyenā’’ti ettha copanakāyo, kāyaviññattīti attho. Pañcamaṃ uttānameva. “སྐབས་དེར་བདག་ལ་ཆགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ལྷག་པར་གནོད” ཞེས་པ་ནི། སྐབས་དེར་བདག་ལ་ཆགས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “དྲན་པ་ཉེ་བར་གནས་པས” ཞེས་པ་ནི། ལུས་ལ་གཏོགས་པའི་དྲན་པ་ལེགས་པར་ཉེ་བར་གནས་པས་སོ།། “སྐབས་དེར་བདག་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན” ཞེས་པ་ནི། སྐབས་དེར་སྔོན་བཞིན་ཆགས་པ་ལྷག་པར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གནོད” ཅེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་ “སྐྱེ” ཞེས་པའང་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་ལུས་གསུམ་བཤད་དོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “ལུས་འདི་ཉིད” ཅེས་པས་འདིར་སྐྱེ་བའི་ལུས་བཤད་ལ། “ལུས་བསྒོམས་པ” ཞེས་པས་འདིར་སྒོ་ལྔའི་ལུས་བཤད་ཅིང་། “ལུས་བསྲུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས” ཞེས་པས་འདིར་གཡོ་བའི་ལུས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་རིག་བྱེད་ཀྱི་དོན་བཤད་དོ།། ལྔ་པ་ནི་གོ་སླའོ།། 6. Ghositasuttavaṇṇanā ༦. གྷོ་སི་ཏའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 129. Chaṭṭhe rūpā ca manāpāti rūpā ca manāpā saṃvijjanti. Cakkhuviññāṇañcāti cakkhuviññāṇañca saṃvijjati. Sukhavedaniyaṃ phassanti cakkhuviññāṇasampayuttaṃ upanissayavasena javanakāle sukhavedanāya paccayabhūtaṃ phassaṃ. Sukhā vedanāti ekaṃ phassaṃ paṭicca javanavasena sukhavedanā uppajjati. Sesapadesupi eseva nayo. ༡༢༩. དྲུག་པ་ལ། “གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམས་ཀྱང་” ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་རྣམས་ཡོད་པའོ།། “མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་པའོ།། “བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ” ཞེས་པ་ནི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ། ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་དབང་གིས་གོ་བའི་སྐབས་སུ་བདེ་བའི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་རེག་པའོ།། “བདེ་བའི་ཚོར་བ” ཞེས་པ་ནི། རེག་པ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་གོ་བའི་དབང་གིས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེ་བའོ།། ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Iti [Pg.41] imasmiṃ sutte tevīsati dhātuyo kathitā. Kathaṃ? Ettha hi cakkhupasādo cakkhudhātu, tassa ārammaṇaṃ rūpadhātu, cakkhuviññāṇaṃ viññāṇadhātu, cakkhuviññāṇadhātuyā sahajātā tayo khandhā dhammadhātu, evaṃ pañcasu dvāresu catunnaṃ catunnaṃ vasena vīsati. Manodvāre ‘‘manodhātū’’ti āvajjanacittaṃ gahitaṃ, ārammaṇañceva hadayavatthu ca dhammadhātu, vatthunissitaṃ manoviññāṇadhātūti evaṃ tevīsati honti. Evaṃ tevīsatiyā dhātūnaṃ vasena dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatāti dasseti. དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་བཤད་དོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདིར་མིག་གི་དྭངས་པ་ནི་མིག་གི་ཁམས་ཡིན། དེའི་དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན། དེ་ལྟར་སྒོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་བཞི་བཞིའི་དབང་གིས་ཉི་ཤུ་འགྱུར་རོ།། ཡིད་ཀྱི་སྒོ་ལ། “ཡིད་ཀྱི་ཁམས” ཞེས་པ་ནི་སེམས་གཏོད་པའི་སེམས་བཟུང་ལ། དམིགས་པ་དང་སྙིང་གི་གཞི་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཡིན། གཞི་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཡིན་པས། དེ་ལྟར་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་གྱི་དབང་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁམས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། 7-8. Hāliddikānisuttādivaṇṇanā ༧-༨. ཧཱ་ལིདྡི་ཀཱ་ནིའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 130-131. Sattame manāpaṃ itthetanti pajānātīti yaṃ anena manāpaṃ rūpaṃ diṭṭhaṃ, taṃ itthetanti evametaṃ manāpameva tanti pajānāti. Cakkhuviññāṇaṃ sukhavedaniyañca phassaṃ paṭiccāti cakkhuviññāṇañceva, yo ca upanissayakoṭiyā vā anantarakoṭiyā vā samanantarakoṭiyā vā sampayuttakoṭiyā vā sukhavedanāya paccayo phasso, taṃ sukhavedaniyaṃ phassañca paṭicca uppajjati sukhavedanāti. Esa nayo sabbattha. Iti imesu dvīsu suttesu kiriyāmanoviññāṇadhātu āvajjanakiccā, manodhātuyeva vā samānā manodhātunāmena vuttāti veditabbā. Aṭṭhamaṃ uttānameva. ༡༣༠-༡༣༡. བདུན་པ་ལ། “ཡིད་དུ་འོང་བ་འདི་ནི་འདོད་པའོ་ཞེས་ཤེས་པ” ཞེས་པ་ནི། འདིས་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་གང་ཞིག་མཐོང་བ་དེ། “འདི་ནི་འདོད་པ་སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཉིད་དོ” ཞེས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།། “མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས” ཞེས་པ་ནི། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དང་། ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་མཐའ་འམ། མཚམས་མེད་པའི་མཐའ་འམ། དེ་མ་ཐག་པའི་མཐའ་འམ། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མཐའི་སྒོ་ནས་བདེ་བའི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་རེག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེ་བའོ།། ཚུལ་འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སྦྱར་རོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ནང་དུ་ཡིད་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ཅན་གྱི་བྱེད་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སམ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་གིས་གསུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། བརྒྱད་པ་ནི་གོ་སླའོ།། 9. Lohiccasuttavaṇṇanā ༩. ལོ་ཧིཙྩའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 132. Navame makkarakateti evaṃnāmake nagare araññakuṭikāyanti araññe katāya pāṭiyekkāya kuṭiyaṃ, na vihārapaccantakuṭiyaṃ. Māṇavakāti yepi tattha mahallakā, te mahallakakālepi antevāsikatāya māṇavakātveva vuttā. Tenupasaṅkamiṃsūti pāto sippaṃ uggaṇhitvā sāyaṃ ‘‘ācariyassa kaṭṭhāni āharissāmā’’ti araññaṃ pavisitvā vicarantā yena sā kuṭikā, tenupasaṅkamiṃsu. Parito parito kuṭikāyāti tassā kuṭikāya samantato samantato. Seleyyakānīti aññamaññassa piṭṭhiṃ gahetvā laṅghitvā ito cito caṅkamanakīḷanāni. ༡༣༢. དགུ་པ་ལ། “མཀྐ་ར་ཀ་ཏར” ཞེས་པ་ནི། མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དུའོ།། “ནགས་ཁྲོད་ཀྱི་སྤྱིལ་བུར” ཞེས་པ་ནི། ནགས་སུ་བསྐྲུན་པའི་སྒེར་གྱི་སྤྱིལ་བུ་ཞིག་ལ་བྱ་སྟེ། གཙུག་ལག་ཁང་གི་མཐའི་སྤྱིལ་བུ་ལ་མི་བྱའོ།། “བྲམ་ཟེའི་བུ་རྣམས” ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གི་ནང་ན་ལོ་ན་རྒན་པ་རྣམས་ཀྱང་། ཉེ་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལོ་ན་རྒན་པའི་དུས་སུའང་བྲམ་ཟེའི་བུ་ཞེས་བྱ་བར་བཤད་དོ།། “དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ” ཞེས་པ་ནི། སྔ་དྲོ་རིག་བྱེད་བསླབས་ནས། ཕྱི་དྲོ་ “སློབ་དཔོན་གྱི་ཕྱིར་བུད་ཤིང་བཏུ་བར་བྱའོ” ཞེས་ནགས་སུ་ཞུགས་ཏེ་རྒྱུ་བ་ན། སྤྱིལ་བུ་དེ་གང་ན་ཡོད་པ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ།། “སྤྱིལ་བུའི་མཐའ་སྐོར་ཀུན་ཏུ” ཞེས་པ་ནི། སྤྱིལ་བུ་དེའི་མཐའ་སྐོར་ཀུན་ཏུའོ།། “རྩེད་མོ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པ” ཞེས་པ་ནི། གཅིག་གིས་གཅིག་གི་རྒྱབ་ནས་བཟུང་སྟེ་མཆོང་ཞིང་། ཕར་ཚུར་རྒྱུག་ཅིང་རྩེ་བའོ།། Muṇḍakātiādīsu [Pg.42] muṇḍe muṇḍāti, samaṇe ca samaṇāti vattuṃ vaṭṭeyya, ime pana hīḷentā ‘‘muṇḍakā samaṇakā’’ti āhaṃsu. Ibbhāti gahapatikā. Kaṇhāti kaṇhā, kāḷakāti attho. Bandhupādāpaccāti ettha bandhūti brahmā adhippeto. Tañhi brāhmaṇā pitāmahoti voharanti. Pādānaṃ apaccā pādāpaccā, brahmuno piṭṭhipādato jātāti adhippāyo. Tesaṃ kira ayaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato nikkhantā, khattiyā urato, vessā nābhito, suddā jāṇuto, samaṇā piṭṭhipādato’’ti. Bharatakānanti kuṭimbikānaṃ. Kuṭimbikā hi yasmā raṭṭhaṃ bharanti, tasmā bharatāti vuccanti. Ime pana paribhavaṃ katvā vadamānā ‘‘bharatakāna’’nti āhaṃsu. “མགོ་རེག་རྣམས” ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མགོ་རེག་ལ་མགོ་རེག་ཅེས་དང་། དགེ་སྦྱོང་ལ་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བརྗོད་པར་རིགས་མོད་ཀྱང་། འདི་དག་གིས་ནི་སྨོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ “མགོ་རེག་དགེ་སྦྱོང་ངན་པ་རྣམས” ཞེས་སྨྲས་སོ།། “ཕྱུག་པོ་རྣམས” ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་སོ།། “ནག་པོ་རྣམས” ཞེས་པ་ནི། རིགས་ནག་པོ་སྟེ་མདོག་ནག་པོའི་དོན་ཏོ།། “གཉེན་གྱི་རྐང་པ་ལས་སྐྱེས་པ” ཞེས་པ་ལ། འདིར་ “གཉེན” ཞེས་པ་ནི་ཚངས་པ་ལ་འདོད་དོ།། བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་མེས་པོ་ཞེས་འབོད་དོ།། རྐང་པའི་བུ་རྒྱུད་ནི་རྐང་སྐྱེས་ཏེ། ཚངས་པའི་རྐང་པའི་རྒྱབ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཁོ་ཚོའི་འདོད་ཚུལ་ལ། “བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་ཚངས་པའི་ཁ་ལས་སྐྱེས། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ནི་བྲང་ལས་སྐྱེས། རྗེའུ་རིགས་རྣམས་ནི་ལྟེ་བ་ལས་སྐྱེས། དམངས་རིགས་རྣམས་ནི་པུས་མོ་ལས་སྐྱེས། དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ནི་རྐང་པའི་རྒྱབ་ལས་སྐྱེས་སོ” ཞེས་ཟེར་རོ།། “བྷ་ར་ཏ་པ་རྣམས” ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ལའོ།། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ཡུལ་ཁམས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “བྷ་ར་ཏ” ཞེས་བྱའོ།། འོན་ཀྱང་འདི་དག་གིས་ནི་བརྙས་སྨོད་བྱས་ཏེ་ “བྷ་ར་ཏ་པ་ངན་པ་རྣམས” ཞེས་སྨྲས་སོ།། Vihārā nikkhamitvāti ‘‘rattiṭṭhakāparicchanne rajatapaṭṭasannibhasamavippakiṇṇavālike ramaṇīye pariveṇe kaṭṭhakalāpe bandhitvā khipamānā vālikaṃ āluḷetvā, hatthena hatthaṃ ādāya paṇṇakuṭiṃ pariyāyantā ‘ime imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā, ime imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā’ti punappunaṃ viravantā ativiya ime māṇavakā kīḷaṃ karonti, vihāre bhikkhūnaṃ atthibhāvampi na jānanti, dassessāmi nesaṃ bhikkhūnaṃ atthibhāva’’nti cintetvā paṇṇakuṭito nikkhami. “གཙུག་ལག་ཁང་ལས་བྱུང་ནས” ཞེས་པ་ནི། “ས་ཕག་དམར་པོས་བསྐོར་ཞིང་། དངུལ་གྱི་པང་ལེབ་བཞིན་དུ་བྱེ་མ་མཉམ་པར་བརྡལ་བའི་ཉམས་དགའ་བའི་ཁོར་ཡུག་ཏུ། བུད་ཤིང་གི་ཆུན་པོ་བཅིངས་ཏེ་གཏོར་ཞིང་བྱེ་མ་དཀྲུག་པ་དང་། ལག་པ་ནས་ལག་པར་བཟུང་སྟེ་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལ་བསྐོར་བ་བྱེད་བཞིན། ‘འདི་དག་ནི་བྷ་ར་ཏ་པ་ངན་པ་འདི་དག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་རྣམས་སོ། འདི་དག་ནི་བྷ་ར་ཏ་པ་ངན་པ་འདི་དག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་རྣམས་སོ’ ཞེས་ཡང་ཡང་ཅ་ཅོ་སྒྲོག་བཞིན་བྲམ་ཟེའི་བུ་འདི་དག་གིས་ཤིན་ཏུ་རྩེད་མོ་བྱེད་ཅིང་། གཙུག་ལག་ཁང་ན་དགེ་སློང་རྣམས་ཡོད་པའང་མི་ཤེས་པས། ངས་ཁོ་ཚོ་ལ་དགེ་སློང་རྣམས་ཡོད་པ་བསྟན་པར་བྱའོ” ཞེས་བསམས་ནས་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་ལས་བྱུང་ངོ།། Sīluttamā pubbatarā ahesunti guṇavantānaṃ guṇe kathite nigguṇānaṃ guṇābhāvo pākaṭova bhavissatīti porāṇakabrāhmaṇānaṃ guṇe kathento evamāha. Tattha sīluttamāti sīlajeṭṭhakā. Sīlañhi tesaṃ uttamaṃ, na jātigottaṃ. Ye purāṇaṃ sarantīti ye porāṇakaṃ brāhmaṇadhammaṃ saranti. Abhibhuyya kodhanti kodhaṃ abhibhavitvā tesaṃ dvārāni suguttāni surakkhitāni ahesuṃ. Dhamme ca jhāne ca ratāti dasavidhe kusalakammapathadhamme aṭṭhasamāpattijhānesu ca ratā. “སྔོན་གྱི་དུས་སུ་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་རྣམས་བྱུང་ངོ” ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་ཚེ། ཡོན་ཏན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མེད་པ་ཉིད་གསལ་པོར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། སྔོན་གྱི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ” ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་གཙོ་བོར་འཛིན་པ་རྣམས་སོ།། དེ་དག་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་མཆོག་ཡིན་གྱི། རིགས་དང་རུས་ནི་མཆོག་མ་ཡིན་ནོ།། “གང་དག་སྔོན་གྱི་ཆོས་དྲན་པ” ཞེས་པ་ནི། གང་དག་སྔོན་གྱི་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་དྲན་པ་རྣམས་སོ།། “ཁྲོ་བ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ” ཞེས་པ་ནི། ཁྲོ་བ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏེ་དེ་དག་གི་དབང་པོའི་སྒོ་རྣམས་ལེགས་པར་བསྡམས་ཤིང་ལེགས་པར་བསྲུངས་པ་བྱུང་ངོ།། “ཆོས་དང་བསམ་གཏན་ལ་དགའ་བ” ཞེས་པ་ནི། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་དང་། སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་བསམ་གཏན་རྣམས་ལ་དགའ་བའོ།། Evaṃ porāṇānaṃ guṇaṃ kathetvā athetarahi brāhmaṇānaṃ mānaṃ nimmaddento ime ca vokkamma japāmasetiādimāha. Tattha vokkammāti etehi guṇehi apakkamitvā. Japāmaseti mayaṃ japāma sajjhāyāmāti ettakeneva brāhmaṇamhāti maññamānā brāhmaṇā mayanti iminā gottena mattā hutvā visamaṃ caranti, visamāni kāyakammādīni karontīti attho. Puthuattadaṇḍāti [Pg.43] puthu attā daṇḍā etehīti puthuattadaṇḍā, gahitanānāvidhadaṇḍāti attho. Sataṇhātaṇhesūti sataṇhanittaṇhesu. Aguttadvārassa bhavanti moghāti asaṃvutadvārassa sabbepi vatasamādānā moghā bhavantīti dīpeti. Yathā kinti? Supineva laddhaṃ purisassa vittanti yathā supine purisassa laddhaṃ maṇimuttādinānāvidhaṃ vittaṃ moghaṃ hoti, pabujjhitvā kiñci na passati, evaṃ moghā bhavantīti attho. དེ་ལྟར་སྔོན་གྱི་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བཤད་ནས། ད་ལྟའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་གཞོམ་པའི་ཕྱིར། “འདི་དག་ནི་ལམ་ལས་གོལ་ཏེ་བཟླས་བརྗོད་བྱེད” ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “ལམ་ལས་གོལ་ཏེ” ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་དེ་དག་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་ཞེས་པའོ།། “བཟླས་བརྗོད་བྱེད” ཞེས་པ་ནི། བདག་ཅག་གིས་བཟླས་བརྗོད་དང་ཁ་ཏོན་བྱེད་དོ་སྙམ་ཞིང་། འདི་ཙམ་གྱིས་བདག་ཅག་བྲམ་ཟེ་ཡིན་ནོ་སྙམ་ནས། “བདག་ཅག་ནི་བྲམ་ཟེའོ” ཞེས་རུས་འདིས་མྱོས་ཏེ་མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་དེ། ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་བྱེད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་པ” ཞེས་པ་ནི། རང་གིས་མཚོན་ཆ་མང་པོ་བཟུང་བ་སཏེ། མཚོན་ཆ་སྣ་ཚོགས་བཟུང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “སྲེད་པ་དང་བཅས་པ་དང་སྲེད་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ” ཞེས་པ་ནི། སྲེད་ལྡན་དང་སྲེད་མེད་རྣམས་ལའོ།། “དབང་པོ་མ་བསྡམས་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་གསོག་ཏུ་འགྱུར” ཞེས་པ་ནི། དབང་པོའི་སྒོ་མ་བསྡམས་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྟུལ་ཞུགས་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གསོག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “སྐྱེས་བུས་རྨི་ལམ་དུ་རྙེད་པའི་ནོར་བཞིན” ཞེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུས་རྨི་ལམ་དུ་རྙེད་པའི་ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་ནོར་སྣ་ཚོགས་པ་དེ་གསོག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། གཉིད་སད་པ་ན་ཅི་ཡང་མི་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་དག་ཀྱང་གསོག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Anāsakāti ekāhadvīhādivasena anāhārakā. Thaṇḍilasāyikā cāti haritakusasanthate bhūmibhāge sayanaṃ, pāto sinānañca tayo ca vedāti pātova udakaṃ pavisitvā nhānañceva tayo ca vedā. Kharājinaṃ jaṭā paṅkoti kharasamphassaṃ ajinacammañceva jaṭākalāpo ca paṅko ca, paṅko nāma dantamalaṃ. Mantā sīlabbataṃ tapoti mantā ca ajasīlagosīlasaṅkhātaṃ sīlaṃ ajavatagovatasaṅkhātaṃ vatañca. Ayaṃ idāni brāhmaṇānaṃ tapoti vadati. Kuhanā vaṅkadaṇḍā cāti paṭicchannakūpo viya paṭicchannadosaṃ kohaññañceva vaṅkadaṇḍo, ca udumbarapalāsabeḷuvarukkhānaṃ aññatarato gahitaṃ vaṅkadaṇḍañcāti attho. Udakācamanāni cāti udakena mukhaparimajjanāni. Vaṇṇā ete brāhmaṇānanti ete brāhmaṇānaṃ parikkhārabhaṇḍakavaṇṇāti dasseti. Kata kiñcikkhabhāvanāti katā kiñcikkhabhāvanā. Ayameva vā pāṭho, āmisakiñcikkhassa vaḍḍhanatthāya katanti attho. «ཟས་མི་ཟ་བ་»ཞེས་པ་ནི་ཉིན་གཅིག་གམ་གཉིས་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཟས་མི་ཟ་བའོ།། «ས་གཅེར་ལ་ཉལ་བ་»ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་ཀུ་ཤ་སྔོན་པོ་བཏིང་བའི་ས་ཕྱོགས་སུ་ཉལ་བའོ།། «སྔ་དྲོ་ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་རིག་བྱེད་གསུམ་»ཞེས་པ་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ཆུར་ཞུགས་ནས་ཁྲུས་བྱེད་པ་དང་རིག་བྱེད་གསུམ་པོའོ།། «རི་དྭགས་ལྤགས་པ་རྩུབ་པོ་དང་རལ་པ་དང་དྲེག་པ་»ཞེས་པ་ནི་རེག་བྱ་རྩུབ་པའི་རི་དྭགས་ཀྱི་ལྤགས་པ་དང་། རལ་པའི་ཚོགས་དང་། དྲེག་པའོ།། དྲེག་པ་ཞེས་པ་ནི་སོ་དྲེག་གོ། «གསང་སྔགས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་དཀའ་ཐུབ་»ཞེས་པ་ནི་གསང་སྔགས་དང་། ར་དང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་བགྲང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ར་དང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་སུ་བགྲང་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་སོ།། འདི་ནི་ད་ལྟའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ཐུབ་བོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། «གཡོ་སྒྱུ་དང་དབྱུག་གུ་གྱ་གྱུ་»ཞེས་པ་ནི་ཁྲོན་པ་གཡོགས་པ་བཞིན་དུ་ཉེས་པ་སྦས་པའི་གཡོ་སྒྱུ་དང་། དབྱུག་གུ་གྱ་གྱུ་སྟེ། ཨུ་དུམྦ་ར་དང་། པ་ལཱ་ཤ་དང་། བི་ལྭའི་ཤིང་རྣམས་ལས་གང་རུང་ཞིག་ལས་བླངས་པའི་དབྱུག་གུ་གྱ་གྱུ་ཅན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། «ཆུས་གདོང་བཀྲུ་བ་»ཞེས་པ་ནི་ཆུས་གདོང་ཕྱིད་པའོ།། «འདི་དག་ནི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་བསྔགས་པའོ་»ཞེས་པ་ནི་འདི་དག་ནི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་བསྔགས་པའོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། «ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་སྤེལ་བར་བྱས་པ་»ཞེས་པ་ནི་ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་སྤེལ་བར་བྱས་པའོ།། ཡང་ན་འདི་ཉིད་ཀློག་ཚུལ་ཏེ། ཟང་ཟིང་ཅུང་ཟད་འཕེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བྱས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Evaṃ etarahi brāhmaṇānaṃ mānaṃ nimmadditvā puna porāṇakabrāhmaṇānaṃ vaṇṇaṃ kathento cittañca susamāhitantiādimāha. Tattha susamāhitanti tesaṃ brāhmaṇānaṃ cittaṃ upacārappanāsamādhīhi susamāhitaṃ ahosīti dasseti. Akhilanti mudu athaddhaṃ. So maggo brahmapattiyāti so seṭṭhapattiyā maggo, tumhe pana kiṃ brāhmaṇā nāmāti dīpento evamāha. དེ་ལྟར་ད་ལྟའི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་ང་རྒྱལ་བཅོམ་ནས། སླར་ཡང་སྔོན་གྱི་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ཀྱི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། «སེམས་ནི་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ་»ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ «ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ་»ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་དེ་དག་གི་སེམས་ཉེ་བར་བཏགས་པ་དང་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པ་བྱུང་ངོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། «ཐ་བ་མེད་པ་»ཞེས་པ་ནི་མཉེན་ཞིང་མི་མཁྲེགས་པའོ།། «ལམ་དེ་ནི་ཚངས་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་»ཞེས་པ་ནི་ལམ་དེ་ནི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ།། ཁྱེད་ཅག་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་ཞེས་བྱ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། Āgamaṃsu nu khvidhāti āgamaṃsu nu kho idha. Adhimuccatīti kilesavasena adhimutto giddho hoti. Byāpajjatīti byāpādavasena pūticittaṃ hoti. Parittacetasoti anupaṭṭhitasatitāya saṃkilesacittena parittacitto. Cetovimuttinti phalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti phalapaññaṃ. Appamāṇacetasoti upaṭṭhitasatitāya nikkilesacittena appamāṇacitto. «འདིར་ལྷགས་སམ་»ཞེས་པ་ནི་འདིར་ལྷགས་སམ་ཞེས་པའོ།། «ལྷག་པར་མོས་པ་»ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ལྷག་པར་ཆགས་ཤིང་བརྐམ་པར་གྱུར་པའོ།། «གནོད་སེམས་སྐྱེ་བ་»ཞེས་པ་ནི་གནོད་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་རུལ་བར་གྱུར་པའོ།། «སེམས་ཆུང་ངུ་»ཞེས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་མ་བཞག་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ཆུང་ངུར་གྱུར་པའོ།། «སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་»ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ།། «ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་»ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་ཤེས་རབ་བོ།། «ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་»ཞེས་པ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཚད་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནོ།། 10. Verahaccānisuttavaṇṇanā ༡༠. ཝེ་ར་ཧ་ཙཱ་ནི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 133. Dasame [Pg.44] kāmaṇḍāyanti evaṃnāmake nagare. Yaggheti codanatthe nipāto. Sesaṃ uttānamevāti. ༡༣༣. མདོ་བཅུ་པ་ལས། «ཀཱ་མཎྜཱ་»ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་དུའོ།། «ཡགྒྷེ་»ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། Gahapativaggo terasamo. ཁྱིམ་བདག་གི་ཚན་པ་སྟེ་བཅུ་གསུམ་པའོ།། 14. Devadahavaggo ༡༤. དེ་ཝ་ད་ཧའི་ཚན་པའོ།། 1. Devadahasuttavaṇṇanā ༡. དེ་ཝ་ད་ཧ་མདོའི་བཤད་པའོ།། 134. Devadahavaggassa paṭhame devadahanti napuṃsakaliṅgena laddhanāmo nigamo. Manoramāti manaṃ ramayantā, manāpāti attho. Amanoramāti amanāpā. ༡༣༤. དེ་ཝ་ད་ཧའི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལས། «དེ་ཝ་ད་ཧ་»ཞེས་པ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་མིང་ཅན་གྱི་གྲོང་རྡལ་ལོ།། «ཡིད་དུ་འོང་བ་»ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱེད་པའམ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། «ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་»ཞེས་པ་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ།། 2. Khaṇasuttavaṇṇanā ༢. དུས་སྐབས་མདོའི་བཤད་པའོ།། 135. Dutiye chaphassāyatanikā nāmāti visuṃ chaphassāyatanikā nāma nirayā natthi. Sabbesupi hi ekatiṃsamahānirayesu chadvāraphassāyatanapaññatti hotiyeva. Idaṃ pana avīcimahānirayaṃ sandhāya vuttaṃ. Saggāti idhāpi tāvatiṃsapurameva adhippetaṃ. Kāmāvacaradevaloke pana ekasmimpi chaphassāyatanapaññattiyā abhāvo nāma natthi. Iminā kiṃ dīpeti? Niraye ekantadukkhasamappitabhāvena, devaloke ca ekantasukhasamappitattā ekantakhiḍḍārativasena uppannapamādena maggabrahmacariyavāsaṃ vasituṃ na sakkā. Manussaloko pana vokiṇṇasukhadukkho, idheva apāyopi saggopi paññāyati. Ayaṃ maggabrahmacariyassa kammabhūmi nāma, sā tumhehi laddhā. Tasmā ye vo ime mānussakā khandhā laddhā, te vo lābhā. Yañca vo idaṃ manussattaṃ laddhaṃ, paṭiladdho vo brahmacariyavāsassa khaṇo samayoti. Vuttampi hetaṃ porāṇehi – ༡༣༥. མདོ་གཉིས་པ་ལས། «རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པ་»ཞེས་པ་ནི་སོ་སོར་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དམྱལ་བ་མེད་དོ།། དམྱལ་ཆེན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་དུའང་སྒོ་དྲུག་གི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་མནར་མེད་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། «མཐོ་རིས་»ཞེས་པ་འདིར་ཡང་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཉིད་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ།། འདོད་པའི་ལྷ་ཡུལ་དུ་ནི་གཅིག་ལའང་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྣམ་པར་རིག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ།། འདིས་ཅི་ཞིག་སྟོན་ཞེ་ན། དམྱལ་བར་ནི་གཅིག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ནོན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷ་ཡུལ་དུ་ནི་གཅིག་ཏུ་བདེ་བས་ཁྱབ་ཅིང་གཅིག་ཏུ་རྩེད་འཇོར་ཆགས་པའི་དབང་གིས་བག་མེད་པ་སྐྱེས་པས་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པར་མི་ནུས་སོ།། མི་ཡུལ་ནི་བདེ་སྡུག་འདྲེས་པ་ཡིན་པས་འདི་ཉིད་དུ་ངན་སོང་ཡང་སྣང་ལ་མཐོ་རིས་ཀྱང་སྣང་ངོ་།། འདི་ནི་ལམ་གྱི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ལས་ཀྱི་ས་གཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་བོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མིའི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ཐོབ་པ་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་རྙེད་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ།། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཉིད་འདི་ཐོབ་པ་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའི་དུས་སྐབས་དང་དུས་བཟང་པོ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Ayaṃ kammabhūmi idha maggabhāvanā,Ṭhānāni saṃvejaniyā bahū idha; Saṃvegasaṃvejaniyesu vatthusu,Saṃvegajātova payuñca yoniso’’ti. «འདི་ནི་ལས་ཀྱི་ས་གཞི་འདིར་ལམ་བསྒོམ་པ་ཡིན།། སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བའི་གནས་ནི་འདི་ན་མང་པོ་ཡོད།། སྐྱོ་བ་སྐྱེ་བར་འོས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ནི།། སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ནས་ཚུལ་བཞིན་བརྩོན་པར་བྱའོ།།»ཞེས་སོ།། 3. Paṭhamarūpārāmasuttavaṇṇanā ༣. གཟུགས་ལ་དགའ་བའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པའོ།། 136. Tatiye [Pg.45] rūpasammuditāti rūpe sammuditā pamoditā. Dukkhāti dukkhitā. Sukhoti nibbānasukhena sukhito. Kevalāti sakalā. Yāvatatthīti vuccatīti yattakā atthīti vuccati. Ete voti ettha vo-kāro nipātamattaṃ. Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passatanti yaṃ idaṃ passantānaṃ paṇḍitānaṃ dassanaṃ, taṃ sabbalokena paccanīkaṃ hoti viruddhaṃ. Loko hi pañcakkhandhe niccā sukhā attā subhāti maññati, paṇḍitā aniccā dukkhā anattā asubhāti. Sukhato āhūti sukhanti kathenti. Sukhato vidūti sukhanti jānanti. Sabbametaṃ nibbānameva sandhāya vuttaṃ. ༡༣༦. མདོ་གསུམ་པ་ལས། «གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་»ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་ཞིང་རབ་ཏུ་དགའ་བའོ།། «སྡུག་བསྔལ་»ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བའོ།། «བདེ་བ་»ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ཀྱི་བདེ་བས་བདེ་བའོ།། «མཐའ་དག་»ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དོ།། «ཇི་ཙམ་ཡོད་པར་བརྗོད་པ་»ཞེས་པ་ནི་ཇི་ཙམ་ཡོད་པར་བརྗོད་པའོ།། «འདི་དག་ཁྱེད་ཀྱི་»ཞེས་པའི་ནང་གི་ «ཝོ་» (vo) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་མོ།། «འཇིག་རྟེན་ཀུན་དང་མི་མཐུན་པ་འདི་ནི་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བར་བྱེད་པའི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དང་མི་མཐུན་ཞིང་འགལ་བ་ཡིན་ནོ།། འཇིག་རྟེན་པས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་དང་། གཙང་བར་འཛིན་ལ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། མི་གཙང་བར་གསུངས་སོ།། «བདེ་བར་གསུངས་པ་»ཞེས་པ་ནི་བདེ་བའོ་ཞེས་བརྗོད་པའོ།། «བདེ་བར་ཤེས་པ་»ཞེས་པ་ནི་བདེ་བའོ་ཞེས་ཤེས་པའོ།། འདི་ཐམས་ཅད་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ།། Sammūḷhetthāti ettha nibbāne sammūḷhā. Aviddasūti bālā. Sabbepi hi channavutipāsaṇḍino ‘‘nibbānaṃ pāpuṇissāmā’’ti saññino honti, te pana ‘‘nibbānaṃ nāma ida’’ntipi na jānanti. Nivutānanti kilesanīvaraṇena nivutānaṃ pariyonaddhānaṃ. Andhakāro apassatanti apassantānaṃ andhakāro hoti. Kiṃ taṃ evaṃ hoti? Nibbānaṃ vā nibbānadassanaṃ vā apassantānañhi bālānaṃ nibbānampi nibbānadassanampi kāḷameghaavacchāditaṃ viya candamaṇḍalaṃ kaṭāhena paṭikujjitapatto viya ca niccakālaṃ tamo ceva andhakāro ca sampajjati. «འདི་ལ་རྨོངས་པ་»ཞེས་པ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ལ་རྨོངས་པའོ།། «མི་ཤེས་པ་»ཞེས་པ་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་སོ།། མུ་སྟེགས་ཅན་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ «བདག་ཅག་མྱང་ངན་ལས་འདས་པར་འགྱུར་རོ་»སྙམ་པའི་འདུ་ཤེས་ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་ནའང་། དེ་དག་གིས་ «མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་གོ་»ཞེས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ།། «བསྒྲིབས་པ་རྣམས་ཀྱི་»ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་ཤིང་གཡོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། «མི་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་ནི་མུན་པའོ་»ཞེས་པ་ནི་མི་མཐོང་བའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་མུན་པར་འགྱུར་བའོ།། ཅི་ཞིག་དེ་ལྟར་མུན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། མྱང་ངན་ལས་འདས་པའམ་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བའི་ལམ་མི་མཐོང་བའི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ནི། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་མཐོང་བ་གཉིས་ཀ་སྤྲིན་ནག་པོས་བསྒྲིབས་པའི་ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་བཞིན་དང་། ལྷུང་བཟེད་ཁ་སྦུབ་པ་བཞིན་དུ་རྟག་ཏུ་མུན་ནག་དང་མུན་འཐིབས་སུ་འགྱུར་རོ།། Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmivāti satañca sappurisānaṃ paññādassanena passantānaṃ nibbānaṃ āloko viya vivaṭaṃ hoti. Santike na vijānanti, magā dhammassa akovidāti yaṃ attano sarīre kese vā lomādīsu vā aññatarakoṭṭhāsaṃ paricchinditvā anantarameva adhigantabbato attano vā khandhānaṃ nirodhamaggato santike nibbānaṃ. Taṃ evaṃ santike samānampi maggabhūtā janā maggāmaggadhammassa catusaccadhammassa vā akovidā na jānanti. «སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ལ་ནི་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། མིག་ཅན་རྣམས་ལ་སྣང་བ་བཞིན་ནོ་»ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་གིས་མཐོང་བ་རྣམས་ལ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་སྣང་བ་བཞིན་དུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ།། «ཉེ་བར་ཡོད་ཀྱང་མི་ཤེས་ཏེ། ཆོས་ལ་མི་མཁས་པའི་རི་དྭགས་ལྟ་བུའོ་»ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ལུས་ཀྱི་སྐྲའམ་སྤུ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་གང་རུང་ཞིག་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་མི་གཙང་བར་བཟུང་སྟེ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རམ། རང་གི་ཕུང་པོ་རྣམས་འགོག་པའི་ལམ་གྱི་ཕིར་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཉེ་བར་ཡོད་དོ།། དེ་ལྟར་ཉེ་བར་ཡོད་ཀྱང་རི་དྭགས་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་ལམ་དང་ལམ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ལའམ་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ལ་མི་མཁས་པས་མི་ཤེས་སོ།། Māradheyyānupannehīti tebhūmakavaṭṭaṃ mārassa nivāsaṭṭhānaṃ anupannehi. Ko nu aññatra ariyebhīti ṭhapetvā ariye ko nu añño nibbānapadaṃ jānituṃ arahati. Sammadaññāya parinibbantīti arahattapaññāya sammā jānitvā anantarameva anāsavā hutvā kilesaparinibbānena parinibbanti. Atha vā sammadaññāya anāsavā hutvā ante khandhaparinibbānena parinibbāyanti. «བདུད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་མ་བརྒལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་»ཞེས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བ་སྟེ་བདུད་ཀྱི་གནས་ལས་མ་བརྒལ་ཞིང་ཡང་ཡང་འཁོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། «འཕགས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་སུ་ཞིག་གིས་»ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པར་གཞན་སུ་ཞིག་གིས་མྱང་ངན་ལས་འདས་པའི་གོ་འཕང་ཤེས་པར་འོས་ཏེ་མི་འོས་སོ།། «ཡང་དག་པར་ཤེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའོ་»ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་ཤེས་ནས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ།། ཡང་ན་ཡང་དག་པར་ཤེས་ནས་ཟག་པ་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་མཐར་ཕུང་པོ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདའོ།། 4-12. Dutiyarūpārāmasuttādivaṇṇanā ༤-༡༢. གཟུགས་ལ་དགའ་བའི་མདོ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 137-145. Catutthaṃ [Pg.46] suddhikaṃ katvā desiyamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ. Pañcamādīni tathā tathā bujjhantānaṃ ajjhāsayena vuttāni. Attho pana tesaṃ pākaṭoyevāti. ༡༣༧-༡༤༥. མདོ་བཞི་པ་ནི་ཚིགས་བཅད་མེད་པར་རྐྱང་པར་བྱས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ལ་བབ་པར་གསུངས་སོ།། ལྔ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་དང་དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ལ་བབ་པར་གསུངས་སོ།། དེ་དག་གི་དོན་ནི་གསལ་པོ་ཉིད་དོ།། Devadahavaggo cuddasamo. དེ་ཝ་ད་ཧའི་ཚན་པ་སྟེ་བཅུ་བཞི་པའོ།། 15. Navapurāṇavaggo ༡༥. གསར་རྙིང་གི་ཚན་པའོ།། 1. Kammanirodhasuttavaṇṇanā ༡. ལས་འགོག་པའི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 146. Navapurāṇavaggassa paṭhame navapurāṇānīti navāni ca purāṇāni ca. Cakkhu, bhikkhave, purāṇakammanti na cakkhu purāṇaṃ, kammameva purāṇaṃ, kammato pana nibbattattā paccayanāmena evaṃ vuttaṃ. Abhisaṅkhatanti paccayehi abhisamāgantvā kataṃ. Abhisañcetayitanti cetanāya pakappitaṃ. Vedaniyaṃ daṭṭhabbanti vedanāya vatthūti passitabbaṃ. Nirodhā vimuttiṃ phusatīti imassa tividhassa kammassa nirodhena vimuttiṃ phusati. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ tassā vimuttiyā ārammaṇabhūto nirodho kammanirodhoti vuccati. Iti imasmiṃ sutte pubbabhāgavipassanā kathitā. ༡༤༦. གསར་རྙིང་གི་ཚན་པའི་མདོ་དང་པོ་ལས། «ལས་གསར་རྙིང་»ཞེས་པ་ནི་ལས་གསར་པ་དང་རྙིང་པའོ།། «དགེ་སློང་དག མིག་ནི་ལས་རྙིང་པའོ་»ཞེས་པ་ལས། མིག་ཉིད་རྙིང་པ་མ་ཡིན་གྱི། ལས་ཉིད་རྙིང་པ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རྐྱེན་གྱི་མིང་གིས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། «མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་»ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་རྣམས་འདུས་ནས་བྱས་པའོ།། «མངོན་པར་སེམས་པ་»ཞེས་པ་ནི་སེམས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའོ།། «མྱོང་བར་འགྱུར་བར་བལྟའོ་»ཞེས་པ་ནི་ཚོར་བའི་གནས་སུ་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བལྟ་བར་བྱའོ།། «འགོག་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་»ཞེས་པ་ནི་ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གྱི་ལས་འདི་གསུམ་པོ་འགོག་པས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ།། «འདི་ནི་བརྗོད་དོ་»ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དེའི་དམིགས་པ་རུ་གྱུར་པའི་འགོག་པ་འདི་ལ་ལས་འགོག་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་སྔོན་འགྲོའི་ལྷག་མཐོང་གསུངས་སོ།། 2-5. Aniccanibbānasappāyasuttādivaṇṇanā ༢-༥. མི་རྟག་པ་དང་མྱང་འདས་ལ་ཕན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 147-150. Dutiye nibbānasappāyanti nibbānassa sappāyaṃ upakārapaṭipadaṃ. Tatiyādīsupi eseva nayo. Paṭipāṭiyā pana catūsupi etesu suttesu saha vipassanāya cattāro maggā kathitā. ༡༤༧-༡༥༠. མདོ་གཉིས་པ་ལས། «མྱང་འདས་ལ་ཕན་པ་»ཞེས་པ་ནི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕན་ཐོགས་པའི་ལམ་མོ།། གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་མདོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ཏུ་ལྷག་མཐོང་དང་བཅས་པའི་ལམ་བཞི་པོ་གསུངས་སོ།། 6-7. Antevāsikasuttādivaṇṇanā ༦-༧. ནང་གི་སློབ་མའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 151-152. Chaṭṭhe anantevāsikanti anto vasanakakilesavirahitaṃ. Anācariyakanti ācaraṇakakilesavirahitaṃ. Antassa vasantīti anto assa vasanti. Te naṃ samudācarantīti te etaṃ adhibhavanti ajjhottharanti sikkhāpenti vā. ‘‘Evaṃ vejjakammaṃ karohi, evaṃ dūtakamma’’nti iti sikkhāpanasaṅkhātena samudācaraṇatthenassa te ācariyā nāma honti, tehi [Pg.47] ācariyehi sācariyakoti vuccati. Sesamettha vuttanayeneva veditabbaṃ. Sattamaṃ heṭṭhā kathitanayameva. ༡༥༡-༡༥༢. མདོ་དྲུག་པ་ལས། «ནང་གི་སློབ་མ་མེད་པ་»ཞེས་པ་ནི་ནང་དུ་གནས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སློབ་མ་ངན་པ་དང་བྲལ་བའོ།། «སློབ་དཔོན་མེད་པ་»ཞེས་པ་ནི་རང་ལ་བཀོད་པ་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་སློབ་དཔོན་ངན་པ་དང་བྲལ་བའོ།། «ནང་དུ་གནས་སོ་»ཞེས་པ་ནི་གང་ཟག་དེའི་ནང་དུ་གནས་པའོ།། «དེ་དག་གིས་དེ་ལ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་དོ་»ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གིས་གང་ཟག་དེ་ལ་དབང་བྱེད་ཅིང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའམ་སློབ་པར་བྱེད་དོ།། «འདི་ལྟར་སྨན་པའི་ལས་གྱིས་ཤིག འདི་ལྟར་ཕོ་ཉའི་ལས་གྱིས་ཤིག»ཅེས་དེ་ལྟར་སློབ་པར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུན་དུ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ནི་གང་ཟག་དེའི་སློབ་དཔོན་ཞེས་བྱ་སྟེ། སློབ་དཔོན་དེ་དག་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ «སློབ་དཔོན་དང་བཅས་པ་»ཞེས་བྱའོ།། འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསུངས་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། མདོ་བདུན་པ་ནི་འོག་ཏུ་གསུངས་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ།། 8. Atthinukhopariyāyasuttavaṇṇanā ༨. རྣམ་གྲངས་ཡོད་དམ་ཞེས་པའི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 153. Aṭṭhame yaṃ pariyāyaṃ āgammāti yaṃ kāraṇaṃ āgamma. Aññatreva saddhāyāti vinā saddhāya saddhaṃ apanetvā. Ettha ca saddhāti na paccakkhā saddhā. Yo pana parassa evaṃ kira evaṃ kirāti kathentassa sutvā uppanno saddahanākāro, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Ruciādīsupi rucāpetvā khamāpetvā atthetanti gahaṇākāro ruci nāma, evaṃ kira bhavissatīti anussavanaṃ anussavo, nisīditvā ekaṃ kāraṇaṃ cintentassa kāraṇaṃ upaṭṭhāti, evaṃ upaṭṭhitassa atthetanti gahaṇaṃ ākāraparivitakko nāma, kāraṇavitakkoti attho. Kāraṇaṃ cintentassa pāpikā laddhi uppajjati, taṃ atthesāti gahaṇākāro diṭṭhinijjhānakkhanti nāma. Aññaṃ byākareyyāti imāni pañca ṭhānāni muñcitvā arahattaṃ byākareyya. Imasmiṃ sutte sekhāsekhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā. ༡༥༣. མདོ་བརྒྱད་པ་ལས། «རྣམ་གྲངས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་»ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སོ།། «དད་པ་ལས་གཞན་དུ་»ཞེས་པ་ནི་དད་པ་མེད་པར་དད་པ་བསལ་ནས་སོ།། འདིར་ «དད་པ་»ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་གཞན་གྱིས་ «འདི་ལྟར་རོ་འདི་ལྟར་རོ་»ཞེས་བརྗོད་པ་ཐོས་ནས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་སོ།། «ཕྱོགས་ལྷུང་»ལ་སོགས་པ་ལའང་། རང་གི་བློས་མོས་པར་བྱས་ཤིང་ཡིད་ཚིམ་པར་བྱས་ནས་ «འདི་ནི་ཡོད་དོ་»ཞེས་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ནི་ «ཕྱོགས་ལྷུང་» (ruci) ཞེས་བྱའོ།། «འདི་ལྟར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་རྗེས་སུ་ཐོས་པ་ནི་ «རྗེས་སུ་ཐོས་པ་» (anussava) ཞེས་བྱའོ།། དབེན་པར་འདུག་ནས་རྒྱུ་མཚན་ཞིག་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཡིད་ལ་གསལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་གསལ་བ་ལ་ «འདི་ནི་ཡོད་དོ་»ཞེས་འཛིན་པ་ནི་ «རྣམ་པ་རྟོག་པ་» (ākāraparivitakka) ཞེས་བྱ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ལ་རྟོག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རྒྱུ་མཚན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་བ་ལ་ལྟ་བ་ངན་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལ་ «འདི་ནི་ཡོད་དོ་»ཞེས་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ནི་ «ལྟ་བ་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་བཟོད་པ་» (diṭṭhinijjhānakkhanti) ཞེས་བྱའོ།། «གཞན་ལུང་སྟོན་ཏོ་»ཞེས་པ་ནི་གནས་ལྔ་པོ་འདི་དག་བཏང་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལུང་སྟོན་པའོ།། མདོ་འདིར་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་སོ་སོར་རྟོག་པ་གསུངས་སོ།། 9-10. Indriyasampannasuttādivaṇṇanā ༩-༡༠. དབང་པོ་དང་ལྡན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 154-155. Navame indriyasampannoti paripuṇṇindriyo. Tattha yena cha indriyāni sammasitvā arahattaṃ pattaṃ, so tehi nibbisevanehi indriyehi samannāgatattā, cakkhādīni vā cha indriyāni sammasantassa uppannehi saddhādīhi indriyehi samannāgatattā paripuṇṇindriyo nāma hoti, taṃ sandhāya bhagavā cakkhundriye cetiādinā nayena desanaṃ vitthāretvā ettāvatā kho bhikkhu indriyasampanno hotīti āha. Dasamaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti. ༡༥༤-༡༥༥. མདོ་དགུ་པ་ལས། “དབང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ”ཞེས་པ་ནི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་གིས་དབང་པོ་དྲུག་ལ་ཉེ་བར་བརྟགས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པས། ཁོ་བོ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་དབང་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་དྲུག་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པ་ན། སྐྱེས་པའི་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“མིག་གི་དབང་པོ་ཡང་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་རྒྱས་པར་མཛད་དེ། “དགེ་སློང་དག་འདི་ཙམ་གྱིས་དབང་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ནོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །བཅུ་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Navapurāṇavaggo pañcadasamo. ལེའུ་བཅོ་ལྔ་པ་གསར་རྙིང་དགུ་པའི་ལེའུའོ། ། Tatiyo paṇṇāsako. ལྔ་བཅུ་པ་གསུམ་པའོ། ། 16. Nandikkhayavaggo ༡༦. དགའ་བ་ཟད་པའི་ལེའུའོ། ། 1-4. Ajjhattanandikkhayasuttādivaṇṇanā ༡-༤. ནང་གི་དགའ་བ་ཟད་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 156-159. Nandikkhayavaggassa [Pg.48] paṭhame nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayoti nandiyā ca rāgassa ca atthato ekattā vuttaṃ. Suvimuttanti arahattaphalavimuttivasena suṭṭhu vimuttaṃ. Sesamettha dutiyādīsu ca uttānameva. ༡༥༦-༡༥༩. དགའ་བ་ཟད་པའི་ལེའུའི་མདོ་དང་པོ་ལས། “དགའ་བ་ཟད་པས་འདོད་ཆགས་ཟད། འདོད་ཆགས་ཟད་པས་དགའ་བ་ཟད”ཅེས་པ་ནི། དོན་གྱི་ཆ་ནས་དགའ་བ་དང་འདོད་ཆགས་གཉིས་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ”ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དབང་གིས་ཤིན་ཏུ་གྲོལ་བའོ། །འདི་དང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། 5-6. Jīvakambavanasamādhisuttādivaṇṇanā ༥-༦. ཛཱི་བ་ཀའི་ཚལ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 160-161. Pañcamaṃ samādhivikalānaṃ, chaṭṭhaṃ paṭisallānavikalānaṃ cittekaggatañca kāyavivekañca labhantānaṃ etesaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatīti ñatvā kathitaṃ. Tattha okkhāyatīti (paccakkhāyati) paññāyati pākaṭaṃ hoti. Iti dvīsupi etesu saha vipassanāya cattāro maggā kathitā. ༡༦༠-༡༦༡. མདོ་ལྔ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དང་། དྲུག་པ་ནི་དབེན་པར་གནས་པ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ལས། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་ལུས་དབེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གི་ལས་ཀྱི་ས་ས་བོན་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མཁྱེན་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་“སྣང་བ”ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་སྣང་བ་སྟེ་གསལ་བར་འགྱུར་བའོ། །འདི་ལྟར་མདོ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལམ་བཞི་པོ་དག་གསུངས་སོ། ། 7-9. Koṭṭhikaaniccasuttādivaṇṇanā ༧-༩. ཀོ་ཊྛི་ཀའི་མི་རྟག་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 162-164. Sattamādīsu tīsu therassa vimuttiparipācaniyā dhammāva kathitā. ༡༦༢-༡༦༤. བདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་གསུམ་ལས། གནས་བརྟན་གྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 10-12. Micchādiṭṭhipahānasuttādivaṇṇanā ༡༠-༡༢. ལྟ་བ་ལོག་པ་སྤོང་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 165-167. Dasamādīni tīṇi pāṭiyekkena puggalajjhāsayavasena vuttāni. Tesaṃ attho vuttanayeneva veditabboti. ༡༦༥-༡༦༧. བཅུ་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་གསུམ་ནི་གང་ཟག་སོ་སོའི་བསམ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གི་དོན་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Nandikkhayavaggo solasamo. དགའ་བ་ཟད་པའི་ལེའུ་སྟེ་བཅུ་དྲུག་པའོ། ། 17. Saṭṭhipeyyālavaggo ༡༧. དྲུག་ཅུ་པའི་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ལེའུའོ། ། 1-60. Ajjhattaaniccachandasuttādivaṇṇanā ༡-༦༠. ནང་གི་མི་རྟག་པའི་འདོད་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 168-227. Tadanantaro saṭṭhipeyyālo nāma hoti, so uttānatthova. Yāni panettha saṭṭhi suttāni vuttāni, tāni ‘‘chando pahātabbo’’ti [Pg.49] evaṃ tassa tasseva padassa vasena bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttāni. Iti sabbāni tāni pāṭiyekkena puggalajjhāsayavasena kathitāni. Ekekasuttapariyosāne cettha saṭṭhi saṭṭhi bhikkhū arahattaṃ pattāti. ༡༦༨-༢༢༧. དེའི་འོག་ཏུ་དྲུག་ཅུ་པའི་རྒྱས་བཤད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་གསུངས་པའི་མདོ་དྲུག་ཅུ་པོ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། “འདོད་ཆགས་སྤང་བར་བྱའོ”ཞེས་པ་ལྟར་ཚིག་དེ་དང་དེའི་དབང་གིས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གང་ཟག་སོ་སོའི་བསམ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འདིར་མདོ་རེ་རེའི་མཐར་དགེ་སློང་དྲུག་ཅུ་རེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པོ། ། Saṭṭhipeyyālavaggo. དྲུག་ཅུ་པའི་རྒྱས་བཤད་ཀྱི་ལེའུའོ། ། 18. Samuddavaggo ༡༨. རྒྱ་མཚོའི་ལེའུའོ། ། 1. Paṭhamasamuddasuttavaṇṇanā ༡. རྒྱ་མཚོའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། 228. Samuddavaggassa paṭhame cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddoti yadi duppūraṇaṭṭhena yadi vā samuddanaṭṭhena samuddo, cakkhumeva samuddo. Tassa hi pathavito yāva akaniṭṭhabrahmalokā nīlādiārammaṇaṃ samosarantaṃ paripuṇṇabhāvaṃ kātuṃ na sakkoti, evaṃ duppūraṇaṭṭhenapi samuddo. Cakkhu ca tesu tesu nīlādīsu ārammaṇesu samuddati, asaṃvutaṃ hutvā osaramānaṃ kilesuppattiyā kāraṇabhāvena sadosagamanena gacchatīti samuddanaṭṭhenapi samuddo. Tassa rūpamayo vegoti samuddassa appamāṇo ūmimayo vego viya tassāpi cakkhusamuddassa samosarantassa nīlādibhedassa ārammaṇassa vasena appameyyo rūpamayo vego veditabbo. Yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahatīti yo taṃ cakkhusamudde samosaṭaṃ rūpamayaṃ vegaṃ, manāpe rūpe rāgaṃ, amanāpe dosaṃ, asamapekkhite mohanti evaṃ rāgādikilese anuppādento upekkhakabhāvena sahati. ༢༢༨. རྒྱ་མཚོའི་ལེའུའི་མདོ་དང་པོ་ལས། “དགེ་སློང་དག མིག་ནི་སྐྱེས་བུའི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི། གལ་ཏེ་གང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་སམ། ཡང་ན་ཀུན་ནས་འཁྲུགས་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་བྱ་ན། མིག་ཉིད་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ས་གཞི་ནས་འོག་མིན་གྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་རྣམས་འདུས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱེད་མི་ནུས་པས། དེ་ལྟར་གང་བར་དཀའ་བའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ནོ། །མིག་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་པ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཀུན་ནས་འཁྲུགས་ཤིང་། མ་བསྡམས་པར་གྱུར་ཏེ་འཇུག་པ་ན། ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོན་དང་བཅས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་ནས་འཁྲུགས་པའི་དོན་གྱིས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ནོ། །“དེའི་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་ཤུགས”ཞེས་པ་ནི། རྒྱ་མཚོའི་ཚད་མེད་པའི་རླབས་ཀྱི་ཤུགས་བཞིན་དུ། མིག་གི་རྒྱ་མཚོ་དེར་འདུས་པའི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བའི་དམིགས་པའི་དབང་གིས། གཞལ་དུ་མེད་པའི་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་ཤུགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གང་ཞིག་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་ཤུགས་དེ་བཟོད་པ”ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་མིག་གི་རྒྱ་མཚོར་འདུས་པའི་གཟུགས་ལས་གྲུབ་པའི་ཤུགས་དེ་ལ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལ་ཞེ་སྡང་དང་། མ་བརྟགས་པ་ལ་གཏི་མུག་སྟེ། དེ་ལྟར་ཆགས་སྡང་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེད་པར་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་བཟོད་པའོ། ། Saūmintiādīsu kilesaūmīhi saūmiṃ. Kilesāvaṭṭehi sāvaṭṭaṃ. Kilesagāhehi sagāhaṃ. Kilesarakkhasehi sarakkhasaṃ. Kodhūpāyāsassa ca vasena saūmiṃ. Vutañhetaṃ ‘‘ūmibhayanti kho, bhikkhave, kodhūpāyāsassetaṃ adhivacana’’nti (itivu. 109; ma. ni. 2.162; a. ni. 4.122). Kāmaguṇavasena sāvaṭṭaṃ. Vutañhetaṃ ‘‘āvaṭṭaggāhoti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.241). Mātugāmavasena sagāhaṃ sarakkhasaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘gāharakkhasoti kho, bhikkhave, mātugāmassetaṃ adhivacana’’nti (itivu. 109). Sesavāresupi eseva [Pg.50] nayo. Sabhayaṃ duttaraṃ accatarīti ūmibhayena sabhayaṃ duratikkamaṃ atikkami. Lokantagūti saṅkhāralokassa antaṃ gato. Pāragatoti vuccatīti nibbānaṃ gatoti kathīyati. “རླབས་དང་བཅས་པ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པའི་རླབས་དང་བཅས་པས་རླབས་དང་བཅས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་ལོས་འཁོར་ལོ་དང་བཅས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཆུ་སྲིན་དང་བཅས་པས་ཆུ་སྲིན་དང་བཅས་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་སྲིན་པོ་དང་བཅས་པས་སྲིན་པོ་དང་བཅས་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་དང་ཡིད་གདུང་གི་དབང་གིས་རླབས་དང་བཅས་པའོ། །འདི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག རླབས་ཀྱི་འཇིགས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཡིད་གདུང་གི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་གིས་འཁོར་ལོ་དང་བཅས་པའོ། །འདི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག འཁོར་ལོའི་ཆུ་སྲིན་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །བུད་མེད་ཀྱི་དབང་གིས་ཆུ་སྲིན་དང་བཅས་པ་དང་སྲིན་པོ་དང་བཅས་པའོ། །འདི་སྐད་དུ། “དགེ་སློང་དག ཆུ་སྲིན་དང་སྲིན་པོ་ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །ཐེངས་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །“འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་བརྒལ་དཀའ་བ་ལས་བརྒལ”ཞེས་པ་ནི། རླབས་ཀྱི་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་བརྒལ་བར་དཀའ་བ་ལས་བརྒལ་བའོ། །“འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པ”ཞེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་མཐར་ཕྱིན་པའོ། །“ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ”ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། 2-3. Dutiyasamuddasuttādivaṇṇanā ༢-༣. རྒྱ་མཚོའི་མདོ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 229-230. Dutiye samuddoti samuddanaṭṭhena samuddo, kiledanaṭṭhena temanaṭṭhenāti vuttaṃ hoti. Yebhuyyenāti ṭhapetvā ariyasāvake. Samunnāti kilinnā tintā nimuggā. Tantākulakajātātiādi heṭṭhā vitthāritameva. Maccujahoti tayo maccū jahitvā ṭhito. Nirupadhīti tīhi upadhīhi anupadhi. Apunabbhavāyāti nibbānatthāya. Amohayī maccurājanti yathā tassa gatiṃ na jānāti, evaṃ maccurājānaṃ mohetvā gato. Tatiyaṃ vuttanayameva. ༢༢༩-༢༣༠. མདོ་གཉིས་པ་ལས། “རྒྱ་མཚོ”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ནས་འཁྲུགས་པའི་དོན་གྱིས་རྒྱ་མཚོ་དང་། རླན་པར་བྱེད་པའི་དོན་དང་སྦང་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་གསུངས་སོ། །“ཕལ་ཆེར”ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་མ་གཏོགས་པའོ། །“སྦངས་པ”ཞེས་པ་ནི་རླན་པ་དང་། སྦངས་པ་དང་། བྱིང་བའོ། །“ཐགས་འཛིངས་པ་ལྟར་གྱུར་པ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འོག་ཏུ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །“འཆི་བདག་སྤངས་པ”ཞེས་པ་ནི་འཆི་བ་གསུམ་པོ་སྤངས་ཏེ་གནས་པའོ། །“ཕུང་པོ་མེད་པ”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་དང་བྲལ་བའོ། །“ཡང་སྲིད་မེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“འཆི་བདག་གི་རྒྱལ་པོ་རྨོངས་པར་བྱས”ཞེས་པ་ནི་དེའི་འགྲོ་བ་མི་ཤེས་པ་ལྟར། དེ་ལྟར་འཆི་བདག་གི་རྒྱལ་པོ་རྨོངས་པར་བྱས་ཏེ་གཤེགས་པའོ། །གསུམ་པ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། 4-6. Khīrarukkhopamasuttādivaṇṇanā ༤-༦. འོ་མ་ཅན་གྱི་ཤིང་གི་དཔེའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 231-233. Catutthe appahīnaṭṭhena atthi, tenevāha so appahīnoti. Parittāti, pabbatamattampi rūpaṃ aniṭṭhaṃ arajanīyaṃ parittaṃ nāma hoti, evarūpāpissa rūpā cittaṃ pariyādiyantīti dasseti. Ko pana vādo adhimattānanti iṭṭhārammaṇaṃ panassa rajanīyaṃ vatthu cittaṃ pariyādiyatīti ettha kā kathā? Ettha ca nakhapiṭṭhipamāṇampi maṇimuttādi rajanīyaṃ vatthu adhimattārammaṇamevāti veditabbaṃ. Daharotiādīni tīṇipi aññamaññavevacanāneva. Ābhindeyyāti pahareyya padāleyya vā. Pañcame tadubhayanti taṃ ubhayaṃ. Chaṭṭhaṃ uttānameva. ༢༣༡-༢༣༣. མདོ་བཞི་པ་ལས། མ་སྤངས་པའི་དོན་གྱིས་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་“དེ་མ་སྤངས་པའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཆུང་ངུ”ཞེས་པ་ནི། རི་བོའི་ཚད་ཙམ་གྱི་གཟུགས་ཡིན་ཡང་ཡིད་དུ་མི་འོང་ཞིང་ཆགས་པར་མི་འགྱུར་བ་ནི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་ལ། འདི་ལྟ་བུའི་གཟུགས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་སེམས་ཀུན་ནས་འཕྲོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས”ཞེས་པ་ནི། ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ཆགས་པའི་དངོས་པོས་དེའི་སེམས་ཀུན་ནས་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ལ་སྨྲ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད་ཅེས་པའོ། །འདིར་སེན་མོའི་རྒྱབ་ཙམ་གྱི་ནོར་བུ་དང་མུ་ཏིག་ལ་སོགས་པའི་ཆགས་པའི་དངོས་པོ་ཡང་དམིགས་པ་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གཞོན་ནུ”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསུམ་པོ་ནི་ཕན་ཚུན་རྣམ་གྲངས་ཉིད་དོ། །“ཀུན་ནས་འཇོམས་པ”ཞེས་པ་ནི་བརྡེག་པའམ་འགེམས་པའོ། །ལྔ་པ་ལས། “དེ་གཉིས་ཀ”ཞེས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀའོ། །དྲུག་པ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། 7. Udāyīsuttavaṇṇanā ༧. ཨུ་དཱ་ཡིའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 234. Sattame anekapariyāyenāti anekehi kāraṇehi. Itipāyanti itipi ayaṃ. Imasmiṃ sutte aniccena anattalakkhaṇaṃ kathitaṃ. ༢༣༤. བདུན་པ་ལས། “རྣམ་གྲངས་དུ་མས”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དུ་མས་སོ། །“འདི་ལྟར་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཡང་འདིའོ། །མདོ་འདིར་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 8. Ādittapariyāyasuttavaṇṇanā ༨. འབར་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 235. Aṭṭhame anubyañjanaso nimittaggāhoti ‘‘hatthā sobhanā pādā sobhanā’’ti evaṃ anubyañjanavasena nimittaggāho. Nimittaggāhoti hi [Pg.51] saṃsandetvā gahaṇaṃ, anubyañjanaggāhoti vibhattigahaṇaṃ. Nimittaggāho kumbhīlasadiso sabbameva gaṇhāti, anubyañjanaggāho rattapāsadiso vibhajitvā hatthapādādīsu taṃ taṃ koṭṭhāsaṃ. Ime pana dve gāhā ekajavanavārepi labbhanti, nānājavanavāre vattabbameva natthi. ༢༣༥. བརྒྱད་པ་ལས། “མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་ཆ་བྱད་དུ་འཛིན་པ”ཞེས་པ་ནི། “ལག་པ་ནི་མཛེས་སོ། །རྐང་པ་ནི་མཛེས་སོ”ཞེས་པ་ལྟར་ཆ་བྱད་ཀྱི་དབང་གིས་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །མཚན་མར་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་ཏེ་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། ཆ་བྱད་དུ་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱེ་སྟེ་འཛིན་པའོ། །མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་ཆུ་སྲིན་དང་འདྲ་བར་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། ཆ་བྱད་དུ་འཛིན་པ་ནི་སྲིན་བུ་པད་པ་ལྟ་བུར་ཕྱེ་སྟེ་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་དེ་དང་དེ་འཛིན་པའོ། །འཛིན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའི་ཐེངས་གཅིག་ལའང་འཐོབ་ལ། འཇུག་པ་ཐ་དད་པའི་ཐེངས་ལ་ནི་སྨྲ་ཅི་དགོས། ། Nimittassādagathitanti nimittassādena ganthitaṃ baddhaṃ. Viññāṇanti kammaviññāṇaṃ. Tasmiṃ ce samaye kālaṃ kareyyāti na koci saṃkiliṭṭhena cittena kālaṃ karonto nāma atthi. Sabbasattānañhi bhavaṅgeneva kālakiriyā hoti. Kilesabhayaṃ pana dassento evamāha. Samayavasena vā evaṃ vuttaṃ. Cakkhudvārasmiñhi āpāthagate ārammaṇe rattacittaṃ vā duṭṭhacittaṃ vā mūḷhacittaṃ vā ārammaṇarasaṃ anubhavitvā bhavaṅgaṃ otarati, bhavaṅge ṭhatvā kālakiriyaṃ karoti. Tasmiṃ samaye kālaṃ karontassa dveva gatiyo pāṭikaṅkhā, imassa samayassa vasenetaṃ vuttaṃ. “མཚན་མའི་རོ་མྱོང་བས་བཅིངས་པ”ཞེས་པ་ནི་མཚན་མའི་རོ་མྱོང་བས་འབྲེལ་ཞིང་བཅིངས་པའོ། །“རྣམ་པར་ཤེས་པ”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །“གལ་ཏེ་དུས་དེར་ཚེ་འཕོ་བར་འགྱུར་ན”ཞེས་པ་ནི། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཚེ་འཕོ་བ་གང་ཡང་མེད་དོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་བྷ་བང་གའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་ཚེ་འཕོ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པའི་འཇིགས་པ་སྟོན་པར་བཞེད་ནས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། །མིག་གི་སྒོར་དམིགས་པ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། ཆགས་པའི་སེམས་སམ། སྡང་བའི་སེམས་སམ། རྨོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པའི་རོ་མྱོང་ནས་བྷ་བང་གར་འཇུག་ཅིང་། བྷ་བང་གར་གནས་ཏེ་ཚེ་འཕོ་བར་བྱེད་དོ། །དུས་དེར་ཚེ་འཕོ་བ་ལ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་ཉིད་རེ་བ་ཡོད་པས། དུས་འདིའི་དབང་གིས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། ། Imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavanti imaṃ anekāni vassasatasahassāni niraye anubhavitabbaṃ dukkhaṃ sampassamāno evaṃ vadāmi tattāya ayosalākāya akkhīni añjāpetukāmoti. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo. Ayosaṅkunāti ayasūlena. Sampalimaṭṭhanti dvepi kaṇṇacchiddāni vinivijjhitvā pathaviyaṃ ākoṭanavasena sampalimaṭṭhaṃ. “དགེ་སློང་དག ངས་ནི་ཉེས་དམིགས་འདི”ཞེས་པ་ནི། ལོ་བརྒྱ་སྟོང་དུ་མར་དམྱལ་བར་མྱོང་བར་བྱ་བའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལེགས་པར་མཐོང་ནས། “ལྕགས་གཟེར་འབར་བས་མིག་གཉིས་འབིགས་པར་འདོད་དོ”ཞེས་དེ་སྐད་སྨྲའོ། །ཚུལ་འདིས་ཐམས་ཅད་ལ་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ལྕགས་ཀྱི་གཟེར་བུ”ཞེས་པ་ནི་ལྕགས་ཀྱི་གསལ་ཤིང་གིས་སོ། །“ཀུན་ནས་བསྣུན་པ”ཞེས་པ་ནི་རྣ་བའི་བུ་ག་གཉིས་ཀ་ཕུག་སྟེ་ས་ལ་བརྡེག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསྣུན་པའོ། ། Tatiyavāre sampalimaṭṭhanti nakhacchedanaṃ pavesetvā ukkhipitvā sahadhunaṭṭhena chinditvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Catutthavāre sampalimaṭṭhanti bandhanamūlaṃ chetvā pātanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Pañcamavāre sampalimaṭṭhanti tikhiṇāya sattiyā kāyapasādaṃ uppāṭetvā patanavasena sampalimaṭṭhaṃ. Sattiyāti ettha mahatī daṇḍakavāsi veditabbā. Sottanti nipajjitvā niddokkamanaṃ. Yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyyāti iminā vitakkānaṃ yāva saṅghabhedā pāpakammāvahanatā dassitā. Sesamettha uttānameva. ཐེངས་གསུམ་པ་ལས། “ཀུན་ནས་བསྣུན་པ”ཞེས་པ་ནི་སེན་མོ་གཅོད་བྱེད་བཅུག་སྟེ་ཡར་བཏེགས་ནས་སྣའི་བུ་གའི་བར་གྱི་རྩ་དང་ལྷན་ཅིག་བཅད་དེ་ཕབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསྣུན་པའོ། །ཐེངས་བཞི་པ་ལས། “ཀུན་ནས་བསྣུན་པ”ཞེས་པ་ནི་ལྕེའི་རྩ་བ་བཅད་དེ་ཕབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསྣུན་པའོ། །ཐེངས་ལྔ་པ་ལས། “ཀུན་ནས་བསྣུན་པ”ཞེས་པ་ནི་མཚོན་རྣོན་པོས་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་བཤུས་ཏེ་ཕབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསྣུན་པའོ། །“མཚོན”ཞེས་པ་འདིར་དབྱུག་པ་ཆེན་པོའི་སྟེང་གི་སྟ་རེ་ལྟ་བུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གཉིད་ལོག་པ”ཞེས་པ་ནི་ཉལ་ནས་གཉིད་དུ་སོང་བའོ། །“རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དབང་དུ་སོང་སྟེ་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ”ཞེས་པས་ནི། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་བར་དུ་ལས་ངན་པ་འདྲེན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །འདི་ལ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། 9-10. Paṭhamahatthapādopamasuttādivaṇṇanā ༩-༡༠. ལག་པ་དང་རྐང་པའི་དཔེའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 236-237. Navame [Pg.52] hatthesu, bhikkhave, satīti hatthesu vijjamānesu. Dasame na hotīti vuccamāne bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ. Dvīsupi cetesu vipākasukhadukkhameva dassetvā vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti. ༢༣༦-༢༣༧. མདོ་དགུ་པ་ལས། “དགེ་སློང་དག ལག་པ་ཡོད་ན”ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་ཡོད་པ་ནའོ། །བཅུ་པ་ལས། “མི་འགྱུར་རོ”ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །མདོ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བདེ་སྡུག་ཉིད་བསྟན་ནས་འཁོར་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་གསུངས་སོ། ། Samuddavaggo niṭṭhito. རྒྱ་མཚོའི་ལེའུ་རྫོགས་སོ། ། 19. Āsīvisavaggo ༡༩. དུག་སྦྲུལ་གྱི་ལེའུའོ། ། 1. Āsīvisopamasuttavaṇṇanā ༡. དུག་སྦྲུལ་གྱི་དཔེའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 238. Āsīvisavaggassa paṭhame bhikkhū āmantesīti ekacārikadvicārikaticārikacatucārikapañcacārike sabhāgavuttino kārake yuttapayutte sabbepi dukkhalakkhaṇakammaṭṭhānike parivāretvā nisinne yogāvacare bhikkhū āmantesi. Idañhi suttaṃ puggalajjhāsayena vuttaṃ. Puggalesupi vipañcitaññūnaṃ disāvāsikānaṃ dukkhalakkhaṇakammaṭṭhānikānaṃ upaṭṭhānavelāya āgantvā satthāraṃ parivāretvā nisinnānaṃ vasena vuttaṃ. Evaṃ santepi ugghaṭitaññūādīnaṃ catunnampi puggalānaṃ paccayabhūtamevetaṃ. Ugghaṭitaññū puggalo hi imassa suttassa mātikānikkhepeneva arahattaṃ pāpuṇissati, vipañcitaññū mātikāya vitthārabhājanena, neyyapuggalo imameva suttaṃ sajjhāyanto paripucchanto yoniso manasikaronto kalyāṇamitte sevanto bhajanto payirupāsanto arahattaṃ pāpuṇissati. Padaparamassetaṃ suttaṃ anāgate vāsanā bhavissatīti evaṃ sabbesampi upakārabhāvaṃ ñatvā bhagavā sineruṃ ukkhipanto viya ākāsaṃ vitthārento viya cakkavāḷapabbataṃ kampento viya ca mahantena ussāhena seyyathāpi, bhikkhaveti imaṃ āsīvisopamasuttaṃ ārabhi. ༢༣༨. དུག་སྦྲུལ་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་དང་པོ་ལས། “དགེ་སློང་དག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏོ”ཞེས་པ་ནི། གཅིག་པུར་སྤྱོད་པ་དང་། གཉིས་སུ་སྤྱོད་པ་དང་། གསུམ་དུ་སྤྱོད་པ་དང་། བཞིར་སྤྱོད་པ་དང་། ལྔར་སྤྱོད་པ་སྟེ། མཐུན་པའི་གནས་སྐབས་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ། རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྩོན་པ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་པ་ཤ་སྟག་སྟེ། བསྐོར་ནས་འཁོད་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་བའོ། །མདོ་འདི་ནི་གང་ཟག་གི་བསམ་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀྱང་། རྣམ་པར་སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་རྣམས་ཕྱོགས་སོ་སོར་གནས་ཤིང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ས་པ་རྣམས། བསྙེན་བཀུར་གྱི་དུས་སུ་ལྷགས་ནས་སྟོན་པ་ལ་བསྐོར་ཏེ་འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི། མྱུར་དུ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་བཞི་པོ་ཀུན་གྱི་ཡང་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་མྱུར་དུ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་ནི་མདོ་འདིའི་མ་ཕྱི་ཙམ་བཞག་པས་ཀྱང་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། རྣམ་པར་སྤྲོས་པས་ཤེས་པ་ནི་མ་ཕྱིའི་རྒྱས་བཤད་ཀྱིས་སོ། །གདུལ་བྱའི་གང་ཟག་ནི་མདོ་འདི་ཉིད་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་། འདྲི་བ་དང་། ཚུལ་བཞིན་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བསྟེན་པ་དང་། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པ་དང་། ཉེ་བར་གཏོགས་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་གང་ཟག་ལ་ནི་མདོ་འདི་མ་འོངས་པ་ན་བག་ཆགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་ཐོགས་པའི་དངོས་པོ་མཁྱེན་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རི་རབ་འདེགས་པ་བཞིན་དང་། ནམ་མཁའ་རྒྱ་སྐྱེད་པ་བཞིན་དང་། འཁོར་ཡུག་གི་རི་རབ་གཡོ་བ་བཞིན་དུ་ཆེས་ཆེར་བརྩོན་པས་ “དགེ་སློང་དག དཔེར་ན”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དུག་སྦྲུལ་གྱི་དཔེའི་མདོ་འདི་དབུ་བརྩམས་སོ། ། Tattha cattāro āsīvisāti kaṭṭhamukho, pūtimukho, aggimukho, satthamukhoti ime cattāro. Tesu kaṭṭhamukhena daṭṭhassa sakalasarīraṃ sukkhakaṭṭhaṃ viya thaddhaṃ hoti, sandhipabbesu adhimattaṃ ayasūlasamappitaṃ viya tiṭṭhati. Pūtimukhena daṭṭhassa pakkapūtipanasaṃ viya vipubbakabhāvaṃ āpajjitvā paggharati[Pg.53], caṅgavāre pakkhittaudakaṃ viya hoti. Aggimukhena daṭṭhassa sakalasarīraṃ jhāyitvā bhasmamuṭṭhi viya thusamuṭṭhi viya ca vippakirīyati. Sattamukhena daṭṭhassa sakalasarīraṃ bhijjati, asanipātaṭṭhānaṃ viya mahānikhādanena khatasandhimukhaṃ viya ca hoti. Evaṃ visavasena vibhattā cattāro āsīvisā. དེ་ལ་ “དུག་སྦྲུལ་བཞི”ཞེས་པ་ནི། ཤིང་གི་གདོང་ཅན་དང་། རུལ་བའི་གདོང་ཅན་དང་། མེའི་གདོང་ཅན་དང་། མཚོན་གྱི་གདོང་ཅན་ཏེ་འདི་བཞིའོ། །དེ་དག་ལས་ཤིང་གི་གདོང་ཅན་གྱིས་ཟིན་པའི་མི་ནི། ལུས་མཐའ་དག་ཤིང་སྐམ་པོ་བཞིན་དུ་རེངས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཚིགས་དང་ཡན་ལག་རྣམས་སུ་ལྕགས་ཀྱི་གསལ་ཤིང་གིས་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་ན་བར་གནས་སོ། །རུལ་བའི་གདོང་ཅན་གྱིས་ཟིན་པའི་མི་ནི། པི་ན་སའི་འབྲས་བུ་རུལ་བ་བཞིན་དུ་རྣག་ཁྲག་གི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་ནས་འཛག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆུ་ཚགས་སུ་བླུགས་པའི་ཆུ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །མེའི་གདོང་ཅན་གྱིས་ཟིན་པའི་མི་ནི། ལུས་མཐའ་དག་ཚིག་ནས་ཐལ་བའི་སྤར་མོ་གང་བཞིན་ནམ། ཕུབ་མའི་སྤར་མོ་གང་བཞིན་དུ་ཐོར་བར་འགྱུར་རོ། །མཚོན་གྱི་གདོང་ཅན་གྱིས་ཟིན་པའི་མི་ནི། ལུས་མཐའ་དག་འཇིག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐོག་བབས་པའི་གནས་བཞིན་ནམ། གཟོང་ཆེན་པོས་ཚིགས་ཀྱི་མཚམས་བཅད་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་དུག་གི་དབང་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་དུག་སྦྲུལ་བཞིའོ། ། Visavegavikārena panete soḷasa honti. Kaṭṭhamukho hi daṭṭhaviso, diṭṭhaviso, phuṭṭhaviso, vātavisoti catubbidho hoti. Tena hi daṭṭhampi diṭṭhampi phuṭṭhampi tassa vātena pahaṭampi sarīraṃ vuttappakārena thaddhaṃ hoti. Sesesupi eseva nayoti. Evaṃ visavegavikāravasena soḷasa honti. ཡང་དུག་གི་ཤུགས་ཀྱི་འགྱུར་བས་ནི་འདི་དག་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟར་ཤིང་གི་གདོང་ཅན་ནི། རྨུགས་པའི་དུག་ཅན་དང་། མཐོང་བའི་དུག་ཅན་དང་། རེག་པའི་དུག་ཅན་དང་། རླུང་གི་དུག་ཅན་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དེས་རྨུགས་པ་དང་། མཐོང་བ་དང་། རེག་པ་དང་། དེའི་དབུགས་ཀྱི་རླུང་གིས་ཕོག་པའི་ལུས་ཀྱང་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རེངས་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དུག་གི་ཤུགས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་དབང་གིས་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Puna puggalapaṇṇattivasena catusaṭṭhi honti. Kathaṃ? Kaṭṭhamukhesu tāva daṭṭhaviso ca āgataviso no ghoraviso, ghoraviso no āgataviso, āgataviso ceva ghoraviso ca, nevāgataviso na ghoravisoti catubbidho hoti. Tattha yassa visaṃ sampajjalitatiṇukkāya aggi viya sīghaṃ abhiruhitvā akkhīni gahetvā khandhaṃ gahetvā sīsaṃ gahetvā ṭhitanti vattabbataṃ āpajjati maṇisappādīnaṃ visaṃ viya, mantaṃ pana parivattetvā kaṇṇavātaṃ datvā daṇḍakena pahaṭamatte otaritvā daṭṭhaṭṭhāneyeva tiṭṭhati, ayaṃ āgataviso no ghoraviso nāma. Yassa pana visaṃ saṇikaṃ abhiruhati, āruḷhāruḷhaṭṭhāne pana ayaṃ sītaudakaṃ viya hoti udakasappādīnaṃ visaṃ viya, dvādasavassaccayenāpi kaṇṇapiṭṭhikhandhapiṭṭhikādīsu gaṇḍapiḷakādivasena paññāyati, mantaparivattanādīsu ca kayiramānāsu sīghaṃ na otarati, ayaṃ ghoraviso no āgataviso nāma. Yassa pana visaṃ sīghaṃ abhiruhati, na sīghaṃ otarati aneḷakasappādīnaṃ visaṃ viya, ayaṃ āgataviso ceva ghoraviso ca. Yassa pana visaṃ mandaṃ hoti, otāriyamānampi sukheneva otarati nīlasappadhammanisappādīnaṃ visaṃ viya, ayaṃ nevāgataviso na ghoraviso nāma. Iminā upāyena kaṭṭhamukhe daṭṭhavisādayo pūtimukhādīsu ca daṭṭhavisādayo veditabbāti. Evaṃ puggalapaṇṇattivasena catusaṭṭhi. སླར་ཡང་གང་ཟག་གི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དབང་གིས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཤིང་གི་གདོང་ཅན་གྱི་ནང་ནས་རྨུགས་པའི་དུག་ཅན་ནི། དུག་མྱུར་དུ་འཇུག་ལ་དྲག་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུག་དྲག་པོ་ཡིན་ལ་མྱུར་དུ་མི་འཇུག་པ་དང་། དུག་མྱུར་དུ་འཇུག་ཅིང་དྲག་པོ་ཡང་ཡིན་པ་དང་། དུག་མྱུར་དུ་མི་འཇུག་ཅིང་དྲག་པོ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ལ་གང་གི་དུག་ནི་རྩྭ་སྒྲོན་འབར་བའི་མེ་བཞིན་དུ་མྱུར་དུ་ཡར་འཕར་ནས། མིག་དང་། ཕྲག་པ་དང་། མགོ་བོ་བཟུང་ནས་གནས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པར་འོས་པ་ནོར་བུའི་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་དུག་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྔགས་བཟླས་ཤིང་རྣ་བར་དབུགས་བཏང་ནས་དབྱུག་པས་བརྡེགས་པ་ཙམ་གྱིས་མར་བབས་ཏེ་རྨུགས་པའི་གནས་ཉིད་དུ་གནས་པ་ནི། “དུག་མྱུར་དུ་འཇུག་ལ་དྲག་པོ་མ་ཡིན་པ”ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་དུག་ནི་དལ་གྱིས་ཡར་འཕར་ལ། ཡར་འཕར་བའི་གནས་སུ་ཆུ་གྲང་མོ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་ཆུ་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་དུག་བཞིན་ནོ། །ལོ་བཅུ་གཉིས་འདས་ཀྱང་རྣ་བའི་རྒྱབ་དང་ཕྲག་པའི་རྒྱབ་ལ་སོགས་པར་འབྲུམ་བུ་དང་ཤུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་པར་འགྱུར་ལ། སྔགས་བཟླས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ཀྱང་མྱུར་དུ་མི་འབབ་པ་ནི། “དུག་དྲག་པོ་ཡིན་ལ་མྱུར་དུ་མི་འཇུག་པ”ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་དུག་ནི་མྱུར་དུ་ཡར་འཕར་ལ་མྱུར་དུ་མི་འབབ་པ་སྦྲུལ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་དུག་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ “དུག་མྱུར་དུ་འཇུག་ཅིང་དྲག་པོ་ཡང་ཡིན་པ”འོ། །གང་གི་དུག་ནི་ཆུང་ངུ་ཡིན་ལ། ཕྱིར་འབྱིན་པའི་ཚེ་ན་ཡང་བདེ་བླག་ཏུ་འབབ་པ་སྦྲུལ་སྔོན་པོ་དང་དྷམྨ་ནི་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པའི་དུག་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ “དུག་མྱུར་དུ་མི་འཇུག་ཅིང་དྲག་པོ་ཡང་མ་ཡིན་པ”ཞེས་བྱའོ། །ཐབས་འདིས་ཤིང་གི་གདོང་ཅན་གྱི་རྨུགས་པའི་དུག་ཅན་ལ་སོགས་པ་དང་། རུལ་བའི་གདོང་ཅན་ལ་སོགས་པའི་རྨུགས་པའི་དུག་ཅན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་གང་ཟག་གི་རྣམ་པར་གཞག་པའི་དབང་གིས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའོ། ། Tesu [Pg.54] ‘‘aṇḍajā nāgā’’tiādinā (saṃ. ni. 3.342-344) yonivasena ekekaṃ catudhā vibhajitvā chapaṇṇāsādhikāni dve satāni honti. Te jalajāthalajāti dviguṇitā dvādasādhikāni pañcasatāni honti, te kāmarūpaakāmarūpānaṃ vasena dviguṇitā catuvīsādhikasahassasaṅkhā honti. Puna gatamaggassa paṭilomato saṃkhippamānā kaṭṭhamukhādivasena cattārova hontīti. Te sandhāya bhagavā ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, cattāro āsīvisā’’ti āha. Kulavasena hi ete gahitā. དེ་དག་ལས་ “སྒོང་སྐྱེས་ཀྱི་ཀླུ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་རེ་རེ་ནས་བཞི་བཞིར་ཕྱེ་ནས་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་རྩ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ཆུ་སྐྱེས་དང་སྐམ་སྐྱེས་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ན་ལྔ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་འདོད་དགུར་གཟུགས་སྒྱུར་ནུས་པ་དང་མི་ནུས་པའི་དབང་གིས་གཉིས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ན་ཆིག་སྟོང་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞིའི་གྲངས་སུ་འགྱུར་རོ། །སླར་ཡང་སོང་བའི་ལམ་ལས་བཟློག་སྟེ་བསྡུས་ན་ཤིང་གི་གདོང་ཅན་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བཞི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལ་དགོངས་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “དགེ་སློང་དག དཔེར་ན་དུག་སྦྲུལ་ཆེན་པོ་བཞི”ཞེས་གསུངས་སོ། །རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་འདི་དག་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Tattha āsīvisāti āsittavisātipi āsīvisā, asitavisātipi āsīvisā, asisadisavisātipi āsīvisā. Āsittavisāti sakalakāye āsiñcitvā viya ṭhapitavisā, parassa ca attano sarīre ca āsiñcanavisāti attho. Asitavisāti yaṃ yaṃ etehi asitaṃ hoti paribhuttaṃ, taṃ taṃ visameva sampajjati, tasmā asitaṃ visaṃ hoti etesanti āsīvisā. Asisadisavisāti asiviya tikhiṇaṃ paramammacchedanasamatthaṃ visaṃ etesanti āsīvisāti evamettha vacanattho veditabbo. Uggatejāti uggatatejā balavatejā. Ghoravisāti dunnimmaddanavisā. དེ་ལ་ “དུག་སྦྲུལ”ཞེས་པ་ནི། དུག་བླུགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ཀྱང་དུག་སྦྲུལ་དང་། ཟོས་པ་དུག་ཏུ་འགྱུར་བས་ཀྱང་དུག་སྦྲུལ་དང་། རལ་གྲི་ལྟ་བུའི་དུག་ཅན་ཡིན་པས་ཀྱང་དུག་སྦྲུལ་ལོ། །“དུག་བླུགས་པ་ལྟ་བུ”ཞེས་པ་ནི། ལུས་མཐའ་དག་ལ་དུག་བླུགས་པ་བཞིན་དུ་གནས་པའི་དུག་སྟེ། གཞན་གྱི་ལུས་དང་རང་གི་ལུས་ལ་དུག་བླུགས་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཟོས་པ་དུག་ཏུ་འགྱུར་བ”ཞེས་པ་ནི། འདི་དག་གིས་གང་དང་གང་ཟོས་ཤིང་སྤྱད་པ་དེ་དང་དེ་ཉིད་དུག་ཏུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་གི་ཟས་ནི་དུག་ཡིན་པས་དུག་སྦྲུལ་ལོ། །“རལ་གྲི་ལྟ་བུའི་དུག་ཅན”ཞེས་པ་ནི། རལ་གྲི་བཞིན་དུ་རྣོ་ཞིང་གནད་གཅོད་པར་ནུས་པའི་དུག་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་དུག་སྦྲུལ་ལོ། །འདི་ལྟར་འདིར་ངེས་ཚིག་གི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །“གཟི་བརྗིད་དྲག་པོ”ཞེས་པ་ནི། གཟི་བརྗིད་ཆེན་པོ་དང་མཐུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་གཟི་བརྗིད་དོ། །“དུག་དྲག་པོ”ཞེས་པ་ནི། གཉེན་པོས་གཞོམ་པར་དཀའ་བའི་དུག་གོ། ། Evaṃ vadeyyunti paṭijaggāpanatthaṃ evaṃ vadeyyuṃ. Rājāno hi āsīvise gāhāpetvā – ‘‘tathārūpe core vā etehi ḍaṃsāpetvā māressāma, nagarūparodhakāle parasenāya vā taṃ khipissāma, parabalaṃ nimmaddetuṃ asakkontā subhojanaṃ bhuñjitvā varasayanaṃ āruyha etehi attānaṃ ḍaṃsāpetvā sattūnaṃ vasaṃ anāgacchantā attano ruciyā marissāmā’’ti āsīvise jaggāpenti. Te yaṃ coraṃ sahasāva māretuṃ na icchanti, ‘‘evamete dīgharattaṃ dukkhappatto hutvā marissantī’’ti icchantā taṃ purisaṃ evaṃ vadanti ime te ambho purisa cattāro āsīvisāti. “དེ་སྐད་སྨྲའོ”ཞེས་པ་ནི། གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་སྨྲའོ། །རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་བཟུང་ནས། “དེ་ལྟ་བུའི་ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་འདི་དག་གིས་རྨུགས་སུ་བཅུག་སྟེ་གསོད་པར་བྱའོ། །གྲོང་ཁྱེར་བསྐོར་བའི་ཚེ་ན་དགྲ་བོའི་དམག་ཚོགས་ལ་འདི་དག་གཏོར་བར་བྱའོ། །དགྲ་བོའི་སྟོབས་གཞོམ་པར་མི་ནུས་པའི་ཚེ་ན། ཟས་བཟང་པོ་ཟོས་ཏེ་མལ་ཆ་མཆོག་ཏུ་འཛེགས་ནས། འདི་དག་གིས་རང་ཉིད་རྨུགས་སུ་བཅུག་སྟེ་དགྲ་བོའི་དབང་དུ་མི་འགྲོ་བར་རང་གི་འདོད་པས་འཆི་བར་བྱའོ”ཞེས་བསམས་ནས་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་གསོ་བར་བྱེད་དོ། །རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གིས་ཆོམ་རྐུན་པ་གང་ཞིག་མྱུར་དུ་གསོད་པར་མི་འདོད་པར། “འདི་ལྟར་འདི་དག་དུས་ཡུན་རིང་པོར་སྡུག་བསྔལ་མྱངས་ནས་འཆི་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་འདོད་ནས། སྐྱེས་བུ་དེ་ལ་ “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། འདི་དག་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་དུག་སྦྲུལ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་ཡིན་ནོ”ཞེས་དེ་སྐད་སྨྲའོ། ། Tattha kālena kālanti kāle kāle. Saṃvesetabbāti nipajjāpetabbā. Aññataro vā aññataro vāti kaṭṭhamukhādīsu yo koci. Yaṃ te ambho purisa karaṇīyaṃ, taṃ karohīti idaṃ atthacarakassa vacanaṃ veditabbaṃ. Tassa kira purisassa evaṃ āsīvise paṭipādetvā ‘ayaṃ vo upaṭṭhāko’ti catūsu peḷāsu ṭhapitānaṃ āsīvisānaṃ ārocenti. Atheko nikkhamitvā āgamma tassa purisassa dakkhiṇapādānusārena abhiruhitvā [Pg.55] dakkhiṇahatthaṃ maṇibandhato paṭṭhāya veṭhetvā dakkhiṇakaṇṇasotamūle phaṇaṃ katvā susūti karonto nipajji. Aparo vāmapādānusārena abhiruhitvā tatheva vāmahatthaṃ veṭhetvā vāmakaṇṇasotamūle phaṇaṃ katvā susūti karonto nipajji, tatiyo nikkhamitvā abhimukhaṃ abhiruhitvā kucchiṃ veṭhetvā galavāṭakamūle phaṇaṃ katvā susūti karonto nipajji, catuttho piṭṭhibhāgena abhiruhitvā gīvaṃ veṭhetvā uparimuddhani phaṇaṃ ṭhapetvā susūti karonto nipajji. དེ་ལ་ “དུས་ནས་དུས་སུ”ཞེས་པ་ནི། སྐབས་སྐབས་སུའོ། །“ཉལ་དུ་གཞུག་པར་བྱ”ཞེས་པ་ནི། ཉལ་བར་བྱའོ། །“གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གམ”ཞེས་པ་ནི། ཤིང་གི་གདོང་ཅན་ལ་སོགས་པའི་ནང་ནས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གོ། །“ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་བྱོས་ཤིག”ཅེས་པ་འདི་ནི། ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུའི་ཚིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྐྱེས་བུ་དེ་ལ་དེ་ལྟར་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་སྤྲད་ནས། སྒྲོམ་བཞིའི་ནང་དུ་བཞག་པའི་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ལ། “འདི་ནི་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་བར་གནས་པའོ”ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ནས་སྦྲུལ་གཅིག་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་འོངས་ནས། སྐྱེས་བུ་དེའི་རྐང་པ་གཡས་པ་ནས་ཡར་འཛེགས་ཏེ། ལག་པ་གཡས་པ་ལག་གདུབ་ཀྱི་མཚམས་ནས་བཟུང་སྟེ་དཀྲིས་ནས། རྣ་བའི་བུ་ག་གཡས་པའི་རྩ་བར་གདེངས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཤུ་ཤུ་ཞེས་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ། །གཞན་ཞིག་ནི་རྐང་པ་གཡོན་པ་ནས་ཡར་འཛེགས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ལག་པ་གཡོན་པ་དཀྲིས་ནས། རྣ་བའི་བུ་ག་གཡོན་པའི་རྩ་བར་གདེངས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཤུ་ཤུ་ཞེས་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ། །གསུམ་པ་ནི་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་མདུན་ནས་ཡར་འཛེགས་ནས། ལྟོ་བ་དཀྲིས་ཏེ་མིད་པའི་རྩ་བར་གདེངས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཤུ་ཤུ་ཞེས་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ། །བཞི་པ་ནི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ནས་ཡར་འཛེགས་ཏེ། སྐེ་དཀྲིས་ནས་སྤྱི་བོའི་སྟེང་དུ་གདེངས་ཀ་བཞག་སྟེ་ཤུ་ཤུ་ཞེས་སྒྲ་འབྱིན་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ། ། Evaṃ catūsu āsīvisesu sarīraṭṭhakesuyeva jātesu eko tassa purisassa atthacarakapuriso taṃ disvā ‘‘kiṃ te, bho purisa, laddha’’nti, pucchi. Tato tena ‘‘ime me, bho, hatthesu hatthakaṭakaṃ viya bāhāsu keyūraṃ viya kucchimhi kucchiveṭhanasāṭako viya kaṇṇesu kaṇṇacūḷikā viya gale muttāvaliyo viya sīse sīsapasādhanaṃ viya keci alaṅkāravisesā raññā dinnā’’ti vutte so āha – ‘‘bho andhabāla, mā evaṃ maññittha ‘raññā me tuṭṭhenetaṃ pasādhanaṃ dinna’nti. Tvaṃ rañño āgucārī coro, ime ca cattāro āsīvisā durupaṭṭhāhā duppaṭijaggiyā, ekasmiṃ uṭṭhātukāme eko nhāyitukāmo hoti, ekasmiṃ nhāyitukāme eko bhuñjitukāmo, ekasmiṃ bhuñjitukāme eko nipajjitukāmo. Tesu yasseva icchā na pūrati, so tattheva ḍaṃsitvā māretī’’ti. Atthi pana, bho, evaṃ sante koci sotthimaggoti? Āma, rājapurisānaṃ vikkhittabhāvaṃ ñatvā palāyanaṃ sotthibhāvoti vatvā ‘‘yaṃ te karaṇīyaṃ, taṃ karohī’’ti vadeyya. དེ་ལྟར་དུག་སྦྲུལ་བཞི་པོ་ལུས་ལ་གནས་པར་གྱུར་པ་ན། སྐྱེས་བུ་དེའི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་དེ་མཐོང་ནས། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ལ་ཅི་ཞིག་ཐོབ་བམ”ཞེས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་ཁོས་ “ཀྱེ་གྲོགས་པོ། འདི་དག་ནི་རྒྱལ་པོས་ང་ལ་གནང་བའི་རྒྱན་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ། ལག་པ་ལ་ལག་གདུབ་བཞིན་དང་། དཔུང་པ་ལ་དཔུང་རྒྱན་བཞིན་དང་། ལྟོ་བ་ལ་སྐེད་དཀྲིས་བཞིན་དང་། རྣ་བ་ལ་རྣ་རྒྱན་བཞིན་དང་། སྐེ་ལ་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་བཞིན་དང་། མགོ་ལ་དབུ་རྒྱན་བཞིན་ནོ”ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་དེས་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་བྱིས་པ་ལོང་བ། རྒྱལ་པོ་མགུ་ནས་ང་ལ་རྒྱན་འདི་གནང་ངོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་མ་སེམས་ཤིག ཁྱོད་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་ཆོམ་རྐུན་པ་ཡིན་ལ། དུག་སྦྲུལ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དཀའ་ཞིང་གསོ་སྐྱོང་བྱེད་དཀའ་བ་สྟེ། གཅིག་ལྡང་བར་འདོད་པའི་ཚེ་གཅིག་ཁྲུས་བྱེད་པར་འདོད་ལ། གཅིག་ཁྲུས་བྱེད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་གཅིག་ཟ་བར་འདོད་ཅིང་། གཅིག་ཟ་བར་འདོད་པའི་ཚེ་གཅིག་ཉལ་བར་འདོད་དོ། །དེ་དག་ལས་གང་གི་འདོད་པ་མ་རྫོགས་པ་དེས་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཁྱོད་རྨུགས་ཏེ་གསོད་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་སོ། །“ཀྱེ་གྲོགས་པོ། དེ་ལྟ་ན་བདེ་བར་ཐར་བའི་ལམ་ཞིག་ཡོད་དམ”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “ཡོད་དེ། རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་གཡེང་བའི་གནས་སྐབས་ཤེས་ནས་བྲོས་པ་ནི་བདེ་བར་ཐར་བའི་ཐབས་སོ”ཞེས་བཤད་ནས། “ཁྱོད་ཀྱིས་གང་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་བྱོས་ཤིག”ཅེས་སྨྲའོ། ། Taṃ sutvā itaro catunnaṃ āsīvisānaṃ pamādakkhaṇaṃ rājapurisehi ca pavivittaṃ disvā, vāmahatthena dakkhiṇahatthaṃ veṭhetvā, dakkhiṇakaṇṇacūḷikāya phaṇaṃ ṭhapetvā, sayitāsīvisassa sarīraṃ parimajjanto viya saṇikaṃ taṃ apanetvā, eteneva upāyena sesepi apanetvā tesaṃ bhīto palāyeyya. Atha naṃ te āsīvisā ‘‘ayaṃ amhākaṃ raññā upaṭṭhāko dinno’’ti anubandhamānā āgaccheyyuṃ. Idaṃ sandhāya atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ…pe… palāyethāti vuttaṃ. དེ་ཐོས་ནས་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་དུག་སྦྲུལ་བཞི་པོའི་བག་མེད་པའི་སྐབས་དང་། རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་མེད་པའི་དབེན་པ་མཐོང་ནས། ལག་པ་གཡོན་པས་ལག་པ་གཡས་པ་བཟུང་སྟེ། རྣ་བའི་རྒྱན་གྱི་རྩ་བར་གདེངས་ཀ་བཞག་ནས་ཉལ་བའི་དུག་སྦྲུལ་གྱི་ལུས་ལ་བྱུག་པ་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་དལ་གྱིས་དེ་བསལ་ལོ། །ཐབས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་བསལ་ནས། དེ་དག་ལ་སྐྲག་སྟེ་བྲོས་སོ། །དེ་ནས་དུག་སྦྲུལ་དེ་དག་གིས་ “འདི་ནི་རྒྱལ་པོས་ང་ཚོའི་ཉེ་བར་གནས་པར་གནང་བའོ”ཞེས་བསམས་ནས་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་འོངས་སོ། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་ “དགེ་སློང་དག དེ་ནས་སྐྱེས་བུ་དེ་དུག་སྦྲུལ་བཞི་པོ་ལ་སྐྲག་ནས། །ལ། །བྲོས་སོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Tasmiṃ pana purise evaṃ āgatamaggaṃ oloketvā oloketvā palāyante rājā ‘‘palāto so puriso’’ti sutvā ‘‘ko nu kho taṃ anubandhitvā ghātetuṃ sakkhissatī’’ti vicinanto tasseva paccatthike pañca [Pg.56] jane labhitvā ‘‘gacchatha naṃ anubandhitvā ghātethā’’ti peseyya. Athassa atthacarā purisā taṃ pavattiṃ ñatvā āroceyyuṃ. So bhiyyosomattāya bhīto palāyetha. Imamatthaṃ sandhāya tamenaṃ evaṃ vadeyyuntiādi vuttaṃ. ཡང་སྐྱེས་བུ་དེ་དེ་ལྟར་འོངས་པའི་ལམ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བལྟས་ནས་བྲོས་པའི་ཚེ། རྒྱལ་པོས་ “སྐྱེས་བུ་དེ་བྲོས་སོང་ངོ་” ཞེས་ཐོས་ནས། “སུས་ཁོ་རྗེས་སུ་དེད་དེ་གསོད་པར་ནུས་སམ་” ཞེས་བཙལ་བར། ཁོ་རང་གི་དགྲ་བོ་མི་ལྔ་རྙེད་ནས། “སོང་ཞིག་ཁོ་རྗེས་སུ་དེད་དེ་གསོད་ཅིག་” ཅེས་མངགས་སོ། །དེ་ནས་ཁོའི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་ཤེས་ནས་བཤད་དོ། །ཁོ་ནི་ལྷག་པར་སྐྲག་ནས་བྲོས་སོ། །དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་ “དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲའོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Chaṭṭho antaracaro vadhakoti ‘‘paṭhamaṃ āsīvisehi anubaddho ito cito ca te vañcento palāyi, idāni pañcahi paccatthikehi anubaddho suṭṭhutaraṃ palāyati, na sakkā so evaṃ gahetuṃ, upalāḷanāya pana sakkā, tasmā daharakālato paṭṭhāya ekato khāditvā ca pivitvā ca santhavaṃ antaracaraṃ vadhakamassa pesethā’’ti amaccehi vuttena raññā pariyesitvā pesito antaracaro vadhako. “དྲུག་པ་ནི་ནང་ན་རྒྱུ་བའི་གཤེད་མ་” ཞེས་པ་ནི། “ཐོག་མར་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་དེད་པའི་ཚེ་ཕྱོགས་འདི་དང་འདིར་དེ་དག་ལ་གཡོལ་ཞིང་བྲོས་ལ། ད་ལྟ་དགྲ་བོ་མི་ལྔས་རྗེས་སུ་དེད་པའི་ཚེ་ལྷག་པར་བྲོས་སོ། །ཁོ་དེ་ལྟར་འཛིན་མི་ནུས་ཀྱང་། བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་ནི་འཛིན་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆུང་དུས་ནས་མཉམ་དུ་ཟོས་ཤིང་འཐུངས་ཏེ་འདྲིས་པའི་ནང་ན་རྒྱུ་བའི་གཤེད་མ་ཞིག་ཁོའི་རྩར་མངགས་ཤིག་” ཅེས་བློན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསོལ་བ་ལྟར། རྒྱལ་པོས་བཙལ་ནས་མངགས་པའི་ནང་ན་རྒྱུ་བའི་གཤེད་མ་དེའོ།། So passeyya suññaṃ gāmanti nivattitvā olokento padaṃ ghāyitvā ghāyitvā vegenāgacchante cattāro āsīvise pañca vadhake paccatthike chaṭṭhañca antaracaraṃ vadhakaṃ ‘‘nivatta bho, mā palāyi, puttadārena saddhiṃ kāme paribhuñjanto sukhaṃ vasissasī’’ti vatvā āgacchantaṃ disvā, bhiyyosomattāya yena vā tena vā palāyanto paccantaraṭṭhe abhimukhagataṃ ekaṃ chakuṭikaṃ suññaṃ gāmaṃ passeyya. Rittakaññeva paviseyyāti dhanadhaññamañcapīṭhādīhi virahitattā rittakaññeva paviseyya. Tucchakaṃ suññakanti etasseva vevacanaṃ. Parimaseyyāti ‘‘sace pānīyaṃ bhavissati, pivissāmi, sace bhattaṃ bhavissati, bhuñjissāmī’’ti bhājanaṃ vivaritvā hatthaṃ anto pavesetvā parimaseyya. “ཁོས་གྲོང་སྟོང་པ་ཞིག་མཐོང་ངོ་” ཞེས་པ་ནི། ཕྱིར་འཁོར་ནས་བལྟས་ཚེ། རྐང་རྗེས་བསྣམས་ཤིང་བསྣམས་ནས་མགྱོགས་པོར་འོངས་པའི་དུག་སྦྲུལ་བཞི་དང་། གཤེད་མ་དགྲ་བོ་ལྔ་དང་། དྲུག་པ་ནང་ན་རྒྱུ་བའི་གཤེད་མ་དེས་ “ཀྱེ་གྲོགས་པོ་ཕྱིར་ལོག་ཅིག །མ་འབྲོས་ཤིག །བུ་དང་ཆུང་མ་དང་ལྷན་ཅིག་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་བཞིན་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་སྨྲས་ཏེ་འོངས་པ་མཐོང་ནས། སྔར་ལས་ལྷག་པར་སྐྲག་སྟེ་གང་བྱུང་དུ་བྲོས་པས། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་ན་ཁང་པ་དྲུག་ཡོད་པའི་གྲོང་གསེབ་སྟོང་པ་ཞིག་མཐོང་ངོ་། །“སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་གོ་” ཞེས་པ་ནི། ནོར་དང་འབྲུ་དང་ཉལ་ཁྲི་དང་སྟེགས་བུ་སོགས་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་གོ། །“གསོབ་” དང་ “སྟོང་པ་” ཞེས་པ་ནི་འདིའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ཉུལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། “གལ་ཏེ་བཏུང་བ་ཡོད་ན་འཐུང་བར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཟས་ཡོད་ན་ཟ་བར་བྱའོ་” ཞེས་སྣོད་ཁ་ཕྱེ་ནས་ལག་པ་ནང་དུ་བཅུག་སྟེ་ཉུལ་བར་བྱེད་དོ།། Tamenaṃ evaṃ vadeyyunti channaṃ gharānaṃ ekagharepi kiñci alabhitvā gāmamajjhe eko sandacchāyo rukkho atthi, tattha vaṅkaphalakaṃ atthataṃ disvā, ‘‘idha tāva nisīdissāmī’’ti gantvā, tattha nisinnaṃ mandamandena vātena bījiyamānaṃ tattakamattampi sukhaṃ santato assādayamānaṃ, tamenaṃ purisaṃ kecideva atthacarakā bahi pavattiṃ ñatvā āgatā evaṃ vadeyyuṃ. Idāni ambho purisāti ambho, purisa, idāni. Corā gāmaghātakāti ‘‘yadevettha labhissāma, taṃ gaṇhissāma vā ghātessāma vā’’ti āgatā cha gāmaghātakacorā. “དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲའོ་” ཞེས་པ་ནི། ཁང་པ་དྲུག་པོ་ལས་ཁང་པ་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡང་ཅི་ཡང་མ་རྙེད་པར། གྲོང་གི་དབུས་སུ་གྲིབ་བསིལ་ཆེ་བའི་ཤིང་སྡོང་གཅིག་ཡོད་པ་ལ། དེར་པང་ལེབ་བཏིང་བ་མཐོང་ནས། “འདིར་རེ་ཞིག་བསྡད་དོ་” ཞེས་སོང་སྟེ། དེར་བསྡད་ནས་རླུང་བསིལ་བུས་བསྐྱོད་ཅིང་བདེ་བ་ཆུང་ངུ་ཙམ་ལ་ཡང་ཞི་བར་མྱོང་བཞིན་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་ནས་འོངས་པའི་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་མི་འགའ་ཞིག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲའོ། །“ད་ལྟ་ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་” ཞེས་པ་ནི། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་ད་ལྟའོ། །“གྲོང་གསོད་པའི་ཆོམ་རྐུན་རྣམས་” ཞེས་པ་ནི། “འདིར་ཅི་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་འཕྲོག་པར་བྱེད་དམ་གསོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་འོངས་པའི་གྲོང་གསོད་པའི་ཆོམ་རྐུན་དྲུག་པོའོ།། Udakaṇṇavanti [Pg.57] gambhīraṃ puthulaṃ udakaṃ. Gambhīrampi hi aputhulaṃ, puthulaṃ vā agambhīraṃ, na aṇṇavoti vuccati, yampana gambhīrañca puthulañca, tassevetaṃ nāmaṃ. Sāsaṅkaṃ sappaṭibhayanti catunnaṃ āsīvisānaṃ pañcannaṃ vadhakānaṃ chaṭṭhassa antaracarassa channañca gāmaghātakacorānaṃ vasena sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ. Khemaṃ appaṭibhayanti tesaṃyeva āsīvisādīnaṃ abhāvena khemañca nibbhayañca vicitrauyyānavaraṃ bahvannapānaṃ devanagarasadisaṃ. Na cassa nāvā santāraṇīti ‘‘imāya nāvāya orimatīrato paratīraṃ gamissantī’’ti evaṃ ṭhapitā ca santāraṇī nāvā na bhaveyya. Uttarasetu vāti rukkhasetu-jaṅghasetu-sakaṭasetūnaṃ aññataro uttarasetu vā na bhaveyya. Tiṭṭhati brāhmaṇoti na kho esa brāhmaṇo. Kasmā naṃ brāhmaṇoti āha? Ettakānaṃ paccatthikānaṃ bāhitattā, desanaṃ vā vinivattento ekaṃ khīṇāsavabrāhmaṇaṃ dassetumpi evamāha. “ཆུའི་རྒྱ་མཚོར་” ཞེས་པ་ནི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆུའོ། །ཟབ་ཀྱང་རྒྱ་མི་ཆེ་བའམ། རྒྱ་ཆེ་ཡང་མི་ཟབ་པ་ལ་རྒྱ་མཚོ་ཞེས་མི་བརྗོད་དེ། གང་ཞིག་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་དེ་ལ་ནི་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །“དོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་” ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་བཞི་དང་། གཤེད་མ་ལྔ་དང་། དྲུག་པ་ནང་ན་རྒྱུ་བ་དང་། གྲོང་གསོད་པའི་ཆོམ་རྐུན་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་དོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །“བདེ་འཇགས་ཤིང་འཇིགས་པ་མེད་པ་” ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདེ་འཇགས་ཤིང་འཇིགས་པ་མེད་པ་སྟེ། སྐྱེད་ཚལ་ཁྱད་པར་ཅན་མཛེས་ཤིང་བཟའ་བཏུང་མང་བ་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུའོ། །“དེ་ལ་བརྒལ་བྱེད་ཀྱི་གྲུ་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི། “གྲུ་འདིས་ཚུ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ནས་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་འགྲོའོ་” ཞེས་དེ་ལྟར་བཞག་པའི་བརྒལ་བྱེད་ཀྱི་གྲུ་མེད་པའོ། །“ཟམ་པ་” ཞེས་པ་ནི། ཤིང་ཟམ་དང་། རྐང་ཟམ་དང་། ཤིང་རྟའི་ཟམ་པ་སོགས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་བརྒལ་བྱེད་ཀྱི་ཟམ་པ་མེད་པའོ། །“བྲམ་ཟེ་གནས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། དོན་དམ་པར་ཁོ་བྲམ་ཟེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལ་བྲམ་ཟེ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། དགྲ་བོ་འདི་སྙེད་པ་ཕྱིར་བསལ་བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་ཆོས་བསྟན་པའི་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་ཟད་པའི་བྲམ་ཟེ་ཞིག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། Tasmiṃ pana evaṃ uttiṇṇe cattāro āsīvisā ‘‘na laddho vatāsi amhehi, ajja te murumurāya jīvitaṃ khāditvā chaḍḍeyyāma’’. Pañca paccatthikā ‘‘na laddho vatāsi amhehi, ajja te parivāretvā aṅgamaṅgāni chinditvā rañño santikaṃ gatā sataṃ vā sahassaṃ vā labheyyāma’’. Chaṭṭho antaracaro ‘‘na laddho vatāsi mayā, ajja te phalikavaṇṇena asinā sīsaṃ chinditvā, senāpatiṭṭhānaṃ labhitvā sampattiṃ anubhaveyyaṃ’’. Cha corā ‘‘na laddho vatāsi amhehi, ajja te vividhāni kammakāraṇāni kāretvā bahudhanaṃ āharāpessāmā’’ti cintetvā, udakaṇṇavaṃ otarituṃ asakkontā rañño āṇāya kopitattā parato gantumpi avisahantā tattheva sussitvā mareyyuṃ. ཡང་དེ་ལྟར་བརྒལ་ཟིན་པའི་ཚེ། དུག་སྦྲུལ་བཞི་པོས་ “ཀྱེ་མ་ཁྱོད་ངེད་ཀྱིས་མ་ཟིན་ཏོ། །དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱི་སྲོག་དབང་ལྡད་ཅིང་ཟོས་ནས་དོར་བར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་སོ། །དགྲ་བོ་ལྔས་ “ཀྱེ་མ་ཁྱོད་ངེད་ཀྱིས་མ་རྙེད་དོ། །དེ་རིང་ཁྱོད་བསྐོར་ནས་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་རྣམས་བཅད་དེ་རྒྱལ་པོའི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་བརྒྱ་འམ་སྟོང་ཐོབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་སོ། །དྲུག་པ་ནང་ན་རྒྱུ་བས་ “ཀྱེ་མ་ཁྱོད་ངས་མ་རྙེད་དོ། །དེ་རིང་ཤེལ་གྱི་མདོག་ལྟ་བུའི་རལ་གྲིས་ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་བཅད་དེ། དམག་དཔོན་གྱི་གོ་གནས་ཐོབ་ནས་འབྱོར་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་སོ། །ཆོམ་རྐུན་དྲུག་པོས་ “ཀྱེ་མ་ཁྱོད་ངེད་ཀྱིས་མ་རྙེད་དོ། །དེ་རིང་ཁྱོད་ལ་གནོད་པ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་ནོར་མང་པོ་ལེན་པར་བྱའོ་” ཞེས་བསམས་ཏེ། ཆུའི་རྒྱ་མཚོར་འཇུག་མ་ནུས་ཤིང་། རྒྱལ་པོའི་བཀས་ཁྲོས་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བར་ཡང་མ་ནུས་པར། དེ་ཉིད་དུ་སྐམ་ནས་ཤི་བར་འགྱུར་རོ།། Upamā kho myāyanti ettha evaṃ ādito paṭṭhāya opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ – rājā viya hi kammaṃ daṭṭhabbaṃ, rājāparādhikapuriso viya vaṭṭanissito puthujjano. Cattāro āsīvisā viya cattāri mahābhūtāni, rañño tassa cattāro āsīvise paṭicchāpitakālo viya kammunā puthujjanassa paṭisandhikkhaṇeyeva catunnaṃ mahābhūtānaṃ dinnakālo. ‘‘Imesaṃ āsīvisānaṃ pamādakkhaṇe rājapurisānañca vivittakkhaṇe nikkhamitvā yaṃ te ambho, purisa, karaṇīyaṃ, taṃ karohī’’ti vacanena ‘‘palāyassū’’ti vuttakālo viya satthārā imassa bhikkhuno mahābhūtakammaṭṭhānaṃ kathetvā [Pg.58] ‘‘imesu catūsu mahābhūtesu nibbinda virajja, evaṃ vaṭṭato parimuccissasī’’ti kathitakālo, tassa purisassa atthacarakavacanaṃ sutvā catunnaṃ āsīvisānaṃ pamādakkhaṇe rājapurisānañca vivittakkhaṇe nikkhamitvā yena vā tena vā palāyanaṃ viya imassa bhikkhuno satthu santike kammaṭṭhānaṃ labhitvā mahābhūtāsīvisehi parimuccanatthāya ñāṇapalāyanena palāyanaṃ. “འདི་ནི་ང་ཡི་དཔེ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་འདིར་ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སྟེ་དཔེ་དང་དོན་སྦྱར་བ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། རྒྱལ་པོ་ལྟ་བུར་ནི་ལས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྒྱལ་པོའི་ཁྲིམས་ཕོག་པའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུར་ནི་འཁོར་བར་གནས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དུག་སྦྲུལ་བཞི་ལྟ་བུར་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །རྒྱལ་པོས་ཁོ་ལ་དུག་སྦྲུལ་བཞི་གཏད་པའི་དུས་ལྟ་བུར་ནི། ལས་ཀྱིས་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་སྦྱིན་པའི་དུས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །“དུག་སྦྲུལ་འདི་དག་གི་བག་མེད་པའི་སྐབས་དང་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ཕྱིར་ཐོན་ལ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གང་ཞིག་བྱ་བར་འོས་པ་དེ་གྱིས་ཤིག་” ཅེས་པའི་ཚིག་གིས་ “བྲོས་ཤིག་” ཅེས་བསྒོ་བའི་དུས་ལྟ་བུར་ནི། སྟོན་པས་དགེ་སློང་འདི་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ལས་ཀྱི་ས་བསྟན་ནས། “འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་སྐྱོ་ཞིང་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་གྱིས་ཤིག །དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསུངས་པའི་དུས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །སྐྱེས་བུ་དེས་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པའི་མིའི་ཚིག་ཐོས་ནས། དུག་སྦྲུལ་བཞིའི་བག་མེད་པའི་སྐབས་དང་རྒྱལ་པོའི་མི་རྣམས་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ཕྱིར་ཐོན་ཏེ་གང་བྱུང་དུ་བྲོས་པ་ལྟ་བུར་ནི། དགེ་སློང་འདིས་སྟོན་པའི་དྲུང་ནས་ལས་ཀྱི་ས་བླངས་ཏེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བའི་ཕྱིར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་བྲོས་པས་བྲོས་པ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ།། Idāni catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ pathavīdhātuyā āpodhātuyātiādīsu catumahābhūtakathā ca pañcupādānakkhandhakathā ca āyatanakathā ca visuddhimagge vitthāritanayeneva veditabbā. Ettha ca kaṭṭhamukhaāsīviso viya pathavīdhātu daṭṭhabbā, pūtimukhaaggimukhasatthamukhā viya sesadhātuyo. Yatheva hi kaṭṭhamukhena daṭṭhassa sakalakāyo thaddho hoti, evaṃ pathavīdhātupakopenāpi. Yathā ca pūtimukhādīhi daṭṭhassa paggharati ceva jhāyati ca chijjati ca, evaṃ āpodhātutejodhātuvāyodhātupakopenāpīti. Tenāhu aṭṭhakathācariyā – ད་ལྟ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ས་ཁམས་དང་ཆུ་ཁམས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་ཡིན་པས། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་གཏམ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གཏམ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཏམ་རྣམས་ནི་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ཡང་ཤིང་གི་ཁ་ཅན་གྱི་དུག་སྦྲུལ་ལྟ་བུར་ས་ཁམས་ལ་བལྟ་བར་བྱ་ཞིང་། རུལ་བའི་ཁ་ཅན་དང་། མེའི་ཁ་ཅན་དང་། མཚོན་གྱི་ཁ་ཅན་ལྟ་བུར་ནི་ལྷག་མ་ཁམས་རྣམས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ཤིང་གི་ཁ་ཅན་གྱིས་ཟིན་པའི་མིའི་ལུས་ཐམས་ཅད་རེངས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ས་ཁམས་འཁྲུགས་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །རུལ་བའི་ཁ་ཅན་སོགས་ཀྱིས་ཟིན་པའི་མིའི་ལུས་ལས་ཆུ་འཛག་པ་དང་། ཚིག་པ་དང་། འཆད་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཆུ་ཁམས་དང་། མེ་ཁམས་དང་། རླུང་ཁམས་འཁྲུགས་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་མཁན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི།། ‘‘Patthaddho bhavatī kāyo, daṭṭho kaṭṭhamukhena vā; Pathavīdhātupakopena, hoti kaṭṭhamukheva so. “ཤིང་གི་ཁ་ཅན་གྱིས་ཟིན་ན། །ལུས་ནི་རེངས་པར་འགྱུར་བ་ལྟར། །ས་ཡི་ཁམས་ནི་འཁྲུགས་པ་ན། །ཤིང་གི་ཁ་ཅན་བཞིན་དུ་འགྱུར། ། ‘‘Pūtiko bhavatī kāyo, daṭṭho pūtimukhena vā; Āpodhātupakopena, hoti pūtimukheva so. “རུལ་བའི་ཁ་ཅན་གྱིས་ཟིན་ན། །ལུས་ནི་རུལ་བར་འགྱུར་བ་ལྟར། །ཆུ་ཡི་ཁམས་ནི་འཁྲུགས་པ་ན། །རུལ་བའི་ཁ་ཅན་བཞིན་དུ་འགྱུར། ། ‘‘Santatto bhavatī kāyo, daṭṭho aggimukhena vā; Tejodhātupakopena, hoti aggimukheva so. “མེ་ཡི་ཁ་ཅན་གྱིས་ཟིན་ན། །ལུས་ནི་ཚིག་པར་འགྱུར་བ་ལྟར། །མེ་ཡི་ཁམས་ནི་འཁྲུགས་པ་ན། །མེ་ཡི་ཁ་ཅན་བཞིན་དུ་འགྱུར། ། ‘‘Sañchinno bhavatī kāyo, daṭṭho satthamukhena vā; Vāyodhātupakopena, hoti satthamukheva so’’ti. – “མཚོན་གྱི་ཁ་ཅན་གྱིས་ཟིན་ན། །ལུས་ནི་ཆད་པར་འགྱུར་བ་ལྟར། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་འཁྲུགས་པ་ན། །མཚོན་གྱི་ཁ་ཅན་བཞིན་དུ་འགྱུར། །” ཞེས་སོ། ། Evaṃ tāvettha visesato sadisabhāvo veditabbo. དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་འདིར་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Avisesato pana āsayato visavegavikārato anatthaggahaṇato durupaṭṭhānato durāsadato akataññutato avisesakārito anantadosūpaddavatoti imehi kāraṇehi etesaṃ āsīvisasadisatā veditabbā. Tattha āsayatoti āsīvisānañhi vammiko āsayo, tattheva te vasanti. Mahābhūtānampi kāyavammiko āsayo[Pg.59]. Āsīvisānañca rukkhasusiratiṇapaṇṇagahanasaṅkāraṭṭhānānipi āsayo. Etesupi hi te vasanti. Mahābhūtānampi kāyasusiraṃ kāyagahanaṃ kāyasaṅkāraṭṭhānaṃ āsayoti. Evaṃ tāva āsayato sadisatā veditabbā. སྤྱིའི་སྒོ་ནས་ནི་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། དུག་གི་ཤུགས་ཀྱིས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། གནོད་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྙེན་བཀུར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། བསྟེན་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་། བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་ཕྱིར་དང་། བྱེ་བྲག་མེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉེས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱུ་འདི་དག་གིས་འདི་དག་དུག་སྦྲུལ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གནས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ནི་གྲོག་མཁར་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དུ་དེ་དག་གནས་སོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་གྲོག་མཁར་ཡིན་ནོ། །དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ནི་ཤིང་གི་ཁོང་སྟོང་དང་། རྩྭ་དང་ལོ་མའི་ཚལ་དང་། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་ཡང་དེ་དག་གནས་སོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་ཁོང་སྟོང་དང་། ལུས་ཀྱི་ཚལ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་གནས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Visavegavikāratoti āsīvisā hi kulavasena kaṭṭhamukhādibhedato cattāro. Tattha ekeko visavikārato vibhajjamāno daṭṭhavisādivasena catubbidho hoti. Mahābhūtānipi paccattalakkhaṇavasena pathavīādibhedato cattāri. Ettha ekekaṃ kammasamuṭṭhānādivasena catubbidhaṃ hoti. Evaṃ visavegavikārato sadisatā veditabbā. དུག་གི་ཤུགས་ཀྱིས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ནི་རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་ཤིང་གི་ཁ་ཅན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རེ་རེ་བཞིན་དུག་གི་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། ཟིན་པའི་དུག་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་བཞི་ཡོད་དོ། །འདིར་རེ་རེ་བཞིན་ལས་ལས་ཀུན་ཏུ་ལྡང་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟར་དུག་གི་ཤུགས་ཀྱིས་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Anatthaggahaṇatoti āsīvise gaṇhantā pañca anatthe gaṇhanti – duggandhaṃ gaṇhanti, asuciṃ gaṇhanti, byādhiṃ gaṇhanti, visaṃ gaṇhanti, maraṇaṃ gaṇhanti. Mahābhūtānipi gaṇhantā pañca anatthe gaṇhanti – duggandhaṃ gaṇhanti, asuciṃ gaṇhanti, byādhiṃ gaṇhanti, jaraṃ gaṇhanti, maraṇaṃ gaṇhanti. Tenāhu porāṇā – གནོད་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པ་ལྔ་འཛིན་ཏེ། དྲི་ང་བ་འཛིན་པ་དང་། མི་གཙང་བ་འཛིན་པ་དང་། ནད་འཛིན་པ་དང་། དུག་འཛིན་པ་དང་། འཆི་བ་འཛིན་པའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་པ་ལྔ་འཛིན་ཏེ། དྲི་ང་བ་འཛིན་པ་དང་། མི་གཙང་བ་འཛིན་པ་དང་། ནད་འཛིན་པ་དང་། རྒ་བ་འཛིན་པ་དང་། འཆི་བ་འཛིན་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི།། ‘‘Yekeci sappaṃ gaṇhanti, mīḷhalittaṃ mahāvisaṃ; Pañca gaṇhantunatthāni, loke sappābhinandino. “གང་དག་དུག་ཆེན་བཤང་གོས་པའི། །སྦྲུལ་ནི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། །འཇིག་རྟེན་སྦྲུལ་ལ་དགའ་བ་དག །གནོད་པ་ལྔ་ནི་འཛིན་པར་བྱེད། ། ‘‘Duggandhaṃ asuciṃ byādhiṃ, visaṃ maraṇapañcamaṃ; Anatthā honti pañcete, mīḷhalitte bhujaṅgame. “དྲི་ང་མི་གཙང་ནད་དང་དུག །ལྔ་པ་འཆི་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། །བཤང་བས་གོས་པའི་སྦྲུལ་དེ་ལ། །གནོད་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་འབྱུང་། ། ‘‘Evamevaṃ akusalā, andhabālaputhujjanā; Pañca gaṇhantunatthāni, bhave jātābhinandino. “དེ་བཞིན་མི་མཁས་ལོང་བ་ལྟར། །བྱིས་པའི་སྐྱེ་བོ་ཕལ་པ་དག །སྲིད་པར་སྐྱེ་ལ་མངོན་དགའ་བས། །གནོད་པ་ལྔ་ནི་འཛིན་པར་བྱེད། ། ‘‘Duggandhaṃ asuciṃ byādhiṃ, jaraṃ maraṇapañcamaṃ; Anatthā honti pañcete, mīḷhalitteva pannage’’ti. – “དྲི་ང་མི་གཙང་ནད་དང་རྒ། །ལྔ་པ་འཆི་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། །བཤང་བས་གོས་པའི་སྦྲུལ་བཞིན་དུ། །གནོད་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་འབྱུང་། །” ཞེས་སོ། ། Evaṃ anatthaggahaṇato sadisatā veditabbā. དེ་ལྟར་གནོད་པ་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Durupaṭṭhānatoti te āsīvisā durupaṭṭhānā, ekasmiṃ uṭṭhātukāme eko nhāyitukāmo hoti, tasmiṃ nhāyitukāme aparo bhuñjitukāmo, tasmiṃ bhuñjitukāme añño nipajjitukāmo hoti. Tesu yassa yasseva ajjhāsayo na pūrati, so tattheva ḍaṃsitvā māreti. Imehi pana āsīvisehi bhūtāneva durupaṭṭhānatarāni. Pathavīdhātuyā hi bhesajje kayiramāne āpodhātu kuppati, tasseva bhesajjaṃ karontassa tejodhātūti [Pg.60] evaṃ ekissā bhesajje kayiramāne aparā kuppantīti. Evaṃ durupaṭṭhānato sadisatā veditabbā. བསྙེན་བཀུར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་དེ་དག་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དཀའ་བ་ཡིན། གཅིག་ལངས་པར་འདོད་ཚེ། གཅིག་ནི་ཁྲུས་བྱེད་པར་འདོད། དེ་ཁྲུས་བྱེད་པར་འདོད་ཚེ། གཞན་ཞིག་ནི་ཟས་ཟ་བར་འདོད། དེ་ཟས་ཟ་བར་འདོད་ཚེ། གཞན་ཞིག་ནི་ཉལ་བར་འདོད་དོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་དང་གང་གི་བསམ་པ་མ་རྫོགས་པ་དེས། གནས་དེ་ཉིད་དུ་སོ་བཏབ་ནས་གསོད་པར་བྱེད། འོན་ཀྱང་དུག་སྦྲུལ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དཀའ་བ་ཡིན། འདི་ལྟར་ས་ཁམས་ལ་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་ཚེ། ཆུ་ཁམས་འཁྲུག་པར་འགྱུར། དེ་ཉིད་ལ་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་ཚེ། མེ་ཁམས་འཁྲུག་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་ཁམས་གཅིག་ལ་སྨན་བཅོས་བྱེད་པའི་ཚེ། གཞན་དག་འཁྲུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དཀའ་བའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Durāsadatoti durāsadā hi āsīvisā, gehassa purimabhāge āsīvisaṃ disvā pacchimabhāgena palāyanti, pacchimabhāge disvā purimabhāgena, gehamajjhe disvā gabbhaṃ pavisanti, gabbhe disvā mañcapīṭhaṃ abhiruhanti. Mahābhūtāni tatopi durāsadatarāni. Tathārūpena hi kuṭṭharogena phuṭṭhassa kaṇṇanāsādīni chinditvā patanti, sarīraṃ samphuṭati nīlamakkhikā parivārenti, sarīragandho dūratova ubbāhati. Taṃ purisaṃ akkosamānampi paridevamānampi neva rosavasena, na kāruññena, upasaṅkamituṃ sakkonti, nāsikaṃ pidahitvā kheḷaṃ pātentā dūratova naṃ vivajjenti. Evaṃ aññesampi bhagandarakucchirogavātarogādīnaṃ bībhacchajegucchabhāvakarānañca rogānaṃ vasena ayamevattho vibhāvetabboti. Evaṃ durāsadato sadisatā veditabbā. བསྙེན་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ནི་བསྙེན་པར་དཀའ་བ་ཡིན། ཁྱིམ་གྱི་མདུན་ཕྱོགས་སུ་དུག་སྦྲུལ་མཐོང་ནས་རྒྱབ་ཕྱོགས་ནས་འབྲོས། རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་མཐོང་ནས་མདུན་ཕྱོགས་ནས་འབྲོས། ཁྱིམ་གྱི་དབུས་སུ་མཐོང་ནས་ནང་ཁང་དུ་འཇུག ནང་ཁང་དུ་མཐོང་ནས་ཁྲི་སྟེགས་ལ་འཛེགས་སོ།། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་བསྙེན་པར་དཀའ་བ་ཡིན། འདི་ལྟར་མཛེ་ནད་ལྟ་བུས་ཟིན་པའི་སྐྱེས་བུའི་རྣ་བ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཆད་ནས་ལྷུང་བར་འགྱུར། ལུས་གས་ཤིང་སྦྲང་བུ་སྔོན་པོས་བསྐོར། ལུས་ཀྱི་དྲི་ངན་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་འཐུལ་ལོ།། སྐྱེས་བུ་དེས་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་ཆོ་ངེ་འདེབས་ཀྱང་། ཁྲོ་བའི་དབང་གིས་སམ། སྙིང་རྗེའི་དབང་གིས་ཀྱང་ཉེ་བར་བཅར་མི་ནུས། སྣ་བཀག་ཅིང་མཆིལ་མ་འདོར་བཞིན་དུ་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཁོ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་གཞང་འབྲུམ་དང་། ལྟོ་བའི་ནད་དང་། རླུང་ནད་ལ་སོགས་པ་མི་སྡུག་ཅིང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་གནས་སུ་བྱེད་པའི་ནད་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དོན་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་བསྙེན་པར་དཀའ་བའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Akataññutatoti āsīvisā hi akataññuno honti, nhāpiyamānāpi bhojiyamānāpi gandhamālādīhi pūjiyamānāpi peḷāyaṃ pakkhipitvā parihariyamānāpi otārameva gavesanti. Yattha otāraṃ labhanti, tattheva naṃ ḍaṃsitvā mārenti. Āsīvisehipi mahābhūtāneva akataññutarāni. Etesañhi kataṃ nāma natthi, sītena vā uṇhena vā nimmalena jalena nhāpiyamānānipi gandhamālādīhi sakkariyamānānipi muduvatthamudusayanamuduyānādīhi parihariyamānānipi, varabhojanaṃ bhojiyamānānipi, varapānaṃ pāyāpiyamānānipi otārameva gavesanti. Yattha otāraṃ labhanti, tattheva kuppitvā anayabyasanaṃ pāpentīti. Evaṃ akataññutato sadisatā veditabbā. བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ནི་བྱས་པ་མི་གཟོ་བ་ཡིན། ཁྲུས་བྱས་པ་དང་། ཟས་བྱིན་པ་དང་། དྲི་དང་མེ་ཏོག་གིས་མཆོད་པ་དང་། སྨྱུག་ཟླུམ་དུ་བཅུག་ནས་བསྐྱངས་ཀྱང་། གླགས་སྐབས་ཁོ་ན་འཚོལ་བར་བྱེད། གང་དུ་གླགས་རྙེད་པ་དེ་ཉིད་དུ་སོ་བཏབ་ནས་གསོད་པར་བྱེད། དུག་སྦྲུལ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ནི་བྱས་པ་མི་གཟོ་བ་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན། འདི་དག་ལ་བྱས་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། བསིལ་བ་དང་། དྲོ་བ་དང་། དྲི་མ་མེད་པའི་ཆུས་ཁྲུས་བྱས་པ་དང་། དྲི་དང་མེ་ཏོག་གིས་བཀུར་སྟི་བྱས་པ་དང་། གོས་འཇམ་པོ་དང་། མལ་ཆ་འཇམ་པོ་དང་། བཞོན་པ་འཇམ་པོ་སོགས་ཀྱིས་བསྐྱངས་པ་དང་། ཟས་མཆོག་བྱིན་པ་དང་། སྐོམ་མཆོག་བཏུང་དུ་བཅུག་ཀྱང་། གླགས་སྐབས་ཁོ་ན་འཚོལ་བར་བྱེད། གང་དུ་གླགས་རྙེད་པ་དེ་ཉིད་དུ་འཁྲུག་ནས་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམ་ང་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ལྟར་བྱས་པ་མི་གཟོ་བའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Avisesakāritoti āsīvisā hi ‘‘ayaṃ khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā’’ti visesaṃ na karonti, sampattasampattameva ḍaṃsitvā mārenti. Mahābhūtānipi ‘‘ayaṃ khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā māro vā brahmā vā nigguṇo vā saguṇo vā’’ti visesaṃ na karonti. Yadi hi nesaṃ ‘‘ayaṃ guṇavā’’ti lajjā [Pg.61] uppajjeyya, sadevake loke aggapuggale tathāgate lajjaṃ uppādeyyuṃ. Athāpi nesaṃ ‘‘ayaṃ mahāpañño ayaṃ mahiddhiko ayaṃ dhutavādo’’tiādinā nayena lajjā uppajjeyya, dhammasenāpatisāriputtattherādīsu lajjaṃ uppādeyyuṃ. Athāpi nesaṃ ‘‘ayaṃ nigguṇo dāruṇo thaddho’’ti bhayaṃ uppajjeyya, sadevake loke nigguṇathaddhadāruṇānaṃ aggassa devadattassa channaṃ vā satthārānaṃ bhāyeyyuṃ, na ca lajjanti na ca bhāyanti, kuppitvā yaṃkiñci anayabyasanaṃ āpādentiyeva. Evaṃ avisesakārito sadisatā veditabbā. ཁྱད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་རྣམས་ནི་ 'འདི་ནི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་སམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ།།' ཞེས་ཁྱད་པར་མི་བྱེད་པར། འཕྲད་པ་དང་འཕྲད་པ་ཉིད་ལ་སོ་བཏབ་ནས་གསོད་པར་བྱེད། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་ 'འདི་ནི་རྒྱལ་རིགས་སམ། བྲམ་ཟེའམ། རྗེའུ་རིགས་སམ། དམངས་རིགས་སམ། ཁྱིམ་པའམ། རབ་ཏུ་བྱུང་བའམ། ལྷའམ། མིའམ། བདུད་དམ། ཚངས་པའམ། ཡོན་ཏན་མེད་པའམ། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ།།' ཞེས་ཁྱད་པར་མི་བྱེད། གལ་ཏེ་དེ་དག་ལ་ 'འདི་ནི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ།།' ཞེས་ངོ་ཚ་བ་སྐྱེ་ན། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ངོ་ཚ་བར་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན། 'འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཆེ་བའོ།། འདི་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའོ།། འདི་ནི་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའོ།།' ཞེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ངོ་ཚ་བ་སྐྱེ་ན། ཆོས་ཀྱི་དམག་དཔོན་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ངོ་ཚ་བར་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན། 'འདི་ནི་ཡོན་ཏན་མེད་ཅིང་གཏུམ་ལ་གྱོང་བའོ།།' ཞེས་འཇིགས་པ་སྐྱེ་ན། ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོན་ཏན་མེད་ཅིང་གྱོང་ལ་གཏུམ་པའི་མཆོག་ལྷས་བྱིན་ནམ། སྟོན་པ་དྲུག་པོ་དག་ལ་འཇིགས་པར་འགྱུར་རོ།། འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་ངོ་ཚ་བའང་མེད་ལ་འཇིགས་པའང་མེད་དེ། འཁྲུག་པའི་ཚེ་ཕུང་ཀྲོལ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་བསྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་མི་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Anantadosūpaddavatoti āsīvise nissāya uppajjanakānañhi dosūpaddavānaṃ pamāṇaṃ natthi. Tathā hete ḍaṃsitvā kāṇampi karonti khujjampi pīṭhasappimpi ekapakkhalampīti evaṃ aparimāṇaṃ vippakāraṃ dassenti. Bhūtānipi kuppitāni na kāṇādibhāvesu na kiñci vippakāraṃ na karonti, appamāṇo etesaṃ dosūpaddavoti. Evaṃ anantadosūpaddavato sadisatā veditabbā. ཉེས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མཐའ་ཡས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དུག་སྦྲུལ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་ཉེས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་རྣམས་ལ་ཚད་མེད་དོ།། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་སོ་བཏབ་པས་ལོང་བར་བྱེད་པ་དང་། སྒུར་པོར་བྱེད་པ་དང་། ཞ་བོར་བྱེད་པ་དང་། ཕྱེད་ཞ་བོར་བྱེད་པ་སོགས་ཚད་མེད་པའི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་པར་བྱེད། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་འཁྲུག་པའི་ཚེ། ལོང་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡང་མི་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཉེས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་ནི་ཚད་མེད་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་ཉེས་པ་དང་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མཐའ་ཡས་པའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Idānettha catumahābhūtavasena yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ siyā, taṃ visuddhimagge catudhātuvavatthānaniddese kathitameva. ད་ནི་འདིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་སྒོ་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་གྱི་ལས་གཞི་བཤད་པར་བྱ་སཏེ། དེ་ནི་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཁམས་བཞི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། Pañca vadhakā paccatthikāti kho bhikkhave pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacananti ettha dvīhi ākārehi khandhānaṃ vadhakapaccatthikasadisatā veditabbā. Khandhā hi aññamaññañca vadhenti, tesu ca santesu vadho nāma paññāyati. Kathaṃ? Rūpaṃ tāva rūpampi vadheti arūpampi, tathā arūpaṃ arūpampi vadheti rūpampi. Kathaṃ? Ayañhi pathavīdhātu bhijjamānā itarā tisso dhātuyo gahetvāva bhijjati, āpodhātuādīsupi eseva nayo, evaṃ tāva rūpaṃ rūpameva vadheti. Rūpakkhandho pana bhijjamāno cattāro arūpakkhandhe gahetvāva bhijjati, evaṃ rūpaṃ arūpampi vadheti. Vedanākkhandhopi bhijjamāno saññāsaṅkhāraviññāṇakkhandhe gahetvāva bhijjati. Saññākkhandhādīsupi eseva nayo. Evaṃ arūpaṃ arūpameva vadheti. Cutikkhaṇe pana cattāro arūpakkhandhā bhijjamānā vatthurūpampi gahetvāva bhijjanti, evaṃ arūpaṃ rūpampi vadheti. Evaṃ tāva aññamaññaṃ vadhentīti vadhakā. Yattha pana khandhā atthi, tattha chedanabhedanavadhabandhanādayo honti, na aññatthāti. Evaṃ khandhesu santesu vadho paññāyatītipi vadhakā. དགེ་སློང་དག་ གསོད་པར་བྱེད་པའི་དགྲ་བོ་ལྔ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།། ཞེས་པ་འདིར། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་རྣམས་གསོད་པར་བྱེད་པའི་དགྲ་བོ་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཕན་ཚུན་གསོད་པར་བྱེད་ལ། དེ་དག་ཡོད་པའི་ཚེ་གསོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དམིགས་སོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཀྱང་གསོད། གཟུགས་མེད་པའང་གསོད། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའང་གསོད། གཟུགས་ཀྱང་གསོད་དོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ས་ཁམས་འཇིག་པའི་ཚེ། ཁམས་གཞན་གསུམ་པོ་ཁྱེར་ནས་འཇིག་པར་བྱེད། ཆུ་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་ཉིད་གསོད་དོ།། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་འཇིག་པའི་ཚེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་པོ་ཁྱེར་ནས་འཇིག་པར་བྱེད། དེ་ལྟར་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་མེད་པའང་གསོད་དོ།། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་འཇིག་པའི་ཚེའང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཁྱེར་ནས་འཇིག་པར་བྱེད། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་གཟུགས་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་གསོད་དོ།། འཆི་བའི་དུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི། གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་པོ་འཇིག་པའི་ཚེ། གནས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱང་ཁྱེར་ནས་འཇིག་པར་བྱེད། དེ་ལྟར་གཟུགས་མེད་པས་གཟུགས་གསོད་དོ།། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཕན་ཚུན་གསོད་པར་བྱེད་པས་གསོད་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།། གཞན་ཡང་ཕུང་པོ་གང་ན་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དུ་གཅོད་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་གི གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ཡོད་པའི་ཚེ་གསོད་པ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་གསོད་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།། Idāni [Pg.62] pañcakkhandhe rūpārūpavasena dve koṭṭhāse katvā, rūpavasena vā nāmavasena vā rūpapariggahaṃ ādiṃ katvā, yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ siyā tampi visuddhimagge kathitameva. ད་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ཆ་གཉིས་སུ་བྱས་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སམ། མིང་གི་སྒོ་ནས་གཟུགས་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་གྱི་ལས་གཞི་བཤད་པར་བྱ་སཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། Chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsikoti kho, bhikkhave, nandīrāgassetaṃ adhivacananti ettha dvīhākārehi nandīrāgassa ukkhittāsikavadhakasadisatā veditabbā paññāsirapātanato ca yonisampaṭipādanato ca. Kathaṃ? Cakkhudvārasmiñhi iṭṭhārammaṇe āpāthagate taṃ ārammaṇaṃ nissāya lobho uppajjati, ettāvatā paññāsīsaṃ patitaṃ nāma hoti, sotadvārādīsupi eseva nayo. Evaṃ tāva paññāsirapātanato sadisatā veditabbā. Nandīrāgo panesa aṇḍajādibhedā catasso yoniyo upaneti. Tassa yoniupagamanamūlakāni pañcavīsati mahābhayāni dvattiṃsa kammakāraṇāni ca āgatāneva hontīti evaṃ yonisampaṭipādanatopissa ukkhittāsikavadhakasadisatā veditabbā. དགེ་སློང་དག་ དྲུག་པ་ནང་ན་རྒྱུ་བའི་གསོད་བྱེད་རལ་གྲི་ཕྱར་བ་ཞེས་པ་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།། ཞེས་པ་འདིར། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ནི་རལ་གྲི་ཕྱར་བའི་གསོད་བྱེད་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་མགོ་བོ་གཅོད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་གནས་སུ་ཡང་ཡང་ལྷུང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མིག་གི་དབང་པོའི་སྒོ་རུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་ཚེ། ཡུལ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྐམ་ཆགས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ཙམ་གྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་མགོ་བོ་ལྷུང་བ་ཞེས་བྱའོ།། རྣ་བའི་སྒོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ཤེས་རབ་ཀྱི་མགོ་བོ་གཅོད་པའི་སྒོ་ནས་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཡང་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་འདི་ནི་སྒོང་སྐྱེས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་བཞི་པོ་དག་ཏུ་འཁྲིད་པར་བྱེད། དེ་ལ་སྐྱེ་གནས་སུ་ཞུགས་པ་རྩ་བར་གྱུར་པའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་ཉེར་ལྔ་དང་། ལས་ཀྱི་གནོད་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དག་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་སྐྱེ་གནས་སུ་ཡང་ཡང་ལྷུང་བར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རལ་གྲི་ཕྱར་བའི་གསོད་བྱེད་དང་མཚུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Iti nandīrāgavasenāpi ekassa bhikkhuno kammaṭṭhānaṃ kathitameva hoti. Kathaṃ? Ayañhi nandīrāgo saṅkhārakkhandho, taṃ saṅkhārakkhandhoti vavatthapetvā taṃsampayuttā vedanā vedanākkhandho, saññā saññākkhandho, cittaṃ viññāṇakkhandho, tesaṃ vatthārammaṇaṃ rūpakkhandhoti, evaṃ pañcakkhandhe vavatthapeti. Idāni te pañcakkhandhe nāmarūpavasena vavatthapetvā, tesaṃ paccayapariyesanato paṭṭhāya vipassanaṃ vaḍḍhetvā, anupubbena eko arahattaṃ pāpuṇātīti evaṃ nandīrāgavasena kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ hoti. དེ་ལྟར་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དགེ་སློང་གཅིག་གི་ལས་གཞི་བཤད་ཟིན་པ་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན། དེ་ཉིད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཞག་ནས། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། སེམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡིན། དེ་དག་གི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམ་པར་འཇོག་པར་བྱེད། ད་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་བཞག་སཏེ། དེ་དག་གི་རྐྱེན་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ནས་བཟུང་སཏེ་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ནས། རིམ་གྱིས་གང་ཟག་གཅིག་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་འབྱོར་བར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལས་གཞི་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།། Channaṃ ajjhattikāyatanānaṃ suññagāmena sadisatā pāḷiyaṃyeva āgatā. Ayaṃ panettha kammaṭṭhānanayo – yathā ca te cha corā chakuṭikaṃ suññaṃ gāmaṃ pavisitvā aparāparaṃ vicarantā kiñci alabhitvā gāmena anatthikā honti, evamevaṃ bhikkhu chasu ajjhattikāyatanesu abhinivisitvā vicinanto ‘‘aha’’nti vā ‘‘mama’’nti vā gahetabbaṃ kiñci adisvā tehi anatthiko hoti. So ‘‘vipassanaṃ paṭṭhapessāmī’’ti upādārūpakammaṭṭhānavasena cakkhupasādādayo pariggahetvā ‘‘ayaṃ rūpakkhandho’’ti vavatthapeti, manāyatanaṃ ‘‘arūpakkhandho’’ti. Iti sabbānipetāni nāmañceva rūpañcāti nāmarūpavasena vavatthapetvā, tesaṃ paccayaṃ pariyesitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā[Pg.63], saṅkhāre sammasanto anupubbena arahatte patiṭṭhāti. Idaṃ ekassa bhikkhuno yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ hoti. ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་གྲོང་སྟོང་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་ལུང་ཉིད་ལས་བྱུང་ངོ་།། འདིར་ལས་གཞིའི་ཚུལ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཇག་པ་དྲུག་པོ་དག་ཁང་པ་དྲུག་ཡོད་པའི་གྲོང་སྟོང་དུ་ཞུགས་ནས། ཕར་ཚུར་རྒྱུ་ཞིང་ཅི་ཡང་མ་རྙེད་པས་གྲོང་དེ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་ཞུགས་ནས་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་པའི་ཚེ། 'ང་'འམ། 'ངའི་ཆོས་'ཞེས་བཟུང་བར་བྱ་བ་ཅི་ཡང་མ་མཐོང་བས། དེ་དག་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་མེད་པར་འགྱུར། ཁོ་བོས་ 'ལྷག་མཐོང་བསྐྱེད་པར་བྱའོ།།' ཞེས་བསམས་ནས། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ལས་གཞིའི་སྒོ་ནས་མིག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་བཟུང་སཏེ། 'འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ།།' ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་ལ། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ 'གཟུགས་མེད་པའི་ཕུང་པོའོ།།' ཞེས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ། དེ་ལྟར་འདི་དག་ཐམས་ཅད་མིང་དང་གཟུགས་སོ་ཞེས་མིང་གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་བཞག་སཏེ། དེ་དག་གི་རྐྱེན་བཙལ་ནས་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ཞིང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་རྟོག་དཔྱད་བྱེད་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ།། འདི་ནི་དགེ་སློང་གཅིག་གི་དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་གྱི་ལས་གཞི་བཤད་པ་ཡིན་ནོ།། Idāni bāhirānaṃ gāmaghātakacorehi sadisataṃ dassento corā gāmaghātakāti khotiādimāha. Tattha manāpāmanāpesūti karaṇatthe bhummaṃ, manāpāmanāpehīti attho. Tattha coresu gāmaṃ hanantesu pañca kiccāni vattanti – corā tāva gāmaṃ parivāretvā ṭhitā aggiṃ datvā kaṭakaṭasaddaṃ uṭṭhāpenti, tato manussā hatthasāraṃ gahetvā bahi nikkhamanti. Tato tehi saddhiṃ bhaṇḍakassa kāraṇā hatthaparāmāsaṃ karonti. Keci panettha pahāraṃ pāpuṇanti, keci pahāraṭṭhāne patanti, avasese pana arogajane bandhitvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā rajjubandhanādīhi bandhitvā dāsaparibhogena paribhuñjanti. ད་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་གྲོང་འཇོམས་པའི་ཇག་པ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་སྟོན་པར། 'ཇག་པ་གྲོང་འཇོམས་པ་དག་ནི་...' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལས་ 'ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དག་ལ་' ཞེས་པའི་བདུན་པ་ནི་བྱེད་པའི་དོན་དུ་སྦྱར་ཏེ། 'ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དག་གིས་' ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལ་ཇག་པས་གྲོང་འཇོམས་པའི་ཚེ། བྱ་བ་ལྔ་འབྱུང་སཏེ། རེ་ཞིག་ཇག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གྲོང་བསྐོར་ནས་བསྡད་དེ། མེ་བཏང་ནས་ཀྲག་ཀྲག་ཅེས་པའི་སྒྲ་ཆེན་པོ་སྒྲོག་པར་བྱེད། དེ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་ལག་ཏུ་ཡོད་པའི་ནོར་གྱི་སྙིང་པོ་བཟུང་ནས་ཕྱིར་འབྲོས། དེ་ནས་ནོར་གྱི་ཕྱིར་དུ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ལག་འཛིང་བྱེད། འདི་ན་ཁ་ཅིག་ནི་མཚོན་གྱིས་ཕོག་པར་འགྱུར། ཁ་ཅིག་ནི་མཚོན་ཕོག་པའི་གནས་སུ་ལྷུང་། ལྷག་མ་ནད་མེད་པའི་མི་རྣམས་ནི་བཅིངས་ཏེ། རང་གི་གནས་སུ་ཁྱེར་ནས་ཐག་པ་ལ་སོགས་པས་བཅིངས་ཏེ་བྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ།། Tattha gāmaghātakacorānaṃ gāmaṃ parivāretvā aggidānaṃ viya chasu dvāresu ārammaṇe āpāthagate kilesapariḷāhuppatti veditabbā, hatthasāraṃ ādāya bahi nikkhamanaṃ viya. Taṅkhaṇe kusaladhammaṃ pahāya akusalasamaṅgitā, bhaṇḍakassa kāraṇā hatthaparāmasanāpajjanaṃ viya dukkaṭadubbhāsitapācittiyathullaccayānaṃ āpajjanakālo, pahāraladdhakālo viya saṅghādisesaṃ āpajjanakālo, pahāraṃ laddhā pana pahāraṭṭhāne patitakālo viya pārājikaṃ āpajjitvā assamaṇakālo, avasesajanassa bandhitvā vasanaṭṭhānaṃ netvā dāsaparibhogena paribhuñjanakālo viya tameva ārammaṇaṃ nissāya sabbesaṃ passantānaṃyeva cūḷasīlamajjhimasīlamahāsīlāni bhinditvā sikkhaṃ paccakkhāya gihibhāvaṃ āpajjanakālo. Tatrassa puttadāraṃ posentassa sandiṭṭhiko dukkhakkhandho veditabbo, kālaṃ katvā apāye nibbattassa samparāyiko. དེ་ལ་གྲོང་རྡུང་བའི་ཇག་པས་གྲོང་བསྐོར་ནས་མེ་གཏོང་བ་བཞིན་དུ། སྒོ་དྲུག་ཏུ་དམིགས་པ་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན། ཉོན་མོངས་པའི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་སྐྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ལག་གི་ནོར་བཟང་པོ་བཟུང་ནས་ཕྱིར་འཐོན་པ་བཞིན་དུ། དེའི་སྐད་ཅིག་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་སྤངས་ནས་མི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །ཅ་ལག་གི་ཕྱིར་ལག་པས་རེག་ཅིང་འཕྲོག་པ་བཞིན་དུ། ཉེས་བྱས་དང་། དུབ་བྷཱ་སི་ཏ་དང་། ལྟུང་བྱེད་དང་། ཉེས་དམིགས་སྦོམ་པོ་རྣམས་སུ་ལྟུང་བའི་དུས་སོ། །བརྡེག་པ་ཐོབ་པའི་དུས་བཞིན་དུ། དགེ་འདུན་ལྷག་མའི་ལྟུང་བར་ལྟུང་བའི་དུས་སོ། །བརྡེག་པ་ཐོབ་ནས་བརྡེག་པའི་གནས་སུ་འགྱེལ་བའི་དུས་བཞིན་དུ། ཕམ་པར་ལྟུང་ནས་དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའི་དུས་སོ། །ལྷག་མའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་བཅིངས་ནས་གནས་སུ་ཁྲིད་དེ་བྲན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པ་བཞིན་དུ། དམིགས་པ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཆུང་ངུ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་འབྲིང་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཆེན་པོ་རྣམས་བཤིག་སྟེ། བསླབ་པ་ཕྱིར་ཕུལ་ནས་ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་བའི་དུས་སོ། །དེ་ལ་བུ་དང་ཆུང་མ་གསོ་བར་བྱེད་པ་དེའི་མཐོང་ཆོས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་རིག་པར་བྱའོ། །ཤི་འཕོས་ནས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེས་པ་དེའི་ཚེ་ཕྱི་མའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོའོ། ། Imānipi bāhirāyatanāni ekassa bhikkhuno kammaṭṭhānavaseneva kathitāni. Ettha hi rūpādīni cattāri upādārūpāni, phoṭṭhabbāyatanaṃ tisso dhātuyo, dhammāyatane āpodhātuyā saddhiṃ tā catassoti imāni cattāri bhūtāni, tesaṃ paricchedavasena ākāsadhātu, lahutādivasena lahutādayoti evamidaṃ sabbampi bhūtupādāyarūpaṃ rūpakkhandho, tadārammaṇā vedanādayo cattāro arūpakkhandhā. Tattha ‘‘rūpakkhandho rūpaṃ, cattāro arūpino [Pg.64] khandhā nāma’’nti. Nāmarūpaṃ vavatthapetvā purimanayeneva paṭipajjantassa yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ hoti. ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་འདི་དག་ཀྱང་དགེ་སློང་གཅིག་གི་ལས་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་འདི་ལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཡིན་ལ། རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ཁམས་གསུམ་མོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཆུའི་ཁམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དེ་དག་བཞི་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་མཚམས་རྣམ་པར་གཅོད་པའི་དབང་གིས་ནམ་མཁའི་ཁམས་དང་། ཡང་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཡང་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་འབྱུང་བ་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །དེ་ལ་“གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཡིན་ལ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་ངོ་”ཞེས་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་བཞག་ནས། སྔོན་གྱི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲུབ་པ་པོ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་དུ་ལས་གནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། Oghānanti ettha duruttaraṇaṭṭho oghaṭṭho. Ete hi ‘‘sīlasaṃvaraṃ pūretvā arahattaṃ pāpuṇissāmī’’ti ajjhāsayaṃ samuṭṭhāpetvā kalyāṇamitte nissāya sammā vāyamantena taritabbā, yena vā tena vā duruttarā. Iminā duruttaraṇaṭṭhena oghāti vuccanti. Tepi ekassa bhikkhuno kammaṭṭhānavasena kathitā. Cattāropi hi ete eko saṅkhārakkhandho vāti. Sesaṃ nandīrāge vuttanayeneva yojetvā vitthāretabbaṃ. “ཆུ་བོ་རྣམས་”ཞེས་པ་འདི་ལ། བརྒལ་དཀའ་བའི་དོན་ནི་ཆུ་བོའི་དོན་ཏོ། །ཆུ་བོ་འདི་དག་ནི་“ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱའོ་”ཞེས་བསམ་པ་བསྐྱེད་དེ། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་དག་པར་བརྩོན་པས་བརྒལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། གང་བྱུང་མང་བྱུང་གིས་བརྒལ་བར་དཀའ་འོ། །བརྒལ་དཀའ་བའི་དོན་འདིས་ན་ཆུ་བོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་དགེ་སློང་གཅིག་གི་ལས་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་བཞི་པོ་འདི་དག་ཀྱང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཅིག་པུ་ཉིད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་ལ་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་སྦྱར་ཏེ་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Sakkāyassetaṃ adhivacananti, sakkāyopi hi āsīvisādīhi udakaṇṇavassa orimatīraṃ viya catumahābhūtādīhi sāsaṅko sappaṭibhayo, sopi ekassa bhikkhuno kammaṭṭhānavaseneva kathito. Sakkāyo hi tebhūmakapañcakkhandhā, te ca samāsato nāmarūpamevāti. Evamettha nāmarūpavavatthānaṃ ādiṃ katvā yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ vitthāretabbanti. “འཇིག་ཚོགས་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ། འཇིག་ཚོགས་ཀྱང་དུག་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པས་རྒྱ་མཚོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་སོགས་པས་དོགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་དགེ་སློང་གཅིག་གི་ལས་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་པ་ཉིད་དོ། །འཇིག་ཚོགས་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུས་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་འདི་ལ་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཇོག་པ་ནས་དབུ་བཙུགས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་དུ་ལས་གནས་རྒྱས་པར་བཤད་པར་བྱའོ། ། Nibbānassetaṃ adhivacananti nibbānañhi udakaṇṇavassa pārimatīraṃ viya catumahābhūtādīhi khemaṃ appaṭibhayaṃ. Vīriyārambhassetaṃ adhivacananti ettha cittakiriyadassanatthaṃ heṭṭhā vuttavāyāmameva vīriyanti gaṇhitvā dasseti. Tiṇṇo pāraṅgatoti taritvā pāraṃ gato. “མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་སོགས་པ་ལས་བདེ་འབོལ་ཞིང་འཇིགས་པ་མེད་པའོ། །“བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ། འདིར་སེམས་ཀྱི་བྱ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འོག་ཏུ་གསུངས་པའི་བརྩོན་པ་ཉིད་བརྩོན་འགྲུས་སུ་བཟུང་ནས་སྟོན་ཏོ། །“བརྒལ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་བརྒལ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་སོང་བའོ། ། Tattha yathā sāsaṅkaorimatīre ṭhitena udakaṇṇavaṃ taritukāmena katipāhaṃ vasitvā saṇikaṃ nāvaṃ sajjetvā udakakīḷaṃ kīḷantena viya na nāvā abhiruhitabbā. Evaṃ karonto hi anāruḷhova byasanaṃ pāpuṇāti. Evameva kilesaṇṇavaṃ taritukāmena ‘‘taruṇo tāvamhi, mahallakakāle aṭṭhaṅgikamaggakullaṃ bandhissāmī’’ti papañco na kātabbo. Evaṃ karonto hi mahallakakālaṃ apatvāpi vināsaṃ pāpuṇāti, patvāpi kātuṃ na sakkoti. Bhaddekarattādīni pana anussaritvā vegeneva ayaṃ ariyamaggakullo bandhitabbo. དེ་ལ་དཔེར་ན། དོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་གནས་ཤིང་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་པ་ཞིག་གིས། ཉིན་ཤས་བསྡད་དེ་དལ་གྱིས་གྲུ་བཟོས་ནས་ཆུ་ལ་རྩེད་མོ་རྩེ་བ་བཞིན་དུ་གྲུ་ལ་བཞོན་པར་མི་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ནི་གྲུ་ལ་མ་ཞོན་གོང་ཉིད་དུ་ཕུང་ཀྲོལ་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་པས་“ང་ནི་ད་དུང་གཞོན་ནུ་ཡིན་པས། རྒས་པའི་ཚེ་འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་གཟིངས་བཅའ་བར་བྱའོ་”ཞེས་སྤྲོས་པ་མི་བྱའོ། །དེ་ལྟར་བྱེད་པ་ནི་རྒས་པའི་དུས་ལ་མ་བབས་གོང་དུའང་ཆུད་ཟོས་སུ་འགྱུར་ལ། བབས་ཀྱང་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་བྷད་དེ་ཀ་རད་ཏ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་རྗེས་སུ་དྲན་ནས། མྱུར་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཟིངས་འདི་བཅའ་བར་བྱའོ། ། Yathā ca kullaṃ bandhantassa hatthapādapāripūri icchitabbā. Kuṇṭhapādo hi khañjapādo vā patiṭṭhātuṃ na sakkoti, phaṇahatthakādayo tiṇapaṇṇādīni gahetuṃ na sakkonti. Evamimampi ariyamaggakullaṃ bandhantassa sīlapādānañceva saddhāhatthassa [Pg.65] ca pāripūri icchitabbā. Na hi dussīlo assaddho sāsane appatiṭṭhito paṭipattiṃ assaddahanto ariyamaggakullaṃ bandhituṃ sakkoti. Yathā ca paripuṇṇahatthapādopi dubbalo byādhipīḷito kullaṃ bandhituṃ na sakkoti, thāmasampannova sakkoti, evaṃ sīlavā saddhopi alaso kusīto imaṃ maggakullaṃ bandhituṃ na sakkoti, āraddhavīriyova sakkotīti imaṃ bandhitukāmena āraddhavīriyena bhavitabbaṃ. Yathā so puriso kullaṃ bandhitvā tīre ṭhatvā yojanavitthāraṃ udakaṇṇavaṃ ‘‘ayaṃ mayā paccattapurisakāraṃ nissāya nittharitabbo’’ti mānasaṃ bandhati, evaṃ yogināpi caṅkamā oruyha ‘‘ajja mayā catumaggavajjhaṃ kilesaṇṇavaṃ taritvā arahatte patiṭṭhātabba’’nti mānasaṃ bandhitabbaṃ. ཇི་ལྟར་གཟིངས་བཅའ་བ་ལ་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ཚང་བར་དགོས་པ་བཞིན་ནོ། །རྐང་པ་ཆད་པ་འམ་རྐང་པ་ཞ་བས་ནི་ལངས་མི་ཐུབ་ལ། ལག་པ་ཞ་བ་ལ་སོགས་པས་རྩྭ་དང་ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་མི་ནུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཟིངས་འདི་བཅའ་བ་ལའང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྐང་པ་དང་དད་པའི་ལག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དགོས་སོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དང་དད་པ་མེད་པ་བསྟན་པ་ལ་མི་གནས་ཤིང་སྒྲུབ་པ་ལ་ཡིད་མི་ཆེས་པ་ཞིག་གིས་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཟིངས་བཅའ་མི་ནུས་སོ། །ཇི་ལྟར་རྐང་ལག་ཚང་ཡང་ཉམ་ཆུང་ཞིང་ནད་ཀྱིས་གཟིར་བ་ཞིག་གིས་གཟིངས་བཅའ་མི་ནུས་ལ། མཐུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ནས་ནུས་པ་བཞིན་དུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་ཞིང་དད་པ་ཡོད་ཀྱང་ལེ་ལོ་དང་སྙོམ་ལས་ཅན་གྱིས་ལམ་གྱི་གཟིངས་འདི་བཅའ་མི་ནུས་ཀྱི། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་ཁོ་ནས་ནུས་པས། འདི་བཅའ་བར་འདོད་པས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ་དང་ལྡན་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དེས་གཟིངས་བཅས་ནས་འགྲམ་དུ་ལངས་ཏེ། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཞེང་ཡོད་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལ། “འདི་ནི་བདག་གིས་རང་གི་སྐྱེས་བུའི་རྩོལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྒལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་པས་ཀྱང་འཆག་ས་ལས་བབས་ནས། “དེ་རིང་བདག་གིས་ལམ་བཞིས་གཞོམ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་པར་བྱའོ་”ཞེས་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱའོ། ། Yathā ca so puriso kullaṃ nissāya udakaṇṇavaṃ taranto gāvutamattaṃ gantvā nivattitvā olokento ‘‘ekakoṭṭhāsaṃ atikkantomhi, aññe tayo sesā’’ti jānāti, aparampi gāvutamattaṃ gantvā nivattitvā olokento ‘‘dve atikkantomhi, dve sesā’’ti jānāti, aparampi gāvutamattaṃ gantvā nivattitvā olokento ‘‘tayo atikkantomhi, eko seso’’ti jānāti, tampi atikkamma nivattitvā olokento ‘‘cattāropi me koṭṭhasā atikkantā’’ti jānāti, tañca kullaṃ pādena akkamitvā sotābhimukhaṃ khipitvā uttaritvā tīre tiṭṭhati. Evaṃ ayampi bhikkhu ariyamaggakullaṃ nissāya kilesaṇṇavaṃ taranto sotāpattimaggena paṭhamamaggavajjhe kilese taritvā maggānantare phale ṭhito paccavekkhaṇañāṇena nivattitvā olokento ‘‘catumaggavajjhānaṃ me kilesānaṃ eko koṭṭhāso pahīno, itare tayo sesā’’ti jānāti. Puna tatheva indriyabalabojjhaṅgāni samodhānetvā saṅkhāre sammasanto sakadāgāmimaggena dutiyamaggavajjhe kilese taritvā maggānantare phale ṭhito paccavekkhaṇañāṇena nivattitvā, olokento ‘‘catumaggavajjhānaṃ me kilesānaṃ dve koṭṭhāsā pahīnā[Pg.66], itare dve sesā’’ti jānāti. Puna tatheva indriyabalabojjhaṅgāni samodhānetvā saṅkhāre sammasanto anāgāmimaggena tatiyamaggavajjhe kilese taritvā maggānantare phale ṭhito paccavekkhaṇañāṇena nivattitvā olokento ‘‘catumaggavajjhānaṃ me kilesānaṃ tayo koṭṭhāsā pahīnā, eko seso’’ti jānāti. Puna tatheva indriyabalabojjhaṅgāni samodhānetvā saṅkhāre sammasanto arahattamaggena catutthamaggavajjhe kilese taritvā maggānantare phale ṭhito paccavekkhaṇañāṇena nivattitvā olokento ‘‘sabbakilesā me pahīnā’’ti jānāti. ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དེས་གཟིངས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལས་བརྒལ་བའི་ཚེ། རྒྱང་གྲགས་ཙམ་སོང་ནས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ཆ་གཅིག་ལས་བརྒལ་ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཆ་གསུམ་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་ལ། ཡང་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་སོང་ནས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ཆ་གཉིས་ལས་བརྒལ་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་ལ། ཡང་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་སོང་ནས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ཆ་གསུམ་ལས་བརྒལ་ཟིན་ཏོ། །གཅིག་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་བརྒལ་ནས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “བདག་གི་ཆ་བཞི་ཀ་ལས་བརྒལ་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་ཤེས་ཤིང་། གཟིངས་དེ་རྐང་པས་མནན་ཏེ་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕངས་ནས། སྐམ་སར་བགྲོད་དེ་འགྲམ་དུ་ལངས་ནས་གནས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདི་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་གཟིངས་ལ་བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱ་མཚོ་ལས་བརྒལ་བའི་ཚེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱིས་ལམ་དང་པོས་གཞོམ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་བརྒལ་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ལམ་བཞིས་གཞོམ་བྱའི་བདག་གི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཆ་གཅིག་སྤངས་ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཆ་གསུམ་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་སོ། །ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་བཞིན་དུ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་ལམ་གཉིས་པས་གཞོམ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་བརྒལ་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ལམ་བཞིས་གཞོམ་བྱའི་བདག་གི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཆ་གཉིས་སྤངས་ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཆ་གཉིས་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་སོ། །ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་བཞིན་དུ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ལམ་གྱིས་ལམ་གསུམ་པས་གཞོམ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་བརྒལ་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “ལམ་བཞིས་གཞོམ་བྱའི་བདག་གི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཆ་གསུམ་སྤངས་ཟིན་ཏོ། །གཅིག་ལྷག་ཡོད་དོ་”ཞེས་ཤེས་སོ། །ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་དང་། སྟོབས་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་བཞིན་དུ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ལམ་བཞི་པས་གཞོམ་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་བརྒལ་ཏེ། ལམ་གྱི་མཇུག་ཐོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱིར་འཁོར་ཏེ་བལྟས་པ་ན། “བདག་གི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་ཤེས་སོ། ། Yathā so puriso taṃ kullaṃ sote pavāhetvā uttaritvā thale ṭhito nagaraṃ pavisitvā uparipāsādavaragato ‘‘ettakena vatamhi anatthena mutto’’ti ekaggacitto tuṭṭhamānaso nisīdati, evaṃ tasmiṃyeva vā āsane aññesu vā rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu yattha katthaci nisinno ‘‘ettakena vatamhi anatthena mutto’’ti nibbānārammaṇaṃ phalasamāpattiṃ appetvā ekaggacitto tuṭṭhamānaso nisīdati. Idaṃ vā sandhāya vuttaṃ tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti kho, bhikkhave, arahato etaṃ adhivacananti. Evaṃ tāvettha nānākammaṭṭhānāni kathitāni, samodhānetvā pana sabbānipi ekameva katvā dassetabbāni. Ekaṃ katvā dassentenāpi pañcakkhandhavaseneva vinivattetabbāni. ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དེས་གཟིངས་དེ་ཆུ་རྒྱུན་དུ་བཏང་ནས་སྐམ་སར་བགྲོད་དེ་ལངས་ནས། གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཁང་བཟང་མཆོག་གི་སྟེང་དུ་སོང་ནས། “ཀྱེ་མ་བདག་ནི་གནོད་པ་འདི་ཙམ་ལས་ཐར་ཏོ། །”ཞེས་རྩེ་གཅིག་པའི་སེམས་དང་དགའ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་འདུག་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་སྟན་དེ་ཉིད་ལ་འམ་གཞན་མཚན་མོའི་གནས་དང་ཉིན་མོའི་གནས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་འདུག་ནས། “ཀྱེ་མ་བདག་ནི་གནོད་པ་འདི་ཙམ་ལས་ཐར་ཏོ། །”ཞེས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལ་སྙོམས་པར་བཅུག་སྟེ། རྩེ་གཅིག་པའི་སེམས་དང་དགའ་བའི་ཡིད་ཀྱིས་འདུག་གོ །འདི་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་“དགེ་སློང་དག །བརྒལ་ནས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་ཏེ་སྐམ་ས་ལ་གནས་པའི་བྲམ་ཟེ་ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་དེའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་འདིར་ལས་གནས་སྣ་ཚོགས་གསུངས་ལ། མདོར་བསྡུས་ན་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ་བསྟན་པར་བྱའོ། །གཅིག་ཏུ་བྱས་ཏེ་སྟོན་པས་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་བསྐོར་བར་བྱའོ། ། Kathaṃ? Ettha hi cattāri mahābhūtāni ajjhattikāni pañcāyatanāni bāhirāni pañcāyatanāni dhammāyatane pannarasa sukhumarūpāni sakkāyassa ekadesoti ayaṃ rūpakkhandho, manāyatanaṃ viññāṇakkhandho dhammāyatanekadeso cattāro oghā sakkāyekadesoti ime cattāro arūpino khandhā. Tattha rūpakkhandho rūpaṃ, cattāro arūpino khandhā nāmanti idaṃ nāmarūpaṃ. Tassa nandīrāgo kāmogho bhavogho dhammāyatanekadeso sakkāyekadesoti ime paccayā. Iti sappaccayaṃ nāmarūpaṃ vavatthapeti nāma. Sappaccayaṃ nāmarūpaṃ vavatthapetvā tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saṅkhāre sammasanto arahattaṃ pāpuṇātīti idaṃ ekassa bhikkhuno niyyānamukhaṃ. ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འདི་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཕྲ་བའི་གཟུགས་བཅོ་ལྔ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་དང་། ཆུ་བོ་བཞི་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། འདི་དག་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཡིན་ལ། གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་སྟེ། འདི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །དེའི་རྒྱུ་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྐྱེན་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་འཇོག་གོ །རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་བཞག་ནས། མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་སྦྱར་ཏེ་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ཞིང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ནི། དགེ་སློང་གཅིག་གི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་སྒོའོ། ། Tattha cattāro mahābhūtā pañcupādānakkhandhā ajjhattikabāhirāni ekādasāyatanāni dhammāyatanekadeso diṭṭhogho avijjogho sakkāyekadesoti idaṃ dukkhasaccaṃ, nandīrāgo dhammāyatanekadeso kāmogho bhavogho sakkāyekadesoti idaṃ samudayasaccaṃ, pārimatīrasaṅkhātaṃ [Pg.67] nibbānaṃ nirodhasaccaṃ, ariyamaggo maggasaccaṃ. Tattha dve saccāni vaṭṭaṃ, dve vivaṭṭaṃ, dve lokiyāni, dve lokuttarānīti cattāri saccāni soḷasahākārehi saṭṭhinayasahassehi vibhajitvā dassetabbānīti. Desanāpariyosāne vipañcitaññū pañcasatā bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu. Suttaṃ pana dukkhalakkhaṇavasena kathitaṃ. དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཅིག་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའོ། །དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་དང་། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་སྟེ། འདི་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་དུ་བགྲང་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པའོ། །དེ་ལ་བདེན་པ་གཉིས་ནི་འཁོར་བ་ཡིན་ལ། གཉིས་ནི་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་ལྟར་བདེན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། ཚུལ་ཁྲི་ཁྲག་དྲུག་གིས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་རྣམ་པར་སྤྲོས་པས་རྟོགས་པའི་དགེ་སློང་ལྔ་བརྒྱ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ལ་གནས་སོ། །མདོ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། ། 2. Rathopamasuttavaṇṇanā ༢. ཤིང་རྟའི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ། ། 239. Dutiye sukhasomanassabahuloti kāyikasukhañceva cetasikasomanassañca bahulaṃ assāti sukhasomanassabahulo. Yoni cassa āraddhā hotīti kāraṇañcassa paripuṇṇaṃ hoti. Āsavānaṃ khayāyāti idha āsavakkhayoti arahattamaggo adhippeto, tadatthāyāti attho. Odhastapatodoti rathamajjhe tiriyaṃ ṭhapitapatodo. Yenicchakanti yena disābhāgena icchati. Yadicchakanti yaṃ yaṃ gamanaṃ icchati. Sāreyyāti peseyya. Paccāsāreyyāti paṭivinivatteyya. Ārakkhāyāti rakkhaṇatthāya. Saṃyamāyāti veganiggahaṇatthāya. Damāyāti nibbisevanatthāya. Upasamāyāti kilesūpasamatthāya. ༢༣༩. མདོ་གཉིས་པ་ལས། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་མང་པོ་ཞེས་པ་ནི། གང་ཟག་དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་དང་སེམས་ཀྱི་ཡིད་བདེ་བ་མང་པོ་ཡོད་པས་ན། བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་མང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། དགེ་སློང་དེ་ལ་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་དོ། །ཟག་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། འདིར་ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ལ་དགོངས་ཤིང་། དེའི་དོན་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཤིང་རྟའི་དཀྱིལ་དུ་འཕྲེད་ལ་བཞག་པའི་ལྕག་ཚན་ལ་ཤིང་རྟའི་ལྕག་ཚན་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱོགས་གང་དུ་འདོད་པ་དེར་ཞེས་པ་ནི། ཕྱོགས་གང་དུ་འདོད་པ་དེའོ། །འགྲོ་བ་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེར་ཞེས་པ་ནི། འགྲོ་བ་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེའོ། །གཏོང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི། སྐུལ་བར་བྱའོ། །ཕྱིར་བཟློག་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི། ཕྱིར་ལྡོག་པར་བྱའོ། །བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཆོམ་རྐུན་ལས་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྡོམ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དབང་པོའི་ཤུགས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། མི་མཐུན་པ་ལ་མི་བསྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། Evameva khoti ettha yathā akusalassa sārathino adante sindhave yojetvā visamamaggena rathaṃ pesentassa cakkānipi bhijjanti, akkhopi sindhavānañca khurā, attanāpi anayabyasanaṃ pāpuṇāti, na ca icchiticchitena gamanena sāretuṃ sakkoti; evaṃ chasu indriyesu aguttadvāro bhikkhu na icchiticchitaṃ samaṇaratiṃ anubhavituṃ sakkoti. Yathā pana cheko sārathi dante sindhave yojetvā, same bhūmibhāge rathaṃ otāretvā rasmiyo gahetvā, sindhavānaṃ khuresu satiṃ ṭhapetvā, patodaṃ ādāya nibbisevane katvā, pesento icchiticchitena gamanena sāreti. Evameva chasu indriyesu guttadvāro bhikkhu imasmiṃ sāsane icchiticchitaṃ samaṇaratiṃ anubhoti, sace aniccānupassanābhimukhaṃ ñāṇaṃ pesetukāmo hoti, tadabhimukhaṃ ñāṇaṃ gacchati. Dukkhānupassanādīsupi eseva nayo. དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་འདིར་ནི། དཔེར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་ལོ་པ་མི་མཁས་པ་ཞིག་གིས། མ་དུལ་བའི་རྟ་ཅང་ཤེས་རྣམས་ཤིང་རྟ་ལ་སྦྱར་ཏེ། མི་མཉམ་པའི་ལམ་དུ་ཤིང་རྟ་བཏང་ན། ཤིང་རྟའི་འཁོར་ལོ་རྣམས་ཀྱང་འཆག་ལ། སྲོག་ཤིང་དང་རྟ་ཅང་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་རྨིག་པའང་འཆག་པར་འགྱུར་ཞིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་ཕུང་ཀྲོལ་དང་ཉམས་རྒུད་དུ་འགྱུར་ལ། འདོད་པ་ལྟར་གྱི་བགྲོད་པས་གཏོང་བར་མི་ནུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། དབང་པོ་དྲུག་གི་སྒོ་མ་བསྡམས་པའི་དགེ་སློང་ནི། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་མཁས་པའི་ཁ་ལོ་པས་དུལ་བའི་རྟ་ཅང་ཤེས་རྣམས་ཤིང་རྟ་ལ་སྦྱར་ཏེ། ས་ཕྱོགས་མཉམ་པར་ཤིང་རྟ་བབས་ནས་སྲབ་སྐྱོགས་བཟུང་ཞིང་། རྟ་ཅང་ཤེས་རྣམས་ཀྱི་རྨིག་པ་ལ་དྲན་པ་བཞག་སྟེ། ལྕག་ཚན་བཟུང་ནས་མི་མཐུན་པ་མེད་པར་བྱས་ཏེ་བཏང་ན། ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་བགྲོད་པས་གཏོང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། དབང་པོ་དྲུག་གི་སྒོ་བསྡམས་པའི་དགེ་སློང་ནི། བསྟན་པ་འདི་ལ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་དགའ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཏོང་བར་འདོད་ན། ཡེ་ཤེས་དེ་ཉིད་དེའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་བར་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Bhojane mattaññūti bhojanamhi pamāṇaññū. Tattha dve pamāṇāni – paṭiggahaṇapamāṇañca paribhogapamāṇañca. Tattha paṭiggahaṇapamāṇe dāyakassa vaso [Pg.68] veditabbo, deyyadhammassa vaso veditabbo, attano thāmo jānitabbo. Evarūpo hi bhikkhu sace deyyadhammo bahuko hoti, dāyako appaṃ dātukāmo, dāyakassa vasena appaṃ gaṇhāti. Deyyadhammo appo, dāyako bahuṃ dātukāmo, deyyadhammassa vasena appaṃ gaṇhāti. Deyyadhammopi bahu, dāyakopi bahuṃ dātukāmo, attano thāmaṃ ñatvā pamāṇena gaṇhāti. So tāya paṭiggahaṇe mattaññutāya anuppannañca lābhaṃ uppādeti, uppannañca thāvaraṃ karoti dhammikatissamahārājakāle sattavassiko sāmaṇero viya. ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་ཞེས་པ་ནི། ཟས་ཀྱི་ཚད་ཤེས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཚད་གཉིས་ཡོད་དེ། ལེན་པའི་ཚད་དང་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཚད་དོ། །དེ་ལས་ལེན་པའི་ཚད་ལ་ནི། སྦྱིན་བདག་གི་བསམ་པ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའི་ཚད་ཤེས་པར་བྱ་ལ། རང་གི་ནུས་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟ་བུའི་དགེ་སློང་ནི། གལ་ཏེ་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་། སྦྱིན་བདག་གིས་ཉུང་ངུ་ཞིག་སྦྱིན་པར་འདོད་ན། སྦྱིན་བདག་གི་བསམ་པ་བཞིན་ཉུང་ངུ་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཉུང་ངུ་ལས་མེད་ཀྱང་། སྦྱིན་བདག་གིས་མང་པོ་སྦྱིན་པར་འདོད་ན། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའི་ཚད་བཞིན་ཉུང་ངུ་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོའང་མང་ལ། སྦྱིན་བདག་ཀྱང་མང་པོ་སྦྱིན་པར་འདོད་ན། རང་གི་ནུས་པ་ཤེས་ནས་ཚོད་དང་མཐུན་པར་ལེན་པར་བྱེད་དོ། །ཁོང་གིས་ལེན་པ་ལ་ཚོད་རིག་པ་དེས་མ་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་། བྱུང་བའི་རྙེད་པའང་བརྟན་པར་བྱེད་དེ། ཆོས་སྐྱོང་ཏི་སའི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོའི་དུས་ཀྱི་ལོ་བདུན་ལོན་པའི་དགེ་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། Rañño kira pañcahi sakaṭasatehi guḷaṃ āhariṃsu. Rājā ‘‘manāpo paṇṇākāro, ayyehi vinā na khādissāmā’’ti aḍḍhateyyāni sakaṭasatāni mahāvihāraṃ pesetvā sayampi bhuttapātarāso agamāsi. Bheriyā pahaṭāya dvādasa bhikkhusahassāni sannipatiṃsu. Rājā ekamante ṭhito ārāmikaṃ pakkosāpetvā āha – ‘‘rañño nāma dāne pattapūrova pamāṇaṃ, gahitabhājanaṃ pūretvāva dehi, sace koci mattapaṭiggahaṇe ṭhito na gaṇhāti, mayhaṃ āroceyyāsī’’ti. གྲགས་པ་ལྟར་ན། རྒྱལ་པོ་ལ་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱས་བུར་མ་བསྐྱལ་ལོ། །རྒྱལ་པོས་ “སྐྱེས་འདི་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་སྟེ། འཕགས་པ་རྣམས་མེད་པར་ངས་མི་བཟའོ།” ཞེས་གསུངས་ནས། ཤིང་རྟ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་བཏང་ཞིང་། རང་ཉིད་ཀྱང་ཞོགས་ཟས་གསོལ་ནས་དེར་གཤེགས་སོ། །རྔ་བརྡུངས་པ་ན། དགེ་སློང་ཁྲི་གཉིས་སྟོང་འདུས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བཞུགས་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་པོ་བོས་ཏེ་སྨྲས་པ། “རྒྱལ་པོའི་སྦྱིན་པ་ལ་ནི་ལྷུང་བཟེད་གང་བ་ཉིད་ཚད་ཡིན་པས། ཁྱེར་བའི་སྣོད་རྣམས་གང་བར་བྱས་ཏེ་བྱིན་ཅིག གལ་ཏེ་གང་ཟག་འགའ་ཞིག་གིས་ཚོད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་གང་བར་མི་ལེན་ན། ང་ལ་སྨྲོས་ཤིག” ཅེས་སོ།། Atheko mahāthero ‘‘mahābodhimahācetiyāni vandissāmī’’ti cetiyapabbatā āgantvā, vihāraṃ pavisanto mahāmaṇḍapaṭṭhāne bhikkhū guḷaṃ gaṇhante disvā pacchato āgacchantaṃ sāmaṇeraṃ āha, ‘‘natthi te guḷena attho’’ti. ‘‘Āma, bhante, natthī’’ti. Sāmaṇera mayaṃ maggakilantā, ekena kapiṭṭhaphalamattena piṇḍakena amhākaṃ atthoti. Sāmaṇero thālakaṃ nīharitvā therassa vassaggapaṭipāṭiyaṃ aṭṭhāsi. Ārāmiko gahaṇamānaṃ pūretvā ukkhipi, sāmaṇero aṅguliṃ cālesi. Tāta sāmaṇera, rājakulānaṃ dāne bhājanapūrameva pamāṇaṃ, thālakapūraṃ gaṇhāhīti. Āma, upāsaka, rājāno nāma mahajjhāsayā honti, amhākaṃ pana upajjhāyassa ettakeneva atthoti. དེ་ནས་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ཞིག་ “བྱང་ཆུབ་ཆེན་པོ་དང་མཆོད་རྟེན་ཆེན་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།” ཞེས་མཆོད་རྟེན་རི་བོ་ནས་བྱོན་ཏེ། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འཇུག་པ་ན། ཚོམས་ཆེན་གྱི་གནས་སུ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བུར་མ་ལེན་པ་གཟིགས་ནས། ཕྱི་བཞིན་དུ་འོང་བའི་དགེ་ཚུལ་ལ་སྨྲས་པ། “ཁྱོད་ལ་བུར་མས་དགོས་པ་མེད་དམ།” ཞེས་སོ། །“བཙུན་པ། ལགས་ཏེ། མེདདོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དགེ་ཚུལ། ངེད་རྣམས་ལམ་གྱིས་ངལ་བས། ཀ་པིཏྠའི་འབྲས་བུ་ཙམ་གྱི་བུར་མའི་རྡོག་པོ་གཅིག་གིས་ངེད་རྣམས་ལ་དགོས་པ་ཡོད་དོ།” ཞེས་གསུངས་སོ། །དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཕོར་པ་ཕྱུང་སྟེ། གནས་བརྟན་གྱི་དབྱར་རིམ་གྱི་གྲལ་དུ་ལངས་སོ། །ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བས་ཕོར་པ་གང་བར་བླུགས་ཏེ་བཏེགས་པ་ན། དགེ་ཚུལ་གྱིས་མཛུབ་མོ་གཡོབ་པར་བྱས་སོ། །“དགེ་ཚུལ་ཆུང་ལོ། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་སྦྱིན་པ་ལ་ནི་སྣོད་གང་བ་ཉིད་ཚད་ཡིན་པས། ཕོར་པ་གང་བ་ལོངས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །“དགེ་བསྙེན། ལགས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ནི་བསམ་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ངེད་ཀྱི་མཁན་པོ་ལ་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་དགོས་པ་ཡོད་དོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། Rājā tassa kathaṃ sutvā, ‘‘kiṃ bho sāmaṇero bhaṇatī’’ti? Tassa santikaṃ gato. Ārāmiko āha – ‘‘sāmi, sāmaṇerassa bhājanaṃ khuddakaṃ, bahuṃ na gaṇhātī’’ti. Rājā āha, ‘‘ānītabhājanaṃ pūretvā gaṇhatha, bhante’’ti. Mahārāja, rājāno nāma mahajjhāsayā honti[Pg.69], ukkhittabhājanaṃ pūretvāva dātukāmā, amhākaṃ pana upajjhāyassa ettakeneva atthoti. Rājā cintesi – ‘‘ayaṃ sattavassikadārako, ajjāpissa mukhato khīragandho na muccati, gahetvā kuṭe vā kuṭumbe vā pūretvā svepi punadivasepi khādissāmāti na vadati, sakkā buddhasāsanaṃ pariggahetu’’nti purise āṇāpesi, ‘‘bho, pasannomhi sāmaṇerassa, itarānipi aḍḍhateyyāni sakaṭasatāni ānetvā saghaṃssa dethā’’ti. རྒྱལ་པོས་ཁོང་གི་གཏམ་ཐོས་ནས། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ། དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཅི་ཟེར་རམ།” ཞེས་གསུངས་ཏེ་ཁོང་གི་དྲུང་དུ་གཤེགས་སོ། །ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བས་སྨྲས་པ། “ལྷ་གཅིག དགེ་ཚུལ་གྱི་སྣོད་ཆུང་བས་མང་པོ་མི་ལེན་ནོ།” ཞེས་སོ། །རྒྱལ་པོས་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ། ཁྱེར་བའི་སྣོད་གང་བར་བྱས་ཏེ་བཞེས་ཤིག” ཅེས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། རྒྱལ་པོ་རྣམས་ནི་བསམ་པ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་པས། བཏེགས་པའི་སྣོད་གང་བར་བྱས་ཏེ་སྦྱིན་པར་འདོད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ངེད་ཀྱི་མཁན་པོ་ལ་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་དགོས་པ་ཡོད་དོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །རྒྱལ་པོས་བསམས་པ། “བྱིས་པ་ལོ་བདུན་ལོན་པ་འདི་ནི། ད་ལྟའང་ཁ་ལས་འོ་མའི་དྲི་མ་མ་ཡལ་བ་ཡིན་ཡང་། ‘བླངས་ཏེ་བུམ་པ་འམ་ཟངས་བུམ་གང་བར་བྱས་ནས། སང་དང་གནངས་ཀྱང་བཟའོ།’ ཞེས་མི་སྨྲ་བས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་འཛིན་པར་ནུས་སོ།” ཞེས་བསམས་ནས། མི་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ་དག ང་ནི་དགེ་ཚུལ་འདི་ལ་དད་པར་གྱུར་པས། ཤིང་རྟ་ལྷག་མ་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པོའང་ཁྱེར་ཏེ་དགེ་འདུན་ལ་ཕུལ་ཅིག” ཅེས་སོ།། Soyeva pana rājā ekadivasaṃ tittiramaṃsaṃ khāditukāmo cintesi – ‘‘sace ahaṃ aṅgārapakkaṃ tittiramaṃsaṃ khāditukāmosmīti aññassa kathessāmi, samantā yojanaṭṭhāne tittirasamugghātaṃ karissantī’’ti uppannaṃ pipāsaṃ adhivāsento tīṇi saṃvaccharāni vītināmesi. Athassa kaṇṇesu pubbo saṇṭhāsi, so adhivāsetuṃ asakkonto ‘‘atthi nu kho, bho, amhākaṃ koci upaṭṭhākupāsako sīlarakkhako’’ti pucchi. Āma, deva, atthi, tisso nāma so akhaṇḍasīlaṃ rakkhatīti. Atha naṃ vīmaṃsitukāmo pakkosāpesi. So āgantvā rājānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Tato naṃ āha – ‘‘tvaṃ, tāta, tisso nāmā’’ti? ‘‘Āma devā’’ti. Tena hi gacchāti. Tasmiṃ gate ekaṃ kukkuṭaṃ āharāpetvā ekaṃ purisaṃ āṇāpesi, ‘‘gaccha tissaṃ vadāhi, imaṃ tīhi pākehi pacitvā amhākaṃ upaṭṭhāpehī’’ti. So gantvā tathā avoca. So āha – ‘‘sace, bho, ayaṃ matako assa, yathā jānāmi, tathā pacitvā upaṭṭhaheyyaṃ. Pāṇātipātaṃ panāhaṃ na karomī’’ti. So āgantvā rañño ārocesi. ཡང་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་ཉིན་གཅིག་གོང་མ་སྲེག་གི་ཤ་བཟའ་བར་འདོད་དེ་བསམས་པ། “གལ་ཏེ་ངས་མེ་མདག་ལ་བསྲེགས་པའི་གོང་མ་སྲེག་གི་ཤ་བཟའ་བར་འདོད་དོ་ཞེས་གཞན་ལ་སྨྲས་ན། མཐའ་སྐོར་གྱི་དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ནང་དུ་གོང་མ་སྲེག་ཐམས་ཅད་གསོད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་བསམས་ནས། སྐྱེས་པའི་འདོད་པ་བཟོད་གླགས་བྱས་ཏེ་ལོ་གསུམ་འདས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་གི་རྣ་བ་གཉིས་ལས་རྣག་བབས་སོ། །ཁོང་གིས་བཟོད་མ་ནུས་པར། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ། ངེད་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བའི་ཞབས་ཏོག་བྱེད་པའི་དགེ་བསྙེན་འགའ་ཞིག་ཡོད་དམ།” ཞེས་དྲིས་སོ། །“ལྷ་གཅིག ལགས་ཏེ་ཡོད་དོ། ཏི་ས་ཞེས་བྱ་བ་དེས་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཉམས་པར་སྲུང་ངོ་།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་ལ་བརྟག་པར་འདོད་དེ་བོས་སོ། །ཁོང་འོངས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ལངས་སོ། །དེ་ནས་ཁོང་ལ་སྨྲས་པ། “བུ་ཆུང་། ཁྱོད་ཀྱི་མིང་ལ་ཏི་ས་ཟེར་རམ།” “ལྷ་གཅིག ལགས་སོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །“འོ་ན་སོང་ཞིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །ཁོང་སོང་བ་ན། བྱ་ཕོ་གཅིག་ཁྱེར་དུ་བཅུག་ནས་མི་གཅིག་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “སོང་ལ་ཏི་ས་ལ་སྨྲོས་ཤིག འདི་བཙོ་ཐབས་གསུམ་གྱིས་བཙོས་ཏེ་ངེད་ལ་ཕུལ་ཅིག” ཅེས་སོ། །མི་དེ་སོང་ནས་དེ་བཞིན་དུ་སྨྲས་སོ། །ཏི་སས་སྨྲས་པ། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ། གལ་ཏེ་འདི་ཤི་ཟིན་པ་ཞིག་ཡིན་ན། ངས་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་བཞིན་བཙོས་ཏེ་ཕུལ་བར་བྱའོ། འོན་ཀྱང་ངས་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་མི་བྱའོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་དེ་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ།། Rājā puna ‘‘ekavāraṃ gacchā’’ti pesesi. So gantvā, ‘‘bho, rājupaṭṭhānaṃ nāma bhāriyaṃ, mā evaṃ kari, punapi sīlaṃ sakkā samādātuṃ, paceta’’nti āha. Atha naṃ tisso avoca, ‘‘bho, ekasmiṃ nāma attabhāve dhuvaṃ ekaṃ maraṇaṃ, nāhaṃ pāṇātipātaṃ karissāmī’’ti. So punapi rañño ārocesi. Rājā tatiyampi pesetvā asampaṭicchantaṃ pakkosāpetvā attanā pucchi. Raññopi tatheva paṭivacanaṃ adāsi. Atha rājā purise āṇāpesi, ‘‘ayaṃ rañño āṇaṃ kopeti, gacchathetassa āghātanabhaṇḍikāyaṃ ṭhapetvā, sīsaṃ chindathā’’ti. Raho [Pg.70] ca pana nesaṃ saññamadāsi – ‘‘imaṃ santajjayamānā netvā sīsamassa āghātanabhaṇḍikāyaṃ ṭhapetvā āgantvā mayhaṃ ārocethā’’ti. རྒྱལ་པོས་ཡང་བསྐྱར་ “ཐེངས་གཅིག་སོང་ཞིག” ཅེས་བཏང་ངོ་། །མི་དེ་སོང་ནས། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ། རྒྱལ་པོའི་ཞབས་ཏོག་བྱེད་པ་ནི་ཁུར་ལྕི་བ་ཡིན་པས། འདི་ལྟར་མ་བྱེད་ཅིག ཕྱིས་སུའང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་བསྐྱར་བླང་དུ་རུང་བས། འདི་བཙོས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་ཏི་སས་ཁོང་ལ་སྨྲས་པ། “ཀྭེ་གྲོགས་པོ། ལུས་འདི་གཅིག་ལ་ཐེངས་གཅིག་འཆི་བ་ནི་ངེས་པ་ཡིན་པས། ངས་སྲོག་གཅོད་པ་ནི་མི་བྱའོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། །མི་དེས་ཡང་བསྐྱར་རྒྱལ་པོ་ལ་གསོལ་ཏོ། །རྒྱལ་པོས་ཐེངས་གསུམ་པར་ཡང་བཏང་ནའང་ཁས་མ་བླངས་པས། ཁོང་བོས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱིས་དྲིས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་ལན་བཏབ་བོ། །དེ་ནས་རྒྱལ་པོས་མི་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། “འདིས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བཤིག་པས། སོང་ལ་འདི་གསོད་སྟེགས་ཀྱི་པང་ལེབ་སྟེང་དུ་བཞག་ནས་མགོ་བོ་ཆོད་ཅིག” ཅེས་སོ། །འོན་ཀྱང་ལྐོག་ཏུ་ཁོང་ཚོ་ལ་བརྡ་སྦྱར་བ། “འདི་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བྱེད་བཞིན་དུ་ཁྲིད་དེ། མགོ་བོ་གསོད་སྟེགས་ཀྱི་པང་ལེབ་སྟེང་དུ་བཞག་ནས་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་ང་ལ་སྨྲོས་ཤིག” ཅེས་སོ།། Te taṃ āghātanabhaṇḍikāyaṃ nipajjāpetvā tamassa kukkuṭaṃ hatthesu ṭhapayiṃsu. So taṃ hadaye ṭhapetvā ‘‘ahaṃ, tāta, mama jīvitaṃ tuyhaṃ demi, tava jīvitaṃ ahaṃ gaṇhāmi, tvaṃ nibbhayo gacchā’’ti vissajjesi. Kukkuṭo pakkhe papphoṭetvā ākāsena gantvā vaṭarukkhe nilīyi. Tassa kukkuṭassa abhayadinnaṭṭhānaṃ kukkuṭagiri nāma jātaṃ. ཁོང་ཚོས་ཏི་ས་གསོད་སྟེགས་ཀྱི་པང་ལེབ་སྟེང་དུ་ཉལ་དུ་བཅུག་ནས། བྱ་ཕོ་དེ་ཁོང་གི་ལག་ཏུ་བཞག་གོ །ཁོང་གིས་བྱ་ཕོ་དེ་སྙིང་གར་བཞག་ནས། “བུ་ཆུང་། ངས་རང་གི་སྲོག་ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་ཞིང་། ཁྱོད་ཀྱི་སྲོག་ངས་ལེན་པས། ཁྱོད་འཇིགས་པ་མེད་པར་སོང་ཞིག” ཅེས་གློད་བཏང་ངོ་། །བྱ་ཕོས་གཤོག་པ་བརྡབས་ཏེ་ནམ་མཁའ་ལ་འཕུར་ནས་ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་ལ་བབས་སོ། །བྱ་ཕོ་དེ་ལ་མི་འཇིགས་པ་སྦྱིན་པའི་གནས་དེ་ནི་བྱ་ཕོའི་རི་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ།། Rājā taṃ pavattiṃ sutvā amaccaputtaṃ pakkosāpetvā sabbābharaṇehi alaṅkaritvā āha – ‘‘tāta, mayā tvaṃ etadatthameva vīmaṃsito, mayhaṃ tittiramaṃsaṃ khāditukāmassa tīṇi saṃvaccharāni atikkantāni, sakkhissasi me tikoṭiparisuddhaṃ katvā upaṭṭhāpetu’’nti. ‘‘Etaṃ nāma, deva, mayhaṃ kamma’’nti nikkhamitvā dvārantare ṭhito ekaṃ purisaṃ pātova tayo tittire gahetvā pavisantaṃ disvā, dve kahāpaṇe datvā tittire ādāya parisodhetvā, jīrakādīhi vāsetvā, aṅgāresu supakke pacitvā rañño upaṭṭhāpesi. Rājā mahātale sirīpallaṅke nisinnova ekaṃ gahetvā thokaṃ chinditvā mukhe pakkhipi, tāvadevassa sattarasaharaṇīsahassāni pharitvā aṭṭhāsi. རྒྱལ་པོས་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས། བློན་པོའི་བུ་བོས་ཏེ་རྒྱན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བརྒྱན་ནས་སྨྲས་པ། “བུ་ཆུང་། ངས་ཁྱོད་ལ་དོན་འདིའི་ཕྱིར་དུ་བརྟག་པ་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། ང་གོང་མ་སྲེག་གི་ཤ་བཟའ་བར་འདོད་ནས་ལོ་གསུམ་འདས་སོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་མཐའ་གསུམ་རྣམ་དག་གི་ཤ་བཟོས་ཏེ་འབུལ་ནུས་སམ།” ཞེས་སོ། །“ལྷ་གཅིག དེ་ནི་བདག་གི་ལས་ལགས་སོ།” ཞེས་སྨྲས་ནས། ཕྱིར་བྱུང་སྟེ་སྒོ་འགྲམ་དུ་ལངས་པ་ན། སྔ་དྲོ་ཉིད་ལ་མི་གཅིག་གིས་གོང་མ་སྲེག་གསུམ་བཟུང་སྟེ་འོང་བ་མཐོང་ནས། ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་གཉིས་བྱིན་ཏེ་གོང་མ་སྲེག་རྣམས་བླངས་ཤིང་། གཙང་མར་བྱས་ཏེ་ཛཱི་ར་ལ་སོགས་པས་དྲི་བསྲུས་ནས། མེ་མདག་ལ་ལེགས་པར་བསྲེགས་ཏེ་བཙོས་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་ผུལ་ལོ། །རྒྱལ་པོ་ཁང་བཟང་གི་སྟེང་གི་དཔལ་གྱི་ཁྲི་ལ་བཞུགས་བཞིན་དུ། གཅིག་བླངས་ཏེ་ཅུང་ཟད་བཅད་ནས་ཞལ་དུ་གསོལ་བ་ན། དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཁོང་གི་རོ་འཛིན་གྱི་རྩ་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་བདུན་ལ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཏོ།། Tasmiṃ samaye bhikkhusaṅghaṃ saritvā, ‘‘mādiso nāma pathavissaro rājā tittiramaṃsaṃ khāditukāmo tīṇi saṃvaccharāni na labhi, apaccamāno bhikkhusaṅgho kuto labhissatī’’ti? Mukhe pakkhittakkhaṇḍaṃ bhūmiyaṃ chaḍḍesi. Amaccaputto jaṇṇukehi patitvā mukhena gaṇhi. Rājā ‘‘apehi, tāta, jānāmahaṃ tava niddosabhāvaṃ, iminā nāma kāraṇena mayā etaṃ chaḍḍita’’nti kathetvā, ‘‘sesakaṃ tatheva saṅgopetvā ṭhapehī’’ti āha. དེའི་ཚེ་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་དྲན་ནས། “ང་ལྟ་བུའི་ས་གཞི་ལ་དབང་བའི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་གོང་མ་སྲེག་གི་ཤ་བཟའ་བར་འདོད་ནས་ལོ་གསུམ་གྱི་བར་དུ་མ་རྙེད་ན། རང་ཉིད་ཀྱིས་མི་བཙོ་བར་ལྷུང་བཟེད་ལ་བརྟེན་པའི་དགེ་འདུན་གྱིས་གང་ནས་རྙེད་པར་འགྱུར།” ཞེས་བསམས་ནས། ཞལ་དུ་བཅུག་པའི་ཤ་དུམ་བུ་དེ་ས་ལ་བོར་རོ། །བློན་པོའི་བུས་པུས་མོ་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ་ཁས་བླངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ “བུ་ཆུང་། ཕྱིར་སོང་ཞིག ངས་ཁྱོད་ལ་ཉེས་པ་མེད་པ་ཤེས་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་འདི་ལྟ་བུས་ངས་འདི་བོར་བ་ཡིན་ནོ།” ཞེས་གསུངས་ནས། “ལྷག་མ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་ཉར་ཚགས་གྱིས་ཤིག” ཅེས་གསུངས་སོ།། Punadivase rājakulūpako thero piṇḍāya pāvisi. Amaccaputto taṃ disvā pattaṃ gahetvā rājagehaṃ pavesesi. Aññataro vuḍḍhapabbajitopi therassa pacchāsamaṇo viya hutvā anubandhanto pāvisi. Thero ‘‘raññā pakkosāpitabhikkhu bhavissatī’’ti pamajji. Amaccaputtopi ‘‘therassa upaṭṭhāko bhavissatī’’ti pamādaṃ āpajji. Tesaṃ nisīdāpetvā yāguṃ adaṃsu. Yāguyā pītāya rājā tittire upanesi. Thero ekaṃ gaṇhi, itaropi [Pg.71] ekaṃ gaṇhi. Rājā ‘‘anubhāgo atthi, anāpucchitvā khādituṃ na yutta’’nti mahātheraṃ āpucchi. Thero hatthaṃ pidahi, mahallakatthero sampaṭicchi. Rājā anattamano hutvā katabhattakiccaṃ theraṃ pattaṃ ādāya anugacchanto āha – ‘‘bhante, kulagehaṃ āgacchantehi uggahitavattaṃ bhikkhuṃ gahetvā āgantuṃ vaṭṭatī’’ti. Thero tasmiṃ khaṇe aññāsi ‘‘na esa raññā pakkosāpito’’ti. ཉིན་གཉིས་པར་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་དེ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་གཤེགས་སོ། །བློན་པོའི་བུས་དེ་མཐོང་ནས་ལུང་བཟེད་བཟུང་སྟེ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་བཅུག་གོ། །རྒན་པོར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་གཞན་ཞིག་ཀྱང་གནས་བརྟན་གྱི་དགེ་ཚུལ་ཕྱི་བཞིན་འབྲང་བ་ལྟར་གྱུར་ཏེ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཞུགས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་“འདི་ནི་རྒྱལ་པོས་བོས་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས་བག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །བློན་པོའི་བུས་ཀྱང་“འདི་ནི་གནས་བརྟན་གྱི་ཉེ་གནས་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་”སྙམ་ནས་བག་མེད་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་དག་བཞུགས་སུ་བཅུག་ནས་ཐུག་པ་ཕུལ་ལོ། །ཐུག་པ་བཏུངས་ཟིན་པ་དང་རྒྱལ་པོས་གོང་མ་སྲེག་པ་དག་ཕུལ་ལོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཅིག་བླངས་ཤིང་། ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་ཀྱང་གཅིག་བླངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་“སྐལ་བ་ཡོད་ཀྱང་མ་དྲིས་པར་ཟ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་”ཞེས་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ལ་དྲིས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་ཕྱག་གིས་བཀག་པར་མཛད་ཀྱང་། གནས་བརྟན་རྒན་པོས་ནི་དང་དུ་བླངས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ཡིད་མ་རངས་པར་གྱུར་ཏེ། བཟའ་བཏུང་གི་བྱ་བ་ཚར་བའི་གནས་བརྟན་གྱི་ལུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ཕྱི་བཞིན་འབྲང་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “བཙུན་པ། ཁྱིམ་དུ་བྱོན་པའི་ཚེ་ཆོ་ག་བསླབས་པའི་དགེ་སློང་ཁྲིད་དེ་བྱོན་པར་རིགས་སོ་”ཞེས་སོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་སྐབས་དེར་“འདི་ནི་རྒྱལ་པོས་བོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཤེས་སོ། ། Punadivase upaṭṭhākasāmaṇeraṃ gahetvā pāvisi. Rājā tadāpi yāguyā pītāya tittire upanāmesi. Thero ekaṃ aggahesi, sāmaṇero aṅguliṃ cāletvā majjhe chindāpetvā ekakoṭṭhāsameva aggahesi. Rājā taṃ koṭṭhāsaṃ mahātherassa upanāmesi. Mahāthero hatthaṃ pidahi, sāmaṇeropi pidahi. Rājā avidūre nisīditvā khaṇḍākhaṇḍaṃ chinditvā khādanto ‘‘uggahitavatte nissāya diyaḍḍhatittire khādituṃ labhimhā’’ti āha. Tassa maṃse khāditamatteva kaṇṇehi pubbo nikkhami. Tato mukhaṃ vikkhāletvā sāmaṇeraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘pasannosmi, tāta, aṭṭha te dhuvabhattāni demī’’ti āha. Ahaṃ, mahārāja, upajjhāyassa dammīti. Aparāni aṭṭha demīti. Tāni amhākaṃ ācariyassa dammīti. Aparānipi aṭṭha demīti. Tāni samānupajjhāyānaṃ dammīti. Aparānipi aṭṭha demīti. Tāni bhikkhusaṅghassa dammīti. Aparānipi aṭṭha demīti. Sāmaṇero adhivāsesi. Evaṃ paṭiggahaṇamattaṃ jānanto anuppannañceva lābhaṃ uppādeti, uppannañca thāvaraṃ karoti. Idaṃ paṭiggahaṇapamāṇaṃ nāma. Tattha paribhogapamāṇaṃ paccavekkhaṇapayojanaṃ, ‘‘idamatthiyaṃ bhojanaṃ bhuñjāmī’’ti pana paccavekkhitaparibhogasseva payojanattā paribhogapamāṇaṃyeva nāma, taṃ idha adhippetaṃ. Teneva paṭisaṅkhā yonisotiādimāha, itarampi pana vaṭṭatiyeva. ཉིན་གཉིས་པར་ཉེ་གནས་དགེ་ཚུལ་ཁྲིད་དེ་གཤེགས་སོ། །རྒྱལ་པོས་དེའི་ཚེ་ཡང་ཐུག་པ་བཏུངས་ཟིན་པ་དང་གོང་མ་སྲེག་པ་དག་ཕུལ་ལོ། །གནས་བརྟན་གྱིས་གཅིག་བླངས་ཤིང་། དགེ་ཚུལ་གྱིས་སོར་མོ་བསྐྱོད་དེ་དབུས་ནས་བཅག་ཏུ་བཅུག་ནས་ཆ་ཤས་གཅིག་ཁོ་ན་བླངས་སོ། །རྒྱལ་པོས་ཆ་ཤས་དེ་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ལ་ཕུལ་ལོ། །གནས་བརྟན་ཆེན་པོས་ཕྱག་གིས་བཀག་ཅིང་། དགེ་ཚུལ་གྱིས་ཀྱང་བཀག་གོ། །རྒྱལ་པོ་མ་ཉེ་བར་འདུག་སྟེ་དུམ་བུར་བཏུབ་ནས་ཟ་བཞིན་དུ། “ཆོ་ག་བསླབས་པ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་མ་སྲེག་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཟ་བར་ཐོབ་བོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེས་ཤ་དེ་ཟོས་མ་ཐག་ཏུ་རྣ་བ་གཉིས་ནས་རྣག་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་ཁ་བཤལ་ཏེ་དགེ་ཚུལ་གྱི་གམ་དུ་སོང་ནས། “བུ་མཆོག ང་ནི་དད་པར་གྱུར་ཏོ། །ཁྱོད་ལ་རྟག་པའི་ཟས་བརྒྱད་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། ངས་ནི་མཁན་པོ་ལ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གཞན་ཡང་བརྒྱད་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དེ་དག་ནི་ངེད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ལ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གཞན་ཡང་བརྒྱད་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དེ་དག་ནི་མཁན་པོ་མཚུངས་པ་རྣམས་ལ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གཞན་ཡང་བརྒྱད་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“དེ་དག་ནི་དགེ་འདུན་ལ་འབུལ་ལོ་”ཞེས་སྨྲས་སོ། །“གཞན་ཡང་བརྒྱད་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲས་པ་དང་། དགེ་ཚུལ་གྱིས་དང་དུ་བླངས་སོ། །དེ་ལྟར་ལེན་པའི་ཚོད་ཤེས་པ་ནི་མ་བྱུང་བའི་རྙེད་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། བྱུང་བ་ཡང་བརྟན་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་ལེན་པའི་ཚོད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཚོད་ནི་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དགོས་པ་ཡོད་དེ། “དགོས་པ་འདི་ལྡན་གྱི་ཟས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དོ་”ཞེས་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཁོ་ན་དགོས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཚོད་ཅེས་བྱ་བ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་འདིར་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“ཚུལ་བཞིན་དུ་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཅིག་ཤོས་ཀྱང་རུང་བ་ཉིད་དོ། ། Sīhaseyyanti ettha kāmabhogiseyyā, petaseyyā, sīhaseyyā, tathāgataseyyāti catasso seyyā. Tattha ‘‘yebhuyyena, bhikkhave, kāmabhogī vāmena passena sentī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ kāmabhogiseyyā. Tesañhi yebhuyyena dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi. “སེང་གེའི་ཉལ་སྟངས་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཉལ་སྟངས། ཡི་དྭགས་ཀྱི་ཉལ་སྟངས། སེང་གེའི་ཉལ་སྟངས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉལ་སྟངས་ཏེ་ཉལ་སྟངས་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་“དགེ་སློང་དག ཕལ་ཆེར་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་གློ་གཡོན་པས་ཉལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་འདོད་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཉལ་སྟངས་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལ་ཕལ་ཆེར་གློ་གཡས་པས་ཉལ་བ་ནི་མེད་དོ། ། ‘‘Yebhuyyena[Pg.72], bhikkhave, petā uttānā sentī’’ti (a. ni. 4.246) ayaṃ petaseyyā. Petā hi appamaṃsalohitattā aṭṭhisaṅghāṭajaṭitā ekena passena sayituṃ na sakkonti, uttānāva sayanti. “དགེ་སློང་དག ཕལ་ཆེར་ཡི་དྭགས་རྣམས་ནི་གན་རྐྱལ་དུ་ཉལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་ཡི་དྭགས་ཀྱི་ཉལ་སྟངས་ཡིན་ནོ། །ཡི་དྭགས་རྣམས་ནི་ཤ་དང་ཁྲག་ཉུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རུས་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་གློ་གཅིག་གིས་ཉལ་མི་ནུས་ཏེ། གན་རྐྱལ་ཁོ་ནར་ཉལ་ལོ། ། ‘‘Yebhuyyena, bhikkhave, sīho migarājā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi anupakkhipitvā dakkhiṇena passena sayatī’’ti ayaṃ sīhaseyyā. Tejussadattā hi sīho migarājā dve purimapāde ekasmiṃ, pacchimapāde ekasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā naṅguṭṭhaṃ antarasatthimhi pakkhipitvā purimapādapacchimapādanaṅguṭṭhānaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkhetvā dvinnaṃ purimapādānaṃ matthake sīsaṃ ṭhapetvā sayati, divasampi sayitvā pabujjhamāno na utrasanto pabujjhati, sīsaṃ pana ukkhipitvā purimapādādīnaṃ ṭhitokāsaṃ sallakkheti. Sace kiñci ṭhānaṃ vijahitvā ṭhitaṃ hoti, ‘‘nayidaṃ tuyhaṃ jātiyā sūrabhāvassa ca anurūpa’’nti anattamano hutvā tattheva sayati, na gocarāya pakkamati. Avijahitvā ṭhite pana ‘‘tuyhaṃ jātiyā ca sūrabhāvassa ca anurūpamida’’nti haṭṭhatuṭṭho uṭṭhāya sīhavijambhitaṃ vijambhitvā kesarabhāraṃ vidhunitvā tikkhattuṃ sīhanādaṃ naditvā gocarāya pakkamati. “དགེ་སློང་དག ཕལ་ཆེར་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་ནི་རྔ་མ་བརླ་བར་དུ་བཅུག་སྟེ་གློ་གཡས་པས་ཉལ་ལོ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ནི་སེང་གེའི་ཉལ་སྟངས་ཡིན་ནོ། །གཟི་བརྗིད་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སེང་གེ་ནི་སྔོན་གྱི་རྐང་པ་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་དང་། ཕྱིའི་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱང་གནས་གཅིག་ཏུ་བཞག་སྟེ། རྔ་མ་བརླ་བར་དུ་བཅུག་ནས་སྔོན་གྱི་རྐང་པ་དང་ཕྱིའི་རྐང་པ་དང་རྔ་མའི་གནས་ས་ལེགས་པར་བརྟགས་ཏེ། སྔོན་གྱི་རྐང་པ་གཉིས་ཀྱི་སྟེང་དུ་མགོ་བོ་བཞག་ནས་ཉལ་ལོ། །ཉིན་གང་པོར་ཉལ་ནས་སད་པའི་ཚེ་སྐྲག་པ་མེད་པར་སད་དོ། །མགོ་བོ་བཏེགས་ནས་སྔོན་གྱི་རྐང་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་ས་ལ་རྟོག་གོ། །གལ་ཏེ་གནས་ས་ལས་ཅུང་ཟད་འཆོལ་ཏེ་གནས་པར་གྱུར་ན། “འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་རིགས་དང་དཔའ་བའི་ཉམས་དང་མི་མཐུན་ནོ་”ཞེས་ཡིད་མ་རངས་པར་གྱུར་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་སླར་ཉལ་ཞིང་། གོ་ཅར་ལ་མི་འགྲོའོ། །མ་འཆོལ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ནི། “འདི་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་རིགས་དང་དཔའ་བའི་ཉམས་དང་མཐུན་ནོ་”ཞེས་དགའ་ཞིང་མགུ་ནས་ལངས་ཏེ། སེང་གེའི་རྣམ་པར་བསྒྱིངས་པ་བསྒྱིངས་ཤིང་རལ་པའི་ཁུར་བསིག་ནས་ལན་གསུམ་དུ་སེང་གེའི་སྒྲ་བསྒྲགས་ཏེ་གོ་ཅར་ལ་འགྲོའོ། ། Catutthajjhānaseyyā pana tathāgataseyyāti vuccati. Tāsu idha sīhaseyyā āgatā. Ayañhi tejussadairiyāpathattā uttamaseyyā nāma. བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ཉལ་སྟངས་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉལ་སྟངས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདིར་སེང་གེའི་ཉལ་སྟངས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་གཟི་བརྗིད་དང་ལྡན་པའི་སྤྱོད་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉལ་སྟངས་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། Pāde pādanti dakkhiṇapāde vāmapādaṃ. Accādhāyāti atiādhāya, īsakaṃ atikkamma ṭhapetvā. Gopphakena hi gopphake, jāṇunā vā jāṇumhi saṅghaṭṭiyamāne abhiṇhaṃ vedanā uppajjati, cittaṃ ekaggaṃ na hoti, seyyā aphāsukā hoti. Yathā pana na saṅghaṃṭṭeti, evaṃ atikkamma ṭhapite vedanā nuppajjati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, seyyā phāsukā hoti. Tasmā evaṃ seyyaṃ kappeti. “རྐང་པ་ལ་རྐང་པ་”ཞེས་པ་ནི་རྐང་པ་གཡས་པའི་སྟེང་དུ་རྐང་པ་གཡོན་པའོ། །“བརྩེགས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་བརྩེགས་ཏེ་ཅུང་ཟད་བརྒལ་ནས་བཞག་པའོ། །ལོང་བུ་ལ་ལོང་བུ་དང་། པུས་མོ་ལ་པུས་མོ་བརྡེགས་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཡང་ཟུག་རྔུ་སྐྱེ་ཞིང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ལ། ཉལ་བ་ཡང་མི་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་མི་བརྡེག་པ་དེ་ལྟར་བརྒལ་ནས་བཞག་ན་ནི་ཟུག་རྔུ་མི་སྐྱེ་ཞིང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ལ། ཉལ་བ་ཡང་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཉལ་བར་མཛད་དོ། ། Sato sampajānoti satiyā ceva sampajaññena ca samannāgato. Kathaṃ niddāyanto sato sampajāno hotīti? Satisampajaññassa appahānena. Ayañhi divasañceva sakalayāmañca āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodhetvā paṭhamayāmāvasāne caṅkamā oruyha pāde dhovantopi mūlakammaṭṭhānaṃ avijahantova dhovati, taṃ avijahantova dvāraṃ [Pg.73] vivarati, mañce nisīdati, avijahantova niddaṃ okkamati. Pabujjhanto pana mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvāva pabujjhati. Evaṃ niddaṃ okkamantopi sato sampajāno hoti. Evaṃ pana ñāṇadhātukanti na rocayiṃsu. “དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པ་”ཞེས་པ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། །ཇི་ལྟར་ཉལ་བཞིན་དུ་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་མ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོའི་ช་སྟོད་དུ་སྒྲིབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱངས་ཏེ། མཚན་མོའི་ཆ་སྟོད་ཟིན་པ་དང་འཆག་ས་ལས་བབས་ཏེ་རྐང་པ་བཀྲུ་བའི་ཚེ་ཡང་རྩ་བའི་ལས་གཞི་མ་བཏང་བར་འཁྲུ་ཞིང་། དེ་མ་བཏང་བར་སྒོ་འབྱེད་ལ། ཁྲི་ལ་འདུག་ཅིང་། མ་བཏང་བར་གཉིད་དུ་འགྲོའོ། །སད་པའི་ཚེ་ཡང་རྩ་བའི་ལས་གཞི་བཟུང་ནས་སད་དོ། །དེ་ལྟར་གཉིད་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་ཡང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ལྟར་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འགྱུར་བ་ནི་སྔོན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་བཞེད་དོ། ། Vuttanayena panesa cittaṃ parisodhetvā paṭhamayāmāvasāne ‘‘upādinnakaṃ sarīraṃ niddāya samassāsessāmī’’ti caṅkamā oruyha mūlakammaṭṭhānaṃ avijahantova pāde dhovati, dvāraṃ vivarati, mañce pana nisīditvā mūlakammaṭṭhānaṃ pahāya, ‘‘khandhāva khandhesu, dhātuyova dhātūsu paṭihaññantī’’ti senāsanaṃ paccavekkhanto kamena niddaṃ okkamati, pabujjhanto pana mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvāva pabujjhati. Evaṃ niddaṃ okkamantopi sato sampajāno nāma hotīti veditabbo. གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདིས་སེམས་རྣམ་པར་སྦྱངས་ཏེ། མཚན་མོའི་ཆ་སྟོད་ཟིན་པ་དང་“ཟིན་པའི་ལུས་འདི་གཉིད་ཀྱིས་ངལ་གསོ་བར་བྱའོ་”སྙམ་ནས་འཆག་ས་ལས་བབས་ཏེ་རྩ་བའི་ལས་གཞི་མ་བཏང་བར་རྐང་པ་འཁྲུ་ཞིང་། སྒོ་འབྱེད་ལ། ཁྲི་ལ་འདུག་ནས་རྩ་བའི་ལས་གཞི་བཏང་སྟེ། “ཕུང་པོ་ཉིད་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དང་། ཁམས་ཉིད་ཁམས་རྣམས་ལ་གནོད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གནས་མལ་ལ་སོ་སོར་རྟོག་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་གཉིད་དུ་འགྲོ་ལ། སད་པའི་ཚེ་ཡང་རྩ་བའི་ལས་གཞི་བཟུང་ནས་སད་དོ། །དེ་ལྟར་གཉིད་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ་ཡང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Iti imasmiṃ sutte tivaṅgikā pubbabhāgavipassanāva kathitā. Ettakeneva pana vosānaṃ anāpajjitvā tāneva indriyabalabojjhaṅgāni samodhānetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā bhikkhu arahattaṃ pāpuṇātīti. Evaṃ yāva arahattā desanā kathetabbā. དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་ཡན་ལག་གསུམ་དང་ལྡན་པའི་སྔོན་གྱི་ཆའི་ལྷག་མཐོང་ཁོ་ན་གསུངས་སོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་མཐར་མ་ཕྱིན་པར་དབང་པོ་དང་སྟོབས་དང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དེ་དག་ཉིད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ནས་དགེ་སློང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པའི་བར་དུ་ཆོས་བསྟན་པར་བྱའོ། ། 3. Kummopamasuttavaṇṇanā ༣. རུས་སྦལ་གྱི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ། ། 240. Tatiye kummoti aṭṭhikummo. Kacchapoti tasseva vevacanaṃ. Anunadītīreti nadiyā anutīre. Gocarapasutoti ‘‘sace kiñci phalāphalaṃ labhissāmi, khādissāmī’’ti gocaratthāya pasuto ussukko tannibandho. Samodahitvāti samugge viya pakkhipitvā. Saṅkasāyatīti acchati. Samodahanti samodahanto ṭhapento. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā kummo aṅgāni sake kapāle samodahanto siṅgālassa otāraṃ na deti, na ca naṃ siṅgālo pasahati, evaṃ bhikkhu attano manovitakke sake ārammaṇakapāle samodahanto kilesamārassa otāraṃ na deti, na ca naṃ māro pasahati. ༢༤༠. གསུམ་པ་ལ་“རུས་སྦལ་”ཞེས་པ་ནི་རུས་པའི་སྐོགས་ལྡན་གྱི་རུས་སྦལ་ལོ། །“སྐྱེས་བུ་རུས་སྦལ་”ཞེས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“ཆུ་ཀླུང་གི་འགྲམ་དུ་”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་ཀླུང་གི་ཉེ་འགྲམ་དུའོ། །“གོ་ཅར་ལ་བརྩོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་“གལ་ཏེ་ཤིང་ཏོག་ཅུང་ཟད་རྙེད་ན་ཟའོ་”སྙམ་ནས་གོ་ཅར་གྱི་ཕྱིར་བརྩོན་ཞིང་འབད་པ་དེ་ལ་ཆགས་པའོ། །“བསྡུས་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲོམ་དུ་བཅུག་པ་བཞིན་ནོ། །“སྐུམ་སྟེ་གནས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་འདུག་པའོ། །“སྡུད་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྡུད་ཅིང་འཇོག་པའོ། །འདི་གསུངས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རུས་སྦལ་གྱིས་ཡན་ལག་རྣམས་རང་གི་སྐོགས་སུ་བསྡུས་ཏེ་ཅེ་སྤྱང་ལ་གླགས་མི་སྦྱིན་ཞིང་། ཅེ་སྤྱང་གིས་ཀྱང་དེ་ལ་གནོད་མི་ནུས་པ་བཞིན། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་རང་གི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམས་རང་གི་དམིགས་པའི་སྐོགས་སུ་བསྡུས་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ལ་གླགས་མི་སྦྱིན་ཞིང་། བདུད་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལ་གནོད་མི་ནུས་སོ། ། Anissitoti taṇhādiṭṭhinissayehi anissito. Aññamaheṭhayānoti aññaṃ kañci puggalaṃ aviheṭhento. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto. Nūpavadeyya kañcīti aññaṃ kañci puggalaṃ sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā attānaṃ ukkaṃsetukāmatāya vā [Pg.74] paraṃ vambhetukāmatāya vā na upavadeyya, aññadatthu pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā, ‘‘kālena vakkhāmi, no akālena, bhūtena vakkhāmi, no abhūtena, saṇhena vakkhāmi, no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi, no anatthasaṃhitena, mettacitto vakkhāmi, no dosantaro’’ti evaṃ ullumpanasabhāvasaṇṭhiteneva cittena viharati. “མི་གནས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་ལྟ་བའི་གནས་ལ་མི་གནས་པའོ། །“གཞན་ལ་མི་འཚེ་བ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་གཞན་སུ་ལའང་མི་འཚེ་བའོ། །“ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །“སུ་ལའང་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་གཞན་སུ་ལའང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པ་ཉིད་དམ། ཆོ་ག་ཉམས་པ་ཉིད་དམ། བདག་ཉིད་བསྟོད་པར་འདོད་པས་སམ། གཞན་ལ་སྨོད་པར་འདོད་པས་སྐུར་པ་མི་འདེབས་པའོ། །གཞན་དུ་ན་ཆོས་ལྔ་ནང་དུ་ཉེ་བར་བཞག་སྟེ། “དུས་སུ་སྨྲ་བར་བྱ་ཡི་དུས་མ་ཡིན་པར་མ་ཡིན་ནོ། །བདེན་པར་སྨྲ་བར་བྱ་ཡི་བརྫུན་པར་མ་ཡིན་ནོ། །འཇམ་པོར་སྨྲ་བར་བྱ་ཡི་རྩུབ་པོར་མ་ཡིན་ནོ། །དོན་དང་ལྡན་པར་སྨྲ་བར་བྱ་ཡི་དོན་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་བྱ་ཡི་ཞེ་སྡང་གི་བསམ་པས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་སྐྱོབ་པའི་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་སེམས་ཁོ་ནས་གནས་སོ། ། 4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā ༤. ཤིང་དུམ་གྱི་དཔེའི་མདོ་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ། ། 241. Catutthe addasāti gaṅgātīre paññattavarabuddhāsane nisinno addasa. Vuyhamānanti caturassaṃ tacchetvā pabbatantare ṭhapitaṃ vātātapena suparisukkhaṃ pāvussake meghe vassante udakena uplavitvā anupubbena gaṅgāya nadiyā sote patitaṃ tena sotena vuyhamānaṃ. Bhikkhū āmantesīti ‘‘iminā dārukkhandhena sadisaṃ katvā mama sāsane saddhāpabbajitaṃ kulaputtaṃ dassessāmī’’ti dhammaṃ desetukāmatāya āmantesi. Amuṃ mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānanti idaṃ pana aṭṭhadosavimuttattā sotapaṭipannassa dārukkhandhassa apare samuddapattiyā antarāyakare aṭṭha dose dassetuṃ ārabhi. ༢༤༡. བཞི་པ་ལ་“གཟིགས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བཤམས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་མཆོག་ལ་བཞུགས་བཞིན་དུ་གཟིགས་པའོ། །“ཁྱེར་བ་”ཞེས་པ་ནི་གྲུ་བཞིར་གཤགས་ཏེ་རི་ཁྲོད་དུ་བཞག་པ། རླུང་དང་ཉི་མས་ལེགས་པར་བསྐམས་པ། དབྱར་གྱི་ཆར་ཆེན་འབབ་པའི་ཚེ་ཆུས་བསྐྱོད་དེ་རིམ་གྱིས་གངྒཱ་ཆུ་ཀླུང་གི་རྒྱུན་དུ་ལྷུང་ནས་རྒྱུན་དེས་ཁྱེར་བའོ། །“དགེ་སློང་རྣམས་ལ་བཀའ་སྩལ་པ་”ཞེས་པ་ནི་“ཤིང་དུམ་འདི་དང་མཚུངས་པར་བྱས་ཏེ་ངའི་བསྟན་པ་ལ་དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རིགས་ཀྱི་བུ་བསྟན་པར་བྱའོ་”ཞེས་ཆོས་སྟོན་པར་བཞེད་པའི་ཕྱིར་བཀའ་སྩལ་པའོ། །“གངྒཱ་ཆུ་ཀླུང་གི་རྒྱུན་གྱིས་ཁྱེར་བའི་ཤིང་དུམ་ཆེན་པོ་དེ་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་སྐྱོན་བརྒྱད་ལས་གྲོལ་བའི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཤིང་དུམ་གྱི། རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་སྐྱོན་བརྒྱད་གཞན་དག་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་སོ། ། Tatrassa evaṃ aṭṭhadosavimuttatā veditabbā – eko hi gaṅgāya nadiyā avidūre pabbatatale jāto nānāvallīhi paliveṭhito paṇḍupalāsataṃ āpajjitvā upacikādīhi khajjamāno tasmiṃyeva ṭhāne apaṇṇattikabhāvaṃ gacchati, ayaṃ dārukkhandho gaṅgaṃ otaritvā vaṅkaṭṭhānesu vilāsamāno sāgaraṃ patvā maṇivaṇṇe ūmipiṭṭhe sobhituṃ na labhati. དེ་ལ་དེའི་སྐྱོན་བརྒྱད་ལས་གྲོལ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཤིང་དུམ་ཁ་ཅིག་ནི་གངྒཱ་ཆུ་ཀླུང་དང་མི་རིང་བའི་རི་ངོས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་། འཁྲི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་འཁྲིལ་ཏེ། ལོ་མ་སེར་པོར་གྱུར་ནས་གྲོག་མ་སོགས་ཀྱིས་ཟོས་ཏེ་གནས་དེ་ཉིད་དུ་ཤིང་གི་མིང་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཤིང་དུམ་འདི་ནི་གངྒཱར་ཞུགས་ཏེ་གྱ་གྱུའི་གནས་རྣམས་སུ་རྩེ་ཞིང་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་ནས་བཻ་ཌཱུརྱའི་མདོག་ཅན་གྱི་རླབས་ཀྱི་རྩེ་མོར་མཛེས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མི་ཐོབ་བོ། ། Aparo gaṅgātīre bahimūlo antosākho hutvā jāto, ayaṃ kiñcāpi kālena kālaṃ olambinīhi sākhāhi udakaṃ phusati, bahimūlattā pana gaṅgaṃ otaritvā vaṅkaṭṭhānesu vilāsamāno sāgaraṃ patvā maṇivaṇṇe ūmipiṭṭhe sobhituṃ na labhati. གཞན་ཡང་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཕྱི་རོལ་དུ་རྩ་བ་ཆགས་ཤིང་ནང་དུ་ཡལ་ག་གྱེས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་ཤིང་དུམ་ཞིག་ཡོད་དེ། འདིས་རེས་འགའ་ཐུར་དུ་དཔྱངས་པའི་ཡལ་ག་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ལ་ཅུང་ཟད་རེག་པར་བྱེད་ཀྱང་། ཕྱི་རོལ་དུ་རྩ་བ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་གྱ་གྱུའི་གནས་རྣམས་སུ་རྩེ་ཞིང་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་ནས་ནོར་བུའི་མདོག་ལྟ་བུའི་རླབས་ཀྱི་རྩེ་མོར་མཛེས་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparo majjhe gaṅgāya jāto, daḷhamūlena pana suppatiṭṭhito, bahi cassa gatā vaṅkasākhā nānāvallīhi ābaddhā, ayampi daḷhamūlattā bahiddhā vallīhi ābaddhattā ca gaṅgaṃ otaritvā…pe… sobhituṃ na labhati. གཞན་ཡང་གངྒཱའི་དབུས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་རྩ་བ་བརྟན་པོས་ཤིན་ཏུ་གནས་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། དེའི་ཕྱི་རོལ་དུ་སོང་བའི་ཡལ་ག་གྱ་གྱུ་ཅན་རྣམས་འཁྲི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་དམ་པོར་བཅིངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ཡང་རྩ་བ་བརྟན་པའི་ཕྱིར་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཁྲི་ཤིང་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་ཕྱིར་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་...མཛེས་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparo [Pg.75] patitaṭṭhāneyeva vālikāya otthaṭo pūtibhāvaṃ āpajjati, ayampi gaṅgaṃ otaritvā…pe… na labhati. གཞན་ཡང་ལྷུང་བའི་གནས་དེ་ཉིད་དུ་བྱེ་མས་གཡོགས་པར་གྱུར་ཏེ་རུལ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡོད་དེ། འདི་ཡང་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་...སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparo dvinnaṃ pāsāṇānaṃ antare jātattā, sunikhāto viya niccalo ṭhito, āgatāgataṃ udakaṃ dvidhā phāleti, ayaṃ pāsāṇantare suṭṭhu patiṭṭhitattā gaṅgaṃ otaritvā…pe… na labhati. གཞན་ཡང་རྡོ་ཕ་བོང་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། བརྟན་པོར་བཙུགས་པ་བཞིན་དུ་མི་གཡོ་བར་གནས་ཏེ། འབབ་ཅིང་འབབ་པའི་ཆུ་རྣམས་གཉིས་སུ་བགོ་བར་བྱེད་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། འདི་ནི་རྡོའི་བར་དུ་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པོར་གནས་པའི་ཕྱིར་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་...སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparo abbhokāsaṭṭhāne nabhaṃ pūretvā vallīhi ābaddho ṭhito. Ekaṃ dve saṃvacchare atikkamitvā āgate mahoghe sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā temeti, ayampi nabhaṃ pūretvā ṭhitatāya ceva ekassa vā dvinnaṃ vā saṃvaccharānaṃ accayena sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā temanatāya ca gaṅgaṃ otaritvā…pe… na labhati. གཞན་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་སུ་ནམ་མཁའ་གང་བར་བྱས་ཏེ་འཁྲི་ཤིང་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་ཏེ་གནས་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། ལོ་གཅིག་གམ་གཉིས་འདས་ནས་ཆར་ཆེན་པོ་བབས་པ་ན། ལན་གཅིག་གམ་ལན་གཉིས་བརླན་པར་བྱེད་དོ།། འདི་ཡང་ནམ་མཁའ་གང་བར་བྱས་ཏེ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལོ་གཅིག་གམ་གཉིས་འདས་པའི་མཐར་ལན་གཅིག་གམ་ལན་གཉིས་བརླན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་...སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparopi majjhe gaṅgāya dīpake jāto mudukkhandhasākho oghe āgate anusotaṃ nipajjitvā, udake gate sīsaṃ ukkhipitvā, naccanto viya tiṭṭhati. Yassatthāya sāgaro gaṅgaṃ evaṃ viya vadati, ‘‘bhoti gaṅge tvaṃ mayhaṃ candanasārasalaḷasārādīni nānādārūni āharasi, dārukkhandhaṃ pana nāharasī’’ti. Sulabho esa, deva, punavāre jānissāmīti. Punavāre tambavaṇṇena udakena āliṅgamānā viya āgacchati. Sopi tatheva anusotaṃ nipajjitvā, udake gate sīsaṃ ukkhipitvā, naccanto viya tiṭṭhati. Ayaṃ attano mudutāya gaṅgaṃ otaritvā…pe… na labhati. གཞན་ཡང་གངྒཱའི་དབུས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་དུ་སྐྱེས་ཤིང་སྡོང་པོ་དང་ཡལ་ག་འཇམ་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཆུ་ལུད་པ་ན་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་གཞོལ་ཏེ་ཉལ་ཞིང་། ཆུ་སོང་བ་ན་མགོ་བོ་བཏེགས་ཏེ་གར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་གནས་སོ།། གང་གི་དོན་དུ་རྒྱ་མཚོས་གངྒཱ་ལ་འདི་སྐད་སྨྲ་བ་བཞིན་ཏེ། “ཀྱེ་གངྒཱ། ཁྱོད་ཀྱིས་ང་ལ་ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་དང་ཐང་ཤིང་གི་སྙིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་འཁྱེར་ཡོང་ཡང་། ཤིང་དུམ་འཇམ་པོ་འདི་ནི་མི་འཁྱེར་རོ།།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། “ལྷ་གཅིག འདི་ནི་སླ་བོ་ཡིན། ཐེངས་རྗེས་མར་ངས་བླང་བར་བྱའོ།།” ཞེས་ཁས་བླངས་པ་ལྟར། ཐེངས་རྗེས་མར་ཟངས་མདོག་གི་ཆུས་འཁྱུད་པ་བཞིན་དུ་འོངས་སོ།། དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་གཞོལ་ཏེ་ཉལ་ཞིང་། ཆུ་སོང་བ་ན་མགོ་བོ་བཏེགས་ཏེ་གར་བྱེད་པ་བཞིན་དུ་གནས་སོ།། འདི་ནི་རང་གི་འཇམ་པོའི་རང་བཞིན་གྱིས་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་...སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Aparo gaṅgāya nadiyā tiriyaṃ patito vālikāya ottharito antarasetu viya bahūnaṃ paccayo jāto, ubhosu tīresu veḷunaḷakarañjakakudhādayo uplavitvā tattheva lagganti. Tathā nānāvidhā gacchā vuyhamānā bhinnamusalabhinnasuppaahikukkurahatthiassādikuṇapānipi tattheva lagganti. Mahāgaṅgāpi naṃ āsajja bhijjitvā dvidhā gacchati, macchakacchapakumbhīlamakarādayopi tattheva vāsaṃ kappenti. Ayampi tiriyaṃ patitvā mahājanassa paccayattakatabhāvena gaṅgaṃ otaritvā vaṅkaṭṭhānesu vilāsamāno sāgaraṃ patvā maṇivaṇṇe ūmipiṭṭhe sobhituṃ na labhati. གཞན་ཡང་གངྒཱའི་ཆུ་བོར་འཕྲེད་དུ་ལྷུང་ཞིང་བྱེ་མས་གཡོགས་ཏེ་བར་གྱི་ཟམ་པ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡོད་དེ། འགྲམ་གཉིས་ཀྱི་སྨྱུག་མ་དང་། འདམ་རྩྭ་དང་། ཀ་རཉྫ་དང་། ཀ་ཀུ་དྷ་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་རྣམས་གཡེངས་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་ཆགས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཤིང་ཕྲན་སྣ་ཚོགས་དང་། ཆུས་ཁྱེར་བའི་གཏུན་བུ་ชག་པ་དང་། ཉག་མ་ཆག་པ་དང་། སྦྲུལ་དང་། ཁྱི་དང་། གླང་པོ་ཆེ་དང་། རྟ་ལ་སོགས་པའི་རོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་དུ་ཆགས་སོ།། གངྒཱ་ཆེན་པོ་ཡང་དེ་ལ་ཐུག་ནས་བྱེ་སྟེ་གཉིས་སུ་འབབ་བོ།། ཉ་དང་། རུས་སྦལ་དང་། ཆུ་སྲིན་ལྡོམ་བུ་དང་། ཆུ་སྲིན་འཛིན་ཁྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་དུ་གནས་བཅའ་བར་བྱེད་དོ།། འདི་ཡང་འཕྲེད་དུ་ལྷུང་ཞིང་སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་གངྒཱའི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་གྱ་གྱུའི་གནས་རྣམས་སུ་རྩེ་ཞིང་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་ནས་ནོར་བུའི་མདོག་ལྟ་བུའི་རླབས་ཀྱི་རྩེ་མོར་མཛེས་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་མི་ཐོབ་བོ།། Iti bhagavā imehi aṭṭhahi dosehi vimuttattā sotapaṭipannassa dārukkhandhassa apare samuddapattiyā antarāyakare aṭṭha dose dassetuṃ amuṃ [Pg.76] mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānantiādimāha. Tattha na thale ussīdissatīti thalaṃ nābhiruhissati. Na manussaggāho gahessatīti ‘‘mahā vatāyaṃ dārukkhandho’’ti disvā, uḷumpena taramānā gantvā, gopānasīādīnaṃ atthāya manussā na gaṇhissanti. Na amanussaggāho gahessatīti ‘‘mahaggho ayaṃ candanasāro, vimānadvāre naṃ ṭhapessāmā’’ti maññamānā na amanussā gaṇhissanti. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྐྱོན་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ལས་ཐར་པའི་ཕྱིར། ཆུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ཤིང་དུམ་གྱི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའི་སྐྱོན་གཞན་བརྒྱད་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཤིང་དུམ་ཆེན་པོ་འདི་གངྒཱའི་ཆུ་རྒྱུན་གྱིས་ཁྱེར་བར་གྱུར་ཏོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ “སྐམ་སར་མི་འབབ་བོ” ཞེས་པ་ནི་སྐམ་སར་མི་འཛེགས་པའོ།། “མི་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཛིན་ཏོ” ཞེས་པ་ནི། “ཀྱེ་མ། ཤིང་དུམ་འདི་ནི་ཆེན་པོ་ཞིག་གོ” ཞེས་མཐོང་ནས། གཟིངས་ཀྱིས་བརྒལ་ཏེ་སོང་ནས་ཕྱམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱིས་མི་ལེན་པའོ།། “མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་འཛིན་ཏོ” ཞེས་པ་ནི། “ཙན་དན་གྱི་སྙིང་པོ་འདི་ནི་རིན་ཐང་ཆེ་བ་ཞིག་གོ འདི་ཉིད་གཞལ་ཡས་ཁང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་འཇོག་པར་བྱའོ” སྙམ་དུ་བསམས་ནས་མི་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ལེན་པའོ།། Evameva khoti ettha saddhiṃ bāhirehi aṭṭhahi dosehi evaṃ opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ – gaṅgāya avidūre pabbatatale jāto tattheva upacikādīhi khajjamāno apaṇṇattikabhāvaṃ gatadārukkhandho viya hi ‘‘natthi dinna’’ntiādikāya micchādiṭṭhiyā samannāgato puggalo veditabbo. Ayañhi sāsanassa dūrībhūtattā ariyamaggaṃ oruyha samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. “དེ་བཞིན་ཉིད་དོ” ཞེས་པ་འདི་ལ། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱོན་བརྒྱད་པོ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདི་ལྟར་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་སྦྱར་བ་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། འདི་ལྟར་གངྒཱ་དང་མི་རིང་བའི་རི་རྩེའི་སྐམ་སར་སྐྱེས་ཤིང་། དེ་ཉིད་དུ་གྲོག་མ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པས་ཟོས་ཏེ་མིང་དང་གཟུགས་མེད་པར་རུལ་བར་གྱུར་པའི་ཤིང་དུམ་བཞིན་དུ། “བྱིན་པ་ལ་འབྲས་བུ་མེད” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལོག་ལྟ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ།། གང་ཟག་འདི་ནི་བསྟན་པ་དང་རིང་དུ་བྲལ་བའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་ཞོན་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ།། Gaṅgātīre bahimūlo antosākho hutvā jāto viya acchinnagihibandhano samaṇakuṭimbikapuggalo daṭṭhabbo. Ayañhi ‘‘cittaṃ nāmetaṃ anibaddhaṃ, ‘samaṇomhī’ti vadantova gihī hoti, ‘gihīmhī’ti vadantova samaṇo hoti. Ko jānissati, kiṃ bhavissatī’’ti? Mahallakakāle pabbajantopi gihibandhanaṃ na vissajjeti. Mahallakapabbajitānañca sampatti nāma natthi. Tassa sace cīvaraṃ pāpuṇāti, antacchinnakaṃ vā jiṇṇadubbaṇṇaṃ vā pāpuṇāti. Senāsanampi vihārapaccante paṇṇasālā vā maṇḍapo vā pāpuṇāti. Piṇḍāya carantenāpi puttanattakānaṃ dārakānaṃ pacchato caritabbaṃ hoti, pariyante nisīditabbaṃ hoti. Tena so dukkhī dummano assūni muñcanto, ‘‘atthi me kulasantakaṃ dhanaṃ, kappati nu kho taṃ khādantena jīvitu’’nti cintetvā ekaṃ vinayadharaṃ pucchati – ‘‘kiṃ, bhante ācariya, attano santakaṃ vicāretvā khādituṃ kappati, no kappatī’’ti? ‘‘Natthettha doso, kappateta’’nti. So attano bhajamānake katipaye dubbace durācāre bhikkhū gahetvā, sāyanhasamaye antogāmaṃ gantvā, gāmamajjhe ṭhito gāmike pakkosāpetvā, ‘‘amhākaṃ payogato uṭṭhitaṃ āyaṃ kassa dethā’’ti āha. Bhante, tumhe pabbajitā, mayaṃ kassa dassāmāti? Kiṃ pabbajitānaṃ attano santakaṃ na vaṭṭatīti? Kuddāla-piṭakaṃ gahetvā, khettamariyādabandhanādīni karonto nānāppakāraṃ pubbaṇṇāparaṇṇañceva [Pg.77] phalāphale ca saṅgaṇhitvā, hemantagimhavassānesu yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ pacāpetvā khādanto samaṇakuṭumbiko hutvā jīvati. Kevalamassa pañcacūḷakena dārakena saddhiṃ pādaparicārikāva ekā natthi. Ayaṃ puggalo kiñcāpi olambinīhi sākhāhi udakaṃ phusamāno antosākho rukkho viya cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇādīsu bhikkhūnaṃ kāyasāmaggiṃ deti, gihibandhanassa pana acchinnatāya bahimūlattā ariyamaggaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཕྱི་རོལ་དུ་རྩ་བ་ཆགས་ཤིང་ནང་དུ་ཡལ་ག་གྱེས་ཏེ་སྐྱེས་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ། ཁྱིམ་པའི་འཆིང་བ་མ་བཅད་པའི་དགེ་སྦྱོང་ཁྱིམ་བདག་གི་གང་ཟག་ནི་བལྟ་བར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་གང་ཟག་འདི་ནི། “སེམས་འདི་ནི་བརྟན་པོ་མེད་པ་ཞིག་སྟེ། ‘ང་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཡིན’ ཞེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་ཁྱིམ་པར་འགྱུར་རོ།། ‘ང་ནི་ཁྱིམ་པ་ཡིན’ ཞེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་རོ།། ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བ་སུས་ཤེས།” སྙམ་དུ་བསམས་ནས། ལོ་རྒས་པའི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཡང་ཁྱིམ་པའི་འཆིང་བ་མི་གཏོང་ངོ།། གཞན་ཡང་རྒས་ཁར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་འབྱོར་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དེ། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཆོས་གོས་ཐོབ་ནའང་མཐའ་རལ་བ་འམ་རྙིང་པ་འམ་མདོག་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ཐོབ་བོ།། གནས་མལ་ཡང་གལ་ཏེ་ཐོབ་ནའང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་འམ་བསིལ་ཁང་ཞིག་ཐོབ་བོ།། བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བའི་ཚེ་ཡང་བུ་དང་ཚ་བོ་ལྟ་བུའི་དགེ་ཚུལ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་དགོས་ཤིང་། གྲལ་གྱི་མཐའ་མར་འདུག་དགོས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁོ་རང་ཡིད་མི་བདེ་ཞིང་མྱ་ངན་བྱེད་དེ་མིག་ཆུ་འདོན་བཞིན། “ང་ལ་རང་གི་རིགས་ལས་ཐོབ་པའི་ནོར་ཡོད་དེ། དེ་སྤྱད་དེ་འཚོ་བར་བྱ་བ་རུང་ངམ་མི་རུང་” སྙམ་དུ་བསམས་ནས། འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཞིག་ལ་ “བཙུན་པ་སློབ་དཔོན། རང་གི་ནོར་ལ་བདག་བྱས་ཏེ་སྤྱོད་པ་རུང་ངམ་མི་རུང་།” ཞེས་འདྲི་སྟེ། “འདི་ལ་ཉེས་པ་མེད་དེ། རུང་ངོ་།།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཁོས་རང་ལ་བསྟེན་པའི་དགེ་སློང་ཁ་ཅིག་གྱོང་པོ་དང་ཚུལ་འཆལ་རྣམས་གྲོགས་སུ་ཁྲིད་དེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་གྲོང་གི་ནང་དུ་སོང་ནས། གྲོང་གི་དབུས་སུ་ལངས་ཏེ་གྲོང་མི་རྣམས་བོས་ནས། “ངེད་ཚོའི་ལས་ཀ་ལས་བྱུང་བའི་ཁྲལ་འབབ་སུ་ལ་སྤྲོད་དམ།” ཞེས་སྨྲས་སོ།། “བཙུན་པ། ཁྱེད་རྣམས་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལགས་ན། ངེད་ཚོས་སུ་ལ་སྤྲོད་དམ།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། “རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་རང་གི་ནོར་མི་རུང་ངམ།” ཞེས་སྨྲས་ཏེ། འཇོར་དང་སླེ་པོ་བཟུང་ནས་ཞིང་གི་ཡུར་བ་བཅོས་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་ཅིང་། ལོ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་དང་ཤིང་ཏོག་བཟང་ངན་རྣམས་བསྡུས་ཏེ། དགུན་དཔྱིད་དབྱར་གསུམ་གྱི་དུས་སུ་གང་དང་གང་འདོད་པ་དེ་བསྐོལ་དུ་བཅུག་ནས་ཟ་ཞིང་། དགེ་སྦྱོང་ཁྱིམ་བདག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་འཚོ་བར་བྱེད་དོ།། ཁོ་ལ་གཙུག་ཕུད་ལྔ་ཡོད་པའི་བུ་ชུང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཞབས་ཏོག་བྱེད་པའི་ཆུང་མ་གཅིག་པུ་དེ་མ་གཏོགས་གཞན་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ།། གང་ཟག་འདི་ནི་ཐུར་དུ་དཔྱངས་པའི་ཡལ་ག་རྣམས་ཀྱིས་ཆུ་ལ་རེག་ཅིང་ནང་དུ་ཡལ་ག་གྱེས་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བ་དང་བྱང་ཆུབ་ཤིང་གི་ར་བ་ལ་སོགས་པར་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ལུས་ཀྱི་མཐུན་འགྱུར་ཅུང་ཟད་བྱེད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་ཁྱིམ་པའི་འཆིང་བ་མ་བཅད་པའི་ཕྱིར་དང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྩ་བ་ཆགས་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་ཞོན་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ།། Gaṅgāya majjhe jāto bahiddhā vallīhi ābaddhavaṅkasākhā viya saṅghasantakaṃ nissāya jīvamāno bhinnājīvapuggalo daṭṭhabbo. Ekacco gihibandhanaṃ pahāya pabbajantopi sāruppaṭṭhāne pabbajjaṃ na labhati. Pabbajjā hi nāmesā paṭisandhiggahaṇasadisā. Yathā manussā yattha paṭisandhiṃ gaṇhanti, tesaṃyeva kulānaṃ ācāraṃ sikkhanti, evaṃ bhikkhūpi yesaṃ santike pabbajanti, tesaṃyeva ācāraṃ gaṇhanti. Tasmā ekacco asāruppaṭṭhāne pabbajitvā ovādānusāsanīuddesaparipucchādīhi paribāhiro hutvā pātova muṇḍaghaṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchati, ācariyupajjhāyānaṃ bhattatthāya khandhe pattaṃ katvā bhattasālaṃ gacchati, dubbacasāmaṇerehi saddhiṃ nānākīḷaṃ kīḷati, ārāmikadārakehi saṃsaṭṭho viharati. གངྒཱའི་དབུས་སུ་སྐྱེས་ཤིང་ཕྱི་རོལ་གྱི་འཁྲི་ཤིང་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་ཡལ་ག་གྱ་གྱུ་ཅན་བཞིན་དུ། དགེ་འདུན་གྱི་ནོར་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བར་བྱེད་པའི་འཚོ་བ་ཉམས་པའི་གང་ཟག་ནི་བལྟ་བར་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ཁྱིམ་པའི་འཆིང་བ་སྤངས་ཏེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཡང་འོས་ཤིང་འཚམ་པའི་གནས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མི་ཐོབ་བོ།། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལེན་པ་དང་འདྲ་སྟེ། འདི་ལྟར་མི་རྣམས་གང་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལེན་པའི་གནས་དེར་རིགས་དེ་དག་གི་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལ་སློབ་པ་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱང་གང་གི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གནས་དེར་སློབ་དཔོན་དེ་དག་གི་སྤྱོད་པ་ཉིད་ལེན་པར་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁ་ཅིག་མི་འོས་པའི་གནས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ། གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དང་ལུང་ནོད་པ་དང་དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་ནས། སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་རྫ་མ་བཟུང་ནས་ཆུ་ཁར་འགྲོའོ།། སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོའི་ཟས་ཀྱི་དོན་དུ་ཕྲག་པ་ལ་ལྷུང་བཟེད་བཀལ་ནས་ཟས་ཁང་དུ་འགྲོའོ།། གྱོང་པོའི་དགེ་ཚུལ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྩེད་མོ་སྣ་ཚོགས་རྩེའོ།། ཀུན་དགའ་ར་བའི་བྱིས་པ་རྣམས་དང་འདྲེས་པར་གནས་སོ།། So daharabhikkhukāle attano anurūpehi daharabhikkhūhi ceva ārāmikehi ca saddhiṃ saṅghabhogaṃ gantvā, ‘‘ayaṃ khīṇāsavehi asukarañño santikā paṭiggahitasaṅghabhogo, tumhe saṅghassa idañcidañca na detha, na hi tumhākaṃ pavattiṃ sutvā rājā vā rājamahāmattā vā attamanā bhavissanti, etha dāni idañcidañca karothā’’ti kuddāla-piṭakāni gāhāpetvā heṭṭhā taḷākamātikāsu kattabbakiccāni kārāpetvā bahuṃ pubbaṇṇāparaṇṇaṃ vihāraṃ pavesetvā ārāmikehi attano upakārabhāvaṃ saṅghassa ārocāpeti. Saṅgho ‘‘ayaṃ daharo bahūpakāro, imassa sataṃ vā dvisataṃ vā dethā’’ti dāpeti. Iti so ito cito ca saṅghasantakeneva vaḍḍhanto bahiddhā ekavīsatividhāhi anesanāhi baddho ariyamaggaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. ཁོ་ནི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་རང་དང་མཐུན་པའི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་རྣམས་དང་ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དབང་བྱས་ཏེ། “འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོ་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་དྲུང་ནས་བཞེས་པའི་དགེ་འདུན་གྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་ཏེ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་དགེ་འདུན་ལ་འདི་དང་འདི་མི་སྤྲོད་དོ།། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཐོས་ནས་རྒྱལ་པོ་འམ་རྒྱལ་པོའི་བློན་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཡིད་མི་དགའ་བར་འགྱུར་རོ།། ད་ཚུར་ཤོག་ལ་འདི་དང་འདི་གྱིས་ཤིག” ཅེས་སྨྲས་ཏེ། འཇོར་དང་སླེ་པོ་རྣམས་འཛིན་དུ་བཅུག་ནས་འོག་གི་རྫིང་བུའི་ཡུར་བ་རྣམས་སུ་བྱ་བའི་ལས་རྣམས་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ། ལོ་ཏོག་มང་པོ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་བཅུག་ནས། ཀུན་དགའ་ར་བ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་ཕན་ཐོགས་པའི་ཚུལ་དགེ་འདུན་ལ་བརྗོད་དུ་བཅུག་གོ། དགེ་འདུན་གྱིས་ “དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་འདི་ནི་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་གོ། འདི་ལ་བརྒྱ་འམ་ཉིས་བརྒྱ་བྱིན” ཞེས་སྤྲོད་དུ་བཅུག་གོ། དེ་ལྟར་ཁོ་ནི་ཕར་ཚུར་དགེ་འདུན་གྱི་ནོར་ཉིད་ཀྱིས་འཕེལ་བར་བྱེད་ཅིང་། ཕྱི་རོལ་གྱི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གིས་བཅིངས་ཏེ། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུར་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་ཞོན་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ།། Patitaṭṭhāneyeva [Pg.78] vālikāya ottharitvā pūtibhāvaṃ āpāditarukkho viya ālasiyamahagghaso veditabbo. Evarūpañhi puggalaṃ āmisacakkhuṃ paccayalolaṃ vissaṭṭhaācariyupajjhāyavattaṃ uddesaparipucchāyonisomanasikāravajjitaṃ sandhāya pañca nīvaraṇāni atthato evaṃ vadanti – ‘‘bho, kassa santikaṃ gacchāmā’’ti? Atha thinamiddhaṃ uṭṭhāya evamāha – ‘‘kiṃ na passatha? Eso asukavihāravāsī kusītapuggalo asukaṃ nāma gāmaṃ gantvā yāgumatthake yāguṃ, pūvamatthake pūvaṃ, bhattamatthake bhattaṃ ajjhoharitvā vihāraṃ āgamma vissaṭṭhasabbavatto uddesādivirahito mañcaṃ upagacchanto mayhaṃ okāsaṃ karotī’’ti. ལྷུང་བའི་གནས་དེ་ཉིད་དུ་བྱེ་མས་གཡོགས་ཏེ་རུལ་བར་གྱུར་པའི་ཤིང་བཞིན་དུ། ལེ་ལོ་ཅན་དང་ཟས་ལ་རྔམ་པའི་གང་ཟག་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདི་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་ཟང་ཟིང་ལ་ལྟ་བའི་མིག་ཅན་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པ་དང་། སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོའི་བྱ་བ་བཏང་བ་དང་། ལུང་ནོད་པ་དང་དྲི་བ་དང་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྤངས་པ་ཞིག་སྟེ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་གྱིས་འདི་སྐད་སྨྲ་སྟེ། “ཀྱེ་མ། ངེད་རྣམས་སུའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་བར་བྱའམ།” ཞེས་སོ།། དེའི་ཚེ་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱིས་ལངས་ཏེ་འདི་སྐད་སྨྲས་ཏེ། “ཅིའི་ཕྱིར་མི་མཐོང་། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཞེས་བྱ་བར་གནས་པའི་ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་གང་ཟག་འདི་ནི་གྲོང་འདི་ཞེས་བྱ་བར་སོང་ནས། ཐུག་པའི་སྟེང་དུ་ཐུག་པ་དང་། ཁུར་བའི་སྟེང་དུ་ཁུར་བ་དང་། ཟས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཟས་རྣམས་མིད་ནས། གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འོངས་ཏེ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་བཏང་ཞིང་ལུང་ནོད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བར་ཁྲིའི་སྟེང་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་པ་འདིས་ནི་ང་ལ་སྐབས་འབྱེད་པར་བྱེད་དོ།།” ཞེས་སོ།། Tato kāmacchandanīvaraṇaṃ uṭṭhāyāha – ‘‘bho, tava okāse kate mayhaṃ katova hoti, idāneva so niddāyitvā kilesānurañjitova pabujjhitvā kāmavitakkaṃ vitakkessatī’’ti. Tato byāpādanīvaraṇaṃ uṭṭhāyāha – ‘‘tumhākaṃ okāse kate mayhaṃ katova hoti. Idāneva niddāyitvā vuṭṭhito ‘vattapaṭivattaṃ karohī’ti vuccamāno, ‘bho, ime attano kammaṃ akatvā amhesu byāvaṭā’ti nānappakāraṃ pharusavacanaṃ vadanto akkhīni nīharitvā vicarissatī’’ti. Tato uddhaccanīvaraṇaṃ uṭṭhāyāha – ‘‘tumhākaṃ okāse kate mayhaṃ katova hoti, kusīto nāma vātāhato aggikkhandho viya uddhato hotī’’ti. Atha kukuccanīvaraṇaṃ uṭṭhāyāha – ‘‘tumhākaṃ okāse kate mayhaṃ katova hoti, kusīto nāma kukkuccapakatova hoti, akappiye kappiyasaññaṃ kappiye ca akappiyasaññaṃ uppādetī’’ti. Atha vicikicchānīvaraṇaṃ uṭṭhāyāha – ‘‘tumhākaṃ okāse kate mayhaṃ katova hoti. Evarūpo hi aṭṭhasu ṭhānesu mahāvicikicchaṃ uppādesī’’ti. Evaṃ ālasiyamahagghasaṃ pañca nīvaraṇāni caṇḍasunakhādayo viya siṅgacchinnaṃ jaraggavaṃ ajjhottharitvā gaṇhanti. Sopi ariyamaggasotaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. དེ་ནས་འདོད་པ་ལ་འདུན་པའི་སྒྲིབ་པ་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ། ཀྱེ་གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཀྱིས་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ན། ངའི་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ད་ལྟ་ཉིད་དུ་ཁོ་གཉིད་ལོག་ནས་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བརླན་བཞིན་དུ་སད་དེ། འདོད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྟོག་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་སོ། དེ་ནས་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ན། ངའི་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ད་ལྟ་ཉིད་དུ་གཉིད་ལོག་ནས་ལངས་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྱེད་གཏོགས་རྣམས་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བརྗོད་པ་ན། ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དགེ་སློང་འདི་དག་ནི་རང་གི་བྱ་བ་མི་བྱེད་པར་བདག་ཅག་གི་དོན་དུ་བྲེལ་ལོ་ཞེས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་ཞིང་མིག་བགྲད་དེ་རྒྱུ་བར་འགྱུར་རོ། ཞེས་སོ། དེ་ནས་རྒོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ན། ངའི་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ལེ་ལོ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རླུང་གིས་བཏབ་པའི་མེ་ཕུང་བཞིན་དུ་རྒོད་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་སོ། དེ་ནས་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ན། ངའི་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ལེ་ལོ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྱོད་པས་ཀུན་ནས་མནན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། རུང་བ་མ་ཡིན་པ་ལ་རུང་བར་འདུ་ཤེས་པ་དང་། རུང་བ་ལ་རུང་བ་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ཞེས་སོ། དེ་ནས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ལངས་ཏེ་སྨྲས་པ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ན། ངའི་ཡང་གོ་སྐབས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་གནས་བརྒྱད་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ཞེས་སོ། དེ་ལྟར་ལེ་ལོ་ཅན་དང་ཟས་ཆེན་པོ་ཟ་བ་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོས་ཁྱི་གཏུམ་པོ་སོགས་ཀྱིས་རྭ་ཅོ་ཆག་པའི་བ་ལང་རྒན་པོ་མནན་ཏེ་འཛིན་པ་བཞིན་དུ་མནན་ནས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། ཁོ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་བཞུགས་ནས་མྱང་འདས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ། Dvinnaṃ pāsāṇānaṃ antare nikhātamūlākārena ṭhitarukkho viya diṭṭhiṃ uppādetvā ṭhito diṭṭhigatiko veditabbo. So hi ‘‘arūpabhave rūpaṃ atthi, asaññībhave cittaṃ pavattati, bahucittakkhaṇiko lokuttaramaggo, anusayo [Pg.79] cittavippayutto, te ca sattā sandhāvanti saṃsarantī’’ti vadanto ariṭṭho viya kaṇṭakasāmaṇero viya ca vicarati. Pisuṇavāco pana hoti, upajjhāyādayo saddhivihārikādīhi bhindanto vicarati. Sopi ariyamaggasotaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. རྡོ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་རྩ་བ་བཙུགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པའི་ཤིང་བཞིན། ལྟ་བ་བསྐྱེད་དེ་གནས་པའི་ལྟ་བ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ཁོང་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་གཟུགས་ཡོད། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་སུ་སེམས་འཇུག་པར་འགྱུར། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོ་ཅན་ཡིན། བག་ལ་ཉལ་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཡིན། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཞིང་རྒྱུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ལོག་པར་སྨྲ་ཞིང་། དགེ་སློང་ཨ་རི་ཊྛ་དང་དགེ་ཚུལ་ཀཎྜ་ཀ་བཞིན་དུ་རྒྱུའོ། ཕྲ་མ་སྨྲ་བ་ཡང་ཡིན་ཏེ། མཁན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་གནས་ལ་སོགས་པ་དང་དབྱེན་བྱེད་ཅིང་རྒྱུའོ། ཁོ་ཡང་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་བཞུགས་ནས་མྱང་འདས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ། Abbhokāse nabhaṃ pūretvā vallīhi ābaddho ṭhito ekaṃ dve saṃvacchare atikkamitvā āgate mahoghe sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā temanarukkho viya mahallakakāle pabbajitvā paccante vasamāno dullabhasaṅghadassano ceva dullabhadhammassavano ca puggalo veditabbo. Ekacco hi vuḍḍhakāle pabbajito katipāhena upasampadaṃ labhitvā pañcavassakāle pātimokkhaṃ paguṇaṃ katvā dasavassakāle vinayadharattherassa santike vinayakathākāle maricaṃ vā harītakakhaṇḍaṃ vā mukhe ṭhapetvā bījanena mukhaṃ pidhāya niddāyanto nisīditvā lesakappena katavinayo nāma hutvā pattacīvaraṃ ādāya paccantaṃ gacchati. Tatra naṃ manussā sakkaritvā bhikkhudassanassa dullabhatāya ‘‘idheva, bhante, vasathā’’ti vihāraṃ kāretvā pupphūpagaphalūpagarukkhe ropetvā tattha vāsenti. བླ་གབ་མེད་པའི་ས་རུ་ནམ་མཁའ་གང་བར་བྱས་ཏེ་འཁྲི་ཤིང་གིས་དམ་པོར་བཅིངས་ཏེ་གནས་པ། ལོ་གཅིག་གམ་གཉིས་འདས་ནས་ཆུ་ལུད་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ན། ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བརླན་པར་བྱས་པའི་ཤིང་བཞིན། རྒས་པའི་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་གནས་ཤིང་། དགེ་འདུན་མཇལ་བར་དཀའ་བ་དང་ཆོས་ཐོས་པར་དཀའ་བའི་གང་ཟག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ནི་རྒས་པའི་དུས་སུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ཞིང་། ཉིན་ཤས་ཀྱིས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐོབ་ནས། ལོ་ལྔ་ལོན་པའི་དུས་སུ་སོ་སོར་ཐར་པ་བྱང་བར་བྱས་ཏེ། ལོ་བཅུ་ལོན་པའི་དུས་སུ་འདུལ་བ་འཛིན་པའི་གནས་བརྟན་གྱི་སྤྱན་སྔར་འདུལ་བའི་གཏམ་བྱེད་པའི་ཚེ། ཕོ་བ་རིལ་ལམ་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་གི་དུམ་བུ་ཁ་རུ་བཅུག་སྟེ། བསིལ་ཡབ་ཀྱིས་ཁ་བཀབ་ནས་གཉིད་བྲོ་བཞིན་དུ་འདུག་སྟེ། ཚུལ་ཙམ་གྱིས་འདུལ་བ་བསླབས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ནས། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་འགྲོའོ། དེར་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བཀུར་སྟི་བྱས་ཤིང་། དགེ་སློང་མཇལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར། བཙུན་པ་འདི་ཉིད་དུ་བཞུགས་ཤིག་ཅེས་གསོལ་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས་ཤིང་། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་ཆགས་པའི་ཤིང་རྣམས་བཙུགས་ནས་དེར་བཞུགས་སུ་བཅུག་གོ། Atha mahāvihārasadisavihārā bahussutā bhikkhū, ‘‘janapade cīvararajanādīni katvā āgamissāmā’’ti tattha gacchanti. So te disvā, haṭṭhatuṭṭho vattapaṭivattaṃ katvā, punadivase ādāya bhikkhācāragāmaṃ pavisitvā, ‘‘asuko thero suttantiko, asuko abhidhammiko, asuko vinayadharo, asuko tepiṭako, evarūpe there kadā labhissatha, dhammasavanaṃ kārethā’’ti vadati. Upāsakā ‘‘dhammassavanaṃ kāressāmā’’ti vihāramaggaṃ sodhetvā, sappitelādīni ādāya, mahātheraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, dhammassavanaṃ kāressāma, dhammakathikānaṃ vicārethā’’ti vatvā punadivase āgantvā dhammaṃ suṇanti. དེ་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོ་དང་འདྲ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་མང་དུ་ཐོས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས། ཡུལ་ལྗོངས་སུ་ཆོས་གོས་ཚོས་རྒྱག་པ་སོགས་བྱས་ནས་འོང་བར་བྱའོ་ཞེས་དེར་འགྲོའོ། ཁོང་གིས་དེ་དག་མཐོང་ནས་དགའ་ཞིང་མགུ་སྟེ་བྱ་བ་དང་བྱེད་གཏོགས་རྣམས་བྱས་ནས། ཕྱི་ཉིན་དེ་དག་ཁྲིད་དེ་བསོད་སྙོམས་རྒྱུ་བའི་གྲོང་དུ་ཞུགས་ནས། གནས་བརྟན་འདི་ནི་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་ཡིན། འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པ་འཛིན་པ་ཡིན། འདི་ནི་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཡིན། འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་འཛིན་པ་ཡིན། འདི་ལྟ་བུའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ནམ་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར། ཆོས་ཉན་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་སྨྲའོ། དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ལམ་བསལ་ཏེ། མར་དང་འབྲུ་མར་སོགས་བཟུང་ནས། གནས་བརྟན་ཆེན་པོའི་སྤྱན་སྔར་བཅར་ཏེ། བཙུན་པ། བདག་ཅག་ཆོས་ཉན་པར་བགྱིའོ། ཆོས་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་བཀོད་སྒྲིག་མཛོད་ཅིག་ཅེས་གསོལ་ཏེ་ཕྱི་ཉིན་འོངས་ནས་ཆོས་ཉན་ནོ། Nevāsikatthero āgantukānaṃ pattacīvarāni paṭisāmento antogabbheyeva divasabhāgaṃ vītināmeti. Divākathiko uṭṭhito sarabhāṇako ghaṭena udakaṃ vamento viya sarabhāṇaṃ bhaṇitvā uṭṭhito, tampi [Pg.80] so na jānāti. Rattikathiko sāgaraṃ khobhento viya rattiṃ kathetvā uṭṭhito, tampi so na jānāti. Paccūsakathiko kathetvā uṭṭhāsi, tampi so na jānāti. Pātova pana uṭṭhāya mukhaṃ dhovitvā, therānaṃ pattacīvarāni upanāmetvā, bhikkhācāraṃ upagacchanto mahātheraṃ āha – ‘‘bhante, divākathiko kataraṃ jātakaṃ nāma kathesi, sarabhāṇako kataraṃ suttaṃ nāma bhaṇi, rattikathiko kataraṃ dhammakathaṃ nāma kathesi, paccūsakathiko kataraṃ jātakaṃ nāma kathesi, khandhā nāma kati, dhātuyo nāma kati, āyatanā nāma katī’’ti. Evarūpo ekaṃ dve saṃvaccharāni atikkamitvā bhikkhudassanañceva dhammassavanañca labhantopi oghe āgate udakena sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā temitarukkhasadiso hoti. So evaṃ saṅghadassanato ca dhammassavanato ca paṭikkamma dūre vasanto ariyamaggaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. གནས་གཞིའི་གནས་བརྟན་ནི་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་རྣམས་ཉར་ཚགས་བྱེད་བཞིན་དུ་གཟིམ་ཆུང་གི་ནང་ཉིད་དུ་ཉིན་མོའི་དུས་འདའ་བར་བྱེད་དོ། ཉིན་མོ་ཆོས་སྨྲ་བ་ལངས་པར་གྱུར་ཏོ། སྒྲ་སྦྱོར་སྙན་པར་སྒྲོག་པ་ནི་བུམ་པ་ལས་ཆུ་འཛག་པ་བཞིན་དུ་སྒྲ་སྙན་པར་བརྗོད་དེ་ལངས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་མི་ཤེས་སོ། མཚན་མོ་ཆོས་སྨྲ་བ་ནི་རྒྱ་མཚོ་དཀྲུག་པ་བཞིན་དུ་མཚན་མོར་ཆོས་བཤད་དེ་ལངས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་མི་ཤེས་སོ། ཐོ་རངས་ཆོས་སྨྲ་བས་ཆོས་བཤད་དེ་ལངས་པར་གྱུར་ཀྱང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་མི་ཤེས་སོ། སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ལངས་ཏེ་ཁ་བཀྲུས་ནས། གནས་བརྟན་རྣམས་ལ་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་ཕུལ་ཏེ། བསོད་སྙོམས་ལ་འགྲོ་བཞིན་དུ་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་ལ་སྨྲས་པ། བཙུན་པ། ཉིན་མོ་ཆོས་སྨྲ་བས་སྐྱེས་རབས་གང་ཞིག་བཤད། སྒྲ་སྙན་སྒྲོག་པས་མདོ་གང་ཞིག་བཏོན། མཚན་མོ་ཆོས་སྨྲ་བས་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གང་ཞིག་བཤད། ཐོ་རངས་ཆོས་སྨྲ་བས་སྐྱེས་རབས་གང་ཞིག་བཤད། ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དུ་ཡོད། ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་དུ་ཡོད། སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་དུ་ཡོད། ཅེས་སོ། འདི་ལྟ་བུ་ནི་ལོ་གཅིག་གམ་གཉིས་འདས་ནས་དགེ་སློང་མཇལ་བ་དང་ཆོས་ཐོས་པ་ཐོབ་ཀྱང་། ཆུ་ལུད་བྱུང་བ་ན་ཆུས་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བརླན་པའི་ཤིང་དང་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ། ཁོང་ནི་དེ་ལྟར་དགེ་འདུན་མཇལ་བ་དང་ཆོས་ཐོས་པ་ལས་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ་ཐག་རིང་དུ་གནས་པས། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཆུ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་བཞུགས་ནས་མྱང་འདས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ། Majjhe gaṅgāya dīpake jāto mudurukkho viya madhurassarabhāṇakapuggalo veditabbo. So hi abhiññātāni abhiññātāni vessantarādīni jātakāni uggaṇhitvā, dullabhabhikkhudassanaṃ paccantaṃ gantvā, tattha dhammakathāya pasāditahadayena janena upaṭṭhiyamāno attānaṃ uddissa kate sampannapupphaphalarukkhe nandanavanābhirāme vihāre vasati. Athassa bhārahārabhikkhū taṃ pavattiṃ sutvā, ‘‘asuko kira evaṃ upaṭṭhākesu paṭibaddhacitto viharati. Paṇḍito bhikkhu paṭibalo buddhavacanaṃ vā uggaṇhituṃ, kammaṭṭhānaṃ vā manasikātuṃ, ānetvā tena saddhiṃ asukattherassa santike dhammaṃ uggaṇhissāma, asukattherassa santike kammaṭṭhāna’’nti tattha gacchanti. གངྒཱའི་དབུས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་དུ་སྐྱེས་པའི་ཤིང་མཉེན་པོ་བཞིན་དུ་གསུང་སྙན་པར་སྒྲོག་པའི་གང་ཟག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ཁོང་གིས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་ཐམས་ཅད་སྒྲོལ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་རབས་རྣམས་བཟུང་སྟེ། དགེ་སློང་མཇལ་བར་དཀའ་བའི་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་སོང་ནས། དེར་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ཡིད་དད་པར་བྱས་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་རིམ་གྲོ་བྱས་ཤིང་། རང་ཉིད་ལ་དམིགས་ཏེ་བསྐྲུན་པ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུས་ཡོངས་སུ་གང་བའི་ཤིང་ཡོད་པ། དགའ་བའི་ཚལ་ལྟར་ཉམས་དགའ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནས་སོ། དེ་ནས་ཁོང་གི་ཁུར་འཛིན་པའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་དེ་ཐོས་ནས། ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནི་འདི་ལྟར་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གནས་སོ། དགེ་སློང་མཁས་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་འཛིན་པ་དང་ལས་ཀྱི་གནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པར་ནུས་པ་ཡིན་པས། ཁོང་ཁྲིད་དེ་ཁོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་བརྟན་ཆེ་གེ་མོའི་སྤྱན་སྔར་ཆོས་བསླབ་པར་བྱའོ། གནས་བརྟན་ཆེ་གེ་མོའི་སྤྱན་སྔར་ལས་ཀྱི་གནས་བསླབ་པར་བྱའོ་ཞེས་དེར་འགྲོའོ། So tesaṃ vattaṃ katvā sāyanhasamayaṃ vihāracārikaṃ nikkhantehi tehi ‘‘imaṃ, āvuso, cetiyaṃ tayā kārita’’nti puṭṭho, ‘‘āma, bhante’’ti vadati. ‘‘Ayaṃ bodhi, ayaṃ maṇḍapo, idaṃ uposathāgāraṃ, esā aggisālā, ayaṃ caṅkamo tayā kārito. Ime rukkhe ropāpetvā tayā nandanavanābhirāmo vihāro kārito’’ti. ‘‘Āma, bhante’’ti, vadati. ཁོང་གིས་དེ་དག་ལ་བྱ་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཉུལ་བར་ཕྱིར་བྱུང་བའི་དེ་དག་གིས། ཚེ་དང་ལྡན་པ། མཆོད་རྟེན་འདི་ཁྱོད་ཀྱིས་བཞེངས་པ་ཡིན་ནམ། ཅེས་དྲིས་པ་ན། ལགས་སོ་བཙུན་པ། ཅེས་སྨྲའོ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་འདི་དང་། ཁང་པ་འདི་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ཁང་པ་འདི་དང་། མེ་ཁང་འདི་དང་། འཆག་ས་འདི་ཁྱོད་ཀྱིས་བྱས་པ་ཡིན་ནམ། ཤིང་འདི་དག་བཙུགས་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་དགའ་བའི་ཚལ་ལྟར་ཉམས་དགའ་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་བཞེངས་པ་ཡིན་ནམ། ཞེས་དྲིས་པ་ན། ལགས་སོ་བཙུན་པ། ཅེས་སྨྲའོ། So sāyaṃ therupaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā pucchati – ‘‘kasmā, bhante, āgatatthā’’ti? ‘‘Āvuso, taṃ ādāya gantvā, asukattherassa santike [Pg.81] dhammaṃ uggaṇhitvā, asukattherassa santike kammaṭṭhānaṃ, asukasmiṃ nāma araññe samaggā samaṇadhammaṃ karissāmāti iminā kāraṇena āgatamhā’’ti. Sādhu, bhante, tumhe nāma mayhaṃ atthāya āgatā, ahampi ciranivāsena idha ukkaṇṭhito gacchāmi, pattacīvaraṃ gaṇhāmi, bhanteti. Āvuso, sāmaṇeradaharā maggakilantā, ajja vasitvā sve pacchābhattaṃ gamissāmāti. Sādhu, bhanteti punadivase tehi saddhiṃ piṇḍāya pavisati. Gāmavāsino ‘‘amhākaṃ ayyo bahū āgantuke bhikkhū gahetvā āgato’’ti āsanāni paññāpetvā yāguṃ pāyetvā sukhanisinnakathaṃ sutvā bhattaṃ adaṃsu. Therā ‘‘tvaṃ, āvuso, anumodanaṃ katvā nikkhama, mayaṃ udakaphāsukaṭṭhāne bhattakiccaṃ karissāmā’’ti nikkhantā. ཁོང་གིས་ཕྱི་དྲོ་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་རིམ་གྲོར་སོང་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་དྲིས་པ། བཙུན་པ། ཅིའི་ཕྱིར་བྱོན་པ་ལགས་སམ། ཞེས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཁྲིད་དེ་སོང་ནས། གནས་བརྟན་ཆེ་གེ་མོའི་སྤྱན་སྔར་ཆོས་བསླབས་ཤིང་། གནས་བརྟན་ཆེ་གེ་མོའི་སྤྱན་སྔར་ལས་ཀྱི་གནས་བསླབས་ཏེ། ནགས་ཚལ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་མཐུན་པར་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱའོ་ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཅག་འོངས་པ་ཡིན་ནོ། ཞེས་སོ། བཙུན་པ། ལེགས་སོ། ཁྱེད་ཅག་བདག་གི་དོན་དུ་བྱོན་པ་ལགས་ན། བདག་ཀྱང་འདིར་ཡུན་རིང་གནས་པས་སྐྱོ་བར་གྱུར་པས་འགྲོའོ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བླང་བར་བགྱིའོ་བཙུན་པ། ཞེས་སོ། ཚེ་དང་ལྡན་པ། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ལམ་གྱིས་ངལ་བས། དེ་རིང་གནས་ཏེ་སང་ཉིན་གུང་ཟས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། ཞེས་སོ། ལེགས་སོ་བཙུན་པ། ཞེས་གསོལ་ཏེ་ཕྱི་ཉིན་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བསོད་སྙོམས་ལ་ཞུགས་སོ། གྲོང་མི་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ཅག་གི་རྗེ་བོས་གློ་བུར་དུ་ལགས་པའི་དགེ་སློང་མང་པོ་ཁྲིད་དེ་བྱོན་ཏོ་ཞེས་སྟན་བཤམས་ཏེ་ཐུག་པ་བླུད་ནས། བདེ་བར་འཁོད་པའི་གཏམ་ཐོས་ཏེ་ཟས་བྱིན་ནོ། གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བྱས་ཏེ་ཕྱིར་བྱུང་ཞིག བདག་ཅག་ནི་ཆུ་བདེ་བའི་གནས་སུ་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱའོ་ཞེས་ཕྱིར་བྱུང་ངོ། Gāmavāsino anumodanaṃ sutvā pucchiṃsu, ‘‘kuto, bhante, therā āgatā’’ti? Ete amhākaṃ ācariyupajjhāyā samānupajjhāyā sandiṭṭhā sambhattāti. Kasmā āgatāti? Maṃ gahetvā gantukāmatāyāti. Tumhe pana gantukāmāti? Āmāvusoti. Kiṃ vadetha, bhante, amhehi kassa uposathāgāraṃ kāritaṃ, kassa bhojanasālā, kassa aggisālādayo kāritā, mayaṃ maṅgalāmaṅgalesu kassa santikaṃ gamissāmāti? Mahāupāsikāyopi tattheva nisīditvā assūni pavattayiṃsu. Daharo ‘‘tumhesu evaṃ dukkhitesu ahaṃ gantvā kiṃ karissāmi? There uyyojessāmī’’ti vihāraṃ gato. གྲོང་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཐོས་ནས་དྲིས་པ། བཙུན་པ། གནས་བརྟན་རྣམས་གང་ནས་བྱོན་པ་ལགས་སམ། ཞེས་སོ། འདི་དག་ནི་བདག་ཅག་གི་སློབ་དཔོན་དང་མཁན་པོ། མཁན་པོ་གཅིག་པའི་གྲོགས་པོ། མཐོང་ཆོས་ཀྱི་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ཡིན་ནོ། ཞེས་སོ། ཅིའི་ཕྱིར་བྱོན་པ་ལགས་སམ། ཞེས་སོ། བདག་ཁྲིད་དེ་འགྲོ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཞེས་སོ། འོ་ན་ཁྱེད་ཀྱང་བྱོན་པར་བཞེད་དམ། ཞེས་སོ། ལགས་སོ་ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཞེས་སོ། བཙུན་པ། ཅི་སྐད་སྨྲ་བར་བགྱིད། བདག་ཅག་གིས་སུ་ཞིག་གི་དོན་དུ་གསོ་སྦྱོང་གི་ཁང་པ་བསྐྲུན། སུ་ཞིག་གི་དོན་དུ་ཟས་ཁང་དང་མེ་ཁང་སོགས་བསྐྲུན། བདག་ཅག་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་བཀྲ་མི་ཤིས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ལ་སུ་ཞིག་གི་སྤྱན་སྔར་འགྲོ་བར་བགྱི། ཞེས་སོ། དགེ་བསྙེན་མ་ཆེན་མོ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ཉིད་དུ་འཁོད་དེ་མཆི་མ་ཕྱུང་ངོ། དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དེས་ཁྱེད་རྣམས་འདི་ལྟར་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ན། བདག་སོང་སྟེ་ཅི་ཞིག་བྱ། གནས་བརྟན་རྣམས་ཕྱིར་གཏང་བར་བྱའོ་ཞེས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སོང་ངོ། Therāpi katabhattakiccā pattacīvarāni gahetvā nisinnā taṃ disvāva, ‘‘kiṃ, āvuso, cirāyasi, divā hoti, gacchāmā’’ti āhaṃsu. Āma, bhante, tumhe sukhitā, asukagehassa iṭṭhakāmūlaṃ ṭhitasaṇṭhāneneva ṭhitaṃ, asukagehādīnaṃ cittakammamūlādīni atthi, gatassāpi me cittavikkhepo bhavissati, tumhe purato gantvā asukavihāre cīvaradhovanarajanādīni karotha, ahaṃ tattha sampāpuṇissāmīti. Te tassa osakkitukāmataṃ ñatvā tvaṃ pacchā āgaccheyyāsīti pakkamiṃsu. གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱང་ཟས་ཀྱི་བྱ་བ་ཟིན་ནས་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་བཞུགས་པ་ན། ཁོང་མཐོང་མ་ཐག་ཏུ། ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཅིའི་ཕྱིར་འགྱངས། ཉིན་མོ་ཕྱེད་པར་གྱུར་པས་འགྲོའོ་ཞེས་སྨྲས་སོ། ལགས་སོ་བཙུན་པ། ཁྱེད་རྣམས་བདེ་བར་བྱོན་ཅིག ཁང་པ་ཆེ་གེ་མོའི་སོ་ཕག་གི་རྩིག་རྨང་ནི་གནས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་ལ། ཁང་པ་ཆེ་གེ་མོ་སོགས་ཀྱི་རི་མོའི་ལས་ཀྱི་རྩ་བ་སོགས་ཀྱང་ཡོད་པས། བདག་སོང་ཡང་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བར་འགྱུར་རོ། ཁྱེད་རྣམས་སྔོན་ལ་བྱོན་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ཏུ་ཆོས་གོས་འཁྲུ་བ་དང་ཚོས་རྒྱག་པ་སོགས་མཛོད་ཅིག བདག་དེར་རྗེས་སུ་སླེབ་པར་བྱའོ་ཞེས་སོ། དེ་དག་གིས་ཁོང་ཕྱིར་བཤོལ་བྱེད་པར་འདོད་པ་ཤེས་ནས། ཁྱོད་ཕྱིས་སུ་འོངས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་གསུངས་ཏེ་གཤེགས་སོ། So there anugantvā nivatto vihārameva āgantvā bhojanasālādīni olokento vihāraṃ rāmaṇeyyakaṃ disvā cintesi – ‘‘sādhu vatamhi na gato. Sace agamissaṃ, koci, deva, dhammakathiko āgantvā[Pg.82], sabbesaṃ manaṃ bhinditvā, vihāraṃ attano nikāyasantakaṃ kareyya, atha mayā pacchā āgantvā etassa pacchato laddhapiṇḍaṃ bhuñjantena caritabbaṃ bhavissatī’’ti. ཁོང་གིས་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྐྱལ་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་ཉིད་དུ་འོངས་ཏེ། ཟས་ཁང་སོགས་ལ་བལྟ་ཞིང་གཙུག་ལག་ཁང་ཉམས་དགའ་བ་མཐོང་ནས་བསམས་པ། བདག་མ་སོང་བ་ནི་ཀྱེ་མ་ལེགས་སོ། གལ་ཏེ་སོང་བར་གྱུར་ན། ཆོས་སྨྲ་བ་གང་ཟག་གཞན་ཞིག་འོངས་ཏེ། ཀུན་གྱི་ཡིད་བསྒྱུར་ནས་གཙུག་ལག་ཁང་འདི་རང་གི་སྡེ་པའི་དབང་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ནས་བདག་ཕྱིས་སུ་འོངས་ཏེ་ཁོང་གི་རྗེས་སུ་ཐོབ་པའི་བསོད་སྙོམས་ལ་སྤྱོད་བཞིན་དུ་གནས་པར་བྱ་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། ཞེས་སོ། So aparena samayena suṇāti, ‘‘te kira bhikkhū gataṭṭhāne ekanikāyadvenikāyaekapiṭakadvepiṭakādivasena buddhavacanaṃ uggaṇhitvā aṭṭhakathācariyā jātā vinayadharā jātā sataparivārāpi sahassaparivārāpi caranti. Ye panettha samaṇadhammaṃ kātuṃ gatā, te ghaṭentā vāyamantā sotāpannā jātā, sakadāgāmino anāgāmino arahanto jātā, mahāsakkārena parinibbutā’’ti. So cintesi – ‘‘sace ahampi agamissaṃ, mayhampesā sampatti abhavissa, imaṃ pana ṭhānaṃ muñcituṃ asakkonto ativiya parihīnamhī’’ti. Ayaṃ puggalo attano mudutāya taṃ ṭhānaṃ amuñcanto ariyamaggaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. དེ་ནས་དུས་གཞན་ཞིག་ན་ཁོས་ཐོས་པར་གྱུར་ཏེ། "དགེ་སློང་དེ་དག་ནི་སོང་བའི་གནས་སོ་སོར། སྡེ་སྣོད་གཅིག་གམ་གཉིས། སྡེ་ཚན་གཅིག་གམ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བཟུང་སྟེ། འགྲེལ་པ་མཁན་དང་འདུལ་བ་འཛིན་པར་གྱུར་ཅིང་། འཁོར་བརྒྱ་ཕྲག་གམ་སྟོང་ཕྲག་དང་བཅས་ཏེ་རྒྱུ་བར་བྱེད་དོ། །གང་དག་དེར་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སོང་བ་དེ་དག་ནི་བརྩོན་འགྲུས་དང་རྩོལ་བ་བྱས་པས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ། ཕྱིར་མི་འོང་བ། དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ཏེ། མཆོད་པ་ཆེན་པོ་དང་བཅས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ། །" ཞེས་ཐོས་སོ། །དེས་བསམས་པ། "གལ་ཏེ་བདག་ཀྱང་སོང་བར་གྱུར་ན། བདག་ལའང་འབྱོར་པ་འདི་ལྟ་བུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལ། གནས་འདི་ཉིད་བཏང་བར་མ་ནུས་པས་བདག་ནི་ཤིན་ཏུ་ཉམས་པར་གྱུར་ཏོ། །" ཞེས་སོ། །གང་ཟག་འདི་ནི་རང་གི་ཞེན་ཆགས་ཀྱི་དབང་གིས་གནས་དེ་མ་བཏང་བས། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་བཞུགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ། ། Gaṅgāya nadiyā tiriyaṃ patitvā, vālikāya otthaṭabhāvena antarasetu viya hutvā, bahūnaṃ paccayo jātarukkho viya rathavinītamahāariyavaṃsacandopamādipaṭipadāsu aññataraṃ paṭipadaṃ uggahetvā ṭhito olīnavuttiko puggalo veditabbo. So hi taṃ paṭipattinissitaṃ dhammaṃ uggahetvā pakatiyā mañjussaro cittalapabbatādisadisaṃ mahantaṃ ṭhānaṃ gantvā cetiyaṅgaṇavattādīni karoti. Atha naṃ dhammassavanaggaṃ pattaṃ āgantukā daharā ‘‘dhammaṃ kathehī’’ti vadanti. So sammā uggahitaṃ dhammaṃ paṭipadaṃ dīpetvā katheti. Athassa paṃsukūlikapiṇḍapātikādayo sabbe theranavamajjhimā bhikkhū ‘‘aho sappuriso’’ti attamanā bhavanti. ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འཕྲེད་དུ་འགྱེལ་ཞིང་བྱེ་མས་གཡོགས་པས་བར་གྱི་ཟམ་པ་ལྟར་གྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཤིང་ལྟར། ཤིང་རྟ་རྣམ་པར་དག་པའི་མདོ་དང་། འཕགས་པའི་རིགས་ཆེན་པོ། ཟླ་བའི་དཔེ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲུབ་པའི་ལམ་རྣམས་ལས་ལམ་གང་རུང་ཞིག་བཟུང་ནས་གནས་པའི་སྤྱོད་པ་ཞུམ་པའི་གང་ཟག་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོས་སྒྲུབ་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོས་དེ་བཟུང་ནས། རང་བཞིན་གྱིས་སྒྲ་སྙན་པར་ལྡན་པས་ཙིཏྟ་ལ་རི་བོ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲ་བའི་གནས་ཆེན་པོར་སོང་སྟེ། མཆོད་རྟེན་གྱི་ར་བའི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་ཆོས་ཉན་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་པ་ན། ཕྱོགས་འཁོད་ཀྱི་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་རྣམས་ཀྱིས་ "ཆོས་བཤད་དུ་གསོལ།" ཞེས་སྨྲའོ། །དེས་ལེགས་པར་བཟུང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྲུབ་པའི་ལམ་གསལ་བར་བྱས་ཏེ་བཤད་དོ། །དེ་ནས་ཁོ་ལ་ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་དང་བསོད་སྙོམས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བརྟན་དང་། གསར་བུ་དང་། བར་མ་ཐམས་ཅད་ "ཀྱེ་མ་སྐྱེས་བུ་དམ་པའོ། །" ཞེས་ཡིད་རངས་པར་འགྱུར་རོ། ། So kassaci nidānamattaṃ, kassaci upaḍḍhagāthaṃ, kassaci gāthaṃ upaṭṭhāpento ayapaṭṭakena ābandhanto viya daharasāmaṇere saṅgaṇhitvā mahāthere upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, ayaṃ porāṇakavihāro atthi, ettha koci tatruppādo’’ti?, Pucchati. Therā – ‘‘kiṃ vadesi, āvuso, catuvīsati karīsasahassāni tatruppādo’’ti. Bhante, tumhe evaṃ vadetha, uddhane pana aggipi na jalatīti. Āvuso, mahāvihāravāsīhi laddhā [Pg.83] nāma evameva nassanti, na koci saṇṭhapetīti. Bhante, porāṇakarājūhi dinnaṃ khīṇāsavehi paṭiggahitaṃ kasmā ete nāsentīti? Āvuso, tādisena dhammakathikena sakkā bhaveyya laddhunti. Bhante, mā evaṃ vadetha, amhe paṭipattidīpakadhammakathikā nāma, tumhe maṃ ‘‘saṅghakuṭumbiko vihārupaṭṭhāko’’ti maññamānā kātukāmāti. Kiṃ nu kho, āvuso, akappiyametaṃ, tumhādisehi pana kathite amhākaṃ uppajjeyyāti? Tena hi, bhante, ārāmikesu āgatesu amhākaṃ bhāraṃ karotha, ekaṃ kappiyadvāraṃ kathessāmāti. དེས་ལ་ལར་གླེང་གཞི་ཙམ་དང་། ལ་ལར་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱེད་དང་། ལ་ལར་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཧྲིལ་པོ་བཟུང་དུ་བཅུག་ནས། ལྕགས་ཀྱི་གཟེར་གྱིས་བསྡམས་པ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གཞོན་ནུ་དང་དགེ་ཚུལ་རྣམས་རྗེས་སུ་བཟུང་སཏེ། གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་གམ་དུ་སོང་ནས། "བཙུན་པ་ལགས། འདི་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་རྙིང་པ་ཞིག་ལགས་ན། འདིར་ས་ཞིང་གི་འབབ་འབྲས་གང་ཡང་ཡོད་དམ།" ཞེས་འདྲིའོ། །གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་ "ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཅི་ཟེར། ཀ་རཱི་ས་ཉིས་ཁྲི་བཞི་སྟོང་ནི་འདིའི་འབབ་འབྲས་ཡིན་ནོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། །"བཙུན་པ་ལགས། ཁྱེད་ཅག་གིས་དེ་སྐད་གསུང་མོད་ཀྱང་། ཐབ་ཁར་མེ་ཡང་མི་འབར་རོ། །" "ཚེ་དང་ལྡན་པ། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཞིན་དུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། སུས་ཀྱང་མི་འཛིན་ནོ། །" "བཙུན་པ་ལགས། སྔོན་གྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཕུལ་ཞིང་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེས་པ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཉམས་སུ་འཇུག་གམ།" "ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ལྟ་བུའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཞིག་གིས་བཤད་ན་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །" "བཙུན་པ་ལགས། དེ་སྐད་མ་གསུང་ཞིག བདག་ཅག་ནི་སྒྲུབ་པའི་ལམ་སྟོན་པའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བདག་ལ། 'དགེ་འདུན་གྱི་གཉེར་པ་དང་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཞབས་ཏོག་པའོ་' སྙམ་དུ་བསམས་ནས་བསྐོ་བར་བཞེད་དམ།" "ཚེ་དང་ལྡན་པ། འདི་ནི་མི་རུང་བ་ཞིག་གམ། ཁྱོད་ལྟ་བུས་བཤད་ན་བདག་ཅག་ལ་རྙེད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །" "བཙུན་པ་ལགས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་རྣམས་འོངས་པ་ན། བདག་ཅག་གི་ཁུར་ཁྱེར་ཅིག བདག་ཅག་གིས་རུང་བའི་སྒོ་གཅིག་བཤད་པར་བྱའོ། །" ཞེས་སྨྲས་སོ། ། So pātova gantvā, sannipātasālāyaṃ ṭhatvā, ārāmikesu āgatesu ‘‘upāsakā asukakhette bhāgo kuhiṃ, asukakhette kahāpaṇaṃ kuhi’’ntiādīni vatvā, aññassa khettaṃ gahetvā, aññassa deti. Evaṃ anukkamena taṃ taṃ paṭisedhento tassa tassa dento tathā akāsi, yathā yāguhatthā pūvahatthā bhattahatthā telamadhuphāṇitaghatādihatthā ca attanova santikaṃ āgacchanti. Sakalavihāro ekakolāhalo hoti, pesalā bhikkhū nibbijja apakkamiṃsu. དེ་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་སོང་སཏེ། འདུ་ཁང་དུ་ལངས་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་བ་རྣམས་འོངས་པ་ན། "དགེ་བསྙེན་དག ཆེ་གེ་མོའི་ཞིང་གི་སྐལ་བ་གང་ན་ཡོད། ཆེ་གེ་མོའི་ཞིང་གི་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་གང་ན་ཡོད།" ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་ཏེ། གཞན་གྱི་ཞིང་ཕྲོགས་ནས་གཞན་ལ་བྱིན་ནོ། །དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་འདི་དང་འདི་བཀག་ནས་གཞན་དང་གཞན་ལ་བྱིན་པས། ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཐུག་པ་ཐོགས་པ་དང་། ཁུར་བ་ཐོགས་པ། ཟས་ཐོགས་པ། ཏིལ་མར་དང་། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ་ལྡེག མར་ལ་སོགས་པ་ཐོགས་ཏེ་རང་གི་དྲུང་དུ་འོང་བར་བྱས་སོ། །གཙུག་ལག་ཁང་མཐའ་དག་ནི་ཅ་ཅོ་ཆེན་པོ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དགའ་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ནི་སྐྱོ་ནས་ཕྱིར་སོང་ངོ། ། Sopi ācariyupajjhāyehi vissaṭṭhakānaṃ bahūnaṃ dubbacapuggalānaṃ upajjhaṃ dento vihāraṃ pūreti. Āgantukā bhikkhū vihāradvāre ṭhatvāva ‘‘vihāre ke vasantī’’ti, pucchitvā, ‘‘evarūpā nāma bhikkhū’’ti sutvā bāhireneva pakkamanti. Ayaṃ puggalo sāsane tiriyaṃ nipannatāya mahājanassa paccayabhāvaṃ upagato ariyamaggaṃ otaritvā samādhikulle nisinno nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ na sakkoti. དེས་ཀྱང་མཁན་པོ་དང་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཏང་བའི་བཀའ་བློ་བདེ་བ་མ་ཡིན་པའི་གང་ཟག་མང་པོ་ལ་མཁན་པོ་བྱས་ཏེ་གཙུག་ལག་ཁང་གང་བར་བྱས་སོ། །ཕྱོགས་འཁོད་ཀྱི་དགེ་སློང་རྣམས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྒོ་དྲུང་དུ་ལངས་ནས། "གཙུག་ལག་ཁང་འདིར་སུ་དག་གནས།" ཞེས་དྲིས་ཏེ། "འདི་ལྟ་བུའི་དགེ་སློང་རྣམས་གནས་སོ། །" ཞེས་ཐོས་ནས་ཕྱི་རོལ་ཉིད་ནས་ཕྱིར་འགྲོའོ། །གང་ཟག་འདི་ནི་བསྟན་པ་ལ་འཕྲེད་དུ་ཉལ་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་བོ་མང་པོའི་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་གྱུར་ཀྱང་། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གཟིངས་ལ་བཞུགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱ་མཚོར་ཕྱིན་པར་མི་ནུས་སོ། ། Bhagavantaṃ etadavocāti ‘‘nibbānapabbhārā’’ti padena osāpitaṃ dhammadesanaṃ ñatvā anusandhikusalatāya etaṃ ‘‘kiṃ nu kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca. Tathāgatopi hi imissaṃ parisati nisinno ‘‘anusandhikusalo bhikkhu atthi, so maṃ pañhaṃ pucchissatī’’ti tasseva okāsakaraṇatthāya imasmiṃ ṭhāne desanaṃ niṭṭhāpesi. "བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །" ཞེས་པ་ནི། "མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བའོ། །" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་མཐར་ཕྱིན་པར་ཤེས་ནས། མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་མཁས་པའི་ཕྱིར། "བཙུན་པ་ལགས། འདི་ཅི་ལགས་སམ།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསོལ་ཏོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ཀྱང་འཁོར་འདིར་བཞུགས་ནས། "མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་མཁས་པའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཡོད་དེ། དེས་བདག་ལ་དྲི་བ་འདྲི་བར་འགྱུར་རོ། །" ཞེས་དེ་ཉིད་ལ་སྐབས་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་གནས་འདིར་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ། ། Idāni orimaṃ tīrantiādinā nayena vuttesu ajjhattikāyatanādīsu evaṃ upagamanānupagamanādīni veditabbāni. ‘‘Mayhaṃ cakkhu-pasannaṃ, ahaṃ appamattakampi rūpārammaṇaṃ [Pg.84] paṭivijjhituṃ sakkomī’’ti etaṃ nissāya cakkhuṃ assādentopi timirakavātādīhi upahatapasādo ‘‘amanāpaṃ mayhaṃ cakkhu, mahantampi rūpārammaṇaṃ vibhāvetuṃ na sakkomī’’ti domanassaṃ āpajjantopi cakkhāyatanaṃ upagacchati nāma. Aniccaṃ dukkhaṃ anattāti tiṇṇaṃ lakkhaṇānaṃ vasena vipassanto pana na upagacchati nāma. Sotādīsupi eseva nayo. ད་ནི་ "ཚུ་རོལ་གྱི་འགྲམ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུངས་པའི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་ལྟར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །"བདག་གི་མིག་ནི་དྭངས་པའོ། །བདག་གིས་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་ཀྱང་རྟོགས་པར་ནུས་སོ། །" ཞེས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་མིག་ལ་རོ་མྱང་བར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་རབ་རིབ་དང་རླུང་ལ་སོགས་པས་དབང་པོ་ཉམས་པར་གྱུར་ཏེ། "བདག་གི་མིག་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་གསལ་བར་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །" ཞེས་ཡིད་མི་བདེ་བར་འགྱུར་བ་ནི་མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ། བདག་མེད་པ་ཞེས་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པ་ནི་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Manāyatane pana ‘‘manāpaṃ vata me mano, kiñci vāmato aggahetvā sabbaṃ dakkhiṇatova gaṇhātī’’ti vā ‘‘manena me cintitacintitassa alābho nāma natthī’’ti vā evaṃ assādentopi, ‘‘ducintitacintitassa me mano appadakkhiṇaggāhī’’ti evaṃ domanassaṃ uppādentopi manāyatanaṃ upagacchati nāma. Iṭṭhe pana rūpe rāgaṃ, aniṭṭhe paṭighaṃ uppādento rūpāyatanaṃ upagacchati nāma. Saddāyatanādīsupi eseva nayo. ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ནི། "བདག་གི་ཡིད་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བ་སྟེ། གང་ཡང་ལོག་པར་མི་འཛིན་པར་ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་འཛིན་ཏོ། །" ཞེས་པའམ། "བདག་གི་ཡིད་ཀྱིས་བསམས་པ་ཐམས་ཅད་མི་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །" ཞེས་དེ་ལྟར་རོ་མྱང་བར་བྱེད་པའམ། "ལོག་པར་བསམས་པའི་བདག་གི་ཡིད་ནི་མི་མཐུན་པར་འཛིན་པའོ། །" ཞེས་དེ་ལྟར་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེད་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་སྐྱེད་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Nandīrāgassetaṃ adhivacananti yathā hi majjhe saṃsīditvā thalaṃ pattaṃ dārukkhandhaṃ saṇhathūlavālikā pidahati, so puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkoti, evaṃ nandīrāgena ābaddho puggalo catūsu mahāapāyesu patito mahādukkhena pidhīyati, so anekehipi vassasahassehi puna sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkoti. Tena vuttaṃ ‘‘nandīrāgassetaṃ adhivacana’’nti. "དགའ་བ་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཤིང་དུམ་ཞིག་ཆུའི་དཀྱིལ་དུ་བྱིང་ཞིང་སྐམ་སར་ཕྱིན་པ་ན། བྱེ་མ་ཞིབ་མོ་དང་རགས་པས་གཡོགས་ཏེ། དེས་སླར་མགོ་བོ་འདེགས་མི་ནུས་པ་བཞིན་དུ། དགའ་བ་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་གང་ཟག་ནི་ངན་སོང་ཆེན་པོ་བཞིར་ལྷུང་སཏེ་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོས་གཡོགས་པས། ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོར་ཡང་སླར་མགོ་བོ་འདེགས་མི་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "དགའ་བ་དང་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Asmimānassetaṃ adhivacananti yathā hi thale āruḷho dārukkhandho heṭṭhā gaṅgodakena ceva upari vassena ca temento anukkamena sevālapariyonaddho ‘‘pāsāṇo nu kho esa khāṇuko’’ti vattabbataṃ āpajjati, evameva asmimānena unnato puggalo paṃsukūlikaṭṭhāne paṃsukūliko hoti, dhammakathikaṭṭhāne dhammakathiko, bhaṇḍanakārakaṭṭhāne bhaṇḍanakārako, vejjaṭṭhāne vejjo, pisuṇaṭṭhāne pisuṇo. So nānappakāraṃ anesanaṃ āpajjanto tāhi tāhi āpattīhi paliveṭhito ‘‘atthi nu kho assa abbhantare kiñci sīlaṃ, udāhu natthī’’ti vattabbataṃ āpajjati. Tena vuttaṃ ‘‘asmimānassetaṃ adhivacana’’nti. "ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་སྐམ་སར་ཐོན་པའི་ཤིང་དུམ་ཞིག་འོག་ནས་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་ཆུ་དང་སྟེང་ནས་ཆར་པས་བརླན་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཉ་ལྕིབས་ཀྱིས་གཡོགས་ནས། "འདི་ནི་རྡོ་ཞིག་གམ་སྡོང་དུམ་ཞིག་ཡིན་ནམ།" ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱིས་ཁེངས་པའི་གང་ཟག་ནི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་པའི་གནས་སུ་ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་དང་། ཆོས་སྨྲ་བའི་གནས་སུ་ཆོས་སྨྲ་བ། འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་གནས་སུ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པ། སྨན་པའི་གནས་སུ་སྨན་པ། ཕྲ་མ་བྱེད་པའི་གནས་སུ་ཕྲ་མ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁོ་ནི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཞུགས་ཤིང་ལྟུང་བ་དེ་དང་དེས་དཀྲིས་ཏེ། "འདིའི་ཁོང་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་དམ་མེད།" ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacananti yathā hi āvaṭṭe patitadārukhandho antoyeva pāsāṇādīsu āhatasamabbhāhato bhijjitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ hoti, evaṃ pañcakāmaguṇāvaṭṭe patitapuggalo catūsu [Pg.85] apāyesu kammakāraṇakhuppipāsādidukkhehi āhatasamabbhāhato dīgharattaṃ cuṇṇavicuṇṇataṃ āpajjati. Tena vuttaṃ ‘‘pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacana’’nti. "འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ཆུ་འཁོར་དུ་ལྷུང་བའི་ཤིང་དུམ་ཞིག་ནང་ཉིད་དུ་རྡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྡེགས་ཤིང་ཕོག་པས་ཆག་སཏེ་ཕྱེ་མར་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་ཆུ་འཁོར་དུ་ལྷུང་བའི་གང་ཟག་ནི་ངན་སོང་བཞིར་ཆད་པ་དང་བཀྲེས་སྐོམ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་བརྡེགས་ཤིང་ཕོག་པས་དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཕྱེ་མར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ "འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། ། Dussīloti nissīlo. Pāpadhammoti lāmakadhammo. Asucīti na suci. Saṅkassarasamācāroti ‘‘imassa maññe imassa maññe idaṃ kamma’’nti evaṃ parehi saṅkāya saritabbasamācāro. Saṅkāya vā paresaṃ samācāraṃ saratītipi saṅkassarasamācāro. Tassa hi dve tayo jane kathente disvā, ‘‘mama dosaṃ maññe kathentī’’ti tesaṃ samācāraṃ saṅkassarati dhāvatīti saṅkassarasamācāro. "ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་མེད་པའོ། །"སྡིག་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ་" ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ངན་པ་ཅན་ནོ། །"མི་གཙང་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་གཙང་མ་མ་ཡིན་པའོ། །"ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ་" ཞེས་པ་ནི། "འདི་ནི་འདིའི་བྱ་བ་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །འདི་ནི་འདིའི་བྱ་བ་ཡིན་པར་སེམས་སོ། །" ཞེས་གཞན་དག་གིས་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་དྲན་པར་བྱ་བའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ། །ཡང་ན་རང་གི་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་གཞན་གྱི་སྤྱོད་པ་དྲན་པར་བྱེད་པས་ཀྱང་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ། །དེས་མི་གཉིས་སམ་གསུམ་གླེང་མོ་བྱེད་པ་མཐོང་ནས། "བདག་གི་ཉེས་པ་གླེང་བར་སེམས་སོ། །" ཞེས་དེ་དག་གི་སྤྱོད་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་རྗེས་སུ་རྟོག་ཅིང་རྒྱུག་པས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནོ། ། Samaṇapaṭiññoti salākaggahaṇādīsu ‘‘kittakā vihāre samaṇā’’ti gaṇanāya āraddhāya ‘‘ahampi samaṇo, ahampi samaṇo’’ti paṭiññaṃ deti, salākaggahaṇādīni karoti. Brahmacāripaṭiññoti uposathapavāraṇādīsu ‘‘ahampi brahmacārī’’ti paṭiññāya tāni kammāni pavisati. Antopūtīti vakkahadayādīsu apūtikassapi guṇānaṃ pūtibhāvena, antopūti. Avassutoti rāgena tinto. Kasambujātoti rāgādīhi kilesehi kacavarajāto. "དགེ་སྦྱོང་དུ་ཁས་ཆེ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཤིང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ། "གཙུག་ལག་ཁང་འདིར་དགེ་སྦྱོང་དུ་ཡོད།" ཅེས་གྲངས་རྩི་བ་བརྩམས་པ་ན། "བདག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ཡིན། བདག་ཀྱང་དགེ་སྦྱོང་ཡིན།" ཞེས་ཁས་ལེན་བྱེད་ཅིང་ཚུལ་ཤིང་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། །"ཚངས་པར་སྤྱོད་པར་ཁས་ཆེ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི། གསོ་སྦྱོང་དང་དགག་དབྱེ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ། "བདག་ཀྱང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ། །" ཞེས་ཁས་བླངས་ཏེ་བྱ་བ་དེ་དག་ལ་འཇུག་པའོ། །"ཁོང་རུལ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི། མཁལ་མ་དང་སྙིང་ལ་སོགས་པ་མ་རུལ་ཀྱང་། ཡོན་ཏན་རྣམས་རུལ་བའི་ཕྱིར་ཁོང་རུལ་བའོ། །"གཤེར་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་བརླན་པའོ། །"ཕྱག་དར་གྱི་ཕུང་པོར་གྱུར་པའོ་" ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པས་ཕྱག་དར་གྱི་ཕུང་པོ་ལྟར་གྱུར་པའོ། ། Etadavocāti gogaṇaṃ gaṅgātīrābhimukhaṃ katvā parisapariyante ṭhito ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā satthu dhammadesanaṃ sutvā, ‘‘satthā orimatīrādīnaṃ anupagacchantādivasena sakkā paṭipattiṃ pūretunti vadati. Yadi evaṃ pūretuṃ sakkā, ahaṃ pabbajitvā pūressāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘ahaṃ kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca. "འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །" ཞེས་པ་ནི། བ་ལང་གི་ཁྱུ་ཆུ་བོ་གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཁ་ཕྱོགས་པར་བྱས་ཏེ། འཁོར་གྱི་མཐར་ལངས་ནས་ཐོག་མ་ནས་བཟུང་སཏེ་མཐར་ཐུག་གི་བར་དུ་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཐོས་ནས། "སྟོན་པས་ཚུ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་མི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་པ་རྫོགས་པར་བྱེད་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་རྫོགས་པར་བྱེད་ནུས་ན། བདག་རབ་ཏུ་བྱུང་སཏེ་རྫོགས་པར་བྱའོ། །" ཞེས་བསམས་ནས། "བཙུན་པ་ལགས། བདག་ནི།" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གསོལ་ཏོ། ། Vacchagiddhiniyoti vacchesu sasnehā thanehi khīraṃ paggharantehi vacchakasnehena sayameva gamissantīti. Niyyātehevāti niyyātehiyeva. Gāvīsu hi aniyyātitāsu gosāmikā āgantvā, ‘‘ekā gāvī na dissati, eko goṇo, eko vacchako na dissatī’’ti tuyhaṃ piṭṭhito piṭṭhito vicarissanti, iti te aphāsukaṃ bhavissati. Pabbajjā ca nāmesā saiṇassa na ruhati, aṇaṇā pabbajjā ca buddhādīhi saṃvaṇṇitāti dassanatthaṃ evamāha. Niyyātāti niyyātitā. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. "བེའུ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས་སོ་" ཞེས་པ་ནི། བེའུ་ལ་སྙིང་ཉེ་བས་ནུ་མ་ལས་འོ་མ་འཛག་ཅིང་། བེའུ་ལ་ཆགས་པའི་དབང་གིས་རང་ཉིད་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །"སྤྲད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་" ཞེས་པ་ནི་སྤྲད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །གལ་ཏེ་བ་མོ་རྣམས་མ་སྤྲད་ན། བ་ལང་གི་བདག་པོ་རྣམས་འོངས་ཏེ། "བ་མོ་གཅིག་མི་སྣང་། གླང་གཅིག་མི་སྣང་། བེའུ་གཅིག་མི་སྣང་ངོ་། །" ཞེས་ཁྱོད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་རྒྱུ་བར་བྱེད་པས། དེ་ལྟར་ཁྱོད་ལ་མི་བདེ་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བུ་ལོན་ཡོད་པ་ལ་མི་རུང་ལ། བུ་ལོན་མེད་པར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པས་བསྔགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་གསུངས་སོ། །"སྤྲད་དོ་" ཞེས་པ་ནི་སྤྲད་ཟིན་པའོ། །མདོ་འདིར་འཁོར་བ་དང་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག་པ་བཤད་དོ། ། 5. Dutiyadārukkhandhopamasuttavaṇṇanā ༥. ཤིང་དུམ་གྱི་དཔེ་ཉེ་བར་བཀོད་པའི་མདོ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། 242. Pañcame [Pg.86] kimilāyanti kimilānāmake nagare. Saṃkiliṭṭhanti paṭicchannakālato paṭṭhāya asaṃkiliṭṭhā nāma āpatti natthi, evarūpaṃ saṃkiliṭṭhaṃ āpattiṃ. Na vuṭṭhānaṃ paññāyatīti parivāsamānattaabbhānehi vuṭṭhānaṃ na dissati. ༢༤༢. ལྔ་པ་ལ། “ཀི་མི་ལཱ་ཡཾ་”ཞེས་པ་ནི་ཀི་མི་ལཱ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲོང་ཁྱེར་དུའོ།། “ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ལྟུང་བ་སྦས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྟུང་བ་མེད་པས། འདི་ལྟ་བུའི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ལྟུང་བ་ལའོ།། “ལྡང་བ་མི་མངོན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི་སྤོ་བ་དང་། མགུ་བར་བྱ་བ་དང་། དབྱུང་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱིས་ལྡང་བ་མི་སྣང་བའོ།། 6. Avassutapariyāyasuttavaṇṇanā ༦. ཟགས་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 243. Chaṭṭhe navaṃ santhāgāranti adhunā kāritaṃ santhāgāraṃ, ekā mahāsālāti attho. Uyyogakālādīsu hi rājāno tattha ṭhatvā, ‘‘ettakā purato gacchantu, ettakā pacchā, ettakā ubhohi passehi, ettakā hatthī abhiruhantu, ettakā asse, ettakā rathesu tiṭṭhantū’’ti evaṃ santhaṃ karonti, mariyādaṃ bandhanti, tasmā taṃ ṭhānaṃ santhāgāranti vuccati. Uyyogaṭṭhānato ca āgantvā yāva gehesu allagomayaparibhaṇḍādīni kārenti, tāva dve tīṇi divasāni te rājāno tattha santharantītipi santhāgāraṃ. Tesaṃ rājūnaṃ saha atthānusāsanaṃ agārantipi santhāgāraṃ. Gaṇarājāno hi te, tasmā uppannaṃ kiccaṃ ekassa vasena na chijjati, sabbesaṃ chandopi laddhuṃ vaṭṭati, tasmā sabbe tattha sannipatitvā anusāsanti. Tena vuttaṃ ‘‘saha atthānusāsanaṃ agārantipi santhāgāra’’nti. Yasmā pana te tattha sannipatitvā, ‘‘imasmiṃ kāle kasituṃ vaṭṭati, imasmiṃ kāle vapitu’’nti evamādinā nayena gharāvāsakiccāni sammantayanti, tasmā chiddāvachiddaṃ gharāvāsaṃ tattha santharantītipi, santhāgāraṃ. Acirakāritaṃ hotīti iṭṭhakakammasudhākammacittakammādivasena susajjitaṃ devavimānaṃ viya adhunā niṭṭhāpitaṃ. Samaṇena vāti ettha yasmā gharavatthupariggahaṇakāleyeva devatā attano vasanaṭṭhānaṃ gaṇhanti, tasmā ‘‘devena vā’’ti avatvā, ‘‘samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenā’’ti vuttaṃ. ༢༤༣. དྲུག་པ་ལ། “ཚོགས་ཁང་གསར་པ་”ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་བསྐྲུན་པའི་ཚོགས་ཁང་སྟེ། ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཁང་པ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། དམག་འདྲེན་པའི་དུས་ལ་སོགས་པར་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དེར་གནས་ནས། “འདི་སྙེད་ཅིག་མདུན་དུ་སོང་ཞིག འདི་སྙེད་ཅིག་རྒྱབ་ཏུ། འདི་སྙེད་ཅིག་གློ་གཉིས་ནས། འདི་སྙེད་ཅིག་གླང་པོ་ཆེ་ལ་ཞོན། འདི་སྙེད་ཅིག་རྟ་ལ། འདི་སྙེད་ཅིག་ཤིང་རྟ་ལ་གནས་པར་གྱིས་ཤིག”ཅེས་འདི་ལྟར་གྲོས་བྱེད་ཅིང་མཚམས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། གནས་དེ་ལ་ཚོགས་ཁང་ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་དམག་ས་ནས་ཕྱིར་འོངས་ཏེ་ཁྱིམ་རྣམས་སུ་ལྕི་བ་རློན་པས་བྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་མ་བྱས་ཀྱི་བར་དུ། ཉིན་གཉིས་གསུམ་གྱི་རིང་ལ་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་དེར་ངལ་གསོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ཚོགས་ཁང་ཞེས་བྱའོ།། ཡང་ན་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་ལ་རྗེས་སུ་སློབ་པའི་ཁང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཚོགས་ཁང་ཞེས་བྱའོ།། གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་ཚོ་ནི་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་པོ་ཡིན་པས། བྱུང་བའི་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་གཅིག་གི་དབང་གིས་མི་གཅོད་དེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་འདོད་པའང་ཐོབ་པར་བྱ་དགོས་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་དེར་འདུས་ནས་རྗེས་སུ་སློབ་བོ།། དེས་ན་“ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་ལ་རྗེས་སུ་སློབ་པའི་ཁང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཚོགས་ཁང་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཡང་གང་གི་ཕྱིར་ཁོང་ཚོ་དེར་འདུས་ནས། “དུས་འདི་ལ་ཞིང་རྨོ་བར་བྱའོ།། དུས་འདི་ལ་ས་བོན་གདབ་པར་བྱའོ།།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བ་རྣམས་གྲོས་བྱེད་པས། ཁྱིམ་ཐབ་ཀྱི་སྐྱོན་དང་བུ་ག་རྣམས་དེར་གསོ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ཚོགས་ཁང་ཞེས་བྱའོ།། “བསྐྲུན་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་”ཞེས་པ་ནི་སོ་ཕག་གི་ལས་དང་། ཞལ་བའི་ལས་དང་། རི་མོའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཏེ། ལྷའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཞིན་དུ་ད་ལྟ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའོ།། “དགེ་སྦྱོང་གིས་ཀྱང་རུང་”ཞེས་པ་འདིར། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱིམ་གྱི་ས་གཞི་འཛིན་པའི་དུས་ཉིད་དུ་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་གནས་ས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “ལྷས་ཀྱང་རུང་”ཞེས་མ་གསུངས་པར། “དགེ་སྦྱོང་གིས་ཀྱང་རུང་། བྲམ་ཟེས་ཀྱང་རུང་། མིར་གྱུར་པ་གང་ཡང་རུང་བས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Yena [Pg.87] bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti santhāgāraṃ niṭṭhitanti sutvā ‘‘gacchāma naṃ passissāmā’’ti gantvā dvārakoṭṭhakato paṭṭhāya sabbaṃ oloketvā ‘‘idaṃ santhāgāraṃ ativiya manoramaṃ sassirikaṃ. Kena paṭhamaṃ paribhuttaṃ amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya assā’’ti cintetvā – ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhassa paṭhamaṃ diyyamānepi satthunova anucchavikaṃ, dakkhiṇeyyavasena diyyamānepi satthunova anucchavikaṃ, tasmā satthāraṃ paṭhamaṃ paribhuñjāpessāma, bhikkhusaṅghassa ca āgamanaṃ karissāma, bhikkhusaṅghe āgate tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ āgatameva bhavissati, satthāraṃ tiyāmarattiṃ amhākaṃ dhammakathaṃ kathāpessāma, iti tīhi ratanehi paribhuttaṃ pacchā mayaṃ paribhuñjissāma, evaṃ no dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā upasaṅkamiṃsu. “བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི། ཚོགས་ཁང་གྲུབ་བོ་ཞེས་ཐོས་ནས། “ངེད་ཅག་སོང་སཏེ་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་སོང་ནས། སྒོ་ཁང་ནས་བཟུང་སཏེ་ཐམས་ཅད་ལ་བལྟས་ནས། “ཚོགས་ཁང་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དཔལ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་གོ། སུས་ཐོག་མར་སྤྱད་ན་ངེད་ཅག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་རམ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། “ངེད་ཅག་གི་གཉེན་གྱི་གཙོ་བོ་ལ་ཐོག་མར་ཕུལ་ཡང་སྟོན་པ་ཉིད་ལ་འོས་ཤིང་། སྦྱིན་གནས་ཀྱི་དབང་གིས་ཕུལ་ཡང་སྟོན་པ་ཉིད་ལ་འོས་པས། དེའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་ལ་ཐོག་མར་སྤྱོད་དུ་གཞུག་གོ། དགེ་འདུན་ཡང་སྤྱན་དྲང་བར་བྱའོ།། དགེ་འདུན་བྱོན་པ་ན་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་བྱོན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། སྟོན་པ་ལ་མཚན་མོ་ཐུན་གསུམ་གྱི་རིང་ལ་ངེད་ཅག་ལ་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་བཤད་དུ་གཞུག་གོ། འདི་ལྟར་དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱིས་སྤྱད་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་ངེད་ཅག་གིས་སྤྱད་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ན་ངེད་ཅག་ལ་ཡུན་རིང་པོར་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཐག་བཅད་དེ་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། Yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃdivasaṃ kira santhāgāraṃ kiñcāpi rājakulānaṃ dassanatthāya devavimānaṃ viya susajjitaṃ hoti supaṭijaggitaṃ, buddhārahaṃ pana katvā apaññattaṃ. Buddhā hi nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vaseyyuṃ vā no vā, tasmā ‘‘bhagavato manaṃ jānitvāva, paññāpessāmā’’ti cintetvā, te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu, idāni pana manaṃ labhitvā paññāpetukāmā yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu. “ཚོགས་ཁང་གསར་པ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི། ཉིན་མོ་དེར་ཚོགས་ཁང་དེ་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་གི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བལྟ་བའི་ཕྱིར། ལྷའི་གཞལ་ཡས་ཁང་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཅིང་བྱི་དོར་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང་། སངས་རྒྱས་ལ་འོས་པར་བྱས་ཏེ་བཏིང་བ་ནི་མེད་དོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་དགོན་པ་ལ་མོས་ཤིང་དགོན་པར་དགྱེས་པ་ཡིན་པས། གྲོང་གི་ནང་དུ་བཞུགས་སམ་མི་བཞུགས་མི་ཤེས་པས། དེའི་ཕྱིར་“བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགོངས་པ་ཤེས་ནས་གདིང་བར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། ཁོང་ཚོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། ད་ལྟ་ནི་དགོངས་པ་ཐོབ་ནས་གདིང་བར་འདོད་པས། ཚོགས་ཁང་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། Sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvāti yathā sabbameva santhataṃ hoti, evaṃ taṃ santharāpetvā. Sabbapaṭhamaṃ tāva ‘‘gomayaṃ nāma sabbamaṅgalesu vaṭṭatī’’ti sudhāparikammakatampi bhūmiṃ allagomayena opuñjāpetvā, parisukkhabhāvaṃ ñatvā, yathā akkantaṭṭhāne padaṃ paññāyati, evaṃ catujjātiyagandhehi limpāpetvā upari nānāvaṇṇakaṭasārake santharitvā tesaṃ upari mahāpiṭṭhikakojave ādiṃ katvā hatthattharaassattharasīhattharabyagghattharacandattharakasūriyattharakacittattharakādīhi nānāvaṇṇehi attharakehi santharitabbayuttakaṃ sabbokāsaṃ santharāpesuṃ. Tena vuttaṃ ‘‘sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā’’ti. “ཚོགས་ཁང་ཐམས་ཅད་བཏིང་ནས་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་ཐམས་ཅད་བཏིང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བཏིང་དུ་བཅུག་ནས། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་“ལྕི་བ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འོས་སོ་”ཞེས་ཞལ་བ་བྱས་ཟིན་པའི་ས་གཞི་ལའང་ལྕི་བ་རློན་པས་བྱུག་ཏུ་བཅུག་སཏེ། ལེགས་པར་བསྐམས་པ་ཤེས་ནས། རྐང་པ་བཙུགས་པའི་གནས་སུ་རྐང་རྗེས་མི་མངོན་པ་དེ་ལྟར། སྤོས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཞིས་བྱུག་ཏུ་བཅུག་སཏེ། སྟེང་དུ་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་སྦ་གདན་བཏིང་ནས། དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་ས་གདན་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བྱས་ཏེ། གླང་པོ་ཆེའི་གདན་དང་། རྟའི་གདན། སེང་གེའི་པགས་པའི་གདན། གཟིག་གི་པགས་པའི་གདན། ཟླ་བའི་དབྱིབས་ཀྱི་གདན། ཉི་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་གདན། རི་མོ་སྣ་ཚོགས་པའི་གདན་ལ་སོགས་པ་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་གདན་བཏིང་བར་འོས་པའི་ས་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་གདིང་དུ་བཅུག་གོ། དེས་ན་“ཚོགས་ཁང་ཐམས་ཅད་བཏིང་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Āsanāni paññāpetvāti majjhaṭṭhāne tāva maṅgalathambhaṃ nissāya mahārahaṃ buddhāsanaṃ paññāpetvā, tattha tattha yaṃ yaṃ mudukañca manoramañca paccattharaṇaṃ[Pg.88], taṃ taṃ paccattharitvā ubhatolohitakaṃ manuññadassanaṃ upadhānaṃ upadahitvā upari suvaṇṇarajatatārakavicittavitānaṃ bandhitvā gandhadāmapupphadāmapattadāmādīhi alaṅkaritvā samantā dvādasahatthe ṭhāne pupphajālaṃ kāretvā, tiṃsahatthamattaṃ ṭhānaṃ paṭasāṇiyā parikkhipāpetvā pacchimabhittiṃ nissāya bhikkhusaṅghassa pallaṅkapīṭhaapassayapīṭhamuṇḍapīṭhāni paññāpetvā upari setapaccattharaṇehi paccattharāpetvā pācīnabhittiṃ nissāya attano attano mahāpiṭṭhikakojave paññāpetvā manoramāni haṃsalomādipūritāni upadhānāni ṭhapāpesuṃ ‘‘evaṃ akilamamānā sabbarattiṃ dhammaṃ suṇissāmā’’ti. Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘āsanāni paññāpetvā’’ti. “གདན་རྣམས་བཤམས་ནས་”ཞེས་པ་ནི། ཐོག་མར་དབུས་ཀྱི་གནས་སུ་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཀ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་བཤམས་ཏེ། དེ་དང་དེར་འཇམ་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་བླ་གདན་གང་དང་གང་ཡོད་པ་དེ་དག་བཏིང་ནས། གཉིས་ཀ་དམར་པོ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྔས་བཞག་སཏེ། སྟེང་དུ་གསེར་དངུལ་གྱི་སྐར་མས་སྤྲས་པའི་བླ་རེ་བྲེས་ཤིང་། སྤོས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ། ལོ་མའི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་ཏེ། མཐའ་སྐོར་དུ་ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ས་ལ་མེ་ཏོག་གི་དྲ་བ་བྱས་ཤིང་། ཁྲུ་སུམ་ཅུ་ཙམ་གྱི་ས་ལ་རས་ཀྱི་ཡོལ་བས་བསྐོར་དུ་བཅུག་ནས། ནུབ་ཀྱི་རྩིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་དགེ་འདུན་གྱི་ཕྱིར་ཁྲི་དང་། རྒྱབ་རྟེན་ཅན་གྱི་ཁྲི། རྒྱབ་རྟེན་མེད་པའི་ཁྲི་རྣམས་བཤམས་ཏེ། སྟེང་དུ་གདན་དཀར་པོ་རྣམས་གདིང་དུ་བཅུག་ནས། ཤར་གྱི་རྩིག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རང་རང་གི་ས་གདན་ཆེན་པོ་རྣམས་བཏིང་སཏེ། ངང་པའི་སྤུ་ལ་སོགས་པས་བཀང་བའི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྔས་རྣམས་བཞག་གོ། “འདི་ལྟར་ངལ་བ་མེད་པར་མཚན་མོ་གང་པོར་ཆོས་ཉན་པར་བྱའོ་”སྙམ་དུ་བསམས་ནས་བཞག་གོ། འདི་ལ་དགོངས་ནས་“གདན་རྣམས་བཤམས་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvāti mahākucchikaṃ udakacāṭiṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘evaṃ bhagavā ca bhikkhusaṅgho ca yathāruciyā hatthe vā dhovissanti pāde vā, mukhaṃ vā vikkhālessantī’’ti tesu tesu ṭhānesu maṇivaṇṇassa udakassa pūrāpetvā vāsatthāya nānāpupphāni ceva udakavāsacuṇṇāni ca pakkhipitvā kadalipaṇṇehi pidahitvā patiṭṭhāpesuṃ. Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā’’ti. “ཆུ་སྣོད་བཞག་ནས་”ཞེས་པ་ནི། ཁོག་པ་ཆེ་བའི་ཆུ་རྫིང་བཞག་ནས། “འདི་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་དགེ་འདུན་གྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཕྱག་གམ། ཞབས་སམ། ཞལ་བསིལ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ། གནས་དེ་དང་དེར་ནོར་བུའི་མདོག་ཅན་གྱི་ཆུས་བཀང་ནས། དྲི་ཞིམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་པ་དང་ཆུ་སྤོས་ཀྱི་ཕྱེ་མ་རྣམས་བཏབ་སཏེ། ཤིང་ཏོག་ཀྭ་ལའི་ལོ་མས་ཁ་བཅད་དེ་བཞག་གོ། འདི་ལ་དགོངས་ནས་“ཆུ་སྣོད་བཞག་ནས་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Telappadīpaṃ āropetvāti rajatasuvaṇṇādimayadaṇḍadīpikāsu yonakarūpakirātarūpakādīnaṃ hatthe ṭhapitasuvaṇṇarajatādimayakapallikāsu ca telappadīpaṃ jālāpetvāti attho. Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti ettha pana te sakyarājāno na kevalaṃ santhāgārameva, atha kho yojanāvaṭṭe kapilavatthusmiṃ nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā gehadvāresu puṇṇaghaṭe ca kadaliyo ca ṭhapāpetevā sakalanagaraṃ dīpamālādīhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā ‘‘khīrūpage dārake khīraṃ pāyetha, dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojetvā sayāpetha, uccāsaddaṃ mā karittha, ajja ekarattiṃ satthā antogāme vasissati, buddhā nāma appasaddakāmā hontī’’ti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍadīpikā ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. “ཏིལ་མར་གྱི་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་ནས་”ཞེས་པ་ནི། གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པ་ལས་གྲུབ་པའི་སྒྲོན་མེའི་སྡོང་པོ་རྣམས་དང་། ཡོ་ན་ཀའི་གཟུགས་དང་སྐྱེས་བུ་རི་ཁྲོད་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕྱག་ཏུ་བཟུང་བའི་གསེར་དངུལ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲོན་སྣོད་རྣམས་སུ་ཏིལ་མར་གྱི་སྒྲོན་མེ་སྦར་བའི་དོན་ཏོ།། “བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་”ཞེས་པ་འདིར། ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གིས་ཚོགས་ཁང་ཁོ་ན་བརྒྱན་པ་མ་ཡིན་པར། དཔག་ཚད་གཅིག་གི་ཁོར་ཡུག་ཅན་གྱི་སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལམ་སྲང་རྣམས་ཀྱང་ཕྱགས་དར་བྱེད་དུ་བཅུག་ཅིང་། རྒྱལ་མཚན་རྣམས་བསྒྲེངས་ཏེ། ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་རྣམས་སུ་བུམ་པ་གང་བ་དང་ཀྭ་ལའི་ཤིང་རྣམས་བཞག་ནས། གྲོང་ཁྱེར་མཐའ་དག་སྒྲོན་མེའི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་སྐར་མ་བཀྲམ་པ་བཞིན་དུ་བྱས་ཏེ། “ནུ་ཞོ་འཐུང་བའི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ནུ་ཞོ་ལྡུད་ཅིག བྱིས་པ་ཆུང་ངུ་རྣམས་མྱུར་དུ་ཟས་བྱིན་ཏེ་ཉོལ་ཅིག སྒྲ་ཆེན་པོ་མ་བྱེད་ཅིག དེ་རིང་མཚན་མོ་གཅིག་ལ་སྟོན་པ་གྲོང་གི་ནང་དུ་བཞུགས་པར་འགྱུར་རོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྒྲ་ཉུང་བར་དགྱེས་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་རྔ་བརྡུང་དུ་བཅུག་ནས། རང་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲོན་མེའི་སྡོང་པོ་བཟུང་སཏེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། Atha [Pg.89] kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamīti ‘‘yassa dāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti evaṃ kira kāle ārocite bhagavā lākhārasatintarattakoviḷārapupphavaṇṇaṃ rattadupaṭṭaṃ kattariyā padumaṃ kantento viya, saṃvidhāya timaṇḍalaṃ paṭicchādento nivāsetvā suvaṇṇapāmaṅgena padumakalāpaṃ parikkhipanto viya, vijjulatāsassirikaṃ kāyabandhanaṃ bandhitvā rattakambalena gajakumbhaṃ pariyonandhanto viya, ratanasatubbedhe suvaṇṇagghike pavāḷajālaṃ khipamāno viya suvaṇṇacetiye rattakambalakañcukaṃ paṭimuñcanto viya, gacchantaṃ puṇṇacandaṃ rattavaṇṇavalāhakena paṭicchādayamāno viya, kañcanapabbatamatthake supakkalākhārasaṃ parisiñcanto viya, cittakūṭapabbatamatthakaṃ vijjulatāya parikkhipanto viya ca sacakkavāḷasineruyugandharaṃ mahāpathaviṃ sañcāletvā gahitaṃ nigrodhapallavasamānavaṇṇaṃ rattavarapaṃsukūlaṃ pārupitvā, gandhakuṭidvārato nikkhami kañcanaguhato sīho viya udayapabbatakūṭato puṇṇacando viya ca. Nikkhamitvā pana gandhakuṭipamukhe aṭṭhāsi. “དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤམ་ཐབས་བགོས་ཏེ། ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚོགས་ཁང་གསར་པ་གང་ན་བ་དེར་ཉེ་བར་བྱོན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ད་ནི་གང་གི་དུས་ལ་བབ་པར་དགོངས་པ་མཁྱེན་པར་མཛོད་ཅིག་”ཅེས་འདི་ལྟར་དུས་ལ་བབ་པར་གསོལ་བ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་ཁུ་བས་བསྒྱུར་བ་ལྟར་དམར་བའི་ཀོ་བི་ལཱ་རའི་མེ་ཏོག་གི་མདོག་ཅན་གྱི་ཆོས་གོས་ཉིས་གཤིབ་དམར་པོ་དེ། ཇི་ལྟར་སྐེམ་བྱེད་ཀྱིས་པད་མ་གཏུབ་པ་བཞིན་དུ་ལེགས་པར་བཅོས་ཏེ། འཁོར་གསུམ་བཀབ་ནས་བགོས་ཤིང་། གསེར་གྱི་སྐེད་ཆིངས་ཀྱིས་པད་མའི་ཆུན་པོ་བཅིངས་པ་བཞིན་དུ། གློག་གི་ཞགས་པ་ལྟར་མཛེས་པའི་སྐེད་ཆིངས་བཅིངས་ཏེ། ལ་ཆ་དམར་པོས་གླང་པོ་ཆེའི་སྤྱི་བོ་བཀབ་པ་བཞིན་དང་། ཁྲུ་བརྒྱ་ཡོད་པའི་གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་བྱུ་རུའི་དྲ་བ་བྲེས་པ་བཞིན་དང་། གསེར་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་ལ་ཆ་དམར་པོའི་བླ་གོས་གཡོགས་པ་བཞིན་དང་། བགྲོད་བཞིན་པའི་ཟླ་བ་ཉ་བ་དེ་སྤྲིན་དམར་པོས་བཀབ་པ་བཞིན་དང་། གསེར་གྱི་རིའི་རྩེ་མོར་ལ་ཆའི་ཁུ་བ་ལེགས་པར་བསྐོལ་བ་བླུགས་པ་བཞིན་དང་། རི་ཙི་ཏྲ་ཀཱུ་ཊའི་རྩེ་མོར་གློག་གི་ཞགས་པས་བསྐོར་བ་བཞིན་དུ། འཁོར་ཡུག་དང་རི་རབ་དང་གཉའ་ཤིང་འཛིན་དང་བཅས་པའི་ས་ཆེན་པོ་འདི་ཀུན་ནས་གཡོ་བར་མཛད་དེ། ནྱ་གྲོ་དྷའི་ལོ་མ་གསར་པ་དང་མཚུངས་པའི་མདོག་ཅན་གྱི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་དམར་པོ་མཆོག་དེ་སྐུ་ལ་གསོལ་ནས། གསེར་གྱི་ཕུག་པ་ནས་སེང་གེ་འཐོན་པ་བཞིན་དང་། ཤར་རིའི་རྩེ་མོ་ནས་ཟླ་བ་ཉ་བ་འཆར་བ་བཞིན་དུ་གཙང་ཁང་གི་སྒོ་ནས་ཕྱིར་བྱོན་ཏོ།། བྱོན་ནས་ནི་གཙང་ཁང་གི་མདུན་དུ་བཞུགས་སོ།། Athassa kāyato meghamukhehi vijjukalāpā viya rasmiyo nikkhamitvā suvaṇṇarasadhārāparisekapiñjarapattapupphaphalaviṭape viya ārāmarukkhe kariṃsu. Tāvadeva ca attano attano pattacīvaramādāya mahābhikkhusaṅgho bhagavantaṃ parivāresi. Te pana parivāretvā ṭhitā bhikkhū evarūpā ahesuṃ – appicchā santuṭṭhā pavivittā asaṃsaṭṭhā āraddhavīriyā vattāro vacanakkhamā codakā pāpagarahino sīlasampannā samādhisampannā paññāvimuttivimuttiñāṇadassanasampannā. Tehi parivārito bhagavā rattakambalaparikkhitto viya suvaṇṇakkhandho, rattapadumasaṇḍamajjhagatā viya suvaṇṇanāvā, pavāḷavedikāparikkhitto viya suvaṇṇapāsādo virocittha. Sāriputtamoggallānādayo mahātherāpi naṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ pārupitvā maṇivammavammikā viya mahānāgā parivārayiṃsu vantarāgā bhinnakilesā vijaṭitajaṭā chinnabandhanā kule vā gaṇe vā alaggā. དེ་ནས་ཁོང་གི་སྐུ་ལས་སྤྲིན་གྱི་གསེབ་ནས་གློག་གི་ཞགས་པ་འཁྱུག་པ་བཞིན་དུ་འོད་ཟེར་རྣམས་འཕྲོས་ཏེ། ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཤིང་རྣམས་གསེར་གྱི་ཁུ་བའི་ชར་གྱིས་བསིལ་ཞིང་ལོ་མ་དང་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་དང་ཡལ་ག་རྣམས་སེར་པོར་བྱས་སོ།། དེ་མ་ཐག་ཏུ་རང་རང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་ནས་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ཆེན་པོས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བསྐོར་ཏོ།། བསྐོར་ནས་གནས་པའི་དགེ་སློང་དེ་དག་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཤ་སྟག་སྟེ། འདོད་པ་ཆུང་བ། ཆོག་ཤེས་པ། དབེན་པ་ལ་དགའ་བ། འདུ་འཛི་མེད་པ། བརྩོན་འགྲུས་བརྩམས་པ། སྨྲ་བར་ནུས་པ། བཟོད་པ་དང་ལྡན་པ། སུན་འབྱིན་པར་ནུས་པ། སྡིག་པ་ལ་སྨོད་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན་པ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་དང་ལྡན་པའོ།། དེ་དག་གིས་བསྐོར་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི། ལ་ཆ་དམར་པོས་བསྐོར་བའི་གསེར་གྱི་ཕུང་པོ་བཞིན་དང་། པད་མ་དམར་པོའི་ཚལ་གྱི་དབུས་སུ་བགྲོད་པའི་གསེར་གྱི་གྲུ་གཟིངས་བཞིན་དང་། བྱུ་རུའི་སྐྱོར་མོས་བསྐོར་བའི་གསེར་གྱི་ཁང་བཟང་བཞིན་དུ་ལྷག་པར་མཛེས་སོ།། ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་ལ་སོགས་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱང་སྤྲིན་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ཀྱི་ཆོས་གོས་གསོལ་ཏེ། ནོར་བུའི་གོ་ཆ་བགོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ། འདོད་ཆགས་བསལ་བ། ཉོན་མོངས་པ་བཅོམ་པ། འཁྲི་བ་བཅད་པ། འཆིང་བ་ཀུན་ནས་ཆད་པ། རིགས་སམ་ཚོགས་པ་ལ་མ་ཆགས་པར་གྱུར་ཏེ་ཁོང་ལ་བསྐོར་ཏོ།། Iti bhagavā sayaṃ vītarāgo vītarāgehi, vītadoso vītadosehi, vītamoho vītamohehi, nittaṇho nittaṇhehi, nikkileso nikkilesehi, sayaṃ buddho bahussutabuddhehi parivārito pattaparivāritaṃ viya [Pg.90] kesaraṃ, kesaraparivāritā viya kaṇṇikā, aṭṭhanāgasahassaparivārito viya chaddanto nāgarājā, navutihaṃsasahassaparivārito viya dhataraṭṭho haṃsarājā, senaṅgaparivārito viya cakkavattirājā, marugaṇaparivārito viya sakko devarājā, brahmagaṇaparivārito viya hāritamahābrahmā, tārāgaṇaparivārito viya puṇṇacando asamena buddhavesena aparimāṇena buddhavilāsena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་རང་ཉིད་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཞིང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། རང་ཉིད་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་ཞིང་ཞེ་སྡང་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། རང་ཉིད་གཏི་མུག་དང་བྲལ་ཞིང་གཏི་མུག་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། རང་ཉིད་སྲེད་པ་མེད་ཅིང་སྲེད་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། རང་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་མེད་ཅིང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་ཤིང་མང་དུ་ཐོས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། འདབ་མས་བསྐོར་བའི་ཟེ་འབྲུ་བཞིན་དང་། ཟེ་འབྲུས་བསྐོར་བའི་པད་མའི་སྙིང་པོ་བཞིན་དང་། གླང་པོའི་ཚོགས་བརྒྱད་སྟོང་གིས་བསྐོར་བའི་གླང་པོའི་རྒྱལ་པོ་ས་དན་བཞིན་དང་། ངང་པའི་ཚོགས་དགུ་ཁྲིས་བསྐོར་བའི་ངང་པའི་རྒྱལ་པོ་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་བཞིན་དང་། དཔུང་གི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་དང་། ལྷའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་བཞིན་དང་། ཚངས་པའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ལྗང་སེར་བཞིན་དང་། སྐར་མའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་ཟླ་བ་ཉ་གང་བ་བཞིན་དུ། མཚུངས་པ་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆ་བྱད་དང་། ཚད་མེད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉམས་ཀྱིས་སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བགྲོད་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་སོ།། Athassa puratthimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi pacchima-kāyato, dakkhiṇahatthato, vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi. Upari kesantato paṭṭhāya sabbakesāvaṭṭehi moragīvavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi. Heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviṃ asītihatthaṭṭhānaṃ aggahesi. Evaṃ samantā asītihatthaṭṭhānaṃ chabbaṇṇā buddharasmiyo vijjotamānā vipphandamānā kañcanadaṇḍadīpikāhi niccharitvā ākāsaṃ pakkhandajālā viya cātuddīpikamahāmeghato nikkhantavijjulatā viya vidhāviṃsu. Sabbadisābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya, suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya, pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā viya, verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakaṇikārapupphacuṇṇasamokiṇṇā viya vippabhāsiṃsu. དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུའི་མདུན་ཕྱོགས་ནས་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་པར་བྱས། སྐུའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་དང་། ཕྱག་གཡས་པ་དང་། ཕྱག་གཡོན་པ་ནས་ཀྱང་གསེར་གྱི་མདོག་ཅན་གྱི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་པར་བྱས། སྟེང་དབུ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ནས་བཟུང་སྟེ་དབུ་སྐྲའི་གཤིན་རིས་ཐམས་ཅད་ནས་རྨ་བྱའི་མགྲིན་པའི་མདོག་ལྟ་བུའི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སུ་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་པར་བྱས། འོག་ཞབས་ཀྱི་མཐིལ་གཉིས་ནས་བྱུ་རུའི་མདོག་ལྟ་བུའི་འོད་ཟེར་འཕྲོས་ཏེ་ས་གཞི་མཐུག་པོ་བརྟོལ་ནས་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ས་ཁོངས་ཁྱབ་པར་བྱས། དེ་ལྟར་མཐའ་སྐོར་གྱི་ཁྲུ་བརྒྱད་ཅུའི་ས་ཁོངས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་དྲུག་ལྡན་རྣམས་རབ་ཏུ་འབར་ཞིང་གཡོ་བཞིན་གསེར་གྱི་སྒྲོན་མེའི་ཡུ་བ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ནམ་མཁར་མཆེད་པའི་མེ་ལྕེ་བཞིན་དང་། གླིང་བཞིར་ཁྱབ་པའི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལས་འཁྱུག་པའི་གློག་ཞགས་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུག་གོ། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་ཐམས་ཅད་གསེར་གྱི་ཙམ་པ་ཀའི་མེ་ཏོག་གཏོར་བ་བཞིན་དང་། གསེར་གྱི་བུམ་པ་ལས་གསེར་ཞུན་གྱི་རྒྱུན་འབབ་པ་བཞིན་དང་། གསེར་གྱི་དར་ཡོལ་བཤམས་ཏེ་བསྐོར་བ་བཞིན་དང་། རླུང་དྲག་པོས་བསྐྱོད་པའི་ཤིང་ཀིམ་ཤུ་ཀ་དང་ཀ་ཎི་ཀཱ་རའི་མེ་ཏོག་གི་ཟེའུ་འབྲུའི་རྡུལ་གྱིས་ཀུན་ནས་ཁྱབ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཛེས་སོ།། Bhagavatopi asītianubyañjanabyāmappabhādvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalasarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ, vikasitamiva padumavanaṃ, sabbapāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako, paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattīnaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ siriyā siriṃ abhibhavamānaṃ viya virocittha, yathā taṃ dasahi pāramīhi dasahi upapāramīhi dasahi paramatthapāramīhi sammadeva pūritāhi samatiṃsapāramitāhi alaṅkataṃ. Kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni dinnadānaṃ rakkhitasīlaṃ katakalyāṇakammaṃ ekasmiṃ attabhāve otaritvā vipākaṃ dātuṃ ṭhānaṃ alabhamānaṃ sambādhapattaṃ viya ahosi. Nāvāsahassabhaṇḍaṃ ekanāvaṃ āropanakālo viya, sakaṭasahassabhaṇḍaṃ ekasakaṭaṃ āropanakālo viya, pañcavīsatiyā gaṅgānaṃ [Pg.91] oghassa sambhijja mukhadvāre ekato rāsibhūtakālo viya ahosi. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་དཔེ་བྱད་བཟང་པོ་བརྒྱད་ཅུ་དང་། འདོམ་གང་གི་འོད་ཟེར། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་འབར་བ་ནི། སྐར་མ་ཤར་བའི་ནམ་མཁའི་དབྱིངས་བཞིན་དང་། ཁ་བྱེ་བའི་པད་མའི་ཚལ་བཞིན་དང་། དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཡོད་པའི་ཡོངས་འདུའི་ས་བརྟོལ་གྱི་ཤིང་མེ་ཏོག་ཀུན་ཏུ་བཞད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏེ། རིམ་པ་བཞིན་དུ་བཤམས་པའི་ཟླ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ཉི་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ལྷའི་རྒྱལ་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ཐམས་ཅད་རང་གི་དཔལ་གྱིས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཛེས་སོ།། དེ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། ཉེ་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་དང་། དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བཅུ་སྟེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སུམ་ཅུས་བརྒྱན་པའི་སྐུ་གཞན་ཞིག་མཛེས་པ་བཞིན་ནོ།། བསྐལ་པ་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་སྟོང་ལྷག་པའི་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་བཞིའི་རིང་ལ་བྱིན་པའི་སྦྱིན་པ་དང་། བསྲུངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསྒྲུབས་པའི་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་སྐྱེ་བ་འདི་གཅིག་པུར་འདུས་ཏེ་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་བྱེད་པ་ན། གོ་སྐབས་མ་རྙེད་པར་དོག་པོར་གྱུར་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། དཔེར་ན། གྲུ་གཟིངས་སྟོང་གི་ཅ་ལག་རྣམས་གྲུ་གཟིངས་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་འཇུག་པའི་དུས་བཞིན་དང་། ཤིང་རྟ་སྟོང་གི་ཅ་ལག་རྣམས་ཤིང་རྟ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་འཇུག་པའི་དུས་བཞིན་དང་། གངྒཱའི་ཆུ་བོ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའི་ཆུ་རྒྱུན་རྣམས་འདྲེས་ཏེ་རྒྱ་མཚོའི་སྒོ་རུ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་དུས་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། Imāya buddhasiriyā obhāsamānassāpi ca bhagavato purato anekāni daṇḍadīpikāsahassāni ukkhipiṃsu, tathā pacchato, vāmapasse, dakkhiṇapasse. Jātisumanacampakavanamallikārattuppala-nīluppala-bakulasinduvārapupphāni ceva nīlapītādivaṇṇasugandhagandhacuṇṇāni ca cātuddīpikameghavissaṭṭhā udakavuṭṭhiyo viya vippakiriyiṃsu. Pañcaṅgikatūriyanigghosā ceva buddhadhammasaṅghaguṇapaṭisaṃyuttā thutighosā ca sabbā disā pūrayiṃsu. Devamanussanāgasupaṇṇagandhabbayakkhādīnaṃ akkhīni amatapānaṃ viya labhiṃsu. Imasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā padasahassena gamanavaṇṇaṃ vattuṃ vaṭṭati. Tatridaṃ mukhamattaṃ – སངས་རྒྱས་ཀྱི་དཔལ་འདི་ལྟ་བུས་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཛད་ན་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་སྒྲོན་མེའི་ཡུ་བ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ཐོགས་ཤིང་། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱབ་དང་། གཡོན་ཕྱོགས་དང་། གཡས་ཕྱོགས་སུ་ཡང་ཐོགས་སོ།། ཛཱ་ཏི་དང་། སུ་མ་ནཱ་དང་། ཙམ་པ་ཀ་དང་། མ་ལླི་ཀཱ་དང་། ཨུཏྤལ་དམར་པོ་དང་། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་དང་། བ་ཀུ་ལ་དང་། སིནྡྷུ་ཝཱ་རའི་མེ་ཏོག་རྣམས་དང་། སྔོ་སེར་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་དྲི་ཞིམ་པོའི་ཕྱེ་མ་རྣམས་ནི། གླིང་བཞིར་ཁྱབ་པའི་སྤྲིན་ཆེན་པོ་ལས་བབས་པའི་ཆར་རྒྱུན་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་གཏོར་ཏོ།། ཡན་ལག་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་གྱི་ཡོན་ཏན་དང་འབྲེལ་བའི་བསྟོད་དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གང་བར་བྱས། ལྷ་དང་། མི་དང་། ཀླུ་དང་། མཁའ་ལྡིང་དང་། དྲི་ཟ་དང་། གནོད་སྦྱིན་ལ་སོགས་པའི་མིག་རྣམས་ཀྱིས་བདུད་རྩིའི་བཏུང་བ་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ།། གནས་འདིར་བཞུགས་ནས་ཚིག་འབྲུ་སྟོང་གིས་གཤེགས་པའི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པར་རིགས་སོ།། དེ་ལ་འདི་ནི་སྒོ་ཙམ་ཞིག་སྟེ། ‘‘Evaṃ sabbaṅgasampanno, kampayanto vasundharaṃ; Aheṭhayanto pāṇāni, yāti lokavināyako. དེ་ལྟར་ཡན་ལག་ཀུན་ལྡན་ཞིང་།། ས་གཞི་ཆེན་པོ་གཡོ་བྱེད་ལ།། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་མི་འཚེ་བར།། འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་གཤེགས་པར་འགྱུར།། ‘‘Dakkhiṇaṃ paṭhamaṃ pādaṃ, uddharanto narāsabhoGacchanto sirisampanno, sobhate dvipaduttamo. མི་ཡི་ཁྱུ་མཆོག་དཔལ་དང་ལྡན།། རྐང་གཉིས་གཙོ་བོ་གཤེགས་པའི་ཚེ།། གཡས་པའི་ཞབས་ནི་ཐོག་མ་རུ།། བཏེགས་ཏེ་མཛེས་པར་གཤེགས་པ་ལགས།། ‘‘Gacchato buddhaseṭṭhassa, heṭṭhāpādatalaṃ mudu; Samaṃ samphusate bhūmiṃ, rajasā nupalippati. སངས་རྒྱས་མཆོག་ཉིད་གཤེགས་པའི་ཚེ།། ཞབས་མཐིལ་འཇམ་པོ་ས་གཞི་ལ།། མཉམ་པར་རེག་པར་མཛད་པ་སྟེ།། རྡུལ་གྱིས་གོས་པར་མི་འགྱུར་རོ།། ‘‘Ninnaṭṭhānaṃ unnamati, gacchante lokanāyake; Unnatañca samaṃ hoti, pathavī ca acetanā. འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་གཤེགས་པའི་ཚེ།། ས་ཕྱོགས་དམའ་བ་མཐོན་པོར་འགྱུར།། མཐོ་བའང་མཉམ་པར་འགྱུར་བ་སྟེ།། ས་གཞི་སེམས་མེད་ཡིན་ན་ཡང་།། ‘‘Pāsāṇā sakkharā ceva, kathalā khāṇukaṇṭakā; Sabbe maggā vivajjanti, gacchante lokanāyake. རྡོ་དང་གསེག་མ་གྱོ་དུམ་དང་།། སྡོང་དུམ་ཚེར་མ་ལ་སོགས་པ།། འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་གཤེགས་པའི་ཚེ།། ལམ་ལས་ཐམས་ཅད་བྱོལ་བར་འགྱུར།། ‘‘Nātidūre uddharati, naccāsanne ca nikkhipaṃ; Aghaṭṭayanto niyyāti, ubho jāṇū ca gopphake. ཐག་རིང་བཏེགས་པར་མི་མཛད་ཅིང་།། ཧ་ཅང་ཉེ་བར་འཇོག་མི་མཛད།། པུས་མོ་གཉིས་དང་ལོང་བུ་རྣམས།། མ་རེག་པར་ནི་གཤེགས་པར་མཛད།། ‘‘Nātisīghaṃ pakkamati, sampannacaraṇo muni; Na cāpi saṇikaṃ yāti, gacchamāno samāhito. ཞབས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཕུན་ཚོགས་ཐུབ།། ཧ་ཅང་མྱུར་བར་མི་གཤེགས་ཤིང་།། ཧ་ཅང་དལ་བར་མི་གཤེགས་ཏེ།། མཉམ་པར་བཞག་ནས་གཤེགས་པ་ལགས།། ‘‘Uddhaṃ adho ca tiriyañca, disañca vidisaṃ tathā; Na pekkhamāno so yāti, yugamattañhi pekkhati. སྟེང་དང་འོག་དང་ཐད་ཀ་དང་།། ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་དག་ལ་ཡང་།། མི་གཟིགས་པར་ནི་གཤེགས་པ་སྟེ།། གཉའ་ཤིང་གང་ཙམ་ཉིད་ལ་གཟིགས།། ‘‘Nāgavikkantacāro [Pg.92] so, gamane sobhate jino; Cāruṃ gacchati lokaggo, hāsayanto sadevake. གླང་ཆེན་སྟབས་སུ་གཤེགས་པ་ཡི།། རྒྱལ་བ་གཤེགས་ཚེ་མཛེས་པ་སྟེ།། འཇིག་རྟེན་མཆོག་ཉིད་ལྷ་བཅས་རྣམས།། དགའ་བར་མཛད་ཅིང་མཛེས་པར་གཤེགས།། ‘‘Uḷurājāva sobhanto, catucārīva kesarī; Tosayanto bahū satte, puraṃ seṭṭhaṃ upāgamī’’ti. སྐར་མའི་རྒྱལ་པོ་ཟླ་བ་བཞིན།། རྐང་བཞི་རལ་པ་ཅན་སེང་བཞིན།། སེམས་ཅན་མང་པོ་ཚིམ་བྱེད་ཅིང་།། གྲོང་ཁྱེར་མཆོག་ཏུ་གཤེགས་སོ་ལོ།། Vaṇṇakālo nāma kiresa, evaṃvidhesu kālesu buddhassa sarīravaṇṇe vā guṇavaṇṇe vā dhammakathikassa thāmoyeva pamāṇaṃ. Cuṇṇiyapadehi vā gāthābandhena vā yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ vattabbaṃ. Dukkathitanti na vattabbaṃ. Appamāṇavaṇṇā hi buddhā. Tesaṃ buddhāpi anavasesato vaṇṇaṃ vattuṃ asamatthā, pageva itarā pajāti. Iminā sirivilāsena alaṅkatapaṭiyattaṃ sakyarājakulaṃ pavisitvā bhagavā pasannacittena janena gandhadhūmavāsacuṇṇādīhi pūjiyamāno santhāgāraṃ pāvisi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamī’’ti. འདི་ནི་དོན་དུ་བསྟོད་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་བུའི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུའི་བསྟོད་པ་འམ། ཡོན་ཏན་གྱི་བསྟོད་པ་བརྗོད་པ་ན། ཆོས་སྨྲ་བའི་མཐུ་ཉིད་ཚད་མ་ཡིན་ནོ།། ཚིག་ལྷུག་པའམ། ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་སྒོ་ནས་ཇི་ཙམ་ནུས་པ་དེ་ཙམ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞིང་། ཚིག་མང་པོ་སྨྲས་དྲགས་སོ་ཞེས་མི་བརྗོད་དོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་ཚད་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་མ་ལུས་པར་བརྗོད་པར་མི་ནུས་ན། སྐྱེ་བོ་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། དཔལ་གྱི་ཉམས་འདི་ལྟ་བུས་ལེགས་པར་བརྒྱན་ཅིང་བཀོད་པ་བྱས་ཏེ། ཤཱཀྱའི་རྒྱལ་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་གཤེགས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དད་པའི་སེམས་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་དྲི་དང་། བདུག་སྤོས། ཕྱེ་མ་ལ་སོགས་པས་མཆོད་བཞིན་དུ་ཚོམས་ཆེན་དུ་ཞུགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་གོས་བགོས་ཤིང་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བསྣམས་ཏེ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚོམས་ཆེན་གསར་པ་གང་ན་བ་དེར་གཤེགས་སོ།།" ཞེས་གསུངས་སོ།། Bhagavantaṃyeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā. Tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno gandhodakena nhāpetvā dukūlacumbaṭakena vodakaṃ katvā jātihiṅgulakena majjitvā rattakambalapaliveṭhite pīṭhe ṭhapitarattasuvaṇṇaghanapaṭimā viya ativirocittha. Ayaṃ panettha porāṇānaṃ vaṇṇabhaṇanamaggo – "བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་མདུན་དུ་བསུས་ཏེ་" ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མདུན་དུ་བཞག་པའོ།། དེར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དགེ་སློང་དང་དགེ་བསྙེན་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་བཞུགས་ཏེ། དྲི་ཆབ་ཀྱིས་སྐུ་ཁྲུས་གསོལ་ཞིང་། དར་དཀར་གྱི་རས་ཀྱིས་སྐུ་ཕྱིས་མཛད་དེ། མཚལ་གྱིས་བྱུགས་ནས། བལ་ལྭ་དམར་པོས་བཏུམས་པའི་ཁྲིའི་སྟེང་དུ་བཞག་པའི་གསེར་དམར་པོའི་སྐུ་བརྙན་བཞིན་དུ་ལྷག་པར་རབ་ཏུ་འབར་རོ།། འདི་ནི་འདིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བསྟོད་པ་བརྗོད་པའི་ལམ་སྟེ། ‘‘Gantvāna maṇḍalamāḷaṃ, nāgavikkantacāraṇo; Obhāsayanto lokaggo, nisīdi varamāsane. གླང་ཆེན་སྟབས་སུ་གཤེགས་པ་ཡི།། འཇིག་རྟེན་མཆོག་ཉིད་ཀུན་དགའ་རྭར།། གཤེགས་ནས་འོད་ཀྱིས་གསལ་མཛད་དེ།། གདན་མཆོག་ཉིད་ལ་བཞུགས་པར་གྱུར།། ‘‘Tahiṃ nisinno naradammasārathi,Devātidevo satapuññalakkhaṇo; Buddhāsane majjhagato virocati,Suvaṇṇanekkhaṃ viya paṇḍukambale. དེར་བཞུགས་གདུལ་བྱ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར།། ལྷ་ཡི་ཡང་ལྷ་བསོད་ནམས་བརྒྱ་མཚན་ལྡན།། སངས་རྒྱས་གདན་ལ་དབུས་སུ་བཞུགས་པ་ནི།། བལ་ལྭ་དམར་པོའི་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་བཞིན།། ‘‘Nekkhaṃ jambonadasseva, nikkhittaṃ paṇḍukambale; Virocati vītamalo, maṇiverocano yathā. བལ་ལྭ་དམར་པོའི་སྟེང་དུ་བཞག་པ་ཡི།། ཛམྦུ་ཆུ་བོའི་གསེར་གྱི་གདུ་བུ་བཞིན།། རྡུལ་བྲལ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་པའི།། ནོར་བུ་རིན་ཆེན་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཛེས།། ‘‘Mahāsālova [Pg.93] samphullo, nerurājāva’laṅkato; Suvaṇṇayūpasaṅkāso, padumo kokanado yathā. མེ་ཏོག་ཀུན་ཏུ་བཞད་པའི་ཤིང་སཱ་ལ།། རྒྱན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་རི་རྒྱལ་ལྷུན་པོ་དང་།། གསེར་གྱི་མཆོད་སྡོང་ལྟ་བུར་མཛེས་པ་སྟེ།། པད་མ་ཀོ་ཀ་ན་དཱ་དམར་པོ་བཞིན།། ‘‘Jalanto dīparukkhova, pabbatagge yathā sikhī; Devānaṃ pāricchattova, sabbaphullo virocatī’’ti. རབ་ཏུ་འབར་བའི་སྒྲོན་མེའི་སྡོང་པོ་བཞིན།། རི་ཡི་རྩེ་མོའི་མེ་ལྕེ་ཇི་བཞིན་དང་།། ལྷ་ཡི་ོངས་འདུ་ས་བརྟོལ་མེ་ཏོག་ནི།། ཀུན་ཏུ་བཞད་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མཛེས།། Kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāyāti ettha dhammakathā nāma santhāgārānumodanāpaṭisaṃyuttā pakiṇṇakakathā veditabbā. Tadā hi bhagavā ākāsagaṅgaṃ otārento viya pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya mahājambuṃ matthake gahetvā cālento viya yojanikaṃ madhubhaṇḍaṃ cakkayantena pīḷetvā madhupānaṃ pāyamāno viya kapilavatthuvāsīnaṃ sakyānaṃ hitasukhāvahaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathesi. ‘‘Āvāsadānaṃ nāmetaṃ, mahārāja, mahantaṃ, tumhākaṃ āvāso mayā paribhutto, bhikkhusaṅghena ca paribhutto, mayā ca bhikkhusaṅghena ca paribhutto pana dhammaratanena paribhuttoyevāti tīhi ratanehi paribhutto nāma hoti. Āvāsadānasmiñhi dinne sabbadānaṃ dinnameva hoti. Bhummaṭṭhakapaṇṇasālāya vā sākhāmaṇḍapassa vāpi ānisaṃso nāma paricchindituṃ na sakkā. Āvāsadānānubhāvena hi bhave bhave nibbattassāpi sambādhitagabbhavāso na hoti, dvādasahattho ovarako viya mātukucchi asambādhova hotī’’ti. Evaṃ nānānayavicittaṃ bahuṃ dhammiṃ kathaṃ kathetvā – སེར་སྐྱའི་གྲོང་གི་ཤཱཀྱ་རྣམས་ལ་མཚན་མོ་མང་པོར་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གྱིས་ ཞེས་པ་འདིར། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་ ཞེས་པ་ནི་ཚོམས་ཆེན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། དེའི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནམ་མཁའི་གངྒཱ་ས་ལ་འབེབས་པ་བཞིན་དང་། ས་ཡི་བཅུད་ཡར་འཐེན་པ་བཞིན་དང་། ཤིང་ཛམྦུ་ཆེན་པོའི་རྩེ་མོ་ནས་བཟུང་སྟེ་གཡོ་བ་བཞིན་དང་། དཔག་ཚད་གཅིག་ཡོད་པའི་སྦྲང་རྩིའི་སྣོད་འཁོར་ལོའི་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས་བཙིར་ཏེ་སྦྲང་རྩིའི་བཏུང་བ་སྦྱིན་པ་བཞིན་དུ། སེར་སྐྱའི་གྲོང་ཁྱེར་ན་གནས་པའི་ཤཱཀྱ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་པ་དང་བདེ་བར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་པ་གསུངས་སོ།། རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ། གནས་སྦྱིན་པ་འདི་ནི་ཆེན་པོ་སྟེ། ཁྱེད་ཀྱི་གནས་འདི་ནི་ངས་ཀྱང་སྤྱད་ལ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་ཀྱང་སྤྱད་དོ།། ངས་དང་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱིས་སྤྱད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་གིས་སྤྱད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱིས་སྤྱད་པ་ཞེས་བྱའོ།། གནས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་བྱིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ས་ལ་བརྩེགས་པའི་ལོ་མའི་སྤྱིལ་བུ་འམ། ཡལ་གའི་སྤྱིལ་བུའི་ཕན་ཡོན་ཀྱང་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཚད་བཟུང་བར་མི་ནུས་སོ།། གནས་སྦྱིན་པའི་མཐུ་ལས་སྐྱེ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་བླངས་ན་ཡང་། མངལ་གྱི་གནས་དོག་པོར་མི་འགྱུར་ཏེ། མའི་མངལ་ནི་ཁྲུ་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཁང་ཆུང་བཞིན་དུ་དོག་པོ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།། ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དུ་མས་མཛེས་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་མང་པོ་གསུངས་ནས། ‘‘Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti, tato vāḷamigāni ca; Sirīsape ca makase, sisire cāpi vuṭṭhiyo. གྲང་དང་ཚ་བ་སེལ་བྱེད་ཅིང་།། དེ་བཞིན་གཅན་གཟན་གདུག་པ་དང་།། ལྟོ་འགྲོ་སྦྲང་བུ་ལ་སོགས་དང་།། གྲང་བའི་དུས་ཀྱི་ཆར་པ་སེལ།། ‘‘Tato vātātapo ghoro, sañjāto paṭihaññati; Leṇatthañca sukhatthañca, jhāyituñca vipassituṃ. དེ་བཞིན་རླུང་དང་ཉི་མ་དྲག། བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་སེལ་བར་བྱེད།། སྐྱོབ་པའི་དོན་དང་བདེ་བའི་དོན།། བསམ་གཏན་སྒོམ་དང་ལྷག་མཐོང་ཕྱིར།། ‘‘Vihāradānaṃ saṅghassa, aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ; Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano. དགེ་འདུན་དག་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་།། སྦྱིན་པ་མཆོག་ཅེས་སངས་རྒྱས་བསྔགས།། དེ་ཕྱིར་རང་གི་དོན་མཐོང་བའི།། མཁས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཡིན་པས།། ‘‘Vihāre kāraye ramme, vāsayettha bahussute; Tesaṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca. ཡིད་འོང་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས་ཏེ།། མང་དུ་ཐོས་པ་གནས་སུ་གཞུག། དེ་དག་རྣམས་ལ་བཟའ་བཏུང་དང་།། ཆོས་གོས་མལ་ཆ་གདན་རྣམས་དང་།། ‘‘Dadeyya [Pg.94] ujubhūtesu, vippasannena cetasā; Te tassa dhammaṃ desenti, sabbadukkhāpanūdanaṃ; Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya, parinibbāti anāsavo’’ti. (cūḷava. 