နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះអង្គនោះ។

သံယုတ္တနိကာယေ

ក្នុងសំយុត្តនិកាយ

သဠာယတနဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

អដ្ឋកថាសឡាយតនវគ្គ

၁. သဠာယတနသံယုတ္တံ

១. សឡាយតនសំយុត្ត

၁. အနိစ္စဝဂ္ဂေါ

១. អនិច្ចវគ្គ

၁. အဇ္ဈတ္တာနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. វណ្ណនាអជ្ឈត្តានិច្ចសូត្រ

၁. သဠာယတနဝဂ္ဂဿ [Pg.1] ပဌမေ စက္ခုန္တိ ဒွေ စက္ခူနိ – ဉာဏစက္ခု စေဝ မံသစက္ခု စ. တတ္ထ ဉာဏစက္ခု ပဉ္စဝိဓံ – ဗုဒ္ဓစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, သမန္တစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခူတိ. တေသု ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ အာသယာနုသယဉာဏဉ္စေဝ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ, ယံ – ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော’’တိ (မဟာဝ. ၉; မ. နိ. ၁.၂၈၃; ၂.၃၃၈) အာဂတံ. ဓမ္မစက္ခု နာမ ဟေဋ္ဌိမာ တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ, ယံ – ‘‘ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၆; မ. နိ. ၂.၃၉၅) အာဂတံ. သမန္တစက္ခု နာမ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ယံ – ‘‘ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခူ’’တိ (မဟာဝ. ၈; မ. နိ. ၁.၂၈၂; ၂.၃၃၈) အာဂတံ. ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ အာလောကဖရဏေန ဥပ္ပန္နံ ဉာဏံ, ယံ – ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေနာ’’တိ (ပါရာ. ၁၃; မ. နိ. ၂.၃၄၁) အာဂတံ. ပညာစက္ခု နာမ စတုသစ္စပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ, ယံ – ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (သ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၅) အာဂတံ.

១. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃសឡាយតនវគ្គ ពាក្យថា ចក្ខុ បានដល់ ចក្ខុ ២ យ៉ាង គឺ ញាណចក្ខុ ១ មំសចក្ខុ ១។ ក្នុងចក្ខុទាំងពីរនោះ ញាណចក្ខុ មាន ៥ យ៉ាង គឺ ពុទ្ធចក្ខុ, ធម្មចក្ខុ, សមន្តចក្ខុ, ទិព្វចក្ខុ និងបញ្ញាចក្ខុ។ ក្នុងញាណចក្ខុទាំងនោះ ដែលហៅថា ពុទ្ធចក្ខុ បានដល់ អាសយានុសយញាណ និងឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណ ដូចដែលមក (ក្នុងបាលី) ថា «ទ្រង់ក្រឡេកមើលលោកដោយពុទ្ធចក្ខុ»។ ដែលហៅថា ធម្មចក្ខុ បានដល់ មគ្គថ្នាក់ទាប ៣ និងផល ៣ ដូចដែលមកថា «ធម្មចក្ខុដ៏ប្រាសចាកធូលី គ្មានមន្ទិល កើតឡើងហើយ»។ ដែលហៅថា សមន្តចក្ខុ បានដល់ សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ដូចដែលមកថា «ព្រះអង្គមានសមន្តចក្ខុ យាងឡើងកាន់ប្រាសាទ»។ ដែលហៅថា ទិព្វចក្ខុ បានដល់ ញាណដែលកើតឡើងដោយការផ្សាយពន្លឺទៅ ដូចដែលមកថា «ដោយទិព្វចក្ខុដ៏បរិសុទ្ធ»។ ដែលហៅថា បញ្ញាចក្ខុ បានដល់ ញាណដែលកំណត់ដឹងនូវអរិយសច្ច ៤ ដូចដែលមកថា «ចក្ខុកើតឡើងហើយ»។

မံသစက္ခုပိ [Pg.2] ဒုဝိဓံ – သသမ္ဘာရစက္ခု, ပသာဒစက္ခူတိ. တေသု ယွာယံ အက္ခိကူပကေ အက္ခိပဋလေဟိ ပရိဝါရိတော မံသပိဏ္ဍော, ယတ္ထ စတဿော ဓာတုယော ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ သမ္ဘဝေါ ဇီဝိတံ ဘာဝေါ စက္ခုပသာဒေါ ကာယပသာဒေါတိ သင်္ခေပတော တေရသ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ. ဝိတ္ထာရတော ပန စတဿော ဓာတုယော ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ သမ္ဘဝေါတိ ဣမေ နဝ စတုသမုဋ္ဌာနဝသေန ဆတ္တိံသ, ဇီဝိတံ ဘာဝေါ စက္ခုပသာဒေါ ကာယပသာဒေါတိ ဣမေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ တာဝ စတ္တာရောတိ စတ္တာရီသ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ. ဣဒံ သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ယံ ပနေတ္ထ သေတမဏ္ဍလပရိစ္ဆိန္နေန ကဏှမဏ္ဍလေန ပရိဝါရိတေ ဒိဋ္ဌိမဏ္ဍလေ သန္နိဝိဋ္ဌံ ရူပဒဿနသမတ္ထံ ပသာဒမတ္တံ, ဣဒံ ပသာဒစက္ခု နာမ. တဿ တတော ပရေသဉ္စ သောတာဒီနံ ဝိတ္ထာရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာဝ.

សូម្បីមំសចក្ខុ ក៏មាន ២ យ៉ាង គឺ សសម្ភារចក្ខុ ១ បសាទចក្ខុ ១។ ក្នុងចក្ខុទាំងពីរនោះ ដុំសាច់ណាដែលស្ថិតនៅក្នុងរន្ធភ្នែក ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយស្រទាប់ភ្នែក ដែលមានធាតុ ៤ ពណ៌ ក្លិន រស ឱជៈ សម្ភវរូប ជីវិតរូប ភាវរូប ចក្ខុបសាទ កាយបសាទ រួមជាសម្ភារៈ ១៣ យ៉ាងដោយសង្ខេប។ តែបើពោលដោយពិស្តារ ធាតុ ៤ ពណ៌ ក្លិន រស ឱជៈ សម្ភវរូប ទាំង ៩ នេះ ដោយអំណាចនៃសមុដ្ឋានទាំង ៤ ទៅជា ៣៦ រូប ជីវិតរូប ភាវរូប ចក្ខុបសាទ កាយបសាទ ទាំង ៤ នេះ ជាកម្មសមុដ្ឋាន រួមទាំងអស់ត្រូវជាសម្ភារៈ ៤០ យ៉ាង។ នេះហៅថា សសម្ភារចក្ខុ។ ចំណែកឯបសាទរូបណា ដែលស្ថិតនៅក្នុងមណ្ឌលខ្មៅ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយមណ្ឌលស ដែលជាទីតាំងនៃស្រមោលរូបភាព ជាធម្មជាតិអាចឃើញរូបបាន នេះហៅថា បសាទចក្ខុ។ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីបសាទចក្ខុនោះ និងអំពីសោតបសាទជាដើមដទៃទៀត មានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។

တတ္ထ ယဒိဒံ ပသာဒစက္ခု, တံ ဂဟေတွာ ဘဂဝါ – စက္ခုံ, ဘိက္ခဝေ, အနိစ္စန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ – ‘‘စတူဟိ ကာရဏေဟိ အနိစ္စံ ဥဒယဗ္ဗယဝန္တတာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝိတ္ထာရကထာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတာယေဝ. သောတမ္ပိ ပသာဒသောတမေဝ အဓိပ္ပေတံ, တထာ ဃာနဇိဝှာကာယာ. မနောတိ တေဘူမကသမ္မသနစာရစိတ္တံ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကာယတနေသု တီဏိ လက္ခဏာနိ ဒဿေတွာ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ.

ក្នុងចក្ខុទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកនូវបសាទចក្ខុនេះឯង ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុមិនទៀង» ជាដើម។ ក្នុងសូត្រនោះ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារដោយវិធីមានជាអាទិ៍ថា «មិនទៀងដោយហេតុ ៤ យ៉ាង ព្រោះមានការកើតឡើង និងការវិនាសទៅជាប្រក្រតី» ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយខាងក្រោម។ សូម្បីតែសោតៈ ក៏ទ្រង់សំដៅយកសោតបសាទដូចគ្នា សូម្បីតែឃានៈ ជិវ្ហា និងកាយ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា មនោ សំដៅយកចិត្តដែលជាទៅក្នុងវិបស្សនា (សមសនចារចិត្ត) ក្នុងភូមិ ៣។ ដូចនេះ សូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងឡើងដោយការបង្ហាញលក្ខណៈ ៣ យ៉ាង ក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។

၂-၃. အဇ္ဈတ္တဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-៣. វណ្ណនាអជ្ឈត្តទុក្ខសូត្រជាដើម

၂-၃. ဒုတိယံ ဒွေ လက္ခဏာနိ, တတိယံ ဧကလက္ခဏံ ဒဿေတွာ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. သေသာနိ ပန တေဟိ သလ္လက္ခိတာနိ ဝါ ဧတ္တကေနေဝ ဝါ သလ္လက္ခေဿန္တီတိ.

២-៣. សូត្រទី ២ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយបង្ហាញលក្ខណៈ ២ យ៉ាង សូត្រទី ៣ ទ្រង់សម្តែងដោយបង្ហាញលក្ខណៈ ១ យ៉ាង ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលដែលនឹងត្រាស់ដឹង។ ចំណែកឯលក្ខណៈដែលនៅសល់ ភិក្ខុទាំងនោះបានកំណត់ដឹងហើយ ឬក៏នឹងកំណត់ដឹងបានដោយត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ។

၄-၆. ဗာဟိရာနိစ္စသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-៦. វណ្ណនាពាហិរានិច្ចសូត្រជាដើម

၄-၆. စတုတ္ထေ ရူပဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာ စတုသမုဋ္ဌာနာ, သဒ္ဒေါ ဒွိသမုဋ္ဌာနော, ဓမ္မာတိ တေဘူမကဓမ္မာရမ္မဏံ. ဣဒမ္ပိ ဗာဟိရေသု ဆသု အာယတနေသု တိလက္ခဏံ ဒဿေတွာ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ပဉ္စမေ ဆဋ္ဌေ စ ဒုတိယတတိယေသု ဝုတ္တသဒိသောဝ နယော.

៤-៦. ក្នុងសូត្រទី ៤ រូប ក្លិន រស ផោដ្ឋព្វៈ មានសមុដ្ឋាន ៤ សំឡេង មានសមុដ្ឋាន ២ ពាក្យថា ធម្មៈ បានដល់ ធម្មារម្មណ៍ដែលជាទៅក្នុងភូមិ ៣។ សូម្បីតែសូត្រនេះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយការបង្ហាញត្រីលក្ខណៈក្នុងអាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦ ទៅតាមអំណាចនៃបុគ្គលដែលនឹងត្រាស់ដឹង។ ក្នុងសូត្រទី ៥ និងទី ៦ វិធីពន្យល់ក៏ដូចគ្នាទៅនឹងសេចក្តីដែលបានពោលហើយក្នុងសូត្រទី ២ និងទី ៣ ដែរ។

၇-၁၂. အဇ္ဈတ္တာနိစ္စာတီတာနာဂတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៧-១២. វណ្ណនាអជ្ឈត្តានិច្ចអតីតានាគតសូត្រជាដើម

၇-၁၂. သတ္တမာဒီနိ [Pg.3] အတီတာနာဂတေသု စက္ခာဒီသု အနိစ္စလက္ခဏာဒီနိ သလ္လက္ခေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဗလဝဂါဟေန ကိလမန္တာနံ ဝသေန ဝုတ္တာနိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

៧-១២. សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី ៧ ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងចំពោះពួកជនដែលនឿយហត់ក្នុងការប្រកាន់មាំដោយកម្លាំងក្នុងបច្ចុប្បន្ន ដោយការកំណត់ដឹងនូវអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម ក្នុងចក្ខុជាដើមដែលជាអតីត និងអនាគត។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោមដែរ។

အနိစ္စဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

អនិច្ចវគ្គ ទី ១ ចប់។

၂. ယမကဝဂ္ဂေါ

២. យមកវគ្គ

၁-၄. ပဌမပုဗ္ဗေသမ္ဗောဓသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៤. វណ្ណនាបឋមបុព្វេសម្ពោធសូត្រជាដើម

၁၃-၁၆. ယမကဝဂ္ဂဿ ပဌမဒုတိယေသု အဇ္ဈတ္တိကာနန္တိ အဇ္ဈတ္တဇ္ဈတ္တဝသေန အဇ္ဈတ္တိကာနံ. သော ပန နေသံ အဇ္ဈတ္တိကဘာဝေါ ဆန္ဒရာဂဿ အဓိမတ္တဗလဝတာယ ဝေဒိတဗ္ဗော. မနုဿာနဉှိ အန္တောဃရံ ဝိယ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနိ, ဃရူပစာရံ ဝိယ ဆ ဗာဟိရာယတနာနိ. ယထာ နေသံ ပုတ္တဒါရဓနဓညပုဏ္ဏေ အန္တောဃရေ ဆန္ဒရာဂေါ အဓိမတ္တဗလဝါ ဟောတိ, တတ္ထ ကဿစိ ပဝိသိတုံ န ဒေန္တိ, အပ္ပမတ္တေန ဘာဇနသဒ္ဒမတ္တေနာပိ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ? ဝတ္တာရော ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝံ ဆသု အဇ္ဈတ္တိကေသု အာယတနေသု အဓိမတ္တဗလဝဆန္ဒရာဂေါတိ. ဣတိ ဣမာယ ဆန္ဒရာဂဗလဝတာယ တာနိ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဃရူပစာရေ ပန နော တထာ ဗလဝါ ဟောတိ, တတ္ထ စရန္တေ မနုဿေပိ စတုပ္ပဒါနိပိ န သဟသာ နိဝါရေန္တိ. ကိဉ္စာပိ န နိဝါရေန္တိ, အနိစ္ဆန္တာ ပန ပသုပစ္ဆိမတ္တမ္ပိ ဂဟိတုံ န ဒေန္တိ. ဣတိ နေသံ တတ္ထ န အဓိမတ္တဗလဝဆန္ဒရာဂေါ ဟောတိ. ရူပါဒီသုပိ တထေဝ န အဓိမတ္တဗလဝဆန္ဒရာဂေါ, တသ္မာ တာနိ ‘‘ဗာဟိရာနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ. ဝိတ္ထာရတော ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာဝ. သေသံ ဒွီသုပိ သုတ္တေသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. တထာ တတိယစတုတ္ထေသု.

១៣-១៦. ក្នុងសូត្រទី ១ និងទី ២ នៃយមកវគ្គ ពាក្យថា អជ្ឈត្តិកានំ បានដល់ អាយតនៈខាងក្នុងទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃអជ្ឈត្តជ្ឈត្តៈ (ខាងក្នុងពិតៗ)។ ក៏ភាពជាអាយតនៈខាងក្នុងនៃអាយតនៈទាំងនោះ គប្បីដឹងបានដោយភាពខ្លាំងក្លានៃឆន្ទរាគ។ ពិតណាស់ អាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ ប្រៀបដូចជាផ្ទះខាងក្នុងរបស់មនុស្សទាំងឡាយ អាយតនៈខាងក្រៅទាំង ៦ ប្រៀបដូចជាបរិវេណជុំវិញផ្ទះ។ ឆន្ទរាគក្នុងផ្ទះខាងក្នុងដែលពេញទៅដោយកូន ប្រពន្ធ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងស្រូវអង្កររបស់មនុស្សទាំងនោះ តែងមានកម្លាំងខ្លាំងក្លា ពួកគេមិនព្រមឱ្យនរណាម្នាក់ចូលទៅក្នុងផ្ទះនោះឡើយ សូម្បីតែឮសម្លេងចានឆ្នាំងបន្តិចបន្តួច ក៏តែងសួរថា «នោះជាសម្លេងអ្វី?»។ យ៉ាងណាមិញ ឆន្ទរាគដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាក៏មាននៅក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះតែភាពខ្លាំងក្លានៃឆន្ទរាគនេះឯង ទើបអាយតនៈទាំងនោះត្រូវបានហៅថា «អាយតនៈខាងក្នុង»។ ចំណែកឯនៅក្នុងបរិវេណជុំវិញផ្ទះ ឆន្ទរាគមិនមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាដូច្នោះទេ ពួកគេមិនហាមឃាត់មនុស្ស ឬសត្វជើងបួនដែលដើរកាត់ទីនោះភ្លាមៗឡើយ។ ទោះបីជាមិនហាមឃាត់ក៏ដោយ តែបើពួកគេមិនចង់ឱ្យយក សូម្បីតែល្អីដីខ្សាច់មួយល្អី ក៏មិនឱ្យយកដែរ។ ដូចនេះ ឆន្ទរាគដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាមិនមាននៅក្នុងបរិវេណជុំវិញផ្ទះនោះឡើយ។ សូម្បីតែក្នុងរូបារម្មណ៍ជាដើម ក៏មិនមានឆន្ទរាគដ៏ខ្លាំងក្លាដូច្នោះដែរ ហេតុនោះ ទើបហៅអាយតនៈទាំងនោះថា «អាយតនៈខាងក្រៅ»។ សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារអំពីអាយតនៈខាងក្នុង និងខាងក្រៅ មានសម្តែងទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពីរ ក៏មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោមដែរ។ ក្នុងសូត្រទី ៣ និងទី ៤ ក៏ដូច្នោះដែរ។

၅-၆. ပဌမနောစေအဿာဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៦. វណ្ណនាបឋមនោចេអស្សាទសូត្រជាដើម

၁၇-၁၈. ပဉ္စမေ နိဿဋာတိ နိက္ခန္တာ. ဝိသညုတ္တာတိ နောသံယုတ္တာ. ဝိပ္ပမုတ္တာတိ နော အဓိမုတ္တာ ဝိမရိယာဒီကတေန စေတသာတိ နိမ္မရိယာဒီကတေန စေတသာ. ယဉှိ ကိလေသဇာတံ ဝါ ဝဋ္ဋံ ဝါ အပ္ပဟီနံ ဟောတိ, တေန [Pg.4] သေခါနံ စိတ္တံ သမရိယာဒီကတံ နာမ. ယံ ပဟီနံ, တေန ဝိမရိယာဒီကတံ. ဣဓ ပန သဗ္ဗသော ကိလေသာနဉ္စေဝ ဝဋ္ဋဿ စ ပဟီနတ္တာ ဝိမရိယာဒီကတေန ကိလေသဝဋ္ဋမရိယာဒံ အတိက္ကန္တေန စိတ္တေန ဝိဟရိံသူတိ အတ္ထော. ဆဋ္ဌေပိ ဧသေဝ နယော. ဆသုပိ ပနေတေသု သုတ္တေသု စတုသစ္စမေဝ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

១៧-១៨. ក្នុងសូត្រទី ៥ ពាក្យថា និស្សដា បានដល់ ចេញផុតទៅហើយ។ ពាក្យថា វិសញ្ញុត្តា បានដល់ មិនប្រកប (មិនជាប់ជំពាក់)។ ពាក្យថា វិប្បಮುត្តា បានដល់ រួចផុតស្រឡះហើយ។ ពាក្យថា វិមរិយាទីកតេន ចេតសា បានដល់ ចិត្តដែលធ្វើឱ្យគ្មានព្រំដែន (គ្មានដែនកំណត់)។ ពិតណាស់ កិលេស ឬវដ្តៈណាមួយដែលមិនទាន់លះបង់ ចិត្តរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំងឡាយ ឈ្មោះថាជាចិត្តមានព្រំដែនដោយសារកិលេស ឬវដ្តៈនោះ។ កិលេស ឬវដ្តៈណាដែលលះបង់ហើយ ចិត្តក៏ឈ្មោះថាជាចិត្តគ្មានព្រំដែនដោយសារការលះបង់នោះ។ តែក្នុងសូត្រនេះ ព្រោះតែកិលេស និងវដ្តៈត្រូវបានលះបង់ដោយដាច់ខាត ទើបមានសេចក្តីថា ព្រះអរហន្តទាំងឡាយរស់នៅដោយចិត្តដែលគ្មានព្រំដែន គឺកន្លងផុតនូវព្រំដែននៃកិលេស និងវដ្តៈហើយ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី ៦ ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ គប្បីដឹងថា ក្នុងសូត្រទាំង ៦ នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែអរិយសច្ច ៤ ប៉ុណ្ណោះ។

၇-၁၀. ပဌမာဘိနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៧-១០. វណ្ណនាបឋមអភិនន្ទសូត្រជាដើម

၁၉-၂၂. သတ္တမာဒီသု စတူသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. အနုပုဗ္ဗကထာ ပန နေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

១៩-២២. ក្នុងសូត្រទាំង ៤ មានសូត្រទី ៧ ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកឯសេចក្តីពន្យល់តាមលំដាប់នៃសូត្រទាំងនោះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយខាងក្រោម។

ယမကဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

យមកវគ្គ ទី ២ ចប់។

၃. သဗ္ဗဝဂ္ဂေါ

៣. សព្វវគ្គ

၁. သဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. វណ្ណនាសព្វសូត្រ

၂၃. သဗ္ဗဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သဗ္ဗံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေတိ သဗ္ဗံ နာမ စတုဗ္ဗိဓံ – သဗ္ဗသဗ္ဗံ, အာယတနသဗ္ဗံ, သက္ကာယသဗ္ဗံ, ပဒေသသဗ္ဗန္တိ. တတ္ထ –

២៣. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃសព្វវគ្គ ពាក្យថា សព្វំ វោ ភិក្ខវេ ពាក្យថា សព្វៈ (ទាំងពួង) នេះ មាន ៤ យ៉ាង គឺ សព្វសព្វៈ (ទាំងពួងទាំងអស់) ១, អាយតនសព្វៈ (ទាំងពួងគឺអាយតនៈ) ១, សក្កាយសព្វៈ (ទាំងពួងគឺសក្កាយៈ) ១, បទេសសព្វៈ (ទាំងពួងដោយចំណែក) ១។ ក្នុងសព្វៈទាំងនោះ៖

‘‘န တဿ အဒ္ဒိဋ္ဌမိဓအတ္ထိ ကိဉ္စိ,အထော အဝိညာတမဇာနိတဗ္ဗံ;

သဗ္ဗံ အဘိညာသိ ယဒတ္ထိ နေယျံ,တထာဂတော တေန သမန္တစက္ခူ’’တိ. (မဟာနိ. ၁၅၆;

စူဠနိ. ဓောတကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသော ၃၂;

ပဋိ. မ. ၁.၁၂၁) –

«ក្នុងលោកនេះ អ្វីដែលព្រះអង្គមិនធ្លាប់ឃើញ មិនធ្លាប់ដឹង ឬមិនគួរដឹង គឺមិនមានឡើយ ព្រះតថាគតទ្រង់ដឹងច្បាស់នូវធម៌ដែលគួរដឹងទាំងអស់ដែលមាន ព្រោះហេតុនោះ ព្រះតថាគតទើបឈ្មោះថា មានសមន្តចក្ខុ»។

ဣဒံ သဗ္ဗသဗ္ဗံ နာမ. ‘‘သဗ္ဗံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ, တံ သုဏာထာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၄) ဣဒံ အာယတနသဗ္ဗံ နာမ. ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁) ဣဒံ သက္ကာယသဗ္ဗံ နာမ. ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝါ ပန ပဌမသမန္နာဟာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တံ မနော မာနသံ…ပေ… တဇ္ဇာမနောဓာတူ’’တိ ဣဒံ ပဒေသသဗ္ဗံ နာမ. ဣတိ ပဉ္စာရမ္မဏမတ္တံ ပဒေသသဗ္ဗံ. တေဘူမကဓမ္မာ သက္ကာယသဗ္ဗံ. စတုဘူမကဓမ္မာ အာယတနသဗ္ဗံ. ယံကိဉ္စိ နေယျံ သဗ္ဗသဗ္ဗံ. ပဒေသသဗ္ဗံ သက္ကာယသဗ္ဗံ [Pg.5] န ပါပုဏာတိ, သက္ကာယသဗ္ဗံ အာယတနသဗ္ဗံ န ပါပုဏာတိ, အာယတနသဗ္ဗံ သဗ္ဗသဗ္ဗံ န ပါပုဏာတိ. ကသ္မာ? သဗ္ဗညုတညာဏဿ အယံ နာမ ဓမ္မော အာရမ္မဏံ န ဟောတီတိ နတ္ထိတာယ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ အာယတနသဗ္ဗံ အဓိပ္ပေတံ.

នេះហៅថា សព្វសព្វៈ។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវធម៌ទាំងពួងដល់អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយស្តាប់នូវធម៌នោះ» នេះហៅថា អាយតនសព្វៈ។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសម្តែងនូវមូលបរិយាយនៃធម៌ទាំងពួងដល់អ្នកទាំងឡាយ» នេះហៅថា សក្កាយសព្វៈ។ ព្រះពុទ្ធដីកាថា «មួយវិញទៀត ការធ្វើទុកក្នុងចិត្តជាដំបូងក្នុងធម៌ទាំងពួង តែងកើតឡើង គឺចិត្ត មនោ មានសៈ...បេ... មនោធាតុដែលកើតអំពីការធ្វើទុកក្នុងចិត្តនោះ» នេះហៅថា បទេសសព្វៈ。 ដូចនេះ ត្រឹមតែអារម្មណ៍ ៥ ឈ្មោះថា បទេសសព្វៈ។ ធម៌ជាទៅក្នុងភូមិ ៣ ឈ្មោះថា សក្កាយសព្វៈ។ ធម៌ជាទៅក្នុងភូមិ ៤ ឈ្មោះថា អាយតនសព្វៈ។ ញេយ្យធម៌ណាមួយ ឈ្មោះថា សព្វសព្វៈ។ បទេសសព្វៈ មិនដល់នូវសក្កាយសព្វៈឡើយ, សក្កាយសព្វៈ មិនដល់នូវអាយតនសព្វៈឡើយ, អាយតនសព្វៈ មិនដល់នូវសព្វសព្វៈឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះមិនមានធម៌ណាមួយដែលមិនមែនជាអារម្មណ៍នៃសព្វញ្ញុតញ្ញាណឡើយ។ តែនៅក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សំដៅយកអាយតនសព្វៈ។

ပစ္စက္ခာယာတိ ပဋိက္ခိပိတွာ. ဝါစာဝတ္ထုကမေဝဿာတိ, ဝါစာယ ဝတ္တဗ္ဗဝတ္ထုမတ္တကမေဝ ဘဝေယျ. ဣမာနိ ပန ဒွါဒသာယတနာနိ အတိက္ကမိတွာ အယံ နာမ အညော သဘာဝဓမ္မော အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ န သက္ကုဏေယျ. ပုဋ္ဌော စ န သမ္ပာယေယျာတိ, ‘‘ကတမံ အညံ သဗ္ဗံ နာမာ’’တိ? ပုစ္ဆိတော, ‘‘ဣဒံ နာမာ’’တိ ဝစနေန သမ္ပာဒေတုံ န သက္ကုဏေယျ. ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇေယျာတိ ဒုက္ခံ အာပဇ္ဇေယျ. ယထာ တံ, ဘိက္ခဝေ, အဝိသယသ္မိန္တိ ဧတ္ထ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယထာတိ ကာရဏဝစနံ, ယသ္မာ အဝိသယေ ပုဋ္ဌောတိ အတ္ထော. အဝိသယသ္မိဉှိ သတ္တာနံ ဝိဃာတောဝ ဟောတိ, ကူဋာဂါရမတ္တံ သိလံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ ဂမ္ဘီရေ ဥဒကေ တရဏံ အဝိသယော, တထာ စန္ဒိမသူရိယာနံ အာကဍ္ဎိတွာ ပါတနံ, တသ္မိံ အဝိသယေ ဝါယမန္တော ဝိဃာတမေဝ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝံ ဣမသ္မိမ္ပိ အဝိသယေ ဝိဃာတမေဝ အာပဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပာယော.

ពាក្យថា បច្ចក្ខាយ បានដល់ លះបង់ចោល (បដិសេធ)។ ពាក្យថា វាចាវត្ថុកមេវស្ស បានដល់ គប្បីជាត្រឹមតែវត្ថុដែលត្រូវនិយាយដោយវាចាប៉ុណ្ណោះ។ ពិតណាស់ បុគ្គលមិនអាចបង្ហាញបានឡើយថា កន្លងផុតអាយតនៈទាំង ១២ នេះទៅ នៅមានសភាវធម៌ដទៃទៀតឈ្មោះនេះ។ ពាក្យថា បុដ្ឋោ ច ន សម្បាយេយ្យ បានដល់ កាលបើគេសួរថា «ចុះសព្វៈដទៃទៀតនោះ តើបានដល់អ្វីខ្លះ?» ក៏មិនអាចឆ្លើយបំភ្លឺឱ្យពេញលេញបានឡើយថា «បានដល់ធម៌ឈ្មោះនេះ»។ ពាក្យថា វិឃាតំ អាបជ្ជេយ្យ បានដល់ គប្បីដល់នូវសេចក្តីលំបាក (ទុក្ខ)។ ក្នុងពាក្យថា យថា តំ ភិក្ខវេ អវិសយស្មឹ នេះ ពាក្យថា តំ ជាត្រឹមតែនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា យថា ជាពាក្យសម្តែងហេតុ មានសេចក្តីថា ព្រោះសួរក្នុងសភាវៈដែលមិនមែនជាវិស័យ។ ពិតណាស់ កាលដែរបុគ្គលព្យាយាមក្នុងសភាវៈដែលមិនមែនជាវិស័យ តែងមានតែសេចក្តីលំបាកប៉ុណ្ណោះ ដូចជាការយកក្បាលទ្រក្បឿងកំពូលប្រាសាទ ឬថ្មប៉ុនកំពូលប្រាសាទ ហើយហែលឆ្លងទឹកដ៏ជ្រៅ គឺជាអវិស័យ (មិនមែនជាវិស័យ) ឬការទាញព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យឱ្យធ្លាក់ចុះមក ក៏ជាអវិស័យដែរ បុគ្គលកាលព្យាយាមក្នុងអវិស័យនោះ តែងដល់នូវសេចក្តីលំបាកយ៉ាងណាមិញ សូម្បីក្នុងអវិស័យនេះ បុគ្គលកាលព្យាយាម ក៏គប្បីដល់នូវសេចក្តីលំបាកយ៉ាងនោះដែរ នេះជាអធិប្បាយ។

၂. ပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. វណ្ណនាបហានសូត្រ

၂၄. ဒုတိယေ သဗ္ဗပ္ပဟာနာယာတိ သဗ္ဗဿ ပဟာနာယ. စက္ခုသမ္ဖဿပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝေဒယိတန္တိ စက္ခုသမ္ဖဿံ မူလပစ္စယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာ သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဇဝနဝေဒနာ. စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာယ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သောတဒွါရာဒိဝေဒနာပစ္စယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန မနောတိ ဘဝင်္ဂစိတ္တံ. ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏံ. မနောဝိညာဏန္တိ သဟာဝဇ္ဇနကဇဝနံ. မနောသမ္ဖဿောတိ ဘဝင်္ဂသဟဇာတော သမ္ဖဿော. ဝေဒယိတန္တိ သဟာဝဇ္ဇနဝေဒနာယ ဇဝနဝေဒနာ. ဘဝင်္ဂသမ္ပယုတ္တာယ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အာဝဇ္ဇနံ ဘဝင်္ဂတော အမောစေတွာ မနောတိ သဟာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏံ. မနောဝိညာဏန္တိ ဇဝနဝိညာဏံ. မနောသမ္ဖဿောတိ ဘဝင်္ဂသဟဇာတော သမ္ဖဿော. ဝေဒယိတန္တိ ဇဝနသဟဇာတာ ဝေဒနာ. သဟာဝဇ္ဇနေန ဘဝင်္ဂသဟဇာတာပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ယာ ပနေတ္ထ ဒေသနာ အနုသိဋ္ဌိအာဏာ, အယံ ပဏ္ဏတ္တိ နာမာတိ.

២៤. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា sabbappahānāya សេចក្ដីថា ដើម្បីលះបង់នូវធម៌ទាំងពួង។ បទថា cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ សេចក្ដីថា វេទនាដែលកើតឡើងដោយធ្វើចក្ខុសម្ផស្សឲ្យជាមូលបច្ច័យ បានแก่ សម្បដិច្ឆនវេទនា សន្តីរណវេទនា វុដ្ឋព្វនវេទនា និងជវនវេទនា។ ចំពោះវេទនាដែលសម្បយុត្តដោយចក្ខុវិញ្ញាណ មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ (ព្រោះពិតជាមានចក្ខុសម្ផស្សជាបច្ច័យស្រាប់ហើយ)។ សូម្បីក្នុងវេទនាមានសោតទ្វារជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងទីនេះ បទថា mano បានแก่ ភវង្គចិត្ត។ បទថា dhammā បានแก่ អារម្មណ៍។ បទថា manoviññāṇaṃ បានแก่ ជវនចិត្តដែលកើតឡើងជាមួយអាវជ្ជនៈ។ បទថា manosamphasso បានแก่ សម្ផស្សដែលកើតឡើងជាមួយភវង្គចិត្ត។ បទថា vedayitaṃ បានแก่ ជវនវេទនាជាមួយអាវជ្ជនវេទនា។ ចំពោះវេទនាដែលសម្បយុត្តដោយភវង្គចិត្ត មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយមិនបាច់ញែកអាវជ្ជនៈចេញពីភវង្គចិត្ត បទថា mano គប្បីជ្រាបថា បានแก่ ភវង្គចិត្តជាមួយអាវជ្ជនៈ។ បទថា dhammā បានแก่ អារម្មណ៍។ បទថា manoviññāṇaṃ បានแก่ ជវនវិញ្ញាណ។ បទថា manosamphasso បានแก่ សម្ផស្សដែលកើតឡើងជាមួយភវង្គចិត្ត។ បទថា vedayitaṃ បានแก่ វេទនាដែលកើតឡើងជាមួយជវនចិត្ត។ សូម្បីវេទនាដែលកើតឡើងជាមួយភវង្គចិត្ត រួមជាមួយអាវជ្ជនៈ ក៏សមគួរដូចគ្នា។ មួយវិញទៀត ទេសនាណាដែលជាអាណាចាក់ក្នុងការប្រដៅក្នុងសូត្រនេះ ទេសនានោះឈ្មោះថា បញ្ញត្តិ។

၃. အဘိညာပရိညာပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាអភិញ្ញាបរិញ្ញាបហានសូត្រ

၂၅. တတိယေ [Pg.6] သဗ္ဗံ အဘိညာ ပရိညာ ပဟာနာယာတိ သဗ္ဗံ အဘိဇာနိတွာ ပရိဇာနိတွာ ပဇဟနတ္ထာယ. အဘိညာ ပရိညာ ပဟာတဗ္ဗန္တိ အဘိဇာနိတွာ ပရိဇာနိတွာ ပဟာတဗ္ဗံ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៥. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāya សេចក្ដីថា ដើម្បីដឹងច្បាស់ ដើម្បីកំណត់ដឹង និងដើម្បីលះបង់នូវធម៌ទាំងពួង។ បទថា abhiññā pariññā pahātabbaṃ សេចក្ដីថា ធម៌ដែលគប្បីដឹងច្បាស់ គប្បីកំណត់ដឹង និងគប្បីលះបង់។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၄. ပဌမအပရိဇာနနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាបឋមអបរិជាននសូត្រ

၂၆. စတုတ္ထေ အနဘိဇာနံ အပရိဇာနံ အဝိရာဇယံ အပ္ပဇဟန္တိ အနဘိဇာနန္တော အပရိဇာနန္တော အဝိရာဇေန္တော အပ္ပဇဟန္တော. ဧတ္ထ စ အဝိရာဇေန္တောတိ အဝိဂစ္ဆာပေန္တော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တိဿောပိ ပရိညာ ကထိတာ ဟောန္တိ. ‘‘အဘိဇာန’’န္တိ ဟိ ဝစနေန ဉာတပရိညာ ကထိတာ, ‘‘ပရိဇာန’’န္တိ ဝစနေန တီရဏပရိညာ, ‘‘ဝိရာဇယံ ပဇဟ’’န္တိ ဒွီဟိ ပဟာနပရိညာတိ.

២៦. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahaṃ សេចក្ដីថា កាលមិនដឹងច្បាស់ កាលមិនកំណត់ដឹង កាលមិនធ្វើឲ្យប្រាសចាកតម្រេក កាលមិនលះបង់។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា avirājento គឺមិនធ្វើឲ្យប្រាសចាកតម្រេក។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្ដែងបរិញ្ញាទាំង ៣ យ៉ាងទុកក្នុងសូត្រនេះ ដោយប្រការដូច្នេះ។ ព្រោះថា ដោយបទថា “abhijāna” នោះ ទ្រង់សម្ដែងញាតបរិញ្ញា ដោយបទថា “parijāna” ទ្រង់សម្ដែងតីរណបរិញ្ញា ដោយបទទាំងពីរថា “virājayaṃ pajaha” ទ្រង់សម្ដែងបហានបរិញ្ញា។

၅. ဒုတိယအပရိဇာနနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាទុតិយអបរិជាននសូត្រ

၂၇. ပဉ္စမေ စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗာ ဓမ္မာတိ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတရူပမေဝ ဂဟေတွာ ဒဿေတိ. ဟေဋ္ဌာ ဝါ အာပါထဂတံ ဂဟိတံ, ဣဓ အနာပါထဂတံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ – ဟေဋ္ဌာ အာပါထဂတမ္ပိ အနာပါထဂတမ္ပိ ဂဟိတမေဝ, ဣဓ ပန စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ တယော ခန္ဓာ. တေ ဟိ စက္ခုဝိညာဏေန သဟ ဝိညာတဗ္ဗတ္တာ ‘‘စက္ခုဝိညာဏဝိညာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

២៧. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកនូវរូបារម្មណ៍ដែលបានកាន់យកហើយក្នុងបទខាងក្រោមនោះឯងមកសម្ដែង។ ម្យ៉ាងទៀត រូបារម្មណ៍ដែលមកកាន់គន្លង (អាបាថគតរូប) ត្រូវបានកាន់យកក្នុងបទខាងក្រោម ចំណែកក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់កាន់យករូបារម្មណ៍ដែលមិនមកកាន់គន្លង (អនាបាថគតរូប)។ ប៉ុន្តែការវិនិច្ឆ័យក្នុងទីនេះមានដូចតទៅ៖ ក្នុងបទខាងក្រោម ទ្រង់កាន់យកទាំងរូបារម្មណ៍ដែលមកកាន់គន្លង និងមិនមកកាន់គន្លង ចំណែកក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់កាន់យកខន្ធ ៣ ដែលសម្បយុត្តដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ព្រោះថា ខន្ធទាំងនោះឈ្មោះថា “cakkhuviññāṇaviññātabbā” ព្រោះជាធម៌ដែលគប្បីដឹងរួមជាមួយចក្ខុវិញ្ញាណ។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၆. အာဒိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាអាទិត្តសូត្រ

၂၈. ဆဋ္ဌေ ဂယာသီသေတိ ဂယာဂါမဿ ဟိ အဝိဒူရေ ဂယာတိ ဧကာ ပေါက္ခရဏီပိ အတ္ထိ နဒီပိ, ဂယာသီသနာမကော ဟတ္ထိကုမ္ဘသဒိသော ပိဋ္ဌိပါသာဏောပိ, ယတ္ထ ဘိက္ခုသဟဿဿပိ ဩကာသော ပဟောတိ, ဘဂဝါ တတ္ထ ဝိဟရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂယာသီသေ’’တိ. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ တေသံ သပ္ပာယဓမ္မဒေသနံ ဝိစိနိတွာ တံ ဒေသေဿာမီတိ အာမန္တေသိ.

២៨. ក្នុងសូត្រទី៦ បទថា gayāsīse សេចក្ដីថា នៅមិនឆ្ងាយពីភូមិគយា មានស្រះទឹកមួយឈ្មោះថា គយាផង មានទន្លេផង និងមានថ្មដាដ៏ធំមួយឈ្មោះថា គយាសីសៈ ដែលមានសណ្ឋានដូចជាក្បាលដំរី ជាទីកន្លែងដែលអាចផ្ទុកភិក្ខុមួយពាន់រូបបាន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់គង់នៅទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ថា “gayāsīse” (លើកំពូលភ្នំគយាសីសៈ)។ បទថា bhikkhū āmantesi សេចក្ដីថា ព្រះអង្គទ្រង់រើសរកធម៌ទេសនាដែលជាទីសប្បាយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកដោយព្រះតម្រិះថា តថាគតនឹងសម្ដែងធម៌ទេសនានោះ។

တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – ဣတော ကိရ ဒွါနဝုတိကပ္ပေ မဟိန္ဒော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. တဿ ဇေဋ္ဌပုတ္တော ဖုဿော နာမ. သော ပူရိတပါရမီ ပစ္ဆိမဘဝိကသတ္တော, ပရိပါကဂတေ ဉာဏေ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိ[Pg.7]. ရညော ကနိဋ္ဌပုတ္တော တဿ အဂ္ဂသာဝကော အဟောသိ, ပုရောဟိတပုတ္တော ဒုတိယသာဝကော. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘မယှံ ဇေဋ္ဌပုတ္တော နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတော, ကနိဋ္ဌပုတ္တော အဂ္ဂသာဝကော, ပုရောဟိတပုတ္တော ဒုတိယသာဝကော’’တိ. သော ‘‘အမှာကံယေဝ ဗုဒ္ဓေါ, အမှာကံ ဓမ္မော, အမှာကံ သံဃော’’တိ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဝိဟာရဒွါရကောဋ္ဌကတော ယာဝ အတ္တနော ဃရဒွါရာ ဥဘတော ဝေဠုဘိတ္တိကုဋိကာဟိ ပရိက္ခိပိတွာ မတ္ထကေ သုဝဏ္ဏတာရကခစိတသမောသရိတဂန္ဓဒါမမာလာဒါမဝိတာနံ ဗန္ဓာပေတွာ ဟေဋ္ဌာ ရဇတဝဏ္ဏံ ဝါလုကံ သန္ထရိတွာ ပုပ္ဖာနိ ဝိကိရာပေတွာ တေန မဂ္ဂေန ဘဂဝတော အာဂမနံ ကာရေသိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានរឿងរ៉ាវតាមលំដាប់ដូចតទៅ៖ ឮថា ក្នុងកប្បទី ៩២ អំពីកប្បនេះទៅ មានព្រះរាជាមួយព្រះអង្គព្រះនាម មហិន្ទៈ។ ព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម ផុស្សៈ។ ព្រះរាជបុត្រនោះជាសត្វមានក្នុងភពចុងក្រោយ ដែលបានបំពេញបារមីគ្រប់គ្រាន់ហើយ កាលបើញាណដល់នូវការទុំជោរ ក៏បានយាងឡើងកាន់ពោធិមណ្ឌល ហើយបានត្រាស់ដឹងនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណ។ ព្រះរាជបុត្រពៅរបស់ព្រះរាជាបានធ្វើជាព្រះអគ្គសាវ័ក ចំណែកកូនប្រុសរបស់បុរោហិតបានធ្វើជាព្រះអនុសាវ័ក។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រះរាជបុត្រច្បងរបស់យើងចេញសាងផ្នួសហើយបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ព្រះរាជបុត្រពៅជាព្រះអគ្គសាវ័ក កូនប្រុសរបស់បុរោហិតជាព្រះអនុសាវ័ក»។ ព្រះអង្គទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ព្រះពុទ្ធជាព្រះពុទ្ធរបស់យើងតែម្យ៉ាង ព្រះធម៌ជាព្រះធម៌របស់យើង ព្រះសង្ឃជាព្រះសង្ឃរបស់យើង» ដូច្នេះហើយ ទើបទ្រង់កសាងវិហារ រួចធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញដោយកុដិមានជញ្ជាំងឫស្សីទាំងសងខាង តាំងពីខ្លោងទ្វារវិហាររហូតដល់ទ្វារព្រះរាជវាំងរបស់ព្រះអង្គ ហើយនៅផ្នែកខាងលើ ទ្រង់ឲ្យចងពិដានដែលដេកដេរដាសដោយផ្កាយមាស និងចងព្យួរដោយកម្រងផ្កាកម្រងគ្រឿងក្រអូប ផ្នែកខាងក្រោម ទ្រង់ឲ្យក្រាលខ្សាច់មានពណ៌ដូចប្រាក់ និងឲ្យរោយផ្កាផ្សេងៗ រួចទ្រង់ឲ្យព្រះមានព្រះភាគយាងមកតាមផ្លូវនោះ។

သတ္ထာ ဝိဟာရသ္မိံယေဝ ဌိတော စီဝရံ ပါရုပိတွာ အန္တောသာဏိယာဝ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ရာဇဂေဟံ အာဂစ္ဆတိ, ကတဘတ္တကိစ္စော အန္တောသာဏိယာဝ ဂစ္ဆတိ. ကောစိ ကဋစ္ဆုဘိက္ခာမတ္တမ္ပိ ဒါတုံ န လဘတိ. တတော နာဂရာ ဥဇ္ဈာယိံသု, ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, န စ မယံ ပုညာနိ ကာတုံ လဘာမ. ယထာ ဟိ စန္ဒိမသူရိယာ သဗ္ဗေသံ အာလောကံ ကရောန္တိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါ နာမ သဗ္ဗေသံ ဟိတတ္ထာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ ပန ရာဇာ သဗ္ဗေသံ ပုညစေတနံ အတ္တနောယေဝ အန္တော ပဝေသေတီ’’တိ.

ព្រះសាស្តាទ្រង់គង់នៅក្នុងវិហារនោះឯង ទ្រង់គ្រងចីវរ រួចយាងទៅកាន់ព្រះរាជវាំងជាមួយភិក្ខុសង្ឃនៅក្នុងចន្លោះវាំងនន កាលធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ក៏យាងត្រឡប់មកវិញនៅក្នុងចន្លោះវាំងនននោះឯង។ ជនណាមួយសូម្បីតែប្រគេនចង្ហាន់មួយវែក ក៏មិនបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកអ្នកនគរក៏ពោលទោសថា «ព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោក ប៉ុន្តែពួកយើងមិនបានធ្វើបុណ្យសោះឡើយ។ ព្រះចន្ទនិងព្រះអាទិត្យតែងតែបំភ្លឺដល់មនុស្សសត្វទាំងពួងយ៉ាងណា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏រមែងត្រាស់ដឹងឡើងដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់សត្វលោកទាំងពួងយ៉ាងនោះដែរ ចំណែកព្រះរាជានេះ ទ្រង់នាំយកសេចក្ដីជ្រះថ្លាក្នុងការធ្វើបុណ្យរបស់មនុស្សទាំងពួងទៅទុកសម្រាប់តែព្រះអង្គឯងប៉ុណ្ណោះ»។

တဿ စ ရညော အညေ တယော ပုတ္တာ အတ္ထိ. နာဂရာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ဟုတွာ သမ္မန္တယိံသု, ‘‘ရာဇကုလေဟိ သဒ္ဓိံ အဋ္ဋော နာမ နတ္ထိ, ဧကံ ဥပါယံ ကရောမာ’’တိ. တေ ပစ္စန္တေ စောရေ ဥဋ္ဌာပေတွာ, ‘‘ကတိပယာ ဂါမာ ပဟဋာ’’တိ သာသနံ အာဟရာပေတွာ ရညော အာရောစယိံသု. ရာဇာ ပုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ‘‘တာတာ, အဟံ မဟလ္လကော, ဂစ္ဆထ စောရေ ဝူပသမေထာ’’တိ ပေသေသိ. ပယုတ္တစောရာ ဣတော စိတော စ အဝိပ္ပကိရိတွာ တေသံ သန္တိကမေဝ အာဂစ္ဆိံသု. တေ အနာဝါသေ ဂါမေ ဝါသေတွာ ‘‘ဝူပသမိတာ စောရာ’’တိ အာဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု.

ព្រះរាជានោះមានព្រះរាជបុត្រ ៣ ព្រះអង្គផ្សេងទៀត។ ពួកអ្នកនគរបានរួមគំនិតជាមួយព្រះរាជបុត្រទាំងនោះ ហើយពិភាក្សាគ្នាថា «ការតវ៉ាជាមួយរាជត្រកូលរមែងមិនសម្រេចឡើយ ពួកយើងត្រូវធ្វើឧបាយកលម្យ៉ាង»។ ពួកអ្នកនគរទាំងនោះបានញុះញង់ឲ្យមានចោរបះបោរនៅឯបច្ចន្តប្រទេស រួចបញ្ជូនដំណឹងមកក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «ភូមិមួយចំនួនត្រូវបានចោរប្លន់បំផ្លាញហើយ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ហៅព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយមក ហើយបញ្ជូនទៅដោយព្រះតម្រាស់ថា «កូនទាំងឡាយ ឪពុកចាស់ហើយ ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅបង្ក្រាបពួកចោរនោះចុះ»។ ពួកចោរដែលគេជួលមកនោះ មិនបានខ្ចាត់ខ្ចាយទៅណាឡើយ គឺបានមកជួបនឹងព្រះរាជបុត្រទាំងនោះតែម្ដង។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះបានធ្វើឲ្យអ្នកភូមិដែលរត់ចោលស្រុកបានមករស់នៅដោយសុខសាន្តវិញ រួចត្រឡប់មកក្រាបបង្គំទូលព្រះរាជាថា «ពួកចោរត្រូវបានបង្ក្រាបអស់ហើយ» ហើយក៏ថ្វាយបង្គំគង់នៅ។

ရာဇာ တုဋ္ဌော ‘‘တာတာ, ဝရံ ဝေါ ဒေမီ’’တိ အာဟ. တေ အဓိဝါသေတွာ ဂန္တွာ နာဂရေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တယိံသု, ‘‘ရညာ အမှာကံ ဝရော ဒိန္နော. ကိံ ဂဏှာမာ’’တိ? အယျပုတ္တာ, တုမှာကံ ဟတ္ထိအဿာဒယော န ဒုလ္လဘာ, ဗုဒ္ဓရတနံ ပန ဒုလ္လဘံ, န သဗ္ဗကာလံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တုမှာကံ ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ ဖုဿဗုဒ္ဓဿ ပဋိဇဂ္ဂနဝရံ ဂဏှထာတိ. တေ ‘‘ဧဝံ ကရိဿာမာ’’တိ နာဂရာနံ ပဋိဿုဏိတွာ [Pg.8] ကတမဿုကမ္မာ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ဒေဝ, နော ဝရံ ဒေထာ’’တိ ယာစိံသု. ကိံ ဂဏှိဿထ တာတာတိ? ဒေဝ, အမှာကံ ဟတ္ထိအဿာဒီဟိ အတ္ထော နတ္ထိ, ဇေဋ္ဌဘာတိကဿ နော ဖုဿဗုဒ္ဓဿ ပဋိဇဂ္ဂနဝရံ ဒေထာတိ. ‘‘အယံ ဝရော န သက္ကာ မယာ ဇီဝမာနေန ဒါတု’’န္တိ ဒွေ ကဏ္ဏေ ပိဒဟိ. ‘‘ဒေဝ, န တုမှေ အမှေဟိ ဗလက္ကာရေန ဝရံ ဒါပိတာ, တုမှေဟိ အတ္တနော ရုစိယာ တုဋ္ဌေဟိ ဒိန္နော. ကိံ, ဒေဝ, ရာဇကုလဿ ဒွေ ကထာ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ? သစ္စဝါဒိတာယ ဘဏိံသု.

ព្រះរាជាទ្រង់ត្រេកអរណាស់ ទើបត្រាស់ថា «កូនទាំងឡាយ ឪពុកនឹងឲ្យពរដល់អ្នក»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះទទួលពរហើយ ក៏ទៅពិភាក្សាជាមួយពួកអ្នកនគរថា «ព្រះរាជាទ្រង់ប្រោសប្រទានពរដល់ពួកយើងហើយ តើពួកយើងគួរយកអ្វី?» ពួកអ្នកនគរក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះរាជបុត្រ ហ្វូងដំរីនិងសេះជាដើម មិនមែនជារបស់ក្រឡើយសម្រាប់ព្រះអង្គ ប៉ុន្តែពុទ្ធរតនៈជារបស់ក្រណាស់ មិនមែនកើតឡើងគ្រប់កាលវេលាឡើយ សូមព្រះអង្គជ្រើសរើសយកពរក្នុងការបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះផុស្សពុទ្ធជាព្រះរៀមច្បងរបស់ព្រះអង្គចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះទទួលពាក្យរបស់ពួកអ្នកនគរថា «យើងនឹងធ្វើដូច្នោះ» រួចក៏កោរសក់កោរពុកមាត់ ងូតទឹក លាបគ្រឿងក្រអូបយ៉ាងល្អ ហើយចូលទៅគាល់ព្រះរាជា ក្រាបបង្គំទូលសុំថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទានពរដល់ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយ»។ ព្រះរាជាសួរថា «កូនទាំងឡាយ តើអ្នកចង់បានអ្វី?» ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយគ្មានសេចក្ដីត្រូវការដោយដំរីនិងសេះជាដើមឡើយ សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទានពរក្នុងការបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះផុស្សពុទ្ធជាព្រះរៀមច្បងរបស់ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយចុះ»។ ព្រះរាជាទ្រង់ខ្ទប់ព្រះកាណ៌ទាំងពីរ ដោយព្រះតម្រាស់ថា «ពរនេះ ឪពុកមិនអាចឲ្យបានឡើយក្នុងកាលដែលឪពុកនៅមានជីវិត»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយក្រាបទូលដោយពាក្យសច្ចៈថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ មិនមែនទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយបង្ខំឲ្យព្រះអង្គប្រទានពរឡើយ គឺព្រះអង្គទ្រង់ប្រទានដោយព្រះទ័យសោមនស្សរីករាយផ្ទាល់ព្រះអង្គ។ បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ចុះពាក្យពីរម៉ាត់រមែងសមគួរដល់រាជត្រកូលដែរឬ?»

ရာဇာ ဝိနိဝတ္တိတုံ အလဘန္တော – ‘‘တာတာ, သတ္တ သံဝစ္ဆရေ သတ္တ မာသေ သတ္တ စ ဒိဝသေ ဥပဋ္ဌဟိတွာ တုမှာကံ ဒဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘သုန္ဒရံ, ဒေဝ, ပါဋိဘောဂံ ဒေထာ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပါဋိဘောဂံ တာတာ’’တိ? ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အမရဏပါဋိဘောဂံ ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တာတာ, အယုတ္တံ ပါဋိဘောဂံ ဒါပေထ, န သက္ကာ ဧဝံ ပါဋိဘောဂံ ဒါတုံ, တိဏဂ္ဂေ ဥဿာဝဗိန္ဒုသဒိသံ သတ္တာနံ ဇီဝိတ’’န္တိ. ‘‘နော စေ, ဒေဝ, ပါဋိဘောဂံ ဒေထ, မယံ အန္တရာ မတာ ကိံ ကုသလံ ကရိဿာမာ’’တိ? ‘‘တေန ဟိ, တာတာ, ဆ သံဝစ္ဆရာနိ ဒေထာ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ ပဉ္စ, စတ္တာရိ, တီဏိ, ဒွေ, ဧကံ သံဝစ္ဆရံ ဒေထ’’. ‘‘သတ္တ, ဆ မာသေ ဒေထ…ပေ… မာသဍ္ဎမတ္တံ ဒေထာ’’တိ. ‘‘န သက္ကာ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ သတ္တဒိဝသမတ္တံ ဒေထာ’’တိ. ‘‘သာဓု, ဒေဝါတိ သတ္တ ဒိဝသေ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု’’. ရာဇာ သတ္တ သံဝစ္ဆရေ သတ္တ မာသေ သတ္တ ဒိဝသေ ကတ္တဗ္ဗသက္ကာရံ သတ္တသုယေဝ ဒိဝသေသု အကာသိ.

ព្រះរាជាកាលបើមិនអាចដកពាក្យសន្យាបាន ក៏ត្រាស់ថា «កូនទាំងឡាយ ឪពុកនឹងបម្រើឧបដ្ឋាកអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ៧ ខែ និង ៧ ថ្ងៃ រួចទើបប្រគល់ឲ្យទៅអ្នកទាំងឡាយ»។ ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «ល្អហើយ ព្រះអង្គ សូមព្រះអង្គប្រទានការធានាអះអាងដល់ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយផង»។ ព្រះរាជាសួរថា «កូនទាំងឡាយ តើឲ្យឪពុកធានាលើអ្វី?» ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «សូមព្រះអង្គធានាថាមិនស្លាប់ក្នុងអំឡុងពេលប៉ុណ្ណេះ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «កូនទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយសុំការធានាមិនសមគួរឡើយ ឪពុកមិនអាចធានាយ៉ាងនោះបានទេ ព្រោះជីវិតរបស់សត្វទាំងឡាយប្រៀបដូចជាតំណក់ទឹកសន្សើមនៅលើចុងស្មៅ»។ ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ បើព្រះអង្គមិនប្រទានការធានាទេ កាលបើទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយស្លាប់ទៅក្នុងរវាងកាលនេះ តើនឹងបានធ្វើកុសលអ្វី?» ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើដូច្នោះ កូនទាំងឡាយ ចូរឲ្យរយៈពេល ៦ ឆ្នាំចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «មិនអាចទេ ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើដូច្នោះ ចូរឲ្យរយៈពេល ៥ ឆ្នាំ ៤ ឆ្នាំ ៣ ឆ្នាំ ២ ឆ្នាំ ឬ ១ ឆ្នាំចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «សូមព្រះអង្គប្រទានរយៈពេល ៧ ខែ ៦ ខែ...ល... ឬត្រឹមតែកន្លះខែចុះ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «មិនអាចទេ កូនទាំងឡាយ»។ ព្រះរាជបុត្រក្រាបទូលថា «បើដូច្នោះ សូមប្រទានត្រឹមតែរយៈពេល ៧ ថ្ងៃចុះ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយទទួលយករយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ដោយក្រាបទូលថា «សាធុ ព្រះអង្គ»។ ព្រះរាជាទ្រង់បានធ្វើសក្ការបូជាដែលគប្បីធ្វើអស់រយៈពេល ៧ ឆ្នាំ ៧ ខែ និង ៧ ថ្ងៃ ឲ្យចប់សព្វគ្រប់ត្រឹមតែក្នុងរយៈពេល ៧ ថ្ងៃនោះឯង។

တတော ပုတ္တာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ သတ္ထာရံ ပေသေတုံ အဋ္ဌဥသဘဝိတ္ထတံ မဂ္ဂံ အလင်္ကာရာပေသိ, မဇ္ဈဋ္ဌာနေ စတုဥသဘပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ဟတ္ထီဟိ မဒ္ဒါပေတွာ ကသိဏမဏ္ဍလသဒိသံ ကတွာ ဝါလုကာယ သန္ထရာပေတွာ ပုပ္ဖာဘိကိဏ္ဏမကာသိ, တတ္ထ တတ္ထ ကဒလိယော စ ပုဏ္ဏဃဋေ စ ဌပါပေတွာ ဓဇပဋာကာ ဥက္ခိပါပေသိ. ဥသဘေ ဥသဘေ ပေါက္ခရဏိံ ခဏာပေသိ, အပရဘာဂေ ဒွီသု ပဿေသု ဂန္ဓမာလာပုပ္ဖာပဏေ ပသာရာပေသိ. မဇ္ဈဋ္ဌာနေ စတုဥသဘဝိတ္ထာရဿ အလင်္ကတမဂ္ဂဿ ဥဘောသု ပဿေသု ဒွေ ဒွေ ဥသဘဝိတ္ထာရေ မဂ္ဂေ ခါဏုကဏ္ဋကေ ဟရာပေတွာ ဒဏ္ဍဒီပိကာယော ကာရာပေသိ. ရာဇပုတ္တာပိ အတ္တနော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနေ သောဠသဥသဘမဂ္ဂံ တထေဝ အလင်္ကာရာပေသုံ.

បន្ទាប់មក ដើម្បីដង្ហែព្រះសាស្តាទៅកាន់ទីកន្លែងរស់នៅរបស់ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យគេតុបតែងលម្អផ្លូវដែលមានទទឹង ៨ ឧសភៈ។ នៅចំកណ្ដាលផ្លូវ ទ្រង់ឲ្យដំរីដើរជាន់ដីទំហំ ៤ ឧសភៈ ឲ្យរាបស្មើដូចជាវង់កសិណ រួចឲ្យក្រាលខ្សាច់ និងរោយផ្កាផ្សេងៗ ព្រមទាំងឲ្យគេដាក់ដើមចេក និងក្អមទឹកពេញនៅតាមកន្លែងនានា និងឲ្យលើកទង់ជ័យនិងទង់ជ្វាលាឡើង។ ទ្រង់ឲ្យគេជីកស្រះទឹកនៅរាល់ចម្ងាយ ១ ឧសភៈ និងនៅផ្នែកខាងក្រោយ ទ្រង់ឲ្យគេបើកហាងលក់គ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងផ្កាផ្សេងៗនៅសងខាងផ្លូវ។ នៅសងខាងផ្លូវដែលបានតុបតែងលម្អទំហំ ៤ ឧសភៈចំកណ្ដាលនោះ ទ្រង់ឲ្យគេឆ្ការព្រៃកាប់គល់ឈើនិងបន្លាចេញទំហំ ២ ឧសភៈម្នាក់ៗ រួចឲ្យគេធ្វើចង្កៀងគោមដងវែង។ សូម្បីព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់ឲ្យគេតុបតែងលម្អផ្លូវទំហំ ១៦ ឧសភៈ នៅក្នុងដែនអំណាចរបស់ព្រះអង្គដូច្នោះដែរ។

ရာဇာ [Pg.9] အတ္တနော အာဏာပဝတ္တိဋ္ဌာနဿ ကေဒါရသီမံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပရိဒေဝမာနော, ‘‘တာတာ, မယှံ ဒက္ခိဏက္ခိံ ဥပ္ပာဋေတွာ ဂဏှန္တာ ဝိယ ဂစ္ဆထ, ဧဝံ ဂဏှိတွာ ဂတာ ပန ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ကရေယျာထ. မာ သုရာသောဏ္ဍာ ဝိယ ပမတ္တာ ဝိစရိတ္ထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘ဇာနိဿာမ မယံ, ဒေဝါ’’တိ သတ္ထာရံ ဂဟေတွာ ဂတာ, ဝိဟာရံ ကာရေတွာ သတ္ထု နိယျာတေတွာ တတ္ထ သတ္ထာရံ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ ကာလေန ထေရာသနေ, ကာလေန မဇ္ဈိမာသနေ, ကာလေန သံဃနဝကာသနေ တိဋ္ဌန္တိ. ဒါနံ ဥပပရိက္ခမာနာနံ တိဏ္ဏမ္ပိ ဇနာနံ ဧကသဒိသမေဝ အဟောသိ. တေ ဥပကဋ္ဌာယ ဝဿူပနာယိကာယ စိန္တယိံသု – ‘‘ကထံ နု ခေါ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဏှေယျာမာ’’တိ? အထ နေသံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဓမ္မဂရုနော, န အာမိသဂရုနော, သီလေ ပတိဋ္ဌမာနာ မယံ သတ္ထု အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿာမာ’’တိ ဒါနသံဝိဓာယကေ မနုဿေ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘တာတာ, ဣမိနာဝ နီဟာရေန ယာဂုဘတ္တခါဒနီယာဒီနိ သမ္ပာဒေန္တာ ဒါနံ ပဝတ္တေထာ’’တိ ဝတွာ ဒါနသံဝိဒဟနပလိဗောဓံ ဆိန္ဒိံသု.

ព្រះរាជាយាងទៅកាន់ព្រំប្រទល់ដែនអំណាចរបស់ព្រះអង្គ រួចថ្វាយបង្គំព្រះសាស្តា ហើយទ្រង់យំខ្សឹកខ្សួល ត្រាស់ទៅកាន់ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយថា «កូនទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយនាំគ្នាទៅ ប្រៀបដូចជាខ្វះភ្នែកខាងស្តាំរបស់ឪពុកយកទៅដូច្នោះដែរ កាលបើអ្នកទាំងឡាយនាំគ្នាទៅយ៉ាងនេះហើយ សូមធ្វើកិច្ចការដែលសមគួរដល់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយចុះ។ ចូរកុំដើរលេងធ្វេសប្រហែសដូចជាពួកអ្នកប្រមឹកស្រាឡើយ»។ ព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវ ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយនឹងដឹងកិច្ចការនោះ» រួចក៏ដង្ហែព្រះសាស្តាយាងទៅ កសាងវិហារថ្វាយព្រះសាស្តា ហើយបម្រើឧបដ្ឋាកព្រះសាស្តានៅទីនោះ ដោយឈរនៅជិតអាសនៈព្រះថេរៈច្បងខ្លះ អាសនៈព្រះថេរៈកណ្ដាលខ្លះ អាសនៈភិក្ខុថ្មីខ្លះ តាមកាលវេលា។ កាលបើពិនិត្យមើលទានរបស់ជនទាំង ៣ នាក់ ឃើញថាមានសភាពដូចគ្នាគ្មានខុសគ្នាឡើយ។ កាលបើជិតដល់ថ្ងៃចូលវស្សា ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះក៏គិតគ្នាថា «តើធ្វើដូចម្ដេចទើបពួកយើងអាចដឹងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះសាស្តាបាន?» បន្ទាប់មក ព្រះរាជបុត្រទាំងនោះក៏មានសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា «ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយជាអ្នកគោរពធម៌ មិនមែនជាអ្នកគោរពអាមិសៈឡើយ កាលបើពួកយើងតម្កល់ខ្លួននៅក្នុងសីល ពួកយើងនឹងអាចដឹងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះសាស្តាបាន» ដូច្នេះហើយ ទើបហៅពួកមនុស្សដែលចាត់ចែងទានមក រួចប្រាប់ថា «អ្នកទាំងឡាយ ចូរចាត់ចែងទានដោយការរៀបចំយ៉ាគូ ភត្ត និងខាទនីយៈជាដើម តាមរបៀបនេះចុះ» កាលពោលដូច្នោះហើយ ក៏កាត់ផ្ដាច់នូវកង្វល់ក្នុងការចាត់ចែងទានដោយខ្លួនឯង។

အထ နေသံ ဇေဋ္ဌဘာတာ ပဉ္စသတေ ပုရိသေ အာဒါယ ဒသသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာယ ဒွေ ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ ကပ္ပိယံ ဥဒကံ ပရိဘုဉ္ဇမာနော ဝါသံ ကပ္ပေသိ. မဇ္ဈိမော တီဟိ, ကနိဋ္ဌော ဒွီဟိ ပုရိသသတေဟိ သဒ္ဓိံ တထေဝ ပဋိပဇ္ဇိ. တေ ယာဝဇီဝံ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟိံသု. သတ္ထာ တေသံယေဝ သန္တိကေ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

គ្រានោះ បងប្រុសច្បងក្នុងចំណោមបងប្អូនទាំងនោះ បាននាំយកបុរស ៥០០ នាក់ តាំងនៅក្នុងសីល ១០ ស្លៀកដណ្តប់សំពត់កាសាយៈ ២ ផ្ទាំង ប្រើប្រាស់ទឹកដែលជាកប្បិយៈ ហើយសម្រេចការរស់នៅ។ ចំណែកប្អូនប្រុសកណ្តាល ព្រមដោយបុរស ៣០០ នាក់ និងប្អូនប្រុសពៅ ព្រមដោយបុរស ២០០ នាក់ ក៏បានប្រតិបត្តិដូចគ្នានោះដែរ។ បងប្អូនទាំងនោះបានបម្រើព្រះសាស្តាអស់មួយជីវិត។ ព្រះសាស្តាទ្រង់បរិនិព្វានក្នុងសំណាក់នៃបងប្អូនទាំងនោះឯង។

တေပိ ကာလံ ကတွာ တတော ပဋ္ဌာယ ဒွါနဝုတိကပ္ပေ မနုဿလောကတော ဒေဝလောကံ, ဒေဝလောကတော စ မနုဿလောကံ သံသရန္တာ အမှာကံ သတ္ထုကာလေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ဒါနဂ္ဂေ ဗျာဝဋော မဟာအမစ္စော အင်္ဂမဂဓာနံ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တေ တဿေဝ ရညော ရဋ္ဌေ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဇေဋ္ဌဘာတာ ဇေဋ္ဌောဝ ဇာတော, မဇ္ဈိမကနိဋ္ဌာ မဇ္ဈိမကနိဋ္ဌာယေဝ. ယေပိ တေသံ ပရိဝါရမနုဿာ, တေ ပရိဝါရမနုဿာဝ ဇာတာ. တေ ဝုဒ္ဓိမနွာယ တယောပိ ဇနာ တံ ပုရိသသဟဿံ အာဒါယ နိက္ခမိတွာ တာပသာ ဟုတွာ ဥရုဝေလာယံ နဒီတီရေယေဝ ဝသိံသု. အင်္ဂမဂဓဝါသိနော မာသေ မာသေ တေသံ မဟာသက္ကာရံ အဘိဟရန္တိ.

បងប្អូនទាំងនោះ លុះធ្វើមរណកាលទៅ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក៏អន្ទោលទៅមកពីមនុស្សលោកទៅទេវលោក ពីទេវលោកមកមនុស្សលោក អស់រយៈពេល ៩២ កប្ប ក្នុងសម័យនៃព្រះសាស្តារបស់យើង ក៏ច្យុតចាកទេវលោកមកកើតក្នុងមនុស្សលោក។ អាមាត្យធំដែលធ្លាប់ខ្វល់ខ្វាយក្នុងទានសាលារបស់បងប្អូនទាំងនោះ បានមកកើតជាព្រះបាទពិម្ពិសារ ជាស្តេចនៃដែនអង្គៈនិងមគធៈ។ ចំណែកបងប្អូនទាំងនោះ ក៏បានមកកើតក្នុងត្រកូលព្រាហ្មណ៍មហាសាល ក្នុងដែនដីរបស់ព្រះរាជាអង្គនោះឯង។ បងប្រុសច្បង ក៏កើតជាបងប្រុសច្បងដដែល ប្អូនប្រុសកណ្តាលនិងប្អូនប្រុសពៅ ក៏កើតជាប្អូនប្រុសកណ្តាលនិងប្អូនប្រុសពៅដដែល។ សូម្បីតែពួកមនុស្សជាបរិវាររបស់បងប្អូនទាំងនោះ ក៏មកកើតជាបរិវារដដែល។ លុះជនទាំងបីនាក់នោះចម្រើនវ័យហើយ ក៏បាននាំយកបុរសមួយពាន់នាក់នោះ ចេញទៅបួសជាតាបស ហើយរស់នៅលើឆ្នេរស្ទឹងក្នុងតំបន់ឧរុវេលា។ ពួកអ្នកដែនអង្គៈនិងមគធៈ តែងនាំមកនូវសក្ការៈដ៏ធំចំពោះតាបសទាំងនោះរាល់ៗខែ។

အထ [Pg.10] အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကတာဘိနိက္ခမနော အနုပုဗ္ဗေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ယသာဒယော ကုလပုတ္တေ ဝိနေတွာ သဋ္ဌိ အရဟန္တေ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ဒိသာသု ဥယျောဇေတွာ သယံ ပတ္တစီဝရမာဒါယ – ‘‘တေ တယော ဇဋိလဘာတိကေ ဒမေဿာမီ’’တိ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ အနေကေဟိ ပါဋိဟာရိယသတေဟိ တေသံ ဒိဋ္ဌိံ ဘိန္ဒိတွာ တေ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော တံ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရံ သမဏသဟဿံ အာဒါယ ဂယာသီသံ ဂန္တွာ တေဟိ ပရိဝါရိတော နိသီဒိတွာ, – ‘‘ကတရာ နု ခေါ ဧတေသံ ဓမ္မကထာ သပ္ပာယာ’’တိ စိန္တေန္တော, ‘‘ဣမေ သာယံပါတံ အဂ္ဂိံ ပရိစရန္တိ. ဣမေသံ ဒွါဒသာယတနာနိ အာဒိတ္တာနိ သမ္ပဇ္ဇလိတာနိ ဝိယ ကတွာ ဒေသေဿာမိ, ဧဝံ ဣမေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိတုံ သက္ခိဿန္တီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနမကာသိ. အထ နေသံ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဣမံ အာဒိတ္တပရိယာယံ အဘာသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ တေသံ သပ္ပာယဓမ္မဒေသနံ ဝိစိနိတွာ တံ ဒေသေဿာမီတိ အာမန္တေသီ’’တိ. တတ္ထ အာဒိတ္တန္တိ ပဒိတ္တံ သမ္ပဇ္ဇလိတံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒုက္ခလက္ခဏံ ကထိတံ.

គ្រានោះ ព្រះពោធិសត្វរបស់យើង ទ្រង់បានយាងចេញទៅសាងផ្នួស ហើយបានសម្រេចនូវភាពជាព្រះសព្វញ្ញូដោយលំដាប់ ទ្រង់បានសម្តែងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរ ទ្រង់បានទូន្មានកុលបុត្រមានព្រះយសជាដើម ហើយទ្រង់បានបញ្ជូនព្រះអរហន្ត ៦០ អង្គ ទៅកាន់ទិសផ្សេងៗដើម្បីសម្តែងធម៌ រួចទ្រង់កាន់យកបាត្រនិងចីវរដោយព្រះអង្គឯង យាងទៅកាន់ឧរុវេលាប្រទេស ដោយព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងទូន្មានបងប្អូនជដិលទាំងបីនាក់នោះ» ទ្រង់បានបំផ្លាញមិច្ឆាទិដ្ឋិរបស់ជដិលទាំងនោះដោយបាដិហារិយ៍ជាច្រើនរយ ហើយទ្រង់បានឲ្យជដិលទាំងនោះបួសជាភិក្ខុ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគនោះ ទ្រង់នាំយកសមណៈមួយពាន់អង្គ ដែលទ្រង់គ្រឿងបាត្រនិងចីវរសម្រេចដោយឫទ្ធិ យាងទៅកាន់គយាសីសប្រទេស ទ្រង់គង់ប្រថាប់ដែលសមណៈទាំងនោះចោមរោមហើយ ទ្រង់ត្រិះរិះថា «ធម្មកថាដូចម្តេចហ្ន៎ ទើបជាទីសប្បាយដល់ភិក្ខុទាំងនេះ? ភិក្ខុទាំងនេះតែងបូជាភ្លើងទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក តថាគតនឹងធ្វើអាយតនៈ ១២ របស់ភិក្ខុទាំងនេះ ឲ្យដូចជាភ្លើងដែលឆេះរន្ទាល រុងរឿង ហើយសម្តែងធម៌ កាលបើធ្វើដូចនេះ ភិក្ខុទាំងនេះនឹងអាចសម្រេចព្រះអរហត្តបាន» ទ្រង់បានសម្រេចព្រះទ័យយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ព្រះអង្គទ្រង់បានសម្តែងនូវអាទិត្តបរិយាយសូត្រនេះ ដើម្បីសម្តែងធម៌ដល់ភិក្ខុទាំងនោះតាមរបៀបនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពោលថា «ពាក្យថា ទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក សេចក្តីថា ទ្រង់ជ្រើសរើសធម្មទេសនាដែលជាទីសប្បាយដល់ភិក្ខុទាំងនោះ ហើយទ្រង់ហៅមកដោយព្រះហឫទ័យថា តថាគតនឹងសម្តែងធម៌នោះ»។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា អាទិត្តំ បានដល់ ឆេះរន្ទាល រុងរឿងខ្លាំង។ សេចក្តីដែលសេសសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទុក្ខលក្ខណៈ ដោយប្រការដូច្នេះ។

၇. အဒ္ဓဘူတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាអទ្ធភូតសូត្រ

၂၉. သတ္တမေ အဒ္ဓဘူတန္တိ အဓိဘူတံ အဇ္ဈောတ္ထဋံ, ဥပဒ္ဒုတန္တိ အတ္ထော. ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

២៩. ក្នុងសូត្រទី ៧ បទថា អទ្ធភូតំ មានសេចក្តីថា ត្រូវគ្របសង្កត់ រួបរឹត ឬបៀតបៀន។ សូម្បីតែក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងតែទុក្ខលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ។

၈. သမုဂ္ဃာတသာရုပ္ပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាសមុគ្ឃាតសារុប្បសូត្រ

၃၀. အဋ္ဌမေ သဗ္ဗမညိတသမုဂ္ဃာတသာရုပ္ပန္တိ သဗ္ဗေသံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိမညိတာနံ သမုဂ္ဃာတာယ အနုစ္ဆဝိကံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. စက္ခုံ န မညတီတိ စက္ခုံ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ပရောတိ ဝါ ပရဿာတိ ဝါ န မညတိ. စက္ခုသ္မိံ န မညတီတိ အဟံ စက္ခုသ္မိံ, မမ ကိဉ္စနပလိဗောဓော စက္ခုသ္မိံ ပရော စက္ခုသ္မိံ, ပရဿ ကိဉ္စနပလိဗောဓော စက္ခုသ္မိန္တိ န မညတိ. စက္ခုတော န မညတီတိ အဟံ စက္ခုတော နိဂ္ဂတော, မမ ကိဉ္စနပလိဗောဓော စက္ခုတော နိဂ္ဂတော, ပရော စက္ခုတော နိဂ္ဂတော, ပရဿ ကိဉ္စနပလိဗောဓော စက္ခုတော နိဂ္ဂတောတိ ဧဝမ္ပိ န မညတိ, တဏှာမာနဒိဋ္ဌိမညနာနံ ဧကမ္ပိ န ဥပ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော. စက္ခုံ မေတိ န မညတီတိ မမ စက္ခူတိ န မညတိ, မမတ္တဘူတံ တဏှာမညနံ န ဥပ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတုစတ္တာလီသာယ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ.

៣០. ក្នុងសូត្រទី ៨ បទថា សព្វមញ្ញិតសមុគ្ឃាតសារុប្បំ សេចក្តីថា សមគួរដើម្បីគាស់រំលើងនូវការសំគាល់ដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិទាំងអស់។ បទថា ឥធ សេចក្តីថា ក្នុងព្រះសាសនានេះ។ បទថា ចក្ខុំ ន មញ្ញតិ សេចក្តីថា មិនសំគាល់ចក្ខុថាជាយើង ឬជារបស់យើង ឬជាអ្នកដទៃ ឬជារបស់អ្នកដទៃឡើយ។ បទថា ចក្ខុស្មឹ ន មញ្ញតិ សេចក្តីថា មិនសំគាល់ថា យើងនៅក្នុងចក្ខុ កង្វល់គ្រឿងកង្វល់របស់យើងនៅក្នុងចក្ខុ ជនដទៃនៅក្នុងចក្ខុ ឬកង្វល់គ្រឿងកង្វល់របស់ជនដទៃនៅក្នុងចក្ខុឡើយ។ បទថា ចក្ខុតោ ន មញ្ញតិ សេចក្តីថា មិនសំគាល់ថា យើងចេញចាកចក្ខុ កង្វល់គ្រឿងកង្វល់របស់យើងចេញចាកចក្ខុ ជនដទៃចេញចាកចក្ខុ ឬកង្វល់គ្រឿងកង្វល់របស់ជនដទៃចេញចាកចក្ខុ សូម្បីយ៉ាងនេះក៏មិនសំគាល់ដែរ សេចក្តីថា មិនញ៉ាំងការសំគាល់ដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ សូម្បីតែមួយឲ្យកើតឡើងឡើយ។ បទថា ចក្ខុំ មេតិ ន មញ្ញតិ សេចក្តីថា មិនសំគាល់ថា ចក្ខុជារបស់យើង សេចក្តីថា មិនញ៉ាំងការសំគាល់ដោយតណ្ហាដែលជាគ្រឿងប្រកាន់មាំជារបស់ខ្លួនឲ្យកើតឡើងឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ដឹកនាំទៅកាន់ព្រះអរហត្តក្នុងវារៈ ៤៤ ឋាន ហើយសម្តែងវិបស្សនា។

၉. ပဌမသမုဂ္ဃာတသပ္ပာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាបឋមសមុគ្ឃាតសប្បាយសូត្រ

၃၁. နဝမေ [Pg.11] သမုဂ္ဃာတသပ္ပာယာတိ သမုဂ္ဃာတဿ ဥပကာရဘူတာ. တတော တံ ဟောတိ အညထာတိ တတော တံ အညေနာကာရေန ဟောတိ. အညထာဘာဝီ ဘဝသတ္တော လောကော ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတီတိ အညထာဘာဝံ ဝိပရိဏာမံ ဥပဂမနေန အညထာဘာဝီ ဟုတွာပိ ဘဝေသု သတ္တော လဂ္ဂေါ လဂိတော ပလိဗုဒ္ဓေါ အယံ လောကော ဘဝံယေဝ အဘိနန္ဒတိ. ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ခန္ဓဓာတုအာယတနန္တိ, ဘိက္ခဝေ, ယတ္တကံ ဣဒံ ခန္ဓာ စ ဓာတုယော စ အာယတနာနိ စာတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနံ. တမ္ပိ န မညတီတိ သဗ္ဗမ္ပိ န မညတီတိ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ သံကဍ္ဎိတွာ ပုန ဒဿေတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အဋ္ဌစတ္တာလီသာယ ဌာနေသု အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ဝိပဿနာ ကထိတာ.

៣១. ក្នុងសូត្រទី ៩ បទថា សមុគ្ឃាតសប្បាយា សេចក្តីថា ជាគ្រឿងឧបការៈដល់ការគាស់រំលើង។ បទថា តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថា សេចក្តីថា វត្ថុនៃការសំគាល់នោះ តែងប្រែប្រួលទៅជាសភាពដទៃពីការសំគាល់នោះ។ បទថា អញ្ញថាភាវី ភវសត្តោ លោកោ ភវមេវ អភិនន្ទតិ សេចក្តីថា សត្វលោកនេះ ទោះបីជាត្រូវប្រែប្រួលទៅជាសភាពដទៃដោយការចូលទៅដល់នូវភាពខុសប្លែកនិងការប្រែប្រួលក៏ដោយ ក៏នៅតែជាប់ជំពាក់ ស្អិតរមួត ជាប់ចំពាក់ក្នុងភពទាំងឡាយ ហើយត្រេកអរតែក្នុងភពប៉ុណ្ណោះ។ បទថា យាវតា ភិក្ខវេ ខន្ធធាតុអាយតនំ សេចក្តីថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុន្មាន នេះហៅថា ខន្ធ ធាតុ និងអាយតនៈ។ បទថា តម្បិ ន មញ្ញតិ សេចក្តីថា មិនសំគាល់សូម្បីតែរបស់ទាំងអស់នោះ គឺព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រមូលយកធម៌ដែលបានលើកឡើងខាងលើនោះ មកបង្ហាញម្តងទៀត។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ដឹកនាំទៅកាន់ព្រះអរហត្តក្នុងវារៈ ៤៨ ឋាន ហើយសម្តែងវិបស្សនា។

၁၀. ဒုတိယသမုဂ္ဃာတသပ္ပာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាទុតិយសមុគ្ឃាតសប្បាយសូត្រ

၃၂. ဒသမေ ဧတံ မမာတိအာဒီဟိ တီဟိ တီဟိ ပဒေဟိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂါဟေ ဒဿေတွာ တိပရိဝဋ္ဋနယေန ဒေသနာ ကတာ. ပဋိပါဋိယာ ပန တီသုပိ ဣမေသု သုတ္တေသု သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ကထိတာတိ.

៣២. ក្នុងសូត្រទី ១០ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ ដោយបទទាំងបីមានជាដើមថា «ឯតំ មម» (នុះជារបស់យើង) ហើយទ្រង់សម្តែងធម៌ដោយវិធីវិលត្រឡប់ ៣ ជុំ។ ប៉ុន្តែតាមលំដាប់ សូម្បីតែក្នុងសូត្រទាំងបីនេះ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់សម្តែងនូវមគ្គទាំង ៤ ព្រមទាំងវិបស្សនាផងដែរ។

သဗ္ဗဝဂ္ဂေါ တတိယော.

សព្វវគ្គ ទី ៣ ចប់។

၄. ဇာတိဓမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាជាតិធម្មវគ្គ

၃၃-၄၂. ဇာတိဓမ္မဝဂ္ဂေ ဇာတိဓမ္မန္တိ ဇာယနဓမ္မံ နိဗ္ဗတ္တနသဘာဝံ. ဇရာဓမ္မန္တိ ဇီရဏသဘာဝံ. ဗျာဓိဓမ္မန္တိ ဗျာဓိနော ဥပ္ပတ္တိပစ္စယဘာဝေန ဗျာဓိသဘာဝံ. မရဏဓမ္မန္တိ မရဏသဘာဝံ. သောကဓမ္မန္တိ သောကဿ ဥပ္ပတ္တိပစ္စယဘာဝေန သောကသဘာဝံ. သံကိလေသိကဓမ္မန္တိ သံကိလေသိကသဘာဝံ. ခယဓမ္မန္တိ ခယဂမနသဘာဝံ. ဝယဓမ္မာဒီသုပိ ဧသေဝ နယောတိ.

៣៣-៤២. ក្នុងជាតិធម្មវគ្គ បទថា ជាតិធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពកើតឡើងជាធម្មតា ឬមានសេចក្តីកើតជាសភាវៈ។ បទថា ជរាធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពទ្រុឌទ្រោមជាសភាវៈ។ បទថា ព្យាធិធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពឈឺចាប់ជាសភាវៈ ព្រោះជាបច្ច័យដល់ការកើតឡើងនៃជំងឺ។ បទថា មរណធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពស្លាប់ជាសភាវៈ។ បទថា សោកធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពសោកសៅជាសភាវៈ ព្រោះជាបច្ច័យដល់ការកើតឡើងនៃសេចក្តីសោក។ បទថា សំកិលេសិកធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពសៅហ្មងជាសភាវៈ។ បទថា ខយធម្មំ សេចក្តីថា មានសភាពដល់នូវការអស់ទៅជាសភាវៈ។ សូម្បីតែក្នុងបទទាំងឡាយមាន វយធម្មំ (មានសភាពវិនាសទៅជាសភាវៈ) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဇာတိဓမ္မဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

ជាតិធម្មវគ្គ ទី ៤ ចប់។

၅. သဗ္ဗအနိစ္စဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាសព្វអនិច្ចវគ្គ

၄၃-၅၂. အနိစ္စဝဂ္ဂေ [Pg.12] အဘိညေယျန္တိ ပဒေ ဉာတပရိညာ အာဂတာ, ဣတရာ ပန ဒွေ ဂဟိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရိညေယျပဟာတဗ္ဗပဒေသုပိ တီရဏပဟာနပရိညာဝ အာဂတာ, ဣတရာပိ ပန ဒွေ ဂဟိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သစ္ဆိကာတဗ္ဗန္တိ ပစ္စက္ခံ ကာတဗ္ဗံ. အဘိညာပရိညေယျန္တိ ဣဓာပိ ပဟာနပရိညာ အဝုတ္တာပိ ဂဟိတာယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥပဒ္ဒုတန္တိ အနေကဂ္ဂဋ္ဌေန. ဥပဿဋ္ဌန္တိ ဥပဟတဋ္ဌေန. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៤៣-៥២. ក្នុងអនិច្ចវគ្គ ក្នុងបទថា អភិញ្ញេយ្យំ (ធម៌គួរដឹងច្បាស់) ញាតបរិញ្ញា តែងមកដល់ ប៉ុន្តែគប្បីដឹងថា បរិញ្ញាពីរក្រៅពីនេះ (តីរណបរិញ្ញានិងបហានបរិញ្ញា) ក៏ត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ សូម្បីតែក្នុងបទទាំងឡាយថា បរិញ្ញេយ្យំ (ធម៌គួរកំណត់ដឹង) និង បហាតព្វំ (ធម៌គួរលះបង់) តីរណបរិញ្ញានិងបហានបរិញ្ញាប៉ុណ្ណោះដែលមកដល់ ប៉ុន្តែគប្បីដឹងថា បរិញ្ញាពីរក្រៅពីនេះ ក៏ត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ បទថា សច្ឆិកាតព្វំ សេចក្តីថា ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់នឹងភ្នែក។ សូម្បីតែក្នុងបទថា អភិញ្ញា បរិញ្ញេយ្យំ នេះ ទោះបីជាមិនបានពោលដល់បហានបរិញ្ញា ក៏គប្បីដឹងថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ បទថា ឧបទ្ទុតំ សេចក្តីថា ដោយអត្ថថាមានសភាពមិនស្ងប់ (មានភ័យច្រើន)។ បទថា ឧបស្សដ្ឋំ សេចក្តីថា ដោយអត្ថថាត្រូវបៀតបៀន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

သဗ္ဗအနိစ္စဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

សព្វអនិច្ចវគ្គ ទី ៥ ចប់។

ပဌမော ပဏ္ဏာသကော.

បឋមបណ្ណាសក ចប់។

၆. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាអវិជ្ជាវគ្គ

၅၃-၆၂. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေ အဝိဇ္ဇာတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏံ. ဝိဇ္ဇာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ. အနိစ္စတော ဇာနတော ပဿတောတိ ဒုက္ခာနတ္တဝသေနာပိ ဇာနတော ပဿတော ပဟီယတိယေဝ, ဣဒံ ပန အနိစ္စဝသေန ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကပုဂ္ဂလဿ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အပိ စေတ္ထ သံယောဇနာတိ ဒသ သံယောဇနာနိ. အာသဝါတိ စတ္တာရော အာသဝါ. အနုသယာတိ သတ္တ အနုသယာ. သဗ္ဗုပါဒါနပရိညာယာတိ သဗ္ဗေသံ စတုန္နမ္ပိ ဥပါဒါနာနံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနနတ္ထာယ. ပရိယာဒါနာယာတိ ခေပနတ္ထာယ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

៥៣-៦២. ក្នុងអវិជ្ជាវគ្គ បទថា អវិជ្ជា សេចក្តីថា សេចក្តីមិនដឹងក្នុងអរិយសច្ចៈទាំង ៤។ បទថា វិជ្ជា សេចក្តីថា វិជ្ជាដែលប្រកបដោយអរហត្តមគ្គ។ បទថា អនិច្ចតោ ជានតោ បស្សតោ សេចក្តីថា សូម្បីតែកាលដឹង កាលឃើញ ដោយអំណាចនៃទុក្ខនិងអនត្តា អវិជ្ជាក៏រមែងលះបង់បានដែរ ប៉ុន្តែពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃអនិច្ចលក្ខណៈ ព្រោះសមគួរដល់អធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលដែលនឹងត្រូវត្រាស់ដឹង។ វិធីនេះ គប្បីដឹងក្នុងសូត្រទាំងពួង។ មួយវិញទៀត ក្នុងសូត្រទាំងនេះ បទថា សំយោជនា បានដល់ សំយោជនៈ ១០។ បទថា អាសវា បានដល់ អាសវៈ ៤។ បទថា អនុសយា បានដល់ អនុស័យ ៧។ បទថា សព្វុបាទានបរិញ្ញាយ សេចក្តីថា ដើម្បីកំណត់ដឹងនូវឧបាទានទាំង ៤ ទាំងអស់ ដោយបរិញ្ញាទាំង ៣ (ញាតបរិញ្ញា តីរណបរិញ្ញា បហានបរិញ្ញា)។ បទថា បរិយាទានាយ សេចក្តីថា ដើម្បីធ្វើឲ្យអស់ទៅ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ဆဋ္ဌော.

អវិជ្ជាវគ្គ ទី ៦ ចប់។

၇. မိဂဇာလဝဂ္ဂေါ

៧. មិគជាលវគ្គ

၁. ပဌမမိဂဇာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាបឋមមិគជាលសូត្រ

၆၃. မိဂဇာလဝဂ္ဂဿ ပဌမေ စက္ခုဝိညေယျာတိ စက္ခုဝိညာဏေန ပဿိတဗ္ဗာ. သောတဝိညေယျာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣဋ္ဌာတိ ပရိယိဋ္ဌာ ဝါ ဟောန္တု [Pg.13] မာ ဝါ, ဣဋ္ဌာရမ္မဏဘူတာတိ အတ္ထော. ကန္တာတိ ကမနီယာ. မနာပါတိ မနဝဍ္ဎနကာ. ပိယရူပါတိ ပိယဇာတိကာ. ကာမူပသံဟိတာတိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ကာမေန ဥပသံဟိတာ ရဇနီယာတိ ရဉ္ဇနီယာ, ရာဂုပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာတိ အတ္ထော. နန္ဒီတိ တဏှာနန္ဒီ. သံယောဂေါတိ သံယောဇနံ. နန္ဒိသံယောဇနသံယုတ္တောတိ နန္ဒီဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ. အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညာနိ စ ဝနပတ္ထာနိ စ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အဘိဓမ္မေ နိပ္ပရိယာယေန ‘‘နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလာ သဗ္ဗမေတံ အရည’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၂၉) ဝုတ္တံ, တထာပိ ယံ တံ ‘‘ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ (ပါရာ. ၆၅၄) အရညကင်္ဂနိပ္ဖာဒကံ သေနာသနံ ဝုတ္တံ, တဒေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝနပတ္ထန္တိ ဂါမန္တံ အတိက္ကမိတွာ မနုဿာနံ အနုပစာရဋ္ဌာနံ, ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

៦៣. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃមិគជាលវគ្គ បទថា ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា សេចក្តីថា គួរដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ (គួរឃើញដោយភ្នែក)។ សូម្បីតែក្នុងបទទាំងឡាយមាន សោតវិញ្ញេយ្យា (គួរដឹងបានដោយសោតវិញ្ញាណ) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ បទថា ឥដ្ឋា សេចក្តីថា មិនថាតែស្វែងរកមកបានឬមិនបានទេ គឺមានន័យថា ជាអារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា។ បទថា កន្តា សេចក្តីថា គួរឲ្យប្រាថ្នា។ បទថា មនាបា សេចក្តីថា ជាទីគាប់ចិត្ត (ជាគ្រឿងចម្រើនចិត្ត)។ បទថា បិយរូបា សេចក្តីថា មានសភាពគួរឲ្យស្រឡាញ់។ បទថា កាមូបសំហិតា សេចក្តីថា ប្រកបដោយកាមដែលកើតឡើងដោយធ្វើវត្ថុនោះឲ្យជាអារម្មណ៍។ បទថា រជនីយា សេចក្តីថា គួរឲ្យត្រេកអរ គឺថាជាហេតុនាំឲ្យកើតរាគៈ។ បទថា នន្ទី សេចក្តីថា សេចក្តីត្រេកអរគឺតណ្ហា។ បទថា សំយោគោ សេចក្តីថា សំយោជនៈ។ បទថា នន្ទីសំយោជនសំយុត្តោ សេចក្តីថា ដែលចងទុកដោយចំណងគឺសេចក្តីត្រេកអរ។ បទថា អរញ្ញវនបត្ថានិ សេចក្តីថា ព្រៃស្ងាត់និងព្រៃរបោះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ទោះបីជាក្នុងអភិធម្មលោកពោលដោយត្រង់ថា «ទីកន្លែងទាំងអស់ដែលចេញទៅខាងក្រៅសសរគោលទ្វារ ហៅថា ព្រៃ» ក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែគប្បីដឹងថា ទីសេនាសនៈដែលចម្ងាយយ៉ាងតិច ៥០០ ធ្នូ ដែលជាគ្រឿងសម្រេចនូវអង្គនៃភិក្ខុអ្នកនៅក្នុងព្រៃ នោះឯងដែលលោកមានបំណងចង់បាន។ បទថា វនបត្ថំ សេចក្តីថា ទីកន្លែងដែលកន្លងផុតពីព្រំដែនភូមិ ជាទីដែលមនុស្សមិនធ្លាប់ទៅមកប្រកបកិច្ចការ ជាទីដែលគេមិនភ្ជួររាស់ មិនព្រោះដាំ។ ពាក្យនេះ លោកក៏បានពោលទុកមកហើយថា៖

‘‘ဝနပတ္ထန္တိ ဒူရာနမေတံ သေနာသနာနံ အဓိဝစနံ. ဝနပတ္ထန္တိ ဝနသဏ္ဍာနမေတံ, ဝနပတ္ထန္တိ ဘိံသနကာနမေတံ, ဝနပတ္ထန္တိ သလောမဟံသာနမေတံ, ဝနပတ္ထန္တိ ပရိယန္တာနမေတံ, ဝနပတ္ထန္တိ အမနုဿူပစာရာနံ သေနာသနာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၃၁).

«ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនៅឆ្ងាយ។ ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនៅក្នុងដងព្រៃ, ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលគួរឲ្យខ្លាច, ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនាំឲ្យព្រឺរោម, ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលនៅចុងកាត់មាត់ញក, ពាក្យថា វនបត្ថំ នេះ ជាឈ្មោះនៃសេនាសនៈទាំងឡាយដែលជាទីមិនសូវមានមនុស្សទៅមកប្រកបកិច្ចការ»។

ဧတ္ထ စ ပရိယန္တာနန္တိ ဣမံ ဧကံ ပရိယာယံ ဌပေတွာ သေသပရိယာယေဟိ ဝနပတ္ထာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပန္တာနီတိ ပရိယန္တာနိ အတိဒူရာနိ. အပ္ပသဒ္ဒါနီတိ ဥဒုက္ခလမုသလဒါရကသဒ္ဒါဒီနံ အဘာဝေန အပ္ပသဒ္ဒါနိ. အပ္ပနိဂ္ဃောသာနီတိ တေသံ တေသံ နိန္နာဒမဟာနိဂ္ဃောသဿ အဘာဝေန အပ္ပနိဂ္ဃောသာနိ. ဝိဇနဝါတာနီတိ သဉ္စရဏဇနဿ သရီရဝါတဝိရဟိတာနိ. မနုဿရာဟဿေယျကာနီတိ မနုဿာနံ ရဟောကမ္မဿ အနုစ္ဆဝိကာနိ. ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပာနီတိ နိလီယနသာရုပ္ပာနိ.

ក្នុងទីនេះ លើកលែងតែបរិយាយមួយគឺ បរិយន្តានំ ចេញ គប្បីដឹងនូវពាក្យថា វនបត្ថំ ដោយបរិយាយដែលសេសសល់ទាំងឡាយ។ បទថា បន្តានិ សេចក្តីថា សេនាសនៈដែលនៅចុងកាត់មាត់ញក ឬឆ្ងាយខ្លាំង។ បទថា អប្បសទ្ទានិ សេចក្តីថា មានសំឡេងតិច ព្រោះមិនមានសំឡេងត្បាល់ អង្រែ និងក្មេងតូចៗជាដើម។ បទថា អប្បនិគ្ឃោសានិ សេចក្តីថា មានសំឡេងគឹកកងតិច ព្រោះមិនមានសំឡេងលាន់ឮខ្លាំងៗរបស់សត្វទាំងនោះៗ។ បទថា វិជនវាតានិ សេចក្តីថា មានខ្យល់ស្ងាត់ពីមនុស្ស គឺប្រាសចាកខ្យល់ដែលប៉ះពាល់រាងកាយរបស់មនុស្សដែលដើរទៅមក។ បទថា មនុស្សរាហស្សេយ្យកានិ សេចក្តីថា សមគួរដល់ការធ្វើកិច្ចការដ៏កំបាំងរបស់មនុស្ស។ បទថា បដិសល្លានសារុប្បានិ សេចក្តីថា សមគួរដល់ការសម្ងំនៅដើម្បីចម្រើនធម៌។

၂. ဒုတိယမိဂဇာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាទុតិយមិគជាលសូត្រ

၆၄. ဒုတိယေ နန္ဒိနိရောဓာ ဒုက္ခနိရောဓောတိ တဏှာနန္ဒိယာ နိရောဓေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ နိရောဓော.

៦៤. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា នន្ទិនិរោធា ទុក្ខនិរោធោ សេចក្តីថា ការរលត់ទៅនៃទុក្ខក្នុងវដ្តសង្សារ ព្រោះការរលត់ទៅនៃសេចក្តីត្រេកអរគឺតណ្ហា។

၃-၅. ပဌမသမိဒ္ဓိမာရပဉှာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៣-៥. អដ្ឋកថាបឋមសមិន្ធិមារបញ្ហាសូត្រជាដើម

၆၅-၆၇. တတိယေ [Pg.14] သမိဒ္ဓီတိ အတ္တဘာဝဿ သမိဒ္ဓတာယ ဧဝံ လဒ္ဓနာမော. တဿ ကိရ ထေရဿ အတ္တဘာဝေါ အဘိရူပေါ အဟောသိ ပါသာဒိကော, ဥက္ခိတ္တမာလာပုဋော ဝိယ အလင်္ကတမာလာဂဗ္ဘော ဝိယ စ သဗ္ဗာကာရပါရိပူရိယာ သမိဒ္ဓေါ. တသ္မာ သမိဒ္ဓိတွေဝ သင်္ခံ ဂတော. မာရောတိ မရဏံ ပုစ္ဆတိ. မာရပညတ္တီတိ မာရောတိ ပညတ္တိ နာမံ နာမဓေယျံ. အတ္ထိ တတ္ထ မာရော ဝါ မာရပညတ္တိ ဝါတိ တတ္ထ မရဏံ ဝါ မရဏန္တိ ဣဒံ နာမံ ဝါ အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. စတုတ္ထံ ဥတ္တာနမေဝ, တထာ ပဉ္စမံ.

៦៥-៦៧. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា samiddhī (ព្រះសមិន្ធិ) គឺព្រះថេរៈដែលបានទទួលឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះភាពជាអ្នកមានអត្តភាពបរិបូណ៌។ ឮថា អត្តភាពរបស់ព្រះថេរៈនោះ ជាអត្តភាពគួរពិតពិលរមិលមើល គួរឱ្យជ្រះថ្លា បរិបូណ៌ដោយអាការៈទាំងពួង ដូចជាកញ្ចប់ផ្កាដែលគេលើកឡើង ឬដូចជាបន្ទប់ផ្កាដែលគេតាក់តែងហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកដល់នូវការរាប់ថា «សមិន្ធិ» តែម្ដង។ ពាក្យថា Māro (មារ) គឺសួរដល់សេចក្ដីស្លាប់ (មរណៈ)។ ពាក្យថា Mārapaññattīti គឺបញ្ញត្តិ ឈ្មោះ ឬនាមធេយ្យថា «មារ»។ ពាក្យថា Atthi tattha māro vā mārapaññatti vā គឺទ្រង់បង្ហាញសេចក្ដីថា សេចក្ដីស្លាប់ ឬឈ្មោះថា «សេចក្ដីស្លាប់» នេះ មាននៅក្នុងអត្តភាពនោះឬ។ សូត្រទី៤ មានសេចក្ដីច្បាស់ស្រាប់ហើយ សូត្រទី៥ ក៏ដូច្នោះដែរ។

၆. သမိဒ္ဓိလောကပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់សូត្រស្តីពីបញ្ហាលោករបស់ព្រះសមិន្ធិ (សមិន្ធិលោកបញ្ហាសូត្រវណ្ណនា)

၆၈. ဆဋ္ဌေ လောကောတိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော. ဣတိ မိဂဇာလတ္ထေရဿ အာယာစနသုတ္တတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စသုပိ သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

៦៨. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា lokoti ឈ្មោះថាលោក ព្រោះអត្ថថា វិនាសទៅ ជួបប្រទះនឹងការវិនាសទៅ។ សេចក្ដីពន្យល់ថា ចាប់តាំងពីសូត្រដែលជាការអារាធនារបស់ព្រះមិគជាលត្ថេរជាដើមទៅ ក្នុងសូត្រទាំង៥ ទ្រង់សម្ដែងតែអំពីវដ្តៈ និងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

၇. ဥပသေနအာသီဝိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់ឧបសេនអាសីវិសសូត្រ (ឧបសេនអាសីវិសសូត្រវណ្ណនា)

၆၉. သတ္တမေ သီတဝနေတိ ဧဝံနာမကေ သုသာနဝနေ. သပ္ပသောဏ္ဍိကပဗ္ဘာရေတိ သပ္ပဖဏသဒိသတာယ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ပဗ္ဘာရေ. ဥပသေနဿာတိ ဓမ္မသေနာပတိနော ကနိဋ္ဌဘာတိကဥပသေနတ္ထေရဿ. အာသီဝိသော ပတိတော ဟောတီတိ ထေရော ကိရ ကတဘတ္တကိစ္စော မဟာစီဝရံ ဂဟေတွာ လေဏစ္ဆာယာယ မန္ဒမန္ဒေန ဝါတပါနဝါတေန ဗီဇိယမာနော နိသီဒိတွာ ဒုပဋ္ဋနိဝါသနေ သူစိကမ္မံ ကရောတိ. တသ္မိံ ခဏေ လေဏစ္ဆဒနေ ဒွေ အာသီဝိသပေါတကာ ကီဠန္တိ. တေသု ဧကော ပတိတွာ ထေရဿ အံသကူဋေ အဝတ္ထာသိ. သော စ ဖုဋ္ဌဝိသော ဟောတိ. တသ္မာ ပတိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ထေရဿ ကာယေ ဒီပသိခါ ဝိယ ဝဋ္ဋိံ ပရိယာဒိယမာနမေဝဿ ဝိသံ ဩတိဏ္ဏံ. ထေရော ဝိသဿ တထာဂမနံ ဒိသွာ ကိဉ္စာပိ တံ ပတိတမတ္တမေဝ ယထာပရိစ္ဆေဒေန ဂတံ, အတ္တနော ပန ဣဒ္ဓိဗလေန ‘‘အယံ အတ္တဘာဝေါ လေဏေ မာ ဝိနဿတူ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. ပုရာယံ ကာယော ဣဓေဝ ဝိကိရတီတိ ယာဝ န ဝိကိရတိ, တာဝ နံ ဗဟိဒ္ဓါ နီဟရထာတိ အတ္ထော. အညထတ္တန္တိ အညထာဘာဝံ. ဣန္ဒြိယာနံ ဝါ ဝိပရိဏာမန္တိ စက္ခုသောတာဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ [Pg.15] ပကတိဝိဇဟနဘာဝံ. တတ္ထေဝ ဝိကိရီတိ ဗဟိ နီဟရိတွာ ဌပိတဋ္ဌာနေ မဉ္စကသ္မိံယေဝ ဝိကိရိ.

៦៩. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា sītavane គឺនៅក្នុងព្រៃស្មសានដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា sappasoṇḍikapabbhāre គឺនៅទៀបជ្រលងភ្នំដែលបានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះមានសណ្ឋានដូចជាពពារនៃពស់។ ពាក្យថា Upasenassa គឺរបស់ព្រះឧបសេនត្ថេរ ដែលជាព្រះអនុជរបស់ព្រះធម្មសេនាបតី។ ពាក្យថា āsīviso patito hoti សេចក្ដីថា ឮថា ព្រះថេរៈធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ យកចីវរធំមកដាក់ចុះ ហើយអង្គុយនៅឯម្លប់គុហា ត្រូវខ្យល់បក់រំភើយៗដែលបក់មកតាមបង្អួច ដូចជាគេបក់ផ្លិតថ្នមៗ កំពុងធ្វើការដេរដាសលើស្បង់ពីរជាន់។ ក្នុងខណៈនោះ មានកូនពស់វែកពីរលេងគ្នានៅលើដំបូលគុហា។ ក្នុងកូនពស់ទាំងពីរនោះ មួយក្បាលបានធ្លាក់ចុះមកខាំចំស្មារបស់ព្រះថេរៈ។ ហើយពស់នោះជាប្រភេទពស់មានពិសខ្លាំង។ ព្រោះហេតុនោះ ចាប់តាំងពីកន្លែងដែលវាធ្លាក់មក ពិសរបស់វាបានជ្រាបចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់ព្រះថេរៈ ហាក់ដូចជាអណ្ដាតភ្លើងប្រទីបដែលឆេះរោលរាលរលត់ប្រេងកាតដូច្នោះឯង។ ព្រះថេរៈឃើញការជ្រាបចូលនៃពិសយ៉ាងនោះ ទោះបីជាពិសនោះទើបតែជ្រាបចូលភ្លាមៗទៅតាមចំណែករាងកាយក៏ដោយ ក៏លោកបានតាំងអធិដ្ឋានដោយឫទ្ធិរបស់ខ្លួនថា «សូមកុំឱ្យអត្តភាពនេះវិនាសនៅក្នុងគុហានេះឡើយ» រួចហើយក៏ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក។ ពាក្យថា Purāyaṃ kāyo idheva vikirati សេចក្ដីថា កាយនេះមិនទាន់ធ្លាក់រាយប៉ាយត្រឹមណា សូមអ្នកទាំងឡាយនាំកាយនោះទៅខាងក្រៅត្រឹមណោះ។ ពាក្យថា aññathattaṃ គឺភាពជាប្រការដទៃ។ ពាក្យថា indriyānaṃ vā vipariṇāmaṃ គឺភាពលះបង់នូវសភាវៈប្រក្រតីនៃឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ មានចក្ខុ និងសោតៈជាដើម។ ពាក្យថា tattheva vikiri គឺកាលដែលគេនាំយកទៅខាងក្រៅ ហើយដាក់លើគ្រែក្នុងទីដែលគេតម្កល់ទុកនោះ កាយក៏ធ្លាក់រាយប៉ាយទៅលើគ្រែនោះឯង។

၈. ဥပဝါဏသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពន្យល់ឧបវាណសន្ទិដ្ឋិកសូត្រ (ឧបវាណសន្ទិដ្ឋិកសូត្រវណ្ណនា)

၇၀. အဋ္ဌမေ ရူပပ္ပဋိသံဝေဒီတိ နီလပီတာဒိဘေဒံ အာရမ္မဏံ ဝဝတ္ထာပေန္တော ရူပံ ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတိ, တသ္မာ ရူပပ္ပဋိသံဝေဒီ နာမ ဟောတိ. ရူပရာဂပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ကိလေသဿ အတ္ထိဘာဝေနေဝ ပန ရူပရာဂံ ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတိ နာမ, တသ္မာ ရူပရာဂပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ဝုစ္စတိ. သန္ဒိဋ္ဌိကောတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. နော စ ရူပရာဂပ္ပဋိသံဝေဒီတိ ကိလေသဿ နတ္ထိဘာဝေနေဝ န ရူပရာဂံ ပဋိသံဝိဒိတံ ကရောတိ နာမ, တသ္မာ ‘‘နော စ ရူပရာဂပ္ပဋိသံဝေဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သေခါသေခါနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ.

៧០. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា rūpappaṭisaṃvedī គឺកាលកំណត់ដឹងនូវអារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវ និងពណ៌លឿងជាដើម ធ្វើឱ្យរូបប្រាកដច្បាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា «អ្នកដឹងច្បាស់នូវរូប»។ ពាក្យថា rūparāgappaṭisaṃvedī គឺព្រោះតែភាពមាននៃកិលេស ទើបធ្វើឱ្យរូបរាគៈប្រាកដច្បាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «អ្នកដឹងច្បាស់នូវរូបរាគៈ»។ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា sandiṭṭhiko ជាដើម មានសេចក្ដីដូចដែលបានពោលរួចហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ ពាក្យថា no ca rūparāgappaṭisaṃvedī គឺព្រោះតែភាពគ្មាននៃកិលេស ទើបមិនធ្វើឱ្យរូបរាគៈប្រាកដច្បាស់ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «តែមិនដឹងច្បាស់នូវរូបរាគៈ»។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងអំពីការពិចារណារបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គល និងព្រះអសេក្ខបុគ្គល។

၉. ပဌမဆဖဿာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពន្យល់បឋមឆផស្សាយតនសូត្រ (បឋមឆផស្សាយតនសូត្រវណ្ណនា)

၇၁. နဝမေ ဖဿာယတနာနန္တိ ဖဿာကရာနံ. အဝုသိတန္တိ အဝုဋ္ဌံ. အာရကာတိ ဒူရေ. ဧတ္ထာဟံ, ဘန္တေ, အနဿသန္တိ, ဘန္တေ, အဟံ ဧတ္ထ အနဿသိံ, နဋ္ဌော နာမ အဟန္တိ ဝဒတိ. ဘဂဝါ – ‘‘အယံ ဘိက္ခု ‘အဟံ နာမ ဣမသ္မိံ သာသနေ နဋ္ဌော’တိ ဝဒတိ, ကိန္နု ခွဿ အညေသု ဓာတုကမ္မဋ္ဌာန-ကသိဏကမ္မဋ္ဌာနာဒီသု အဘိယောဂေါ အတ္ထီ’’တိ စိန္တေတွာ, တမ္ပိ အပဿန္တော – ‘‘ကတရံ နု ခေါ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဣမဿ သပ္ပာယံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. တတော ‘‘အာယတနကမ္မဋ္ဌာနမေဝ သပ္ပာယ’’န္တိ ဒိသွာ တံ ကထေန္တော တံ ကိံ မညသိ ဘိက္ခူတိအာဒိမာဟ. သာဓူတိ တဿ ဗျာကရဏေ သမ္ပဟံသနံ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ အယမေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿန္တော ပရိစ္ဆေဒေါ, နိဗ္ဗာနန္တိ အတ္ထော.

៧១. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា phassāyatanānaṃ គឺនៃទីកើតឡើងនៃផស្សៈទាំង៦។ ពាក្យថា avusitaṃ គឺមិនទាន់បានប្រព្រឹត្ត មិនទាន់បានសេពគប់។ ពាក្យថា ārakā គឺឆ្ងាយណាស់។ ពាក្យថា Etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ សេចក្ដីថា ភិក្ខុនោះក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គបានវិនាសហើយក្នុងទីនេះ ឈ្មោះថាជាអ្នកវិនាសហើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុនេះពោលថា "អាត្មាអញឈ្មោះថាវិនាសហើយក្នុងសាសនានេះ" តើភិក្ខុនេះមានការប្រកបខ្វល់ខ្វាយក្នុងកម្មដ្ឋានដទៃទៀត មានធាតុកម្មដ្ឋាន និងកសិណកម្មដ្ឋានជាដើមដែរឬទេ?» កាលបើមិនឃើញការប្រកបខ្វល់ខ្វាយក្នុងកម្មដ្ឋានដទៃនោះឡើយ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តើកម្មដ្ឋានណាខ្លះហ្ន៎ដែលសមគួរដល់ភិក្ខុនេះ?» លំដាប់នោះ ទ្រង់យល់ឃើញថា «មានតែអាយតនកម្មដ្ឋានប៉ុណ្ណោះដែលសមគួរ» កាលនឹងសម្ដែងកម្មដ្ឋាននោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា Taṃ kiṃ maññasi bhikkhu។ ពាក្យថា Sādhu គឺជាពាក្យសម្ដែងការរីករាយត្រេកអរចំពោះការឆ្លើយតបរបស់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា Esevanto dukkhassa សេចក្ដីថា នេះឯងជាទីបំផុត ជាការកំណត់ភាគនៃវដ្តទុក្ខ គឺព្រះនិព្វាន។

၁၀. ဒုတိယဆဖဿာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់ទុតិយឆផស្សាយតនសូត្រ (ទុតិយឆផស្សាយតនសូត្រវណ្ណនា)

၇၂. ဒသမေ အနဿသန္တိ နဿသိံ, နဋ္ဌော နာမမှိ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. အာယတိံ အပုနဗ္ဘဝါယာတိ ဧတ္ထ အာယတိံ အပုနဗ္ဘဝေါ နာမ နိဗ္ဗာနံ, နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပဟီနံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော.

៧២. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា anassasaṃ សេចក្ដីថា ខ្ញុំបានវិនាសហើយ ឈ្មោះថាជាអ្នកវិនាសហើយ នេះជាសេចក្ដីក្នុងបទនេះ។ ពាក្យថា āyatiṃ apunabbhavāya សេចក្ដីថា ភពមិនមានតទៅទៀតក្នុងអនាគត ឈ្មោះថាព្រះនិព្វាន សេចក្ដីថា នឹងត្រូវលះបង់ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះនិព្វាន។

၁၁. တတိယဆဖဿာယတနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការពន្យល់តតិយឆផស្សាយតនសូត្រ (តតិយឆផស្សាយតនសូត្រវណ្ណនា)

၇၃. ဧကာဒသမေ [Pg.16] အနဿသန္တိ နဋ္ဌော, ပနဿသန္တိ အတိနဋ္ဌော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

៧៣. ក្នុងសូត្រទី១១ ពាក្យថា anassasaṃ គឺវិនាសហើយ ពាក្យថា panassasaṃ គឺវិនាសខ្លាំងណាស់ហើយ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយ។

မိဂဇာလဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.

មិគជាលវគ្គ ទី៧ ចប់។

၈. ဂိလာနဝဂ္ဂေါ

៨. គិលានវគ្គ

၁-၅. ပဌမဂိလာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៥. ការពន្យល់បឋមគិលានសូត្រជាដើម (បឋមគិលានសូត្រាទិវណ្ណនា)

၇၄-၇၈. ဂိလာနဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အမုကသ္မိန္တိ အသုကသ္မိံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အပ္ပညာတောတိ အညာတော အပါကဋော. နဝေါပိ ဟိ ကောစိ ပညာတော ဟောတိ ရာဟုလတ္ထေရော ဝိယ သုမနသာမဏေရော ဝိယ စ, အယံ ပန နဝေါ စေဝ အပညာတော စ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝါတိ. တထာ ဣတော ပရေသု စတူသု.

៧៤-៧៨. ក្នុងសូត្រទី១ នៃគិលានវគ្គ ពាក្យថា amukasmiṃ គឺនៅក្នុងវិហារឈ្មោះនោះ។ ឬក៏មានបាឋៈយ៉ាងនេះតែម្ដង។ ពាក្យថា appaññāto គឺមិនល្បីល្បាញ មិនប្រាកដ។ ព្រោះថា ភិក្ខុថ្មីខ្លះ ទោះបីជាថ្មីក៏ដោយ ក៏ជាអ្នកល្បីល្បាញ ដូចជាព្រះរាហុលត្ថេរ ឬដូចជាសុមនសាមណេរជាដើម ចំណែកឯភិក្ខុនេះ ជាភិក្ខុថ្មីផង ទាំងមិនល្បីល្បាញផង។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ ក្នុងសូត្រទាំង៤ បន្ទាប់ពីសូត្រទី១ នេះទៅ ក៏មានន័យដូច្នោះដែរ។

၆. ပဌမအဝိဇ္ဇာပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពន្យល់បឋមអវិជ្ជាបហានសូត្រ (បឋមអវិជ្ជាបហានសូត្រវណ្ណនា)

၇၉. ဆဋ္ဌေ အနိစ္စတော ဇာနတောတိ ဒုက္ခာနတ္တဝသေန ဇာနတောပိ ပဟီယတိယေဝ, ဣဒံ ပန အနိစ္စလက္ခဏံ ဒဿေတွာ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကဿ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ.

៧៩. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា aniccato jānato សេចក្ដីថា ទោះបីជាដឹងដោយអំណាចទុក្ខៈ និងអនត្តាក៏ដោយ ក៏រមែងលះបង់បានដូចគ្នា ប៉ុន្តែការដែលទ្រង់សម្ដែងសូត្រនេះដោយបង្ហាញអនិច្ចលក្ខណៈ គឺទ្រង់សម្ដែងទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលដែលនឹងត្រូវត្រាស់ដឹង។

၇. ဒုတိယအဝိဇ္ဇာပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការពន្យល់ទុតិយអវិជ្ជាបហានសូត្រ (ទុតិយអវិជ្ជាបហានសូត្រវណ្ណនា)

၈၀. သတ္တမေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗေ တေဘူမကဓမ္မာ. နာလံ အဘိနိဝေသာယာတိ အဘိနိဝေသပရာမာသဂ္ဂါဟေန ဂဏှိတုံ န ယုတ္တာ. သဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ သဗ္ဗာနိ သင်္ခါရနိမိတ္တာနိ. အညတော ပဿတီတိ ယထာ အပရိညာတာဘိနိဝေသော ဇနော ပဿတိ, တတော အညတော ပဿတိ. အပရိညာတာဘိနိဝေသော ဟိ ဇနော သဗ္ဗနိမိတ္တာနိပိ အတ္တတော ပဿတိ. ပရိညာတာဘိနိဝေသော ပန အနတ္တတော ပဿတိ, နော အတ္တတောတိ ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

៨០. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា sabbe dhammā គឺធម៌ក្នុងភូមិ៣ ទាំងអស់។ ពាក្យថា nālaṃ abhinivesāya គឺមិនគួរដើម្បីប្រកាន់យកដោយការស្ទាបអង្អែលប្រកាន់មាំ។ ពាក្យថា sabbanimittāni គឺនូវសង្ខារនិមិត្តទាំងពួង។ ពាក្យថា aññato passati សេចក្ដីថា ជនដែលមិនទាន់កំណត់ដឹងនូវការប្រកាន់មាំរមែងឃើញយ៉ាងណា ភិក្ខុនោះរមែងឃើញដោយប្រការដទៃពីការឃើញរបស់ជននោះ។ ព្រោះថា ជនដែលមិនទាន់កំណត់ដឹងនូវការប្រកាន់មាំ រមែងឃើញសង្ខារនិមិត្តទាំងពួងដោយភាពជាអត្តា។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលបានកំណត់ដឹងនូវការប្រកាន់មាំហើយ រមែងឃើញដោយភាពជាអនត្តា មិនមែនឃើញដោយភាពជាអត្តាឡើយ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងតែអនត្តលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

၈. သမ္ဗဟုလဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការពន្យល់សម្ពហុលភិក្ខុសូត្រ (សម្ពហុលភិក្ខុសូត្រវណ្ណនា)

၈၁. အဋ္ဌမေ [Pg.17] ဣဓ နောတိ ဧတ္ထ နော-ကာရော နိပါတမတ္တမေဝ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ကေဝလံ ဣဓ ဒုက္ခလက္ခဏံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៨១. ក្នុងសូត្រទី៨ ក្នុងបទថា idha no នេះ អក្សរ no គ្រាន់តែជានិបាតប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្ដីដែលនៅសល់ មានន័យច្បាស់ស្រាប់ហើយ។ គប្បីដឹងថា ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងតែទុក្ខលក្ខណៈសុទ្ធសាធប៉ុណ្ណោះ។

၉. လောကပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពន្យល់លោកបញ្ហាសូត្រ (លោកបញ្ហាសូត្រវណ្ណនា)

၈၂. နဝမေ လုဇ္ဇတီတိ ပလုဇ္ဇတိ ဘိဇ္ဇတိ. ဣဓ အနိစ္စလက္ခဏံ ကထိတံ.

៨២. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា lujjati គឺរលាយទៅ ធ្លាក់ចុះទៅ។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងអំពីអនិច្ចលក្ខណៈ។

၁၀. ဖဂ္ဂုနပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការពន្យល់ផគ្គុណបញ្ហាសូត្រ (ផគ្គុណបញ្ហាសូត្រវណ្ណនា)

၈၃. ဒသမေ ဆိန္နပပဉ္စေတိ တဏှာပပဉ္စဿ ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နပပဉ္စေ. ဆိန္နဝဋုမေတိ တဏှာဝဋုမဿေဝ ဆိန္နတ္တာ ဆိန္နဝဋုမေ. ကိံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ? အတိက္ကန္တဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဟရိတာနိ စက္ခုသောတာဒီနိ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတိ. အထ ဝါ သစေ မဂ္ဂေ ဘာဝိတေပိ အနာဂတေ စက္ခုသောတာဒိဝဋ္ဋံ ဝဍ္ဎေယျ, တံ ပုစ္ဆာမီတိ ပုစ္ဆတီတိ.

៨៣. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា chinnapapañce គឺព្រោះតែតណ្ហាបបញ្ចៈត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ហើយ ទើបឈ្មោះថា «មានធម៌គ្រឿងយឺតយូរដាច់ហើយ»។ ពាក្យថា chinnavaṭume គឺព្រោះតែផ្លូវនៃតណ្ហាត្រូវបានកាត់ផ្ដាច់ហើយ ទើបឈ្មោះថា «មានផ្លូវដាច់ហើយ»។ សួរថា «តើខ្ញុំសួររកអ្វី?» គឺសួរថា «ខ្ញុំសួររកចក្ខុ និងសោតៈជាដើម ដែលព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក្នុងអតីតកាលបានលះបង់ហើយឬ?» ម៉្យាងទៀត សួរថា «ប្រសិនបើកាលដែលមគ្គបានចម្រើនហើយ វដ្តៈមានចក្ខុ និងសោតៈជាដើមនៅតែវិលវល់តទៅទៀតក្នុងអនាគត តើខ្ញុំសួររកវដ្តៈនោះឬ?»។

ဂိလာနဝဂ္ဂေါ အဋ္ဌမော.

គិលានវគ្គ ទី៨ ចប់។

၉. ဆန္နဝဂ္ဂေါ

៩. ឆន្នវគ្គ

၁. ပလောကဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់បលោកធម្មសូត្រ (បលោកធម្មសូត្រវណ្ណនា)

၈၄. ဆန္နဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပလောကဓမ္မန္တိ ဘိဇ္ဇနကသဘာဝံ. ဧဝမေတ္ထ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

៨៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃឆន្នវគ្គ ពាក្យថា palokadhammaṃ គឺមានសភាវៈបែកធ្លាយ វិនាសទៅ។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងតែអនិច្ចលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ。

၂. သုညတလောကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពន្យល់សុញ្ញតលោកសូត្រ (សុញ្ញតលោកសូត្រវណ្ណនា)

၈၅. ဒုတိယေ အတ္တနိယေနာတိ အတ္တနော သန္တကေန ပရိက္ခာရေန. ဧဝမေတ္ထ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

៨៥. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា attaniyena គឺដោយបរិក្ខារដែលជារបស់ផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្ដែងតែអនត្តលក្ខណៈប៉ុណ្ណោះ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

၃. သံခိတ္တဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សង្ខិត្តធម្មសូត្រ (សង្ខិត្តធម្មសូត្រវណ្ណនា)

၈၆. တတိယံ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ အာနန္ဒောဝါဒေ (သံ. နိ. ၃.၈၃) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

៨៦. សូត្រទី៣ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងអានន្ទោវាទសូត្រ ក្នុងខន្ធវគ្គ (សំ. និ. ៣.៨៣)។

၄. ဆန္နသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់ឆន្នសូត្រ (ឆន្នសូត្រវណ្ណនា)

၈၇. စတုတ္ထေ [Pg.18] ဆန္နောတိ ဧဝံနာမကော ထေရော, န အဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တထေရော. ပဋိသလ္လာနာတိ ဖလသမာပတ္တိတော. ဂိလာနပုစ္ဆကာတိ ဂိလာနုပဋ္ဌာကာ. ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ နာမ ဗုဒ္ဓပသတ္ထံ ဗုဒ္ဓဝဏ္ဏိတံ, တသ္မာ ဧဝမာဟ. သီသဝေဌံ ဒဒေယျာတိ သီသေ ဝေဌနံ သီသဝေဌံ, တဉ္စ ဒဒေယျ. သတ္ထန္တိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ. နာဝကင်္ခါမီတိ န ဣစ္ဆာမိ. ပရိစိဏ္ဏောတိ ပရိစရိတော. မနာပေနာတိ မနဝဍ္ဎနကေန ကာယကမ္မာဒိနာ. ဧတ္ထ စ သတ္တ သေခါ ပရိစရန္တိ နာမ, အရဟာ ပရိစာရီ နာမ, ဘဂဝါ ပရိစိဏ္ဏော နာမ.

៨៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា channo គឺព្រះថេរៈដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មិនមែនជាព្រះឆន្នត្ថេរដែលរួមដំណើរក្នុងការយាងចេញទៅសាងព្រះផ្នួសនោះឡើយ។ ពាក្យថា paṭisallānā គឺចេញពីផលសមាបត្តិ។ ពាក្យថា gilānapucchakā គឺអ្នកបម្រើអ្នកជំងឺ។ ព្រោះថា ការបម្រើអ្នកជំងឺ គឺជាកិច្ចដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សរសើរ ទ្រង់លើកតម្កើង ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា sīsaveṭhaṃ dadeyya គឺការរុំព័ទ្ធក្បាល ហៅថា សីសវេឋនៈ ហើយគប្បីធ្វើការចងក្បាលនោះ។ ពាក្យថា satthaṃ គឺគ្រឿងសស្ត្រាដែលនាំទៅនូវជីវិត។ ពាក្យថា nāvakaṅkhāmi គឺខ្ញុំមិនចង់បានឡើយ។ ពាក្យថា pariciṇṇo គឺបានចូលទៅបម្រើហើយ។ ពាក្យថា manāpena គឺដោយកាយកម្មជាដើមដែលធ្វើឱ្យចម្រើនចិត្ត។ ក្នុងទីនេះ ព្រះសេក្ខបុគ្គលទាំង៧ ឈ្មោះថា កំពុងបម្រើ ព្រះអរហន្ត ឈ្មោះថា អ្នកបានបម្រើហើយ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឈ្មោះថា ព្រះអង្គដែលគេបានបម្រើហើយ។

ဧတဉှိ, အာဝုသော, သာဝကဿ ပတိရူပန္တိ, အာဝုသော, သာဝကဿ နာမ ဧတံ အနုစ္ဆဝိကံ. အနုပဝဇ္ဇန္တိ အပ္ပဝတ္တိကံ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ. ပုစ္ဆာဝုသော သာရိပုတ္တ, သုတွာ ဝေဒိဿာမာတိ အယံ သာဝကပဝါရဏာ နာမ. ဧတံ မမာတိအာဒီနိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဂ္ဂါဟဝသေန ဝုတ္တာနိ. နိရောဓံ ဒိသွာတိ ခယဝယံ ဉတွာ. နေတံ မမ, နေသောဟမသ္မိ, န မေသော အတ္တာတိ သမနုပဿာမီတိ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ သမနုပဿာမိ. ဧတ္တကေသု ဌာနေသု ဆန္နတ္ထေရော သာရိပုတ္တတ္ထေရေန ပုစ္ဆိတံ ပဉှံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ကထေသိ. သာရိပုတ္တတ္ထေရော ပန တဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာပိ တံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဝါ ‘‘ခီဏာသဝေါ’’တိ ဝါ အဝတွာ တုဏှီယေဝ အဟောသိ. စုန္ဒတ္ထေရော ပနဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ သညာပေဿာမီတိ စိန္တေတွာ ဩဝါဒံ အဒါသိ.

ពាក្យថា Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ សេចក្ដីថា ម្នាលអាវុសោ ការបម្រើដោយកាយកម្មជាដើមដែលជាទីគាប់ចិត្តនោះឯង សមគួរដល់សាវ័ក។ ពាក្យថា anupavajjaṃ គឺមិនមានការប្រព្រឹត្តទៅទៀត មិនមានបដិសន្ធិតទៅទៀត។ ពាក្យថា Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāma នេះឈ្មោះថា ជាការបវារណារបស់សាវ័ក។ ពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា etaṃ mama ជាដើម ទ្រង់សម្ដែងដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា nirodhaṃ disvā គឺដឹងនូវការអស់ទៅ និងការសូន្យទៅ។ ពាក្យថា netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attāti samanupassāmi សេចក្ដីថា ខ្ញុំរមែងយល់ឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ ទុក្ខៈ និងអនត្តា។ ក្នុងទីទាំងឡាយមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ព្រះឆន្នត្ថេរកាលឆ្លើយនូវប្រស្នាដែលព្រះសារីបុត្រត្ថេរសួរហើយៗ បានឆ្លើយដោយបង្អោនទៅរកព្រះអរហត្តផល។ ព្រះសារីបុត្រត្ថេរ ទោះបីជាដឹងថា លោកនៅជាបុថុជ្ជនក៏ដោយ ក៏មិនពោលថា «លោកជាបុថុជ្ជន» ឬ «លោកជាព្រះខីណាស្រព» ឡើយ គឺលោកនៅស្ងៀមតែម្ដង។ ព្រះចុន្ទត្ថេរ គិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យលោកដឹងខ្លួនថាខ្លួននៅជាបុថុជ្ជន» ទើបបានប្រគេនឱវាទ។

တတ္ထ တသ္မာတိ ယသ္မာ မာရဏန္တိကံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော သတ္ထံ အာဟရာမီတိ ဝဒတိ, တသ္မာ ပုထုဇ္ဇနော အာယသ္မာ, တေန ဣဒမ္ပိ မနသိကရောဟီတိ ဒီပေတိ. ယသ္မာ ဝါ ဆန္နံ အာယတနာနံ နိရောဓံ ဒိသွာ စက္ခာဒီနိ တိဏ္ဏံ ဂါဟာနံ ဝသေန န သမနုပဿာမီတိ ဝဒသိ. တသ္မာ ဣဒမ္ပိ တဿ ဘဂဝတော သာသနံ အာယသ္မတာ မနသိကာတဗ္ဗန္တိပိ ပုထုဇ္ဇနဘာဝမေဝ ဒီပေန္တော ဝဒတိ. နိစ္စကပ္ပန္တိ နိစ္စကာလံ. နိဿိတဿာတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌီဟိ နိဿိတဿ. စလိတန္တိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ. ယထယိဒံ အာယသ္မတော ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘အဟံ ဝေဒယာမိ, မမ ဝေဒနာ’’တိ အပ္ပဟီနဂ္ဂါဟဿ ဣဒါနိ ဝိပ္ဖန္ဒိတံ ဟောတိ, ဣမိနာပိ နံ ‘‘ပုထုဇ္ဇနောဝ တွ’’န္တိ ဝဒတိ.

ក្នុងឱវាទនោះ ពាក្យថា tasmā សេចក្ដីថា ព្រោះហេតុតែលោកម្ចាស់មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងមរណន្តិកវេទនាបាន ទើបពោលថា «ខ្ញុំនឹងនាំមកនូវគ្រឿងសស្ត្រា» ព្រោះហេតុនោះ លោកម្ចាស់នៅជាបុថុជ្ជននៅឡើយ ហេតុនោះ សូមលោកម្ចាស់ធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវធម៌នេះផងចុះ នេះជាការបង្ហាញសេចក្ដីក្នុងបទនេះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រោះហេតុតែលោកម្ចាស់ពោលថា «ខ្ញុំឃើញការរលត់នៃអាយតនៈទាំង៦ ហើយមិនយល់ឃើញនូវចក្ខុជាដើម ដោយអំណាចនៃការប្រកាន់មាំទាំង៣ ឡើយ»។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីតែពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ ក៏លោកម្ចាស់គប្បីធ្វើទុកក្នុងចិត្តដែរ នេះជាការដែលព្រះចុន្ទត្ថេរពោលបង្ហាញតែភាពជាបុថុជ្ជនរបស់ព្រះឆន្នៈប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា niccakappaṃ គឺក្នុងកាលជានិច្ច។ ពាក្យថា nissitassa គឺរបស់បុគ្គលដែលអាស្រ័យដោយតណ្ហា មានះ និងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា calitaṃ គឺមានការរំភើបញាប់ញ័រ។ សេចក្ដីញាប់ញ័រនេះ រមែងមានដល់លោកម្ចាស់ដែលមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងវេទនាដែលកើតឡើងបាន ហើយនៅមិនទាន់លះបង់ការប្រកាន់មាំថា «ខ្ញុំទទួលរងវេទនា វេទនានេះជារបស់ខ្ញុំ» ឡើយ ព្រះចុន្ទត្ថេរពោលប្រដៅព្រះឆន្នៈនោះ សូម្បីតែដោយសេចក្ដីញាប់ញ័រនេះថា «លោកម្ចាស់នៅជាបុថុជ្ជនពិតៗ»។

ပဿဒ္ဓီတိ [Pg.19] ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိ, ကိလေသပဿဒ္ဓိ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. နတိယာတိ တဏှာနတိယာ. အသတီတိ ဘဝတ္ထာယ အာလယနိကန္တိပရိယုဋ္ဌာနေ အသတိ. အာဂတိဂတိ န ဟောတီတိ ပဋိသန္ဓိဝသေန အာဂတိ နာမ, စုတိဝသေန ဂမနံ နာမ န ဟောတိ. စုတူပပါတောတိ စဝနဝသေန စုတိ, ဥပပဇ္ဇနဝသေန ဥပပါတော. နေဝိဓ န ဟုရံ န ဥဘယမန္တရေနာတိ န ဣဓလောကေ န ပရလောကေ န ဥဘယတ္ထ ဟောတိ. ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခကိလေသဒုက္ခဿ အယမေဝ အန္တော အယံ ပရိစ္ဆေဒေါ ပရိဝဋုမဘာဝေါ ဟောတိ. အယမေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထော. ယေ ပန ‘‘ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ဂဟေတွာ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ ဝစနံ နိရတ္ထကံ. အန္တရာဘဝဿ ဟိ ဘာဝေါ အဘိဓမ္မေ ပဋိက္ခိတ္တောယေဝ. ‘‘အန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ပန ဝိကပ္ပန္တရဒီပနံ. တသ္မာ အယမေတ္ထ အတ္ထော – နေဝ ဣဓ န ဟုရံ, အပရော ဝိကပ္ပော န ဥဘယန္တိ.

ពាក្យថា Passaddhī បានដល់ សេចក្តីស្ងប់កាយនិងចិត្ត និងសេចក្តីស្ងប់កិលេស នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា Natiyā បានដល់ ភាពឱនលំទោននៃតណ្ហា។ ពាក្យថា Asati បានដល់ កាលបើមិនមានអាលយនិកន្តិបរិយុដ្ឋាណៈ (ការជាប់ជំពាក់ ការត្រេកអរ និងការគ្របសង្កត់) ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភពថ្មី។ ពាក្យថា Āgatigati na hoti បានដល់ ការមកឈ្មោះថាអាគតិ ដោយអំណាចនៃការបដិសន្ធិ និងការទៅឈ្មោះថាសុតិ ដោយអំណាចនៃការច្យុតិ មិនមានឡើយ។ ពាក្យថា Cutūpapāto បានដល់ ការច្យុតិដោយអំណាចនៃការឃ្លាតទៅ និងការឧបបាតៈដោយអំណាចនៃការកើតឡើង។ ពាក្យថា Nevidha na huraṃ na ubhayamantarena បានដល់ មិនមានក្នុងលោកនេះ មិនមានក្នុងលោកខាងមុខ មិនមានក្នុងចន្លោះទាំងពីរ។ ពាក្យថា Esevanto dukkhassa បានដល់ នេះឯងជាទីបំផុត ជាគ្រឿងកំណត់ ជាភាពដាច់ស្រឡះនៃវដ្តទុក្ខនិងកិលេសទុក្ខ។ នេះឯងជាអត្ថន័យក្នុងទីនេះ។ ចំណែកឯអាចារ្យទាំងឡាយណាដែលកាន់យកពាក្យថា “ubhayamantarena” ហើយប្រាថ្នាចង់បានអន្តរាភព (ភពកណ្តាល) ពាក្យរបស់អាចារ្យទាំងនោះ មិនមានប្រយោជន៍ឡើយ។ ព្រោះថា ភាពមាននៃអន្តរាភព ត្រូវបានបដិសេធរួចហើយនៅក្នុងអភិធម្ម (កថាវត្ថុ)។ ចំណែកពាក្យថា “antarena” គ្រាន់តែជាគ្រឿងបង្ហាញនូវវិកប្បៈដទៃទៀតប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះហេតុនោះ អត្ថន័យក្នុងទីនេះគឺ មិនមានក្នុងលោកនេះ មិនមានក្នុងលោកខាងមុខ និងវិកប្បៈមួយទៀតគឺ មិនមានក្នុងលោកទាំងពីរ។

သတ္ထံ အာဟရေသီတိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ အာဟရိ, အာဟရိတွာ ကဏ္ဌနာဠံ ဆိန္ဒိ. အထဿ တသ္မိံ ခဏေ မရဏဘယံ ဩက္ကမိ, ဂတိနိမိတ္တံ ဥပဋ္ဌာသိ. သော အတ္တနော ပုထုဇ္ဇနဘာဝံ ဉတွာ, သံဝိဂ္ဂစိတ္တော ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ, သင်္ခါရေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ, သမသီသီ ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော. သမ္မုခါယေဝ အနုပဝဇ္ဇတာ ဗျာကတာတိ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ ထေရဿ ပုထုဇ္ဇနကာလေ ဗျာကရဏံ ဟောတိ; ဧတေန ပန ဗျာကရဏေန အနန္တရာယမဿ ပရိနိဗ္ဗာနံ အဟောသိ. တသ္မာ ဘဂဝါ တဒေဝ ဗျာကရဏံ ဂဟေတွာ ကထေသိ.

ពាក្យថា Satthaṃ āharesi បានដល់ នាំមកនូវគ្រឿងសស្ត្រាដែលនាំទៅនូវជីវិត (គ្រឿងសស្ត្រាសម្រាប់សម្លាប់) លុះនាំមកហើយ ក៏កាត់បំពង់ក។ គ្រានោះ ក្នុងខណៈនោះ ភ័យគឺសេចក្តីស្លាប់ក៏បានចូលមកកាន់ព្រះថេរៈនោះ ហើយគតិនីមិត្តក៏បានប្រាកដឡើង។ ព្រះថេរៈនោះដឹងនូវភាពជាបុថុជ្ជនរបស់ខ្លួន មានចិត្តតក់ស្លុតហើយ ក៏បានតាំងឡើងនូវវិបស្សនា កាលកំណត់ដឹងនូវសង្ខារទាំងឡាយ ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ជាសមសីសីបុគ្គល ហើយបរិនិព្វានទៅ។ ពាក្យថា Sammukhāyeva anupavajjatā byākatā សេចក្តីថា ទោះបីជាការព្យាករណ៍នេះ មានក្នុងកាលដែលព្រះថេរៈនៅជាបុថុជ្ជនក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារការព្យាករណ៍នេះ ការបរិនិព្វានរបស់ព្រះថេរៈនោះ ក៏មិនមានអន្តរាយឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទើបទ្រង់កាន់យកនូវការព្យាករណ៍នោះឯង ហើយត្រាស់សម្តែង។

ဥပဝဇ္ဇကုလာနီတိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗကုလာနိ. ဣမိနာ ထေရော, ‘‘ဘန္တေ, ဧဝံ ဥပဋ္ဌာကေသု စ ဥပဋ္ဌာယိကာသု စ ဝိဇ္ဇမာနာသု သော ဘိက္ခု တုမှာကံ သာသနေ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိယံ ကုလသံသဂ္ဂဒေါသံ ဒဿေန္တော ပုစ္ဆတိ. အထဿ ဘဂဝါ ကုလေသု သံသဂ္ဂါဘာဝံ ဒီပေန္တော ဟောန္တိ ဟေတေ သာရိပုတ္တာတိအာဒိမာဟ. ဣမသ္မိံ ကိရ ဌာနေ ထေရဿ ကုလေသု အသံသဋ္ဌဘာဝေါ ပါကဋော အဟောသိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា Upavajjakulāni បានដល់ ត្រកូលទាំងឡាយដែលគួរចូលទៅជិត។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះថេរៈក្រាបបង្គំទូលសួរ ដើម្បីបង្ហាញនូវទោសនៃការច្រឡូកច្រឡំដោយត្រកូល ក្នុងបុព្វភាគបដិបទាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន កាលបើឧបាសកនិងឧបាសិកាអ្នកឧបដ្ឋាកមានព្រមយ៉ាងនេះ តើភិក្ខុនោះនឹងបរិនិព្វានក្នុងសាសនារបស់ព្រះអង្គដូចម្តេច?»។ គ្រានោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលទ្រង់បង្ហាញនូវភាពមិនច្រឡូកច្រឡំក្នុងត្រកូលទាំងឡាយរបស់ព្រះថេរៈនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា honti hete sāriputta។ ឮថា ក្នុងទីនេះ ភាពមិនច្រឡូកច្រឡំក្នុងត្រកូលទាំងឡាយរបស់ព្រះថេរៈ បានប្រាកដច្បាស់ហើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၅-၆. ပုဏ္ဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៦. ការអធិប្បាយបុណ្ណសូត្រជាដើម។

၈၈-၈၉. ပဉ္စမေ တဉ္စေတိ တံ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ. နန္ဒိသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယောတိ တဏှာယ သမောဓာနေန ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခဿ သမောဓာနံ ဟောတိ. ဣတိ [Pg.20] ဆသု ဒွါရေသု ‘‘နန္ဒိသမုဒယာ ဒုက္ခသမုဒယော’’တိ ဣမိနာ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဒုတိယနယေ နိရောဓော မဂ္ဂေါတိ ဒွိန္နံ သစ္စာနံ ဝသေန ဝိဝဋ္ဋံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေသိ. ဣမိနာ တွံ ပုဏ္ဏာတိ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. ဧဝံ တာဝ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန ဒေသနံ အရဟတ္တေ ပက္ခိပိတွာ ဣဒါနိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ သတ္တသု ဌာနေသု သီဟနာဒံ နဒါပေတုံ ဣမိနာ တွန္တိအာဒိမာဟ.

៨៨-៨៩. ក្នុងសូត្រទីប្រាំ ពាក្យថា tañce បានដល់ ចក្ខុនោះផង រូបនោះផង។ ពាក្យថា Nandisamudayā dukkhasamudayo សេចក្តីថា ព្រោះការប្រជុំចុះនៃតណ្ហា ទើបមានការប្រជុំចុះនៃទុក្ខគឺបញ្ចក្ខន្ធ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្ហាញនូវវដ្តៈ ដោយធ្វើឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ តាមទ្វារទាំងប្រាំមួយ ដោយពាក្យថា «nandisamudayā dukkhasamudayo» យ៉ាងនេះ។ ក្នុងន័យទីពីរ ពាក្យថា nirodho maggo សេចក្តីថា ទ្រង់បង្ហាញនូវវិវដ្តៈ ដោយធ្វើឲ្យដល់នូវកំពូល ដោយអំណាចនៃសច្ចៈទាំងពីរ។ ពាក្យថា iminā tvaṃ puṇṇa នេះ ជាអនុសន្ធិមួយផ្សេងទៀត។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់បង្អោនទេសនានេះទៅក្នុងព្រះអរហត្ត ដោយអំណាចនៃវដ្តៈនិងវិវដ្តៈជាមុនសិន យ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ ដើម្បីឲ្យព្រះបុណ្ណត្ថេរៈបន្លឺនូវសីហនាទក្នុងឋានៈទាំងប្រាំពីរ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិថា iminā tvaṃ។

စဏ္ဍာတိ ဒုဋ္ဌာ ကိဗ္ဗိသာ. ဖရုသာတိ ကက္ခဠာ အက္ကောသိဿန္တီတိ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အက္ကောသိဿန္တိ. ပရိဘာသိဿန္တီတိ ‘‘ကိံ သမဏော နာမ တွံ, ဣဒဉ္စိဒဉ္စ တေ ကရိဿာမာ’’တိ တဇ္ဇေဿန္တိ. ဧဝမေတ္ထာတိ ဧဝံ မယှံ ဧတ္ထ ဘဝိဿတိ. ဒဏ္ဍေနာတိ စတုဟတ္ထဒဏ္ဍေန ဝါ ခဒိရဒဏ္ဍေန ဝါ ဃဋိကမုဂ္ဂရေန ဝါ. သတ္ထေနာတိ ဧကတောဓာရာဒိနာ သတ္ထေန. သတ္ထဟာရကံ ပရိယေသန္တီတိ ဇီဝိတဟာရကသတ္ထံ ပရိယေသန္တိ. ဣဒံ ထေရော တတိယပါရာဇိကဝတ္ထုသ္မိံ အသုဘကထံ သုတွာ အတ္တဘာဝေန ဇိဂုစ္ဆန္တာနံ ဘိက္ခူနံ သတ္ထဟာရကပရိယေသနံ သန္ဓာယာဟ. ဒမူပသမေနာတိ ဧတ္ထ ဒမောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒီနံ ဧတံ နာမံ.

ពាក្យថា Caṇḍā បានដល់ កាចសាហាវ យង់ឃ្នង។ ពាក្យថា Pharusā បានដល់ គ្រោតគ្រាត。 ពាក្យថា akkosissanti សេចក្តីថា នឹងជេរប្រមាថដោយអក្ខោសវត្ថុ (រឿងសម្រាប់ជេរ) ១០ យ៉ាង។ ពាក្យថា paribhāsissanti សេចក្តីថា នឹងគំរាមកំហែងថា «អ្នកឯងជាសមណៈបែបណា យើងនឹងធ្វើការនេះនិងការនេះដល់អ្នក»។ ពាក្យថា Evamettha សេចក្តីថា សេចក្តីត្រិះរិះយ៉ាងនេះ នឹងមានដល់ខ្ញុំក្នុងរឿងនេះ។ ពាក្យថា Daṇḍena បានដល់ ដោយដំបងប្រវែងបួនហត្ថ ឬដោយដំបងឈើខទិរៈ (ឈើធ្នង់/ឈើកង្ខេប) ឬដោយដំបងខ្លី។ ពាក្យថា Satthena បានដល់ ដោយគ្រឿងសស្ត្រាមានមុខម្ខាងជាដើម។ ពាក្យថា Satthahārakaṃ pariyesanti បានដល់ ស្វែងរកនូវគ្រឿងសស្ត្រាដែលនាំទៅនូវជីវិត។ ពាក្យនេះ ព្រះថេរៈពោលសំដៅទៅលើការស្វែងរកគ្រឿងសស្ត្រាដើម្បីសម្លាប់ខ្លួន របស់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្ពើមរអើមនឹងរូបកាយរបស់ខ្លួន ព្រោះបានស្តាប់អសុភកថា ក្នុងរឿងបារាជិកទីបី។ ក្នុងពាក្យថា Damūpasamena នេះ ពាក្យថា dama នេះ ជាឈ្មោះនៃឥន្ទ្រិយសំវរៈជាដើម។

‘‘သစ္စေန ဒန္တော ဒမသာ ဥပေတော,ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၉၅;

သု. နိ. ၄၆၇) –

«បុគ្គលអ្នកទូន្មានខ្លួនដោយសច្ចៈ ប្រកបដោយទមៈ (ការសង្កត់ចិត្ត) ដល់នូវទីបំផុតនៃវេទ មានព្រហ្មចរិយធម៌ប្រព្រឹត្តរួចហើយ»។

ဧတ္ထ ဟိ ဣန္ဒြိယသံဝရော ဒမောတိ ဝုတ္တော. ‘‘ယဒိ သစ္စာ ဒမာ စာဂါ, ခန္တျာ ဘိယျောဓ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (သု. နိ. ၁၉၁; သံ. နိ. ၁.၂၄၆) ဧတ္ထ ပညာ ဒမောတိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဒါနေန ဒမေန သံယမေန သစ္စဝဇ္ဇေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၅; မ. နိ. ၂.၂၂၆) ဧတ္ထ ဥပေါသထကမ္မံ ဒမောတိ ဝုတ္တံ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ခန္တိ ဒမောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပသမောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ.

ព្រោះថាក្នុងគាថានោះ ឥន្ទ្រិយសំវរៈ លោកហៅថា ទមៈ។ ក្នុងគាថាថា «Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjati» នេះ បញ្ញា លោកហៅថា ទមៈ។ ក្នុងគាថាថា «Dānena damena saṃyamena saccavajjena» នេះ ឧបោសថកម្ម លោកហៅថា ទមៈ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងសូត្រនេះ ធម៌គឺខន្តី គួរជ្រាបថាជា ទមៈ។ ពាក្យថា Upasamo ជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ ទមៈ នោះឯង។

အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏောတိ ကော ပနေသ ပုဏ္ဏော, ကသ္မာ စ ပနေတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသီတိ? သုနာပရန္တဝါသိကော ဧဝ ဧသ, သာဝတ္ထိယံ ပန အသပ္ပာယဝိဟာရံ သလ္လက္ခေတွာ တတ္ထ ဂန္တုကာမော အဟောသိ.

ពាក្យថា Atha kho āyasmā puṇṇo មានសំនួរថា តើព្រះបុណ្ណៈនោះជាអ្នកណា ហើយហេតុអ្វីបានជាលោកចង់ទៅក្នុងទីនោះ? ឆ្លើយថា ព្រះបុណ្ណៈនោះ គឺជាអ្នករស់នៅក្នុងដែនសុនាបរន្តៈនោះឯង ប៉ុន្តែលោកបានកំណត់ដឹងនូវសេនាសនៈដែលមិនជាទីសប្បាយក្នុងក្រុងសាវត្ថី ទើបចង់ទៅក្នុងដែននោះវិញ។

တတြာယံ [Pg.21] အနုပ္ပုဗ္ဗိကထာ – သုနာပရန္တရဋ္ဌေ ကိရ ဧကသ္မိံ ဝါဏိဇဂါမေ ဧတေ ဒွေ ဘာတရော. တေသု ကဒါစိ ဇေဋ္ဌော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ ဇနပဒံ ဂန္တွာ ဘဏ္ဍံ အာဟရတိ, ကဒါစိ ကနိဋ္ဌော. ဣမသ္မိံ ပန သမယေ ကနိဋ္ဌံ ဃရေ ဌပေတွာ, ဇေဋ္ဌဘာတိကော ပဉ္စ သကဋသတာနိ ဂဟေတွာ, ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ, ဇေတဝနဿ နာတိဒူရေ သကဋသတ္ထံ နိဝေသေတွာ ဘုတ္တပါတရာသော ပရိဇနပရိဝုတော ဖာသုကဋ္ဌာနေ နိသီဒိ.

ក្នុងរឿងនោះ មានអនុបុព្វិកថា (រឿងរ៉ាវតាមលំដាប់) ដូចតទៅនេះ ឮថា ក្នុងភូមិពាណិជ្ជករមួយ ក្នុងដែនសុនាបរន្តៈ មានបងប្អូនពីរនាក់នេះ។ ក្នុងបងប្អូនទាំងពីរនាក់នោះ ជួនកាលបងប្រុសនាំយករទេះប្រាំរយគ្រឿង ទៅកាន់ជនបទដើម្បីនាំយកទំនិញមក ជួនកាលប្អូនប្រុសក៏ធ្វើដូច្នោះដែរ។ ប៉ុន្តែក្នុងសម័យនោះ បងប្រុសបានទុកប្អូនប្រុសឲ្យនៅចាំផ្ទះ ហើយខ្លួនឯងនាំយករទេះប្រាំរយគ្រឿង ដើរត្រេចទៅកាន់ជនបទ តាមលំដាប់ក៏បានទៅដល់ក្រុងសាវត្ថី ហើយបានឈប់រទេះទាំងឡាយក្នុងទីមិនឆ្ងាយប៉ុន្មានពីវត្តជេតពន កាលបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏មានបរិវារចោមរោម អង្គុយក្នុងទីដ៏ជាទីសប្បាយមួយ។

တေန စ သမယေန သာဝတ္ထိဝါသိနော ဘုတ္တပါတရာသာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒိဟတ္ထာ ယေန ဗုဒ္ဓေါ, ယေန ဓမ္မော, ယေန သံဃော, တန္နိန္နာ တပ္ပောဏာ တပ္ပဗ္ဘာရာ ဟုတွာ, ဒက္ခိဏဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ဇေတဝနံ ဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ဒိသွာ ‘‘ကဟံ ဣမေ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဧကံ မနုဿံ ပုစ္ဆိ. ကိံ တွံ, အယျော, န ဇာနာသိ? လောကေ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃရတနာနိ နာမ ဥပ္ပန္နာနိ, ဣစ္စေသော မဟာဇနော သတ္ထု သန္တိကံ ဓမ္မကထံ သောတုံ ဂစ္ဆတီတိ. တဿ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနံ ဆဝိစမ္မာဒီနိ ဆိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ. သော အတ္တနော ပရိဇနပရိဝုတော တာယ ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ, သတ္ထု မဓုရဿရေန ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော, ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. အထ တထာဂတေန ကာလံ ဝိဒိတွာ ပရိသာယ ဥယျောဇိတာယ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ဝန္ဒိတွာ, သွာတနာယ နိမန္တေတွာ, ဒုတိယဒိဝသေ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ, အာသနာနိ ပညာပေတွာ, ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ, ဘုတ္တပါတရာသော ဥပေါသထင်္ဂါနိ အဓိဋ္ဌာယ ဘဏ္ဍာဂါရိကံ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘ဧတ္တကံ ဓနံ ဝိဿဇ္ဇိတံ, ဧတ္တကံ ဓနံ န ဝိဿဇ္ဇိတ’’န္တိ သဗ္ဗံ အာစိက္ခိတွာ, ‘‘ဣမံ သာပတေယျံ မယှံ ကနိဋ္ဌဿ ဒေဟီ’’တိ သဗ္ဗံ နိယျာတေတွာ, သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနပရာယဏော အဟောသိ.

សម័យនោះឯង ពួកអ្នកក្រុងសាវត្ថី កាលបរិភោគអាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏បានសមាទាននូវអង្គឧបោសថ មានស្បង់ចីវរដ៏ស្អាតស្អំ មានដៃកាន់គ្រឿងក្រអូបនិងផ្កាឈើជាដើម មានចិត្តបង្អោនទៅ ឱនទៅ ទោរទៅរកព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ ក៏បានចេញតាមទ្វារទិសខាងត្បូង ដើរទៅកាន់វត្តជេតពន។ បងប្រុសនោះឃើញមនុស្សទាំងនោះហើយ ក៏សួរទៅបុរសម្នាក់ថា «ពួកមនុស្សទាំងនេះ ធ្វើដំណើរទៅណា?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន លោកមិនដឹងទេឬ? ព្រះរតនត្រ័យគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ កើតឡើងហើយក្នុងលោក ព្រោះហេតុនោះ មហាជននេះទើបនាំគ្នាទៅកាន់សំណាក់ព្រះសាស្តា ដើម្បីស្តាប់ធម៌ទេសនា»។ ពាក្យថា «ពុទ្ធោ» របស់បុរសនោះ បានកាត់ទម្លុះស្បែក សាច់ ជាដើម ទៅប៉ះពាល់ហើយតាំងនៅនឹងខួរក្នុងឆ្អឹងរបស់បងប្រុសនោះ។ បងប្រុសនោះ ក៏មានបរិវារចោមរោម បានទៅកាន់វត្តជាមួយនិងបរិស័ទនោះ ឈរនៅខាងចុងនៃបរិស័ទ កាលព្រះសាស្តាកំពុងសម្តែងធម៌ដោយព្រះសូរសៀងដ៏ផ្អែមល្ហែម លុះបានស្តាប់ធម៌ហើយ ក៏បង្អោនចិត្តទៅក្នុងការបួស។ គ្រានោះ ព្រះតថាគតទ្រង់ជ្រាបកាលដ៏គួរហើយ កាលបើបរិស័ទត្រឡប់ទៅវិញ ព្រះថេរៈក៏បានចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ថ្វាយបង្គំហើយ និមន្តដើម្បីឆាន់ក្នុងថ្ងៃស្អែក ក្នុងថ្ងៃទីពីរ ក៏បានចាត់ចែងឲ្យធ្វើមណ្ឌប រៀបចំអាសនៈទាំងឡាយ ហើយបានថ្វាយមហាទានដល់ព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន លុះឆាន់អាហារពេលព្រឹករួចហើយ ក៏បានសមាទានអង្គឧបោសថ ហៅអ្នកចាំឃ្លាំងមកប្រាប់នូវទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ថា «ទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ត្រូវបានលះបង់ហើយ ទ្រព្យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ មិនទាន់បានលះបង់ឡើយ» រួចប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់នោះដោយពាក្យថា «ចូរប្រគល់ទ្រព្យសម្បត្តិនេះ ដល់ប្អូនប្រុសរបស់ខ្ញុំចុះ» ហើយក៏បានបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ជាអ្នកមានកម្មដ្ឋានជាទីទៅក្នុងខាងមុខ (យកចិត្តទុកដាក់នឹងកម្មដ្ឋាន)។

အထဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တဿ ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဥပဋ္ဌာတိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဇနပဒေါ မယှံ အသပ္ပာယော, ယံနူနာဟံ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ သကရဋ္ဌမေဝ ဂစ္ဆေယျ’’န္တိ. အထ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ, သာယနှေ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ, ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ, သတ္တ သီဟနာဒေ နဒိတွာ, ပက္ကာမိ. တေန ဝုတ္တံ, ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ ပုဏ္ဏော…ပေ… ဝိဟရတီ’’တိ.

គ្រានោះ កាលព្រះថេរៈនោះធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋាន កម្មដ្ឋានក៏មិនប្រាកដឡើង។ ពីនោះមក លោកក៏ត្រិះរិះថា «ជនបទនេះ មិនជាទីសប្បាយដល់អាត្មាអញឡើយ បើដូច្នោះ មានតែអាត្មាអញកាន់យកកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា ហើយទៅកាន់ដែនរបស់ខ្លួនវិញ ទើបជាការល្អ»។ លំដាប់នោះ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ លោកត្រេចទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងសាយណ្ហសម័យ ចេញពីទីសម្ងំហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ឲ្យទ្រង់សម្តែងកម្មដ្ឋាន ហើយបន្លឺនូវសីហនាទប្រាំពីរដង រួចក៏ចៀសចេញទៅ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះដ៏មានព្រះភាគត្រាស់ថា «atha kho āyasmā puṇṇo...pe... viharati» (លំដាប់នោះ ព្រះបុណ្ណៈដ៏មានអាយុ... គង់នៅ)។

ကတ္ထ [Pg.22] ပနာယံ ဝိဟာသီတိ? စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ. သုနာပရန္တရဋ္ဌံ တာဝ ပဝိသိတွာ စ အဗ္ဗုဟတ္ထပဗ္ဗတံ နာမ ပတွာ ဝါဏိဇဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ နံ ကနိဋ္ဌဘာတာ သဉ္ဇာနိတွာ ဘိက္ခံ ဒတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အညတ္ထ အဂန္တွာ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ကာရေတွာ တတ္ထေဝ ဝသာပေသိ.

សំនួរថា ចុះព្រះថេរៈនោះគង់នៅក្នុងទីណា? ឆ្លើយថា លោកគង់នៅក្នុងទីបួនកន្លែង។ ជាដំបូង លោកបានចូលទៅកាន់ដែនសុនាបរន្តៈ ហើយទៅដល់ភ្នំឈ្មោះ អព្វុហត្ថៈ រួចចូលទៅកាន់ភូមិពាណិជ្ជករដើម្បីបិណ្ឌបាត។ គ្រានោះ ប្អូនប្រុសរបស់លោកចំណាំលោកបាន ក៏បានប្រគេនចង្ហាន់បិណ្ឌបាត ហើយបានធ្វើការប្តេជ្ញាថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន សូមលោកកុំទៅកាន់ទីដទៃឡើយ សូមគង់នៅក្នុងទីនេះឯង» ហើយក៏បាននិមន្តឲ្យគង់ចាំវស្សាក្នុងទីនោះឯង។

တတော သမုဒ္ဒဂိရိဝိဟာရံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထ အယကန္တပါသာဏေဟိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ကတစင်္ကမော အတ္ထိ, ကောစိ တံ စင်္ကမိတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တတ္ထ သမုဒ္ဒဝီစိယော အာဂန္တွာ အယကန္တပါသာဏေသု ပဟရိတွာ မဟာသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. ထေရော ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာနံ ဖာသုဝိဟာရော ဟောတူ’’တိ သမုဒ္ဒံ နိဿဒ္ဒံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ.

ពីទីនោះមក លោកបានទៅកាន់វិហារឈ្មោះ សមុទ្ទគិរី។ ក្នុងវិហារនោះ មានទីចង្ក្រមដែលគេកាត់ខណ្ឌដោយថ្មអយកន្តៈ ប៉ុន្តែមិនមាននរណាម្នាក់អាចដើរចង្ក្រមក្នុងទីនោះបានឡើយ។ ក្នុងទីនោះ រលកសមុទ្រទាំងឡាយបោកបក់មកប៉ះនឹងថ្មអយកន្តៈទាំងឡាយ បង្កើតជាសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះថេរៈគិតថា «សូមឲ្យការរស់នៅប្រកបដោយសេចក្តីសប្បាយ មានដល់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានចុះ» ដូច្នេះហើយ ក៏បានអធិដ្ឋានធ្វើឲ្យសមុទ្រនោះមិនមានសំឡេងឡើយ។

တတော မာတုလဂိရိံ နာမ အဂမာသိ. တတ္ထပိ သကုဏသံဃော ဥဿန္နော ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ သဒ္ဒေါ ဧကာဗဒ္ဓေါဝ အဟောသိ. ထေရော ‘‘ဣဒံ ဌာနံ န ဖာသုက’’န္တိ တတော မကုလကာရာမဝိဟာရံ နာမ ဂတော. သော ဝါဏိဇဂါမဿ နာတိဒူရော နစ္စာသန္နော ဂမနာဂမနသမ္ပန္နော ဝိဝိတ္တော အပ္ပသဒ္ဒေါ. ထေရော ‘‘ဣမံ ဌာနံ ဖာသုက’’န္တိ တတ္ထ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနစင်္ကမနာဒီနိ ကာရေတွာ ဝဿံ ဥပဂစ္ဆိ. ဧဝံ စတူသု ဌာနေသု ဝိဟာသိ.

ពីទីនោះមក លោកបានទៅកាន់ភ្នំឈ្មោះ ម៉ាតុលគិរី។ ទោះបីក្នុងទីនោះក៏ដោយ ហ្វូងបក្សីទាំងឡាយមានច្រើនកុះករ សំឡេងក៏ឮជាប់មិនដាច់ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ។ ព្រះថេរៈគិតថា «ទីនេះមិនជាទីសប្បាយឡើយ» ពីនោះមក ក៏បានទៅកាន់វិហារឈ្មោះ មុលកោរាម។ វិហារនោះ មិនឆ្ងាយពេក មិនជិតពេកពីភូមិពាណិជ្ជករ ប្រកបដោយការទៅមកដ៏ងាយស្រួល ស្ងាត់ស្ងប់ និងមានសំឡេងតិច។ ព្រះថេរៈគិតថា «ទីនេះជាទីសប្បាយ» ទើបចាត់ចែងឲ្យធ្វើទីសម្រាកយប់ ទីសម្រាកថ្ងៃ និងទីចង្ក្រមជាដើមក្នុងទីនោះ ហើយក៏បានចូលចាំវស្សា។ លោកបានគង់នៅក្នុងទីបួនកន្លែង យ៉ាងនេះឯង។

အထေကဒိဝသံ တသ္မိံယေဝ အန္တောဝဿေ ပဉ္စ ဝါဏိဇသတာနိ ‘‘ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ပက္ခိပိံသု. နာဝါရောဟနဒိဝသေ ထေရဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ ထေရံ ဘောဇေတွာ, ထေရဿ သန္တိကေ သိက္ခာပဒါနိ ဂဟေတွာ, ဝန္ဒိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, သမုဒ္ဒေါ နာမ အသဒ္ဓေယျော အနေကန္တရာယော, အမှေ အာဝဇ္ဇေယျာထာ’’တိ ဝတွာ နာဝံ အာရုဟိ. နာဝါ ဥတ္တမဇဝေန ဂစ္ဆမာနာ အညတရံ ဒီပကံ ပါပုဏိ. မနုဿာ ‘‘ပါတရာသံ ကရိဿာမာ’’တိ ဒီပကေ ဥတ္တိဏ္ဏာ. တသ္မိံ ပန ဒီပကေ အညံ ကိဉ္စိ နတ္ထိ, စန္ဒနဝနမေဝ အဟောသိ.

លំដាប់នោះ ថ្ងៃមួយ ក្នុងវស្សានោះឯង ពួកពាណិជ្ជករប្រាំរយនាក់ គិតគ្នាថា «ពួកយើងនឹងទៅកាន់ត្រើយសមុទ្រម្ខាងទៀត» ហើយក៏បានដាក់ទំនិញចុះក្នុងសំពៅ។ ក្នុងថ្ងៃដែលត្រូវឡើងសំពៅ ប្អូនប្រុសរបស់ព្រះថេរៈ បានប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះថេរៈ ហើយបានសមាទានសីលក្នុងសំណាក់ព្រះថេរៈ ថ្វាយបង្គំហើយ ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រលោកដ៏ចម្រើន ឈ្មោះថាសមុទ្រ មិនគួរឲ្យទុកចិត្តឡើយ មានអន្តរាយច្រើន សូមលោកម្ចាស់មេត្តាជួយនឹកគិតដល់ពួកខ្ញុំផង» និយាយរួចហើយ ក៏ឡើងកាន់សំពៅ។ សំពៅកាលបើទៅដោយល្បឿនដ៏លឿនបំផុត ក៏បានទៅដល់កោះតូចមួយ។ មនុស្សទាំងឡាយគិតថា «ពួកយើងនឹងធ្វើអាហារពេលព្រឹក» ក៏បានឡើងទៅលើកោះនោះ។ ប៉ុន្តែនៅលើកោះនោះ មិនមានអ្វីដទៃឡើយ មានតែព្រៃឈើខ្លឹមច័ន្ទន៍តែប៉ុណ្ណោះ។

အထေကော ဝါသိယာ ရုက္ခံ အာကောဋေတွာ လောဟိတစန္ဒနဘာဝံ ဉတွာ အာဟ – ‘‘ဘော, မယံ လာဘတ္ထာယ ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆာမ, ဣတော စ ဥတ္တရိ လာဘော နာမ နတ္ထိ, စတုရင်္ဂုလမတ္တာ ဃဋိကာ သတသဟဿံ အဂ္ဃတိ. ဟာရေတဗ္ဗယုတ္တကံ ဘဏ္ဍံ ဟာရေတွာ စန္ဒနဿ ပူရေဿာမာ’’တိ တေ တထာ ကရိံသု[Pg.23]. စန္ဒနဝနေ အဓိဝတ္ထာ အမနုဿာ ကုဇ္ဈိတွာ, ‘‘ဣမေဟိ အမှာကံ စန္ဒနဝနံ နာသိတံ ဃာတေဿာမ နေ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘ဣဓေဝ ဃာတိတေသု သဗ္ဗံ ဧကကုဏပံ ဘဝိဿတိ, သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ နေသံ နာဝံ ဩသီဒေဿာမာ’’တိ အာဟံသု. အထ နေသံ နာဝံ အာရုယှ မုဟုတ္တံ ဂတကာလေယေဝ ဥပ္ပာတိကံ ဥဋ္ဌပေတွာ သယမ္ပိ တေ အမနုဿာ ဘယာနကာနိ ရူပါနိ ဒဿယိံသု. ဘီတာ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝတာနံ နမဿန္တိ. ထေရဿ ကနိဋ္ဌော စူဠပုဏ္ဏကုဋုမ္ဗိကော ‘‘မယှံ ဘာတာ အဝဿယော ဟောတူ’’တိ ထေရဿ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ.

គ្រានោះ បុរសម្នាក់យកដឹងមកកាប់ដើមឈើ ដឹងថាជាដើមចន្ទន៍ក្រហម ក៏និយាយថា «នែអ្នកទាំងឡាយ យើងធ្វើដំណើរទៅកាន់ត្រើយនាយនៃសមុទ្រដើម្បីស្វែងរកលាភ ប៉ុន្តែលាភដែលក្រៃលែងជាងឈើចន្ទន៍នេះ មិនមានឡើយ។ កំណាត់ឈើចន្ទន៍ទំហំត្រឹមតែបួនធ្នាប់ មានតម្លៃដល់ទៅមួយសែន (កហាបណៈ)។ យើងគួរតែបោះបង់ចោលទំនិញដែលគួរលះបង់ ហើយផ្ទុកឈើចន្ទន៍នេះឱ្យពេញទូកវិញ»។ ពួកឈ្មួញទាំងនោះក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ ពួកអមនុស្សដែលអាស្រ័យនៅព្រៃឈើចន្ទន៍នោះ មានសេចក្តីខឹងសម្បារថា «ពួកមនុស្សទាំងនេះបានបំផ្លាញព្រៃឈើចន្ទន៍របស់យើង យើងនឹងសម្លាប់ពួកគេចោល» ហើយគិតទៀតថា «បើពួកយើងសម្លាប់ពួកគេនៅទីនេះ កោះទាំងមូលនឹងពេញទៅដោយសាកសពស្អុយរលួយ។ យើងនឹងធ្វើឱ្យទូករបស់ពួកគេលិចនៅកណ្តាលសមុទ្រវិញ»។ គ្រានោះ ពេលដែលពួកគេឡើងជិះទូកទៅបានបន្តិច ពួកអមនុស្សក៏បានបង្កើតរលកធំៗដ៏គួរឱ្យខ្លាច ហើយពួកអមនុស្សទាំងនោះក៏បានបង្ហាញខ្លួនជាលក្ខណៈគួរឱ្យខ្លាចខ្លាំងណាស់។ ពួកមនុស្សដែលមានសេចក្តីភ័យខ្លាច ក៏បានថ្វាយបង្គំដល់ទេវតារៀងៗខ្លួន។ ចំណែកឯ ចូឡបុណ្ណកុដុម្ពិកៈ ដែលជាប្អូនប្រុសពៅរបស់ព្រះថេរៈ បានរលឹកនឹកដល់ព្រះថេរៈថា «សូមឱ្យបងប្រុសរបស់ខ្ញុំជាទីពឹងដល់យើងខ្ញុំផងចុះ» ហើយឈរនឹកថ្វាយបង្គំចំពោះព្រះថេរៈ។

ထေရောပိ ကိရ တသ္မိံယေဝ ခဏေ အာဝဇ္ဇေတွာ, တေသံ ဗျသနုပ္ပတ္တိံ ဉတွာ, ဝေဟာသံ ဥပ္ပတိတွာ, အဘိမုခေါ အဋ္ဌာသိ. အမနုဿာ ထေရံ ဒိသွာဝ ‘‘အယျော ပုဏ္ဏတ္ထေရော ဧတီ’’တိ အပက္ကမိံသု, ဥပ္ပာတိကံ သန္နိသီဒိ. ထေရော ‘‘မာ ဘာယထာ’’တိ တေ အဿာသေတွာ ‘‘ကဟံ ဂန္တုကာမတ္ထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘန္တေ, အမှာကံ သကဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆာမာတိ. ထေရော နာဝင်္ဂဏေ အက္ကမိတွာ ‘‘ဧတေသံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. ဝါဏိဇာ သကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ, တံ ပဝတ္တိံ ပုတ္တဒါရဿ အာရောစေတွာ, ‘‘ဧထ ထေရံ သရဏံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ ပဉ္စသတာပိ အတ္တနော ပဉ္စဟိ မာတုဂါမသတေဟိ သဒ္ဓိံ တီသု သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော နာဝါယ ဘဏ္ဍံ ဩတာရေတွာ ထေရဿ ဧကံ ကောဋ္ဌာသံ ကတွာ, ‘‘အယံ, ဘန္တေ, တုမှာကံ ကောဋ္ဌာသော’’တိ အာဟံသု. ထေရော မယှံ ဝိသုံ ကောဋ္ဌာသကိစ္စံ နတ္ထိ. သတ္ထာ ပန တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗောတိ. န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, ဘန္တေတိ. တေန ဟိ ဣမိနာ သတ္ထု မဏ္ဍလမာဠံ ကရောထ. ဧဝံ သတ္ထာရံ ပဿိဿထာတိ. တေ သာဓု, ဘန္တေတိ. တေန စ ကောဋ္ဌာသေန အတ္တနော စ ကောဋ္ဌာသေဟိ မဏ္ဍလမာဠံ ကာတုံ အာရဘိံသု.

ឮថា ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះថេរៈបានពិចារណា ដឹងនូវសេចក្តីវិនាសដែលនឹងកើតឡើងដល់ពួកឈ្មួញទាំងនោះ ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាស ទៅឈរនៅចំពោះមុខ។ ពួកអមនុស្សលុះឃើញព្រះថេរៈហើយ ក៏និយាយថា «ព្រះអយ្យៈបុណ្ណត្ថេរ និមន្តមកហើយ» ក៏គេចចេញទៅ រលកដ៏ធំគួរឱ្យខ្លាចនោះក៏ស្ងប់រលត់ទៅ។ ព្រះថេរៈបានលួងលោមពួកគេថា «កុំខ្លាចឡើយ» ហើយសួរថា «អ្នកទាំងឡាយចង់ទៅទីណា?» ពួកឈ្មួញតបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ យើងខ្ញុំចង់ទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួនវិញ»។ ព្រះថេរៈបានឈានជើងជាន់លើកម្រាលទូក ហើយអធិដ្ឋានថា «សូមឱ្យទូកនេះទៅកាន់ទីកន្លែងដែលពួកគេប្រាថ្នាចុះ»។ ពួកឈ្មួញបានទៅដល់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ហើយបានប្រាប់រឿងរ៉ាវនោះដល់កូននិងប្រពន្ធ រួចនិយាយថា «មកចុះ យើងទាំងឡាយចូរទៅសុំព្រះថេរៈជាទីពឹង»។ ពួកឈ្មួញទាំង ៥០០ នាក់ ព្រមទាំងភរិយា ៥០០ នាក់ ក៏បានតាំងនៅក្នុងសរណគមន៍ទាំងបី ហើយបានប្រកាសខ្លួនជាឧបាសកឧបាសិកា។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានទម្លាក់ទំនិញចុះពីទូក ហើយបានបែងចែកចំណែកមួយជូនព្រះថេរៈ ដោយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ នេះជាចំណែករបស់លោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈមានថេរដីកាថា «អាត្មាមិនមានសេចក្តីត្រូវការដោយចំណែកដោយឡែកឡើយ។ ចុះអ្នកទាំងឡាយធ្លាប់បានឃើញព្រះសាស្តាដែរឬទេ?» ពួកឈ្មួញតបថា «មិនធ្លាប់ឃើញឡើយ បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈពោលថា «បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយយកឈើចន្ទន៍ចំណែកនេះ ទៅសាងសង់មណ្ឌលមាលាថ្វាយព្រះសាស្តាចុះ។ ធ្វើបែបនេះ អ្នកទាំងឡាយនឹងបានជួបព្រះសាស្តាជាមិនខាន»។ ពួកឈ្មួញទទួលពាក្យថា «ប្រពៃហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់» ហើយក៏បានចាប់ផ្តើមសាងសង់មណ្ឌលមាលា ដោយចំណែករបស់ព្រះថេរៈផង និងចំណែករបស់ខ្លួនផង។

သတ္ထာပိ ကိရ တံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ပရိဘောဂံ အကာသိ. အာရက္ခမနုဿာ ရတ္တိံ ဩဘာသံ ဒိသွာ, ‘‘မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ အတ္ထီ’’တိ သညံ ကရိံသု. ဥပါသကာ မဏ္ဍလမာဠဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဿ စ သေနာသနာနိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဒါနသမ္ဘာရံ သဇ္ဇေတွာ, ‘‘ကတံ, ဘန္တေ, အမှေဟိ အတ္တနော ကိစ္စံ, သတ္ထာရံ ပက္ကောသထာ’’တိ ထေရဿ အာရောစေသုံ. ထေရော သာယနှသမယေ ဣဒ္ဓိယာ သာဝတ္ထိံ ဂန္တွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဝါဏိဇဂါမဝါသိနော တုမှေ ဒဋ္ဌုကာမာ[Pg.24], တေသံ အနုကမ္ပံ ကရောထာ’’တိ ဘဂဝန္တံ ယာစိ. ဘဂဝါ အဓိဝါသေသိ. ထေရော သကဋ္ဌာနမေဝ ပစ္စာဂတော.

ឮថា ព្រះសាស្តាក៏បានប្រើប្រាស់ទីនោះ ចាប់តាំងពីពេលដែលពួកគេចាប់ផ្តើមសាងសង់មក។ ពួកមនុស្សដែលយាមល្បាត បានឃើញពន្លឺព្រះរស្មីនៅពេលយប់ ក៏សម្គាល់ថា «មានទេវតាមានមហិទ្ធិឫទ្ធិគង់នៅទីនេះ»។ ពួកឧបាសកបានសាងសង់មណ្ឌលមាលា និងសេនាសនៈទាំងឡាយសម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃរួចរាល់ហើយ ក៏បានរៀបចំគ្រឿងទាន ហើយជម្រាបព្រះថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កិច្ចការរបស់យើងខ្ញុំបានធ្វើរួចរាល់ហើយ សូមលោកម្ចាស់និមន្តព្រះសាស្តាមកចុះ»។ ក្នុងវេលាព្រលប់ ព្រះថេរៈបានប្រើឫទ្ធិយាងទៅកាន់ក្រុងសាវត្ថី ហើយក្រាបបង្គំទូលអារាធនាព្រះដ៏មានព្រះភាគថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ពួកអ្នកស្រុកក្នុងភូមិឈ្មួញចង់គាល់ព្រះអង្គ សូមព្រះអង្គមេត្តាអនុគ្រោះដល់ពួកគេផងចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ទទួលអារាធនា។ ព្រះថេរៈក៏បានត្រឡប់មកកាន់ទីកន្លែងរបស់ខ្លួនវិញ។

ဘဂဝါပိ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာမန္တေသိ, ‘‘အာနန္ဒ, သွေ သုနာပရန္တေ ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမ, တွံ ဧကူနပဉ္စသတာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ဘိက္ခုသံဃဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ, ‘‘အာကာသစာရီ ဘိက္ခူ သလာကံ ဂဏှန္တူ’’တိ အာဟ. တံဒိဝသံ ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ပဌမံ သလာကံ အဂ္ဂဟေသိ. ဝါဏိဇဂါမဝါသိနောပိ ‘‘သွေ ကိရ သတ္ထာ အာဂမိဿတီ’’တိ ဂါမမဇ္ဈေ မဏ္ဍပံ ကတွာ ဒါနဂ္ဂံ သဇ္ဇယိံသု. ဘဂဝါ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ, ဂန္ဓကုဋိံ ပဝိသိတွာ, ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ, နိသီဒိ. သက္ကဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနံ ဥဏှံ အဟောသိ. သော ‘‘ကိံ ဣဒ’’န္တိ အာဝဇ္ဇေတွာ သတ္ထု သုနာပရန္တဂမနံ ဒိသွာ, ဝိဿကမ္မံ အာမန္တေသိ, ‘‘တာတ, အဇ္ဇ ဘဂဝါ တိံသမတ္တာနိ ယောဇနသတာနိ ပိဏ္ဍစာရံ ဂမိဿတိ. ပဉ္စ ကူဋာဂါရသတာနိ မာပေတွာ ဇေတဝနဒွါရကောဋ္ဌကမတ္ထကေ ဂမနသဇ္ဇာနိ ကတွာ ဌပေဟီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. ဘဂဝတော ကူဋာဂါရံ စတုမုခံ အဟောသိ, ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ ဒွိမုခါနိ, သေသာနိ ဧကမုခါနိ, သတ္ထာ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ပဋိပါဋိယာ ဌပိတကူဋာဂါရေသု ဓုရကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ. ဒွေ အဂ္ဂသာဝကေ အာဒိံ ကတွာ ဧကူနပဉ္စဘိက္ခုသတာနိပိ ကူဋာဂါရဂတာနိ အဟေသုံ. ဧကံ တုစ္ဆံ ကူဋာဂါရံ အဟောသိ, ပဉ္စပိ ကူဋာဂါရသတာနိ အာကာသေ ဥပ္ပတ္တိံသု.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ហៅព្រះអានន្ទត្ថេរថា «ម្នាលអានន្ទ ថ្ងៃស្អែក យើងនឹងទៅត្រេតត្រាចបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិឈ្មួញ នាដែនសុនាបរន្តៈ ចូរអ្នកចែកស្លាកដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ ៤៩៩ រូប»។ ព្រះថេរៈទទួលពាក្យថា «ព្រះករុណា ព្រះអង្គ» ហើយបានប្រាប់រឿងនោះដល់ភិក្ខុសង្ឃថា «សូមភិក្ខុទាំងឡាយដែលហោះទៅលើអាកាសបាន ទទួលយកស្លាកចុះ»។ ក្នុងថ្ងៃនោះ ព្រះកុណ្ឌធានត្ថេរបានទទួលស្លាកមុនគេបង្អស់។ ពួកអ្នកភូមិឈ្មួញដឹងថា «ឮថា ថ្ងៃស្អែកព្រះសាស្តានឹងយាងមក» ក៏បានសង់មណ្ឌបនៅកណ្តាលភូមិ ហើយរៀបចំកន្លែងថ្វាយទាន។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ជម្រះព្រះកាយតាំងពីព្រលឹម រួចយាងចូលទៅកាន់ព្រះគន្ធកុដិ ចូលផលសមាបត្តិ ហើយគង់នៅ។ ព្រះបណ្ឌុកម្ពលសិលាអាសនៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រក៏ក្តៅឡើង។ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ពិចារណាថា «តើមានរឿងអ្វីហ្ន៎?» ក៏ទតឃើញការយាងទៅកាន់ដែនសុនាបរន្តៈរបស់ព្រះសាស្តា ទើបត្រាស់ហៅវិស្សកម្មទេវបុត្រមកថា «នែអ្នកដ៏មានភ័ព្វ ថ្ងៃនេះព្រះដ៏មានព្រះភាគនឹងយាងទៅបិណ្ឌបាតចម្ងាយប្រមាណ ៣០០ យោជន៍។ ចូរអ្នកនិម្មិតប្រាសាទកំពូល ៥០០ ហើយរៀបចំទុកនៅលើខ្លោងទ្វារវត្តជេតពន ដើម្បីជាយានសម្រាប់ធ្វើដំណើរ»។ វិស្សកម្មទេវបុត្រក៏បានធ្វើដូច្នោះ។ ប្រាសាទកំពូលរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគមានមុខបួន របស់ព្រះអគ្គសាវកទាំងពីរមានមុខពីរ ចំណែកឯប្រាសាទដែលនៅសល់មានមុខមួយ។ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីព្រះគន្ធកុដិ ហើយយាងចូលទៅកាន់ប្រាសាទកំពូលដ៏ប្រសើរ ក្នុងចំណោមប្រាសាទកំពូលដែលគេរៀបចំទុកតាមលំដាប់។ ភិក្ខុទាំង ៤៩៩ រូប មានព្រះអគ្គសាវកទាំងពីរជាប្រធាន ក៏បានឡើងគង់លើប្រាសាទកំពូលរៀងៗខ្លួន។ មានប្រាសាទកំពូលទទេមួយ ហើយប្រាសាទកំពូលទាំង ៥០០ ក៏បានហោះឡើងទៅលើអាកាស។

သတ္ထာ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ နာမ ပတွာ ကူဋာဂါရံ အာကာသေ ဌပေသိ. တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ သစ္စဗန္ဓော နာမ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကတာပသော မဟာဇနံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ ဥဂ္ဂဏှာပေန္တော လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တော ဟုတွာ ဝသတိ, အဗ္ဘန္တရေ စဿ အန္တောစာဋိယံ ပဒီပေါ ဝိယ အရဟတ္တဖလဿ ဥပနိဿယော ဇလတိ. တံ ဒိသွာ ‘‘ဓမ္မမဿ ကထေဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တာပသော ဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. မဂ္ဂေနေဝဿ အဘိညာ အာဂတာ. သော ဧဟိဘိက္ခု ဟုတွာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရော တုစ္ဆကူဋာဂါရံ ပါဝိသိ.

ព្រះសាស្តាយាងទៅដល់ភ្នំឈ្មោះ សច្ចពន្ធៈ ហើយបានបញ្ឈប់ប្រាសាទកំពូលនៅលើអាកាស។ នៅលើភ្នំនោះ មានតាបសជាមិច្ឆាទិដ្ឋិម្នាក់ឈ្មោះ សច្ចពន្ធៈ រស់នៅដោយបង្រៀនមិច្ឆាទិដ្ឋិដល់មហាជន រហូតដល់បានសម្រេចនូវលាភសក្ការៈ និងយសបរិវារយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្លួនរបស់តាបសនោះ មានឧបនិស្ស័យនៃអរហត្តផលភ្លឺរស្មីដូចជាប្រទីបដែលអុជនៅក្នុងឆ្នាំងដី។ ព្រះសាស្តាទតឃើញឧបនិស្ស័យនោះ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តថាគតនឹងសម្តែងធម៌ប្រោសតាបសនោះ» រួចក៏យាងទៅសម្តែងធម៌ប្រោស។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ទេសនា តាបសក៏បានសម្រេចអរហត្តផល។ ព្រមជាមួយគ្នានឹងមគ្គនោះឯង អភិញ្ញាក៏បានកើតឡើងដល់លោក។ លោកបានក្លាយជាឯហិភិក្ខុ ទ្រទ្រង់នូវស្បង់ចីវរនិងបាត្រដែលកើតឡើងដោយឫទ្ធិ ហើយបានចូលទៅគង់ក្នុងប្រាសាទកំពូលដែលនៅទំនេរនោះ។

ဘဂဝါ [Pg.25] ကူဋာဂါရဂတေဟိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ ဝါဏိဇဂါမံ ဂန္တွာ, ကူဋာဂါရာနိ အဒိဿမာနကာနိ ကတွာ, ဝါဏိဇဂါမံ ပါဝိသိ. ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္ထာရံ မကုလကာရာမံ နယိံသု. သတ္ထာ မဏ္ဍလမာဠံ ပါဝိသိ. မဟာဇနော ယာဝ သတ္ထာ ဘတ္တဒရထံ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေတိ, တာဝ ပါတရာသံ ကတွာ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဒါယ ဗဟုံ ဂန္ဓဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ အာဒါယ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ အာရာမံ ပစ္စာဂမာသိ. သတ္ထာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခော ဇာတော, မဟန္တံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ အဟောသိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់យាងទៅកាន់ភូមិឈ្មួញ ព្រមដោយភិក្ខុ ៥០០ រូបដែលគង់នៅលើប្រាសាទកំពូល រួចទ្រង់ធ្វើប្រាសាទកំពូលទាំងនោះមិនឱ្យមើលឃើញ ហើយយាងចូលទៅក្នុងភូមិឈ្មួញ។ ពួកឈ្មួញបានថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន រួចបានដង្ហែព្រះសាស្តាទៅកាន់មុកុលការាម។ ព្រះសាស្តាយាងចូលទៅកាន់មណ្ឌលមាលា។ មហាជនបានរង់ចាំរហូតដល់ព្រះសាស្តាទ្រង់បន្ទោបង់នូវសេចក្តីនឿយហត់ពីការឆាន់ ក្នុងរវាងនោះ ពួកគេក៏បានបរិភោគអាហារពេលព្រឹក ទទួលសមាទាននូវអង្គឧបោសថ រួចកាន់យកគ្រឿងក្រអូប និងផ្កាជាច្រើន ត្រឡប់មកកាន់អារាមវិញដើម្បីស្តាប់ព្រះធម៌។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌។ ការរួចផុតចាកចំណងបានកើតមានដល់មហាជន ហើយក៏មានសម្លេងសាធុការជាពុទ្ធកោលាហលយ៉ាងខ្លាំងក្លា។

သတ္ထာ မဟာဇနဿ သင်္ဂဟတ္ထာယ သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ဝသိ, အရုဏံ ပန မဟာဂန္ဓကုဋိယံယေဝ ဥဋ္ဌပေသိ. သတ္တာဟမ္ပိ ဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိယာ ပါဏသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝသိတွာ, ဝါဏိဇဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ, ‘‘တွံ ဣဓေဝ ဝသာဟီ’’တိ ပုဏ္ဏတ္ထေရံ နိဝတ္တေတွာ အန္တရေ နမ္မဒါနဒီ နာမ အတ္ထိ, တဿာ တီရံ အဂမာသိ. နမ္မဒါ နာဂရာဇာ သတ္ထု ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ, နာဂဘဝနံ ပဝေသေတွာ, တိဏ္ဏံ ရတနာနံ သက္ကာရံ အကာသိ. သတ္ထာ တဿ ဓမ္မံ ကထေတွာ နာဂဘဝနာ နိက္ခမိ. သော ‘‘မယှံ, ဘန္တေ, ပရိစရိတဗ္ဗံ ဒေထာ’’တိ ယာစိ. ဘဂဝါ နမ္မဒါနဒီတီရေ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ. တံ ဝီစီသု အာဂတာသု ပိဓီယတိ, ဂတာသု ဝိဝရီယတိ. မဟာသက္ကာရပတ္တံ အဟောသိ. သတ္ထာ တတော နိက္ခမိတွာ သစ္စဗန္ဓပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ သစ္စဗန္ဓံ အာဟ – ‘‘တယာ မဟာဇနော အပါယမဂ္ဂေ ဩတာရိတော. တွံ ဣဓေဝ ဝသိတွာ, ဧတေသံ လဒ္ဓိံ ဝိဿဇ္ဇာပေတွာ, နိဗ္ဗာနမဂ္ဂေ ပတိဋ္ဌာပေဟီ’’တိ. သောပိ ပရိစရိတဗ္ဗံ ယာစိ. သတ္ထာ ဃနပိဋ္ဌိပါသာဏေ အလ္လမတ္တိကပိဏ္ဍမှိ လဉ္ဆနံ ဝိယ ပဒစေတိယံ ဒဿေသိ. တတော ဇေတဝနမေဝ ဂတော. ဧတမတ္ထံ သန္ဓာယ တေနေဝ အန္တရဝဿေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ព្រះសាស្តាទ្រង់គង់នៅទីនោះអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ ដើម្បីសង្គ្រោះដល់មហាជន ប៉ុន្តែទ្រង់ធ្វើឱ្យអរុណរះឡើងនៅក្នុងមហាគន្ធកុដិ (វត្តជេតពន) តែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ធម៌ទេសនាអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃនោះ ការសម្រេចធម៌បានកើតមានដល់សត្វមានជីវិតចំនួន ៨៤,០០០ នាក់។ ព្រះអង្គគង់នៅទីនោះអស់ ៧ ថ្ងៃ រួចទ្រង់ត្រេតត្រាចបិណ្ឌបាតក្នុងភូមិឈ្មួញ ហើយទ្រង់បញ្ជាព្រះបុណ្ណត្ថេរឱ្យត្រឡប់ទៅវិញថា «អ្នកចូររស់នៅទីនេះចុះ» រួចព្រះអង្គយាងទៅកាន់ឆ្នេរស្ទឹងឈ្មោះ នម្មទា ដែលស្ថិតនៅចន្លោះផ្លូវ។ ស្ដេចនាគឈ្មោះ នម្មទា បានធ្វើការទទួលស្វាគមន៍ព្រះសាស្តា ហើយបាននាំព្រះអង្គចូលទៅកាន់ពិភពនាគ រួចធ្វើសក្ការបូជាចំពោះព្រះរតនត្រ័យទាំងបី។ ព្រះសាស្តាទ្រង់សម្តែងធម៌ប្រោសស្តេចនាគនោះ រួចយាងចេញពីពិភពនាគ។ ស្តេចនាគនោះក្រាបបង្គំទូលសុំថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទានវត្ថុដែលគួរជាទីគោរពបូជាដល់ទូលព្រះបង្គំផងចុះ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានបង្ហាញស្នាមព្រះបាទនៅលើឆ្នេរស្ទឹងនម្មទា។ ស្នាមព្រះបាទនោះ ពេលរលកបោកបក់មកក៏បិទបាំងទៅ ពេលរលកស្រកទៅវិញក៏បើកបង្ហាញឡើង。 ស្នាមព្រះបាទនោះបានក្លាយជាទីគោរពបូជាដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ ព្រះសាស្តាយាងចេញពីទីនោះ ទៅកាន់ភ្នំសច្ចពន្ធៈ ហើយមានព្រះតម្រាស់ទៅកាន់ព្រះសច្ចពន្ធត្ថេរថា «អ្នកបាននាំមហាជនឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងផ្លូវអបាយ។ ចូរអ្នករស់នៅទីនេះចុះ ដើម្បីឱ្យពួកគេលះបង់នូវលទ្ធិខុស ហើយតាំងពួកគេនៅក្នុងផ្លូវព្រះនិព្វានវិញ»។ ព្រះថេរៈនោះក៏បានក្រាបបង្គំទូលសុំវត្ថុជាទីគោរពបូជាដែរ។ ព្រះសាស្តាទ្រង់បានបង្ហាញស្នាមព្រះបាទនៅលើផ្ទាំងថ្មដ៏រឹងមាំ ដូចជាការបោះត្រានៅលើដុំដីឥដ្ឋសើមដូច្នោះដែរ។ បន្ទាប់មក ព្រះអង្គក៏បានយាងត្រឡប់ទៅកាន់វត្តជេតពនវិញ។ សំដៅយកសេចក្តីនេះឯង ទើបមានពាក្យពោលទុកជាដើមថា «teneva antaravassena» (ដោយវស្សាក្នុងចន្លោះនោះឯង)។

ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ. မဟာဇနော ထေရဿ သတ္တ ဒိဝသာနိ သရီရပူဇံ ကတွာ, ဗဟူနိ ဂန္ဓကဋ္ဌာနိ သမောဓာနေတွာ, သရီရံ ဈာပေတွာ ဓာတုယော အာဒါယ စေတိယံ အကာသိ. သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူတိ ထေရဿ အာဠာဟနဋ္ဌာနေ ဌိတဘိက္ခူ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា «parinibbāyi» សំដៅលើ ការបរិនិព្វានដោយអនុបាទិសេសនិព្វានធាតុ។ មហាជនបានធ្វើការបូជាសរីរៈរបស់ព្រះថេរៈអស់រយៈពេល ៧ ថ្ងៃ រួចបានប្រមូលឈើក្រអូបជាច្រើនមកបូជាសរីរៈ ហើយបាននាំយកព្រះធាតុទាំងឡាយទៅសាងសង់ជាចេតិយ។ ពាក្យថា «sambahulā bhikkhū» សំដៅលើ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលឈរនៅក្នុងទីបូជាសពរបស់ព្រះថេរៈ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ សូត្រទីប្រាំមួយ ក៏ងាយយល់ស្រាប់ហើយដែរ។

၇-၈. ပဌမဧဇာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៧-៨. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបឋមអេចាសូត្រជាដើម។

၉၀-၉၁. သတ္တမေ [Pg.26] ဧဇာတိ တဏှာ. သာ ဟိ စလနဋ္ဌေန ဧဇာတိ ဝုစ္စတိ. သာဝ အာဗာဓနဋ္ဌေန ရောဂေါ, အန္တော ဒုဿနဋ္ဌေန ဂဏ္ဍော, နိကန္တနဋ္ဌေန သလ္လံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဇာ ရောဂေါ စေဝ ဂဏ္ဍော စ သလ္လဉ္စ, တသ္မာ. စက္ခုံ န မညေယျာတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ, ဣဓာပိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဂဟိတမေဝ သံကဍ္ဎိတွာ ဒဿိတံ. အဋ္ဌမံ ဝုတ္တနယမေဝ.

៩០-៩១. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ ពាក្យថា «ejā» បានដល់ តណ្ហា។ ព្រោះថា តណ្ហានោះ ហៅថា «ejā» (សេចក្តីញាប់ញ័រ) ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងញាប់ញ័រ។ តណ្ហានោះឯង ហៅថា «rogo» (រោគ) ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងបៀតបៀន, ហៅថា «gaṇḍo» (បូស) ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងខូចខាតខាងក្នុង, ហៅថា «sallaṃ» (សរ) ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងមុតទម្លុះ។ ពាក្យថា «tasmā» សំដៅយក សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែតណ្ហានោះជារោគផង ជាបូសផង ជាសរផង ហេតុនោះ (ទើបពោលយ៉ាងនេះ)។ ពាក្យថា «cakkhuṃ na maññeyya» ជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។ សូម្បីតែក្នុងសូត្រនេះ សេចក្តីទាំងពួងដែលបានកាន់យកមកហើយខាងក្រោម ក៏ត្រូវបានប្រមូលមកបង្ហាញទុកដែរ។ សូត្រទីប្រាំបី មានន័យដូចដែលបានពោលរួមកហើយដែរ។

၉-၁၀. ပဌမဒွယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបឋមទ្វយសូត្រជាដើម។

၉၂-၉၃. နဝမေ ဒွယန္တိ ဒွေ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ. ဒသမေ ဣတ္ထေတံ ဒွယန္တိ ဧဝမေတံ ဒွယံ. စလဉ္စေဝ ဗျထဉ္စာတိ အတ္တနော သဘာဝေန အသဏ္ဌဟနတော စလတိ စေဝ ဗျထတိ စ. ယောပိ ဟေတု ယောပိ ပစ္စယောတိ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ. ကုတော နိစ္စံ ဘဝိဿတီတိ ကေန ကာရဏေန နိစ္စံ ဘဝိဿတိ. ယထာ ပန ဒါသဿ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဇာတော ပုတ္တော ပရောဝ ဒါသော ဟောတိ, ဧဝံ အနိစ္စမေဝ ဟောတီတိ အတ္ထော. သင်္ဂတီတိ သဟဂတိ. သန္နိပါတောတိ ဧကတော သန္နိပတနံ. သမဝါယောတိ ဧကတော သမာဂမော. အယံ ဝုစ္စတိ စက္ခုသမ္ဖဿောတိ ဣမိနာ သင်္ဂတိသန္နိပါတသမဝါယသင်္ခါတေန ပစ္စယေန ဥပ္ပန္နတ္တာ ပစ္စယနာမေနေဝ သင်္ဂတိ သန္နိပါတော သမဝါယောတိ အယံ ဝုစ္စတိ စက္ခုသမ္ဖဿော.

៩២-៩៣. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបួន ពាក្យថា «dvayaṃ» បានដល់ ចំណែកពីរៗ។ ក្នុងសូត្រទីដប់ ពាក្យថា «itthetaṃ dvayaṃ» បានដល់ ធម៌គូនេះដោយប្រការយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «calañceva byathañca» សំដៅយក សេចក្តីថា ព្រោះមិនតាំងនៅដោយសភាវៈរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ទើបញាប់ញ័រផង ឃ្លាតចាកទីផង។ ពាក្យថា «yopi hetu yopi paccayo» សំដៅយក វត្ថុនិងអារម្មណ៍នៃចក្ខុវិញ្ញាណ គឺជាហេតុផង ជាបច្ច័យផង។ ពាក្យថា «kuto niccaṃ bhavissati» សំដៅយក សេចក្តីថា តើនឹងទៀងទាត់ដោយហេតុដូចម្តេចបាន។ សេចក្តីពន្យល់ថា ដូចជាកូនដែលកើតក្នុងផ្ទៃនៃខ្ញុំស្រីរបស់ខ្ញុំប្រុស ក៏រមែងជាខ្ញុំកញ្ជះពិតប្រាកដយ៉ាងណាមិញ ធម៌ដែលកើតអំពីបច្ច័យមិនទៀង ក៏រមែងជាធម៌មិនទៀងពិតប្រាកដយ៉ាងនោះឯង។ ពាក្យថា «saṅgati» បានដល់ ការកើតឡើងជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា «sannipāto» បានដល់ ការប្រជុំគ្នាក្នុងទីជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា «samavāyo» បានដល់ ការមកជួបជុំគ្នាក្នុងទីជាមួយគ្នា។ ពាក្យថា «ayaṃ vuccati cakkhusamphasso» សំដៅយក សេចក្តីថា ព្រោះកើតឡើងដោយបច្ច័យដែលពោលគឺការកើតរួមគ្នា ការប្រជុំគ្នា និងការជួបជុំគ្នានេះ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ចក្ខុសម្ផ័ស្ស ដោយឈ្មោះនៃបច្ច័យនោះឯង គឺការកើតរួមគ្នា ការប្រជុំគ្នា និងការជួបជុំគ្នា។

သောပိ ဟေတူတိ ဖဿဿ ဝတ္ထု အာရမ္မဏံ သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာတိ အယံ ဟေတု. ဖုဋ္ဌောတိ ဥပယောဂတ္ထေ ပစ္စတ္တံ, ဖဿေန ဖုဋ္ဌမေဝ ဂေါစရံ ဝေဒနာ ဝေဒေတိ, စေတနာ စေတေတိ, သညာ သဉ္ဇာနာတီတိ အတ္ထော. ဖုဋ္ဌောတိ ဝါ ဖဿသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော, ဖဿေန ဖုဋ္ဌာရမ္မဏမေဝ ဝေဒနာဒီဟိ ဝေဒေတိ စေတေတိ သဉ္ဇာနာတီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမတိံသက္ခန္ဓာ ကထိတာ ဟောန္တိ. ကထံ? စက္ခုဒွါရေ တာဝ ဝတ္ထု စေဝ အာရမ္မဏဉ္စ ရူပက္ခန္ဓော, ဖုဋ္ဌော ဝေဒေတီတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, စေတေတီတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, သဉ္ဇာနာတီတိ သညာက္ခန္ဓော, ဝိဇာနာတီတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ. သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. မနောဒွါရေပိ ဟိ ဝတ္ထုရူပံ ဧကန္တတော ရူပက္ခန္ဓော, ရူပေ ပန အာရမ္မဏေ သတိ အာရမ္မဏမ္ပိ ရူပက္ခန္ဓောတိ ဆ ပဉ္စကာတိံသ ဟောန္တိ. သင်္ခေပေန ပနေတေ ဆသုပိ ဒွါရေသု ပဉ္စေဝ [Pg.27] ခန္ဓာတိ သပစ္စယေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အနိစ္စာတိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသိတန္တိ.

ពាក្យថា Sopi hetu (ហេតុនោះដែរ) គឺ វត្ថុ និងអារម្មណ៍របស់ផស្សៈ និងខន្ធទាំងឡាយ ៣ ដែលកើតរួមគ្នា នេះឈ្មោះថា ហេតុ។ ពាក្យថា Phuṭṭho (ដែលពាល់ត្រូវហើយ) នេះជាបឋមាវិភត្តិក្នុងអត្ថកម្ម (ទុតិយាវិភត្តិ) សេចក្តីថា វេទនា រមែងសោយ, ចេតនា រមែងចាត់ចែង, សញ្ញា រមែងដឹងច្បាស់ នូវអារម្មណ៍ជាគោចរដែលផស្សៈពាល់ត្រូវហើយនោះឯង។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា Phuṭṭho មានន័យថា បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយផស្សៈ រមែងសោយ ចាត់ចែង និងដឹងច្បាស់ នូវអារម្មណ៍ដែលពាល់ត្រូវហើយដោយផស្សៈ តាមរយៈវេទនាជាដើម នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់សម្តែងទុក។ ដោយហេតុនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងនូវខន្ធ ៣០។ តើដូចម្តេច? ជាដំបូង ក្នុងចក្ខុទ្វារ វត្ថុ (ចក្ខុបសាទ) និងអារម្មណ៍ (រូបារម្មណ៍) ជា រូបក្ខន្ធ, វេទនាដែលសោយអារម្មណ៍ដែលពាល់ត្រូវហើយ ជា វេទនាខន្ធ, ចេតនាដែលចាត់ចែង ជា សង្ខារក្ខន្ធ, សញ្ញាដែលដឹងច្បាស់ ជា សញ្ញាក្ខន្ធ, វិញ្ញាណដែលដឹងច្បាស់ ជា វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ ក្នុងទ្វារដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងមនោទ្វារ វត្ថុរូប (ហទយវត្ថុ) ក៏ជា រូបក្ខន្ធ ដោយចំណែកមួយ, ម្យ៉ាងទៀត កាលបើមានរូបជាអារម្មណ៍ សូម្បីអារម្មណ៍នោះ ក៏ជា រូបក្ខន្ធ ដែរ, ហេតុនោះ ទើបត្រូវជា បញ្ចកៈ (ពួក ៥) ចំនួន ៦ ស្មើនឹង ៣០ ខន្ធ។ ប៉ុន្តែ បើសង្ខេបទៅ ក្នុងទ្វារទាំង ៦ នេះ មានត្រឹមតែខន្ធ ៥ ប៉ុណ្ណោះ, សូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងឡើងដោយអធ្យាស្រ័យនៃវិនេយ្យសត្វទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន កាលបើទ្រង់សម្តែងពិស្តារនូវខន្ធ ៥ ព្រមទាំងbច្ច័យថាជាអនិច្ចៈ។

ဆန္နဝဂ္ဂေါ နဝမော.

ឆន្នវគ្គ ទី៩ ចប់។

၁၀. သဠဝဂ္ဂေါ

១០. សឡវគ្គ

၁. အဒန္တအဂုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អទន្តអគុត្តសូត្រវណ្ណនា

၉၄. သဠဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အဒန္တာတိ အဒမိတာ. အဂုတ္တာတိ အဂေါပိတာ. အရက္ခိတာတိ န ရက္ခိတာ. အသံဝုတာတိ အပိဟိတာ. ဒုက္ခာဓိဝါဟာ ဟောန္တီတိ နေရယိကာဒိဘေဒံ အဓိကဒုက္ခံ အာဝဟနကာ ဟောန္တိ. သုခါဓိဝါဟာ ဟောန္တီတိ ဈာနမဂ္ဂဖလပဘေဒံ အဓိကသုခံ အာဝဟနကာ ဟောန္တိ. အဓိဝဟာတိပိ ပါဌော, ဧသေဝတ္ထော.

៩៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃសឡវគ្គ ពាក្យថា adantā គឺ មិនបានទូន្មាន។ ពាក្យថា aguttā គឺ មិនបានគ្រប់គ្រង។ ពាក្យថា arakkhitā គឺ មិនបានការពារ។ ពាក្យថា asaṃvutā គឺ មិនបានបិទបាំង (មិនបានសង្រួម)។ ពាក្យថា dukkhādhivāhā hontī គឺ ជាធម៌នាំមកនូវទុក្ខដ៏លើសលុប មានទុក្ខក្នុងនរកជាដើមជាប្រភេទទुक្ខ។ ពាក្យថា sukhādhivāhā hontī គឺ ជាធម៌នាំមកនូវសុខដ៏ក្រៃលែង មានឈាន មគ្គ និងផលជាប្រភេទសុខ។ សូម្បីបទថា adhivahā ក៏ជាបាឋៈដែរ, សេចក្តីក៏ដូចគ្នានេះឯង។

သဠေဝါတိ ဆ ဧဝ. အသံဝုတော ယတ္ထ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတီတိ ယေသု အာယတနေသု သံဝရဝိရဟိတော ဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ. တေသဉ္စ ယေ သံဝရဏံ အဝေဒိသုန္တိ ယေ တေသံ အာယတနာနံ သံဝရံ ဝိန္ဒိံသု ပဋိလဘိံသု. ဝိဟရန္တာနဝဿုတာတိ ဝိဟရန္တိ အနဝဿုတာ အတိန္တာ.

ពាក្យថា Saḷeva គឺ ៦ នោះឯង។ ពាក្យថា asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchati សេចក្តីថា បុគ្គលអ្នកប្រាសចាកសេចក្តីសង្រួម រមែងដល់នូវទុក្ខក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយណា។ ពាក្យថា tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisu សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាបានរកឃើញ បានសម្រេចនូវសេចក្តីសង្រួមក្នុងអាយតនៈទាំងឡាយនោះ។ ពាក្យថា viharantānavassutā សេចក្តីថា រមែងរស់នៅដោយមិនសើមប៉ោង (មិនទទឹក) ដោយរាគៈជាដើម។

အသာဒိတဉ္စ သာဒုန္တိ အဿာဒဝန္တဉ္စ မဓုရဉ္စ. ဖဿဒွယံ သုခဒုက္ခေ ဥပေက္ခေတိ သုခဖဿဉ္စ ဒုက္ခဖဿဉ္စာတိ ဣဒံ ဖဿဒွယံ ဥပေက္ခေ, ဥပေက္ခာမေဝေတ္ထ ဥပ္ပာဒေယျာတိ အတ္ထော. ဖဿဒွယံ သုခဒုက္ခံ ဥပေက္ခောတိ ဝါ ပါဌော, ဖဿဟေတုကံ သုခဒုက္ခံ ဥပေက္ခော, သုခေ အနုရောဓံ ဒုက္ခေ စ ဝိရောဓံ အနုပ္ပာဒေန္တော ဥပေက္ခကော ဘဝေယျာတိပိ အတ္ထော. အနာနုရုဒ္ဓေါ အဝိရုဒ္ဓေါ ကေနစီတိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ နေဝ အနုရုဒ္ဓေါ န ဝိရုဒ္ဓေါ ဘဝေယျ.

ពាក្យថា asāditañca sādunti គឺ ប្រកបដោយការត្រេកអរផង ផ្អែមល្ហែមផង។ ពាក្យថា phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkheti សេចក្តីថា គប្បីតម្កល់ចិត្តជាកណ្តាល (ឧបេក្ខា) ក្នុងផស្សៈទាំងពីរ គឺសុខផស្សៈ និងទុក្ខផស្សៈ គឺគប្បីញ៉ាំងឧបេក្ខាឱ្យកើតឡើងក្នុងទីនេះឯង នេះជាសេចក្តី។ មួយម៉្យាងទៀត មានបាឋៈថា phassadvayaṃ sukhadukkhaṃ upekkhoti សេចក្តីថា ជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ (មានឧបេក្ខា) ចំពោះសុខនិងទុក្ខដែលមានផស្សៈជាហេតុ គឺមិនញ៉ាំងតណ្ហាដែលតោងទាម (អនុរោធៈ) ក្នុងសុខ និងទោសៈដែលប្រឆាំង (វិរោធៈ) ក្នុងទុក្ខ ឱ្យកើតឡើង ជាអ្នកប្រកបដោយឧបេក្ខា នេះក៏ជាសេចក្តីដែរ។ ពាក្យថា anānuruddho aviruddho kenaci សេចក្តីថា មិនគប្បីត្រេកអរតាម ឬប្រឆាំងទាស់ទែងនឹងនរណាម្នាក់ឡើយ។

ပပဉ္စသညာတိ ကိလေသသညာယ ပပဉ္စသညာ နာမ ဟုတွာ. ဣတရီတရာ နရာတိ လာမကသတ္တာ ပပဉ္စယန္တာ ဥပယန္တီတိ ပပဉ္စယမာနာ ဝဋ္ဋံ ဥပဂစ္ဆန္တိ. သညိနောတိ သသညာ သတ္တာ. မနောမယံ ဂေဟသိတဉ္စ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗမေဝ ပဉ္စကာမဂုဏဂေဟနိဿိတံ မနောမယံ ဝိတက္ကံ. ပနုဇ္ဇာတိ ပနုဒိတွာ နီဟရိတွာ. နေက္ခမ္မသိတံ ဣရီယတီတိ ဒဗ္ဗဇာတိကော ဘိက္ခု နေက္ခမ္မသိတံ ဣရိယေန ဣရီယတိ.

ពាក្យថា papañcasaññā គឺ ជាអ្នកមានសញ្ញាប្រកបដោយកិលេសគ្រឿងយឺតយូរ (តណ្ហា មានះ ទិដ្ឋិ)។ ពាក្យថា itarītarā narā គឺ សត្វទាំងឡាយដ៏ថោកទាបនិងឧត្តម។ ពាក្យថា papañcayantā upayanti សេចក្តីថា កាលពង្រីកសង្សារវដ្តឱ្យធំទូលាយ រមែងចូលទៅជិត (អន្ទោលទៅក្នុងវដ្តៈ)។ ពាក្យថា saññino គឺ សត្វទាំងឡាយដែលមានសញ្ញា។ ពាក្យថា manomayaṃ gehasitañca sabbaṃ គឺ វិតក្កៈដែលកើតអំពីចិត្តសុទ្ធសាធ អាស្រ័យនូវផ្ទះគឺកាមគុណទាំង ៥ ទាំងអស់នោះឯង។ ពាក្យថា panujja គឺ កំចាត់ចេញ នាំចេញទៅ។ ពាក្យថា nekkhammasitaṃ irīyati សេចក្តីថា ភិក្ខុអ្នកជាបណ្ឌិត (មានជាតិជាអ្នកប្រាជ្ញ) រមែងប្រព្រឹត្តទៅដោយឥរិយាបថដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម (នេក្ខម្មៈ)។

ဆဿု ယဒါ [Pg.28] သုဘာဝိတောတိ ဆသု အာရမ္မဏေသု ယဒါ သုဋ္ဌု ဘာဝိတော. ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တံ န ဝိကမ္ပတေ ကွစီတိ သုခဖဿေန ဝါ ဒုက္ခဖဿေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ ကိသ္မိဉ္စိ စိတ္တံ န ကမ္ပတိ န ဝေဓတိ. ဘဝတ္ထ ဇာတိမရဏဿ ပါရဂါတိ ဇာတိမရဏာနံ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂမကာ ဟောထ.

ពាក្យថា chassu yadā subhāvito សេចក្តីថា ក្នុងកាលណាដែលចិត្តត្រូវបានអប់រំល្អហើយក្នុងអារម្មណ៍ទាំង ៦។ ពាក្យថា phuṭṭhassa cittaṃ na vikampate kvaci សេចក្តីថា ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះ ទោះបីជាសុខផស្សៈ ឬទុក្ខផស្សៈពាល់ត្រូវហើយ ក៏មិនរំភើបញាប់ញ័រក្នុងអារម្មណ៍ណាមួយឡើយ។ ពាក្យថា bhavattha jātimaraṇassa pāragā សេចក្តីថា ចូរអ្នកទាំងឡាយជាអ្នកដល់នូវត្រើយនៃជាតិនិងមរណៈ គឺព្រះនិព្វានចុះ។

၂. မာလုကျပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. មាលុក្យបុត្តសូត្រវណ្ណនា

၉၅. ဒုတိယေ မာလုကျပုတ္တောတိ မာလုကျဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ တဝ ဩဝါဒါယာစနေ. ဣမိနာ ထေရံ အပသာဒေတိပိ ဥဿာဒေတိပိ. ကထံ? အယံ ကိရ ဒဟရကာလေ ရူပါဒီသု ပမဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ မဟလ္လကကာလေ အရညဝါသံ ပတ္ထေန္တော ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ. အထ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ? မာလုကျပုတ္တော ဝိယ တုမှေပိ တရုဏကာလေ ပမဇ္ဇိတွာ မဟလ္လကကာလေ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရေယျာထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဘဏန္တော ထေရံ အပသာဒေတိ နာမ.

៩៥. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា mālukyaputto គឺ កូនរបស់នាងព្រាហ្មណីឈ្មោះមាលុក្យា។ ពាក្យថា ettha គឺ ក្នុងការសូមឱវាទនេះរបស់លោក។ ដោយពាក្យនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គំរាមកំហែងផង ទ្រង់លើកតម្កើងព្រះថេរៈផង។ តើទ្រង់គំរាមកំហែងដូចម្តេច? តើទ្រង់លើកតម្កើងដូចម្តេច? ឮថា ព្រះថេរៈនេះ កាលនៅក្មេង បានធ្វេសប្រហែសក្នុងរូបារម្មណ៍ជាដើម លុះដល់គ្រាចាស់ជរា ទើបប្រាថ្នានូវការនៅក្នុងព្រៃ ហើយសូមកម្មដ្ឋាន។ លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់មានព្រះបន្ទូលថា «ក្នុងការសូមឱវាទនេះ តើយើងនឹងត្រូវនិយាយប្រាប់ភិក្ខុខ្ចីៗទាំងឡាយដូចម្តេច? តើយើងត្រូវប្រដៅថា ពួកអ្នកឯងចូរធ្វេសប្រហែសក្នុងវ័យក្មេង ហើយលុះដល់គ្រាចាស់ជរា សឹមចូលទៅកាន់ព្រៃដើម្បីធ្វើសមណធម៌ ដូចជាមាលុក្យបុត្តនេះឬ?» កាលទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដោយអធ្យាស្រ័យបែបនេះ ឈ្មោះថា ទ្រង់គំរាមកំហែងព្រះថេរៈ។

ယသ္မာ ပန ထေရော မဟလ္လကကာလေပိ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုကာမော, တသ္မာ ဘဂဝါ ‘‘ဧတ္ထ ဒဟရေ ကိံ ဝက္ခာမ? အယံ အမှာကံ မာလုကျပုတ္တော မဟလ္လကကာလေပိ အရညံ ပဝိသိတွာ သမဏဓမ္မံ ကတ္တုကာမော ကမ္မဋ္ဌာနံ ယာစတိ, တုမှေ နာမ တရုဏကာလေပိ ဝီရိယံ န ကရောထာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန ဘဏန္တော ထေရံ ဥဿာဒေတိ နာမ.

ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុតែព្រះថេរៈ សូម្បីក្នុងវ័យចាស់ជរា ក៏នៅមានបំណងចង់ចូលទៅកាន់ព្រៃដើម្បីធ្វើសមណធម៌ ហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដោយអធ្យាស្រ័យបែបនេះថា «ក្នុងការសូមឱវាទនេះ តើយើងនឹងត្រូវនិយាយប្រាប់ភិក្ខុខ្ចីៗទាំងឡាយដូចម្តេច? មាលុក្យបុត្តរបស់យើងនេះ សូម្បីក្នុងវ័យចាស់ជរា ក៏នៅមានបំណងចង់ចូលទៅកាន់ព្រៃដើម្បីធ្វើសមណធម៌ ហើយសូមកម្មដ្ឋាន ចំណែកឯពួកអ្នកទាំងឡាយ សូម្បីក្នុងវ័យក្មេងខ្ចី ក៏មិនធ្វើសេចក្តីព្យាយាមសោះ» កាលទ្រង់មានព្រះបន្ទូលយ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ទ្រង់លើកតម្កើងព្រះថេរៈ។

ယတြ ဟိ နာမာတိ ယော နာမ. ကိဉ္စာပါဟန္တိ ကိဉ္စာပိ ‘‘အဟံ မဟလ္လကော’’တိ ဉာတံ. ယဒိ အဟံ မဟလ္လကော, မဟလ္လကော သမာနောပိ သက္ခိဿာမိ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ, ဒေသေတု မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါတိ အဓိပ္ပာယေန မဟလ္လကဘာဝံ အနုဂ္ဂဏှန္တော ဩဝါဒဉ္စ ပသံသန္တော ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា yatra hi nāma គឺ ជនណា។ ពាក្យថា kiñcāpāhaṃ គឺ ទោះបីជាខ្ញុំព្រះករុណាដឹងខ្លួនថា «ខ្ញុំព្រះករុណាចាស់ហើយ» ក៏ដោយ។ ព្រះថេរៈកាលមិនលើកតម្កើងភាពជាអ្នកចាស់ជរា និងចង់សរសើរនូវឱវាទ ទើបក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ ដោយបំណងថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទោះបីជាខ្ញុំព្រះករុណាចាស់ហើយក៏ដោយ ក៏គង់នឹងអាចធ្វើសមណធម៌បាន សូមព្រះដ៏មានព្រះភាគសម្តែងធម៌ប្រោសខ្ញុំព្រះករុណាផងចុះ»។

အဒိဋ္ဌာ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာတိ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အဒိဋ္ဌာ အတီတေပိ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ. န စ ပဿသီတိ ဧတရဟိပိ န ပဿသိ. န စ တေ ဟောတိ ပဿေယျန္တိ ဧဝံ သမန္နာဟာရောပိ တေ ယတ္ထ နတ္ထိ, အပိ နု တေ တတ္ထ ဆန္ဒာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုန္တိ ပုစ္ဆတိ.

ពាក្យថា adiṭṭhā adiṭṭhapubbā គឺ រូបទាំងឡាយដែលមិនធ្លាប់ឃើញក្នុងអត្តភាពនេះ និងមិនធ្លាប់ឃើញសោះឡើយសូម្បីក្នុងអតីតកាល។ ពាក្យថា na ca passasi គឺ សូម្បីក្នុងពេលឥឡូវនេះ ក៏លោកមិនឃើញ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សួរថា «សូម្បីតែការធ្វើទុកក្នុងចិត្ត (ការគិតចង់ឃើញ) ថាយើងចង់ឃើញរូបទាំងឡាយណា ក៏គ្មានដល់លោកក្នុងរូបទាំងឡាយនោះ តើសេចក្តីពេញចិត្ត (ឆន្ទៈ) ជាដើម នឹងកើតឡើងដល់លោកក្នុងរូបទាំងឡាយនោះដែរឬទេ?»

ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တန္တိ ရူပါယတနေ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ. စက္ခုဝိညာဏဉှိ ရူပေ ရူပမတ္တမေဝ ပဿတိ, န နိစ္စာဒိသဘာဝံ, ဣတိ သေသဝိညာဏေဟိပိ မေ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌမတ္တမေဝ စိတ္တံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ [Pg.29] ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌံ နာမ စက္ခုဝိညာဏံ, ရူပေ ရူပဝိဇာနနန္တိ အတ္ထော. မတ္တာတိ ပမာဏံ, ဒိဋ္ဌံ မတ္တာ အဿာတိ ဒိဋ္ဌမတ္တံ, စိတ္တံ, စက္ခုဝိညာဏမတ္တမေဝ မေ စိတ္တံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အာပါထဂတရူပေ စက္ခုဝိညာဏံ န ရဇ္ဇတိ န ဒုဿတိ န မုယှတိ, ဧဝံ ရာဂါဒိဝိရဟေန စက္ခုဝိညာဏမတ္တမေဝ ဇဝနံ ဘဝိဿတိ, စက္ခုဝိညာဏပမာဏေနေဝ ဇဝနံ ဌပေဿာမီတိ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌံ နာမ စက္ခုဝိညာဏေန ဒိဋ္ဌရူပံ, ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ နာမ တတ္ထေဝ ဥပ္ပန္နံ သမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏဝေါဋ္ဌဗ္ဗနသင်္ခါတံ စိတ္တတ္တယံ. ယထာ တံ န ရဇ္ဇတိ, န ဒုဿတိ, န မုယှတိ, ဧဝံ အာပါထဂတေ ရူပေ တေနေဝ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိပ္ပမာဏေန ဇဝနံ ဥပ္ပာဒေဿာမိ, နာဟံ တံ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဒဿာမီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧသေဝ နယော သုတမုတေသု.

ពាក្យថា diṭṭhe diṭṭhamattaṃ សេចក្តីថា កាលបើឃើញរូបារម្មណ៍ដោយចក្ខុវិញ្ញាណហើយ នឹងមានត្រឹមតែការឃើញប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា ចក្ខុវិញ្ញាណ រមែងឃើញត្រឹមតែរូបប៉ុណ្ណោះ មិនបានឃើញសភាវៈមានអនិច្ចៈជាដើមឡើយ, សេចក្តីថា សូម្បីដោយវិញ្ញាណដែលសេសសល់ទាំងឡាយ ចិត្តរបស់ខ្ញុំនឹងមានត្រឹមតែការឃើញប៉ុណ្ណោះក្នុងរូបនេះ។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា diṭṭhe diṭṭhaṃ គឺ ចក្ខុវិញ្ញាណ, សេចក្តីថា ការដឹងច្បាស់នូវរូបក្នុងរូប។ ពាក្យថា mattā គឺ ប្រមាណ (កម្រិត), ចិត្តដែលមានការឃើញជាប្រមាណ ឈ្មោះថា diṭṭhamattaṃ (មានត្រឹមតែការឃើញ), សេចក្តីថា ចិត្តរបស់ខ្ញុំនឹងមានត្រឹមតែចក្ខុវិញ្ញាណជាប្រមាណប៉ុណ្ណោះ។ នេះជាសេចក្តីដែលទ្រង់សម្តែងថា – ចក្ខុវិញ្ញាណមិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្ត មិនវង្វេង ក្នុងរូបដែលមកប៉ះខ្ទប់យ៉ាងណា, ជវនចិត្តរបស់ខ្ញុំក៏នឹងមានត្រឹមតែចក្ខុវិញ្ញាណជាប្រមាណ ដោយប្រាសចាករាគៈជាដើមយ៉ាងនោះដែរ ខ្ញុំនឹងតម្កល់ជវនចិត្តទុកត្រឹមតែប្រមាណនៃចក្ខុវិញ្ញាណប៉ុណ្ណោះ។ មួយម៉្យាងទៀត ពាក្យថា diṭṭhaṃ គឺ រូបដែលឃើញដោយចក្ខុវិញ្ញាណ, ពាក្យថា diṭṭhe diṭṭhamattaṃ គឺ ក្រុមចិត្តទាំង ៣ មានសម្បដិច្ឆនៈ សន្តីរណៈ និងវុដ្ឋព្វនៈ ដែលកើតឡើងក្នុងរូបដែលឃើញនោះឯង។ សេចក្តីថា ក្រុមចិត្តនោះមិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្ត មិនវង្វេងយ៉ាងណា ខ្ញុំនឹងញ៉ាំងជវនចិត្តឱ្យកើតឡើងក្នុងរូបដែលមកប៉ះខ្ទប់ ដោយប្រមាណនៃសម្បដិច្ឆនៈជាដើមនោះយ៉ាងនោះដែរ ខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឱ្យជវនចិត្តនោះប្រព្រឹត្តហួសប្រមាណនោះ ហើយកើតឡើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរជាដើមឡើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះ។ វិធីនេះ ក៏គប្បីដឹងក្នុងសុតៈ (ការឮ) មុតៈ (ការធុំក្លិន ការដឹងរស ការពាល់ត្រូវ) ទាំងឡាយដែរ។

ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပန ဝိညာတံ နာမ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနေန ဝိညာတာရမ္မဏံ, တသ္မိံ ဝိညာတေ ဝိညာတမတ္တန္တိ အာဝဇ္ဇနပမာဏံ. ယထာ အာဝဇ္ဇနေန န ရဇ္ဇတိ န ဒုဿတိ န မုယှတိ, ဧဝံ ရဇ္ဇနာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အဒတွာ အာဝဇ္ဇနပမာဏေနေဝ စိတ္တံ ဌပေဿာမီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

ក្នុងពាក្យថា viññāte viññātamattaṃ នេះ ពាក្យថា viññāta គឺ ធម្មារម្មណ៍ដែលដឹងដោយមនោទ្វារាវជ្ជនៈ, ពាក្យថា viññāte viññātamattaṃ គឺ មានអាវជ្ជនៈជាប្រមាណ ក្នុងធម្មារម្មណ៍ដែលដឹងនោះ។ សេចក្តីថា អាវជ្ជនៈមិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្ត មិនវង្វេងយ៉ាងណា ខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឱ្យចិត្តកើតឡើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីត្រេកអរជាដើម ហើយនឹងតម្កល់ចិត្តទុកត្រឹមតែប្រមាណនៃអាវជ្ជនៈប៉ុណ្ណោះយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីក្នុងទីនេះ។

ယတောတိ ယဒါ. တတောတိ တဒါ. န တေနာတိ တေန ရာဂေန ဝါ ရတ္တော, ဒေါသေန ဝါ ဒုဋ္ဌော, မောဟေန ဝါ မူဠှော န ဘဝိဿတိ. တတော တွံ မာလုကျပုတ္တ န တတ္ထာတိ ယဒါ တွံ တေန ရာဂေန ဝါ ဒေါသမောဟေဟိ ဝါ ရတ္တော ဝါ ဒုဋ္ဌော ဝါ မူဠှော ဝါ န ဘဝိဿသိ, တဒါ တွံ န တတ္ထ တသ္မိံ ဒိဋ္ဌေ ဝါ သုတမုတဝိညာတေ ဝါ ပဋိဗဒ္ဓေါ အလ္လီနော ပတိဋ္ဌိတော နာမ ဘဝိဿသိ. နေဝိဓာတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

ពាក្យថា yato គឺ ក្នុងកាលណា។ ពាក្យថា tato គឺ ក្នុងកាលនោះ។ ពាក្យថា na tena គឺ លោកនឹងមិនត្រេកអរដោយរាគៈនោះ ឬមិនប្រទូស្តដោយទោសៈនោះ ឬមិនវង្វេងដោយមោហៈនោះឡើយ។ ពាក្យថា tato tvaṃ mālukyaputta na tattha សេចក្តីថា ម្នាលមាលុក្យបុត្ត ក្នុងកាលណាដែលលោកមិនត្រេកអរ មិនប្រទូស្ត មិនវង្វេង ដោយរាគៈ ឬដោយទោសៈនិងមោហៈទាំងនោះទេ ក្នុងកាលនោះ លោកនឹងមិនឈ្មោះថាជាអ្នកជំពាក់ ស្អិតល្មួត ឬតាំងនៅ ក្នុងរូបដែលឃើញ ឮ ធុំក្លិន ដឹងរស ពាល់ត្រូវ ឬដឹងច្បាស់នោះឡើយ។ បទទាំងឡាយមានពាក្យថា nevidha ជាដើម មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

သတိ မုဋ္ဌာတိ သတိ နဋ္ဌာ. တဉ္စ အဇ္ဈောသာတိ တံ အာရမ္မဏံ ဂိလိတွာ. အဘိဇ္ဈာ စ ဝိဟေသာ စာတိ အဘိဇ္ဈာယ စ ဝိဟိံသာယ စ. အထ ဝါ ‘‘တဿ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ပဒေနာပိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတဗ္ဗံ, အဘိဇ္ဈာ စ ဝိဟေသာ စာတိ ဣမေပိ ဒွေ ဓမ္မာ တဿ ဝဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា sati muṭṭhā គឺ សតិបាត់បង់ទៅ (ភ្លេចសតិ)។ ពាក្យថា tañca ajjhosā គឺ លេបលេញ (ជាប់ជំពាក់) នូវអារម្មណ៍នោះ។ ពាក្យថា abhijjhā ca vihesā ca គឺ ដោយអភិជ្ឈាផង ដោយវិហិង្សា (ការបៀតបៀន) ផង។ មួយម៉្យាងទៀត គប្បីផ្សំជាមួយបទថា «tassa vaḍḍhanti» (រមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ) គឺធម៌ទាំងពីរនេះ គឺអភិជ្ឈានិងវិហិង្សា រមែងចម្រើនដល់បុគ្គលនោះ នេះជាសេចក្តី។

စိတ္တမဿူပဟညတီတိ အဘိဇ္ဈာဝိဟေသာဟိ အဿ စိတ္တံ ဥပဟညတိ. အာစိနတောတိ အာစိနန္တဿ. အာရာ နိဗ္ဗာန ဝုစ္စတီတိ ဧဝရူပဿ ပုဂ္ဂလဿ နိဗ္ဗာနံ နာမ ဒူရေ ပဝုစ္စတိ. ဃတွာတိ ဃာယိတွာ. ဘောတွာတိ ဘုတွာ သာယိတွာ [Pg.30] လေဟိတွာ. ဖုဿာတိ ဖုသိတွာ. ပဋိဿတောတိ ပဋိဿတိသင်္ခါတာယ သတိယာ ယုတ္တော. သေဝတော စာပိ ဝေဒနန္တိ စတုမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တံ နိဗ္ဗတ္တိတလောကုတ္တရဝေဒနံ သေဝန္တဿ. ခီယတီတိ ခယံ ဂစ္ဆတိ. ကိံ တံ? ဒုက္ခမ္ပိ ကိလေသဇာတမ္ပိ. အညတရောတိ အသီတိယာ မဟာသာဝကာနံ အဗ္ဘန္တရော ဧကော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဂါထာဟိပိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ.

ពាក្យថា cittamassūpahaññati សេចក្តីថា ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ រមែងត្រូវអភិជ្ឈានិងវិហិង្សាបៀតបៀន។ ពាក្យថា ācinato គឺ ដល់បុគ្គលអ្នកសន្សំ (ពង្រីកវដ្តទុក្ខ)។ ពាក្យថា ārā nibbānaṃ vuccati សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា នៅឆ្ងាយពីបុគ្គលមានសភាវៈបែបនេះ។ ពាក្យថា ghatvā គឺ ធុំក្លិនហើយ។ ពាក្យថា bhotvā គឺ បរិភោគហើយ សោយហើយ លិទ្ធហើយ។ ពាក្យថា phussa គឺ ពាល់ត្រូវហើយ។ ពាក្យថា paṭissato គឺ ប្រកបដោយសតិដែលហៅថា បដិសតិ (សតិដែលតាំងមាំមិនភ្លេចភ្លាំង)។ ពាក្យថា sevato cāpi vedanaṃ សេចក្តីថា ដល់បុគ្គលអ្នកសេពនូវលោកុត្តរវេទនាដែលកើតឡើងប្រកបដោយមគ្គទាំង ៤។ ពាក្យថា khīyati គឺ ដល់នូវការអស់ទៅ។ តើអ្វីអស់ទៅ? គឺវដ្តទុក្ខផង ពួកកិលេសផង រមែងដល់នូវការអស់ទៅ។ ពាក្យថា aññataro គឺ ព្រះសាវ័កមួយអង្គក្នុងចំណោមព្រះមហាសាវ័កទាំង ៨០ អង្គ។ ដោយហេតុនេះ ក្នុងសូត្រនេះ សូម្បីក្នុងគាថាទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់សម្តែងតែអំពីវដ្តៈនិងវិវដ្តៈប៉ុណ្ណោះ។

၃. ပရိဟာနဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. បរិហានធម្មសូត្រវណ្ណនា

၉၆. တတိယေ ပရိဟာနဓမ္မန္တိ ပရိဟာနသဘာဝံ. အဘိဘာယတနာနီတိ အဘိဘဝိတာနိ အာယတနာနိ. သရသင်္ကပ္ပာတိ ဧတ္ထ သရန္တီတိ သရာ, ဓာဝန္တီတိ အတ္ထော. သရာ စ တေ သင်္ကပ္ပာ စ သရသင်္ကပ္ပာ. သံယောဇနိယာတိ ဗန္ဓနိယာ ဗန္ဓနဿ ပစ္စယဘူတာ. တဉ္စေ ဘိက္ခူတိ တံ ဧဝံ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဇာတံ, တံ ဝါ အာရမ္မဏံ. အဓိဝါသေတီတိ စိတ္တေ အာရောပေတွာ ဝါသေတိ. နပ္ပဇဟတီတိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန န ပဇဟတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဘိဘာယတနဉှေတံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိ ဧတံ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ အဘိဘဝိတံ အာယတနန္တိ ကထိတံ. ဣဓ ဓမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဘဇန္တေန ပုဂ္ဂလေန ဓမ္မော ဒဿိတော.

៩៦. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា parihānadhammaṃ គឺ សភាវៈនៃការសឹកស៊្រុត (សភាវៈនៃការសាបសូន្យ)។ ពាក្យថា abhibhāyatanāni គឺ អាយតនៈទាំងឡាយដែលគ្របសង្កត់ (កម្ចាត់បង់នូវធម៌បដិបក្ខ)។ ក្នុងពាក្យថា sarasaṅkappā នេះ ពាក្យថា sarā គឺ រមែងរលឹក (រត់ទៅក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗ) គឺរត់ទៅ នេះជាសេចក្តី។ ម្យ៉ាងទៀត ធម៌ទាំងឡាយនោះជាសរៈផង ជាសង្កប្បៈ (សេចក្តីត្រិះរិះខុស) ផង ហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា សរសង្កប្បៈ។ ពាក្យថា saṃyojaniyā គឺ ជាគ្រឿងចង គឺកើតឡើងជាបច្ច័យនៃសង្វារ (គ្រឿងចង)។ ពាក្យថា tañce bhikkhū គឺ នូវកិលេសដែលកើតឡើងយ៉ាងនោះ ឬនូវអារម្មណ៍ដែលមកប៉ះខ្ទប់នោះ។ ពាក្យថា adhivāseti គឺ លើកឡើងទុកក្នុងចិត្ត ហើយឱ្យរស់នៅ (ត្រាំនៅ)។ ពាក្យថា nappajahati គឺ មិនលះបង់ដោយការលះបង់នូវឆន្ទរាគៈ។ គប្បីផ្សំសេចក្តីយ៉ាងនេះជាមួយបទទាំងអស់។ ពាក្យថា abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatā សេចក្តីថា នេះជាអាយតនៈដែលព្រះពុទ្ធដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងថា គ្របសង្កត់បានហើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សួរអំពីធម៌ ហើយកាលទ្រង់ចែករំលែកដោយបុគ្គល ក៏ទ្រង់បង្ហាញនូវធម៌ (បង្ហាញធម៌ដោយបុគ្គលាធិដ្ឋាន)។

၄. ပမာဒဝိဟာရီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. បមាទវិហារីសូត្រវណ្ណនា

၉၇. စတုတ္ထေ အသံဝုတဿာတိ အပိဟိတဿ န ပိဒဟိတွာ သဉ္ဆာဒိတွာ ဌပိတဿ. ဗျာသိဉ္စတီတိ ဝိအာသိဉ္စတိ, ကိလေသတိန္တံ ဟုတွာ ဝတ္တတိ. ပါမောဇ္ဇန္တိ ဒုဗ္ဗလပီတိ. ပီတီတိ ဗလဝပီတိ. ပဿဒ္ဓီတိ ဒရထပဿဒ္ဓိ. ဓမ္မာ န ပါတုဘဝန္တီတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဂ္ဂလံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဘဇန္တေန ဓမ္မေန ပုဂ္ဂလော ဒဿိတော.

៩៧. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា asaṃvutassa គឺ ដល់បុគ្គលដែលមិនបានបិទបាំង គឺបើកចំហទុក មិនបានបិទបាំងគ្រប់គ្រង (នូវចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម)។ ពាក្យថា byāsiñcati គឺ ស្រោចស្រព (ជោរជន់) គឺប្រព្រឹត្តទៅដោយការទទឹកជោកដោយកិលេស។ ពាក្យថា pāmojja គឺ បីតិទន់ខ្សោយ។ ពាក្យថា pīti គឺ បីតិមានកម្លាំងខ្លាំង។ ពាក្យថា passaddhi គឺ ការស្ងប់រម្ងាប់នូវសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ (ទរថបស្សទ្ធិ)។ ពាក្យថា dhammā na pātubhavanti គឺ ធម៌ទាំងឡាយមានសមថៈនិងវិបស្សនា មិនកើតឡើងឡើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សួរអំពីបុគ្គល ហើយកាលទ្រង់ចែករំលែកដោយធម៌ ក៏ទ្រង់បង្ហាញនូវបុគ្គល (បង្ហាញបុគ្គលដោយធម្មាធិដ្ឋាន)។

၅. သံဝရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាសំវរសូត្រ

၉၈. ပဉ္စမေ ကထဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, အသံဝရောတိ ဣဒံ မဂ္ဂကုသလဿ ဝါမံ မုဉ္စိတွာ ဒက္ခိဏံ ဂဏှေယျာသီတိ ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗမဂ္ဂက္ခာနံ ဝိယ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အဝတွာ ဒေသနာကုသလတာယ ပဌမံ ပဟာတဗ္ဗဓမ္မက္ခာနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ဓမ္မံ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မောဝ ဝိဘတ္တော.

៩៨. ក្នុងសូត្រទី៥ គប្បីជ្រាបថា ព្រះមានព្រះភាគមិនបានត្រាស់តាមលំដាប់ឧទ្ទេស ដូចជាការប្រាប់ផ្លូវដែលត្រូវវៀរចៀសវាងមុនដំបូង ដល់អ្នកឈ្លាសវៃក្នុងផ្លូវថា «ចូរលះបង់ផ្លូវឆ្វេង ហើយកាន់យកផ្លូវស្តាំចុះ» ដូច្នេះឡើយ ប៉ុន្តែព្រះអង្គត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃការសម្តែងធម៌ដែលត្រូវលះបង់មុនដំបូង ព្រោះភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងទេសនា ដូចជាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះការមិនសង្រួម តើដូចម្តេច?» ជាដើមនេះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសួរអំពីធម៌ ហើយទ្រង់ចែកធម៌នោះឯង។

၆. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាសមាធិសូត្រ

၉၉. ဆဋ္ဌေ [Pg.31] သမာဓိန္တိ စိတ္တေကဂ္ဂတံ. ဣဒဉှိ သုတ္တံ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယမာနေ ဒိသွာ, ‘‘ဣမေသံ စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘန္တာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ကထိတံ.

៩៩. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា សមាធិ បានដល់ ភាពមានអារម្មណ៍តែមួយនៃចិត្ត (ចិត្តេកគ្គតា)។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញពួកភិក្ខុដែលស៊ុតទ្រុឌចាកចិត្តេកគ្គតា ហើយទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយនេះបានចិត្តេកគ្គតាហើយ កម្មដ្ឋាននឹងដល់នូវការចម្រើនឡើង» ទើបត្រាស់សូត្រនេះ។

၇. ပဋိသလ္လာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាបដិសល្លានសូត្រ

၁၀၀. သတ္တမေ ပဋိသလ္လာနန္တိ ကာယဝိဝေကံ. ဣဒဉှိ သုတ္တံ ကာယဝိဝေကေန ပရိဟာယမာနေ ဒိသွာ, ‘‘ဣမေသံ ကာယဝိဝေကံ လဘန္တာနံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ ကထိတံ.

១០០. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា បដិសល្លានៈ បានដល់ កាយវិវេក។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ទតឃើញពួកភិក្ខុដែលស៊ុតទ្រុឌចាកកាយវិវេក ហើយទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយនេះបានកាយវិវេកហើយ កម្មដ្ឋាននឹងដល់នូវការចម្រើនឡើង» ទើបត្រាស់សូត្រនេះ។

၈-၉. ပဌမနတုမှာကံသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៨-៩. អដ្ឋកថាបឋមនតុម្ហាកសូត្រជាដើម

၁၀၁-၁၀၂. အဋ္ဌမံ ဥပမာယ ပရိဝါရေတွာ ကထိတေ ဗုဇ္ဈနကာနံ, နဝမံ သုဒ္ဓိကဝသေနေဝ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တံ. အတ္ထော ပန ဥဘယတ္ထာပိ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

១០១-១០២. សូត្រទី៨ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយការឡោមព័ទ្ធដោយឧបមា តាមអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកបុគ្គលដែលនឹងត្រាស់ដឹង ចំណែកសូត្រទី៩ ព្រះអង្គត្រាស់ដោយវិធីសុទ្ធសាធ តាមអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកបុគ្គលដែលនឹងត្រាស់ដឹង។ ប៉ុន្តែសេចក្តីនៃសូត្រទាំងពីរនេះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងខន្ធវគ្គ។

၁၀. ဥဒကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាឧទកសូត្រ

၁၀၃. ဒသမေ ဥဒကော သုဒန္တိ ဧတ္ထ သုဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. ဥဒကောတိ တဿ နာမံ. ဣဒံ ဇာတု ဝေဒဂူတိ ဧတ္ထ ဣဒန္တိ နိပါတမတ္တံ. အထ ဝါ ဣဒံ မမ ဝစနံ သုဏာထာတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. ဇာတု ဝေဒဂူတိ အဟံ ဧကံသေနေဝ ဝေဒဂူ, ဝေဒသင်္ခါတေန ဉာဏေန နေယျေသု ဂတော, ဝေဒံ ဝါ ဂတော အဓိဂတော, ပဏ္ဍိတောဟမသ္မီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗဇီတိ ဧကံသေန သဗ္ဗဝဋ္ဋံ ဇိနိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဌိတောသ္မီတိ ဝဒတိ. အပလိခတံ ဂဏ္ဍမူလန္တိ အပလိခတံ ဒုက္ခမူလံ. ပလိခဏိန္တိ ပလိခတံ မယာ, ခနိတွာ ဌိတောသ္မီတိ ဒီပေတိ.

១០៣. ក្នុងសូត្រទី១០ ត្រង់ពាក្យថា udako sudaṃ នោះ ពាក្យថា sudaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា udako គឺជាឈ្មោះរបស់គាត់។ ត្រង់ពាក្យថា idaṃ jātu vedagū នោះ ពាក្យថា idaṃ គ្រាន់តែជាសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គសម្តែងដើម្បីបង្ហាញថា «ចូរអ្នកទាំងឡាយស្តាប់ពាក្យនេះរបស់តថាគតចុះ» ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា jātu vedagū មានសេចក្តីថា តថាគតជាអ្នកដឹងនូវវេទដោយពិតប្រាកដ គឺបានដល់នូវធម៌ដែលគប្បីដឹងដោយញាណដែលហៅថាវេទ ឬថាបានដល់ បានសម្រេចនូវវេទ តថាគតជាបណ្ឌិត។ ពាក្យថា sabbajī មានសេចក្តីថា តថាគតពោលថា តថាគតជាអ្នកឈ្នះនូវវដ្តៈទាំងអស់ដោយពិតប្រាកដ គឺគ្របសង្កត់ហើយស្ថិតនៅ។ ពាក្យថា apalikhataṃ gaṇḍamūlaṃ បានដល់ ឫសនៃទុក្ខដែលមិនទាន់បានជីកកកាយ។ ពាក្យថា palikhaṇiṃ ព្រះអង្គបង្ហាញថា តថាគតបានជីកកកាយជុំវិញហើយ គឺជីកឡើងហើយស្ថិតនៅ។

မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿာတိ မာတိတော စ ပိတိတော စ နိဗ္ဗတ္တေန မာတာပေတ္တိကေန သုက္ကသောဏိတေန သမ္ဘူတဿ. ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿာတိ ဩဒနေန စေဝ ကုမ္မာသေန စ ဥပစိတဿ ဝဍ္ဎိတဿ. အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿာတိ ဧတ္ထ အယံ ကာယော ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စဓမ္မော, ဒုဂ္ဂန္ဓဝိဃာတတ္ထာယ တနုဝိလေပနေန ဥစ္ဆာဒနဓမ္မော, အင်္ဂပစ္စင်္ဂါဗာဓဝိနောဒနတ္ထာယ ခုဒ္ဒကသမ္ဗာဟနေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော, ဒဟရကာလေ [Pg.32] ဝါ ဦရူသု သယာပေတွာ ဂဗ္ဘဝါသေန ဒုဿဏ္ဌိတာနံ တေသံ တေသံ အင်္ဂါနံ သဏ္ဌာနသမ္ပာဒနတ္ထံ အဉ္ဆနပီဠနာဒီနံ ဝသေန ပရိမဒ္ဒနဓမ္မော, ဧဝံ ပရိဟရိတောပိ စ ဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော ဘိဇ္ဇတိ စေဝ ဝိကိရတိ စ, ဧဝံ သဘာဝေါတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា mātāpettikasambhavassa មានសេចក្តីថា ដែលកើតអំពីទឹកកាមនិងឈាមរបស់មាតានិងបិតា គឺកើតឡើងអំពីមាតានិងបិតា។ ពាក្យថា odanakummāsūpacayassa មានសេចក្តីថា ដែលចម្រើនឡើងដោយបាយនិងនំកុម្មាស គឺលូតលាស់ធំធាត់ឡើង។ ត្រង់ពាក្យថា aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa នោះ មានសេចក្តីថា កាយនេះមានសភាពមិនទៀង ព្រោះមានសេចក្តីកើតឡើងហើយក៏វិនាសទៅជាធម្មតា មានសភាពត្រូវលាបពណ៌ដោយគ្រឿងក្រអូបផ្សេងៗ ដើម្បីកម្ចាត់ក្លិនស្អុយ មានសភាពត្រូវច្របាច់រឹតដោយការច្របាច់រឹតបន្តិចបន្តួច ដើម្បីបន្ទោបង់នូវសេចក្តីចុកស្រពន់នៃអវយវៈតូចធំ ឬមួយកាលនៅក្មេង ត្រូវគេឱ្យដេកលើភ្លៅ ហើយទាញច្របាច់ជាដើម ដើម្បីឱ្យអវយវៈទាំងឡាយដែលខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារការនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយ ឱ្យមានទ្រង់ទ្រាយល្អឡើង កាយនេះទោះបីបីបាច់ថែរក្សាយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏នៅតែមានសភាពត្រូវបែកធ្លាយនិងវិនាសទៅជាធម្មតា គឺរមែងបែកធ្លាយផង ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅផង នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។

တတ္ထ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဩဒနကုမ္မာသူပစယပရိမဒ္ဒနပဒေဟိ ဝဍ္ဎိ ကထိတာ, အနိစ္စဘေဒနဝိဒ္ဓံသနပဒေဟိ ပရိဟာနိ. ပုရိမေဟိ ဝါ တီဟိ သမုဒယော, ပစ္ဆိမေဟိ အတ္ထင်္ဂမောတိ. ဧဝံ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ ဝဍ္ဎိပရိဟာနိနိဗ္ဗတ္တိဘေဒါ ဒဿိတာ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវការចម្រើនលូតលាស់ដោយបទទាំងនេះគឺ mātāpettikasambhava, odanakummāsūpacaya និង parimaddana ទ្រង់សម្តែងនូវការសាបសូន្យដោយបទទាំងនេះគឺ anicca, bhedana និង viddhaṃsana។ ម៉្យាងទៀត ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការកើតឡើងដោយបទទាំង៣ ខាងដើម ទ្រង់សម្តែងនូវការរលត់ទៅដោយបទទាំងឡាយខាងចុង។ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវការចម្រើន ការសាបសូន្យ ការកើតឡើង និងការបែកធ្លាយនៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូបទាំង៤ យ៉ាងនេះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

သဠဝဂ္ဂေါ ဒသမော.

សឡវគ្គ ទី១០។

ဒုတိယော ပဏ္ဏာသကော.

បណ្ណាសកៈ ទី២។

၁၁. ယောဂက္ခေမိဝဂ္ဂေါ

១១. យោគក្ខេមីវគ្គ

၁. ယောဂက္ခေမိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាយោគក្ខេមីសូត្រ

၁၀၄. ယောဂက္ခေမိဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ယောဂက္ခေမိပရိယာယန္တိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမိနော ကာရဏဘူတံ. ဓမ္မပရိယာယန္တိ ဓမ္မကာရဏံ. အက္ခာသိ ယောဂန္တိ ယုတ္တိံ ကထေသိ. တသ္မာတိ ကသ္မာ? ကိံ အက္ခာတတ္တာ, ဥဒါဟု ပဟီနတ္တာတိ? ပဟီနတ္တာ. န ဟိ အက္ခာနေန ယောဂက္ခေမိ နာမ ဟောတိ.

១០៤. ក្នុងសូត្រទី១ នៃយោគក្ខេមីវគ្គ ពាក្យថា yogakkhemipariyāyaṃ បានដល់ ធម៌ដែលជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីក្សេមចាកយោគៈទាំង៤។ ពាក្យថា dhammapariyāyaṃ បានដល់ ហេតុនៃធម៌។ ពាក្យថា akkhāsi yogaṃ បានដល់ ទ្រង់សម្តែងនូវឧបាយដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា tasmā សួរថា ព្រោះហេតុអ្វី? តើព្រោះតែការសម្តែង ឬមួយព្រោះតែការលះបង់? ឆ្លើយថា ព្រោះតែការលះបង់។ ព្រោះថា បុគ្គលមិនមែនឈ្មោះថាជាអ្នកក្សេមចាកយោគៈ ព្រោះតែការសម្តែងនោះឡើយ។

၂-၁၀. ဥပါဒါယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-១០. អដ្ឋកថាឧបាទាយសូត្រជាដើម

၁၀၅-၁၁၃. ဒုတိယေ ဝေဒနာသုခဒုက္ခံ ကထိတံ, တံ ပန ဝိပါကသုခဒုက္ခံ ဝဋ္ဋတိ. တတိယေ ဒုက္ခဿာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ. စတုတ္ထေ လောကဿာတိ သင်္ခါရလောကဿ. ပဉ္စမာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ, တံ ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ဝုတ္တနယမေဝ.

១០៥-១១៣. ក្នុងសូត្រទី២ ព្រះអង្គត្រាស់អំពីវេទនាជាសុខនិងទុក្ខ ប៉ុន្តែសុខទុក្ខនោះ គួរជាវិបាកសុខទុក្ខ។ ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា dukkhassa បានដល់ វដ្តទុក្ខ។ ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា lokassa បានដល់ សង្ខារលោក។ ក្នុងសូត្រទី៥ ជាដើម សេចក្តីណាដែលគួរពោល សេចក្តីនោះក៏មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងខន្ធវគ្គនោះឯង។

ယောဂက္ခေမိဝဂ္ဂေါ ဧကာဒသမော.

យោគក្ខេមីវគ្គ ទី១១។

၁၂. လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂေါ

១២. លោកកាមគុណវគ្គ

၁-၂. ပဌမမာရပါသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-២. អដ្ឋកថាបឋមមារបាសសូត្រជាដើម

၁၁၄-၁၁၅. လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂဿ [Pg.33] ပဌမေ အာဝါသဂတောတိ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂတော. မာရဿ ဝသံ ဂတောတိ တိဝိဓဿာပိ မာရဿ ဝသံ ဂတော. ပဋိမုက္က’ဿ မာရပါသောတိ အဿ ဂီဝါယ မာရပါသော ပဋိမုက္ကော ပဝေသိတော. ဒုတိယံ ဥတ္တာနမေဝ.

១១៤-១១៥. ក្នុងសូត្រទី១ នៃលោកកាមគុណវគ្គ ពាក្យថា āvāsagato បានដល់ ទៅកាន់ទីលំនៅ។ ពាក្យថា mārassa vasaṃ gato បានដល់ ទៅកាន់អំណាចនៃមារទាំង៣ ប្រភេទ។ ពាក្យថា paṭimukk'assa mārapāso មានសេចក្តីថា គ្រឿងចងគឺមារ ត្រូវគេស៊កបញ្ចូលទៅក្នុងករបស់ភិក្ខុនោះ។ សូត្រទី២ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၃. လောကန္တဂမနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាលោកន្តគមនសូត្រ

၁၁၆. တတိယေ လောကဿာတိ စက္ကဝါဠလောကဿ. လောကဿ အန္တန္တိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ. ဝိဟာရံ ပါဝိသီတိ ‘‘မယိ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌေ ဣမေ ဘိက္ခူ, ဣမံ ဥဒ္ဒေသံ အာနန္ဒံ ပုစ္ဆိဿန္တိ, သော စ တေသံ မမ သဗ္ဗညုတညာဏေန သံသန္ဒိတွာ ကထေဿတိ. တတော နံ ထောမေဿာမိ, မမ ထောမနံ သုတွာ ဘိက္ခူ အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ, ဝစနဉ္စဿ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ, တံ နေသံ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ စိန္တေတွာ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထံ အဝိဘဇိတွာဝ နိသိန္နာသနေ အန္တရဟိတော ဂန္ဓကုဋိယံ ပါတုရဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသီ’’တိ.

១១៦. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា lokassa បានដល់ ចក្រវាឡលោក។ ពាក្យថា lokassa antaṃ បានដល់ ទីបំផុតនៃសង្ខារលោក។ ពាក្យថា vihāraṃ pāvisi មានសេចក្តីថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កាលបើតថាគតចូលទៅកាន់វិហារហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយនេះនឹងសួរនូវឧទ្ទេសនេះចំពោះអានន្ទ ហើយអានន្ទនោះនឹងប្រៀបធៀបជាមួយសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់តថាគត ហើយសម្តែងប្រាប់ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ ពីនោះ តថាគតនឹងសរសើរអានន្ទនោះ កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយបានឮការសរសើររបស់តថាគតហើយ នឹងយល់ថា អានន្ទជាបុគ្គលគួរចូលទៅជិត គួរដឹងពាក្យ និងគួរជឿជាក់ សេចក្តីនោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដល់ភិក្ខុទាំងឡាយនោះអស់កាលជាអង្វែង» ដូច្នេះ ទើបទ្រង់មិនទាន់ចែកសេចក្តីនៃព្រះភាសិតដែលទ្រង់សម្តែងដោយសង្ខេបឱ្យពិស្តារឡើយ ក៏ទ្រង់បាត់ព្រះកាយអំពីអាសនៈដែលគង់នោះ ទៅប្រាកដក្នុងព្រះគន្ធកុដិវិញ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi»។

သတ္ထု စေဝ သံဝဏ္ဏိတောတိ သတ္ထာရာ စ ပသတ္ထော. ဝိညူနန္တိ ဣဒမ္ပိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ, ပဏ္ဍိတေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ စ သမ္ဘာဝိတောတိ အတ္ထော. ပဟောတီတိ သက္ကောတိ. အတိက္ကမ္မေဝ မူလံ အတိက္ကမ္မေဝ ခန္ဓန္တိ သာရော နာမ မူလေ ဝါ ခန္ဓေ ဝါ ဘဝေယျ, တမ္ပိ အတိက္ကမိတွာတိ အတ္ထော. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဧဝံသမ္ပတ္တိကံ, ဤဒိသန္တိ အတ္ထော. အတိသိတွာတိ အတိက္ကမိတွာ. ဇာနံ ဇာနာတီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေဝ ဇာနာတိ. ပဿံ ပဿတီတိ ပဿိတဗ္ဗမေဝ ပဿတိ. ယထာ ဝါ ဧကစ္စော ဝိပရီတံ ဂဏှန္တော ဇာနန္တောပိ န ဇာနာတိ, ပဿန္တောပိ န ပဿတိ, န ဧဝံ ဘဂဝါ. ဘဂဝါ ပန ဇာနန္တော ဇာနာတိ, ပဿန္တော ပဿတိယေဝ. သွာယံ ဒဿနပရိဏာယကဋ္ဌေန စက္ခုဘူတော. ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဉာဏဘူတော. အဝိပရီတသဘာဝဋ္ဌေန ပရိယတ္တိဓမ္မပဝတ္တနတော ဝါ ဟဒယေန စိန္တေတွာ ဝါစာယ နိစ္ဆာရိတဓမ္မမယောတိ ဓမ္မဘူတော. သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတော. အထ ဝါ စက္ခု ဝိယ ဘူတောတိ စက္ခုဘူတော. ဧဝမေတေသု ပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သွာယံ ဓမ္မဿ [Pg.34] ဝတ္တနတော ဝတ္တာ. ပဝတ္တနတော ပဝတ္တာ. အတ္ထံ နီဟရိတွာ နီဟရိတွာ ဒဿနသမတ္ထတာယ အတ္ထဿ နိန္နေတာ. အမတာဓိဂမာယ ပဋိပတ္တိံ ဒေသေတီတိ အမတဿ ဒါတာ.

ពាក្យថា satthu ceva saṃvaṇṇito មានសេចក្តីថា ព្រះសាស្តាទ្រង់សរសើរហើយ។ ពាក្យថា viññūnaṃ នេះ ជាសាមីវចនៈក្នុងអត្ថនៃករណៈ មានសេចក្តីថា ដែលពួកបណ្ឌិតនិងសព្រហ្មចារីទាំងឡាយលើកតម្កើងហើយ។ ពាក្យថា pahoti មានសេចក្តីថា អាច។ ពាក្យថា atikkammeva mūlaṃ atikkammeva khandhaṃ មានសេចក្តីថា ធម្មតាខ្លឹមឈើតែងមាននៅក្នុងឫស ឬក្នុងដើម ប៉ុន្តែបុគ្គលនោះរំលងហួសសូម្បីតែឫសនិងដើមនោះទៅទៀត។ ពាក្យថា evaṃsampadamidaṃ មានសេចក្តីថា មានសេចក្តីសម្រេចយ៉ាងនេះ គឺមានសភាពបែបនេះ។ ពាក្យថា atisitvā បានដល់ កន្លងហួសទៅ។ ពាក្យថា jānaṃ jānāti មានសេចក្តីថា ទ្រង់ដឹងតែធម៌ដែលគប្បីដឹងប៉ុណ្ណោះ។ ពាក្យថា passaṃ passati មានសេចក្តីថា ទ្រង់ឃើញតែធម៌ដែលគប្បីឃើញប៉ុណ្ណោះ។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាបុគ្គលម្នាក់កាលកាន់យកសេចក្តីខុសឆ្គង ទោះបីដឹងក៏មិនឈ្មោះថាដឹង ទោះបីឃើញក៏មិនឈ្មោះថាឃើញ យ៉ាងណាមិញ ព្រះមានព្រះភាគមិនមែនយ៉ាងនោះឡើយ。 ចំណែកព្រះមានព្រះភាគ កាលទ្រង់ដឹងក៏ដឹងពិតប្រាកដ កាលទ្រង់ឃើញក៏ឃើញពិតប្រាកដ។ ព្រះអង្គនោះ ឈ្មោះថា ចក្ខុភូតោ ព្រោះមានសភាពជាអ្នកដឹកនាំក្នុងការឃើញធម៌។ ឈ្មោះថា ញាណភូតោ ព្រោះមានសភាពធ្វើឱ្យដឹងនូវធម៌។ ឈ្មោះថា ធម្មភូតោ ព្រោះមានសភាពមិនវង្វេងវង្វាន់ ឬព្រោះទ្រង់សម្តែងនូវបរិយត្តិធម៌ដែលទ្រង់គិតដោយព្រះហឫទ័យ ហើយបញ្ចេញដោយព្រះវាចា។ ឈ្មោះថា ព្រហ្មភូតោ ព្រោះមានសភាពដ៏ប្រសើរ។ ម៉្យាងទៀត ឈ្មោះថា ចក្ខុភូតោ ព្រោះទ្រង់ប្រៀបដូចជាភ្នែក។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងបទទាំងឡាយនេះតាមន័យនេះឯង។ ព្រះអង្គនោះ ឈ្មោះថា វត្តា ព្រោះទ្រង់សម្តែងនូវធម៌។ ឈ្មោះថា បវត្តា ព្រោះទ្រង់ញ៉ាំងធម៌ឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ។ ឈ្មោះថា និន្នេតា នូវសេចក្តី ព្រោះទ្រង់អាចនាំយកសេចក្តីមកបង្ហាញឱ្យឃើញច្បាស់ៗ។ ឈ្មោះថា ទាតា នូវអមតៈ ព្រោះទ្រង់សម្តែងនូវបដិបត្តិដើម្បីសម្រេចនូវអមតនិព្វាន។

အဂရုံ ကရိတွာတိ ပုနပ္ပုနံ ယာစာပေန္တောပိ ဟိ ဂရုံ ကရောတိ နာမ. အတ္တနော သေက္ခပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏေ ဌတွာ သိနေရုပါဒတော ဝါလိကံ ဥဒ္ဓရမာနော ဝိယ ဒုဗ္ဗိညေယျံ ကတွာ ကထေန္တောပိ ဂရုံ ကရောတိယေဝ နာမ. ဧဝံ အကတွာ အမှေ ပုနပ္ပုနံ အယာစာပေတွာ သုဝိညေယျမ္ပိ နော ကတွာ ကထေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា agaruṃ karitvā មានសេចក្តីពន្យល់ថា ព្រោះថា បុគ្គលទោះបីធ្វើឱ្យគេអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត ក៏ឈ្មោះថាធ្វើឱ្យធ្ងន់ដែរ។ បុគ្គលទោះបីស្ថិតនៅក្នុងសេក្ខបដិសម្ភិទាញាណរបស់ខ្លួន ហើយសម្តែងធម៌ឱ្យយល់បានដោយកម្រ ដូចជាការកាយយកគ្រាប់ខ្សាច់អំពីគល់ភ្នំសិនេរុ ក៏ឈ្មោះថាធ្វើឱ្យធ្ងន់ដែរ។ ពាក្យនេះមានន័យថា «សូមលោកកុំធ្វើសេចក្តីនោះឡើយ កុំឱ្យពួកយើងអង្វរករម្តងហើយម្តងទៀត ហើយសូមសម្តែងធម៌ឱ្យពួកយើងយល់បានដោយងាយចុះ»។

ယံ ခေါ ဝေါတိ ယံ ခေါ တုမှာကံ. စက္ခုနာ ခေါ, အာဝုသော, လောကသ္မိံ လောကသညီ ဟောတိ လောကမာနီတိ စက္ခုဉှိ လောကေ အပ္ပဟီနဒိဋ္ဌိ ပုထုဇ္ဇနော သတ္တလောကဝသေန လောကောတိ သဉ္ဇာနာတိ စေဝ မညတိ စ, တထာ စက္ကဝါဠလောကဝသေန. န ဟိ အညတြ စက္ခာဒီဟိ ဒွါဒသာယတနေဟိ တဿ သာ သညာ ဝါ မာနော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ, ‘‘စက္ခုနာ ခေါ, အာဝုသော, လောကသ္မိံ လောကသညီ ဟောတိ လောကမာနီ’’တိ. ဣမဿ စ လောကဿ ဂမနေန အန္တော နာမ ဉာတုံ ဝါ ဒဋ္ဌုံ ဝါ ပတ္တုံ ဝါ န သက္ကာ. လုဇ္ဇနဋ္ဌေန ပန တဿေဝ စက္ခာဒိဘေဒဿ လောကဿ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အန္တံ အပ္ပတွာ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာ နာမ နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា yaṃ kho vo បានដល់ នូវឧទ្ទេសណាដែលជាចំណែករបស់លោកទាំងឡាយ។ ត្រង់ពាក្យថា cakkhunā kho, āvuso, lokasmiṃ lokasaññī hoti lokamānī នោះ មានសេចក្តីថា ព្រោះថា បុថុជ្ជនដែលមិនទាន់លះបង់ទិដ្ឋិ រមែងសម្គាល់ផង គិតស្មានផង នូវចក្ខុក្នុងលោកថាជាលោក ដោយអំណាចនៃសត្វលោក និងដោយអំណាចនៃចក្រវាឡលោក។ ព្រោះថា សេចក្តីសម្គាល់ ឬមានះនោះ មិនកើតឡើងដល់បុថុជ្ជននោះ ក្រៅអំពីអាយតនៈទាំង១២ មានចក្ខុជាដើមឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបលោកពោលថា «ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ បុគ្គលរមែងជាអ្នកមានសេចក្តីសម្គាល់ក្នុងលោក មានសេចក្តីប្រកាន់ក្នុងលោក ព្រោះចក្ខុឯង»។ ម្យ៉ាងទៀត ទីបំផុតនៃលោកនេះ មិនអាចដឹង មិនអាចឃើញ ឬមិនអាចទៅដល់ដោយការដើរទៅឡើយ។ ប៉ុន្តែ គប្បីជ្រាបថា កាលបើមិនបានដល់នូវទីបំផុត គឺព្រះនិព្វាន នៃលោកពោលគឺចក្ខុជាដើមនោះ ដែលមានសភាពបែកធ្លាយជាធម្មតាទេ ការធ្វើនូវទីបំផុតនៃវដ្តទុក្ខ ក៏មិនមានឡើយ។

ဧဝံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဣဒါနိ ‘‘သာဝကေန ပဉှော ကထိတောတိ မာ နိက္ကင်္ခါ အဟုဝတ္ထ, အယံ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတညာဏတုလံ ဂဟေတွာ နိသိန္နော. ဣစ္ဆမာနာ တမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ နိက္ကင်္ခါ ဟောထာ’’တိ ဥယျောဇေန္တော အာကင်္ခမာနာ ပနာတိအာဒိမာဟ.

ព្រះអានន្ទដោះស្រាយបញ្ហាងាយៗយ៉ាងនេះហើយ ឥឡូវនេះ កាលនឹងដាស់តឿនភិក្ខុទាំងឡាយថា «លោកទាំងឡាយកុំអាលអស់សង្ស័យ ដោយគិតថា ព្រះសាវកបានដោះស្រាយបញ្ហាហើយនោះឡើយ ព្រះមានព្រះភាគនេះ ទ្រង់កាន់យកជញ្ជីងគឺសព្វញ្ញុតញ្ញាណហើយគង់នៅ បើលោកទាំងឡាយប្រាថ្នា ចូរចូលទៅគាល់ព្រះអង្គនោះឯង ហើយធ្វើខ្លួនឱ្យអស់សង្ស័យចុះ» ទើបពោលពាក្យថា ākaṅkhamānā pana ជាដើម។

ဣမေဟိ အာကာရေဟီတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ စက္ကဝါဠလောကဿ အန္တာဘာဝကာရဏေဟိ စေဝ သင်္ခါရလောကဿ အန္တာပတ္တိကာရဏေဟိ စ. ဣမေဟိ ပဒေဟီတိ ဣမေဟိ အက္ခရသမ္ပိဏ္ဍနေဟိ. ဗျဉ္ဇနေဟီတိ ပါဋိယေက္ကအက္ခရေဟိ.

ពាក្យថា imehi ākārehi បានដល់ ដោយហេតុទាំងឡាយនេះ គឺដោយហេតុនៃភាពមិនមានទីបំផុតនៃចក្រវាឡលោកផង និងដោយហេតុនៃការដល់នូវទីបំផុតនៃសង្ខារលោកផង។ ពាក្យថា imehi padehi បានដល់ ដោយការប្រជុំនៃអក្សរទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា byañjanehi បានដល់ ដោយតួអក្សរនីមួយៗ។

ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. စတူဟိ ကာရဏေဟိ ပဏ္ဍိတော ဓာတုကုသလော အာယတနကုသလော ပစ္စယာကာရကုသလော ကာရဏာကာရဏကုသလောတိ. မဟာပညောတိ မဟန္တေ အတ္ထေ မဟန္တေ ဓမ္မေ မဟန္တာ [Pg.35] နိရုတ္တိယော မဟန္တာနိ ပဋိဘာနာနိ ပဋိဂ္ဂဏှနသမတ္ထတာယ မဟာပညာယ သမန္နာဂတော. ယထာ တံ အာနန္ဒေနာတိ ယထာ အာနန္ဒေန ဗျာကတံ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာ အာနန္ဒေန တံ ဗျာကတံ, အဟမ္ပိ တံ ဧဝမေဝ ဗျာကရေယျန္တိ အတ္ထော.

ពាក្យថា paṇḍito បានដល់ ប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត។ បុគ្គលឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត ព្រោះហេតុ៤យ៉ាង គឺ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងធាតុ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអាយតនៈ ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងបច្ចយាការ និងជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងហេតុនិងមិនមែនហេតុ។ ពាក្យថា mahāpañño បានដល់ ប្រកបដោយបញ្ញาដ៏ធំទូលាយ ព្រោះមានសមត្ថភាពក្នុងការយល់ដឹងនូវអត្ថដ៏ធំធេង ធម៌ដ៏ធំធេង និរុត្តិដ៏ធំធេង និងបដិភាណដ៏ធំធេង។ ពាក្យថា yathā taṃ ānandena មានសេចក្តីថា សេចក្តីណាដែលអានន្ទបានដោះស្រាយហើយ ព្រះអង្គត្រាស់សំដៅយកសេចក្តីនោះ។ សេចក្តីពន្យល់ថា «សេចក្តីនោះដែលអានន្ទបានដោះស្រាយយ៉ាងណា តថាគតក៏ដោះស្រាយសេចក្តីនោះយ៉ាងនោះដែរ»។

၄. ကာမဂုဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាកាមគុណសូត្រ

၁၁၇. စတုတ္ထေ ယေ မေတိ ယေ မမ. စေတသော သမ္ဖုဋ္ဌပုဗ္ဗာတိ စိတ္တေန အနုဘူတပုဗ္ဗာ. တတြ မေ စိတ္တံ ဗဟုလံ ဂစ္ဆမာနံ ဂစ္ဆေယျာတိ တေသု ပါသာဒတ္တယတိဝိဓနာဋကာဒိဘေဒသမ္ပတ္တိဝသေန အနုဘူတပုဗ္ဗေသု ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဗဟူသု ဝါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဒီပေတိ. ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါတိ ဣဓ ပဓာနစရိယကာလေ ဆဗ္ဗဿာနိ သုပုပ္ဖိတဝနသဏ္ဍဇာတာနံ ဒိဇဂဏာဒီနံ ဝသေန ဒိဋ္ဌသုတာဒိဘေဒံ မနောရမာရမ္မဏံ ကာမဂုဏံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝရူပေသု ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါ ဗဟုလံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဒဿေတိ. အပ္ပံ ဝါ အနာဂတေသူတိ အနာဂတေ ‘‘မေတ္တေယျော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, သင်္ခေါ နာမ ရာဇာ, ကေတုမတီ နာမ ရာဇဓာနီ’’တိအာဒိဝသေန (ဒီ. နိ. ၃.၁၀၆) ပရိတ္တကမေဝ အနာဂတေသု ကာမဂုဏေသု ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဒဿေတိ. တတြ မေ အတ္တရူပေနာတိ တတြ မယာ အတ္တနော ဟိတကာမဇာတိကေန. အပ္ပမာဒေါတိ သာတစ္စကိရိယာ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု စိတ္တဿ အဝေါဿဂ္ဂေါ. သတီတိ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟိတသတိ. အာရက္ခောတိ အယံ အပ္ပမာဒေါ စ သတိ စ စေတသော အာရက္ခော ကရဏီယော, ဧဝံ မေ အဟောသီတိ ဒဿေတိ, အာရက္ခတ္ထာယ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ ကာတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

១១៧. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា ye me សេចក្តីថា ye mama (កាមគុណទាំងឡាយណាជារបស់តថាគត)។ បទថា cetasā samphuṭṭhapubbā សេចក្តីថា cittena anubhūtapubbā (ដែលចិត្តធ្លាប់បានសោយហើយក្នុងកាលមុន)។ បទថា tatra me cittaṃ bahulaṃ gacchamānaṃ gaccheyya ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ចិត្តនោះគប្បីកើតឡើងជាច្រើនដង ក្នុងកាមគុណទាំង៥ ដែលធ្លាប់បានសោយហើយក្នុងកាលមុន ដោយអំណាចនៃសម្បត្តិមានប្រាសាទទាំង៣ និងរបាំ៣ប្រភេទជាដើម។ បទថា paccuppannesu vā ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ក្នុងទីនេះ ក្នុងកាលដែលធ្វើទុក្ករកិរិយាអស់៦ឆ្នាំ ទ្រង់ធ្វើកាមគុណដែលមានអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត មានការឃើញ និងការឮជាដើម ដោយអំណាចនៃហ្វូងបក្សីជាដើម ដែលកើតក្នុងព្រៃសណ្ឌដ៏រីកស្គុះស្គាយ ឲ្យជាអារម្មណ៍ ហើយទ្រង់បង្ហាញថា «ឬគប្បីកើតឡើងជាច្រើនដង ក្នុងបច្ចុប្បន្នអារម្មណ៍មានសភាពយ៉ាងនេះ»។ បទថា appaṃ vā anāgatesu ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ក្នុងអនាគត គប្បីកើតឡើងក្នុងកាមគុណទាំងឡាយជាអនាគត ត្រឹមតែបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ ដោយអំណាចជាដើមថា «ព្រះពុទ្ធព្រះនាមមេត្តេយ្យនឹងមាន ព្រះរាជាព្រះនាមសង្ខៈនឹងមាន ព្រះរាជធានីព្រះនាមកេតុមតីនឹងមាន»។ បទថា tatra me attarūpena សេចក្តីថា ក្នុងកាមគុណនោះ ដោយតថាគតផ្ទាល់ ដែលជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន។ បទថា appamādo គឺ ការធ្វើដោយហ្មត់ចត់ ការមិនបណ្តោយចិត្តទៅក្នុងកាមគុណទាំង៥។ បទថា satī គឺ សតិដែលកំណត់កាន់យកនូវអារម្មណ៍។ បទថា ārakkho ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា «សេចក្តីមិនប្រមាទនេះផង សតិនេះផង ជាគ្រឿងរក្សាចិត្ត ដែលតថាគតត្រូវធ្វើ គំនិតយ៉ាងនេះបានកើតមានដល់តថាគតហើយ» ពោលគឺ ធម៌ទាំងពីរនេះ ត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីជាគ្រឿងការពាររក្សា។

တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, သေ အာယတနေ ဝေဒိတဗ္ဗေတိ ယသ္မာ စေတသော အာရက္ခတ္ထာယ အပ္ပမာဒေါ စ သတိ စ ကာတဗ္ဗာ, ယသ္မာ တသ္မိံ အာယတနေ ဝိဒိတေ အပ္ပမာဒေန ဝါ သတိယာ ဝါ ကာတဗ္ဗံ နတ္ထိ, တသ္မာ သေ အာယတနေ ဝေဒိတဗ္ဗေ, တံ ကာရဏံ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. သဠာယတနနိရောဓန္တိ သဠာယတနနိရောဓော ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တံ သန္ဓာယ ဘာသိတန္တိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနသ္မိဉှိ စက္ခုအာဒီနိ စေဝ နိရုဇ္ဈန္တိ ရူပသညာဒယော စ နိရုဇ္ဈန္တီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

បទថា tasmātiha, bhikkhave, se āyatane veditabbe សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែសេចក្តីមិនប្រមាទផង សតិផង ត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីជាគ្រឿងការពាររក្សាចិត្ត និងព្រោះហេតុតែក្នុងអាយតនៈ (ព្រះនិព្វាន) នោះ កាលបើបុគ្គលបានដឹងច្បាស់ហើយ កិច្ចដែលត្រូវធ្វើដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ ឬដោយសតិមិនមានឡើយ ហេតុនោះ អាយតនៈនោះ គឺហេតុនោះ គប្បីដឹងច្បាស់។ បទថា saḷāyatananirodhaṃ សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាន ហៅថា សឡាយតននិរោធ (ការរលត់ទៅនៃអាយតនៈ៦) ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះភាគសម្ដែងសំដៅយកព្រះនិព្វាននោះ។ ព្រោះថា ក្នុងព្រះនិព្វាន ចក្ខុជាដើមផង រូបសញ្ញាជាដើមផង តែងរលត់ទៅ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ ដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

၅-၆. သက္ကပဉှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៦. សេចក្តីពន្យល់សក្កបញ្ហសូត្រជាដើម

၁၁၈-၁၁၉. ပဉ္စမေ [Pg.36] ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ. ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ. တန္နိဿိတံ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ တဏှာနိဿိတံ ကမ္မဝိညာဏံ ဟောတိ. တဒုပါဒါနန္တိ တံဂဟဏံ, တဏှာဂဟဏေန သဟဂတံ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

១១៨-១១៩. ក្នុងសូត្រទី៥ បទថា diṭṭheva dhamme សេចក្តីថា ក្នុងអត្តភាពនេះឯង។ បទថា parinibbāyanti សេចក្តីថា រលត់ខន្ធដោយការរលត់កិលេស (កិលេសបរិនិព្វាន)។ បទថា tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti សេចក្តីថា កម្មវិញ្ញាណដែលអាស្រ័យតណ្ហា តែងមាន។ បទថា tadupādānaṃ សេចក្តីថា ការប្រកាន់មាំនោះ គឺវិញ្ញាណដែលប្រព្រឹត្តទៅជាមួយការប្រកាន់មាំដោយតណ្ហា តែងមាន។ សូត្រទី៦ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၇. သာရိပုတ္တသဒ္ဓိဝိဟာရိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីពន្យល់សារីបុត្តសទ្ធិវិហារិកសូត្រ

၁၂၀. သတ္တမေ သန္တာနေဿတီတိ ဃဋေဿတိ, ယောဂဝိစ္ဆေဒမဿ ပါပုဏိတုံ န ဒဿတိ.

១២០. ក្នុងសូត្រទី៧ បទថា santānessati សេចក្តីថា នឹងតភ្ជាប់ (នឹងព្យាយាម) គឺនឹងមិនបណ្តោយឲ្យការដាច់ធ្លាយនៃយោគៈកើតមានដល់ភិក្ខុនោះឡើយ។

၈. ရာဟုလောဝါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីពន្យល់រាហុលោវាទសូត្រ

၁၂၁. အဋ္ဌမေ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာတိ ဝိမုတ္တိံ ပရိပါစေန္တီတိ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာ. ဓမ္မာတိ ပန္နရသ ဓမ္မာ, တေ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနံ ဝိသုဒ္ဓိကရဏဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

១២១. ក្នុងសូត្រទី៨ បទថា vimuttiparipācaniyā សេចក្តីថា ធម៌ទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យវិមុត្តិ (អរហត្តផល) ចាស់ក្លា ឈ្មោះថា វិមុត្តិបរិបាចនិយា។ បទថា dhammā គឺធម៌ទាំង១៥ប្រការ ធម៌ទាំងនោះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃការធ្វើសទ្ធិន្ទ្រិយជាដើមឲ្យផូរផង់។ ព្រោះថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘အဿဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သဒ္ဓေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ပသာဒနီယေ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ကုသီတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, အာရဒ္ဓဝီရိယေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သမ္မပ္ပဓာနေ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ဝီရိယိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. မုဋ္ဌဿတီ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ဥပဋ္ဌိတဿတီ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, သတိပဋ္ဌာနေ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သတိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. အသမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, သမာဟိတေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဈာနဝိမောက္ခေ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ သမာဓိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဒုပ္ပညေ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ပညဝန္တေ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော, ဂမ္ဘီရဉာဏစရိယံ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ တီဟာကာရေဟိ ပညိန္ဒြိယံ ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣတိ ဣမေ ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ ပရိဝဇ္ဇယတော, ပဉ္စ ပုဂ္ဂလေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော[Pg.37], ပဉ္စ သုတ္တန္တေ ပစ္စဝေက္ခတော, ဣမေဟိ ပန္နရသဟိ အာကာရေဟိ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိသုဇ္ဈန္တီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၈၄).

«សទ្ធិន្ទ្រិយ តែងស្អាតផូរផង់ ដោយហេតុ៣យ៉ាងគឺ៖ ការវៀរចាកបុគ្គលដែលមិនមានសទ្ធា១ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលដែលមានសទ្ធា១ ការពិចារណានូវសូត្រដែលនាំឲ្យកើតសេចក្តីជ្រះថ្លា (ដូចជាសម្បសាទនីយសូត្រជាដើម)១។ វីរិយិន្ទ្រិយ តែងស្អាតផូរផង់ ដោយហេតុ៣យ៉ាងគឺ៖ ការវៀរចាកបុគ្គលដែលខ្ជិលច្រអូស១ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលដែលមានវីរិយៈប្រារព្ធហើយ១ ការពិចារណានូវសម្មប្បធានសូត្រ១។ សតិន្ទ្រិយ តែងស្អាតផូរផង់ ដោយហេតុ៣យ៉ាងគឺ៖ ការវៀរចាកបុគ្គលដែលមានសតិភ្លេចភ្លាំង១ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលដែលមានសតិតាំងមាំ១ ការពិចារណានូវសតិបដ្ឋានសូត្រ១។ សមាធិន្ទ្រិយ តែងស្អាតផូរផង់ ដោយហេតុ៣យ៉ាងគឺ៖ ការវៀរចាកបុគ្គលដែលមិនមានចិត្តតាំងមាំ១ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលដែលមានចិត្តតាំងមាំ១ ការពិចារណានូវឈាន និងវិមោក្ខ១។ បញ្ញិន្ទ្រិយ តែងស្អាតផូរផង់ ដោយហេតុ៣យ៉ាងគឺ៖ ការវៀរចាកបុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញាទន់ខ្សោយ១ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលដែលមានប្រាជ្ញា១ ការពិចារណានូវធម៌ដែលជាទីប្រព្រឹត្តទៅនៃញាណដ៏ជ្រាលជ្រៅ (ដូចជាខន្ធ អាយតនៈ ធាតុ បដិច្ចសមុប្បាទ)១។ យ៉ាងនេះ ការវៀរចាកបុគ្គលទាំង៥ប្រភេទ ការសេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គាល់បុគ្គលទាំង៥ប្រភេទ ការពិចារណានូវសូត្រទាំង៥ ដោយអាការៈទាំង១៥នេះ ឥន្ទ្រិយទាំង៥នេះ តែងស្អាតផូរផង់»។

အပရေပိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာ – သဒ္ဓါပဉ္စမာနိ ဣန္ဒြိယာနိ, အနိစ္စသညာ, အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ, ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ, ပဟာနသညာ, ဝိရာဂသညာတိ ဣမာ ပဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ သညာ, မေဃိယတ္ထေရဿ ကထိတာ ကလျာဏမိတ္တတာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မာတိ (ဥဒါ. ၃၁). ကာယ ပန ဝေလာယ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသီတိ? ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တဿ.

ធម៌១៥ប្រការដទៃទៀត ក៏ជាធម៌ធ្វើឲ្យវិមុត្តិចាស់ក្លាដែរ គឺ៖ ឥន្ទ្រិយទាំង៥ មានសទ្ធាជាប្រធាន១, សញ្ញា៥ប្រការដែលជាចំណែកនៃការទម្លុះទម្លាយកិលេស (និព្វេធភាគិយសញ្ញា) គឺ អនិច្ចសញ្ញា១ ទុក្ខសញ្ញាក្នុងរបស់ដែលមិនទៀង១ អនត្តសញ្ញាក្នុងរបស់ដែលជាទុក្ខ១ បហានសញ្ញា១ វិរាគសញ្ញា១, និងធម៌៥ប្រការមានកល្យាណមិត្តភាពជាដើម ដែលទ្រង់សម្តែងដល់ព្រះមេឃិយត្ថេរ។ សួរថា ចុះព្រះតម្រិះនេះ កើតមានដល់ព្រះមានព្រះភាគក្នុងវេលាណា? ឆ្លើយថា ក្នុងវេលាជិតភ្លឺ កាលដែលទ្រង់សម្លឹងមើលលោក។

အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနီတိ အာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ပါဒမူလေ ပါလိတနာဂရာဇကာလေ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပေန္တေန သဒ္ဓိံ ပတ္ထနံ ပဋ္ဌပိတဒေဝတာသု ပန ကာစိ ဘူမဋ္ဌကာ ဒေဝတာ, ကာစိ အန္တလိက္ခဋ္ဌကာ, ကာစိ စာတုမဟာရာဇိကာ, ကာစိ ဒေဝလောကေ, ကာစိ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. ဣမသ္မိံ ပန ဒိဝသေ သဗ္ဗာပိ တာ ဧကဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနသ္မိံယေဝ သန္နိပတိတာ, တာ သန္ဓာယာဟ – ‘‘အနေကာနိ ဒေဝတာသဟဿာနီ’’တိ. ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရော စ မဂ္ဂါ စတ္တာရိ စ ဖလာနိ ဓမ္မစက္ခုန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ ဟိ ကာစိ ဒေဝတာ သောတာပန္နာ အဟေသုံ, ကာစိ သကဒါဂါမီ, အနာဂါမီ, ခီဏာသဝါ. တာသဉ္စ ပန ဒေဝတာနံ ဧတ္တကာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

បទថា anekāni devatāsahassāni សេចក្តីថា ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងឡាយដែលបានតាំងសេចក្តីប្រាថ្នារួមគ្នាជាមួយព្រះរាហុលដ៏មានអាយុ កាលដែលលោកនៅជាស្តេចនាគឈ្មោះបាលិតៈ បានតាំងសេចក្តីប្រាថ្នានៅទៀបព្រះបាទនៃព្រះបទុមុត្តរមានព្រះភាគ ទេវតាខ្លះកើតជាភុម្មទេវតា ខ្លះជាអាកាសដ្ឋទេវតា ខ្លះជាទេវតាក្នុងឋានចាតុមហារាជិកា ខ្លះនៅក្នុងទេវលោក ខ្លះនៅក្នុងព្រហ្មលោក។ ប៉ុន្តែ ក្នុងថ្ងៃនេះ ទេវតាទាំងអស់នោះ បានមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីកន្លែងតែមួយ គឺក្នុងព្រៃអន្ធវនតែម្តង ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកទេវតាទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា «anekāni devatāsahassāni» (ទេវតាជាច្រើនពាន់)។ បទថា dhammacakkhu ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបថា មគ្គទាំង៤ និងផលទាំង៤ ឈ្មោះថា ធម្មចក្ខុ។ ព្រោះថា ក្នុងទីប្រជុំនោះ ទេវតាខ្លះបានជាសោតាបន្នបុគ្គល ខ្លះជាសកទាគាមី ខ្លះជាអនាគាមី ខ្លះជាខីណាស្រព។ ចំណែកឯការកំណត់រាប់ចំនួនទេវតាទាំងនោះថាមានប៉ុណ្ណេះៗ គឺមិនមានឡើយ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងទីទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၉-၁၀. သံယောဇနိယဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. សេចក្តីពន្យល់សំយោជនីយធម្មសូត្រជាដើម

၁၂၂-၁၂၃. နဝမဒသမာနိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏဝသေန ကထိယမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ ဝသေန ဝုတ္တာနီတိ.

១២២-១២៣. សូត្រទី៩ និងទី១០ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃឥដ្ឋារម្មណ៍ សំដៅយកបុគ្គលដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។

လောကကာမဂုဏဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.

លោកកាមគុណវគ្គ ទី១២ ចប់។

၁၃. ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ

១៣. គហបតិវគ្គ

၁-၃. ဝေသာလီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៣. សេចក្តីពន្យល់វេសាលីសូត្រជាដើម

၁၂၄-၁၂၆. ဂဟပတိဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဥဂ္ဂေါတိ ပဏီတဒါယကာနံ အဂ္ဂဥဂ္ဂေါ, သော ဘဂဝတာ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ပဏီတဒါယကာနံ ယဒိဒံ [Pg.38] ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတီ’’တိ ဧဝံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော. သေသမေတေသု စေဝ ဒွီသု, တတိယေ စ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

១២៤-១២៦. ក្នុងសូត្រទី១ នៃគហបតិវគ្គ បទថា uggo គឺ ឧគ្គគហបតី ជាកំពូលនៃទាយកអ្នកថ្វាយរបស់ដ៏ផ្ចិតផ្ចង់ (បណីតទាយក) គាត់ត្រូវបានព្រះមានព្រះភាគទ្រង់តាំងទុកក្នុងឋានៈជាឯតទគ្គៈថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧគ្គគហបតីនេះ ជាកំពូលនៃភិក្ខុជាសាវករបស់យើង ផ្នែកខាងជាអ្នកថ្វាយរបស់ដ៏ផ្ចិតផ្ចង់»។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះផង និងក្នុងសូត្រទីបីផង ដូចដែលបានពន្យល់រួចមកហើយ។

၄-၅. ဘာရဒွါဇသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-៥. សេចក្តីពន្យល់ភារទ្វាជសូត្រជាដើម

၁၂၇-၁၂၈. စတုတ္ထေ ပိဏ္ဍံ ဥလမာနော ပရိယေသမာနော ပဗ္ဗဇိတောတိ ပိဏ္ဍောလော. သော ကိရ ပရိဇိဏ္ဏဘောဂေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိ. အထ ဘိက္ခုသံဃဿ လာဘသက္ကာရံ ဒိသွာ ပိဏ္ဍတ္ထာယ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတော. သော မဟန္တံ ကပလ္လပတ္တံ ဂဟေတွာ စရတိ, တေန ကပလ္လပူရံ ယာဂုံ ပိဝတိ, ကပလ္လပူရေ ပူဝေ ခါဒတိ, ကပလ္လပူရံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ. အထဿ မဟဂ္ဃသဘာဝံ သတ္ထု အာရောစယိံသု. သတ္ထာ တဿ ပတ္တတ္ထဝိကံ နာနုဇာနိ. ဟေဋ္ဌာမဉ္စေ ပတ္တံ နိက္ကုဇ္ဇိတွာ ဌပေတိ. သော ဌပေန္တောပိ ဃံသန္တောဝ ပဏာမေတွာ ဌပေတိ, ဂဏှန္တောပိ ဃံသန္တောဝ အာကဍ္ဎိတွာ ဂဏှာတိ. တံ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ ဓံသနေန ပရိက္ခီဏံ နာဠိကောဒနမတ္တမေဝ ဂဏှနကံ ဇာတံ. တတော သတ္ထု အာရောစေသုံ, အထဿ သတ္ထာ ပတ္တတ္ထဝိကံ အနုဇာနိ. ထေရော အပရေန သမယေန ဣန္ဒြိယဘာဝနံ ဘာဝေတွာ အဂ္ဂဖလေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. ဣတိ သော ပိဏ္ဍတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပိဏ္ဍောလော, ဂေါတ္တေန ပန ဘာရဒွါဇောတိ ဥဘယံ ဧကတော ကတွာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇောတိ ဝုစ္စတိ.

១២៧-១២៨. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា piṇḍolo សេចក្តីថា ភិក្ខុដែលបួសព្រោះស្វែងរកចង្ហាន់ (បិណ្ឌៈ)។ ឮថា ភិក្ខុនោះជាព្រាហ្មណ៍មានទ្រព្យសម្បត្តិវិនាសអស់ទៅ។ ក្រោយមក កាលបានឃើញលាភសក្ការៈរបស់ភិក្ខុសង្ឃ ក៏ចេញទៅបួសដើម្បីបានចង្ហាន់។ លោកកាន់ក្បាលបាត្រដ៏ធំដើរទៅ ផឹកបបរពេញក្បាលបាត្រ ឆាន់នំពេញក្បាលបាត្រ ឆាន់ភត្តពេញក្បាលបាត្រ។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលព្រះសាស្តាអំពីការឆាន់ច្រើនរបស់លោក។ ព្រះសាស្តាមិនទាន់បានអនុញ្ញាតស្រោមបាត្រដល់លោកឡើយ។ លោកតែងផ្កាប់បាត្រទុកក្រោមគ្រែ។ កាលលោកដាក់បាត្រទុក ក៏អូសដុសខាត់នឹងដីទើបដាក់ កាលយកបាត្រ ក៏អូសដុសខាត់នឹងដីទើបយក។ កាលវេលាកន្លងទៅ បាត្រនោះក៏សឹកព្រោះការដុសខាត់នោះ រហូតដល់ទៅជាបាត្រតូចដាក់ភត្តបានត្រឹមតែមួយកំប៉ុងប៉ុណ្ណោះ។ ពីនោះមក ភិក្ខុទាំងឡាយបានក្រាបបង្គំទូលព្រះសាស្តា ព្រះសាស្តាក៏ទ្រង់អនុញ្ញាតស្រោមបាត្រដល់លោក។ ក្នុងសម័យតមក ព្រះថេរៈបានចម្រើនឥន្ទ្រិយភាវនា ហើយបានតាំងនៅក្នុងអរហត្តផលជាផលដ៏កំពូល។ ព្រោះហេតុដែលលោកបួសដើម្បីចង្ហាន់ ទើបឈ្មោះថា ពិណ្ឌោលៈ តែដោយគោត្រ ឈ្មោះថា ភារទ្វាជៈ ទើបប្រមូលឈ្មោះទាំងពីរនេះចូលគ្នាតែមួយ ហៅថា ពិណ្ឌោលភារទ្វាជៈ។

ဥပသင်္ကမီတိ ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတေဟိ မဟာအမစ္စေဟိ ပရိဝုတော ဥပသင်္ကမိ. ထေရော ကိရ ဧကဒိဝသံ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော နိဒါဃသမယေ သီတဌာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိဿာမီတိ အာကာသေန ဂန္တွာ ဂင်္ဂါတီရေ ဥဒေနဿ ရညော ဥဒပါနံ နာမ ဥယျာနံ အတ္ထိ, တတ္ထ ပဝိသိတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ သီတေန ဥဒကဝါတေန ဗီဇိယမာနော.

បទថា upasaṅkami សេចក្តីថា (ស្តេចឧទេន) ហែហមដោយមហាមាត្យដ៏មានយសសក្តិខ្ពង់ខ្ពស់ទាំងឡាយ ចូលទៅរក។ ឮថា ថ្ងៃមួយ ព្រះថេរៈត្រេចទៅបិណ្ឌបាតក្នុងក្រុងសាវត្ថី ធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ គិតថានឹងសម្រាកក្នុងវេលាថ្ងៃ (ទិវាវិហារ) ក្នុងទីដ៏ត្រជាក់ក្នុងរដូវក្តៅ ក៏ហោះទៅតាមអាកាស ទៅកាន់ឧទ្យានឈ្មោះឧទបានៈ របស់ព្រះបាទឧទេន នៅក្បែរឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយចូលទៅគង់សម្រាកវេលាថ្ងៃនៅទៀបគល់ឈើមួយដើម ដោយមានខ្យល់ត្រជាក់បក់មកប៉ះនឹងទឹកទន្លេមកបក់រំភើយៗ។

ဥဒေနောပိ ခေါ နာမ ရာဇာ သတ္တာဟံ မဟာပါနံ ပိဝိတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဥယျာနံ ပဋိဇဂ္ဂါပေတွာ မဟာဇနပရိဝါရော ဥယျာနံ ဂန္တွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ အတ္ထတာယ သေယျာယ နိပဇ္ဇိ. တဿ ဧကာ ပရိစာရိကာ ပါဒေ သမ္ဗာဟမာနာ နိသိန္နာ. ရာဇာ ကမေန နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ. တသ္မိံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကန္တေ နာဋကိတ္ထိယော ‘‘ယဿတ္ထာယ မယံ ဂီတာဒီနိ ပယောဇေယျာမ, သော နိဒ္ဒံ ဥပဂတော, န စ နိဒ္ဒါကာလေ [Pg.39] မဟာသဒ္ဒံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော တူရိယာနိ ဌပေတွာ ဥယျာနံ ပက္ကန္တာ. တာ တတ္ထ တတ္ထ ဖလာဖလာနိ ခါဒမာနာ ပုပ္ဖာနိ ပိဠန္ဓမာနာ ဝိစရန္တိယော ထေရံ ဒိသွာ ‘‘မာ သဒ္ဒံ ကရိတ္ထာ’’တိ အညမညံ နိဝါရယမာနာ ဝန္ဒိတွာ နိသီဒိံသု. ထေရော ‘‘ဣဿာ ပဟာတဗ္ဗာ, မစ္ဆေရံ ဝိနောဒေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ နယေန တာသံ အနုရူပံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ.

ចំណែកឯព្រះបាទឧទេន បានសោយគ្រឿងស្រវឹងជាការធំអស់រយៈពេល៧ថ្ងៃ ក្នុងថ្ងៃទី៧ ក៏បញ្ជាឲ្យគេសម្អាតឧទ្យាន ហើយហែហមដោយបរិវារជាច្រើន យាងទៅកាន់ឧទ្យាន ក្រាបទម្រេតព្រះកាយលើទីដេកដែលគេក្រាលទុកនៅលើបន្ទះថ្មមង្គល។ ស្រីស្នំម្នាក់អង្គុយច្របាច់ព្រះបាទ (ជើង) ថ្វាយ។ ព្រះរាជាក៏យាងចូលសិរិសយ្យាសន៍លង់លក់ទៅជាលំដាប់។ កាលព្រះរាជាលង់លក់ទៅហើយ ពួកស្រីរបាំទាំងឡាយគិតថា «ព្រះរាជាដែលពួកយើងត្រូវច្រៀងរាំថ្វាយ ទ្រង់លង់លក់ទៅហើយ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងវេលាដែលទ្រង់សិរិសយ្យាសន៍ មិនគួរធ្វើសំឡេងខ្លាំងឡើយ» ទើបដាក់គ្រឿងតន្ត្រីរបស់ខ្លួនៗ ហើយដើរលេងក្នុងឧទ្យាន។ ពួកនាងៗដើរបេះផ្លែឈើតូចធំឆ្កៀលឆាន់ និងបេះផ្កាមកស៊កសៀតសក់ ដើរចុះឡើងទៅ ក៏បានឃើញព្រះថេរៈ ហើយបានហាមប្រាមគ្នាទៅវិញទៅមកថា «កុំធ្វើសំឡេងខ្លាំងឡើយ» រួចក៏ថ្វាយបង្គំ ហើយអង្គុយចុះ។ ព្រះថេរៈបានសម្តែងធម៌ដ៏សមគួរដល់ពួកនាង ដោយន័យជាដើមថា «បុគ្គលគប្បីលះបង់សេចក្តីច្រណែន គប្បីបន្ទោបង់សេចក្តីកំណាញ់»។

သာပိ ခေါ ရညော ပါဒေ သမ္ဗာဟမာနာ နိသိန္နာ ဣတ္ထီ ပါဒေ စာလေတွာ ရာဇာနံ ပဗောဓေသိ. သော ‘‘ကဟံ တာ ဂတာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ကိံ တာသံ တုမှေဟိ? တာ ဧကံ သမဏံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာတိ. ရာဇာ ကုဒ္ဓေါ ဥဒ္ဓနေ ပက္ခိတ္တလောဏံ ဝိယ တဋတဋာယမာနော ဥဋ္ဌဟိတွာ ‘‘တမ္ဗကိပိလ္လိကာဟိ နံ ခါဒါပေဿာမီ’’တိ ဂစ္ဆန္တော ဧကသ္မိံ အသောကရုက္ခေ တမ္ဗကိပိလ္လိကာနံ ပုဋံ ဒိသွာ ဟတ္ထေနာကဍ္ဎိတွာ သာခံ ဂဏှိတုံ နာသက္ခိ. ကိပိလ္လိကပုဋော ဆိဇ္ဇိတွာ ရညော သီသေ ပတိ, သကလသရီရံ သာလိထုသေဟိ ပရိကိဏ္ဏံ ဝိယ ဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ ဍယှမာနံ ဝိယ စ အဟောသိ. ထေရော ရညော ပဒုဋ္ဌဘာဝံ ဉတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. တာပိ ဣတ္ထိယော ဥဋ္ဌာယ ရညော သန္တိကံ ဂန္တွာ သရီရံ ပုဉ္ဆန္တိယော ဝိယ ဘူမိယံ ပတိတပတိတာ ကိပိလ္လိကာယော ဂဟေတွာ သရီရေ ခိပမာနာ သဗ္ဗာ မုခသတ္တီဟိ ဝိဇ္ဈိံသု – ‘‘ကိံ နာမေတံ, အညေ ရာဇာနော ပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ ဝန္ဒန္တိ, ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ, အယံ ပန ရာဇာ ကိပိလ္လိကပုဋံ သီသေ ဘိန္ဒိတုကာမော ဇာတော’’တိ.

ឯស្រីស្នំដែលអង្គុយច្របាច់ជើងព្រះរាជា ក៏បានកម្រើកជើងរបស់ព្រះរាជាដើម្បីធ្វើឲ្យទ្រង់ភ្ញាក់ឡើង។ ព្រះរាជានោះទ្រង់សួរថា «ពួកស្រីៗទាំងនោះទៅណាអស់ហើយ?» នាងក្រាបទូលថា «តើព្រះអង្គមានការអ្វីនឹងពួកនាង? ពួកនាងកំពុងអង្គុយចោមរោមសមណៈក្បាលកោរមួយអង្គហើយតើ។» ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោធ ខឹងសម្បារញាប់ញ័រដូចជាអំបិលដែលគេបោះទៅក្នុងចង្ក្រានភ្លើង ក៏ទ្រង់ក្រោកឈរឡើង ហើយយាងទៅដោយគិតថា «អញនឹងឲ្យស្រមោចក្រហមខាំសមណៈនោះ» កាលយាងទៅ បានក្រឡេកឃើញសំបុកស្រមោចក្រហមនៅលើដើមអសោកមួយដើម ក៏លូកដៃទៅទាញមែកឈើដើម្បីយកសំបុកនោះ តែមិនអាចយកបាន។ សំបុកស្រមោចក្រហមក៏ដាច់ធ្លាក់ចុះមកលើព្រះសិរសារបស់ព្រះរាជា ស្រមោចក៏ខាំរោមពេញព្រះកាយ ហាក់ដូចជាត្រូវអង្កាមស្រូវសាលីរោយពីលើ ឬដូចជាត្រូវភ្លើងគប់ដុតរោលដូច្នោះ។ ព្រះថេរៈដឹងនូវចិត្តគំនិតដ៏អាក្រក់របស់ព្រះរាជា ក៏ហោះឡើងទៅលើអាកាសដោយឫទ្ធិ។ ឯពួកស្រីស្នំទាំងនោះក៏ក្រោកឡើង ចូលទៅជិតព្រះរាជា ធ្វើជាជួយជូតសម្អាតព្រះកាយ តែបែរជាចាប់យកស្រមោចក្រហមដែលធ្លាក់លើដីមកដាក់លើព្រះកាយព្រះរាជាវិញ ហើយនាំគ្នាចាក់ដោតព្រះរាជាដោយលំពែងគឺមាត់ថា «តើនេះជាអ្វីទៅ? ព្រះរាជាដទៃទៀត កាលបើឃើញអ្នកបួសហើយ តែងតែថ្វាយបង្គំ សាកសួរប្រស្នា តែចំណែកព្រះរាជាអង្គនេះ បែរជាចង់យកសំបុកស្រមោចក្រហមមកបំបែកលើក្បាលព្រះថេរៈទៅវិញ។»

ရာဇာ အတ္တနော အပရာဓံ ဒိသွာ ဥယျာနပါလံ ပက္ကောသာပေတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ဧသ ပဗ္ဗဇိတော? အညေသုပိ ဒိဝသေသု ဣဓ အာဂစ္ဆတီ’’တိ? အာမ, ဒေဝါတိ. ဣဓ တွံ အာဂတဒိဝသေ မယှံ အာရောစေယျာသီတိ. ထေရောပိ ကတိပါဟေနေဝ ပုန အာဂန္တွာ ရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. ဥယျာနပါလော ဒိသွာ – ‘‘မဟန္တော မေ အယံ ပဏ္ဏာကာရော’’တိ ဝေဂေန ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ ဥဋ္ဌဟိတွာ သင်္ခပဏဝါဒိသဒ္ဒံ နိဝါရေတွာ ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတေဟိ အမစ္စေဟိ သဒ္ဓိံ ဥယျာနံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဥပသင်္ကမီ’’တိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ឃើញកំហុសរបស់ខ្លួន ក៏បង្គាប់ឲ្យគេទៅហៅអ្នករក្សាឧទ្យានមកសួរថា «តើព្រះគុណម្ចាស់អង្គនេះ ធ្លាប់យាងមកទីនេះក្នុងថ្ងៃដទៃទៀតដែរឬទេ?» អ្នករក្សាឧទ្យានក្រាបបង្គំទូលថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស។» ព្រះរាជាត្រាស់ថា «បើព្រះគុណម្ចាស់យាងមកទីនេះក្នុងថ្ងៃណា ចូរអ្នកប្រាប់ដល់យើងក្នុងថ្ងៃនោះផង។» ចំណែកព្រះថេរៈ កន្លងទៅពីររបីថ្ងៃ ក៏យាងមកអង្គុយនៅទៀបគល់ឈើជាថ្មីម្តងទៀត។ អ្នករក្សាឧទ្យានឃើញហើយ គិតថា «នេះជាតង្វាយដ៏ធំធេងរបស់អញ» ក៏ប្រញាប់ប្រញាល់ទៅក្រាបបង្គំទូលដល់ព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ក្រោកឡើង ហាមឃាត់សំឡេងតន្ត្រីមានស័ង្ខ និងស្គរជាដើម រួចទ្រង់យាងទៅកាន់ឧទ្យានជាមួយពួកអាមាត្យជាន់ខ្ពស់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «upasaṅkami» (បានចូលទៅជិតហើយ)។

အနိကီဠိတာဝိနော ကာမေသူတိ ယာ ကာမေသု ကာမကီဠာ, တံ အကီဠိတပုဗ္ဗာ, အပရိဘုတ္တကာမာတိ အတ္ထော. အဒ္ဓါနဉ္စ အာပါဒေန္တီတိ ပဝေဏိံ ပဋိပါဒေန္တိ, ဒီဃရတ္တံ အနုဗန္ဓာပေန္တိ. မာတုမတ္တီသူတိ မာတုပမာဏာသု. လောကသ္မိဉှိ မာတာ ဘဂိနီ ဓီတာတိ ဣဒံ တိဝိဓံ ဂရုကာရမ္မဏံ နာမ[Pg.40], ဣတိ ဂရုကာရမ္မဏေ ဥပနိဗန္ဓံ စိတ္တံ ဝိမောစေတုံ န လဘတီတိ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. အထဿ တေန ပဉှေန စိတ္တံ အနောတရန္တံ ဒိသွာ ဘဂဝတာ ပဋိကူလမနသိကာရဝသေန စိတ္တူပနိဗန္ဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ ဒွတ္တိံသာကာရကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေသိ.

ពាក្យថា «Anikīḷitāvino kāmesu» សេចក្តីថា មិនធ្លាប់លេងកម្សាន្តក្នុងកាម គឺមិនធ្លាប់បរិភោគកាមពីមុនមកឡើយ។ ពាក្យថា «Addhānañca āpādentīti» សេចក្តីថា ញ៉ាំងប្រពៃណីឲ្យសម្រេច គឺធ្វើឲ្យជាប់តៗគ្នាក្នុងកាលដ៏យូរអង្វែង។ ពាក្យថា «Mātumattīsūti» សេចក្តីថា ក្នុងស្ត្រីទាំងឡាយដែលមានវ័យស្មើនឹងម្តាយ។ ព្រោះថា ក្នុងលោកនេះ អារម្មណ៍ ៣ យ៉ាង គឺ ម្តាយ បងស្រីប្អូនស្រី និងកូនស្រី ឈ្មោះថាជាអារម្មណ៍គួរគោរព (គរុអារម្មណ៍)។ ព្រះថេរៈកាលនឹងបង្ហាញថា ចិត្តដែលចងភ្ជាប់ទៅក្នុងគរុអារម្មណ៍នោះ មិនងាយនឹងរួចផុតឡើយ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ លំដាប់នោះ ព្រះថេរៈដឹងថា ចិត្តរបស់ព្រះរាជានោះ មិនទាន់ជ្រះថ្លានឹងប្រស្នានោះឡើយ ទើបសម្តែងនូវទ្វត្តិង្សាការកម្មដ្ឋាន (កម្មដ្ឋានមានអាការ ៣២) ដែលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងទុក ដើម្បីចងចិត្តដោយអំណាចនៃបដិកូលមនសិការ។

အဘာဝိတကာယာတိ အဘာဝိတပဉ္စဒွါရိကကာယာ. တေသံ တံ ဒုက္ကရံ ဟောတီတိ တေသံ တံ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနံ ဘာဝေတုံ ဒုက္ကရံ ဟောတိ. ဣတိဿ ဣမိနာပိ စိတ္တံ အနောတရန္တံ ဒိသွာ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ ကထေသိ. ဣန္ဒြိယသံဝရသ္မိဉှိ ဥပနိဗန္ဓစိတ္တံ ဝိဟေဌေတုံ န လဘတိ. ရာဇာ တံ သုတွာ တတ္ထ ဩတိဏ္ဏစိတ္တော အစ္ဆရိယံ, ဘော ဘာရဒွါဇာတိအာဒိမာဟ.

ពាក្យថា «Abhāvitakāyā» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយដែលមិនបានអប់រំកាយគឺទ្វារទាំងប្រាំ។ ពាក្យថា «Tesaṃ taṃ dukkaraṃ hoti» សេចក្តីថា ការចម្រើនអសុភកម្មដ្ឋាននោះ ជាការលំបាកសម្រាប់ជនទាំងនោះ។ ព្រះថេរៈដឹងថា ចិត្តរបស់ព្រះរាជានោះ មិនទាន់ជ្រះថ្លាសូម្បីតែដោយប្រស្នានេះ ទើបសម្តែងនូវឥន្ទ្រិយសំវរសីល។ ព្រោះថា ចិត្តដែលចងភ្ជាប់ទុកក្នុងឥន្ទ្រិយសំវរៈហើយ មិនងាយនឹងត្រូវកិលេសបៀតបៀនឡើយ។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ធម៌នោះហើយ មានព្រះទ័យជ្រះថ្លាក្នុងឥន្ទ្រិយសំវរសីលនោះ ក៏ត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «អស្ចារ្យណាស់ លោកម្ចាស់ភារទ្វាជៈ»។

အရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိအာဒီသု ဟတ္ထပါဒေ ကီဠာပေန္တော ဂီဝံ ပရိဝတ္တေန္တော ကာယံ န ရက္ခတိ နာမ, နာနပ္ပကာရံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ ကထေန္တော ဝစနံ န ရက္ခတိ နာမ, ကာမဝိတက္ကာဒယော ဝိတက္ကေန္တော စိတ္တံ န ရက္ခတိ နာမ. ရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာတိအာဒီသု ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា «Arakkhiteneva kāyena» ជនកាលលេងដៃជើង ក្រឡេកមើលឆ្វេងស្តាំ ឈ្មោះថាមិនរក្សាកាយ, កាលនិយាយពាក្យអាក្រក់ផ្សេងៗ ឈ្មោះថាមិនរក្សាវាចា, កាលត្រិះរិះក្នុងកាមវិតក្កជាដើម ឈ្មោះថាមិនរក្សាចិត្ត។ ចំណែកក្នុងពាក្យជាដើមថា «Rakkhiteneva kāyena» សេចក្តីត្រូវយល់ដោយផ្ទុយពីការមិនរក្សានោះវិញ។

အတိဝိယ မံ တသ္မိံ သမယေ လောဘဓမ္မာ ပရိသဟန္တီတိ မံ တသ္မိံ သမယေ အတိက္ကမိတွာ လောဘော အဓိဘဝတီတိ အတ္ထော. ဥပဋ္ဌိတာယ သတိယာတိ ကာယဂတာယ သတိယာ သုပဋ္ဌိတာယ. န မံ တထာ တသ္မိံ သမယေတိ တသ္မိံ သမယေ မံ ယထာ ပုဗ္ဗေ, န တထာ လောဘော အတိက္ကမိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ပရိသဟန္တီတိ ပဒဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိပိ အတ္ထောယေဝ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တယော ကာယာ ကထိတာ. ကထံ? ‘‘ဣမမေဝ ကာယ’’န္တိ ဧတ္ထ ဟိ ကရဇကာယော ကထိတော, ‘‘ဘာဝိတကာယော’’တိ ဧတ္ထ ပဉ္စဒွါရိကကာယော, ‘‘ရက္ခိတေနေဝ ကာယေနာ’’တိ ဧတ္ထ စောပနကာယော, ကာယဝိညတ္တီတိ အတ္ထော. ပဉ္စမံ ဥတ္တာနမေဝ.

ពាក្យថា «Ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahanti» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ លោភៈតែងគ្របសង្កត់កន្លងហួសនូវខ្ញុំ។ ពាក្យថា «Upaṭṭhitāya satiyā» សេចក្តីថា ដោយសតិដែលតាំងមាំក្នុងកាយគតាសតិ។ ពាក្យថា «Na maṃ tathā tasmiṃ samaye» សេចក្តីថា ក្នុងសម័យនោះ លោភៈមិនកើតឡើងគ្របសង្កត់ខ្ញុំ ដូចកាលពីមុនឡើយ។ ពាក្យថា «Parisahanti» មានន័យថា កើតឡើង (uppajjanti) ដូចគ្នា។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងកាយ ៣ យ៉ាង។ តើសម្តែងដូចម្តេច? គឺក្នុងពាក្យថា «Imameva kāyaṃ» ទ្រង់សម្តែងនូវករជកាយ (រូបកាយ), ក្នុងពាក្យថា «Bhāvitakāyo» ទ្រង់សម្តែងនូវបញ្ចទ្វារិកកាយ (កាយកើតតាមទ្វារទាំងប្រាំ), ក្នុងពាក្យថា «Rakkhiteneva kāyena» ទ្រង់សម្តែងនូវចោបនកាយ (កាយវិញ្ញត្តិ)។ សូត្រទីប្រាំ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၆. ဃောသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាឃោសិតសូត្រ

၁၂၉. ဆဋ္ဌေ ရူပါ စ မနာပါတိ ရူပါ စ မနာပါ သံဝိဇ္ဇန္တိ. စက္ခုဝိညာဏဉ္စာတိ စက္ခုဝိညာဏဉ္စ သံဝိဇ္ဇတိ. သုခဝေဒနိယံ ဖဿန္တိ စက္ခုဝိညာဏသမ္ပယုတ္တံ ဥပနိဿယဝသေန ဇဝနကာလေ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ ဖဿံ. သုခါ ဝေဒနာတိ ဧကံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဇဝနဝသေန သုခဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

១២៩. ក្នុងសូត្រទីប្រាំមួយ ពាក្យថា «rūpā ca manāpā» សេចក្តីថា រូបទាំងឡាយជាទីគាប់ចិត្តក៏មានប្រាកដ។ ពាក្យថា «Cakkhuviññāṇañca» សេចក្តីថា ចក្ខុវិញ្ញាណក៏មានប្រាកដ។ ពាក្យថា «Sukhavedaniyaṃ phassā» សេចក្តីថា ផស្សៈដែលសម្បយុត្តដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ជាបច្ច័យនៃសុខវេទនាក្នុងខណៈជវនៈ ដោយអំណាចនៃឧបនិស្សយបច្ច័យ។ ពាក្យថា «Sukhā vedanā» សេចក្តីថា សុខវេទនាកើតឡើងដោយអាស្រ័យផស្សៈមួយ ដោយអំណាចនៃជវនៈ។ ក្នុងបទដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဣတိ [Pg.41] ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တေဝီသတိ ဓာတုယော ကထိတာ. ကထံ? ဧတ္ထ ဟိ စက္ခုပသာဒေါ စက္ခုဓာတု, တဿ အာရမ္မဏံ ရူပဓာတု, စက္ခုဝိညာဏံ ဝိညာဏဓာတု, စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ သဟဇာတာ တယော ခန္ဓာ ဓမ္မဓာတု, ဧဝံ ပဉ္စသု ဒွါရေသု စတုန္နံ စတုန္နံ ဝသေန ဝီသတိ. မနောဒွါရေ ‘‘မနောဓာတူ’’တိ အာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ဂဟိတံ, အာရမ္မဏဉ္စေဝ ဟဒယဝတ္ထု စ ဓမ္မဓာတု, ဝတ္ထုနိဿိတံ မနောဝိညာဏဓာတူတိ ဧဝံ တေဝီသတိ ဟောန္တိ. ဧဝံ တေဝီသတိယာ ဓာတူနံ ဝသေန ဓာတုနာနတ္တံ ဝုတ္တံ ဘဂဝတာတိ ဒဿေတိ.

ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងធាតុ ២៣ យ៉ាង ដោយប្រការដូច្នេះ។ តើសម្តែងដូចម្តេច? គឺក្នុងសូត្រនេះ ចក្ខុបសាទ ជាចក្ខុធាតុ, អារម្មណ៍របស់ចក្ខុធាតុនោះ ជារូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណ ជាវិញ្ញាណធាតុ, ខន្ធ ៣ ដែលកើតរួមគ្នាជាមួយចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ ជាធម្មធាតុ។ ធាតុទាំងឡាយមាន ២០ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃធម៌ ៤ យ៉ាង ក្នុងទ្វារទាំងប្រាំ យ៉ាងនេះ។ ក្នុងមនោទ្វារ ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកអាវជ្ជនចិត្តថាជា «មនោធាតុ», ឯអារម្មណ៍ និងហទយវត្ថុ ជាធម្មធាតុ, ចិត្តដែលអាស្រ័យវត្ថុ ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ រួមទាំងអស់ត្រូវជា ២៣ ធាតុ។ ព្រះថេរៈសម្តែងឲ្យឃើញថា ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងនូវភាពផ្សេងគ្នានៃធាតុ ដោយអំណាចនៃធាតុ ២៣ យ៉ាងនេះ។

၇-၈. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៧-៨. អដ្ឋកថាហាលិទ្ទិកានិសូត្រជាដើម

၁၃၀-၁၃၁. သတ္တမေ မနာပံ ဣတ္ထေတန္တိ ပဇာနာတီတိ ယံ အနေန မနာပံ ရူပံ ဒိဋ္ဌံ, တံ ဣတ္ထေတန္တိ ဧဝမေတံ မနာပမေဝ တန္တိ ပဇာနာတိ. စက္ခုဝိညာဏံ သုခဝေဒနိယဉ္စ ဖဿံ ပဋိစ္စာတိ စက္ခုဝိညာဏဉ္စေဝ, ယော စ ဥပနိဿယကောဋိယာ ဝါ အနန္တရကောဋိယာ ဝါ သမနန္တရကောဋိယာ ဝါ သမ္ပယုတ္တကောဋိယာ ဝါ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယော ဖဿော, တံ သုခဝေဒနိယံ ဖဿဉ္စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနာတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု သုတ္တေသု ကိရိယာမနောဝိညာဏဓာတု အာဝဇ္ဇနကိစ္စာ, မနောဓာတုယေဝ ဝါ သမာနာ မနောဓာတုနာမေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ.

១៣០-១៣១. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ ពាក្យថា «manāpaṃ itthetan’ti pajānāti» សេចក្តីថា រូបជាទីគាប់ចិត្តណាដែលភិក្ខុនោះបានឃើញហើយ ភិក្ខុនោះដឹងច្បាស់នូវរូបនោះថា «រូបនេះជាទីគាប់ចិត្តពិតប្រាកដ»។ ពាក្យថា «Cakkhuviññāṇaṃ sukhavedaniyañca phassaṃ paṭicca» សេចក្តីថា សុខវេទនាកើតឡើងដោយអាស្រ័យចក្ខុវិញ្ញាណផង ផស្សៈដែលជាបច្ច័យនៃសុខវេទនា ដោយចំណែកនៃឧបនិស្សយបច្ច័យក្តី អនន្តរបច្ច័យក្តី សមនន្តរបច្ច័យក្តី សម្បយុត្តបច្ច័យក្តី ផង។ វិធីនេះ ត្រូវអនុវត្តក្នុងកន្លែងទាំងពួង។ គួរដឹងថា ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ កិរិយាមនោវិញ្ញាណធាតុដែលធ្វើកិច្ចអាវជ្ជនៈ ឬមនោធាតុនោះឯង ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា «មនោធាតុ»។ សូត្រទីប្រាំបី មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၉. လောဟိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាលោហិច្ចសូត្រ

၁၃၂. နဝမေ မက္ကရကတေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ အရညကုဋိကာယန္တိ အရညေ ကတာယ ပါဋိယေက္ကာယ ကုဋိယံ, န ဝိဟာရပစ္စန္တကုဋိယံ. မာဏဝကာတိ ယေပိ တတ္ထ မဟလ္လကာ, တေ မဟလ္လကကာလေပိ အန္တေဝါသိကတာယ မာဏဝကာတွေဝ ဝုတ္တာ. တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ပါတော သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ သာယံ ‘‘အာစရိယဿ ကဋ္ဌာနိ အာဟရိဿာမာ’’တိ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝိစရန္တာ ယေန သာ ကုဋိကာ, တေနုပသင်္ကမိံသု. ပရိတော ပရိတော ကုဋိကာယာတိ တဿာ ကုဋိကာယ သမန္တတော သမန္တတော. သေလေယျကာနီတိ အညမညဿ ပိဋ္ဌိံ ဂဟေတွာ လင်္ဃိတွာ ဣတော စိတော စင်္ကမနကီဠနာနိ.

១៣២. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបួន ពាក្យថា «makkarakate» សេចក្តីថា ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «araññakuṭikāyaṃ» សេចក្តីថា ក្នុងកុដិដាច់ដោយឡែកដែលគេសង់ក្នុងព្រៃ មិនមែនជាកុដិនៅចុងវិហារឡើយ។ ពាក្យថា «Māṇavakā» សេចក្តីថា សូម្បីតែពួកសិស្សដែលមានអាយុច្រើនក្នុងទីនោះ ក៏ហៅថាមាណព (យុវជន) ដែរ ព្រោះជាសិស្សស្នាក់នៅជិតដិត។ ពាក្យថា «Tenupasaṅkamiṃsu» សេចក្តីថា ពួកមាណពទាំងនោះរៀនសិល្បសាស្ត្រនៅពេលព្រឹក លុះពេលល្ងាចក៏ចូលទៅក្នុងព្រៃដើម្បីរកអុសមកថ្វាយអាចារ្យ កាលដើរក្រឡេកមើលទៅឃើញកុដិនោះ ក៏ចូលទៅជិតទីនោះ។ ពាក្យថា «Parito parito kuṭikāya» សេចក្តីថា នៅជុំវិញកុដិនោះ។ ពាក្យថា «Seleyyakāni» សេចក្តីថា ការលោតកម្សាន្តទៅវិញទៅមក ដោយចាប់ស្មាក្តី ជិះខ្នងគ្នាក្តី។

မုဏ္ဍကာတိအာဒီသု [Pg.42] မုဏ္ဍေ မုဏ္ဍာတိ, သမဏေ စ သမဏာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋေယျ, ဣမေ ပန ဟီဠေန္တာ ‘‘မုဏ္ဍကာ သမဏကာ’’တိ အာဟံသု. ဣဗ္ဘာတိ ဂဟပတိကာ. ကဏှာတိ ကဏှာ, ကာဠကာတိ အတ္ထော. ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာတိ ဧတ္ထ ဗန္ဓူတိ ဗြဟ္မာ အဓိပ္ပေတော. တဉှိ ဗြာဟ္မဏာ ပိတာမဟောတိ ဝေါဟရန္တိ. ပါဒါနံ အပစ္စာ ပါဒါပစ္စာ, ဗြဟ္မုနော ပိဋ္ဌိပါဒတော ဇာတာတိ အဓိပ္ပာယော. တေသံ ကိရ အယံ လဒ္ဓိ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ, ခတ္တိယာ ဥရတော, ဝေဿာ နာဘိတော, သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော, သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတော’’တိ. ဘရတကာနန္တိ ကုဋိမ္ဗိကာနံ. ကုဋိမ္ဗိကာ ဟိ ယသ္မာ ရဋ္ဌံ ဘရန္တိ, တသ္မာ ဘရတာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဣမေ ပန ပရိဘဝံ ကတွာ ဝဒမာနာ ‘‘ဘရတကာန’’န္တိ အာဟံသု.

ក្នុងពាក្យជាដើមថា «Muṇḍakā» ការពោលចំពោះបុគ្គលកោរក្បាលថា «អ្នកកោរក្បាល» ឬចំពោះសមណៈថា «សមណៈ» នោះជាការគួរហើយ តែពួកមាណពទាំងនេះចង់បង្អាប់បង្អោន ទើបពោលថា «ពួកសមណៈក្បាលកោរចង្រៃ»។ ពាក្យថា «Ibbhā» សេចក្តីថា ពួកគហបតី។ ពាក្យថា «Kaṇhā» សេចក្តីថា ខ្មៅ គឺមានជាតិកំណើតថោកទាប។ ពាក្យថា «Bandhupādāpaccā» ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «Bandhu» សំដៅយកព្រះព្រហ្ម ព្រោះពួកព្រាហ្មណ៍តែងហៅព្រះព្រហ្មនោះថា «ព្រះបិតាមហៈ» (ជីតា)។ ពាក្យថា «Pādāpaccā» គឺកូនកើតអំពីជើង សំដៅថាកើតអំពីខ្នងជើងរបស់ព្រះព្រហ្ម។ ឮថា ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះមានលទ្ធិយ៉ាងនេះថា «ពួកព្រាហ្មណ៍កើតអំពីមាត់ព្រះព្រហ្ម, ពួកក្សត្រកើតអំពីទ្រូង, ពួកវែស្សៈកើតអំពីផ្ចិត, ពួកសុទ្ទៈកើតអំពីជង្គង់, ពួកសមណៈកើតអំពីខ្នងជើង»។ ពាក្យថា «Bharatakānaṃ» សេចក្តីថា ពួកគហបតី (អ្នកមានទ្រព្យ)។ ព្រោះថា ពួកគហបតីទាំងឡាយ តែងចិញ្ចឹមរក្សាប្រទេសជាតិ ហេតុនោះទើបហៅថា «ភរតៈ»។ ចំណែកពួកមាណពទាំងនេះ ពោលបង្អាប់បង្អោន ទើបហៅថា «ពួកភរតៈថោកទាប»។

ဝိဟာရာ နိက္ခမိတွာတိ ‘‘ရတ္တိဋ္ဌကာပရိစ္ဆန္နေ ရဇတပဋ္ဋသန္နိဘသမဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါလိကေ ရမဏီယေ ပရိဝေဏေ ကဋ္ဌကလာပေ ဗန္ဓိတွာ ခိပမာနာ ဝါလိကံ အာလုဠေတွာ, ဟတ္ထေန ဟတ္ထံ အာဒါယ ပဏ္ဏကုဋိံ ပရိယာယန္တာ ‘ဣမေ ဣမေသံ ဘရတကာနံ သက္ကတာ, ဣမေ ဣမေသံ ဘရတကာနံ သက္ကတာ’တိ ပုနပ္ပုနံ ဝိရဝန္တာ အတိဝိယ ဣမေ မာဏဝကာ ကီဠံ ကရောန္တိ, ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ အတ္ထိဘာဝမ္ပိ န ဇာနန္တိ, ဒဿေဿာမိ နေသံ ဘိက္ခူနံ အတ္ထိဘာဝ’’န္တိ စိန္တေတွာ ပဏ္ဏကုဋိတော နိက္ခမိ.

ពាក្យថា «Vihārā nikkhamitvā» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈគិតថា «ពួកមាណពទាំងនេះលេងកម្សាន្តហួសហេតុពេកហើយ នាំគ្នាចងបាច់អុសបោះទៅលើទីធ្លាដ៏គួរជាទីរីករាយ ដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយឥដ្ឋពណ៌ក្រហម និងមានខ្សាច់រោយរាបស្មើដូចជាបន្ទះប្រាក់ នាំគ្នាកូរខ្សាច់ឲ្យរប៉ាត់រប៉ាយ ចាប់ដៃគ្នាដើរព័ទ្ធជុំវិញកុដិស្លឹក ហើយស្រែកច្រៀងដដែលៗថា 'លោកក្បាលកោរទាំងនេះ ពួកភរតៈថោកទាបទាំងនោះធ្វើសក្ការៈបូជាហើយ លោកក្បាលកោរទាំងនេះ ពួកភរតៈថោកទាបទាំងនោះធ្វើសក្ការៈបូជាហើយ' ពួកវាសូម្បីតែវត្តមានរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងវិហារក៏មិនដឹងផង អញនឹងបង្ហាញឲ្យពួកវាដឹងនូវវត្តមានរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ» គិតដូច្នោះហើយ ក៏យាងចេញពីកុដិស្លឹក។

သီလုတ္တမာ ပုဗ္ဗတရာ အဟေသုန္တိ ဂုဏဝန္တာနံ ဂုဏေ ကထိတေ နိဂ္ဂုဏာနံ ဂုဏာဘာဝေါ ပါကဋောဝ ဘဝိဿတီတိ ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏာနံ ဂုဏေ ကထေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သီလုတ္တမာတိ သီလဇေဋ္ဌကာ. သီလဉှိ တေသံ ဥတ္တမံ, န ဇာတိဂေါတ္တံ. ယေ ပုရာဏံ သရန္တီတိ ယေ ပေါရာဏကံ ဗြာဟ္မဏဓမ္မံ သရန္တိ. အဘိဘုယျ ကောဓန္တိ ကောဓံ အဘိဘဝိတွာ တေသံ ဒွါရာနိ သုဂုတ္တာနိ သုရက္ခိတာနိ အဟေသုံ. ဓမ္မေ စ ဈာနေ စ ရတာတိ ဒသဝိဓေ ကုသလကမ္မပထဓမ္မေ အဋ္ဌသမာပတ္တိဈာနေသု စ ရတာ.

ពាក្យថា «Sīluttamā pubbatarā ahesuṃ» ព្រះថេរៈកាលនឹងសម្តែងនូវគុណរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍បុរាណ ដោយគិតថា «កាលបើគុណរបស់លោកអ្នកមានគុណ ត្រូវគេពោលសរសើរហើយ ភាពគ្មានគុណរបស់ពួកមនុស្សគ្មានគុណ នឹងប្រាកដឡើងជាមិនខាន» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «Sīluttamā» សេចក្តីថា មានសីលជាចម្បង។ ព្រោះថាសីលរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះជាគុណធម៌ដ៏ឧត្តម មិនមែនជាតិ ឬគោត្រឡើយ។ ពាក្យថា «Ye purāṇaṃ saranti» សេចក្តីថា ពួកព្រាហ្មណ៍ណាដែលរលឹកនឹកដល់ព្រហ្មធម៌បុរាណ។ ពាក្យថា «Abhibhuyya kodhaṃ» សេចក្តីថា គ្របសង្កត់នូវក្រោធៈ ហើយរក្សាទ្វារទាំងឡាយរបស់ខ្លួនឲ្យបានល្អ និងគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងហ្មត់ចត់។ ពាក្យថា «Dhamme ca jhāne ca ratā» សេចក្តីថា ជាអ្នកត្រេកអរក្នុងកុសលកម្មបថធម៌ ១០ យ៉ាង និងក្នុងឈានគឺសមាបត្តិ ៨។

ဧဝံ ပေါရာဏာနံ ဂုဏံ ကထေတွာ အထေတရဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ မာနံ နိမ္မဒ္ဒေန္တော ဣမေ စ ဝေါက္ကမ္မ ဇပါမသေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝေါက္ကမ္မာတိ ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ အပက္ကမိတွာ. ဇပါမသေတိ မယံ ဇပါမ သဇ္ဈာယာမာတိ ဧတ္တကေနေဝ ဗြာဟ္မဏမှာတိ မညမာနာ ဗြာဟ္မဏာ မယန္တိ ဣမိနာ ဂေါတ္တေန မတ္တာ ဟုတွာ ဝိသမံ စရန္တိ, ဝိသမာနိ ကာယကမ္မာဒီနိ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ပုထုအတ္တဒဏ္ဍာတိ [Pg.43] ပုထု အတ္တာ ဒဏ္ဍာ ဧတေဟီတိ ပုထုအတ္တဒဏ္ဍာ, ဂဟိတနာနာဝိဓဒဏ္ဍာတိ အတ္ထော. သတဏှာတဏှေသူတိ သတဏှနိတ္တဏှေသု. အဂုတ္တဒွါရဿ ဘဝန္တိ မောဃာတိ အသံဝုတဒွါရဿ သဗ္ဗေပိ ဝတသမာဒါနာ မောဃာ ဘဝန္တီတိ ဒီပေတိ. ယထာ ကိန္တိ? သုပိနေဝ လဒ္ဓံ ပုရိသဿ ဝိတ္တန္တိ ယထာ သုပိနေ ပုရိသဿ လဒ္ဓံ မဏိမုတ္တာဒိနာနာဝိဓံ ဝိတ္တံ မောဃံ ဟောတိ, ပဗုဇ္ဈိတွာ ကိဉ္စိ န ပဿတိ, ဧဝံ မောဃာ ဘဝန္တီတိ အတ္ထော.

ព្រះថេរៈកាលសម្តែងគុណរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍បុរាណយ៉ាងនេះហើយ ដើម្បីបន្ទាបមានះរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ក្នុងសម័យឥឡូវនេះ ទើបពោលពាក្យជាដើមថា «ime ca vokkamma japāmaseti»។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា «vokkamma» សេចក្តីថា វៀរចាកគុណធម៌ទាំងឡាយនេះ។ ពាក្យថា «japāmaseti» សេចក្តីថា ពួកយើងចេះសូត្រធម៌ ចេះស្វាធ្យាយមន្តអាគម គ្រាន់តែប៉ុណ្ណោះ ក៏សម្គាល់ខ្លួនថា «ពួកយើងជាព្រាហ្មណ៍» ហើយស្រវឹងនឹងគោត្រថា «ពួកយើងជាព្រាហ្មណ៍» រួចប្រព្រឹត្តខុស គឺធ្វើកាយកម្មជាដើមដ៏វៀចវេរ។ ពាក្យថា «Puthuattadaṇḍā» សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយណាដែលមានអាវុធ ឬទណ្ឌៈផ្សេងៗដ៏ច្រើនដែលខ្លួនកាន់យកហើយ។ ពាក្យថា «Sataṇhātaṇhesu» សេចក្តីថា ក្នុងបុគ្គលដែលមានតណ្ហា និងបុគ្គលដែលគ្មានតណ្ហា។ ពាក្យថា «Aguttadvārassa bhavanti moghā» បង្ហាញថា ការសមាទានវត្តទាំងពួងរបស់បុគ្គលដែលមិនបានគ្រប់គ្រងទ្វារ តែងតែជាអសារឥតការ។ សួរថា ដូចម្តេច? ដូចពាក្យថា «Supineva laddhaṃ purisassa vittaṃ» សេចក្តីថា ទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗមានកែវមណី និងកែវមុក្តាជាដើម ដែលបុរសបានក្នុងយល់សប្តិ តែងតែជាអសារឥតការ ព្រោះកាលបើភ្ញាក់ឡើង ក៏មិនឃើញអ្វីឡើយ យ៉ាងណាមិញ វត្តទាំងឡាយនោះ ក៏ជាអសារឥតការ យ៉ាងនោះឯង។

အနာသကာတိ ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေန အနာဟာရကာ. ထဏ္ဍိလသာယိကာ စာတိ ဟရိတကုသသန္ထတေ ဘူမိဘာဂေ သယနံ, ပါတော သိနာနဉ္စ တယော စ ဝေဒါတိ ပါတောဝ ဥဒကံ ပဝိသိတွာ နှာနဉ္စေဝ တယော စ ဝေဒါ. ခရာဇိနံ ဇဋာ ပင်္ကောတိ ခရသမ္ဖဿံ အဇိနစမ္မဉ္စေဝ ဇဋာကလာပေါ စ ပင်္ကော စ, ပင်္ကော နာမ ဒန္တမလံ. မန္တာ သီလဗ္ဗတံ တပေါတိ မန္တာ စ အဇသီလဂေါသီလသင်္ခါတံ သီလံ အဇဝတဂေါဝတသင်္ခါတံ ဝတဉ္စ. အယံ ဣဒါနိ ဗြာဟ္မဏာနံ တပေါတိ ဝဒတိ. ကုဟနာ ဝင်္ကဒဏ္ဍာ စာတိ ပဋိစ္ဆန္နကူပေါ ဝိယ ပဋိစ္ဆန္နဒေါသံ ကောဟညဉ္စေဝ ဝင်္ကဒဏ္ဍော, စ ဥဒုမ္ဗရပလာသဗေဠုဝရုက္ခာနံ အညတရတော ဂဟိတံ ဝင်္ကဒဏ္ဍဉ္စာတိ အတ္ထော. ဥဒကာစမနာနိ စာတိ ဥဒကေန မုခပရိမဇ္ဇနာနိ. ဝဏ္ဏာ ဧတေ ဗြာဟ္မဏာနန္တိ ဧတေ ဗြာဟ္မဏာနံ ပရိက္ခာရဘဏ္ဍကဝဏ္ဏာတိ ဒဿေတိ. ကတ ကိဉ္စိက္ခဘာဝနာတိ ကတာ ကိဉ္စိက္ခဘာဝနာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အာမိသကိဉ္စိက္ခဿ ဝဍ္ဎနတ္ထာယ ကတန္တိ အတ္ထော.

«អនាសកា» បានដល់ ជនអ្នកមិនបរិភោគអាហារ ដោយអំណាចនៃមួយថ្ងៃ ឬពីរថ្ងៃជាដើម។ ពាក្យថា «ថណ្ឌិលសាយិកា ច» បានដល់ ការដេកលើចំណែកនៃផែនដីដែលក្រាលដោយស្មៅស្រស់។ ពាក្យថា «បាតោ សិនានញ្ច តយោ ច វេទា» បានដល់ ការចុះទៅក្នុងទឹកតាំងពីព្រលឹមហើយងូតទឹកផង និងគម្ពីរវេទទាំងបីផង។ ពាក្យថា «ខរាជិនំ ជដា បង្កោ» បានដល់ ស្បែកសត្វសាហាវដែលមានសម្ផស្សគ្រើមផង ផ្នួងសក់ផង និងភក់ផង, ភក់នោះ បានដល់ ក្អែលធ្មេញ។ ពាក្យថា «មន្តា សីលព្វតំ តបោ» បានដល់ មន្តផង សីលដែលរាប់ថាជាអជសីល (សីលពពែ) និងគោសីល (សីលគោ) ផង វត្តដែលរាប់ថាជាអជវត្ត (វត្តពពែ) និងគោវត្ត (វត្តគោ) ផង, លោកពោលថា នេះជាតបៈរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ ពាក្យថា «កុហនា វង្កទណ្ឌា ច» បានដល់ សេចក្តីលាក់ពុតដែលមានទោសលាក់កំបាំង ដូចជាអណ្តូងដែលគេបិទបាំងទុកផង និងឈើច្រត់កោងផង, សេចក្តីថា ឈើច្រត់កោងដែលគេកាន់យកពីដើមឈើណាមួយ មានដើមល្វា ដើមជ្រៃ ឬដើមពទ្រាជាដើម។ ពាក្យថា «ឧទកាចមនានិ ច» បានដល់ ការលុបលាងមុខដោយទឹក។ ពាក្យថា «វណ្ណា ឯតេ ព្រាហ្មណានំ» បង្ហាញថា របស់ទាំងនេះជាគ្រឿងបរិក្ខារ និងគ្រឿងប្រើប្រាស់របស់ពួកព្រាហ្មណ៍។ ពាក្យថា «កតកិញ្ចិក្ខភាវនា» បានដល់ ការធ្វើនូវការចម្រើនបន្តិចបន្តួច។ មួយវិញទៀត នេះជាបទបាលីផ្ទាល់ សេចក្តីថា ធ្វើឡើងដើម្បីបង្កើនអាមិសៈបន្តិចបន្តួច។

ဧဝံ ဧတရဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ မာနံ နိမ္မဒ္ဒိတွာ ပုန ပေါရာဏကဗြာဟ္မဏာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော စိတ္တဉ္စ သုသမာဟိတန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုသမာဟိတန္တိ တေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ စိတ္တံ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓီဟိ သုသမာဟိတံ အဟောသီတိ ဒဿေတိ. အခိလန္တိ မုဒု အထဒ္ဓံ. သော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မပတ္တိယာတိ သော သေဋ္ဌပတ္တိယာ မဂ္ဂေါ, တုမှေ ပန ကိံ ဗြာဟ္မဏာ နာမာတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ.

ព្រះមានព្រះភាគ កាលដែលទ្រង់ញាំញីនូវមានៈរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដោយវិធីយ៉ាងនេះហើយ ទើបកាលនឹងសម្តែងនូវគុណរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍បុរាណជាថ្មីទៀត ទ្រង់បានត្រាស់ពាក្យថា «ចិត្តញ្ច សុសមាហិតំ» ជាដើម។ ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា «សុសមាហិតំ» បង្ហាញថា ចិត្តរបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយនោះ ជាចិត្តដែលតាំងមាំល្អហើយ ដោយឧបចារសមាធិ និងអប្បនាសមាធិ។ បទថា «អខិលំ» បានដល់ ចិត្តទន់ភ្លន់ មិនរឹងត្អឹង។ បទថា «សោ មគ្គោ ព្រហ្មបត្តិយា» បានដល់ នោះជាផ្លូវដើម្បីសម្រេចនូវគុណដ៏ប្រសើរ, ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញថា «ចុះពួកអ្នកឯង ឈ្មោះថាជាព្រាហ្មណ៍ដោយហេតុដូចម្តេច?» ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

အာဂမံသု နု ခွိဓာတိ အာဂမံသု နု ခေါ ဣဓ. အဓိမုစ္စတီတိ ကိလေသဝသေန အဓိမုတ္တော ဂိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဗျာပါဒဝသေန ပူတိစိတ္တံ ဟောတိ. ပရိတ္တစေတသောတိ အနုပဋ္ဌိတသတိတာယ သံကိလေသစိတ္တေန ပရိတ္တစိတ္တော. စေတောဝိမုတ္တိန္တိ ဖလသမာဓိံ. ပညာဝိမုတ္တိန္တိ ဖလပညံ. အပ္ပမာဏစေတသောတိ ဥပဋ္ဌိတသတိတာယ နိက္ကိလေသစိတ္တေန အပ္ပမာဏစိတ္တော.

ក្នុងបទថា «អាគមំសុ នុ ខ្វិធ» មានបទវិភាគថា «អាគមំសុ នុ ខោ ឥធ»។ បទថា «អធិមុច្ចតិ» បានដល់ ជាអ្នកចុះស៊ប់ គឺជាប់ជំពាក់ដោយអំណាចនៃកិលេស។ បទថា «ព្យាបជ្ជតិ» បានដល់ មានចិត្តស្អុយរលួយដោយអំណាចនៃព្យាបាទ។ បទថា «បរិត្តចេតសោ» បានដល់ មានចិត្តតូចចង្អៀត ដោយចិត្តសៅហ្មង ព្រោះភាពជាអ្នកមិនមានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន។ បទថា «ចេតោវិមុត្តឹ» បានដល់ ផលសមាធិ។ បទថា «បញ្ញាវិមុត្តឹ» បានដល់ ផលបញ្ញា។ បទថា «អប្បមាណចេតសោ» បានដល់ មានចិត្តរកប្រមាណមិនបាន ដោយចិត្តដែលប្រាសចាកកិលេស ព្រោះភាពជាអ្នកមានសតិខ្ជាប់ខ្ជួន។

၁၀. ဝေရဟစ္စာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាវេរហច្ចានិសូត្រ

၁၃၃. ဒသမေ [Pg.44] ကာမဏ္ဍာယန္တိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ယဂ္ဃေတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

១៣៣. ក្នុងសូត្រទី ១០ បទថា «កាមណ្ឌាយំ» បានដល់ ក្នុងនគរដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា «យគ្ឃេ» ជាសព្ទនិបាត ប្រើក្នុងន័យដាស់តឿន។ សេចក្តីដែលនៅសល់ គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ဂဟပတိဝဂ္ဂေါ တေရသမော.

គហបតិវគ្គ ទី ១៣ ចប់។

၁၄. ဒေဝဒဟဝဂ္ဂေါ

១៤. ទេវទហវគ្គ

၁. ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាទេវទហសូត្រ

၁၃၄. ဒေဝဒဟဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဒေဝဒဟန္တိ နပုံသကလိင်္ဂေန လဒ္ဓနာမော နိဂမော. မနောရမာတိ မနံ ရမယန္တာ, မနာပါတိ အတ္ထော. အမနောရမာတိ အမနာပါ.

១៣៤. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃទេវទហវគ្គ បទថា «ទេវទហំ» បានដល់ និគមដែលបានឈ្មោះដោយនបុំសកលិង្គ។ បទថា «មនោរមា» សេចក្តីថា ញ៉ាំងចិត្តឱ្យត្រេកអរ គឺគួរជាទីគាប់ចិត្ត។ បទថា «អមនោរមា» បានដល់ មិនគួរជាទីគាប់ចិត្ត។

၂. ခဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាខណសូត្រ

၁၃၅. ဒုတိယေ ဆဖဿာယတနိကာ နာမာတိ ဝိသုံ ဆဖဿာယတနိကာ နာမ နိရယာ နတ္ထိ. သဗ္ဗေသုပိ ဟိ ဧကတိံသမဟာနိရယေသု ဆဒွါရဖဿာယတနပညတ္တိ ဟောတိယေဝ. ဣဒံ ပန အဝီစိမဟာနိရယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သဂ္ဂါတိ ဣဓာပိ တာဝတိံသပုရမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ကာမာဝစရဒေဝလောကေ ပန ဧကသ္မိမ္ပိ ဆဖဿာယတနပညတ္တိယာ အဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ. ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတိ? နိရယေ ဧကန္တဒုက္ခသမပ္ပိတဘာဝေန, ဒေဝလောကေ စ ဧကန္တသုခသမပ္ပိတတ္တာ ဧကန္တခိဍ္ဍာရတိဝသေန ဥပ္ပန္နပမာဒေန မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသံ ဝသိတုံ န သက္ကာ. မနုဿလောကော ပန ဝေါကိဏ္ဏသုခဒုက္ခော, ဣဓေဝ အပါယောပိ သဂ္ဂေါပိ ပညာယတိ. အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ကမ္မဘူမိ နာမ, သာ တုမှေဟိ လဒ္ဓါ. တသ္မာ ယေ ဝေါ ဣမေ မာနုဿကာ ခန္ဓာ လဒ္ဓါ, တေ ဝေါ လာဘာ. ယဉ္စ ဝေါ ဣဒံ မနုဿတ္တံ လဒ္ဓံ, ပဋိလဒ္ဓေါ ဝေါ ဗြဟ္မစရိယဝါသဿ ခဏော သမယောတိ. ဝုတ္တမ္ပိ ဟေတံ ပေါရာဏေဟိ –

១៣៥. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «ឆផស្សាយតនិកា នាម» សេចក្តីថា នរកដែលឈ្មោះថា ឆផស្សាយតនិកា ដោយឡែកពីគ្នានោះ មិនមានឡើយ។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងមហានរកទាំង ៣១ ទាំងអស់ ក៏តែងតែមានការបញ្ញត្តិទ្វារផស្សៈទាំង ៦ ដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ពាក្យនេះ លោកពោលសំដៅយកអវីចិមហានរក។ សូម្បីក្នុងបទថា «សគ្គា» នេះ ក៏លោកសំដៅយកតែតាវតឹង្សបុរីប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងកាមាវចរទេវលោក សូម្បីតែមួយកន្លែង ក៏មិនមែនជាគ្មានការបញ្ញត្តិទ្វារផស្សៈទាំង ៦ នោះឡើយ។ តើទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីដូចម្តេចដោយពាក្យនេះ? គឺបង្ហាញថា ក្នុងនរក ព្រោះតែត្រូវទុក្ខគ្របសង្កត់តែម៉្យាង និងក្នុងទេវលោក ព្រោះតែត្រូវសុខគ្របសង្កត់តែម៉្យាង ហើយមានសេចក្តីប្រមាទកើតឡើងដោយអំណាចនៃការលេងកម្សាន្តតែម៉្យាង ទើបមិនអាចនឹងនៅគ្រប់គ្រងមគ្គព្រហ្មចរិយៈបានឡើយ។ ចំណែកឯមនុស្សលោក មានសុខនិងទុក្ខលាយឡំគ្នា សូម្បីតែអបាយភូមិ និងឋានសួគ៌ ក៏ប្រាកដក្នុងមនុស្សលោកនេះឯង។ មនុស្សលោកនេះ ឈ្មោះថាជាកម្មភូមិ (ទីកន្លែងធ្វើការងារ) នៃការចម្រើនមគ្គព្រហ្មចរិយៈ, កម្មភូមិនោះ ពួកអ្នកបានសម្រេចហើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ពួកអ្នកបានខន្ធជារបស់មនុស្សទាំងឡាយណា ខន្ធទាំងនោះ ជាលាភរបស់ពួកអ្នកហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពជាមនុស្សនេះ ពួកអ្នកបានហើយ ឈ្មោះថា ពួកអ្នកបានឱកាស និងខណៈសមគួរសម្រាប់ការនៅគ្រប់គ្រងព្រហ្មចរិយធម៌ហើយ។ សូម្បីតែបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ ក៏បានពោលទុកយ៉ាងនេះថា៖

‘‘အယံ ကမ္မဘူမိ ဣဓ မဂ္ဂဘာဝနာ,ဌာနာနိ သံဝေဇနိယာ ဗဟူ ဣဓ;

သံဝေဂသံဝေဇနိယေသု ဝတ္ထုသု,သံဝေဂဇာတောဝ ပယုဉ္စ ယောနိသော’’တိ.

«មនុស្សលោកនេះជាកម្មភូមិ ការចម្រើនមគ្គមានក្នុងលោកនេះ ទីកន្លែងជាទីតក់ស្លុតទាំងឡាយ ក៏មានច្រើនក្នុងលោកនេះ; បុគ្គលអ្នកកើតសេចក្តីតក់ស្លុតហើយ គប្បីព្យាយាមដោយឧបាយដ៏ឧបការៈ ក្នុងវត្ថុទាំងឡាយជាទីតាំងនៃសេចក្តីតក់ស្លុតចុះ»។

၃. ပဌမရူပါရာမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាបឋមរូបារាមសូត្រ

၁၃၆. တတိယေ [Pg.45] ရူပသမ္မုဒိတာတိ ရူပေ သမ္မုဒိတာ ပမောဒိတာ. ဒုက္ခာတိ ဒုက္ခိတာ. သုခေါတိ နိဗ္ဗာနသုခေန သုခိတော. ကေဝလာတိ သကလာ. ယာဝတတ္ထီတိ ဝုစ္စတီတိ ယတ္တကာ အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ. ဧတေ ဝေါတိ ဧတ္ထ ဝေါ-ကာရော နိပါတမတ္တံ. ပစ္စနီကမိဒံ ဟောတိ, သဗ္ဗလောကေန ပဿတန္တိ ယံ ဣဒံ ပဿန္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဒဿနံ, တံ သဗ္ဗလောကေန ပစ္စနီကံ ဟောတိ ဝိရုဒ္ဓံ. လောကော ဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိစ္စာ သုခါ အတ္တာ သုဘာတိ မညတိ, ပဏ္ဍိတာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ အသုဘာတိ. သုခတော အာဟူတိ သုခန္တိ ကထေန္တိ. သုခတော ဝိဒူတိ သုခန္တိ ဇာနန္တိ. သဗ္ဗမေတံ နိဗ္ဗာနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

១៣៦. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា «រូបសម្មុទិតា» បានដល់ ត្រេកអរ រីករាយក្នុងរូប។ បទថា «ទុក្ខា» បានដល់ ជាទុក្ខ។ បទថា «សុខោ» បានដល់ ជាសុខដោយសុខនៃព្រះនិព្វាន។ បទថា «កេវលា» បានដល់ ទាំងអស់។ បទថា «យាវតត្ថីតិ វុច្ចតិ» បានដល់ មានប្រមាណប៉ុន្មាន ដែលលោកពោលថាមាន។ ក្នុងបទថា «ឯតេ វោ» នេះ សព្ទថា «វោ» ជាត្រឹមតែនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា «បច្ចនីកមិទំ ហោតិ, សព្វលោកេន បស្សតំ» សេចក្តីថា ការយល់ឃើញណា របស់ពួកបណ្ឌិតអ្នកឃើញច្បាស់ ការយល់ឃើញនោះ តែងផ្ទុយគ្នា គឺផ្ទុយស្រឡះពីសត្វលោកទាំងអស់។ ព្រោះថាសត្វលោក តែងសម្គាល់នូវបញ្ចក្ខន្ធថា ទៀង ជាសុខ ជាខ្លួនប្រាណ ល្អស្អាត, ចំណែកឯពួកបណ្ឌិត តែងពោលថា មិនទៀង ជាទុក្ខ មិនមែនខ្លួនប្រាណ មិនល្អស្អាត។ បទថា «sukhato āhū» សេចក្តីថា ពោលថាជាសុខ។ បទថា «sukhato vidū» សេចក្តីថា ដឹងថាជាសុខ។ ពាក្យទាំងអស់នេះ លោកពោលសំដៅយកព្រះនិព្វានតែម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។

သမ္မူဠှေတ္ထာတိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ သမ္မူဠှာ. အဝိဒ္ဒသူတိ ဗာလာ. သဗ္ဗေပိ ဟိ ဆန္နဝုတိပါသဏ္ဍိနော ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိဿာမာ’’တိ သညိနော ဟောန္တိ, တေ ပန ‘‘နိဗ္ဗာနံ နာမ ဣဒ’’န္တိပိ န ဇာနန္တိ. နိဝုတာနန္တိ ကိလေသနီဝရဏေန နိဝုတာနံ ပရိယောနဒ္ဓါနံ. အန္ဓကာရော အပဿတန္တိ အပဿန္တာနံ အန္ဓကာရော ဟောတိ. ကိံ တံ ဧဝံ ဟောတိ? နိဗ္ဗာနံ ဝါ နိဗ္ဗာနဒဿနံ ဝါ အပဿန္တာနဉှိ ဗာလာနံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ နိဗ္ဗာနဒဿနမ္ပိ ကာဠမေဃအဝစ္ဆာဒိတံ ဝိယ စန္ဒမဏ္ဍလံ ကဋာဟေန ပဋိကုဇ္ဇိတပတ္တော ဝိယ စ နိစ္စကာလံ တမော စေဝ အန္ဓကာရော စ သမ္ပဇ္ဇတိ.

បទថា «សម្មូឡ្ហេត្ថ» បានដល់ វង្វេងក្នុងព្រះនិព្វាននេះ។ បទថា «អវិទ្ទសូ» បានដល់ ពួកជនពាល។ ព្រោះថា ពួកលទ្ធិក្រៅពុទ្ធសាសនាទាំង ៩៦ ទាំងអស់ តែងមានសេចក្តីសម្គាល់ថា «យើងនឹងដល់នូវព្រះនិព្វាន» ប៉ុន្តែ ពួកជនទាំងនោះ សូម្បីតែដឹងថា «ព្រះនិព្វាន គឺសភាវៈនេះ» ក៏មិនដឹងឡើយ។ បទថា «និវុតានំ» បានដល់ ត្រូវនីវរណធម៌ពោលគឺកិលេសបិទបាំងរួបរឹតទុក។ បទថា «អន្ធការោ អបស្សតំ» សេចក្តីថា តែងជាទីងងឹតសម្រាប់ពួកជនអ្នកមិនឃើញ។ តើអ្វីដែលទៅជាយ៉ាងនោះ? គឺព្រះនិព្វានក្តី ការឃើញព្រះនិព្វានក្តី សម្រាប់ពួកជនពាលអ្នកមិនឃើញ ព្រះនិព្វានក្តី ការឃើញព្រះនិព្វានក្តី តែងទៅជាសេចក្តីងងឹត និងអន្ធការអស់កាលជានិច្ច ដូចជាមណ្ឌលនៃព្រះចន្ទដែលត្រូវពពកខ្មៅបិទបាំងទុក ឬដូចជាបាត្រដែលគេផ្កាប់ទុកដោយអំបែងឆ្នាំងដូច្នោះឯង។

သတဉ္စ ဝိဝဋံ ဟောတိ, အာလောကော ပဿတာမိဝါတိ သတဉ္စ သပ္ပုရိသာနံ ပညာဒဿနေန ပဿန္တာနံ နိဗ္ဗာနံ အာလောကော ဝိယ ဝိဝဋံ ဟောတိ. သန္တိကေ န ဝိဇာနန္တိ, မဂါ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါတိ ယံ အတ္တနော သရီရေ ကေသေ ဝါ လောမာဒီသု ဝါ အညတရကောဋ္ဌာသံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ အနန္တရမေဝ အဓိဂန္တဗ္ဗတော အတ္တနော ဝါ ခန္ဓာနံ နိရောဓမဂ္ဂတော သန္တိကေ နိဗ္ဗာနံ. တံ ဧဝံ သန္တိကေ သမာနမ္ပိ မဂ္ဂဘူတာ ဇနာ မဂ္ဂါမဂ္ဂဓမ္မဿ စတုသစ္စဓမ္မဿ ဝါ အကောဝိဒါ န ဇာနန္တိ.

បទថា «សតញ្ច វិវដំ ហោតិ, អាលោកោ បស្សតាមិវ» សេចក្តីថា ព្រះនិព្វាន តែងបើកចំហ ដូចជាពន្លឺភ្លឺស្វាង សម្រាប់ពួកសប្បុរសអ្នកឃើញច្បាស់ដោយបញ្ញាចក្ខុ។ បទថា «សន្តិកេ ន វិជានន្តិ, មគា ធម្មស្ស អកោវិទា» សេចក្តីថា ព្រះនិព្វានដែលនៅជិតបង្កើយ ព្រោះតែបុគ្គលអាចសម្រេចបានក្នុងលំដាប់បន្ទាប់ពីការកំណត់ដឹងនូវចំណែកណាមួយ មានសក់ ឬរោមជាដើម នៅក្នុងរាងកាយរបស់ខ្លួន ឬព្រោះតែការរលត់ទៅនៃខន្ធទាំងឡាយរបស់ខ្លួន។ ព្រះនិព្វាននោះ ទោះបីជានៅជិតយ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏ពួកជនដែលប្រៀបដូចជាសត្វព្រៃ ព្រោះតែមិនឈ្លាសវៃក្នុងមគ្គាមគ្គធម៌ ឬចតុសច្ចធម៌ តែងមិនដឹងឡើយ។

မာရဓေယျာနုပန္နေဟီတိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ မာရဿ နိဝါသဋ္ဌာနံ အနုပန္နေဟိ. ကော နု အညတြ အရိယေဘီတိ ဌပေတွာ အရိယေ ကော နု အညော နိဗ္ဗာနပဒံ ဇာနိတုံ အရဟတိ. သမ္မဒညာယ ပရိနိဗ္ဗန္တီတိ အရဟတ္တပညာယ သမ္မာ ဇာနိတွာ အနန္တရမေဝ အနာသဝါ ဟုတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗန္တိ. အထ ဝါ သမ္မဒညာယ အနာသဝါ ဟုတွာ အန္တေ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ.

បទថា «មារធេយ្យានុបន្នេហិ» បានដល់ ពួកជនអ្នកមិនលះបង់នូវវដ្តសង្សារក្នុងភូមិបី ដែលជាទីលំនៅរបស់មារ។ បទថា «កោ នុ អញ្ញត្រ អរិយេភិ» សេចក្តីថា លើកលែងតែព្រះអរិយបុគ្គលទាំងឡាយចេញ តើនរណាផ្សេងទៀត ទើបគួរដឹងនូវព្រះនិព្វានបទបាន។ បទថា «សម្មទញ្ញាយ បរិនិព្វន្តិ» សេចក្តីថា ដឹងច្បាស់ដោយអរហត្តបញ្ញាហើយ ក៏ជាអ្នកមិនមានអាសវៈក្នុងលំដាប់នោះឯង ហើយរលត់ខន្ធដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ មួយវិញទៀត ដឹងច្បាស់ហើយ ជាអ្នកមិនមានអាសវៈ ហើយបរិនិព្វានដោយខន្ធបរិនិព្វានក្នុងទីបំផុត ដូចជាប្រទីបដែលរលត់ទៅដូច្នោះ។

၄-၁၂. ဒုတိယရူပါရာမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-១២. អដ្ឋកថាទុតិយរូបារាមសូត្រជាដើម

၁၃၇-၁၄၅. စတုတ္ထံ [Pg.46] သုဒ္ဓိကံ ကတွာ ဒေသိယမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ပဉ္စမာဒီနိ တထာ တထာ ဗုဇ္ဈန္တာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တာနိ. အတ္ထော ပန တေသံ ပါကဋောယေဝါတိ.

១៣៧-១៤៥. សូត្រទី ៤ ទ្រង់សម្តែងដោយធ្វើឱ្យជាសូត្រសុទ្ធ ដោយអំណាចអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកជនអ្នកនឹងត្រាស់ដឹង។ សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី ៥ ជាដើម ទ្រង់សម្តែងហើយដោយអំណាចអធ្យាស្រ័យរបស់ពួកជនអ្នកនឹងត្រាស់ដឹងយ៉ាងនោះៗ។ ចំណែកឯសេចក្តីនៃសូត្រទាំងនោះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ဒေဝဒဟဝဂ္ဂေါ စုဒ္ဒသမော.

ទេវទហវគ្គ ទី ១៤ ចប់។

၁၅. နဝပုရာဏဝဂ္ဂေါ

១៥. នវបុរាណវគ្គ

၁. ကမ္မနိရောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាកម្មនិរោធសូត្រ

၁၄၆. နဝပုရာဏဝဂ္ဂဿ ပဌမေ နဝပုရာဏာနီတိ နဝါနိ စ ပုရာဏာနိ စ. စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပုရာဏကမ္မန္တိ န စက္ခု ပုရာဏံ, ကမ္မမေဝ ပုရာဏံ, ကမ္မတော ပန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ပစ္စယနာမေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. အဘိသင်္ခတန္တိ ပစ္စယေဟိ အဘိသမာဂန္တွာ ကတံ. အဘိသဉ္စေတယိတန္တိ စေတနာယ ပကပ္ပိတံ. ဝေဒနိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဝေဒနာယ ဝတ္ထူတိ ပဿိတဗ္ဗံ. နိရောဓာ ဝိမုတ္တိံ ဖုသတီတိ ဣမဿ တိဝိဓဿ ကမ္မဿ နိရောဓေန ဝိမုတ္တိံ ဖုသတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ တဿာ ဝိမုတ္တိယာ အာရမ္မဏဘူတော နိရောဓော ကမ္မနိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာ ကထိတာ.

១៤៦. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃនវបុរាណវគ្គ បទថា «នវបុរាណានិ» បានដល់ កម្មទាំងឡាយដ៏ថ្មីផង ដ៏ចាស់ផង។ ក្នុងបទថា «ចក្ខុ, ភិក្ខវេ, បុរាណកម្មំ» នេះ ចក្ខុមិនមែនជាកម្មចាស់ទេ, កម្មដែលជាអ្នកបង្កើតចក្ខុនោះឯង ទើបជាកម្មចាស់ដែលបានធ្វើរួចហើយក្នុងភពមុន។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែចក្ខុនេះកើតឡើងអំពីកម្មចាស់ ទើបលោកហៅយ៉ាងនេះ ដោយឈ្មោះនៃ... បច្ច័យ។ បទថា «អភិសង្ខតំ» បានដល់ បច្ច័យទាំងឡាយប្រជុំគ្នាធ្វើឡើង។ បទថា «អភិសញ្ចេតយិតំ» បានដល់ កម្មចេតនាចាត់ចែងតាក់តែងឡើង។ បទថា «វេទនិយំ ទដ្ឋព្វំ» សេចក្តីថា គប្បីរមិលមើលដោយវិបស្សនាបញ្ញាថា ជាទីតាំងនៃវេទនា។ បទថា «និរោធា វិមុត្តឹ ផុសតិ» សេចក្តីថា តែងពាល់ត្រូវនូវវិមុត្តិព្រោះការរលត់ទៅនៃកម្មមានប្រការ ៣ នេះ។ បទថា «អយំ វុច្ចតិ» សេចក្តីថា និរោធនេះ ដែលជាអារម្មណ៍នៃវិមុត្តិនោះ ហៅថា កម្មនិរោធ។ ក្នុងសូត្រនេះ លោកសម្តែងអំពីបុព្វភាគវិបស្សនា ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

၂-၅. အနိစ္စနိဗ္ဗာနသပ္ပာယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-៥. អដ្ឋកថាអនិច្ចនិព្វានសប្បាយសូត្រជាដើម

၁၄၇-၁၅၀. ဒုတိယေ နိဗ္ဗာနသပ္ပာယန္တိ နိဗ္ဗာနဿ သပ္ပာယံ ဥပကာရပဋိပဒံ. တတိယာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဋိပါဋိယာ ပန စတူသုပိ ဧတေသု သုတ္တေသု သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ကထိတာ.

១៤៧-១៥០. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «និព្វានសប្បាយំ» បានដល់ បដិបទាដ៏ជាឧបការៈ សមគួរដល់ការសម្រេចព្រះនិព្វាន។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី ៣ ជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែ ក្នុងសូត្រទាំង ៤ នេះ តាមលំដាប់ លោកសម្តែងនូវមគ្គទាំង ៤ ព្រមទាំងវិបស្សនា។

၆-၇. အန္တေဝါသိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៦-៧. អដ្ឋកថាអន្តេវាសិកសូត្រជាដើម

၁၅၁-၁၅၂. ဆဋ္ဌေ အနန္တေဝါသိကန္တိ အန္တော ဝသနကကိလေသဝိရဟိတံ. အနာစရိယကန္တိ အာစရဏကကိလေသဝိရဟိတံ. အန္တဿ ဝသန္တီတိ အန္တော အဿ ဝသန္တိ. တေ နံ သမုဒါစရန္တီတိ တေ ဧတံ အဓိဘဝန္တိ အဇ္ဈောတ္ထရန္တိ သိက္ခာပေန္တိ ဝါ. ‘‘ဧဝံ ဝေဇ္ဇကမ္မံ ကရောဟိ, ဧဝံ ဒူတကမ္မ’’န္တိ ဣတိ သိက္ခာပနသင်္ခါတေန သမုဒါစရဏတ္ထေနဿ တေ အာစရိယာ နာမ ဟောန္တိ, တေဟိ [Pg.47] အာစရိယေဟိ သာစရိယကောတိ ဝုစ္စတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သတ္တမံ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနယမေဝ.

១៥១-១៥២. ក្នុងសូត្រទី ៦ បទថា «អនន្តេវាសិកំ» បានដល់ ប្រាសចាកកិលេសដ៏លាមកដែលដេកត្រាំនៅក្នុងសន្តាន។ បទថា «អនាចរិយកំ» បានដល់ ប្រាសចាកកិលេសដ៏លាមកដែលតែងតែមកទូន្មានប្រដៅខ្លួន។ បទថា «អន្តស្ស វសន្តិ» សេចក្តីថា កិលេសទាំងឡាយតែងរស់នៅក្នុងសន្តានរបស់បុគ្គលនោះ។ បទថា «តេ នំ សមុទាចរន្តិ» សេចក្តីថា កិលេសទាំងឡាយនោះ តែងគ្របសង្កត់ រួបរឹត ឬទូន្មានបុគ្គលនោះ ដូចជាបង្គាប់ថា «ចូរធ្វើការរកស៊ីព្យាបាលជំងឺយ៉ាងនេះ ចូរធ្វើការជាអ្នកនាំសារយ៉ាងនេះ» ព្រោះហេតុនោះ កិលេសទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអាចារ្យរបស់បុគ្គលនោះ ដោយអំណាចនៃការទូន្មានប្រដៅជានិច្ច, បុគ្គលនោះ លោកហៅថា «សអាចរិយកៈ» (អ្នកមានអាចារ្យ) ព្រោះតែមានអាចារ្យទាំងឡាយនោះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីដឹងតាមន័យដែលបានពោលមកហើយ។ សូត្រទី ៧ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយក្នុងខន្ធវគ្គខាងក្រោម។

၈. အတ္ထိနုခေါပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថាអត្ថិនុខោបរិយាយសូត្រ

၁၅၃. အဋ္ဌမေ ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မာတိ ယံ ကာရဏံ အာဂမ္မ. အညတြေဝ သဒ္ဓါယာတိ ဝိနာ သဒ္ဓါယ သဒ္ဓံ အပနေတွာ. ဧတ္ထ စ သဒ္ဓါတိ န ပစ္စက္ခာ သဒ္ဓါ. ယော ပန ပရဿ ဧဝံ ကိရ ဧဝံ ကိရာတိ ကထေန္တဿ သုတွာ ဥပ္ပန္နော သဒ္ဒဟနာကာရော, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ရုစိအာဒီသုပိ ရုစာပေတွာ ခမာပေတွာ အတ္ထေတန္တိ ဂဟဏာကာရော ရုစိ နာမ, ဧဝံ ကိရ ဘဝိဿတီတိ အနုဿဝနံ အနုဿဝေါ, နိသီဒိတွာ ဧကံ ကာရဏံ စိန္တေန္တဿ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ဥပဋ္ဌိတဿ အတ္ထေတန္တိ ဂဟဏံ အာကာရပရိဝိတက္ကော နာမ, ကာရဏဝိတက္ကောတိ အတ္ထော. ကာရဏံ စိန္တေန္တဿ ပါပိကာ လဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ အတ္ထေသာတိ ဂဟဏာကာရော ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိ နာမ. အညံ ဗျာကရေယျာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဌာနာနိ မုဉ္စိတွာ အရဟတ္တံ ဗျာကရေယျ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သေခါသေခါနံ ပစ္စဝေက္ခဏာ ကထိတာ.

១៥៣. ក្នុងសូត្រទី ៨ បទថា «យំ បរិយាយំ អាគម្ម» បានដល់ ព្រោះអាស្រ័យនូវហេតុណា។ បទថា «អញ្ញត្រេវ សទ្ធាយ» បានដល់ វៀរចាកសទ្ធា គឺលះបង់សទ្ធាចេញ។ ក្នុងបទនេះ ពាក្យថា «សទ្ធា» មិនមែនជាបច្ចក្សសទ្ធា (សទ្ធាដែលឃើញច្បាស់ដោយខ្លួនឯង) ឡើយ។ ប៉ុន្តែ សទ្ធានេះ លោកពោលសំដៅយកអាការៈនៃការជឿដែលកើតឡើងព្រោះបានស្តាប់ពាក្យរបស់អ្នកដទៃដែលនិយាយថា «ឮថា យ៉ាងនេះៗ»។ សូម្បីក្នុងបទមាន «រុចិ» ជាដើម អាការៈនៃការកាន់យកដោយការពេញចិត្ត និងការយល់ព្រមថា «ហេតុនេះមានពិត» ឈ្មោះថា រុចិ, ការឮតៗគ្នាថា «ឮថា នឹងមានយ៉ាងនេះ» ឈ្មោះថា អនុស្សវៈ, កាលដែលបុគ្គលអង្គុយគិតនូវហេតុណាមួយ ហើយហេតុនោះក៏ប្រាកដឡើង អាការៈនៃការកាន់យកនូវហេតុដែលប្រាកដឡើងយ៉ាងនោះថា «ហេតុនេះមានពិត» ឈ្មោះថា អាការបរិវិតក្កៈ សេចក្តីថា ការត្រិះរិះរកហេតុផល, កាលដែលបុគ្គលគិតរកហេតុផល ហើយលទ្ធិដ៏លាមកក៏កើតឡើង អាការៈនៃការកាន់យកនូវលទ្ធិនោះថា «លទ្ធិនេះជារបស់យើង» ឈ្មោះថា ទិដ្ឋិនិជ្ឈានក្ខន្តិ។ បទថា «អញ្ញំ ព្យាករេយ្យ» សេចក្តីថា គប្បីព្យាករនូវអរហត្តផល ដោយវៀរចាកហេតុទាំង ៥ យ៉ាងនេះ។ ក្នុងសូត្រនេះ លោកសម្តែងអំពីបច្ចវេក្ខណញ្ញាណរបស់ព្រះសេក្ខបុគ្គល និងព្រះអសេក្ខបុគ្គល។

၉-၁၀. ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. អដ្ឋកថាឥន្ទ្រិយសម្បន្នសូត្រជាដើម

၁၅၄-၁၅၅. နဝမေ ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နောတိ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော. တတ္ထ ယေန ဆ ဣန္ဒြိယာနိ သမ္မသိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တံ, သော တေဟိ နိဗ္ဗိသေဝနေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ, စက္ခာဒီနိ ဝါ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ သမ္မသန္တဿ ဥပ္ပန္နေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယော နာမ ဟောတိ, တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ စက္ခုန္ဒြိယေ စေတိအာဒိနာ နယေန ဒေသနံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဧတ္တာဝတာ ခေါ ဘိက္ခု ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နော ဟောတီတိ အာဟ. ဒသမံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

១៥៤-១៥៥. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា indriyasampanno (អ្នកបរិបូណ៌ដោយឥន្ទ្រិយ) បានដល់ អ្នកមានឥន្ទ្រិយពេញបរិបូណ៌។ ក្នុងពាក្យនោះ ភិក្ខុណាពិចារណាឥន្ទ្រិយទាំង៦ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ភិក្ខុនោះឈ្មោះថាជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយពេញបរិបូណ៌ ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយដែលមិនមានកិលេសគ្រឿងសៅហ្មង ឬមួយថា ព្រោះជាអ្នកប្រកបដោយឥន្ទ្រិយទាំងឡាយមានសទ្ធាជាដើម ដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកពិចារណាឥន្ទ្រិយទាំង៦ មានចក្ខុន្ទ្រិយជាដើម ទើបឈ្មោះថាជាអ្នកមានឥន្ទ្រិយពេញបរិបូណ៌ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបទ្រង់សម្តែងសេចក្តីពន្យល់ដោយន័យមានពាក្យថា ចក្ខុន្ទ្រិយេ ច ជាដើម រួចទ្រង់ត្រាស់ថា «ettāvatā kho bhikkhu indriyasampanno hotī» (ម្នាលភិក្ខុ ភិក្ខុជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយឥន្ទ្រិយ ដោយហេតុប៉ុណ្ណេះឯង)។ សូត្រទី១០ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយខាងដើមនោះឯង។

နဝပုရာဏဝဂ္ဂေါ ပဉ္စဒသမော.

នវបុរាណវគ្គ ទី១៥ ចប់។

တတိယော ပဏ္ဏာသကော.

បណ្ណាសកៈ ទី៣ ចប់។

၁၆. နန္ဒိက္ခယဝဂ္ဂေါ

១៦. នន្ទិក្ខយវគ្គ

၁-၄. အဇ္ဈတ္တနန္ဒိက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៤. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីអជ្ឈត្តនន្ទិក្ខយសូត្រជាដើម

၁၅၆-၁၅၉. နန္ဒိက္ခယဝဂ္ဂဿ [Pg.48] ပဌမေ နန္ဒိက္ခယာ ရာဂက္ခယော, ရာဂက္ခယာ နန္ဒိက္ခယောတိ နန္ဒိယာ စ ရာဂဿ စ အတ္ထတော ဧကတ္တာ ဝုတ္တံ. သုဝိမုတ္တန္တိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိဝသေန သုဋ္ဌု ဝိမုတ္တံ. သေသမေတ္ထ ဒုတိယာဒီသု စ ဥတ္တာနမေဝ.

១៥៦-១៥៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃនន្ទិក្ខយវគ្គ ពាក្យថា «nandikkhayā rāgakkhayo, rāgakkhayā nandikkhayo» (ព្រោះអស់តម្រេក ទើបអស់រាគៈ ព្រោះអស់រាគៈ ទើបអស់តម្រេក) ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុក ព្រោះតែតម្រេក (នន្ទិ) និងរាគៈ មានសេចក្តីដូចគ្នាដោយអត្ថ។ ពាក្យថា «suvimuttaṃ» (រួចផុតល្អហើយ) បានដល់ រួចផុតល្អហើយដោយអំណាចនៃការរួចផុតដោយអរហត្តផល។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ និងក្នុងសូត្រទី២ ជាដើម គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၅-၆. ဇီဝကမ္ဗဝနသမာဓိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៦. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីជីវកម្ពវនសមាធិសូត្រជាដើម

၁၆၀-၁၆၁. ပဉ္စမံ သမာဓိဝိကလာနံ, ဆဋ္ဌံ ပဋိသလ္လာနဝိကလာနံ စိတ္တေကဂ္ဂတဉ္စ ကာယဝိဝေကဉ္စ လဘန္တာနံ ဧတေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီတိ ဉတွာ ကထိတံ. တတ္ထ ဩက္ခာယတီတိ (ပစ္စက္ခာယတိ) ပညာယတိ ပါကဋံ ဟောတိ. ဣတိ ဒွီသုပိ ဧတေသု သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ကထိတာ.

១៦០-១៦១. សូត្រទី៥ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្វះខាតសមាធិ សូត្រទី៦ ទ្រង់សម្តែងសម្រាប់ភិក្ខុទាំងឡាយដែលខ្វះខាតការសម្ងំ (បដិសល្លានៈ) ដោយទ្រង់ជ្រាបថា «កាលបើភិក្ខុទាំងឡាយនេះបាននូវសមាធិ (ចិត្តេkគ្គតា) និងកាយវិវេកហើយ កម្មដ្ឋានរបស់ពួកគេនឹងដល់នូវការចម្រើនលូតលាស់»។ ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «okkhāyati» បានដល់ ប្រាកដច្បាស់ (paccakkhāyati) ដឹងច្បាស់ គឺប្រាកដឡើង។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងមគ្គទាំង៤ ព្រមទាំងវិបស្សនាក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ ដោយប្រការដូច្នេះ។

၇-၉. ကောဋ္ဌိကအနိစ္စသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៧-៩. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីកោដ្ឋិកអនិច្ចសូត្រជាដើម

၁၆၂-၁၆၄. သတ္တမာဒီသု တီသု ထေရဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိယာ ဓမ္မာဝ ကထိတာ.

១៦២-១៦៤. ក្នុងសូត្រទាំង៣ មានសូត្រទី៧ ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែធម៌ដែលធ្វើឱ្យការរួចផុត (វិមុត្តិ) របស់ព្រះថេរៈចាស់ក្លាតែប៉ុណ្ណោះ។

၁၀-၁၂. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပဟာနသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១០-១២. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីមិច្ឆាទិដ្ឋិប្បហានសូត្រជាដើម

၁၆၅-၁၆၇. ဒသမာဒီနိ တီဏိ ပါဋိယေက္ကေန ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တာနိ. တေသံ အတ္ထော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

១៦៥-១៦៧. សូត្រទាំង៣ មានសូត្រទី១០ ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយឡែកៗពីគ្នា ដោយអំណាចនៃអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គល។ សេចក្តីនៃសូត្រទាំងនោះ គប្បីជ្រាបតាមន័យដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

နန္ဒိက္ခယဝဂ္ဂေါ သောလသမော.

នន្ទិក្ខយវគ្គ ទី១៦ ចប់។

၁၇. သဋ္ဌိပေယျာလဝဂ္ဂေါ

១៧. សដ្ឋិបេយ្យាលវគ្គ

၁-၆၀. အဇ္ဈတ္တအနိစ္စဆန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៦០. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីអជ្ឈត្តអនិច្ចឆន្ទសូត្រជាដើម

၁၆၈-၂၂၇. တဒနန္တရော သဋ္ဌိပေယျာလော နာမ ဟောတိ, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ. ယာနိ ပနေတ္ထ သဋ္ဌိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တာနိ, တာနိ ‘‘ဆန္ဒော ပဟာတဗ္ဗော’’တိ [Pg.49] ဧဝံ တဿ တဿေဝ ပဒဿ ဝသေန ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဣတိ သဗ္ဗာနိ တာနိ ပါဋိယေက္ကေန ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ. ဧကေကသုတ္တပရိယောသာနေ စေတ္ထ သဋ္ဌိ သဋ္ဌိ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပတ္တာတိ.

១៦៨-២២៧. វគ្គបន្ទាប់ពីនោះ ឈ្មោះថា សដ្ឋិបេយ្យាលៈ វគ្គនោះមានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សូត្រទាំង៦០ ដែលទ្រង់សម្តែងក្នុងវគ្គនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃបទនោះៗ ដូចជាពាក្យថា «chando pahātabbo» (គប្បីលះបង់សេចក្តីពេញចិត្ត) ជាដើម ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសូត្រទាំងអស់នោះដោយឡែកៗពីគ្នា ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលដោយប្រការដូច្នេះ។ ក្នុងទីបញ្ចប់នៃសូត្រនីមួយៗ ភិក្ខុទាំងឡាយ៦០រូបៗ បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។

သဋ္ဌိပေယျာလဝဂ္ဂေါ.

សដ្ឋិបេយ្យាលវគ្គ ចប់។

၁၈. သမုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ

១៨. សមុទ្ទវគ្គ

၁. ပဌမသမုဒ္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីបឋមសមុទ្ទសូត្រ

၂၂၈. သမုဒ္ဒဝဂ္ဂဿ ပဌမေ စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါတိ ယဒိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန ယဒိ ဝါ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ, စက္ခုမေဝ သမုဒ္ဒေါ. တဿ ဟိ ပထဝိတော ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ နီလာဒိအာရမ္မဏံ သမောသရန္တံ ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေနပိ သမုဒ္ဒေါ. စက္ခု စ တေသု တေသု နီလာဒီသု အာရမ္မဏေသု သမုဒ္ဒတိ, အသံဝုတံ ဟုတွာ ဩသရမာနံ ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘာဝေန သဒေါသဂမနေန ဂစ္ဆတီတိ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေနပိ သမုဒ္ဒေါ. တဿ ရူပမယော ဝေဂေါတိ သမုဒ္ဒဿ အပ္ပမာဏော ဦမိမယော ဝေဂေါ ဝိယ တဿာပိ စက္ခုသမုဒ္ဒဿ သမောသရန္တဿ နီလာဒိဘေဒဿ အာရမ္မဏဿ ဝသေန အပ္ပမေယျော ရူပမယော ဝေဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတီတိ ယော တံ စက္ခုသမုဒ္ဒေ သမောသဋံ ရူပမယံ ဝေဂံ, မနာပေ ရူပေ ရာဂံ, အမနာပေ ဒေါသံ, အသမပေက္ခိတေ မောဟန္တိ ဧဝံ ရာဂါဒိကိလေသေ အနုပ္ပာဒေန္တော ဥပေက္ခကဘာဝေန သဟတိ.

២២៨. ក្នុងសូត្រទី១ នៃសមុទ្ទវគ្គ ពាក្យថា «cakkhu, bhikkhave, purisassa samuddo» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចក្ខុជាសមុទ្ររបស់បុរស) គឺថា ប្រសិនបើហៅថា សមុទ្រ ព្រោះអត្ថថាបំពេញបានដោយកម្រក្តី ឬព្រោះអត្ថថាជាទីហូរទៅនៃទោសក្តី ចក្ខុនោះឯងទើបសមជាសមុទ្រ។ ព្រោះថា អារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវជាដើម តាំងពីផែនដីរហូតដល់អកនិដ្ឋព្រហ្មលោក ទោះបីជាហូរចូលមកកាន់ចក្ខុនោះ ក៏មិនអាចធ្វើឱ្យពេញបរិបូណ៌បានឡើយ ឈ្មោះថាជាសមុទ្រ ព្រោះអត្ថថាបំពេញបានដោយកម្រ យ៉ាងនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ចក្ខុរមែងហូរទៅ (គឺត្រេកត្រអាលទៅ) ក្នុងអារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវជាដើមនោះៗ កាលបើមិនបានសង្រួមហើយ ក៏ហូរទៅកាន់ការកើតឡើងនៃកិលេស ព្រោះជាហេtumនាំទៅរកទោស ឈ្មោះថាជាសមុទ្រ ព្រោះអត្ថថាជាទីហូរទៅនៃទោស យ៉ាងនេះឯង។ ពាក្យថា «tassa rūpamayo vego» (ខ្សែទឹកគឺរូបរបស់សមុទ្រនោះ) គប្បីជ្រាបថា ដូចជាកម្លាំងរលកដ៏រកប្រមាណមិនបាននៃមហាសមុទ្រយ៉ាងណាមិញ កម្លាំងគឺរូបារម្មណ៍ដ៏រកប្រមាណមិនបាន ដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍មានពណ៌ខៀវជាដើម ដែលហូរចូលមកកាន់ចក្ខុសមុទ្រនោះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ពាក្យថា «yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati» (បុគ្គលណាអត់ធន់នឹងខ្សែទឹកគឺរូបនោះបាន) បានដល់ ភិក្ខុណាអត់ធន់នឹងកម្លាំងគឺរូបារម្មណ៍ដែលហូរចូលមកកាន់ចក្ខុសមុទ្រនោះ ដោយភាពជាអ្នកព្រងើយកន្តើយ (ឧបេក្ខា) មិនញ៉ាំងកិលេសមានរាគៈជាដើមឱ្យកើតឡើង គឺមិនត្រេកអរក្នុងរូបដែលជាទីគាប់ចិត្ត មិនខឹងសម្បារក្នុងរូបដែលមិនជាទីគាប់ចិត្ត និងមិនវង្វេងក្នុងរូបដែលមិនបានពិចារណាឡើយ។

သဦမိန္တိအာဒီသု ကိလေသဦမီဟိ သဦမိံ. ကိလေသာဝဋ္ဋေဟိ သာဝဋ္ဋံ. ကိလေသဂါဟေဟိ သဂါဟံ. ကိလေသရက္ခသေဟိ သရက္ခသံ. ကောဓူပါယာသဿ စ ဝသေန သဦမိံ. ဝုတဉှေတံ ‘‘ဦမိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကောဓူပါယာသဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉; မ. နိ. ၂.၁၆၂; အ. နိ. ၄.၁၂၂). ကာမဂုဏဝသေန သာဝဋ္ဋံ. ဝုတဉှေတံ ‘‘အာဝဋ္ဋဂ္ဂါဟောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၄၁). မာတုဂါမဝသေန သဂါဟံ သရက္ခသံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဂါဟရက္ခသောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉). သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ [Pg.50] နယော. သဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရီတိ ဦမိဘယေန သဘယံ ဒုရတိက္ကမံ အတိက္ကမိ. လောကန္တဂူတိ သင်္ခါရလောကဿ အန္တံ ဂတော. ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ကထီယတိ.

ក្នុងពាក្យមានពាក្យថា «saūmiṃ» (មានរលក) ជាដើម ពាក្យថា «saūmiṃ» គឺមានរលកគឺកិលេស។ ពាក្យថា «sāvaṭṭaṃ» គឺមានវង់ទឹកវក់គឺកិលេស។ ពាក្យថា «sagāhaṃ» គឺមានសត្វសាហាវ (ក្រពើ) គឺកិលេស។ ពាក្យថា «sarakkhasaṃ» គឺមានយក្សសាហាវគឺកិលេស។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា «saūmiṃ» គឺមានរលកដោយអំណាចនៃក្រោធ និងឧបាយាសៈ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ភ័យអំពីភក់ (រលក) នេះជាឈ្មោះនៃក្រោធ និងឧបាយាសៈ»។ ពាក្យថា «sāvaṭṭaṃ» គឺមានវង់ទឹកវក់ដោយអំណាចនៃកាមគុណ។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា វង់ទឹកវក់ និងសត្វសាហាវ នេះជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំង៥»។ ពាក្យថា «sagāhaṃ sarakkhasaṃ» គឺមានសត្វសាហាវ និងយក្សសាហាវដោយអំណាចនៃមាតុគ្រាម។ ព្រោះព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា គ្រោះកាចគឺសត្វសាហាវ និងយក្សសាហាវ នេះជាឈ្មោះនៃមាតុគ្រាម»។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា «sabhayaṃ duttaraṃ accatarī» (បានឆ្លងផុតសមុទ្រដែលមានភ័យ ឆ្លងបានដោយកម្រ) បានដល់ បានឆ្លងផុតសមុទ្រដែលមានភ័យព្រោះរលក ដែលបុគ្គលឆ្លងបានដោយលំបាក។ ពាក្យថា «lokantagū» បានដល់ ដល់នូវទីបំផុតនៃសង្ខារលោក។ ពាក្យថា «pāragato» (អ្នកដល់ត្រើយ) ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយក ព្រះខីណាស្រពដែលដល់នូវព្រះនិព្វាន។

၂-၃. ဒုတိယသမုဒ္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-៣. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីទុតិយសមុទ្ទសូត្រជាដើម

၂၂၉-၂၃၀. ဒုတိယေ သမုဒ္ဒေါတိ သမုဒ္ဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ, ကိလေဒနဋ္ဌေန တေမနဋ္ဌေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယေဘုယျေနာတိ ဌပေတွာ အရိယသာဝကေ. သမုန္နာတိ ကိလိန္နာ တိန္တာ နိမုဂ္ဂါ. တန္တာကုလကဇာတာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတမေဝ. မစ္စုဇဟောတိ တယော မစ္စူ ဇဟိတွာ ဌိတော. နိရုပဓီတိ တီဟိ ဥပဓီဟိ အနုပဓိ. အပုနဗ္ဘဝါယာတိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ. အမောဟယီ မစ္စုရာဇန္တိ ယထာ တဿ ဂတိံ န ဇာနာတိ, ဧဝံ မစ္စုရာဇာနံ မောဟေတွာ ဂတော. တတိယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

២២៩-២៣០. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា «samuddo» ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់សំដៅយក សមុទ្រព្រោះអត្ថថាជាទីហូរទៅនៃទោស ព្រោះអត្ថថាធ្វើឱ្យសើម និងព្រោះអត្ថថាធ្វើឱ្យជោកជាំ។ ពាក្យថា «yebhuyyena» (ដោយច្រើន) គឺលើកលែងតែព្រះអរិយសាវ័កចេញ។ ពាក្យថា «samunnā» បានដល់ ទទឹក ជោកជាំ លិចលង់។ ពាក្យថា «tantākulakajātā» (ជំពាក់ដូចជាអំបោះដែលក្រញី) ជាដើម មានសេចក្តីពិស្តារដូចដែលបានពន្យល់រួចមកហើយខាងដើម។ ពាក្យថា «maccujaho» បានដល់ ឈរលះបង់មច្ចុទាំង៣ បានហើយ។ ពាក្យថា «nirupadhī» បានដល់ មិនមានឧបធិ ដោយមិនមានឧបធិទាំង៣។ ពាក្យថា «apunabbhavāya» បានដល់ ដើម្បីព្រះនិព្វាន។ ពាក្យថា «amohayī maccurājaṃ» បានដល់ ធ្វើឱ្យស្តេចម៉ាចវង្វេងហើយទៅ គឺធ្វើមិនឱ្យស្តេចម៉ាចដឹងនូវផ្លូវទៅរបស់ខ្លួនឡើយ។ សូត្រទី៣ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၄-၆. ခီရရုက္ခောပမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤-៦. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីខីររុក្ខូបមសូត្រជាដើម

၂၃၁-၂၃၃. စတုတ္ထေ အပ္ပဟီနဋ္ဌေန အတ္ထိ, တေနေဝါဟ သော အပ္ပဟီနောတိ. ပရိတ္တာတိ, ပဗ္ဗတမတ္တမ္ပိ ရူပံ အနိဋ္ဌံ အရဇနီယံ ပရိတ္တံ နာမ ဟောတိ, ဧဝရူပါပိဿ ရူပါ စိတ္တံ ပရိယာဒိယန္တီတိ ဒဿေတိ. ကော ပန ဝါဒေါ အဓိမတ္တာနန္တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ ပနဿ ရဇနီယံ ဝတ္ထု စိတ္တံ ပရိယာဒိယတီတိ ဧတ္ထ ကာ ကထာ? ဧတ္ထ စ နခပိဋ္ဌိပမာဏမ္ပိ မဏိမုတ္တာဒိ ရဇနီယံ ဝတ္ထု အဓိမတ္တာရမ္မဏမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဟရောတိအာဒီနိ တီဏိပိ အညမညဝေဝစနာနေဝ. အာဘိန္ဒေယျာတိ ပဟရေယျ ပဒါလေယျ ဝါ. ပဉ္စမေ တဒုဘယန္တိ တံ ဥဘယံ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ.

២៣១-២៣៣. ក្នុងសូត្រទី៤ ព្រោះអត្ថថាមិនទាន់លះបង់ ទើបមាន (កិលេស) ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់ថា «so appahīno» (កិលេសនោះមិនទាន់លះបង់)។ ពាក្យថា «parittā» (តិចតួច) បានដល់ រូបទោះបីមានទំហំប៉ុនភ្នំ តែបើមិនជាទីប្រាថ្នា មិនជាទីត្រេកអរ ឈ្មោះថាជារូបតិចតួច ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា រូបមានសភាពយ៉ាងនេះ រមែងគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះ (អ្នកមិនទាន់លះកិលេស) បាន។ ពាក្យថា «ko pana vādo adhimattānaṃ» (នឹងពោលទៅថ្វីដល់រូបដ៏លើសលប់) បានដល់ វត្ថុជាទីត្រេកអរដែលជាឥដ្ឋារម្មណ៍ រមែងគ្របសង្កត់ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះបាន តើមានពាក្យអ្វីត្រូវនិយាយក្នុងទីនេះទៀត? ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា វត្ថុជាទីត្រេកអរមានកែវមណី និងកែវមុក្តាជាដើម ទោះបីមានទំហំប៉ុនខ្នងក្រចកដៃ ក៏ឈ្មោះថាជាអធិមត្តារម្មណ៍ (អារម្មណ៍ដ៏លើសលប់) ដែរ។ បទទាំង៣ មានពាក្យថា «daharo» ជាដើម គឺជានាមវេវចនៈនៃគ្នាទៅវិញទៅមក។ ពាក្យថា «ābhindeyya» បានដល់ គប្បីវាយ ឬគប្បីទម្លាយ។ ក្នុងសូត្រទី៥ ពាក្យថា «tadubhayaṃ» បានដល់ អាយតនៈទាំងពីរនោះ។ សូត្រទី៦ មានសេចក្តីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၇. ဥဒါယီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីឧទាយីសូត្រ

၂၃၄. သတ္တမေ အနေကပရိယာယေနာတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ. ဣတိပါယန္တိ ဣတိပိ အယံ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အနိစ္စေန အနတ္တလက္ခဏံ ကထိတံ.

២៣៤. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា «anekapariyāyena» បានដល់ ដោយហេតុជាច្រើន។ ពាក្យថា «itipāyaṃ» បានដល់ ហេតុនេះផង កាយនេះផង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអនត្តលក្ខណៈដោយភាពជាអនិច្ចៈ។

၈. အာဒိတ္တပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីអាទិត្តបរិយាយសូត្រ

၂၃၅. အဋ္ဌမေ အနုဗျဉ္ဇနသော နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ ‘‘ဟတ္ထာ သောဘနာ ပါဒါ သောဘနာ’’တိ ဧဝံ အနုဗျဉ္ဇနဝသေန နိမိတ္တဂ္ဂါဟော. နိမိတ္တဂ္ဂါဟောတိ ဟိ [Pg.51] သံသန္ဒေတွာ ဂဟဏံ, အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟောတိ ဝိဘတ္တိဂဟဏံ. နိမိတ္တဂ္ဂါဟော ကုမ္ဘီလသဒိသော သဗ္ဗမေဝ ဂဏှာတိ, အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟော ရတ္တပါသဒိသော ဝိဘဇိတွာ ဟတ္ထပါဒါဒီသု တံ တံ ကောဋ္ဌာသံ. ဣမေ ပန ဒွေ ဂါဟာ ဧကဇဝနဝါရေပိ လဗ္ဘန္တိ, နာနာဇဝနဝါရေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

២៣៥. ក្នុងសូត្រទី៨ ពាក្យថា «anubyañjanaso nimittaggāho» បានដល់ ការកាន់យកនូវនិមិត្តដោយអំណាចនៃអនុព្យញ្ជនៈ ដូចជាការគិតថា «ដៃស្អាត ជើងស្អាត» ជាដើម។ ព្រោះថា ការកាន់យកនូវនិមិត្ត (និមិត្តគ្គាហៈ) គឺការកាន់យកដោយការប្រមូលផ្តុំគ្នា ចំណែកឯការកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ (អនុព្យញ្ជនគ្គាហៈ) គឺការកាន់យកដោយការបែងចែកជាចំណែកៗ។ ការកាន់យកនូវនិមិត្ត ប្រៀបដូចជាសត្វក្រពើ ដែលរមែងខាំលេបយកទាំងអស់ ចំណែកឯការកាន់យកនូវអនុព្យញ្ជនៈ ប្រៀបដូចជាសត្វឈ្លើង ដែលរមែងបឺតជញ្ជក់ឈាមដោយបែងចែកជាចំណែកៗ មានដៃ និងជើងជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ការកាន់យកទាំងពីរយ៉ាងនេះ សូម្បីក្នុងជវនវារៈតែមួយក៏កើតឡើងបាន ចំណែកក្នុងជវនវារៈផ្សេងៗគ្នា មិនបាច់និយាយដល់ឡើយ។

နိမိတ္တဿာဒဂထိတန္တိ နိမိတ္တဿာဒေန ဂန္ထိတံ ဗဒ္ဓံ. ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ. တသ္မိံ စေ သမယေ ကာလံ ကရေယျာတိ န ကောစိ သံကိလိဋ္ဌေန စိတ္တေန ကာလံ ကရောန္တော နာမ အတ္ထိ. သဗ္ဗသတ္တာနဉှိ ဘဝင်္ဂေနေဝ ကာလကိရိယာ ဟောတိ. ကိလေသဘယံ ပန ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. သမယဝသေန ဝါ ဧဝံ ဝုတ္တံ. စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ အာပါထဂတေ အာရမ္မဏေ ရတ္တစိတ္တံ ဝါ ဒုဋ္ဌစိတ္တံ ဝါ မူဠှစိတ္တံ ဝါ အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ ဘဝင်္ဂံ ဩတရတိ, ဘဝင်္ဂေ ဌတွာ ကာလကိရိယံ ကရောတိ. တသ္မိံ သမယေ ကာလံ ကရောန္တဿ ဒွေဝ ဂတိယော ပါဋိကင်္ခါ, ဣမဿ သမယဿ ဝသေနေတံ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា «nimittassādagathitaṃ» បានដល់ ជំពាក់ គឺចងទុកដោយការត្រេកអរក្នុងនិមិត្ត។ ពាក្យថា «viññāṇaṃ» បានដល់ កម្មវិញ្ញាណ។ ពាក្យថា «tasmiṃ ce samaye kālaṃ kareyya» (ប្រសិនបើធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនោះ) តាមពិតទៅ មិនមានបុគ្គលណាធ្វើមរណកាលដោយចិត្តសៅហ្មងឡើយ ព្រោះសត្វលោកទាំងអស់រមែងធ្វើមរណកាលដោយភវង្គចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ ដើម្បីបង្ហាញពីភ័យនៃកិលេស។ ឬមួយថា ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះដោយអំណាចនៃសម័យ (ពេលស្លាប់)។ ព្រោះថា កាលបើអារម្មណ៍មកប៉ះខ្ទប់ក្នុងចក្ខុទ្វារ ចិត្តដែលប្រកបដោយរាគៈក្តី ចិត្តដែលប្រកបដោយទោសៈក្តី ចិត្តដែលប្រកបដោយមោហៈក្តី កាលបើបានទទួលរសនៃអារម្មណ៍ហើយ ក៏ចុះកាន់ភវង្គ ហើយធ្វើមរណកាលក្នុងភវង្គនោះ។ សម្រាប់បុគ្គលដែលធ្វើមរណកាលក្នុងសម័យនោះ គប្បីសង្ឃឹមបាននូវគតិទាំងពីរយ៉ាងប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ពាក្យនេះដោយអំណាចនៃសម័យនោះឯង។

ဣမံ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အာဒီနဝန္တိ ဣမံ အနေကာနိ ဝဿသတသဟဿာနိ နိရယေ အနုဘဝိတဗ္ဗံ ဒုက္ခံ သမ္ပဿမာနော ဧဝံ ဝဒါမိ တတ္တာယ အယောသလာကာယ အက္ခီနိ အဉ္ဇာပေတုကာမောတိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယောသင်္ကုနာတိ အယသူလေန. သမ္ပလိမဋ္ဌန္တိ ဒွေပိ ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒါနိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပထဝိယံ အာကောဋနဝသေန သမ္ပလိမဋ္ဌံ.

ពាក្យថា «imaṃ khvāhaṃ, bhikkhave, ādīnavaṃ» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតឃើញនូវទោសនេះ) បានដល់ តថាគតឃើញច្បាស់នូវទុក្ខដែលត្រូវសោយក្នុងនរកអស់រាប់រយពាន់ឆ្នាំ ទើបពោលយ៉ាងនេះថា «បុគ្គលប្រាថ្នាឱ្យគេចាក់ភ្នែកដោយដែកស្រួចដ៏ក្តៅ»។ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងគ្រប់កន្លែងដោយន័យនេះឯង។ ពាក្យថា «ayosaṅkunā» បានដល់ ដោយដែកស្រួច។ ពាក្យថា «sampalimaṭṭhaṃ» បានដល់ ការដោតទម្លុះរន្ធត្រចៀកទាំងពីរ រួចបោះដំទៅនឹងដី។

တတိယဝါရေ သမ္ပလိမဋ္ဌန္တိ နခစ္ဆေဒနံ ပဝေသေတွာ ဥက္ခိပိတွာ သဟဓုနဋ္ဌေန ဆိန္ဒိတွာ ပါတနဝသေန သမ္ပလိမဋ္ဌံ. စတုတ္ထဝါရေ သမ္ပလိမဋ္ဌန္တိ ဗန္ဓနမူလံ ဆေတွာ ပါတနဝသေန သမ္ပလိမဋ္ဌံ. ပဉ္စမဝါရေ သမ္ပလိမဋ္ဌန္တိ တိခိဏာယ သတ္တိယာ ကာယပသာဒံ ဥပ္ပာဋေတွာ ပတနဝသေန သမ္ပလိမဋ္ဌံ. သတ္တိယာတိ ဧတ္ထ မဟတီ ဒဏ္ဍကဝါသိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သောတ္တန္တိ နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒေါက္ကမနံ. ယထာရူပါနံ ဝိတက္ကာနံ ဝသံ ဂတော သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ ဣမိနာ ဝိတက္ကာနံ ယာဝ သံဃဘေဒါ ပါပကမ္မာဝဟနတာ ဒဿိတာ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

ក្នុងវារៈទី៣ ពាក្យថា «sampalimaṭṭhaṃ» បានដល់ ការស៊កកាំបិតកាត់ក្រចកចូលទៅ រួចហែកឡើង កាត់ផ្តាច់ព្រមទាំងខ្ទង់ច្រមុះឱ្យធ្លាក់ចុះមក។ ក្នុងវារៈទី៤ ពាក្យថា «sampalimaṭṭhaṃ» បានដល់ ការកាត់គល់អណ្តាតឱ្យធ្លាក់ចុះមក។ ក្នុងវារៈទី៥ ពាក្យថា «sampalimaṭṭhaṃ» បានដល់ ការយកលំពែងដ៏មុតស្រួចមកចាក់កោសកាយបសាទឱ្យរបូតធ្លាក់ចុះមក។ ពាក្យថា «sattiyā» (ដោយលំពែង) ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា បានដល់ កាំបិតដងវែងដ៏ធំ។ ពាក្យថា «sottaṃ» បានដល់ ការដេកលក់ទៅ។ ពាក្យថា «yathārūpānaṃ vitakkānaṃ vasaṃ gato saṅghaṃ bhindeyya» (កាលបើលុះក្នុងអំណាចនៃវិតក្កៈមានសភាពយ៉ាងណា ក៏គប្បីធ្វើសង្ឃភេទទុក) ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា មិច្ឆាវិតក្កៈទាំងឡាយ រមែងនាំមកនូវបាបកម្មរហូតដល់ធ្វើសង្ឃភេទបាន។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ គឺច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၉-၁၀. ပဌမဟတ္ထပါဒေါပမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីបឋមហត្ថបាទូបមសូត្រជាដើម

၂၃၆-၂၃၇. နဝမေ [Pg.52] ဟတ္ထေသု, ဘိက္ခဝေ, သတီတိ ဟတ္ထေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု. ဒသမေ န ဟောတီတိ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တံ. ဒွီသုပိ စေတေသု ဝိပါကသုခဒုက္ခမေဝ ဒဿေတွာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတန္တိ.

២៣៦-២៣៧. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា «hatthesu, bhikkhave, satī» បានដល់ កាលបើដៃទាំងឡាយមានប្រាកដ (មាននៅឡើយ)។ ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា «na hoti» (រមែងមិនមាន) ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ទុកដោយអំណាចនៃអធ្យាស្រ័យរបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។ ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញតែវិបាកសុខ និងវិបាកទុក្ខប៉ុណ្ណោះ រួចទ្រង់សម្តែងវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។

သမုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

សមុទ្ទវគ្គ ចប់។

၁၉. အာသီဝိသဝဂ္ဂေါ

១៩. អាសីវិសវគ្គ

၁. အာသီဝိသောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីអធិប្បាយអំពីអាសីវិសូបមសូត្រ

၂၃၈. အာသီဝိသဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ဧကစာရိကဒွိစာရိကတိစာရိကစတုစာရိကပဉ္စစာရိကေ သဘာဂဝုတ္တိနော ကာရကေ ယုတ္တပယုတ္တေ သဗ္ဗေပိ ဒုက္ခလက္ခဏကမ္မဋ္ဌာနိကေ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နေ ယောဂါဝစရေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ. ဣဒဉှိ သုတ္တံ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ပုဂ္ဂလေသုပိ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဒိသာဝါသိကာနံ ဒုက္ခလက္ခဏကမ္မဋ္ဌာနိကာနံ ဥပဋ္ဌာနဝေလာယ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. ဧဝံ သန္တေပိ ဥဂ္ဃဋိတညူအာဒီနံ စတုန္နမ္ပိ ပုဂ္ဂလာနံ ပစ္စယဘူတမေဝေတံ. ဥဂ္ဃဋိတညူ ပုဂ္ဂလော ဟိ ဣမဿ သုတ္တဿ မာတိကာနိက္ခေပေနေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ, ဝိပဉ္စိတညူ မာတိကာယ ဝိတ္ထာရဘာဇနေန, နေယျပုဂ္ဂလော ဣမမေဝ သုတ္တံ သဇ္ဈာယန္တော ပရိပုစ္ဆန္တော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တော ဘဇန္တော ပယိရုပါသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတိ. ပဒပရမဿေတံ သုတ္တံ အနာဂတေ ဝါသနာ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဥပကာရဘာဝံ ဉတွာ ဘဂဝါ သိနေရုံ ဥက္ခိပန္တော ဝိယ အာကာသံ ဝိတ္ထာရေန္တော ဝိယ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ကမ္ပေန္တော ဝိယ စ မဟန္တေန ဥဿာဟေန သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေတိ ဣမံ အာသီဝိသောပမသုတ္တံ အာရဘိ.

២៣៨. ក្នុងសូត្រទីមួយនៃអាសីវិសវគ្គ ពាក្យថា «bhikkhū āmantesi» (ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ) សេចក្តីថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តតែម្នាក់ឯង ពីរនាក់ បីនាក់ បួននាក់ ប្រាំនាក់ ជាអ្នកមានការប្រព្រឹត្តស្មើគ្នា ជាអ្នកធ្វើនូវកម្មដ្ឋាន ព្យាយាមប្រកបជានិច្ច ទាំងអស់សុទ្ធតែជាអ្នកចម្រើនទុក្ខលក្ខណកម្មដ្ឋាន ដែលមកអង្គុយចោមរោមព្រះអង្គ ជាភិក្ខុយោគាវចរ។ ព្រោះថាសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយអធ្យាស្រ័យនៃបុគ្គល។ សូត្រនេះ ទ្រង់សម្តែងដោយអំណាចនៃពួកភិក្ខុជាវិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល ដែលជាអ្នកនៅក្នុងទិសផ្សេងៗ ជាអ្នកចម្រើនទុក្ខលក្ខណកម្មដ្ឋាន ដែលបានមកដល់ក្នុងពេលចូលគាល់ ហើយអង្គុយចោមរោមព្រះសាស្តា។ ទោះបីជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ សូត្រនេះក៏នៅតែជាបច្ច័យដល់បុគ្គលទាំង ៤ ពួក មានឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គលជាដើម។ ព្រោះថា ឧគ្ឃដិតញ្ញូបុគ្គល គ្រាន់តែស្តាប់ការសម្តែងមាតិកានៃសូត្រនេះ ក៏នឹងបានសម្រេចអរហត្តផល វិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល សម្រេចដោយការចែកសេចក្តីលម្អិតនៃមាតិកា នេយ្យបុគ្គល កាលសូត្ររៀន សាកសួរ ធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុសត្រូវ សេពគប់ ចូលទៅជិត ក្រាបបង្គំបង្គំគាល់កល្យាណមិត្ត នូវសូត្រនេះឯង ក៏នឹងបានសម្រេចអរហត្តផល។ ចំណែកបទបរមបុគ្គល សូត្រនេះនឹងក្លាយជាវាសនា (ឧបនិស្ស័យ) ទៅក្នុងអនាគតកាល។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ជ្រាបនូវភាពជាឧបការៈដល់បុគ្គលទាំងអស់យ៉ាងនេះហើយ ទ្រង់ក៏ចាប់ផ្តើមសម្តែងនូវអាសីវិសោបមសូត្រនេះ ដោយសេចក្តីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំងក្លា ប្រៀបដូចជាទ្រង់លើកភ្នំសិនេរុ ដូចជាទ្រង់ពង្រីកអាកាស និងដូចជាទ្រង់ធ្វើភ្នំចក្រវាឡឱ្យញាប់ញ័រ ដោយពាក្យផ្តើមថា «seyyathāpi, bhikkhave» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជា)។

တတ္ထ စတ္တာရော အာသီဝိသာတိ ကဋ္ဌမုခေါ, ပူတိမုခေါ, အဂ္ဂိမုခေါ, သတ္ထမုခေါတိ ဣမေ စတ္တာရော. တေသု ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌဿ သကလသရီရံ သုက္ခကဋ္ဌံ ဝိယ ထဒ္ဓံ ဟောတိ, သန္ဓိပဗ္ဗေသု အဓိမတ္တံ အယသူလသမပ္ပိတံ ဝိယ တိဋ္ဌတိ. ပူတိမုခေန ဒဋ္ဌဿ ပက္ကပူတိပနသံ ဝိယ ဝိပုဗ္ဗကဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဂ္ဃရတိ[Pg.53], စင်္ဂဝါရေ ပက္ခိတ္တဥဒကံ ဝိယ ဟောတိ. အဂ္ဂိမုခေန ဒဋ္ဌဿ သကလသရီရံ ဈာယိတွာ ဘသ္မမုဋ္ဌိ ဝိယ ထုသမုဋ္ဌိ ဝိယ စ ဝိပ္ပကိရီယတိ. သတ္တမုခေန ဒဋ္ဌဿ သကလသရီရံ ဘိဇ္ဇတိ, အသနိပါတဋ္ဌာနံ ဝိယ မဟာနိခါဒနေန ခတသန္ဓိမုခံ ဝိယ စ ဟောတိ. ဧဝံ ဝိသဝသေန ဝိဘတ္တာ စတ္တာရော အာသီဝိသာ.

ក្នុងសូត្រនោះ ពាក្យថា «cattāro āsīvisā» (អាសីវិសៈ ៤ ពួក) គឺ ពស់កដ្ឋមុខ (ពស់មានមាត់ដូចឈើក្រៀម) ពស់ពូតិមុខ (ពស់មានមាត់ស្អុយ) ពស់អគ្គិមុខ (ពស់មានមាត់ដូចភ្លើង) ពស់សត្ថមុខ (ពស់មានមាត់ដូចគ្រឿងសស្ត្រា) ទាំង ៤ ពួកនេះ។ ក្នុងពស់ទាំងនោះ រាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់កដ្ឋមុខខាំ នឹងរឹងកំព្រឹង ដូចជាឈើក្រៀម ត្រង់សន្លាក់ឆ្អឹងទាំងឡាយ នឹងមានការឈឺចាប់ខ្លាំង ប្រៀបដូចជាត្រូវគេចាក់ដោយដែកស្រួចក្តៅ។ រាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់ពូតិមុខខាំ នឹងរលួយហូរទឹកលឿងចេញមក ដូចជាផ្លែខ្នុរទុំរលួយ ឬដូចជាទឹកដែលគេចាក់ចូលទៅក្នុងកញ្ច្រែង។ រាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់អគ្គិមុខខាំ នឹងត្រូវភ្លើងពិសឆេះខ្លោច ហើយខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ ដូចជាផេះមួយក្តាប់ ឬដូចជាកន្ទក់មួយក្តាប់។ រាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់សត្ថមុខខាំ នឹងបែកធ្លាយទៅ ដូចជាកន្លែងដែលត្រូវរន្ទះបាញ់ ឬដូចជាសន្លាក់ឆ្អឹងដែលត្រូវគេកាប់ទម្លាយដោយដបដាប់ដ៏ធំ។ នេះជាអាសីវិសៈ ៤ ពួក ដែលចែកទៅតាមអំណាចនៃពិស យ៉ាងនេះ។

ဝိသဝေဂဝိကာရေန ပနေတေ သောဠသ ဟောန္တိ. ကဋ္ဌမုခေါ ဟိ ဒဋ္ဌဝိသော, ဒိဋ္ဌဝိသော, ဖုဋ္ဌဝိသော, ဝါတဝိသောတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တေန ဟိ ဒဋ္ဌမ္ပိ ဒိဋ္ဌမ္ပိ ဖုဋ္ဌမ္ပိ တဿ ဝါတေန ပဟဋမ္ပိ သရီရံ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ထဒ္ဓံ ဟောတိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယောတိ. ဧဝံ ဝိသဝေဂဝိကာရဝသေန သောဠသ ဟောန္တိ.

ម្យ៉ាងទៀត ដោយការប្រែប្រួលនៃកម្លាំងពិស ពស់ទាំងនោះមាន ១៦ ពួក។ គឺពស់កដ្ឋមុខ មាន ៤ យ៉ាង៖ ពស់មានពិសដោយការខាំ (ទដ្ឋវិសៈ) ពស់មានពិសដោយការសម្លឹងមើល (ទិដ្ឋវិសៈ) ពស់មានពិសដោយការប៉ះពាល់ (ផុដ្ឋវិសៈ) ពស់មានពិសដោយខ្យល់ដង្ហើម (វាតវិសៈ)។ ព្រោះថា រាងកាយដែលត្រូវពស់នោះខាំក្តី សម្លឹងមើលក្តី ប៉ះពាល់ក្តី ឬត្រូវខ្យល់ដង្ហើមរបស់វាបក់ត្រូវក្តី ក៏រឹងកំព្រឹងតាមវិធីដែលពោលហើយនោះឯង។ ក្នុងពស់ដែលសេសសល់ (ពូតិមុខ អគ្គិមុខ សត្ថមុខ) ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ អាសីវិសៈទាំងឡាយ មាន ១៦ ពួក ដោយអំណាចនៃការប្រែប្រួលនៃកម្លាំងពិស យ៉ាងនេះ។

ပုန ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တိဝသေန စတုသဋ္ဌိ ဟောန္တိ. ကထံ? ကဋ္ဌမုခေသု တာဝ ဒဋ္ဌဝိသော စ အာဂတဝိသော နော ဃောရဝိသော, ဃောရဝိသော နော အာဂတဝိသော, အာဂတဝိသော စေဝ ဃောရဝိသော စ, နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသောတိ စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ယဿ ဝိသံ သမ္ပဇ္ဇလိတတိဏုက္ကာယ အဂ္ဂိ ဝိယ သီဃံ အဘိရုဟိတွာ အက္ခီနိ ဂဟေတွာ ခန္ဓံ ဂဟေတွာ သီသံ ဂဟေတွာ ဌိတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ မဏိသပ္ပာဒီနံ ဝိသံ ဝိယ, မန္တံ ပန ပရိဝတ္တေတွာ ကဏ္ဏဝါတံ ဒတွာ ဒဏ္ဍကေန ပဟဋမတ္တေ ဩတရိတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ, အယံ အာဂတဝိသော နော ဃောရဝိသော နာမ. ယဿ ပန ဝိသံ သဏိကံ အဘိရုဟတိ, အာရုဠှာရုဠှဋ္ဌာနေ ပန အယံ သီတဥဒကံ ဝိယ ဟောတိ ဥဒကသပ္ပာဒီနံ ဝိသံ ဝိယ, ဒွါဒသဝဿစ္စယေနာပိ ကဏ္ဏပိဋ္ဌိခန္ဓပိဋ္ဌိကာဒီသု ဂဏ္ဍပိဠကာဒိဝသေန ပညာယတိ, မန္တပရိဝတ္တနာဒီသု စ ကယိရမာနာသု သီဃံ န ဩတရတိ, အယံ ဃောရဝိသော နော အာဂတဝိသော နာမ. ယဿ ပန ဝိသံ သီဃံ အဘိရုဟတိ, န သီဃံ ဩတရတိ အနေဠကသပ္ပာဒီနံ ဝိသံ ဝိယ, အယံ အာဂတဝိသော စေဝ ဃောရဝိသော စ. ယဿ ပန ဝိသံ မန္ဒံ ဟောတိ, ဩတာရိယမာနမ္ပိ သုခေနေဝ ဩတရတိ နီလသပ္ပဓမ္မနိသပ္ပာဒီနံ ဝိသံ ဝိယ, အယံ နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသော နာမ. ဣမိနာ ဥပါယေန ကဋ္ဌမုခေ ဒဋ္ဌဝိသာဒယော ပူတိမုခါဒီသု စ ဒဋ္ဌဝိသာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလပဏ္ဏတ္တိဝသေန စတုသဋ္ဌိ.

មួយវិញទៀត ដោយអំណាចនៃបុគ្គលបញ្ញត្តិ ពស់ទាំងនោះមាន ៦៤ ពួក។ តើដូចម្តេច? ក្នុងចំណោមពស់កដ្ឋមុខទាំងឡាយ ពស់ដែលមានពិសខាំ មាន ៤ យ៉ាងគឺ៖ ពស់មានពិសឡើងលឿន តែមិនកាចសាហាវ (អាគតវិសៈ នោ ឃោរវិសៈ) ពស់មានពិសកាចសាហាវ តែមិនឡើងលឿន (ឃោរវិសៈ នោ អាគតវិសៈ) ពស់មានពិសឡើងលឿនផង កាចសាហាវផង (អាគតវិសៈ ចេវ ឃោរវិសៈ ច) ពស់មានពិសមិនឡើងលឿនផង មិនកាចសាហាវផង (នេវាគតវិសៈ ន ឃោរវិសៈ)។ ក្នុងពស់ទាំងនោះ ពស់ណាមានពិសឡើងទៅយ៉ាងលឿន ដូចជាភ្លើងនៃចន្លុះស្មៅដែលឆេះសន្ធោសន្ធៅ រួចចូលទៅកាន់ភ្នែក កាន់ស្មា កាន់ក្បាល រហូតដល់ថ្នាក់ត្រូវនិយាយថា «ពិសស្ថិតនៅ» ដូចជាពិសនៃពស់កែវជាដើម ប៉ុន្តែ កាលបើគេសូត្រមន្ត ផ្លុំត្រចៀក ឬគ្រាន់តែវាយដោយមែកឈើ ពិសនោះក៏ស្រកចុះទៅនៅត្រង់កន្លែងខាំដដែល ពស់នេះឈ្មោះថា «មានពិសឡើងលឿន តែមិនកាចសាហាវ»។ ចំណែកពស់ណា មានពិសឡើងទៅសន្សឹមៗ ប៉ុន្តែត្រង់កន្លែងដែលពិសឡើងទៅដល់ ត្រជាក់ដូចជាទឹកត្រជាក់ ដូចជាពិសនៃពស់ទឹកជាដើម ទោះបីកន្លងទៅ ១២ ឆ្នាំហើយក៏ដោយ ក៏នៅតែលេចចេញជាបូស ឬពងបែកត្រង់ខ្នងត្រចៀក ឬស្មាជាដើម ហើយទោះបីជាគេសូត្រមន្តព្យាបាលយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពិសនោះមិនស្រកចុះទៅវិញដោយងាយឡើយ ពស់នេះឈ្មោះថា «មានពិសកាចសាហាវ តែមិនឡើងលឿន»។ ចំណែកពស់ណា មានពិសឡើងទៅយ៉ាងលឿន ហើយមិនស្រកចុះទៅវិញដោយងាយ ដូចជាពិសនៃពស់ថ្លាន់ជាដើម ពស់នេះឈ្មោះថា «មានពិសឡើងលឿនផង កាចសាហាវផង»។ ចំណែកពស់ណា មានពិសខ្សោយ ហើយកាលបើគេព្យាបាល ក៏ស្រកចុះទៅវិញដោយងាយ ដូចជាពិសនៃពស់ខៀវ ឬពស់សង្កែជាដើម ពស់នេះឈ្មោះថា «មានពិសមិនឡើងលឿនផង មិនកាចសាហាវផង»។ ដោយឧបាយនេះ គួរដឹងនូវពស់មានពិសខាំជាដើម ក្នុងពស់កដ្ឋមុខ និងពស់មានពិសខាំជាដើម ក្នុងពស់ពូតិមុខជាដើម។ នេះជាពស់ ៦៤ ពួក ដោយអំណាចនៃបុគ្គលបញ្ញត្តិ យ៉ាងនេះ។

တေသု [Pg.54] ‘‘အဏ္ဍဇာ နာဂါ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၃၄၂-၃၄၄) ယောနိဝသေန ဧကေကံ စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ ဆပဏ္ဏာသာဓိကာနိ ဒွေ သတာနိ ဟောန္တိ. တေ ဇလဇာထလဇာတိ ဒွိဂုဏိတာ ဒွါဒသာဓိကာနိ ပဉ္စသတာနိ ဟောန္တိ, တေ ကာမရူပအကာမရူပါနံ ဝသေန ဒွိဂုဏိတာ စတုဝီသာဓိကသဟဿသင်္ခါ ဟောန္တိ. ပုန ဂတမဂ္ဂဿ ပဋိလောမတော သံခိပ္ပမာနာ ကဋ္ဌမုခါဒိဝသေန စတ္တာရောဝ ဟောန္တီတိ. တေ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ‘‘သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, စတ္တာရော အာသီဝိသာ’’တိ အာဟ. ကုလဝသေန ဟိ ဧတေ ဂဟိတာ.

ក្នុងពស់ទាំងនោះ បើបែងចែកមួយៗជា ៤ យ៉ាង ទៅតាមអំណាចនៃកំណើត (យោនិ) មានពាក្យថា «aṇḍajā nāgā» (នាគកើតអំពីស៊ុត) ជាដើម នោះនឹងបានជាពស់ ២៥៦ ពួក។ ពស់ទាំងនោះ បើគុណនឹង ២ ទៅតាមភាពជាពស់កើតក្នុងទឹក (ជលជៈ) និងពស់កើតលើគោក (ថលជៈ) នឹងបានជាពស់ ៥១២ ពួក។ ពស់ទាំងនោះ បើគុណនឹង ២ ទៀត ទៅតាមអំណាចនៃពស់អាចនិម្មិតរូបបានតាមប្រាថ្នា (កាមរូបៈ) និងពស់មិនអាចនិម្មិតរូបបានតាមប្រាថ្នា (អកាមរូបៈ) នឹងបានជាពស់ចំនួន ១០២៤ ពួក។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើបង្រួញមកវិញតាមលំដាប់បញ្ច្រាសនៃវិធីគណនានេះ តាមអំណាចនៃពស់កដ្ឋមុខជាដើម ក៏នៅសល់ត្រឹមតែ ៤ ពួកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកពស់ទាំងនោះ ទើបត្រាស់ថា «seyyathāpi, bhikkhave, cattāro āsīvisā» (ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រៀបដូចជាពស់ពិស ៤ ពួក)។ ព្រោះថា ពស់ទាំងនោះ ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកដោយអំណាចនៃត្រកូល (ពូជអម្បូរ)។

တတ္ထ အာသီဝိသာတိ အာသိတ္တဝိသာတိပိ အာသီဝိသာ, အသိတဝိသာတိပိ အာသီဝိသာ, အသိသဒိသဝိသာတိပိ အာသီဝိသာ. အာသိတ္တဝိသာတိ သကလကာယေ အာသိဉ္စိတွာ ဝိယ ဌပိတဝိသာ, ပရဿ စ အတ္တနော သရီရေ စ အာသိဉ္စနဝိသာတိ အတ္ထော. အသိတဝိသာတိ ယံ ယံ ဧတေဟိ အသိတံ ဟောတိ ပရိဘုတ္တံ, တံ တံ ဝိသမေဝ သမ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ အသိတံ ဝိသံ ဟောတိ ဧတေသန္တိ အာသီဝိသာ. အသိသဒိသဝိသာတိ အသိဝိယ တိခိဏံ ပရမမ္မစ္ဆေဒနသမတ္ထံ ဝိသံ ဧတေသန္တိ အာသီဝိသာတိ ဧဝမေတ္ထ ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဂ္ဂတေဇာတိ ဥဂ္ဂတတေဇာ ဗလဝတေဇာ. ဃောရဝိသာတိ ဒုန္နိမ္မဒ္ဒနဝိသာ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «āsīvisā» គឺ ហៅថា អាសីវិសៈ ព្រោះមានពិសដូចជាគេស្រោចស្រពទុក (អាសិត្តវិសៈ) ខ្លះ, ហៅថា អាសីវិសៈ ព្រោះមានពិសនៅក្នុងអាហារដែលស៊ីហើយ (អសិតវិសៈ) ខ្លះ, ហៅថា អាសីវិសៈ ព្រោះមានពិសដូចជាដាវ (អសិសទិសវិសៈ) ខ្លះ។ ពាក្យថា «āsittavisā» សេចក្តីថា មានពិសដែលស្ថិតនៅដូចជាគេស្រោចស្រពទុកក្នុងរាងកាយទាំងមូល គឺមានពិសដែលស្រោចស្រពទៅក្នុងរាងកាយរបស់បុគ្គលដទៃ និងរាងកាយរបស់ខ្លួនឯង នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «asitavisā» សេចក្តីថា អាហារណាដែលពស់ទាំងនោះស៊ីហើយ ឬបរិភោគហើយ អាហារទាំងអស់នោះក៏ប្រែទៅជាពិសតែម្តង ហេតុនោះ អាហារដែលវាស៊ីហើយ ទើបទៅជាពិសសម្រាប់ពួកវា ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា អាសីវិសៈ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា «asisadisavisā» សេចក្តីថា ពួកវាមានពិសដ៏មុតស្រួច អាចកាត់ផ្តាច់នូវសរីរាង្គដ៏សំខាន់បាន ដូចជាដាវ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា អាសីវិសៈ គួរដឹងវិគ្រោះនៃពាក្យក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «uggatejā» សេចក្តីថា មានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា មានតេជះប្រកបដោយកម្លាំង។ ពាក្យថា «ghoravisā» សេចក្តីថា មានពិសដែលគេកំចាត់ចោល ឬព្យាបាលបានដោយកម្រ។

ဧဝံ ဝဒေယျုန္တိ ပဋိဇဂ္ဂါပနတ္ထံ ဧဝံ ဝဒေယျုံ. ရာဇာနော ဟိ အာသီဝိသေ ဂါဟာပေတွာ – ‘‘တထာရူပေ စောရေ ဝါ ဧတေဟိ ဍံသာပေတွာ မာရေဿာမ, နဂရူပရောဓကာလေ ပရသေနာယ ဝါ တံ ခိပိဿာမ, ပရဗလံ နိမ္မဒ္ဒေတုံ အသက္ကောန္တာ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဝရသယနံ အာရုယှ ဧတေဟိ အတ္တာနံ ဍံသာပေတွာ သတ္တူနံ ဝသံ အနာဂစ္ဆန္တာ အတ္တနော ရုစိယာ မရိဿာမာ’’တိ အာသီဝိသေ ဇဂ္ဂါပေန္တိ. တေ ယံ စောရံ သဟသာဝ မာရေတုံ န ဣစ္ဆန္တိ, ‘‘ဧဝမေတေ ဒီဃရတ္တံ ဒုက္ခပ္ပတ္တော ဟုတွာ မရိဿန္တီ’’တိ ဣစ္ဆန္တာ တံ ပုရိသံ ဧဝံ ဝဒန္တိ ဣမေ တေ အမ္ဘော ပုရိသ စတ္တာရော အာသီဝိသာတိ.

ពាក្យថា «evaṃ vadeyyuṃ» (គប្បីនិយាយយ៉ាងនេះ) សេចក្តីថា គប្បីនិយាយយ៉ាងនេះ ដើម្បីឱ្យថែរក្សាបីបាច់។ ព្រោះថា ពួកស្តេចតែងឱ្យគេចាប់ពស់ពិសទាំងឡាយមកចិញ្ចឹមទុក ដោយគិតថា «យើងនឹងឱ្យពស់ទាំងនេះខាំសម្លាប់ពួកចោរដែលមានទោសកំហុសបែបនោះ ឬក្នុងពេលដែលសត្រូវមកឡោមព័ទ្ធទីក្រុង យើងនឹងបោះពស់ទាំងនេះទៅលើកងទ័ពសត្រូវ ឬកាលបើយើងមិនអាចកំចាត់កងទ័ពសត្រូវ បានបរិភោគអាហារដ៏ឆ្ងាញ់ ឡើងកាន់ដំណេកដ៏ប្រសើរហើយ យើងនឹងឱ្យពស់ទាំងនេះខាំខ្លួនឯង ដើម្បីកុំឱ្យធ្លាក់ទៅក្នុងអំណាចរបស់សត្រូវ ហើយស្លាប់ទៅតាមបំណងរបស់ខ្លួន»។ ពួកស្តេចទាំងនោះ មិនប្រាថ្នានឹងសម្លាប់ចោរណាម្នាក់ដោយភ្លាមៗឡើយ តែប្រាថ្នាថា «ចោរទាំងនេះនឹងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំងអស់កាលជាយូរ ទើបស្លាប់ទៅ» ដូច្នេះ ទើបនិយាយទៅកាន់បុរសនោះយ៉ាងនេះថា «ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន នេះជាពស់ពិស ៤ ពួករបស់អ្នក»។

တတ္ထ ကာလေန ကာလန္တိ ကာလေ ကာလေ. သံဝေသေတဗ္ဗာတိ နိပဇ္ဇာပေတဗ္ဗာ. အညတရော ဝါ အညတရော ဝါတိ ကဋ္ဌမုခါဒီသု ယော ကောစိ. ယံ တေ အမ္ဘော ပုရိသ ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီတိ ဣဒံ အတ္ထစရကဿ ဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဿ ကိရ ပုရိသဿ ဧဝံ အာသီဝိသေ ပဋိပါဒေတွာ ‘အယံ ဝေါ ဥပဋ္ဌာကော’တိ စတူသု ပေဠာသု ဌပိတာနံ အာသီဝိသာနံ အာရောစေန္တိ. အထေကော နိက္ခမိတွာ အာဂမ္မ တဿ ပုရိသဿ ဒက္ခိဏပါဒါနုသာရေန အဘိရုဟိတွာ [Pg.55] ဒက္ခိဏဟတ္ထံ မဏိဗန္ဓတော ပဋ္ဌာယ ဝေဌေတွာ ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတမူလေ ဖဏံ ကတွာ သုသူတိ ကရောန္တော နိပဇ္ဇိ. အပရော ဝါမပါဒါနုသာရေန အဘိရုဟိတွာ တထေဝ ဝါမဟတ္ထံ ဝေဌေတွာ ဝါမကဏ္ဏသောတမူလေ ဖဏံ ကတွာ သုသူတိ ကရောန္တော နိပဇ္ဇိ, တတိယော နိက္ခမိတွာ အဘိမုခံ အဘိရုဟိတွာ ကုစ္ဆိံ ဝေဌေတွာ ဂလဝါဋကမူလေ ဖဏံ ကတွာ သုသူတိ ကရောန္တော နိပဇ္ဇိ, စတုတ္ထော ပိဋ္ဌိဘာဂေန အဘိရုဟိတွာ ဂီဝံ ဝေဌေတွာ ဥပရိမုဒ္ဓနိ ဖဏံ ဌပေတွာ သုသူတိ ကရောန္တော နိပဇ္ဇိ.

ក្នុងពាក្យទាំងនោះ ពាក្យថា «kālena kālaṃ» សេចក្តីថា តាមកាលវេលាដ៏សមគួរ។ ពាក្យថា «saṃvesetabbā» សេចក្តីថា គប្បីឱ្យដេក។ ពាក្យថា «aññataro vā aññataro vā» សេចក្តីថា ពស់ណាមួយក្នុងចំណោមពស់កដ្ឋមុខជាដើម។ ពាក្យថា «yaṃ te ambho purisa karaṇīyaṃ, taṃ karohi» (ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន កិច្ចការណាដែលអ្នកត្រូវធ្វើ ចូរធ្វើកិច្ចការនោះចុះ) នេះ គួរដឹងថាជាពាក្យរបស់បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍។ ឮថា ពួកអាមាត្យប្រគល់ពស់ពិសទាំងឡាយឱ្យដល់បុរសនោះយ៉ាងនេះហើយ ក៏ប្រាប់ដល់ពស់ពិសទាំងឡាយដែលនៅក្នុងក្អមទាំង ៤ ថា «បុរសនេះជាអ្នកបម្រើរបស់ពួកអ្នក»។ លំដាប់នោះ ពស់មួយក្បាលក៏ចេញមក ឡើងតាមជើងស្តាំរបស់បុរសនោះ រួចរុំព័ទ្ធដៃស្តាំចាប់តាំងពីកដៃឡើងទៅ ហើយបើកពពារត្រង់គល់រន្ធត្រចៀកស្តាំ ធ្វើសំឡេងស៊ូៗ រួចក៏ដេកទៅ។ ពស់មួយក្បាលទៀត ឡើងតាមជើងឆ្វេង រួចរុំព័ទ្ធដៃឆ្វេងដូចគ្នា ហើយបើកពពារត្រង់គល់រន្ធត្រចៀកឆ្វេង ធ្វើសំឡេងស៊ូៗ រួចក៏ដេកទៅ។ ពស់ទីបី ចេញមកឡើងតាមខាងមុខ រុំព័ទ្ធពោះ ហើយបើកពពារត្រង់គល់ក ធ្វើសំឡេងស៊ូៗ រួចក៏ដេកទៅ។ ពស់ទីបួន ឡើងតាមខាងក្រោយ រុំព័ទ្ធក ហើយបើកពពារលើក្បាល ធ្វើសំឡេងស៊ូៗ រួចក៏ដេកទៅ។

ဧဝံ စတူသု အာသီဝိသေသု သရီရဋ္ဌကေသုယေဝ ဇာတေသု ဧကော တဿ ပုရိသဿ အတ္ထစရကပုရိသော တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ တေ, ဘော ပုရိသ, လဒ္ဓ’’န္တိ, ပုစ္ဆိ. တတော တေန ‘‘ဣမေ မေ, ဘော, ဟတ္ထေသု ဟတ္ထကဋကံ ဝိယ ဗာဟာသု ကေယူရံ ဝိယ ကုစ္ဆိမှိ ကုစ္ဆိဝေဌနသာဋကော ဝိယ ကဏ္ဏေသု ကဏ္ဏစူဠိကာ ဝိယ ဂလေ မုတ္တာဝလိယော ဝိယ သီသေ သီသပသာဓနံ ဝိယ ကေစိ အလင်္ကာရဝိသေသာ ရညာ ဒိန္နာ’’တိ ဝုတ္တေ သော အာဟ – ‘‘ဘော အန္ဓဗာလ, မာ ဧဝံ မညိတ္ထ ‘ရညာ မေ တုဋ္ဌေနေတံ ပသာဓနံ ဒိန္န’န္တိ. တွံ ရညော အာဂုစာရီ စောရော, ဣမေ စ စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဒုရုပဋ္ဌာဟာ ဒုပ္ပဋိဇဂ္ဂိယာ, ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာတုကာမေ ဧကော နှာယိတုကာမော ဟောတိ, ဧကသ္မိံ နှာယိတုကာမေ ဧကော ဘုဉ္ဇိတုကာမော, ဧကသ္မိံ ဘုဉ္ဇိတုကာမေ ဧကော နိပဇ္ဇိတုကာမော. တေသု ယဿေဝ ဣစ္ဆာ န ပူရတိ, သော တတ္ထေဝ ဍံသိတွာ မာရေတီ’’တိ. အတ္ထိ ပန, ဘော, ဧဝံ သန္တေ ကောစိ သောတ္ထိမဂ္ဂေါတိ? အာမ, ရာဇပုရိသာနံ ဝိက္ခိတ္တဘာဝံ ဉတွာ ပလာယနံ သောတ္ထိဘာဝေါတိ ဝတွာ ‘‘ယံ တေ ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီ’’တိ ဝဒေယျ.

កាលបើពស់ពិសទាំង ៤ ស្ថិតនៅលើរាងកាយយ៉ាងនេះហើយ បុរសម្នាក់ជាអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ដល់បុរសនោះ បានឃើញហើយក៏សួរថា «ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន តើអ្នកបានអ្វីមក?»។ លំដាប់នោះ បុរសនោះក៏ឆ្លើយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន គ្រឿងអលង្ការដ៏វិសេសទាំងនេះ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រោសប្រទានដល់ខ្ញុំ គឺនៅដៃដូចជាកងដៃ នៅដើមដៃដូចជាកងកដៃ នៅពោះដូចជាសំពត់ព័ទ្ធពោះ នៅត្រចៀកដូចជាផ្កាត្រចៀក នៅកដូចជាខ្សែកគុជខ្យង នៅក្បាលដូចជាគ្រឿងប្រដាប់ក្បាល»។ កាលបើបុរសនោះនិយាយយ៉ាងនេះហើយ បុរសអ្នកប្រាថ្នាប្រយោជន៍ក៏និយាយថា «នែបុរសពាលល្ងង់ខ្លៅ កុំគិតយ៉ាងនេះថា “ព្រះរាជាទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យ ទើបប្រទានគ្រឿងប្រដាប់នេះដល់ខ្ញុំ” ឡើយ។ អ្នកឯងជាចោរធ្វើខុសចំពោះព្រះរាជា ចំណែកពស់ពិសទាំង ៤ នេះ គេពិបាកបម្រើ ពិបាកចិញ្ចឹមណាស់ កាលបើពស់មួយក្បាលចង់ក្រោក ពស់មួយក្បាលទៀតចង់ងូតទឹក កាលបើពស់មួយក្បាលចង់ងូតទឹក ពស់មួយក្បាលទៀតចង់ស៊ី កាលបើពស់មួយក្បាលចង់ស៊ី ពស់មួយក្បាលទៀតចង់ដេក។ ក្នុងចំណោមពស់ទាំងនោះ បើពស់ណាមួយមិនបានសម្រេចតាមបំណងរបស់វាទេ វានឹងខាំសម្លាប់អ្នកនៅកន្លែងនោះភ្លាម»។ បុរសនោះសួរថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះមែន តើមានផ្លូវសុវត្ថិភាពខ្លះដែរឬទេ?»។ បុរសនោះឆ្លើយថា «មានតើ! កាលបើដឹងថាពួកអាមាត្យរបស់ព្រះរាជាធ្វេសប្រហែសហើយ ការរត់គេចខ្លួនជាផ្លូវសុវត្ថិភាព» រួចនិយាយថា «កិច្ចការណាដែលអ្នកត្រូវធ្វើ ចូរធ្វើកិច្ចការនោះចុះ»។

တံ သုတွာ ဣတရော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ပမာဒက္ခဏံ ရာဇပုရိသေဟိ စ ပဝိဝိတ္တံ ဒိသွာ, ဝါမဟတ္ထေန ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ဝေဌေတွာ, ဒက္ခိဏကဏ္ဏစူဠိကာယ ဖဏံ ဌပေတွာ, သယိတာသီဝိသဿ သရီရံ ပရိမဇ္ဇန္တော ဝိယ သဏိကံ တံ အပနေတွာ, ဧတေနေဝ ဥပါယေန သေသေပိ အပနေတွာ တေသံ ဘီတော ပလာယေယျ. အထ နံ တေ အာသီဝိသာ ‘‘အယံ အမှာကံ ရညာ ဥပဋ္ဌာကော ဒိန္နော’’တိ အနုဗန္ဓမာနာ အာဂစ္ဆေယျုံ. ဣဒံ သန္ဓာယ အထ ခေါ သော, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ…ပေ… ပလာယေထာတိ ဝုတ္တံ.

បុរសនោះបានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ កាលបើឃើញឱកាសដែលពស់ទាំង ៤ ធ្វេសប្រហែស និងឃើញកន្លែងស្ងាត់ចាកពួកអាមាត្យរបស់ព្រះរាជាហើយ ក៏យកដៃឆ្វេងព័ទ្ធដៃស្តាំ យកពពារទៅដាក់ត្រង់ផ្កាត្រចៀកស្តាំ រួចស្ទាបអង្អែលរាងកាយរបស់ពស់ដែលកំពុងដេកនោះថ្នមៗ ហើយដកវាចេញសន្សឹមៗ ដោយឧបាយនេះឯង ក៏ដកពស់ដែលសេសសល់ចេញទាំងអស់ រួចខ្លាចញាប់ញ័ររត់គេចខ្លួនទៅ។ លំដាប់នោះ ពស់ពិសទាំងឡាយនោះ ក៏ដេញតាមពីក្រោយបុរសនោះ ដោយគិតថា «ព្រះរាជាទ្រង់ប្រគល់បុរសនេះឱ្យធ្វើជាអ្នកបម្រើរបស់ពួកយើងហើយ»។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ បុរសនោះខ្លាចញាប់ញ័រចំពោះពស់ពិសទាំង ៤...ល... ក៏រត់គេចខ្លួនទៅ» ដូច្នេះ។

တသ္မိံ ပန ပုရိသေ ဧဝံ အာဂတမဂ္ဂံ ဩလောကေတွာ ဩလောကေတွာ ပလာယန္တေ ရာဇာ ‘‘ပလာတော သော ပုရိသော’’တိ သုတွာ ‘‘ကော နု ခေါ တံ အနုဗန္ဓိတွာ ဃာတေတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ ဝိစိနန္တော တဿေဝ ပစ္စတ္ထိကေ ပဉ္စ [Pg.56] ဇနေ လဘိတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ နံ အနုဗန္ဓိတွာ ဃာတေထာ’’တိ ပေသေယျ. အထဿ အတ္ထစရာ ပုရိသာ တံ ပဝတ္တိံ ဉတွာ အာရောစေယျုံ. သော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဘီတော ပလာယေထ. ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

កាលបើបុរសនោះក្រឡេកមើលផ្លូវដែលខ្លួនមកហើយៗ រត់ទៅយ៉ាងនោះ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ថា «បុរសនោះរត់ទៅហើយ» ទើបទ្រង់ត្រិះរិះថា «តើនរណាហ្ន៎ នឹងអាចតាមចាប់សម្លាប់បុរសនោះបាន?» កាលបើទ្រង់ស្វែងរក ក៏បានជួបនឹងមនុស្ស ៥ នាក់ ដែលជាសត្រូវនឹងបុរសនោះ ទើបត្រាស់បញ្ជាថា «អ្នកទាំងឡាយចូរទៅ តាមចាប់សម្លាប់បុរសនោះចុះ»។ លំដាប់នោះ ពួកបុរសអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍ដល់បុរសនោះ ដឹងរឿងរ៉ាវនោះហើយ ក៏ប្រាប់ដល់បុរសនោះ។ បុរសនោះក៏រឹតតែភ័យខ្លាចជាខ្លាំង ហើយរត់ទៅ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្ដីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យថា «តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ» ជាដើម។

ဆဋ္ဌော အန္တရစရော ဝဓကောတိ ‘‘ပဌမံ အာသီဝိသေဟိ အနုဗဒ္ဓေါ ဣတော စိတော စ တေ ဝဉ္စေန္တော ပလာယိ, ဣဒါနိ ပဉ္စဟိ ပစ္စတ္ထိကေဟိ အနုဗဒ္ဓေါ သုဋ္ဌုတရံ ပလာယတိ, န သက္ကာ သော ဧဝံ ဂဟေတုံ, ဥပလာဠနာယ ပန သက္ကာ, တသ္မာ ဒဟရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧကတော ခါဒိတွာ စ ပိဝိတွာ စ သန္ထဝံ အန္တရစရံ ဝဓကမဿ ပေသေထာ’’တိ အမစ္စေဟိ ဝုတ္တေန ရညာ ပရိယေသိတွာ ပေသိတော အန္တရစရော ဝဓကော.

ពាក្យថា «ឆដ្ឋោ អន្តរចរោ វធកោ» (ឃាតកៈទី ៦ ដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ) សេចក្ដីថា កាលពីដំបូង បុរសនោះត្រូវពួកពស់តាមដេញ ក៏គេចវេះពីនេះពីនោះរត់ទៅ ឥឡូវនេះ ត្រូវពួកសត្រូវ ៥ នាក់តាមដេញ ក៏រឹតតែរត់ទៅខ្លាំងឡើង មិនអាចនឹងចាប់បុរសនោះដោយវិធីបង្ខំយ៉ាងនេះបានឡើយ ប៉ុន្តែអាចចាប់បានដោយការលួងលោម ហេតុនោះ ពួកអាមាត្យទើបក្រាបបង្គំទូលថា «សូមព្រះអង្គចាត់បញ្ជូនឃាតកៈដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ ជាអ្នកធ្លាប់រាប់អាន ស៊ីផឹកជាមួយគ្នាតាំងពីក្មេងមក ឲ្យទៅចុះ» ព្រះរាជាទ្រង់ស្វែងរកហើយចាត់បញ្ជូនទៅ ឃាតកៈនោះឈ្មោះថា ឃាតកៈដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ។

သော ပဿေယျ သုညံ ဂါမန္တိ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ပဒံ ဃာယိတွာ ဃာယိတွာ ဝေဂေနာဂစ္ဆန္တေ စတ္တာရော အာသီဝိသေ ပဉ္စ ဝဓကေ ပစ္စတ္ထိကေ ဆဋ္ဌဉ္စ အန္တရစရံ ဝဓကံ ‘‘နိဝတ္တ ဘော, မာ ပလာယိ, ပုတ္တဒါရေန သဒ္ဓိံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သုခံ ဝသိဿသီ’’တိ ဝတွာ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ, ဘိယျောသောမတ္တာယ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယန္တော ပစ္စန္တရဋ္ဌေ အဘိမုခဂတံ ဧကံ ဆကုဋိကံ သုညံ ဂါမံ ပဿေယျ. ရိတ္တကညေဝ ပဝိသေယျာတိ ဓနဓညမဉ္စပီဌာဒီဟိ ဝိရဟိတတ္တာ ရိတ္တကညေဝ ပဝိသေယျ. တုစ္ဆကံ သုညကန္တိ ဧတဿေဝ ဝေဝစနံ. ပရိမသေယျာတိ ‘‘သစေ ပါနီယံ ဘဝိဿတိ, ပိဝိဿာမိ, သစေ ဘတ္တံ ဘဝိဿတိ, ဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ဘာဇနံ ဝိဝရိတွာ ဟတ္ထံ အန္တော ပဝေသေတွာ ပရိမသေယျ.

ពាក្យថា «សោ បស្សេយ្យ សុញ្ញំ គាមំ» (បុរសនោះគប្បីឃើញអ្នកស្រុកសូន្យទទេ) សេចក្ដីថា បុរសនោះក្រឡេកមើលក្រោយវិញ ឃើញពស់ ៤ វារដេញតាមហិតក្លិនដានជើងយ៉ាងលឿន ឃើញឃាតកៈជាសត្រូវ ៥ នាក់ និងឃាតកៈទី ៦ ដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ កំពុងដើរមក ហើយនិយាយលួងលោមថា «នែអ្នក! ចូរត្រឡប់មកវិញចុះ កុំរត់ទៅឡើយ អ្នកនឹងបានរស់នៅជាសុខ បរិភោគកាមគុណទាំងឡាយជាមួយកូននិងប្រពន្ធ» កាលបើឃើញពួកនោះដើរមកយ៉ាងនេះ ក៏រឹតតែភ័យខ្លាចជាខ្លាំង រត់ទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ ទៅដល់បច្ចន្តរដ្ឋ ក៏បានឃើញភូមិសូន្យទទេមួយ មានផ្ទះ ៦ ខ្នង នៅខាងមុខ។ ពាក្យថា «រិត្តកញ្ញេវ បវិសេយ្យ» សេចក្ដីថា គប្បីចូលទៅកាន់ផ្ទះទទេនោះ ព្រោះតែផ្ទះនោះប្រាសចាកទ្រព្យធន ស្រូវអង្ករ គ្រែ និងតាំងជាដើម។ ពាក្យថា «តុច្ឆកំ សុញ្ញកំ» គឺជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ «រិត្តកំ» នោះឯង។ ពាក្យថា «បរិមសេយ្យ» សេចក្ដីថា គប្បីស្វែងរកដោយសេចក្ដីសង្ឃឹមថា «បើមានទឹកផឹក យើងនឹងផឹក បើមានបាយ យើងនឹងស៊ី» ហើយបើកភាជន៍ លូកដៃចូលទៅស្ទាបមើលខាងក្នុង។

တမေနံ ဧဝံ ဝဒေယျုန္တိ ဆန္နံ ဃရာနံ ဧကဃရေပိ ကိဉ္စိ အလဘိတွာ ဂါမမဇ္ဈေ ဧကော သန္ဒစ္ဆာယော ရုက္ခော အတ္ထိ, တတ္ထ ဝင်္ကဖလကံ အတ္ထတံ ဒိသွာ, ‘‘ဣဓ တာဝ နိသီဒိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ, တတ္ထ နိသိန္နံ မန္ဒမန္ဒေန ဝါတေန ဗီဇိယမာနံ တတ္တကမတ္တမ္ပိ သုခံ သန္တတော အဿာဒယမာနံ, တမေနံ ပုရိသံ ကေစိဒေဝ အတ္ထစရကာ ဗဟိ ပဝတ္တိံ ဉတွာ အာဂတာ ဧဝံ ဝဒေယျုံ. ဣဒါနိ အမ္ဘော ပုရိသာတိ အမ္ဘော, ပုရိသ, ဣဒါနိ. စောရာ ဂါမဃာတကာတိ ‘‘ယဒေဝေတ္ထ လဘိဿာမ, တံ ဂဏှိဿာမ ဝါ ဃာတေဿာမ ဝါ’’တိ အာဂတာ ဆ ဂါမဃာတကစောရာ.

ពាក្យថា «តមេនំ ឯវំ វទេយ្យុំ» សេចក្ដីថា បុរសនោះមិនបានរបស់អ្វីបន្តិចបន្តួចសោះ សូម្បីតែក្នុងផ្ទះមួយ ក្នុងចំណោមផ្ទះទាំង ៦ ខ្នងនោះ ក៏ឃើញដើមឈើមួយដើមមានម្លប់ត្រជាក់នៅកណ្ដាលភូមិ មានក្ដារកោងមួយដែលគេក្រាលទុកនៅទីនោះ ក៏គិតថា «យើងនឹងអង្គុយនៅទីនេះសិន» ហើយក៏ទៅអង្គុយនៅទីនោះ ទទួលខ្យល់បក់រំភើយៗ ហាក់ដូចជាគេបក់ផ្លិតឲ្យ ត្រេកអរនឹងសេចក្ដីសុខបន្តិចបន្តួចនោះថាជាសេចក្ដីស្ងប់ ពួកបុរសអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍ខ្លះ ដឹងរឿងរ៉ាវខាងក្រៅហើយ ក៏មកនិយាយនឹងបុរសដែលកំពុងអង្គុយនោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា «ឥទានិ អម្ភោ បុរិស» សេចក្ដីថា នែបុរសអើយ ក្នុងពេលនេះ។ ពាក្យថា «ចោរា គាមឃាតកា» សេចក្ដីថា ពួកចោរអ្នកប្លន់អ្នកស្រុក ៦ នាក់ មកដល់ហើយ ដោយគិតថា «យើងបានរបស់ណា ក្នុងភូមិនេះ យើងនឹងយករបស់នោះ ឬនឹងសម្លាប់មនុស្សទាំងនោះចោល»។

ဥဒကဏ္ဏဝန္တိ [Pg.57] ဂမ္ဘီရံ ပုထုလံ ဥဒကံ. ဂမ္ဘီရမ္ပိ ဟိ အပုထုလံ, ပုထုလံ ဝါ အဂမ္ဘီရံ, န အဏ္ဏဝေါတိ ဝုစ္စတိ, ယမ္ပန ဂမ္ဘီရဉ္စ ပုထုလဉ္စ, တဿေဝေတံ နာမံ. သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယန္တိ စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ပဉ္စန္နံ ဝဓကာနံ ဆဋ္ဌဿ အန္တရစရဿ ဆန္နဉ္စ ဂါမဃာတကစောရာနံ ဝသေန သာသင်္ကံ သပ္ပဋိဘယံ. ခေမံ အပ္ပဋိဘယန္တိ တေသံယေဝ အာသီဝိသာဒီနံ အဘာဝေန ခေမဉ္စ နိဗ္ဘယဉ္စ ဝိစိတြဥယျာနဝရံ ဗဟွန္နပါနံ ဒေဝနဂရသဒိသံ. န စဿ နာဝါ သန္တာရဏီတိ ‘‘ဣမာယ နာဝါယ ဩရိမတီရတော ပရတီရံ ဂမိဿန္တီ’’တိ ဧဝံ ဌပိတာ စ သန္တာရဏီ နာဝါ န ဘဝေယျ. ဥတ္တရသေတု ဝါတိ ရုက္ခသေတု-ဇင်္ဃသေတု-သကဋသေတူနံ အညတရော ဥတ္တရသေတု ဝါ န ဘဝေယျ. တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ န ခေါ ဧသ ဗြာဟ္မဏော. ကသ္မာ နံ ဗြာဟ္မဏောတိ အာဟ? ဧတ္တကာနံ ပစ္စတ္ထိကာနံ ဗာဟိတတ္တာ, ဒေသနံ ဝါ ဝိနိဝတ္တေန္တော ဧကံ ခီဏာသဝဗြာဟ္မဏံ ဒဿေတုမ္ပိ ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា «ឧទកណ្ណវំ» សេចក្ដីថា ទឹកដ៏ជ្រៅនិងធំទូលាយ។ ព្រោះថា ទឹកទោះបីជ្រៅ តែមិនធំទូលាយ ឬធំទូលាយ តែមិនជ្រៅ ក៏មិនហៅថា «អណ្ណវៈ» ឡើយ លុះត្រាតែទឹកនោះទាំងជ្រៅទាំងធំទូលាយ ទើបជាឈ្មោះនៃអណ្ណវៈនោះ។ ពាក្យថា «សាសង្កំ សប្បដិភយំ» សេចក្ដីថា ប្រកបដោយសេចក្ដីសង្ស័យ និងប្រកបដោយភ័យខ្លាច ព្រោះតែពួកពស់ ៤ ពួកឃាតកៈ ៥ នាក់ ឃាតកៈទី ៦ ដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ និងពួកចោរអ្នកប្លន់អ្នកស្រុក ៦ នាក់。 ពាក្យថា «ខេមំ អប្បដិភយំ» សេចក្ដីថា ជាទីក្សេមក្សាន្ត គ្មានភ័យខ្លាច ព្រោះតែគ្មានពួកពស់ជាដើមទាំងនោះ មានសួនច្បារដ៏វិចិត្រ មានបាយនិងទឹកដ៏ច្រើន ប្រៀបដូចជាទេវបុរី។ ពាក្យថា «ន ចស្ស នាវា សន្តារណី» សេចក្ដីថា គ្មានទូកសម្រាប់ចម្លងដែលគេដាក់ទុកដោយគិតថា «ពួកជននឹងឆ្លងពីត្រើយម្ខាងទៅកាន់ត្រើយម្ខាងទៀតដោយទូកនេះ» ឡើយ។ ពាក្យថា «ឧត្តរសេតុ វា» សេចក្ដីថា ស្ពានសម្រាប់ឆ្លង គឺស្ពានឈើ ស្ពានសម្រាប់មនុស្សដើរ ឬស្ពានសម្រាប់រទេះ ណាមួយក៏គ្មានឡើយ។ ពាក្យថា «តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោ» សេចក្ដីថា បុរសនោះមិនមែនជាព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដដោយបរមត្ថឡើយ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គត្រាស់ហៅបុរសនោះថា «ព្រាហ្មណ៍»? ព្រោះតែបុរសនោះបានកំចាត់បង់សត្រូវមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះចេញហើយ ទើបត្រាស់ហៅថា «ព្រាហ្មណ៍» ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គកាលនឹងបញ្ចប់ទេសនា ដើម្បីបង្ហាញនូវព្រះខីណាសពព្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដមួយអង្គ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

တသ္မိံ ပန ဧဝံ ဥတ္တိဏ္ဏေ စတ္တာရော အာသီဝိသာ ‘‘န လဒ္ဓေါ ဝတာသိ အမှေဟိ, အဇ္ဇ တေ မုရုမုရာယ ဇီဝိတံ ခါဒိတွာ ဆဍ္ဍေယျာမ’’. ပဉ္စ ပစ္စတ္ထိကာ ‘‘န လဒ္ဓေါ ဝတာသိ အမှေဟိ, အဇ္ဇ တေ ပရိဝါရေတွာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဆိန္ဒိတွာ ရညော သန္တိကံ ဂတာ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ လဘေယျာမ’’. ဆဋ္ဌော အန္တရစရော ‘‘န လဒ္ဓေါ ဝတာသိ မယာ, အဇ္ဇ တေ ဖလိကဝဏ္ဏေန အသိနာ သီသံ ဆိန္ဒိတွာ, သေနာပတိဋ္ဌာနံ လဘိတွာ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝေယျံ’’. ဆ စောရာ ‘‘န လဒ္ဓေါ ဝတာသိ အမှေဟိ, အဇ္ဇ တေ ဝိဝိဓာနိ ကမ္မကာရဏာနိ ကာရေတွာ ဗဟုဓနံ အာဟရာပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ, ဥဒကဏ္ဏဝံ ဩတရိတုံ အသက္ကောန္တာ ရညော အာဏာယ ကောပိတတ္တာ ပရတော ဂန္တုမ္ပိ အဝိသဟန္တာ တတ္ထေဝ သုဿိတွာ မရေယျုံ.

កាលបើបុរសនោះឆ្លងផុតទៅយ៉ាងនេះហើយ ពួកពស់ ៤ គិតថា «ឱ! យើងមិនបានខ្លួនអ្នកសោះ បើបានវិញ ថ្ងៃនេះយើងនឹងខាំស៊ីជីវិតរបស់អ្នកឲ្យម៉ត់ហ្មងមិនខាន»។ ពួកសត្រូវ ៥ នាក់ គិតថា «ឱ! យើងមិនបានខ្លួនអ្នកសោះ បើបានវិញ ថ្ងៃនេះយើងនឹងចោមរោម កាត់អវយវៈតូចធំរបស់អ្នក រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជា ដើម្បីបានរង្វាន់មួយរយ ឬមួយពាន់»។ ឃាតកៈទី ៦ ដែលដើរលបៗ ក្នុងចន្លោះ គិតថា «ឱ! យើងមិនបានខ្លួនអ្នកសោះ បើបានវិញ ថ្ងៃនេះយើងនឹងយកដាវមានពណ៌ដូចកែវផលិក កាត់ក្បាលរបស់អ្នក រួចទទួលតំណែងជាសេនាបតី អនុភោគសម្បត្តិជាមិនខាន»។ ពួកចោរ ៦ នាក់ គិតថា «ឱ! យើងមិនបានខ្លួនអ្នកសោះ បើបានវិញ ថ្ងៃនេះយើងនឹងធ្វើទារុណកម្មអ្នកផ្សេងៗ រួចបង្ខំឲ្យនាំយកទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនមកឲ្យយើង» ពួកនោះកាលបើមិនអាចចុះទៅក្នុងទឹកដ៏ធំទូលាយនោះបាន ទាំងខ្លាចព្រះរាជអាជ្ញា មិនហ៊ានត្រឡប់ទៅវិញ ក៏ស្ងួតស្ងប់ស្លាប់នៅត្រើយនោះឯង។

ဥပမာ ခေါ မျာယန္တိ ဧတ္ထ ဧဝံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ရာဇာ ဝိယ ဟိ ကမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, ရာဇာပရာဓိကပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ပုထုဇ္ဇနော. စတ္တာရော အာသီဝိသာ ဝိယ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ, ရညော တဿ စတ္တာရော အာသီဝိသေ ပဋိစ္ဆာပိတကာလော ဝိယ ကမ္မုနာ ပုထုဇ္ဇနဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဒိန္နကာလော. ‘‘ဣမေသံ အာသီဝိသာနံ ပမာဒက္ခဏေ ရာဇပုရိသာနဉ္စ ဝိဝိတ္တက္ခဏေ နိက္ခမိတွာ ယံ တေ အမ္ဘော, ပုရိသ, ကရဏီယံ, တံ ကရောဟီ’’တိ ဝစနေန ‘‘ပလာယဿူ’’တိ ဝုတ္တကာလော ဝိယ သတ္ထာရာ ဣမဿ ဘိက္ခုနော မဟာဘူတကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတွာ [Pg.58] ‘‘ဣမေသု စတူသု မဟာဘူတေသု နိဗ္ဗိန္ဒ ဝိရဇ္ဇ, ဧဝံ ဝဋ္ဋတော ပရိမုစ္စိဿသီ’’တိ ကထိတကာလော, တဿ ပုရိသဿ အတ္ထစရကဝစနံ သုတွာ စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ပမာဒက္ခဏေ ရာဇပုရိသာနဉ္စ ဝိဝိတ္တက္ခဏေ နိက္ခမိတွာ ယေန ဝါ တေန ဝါ ပလာယနံ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ လဘိတွာ မဟာဘူတာသီဝိသေဟိ ပရိမုစ္စနတ္ထာယ ဉာဏပလာယနေန ပလာယနံ.

ក្នុងពាក្យថា «ឧបមា ខោ ម្យាយំ» នេះ គប្បីជ្រាបការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យ តាំងពីដើមរៀងមកយ៉ាងនេះ គឺ៖ ព្រះរាជា ប្រៀបដូចជាកម្ម។ បុរសអ្នកមានទោសចំពោះព្រះរាជា ប្រៀបដូចជាបុថុជ្ជនដែលជាប់ជំពាក់ក្នុងវដ្តៈ។ ពស់ ៤ ប្រៀបដូចជាមហាភូតរូប ៤។ ពេលវេលាដែលព្រះរាជាប្រគល់ពស់ ៤ នោះឲ្យដល់បុរសនោះ ប្រៀបដូចជាពេលវេលាដែលកម្មប្រគល់មហាភូតរូប ៤ ឲ្យដល់បុថុជ្ជនក្នុងខណៈបដិសន្ធិ។ ពេលវេលាដែលបុរសអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍និយាយដាស់តឿនថា «នែបុរសអើយ ក្នុងខណៈដែលពស់ទាំងនេះធ្វេសប្រហែស និងក្នុងខណៈដែលពួកជនរបស់ព្រះរាជាស្ងាត់បាត់ទៅ ចូរអ្នកចេញទៅ ធ្វើកិច្ចការដែលអ្នកគួរធ្វើចុះ» គឺប្រាប់ថា «ចូររត់ទៅ» យ៉ាងណា ពេលវេលាដែលព្រះសាស្ត្រាទ្រង់សម្ដែងមហាភូតកម្មដ្ឋានដល់ភិក្ខុនេះថា «អ្នកចូរនឿយណាយ ចូរប្រាសចាកតម្រេកក្នុងមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះចុះ កាលបើធ្វើបានយ៉ាងនេះ អ្នកនឹងរួចផុតចាកវដ្តៈ» យ៉ាងនោះដែរ។ ការដែលបុរសនោះស្ដាប់ពាក្យរបស់បុរសអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍ហើយ ចេញទៅក្នុងខណៈដែលពស់ទាំង ៤ ធ្វេសប្រហែស និងក្នុងខណៈដែលពួកជនរបស់ព្រះរាជាស្ងាត់បាត់ទៅ ហើយរត់ទៅកាន់ទិសតូចទិសធំយ៉ាងណា ការដែលភិក្ខុនេះបានទទួលកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្ត្រាហើយ រត់ទៅដោយញាណរត់ គឺការប្រតិបត្តិដើម្បីរួចផុតចាកមហាភូតរូបដែលប្រៀបដូចជាពស់ពិស យ៉ាងនោះដែរ។

ဣဒါနိ စတုန္နေတံ မဟာဘူတာနံ အဓိဝစနံ ပထဝီဓာတုယာ အာပေါဓာတုယာတိအာဒီသု စတုမဟာဘူတကထာ စ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓကထာ စ အာယတနကထာ စ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ စ ကဋ္ဌမုခအာသီဝိသော ဝိယ ပထဝီဓာတု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ပူတိမုခအဂ္ဂိမုခသတ္ထမုခါ ဝိယ သေသဓာတုယော. ယထေဝ ဟိ ကဋ္ဌမုခေန ဒဋ္ဌဿ သကလကာယော ထဒ္ဓေါ ဟောတိ, ဧဝံ ပထဝီဓာတုပကောပေနာပိ. ယထာ စ ပူတိမုခါဒီဟိ ဒဋ္ဌဿ ပဂ္ဃရတိ စေဝ ဈာယတိ စ ဆိဇ္ဇတိ စ, ဧဝံ အာပေါဓာတုတေဇောဓာတုဝါယောဓာတုပကောပေနာပီတိ. တေနာဟု အဋ္ဌကထာစရိယာ –

ឥឡូវនេះ សេចក្ដីពន្យល់អំពីមហាភូតរូប ៤ នេះ ក្នុងពាក្យថា «បថវីធាតុយា អាបោធាតុយា» ជាដើម ព្រមទាំងសេចក្ដីពន្យល់អំពីឧបាទានក្ខន្ធ ៥ និងអាយតនៈ គប្បីជ្រាបតាមសេចក្ដីពិស្ដារក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីយល់ថា បថវីធាតុ ប្រៀបដូចជាពស់កដ្ឋមុខៈ (ពស់មានមាត់ដូចឈើ) ចំណែកឯធាតុដែលនៅសល់ (អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ) ប្រៀបដូចជាពស់ពូតិមុខៈ (ពស់មានមាត់ស្អុយ) ពស់អគ្គិមុខៈ (ពស់មានមាត់ដូចភ្លើង) និងពស់សត្ថមុខៈ (ពស់មានមាត់ដូចសស្ត្រា)។ ព្រោះថា រាងកាយទាំងមូលរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់កដ្ឋមុខៈខាំ តែងតែរឹងកំព្រឹងយ៉ាងណា សូម្បីតែកាលបើបថវីធាតុរំជើបរំជួល (កម្រើកឡើង) ក៏រាងកាយរឹងកំព្រឹងយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត រាងកាយរបស់មនុស្សដែលត្រូវពស់ពូតិមុខៈជាដើមខាំ តែងតែហូរទឹកលឿង ក្ដៅក្រហាយ និងដាច់រហែកយ៉ាងណា សូម្បីតែកាលបើអាបោធាតុ តេជោធាតុ និងវាយោធាតុរំជើបរំជួល ក៏រាងកាយហូរទឹកលឿង ក្ដៅក្រហាយ និងដាច់រហែកយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យទាំងឡាយពោលថា៖

‘‘ပတ္ထဒ္ဓေါ ဘဝတီ ကာယော, ဒဋ္ဌော ကဋ္ဌမုခေန ဝါ;

ပထဝီဓာတုပကောပေန, ဟောတိ ကဋ္ဌမုခေဝ သော.

«រាងកាយដែលត្រូវពស់កដ្ឋមុខៈខាំហើយ តែងតែរឹងកំព្រឹងយ៉ាងណា កាលបើបថវីធាតុរំជើបរំជួល រាងកាយនោះក៏រឹងកំព្រឹង ដូចជាត្រូវពស់កដ្ឋមុខៈខាំយ៉ាងនោះដែរ»។

‘‘ပူတိကော ဘဝတီ ကာယော, ဒဋ္ဌော ပူတိမုခေန ဝါ;

အာပေါဓာတုပကောပေန, ဟောတိ ပူတိမုခေဝ သော.

«រាងកាយដែលត្រូវពស់ពូតិមុខៈខាំហើយ តែងតែស្អុយរលួយយ៉ាងណា កាលបើអាបោធាតុរំជើបរំជួល រាងកាយនោះក៏ស្អុយរលួយ ដូចជាត្រូវពស់ពូតិមុខៈខាំយ៉ាងនោះដែរ»។

‘‘သန္တတ္တော ဘဝတီ ကာယော, ဒဋ္ဌော အဂ္ဂိမုခေန ဝါ;

တေဇောဓာတုပကောပေန, ဟောတိ အဂ္ဂိမုခေဝ သော.

«រាងកាយដែលត្រូវពស់អគ្គិមុខៈខាំហើយ តែងតែក្ដៅក្រហាយខ្លាំងយ៉ាងណា កាលបើតេជោធាតុរំជើបរំជួល រាងកាយនោះក៏ក្ដៅក្រហាយខ្លាំង ដូចជាត្រូវពស់អគ្គិមុខៈខាំយ៉ាងនោះដែរ»។

‘‘သဉ္ဆိန္နော ဘဝတီ ကာယော, ဒဋ္ဌော သတ္ထမုခေန ဝါ;

ဝါယောဓာတုပကောပေန, ဟောတိ သတ္ထမုခေဝ သော’’တိ. –

«រាងកាយដែលត្រូវពស់សត្ថមុខៈខាំហើយ តែងតែដាច់រហែកខ្ទេចខ្ទីយ៉ាងណា កាលបើវាយោធាតុរំជើបរំជួល រាងកាយនោះក៏ដាច់រហែកខ្ទេចខ្ទី ដូចជាត្រូវពស់សត្ថមុខៈខាំយ៉ាងនោះដែរ»។

ဧဝံ တာဝေတ္ထ ဝိသေသတော သဒိသဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

សេចក្ដីប្រដូចគ្នាដោយឡែក (រវាងធាតុទាំង ៤ និងពស់ទាំង ៤) ក្នុងសូត្រនេះ គប្បីជ្រាបជាដំបូងយ៉ាងនេះចុះ។

အဝိသေသတော ပန အာသယတော ဝိသဝေဂဝိကာရတော အနတ္ထဂ္ဂဟဏတော ဒုရုပဋ္ဌာနတော ဒုရာသဒတော အကတညုတတော အဝိသေသကာရိတော အနန္တဒေါသူပဒ္ဒဝတောတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဧတေသံ အာသီဝိသသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ အာသယတောတိ အာသီဝိသာနဉှိ ဝမ္မိကော အာသယော, တတ္ထေဝ တေ ဝသန္တိ. မဟာဘူတာနမ္ပိ ကာယဝမ္မိကော အာသယော[Pg.59]. အာသီဝိသာနဉ္စ ရုက္ခသုသိရတိဏပဏ္ဏဂဟနသင်္ကာရဋ္ဌာနာနိပိ အာသယော. ဧတေသုပိ ဟိ တေ ဝသန္တိ. မဟာဘူတာနမ္ပိ ကာယသုသိရံ ကာယဂဟနံ ကာယသင်္ကာရဋ္ဌာနံ အာသယောတိ. ဧဝံ တာဝ အာသယတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ចំណែកឯសេចក្ដីប្រដូចគ្នាដោយទូទៅ គប្បីជ្រាបថា មហាភូតរូបទាំងនេះមានសភាពដូចជាពស់ពិស ដោយហេតុទាំងឡាយមានជាអាទិ៍គឺ៖ ដោយទីលំនៅ ដោយការប្រែប្រួលនៃកម្លាំងពិស ដោយការនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាស ដោយការបម្រើបានដោយកម្រ ដោយការចូលទៅជិតបានដោយកម្រ ដោយភាពជាអ្នកមិនដឹងគុណ ដោយការធ្វើមិនរើសមុខ និងដោយការមានទោសនិងឧបទ្រពមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។ ក្នុងហេតុទាំងនោះ ពាក្យថា «ដោយទីលំនៅ» សេចក្ដីថា ដំបូកគឺជាទីលំនៅរបស់ពួកពស់ពិស ពួកវាធ្លាប់រស់នៅក្នុងដំបូកនោះយ៉ាងណា មហាភូតរូបទាំងឡាយក៏មានរាងកាយដែលប្រៀបដូចជាដំបូកនេះជាទីលំនៅយ៉ាងនោះដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រហោងឈើ ព្រៃស្មៅ ព្រៃស្លឹកឈើ និងគំនរសម្រាម ក៏ជាទីលំនៅរបស់ពួកពស់ពិសដែរ ព្រោះពួកវាធ្លាប់រស់នៅក្នុងទីទាំងនោះយ៉ាងណា ប្រហោងក្នុងរាងកាយ ព្រៃគឺរាងកាយ និងគំនរសម្រាមគឺរាងកាយ ក៏ជាទីលំនៅរបស់មហាភូតរូបទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ សេចក្ដីប្រដូចគ្នាដោយទីលំនៅ គប្បីជ្រាបជាដំបូងយ៉ាងនេះចុះ។

ဝိသဝေဂဝိကာရတောတိ အာသီဝိသာ ဟိ ကုလဝသေန ကဋ္ဌမုခါဒိဘေဒတော စတ္တာရော. တတ္ထ ဧကေကော ဝိသဝိကာရတော ဝိဘဇ္ဇမာနော ဒဋ္ဌဝိသာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. မဟာဘူတာနိပိ ပစ္စတ္တလက္ခဏဝသေန ပထဝီအာဒိဘေဒတော စတ္တာရိ. ဧတ္ထ ဧကေကံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. ဧဝံ ဝိသဝေဂဝိကာရတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា «ដោយការប្រែប្រួលនៃកម្លាំងពិស» សេចក្ដីថា ពួកពស់ពិសដោយចំណែកនៃពូជអម្បូរ មាន ៤ យ៉ាង មានពស់កដ្ឋមុខៈជាដើម។ ក្នុងពស់ទាំងនោះ ពស់នីមួយៗ កាលបើចែកទៅតាមការប្រែប្រួលនៃពិស តែងមាន ៤ យ៉ាង គឺ៖ ទដ្ឋពិស (ពិសខាំ) ទិដ្ឋពិស (ពិសភ្នែក) ផុដ្ឋពិស (ពិសប៉ះពាល់) និងវាតពិស (ពិសខ្យល់) យ៉ាងណា មហាភូតរូបទាំងឡាយក៏មាន ៤ យ៉ាង មានបថវីធាតុជាដើម ទៅតាមលក្ខណៈដោយឡែកៗរបស់ខ្លួនយ៉ាងនោះដែរ។ ក្នុងមហាភូតរូបទាំងនោះ ធាតុនីមួយៗ តែងមាន ៤ យ៉ាង ទៅតាមការកើតឡើងអំពីកម្មជាដើម។ សេចក្ដីប្រដូចគ្នាដោយការប្រែប្រួលនៃកម្លាំងពិស គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ។

အနတ္ထဂ္ဂဟဏတောတိ အာသီဝိသေ ဂဏှန္တာ ပဉ္စ အနတ္ထေ ဂဏှန္တိ – ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဂဏှန္တိ, အသုစိံ ဂဏှန္တိ, ဗျာဓိံ ဂဏှန္တိ, ဝိသံ ဂဏှန္တိ, မရဏံ ဂဏှန္တိ. မဟာဘူတာနိပိ ဂဏှန္တာ ပဉ္စ အနတ္ထေ ဂဏှန္တိ – ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဂဏှန္တိ, အသုစိံ ဂဏှန္တိ, ဗျာဓိံ ဂဏှန္တိ, ဇရံ ဂဏှန္တိ, မရဏံ ဂဏှန္တိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

ពាក្យថា «ដោយការនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាស» សេចក្ដីថា ពួកជនកាលបើចាប់ពស់ពិស ឈ្មោះថាចាប់យកនូវសេចក្ដីវិនាស ៥ យ៉ាង គឺ៖ ចាប់យកក្លិនស្អុយ ចាប់យករបស់មិនស្អាត ចាប់យករោគ ចាប់យកពិស និងចាប់យកសេចក្ដីស្លាប់ យ៉ាងណា ពួកជនកាលបើប្រកាន់មាំនូវមហាភូតរូបទាំងឡាយ ក៏ឈ្មោះថាចាប់យកនូវសេចក្ដីវិនាស ៥ យ៉ាងយ៉ាងនោះដែរ គឺ៖ ចាប់យកក្លិនស្អុយ ចាប់យករបស់មិនស្អាត ចាប់យករោគ ចាប់យកសេចក្ដីជរា និងចាប់យកសេចក្ដីស្លាប់។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបពួកបុរាណាចារ្យទាំងឡាយពោលថា៖

‘‘ယေကေစိ သပ္ပံ ဂဏှန္တိ, မီဠှလိတ္တံ မဟာဝိသံ;

ပဉ္စ ဂဏှန္တုနတ္ထာနိ, လောကေ သပ္ပာဘိနန္ဒိနော.

«ពួកជនណាមួយក្នុងលោក ដែលត្រេកអរនឹងពស់ កាលបើចាប់យកពស់មានពិសដ៏ខ្លាំង ដែលប្រឡាក់ដោយលាមក ឈ្មោះថាចាប់យកនូវសេចក្ដីវិនាស ៥ យ៉ាង»។

‘‘ဒုဂ္ဂန္ဓံ အသုစိံ ဗျာဓိံ, ဝိသံ မရဏပဉ္စမံ;

အနတ္ထာ ဟောန္တိ ပဉ္စေတေ, မီဠှလိတ္တေ ဘုဇင်္ဂမေ.

«សេចក្ដីវិនាសទាំង ៥ យ៉ាង គឺ៖ ក្លិនស្អុយ របស់មិនស្អាត រោគ ពិស និងសេចក្ដីស្លាប់ជាទី ៥ តែងមានក្នុងពស់ដែលប្រឡាក់ដោយលាមកនោះ»។

‘‘ဧဝမေဝံ အကုသလာ, အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနာ;

ပဉ္စ ဂဏှန္တုနတ္ထာနိ, ဘဝေ ဇာတာဘိနန္ဒိနော.

«យ៉ាងណាមិញ ពួកបុថុជ្ជនពាលល្ងង់ខ្លៅ មិនឈ្លាសវៃ ដែលត្រេកអរនឹងជាតិក្នុងភព ក៏ឈ្មោះថាចាប់យកនូវសេចក្ដីវិនាស ៥ យ៉ាង យ៉ាងនោះដែរ»。

‘‘ဒုဂ္ဂန္ဓံ အသုစိံ ဗျာဓိံ, ဇရံ မရဏပဉ္စမံ;

အနတ္ထာ ဟောန္တိ ပဉ္စေတေ, မီဠှလိတ္တေဝ ပန္နဂေ’’တိ. –

«សេចក្ដីវិនាសទាំង ៥ យ៉ាង គឺ៖ ក្លិនស្អុយ របស់មិនស្អាត រោគ ជរា និងសេចក្ដីស្លាប់ជាទី ៥ តែងមាន (ក្នុងភព) ដូចជាក្នុងពស់ដែលប្រឡាក់ដោយលាមកយ៉ាងនោះដែរ»។

ဧဝံ အနတ္ထဂ္ဂဟဏတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«សេចក្ដីប្រដូចគ្នាដោយការនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាស គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះចុះ»。

ဒုရုပဋ္ဌာနတောတိ တေ အာသီဝိသာ ဒုရုပဋ္ဌာနာ, ဧကသ္မိံ ဥဋ္ဌာတုကာမေ ဧကော နှာယိတုကာမော ဟောတိ, တသ္မိံ နှာယိတုကာမေ အပရော ဘုဉ္ဇိတုကာမော, တသ္မိံ ဘုဉ္ဇိတုကာမေ အညော နိပဇ္ဇိတုကာမော ဟောတိ. တေသု ယဿ ယဿေဝ အဇ္ဈာသယော န ပူရတိ, သော တတ္ထေဝ ဍံသိတွာ မာရေတိ. ဣမေဟိ ပန အာသီဝိသေဟိ ဘူတာနေဝ ဒုရုပဋ္ဌာနတရာနိ. ပထဝီဓာတုယာ ဟိ ဘေသဇ္ဇေ ကယိရမာနေ အာပေါဓာတု ကုပ္ပတိ, တဿေဝ ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တဿ တေဇောဓာတူတိ [Pg.60] ဧဝံ ဧကိဿာ ဘေသဇ္ဇေ ကယိရမာနေ အပရာ ကုပ္ပန္တီတိ. ဧဝံ ဒုရုပဋ္ဌာနတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ដោយការបម្រើបានដោយកម្រ» សេចក្តីថា អាសីវិសៈ (ពស់វែក) ទាំងឡាយនោះ ជាសត្វដែលគេបម្រើបានដោយកម្រ កាលបើពស់មួយក្បាលចង់ក្រោកឡើង ពស់មួយក្បាលទៀតចង់ងូតទឹក កាលបើពស់នោះចង់ងូតទឹក ពស់មួយទៀតចង់ស៊ី កាលបើពស់នោះចង់ស៊ី ពស់មួយទៀតចង់ដេក។ ក្នុងចំណោមពស់ទាំងនោះ បំណងប្រាថ្នារបស់ពស់ណាៗមិនពេញទេ ពស់នោះក៏ខាំសម្លាប់ (អ្នកបម្រើ) ក្នុងទីនោះភ្លាម។ ប៉ុន្តែ បើប្រៀបធៀបនឹងអាសីវិសៈទាំងនេះ មហាភូតរូបទាំងឡាយ គឺរឹតតែបម្រើបានដោយកម្រជាងនេះទៅទៀត។ ព្រោះថា កាលបើគេធ្វើការព្យាបាលដល់បឋវីធាតុ អាបោធាតុរមែងរំជើបរំជួល (កម្រើកឡើង) កាលបើគេធ្វើការព្យាបាលដល់អាបោធាតុនោះ តេជោធាតុរមែងរំជើបរំជួល យ៉ាងនេះ កាលបើគេធ្វើការព្យាបាលដល់ធាតុមួយ ធាតុដទៃទៀតរមែងរំជើបរំជួល។ ភាពដូចគ្នា ដោយការបម្រើបានដោយកម្រ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဒုရာသဒတောတိ ဒုရာသဒါ ဟိ အာသီဝိသာ, ဂေဟဿ ပုရိမဘာဂေ အာသီဝိသံ ဒိသွာ ပစ္ဆိမဘာဂေန ပလာယန္တိ, ပစ္ဆိမဘာဂေ ဒိသွာ ပုရိမဘာဂေန, ဂေဟမဇ္ဈေ ဒိသွာ ဂဗ္ဘံ ပဝိသန္တိ, ဂဗ္ဘေ ဒိသွာ မဉ္စပီဌံ အဘိရုဟန္တိ. မဟာဘူတာနိ တတောပိ ဒုရာသဒတရာနိ. တထာရူပေန ဟိ ကုဋ္ဌရောဂေန ဖုဋ္ဌဿ ကဏ္ဏနာသာဒီနိ ဆိန္ဒိတွာ ပတန္တိ, သရီရံ သမ္ဖုဋတိ နီလမက္ခိကာ ပရိဝါရေန္တိ, သရီရဂန္ဓော ဒူရတောဝ ဥဗ္ဗာဟတိ. တံ ပုရိသံ အက္ကောသမာနမ္ပိ ပရိဒေဝမာနမ္ပိ နေဝ ရောသဝသေန, န ကာရုညေန, ဥပသင်္ကမိတုံ သက္ကောန္တိ, နာသိကံ ပိဒဟိတွာ ခေဠံ ပါတေန္တာ ဒူရတောဝ နံ ဝိဝဇ္ဇေန္တိ. ဧဝံ အညေသမ္ပိ ဘဂန္ဒရကုစ္ဆိရောဂဝါတရောဂါဒီနံ ဗီဘစ္ဆဇေဂုစ္ဆဘာဝကရာနဉ္စ ရောဂါနံ ဝသေန အယမေဝတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗောတိ. ဧဝံ ဒုရာသဒတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ដោយការចូលទៅជិតបានដោយកម្រ» សេចក្តីថា អាសីវិសៈទាំងឡាយ ជាសត្វដែលគេចូលទៅជិតបានដោយកម្រ ព្រោះថា កាលបើឃើញអាសីវិសៈនៅផ្នែកខាងមុខផ្ទះ គេរមែងរត់ទៅតាមផ្នែកខាងក្រោយ កាលបើឃើញនៅផ្នែកខាងក្រោយ គេរមែងរត់ទៅតាមផ្នែកខាងមុខ កាលបើឃើញនៅកណ្តាលផ្ទះ គេរមែងចូលទៅក្នុងបន្ទប់ កាលបើឃើញនៅក្នុងបន្ទប់ គេរមែងឡើងទៅលើគ្រែឬតាំង។ មហាភូតរូបទាំងឡាយ រឹតតែចូលទៅជិតបានដោយកម្រជាងពស់ទាំងនោះទៅទៀត។ ព្រោះថា បុគ្គលដែលត្រូវជំងឺឃ្លង់បែបនោះបៀតបៀនហើយ ត្រចៀក ច្រមុះជាដើម រមែងដាច់ធ្លាក់ចុះ រាងកាយរមែងប្រេះស្រាំ ពួកយំខៀវរមែងរោមជុំវិញ ក្លិនខ្លួនរមែងភាយចេញទៅឆ្ងាយ។ ពួកជនមិនអាចចូលទៅជិតបុគ្គលនោះ ទោះបីជាគាត់កំពុងជេរប្រទេច ឬកំពុងក្ដៅក្រហាយយំទួញយំក៏ដោយ មិនមែនដោយសារការខឹងសម្បារឡើយ ហើយក៏មិនមែនដោយសារគ្មានចិត្តអាណិតអាសូរដែរ គឺពួកគេរមែងខ្ទប់ច្រមុះ ស្ដោះទឹកមាត់ ហើយចៀសវាងចេញពីបុគ្គលនោះតាំងពីចម្ងាយ។ សេចក្តីនេះ គប្បីពន្យល់ដោយអំណាចនៃជំងឺដទៃទៀត មានជំងឺឫសដូងបាត ជំងឺក្នុងពោះ និងជំងឺខ្យល់ជាដើម ដែលធ្វើឱ្យមានសភាពគួរស្អប់ខ្ពើម និងគួរធុញទ្រាន់ យ៉ាងនេះឯង។ ភាពដូចគ្នា ដោយការចូលទៅជិតបានដោយកម្រ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အကတညုတတောတိ အာသီဝိသာ ဟိ အကတညုနော ဟောန္တိ, နှာပိယမာနာပိ ဘောဇိယမာနာပိ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ ပူဇိယမာနာပိ ပေဠာယံ ပက္ခိပိတွာ ပရိဟရိယမာနာပိ ဩတာရမေဝ ဂဝေသန္တိ. ယတ္ထ ဩတာရံ လဘန္တိ, တတ္ထေဝ နံ ဍံသိတွာ မာရေန္တိ. အာသီဝိသေဟိပိ မဟာဘူတာနေဝ အကတညုတရာနိ. ဧတေသဉှိ ကတံ နာမ နတ္ထိ, သီတေန ဝါ ဥဏှေန ဝါ နိမ္မလေန ဇလေန နှာပိယမာနာနိပိ ဂန္ဓမာလာဒီဟိ သက္ကရိယမာနာနိပိ မုဒုဝတ္ထမုဒုသယနမုဒုယာနာဒီဟိ ပရိဟရိယမာနာနိပိ, ဝရဘောဇနံ ဘောဇိယမာနာနိပိ, ဝရပါနံ ပါယာပိယမာနာနိပိ ဩတာရမေဝ ဂဝေသန္တိ. ယတ္ထ ဩတာရံ လဘန္တိ, တတ္ထေဝ ကုပ္ပိတွာ အနယဗျသနံ ပါပေန္တီတိ. ဧဝံ အကတညုတတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ដោយភាពជាសត្វមិនដឹងគុណ» សេចក្តីថា អាសីវិសៈទាំងឡាយ ជាសត្វមិនដឹងគុណឡើយ ព្រោះថា ទោះបីគេឱ្យងូតទឹកក្តី ឱ្យស៊ីចំណីក្តី បូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើមដទៃទៀតក្តី ដាក់ក្នុងកន្ត្រកហើយបីបាច់ថែរក្សាក្តី ក៏ពួកវាត្រៀមតែរកឱកាស (ខាំ) ជានិច្ច។ កាលបើបានឱកាសក្នុងទីណា ពួកវាក៏ខាំសម្លាប់បុគ្គលនោះក្នុងទីនោះភ្លាម។ មហាភូតរូបទាំងឡាយ រឹតតែមិនដឹងគុណជាងអាសីវិសៈទាំងនោះទៅទៀត。 ព្រោះថា អំពើដែលហៅថាដឹងគុណ មិនដែលមានដល់មហាភូតរូបទាំងនេះឡើយ ទោះបីជាគេឱ្យងូតទឹកត្រជាក់ ឬទឹកក្តៅ ឬទឹកដ៏ស្អាតស្អំក្តី ធ្វើសក្ការបូជាដោយគ្រឿងក្រអូបនិងកម្រងផ្កាជាដើមក្តី ថែរក្សាដោយសម្លៀកបំពាក់ទន់ៗ គ្រែដំណេកទន់ៗ និងយានជំនិះទន់ៗជាដើមក្តី ឱ្យបរិភោគភោជនាហារដ៏ប្រសើរក្តី ឱ្យផឹកទឹកដ៏ប្រសើរក្តី ក៏ពួកវាតែងតែស្វែងរកតែឱកាស (ដើម្បីបំផ្លាញ) ជានិច្ច។ កាលបើបានឱកាសក្នុងទីណា ពួកវាក៏រំជើបរំជួល ហើយធ្វើឱ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយក្នុងទីនោះភ្លាម។ ភាពដូចគ្នា ដោយភាពមិនដឹងគុណ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

အဝိသေသကာရိတောတိ အာသီဝိသာ ဟိ ‘‘အယံ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ’’တိ ဝိသေသံ န ကရောန္တိ, သမ္ပတ္တသမ္ပတ္တမေဝ ဍံသိတွာ မာရေန္တိ. မဟာဘူတာနိပိ ‘‘အယံ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ ဂဟဋ္ဌော ဝါ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ နိဂ္ဂုဏော ဝါ သဂုဏော ဝါ’’တိ ဝိသေသံ န ကရောန္တိ. ယဒိ ဟိ နေသံ ‘‘အယံ ဂုဏဝါ’’တိ လဇ္ဇာ [Pg.61] ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလေ တထာဂတေ လဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေယျုံ. အထာပိ နေသံ ‘‘အယံ မဟာပညော အယံ မဟိဒ္ဓိကော အယံ ဓုတဝါဒေါ’’တိအာဒိနာ နယေန လဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီသု လဇ္ဇံ ဥပ္ပာဒေယျုံ. အထာပိ နေသံ ‘‘အယံ နိဂ္ဂုဏော ဒါရုဏော ထဒ္ဓေါ’’တိ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ, သဒေဝကေ လောကေ နိဂ္ဂုဏထဒ္ဓဒါရုဏာနံ အဂ္ဂဿ ဒေဝဒတ္တဿ ဆန္နံ ဝါ သတ္ထာရာနံ ဘာယေယျုံ, န စ လဇ္ဇန္တိ န စ ဘာယန္တိ, ကုပ္ပိတွာ ယံကိဉ္စိ အနယဗျသနံ အာပါဒေန္တိယေဝ. ဧဝံ အဝိသေသကာရိတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ដោយការធ្វើមិនរើសមុខ» សេចក្តីថា អាសីវិសៈទាំងឡាយ មិនដែលធ្វើការបែងចែកថា «អ្នកនេះជាក្សត្រ ឬជាព្រាហ្មណ៍ ជាវេស្សៈ ជាសុទ្ទៈ ជាគ្រហស្ថ ឬជាបព្វជិត» ឡើយ គឺពួកវាជួបអ្នកណាៗ ក៏ខាំសម្លាប់អ្នកនោះភ្លាម។ មហាភូតរូបទាំងឡាយក៏ដូចគ្នា មិនដែលធ្វើការបែងចែកថា «អ្នកនេះជាក្សត្រ ឬជាព្រាហ្មណ៍ ជាវេស្សៈ ជាសុទ្ទៈ ជាគ្រហស្ថ ជាបព្វជិត ជាទេវតា ជាមនុស្ស ជាមារ ជាព្រហ្ម ជាអ្នកគ្មានគុណធម៌ ឬជាអ្នកមានគុណធម៌» ឡើយ។ ព្រោះថា ប្រសិនបើមហាភូតរូបទាំងនោះមានសេចក្តីអៀនខ្មាសថា «បុគ្គលនេះជាអ្នកមានគុណធម៌» ពួកវាក៏គប្បីមានសេចក្តីអៀនខ្មាសចំពោះព្រះតថាគត ដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើពួកវាមានសេចក្តីអៀនខ្មាសដោយន័យជាដើមថា «ព្រះថេរៈនេះជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន នេះជាអ្នកមានឫទ្ធិច្រើន នេះជាអ្នកពោលសរសើរធុតង្គ» ពួកវាក៏គប្បីមានសេចក្តីអៀនខ្មាសចំពោះព្រះធម្មសេនាបតីសារីបុត្តត្ថេរជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើពួកវាមានសេចក្តីខ្លាចរអាក្រែងថា «បុគ្គលនេះជាអ្នកគ្មានគុណធម៌ ជាមនុស្សកាចសាហាវ ជាមនុស្សរឹងរូស» ពួកវាក៏គប្បីខ្លាចចំពោះព្រះទេវទត្ត ដែលជាបុគ្គលកំពូលនៃមនុស្សគ្មានគុណធម៌ រឹងរូស និងកាចសាហាវក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក ឬខ្លាចចំពោះគ្រូទាំងប្រាំមួយនាក់ ប៉ុន្តែពួកវាមិនចេះអៀនខ្មាស ហើយក៏មិនចេះខ្លាចរអានោះឡើយ កាលបើវាប្រែប្រួលរំជើបរំជួលហើយ តែងតែធ្វើឱ្យដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយណាមួយជាមិនខាន។ ភាពដូចគ្នា ដោយការធ្វើមិនរើសមុខ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ。

အနန္တဒေါသူပဒ္ဒဝတောတိ အာသီဝိသေ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကာနဉှိ ဒေါသူပဒ္ဒဝါနံ ပမာဏံ နတ္ထိ. တထာ ဟေတေ ဍံသိတွာ ကာဏမ္ပိ ကရောန္တိ ခုဇ္ဇမ္ပိ ပီဌသပ္ပိမ္ပိ ဧကပက္ခလမ္ပီတိ ဧဝံ အပရိမာဏံ ဝိပ္ပကာရံ ဒဿေန္တိ. ဘူတာနိပိ ကုပ္ပိတာနိ န ကာဏာဒိဘာဝေသု န ကိဉ္စိ ဝိပ္ပကာရံ န ကရောန္တိ, အပ္ပမာဏော ဧတေသံ ဒေါသူပဒ္ဒဝေါတိ. ဧဝံ အနန္တဒေါသူပဒ္ဒဝတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

«ដោយមានទោសនិងឧបទ្រពរកទីបំផុតគ្មាន» សេចក្តីថា ព្រោះថា ទោសនិងឧបទ្រពទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយអាស្រ័យនឹងអាសីវិសៈ គឺមិនមានប្រមាណឡើយ។ ព្រោះថា ពួកវាខាំហើយ រមែងធ្វើឱ្យខ្វាក់ភ្នែកខ្លះ ឱ្យកោងខ្នងខ្លះ ឱ្យខ្វិនជើងខ្លះ ឱ្យស្រលៀងភ្នែកម្ខាងខ្លះ យ៉ាងនេះ ពួកវាបង្ហាញនូវសេចក្តីប្រែប្រួលខូចខាតរកប្រមាណមិនបានឡើយ។ ទោះបីជាមហាភូតរូបទាំងឡាយ កាលបើកម្រើករំជើបរំជួលហើយ ក៏មិនមែនជាមិនធ្វើនូវសេចក្តីប្រែប្រួលខូចខាតណាមួយ មានភាពជាមនុស្សខ្វាក់ភ្នែកជាដើមនោះឡើយ គឺពួកវាធ្វើជាប្រាកដ ទោសនិងឧបទ្រពរបស់មហាភូតរូបទាំងនេះ គឺរកប្រមាណមិនបានឡើយ។ ភាពដូចគ្នា ដោយមានទោសនិងឧបទ្រពរកទីបំផុតគ្មាន គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ဣဒါနေတ္ထ စတုမဟာဘူတဝသေန ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ သိယာ, တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ စတုဓာတုဝဝတ္ထာနနိဒ္ဒေသေ ကထိတမေဝ.

ក្នុងទីនេះ គប្បីសម្តែងនូវកម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃមហាភូតរូបទាំងបួន រហូតដល់ព្រះអរហត្តផល ប៉ុន្តែកម្មដ្ឋាននោះ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងចតុធាតុវវត្ថាននិទ្ទេស នៃគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។

ပဉ္စ ဝဓကာ ပစ္စတ္ထိကာတိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စန္နေတံ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ခန္ဓာနံ ဝဓကပစ္စတ္ထိကသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ခန္ဓာ ဟိ အညမညဉ္စ ဝဓေန္တိ, တေသု စ သန္တေသု ဝဓော နာမ ပညာယတိ. ကထံ? ရူပံ တာဝ ရူပမ္ပိ ဝဓေတိ အရူပမ္ပိ, တထာ အရူပံ အရူပမ္ပိ ဝဓေတိ ရူပမ္ပိ. ကထံ? အယဉှိ ပထဝီဓာတု ဘိဇ္ဇမာနာ ဣတရာ တိဿော ဓာတုယော ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ, အာပေါဓာတုအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော, ဧဝံ တာဝ ရူပံ ရူပမေဝ ဝဓေတိ. ရူပက္ခန္ဓော ပန ဘိဇ္ဇမာနော စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓေ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ, ဧဝံ ရူပံ အရူပမ္ပိ ဝဓေတိ. ဝေဒနာက္ခန္ဓောပိ ဘိဇ္ဇမာနော သညာသင်္ခါရဝိညာဏက္ခန္ဓေ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇတိ. သညာက္ခန္ဓာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ အရူပံ အရူပမေဝ ဝဓေတိ. စုတိက္ခဏေ ပန စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇမာနာ ဝတ္ထုရူပမ္ပိ ဂဟေတွာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ အရူပံ ရူပမ္ပိ ဝဓေတိ. ဧဝံ တာဝ အညမညံ ဝဓေန္တီတိ ဝဓကာ. ယတ္ထ ပန ခန္ဓာ အတ္ထိ, တတ္ထ ဆေဒနဘေဒနဝဓဗန္ဓနာဒယော ဟောန္တိ, န အညတ္ထာတိ. ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု ဝဓော ပညာယတီတိပိ ဝဓကာ.

ក្នុងបទថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ពេជ្ឈឃាត (អ្នកសម្លាប់) ៥ នាក់ ជាសត្រូវនេះ ជាឈ្មោះរបស់ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ នេះឯង» នេះ គប្បីជ្រាបភាពដូចគ្នានៃខន្ធទាំងឡាយទៅនឹងពេជ្ឈឃាតជាសត្រូវ ដោយហេតុ ២ យ៉ាង។ ព្រោះថា ខន្ធទាំងឡាយរមែងសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមកផង កាលបើខន្ធទាំងនោះមាននៅ ការសម្លាប់រមែងប្រាកដឡើងផង។ សួរថា សម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមកដូចម្តេច? ជាដំបូង រូបរមែងសម្លាប់រូបផង សម្លាប់អរូប (នាម) ផង ដូចគ្នាដែរ អរូបរមែងសម្លាប់អរូបផង សម្លាប់រូបផង។ សួរថា សម្លាប់ដូចម្តេច? ព្រោះថា បឋវីធាតុនេះ កាលដែលបែកធ្លាយទៅ រមែងនាំយកធាតុ ៣ ក្រៅពីនេះទៅជាមួយហើយទើបបែកធ្លាយ សូម្បីក្នុងអាបោធាតុជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា យ៉ាងនេះ ជាដំបូង រូបរមែងសម្លាប់រូបដូចគ្នា។ ចំណែកឯរូបក្ខន្ធ កាលដែលបែកធ្លាយទៅ រមែងនាំយកអរូបក្ខន្ធទាំង ៤ ទៅជាមួយហើយទើបបែកធ្លាយ យ៉ាងនេះ រូបរមែងសម្លាប់អរូប។ សូម្បីតែវេទនាខន្ធ កាលដែលបែកធ្លាយទៅ រមែងនាំយកសញ្ញាខន្ធ សង្ខារខន្ធ និងវិញ្ញាណខន្ធ ទៅជាមួយហើយទើបបែកធ្លាយ។ សូម្បីក្នុងសញ្ញាខន្ធជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ យ៉ាងនេះ អរូបរមែងសម្លាប់អរូបដូចគ្នា។ ចំណែកឯក្នុងចុតិខណៈ អរូបក្ខន្ធទាំង ៤ កាលដែលបែកធ្លាយទៅ រមែងនាំយកវត្ថុរូប (ហទយវត្ថុ) ទៅជាមួយហើយទើបបែកធ្លាយ យ៉ាងនេះ អរូបរមែងសម្លាប់រូប។ យ៉ាងនេះ ជាដំបូង ខន្ធទាំងឡាយរមែងសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក ហេតុនោះ ទើបហៅថា ពេជ្ឈឃាត។ ម្យ៉ាងទៀត ខន្ធទាំងឡាយមាននៅក្នុងទីណា ការកាត់ ការបំបែក ការសម្លាប់ និងការចងជាដើម រមែងមានក្នុងទីនោះឯង មិនមែនមានក្នុងទីដទៃឡើយ។ យ៉ាងនេះ កាលបើខន្ធទាំងឡាយមាននៅ ការសម្លាប់រមែងប្រាកដឡើង ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា ពេជ្ឈឃាត ដូចគ្នា។

ဣဒါနိ [Pg.62] ပဉ္စက္ခန္ဓေ ရူပါရူပဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ, ရူပဝသေန ဝါ နာမဝသေန ဝါ ရူပပရိဂ္ဂဟံ အာဒိံ ကတွာ, ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေတဗ္ဗံ သိယာ တမ္ပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတမေဝ.

ឥឡូវនេះ គប្បីធ្វើខន្ធទាំង ៥ ឱ្យជា ២ ផ្នែក ដោយអំណាចនៃរូបនិងអរូប ហើយចាប់ផ្តើមតាំងពីការកំណត់រូប ដោយអំណាចនៃរូបក្តី ដោយអំណាចនៃនាមក្តី រហូតដល់ព្រះអរហត្តផល គប្បីសម្តែងនូវកម្មដ្ឋាន ប៉ុន្តែកម្មដ្ឋាននោះ ត្រូវបានសម្តែងរួចហើយក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។

ဆဋ္ဌော အန္တရစရော ဝဓကော ဥက္ခိတ္တာသိကောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ ဒွီဟာကာရေဟိ နန္ဒီရာဂဿ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ပညာသိရပါတနတော စ ယောနိသမ္ပဋိပါဒနတော စ. ကထံ? စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ တံ အာရမ္မဏံ နိဿာယ လောဘော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဧတ္တာဝတာ ပညာသီသံ ပတိတံ နာမ ဟောတိ, သောတဒွါရာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ တာဝ ပညာသိရပါတနတော သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နန္ဒီရာဂေါ ပနေသ အဏ္ဍဇာဒိဘေဒါ စတဿော ယောနိယော ဥပနေတိ. တဿ ယောနိဥပဂမနမူလကာနိ ပဉ္စဝီသတိ မဟာဘယာနိ ဒွတ္တိံသ ကမ္မကာရဏာနိ စ အာဂတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဧဝံ ယောနိသမ္ပဋိပါဒနတောပိဿ ဥက္ခိတ္တာသိကဝဓကသဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក្នុងបទថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ពេជ្ឈឃាតទី ៦ ដែលដើរក្នុងចន្លោះ យារដាវឡើងនេះ ជាឈ្មោះរបស់នន្ទិរាគៈ (តម្រេកដោយសេចក្តីត្រេកអរ)» នេះ គប្បីជ្រាបភាពដូចគ្នានៃនន្ទិរាគៈទៅនឹងពេជ្ឈឃាតដែលយារដាវឡើង ដោយហេតុ ២ យ៉ាង គឺដោយការកាត់ក្បាលគឺប្រាជ្ញាធ្លាក់ចុះផង និងដោយការធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទៅក្នុងយោនិ (កំណើត) ទាំងឡាយផង។ សួរថា គប្បីជ្រាបដូចម្តេច? ព្រោះថា កាលបើឥដ្ឋារម្មណ៍មកប៉ះនឹងចក្ខុទ្វារ លោភៈរមែងកើតឡើងដោយអាស្រ័យនឹងអារម្មណ៍នោះ ត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ក្បាលគឺប្រាជ្ញា ឈ្មោះថាធ្លាក់ចុះហើយ សូម្បីក្នុងសោតទ្វារជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។ យ៉ាងនេះ ជាដំបូង គប្បីជ្រាបភាពដូចគ្នា ដោយការកាត់ក្បាលគឺប្រាជ្ញាធ្លាក់ចុះ។ ម្យ៉ាងទៀត នន្ទិរាគៈនេះ រមែងនាំទៅកាន់យោនិទាំង ៤ មានអណ្ឌជយោនិជាដើម។ កាលបើបុគ្គលនោះទៅកាន់យោនិហើយ ភ័យធំៗ ២៥ យ៉ាង និងការធ្វើទារុណកម្ម ៣២ យ៉ាង ដែលមានការទៅកាន់យោនិជាមូលដ្ឋាន រមែងមកដល់ជាប្រាកដ យ៉ាងនេះ គប្បីជ្រាបភាពដូចគ្នានៃនន្ទិរាគៈនោះ ទៅនឹងពេជ្ឈឃាតដែលយារដាវឡើង សូម្បីដោយការធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទៅក្នុងយោនិទាំងឡាយ។

ဣတိ နန္ဒီရာဂဝသေနာပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတမေဝ ဟောတိ. ကထံ? အယဉှိ နန္ဒီရာဂေါ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, တံ သင်္ခါရက္ခန္ဓောတိ ဝဝတ္ထပေတွာ တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, သညာ သညာက္ခန္ဓော, စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော, တေသံ ဝတ္ထာရမ္မဏံ ရူပက္ခန္ဓောတိ, ဧဝံ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဝဝတ္ထပေတိ. ဣဒါနိ တေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နာမရူပဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ, တေသံ ပစ္စယပရိယေသနတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ, အနုပုဗ္ဗေန ဧကော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဧဝံ နန္ဒီရာဂဝသေန ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ ဟောတိ.

យ៉ាងនេះ សូម្បីដោយអំណាចនៃនន្ទិរាគៈ កម្មដ្ឋានរបស់ភិក្ខុមួយរូប ក៏ឈ្មោះថាព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងរួចហើយដែរ។ សួរថា ទ្រង់សម្តែងដូចម្តេច? ព្រោះថា នន្ទិរាគៈនេះ ជាសង្ខារក្ខន្ធ ភិក្ខុកំណត់ដឹងនូវនន្ទិរាគៈនោះថាជាសង្ខារក្ខន្ធ ហើយកំណត់ដឹងនូវវេទនាដែលសម្បយុត្តនឹងនន្ទិរាគៈនោះថាជាវេទនាខន្ធ កំណត់ដឹងសញ្ញាថាជាសញ្ញាខន្ធ កំណត់ដឹងចិត្តថាជាវិញ្ញាណខន្ធ កំណត់ដឹងវត្ថុនិងអារម្មណ៍របស់នាមខន្ធទាំង ៤ នោះថាជារូបខន្ធ ភិក្ខុកំណត់ដឹងនូវខន្ធទាំង ៥ យ៉ាងនេះ។ ឥឡូវនេះ ភិក្ខុនោះកំណត់ដឹងនូវខន្ធទាំង ៥ នោះ ដោយអំណាចនៃនាមនិងរូប ហើយចាប់ផ្តើមតាំងពីការស្វែងរកបច្ច័យរបស់នាមនិងរូបទាំងនោះ ចម្រើនវិបស្សនា រមែងដល់នូវព្រះអរហត្តផលជាលំដាប់ យ៉ាងនេះ កម្មដ្ឋានដោយអំណាចនៃនន្ទិរាគៈ ឈ្មោះថាព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងរួចហើយ។

ဆန္နံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနံ သုညဂါမေန သဒိသတာ ပါဠိယံယေဝ အာဂတာ. အယံ ပနေတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနနယော – ယထာ စ တေ ဆ စောရာ ဆကုဋိကံ သုညံ ဂါမံ ပဝိသိတွာ အပရာပရံ ဝိစရန္တာ ကိဉ္စိ အလဘိတွာ ဂါမေန အနတ္ထိကာ ဟောန္တိ, ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ဆသု အဇ္ဈတ္တိကာယတနေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝိစိနန္တော ‘‘အဟ’’န္တိ ဝါ ‘‘မမ’’န္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ ကိဉ္စိ အဒိသွာ တေဟိ အနတ္ထိကော ဟောတိ. သော ‘‘ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေဿာမီ’’တိ ဥပါဒါရူပကမ္မဋ္ဌာနဝသေန စက္ခုပသာဒါဒယော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ, မနာယတနံ ‘‘အရူပက္ခန္ဓော’’တိ. ဣတိ သဗ္ဗာနိပေတာနိ နာမဉ္စေဝ ရူပဉ္စာတိ နာမရူပဝသေန ဝဝတ္ထပေတွာ, တေသံ ပစ္စယံ ပရိယေသိတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ[Pg.63], သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အနုပုဗ္ဗေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတိ. ဣဒံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ ဟောတိ.

ភាពដូចគ្នានៃអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ ទៅនឹងស្រុកស្ងាត់ (ភូមិស្ងាត់) មានប្រាកដក្នុងព្រះបាលីស្រាប់ហើយ។ ចំណែកឯវិធីចម្រើនកម្មដ្ឋានក្នុងទីនេះ មានដូចតទៅ៖ ប្រៀបដូចជាចោរទាំង ៦ នាក់នោះ ចូលទៅកាន់ស្រុកស្ងាត់ដែលមានផ្ទះតែ ៦ ខ្នង ដើរស្វែងរកចុះឡើងៗ កាលបើមិនបានអ្វីមួយ ក៏លែងត្រូវការស្រុកនោះ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលបើចូលទៅកំណត់ដឹងក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ ពិចារណាស្វែងរកទៅ មិនឃើញអ្វីមួយដែលគប្បីប្រកាន់យកថា «យើង» ឬថា «របស់យើង» ឡើយ ក៏លែងត្រូវការអាយតនៈទាំងនោះ យ៉ាងនោះឯង។ ភិក្ខុនោះគិតថា «អាត្មាអញនឹងតាំងវិបស្សនាឡើង» ក៏កំណត់យកចក្ខុបសាទជាដើម ដោយអំណាចនៃឧបាទារូបកម្មដ្ឋាន ហើយកំណត់ដឹងថា «នេះជារូបខន្ធ» កំណត់ដឹងមនាយតនៈថា «ជាអរូបខន្ធ (នាមខន្ធ)»។ ភិក្ខុកំណត់ដឹងនូវអាយតនៈខាងក្នុងទាំងអស់នោះ ដោយអំណាចនៃនាមនិងរូបថា «...» យ៉ាងនេះ រួចហើយស្វែងរកបច្ច័យរបស់នាមនិងរូបទាំងនោះ ចម្រើនវិបស្សនា ពិចារណាស្វែងរកក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ រមែងតាំងនៅក្នុងព្រះអរហត្តផលជាលំដាប់។ នេះជាកម្មដ្ឋានរហូតដល់ព្រះអរហត្តផល របស់ភិក្ខុមួយរូប ដែលព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។

ဣဒါနိ ဗာဟိရာနံ ဂါမဃာတကစောရေဟိ သဒိသတံ ဒဿေန္တော စောရာ ဂါမဃာတကာတိ ခေါတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ မနာပါမနာပေသူတိ ကရဏတ္ထေ ဘုမ္မံ, မနာပါမနာပေဟီတိ အတ္ထော. တတ္ထ စောရေသု ဂါမံ ဟနန္တေသု ပဉ္စ ကိစ္စာနိ ဝတ္တန္တိ – စောရာ တာဝ ဂါမံ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ အဂ္ဂိံ ဒတွာ ကဋကဋသဒ္ဒံ ဥဋ္ဌာပေန္တိ, တတော မနုဿာ ဟတ္ထသာရံ ဂဟေတွာ ဗဟိ နိက္ခမန္တိ. တတော တေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဏ္ဍကဿ ကာရဏာ ဟတ္ထပရာမာသံ ကရောန္တိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ပဟာရံ ပါပုဏန္တိ, ကေစိ ပဟာရဋ္ဌာနေ ပတန္တိ, အဝသေသေ ပန အရောဂဇနေ ဗန္ဓိတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ရဇ္ဇုဗန္ဓနာဒီဟိ ဗန္ဓိတွာ ဒါသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇန္တိ.

ឥឡូវនេះ ព្រះមានព្រះភាគកាលនឹងបង្ហាញភាពដូចគ្នានៃអាយតនៈខាងក្រៅទាំងឡាយ ទៅនឹងពួកចោរប្លន់ស្រុក ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ចោរប្លន់ស្រុក...»។ ក្នុងបទនោះ បទថា «manāpāmanāpesu» គឺចុះសត្តមីវិភត្តិក្នុងអត្ថករណៈ (តតិយាវិភត្តិ) មានសេចក្តីថា «ដោយអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តនិងមិនជាទីគាប់ចិត្តទាំងឡាយ»។ ក្នុងរឿងនោះ កាលបើពួកចោរប្លន់បំផ្លាញស្រុក កិច្ច ៥ យ៉ាងរមែងប្រព្រឹត្តទៅ គឺ៖ ជាដំបូង ពួកចោររមែងឡោមព័ទ្ធស្រុក រួចហើយដុតភ្លើង បង្កជាសំឡេងឆេះកកាកៗឡើង បន្ទាប់មក ពួកមនុស្សរមែងកាន់យកទ្រព្យសម្បត្តិដ៏មានតម្លៃក្នុងដៃ ហើយរត់ចេញទៅខាងក្រៅ បន្ទាប់មក ពួកចោររមែងប្រតាយប្រតប់គ្នាជាមួយមនុស្សទាំងនោះ ព្រោះតែហេតុនៃទ្រព្យសម្បត្តិ។ ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងនោះ ពួកខ្លះរមែងរងនូវការវាយដំ ពួកខ្លះរមែងដួលស្លាប់ក្នុងកន្លែងរងការវាយដំនោះ ចំណែកឯពួកមនុស្សដែលនៅសេសសល់ដែលមិនមានរបួស ពួកចោររមែងចង រួចនាំទៅកាន់កន្លែងរស់នៅរបស់ខ្លួន ចងដោយខ្សែជាដើម ហើយប្រើប្រាស់ជាទាសករ។

တတ္ထ ဂါမဃာတကစောရာနံ ဂါမံ ပရိဝါရေတွာ အဂ္ဂိဒါနံ ဝိယ ဆသု ဒွါရေသု အာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ကိလေသပရိဠာဟုပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဟတ္ထသာရံ အာဒါယ ဗဟိ နိက္ခမနံ ဝိယ. တင်္ခဏေ ကုသလဓမ္မံ ပဟာယ အကုသလသမင်္ဂိတာ, ဘဏ္ဍကဿ ကာရဏာ ဟတ္ထပရာမသနာပဇ္ဇနံ ဝိယ ဒုက္ကဋဒုဗ္ဘာသိတပါစိတ္တိယထုလ္လစ္စယာနံ အာပဇ္ဇနကာလော, ပဟာရလဒ္ဓကာလော ဝိယ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇနကာလော, ပဟာရံ လဒ္ဓါ ပန ပဟာရဋ္ဌာနေ ပတိတကာလော ဝိယ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတွာ အဿမဏကာလော, အဝသေသဇနဿ ဗန္ဓိတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ နေတွာ ဒါသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇနကာလော ဝိယ တမေဝ အာရမ္မဏံ နိဿာယ သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနံယေဝ စူဠသီလမဇ္ဈိမသီလမဟာသီလာနိ ဘိန္ဒိတွာ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဂိဟိဘာဝံ အာပဇ္ဇနကာလော. တတြဿ ပုတ္တဒါရံ ပေါသေန္တဿ သန္ဒိဋ္ဌိကော ဒုက္ခက္ခန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ကာလံ ကတွာ အပါယေ နိဗ္ဗတ္တဿ သမ္ပရာယိကော.

ក្នុងឧបមានោះ គប្បីដឹងនូវការកើតឡើងនៃសេចក្តីក្តៅក្រហាយព្រោះកិលេស ក្នុងកាលដែលអារម្មណ៍មកប៉ះពាល់ក្នុងទ្វារទាំង៦ ប្រៀបដូចជាពួកចោរអ្នកប្លន់ស្រុក ព័ទ្ធស្រុកហើយដុតភ្លើងយ៉ាងណាមិញ។ គប្បីដឹងនូវភាពជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយអកុសល ព្រោះលះបង់កុសលធម៌ក្នុងខណៈនោះ ប្រៀបដូចជាការកាន់យកទ្រព្យជាសារៈសំខាន់ក្នុងដៃ ហើយចេញទៅខាងក្រៅយ៉ាងណាមិញ។ គប្បីដឹងនូវកាលដែលត្រូវអាបត្តិទុក្កដ ទុព្ភាសិត បាចិត្តិយ និងថុល្លច្ច័យ ប្រៀបដូចជាការប៉ះពាល់ពាល់ត្រូវដោយដៃ ព្រោះហេតុតែទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងណាមិញ។ គប្បីដឹងនូវកាលដែលត្រូវអាបត្តិសង្ឃាទិសេស ប្រៀបដូចជាកាលដែលរងការវាយដំយ៉ាងណាមិញ។ គប្បីដឹងនូវកាលដែលត្រូវអាបត្តិបារាជិក ហើយក្លាយជាអ្នកមិនមែនជាសមណៈ ប្រៀបដូចជាកាលដែលរងការវាយដំហើយ ដួលស្លាប់នៅកន្លែងរងការវាយដំនោះយ៉ាងណាមិញ។ គប្បីដឹងនូវកាលដែលបុគ្គលអាស្រ័យអារម្មណ៍នោះឯង ហើយបំផ្លាញចូឡសីល មជ្ឈិមសីល និងមហាសីល លះបង់សិក្ខា ត្រឡប់ទៅជាគ្រហស្ថ ទាំងដែលពួកជនសព្វគ្រប់កំពុងតែមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក ប្រៀបដូចជាការចងកៀរពួកជនដែលសេសសល់ ហើយនាំទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ខ្លួន ប្រើប្រាស់ជាទាសករយ៉ាងណាមិញ។ ក្នុងភាពជាគ្រហស្ថនោះ គប្បីដឹងនូវគំនរទុក្ខដែលឃើញច្បាស់នឹងភ្នែក របស់បុគ្គលនោះ កាលដែលត្រូវចិញ្ចឹមកូននិងប្រពន្ធ និងគប្បីដឹងនូវគំនរទុក្ខក្នុងបរលោក របស់បុគ្គលនោះ កាលដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ ទៅកើតក្នុងអបាយភូមិ។

ဣမာနိပိ ဗာဟိရာယတနာနိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနေဝ ကထိတာနိ. ဧတ္ထ ဟိ ရူပါဒီနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါရူပါနိ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနံ တိဿော ဓာတုယော, ဓမ္မာယတနေ အာပေါဓာတုယာ သဒ္ဓိံ တာ စတဿောတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဘူတာနိ, တေသံ ပရိစ္ဆေဒဝသေန အာကာသဓာတု, လဟုတာဒိဝသေန လဟုတာဒယောတိ ဧဝမိဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဘူတုပါဒါယရူပံ ရူပက္ခန္ဓော, တဒါရမ္မဏာ ဝေဒနာဒယော စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ. တတ္ထ ‘‘ရူပက္ခန္ဓော ရူပံ, စတ္တာရော အရူပိနော [Pg.64] ခန္ဓာ နာမ’’န္တိ. နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုရိမနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇန္တဿ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထိတံ ဟောတိ.

ពួកពាហិរាយតនៈទាំងឡាយនេះ សូម្បីទាំងអស់ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃកម្មដ្ឋាន របស់ភិក្ខុមួយរូបប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាក្នុងពាហិរាយតនៈទាំងនោះ អាយតនៈ៤ មានរូបាយតនៈជាដើម ជាឧបាទាយរូប, ផោដ្ឋព្វាយតនៈ ជាធាតុ៣ (គឺបឋវីធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ), ក្នុងធម្មាយតនៈ ធាតុទាំង៣ នោះ រួមជាមួយអាបោធាតុ ត្រូវជាធាតុទាំង៤ នេះ ឈ្មោះថា មហាភូតរូប៤, អាកាសធាតុ កើតមានដោយអំណាចនៃការកំណត់ភាគនៃមហាភូតរូប និងឧបាទាយរូបទាំងនោះ, រូបមានលហុតាជាដើម កើតមានដោយអំណាចនៃលហុតាជាដើម, សូម្បីតែរូបទាំងអស់ គឺមហាភូតរូប និងឧបាទាយរូប យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា រូបក្ខន្ធ, អរូបក្ខន្ធទាំង៤ មានវេទនាជាដើម ដែលមានរូបក្ខន្ធនោះជាអារម្មណ៍។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ រូបក្ខន្ធ ឈ្មោះថា រូប, អរូបក្ខន្ធទាំង៤ ឈ្មោះថា នាម។ កាលបើភិក្ខុកំណត់ទុកនូវនាមនិងរូបយ៉ាងនេះហើយ ប្រតិបត្តិដោយន័យមុននោះឯង កម្មដ្ឋានរហូតដល់ព្រះអរហត្ត ឈ្មោះថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ។

ဩဃာနန္တိ ဧတ္ထ ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌော ဩဃဋ္ဌော. ဧတေ ဟိ ‘‘သီလသံဝရံ ပူရေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿာမီ’’တိ အဇ္ဈာသယံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ကလျာဏမိတ္တေ နိဿာယ သမ္မာ ဝါယမန္တေန တရိတဗ္ဗာ, ယေန ဝါ တေန ဝါ ဒုရုတ္တရာ. ဣမိနာ ဒုရုတ္တရဏဋ္ဌေန ဩဃာတိ ဝုစ္စန္တိ. တေပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ကထိတာ. စတ္တာရောပိ ဟိ ဧတေ ဧကော သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝါတိ. သေသံ နန္ဒီရာဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတွာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ.

ក្នុងពាក្យថា "Oghānaṃ" នេះ សេចក្តីថា ធម្មជាតិដែលឆ្លងបានដោយក្រ ឈ្មោះថា ឱឃៈ។ ព្រោះថា ឱឃៈទាំងឡាយនេះ ភិក្ខុអ្នកតាំងទុកនូវអធ្យាស្រ័យដ៏មាំមួនថា "អាត្មាអញនឹងបំពេញសីលសំវរៈ ហើយសម្រេចនូវព្រះអរហត្ត" ហើយអាស្រ័យកល្យាណមិត្ត ព្យាយាមដោយត្រូវផ្លូវ ទើបអាចឆ្លងបាន, មិនមែនជាធម៌ដែលបុគ្គលណាមួយ អាចឆ្លងបានដោយងាយឡើយ។ ព្រោះតែសេចក្តីថា ឆ្លងបានដោយក្រនេះឯង ទើបហៅថា ឱឃៈ។ សូម្បីឱឃៈទាំងនោះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃកម្មដ្ឋាន របស់ភិក្ខុមួយរូបដែរ។ ព្រោះថា ឱឃៈទាំង៤ នេះ សូម្បីទាំងអស់ ក៏ជាសង្ខារក្ខន្ធតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ គប្បីផ្សារភ្ជាប់ ហើយពង្រីកសេចក្តីតាមន័យដែលបានពោលហើយ ក្នុងនន្ទិរាគៈចុះ។

သက္ကာယဿေတံ အဓိဝစနန္တိ, သက္ကာယောပိ ဟိ အာသီဝိသာဒီဟိ ဥဒကဏ္ဏဝဿ ဩရိမတီရံ ဝိယ စတုမဟာဘူတာဒီဟိ သာသင်္ကော သပ္ပဋိဘယော, သောပိ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ကမ္မဋ္ဌာနဝသေနေဝ ကထိတော. သက္ကာယော ဟိ တေဘူမကပဉ္စက္ခန္ဓာ, တေ စ သမာသတော နာမရူပမေဝါတိ. ဧဝမေတ္ထ နာမရူပဝဝတ္ထာနံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ.

ពាក្យថា "Sakkāyassetaṃ adhivacanaṃ" នេះ សេចក្តីថា ព្រោះថាសូម្បីសក្កាយ ក៏ប្រកបដោយសេចក្តីរង្កៀស និងប្រកបដោយភ័យខ្លាច ព្រោះតែមហាភូតរូប៤ជាដើម ប្រៀបដូចជាឆ្នេរខាងអាយនៃមហាសមុទ្រ ដែលប្រកបដោយសេចក្តីរង្កៀស និងប្រកបដោយភ័យខ្លាច ព្រោះតែពួកសត្វសាហាវមានអាសីវិសៈជាដើមយ៉ាងណាមិញ។ សូម្បីសក្កាយនោះ ក៏ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃកម្មដ្ឋាន របស់ភិក្ខុមួយរូបប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថាសក្កាយ គឺបញ្ចក្ខន្ធជាទៅក្នុងភូមិ៣ ហើយខន្ធទាំងនោះ កាលបើពោលដោយសង្ខេប ក៏ជានាមនិងរូបប៉ុណ្ណោះ។ យ៉ាងនេះ ក្នុងសក្កាយនេះ គប្បីចាប់ផ្តើមតាំងពីការកំណត់នាមនិងរូប រហូតដល់ព្រះអរហត្ត ហើយពង្រីកសេចក្តីនៃកម្មដ្ឋានចុះ។

နိဗ္ဗာနဿေတံ အဓိဝစနန္တိ နိဗ္ဗာနဉှိ ဥဒကဏ္ဏဝဿ ပါရိမတီရံ ဝိယ စတုမဟာဘူတာဒီဟိ ခေမံ အပ္ပဋိဘယံ. ဝီရိယာရမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ဧတ္ထ စိတ္တကိရိယဒဿနတ္ထံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဝါယာမမေဝ ဝီရိယန္တိ ဂဏှိတွာ ဒဿေတိ. တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတောတိ တရိတွာ ပါရံ ဂတော.

ពាក្យថា "Nibbānassetaṃ adhivacanaṃ" នេះ សេចក្តីថា ព្រោះថាព្រះនិព្វាន ជាគុណជាតិក្សេម កំបាំងភ័យ ព្រោះតែមិនមានមហាភូតរូប៤ជាដើម ប្រៀបដូចជាឆ្នេរខាងនាយនៃមហាសមុទ្រ ដែលជាទីក្សេម កំបាំងភ័យ ព្រោះតែមិនមានពួកសត្វសាហាវមានអាសីវិសៈជាដើមយ៉ាងណាមិញ។ ពាក្យថា "Vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ" នេះ ក្នុងពាក្យនេះ ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកនូវសេចក្តីព្យាយាម ដែលបានពោលខាងក្រោមនោះឯង ថាជា "វីរិយៈ" ដើម្បីបង្ហាញនូវកិរិយានៃចិត្ត ហើយទ្រង់សម្តែង។ ពាក្យថា "Tiṇṇo pāraṅgato" សេចក្តីថា ឆ្លងរួចហើយ ទៅដល់ត្រើយម្ខាងហើយ។

တတ္ထ ယထာ သာသင်္ကဩရိမတီရေ ဌိတေန ဥဒကဏ္ဏဝံ တရိတုကာမေန ကတိပါဟံ ဝသိတွာ သဏိကံ နာဝံ သဇ္ဇေတွာ ဥဒကကီဠံ ကီဠန္တေန ဝိယ န နာဝါ အဘိရုဟိတဗ္ဗာ. ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ အနာရုဠှောဝ ဗျသနံ ပါပုဏာတိ. ဧဝမေဝ ကိလေသဏ္ဏဝံ တရိတုကာမေန ‘‘တရုဏော တာဝမှိ, မဟလ္လကကာလေ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂကုလ္လံ ဗန္ဓိဿာမီ’’တိ ပပဉ္စော န ကာတဗ္ဗော. ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ မဟလ္လကကာလံ အပတွာပိ ဝိနာသံ ပါပုဏာတိ, ပတွာပိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ဘဒ္ဒေကရတ္တာဒီနိ ပန အနုဿရိတွာ ဝေဂေနေဝ အယံ အရိယမဂ္ဂကုလ္လော ဗန္ဓိတဗ္ဗော.

ក្នុងឧបមានោះ ជនដែលស្ថិតនៅលើឆ្នេរខាងអាយដ៏គួរឱ្យរង្កៀស ហើយប្រាថ្នានឹងឆ្លងមហាសមុទ្រ មិនគួររង់ចាំនៅអស់ពីរបីថ្ងៃ ហើយចាត់ចែងធ្វើទូកក្បូនដោយយឺតយ៉ាវ ហើយឡើងជិះទូកក្បូននោះ ហាក់ដូចជាមនុស្សកំពុងលេងកម្សាន្តក្នុងទឹកនោះឡើយ។ ព្រោះថាកាលបើធ្វើបែបនេះ ជននោះមិនទាន់ទាំងបានឡើងជិះទូកផង ក៏ដល់នូវសេចក្តីវិនាសបាត់ទៅហើយ។ យ៉ាងនោះមិញ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងឆ្លងមហាសមុទ្រគឺកិលេស មិនគួរធ្វើសេចក្តីយឺតយ៉ាវថា "អាត្មាអញនៅក្មេងនៅឡើយ ចាំដល់ចាស់សិន សឹមចងក្បូនគឺអរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គ" នោះឡើយ។ ព្រោះថាកាលបើធ្វើបែបនេះ បុគ្គលនោះសូម្បីមិនទាន់ដល់វ័យចាស់ ក៏អាចដល់នូវសេចក្តីវិនាសបាន ឬទោះបីជាដល់វ័យចាស់ហើយ ក៏មិនអាចធ្វើបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ គប្បីរលឹកនឹកដល់ព្រះសូត្រមានភទ្ទេករត្តសូត្រជាដើម ហើយប្រញាប់ប្រញាល់ចងក្បូនគឺអរិយមគ្គនេះជាប្រញាប់ចុះ។

ယထာ စ ကုလ္လံ ဗန္ဓန္တဿ ဟတ္ထပါဒပါရိပူရိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. ကုဏ္ဌပါဒေါ ဟိ ခဉ္ဇပါဒေါ ဝါ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောတိ, ဖဏဟတ္ထကာဒယော တိဏပဏ္ဏာဒီနိ ဂဟေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝမိမမ္ပိ အရိယမဂ္ဂကုလ္လံ ဗန္ဓန္တဿ သီလပါဒါနဉ္စေဝ သဒ္ဓါဟတ္ထဿ [Pg.65] စ ပါရိပူရိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ. န ဟိ ဒုဿီလော အဿဒ္ဓေါ သာသနေ အပ္ပတိဋ္ဌိတော ပဋိပတ္တိံ အဿဒ္ဒဟန္တော အရိယမဂ္ဂကုလ္လံ ဗန္ဓိတုံ သက္ကောတိ. ယထာ စ ပရိပုဏ္ဏဟတ္ထပါဒေါပိ ဒုဗ္ဗလော ဗျာဓိပီဠိတော ကုလ္လံ ဗန္ဓိတုံ န သက္ကောတိ, ထာမသမ္ပန္နောဝ သက္ကောတိ, ဧဝံ သီလဝါ သဒ္ဓေါပိ အလသော ကုသီတော ဣမံ မဂ္ဂကုလ္လံ ဗန္ဓိတုံ န သက္ကောတိ, အာရဒ္ဓဝီရိယောဝ သက္ကောတီတိ ဣမံ ဗန္ဓိတုကာမေန အာရဒ္ဓဝီရိယေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယထာ သော ပုရိသော ကုလ္လံ ဗန္ဓိတွာ တီရေ ဌတွာ ယောဇနဝိတ္ထာရံ ဥဒကဏ္ဏဝံ ‘‘အယံ မယာ ပစ္စတ္တပုရိသကာရံ နိဿာယ နိတ္ထရိတဗ္ဗော’’တိ မာနသံ ဗန္ဓတိ, ဧဝံ ယောဂိနာပိ စင်္ကမာ ဩရုယှ ‘‘အဇ္ဇ မယာ စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈံ ကိလေသဏ္ဏဝံ တရိတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ မာနသံ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

មួយវិញទៀត ដូចជាកាលដែលបុគ្គលចងក្បូន តែងប្រាថ្នានូវភាពពេញលេញនៃដៃនិងជើងយ៉ាងណាមិញ ព្រោះថាជនដែលមានជើងដាច់ ឬជើងខ្វិន មិនអាចឈរឱ្យនឹងបានឡើយ ជនដែលមានដៃពិការជាដើម ក៏មិនអាចកាន់យកស្មៅនិងស្លឹកឈើជាដើមបានឡើយ។ យ៉ាងនោះមិញ កាលដែលបុគ្គលចងក្បូនគឺអរិយមគ្គនេះ ក៏ត្រូវប្រាថ្នានូវភាពពេញលេញនៃជើងគឺសីល និងដៃគឺសទ្ធា យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះថាបុគ្គលទ្រុស្តសីល មិនមានសទ្ធា មិនតាំងនៅក្នុងសាសនា មិនជឿជាក់លើបដិបត្តិ មិនអាចចងក្បូនគឺអរិយមគ្គបានឡើយ។ មួយវិញទៀត ដូចជាបុគ្គលទោះបីមានដៃជើងពេញលេញ ប៉ុន្តែជាមនុស្សទន់ខ្សោយ ត្រូវជំងឺបៀតបៀន ក៏មិនអាចចងក្បូនបានឡើយ មានតែបុគ្គលដែលមានកម្លាំងមាំមួនប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចចងបានយ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមិញ បុគ្គលទោះបីមានសីល មានសទ្ធា ប៉ុន្តែជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស ធូរថយ ក៏មិនអាចចងក្បូនគឺមគ្គនេះបានឡើយ មានតែបុគ្គលដែលប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាមប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចចងបាន។ ហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នានឹងចងក្បូននេះ ត្រូវតែជាអ្នកប្រារព្ធសេចក្តីព្យាយាម។ ប្រៀបដូចជាបុរសនោះ ចងក្បូនរួចហើយ ឈរនៅលើឆ្នេរ សម្លឹងមើលមហាសមុទ្រដែលមានទទឹងមួយយោជន៍ ហើយតាំងចិត្តមាំមួនថា "មហាសមុទ្រនេះ អាត្មាអញត្រូវតែឆ្លងឱ្យរួច ដោយអាស្រ័យសេចក្តីព្យាយាមផ្ទាល់ខ្លួន" យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមិញ ព្រះយោគីសូម្បីចុះពីទីចង្ក្រមហើយ ក៏ត្រូវតាំងចិត្តឱ្យមាំមួនយ៉ាងនេះថា "ថ្ងៃនេះ អាត្មាអញត្រូវតែឆ្លងមហាសមុទ្រគឺកិលេស ដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទាំង៤ ហើយតាំងនៅក្នុងព្រះអរហត្តឱ្យបាន" យ៉ាងនោះដែរ។

ယထာ စ သော ပုရိသော ကုလ္လံ နိဿာယ ဥဒကဏ္ဏဝံ တရန္တော ဂါဝုတမတ္တံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ဧကကောဋ္ဌာသံ အတိက္ကန္တောမှိ, အညေ တယော သေသာ’’တိ ဇာနာတိ, အပရမ္ပိ ဂါဝုတမတ္တံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘ဒွေ အတိက္ကန္တောမှိ, ဒွေ သေသာ’’တိ ဇာနာတိ, အပရမ္ပိ ဂါဝုတမတ္တံ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘တယော အတိက္ကန္တောမှိ, ဧကော သေသော’’တိ ဇာနာတိ, တမ္ပိ အတိက္ကမ္မ နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘စတ္တာရောပိ မေ ကောဋ္ဌသာ အတိက္ကန္တာ’’တိ ဇာနာတိ, တဉ္စ ကုလ္လံ ပါဒေန အက္ကမိတွာ သောတာဘိမုခံ ခိပိတွာ ဥတ္တရိတွာ တီရေ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ အယမ္ပိ ဘိက္ခု အရိယမဂ္ဂကုလ္လံ နိဿာယ ကိလေသဏ္ဏဝံ တရန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ တရိတွာ မဂ္ဂါနန္တရေ ဖလေ ဌိတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ မေ ကိလေသာနံ ဧကော ကောဋ္ဌာသော ပဟီနော, ဣတရေ တယော သေသာ’’တိ ဇာနာတိ. ပုန တထေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော သကဒါဂါမိမဂ္ဂေန ဒုတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ တရိတွာ မဂ္ဂါနန္တရေ ဖလေ ဌိတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန နိဝတ္တိတွာ, ဩလောကေန္တော ‘‘စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ မေ ကိလေသာနံ ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ ပဟီနာ[Pg.66], ဣတရေ ဒွေ သေသာ’’တိ ဇာနာတိ. ပုန တထေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အနာဂါမိမဂ္ဂေန တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ တရိတွာ မဂ္ဂါနန္တရေ ဖလေ ဌိတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘စတုမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ မေ ကိလေသာနံ တယော ကောဋ္ဌာသာ ပဟီနာ, ဧကော သေသော’’တိ ဇာနာတိ. ပုန တထေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အရဟတ္တမဂ္ဂေန စတုတ္ထမဂ္ဂဝဇ္ဈေ ကိလေသေ တရိတွာ မဂ္ဂါနန္တရေ ဖလေ ဌိတော ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တော ‘‘သဗ္ဗကိလေသာ မေ ပဟီနာ’’တိ ဇာနာတိ.

មួយវិញទៀត ដូចជាបុរសនោះ អាស្រ័យក្បូនហើយឆ្លងមហាសមុទ្រ កាលបើទៅបានចម្ងាយប្រមាណមួយគាវុត ហើយបែរក្រោយក្រឡេកមើល ក៏ដឹងថា "អាត្មាអញឆ្លងផុតចំណែកមួយហើយ នៅសល់បីចំណែកទៀត" យ៉ាងណាមិញ កាលបើទៅបានចម្ងាយមួយគាវុតទៀត ហើយបែរក្រោយក្រឡេកមើល ក៏ដឹងថា "អាត្មាអញឆ្លងផុតពីរចំណែកហើយ នៅសល់ពីរចំណែកទៀត" យ៉ាងណាមិញ កាលបើទៅបានចម្ងាយមួយគាវុតទៀត ហើយបែរក្រោយក្រឡេកមើល ក៏ដឹងថា "អាត្មាអញឆ្លងផុតបីចំណែកហើយ នៅសល់តែមួយចំណែកទៀតប៉ុណ្ណោះ" យ៉ាងណាមិញ លុះឆ្លងផុតចំណែកដែលសេសសល់នោះហើយ បែរក្រោយក្រឡេកមើល ក៏ដឹងថា "ចំណែកទាំង៤ អាត្មាអញឆ្លងផុតទាំងអស់ហើយ" យ៉ាងណាមិញ ហើយក៏ធាក់ក្បូននោះដោយជើង រុញច្រានទៅរកខ្សែទឹក រួចឡើងទៅឈរនៅលើឆ្នេរយ៉ាងណាមិញ។ យ៉ាងនោះមិញ ភិក្ខុនេះកាលអាស្រ័យក្បូនគឺអរិយមគ្គ ហើយឆ្លងមហាសមុទ្រគឺកិលេស ឆ្លងផុតកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទី១ ដោយសោតាបត្តិមគ្គ ហើយតាំងនៅក្នុងផលដែលកើតឡើងក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ កាលក្រឡេកមើលដោយបច្ចវេក្ខណញាណ ក៏ដឹងថា "ក្នុងចំណោមកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទាំង៤ ចំណែកមួយ អាត្មាអញលះបង់បានហើយ នៅសល់បីចំណែកទៀត"។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះប្រមូលផ្តុំឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយយ៉ាងនោះឯង ហើយពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ ឆ្លងផុតកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទី២ ដោយសកទាកាមិមគ្គ ហើយតាំងនៅក្នុងផលដែលកើតឡើងក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ កាលក្រឡេកមើលដោយបច្ចវេក្ខណញាណ ក៏ដឹងថា "ក្នុងចំណោមកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទាំង៤ ពីរចំណែក អាត្មាអញលះបង់បានហើយ នៅសល់ពីរចំណែកទៀត"។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះប្រមូលផ្តុំឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយយ៉ាងនោះឯង ហើយពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ ឆ្លងផុតកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទី៣ ដោយអនាគាមិមគ្គ ហើយតាំងនៅក្នុងផលដែលកើតឡើងក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ កាលក្រឡេកមើលដោយបច្ចវេក្ខណញាណ ក៏ដឹងថា "ក្នុងចំណោមកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទាំង៤ បីចំណែក អាត្មាអញលះបង់បានហើយ នៅសល់តែមួយចំណែកទៀតប៉ុណ្ណោះ"។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះប្រមូលផ្តុំឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងពោជ្ឈង្គទាំងឡាយយ៉ាងនោះឯង ហើយពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ ឆ្លងផុតកិលេសដែលត្រូវសម្លាប់ដោយមគ្គទី៤ ដោយអរហត្តមគ្គ ហើយតាំងនៅក្នុងផលដែលកើតឡើងក្នុងលំដាប់នៃមគ្គ កាលក្រឡេកមើលដោយបច្ចវេក្ខណញាណ ក៏ដឹងថា "កិលេសទាំងអស់ អាត្មាអញលះបង់បានហើយ"។

ယထာ သော ပုရိသော တံ ကုလ္လံ သောတေ ပဝါဟေတွာ ဥတ္တရိတွာ ထလေ ဌိတော နဂရံ ပဝိသိတွာ ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ‘‘ဧတ္တကေန ဝတမှိ အနတ္ထေန မုတ္တော’’တိ ဧကဂ္ဂစိတ္တော တုဋ္ဌမာနသော နိသီဒတိ, ဧဝံ တသ္မိံယေဝ ဝါ အာသနေ အညေသု ဝါ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသု ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နော ‘‘ဧတ္တကေန ဝတမှိ အနတ္ထေန မုတ္တော’’တိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ ဧကဂ္ဂစိတ္တော တုဋ္ဌမာနသော နိသီဒတိ. ဣဒံ ဝါ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, အရဟတော ဧတံ အဓိဝစနန္တိ. ဧဝံ တာဝေတ္ထ နာနာကမ္မဋ္ဌာနာနိ ကထိတာနိ, သမောဓာနေတွာ ပန သဗ္ဗာနိပိ ဧကမေဝ ကတွာ ဒဿေတဗ္ဗာနိ. ဧကံ ကတွာ ဒဿေန္တေနာပိ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေနေဝ ဝိနိဝတ္တေတဗ္ဗာနိ.

ប្រៀបដូចជាបុរសនោះ បណ្តែតក្បូននោះចោលទៅក្នុងខ្សែទឹក ហើយឡើងទៅឈរនៅលើគោក ចូលទៅកាន់នគរ ឡើងទៅកាន់ប្រាសាទដ៏ប្រសើរជាន់ខាងលើ ហើយមានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ មានចិត្តរីករាយ អង្គុយគិតថា "ឱហ្ន៎ អាត្មាអញរួចផុតចាកសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ" យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះមិញ ភិក្ខុនោះទោះបីអង្គុយនៅលើអាសនៈនោះឯងក្តី ឬក្នុងទីសម្រាប់សម្រាកក្នុងវេលាយប់និងថ្ងៃជាដើម ក្នុងទីណាមួយក្តី ក៏ចូលផលសមាបត្តិដែលមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ មានចិត្តមានអារម្មណ៍តែមួយ មានចិត្តរីករាយ អង្គុយគិតថា "ឱហ្ន៎ អាត្មាអញរួចផុតចាកសេចក្តីវិនាសដ៏ធំធេងមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះហើយ" យ៉ាងនោះដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់លំដៅយកនូវសេចក្តីនេះឯង ទើបត្រាស់ថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពាក្យថា ព្រាហ្មណ៍ឆ្លងផុតហើយ ទៅដល់ត្រើយហើយ ឈរនៅលើគោក នេះជាឈ្មោះនៃព្រះអរហន្ត"។ ក្នុងអសីវិសោបមសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងកម្មដ្ឋានផ្សេងៗគ្នា ដោយន័យមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះជាមុនសិន ប៉ុន្តែបើប្រមូលរួមបញ្ចូលគ្នាទាំងអស់ គប្បីធ្វើឱ្យទៅជាតែមួយ ហើយបង្ហាញចុះ។ ទោះបីធ្វើឱ្យទៅជាតែមួយហើយបង្ហាញ ក៏គប្បីបង្វិលទៅតាមអំណាចនៃបញ្ចក្ខន្ធនោះឯង។

ကထံ? ဧတ္ထ ဟိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ အဇ္ဈတ္တိကာနိ ပဉ္စာယတနာနိ ဗာဟိရာနိ ပဉ္စာယတနာနိ ဓမ္မာယတနေ ပန္နရသ သုခုမရူပါနိ သက္ကာယဿ ဧကဒေသောတိ အယံ ရူပက္ခန္ဓော, မနာယတနံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော ဓမ္မာယတနေကဒေသော စတ္တာရော ဩဃာ သက္ကာယေကဒေသောတိ ဣမေ စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ. တတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော ရူပံ, စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ နာမန္တိ ဣဒံ နာမရူပံ. တဿ နန္ဒီရာဂေါ ကာမောဃော ဘဝေါဃော ဓမ္မာယတနေကဒေသော သက္ကာယေကဒေသောတိ ဣမေ ပစ္စယာ. ဣတိ သပ္ပစ္စယံ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတိ နာမ. သပ္ပစ္စယံ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဣဒံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော နိယျာနမုခံ.

តើបង្វិលយ៉ាងដូចម្តេច? ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ មហាភូតរូប៤ អាយតនៈខាងក្នុង៥ អាយតនៈខាងក្រៅ៥ សុខុមរូប១៥ ក្នុងធម្មាយតនៈ និងចំណែកមួយនៃសក្កាយ នេះឈ្មោះថា រូបក្ខន្ធ។ មនាយតនៈ ឈ្មោះថា វិញ្ញាណក្ខន្ធ។ ចំណែកមួយនៃធម្មាយតនៈ ឱឃៈទាំង៤ និងចំណែកមួយនៃសក្កាយ ទាំងនេះឈ្មោះថា អរូបក្ខន្ធទាំង៤។ ក្នុងខន្ធទាំងនោះ រូបក្ខន្ធ ឈ្មោះថា រូប, អរូបក្ខន្ធទាំង៤ ឈ្មោះថា នាម នេះឯងជានាមនិងរូប។ នន្ទិរាគៈ កាមោឃៈ ភវោឃៈ ចំណែកមួយនៃធម្មាយតនៈ និងចំណែកមួយនៃសក្កាយ ទាំងនេះជាបច្ច័យនៃនាមនិងរូបនោះ។ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថាកំណត់ទុកនូវនាមនិងរូប ព្រមទាំងបច្ច័យ។ លុះកំណត់ទុកនូវនាមនិងរូបព្រមទាំងបច្ច័យហើយ លើកឡើងកាន់ត្រីលក្ខណ៍ ចម្រើនវិបស្សនា ពិចារណានូវសង្ខារទាំងឡាយ រហូតដល់សម្រេចព្រះអរហត្ត នេះជាផ្លូវចេញចាកវដ្តៈរបស់ភិក្ខុមួយរូប។

တတ္ထ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ ဧကာဒသာယတနာနိ ဓမ္မာယတနေကဒေသော ဒိဋ္ဌောဃော အဝိဇ္ဇောဃော သက္ကာယေကဒေသောတိ ဣဒံ ဒုက္ခသစ္စံ, နန္ဒီရာဂေါ ဓမ္မာယတနေကဒေသော ကာမောဃော ဘဝေါဃော သက္ကာယေကဒေသောတိ ဣဒံ သမုဒယသစ္စံ, ပါရိမတီရသင်္ခါတံ [Pg.67] နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စံ, အရိယမဂ္ဂေါ မဂ္ဂသစ္စံ. တတ္ထ ဒွေ သစ္စာနိ ဝဋ္ဋံ, ဒွေ ဝိဝဋ္ဋံ, ဒွေ လောကိယာနိ, ဒွေ လောကုတ္တရာနီတိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သောဠသဟာကာရေဟိ သဋ္ဌိနယသဟဿေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတဗ္ဗာနီတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝိပဉ္စိတညူ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သုတ္တံ ပန ဒုက္ခလက္ခဏဝသေန ကထိတံ.

ក្នុងធម៌ទាំងនោះ មហាភូតរូប៤ ឧបាទានក្ខន្ធ៥ អាយតនៈខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ១១ ចំណែកមួយនៃធម្មាយតនៈ ទិដ្ឋោឃៈ អវិជ្ជោឃៈ និងចំណែកមួយនៃសក្កាយ នេះឈ្មោះថា ទុក្ខសច្ចៈ។ នន្ទិរាគៈ ចំណែកមួយនៃធម្មាយតនៈ កាមោឃៈ ភវោឃៈ និងចំណែកមួយនៃសក្កាយ នេះឈ្មោះថា សមុទយសច្ចៈ។ ព្រះនិព្វានដែលពោលគឺត្រើយម្ខាង ឈ្មោះថា និរោធសច្ចៈ។ អរិយមគ្គ ឈ្មោះថា មគ្គសច្ចៈ។ ក្នុងសច្ចៈទាំងនោះ សច្ចៈ២ ជាវដ្តៈ, សច្ចៈ២ ជាវិវដ្តៈ, សច្ចៈ២ ជាលោកិយ, សច្ចៈ២ ជាលោកុត្តរៈ។ គប្បីចែកសម្តែងនូវអរិយសច្ចទាំង៤ នេះ ដោយអាការៈ១៦ និងដោយន័យ៦ម៉ឺនចុះ。 ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ភិក្ខុ៥រយរូប ដែលជាវិបញ្ចិតញ្ញូបុគ្គល បានតាំងនៅក្នុងព្រះអរហត្ត។ ចំណែកឯព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងហើយ ដោយអំណាចនៃទុក្ខលក្ខណៈ។

၂. ရထောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃរថោបមសូត្រ

၂၃၉. ဒုတိယေ သုခသောမနဿဗဟုလောတိ ကာယိကသုခဉ္စေဝ စေတသိကသောမနဿဉ္စ ဗဟုလံ အဿာတိ သုခသောမနဿဗဟုလော. ယောနိ စဿ အာရဒ္ဓါ ဟောတီတိ ကာရဏဉ္စဿ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ. အာသဝါနံ ခယာယာတိ ဣဓ အာသဝက္ခယောတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အဓိပ္ပေတော, တဒတ္ထာယာတိ အတ္ထော. ဩဓသ္တပတောဒေါတိ ရထမဇ္ဈေ တိရိယံ ဌပိတပတောဒေါ. ယေနိစ္ဆကန္တိ ယေန ဒိသာဘာဂေန ဣစ္ဆတိ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ယံ ယံ ဂမနံ ဣစ္ဆတိ. သာရေယျာတိ ပေသေယျ. ပစ္စာသာရေယျာတိ ပဋိဝိနိဝတ္တေယျ. အာရက္ခာယာတိ ရက္ခဏတ္ထာယ. သံယမာယာတိ ဝေဂနိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ. ဒမာယာတိ နိဗ္ဗိသေဝနတ္ထာယ. ဥပသမာယာတိ ကိလေသူပသမတ္ထာယ.

២៣៩. ក្នុងសូត្រទីពីរ ពាក្យថា sukhasomanassabahulo សេចក្តីថា សេចក្តីសុខតាមផ្លូវកាយផង និងសេចក្តីសោមនស្សតាមផ្លូវចិត្តផង តែងមានច្រើនដល់ភិក្ខុនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបឈ្មោះថា sukhasomanassabahulo (មានសេចក្តីសុខ និងសោមនស្សច្រើន)។ ពាក្យថា yoni cassa āraddhā hoti សេចក្តីថា ហេតុ (ឬឧបាយ) របស់ភិក្ខុនោះ តែងពេញបរិបូណ៌ពិតប្រាកដ។ ពាក្យថា āsavānaṃ khayāya សេចក្តីថា ក្នុងសូត្រនេះ អរហត្តមគ្គ លោកសំដៅយកថាជាធម៌ជាទីអស់ទៅនៃអាសវៈ ពាក្យថា tadatthāya មានន័យថា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់អរហត្តមគ្គនោះ។ ពាក្យថា odhastapatodo គឺរំពាត់ដែលគេដាក់ទទឹងទុកនៅកណ្តាលរថ។ ពាក្យថា yenicchakaṃ គឺទៅកាន់ទិសតំបន់ណាដែលខ្លួនប្រាថ្នា។ ពាក្យថា yadicchakaṃ គឺការទៅតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ។ ពាក្យថា sāreyya គឺគប្បីបរទៅមុខ។ ពាក្យថា paccāsāreyya គឺគប្បីបរត្រឡប់មកវិញ។ ពាក្យថា ārakkhāya គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរក្សា (ការពារចាកចោរគឺកិលេស)។ ពាក្យថា saṃyamāya គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការសង្កត់សង្កិននូវល្បឿន (នៃឥន្ទ្រិយ)។ ពាក្យថា damāya គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការមិនសេពនូវធម៌ជាសត្រូវ។ ពាក្យថា upasamāya គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការរំងាប់នូវកិលេសទាំងឡាយ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ယထာ အကုသလဿ သာရထိနော အဒန္တေ သိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ ဝိသမမဂ္ဂေန ရထံ ပေသေန္တဿ စက္ကာနိပိ ဘိဇ္ဇန္တိ, အက္ခောပိ သိန္ဓဝါနဉ္စ ခုရာ, အတ္တနာပိ အနယဗျသနံ ပါပုဏာတိ, န စ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတေန ဂမနေန သာရေတုံ သက္ကောတိ; ဧဝံ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရော ဘိက္ခု န ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သမဏရတိံ အနုဘဝိတုံ သက္ကောတိ. ယထာ ပန ဆေကော သာရထိ ဒန္တေ သိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ, သမေ ဘူမိဘာဂေ ရထံ ဩတာရေတွာ ရသ္မိယော ဂဟေတွာ, သိန္ဓဝါနံ ခုရေသု သတိံ ဌပေတွာ, ပတောဒံ အာဒါယ နိဗ္ဗိသေဝနေ ကတွာ, ပေသေန္တော ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတေန ဂမနေန သာရေတိ. ဧဝမေဝ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘိက္ခု ဣမသ္မိံ သာသနေ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ သမဏရတိံ အနုဘောတိ, သစေ အနိစ္စာနုပဿနာဘိမုခံ ဉာဏံ ပေသေတုကာမော ဟောတိ, တဒဘိမုခံ ဉာဏံ ဂစ္ဆတိ. ဒုက္ခာနုပဿနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

សេចក្តីប្រៀបធៀបក្នុងពាក្យថា evameva kho នេះមានដូចតទៅ៖ ដូចជានាយសារថីដែលមិនឈ្លាសវៃ ទឹមសេះសិន្ធពទាំងឡាយដែលមិនទាន់ទូន្មាន ហើយបររថទៅតាមផ្លូវមិនរាបស្មើ កង់ទាំងឡាយក្តី ក៏តែងបាក់បែក ភ្លៅក្តី ក៏បាក់ ក្រចកជើងនៃសេះសិន្ធពទាំងឡាយក្តី ក៏បាក់បែក សូម្បីខ្លួនឯង ក៏ដល់នូវសេចក្តីវិនាសអន្តរាយ ហើយមិនអាចបរទៅដោយល្បឿនតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗបានឡើយ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុអ្នកមិនបានគ្រប់គ្រងទ្វារក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៦ ក៏មិនអាចទទួលរងនូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសមណធម៌តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗបានឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ ម៉្យាងទៀត ដូចជានាយសារថីដ៏ឈ្លាសវៃ ទឹមសេះសិន្ធពទាំងឡាយដែលទូន្មានល្អហើយ បររថចុះទៅកាន់ទីវាលដីដ៏រាបស្មើ កាន់ខ្សែបរទាំងឡាយ តម្កល់សតិទុកលើក្រចកជើងនៃសេះសិន្ធពទាំងឡាយ កាន់យករំពាត់ ធ្វើមិនឲ្យសេពនូវធម៌ជាសត្រូវ ហើយបរទៅ តែងបរទៅបានដោយល្បឿនតាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុអ្នកមានទ្វារគ្រប់គ្រងល្អហើយក្នុងឥន្ទ្រិយទាំង ៦ តែងបានទទួលនូវសេចក្តីត្រេកអរក្នុងសមណធម៌តាមដែលខ្លួនប្រាថ្នាៗ ក្នុងសាសនានេះ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះប្រាថ្នានឹងបញ្ជូនញាណទៅកាន់អនិច្ចានុបស្សនា វិបស្សនាញាណនោះ ក៏រមែងទៅកាន់អនិច្ចានុបស្សនានោះដោយមិនទាក់ទើរឡើយ យ៉ាងនោះឯង។ សូម្បីក្នុងទុក្ខានុបស្សនាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဘောဇနေ မတ္တညူတိ ဘောဇနမှိ ပမာဏညူ. တတ္ထ ဒွေ ပမာဏာနိ – ပဋိဂ္ဂဟဏပမာဏဉ္စ ပရိဘောဂပမာဏဉ္စ. တတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟဏပမာဏေ ဒါယကဿ ဝသော [Pg.68] ဝေဒိတဗ္ဗော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသော ဝေဒိတဗ္ဗော, အတ္တနော ထာမော ဇာနိတဗ္ဗော. ဧဝရူပေါ ဟိ ဘိက္ခု သစေ ဒေယျဓမ္မော ဗဟုကော ဟောတိ, ဒါယကော အပ္ပံ ဒါတုကာမော, ဒါယကဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မော အပ္ပော, ဒါယကော ဗဟုံ ဒါတုကာမော, ဒေယျဓမ္မဿ ဝသေန အပ္ပံ ဂဏှာတိ. ဒေယျဓမ္မောပိ ဗဟု, ဒါယကောပိ ဗဟုံ ဒါတုကာမော, အတ္တနော ထာမံ ဉတွာ ပမာဏေန ဂဏှာတိ. သော တာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ မတ္တညုတာယ အနုပ္ပန္နဉ္စ လာဘံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နဉ္စ ထာဝရံ ကရောတိ ဓမ္မိကတိဿမဟာရာဇကာလေ သတ္တဝဿိကော သာမဏေရော ဝိယ.

ពាក្យថា bhojane mattaññū សេចក្តីថា ដឹងប្រមាណក្នុងភោជន។ ក្នុងប្រមាណនោះ មានប្រមាណពីរយ៉ាងគឺ ប្រមាណក្នុងការទទួល និងប្រមាណក្នុងការបរិភោគ។ ក្នុងប្រមាណនៃការទទួលនោះ គប្បីដឹងតាមអធ្យាស្រ័យរបស់ទាយក គប្បីដឹងតាមកម្រិតនៃទេយ្យធម៌ និងគប្បីដឹងនូវកម្លាំង (សមត្ថភាព) របស់ខ្លួន។ ព្រោះថា ភិក្ខុដែលមានសភាពបែបនេះ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានច្រើន តែទាយកចង់ប្រគេនតិច ក៏ទទួលយកតិចទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់ទាយក។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌មានតិច តែទាយកចង់ប្រគេនច្រើន ក៏ទទួលយកតិចទៅតាមកម្រិតនៃទេយ្យធម៌។ ប្រសិនបើទេយ្យធម៌ក៏ច្រើន ទាយកក៏ចង់ប្រគេនច្រើន ក៏ដឹងនូវកម្លាំងរបស់ខ្លួន ហើយទទួលយកតាមប្រមាណដ៏សមគួរ។ ភិក្ខុនោះ កាលបើដឹងប្រមាណក្នុងការទទួលយ៉ាងនេះ តែងធ្វើលាភដែលមិនទាន់កើត ឲ្យកើតឡើងផង ធ្វើលាភដែលកើតឡើងហើយ ឲ្យមានភាពមាំមួន (ស្ថិតស្ថេរ) ផង ដូចជាសាមណេរអាយុ ៧ ឆ្នាំ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទធម្មិកតិស្សមហារាជ។

ရညော ကိရ ပဉ္စဟိ သကဋသတေဟိ ဂုဠံ အာဟရိံသု. ရာဇာ ‘‘မနာပေါ ပဏ္ဏာကာရော, အယျေဟိ ဝိနာ န ခါဒိဿာမာ’’တိ အဍ္ဎတေယျာနိ သကဋသတာနိ မဟာဝိဟာရံ ပေသေတွာ သယမ္ပိ ဘုတ္တပါတရာသော အဂမာသိ. ဘေရိယာ ပဟဋာယ ဒွါဒသ ဘိက္ခုသဟဿာနိ သန္နိပတိံသု. ရာဇာ ဧကမန္တေ ဌိတော အာရာမိကံ ပက္ကောသာပေတွာ အာဟ – ‘‘ရညော နာမ ဒါနေ ပတ္တပူရောဝ ပမာဏံ, ဂဟိတဘာဇနံ ပူရေတွာဝ ဒေဟိ, သစေ ကောစိ မတ္တပဋိဂ္ဂဟဏေ ဌိတော န ဂဏှာတိ, မယှံ အာရောစေယျာသီ’’တိ.

ឮថា ពួកជនទាំងឡាយបាននាំយកស្ករអំពៅចំនួន ៥០០ រទេះ មកថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «តង្វាយនេះជាទីគាប់ចិត្តណាស់ បើគ្មានព្រះគុណម្ចាស់ទាំងឡាយទេ យើងនឹងមិនបរិភោគឡើយ» ទើបទ្រង់ចាត់ឲ្យបញ្ជូនរទេះ ២៥០ គ្រឿង ទៅកាន់មហាវីហារ ហើយព្រះអង្គផ្ទាល់ កាលដែលសោយក្រយាព្រឹកហើយ ក៏យាងទៅកាន់ទីនោះដែរ។ កាលដែលគេទូងស្គរប្រកាសចែកលាភ ភិក្ខុចំនួន ១២,០០០ អង្គ ក៏បានមកប្រជុំគ្នា។ ព្រះរាជាទ្រង់គង់ក្នុងទីដ៏សមគួរមួយ ហើយហៅអារាមិកជនមកបង្គាប់ថា «ឡើងឈ្មោះថា ទានរបស់ព្រះរាជា គឺមានប្រមាណពេញភាជន៍តែម្តង ចូរប្រគេនឲ្យពេញភាជន៍ដែលលោកកាន់មកចុះ ប្រសិនបើមានលោកណាមួយ ស្ថិតនៅក្នុងការដឹងប្រមាណក្នុងការទទួល ហើយមិនព្រមទទួលឲ្យពេញទេ ចូរប្រាប់ដល់យើងផង»។

အထေကော မဟာထေရော ‘‘မဟာဗောဓိမဟာစေတိယာနိ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ စေတိယပဗ္ဗတာ အာဂန္တွာ, ဝိဟာရံ ပဝိသန္တော မဟာမဏ္ဍပဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူ ဂုဠံ ဂဏှန္တေ ဒိသွာ ပစ္ဆတော အာဂစ္ဆန္တံ သာမဏေရံ အာဟ, ‘‘နတ္ထိ တေ ဂုဠေန အတ္ထော’’တိ. ‘‘အာမ, ဘန္တေ, နတ္ထီ’’တိ. သာမဏေရ မယံ မဂ္ဂကိလန္တာ, ဧကေန ကပိဋ္ဌဖလမတ္တေန ပိဏ္ဍကေန အမှာကံ အတ္ထောတိ. သာမဏေရော ထာလကံ နီဟရိတွာ ထေရဿ ဝဿဂ္ဂပဋိပါဋိယံ အဋ္ဌာသိ. အာရာမိကော ဂဟဏမာနံ ပူရေတွာ ဥက္ခိပိ, သာမဏေရော အင်္ဂုလိံ စာလေသိ. တာတ သာမဏေရ, ရာဇကုလာနံ ဒါနေ ဘာဇနပူရမေဝ ပမာဏံ, ထာလကပူရံ ဂဏှာဟီတိ. အာမ, ဥပါသက, ရာဇာနော နာမ မဟဇ္ဈာသယာ ဟောန္တိ, အမှာကံ ပန ဥပဇ္ဈာယဿ ဧတ္တကေနေဝ အတ္ထောတိ.

គ្រានោះ មានព្រះមហាថេរៈមួយអង្គ និមន្តមកពីភ្នំចេតិយបព្វត ដោយតម្រិះថា «យើងនឹងទៅថ្វាយបង្គំព្រះមហាពោធិ និងព្រះមហាចេតិយ» កាលដែលនិមន្តចូលទៅកាន់វត្ត បានឃើញភិក្ខុទាំងឡាយកំពុងទទួលស្ករអំពៅនៅត្រង់មណ្ឌបធំ ទើបមានថេរដីកានឹងសាមណេរដែលដើរមកខាងក្រោយថា «នែសាមណេរ លោកគ្មានសេចក្តីត្រូវការដោយស្ករអំពៅទេឬ?» សាមណេរក្រាបទូលថា «ករុណា លោកម្ចាស់ ខ្ញុំព្រះករុណាគ្មានសេចក្តីត្រូវការទេ»។ ព្រះថេរៈពោលថា «នែសាមណេរ យើងហត់នឿយនឹងផ្លូវណាស់ យើងត្រូវការស្ករអំពៅត្រឹមតែប៉ុនផ្លែខ្វិតមួយដុំប៉ុណ្ណោះ»។ សាមណេរក៏យកភាជន៍ចេញមក ហើយឈរតាមលំដាប់វស្សារបស់ព្រះថេរៈ។ អារាមិកជន កាលដែលដួសស្ករអំពៅពេញភាជន៍ហើយ ក៏លើកឡើង សាមណេរក៏គ្រវីម្រាមដៃ។ អារាមិកជនពោលថា «បពិត្រលោកសាមណេរដ៏ចម្រើន ក្នុងទានរបស់រាជត្រកូល គឺមានប្រមាណពេញភាជន៍តែម្តង សូមលោកទទួលឲ្យពេញភាជន៍ចុះ»។ សាមណេរតបថា «ករុណា ឧបាសក ឡើងឈ្មោះថាព្រះរាជាទាំងឡាយ តែងមានព្រះរាជហឫទ័យទូលាយណាស់ ប៉ុន្តែ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើងខ្ញុំ ត្រូវការត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង»។

ရာဇာ တဿ ကထံ သုတွာ, ‘‘ကိံ ဘော သာမဏေရော ဘဏတီ’’တိ? တဿ သန္တိကံ ဂတော. အာရာမိကော အာဟ – ‘‘သာမိ, သာမဏေရဿ ဘာဇနံ ခုဒ္ဒကံ, ဗဟုံ န ဂဏှာတီ’’တိ. ရာဇာ အာဟ, ‘‘အာနီတဘာဇနံ ပူရေတွာ ဂဏှထ, ဘန္တေ’’တိ. မဟာရာဇ, ရာဇာနော နာမ မဟဇ္ဈာသယာ ဟောန္တိ[Pg.69], ဥက္ခိတ္တဘာဇနံ ပူရေတွာဝ ဒါတုကာမာ, အမှာကံ ပန ဥပဇ္ဈာယဿ ဧတ္တကေနေဝ အတ္ထောတိ. ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သတ္တဝဿိကဒါရကော, အဇ္ဇာပိဿ မုခတော ခီရဂန္ဓော န မုစ္စတိ, ဂဟေတွာ ကုဋေ ဝါ ကုဋုမ္ဗေ ဝါ ပူရေတွာ သွေပိ ပုနဒိဝသေပိ ခါဒိဿာမာတိ န ဝဒတိ, သက္ကာ ဗုဒ္ဓသာသနံ ပရိဂ္ဂဟေတု’’န္တိ ပုရိသေ အာဏာပေသိ, ‘‘ဘော, ပသန္နောမှိ သာမဏေရဿ, ဣတရာနိပိ အဍ္ဎတေယျာနိ သကဋသတာနိ အာနေတွာ သဃံဿ ဒေထာ’’တိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់ពាក្យរបស់សាមណេរនោះហើយ ទ្រង់សួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ សាមណេរពោលថាដូចម្តេច?» រួចក៏យាងទៅជិតសាមណេរនោះ Preserving the traditional style. អារាមិកជនក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ភាជន៍របស់សាមណេរតូចណាស់ លោកមិនព្រមទទួលច្រើនទេ»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកទទួលឲ្យពេញភាជន៍ដែលនាំមកនោះចុះ»។ សាមណេរតបថា «បពិត្រមហារាជ ឡើងឈ្មោះថាព្រះរាជាទាំងឡាយ តែងមានព្រះរាជហឫទ័យទូលាយណាស់ តែងចង់ប្រគេនឲ្យពេញភាជន៍ដែលគេលើកឡើង ប៉ុន្តែ ព្រះឧបជ្ឈាយ៍របស់យើងខ្ញុំ ត្រូវការត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឯង»។ ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «កុមារនេះមានអាយុទើបតែ ៧ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ សូម្បីសព្វថ្ងៃនេះ ក្លិនទឹកដោះក៏មិនទាន់បាត់ពីមាត់នៅឡើយ តែលោកមិនបាននិយាយថា 'យើងនឹងយកទៅដាក់ឲ្យពេញក្អម ឬពេញពាង ដើម្បីទុកបរិភោគនៅថ្ងៃស្អែក ឬថ្ងៃខានស្អែកឡើយ' លោកអាចនឹងទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនាបានពិតមែន» ទើបទ្រង់បង្គាប់ពួកបរិវារថា «នែអ្នកទាំងឡាយ យើងជ្រះថ្លានឹងសាមណេរតូចនេះណាស់ ចូរនាំយករទេះ ២៥០ គ្រឿងដែលនៅសល់នោះ មកប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃចុះ»។

သောယေဝ ပန ရာဇာ ဧကဒိဝသံ တိတ္တိရမံသံ ခါဒိတုကာမော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အဟံ အင်္ဂါရပက္ကံ တိတ္တိရမံသံ ခါဒိတုကာမောသ္မီတိ အညဿ ကထေဿာမိ, သမန္တာ ယောဇနဋ္ဌာနေ တိတ္တိရသမုဂ္ဃာတံ ကရိဿန္တီ’’တိ ဥပ္ပန္နံ ပိပါသံ အဓိဝါသေန္တော တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ ဝီတိနာမေသိ. အထဿ ကဏ္ဏေသု ပုဗ္ဗော သဏ္ဌာသိ, သော အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, ဘော, အမှာကံ ကောစိ ဥပဋ္ဌာကုပါသကော သီလရက္ခကော’’တိ ပုစ္ဆိ. အာမ, ဒေဝ, အတ္ထိ, တိဿော နာမ သော အခဏ္ဍသီလံ ရက္ခတီတိ. အထ နံ ဝီမံသိတုကာမော ပက္ကောသာပေသိ. သော အာဂန္တွာ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘တွံ, တာတ, တိဿော နာမာ’’တိ? ‘‘အာမ ဒေဝါ’’တိ. တေန ဟိ ဂစ္ဆာတိ. တသ္မိံ ဂတေ ဧကံ ကုက္ကုဋံ အာဟရာပေတွာ ဧကံ ပုရိသံ အာဏာပေသိ, ‘‘ဂစ္ဆ တိဿံ ဝဒါဟိ, ဣမံ တီဟိ ပါကေဟိ ပစိတွာ အမှာကံ ဥပဋ္ဌာပေဟီ’’တိ. သော ဂန္တွာ တထာ အဝေါစ. သော အာဟ – ‘‘သစေ, ဘော, အယံ မတကော အဿ, ယထာ ဇာနာမိ, တထာ ပစိတွာ ဥပဋ္ဌဟေယျံ. ပါဏာတိပါတံ ပနာဟံ န ကရောမီ’’တိ. သော အာဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ.

ថ្ងៃមួយ ព្រះរាជាអង្គនោះឯង ទ្រង់សព្វព្រះរាជហឫទ័យចង់សោយសាច់ទទា ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ប្រសិនបើយើងប្រាប់អ្នកដទៃថា យើងចង់សោយសាច់ទទាដែលអាំងនឹងរងើកភ្លើង ពួកជនទាំងឡាយនឹងនាំគ្នាសម្លាប់សត្វទទាក្នុងរង្វង់មួយយោជន៍ជុំវិញជាមិនខាន» ទ្រង់ក៏អត់ទ្រាំនឹងសេចក្តីប្រាថ្នាដែលកើតឡើងនោះ អស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំ។ ក្រោយមក ក៏មានខ្ទុះដក់នៅក្នុងព្រះកាណ៌របស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងសេចក្តីឈឺចាប់បាន ទើបទ្រង់សួរថា «នែអ្នកទាំងឡាយ តើមានឧបាសកជាអ្នកបម្រើណាម្នាក់ ដែលជាអ្នករក្សាសីលខ្ជាប់ខ្ជួនដែរឬទេ?» ពួកបរិវារក្រាបទូលថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស មានឧបាសកម្នាក់ឈ្មោះ តិស្សៈ គាត់រក្សាសីលមិនឲ្យដាច់ធ្លុះធ្លាយឡើយ»។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រាថ្នានឹងល្បងមើល ទើបឲ្យហៅឧបាសកនោះមក។ ឧបាសកនោះមកដល់ហើយ ក៏ថ្វាយបង្គំព្រះរាជា រួចឈរនៅទីដ៏សមគួរ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការសួរគាត់ថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន អ្នកឈ្មោះ តិស្សៈ មែនទេ?» តិស្សៈក្រាបទូលថា «ព្រះករុណា ថ្លៃវិសេស»។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «បើដូច្នោះ ចូរទៅចុះ»។ កាលដែលតិស្សៈទៅបាត់ហើយ ព្រះរាជាទ្រង់ឲ្យគេនាំយកមាន់រស់មួយក្បាលមក ហើយបង្គាប់បុរសម្នាក់ថា «ចូរទៅប្រាប់តិស្សៈថា ចូរចម្អិនមាន់នេះដោយវិធីចម្អិន ៣ យ៉ាង រួចនាំមកថ្វាយយើង»។ បុរសនោះទៅហើយ ក៏ប្រាប់តាមព្រះរាជឱង្ការនោះ។ តិស្សៈតបថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ប្រសិនបើមាន់នេះងាប់ស្រាប់ ខ្ញុំនឹងចម្អិនតាមដែលខ្ញុំចេះ រួចនាំទៅថ្វាយចុះ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនធ្វើបាណាតិបាតឡើយ»។ បុរសនោះក៏ត្រឡប់មកក្រាបទូលព្រះរាជាវិញ។

ရာဇာ ပုန ‘‘ဧကဝါရံ ဂစ္ဆာ’’တိ ပေသေသိ. သော ဂန္တွာ, ‘‘ဘော, ရာဇုပဋ္ဌာနံ နာမ ဘာရိယံ, မာ ဧဝံ ကရိ, ပုနပိ သီလံ သက္ကာ သမာဒါတုံ, ပစေတ’’န္တိ အာဟ. အထ နံ တိဿော အဝေါစ, ‘‘ဘော, ဧကသ္မိံ နာမ အတ္တဘာဝေ ဓုဝံ ဧကံ မရဏံ, နာဟံ ပါဏာတိပါတံ ကရိဿာမီ’’တိ. သော ပုနပိ ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ တတိယမ္ပိ ပေသေတွာ အသမ္ပဋိစ္ဆန္တံ ပက္ကောသာပေတွာ အတ္တနာ ပုစ္ဆိ. ရညောပိ တထေဝ ပဋိဝစနံ အဒါသိ. အထ ရာဇာ ပုရိသေ အာဏာပေသိ, ‘‘အယံ ရညော အာဏံ ကောပေတိ, ဂစ္ဆထေတဿ အာဃာတနဘဏ္ဍိကာယံ ဌပေတွာ, သီသံ ဆိန္ဒထာ’’တိ. ရဟော [Pg.70] စ ပန နေသံ သညမဒါသိ – ‘‘ဣမံ သန္တဇ္ဇယမာနာ နေတွာ သီသမဿ အာဃာတနဘဏ္ဍိကာယံ ဌပေတွာ အာဂန္တွာ မယှံ အာရောစေထာ’’တိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យទៅម្តងទៀតថា «ចូរទៅម្តងទៀតចុះ»។ បុរសនោះទៅហើយ ក៏និយាយថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ការបម្រើព្រះរាជាជាការធ្ងន់ធ្ងរណាស់ កុំធ្វើសភាពយ៉ាងនេះឡើយ សីលនោះ សូម្បីទៅថ្ងៃក្រោយ ក៏អាចសមាទានឡើងវិញបានដែរ ចូរចម្អិនមាន់នេះទៅ»។ គ្រានោះ តិស្សៈបាននិយាយនឹងបុរសនោះថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ក្នុងអត្តភាពមួយ គឺមានការស្លាប់តែម្តងជាប្រាកដ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើបាណាតិបាតឡើយ»។ បុរសនោះក៏ត្រឡប់មកក្រាបទូលព្រះរាជាជាថ្មីម្តងទៀត។ ព្រះរាជាទ្រង់ចាត់ឲ្យទៅជាលើកទីបី កាលបើតិស្សៈមិនព្រមទទួល ទើបទ្រង់ឲ្យហៅមក ហើយសួរដោយព្រះអង្គផ្ទាល់។ តិស្សៈក៏បានក្រាបទូលតបចំពោះព្រះរាជា ដូចពាក្យមុននោះដដែល។ គ្រានោះ ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់ពួកពេជ្ឈឃាតថា «អាម្នាក់នេះ បំពានលើព្រះរាជអាជ្ញា ចូរនាំវាទៅដាក់លើជ្រញ់ពិឃាត ហើយកាត់ក្បាលវាចេញទៅ»។ ប៉ុន្តែ ទ្រង់បានបង្គាប់សម្ងាត់ដល់ពួកពេជ្ឈឃាតទាំងនោះក្នុងទីស្ងាត់ថា «ចូរនាំវាទៅទាំងគំរាមកំហែង ហើយដាក់ក្បាលវានៅលើជ្រញ់ពិឃាត រួចសឹមត្រឡប់មកប្រាប់យើងវិញ»។

တေ တံ အာဃာတနဘဏ္ဍိကာယံ နိပဇ္ဇာပေတွာ တမဿ ကုက္ကုဋံ ဟတ္ထေသု ဌပယိံသု. သော တံ ဟဒယေ ဌပေတွာ ‘‘အဟံ, တာတ, မမ ဇီဝိတံ တုယှံ ဒေမိ, တဝ ဇီဝိတံ အဟံ ဂဏှာမိ, တွံ နိဗ္ဘယော ဂစ္ဆာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ကုက္ကုဋော ပက္ခေ ပပ္ဖောဋေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ဝဋရုက္ခေ နိလီယိ. တဿ ကုက္ကုဋဿ အဘယဒိန္နဋ္ဌာနံ ကုက္ကုဋဂိရိ နာမ ဇာတံ.

ពួកពេជ្ឈឃាតទាំងនោះ ឲ្យតិស្សៈដេកលើជ្រញ់ពិឃាត ហើយយកមាន់នោះមកដាក់ក្នុងដៃរបស់គាត់។ តិស្សៈយកមាន់នោះមកឱបនឹងទ្រូង ហើយពោលថា «នែមាន់ដ៏ចម្រើន ខ្ញុំប្រគល់ជីវិតរបស់ខ្ញុំឲ្យដល់អ្នក ហើយខ្ញុំសុំយកជីវិតរបស់អ្នកមកវិញ ចូរអ្នកទៅដោយគ្មានភ័យខ្លាចចុះ» រួចក៏លែងមាន់នោះទៅ។ មាន់នោះក៏រលាស់ស្លាប ហើរទៅលើអាកាស ហើយទៅទុំនៅលើដើមជ្រៃមួយ។ ទីកន្លែងដែលគេបានឲ្យអភ័យទានដល់មាន់នោះ ក៏មានឈ្មោះថា កុក្កុដគិរី ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។

ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ အမစ္စပုတ္တံ ပက္ကောသာပေတွာ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ အလင်္ကရိတွာ အာဟ – ‘‘တာတ, မယာ တွံ ဧတဒတ္ထမေဝ ဝီမံသိတော, မယှံ တိတ္တိရမံသံ ခါဒိတုကာမဿ တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကန္တာနိ, သက္ခိဿသိ မေ တိကောဋိပရိသုဒ္ဓံ ကတွာ ဥပဋ္ဌာပေတု’’န္တိ. ‘‘ဧတံ နာမ, ဒေဝ, မယှံ ကမ္မ’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ဒွါရန္တရေ ဌိတော ဧကံ ပုရိသံ ပါတောဝ တယော တိတ္တိရေ ဂဟေတွာ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ, ဒွေ ကဟာပဏေ ဒတွာ တိတ္တိရေ အာဒါယ ပရိသောဓေတွာ, ဇီရကာဒီဟိ ဝါသေတွာ, အင်္ဂါရေသု သုပက္ကေ ပစိတွာ ရညော ဥပဋ္ဌာပေသိ. ရာဇာ မဟာတလေ သိရီပလ္လင်္ကေ နိသိန္နောဝ ဧကံ ဂဟေတွာ ထောကံ ဆိန္ဒိတွာ မုခေ ပက္ခိပိ, တာဝဒေဝဿ သတ္တရသဟရဏီသဟဿာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ.

ព្រះរាជាទ្រង់ព្រះសណ្ដាប់រឿងរ៉ាវនោះហើយ ទ្រង់ឲ្យហៅកូនរបស់អាមាត្យមក ហើយឲ្យតាក់តែងដោយគ្រឿងអលង្ការសព្វគ្រប់ រួចមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន យើងល្បងមើលអ្នក គឺដើម្បីប្រយោជន៍ដល់រឿងនេះឯង យើងចង់សោយសាច់ទទា អស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំកន្លងទៅហើយ តើអ្នកអាចនឹងចម្អិនសាច់ទទាដែលបរិសុទ្ធដោយចំណែកបីមកថ្វាយយើងបានដែរឬទេ?»។ តិស្សៈក្រាបទូលថា «បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ភារកិច្ចនោះជាការងាររបស់ទូលព្រះបង្គំហើយ» រួចក៏ចេញទៅឈរនៅចន្លោះទ្វារ បានឃើញបុរសម្នាក់កាន់សត្វទទា ៣ ក្បាល ដើរចូលមកតាំងពីព្រលឹម ក៏ប្រគល់ប្រាក់ ២ កហាបណៈឲ្យទៅបុរសនោះ រួចទទួលយកសត្វទទាទាំងនោះមក ធ្វើការសម្អាតឲ្យស្អាតល្អ ផ្សំគ្រឿងមានជីវ៉ង់ជាដើមឲ្យមានក្លិនក្រអូប អាំងលើរងើកភ្លើងឲ្យឆ្អិនល្អ រួចនាំទៅថ្វាយព្រះរាជា។ ព្រះរាជាទ្រង់គង់លើព្រះសិរីបល្ល័ង្ក នាប្រាសាទជាន់លើ ទ្រង់យកសាច់ទទាមួយដុំមកកាត់បន្តិច រួចដាក់ចូលទៅក្នុងព្រះឱស្ឋ ក្នុងខណៈនោះឯង រសជាតិក៏បានជ្រួតជ្រាបទៅសព្វសរសៃទទួលរសទាំង ១៧,០០០ របស់ព្រះអង្គ។

တသ္မိံ သမယေ ဘိက္ခုသံဃံ သရိတွာ, ‘‘မာဒိသော နာမ ပထဝိဿရော ရာဇာ တိတ္တိရမံသံ ခါဒိတုကာမော တီဏိ သံဝစ္ဆရာနိ န လဘိ, အပစ္စမာနော ဘိက္ခုသံဃော ကုတော လဘိဿတီ’’တိ? မုခေ ပက္ခိတ္တက္ခဏ္ဍံ ဘူမိယံ ဆဍ္ဍေသိ. အမစ္စပုတ္တော ဇဏ္ဏုကေဟိ ပတိတွာ မုခေန ဂဏှိ. ရာဇာ ‘‘အပေဟိ, တာတ, ဇာနာမဟံ တဝ နိဒ္ဒေါသဘာဝံ, ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန မယာ ဧတံ ဆဍ္ဍိတ’’န္တိ ကထေတွာ, ‘‘သေသကံ တထေဝ သင်္ဂေါပေတွာ ဌပေဟီ’’တိ အာဟ.

ក្នុងខណៈនោះ ព្រះរាជាទ្រង់នឹកដល់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ហើយទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ស្តេចដែលជាម្ចាស់ផែនដីដូចជាយើង ចង់សោយសាច់ទទា សូម្បីអស់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ក៏រកមិនបាន ចុះព្រះភិក្ខុសង្ឃដែលមិនបានចម្អិនដោយខ្លួនឯង តើនឹងបានមកពីណា?» ទ្រង់ក៏ខ្ជាក់សាច់ទទាដែលដាក់ចូលក្នុងព្រះឱស្ឋនោះ ចោលទៅលើដី។ កូនរបស់អាមាត្យក៏លុតជង្គង់ចុះ ហើយហាមាត់ទទួលយកសាច់នោះ។ ព្រះរាជាមានព្រះរាជឱង្ការថា «នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរថយចេញទៅ យើងដឹងនូវភាពគ្មានទោសរបស់អ្នកហើយ យើងខ្ជាក់សាច់នេះចោល គឺព្រោះតែហេតុនេះឯង» រួចទ្រង់មានព្រះរាជឱង្ការបន្តថា «ចូររក្សាសាច់ដែលនៅសល់នោះទុកឲ្យល្អចុះ»។

ပုနဒိဝသေ ရာဇကုလူပကော ထေရော ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အမစ္စပုတ္တော တံ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ ရာဇဂေဟံ ပဝေသေသိ. အညတရော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတောပိ ထေရဿ ပစ္ဆာသမဏော ဝိယ ဟုတွာ အနုဗန္ဓန္တော ပါဝိသိ. ထေရော ‘‘ရညာ ပက္ကောသာပိတဘိက္ခု ဘဝိဿတီ’’တိ ပမဇ္ဇိ. အမစ္စပုတ္တောပိ ‘‘ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော ဘဝိဿတီ’’တိ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိ. တေသံ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ အဒံသု. ယာဂုယာ ပီတာယ ရာဇာ တိတ္တိရေ ဥပနေသိ. ထေရော ဧကံ ဂဏှိ, ဣတရောပိ [Pg.71] ဧကံ ဂဏှိ. ရာဇာ ‘‘အနုဘာဂေါ အတ္ထိ, အနာပုစ္ဆိတွာ ခါဒိတုံ န ယုတ္တ’’န္တိ မဟာထေရံ အာပုစ္ဆိ. ထေရော ဟတ္ထံ ပိဒဟိ, မဟလ္လကတ္ထေရော သမ္ပဋိစ္ဆိ. ရာဇာ အနတ္တမနော ဟုတွာ ကတဘတ္တကိစ္စံ ထေရံ ပတ္တံ အာဒါယ အနုဂစ္ဆန္တော အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ကုလဂေဟံ အာဂစ္ဆန္တေဟိ ဥဂ္ဂဟိတဝတ္တံ ဘိက္ခုံ ဂဟေတွာ အာဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ထေရော တသ္မိံ ခဏေ အညာသိ ‘‘န ဧသ ရညာ ပက္ကောသာပိတော’’တိ.

នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈជាទីគប់គិននៃរាជត្រកូល បាននិមន្តចូលទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត។ បុត្ររបស់អាមាត្យឃើញព្រះថេរៈនោះហើយ ក៏ទទួលយកបាត្រ រួចនាំចូលទៅកាន់រាជនិវេសន៍។ ភិក្ខុអ្នកបួសក្នុងវ័យចាស់ម្នាក់ទៀត ធ្វើជាប្រហាក់ប្រហែលជាបច្ឆាសមណៈរបស់ព្រះថេរៈនោះ ហើយដើរតាមក្រោយចូលទៅដែរ។ ព្រះថេរៈធ្វេសប្រហែស (ដោយគិត) ថា «ភិក្ខុនេះប្រហែលជាភិក្ខុដែលព្រះរាជាទ្រង់ញ៉ាំងឲ្យហៅមកហើយ»។ សូម្បីបុត្ររបស់អាមាត្យក៏ដល់នូវសេចក្តីធ្វេសប្រហែស (ដោយគិត) ថា «ភិក្ខុនេះប្រហែលជាឧបដ្ឋាករបស់ព្រះថេរៈ»។ គេញ៉ាំងលោកទាំងឡាយឲ្យគង់ហើយ ក៏បានថ្វាយយាគូ។ កាលបើយាគូដែលលោកឆាន់រួចហើយ ព្រះរាជាទ្រង់បាននាំមកថ្វាយនូវសត្វទទាទាំងឡាយ។ ព្រះថេរៈបានទទួលយកមួយក្បាល សូម្បីភិក្ខុក្រៅពីនេះក៏បានទទួលយកមួយក្បាលដែរ។ ព្រះរាជាទ្រង់សួរព្រះមហាថេរៈថា «ចំណែកដែលត្រូវចែកតាមលំដាប់នៅមាន បើមិនបានសួរនាំហើយទំពាស៊ី មិនគួរឡើយ»។ ព្រះថេរៈបានខ្ទប់ព្រះហស្ត ចំណែកព្រះថេរៈចាស់បានទទួលយក។ ព្រះរាជាទ្រង់មិនសព្វព្រះរាជហឫទ័យឡើយ កាលដើរហែហមតាមក្រោយព្រះថេរៈដែលបានធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ ដោយកាន់យកបាត្រ ក៏ក្រាបបង្គំទូលថា «បពិត្រព្រះតេជព្រះគុណដ៏ចំរើន កាលដែលលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកកាន់ផ្ទះនៃត្រកូល គួរតែនាំយកភិក្ខុដែលបានរៀនវ័តមកជាមួយផង»។ ក្នុងខណៈនោះ ព្រះថេរៈក៏បានដឹងថា «ភិក្ខុនេះ ព្រះរាជាមិនបានញ៉ាំងឲ្យហៅមកទេ»។

ပုနဒိဝသေ ဥပဋ္ဌာကသာမဏေရံ ဂဟေတွာ ပါဝိသိ. ရာဇာ တဒါပိ ယာဂုယာ ပီတာယ တိတ္တိရေ ဥပနာမေသိ. ထေရော ဧကံ အဂ္ဂဟေသိ, သာမဏေရော အင်္ဂုလိံ စာလေတွာ မဇ္ဈေ ဆိန္ဒာပေတွာ ဧကကောဋ္ဌာသမေဝ အဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာ တံ ကောဋ္ဌာသံ မဟာထေရဿ ဥပနာမေသိ. မဟာထေရော ဟတ္ထံ ပိဒဟိ, သာမဏေရောပိ ပိဒဟိ. ရာဇာ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတွာ ခါဒန္တော ‘‘ဥဂ္ဂဟိတဝတ္တေ နိဿာယ ဒိယဍ္ဎတိတ္တိရေ ခါဒိတုံ လဘိမှာ’’တိ အာဟ. တဿ မံသေ ခါဒိတမတ္တေဝ ကဏ္ဏေဟိ ပုဗ္ဗော နိက္ခမိ. တတော မုခံ ဝိက္ခာလေတွာ သာမဏေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ပသန္နောသ္မိ, တာတ, အဋ္ဌ တေ ဓုဝဘတ္တာနိ ဒေမီ’’တိ အာဟ. အဟံ, မဟာရာဇ, ဥပဇ္ဈာယဿ ဒမ္မီတိ. အပရာနိ အဋ္ဌ ဒေမီတိ. တာနိ အမှာကံ အာစရိယဿ ဒမ္မီတိ. အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒေမီတိ. တာနိ သမာနုပဇ္ဈာယာနံ ဒမ္မီတိ. အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒေမီတိ. တာနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒမ္မီတိ. အပရာနိပိ အဋ္ဌ ဒေမီတိ. သာမဏေရော အဓိဝါသေသိ. ဧဝံ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တံ ဇာနန္တော အနုပ္ပန္နဉ္စေဝ လာဘံ ဥပ္ပာဒေတိ, ဥပ္ပန္နဉ္စ ထာဝရံ ကရောတိ. ဣဒံ ပဋိဂ္ဂဟဏပမာဏံ နာမ. တတ္ထ ပရိဘောဂပမာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏပယောဇနံ, ‘‘ဣဒမတ္ထိယံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ ပန ပစ္စဝေက္ခိတပရိဘောဂဿေဝ ပယောဇနတ္တာ ပရိဘောဂပမာဏံယေဝ နာမ, တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တေနေဝ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသောတိအာဒိမာဟ, ဣတရမ္ပိ ပန ဝဋ္ဋတိယေဝ.

នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ព្រះថេរៈបាននាំយកសាមណេរជាឧបដ្ឋាកហើយចូលទៅ។ ទោះបីក្នុងកាលនោះ ព្រះរាជាកាលបើយាគូដែលលោកឆាន់រួចហើយ ក៏បានបង្អោនទៅថ្វាយនូវសត្វទទាទាំងឡាយ។ ព្រះថេរៈបានទទួលយកមួយក្បាល សាមណេរបានកម្រើកម្រាមដៃ ញ៉ាំងគេឲ្យកាត់ពាក់កណ្តាល ហើយទទួលយកតែមួយចំណែកប៉ុណ្ណោះ។ ព្រះរាជាបានបង្អោនចំណែកនោះទៅថ្វាយព្រះមហាថេរៈ។ ព្រះមហាថេរៈបានខ្ទប់ព្រះហស្ត សូម្បីសាមណេរក៏ខ្ទប់ដៃដែរ។ ព្រះរាជាគង់ក្នុងទីមិនឆ្ងាយ កាត់ជាកង់ៗ ហើយសោយទៅ ក្រាបទូលថា «យើងបានទំពាស៊ីនូវសត្វទទាមួយក្បាលកន្លះ ព្រោះអាស្រ័យនឹងលោកម្ចាស់ទាំងឡាយដែលមានវ័តរៀនសូត្រល្អហើយ»។ គ្រាន់តែសាច់ទទានោះដែលព្រះរាជាសោយរួចហើយ ខ្ទុះក៏ហូរចេញពីត្រចៀកទាំងពីរ។ លំដាប់នោះ ព្រះរាជាទ្រង់លាងព្រះភក្ត្រហើយ ចូលទៅជិតសាមណេរ ត្រាស់ថា «នែវ័ន យើងជ្រះថ្លាហើយ យើងនឹងប្រគេនភត្តប្រចាំប្រាំបីកន្លែងដល់អ្នក»។ សាមណេរទូលថា «បពិត្រមហារាជ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនដល់ព្រះឧបជ្ឈាយ៍»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងប្រគេនប្រាំបីកន្លែងផ្សេងទៀត»។ សាមណេរទូលថា «ភត្តទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនដល់ព្រះអាចារ្យរបស់ខ្ញុំព្រះករុណា»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងប្រគេនប្រាំបីកន្លែងផ្សេងទៀត»។ សាមណេរទូលថា «ភត្តទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនដល់សហធម្មិកដែលមានឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នា»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងប្រគេនប្រាំបីកន្លែងផ្សេងទៀត»។ សាមណេរទូលថា «ភត្តទាំងនោះ ខ្ញុំព្រះករុណាប្រគេនដល់ភិក្ខុសង្ឃ»។ ព្រះរាជាត្រាស់ថា «យើងប្រគេនប្រាំបីកន្លែងផ្សេងទៀត»។ សាមណេរក៏បានទទួលព្រម។ ភិក្ខុអ្នកដឹងប្រមាណក្នុងការទទួលយ៉ាងនេះ តែងញ៉ាំងលាភដែលមិនទាន់កើតឲ្យកើតឡើងផង ធ្វើលាភដែលកើតឡើងហើយឲ្យស្ថិតស្ថេរមាំមួនផង។ នេះហៅថា ប្រមាណក្នុងការទទួល។ ក្នុងប្រមាណទាំងពីរនោះ ប្រមាណក្នុងការប្រើប្រាស់ មានការពិចារណាជាប្រយោជន៍ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះការប្រើប្រាស់ដែលពិចារណាហើយថា «យើងឆាន់នូវភោជនដែលមានប្រយោជន៍នេះ» ទើបមានប្រយោជន៍ ហេតុនោះ ទើបហៅថា បរិភោគប្រមាណពិតប្រាកដ ដែលលោកប្រាថ្នាដៅយកក្នុងទីនេះ។ ព្រោះហេតុនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យថា «បដិសង្ខា យោនិសោ» ជាដើម ប៉ុន្តែ សូម្បីប្រមាណក្រៅពីនេះ ក៏គួរដូចគ្នា។

သီဟသေယျန္တိ ဧတ္ထ ကာမဘောဂိသေယျာ, ပေတသေယျာ, သီဟသေယျာ, တထာဂတသေယျာတိ စတဿော သေယျာ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, ကာမဘောဂီ ဝါမေန ပဿေန သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ကာမဘောဂိသေယျာ. တေသဉှိ ယေဘုယျေန ဒက္ခိဏပဿေန သယာနော နာမ နတ္ထိ.

ពាក្យថា សីហសេយ្យា ក្នុងទីនេះ មានការដេក ៤ យ៉ាងគឺ កាមភោគីសេយ្យា, បេតសេយ្យា, សីហសេយ្យា, តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងសេយ្យាទាំងនោះ បណ្តាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន ពួកកាមភោគី តែងដេកផ្អៀងទៅខាងឆ្វេង» នេះហៅថា កាមភោគីសេយ្យា។ ព្រោះថា ពួកកាមភោគីទាំងនោះ ដោយច្រើន តែងមិនដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំឡើយ។

‘‘ယေဘုယျေန[Pg.72], ဘိက္ခဝေ, ပေတာ ဥတ္တာနာ သေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၆) အယံ ပေတသေယျာ. ပေတာ ဟိ အပ္ပမံသလောဟိတတ္တာ အဋ္ဌိသံဃာဋဇဋိတာ ဧကေန ပဿေန သယိတုံ န သက္ကောန္တိ, ဥတ္တာနာဝ သယန္တိ.

បណ្តាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន ពួកប្រេត តែងដេកផ្ងារ» នេះហៅថា បេតសេយ្យា។ ព្រោះថា ពួកប្រេតទាំងឡាយ មានសាច់និងឈាមតិច ជំពាក់ជំពិនដោយគ្រោងឆ្អឹង មិនអាចដេកផ្អៀងទៅខាងណាមួយបានឡើយ តែងតែដេកផ្ងារតែម្យ៉ាង។

‘‘ယေဘုယျေန, ဘိက္ခဝေ, သီဟော မိဂရာဇာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ အနုပက္ခိပိတွာ ဒက္ခိဏေန ပဿေန သယတီ’’တိ အယံ သီဟသေယျာ. တေဇုဿဒတ္တာ ဟိ သီဟော မိဂရာဇာ ဒွေ ပုရိမပါဒေ ဧကသ္မိံ, ပစ္ဆိမပါဒေ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဌပေတွာ နင်္ဂုဋ္ဌံ အန္တရသတ္ထိမှိ ပက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒပစ္ဆိမပါဒနင်္ဂုဋ္ဌာနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတွာ ဒွိန္နံ ပုရိမပါဒါနံ မတ္ထကေ သီသံ ဌပေတွာ သယတိ, ဒိဝသမ္ပိ သယိတွာ ပဗုဇ္ဈမာနော န ဥတြသန္တော ပဗုဇ္ဈတိ, သီသံ ပန ဥက္ခိပိတွာ ပုရိမပါဒါဒီနံ ဌိတောကာသံ သလ္လက္ခေတိ. သစေ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဝိဇဟိတွာ ဌိတံ ဟောတိ, ‘‘နယိဒံ တုယှံ ဇာတိယာ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပ’’န္တိ အနတ္တမနော ဟုတွာ တတ္ထေဝ သယတိ, န ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ. အဝိဇဟိတွာ ဌိတေ ပန ‘‘တုယှံ ဇာတိယာ စ သူရဘာဝဿ စ အနုရူပမိဒ’’န္တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဥဋ္ဌာယ သီဟဝိဇမ္ဘိတံ ဝိဇမ္ဘိတွာ ကေသရဘာရံ ဝိဓုနိတွာ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဂေါစရာယ ပက္ကမတိ.

បណ្តាពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដោយច្រើន សត្វសីហៈជាស្តេចម្រឹគ តែងស៊កកន្ទុយទៅក្នុងចន្លោះភ្លៅ ហើយដេកផ្អៀងទៅខាងស្តាំ» នេះហៅថា សីហសេយ្យា។ ព្រោះថា សត្វសីហៈជាស្តេចម្រឹគ មានតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា តែងដាក់ជើងមុខទាំងពីរក្នុងទីជាមួយគ្នា ដាក់ជើងក្រោយទាំងពីរក្នុងទីជាមួយគ្នា ស៊កកន្ទុយទៅក្នុងចន្លោះភ្លៅ កំណត់ទីតាំងនៃជើងមុខ ជើងក្រោយ និងកន្ទុយ ហើយដាក់ក្បាលលើជើងមុខទាំងពីរ រួចដេកទៅ ទោះបីដេកអស់មួយថ្ងៃ កាលបើភ្ញាក់ឡើង ក៏មិនភ្ញាក់ផ្អើលឡើយ តែងងើបក្បាលឡើងពិនិត្យមើលទីតាំងនៃជើងមុខជាដើម។ ប្រសិនបើអវយវៈណាមួយឃ្លាតចាកទីតាំងដើម វានឹងមិនពេញចិត្ត (គិត) ថា «ការដេកនេះ មិនសមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងឡើយ» ហើយក៏ដេកនៅកន្លែងដដែលនោះវិញ មិនចេញទៅរកចំណីឡើយ។ តែបើអវយវៈមិនឃ្លាតចាកទីតាំងទេ វានឹងត្រេកអររីករាយ (គិត) ថា «ការដេកនេះ សមគួរដល់ជាតិ និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ឯងហើយ» រួចក្រោកឡើង ស្ទុះលាតសន្ធឹងខ្លួនយ៉ាងស្វាហាប់ រលាស់រោមញ៉ាំងកេសរឲ្យញ័រ រួចបន្លឺសីហនាទបីដង ហើយទើបចេញទៅរកចំណី។

စတုတ္ထဇ္ဈာနသေယျာ ပန တထာဂတသေယျာတိ ဝုစ္စတိ. တာသု ဣဓ သီဟသေယျာ အာဂတာ. အယဉှိ တေဇုဿဒဣရိယာပထတ္တာ ဥတ္တမသေယျာ နာမ.

ចំណែកឯការដេកប្រកបដោយចតុត្ថជ្ឈាន ហៅថា តថាគតសេយ្យា។ ក្នុងសេយ្យាទាំងនោះ សីហសេយ្យា លោកលើកយកមកសម្តែងក្នុងទីនេះ។ ព្រោះថា សីហសេយ្យានេះ ឈ្មោះថាជាការដេកដ៏ឧត្តម ព្រោះមានឥរិយាបថប្រកបដោយតេជះដ៏ខ្លាំងក្លា។

ပါဒေ ပါဒန္တိ ဒက္ခိဏပါဒေ ဝါမပါဒံ. အစ္စာဓာယာတိ အတိအာဓာယ, ဤသကံ အတိက္ကမ္မ ဌပေတွာ. ဂေါပ္ဖကေန ဟိ ဂေါပ္ဖကေ, ဇာဏုနာ ဝါ ဇာဏုမှိ သံဃဋ္ဋိယမာနေ အဘိဏှံ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ, သေယျာ အဖာသုကာ ဟောတိ. ယထာ ပန န သံဃံဋ္ဋေတိ, ဧဝံ အတိက္ကမ္မ ဌပိတေ ဝေဒနာ နုပ္ပဇ္ဇတိ, စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သေယျာ ဖာသုကာ ဟောတိ. တသ္မာ ဧဝံ သေယျံ ကပ္ပေတိ.

ពាក្យថា ដាក់ជើងលើជើង គឺដាក់ជើងឆ្វេងលើជើងស្តាំ។ ពាក្យថា តម្រួតគ្នា គឺដាក់តម្រួតលើគ្នា គឺដាក់ឲ្យកន្លងគ្នាបន្តិចបន្តួច។ ព្រោះថា កាលបើកជើងប៉ះនឹងកជើង ឬជង្គង់ប៉ះនឹងជង្គង់ ទុក្ខវេទនាតែងកើតឡើងរឿយៗ ចិត្តក៏មិនមានអារម្មណ៍តែមួយ ការដេកក៏មិនសប្បាយឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើដាក់ឲ្យកន្លងគ្នា មិនឲ្យប៉ះទង្គិចគ្នា វេទនាក៏មិនកើតឡើង ចិត្តក៏មានអារម្មណ៍តែមួយ ការដេកក៏សប្បាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបភិក្ខុសម្រេចការដេកយ៉ាងនេះ។

သတော သမ္ပဇာနောတိ သတိယာ စေဝ သမ္ပဇညေန စ သမန္နာဂတော. ကထံ နိဒ္ဒါယန္တော သတော သမ္ပဇာနော ဟောတီတိ? သတိသမ္ပဇညဿ အပ္ပဟာနေန. အယဉှိ ဒိဝသဉ္စေဝ သကလယာမဉ္စ အာဝရဏီယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ ပဌမယာမာဝသာနေ စင်္ကမာ ဩရုယှ ပါဒေ ဓောဝန္တောပိ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တောဝ ဓောဝတိ, တံ အဝိဇဟန္တောဝ ဒွါရံ [Pg.73] ဝိဝရတိ, မဉ္စေ နိသီဒတိ, အဝိဇဟန္တောဝ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမတိ. ပဗုဇ္ဈန္တော ပန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ပဗုဇ္ဈတိ. ဧဝံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော ဟောတိ. ဧဝံ ပန ဉာဏဓာတုကန္တိ န ရောစယိံသု.

ពាក្យថា មានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ គឺប្រកបដោយសតិផង ប្រកបដោយសម្បជញ្ញៈផង។ សួរថា បុគ្គលកាលដេកលក់ តើមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈដូចម្តេច? ឆ្លើយថា ព្រោះមិនលះបង់នូវសតិនិងសម្បជញ្ញៈ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនេះជម្រះចិត្តចាកធម៌ទាំងឡាយជាគ្រឿងរាំងស្ទះ អស់មួយថ្ងៃផង អស់បឋមយាមទាំងមូលផង ក្នុងទីបំផុតនៃបឋមយាម ចុះចាកចង្ក្រម ទោះបីលាងជើង ក៏មិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋានឡើយ តែងលាងជើងទាំងមិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋាននោះឯង, បើកទ្វារក៏មិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋាននោះឯង, អង្គុយលើគ្រែក៏មិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋាននោះឯង, ចូលទៅកាន់សេចក្តីលក់ក៏មិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋាននោះឯង។ កាលបើភ្ញាក់ឡើង តែងកាន់យកនូវមូលកម្មដ្ឋាននោះឯងហើយភ្ញាក់ឡើង។ ភិក្ខុទោះបីចូលទៅកាន់សេចក្តីលក់យ៉ាងនេះ ក៏ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈ។ ប៉ុន្តែ ព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ មិនសព្វព្រះហឫទ័យនឹងការយល់ឃើញថា «ការចូលទៅកាន់សេចក្តីលក់មានសភាវៈជាញាណយ៉ាងនេះ» ឡើយ។

ဝုတ္တနယေန ပနေသ စိတ္တံ ပရိသောဓေတွာ ပဌမယာမာဝသာနေ ‘‘ဥပါဒိန္နကံ သရီရံ နိဒ္ဒါယ သမဿာသေဿာမီ’’တိ စင်္ကမာ ဩရုယှ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ အဝိဇဟန္တောဝ ပါဒေ ဓောဝတိ, ဒွါရံ ဝိဝရတိ, မဉ္စေ ပန နိသီဒိတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ပဟာယ, ‘‘ခန္ဓာဝ ခန္ဓေသု, ဓာတုယောဝ ဓာတူသု ပဋိဟညန္တီ’’တိ သေနာသနံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ကမေန နိဒ္ဒံ ဩက္ကမတိ, ပဗုဇ္ဈန္တော ပန မူလကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာဝ ပဗုဇ္ဈတိ. ဧဝံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမန္တောပိ သတော သမ္ပဇာနော နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុនេះជម្រះចិត្តតាមវិធីដែលពោលហើយ ក្នុងទីបំផុតនៃបឋមយាម គិតថា «យើងនឹងសម្រាករូបកាយដែលជាឧបាទិន្នកៈនេះដោយការដេកលក់» ហើយចុះចាកចង្ក្រម មិនលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋានឡើយ តែងលាងជើង បើកទ្វារ លុះអង្គុយលើគ្រែហើយ ទើបលះបង់នូវមូលកម្មដ្ឋាន ពិចារណានូវសេនាសនៈថា «ខន្ធទាំងឡាយប៉ះទង្គិចគ្នាក្នុងខន្ធទាំងឡាយ ធាតុទាំងឡាយប៉ះទង្គិចគ្នាក្នុងធាតុទាំងឡាយ» ហើយចូលទៅកាន់សេចក្តីលក់តាមលំដាប់ កាលបើភ្ញាក់ឡើង តែងកាន់យកនូវមូលកម្មដ្ឋានហើយភ្ញាក់ឡើង។ ភិក្ខុទោះបីចូលទៅកាន់សេចក្តីលក់យ៉ាងនេះ ក៏គប្បីដឹងថា ឈ្មោះថាជាអ្នកមានសតិនិងសម្បជញ្ញៈដែរ។

ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တိဝင်္ဂိကာ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ. ဧတ္တကေနေဝ ပန ဝေါသာနံ အနာပဇ္ဇိတွာ တာနေဝ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ သမောဓာနေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ဘိက္ခု အရဟတ္တံ ပါပုဏာတီတိ. ဧဝံ ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ကထေတဗ္ဗာ.

ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែបុព្វភាគវិបស្សនាមានអង្គ ៣ ប៉ុណ្ណោះ ដោយហេតុយ៉ាងនេះ។ ប៉ុន្តែ ភិក្ខុមិនដល់នូវការឈប់សម្រាកត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះឡើយ តែងប្រមូលរួមគ្នានូវឥន្ទ្រិយ ពលៈ និងពោជ្ឈង្គទាំងនោះឯង ហើយចម្រើនវិបស្សនា រហូតដល់បានសម្រេចព្រះអរហត្ត។ គប្បីសម្តែងទេសនារហូតដល់ព្រះអរហត្ត ដោយប្រការយ៉ាងនេះ។

၃. ကုမ္မောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. សេចក្តីអធិប្បាយកុម្មូបមសូត្រ

၂၄၀. တတိယေ ကုမ္မောတိ အဋ္ဌိကုမ္မော. ကစ္ဆပေါတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနုနဒီတီရေတိ နဒိယာ အနုတီရေ. ဂေါစရပသုတောတိ ‘‘သစေ ကိဉ္စိ ဖလာဖလံ လဘိဿာမိ, ခါဒိဿာမီ’’တိ ဂေါစရတ္ထာယ ပသုတော ဥဿုက္ကော တန္နိဗန္ဓော. သမောဒဟိတွာတိ သမုဂ္ဂေ ဝိယ ပက္ခိပိတွာ. သင်္ကသာယတီတိ အစ္ဆတိ. သမောဒဟန္တိ သမောဒဟန္တော ဌပေန္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ကုမ္မော အင်္ဂါနိ သကေ ကပါလေ သမောဒဟန္တော သိင်္ဂါလဿ ဩတာရံ န ဒေတိ, န စ နံ သိင်္ဂါလော ပသဟတိ, ဧဝံ ဘိက္ခု အတ္တနော မနောဝိတက္ကေ သကေ အာရမ္မဏကပါလေ သမောဒဟန္တော ကိလေသမာရဿ ဩတာရံ န ဒေတိ, န စ နံ မာရော ပသဟတိ.

២៤០. ក្នុងសូត្រទី ៣ ពាក្យថា អណ្តើក គឺអណ្តើកមានស្នូកជាឆ្អឹង។ ពាក្យថា កច្ឆបៈ ជាវេវចនៈនៃពាក្យ អណ្តើក នោះឯង។ ពាក្យថា នៅតាមឆ្នេរស្ទឹង គឺនៅតាមដងទន្លេ។ ពាក្យថា អ្នកខ្វល់ខ្វាយស្វែងរកចំណី គឺអ្នកខ្វល់ខ្វាយស្វែងរកចំណី ដោយគិតថា «ប្រសិនបើយើងបានផ្លែឈើតូចធំឯណានីមួយ យើងនឹងស៊ី» គឺមានការប្រឹងប្រែងជាប់ទាក់ទងនឹងការរកចំណីនោះ។ ពាក្យថា ដាក់បញ្ចូល គឺដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងស្នូក ដូចជាគេដាក់វត្ថុក្នុងប្រអប់។ ពាក្យថា សម្ងំនៅ គឺនៅ។ ពាក្យថា ដាក់បញ្ចូលទុក គឺការដាក់បញ្ចូលទុក។ សេចក្តីពន្យល់មានដូចតទៅ៖ ដូចជាសត្វអណ្តើក កាលដែលវាប្រមូលអវយវៈទាំងឡាយបញ្ចូលទៅក្នុងស្នូករបស់ខ្លួន មិនផ្តល់ឱកាសដល់សត្វចចកឡើយ ហើយសត្វចចកក៏មិនអាចបៀតបៀនវាបាន យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុកាលដែលប្រមូលទុកនូវមនោវិតក្កៈទាំងឡាយរបស់ខ្លួន ទៅក្នុងស្នូកគឺអារម្មណ៍របស់ខ្លួន ក៏មិនផ្តល់ឱកាសដល់កិលេសមារឡើយ ហើយមារក៏មិនអាចបៀតបៀនភិក្ខុនោះបាន យ៉ាងនោះឯង។

အနိဿိတောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယေဟိ အနိဿိတော. အညမဟေဌယာနောတိ အညံ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ အဝိဟေဌေန္တော. ပရိနိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. နူပဝဒေယျ ကဉ္စီတိ အညံ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ သီလဝိပတ္တိယာ ဝါ အာစာရဝိပတ္တိယာ ဝါ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေတုကာမတာယ ဝါ [Pg.74] ပရံ ဝမ္ဘေတုကာမတာယ ဝါ န ဥပဝဒေယျ, အညဒတ္ထု ပဉ္စ ဓမ္မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတွာ, ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမိ, နော အကာလေန, ဘူတေန ဝက္ခာမိ, နော အဘူတေန, သဏှေန ဝက္ခာမိ, နော ဖရုသေန, အတ္ထသံဟိတေန ဝက္ခာမိ, နော အနတ္ထသံဟိတေန, မေတ္တစိတ္တော ဝက္ခာမိ, နော ဒေါသန္တရော’’တိ ဧဝံ ဥလ္လုမ္ပနသဘာဝသဏ္ဌိတေနေဝ စိတ္တေန ဝိဟရတိ.

ពាក្យថា មិនអាស្រ័យ គឺមិនអាស្រ័យដោយតណ្ហានិងទិដ្ឋិ។ ពាក្យថា មិនបៀតបៀន គឺមិនបៀតបៀននូវបុគ្គលដទៃណាម្នាក់ឡើយ។ ពាក្យថា រលត់ទុក្ខហើយ គឺរលត់ទុក្ខហើយដោយកិលេសបរិនិព្វាន។ ពាក្យថា មិនគប្បីតិះដៀលនូវបុគ្គលដទៃណាម្នាក់ គឺមិនគប្បីតិះដៀលនូវបុគ្គលដទៃណាម្នាក់ ដោយសីលវិបត្តិ ឬអាចារវិបត្តិ ព្រោះតែចង់លើកតម្កើងខ្លួនឯង ឬចង់បង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ គប្បីតម្កល់ទុកនូវធម៌ ៥ យ៉ាងក្នុងខ្លួន ហើយគិតថា «យើងនឹងនិយាយក្នុងកាលដ៏គួរ មិននិយាយក្នុងកាលមិនគួរឡើយ, យើងនឹងនិយាយពាក្យពិត មិននិយាយពាក្យមិនពិតឡើយ, យើងនឹងនិយាយពាក្យទន់ភ្លន់ មិននិយាយពាក្យទ្រគោះបោះបោកឡើយ, យើងនឹងនិយាយពាក្យប្រកបដោយប្រយោជន៍ មិននិយាយពាក្យមិនប្រកបដោយប្រយោជន៍ឡើយ, យើងនឹងនិយាយដោយចិត្តប្រកបដោយមេត្តា មិននិយាយដោយចិត្តប្រកបដោយទោសៈឡើយ» គឺរស់នៅដោយចិត្តដែលតម្កល់នៅក្នុងសភាវៈចង់ស្រោចស្រង់យ៉ាងនេះឯង។

၄. ပဌမဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីអធិប្បាយបឋមទារុក្ខន្ធូបមសូត្រ

၂၄၁. စတုတ္ထေ အဒ္ဒသာတိ ဂင်္ဂါတီရေ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော အဒ္ဒသ. ဝုယှမာနန္တိ စတုရဿံ တစ္ဆေတွာ ပဗ္ဗတန္တရေ ဌပိတံ ဝါတာတပေန သုပရိသုက္ခံ ပါဝုဿကေ မေဃေ ဝဿန္တေ ဥဒကေန ဥပ္လဝိတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေ ပတိတံ တေန သောတေန ဝုယှမာနံ. ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ ‘‘ဣမိနာ ဒါရုက္ခန္ဓေန သဒိသံ ကတွာ မမ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတံ ကုလပုတ္တံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ဓမ္မံ ဒေသေတုကာမတာယ အာမန္တေသိ. အမုံ မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနန္တိ ဣဒံ ပန အဋ္ဌဒေါသဝိမုတ္တတ္တာ သောတပဋိပန္နဿ ဒါရုက္ခန္ဓဿ အပရေ သမုဒ္ဒပတ္တိယာ အန္တရာယကရေ အဋ္ဌ ဒေါသေ ဒဿေတုံ အာရဘိ.

២៤១. ក្នុងសូត្រទី ៤ ពាក្យថា បានឃើញហើយ គឺព្រះមានព្រះភាគកាលគង់លើពុទ្ធអាសនៈដ៏ប្រសើរដែលគេរៀបចំថ្វាយនៅទៀបឆ្នេរទន្លេគង្គា បានទតឃើញហើយ។ ពាក្យថា អណ្តែតទៅ គឺដុំឈើដែលគេចាំងឲ្យមានជ្រុងបួន ហើយទុកចោលក្នុងចន្លោះភ្នំ ស្ងួតល្អដោយសារខ្យល់និងកំដៅថ្ងៃ កាលបើភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងក្នុងវស្សានរដូវ ក៏អណ្តែតតាមទឹក ហើយធ្លាក់ចូលទៅក្នុងខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គាតាមលំដាប់ ហើយអណ្តែតទៅតាមខ្សែទឹកនោះ។ ពាក្យថា ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក គឺព្រះអង្គទ្រង់ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមក ព្រោះចង់សម្តែងធម៌ថា «តថាគតនឹងប្រៀបធៀបដុំឈើនេះ ទៅនឹងកុលបុត្រដែលបួសដោយសទ្ធាក្នុងសាសនារបស់តថាគត»។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា ដុំឈើដ៏ធំនោះដែលអណ្តែតទៅតាមខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គា នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ចាប់ផ្តើមសម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវទោស ៨ យ៉ាងដទៃទៀត ដែលជាគ្រឿងរាំងស្ទះដល់ការទៅដល់មហាសមុទ្រ នៃដុំឈើដែលអណ្តែតក្នុងខ្សែទឹក ដែលរួចផុតចាកទោស ៨ យ៉ាងហើយ។

တတြဿ ဧဝံ အဋ္ဌဒေါသဝိမုတ္တတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဧကော ဟိ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတတလေ ဇာတော နာနာဝလ္လီဟိ ပလိဝေဌိတော ပဏ္ဍုပလာသတံ အာပဇ္ဇိတွာ ဥပစိကာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, အယံ ဒါရုက္ခန္ဓော ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ ဝင်္ကဋ္ဌာနေသု ဝိလာသမာနော သာဂရံ ပတွာ မဏိဝဏ္ဏေ ဦမိပိဋ္ဌေ သောဘိတုံ န လဘတိ.

ក្នុងទោសទាំងនោះ ភាពដែលដុំឈើរួចផុតចាកទោស ៨ យ៉ាង គប្បីដឹងយ៉ាងនេះ៖ ព្រោះថា ដុំឈើខ្លះដុះនៅលើកំពូលភ្នំជិតទន្លេគង្គា ត្រូវវល្លិផ្សេងៗរុំព័ទ្ធជុំវិញ ក្លាយជាមានស្លឹកលឿងទុំ ហើយត្រូវពួកខ្មូតជាដើមស៊ីបំផ្លាញ ក៏ដល់នូវភាពមិនមែនជាឈើក្នុងទីនោះឯង ដុំឈើនោះមិនបានចុះកាន់ទន្លេគង្គា ដើម្បីអណ្តែតលេងក្នុងទីវៀចវេរទាំងឡាយ ហើយទៅដល់មហាសមុទ្រ ដើម្បីលម្អខ្លួននៅលើរលកទឹកដែលមានពណ៌ដូចកែវមណីឡើយ។

အပရော ဂင်္ဂါတီရေ ဗဟိမူလော အန္တောသာခေါ ဟုတွာ ဇာတော, အယံ ကိဉ္စာပိ ကာလေန ကာလံ ဩလမ္ဗိနီဟိ သာခါဟိ ဥဒကံ ဖုသတိ, ဗဟိမူလတ္တာ ပန ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ ဝင်္ကဋ္ဌာနေသု ဝိလာသမာနော သာဂရံ ပတွာ မဏိဝဏ္ဏေ ဦမိပိဋ္ဌေ သောဘိတုံ န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ដុះនៅក្បែរឆ្នេរស្ទឹងគង្គា មានឫសនៅខាងក្រៅ មានមែកទេរទៅខាងក្នុងស្ទឹង ដុំឈើនោះ ទោះបីពាល់ត្រូវទឹកដោយមែកទាំងឡាយដែលយារចុះមកតាមកាលម្ដងម្កាលក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែមានឫសនៅខាងក្រៅ ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា អណ្ដែតលេងក្នុងទីកោងៗ ទៅដល់មហាសមុទ្រ ដើម្បីរុងរឿងលើផ្ទៃរលកមានពណ៌ដូចកែវមណីបានឡើយ។

အပရော မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ ဇာတော, ဒဠှမူလေန ပန သုပ္ပတိဋ္ဌိတော, ဗဟိ စဿ ဂတာ ဝင်္ကသာခါ နာနာဝလ္လီဟိ အာဗဒ္ဓါ, အယမ္ပိ ဒဠှမူလတ္တာ ဗဟိဒ္ဓါ ဝလ္လီဟိ အာဗဒ္ဓတ္တာ စ ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ…ပေ… သောဘိတုံ န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ដុះនៅកណ្ដាលស្ទឹងគង្គា តាំងនៅមាំមួនដោយឫសដ៏រឹងមាំ ម្យ៉ាងទៀត មែកដ៏កោងវៀចរបស់វាដែលលូតទៅខាងក្រៅ ក៏ត្រូវវល្លិផ្សេងៗរុំព័ទ្ធជំពាក់ជំពិនយ៉ាងណែន ដុំឈើនោះ សូម្បីតែយ៉ាងនោះ ក៏ព្រោះតែមានឫសដ៏មាំមួន និងព្រោះតែត្រូវវល្លិខាងក្រៅរុំព័ទ្ធជំពាក់ជំពិន ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា... ដើម្បីរុងរឿងបានឡើយ។

အပရော [Pg.75] ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ ဝါလိကာယ ဩတ္ထဋော ပူတိဘာဝံ အာပဇ္ဇတိ, အယမ္ပိ ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ…ပေ… န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ត្រូវខ្សាច់គ្របដណ្ដប់ក្នុងកន្លែងដែលវាធ្លាក់ចុះនោះឯង ហើយក៏ដល់នូវភាពពុកផុយទៅ ដុំឈើនោះ សូម្បីតែយ៉ាងនោះ ក៏មិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា... បានឡើយ។

အပရော ဒွိန္နံ ပါသာဏာနံ အန္တရေ ဇာတတ္တာ, သုနိခါတော ဝိယ နိစ္စလော ဌိတော, အာဂတာဂတံ ဥဒကံ ဒွိဓာ ဖာလေတိ, အယံ ပါသာဏန္တရေ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ…ပေ… န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ព្រោះតែដុះនៅចន្លោះថ្មពីរដុំ ទើបឈរនឹងថ្កល់មិនរំភើប ដូចជាគេដោតយ៉ាងមាំ បំបែកទឹកដែលហូរមកប៉ះជាពីរចំណែក ដុំឈើនោះ ព្រោះតែតាំងនៅមាំមួនក្នុងចន្លោះថ្ម ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា... បានឡើយ។

အပရော အဗ္ဘောကာသဋ္ဌာနေ နဘံ ပူရေတွာ ဝလ္လီဟိ အာဗဒ္ဓေါ ဌိတော. ဧကံ ဒွေ သံဝစ္ဆရေ အတိက္ကမိတွာ အာဂတေ မဟောဃေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တေမေတိ, အယမ္ပိ နဘံ ပူရေတွာ ဌိတတာယ စေဝ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ သံဝစ္ဆရာနံ အစ္စယေန သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တေမနတာယ စ ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ…ပေ… န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ឈរច្រងាងច្រងិងពេញអាកាសក្នុងទីវាល ត្រូវវល្លិទាំងឡាយរុំព័ទ្ធជុំជិត។ កាលបើកន្លងទៅមួយឆ្នាំ ឬពីរឆ្នាំ មានទឹកជំនន់ធំធ្លាក់មកម្ដងៗ ក៏ជោកជាំតែម្ដង ឬពីរដងប៉ុណ្ណោះ ដុំឈើនោះ សូម្បីតែយ៉ាងនោះ ក៏ព្រោះតែឈរច្រងាងច្រងិងពេញអាកាសផង ព្រោះតែការជោកជាំតែម្ដង ឬពីរដង ដោយកន្លងទៅមួយឆ្នាំ ឬពីរឆ្នាំផង ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា... បានឡើយ។

အပရောပိ မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ ဒီပကေ ဇာတော မုဒုက္ခန္ဓသာခေါ ဩဃေ အာဂတေ အနုသောတံ နိပဇ္ဇိတွာ, ဥဒကေ ဂတေ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ, နစ္စန္တော ဝိယ တိဋ္ဌတိ. ယဿတ္ထာယ သာဂရော ဂင်္ဂံ ဧဝံ ဝိယ ဝဒတိ, ‘‘ဘောတိ ဂင်္ဂေ တွံ မယှံ စန္ဒနသာရသလဠသာရာဒီနိ နာနာဒါရူနိ အာဟရသိ, ဒါရုက္ခန္ဓံ ပန နာဟရသီ’’တိ. သုလဘော ဧသ, ဒေဝ, ပုနဝါရေ ဇာနိဿာမီတိ. ပုနဝါရေ တမ္ဗဝဏ္ဏေန ဥဒကေန အာလိင်္ဂမာနာ ဝိယ အာဂစ္ဆတိ. သောပိ တထေဝ အနုသောတံ နိပဇ္ဇိတွာ, ဥဒကေ ဂတေ သီသံ ဥက္ခိပိတွာ, နစ္စန္တော ဝိယ တိဋ္ဌတိ. အယံ အတ္တနော မုဒုတာယ ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ…ပေ… န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ដុះនៅលើកោះតូចមួយកណ្ដាលស្ទឹងគង្គា មានပင်សណ្ឋាននិងមែកទន់ល្វតល្វៃ កាលណាទឹកជំនន់ហូរមក ក៏ទម្រេតខ្លួនដេកទៅតាមខ្សែទឹក លុះទឹកស្រកទៅ ក៏ងើបក្បាលឡើង ឈរច្រងាងដូចជាកំពុងរាំ។ មហាសមុទ្រនិយាយទៅកាន់ស្ទឹងគង្គា ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ដើមឈើទន់នោះ ហាក់ដូចជាពោលយ៉ាងនេះថា៖ "ម្នាលនាងគង្គាដ៏ចម្រើន នាងតែងនាំយកឈើផ្សេងៗ មានខ្លឹមច័ន្ទន៍ និងខ្លឹមស្រល់ជាដើម មកឱ្យយើង ប៉ុន្តែមិនបាននាំយកដុំឈើនោះមកសោះ"។ ស្ទឹងគង្គាឆ្លើយថា៖ "បពិត្រព្រះអង្គជាម្ចាស់ ដុំឈើនោះងាយរកទេ លើកក្រោយខ្ញុំម្ចាស់នឹងដឹងការណ៍នេះ"។ លុះដល់ពេលក្រោយមក ស្ទឹងគង្គាក៏ហូរមក ហាក់ដូចជាឱបរឹតដុំឈើនោះដោយទឹកមានពណ៌ក្រហមព្រាល។ ដុំឈើនោះ ក៏ទម្រេតខ្លួនទៅតាមខ្សែទឹកយ៉ាងនោះឯង លុះទឹកស្រកទៅ ក៏ងើបក្បាលឡើង ឈរច្រងាងដូចជាកំពុងរាំ។ ដុំឈើនោះ ព្រោះតែភាពទន់ល្វតល្វៃរបស់ខ្លួន ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា... បានឡើយ។

အပရော ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တိရိယံ ပတိတော ဝါလိကာယ ဩတ္ထရိတော အန္တရသေတု ဝိယ ဗဟူနံ ပစ္စယော ဇာတော, ဥဘောသု တီရေသု ဝေဠုနဠကရဉ္ဇကကုဓာဒယော ဥပ္လဝိတွာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂန္တိ. တထာ နာနာဝိဓာ ဂစ္ဆာ ဝုယှမာနာ ဘိန္နမုသလဘိန္နသုပ္ပအဟိကုက္ကုရဟတ္ထိအဿာဒိကုဏပါနိပိ တတ္ထေဝ လဂ္ဂန္တိ. မဟာဂင်္ဂါပိ နံ အာသဇ္ဇ ဘိဇ္ဇိတွာ ဒွိဓာ ဂစ္ဆတိ, မစ္ဆကစ္ဆပကုမ္ဘီလမကရာဒယောပိ တတ္ထေဝ ဝါသံ ကပ္ပေန္တိ. အယမ္ပိ တိရိယံ ပတိတွာ မဟာဇနဿ ပစ္စယတ္တကတဘာဝေန ဂင်္ဂံ ဩတရိတွာ ဝင်္ကဋ္ဌာနေသု ဝိလာသမာနော သာဂရံ ပတွာ မဏိဝဏ္ဏေ ဦမိပိဋ္ဌေ သောဘိတုံ န လဘတိ.

ដុំឈើមួយទៀត ដួលទទឹងស្ទឹងគង្គា ត្រូវខ្សាច់គ្របដណ្ដប់ ក្លាយជាទីពឹងដល់មនុស្សសត្វជាច្រើន ដូចជាស្ពានកណ្ដាលទឹក។ ដើមឫស្សី ដើមបបុស ដើមសង្កែ និងដើមរកាជាដើម ដែលអណ្ដែតមកពីច្រាំងទាំងសងខាង ក៏មកទើសជំពាក់នៅនឹងដុំឈើនោះឯង។ ព្រមទាំងគុម្ពឈើផ្សេងៗដែលអណ្ដែតមក និងខ្មោចសត្វផ្សេងៗ មានអង្រែបាក់ ចង្អេរបាក់ ខ្មោចពស់ ខ្មោចឆ្កែ ខ្មោចដំរី និងខ្មោចសេះជាដើម ក៏មកទើសជំពាក់នៅនឹងដុំឈើនោះឯង។ សូម្បីតែស្ទឹងគង្គាដ៏ធំ កាលបើហូរមកប៉ះនឹងដុំឈើនោះ ក៏បែកហូរជាពីរផ្លូវ។ សូម្បីតែពួកត្រី អណ្ដើក ក្រពើ និងមករជាដើម ក៏អាស្រ័យនៅនឹងដុំឈើនោះឯង។ ដុំឈើនោះ ព្រោះតែដួលទទឹងស្ទឹង ហើយក្លាយជាទីពឹងដល់មហាជន ទើបមិនអាចចុះទៅក្នុងស្ទឹងគង្គា អណ្ដែតលេងក្នុងទីកោងៗ ទៅដល់មហាសមុទ្រ ដើម្បីរុងរឿងលើផ្ទៃរលកមានពណ៌ដូចកែវមណីបានឡើយ។

ဣတိ ဘဂဝါ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ ဒေါသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ သောတပဋိပန္နဿ ဒါရုက္ခန္ဓဿ အပရေ သမုဒ္ဒပတ္တိယာ အန္တရာယကရေ အဋ္ဌ ဒေါသေ ဒဿေတုံ အမုံ [Pg.76] မဟန္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ သောတေန ဝုယှမာနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န ထလေ ဥဿီဒိဿတီတိ ထလံ နာဘိရုဟိဿတိ. န မနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတီတိ ‘‘မဟာ ဝတာယံ ဒါရုက္ခန္ဓော’’တိ ဒိသွာ, ဥဠုမ္ပေန တရမာနာ ဂန္တွာ, ဂေါပါနသီအာဒီနံ အတ္ထာယ မနုဿာ န ဂဏှိဿန္တိ. န အမနုဿဂ္ဂါဟော ဂဟေဿတီတိ ‘‘မဟဂ္ဃော အယံ စန္ဒနသာရော, ဝိမာနဒွါရေ နံ ဌပေဿာမာ’’တိ မညမာနာ န အမနုဿာ ဂဏှိဿန္တိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ព្រះពុទ្ធដីកាមានដើមថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយឃើញដុំឈើដ៏ធំនោះ ដែលអណ្ដែតទៅតាមខ្សែទឹកស្ទឹងគង្គាដែរឬទេ" ដូច្នេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវទោស ៨ យ៉ាងដទៃទៀត ដែលធ្វើឧបសគ្គដល់ការទៅដល់មហាសមុទ្រ នៃដុំឈើដែលបានធ្លាក់ចុះទៅក្នុងខ្សែទឹកហើយ ព្រោះតែរួចផុតពីទោស ៨ យ៉ាងទាំងនេះ។ ក្នុងព្រះពុទ្ធដីកានោះ បទថា "មិនកឿងលើគោក" សេចក្ដីថា មិនឡើងទៅលើគោក។ បទថា "មិនត្រូវមនុស្សចាប់យក" សេចក្ដីថា មនុស្សទាំងឡាយឃើញហើយគិតថា "ដុំឈើនេះធំណាស់តើ" ក៏ជិះក្បូនទៅយក ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការធ្វើបង្កង់ផ្ទះជាដើម តែមនុស្សទាំងឡាយមិនចាប់យកឡើយ។ បទថា "មិនត្រូវអមនុស្សចាប់យក" សេចក្ដីថា ពួកអមនុស្សគិតថា "ខ្លឹមច័ន្ទន៍នេះមានតម្លៃណាស់ យើងនឹងដាក់វានៅទ្វារវិមានរបស់យើង" តែពួកអមនុស្សមិនចាប់យកឡើយ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သဒ္ဓိံ ဗာဟိရေဟိ အဋ္ဌဟိ ဒေါသေဟိ ဧဝံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ဂင်္ဂါယ အဝိဒူရေ ပဗ္ဗတတလေ ဇာတော တတ္ထေဝ ဥပစိကာဒီဟိ ခဇ္ဇမာနော အပဏ္ဏတ္တိကဘာဝံ ဂတဒါရုက္ခန္ဓော ဝိယ ဟိ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှိ သာသနဿ ဒူရီဘူတတ္တာ အရိယမဂ္ဂံ ဩရုယှ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

ក្នុងសេចក្ដីប្រៀបធៀបនេះ ការប្រៀបធៀបឧបមាឧបមេយ្យ ជាមួយនឹងទោសខាងក្រៅទាំង ៨ យ៉ាង គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះថា៖ បុគ្គលអ្នកប្រកបដោយមិច្ឆាទិដ្ឋិ មានអាទិថា "ទានដែលបុគ្គលឲ្យហើយ មិនមានផលឡើយ" គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដុំឈើដែលដុះនៅលើខ្នងភ្នំ មិនឆ្ងាយពីស្ទឹងគង្គា ហើយត្រូវពួកកណ្ដៀរជាដើមស៊ីកាត់នៅទីនោះឯង រហូតដល់នូវភាពវិនាសសាបសូន្យគ្មានសល់រូបរាង។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះនៅឆ្ងាយពីព្រះសាសនា ទើបមិនអាចចុះកាន់អរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ဂင်္ဂါတီရေ ဗဟိမူလော အန္တောသာခေါ ဟုတွာ ဇာတော ဝိယ အစ္ဆိန္နဂိဟိဗန္ဓနော သမဏကုဋိမ္ဗိကပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အယဉှိ ‘‘စိတ္တံ နာမေတံ အနိဗဒ္ဓံ, ‘သမဏောမှီ’တိ ဝဒန္တောဝ ဂိဟီ ဟောတိ, ‘ဂိဟီမှီ’တိ ဝဒန္တောဝ သမဏော ဟောတိ. ကော ဇာနိဿတိ, ကိံ ဘဝိဿတီ’’တိ? မဟလ္လကကာလေ ပဗ္ဗဇန္တောပိ ဂိဟိဗန္ဓနံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. မဟလ္လကပဗ္ဗဇိတာနဉ္စ သမ္ပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. တဿ သစေ စီဝရံ ပါပုဏာတိ, အန္တစ္ဆိန္နကံ ဝါ ဇိဏ္ဏဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဝါ ပါပုဏာတိ. သေနာသနမ္ပိ ဝိဟာရပစ္စန္တေ ပဏ္ဏသာလာ ဝါ မဏ္ဍပေါ ဝါ ပါပုဏာတိ. ပိဏ္ဍာယ စရန္တေနာပိ ပုတ္တနတ္တကာနံ ဒါရကာနံ ပစ္ဆတော စရိတဗ္ဗံ ဟောတိ, ပရိယန္တေ နိသီဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ. တေန သော ဒုက္ခီ ဒုမ္မနော အဿူနိ မုဉ္စန္တော, ‘‘အတ္ထိ မေ ကုလသန္တကံ ဓနံ, ကပ္ပတိ နု ခေါ တံ ခါဒန္တေန ဇီဝိတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ဧကံ ဝိနယဓရံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ အာစရိယ, အတ္တနော သန္တကံ ဝိစာရေတွာ ခါဒိတုံ ကပ္ပတိ, နော ကပ္ပတီ’’တိ? ‘‘နတ္ထေတ္ထ ဒေါသော, ကပ္ပတေတ’’န္တိ. သော အတ္တနော ဘဇမာနကေ ကတိပယေ ဒုဗ္ဗစေ ဒုရာစာရေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ, သာယနှသမယေ အန္တောဂါမံ ဂန္တွာ, ဂါမမဇ္ဈေ ဌိတော ဂါမိကေ ပက္ကောသာပေတွာ, ‘‘အမှာကံ ပယောဂတော ဥဋ္ဌိတံ အာယံ ကဿ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ဘန္တေ, တုမှေ ပဗ္ဗဇိတာ, မယံ ကဿ ဒဿာမာတိ? ကိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အတ္တနော သန္တကံ န ဝဋ္ဋတီတိ? ကုဒ္ဒါလ-ပိဋကံ ဂဟေတွာ, ခေတ္တမရိယာဒဗန္ဓနာဒီနိ ကရောန္တော နာနာပ္ပကာရံ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏဉ္စေဝ [Pg.77] ဖလာဖလေ စ သင်္ဂဏှိတွာ, ဟေမန္တဂိမှဝဿာနေသု ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ တံ ပစာပေတွာ ခါဒန္တော သမဏကုဋုမ္ဗိကော ဟုတွာ ဇီဝတိ. ကေဝလမဿ ပဉ္စစူဠကေန ဒါရကေန သဒ္ဓိံ ပါဒပရိစာရိကာဝ ဧကာ နတ္ထိ. အယံ ပုဂ္ဂလော ကိဉ္စာပိ ဩလမ္ဗိနီဟိ သာခါဟိ ဥဒကံ ဖုသမာနော အန္တောသာခေါ ရုက္ခော ဝိယ စေတိယင်္ဂဏဗောဓိယင်္ဂဏာဒီသု ဘိက္ခူနံ ကာယသာမဂ္ဂိံ ဒေတိ, ဂိဟိဗန္ဓနဿ ပန အစ္ဆိန္နတာယ ဗဟိမူလတ္တာ အရိယမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

បុគ្គលជាសមណកុដុម្ពិកៈ ដែលមិនទាន់កាត់ចំណងគ្រហស្ថ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើដែលដុះនៅក្បែរឆ្នេរស្ទឹងគង្គា មានឫសនៅខាងក្រៅ មានមែកទេរទៅខាងក្នុងស្ទឹង។ ព្រោះថា សមណកុដុម្ពិកៈនោះ តែងគិតថា "ចិត្តនេះមិនទៀងទាត់ឡើយ កាលបើពោលថា 'អាត្មាជាសមណៈ' ក៏ត្រឡប់ជាគ្រហស្ថវិញ កាលបើពោលថា 'អាត្មាជាគ្រហស្ថ' ក៏ត្រឡប់ជាសមណៈវិញ។ តើនរណានឹងដឹងបានថា អ្វីនឹងកើតឡើង?" ទោះបីបួសក្នុងវ័យចាស់ ក៏មិនលះបង់ចំណងគ្រហស្ថឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពសម្រេចរបស់ពួកអ្នកបួសក្នុងវ័យចាស់ តែងមិនមានឡើយ។ ប្រសិនបើលោកបានទទួលចីវរ ក៏បានតែចីវរដាច់ជាយ ឬចីវរចាស់ និងមានពណ៌អាក្រក់ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះបីសេនាសនៈ ក៏បានតែស្លឹកឈើ ឬមណ្ឌបនៅចុងបំផុតនៃវត្តប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែកាលដើរទៅបិណ្ឌបាត ក៏ត្រូវដើរតាមក្រោយពួកភិក្ខុសាមណេរក្មេងៗដែលស្មើនឹងកូនចៅ ហើយត្រូវអង្គុយនៅកន្លែងចុងបំផុតគេ។ ព្រោះហេតុនោះ លោកក៏មានសេចក្ដីទុក្ខ មិនសប្បាយចិត្ត ហូរទឹកភ្នែក គិតថា "ទ្រព្យសម្បត្តិជារបស់វង្សត្រកូលរបស់អាត្មាមានដែរ តើអាត្មាអាចបរិភោគទ្រព្យនោះដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតបានដែរឬទេ?" ហើយក៏សួរភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យមួយរូបថា៖ "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើការចាត់ចែងបរិភោគទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួន គួរដែរឬទេ ឬមិនគួរឡើយ?" ភិក្ខុអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យឆ្លើយថា៖ "មិនមានទោសក្នុងរឿងនេះទេ រឿងនេះគួរហើយ"។ លោកក៏នាំយកភិក្ខុពីរបីរូបដែលជាអ្នកប្រដៅពិបាក មានមារយាទអាក្រក់ ដែលចូលចិត្តសេពគប់នឹងខ្លួន ដើរចូលទៅក្នុងភូមិនៅពេលល្ងាច ឈរនៅកណ្ដាលភូមិ ហើយហៅអ្នកភូមិមកសួរថា៖ "តើផលចំណូលដែលកើតឡើងពីការងាររបស់យើង អ្នករាល់គ្នាឲ្យទៅនរណា?" អ្នកភូមិឆ្លើយថា៖ "បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់បួសហើយ តើយើងខ្ញុំនឹងឲ្យទៅនរណាទៀត?" លោកពោលថា៖ "តើរបស់ផ្ទាល់ខ្លួន មិនគួរដល់អ្នកបួសទេឬ?" លោកក៏កាន់ចបនិងកញ្ជើ ធ្វើការងារមានការលើកទំនប់ភ្លឺស្រែជាដើម ប្រមូលផលដំណាំផ្សេងៗ មានធញ្ញជាតិ និងផ្លែឈើតូចធំ ហើយចាត់ចែងឲ្យគេស្លដណ្ដាំតាមដែលខ្លួនចង់បានក្នុងរដូវរងា រដូវក្ដៅ និងរដូវវស្សា រស់នៅជាសមណកុដុម្ពិកៈ។ លោកខ្វះតែភរិយាអ្នកបម្រើជើងម្នាក់ និងកូនតូចដែលមានកំប៉ោយប្រាំប៉ុណ្ណោះ។ បុគ្គលនេះ ទោះបីជាផ្ដល់នូវកាយសាមគ្គីដល់ពួកភិក្ខុក្នុងទីធ្លាចេតិយ និងទីធ្លាដើមពោធិ៍ជាដើម ដូចជាដើមឈើដែលមានមែកទេរទៅខាងក្នុងស្ទឹង ពាល់ត្រូវទឹកដោយមែកទាំងឡាយដែលយារចុះមកក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែមិនទាន់កាត់ចំណងគ្រហស្ថ និងព្រោះតែមានឫសនៅខាងក្រៅ ទើបមិនអាចចុះកាន់អរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ဂင်္ဂါယ မဇ္ဈေ ဇာတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝလ္လီဟိ အာဗဒ္ဓဝင်္ကသာခါ ဝိယ သံဃသန္တကံ နိဿာယ ဇီဝမာနော ဘိန္နာဇီဝပုဂ္ဂလော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကစ္စော ဂိဟိဗန္ဓနံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇန္တောပိ သာရုပ္ပဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ န လဘတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဟိ နာမေသာ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏသဒိသာ. ယထာ မနုဿာ ယတ္ထ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ, တေသံယေဝ ကုလာနံ အာစာရံ သိက္ခန္တိ, ဧဝံ ဘိက္ခူပိ ယေသံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇန္တိ, တေသံယေဝ အာစာရံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ ဧကစ္စော အသာရုပ္ပဋ္ဌာနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဩဝါဒါနုသာသနီဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ပရိဗာဟိရော ဟုတွာ ပါတောဝ မုဏ္ဍဃဋံ ဂဟေတွာ ဥဒကတိတ္ထံ ဂစ္ဆတိ, အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဘတ္တတ္ထာယ ခန္ဓေ ပတ္တံ ကတွာ ဘတ္တသာလံ ဂစ္ဆတိ, ဒုဗ္ဗစသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ နာနာကီဠံ ကီဠတိ, အာရာမိကဒါရကေဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ.

បុគ្គលអ្នកមានអាជីវៈខូច ដែលរស់នៅអាស្រ័យទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើដែលដុះនៅកណ្ដាលស្ទឹងគង្គា មានមែកកោងវៀចដែលត្រូវវល្លិទាំងឡាយរុំព័ទ្ធជុំជិតពីខាងក្រៅ។ ព្រោះថា បុគ្គលខ្លះ ទោះបីលះបង់ចំណងគ្រហស្ថមកបួសក៏ដោយ ក៏មិនបានបួសក្នុងទីកន្លែងដ៏សមគួរឡើយ។ ព្រោះថា ការបួសនេះ គឺប្រៀបដូចជាការចាប់បដិសន្ធិដែរ。 មនុស្សទាំងឡាយចាប់បដិសន្ធិក្នុងត្រកូលណា តែងរៀនសូត្រមារយាទរបស់ត្រកូលនោះយ៉ាងណា ភិក្ខុទាំងឡាយបួសក្នុងសំណាក់របស់គ្រូឧបជ្ឈាយ៍ណា ក៏តែងរៀនសូត្រមារយាទរបស់គ្រូឧបជ្ឈាយ៍នោះយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុខ្លះកាលបើបួសក្នុងទីមិនសមគួរហើយ ក៏ក្លាយជាអ្នកនៅក្រៅឱវាទ អនុសាសនី ការរៀនសូត្រ និងការសាកសួរជាដើម កាលបើព្រលឹមឡើង ក៏កាន់ក្អមត្រងោល ដើរទៅកាន់កំពង់ទឹក ស្ពាយសបិតលើស្មាដើរទៅកាន់សាលាភត្តដើម្បីចង្ហាន់របស់គ្រូឧបជ្ឈាយ៍ លេងល្បែងផ្សេងៗជាមួយពួកសាមណេរដែលប្រដៅពិបាក និងរស់នៅសេពគប់ជាមួយក្មេងៗអ្នកបម្រើវត្ត។

သော ဒဟရဘိက္ခုကာလေ အတ္တနော အနုရူပေဟိ ဒဟရဘိက္ခူဟိ စေဝ အာရာမိကေဟိ စ သဒ္ဓိံ သံဃဘောဂံ ဂန္တွာ, ‘‘အယံ ခီဏာသဝေဟိ အသုကရညော သန္တိကာ ပဋိဂ္ဂဟိတသံဃဘောဂေါ, တုမှေ သံဃဿ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ န ဒေထ, န ဟိ တုမှာကံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရာဇာ ဝါ ရာဇမဟာမတ္တာ ဝါ အတ္တမနာ ဘဝိဿန္တိ, ဧထ ဒါနိ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောထာ’’တိ ကုဒ္ဒါလ-ပိဋကာနိ ဂါဟာပေတွာ ဟေဋ္ဌာ တဠာကမာတိကာသု ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာနိ ကာရာပေတွာ ဗဟုံ ပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏံ ဝိဟာရံ ပဝေသေတွာ အာရာမိကေဟိ အတ္တနော ဥပကာရဘာဝံ သံဃဿ အာရောစာပေတိ. သံဃော ‘‘အယံ ဒဟရော ဗဟူပကာရော, ဣမဿ သတံ ဝါ ဒွိသတံ ဝါ ဒေထာ’’တိ ဒါပေတိ. ဣတိ သော ဣတော စိတော စ သံဃသန္တကေနေဝ ဝဍ္ဎန္တော ဗဟိဒ္ဓါ ဧကဝီသတိဝိဓာဟိ အနေသနာဟိ ဗဒ္ဓေါ အရိယမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

ភិក្ខុនោះ កាលនៅជាភិក្ខុខ្ចី បានទៅកាន់ដីចម្ការរបស់សង្ឃ ជាមួយពួកភិក្ខុខ្ចីៗ និងពួកអ្នកបម្រើវត្តដែលសមគួរដល់ខ្លួន ហើយពោលថា៖ "ដីចម្ការរបស់សង្ឃនេះ ពួកព្រះអរហន្តបានទទួលពីសំណាក់ស្ដេចព្រះနាមនេះ ពួកអ្នករាល់គ្នាមិនបានថ្វាយរបស់នេះៗដល់សង្ឃសោះ ព្រោះថា កាលបើស្ដេច ឬមហាមាត្យរបស់ស្ដេចបានឮរឿងរ៉ាវរបស់អ្នករាល់គ្នាហើយ មុខជានឹងមិនសប្បាយព្រះទ័យឡើយ ឥឡូវនេះ ចូរមកធ្វើការងារនេះៗចុះ" ហើយក៏បញ្ជាឲ្យពួកគេកាន់ចបនិងកញ្ជើ ឲ្យធ្វើការងារដែលត្រូវធ្វើក្នុងប្រឡាយទឹកខាងក្រោមស្រះទឹក នាំយកភោគផលធញ្ញជាតិជាច្រើនចូលមកក្នុងវត្ត ហើយឲ្យពួកអ្នកបម្រើវត្តជម្រាបសង្ឃអំពីគុណូបការៈរបស់ខ្លួន។ សង្ឃក៏ឲ្យគេប្រគល់ប្រាក់មួយរយ ឬពីររយដល់ភិក្ខុនោះ ដោយពោលថា "ភិក្ខុខ្ចីនេះមានឧបការៈច្រើនណាស់ ចូរប្រគល់ប្រាក់មួយរយ ឬពីររយដល់លោកចុះ"។ ភិក្ខុនោះចម្រើនលូតលាស់ដោយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃពីនេះពីនោះយ៉ាងនេះ ត្រូវចំណងគឺអនេសនៈ ២១ យ៉ាងខាងក្រៅរួបរឹត ទើបមិនអាចចុះកាន់អរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ပတိတဋ္ဌာနေယေဝ [Pg.78] ဝါလိကာယ ဩတ္ထရိတွာ ပူတိဘာဝံ အာပါဒိတရုက္ခော ဝိယ အာလသိယမဟဂ္ဃသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝရူပဉှိ ပုဂ္ဂလံ အာမိသစက္ခုံ ပစ္စယလောလံ ဝိဿဋ္ဌအာစရိယုပဇ္ဈာယဝတ္တံ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာယောနိသောမနသိကာရဝဇ္ဇိတံ သန္ဓာယ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ အတ္ထတော ဧဝံ ဝဒန္တိ – ‘‘ဘော, ကဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆာမာ’’တိ? အထ ထိနမိဒ္ဓံ ဥဋ္ဌာယ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ န ပဿထ? ဧသော အသုကဝိဟာရဝါသီ ကုသီတပုဂ္ဂလော အသုကံ နာမ ဂါမံ ဂန္တွာ ယာဂုမတ္ထကေ ယာဂုံ, ပူဝမတ္ထကေ ပူဝံ, ဘတ္တမတ္ထကေ ဘတ္တံ အဇ္ဈောဟရိတွာ ဝိဟာရံ အာဂမ္မ ဝိဿဋ္ဌသဗ္ဗဝတ္တော ဥဒ္ဒေသာဒိဝိရဟိတော မဉ္စံ ဥပဂစ္ဆန္တော မယှံ ဩကာသံ ကရောတီ’’တိ.

ភិក្ខុខ្ជិលច្រអូស និងស៊ីច្រើនហួសប្រមាណ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើដែលដួលក្នុងកន្លែងដែលវាធ្លាក់ចុះ ហើយត្រូវខ្សាច់គ្របដណ្ដប់រហូតដល់ពុកផុយទៅ។ ព្រោះថា នីវរណៈទាំង ៥ ហាក់ដូចជានិយាយទៅកាន់បុគ្គលបែបនោះ ដែលមានភ្នែករំពៃតែចំពោះអាមិសៈ មានសេចក្ដីលោភលន់ក្នុងបច្ច័យ លះបង់វត្តចំពោះគ្រូឧបជ្ឈាយ៍ វៀរចាកការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ និងការធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយឧបាយខុស យ៉ាងនេះថា៖ "ម្នាលអ្នកទាំងឡាយ តើយើងនឹងទៅរកសំណាក់របស់នរណា?" គ្រានោះ ថីនមិទ្ធៈ ក៏ក្រោកឡើងពោលយ៉ាងនេះថា៖ "ហេតុអ្វីក៏អ្នករាល់គ្នាមិនឃើញ? ភិក្ខុខ្ជិលច្រអូសដែលនៅក្នុងវត្តនោះ ដើរទៅកាន់ភូមិឈ្មោះនោះ ឆាន់បបរលើបបរ ឆាន់នំលើនំ ឆាន់ចង្ហាន់លើចង្ហាន់ រួចត្រឡប់មកវត្តវិញ លះបង់វត្តទាំងពួង វៀរចាកការរៀនសូត្រជាដើម ដើរទៅរកគ្រែដេក ធ្វើឱកាសឲ្យដល់យើងហើយតើ!"

တတော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏံ ဥဋ္ဌာယာဟ – ‘‘ဘော, တဝ ဩကာသေ ကတေ မယှံ ကတောဝ ဟောတိ, ဣဒါနေဝ သော နိဒ္ဒါယိတွာ ကိလေသာနုရဉ္ဇိတောဝ ပဗုဇ္ဈိတွာ ကာမဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေဿတီ’’တိ. တတော ဗျာပါဒနီဝရဏံ ဥဋ္ဌာယာဟ – ‘‘တုမှာကံ ဩကာသေ ကတေ မယှံ ကတောဝ ဟောတိ. ဣဒါနေဝ နိဒ္ဒါယိတွာ ဝုဋ္ဌိတော ‘ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောဟီ’တိ ဝုစ္စမာနော, ‘ဘော, ဣမေ အတ္တနော ကမ္မံ အကတွာ အမှေသု ဗျာဝဋာ’တိ နာနပ္ပကာရံ ဖရုသဝစနံ ဝဒန္တော အက္ခီနိ နီဟရိတွာ ဝိစရိဿတီ’’တိ. တတော ဥဒ္ဓစ္စနီဝရဏံ ဥဋ္ဌာယာဟ – ‘‘တုမှာကံ ဩကာသေ ကတေ မယှံ ကတောဝ ဟောတိ, ကုသီတော နာမ ဝါတာဟတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ ဥဒ္ဓတော ဟောတီ’’တိ. အထ ကုကုစ္စနီဝရဏံ ဥဋ္ဌာယာဟ – ‘‘တုမှာကံ ဩကာသေ ကတေ မယှံ ကတောဝ ဟောတိ, ကုသီတော နာမ ကုက္ကုစ္စပကတောဝ ဟောတိ, အကပ္ပိယေ ကပ္ပိယသညံ ကပ္ပိယေ စ အကပ္ပိယသညံ ဥပ္ပာဒေတီ’’တိ. အထ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏံ ဥဋ္ဌာယာဟ – ‘‘တုမှာကံ ဩကာသေ ကတေ မယှံ ကတောဝ ဟောတိ. ဧဝရူပေါ ဟိ အဋ္ဌသု ဌာနေသု မဟာဝိစိကိစ္ဆံ ဥပ္ပာဒေသီ’’တိ. ဧဝံ အာလသိယမဟဂ္ဃသံ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ စဏ္ဍသုနခါဒယော ဝိယ သိင်္ဂစ္ဆိန္နံ ဇရဂ္ဂဝံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂဏှန္တိ. သောပိ အရိယမဂ္ဂသောတံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

លំដាប់នោះ នីវរណៈគឺកាមច្ឆន្ទៈ ក្រោកឡើងហើយពោលថា «នែអ្នកដ៏មានអាយុ កាលបើឱកាសត្រូវបានធ្វើឲ្យអ្នកហើយ ឱកាសរបស់ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានធ្វើរួចជាស្រេចហើយដែរ ក្នុងពេលឥឡូវនេះឯង ភិក្ខុនោះដេកលក់ហើយ លុះភ្ញាក់ឡើងទាំងមានចិត្តត្រេកត្រអាលដោយកិលេស នឹងត្រិះរិះនូវកាមវិតក្កៈ»។ លំដាប់នោះ នីវរណៈគឺព្យាបាទ ក្រោកឡើងហើយពោលថា «កាលបើឱកាសត្រូវបានធ្វើឲ្យពួកអ្នកហើយ ឱកាសរបស់ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានធ្វើរួចជាស្រេចហើយដែរ ក្នុងពេលឥឡូវនេះឯង ភិក្ខុនោះដេកលក់ហើយ លុះក្រោកឡើង កាលបើគេពោលថា 'ចូរធ្វើវត្តនិងបដិវត្តន៍ចុះ' នឹងពោលពាក្យទ្រគោះបោះបោកផ្សេងៗថា 'នែគ្នាយើង ភិក្ខុទាំងឡាយនេះមិនធ្វើការងាររបស់ខ្លួនទេ បែរជាមកខ្វល់ខ្វាយនឹងពួកយើងទៅវិញ' ហើយបើកភ្នែកធំៗដើរទៅមក»។ លំដាប់នោះ នីវរណៈគឺឧទ្ធច្ចៈ ក្រោកឡើងហើយពោលថា «កាលបើឱកាសត្រូវបានធ្វើឲ្យពួកអ្នកហើយ ឱកាសរបស់ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានធ្វើរួចជាស្រេចហើយដែរ ធម្មតាអ្នកខ្ជិលច្រអូស តែងមានចិត្តរាយមាយ ដូចជាគំនរភ្លើងដែលត្រូវខ្យល់បក់បោកដូច្នោះ»។ លំដាប់នោះ នីវរណៈគឺកុក្កុច្ចៈ ក្រោកឡើងហើយពោលថា «កាលបើឱកាសត្រូវបានធ្វើឲ្យពួកអ្នកហើយ ឱកាសរបស់ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានធ្វើរួចជាស្រេចហើយដែរ ធម្មតាអ្នកខ្ជិលច្រអូស តែងត្រូវកុក្កុច្ចៈគ្របសង្កត់ជានិច្ច តែងបង្កើតសេចក្តីសំគាល់ថាគួរ ក្នុងរបស់ដែលមិនគួរ និងបង្កើតសេចក្តីសំគាល់ថាមិនគួរ ក្នុងរបស់ដែលគួរ»។ លំដាប់នោះ នីវរណៈគឺវិចិកិច្ឆា ក្រោកឡើងហើយពោលថា «កាលបើឱកាសត្រូវបានធ្វើឲ្យពួកអ្នកហើយ ឱកាសរបស់ខ្ញុំក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានធ្វើរួចជាស្រេចហើយដែរ ព្រោះថាបុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ខ្ញុំតែងធ្វើឲ្យកើតសេចក្តីសង្ស័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងឋានៈទាំង ៨ ប្រការ»។ នីវរណៈទាំង ៥ តែងគ្របសង្កត់រឹបអូសយកនូវភិក្ខុអ្នកខ្ជិលច្រអូស និងស៊ីច្រើននោះ ដូចជាពួកឆ្កែសាហាវជាដើម ស្ទុះទៅខាំស៊ីនូវគោចាស់ដែលអស់កម្លាំងដូច្នោះឯង។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីចុះទៅកាន់ខ្សែទឹកគឺអរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិហើយ ក៏មិនអាចនឹងទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ဒွိန္နံ ပါသာဏာနံ အန္တရေ နိခါတမူလာကာရေန ဌိတရုက္ခော ဝိယ ဒိဋ္ဌိံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဌိတော ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ ‘‘အရူပဘဝေ ရူပံ အတ္ထိ, အသညီဘဝေ စိတ္တံ ပဝတ္တတိ, ဗဟုစိတ္တက္ခဏိကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါ, အနုသယော [Pg.79] စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော, တေ စ သတ္တာ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီ’’တိ ဝဒန္တော အရိဋ္ဌော ဝိယ ကဏ္ဋကသာမဏေရော ဝိယ စ ဝိစရတိ. ပိသုဏဝါစော ပန ဟောတိ, ဥပဇ္ဈာယာဒယော သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီဟိ ဘိန္ဒန္တော ဝိစရတိ. သောပိ အရိယမဂ္ဂသောတံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

បុគ្គលអ្នកមានមិច្ឆាទិដ្ឋិ ដែលបង្កើតទិដ្ឋិហើយប្រកាន់ខ្ជាប់ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើដែលដុះចាក់ឫសយ៉ាងមាំនៅចន្លោះថ្មពីរដុំដូច្នោះ។ ព្រោះថា បុគ្គលនោះ តែងពោលពាក្យខុសថា «រូបមាននៅក្នុងអរូបភព ចិត្តរមែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអសញ្ញីភព លោកុត្តរមគ្គមានខណៈចិត្តច្រើន អនុស័យមិនផ្សំផ្គុំដោយចិត្ត និងសត្វទាំងឡាយនោះឯង រមែងអន្ទោលទៅ រមែងសង្សារទៅ» ហើយដើរទៅមក ដូចជាភិក្ខុអរិដ្ឋៈ និងដូចជាកណ្ដកសាមណេរដូច្នោះ។ មួយវិញទៀត ភិក្ខុនោះជាអ្នកនិយាយញុះញង់ តែងដើរញុះញង់បំបែកព្រះឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម ចាកសទ្ធិវិហារិកជាដើម។ ភិក្ខុនោះ ទោះបីចុះទៅកាន់ខ្សែទឹកគឺអរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិហើយ ក៏មិនអាចនឹងទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

အဗ္ဘောကာသေ နဘံ ပူရေတွာ ဝလ္လီဟိ အာဗဒ္ဓေါ ဌိတော ဧကံ ဒွေ သံဝစ္ဆရေ အတိက္ကမိတွာ အာဂတေ မဟောဃေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တေမနရုက္ခော ဝိယ မဟလ္လကကာလေ ပဗ္ဗဇိတွာ ပစ္စန္တေ ဝသမာနော ဒုလ္လဘသံဃဒဿနော စေဝ ဒုလ္လဘဓမ္မဿဝနော စ ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧကစ္စော ဟိ ဝုဍ္ဎကာလေ ပဗ္ဗဇိတော ကတိပါဟေန ဥပသမ္ပဒံ လဘိတွာ ပဉ္စဝဿကာလေ ပါတိမောက္ခံ ပဂုဏံ ကတွာ ဒသဝဿကာလေ ဝိနယဓရတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဝိနယကထာကာလေ မရိစံ ဝါ ဟရီတကခဏ္ဍံ ဝါ မုခေ ဌပေတွာ ဗီဇနေန မုခံ ပိဓာယ နိဒ္ဒါယန္တော နိသီဒိတွာ လေသကပ္ပေန ကတဝိနယော နာမ ဟုတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဒါယ ပစ္စန္တံ ဂစ္ဆတိ. တတြ နံ မနုဿာ သက္ကရိတွာ ဘိက္ခုဒဿနဿ ဒုလ္လဘတာယ ‘‘ဣဓေဝ, ဘန္တေ, ဝသထာ’’တိ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂရုက္ခေ ရောပေတွာ တတ္ထ ဝါသေန္တိ.

បុគ្គលដែលបួសក្នុងវ័យចាស់ ទៅរស់នៅក្នុងបច្ចន្តប្រទេស ជាអ្នកក្របានជួបព្រះសង្ឃ និងក្របានស្តាប់ធម៌ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើដែលដុះនៅទីវាល លាតសន្ធឹងទៅលើមេឃ ហើយត្រូវបានវល្លិទាំងឡាយរុំព័ទ្ធយ៉ាងណែន កាលបើកន្លងទៅមួយឆ្នាំ ឬពីរឆ្នាំ ទឹកជំនន់ធំបានមកដល់ ដើមឈើនោះក៏ត្រូវបានទឹកជោរជន់ជោកជាំម្តង ឬពីរដង យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះថា មនុស្សខ្លះ បួសក្នុងវ័យចាស់ ដោយកន្លងទៅពីរបីថ្ងៃ ក៏បានឧបសម្បទា ក្នុងកាលមានវស្សា ៥ បានធ្វើបាតិមោក្ខឲ្យស្ទាត់ជំនាញ លុះដល់កាលមានវស្សា ១០ ក្នុងពេលសម្តែងវិន័យកថា ក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ក៏ដាក់គ្រាប់ម្ទេស ឬចំណិតផ្លែក្បុយក្នុងមាត់ យកផ្លិតបិទមាត់ អង្គុយងងុយដេក ធ្វើជាអ្នករៀនវិន័យចប់ដោយអាការៈបន្លំ រួចកាន់យកនូវបាត្រនិងចីវរ ទៅកាន់បច្ចន្តប្រទេស។ ក្នុងបច្ចន្តប្រទេសនោះ ពួកមនុស្សធ្វើសក្ការៈចំពោះភិក្ខុនោះ ព្រោះតែការជួបភិក្ខុជាការក្រ ក៏ពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមគង់នៅទីនេះឯងចុះ» ហើយសាងសង់វត្តថ្វាយ ដាំដើមឈើមានផ្កានិងផ្លែ ហើយឲ្យគង់នៅក្នុងវត្តនោះ។

အထ မဟာဝိဟာရသဒိသဝိဟာရာ ဗဟုဿုတာ ဘိက္ခူ, ‘‘ဇနပဒေ စီဝရရဇနာဒီနိ ကတွာ အာဂမိဿာမာ’’တိ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ. သော တေ ဒိသွာ, ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ, ပုနဒိဝသေ အာဒါယ ဘိက္ခာစာရဂါမံ ပဝိသိတွာ, ‘‘အသုကော ထေရော သုတ္တန္တိကော, အသုကော အဘိဓမ္မိကော, အသုကော ဝိနယဓရော, အသုကော တေပိဋကော, ဧဝရူပေ ထေရေ ကဒါ လဘိဿထ, ဓမ္မသဝနံ ကာရေထာ’’တိ ဝဒတိ. ဥပါသကာ ‘‘ဓမ္မဿဝနံ ကာရေဿာမာ’’တိ ဝိဟာရမဂ္ဂံ သောဓေတွာ, သပ္ပိတေလာဒီနိ အာဒါယ, မဟာထေရံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, ဓမ္မဿဝနံ ကာရေဿာမ, ဓမ္မကထိကာနံ ဝိစာရေထာ’’တိ ဝတွာ ပုနဒိဝသေ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တိ.

លំដាប់នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយជាពហុស្សូត និមន្តមកពីវត្តដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងមហាវីហារ ដោយគិតថា «ពួកយើងនឹងទៅជ្រលក់ចីវរជាដើមក្នុងជនបទ រួចនឹងត្រឡប់មកវិញ» ហើយក៏និមន្តទៅកាន់ទីនោះ។ ភិក្ខុចាស់នោះ ឃើញភិក្ខុទាំងឡាយនោះហើយ មានចិត្តរីករាយត្រេកអរ ធ្វើវត្តនិងបដិវត្តន៍ ក្នុងថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏នាំភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាត ហើយពោលថា «ព្រះថេរៈនេះជាអ្នកចេះព្រះសូត្រ ព្រះថេរៈនេះជាអ្នកចេះព្រះអភិធម្ម ព្រះថេរៈនេះជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះវិន័យ ព្រះថេរៈនេះជាអ្នកចេះព្រះត្រៃបិដក ពួកអ្នកនឹងបានជួបព្រះថេរៈមានសភាពបែបនេះក្នុងកាលណាទៀត ចូរធ្វើការស្តាប់ធម៌ចុះ»។ ពួកឧបាសកពោលថា «ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌» ហើយក៏ជម្រះផ្លូវទៅកាន់វត្ត កាន់យកនូវទឹកដោះថ្លា និងប្រេងជាដើម ចូលទៅរកព្រះមហាថេរៈ ហើយពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ពួកយើងនឹងស្តាប់ធម៌ សូមព្រះអង្គចាត់ចែងដល់ព្រះធម្មកថិកទាំងឡាយតាមសមគួរចុះ» លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏មកស្តាប់ធម៌។

နေဝါသိကတ္ထေရော အာဂန္တုကာနံ ပတ္တစီဝရာနိ ပဋိသာမေန္တော အန္တောဂဗ္ဘေယေဝ ဒိဝသဘာဂံ ဝီတိနာမေတိ. ဒိဝါကထိကော ဥဋ္ဌိတော သရဘာဏကော ဃဋေန ဥဒကံ ဝမေန္တော ဝိယ သရဘာဏံ ဘဏိတွာ ဥဋ္ဌိတော, တမ္ပိ [Pg.80] သော န ဇာနာတိ. ရတ္တိကထိကော သာဂရံ ခေါဘေန္တော ဝိယ ရတ္တိံ ကထေတွာ ဥဋ္ဌိတော, တမ္ပိ သော န ဇာနာတိ. ပစ္စူသကထိကော ကထေတွာ ဥဋ္ဌာသိ, တမ္ပိ သော န ဇာနာတိ. ပါတောဝ ပန ဥဋ္ဌာယ မုခံ ဓောဝိတွာ, ထေရာနံ ပတ္တစီဝရာနိ ဥပနာမေတွာ, ဘိက္ခာစာရံ ဥပဂစ္ဆန္တော မဟာထေရံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ဒိဝါကထိကော ကတရံ ဇာတကံ နာမ ကထေသိ, သရဘာဏကော ကတရံ သုတ္တံ နာမ ဘဏိ, ရတ္တိကထိကော ကတရံ ဓမ္မကထံ နာမ ကထေသိ, ပစ္စူသကထိကော ကတရံ ဇာတကံ နာမ ကထေသိ, ခန္ဓာ နာမ ကတိ, ဓာတုယော နာမ ကတိ, အာယတနာ နာမ ကတီ’’တိ. ဧဝရူပေါ ဧကံ ဒွေ သံဝစ္ဆရာနိ အတိက္ကမိတွာ ဘိက္ခုဒဿနဉ္စေဝ ဓမ္မဿဝနဉ္စ လဘန္တောပိ ဩဃေ အာဂတေ ဥဒကေန သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တေမိတရုက္ခသဒိသော ဟောတိ. သော ဧဝံ သံဃဒဿနတော စ ဓမ္မဿဝနတော စ ပဋိက္ကမ္မ ဒူရေ ဝသန္တော အရိယမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

ព្រះថេរៈជាម្ចាស់វត្ត រវល់តែនឹងការទុកដាក់បាត្រនិងចីវររបស់ភិក្ខុអាគន្តុកៈទាំងឡាយ នៅក្នុងបន្ទប់ខាងក្នុងប៉ុណ្ណោះ ឲ្យកន្លងទៅអស់មួយថ្ងៃ។ ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលថ្ងៃ ក្រោកឡើងនិមន្តទៅ ព្រះសរភាណកៈស្វាធ្យាយធម៌ជាបទរគាំង ដូចជាគេចាក់ទឹកចេញពីក្អម រួចក្រោកឡើងនិមន្តទៅ សូម្បីតែធម៌នោះ ភិក្ខុចាស់នោះក៏មិនដឹងឡើយ។ ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលយប់ សម្តែងធម៌អស់មួយយប់ ដូចជាធ្វើមហាសមុទ្រឲ្យកម្រើកញាប់ញ័រ រួចក្រោកឡើងនិមន្តទៅ សូម្បីតែធម៌នោះ ភិក្ខុចាស់នោះក៏មិនដឹងឡើយ។ ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលជិតភ្លឺ សម្តែងធម៌រួចក្រោកឡើងនិមន្តទៅ សូម្បីតែធម៌នោះ ភិក្ខុចាស់នោះក៏មិនដឹងឡើយ។ លុះព្រឹកឡើង ក្រោកឡើងលុបលាងមុខ ប្រគេនបាត្រនិងចីវរដល់ព្រះថេរៈទាំងឡាយ កាលដើរទៅកាន់ទីបិណ្ឌបាត ក៏សួរព្រះមហាថេរៈថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលថ្ងៃ តើសម្តែងជាតកណា? ព្រះសរភាណកៈ តើស្វាធ្យាយសូត្រណា? ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលយប់ តើសម្តែងធម៌កថាណា? ព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ពេលជិតភ្លឺ តើសម្តែងជាតកណា? ធម្មតាខន្ធមានប៉ុន្មាន? ធាតុមានប៉ុន្មាន? អាយតនៈមានប៉ុន្មាន?»។ បុគ្គលមានសភាពបែបនេះ ទោះបីកន្លងទៅមួយឆ្នាំ ឬពីរឆ្នាំ បានជួបព្រះសង្ឃ និងបានស្តាប់ធម៌ក្តី ក៏ប្រៀបដូចជាដើមឈើដែលត្រូវទឹកជោរជន់ជោកជាំម្តង ឬពីរដង កាលបើទឹកជំនន់មកដល់ ដូច្នោះឯង។ ភិក្ខុនោះ គេចចេញឆ្ងាយពីការជួបព្រះសង្ឃ និងការស្តាប់ធម៌យ៉ាងនេះ ហើយទៅរស់នៅក្នុងទីឆ្ងាយ មិនអាចនឹងចុះទៅកាន់ខ្សែទឹកគឺអរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ ဒီပကေ ဇာတော မုဒုရုက္ခော ဝိယ မဓုရဿရဘာဏကပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ အဘိညာတာနိ အဘိညာတာနိ ဝေဿန္တရာဒီနိ ဇာတကာနိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ, ဒုလ္လဘဘိက္ခုဒဿနံ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ, တတ္ထ ဓမ္မကထာယ ပသာဒိတဟဒယေန ဇနေန ဥပဋ္ဌိယမာနော အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ကတေ သမ္ပန္နပုပ္ဖဖလရုက္ခေ နန္ဒနဝနာဘိရာမေ ဝိဟာရေ ဝသတိ. အထဿ ဘာရဟာရဘိက္ခူ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ, ‘‘အသုကော ကိရ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာကေသု ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော ဝိဟရတိ. ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု ပဋိဗလော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါ ဥဂ္ဂဏှိတုံ, ကမ္မဋ္ဌာနံ ဝါ မနသိကာတုံ, အာနေတွာ တေန သဒ္ဓိံ အသုကတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိဿာမ, အသုကတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ တတ္ထ ဂစ္ဆန္တိ.

បុគ្គលអ្នកសម្តែងធម៌មានសម្លេងផ្អែមល្ហែម គប្បីជ្រាបថា ដូចជាដើមឈើទន់ល្វតល្វៃដែលដុះនៅលើកោះតូចមួយកណ្តាលទន្លេគង្គាដូច្នោះឯង។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះរៀនសូត្រនូវជាតកល្បីៗ មានវេស្សន្តរជាតកជាដើម ហើយទៅកាន់បច្ចន្តប្រទេសដែលក្របានជួបព្រះសង្ឃ ក្នុងទីនោះ ត្រូវបានពួកជនដែលមានចិត្តជ្រះថ្លាដោយសារធម្មកថា ទំនុកបម្រុង ក៏គង់នៅក្នុងវត្តដែលគេសាងសង់ឧទ្ទិសចំពោះខ្លួន ដែលសម្បូរទៅដោយដើមឈើមានផ្កានិងផ្លែ គួរជាទីរីករាយដូចជាសួននន្ទវ័ន។ លំដាប់នោះ ភិក្ខុទាំងឡាយអ្នកទទួលភារៈ (មានព្រះឧបជ្ឈាយ៍ជាដើម) បានឮដំណឹងនោះហើយ គិតថា «ឮថា ភិក្ខុឈ្មោះនេះ មានចិត្តជំពាក់នឹងពួកឧបដ្ឋាកយ៉ាងនេះ ហើយរស់នៅ។ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានប្រាជ្ញា អាចនឹងរៀនព្រះពុទ្ធវចនៈ ឬធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវកម្មដ្ឋានបាន ពួកយើងនឹងទៅនាំភិក្ខុនោះមក ដើម្បីរៀនធម៌ក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ និងរៀនកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ ជាមួយគ្នា» ហើយក៏និមន្តទៅកាន់ទីនោះ។

သော တေသံ ဝတ္တံ ကတွာ သာယနှသမယံ ဝိဟာရစာရိကံ နိက္ခန္တေဟိ တေဟိ ‘‘ဣမံ, အာဝုသော, စေတိယံ တယာ ကာရိတ’’န္တိ ပုဋ္ဌော, ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘အယံ ဗောဓိ, အယံ မဏ္ဍပေါ, ဣဒံ ဥပေါသထာဂါရံ, ဧသာ အဂ္ဂိသာလာ, အယံ စင်္ကမော တယာ ကာရိတော. ဣမေ ရုက္ခေ ရောပါပေတွာ တယာ နန္ဒနဝနာဘိရာမော ဝိဟာရော ကာရိတော’’တိ. ‘‘အာမ, ဘန္တေ’’တိ, ဝဒတိ.

ភិក្ខុនោះ ធ្វើវត្តចំពោះភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក្នុងពេលល្ងាច កាលភិក្ខុទាំងឡាយនោះនិមន្តដើរមើលវត្ត ហើយសួរថា «នែអាវុសោ ចេតិយនេះ គឺលោកសាងសង់ឬ?» ក៏ពោលថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ភិក្ខុទាំងឡាយសួរទៀតថា «ដើមពោធិ៍នេះ មណ្ឌបនេះ ឧបោសថសាលានេះ រោងភ្លើងនេះ ទីចង្ក្រមនេះ គឺលោកសាងសង់ឬ? លោកឲ្យដាំដើមឈើទាំងឡាយនេះ ហើយសាងសង់វត្តដែលគួរជាទីរីករាយដូចជាសួននន្ទវ័នឬ?» ក៏ពោលថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់»។

သော သာယံ ထေရုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ပုစ္ဆတိ – ‘‘ကသ္မာ, ဘန္တေ, အာဂတတ္ထာ’’တိ? ‘‘အာဝုသော, တံ အာဒါယ ဂန္တွာ, အသုကတ္ထေရဿ သန္တိကေ [Pg.81] ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ, အသုကတ္ထေရဿ သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ, အသုကသ္မိံ နာမ အရညေ သမဂ္ဂါ သမဏဓမ္မံ ကရိဿာမာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန အာဂတမှာ’’တိ. သာဓု, ဘန္တေ, တုမှေ နာမ မယှံ အတ္ထာယ အာဂတာ, အဟမ္ပိ စိရနိဝါသေန ဣဓ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဂစ္ဆာမိ, ပတ္တစီဝရံ ဂဏှာမိ, ဘန္တေတိ. အာဝုသော, သာမဏေရဒဟရာ မဂ္ဂကိလန္တာ, အဇ္ဇ ဝသိတွာ သွေ ပစ္ဆာဘတ္တံ ဂမိဿာမာတိ. သာဓု, ဘန္တေတိ ပုနဒိဝသေ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ. ဂါမဝါသိနော ‘‘အမှာကံ အယျော ဗဟူ အာဂန္တုကေ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ အာဂတော’’တိ အာသနာနိ ပညာပေတွာ ယာဂုံ ပါယေတွာ သုခနိသိန္နကထံ သုတွာ ဘတ္တံ အဒံသု. ထေရာ ‘‘တွံ, အာဝုသော, အနုမောဒနံ ကတွာ နိက္ခမ, မယံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ ဘတ္တကိစ္စံ ကရိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တာ.

ភិក្ខុនោះ ទៅបម្រើព្រះថេរៈទាំងឡាយក្នុងពេលល្ងាច ថ្វាយបង្គំហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកដោយហេតុអ្វី?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ ពួកយើងមកដើម្បីនាំលោកទៅ រៀនធម៌ក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ រៀនកម្មដ្ឋានក្នុងសំណាក់នៃព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ ហើយនឹងព្រមព្រៀងគ្នាធ្វើសមណធម៌ក្នុងព្រៃឈ្មោះនេះ ពួកយើងមកដោយហេតុនេះឯង»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ល្អហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំពិតមែន ខ្ញុំក៏អផ្សុកនឹងការរស់នៅទីនេះយូរហើយដែរ ខ្ញុំនឹងទៅ ខ្ញុំនឹងយកបាត្រនិងចីវរ បពិត្រលោកម្ចាស់»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ ពួកសាមណេរនិងភិក្ខុខ្ចីៗ ល្វើយនឹងការធ្វើដំណើរណាស់ ថ្ងៃនេះសម្រាកនៅទីនេះសិន ចាំថ្ងៃស្អែកក្រោយភត្ត ទើបពួកយើងទៅ»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ល្អហើយ បពិត្រលោកម្ចាស់» លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ ក៏ចូលទៅកាន់ភូមិដើម្បីបិណ្ឌបាតជាមួយភិក្ខុទាំងឡាយនោះ។ ពួកអ្នកស្រុកគិតថា «លោកម្ចាស់របស់យើង នាំភិក្ខុអាគន្តុកៈជាច្រើននិមន្តមកហើយ» ក៏រៀបចំអាសនៈ ប្រគេនយាគូ ស្តាប់បដិសណ្ឋារកថា ហើយក៏ប្រគេនភត្តាហារ។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «នែអាវុសោ លោកចូរធ្វើអនុមោទនាហើយសឹមចេញទៅ ពួកយើងនឹងទៅធ្វើភត្តកិច្ចក្នុងទីដែលមានទឹកសម្រួល» ហើយក៏និមន្តចេញទៅមុន។

ဂါမဝါသိနော အနုမောဒနံ သုတွာ ပုစ္ဆိံသု, ‘‘ကုတော, ဘန္တေ, ထေရာ အာဂတာ’’တိ? ဧတေ အမှာကံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာ သမာနုပဇ္ဈာယာ သန္ဒိဋ္ဌာ သမ္ဘတ္တာတိ. ကသ္မာ အာဂတာတိ? မံ ဂဟေတွာ ဂန္တုကာမတာယာတိ. တုမှေ ပန ဂန္တုကာမာတိ? အာမာဝုသောတိ. ကိံ ဝဒေထ, ဘန္တေ, အမှေဟိ ကဿ ဥပေါသထာဂါရံ ကာရိတံ, ကဿ ဘောဇနသာလာ, ကဿ အဂ္ဂိသာလာဒယော ကာရိတာ, မယံ မင်္ဂလာမင်္ဂလေသု ကဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမာတိ? မဟာဥပါသိကာယောပိ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ အဿူနိ ပဝတ္တယိံသု. ဒဟရော ‘‘တုမှေသု ဧဝံ ဒုက္ခိတေသု အဟံ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမိ? ထေရေ ဥယျောဇေဿာမီ’’တိ ဝိဟာရံ ဂတော.

ពួកអ្នកស្រុកស្តាប់អនុមោទនារួចហើយ ក៏សួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើព្រះថេរៈទាំងឡាយនិមន្តមកពីណា?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ព្រះថេរៈទាំងនេះ ជាព្រះអាចារ្យនិងព្រះឧបជ្ឈាយ៍ ជាសព្រហ្មចារីរួមឧបជ្ឈាយ៍ជាមួយគ្នា និងជាមិត្តភក្តិស្និទ្ធស្នាលរបស់យើង»។ ពួកអ្នកស្រុកសួរថា «តើលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តមកដោយហេតុអ្វី?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ព្រោះចង់នាំយើងទៅ ទើបនិមន្តមក»។ ពួកអ្នកស្រុកសួរថា «ចុះលោកម្ចាស់ ចង់និមន្តទៅដែរឬ?»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ករុណា នែអាវុសោ»។ ពួកអ្នកស្រុកពោលថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន តើលោកម្ចាស់មានថេរដីកាអ្វីយ៉ាងហ្នឹង? ពួកយើងសាងសង់ឧបោសថសាលាថ្វាយអ្នកណា? សាងសង់ភោជនសាលាថ្វាយអ្នកណា? សាងសង់រោងភ្លើងជាដើមថ្វាយអ្នកណា? កាលបើមានការមង្គលឬអវមង្គល តើពួកយើងនឹងទៅរកអ្នកណា?»។ សូម្បីតែពួកមហាឧបាសិកាក៏អង្គុយនៅទីនោះឯង ហើយសម្រក់ទឹកភ្នែក។ ភិក្ខុខ្ចីនោះគិតថា «កាលបើពួកអ្នកកើតទុក្ខយ៉ាងនេះ តើខ្ញុំទៅធ្វើអ្វី? ខ្ញុំនឹងជូនដំណើរព្រះថេរៈទាំងឡាយទៅវិញ» ហើយក៏ទៅកាន់វត្ត។

ထေရာပိ ကတဘတ္တကိစ္စာ ပတ္တစီဝရာနိ ဂဟေတွာ နိသိန္နာ တံ ဒိသွာဝ, ‘‘ကိံ, အာဝုသော, စိရာယသိ, ဒိဝါ ဟောတိ, ဂစ္ဆာမာ’’တိ အာဟံသု. အာမ, ဘန္တေ, တုမှေ သုခိတာ, အသုကဂေဟဿ ဣဋ္ဌကာမူလံ ဌိတသဏ္ဌာနေနေဝ ဌိတံ, အသုကဂေဟာဒီနံ စိတ္တကမ္မမူလာဒီနိ အတ္ထိ, ဂတဿာပိ မေ စိတ္တဝိက္ခေပေါ ဘဝိဿတိ, တုမှေ ပုရတော ဂန္တွာ အသုကဝိဟာရေ စီဝရဓောဝနရဇနာဒီနိ ကရောထ, အဟံ တတ္ထ သမ္ပာပုဏိဿာမီတိ. တေ တဿ ဩသက္ကိတုကာမတံ ဉတွာ တွံ ပစ္ဆာ အာဂစ္ဆေယျာသီတိ ပက္ကမိံသု.

ព្រះថេរៈទាំងឡាយធ្វើភត្តកិច្ចរួចហើយ កាន់យកបាត្រនិងចីវរ អង្គុយរង់ចាំ ឃើញភិក្ខុនោះហើយ ក៏ពោលថា «នែអាវុសោ ហេតុអ្វីក៏យឺតយ៉ាវម៉្លេះ? ថ្ងៃណាស់ហើយ ពួកយើងទៅគ្នាទៅ»។ ភិក្ខុនោះពោលថា «ករុណា បពិត្រលោកម្ចាស់ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅដោយសុខចុះ គ្រឹះឥដ្ឋនៃកុដិឈ្មោះនេះ នៅតែមានសភាពដដែល គំនូរក្បាច់រចនានៃកុដិឈ្មោះនេះជាដើម ក៏នៅតែមានសភាពដដែល ទោះបីខ្ញុំទៅ ក៏គង់តែមានចិត្តរាយមាយដែរ ហេតុនោះ សូមលោកម្ចាស់ទាំងឡាយនិមន្តទៅមុចុះ ហើយធ្វើការលាងនិងជ្រលក់ចីវរជាដើមក្នុងវត្តឈ្មោះនេះ ខ្ញុំនឹងទៅតាមទាន់ក្នុងវត្តនោះ»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយដឹងថាលោកចង់ដកថយ ក៏ពោលថា «បើលោកចង់មកតាមក្រោយ ក៏មកចុះ (ឬមិនចង់មកក៏តាមចិត្ត)» ហើយក៏និមន្តចេញទៅ។

သော ထေရေ အနုဂန္တွာ နိဝတ္တော ဝိဟာရမေဝ အာဂန္တွာ ဘောဇနသာလာဒီနိ ဩလောကေန္တော ဝိဟာရံ ရာမဏေယျကံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘သာဓု ဝတမှိ န ဂတော. သစေ အဂမိဿံ, ကောစိ, ဒေဝ, ဓမ္မကထိကော အာဂန္တွာ[Pg.82], သဗ္ဗေသံ မနံ ဘိန္ဒိတွာ, ဝိဟာရံ အတ္တနော နိကာယသန္တကံ ကရေယျ, အထ မယာ ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဧတဿ ပစ္ဆတော လဒ္ဓပိဏ္ဍံ ဘုဉ္ဇန္တေန စရိတဗ္ဗံ ဘဝိဿတီ’’တိ.

ភិក្ខុនោះ ជូនដំណើរព្រះថេរៈទាំងឡាយរួចហើយ ក៏ត្រឡប់មកវិញ ចូលទៅកាន់វត្តរបស់ខ្លួនវិញ មើលភោជនសាលាជាដើម ឃើញវត្តមានសភាពគួរជាទីរីករាយ ក៏គិតថា «អើហ្ន៎ ការដែលអាត្មាមិនទៅនេះ ល្អណាស់តើ! ប្រសិនបើអាត្មាទៅ ប្រហែលជាមានព្រះធម្មកថិកណាម្នាក់មកដល់ ញុះញង់បំផ្លាញចិត្តរបស់ពួកអ្នកស្រុកទាំងអស់ ហើយធ្វើវត្តនេះឲ្យទៅជាកម្មសិទ្ធិរបស់បក្សពួកខ្លួន កាលបើដូច្នោះ ដល់អាត្មាត្រឡប់មកវិញតាមក្រោយ ក៏ត្រូវដើរតាមក្រោយភិក្ខុនោះ ដើម្បីឆាន់ចង្ហាន់បិណ្ឌបាតដែលបានមកពីភិក្ខុនោះជាមិនខាន»។

သော အပရေန သမယေန သုဏာတိ, ‘‘တေ ကိရ ဘိက္ခူ ဂတဋ္ဌာနေ ဧကနိကာယဒွေနိကာယဧကပိဋကဒွေပိဋကာဒိဝသေန ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဇာတာ ဝိနယဓရာ ဇာတာ သတပရိဝါရာပိ သဟဿပရိဝါရာပိ စရန္တိ. ယေ ပနေတ္ထ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ ဂတာ, တေ ဃဋေန္တာ ဝါယမန္တာ သောတာပန္နာ ဇာတာ, သကဒါဂါမိနော အနာဂါမိနော အရဟန္တော ဇာတာ, မဟာသက္ကာရေန ပရိနိဗ္ဗုတာ’’တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အဟမ္ပိ အဂမိဿံ, မယှမ္ပေသာ သမ္ပတ္တိ အဘဝိဿ, ဣမံ ပန ဌာနံ မုဉ္စိတုံ အသက္ကောန္တော အတိဝိယ ပရိဟီနမှီ’’တိ. အယံ ပုဂ္ဂလော အတ္တနော မုဒုတာယ တံ ဌာနံ အမုဉ္စန္တော အရိယမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

ក្នុងសម័យតមកទៀត ភិក្ខុនោះបានឮថា «ឮថា ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ ក្នុងកន្លែងដែលខ្លួនទៅហើយៗ បានរៀនយកព្រះពុទ្ធវចនៈ ដោយអំណាចនៃនិកាយមួយ និកាយពីរ ព្រះត្រៃបិដកមួយ ព្រះត្រៃបិដកពីរជាដើម ហើយបានក្លាយជាព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ ខ្លះជាព្រះវិន័យធរ ត្រេចទៅជាមួយបរិវារមួយរយខ្លះ មួយពាន់ខ្លះ។ ម្យ៉ាងទៀត បណ្តាភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលទៅដើម្បីធ្វើសមណធម៌ ភិក្ខុទាំងឡាយនោះ កាលព្យាយាមប្រឹងប្រែង ក៏បានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្ន ព្រះសកទាគាមី ព្រះអនាគាមី និងព្រះអរហន្ត ហើយបានបរិនិព្វានទៅដោយសក្ការៈដ៏ធំដុំ»។ ភិក្ខុនោះក៏គិតថា «ប្រសិនបើអាត្មាអញបានទៅដែរ សម្បត្តិនេះក៏គប្បីមានដល់អាត្មាអញជាមិនខាន ប៉ុន្តែព្រោះតែអាត្មាអញមិនអាចលះបង់ទីកន្លែងនេះបាន ទើបស៊ូចុះអន់ថយយ៉ាងក្រៃលែង»។ បុគ្គលនេះ ព្រោះតែភាពទន់ជ្រាយនៃចិត្តរបស់ខ្លួន មិនព្រមលះបង់ទីកន្លែងនោះ ទើបមិនអាចចុះកាន់អរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တိရိယံ ပတိတွာ, ဝါလိကာယ ဩတ္ထဋဘာဝေန အန္တရသေတု ဝိယ ဟုတွာ, ဗဟူနံ ပစ္စယော ဇာတရုက္ခော ဝိယ ရထဝိနီတမဟာအရိယဝံသစန္ဒောပမာဒိပဋိပဒါသု အညတရံ ပဋိပဒံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဌိတော ဩလီနဝုတ္တိကော ပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ တံ ပဋိပတ္တိနိဿိတံ ဓမ္မံ ဥဂ္ဂဟေတွာ ပကတိယာ မဉ္ဇုဿရော စိတ္တလပဗ္ဗတာဒိသဒိသံ မဟန္တံ ဌာနံ ဂန္တွာ စေတိယင်္ဂဏဝတ္တာဒီနိ ကရောတိ. အထ နံ ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ ပတ္တံ အာဂန္တုကာ ဒဟရာ ‘‘ဓမ္မံ ကထေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. သော သမ္မာ ဥဂ္ဂဟိတံ ဓမ္မံ ပဋိပဒံ ဒီပေတွာ ကထေတိ. အထဿ ပံသုကူလိကပိဏ္ဍပါတိကာဒယော သဗ္ဗေ ထေရနဝမဇ္ဈိမာ ဘိက္ခူ ‘‘အဟော သပ္ပုရိသော’’တိ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ.

គប្បីជ្រាបថា បុគ្គលអ្នកមានការប្រព្រឹត្តិរួញរា គឺប្រៀបដូចជាដើមឈើដែលដួលទទឹងក្នុងទន្លេគង្គា ហើយត្រូវបានខ្សាច់គ្របដណ្តប់ ក្លាយជាដូចជាស្ពានចម្លងក្នុងចន្លោះ ជាទីពឹងពាក់ដល់មនុស្សជាច្រើន គឺបានរៀនយកនូវបដិបទាណាមួយ ក្នុងបណ្តាបដិបទាទាំងឡាយ មានរថវិនីតសូត្រ មហាអរិយវង្សសូត្រ និងចន្ទោបមសូត្រជាដើម ហើយតាំងនៅ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ កាលបានរៀនយកធម៌ដែលអាស្រ័យនូវបដិបត្តិនោះហើយ ជាអ្នកមានសំឡេងពីរោះដោយប្រក្រតី ក៏ទៅកាន់ទីកន្លែងដ៏ធំធេង មានភ្នំចិត្តលបព្វតជាដើម ហើយធ្វើនូវវត្តមានចេតិយង្គណវត្តជាដើម។ គ្រានោះ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈ និងភិក្ខុខ្ចីទាំងឡាយ កាលភិក្ខុនោះទៅដល់រោងធម្មសភា ក៏ពោលថា «សូមលោកម្ចាស់សម្តែងធម៌»។ ភិក្ខុនោះ ក៏សម្តែងបង្ហាញនូវបដិបទាធម៌ដែលខ្លួនបានរៀនសូត្រមកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ គ្រានោះ ភិក្ខុទាំងឡាយគ្រប់រូប ទាំងថេរៈ ទាំងនវៈ ទាំងមជ្ឈិមៈ មានព្រះបំសុកូលិកត្ថេរ និងបិណ្ឌបាតិកត្ថេរជាដើម ក៏មានចិត្តត្រេកអរ ពោលថា «ឱ! លោកជាសប្បុរសមែនហ្ន៎»។

သော ကဿစိ နိဒါနမတ္တံ, ကဿစိ ဥပဍ္ဎဂါထံ, ကဿစိ ဂါထံ ဥပဋ္ဌာပေန္တော အယပဋ္ဋကေန အာဗန္ဓန္တော ဝိယ ဒဟရသာမဏေရေ သင်္ဂဏှိတွာ မဟာထေရေ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘ဘန္တေ, အယံ ပေါရာဏကဝိဟာရော အတ္ထိ, ဧတ္ထ ကောစိ တတြုပ္ပာဒေါ’’တိ?, ပုစ္ဆတိ. ထေရာ – ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, အာဝုသော, စတုဝီသတိ ကရီသသဟဿာနိ တတြုပ္ပာဒေါ’’တိ. ဘန္တေ, တုမှေ ဧဝံ ဝဒေထ, ဥဒ္ဓနေ ပန အဂ္ဂိပိ န ဇလတီတိ. အာဝုသော, မဟာဝိဟာရဝါသီဟိ လဒ္ဓါ [Pg.83] နာမ ဧဝမေဝ နဿန္တိ, န ကောစိ သဏ္ဌပေတီတိ. ဘန္တေ, ပေါရာဏကရာဇူဟိ ဒိန္နံ ခီဏာသဝေဟိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ကသ္မာ ဧတေ နာသေန္တီတိ? အာဝုသော, တာဒိသေန ဓမ္မကထိကေန သက္ကာ ဘဝေယျ လဒ္ဓုန္တိ. ဘန္တေ, မာ ဧဝံ ဝဒေထ, အမှေ ပဋိပတ္တိဒီပကဓမ္မကထိကာ နာမ, တုမှေ မံ ‘‘သံဃကုဋုမ္ဗိကော ဝိဟာရုပဋ္ဌာကော’’တိ မညမာနာ ကာတုကာမာတိ. ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, အကပ္ပိယမေတံ, တုမှာဒိသေဟိ ပန ကထိတေ အမှာကံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ? တေန ဟိ, ဘန္တေ, အာရာမိကေသု အာဂတေသု အမှာကံ ဘာရံ ကရောထ, ဧကံ ကပ္ပိယဒွါရံ ကထေဿာမာတိ.

ភិក្ខុនោះ កាលជួយសម្រួលដល់ភិក្ខុខ្ចី និងសាមណេរទាំងឡាយ ដោយញ៉ាំងអ្នកខ្លះឲ្យតាំងនៅត្រឹមតែនិទាន ខ្លះពាក់កណ្តាលគាថា ខ្លះពេញមួយគាថា ប្រៀបដូចជាចងរឹតដោយបន្ទះដែក រួចហើយក៏ចូលទៅរកព្រះមហាថេរៈទាំងឡាយ ហើយសួរថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន វត្តនេះជាវត្តបុរាណ តើក្នុងទីនេះ មានផលប្រយោជន៍ដីធ្លីស្រែចម្ការខ្លះដែរឬទេ?»។ ព្រះថេរៈទាំងឡាយពោលថា «ម្នាលអាវុសោ តើលោកនិយាយអ្វី ដីស្រែចម្ការជាផលប្រយោជន៍ក្នុងទីនេះ មានចំនួនដល់ទៅ ២៤,០០០ ករីសៈ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន លោកម្ចាស់ទាំងឡាយពោលយ៉ាងនេះមែន ប៉ុន្តែសូម្បីតែភ្លើងក្នុងចង្ក្រានក៏មិនឆេះដែរ»។ «ម្នាលអាវុសោ លាភសក្ការៈដែលពួកអ្នកនៅក្នុងមហាវត្តបានទទួលហើយ តែងតែវិនាសទៅយ៉ាងនេះឯង ព្រោះគ្មាននរណាម្នាក់ចាត់ចែងរក្សាទុកឡើយ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន ទ្រព្យសម្បត្តិដែលព្រះរាជាពីបុរាណបានថ្វាយហើយ ព្រះខីណាស្រពទាំងឡាយបានទទួលហើយ ហេតុអ្វីបានជាលោកម្ចាស់ទាំងឡាយបណ្តោយឲ្យវិនាសទៅ?»។ «ម្នាលអាវុសោ បើបានព្រះធម្មកថិកមានសភាពដូចជាលោក និយាយចាត់ចែង ទើបអាចនឹងបានមកវិញ»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន សូមកុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ ពួកខ្ញុំព្រះករុណាឈ្មោះថាជាធម្មកថិកអ្នកបង្ហាញនូវបដិបត្តិ លោកម្ចាស់ទាំងឡាយ សម្គាល់ខ្ញុំព្រះករុណាថាជា 'អ្នកចាត់ចែងទ្រព្យសម្បត្តិសង្ឃ' ឬជា 'អ្នកបម្រើវត្ត' ហើយចង់ប្រើឲ្យធ្វើការងារឬ?»។ «ម្នាលអាវុសោ ការជួយសង្ឃបែបនេះ តើជាអកប្បិយៈឬអ្វី? ម្យ៉ាងទៀត កាលបើលោកមានសភាពបែបនេះនិយាយចាត់ចែង លាភសក្ការៈក៏គប្បីកើតមានដល់ពួកយើង»។ «បពិត្រលោកម្ចាស់ដ៏ចម្រើន បើដូច្នោះ កាលបើពួកអ្នករក្សាវត្តមកដល់ សូមលោកម្ចាស់ប្រគល់ភារៈនោះមកខ្ញុំព្រះករុណា ចុះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងប្រាប់នូវផ្លូវកប្បិយៈមួយដល់ពួកគេ»។

သော ပါတောဝ ဂန္တွာ, သန္နိပါတသာလာယံ ဌတွာ, အာရာမိကေသု အာဂတေသု ‘‘ဥပါသကာ အသုကခေတ္တေ ဘာဂေါ ကုဟိံ, အသုကခေတ္တေ ကဟာပဏံ ကုဟိ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ, အညဿ ခေတ္တံ ဂဟေတွာ, အညဿ ဒေတိ. ဧဝံ အနုက္ကမေန တံ တံ ပဋိသေဓေန္တော တဿ တဿ ဒေန္တော တထာ အကာသိ, ယထာ ယာဂုဟတ္ထာ ပူဝဟတ္ထာ ဘတ္တဟတ္ထာ တေလမဓုဖာဏိတဃတာဒိဟတ္ထာ စ အတ္တနောဝ သန္တိကံ အာဂစ္ဆန္တိ. သကလဝိဟာရော ဧကကောလာဟလော ဟောတိ, ပေသလာ ဘိက္ခူ နိဗ္ဗိဇ္ဇ အပက္ကမိံသု.

ភិក្ខុនោះ ទៅតាំងពីព្រលឹមស្រាងៗ ឈរនៅក្នុងសាលាប្រជុំ កាលពួកអ្នករក្សាវត្តមកដល់ ក៏និយាយថា «ម្នាលឧបាសកទាំងឡាយ ចំណែកក្នុងស្រែឯណោះនៅឯណា? ប្រាក់កហាបណៈក្នុងស្រែឯណោះនៅឯណា?» ជាដើម រួចក៏ដកហូតយកស្រែពីអ្នកនេះ ទៅប្រគល់ឲ្យអ្នកនោះ។ កាលហាមឃាត់អ្នកនេះៗ និងប្រគល់ឲ្យអ្នកនោះៗ តាមលំដាប់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះក៏បានធ្វើដោយប្រការយ៉ាងណា ឲ្យពួកមនុស្សដែលកាន់យកយាគូ កាន់យកនំ កាន់យកភត្ត កាន់យកប្រេង ទឹកឃ្មុំ ទឹកអំពៅ និងទឹកដោះថ្លាជាដើម នាំគ្នាមកកាន់សំណាក់របស់ខ្លួនតែម្នាក់ឯង។ វត្តទាំងមូលក៏មានសភាពអ៊ូអែ ក្លាយជាកោលាហលតែមួយ ពួកភិក្ខុអ្នកមានសីលជាទីស្រឡាញ់ ក៏នឿយណាយ ហើយចៀសចេញទៅ។

သောပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ဝိဿဋ္ဌကာနံ ဗဟူနံ ဒုဗ္ဗစပုဂ္ဂလာနံ ဥပဇ္ဈံ ဒေန္တော ဝိဟာရံ ပူရေတိ. အာဂန္တုကာ ဘိက္ခူ ဝိဟာရဒွါရေ ဌတွာဝ ‘‘ဝိဟာရေ ကေ ဝသန္တီ’’တိ, ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘ဧဝရူပါ နာမ ဘိက္ခူ’’တိ သုတွာ ဗာဟိရေနေဝ ပက္ကမန္တိ. အယံ ပုဂ္ဂလော သာသနေ တိရိယံ နိပန္နတာယ မဟာဇနဿ ပစ္စယဘာဝံ ဥပဂတော အရိယမဂ္ဂံ ဩတရိတွာ သမာဓိကုလ္လေ နိသိန္နော နိဗ္ဗာနသာဂရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ.

សូម្បីភិក្ខុនោះ កាលធ្វើជាឧបជ្ឈាយ៍ដល់ពួកបុគ្គលដែលប្រដៅពិបាកជាច្រើន ដែលព្រះអាចារ្យ និងឧបជ្ឈាយ៍ទាំងឡាយលះបង់ចោលហើយ ក៏ញ៉ាំងវត្តឲ្យពេញទៅដោយមនុស្សទាំងនោះ។ ពួកភិក្ខុអាគន្តុកៈ ឈរនៅត្រឹមតែទ្វារវត្តប៉ុណ្ណោះ ហើយសួរថា «តើនរណាខ្លះរស់នៅក្នុងវត្តនេះ?» កាលបើឮថា «ភិក្ខុទាំងឡាយមានសភាពបែបនេះឯងរស់នៅ» ក៏ចៀសចេញទៅខាងក្រៅវត្តតែម្តង។ បុគ្គលនេះ ព្រោះតែភាពជាអ្នកដេកទទឹងក្នុងសាសនា ដល់នូវភាពជាទីពឹងពាក់របស់មហាជន ទើបមិនអាចចុះកាន់អរិយមគ្គ អង្គុយលើក្បូនគឺសមាធិ ដើម្បីទៅដល់មហាសមុទ្រគឺព្រះនិព្វានបានឡើយ។

ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစာတိ ‘‘နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရာ’’တိ ပဒေန ဩသာပိတံ ဓမ္မဒေသနံ ဉတွာ အနုသန္ဓိကုသလတာယ ဧတံ ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. တထာဂတောပိ ဟိ ဣမိဿံ ပရိသတိ နိသိန္နော ‘‘အနုသန္ဓိကုသလော ဘိက္ခု အတ္ထိ, သော မံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတီ’’တိ တဿေဝ ဩကာသကရဏတ္ထာယ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

ពាក្យថា «ក្រាបបង្គំទូលព្រះដ៏មានព្រះភាគយ៉ាងនេះ» គឺភិក្ខុនោះ កាលដឹងច្បាស់នូវព្រះធម្មទេសនាដែលចប់ទៅដោយបទថា «មានព្រះនិព្វានជាទីឱនទៅ» ព្រោះភាពជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិ ទើបក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន តើដូចម្តេចហ្ន៎?»។ ព្រោះថា ព្រះតថាគត សូម្បីគង់នៅក្នុងបរិស័ទនេះ ក៏ទ្រង់ជ្រាបថា «មានភិក្ខុអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងអនុសន្ធិគង់នៅ ភិក្ខុនោះនឹងសួរប្រស្នានឹងតថាគត» ដើម្បីបើកឱកាសដល់ភិក្ខុនោះឯង ទើបទ្រង់បញ្ចប់ព្រះទេសនាក្នុងទីនេះ។

ဣဒါနိ ဩရိမံ တီရန္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တေသု အဇ္ဈတ္တိကာယတနာဒီသု ဧဝံ ဥပဂမနာနုပဂမနာဒီနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘မယှံ စက္ခု-ပသန္နံ, အဟံ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ရူပါရမ္မဏံ [Pg.84] ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သက္ကောမီ’’တိ ဧတံ နိဿာယ စက္ခုံ အဿာဒေန္တောပိ တိမိရကဝါတာဒီဟိ ဥပဟတပသာဒေါ ‘‘အမနာပံ မယှံ စက္ခု, မဟန္တမ္ပိ ရူပါရမ္မဏံ ဝိဘာဝေတုံ န သက္ကောမီ’’တိ ဒေါမနဿံ အာပဇ္ဇန္တောပိ စက္ခာယတနံ ဥပဂစ္ဆတိ နာမ. အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တိဏ္ဏံ လက္ခဏာနံ ဝသေန ဝိပဿန္တော ပန န ဥပဂစ္ဆတိ နာမ. သောတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ឥឡូវនេះ ក្នុងអាយតនៈខាងក្នុងជាដើម ដែលទ្រង់សម្តែងហើយដោយន័យជាដើមថា «ច្រាំងខាងអាយ» គប្បីជ្រាបនូវការចូលទៅជិត និងការមិនចូលទៅជិតជាដើម យ៉ាងនេះ៖ បុគ្គលកាលត្រេកអរចំពោះភ្នែក ដោយអាស្រ័យហេតុថា «ភ្នែករបស់អាត្មាអញថ្លាល្អណាស់ អាត្មាអញអាចដឹងច្បាស់នូវរូបារម្មណ៍ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួចបាន» ខ្លះ ឬជាអ្នកមានប្រាសាទភ្នែកត្រូវកម្ចាត់បង់ដោយរោគភ្នែកឡើងបាយ ឬខ្យល់អាក្រក់ជាដើម ហើយដល់នូវទោមនស្សថា «ភ្នែករបស់អាត្មាអញមិនជាទីគាប់ចិត្តឡើយ អាត្មាអញមិនអាចធ្វើរូបារម្មណ៍ សូម្បីតែធំដុំឲ្យប្រាកដបានទេ» ខ្លះ ឈ្មោះថា ចូលទៅជិតចក្ខាយតនៈ។ ចំណែកឯបុគ្គលកាលពិចារណាឃើញដោយអំណាចនៃលក្ខណៈទាំងបី គឺអនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា ឈ្មោះថា មិនចូលទៅជិតឡើយ។ សូម្បីក្នុងសោតាយតនៈជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

မနာယတနေ ပန ‘‘မနာပံ ဝတ မေ မနော, ကိဉ္စိ ဝါမတော အဂ္ဂဟေတွာ သဗ္ဗံ ဒက္ခိဏတောဝ ဂဏှာတီ’’တိ ဝါ ‘‘မနေန မေ စိန္တိတစိန္တိတဿ အလာဘော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝါ ဧဝံ အဿာဒေန္တောပိ, ‘‘ဒုစိန္တိတစိန္တိတဿ မေ မနော အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ’’တိ ဧဝံ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပာဒေန္တောပိ မနာယတနံ ဥပဂစ္ဆတိ နာမ. ဣဋ္ဌေ ပန ရူပေ ရာဂံ, အနိဋ္ဌေ ပဋိဃံ ဥပ္ပာဒေန္တော ရူပါယတနံ ဥပဂစ္ဆတိ နာမ. သဒ္ဒါယတနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ចំណែកក្នុងមនាយតនៈ បុគ្គលកាលត្រេកអរថា «ចិត្តរបស់អាត្មាអញជាទីគាប់ចិត្តណាស់តើ មិនកាន់យកសេចក្តីខុសឆ្វេងឡើយ តែងតែកាន់យកសេចក្តីត្រឹមត្រូវតែម្យ៉ាង» ខ្លះ ឬថា «អ្វីៗដែលអាត្មាអញគិតហើយៗដោយចិត្ត មិនដែលថាមិនបាននោះឡើយ» ខ្លះ ឬកាលធ្វើទោមនស្សឲ្យកើតឡើងថា «ចិត្តរបស់អាត្មាអញដែលគិតខុសហើយៗ តែងតែកាន់យកសេចក្តីខុសឆ្វេង» ខ្លះ ឈ្មោះថា ចូលទៅជិតមនាយតនៈ។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលកាលញ៉ាំងរាគៈឲ្យកើតឡើងក្នុងរូបជាទីប្រាថ្នា ញ៉ាំងបដិឃៈឲ្យកើតឡើងក្នុងរូបមិនជាទីប្រាថ្នា ឈ្មោះថា ចូលទៅជិតរូបាយតនៈ។ សូម្បីក្នុងសទ្ទាយតនៈជាដើម ក៏មានន័យនេះដូចគ្នា។

နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ မဇ္ဈေ သံသီဒိတွာ ထလံ ပတ္တံ ဒါရုက္ခန္ဓံ သဏှထူလဝါလိကာ ပိဒဟတိ, သော ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောတိ, ဧဝံ နန္ဒီရာဂေန အာဗဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော စတူသု မဟာအပါယေသု ပတိတော မဟာဒုက္ခေန ပိဓီယတိ, သော အနေကေဟိပိ ဝဿသဟဿေဟိ ပုန သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န သက္ကောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နန္ဒီရာဂဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

ពាក្យថា «ពាក្យថាខ្សែទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃនន្ទិរាគៈ» គឺប្រៀបដូចជាដុំឈើដែលលិចចុះក្នុងកណ្តាលទន្លេ ហើយទៅទើរលើដីទួល ត្រូវខ្សាច់ម៉ដ្ឋ និងខ្សាច់គ្រើមគ្របដណ្តប់ទុក ដុំឈើនោះមិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបាន យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលត្រូវនន្ទិរាគៈចងរឹតទុកហើយ ក៏យ៉ាងនោះដែរ កាលធ្លាក់ចុះក្នុងអបាយភូមិធំៗទាំងបួន ត្រូវទុក្ខដ៏ធំធេងគ្របដណ្តប់ទុក បុគ្គលនោះសូម្បីកន្លងទៅច្រើនពាន់ឆ្នាំ ក៏មិនអាចងើបក្បាលឡើងវិញបានឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ពាក្យថាខ្សែទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃនន្ទិរាគៈ»។

အသ္မိမာနဿေတံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ ထလေ အာရုဠှော ဒါရုက္ခန္ဓော ဟေဋ္ဌာ ဂင်္ဂေါဒကေန စေဝ ဥပရိ ဝဿေန စ တေမေန္တော အနုက္ကမေန သေဝါလပရိယောနဒ္ဓေါ ‘‘ပါသာဏော နု ခေါ ဧသ ခါဏုကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ အသ္မိမာနေန ဥန္နတော ပုဂ္ဂလော ပံသုကူလိကဋ္ဌာနေ ပံသုကူလိကော ဟောတိ, ဓမ္မကထိကဋ္ဌာနေ ဓမ္မကထိကော, ဘဏ္ဍနကာရကဋ္ဌာနေ ဘဏ္ဍနကာရကော, ဝေဇ္ဇဋ္ဌာနေ ဝေဇ္ဇော, ပိသုဏဋ္ဌာနေ ပိသုဏော. သော နာနပ္ပကာရံ အနေသနံ အာပဇ္ဇန္တော တာဟိ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ပလိဝေဌိတော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ အဿ အဗ္ဘန္တရေ ကိဉ္စိ သီလံ, ဥဒါဟု နတ္ထီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အသ္မိမာနဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ.

ពាក្យថា «ពាក្យថាខ្សែទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃអស្មិមានៈ» គឺប្រៀបដូចជាដុំឈើដែលឡើងគោក ទទឹកដោយទឹកទន្លេគង្គាខាងក្រោមផង ដោយទឹកភ្លៀងខាងលើផង កាលស្លែព័ទ្ធរុំជុំជិតតាមលំដាប់ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយសង្ស័យថា «តើនេះជាថ្ម ឬជាគល់ឈើហ្ន៎?» យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលក្អេងក្អាងដោយអស្មិមានៈ ក៏យ៉ាងនោះឯង ក្នុងទីនៃអ្នកទ្រទ្រង់បំសុកូល ក៏ធ្វើជាអ្នកបំសុកូល ក្នុងទីនៃធម្មកថិក ក៏ធ្វើជាធម្មកថិក ក្នុងទីនៃអ្នកបង្កជម្លោះ ក៏ធ្វើជាអ្នកបង្កជម្លោះ ក្នុងទីនៃគ្រូពេទ្យ ក៏ធ្វើជាគ្រូពេទ្យ ក្នុងទីនៃអ្នកញុះញង់ ក៏ធ្វើជាអ្នកញុះញង់។ បុគ្គលនោះ កាលដល់នូវការស្វែងរកមិនគួរ មានប្រការផ្សេងៗ ត្រូវអាបត្តិទាំងនោះៗព័ទ្ធរុំជុំជិតហើយ ក៏ដល់នូវការដែលគេត្រូវនិយាយសង្ស័យថា «តើសីលខ្លះៗមាននៅក្នុងខាងក្នុងរបស់ភិក្ខុនេះដែរឬទេ ឬក៏គ្មានទេហ្ន៎?»។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ពាក្យថាខ្សែទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃអស្មិមានៈ»។

ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနန္တိ ယထာ ဟိ အာဝဋ္ဋေ ပတိတဒါရုခန္ဓော အန္တောယေဝ ပါသာဏာဒီသု အာဟတသမဗ္ဘာဟတော ဘိဇ္ဇိတွာ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ, ဧဝံ ပဉ္စကာမဂုဏာဝဋ္ဋေ ပတိတပုဂ္ဂလော စတူသု [Pg.85] အပါယေသု ကမ္မကာရဏခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခေဟိ အာဟတသမဗ္ဘာဟတော ဒီဃရတ္တံ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏတံ အာပဇ္ဇတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစန’’န္တိ.

ពាក្យថា «ពាក្យថាវង់ទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំងប្រាំ» គឺប្រៀបដូចជាដុំឈើដែលធ្លាក់ចុះក្នុងវង់ទឹក ត្រូវទង្គិច បោកខ្ទប់នឹងថ្មជាដើម នៅក្នុងទឹកនោះឯង ហើយបែកធ្លាយ ក្លាយជាកម្ទេចតូចកម្ទេចធំ យ៉ាងណាមិញ បុគ្គលដែលធ្លាក់ចុះក្នុងវង់ទឹកគឺកាមគុណទាំងប្រាំ ក៏យ៉ាងនោះដែរ ក្នុងអបាយភូមិទាំងបួន ត្រូវទុក្ខទាំងឡាយ មានការធ្វើទារុណកម្ម និងការស្រេកឃ្លានជាដើម បោកខ្ទប់ ទង្គិចហើយ ក៏ដល់នូវការបែកធ្លាយជាកម្ទេចតូចកម្ទេចធំ អស់កាលជាអង្វែង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ពាក្យថាវង់ទឹកនោះ ជាឈ្មោះនៃកាមគុណទាំងប្រាំ»។

ဒုဿီလောတိ နိဿီလော. ပါပဓမ္မောတိ လာမကဓမ္မော. အသုစီတိ န သုစိ. သင်္ကဿရသမာစာရောတိ ‘‘ဣမဿ မညေ ဣမဿ မညေ ဣဒံ ကမ္မ’’န္တိ ဧဝံ ပရေဟိ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗသမာစာရော. သင်္ကာယ ဝါ ပရေသံ သမာစာရံ သရတီတိပိ သင်္ကဿရသမာစာရော. တဿ ဟိ ဒွေ တယော ဇနေ ကထေန္တေ ဒိသွာ, ‘‘မမ ဒေါသံ မညေ ကထေန္တီ’’တိ တေသံ သမာစာရံ သင်္ကဿရတိ ဓာဝတီတိ သင်္ကဿရသမာစာရော.

បទថា «ទុស្សីលោ» គឺអ្នកមិនមានសីល។ បទថា «បាបធម្មោ» គឺអ្នកមានធម៌ដ៏លាមក។ បទថា «អសុចិ» គឺមិនស្អាតស្អំ។ បទថា «សង្កស្សរសមាចារោ» គឺមានការប្រព្រឹត្តិដែលអ្នកដទៃគប្បីរលឹកនឹកឃើញដោយការសង្ស័យយ៉ាងនេះថា «អំពើនេះ ឃើញតែជាអំពើរបស់ភិក្ខុឈ្មោះនេះជាមិនខាន»។ មួយប្រការទៀត ភិក្ខុរលឹកនឹកឃើញនូវការប្រព្រឹត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដោយការសង្ស័យរបស់ខ្លួន ហៅថា សង្កស្សរសមាចារោ។ ព្រោះថា ភិក្ខុនោះ កាលឃើញមនុស្សពីរឬបីនាក់កំពុងនិយាយគ្នា ក៏គិតថា «អ្នកទាំងនេះ ឃើញតែជានិយាយពីទោសរបស់អាត្មាអញជាមិនខាន» ចិត្តក៏រត់ទៅរកការសង្ស័យចំពោះការប្រព្រឹត្តិរបស់អ្នកទាំងនោះ ហេតុនោះទើបហៅថា សង្កស្សរសមាចារោ។

သမဏပဋိညောတိ သလာကဂ္ဂဟဏာဒီသု ‘‘ကိတ္တကာ ဝိဟာရေ သမဏာ’’တိ ဂဏနာယ အာရဒ္ဓါယ ‘‘အဟမ္ပိ သမဏော, အဟမ္ပိ သမဏော’’တိ ပဋိညံ ဒေတိ, သလာကဂ္ဂဟဏာဒီနိ ကရောတိ. ဗြဟ္မစာရိပဋိညောတိ ဥပေါသထပဝါရဏာဒီသု ‘‘အဟမ္ပိ ဗြဟ္မစာရီ’’တိ ပဋိညာယ တာနိ ကမ္မာနိ ပဝိသတိ. အန္တောပူတီတိ ဝက္ကဟဒယာဒီသု အပူတိကဿပိ ဂုဏာနံ ပူတိဘာဝေန, အန္တောပူတိ. အဝဿုတောတိ ရာဂေန တိန္တော. ကသမ္ဗုဇာတောတိ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ ကစဝရဇာတော.

បទថា «សមណប្បដិញ្ញោ» គឺក្នុងការចាប់ឆ្នោតជាដើម កាលការរាប់ចាប់ផ្តើមឡើងថា «តើមានសមណៈប៉ុន្មានរូបក្នុងវត្តនេះ?» ក៏ប្តេជ្ញាខ្លួនថា «អាត្មាអញក៏ជាសមណៈដែរ» ហើយធ្វើការចាប់ឆ្នោតជាដើម។ បទថា «ព្រហ្មចារីបដិញ្ញោ» គឺក្នុងកិច្ចឧបោសថ និងបវារណាជាដើម ប្តេជ្ញាខ្លួនថា «អាត្មាអញក៏ជាអ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ដ៏ប្រសើរដែរ» ហើយចូលទៅកាន់សង្ឃកម្មទាំងនោះ។ បទថា «អន្តោបូតិ» គឺសូម្បីតែវត្ថុមានតម្រងនោម និងបេះដូងជាដើម មិនទាន់រលួយស្អុយទៅក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះតែភាពរលួយស្អុយនៃគុណធម៌ទាំងឡាយ ទើបឈ្មោះថា ស្អុយក្នុង។ បទថា «អវស្សុតោ» គឺទទឹកជោកដោយរាគៈ។ បទថា «កសម្ពុជាតោ» គឺមានសម្រាមក្នុងខ្លួន ព្រោះតែកិលេសមានរាគៈជាដើម។

ဧတဒဝေါစာတိ ဂေါဂဏံ ဂင်္ဂါတီရာဘိမုခံ ကတွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပရိယောသာနာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ, ‘‘သတ္ထာ ဩရိမတီရာဒီနံ အနုပဂစ္ဆန္တာဒိဝသေန သက္ကာ ပဋိပတ္တိံ ပူရေတုန္တိ ဝဒတိ. ယဒိ ဧဝံ ပူရေတုံ သက္ကာ, အဟံ ပဗ္ဗဇိတွာ ပူရေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧတံ ‘‘အဟံ ခေါ, ဘန္တေ’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ.

បទថា «ក្រាបបង្គំទូលយ៉ាងនេះ» គឺកាលធ្វើហ្វូងគោឲ្យបែរមុខទៅកាន់ឆ្នេរទន្លេគង្គា ហើយឈរនៅខាងចុងនៃបរិស័ទ បានស្តាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះសាស្តាតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់ ហើយគិតថា «ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា បុគ្គលអាចបំពេញបដិបត្តិបាន ដោយអំណាចនៃការមិនចូលទៅជិតច្រាំងខាងអាយជាដើម។ ប្រសិនបើអាចបំពេញបានយ៉ាងនេះមែន អាត្មាអញនឹងបួសហើយបំពេញឲ្យបាន» ទើបគិតយ៉ាងនេះហើយ ក្រាបបង្គំទូលនូវពាក្យជាដើមថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាឯណោះ...» យ៉ាងនេះ។

ဝစ္ဆဂိဒ္ဓိနိယောတိ ဝစ္ဆေသု သသ္နေဟာ ထနေဟိ ခီရံ ပဂ္ဃရန္တေဟိ ဝစ္ဆကသ္နေဟေန သယမေဝ ဂမိဿန္တီတိ. နိယျာတေဟေဝါတိ နိယျာတေဟိယေဝ. ဂါဝီသု ဟိ အနိယျာတိတာသု ဂေါသာမိကာ အာဂန္တွာ, ‘‘ဧကာ ဂါဝီ န ဒိဿတိ, ဧကော ဂေါဏော, ဧကော ဝစ္ဆကော န ဒိဿတီ’’တိ တုယှံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော ဝိစရိဿန္တိ, ဣတိ တေ အဖာသုကံ ဘဝိဿတိ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ နာမေသာ သဣဏဿ န ရုဟတိ, အဏဏာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ သံဝဏ္ဏိတာတိ ဒဿနတ္ထံ ဧဝမာဟ. နိယျာတာတိ နိယျာတိတာ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ.

បទថា «វច្ឆគិទ្ធិនីយោ» គឺមេគោទាំងឡាយដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងកូនគោ មានទឹកដោះហូរចេញពីដោះ នឹងទៅដោយខ្លួនឯង ព្រោះតែសេចក្តីស្រឡាញ់ក្នុងកូនគោ។ បទថា «និយ្យាតេហេវ» គឺប្រគល់ឲ្យរួចរាល់ហើយនោះឯង។ ព្រោះថា កាលបើមិនទាន់ប្រគល់មេគោទាំងឡាយឲ្យទេ ពួកម្ចាស់គោមកដល់ហើយ នឹងពោលថា «មេគោមួយមិនឃើញ គោឈ្មោលមួយមិនឃើញ កូនគោមួយមិនឃើញ» ហើយនឹងដើរតាមពីក្រោយៗលោក នាំឲ្យលោកមិនមានសេចក្តីសប្បាយឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ធម្មតានៃការបួសនេះ មិនសមគួរដល់បុគ្គលដែលមានបំណុលឡើយ ការបួសរបស់បុគ្គលដែលមិនមានបំណុល ទើបព្រះពុទ្ធជាដើមទ្រង់សរសើរ ដើម្បីបង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា «និយ្យាតា» គឺប្រគល់ឲ្យហើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គសម្តែងនូវវដ្តៈ និងវិវដ្តៈ។

၅. ဒုတိယဒါရုက္ခန္ဓောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាទុតិយទារុក្ខន្ធោបមសូត្រ

၂၄၂. ပဉ္စမေ [Pg.86] ကိမိလာယန္တိ ကိမိလာနာမကေ နဂရေ. သံကိလိဋ္ဌန္တိ ပဋိစ္ဆန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ အသံကိလိဋ္ဌာ နာမ အာပတ္တိ နတ္ထိ, ဧဝရူပံ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ. န ဝုဋ္ဌာနံ ပညာယတီတိ ပရိဝါသမာနတ္တအဗ္ဘာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ န ဒိဿတိ.

២៤២. ក្នុងសូត្រទី៥ ត្រង់ពាក្យថា kimilāyanti សេចក្តីថា ក្នុងនគរឈ្មោះថា កិមិលា។ ត្រង់ពាក្យថា saṃkiliṭṭhaṃ សេចក្តីថា ចាប់តាំងពីកាលដែលលាក់ទុកមក អាបត្តិដែលឈ្មោះថាមិនសៅហ្មង មិនមានឡើយ អាបត្តិសៅហ្មងមានសភាពបែបនេះ។ ត្រង់ពាក្យថា na vuṭṭhānaṃ paññāyati សេចក្តីថា ការចេញចាកអាបត្តិដោយបរិវាស ម៉ានត្ត និងអព្ភាន មិនប្រាកដឡើយ។

၆. အဝဿုတပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃអវស្សុតបរិយាយសូត្រ

၂၄၃. ဆဋ္ဌေ နဝံ သန္ထာဂါရန္တိ အဓုနာ ကာရိတံ သန္ထာဂါရံ, ဧကာ မဟာသာလာတိ အတ္ထော. ဥယျောဂကာလာဒီသု ဟိ ရာဇာနော တတ္ထ ဌတွာ, ‘‘ဧတ္တကာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တု, ဧတ္တကာ ပစ္ဆာ, ဧတ္တကာ ဥဘောဟိ ပဿေဟိ, ဧတ္တကာ ဟတ္ထီ အဘိရုဟန္တု, ဧတ္တကာ အဿေ, ဧတ္တကာ ရထေသု တိဋ္ဌန္တူ’’တိ ဧဝံ သန္ထံ ကရောန္တိ, မရိယာဒံ ဗန္ဓန္တိ, တသ္မာ တံ ဌာနံ သန္ထာဂါရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဥယျောဂဋ္ဌာနတော စ အာဂန္တွာ ယာဝ ဂေဟေသု အလ္လဂေါမယပရိဘဏ္ဍာဒီနိ ကာရေန္တိ, တာဝ ဒွေ တီဏိ ဒိဝသာနိ တေ ရာဇာနော တတ္ထ သန္ထရန္တီတိပိ သန္ထာဂါရံ. တေသံ ရာဇူနံ သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရံ. ဂဏရာဇာနော ဟိ တေ, တသ္မာ ဥပ္ပန္နံ ကိစ္စံ ဧကဿ ဝသေန န ဆိဇ္ဇတိ, သဗ္ဗေသံ ဆန္ဒောပိ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတိ, တသ္မာ သဗ္ဗေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ အနုသာသန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟ အတ္ထာနုသာသနံ အဂါရန္တိပိ သန္ထာဂါရ’’န္တိ. ယသ္မာ ပန တေ တတ္ထ သန္နိပတိတွာ, ‘‘ဣမသ္မိံ ကာလေ ကသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, ဣမသ္မိံ ကာလေ ဝပိတု’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဃရာဝါသကိစ္စာနိ သမ္မန္တယန္တိ, တသ္မာ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဃရာဝါသံ တတ္ထ သန္ထရန္တီတိပိ, သန္ထာဂါရံ. အစိရကာရိတံ ဟောတီတိ ဣဋ္ဌကကမ္မသုဓာကမ္မစိတ္တကမ္မာဒိဝသေန သုသဇ္ဇိတံ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ အဓုနာ နိဋ္ဌာပိတံ. သမဏေန ဝါတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ဃရဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟဏကာလေယေဝ ဒေဝတာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ ဂဏှန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဒေဝေန ဝါ’’တိ အဝတွာ, ‘‘သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ကေနစိ ဝါ မနုဿဘူတေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

២៤៣. ក្នុងសូត្រទី៦ ត្រង់ពាក្យថា navaṃ santhāgāraṃ សេចក្តីថា សាលាប្រជុំដែលគេទើបនឹងធ្វើថ្មីៗ គឺសាលាធំមួយ។ ព្រោះថាក្នុងកាលដែលលើកទ័ពទៅជាដើម ពួកស្តេចគង់ប្រថាប់ក្នុងសាលានោះ ហើយចាត់ចែងថា «ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរទៅខាងមុខ ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរទៅខាងក្រោយ ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរទៅតាមចំហៀងទាំងសងខាង ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរឡើងកាន់ដំរី ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរឡើងកាន់សេះ ពួកពលប៉ុណ្ណេះចូរប្រចាំការលើរថ» តែងធ្វើការចាត់ចែង និងកំណត់ព្រំដែនយ៉ាងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ទីនោះទើបហៅថា សន្ថគារ (សាលាប្រជុំ)។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកស្តេចយាងត្រឡប់មកពីសមរភូមិវិញ កាលដែលផ្ទះសម្បែងមិនទាន់បានលាបបូកដោយលាមកគោស្រស់ជាដើម ក៏សម្រាកព្រះកាយនៅក្នុងទីនោះអស់ពីរឬបីថ្ងៃ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សន្ថគារ (ទីសម្រាកព្រះកាយ)។ ម្យ៉ាងទៀត សាលាជាទីប្រៀនប្រដៅសេចក្តីល្អរួមគ្នានៃពួកស្តេចទាំងនោះ ក៏ឈ្មោះថា សន្ថគារ។ ព្រោះថា ពួកស្តេចទាំងនោះជាគណរាជ (ស្តេចដែលគ្រប់គ្រងជាក្រុម) ហេតុនោះ កិច្ចការដែលកើតឡើង មិនអាចសម្រេចដោយពាក្យរបស់ស្តេចអង្គណាមួយឡើយ គឺត្រូវទទួលបានការយល់ព្រមពីស្តេចទាំងអស់ ហេតុនោះ ស្តេចទាំងអស់ទើបមកប្រជុំពិភាក្សាគ្នាក្នុងទីនោះ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «សាលាជាទីប្រៀនប្រដៅសេចក្តីល្អរួមគ្នា ក៏ឈ្មោះថា សន្ថគារ»។ មួយវិញទៀត ព្រោះពួកស្តេចទាំងនោះមកប្រជុំគ្នាក្នុងទីនោះ ហើយពិភាក្សាគ្នាអំពីកិច្ចការគ្រហស្ថ ដោយន័យជាដើមថា «ក្នុងកាលនេះ គួរភ្ជួររាស់ ក្នុងកាលនេះ គួរព្រោះគ្រាប់» ហេតុនោះ ពួកស្តេចតែងជួសជុលកិច្ចការគ្រហស្ថដែលធ្លុះធ្លាយក្នុងទីនោះ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា សន្ថគារ។ ត្រង់ពាក្យថា acirakāritaṃ hoti សេចក្តីថា ជាសាលាដែលទើបនឹងធ្វើរួចថ្មីៗ តុបតែងយ៉ាងល្អប្រណីតដូចជាវិមានទេវតា ដោយការរៀបឥដ្ឋ ការបូកកំបោរ និងការគូរគំនូរជាដើម។ ត្រង់ពាក្យថា samaṇena vā នេះ ព្រោះហេតុតែក្នុងកាលដែលចាប់យកទីធ្លាផ្ទះ ពួកទេវតាតែងតែកាន់កាប់កន្លែងស្នាក់នៅរបស់ខ្លួន ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគមិនត្រាស់ថា «devena vā» ឡើយ ប៉ុន្តែត្រាស់ថា «samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena» (ដោយសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ឬមនុស្សណាមួយ)។

ယေန [Pg.87] ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ သန္ထာဂါရံ နိဋ္ဌိတန္တိ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမ နံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဂန္တွာ ဒွါရကောဋ္ဌကတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗံ ဩလောကေတွာ ‘‘ဣဒံ သန္ထာဂါရံ အတိဝိယ မနောရမံ သဿိရိကံ. ကေန ပဌမံ ပရိဘုတ္တံ အမှာကံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ အဿာ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌဿ ပဌမံ ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, ဒက္ခိဏေယျဝသေန ဒိယျမာနေပိ သတ္ထုနောဝ အနုစ္ဆဝိကံ, တသ္မာ သတ္ထာရံ ပဌမံ ပရိဘုဉ္ဇာပေဿာမ, ဘိက္ခုသံဃဿ စ အာဂမနံ ကရိဿာမ, ဘိက္ခုသံဃေ အာဂတေ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ အာဂတမေဝ ဘဝိဿတိ, သတ္ထာရံ တိယာမရတ္တိံ အမှာကံ ဓမ္မကထံ ကထာပေဿာမ, ဣတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တံ ပစ္ဆာ မယံ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမ, ဧဝံ နော ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ ဥပသင်္ကမိံသု.

ត្រង់ពាក្យថា yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu សេចក្តីថា ពួកស្តេចបានឮថា សាលាប្រជុំធ្វើរួចហើយ ក៏គិតថា «យើងទាំងឡាយចូរទៅមើលសាលានោះ» ហើយក៏ទៅពិនិត្យមើលសព្វគ្រប់ ចាប់តាំងពីខ្លោងទ្វារទៅ ហើយគិតថា «សាលាប្រជុំនេះគួរឱ្យត្រេកអរក្រៃលែង មានសិរីសួស្តីណាស់។ បើបុគ្គលណាប្រើប្រាស់មុនគេ តើការប្រើប្រាស់នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់យើងទាំងឡាយអស់កាលជាអង្វែង?» ហើយក៏គិតទៀតថា «ទោះបីជាយើងប្រគេនដល់ញាតិដ៏ប្រសើររបស់យើងមុនគេ ក៏គង់តែសមគួរដល់ព្រះសាស្តាដដែល ទោះបីជាប្រគេនដោយអំណាចទក្ខិណេយ្យបុគ្គល ក៏គង់តែសមគួរដល់ព្រះសាស្តាដដែល ហេតុនោះ យើងនឹងទូលថ្វាយព្រះសាស្តាឱ្យប្រើប្រាស់មុនគេ ហើយនឹងនិមន្តព្រះភិក្ខុសង្ឃមក កាលបើព្រះភិក្ខុសង្ឃនិមន្តមកហើយ ព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដកក៏ឈ្មោះថាបានមកដល់ដែរ យើងនឹងទូលសូមព្រះសាស្តាឱ្យសម្តែងធម៌ទេសនាដល់យើងអស់រាត្រីទាំងបីយាម កាលបើព្រះរតនត្រ័យទាំងបីប្រើប្រាស់រួចហើយ ទើបយើងទាំងឡាយប្រើប្រាស់ជាក្រោយ យ៉ាងនេះ ការប្រើប្រាស់នោះនឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់យើងទាំងឡាយអស់កាលជាអង្វែង» ពួកស្តេចសម្រេចចិត្តយ៉ាងនេះហើយ ទើបចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ។

ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ တံဒိဝသံ ကိရ သန္ထာဂါရံ ကိဉ္စာပိ ရာဇကုလာနံ ဒဿနတ္ထာယ ဒေဝဝိမာနံ ဝိယ သုသဇ္ဇိတံ ဟောတိ သုပဋိဇဂ္ဂိတံ, ဗုဒ္ဓါရဟံ ပန ကတွာ အပညတ္တံ. ဗုဒ္ဓါ ဟိ နာမ အရညဇ္ဈာသယာ အရညာရာမာ အန္တောဂါမေ ဝသေယျုံ ဝါ နော ဝါ, တသ္မာ ‘‘ဘဂဝတော မနံ ဇာနိတွာဝ, ပညာပေဿာမာ’’တိ စိန္တေတွာ, တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု, ဣဒါနိ ပန မနံ လဘိတွာ ပညာပေတုကာမာ ယေန သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမိံသု.

ត្រង់ពាក្យថា yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu សេចក្តីថា ឮថា ក្នុងថ្ងៃនោះ ទោះបីជាសាលាប្រជុំត្រូវបានគេតុបតែងយ៉ាងល្អប្រណីតដូចជាវិមានទេវតា ដើម្បីឱ្យពួកស្តេចទតមើលក៏ដោយ ប៉ុន្តែគេមិនទាន់បានរៀបចំអាសនៈឱ្យសមគួរដល់ព្រះពុទ្ធឡើយ។ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយមានអធ្យាស្រ័យក្នុងព្រៃ ត្រេកអរក្នុងព្រៃ មិនដឹងជាទ្រង់នឹងគង់នៅក្នុងភូមិ ឬមិនគង់ឡើយ ហេតុនោះ ពួកស្តេចគិតថា «យើងនឹងដឹងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះមានព្រះភាគសិន ទើបនឹងរៀបចំអាសនៈថ្វាយ» ដូច្នេះហើយ ទើបចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ឥឡូវនេះ កាលបើបានដឹងព្រះហឫទ័យហើយ ប្រាថ្នានឹងរៀបចំអាសនៈថ្វាយ ទើបចូលទៅកាន់សាលាប្រជុំនោះ។

သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာတိ ယထာ သဗ္ဗမေဝ သန္ထတံ ဟောတိ, ဧဝံ တံ သန္ထရာပေတွာ. သဗ္ဗပဌမံ တာဝ ‘‘ဂေါမယံ နာမ သဗ္ဗမင်္ဂလေသု ဝဋ္ဋတီ’’တိ သုဓာပရိကမ္မကတမ္ပိ ဘူမိံ အလ္လဂေါမယေန ဩပုဉ္ဇာပေတွာ, ပရိသုက္ခဘာဝံ ဉတွာ, ယထာ အက္ကန္တဋ္ဌာနေ ပဒံ ပညာယတိ, ဧဝံ စတုဇ္ဇာတိယဂန္ဓေဟိ လိမ္ပာပေတွာ ဥပရိ နာနာဝဏ္ဏကဋသာရကေ သန္ထရိတွာ တေသံ ဥပရိ မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝေ အာဒိံ ကတွာ ဟတ္ထတ္ထရအဿတ္ထရသီဟတ္ထရဗျဂ္ဃတ္ထရစန္ဒတ္ထရကသူရိယတ္ထရကစိတ္တတ္ထရကာဒီဟိ နာနာဝဏ္ဏေဟိ အတ္ထရကေဟိ သန္ထရိတဗ္ဗယုတ္တကံ သဗ္ဗောကာသံ သန္ထရာပေသုံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသန္ထရိံ သန္ထာဂါရံ သန္ထရိတွာ’’တိ.

ត្រង់ពាក្យថា sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā សេចក្តីថា ឱ្យគេក្រាលសាលាប្រជុំនោះ ដោយប្រការដែលសាលាទាំងអស់ត្រូវបានក្រាលសព្វគ្រប់។ ជាដំបូងបង្អស់ ពួកស្តេចគិតថា «លាមកគោស្រស់ តែងសមគួរក្នុងមង្គលទាំងពួង» ដូច្នេះ ទោះបីជាដីនោះត្រូវបានបូកកំបោររួចហើយ ក៏ឱ្យគេលាបដោយលាមកគោស្រស់ កាលបើដឹងថាស្ងួតល្អហើយ ដោយប្រការដែលស្នាមជើងមិនប្រាកដក្នុងកន្លែងដែលជាន់ ក៏ឱ្យគេលាបដោយគ្រឿងក្រអូបមានជាតិបួនយ៉ាង ក្រាលកន្ទេលមានពណ៌ផ្សេងៗពីខាងលើ ហើយក្រាលកម្រាលរោមសត្វដ៏ធំពីលើកន្ទេលទាំងនោះជាដើម ព្រមទាំងក្រាលគ្រឿងក្រាលមានពណ៌ផ្សេងៗដែលគួរក្រាល មានគ្រឿងក្រាលដំរី គ្រឿងក្រាលសេះ គ្រឿងក្រាលស្បែកសិង្ហ គ្រឿងក្រាលស្បែកខ្លា គ្រឿងក្រាលមានរូបព្រះចន្ទ គ្រឿងក្រាលមានរូបព្រះអាទិត្យ និងគ្រឿងក្រាលដ៏វិចិត្រជាដើម ពេញផ្ទៃសាលាទាំងអស់។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «sabbasanthariṃ santhāgāraṃ santharitvā»។

အာသနာနိ ပညာပေတွာတိ မဇ္ဈဋ္ဌာနေ တာဝ မင်္ဂလထမ္ဘံ နိဿာယ မဟာရဟံ ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ, တတ္ထ တတ္ထ ယံ ယံ မုဒုကဉ္စ မနောရမဉ္စ ပစ္စတ္ထရဏံ[Pg.88], တံ တံ ပစ္စတ္ထရိတွာ ဥဘတောလောဟိတကံ မနုညဒဿနံ ဥပဓာနံ ဥပဒဟိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏရဇတတာရကဝိစိတ္တဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမာဒီဟိ အလင်္ကရိတွာ သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထေ ဌာနေ ပုပ္ဖဇာလံ ကာရေတွာ, တိံသဟတ္ထမတ္တံ ဌာနံ ပဋသာဏိယာ ပရိက္ခိပါပေတွာ ပစ္ဆိမဘိတ္တိံ နိဿာယ ဘိက္ခုသံဃဿ ပလ္လင်္ကပီဌအပဿယပီဌမုဏ္ဍပီဌာနိ ပညာပေတွာ ဥပရိ သေတပစ္စတ္ထရဏေဟိ ပစ္စတ္ထရာပေတွာ ပါစီနဘိတ္တိံ နိဿာယ အတ္တနော အတ္တနော မဟာပိဋ္ဌိကကောဇဝေ ပညာပေတွာ မနောရမာနိ ဟံသလောမာဒိပူရိတာနိ ဥပဓာနာနိ ဌပါပေသုံ ‘‘ဧဝံ အကိလမမာနာ သဗ္ဗရတ္တိံ ဓမ္မံ သုဏိဿာမာ’’တိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အာသနာနိ ပညာပေတွာ’’တိ.

ត្រង់ពាក្យថា āsanāni paññāpetvā សេចក្តីថា ជាដំបូង គេរៀបចំអាសនៈរបស់ព្រះពុទ្ធដ៏មានតម្លៃក្រៃលែង ដោយអាស្រ័យនឹងសសរមង្គលនៅចំកណ្តាល ក្រាលគ្រឿងក្រាលដ៏ទន់និងគួរឱ្យត្រេកអរផ្សេងៗលើអាសនៈនោះ ដាក់ខ្នើយបង្អែកមានពណ៌ក្រហមទាំងសងខាងគួរឱ្យចង់មើល ចងពិតានដ៏វិចិត្រដោយផ្កាយមាសផ្កាយប្រាក់ពីខាងលើ តុបតែងដោយកម្រងគ្រឿងក្រអូប កម្រងផ្កា និងកម្រងស្លឹកឈើជាដើម ធ្វើបណ្តាញផ្កាព័ទ្ធជុំវិញក្នុងទីប្រមាណ ១២ ហត្ថ ព័ទ្ធជុំវិញទីប្រមាណ ៣០ ហត្ថ ដោយវាំងននសំពត់ ឱ្យគេរៀបចំគ្រែតាំង គ្រែមានបង្អែក និងគ្រែគ្មានបង្អែក សម្រាប់ព្រះភិក្ខុសង្ឃ ដោយអាស្រ័យនឹងជញ្ជាំងខាងលិច ហើយឱ្យគេក្រាលគ្រឿងក្រាលពណ៌សពីខាងលើ ឱ្យគេក្រាលកម្រាលរោមសត្វដ៏ធំរបស់ខ្លួនៗ ដោយអាស្រ័យនឹងជញ្ជាំងខាងកើត ហើយដាក់ខ្នើយដ៏គួរឱ្យត្រេកអរដែលញាត់ដោយរោមហង្សជាដើម ដោយគិតថា «យ៉ាងនេះ យើងទាំងឡាយនឹងមិនហត់នឿយ ហើយស្តាប់ធម៌បានពេញមួយរាត្រី»។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា «āsanāni paññāpetvā»។

ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာတိ မဟာကုစ္ဆိကံ ဥဒကစာဋိံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ‘‘ဧဝံ ဘဂဝါ စ ဘိက္ခုသံဃော စ ယထာရုစိယာ ဟတ္ထေ ဝါ ဓောဝိဿန္တိ ပါဒေ ဝါ, မုခံ ဝါ ဝိက္ခာလေဿန္တီ’’တိ တေသု တေသု ဌာနေသု မဏိဝဏ္ဏဿ ဥဒကဿ ပူရာပေတွာ ဝါသတ္ထာယ နာနာပုပ္ဖာနိ စေဝ ဥဒကဝါသစုဏ္ဏာနိ စ ပက္ခိပိတွာ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပိဒဟိတွာ ပတိဋ္ဌာပေသုံ. ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒကမဏိကံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ’’တိ.

ត្រង់ពាក្យថា udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā សេចក្តីថា ដាក់តម្កល់ពាងទឹកដ៏ធំ ដោយគិតថា «យ៉ាងនេះ ព្រះមានព្រះភាគ និងព្រះភិក្ខុសង្ឃ នឹងបានលាងព្រះហស្ត ព្រះបាទ ឬលុបព្រះភក្ត្រតាមព្រះហឫទ័យប្រាថ្នា» ហើយក៏ចាត់ចែងឱ្យគេដងទឹកមានពណ៌ដូចកែវមណីដាក់ឱ្យពេញក្នុងកន្លែងនោះៗ ដាក់ផ្កាផ្សេងៗ និងម្សៅក្រអូបសម្រាប់លាយទឹកដើម្បីឱ្យមានក្លិនក្រអូប គ្របដោយស្លឹកចេក រួចដាក់តម្កល់ទុក។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា «udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā»។

တေလပ္ပဒီပံ အာရောပေတွာတိ ရဇတသုဝဏ္ဏာဒိမယဒဏ္ဍဒီပိကာသု ယောနကရူပကိရာတရူပကာဒီနံ ဟတ္ထေ ဌပိတသုဝဏ္ဏရဇတာဒိမယကပလ္လိကာသု စ တေလပ္ပဒီပံ ဇာလာပေတွာတိ အတ္ထော. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသူတိ ဧတ္ထ ပန တေ သကျရာဇာနော န ကေဝလံ သန္ထာဂါရမေဝ, အထ ခေါ ယောဇနာဝဋ္ဋေ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နဂရဝီထိယောပိ သမ္မဇ္ဇာပေတွာ ဓဇေ ဥဿာပေတွာ ဂေဟဒွါရေသု ပုဏ္ဏဃဋေ စ ကဒလိယော စ ဌပါပေတေဝါ သကလနဂရံ ဒီပမာလာဒီဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏတာရကံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ခီရူပဂေ ဒါရကေ ခီရံ ပါယေထ, ဒဟရေ ကုမာရေ လဟုံ လဟုံ ဘောဇေတွာ သယာပေထ, ဥစ္စာသဒ္ဒံ မာ ကရိတ္ထ, အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ သတ္ထာ အန္တောဂါမေ ဝသိဿတိ, ဗုဒ္ဓါ နာမ အပ္ပသဒ္ဒကာမာ ဟောန္တီ’’တိ ဘေရိံ စရာပေတွာ သယံ ဒဏ္ဍဒီပိကာ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု.

ត្រង់ពាក្យថា telappadīpaṃ āropetvā សេចក្តីថា ឱ្យគេអុជប្រទីបប្រេងក្នុងចានប្រទីបធ្វើដោយមាសនិងប្រាក់ជាដើម ដែលតម្កល់នៅលើដៃនៃរូបចម្លាក់យោនក និងរូបចម្លាក់កិរាតជាដើម លើជើងចង្កៀងធ្វើដោយមាសនិងប្រាក់ជាដើម។ ត្រង់ពាក្យថា yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu នេះ សេចក្តីថា ពួកស្តេចសាក្យៈទាំងនោះ មិនមែនតុបតែងតែសាលាប្រជុំប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំងឱ្យគេបោសសម្អាតវិថីក្នុងនគរកបិលព័ស្ដុដែលមានទំហំមួយយោជន៍ជុំវិញ លើកទង់ជ័យ បង្កាត់ក្អមទឹកពេញ និងដើមចេកនៅមាត់ទ្វារផ្ទះ ធ្វើនគរទាំងមូលឱ្យភ្លឺរលោងដោយជួរប្រទីប ដូចជាផ្ទៃមេឃដែលពាសពេញដោយផ្កាយ ហើយឱ្យគេទូងស្គរប្រកាសថា «ចូរឱ្យកូនង៉ែតបៅដោះ ចូរឱ្យក្មេងតូចៗបរិភោគអាហារឱ្យឆាប់ៗ ហើយឱ្យគេងទៅ កុំធ្វើសំឡេងខ្លាំងៗឡើយ ថ្ងៃនេះ ព្រះសាស្តានឹងគង់នៅក្នុងភូមិអស់មួយរាត្រី ធម្មតាព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ តែងសព្វព្រះហឫទ័យនឹងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់» ខ្លួនឯងក៏កាន់ចង្កៀងជើងទៀន ចូលទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ ក្នុងទីដែលព្រះអង្គគង់នៅ។

အထ [Pg.89] ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီတိ ‘‘ယဿ ဒါနိ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ ဧဝံ ကိရ ကာလေ အာရောစိတေ ဘဂဝါ လာခါရသတိန္တရတ္တကောဝိဠာရပုပ္ဖဝဏ္ဏံ ရတ္တဒုပဋ္ဋံ ကတ္တရိယာ ပဒုမံ ကန္တေန္တော ဝိယ, သံဝိဓာယ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေန္တော နိဝါသေတွာ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေန ပဒုမကလာပံ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ, ဝိဇ္ဇုလတာသဿိရိကံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ရတ္တကမ္ဗလေန ဂဇကုမ္ဘံ ပရိယောနန္ဓန္တော ဝိယ, ရတနသတုဗ္ဗေဓေ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကေ ပဝါဠဇာလံ ခိပမာနော ဝိယ သုဝဏ္ဏစေတိယေ ရတ္တကမ္ဗလကဉ္စုကံ ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ, ဂစ္ဆန္တံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ရတ္တဝဏ္ဏဝလာဟကေန ပဋိစ္ဆာဒယမာနော ဝိယ, ကဉ္စနပဗ္ဗတမတ္ထကေ သုပက္ကလာခါရသံ ပရိသိဉ္စန္တော ဝိယ, စိတ္တကူဋပဗ္ဗတမတ္ထကံ ဝိဇ္ဇုလတာယ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ စ သစက္ကဝါဠသိနေရုယုဂန္ဓရံ မဟာပထဝိံ သဉ္စာလေတွာ ဂဟိတံ နိဂြောဓပလ္လဝသမာနဝဏ္ဏံ ရတ္တဝရပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ, ဂန္ဓကုဋိဒွါရတော နိက္ခမိ ကဉ္စနဂုဟတော သီဟော ဝိယ ဥဒယပဗ္ဗတကူဋတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ. နိက္ခမိတွာ ပန ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ.

គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្បង់ប្រដាប់ដោយបាត្រនិងចីវរ យាងទៅកាន់សាលាប្រជុំថ្មី ជាមួយព្រះភិក្ខុសង្ឃ។ ឮថា កាលដែលពួកស្តេចក្រាបទូលកាលវេលាថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដល់ព្រះមានព្រះភាគហើយ» ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ស្លៀកស្បង់ពីរជាន់ពណ៌ក្រហមដូចជាផ្កាកទ្បាញ់ដែលជ្រលក់ដោយទឹកល័ក្ត ហាក់ដូចជាកាត់ផ្កាឈូកដោយកន្ត្រៃ ទ្រង់ស្លៀកឱ្យបិទបាំងមណ្ឌលទាំងបីជុំវិញយ៉ាងល្អ ចងវត្ថពន្ធចង្កេះដែលមានសិរីដូចជាខ្សែរន្ទះ ហាក់ដូចជាព័ទ្ធបាច់ផ្កាឈូកដោយខ្សែមាស ទ្រង់គ្រងព្រះសង្ឃាដិពណ៌ក្រហមដ៏ប្រសើរដែលទ្រង់បានមកពីគំនរចោល (បង្សុកូល) មានពណ៌ដូចជាត្រួយជ្រៃ ហាក់ដូចជាដណ្តប់ក្បាលដំរីដោយសំពត់កម្ពលក្រហម ហាក់ដូចជាបោះបណ្តាញផ្កាថ្មលើស្តូបមាសកម្ពស់មួយរយហត្ថ ហាក់ដូចជាពាក់អាវក្រោះកម្ពលក្រហមលើចេតិយមាស ហាក់ដូចជាពពកពណ៌ក្រហមបិទបាំងព្រះចន្ទពេញវង់ដែលកំពុងដើរ ហាក់ដូចជាស្រោចស្រពទឹកល័ក្តដ៏ឆ្អិនល្អលើកំពូលភ្នំមាស ហាក់ដូចជាព័ទ្ធកំពូលភ្នំចិត្តកូដដោយខ្សែរន្ទះ ញ៉ាំងមហាប្រថពីព្រមទាំងចក្រវាឡ ភ្នំសិនេរុ និងភ្នំយុគន្ធរឱ្យញាប់ញ័រ ហើយទ្រង់យាងចេញពីទ្វារព្រះគន្ធកុដិ ដូចជាសីហរាជចេញពីគុហាមាស ដូចជាព្រះចន្ទពេញវង់ ឬព្រះអាទិត្យទើបនឹងរះឡើងពីកំពូលភ្នំឧទ័យ។ លុះយាងចេញមកហើយ ក៏ទ្រង់គង់ប្រថាប់នៅមុខព្រះគន្ធកុដិ។

အထဿ ကာယတော မေဃမုခေဟိ ဝိဇ္ဇုကလာပါ ဝိယ ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏရသဓာရာပရိသေကပိဉ္ဇရပတ္တပုပ္ဖဖလဝိဋပေ ဝိယ အာရာမရုက္ခေ ကရိံသု. တာဝဒေဝ စ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဟာဘိက္ခုသံဃော ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသိ. တေ ပန ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါ အဟေသုံ – အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ စောဒကာ ပါပဂရဟိနော သီလသမ္ပန္နာ သမာဓိသမ္ပန္နာ ပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ. တေဟိ ပရိဝါရိတော ဘဂဝါ ရတ္တကမ္ဗလပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော, ရတ္တပဒုမသဏ္ဍမဇ္ဈဂတာ ဝိယ သုဝဏ္ဏနာဝါ, ပဝါဠဝေဒိကာပရိက္ခိတ္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏပါသာဒေါ ဝိရောစိတ္ထ. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာထေရာပိ နံ မေဃဝဏ္ဏံ ပံသုကူလံ ပါရုပိတွာ မဏိဝမ္မဝမ္မိကာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပရိဝါရယိံသု ဝန္တရာဂါ ဘိန္နကိလေသာ ဝိဇဋိတဇဋာ ဆိန္နဗန္ဓနာ ကုလေ ဝါ ဂဏေ ဝါ အလဂ္ဂါ.

គ្រានោះ ព្រះរស្មីទាំងឡាយក៏ផ្សាយចេញពីព្រះកាយរបស់ព្រះអង្គ ដូចជាខ្សែរន្ទះចេញពីចន្លោះពពក មានសភាពដូចជាខ្សែទឹកមាស ញ៉ាំងដើមឈើក្នុងអារាមជុំវិញឱ្យមានស្លឹក ផ្កា ផ្លែ មែក និងខ្នែង ហាក់ដូចជាធ្វើដោយមាសតែមួយដុំ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ព្រះភិក្ខុសង្ឃដ៏ច្រើន ក៏កាន់យកបាត្រនិងចីវររបស់ខ្លួនៗ មកចោមរោមព្រះមានព្រះភាគ។ ភិក្ខុទាំងឡាយដែលចោមរោមឈរនៅនោះ មានសភាពយ៉ាងនេះ គឺ ជាអ្នកមានប្រាថ្នាតិច មានសេចក្តីសន្តោស មានសេចក្តីស្ងាត់ មានការមិនច្រឡូកច្រឡំ មានប្រារព្ធព្យាយាម ជាអ្នកនិយាយប្រដៅ ជាអ្នកអត់ធន់ចំពោះពាក្យប្រដៅ ជាអ្នកចោទប្រកាន់ ជាអ្នកតិះដៀលបាប ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយសីល បរិបូណ៌ដោយសមាធិ បរិបូណ៌ដោយបញ្ញាវិមុត្តិ និងវិមុត្តិញាណទស្សនៈ។ ព្រះមានព្រះភាគដែលភិក្ខុទាំងនោះចោមរោមហើយ តែងរុងរឿងល្អ ដូចជាដុំមាសដែលព័ទ្ធដោយសំពត់កម្ពលក្រហម ដូចជាទូកមាសដែលស្ថិតនៅកណ្តាលដងឈូកក្រហម ដូចជាប្រាសាទមាសដែលព័ទ្ធដោយរបងផ្កាថ្ម។ សូម្បីតែព្រះមហាថេរទាំងឡាយ មានព្រះសារីបុត្ត និងព្រះមោគ្គល្លានជាដើម គ្រងចីវរបង្សុកូលមានពណ៌ដូចពពកខ្មៅ ក៏ចោមរោមព្រះអង្គ ដូចជាដំរីដ៏ប្រសើរដែលពាក់គ្រឿងក្រោះកែវមណី ជាអ្នកមានរាគៈខ្ជាក់ចោលហើយ មានកិលេសកម្ទេចចោលហើយ មានជំពាក់វក់វីស្រាយចេញហើយ មានចំណងកាត់ផ្តាច់ហើយ មិនជាប់ជំពាក់ក្នុងត្រកូល ឬក្នុងក្រុមឡើយ។

ဣတိ ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ, ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ, ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ, နိတ္တဏှော နိတ္တဏှေဟိ, နိက္ကိလေသော နိက္ကိလေသေဟိ, သယံ ဗုဒ္ဓေါ ဗဟုဿုတဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဝါရိတော ပတ္တပရိဝါရိတံ ဝိယ [Pg.90] ကေသရံ, ကေသရပရိဝါရိတာ ဝိယ ကဏ္ဏိကာ, အဋ္ဌနာဂသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဆဒ္ဒန္တော နာဂရာဇာ, နဝုတိဟံသသဟဿပရိဝါရိတော ဝိယ ဓတရဋ္ဌော ဟံသရာဇာ, သေနင်္ဂပရိဝါရိတော ဝိယ စက္ကဝတ္တိရာဇာ, မရုဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ, တာရာဂဏပရိဝါရိတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော အသမေန ဗုဒ္ဓဝေသေန အပရိမာဏေန ဗုဒ္ဓဝိလာသေန ကပိလဝတ္ထုဂါမိမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ប្រាសចាករាគៈដោយព្រះអង្គឯង ហែហមដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលប្រាសចាករាគៈ ទ្រង់ប្រាសចាកទោសៈដោយព្រះអង្គឯង ហែហមដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលប្រាសចាកទោសៈ ទ្រង់ប្រាសចាកមោហៈដោយព្រះអង្គឯង ហែហមដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលប្រាសចាកមោហៈ ទ្រង់មិនមានតណ្ហាដោយព្រះអង្គឯង ហែហមដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមិនមានតណ្ហា ទ្រង់មិនមានកិលេសដោយព្រះអង្គឯង ហែហមដោយព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលមិនមានកិលេស ព្រះអង្គឯងជាព្រះពុទ្ធ ហែហមដោយព្រះពុទ្ធទាំងឡាយដ៏ជាពហុស្សូត ដូចជាកេសរផ្កាដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយត្របកផ្កា ដូចជាកណ្តៀតផ្កាឈូកដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយកេសរ ដូចជាស្តេចដំរីឆទ្ទន្តដែលហែហមដោយដំរីប្រាំបីពាន់ ដូចជាស្តេចហង្សធតរដ្ឋដែលហែហមដោយហង្សប្រាំបួនម៉ឺន ដូចជាស្តេចចក្រពត្តិដែលហែហមដោយសេនាទាំងឡាយ ដូចជាព្រះឥន្ទ្រជាស្តេចទេវតាដែលហែហមដោយពួកទេវតា ដូចជាហារិតមហាព្រហ្មដែលហែហមដោយពួកព្រហ្ម ដូចជាព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីដែលហែហមដោយពួកផ្កាយ ព្រះអង្គបានយាងចុះកាន់ផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់ក្រុងកបិលព័ស្តុ ដោយពុទ្ធវេសៈដ៏រកអ្វីប្រៀបមិនបាន ដោយពុទ្ធលីលាដ៏រកប្រមាណមិនបាន។

အထဿ ပုရတ္ထိမကာယတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ ပစ္ဆိမ-ကာယတော, ဒက္ခိဏဟတ္ထတော, ဝါမဟတ္ထတော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဥပရိ ကေသန္တတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကေသာဝဋ္ဋေဟိ မောရဂီဝဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဂဂနတလေ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဟေဋ္ဌာ ပါဒတလေဟိ ပဝါဠဝဏ္ဏာ ရသ္မိ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဃနပထဝိံ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ အဂ္ဂဟေသိ. ဧဝံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထဋ္ဌာနံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဇ္ဇောတမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ကဉ္စနဒဏ္ဍဒီပိကာဟိ နိစ္ဆရိတွာ အာကာသံ ပက္ခန္ဒဇာလာ ဝိယ စာတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃတော နိက္ခန္တဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဝိဓာဝိံသု. သဗ္ဗဒိသာဘာဂါ သုဝဏ္ဏစမ္ပကပုပ္ဖေဟိ ဝိကိရိယမာနာ ဝိယ, သုဝဏ္ဏဃဋတော နိက္ခန္တသုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စမာနာ ဝိယ, ပသာရိတသုဝဏ္ဏပဋပရိက္ခိတ္တာ ဝိယ, ဝေရမ္ဘဝါတသမုဋ္ဌိတကိံသုကကဏိကာရပုပ္ဖစုဏ္ဏသမောကိဏ္ဏာ ဝိယ ဝိပ္ပဘာသိံသု.

លំដាប់នោះ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាមាស បានច្រានចេញពីព្រះកាយខាងមុខរបស់ព្រះអង្គ ផ្សាយទៅកាន់ទីប្រមាណប៉ែតសិបហត្ថ ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាមាស បានច្រានចេញពីព្រះកាយខាងក្រោយ ពីព្រះហស្តស្តាំ និងពីព្រះហស្តឆ្វេង ផ្សាយទៅកាន់ទីប្រមាណប៉ែតសិបហត្ថ។ ខាងលើ ចាប់តាំងពីចុងព្រះកេសា ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាក្ងោក បានច្រានចេញពីព្រះកេសាទាំងអស់ ផ្សាយទៅកាន់អាកាសវេហាស៍ប្រមាណប៉ែតសិបហត្ថ។ ខាងក្រោម ព្រះរស្មីមានពណ៌ដូចជាផ្កាថ្ម បានច្រានចេញពីបាតព្រះបាទទាំងឡាយ ជ្រាបចូលទៅក្នុងផែនដីដ៏ក្រាស់ ប្រមាណប៉ែតសិបហត្ថ។ យ៉ាងនេះ ព្រះពុទ្ធរស្មីមានពណ៌ ៦ ប្រការ ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច ញាប់ញ័រ ផ្សាយចេញទៅជុំវិញក្នុងទីប្រមាណប៉ែតសិបហត្ថ ហោះទៅកាន់អាកាស ដូចជាអណ្តាតភ្លើងដែលចេញពីគប់មាស ឬដូចជាផ្លេកបន្ទោរដែលចេញពីមហាមេឃគ្របដណ្តប់ទ្វីបទាំងបួន។ ទិសទាំងពួងក៏ភ្លឺត្រចះត្រចង់ ហាក់ដូចជាត្រូវគេរោយដោយផ្កាចំបាមាស ហាក់ដូចជាត្រូវគេស្រោចស្រពដោយទឹកមាសដែលហូរចេញពីក្អមមាស ហាក់ដូចជាត្រូវគេព័ទ្ធជុំវិញដោយសំពត់មាសដែលលាតសន្ធឹង ឬហាក់ដូចជាត្រូវគេរោយដោយលម្អងផ្កាចារ និងផ្កាខ្ទឹងដែលបក់ផាត់ដោយខ្យល់វេរម្ភវាទ។

ဘဂဝတောပိ အသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏသမုဇ္ဇလသရီရံ သမုဂ္ဂတတာရကံ ဝိယ ဂဂနတလံ, ဝိကသိတမိဝ ပဒုမဝနံ, သဗ္ဗပါလိဖုလ္လော ဝိယ ယောဇနသတိကော ပါရိစ္ဆတ္တကော, ပဋိပါဋိယာ ဌပိတာနံ ဒွတ္တိံသစန္ဒာနံ ဒွတ္တိံသသူရိယာနံ ဒွတ္တိံသစက္ကဝတ္တီနံ ဒွတ္တိံသဒေဝရာဇာနံ ဒွတ္တိံသမဟာဗြဟ္မာနံ သိရိယာ သိရိံ အဘိဘဝမာနံ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ, ယထာ တံ ဒသဟိ ပါရမီဟိ ဒသဟိ ဥပပါရမီဟိ ဒသဟိ ပရမတ္ထပါရမီဟိ သမ္မဒေဝ ပူရိတာဟိ သမတိံသပါရမိတာဟိ အလင်္ကတံ. ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဒိန္နဒါနံ ရက္ခိတသီလံ ကတကလျာဏကမ္မံ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဩတရိတွာ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဌာနံ အလဘမာနံ သမ္ဗာဓပတ္တံ ဝိယ အဟောသိ. နာဝါသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကနာဝံ အာရောပနကာလော ဝိယ, သကဋသဟဿဘဏ္ဍံ ဧကသကဋံ အာရောပနကာလော ဝိယ, ပဉ္စဝီသတိယာ ဂင်္ဂါနံ [Pg.91] ဩဃဿ သမ္ဘိဇ္ဇ မုခဒွါရေ ဧကတော ရာသိဘူတကာလော ဝိယ အဟောသိ.

សូម្បីព្រះកាយរបស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ដែលរុងរឿងដោយព្រះអនុព្យញ្ជនៈ ៨០ ព្រះព្យាមប្រភា និងព្រះមហាបុរិសលក្ខណៈ ៣២ ប្រការ ក៏រុងរឿងឆើតឆាយ ដូចជាផ្ទៃមេឃដែលមានផ្កាយដុះឡើងព្រោងព្រាត ដូចជាព្រៃឈូកដែលរីកស្គុះស្គាយ ដូចជាដើមប៉ារិច្ឆត្តកៈកម្ពស់មួយរយយោជន៍ដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយពេញដើម ហាក់ដូចជាគ្របដណ្តប់នូវសិរីនៃព្រះចន្ទ ៣២ ព្រះអាទិត្យ ៣២ ស្តេចចក្រពត្តិ ៣២ ស្តេចទេវតា ៣២ និងមហាព្រហ្ម ៣២ ដែលគេរៀបចំទុកតាមលំដាប់ ដូចជាព្រះកាយដទៃដែលតាក់តែងដោយបារមី ៣០ ប្រការ ដែលបានបំពេញដោយល្អ គឺបារមី ១០ ឧបបារមី ១០ និងបរមត្ថបារមី ១០។ ទានដែលបានបរិច្ចាគ សីលដែលបានរក្សា និងកល្យាណកម្មដែលបានធ្វើ អស់កាលបួនអសង្ខេយ្យ និងសែនកប្ប បានប្រមូលផ្តុំគ្នមកក្នុងអត្តភាពតែមួយ ហើយហាក់ដូចជាចង្អៀតណែន ព្រោះរកកន្លែងដើម្បីនឹងឲ្យផលមិនបាន ប្រៀបដូចជាកាលដែលគេផ្ទុកទំនិញនៃសំពៅមួយពាន់ទៅលើសំពៅតែមួយ ឬដូចជាកាលដែលគេផ្ទុកទំនិញនៃរទេះមួយពាន់ទៅលើរទេះតែមួយ ឬដូចជាកាលដែលខ្សែទឹកនៃទន្លេគង្គា ២៥ ហូរមកជួបគ្នានៅមាត់សមុទ្រ ហើយប្រមូលផ្តុំគ្នានៅកន្លែងតែមួយ។

ဣမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဩဘာသမာနဿာပိ စ ဘဂဝတော ပုရတော အနေကာနိ ဒဏ္ဍဒီပိကာသဟဿာနိ ဥက္ခိပိံသု, တထာ ပစ္ဆတော, ဝါမပဿေ, ဒက္ခိဏပဿေ. ဇာတိသုမနစမ္ပကဝနမလ္လိကာရတ္တုပ္ပလ-နီလုပ္ပလ-ဗကုလသိန္ဒုဝါရပုပ္ဖာနိ စေဝ နီလပီတာဒိဝဏ္ဏသုဂန္ဓဂန္ဓစုဏ္ဏာနိ စ စာတုဒ္ဒီပိကမေဃဝိဿဋ္ဌာ ဥဒကဝုဋ္ဌိယော ဝိယ ဝိပ္ပကိရိယိံသု. ပဉ္စင်္ဂိကတူရိယနိဂ္ဃောသာ စေဝ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃဂုဏပဋိသံယုတ္တာ ထုတိဃောသာ စ သဗ္ဗာ ဒိသာ ပူရယိံသု. ဒေဝမနုဿနာဂသုပဏ္ဏဂန္ဓဗ္ဗယက္ခာဒီနံ အက္ခီနိ အမတပါနံ ဝိယ လဘိံသု. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဌတွာ ပဒသဟဿေန ဂမနဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တတြိဒံ မုခမတ္တံ –

ទោះបីជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាចដោយពុទ្ធសិរីនេះក៏ដោយ ក៏ពួកជនបានលើកគប់ភ្លើងរាប់ពាន់នៅខាងមុខព្រះអង្គ ព្រមទាំងខាងក្រោយ ខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំ។ ផ្កាម្លិះរួត ផ្កាចំបា ផ្កាម្លិះលា ផ្កាឈូកក្រហម ផ្កាឈូកខៀវ ផ្កាពិកុល និងផ្កាប្រម៉ោយដំរីទាំងឡាយក្តី ម្សៅក្រអូបមានពណ៌ខៀវ និងលឿងជាដើមក្ដី ក៏ត្រូវគេរោយរាយទៅ ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលបង្អុរចុះពីមហាមេឃគ្របដណ្តប់ទ្វីបទាំងបួន។ សំឡេងតូរ្យតន្ត្រីមានអង្គ ៥ ក្តី សំឡេងសរសើរគុណដែលប្រកបដោយគុណនៃព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃក្តី ក៏បានបំពេញនូវទិសទាំងពួង។ ភ្នែកទាំងឡាយនៃទេវតា មនុស្ស នាគ គ្រុឌ គន្ធព្វ និងយក្សជាដើម ហាក់ដូចជាបានទទួលនូវទឹកអម្រឹត។ ក៏ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ គួរតែពោលសរសើរនូវលីលានៃការយាងទៅដោយគាថាមួយពាន់។ នេះជាពាក្យសង្ខេបក្នុងទីនោះ៖

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, ကမ္ပယန္တော ဝသုန္ဓရံ;

အဟေဌယန္တော ပါဏာနိ, ယာတိ လောကဝိနာယကော.

«ព្រះលោកវិនាយក ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយអង្គទាំងពួងយ៉ាងនេះ ញ៉ាំងផែនដីឲ្យញាប់ញ័រ មិនបៀតបៀនសត្វទាំងឡាយឡើយ តែងយាងទៅ។

‘‘ဒက္ခိဏံ ပဌမံ ပါဒံ, ဥဒ္ဓရန္တော နရာသဘောဂစ္ဆန္တော သိရိသမ္ပန္နော, သောဘတေ ဒွိပဒုတ္တမော.

«ព្រះអង្គជាឧសភៈនៃនរជន ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយសិរី ជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរជាងសត្វជើងពីរ កាលដែលទ្រង់យាងទៅ តែងលើកព្រះបាទស្តាំមុន តែងរុងរឿងក្រៃលែង។

‘‘ဂစ္ဆတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌဿ, ဟေဋ္ဌာပါဒတလံ မုဒု;

သမံ သမ္ဖုသတေ ဘူမိံ, ရဇသာ နုပလိပ္ပတိ.

«កាលដែលព្រះពុទ្ធដ៏ប្រសើរទ្រង់យាងទៅ បាតព្រះបាទដ៏ទន់ តែងប៉ះផែនដីស្មើល្អ មិនប្រឡាក់ដោយធូលីឡើយ។

‘‘နိန္နဋ္ဌာနံ ဥန္နမတိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ;

ဥန္နတဉ္စ သမံ ဟောတိ, ပထဝီ စ အစေတနာ.

«កាលដែលព្រះលោកនាយកទ្រង់យាងទៅ ទីទាបតែងខ្ពស់ឡើង ទីខ្ពស់ក៏ត្រឡប់ជាស្មើល្អ ផែនដីទោះបីមិនមានវិញ្ញាណ (ក៏សម្តែងអាការយ៉ាងនេះ)។

‘‘ပါသာဏာ သက္ခရာ စေဝ, ကထလာ ခါဏုကဏ္ဋကာ;

သဗ္ဗေ မဂ္ဂါ ဝိဝဇ္ဇန္တိ, ဂစ္ဆန္တေ လောကနာယကေ.

«កាលដែលព្រះលោកនាយកទ្រង់យាងទៅ ថ្ម គ្រួស អំបែងក្បឿង បង្គោល និងបន្លាទាំងឡាយ តែងវៀរចាកផ្លូវទាំងអស់។

‘‘နာတိဒူရေ ဥဒ္ဓရတိ, နစ္စာသန္နေ စ နိက္ခိပံ;

အဃဋ္ဋယန္တော နိယျာတိ, ဥဘော ဇာဏူ စ ဂေါပ္ဖကေ.

«ព្រះអង្គមិនលើកព្រះបាទឆ្ងាយពេក មិនដាក់ចុះជិតពេក មិនឲ្យប៉ះទង្គិចគ្នានូវព្រះជានុ និងព្រះកុប្ភៈទាំងពីរឡើយ ហើយទ្រង់យាងទៅ។

‘‘နာတိသီဃံ ပက္ကမတိ, သမ္ပန္နစရဏော မုနိ;

န စာပိ သဏိကံ ယာတိ, ဂစ္ဆမာနော သမာဟိတော.

«ព្រះមុនីទ្រង់បរិបូណ៌ដោយចរណៈ ទ្រង់មានព្រះទ័យតម្កល់មាំ កាលយាងទៅ មិនយាងលឿនពេក ទាំងមិនយាងយឺតពេកឡើយ។

‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ, ဒိသဉ္စ ဝိဒိသံ တထာ;

န ပေက္ခမာနော သော ယာတိ, ယုဂမတ္တဉှိ ပေက္ခတိ.

«ព្រះមុនីនោះ កាលយាងទៅ មិនរមិលមើលទៅខាងលើ ខាងក្រោម ទទឹង ទិសធំ ឬទិសតូចឡើយ ព្រះអង្គតែងទតមើលប្រមាណមួយនឹមប៉ុណ្ណោះ។

‘‘နာဂဝိက္ကန္တစာရော [Pg.92] သော, ဂမနေ သောဘတေ ဇိနော;

စာရုံ ဂစ္ဆတိ လောကဂ္ဂေါ, ဟာသယန္တော သဒေဝကေ.

«ព្រះជិនស្រីនោះ ទ្រង់មានការយាងទៅដូចជាលីលានៃដំរីសារ តែងរុងរឿងក្នុងការយាងទៅ ព្រះអង្គជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរក្នុងលោក តែងយាងទៅយ៉ាងល្អស្អាត ញ៉ាំងលោកព្រមទាំងទេវតាឲ្យរីករាយ។

‘‘ဥဠုရာဇာဝ သောဘန္တော, စတုစာရီဝ ကေသရီ;

တောသယန္တော ဗဟူ သတ္တေ, ပုရံ သေဋ္ဌံ ဥပါဂမီ’’တိ.

«ព្រះអង្គរុងរឿងដូចជាព្រះចន្ទ ដូចជាស្តេចសីហៈមានជើងបួន ញ៉ាំងសត្វទាំងឡាយជាច្រើនឲ្យត្រេកអរ បានយាងទៅដល់បុរីដ៏ប្រសើរ (ក្រុងកបិលព័ស្តុ) ហើយ»។ នេះជាពាក្យសង្ខេបប៉ុណ្ណោះ។

ဝဏ္ဏကာလော နာမ ကိရေသ, ဧဝံဝိဓေသု ကာလေသု ဗုဒ္ဓဿ သရီရဝဏ္ဏေ ဝါ ဂုဏဝဏ္ဏေ ဝါ ဓမ္မကထိကဿ ထာမောယေဝ ပမာဏံ. စုဏ္ဏိယပဒေဟိ ဝါ ဂါထာဗန္ဓေန ဝါ ယတ္တကံ သက္ကောတိ, တတ္တကံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒုက္ကထိတန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အပ္ပမာဏဝဏ္ဏာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ. တေသံ ဗုဒ္ဓါပိ အနဝသေသတော ဝဏ္ဏံ ဝတ္တုံ အသမတ္ထာ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာတိ. ဣမိနာ သိရိဝိလာသေန အလင်္ကတပဋိယတ္တံ သကျရာဇကုလံ ပဝိသိတွာ ဘဂဝါ ပသန္နစိတ္တေန ဇနေန ဂန္ဓဓူမဝါသစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇိယမာနော သန္ထာဂါရံ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန ယေန နဝံ သန္ထာဂါရံ တေနုပသင်္ကမီ’’တိ.

ឮថា នេះជាកាលគួរដើម្បីសរសើរគុណ ក្នុងកាលបែបនេះ កាលដែលគេពោលសរសើររូបកាយ ឬគុណរបស់ព្រះពុទ្ធ សមត្ថភាពរបស់ធម្មកថិកប៉ុណ្ណោះជាប្រមាណ។ ធម្មកថិកអាចពោលបានត្រឹមណា ដោយចុណ្ណិយបទក្តី ដោយគាថាពន្ធក្តី គួរតែពោលត្រឹមណោះ។ មិនគួរពោលថា «ពោលមិនល្អ» ឡើយ ព្រោះថា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានគុណរកប្រមាណមិនបាន។ សូម្បីតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ ក៏មិនអាចពោលសរសើរគុណរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងនោះឲ្យអស់មិនមានសេសសល់បានឡើយ ចាំបាច់ពោលទៅថ្វីដល់ពួកសត្វដទៃ។ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់យាងចូលទៅកាន់រាជវាំងរបស់ពួកសក្យៈ ដែលបានតាក់តែងប្រដាប់ប្រដាដោយសិរីលីលានេះ កាលដែលពួកជនមានចិត្តជ្រះថ្លាបូជាដោយគ្រឿងក្រអូប ផ្សែង គ្រឿងអប់ និងម្សៅជាដើម ក៏បានយាងចូលទៅកាន់សន្ថគារ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ថា «លំដាប់នោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ស្បង់ស្ពាយបាត្រនិងចីវរ យាងទៅកាន់សន្ថគារថ្មី ជាមួយនិងភិក្ខុសង្ឃ»។

ဘဂဝန္တံယေဝ ပုရက္ခတွာတိ ဘဂဝန္တံ ပုရတော ကတွာ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဘိက္ခူနဉ္စေဝ ဥပါသကာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဂန္ဓောဒကေန နှာပေတွာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဝေါဒကံ ကတွာ ဇာတိဟိင်္ဂုလကေန မဇ္ဇိတွာ ရတ္တကမ္ဗလပလိဝေဌိတေ ပီဌေ ဌပိတရတ္တသုဝဏ္ဏဃနပဋိမာ ဝိယ အတိဝိရောစိတ္ထ. အယံ ပနေတ္ထ ပေါရာဏာနံ ဝဏ္ဏဘဏနမဂ္ဂေါ –

ពាក្យថា «Bhagavantaṃyeva purakkhatvā» គឺធ្វើព្រះដ៏មានព្រះភាគឲ្យនៅខាងមុខ។ ក្នុងទីនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងកណ្តាលនៃភិក្ខុទាំងឡាយ និងឧបាសកទាំងឡាយ កាលដែលគេស្រោចស្រពដោយទឹកអប់ ជូតជម្រះទឹកដោយសំពត់សូត្រឌុកូល លាបដោយជាតិហិង្គុលដ៏ល្អ ទ្រង់រុងរឿងក្រៃលែង ដូចជាព្រះពុទ្ធរូបមាសក្រហមដ៏ហាប់ណែន ដែលគេតម្កល់ទុកលើតាំងដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយសំពត់កម្ពលក្រហម។ នេះជាលំដាប់ពាក្យសរសើររបស់បុរាណាចារ្យទាំងឡាយក្នុងទីនេះ៖

‘‘ဂန္တွာန မဏ္ဍလမာဠံ, နာဂဝိက္ကန္တစာရဏော;

ဩဘာသယန္တော လောကဂ္ဂေါ, နိသီဒိ ဝရမာသနေ.

«ព្រះលោកគ្គ ទ្រង់មានការយាងទៅដូចជាលីលានៃដំរីសារ យាងទៅកាន់មណ្ឌលមាលា ញ៉ាំងទីនោះឲ្យភ្លឺស្វាង ហើយគង់លើអាសនៈដ៏ប្រសើរ។

‘‘တဟိံ နိသိန္နော နရဒမ္မသာရထိ,ဒေဝါတိဒေဝေါ သတပုညလက္ခဏော;

ဗုဒ္ဓါသနေ မဇ္ဈဂတော ဝိရောစတိ,သုဝဏ္ဏနေက္ခံ ဝိယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ.

«ព្រះនរទម្មសារថី ជាទេវតាល្អលើសជាងទេវតាទាំងឡាយ ទ្រង់បរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈនៃបុណ្យរាប់រយ គង់លើពុទ្ធាសនៈក្នុងកណ្តាលតែងរុងរឿង ដូចជាដុំមាសជម្ពូនទដែលគេដាក់លើថ្មបណ្ឌុកម្ពល។

‘‘နေက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿေဝ, နိက္ခိတ္တံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ;

ဝိရောစတိ ဝီတမလော, မဏိဝေရောစနော ယထာ.

«ព្រះអង្គជាអ្នកប្រាសចាកមន្ទិល តែងរុងរឿង ដូចជាដុំមាសជម្ពូនទដែលគេដាក់លើថ្មបណ្ឌុកម្ពល ឬដូចជាកែវមណីវិរោចនៈ។

‘‘မဟာသာလောဝ [Pg.93] သမ္ဖုလ္လော, နေရုရာဇာဝ’လင်္ကတော;

သုဝဏ္ဏယူပသင်္ကာသော, ပဒုမော ကောကနဒေါ ယထာ.

«ព្រះអង្គដូចជាដើមរាំងធំដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយ ដូចជាស្តេចភ្នំព្រះសុមេរុដែលគេតាក់តែងហើយ មានសណ្ឋានដូចជាសសរមាស ឬដូចជាផ្កាឈូកក្រហម។

‘‘ဇလန္တော ဒီပရုက္ခောဝ, ပဗ္ဗတဂ္ဂေ ယထာ သိခီ;

ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တောဝ, သဗ္ဗဖုလ္လော ဝိရောစတီ’’တိ.

«ព្រះអង្គតែងរុងរឿង ដូចជាដើមប្រទីបដែលកំពុងភ្លឺស្វាង ដូចជាភ្លើងនៅលើកំពូលភ្នំ ឬដូចជាដើមប៉ារិច្ឆត្តកៈរបស់ពួកទេវតា ដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយពេញដើម»។ នេះជាពាក្យសរសើរ។

ကာပိလဝတ္ထဝေ သကျေ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မကထာ နာမ သန္ထာဂါရာနုမောဒနာပဋိသံယုတ္တာ ပကိဏ္ဏကကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တဒါ ဟိ ဘဂဝါ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ ပထဝေါဇံ အာကဍ္ဎန္တော ဝိယ မဟာဇမ္ဗုံ မတ္ထကေ ဂဟေတွာ စာလေန္တော ဝိယ ယောဇနိကံ မဓုဘဏ္ဍံ စက္ကယန္တေန ပီဠေတွာ မဓုပါနံ ပါယမာနော ဝိယ ကပိလဝတ္ထုဝါသီနံ သကျာနံ ဟိတသုခါဝဟံ ပကိဏ္ဏကကထံ ကထေသိ. ‘‘အာဝါသဒါနံ နာမေတံ, မဟာရာဇ, မဟန္တံ, တုမှာကံ အာဝါသော မယာ ပရိဘုတ္တော, ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တော, မယာ စ ဘိက္ခုသံဃေန စ ပရိဘုတ္တော ပန ဓမ္မရတနေန ပရိဘုတ္တောယေဝါတိ တီဟိ ရတနေဟိ ပရိဘုတ္တော နာမ ဟောတိ. အာဝါသဒါနသ္မိဉှိ ဒိန္နေ သဗ္ဗဒါနံ ဒိန္နမေဝ ဟောတိ. ဘုမ္မဋ္ဌကပဏ္ဏသာလာယ ဝါ သာခါမဏ္ဍပဿ ဝါပိ အာနိသံသော နာမ ပရိစ္ဆိန္ဒိတုံ န သက္ကာ. အာဝါသဒါနာနုဘာဝေန ဟိ ဘဝေ ဘဝေ နိဗ္ဗတ္တဿာပိ သမ္ဗာဓိတဂဗ္ဘဝါသော န ဟောတိ, ဒွါဒသဟတ္ထော ဩဝရကော ဝိယ မာတုကုစ္ဆိ အသမ္ဗာဓောဝ ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ နာနာနယဝိစိတ္တံ ဗဟုံ ဓမ္မိံ ကထံ ကထေတွာ –

ពាក្យថា «Kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya» ក្នុងទីនេះ គួរដឹងថា ធម្មកថា គឺសំដៅយកការសម្តែងធម៌ផ្សេងៗដែលប្រកបដោយការអនុមោទនាសន្ថគារ។ ព្រោះថា ក្នុងកាលនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់សម្តែងនូវធម្មកថាផ្សេងៗដែលនាំមកនូវប្រយោជន៍ និងសេចក្តីសុខដល់ពួកសក្យៈដែលនៅក្នុងក្រុងកបិលព័ស្តុ ហាក់ដូចជាបង្អុរចុះនូវទន្លេគង្គាពីអាកាស ហាក់ដូចជាទាញយកនូវរសនៃផែនដី ហាក់ដូចជាចាប់ចុងដើមព្រីងធំហើយអង្រួន ឬហាក់ដូចជាកិនក្អមទឹកឃ្មុំទំហំមួយយោជន៍ដោយយន្តកង់ ហើយឲ្យផឹកនូវទឹកឃ្មុំ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា «មហារាជ ការថ្វាយអាវាសនេះ ឈ្មោះថាមានផលច្រើនណាស់ អាវាសរបស់ព្រះអង្គ គឺតថាគតបានប្រើប្រាស់ហើយ ភិក្ខុសង្ឃបានប្រើប្រាស់ហើយ កាលដែលតថាគតនិងភិក្ខុសង្ឃបានប្រើប្រាស់ហើយ ក៏ឈ្មោះថាធម៌រតនៈបានប្រើប្រាស់ហើយដែរ គឺឈ្មោះថាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយរតនៈទាំងបី។ ព្រោះថាកាលបើបុគ្គលបានថ្វាយអាវាសហើយ ឈ្មោះថាបានថ្វាយទានទាំងពួងហើយដែរ។ សូម្បីតែអានិសង្សនៃសាលាស្លឹកឈើដែលសង់លើដី ឬមណ្ឌបមែកឈើ ក៏មិនអាចកំណត់ប្រមាណបានឡើយ។ ព្រោះថា ដោយអានុភាពនៃការថ្វាយអាវាស ទោះបីជាទៅកើតក្នុងភពណាមួយ ក៏មិនមានការនៅក្នុងគភ៌ដ៏ចង្អៀតឡើយ ផ្ទៃនៃមាតាតែងតែទូលាយ ដូចជាបន្ទប់ទំហំដប់ពីរហត្ថដូច្នោះឯង»។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវធម្មកថាដ៏វិចិត្រដោយន័យផ្សេងៗជាច្រើនយ៉ាងនេះហើយ ទើបត្រាស់ថា៖

‘‘သီတံ ဥဏှံ ပဋိဟန္တိ, တတော ဝါဠမိဂါနိ စ;

သိရီသပေ စ မကသေ, သိသိရေ စာပိ ဝုဋ္ဌိယော.

«សេនាសនៈតែងការពារនូវត្រជាក់ និងក្តៅ ព្រមទាំងសត្វសាហាវទាំងឡាយ សត្វលូនវារ របោម មូស ត្រជាក់ក្នុងរដូវរងា និងភ្លៀង។

‘‘တတော ဝါတာတပေါ ဃောရော, သဉ္ဇာတော ပဋိဟညတိ;

လေဏတ္ထဉ္စ သုခတ္ထဉ္စ, ဈာယိတုဉ္စ ဝိပဿိတုံ.

«មួយវិញទៀត ខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃដ៏ខ្លាំងក្លាដែលកើតឡើង ក៏ត្រូវសេនាសនៈនោះការពារបាន សេនាសនៈនោះមានប្រយោជន៍ដើម្បីពួនសម្ងំ មានប្រយោជន៍ដើម្បីសេចក្តីសុខ ដើម្បីចម្រើនឈាន និងដើម្បីចម្រើនវិបស្សនា។

‘‘ဝိဟာရဒါနံ သံဃဿ, အဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓေန ဝဏ္ဏိတံ;

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော.

«ការថ្វាយវិហារដល់សង្ឃ ព្រះពុទ្ធទ្រង់សរសើរថាជាទានដ៏ប្រសើរ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលជាបណ្ឌិត កាលសម្លឹងឃើញប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន

‘‘ဝိဟာရေ ကာရယေ ရမ္မေ, ဝါသယေတ္ထ ဗဟုဿုတေ;

တေသံ အန္နဉ္စ ပါနဉ္စ, ဝတ္ထသေနာသနာနိ စ.

«គប្បីសាងសង់វិហារទាំងឡាយដ៏គួរជាទីរីករាយ ហើយញ៉ាំងពួកលោកអ្នកជាពហុស្សូតឲ្យគង់នៅ គប្បីថ្វាយនូវបាយ ទឹក សំពត់ និងសេនាសនៈទាំងឡាយ ដល់លោកអ្នកទាំងនោះ

‘‘ဒဒေယျ [Pg.94] ဥဇုဘူတေသု, ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ;

တေ တဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တိ, သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ;

ယံ သော ဓမ္မံ ဣဓညာယ, ပရိနိဗ္ဗာတိ အနာသဝေါ’’တိ. (စူဠဝ. ၂၉၅) –

«ដោយចិត្តដ៏ជ្រះថ្លាក្នុងលោកអ្នកដែលមានកាយវាចាចិត្តត្រង់ លោកអ្នកទាំងនោះតែងសម្តែងធម៌ជាគ្រឿងបន្ទោបង់នូវទុក្ខទាំងពួងដល់បុគ្គលនោះ បុគ្គលនោះបានដឹងច្បាស់នូវធម៌ណាក្នុងលោកនេះហើយ តែងជាអ្នកមិនមានអាសវៈ បរិនិព្វានទៅ»។

ဧဝံ ‘‘အယမ္ပိ အာဝါသေ အာနိသံသော, အယမ္ပိ အာဝါသေ အာနိသံသော’’တိ ဗဟုဒေဝ ရတ္တိံ အတိရေကတရံ ဒိယဍ္ဎယာမံ အာဝါသာနိသံသကထံ ကထေသိ. တတ္ထ ဣမာ တာဝ ဂါထာဝ သင်္ဂဟံ အာရုဠှာ, ပကိဏ္ဏကဓမ္မဒေသနာ ပန သင်္ဂဟံ နာရောဟတိ. သန္ဒဿေတွာတိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ.

ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវអាវាសានិសង្សកថា ដោយពាក្យថា «នេះជាអានិសង្សនៃអាវាស នេះជាអានិសង្សនៃអាវាស» អស់ពេលជាច្រើនក្នុងរាត្រី គឺលើសជាងមួយយាមកន្លះទៅទៀត។ ក្នុងអាវាសានិសង្សកថានោះ មានតែគាថាទាំងឡាយនេះប៉ុណ្ណោះដែលបានឡើងកាន់សង្គាយនា ចំណែកឯបកិណ្ណកធម៌ទេសនាមិនបានឡើងកាន់សង្គាយនាឡើយ។ ពាក្យថា «Sandassetvā» ជាដើម មានសេចក្តីដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

အဘိက္ကန္တာတိ အတိက္ကန္တာ ဒွေ ယာမာ ဂတာ. ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာတိ ယဿ တုမှေ ဂမနဿ ကာလံ မညထ, ဂမနကာလော တုမှာကံ, ဂစ္ဆထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ တေ ဥယျောဇေသီတိ? အနုကမ္ပာယ. သုခုမာလာ ဟိ တေ, တိယာမရတ္တိံ နိသီဒိတွာ ဝီတိနာမေန္တာနံ သရီရေ အာဗာဓော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ. ဘိက္ခုသံဃောပိ မဟာ, တဿ ဌာနနိသဇ္ဇာနံ ဩကာသော လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥဘယာနုကမ္ပာယ ဥယျောဇေသိ.

«អភិក្កន្តា» សេចក្ដីថា កន្លងទៅហើយ គឺយាមទាំងពីរបានកន្លងផុតទៅហើយ។ ពាក្យថា «យស្ស ទានិ កាលំ មញ្ញថ» សេចក្ដីថា ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា «អ្នកទាំងឡាយដឹងនូវកាលគួរនៃការទៅណា ឥឡូវនេះជាកាលគួរនៃការទៅរបស់អ្នកទាំងឡាយហើយ ចូរអ្នកទាំងឡាយទៅចុះ»។ ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បញ្ជូន (ពួកសាក្យរាជទាំងនោះ) ទៅវិញ? ព្រោះទ្រង់អនុគ្រោះ។ ព្រោះថា ពួកសាក្យរាជទាំងនោះជាសុខុមាលជាតិ បើអង្គុយឱ្យកន្លងរាត្រីអស់យាមទាំងបី ជំងឺគប្បីកើតឡើងក្នុងសរីរាង្គបាន។ ម្យ៉ាងទៀត ភិក្ខុសង្ឃក៏មានចំនួនច្រើន គួរតែបានឱកាសដើម្បីឈរនិងអង្គុយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបទ្រង់បញ្ជូនទៅដោយព្រះតម្រិះអនុគ្រោះដល់ទាំងពីរផ្នែក។

ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါတိ တတြ ကိရ ဘိက္ခူ ယာမဒွယံ ဌိတာပိ နိသိန္နာပိ အစာလယိံသု, ပစ္ဆိမယာမေ ပန အာဟာရော ပရိဏမတိ, တဿ ပရိဏတတ္တာ ဘိက္ခုသံဃော ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ ဇာတောတိ အကာရဏမေတံ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ကထံ သုဏန္တဿ ကာယိကစေတသိကဒရထာ န ဟောန္တိ, ကာယစိတ္တလဟုတာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေန တေသံ ဒွေ ယာမေ ဌိတာနမ္ပိ နိသိန္နာနမ္ပိ ဓမ္မံ သုဏန္တာနံ ထိနမိဒ္ဓံ ဝိဂတံ, ပစ္ဆိမယာမေပိ သမ္ပတ္တေ တထာ ဝိဂတမေဝ ဇာတံ. တေနာဟ ‘‘ဝိဂတထိနမိဒ္ဓေါ’’တိ.

ពាក្យថា «វិគតថីនមិទ្ធោ» សេចក្ដីថា ឮថា ក្នុងទីនោះ ពួកភិក្ខុទោះបីឈរក្ដី អង្គុយក្ដី អស់យាមទាំងពីរ ក៏មិនបានកម្រើកឡើយ។ ប៉ុន្តែក្នុងបច្ឆិមយាម អាហាររមែងរលាយ ព្រោះអាហាររលាយទៅ ភិក្ខុសង្ឃក៏ជាអ្នកប្រាសចាកថីនមិទ្ធៈ។ ពាក្យនេះមិនមែនជាហេតុផលឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើបុគ្គលស្ដាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ សេចក្ដីក្រវល់ក្រវាយក្នុងកាយនិងចិត្តរមែងមិនមានឡើយ មានតែសេចក្ដីស្រាលកាយស្រាលចិត្តជាដើមកើតឡើងវិញ ព្រោះហេតុនោះ ថីនមិទ្ធៈរមែងប្រាសចេញទៅពីភិក្ខុទាំងនោះ ទោះបីឈរក្ដី អង្គុយក្ដី ស្ដាប់ធម៌អស់យាមទាំងពីរ ទោះបីដល់បច្ឆិមយាមហើយ ក៏នៅតែប្រាសចាកថីនមិទ្ធៈដដែល។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «វិគតថីនមិទ្ធោ»។

ပိဋ္ဌိ မေ အာဂိလာယတီတိ ကသ္မာ အာဂိလာယတိ? ဘဂဝတော ဟိ ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တဿ မဟန္တံ ကာယဒုက္ခံ အဟောသိ, အထဿ အပရဘာဂေ မဟလ္လကကာလေ ပိဋ္ဌိဝါတော ဥပ္ပဇ္ဇီတိ. အကာရဏံ ဝါ ဧတံ. ပဟောတိ ဟိ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ ဝိက္ခမ္ဘေတွာ ဧကမ္ပိ ဒွေပိ သတ္တာဟာနိ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတုံ. သန္ထာဂါရသာလံ ပန စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ. တတ္ထ ပါဒဓောဝနဋ္ဌာနတော ယာဝ ဓမ္မာသနာ အဂမာသိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ ဂမနံ နိပ္ဖန္နံ. ဓမ္မာသနံ ပတ္တံ ထောကံ ဌတွာ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ ဌာနံ နိပ္ဖန္နံ. ဒွေယာမံ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိ, ဧတ္တကေ ဌာနေ [Pg.95] နိသဇ္ဇာ နိပ္ဖန္နာ. ဣဒါနိ ဒက္ခိဏေန ပဿေန ထောကံ နိပန္နေ သယနံ နိပ္ဖဇ္ဇိဿတီတိ ဧဝံ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမော အဟောသိ. ဥပါဒိန္နကသရီရဉ္စ နာမ ‘‘နော အာဂိလာယတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ, တသ္မာ စိရနိသဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတံ အပ္ပကမ္ပိ အာဂိလာယနံ ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ.

ពាក្យថា «ពិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតិ» (ខ្នងតថាគតចុកស្រពន់ហើយ) សួរថា ចុះហេតុអ្វីបានជាចុកស្រពន់? ព្រោះថា កាលព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើមហាបធាន (ទុក្ករកិរិយា) អស់ប្រាំមួយឆ្នាំ សេចក្ដីទុក្ខក្នុងព្រះកាយយ៉ាងខ្លាំងបានកើតមានឡើង ក្រោយមក ក្នុងព្រះជន្មវ័យចាស់ជរា ព្រះរោគខ្យល់ក្នុងព្រះបិដ្ឋិ (ខ្នង) ក៏កើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ ទើបចុកស្រពន់។ ឬមួយ ពាក្យនេះមិនមែនជាហេតុផលឡើយ ព្រោះព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់អាចកំចាត់បង់នូវវេទនាដែលកើតឡើង ហើយគង់ដោយភ្នែនតែមួយអស់មួយសប្ដាហ៍ ឬពីរសប្ដាហ៍ក៏បាន។ ប៉ុន្តែព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងប្រើប្រាស់សាលាប្រជុំ (សន្ថគារសាលា) ដោយឥរិយាបថទាំងបួន។ ក្នុងសាលានោះ ព្រះអង្គយាងពីកន្លែងលាងព្រះបាទរហូតដល់ធម្មាសនៈ ក្នុងទីប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ឥរិយាបថដើរសម្រេចហើយ។ លុះដល់ធម្មាសនៈហើយ ទ្រង់ឈរបន្តិច រួចគង់ចុះ ក្នុងទីប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ឥរិយាបថឈរសម្រេចហើយ។ ទ្រង់គង់លើធម្មាសនៈអស់ពីរយាម ក្នុងទីប្រមាណប៉ុណ្ណេះ ឥរិយាបថអង្គុយសម្រេចហើយ។ ឥឡូវនេះ បើតថាគតសម្រាន្តបន្តិចដោយព្រះបស្សៈខាងស្ដាំ ឥរិយាបថដេកនឹងសម្រេច ព្រះអង្គទ្រង់សព្វព្រះហឫទ័យនឹងប្រើប្រាស់ដោយឥរិយាបថទាំងបួនយ៉ាងនេះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត សរីរាង្គដែលប្រកបដោយឧបាទិន្នកធម៌ មិនគប្បីពោលថា «មិនចុកស្រពន់ឡើយ» ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទ្រង់យកការចុកស្រពន់បន្តិចបន្តួចដែលកើតឡើងពីការគង់យូរ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។

သံဃာဋိံ ပညာပေတွာတိ သန္ထာဂါရဿ ကိရ ဧကပဿေ တေ ရာဇာနော ပဋသာဏိံ ပရိက္ခိပါပေတွာ ကပ္ပိယမဉ္စကံ ပညာပေတွာ ကပ္ပိယပစ္စတ္ထရဏေန အတ္ထရိတွာ ဥပရိ သုဝဏ္ဏတာရကဂန္ဓမာလာဒိဒါမပဋိမဏ္ဍိတံ ဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပံ အာရောပယိံသု, ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သတ္ထာ ဓမ္မာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထောကံ ဝိဿမန္တော ဣဓ နိပဇ္ဇေယျ, ဧဝံ နော ဣမံ သန္ထာဂါရံ ဘဂဝတာ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ ပရိဘုတ္တံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဘဝိဿတီ’’တိ. သတ္ထာပိ တဒေဝ သန္ဓာယ တတ္ထ သံဃာဋိံ ပညာပေတွာ နိပဇ္ဇိ. ဥဋ္ဌာနသညံ မနသိ ကရိတွာတိ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝုဋ္ဌာနသညံ စိတ္တေ ဌပေတွာ, တဉ္စ ခေါ အနိဒ္ဒါယန္တောဝ ထေရဿ ဓမ္မကထံ သုဏမာနော.

ពាក្យថា «សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វា» សេចក្ដីថា ឮថា នៅចំហៀងម្ខាងនៃសន្ថគារសាលា ពួកសាក្យរាជទាំងនោះបានឱ្យគេព័ទ្ធវាំងនន រៀបចំគ្រែដែលគួរ ក្រាលដោយកម្រាលដែលគួរ ខាងលើចងពិដានដែលលម្អដោយផ្កាយមាស កម្រងផ្កាក្រអូបជាដើម ហើយអុជប្រទីបប្រេងក្រអូប ដោយគិតថា «ធ្វើម្ដេចហ្ន៎ ព្រះសាស្តាកាលបើក្រោកពីធម្មាសនៈហើយ សម្រាកបន្តិច គប្បីសម្រាន្តក្នុងទីនេះ កាលបើព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ប្រើប្រាស់សន្ថគារសាលានេះដោយឥរិយាបថទាំងបួនហើយ វានឹងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្ដីសុខ ដល់យើងទាំងឡាយអស់កាលជាអង្វែង»។ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់រំលឹកដល់ប្រយោជន៍នោះឯង ទើបទ្រង់ក្រាលសង្ឃាដិសម្រាន្តក្នុងទីនោះ។ ពាក្យថា «ឧដ្ឋានសញ្ញំ មនសិ ករិត្វា» សេចក្ដីថា ទ្រង់ទុកសេចក្ដីកំណត់ក្នុងការក្រោកឡើងក្នុងព្រះហឫទ័យថា «តថាគតនឹងក្រោកឡើងក្រោយកន្លងកាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ»។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះអង្គមិនបានសម្រាន្តលក់ឡើយ គឺទ្រង់ស្ដាប់ព្រះធម្មទេសនារបស់ព្រះថេរៈដោយសេចក្ដីគោរពក្នុងធម៌។

အဝဿုတပရိယာယန္တိ အဝဿုတဿ ပရိယာယံ, အဝဿုတဿ ကာရဏန္တိ အတ္ထော. အဓိမုစ္စတီတိ ကိလေသာဓိမုစ္စနေန အဓိမုစ္စတိ, ဂိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဗျာပဇ္ဇတီတိ ဗျာပါဒဝသေန ပူတိစိတ္တော ဟောတိ. စက္ခုတောတိ စက္ခုဘာဝေန. မာရောတိ ကိလေသမာရောပိ ဒေဝပုတ္တမာရောပိ. ဩတာရန္တိ ဝိဝရံ. အာရမ္မဏန္တိ ပစ္စယံ. နဠာဂါရတိဏာဂါရံ ဝိယ ဟိ သဝိသေဝနာနိ အာယတနာနိ, တိဏုက္ကာ ဝိယ ကိလေသုပ္ပတ္တိရဟံ အာရမ္မဏံ, တိဏုက္ကာယ ဌပိတဌပိတဋ္ဌာနေ အင်္ဂါရဿုဇ္ဇလနံ ဝိယ အာရမ္မဏေ အာပါထမာဂတေ ကိလေသာနံ ဥပ္ပတ္တိ. တေန ဝုတ္တံ လဘေထ မာရော ဩတာရန္တိ.

ពាក្យថា «អវស្សុតបរិយាយំ» សេចក្ដីថា ហេតុនៃសេចក្ដីសើម (ដោយរាគៈជាដើម) នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា «អធិមុច្ចតិ» សេចក្ដីថា បង្អោនចិត្តទៅដោយអំណាចកិលេស គឺលោភលន់។ ពាក្យថា «ព្យាបជ្ជតិ» សេចក្ដីថា មានចិត្តស្អុយរលួយដោយអំណាចព្យាបាទ។ ពាក្យថា «ចក្ខុតោ» សេចក្ដីថា ដោយភាពជាចក្ខុ។ ពាក្យថា «មារោ» សេចក្ដីថា កិលេសមារផង ទេវបុត្តមារផង។ ពាក្យថា «ឱតារំ» សេចក្ដីថា ចន្លោះប្រហោង។ ពាក្យថា «អារម្មណំ» សេចក្ដីថា បច្ច័យ។ ព្រោះថា អាយតនៈទាំងឡាយដែលប្រកបដោយការសេពគប់ ប្រៀបដូចជាផ្ទះបបុស ឬផ្ទះស្បូវ អារម្មណ៍ដែលគួរដល់ការកើតឡើងនៃកិលេស ប្រៀបដូចជាចន្លុះស្មៅ ការកើតឡើងនៃកិលេសទាំងឡាយ កាលបើអារម្មណ៍មកកាន់គន្លង ប្រៀបដូចជាការឆេះឡើងនៃរងើកភ្លើងក្នុងទីដែលគេដាក់ចន្លុះស្មៅនោះៗ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «មាររមែងបាននូវចន្លោះប្រហោង» (labhetha māro otāraṃ)។

သုက္ကပက္ခေ ဗဟလမတ္တိကပိဏ္ဍာဝလေပနံ ကူဋာဂါရံ ဝိယ နိဗ္ဗိသေဝနာနိ အာယတနာနိ, တိဏုက္ကာ ဝိယ ဝုတ္တပကာရာရမ္မဏံ, တိဏုက္ကာယ ဌပိတဌပိတဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗာပနံ ဝိယ နိဗ္ဗိသေဝနာနံ အာယတနာနံ အာရမ္မဏေ အာပါထမာဂတေ ကိလေသပရိဠာဟဿ အနုပ္ပတ္တိ. တေန ဝုတ္တံ နေဝ လဘေထ မာရော ဩတာရန္တိ.

ក្នុងសុក្កបក្ខ (ចំណែកស) អាយតនៈទាំងឡាយដែលមិនមានការសេពគប់ ប្រៀបដូចជាប្រាសាទកំពូលដែលលាបដោយដីស្អិតដ៏ក្រាស់ អារម្មណ៍ដែលមានប្រការពោលហើយ ប្រៀបដូចជាចន្លុះស្មៅ ការមិនកើតឡើងនៃសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយគឺកិលេស កាលបើអារម្មណ៍មកកាន់គន្លងនៃអាយតនៈដែលមិនមានការសេពគប់ ប្រៀបដូចជាការរលត់ទៅនៃចន្លុះស្មៅក្នុងទីដែលគេដាក់នោះៗ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបត្រាស់ថា «មារមិនបាននូវចន្លោះប្រហោងឡើយ» (neva labhetha māro otāraṃ)។

၇. ဒုက္ခဓမ္မသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. វណ្ណនាទុក្ខធម្មសូត្រ

၂၄၄. သတ္တမေ [Pg.96] ဒုက္ခဓမ္မာနန္တိ ဒုက္ခသမ္ဘဝဓမ္မာနံ. ပဉ္စသု ဟိ ခန္ဓေသု သတိ ဆေဒနဝဓဗန္ဓနာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ သမ္ဘဝတိ, တသ္မာ တေ ဒုက္ခသမ္ဘဝဓမ္မတ္တာ ဒုက္ခဓမ္မာတိ ဝုစ္စန္တိ. တထာ ခေါ ပနဿာတိ တေနာကာရေနဿ. ယထာဿ ကာမေ ပဿတောတိ ယေနာကာရေနဿ ကာမေ ပဿန္တဿ. ယထာ စရန္တန္တိ ယေနာကာရေန စာရဉ္စ ဝိဟာရဉ္စ အနုဗန္ဓိတွာ စရန္တံ. အင်္ဂါရကာသူပမာ ကာမာ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ပရိယေဋ္ဌိမူလကဿ စေဝ ပဋိသန္ဓိမူလကဿ စ ဒုက္ခဿ ဝသေန အင်္ဂါရကာသု ဝိယ မဟာပရိဠာဟာတိ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ကာမေ ပရိယေသန္တာနဉှိ နာဝါယ မဟာသမုဒ္ဒေါဂါဟနအဇပထသင်္ကုပထပဋိပဇ္ဇနဥဘတောဗျူဠှသင်္ဂါမပက္ခန္ဒနာဒိဝသေန ပရိယေဋ္ဌိမူလကမ္ပိ, ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇန္တာနံ ကာမပရိဘောဂစေတနာယ စတူသု အပါယေသု ဒိန္နပဋိသန္ဓိမူလကမ္ပိ မဟာပရိဠာဟဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေတဿ ဒုဝိဓဿာပိ ဒုက္ခဿ ဝသေန အင်္ဂါရကာသု ဝိယ မဟာပရိဠာဟာတိ ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ.

២៤៤. ក្នុងសូត្រទីប្រាំពីរ ពាក្យថា «ទុក្ខធម្មានំ» សេចក្ដីថា ធម៌ជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ។ ព្រោះថាកាលបើខន្ធទាំងប្រាំមាន សេចក្ដីទុក្ខមានការកាត់ ការសម្លាប់ និងការចងជាដើមរមែងកើតឡើង ព្រោះហេតុនោះ ខន្ធទាំងនោះទើបហៅថា «ទុក្ខធម៌» ព្រោះជាធម៌ជាទីកើតឡើងនៃទុក្ខ។ ពាក្យថា «តថា ខោ បនស្ស» សេចក្ដីថា ដោយអាការៈនោះរបស់ភិក្ខុនោះ។ ពាក្យថា «យថស្ស កាមេ បស្សតោ» សេចក្ដីថា ដោយអាការៈណាដែលភិក្ខុនោះមើលឃើញនូវកាមទាំងឡាយ។ ពាក្យថា «យថា ចរន្តំ» សេចក្ដីថា ដោយអាការៈណាដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមនូវការត្រាច់ទៅនិងការនៅ។ ពាក្យថា «អង្គារកាសូបមា កាមា ទិដ្ឋា ហោន្តិ» សេចក្ដីថា កាមទាំងឡាយត្រូវបានឃើញថាមានសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយខ្លាំង ដូចជារណ្ដៅរងើកភ្លើង ដោយអំណាចនៃទុក្ខដែលមានការស្វែងរកជាឫសគល់ផង និងមានបដិសន្ធិជាឫសគល់ផង។ ព្រោះថា កាលបើពួកជនស្វែងរកនូវកាមទាំងឡាយ សេចក្ដីទុក្ខមានការស្វែងរកជាឫសគល់ រមែងកើតឡើងដោយអំណាចនៃការចុះកាន់មហាសមុទ្រដោយសំពៅ ការដើរទៅតាមផ្លូវពពែ (អជបថៈ) ផ្លូវដែកគោល (សង្កុបថៈ) និងការចូលទៅកាន់សង្គ្រាមដែលតាំងឡើងទាំងសងខាងជាដើម ម្យ៉ាងទៀត កាលបើពួកជនបរិភោគនូវកាមទាំងឡាយ សេចក្ដីទុក្ខមានបដិសន្ធិជាឫសគល់ដែលប្រគល់ឱ្យក្នុងអបាយទាំងបួន ដោយអំណាចកាមបរិភោគចេតនា រមែងកើតឡើងជាទុក្ខមានសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយខ្លាំង។ កាមទាំងឡាយត្រូវបានឃើញថាមានសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយខ្លាំង ដូចជារណ្ដៅរងើកភ្លើង ដោយអំណាចនៃទុក្ខទាំងពីរប្រការយ៉ាងនេះឯង។

ဒါယန္တိ အဋဝိံ. ပုရတောပိ ကဏ္ဋကောတိ ပုရိမပဿေ ဝိဇ္ဈိတုကာမော ဝိယ အာသန္နဋ္ဌာနေယေဝ ဌိတကဏ္ဋကော. ပစ္ဆတောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဟေဋ္ဌာ ပန ပါဒေဟိ အက္ကန္တဋ္ဌာနဿ သန္တိကေ, န အက္ကန္တဋ္ဌာနေယေဝ. ဧဝံ သော ကဏ္ဋကဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌော ဝိယ ဘဝေယျ. မာ မံ ကဏ္ဋကောတိ မာ မံ ကဏ္ဋကော ဝိဇ္ဈီတိ ကဏ္ဋကဝေဓံ ရက္ခမာနော.

ពាក្យថា «ទាយំ» សេចក្ដីថា ព្រៃ។ ពាក្យថា «បុរតោបិ កណ្ដកោ» សេចក្ដីថា បន្លាដែលស្ថិតនៅក្នុងទីជិតខាងមុខ ហាក់ដូចជាចង់មុត។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា «ខាងក្រោយ» ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែខាងក្រោម គឺនៅជិតកន្លែងដែលជើងជាន់ មិនមែននៅលើកន្លែងដែលជាន់នោះផ្ទាល់ឡើយ។ យ៉ាងនេះ បុរសនោះរមែងប្រៀបដូចជាចូលទៅក្នុងចន្លោះនៃបន្លា។ ពាក្យថា «មា មំ កណ្ដកោ» សេចក្ដីថា ការការពារការមុតនៃបន្លា ដោយគិតថា «សូមកុំឱ្យបន្លាមុតខ្ញុំឡើយ»។

ဒန္ဓော, ဘိက္ခဝေ, သတုပ္ပာဒေါတိ သတိယာ ဥပ္ပာဒေါယေဝ ဒန္ဓော, ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ပန တာယ ကာစိ ကိလေသာ နိဂ္ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ, န သဏ္ဌာတုံ သက္ကောန္တိ. စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ရာဂါဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဒုတိယဇဝနဝါရေန ‘‘ကိလေသာ မေ ဥပ္ပန္နာ’’တိ ဉတွာ တတိယေ ဇဝနဝါရေ သံဝရဇဝနံယေဝ ဇဝတိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ, ယံ ဝိပဿကော တတိယဇဝနဝါရေ ကိလေသေ နိဂ္ဂဏှေယျ. စက္ခုဒွါရေ ပန ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဘဝင်္ဂံ အာဝဋ္ဋေတွာ အာဝဇ္ဇနာဒီသု ဥပ္ပန္နေသု ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနာနန္တရံ သမ္ပတ္တကိလေသဇဝနဝါရံ နိဝတ္တေတွာ ကုသလမေဝ ဥပ္ပာဒေတိ. အာရဒ္ဓဝိပဿကာနဉှိ အယမာနိသံသော ဘာဝနာပဋိသင်္ခါနေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝဿ.

ពាក្យថា «ទន្ធោ ភិក្ខវេ សតុប្បាទោ» សេចក្ដីថា ការកើតឡើងនៃសតិយឺតយ៉ាវ។ ប៉ុន្តែ កាលបើសតិកើតឡើងភ្លាម កិលេសទាំងឡាយរមែងត្រូវបានសង្កត់សង្កិនទុក មិនអាចតាំងនៅបានឡើយ។ ព្រោះថា កាលបើកិលេសមានរាគៈជាដើមកើតឡើងក្នុងចក្ខុទ្វារ ភិក្ខុដឹងដោយជវនវារៈទីពីរថា «កិលេសកើតឡើងដល់អាត្មាអញហើយ» រួចហើយក្នុងជវនវារៈទីបី សំវរជវនៈក៏រមែងរត់ទៅ។ ការដែលអ្នកចម្រើនវិបស្សនាសង្កត់សង្កិនកិលេសក្នុងជវនវារៈទីបីនេះ មិនមែនជាការអស្ចារ្យឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលបើឥដ្ឋារម្មណ៍មកកាន់គន្លងក្នុងចក្ខុទ្វារ ភវង្គក៏វិលត្រឡប់ កាលបើអាវជ្ជនៈជាដើមកើតឡើងហើយ ក្នុងលំដាប់នៃវុដ្ឋបនៈ ភិក្ខុក៏រារាំងនូវកិលេសជវនវារៈដែលហៀបនឹងមកដល់ ហើយធ្វើឱ្យកុសលកើតឡើងវិញ។ ព្រោះថា នេះជាអានិសង្សរបស់យោគីបុគ្គលអ្នកផ្ដើមចម្រើនវិបស្សនា គឺភាពជាអ្នកតាំងនៅមាំក្នុងការពิจារណាភាវនា។

အဘိဟဋ္ဌုံ [Pg.97] ပဝါရေယျုန္တိ သုဒိန္နတ္ထေရဿ ဝိယ ရဋ္ဌပါလကုလပုတ္တဿ ဝိယ စ ကာယေန ဝါ သတ္တ ရတနာနိ အဘိဟရိတွာ ဝါစာယ ဝါ ‘‘အမှာကံ ဓနတော ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ, တတ္တကံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒန္တာ ပဝါရေယျုံ. အနုဒဟန္တီတိ သရီရေ ပလိဝေဌိတတ္တာ ဥဏှပရိဠာဟံ ဇနေတွာ အနုဒဟန္တိ. သဉ္ဇာတသေဒေ ဝါ သရီရေ လဂ္ဂန္တာ အနုသေန္တီတိပိ အတ္ထော. ယဉှိ တံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တန္တိ ဣဒံ ယသ္မာ စိတ္တေ အနာဝဋ္ဋန္တေ ပုဂ္ဂလဿ အာဝဋ္ဋနံ နာမ နတ္ထိ. ဧဝရူပဉှိ စိတ္တံ အနာဝဋ္ဋန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာဗလမေဝ ဒီပိတံ.

ពាក្យថា «អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យុំ» សេចក្ដីថា ពួកជនគប្បីនាំមកនូវរតនៈទាំងប្រាំពីរដោយកាយ ឬពោលដោយវាចាថា «ចូរលោកកាន់យកទ្រព្យពីទ្រព្យសម្បត្តិរបស់យើងតាមដែលលោកប្រាថ្នាចុះ» ដូចជាការបវារណាចំពោះព្រះសុទិន្នត្ថេរ ឬចំពោះរដ្ឋបាលកុលបុត្តដូច្នោះដែរ។ ពាក្យថា «អនុទហន្តិ» សេចក្ដីថា ព្រោះព័ទ្ធជុំវិញសរីរាង្គ ធ្វើឱ្យកើតសេចក្ដីក្ដៅក្រហាយខ្លាំង ហើយដុតរំលាយ។ ឬមួយ សេចក្ដីថា ជាប់នឹងសរីរាង្គដែលមានញើសកើតឡើង ហើយដេកត្រាំនៅ នេះក៏ជាអត្ថដែរ។ ពាក្យថា «យញ្ហិ តំ ភិក្ខវេ ចិត្តំ» នេះ ព្រោះថាកាលបើចិត្តមិនវិលត្រឡប់ (ទៅរកកាម) ទេ ការវិលត្រឡប់របស់បុគ្គលរមែងមិនមានឡើយ។ ព្រោះថា ចិត្តមានសភាពយ៉ាងនេះមិនវិលត្រឡប់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញតែកម្លាំងនៃវិបស្សនាប៉ុណ្ណោះ។

၈. ကိံသုကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. វណ្ណនាកិំសុកោបមសូត្រ

၂၄၅. အဋ္ဌမေ ဒဿနန္တိ ပဌမမဂ္ဂဿေတံ အဓိဝစနံ. ပဌမမဂ္ဂေါ ဟိ ကိလေသပဟာနကိစ္စံ သာဓေန္တော ပဌမံ နိဗ္ဗာနံ ပဿတိ, တသ္မာ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဂေါတြဘုဉာဏံ ပန ကိဉ္စာပိ မဂ္ဂတော ပဌမတရံ ပဿတိ, ပဿိတွာ ပန ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ ကိလေသပဟာနဿ အဘာဝေန န ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ. အပိစ စတ္တာရောပိ မဂ္ဂါ ဒဿနမေဝ. ကသ္မာ? သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဒဿနံ ဝိသုဇ္ဈတိ, ဖလက္ခဏေ ဝိသုဒ္ဓံ. သကဒါဂါမိအနာဂါမိအရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေ ဝိသုဇ္ဈတိ, ဖလက္ခဏေ ဝိသုဒ္ဓန္တိ ဧဝံ ကထေန္တာနံ ဘိက္ခူနံ သုတွာ သော ဘိက္ခု ‘‘အဟမ္ပိ ဒဿနံ ဝိသောဓေတွာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌိတော ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကတွာ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ တံ ဘိက္ခုံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ပုစ္ဆိ. သော ဖဿာယတနကမ္မဋ္ဌာနိကော ဆန္နံ ဖဿာယတနာနံ ဝသေန ရူပါရူပဓမ္မေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော. ဧတ္ထ ဟိ ပုရိမာနိ ပဉ္စ အာယတနာနိ ရူပံ, မနာယတနံ အရူပံ. ဣတိ သော အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ.

២៤៥. ក្នុងសូត្រទីប្រាំបី ពាក្យថា «ទស្សនំ» នេះជាឈ្មោះនៃបឋមមគ្គ (សោតាបត្តិមគ្គ)។ ព្រោះថា បឋមមគ្គកាលសម្រេចនូវកិច្ចលះបង់កិលេស រមែងឃើញនូវព្រះនិព្វានមុនគេ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ទស្សនៈ»។ ចំណែកឯគោត្រភូញាណ ទោះបីជាឃើញមុនមគ្គក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះមិនមានកិច្ចដែលត្រូវធ្វើគឺការលះបង់កិលេស ទើបមិនហៅថា «ទស្សនៈ» ឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីមគ្គទាំងបួនក៏ជាទស្សនៈដូចគ្នា។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះក្នុងខណៈនៃសោតាបត្តិមគ្គ ទស្សនៈរមែងស្អាត ក្នុងខណៈនៃផល រមែងស្អាតហើយ។ ក្នុងខណៈនៃសកទាគាមិមគ្គ អនាគាមិមគ្គ និងអរហត្តមគ្គ រមែងស្អាត ក្នុងខណៈនៃផល រមែងស្អាតហើយ។ ភិក្ខុនោះបានស្ដាប់ពួកភិក្ខុដែលនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ក៏គិតថា «អាត្មាអញក៏នឹងជម្រះទស្សនៈឱ្យស្អាត ហើយតាំងនៅក្នុងអរហត្តផល ធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវព្រះនិព្វានដែលមានទស្សនវិសុទ្ធិជាទីប្រព្រឹត្តទៅ» រួចហើយក៏ចូលទៅរកភិក្ខុនោះ ហើយសួរយ៉ាងនេះ។ ភិក្ខុនោះជាអ្នកមានផស្សាយតនកម្មដ្ឋានជាអារម្មណ៍ បានកំណត់ដឹងនូវរូបធម៌និងអរូបធម៌ដោយអំណាចនៃផស្សាយតនៈទាំងប្រាំមួយ ហើយបានសម្រេចនូវអរហត្តផល។ ព្រោះថាក្នុងផស្សាយតនៈទាំងនោះ អាយតនៈប្រាំខាងដើមជារូប មនាយតនៈជាអរូប។ យ៉ាងនេះ ភិក្ខុនោះទើបពោលតែមគ្គដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយប៉ុណ្ណោះ។

အသန္တုဋ္ဌောတိ ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာ ကထိတတ္တာ အသန္တုဋ္ဌော. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာ ကထေသိ. သက္ကာ နု ခေါ ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏိတု’’န္တိ? တတော နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အာဝုသော, တွံယေဝ နု ခေါ ဣဒံ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနံ ဇာနာသိ, ဥဒါဟု အညေပိ ဇာနန္တာ အတ္ထီ’’တိ. အတ္ထာဝုသော, အသုကဝိဟာရေ အသုကတ္ထေရော နာမာတိ. သော တမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. ဧတေနုပါယေန အညမ္ပိ အညမ္ပီတိ.

ពាក្យថា «អសន្តុដ្ឋោ» សេចក្ដីថា មិនពេញចិត្ត ព្រោះភិក្ខុនោះពោលដោយតាំងនៅក្នុងសង្ខារជាចំណែកខ្លះ។ ឮថាសេចក្ដីត្រិះរិះយ៉ាងនេះបានកើតឡើងដល់ភិក្ខុនោះថា «ភិក្ខុនេះពោលដោយតាំងនៅក្នុងសង្ខារជាចំណែកខ្លះ ចុះបុគ្គលអាចដើម្បីដល់នូវព្រះនិព្វានដែលមានទស្សនវិសុទ្ធិដោយតាំងនៅក្នុងសង្ខារជាចំណែកខ្លះបានដែរឬទេ?»។ ព្រោះហេតុនោះ ភិក្ខុនោះទើបសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ មានតែលោកម្នាក់ឯងទេឬដែលដឹងនូវព្រះនិព្វានដែលមានទស្សនវិសុទ្ធិនេះ ឬមួយក៏មានអ្នកដទៃដែលដឹងដែរ?»។ ភិក្ខុនោះឆ្លើយថា «មាន ម្នាលអាវុសោ ព្រះថេរៈឈ្មោះនេះ នៅក្នុងវិហារឯណោះ»។ ភិក្ខុនោះក៏ចូលទៅរកព្រះថេរៈនោះហើយសួរ។ ដោយឧបាយនេះ ក៏បានសួរភិក្ខុដទៃៗទៀតជាបន្តបន្ទាប់។

ဧတ္ထ [Pg.98] စ ဒုတိယော ပဉ္စက္ခန္ဓကမ္မဋ္ဌာနိကော ရူပက္ခန္ဓဝသေန ရူပံ, သေသက္ခန္ဓဝသေန နာမန္တိ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေတွာ အနုက္ကမေန အရဟတ္တံ ပတ္တော. တသ္မာ သောပိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ. အယံ ပန ‘‘ဣမေသံ အညမညံ န သမေတိ, ပဌမေန သပ္ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာဝ ကထိတံ, ဣမိနာ နိပ္ပဒေသေသူ’’တိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ တထေဝ တံ ပုစ္ဆိတွာ ပက္ကာမိ.

ក្នុងភិក្ខុទាំងនោះ ភិក្ខុទីពីរជាអ្នកមានបញ្ចក្ខន្ធកម្មដ្ឋានជាអារម្មណ៍ បានកំណត់ដឹងនូវរូបដោយអំណាចរូបក្ខន្ធ និងកំណត់ដឹងនូវនាមដោយអំណាចខន្ធដែលសេសសល់ រួចហើយបានសម្រេចនូវអរហត្តផលតាមលំដាប់។ ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីភិក្ខុនោះក៏ពោលតែមគ្គដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែភិក្ខុនេះមិនពេញចិត្តដោយគិតថា «ពាក្យរបស់ភិក្ខុទាំងនេះមិនត្រូវគ្នាឡើយ ភិក្ខុទីមួយពោលដោយតាំងនៅក្នុងសង្ខារដែលមានចំណែកសេសសល់ ចំណែកភិក្ខុនេះពោលដោយតាំងនៅក្នុងសង្ខារដែលមិនមានចំណែកសេសសល់» រួចហើយក៏សួរភិក្ខុនោះតាមរបៀបនោះឯង ហើយចៀសចេញទៅ។

တတိယော မဟာဘူတကမ္မဋ္ဌာနိကော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော, တသ္မာ အယမ္ပိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ. အယံ ပန ‘‘ဣမေသံ အညမညံ န သမေတိ, ပဌမေန သပ္ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာ ကထိတံ, ဒုတိယေန နိပ္ပဒေသေသု, တတိယေန အတိသပ္ပဒေသေသူ’’တိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ တထေဝ တံ ပုစ္ဆိတွာ ပက္ကာမိ.

ភិក្ខុទីបី មានមហាភូតរូបជាកម្មដ្ឋាន បានកំណត់កាន់យកនូវមហាភូតរូបទាំងបួន ទាំងដោយសង្ខេប និងដោយពិស្តារ ហើយបានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីភិក្ខុនេះ ក៏បានសម្តែងតែផ្លូវដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយនោះឯង។ ចំណែកភិក្ខុនោះ (អ្នកសួរ) មិនពេញចិត្តដោយគិតថា «ពាក្យរបស់លោកទាំងឡាយនេះ មិនចុះសម្រុងគ្នាឡើយ ភិក្ខុទីមួយឈរលើសង្ខារដែលមានសេសសល់ហើយសម្តែង ភិក្ខុទីពីរឈរលើសង្ខារដែលមិនមានសេសសល់ ភិក្ខុទីបីឈរលើសង្ខារដែលមានសេសសល់ក្រៃលែង» ទើបសួរភិក្ខុនោះតាមវិធីនោះឯង ហើយក៏ចៀសចេញទៅ។

စတုတ္ထော တေဘူမကကမ္မဋ္ဌာနိကော. တဿ ကိရ သမပ္ပဝတ္တာ ဓာတုယော အဟေသုံ, ကလ္လသရီရံ ဗလပတ္တံ, ကမ္မဋ္ဌာနာနိပိဿ သဗ္ဗာနေဝ သပ္ပာယာနိ, အတီတာ ဝါ သင်္ခါရာ ဟောန္တု အနာဂတာ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါ ကာမာဝစရာ ဝါ ရူပါဝစရာ ဝါ အရူပါဝစရာ ဝါ, သဗ္ဗေပိ သပ္ပာယာဝ. အသပ္ပာယကမ္မဋ္ဌာနံ နာမ နတ္ထိ. ကာလေသုပိ ပုရေဘတ္တံ ဝါ ဟောတု ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝါ ပဌမယာမာဒယော ဝါ, အသပ္ပာယော ကာလော နာမ နတ္ထိ. ယထာ နာမ စာရိဘူမိံ ဩတိဏ္ဏော မဟာဟတ္ထီ ဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗံ ဟတ္ထေနေဝ လုဉ္စိတွာ ဂဏှာတိ, ပါဒေဟိ ပဟရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ ပါဒေဟိ ပဟရိတွာ ဂဏှာတိ, ဧဝမေဝ သကလေ တေဘူမကဓမ္မေ ကလာပဂ္ဂါဟေန ဂဟေတွာ သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပတ္တော, တသ္မာ ဧသောပိ အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂမေဝ ကထေသိ. အယံ ပန ‘‘ဣမေသံ အညမညံ န သမေတိ. ပဌမေန သပ္ပဒေသသင်္ခါရေသု ဌတွာ ကထိတံ, ဒုတိယေန နိပ္ပဒေသေသု, ပုန တတိယေန သပ္ပဒေသေသု, စတုတ္ထေန နိပ္ပဒေသေသုယေဝါ’’တိ အသန္တုဋ္ဌော ဟုတွာ တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, အာဝုသော, ဣဒံ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနံ တုမှေဟိ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ဉာတံ, ဥဒါဟု ကေနစိ ဝေါ အက္ခာတ’’န္တိ? အာဝုသော, မယံ ကိံ ဇာနာမ? အတ္ထိ ပန သဒေဝကေ လောကေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တံ နိဿာယေတံ အမှေဟိ ဉာတန္တိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဘိက္ခူ မယှံ အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ ကထေတုံ န သက္ကောန္တိ, အဟံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓမေဝ ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

ភិក្ខុទីបួន មានតេភូមិកធម៌ជាកម្មដ្ឋាន។ ឮថា ធាតុទាំងឡាយរបស់ភិក្ខុនោះប្រព្រឹត្តទៅស្មើគ្នា រាងកាយមានសុខភាពល្អ ដល់នូវកម្លាំងមាំមួន សូម្បីកម្មដ្ឋានទាំងពួង ក៏ជាទីសប្បាយដល់ភិក្ខុនោះដែរ ទោះបីជាសង្ខារជាអតីតក្តី អនាគតក្តី បច្ចុប្បន្នក្តី កាមាវចរក្តី រូបាវចរក្តី អរូបាវចរក្តី ទាំងអស់សុទ្ធតែជាទីសប្បាយទាំងสิ้น ឈ្មោះថាកម្មដ្ឋានដែលមិនជាទីសប្បាយ មិនមានឡើយ។ សូម្បីក្នុងកាលទាំងឡាយ ទោះជាមុនភត្តក្តី ក្រោយភត្តក្តី ឬក្នុងបឋមយាមជាដើមក្តី ឈ្មោះថាកាលដែលមិនជាទីសប្បាយ ក៏មិនមានឡើយ។ ប្រៀបដូចជាដំរីសារដ៏ធំ ចុះកាន់ទីរកស៊ី របស់ណាដែលត្រូវកាន់យកដោយប្រមោយ ក៏បេះកាន់យកដោយប្រមោយនោះឯង របស់ណាដែលត្រូវទាត់ហើយកាន់យកដោយជើង ក៏ទាត់ហើយកាន់យកដោយជើង យ៉ាងណាមិញ ភិក្ខុនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ បានកាន់យកនូវតេភូមិកធម៌ទាំងអស់ដោយកលាបសម្មសនៈ ហើយពិចារណា ក៏បានសម្រេចព្រះអរហត្ត ព្រោះហេតុនោះ សូម្បីភិក្ខុនេះ ក៏បានសម្តែងតែផ្លូវដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយនោះឯង។ ចំណែកភិក្ខុនោះ (អ្នកសួរ) មិនពេញចិត្តដោយគិតថា «ពាក្យរបស់លោកទាំងឡាយនេះ មិនចុះសម្រុងគ្នាឡើយ ភិក្ខុទីមួយឈរលើសង្ខារដែលមានសេសសល់ហើយសម្តែង ភិក្ខុទីពីរឈរលើសង្ខារដែលមិនមានសេសសល់ ភិក្ខុទីបីឈរលើសង្ខារដែលមានសេសសល់ជាថ្មីទៀត ភិក្ខុទីបួនឈរលើសង្ខារដែលមិនមានសេសសល់តែម្តង» ទើបសួរភិក្ខុនោះថា «ម្នាលអាវុសោ ព្រះនិព្វានដែលជាគ្រឿងស្អាតនៃទស្សនៈនេះ លោកទាំងឡាយដឹងដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង ឬក៏មាននរណាម្នាក់ប្រាប់លោក?» ភិក្ខុទាំងនោះតបថា «ម្នាលអាវុសោ យើងខ្ញុំដឹងដោយរបៀបណាបាន? ប៉ុន្តែព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមាននៅក្នុងលោក ព្រមទាំងទេវលោក យើងខ្ញុំបានដឹងនូវព្រះនិព្វាននោះ ព្រោះអាស្រ័យព្រះអង្គ»។ ភិក្ខុនោះគិតថា «ភិក្ខុទាំងឡាយនេះ មិនអាចកាន់យកនូវអធ្យាស្រ័យរបស់ខ្ញុំហើយសម្តែងបានឡើយ ខ្ញុំនឹងសួរតែព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធប៉ុណ្ណោះ ទើបអស់សេចក្តីសង្ស័យ» គិតហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ គង់នៅទីណា ក៏ចូលទៅទីនោះ។

ဘဂဝါ [Pg.99] တဿ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ယေဟိ တေ ပဉှော ကထိတော, တေ စတ္တာရောပိ ခီဏာသဝါ, သုကထိတံ တေဟိ, တွံ ပန အတ္တနော အန္ဓဗာလတာယ တံ န သလ္လက္ခေသီ’’တိ န ဧဝံ ဝိဟေသေသိ. ကာရကဘာဝံ ပနဿ ဉတွာ ‘‘အတ္ထဂဝေသကော ဧသ, ဓမ္မဒေသနာယ ဧဝ နံ ဗုဇ္ဈာပေဿာမီ’’တိ ကိံသုကောပမံ အာဟရိ. တတ္ထ ဘူတံ ဝတ္ထုံ ကတွာ ဧဝမတ္ထော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော – ဧကသ္မိံ ကိရ မဟာနဂရေ ဧကော သဗ္ဗဂန္ထဓရော ဗြာဟ္မဏဝေဇ္ဇော ပဏ္ဍိတော ပဋိဝသတိ. အထေကော နဂရဿ ပါစီနဒွါရဂါမဝါသီ ပဏ္ဍုရောဂပုရိသော တဿ သန္တိကံ အာဂန္တွာ တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ဝေဇ္ဇပဏ္ဍိတော တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ ‘‘ကေနတ္ထေန အာဂတောသိ ဘဒြမုခါ’’တိ, ပုစ္ဆိ. ရောဂေနမှိ, အယျ, ဥပဒ္ဒုတော, ဘေသဇ္ဇံ မေ ကထေဟီတိ. တေန ဟိ, ဘော, ဂစ္ဆ, ကိံသုကရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ, သောသေတွာ ဈာပေတွာ, တဿ ခါရောဒကံ ဂဟေတွာ ဣမိနာ စိမိနာ စ ဘေသဇ္ဇေန ယောဇေတွာ, အရိဋ္ဌံ ကတွာ ပိဝ, တေန တေ ဖာသုကံ ဘဝိဿတီတိ. သော တထာ ကတွာ နိရောဂေါ ဗလဝါ ပါသာဒိကော ဇာတော.

ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់ព្រះសណ្តាប់ពាក្យរបស់ភិក្ខុនោះហើយ មិនបានទ្រង់បន្ទោសបង្អាប់យ៉ាងនេះថា «ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលដោះស្រាយបញ្ហាដល់អ្នក ភិក្ខុទាំងបួនរូបនោះ សុទ្ធតែជាព្រះខីណាស្រព លោកទាំងឡាយសម្តែងល្អហើយ ចំណែកអ្នកឯង ព្រោះតែភាពជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួន ទើបមិនកំណត់ដឹងនូវសេចក្តីនោះ» ឡើយ។ ប៉ុន្តែទ្រង់ជ្រាបនូវភាពជាអ្នកប្រតិបត្តិធម៌របស់ភិក្ខុនោះ ទើបទ្រង់ព្រះតម្រិះថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកស្វែងរកសេចក្តីពិត អាត្មាអញនឹងធ្វើឱ្យភិក្ខុនេះយល់ច្បាស់ដោយធម្មទេសនានេះឯង» ទើបទ្រង់នាំមកនូវឧបមាដោយដើមចារ។ ក្នុងឧបមានោះ ត្រូវធ្វើរឿងរ៉ាវដែលកើតឡើងពិត ឱ្យជាគ្រឿងសម្តែងសេចក្តីឱ្យច្បាស់លាស់យ៉ាងនេះថា៖ ឮថា ក្នុងមហានគរមួយ មានព្រាហ្មណ៍ជាគ្រូពេទ្យម្នាក់ ជាអ្នកចេះដឹងគម្ពីរទាំងពួង ជាបណ្ឌិត រស់នៅទីនោះ។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងកើតនៃនគរ មានរោគស្គមលឿង បានចូលទៅរកគ្រូពេទ្យនោះ ថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅ។ គ្រូពេទ្យជាបណ្ឌិតបានសន្ទនាគួរឱ្យរីករាយជាមួយបុរសនោះ ហើយសួរថា «ម្នាលអ្នកមានមុខដ៏ចម្រើន អ្នកមកដោយប្រយោជន៍អ្វី?» បុរសនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំប្រឈមនឹងការបៀតបៀនដោយរោគ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់ថ្នាំដល់ខ្ញុំផង»។ គ្រូពេទ្យប្រាប់ថា «បើដូច្នោះ ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅកាប់ដើមចារ ហាលឱ្យស្ងួត ដុតឱ្យឆេះ ហើយយកទឹកផេះរបស់វា ផ្សំជាមួយថ្នាំនេះផង ថ្នាំនោះផង ធ្វើជាទឹកថ្នាំហើយផឹកទៅ ព្រោះការធ្វើដូច្នោះ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកជាសះស្បើយ»។ បុរសនោះបានធ្វើតាមយ៉ាងនោះ ក៏ជាសះស្បើយពីរោគ មានកម្លាំងមាំមួន មានសម្បុរគួរឱ្យជ្រះថ្លា។

အထညော ဒက္ခိဏဒွါရဂါမဝါသီ ပုရိသော တေနေဝ ရောဂေန အာတုရော ‘‘အသုကော ကိရ ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ အရောဂေါ ဇာတော’’တိ သုတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကေန တေ, သမ္မ, ဖာသုကံ ဇာတ’’န္တိ. ကိံသုကာရိဋ္ဌေန နာမ, ဂစ္ဆ တွမ္ပိ ကရောဟီတိ. သောပိ တထာ ကတွာ တာဒိသောဝ ဇာတော.

គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ទៀត ជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងត្បូង ឈឺដោយរោគនោះឯង បានឮថា «ឮថា បុរសឯណោះផ្សំថ្នាំផឹកហើយ ក៏ជាសះស្បើយពីរោគ» ទើបចូលទៅរកបុរសនោះហើយសួរថា «ម្នាលសំឡាញ់ អ្នកជាសះស្បើយព្រោះថ្នាំអ្វី?» បុរសនោះប្រាប់ថា «ដោយទឹកថ្នាំដើមចារ ចូរទៅចុះ សូម្បីអ្នកក៏ចូរធ្វើយ៉ាងនោះដែរ»។ សូម្បីបុរសនោះ ធ្វើតាមយ៉ាងនោះ ក៏បានជាសះស្បើយដូចគ្នានោះឯង។

အထညော ပစ္ဆိမဒွါရဂါမဝါသီ…ပေ… ဥတ္တရဒွါရဂါမဝါသီ ပုရိသော တေနေဝ ရောဂေန အာတုရော ‘‘အသုကော ကိရ ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ အရောဂေါ ဇာတော’’တိ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ ‘‘ကေန တေ, သမ္မ, ဖာသုကံ ဇာတ’’န္တိ? ကိံသုကာရိဋ္ဌေန နာမ, ဂစ္ဆ တွမ္ပိ ကရောဟီတိ. သောပိ တထာ ကတွာ တာဒိသောဝ ဇာတော.

គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ទៀត ជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងលិច...ល... បុរសជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងជើង ឈឺដោយរោគនោះឯង បានឮថា «ឮថា បុរសឯណោះផ្សំថ្នាំផឹកហើយ ក៏ជាសះស្បើយពីរោគ» ទើបចូលទៅរកបុរសនោះហើយសួរថា «ម្នាលសំឡាញ់ អ្នកជាសះស្បើយព្រោះថ្នាំអ្វី?» បុរសនោះប្រាប់ថា «ដោយទឹកថ្នាំដើមចារ ចូរទៅចុះ សូម្បីអ្នកក៏ចូរធ្វើយ៉ាងនោះដែរ»។ សូម្បីបុរសនោះ ធ្វើតាមយ៉ាងនោះ ក៏បានជាសះស្បើយដូចគ្នានោះឯង។

အထညော ပစ္စန္တဝါသီ အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗကိံသုကော ဧကော ပုရိသော တေနေဝ ရောဂေန အာတုရော စိရံ တာနိ တာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ကတွာ ရောဂေ အဝူပသမမာနေ ‘‘အသုကော ကိရ နဂရဿ ပါစီနဒွါရဂါမဝါသီ ပုရိသော ဘေသဇ္ဇံ ကတွာ အရောဂေါ ဇာတော’’တိ သုတွာ ‘‘ဂစ္ဆာမဟမ္ပိ, တေန ကတဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမီ’’တိ ဒဏ္ဍမောလုဗ္ဘ အနုပုဗ္ဗေန တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ, ‘‘ကေန တေ, သမ္မ, ဖာသုကံ ဇာတ’’န္တိ ပုစ္ဆိ. ကိံသုကာရိဋ္ဌေန သမ္မာတိ. ကီဒိသော [Pg.100] ပန သော ကိံသုကောတိ. ဈာပိတဂါမေ ဌိတဈာမထူဏော ဝိယာတိ. ဣတိ သော ပုရိသော အတ္တနာ ဒိဋ္ဌာကာရေနဝ ကိံသုကံ အာစိက္ခိ. တေန ဟိ ဒိဋ္ဌကာလေ ကိံသုကော ပတိတပတ္တော ခါဏုကကာလေ ဒိဋ္ဌတ္တာ တာဒိသောဝ ဟောတိ.

គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់ទៀត ជាអ្នករស់នៅជនបទដាច់ស្រយាល មិនដែលឃើញដើមចារពីមុនមកឡើយ ឈឺដោយរោគនោះឯង កាលដែលរោគមិនបានធូរស្រាលអស់កាលជាយូរ ទោះបីជាបានផ្សំថ្នាំនោះៗផឹកក្តី លុះបានឮថា «ឮថា បុរសម្នាក់ជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងកើតនៃនគរ ផ្សំថ្នាំផឹកហើយ ក៏ជាសះស្បើយពីរោគ» ទើបគិតថា «សូម្បីអាត្មាអញ ក៏នឹងទៅ នឹងផ្សំថ្នាំដែលបុរសនោះបានធ្វើហើយផឹកដែរ» ក៏ច្រត់ឈើច្រត់ ដើរទៅតាមលំដាប់ រហូតដល់សំណាក់របស់បុរសនោះ ហើយសួរថា «ម្នាលសំឡាញ់ អ្នកជាសះស្បើយព្រោះថ្នាំអ្វី?» បុរសនោះប្រាប់ថា «ម្នាលសំឡាញ់ ដោយទឹកថ្នាំដើមចារ»។ បុរសនោះសួរទៀតថា «ចុះដើមចារនោះ មានសណ្ឋានដូចម្តេច?» បុរសនោះប្រាប់ថា «ដូចជាបង្គោលឈើដែលឆេះខ្លោច ឈរនៅក្នុងភូមិដែលភ្លើងឆេះហើយ»។ បុរសនោះបានប្រាប់អំពីដើមចារ តាមលក្ខណៈដែលខ្លួនបានឃើញយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះថា ក្នុងកាលដែលបុរសនោះឃើញ ដើមចារមានស្លឹករុះអស់ហើយ ជាកាលដែលវាមានសណ្ឋានដូចជាគល់ឈើ ព្រោះហេតុនោះ វាក៏មានសណ្ឋានយ៉ាងនោះឯង។

သော ပန ပုရိသော သုတမင်္ဂလိကတ္တာ ‘‘အယံ ‘ဈာပိတဂါမေ ဈာမထူဏော ဝိယာ’တိ အာဟ, အမင်္ဂလမေတံ. ဧတသ္မိဉှိ မေ ဘေသဇ္ဇေ ကတေပိ ရောဂေါ န ဝူပသမိဿတီ’’တိ တဿ ဝေယျာကရဏေန အသန္တုဋ္ဌော တံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော, တွညေဝ ကိံသုကံ ဇာနာသိ, ဥဒါဟု အညောပိ အတ္ထီ’’တိ. အတ္ထိ, ဘော, ဒက္ခိဏဒွါရဂါမေ အသုကော နာမာတိ. သော တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ, သွာဿ ပုပ္ဖိတကာလေ ဒိဋ္ဌတ္တာ အတ္တနော ဒဿနာနုရူပေန ‘‘လောဟိတကော ကိံသုကော’’တိ အာဟ. သော ‘‘အယံ ပုရိမေန ဝိရုဒ္ဓံ အာဟ, ကာဠကော လောဟိတကတော သုဝိဒူရဒူရေ’’တိ တဿပိ ဝေယျာကရဏေန အသန္တုဋ္ဌော ‘‘အတ္ထိ ပန, ဘော, အညောပိ ကောစိ ကိံသုကဒဿာဝီ, ယေန ကိံသုကော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ? ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘အတ္ထိ ပစ္ဆိမဒွါရဂါမေ အသုကော နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. သွာဿ ဖလိတကာလေ ဒိဋ္ဌတ္တာ အတ္တနော ဒဿနာနုရူပေန ‘‘ဩစိရကဇာတော အာဒိန္နသိပါဋိကော’’တိ အာဟ. ဖလိတကာလသ္မိဉှိ ကိံသုကော ဩလမ္ဗမာနစီရကော ဝိယ အဓောမုခံ ကတွာ ဂဟိတအသိကောသော ဝိယ စ သိရီသရုက္ခော ဝိယ စ လမ္ဗမာနဖလော ဟောတိ. သော ‘‘အယံ ပုရိမေဟိ ဝိရုဒ္ဓံ အာဟ, န သက္ကာ ဣမဿ ဝစနံ ဂဟေတု’’န္တိ တဿပိ ဝေယျာကရဏေန အသန္တုဋ္ဌော ‘‘အတ္ထိ ပန, ဘော, အညောပိ ကောစိ ကိံသုကဒဿာဝီ, ယေန ကိံသုကော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော’’တိ? ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘အတ္ထိ ဥတ္တရဒွါရဂါမေ အသုကော နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ တမ္ပိ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. သော အဿ သဉ္ဆန္နပတ္တကာလေ ဒိဋ္ဌတ္တာ အတ္တနော ဒဿနာနုရူပေန ‘‘ဗဟလပတ္တပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော’’တိ အာဟ. သန္ဒစ္ဆာယော နာမ သံသန္ဒိတွာ ဌိတစ္ဆာယော.

ចំណែកបុរសនោះ ព្រោះតែជាអ្នកប្រកាន់មង្គលភ្ញាក់រឭក ទើបគិតថា «បុរសនេះនិយាយថា ដូចជាបង្គោលឈើដែលឆេះខ្លោច ឈរនៅក្នុងភូមិដែលភ្លើងឆេះហើយ នេះជាអមង្គលណាស់ កាលបើខ្ញុំផ្សំថ្នាំនេះផឹក សូម្បីធ្វើដូច្នោះ រោគក៏នឹងមិនជាសះស្បើយឡើយ» មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យដោះស្រាយរបស់បុរសនោះ ទើបសួរថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន មានតែអ្នកម្នាក់ឯងទេឬដែលស្គាល់ដើមចារ ឬក៏មានអ្នកដទៃទៀតដែរ?» បុរសនោះប្រាប់ថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន មាន បុរសឈ្មោះឯណោះ នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងត្បូង»។ បុរសនោះក៏ចូលទៅរកបុរសនោះហើយសួរ បុរសនោះ ព្រោះតែបានឃើញដើមចារក្នុងកាលដែលវាផ្ការីក ទើបនិយាយតាមលក្ខណៈដែលខ្លួនបានឃើញថា «ដើមចារមានពណ៌ក្រហមឆ្អៅ»។ បុរសនោះគិតថា «បុរសនេះនិយាយផ្ទុយពីបុរសមុន បង្គោលខ្មៅខ្លោច និងពណ៌ក្រហមឆ្អៅ គឺខុសគ្នាឆ្ងាយណាស់» មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យដោះស្រាយរបស់បុរសនោះទៀត ទើបសួរថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចុះមានអ្នកដទៃទៀតដែលធ្លាប់ឃើញដើមចារពីមុនមកដែរឬទេ?» កាលបើគេប្រាប់ថា «មាន បុរសឈ្មោះឯណោះ នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងលិច» ក៏ចូលទៅរកបុរសនោះហើយសួរ។ បុរសនោះ ព្រោះតែបានឃើញដើមចារក្នុងកាលដែលវាមានផ្លែ ទើបនិយាយតាមលក្ខណៈដែលខ្លួនបានឃើញថា «វាមានផ្លែយារចុះមក ដូចជាស្រោមដាវដែលគេកាន់ផ្កាប់ចុះក្រោម»។ ព្រោះថាក្នុងកាលដែលមានផ្លែ ដើមចារមានផ្លែយារចុះមក ដូចជាសំពត់ចីវរដែលយារចុះមក ឬដូចជាស្រោមដាវដែលគេកាន់ផ្កាប់ចុះក្រោម ឬដូចជាដើមច្រេសដែលមានផ្លែយារចុះមកដូច្នោះឯង។ បុរសនោះគិតថា «បុរសនេះនិយាយផ្ទុយពីបុរសទាំងពីរមុន មិនអាចកាន់យកពាក្យរបស់បុរសនេះបានឡើយ» មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យដោះស្រាយរបស់បុរសនោះទៀត ទើបសួរថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចុះមានអ្នកដទៃទៀតដែលធ្លាប់ឃើញដើមចារពីមុនមកដែរឬទេ?» កាលបើគេប្រាប់ថា «មាន បុរសឈ្មោះឯណោះ នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារខាងជើង» ក៏ចូលទៅរកបុរសនោះហើយសួរ។ បុរសនោះ ព្រោះតែបានឃើញដើមចារក្នុងកាលដែលវាមានស្លឹកដុះជិតល្អ ទើបនិយាយតាមលក្ខណៈដែលខ្លួនបានឃើញថា «វាមានស្លឹកក្រាស់ឃ្មឹក មានម្លប់ត្រឈឹងត្រឈៃ»។ ពាក្យថា ម្លប់ត្រឈឹងត្រឈៃ គឺម្លប់ដែលដុះប្រទាក់គ្នាជិតល្អ។

သော ‘‘အယမ္ပိ ပုရိမေဟိ ဝိရုဒ္ဓံ အာဟ, န သက္ကာ ဣမဿ ဝစနံ ဂဟေတု’’န္တိ တဿပိ ဝေယျာကရဏေန အသန္တုဋ္ဌော တံ အာဟ, ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘော, တုမှေ အတ္တနောဝ ဓမ္မတာယ ကိံသုကံ ဇာနာထ, ဥဒါဟု ကေနစိ ဝေါ အက္ခာတော’’တိ? ကိံ, ဘော, မယံ ဇာနာမ? အတ္ထိ ပန မဟာနဂရဿ မဇ္ဈေ [Pg.101] အမှာကံ အာစရိယော ဝေဇ္ဇပဏ္ဍိတော, တံ နိဿာယ အမှေဟိ ဉာတန္တိ. ‘‘တေန ဟိ အဟမ္ပိ အာစရိယမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ တဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌာသိ. ဝေဇ္ဇပဏ္ဍိတော တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိတွာ, ‘‘ကေနတ္ထေန အာဂတောသိ ဘဒြမုခါ’’တိ ပုစ္ဆိ. ရောဂေနမှိ, အယျ, ဥပဒ္ဒုတော, ဘေသဇ္ဇံ မေ ကထေထာတိ. တေန ဟိ, ဘော, ဂစ္ဆ, ကိံသုကရုက္ခံ ဆိန္ဒိတွာ သောသေတွာ ဈာပေတွာ တဿ ခါရောဒကံ ဂဟေတွာ ဣမိနာ စိမိနာ စ ဘေသဇ္ဇေန ယောဇေတွာ အရိဋ္ဌံ ကတွာ ပိဝ, ဧတေန တေ ဖာသုကံ ဘဝိဿတီတိ. သော တထာ ကတွာ နိရောဂေါ ဗလဝါ ပါသာဒိကော ဇာတော.

បុរសនោះគិតថា «សូម្បីបុរសនេះ ក៏និយាយផ្ទុយពីបុរសទាំងឡាយមុនដែរ មិនអាចកាន់យកពាក្យរបស់បុរសនេះបានឡើយ» មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យដោះស្រាយរបស់បុរសនោះទៀត ទើបនិយាយទៅកាន់បុរសនោះថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន លោកទាំងឡាយដឹងនូវដើមចារដោយសភាវៈរបស់ខ្លួនឯង ឬក៏មាននរណាម្នាក់ប្រាប់លោក?» បុរសនោះតបថា «ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន យើងខ្ញុំនឹងដឹងដោយរបៀបណាបាន? ប៉ុន្តែមានគ្រូពេទ្យជាបណ្ឌិត ជាគ្រូរបស់យើងខ្ញុំ នៅក្នុងកណ្តាលមហានគរ យើងខ្ញុំបានដឹងព្រោះអាស្រ័យលោកគ្រូនោះ»។ បុរសនោះគិតថា «បើដូច្នោះ សូម្បីអាត្មាអញ ក៏នឹងចូលទៅរកលោកគ្រូនោះឯង ដើម្បីឱ្យអស់សេចក្តីសង្ស័យ» ទើបចូលទៅរកសំណាក់របស់គ្រូពេទ្យនោះ ថ្វាយបង្គំហើយឈរនៅ។ គ្រូពេទ្យជាបណ្ឌិតបានសន្ទនាគួរឱ្យរីករាយជាមួយបុរសនោះ ហើយសួរថា «ម្នាលអ្នកមានមុខដ៏ចម្រើន អ្នកមកដោយប្រយោជន៍អ្វី?» បុរសនោះជម្រាបថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំប្រឈមនឹងការបៀតបៀនដោយរោគ សូមលោកម្ចាស់ប្រាប់ថ្នាំដល់ខ្ញុំផង»។ គ្រូពេទ្យប្រាប់ថា «បើដូច្នោះ ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅកាប់ដើមចារ ហាលឱ្យស្ងួត ដុតឱ្យឆេះ ហើយយកទឹកផេះរបស់វា ផ្សំជាមួយថ្នាំនេះផង ថ្នាំនោះផង ធ្វើជាទឹកថ្នាំហើយផឹកទៅ ព្រោះការធ្វើដូច្នោះ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកជាសះស្បើយ»។ បុរសនោះបានធ្វើតាមយ៉ាងនោះ ក៏ជាសះស្បើយពីរោគ មានកម្លាំងមាំមួន មានសម្បុរគួរឱ្យជ្រះថ្លា។

တတ္ထ မဟာနဂရံ ဝိယ နိဗ္ဗာနနဂရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဇ္ဇပဏ္ဍိတော ဝိယ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေ တံ ‘‘ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တောတိ ခေါ, သုနက္ခတ္တ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစနံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၆၅) စတူသု ဒွါရဂါမေသု စတ္တာရော ဝေဇ္ဇန္တေဝါသိကာ ဝိယ စတ္တာရော ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တာ ခီဏာသဝါ. ပစ္စန္တဝါသီ ပဌမပုရိသော ဝိယ ပဉှပုစ္ဆကော ဘိက္ခု. ပစ္စန္တဝါသိနော စတုန္နံ ဝေဇ္ဇန္တေဝါသိကာနံ ကထာယ အသန္တုဋ္ဌဿ အာစရိယမေဝ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆနကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော စတုန္နံ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တာနံ ခီဏာသဝါနံ ကထာယ အသန္တုဋ္ဌဿ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆနကာလော.

ក្នុងឧបមានោះ គួរយល់ថា មហានគរ ប្រៀបដូចជាព្រះនិព្វាននគរ។ គ្រូពេទ្យជាបណ្ឌិត ប្រៀបដូចជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ។ ព្រោះថា ព្រះបន្ទូលនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគបានត្រាស់ទុកហើយថា «ម្នាលសុនក្ខត្តៈ ពាក្យថា គ្រូពេទ្យវះកាត់នេះ ជាឈ្មោះរបស់តថាគត ជាព្រះអរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ»។ សិស្សគ្រូពេទ្យទាំងបួននាក់នៅក្នុងភូមិក្បែរទ្វារទាំងបួន ប្រៀបដូចជាព្រះខីណាស្រពទាំងបួនរូបដែលបានសម្រេចទស្សនវិសុទ្ធិ។ បុរសដែលរស់នៅជនបទដាច់ស្រយាល ប្រៀបដូចជាភិក្ខុអ្នកសួរបញ្ហា។ កាលដែលបុរសអ្នករស់នៅជនបទដាច់ស្រយាល មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យរបស់សិស្សគ្រូពេទ្យទាំងបួននាក់ ហើយចូលទៅសួរលោកគ្រូនោះឯង យ៉ាងណាមិញ កាលដែលភិក្ខុនេះ មិនពេញចិត្តនឹងពាក្យរបស់ព្រះខីណាស្រពទាំងបួនរូបដែលបានសម្រេចទស្សនវិសុទ្ធិ ហើយចូលទៅទូលសួរព្រះសាស្តា ក៏យ៉ាងនោះឯង។

ယထာ ယထာ အဓိမုတ္တာနန္တိ ယေန ယေနာကာရေန အဓိမုတ္တာနံ. ဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓန္တိ နိဗ္ဗာနဒဿနံ သုဋ္ဌု ဝိသုဒ္ဓံ. တထာ တထာ ခေါ တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ဗျာကတန္တိ တေန တေနေဝါကာရေန တုယှံ တေဟိ သပ္ပုရိသေဟိ ကထိတံ. ယထာ ဟိ ‘‘ကာဠကော ကိံသုကော’’တိ ကထေန္တော န အညံ ကထေသိ, အတ္တနာ ဒိဋ္ဌနယေန ကိံသုကမေဝ ကထေသိ, ဧဝမေဝ ဆဖဿာယတနာနံ ဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တခီဏာသဝေါပိ ဣမံ ပဉှံ ကထေန္တော န အညံ ကထေသိ, အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ကထေသိ.

បទថា Yathā yathā adhimuttānaṃ សេចក្តីថា ជនទាំងឡាយបង្អោនទៅដោយអាការៈណាៗ។ បទថា Dassanaṃ suvisuddhaṃ សេចក្តីថា ការឃើញនូវព្រះនិព្វាន ស្អាតល្អហើយ។ បទថា Tathā tathā kho tehi sappurisehi byākataṃ សេចក្តីថា សប្បុរសទាំងឡាយនោះ បានសម្តែងហើយដល់អ្នក ដោយអាការៈនោះៗឯង។ ព្រោះថា បុរសដែលនិយាយថា «ដើមចារមានពណ៌ខ្មៅខ្លោច» មិនមែននិយាយអំពីដើមឈើដទៃឡើយ គឺនិយាយតែអំពីដើមចារតាមវិធីដែលខ្លួនបានឃើញប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង សូម្បីព្រះខីណាស្រពដែលបានសម្រេចទស្សនវិសុទ្ធិដោយអំណាចនៃផស្សាយតនៈទាំងប្រាំមួយ កាលដែលដោះស្រាយបញ្ហានេះ ក៏មិនមែនសម្តែងធម៌ដទៃឡើយ គឺសម្តែងតែព្រះនិព្វានដែលជាគ្រឿងស្អាតនៃទស្សនៈ តាមផ្លូវដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយនោះឯង។

ယထာ စ ‘‘လောဟိတကော ဩစိရကဇာတော ဗဟလပတ္တပလာသော ကိံသုကော’’တိ ကထေန္တောပိ န အညံ ကထေသိ, အတ္တနာ ဒိဋ္ဌနယေန ကိံသုကမေဝ ကထေသိ, ဧဝမေဝ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဝသေန စတုမဟာဘူတဝသေန တေဘူမကဓမ္မဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တခီဏာသဝေါပိ ဣမံ ပဉှံ ကထေန္တော [Pg.102] န အညံ ကထေသိ, အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ကထေသိ.

មួយវិញទៀត បុរសដែលនិយាយថា «ដើមចារមានពណ៌ក្រហមឆ្អៅ មានផ្លែយារចុះមក មានស្លឹកក្រាស់ឃ្មឹក» សូម្បីនិយាយយ៉ាងនេះ ក៏មិនមែននិយាយអំពីដើមឈើដទៃឡើយ គឺនិយាយតែអំពីដើមចារតាមវិធីដែលខ្លួនបានឃើញប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ យ៉ាងនោះឯង សូម្បីព្រះខីណាស្រពដែលបានសម្រេចទស្សនវិសុទ្ធិដោយអំណាចនៃឧបាទានក្ខន្ធទាំងប្រាំ ដោយអំណាចនៃមហាភូតរូបទាំងបួន ឬដោយអំណាចនៃតេភូមិកធម៌ កាលដែលដោះស្រាយបញ្ហានេះ ក៏មិនមែនសម្តែងធម៌ដទៃឡើយ គឺសម្តែងតែព្រះនិព្វានដែលជាគ្រឿងស្អាតនៃទស្សនៈ តាមផ្លូវដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយនោះឯង។

တတ္ထ ယထာ ကာဠကကာလေ ကိံသုကဒဿာဝိနောပိ တံ ဒဿနံ ဘူတံ တစ္ဆံ န တေန အညံ ဒိဋ္ဌံ, ကိံသုကောဝ ဒိဋ္ဌော, ဧဝမေဝ ဆဖဿာယတနဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တဿာပိ ခီဏာသဝဿ ဒဿနံ ဘူတံ တစ္ဆံ, န တေန အညံ ကထိတံ, အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ကထိတံ. ယထာ စ လောဟိတကာလေ ဩစိရကဇာတကာလေ ဗဟလပတ္တပလာသကာလေ ကိံသုကဒဿာဝိနောပိ တံ ဒဿနံ ဘူတံ တစ္ဆံ, န တေန အညံ ဒိဋ္ဌံ, ကိံသုကောဝ ဒိဋ္ဌော, ဧဝမေဝ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဝသေန စတုမဟာဘူတဝသေန တေဘူမကဓမ္မဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တဿာပိ ခီဏာသဝဿ ဒဿနံ ဘူတံ တစ္ဆံ, န တေန အညံ ကထိတံ, အတ္တနာ အဓိဂတမဂ္ဂေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိကံ နိဗ္ဗာနမေဝ ကထိတံ.

ក្នុងសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនោះ ដូចជាការឃើញរបស់បុគ្គលអ្នកឃើញដើមចង្ក្រង់ ក្នុងកាលដែលវាមានពណ៌ខ្មៅ (កាលជាធ្យូង) ការឃើញនោះជាការពិត ជាការត្រឹមត្រូវ បុគ្គលនោះមិនបានឃើញរបស់ដទៃឡើយ គឺបានឃើញតែដើមចង្ក្រង់ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ ការឃើញរបស់ព្រះខីណាស្រពដែលបានដល់នូវទស្សនវិសុទ្ធិ ដោយអំណាចនៃផស្សាយតនៈ ៦ នោះ ជាការពិត ជាការត្រឹមត្រូវ ព្រះខីណាស្រពនោះមិនបានពោលសេចក្តីដទៃឡើយ គឺបានពោលតែព្រះនិព្វានដែលមានទស្សនវិសុទ្ធិ ដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយតាមរយៈផ្លូវ (មគ្គ) នោះប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត ដូចជាការឃើញរបស់បុគ្គលអ្នកឃើញដើមចង្ក្រង់ ក្នុងកាលដែលវាមានពណ៌ក្រហម ក្នុងកាលដែលវាមានផ្លែដូចជាស្នៀតសក់ធ្លាក់ចុះមកក្រោម និងក្នុងកាលដែលវាមានស្លឹកក្រាស់ឃ្មឹក ការឃើញនោះជាការពិត ជាការត្រឹមត្រូវ បុគ្គលនោះមិនបានឃើញរបស់ដទៃឡើយ គឺបានឃើញតែដើមចង្ក្រង់ប៉ុណ្ណោះ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ ការឃើញរបស់ព្រះខីណាស្រពដែលបានដល់នូវទស្សនវិសុទ្ធិ ដោយអំណាចនៃឧបាទានក្ខន្ធ ៥ ដោយអំណាចនៃមហាភូតរូប ៤ និងដោយអំណាចនៃតេភូមិកធម៌ (ធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៣) នោះ ជាការពិត ជាការត្រឹមត្រូវ ព្រះខីណាស្រពនោះមិនបានពោលសេចក្តីដទៃឡើយ គឺបានពោលតែព្រះនិព្វានដែលមានទស្សនវិសុទ្ធិ ដែលខ្លួនបានសម្រេចហើយតាមរយៈផ្លូវ (មគ្គ) នោះប៉ុណ្ណោះ។

သေယျထာပိ, ဘိက္ခု ရညော ပစ္စန္တိမံ နဂရန္တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? သစေ တေန ဘိက္ခုနာ တံ သလ္လက္ခိတံ, အထဿ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. သစေ န သလ္လက္ခိတံ, အထဿ ဣမိနာ နဂရောပမေန တဿေဝတ္ထဿ ဒီပနတ္ထာယ အာဝိဘာဝနတ္ထာယ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယသ္မာ မဇ္ဈိမပဒေသေ နဂရဿ ပါကာရာဒီနိ ထိရာနိ ဝါ ဟောန္တု ဒုဗ္ဗလာနိ ဝါ, သဗ္ဗသော ဝါ မာ ဟောန္တု, စောရာသင်္ကာ န ဟောန္တိ, တသ္မာ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ပစ္စန္တိမံ နဂရ’’န္တိ အာဟ. ဒဠှုဒ္ဓါပန္တိ ထိရပါကာရံ. ဒဠှပါကာရတောရဏန္တိ ထိရပါကာရဉ္စေဝ ထိရတောရဏဉ္စ. တောရဏာနိ နာမ ဟိ ပုရိသုဗ္ဗေဓာနိ နဂရဿ အလင်္ကာရတ္ထံ ကရီယန္တိ, စောရနိဝါရဏတ္ထာနိပိ ဟောန္တိယေဝ. အထ ဝါ တောရဏန္တိ ပိဋ္ဌသံဃာဋဿေတံ နာမံ, ထိရပိဋ္ဌသံဃာဋန္တိပိ အတ္ထော. ဆဒွါရန္တိ နဂရဒွါရံ နာမ ဧကမ္ပိ ဟောတိ ဒွေပိ သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ, ဣဓ ပန သတ္ထာ ဆဒွါရိကနဂရံ ဒဿေန္တော ဧဝမာဟ. ပဏ္ဍိတောတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. ဗျတ္တောတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတော ဝိသဒဉာဏော. မေဓာဝီတိ ဌာနုပ္ပတ္တိကပညာသင်္ခါတာယ မေဓာယ သမန္နာဂတော.

ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនេះថា "ម្នាលភិក្ខុ ដូចជាទីក្រុងនៅបច្ចន្តប្រទេសរបស់ព្រះរាជា" ព្រោះហេតុអ្វី? ប្រសិនបើភិក្ខុនោះបានយល់ច្បាស់នូវសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃដើមចង្ក្រង់នោះហើយ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ផ្តើមសម្តែងធម៌នេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការចម្រើនធម៌ដ៏ក្រៃលែងឡើងទៅទៀត។ ប្រសិនបើភិក្ខុនោះមិនទាន់យល់ច្បាស់ទេ ព្រះអង្គក៏ទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃទីក្រុងនេះ ដើម្បីបង្ហាញ និងធ្វើសេចក្តីនោះ (គឺទស្សនវិសុទ្ធិ) ឱ្យច្បាស់លាស់ឡើង។ ក្នុងសេចក្តីប្រៀបប្រដូចនោះ ព្រោះហេតុតែនៅក្នុងមជ្ឈិមប្រទេស កំពែងជាដើមនៃទីក្រុង ទោះបីជារឹងមាំក្តី ទន់ខ្សោយក្តី ឬមិនមានទាល់តែសោះក្តី ក៏មិនមានការភ័យខ្លាចអំពីពួកចោរឡើយ ហេតុនោះ ព្រះអង្គទើបមិនទ្រង់យកទីក្រុងនោះមកសម្តែង ប៉ុន្តែទ្រង់ត្រាស់ថា "ទីក្រុងនៅបច្ចន្តប្រទេស"។ ពាក្យថា Daḷhuddhāpaṃ (មានសសរខឿនមាំមួន) សំដៅលើកំពែងដ៏រឹងមាំ។ ពាក្យថា Daḷhapākāratoraṇaṃ (មានកំពែង និងខ្លោងទ្វារមាំមួន) សំដៅលើកំពែងដ៏រឹងមាំ និងខ្លោងទ្វារដ៏រឹងមាំ។ ព្រោះថា ខ្លោងទ្វារទាំងឡាយដែលមានកម្ពស់ប្រហែល ៣ ជួរមនុស្ស គេធ្វើឡើងដើម្បីជាគ្រឿងលម្អនៃទីក្រុងផង និងដើម្បីការពារពួកចោរជាដើមផង។ មួយវិញទៀត ពាក្យថា toraṇa នេះ ជាឈ្មោះនៃស៊ុមទ្វារ សេចក្តីថា មានស៊ុមទ្វារដ៏រឹងមាំ ដូច្នេះក៏បាន។ ពាក្យថា chadvāraṃ (មានទ្វារ ៦) តាមពិតទៅ ទ្វារក្រុងតែងមាន ១ ខ្លះ ២ ខ្លះ ១០០ ខ្លះ ១០០០ ខ្លះ ប៉ុន្តែក្នុងទីនេះ ព្រះសាស្តាកាលទ្រង់ចង់បង្ហាញទីក្រុងដែលមានទ្វារ ៦ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Paṇḍito (អ្នកប្រាជ្ញ) គឺអ្នកដែលប្រកបដោយបណ្ឌិត្យ (សេចក្តីដឹង)។ ពាក្យថា Byatto (អ្នកឈ្លាសវៃ) គឺអ្នកដែលប្រកបដោយវៃយ្យត្តិភាព (ភាពឈ្លាសវៃ) មានញាណដ៏ផូរផង់។ ពាក្យថា Medhāvī (អ្នកមានប្រាជ្ញាស្មារតី) គឺអ្នកដែលប្រកបដោយមេធា ពោលគឺបដិភាណប្រាជ្ញាដែលកើតឡើងភ្លាមៗក្នុងហេតុការណ៍នោះៗ។

ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယာတိအာဒိမှိ ဘူတမတ္ထံ ကတွာ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော – သမိဒ္ဓေ ကိရ မဟာနဂရေ သတ္တရတနသမ္ပန္နော ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ ရဇ္ဇံ အနုသာသတိ, တဿေတံ ပစ္စန္တနဂရံ ရာဇာယုတ္တဝိရဟိတံ, အထ ပုရိသာ အာဂန္တွာ [Pg.103] ‘‘အမှာကံ, ဒေဝ, နဂရေ အာယုတ္တကော နတ္ထိ, ဒေဟိ နော ကိဉ္စိ အာယုတ္တက’’န္တိ အာဟံသု. ရာဇာ ဧကံ ပုတ္တံ ဒတွာ ‘‘ဂစ္ဆထ, ဧတံ အာဒါယ တတ္ထ အဘိသိဉ္စိတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီနိ ကတွာ ဝသထာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု. ရာဇပုတ္တော ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂေန ကတိပါဟေယေဝ သုရာသောဏ္ဍော ဟုတွာ, သဗ္ဗာနိ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီနိ ဟာရေတွာ, နဂရမဇ္ဈေ ဓုတ္တေဟိ ပရိဝါရိတော သုရံ ပိဝန္တော နစ္စဂီတာဒိရတိယာ ဝီတိနာမေတိ. အထ ရညော အာဂန္တွာ အာရောစယိံသု.

ក្នុងបទមានជាដើមថា Puratthimāya disāya (អំពីទិសខាងកើត) គប្បីជ្រាបសេចក្តីពិតដែលកើតឡើងយ៉ាងនេះថា៖ ឮថា ក្នុងមហានគរដ៏ស្តុកស្តម្ភមួយ មានព្រះរាជាចក្រពត្តិមួយព្រះអង្គ ប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការ ទ្រង់សោយរាជ្យសម្បត្តិដោយធម៌។ ទីក្រុងបច្ចន្តប្រទេសនោះរបស់ព្រះអង្គ មិនមានមន្ត្រីរាជការដែលព្រះរាជាទ្រង់តែងតាំងឡើយ។ គ្រានោះ ពួកអ្នកក្រុងបានមកក្រាបបង្គំទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ នៅក្នុងទីក្រុងរបស់ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយ មិនមានមន្ត្រីរាជការឡើយ សូមព្រះអង្គប្រោសប្រទានមន្ត្រីណាម្នាក់ដល់ទូលព្រះបង្គំទាំងឡាយផង"។ ព្រះរាជាទ្រង់ប្រគល់ព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គឱ្យ ហើយត្រាស់ថា "អ្នកទាំងឡាយចូរទៅចុះ ចូរនាំយកព្រះរាជបុត្រនេះទៅអភិសេកក្នុងទីក្រុងនោះ ហើយចូរស្ថាបនាសាលាវិនិច្ឆ័យជាដើម រួចរស់នៅទីនោះចុះ"។ ពួកអ្នកក្រុងទាំងនោះក៏បានធ្វើតាមព្រះរាជតម្រាស់នោះ។ ព្រះរាជបុត្រនោះ ព្រោះតែការសេពគប់នឹងបាបមិត្ត ត្រឹមតែពីររបីថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ក៏ក្លាយជាអ្នកប្រមឹកស្រា លះបង់ចោលនូវសាលាវិនិច្ឆ័យជាដើមទាំងអស់ ហើយគង់នៅកណ្តាលទីក្រុង ហែហមដោយពួកអ្នកលេង សោយសុរា និងចំណាយពេលឱ្យកន្លងទៅដោយការត្រេកត្រអាលក្នុងការរាំច្រៀងជាដើម។ គ្រានោះ ពួកអ្នកក្រុងបានទៅក្រាបបង្គំទូលសេចក្តីនោះដល់ព្រះរាជា។

ရာဇာ ဧကံ ပဏ္ဍိတံ အမစ္စံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ ကုမာရံ ဩဝဒိတွာ, ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီနိ ကာရေတွာ, ပုန အဘိသေကံ ကတွာ, ဧဟီ’’တိ. န သက္ကာ, ဒေဝ, ကုမာရံ ဩဝဒိတုံ, စဏ္ဍော ကုမာရော ဃာတေယျာပိ မန္တိ. အထေကံ ဗလသမ္ပန္နံ ယောဓံ အာဏာပေသိ – ‘‘တွံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ သစေ သော ဩဝါဒေ န တိဋ္ဌတိ, သီသမဿ ဆိန္ဒာဟီ’’တိ. ဣတိ သော အမစ္စော ယောဓော စာတိ ဣဒံ သီဃံ ဒူတယုဂံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဒေါဝါရိကံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကဟံ, ဘော, နဂရဿ သာမိ ကုမာရော’’တိ. ဧသ မဇ္ဈေသိင်္ဃာဋကေ သုရံ ပိဝန္တော ဓုတ္တပရိဝါရိတော ဂီတာဒိရတိံ အနုဘောန္တော နိသိန္နောတိ. အထ တံ ဒူတယုဂံ ဂန္တွာ အမစ္စော တာဝေတ္ထ, ‘‘သာမိ, ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနာဒီနိ ကိရ ကာရေတွာ သာဓုကံ ရဇ္ဇံ အနုသာသာ’’တိ အာဟ. ကုမာရော အသုဏန္တော ဝိယ နိသီဒိ. အထ နံ ယောဓော သီသေ ဂဟေတွာ, ‘‘သစေ ရညော အာဏံ ကရောသိ, ကရ, နော စေ, ဧတ္ထေဝ တေ သီသံ ပါတေဿာမီ’’တိ ခဂ္ဂံ အဗ္ဗာဟိ. ပရိစာရကာ ဓုတ္တာ တာဝဒေဝ ဒိသာသု ပလာယိံသု. ကုမာရော ဘီတော သာသနံ သမ္ပဋိစ္ဆိ. အထဿ တေ တတ္ထေဝ အဘိသေကံ ကတွာ သေတစ္ဆတ္တံ ဥဿာပေတွာ ‘‘သမ္မာ ရဇ္ဇံ အနုသာသာဟီ’’တိ ရညာ ဝုတ္တံ ယထာဘူတဝစနံ နိယျာတေတွာ ယထာဂတမဂ္ဂမေဝ ပဋိပဇ္ဇိံသု. ဣမမတ္ထံ အာဝိကရောန္တော ဘဂဝါ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယာ’’တိ အာဟ.

ព្រះរាជាទ្រង់បង្គាប់អាមាត្យម្នាក់ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញថា "ចូរអ្នកទៅប្រដៅព្រះកុមារ ឱ្យចាត់ចែងសាលាវិនិច្ឆ័យជាដើមឡើងវិញ រួចធ្វើការអភិសេកម្តងទៀត ហើយសឹមត្រឡប់មកវិញ"។ អាមាត្យក្រាបទូលថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ ទូលព្រះបង្គំមិនអាចប្រដៅព្រះកុមារបានឡើយ ព្រោះព្រះកុមារនោះកាចសាហាវណាស់ ក្រែងទ្រង់នឹងសម្លាប់ទូលព្រះបង្គំជាមិនខាន"។ ព្រះរាជាទើបទ្រង់បង្គាប់យុទ្ធជនម្នាក់ដែលមានកម្លាំងមាំមួនថា "ចូរអ្នកទៅជាមួយអាមាត្យនេះ ប្រសិនបើព្រះកុមារនោះមិនស្ថិតនៅក្នុងឱវាទទេ ចូរអ្នកកាត់ក្បាលរបស់គេចេញចុះ"។ គូនៃរាជទូតដ៏រហ័ស គឺអាមាត្យ និងយុទ្ធជននោះ បានទៅដល់ទីនោះ ហើយសួរឆ្មាំទ្វារថា "នែអ្នកដ៏ចម្រើន ព្រះកុមារជាម្ចាស់នៃទីក្រុងនេះ គង់នៅឯណា?" ឆ្មាំទ្វារប្រាប់ថា "ព្រះកុមារនោះកំពង់គង់សោយសុរា ហែហមដោយពួកអ្នកលេង ត្រេកត្រអាលក្នុងការច្រៀងជាដើម នៅត្រង់ផ្លូវបំបែកជាបួនកណ្តាលទីក្រុងឯណោះ"។ គ្រានោះ គូរាជទូតនោះបានទៅដល់ អាមាត្យក៏បានពោលមុនថា "បពិត្រព្រះសម្មតិទេវៈ សូមព្រះអង្គចាត់ចែងសាលាវិនិច្ឆ័យជាដើមឡើងវិញ ហើយសោយរាជ្យសម្បត្តិដោយល្អចុះ"។ ព្រះកុមារធ្វើជាមិនឮ ហើយគង់នៅស្ងៀម។ គ្រានោះ យុទ្ធជនក៏ចាប់ក្បាលព្រះកុមារនោះ រួចហូតដាវឡើងគំរាមថា "ប្រសិនបើទ្រង់ធ្វើតាមព្រះរាជតម្រាស់របស់ព្រះរាជា ក៏ធ្វើទៅ បើមិនធ្វើទេ ទូលព្រះបង្គំនឹងកាត់ក្បាលរបស់ទ្រង់ឱ្យធ្លាក់ចុះក្នុងទីនេះជាមិនខាន"។ ពួកអ្នកបម្រើ និងពួកអ្នកលេងទាំងឡាយក៏រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅកាន់ទិសផ្សេងៗក្នុងខណៈនោះឯង。 ព្រះកុមារមានសេចក្តីតក់ស្លុតភ័យខ្លាច ក៏ទទួលយកព្រះរាជឱវាទ។ បន្ទាប់មក ពួកទូតទាំងនោះក៏បានធ្វើការអភិសេកព្រះកុមារនោះក្នុងទីនោះឯង រួចលើកស្វេតច្ឆត្រឡើង ប្រគល់ព្រះរាជតម្រាស់តាមពិតដែលព្រះរាជាត្រាស់ថា "ចូរគ្រងរាជ្យសម្បត្តិដោយធម៌ចុះ" ហើយក៏ត្រឡប់ទៅតាមផ្លូវដែលខ្លួនបានមកវិញ។ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់ចង់បង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា "អំពីទិសខាងកើត"។

တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – သမိဒ္ဓမဟာနဂရံ ဝိယ ဟိ နိဗ္ဗာနနဂရံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, သတ္တရတနသမန္နာဂတော ရာဇာ စက္ကဝတ္တိ ဝိယ သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂရတနသမန္နာဂတော ဓမ္မရာဇာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စန္တိမနဂရံ ဝိယ သက္ကာယနဂရံ, တသ္မိံ နဂရေ ကူဋရာဇပုတ္တော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ကူဋစိတ္တုပ္ပာဒေါ, ကူဋရာဇပုတ္တဿ ဓုတ္တေဟိ ပရိဝါရိတကာလော ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ပဉ္စဟိ နီဝရဏေဟိ သမင်္ဂိကာလော, ဒွေ သီဃဒူတာ ဝိယ သမထကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဉ္စ, မဟာယောဓေန သီသေ ဂဟိတကာလော ဝိယ ဥပ္ပန္နပဌမဇ္ဈာနသမာဓိနာ [Pg.104] နိစ္စလံ ကတွာ စိတ္တဂ္ဂဟိတကာလော, ယောဓေန သီသေ ဂဟိတမတ္တေ ဓုတ္တာနံ ဒိသာသု ပလာယိတွာ ဒူရီဘာဝေါ ဝိယ ပဌမဇ္ဈာနမှိ ဥပ္ပန္နမတ္တေ နီဝရဏာနံ ဒူရီဘာဝေါ, ‘‘ကရိဿာမိ ရညော သာသန’’န္တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတမတ္တေ ဝိဿဋ္ဌကာလော ဝိယ ဈာနတော ဝုဋ္ဌိတကာလော, အမစ္စေန ရညော သာသနံ အာရောစိတကာလော ဝိယ သမာဓိနာ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ကတွာ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဿ ဝဍ္ဎိတကာလော, တတ္ထေဝဿ တေဟိ ဒွီဟိ ဒူတေဟိ ကတာဘိသေကဿ သေတစ္ဆတ္တဥဿာပနံ ဝိယ သမထဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနံ နိဿာယ အရဟတ္တပ္ပတ္တဿ ဝိမုတ္တိသေတစ္ဆတ္တုဿာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ នេះជាការប្រៀបធៀបសេចក្តីប្រៀបប្រដូច៖ ព្រោះថា គប្បីយល់ថា នគរដ៏ស្តុកស្តម្ភនោះ ដូចជាព្រះនិព្វាននគរ។ ព្រះរាជាចក្រពត្តិដែលប្រកបដោយរតនៈ ៧ ប្រការនោះ ដូចជាព្រះធម្មរាជាសម្មាសម្ពុទ្ធដែលប្រកបដោយពោជ្ឈង្គរតនៈ ៧ ប្រការ។ ទីក្រុងបច្ចន្តប្រទេសនោះ ដូចជាសក្កាយនគរ។ ព្រះរាជបុត្រដ៏វៀចវេរនៅក្នុងទីក្រុងនោះ ដូចជាការកើតឡើងនៃចិត្តដ៏វៀចវេររបស់ភិក្ខុនេះ។ កាលដែលព្រះរាជបុត្រដ៏វៀចវេរត្រូវបានហែហមដោយពួកអ្នកលេងនោះ ដូចជាកាលដែលភិក្ខុនេះប្រកបដោយនីវរណធម៌ទាំង ៥។ គូរាជទូតដ៏រហ័សទាំងពីរនោះ ដូចជាសមថកម្មដ្ឋាន និងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន។ កាលដែលយុទ្ធជនដ៏មានកម្លាំងចាប់ក្បាលព្រះរាជបុត្រនោះ ដូចជាកាលដែលចិត្តត្រូវបានចាប់ទុកយ៉ាងមាំមិនឱ្យកម្រើក ដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈានសមាធិដែលកើតឡើងហើយ។ គ្រាន់តែយុទ្ធជនចាប់ក្បាលភ្លាម ពួកអ្នកលេងក៏រត់ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅកាន់ទិសផ្សេងៗ ហើយនៅឆ្ងាយយ៉ាងណា កាលដែលបឋមជ្ឈានកើតឡើងភ្លាម ពួកនីវរណធម៌ក៏នៅឆ្ងាយយ៉ាងនោះដែរ។ គ្រាន់តែព្រះរាជបុត្រទទួលពាក្យថា "ទូលព្រះបង្គំនឹងធ្វើតាមព្រះរាជតម្រាស់" ហើយត្រូវបានលែងខ្លួនយ៉ាងណា កាលដែលភិក្ខុចេញចាកឈានក៏យ៉ាងនោះដែរ。 កាលដែលអាមាត្យក្រាបទូលព្រះរាជតម្រាស់យ៉ាងណា កាលដែលភិក្ខុធ្វើចិត្តឱ្យគួរដល់ការងារដោយសមាធិ ហើយចម្រើនវិបស្សនាកម្មដ្ឋានក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ការលើកស្វេតច្ឆត្រឡើងដល់ព្រះរាជបុត្រដែលត្រូវបានអភិសេកដោយរាជទូតទាំងពីរក្នុងទីនោះឯងយ៉ាងណា គប្បីជ្រាបថា ការលើកឡើងនូវវិមុត្តិស្វេតច្ឆត្រដល់ភិក្ខុអ្នកសម្រេចព្រះអរហត្តផល ដោយអាស្រ័យសមថកម្មដ្ឋាន និងវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន ក៏យ៉ាងនោះដែរ។

နဂရန္တိ ခေါ ဘိက္ခု ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ ကာယဿ အဓိဝစနန္တိအာဒီသု ပန စာတုမဟာဘူတိကဿာတိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတောဝ. ကေဝလံ ပန ဝိညာဏရာဇပုတ္တဿ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ ဧတ္ထ ကာယော ‘‘နဂရ’’န္တိ ဝုတ္တော, တဿေဝ ဒွါရဘူတတ္တာ ဆ အာယတနာနိ ‘‘ဒွါရာနီ’’တိ, တေသု ဒွါရေသု နိစ္စံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သတိ ‘‘ဒေါဝါရိကော’’တိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခန္တေန ဓမ္မရာဇေန ပေသိတတ္တာ သမထဝိပဿနာ ‘‘သီဃံ ဒူတယုဂ’’န္တိ. ဧတ္ထ မဟာယောဓော ဝိယ သမထော, ပဏ္ဍိတာမစ္စော ဝိယ ဝိပဿနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ក្នុងបទមានជាដើមថា Nagaranti kho bhikkhu imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ (ម្នាលភិក្ខុ ពាក្យថា ទីក្រុង នេះជាឈ្មោះនៃកាយដែលប្រកបដោយមហាភូតរូប ៤ នេះឯង) សេចក្តីនៃបទទាំងឡាយមានពាក្យថា cātumahābhūtikassa ជាដើម ត្រូវបានពន្យល់យ៉ាងពិស្តាររួចមកហើយខាងក្រោម។ ប៉ុន្តែ គ្រាន់តែដោយសារតែកាយនេះជាទីលំនៅនៃវិញ្ញាណរាជបុត្រ ហេតុនោះក្នុងទីនេះ កាយទើបត្រូវបានហៅថា "ទីក្រុង"។ ព្រោះតែអាយតនៈទាំង ៦ ជាទ្វារនៃទីក្រុងនោះ ទើបហៅថា "ទ្វារទាំងឡាយ"។ ព្រោះតែសតិជាធម៌ដែលតាំងនៅមាំជានិច្ចក្នុងទ្វារទាំងនោះ ទើបហៅថា "ឆ្មាំទ្វារ"។ ព្រោះតែសមថៈ និងវិបស្សនៈ ជាធម៌ដែលព្រះធម្មរាជាទ្រង់ចាត់ចែងបញ្ជូនទៅដើម្បីប្រាប់កម្មដ្ឋាន ទើបហៅថា "គូរាជទូតដ៏រហ័ស"។ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា សមថៈ ដូចជាយុទ្ធជនដ៏មានកម្លាំង វិបស្សនា ដូចជាអាមាត្យដែលជាអ្នកប្រាជ្ញ។

မဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကောတိ နဂရမဇ္ဈေ သိင်္ဃာဋကော. မဟာဘူတာနန္တိ ဟဒယဝတ္ထုဿ နိဿယဘူတာနံ မဟာဘူတာနံ. ဝတ္ထုရူပဿ ဟိ ပစ္စယဒဿနတ္ထမေဝေတံ စတုမဟာဘူတဂ္ဂဟဏံ ကတံ. နဂရမဇ္ဈေ ပန သော ရာဇကုမာရော ဝိယ သရီရမဇ္ဈေ ဟဒယရူပသိင်္ဃာဋကေ နိသိန္နော သမထဝိပဿနာဒူတေဟိ အရဟတ္တာဘိသေကေန အဘိသိဉ္စိတဗ္ဗော ဝိပဿနာဝိညာဏရာဇပုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိဗ္ဗာနံ ပန ယထာဘူတသဘာဝံ အကုပ္ပံ အဓိကာရီတိ ကတွာ ယထာဘူတံ ဝစနန္တိ ဝုတ္တံ. အရိယမဂ္ဂေါ ပန ယာဒိသောဝ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာမဂ္ဂေါ, အယမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတတ္တာ တာဒိသောယေဝါတိ ကတွာ ယထာဂတမဂ္ဂေါတိ ဝုတ္တော. ဣဒံ တာဝေတ္ထ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ အာဘတာယ ဥပမာယ သံသန္ဒနံ.

ពាក្យថា Majjhe siṅghāṭako (ត្រង់ផ្លូវបំបែកជាបួនកណ្តាលក្រុង) គឺផ្លូវបំបែកជាបួននៅកណ្តាលទីក្រុង。 ពាក្យថា Mahābhūtānaṃ (នៃមហាភូតរូបទាំងឡាយ) សំដៅលើមហាភូតរូបទាំងឡាយដែលជាទីអាស្រ័យនៃហទយវត្ថុ។ ព្រោះថា ការកាន់យកមហាភូតរូបទាំង ៤ នេះ ធ្វើឡើងដើម្បីបង្ហាញតែបច្ច័យនៃវត្ថុរូបប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត គប្បីយល់ថា វិបស្សនាវិញ្ញាណរាជបុត្រ ដែលគង់នៅលើហទយរូបជាផ្លូវបំបែកជាបួននៅកណ្តាលរូបកាយ ដូចជាព្រះរាជបុត្រដែលគង់នៅត្រង់ផ្លូវបំបែកជាបួនកណ្តាលទីក្រុង ដែលត្រូវរាជទូតគឺសមថៈ និងវិបស្សនៈអភិសេកដោយអរហត្តាភិសេក។ ព្រោះតែព្រះនិព្វានមានសភាវៈពិតប្រាកដ មិនកម្រើកប្រែប្រួល ជាធម្មជាតិដ៏ក្រៃលែង ទើបហៅថា "យថាភូតវចនៈ" (ពាក្យពិត)។ ចំណែកឯអរិយមគ្គ មានសភាពយ៉ាងណា បុព្វភាគវិបស្សនាមគ្គក៏មានសភាពយ៉ាងនោះដែរ ព្រោះតែអរិយមគ្គនេះប្រកបដោយអង្គ ៨ ដូចគ្នា ទើបហៅថា "យថាកតមគ្គ" (ផ្លូវដែលមកហើយតាមពិត)។ នេះជាការប្រៀបធៀបសេចក្តីប្រៀបប្រដូចដែលនាំមកដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ការសម្តែងធម៌ក្នុងទីនេះជាមុនសិន។

တဿေဝတ္ထဿ ပါကဋီကရဏတ္ထံ အာဘတပက္ခေ ပန ဣဒံ သံသန္ဒနံ – ဧတ္ထ ဟိ ဆဒွါရူပမာ ဆဖဿာယတနဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတုံ [Pg.105] အာဘတာ, နဂရသာမိဥပမာ ပဉ္စက္ခန္ဓဝသေန, သိင်္ဃာဋကူပမာ စတုမဟာဘူတဝသေန, နဂရူပမာ တေဘူမကဓမ္မဝသေန ဒဿနဝိသုဒ္ဓိပတ္တံ ခီဏာသဝံ ဒဿေတုံ အာဘတာ. သင်္ခေပတော ပနိမသ္မိံ သုတ္တေ စတုသစ္စမေဝ ကထိတံ. သကလေနပိ ဟိ နဂရသမ္ဘာရေန ဒုက္ခသစ္စမေဝ ကထိတံ, ယထာဘူတဝစနေန နိရောဓသစ္စံ, ယထာဂတမဂ္ဂေန မဂ္ဂသစ္စံ, ဒုက္ခဿ ပန ပဘာဝိကာ တဏှာ သမုဒယသစ္စံ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉှပုစ္ဆကော ဘိက္ခု သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတောတိ.

ចំណែកឯការប្រៀបធៀបក្នុងចំណែកដែលនាំមកដើម្បីធ្វើសេចក្តីនោះឱ្យច្បាស់លាស់ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ៖ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ សេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃទ្វារទាំង ៦ នាំមកដើម្បីបង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលបានដល់នូវទស្សនវិសុទ្ធិ ដោយអំណាចនៃផស្សាយតនៈ ៦។ សេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃម្ចាស់ទីក្រុង នាំមកដោយអំណាចនៃខន្ធ ៥, សេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃផ្លូវបំបែកជាបួន នាំមកដោយអំណាចនៃមហាភូតរូប ៤, សេចក្តីប្រៀបប្រដូចនៃទីក្រុង នាំមកដោយអំណាចនៃតេភូមិកធម៌ ដើម្បីបង្ហាញព្រះខីណាស្រពដែលបានដល់នូវទស្សនវិសុទ្ធិ។ ប៉ុន្តែ បើនិយាយដោយសង្ខេប ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែអរិយសច្ចៈ ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ព្រោះថា សូម្បីតែគ្រឿងផ្សំនៃទីក្រុងទាំងអស់ ក៏ទ្រង់សម្តែងសំដៅលើទុក្ខសច្ចៈប៉ុណ្ណោះ, ដោយពាក្យថា យថាភូតវចនៈ ទ្រង់សម្តែងសំដៅលើនិរោធសច្ចៈ, ដោយពាក្យថា យថាកតមគ្គ ទ្រង់សម្តែងសំដៅលើមគ្គសច្ចៈ, ចំណែកឯតណ្ហាដែលជាហេតុបង្កើតទុក្ខ ទ្រង់សម្តែងសំដៅលើសមុទយសច្ចៈ។ ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្តែងធម៌ ភិក្ខុអ្នកសួរប្រស្នានោះ បានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល ដូច្នេះឯង។

၉. ဝီဏောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការពណ៌នាសេចក្តីនៃវីណូបមសូត្រ

၂၄၆. နဝမေ ယဿ ကဿစိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခုဿ ဝါ ဘိက္ခုနိယာ ဝါတိ ဣဒံ သတ္ထာ ယထာ နာမ မဟာကုဋုမ္ဗိကော မဟန္တံ ကသိကမ္မံ ကတွာ, နိပ္ဖန္နသဿော ဃရဒွါရေ မဏ္ဍပံ ကတွာ, ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ပဝတ္တေယျ. ကိဉ္စာပိ တေန ဥဘတောသံဃဿ ဒါနံ ပဋ္ဌပိတံ, ဒွီသု ပန ပရိသာသု သန္တပ္ပိတာသု သေသဇနမ္ပိ သန္တပ္ပေတိယေဝ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သမဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂန္တွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ နိသိန္နော ဘိက္ခုပရိသာယ စေဝ ဘိက္ခုနိပရိသာယ စ မဟာဓမ္မယာဂံ ယဇန္တော ဝီဏောပမသုတ္တံ အာရဘိ. တံ ပေနေတံ ကိဉ္စာပိ ဒွေ ပရိသာ သန္ဓာယ အာရဒ္ဓံ, စတုန္နမ္ပိ ပန ပရိသာနံ အဝါရိတံ. တသ္မာ သဗ္ဗေဟိပိ သောတဗ္ဗဉ္စေဝ သဒ္ဓါတဗ္ဗဉ္စ, ပရိယောဂါဟိတွာ စဿ အတ္ထရသော ဝိန္ဒိတဗ္ဗောတိ.

២៤៦. ក្នុងសូត្រទី ៩ ព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា "ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ ឬភិក្ខុនីណាមួយ..." ដូចជា៖ ដូចជាមហាគហបតីម្នាក់ ធ្វើកសិកម្មដ៏ធំធេង លុះប្រមូលផលស្រូវរួចរាល់ហើយ ក៏សង់រោងមណ្ឌបនៅទ្វារផ្ទះ ហើយចាត់ចែងមហាទានដល់ឧភតោសង្ឃ (សង្ឃទាំងពីរចំណែក គឺភិក្ខុសង្ឃ និងភិក្ខុនីសង្ឃ)។ ទោះបីជាគាត់បានចាត់ចែងទាននោះចំពោះឧភតោសង្ឃក៏ដោយ កាលបើបរិស័ទទាំងពីរចំណែកនោះឆ្អែតស្កប់ស្កល់ហើយ ជនដែលនៅសេសសល់ក៏រមែងឆ្អែតស្កប់ស្កល់ដែរ យ៉ាងណាមិញ សេចក្តីនេះក៏យ៉ាងនោះដែរ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បំពេញបារមីទាំងឡាយ ៤ អសង្ខេយ្យ និងមួយសែនកប្បដ៏ក្រៃលែង រួចបានសម្រេចនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណនាពោធិមណ្ឌល ហើយទ្រង់ញ៉ាំងព្រះធម្មចក្រដ៏ប្រសើរឱ្យប្រព្រឹត្តទៅ គង់នៅក្នុងវត្តជេតវនមហាវិហារ កាលទ្រង់ធ្វើនូវមហាធម្មយញ្ញ (ការបូជាធម៌ដ៏ធំ) ដល់ភិក្ខុបរិស័ទ និងភិក្ខុនីបរិស័ទ ទើបទ្រង់ផ្តើមសម្តែងនូវវីណូបមសូត្រនេះ។ វីណូបមសូត្រនោះ ទោះបីជាព្រះអង្គទ្រង់ផ្តើមសម្តែងដោយរំលឹកដល់បរិស័ទទាំងពីរចំណែកនោះក៏ដោយ ប៉ុន្តែមិនបានហាមឃាត់ចំពោះបរិស័ទទាំង ៤ ឡើយ។ ហេតុនោះ សូម្បីតែជនទាំងអស់ (ទាំងទេវតា និងមនុស្ស) ក៏គប្បីស្តាប់ផង គប្បីជឿផង ហើយគប្បីចូលទៅសិក្សាស្វែងយល់ដើម្បីទទួលយកនូវរសនៃសេចក្តីនៃសូត្រនោះចុះ ដូច្នេះឯង។

တတ္ထ ဆန္ဒောတိအာဒီသု ဆန္ဒော နာမ ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဒုဗ္ဗလတဏှာ, သော ရဉ္ဇေတုံ န သက္ကောတိ. အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ပန ဗလဝတဏှာ ရာဂေါ နာမ, သော ရဉ္ဇေတုံ သက္ကောတိ. ဒဏ္ဍာဒါနာဒီနိ ကာတုံ အသမတ္ထော ပုဗ္ဗုပ္ပတ္တိကော ဒုဗ္ဗလကောဓော ဒေါသော နာမ. တာနိ ကာတုံ သမတ္ထော အပရာပရုပ္ပတ္တိကော ဗလဝကောဓော ပဋိဃံ နာမ. မောဟော ပန မောဟနသမ္မောဟနဝသေန ဥပ္ပန္နံ အညာဏံ. ဧဝမေတ္ထ ပဉ္စဟိပိ ပဒေဟိ တီဏိ အကုသလမူလာနိ ဂဟိတာနိ. တေသု ဂဟိတေသု သဗ္ဗေပိ တမ္မူလကာ ကိလေသာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. ‘‘ဆန္ဒော ရာဂေါ’’တိ ဝါ ပဒဒွယေန အဋ္ဌလောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒါ, ‘‘ဒေါသော [Pg.106] ပဋိဃ’’န္တိ ပဒဒွယေန ဒွေ ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒါ, မောဟပဒေန လောဘဒေါသရဟိတာ ဒွေ ဥဒ္ဓစ္စဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒါ ဂဟိတာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ ဒွါဒသ စိတ္တုပ္ပာဒါ ဒဿိတာဝ ဟောန္တိ.

ក្នុងបទទាំងនោះ មានបទថា ឆន្ទោ ជាដើម ពាក្យថា ឆន្ទៈ បានដល់ តណ្ហាដ៏ទន់ខ្សោយ ដែលកើតឡើងមុនគេ តណ្ហានោះមិនអាចញ៉ាំងចិត្តឲ្យត្រេកត្រអាលបានឡើយ។ ចំណែកឯតណ្ហាដ៏មានកម្លាំង ដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ឈ្មោះថា រាគៈ រាគៈនោះអាចញ៉ាំងចិត្តឲ្យត្រេកត្រអាលបាន។ កំហឹងដ៏ទន់ខ្សោយ ដែលកើតឡើងមុនគេ មិនអាចធ្វើនូវការកាន់ដំបងជាដើមបាន ឈ្មោះថា ទោសៈ។ កំហឹងដ៏មានកម្លាំង ដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ អាចធ្វើនូវការកាន់ដំបងជាដើមនោះបាន ឈ្មោះថា បដិឃៈ។ ចំណែកឯមោហៈ គឺអវិជ្ជាដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃសេចក្តីវង្វេង និងសេចក្តីវង្វេងខ្លាំង។ យ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់កាន់យកអកុសលមូលទាំង ៣ ដោយបទទាំង ៥ នេះ។ កាលបើអកុសលមូលទាំងនោះ ត្រូវបានកាន់យកហើយ កិលេសទាំងពួងដែលមានអកុសលមូលនោះជាឫសគល់ ក៏ឈ្មោះថាត្រូវបានកាន់យកហើយដែរ។ ម៉្យាងទៀត ដោយបទទាំងពីរថា «ឆន្ទោ រាគោ» ព្រះអង្គទ្រង់កាន់យកលោភសហគតចិត្តុប្បាទ ៨, ដោយបទទាំងពីរថា «ទោសោ បដិឃំ» ទ្រង់កាន់យកទោមនស្សសហគតចិត្តុប្បាទ ២, ដោយបទថា «មោហោ» ទ្រង់កាន់យកចិត្តុប្បាទ ២ ដែលប្រាសចាកលោភៈនិងទោសៈ គឺឧទ្ធច្ចសហគតចិត្តុប្បាទ និងវិចិកិច្ឆាសហគតចិត្តុប្បាទ។ យ៉ាងនេះ ចិត្តុប្បាទទាំង ១២ ទាំងអស់ ឈ្មោះថាព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញហើយដោយពិត។

သဘယောတိ ကိလေသစောရာနံ နိဝါသဋ္ဌာနတ္တာ သဘယော. သပ္ပဋိဘယောတိ ဝဓဗန္ဓနာဒီနံ ကာရဏတ္တာ သပ္ပဋိဘယော. သကဏ္ဋကောတိ ရာဂါဒီဟိ ကဏ္ဋကေဟိ သကဏ္ဋကော. သဂဟနောတိ ရာဂဂဟနာဒီဟိ သဂဟနော. ဥမ္မဂ္ဂေါတိ ဒေဝလောကံ ဝါ မနုဿလောကံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဂစ္ဆန္တဿ အမဂ္ဂေါ. ကုမ္မဂ္ဂေါတိ ကုစ္ဆိတဇေဂုစ္ဆိဘူတဋ္ဌာနဂမနဧကပဒိကမဂ္ဂေါ ဝိယ အပါယသမ္ပာပကတ္တာ ကုမ္မဂ္ဂေါ. ဒုဟိတိကောတိ ဧတ္ထ ဣဟိတီတိ ဣရိယနာ, ဒုက္ခာ ဣဟိတိ ဧတ္ထာတိ, ဒုဟိတိကော. ယသ္မိဉှိ မဂ္ဂေ မူလဖလာဒိခါဒနီယံ ဝါ သာယနီယံ ဝါ နတ္ထိ, တသ္မိံ ဣရိယနာ ဒုက္ခာ ဟောတိ, န သက္ကာ တံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂန္တုံ. ကိလေသမဂ္ဂမ္ပိ ပဋိပဇ္ဇိတွာ န သက္ကာ သမ္ပတ္တိဘဝံ ဂန္တုန္တိ ကိလေသမဂ္ဂေါ ဒုဟိတိကောတိ ဝုတ္တော. ဒွီဟိတိကောတိပိ ပါဌော, ဧသေဝတ္ထော. အသပ္ပုရိသသေဝိတောတိ ကောကာလိကာဒီဟိ အသပ္ပုရိသေဟိ သေဝိတော.

បទថា សភយោ សេចក្តីថា ជាទីដែលមានភ័យ ព្រោះជាទីអាស្រ័យនៅនៃពួកចោរគឺកិលេស។ បទថា សប្បដិភយោ សេចក្តីថា ជាទីដែលមានភ័យចំពោះមុខ ព្រោះជាហេតុនៃការសម្លាប់ និងការចងជាដើម។ បទថា សកណ្ដកោ សេចក្តីថា ជាទីមានបន្លា ព្រោះពោរពេញដោយបន្លាមានរាគៈជាដើម។ បទថា សគហនោ សេចក្តីថា ជាទីមានព្រៃស៊ុបទ្រុប ព្រោះពោរពេញដោយព្រៃស៊ុបទ្រុបមានរាគៈជាដើម។ បទថា ឧម្មគ្គោ សេចក្តីថា មិនមែនជាផ្លូវសម្រាប់អ្នកដើរទៅកាន់ទេវលោក មនុស្សលោក ឬព្រះនិព្វានឡើយ។ បទថា កុម្មគ្គោ សេចក្តីថា ជាផ្លូវខុស ព្រោះនាំទៅកាន់ទីដ៏លាមកគួរខ្ពើមរអើម និងនាំទៅកាន់អបាយភូមិ ដូចជាផ្លូវលំតូចមួយដែលដើរបានតែម្នាក់ឯង។ បទថា ទុហិតិកោ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា ឥហិតិ បានដល់ ការប្រព្រឹត្តទៅ (ការដើរទៅ)។ ផ្លូវណាមានការដើរទៅជាទុក្ខ ផ្លូវនោះឈ្មោះថា ទុហិតិកៈ។ ព្រោះថា ក្នុងផ្លូវណាដែលគ្មានខាទនីយវត្ថុមានមើមឈើ និងផ្លែឈើជាដើម ឬគ្មានសាយនីយវត្ថុ (គ្រឿងលិទ្ធភ្លក្ស) ទេ ការដើរទៅក្នុងផ្លូវនោះរមែងជាទុក្ខ មិនអាចដើរទៅកាន់ទីដែលប្រាថ្នាបានឡើយ។ សូម្បីតែផ្លូវកិលេស កាលបើបុគ្គលដើរទៅហើយ ក៏មិនអាចទៅកាន់ភពដ៏មានសម្បត្តិបានឡើយ ហេតុនោះ ផ្លូវកិលេស ទើបឈ្មោះថា ទុហិតិកៈ (ផ្លូវមានការដើរទៅជាទុក្ខ)។ សូម្បីតែបទថា ទ្វីហិតិកោ ក៏មានសេចក្តីយ៉ាងនេះដូចគ្នា។ បទថា អសប្បុរិសសេវិតោ សេចក្តីថា ផ្លូវដែលពួកអសប្បុរសមានកោកាលិកៈជាដើម សេពគប់ហើយ។

တတော စိတ္တံ နိဝါရယေတိ တေဟိ စက္ခုဝိညေယျေဟိ ရူပေဟိ တံ ဆန္ဒာဒိဝသေန ပဝတ္တစိတ္တံ အသုဘာဝဇ္ဇနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ နိဝါရယေ. စက္ခုဒွါရသ္မိဉှိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ ရာဂေ ဥပ္ပန္နေ အသုဘတော အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ, အနိဋ္ဌာရမ္မဏေ ဒေါသေ ဥပ္ပန္နေ မေတ္တတော အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ, မဇ္ဈတ္တာရမ္မဏေ မောဟေ ဥပ္ပန္နေ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆံ ဂရုဝါသံ အာဝဇ္ဇန္တဿ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ. ဧဝံ အသက္ကောန္တေန ပန သတ္ထုမဟတ္တတံ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတာ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိ စ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ. သတ္ထုမဟတ္တတံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ ဟိ ဓမ္မဿ သွာက္ခာတတံ သံဃဿ သုပ္ပဋိပတ္တိံ ပစ္စဝေက္ခတောပိ စိတ္တံ နိဝတ္တတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အသုဘာဝဇ္ဇနာဒီဟိ ဥပါယေဟိ နိဝါရယေ’’တိ.

បទថា តតោ ចិត្តំ និវារយេ សេចក្តីថា គប្បីរារាំងចិត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយអំណាចនៃឆន្ទៈជាដើម ពីរូបទាំងឡាយដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណនោះ ដោយឧបាយទាំងឡាយមានការពិចារណាដោយความเป็นអសុភៈជាដើម។ ព្រោះថា កាលបើចិត្តត្រេកត្រអាល (រាគៈ) កើតឡើងក្នុងរូបជាទីប្រាថ្នាក្នុងចក្ខុទ្វារ កាលបើភិក្ខុពិចារណាដោយความเป็นអសុភៈ ចិត្តរមែងត្រឡប់ថយក្រោយវិញ កាលបើទោសៈកើតឡើងក្នុងរូបដែលមិនជាទីប្រាថ្នា កាលបើភិក្ខុពិចារណាដោយមេត្តា ចិត្តរមែងត្រឡប់ថយក្រោយវិញ កាលបើមោហៈកើតឡើងក្នុងរូបជាកណ្តាលៗ កាលបើភិក្ខុពិចារណាដល់ការរៀនសូត្រ ការសាកសួរ និងការនៅអាស្រ័យនឹងគ្រូ ចិត្តរមែងត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ ចំណែកឯភិក្ខុដែលមិនអាចធ្វើបានយ៉ាងនេះ គប្បីពិចារណាដល់ភាពជាធំនៃព្រះសាស្តា ភាពជាធម៌ដែលព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងទុកល្អហើយ និងភាពជាសង្ឃប្រតិបត្តិល្អ។ ព្រោះថាកាលបើភិក្ខុពិចារណាដល់ភាពជាធំនៃព្រះសាស្តាក្តី ពិចារណាដល់ភាពជាធម៌ដែលព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងទុកល្អហើយ និងភាពជាសង្ឃប្រតិបត្តិល្អក្តី ចិត្តរមែងត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ ហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «គប្បីរារាំងដោយឧបាយទាំងឡាយមានការពិចារណាដោយความเป็นអសុភៈជាដើម»។

ကိဋ္ဌန္တိ ကိဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဥပ္ပန္နသဿံ. သမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏံ သုနိပ္ဖန္နံ. ကိဋ္ဌာဒေါတိ သဿခါဒကော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ သမ္ပန္နကိဋ္ဌံ ဝိယ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ကိဋ္ဌာဒေါ ဂေါဏော ဝိယ ကူဋစိတ္တံ, ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒကာလော ဝိယ ဘိက္ခုနော ဆသု ဒွါရေသု သတိံ ပဟာယ ဝိစရဏကာလော, ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒမာဂမ္မ ဂေါဏေန ဂဟိတဂဗ္ဘဿ ကိဋ္ဌဿ ခါဒိတတ္တာ သဿသာမိနော [Pg.107] သဿဖလာနဓိဂမော ဝိယ ဆဒွါရရက္ခိကာယ သတိယာ ဝိပ္ပဝါသမာဂမ္မ ပဉ္စကာမဂုဏံ အဿာဒေန္တေန စိတ္တေန ကုသလပက္ခဿ နာသိတတ္တာ ဘိက္ခုနော သာမညဖလာဓိဂမာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

បទថា កិដ្ឋំ បានដល់ ស្រូវដែលកើតឡើងក្នុងស្រែ។ បទថា សម្បន្នំ សេចក្តីថា ពេញលេញ លូតលាស់ល្អ។ បទថា កិដ្ឋាទោ សេចក្តីថា សត្វដែលស៊ីស្រូវ។ បទថា ឯវមេវ ខោ ក្នុងសេចក្តីនេះ គប្បីយល់ថា កាមគុណទាំង ៥ ដូចជាស្រូវដ៏លូតលាស់ល្អ ចិត្តដ៏កោងកាចដូចជាគោដែលស៊ីស្រូវ ពេលវេលាដែលភិក្ខុដើរទៅដោយលះបង់សតិក្នុងទ្វារទាំង ៦ ដូចជាពេលវេលាដែលអ្នកថែរក្សាស្រូវធ្វេសប្រហែស ការដែលភិក្ខុមិនបានសម្រេចផលនៃសមណធម៌ ព្រោះតែពួកកុសលធម៌ត្រូវបានបំផ្លាញដោយចិត្តដែលត្រេកត្រអាលក្នុងកាមគុណទាំង ៥ ព្រោះតែការប្រាសចាកសតិដែលជាគ្រឿងការពារទ្វារទាំង ៦ នោះ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាម្ចាស់ស្រូវមិនបានទទួលផលនៃស្រូវ ព្រោះតែគោលួចស៊ីស្រូវដែលកំពុងដាក់គ្រាប់ ដោយអាស្រ័យសេចក្តីធ្វេសប្រហែសរបស់អ្នកថែរក្សាស្រូវដូច្នោះឯង។

ဥပရိဃဋာယန္တိ ဒွိန္နံ သိင်္ဂါနံ အန္တရေ. သုနိဂ္ဂဟိတံ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ ဃဋာယံ ပတိဋ္ဌိတေ နာသာရဇ္ဇုကေ သုဋ္ဌု နိဂ္ဂဟိတံ ကတွာ နိဂ္ဂဏှေယျ. ဒဏ္ဍေနာတိ မုဂ္ဂရသဒိသေန ထူလဒဏ္ဍကေန. ဧဝဉှိ သော ဘိက္ခဝေ ဂေါဏောတိ ဧဝံ သော ကိဋ္ဌာရက္ခဿ ပမာဒမနွာယ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ခဏေ ကိဋ္ဌံ ဩတရိတုကာမော ဟောတိ, တသ္မိံ တသ္မိံ ခဏေ ဧဝံ နိဂ္ဂဏှိတွာ တာဠေတွာ ဩသဇ္ဇနေန နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ ဥပနီတော ဂေါဏော.

បទថា ឧបរិឃដាយំ សេចក្តីថា ក្នុងចន្លោះនៃស្នែងទាំងពីរ។ បទថា សុនិគ្គហិតំ និគ្គណ្ហេយ្យ សេចក្តីថា គប្បីចាប់ខ្សែច្រមុះដែលចងភ្ជាប់នឹងក្បាលគោនោះឲ្យជាប់ល្អ ហើយទើបសង្កត់សង្កិន។ បទថា ទណ្ឌេន សេចក្តីថា ដោយដំបងធំដែលប្រៀបដូចជាត្បាល់អង្រែ។ បទថា ឯវញ្ហិ សោ ភិក្ខវេ គោណោ សេចក្តីថា គោនោះកាលបើអាស្រ័យសេចក្តីធ្វេសប្រហែសរបស់អ្នកថែរក្សាស្រូវ ហើយចង់ចុះទៅស៊ីស្រូវក្នុងខណៈណាៗ អ្នកថែរក្សាក៏ចាប់សង្កត់សង្កិន វាយដំក្នុងខណៈនោះៗ រួចហើយលែងទៅ គោនោះក៏ដល់នូវភាពលែងសេពគប់ (លែងចុះស៊ីស្រូវទៀត) យ៉ាងនោះឯង។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣဓာပိ သမ္ပန္နကိဋ္ဌမိဝ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ကိဋ္ဌာဒေါ ဝိယ ကူဋစိတ္တံ, ကိဋ္ဌာရက္ခဿ အပ္ပမာဒေါ ဝိယ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဆသု ဒွါရေသု သတိယာ အဝိဿဇ္ဇနံ, ဒဏ္ဍော ဝိယ သုတ္တန္တော, ဂေါဏဿ ကိဋ္ဌာဘိမုခကာလေ ဒဏ္ဍေန တာဠနံ ဝိယ စိတ္တဿ ဗဟိဒ္ဓါ ပုထုတ္တာရမ္မဏာဘိမုခကာလေ အနမတဂ္ဂိယဒေဝဒူတအာဒိတ္တအာသီဝိသူပမအနာဂတဘယာဒီသု တံ တံ သုတ္တံ အာဝဇ္ဇေတွာ စိတ္တုပ္ပာဒဿ ပုထုတ္တာရမ္မဏတော နိဝါရေတွာ မူလကမ္မဋ္ဌာနေ ဩတာရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

បទថា ឯវមេវ ខោ សេចក្តីថា សូម្បីក្នុងសេចក្តីនេះ គប្បីយល់ថា កាមគុណទាំង ៥ ដូចជាស្រូវដ៏លូតលាស់ល្អ ចិត្តដ៏កោងកាចដូចជាគោដែលស៊ីស្រូវ ការមិនលះបង់សតិក្នុងទ្វារទាំង ៦ របស់ភិក្ខុនេះ ដូចជាសេចក្តីមិនធ្វេសប្រហែសរបស់អ្នកថែរក្សាស្រូវ ព្រះសូត្រដូចជាដំបង ការដែលភិក្ខុពិចារណាដល់ព្រះសូត្រនោះៗ មានអនមតគ្គិយសូត្រ ទេវទូតសូត្រ អាទិត្តសូត្រ អាសីវិសូបមសូត្រ និងអនាគតភយសូត្រជាដើម ក្នុងខណៈដែលចិត្តរត់ទៅកាន់អារម្មណ៍ផ្សេងៗខាងក្រៅ ហើយរារាំងចិត្តុប្បាទនោះចាកអារម្មណ៍ផ្សេងៗ រួចនាំមកដំកល់ក្នុងមូលកម្មដ្ឋានវិញ គប្បីជ្រាបថា ដូចជាការវាយគោដោយដំបងក្នុងខណៈដែលវាបែរមុខទៅរកស្រូវដូច្នោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ បុរាណាាចារ្យទាំងឡាយទើបពោលថា៖

‘‘သုဘာသိတံ သုတွာ မနော ပသီဒတိ,ဒမေတိ နံ ပီတိသုခဉ္စ ဝိန္ဒတိ;

တဒဿ အာရမ္မဏေ တိဋ္ဌတေ မနော,ဂေါဏောဝ ကိဋ္ဌာဒကော ဒဏ္ဍတဇ္ဇိတော’’တိ.

«កាលបើបានស្តាប់ព្រះធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងល្អហើយ ចិត្តរមែងជ្រះថ្លា រមែងទូន្មានចិត្តនោះបាន និងបានទទួលនូវបីតិនិងសុខ ក្នុងកាលនោះ ចិត្តរបស់ភិក្ខុនោះរមែងតាំងនៅនឹងក្នុងអារម្មណ៍ ដូចជាគោដែលស៊ីស្រូវ ត្រូវបានគេគំរាមដោយដំបងដូច្នោះឯង»។

ဥဒုဇိတန္တိ တဇ္ဇိတံ. သုဒုဇိတန္တိ သုတဇ္ဇိတံ, သုဇိတန္တိပိ အတ္ထော. ဥဒု, သုဒူတိ ဣဒံ ပန နိပါတမတ္တမေဝ. အဇ္ဈတ္တန္တိ ဂေါစရဇ္ဈတ္