295) – དྲང་པོར་གཤེགས་པ་རྣམས་ཉིད་ལ།། དད་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྦྱིན་པར་བྱ།། དེ་དག་གིས་ནི་དེ་ཉིད་ལ།། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་སེལ་ཆོས་སྟོན་ཏེ།། གང་ཞིག་འདི་རུ་ཆོས་ཤེས་ནས།། ཟག་པ་མེད་པར་མྱ་ངན་འདའ།། ཞེས་གསུངས་སོ།། Evaṃ ‘‘ayampi āvāse ānisaṃso, ayampi āvāse ānisaṃso’’ti bahudeva rattiṃ atirekataraṃ diyaḍḍhayāmaṃ āvāsānisaṃsakathaṃ kathesi. Tattha imā tāva gāthāva saṅgahaṃ āruḷhā, pakiṇṇakadhammadesanā pana saṅgahaṃ nārohati. Sandassetvātiādīni vuttatthāneva. དེ་ལྟར་ འདི་ཡང་གནས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཡིན། འདི་ཡང་གནས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཡིན་ ཞེས་མཚན་མོ་མང་པོར་ཐུན་ཕྱེད་དང་གཉིས་ལྷག་གི་རིང་ལ་གནས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་བསྟན་པའི་ཆོས་ཀྱི་གཏམ་གསུངས་སོ།། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་ཉིད་བཀའ་བསྡུ་བར་བཅུག་པ་ཡིན་གྱི། ཆོས་ཀྱི་གཏམ་སྣ་ཚོགས་པ་ནི་བཀའ་བསྡུ་བར་མ་བཅུག་གོ། ཡང་དག་པར་བསྟན་ཏེ་ ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ནི་གོང་དུ་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། Abhikkantāti atikkantā dve yāmā gatā. Yassa dāni kālaṃ maññathāti yassa tumhe gamanassa kālaṃ maññatha, gamanakālo tumhākaṃ, gacchathāti vuttaṃ hoti. Kasmā pana bhagavā te uyyojesīti? Anukampāya. Sukhumālā hi te, tiyāmarattiṃ nisīditvā vītināmentānaṃ sarīre ābādho uppajjeyya. Bhikkhusaṅghopi mahā, tassa ṭhānanisajjānaṃ okāso laddhuṃ vaṭṭatīti ubhayānukampāya uyyojesi. «མཐར་ཕྱིན་པ་»ཞེས་པ་ནི་ཐུན་གཉིས་འདས་ཤིང་སོང་བའོ། །«ད་ནི་གང་གི་དུས་ལ་བབ་པར་སེམས་པ་»ཞེས་པ་ནི་ཁྱེད་ཅག་གཤེགས་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་ན། ཁྱེད་ཅག་གཤེགས་པའི་དུས་ལ་བབ་པས་གཤེགས་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་གསུངས་པ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་བཏང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྙིང་རྗེའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ཁོང་ཚོ་ནི་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་ཤིང་གཉོམ་ཆུང་བ་ཤ་སྟག་ཡིན་པས། མཚན་མོ་ཐུན་གསུམ་པོར་བསྡད་དེ་དུས་འདས་པར་བྱས་ན། ལུས་ལ་ན་ཚ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་ཡིན་པས། དེ་དག་ལངས་པ་དང་འདུག་པའི་གོ་སྐབས་ཐོབ་པར་རིགས་སོ་ཞེས་གཉིས་ཀར་སྙིང་བརྩེ་བའི་ཕྱིར་བཏང་བར་མཛད་དོ།། Vigatathinamiddhoti tatra kira bhikkhū yāmadvayaṃ ṭhitāpi nisinnāpi acālayiṃsu, pacchimayāme pana āhāro pariṇamati, tassa pariṇatattā bhikkhusaṅgho vigatathinamiddho jātoti akāraṇametaṃ. Buddhānañhi kathaṃ suṇantassa kāyikacetasikadarathā na honti, kāyacittalahutādayo uppajjanti, tena tesaṃ dve yāme ṭhitānampi nisinnānampi dhammaṃ suṇantānaṃ thinamiddhaṃ vigataṃ, pacchimayāmepi sampatte tathā vigatameva jātaṃ. Tenāha ‘‘vigatathinamiddho’’ti. «རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་བྲལ་བ་»ཞེས་པ་ནི། དེར་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་ཐུན་གཉིས་པོར་ལངས་ཏེ་འམ་འདུག་སྟེ་མ་གཡོས་པར་གནས་ཤིང་། ཐུན་ཐ་མར་ཟས་འཇུ་བར་འགྱུར་ལ། ཟས་བཅུད་དེ་ཉིད་ཞུ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་ཟེར་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་ཆོས་ཉན་པ་པོ་ལ་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་ངལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་མི་འབྱུང་ཞིང་། ལུས་སེམས་ཡང་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཐུན་གཉིས་པོར་ལངས་པའམ་འདུག་ནས་ཆོས་ཉན་པ་དེ་དག་གི་རྨུགས་གཉིད་སངས་ཤིང་། ཐུན་ཐ་མ་ལ་བབ་པའི་ཚེའང་དེ་བཞིན་དུ་སངས་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ «རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་བྲལ་བ་»ཞེས་གསུངས་སོ།། Piṭṭhi me āgilāyatīti kasmā āgilāyati? Bhagavato hi chabbassāni mahāpadhānaṃ padahantassa mahantaṃ kāyadukkhaṃ ahosi, athassa aparabhāge mahallakakāle piṭṭhivāto uppajjīti. Akāraṇaṃ vā etaṃ. Pahoti hi bhagavā uppannaṃ vedanaṃ vikkhambhetvā ekampi dvepi sattāhāni ekapallaṅkena nisīdituṃ. Santhāgārasālaṃ pana catūhi iriyāpathehi paribhuñjitukāmo ahosi. Tattha pādadhovanaṭṭhānato yāva dhammāsanā agamāsi, ettake ṭhāne gamanaṃ nipphannaṃ. Dhammāsanaṃ pattaṃ thokaṃ ṭhatvā nisīdi, ettake ṭhāne ṭhānaṃ nipphannaṃ. Dveyāmaṃ dhammāsane nisīdi, ettake ṭhāne [Pg.95] nisajjā nipphannā. Idāni dakkhiṇena passena thokaṃ nipanne sayanaṃ nipphajjissatīti evaṃ catūhi iriyāpathehi paribhuñjitukāmo ahosi. Upādinnakasarīrañca nāma ‘‘no āgilāyatī’’ti na vattabbaṃ, tasmā ciranisajjāya sañjātaṃ appakampi āgilāyanaṃ gahetvā evamāha. «ངའི་རྒྱབ་ན་བར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་པ་ནི། ཅིའི་ཕྱིར་ན་བ་ཡིན་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོ་དྲུག་གི་རིང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བརྩམས་པས་ལུས་ལ་ཟུག་རྔུ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། དེ་ནས་ཕྱིས་སུ་སྐུ་བགྲེས་པའི་ཚེ་རྒྱབ་ཀྱི་རླུང་ནད་ལྡང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཡང་ན་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཚོར་བ་སྐྱེས་པ་རྣམས་བཀག་སྟེ། སྐྱིལ་ཀྲུང་གཅིག་གིས་ཞག་བདུན་ཕྲག་གཅིག་གམ་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལའང་བཞུགས་པར་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་ཚོགས་ཁང་ཆེན་པོ་དེ་སྤྱོད་ལམ་བཞི་ཆར་གྱིས་སྤྱོད་པར་བཞེད་པ་ཡིན། དེར་ཞབས་བསིལ་བའི་ས་ནས་ཆོས་ཁྲིའི་བར་དུ་གཤེགས་པས་འགྲོ་བའི་སྤྱོད་ལམ་གྲུབ། ཆོས་ཁྲིར་ཕེབས་ནས་ཅུང་ཟད་བཞེངས་ཏེ་བཞུགས་པས་ལངས་པའི་སྤྱོད་ལམ་གྲུབ། ཆོས་ཁྲིའི་སྟེང་དུ་ཐུན་གཉིས་ཀྱི་རིང་བཞུགས་པས་འདུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་གྲུབ། ད་ནི་གློ་གཡས་པ་འོག་ཏུ་བྱས་ཏེ་ཅུང་ཟད་ཉལ་ན་ཉལ་བའི་སྤྱོད་ལམ་ཡང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་སัญམ་དུ་སྤྱོད་ལམ་བཞི་ཆར་གྱིས་སྤྱོད་པར་བཞེད་པ་ཡིན། གཞན་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ལུས་འདི་ཉིད་ལ་«ན་ཚ་མི་འབྱུང་»ཞེས་བརྗོད་དུ་མི་རུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཡུན་རིང་དུ་བཞུགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ན་ཟུག་ཆུང་ངུ་དེ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ།། Saṅghāṭiṃ paññāpetvāti santhāgārassa kira ekapasse te rājāno paṭasāṇiṃ parikkhipāpetvā kappiyamañcakaṃ paññāpetvā kappiyapaccattharaṇena attharitvā upari suvaṇṇatārakagandhamālādidāmapaṭimaṇḍitaṃ vitānaṃ bandhitvā gandhatelappadīpaṃ āropayiṃsu, ‘‘appeva nāma satthā dhammāsanato vuṭṭhāya thokaṃ vissamanto idha nipajjeyya, evaṃ no imaṃ santhāgāraṃ bhagavatā catūhi iriyāpathehi paribhuttaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissatī’’ti. Satthāpi tadeva sandhāya tattha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nipajji. Uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvāti ‘‘ettakaṃ kālaṃ atikkamitvā vuṭṭhahissāmī’’ti vuṭṭhānasaññaṃ citte ṭhapetvā, tañca kho aniddāyantova therassa dhammakathaṃ suṇamāno. «ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་བཏིང་ནས་»ཞེས་པ་ནི། ཚོགས་ཁང་གི་གློ་གཅིག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་གིས་རས་ཀྱི་ཡོལ་བ་བསྐོར་དུ་བཅུག རུང་བའི་ཁྲི་བཤམས་ཏེ་རུང་བའི་གདན་བཏིང་ཞིང་། སྟེང་དུ་གསེར་གྱི་སྐར་མ་དང་། སྤོས་དང་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལ་སོགས་པས་བརྒྱན་པའི་བླ་རེ་བྲེས་ཏེ། དྲི་ཞིམ་པོའི་བྱུག་སྤོས་ཀྱི་སྒྲོན་མེ་བཏེགས་ནས། «ཅི་སྟེ་སྟོན་པ་ཆོས་ཁྲི་ལས་བཞེངས་ཏེ་ཅུང་ཟད་ངལ་གསོ་བའི་ཕྱིར་འདིར་གཟིམ་པར་མཛད་ན། དེ་ལྟར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤྱོད་ལམ་བཞི་ཆར་གྱིས་སྤྱད་པའི་ཚོགས་ཁང་འདི་ཉིད་ངེད་ཅག་གི་ཡུན་རིང་གི་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་»སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །སྟོན་པས་ཀྱང་དེ་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་དེར་ཆོས་གོས་སྣམ་སྦྱར་བཏིང་སྟེ་གཟིམ་མོ། །«ལྡང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་»ཞེས་པ་ནི། «དུས་འདི་ཙམ་ཞིག་འདས་པ་ན་ང་ལྡང་བར་བྱའོ་»སྙམ་དུ་ལྡང་བའི་འདུ་ཤེས་སེམས་ལ་བཞག་ནས། གཉིད་མ་ལོག་པར་གནས་བརྟན་གྱི་ཆོས་བཤད་ཉན་བཞིན་དུ་དེ་ལྟར་མཛད་དོ།། Avassutapariyāyanti avassutassa pariyāyaṃ, avassutassa kāraṇanti attho. Adhimuccatīti kilesādhimuccanena adhimuccati, giddho hoti. Byāpajjatīti byāpādavasena pūticitto hoti. Cakkhutoti cakkhubhāvena. Māroti kilesamāropi devaputtamāropi. Otāranti vivaraṃ. Ārammaṇanti paccayaṃ. Naḷāgāratiṇāgāraṃ viya hi savisevanāni āyatanāni, tiṇukkā viya kilesuppattirahaṃ ārammaṇaṃ, tiṇukkāya ṭhapitaṭhapitaṭṭhāne aṅgārassujjalanaṃ viya ārammaṇe āpāthamāgate kilesānaṃ uppatti. Tena vuttaṃ labhetha māro otāranti. «ཉོན་མོངས་པས་བརླན་པའི་རྣམ་གྲངས་»ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པས་བརླན་པའི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། བརླན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །«མོས་པར་བྱེད་»ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པས་མོས་པར་བྱེད་པ་སཏེ། ཆགས་པར་འགྱུར་བའོ། །«གནོད་སེམས་སྐྱེ་»ཞེས་པ་ནི་གནོད་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་སེམས་རུལ་བར་འགྱུར་བའོ། །«མིག་ལས་»ཞེས་པ་ནི་མིག་གི་དངོས་པོ་ལས་སོ། །«བདུད་»ཅེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་དང་ལྷའི་བུ་ཉིད་ཀྱི་བདུད་དོ། །«གླགས་»ཞེས་པ་ནི་བུ་གའམ་སྐབས་སོ། །«དམིགས་པ་»ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ནོ། །འདི་ལྟར་འདམ་རྩྭའི་ཁྱིམ་མམ་རྩྭ་ཁྱིམ་བཞིན་དུ་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བལྟ་བར་བྱ་ལ། རྩྭ་སྒྲོན་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བར་འོས་པའི་དམིགས་པ་བལྟ་བར་བྱ་ཞིང་། རྩྭ་སྒྲོན་གང་དུ་བཞག་པ་དེར་ཁྱིམ་འབར་བ་བཞིན་དུ། དམིགས་པ་ཡུལ་དུ་སྣང་བར་གྱུར་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ «བདུད་ཀྱིས་གླགས་རྙེད་པར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་གསུངས་སོ།། Sukkapakkhe bahalamattikapiṇḍāvalepanaṃ kūṭāgāraṃ viya nibbisevanāni āyatanāni, tiṇukkā viya vuttapakārārammaṇaṃ, tiṇukkāya ṭhapitaṭhapitaṭṭhāne nibbāpanaṃ viya nibbisevanānaṃ āyatanānaṃ ārammaṇe āpāthamāgate kilesapariḷāhassa anuppatti. Tena vuttaṃ neva labhetha māro otāranti. དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ལ། འཇིམ་པ་མཐུག་པོས་བྱུགས་པའི་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་བཞིན་དུ་ཡུལ་ལ་མི་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་བལྟ་བར་བྱ་ལ། རྩྭ་སྒྲོན་བཞིན་དུ་བཤད་མ་ཐག་པའི་དམིགས་པ་བལྟ་བར་བྱ་ཞིང་། རྩྭ་སྒྲོན་གང་དུ་བཞག་པ་དེར་རང་བཞིན་གྱིས་གཟིམ་པ་བཞིན་དུ། ཡུལ་ལ་མི་སྤྱོད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡུལ་དུ་སྣང་བར་གྱུར་ཚེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཚ་གདུང་མི་སྐྱེ་བར་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་ «བདུད་ཀྱིས་གླགས་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་རྙེད་དོ་»ཞེས་གསུངས་སོ།། 7. Dukkhadhammasuttavaṇṇanā ༧. སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 244. Sattame [Pg.96] dukkhadhammānanti dukkhasambhavadhammānaṃ. Pañcasu hi khandhesu sati chedanavadhabandhanādibhedaṃ dukkhaṃ sambhavati, tasmā te dukkhasambhavadhammattā dukkhadhammāti vuccanti. Tathā kho panassāti tenākārenassa. Yathāssa kāme passatoti yenākārenassa kāme passantassa. Yathā carantanti yenākārena cārañca vihārañca anubandhitvā carantaṃ. Aṅgārakāsūpamā kāmā diṭṭhā hontīti pariyeṭṭhimūlakassa ceva paṭisandhimūlakassa ca dukkhassa vasena aṅgārakāsu viya mahāpariḷāhāti diṭṭhā honti. Kāme pariyesantānañhi nāvāya mahāsamuddogāhanaajapathasaṅkupathapaṭipajjanaubhatobyūḷhasaṅgāmapakkhandanādivasena pariyeṭṭhimūlakampi, kāme paribhuñjantānaṃ kāmaparibhogacetanāya catūsu apāyesu dinnapaṭisandhimūlakampi mahāpariḷāhadukkhaṃ uppajjati. Evametassa duvidhassāpi dukkhassa vasena aṅgārakāsu viya mahāpariḷāhāti diṭṭhā honti. ༢༤༤. མདོ་བདུན་པ་ལ། «སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་རྣམས་»ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡོད་ན་གཅོད་པ་དང་། གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་སྐྱེ་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ། །«དེ་ལྟར་ཁོ་ནར་གྱུར་པ་»ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དེས་སོ། །«འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་»ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བའོ། །«སྤྱོད་པ་བཞིན་དུ་»ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་དང་གནས་པ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་སྤྱོད་པའོ། །«འདོད་པ་རྣམས་མེ་མུར་གྱི་འོབས་ལྟར་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་པ་ནི། འཚོལ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ཀྱི་དབང་གིས། མེ་མུར་གྱི་འོབས་བཞིན་དུ་ཚ་གདུང་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་བའོ། །འདི་ལྟར་འདོད་པ་འཚོལ་བ་རྣམས་ལ་གྲུས་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་བགྲོད་པ་དང་། ར་སྐྱེས་ཀྱི་ལམ་དང་གཟེར་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་ནས་གཡུལ་སྤྲོད་པའི་ནང་དུ་མཆོང་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་འཚོལ་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་སེམས་པའི་དབང་གིས་ངན་སོང་བཞིར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྩ་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཚ་གདུང་ཆེན་པོའི་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་འདིའི་དབང་གིས་མེ་མུར་གྱི་འོབས་བཞིན་དུ་ཚ་གདུང་ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ།། Dāyanti aṭaviṃ. Puratopi kaṇṭakoti purimapasse vijjhitukāmo viya āsannaṭṭhāneyeva ṭhitakaṇṭako. Pacchatotiādīsupi eseva nayo. Heṭṭhā pana pādehi akkantaṭṭhānassa santike, na akkantaṭṭhāneyeva. Evaṃ so kaṇṭakagabbhaṃ paviṭṭho viya bhaveyya. Mā maṃ kaṇṭakoti mā maṃ kaṇṭako vijjhīti kaṇṭakavedhaṃ rakkhamāno. «ནགས་ཁྲོད་»ཞེས་པ་ནི་ཚལ་ལོ། །«མདུན་ནའང་ཚེར་མ་ཡོད་»ཞེས་པ་ནི་མདུན་ཕྱོགས་སུ་འབིགས་པར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཉེ་བའི་སར་གནས་པའི་ཚེར་མའོ། །«རྒྱབ་ནའང་»ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོག་ཏུ་ནི་རྐང་པས་བརྫིས་པའི་གནས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་ན་ཡོད་པ་སྟེ། བརྫིས་པའི་གནས་ཉིད་ཁོ་ན་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་སྐྱེས་བུ་དེ་ཚེར་མའི་ཚལ་དུ་ཞུགས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །«བདག་ལ་ཚེར་མས་»ཞེས་པ་ནི་«བདག་ལ་ཚེར་མས་མ་ཕིགས་ཤིག་»ཅེས་ཚེར་མས་འབིགས་པ་ལས་སྲུང་བའོ།། Dandho, bhikkhave, satuppādoti satiyā uppādoyeva dandho, uppannamattāya pana tāya kāci kilesā niggahitāva honti, na saṇṭhātuṃ sakkonti. Cakkhudvārasmiñhi rāgādīsu uppannesu dutiyajavanavārena ‘‘kilesā me uppannā’’ti ñatvā tatiye javanavāre saṃvarajavanaṃyeva javati. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ vipassako tatiyajavanavāre kilese niggaṇheyya. Cakkhudvāre pana iṭṭhārammaṇe āpāthagate bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā āvajjanādīsu uppannesu voṭṭhabbanānantaraṃ sampattakilesajavanavāraṃ nivattetvā kusalameva uppādeti. Āraddhavipassakānañhi ayamānisaṃso bhāvanāpaṭisaṅkhāne patiṭṭhitabhāvassa. «དགེ་སློང་དག དྲན་པ་སྐྱེ་བ་ནི་བུལ་བའོ།»ཞེས་པ་ནི་དྲན་པ་སྐྱེ་བ་ཉིད་བུལ་བ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་དྲན་པ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཞིང་། གནས་པར་མི་ནུས་སོ། །འདི་ལྟར་མིག་གི་སྒོར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་ཚེ། གོ་བའི་ཡིད་བྱེད་ཐེངས་གཉིས་པས་«བདག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེས་སོ་»ཞེས་ཤེས་ནས། ཐེངས་གསུམ་པའི་ཚེ་སྡོམ་པའི་ཡིད་བྱེད་ཁོ་ན་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མཐོང་སྒོམ་པ་པོས་གོ་བའི་ཡིད་བྱེད་ཐེངས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ནི་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་མིག་གི་སྒོར་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་ཚེ། ཀུན་གཞིའི་རྒྱུན་བཟློག་ནས་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་པ་དང་། རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་རྗེས་ཐོགས་ཉིད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་ཡིད་བྱེད་བཟློག་ནས། དགེ་བའི་ཡིད་བྱེད་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །འདི་ནི་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་པའི་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་བསྒོམ་པའི་སོ་སོར་རྟོག་པ་ལ་བརྟན་པར་གནས་པའི་ཕན་ཡོན་ཡིན་ནོ།། Abhihaṭṭhuṃ [Pg.97] pavāreyyunti sudinnattherassa viya raṭṭhapālakulaputtassa viya ca kāyena vā satta ratanāni abhiharitvā vācāya vā ‘‘amhākaṃ dhanato yattakaṃ icchasi, tattakaṃ gaṇhā’’ti vadantā pavāreyyuṃ. Anudahantīti sarīre paliveṭhitattā uṇhapariḷāhaṃ janetvā anudahanti. Sañjātasede vā sarīre laggantā anusentītipi attho. Yañhi taṃ, bhikkhave, cittanti idaṃ yasmā citte anāvaṭṭante puggalassa āvaṭṭanaṃ nāma natthi. Evarūpañhi cittaṃ anāvaṭṭanti, tasmā vuttaṃ. Iti imasmiṃ sutte vipassanābalameva dīpitaṃ. «མངོན་པར་བསྒྲུབས་ཏེ་སྟོབ་པར་བྱེད་»ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་བཟང་བྱིན་ནམ། ཡུལ་སྐྱོང་གི་བུ་བཞིན་དུ། ལུས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་མངོན་པར་བསྒྲུབས་ཏེ་འམ། ངག་གིས་«ངེད་ཅག་གི་ནོར་ལས་ཇི་ཙམ་འདོད་པ་དེ་ཙམ་ལོངས་ཤིག་»ཅེས་སྨྲས་ཏེ་སྟོབ་པར་བྱེད་པའོ། །«རྗེས་སུ་སྲེག་པར་བྱེད་»ཞེས་པ་ནི། ལུས་ལ་དཀྲིས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚ་བའི་གདུང་བ་བསྐྱེད་དེ་རྗེས་སུ་སྲེག་པར་བྱེད་པའོ། །ཡང་ན་རྔུལ་ཆུ་ཐོན་པའི་ལུས་ལ་འབྱར་ཏེ་གནས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པའང་དོན་ཏོ། །«དགེ་སློང་དག སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་»ཞེས་པ་འདི་ནི། སེམས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་ན་གང་ཟག་ཕྱིར་ལྡོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་འདྲའི་སེམས་ནི་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟར་མདོ་འདིར་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་སོ།། 8. Kiṃsukopamasuttavaṇṇanā ༨. ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 245. Aṭṭhame dassananti paṭhamamaggassetaṃ adhivacanaṃ. Paṭhamamaggo hi kilesapahānakiccaṃ sādhento paṭhamaṃ nibbānaṃ passati, tasmā dassananti vuccati. Gotrabhuñāṇaṃ pana kiñcāpi maggato paṭhamataraṃ passati, passitvā pana kattabbakiccassa kilesapahānassa abhāvena na dassananti vuccati. Apica cattāropi maggā dassanameva. Kasmā? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṃ visujjhati, phalakkhaṇe visuddhaṃ. Sakadāgāmianāgāmiarahattamaggakkhaṇe visujjhati, phalakkhaṇe visuddhanti evaṃ kathentānaṃ bhikkhūnaṃ sutvā so bhikkhu ‘‘ahampi dassanaṃ visodhetvā arahattaphale patiṭṭhito dassanavisuddhikaṃ nibbānaṃ sacchikatvā viharissāmī’’ti taṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā evaṃ pucchi. So phassāyatanakammaṭṭhāniko channaṃ phassāyatanānaṃ vasena rūpārūpadhamme pariggahetvā arahattaṃ patto. Ettha hi purimāni pañca āyatanāni rūpaṃ, manāyatanaṃ arūpaṃ. Iti so attanā adhigatamaggameva kathesi. ༢༤༥. མདོ་བརྒྱད་པ་ལ། «མཐོང་བ་»ཞེས་པ་ནི་ལམ་དང་པོའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལམ་དང་པོས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་བཞིན་དུ་ཐོག་མར་མྱང་འདས་མཐོང་བས། དེའི་ཕྱིར་«མཐོང་བ་»ཞེས་བྱའོ། །རིགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི་ལམ་ལས་ཀྱང་སྔ་བར་མཐོང་མོད། འོན་ཀྱང་མཐོང་ནས་བྱ་བར་བྱ་བ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་«མཐོང་བ་»ཞེས་མི་བྱའོ། །གཞན་ཡང་ལམ་བཞི་ཆར་ནི་མཐོང་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྨྲ་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ལས་ཐོས་ནས། དགེ་སློང་དེས་«བདག་ཀྱང་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པར་བྱས་ཏེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་ནས་མཐོང་བ་རྣམ་དག་གི་མྱང་འདས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་གནས་པར་བྱའོ་»སྙམ་ནས། དགེ་སློང་དེ་ལ་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དེ་ལྟར་དྲིས་སོ། །རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ལས་ཉོན་ཅན་གྱི་དགེ་སློང་དེ་ནི། རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་བཟུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ཡིན། འདིར་སྔ་མ་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་ནི་གཟུགས་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལྟར་ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་ཉིད་བཤད་དོ།། Asantuṭṭhoti padesasaṅkhāresu ṭhatvā kathitattā asantuṭṭho. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ayaṃ padesasaṅkhāresu ṭhatvā kathesi. Sakkā nu kho padesasaṅkhāresu ṭhatvā dassanavisuddhikaṃ nibbānaṃ pāpuṇitu’’nti? Tato naṃ pucchi – ‘‘āvuso, tvaṃyeva nu kho idaṃ dassanavisuddhikaṃ nibbānaṃ jānāsi, udāhu aññepi jānantā atthī’’ti. Atthāvuso, asukavihāre asukatthero nāmāti. So tampi upasaṅkamitvā pucchi. Etenupāyena aññampi aññampīti. «མ་ཚིམ་པ་»ཞེས་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནས་ཏེ་བཤད་པའི་ཕྱིར་མ་ཚིམ་པའོ། །འདི་ལྟར་ཁོང་གི་ཡིད་ལ་«འདི་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནས་ཏེ་སྨྲས་ན། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནས་ཏེ་མཐོང་བ་རྣམ་དག་གི་མྱང་འདས་ཐོབ་པར་ནུས་སམ་»སྙམ་དུ་བྱུང་ངོ་། །དེ་ནས་ཁོང་གིས་དེ་ལ་«ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཉིད་ཁོ་ནས་མཐོང་བ་རྣམ་དག་གི་མྱང་འདས་འདི་ཤེས་སམ། འོན་ཏེ་གཞན་ཡང་ཤེས་པ་ཡོད་དམ་»ཞེས་དྲིས་སོ། །«ཚེ་དང་ལྡན་པ། གཙུག་ལག་ཁང་ཆེ་གེ་མོ་ན་གནས་བརྟན་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ་»ཞེས་སྨྲས་པ་ན། ཁོང་གིས་དེ་ལའང་ཉེ་བར་བཅར་ཏེ་དྲིས་སོ། །ཐབས་འདིས་གཞན་དང་གཞན་ལའང་དྲིས་སོ།། Ettha [Pg.98] ca dutiyo pañcakkhandhakammaṭṭhāniko rūpakkhandhavasena rūpaṃ, sesakkhandhavasena nāmanti nāmarūpaṃ vavatthapetvā anukkamena arahattaṃ patto. Tasmā sopi attanā adhigatamaggameva kathesi. Ayaṃ pana ‘‘imesaṃ aññamaññaṃ na sameti, paṭhamena sappadesasaṅkhāresu ṭhatvāva kathitaṃ, iminā nippadesesū’’ti asantuṭṭho hutvā tatheva taṃ pucchitvā pakkāmi. འདིར་དགེ་སློང་གཉིས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་ལས་ཉོན་ཅན་ཡིན་པས། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་དང་། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་མིང་སྟེ། མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་བཞག་ནས་རིམ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་ཉིད་བཤད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདི་ནི་«འདི་དག་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་ཏེ། དང་པོས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གནས་ཏེ་བཤད་ལ། འདིས་ནི་མ་ལུས་པའི་འདུ་བྱེད་ལ་གནས་ཏེ་བཤད་དོ་»སྙམ་དུ་མ་ཚིམ་པར་གྱུར་ནས། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་དྲིས་ཏེ་སོང་ངོ་།། Tatiyo mahābhūtakammaṭṭhāniko cattāri mahābhūtāni saṅkhepato ca vitthārato ca pariggahetvā arahattaṃ patto, tasmā ayampi attanā adhigatamaggameva kathesi. Ayaṃ pana ‘‘imesaṃ aññamaññaṃ na sameti, paṭhamena sappadesasaṅkhāresu ṭhatvā kathitaṃ, dutiyena nippadesesu, tatiyena atisappadesesū’’ti asantuṭṭho hutvā tatheva taṃ pucchitvā pakkāmi. དགེ་སློང་གསུམ་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ལས་ལྡན་པ་ཞིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་བསྡུས་པ་དང་རྒྱས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་བཟུང་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་འདིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་ཉིད་བཤད་དོ། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ “འདི་དག་གི་ཚིག་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་ཏེ། དང་པོས་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་གནས་ནས་བཤད་ལ། གཉིས་པས་ནི་ལྷག་མ་མེད་པ་རྣམས་ལ། གསུམ་པས་ནི་ལྷག་མ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་རྣམས་ལ་གནས་ནས་བཤད་དོ།” ཞེས་མི་ཚིམ་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལ་དྲིས་ནས་གཤེགས་སོ།། Catuttho tebhūmakakammaṭṭhāniko. Tassa kira samappavattā dhātuyo ahesuṃ, kallasarīraṃ balapattaṃ, kammaṭṭhānānipissa sabbāneva sappāyāni, atītā vā saṅkhārā hontu anāgatā vā paccuppannā vā kāmāvacarā vā rūpāvacarā vā arūpāvacarā vā, sabbepi sappāyāva. Asappāyakammaṭṭhānaṃ nāma natthi. Kālesupi purebhattaṃ vā hotu pacchābhattaṃ vā paṭhamayāmādayo vā, asappāyo kālo nāma natthi. Yathā nāma cāribhūmiṃ otiṇṇo mahāhatthī hatthena gahetabbaṃ hattheneva luñcitvā gaṇhāti, pādehi paharitvā gahetabbaṃ pādehi paharitvā gaṇhāti, evameva sakale tebhūmakadhamme kalāpaggāhena gahetvā sammasanto arahattaṃ patto, tasmā esopi attanā adhigatamaggameva kathesi. Ayaṃ pana ‘‘imesaṃ aññamaññaṃ na sameti. Paṭhamena sappadesasaṅkhāresu ṭhatvā kathitaṃ, dutiyena nippadesesu, puna tatiyena sappadesesu, catutthena nippadesesuyevā’’ti asantuṭṭho hutvā taṃ pucchi – ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, idaṃ dassanavisuddhikaṃ nibbānaṃ tumhehi attanova dhammatāya ñātaṃ, udāhu kenaci vo akkhāta’’nti? Āvuso, mayaṃ kiṃ jānāma? Atthi pana sadevake loke sammāsambuddho, taṃ nissāyetaṃ amhehi ñātanti. So cintesi – ‘‘ime bhikkhū mayhaṃ ajjhāsayaṃ gahetvā kathetuṃ na sakkonti, ahaṃ sabbaññubuddhameva pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī’’ti yena bhagavā tenupasaṅkami. དགེ་སློང་བཞི་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལས་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཁམས་རྣམས་ནི་མཉམ་པར་གནས་ཤིང་། ལུས་བདེ་ཐང་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ། དེའི་ལས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐུན་པ་ཤ་སྟག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། འདས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སམ། མ་འོངས་པའམ། ད་ལྟར་བའམ། འདོད་པའི་ཁམས་སམ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སམ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་ཀྱང་ཐམས་ཅད་མཐུན་པ་ཤ་སྟག་གོ། མི་མཐུན་པའི་ལས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་མེད། དུས་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཟས་ཀྱི་སྔོན་ནམ། ཟས་ཀྱི་རྗེས་སམ། ཐུན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་ཀྱང་། མི་མཐུན་པའི་དུས་ཞེས་བྱ་བ་མེད། དཔེར་ན། གཤེགས་པའི་ས་གཞིར་བབས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་ཞིག་གིས། ལག་པས་བཟུང་བར་བྱ་བ་ནི་ལག་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཏོག་སྟེ་ལེན་ལ། རྐང་པས་བརྡུངས་ཏེ་བཟུང་བར་བྱ་བ་ནི་རྐང་པས་བརྡུངས་ཏེ་ལེན་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་མཐའ་དག་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཟུང་ནས་ཉེ་བར་རྟོག་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་འདིས་ཀྱང་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་ལམ་ཉིད་བཤད་དོ། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ “འདི་དག་གི་ཚིག་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་ཏེ། དང་པོས་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་གནས་ནས་བཤད་ལ། གཉིས་པས་ནི་ལྷག་མ་མེད་པ་རྣམས་ལ། ཡང་གསུམ་པས་ནི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། བཞི་པས་ནི་ལྷག་མ་མེད་པ་ཉིད་ལ་གནས་ནས་བཤད་དོ།” ཞེས་མི་ཚིམ་པར་གྱུར་ཏེ་དེ་ལ་དྲིས་པ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་མྱང་འདས་འདི་ནི་ཁྱེད་ཅག་གིས་རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་སམ། འོན་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་ཁྱེད་ཅག་ལ་བཤད་པ་ཡིན།” ཞེས་སོ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ། བདག་ཅག་གིས་ཅི་ཞིག་ཤེས། འོན་ཀྱང་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བཞུགས་ཏེ། ཁོང་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཅག་གིས་འདི་ཤེས་སོ།།” ཞེས་སོ། དེས་བསམས་པ། “དགེ་སློང་འདི་དག་གིས་བདག་གི་བསམ་པ་བཟུང་ནས་བཤད་མི་ནུས་པས། བདག་གིས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ལ་དྲིས་ཏེ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བྱའོ།།” ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ།། Bhagavā [Pg.99] tassa vacanaṃ sutvā ‘‘yehi te pañho kathito, te cattāropi khīṇāsavā, sukathitaṃ tehi, tvaṃ pana attano andhabālatāya taṃ na sallakkhesī’’ti na evaṃ vihesesi. Kārakabhāvaṃ panassa ñatvā ‘‘atthagavesako esa, dhammadesanāya eva naṃ bujjhāpessāmī’’ti kiṃsukopamaṃ āhari. Tattha bhūtaṃ vatthuṃ katvā evamattho vibhāvetabbo – ekasmiṃ kira mahānagare eko sabbaganthadharo brāhmaṇavejjo paṇḍito paṭivasati. Atheko nagarassa pācīnadvāragāmavāsī paṇḍurogapuriso tassa santikaṃ āgantvā taṃ vanditvā aṭṭhāsi. Vejjapaṇḍito tena saddhiṃ sammoditvā ‘‘kenatthena āgatosi bhadramukhā’’ti, pucchi. Rogenamhi, ayya, upadduto, bhesajjaṃ me kathehīti. Tena hi, bho, gaccha, kiṃsukarukkhaṃ chinditvā, sosetvā jhāpetvā, tassa khārodakaṃ gahetvā iminā ciminā ca bhesajjena yojetvā, ariṭṭhaṃ katvā piva, tena te phāsukaṃ bhavissatīti. So tathā katvā nirogo balavā pāsādiko jāto. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་ཚིག་ཐོས་ནས། “གང་དག་གིས་ཁྱོད་ལ་དྲི་བ་བཤད་པ་དེ་དག་བཞི་ཆར་ཡང་ཟག་པ་ཟད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གིས་ལེགས་པར་བཤད་མོད་ཀྱི། ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱི་གླེན་ཞིང་རྨོངས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཡིད་ལ་མ་བྱས་སོ།།” ཞེས་དེ་ལྟར་གཙེས་པར་མ་མཛད་དོ། འོན་ཀྱང་དེའི་སྒྲུབ་པ་པོའི་དངོས་པོ་མཁྱེན་ནས། “འདི་ནི་དོན་གཉེར་བ་ཞིག་སྟེ། ཆོས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་རྟོགས་པར་བྱའོ།།” ཞེས་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་དཔེ་བླངས་སོ། དེ་ལ་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གཞིར་བྱས་ཏེ་དོན་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་སྟེ། གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་ཞིག་ན་གཞུང་ལུགས་མཐའ་དག་འཛིན་པའི་བྲམ་ཟེའི་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་གནས་སོ། དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་སྒོའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྐྱ་རྦབ་ཀྱི་ནད་ཕོག་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་དེའི་དྲུང་དུ་འོངས་ཏེ། དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འདུག་གོ། སྨན་པ་མཁས་པས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱས་ནས། “བཞིན་བཟང་། དོན་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་སོ། “རྗེ་བོ། བདག་ནི་ནད་ཀྱིས་གཙེས་པས་བདག་ལ་སྨན་བཤད་དུ་གསོལ།” ཞེས་སོ། “འོ་ན་སྐྱེས་བུ། སོང་ལ་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་ཤིང་བཅད་དེ་བསྐམས་ནས་བསྲེགས་ལ། དེའི་ཐལ་ཆུ་བླངས་ཏེ་སྨན་འདི་དང་འདི་དག་དང་སྦྱར་ནས། སྨན་ཆང་བྱས་ཏེ་འཐུངས་ཤིག དེས་ཁྱོད་བདེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་སོ། དེས་དེ་ལྟར་བྱས་པས་ནད་མེད་ཅིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ་མཛེས་པར་གྱུར་ཏོ།། Athañño dakkhiṇadvāragāmavāsī puriso teneva rogena āturo ‘‘asuko kira bhesajjaṃ katvā arogo jāto’’ti sutvā taṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘kena te, samma, phāsukaṃ jāta’’nti. Kiṃsukāriṭṭhena nāma, gaccha tvampi karohīti. Sopi tathā katvā tādisova jāto. དེ་ནས་ལྷོ་སྒོའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་གཞན་ཞིག་ནད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མནར་ཏེ། “ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནི་སྨན་བྱས་པས་ནད་མེད་པར་གྱུར་ཏོ།།” ཞེས་ཐོས་ནས་དེའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་དྲིས་པ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་གིས་བདེ་བར་གྱུར།” ཞེས་སོ། “ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་སྨན་ཆང་གིས་ཡིན། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱང་དེ་ལྟར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་སོ། དེས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱས་པས་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ།། Athañño pacchimadvāragāmavāsī…pe… uttaradvāragāmavāsī puriso teneva rogena āturo ‘‘asuko kira bhesajjaṃ katvā arogo jāto’’ti taṃ upasaṅkamitvā pucchi ‘‘kena te, samma, phāsukaṃ jāta’’nti? Kiṃsukāriṭṭhena nāma, gaccha tvampi karohīti. Sopi tathā katvā tādisova jāto. དེ་ནས་ནུབ་སྒོའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་གཞན་ཞིག་དང་། བྱང་སྒོའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་གཞན་ཞིག་ནད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མནར་ཏེ། “ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནི་སྨན་བྱས་པས་ནད་མེད་པར་གྱུར་ཏོ།།” ཞེས་ཐོས་ནས་དེའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་དྲིས་པ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་གིས་བདེ་བར་གྱུར།” ཞེས་སོ། “ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་སྨན་ཆང་གིས་ཡིན། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱང་དེ་ལྟར་གྱིས་ཤིག” ཅེས་སོ། དེས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱས་པས་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ།། Athañño paccantavāsī adiṭṭhapubbakiṃsuko eko puriso teneva rogena āturo ciraṃ tāni tāni bhesajjāni katvā roge avūpasamamāne ‘‘asuko kira nagarassa pācīnadvāragāmavāsī puriso bhesajjaṃ katvā arogo jāto’’ti sutvā ‘‘gacchāmahampi, tena katabhesajjaṃ karissāmī’’ti daṇḍamolubbha anupubbena tassa santikaṃ gantvā, ‘‘kena te, samma, phāsukaṃ jāta’’nti pucchi. Kiṃsukāriṭṭhena sammāti. Kīdiso [Pg.100] pana so kiṃsukoti. Jhāpitagāme ṭhitajhāmathūṇo viyāti. Iti so puriso attanā diṭṭhākārenava kiṃsukaṃ ācikkhi. Tena hi diṭṭhakāle kiṃsuko patitapatto khāṇukakāle diṭṭhattā tādisova hoti. དེ་ནས་མཐའ་འཁོབ་ན་གནས་པའི་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་ཤིང་སྔར་མ་མཐོང་བའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་ནད་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མནར་ཏེ། ཡུན་རིང་པོར་སྨན་སྣ་ཚོགས་བྱས་ཀྱང་ནད་མ་ཞི་བར། “གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཤར་སྒོའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནི་སྨན་བྱས་པས་ནད་མེད་པར་གྱུར་ཏོ།།” ཞེས་ཐོས་ནས། “བདག་ཀྱང་སོང་སྟེ་དེས་བྱས་པའི་སྨན་བྱའོ།།” ཞེས་འཁར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་གྱིས་དེའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ། “གྲོགས་པོ། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་གིས་བདེ་བར་གྱུར།” ཞེས་དྲིས་སོ། “གྲོགས་པོ། ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་སྨན་ཆང་གིས་ཡིན།” ཞེས་སོ། “འོ་ན་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་དེ་འདྲ་བ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་སོ། “གྲོང་བསྲེགས་པའི་ནང་ན་ལྷག་པའི་ཀ་བ་ཚིག་པ་བཞིན་ནོ།།” ཞེས་སོ། དེ་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དེས་རང་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བའི་རྣམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་བཤད་དོ། དེས་མཐོང་བའི་དུས་སུ་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནི་ལོ་མ་ཟགས་ཤིང་སྡོང་དུམ་གྱི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་ཡོད་དོ།། So pana puriso sutamaṅgalikattā ‘‘ayaṃ ‘jhāpitagāme jhāmathūṇo viyā’ti āha, amaṅgalametaṃ. Etasmiñhi me bhesajje katepi rogo na vūpasamissatī’’ti tassa veyyākaraṇena asantuṭṭho taṃ pucchi – ‘‘kiṃ nu kho, bho, tvaññeva kiṃsukaṃ jānāsi, udāhu aññopi atthī’’ti. Atthi, bho, dakkhiṇadvāragāme asuko nāmāti. So taṃ upasaṅkamitvā pucchi, svāssa pupphitakāle diṭṭhattā attano dassanānurūpena ‘‘lohitako kiṃsuko’’ti āha. So ‘‘ayaṃ purimena viruddhaṃ āha, kāḷako lohitakato suvidūradūre’’ti tassapi veyyākaraṇena asantuṭṭho ‘‘atthi pana, bho, aññopi koci kiṃsukadassāvī, yena kiṃsuko diṭṭhapubbo’’ti? Pucchitvā, ‘‘atthi pacchimadvāragāme asuko nāmā’’ti vutte tampi upasaṅkamitvā pucchi. Svāssa phalitakāle diṭṭhattā attano dassanānurūpena ‘‘ocirakajāto ādinnasipāṭiko’’ti āha. Phalitakālasmiñhi kiṃsuko olambamānacīrako viya adhomukhaṃ katvā gahitaasikoso viya ca sirīsarukkho viya ca lambamānaphalo hoti. So ‘‘ayaṃ purimehi viruddhaṃ āha, na sakkā imassa vacanaṃ gahetu’’nti tassapi veyyākaraṇena asantuṭṭho ‘‘atthi pana, bho, aññopi koci kiṃsukadassāvī, yena kiṃsuko diṭṭhapubbo’’ti? Pucchitvā, ‘‘atthi uttaradvāragāme asuko nāmā’’ti vutte tampi upasaṅkamitvā pucchi. So assa sañchannapattakāle diṭṭhattā attano dassanānurūpena ‘‘bahalapattapalāso sandacchāyo’’ti āha. Sandacchāyo nāma saṃsanditvā ṭhitacchāyo. འོན་ཀྱང་སྐྱེས་བུ་དེ་ནི་ཐོས་པའི་བཀྲ་ཤིས་ལ་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། “འདིས་ ‘གྲོང་བསྲེགས་པའི་ནང་གི་ཀ་བ་ཚིག་པ་བཞིན་ནོ།།’ ཞེས་སྨྲས་པ་ནི་བཀྲ་མི་ཤིས་པ་ཞིག་སྟེ། བདག་གིས་སྨན་འདི་བྱས་ཀྱང་ནད་མི་ཞི་བར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་དེའི་ལན་ལ་མི་ཚིམ་པར་དེ་ལ་དྲིས་པ། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱོད་ཉིད་ཁོ་ནས་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཤེས་སམ། འོན་ཏེ་ཤེས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད།” ཞེས་སོ། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཡོད་དེ། ལྷོ་སྒོའི་གྲོང་ན་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད།” ཞེས་སོ། དེས་དེའི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ་དྲིས་པ་ན། དེས་མེ་ཏོག་ཤར་བའི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རང་གི་མཐོང་བ་དང་མཐུན་པར། “ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནི་དམར་པོ་ཞིག་གོ།” ཞེས་སྨྲས་སོ། དེས་ “འདིས་ནི་སྔ་མ་དང་མི་མཐུན་པར་སྨྲས་ཏེ། ནག་པོ་དང་དམར་པོ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱང་རིང་བའོ།།” ཞེས་དེའི་ལན་ལའང་མི་ཚིམ་པར། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཀིཾ་ཤུ་ཀ་སྔར་མཐོང་མྱོང་བའི་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་མཐོང་མཁན་གཞན་ཡང་ཡོད་དམ།” ཞེས་དྲིས་སོ། “ནུབ་སྒོའི་གྲོང་ན་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེའི་དྲུང་དུ་ཡང་སོང་སྟེ་དྲིས་སོ། དེས་འབྲས་བུ་ཆགས་པའི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རང་གི་མཐོང་བ་དང་མཐུན་པར། “དེ་ནི་དཔྱངས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དང་གོང་བུ་དང་ལྡན་པའོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ། འབྲས་བུ་ཆགས་པའི་དུས་སུ་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནི་ཆོས་གོས་དཔྱངས་པ་བཞིན་ནམ། མགོ་མཇུག་བཟློག་སྟེ་བཟུང་བའི་རལ་གྲིའི་ཤུབས་བཞིན་ནམ། ཤིང་སིརཱིཥ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་དཔྱངས་པ་ཡོད་དོ། དེས་ “འདིས་ནི་སྔ་མ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པར་སྨྲས་པས། འདིའི་ཚིག་བཟུང་བར་མི་ནུས་སོ།།” ཞེས་དེའི་ལན་ལའང་མི་ཚིམ་པར། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཀིཾ་ཤུ་ཀ་སྔར་མཐོང་མྱོང་བའི་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་མཐོང་མཁན་གཞན་ཡང་ཡོད་དམ།” ཞེས་དྲིས་སོ། “བྱང་སྒོའི་གྲོང་ན་ཆེ་གེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད།” ཞེས་སྨྲས་པ་ན། དེའི་དྲུང་དུ་ཡང་སོང་སྟེ་དྲིས་སོ། དེས་ལོ་མ་རྒྱས་པའི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རང་གི་མཐོང་བ་དང་མཐུན་པར། “ལོ་མ་སྟུག་ཅིང་གྲིབ་བསིལ་སྟུག་པའོ།།” ཞེས་སྨྲས་སོ། གྲིབ་བསིལ་སྟུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདྲེས་ནས་གནས་པའི་གྲིབ་བསིལ་ལོ།། So ‘‘ayampi purimehi viruddhaṃ āha, na sakkā imassa vacanaṃ gahetu’’nti tassapi veyyākaraṇena asantuṭṭho taṃ āha, ‘‘kiṃ nu kho, bho, tumhe attanova dhammatāya kiṃsukaṃ jānātha, udāhu kenaci vo akkhāto’’ti? Kiṃ, bho, mayaṃ jānāma? Atthi pana mahānagarassa majjhe [Pg.101] amhākaṃ ācariyo vejjapaṇḍito, taṃ nissāya amhehi ñātanti. ‘‘Tena hi ahampi ācariyameva upasaṅkamitvā nikkaṅkho bhavissāmī’’ti tassa santikaṃ upasaṅkamitvā taṃ vanditvā aṭṭhāsi. Vejjapaṇḍito tena saddhiṃ sammoditvā, ‘‘kenatthena āgatosi bhadramukhā’’ti pucchi. Rogenamhi, ayya, upadduto, bhesajjaṃ me kathethāti. Tena hi, bho, gaccha, kiṃsukarukkhaṃ chinditvā sosetvā jhāpetvā tassa khārodakaṃ gahetvā iminā ciminā ca bhesajjena yojetvā ariṭṭhaṃ katvā piva, etena te phāsukaṃ bhavissatīti. So tathā katvā nirogo balavā pāsādiko jāto. དེས་ “འདིས་ཀྱང་སྔ་མ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པར་སྨྲས་པས། འདིའི་ཚིག་བཟུང་བར་མི་ནུས་སོ།།” ཞེས་དེའི་ལན་ལའང་མི་ཚིམ་པར་དེ་ལ་སྨྲས་པ། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཁྱེད་ཅག་གིས་རང་གི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཤེས་སམ། འོན་ཏེ་སུ་ཞིག་གིས་ཁྱེད་ཅག་ལ་བཤད་པ་ཡིན།” ཞེས་སོ། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། བདག་ཅག་གིས་ཅི་ཞིག་ཤེས། འོན་ཀྱང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོའི་དབུས་ན་བདག་ཅག་གི་སློབ་དཔོན་སྨན་པ་མཁས་པ་ཞིག་བཞུགས་ཏེ། ཁོང་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་ཅག་གིས་ཤེས་སོ།།” ཞེས་སོ། “འོ་ན་བདག་ཀྱང་སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བྱའོ།།” ཞེས་དེའི་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་ཕྱག་འཚལ་ནས་འདུག་གོ། སྨན་པ་མཁས་པས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་དགའ་བར་བྱས་ནས། “བཞིན་བཟང་། དོན་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་དྲིས་སོ། “རྗེ་བོ། བདག་ནི་ནད་ཀྱིས་གཙེས་པས་བདག་ལ་སྨན་བཤད་དུ་གསོལ།” ཞེས་སོ། “འོ་ན་སྐྱེས་བུ། སོང་ལ་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་ཤིང་བཅད་དེ་བསྐམས་ནས་བསྲེགས་ལ། དེའི་ཐལ་ཆུ་བླངས་ཏེ་སྨན་འདི་དང་འདི་དག་དང་སྦྱར་ནས། སྨན་ཆང་བྱས་ཏེ་འཐུངས་ཤིག དེས་ཁྱོད་བདེ་བར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་སོ། དེས་དེ་ལྟར་བྱས་པས་ནད་མེད་ཅིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ་མཛེས་པར་གྱུར་ཏོ།། Tattha mahānagaraṃ viya nibbānanagaraṃ daṭṭhabbaṃ. Vejjapaṇḍito viya sammāsambuddho. Vuttampi ce taṃ ‘‘bhisakko sallakattoti kho, sunakkhatta, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti (ma. ni. 3.65) catūsu dvāragāmesu cattāro vejjantevāsikā viya cattāro dassanavisuddhipattā khīṇāsavā. Paccantavāsī paṭhamapuriso viya pañhapucchako bhikkhu. Paccantavāsino catunnaṃ vejjantevāsikānaṃ kathāya asantuṭṭhassa ācariyameva upasaṅkamitvā pucchanakālo viya imassa bhikkhuno catunnaṃ dassanavisuddhipattānaṃ khīṇāsavānaṃ kathāya asantuṭṭhassa satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchanakālo. དེ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་མྱང་འདས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བར་བྱའོ། སྨན་པ་མཁས་པ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལྟ་བར་བྱའོ། འདི་སྐད་དུ་ཡང་གསུངས་ཏེ། “སུ་ནཀྵཏྲ། སྨན་པ་དང་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།།” ཞེས་སོ། སྒོ་བཞིའི་གྲོང་ན་གནས་པའི་སྨན་པའི་སློབ་མ་བཞི་བཞིན་དུ། མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་བཞི་ལྟ་བར་བྱའོ། མཐའ་འཁོབ་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་བཞིན་དུ། དྲི་བ་འདྲི་བའི་དགེ་སློང་ལྟ་བར་བྱའོ། མཐའ་འཁོབ་ན་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་སྨན་པའི་སློབ་མ་བཞིའི་ཚིག་ལ་མི་ཚིམ་པར་སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་དྲི་བའི་དུས་བཞིན་དུ། དགེ་སློང་འདི་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་བཞིའི་ཚིག་ལ་མི་ཚིམ་པར་སྟོན་པའི་དྲུང་དུ་སོང་སྟེ་ཞུ་བའི་དུས་ལྟ་བར་བྱའོ།། Yathā yathā adhimuttānanti yena yenākārena adhimuttānaṃ. Dassanaṃ suvisuddhanti nibbānadassanaṃ suṭṭhu visuddhaṃ. Tathā tathā kho tehi sappurisehi byākatanti tena tenevākārena tuyhaṃ tehi sappurisehi kathitaṃ. Yathā hi ‘‘kāḷako kiṃsuko’’ti kathento na aññaṃ kathesi, attanā diṭṭhanayena kiṃsukameva kathesi, evameva chaphassāyatanānaṃ vasena dassanavisuddhipattakhīṇāsavopi imaṃ pañhaṃ kathento na aññaṃ kathesi, attanā adhigatamaggena dassanavisuddhikaṃ nibbānameva kathesi. “ཇི་ལྟ་ཇི་ལྟར་མོས་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གང་དང་གང་གིས་མོས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། “མཐོང་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱང་འདས་མཐོང་བ་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའོ། “དེ་ལྟ་དེ་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་གིས་ལུང་བསྟན་ཏོ་” ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་ཁྱོད་ལ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་དེ་དག་གིས་བཤད་པའོ། དཔེར་ན། “ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནི་ནག་པོའོ།།” ཞེས་སྨྲ་བས་གཞན་ཞིག་བཤད་པ་མ་ཡིན་གྱི། རང་གིས་མཐོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཉིད་བཤད་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པས་ཀྱང་དྲི་བ་འདི་བཤད་པ་ན། གཞན་ཞིག་བཤད་པ་མ་ཡིན་གྱི། རང་གིས་ཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་མྱང་འདས་ཉིད་བཤད་དོ།། Yathā ca ‘‘lohitako ocirakajāto bahalapattapalāso kiṃsuko’’ti kathentopi na aññaṃ kathesi, attanā diṭṭhanayena kiṃsukameva kathesi, evameva pañcupādānakkhandhavasena catumahābhūtavasena tebhūmakadhammavasena dassanavisuddhipattakhīṇāsavopi imaṃ pañhaṃ kathento [Pg.102] na aññaṃ kathesi, attanā adhigatamaggena dassanavisuddhikaṃ nibbānameva kathesi. ཇི་ལྟར་ “ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནི་དམར་པོ་དང་། དཔྱངས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་དང་། ལོ་མ་སྟུག་པའོ།།” ཞེས་སྨྲ་བས་ཀྱང་གཞན་ཞིག་བཤད་པ་མ་ཡིན་གྱི། རང་གིས་མཐོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཉིད་བཤད་པ་བཞིན་དུ། དེ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་དབང་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་དབང་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པས་ཀྱང་དྲི་བ་འདི་བཤད་པ་ན། གཞན་ཞིག་བཤད་པ་མ་ཡིན་གྱི། རང་གིས་ཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་མྱང་འདས་ཉིད་བཤད་དོ།། Tattha yathā kāḷakakāle kiṃsukadassāvinopi taṃ dassanaṃ bhūtaṃ tacchaṃ na tena aññaṃ diṭṭhaṃ, kiṃsukova diṭṭho, evameva chaphassāyatanavasena dassanavisuddhipattassāpi khīṇāsavassa dassanaṃ bhūtaṃ tacchaṃ, na tena aññaṃ kathitaṃ, attanā adhigatamaggena dassanavisuddhikaṃ nibbānameva kathitaṃ. Yathā ca lohitakāle ocirakajātakāle bahalapattapalāsakāle kiṃsukadassāvinopi taṃ dassanaṃ bhūtaṃ tacchaṃ, na tena aññaṃ diṭṭhaṃ, kiṃsukova diṭṭho, evameva pañcupādānakkhandhavasena catumahābhūtavasena tebhūmakadhammavasena dassanavisuddhipattassāpi khīṇāsavassa dassanaṃ bhūtaṃ tacchaṃ, na tena aññaṃ kathitaṃ, attanā adhigatamaggena dassanavisuddhikaṃ nibbānameva kathitaṃ. དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ཤིང་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ནག་པོའི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་མིའི་ཡང་མཐོང་བ་དེ་ནི་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཡིན་ལ། དེས་གཞན་མ་མཐོང་བར་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐོང་བ་ཡང་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་གཞན་བཤད་པ་མ་ཡིན་པར། རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་མྱང་འདས་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན། ཡང་ཇི་ལྟར་དམར་པོའི་དུས་དང་། འབྲས་བུ་དཔྱངས་པའི་དུས་དང་། ལོ་མ་སྟུག་པོའི་དུས་སུ་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་མཐོང་བའི་མིའི་ཡང་མཐོང་བ་དེ་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཡིན་ལ། དེས་གཞན་མ་མཐོང་བར་ཀིཾ་ཤུ་ཀ་ཉིད་མཐོང་བ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་དབང་གིས་དང་། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་དབང་གིས་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་མཐོང་བ་ཡང་བདེན་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཡིན་ཏེ། དེས་གཞན་བཤད་པ་མ་ཡིན་པར། རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པའི་མྱང་འདས་ཉིད་བཤད་པ་ཡིན། Seyyathāpi, bhikkhu rañño paccantimaṃ nagaranti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Sace tena bhikkhunā taṃ sallakkhitaṃ, athassa dhammadesanatthaṃ āraddhaṃ. Sace na sallakkhitaṃ, athassa iminā nagaropamena tassevatthassa dīpanatthāya āvibhāvanatthāya āraddhaṃ. Tattha yasmā majjhimapadese nagarassa pākārādīni thirāni vā hontu dubbalāni vā, sabbaso vā mā hontu, corāsaṅkā na honti, tasmā taṃ aggahetvā ‘‘paccantimaṃ nagara’’nti āha. Daḷhuddhāpanti thirapākāraṃ. Daḷhapākāratoraṇanti thirapākārañceva thiratoraṇañca. Toraṇāni nāma hi purisubbedhāni nagarassa alaṅkāratthaṃ karīyanti, coranivāraṇatthānipi hontiyeva. Atha vā toraṇanti piṭṭhasaṅghāṭassetaṃ nāmaṃ, thirapiṭṭhasaṅghāṭantipi attho. Chadvāranti nagaradvāraṃ nāma ekampi hoti dvepi satampi sahassampi, idha pana satthā chadvārikanagaraṃ dassento evamāha. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato visadañāṇo. Medhāvīti ṭhānuppattikapaññāsaṅkhātāya medhāya samannāgato. “དགེ་སློང་དག་ དཔེར་ན་ རྒྱལ་པོའི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡོད་པ་” ཞེས་པའི་དཔེ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བརྩམས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་དགེ་སློང་དེས་དོན་དེ་རྟོགས་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལ་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་པ་ཡིན། གལ་ཏེ་མ་རྟོགས་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔེ་འདིས་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བ་དང་མངོན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་བརྩམས་པ་ཡིན། དེ་ལ་ཡུལ་དབུས་སུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ར་བ་ལ་སོགས་པ་བརྟན་པོའམ་ཉམས་ཆུང་བ་ཡིན་ནའང་རུང་། ཡང་ན་གཏན་ནས་མེད་ཀྱང་རུང་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་དོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་མ་བཟུང་བར་ “མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “རྨང་བརྟན་པ་” ནི་ར་བ་བརྟན་པོའོ།། “ར་བ་དང་སྒོ་གཏན་བརྟན་པ་” ནི་ར་བ་བརྟན་པོ་དང་སྒོ་གཏན་བརྟན་པོ་ཉིད་དོ།། སྒོ་གཏན་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱི་མཐོ་ཚད་ཡོད་པ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རྒྱན་གྱི་ཕྱིར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཆོམ་རྐུན་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཡང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། ཡང་ན། སྒོ་གཏན་ཞེས་པ་ནི་སྒོ་གླེགས་ཀྱི་མིང་ཡིན་པས། སྒོ་གླེགས་བརྟན་པོ་ཞེས་པའང་དོན་ཏོ།། “སྒོ་དྲུག་པ་” ཞེས་པ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་སྒོ་ནི་གཅིག་གམ། གཉིས་སམ། བརྒྱའམ། སྟོང་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་སྟོན་པས་སྒོ་དྲུག་ལྡན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སྟོན་པར་བཞེད་ནས་དེ་སྐད་གསུངས་སོ།། “མཁས་པ་” ནི་མཁས་པའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའོ།། “གསལ་པོ་” ནི་བྱང་ཆུབ་པ་དང་ལྡན་ཞིང་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པའོ།། “བློ་གྲོས་ལྡན་པ་” ནི་གནས་སུ་སྐྱེ་བའི་ཤེས་རབ་ཏུ་བརྗོད་པའི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའོ།། Puratthimāya disāyātiādimhi bhūtamatthaṃ katvā evamattho veditabbo – samiddhe kira mahānagare sattaratanasampanno rājā cakkavatti rajjaṃ anusāsati, tassetaṃ paccantanagaraṃ rājāyuttavirahitaṃ, atha purisā āgantvā [Pg.103] ‘‘amhākaṃ, deva, nagare āyuttako natthi, dehi no kiñci āyuttaka’’nti āhaṃsu. Rājā ekaṃ puttaṃ datvā ‘‘gacchatha, etaṃ ādāya tattha abhisiñcitvā vinicchayaṭṭhānādīni katvā vasathā’’ti. Te tathā akaṃsu. Rājaputto pāpamittasaṃsaggena katipāheyeva surāsoṇḍo hutvā, sabbāni vinicchayaṭṭhānādīni hāretvā, nagaramajjhe dhuttehi parivārito suraṃ pivanto naccagītādiratiyā vītināmeti. Atha rañño āgantvā ārocayiṃsu. “ཤར་ཕྱོགས་ནས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དོན་དངོས་སུ་བྱས་ནས་འདི་ལྟར་དོན་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཏུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ།། དེའི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ནི་རྒྱལ་པོས་བསྐོས་པའི་ལས་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བར་གྱུར་ཏོ།། དེ་ནས་མི་རྣམས་འོངས་ཏེ་ “ལྷ་ བདག་ཅག་གི་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ལས་འཛིན་པ་མེད་པས། བདག་ཅག་ལ་ལས་འཛིན་པ་ཞིག་སྩོལ་ཅིག་” ཅེས་གསོལ་ཏོ།། རྒྱལ་པོས་བུ་གཅིག་བྱིན་ཏེ་ “སོང་ཞིག་ འདི་ཁྱེར་ལ་དེར་དབང་བསྐུར་ནས་ཁྲིམས་ས་ལ་སོགས་པ་བཙུགས་ཏེ་གནས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བྱས་སོ།། རྒྱལ་བུ་དེ་ནི་གྲོགས་ངན་པ་དང་འགྲོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉིན་ཤས་ལས་མ་འགོར་བར་ཆང་ལ་གདུང་བར་གྱུར་ཏེ། ཁྲིམས་ས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ནས། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་གཡོ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཏེ་ཆང་འཐུང་ཞིང་གར་དང་གླུ་ལ་སོགས་པའི་རྩེ་དགའ་ཡིས་དུས་འདའ་བར་བྱེད་དོ།། དེ་ནས་རྒྱལ་པོ་ལ་འོངས་ཏེ་གསོལ་ཏོ།། Rājā ekaṃ paṇḍitaṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘gaccha kumāraṃ ovaditvā, vinicchayaṭṭhānādīni kāretvā, puna abhisekaṃ katvā, ehī’’ti. Na sakkā, deva, kumāraṃ ovadituṃ, caṇḍo kumāro ghāteyyāpi manti. Athekaṃ balasampannaṃ yodhaṃ āṇāpesi – ‘‘tvaṃ iminā saddhiṃ gantvā sace so ovāde na tiṭṭhati, sīsamassa chindāhī’’ti. Iti so amacco yodho cāti idaṃ sīghaṃ dūtayugaṃ tattha gantvā dovārikaṃ pucchi – ‘‘kahaṃ, bho, nagarassa sāmi kumāro’’ti. Esa majjhesiṅghāṭake suraṃ pivanto dhuttaparivārito gītādiratiṃ anubhonto nisinnoti. Atha taṃ dūtayugaṃ gantvā amacco tāvettha, ‘‘sāmi, vinicchayaṭṭhānādīni kira kāretvā sādhukaṃ rajjaṃ anusāsā’’ti āha. Kumāro asuṇanto viya nisīdi. Atha naṃ yodho sīse gahetvā, ‘‘sace rañño āṇaṃ karosi, kara, no ce, ettheva te sīsaṃ pātessāmī’’ti khaggaṃ abbāhi. Paricārakā dhuttā tāvadeva disāsu palāyiṃsu. Kumāro bhīto sāsanaṃ sampaṭicchi. Athassa te tattheva abhisekaṃ katvā setacchattaṃ ussāpetvā ‘‘sammā rajjaṃ anusāsāhī’’ti raññā vuttaṃ yathābhūtavacanaṃ niyyātetvā yathāgatamaggameva paṭipajjiṃsu. Imamatthaṃ āvikaronto bhagavā ‘‘puratthimāya disāyā’’ti āha. རྒྱལ་པོས་བློན་པོ་མཁས་པ་ཞིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ་ “སོང་ལ་རྒྱལ་བུ་ལ་གདམས་ངག་བྱིན། ཁྲིམས་ས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་ཆུགས། སླར་ཡང་དབང་བསྐུར་ནས་ཤོག་ཅིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ།། “ལྷ་ རྒྱལ་བུ་ལ་གདམས་ངག་སྦྱིན་མི་ནུས་ཏེ། རྒྱལ་བུ་གཏུམ་པོ་དེས་བདག་གསོད་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེ་ནས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་དཔའ་བོ་ཞིག་ལ་བཀའ་སྩལ་ཏེ་ “ཁྱོད་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་སོང་ལ་གལ་ཏེ་ཁོ་གདམས་ངག་ལ་མི་གནས་ན། དེའི་མགོ་བོ་ཆོད་ཅིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ལྟར་བློན་པོ་དང་དཔའ་བོ་སྟེ་མགྱོགས་པའི་ཕོ་ཉ་ཟུང་དེ་དེར་སོང་ནས་སྒོ་སྲུང་བ་ལ་དྲིས་པ། “ཀྱེ་ གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བདག་པོ་རྒྱལ་བུ་གང་ན་ཡོད་” ཅེས་སྨྲས་སོ།། “འདི་ནི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོའི་དབུས་སུ་ཆང་འཐུང་ཞིང་གཡོ་ཅན་གྱིས་བསྐོར་ཏེ་གླུ་ལ་སོགས་པའི་རྩེ་དགའ་མྱོང་བཞིན་བསྡད་ཡོད་དོ་” ཞེས་སྨྲས་སོ།། དེ་ནས་ཕོ་ཉ་ཟུང་དེ་སོང་སྟེ་བློན་པོས་ཐོག་མར་ “ལྷ་ ཁྲིམས་ས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་རྒྱལ་སྲིད་ལེགས་པར་སྐྱོངས་ཤིག་” ཅེས་སྨྲས་སོ།། རྒྱལ་བུ་ནི་མ་ཐོས་པ་བཞིན་དུ་བསྡད་དོ།། དེ་ནས་དཔའ་བོས་དེའི་མགོ་ནས་བཟུང་སྟེ་ “གལ་ཏེ་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་སྒྲུབ་ན་སྒྲུབས་ཤིག །གལ་ཏེ་མི་སྒྲུབ་ན་འདི་ཉིད་དུ་ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་གཅོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་རལ་གྲི་ཕྱུང་ངོ་།། གཡོག་འཁོར་གཡོ་ཅན་རྣམས་ནི་དེ་མ་ཐག་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་སོ།། རྒྱལ་བུ་ནི་སྐྲག་ནས་བཀའ་དང་ལེན་བྱས་སོ།། དེ་ནས་དེ་དག་གིས་དེར་དབང་བསྐུར་ནས་གདུགས་དཀར་པོ་བསྒྲེངས་ཏེ་ “རྒྱལ་སྲིད་ཚུལ་བཞིན་དུ་སྐྱོངས་ཤིག་” ཅེས་རྒྱལ་པོས་གསུངས་པའི་བཀའ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་བསྒྲགས་ནས་འོངས་པའི་ལམ་ཉིད་དུ་ཕྱིར་ལོག་གོ། དོན་འདི་གསལ་བར་མཛད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ “ཤར་ཕྱོགས་ནས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། Tatridaṃ opammasaṃsandanaṃ – samiddhamahānagaraṃ viya hi nibbānanagaraṃ daṭṭhabbaṃ, sattaratanasamannāgato rājā cakkavatti viya sattabojjhaṅgaratanasamannāgato dhammarājā sammāsambuddho, paccantimanagaraṃ viya sakkāyanagaraṃ, tasmiṃ nagare kūṭarājaputto viya imassa bhikkhuno kūṭacittuppādo, kūṭarājaputtassa dhuttehi parivāritakālo viya imassa bhikkhuno pañcahi nīvaraṇehi samaṅgikālo, dve sīghadūtā viya samathakammaṭṭhānañca vipassanākammaṭṭhānañca, mahāyodhena sīse gahitakālo viya uppannapaṭhamajjhānasamādhinā [Pg.104] niccalaṃ katvā cittaggahitakālo, yodhena sīse gahitamatte dhuttānaṃ disāsu palāyitvā dūrībhāvo viya paṭhamajjhānamhi uppannamatte nīvaraṇānaṃ dūrībhāvo, ‘‘karissāmi rañño sāsana’’nti sampaṭicchitamatte vissaṭṭhakālo viya jhānato vuṭṭhitakālo, amaccena rañño sāsanaṃ ārocitakālo viya samādhinā cittaṃ kammaniyaṃ katvā vipassanākammaṭṭhānassa vaḍḍhitakālo, tatthevassa tehi dvīhi dūtehi katābhisekassa setacchattaussāpanaṃ viya samathavipassanākammaṭṭhānaṃ nissāya arahattappattassa vimuttisetacchattussāpanaṃ veditabbaṃ. དེ་ལ་འདི་ནི་དཔེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་མྱང་འདས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བལྟ་བར་བྱའོ།། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་རིན་པོ་ཆེ་བདུན་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བལྟ་བར་བྱའོ།། མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བཞིན་དུ་འཇིག་ཚོགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བལྟ་བར་བྱའོ།། གྲོང་ཁྱེར་དེར་གཡོ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བུ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདིའི་གཡོ་ཅན་གྱི་སེམས་སྐྱེ་བ་བལྟ་བར་བྱའོ།། གཡོ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་བུ་ལ་གཡོ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་དུས་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་དང་ལྡན་པའི་དུས་བལྟ་བར་བྱའོ།། མགྱོགས་པའི་ཕོ་ཉ་ཟུང་བཞིན་དུ་ཞི་གནས་ཀྱི་ལས་གཞི་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལས་གཞི་བལྟ་བར་བྱའོ།། དཔའ་བོ་ཆེན་པོས་མགོ་ནས་བཟུང་བའི་དུས་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པས་མི་གཡོ་བར་བྱས་ཏེ་སེམས་བཟུང་བའི་དུས་བལྟ་བར་བྱའོ།། དཔའ་བོས་མགོ་ནས་བཟུང་མ་ཐག་ཏུ་གཡོ་ཅན་རྣམས་ཕྱོགས་ཕྱོགས་སུ་བྲོས་ཏེ་རིང་དུ་སོང་བ་བཞིན་དུ། བསམ་གཏན་དང་པོ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་རིང་དུ་སོང་བ་བལྟ་བར་བྱའོ།། “རྒྱལ་པོའི་བཀའ་སྒྲུབ་པར་བྱའོ་” ཞེས་ཁས་བླངས་མ་ཐག་ཏུ་གློད་པའི་དུས་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་པའི་དུས་བལྟ་བར་བྱའོ།། བློན་པོས་རྒྱལ་པོའི་བཀའ་བསྒྲགས་པའི་དུས་བཞིན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་ལས་སུ་རུང་བར་བྱས་ཏེ་ལྷག་མཐོང་གི་ལས་གཞི་སྤེལ་བའི་དུས་བལྟ་བར་བྱའོ།། དེར་ཕོ་ཉ་ཟུང་དེས་དབང་བསྐུར་ནས་གདུགས་དཀར་པོ་བསྒྲེངས་པ་བཞིན་དུ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ལས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་ལ་རྣམ་གྲོལ་གྱི་གདུགས་དཀར་པོ་བསྒྲེངས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Nagaranti kho bhikkhu imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanantiādīsu pana cātumahābhūtikassātiādīnaṃ padānaṃ attho heṭṭhā vitthāritova. Kevalaṃ pana viññāṇarājaputtassa nivāsaṭṭhānattā ettha kāyo ‘‘nagara’’nti vutto, tasseva dvārabhūtattā cha āyatanāni ‘‘dvārānī’’ti, tesu dvāresu niccaṃ suppatiṭṭhitattā sati ‘‘dovāriko’’ti, kammaṭṭhānaṃ ācikkhantena dhammarājena pesitattā samathavipassanā ‘‘sīghaṃ dūtayuga’’nti. Ettha mahāyodho viya samatho, paṇḍitāmacco viya vipassanā veditabbā. “དགེ་སློང་དག་ གྲོང་ཁྱེར་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པའི་ལུས་འདིའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་གྲུབ་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་འོག་ཏུ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱལ་བུའི་གནས་ས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་ལུས་ལ་ “གྲོང་ཁྱེར་” ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་སྒོ་རུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་ “སྒོ་རྣམས་” ཞེས་གསུངས་སོ།། སྒོ་དེ་དག་ཏུ་རྟག་ཏུ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ལ་ “སྒོ་སྲུང་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། ལས་གཞི་སྟོན་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་བཏང་བའི་ཕྱིར་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ལ་ “མགྱོགས་པའི་ཕོ་ཉ་ཟུང་” ཞེས་གསུངས་སོ།། འདིར་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་བཞིན་དུ་ཞི་གནས་དང་། བློན་པོ་མཁས་པ་བཞིན་དུ་ལྷག་མཐོང་ཤེས་པར་བྱའོ།། Majjhe siṅghāṭakoti nagaramajjhe siṅghāṭako. Mahābhūtānanti hadayavatthussa nissayabhūtānaṃ mahābhūtānaṃ. Vatthurūpassa hi paccayadassanatthamevetaṃ catumahābhūtaggahaṇaṃ kataṃ. Nagaramajjhe pana so rājakumāro viya sarīramajjhe hadayarūpasiṅghāṭake nisinno samathavipassanādūtehi arahattābhisekena abhisiñcitabbo vipassanāviññāṇarājaputto daṭṭhabbo. Nibbānaṃ pana yathābhūtasabhāvaṃ akuppaṃ adhikārīti katvā yathābhūtaṃ vacananti vuttaṃ. Ariyamaggo pana yādisova pubbabhāgavipassanāmaggo, ayampi aṭṭhaṅgasamannāgatattā tādisoyevāti katvā yathāgatamaggoti vutto. Idaṃ tāvettha dhammadesanatthaṃ ābhatāya upamāya saṃsandanaṃ. “དབུས་ཀྱི་བཞི་མདོ་” ནི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་ཀྱི་ལམ་གྱི་བཞི་མདོའོ།། “འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་སྙིང་གི་དངོས་པོའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིའོ།། གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་རྐྱེན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་བཟུང་བ་འདི་བྱས་སོ།། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་སུ་རྒྱལ་བུ་དེ་བཞིན་དུ། ལུས་ཀྱི་དབུས་སུ་སྙིང་གི་གཟུགས་ཀྱི་བཞི་མདོ་ལ་གནས་ཤིང་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གི་ཕོ་ཉས་དགྲ་བཅོམ་པའི་དབང་བསྐུར་བར་བྱ་བའི་ལྷག་མཐོང་གི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱལ་བུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། མྱང་འདས་ནི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་མི་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཚིག་” ཅེས་གསུངས་སོ།། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་ལ། འདི་ཡང་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་ “ཇི་ལྟར་འོངས་པའི་ལམ་” ཅེས་གསུངས་སོ།། འདི་ནི་འདིར་ཆོས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཀོད་པའི་དཔེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ།། Tassevatthassa pākaṭīkaraṇatthaṃ ābhatapakkhe pana idaṃ saṃsandanaṃ – ettha hi chadvārūpamā chaphassāyatanavasena dassanavisuddhipattaṃ khīṇāsavaṃ dassetuṃ [Pg.105] ābhatā, nagarasāmiupamā pañcakkhandhavasena, siṅghāṭakūpamā catumahābhūtavasena, nagarūpamā tebhūmakadhammavasena dassanavisuddhipattaṃ khīṇāsavaṃ dassetuṃ ābhatā. Saṅkhepato panimasmiṃ sutte catusaccameva kathitaṃ. Sakalenapi hi nagarasambhārena dukkhasaccameva kathitaṃ, yathābhūtavacanena nirodhasaccaṃ, yathāgatamaggena maggasaccaṃ, dukkhassa pana pabhāvikā taṇhā samudayasaccaṃ. Desanāpariyosāne pañhapucchako bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhitoti. དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཀོད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱ་སཏེ། འདིར་སྒོ་དྲུག་གི་དཔེ་ནི་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཀོད་པ་ཡིན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བདག་པོའི་དཔེ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་དབང་གིས་དང་། བཞི་མདོའི་དཔེ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞིའི་དབང་གིས་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དཔེ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཀྱི་དབང་གིས་མཐོང་བ་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པའི་ཟག་པ་ཟད་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་བཀོད་པ་ཡིན། མདོར་བསྡུས་ན་མདོ་འདིར་བདེན་པ་བཞི་ཉིད་གསུངས་སོ།། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཚོགས་པ་མཐའ་དག་གིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཉིད་གསུངས་སོ།། “ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་གྱི་ཚིག་” གིས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། “ཇི་ལྟར་འོངས་པའི་ལམ་” གྱིས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་གསུངས་སོ།། སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའོ།། ཆོས་བསྟན་པའི་མཐར་དྲི་བ་འདྲི་བའི་དགེ་སློང་དེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ།། 9. Vīṇopamasuttavaṇṇanā ༩. པི་ཝང་གི་དཔེའི་མདོའི་བཤད་པ། 246. Navame yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vāti idaṃ satthā yathā nāma mahākuṭumbiko mahantaṃ kasikammaṃ katvā, nipphannasasso gharadvāre maṇḍapaṃ katvā, ubhatosaṅghassa dānaṃ pavatteyya. Kiñcāpi tena ubhatosaṅghassa dānaṃ paṭṭhapitaṃ, dvīsu pana parisāsu santappitāsu sesajanampi santappetiyeva, evameva bhagavā samadhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūretvā bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇaṃ adhigantvā pavattitavaradhammacakko jetavanamahāvihāre nisinno bhikkhuparisāya ceva bhikkhuniparisāya ca mahādhammayāgaṃ yajanto vīṇopamasuttaṃ ārabhi. Taṃ penetaṃ kiñcāpi dve parisā sandhāya āraddhaṃ, catunnampi pana parisānaṃ avāritaṃ. Tasmā sabbehipi sotabbañceva saddhātabbañca, pariyogāhitvā cassa attharaso vinditabboti. ༢༤༦. མདོ་དགུ་པ་ལ། “དགེ་སློང་དག་ དགེ་སློང་ངམ། དགེ་སློང་མ་གང་ཡང་རུང་བ་” ཞེས་པ་འདི་སྟོན་པས་གསུངས་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་བདག་ཆེན་པོ་ཞིག་གིས་ཞིང་ལས་ཆེན་པོ་བྱས་ཏེ། ལོ་ཏོག་གྲུབ་པ་ན་ཁྱིམ་གྱི་སྒོ་རུ་བྲེས་བཙུགས་ནས་དགེ་འདུན་གཉིས་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་བཞིན་ནོ།། དེས་དགེ་འདུན་གཉིས་ལ་སྦྱིན་པ་བཤམས་པ་ཡིན་ནའང་། འཁོར་གཉིས་ཚིམ་པར་བྱས་པས་སྐྱེ་བོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཚིམ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གྲངས་མེད་པ་བཞི་ལྷག་པའི་བསྐལ་པར་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་མཛད་དེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྙིང་པོར་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐོབ་ནས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བླ་ན་མེད་པ་བསྐོར་ཏེ། ཛེ་ཏའི་ཚལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ཆེན་པོར་བཞུགས་ནས་དགེ་སློང་གི་འཁོར་དང་དགེ་སློང་མའི་འཁོར་ལ་ཆོས་ཀྱི་མཆོད་སྦྱིན་ཆེན་པོ་གཏོང་བཞིན་པར་པི་ཝང་གི་དཔེའི་མདོ་འདི་བརྩམས་སོ།། མདོ་འདི་ནི་འཁོར་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་བརྩམས་པ་ཡིན་ནའང་། འཁོར་བཞི་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀག་པ་མེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཉན་པར་བྱ་བ་དང་། དད་པར་བྱ་བ་དང་། ཞུགས་ནས་དེའི་དོན་གྱི་རོ་མྱོང་བར་བྱའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tattha chandotiādīsu chando nāma pubbuppattikā dubbalataṇhā, so rañjetuṃ na sakkoti. Aparāparaṃ uppajjamānā pana balavataṇhā rāgo nāma, so rañjetuṃ sakkoti. Daṇḍādānādīni kātuṃ asamattho pubbuppattiko dubbalakodho doso nāma. Tāni kātuṃ samattho aparāparuppattiko balavakodho paṭighaṃ nāma. Moho pana mohanasammohanavasena uppannaṃ aññāṇaṃ. Evamettha pañcahipi padehi tīṇi akusalamūlāni gahitāni. Tesu gahitesu sabbepi tammūlakā kilesā gahitāva honti. ‘‘Chando rāgo’’ti vā padadvayena aṭṭhalobhasahagatacittuppādā, ‘‘doso [Pg.106] paṭigha’’nti padadvayena dve domanassasahagatacittuppādā, mohapadena lobhadosarahitā dve uddhaccavicikicchāsahagatacittuppādā gahitāti. Evaṃ sabbepi dvādasa cittuppādā dassitāva honti. དེ་ལ་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ལས། འདུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་སྲེད་པ་ཉམ་ཆུང་བ་སྟེ། དེས་ཆགས་པར་བྱེད་མི་ནུས་སོ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་ཆགས་པར་བྱེད་ནུས་སོ། །དབྱུག་པ་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཐོག་མར་སྐྱེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ་ཉམ་ཆུང་བ་ནི་ཞེ་སྡང་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་བྱེད་ནུས་པའི་ཡང་དང་ཡང་དུ་སྐྱེ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་སྟོབས་ཅན་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཏི་མུག་ནི་རྨོངས་པ་དང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་མི་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་འདིར་ཚིག་ལྔ་པོ་འདི་དག་གིས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་བཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་བཟུང་བས་དེ་དག་གི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཟུང་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་“འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་བརྣབ་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་བརྒྱད་དང། “ཞེ་སྡང་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་”ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་དང། གཏི་མུག་གི་ཚིག་གིས་ཆགས་པ་དང་སྡང་བ་དང་བྲལ་བའི་རྒོད་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་བསྐྱེད་པ་གཉིས་བཟུང་བའོ། །དེ་ལྟར་སེམས་བསྐྱེད་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྟན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Sabhayoti kilesacorānaṃ nivāsaṭṭhānattā sabhayo. Sappaṭibhayoti vadhabandhanādīnaṃ kāraṇattā sappaṭibhayo. Sakaṇṭakoti rāgādīhi kaṇṭakehi sakaṇṭako. Sagahanoti rāgagahanādīhi sagahano. Ummaggoti devalokaṃ vā manussalokaṃ vā nibbānaṃ vā gacchantassa amaggo. Kummaggoti kucchitajegucchibhūtaṭṭhānagamanaekapadikamaggo viya apāyasampāpakattā kummaggo. Duhitikoti ettha ihitīti iriyanā, dukkhā ihiti etthāti, duhitiko. Yasmiñhi magge mūlaphalādikhādanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā natthi, tasmiṃ iriyanā dukkhā hoti, na sakkā taṃ paṭipajjitvā icchitaṭṭhānaṃ gantuṃ. Kilesamaggampi paṭipajjitvā na sakkā sampattibhavaṃ gantunti kilesamaggo duhitikoti vutto. Dvīhitikotipi pāṭho, esevattho. Asappurisasevitoti kokālikādīhi asappurisehi sevito. “འཇིགས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །“ཉེན་ཚབས་དང་བཅས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསོད་པ་དང་འཆིང་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེན་ཚབས་དང་བཅས་པའོ། །“ཚེར་མ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཚེར་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེར་མ་དང་བཅས་པའོ། །“ཚང་ཚིང་དང་བཅས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཚང་ཚིང་ལ་སོགས་པས་ཚང་ཚིང་དང་བཅས་པའོ། །“ལམ་གོལ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷའི་འཇིག་རྟེན་ནམ། མིའི་འཇིག་རྟེན་ནམ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འགྲོ་བ་པོའི་ལམ་མ་ཡིན་པའོ། །“ལམ་ངན་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྨད་པར་བྱ་བ་དང་སྐྱུག་བྲོ་བའི་གནས་སུ་འགྲོ་བྱེད་རྐང་ལམ་ཕྲ་མོ་བཞིན་དུ་ངན་འགྲོར་བགྲོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལམ་ངན་ནོ། །“བགྲོད་དཀའ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་“ཨི་ཧི་ཏི་”ནི་སྤྱོད་ལམ་མམ་འགྲོ་བ་སྟེ། འདིར་འགྲོ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བགྲོད་དཀའ་བའོ། །ལམ་གང་དུ་རྩ་བ་དང་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའི་བཟའ་བཅའ་འམ་བཏུང་བ་မེད་པ་དེར་འགྲོ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་པས། ལམ་དེར་ཞུགས་ནས་འདོད་པའི་གནས་སུ་འགྲོ་མི་ནུས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་ནས་ཀྱང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྲིད་པར་འགྲོ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པའི་ལམ་ནི་བགྲོད་དཀའ་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“དྭཱི་ཧི་ཏི་ཀ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། དོན་ནི་འདི་ཉིད་དོ། །“སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པས་བསྟེན་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པའོ།། Tato cittaṃ nivārayeti tehi cakkhuviññeyyehi rūpehi taṃ chandādivasena pavattacittaṃ asubhāvajjanādīhi upāyehi nivāraye. Cakkhudvārasmiñhi iṭṭhārammaṇe rāge uppanne asubhato āvajjantassa cittaṃ nivattati, aniṭṭhārammaṇe dose uppanne mettato āvajjantassa cittaṃ nivattati, majjhattārammaṇe mohe uppanne uddesaparipucchaṃ garuvāsaṃ āvajjantassa cittaṃ nivattati. Evaṃ asakkontena pana satthumahattataṃ dhammassa svākkhātatā saṅghassa suppaṭipatti ca āvajjitabbā. Satthumahattataṃ paccavekkhatopi hi dhammassa svākkhātataṃ saṅghassa suppaṭipattiṃ paccavekkhatopi cittaṃ nivattati. Tena vuttaṃ ‘‘asubhāvajjanādīhi upāyehi nivāraye’’ti. “དེ་ལས་སེམས་བཟློག་པར་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་གི་ཤེས་པས་རིག་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་དེ་དག་ལས་འདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་སེམས་དེ་མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱིས་བཟློག་པར་བྱའོ། །མིག་གི་སྒོར་ཡིད་དུ་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པ་ན། མི་སྡུག་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་པོའི་སེམས་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་དམིགས་པ་ལ་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་པ་ན། བྱམས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་པོའི་སེམས་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ལ་གཏི་མུག་སྐྱེས་པ་ན། ལུང་ནོད་པ་དང་འདྲི་བ་དང་བླ་མ་བསྟེན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་པོའི་སེམས་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་མི་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་ཉིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱ་དགོས་སོ། །སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དང་དགེ་འདུན་གྱི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ཉིད་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པ་ནའང་སེམས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐབས་རྣམས་ཀྱིས་བཟློག་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། Kiṭṭhanti kiṭṭhaṭṭhāne uppannasassaṃ. Sampannanti paripuṇṇaṃ sunipphannaṃ. Kiṭṭhādoti sassakhādako. Evameva khoti ettha sampannakiṭṭhaṃ viya pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā, kiṭṭhādo goṇo viya kūṭacittaṃ, kiṭṭhārakkhassa pamādakālo viya bhikkhuno chasu dvāresu satiṃ pahāya vicaraṇakālo, kiṭṭhārakkhassa pamādamāgamma goṇena gahitagabbhassa kiṭṭhassa khāditattā sassasāmino [Pg.107] sassaphalānadhigamo viya chadvārarakkhikāya satiyā vippavāsamāgamma pañcakāmaguṇaṃ assādentena cittena kusalapakkhassa nāsitattā bhikkhuno sāmaññaphalādhigamābhāvo veditabbo. “ལོ་ཏོག་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཞིང་སར་སྐྱེས་པའི་ལོ་ཏོག་གོ། །“ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་ལེགས་པར་གྲུབ་པའོ། །“ལོ་ཏོག་ཟ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་ཏོག་ཟ་བར་བྱེད་པ་པོའོ། །“དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལོ་ཏོག་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་探ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་བལྟ་བར་བྱ་ལ། ལོ་ཏོག་ཟ་བའི་གླང་བཞིན་དུ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལོ་ཏོག་སྲུང་བ་པོའི་བག་မེད་པའི་དུས་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་གིས་སྒོ་དྲུག་པོ་རྣམས་སུ་དྲན་པ་དོར་ནས་རྒྱུ་བའི་དུས་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལོ་ཏོག་སྲུང་བ་པོའི་བག་မེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གླང་གིས་སྙེ་མ་ཆགས་པའི་ལོ་ཏོག་ཟོས་པའི་ཕྱིར། ཞིང་བདག་གིས་ལོ་ཏོག་གི་འབྲས་བུ་མ་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ། སྒོ་དྲུག་སྲུང་བར་བྱེད་པའི་དྲན་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་གིས་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Uparighaṭāyanti dvinnaṃ siṅgānaṃ antare. Suniggahitaṃ niggaṇheyyāti ghaṭāyaṃ patiṭṭhite nāsārajjuke suṭṭhu niggahitaṃ katvā niggaṇheyya. Daṇḍenāti muggarasadisena thūladaṇḍakena. Evañhi so bhikkhave goṇoti evaṃ so kiṭṭhārakkhassa pamādamanvāya yasmiṃ yasmiṃ khaṇe kiṭṭhaṃ otaritukāmo hoti, tasmiṃ tasmiṃ khaṇe evaṃ niggaṇhitvā tāḷetvā osajjanena nibbisevanabhāvaṃ upanīto goṇo. “རྭ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྭ་གཉིས་ཀྱི་བར་གྱི་གནས་སོ། །“ལེགས་པར་བཟུང་ནས་ཚར་གཅོད་པར་བྱའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྭ་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་པའི་སྣ་ཐག་ལ་ལེགས་པར་བཟུང་ནས་ཚར་གཅོད་པར་བྱའོ། །“དབྱུག་པས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོ་བ་ལྟ་བུའི་དབྱུག་པ་སྦོམ་པོས་སོ། །“དགེ་སློང་དག་དེ་ལྟར་གླང་དེ་ནི་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟར་ལོ་ཏོག་སྲུང་བ་པོའི་བག་မེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས། སྐད་ཅིག་མ་གང་དང་གང་ལ་ལོ་ཏོག་ལ་འབབ་པར་འདོད་པ་དེ་དང་དེའི་ཚེ་དེ་ལྟར་ཚར་བཅད་ཅིང་བརྡེགས་ནས་གློད་པ་ལས། ལོ་ཏོག་ལ་མི་འཇུག་པའི་རང་བཞིན་དུ་བྱས་པའི་གླང་དེའོ།། Evameva khoti idhāpi sampannakiṭṭhamiva pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā, kiṭṭhādo viya kūṭacittaṃ, kiṭṭhārakkhassa appamādo viya imassa bhikkhuno chasu dvāresu satiyā avissajjanaṃ, daṇḍo viya suttanto, goṇassa kiṭṭhābhimukhakāle daṇḍena tāḷanaṃ viya cittassa bahiddhā puthuttārammaṇābhimukhakāle anamataggiyadevadūtaādittaāsīvisūpamaanāgatabhayādīsu taṃ taṃ suttaṃ āvajjetvā cittuppādassa puthuttārammaṇato nivāretvā mūlakammaṭṭhāne otāraṇaṃ veditabbaṃ. Tenāhu porāṇā – “དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ཡང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ལོ་ཏོག་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་བལྟ་བར་བྱ་ལ། ལོ་ཏོག་ཟ་བ་བཞིན་དུ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱི་སེམས་སོ། །ལོ་ཏོག་སྲུང་བ་པོའི་བག་ཡོད་པ་བཞིན་དུ་དགེ་སློང་འདིའི་སྒོ་དྲུག་པོ་རྣམས་སུ་དྲན་པ་མ་བཏང་བའོ། །དབྱུག་པ་བཞིན་དུ་མདོ་སྡེའོ། །གླང་ལོ་ཏོག་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཚེ་དབྱུག་པས་བརྡེགས་པ་བཞིན་དུ། སེམས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཕྱོགས་པའི་ཚེ། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་། ལྷའི་ཕོ་ཉ་དང་། འབར་བ་དང་། དུག་སྦྲུལ་གྱི་དཔེ་དང་། མ་འོངས་པའི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་དེ་དང་དེ་དག་ཡིད་ལ་བྱས་ནས། སེམས་བསྐྱེད་པ་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལས་བཟློག་སྟེ་རྩ་བའི་ལས་ཉིན་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི། ‘‘Subhāsitaṃ sutvā mano pasīdati,Dameti naṃ pītisukhañca vindati; Tadassa ārammaṇe tiṭṭhate mano,Goṇova kiṭṭhādako daṇḍatajjito’’ti. “ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཐོས་ནས་ཡིད་ནི་དང་བར་འགྱུར། །དེ་ནི་འདུལ་ཞིང་དགའ་དང་བདེ་བ་ཐོབ། །དེ་ཡི་སེམས་ནི་དམིགས་པ་ལ་གནས་ཏེ། །དབྱུག་པས་བསྡིགས་པའི་ལོ་ཏོག་ཟ་བའི་གླང་བཞིན་ནོ། །”ཞེས་སོ།། Udujitanti tajjitaṃ. Sudujitanti sutajjitaṃ, sujitantipi attho. Udu, sudūti idaṃ pana nipātamattameva. Ajjhattanti gocarajjhattaṃ. Santiṭṭhatītiādīsu paṭhamajjhānavasena santiṭṭhati, dutiyajjhānavasena sannisīdati, tatiyajjhānavasena ekodi hoti, catutthajjhānavasena samādhiyati. Sabbampi vā etaṃ paṭhamajjhānavasena veditabbaṃ. Ettāvatā hi sammāsambuddhena samathānurakkhaṇaindriyasaṃvarasīlaṃ nāma kathitaṃ. “ཨུ་དུ་ཇི་ཏ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྡིགས་པའོ། །“སུ་དུ་ཇི་ཏ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པར་བསྡིགས་པ་སྟེ། ལེགས་པར་བཏུལ་བ་ཞེས་པའང་དོན་ནོ། །“ཨུ་དུ་”དང་“སུ་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཙམ་ཉིད་དོ། །“ནང་གི་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ནང་གིའོ། །“ཀུན་ཏུ་གནས་པར་འགྱུར་”ལ་སོགས་པ་ལས། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དབང་གིས་ཀུན་ཏུ་གནས་སོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་དབང་གིས་ལེགས་པར་འཁོད་དོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་དབང་གིས་རྒྱུད་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པའི་དབང་གིས་མཉམ་པར་འཇོག་གོ། །ཡང་ན་འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དབང་གིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ནི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཞི་གནས་ཀྱིས་བསྲུངས་པའི་དབང་པོ་སྡོམ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།། Rañño vāti kassacideva paccantarañño vā. Saddaṃ suṇeyyāti paccūsakāle pabuddho kusalena vīṇāvādakena vādiyamānāya madhurasaddaṃ suṇeyya. Rajanīyotiādīsu cittaṃ rañjetīti rajanīyo. Kāmetabbatāya [Pg.108] kamanīyo. Cittaṃ madayatīti madanīyo. Cittaṃ mucchitaṃ viya karaṇato mucchiyatīti mucchanīyo. Ābandhitvā viya gahaṇato bandhatīti bandhanīyo. Alaṃ me, bhoti vīṇāya saṇṭhānaṃ disvā taṃ anicchanto evamāha. Upadhāraṇeti veṭṭhake. Koṇanti caturassaṃ sāradaṇḍakaṃ. “རྒྱལ་པོའམ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་འགའ་ཞིག་གོ། །“སྒྲ་ཐོས་ནས་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོ་རངས་ཀྱི་དུས་སུ་སད་པ་ན། མགུ་བར་བྱེད་པའི་པི་ཝང་མཁན་གྱིས་བརྡུངས་པའི་པི་ཝང་གི་སྒྲ་སྙན་པོ་ཐོས་པའོ། །“ཆགས་པར་བྱེད་པ་”ལ་སོགས་པ་ལས། སེམས་ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པར་བྱེད་པའོ། །འདོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདོད་པར་བྱེད་པའོ། །སེམས་མྱོས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མྱོས་པར་བྱེད་པའོ། །སེམས་བརྒྱལ་བ་ལྟར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བརྒྱལ་བར་བྱེད་པའོ། །བཅིངས་པ་བཞིན་དུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འཆིང་བར་བྱེད་པའོ། །“ཀྱེ་ཧུད་བདག་ལ་ཆོག་གོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་པི་ཝང་གི་དབྱིབས་མཐོང་ནས་དེ་ལ་མི་འདོད་པར་དེ་ལྟར་སྨྲས་པའོ། །“པི་ཝང་གི་སྐུད་པ་འཛིན་བྱེད་”ནི་སྐུད་པ་དཀྲི་སའི་གནས་སོ། །“པི་ཝང་རྡུང་བྱེད་”ནི་གྲུ་བཞི་པའི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་ཤིང་ཐུར་རོ།། So taṃ vīṇanti so rājā ‘‘āharatha naṃ vīṇaṃ, ahamassā saddaṃ pasissāmī’’ti taṃ vīṇaṃ gahetvā. Dasadhā vātiādīsu paṭhamaṃ tāva dasadhā phāleyya, athassā saddaṃ apassanto satadhā phāleyya, tathāpi apassanto sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya, tathāpi apassanto ‘‘sakalikā jhāyissanti, saddo pana nikkhamitvā palāyissati, tadā naṃ passissāmī’’ti agginā ḍaheyya. Tathāpi apassanto ‘‘sallahukāni masicuṇṇāni vātena bhassissanti, saddo sāradhaññaṃ viya pādamūle patissati, tadā naṃ passissāmī’’ti mahāvāte vā ophuneyya. Tathāpi apassanto ‘‘masicuṇṇāni yathodakaṃ gamissanti, saddo pana pāraṃ gacchanto puriso viya nikkhamitvā tarissati, tadā naṃ passissāmī’’ti nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. “ཁོས་པི་ཝང་དེ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་དེས་“པི་ཝང་དེ་ཁྱེར་ཤོག །ངས་དེའི་སྒྲ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་པི་ཝང་དེ་བཟུང་ནས་སོ། །“ཚལ་པ་བཅུ་”ལ་སོགས་པ་ལས། ཐོག་མར་ཚལ་པ་བཅུར་གཤེགས་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་དེའི་སྒྲ་མ་མཐོང་བས་ཚལ་པ་བརྒྱར་གཤེགས་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མ་མཐོང་བས་དུམ་བུ་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མ་མཐོང་བས་“དུམ་བུ་རྣམས་ནི་ཚིག་པར་འགྱུར་ལ། སྒྲ་ནི་ཕྱིར་ཐོན་ནས་བྲོས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཚེ་ངས་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་མེས་བསྲེག་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མ་མཐོང་བས་“ཐལ་བ་ཡང་མོ་རྣམས་ནི་རླུང་གིས་འཐོར་བར་འགྱུར་ལ། སྒྲ་ནི་སྙིང་པོ་ཅན་གྱི་འབྲུ་བཞིན་དུ་རྐང་པའི་དྲུང་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཚེ་ངས་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་རླུང་ཆེན་པོར་འཕྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་མ་མཐོང་བས་“ཐལ་བ་རྣམས་ནི་ཆུའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ལ། སྒྲ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་ཐོན་ནས་བརྒལ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཚེ་ངས་དེ་ལ་བལྟའོ་”ཞེས་ཆུ་རྒྱུན་དྲག་པོ་ཅན་གྱི་གཙང་པོར་སྐུར་བར་བྱའོ།། Evaṃ vadeyyāti sabbehipimehi upāyehi apassanto te manusse evaṃ vadeyya. Asatī kirāyanti asatī kira ayaṃ vīṇā, lāmikāti attho. Asatīti lāmakādhivacanametaṃ. Yathāha – “དེ་ལྟར་སྨྲའོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་མ་མཐོང་བས་མི་དེ་དག་ལ་དེ་ལྟར་སྨྲའོ། །“པི་ཝང་འདི་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་པི་ཝང་འདི་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ། དམན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“ཨ་ས་ཏཱི་”ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་དམན་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། །ཇི་སྐད་དུ་གསུངས་པ་ནི། ‘‘Asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati; Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā’’ti. (jā. 1.1.61); “འཇིག་རྟེན་བུད་མེད་དམན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །དེ་དག་རྣམས་ལ་མཚམས་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆགས་ཤིང་ཕོད་ཆེ་བ་ཡང་ཡིན་པ་སྟེ། །ཐམས་ཅད་ཟ་བའི་མེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད། །”ཞེས་སོ།། Yathevaṃ yaṃkiñci vīṇā nāmāti na kevalañca vīṇāyeva lāmikā, yatheva pana ayaṃ vīṇā nāma, evaṃ yaṃkiñci aññampi tantibaddhaṃ, sabbaṃ taṃ lāmakamevāti attho. Evameva khoti ettha vīṇā viya pañcakkhandhā daṭṭhabbā, rājā viya yogāvacaro. Yathā so rājā taṃ vīṇaṃ dasadhā phālanato paṭṭhāya vicinanto saddaṃ adisvā vīṇāya anatthiko hoti, evaṃ yogāvacaro pañcakkhandhe sammasanto ahanti vā mamanti vā gahetabbaṃ apassanto khandhehi anatthiko hoti. Tenassa taṃ khandhasammasanaṃ [Pg.109] dassento rūpaṃ samanvesati yāvatā rūpassa gatītiādimāha. “ཇི་ལྟར་པི་ཝང་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཡང་རུང་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་པི་ཝང་འབའ་ཞིག་དམན་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཇི་ལྟར་པི་ཝང་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དམན་པ་དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་སྐུད་ཀྱིས་བཅིངས་པའི་གཞན་ཅི་ཡང་རུང་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །“དེ་བཞིན་ཉིད་དུ་”ཞེས་བྱ་བ་འདིར་པི་ཝང་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བལྟ་བར་བྱ་ལ། རྒྱལ་པོ་བཞིན་དུ་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལ་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོ་དེས་པི་ཝང་དེ་ཚལ་པ་བཅུར་གཤེགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བཙལ་བས་སྒྲ་མ་མཐོང་བར་པི་ཝང་ལ་དགོས་པ་མེད་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པ་ན། ང་འོ་སྙམ་པའམ། བདག་གི་འོ་སྙམ་དུ་གཟུང་བར་བྱ་བ་མ་མཐོང་བས་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དགོས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་ཕུང་པོ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གཟུགས་ལ་ཀུན་ཏུ་འཚོལ་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཇི་ཙམ་པ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Tattha samanvesatīti pariyesati. Yāvatā rūpassa gatīti yattakā rūpassa gati. Tattha gatīti gatigati, sañjātigati, salakkhaṇagati, vibhavagati, bhedagatīti pañcavidhā honti. Tattha idaṃ rūpaṃ nāma heṭṭhā avīcipariyantaṃ katvā upari akaniṭṭhabrahmalokaṃ anto katvā etthantare saṃsarati vattati, ayamassa gatigati nāma. དེ་ལ་“ཀུན་ཏུ་འཚོལ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་འཚོལ་བའོ། །“གཟུགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཇི་ཙམ་པ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཇི་སྙེད་པའོ། །དེ་ལ་“འགྲོ་བ་”ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགྲོ་བའི་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་བའི་འགྲོ་བ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་། འཇིག་པའི་འགྲོ་བ་དང་། འགྱུར་བའི་འགྲོ་བ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་འདི་ནི་འོག་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་དང་། སྟེང་ནས་འོག་མིན་གྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ནང་དུ་བྱས་ཏེ། དེའི་བར་དུ་འཁོར་ཞིང་འཇུག་པ་འདི་ནི་དེའི་འགྲོ་བའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།། Ayaṃ pana kāyo neva padumagabbhe, na puṇḍarīkanīluppalādīsu sañjāyati, āmāsayapakkāsayānaṃ pana antare bahalandhakāre duggandhapavanavicarite paramajegucche okāse pūtimacchādīsu kimi viya sañjāyati, ayaṃ rūpassa sañjātigati nāma. ལུས་འདི་ནི་པདྨའི་སྦུབས་སམ། པདྨ་དཀར་པོ་དང་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་གྱི། ཕོ་བ་དང་ལོང་གའི་བར་གྱི་མུན་ནག་སྟུག་པོ། དྲི་ང་བའི་རླུང་རྒྱུ་བ། ཤིན་ཏུ་སྐྱུག་བྲོ་བའི་གནས་སུ་ཉ་རུལ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྲིན་བུ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།། Duvidhaṃ pana rūpassa lakkhaṇaṃ, ‘‘ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā rūpa’’nti (saṃ. ni. 3.79) evaṃ vutta ruppanasaṅkhātaṃ paccattalakkhaṇañca aniccādibhedaṃ sāmaññalakkhaṇañca, ayamassa salakkhaṇagati nāma. གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། “དགེ་སློང་དག །གཟུགས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཞེས་བྱའོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་གཟུགས་སུ་རུང་བར་བགྲང་བའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དང་། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ཅན་གྱི་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་དེའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ།། ‘‘Gati migānaṃ pavanaṃ, ākāso pakkhinaṃ gati; Vibhavo gati dhammānaṃ, nibbānaṃ arahato gatī’’ti. (pari. 339) – “རི་དྭགས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་ས་ནགས་ཚལ་ཏེ། །བྱ་རྣམས་ཀྱི་ནི་འགྲོ་ས་མཁའ་དབྱིངས་ཡིན། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ནི་འགྲོ་ས་འཇིག་པ་སྟེ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཡི་འགྲོ་ས་མྱ་ངན་འདས། །”ཞེས་སོ།། Evaṃ vutto rūpassa abhāvo vibhavagati nāma. Yo panassa bhedo, ayaṃ bhedagati nāma. Vedanādīsupi eseva nayo. Kevalañhettha upari yāva bhavaggā tesaṃ sañjātigati, salakkhaṇagatiyañca vedayitasañjānanaabhisaṅkharaṇavijānanavasena paccattalakkhaṇaṃ veditabbaṃ. དེ་ལྟར་གསུངས་པའི་གཟུགས་མེད་པ་ནི་འཇིག་པའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་དེའི་འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་པའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་གོང་དུ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་དེ་དག་གི་སྐྱེ་བའི་འགྲོ་བ་དང་། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འགྲོ་བ་ལའང་མྱོང་བ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དབང་གིས་སོ་སོའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Tampi tassa na hotīti yadetaṃ rūpādīsu ahanti vā mamanti vā asmīti vā evaṃ niddiṭṭhaṃ diṭṭhitaṇhāmānaggāhattayaṃ, tampi tassa khīṇāsavassa na hotīti yathānusandhināva suttāgataṃ. Tena vuttaṃ mahāaṭṭhakathāyaṃ – “དེ་ཡང་དེ་ལ་མི་འབྱུང་”ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་“བདག་གོ་”ཞེས་པའམ། “བདག་གི་འོ་”ཞེས་པའམ། “བདག་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་འདི་ལྟར་བསྟན་པའི་ལྟ་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་འཛིན་པ་གསུམ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེའང་ཟག་པ་ཟད་པའི་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་ལ་མི་འབྱུང་ཞེས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚུལ་གྱིས་མདོ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་མ་ཧཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ་ལས་གསུངས་པ་ནི། ‘‘Ādimhi sīlaṃ kathitaṃ, majjhe samādhibhāvanā; Pariyosāne ca nibbānaṃ, esā vīṇopamā kathā’’ti. “ཐོག་མར་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུངས་པ་དང་། །བར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ། །མཐའ་མར་མྱང་ངན་འདས་པ་སྟེ། །འདི་ནི་པི་ཝང་དཔེ་ཡི་གཏམ། །”ཞེས་སོ། ། 10. Chappāṇakopamasuttavaṇṇanā ༡༠. སྐྱེ་གནས་དྲུག་གི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 247. Dasame [Pg.110] arugattoti vaṇasarīro. Tesaṃyeva arūnaṃ pakkattā pakkagatto. Saravananti kaṇḍavanaṃ. Evameva khoti arugatto puriso viya dussīlapuggalo veditabbo. Tassa kusakaṇṭakehi viddhassa sarapattehi ca asidhārūpamehi vilikhitagattassa bhiyyosomattāya dukkhadomanassaṃ viya tattha tattha sabrahmacārīhi ‘‘ayaṃ so imesañca imesañca kammānaṃ kārako’’ti vuccamānassa uppajjanadukkhaṃ veditabbaṃ. ༢༤༧. མདོ་བཅུ་པ་ལས། “རྨ་ཅན་གྱི་ལུས་”ཞེས་པ་ནི་རྨ་ཡིས་གང་བའི་ལུས་སོ། །རྨ་དེ་དག་ཉིད་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུས་རྣག་གིས་གང་བའོ། །“ཤར་ཚལ་”ཞེས་པ་ནི་ཉག་ཕྲན་གྱི་ཚལ་ལོ། །“དེ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་འདིར་རྨ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའི་གང་ཟག་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཀུ་ཤའི་ཚེར་མས་ཟུག་ཅིང་རལ་གྲིའི་སོ་ལྟ་བུའི་ཤར་གྱི་ལོ་མས་ལུས་བཤགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དེ་ལ་ལྷག་པར་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ། དེར་ཚངས་པ་མཚུངས་པར་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་“འདི་ནི་ལས་འདི་དང་འདི་དག་བྱེད་པ་པོའོ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Labhati vattāranti labhati codakaṃ. Evaṃkārīti evarūpānaṃ vejjakammadūtakammādīnaṃ kārako. Evaṃsamācāroti vidhavā gocarādivasena evarūpagocaro. Asucigāmakaṇṭakoti asuddhaṭṭhena asuci, gāmavāsīnaṃ vijjhanaṭṭhena kaṇṭakoti gāmakaṇṭako. “སྨྲ་བ་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །“འདི་ལྟར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་སྨན་པའི་ལས་དང་ཕོ་ཉའི་ལས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོའོ། །“འདི་ལྟར་སྤྱོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡུགས་ས་མོའི་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་འདི་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ནོ། །“མི་གཙང་བའི་གྲོང་གི་ཚེར་མ་”ཞེས་པ་ནི་མི་གཙང་བའི་དོན་གྱིས་མི་གཙང་བ་དང་། གྲོང་མི་རྣམས་ལ་ཟུག་པའི་དོན་གྱིས་ཚེར་མ་སྟེ། གྲོང་གི་ཚེར་མ་ཞེས་བྱའོ། ། Pakkhinti hatthisoṇḍasakuṇaṃ. Ossajjeyyāti vissajjeyya. Āviñcheyyunti ākaḍḍheyyuṃ. Pavekkhāmīti pavisissāmi. Ākāsaṃ ḍessāmīti ākāsaṃ uppatissāmi. “བྱ་”ཞེས་པ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་སྣ་ཞགས་ལྟ་བུའི་མཆུ་ཅན་གྱི་བྱའོ། །“གཏང་བར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་གློད་པར་བྱའོ། །“དྲང་བར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་འཐེན་པར་བྱའོ། །“འཇུག་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པར་བྱའོ། །“ནམ་མཁར་འཕུར་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི་ནམ་མཁར་འཕུར་བར་བྱའོ། ། Etesu pana ahi ‘‘bhogehi maṇḍalaṃ bandhitvā supissāmī’’ti vammikaṃ pavisitukāmo hoti. Susumāro ‘‘dūre bilaṃ pavisitvā nipajjissāmī’’ti udakaṃ pavisitukāmo hoti. Pakkhī ‘‘ajaṭākāse sukhaṃ vicarissāmī’’ti ākāsaṃ ḍetukāmo hoti. Kukkuro ‘‘uddhanaṭṭhāne chārikaṃ byūhitvā usumaṃ gaṇhanto nipajjissāmī’’ti gāmaṃ pavisitukāmo hoti. Siṅgālo ‘‘manussamaṃsaṃ khāditvā piṭṭhiṃ pasāretvā sayissāmī’’ti āmakasusānaṃ pavisitukāmo hoti. Makkaṭo ‘‘ucce rukkhe abhiruhitvā disādisaṃ pakkhandissāmī’’ti vanaṃ pavisitukāmo hoti. སྲོག་ཆགས་དེ་དག་ལས་སྦྲུལ་ནི་“ལུས་ཀྱིས་དཀྱིལ་འཁོར་བཅས་ཏེ་ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གྲོག་མཁར་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན། ཆུ་སྲིན་ནི་“གཏིང་ཟབ་པའི་བུག་པར་ཞུགས་ཏེ་ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་ཆུ་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན། བྱ་ནི་“ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་ལ་བདེ་བར་སྤྱོད་པར་བྱའོ་”ཞེས་ནམ་མཁར་འཕུར་བར་འདོད་པ་ཡིན། ཁྱི་ནི་“ཐབ་ཀྱི་གནས་སུ་ཐལ་བ་བསལ་ཏེ་དྲོད་བླངས་ནས་ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་གྲོང་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན། ཅེ་སྤྱང་ནི་“མིའི་ཤ་ཟོས་ཏེ་རྒྱབ་བརྐྱངས་ནས་ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་དུར་ཁྲོད་རྙིང་པ་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན། སྤྲེའུ་ནི་“ཤིང་མཐོན་པོར་འཛེགས་ཏེ་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་སུ་མཆོང་བར་བྱའོ་”ཞེས་ནགས་ཚལ་ལ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན། ། Anuvidhāyeyyunti anugaccheyyuṃ, anuvidhiyeyyuntipi pāṭho, anuvidhānaṃ āpajjeyyunti attho. Yattha so yāti, tattheva gaccheyyunti vuttaṃ hoti. Evamevāti ettha cha pāṇakā viya chāyatanāni daṭṭhabbāni, daḷharajju viya taṇhā, majjhe gaṇṭhi viya avijjā. Yasmiṃ yasmiṃ dvāre ārammaṇaṃ balavaṃ hoti, taṃ taṃ āyatanaṃ tasmiṃ tasmiṃ ārammaṇe āviñchati. “རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ། །“རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་”ཅེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ཡོད། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཏོ། །དེ་གང་དུ་འགྲོ་བ་དེར་ཉིད་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས་པའོ། །“དེ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་འདིར་སྲོག་ཆགས་དྲུག་པོ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཐག་པ་དམ་པོ་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་བལྟ་བར་བྱའོ། །བར་གྱི་མདུད་པ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་བལྟ་བར་བྱའོ། །སགོ་གང་དང་གང་ལ་དམིགས་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པ་ན། སྐྱེ་མཆེད་དེ་དང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དམིགས་པ་དེ་དང་དེ་ལ་འཐེན་པར་བྱེད་དོ། ། Imaṃ [Pg.111] pana upamaṃ bhagavā sarikkhakena vā āhareyya āyatanānaṃ vā nānattadassanavasena. Tattha sarikkhakena tāva visuṃ appanākiccaṃ natthi, pāḷiyaṃyeva appitā. Āyatanānaṃ nānattadassanena pana ayaṃ appanā – ahi nāmesa bahi sittasammaṭṭhe ṭhāne nābhiramati, saṅkāraṭṭhānatiṇapaṇṇagahanavammikāniyeva pana pavisitvā nipannakāle abhiramati, ekaggataṃ āpajjati. Evameva cakkhupetaṃ visamajjhāsayaṃ, maṭṭhāsu suvaṇṇabhittiādīsu nābhiramati, oloketumpi na icchati, rūpacittapupphalatādivicittesuyeva pana abhiramati. Tādisesu hi ṭhānesu cakkhumhi appahonte mukhampi vivaritvā oloketukāmo hoti. བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཔེ་အདི་ནི་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པའི་སྒོ་ནས་དཔེ་སྦྱོར་བའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་སོ་སོར་སྦྱོར་བའི་བྱ་བ་မེད་དེ། ལུང་ཉིད་ལས་དཔེ་སྦྱར་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་ནི་འདི་ལྟར་སྦྱོར་ཏེ། སྦྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆུ་བྲན་ཞིང་ཕྱགས་པའི་གནས་སུ་མི་དགའ་ཞིང་། ཕྱག་དར་གྱི་གནས་དང་། རྩྭ་དང་ལོ་མ་འཐུག་པའི་ས་དང་། གྲོག་མཁར་ཉིད་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཉལ་བའི་ཚེ་ན་རབ་ཏུ་དགའ་ཞིང་རྩེ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མིག་འདི་ཡང་མི་མཐུན་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཡིན་པས། འཇམ་པོའི་གསེར་གྱི་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་དགའ་ཞིང་བལྟ་བར་ཡང་མི་འདོད་ལ། གཟུགས་དང་རི་མོ་དང་མེ་ཏོག་དང་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་བཀྲ་བ་རྣམས་ལ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་དགའ་འོ། །དེ་ལྟ་བུའི་གནས་རྣམས་སུ་མིག་གིས་མི་ངོམས་པར་གྱུར་ཚེ་ཁ་ཡང་གདངས་ཏེ་བལྟ་བར་འདོད་པར་འགྱུར་རོ། ། Susumāropi bahi nikkhanto gahetabbaṃ na passati, akkhiṃ nimīletvā carati. Yadā pana byāmasatamattaṃ udakaṃ ogāhitvā bilaṃ pavisitvā nipanno hoti, tadā tassa cittaṃ ekaggaṃ hoti, sukhaṃ supati. Evameva sotampetaṃ bilajjhāsayaṃ ākāsasannissitaṃ, kaṇṇacchiddakūpakeyeva ajjhāsayaṃ karoti, kaṇṇacchiddākāsoyeva tassa saddasavane paccayo hoti. Ajaṭākāsopi vaṭṭatiyeva. Antoleṇasmiñhi sajjhāye kayiramāne na leṇacchadanaṃ bhinditvā saddo bahi nikkhamati, dvāravātapānachiddehi pana nikkhamitvā dhātuparamparā ghaṭṭento āgantvā sotapasādaṃ ghaṭṭeti. Atha tasmiṃ kāle ‘‘asukaṃ nāma sajjhāyatī’’ti leṇapiṭṭhe nisinnā jānanti. ཆུ་སྲིན་ཡང་ཕྱི་རོལ་དུ་བྱུང་ཚེ་གཟུང་བར་བྱ་བ་མི་མཐོང་བས་མིག་བཙུམས་ཏེ་འགྲོའོ། །གང་གི་ཚེ་འདོམ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་ཆུ་ལ་ཞུགས་ཏེ་བུག་པར་ཉལ་བར་གྱུར་པ་ན། དེའི་ཚེ་དེའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་བདེ་བར་ཉལ་ལོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་འདི་ཡང་བུག་པ་ལ་མོས་ཤིང་ནམ་མཁའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་པས། རྣ་བའི་བུག་པའི་ཁྲོན་པ་ཉིད་ལ་མོས་པར་བྱེད་ལ། རྣ་བའི་བུག་པའི་ནམ་མཁའ་ཉིད་དེའི་སྒྲ་ཐོས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །ནམ་མཁའ་སྟོང་པའང་རུང་བ་ཉིད་དོ། །ཕུག་པའི་ནང་དུ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པའི་ཚེ་སྒྲ་དེ་ཕུག་པའི་ཐོག་ཕིགས་ཏེ་ཕྱིར་མི་འབྱུང་གི །འོན་ཀྱང་སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་གི་བུག་པ་རྣམས་ནས་བྱུང་སྟེ་ཁམས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་བརྡེགས་ནས་འོངས་ཏེ་རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་བརྡེག་གོ། །དེའི་ཚེ་ཕུག་པའི་སྟེང་དུ་འཁོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་“ཆོས་འདི་དང་འདི་ཁ་ཏོན་བྱེད་དོ་”ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ། Evaṃ sante sampattagocaratā hoti, kiṃ panetaṃ sampattagocaranti? Āma sampattagocaraṃ. Yadi evaṃ dūre bheriādīsu vajjamānesu ‘‘dūre saddo’’ti jānanaṃ na bhaveyyāti. No na bhavati. Sotapasādasmiñhi ghaṭṭite ‘‘dūre saddo, āsanne saddo, paratīre orimatīre’’ti tathā tathā jānanākāro hoti, dhammatā esāti. Kiṃ etāya dhammatāya? Yato yato chiddaṃ, tato tato savanaṃ hoti candimasūriyādīnaṃ dassanaṃ viyāti asampattagocaramevetaṃ. དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ཕྲད་ནས་སྤྱོད་ཡུལ་འཛིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་རྣ་བ་འདི་ཕྲད་ནས་སྤྱོད་ཡུལ་འཛིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འོན་ཏེ་ཕྲད་ནས་སྤྱོད་ཡུལ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། རྒྱང་རིང་པོར་རྔ་ལ་སོགས་པ་བརྡུང་བའི་ཚེ་“སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ན་འདུག་གོ་”ཞེས་ཤེས་པ་མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །རྣ་བའི་དབང་པོ་ལ་བརྡེགས་པ་ན་“སྒྲ་རྒྱང་རིང་པོ་ན་འདུག །སྒྲ་ཉེ་ས་ན་འདུག །ཕ་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་འདུག །ཚུར་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་འདུག་གོ་”ཞེས་དེ་དང་དེའི་རྣམ་པས་ཤེས་པ་འབྱུང་སྟེ། འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དོ་ཞེས་སོ། །ཆོས་ཉིད་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། གང་དང་གང་ནས་བུག་པ་ཡོད་པ་དེ་དང་དེ་ནས་ཐོས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མ་ཕྲད་པར་སྤྱོད་ཡུལ་འཛིན་པ་ཉིད་དོ། ། Pakkhīpi rukkhe vā bhūmiyaṃ vā na ramati. Yadā pana ekaṃ vā dve vā leḍḍupāte atikkamma ajaṭākāsaṃ pakkhando hoti, tadā ekaggacittataṃ āpajjati. Evameva ghānampi ākāsajjhāsayaṃ vātūpanissayagandhagocaraṃ. Tathā [Pg.112] hi gāvo navavuṭṭhe deve bhūmiṃ ghāyitvā ghāyitvā ākāsābhimukho hutvā vātaṃ ākaḍḍhanti. Aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvāpi ca upasiṅghanakāle vātaṃ anākaḍḍhanto neva tassa gandhaṃ jānāti. བྱའང་ཤིང་ངམས་ས་ལ་མི་དགའ་འོ། །གང་གི་ཚེ་འཇིམ་རྡོ་གཅིག་གམ་གཉིས་འཕངས་པའི་ས་ལས་འདས་ཏེ་ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་ལ་འཕུར་བར་གྱུར་པ་ན། དེའི་ཚེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྣ་ཡང་ནམ་མཁའ་ལ་མོས་ཤིང་རླུང་ལ་བརྟེན་པའི་དྲི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ནོ། །འདི་ལྟར་བ་ལང་རྣམས་ཆར་པ་གསར་དུ་བབས་པའི་ཚེ་ས་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བསྣམས་ནས་ནམ་མཁར་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་རླུང་འཐེན་པར་བྱེད་དོ། །སོར་མོས་དྲིའི་རིལ་བུ་བཟུང་ནས་བསྣམས་པའི་ཚེའང་རླུང་མ་འཐེན་ན་དེའི་དྲི་མི་ཤེས་སོ། ། Kukkuropi bahi caranto khemaṭṭhānaṃ na passati, leḍḍudaṇḍādīhi upadduto hoti. Antogāmaṃ pavisitvā uddhanaṭṭhāne chārikaṃ byūhitvā nipannassa panassa phāsu hoti. Evameva jivhāpi gāmajjhāsayā āposannissitarasārammaṇā. Tathā hi tiyāmarattiṃ samaṇadhammaṃ katvāpi pātova pattacīvaramādāya gāmaṃ pavisitabbaṃ hoti. Sukkhakhādanīyassa ca na sakkā kheḷena atemitassa rasaṃ jānituṃ. ཁྱིའང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུ་བའི་ཚེ་བདེ་བའི་གནས་མི་མཐོང་ཞིང་། རྡོ་དང་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པས་གཙེས་པར་འགྱུར་རོ། །གྲོང་གི་ནང་དུ་ཞུགས་ཏེ་ཐབ་ཀྱི་གནས་སུ་ཐལ་བ་བསལ་ནས་ཉལ་བ་ན་དེ་ལ་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྕེ་ཡང་གྲོང་ལ་མོས་ཤིང་ཆུ་ལ་བརྟེན་པའི་རོ་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ནོ། །འདི་ལྟར་མཚན་མོ་ཐུན་གསུམ་དུ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་བྱས་ཀྱང་། སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས་བཟུང་སྟེ་གྲོང་དུ་འཇུག་པར་བྱ་དགོས་སོ། །མཆིལ་མས་མ་བརླན་པའི་བཟའ་བ་སྐམ་པོའི་རོ་ནི་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། ། Siṅgālopi bahi caranto ratiṃ na vindati, āmakasusāne manussamaṃsaṃ khāditvā nipannasseva panassa phāsu hoti. Evameva kāyopi upādiṇṇakajjhāsayo pathavīsannissitaphoṭṭhabbārammaṇo. Tathā hi aññaṃ upādiṇṇakaṃ alabhamānā sattā attanova hatthatale sīsaṃ katvā nipajjanti. Ajjhattikabāhirā cassa pathavī ārammaṇaggahaṇe paccayo hoti. Susanthatassāpi hi sayanassa heṭṭhāṭhitānampi vā phalakānaṃ na sakkā anisīdantena vā anuppīḷantena vā thaddhamudubhāvo jānitunti ajjhattikabāhirā pathavī etassa phoṭṭhabbajānane paccayo hoti. ཅེ་སྤྱང་ཡང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུ་བའི་ཚེ་དགའ་བ་མི་རྙེད་ལ། དུར་ཁྲོད་རྙིང་པར་མིའི་ཤ་ཟོས་ཏེ་ཉལ་བ་ན་དེ་ལ་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱང་ཟིན་པའི་སྒྲ་ལ་མོས་ཤིང་ས་ལ་བརྟེན་པའི་རེག་བྱ་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ནོ། །འདི་ལྟར་གཞན་གྱི་ཟིན་པའི་ལུས་མ་རྙེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་རང་གི་ལག་མཐིལ་དུ་མགོ་བཞག་སྟེ་ཉལ་ལོ། །ནང་དང་ཕྱིའི་ས་ནི་དེའི་དམིགས་པ་འཛིན་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །ལེགས་པར་བཏིང་བའི་མལ་ཆའི་འོག་ཏུ་ཡོད་པའི་པང་ལེབ་རྣམས་ཀྱི་མཁྲེགས་པ་དང་འཇམ་པའི་རང་བཞིན་ནི། མ་བསྡད་པའམ་མ་མནན་པར་ཤེས་མི་ནུས་པས། ནང་དང་ཕྱིའི་ས་ནི་འདིའི་རེག་བྱ་ཤེས་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། ། Makkaṭopi bhūmiyaṃ vicaranto nābhiramati, hatthasatubbedhaṃ panassa rukkhaṃ āruyha viṭapapiṭṭhe nisīditvā disāvidisā olokentasseva phāsuko hoti. Evaṃ manopi nānajjhāsayo bhavaṅgapaccayo, diṭṭhapubbepi nānārammaṇajjhāsayaṃ karotiyeva mūlabhavaṅgaṃ panassa paccayo hotīti ayamettha saṅkhepo, vitthārena pana āyatanānaṃ nānattaṃ visuddhimagge āyatananiddese vuttameva. སྤྲེའུ་ཡང་ས་ལ་རྒྱུ་བའི་ཚེ་མི་དགའ་ལ། ཁྲུ་བརྒྱ་ཙམ་གྱི་མཐོ་བའི་ཤིང་ལ་འཛེགས་ཏེ་ཡལ་གའི་སྟེང་དུ་འཁོད་ནས་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་མཚམས་སུ་བལྟ་བའི་ཚེ་ན་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱང་སྣ་ཚོགས་པའི་བསམ་པ་ཅན་ཡིན་ཞིང་ཀུན་གཞིའི་རྐྱེན་ཅན་ཡིན་ལ། སྔར་མཐོང་ཟིན་པའི་དམིགས་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་མོས་པར་བྱེད་དེ། རྩ་བའི་ཀུན་གཞི་ནི་དེའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་འདིར་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། རྒྱས་པར་ནི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བགྲོད་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ་གསུངས་ཟིན་ཏོ། ། Taṃ cakkhu nāviñchatīti taṇhārajjukānaṃ āyatanapāṇakānaṃ kāyagatāsatithambhe baddhānaṃ nibbisevanabhāvaṃ āpannattā nākaḍḍhatīti imasmiṃ sutte pubbabhāgavipassanāva kathitā. “མིག་དེས་མི་འཐེན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། སྲེད་པའི་ཐག་པ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལུས་ལ་གཏོགས་པའི་དྲན་པའི་ཀ་བ་ལ་བཏགས་པས་གཡོ་བ་མེད་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མི་འཐེན་ནོ་ཞེས་པ་སྟེ། མདོ་འདིར་སྔོན་གྱི་ཆའི་ལྷག་མཐོང་ཉིད་གསུངས་སོ། ། 11. Yavakalāpisuttavaṇṇanā ༡༡. ནས་ཀྱི་ཕོན་པོའི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 248. Ekādasame [Pg.113] yavakalāpīti lāyitvā ṭhapitayavapuñjo. Byābhaṅgihatthāti kājahatthā. Chahi byābhaṅgīhi haneyyunti chahi puthulakājadaṇḍakehi potheyyuṃ. Sattamoti tesu chasu janesu yave pothetvā pasibbake pūretvā ādāya gatesu añño sattamo āgaccheyya. Suhatatarā assāti yaṃ tattha avasiṭṭhaṃ atthi bhusapalāpamattampi, tassa gahaṇatthaṃ suṭṭhutaraṃ hatā. ༢༤༨. བཅུ་གཅིག་པ་ལས། “ནས་ཀྱི་ཕོན་པོ་”ཞེས་པ་ནི་བརྔས་ནས་བཞག་པའི་ནས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །“གཉའ་ཤིང་ལག་ན་ཐོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཁུར་འཁྱེར་བའི་གཉའ་ཤིང་ལག་ན་བཟུང་བའོ། །“གཉའ་ཤིང་དྲུག་གིས་བརྡེག་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ནི་གཉའ་ཤིང་གི་དབྱུག་པ་སྦོམ་པོ་དྲུག་གིས་བརྡེག་པར་བྱའོ། །“བདུན་པ་”ཞེས་པ་ནི་མི་དྲུག་པོ་དེ་དག་གིས་ནས་བརྡུངས་ཏེ་ཕད་བུ་གང་བར་བྱས་ནས་ཁྱེར་ཏེ་སོང་བ་ན། གཞན་བདུན་པ་ཞིག་འོངས་པའོ། །“ལྷག་པར་བརྡུངས་པ་འགྱུར་”ཞེས་པ་ནི་དེར་ལྷག་མ་ལུས་པའི་སྦུན་པ་དང་ཕུབ་མ་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་ལེན་པའི་ཕྱིར་སྔར་བས་ཀྱང་ལྷག་པར་བརྡུངས་པའོ། ། Evameva khoti ettha catumahāpatho viya cha āyatanāni daṭṭhabbāni, catumahāpathe nikkhittayavakalāpī viya satto, cha byābhaṅgiyo viya iṭṭhāniṭṭhamajjhattavasena aṭṭhārasa ārammaṇāni, sattamā byābhaṅgī viya bhavapatthanā kilesā. Yathā catumahāpathe ṭhapitā yavakalāpī chahi byābhaṅgīhi haññati, evamime sattā aṭṭhārasahi ārammaṇadaṇḍakehi chasu āyatanesu haññanti. Yathā sattamena suhatatarā honti, evaṃ sattā bhavapatthanakilesehi suhatatarā honti bhavemūlakaṃ dukkhaṃ anubhavamānā. “དེ་བཞིན་དུ་”ཞེས་པ་འདིར་ལམ་མདོ་བཞི་བཞིན་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་རྣམས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལམ་མདོ་བཞིར་བཞག་པའི་ནས་ཀྱི་ཕོན་པོ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཉའ་ཤིང་དྲུག་བཞིན་དུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་གིས་དམིགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཉའ་ཤིང་བདུན་པ་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ལམ་མདོ་བཞིར་བཞག་པའི་ནས་ཀྱི་ཕོན་པོ་ལ་གཉའ་ཤིང་དྲུག་གིས་བརྡེག་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་ཅན་འདི་དག་ཀྱང་དམིགས་པའི་དབྱུག་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྡེག་གོ། །ཇི་ལྟར་བདུན་པས་ལྷག་པར་བརྡུངས་པར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་སྲིད་པ་དོན་དུ་གཉེར་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་པའི་རྩ་བ་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བཞིན་དུ་ལྷག་པར་བརྡུངས་པར་འགྱུར་རོ། ། Idāni nesaṃ taṃ bhavapatthanakilesaṃ dassetuṃ bhūtapubbaṃ, bhikkhavetiādimāha. Tatrāti sudhammāyaṃ bhummaṃ, sudhammāya devasabhāya dvāreti attho. Dhammikā kho devāti dhammikā ete devā nāma, yehi mādisaṃ asurādhipatiṃ gahetvā mayhaṃ bhedanamattampi na katanti sandhāya vadati. Adhammikā devāti adhammikā ete devā nāma, ye mādisaṃ asurādhipatiṃ navagūthasūkaraṃ viya kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā nisīdāpenti. Evaṃ sukhumaṃ kho, bhikkhave, vepacittibandhananti taṃ kira padumanāḷasuttaṃ viya makkaṭajālasuttaṃ viya ca sukhumaṃ hoti, chettuṃ pana neva vāsiyā na pharasunā sakkā. Yasmā pana citteneva bajjhati, cittena muccati, tasmā ‘‘vepacittibandhana’’nti vuttaṃ. ད་ནི་དེ་དག་གི་སྲིད་པ་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་རེ་ཞིང་ཆགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དགེ་སློང་དག །སྔོན་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ། ཞེས་པ་ནི་ཆོས་བཟང་ལྷའི་འདུས་སའི་སྒོ་རུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། བདུན་པའི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །ལྷ་རྣམས་ནི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི། གང་དག་གིས་ང་ལྟ་བུའི་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་པོ་བཟུང་ནས་བདག་ལ་གཤགས་པ་ཙམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་བྱས་པས། ལྷ་དེ་དག་ནི་ཆོས་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ནི་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་པ་ནི། གང་དག་གིས་ང་ལྟ་བུའི་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་པོ་བཟུང་ནས་བཤང་བ་ཟ་བའི་ཕག་པ་བཞིན་དུ། མགུལ་པ་ལྔ་པ་ཡོད་པའི་འཆིང་བ་རྣམས་ཀྱིས་བཅིངས་ཏེ་སྡོད་དུ་བཅུག་པས། ལྷ་དེ་དག་ནི་ཆོས་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །དགེ་སློང་དག །བེ་པ་ཙི་ཏྟིའི་འཆིང་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཕྲ་མོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། འཆིང་བ་དེ་ནི་པདྨའི་རྩ་བའི་སྐུད་པ་བཞིན་དང་སྡོམ་ཐག་གི་སྐུད་པ་བཞིན་དུ་ཕྲ་མོ་ཡིན་པར་གྲགས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་གཅོད་པ་ལ་སྟ་རེ་ཆུང་ངུས་ཀྱང་མི་ནུས་ལ། སྟ་རེ་ཆེན་པོས་ཀྱང་གཅོད་མི་ནུས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཉིད་ཀྱིས་འཆིང་བར་བྱེད་ཅིང་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བེ་པ་ཙི་ཏྟིའི་འཆིང་བ་ཞེས་གསུངས་སོ།། Tato sukhumataraṃ mārabandhananti kilesabandhanaṃ panesaṃ tatopi sukhumataraṃ, neva cakkhussa āpāthaṃ gacchati, na iriyāpathaṃ nivāreti. Tena hi baddhā sattā pathavitalepi ākāsepi yojanasatampi yojanasahassampi [Pg.114] gacchantipi āgacchantipi. Chijjamānaṃ panetaṃ ñāṇeneva chijjati, na aññenāti ‘‘ñāṇamokkhaṃ bandhana’’ntipi vuccati. དེ་ལས་ཀྱང་ཕྲ་བ་ནི་བདུད་ཀྱི་འཆིང་བ་ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པས་བཅིངས་པའི་བདུད་ཀྱི་འཆིང་བ་འདི་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་ཕྲ་བ་ཡིན་པས། མིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་ལ། ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་ལམ་ལ་ཡང་མི་འགོག་གོ། །བདུད་ཀྱི་འཆིང་བ་དེས་བཅིངས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ནི་ས་སྟེང་དང་ནམ་མཁའ་ལའང་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཕྲག་དང་སྟོང་ཕྲག་གི་བར་དུ་འགྲོ་ཞིང་འོང་ངོ་། །འོན་ཀྱང་བདུད་ཀྱི་འཆིང་བ་འདི་ནི་བཅད་པར་འགྱུར་བ་ན་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཁོ་ནས་གཅོད་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་གྱིས་གཅོད་མི་ནུས་པས། ཡེ་ཤེས་ཁོ་ནས་གྲོལ་བའི་འཆིང་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། Maññamānoti taṇhādiṭṭhimānānaṃ vasena khandhe maññanto. Baddho mārassāti mārabandhanena baddho. Karaṇatthe vā etaṃ sāmivacanaṃ, kilesamārena baddhoti attho. Mutto pāpimatoti mārassa bandhanena mutto. Karaṇattheyeva vā idaṃ sāmivacanaṃ, pāpimatā kilesabandhanena muttoti attho. སྙམ་པ་ནི་ཞེས་པ་ནི། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་ང་རྒྱལ་གྱི་དབང་གིས་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་རློམ་སེམས་བྱེད་པའོ། །བདུད་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཞེས་པ་ནི། བདུད་ཀྱི་འཆིང་བས་བཅིངས་པ་སྟེ། ཡང་ན་འདིར་འབྲེལ་སྒྲའི་སྒྲ་ནི་བྱེད་པའི་དོན་དུ་འཇུག་པས། ཉོན་མོངས་པའི་བདུད་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སྡིག་ཅན་ལས་གྲོལ་བ་ཞེས་པ་ནི། བདུད་ཀྱི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་སྟེ། ཡང་ན་འབྲེལ་སྒྲའི་སྒྲ་འདི་ནི་བྱེད་པའི་དོན་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱ་བས། སྡིག་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།། Asmīti padena taṇhāmaññitaṃ vuttaṃ. Ayamahasmīti diṭṭhimaññitaṃ. Bhavissanti sassatavasena diṭṭhimaññitameva. Na bhavissanti ucchedavasena. Rūpītiādīni sassatasseva pabhedadīpanāni. Tasmāti yasmā maññitaṃ ābādhaṃ antodosanikantanavasena rogo ceva gaṇḍo ca sallañca, tasmā. Iñjitantiādīni yasmā imehi kilesehi sattā iñjanti ceva phandanti ca papañcitā ca honti pamattākārapattā, tasmā tesaṃ ākāradassanatthaṃ vuttāni. ‘ང་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སྲེད་པའི་རློམ་སེམས་གསུངས་ལ། ‘འདི་ནི་ང་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པས་ལྟ་བའི་རློམ་སེམས་གསུངས་སོ། །‘འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བའི་སྒོ་ནས་ལྟ་བའི་རློམ་སེམས་ཉིད་དོ། །‘མི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཆད་པར་ལྟ་བའི་སྒོ་ནས་སོ། །‘གཟུགས་ཅན་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་སྟོན་པ་ཡིན་ནོ། །‘དེའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་རློམ་སེམས་ནི་ལྷག་པར་གནོད་པར་བྱེད་ཅིང་ནང་གི་ཉེས་པ་གཅོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ནད་དང་། འབྲས་དང་། ཟུག་རྔུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘གཡོ་བ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་འདི་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གཡོ་ཞིང་འཕར་ལྡིང་བྱེད་པ་དང་། སྤྲོས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་བག་མེད་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ།། Mānagatavāre pana mānassa gataṃ mānagataṃ, mānapavattīti attho. Mānoyeva mānagataṃ gūthagataṃ muttagataṃ viya. Tattha asmīti idaṃ taṇhāya sampayuttamānavasena vuttaṃ. Ayamahamasmīti diṭṭhivasena. Nanu ca diṭṭhisampayutto nāma māno natthīti? Āma natthi, mānassa pana appahīnattā diṭṭhi nāma hoti. Mānamūlakaṃ diṭṭhiṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti. ང་རྒྱལ་གྱི་སྐབས་སུ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་འཇུག་པ་ལ་ང་རྒྱལ་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ང་རྒྱལ་ཉིད་ལ་ང་རྒྱལ་དུ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བཤང་བར་སོང་བ་དང་གཅིན་དུ་སོང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ ‘ང་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། ‘འདི་ནི་ང་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བའི་དབང་གིས་སོ། །འོ་ན། ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ང་རྒྱལ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་བས། ང་རྒྱལ་གཞི་རྩར་གྱུར་པའི་ལྟ་བ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། Āsīvisavaggo. སྦྲུལ་གདུག་པའི་ཚོམས་རྫོགས་སོ།། Catuttho paṇṇāsako. ལྔ་བཅུ་པ་བཞི་པ་རྫོགས་སོ།། Saḷāyatanasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ།། 2. Vedanāsaṃyuttaṃ ༢. ཚོར་བའི་འདུས་པ། 1. Sagāthāvaggo ༡. ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚོམས། 1. Samādhisuttavaṇṇanā ༡. ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 249. Vedanāsaṃyutte [Pg.115] sagāthāvaggassa paṭhame samāhitoti upacārena vā appanāya vā samāhito. Vedanā ca pajānātīti vedanā dukkhasaccavasena pajānāti. Vedanānañca sambhavanti tāsaṃyeva sambhavaṃ samudayasaccavasena pajānāti. Yattha cetāti yatthetā vedanā nirujjhanti, taṃ nibbānaṃ nirodhasaccavasena pajānāti. Khayagāminanti tāsaṃyeva vedanānaṃ khayagāminaṃ maggaṃ maggasaccavasena pajānāti. Nicchāto parinibbutoti nittaṇho hutvā kilesaparinibbānena parinibbuto. Evamettha sutte sammasanacāravedanā kathitā. Gāthāsu dvīhi padehi samathavipassanā kathitā, sesehi catusaccaṃ kathitaṃ. Evamettha sabbasaṅgāhiko catubhūmakadhammaparicchedo vutto. ༢༤༩. ཚོར་བའི་འདུས་པ་ལས་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཚོམས་ཀྱི་མདོ་དང་པོ་ལ། ‘མཉམ་པར་བཞག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འཁོར་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནམ་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། །‘ཚོར་བ་ཡང་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །‘ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་ཚོར་བ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །‘གང་དུ་འདི་དག་’ ཞེས་པ་ནི་མྱང་འདས་ཀྱི་དམིགས་པ་གང་གི་ཕྱིར་ཚོར་བ་འདི་དག་འགག་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཉིད་འགོག་པའི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །‘ཟད་པར་འགྲོ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚོར་བ་དེ་དག་ཉིད་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལམ་དེ་ཉིད་ལམ་གྱི་བདེན་པའི་ཚུལ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཤེས་པའོ། །‘ལྟོགས་པ་མེད་ཅིང་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་མེད་པར་གྱུར་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །འདི་ལྟར་མདོ་འདི་ལ། ལྷག་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་གསུངས་སོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ། ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་གཉིས་གསུངས་ཤིང་། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་གསུངས་སོ། །འདི་ལྟར་འདིར་ཐམས་ཅད་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ས་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུངས་སོ།། 2. Sukhasuttavaṇṇanā ༢. བདེ་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 250. Dutiye adukkhamasukhaṃ sahāti adukkhamasukhañca sukhadukkhehi saha. Ajjhattañca bahiddhā cāti attano ca parassa ca. Mosadhammanti nassanasabhāvaṃ. Palokinanti palujjanakaṃ bhijjanasabhāvaṃ. Phussa phussa vayaṃ passanti ñāṇena phusitvā phusitvā vayaṃ passanto. Evaṃ tattha virajjatīti evaṃ tāsu vedanāsu virajjati. Idhāpi sutte sammasanacāravedanā kathitā, gāthāsu ñāṇaphusanaṃ. ༢༥༠. མདོ་གཉིས་པ་ལ། ‘སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་’ ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་བདེ་སྡུག་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། །‘ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལའོ། །‘བསླུ་བའི་ཆོས་ཅན་’ ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །‘འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་’ ཞེས་པ་ནི་ཞིག་ཅིང་རལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ། །‘རེག་ཅིང་རེག་ནས་ཟད་པ་ལ་ལྟ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་རེག་ཅིང་མཐོང་ནས་ཟད་པ་ལ་ལྟ་བའོ། །‘དེ་ལྟར་དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཚུལ་གྱིས་ཚོར་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །མདོ་འདིར་ཡང་ལྷག་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་རྣམས་གསུངས་ལ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་རྣམས་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རེག་པ་གསུངས་སོ།། 3. Pahānasuttavaṇṇanā ༣. སྤོང་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 251. Tatiye acchecchi taṇhanti sabbampi taṇhaṃ chindi samucchindi. Vivattayi saṃyojananti dasavidhampi saṃyojanaṃ parivattayi nimmūlakamakāsi. Sammāti hetunā kāraṇena. Mānābhisamayāti mānassa dassanābhisamayā, pahānābhisamayā ca. Arahattamaggo hi kiccavasena mānaṃ sampassati, ayamassa [Pg.116] dassanābhisamayo. Tena diṭṭho pana so tāvadeva pahīyati, diṭṭhavisena diṭṭhasattānaṃ jīvitaṃ viya. Ayamassa pahānābhisamayo. ༢༥༡. མདོ་གསུམ་པ་ལ། ‘སྲེད་པ་བཅད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་ནས་བཅད་ཅིང་ལྷག་མ་མེད་པར་བཅད་དོ། །‘ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་བཟློག་གོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་རྩ་བ་ནས་ཕྱུང་ཞིང་རྩ་བ་མེད་པར་བྱས་སོ། །‘ཡང་དག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །‘ང་རྒྱལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་མཐོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དང་སྤོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལའོ། །དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་དབང་གིས་ང་རྒྱལ་ལ་ཡང་དག་པར་མཐོང་སཏེ། འདི་ནི་དེའི་མཐོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །ལམ་དེས་མཐོང་བའི་ང་རྒྱལ་དེ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དེ་ཉིད་ལ་སྤོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དུག་མཐོང་བས་དུག་མཐོང་བའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྲོག་འགག་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་དེའི་སྤོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ།། Antamakāsi dukkhassāti evaṃ arahattamaggena mānassa diṭṭhattā ca pahīnattā ca ye ime ‘‘kāyabandhanassa anto jīrati (cūḷava. 278) haritantaṃ vā’’ti (ma. ni. 1.304) evaṃ vuttaantimamariyādanto ca, ‘‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikāna’’nti (itivu. 91; saṃ. ni. 3.80) evaṃ vuttalāmakanto ca, ‘‘sakkāyo eko anto’’ti (a. ni. 6.61; cūḷani. tissametteyyamāṇavapucchāniddesa 11) evaṃ vuttakoṭṭhāsanto ca, ‘‘esevanto dukkhassa sabbapaccayasaṅkhayā’’ti (saṃ ni. 2.51; 2.4.71; udā. 71) evaṃ vuttakoṭanto cāti cattāro antā, tesu sabbasseva vaṭṭadukkhassa aduṃ catutthakoṭisaṅkhātaṃ antamakāsi, paricchedaṃ parivaṭumaṃ akāsi, antimasamussayamattāvasesaṃ dukkhamakāsīti vuttaṃ hoti. ‘སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་བྱས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ང་རྒྱལ་མཐོང་ཞིང་སྤངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་གསུངས་པའི་མཐའ་བཞི་སཏེ། ‘སྐེ་རགས་ཀྱི་མཐའ་ནི་རུལ་བར་འགྱུར་རམ་རྩྭ་སྔོན་པོའི་མཐའ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་མཐའ་མའི་ས་མཚམས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ‘དགེ་སློང་དག །འདི་ནི་འཚོ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མ་སཏེ་དམན་པའོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་དམན་པའི་མཐའ་དང་། ‘འཇིག་ཚོགས་ནི་མཐའ་གཅིག་གོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ‘རྐྱེན་ཐམས་ཅད་ཟད་པས་འདི་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཐའ་འོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་མཐར་ཐུག་པའི་མཐའ་སཏེ། མཐའ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ནང་ནས། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བཞི་པ་མཐར་ཐུག་པར་བགྲང་བའི་མཐའ་འདི་ཉིད་བྱས་སོ། །ས་མཚམས་དང་མཐའ་བསྐོར་བྱས་ཏེ། མཐའ་མའི་ལུས་ཙམ་ལྷག་མ་ཡོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།། Sampajaññaṃ na riñcatīti sampajaññaṃ na jahati. Saṅkhyaṃ nopetīti ratto duṭṭho mūḷhoti paññattiṃ na upeti, taṃ paññattiṃ pahāya khīṇāsavo nāma hotīti attho. Imasmiṃ sutte ārammaṇānusayo kathito. ‘ཤེས་བཞིན་མི་གཏོང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཤེས་བཞིན་མི་གཏོང་བའོ། །‘གྲངས་སུ་མི་འགྲོ་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པ། ཞེ་སྡང་དང་ལྡན་པ། གཏི་མུག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བཏགས་པ་ལ་མི་འགྲོ་བ་སཏེ། བཏགས་པ་དེ་དག་སྤངས་ནས་ཟག་པ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མདོ་འདི་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་བག་ལ་ཉལ་གསུངས་སོ།། 4. Pātālasuttavaṇṇanā ༤. གཡང་སའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 252. Catutthe pātāloti pātassa alaṃ pariyatto, natthi ettha patiṭṭhāti pātālo. Asantaṃ avijjamānanti asambhūtattaṃ apaññāyamānattaṃ. Evaṃ vācaṃ bhāsatīti atthi mahāsamudde pātāloti evaṃ vācaṃ. So hi yaṃ taṃ balavāmukhaṃ mahāsamuddassa udakaṃ vegena pakkhanditvā cakkavāḷaṃ vā sineruṃ vā āhacca yojanadviyojanadasayojanappamāṇampi uggantvā puna mahāsamudde patati, yassa patitaṭṭhāne mahānarakapapāto viya hoti, yaṃ loke balavāmukhanti vuccati. Taṃ sandhāya evaṃ vadati. ༢༥༢. མདོ་བཞི་པ་ལ། ‘གཡང་ས་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷུང་བ་ལ་འོས་ཤིང་ནུས་པ་སཏེ། འདི་ལ་རྟེན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་གཡང་ས་ཞེས་བྱའོ། །‘མེད་པ་དང་མི་དམིགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་མ་གྲུབ་པའི་དོན་དང་མི་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘འདི་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲའོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལ་གཡང་ས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་སཏེ། འདི་ལྟར་སོ་སྐྱེ་དེ་ནི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་ཆུ་འཁོར་དྲག་པོའི་ཆུ་དེ་རླུང་གི་ཤུགས་ཀྱིས་མྱུར་དུ་འཕྱུར་ནས། འཁོར་ཡུག་གི་རི་ལའམ་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་ལ་དྲག་ཏུ་བརྡེགས་ཏེ། དཔག་ཚད་གཅིག་དང་གཉིས་དང་བཅུ་ཙམ་གྱི་ཚད་དུ་ཡར་འཕྱུར་ནས། སླར་ཡང་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ལ་ལྷུང་བར་འགྱུར་རོ། །གང་ལྷུང་བའི་གནས་དེ་ནི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོའི་གཡང་ས་བཞིན་དུ་འགྱུར་ལ། འཇིག་རྟེན་ན་དེ་ལ་ཆུ་འཁོར་དྲག་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་ལྟར་སྨྲའོ།། Yasmā pana tattha tathārūpānaṃ macchakacchapadevadānavānaṃ patiṭṭhāpi hoti sukhanivāsopi, tasmā asantaṃ asaṃvijjamānaṃ taṃ taṃ vācaṃ bhāsati nāma. Yasmā pana sabbaputhujjanā sārīrikāya dukkhavedanāya patiṭṭhātuṃ na sakkonti, tasmā pātassa alanti atthena ayameva pātāloti dassento sārīrikānaṃ kho etaṃ bhikkhavetiādimāha. འོན་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་ན། གནས་དེ་ལ་དེ་ལ་འཚམ་པའི་ཉ་དང་། རུས་སྦལ། ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཡང་ཡོད་ལ། བདེ་བའི་གནས་ཀྱང་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་མེད་པ་དང་མི་དམིགས་པའི་ཚིག་དེ་དང་དེ་སྨྲ་བ་ཞེས་བྱའོ། །འོན་ཀྱང་གང་གི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལུས་ལ་བྱུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་དྲག་པོ་ལ་བཟོད་པར་བྱེད་མི་ནུས་པས། དེའི་ཕྱིར་ལྷུང་བ་ལ་འོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་འདི་ཉིད་ཁོ་ན་གཡང་ས་ཞེས་བྱ་བར་འོས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཉིད་སྟོན་པར་བཞེད་ནས། ‘དགེ་སློང་དག །འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Pātāle [Pg.117] na paccuṭṭhāsīti pātālasmiṃ na patiṭṭhāsi. Gādhanti patiṭṭhaṃ. Akkandatīti anibaddhaṃ vippalāpaṃ vilapanto kandati. Dubbaloti dubbalañāṇo. Appathāmakoti ñāṇathāmassa parittatāya parittathāmako. Imasmiṃ sutte ariyasāvakoti sotāpanno. Sotāpanno hi ettha dhuraṃ, balavavipassako na tikkhabuddhi uppannaṃ vedanaṃ ananuvattitvā patiṭṭhātuṃ samattho yogāvacaropi vaṭṭati. ‘གཡང་ས་ལ་མི་གནས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་གཡང་ས་སཏེ་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལ་གནས་པར་མི་ནུས་པའོ། །‘གཏིང་’ ཞེས་པ་ནི་རྟེན་ནོ། །‘སྨྲེ་སྔགས་འདོན་ཏོ་’ ཞེས་པ་ནི་མི་བརྟན་པའི་འཁྱལ་ཚིག་སྨྲ་ཞིང་ངུ་ཞིང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའོ། །‘ཉམ་ཆུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་དང་བྲལ་བའོ། །‘མཐུ་ཆུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུ་ཉུང་བའི་ཕྱིར་མཐུ་ཆུང་བའོ། །མདོ་འདི་ལ་ ‘འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་སཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནི་འདིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ལྷག་མཐོང་གི་སྟོབས་དང་ལྡན་ཞིང་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བའི་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པས། བྱུང་བའི་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའི་རྗེས་སུ་མི་འབྲང་བར་གནས་པར་བྱེད་ནུས་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡང་རུང་ངོ་།། 5. Daṭṭhabbasuttavaṇṇanā ༥. བལྟ་བར་བྱ་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 253. Pañcame dukkhato daṭṭhabbāti vipariṇāmanavasena dukkhato daṭṭhabbā. Sallatoti dukkhāpanavinivijjhanaṭṭhena sallāti daṭṭhabbā. Aniccatoti adukkhamasukhā hutvā abhāvākārena aniccato daṭṭhabbā. Addāti addasa. Santanti santasabhāvaṃ. ༢༥༣. མདོ་ལྔ་པ་ལ། ‘སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བལྟ་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །‘ཟུག་རྔུའི་ཚུལ་གྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལ་གནོད་ཅིང་འབིགས་པའི་དོན་གྱིས་ཟུག་རྔུ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །‘མི་རྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་པས་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ། །‘མཐོང་ངོ་’ ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བའོ། །‘ཞི་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ཞི་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ།། 6. Sallasuttavaṇṇanā ༦. ཟུག་རྔུའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 254. Chaṭṭhe tatrāti tesu dvīsu janesu. Anuvedhaṃ vijjheyyāti tasseva vaṇamukhassa aṅgulantare vā dvaṅgulantare vā āsannapadese anugatavedhaṃ. Evaṃ viddhassa hi sā anuvedhā vedanā paṭhamavedanāya balavatarā hoti, pacchā uppajjamānā domanassavedanāpi evameva purimavedanāya balavatarā hoti. Dukkhāya vedanāya nissaraṇanti dukkhāya vedanāya hi samādhimaggaphalāni nissaraṇaṃ, taṃ so na jānāti, kāmasukhameva nissaraṇanti jānāti. Tāsaṃ vedanānanti tāsaṃ sukhadukkhavedanānaṃ. Saññutto naṃ vedayatīti kilesehi sampayuttova hutvā taṃ vedanaṃ vedayati, na vippayutto. Saññutto dukkhasmāti karaṇatthe nissakkaṃ, dukkhena sampayuttoti attho. Saṅkhātadhammassāti viditadhammassa tulitadhammassa. Bahussutassāti pariyattibahussutassa paṭivedhabahussutassa ca. Sammā pajānāti bhavassa pāragūti bhavassa pāraṃ nibbānaṃ gato, tadeva nibbānaṃ sammā pajānāti. Imasmimpi sutte ārammaṇānusayova kathito. Ariyasāvakesu ca khīṇāsavo ettha dhuraṃ, anāgāmīpi vaṭṭatīti vadanti. ༢༥༤. མདོ་དྲུག་པ་ལ། ‘དེ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བོ་གཉིས་པོ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སོ། །‘རྗེས་སུ་འབིགས་པར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྨ་ཁ་དེ་ཉིད་ཀྱི་སོར་གཅིག་གམ་སོར་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ཀྱི་ཉེ་བའི་ས་རུ་རྗེས་སུ་འབིགས་པའོ། །འདི་ལྟར་ཕོག་པའི་སྐྱེ་བོ་དེའི་རྗེས་སུ་འབིགས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དེ་ནི་ཚོར་བ་དང་པོ་དེ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱིས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སྔོན་གྱི་ཚོར་བ་ལས་ཀྱང་ལྷག་པར་སྟོབས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །‘སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ལས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཁོས་མི་ཤེས་ཏེ། འདོད་པའི་བདེ་བ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ་ཞེས་ཤེས་སོ། །‘ཚོར་བ་དེ་དག་གི་’ ཞེས་པ་ནི་བདེ་སྡུག་གི་ཚོར་བ་དེ་དག་གིའོ། །‘ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་བཅས་པས་དེ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ནས་ཚོར་བ་དེ་ཉིད་མྱོང་བར་བྱེད་ཀྱི། མི་ལྡན་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །‘སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་བ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་བྱེད་པའི་དོན་ལ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་སཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །‘ཆོས་རྣམས་རྟོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་རིག་པའམ་ཆོས་རྣམས་གཞལ་བའོ། །‘ཐོས་པ་མང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་ལུང་གི་ཐོས་པ་མང་བ་དང་རྟོགས་པའི་ཐོས་པ་མང་བ་ལའོ། །‘ཡང་དག་པར་ཤེས་ཤིང་སྲིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་སོང་བས། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཉིད་ཁོ་ན་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །མདོ་འདིར་ཡང་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་བག་ལ་ཉལ་ཉིད་གསུངས་སོ། །འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀྱང་ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་འདིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡང་རུང་ངོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་རྣམས་སྨྲའོ།། 7. Paṭhamagelaññasuttavaṇṇanā ༧. ན་བའི་མདོ་དང་པོའི་འགྲེལ་བཤད། 255. Sattame [Pg.118] yena gilānasālā tenupasaṅkamīti ‘‘sadevake loke aggapuggalo tathāgatopi gilānupaṭṭhānaṃ gacchati, upaṭṭhātabbayuttakā nāma gilānāti bhikkhū saddahitvā okappetvā gilāne upaṭṭhātabbe maññissantī’’ti ca ‘‘ye tattha kammaṭṭhānasappāyā, tesaṃ kammaṭṭhānaṃ kathessāmī’’ti ca cintetvā upasaṅkami. Kāye kāyānupassītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato vakkhāma. Aniccānupassīti aniccataṃ anupassanto. Vayānupassīti vayaṃ anupassanto. Virāgānupassīti virāgaṃ anupassanto. Nirodhānupassīti nirodhaṃ anupassanto. Paṭinissaggānupassīti paṭinissaggaṃ anupassanto. ༢༥༥. མདོ་བདུན་པ་ལས། “yena gilānasālā tenupasaṅkami” (གང་ན་ནད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་དེར་ཉེ་བར་སོང་) ཞེས་པ་ནི། “ལྷ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡང་ནད་གཡོག་བྱེད་པར་གཤེགས་ན། ནད་པ་རྣམས་ནི་ནད་གཡོག་བྱ་བར་འོས་པ་ཤ་སྟག་གོ་སྙམ་དུ་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་དད་ཅིང་ཡིད་ཆེས་ཏེ་ནད་པ་རྣམས་ལ་ནད་གཡོག་བྱ་དགོས་པར་སེམས་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་དང་། “གང་དག་དེར་དམིགས་པ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་བཤད་པར་བྱའོ་” སྙམ་དུ་དགོངས་ནས་ཉེ་བར་སོང་བའོ།། “kāye kāyānupassī” (ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཞིག་བཤད་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། “aniccānupassī” (མི་རྟག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།། “vayānupassī” (འཇིག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།། “virāgānupassī” (འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།། “nirodhānupassī” (འགོག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ནི་འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།། “paṭinissaggānupassī” (སྤོང་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་) ཞེས་པ་ནི་སྤོང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ལྟ་བའོ།། Ettāvatā kiṃ dassitaṃ hoti? Imassa bhikkhuno āgamanīyapaṭipadā, satipaṭṭhānāpi hi pubbabhāgāyeva, sampajaññepi aniccānupassanā vayānupassanā virāgānupassanāti ca imāpi tisso anupassanā pubbabhāgāyeva, nirodhānupassanāpi paṭinissaggānupassanāpi imā dve missakā. Ettāvatā imassa bhikkhuno bhāvanākālo dassitoti. Sesaṃ vuttanayameva. འདི་ཙམ་གྱིས་ཅི་ཞིག་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་སློང་འདིའི་འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ལམ་སྟེ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ནི་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཤེས་བཞིན་ལ་ཡང་མི་རྟག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དང་། འཇིག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཀྱང་སྔོན་གྱི་ཆ་ཤས་ཁོ་ན་ཡིན་ཞིང་། འགོག་པའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་དང་སྤོང་བའི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ནི་འདྲེས་མ་ཡིན་ནོ།། འདི་ཙམ་གྱིས་དགེ་སློང་འདིའི་བསྒོམ་པའི་དུས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ།། ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། 8-9. Dutiyagelaññasuttādivaṇṇanā ༨-༩. ནད་པའི་མདོ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 256-257. Aṭṭhame imameva phassaṃ paṭiccāti vutte bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ, atthato panetaṃ ninnānākaraṇaṃ. Kāyova hi ettha phassoti vutto. Navamaṃ uttānameva. ༢༥༦-༢༥༧. མདོ་བརྒྱད་པ་ལས། འདི་ཉིད་ལ་ “རེག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་” ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ན་འདི་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ།། འདིར་ལུས་ཉིད་ལ་རེག་པ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དགུ་པ་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ།། 10. Phassamūlakasuttavaṇṇanā ༡༠. རེག་པའི་རྩ་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 258. Dasame sukhavedaniyanti sukhavedanāya paccayabhūtaṃ. Sesesupi eseva nayo. Anupadavaṇṇanā panettha heṭṭhā vitthāritāva. Imasmiṃ suttadvaye sammasanacāravedanā kathitā. ༢༥༨. མདོ་བཅུ་པ་ལས། “sukhavedaniya” (བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་) ཞེས་པ་ནི་བདེ་བའི་ཚོར་བའི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པའོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འདིར་ཚིག་རེ་རེའི་འགྲེལ་བཤད་ནི་འོག་ཏུ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།། མདོ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལས་ལྷག་མཐོང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཚོར་བ་གསུངས་སོ།། Sagāthāvaggo paṭhamo. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་བཅས་པའི་སྡེ་སྟེ་དང་པོའོ།། 2. Rahogatavaggo ༢. དབེན་པར་སོང་བའི་སྡེའོ།། 1. Rahogatasuttavaṇṇanā ༡. དབེན་པར་སོང་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 259. Rahogatavaggassa [Pg.119] paṭhame yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhasminti yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ sabbaṃ dukkhanti attho. Saṅkhārānaṃyeva aniccatantiādīsu yā esā saṅkhārānaṃ aniccatā khayadhammatā vayadhammatā vipariṇāmadhammatā, etaṃ sandhāya yaṃ kiñci vedayitaṃ, taṃ dukkhanti mayā bhāsitanti dīpeti. Yā hi saṅkhārānaṃ aniccatā, vedanānampi sā aniccatā eva. Aniccatā ca nāmesā maraṇaṃ, maraṇato uttari dukkhaṃ nāma natthīti iminā adhippāyena sabbā vedanā dukkhāti vuttā. Atha kho pana bhikkhu mayāti idaṃ na kevalaṃ ahaṃ vedanānaṃyeva nirodhaṃ paññāpemi, imesampi dhammānaṃ nirodhaṃ paññāpemīti dassanatthaṃ āraddhaṃ. Vūpasamo ca passaddhiyo ca evarūpāya desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttā. Saññāvedayitanirodhaggahaṇena cettha cattāro āruppā gahitāva hontīti veditabbā. ༢༥༩. དབེན་པར་སོང་བའི་སྡེའི་མདོ་དང་པོ་ལས། “yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmiṃ” (གང་ཅི་ཡང་རུང་མྱོང་བ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ནང་དུ་འདུ་བ་) ཞེས་པ་ནི། མྱོང་བར་བྱ་བ་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཁོ་ན་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཟད་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་། འཇིག་པའི་ཆོས་ཉིད་དང་། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་འདི་ལ་དགོངས་ནས། “གང་ཅི་ཡང་རུང་མྱོང་བ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་ངས་བཤད་དོ་” ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ།། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་འདི་ནི་འཆི་བ་ཡིན་ལ། འཆི་བ་ལས་ལྷག་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་པས། བསམ་པ་འདིས་ཚོར་བ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “དགེ་སློང་དག་འོན་ཀྱང་ངས་ནི་” ཞེས་པ་འདི་ནི། ངས་ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱི་འགོག་པ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཆོས་འདི་དག་གི་ཡང་འགོག་པ་སྟོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་སོ།། ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་ཆོས་བསྟན་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ།། འདིར་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་བཟུང་བས་གཟུགས་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་བཟུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།། 2-3. Paṭhamaākāsasuttādivaṇṇanā ༢-༣. ནམ་མཁའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 260-261. Dutiye puthū vāyanti mālutāti bahū vātā vāyanti. Sesaṃ uttānatthamevāti. Tatiyaṃ vinā gāthāhi bujjhantānaṃ ajjhāsayena vuttaṃ. ༢༦༠-༢༦༡. མདོ་གཉིས་པ་ལས། “puthū vāyanti mālutā” (རླུང་རྣམས་སྣ་ཚོགས་སུ་ལྡང་) ཞེས་པ་ནི་རླུང་མང་པོ་ལྡང་བའོ།། ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བའི་དོན་ཉིད་དོ།། མདོ་གསུམ་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་མེད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ།། 4. Agārasuttavaṇṇanā ༤. ཁང་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 262. Catutthe puratthimāti puratthimāya. Evaṃ sabbattha. Sāmisāpi sukhā vedanātiādīsu sāmisā sukhā nāma kāmāmisapaṭisaṃyuttā vedanā. Nirāmisā sukhā nāma paṭhamajjhānādivasena vipassanāvasena anussativasena ca uppannā vedanā. Sāmisā dukkhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā, nirāmisā dukkhā nāma anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato pihapaccayā uppannadomanassavedanā. Sāmisā adukkhamasukhā nāma kāmāmiseneva sāmisā vedanā. Nirāmisā adukkhamasukhā nāma catutthajjhānavasena uppannā adukkhamasukhā vedanā. ༢༦༢. མདོ་བཞི་པ་ལས། “puratthimā” (ཤར་ཕྱོགས་ནས་) ཞེས་པ་ནི་ཤར་ཕྱོགས་ནས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་བདེ་བའི་ཚོར་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཟང་ཟིང་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོར་བའོ།། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དང་། ལྷག་མཐོང་གི་དབང་གིས་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བའོ།། ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཟང་ཟིང་ཉིད་ཀྱིས་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་ཚོར་བ་ཡིན་ལ། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ལ་རེ་བ་ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་རེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཚོར་བའོ།། ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཟང་ཟིང་ཉིད་ཀྱིས་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའི་ཚོར་བའོ།། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བའོ།། 5-8. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā ༥-༨. ཀུན་དགའ་བོའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 263-266. Pañcamādīni [Pg.120] cattāri heṭṭhā kathitanayāneva. Purimāni panettha dve paripuṇṇapassaddhikāni, pacchimāni upaḍḍhapassaddhikāni. Desanāya bujjhanakānaṃ ajjhāsayena vuttāni. ༢༦༣-༢༦༦. ལྔ་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་བཞི་པོ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་སྔ་མ་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་ཕྱེད་ཙམ་གྱི་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་ལྡན་པའོ།། ཆོས་བསྟན་པས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ།། 9-10. Pañcakaṅgasuttādivaṇṇanā ༩-༡༠. པཉྩ་ཀངྒའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 267-268. Navame pañcakaṅgo thapatīti pañcakaṅgoti tassa nāmaṃ, vāsipharasunikhādanadaṇḍamuggarakāḷasuttanāḷisaṅkhātehi vā pañcahi aṅgehi samannāgatattā so pañcakaṅgoti paññāto. Thapatīti vaḍḍhakījeṭṭhako. Udāyīti paṇḍitaudāyitthero. Pariyāyanti kāraṇaṃ. Dvepānandāti dvepi, ānanda, pariyāyenāti kāraṇena. Ettha ca kāyikacetasikavasena dve veditabbā, sukhādivasena tissopi, indriyavasena sukhindriyādikā pañca, dvāravasena cakkhusamphassajādikā cha, upavicāravasena ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicaratī’’tiādikā aṭṭhārasa, cha gehasitāni somanassāni, cha nekkhammasitāni, cha gehasitāni domanassāni, cha nekkhammasitāni, cha gehasitā upekkhā, cha nekkhammasitāti evaṃ chattiṃsa. Tā atīte chattiṃsa, anāgate chattiṃsa, paccuppanne chattiṃsāti evaṃ aṭṭhasataṃ vedanā veditabbā. ༢༦༧-༢༦༨. མདོ་དགུ་པ་ལས། “pañcakaṅgo thapati” (བཟོ་བོ་པཉྩ་ཀངྒ་) ཞེས་པ་ལ། “pañcakaṅgo” ཞེས་པ་ནི་ཁོའི་མིང་ཡིན་ལ། ཡང་ན་སྟ་རེ་དང་། སྟ་རེ་ཆུང་བ། གཟོང་། ཐོ་བ། ཐིག་སྐུད་དེ་ལག་ཆ་ལྔ་པོ་འདི་དག་དང་ལྡན་པས་ན་ཁོ་ལ་ “པཉྩ་ཀངྒ་” (ཡན་ལག་ལྔ་པ་) ཞེས་གྲགས་སོ།། “thapati” ཞེས་པ་ནི་བཟོ་བོའི་གཙོ་བོའོ།། “udāyī” ཞེས་པ་ནི་མཁས་པ་གནས་བརྟན་ཨུ་དཱ་ཡིའོ།། “pariyāya” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའོ།། “dvepānanda” ཞེས་པ་ནི། ཀུན་དགའ་བོ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གཉིས་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་སོ།། འདིར་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་གཉིས་སུ་རིག་པར་བྱ་ལ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་གསུམ་ཡང་ཡིན་ནོ།། དབང་པོའི་དབང་གིས་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། སྒོའི་དབང་གིས་མིག་གི་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་དང་། ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས། “མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ནས་ཡིད་བདེ་བའི་གནས་སུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་ལ་ཉེ་བར་སྤྱོད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དེ། ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དྲུག ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པ་དྲུག ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དྲུག ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པ་དྲུག ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་དྲུག ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པ་དྲུག་སྟེ་འདི་ལྟར་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། དེ་དག་འདས་པ་ལ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག མ་འོངས་པ་ལ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག ད་ལྟར་བ་ལ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་སྟེ་འདི་ལྟར་ཚོར་བ་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཤེས་པར་བྱའོ།། Pañcime ānanda kāmaguṇāti ayaṃ pāṭiyekko anusandhi. Na kevalañhi dve ādiṃ katvā vedanā bhagavatā paññattā, pariyāyena ekāpi vedanā kathitā, taṃ dassento pañcakaṅgassa thapatino vādaṃ upatthambhetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi. Abhikkantataranti sundarataraṃ. Paṇītataranti atappakataraṃ. Ettha ca catutthajjhānato paṭṭhāya adukkhamasukhā vedanā, sāpi santaṭṭhena paṇītaṭṭhena ca sukhanti vuttā. Nirodho avedayitasukhavasena sukhaṃ nāma jāto. Pañcakāmaguṇavasena hi aṭṭhasamāpattivasena ca uppannaṃ vedayitaṃ sukhaṃ nāma, nirodho avedayitasukhaṃ nāma. Iti vedayitasukhaṃ vā hotu avedayitasukhaṃ vā, niddukkhabhāvasaṅkhātena sukhaṭṭhena ekantasukhameva jātaṃ. “ཀུན་དགའ་བོ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚམས་སྦྱོར་བ་གཞན་ཞིག་གོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཉིས་ལ་སོགས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཚོར་བ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་གྱི། རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་ཚོར་བ་གཅིག་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། དེ་ཉིད་སྟོན་པར་བཞེད་ནས་བཟོ་བོ་པཉྩ་ཀངྒའི་འདོད་པ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་བསྟན་པ་འདི་བརྩམས་སོ།། “abhikkantatara” (ཤིན་ཏུ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་) ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་བཟང་བའོ།། “paṇītatara” (ཤིན་ཏུ་གྱ་ནོམ་པ་) ཞེས་པ་ནི་ཆོག་མི་ཤེས་པ་མེད་པར་བྱེད་པའོ།། འདིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཞི་བའི་དོན་དང་གྱ་ནོམ་པའི་དོན་གྱིས་བདེ་བའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། འགོག་པ་ནི་ཚོར་བ་མེད་པའི་བདེ་བའི་དབང་གིས་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ།། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔའི་དབང་གིས་དང་སྙོམས་འཇུག་བརྒྱད་ཀྱི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་ལ། འགོག་པ་ནི་མྱོང་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།། འདི་ལྟར་མྱོང་བའི་བདེ་བ་ཡིན་ནའང་རུང་། མྱོང་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཡིན་ནའང་རུང་། སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་དངོས་པོར་བགྲང་བའི་བདེ་བའི་དོན་གྱིས་གཏན་དུ་བདེ་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ།། Yattha yatthāti yasmiṃ yasmiṃ ṭhāne. Sukhaṃ upalabbhatīti vedayitaṃ sukhaṃ vā avedayitaṃ sukhaṃ vā upalabbhati. Taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti, taṃ sabbaṃ tathāgato niddukkhabhāvaṃ sukhasmiṃyeva paññapetīti idha [Pg.121] bhagavā nirodhasamāpattiṃ sīsaṃ katvā neyyapuggalassa vasena arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpesi. Dasamaṃ uttānatthamevāti. “yattha yattha” (གང་དང་གང་དུ་) ཞེས་པ་ནི་གནས་གང་དང་གང་དུའོ།། “sukhaṃ upalabbhati” (བདེ་བ་དམིགས་པ་) ཞེས་པ་ནི་མྱོང་བའི་བདེ་བ་འམ། མྱོང་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་དམིགས་པའོ།། “དེ་དང་དེ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བདེ་བ་ཉིད་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་སོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་བདེ་བ་ཁོ་ནར་གཏན་ལ་འབེབས་སོ་ཞེས་པ་སྟེ། འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གཙོ་བོར་མཛད་དེ། གདུལ་བྱ་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྩེ་མོ་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་མཇུག་བསྡུས་སོ།། བཅུ་པ་ནི་གོ་སླ་བའི་དོན་ཉིད་དོ།། Rahogatavaggo dutiyo. དབེན་པར་སོང་བའི་སྡེ་སྟེ་གཉིས་པའོ།། 3. Aṭṭhasatapariyāyavaggo ༣. བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྡེའོ།། 1. Sīvakasuttavaṇṇanā ༡. སཱི་ཝ་ཀའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 269. Tatiyavaggassa paṭhame moḷiyasīvakoti sīvakoti tassa nāmaṃ. Cūḷā panassa atthi, tasmā moḷiyasīvakoti vuccati. Paribbājakoti channaparibbājako. Pittasamuṭṭhānānīti pittapaccayāni. Vedayitānīti vedanā. Tattha pittapaccayā tisso vedanā uppajjanti. Kathaṃ? Ekacco hi ‘‘pittaṃ me kupitaṃ dujjānaṃ kho pana jīvita’’nti dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati uposathakammaṃ karoti, evamassa kusalavedanā uppajjati. Ekacco ‘‘pittabhesajjaṃ karissāmī’’ti pāṇaṃ hanati, adinnaṃ ādiyati, musā bhaṇati, dasa dussīlyakammāni karoti, evamassa akusalavedanā uppajjati. Ekacco ‘‘ettakenapi me bhesajjakaraṇena pittaṃ na vūpasammati, alaṃ yaṃ hoti. taṃ hotū’’ti majjhatto kāyikavedanaṃ adhivāsento nipajjati, evaṃ assa abyākatavedanā uppajjati. ༢༦༩. སྡེ་ཚན་གསུམ་པའི་མདོ་དང་པོ་ལས། “moḷiyasīvaka” ཞེས་པ་ལ། “sīvaka” ཞེས་པ་ནི་ཁོའི་མིང་ཡིན་ལ། ཁོ་ལ་གཙུག་ཕུད་ཆེན་པོ་ཡོད་པས་ན་ “མོ་ལི་ཡ་སཱི་ཝ་ཀ་” (གཙུག་ཕུད་ཅན་གྱི་སཱི་ཝ་ཀ་) ཞེས་བྱའོ།། “paribbājaka” ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའོ།། “pittasamuṭṭhānāni” ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པའི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བའོ།། “vedayitāni” ཞེས་པ་ནི་ཚོར་བ་རྣམས་སོ།། དེ་ལ་མཁྲིས་པའི་རྐྱེན་ལས་ཚོར་བ་གསུམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་ཟག་ཁ་ཅིག་ནི་ “ངའི་མཁྲིས་པ་འཁྲུགས་པས་སྲོག་འདི་ནི་ཤེས་པར་དཀའོ་” སྙམ་ནས་སྦྱིན་པ་གཏོང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་ལས་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཁོ་ལ་དགེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ “མཁྲིས་པའི་སྨན་བྱའོ་” སྙམ་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྟེ་ཚུལ་འཆལ་གྱི་ལས་བཅུ་པོ་དག་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཁོ་ལ་མི་དགེ་བའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་ “སྨན་བཅོས་འདི་ཙམ་བྱས་ཀྱང་ངའི་མཁྲིས་པ་ནི་ཉེ་བར་མི་ཞི་བས། གང་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་གྱུར་ཅིག་” ཅེས་བཏང་སྙོམས་སུ་གནས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་དང་དུ་ལེན་བཞིན་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཁོ་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེའོ།། Sāmampi kho etanti taṃ taṃ pittavikāraṃ disvā attanāpi etaṃ veditabbaṃ. Saccasammatanti bhūtasammataṃ. Lokopi hissa sarīre sabalavaṇṇatādipittavikāraṃ disvā ‘‘pittamassa kupita’’nti jānāti. Tasmāti yasmā sāmañca viditaṃ lokassa ca saccasammataṃ atidhāvanti, tasmā. Semhasamuṭṭhānādīsupi eseva nayo. Ettha pana sannipātikānīti tiṇṇampi pittādīnaṃ kopena samuṭṭhitāni. Utupariṇāmajānīti visabhāgaututo jātāni. Jaṅgaladesavāsīnañhi anupadese vasantānaṃ visabhāgo utu uppajjati, anupadesavāsīnañca jaṅgaladeseti evaṃ malayasamuddatīrādivasenāpi utuvisabhāgatā uppajjatiyeva. Tato jātāti utupariṇāmajātāni nāma. “sāmampi kho etaṃ” (རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ནི་) ཞེས་པ་ནི། མཁྲིས་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེ་མཐོང་ནས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ།། “saccasammata” (བདེན་པར་གྲགས་པ་) ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་གྲགས་པའོ།། འཇིག་རྟེན་པས་ཀྱང་ཁོའི་ལུས་ལ་ཁྲ་བོའི་མདོག་ལ་སོགས་པའི་མཁྲིས་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་ནས། “ཁོའི་མཁྲིས་པ་འཁྲུགས་སོ་” ཞེས་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། “tasmā” (དེའི་ཕྱིར་) ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་རང་གིས་ཀྱང་ཤེས་ཤིང་འཇིག་རྟེན་ལའང་བདེན་པར་གྲགས་པ་ལས་བརྒལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བད་ཀན་ལས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འདིར་ “sannipātika” (འདུས་པ་ལས་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི་མཁྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་པོ་འཁྲུགས་པ་ལས་བྱུང་བའོ།། “utupariṇāmaja” (དུས་ཚོད་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི་མི་མཐུན་པའི་དུས་ཚོད་ལས་སྐྱེས་པའོ།། དགོན་པའི་ཡུལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཆུ་བོ་ཆེ་བའི་ཡུལ་དུ་གནས་པའི་ཚེ་མི་མཐུན་པའི་དུས་ཚོད་སྐྱེ་ལ། ཆུ་བོ་ཆེ་བའི་ཡུལ་ན་གནས་པ་རྣམས་ལ་དགོན་པའི་ཡུལ་དུ་གནས་པའི་ཚེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། འདི་ལྟར་མ་ལ་ཡའི་རི་དང་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་དུས་ཚོད་མི་མཐུན་པ་ཉིད་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནའོ།། དེ་ལས་སྐྱེས་པས་ན་དུས་ཚོད་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ།། Visamaparihārajānīti [Pg.122] mahābhāravahanasudhākoṭṭanādito vā avelāya carantassa sappaḍaṃsakūpapātādito vā visamaparihārato jātāni. Opakkamikānīti ‘‘ayaṃ coro vā pāradāriko vā’’ti gahetvā jaṇṇukakapparamuggarādīhi nippothanaupakkamaṃ paccayaṃ katvā uppannāni. Etaṃ bahi upakkamaṃ labhitvā koci vuttanayeneva kusalaṃ karoti, koci akusalaṃ, koci adhivāsento nipajjati. Kammavipākajānīti kevalaṃ kammavipākato, jātāni. Tesupi hi uppannesu vuttanayeneva koci kusalaṃ karoti, koci akusalaṃ, koci adhivāsento nipajjati. Evaṃ sabbavāresu tividhāva vedanā honti. “visamaparihāraja” (མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི། ཁུར་ཆེན་པོ་ཁུར་བ་དང་། ཞལ་བ་རྡུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་སམ། དུས་མ་ཡིན་པར་རྒྱུ་བ་ལས་སམ། སྦྲུལ་གྱིས་ཟིན་པ་དང་ཁྲོན་པར་ལྷུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏེ། མི་མཐུན་པར་སྤྱོད་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ།། “opakkamika” (བཙན་ཐབས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི། “འདི་ནི་ཆོམ་རྐུན་ནམ་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སྤྱོད་པ་པོའོ་” ཞེས་བཟུང་ནས། པུས་མོ་བཙིར་བ་དང་ཐོ་བས་བརྡུང་བ་ལ་སོགས་པའི་གནོད་པ་བྱེད་པའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པའོ།། ཕྱིའི་གནོད་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཐོབ་ནས་ཁ་ཅིག་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་བྱེད་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་མི་དགེ་བ་བྱེད། ཁ་ཅིག་ནི་དང་དུ་ལེན་བཞིན་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ།། “kammavipākaja” (ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པའོ།། དེ་དག་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ཡང་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཁ་ཅིག་ནི་དགེ་བ་བྱེད་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་མི་དགེ་བ་བྱེད། ཁ་ཅིག་ནི་དང་དུ་ལེན་བཞིན་དུ་ཉལ་བར་བྱེད་དོ།། འདི་ལྟར་ཐེངས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚོར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ཁོ་ན་འགྱུར་རོ།། Tattha purimehi sattahi kāraṇehi uppannā sārīrikā vedanā sakkā paṭibāhituṃ, kammavipākajānaṃ pana sabbabhesajjānipi sabbaparittānipi nālaṃ paṭighātāya. Imasmiṃ sutte lokavohāro nāma kathitoti. དེ་ལ་སྔ་མའི་རྒྱུ་བདུན་པོ་དག་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་བཟློག་པར་ནུས་ལ། ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་སྨན་ཐམས་ཅད་དང་སྲུང་སྐུད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ།། མདོ་འདིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཅེས་བྱ་བ་གསུངས་སོ།། 2-10. Aṭṭhasatasuttādivaṇṇanā ༢-༡༠. བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད་དོ།། 270-278. Dutiye aṭṭhasatapariyāyanti aṭṭhasatassa kāraṇabhūtaṃ. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Kāyikā ca cetasikā cāti ettha kāyikā kāmāvacareyeva labbhanti, cetasikā catubhūmikāpi. Sukhātiādīsu sukhā vedanā arūpāvacare natthi, sesāsu tīsu bhūmīsu labbhanti, dukkhā kāmāvacarāva, itarā catubhūmikā. Pañcake sukhindriyadukkhindriyadomanassindriyāni kāmāvacarāneva, somanassindriyaṃ tebhūmakaṃ, upekkhindriyaṃ catubhūmakaṃ. Chakke pañcasu dvāresu vedanā kāmāvacarāva, manodvāre catubhūmikā, aṭṭhārasake chasu iṭṭhārammaṇesu somanassena saha upavicarantīti somanassūpavicārā. Sesadvayepi eseva nayo. Iti ayaṃ desanā vicāravasena āgatā, taṃsampayuttānaṃ pana somanassādīnaṃ vasena idha aṭṭhārasa vedanā veditabbā. ༢༧༠-༢༧༨. མདོ་གཉིས་པ་ལ། 'བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་' ཞེས་པ་ནི། བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའོ།། 'ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་' ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཀྱི་རྒྱུའོ།། 'ལུས་ལས་བྱུང་བ་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་' ཞེས་པ་འདིར། ལུས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནར་ཐོབ་ལ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ནི་ས་བཞི་ཆར་དུ་ཡོད་དོ།། 'བདེ་བ་' ལ་སོགས་པ་ལ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་གཟུགས་མེད་ཁམས་སུ་མེད་དོ།། ལྷག་མ་ཁམས་གསུམ་པོར་ཐོབ་བོ།། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནའོ།། ཅིག་ཤོས་ནི་ས་བཞི་པའོ།། ལྔ་ཚན་གྱི་སྐབས་སུ། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནའོ།། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་ས་གསུམ་པའོ།། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ས་བཞི་པའོ།། དྲུག་ཚན་གྱི་སྐབས་སུ། སྒོ་ལྔ་པོའི་ཚོར་བ་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནའོ།། ཡིད་སྒོར་ནི་ས་བཞི་པའོ།། བཅོ་བརྒྱད་ཚན་གྱི་སྐབས་སུ། ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་དྲུག་པོ་ལ་ཡིད་བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉེ་བར་སྤྱོད་པས་ན། 'ཡིད་བདེ་བའི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་' ཞེས་བྱའོ།། ལྷག་མ་གཉིས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འདི་ལྟར་ཆོས་བསྟན་པ་འདི་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་དབང་གིས་བྱུང་བའོ།། འོན་ཀྱང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས། འདིར་ཚོར་བ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Cha gehasitāni somanassānītiādīsu ‘‘cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ, idaṃ [Pg.123] vuccati gehasitaṃ somanassa’’nti (ma. ni. 3.306). Evaṃ chasu dvāresu vuttakāmaguṇanissitāni somanassāni cha gehasitasomanassāni nāma. 'ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དྲུག་' ལ་སོགས་པ་ལ། "མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ། ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཡིད་དུ་གར་རུང་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཐོབ་པའམ། ཐོབ་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའམ། སྔོན་ཐོབ་མྱོང་བའི་འདས་པ། འགགས་པ། འགྱུར་བར་གྱུར་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལས་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་ཡིད་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་བཤད་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པའི་ཡིད་བདེ་བ་རྣམས་ནི་ 'ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དྲུག་' ཅེས་བྱའོ།། ‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca, sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassa’’nti (ma. ni. 3.306) evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ sakkontassa ‘‘ussukkitā me vipassanā’’ti somanassajātassa uppannasomanassāni cha nekkhammasitasomanassāni nāma. "གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་རིག་ཅིང་། འགྱུར་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་རིག་ནས། 'སྔོན་ཡང་གཟུགས་རྣམས་ཡོད་ལ། ད་ལྟའང་ཡོད་དེ། གཟུགས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ། སྡུག་བསྔལ་བ། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་' ཞེས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་ལ། ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་ཡིད་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ། བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་ནུས་པ་ལ། "བདག་གི་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་སོ་" ཞེས་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཡིད་བདེ་བ་རྣམས་ནི་ 'ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དྲུག་' ཅེས་བྱའོ།། ‘‘Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ, idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassa’’nti. Evaṃ chasu dvāresu ‘‘iṭṭhārammaṇaṃ nānubhavissāmi nānubhavāmī’’ti vitakkayato uppannāni kāmaguṇanissitadomanassāni cha gehasitadomanassāni nāma. "མིག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཡིད་དུ་འོང་བ། འདོད་པ། ཡིད་ལ་འཐད་པ། ཡིད་དུ་གར་རུང་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་མ་ཐོབ་པའམ། མ་ཐོབ་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བའམ། སྔོན་ཐོབ་མྱོང་བའི་འདས་པ། འགགས་པ། འགྱུར་བར་གྱུར་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ལས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་ "བདག་གིས་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་མི་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།། མི་མྱོང་ངོ་།།" ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམས་ནི་ 'ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དྲུག་' ཅེས་བྱའོ།། ‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca, sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti ‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi, yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’’ti. Iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ, idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassanti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate anuttaravimokkhasaṅkhātaariyaphaladhammesu pihaṃ upaṭṭhāpetvā tadadhigamāya aniccatādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā ussukkāpetuṃ asakkontassa ‘‘imampi pakkhaṃ imampi māsaṃ imampi saṃvaccharaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā ariyabhūmiṃ pāpuṇituṃ nāsakkhi’’nti anusocato uppannāni domanassāni cha nekkhammasitadomanassāni nāma. "གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་རིག་ཅིང་། འགྱུར་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་རིག་ནས། 'སྔོན་ཡང་གཟུགས་རྣམས་ཡོད་ལ། ད་ལྟའང་ཡོད་དེ། གཟུགས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ། སྡུག་བསྔལ་བ། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་' ཞེས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་ནས། བླ་ན་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ལ་རེ་བ་སྐྱེད་དེ། 'བདག་ནི་ནམ་ཞིག་ན་འཕགས་པ་རྣམས་ད་ལྟ་སྐྱེ་མཆེད་གང་ལ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པ་ལྟར། སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་ཏེ་གནས་པར་འགྱུར་རམ་' ཞེས་སོ།། དེ་ལྟར་བླ་ན་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ལ་རེ་བ་སྐྱེད་པ་ལ། རེ་བའི་རྐྱེན་ལས་ཡིད་མི་བདེ་བ་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། བླ་ན་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པར་གཏོགས་པའི་འཕགས་པའི་འབྲས་བུའི་ཆོས་རྣམས་ལ་རེ་བ་སྐྱེད་དེ། དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ནས་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་མི་ནུས་པ་ལ། "བདག་གིས་ཟླ་ཕྱེད་འདི་ལའང་། ཟླ་བ་འདི་ལའང་། ལོ་འདི་ལའང་ལྷག་མཐོང་བརྩམས་ཏེ་འཕགས་པའི་ས་ལ་བགྲོད་མ་ནུས་སོ་" ཞེས་རྗེས་སུ་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམས་ནི་ 'ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་དྲུག་' ཅེས་བྱའོ།། ‘‘Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa[Pg.124]. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā nātivattati, tasmā sā upekkhā gehasitāti vuccatī’’ti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhārammaṇe āpāthagate guḷapiṇḍake nilīnamakkhikā viya rūpādīni anativattamānā tattheva laggā laggitā hutvā uppannakāmaguṇanissitā upekkhā cha gehasitaupekkhā nāma. "མིག་གིས་གཟུགས་མཐོང་ནས་བྱིས་པ། རྨོངས་པ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མཚམས་མ་ཐར་བ། རྣམ་སྨིན་མ་བཅོམ་པ། ཉེས་དམིགས་མི་ལྟ་བ། ཐོས་པ་མེད་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་བཏང་སྙོམས་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་བཏང་སྙོམས་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་གཟུགས་ལས་མི་འདའ་བས། དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་དེ་ནི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། བུར་བའི་གོང་བུ་ལ་སྦྲང་མ་ཆགས་པ་བཞིན། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལས་མི་འདའ་བར་དེ་ཉིད་ལ་ཆགས་ཤིང་ཞེན་པར་གྱུར་ཏེ་སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་བརྟེན་པའི་བཏང་སྙོམས་རྣམས་ནི་ 'ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་དྲུག་' ཅེས་བྱའོ།། ‘‘Rūpānaṃ tveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ pubbe ceva rūpā etarahi ca, ‘sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā ativattati, tasmā sā upekkhā nekkhammasitāti vuccatī’’ti; evaṃ chasu dvāresu iṭṭhādiārammaṇe āpāthagate iṭṭhe arajjantassa aniṭṭhe adussantassa asamapekkhane amuyhantassa uppannā vipassanāñāṇasampayuttā upekkhā nekkhammasitaupekkhā nāma. Imasmiṃ sutte sabbasaṅgāhako catubhūmakadhammaparicchedo kathito. Tatiyādīni uttānatthāneva. "གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་རིག་ཅིང་། འགྱུར་བ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་རིག་ནས། སྔོན་ཡང་གཟུགས་རྣམས་ཡོད་ལ། ད་ལྟའང་ཡོད་དེ། 'གཟུགས་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པ། སྡུག་བསྔལ་བ། འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ་' ཞེས་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ལྟ་བ་ལ། བཏང་སྙོམས་སྐྱེའོ།། འདི་འདྲ་བའི་བཏང་སྙོམས་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་གཟུགས་ལས་འདའ་བས། དེའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་དེ་ནི་ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ།།" ཞེས་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སྒོ་དྲུག་པོ་དག་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་སྣང་བར་གྱུར་པ་ན། ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་ཆགས་པ་མེད་པ། ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ལ་སྡང་བ་མེད་པ། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པར་ལྟ་བ་ལ་མི་རྨོངས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་བཏང་སྙོམས་ནི་ 'ངེས་འབྱུང་ལ་གནས་པའི་བཏང་སྙོམས་' ཞེས་བྱའོ།། མདོ་འདིར་ས་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་བཤད་དོ།། གསུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་གསལ་བ་ཁོ་ནའོ།། 11. Nirāmisasuttavaṇṇanā ༡༡. ཟང་ཟིང་མེད་པའི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 279. Ekādasame sāmisāti kilesāmisena sāmisā. Nirāmisatarāti nirāmisāyapi jhānapītiyā nirāmisatarāva. Nanu ca dvīsu jhānesu pīti mahaggatāpi hoti lokuttarāpi, paccavekkhaṇapīti lokiyāva, sā kasmā nirāmisatarā jātāti? Santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena uppannattā. Yathā hi rājavallabho cūḷupaṭṭhāko appaṭihārikaṃ yathāsukhaṃ rājakulaṃ pavisanto seṭṭhisenāpatiādayo pādena paharantopi na gaṇeti. Kasmā? Rañño āsannaparicārakattā. Iti so tehi uttaritaro hoti, evamayampi santapaṇītadhammapaccavekkhaṇavasena uppannattā lokuttarapītitopi uttaritarāti veditabbā. Sesavāresupi eseva nayo. ༢༧༩. བཅུ་གཅིག་པ་ལ། 'ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པ་' ཞེས་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པའོ།། 'ཟང་ཟིང་མེད་པ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་' ཞེས་པ་ནི། ཟང་ཟིང་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་དགའ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཟང་ཟིང་མེད་པ་ཉིད་དོ།། འོ་ན། བསམ་གཏན་གཉིས་ཀྱི་དགའ་བ་ནི་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའང་ཡིན་ལ། སོ་སོར་རྟོག་པའི་དགའ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཆེས་ཟང་ཟིང་མེད་པར་གྱུར་ཅེ་ན། ཞི་ཞིང་གྱ་ནོམ་པའི་ཆོས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དཔེར་ན། རྒྱལ་པོའི་གཅེས་ཕྲུག་གི་ཞབས་འབྲིང་བ་ཞིག་ནི། བཀག་འགོག་མེད་པར་རང་དགར་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་འཇུག་པ་ན། ཁྱིམ་བདག་ཆենཔོ་དང་དམག་དཔོན་ལ་སོགས་པ་ལ་རྐང་པས་བརྡེག་ཀྱང་མི་རྩི་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཞབས་ཕྱི་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟར་ཁོ་ནས་ཁོ་ནི་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པར་གྱུར་པ་བཞིན། འདི་ཡང་ཞི་ཞིང་གྱ་ནོམ་པའི་ཆོས་ལ་སོ་སོར་རྟོག་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དགའ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ལྷག་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། ལྷག་མའི་ཐེངས་རྣམས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Vimokkhavāre pana rūpapaṭisaṃyutto vimokkho attano ārammaṇabhūtena rūpāmisavaseneva sāmiso nāma, arūpapaṭisaṃyutto rūpāmisābhāvena nirāmiso nāmāti. རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྐབས་སུ་ནི། གཟུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་ཐར་ནི་རང་གི་དམིགས་པར་གྱུར་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་གི་དབང་གིས་ 'ཟང་ཟིང་དང་བཅས་པ་' ཞེས་བྱ་ལ། གཟུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་རྣམ་ཐར་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་ཕྱིར་ 'ཟང་ཟིང་མེད་པ་' ཞེས་བྱའོ།། Vedanāsaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. ཚོར་བའི་སྡེ་ཚན་གྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 3. Mātugāmasaṃyuttaṃ ༣. བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ཚན། 1. Paṭhamapeyyālavaggo ༡. མདོ་བསྡུས་པའི་ཚན་པ་དང་པོ། 1-2. Mātugāmasuttādivaṇṇanā ༡-༢. བུད་མེད་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 280-281. Mātugāmasaṃyuttassa [Pg.125] paṭhame aṅgehīti aguṇaṅgehi. Na ca rūpavāti na rūpasampanno virūpo duddasiko. Na ca bhogavāti na bhogasampanno niddhano. Na ca sīlavāti na sīlasampanno dussīlo. Alaso cāti kantanapacanādīni kammāni kātuṃ na sakkoti, kusīto ālasiyo nisinnaṭṭhāne nisinnova, ṭhitaṭhāne ṭhitova niddāyati eva. Pajañcassa na labhatīti assa purisassa kulavaṃsapatiṭṭhāpakaṃ puttaṃ na labhati, vañjhitthī nāma hoti. Sukkapakkho vuttavipariyāyena veditabbo. Dutiyaṃ paṭhame vuttanayeneva parivattetabbaṃ. ༢༨༠-༢༨༡. བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གྱི་མདོ་དང་པོ་ལ། 'ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། 'གཟུགས་དང་མི་ལྡན་པ་' ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མེད་པ། མདོག་ཉེས་པ། བལྟ་ན་མི་སྡུག་པའོ།། 'ལོངས་སྤྱོད་དང་མི་ལྡན་པ་' ཞེས་པ་ནི། ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མེད་པ། དབུལ་པོའོ།། 'ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མི་ལྡན་པ་' ཞེས་པ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མེད་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའོ།། 'ལེ་ལོ་ཅན་' ཞེས་པ་ནི། སྐུད་པ་འཁལ་བ་དང་ཟས་གཡོ་སྐོལ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམས་བྱེད་མི་ནུས་པ། ལེ་ལོ་ཅན་ཏེ། འདུག་སར་འདུག་བཞིན་དུ་དང་། ལངས་སར་ལངས་བཞིན་དུ་གཉིད་ཁོ་ན་ལོག་པའོ།། 'བུ་ཚའང་མི་རྙེད་' ཞེས་པ་ནི། སྐྱེས་པ་དེའི་རིགས་རྒྱུད་འཛིན་པའི་བུ་མི་རྙེད་དེ། མོ་གཤམ་ཞེས་བྱའོ།། དཀར་པོའི་ཕྱོགས་ནི་བཤད་པ་ལས་བཟློག་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ།། གཉིས་པ་ནི་དང་པོར་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བར་བྱའོ།། 3. Āveṇikadukkhasuttavaṇṇanā ༣. ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 282. Tatiye āveṇikānīti pāṭipuggalikāni purisehi asādhāraṇāni. Pāricariyanti paricārikabhāvaṃ. ༢༨༢. གསུམ་པ་ལ། 'ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་' ཞེས་པ་ནི། སོ་སོའི་གང་ཟག་ལ་དབང་བ་སྟེ། སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའོ།། 'ཞབས་ཏོག་' ཞེས་པ་ནི། གཡོག་མོའི་དངོས་པོའོ།། 4. Tīhidhammehisuttādivaṇṇanā ༤. ཆོས་གསུམ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 283-303. Catutthe maccheramalapariyuṭṭhitenāti pubbaṇhasamayasmiñhi mātugāmo khīradadhisaṅgopanarandhanapacanādīni kātuṃ āraddho, puttakehipi yāciyamāno kiñci dātuṃ na icchati. Tenetaṃ vuttaṃ ‘‘pubbaṇhasamayaṃ maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā’’ti. Majjhanhikasamaye pana mātugāmo kodhābhibhūtova hoti, antoghare kalahaṃ alabhanto paṭivissakagharampi gantvā kalahaṃ karoti, sāmikassa ca ṭhitanisinnaṭṭhānāni vilokento vicarati. Tena vuttaṃ ‘‘majjhanhikasamayaṃ issāpariyuṭṭhitena cetasā’’ti. Sāyanhe panassā asaddhammapaṭisevanāya cittaṃ namati. Tena vuttaṃ ‘‘sāyanhasamayaṃ kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā’’ti. Pañcamādīni uttānatthāneva. ༢༨༣-༣༠༣. བཞི་པ་ལ། 'སེར་སྣའི་དྲི་མས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་' ཞེས་པ་ནི། སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་བུད་མེད་ནི་འོ་མ་དང་ཞོ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་དང་། གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྩོན་པ་ན། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ཀྱིས་བསླངས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་སྦྱིན་པར་མི་འདོད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ "སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་སེར་སྣའི་དྲི་མས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སེམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་ནི་བུད་མེད་ནི་ཁོང་ཁྲོས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། ཁྱིམ་ནང་དུ་འཐབ་རྩོད་མ་རྙེད་ན་ཁྱིམ་มཚེས་ཀྱི་ཁྱིམ་དུའང་སོང་སྟེ་འཐབ་རྩོད་བྱེད་ལ། ཁྱོ་གའི་ལངས་ས་དང་འདུག་ས་ལ་ཟུར་མིག་གིས་ལྟ་ཞིང་རྒྱུའོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་ཕྲག་དོག་གིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སེམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ནི་མོ་ལ་ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པར་སེམས་གཞོལ་བར་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ "ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་སེམས་ཀྱིས་" ཞེས་གསུངས་སོ།། ལྔ་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་གསལ་བ་ཁོ་ནའོ།། 3. Balavaggo ༣. སྟོབས་ཀྱི་ཚན་པ། 1. Visāradasuttavaṇṇanā ༡. མི་འཇིགས་པའི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 304. Dasame [Pg.126] rūpabalantiādīsu rūpasampatti rūpabalaṃ, bhogasampatti bhogabalaṃ, ñātisampatti ñātibalaṃ, puttasampatti puttabalaṃ, sīlasampatti sīlabalaṃ. Pañcasīladasasīlāni akhaṇḍāni katvā rakkhantassa hi sīlasampattiyeva sīlabalaṃ nāma hoti. Imāni kho bhikkhave pañca balānīti imāni pañca upatthambhanaṭṭhena balāni nāma vuccanti. ༣༠༤. བཅུ་པ་ལ། 'གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་' ལ་སོགས་པ་ལ། གཟུགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་སོ།། ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་སྟོབས་སོ།། གཉེན་འདུན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་གཉེན་འདུན་གྱི་སྟོབས་སོ།། བུ་ཕྲུག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་བུའི་སྟོབས་སོ།། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྟོབས་སོ།། བསླབ་པ་ལྔ་དང་བསླབ་པ་བཅུ་མ་ཉམས་པར་སྲུང་བ་ལ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།། 'དགེ་སློང་དག་སྟོབས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་' ཞེས་པ་ནི། ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་རྟེན་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་སྟོབས་ཞེས་བྱའོ།། 2-10. Pasayhasuttādivaṇṇanā ༢-༡༠. བཙན་ཐབས་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ།། 305-313. Pasayhāti abhibhavitvā. Abhibhuyya vattatīti abhibhavati ajjhottharati. Neva rūpabalaṃ tāyatīti neva rūpabalaṃ tāyituṃ rakkhituṃ sakkoti. Nāsenteva naṃ, kule na vāsentīti ‘‘dussīlā saṃbhinnācārā atikkantamariyādā’’ti gīvāyaṃ gahetvā nīharanti, na tasmiṃ kule vāsenti. Vāsenteva naṃ kule, na nāsentīti ‘‘kiṃ rūpena bhogādīhi vā, parisuddhasīlā esā ācārasampannā’’ti ñatvā ñātakā tasmiṃ kule vāsentiyeva, na nāsenti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti. ༣༠༥-༣༡༣. 'བཙན་ཐབས་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའོ།། 'ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་གནས་པ་' ཞེས་པ་ནི། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་གནོན་པའོ།། 'གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་མི་སྐྱོབ་' ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཀྱང་སྐྱོབ་པའམ་སྲུང་མི་ནུས་པའོ།། 'མོ་ནི་བསྐྲད་པར་བྱེད་དེ། རིགས་རྒྱུད་དུ་མི་གནས་སོ་' ཞེས་པ་ནི། "ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ། སྤྱོད་པ་ཉམས་པ། ས་མཚམས་ལས་འདས་པའོ་" ཞེས་མཇིང་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་ཕྱིར་སྐྲོད་པར་བྱེད་ལ། རིགས་དེར་མི་གནས་པར་བྱེད་དོ།། 'མོ་ནི་རིགས་སུ་གནས་པར་བྱེད་དེ། མི་སྐྲོད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། "གཟུགས་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། མོ་འདི་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡོངས་སུ་དག་པ། སྤྱོད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ་" ཞེས་ཤེས་ནས། གཉེན་འདུན་རྣམས་ཀྱིས་རིགས་དེར་གནས་པར་བྱེད་པ་ཁོ་ན་སྟེ། མི་སྐྲོད་དོ།། ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་དོན་གསལ་བ་ཁོ་ནའོ།། Mātugāmasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. བུད་མེད་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། 4. Jambukhādakasaṃyuttaṃ ༤. ཛམྦུ་ཁཱ་དཀའི་སྡེ་ཚན། 1. Nibbānapañhāsuttavaṇṇanā ༡. མྱང་འདས་ཀྱི་དྲི་བའི་མདོའི་བཤད་པའོ།། 314. Jambukhādakasaṃyutte [Pg.127] jambukhādako paribbājakoti evaṃnāmo therassa bhāgineyyo channaparibbājako. Yo kho āvuso rāgakkhayoti nibbānaṃ āgamma rāgo khīyati, tasmā nibbānaṃ rāgakkhayoti vuccati. Dosamohakkhayesupi eseva nayo. ༣༡༤. ཛམྦུ་ཁཱ་དཀ་སཾ་ཡུཏྟ་ (འཛམ་བུའི་གསེབ་ཟན་གྱི་འདུས་པ།) ལས། “ཛམྦུ་ཁཱ་དཀ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་”ཞེས་པ་ནི། མིང་འདི་ལྟར་བཏགས་པའི་གནས་བརྟན་ (ཤཱ་རིའི་བུ།) གྱི་ཚ་བོ་གོས་གྱོན་པའི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཞིག་གོ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདོད་ཆགས་ཟད་པ་གང་ཡིན་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། གང་གི་ཕྱིར་མྱང་འདས་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་ཟད་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་མྱང་འདས་ལ་“འདོད་ཆགས་ཟད་པ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ཟད་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Yo pana imināva suttena kilesakkhayamattaṃ nibbānanti vadeyya, so vattabbo ‘‘kassa kilesānaṃ khayo, kiṃ attano, udāhu paresa’’nti? Addhā ‘‘attano’’ti vakkhati. Tato pucchitabbo ‘‘gotrabhuñāṇassa kiṃ ārammaṇa’’nti? Jānamāno ‘‘nibbāna’’nti vakkhati. Kiṃ pana gotrabhuñāṇakkhaṇe kilesā khīṇā khīyanti khīyissantīti? ‘‘Khīṇā’’ti vā ‘‘khīyantī’’ti vā na vattabbā, ‘‘khīyissantī’’ti pana vattabbāti. Kiṃ pana tesu akhīṇesuyeva kilesesu gotrabhuñāṇaṃ kilesakkhayaṃ ārammaṇaṃ karotīti? Addhā evaṃ vutte niruttaro bhavissati. གལ་ཏེ་མདོ་འདི་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ཙམ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བར་བྱེད་ན། དེ་ལ་འདི་སྐད་དུ་“ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ནི་གང་གི་ཡིན། རང་གི་ཡིན་ནམ་གཞན་གྱི་ཡིན།”ཞེས་དྲི་བར་བྱའོ། །ཁོས་ནི་ངེས་པར་“རང་གི་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ཡང་“རིགས་འགྱུར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ (གོཏྲབྷཱུ་ཉཱཎ) ཀྱི་དམིགས་པ་གང་ཡིན།”ཞེས་དྲི་བར་བྱའོ། །ཤེས་པ་པོས་ནི་“མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་”ཞེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་རིགས་འགྱུར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཟད་ཟིན་ཏམ། ཟད་བཞིན་པ་ཡིན། འོན་ཏེ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན། ཞེས་དྲི་བར་བྱའོ། །“ཟད་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་སམ། “ཟད་བཞིན་པའོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ལ། “ཟད་པར་འགྱུར་བའོ་”ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། །འོ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་མ་ཟད་པ་ཉིད་དུ་རིགས་འགྱུར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ལ་དམིགས་པར་བྱེད་དམ། ཞེས་དྲི་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་དྲིས་པ་ན་ཁོ་ནི་ངེས་པར་ལན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ། Maggañāṇenāpi cetaṃ yojetabbaṃ. Maggakkhaṇepi hi kilesā ‘‘khīṇā’’ti vā ‘‘khīyissantī’’ti vā na vattabbā, ‘‘khīyantī’’ti pana vattabbā, na ca akhīṇesuyeva kilesesu kilesakkhayo ārammaṇaṃ hoti, tasmā sampaṭicchitabbametaṃ. Yaṃ āgamma rāgādayo khīyanti, taṃ nibbānaṃ. Taṃ panetaṃ ‘‘rūpino dhammā arūpino dhammā’’tiādīsu (dha. sa. dukamātikā 11) dukesu arūpino dhammāti saṅgahitattā na kilesakkhayamattamevāti. ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ལའང་འདི་ཉིད་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ལའང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་“ཟད་ཟིན་ཏོ་”ཞེས་སམ། “ཟད་པར་འགྱུར་བའོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་ལ། “ཟད་བཞིན་པའོ་”ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་མ་ཟད་པ་ཉིད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ནི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ཡང་“གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་”ལ་སོགས་པའི་ཟུང་གི་མ་ཏྲི་ཀ་ལས། “གཟུགས་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་”ཞེས་པའི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཕྱིར། ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པ་ཙམ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 2. Arahattapañhāsuttavaṇṇanā ༢. དགྲ་བཅོམ་པའི་དྲི་བའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 315. Arahattapañhabyākaraṇe yasmā arahattaṃ rāgadosamohānaṃ khīṇante uppajjati, tasmā ‘‘rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo’’ti vuttaṃ. ༣༡༥. དགྲ་བཅོམ་པའི་དྲི་བའི་ལན་ལུང་བསྟན་པ་ལ། གང་གི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་ཟད་པའི་མཐའ་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་“འདོད་ཆགས་ཟད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ཟད་པ་དང་། གཏི་མུག་ཟད་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 3-15. Dhammavādīpañhāsuttādivaṇṇanā ༣-༡༥. ཆོས་སྨྲ་བའི་དྲི་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 316-328. Te [Pg.128] loke sugatāti te rāgādayo pahāya gatattā suṭṭhu gatāti sugatā. Dukkhassa kho āvuso pariññatthanti vaṭṭadukkhassa parijānanatthaṃ. Dukkhatāti dukkhasabhāvo. Dukkhadukkhatātiādīsu dukkhasaṅkhāto dukkhasabhāvo dukkhadukkhatā. Sesapadadvayepi eseva nayo. ༣༡༦-༣༢༨. “དེ་དག་འཇིག་རྟེན་ན་བདེ་བར་གཤེགས་པའོ་”ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གིས་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལེགས་པར་གཤེགས་པའི་ཕྱིར་བདེ་བར་གཤེགས་པའོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སྡུག་བསྔལ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ནོ། །“སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་”ལ་སོགས་པ་ལ། སྡུག་བསྔལ་དུ་བགྲང་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དོ། །ལྷག་མ་ཚིག་གཉིས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 16. Dukkarapañhāsuttavaṇṇanā ༡༦. བྱ་དཀའ་བའི་དྲི་བའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 329. Abhiratīti pabbajjāya anukkaṇṭhanatā. Naciraṃ āvusoti āvuso dhammānudhammappaṭipanno bhikkhu ‘‘pāto anusiṭṭho sāyaṃ visesamadhigamissati, sāyaṃ anusiṭṭho pāto visesamadhigamissatī’’ti (ma. ni. 2.345) vuttattā ghaṭento vāyamanto nacirassaṃ lahuyeva arahaṃ assa, arahatte patiṭṭhaheyyāti dasseti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti. ༣༢༩. “མངོན་པར་དགའ་བ་”ཞེས་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ལ་མི་སྐྱོ་བའི་ཉིད་དོ། །“ཚེ་དང་ལྡན་པ་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་”ཞེས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་ལ་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་ནི། “སྔ་དྲོ་གདམས་ངག་བྱས་ན་ཕྱི་དྲོ་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱི་དྲོ་གདམས་ངག་བྱས་ན་སྔ་དྲོ་ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བརྩོན་ཞིང་འབད་པ་བྱེད་ན་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་མྱུར་དུ་དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་ཞིང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Jambukhādakasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. ཛམྦུ་ཁཱ་དཀ་སཾ་ཡུཏྟ་ (འཛམ་བུའི་གསེབ་ཟན་གྱི་འདུས་པ།) ཡི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 5. Sāmaṇḍakasaṃyuttavaṇṇanā ༥. སཱ་མཎྜ་ཀ་སཾ་ཡུཏྟ་ (ཤཱ་མཎྜ་ཀའི་འདུས་པ།) ཡི་བཤད་པའོ། ། 330-331. Sāmaṇḍakasaṃyuttepi imināva nayena attho veditabbo. ༣༣༠-༣༣༡. སཱ་མཎྜ་ཀ་སཾ་ཡུཏྟ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Sāmaṇḍakasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. སཱ་མཎྜ་ཀ་སཾ་ཡུཏྟ་ཡི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 6. Moggallānasaṃyuttaṃ ༦. མོངྒལླཱ་ན་སཾ་ཡུཏྟ་ (མོའུ་འགལ་གྱི་བུའི་འདུས་པ།) འོ། ། 1-8. Paṭhamajhānapañhāsuttādivaṇṇanā ༡-༨. བསམ་གཏན་དང་པོའི་དྲི་བའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 332-339. Moggallānasaṃyutte [Pg.129] kāmasahagatāti pañcanīvaraṇasahagatā. Tassa hi paṭhamajjhānavuṭṭhitassa pañca nīvaraṇāni santato upaṭṭhahiṃsu. Tenassa taṃ paṭhamajjhānaṃ hānabhāgiyaṃ nāma ahosi. Taṃ pamādaṃ ñatvā satthā ‘‘mā pamādo’’ti ovādaṃ adāsi. Dutiyajjhānādīsupi imināva nayena attho veditabbo. Ārammaṇasahagatameva hettha ‘‘sahagata’’nti vuttaṃ. ༣༣༢-༣༣༩. མོངྒལླཱ་ན་སཾ་ཡུཏྟ་ལས། “འདོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲིབ་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་གནས་བརྟན་དེ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་ལངས་པ་ན། སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་མངོན་དུ་བབས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་གི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དེ་ནི་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་ཏོ། །བག་མེད་པ་དེ་ཉིད་མཁྱེན་ནས་སྟོན་པས་“བག་མ་མེད་པར་བྱོས་ཤིག་”ཅེས་གདམས་ངག་གནང་ངོ་། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་དམིགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་ལ་“ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 9. Animittapañhāsuttavaṇṇanā ༩. མཚན་མ་མེད་པའི་དྲི་བའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 340. Animittaṃ cetosamādhinti niccanimittādīni pahāya pavattaṃ vipassanāsamādhiṃyeva sandhāyetaṃ vuttanti. Nimittānusāri viññāṇaṃ hotīti evaṃ iminā vipassanāsamādhivihārena viharato vipassanāñāṇe tikkhe sūre vahamāne. Yathā nāma purisassa tikhiṇena pharasunā rukkhaṃ chindantassa ‘‘suṭṭhu vata me pharasu vahatī’’ti khaṇe khaṇe pharasudhāraṃ olokentassa chejjakiccaṃ na nipphajjati, evaṃ therassāpi ‘‘sūraṃ vata me hutvā ñāṇaṃ vahatī’’ti vipassanaṃ ārabbha nikanti uppajjati. Atha vipassanākiccaṃ sādhetuṃ nāsakkhi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’’ti. Sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja vihāsinti sabbesaṃ niccasukhaattanimittānaṃ amanasikārena animittaṃ vuṭṭhānagāminivipassanāsampayuttaṃ cetosamādhiṃ nibbānārammaṇaṃ uparimaggaphalasamādhiṃ upasampajja vihāsiṃ. ༣༤༠. “མཚན་མ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་”ཞེས་པ་ནི། རྟག་པའི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་ནས་འཇུག་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །“རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚན་མའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ལྷག་མཐོང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་གནས་པ་འདིས་གནས་པ་ན། ལྷག་མཐོང་གི་ཡེ་ཤེས་རྣོ་ཞིང་རྩལ་དང་ལྡན་པར་འཇུག་པ་ལ། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་ཞིག་གིས་སྟ་རེ་རྣོན་པོས་ཤིང་གཅོད་པ་ན། “ངའི་སྟ་རེ་འདི་ནི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པར་འཇུག་གོ་”ཞེས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་བཞིན་སྟ་རེའི་སོ་ལ་བལྟས་ན། གཅོད་པའི་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་པ་བཞིན་དུ། གནས་བརྟན་ལའང་“ངའི་ཡེ་ཤེས་འདི་ནི་རྩལ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏེ་འཇུག་གོ་”ཞེས་ལྷག་མཐོང་ལ་དམིགས་ནས་ཆགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ལྷག་མཐོང་གི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལ་དགོངས་ནས་“རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚན་མའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས་མཚན་མ་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་གི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པས། མཚན་མ་མེད་པའི་ངེས་འབྱུང་ལ་གཞོལ་བའི་ལྷག་མཐོང་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པའི་གོང་མའི་ལམ་དང་འབྲས་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཏེ་གནས་སོ། ། 10-11. Sakkasuttādivaṇṇanā ༡༠-༡༡. བརྒྱ་བྱིན་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 341-342. Aveccappasādenāti acalappasādena. Dasahi ṭhānehīti dasahi kāraṇehi. Adhigaṇhantīti abhibhavanti, atikkamitvā tiṭṭhanti. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti. ༣༤༡-༣༤༢. “མི་ཕྱེད་པའི་དད་པས་”ཞེས་པ་ནི། མི་གཡོ་བའི་དད་པས་སོ། །“གནས་བཅུ་པོ་དག་གིས་”ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་མཚན་བཅུ་པོ་དག་གིས་སོ། །“ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཅིང་འདས་ཏེ་གནས་པའོ། །ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ནི་གོ་སླ་བ་ཉིད་དོ། ། Moggallānasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. མོངྒལླཱ་ན་སཾ་ཡུཏྟ་ (མོའུ་འགལ་གྱི་བུའི་འདུས་པ།) ཡི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 7. Cittasaṃyuttaṃ ༧. ཙིཏྟ་སཾ་ཡུཏྟ་ (ཁྱིམ་བདག་སེམས་ཀྱི་འདུས་པ།) འོ། ། 1. Saṃyojanasuttavaṇṇanā ༡. ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 343. Cittasaṃyuttassa [Pg.130] paṭhame macchikāsaṇḍeti evaṃnāmake vanasaṇḍe. Ayamantarākathā udapādīti porāṇakattherā atiracchānakathā honti, nisinnanisinnaṭṭhāne pañhaṃ samuṭṭhāpetvā ajānantā pucchanti, jānantā vissajjenti, tena nesaṃ ayaṃ kathā udapādi. Migapathakanti evaṃnāmakaṃ attano bhogagāmaṃ. So kira ambāṭakārāmassa piṭṭhibhāge hoti. Tenupasaṅkamīti ‘‘therānaṃ pañhaṃ vissajjetvā phāsuvihāraṃ katvā dassāmī’’ti cintetvā upasaṅkami. Gambhīre buddhavacaneti atthagambhīre ceva dhammagambhīre ca buddhavacane. Paññācakkhu kamatīti ñāṇacakkhu vahati pavattati. ༣༤༣. ཙིཏྟ་སཾ་ཡུཏྟ་ཡི་མདོ་དང་པོ་ལས། “མཙྪི་ཀཱ་སཎྜ་”ཞེས་པ་ནི། མིང་འདི་ལྟར་བཏགས་པའི་ནགས་ཚལ་གྱི་ས་ཕྱོགས་ཤིག་གོ། “བར་སྐབས་ཀྱི་གཏམ་འདི་བྱུང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་གནས་བརྟན་རྣམས་ནི་ལོག་པའི་གཏམ་མི་བྱེད་པར། བཞུགས་པའི་གནས་རེ་རེ་བཞིན་དྲི་བ་བསླངས་ཏེ། མི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདྲི་ཞིང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ཚོའི་བར་ལ་གཏམ་འདི་བྱུང་ངོ་། །“མི་གཱ་པ་ཐ་ཀ་”ཞེས་པ་ནི། མིང་འདི་ལྟར་བཏགས་པའི་རང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་གྲོང་ཚོའོ། །དེ་ནི་ཨམྦཱ་ཊ་ཀའི་ཀུན་དགའ་ར་བའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པར་གྲགས་སོ། །“དེར་ཉེ་བར་སོང་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི། “གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱི་དྲི་བའི་ལན་བཏབ་ནས་བདེ་བར་གནས་པར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ཏེ་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །“ཟབ་མོའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། དོན་ཟབ་པ་དང་ཆོས་ཟབ་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལའོ། །“ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་འཇུག་གོ་”ཞེས་པ་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱན་འཇུག་ཅིང་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། ། 2. Paṭhamaisidattasuttavaṇṇanā ༢. ཨิསིདཏྟའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། 344. Dutiye āyasmantaṃ theranti tesu theresu jeṭṭhakaṃ mahātheraṃ. Tuṇhī ahosīti jānantopi avisāradattā na kiñci byāhari. Byākaromahaṃ bhanteti ‘‘ayaṃ thero neva attanā byākaroti, na aññe ajjhesati, upāsakopi bhikkhusaṅghaṃ viheseti, ahametaṃ byākaritvā phāsuvihāraṃ katvā dassāmī’’ti cintetvā āsanato vuṭṭhāya therassa santikaṃ gantvā evaṃ okāsamakāsi, katāvakāso pana attano āsane nisīditvā byākāsi. ༣༤༤. མདོ་གཉིས་པ་ལས། “ཚེ་དང་ལྡན་པའི་གནས་བརྟན་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གནས་བརྟན་དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཆེས་རྒན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོའོ། །“ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། ཤེས་བཞིན་དུའང་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅིའང་མ་སྨྲས་སོ། །“བཙུན་པ་བདག་གིས་ལན་གདབ་པར་བགྱིའོ་”ཞེས་པ་ནི། “གནས་བརྟན་འདིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་ལན་མི་འདེབས་ལ། གཞན་ལའང་མི་སྐུལ་ཞིང་། དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཀྱང་དགེ་འདུན་ལ་གཙེས་པར་བྱེད་པས། བདག་གིས་འདིའི་ལན་བཏབ་སྟེ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ནས། སྟན་ལས་ལངས་ཏེ་གནས་བརྟན་གྱི་དྲུང་དུ་སོང་ནས་དེ་ལྟར་སྐབས་ཕྱེ་བར་བྱས་སོ། །སྐབས་ཕྱེ་བ་ན་རང་གི་སྟན་ལ་འཁོད་དེ་ལན་བཏབ་བོ། ། Sahatthāti sahatthena. Santappesīti yāvadicchakaṃ dento suṭṭhu tappesi. Sampavāresīti ‘‘alaṃ ala’’nti hatthasaññāya ceva vācāya ca paṭikkhipāpesi. Onītapattapāṇinoti pāṇito apanītapattā dhovitvā thavikāya osāpetvā aṃse laggitapattāti attho. “རང་གི་ལག་པས་”ཞེས་པ་ནི། རང་གི་ཕྱག་གིས་སོ། །“ཚིམ་པར་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་ཙམ་འདོད་པ་བྱིན་ཏེ་ལེགས་པར་ཚིམ་པར་བྱས་སོ། །“དང་དུ་མི་ལེན་པར་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། “ཆོག་གོ་ཆོག་གོ་”ཞེས་ཕྱག་གི་བརྡ་དང་ངག་གི་སྒོ་ནས་བཀག་པར་བྱས་སོ། །“ལྷུང་བཟེད་ལག་པ་ལས་བླངས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཕྱག་ལས་ལྷུང་བཟེད་བླངས་ཏེ། བཀྲུས་ནས་ཁུག་མར་བཅུག་སྟེ་ཕྲག་པ་ལ་བཀལ་བའི་ལྷུང་བཟེད་དང་ལྡན་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 3. Dutiyaisidattasuttavaṇṇanā ༣. ཨིསིདཏྟའི་མདོ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། 345. Tatiye avantiyāti dakkhiṇāpathe avantiraṭṭhe. Kalyāṇaṃ vuccatīti ‘‘catūhi paccayehi paṭijaggissāmī’’ti vacanaṃ niddosaṃ anavajjaṃ vuccati tayā upāsakāti adhippāyena vadati. ༣༤༥. མདོ་གསུམ་པ་ལས། “ཨ་ཝནྟི་ཡ་”ཞེས་པ་ནི། ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཨ་ཝནྟིའི་ཡུལ་ལོ། །“ལེགས་པར་བརྗོད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། “བདག་གིས་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་བཞིས་བསྙེན་བཀུར་བགྱིའོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་སྐྱོན་མེད་ཅིང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཁྱོད་དགེ་བསྙེན་གྱིས་སྨྲས་སོ་ཞེས་པའི་བསམ་པས་གསུངས་སོ། ། 4. Mahakapāṭihāriyasuttavaṇṇanā ༤. མ་ཧཱ་ཀའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 346. Catutthe [Pg.131] sesakaṃ vissajjethāti tassa kira therehi saddhiṃyeva kaṃsathālaṃ pamajjitvā pāyāsaṃ vaḍḍhetvā adaṃsu. So bhuttapāyāso therehiyeva saddhiṃ gantukāmo cintesi ‘‘ghare tāva upāsikā sesakaṃ vicāreti, idha panime dāsakammakārā mayā avuttā na vicāressanti, evāyaṃ paṇītapāyāso nassissatī’’ti tesaṃ anujānanto evamāha. Kuthitanti kudhitaṃ, heṭṭhā santattāya vālikāya upari ātapena ca atitikhiṇanti attho. Idaṃ pana tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ. Paveliyamānenāti paṭiliyamānena sādhu khvassa bhanteti ‘‘phāsuvihāraṃ karissāmi nesa’’nti cintetvā evamāha. ༣༤༦. མདོ་བཞི་པ་ལས། “ལྷག་མ་རྣམས་ཐོངས་ཤིག་”ཞེས་པ་ནི། ཁོང་གིས་གནས་བརྟན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཁར་གཞོང་ཕྱིས་ཏེ་འོ་ཐུག་བླུད་ནས་བྱིན་ནོ། །ཁོང་འོ་ཐུག་གསོལ་ཟིན་ནས་གནས་བརྟན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཤེགས་པར་འདོད་དེ་འདི་ལྟར་བསམས་ཏེ། “ཁྱིམ་ན་ནི་དགེ་བསྙེན་མས་ལྷག་མ་རྣམས་གཉེར་བར་བྱེད་ལ། འདིར་ནི་བྲན་དང་ལས་བྱེད་པ་འདི་དག་གིས་བདག་གིས་མ་སྨྲས་ན་གཉེར་བར་མི་བྱེད་པས། དེ་ལྟར་ན་འོ་ཐུག་བཟང་པོ་འདི་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བསམས་ནས། དེ་དག་ལ་གནང་བ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ། །“ཁོལ་བ་”ཞེས་པ་ནི། འོག་ནས་བྱེ་མ་ཚ་བས་གདུངས་ཤིང་སྟེང་ནས་ཉི་མས་གདུངས་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཚ་བའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལས་མ་འདྲེས་པའི་ཚིག་གོ། “ཞུ་བཞིན་པས་”ཞེས་པ་ནི། ཞུ་བར་འགྱུར་བས་སོ། །“བཙུན་པ་དེ་ལྟར་ན་ལེགས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། “དེ་དག་བདེ་བར་གནས་པར་བྱའོ་”ཞེས་བསམས་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་མ་ཧཱ་ཀས་དེ་སྐད་སྨྲས་སོ། ། Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharīti adhiṭṭhāniddhiṃ akāsi. Ettha ca ‘‘mandamando sītakavāto vāyatu, abbhamaṇḍapaṃ katvā devo ekamekaṃ phusāyatū’’ti evaṃ nānāparikammaṃ – ‘‘savāto devo vassatū’’ti evaṃ adhiṭṭhānaṃ ekatopi hoti. ‘‘Savāto devo vassatūti ekatoparikammaṃ, mandamando sītakavāto vāyatu, abbhamaṇḍapaṃ katvā devo ekamekaṃ phusāyatū’’ti evaṃ nānāadhiṭṭhānaṃ hoti. Vuttanayeneva nānāparikammaṃ nānādhiṭṭhānaṃ, ekato parikammaṃ ekato adhiṭṭhānampi hotiyeva. Yathā tathā karontassa pana pādakajjhānato vuṭṭhāya kataparikammassa parikammānantarena mahaggataadhiṭṭhānacitteneva taṃ ijjhati. Okāsesīti vippakiri. “རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མངོན་པར་འདུ་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་མཛད་དོ། །འདིར་ཡང་“བསིལ་བའི་རླུང་དལ་བུར་ལྡང་བར་གྱུར་ཅིག སྤྲིན་གྱི་བླ་རེ་བྱས་ཏེ་ཆར་པ་ཐིགས་པ་རེ་རེ་བབས་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་འདི་ལྟར་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་དང་། “རླུང་དང་བཅས་པའི་ཆར་འབབ་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་འདི་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་གཅིག་ཏུའང་འགྱུར་རོ། །“རླུང་དང་བཅས་པའི་ཆར་འབབ་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་གཅིག་དང་། “བསིལ་བའི་རླུང་དལ་བུར་ལྡང་བར་གྱུར་ཅིག སྤྲིན་གྱི་བླ་རེ་བྱས་ཏེ་ཆར་པ་ཐིགས་པ་རེ་རེ་བབས་པར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་འདི་ལྟར་སོ་སོའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའང་འགྱུར་རོ། །བཤད་པའི་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་སོ་སོའི་སྦྱོར་བ་དང་སོ་སོའི་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་དང་། གཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་དང་གཅིག་ཏུ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་པོས་རྟེན་གྱི་བསམ་གཏན་ལས་ལངས་ཏེ། སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་སྦྱོར་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རྒྱ་ཆེ་བའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དེ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །“གཏོར་ཏོ་”ཞེས་པ་ནི། རྣམ་པར་གཏོར་བའོ། ། 5. Paṭhamakāmabhūsuttavaṇṇanā ༥. ཀཱ་མ་བྷཱུའི་མདོ་དང་པོའི་བཤད་པའོ། ། 347. Pañcame nelaṅgoti niddoso. Setapacchādoti setapaṭicchādano. Anīghanti niddukkhaṃ. Muhuttaṃ tuṇhī hutvāti tassa atthapekkhanatthaṃ tīṇi piṭakāni kaṇṇe kuṇḍalaṃ viya sañcālento ‘‘ayaṃ imassa attho, ayaṃ imassa attho’’ti upaparikkhaṇatthaṃ muhuttaṃ tuṇhī hutvā. Vimuttiyāti arahattaphalavimuttiyā. Imaṃ pana pañhaṃ kathento upāsako dukkaraṃ akāsi. Sammāsambuddho hi ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, etaṃ bhikkhuṃ [Pg.132] āgacchantaṃ odātakaṃ tanukaṃ tuṅganāsika’’nti (saṃ. ni. 2.245) attano diṭṭhena kathesi. Ayaṃ pana nayaggāhena ‘‘arahato etaṃ adhivacana’’nti āha. ༣༤༧. མདོ་ལྔ་པ་ལས། “ཉེས་པ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྐྱོན་མེད་པའོ། །“ཤིང་རྟ་དཀར་པོ་”ཞེས་པ་ནི། དཀར་ཞིང་གཙང་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་ཐོག་ཡོད་པའོ། །“ཉོན་མོངས་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། སྡུག་བསྔལ་མེད་པའོ། །“ཡུད་ཙམ་ཞིག་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏེ་”ཞེས་པ་ནི། དེའི་དོན་ལ་བརྟག་པའི་ཕྱིར། སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་རྣམས་རྣ་བའི་རྒྱན་ཆ་བཞིན་དུ་བསྐྱོད་དེ། “འདི་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ། འདི་ནི་འདིའི་དོན་ཏོ།”ཞེས་སོ་སོར་བརྟག་པའི་ཕྱིར་ཡུད་ཙམ་ཞིག་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ཏོ། །“རྣམ་པར་གྲོལ་བས་”ཞེས་པ་ནི། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བས་སོ། །དྲི་བ་འདི་ལུང་བསྟན་པ་ལ། དགེ་བསྙེན་གྱིས་བྱ་དཀའ་བ་བྱས་སོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི། “དགེ་སློང་དག ཁྱོད་ཚོས་དགེ་སློང་དཀར་པོ་ཕྲ་ཞིང་ཤངས་མཐོ་བ་འདི་བྱོན་པ་མཐོང་ངམ།”ཞེས་རང་གི་གཟིགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་སོ། །འོན་ཀྱང་དགེ་བསྙེན་འདིས་ནི་ཚུལ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས་“འདི་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ།”ཞེས་སྨྲས་སོ། ། 6. Dutiyakāmabhūsuttavaṇṇanā ༦. ཀཱ་མ་བྷཱུའི་མདོ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། 348. Chaṭṭhe kati nu kho bhante saṅkhārāti ayaṃ kira, gahapati, nirodhaṃ valañjeti, tasmā ‘‘nirodhapādake saṅkhāre pucchissāmī’’ti cintetvā evamāha. Theropissa adhippāyaṃ ñatvā puññābhisaṅkhārādīsu anekesu saṅkhāresu vijjamānesupi kāyasaṅkhārādayova ācikkhanto tayo kho gahapatītiādimāha. Tattha kāyappaṭibaddhattā kāyena saṅkharīyati nibbattīyatīti kāyasaṅkhāro. Vācāya saṅkharoti nibbattetīti vacīsaṅkhāro. Cittappaṭibaddhattā cittena saṅkharīyati nibbattīyatīti cittasaṅkhāro. ༣༤༨. མདོ་དྲུག་པ་ལས། 'བཙུན་པ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་མཆིས།' ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་བདག་འདི་ནི་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གྲགས་པས། དེའི་ཕྱིར་ 'འགོག་པའི་རྨང་གཞིར་གྱུར་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལ་འདྲི་བར་བྱའོ་' ཞེས་བསམས་ནས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ།། གནས་བརྟན་གྱིས་ཀྱང་དེའི་བསམ་པ་མཁྱེན་ནས། བསོད་ནམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་། ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར་མཛད་བཞིན་དུ། 'ཁྱིམ་བདག་འདི་གསུམ་པོ་དག་ནི་...' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ལུས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ།། ངག་གིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངག་གི་འདུ་བྱེད་དོ།། སེམས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ།། Katamo pana bhanteti idha kiṃ pucchati? ‘‘Ime saṅkhārā aññamaññaṃ missā āluḷitā avibhūtā duddīpanā. Tathā hi kāyadvāre ādānaggahaṇamuñcanacopanāni pāpetvā uppannā aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā dvādasa akusalacetanāti evaṃ kusalākusalā vīsati cetanāpi, assāsapassāsāpi kāyasaṅkhārotveva vuccanti. Vacīdvāre hanusañcopanaṃ vacībhedaṃ pāpetvā uppannā vuttappakārāva vīsati cetanāpi vitakkavicārāpi vacīsaṅkhārotveva vuccanti. Kāyavacīdvāresu copanaṃ apatvā raho nisinnassa cintayato uppannā kusalākusalā ekūnatiṃsacetanāpi, saññā ca vedanā cāti ime dve dhammāpi cittasaṅkhārotveva vuccanti. Evaṃ ime saṅkhārā aññamaññaṃ missā āluḷitā avibhūtā duddīpanā, te pākaṭe vibhūte katvā kathāpessāmī’’ti pucchi. 'བཙུན་པ་གང་དག་ལགས་' ཞེས་པ་འདིར་ཅི་ཞིག་འདྲི་ཞེ་ན། 'འདུ་བྱེད་འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་འདྲེས་ཤིང་འཁྲུགས་པ་དང་། མི་གསལ་ཞིང་བསྟན་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལེན་པ་དང་། འཛིན་པ་དང་། གཏོང་བ་དང་། གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བའི་སེམས་པ་བརྒྱད་དང་། མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། དེ་ལྟར་དགེ་མི་དགེའི་སེམས་པ་ཉི་ཤུ་པོ་དག་དང་། དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་དག་ལའང་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།། ངག་གི་སྒོ་ནས་མ་ལེའི་འགུལ་སྐྱོད་དང་ངག་གི་སྒྲ་འབྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་གོང་དུ་བཤད་པའི་སེམས་པ་ཉི་ཤུ་པོ་དག་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལའང་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།། ལུས་ངག་གི་སྒོ་ནས་འགུལ་སྐྱོད་མ་བྱས་པར་དབེན་པར་འདུག་སྟེ་སེམས་པའི་གང་ཟག་ལ་སྐྱེས་པའི་དགེ་མི་དགེའི་སེམས་པ་ཉེར་དགུ་པོ་དག་དང་། འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་སྟེ་ཆོས་འདི་གཉིས་ལའང་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ།། དེ་ལྟར་འདུ་བྱེད་འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་འདྲེས་ཤིང་འཁྲུགས་པ་དང་། མི་གསལ་ཞིང་བསྟན་པར་དཀའ་བ་ཡིན་པས། དེ་དག་གསལ་ཞིང་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནས་བཤད་པར་བྱའོ་' སྙམ་དུ་དྲིས་སོ།། Kasmā pana bhanteti idha kāyasaṅkhārādināmassa padatthaṃ pucchati. Tassa vissajjane kāyappaṭibaddhāti kāyanissitā. Kāye sati honti, asati na honti. Cittappaṭibaddhāti cittanissitā. Citte sati honti, asati na honti. 'བཙུན་པ་ཅིའི་སླད་དུ་ལགས་' ཞེས་པ་འདིར་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་ཚིག་གི་དོན་འདྲི་བའོ།། དེའི་ལན་དུ། 'ལུས་དང་འབྲེལ་བ་' ཞེས་པ་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་པའོ།། ལུས་ཡོད་ན་ཡོད་ལ། མེད་ན་མི་འབྱུང་བའོ།། 'སེམས་དང་འབྲེལ་བ་' ཞེས་པ་ནི་སེམས་ལ་བརྟེན་པའོ།། སེམས་ཡོད་ན་ཡོད་ལ། མེད་ན་མི་འབྱུང་བའོ།། Idāni [Pg.133] ‘‘kiṃ nu kho esa saññāvedayitanirodhaṃ valañjeti, no valañjeti, ciṇṇavasī vā tattha no ciṇṇavasī’’ti jānanatthaṃ pucchanto kathaṃ pana bhante saññāvedayitanirodhasamāpatti hotīti āha. Tassa vissajjane samāpajjissanti vā samāpajjāmīti vā padadvayena nevasaññānāsaññāyatanasamāpattikālo kathito. Samāpannoti padena antonirodho. Tathā purimehi dvīhi padehi sacittakakālo kathito, pacchimena acittakakālo. ད་ནི་ 'འདི་ཉིད་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གམ་མི་འཇུག དེ་ལ་དབང་འབྱོར་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནམ་མིན་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདྲི་བཞིན་དུ། 'བཙུན་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཇི་ལྟར་ལགས་' ཞེས་གསོལ་ཏོ།། དེའི་ལན་དུ། 'སྙོམས་པར་འཇུག་པར་འགྱུར་' རམ། 'སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོས་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་གི་དུས་བསྟན་ཏོ།། 'སྙོམས་པར་ཞུགས་སོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འགོག་པའི་ནང་གི་གནས་སྐབས་བསྟན་ཏོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྔ་མའི་ཚིག་གཉིས་པོས་སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་བསྟན་ལ། ཕྱི་མས་སེམས་མེད་པའི་དུས་བསྟན་ཏོ།། Pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hotīti nirodhasamāpattito pubbe addhānaparicchedakāleyeva ‘‘ettakaṃ kālaṃ acittako bhavissāmī’’ti addhānaparicchedaṃ cittaṃ bhāvitaṃ hoti. Yaṃ taṃ tathattāya upanetīti yaṃ pana evaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, taṃ puggalaṃ tathattāya acittakabhāvāya upaneti. Vacīsaṅkhāro paṭhamaṃ nirujjhatīti sesasaṅkhārehi paṭhamaṃ dutiyajjhāneyeva nirujjhati. Tato kāyasaṅkhāroti tato paraṃ kāyasaṅkhāro catutthajjhāne nirujjhati. Tato cittasaṅkhāroti tato paraṃ cittasaṅkhāro antonirodhe nirujjhati. Āyūti rūpajīvitindriyaṃ. Viparibhinnānīti upahatāni vinaṭṭhāni. 'སྔོན་ཉིད་ནས་སེམས་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྔོན་རོལ་དུ་དུས་ཚོད་འཛིན་པའི་ཚེ་ཉིད་དུ། 'དུས་འདི་སྙེད་དུ་སེམས་མེད་པར་གནས་པར་བྱའོ་' ཞེས་དུས་ཚོད་འཛིན་པའི་སེམས་བསྒོམས་པ་ཡིན་ནོ།། 'གང་དེ་དེ་ལྟ་བུའི་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་འཁྲིད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེས་གང་ཟག་དེ་ཉིད་དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་མེད་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་འཁྲིད་པའོ།། 'ངག་གི་འདུ་བྱེད་སྔོན་ལ་འགག་གོ་' ཞེས་པ་ནི། འདུ་བྱེད་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་སྔོན་དུ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་འགག་པའོ།། 'དེ་ནས་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེའི་འོག་ཏུ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་བསམ་གཏན་བཞི་པ་རུ་འགག་པའོ།། 'དེ་ནས་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་འགོག་པའི་ནང་དུ་འགག་པའོ།། 'ཚེ་' ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྲོག་གི་དབང་པོའོ།། 'རྣམ་པར་ཞིག་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཉམས་ཤིང་བརླག་པའོ།། Tattha keci ‘‘nirodhasamāpannassa ‘cittasaṅkhāro ca niruddho’ti vacanato cittaṃ aniruddhaṃ hoti, tasmā sacittakāpi ayaṃ samāpattī’’ti vadanti. Te vattabbā – ‘‘vacīsaṅkhāropissa niruddho’’ti vacanato vācā aniruddhā hoti, tasmā nirodhasamāpannena dhammampi kathentena sajjhāyampi karontena nisīditabbaṃ siyā. Yo cāyaṃ mato kālaṅkato, tassāpi cittasaṅkhāro niruddhoti vacanato cittaṃ aniruddhaṃ bhaveyya, tasmā kālaṅkate mātāpitaro vā arahante vā jhāpentena ānantariyakammaṃ kataṃ bhaveyya. Iti byañjane abhinivesaṃ akatvā ācariyānaṃ naye ṭhatvā attho upaparikkhitabbo. Attho hi paṭisaraṇaṃ, na byañjanaṃ. དེ་ལ་ཁ་ཅིག་ན་རེ། 'འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ "སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་འགགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སེམས་ནི་མ་འགགས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་འཇུག་འདི་ནི་སེམས་དང་བཅས་པའང་ཡིན་ནོ་' ཞེས་ཟེར་རོ།། དེ་དག་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། 'དེའི་ངག་གི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་འགགས་སོ་' ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ངག་མ་འགགས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཕྱིར་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པས་ཆོས་ཀྱང་འཆད་ཅིང་ཁ་ཏོན་ཀྱང་བྱེད་བཞིན་དུ་འདུག་དགོས་པར་འགྱུར་རོ།། གཞན་ཡང་ཤི་སྟེ་དུས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལའང་སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་འགགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་སེམས་མ་འགགས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཕྱིར་དུས་བྱས་པའི་ཕ་མ་འམ་དགྲ་བཅོམ་པ་བསྲེག་པར་བྱེད་པས་མཚམས་མེད་པའི་ལས་བྱས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟར་ཚིག་འབྲུ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་མི་བྱ་བར། སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ལ་གནས་ནས་དོན་ལ་བརྟག་པར་བྱའོ།། དོན་ནི་སྐྱབས་ཡིན་གྱི་ཚིག་འབྲུ་ནི་སྐྱབས་མ་ཡིན་ནོ།། Indriyāni vippasannānīti kiriyamayapavattasmiñhi vattamāne bahiddhārammaṇesu pasāde ghaṭṭentesu indriyāni kilamanti, upahatāni makkhittāni viya honti vātādīhi uṭṭhitarajena catumahāpathe ṭhapitaādāso viya. Yathā pana thavikāya pakkhipitvā mañjūsādīsu ṭhapito ādāso antoyeva [Pg.134] virocati, evaṃ nirodhasamāpannassa bhikkhuno antonirodhe pañca pasādā ativiya virocanti. Tena vuttaṃ ‘‘indriyāni vippasannānī’’ti. 'དབང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་དང་བའོ་' ཞེས་པ་ནི། ལུས་ངག་གི་བྱ་བ་འཇུག་བཞིན་པའི་ཚེ། ཕྱིའི་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དྭངས་པ་ལ་བརྡེགས་པས་དབང་པོ་རྣམས་ངལ་བར་འགྱུར་ཞིང་། རླུང་ལ་སོགས་པས་བསྐྱོད་པའི་རྡུལ་གྱིས་ལམ་གྱི་བཞི་མདོར་བཞག་པའི་མེ་ལོང་བགོས་པ་བཞིན་དུ་ཉམས་ཤིང་དྲི་མས་གོས་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ།། འོན་ཀྱང་ཇི་ལྟར་སྣོད་དུ་བཅུག་སྟེ་སྒམ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་བཞག་པའི་མེ་ལོང་ནི་ནང་ཉིད་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དགེ་སློང་གི་འགོག་པའི་ནང་དུ་དྭངས་པ་ལྔ་པོ་དག་ལྷག་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ 'དབང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་དང་བའོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། Vuṭṭhahissanti vā vuṭṭhahāmīti vā padadvayena antonirodhakālo kathito, vuṭṭhitoti padena phalasamāpattikālo. Tathā purimehi dvīhi padehi acittakakālo kathito, pacchimena sacittakakālo. Pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hotīti nirodhasamāpattito pubbe addhānaparicchedakāleyeva ‘‘ettakaṃ kālaṃ acittako hutvā tato paraṃ sacittako bhavissāmī’’ti addhānaparicchedaṃ cittaṃ bhāvitaṃ hoti. Yaṃ taṃ tathattāya upanetīti yaṃ evaṃ bhāvitaṃ cittaṃ, taṃ puggalaṃ tathattāya sacittakabhāvāya upaneti. Iti heṭṭhā nirodhasamāpajjannakālo gahito, idha nirodhato vuṭṭhānakālo. 'ལྡང་བར་འགྱུར་' རམ། 'ལྡང་ངོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོས་འགོག་པའི་ནང་གི་གནས་སྐབས་བསྟན་ལ། 'ལངས་སོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་དུས་བསྟན་ཏོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྔ་མའི་ཚིག་གཉིས་པོས་སེམས་མེད་པའི་དུས་བསྟན་ལ། ཕྱི་མས་སེམས་དང་བཅས་པའི་དུས་བསྟན་ཏོ།། 'སྔོན་ཉིད་ནས་སེམས་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྔོན་རོལ་དུ་དུས་ཚོད་འཛིན་པའི་ཚེ་ཉིད་དུ། 'དུས་འདི་སྙེད་དུ་སེམས་མེད་པར་གྱུར་ནས་དེའི་འོག་ཏུ་སེམས་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་' ཞེས་དུས་ཚོད་འཛིན་པའི་སེམས་བསྒོམས་པ་ཡིན་ནོ།། 'གང་དེ་དེ་ལྟ་བུའི་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་འཁྲིད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེས་གང་ཟག་དེ་ཉིད་དེ་ལྟ་བུའི་སེམས་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་འཁྲིད་པའོ།། དེ་ལྟར་གོང་དུ་འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་བཟུང་ལ། འདིར་འགོག་པ་ལས་ལྡང་བའི་དུས་བཟུང་ངོ།། Idāni nirodhakathaṃ kathetuṃ kāloti nirodhakathā kathetabbā siyā. Sā panesā ‘‘dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭipassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasībhāvatāpaññā nirodhasamāpattiyaṃ ñāṇa’’nti mātikaṃ ṭhapetvā sabbākārena visuddhimagge kathitā, tasmā tattha kathitanayeneva gahetabbā. Ko panāyaṃ nirodho nāma? Catunnaṃ khandhānaṃ paṭisaṅkhā appavatti. Atha kimatthametaṃ samāpajjantīti? Saṅkhārānaṃ pavatte ukkaṇṭhitā sattāhaṃ acittakā hutvā sukhaṃ viharissāma, diṭṭhadhammanibbānaṃ nāmetaṃ yadidaṃ nirodhoti etadatthaṃ samāpajjanti. ད་ནི་འགོག་པའི་གཏམ་བཤད་པའི་དུས་ཡིན་པས་འགོག་པའི་གཏམ་བརྗོད་པར་བྱའོ།། འགོག་པའི་གཏམ་དེ་ནི། 'སྟོབས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་བྱེད་གསུམ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་བཅུ་དྲུག་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྤྱོད་པ་དགུ་དག་གིས་དབང་འབྱོར་པའི་ཤེས་རབ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་ཡེ་ཤེས་སོ་' ཞེས་པའི་མ་དྲི་མ་བཞག་ནས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་དེར་གསུངས་པའི་ཚུལ་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ།། འགོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་བཞི་པོ་དག་སོ་སོར་བརྟགས་ནས་མི་འཇུག་པའོ།། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། འདུ་བྱེད་རྣམས་འཇུག་པ་ལ་སྐྱོ་ནས། 'ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ་སེམས་མེད་པར་བདེ་བར་གནས་པར་བྱའོ།། འགོག་པ་འདི་ནི་མཐོང་བའི་ชོས་ཀྱི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ་' སྙམ་དུ་དམིགས་ནས་དེའི་ཕྱིར་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ།། Cittasaṅkhāro paṭhamaṃ uppajjatīti nirodhā vuṭṭhahantassa hi phalasamāpatticittaṃ paṭhamaṃ uppajjati. Taṃsampayuttaṃ saññañca vedanañca sandhāya ‘‘cittasaṅkhāro paṭhamaṃ uppajjatī’’ti āha. Tato kāyasaṅkhāroti tato paraṃ bhavaṅgasamaye kāyasaṅkhāro uppajjati. 'སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སྔོན་ལ་སྐྱེའོ་' ཞེས་པ་ནི། འགོག་པ་ལས་ལྡང་བ་ལ་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་སེམས་སྔོན་ལ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་ལ་དགོངས་ནས། 'སེམས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སྔོན་ལ་སྐྱེའོ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'དེ་ནས་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེའི་འོག་ཏུ་བྷ་ཝངྒའི་གནས་སྐབས་སུ་ལུས་ཀྱི་འདུ་བྱེད་སྐྱེ་བའོ།། Kiṃ pana phalasamāpatti assāsapassāse na samuṭṭhāpetīti? Samuṭṭhāpeti. Imassa pana catutthajjhānikā phalasamāpatti, sā na samuṭṭhāpeti. Kiṃ vā etena? Phalasamāpatti paṭhamajjhānikā vā hotu dutiyatatiyacatutthajjhānikā vā, santasamāpattito vuṭṭhitassa bhikkhuno assāsapassāsā [Pg.135] abbohārikā honti, tesaṃ abbohārikabhāvo sañjīvattheravatthunā veditabbo. Sañjīvattherassa hi samāpattito vuṭṭhāya kiṃsukapupphasadise vītaccitaṅgāre maddamānassa gacchato cīvare aṃsumattampi na jhāyi, usmākāramattampi nāhosi. Samāpattibalaṃ nāmetanti vadanti. Evameva santāya phalasamāpattiyā vuṭṭhitassa bhikkhuno assāsapassāsā abbohārikā hontīti bhavaṅgasamayenevetaṃ kathitanti veditabbaṃ. འོ་ན་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གིས་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་མི་སྐྱེད་དམ་ཞེ་ན། སྐྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་འདིའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་པས། དེས་ནི་མི་སྐྱེད་དོ།། ཡང་ན་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སཏེ། འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་པའམ། གཉིས་པའམ། གསུམ་པའམ། བཞི་པ་གང་ཡང་རུང་། ཞི་བའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་པའི་དགེ་སློང་གི་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་གནས་བརྟན་སཉྫཱི་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདི་ལྟར་གནས་བརྟན་སཉྫཱི་བ་ནི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་ཏེ། ཤིང་ཀིཾ་ཤུ་ཀའི་མེ་ཏོག་ལྟ་བུའི་མེ་སྟག་མེད་པའི་མེ་མདག་ལ་བརྫིས་ནས་གཤེགས་པའི་ཚེ། ཆོས་གོས་ཀྱི་སྐུད་པ་ཙམ་ཡང་མ་ཚིག་ལ། ཚ་བའི་རྣམ་པ་ཙམ་ཡང་མ་བྱུང་ངོ་།། 'འདི་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བའོ་' ཞེས་སློབ་དཔོན་རྣམས་གསུང་ངོ་།། དེ་བཞིན་དུ་ཞི་བའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལངས་པའི་དགེ་སློང་གི་དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྒྱུ་བ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་བྱར་མེད་པ་ཡིན་པས། འདི་ནི་བྷ་ཝངྒའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tato vacīsaṅkhāroti tato paraṃ kiriyamayapavattavalañjanakāle vacīsaṅkhāro uppajjati. Kiṃ bhavaṅgaṃ vitakkavicāre na samuṭṭhāpetīti? Samuṭṭhāpeti. Taṃsamuṭṭhānā pana vitakkavicārā vācaṃ abhisaṅkhātuṃ na sakkontīti kiriyamayapavattavalañjanakālenevetaṃ kathitaṃ. 'དེ་ནས་ངག་གི་འདུ་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི། དེའི་འོག་ཏུ་ལུས་ངག་གི་བྱ་བ་འཇུག་ཅིང་སྤྱོད་པའི་ཚེ་ངག་གི་འདུ་བྱེད་སྐྱེ་བའོ།། འོ་ན་བྷ་ཝངྒས་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་མི་སྐྱེད་དམ་ཞེ་ན། སྐྱེད་དོ།། འོན་ཀྱང་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་གིས་ངག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མི་ནུས་པས། དེའི་ཕྱིར་ལུས་ངག་གི་བྱ་བ་འཇུག་ཅིང་སྤྱོད་པའི་དུས་ཉིད་ཀྱིས་འདི་གསུངས་སོ།། Suññato phassotiādayo saguṇenāpi ārammaṇenāpi kathetabbā. Saguṇena tāva suññatā nāma phalasamāpatti, tāya sahajātaphassaṃ sandhāya ‘‘suññato phasso’’ti vuttaṃ. Animittappaṇihitesupi eseva nayo. Ārammaṇena pana nibbānaṃ rāgādīhi suññattā suññatā nāma, rāganimittādīnaṃ abhāvā animittaṃ, rāgadosamohappaṇidhīnaṃ abhāvā appaṇihitaṃ, suññataṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannaphalasamāpattisamphasso suññato nāma. Animittappaṇihitesupi eseva nayo. 'སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རེག་པ་' ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ།། རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི། ཐོག་མར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལས་དབེན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རེག་པ་ལ་དགོངས་ནས་ 'སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རེག་པ་' ཞེས་གསུངས་སོ།། མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་དག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ནི། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ལས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ལ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྨོན་པ་མེད་པའོ།། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་ནས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་གི་རེག་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།། མཚན་མ་མེད་པ་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་དག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Aparā āgamaniyakathā nāma hoti. Suññataanimittaappaṇihitāti hi vipassanāpi vuccati. Tattha yo bhikkhu saṅkhāre aniccato pariggahetvā aniccato disvā aniccato vuṭṭhāti, tassa vuṭṭhānagāminivipassanā animittā nāma hoti. Yo dukkhato pariggahetvā dukkhato disvā dukkhato vuṭṭhāti, tassa appaṇihitā nāma. Yo anattato pariggahetvā anattato disvā anattato vuṭṭhāti, tassa suññatā nāma. Tattha animittavipassanāya maggo animitto nāma, animittamaggassa phalaṃ animittaṃ nāma, animittaphalasamāpattisahajāte phasse phusante ‘‘animitto phasso phusatī’’ti vuccati. Appaṇihitasuññatesupi eseva nayo. Āgamaniyena kathite pana suññato vā phasso animitto vā phasso appaṇihito vā phassoti vikappo āpajjeyya, tasmā saguṇena [Pg.136] ceva ārammaṇena ca kathetabbaṃ. Evañhi tayo phassā phusantīti sameti. གཞན་ཡང་ལུང་ལས་འབྱུང་བའི་གཏམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ།། འདི་ལྟར་ལྷག་མཐོང་ལའང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། དེ་ལ་དགེ་སློང་གང་ཞིག་འདུ་བྱེད་རྣམས་མི་རྟག་པར་བཟུང་ནས། མི་རྟག་པར་མཐོང་སྟེ་མི་རྟག་པའི་སྒོ་ནས་ལྡང་བར་བྱེད་ན། དེའི་ལྡང་བར་འགྱུར་བའི་ལྷག་མཐོང་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། གང་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བར་བཟུང་ནས། སྡུག་བསྔལ་བར་མཐོང་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་བའི་སྒོ་ནས་ལྡང་བར་བྱེད་ན། དེའི་ལྷག་མཐོང་ནི་སྨོན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།། གང་ཞིག་བདག་མེད་པར་བཟུང་ནས། བདག་མེད་པར་མཐོང་སྟེ་བདག་མེད་པའི་སྒོ་ནས་ལྡང་བར་བྱེད་ན། དེའི་ལྷག་མཐོང་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།། དེ་ལ་མཚན་མ་མེད་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ལམ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། མཚན་མ་མེད་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། མཚན་མ་མེད་པའི་འབྲས་བུའི་སྙོམས་འཇུག་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རེག་པས་རེག་པའི་ཚེ། 'མཚན་མ་མེད་པའི་རེག་པས་རེག་གོ་' ཞེས་བྱའོ།། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འོན་ཀྱང་ལུང་གི་སྒོ་ནས་བཤད་ན་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རེག་པའམ། མཚན་མ་མེད་པའི་རེག་པའམ། སྨོན་པ་མེད་པའི་རེག་པ་ཞེས་རྣམ་པར་རྟོག་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱའོ།། དེ་ལྟར་ན་ 'རེག་པ་གསུམ་གྱིས་རེག་གོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ།། Vivekaninnantiādīsu nibbānaṃ viveko nāma. Tasmiṃ viveke ninnaṃ onatanti vivekaninnaṃ. Vivekapoṇanti aññato agantvā yena viveko, tena vaṅkaṃ viya hutvā ṭhitanti vivekapoṇaṃ. Yena viveko, tena patamānaṃ viya ṭhitanti vivekapabbhāraṃ. «དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བ་»ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དབེན་པ་དེ་ལ་གཞོལ་ཞིང་དམའ་བར་གྱུར་པ་ནི་དབེན་པ་ལ་གཞོལ་བའོ། །«དབེན་པ་ལ་འབབ་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡུལ་གཞན་ནས་འོངས་ཏེ་གང་ན་དབེན་པ་ཡོད་པ་དེ་ཕྱོགས་སུ་གྱ་གྱུ་ལྟ་བུར་གྱུར་ནས་གནས་པ་ནི་དབེན་པ་ལ་འབབ་པའོ། །གང་ན་དབེན་པ་ཡོད་པ་དེ་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་ལྟ་བུར་གནས་པ་ནི་དབེན་པ་ལ་བབས་པའོ། ། 7. Godattasuttavaṇṇanā ༧. གོ་དཏྟའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 349. Sattame nānatthā ceva nānābyañjanā cāti byañjanampi nesaṃ nānaṃ, atthopi. Tattha byañjanassa nānatā pākaṭā. Attho pana appamāṇā cetovimutti bhūmantarato mahaggatā hoti rūpāvacarā, ārammaṇato sattapaṇṇattiārammaṇā. Ākiñcaññā bhūmantarato mahaggatā arūpāvacarā, ārammaṇato navattabbārammaṇā. Suññatā bhūmantarato kāmāvacarā, ārammaṇato saṅkhārārammaṇā. Vipassanā hi ettha suññatāti adhippetā. Animittā bhūmantarato lokuttarā, ārammaṇato nibbānārammaṇā. ༣༤༩. མདོ་བདུན་པ་ལ། «དོན་སོ་སོ་བ་དང་ཚིག་འབྲུ་སོ་སོ་བ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ཚིག་འབྲུ་ཡང་སོ་སོ་བ་ཡིན་ལ། དོན་ཡང་སོ་སོ་བའོ། །དེ་ལ་ཚིག་འབྲུའི་སོ་སོ་བ་ཉིད་ནི་གསལ་ལོ། །དོན་ནི་གསལ་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། ཚད་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ས་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་གོང་མ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་སེམས་ཅན་གྱི་གདགས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་ས་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་གོང་མ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་བརྗོད་དུ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ས་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་ལ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་འདུ་བྱེད་ལ་དམིགས་པའོ། །འདིར་ལྷག་མཐོང་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་འདོད་དོ། །མཚན་མ་མེད་པ་ནི་ས་རིམ་གྱི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ལ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། ། Rāgo kho bhante pamāṇakaraṇotiādīsu yathā pabbatapāde pūtipaṇṇakasaṭaudakaṃ nāma hoti kāḷavaṇṇaṃ, olokentānaṃ byāmasatagambhīraṃ viya khāyati, yaṭṭhiṃ vā rajjuṃ vā gahetvā minantassa piṭṭhipādottharaṇamattampi na hoti; evameva yāva rāgādayo nuppajjanti, tāva puggalaṃ sañjānituṃ na sakkā hoti, sotāpanno viya sakadāgāmī viya anāgāmī viya ca khāyati. Yadā panassa rāgādayo uppajjanti, tadā ratto duṭṭho mūḷhoti paññāyati. Iti te ‘‘ettako aya’’nti puggalassa pamāṇaṃ dassentāva uppajjantīti pamāṇakaraṇā nāma vuttā. «བཙུན་པ་འདོད་ཆགས་ནི་ཚད་བྱེད་པ་ལགས་སོ་»ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཔེར་ན་རིའི་ཞབས་སུ་ལོ་མ་རུལ་པ་དང་ཕྱགས་དར་གྱིས་གང་བའི་ཆུ་ནག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་ལ། བལྟས་ན་འདོམ་བརྒྱ་ཙམ་ཟབ་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་། དབྱུག་པ་འམ་ཐག་པ་བཟུང་ནས་འཇལ་བའི་ཚེ་རྐང་པའི་རྒྱབ་ཙམ་ཡང་མི་ནུབ་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་སྲིད་དུ་གང་ཟག་དེ་ངོས་བཟུང་བར་མི་ནུས་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལྟ་བུའམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལྟ་བུའམ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལྟ་བུར་སྣང་ངོ་། །གང་གི་ཚེ་ཁོ་ལ་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའམ། ཞེ་སྡང་དང་བཅས་པའམ། གཏི་མུག་དང་བཅས་པ་ཞེས་ཤེས་པར་གྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་གིས་ "འདི་ནི་འདི་ཙམ་ཞིག་གོ་"ཞེས་གང་ཟག་གི་ཚད་སྟོན་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། «ཚད་བྱེད་པ་»ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་སོ། ། Yāvatā kho bhante appamāṇā cetovimuttiyoti yattakā appamāṇā cetovimuttiyo. Kittakā pana tā? Cattāro brahmavihārā, cattāro maggā, cattāri phalānīti dvādasa. Tatra brahmavihārā pharaṇaappamāṇatāya appamāṇā, sesā pamāṇakārakānaṃ kilesānaṃ abhāvena nibbānampi appamāṇameva, cetovimutti pana na hoti, tasmā na gahitaṃ. Akuppāti arahattaphalacetovimutti. Sā hi tāsaṃ sabbajeṭṭhikā, tasmā [Pg.137] ‘‘aggamakkhāyatī’’ti vuttā. Rāgo kho bhante kiñcananti rāgo uppajjitvā puggalaṃ kiñcati maddati palibundhati, tasmā kiñcananti vutto. Manussā kira goṇehi khalaṃ maddāpentā ‘‘kiñcehi kapila kiñcehi kāḷakā’’ti vadanti. Evaṃ maddanaṭṭho kiñcanaṭṭhoti veditabbo. Dosamohesupieseva nayo. «བཙུན་པ་ཇི་ཙམ་ཚད་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚད་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཇི་སྙེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཇི་ཙམ་ཡོད་ཅེ་ན། ཚངས་པའི་གནས་བཞི་དང་། ལམ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཉིས་སོ། །དེ་ལས་ཚངས་པའི་གནས་རྣམས་ནི་ཁྱབ་པའི་ཚད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཚད་མེད་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཚད་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཚད་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་မོད། འོན་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པས་འདིར་མ་བཟུང་ངོ་། །«མི་འཁྲུགས་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །དེ་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། «མཆོག་ཅེས་བརྗོད་དོ་»ཞེས་གསུངས་སོ། །«བཙུན་པ་འདོད་ཆགས་ནི་ཀུན་ནས་འཛིན་པ་ལགས་སོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་ཆགས་སྐྱེས་ནས་གང་ཟག་དེ་ལ་གནོད་ཅིང་གཙེས་ལ་འཆིང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། «ཀུན་ནས་འཛིན་པ་»ཞེས་བྱའོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་གླང་གི་སྒོ་ནས་གཡུལ་ལས་བྱེད་པའི་ཚེ། "ཀུན་ནས་འཛིན་པས་གཡུལ་ལས་གྱིས་ཤིག་སྐྱ་སྐྱ། ཀུན་ནས་འཛིན་པས་གཡུལ་ལས་གྱིས་ཤིག་ནག་པོ་"ཞེས་སྨྲ་བར་གྲགས་སོ། །དེ་ལྟར་གནོད་ཅིང་གཙེས་པའི་དོན་ནི་ཀུན་ནས་འཛིན་པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Ākiñcaññā cetovimuttiyo nāma nava dhammā ākiñcaññāyatanaṃ maggaphalāni ca. Tattha ākiñcaññāyatanaṃ kiñcanaṃ ārammaṇaṃ assa natthīti ākiñcaññaṃ. Maggaphalāni kiñcanānaṃ maddanapalibundhanakilesānaṃ natthitāya ākiñcaññāni, nibbānampi ākiñcaññaṃ, cetovimutti pana na hoti, tasmā na gahitaṃ. «ཅི་ཡང་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ཏེ་ཆོས་དགུའོ། །དེ་ལ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་དམིགས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པའོ། །ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་གནོད་ཅིང་གཙེས་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་འཛིན་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཅི་ཡང་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་မོད། འོན་ཀྱང་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པས་འདིར་མ་བཟུང་ངོ་། ། Rāgo kho bhante nimittakaraṇotiādīsu yathā nāma dvinnaṃ kulānaṃ sadisā dve vacchakā honti. Yāva tesaṃ lakkhaṇaṃ na kataṃ hoti, tāva ‘‘ayaṃ asukakulassa vacchako, ayaṃ asukakulassā’’ti na sakkā hoti jānituṃ. Yadā pana tesaṃ tisūlādīsu aññataraṃ lakkhaṇaṃ kataṃ hoti, tadā sakkā hoti jānituṃ. Evameva yāva puggalassa rāgo nuppajjati, tāva na sakkā hoti jānituṃ ‘‘ariyo vā puthujjano vā’’ti. Rāgo panassa uppajjamānova ‘‘sarāgo nāma ayaṃ puggalo’’ti sañjānananimittaṃ karonto viya uppajjati, tasmā nimittakaraṇoti vutto. Dosamohesupi eseva nayo. «བཙུན་པ་འདོད་ཆགས་ནི་མཚན་མ་བྱེད་པ་ལགས་སོ་»ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། དཔེར་ན་ཁྱིམ་ཚང་གཉིས་ལ་འདྲ་བའི་བེའུ་གཉིས་ཡོད་པ་ལ། ཇི་སྲིད་དེ་དག་ལ་རྟགས་མ་བཏབ་པ་དེ་སྲིད་དུ། "འདི་ནི་ཆེ་གེ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་བེའུ་ཡིན། འདི་ནི་ཆེ་གེ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་བེའུ་ཡིན་"ཞེས་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །གང་གི་ཚེ་དེ་དག་ལ་རྩེ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་གང་རུང་ཞིག་བཏབ་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ་ཤེས་པར་ནུས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྲིད་གང་ཟག་ལ་འདོད་ཆགས་མ་སྐྱེས་པ་དེ་སྲིད་དུ། “འདི་ནི་འཕགས་པའམ་འདི་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་”ཞེས་ཤེས་པར་མི་ནུས་སོ། །འོན་ཀྱང་ཁོ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བའི་ཚེ། "གང་ཟག་འདི་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ་"ཞེས་ངོས་འཛིན་པའི་མཚན་མ་བྱེད་པ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར། «མཚན་མ་བྱེད་པ་»ཞེས་བྱའོ། །ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། ། Animittā cetovimuttiyo nāma terasa dhammā vipassanā, cattāro āruppā, cattāro maggā, cattāri phalāni. Tattha vipassanā niccanimittaṃ sukhanimittaṃ attanimittaṃ ugghāṭetīti animittā nāma. Cattāro āruppā rūpanimittassa abhāvā animittā nāma. Maggaphalāni nimittakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena animittāni, nibbānampi animittameva, taṃ pana cetovimutti na hoti, tasmā na gahitaṃ. Atha kasmā suññatā cetovimutti na gahitāti? Sā ‘‘suññā rāgenā’’tiādivacanato sabbattha anupaviṭṭhāva, tasmā visuṃ na gahitāti. «མཚན་མ་མེད་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷག་མཐོང་དང་། གཟུགས་མེད་པ་བཞི་དང་། ལམ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་བཞི་སྟེ་ཆོས་བཅུ་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ལྷག་མཐོང་ནི་རྟག་པའི་མཚན་མ་དང་། བདེ་བའི་མཚན་མ་དང་། བདག་གི་མཚན་མ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་པ་བཞི་ནི་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལམ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་མཚན་མ་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མཚན་མ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་မོད། འོན་ཀྱང་དེ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་པས་འདིར་མ་བཟུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མ་བཟུང་ཞེ་ན། དེ་ནི་ "འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སྟོང་པ་"ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ལོགས་སུ་མ་བཟུང་བའོ། ། Ekatthāti [Pg.138] ārammaṇavasena ekatthā ‘‘appamāṇaṃ ākiñcaññaṃ suññataṃ animitta’’nti hi sabbānetāni nibbānasseva nāmāni. Iti iminā pariyāyena ekatthā. Aññasmiṃ pana ṭhāne appamāṇāpi hoti, aññasmiṃ ākiñcaññā, aññasmiṃ suññatā, aññasmiṃ animittāti iminā pariyāyena nānābyañjanāti. «དོན་གཅིག་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམིགས་པའི་དབང་གིས་དོན་གཅིག་པ་སྟེ། "ཚད་མེད་པ་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་"ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མིང་ཁོ་ན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་གྲངས་འདིས་དོན་གཅིག་པའོ། །གནས་གཞན་དུ་ནི་ཚད་མེད་པ་ཡང་ཡོད། གཞན་དུ་ཅི་ཡང་མེད་པ། གཞན་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་། གཞན་དུ་མཚན་མ་མེད་པ་ཡང་ཡོད་པས། རྣམ་གྲངས་འདིས་ཚིག་འབྲུ་སོ་སོ་བའོ། ། 8. Nigaṇṭhanāṭaputtasuttavaṇṇanā ༨. གཅེར་བུ་པ་གཉེན་གྱི་བུ་ལས་བརྩམས་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 350. Aṭṭhame tenupasaṅkamīti sayaṃ āgatāgamo viññātasāsano anāgāmī ariyasāvako samāno kasmā naggabhoggaṃ nissirikaṃ nigaṇṭhaṃ upasaṅkamīti? Upavādamocanatthañceva vādāropanatthañca. Nigaṇṭhā kira ‘‘samaṇassa gotamassa sāvakā thaddhakhadirakhāṇukasadisā, kenaci saddhiṃ paṭisanthārampi na karontī’’ti upavadanti, tassa upavādassa mocanatthañca, ‘‘vādañcassa āropessāmī’’ti upasaṅkami. Na khvāhaṃ ettha bhante bhagavato saddhāya gacchāmīti yassa ñāṇena asacchikataṃ hoti. So ‘‘evaṃ kireta’’nti aññassa saddhāya gaccheyya, mayā pana ñāṇenetaṃ sacchikataṃ, tasmā nāhaṃ ettha bhagavato saddhāya gacchāmīti dīpento evamāha. ༣༥༠. མདོ་བརྒྱད་པ་ལ། «དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་ཉིད་ལུང་དང་ལྡན་ཞིང་བསྟན་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་སུ་གྱུར་བཞིན་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་གཅེར་བུ་གོས་མེད་དཔལ་དང་བྲལ་བའི་གཅེར་བུ་པ་ལ་ཉེ་བར་སོང་ཞེ་ན། སྐུར་པ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་རྩོད་པ་བརྩམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཅེར་བུ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ "དགེ་སྦྱོང་གོའུ་ཏ་མའི་ཉན་ཐོས་རྣམས་ནི་སེང་ལྡེང་གི་ཕུར་པ་ལྟར་མཁྲེགས་པོ་ཡིན་ཏེ། སུ་དང་ཡང་མཐུན་པར་གཏམ་བྱེད་པ་ཙམ་ཡང་མི་བྱེད་དོ་"ཞེས་སྐུར་པ་འདེབས་པར་གྲགས་པས། སྐུར་པ་དེ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། "ཁོ་ལ་རྩོད་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ་"སྙམ་ནས་ཉེ་བར་སོང་ངོ་། །«བཙུན་པ་བདག་ནི་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དད་པས་འགྲོ་བ་མ་ལགས་སོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། གང་ཞིག་གིས་རང་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་དེ་ནི། "འདི་ནི་འདི་ལྟར་རོ་"ཞེས་གཞན་གྱི་དད་པས་འགྲོ་བར་འགྱུར་ལ། བདག་གིས་ནི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་འདི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པས། བདག་ནི་འདིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དད་པས་འགྲོ་བ་མ་ལགས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་སྐད་སྨྲས་སོ། ། Ulloketvāti kāyaṃ unnāmetvā kucchiṃ nīharitvā gīvaṃ paggayha sabbaṃ disaṃ pekkhamāno ulloketvā. Bādhetabbaṃ maññeyyāti yathā vinivijjhitvā na nikkhamati, evaṃ paṭibāhitabbaṃ maññeyya bandhitabbaṃ vā. Sahadhammikāti sakāraṇā. Atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāyāti etesaṃ atthe ñāte atha me nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ abhigaccheyyāsi, patīhārassa me santikaṃ āgantvā attano āgatabhāvaṃ jānāpeyyāsīti attho. Eko pañhoti eko pañhamaggo, ekaṃ pañhagavesananti attho. Eko uddesoti ekaṃ nāma kinti? Ayaṃ eko uddeso. Ekaṃ veyyākaraṇanti ‘‘sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti (khu. pā. 4.1; a. ni. 10.27) idaṃ ekaṃ veyyākaraṇaṃ. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. «ཡར་བལྟས་ནས་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུས་བསྒྲེངས་ཤིང་ལྟོ་བ་ཕྱིར་ཕྱུང་ལ། མགུལ་པ་བཏེགས་ནས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལ་ལྟ་བཞིན་དུ་ཡར་བལྟས་པའོ། །«བཀག་པར་སེམས་སོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཇི་ལྟར་ཕུག་ནས་ཕྱིར་མི་འགྲོ་བ་དེ་ལྟར་བཟློག་པར་སེམས་པའམ། ཡང་ན་བཅིང་བར་སེམས་པའོ། །«ཆོས་དང་མཐུན་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དང་བཅས་པའོ། །«དེ་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་གཅེར་བུ་པའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་བདག་ལ་ལན་ཐོབ་ཅིག་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། དོན་འདི་དག་ཤེས་པར་གྱུར་པའི་ཚེ། དེ་ནས་གཅེར་བུ་པའི་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་བདག་གི་གམ་དུ་ཤོག་ཅིག བདག་གི་གམ་དུ་འོངས་ནས་རང་ཉིད་འོངས་པའི་ཚུལ་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །«དྲི་བ་གཅིག་»ཞེས་བྱ་བ་ནི་དྲི་བའི་ལམ་གཅིག་སྟེ། དྲི་བ་འཚོལ་བ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །«ཆོས་གཅིག་བསྟན་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཅིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཆོས་གཅིག་བསྟན་པའོ། །«ལུང་བསྟན་པ་གཅིག་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། "སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ནི་ཟས་ལ་གནས་པའོ། །"ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ལུང་བསན་པ་གཅིག་གོ། །དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་རིག་པར་བྱའོ། ། 9. Acelakassapasuttavaṇṇanā ༩. གཅེར་བུ་པ་ཀཱ་ཤྱ་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 351. Navame [Pg.139] kīvaciraṃ pabbajitassāti kīvaciro kālo pabbajitassāti attho. Uttari manussadhammāti manussadhammo nāma dasakusalakammapathā, tato manussadhammato uttari. Alamariyañāṇadassanavisesoti ariyabhāvaṃ kātuṃ samatthatāya alamariyoti saṅkhāto ñāṇadassanaviseso. Naggeyyāti naggabhāvato. Muṇḍeyyāti muṇḍabhāvato. Pavāḷanipphoṭanāyāti pāvaḷanipphoṭanato, bhūmiyaṃ nisīdantassa ānisadaṭṭhāne laggānaṃ paṃsurajavālikānaṃ phoṭanatthaṃ gahitamorapiñchamattatoti attho. ༣༥༡. མདོ་དགུ་པ་ལ། «རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་ཇི་ཙམ་ལོན་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། རབ་ཏུ་བྱུང་ནས་དུས་ཇི་ཙམ་སོང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །«མིའི་ཆོས་ལས་ལྷག་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ལ། མིའི་ཆོས་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཡིན་ལ། མིའི་ཆོས་དེ་ལས་ལྷག་པའོ། །«འཕགས་པའི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། འཕགས་པའི་དངོས་པོ་བྱེད་པར་ནུས་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པར་བགྲང་བའི་ཤེས་པ་དང་མཐོང་བའི་ཁྱད་པར་རོ། །«གཅེར་བུ་ཉིད་»ཅེས་བྱ་བ་ནི་གོས་མེད་པའི་དངོས་པོ་ལས་སོ། །«སྐྲ་བྲེགས་པ་ཉིད་»ཅེས་བྱ་བ་ནི་མགོ་རེག་གི་དངོས་པོ་ལས་སོ། །«རྨ་བྱའི་སྒྲོ་ཐོགས་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྨ་བྱའི་སྒྲོ་ཐོགས་པ་ལས་ཏེ། ས་ལ་འདུག་པའི་ཚེ་རྐུབ་ལ་ཆགས་པའི་ས་རྡུལ་དང་བྱེ་མ་རྣམས་སྤྲུག་པའི་ཕྱིར་བཟུང་བའི་རྨ་བྱའི་སྒྲོ་ཙམ་ལས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 10. Gilānadassanasuttavaṇṇanā ༡༠. ནད་པ་ལ་ལྟ་བའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 352. Dasame ārāmadevatāti pupphārāmaphalārāmesu adhivatthā devatā. Vanadevatāti vanasaṇḍesu adhivatthā devatā. Rukkhadevatāti mattarājakāle vessavaṇo ca devatāti evaṃ tesu tesu rukkhesu adhivatthā devatā. Osadhitiṇavanappatīsūti harītakāmalakīādīsu muñjapabbajādīsu vanajeṭṭharukkhesu ca adhivatthā devatā. Saṃgammāti sannipatitvā. Samāgammāti tato tato samāgantvā. Paṇidhehīti patthanāvasena ṭhapehi. Ijjhissati sīlavato cetopaṇidhīti samijjhissati sīlavantassa cittapatthanā. Dhammikoti dasakusaladhammasamannāgato agatigamanarahito. Dhammarājāti tasseva vevacanaṃ, dhammena vā laddharajjattā dhammarājā. Tasmāti ‘‘yasmā tena hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī’’ti vadatha, tasmā. Appaṭivibhattanti ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ dassāma, idaṃ attanā bhuñjissāmā’’ti evaṃ avibhattaṃ bhikkhūhi saddhiṃ sādhāraṇameva bhavissatīti. ༣༥༢. མདོ་བཅུ་པ་ལ། «ཀུན་དགའ་ར་བའི་ལྷ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། མེ་ཏོག་གི་ར་བ་དང་འབྲས་བུའི་ར་བ་རྣམས་ལ་གནས་པའི་ལྷའོ། །«ནགས་ཚལ་གྱི་ལྷ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ནགས་ཚལ་གྱི་གསེབ་རྣམས་ལ་གནས་པའི་ལྷའོ། །«ཤིང་གི་ལྷ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། མཏྟ་རྒྱལ་པོའི་དུས་ཀྱི་རྣམ་ཐོས་སྲས་དང་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟར། དེ་དང་དེའི་ཤིང་རྣམས་ལ་གནས་པའི་ལྷའོ། །«སྨན་དང་རྩྭ་དང་ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་རྣམས་ལ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཨ་རུ་ར་དང་སྐྱུ་རུ་ར་ལ་སོགས་པའི་སྨན་རྣམས་དང་། མུཉྫ་དང་པབྦཛ་ལ་སོགས་པའི་རྩྭ་རྣམས་དང་། ནགས་ཀྱི་ཤིང་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་གནས་པའི་ལྷའོ། །«འདུས་ནས་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་པའོ། །«ཀུན་ནས་འདུས་ནས་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཕྱོགས་དེ་དང་དེ་ནས་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པའོ། །«སྨོན་ལམ་ཐོབ་ཅིག་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྨོན་པའི་དབང་གིས་སེམས་ཞོག་ཅིག་ཅེས་པའོ། །«ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །«ཆོས་དང་ལྡན་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་བ་བཅུའི་ཆོས་དང་ལྡན་ཞིང་ལོག་པར་མི་འགྲོ་བའོ། །«ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་སྟེ། ཡང་ན་ཆོས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། །«དེའི་ཕྱིར་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། "གང་གི་ཕྱིར་དེས་ན། རྗེའི་བུ་བདག་ཅག་ལའང་གདམས་ངག་སྩོལ་ཅིག་"ཞེས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར། «མ་བགོས་པ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། "འདི་ནི་དགེ་འདུན་ལ་དབུལ་བར་བྱའོ། །འདི་ནི་རང་གིས་བཟའ་བར་བྱའོ། །"ཞེས་འདི་ལྟར་མ་བགོས་པར། དགེ་སློང་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཐུན་མོང་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའོ། ། Cittasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. སེམས་ཀྱི་འདུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ། ། 8. Gāmaṇisaṃyuttaṃ ༨. གྲོང་དཔོན་གྱི་འདུས་པ། 1. Caṇḍasuttavaṇṇanā ༡. གཏུམ་པོའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 353. Gāmaṇisaṃyuttassa [Pg.140] paṭhame caṇḍo gāmaṇīti dhammasaṅgāhakattherehi caṇḍoti gahitanāmo eko gāmaṇi. Pātukarotīti bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍanto akkosantaṃ paccakkosanto paharantaṃ paṭipaharanto pākaṭaṃ karotīti dasseti. Na pātukarotīti akkuṭṭhopi pahaṭopi kiñci paccanīkaṃ akarontoti dasseti. ༣༥༣. གྲོང་དཔོན་གྱི་འདུས་པའི་མདོ་དང་པོ་ལ། «གཏུམ་པོ་གྲོང་དཔོན་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་གཏུམ་པོ་ཞེས་མིང་བཏགས་པའི་གྲོང་དཔོན་གཅིག་གོ། །«མངོན་པར་བྱེད་དོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྩོད་པ་བྱེད་པ་ལ་ཕྱིར་རྩོད་པ་བྱེད་པ་དང་། གཤེ་བ་ལ་ཕྱིར་གཤེ་བ་དང་། བརྡེག་པ་ལ་ཕྱིར་བརྡེག་ཅིང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །«མངོན་པར་མི་བྱེད་དོ་»ཞེས་བྱ་བ་ནི། གཤེ་བར་གྱུར་ཀྱང་བརྡེག་པར་གྱུར་ཀྱང་མི་མཐུན་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ། 2. Tālapuṭasuttavaṇṇanā ༢. ཏཱ་ལ་པུ་ཊའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 354. Dutiye tālapuṭoti evaṃnāmako. Tassa kira bandhanā pamuttatālapakkavaṇṇo viya mukhavaṇṇo vippasanno ahosi, tenassa tālapuṭoti nāmaṃ akaṃsu. Svāyaṃ abhinīhārasampanno pacchimabhavikapuggalo. Yasmā pana paṭisandhi nāma aniyatā ākāse khittadaṇḍasadisā, tasmā esa naṭakule nibbatti. Vuḍḍhippatto pana naṭasippe aggo hutvā sakalajambudīpe pākaṭo jāto. Tassa pañca sakaṭasatāni pañca mātugāmasatāni parivāro, bhariyāyapissa tāvatakāvāti mātugāmasahassena ceva sakaṭasahassena ca saddhiṃ yaṃ yaṃ nagaraṃ vā nigamaṃ vā pavisati, tatthassa puretarameva satasahassaṃ denti. Samajjavesaṃ gaṇhitvā pana mātugāmasahassena saddhiṃ kīḷaṃ karontassa yaṃ hatthūpagapādūpagādiābharaṇajātaṃ khipanti, tassa pariyanto natthi. So taṃdivasaṃ mātugāmasahassaparivārito rājagahe kīḷaṃ katvā paripakkañāṇattā saparivārova yena bhagavā tenupasaṅkami. ༣༥༤. མདོ་གཉིས་པ་ལ། ཏཱ་ལ་པུ་ཊ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པའོ།། ཁོང་གི་བཞིན་གྱི་མདངས་ནི་ཤིང་ཏཱ་ལའི་འབྲས་བུ་སྨིན་པ་བཅད་པ་ལྟར་ཤིན་ཏུ་དྭངས་ཤིང་གསལ་བ་ཞིག་ཡོད་སྐད་དོ།། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ལ་ཏཱ་ལ་པུ་ཊ་ཞེས་མིང་དུ་བཏགས་སོ།། ཁོང་ནི་སྔོན་གྱི་སྨོན་ལམ་དང་ལྡན་པའི་མཐའ་མའི་སྲིད་པ་པ་ཞིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ་ནམ་མཁར་དབྱུག་པ་གཡུགས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ནི་ཟློས་གར་མཁན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་སོ།། ཆེར་སྐྱེས་པ་ན་ཟློས་གར་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་མཁས་པའི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་འཛམ་བུའི་གླིང་མཐའ་དག་ཏུ་གྲགས་པ་ཆེན་པོ་བྱུང་ངོ་།། ཁོང་ལ་ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་དང་བུད་མེད་ལྔ་བརྒྱའི་འཁོར་ཡོད་ལ། ཁོང་གི་ཆུང་མ་ལའང་དེ་མཚུངས་ཀྱི་འཁོར་ཡོད་པས། བུད་མེད་སྟོང་དང་ཤིང་རྟ་སྟོང་དང་ལྷན་ཅིག་གྲོང་ཁྱེར་རམ་གྲོང་རྡལ་གང་དང་གང་དུ་འཇུག་པ་ན། དེར་ཁོང་མ་སླེབས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་ནས་གཟིགས་མོ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསེར་དངུལ་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་སྟེར་རོ།། ཟློས་གར་གྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ནས་བུད་མེད་སྟོང་དང་ལྷན་ཅིག་རྩེད་འཇོ་བྱེད་པ་ན། ལག་གདུབ་དང་རྐང་གདུབ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱན་ཆ་གང་དག་གཏོར་བ་དེ་དག་ལ་ཚད་བཟུང་བ་མེད་དོ།། ཉིན་དེར་ཁོང་གིས་བུད་མེད་སྟོང་གི་འཁོར་དང་བཅས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་རྩེད་འཇོ་བྱས་ཤིང་། ཡེ་ཤེས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་དང་བཅས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པའི་གནས་སུ་ཉེ་བར་སོང་ངོ་།། Saccālikenāti saccena ca alikena ca. Tiṭṭhatetanti tiṭṭhatu etaṃ. Rajanīyāti rāgappaccayā mukhato pañcavaṇṇasuttanīharaṇavātavuṭṭhidassanādayo aññe ca kāmassādasaṃyuttākāradassanakā abhinayā. Bhiyyosomattāyāti adhikappamāṇattāya. Dosanīyāti dosappaccayā hatthapādacchedādidassanākārā. Mohanīyāti mohappaccayā udakaṃ gahetvā telakaraṇaṃ, telaṃ gahetvā udakakaraṇanti evamādayo māyāpabhedā. བདེན་པ་དང་རྫུན་པ་གཉིས་ཀ་དང་བཅས་པས་ནི་“བདེན་རྫུན་གཉིས་ཀས”ཞེས་བྱའོ།། “དེ་ལྟ་བུ་ནི་བཞག་པར་བྱོས་ཤིག”ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཆགས་པར་བྱེད་པ་རྣམས”ཞེས་པ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། ཁ་ནས་སྐུད་པ་ཁ་དོག་ལྔ་འདོན་པ་དང་། རླུང་དང་ཆར་པ་འབེབས་པ་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་འདོད་པའི་རོ་མྱང་བ་དང་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་སྟོན་པའི་ཟློས་གར་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་སོ།། “ལྷག་པར་དུ་ཡང”ཞེས་པ་ནི་ཚད་ལས་འདས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཞེ་སྡང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས”ཞེས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། ལག་པ་དང་རྐང་པ་གཅོད་པ་སོགས་སྟོན་པའི་རྣམ་པའོ།། “གཏི་མུག་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་རྣམས”ཞེས་པ་ནི་གཏི་མུག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ། ཆུ་བླངས་ནས་སྣུམ་དུ་སྒྱུར་བ་དང་། སྣུམ་བླངས་ནས་ཆུར་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་མིག་འཕྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་སོ།། Pahāso [Pg.141] nāma nirayoti visuṃ pahāsanāmako nirayo nāma natthi, avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse naccantā viya gāyantā viya ca naṭavesaṃ gahetvāva paccanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmīti ahaṃ, bhante, etaṃ bhagavato byākaraṇaṃ na rodāmīti evaṃ sakammakavasenettha attho veditabbo, na assuvimocanamattena. ‘‘Mataṃ vā ammarodantī’’tiādayo cettha aññepi vohārā veditabbā. “དགོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ”ཞེས་པ་ནི་ལོགས་སུ་དགོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དམྱལ་བ་ཞིག་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་མནར་མེད་པའི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ཟློས་གར་མཁན་གྱི་ཆས་སུ་ཞུགས་ནས་གར་འཁྲབ་པ་ལྟར་དང་གླུ་ལེན་པ་ལྟར་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཚུངས་པའི་དབང་གིས་བཙོ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་སོ།། “བཙུན་པ་བདག་ནི་འདི་ལ་མི་ངུའོ”ཞེས་པ་ནི། བཙུན་པ་བདག་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ལུང་བསྟན་པ་འདི་ལ་མི་ངུའོ་ཞེས་བྱ་བར་བྱ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའི་དབང་གིས་འདིར་དོན་ཤེས་པར་བྱ་དགོས་ཀྱི། མིག་ཆུ་འཛག་པ་ཙམ་གྱི་བྱ་བ་མེད་པའི་སྒྲས་མ་ཡིན་ནོ།། འདིར་“མ་ཤི་བ་ལ་ངུ་བ”ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ།། 3-5. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā ༣-༥. སྐྱེས་བུ་གཡུལ་འགྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 355-357. Tatiye yodhājīvoti yuddhena jīvikaṃ kappanako dhammasaṅgāhakattherehi evaṃ gahitanāmo. Ussahati vāyamatīti ussāhaṃ vāyāmaṃ karoti. Pariyāpādentīti maraṇaṃ paṭipajjāpenti. Dukkaṭanti duṭṭhu kataṃ. Duppaṇihitanti duṭṭhu ṭhapitaṃ. Parajito nāma nirayoti ayampi na visuṃ eko nirayo, avīcisseva pana ekasmiṃ koṭṭhāse pañcāvudhasannaddhā phalakahatthā hatthiassarathe āruyha saṅgāme yujjhantā viya paccanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Catutthapañcamesupi eseva nayo. ༣༥༥-༣༥༧. མདོ་གསུམ་པ་ལ། “གཡུལ་འགྱེད་པ”ཞེས་པ་ནི་གཡུལ་འཁྲུག་གི་སྒོ་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་པོ་སྟེ། ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལྟར་མིང་དུ་བཏགས་སོ།། “བརྩོན་ཞིང་འབད་པ”ཞེས་པ་ནི་སྤྲོ་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་རྩོམ་པའོ།། “འཇོམས་པར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་འཆི་བ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ།། “ཉེས་པར་བྱས་པ”ཞེས་པ་ནི་སྡིག་པར་སྤྱད་པའོ།། “ཉེས་པར་བཞག་པ”ཞེས་པ་ནི་ངན་པར་བཞག་པའོ།། “ཕམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དམྱལ་བ”ཞེས་པ་འདིའང་ལོགས་སུ་དམྱལ་བ་གཅིག་མེད་དེ། འོན་ཀྱང་མནར་མེད་པའི་དམྱལ་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མཚོན་ཆ་ལྔ་ཐོགས་ཤིང་ཕུབ་ལག་ཏུ་བཟུང་ནས། གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་ཏེ་གཡུལ་སྤྲོད་པ་ལྟར་བཙོ་བར་བྱེད་དེ། དེ་ལ་དགོངས་ནས་འདི་གསུངས་སོ།། མདོ་བཞི་པ་དང་ལྔ་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ།། 6. Asibandhakaputtasuttavaṇṇanā ༦. རལ་གྲི་འཛིན་གྱི་བུའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 358. Chaṭṭhe pacchābhūmakāti pacchābhūmivāsino. Kāmaṇḍalukāti sakamaṇḍaluno. Sevālamālikāti pātova udakato sevālañceva uppalādīni ca gahetvā udakasuddhikabhāvajānanatthāya mālaṃ katvā piḷandhanakā. Udakorohakāti sāyaṃpātaṃ udakaṃ orohanakā. Uyyāpentīti upari yāpenti. Saññāpentīti sammā ñāpenti. Saggaṃ nāma okkāmentīti parivāretvā ṭhitā ‘‘gaccha, bho, brahmalokaṃ, gaccha, bho, brahmaloka’’nti vadantā saggaṃ pavesenti. Anuparisakkeyyāti anuparigaccheyya. Ummujjāti ummujja uṭṭhaha. Thalamuplavāti thalamabhiruha. Tatra yāssāti tatra yā bhaveyya. Sakkharā vā kaṭhalā vāti sakkharā ca kaṭhalā ca. Sā adhogāmī assāti sā adho gaccheyya, heṭṭhāgāmī bhaveyya. Adhogacchāti heṭṭhā gaccha. ༣༥༨. མདོ་དྲུག་པ་ལ། “ནུབ་ཕྱོགས་པ”ཞེས་པ་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་གནས་པ་རྣམས་སོ།། “སྤྱི་བླུགས་ཐོགས་པ”ཞེས་པ་ནི་རང་གི་སྤྱི་བླུགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ།། “ཉ་ལྕིབས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་ཅན”ཞེས་པ་ནི་སྔ་དྲོ་ཉིད་ནས་ཆུ་ལས་ཉ་ལྕིབས་དང་ཨུཏྤལ་ལ་སོགས་པ་བླངས་ཏེ། ཆུས་དག་པར་གྱུར་པའི་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕྲེང་བ་བྱས་ནས་གྱོན་པ་རྣམས་སོ།། “ཆུར་འཇུག་པ”ཞེས་པ་ནི་ཉིན་མཚན་དུ་ཆུར་འབབ་ཅིང་ཁྲུས་བྱེད་པ་རྣམས་སོ།། “གཏོང་བར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་གོང་མའི་གནས་སུ་གཏོང་བའོ།། “གོ་བར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དག་པར་ཤེས་སུ་འཇུག་པའོ།། “མཐོ་རིས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་བསྐོར་ཏེ་གནས་ནས། “ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་དག ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སོང་ཞིག ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སོང་ཞིག”ཅེས་སྨྲ་བཞིན་དུ་མཐོ་རིས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ།། “ཡོངས་སུ་བསྐོར་བར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་མཐའ་ནས་བསྐོར་བར་བྱེད་པའོ།། “སྟེང་དུ་འཐོན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་ཆུའི་སྟེང་དུ་ཐོན་ལ་ལོངས་ཤིག་ཅེས་པའོ།། “སྐམ་སར་འཛེགས་ཤིག”ཅེས་པ་ནི་སྐམ་སར་འཛེགས་ཤིག་ཅེས་པའོ།། “དེ་ལ་གང་ཡོད་པ”ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཁྱད་པར་གང་ཡོད་པ་དེའོ།། “གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ”ཞེས་པ་ནི་གསེག་མ་དང་གྱོ་དུམ་མོ།། “དེ་ནི་ཐུར་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན”ཞེས་པ་ནི་དེ་ནི་འོག་ཏུ་འགྲོ་ཞིང་ཐུར་དུ་འབབ་པ་ཉིད་དོ།། “ཐུར་དུ་སོང་ཞིག”ཅེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་སོང་ཞིག་ཅེས་པའོ།། 7. Khettūpamasuttavaṇṇanā ༧. ཞིང་གི་དཔེའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 359. Sattame [Pg.142] jaṅgalanti thaddhaṃ na mudu. Ūsaranti sañjātaloṇaṃ. Pāpabhūmīti lāmakabhūmibhāgaṃ. Maṃdīpātiādīsu ahaṃ dīpo patiṭṭhā etesanti maṃdīpā. Ahaṃ leṇo allīyanaṭṭhānaṃ etesanti maṃleṇā. Ahaṃ tāṇaṃ rakkhā etesanti maṃtāṇā. Ahaṃ saraṇaṃ bhayanāsanaṃ etesanti maṃsaraṇā. Viharantīti maṃ evaṃ katvā viharanti. ༣༥༩. མདོ་བདུན་པ་ལ། “དགོན་པ”ཞེས་པ་ནི་སྲ་ཞིང་མི་མཉེན་པའོ།། “ཚྭ་སྒོ་ཅན”ཞེས་པ་ནི་ཚྭ་སྐྱེས་པའི་ས་གཞིའོ།། “ས་ངན་པ”ཞེས་པ་ནི་ས་ཆ་དམན་པའོ།། “ང་ཉིད་གླིང་དུ་བྱས་པ”ལ་སོགས་པ་ལ། ང་ནི་དེ་དག་གི་གླིང་དང་རྟེན་གཞི་ཡིན་པས་ན། “ང་ཉིད་གླིང་དུ་བྱས་པ”ཞེས་བྱའོ།། ང་ནི་དེ་དག་གི་སྐྱབས་གནས་དང་གབ་ས་ཡིན་པས་ན། “ང་ཉིད་སྐྱབས་སུ་བྱས་པ”ཞེས་བྱའོ།། ང་ནི་དེ་དག་གི་སྐྱོབ་པ་དང་སྲུང་བ་ཡིན་པས་ན། “ང་ཉིད་སྐྱོབ་པར་བྱས་པ”ཞེས་བྱའོ།། ང་ནི་དེ་དག་གི་འཇིགས་པ་སེལ་བའི་སྐྱབས་ཡིན་པས་ན། “ང་ཉིད་སྐྱབས་གནས་སུ་བྱས་པ”ཞེས་བྱའོ།། “གནས་པར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་ང་ལ་དེ་ལྟར་གླིང་དང་སྐྱབས་སོགས་སུ་བྱས་ནས་གནས་པའོ།། Gobhattampīti dhaññaphalassa abhāvena lāyitvā kalāpakalāpaṃ bandhitvā ṭhapitaṃ gimhakāle gunnampi khādanaṃ bhavissatīti attho. Udakamaṇikoti kucchiyaṃ maṇikamekhalāya evaṃ laddhanāmo bhājanaviseso. Ahārī aparihārīti udakaṃ na harati na pariharati, na pariyādiyatīti attho. Iti imasmiṃ sutte sakkaccadhammadesanāva kathitā. Buddhānañhi asakkaccadhammadesanā nāma natthi. Sīhasamānavuttino hi buddhā, yathā sīho pabhinnavaravāraṇassapi sasabiḷārādīnampi gahaṇatthāya ekasadisameva vegaṃ karoti, evaṃ buddhāpi ekassa desentāpi dvinnaṃ bahūnaṃ bhikkhuparisāya bhikkhuniupāsakaupāsikāparisāyapi titthiyānampi desentā sakkaccameva desenti. Catasso pana parisā saddahitvā okappetvā suṇantīti tāsaṃ desanā sakkaccadesanā nāma jātā. “བ་ལང་གི་ཟས”ཞེས་པ་ནི་འབྲུ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྔས་ནས་ཆུན་པོར་བཅིངས་ཏེ་བཞག་པ་ན། སོ་གའི་དུས་སུ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ཟས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཆུ་སྣོད”ཞེས་པ་ནི་ལྟོ་བར་ནོར་བུའི་སྐེད་ཆིངས་ཡོད་པ་ལྟ་བུའི་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ལ་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པའོ།། “མི་འཛག་ཅིང་མི་ཟད་པ”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་ཕྱིར་མི་འཛག་པ་དང་། མཐའ་སྐོར་ནས་མི་ཐོན་པས་མི་ཟད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདིའི་ནང་དུ་གུས་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཉིད་གསུངས་སོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་གུས་པ་མེད་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེད་དོ།། སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སེང་གེ་ལྟ་བུའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་སེང་གེས་མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་མཆོག་གམ་རི་བོང་དང་བྱི་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རྩལ་ཤུགས་གཅིག་མཚུངས་སུ་འདོན་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གང་ཟག་གཅིག་ལ་ཆོས་སྟོན་པའམ། གཉིས་སམ། མང་པོའམ། དགེ་སློང་གི་འཁོར་རམ། དགེ་སློང་མ། དགེ་བསྙེན། དགེ་བསྙེན་མའི་འཁོར་རམ། མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་ལ་ཆོས་སྟོན་པ་ནའང་གུས་པ་ཆེན་པོས་སྟོན་པར་མཛད་དོ།། འཁོར་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱང་དད་པ་དང་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ཉན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་བསྟན་པའི་ཆོས་ནི་གུས་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱའོ།། 8. Saṅkhadhamasuttavaṇṇanā ༨. དུང་འབུད་པའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 360. Aṭṭhame yaṃbahulaṃ yaṃbahulanti iminā nigaṇṭho attanāva attano vādaṃ bhindati. Tasmā bhagavā evaṃ sante na koci āpāyikotiādimāha. Purimāni pana cattāri padāni diṭṭhiyā paccayā honti. Tasmā tesupi ādīnavaṃ dassento idha, gāmaṇi, ekacco satthā evaṃvādī hotītiādimāha. Tattha ahampamhīti ahampi amhi. ༣༦༠. མདོ་བརྒྱད་པ་ལ། “གང་མང་བ་གང་མང་བ”ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་གཅེར་བུ་པས་རང་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་འདོད་པ་བཤིག་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་“དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། སྔོན་གྱི་ཚིག་བཞི་པོ་ནི་ལྟ་བ་ངན་པའི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ཉེས་དམིགས་སྟོན་པར། “གྲོང་དཔོན། འདི་ན་སྟོན་པ་ཁ་ཅིག་འདི་ལྟར་སྨྲ་བ་ཡིན”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེའི་ནང་གི་“ཨ་ཧམ་པམ་ཧི”ཞེས་པ་ནི་“ང་ཡང་ཡིན”ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Mettāsahagatenātiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttameva. Seyyathāpi, gāmaṇi, balavā saṅkhadhamotiādi pana idha apubbaṃ. Tattha balavāti balasampanno. Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Appakasirenāti akicchena adukkhena. Dubbalo hi saṅkhadhamo saṅkhaṃ dhamantopi [Pg.143] na sakkoti catasso disā sarena viññāpetuṃ, nāssa saṅkhasaddo sabbato pharati, balavato pana vipphāriko hoti, tasmā ‘‘balavā’’ti āha. “བྱམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ”ལ་སོགས་པ་ལ་བཤད་པར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཐམས་ཅད་སྒོམ་པའི་ཚུལ་དང་བཅས་རྣམ་དག་ལམ་གྱི་བསྟན་བཅོས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་“གྲོང་དཔོན། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་དུང་འབུད་པ་ལྟར”ལ་སོགས་པ་ནི་འདིར་གསར་དུ་བཤད་པའོ།། དེར་“སྟོབས་དང་ལྡན་པ”ཞེས་པ་ནི་མཐུ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ།། “དུང་འབུད་པ”ཞེས་པ་ནི་དུང་འབུད་မཁན་ནོ།། “ཚེགས་མེད་པར”ཞེས་པ་ནི་དཀའ་ཚེགས་མེད་པར་སྡུག་བསྔལ་མེད་པར་རོ།། སྟོབས་མེད་པའི་དུང་འབུད་པ་ཞིག་གིས་དུང་བུས་ཀྱང་ཕྱོགས་བཞིར་སྒྲས་གོ་བར་བྱེད་མི་ཐུབ་ལ། ཁོའི་དུང་སྒྲ་དེ་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་མི་ཐུབ་ཀྱང་། སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལ་ནི་ཁྱབ་ཆེ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “སྟོབས་དང་ལྡན་པ”ཞེས་གསུངས་སོ།། Mettāya cetovimuttiyāti ettha ‘‘mettā’’ti vutte upacāropi appanāpi vaṭṭati, ‘‘cetovimuttī’’ti vutte pana appanāva vaṭṭati. Yaṃ pamāṇakataṃ kammanti pamāṇakataṃ kammaṃ nāma kāmāvacaraṃ vuccati, appamāṇakataṃ kammaṃ nāma rūpāvacaraṃ. Tañhi pamāṇaṃ atikkamitvā odhisakaanodhisakadisāpharaṇavasena vaḍḍhetvā katattā appamāṇakatanti vuccati. “བྱམས་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ”ཞེས་པ་འདིར། “བྱམས་པ”ཞེས་བརྗོད་ན་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་ཀ་རུང་ལ། “སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ”ཞེས་བརྗོད་ན་ནི་འཛིན་པ་ཉིད་རུང་ངོ་།། “ཚད་ཅན་གྱི་ལས་གང་ཡིན་པ”ཞེས་པ་ལ། ཚད་ཅན་གྱི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ལ་བརྗོད་ལ། ཚད་མེད་པའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལས་སོ།། ལས་དེ་ནི་ཚད་ལས་འདས་ཤིང་དམིགས་བཅས་དང་དམིགས་མེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱས་ཏེ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར། “ཚད་མེད་པར་བྱས་པ”ཞེས་བྱའོ།། Na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhatīti taṃ kāmāvacarakammaṃ tasmiṃ rūpārūpāvacarakamme na ohīyati na tiṭṭhati. Kiṃ vuttaṃ hoti? Taṃ kāmāvacarakammaṃ tassa rūpārūpāvacarakammassa antarā laggituṃ vā ṭhātuṃ vā rūpārūpāvacarakammaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ gahetvā patiṭṭhātuṃ vā na sakkoti. Atha kho rūpārūpāvacarakammameva kāmāvacaraṃ mahogho viya parittaṃ udakaṃ pharitvā pariyādiyitvā attano okāsaṃ katvā tiṭṭhati, tassa vipākaṃ paṭibāhitvā sayameva brahmasahabyataṃ upanetīti. Iti idaṃ suttaṃ ādimhi kilesavasena vuṭṭhāya avasāne brahmavihāravasena gahitattā yathānusandhināva gataṃ. “ལས་དེ་ནི་དེར་ལྷག་མར་མི་ལུས། ལས་དེ་ནི་དེར་མི་གནས”ཞེས་པ་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་དེ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་དེའི་ནང་དུ་ལྷག་མར་མི་ལུས་ཤིང་མི་གནས་སོ།། ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་དེ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་དེའི་བར་དུ་ཆགས་པའམ་གནས་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ལས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་ཟད་པར་བྱས་ནས་རང་གི་གོ་སྐབས་བཟུང་སྟེ་གནས་པར་བྱེད་མི་ཐུབ་བོ།། འོན་ཀྱང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལས་ཉིད་ཀྱིས་འདོད་པའི་ལས་ལ། ཆུ་ཆེན་པོས་ཆུ་ཉུང་ངུ་ལ་ཁྱབ་ཅིང་ཟད་པར་བྱས་ནས་རང་གི་གོ་སྐབས་བྱས་ཏེ་གནས་པ་ལྟར། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བཀག་ནས་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ལྟར་མདོ་འདི་ནི་ཐོག་མར་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་བརྩམས་ཤིང་། མཐར་ཚངས་པའི་གནས་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། མཚམས་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐར་ཕྱིན་ཏོ།། 9. Kulasuttavaṇṇanā ༩. རིགས་ཀྱི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 361. Navame dubbhikkhāti dullabhabhikkhā. Dvīhitikāti ‘‘jīvissāma nu kho na nu kho’’ti evaṃ pavattaīhitikā. ‘‘Duhitikā’’tipi pāṭho. Ayameva attho. Dukkhā īhiti ettha na sakkā koci payogo sukhena kātunti duhitikā. Tattha tattha matamanussānaṃ vippakiṇṇāni setāni aṭṭhikāni etthāti setaṭṭhikā. Salākāvuttāti salākamattavuttā, yaṃ tattha vuttaṃ vāpitaṃ, taṃ salākamattameva ahosi, phale na janayatīti attho. ༣༦༡. མདོ་དགུ་པ་ལ། “མུ་གེ”ཞེས་པ་ནི་བསོད་སྙོམས་རྙེད་པར་དཀའ་བའོ།། “ཡིད་གཉིས་ཅན”ཞེས་པ་ནི། “བདག་ཅག་འཚོ་བར་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར”ཞེས་འདི་ལྟར་ཡིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པའོ།། “དཀའ་ཚེགས་ཅན”ཞེས་པའང་ཀློག་ཚུལ་ཡོད་དེ། དོན་ནི་འདི་ཉིད་དོ།། འདིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཡིད་གཉིས་ཡོད་པས་བྱ་བ་གང་ཡང་བདེ་བླག་ཏུ་བྱེད་མི་ཐུབ་པའི་ཕྱིར། “དཀའ་ཚེགས་ཅན”ཞེས་བྱའོ།། གནས་དེ་དང་དེར་ཤི་བའི་མི་རྣམས་ཀྱི་རུས་པ་དཀར་པོ་ཐར་ཐོར་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། “རུས་པ་དཀར་པོ་ཅན”ཞེས་བྱའོ།། “སྦུན་པ་ཙམ་དུ་གྱུར་པ”ཞེས་པ་ནི་སྦུན་པ་ཙམ་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། དེར་བཏབ་ཅིང་བཙུགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྦུན་པ་ཙམ་དུ་གྱུར་ཅིང་འབྲས་བུ་མི་ཆགས་པ་ཉིད་དོ།། Uggilitunti [Pg.144] dve ante mocetvā kathetuṃ asakkonto uggilituṃ bahi nīharituṃ na sakkhīti. Ogilitunti pucchāya dosaṃ disvā hāretuṃ asakkonto ogilituṃ anto pavesetuṃ na sakkhīti. “སྐྱུག་པ”ཞེས་པ་ནི་མཐའ་གཉིས་ལས་གྲོལ་ཏེ་སྨྲ་མ་ནུས་པར། ཕྱིར་སྐྱུག་པ་དང་ཕྱིར་འདོན་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ།། “མིད་པ”ཞེས་པ་ནི་དྲི་བའི་ཉེས་པ་མཐོང་ནས་སྤང་མ་ནུས་པར། མིད་པ་དང་ནང་དུ་འཇུག་མི་ནུས་པ་ཉིད་དོ།། Ito so gāmaṇi ekanavutikappeti bhagavā kathayamānova yāva nikkhanto nāsikavāto na puna pavisati, tāvatakena kālena ekanavutikappe anussari ‘‘atthi nu kho kiñci kule pakkabhikkhādānena upahatapubba’’nti parijānanatthaṃ. Athekampi apassanto ‘‘ito so, gāmaṇī’’tiādimāha. Idāni dānādīnaṃ ānisaṃsaṃ kathento atha kho yāni tāni kulāni aḍḍhānīti dhammadesanaṃ ārabhi. Tattha dānasambhūtānīti dānena sambhūtāni nibbattāni. Sesapadadvayepi eseva nayo. Ettha pana saccaṃ nāma saccavāditā. Sāmaññaṃ nāma sesasīlaṃ. Vikiratīti ayogena vaḷañjento vippakirati. Vidhamatīti dhamento viya nāseti. Viddhaṃsetīti nāseti. Aniccatāti hutvā abhāvo bahunāpi kālena saṅgatānaṃ khaṇeneva antaradhānaṃ. “གྲོང་དཔོན། འདི་ནས་བཟུང་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག”ཅེས་པ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུང་བཞིན་པ་ཉིད་དུ། སྣ་ནས་ཕྱིར་ཐོན་པའི་དབུགས་ཕྱིར་མ་ཞུགས་པའི་ཡུན་ཚད་དེའི་ནང་དུ། བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་དུ། “རིགས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཟས་སྦྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ཡོད་དམ”ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དྲན་པར་མཛད་དོ།། དེ་ནས་གཅིག་ཀྱང་མ་གཟིགས་པས། “གྲོང་དཔོན། འདི་ནས”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ད་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་ཡོན་གསུང་བར་བཞེད་ནས། “འོན་ཀྱང་རིགས་གང་དག་ཕྱུག་པོར་གྱུར་པ”ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་པ་བརྩམས་སོ།། དེར་“སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ”ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་ཞིང་གྲུབ་པའོ།། ཚིག་ལྷག་མ་གཉིས་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། འདིར་“བདེན་པ”ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པར་སྨྲ་བ་ཉིད་དོ།། “དགེ་སྦྱོང་ཉིད”ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལྷག་མ་རྣམས་སོ།། “གཏོར་བར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་མིན་གྱིས་ལོངས་སྤྱོད་དེ་ཆུད་ཟོས་སུ་གཏོང་བའོ།། “འཇོམས་པར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་རླུང་གིས་བུས་པ་ལྟར་མེད་པར་བྱེད་པའོ།། “རྣམ་པར་འཇོམས་པར་བྱེད”ཞེས་པ་ནི་མེད་པར་བྱེད་པའོ།། “མི་རྟག་པ་ཉིད”ཞེས་པ་ནི་བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། དུས་ཡུན་རིང་པོར་བསགས་པའི་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བའོ།། 10. Maṇicūḷakasuttavaṇṇanā ༡༠. གཙུག་ན་ནོར་བུའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 362. Dasame taṃ parisaṃ etadavocāti tassa kira evaṃ ahosi ‘‘kulaputtā pabbajantā puttadārañceva jātarūparajatañca pahāyeva pabbajanti, na ca sakkā yaṃ pahāya pabbajitā, taṃ tehi gahetu’’nti nayaggāhe ṭhatvā ‘‘mā ayyo’’tiādivacanaṃ avoca. Ekaṃsenetanti etaṃ pañcakāmaguṇakappanaṃ assamaṇadhammo asakyaputtiyadhammoti ekaṃsena dhāreyyāsi. ༣༦༢. མདོ་བཅུ་པ་ལས། “འཁོར་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ”ཞེས་པ་ནི། གྲོང་དཔོན་ཆུང་ངུ་དེ་ལ་འདི་སྙམ་པའི་བསམ་པ་ཞིག་སྐྱེས་པར་གྲགས་ཏེ། “རིགས་ཀྱི་བུ་རྣམས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཚེ། བུ་དང་ཆུང་མ་དང་གསེར་དངུལ་རྣམས་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་སྤངས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གསེར་དངུལ་དེ་དག་ནི་ཁོང་ཚོས་ཕྱིར་ལེན་པར་མི་ནུས་སོ”ཞེས་རིགས་པའི་ཚུལ་ལ་གནས་ནས། “འཕགས་པ་རྣམས་མ་ལགས་སོ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྨྲས་སོ། །“ངེས་པ་ཁོ་ནས་འདི”ཞེས་པ་ནི། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་ལ་སྤྱོད་པ་འདི་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་མ་ཡིན་ལ། ཤཱཀྱའི་བུའི་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པ་ཁོ་ནར་གཟུང་བར་བྱའོ། ། Tiṇanti senāsanacchadanatiṇaṃ. Pariyesitabbanti tiṇacchadane vā iṭṭhakacchadane vā gehe palujjante yehi taṃ kāritaṃ, tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘tumhehi kāritasenāsanaṃ ovassati, na sakkā tattha vasitu’’nti ācikkhitabbaṃ. Manussā sakkontā karissanti, asakkontā ‘‘tumhe vaḍḍhakiṃ gahetvā kārāpetha, mayaṃ te saññāpessāmā’’ti vakkhanti. Evaṃ vutte kāretvā tesaṃ ācikkhitabbaṃ. Manussā vaḍḍhakīnaṃ dātabbaṃ dassanti. Sace āvāsasāmikā natthi, aññesampi bhikkhācāravattena ārocetvā kāretuṃ vaṭṭati. Idaṃ sandhāya ‘‘pariyesitabba’’nti vuttaṃ. “རྩྭ”ཞེས་པ་ནི་གནས་མལ་འགེབས་པའི་རྩྭའོ། །“བཙལ་བར་བྱའོ”ཞེས་པ་ནི། རྩྭའི་ཐོག་གམ་སོ་ཕག་གི་ཐོག་ཅན་གྱི་ཁང་པ་ཞིག་ཞིག་རལ་དུ་སོང་བའི་ཚེ། གང་དག་གིས་འདི་བཞེངས་པ་དེ་དག་གི་དྲུང་དུ་སོང་སཏེ། “ཁྱེད་ཅག་གིས་བཞེངས་པའི་གནས་མལ་ལས་ཆར་འབབ་ཀྱིན་འདུག་པས། དེར་གནས་པར་མི་ནུས་སོ”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནུས་ན་བཟོ་བར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་མི་ནུས་ན་“ཁྱེད་རང་ཚོས་ཤིང་བཟོ་བ་ཁྲིད་དེ་བཟོ་རུ་ཆུག་དང་། ངེད་ཚོས་ཁོང་ཚོར་གླ་ཆ་སྤྲད་ཆོག”ཅེས་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྐད་སྨྲས་པ་ན་བཟོ་རུ་བཅུག་ནས་ཁོང་ཚོར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ཤིང་བཟོ་བ་རྣམས་ལ་སྤྲད་བྱ་རྣམས་སྤྲོད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་གནས་མལ་གྱི་བདག་པོ་མེད་ན། གཞན་དག་ལའང་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཆོས་སྤྱོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྒྲགས་ཏེ་བཟོ་རུ་བཅུག་ཀྱང་རུང་ངོ་། །འདི་ལ་དགོངས་ནས་“བཙལ་བར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Dārunti [Pg.145] senāsane gopānasiādīsu palujjamānesu tadatthāya dāruṃ. Sakaṭanti gihivikataṃ katvā tāvakālikasakaṭaṃ. Na kevalañca sakaṭameva, aññampi vāsipharasukuddālādiupakaraṇaṃ evaṃ pariyesituṃ vaṭṭati. Purisoti hatthakammavasena puriso pariyesitabbo. Yaṃkiñci hi purisaṃ ‘‘hatthakammaṃ, āvuso, katvā dassasī’’ti vatvā ‘‘dassāmi, bhante,’’ti vutte ‘‘idañcidañca karohī’’ti yaṃ icchati, taṃ kāretuṃ vaṭṭati. Na tvevāhaṃ, gāmaṇi, kenaci pariyāyenāti jātarūparajataṃ panāhaṃ kenacipi kāraṇena pariyesitabbanti na vadāmi. “ཤིང”ཞེས་པ་ནི། གནས་མལ་གྱི་གདུང་མ་ལ་སོགས་པ་ཞིག་རལ་དུ་སོང་བའི་ཚེ། དེའི་ཆེད་དུ་ཤིང་བཙལ་བའོ། །“ཤིང་རྟ”ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་པའི་དངོས་པོ་གནས་སྐབས་སུ་གཡར་བའི་ཤིང་རྟའོ། །ཤིང་རྟ་ཁོ་ན་མ་ཟད་པར། སྟ་རེ་དང་། ཏོག་ཙེ་ལ་སོགས་པའི་ལག་ཆ་གཞན་དག་ཀྱང་འདི་ལྟར་བཙལ་བར་རུང་ངོ་། །“མི”ཞེས་པ་ནི། ལག་ལས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མི་བཙལ་བར་བྱའོ། །གང་ཡང་རུང་བའི་མི་ཞིག་ལ། “ཚེ་དང་ལྡན་པ། ལག་ལས་ཤིག་བྱས་ཏེ་རོགས་བྱེད་དམ”ཞེས་དྲིས་པ་ན། “བཙུན་པ། བྱའོ”ཞེས་སྨྲས་ཚེ། “འདི་དང་འདི་གྱིས་ཤིག”ཅེས་རང་ཉིད་གང་འདོད་པ་དེ་བྱེད་དུ་བཅུག་པར་རུང་ངོ་། །“གྲོང་དཔོན། ངས་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི། གསེར་དངུལ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་གི་ཕྱིར་ཡང་བཙལ་བར་བྱའོ་ཞེས་ངས་མི་སྨྲའོ། ། 11. Bhadrakasuttavaṇṇanā ༡༡. བྷ་དྲ་ཀའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 363. Ekādasame mallesūti evaṃnāmake janapade. Vadhenāti māraṇena. Jāniyāti dhanajāniyā. Akālikena pattenāti na kālantarena pattena, kālaṃ anatikkamitvāva pattenāti attho. Ciravāsī nāma kumāroti evaṃnāmako tassa putto. Bahi āvasathe paṭivasatīti bahinagare kiñcideva sippaṃ uggaṇhanto vasati. Imasmiṃ sutte vaṭṭadukkhaṃ kathitaṃ. ༣༦༣. མདོ་བཅུ་གཅིག་པ་ལས། “གྱད་ཡུལ་རྣམས་སུ”ཞེས་པ་ནི། མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་སུའོ། །“གསོད་པས”ཞེས་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པས་སོ། །“ཕོངས་པས”ཞེས་པ་ནི་ནོར་ཕོངས་པས་སོ། །“དུས་མ་ཡིན་པར་ཐོབ་པས”ཞེས་པ་ནི། དུས་གཞན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཐོབ་པའམ། དུས་ལས་མ་འདས་པར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“གཞོན་ནུ་གནས་རིང་ཞེས་བྱ་བ”ནི། མིང་དེ་ལྟར་བཏགས་པའི་ཁོང་གི་བུའོ། །“ཕྱི་རོལ་གྱི་གནས་སུ་གནས་སོ”ཞེས་པ་ནི། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་བཟོ་རིག་པ་འགའ་ཞིག་སློབ་གཉེར་བྱེད་བཞིན་དུ་གནས་པའོ། །མདོ་འདིའི་ནང་དུ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གསུངས་སོ། ། 12. Rāsiyasuttavaṇṇanā ༡༢. རཱ་སི་ཡའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 364. Dvādasame rāsiyoti rāsiṃ katvā pañhassa pucchitattā rāsiyoti evaṃ dhammasaṅgāhakattherehi gahitanāmo. Tapassinti tapanissitakaṃ. Lūkhajīvinti lūkhajīvikaṃ. Antāti koṭṭhāsā. Gāmoti gāmmo. Gammotipi pāṭho, gāmavāsīnaṃ dhammoti attho. Attakilamathānuyogoti attano kilamathānuyogo, sarīradukkhakaraṇanti attho. ༣༦༤. མདོ་བཅུ་གཉིས་པ་ལས། “ཕུང་པོ”ཞེས་པ་ནི། དྲི་བ་རྣམས་ཕུང་པོར་བྱས་ནས་དྲིས་པའི་ཕྱིར། ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་གནས་བརྟན་རྣམས་ཀྱིས་“ཕུང་པོ”ཞེས་མིང་བཏགས་སོ། །“དཀའ་ཐུབ་ཅན”ཞེས་པ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་པའོ། །“ལྷག་པར་སྤྱོད་པ”ཞེས་པ་ནི་རྩུབ་མོའི་འཚོ་བ་ཅན་ནོ། །“མཐའ”ཞེས་པ་ནི་ཆ་ཤས་སོ། །“གྲོང་གི”ཞེས་པ་ནི་དམན་པའོ། །“གྲོང་པའི”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡང་ཡོད་དེ། གྲོང་པའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“བདག་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པར་སྦྱོར་བ”ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལུས་ལ་སྡུག་བསྔལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ ། Kasmā panettha kāmasukhallikānuyogo gahito, kasmā attakilamathānuyogo, kasmā majjhimā paṭipadāti? Kāmasukhallikānuyogo tāva kāmabhogīnaṃ dassanatthaṃ gahito, attakilamathānuyogo tapanissitakānaṃ, majjhimā paṭipadā tiṇṇaṃ nijjaravatthūnaṃ dassanatthaṃ gahitā. Kiṃ etesaṃ dassane payojananti? Ime dve ante pahāya tathāgato majjhimāya paṭipadāya sammāsambodhiṃ patto. So kāmabhoginopi na sabbe garahati na pasaṃsati, tapanissitakepi na sabbe garahati na [Pg.146] pasaṃsati, garahitabbayuttakeyeva garahati, pasaṃsitabbayuttake pasaṃsatīti imassatthassa pakāsanaṃ etesaṃ dassane payojananti veditabbaṃ. འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པར་སྦྱོར་བ་བཟུང་བ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པར་སྦྱོར་བ་བཟུང་བ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་དབུ་མའི་ལམ་བཟུང་བ་ཡིན་ཞེ་န། འདོད་པའི་བདེ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པར་སྦྱོར་བ་ནི་ཐོག་མར་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། བདག་ཉིད་ངལ་ཞིང་དུབ་པར་སྦྱོར་བ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དབུ་མའི་ལམ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པར་བྱེད་པའི་གཞི་གསུམ་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཟུང་བ་ཡིན་ནོ། །འདི་དག་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཅི་ཞེ་န། མཐའ་གཉིས་པོ་འདི་དག་སྤངས་ནས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དབུ་མའི་ལམ་གྱིས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེས་འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨད་པར་ཡང་མི་མཛད་ལ། བསྟོད་པར་ཡང་མི་མཛད་དོ། །དཀའ་ཐུབ་ལ་བརྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྨད་པར་ཡང་མི་མཛད་ལ། བསྟོད་པར་ཡང་མི་མཛད་དོ། །སྨད་པར་འོས་པ་རྣམས་ལ་ཁོ་ནར་སྨད་པར་མཛད་ཅིང་། བསྟོད་པར་འོས་པ་རྣམས་ལ་བསྟོད་པར་མཛད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འདི་དག་བསྟན་པའི་དགོས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། Idāni tamatthaṃ pakāsento tayo khome, gāmaṇi, kāmabhoginotiādimāha. Tattha sāhasenāti sāhasikakammena. Na saṃvibhajatīti mittasahāyasandiṭṭhasambhattānaṃ saṃvibhāgaṃ na karoti. Na puññāni karotīti anāgatabhavassa paccayabhūtāni puññāni na karoti. Dhammādhammenāti dhammena ca adhammena ca. Ṭhānehīti kāraṇehi. Sacchikarotīti kathaṃ attānaṃ ātāpento paritāpento sacchikaroti? Caturaṅgavīriyavasena ca dhutaṅgavasena ca. Tisso sandiṭṭhikā nijjarāti ettha ekopi maggo tiṇṇaṃ kilesānaṃ nijjaraṇatāya tisso nijjarāti vuttoti. ད་ནི་དོན་དེ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “གྲོང་དཔོན། འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པ་འདི་གསུམ་པོ་དག་ནི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་ནང་ནས་“བཙན་ཤེད་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི་དྲག་ཤུལ་གྱི་ལས་ཀྱིས་སོ། །“བགོ་བཤའ་མི་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་ནི་མཛའ་བཤེས་དང་། གྲོགས་པོ་དང་། ངོ་ཤེས་པ་དང་། བློ་ཉེ་བ་རྣམས་ལ་བགོ་བཤའ་མི་བྱེད་པའོ། །“བསོད་ནམས་རྣམས་མི་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་རྣམས་མི་བྱེད་པའོ། །“ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པས”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་གཉིས་ཀས་སོ། །“གནས་རྣམས་ཀྱིས”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །“མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ”ཞེས་པ་ནི། རང་ཉིད་གདུང་བར་བྱེད་ཅིང་ཀུན་ཏུ་གདུང་བར་བྱེད་པ་ཞིག་གིས་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་နུས་སམ་ཞེ་န། རྩོལ་བ་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་གྱི་སྟོབས་དང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །“ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཟད་པར་བྱེད་པ་གསum་པོ”ཞེས་པ་འདིར། ལམ་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “ཟད་པར་བྱེད་པ་གསུམ་པོ”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 13. Pāṭaliyasuttavaṇṇanā ༡༣. པཱ་ཊ་ལི་ཡའི་མདོའི་འགྲེལ་བཤད། 365. Terasame dūteyyānīti dūtakammāni paṇṇāni ceva mukhasāsanāni ca. Pāṇātipātañcāhanti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Na kevalaṃ ahaṃ māyaṃ jānāmi, aññampi idañcidañca jānāmīti sabbaññubhāvadassanatthaṃ āraddhaṃ. Santi hi, gāmaṇi, eke samaṇabrāhmaṇāti idaṃ sesasamaṇabrāhmaṇānaṃ laddhiṃ dassetvā tassā pajahāpanatthaṃ āraddhaṃ. ༣༦༥. མདོ་བཅུ་གསུམ་པ་ལས། “ཕོ་ཉའི་བྱ་བ”ཞེས་པ་ནི་ཕོ་ཉའི་ལས་ཏེ། ཡི་གེ་སྐྱེལ་བ་དང་ངག་འཕྲིན་སྐྱེལ་བ་གཉིས་ཀའོ། །“སྲོག་གཅོད་པ་ཡང་ངས་ཤེས་སོ”ཞེས་པ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བརྩམས་ཤེ་န། “ངས་སྒྱུ་མ་ཁོ་ན་ཤེས་པ་མ་ཡིན་གྱི། གཞན་ཡང་འདི་དང་འདི་དག་ཀྱང་ཤེས་སོ”ཞེས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་སོ། །“གྲོང་དཔོན། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་ཁ་ཅིག་ཡོད་དོ”ཞེས་པ་འདི་ནི། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་གཞན་དག་གི་ལྟ་བ་བསྟན་ནས། ལྟ་བ་དེ་སྤོང་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བརྩམས་སོ། ། Mālī kuṇḍalīti mālāya mālī, kuṇḍalehi kuṇḍalī. Itthikāmehīti itthīhi saddhiṃ kāmā itthikāmā, tehi itthikāmehi. Āvasathāgāranti kulagharassa ekasmiṃ ṭhāne ekekasseva sukhanivāsatthāya kataṃ vāsāgāraṃ. Tenāhaṃ yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmīti tassāhaṃ attano sattianurūpena ceva balānurūpena ca saṃvibhāgaṃ karomi. Alanti yuttaṃ. Kaṅkhaniye ṭhāneti kaṅkhitabbe kāraṇe. Cittasamādhinti tasmiṃ dhammasamādhismiṃ ṭhito tvaṃ saha vipassanāya catunnaṃ maggānaṃ vasena cittasamādhiṃ sace paṭilabheyyāsīti dasseti. Apaṇṇakatāya mayhanti ayaṃ paṭipadā mayhaṃ apaṇṇakatāya anaparādhakatāya eva saṃvattatīti attho. Kaṭaggāhoti jayaggāho. “མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་དང་རྣ་རྒྱན་ཅན”ཞེས་པ་ནི། མེ་ཏོག་ཕྲེང་བས་མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ་ཅན་དང་། རྣ་རྒྱན་གྱིས་རྣ་རྒྱན་ཅན་နོ། །“བུད་མེད་ཀྱི་འདོད་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག”ཅེས་པ་ནི། བུད་མེད་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཏེ། འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་གོ །“མགྲོན་ཁང་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱིམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མགྲོན་པོ་རེ་རེ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་བཟོས་པའི་གནས་ཁང་ངོ་། །“དེས་ན་ངས་རང་གི་နུས་པ་དང་མཐུ་དང་མཐུན་པར་བགོ་བཤའ་བྱེད་དོ”ཞེས་གསུངས་ཏེ། ངས་རང་གི་နུས་པ་དང་མཐུན་པ་དང་མཐུ་དང་མཐུན་པར་བགོ་བཤའ་བྱེད་དོ། །“ཆོག”ཅེས་པ་ནི་རིགས་སོ། །“ཐེ་ཚོམ་ཟ་བའི་གནས་སུ”ཞེས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལའོ། །“སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན”ཞེས་པ་ནི། ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལ་གནས་པའི་ཁྱོད་ཀྱིས་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ལམ་བཞིའི་སྟོབས་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་སྟོན་ཏོ། །“བདག་གི་ཉེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ནི། ལམ་འདི་ནི་བདག་གི་ཉེས་པ་མེད་པ་དང་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ”ནི་རྒྱལ་བར་འགྱུར་བའོ། ། Ayaṃ kho, gāmaṇi, dhammasamādhi, tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsīti ettha dhammasamādhīti dasakusalakammapathadhammā, cittasamādhīti saha vipassanāya [Pg.147] cattāro maggā. Atha vā ‘‘pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyatī’’ti (a. ni. 5.26) evaṃ vuttā pāmojjapītipassaddhisukhasamādhisaṅkhātā pañca dhammā dhammasamādhi nāma, cittasamādhi pana saha vipassanāya cattāro maggāva. Atha vā dasakusalakammapathā cattāro brahmavihārā cāti ayaṃ dhammasamādhi nāma, taṃ dhammasamādhiṃ pūrentassa uppannā cittekaggatā cittasamādhi nāma. Evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsīti evaṃ tvaṃ imasmiṃ vuttappabhede dhammasamādhismiṃ ṭhito sace evaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi, ekaṃsenetaṃ kaṅkhaṃ pajaheyyāsīti attho. Sesaṃ sabbattha vuttanayamevāti. “གྲོང་དཔོན། འདི་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ན”ཞེས་པ་འདིར། “ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན”ཞེས་པ་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཡིན་ལ། “སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ལམ་བཞིའོ། །ཡང་ན། “མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་སྐྱེའོ། །མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ལ་དགའ་བ་སྐྱེའོ”ཞེས་པ་ལྟར་གསུངས་པའི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་ལ། སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ལམ་བཞི་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན། དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་ཚངས་པའི་གནས་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་ལ། ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ཉིད་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །“འདི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཆོས་འདི་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་ཏེ། གལ་ཏེ་སེམས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། ངེས་པ་ཁོ་ནས་ཐེ་ཚོམ་དེ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ས་ཆ་ཐམས་ཅད་དུ་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Gāmaṇisaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. གྲོང་དཔོན་གྱི་འདུས་པའི་འགྲེལ་བཤད་རྫོགས་སོ། ། 9. Asaṅkhatasaṃyuttaṃ ༩. འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་པ། 1. Paṭhamavaggo ༡. སྡེ་ཚན་དང་པོ། 1-11. Kāyagatāsatisuttādivaṇṇanā ༡-༡༡. ལུས་གཏོགས་པའི་དྲན་པའི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 366-376. Asaṅkhatasaṃyutte [Pg.148] asaṅkhatanti akataṃ. Hitesināti hitaṃ esantena. Anukampakenāti anukampamānena. Anukampaṃ upādāyāti anukampaṃ cittena pariggahetvā, paṭiccātipi vuttaṃ hoti. Kataṃ vo taṃ mayāti taṃ mayā imaṃ asaṅkhatañca asaṅkhatamaggañca desentena tumhākaṃ kataṃ. Ettakameva hi anukampakassa satthu kiccaṃ, yadidaṃ aviparītadhammadesanā. Ito paraṃ pana paṭipatti nāma sāvakānaṃ kiccaṃ. Tenāha etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni…pe… amhākaṃ anusāsanīti iminā rukkhamūlasenāsanaṃ dasseti. Suññāgārānīti iminā janavivittaṃ ṭhānaṃ. Ubhayena ca yogānurūpaṃ senāsanaṃ ācikkhati, dāyajjaṃ niyyāteti. ༣༦༦-༣༧༦. འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་འདུས་པ་ལས། “འདུས་མ་བྱས”ཞེས་པ་ནི་མ་བྱས་པ་ཉིད་དོ། །“ཕན་པར་འདོད་པས”ཞེས་པ་ནི་ཕན་པ་ཚོལ་བར་བྱེད་པས་སོ། །“སྙིང་བརྩེ་བ་ཅན”ཞེས་པ་ནི་སྙིང་རྗེ་སྐྱེ་བས་སོ། །“སྙིང་རྗེ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས”ཞེས་པ་ནི་སྙིང་རྗེའི་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་ཏེ། བརྟེན་ནས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །“ངས་ཁྱེད་ཅག་གི་དོན་དུ་དེ་བྱས་སོ”ཞེས་པ་ནི། ངས་འདུས་མ་བྱས་འདི་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ལམ་འདི་སྟོན་པ་ན། ཁྱེད་ཅག་གི་དོན་དུ་བྱ་བར་འོས་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་བྱ་བ་དེ་བྱས་སོ། །འདི་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའི་ཆོས་སྟོན་པ་འདི་ཁོ་ན། སྙིང་རྗེ་ཅན་གྱི་སྟོན་པས་སློབ་མ་རྣམས་ལ་བྱ་བའི་ལས་ཡིན་ནོ། །འདི་ལས་གཞན་དུ་ནི་སྒྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། “དགེ་སློང་དག །ཤིང་དྲུང་འདི་དག་ནི... ངེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའོ”ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ཤིང་དྲུང་གི་གནས་མལ་སྟོན་ཏོ། །“ཁང་སྟོང་དག”ཅེས་པས་ནི་སྐྱེ་བོ་དབེན་པའི་གནས་སོ། །གཉིས་ཀས་ནི་རྣལ་འབྱོར་དང་མཐུན་པའི་གནས་མལ་སྟོན་ཅིང་། རང་གི་སྐལ་བ་སྦྱིན་པར་མཛད་དོ། ། Jhāyathāti ārammaṇūpanijjhānena aṭṭhatiṃsārammaṇāni, lakkhaṇūpanijjhānena ca aniccādito khandhāyatanādīni upanijjhāyatha, samathañca vipassanañca vaḍḍhethāti vuttaṃ hoti. Mā pamādatthāti mā pamajjittha. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthāti ye hi pubbe daharakāle arogakāle sattasappāyādisampattikāle satthu sammukhībhāvakāle ca yonisomanasikārarahitā rattindivaṃ maṅkulabhattaṃ hutvā seyyasukhaṃ middhasukhaṃ anubhontā pamajjanti, te pacchā jarākāle rogakāle maraṇakāle vipattikāle satthu parinibbutakāle ca taṃ pubbe pamādavihāraṃ anussarantā sappaṭisandhikālakiriyañca bhāriyaṃ sampassamānā vippaṭisārino honti. Tumhe pana tādisā mā ahuvatthāti dassento āha ‘‘mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthā’’ti. “སྒོམས་ཤིག”ཅེས་པ་ནི། དམིགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་བསམ་གཏན་གྱིས་དམིགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པའི་བསམ་གཏན་གྱིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་ཅིང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ །“མ་བག་མེད་པར་བྱེད་ཅིག”ཅེས་པ་ནི་བག་མེད་པར་མ་བྱེད་ཅིག་པའོ། །“ཕྱིས་འགྱོད་པ་ཅན་དུ་མ་འགྱུར་ཞིག”ཅེས་པ་ནི། གང་དག་སྔོན་གཞོན་ནུའི་དུས་དང་། ནད་མེད་པའི་དུས་དང་། མཐུན་པའི་རྐྱེན་བདུན་ལ་སོགས་པ་འཛོམས་པའི་དུས་དང་། སྟོན་པའི་སྤྱན་སྔར་བཞུགས་པའི་དུས་སུ། ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་འབུ་སྲིན་གྱི་ཟས་སུ་གྱུར་ཏེ། ཉལ་བའི་བདེ་བ་དང་གཉིད་ཀྱི་བདེ་བ་ལ་སྤྱོད་བཞིན་དུ་བག་མེད་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི། ཕྱིས་རྒས་པའི་དུས་དང་། ནད་ཀྱི་དུས་དང་། འཆི་བའི་དུས་དང་། ཕོངས་པའི་དུས་དང་། སྟོན་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་སུ། སྔོན་གྱི་བག་མེད་པའི་གནས་པ་དེ་དྲན་ཞིང་། སྡུག་བསྔལ་མང་བའི་ཕྱིར་ལྕི་བ་དང་། ཡང་བསྐྱར་སྐྱེ་བ་ལེན་པའི་འཆི་བ་ལྕི་བ་དེ་མཐོང་ནས་འགྱོད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁྱེད་ཅག་ནི་དེ་ལྟ་བུར་མ་འགྱུར་ཞིག་ཅེས་སྟོན་པར་མཛད་ནས། “ཕྱིས་འགྱོད་པ་ཅན་དུ་མ་འགྱུར་ཞིག”ཅེས་གསུངས་སོ། ། Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti ayaṃ amhākaṃ santikā ‘‘jhāyatha mā pamādatthā’’ti tumhākaṃ anusāsanī, ovādoti vuttaṃ hoti. “འདི་ནི་ཁྱེད་ཅག་ལ་ངེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་པའོ”ཞེས་པ་ནི། ངེད་ཀྱི་དྲུང་ནས་“སྒོམས་ཤིག །བག་མེད་པར་མ་བྱེད་ཅིག”ཅེས་པ་འདི་ནི་ཁྱེད་ཅག་ལ་གདམས་པའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དང་གདམས་ངག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ ། 2. Dutiyavaggo ༢. སྡེ་ཚན་གཉིས་པ། 1-33. Asaṅkhatasuttādivaṇṇanā ༡-༣༣. འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་མདོ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བཤད། 377-409. Kāye [Pg.149] kāyānupassītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato vakkhāma. ༣༧༧-༤༠༩. “ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་བ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། ། Anatantiādīsu taṇhānatiyā abhāvena anataṃ. Catunnaṃ āsavānaṃ abhāvena anāsavaṃ. Paramatthasaccatāya saccaṃ. Vaṭṭassa parabhāgaṭṭhena pāraṃ. Saṇhaṭṭhena nipuṇaṃ. Suṭṭhu duddasatāya sududdasaṃ. Jarāya ajaritattā ajajjaraṃ. Thiraṭṭhena dhuvaṃ. Apalujjanatāya apalokitaṃ. Cakkhuviññāṇena apassitabbattā anidassanaṃ. Taṇhāmānadiṭṭhipapañcānaṃ abhāvena nippapañcaṃ. “མི་གཡོ་བ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྲེད་པའི་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་“མི་གཡོ་བ”འོ། །ཟག་པ་བཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་“ཟག་པ་མེད་པ”འོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་“བདེན་པ”འོ། །འཁོར་བའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་གྱིས་“ཕ་རོལ”ལོ། །ཕྲ་བའི་དོན་གྱིས་“ཕྲ་བ”འོ། །ཤིན་ཏུ་ལྟ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་“ཤིན་ཏུ་ལྟ་བར་དཀའ་བ”འོ། །རྒ་བས་མི་རྒས་པའི་ཕྱིར་“རྒས་པ་མེད་པ”འོ། །བརྟན་པའི་དོན་གྱིས་“རྟག་པ”འོ། །འཇིག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་“འཇིག་པ་མེད་པ”འོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བལྟར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་“བསྟན་དུ་མེད་པ”འོ། །སྲེད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བའི་སྤྲོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་“སྤྲོས་པ་མེད་པ”འོ། ། Santabhāvaṭṭhena santaṃ. Maraṇābhāvena amataṃ. Uttamaṭṭhena paṇītaṃ. Sassirikaṭṭhena sivaṃ. Nirupaddavatāya khemaṃ. Taṇhākkhayassa paccayattā taṇhakkhayaṃ. ཞི་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱིས་“ཞི་བ”འོ། །འཆི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་“འཆི་བ་མེད་པ”འོ། །དམ་པའི་དོན་གྱིས་“གྱ་ནོམ་པ”འོ། །དཔལ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱིས་“ཞི་བ་ཉིད”དོ། །ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་“བདེ་བ”འོ། །སྲེད་པ་ཟད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་“སྲེད་པ་ཟད་པ”འོ། ། Vimhāpanīyaṭṭhena accharaṃ paharitabbayuttakanti acchariyaṃ. Abhūtameva bhūtaṃ ajātaṃ hutvā atthīti vā abbhutaṃ. Niddukkhattā anītikaṃ. Niddukkhasabhāvattā anītikadhammaṃ. Vānābhāvena nibbānaṃ. Byābajjhābhāveneva abyābajjhaṃ. Virāgādhigamassa paccayato virāgaṃ. Paramatthasuddhitāya suddhi. Tīhi bhavehi muttatāya mutti. Kāmālayānaṃ abhāvena anālayaṃ. Patiṭṭhaṭṭhena dīpaṃ. Allīyitabbayuttaṭṭhena leṇaṃ. Tāyanaṭṭhena tāṇaṃ. Bhayasaraṇaṭṭhena saraṇaṃ, bhayanāsananti attho. Paraṃ ayanaṃ gati patiṭṭhāti parāyaṇaṃ. Sesamettha vuttanayamevāti. ངོ་མཚར་སྐྱེ་བའི་དོན་གྱིས་སེ་གོལ་གཏོགས་པ་ཙམ་གྱིས་མཚོན་པར་བྱ་བ་ནི་ངོ་མཚར་ཏོ། །སྔོན་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་ཞིང་མ་སྐྱེས་པ་ལས་ཡོད་པར་གྱུར་པས་ན་རྨད་དུ་བྱུང་བའོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ན་གནོད་པ་མེད་པའི་ཆོས་སོ། །སྲེད་པ་མེད་པས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །གནོད་སེམས་མེད་པས་ན་གནོད་སེམས་མེད་པའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་ན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །དོན་དམ་པར་དག་པས་ན་དག་པའོ། །སྲིད་པ་གསུམ་ལས་གྲོལ་བས་ན་ཐར་པའོ། །འདོད་པའི་གནས་མེད་པས་ན་གནས་མེད་པའོ། །གཞི་རྟེན་གྱི་དོན་གྱིས་ན་གླིང་ངོ། །སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བར་འོས་པའི་དོན་གྱིས་ན་སྐྱིབས་སོ། །སྐྱོབ་པའི་དོན་གྱིས་ན་སྐྱོབ་པའོ། །འཇིགས་པ་ལས་སྐྱོབ་པའི་དོན་གྱིས་ན་སྐྱabs་ཏེ། འཇིགས་པ་འཇོམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མཆོག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་རྟེན་ཡིན་པས་ན་མཐར་ཐུག་གི་སྐྱབས་སོ། །འདིར་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། ། Asaṅkhatasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་སྐོར་གྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 10. Abyākatasaṃyuttaṃ ༡༠. ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སྐོར་རོ། ། 1. Khemāsuttavaṇṇanā ༡. ཁེ་མཱའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 410. Abyākatasaṃyuttassa [Pg.150] paṭhame khemāti gihikāle bimbisārassa upāsikā saddhāpabbajitā mahātherī ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvikānaṃ bhikkhunīnaṃ mahāpaññānaṃ yadidaṃ khemā’’ti evaṃ bhagavatā mahāpaññatāya etadagge ṭhapitā. Paṇḍitāti paṇḍiccena samannāgatā. Viyattāti veyyattiyena samannāgatā. Medhāvinīti medhāya paññāya samannāgatā. Bahussutāti pariyattibāhusaccenapi paṭivedhabāhusaccenapi samannāgatā. ༤༡༠. ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སྐོར་གྱི་མདོ་དང་པོ་ལས། ཁེ་མཱ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་པའི་དུས་སུ་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོའི་བཙུན་མོ་དང་དགེ་བསྙེན་མར་གྱུར་ཅིང་། དད་པས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་གནས་བརྟན་མ་ཆེན་མོ་ཞིག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། “དགེ་སློང་དག ང་ཡི་ཉན་ཐོས་དགེ་སློང་མ་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཁེ་མཱའོ། །”ཞེས་ཤེས་རབ་ཆེ་བའི་མཆོག་གི་གོ་འཕང་ལ་བཞག་པའོ། །མཁས་པ་ཞེས་པ་ནི་མཁས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའོ། །གསལ་པོ་ཞེས་པ་ནི་རིག་པ་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པའོ། །བློ་གྲོས་ཅན་ཞེས་པ་ནི་དྲན་རིག་དང་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའོ། །མང་དུ་ཐོས་པ་ཞེས་པ་ནི་ལུང་གི་ཐོས་པ་དང་རྟོགས་པའི་ཐོས་པ་གཉིས་ཀ་དང་ལྡན་པའོ། ། Gaṇakoti acchiddakagaṇanāya kusalo. Muddikoti aṅgulimuddāya gaṇanāya kusalo. Saṅkhāyakoti piṇḍagaṇanāya kusalo. Gambhīroti caturāsītiyojanasahassagambhīro. Appameyyoti āḷhakagaṇanāya appameyyo. Duppariyogāhoti āḷhakagaṇanāya pamāṇagahaṇatthaṃ durogāho. Yena rūpena tathāgatanti yena rūpena dīgho rasso sāmo odātoti sattasaṅkhātaṃ tathāgataṃ paññapeyya. Taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnanti taṃ vuttappakārarūpaṃ samudayappahānena sabbaññutathāgatassa pahīnaṃ. Rūpasaṅkhāya vimuttoti āyatiṃ rūpassa anuppattiyā rūpārūpakoṭṭhāsenapi evarūpo nāma bhavissatīti vohārassapi paṭipassaddhattā rūpapaṇṇattiyāpi vimutto. Gambhīroti ajjhāsaya gambhīratāya ca guṇagambhīratāya ca gambhīro. Tassa evaṃ guṇagambhīrassa sato sabbaññutathāgatassa yaṃ upādāya sattasaṅkhāto tathāgatoti paññatti hoti, tadabhāvena tassā paññattiyā abhāvaṃ passantassa ayaṃ sattasaṅkhāto hoti tathāgato paraṃ maraṇāti idaṃ vacanaṃ na upeti na yujjati, na hoti tathāgato paraṃ maraṇātiādivacanampi na upeti na yujjatīti attho. རྩིས་པ་ཞེས་པ་ནི་བར་མ་ཆད་པའི་རྩིས་ལ་མཁས་པའོ། །ཕྱག་རྒྱ་པ་ཞེས་པ་ནི་སོར་མོའི་རྩིས་ལ་མཁས་པའོ། །བགྲང་བ་པོ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་སྡོམ་གྱི་རྩིས་ལ་མཁས་པའོ། །ཟབ་མོ་ཞེས་པ་ནི་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བཞིའི་ཟབ་ཚད་དང་ལྡན་པའོ། །གཞལ་དུ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲུ་འཇལ་གྱི་ཁལ་གྱིས་གཞལ་དུ་མེད་པའོ། །གཏིང་དཔག་དཀའ་བ་ཞེས་པ་ནི་འབྲུ་འཇལ་གྱི་ཁལ་གྱིས་ཚད་གཟུང་བར་གཏིང་དཔག་པར་དཀའ་བའོ། །གཟུགས་གང་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་རིང་པོའམ། ཐུང་ངུའམ། སྔོ་བསངས་སམ། དཀར་པོ་གང་གིས་སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྗོད་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གཟུགས་དེ་སྤངས་སོ་ཞེས་པ་ནི། གོང་དུ་བཤད་པའི་གཟུགས་དེ་ཀུན་འབྱུང་སྤངས་པའི་སྒོ་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་སྤངས་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་གྲངས་ལས་གྲོལ་བ་ཞེས་པ་ནི། མ་འོངས་པ་ན་གཟུགས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ช་ཤས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་ཉེ་བར་ཞི་བས་གཟུགས་ཀྱི་བཏགས་པ་ལས་གྲོལ་བའོ། །ཟབ་མོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པ་ཟབ་པའི་ཕྱིར་དང་ཡོན་ཏན་ཟབ་པའི་ཕྱིར་ན་ཟབ་མོའོ། །དེ་ལྟར་ཡོན་ཏན་ཟབ་པར་གྱུར་པའི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཉིད་ལ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་མེད་པར་གྱུར་པས། ཐ་སྙད་དེ་མེད་པར་མཐོང་བ་ལ། སེམས་ཅན་དུ་བཏགས་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འདི་ཤི་བའི་འོག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ཡང་མི་འཐད་ཅིང་མི་རིགས་ལ། ཤི་བའི་འོག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཀྱང་མི་འཐད་ཅིང་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Saṃsandissatīti ekaṃ bhavissati. Samessatīti nirantaraṃ bhavissati. Na virodhayissatīti na viruddhaṃ padaṃ bhavissati. Aggapadasminti desanāya. Desanā hi idha aggapadanti adhippetā. མཐུན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ། །མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་པར་འགྱུར་བའོ། །མི་འགལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འགལ་བའི་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའོ། །ཚིག་གི་མཆོག་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་བསྟན་པ་ལའོ། །འདིར་ཆོས་བསྟན་པ་ཉིད་ཚིག་གི་མཆོག་ཏུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 2. Anurādhasuttavaṇṇanā ༢. ཨ་ནུ་རཱ་དྷའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 411. Dutiyaṃ [Pg.151] khandhiyavagge vitthāritameva, abyākatādhikārato pana idha vuttaṃ. ༤༡༡. མདོ་གཉིས་པ་ནི་ཕུང་པོའི་སྡེ་ཚན་དུ་རྒྱས་པར་བཤད་ཟིན་མོད་ཀྱང་། ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདིར་གསུངས་སོ། ། 3-8. Paṭhamasāriputtakoṭṭhikasuttādivaṇṇanā ༣-༨. ཤཱ་རིའི་བུ་དང་གསུས་པོ་ཆེའི་མདོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་བཤད་པའོ། ། 412-417. Tatiye rūpagatametanti rūpamattametaṃ. Ettha rūpato añño koci satto nāma na upalabbhati, rūpe pana sati nāmamattaṃ etaṃ hotīti dasseti. Vedanāgatametantiādīsupi eseva nayo. Ayaṃ kho āvuso hetūti ayaṃ rūpādīni muñcitvā anupalabbhiyasabhāvo hetu, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatāti. Catutthādīni uttānatthāneva. ༤༡༢-༤༡༧. མདོ་གསུམ་པ་ལས། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་འདི་ཞེས་པ་ནི་གཟུགས་ཙམ་ཉིད་དོ། །འདིར་གཟུགས་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡང་མི་དམིགས་ལ། གཟུགས་ཡོད་ན་འདི་ནི་མིང་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའོ། །ཚོར་བར་གཏོགས་པ་འདི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག་འདི་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བོར་ནས་མི་དམིགས་པའི་རང་བཞིན་འདི་ཉིད་རྒྱུ་ཡིན་པས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །བཞི་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་གསལ་པོ་ཉིད་དོ། ། 9. Kutūhalasālāsuttavaṇṇanā ༩. ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 418. Navame kutūhalasālāyanti kutūhalasālā nāma paccekasālā natthi, yattha pana nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā nānāvidhaṃ kathaṃ pavattenti, sā bahūnaṃ ‘‘ayaṃ kiṃ vadati, ayaṃ kiṃ vadatī’’ti kutūhaluppavattiṭṭhānato kutūhalasālāti vuccati. Dūrampi gacchatīti yāva ābhassarabrahmalokā gacchati. Imañca kāyaṃ nikkhipatīti cuticittena nikkhipati. Anupapanno hotīti cutikkhaṇeyeva paṭisandhicittassa anuppannattā anupapanno hoti. ༤༡༨. དགུ་པ་ལས། ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ་ཞེས་པ་ནི། ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཁང་པ་ལོགས་སུ་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་མུ་སྟེགས་ཅན་གྱི་དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གཏམ་སྣ་ཚོགས་བྱེད་པའི་གནས་གང་ཡིན་པ་དེར། སྐྱེ་བོ་མང་པོས། “འདིས་ཅི་ཞིག་སྨྲ། འདིས་ཅི་ཞིག་སྨྲ།”ཞེས་དོ་སྣང་དང་དྲི་བ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་སཱ་ལཱ་ཞེས་བྱའོ། །རྒྱང་རིང་པོར་ཡང་འགྲོའོ་ཞེས་པ་ནི་འོད་གསལ་གྱི་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་འགྲོ་བའོ། །ལུས་འདི་ཡང་འདོར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འཆི་འཕོ་བའི་སེམས་ཀྱིས་འདོར་བའོ། །སྐྱེ་བ་མ་བླངས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འཆི་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་ལ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མ་བླངས་པར་འགྱུར་བའོ། ། 10. Ānandasuttavaṇṇanā ༡༠. ཀུན་དགའ་བོའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 419. Dasame tesametaṃ saddhiṃ abhavissāti tesaṃ laddhiyā saddhiṃ etaṃ abhavissa. Anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya sabbe dhammā anattāti yaṃ etaṃ ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti vipassanāñāṇaṃ uppajjati, api nu me tassa anulomaṃ abhavissāti attho. ༤༡༩. བཅུ་པ་ལས། དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ་ཞེས་པའི་ཤེས་རབ་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་ནི། “ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའོ། །”ཞེས་པའི་ལྷག་མཐོང་གི་ཤེས་རབ་གང་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་ང་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་རམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 11. Sabhiyakaccānasuttavaṇṇanā ༡༡. སབྷི་ཡ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་མདོའི་བཤད་པའོ། ། 420. Ekādasame [Pg.152] etamettakena ettakamevāti āvuso yassāpi etaṃ ettakena kālena ‘‘hetumhi sati rūpītiādi paññāpanā hoti, asati na hotī’’ti byākaraṇaṃ bhaveyya, tassa ettakameva bahu. Ko pana vādo atikkanteti atikkante pana atimanāpe dhammadesanānaye vādoyeva ko, natthi vādo, chinnā kathāti. ༤༢༠. བཅུ་གཅིག་པ་ལས། འདི་ནི་འདི་ཙམ་གྱིས་འདི་ཙམ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི། ཚེ་དང་ལྡན་པ་དག གང་ཞིག་ལ་དུས་འདི་ཙམ་གྱིས་ “རྒྱུ་ཡོད་ན་གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཡོད་ལ། རྒྱུ་མེད་ན་མེད་དོ། །”ཞེས་པའི་ལུང་བསྟན་པ་ཡོད་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ཕན་ཡོན་ཆེན་པོ་ཡོད་དོ། །ལྷག་པར་བརྗོད་དུ་ཅི་ཡོད་ཅེས་པ་ནི། ལྷག་པར་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཆོས་བསྟན་པའི་ཚུལ་ལ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་དེ་གཏམ་རྒྱུན་ཆད་དོ་ཞེས་པའོ། ། Abyākatasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā. ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སྐོར་གྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Iti sāratthappakāsiniyā saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya འདི་ལྟར་སཱ་རཏྠཔཀཱ་སི་ནཱི་ཞེས་བྱ་བ་འབྲེལ་བར་བཤད་པའི་མདོ་སྡེའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Saḷāyatanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྡེ་ཚན་གྱི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |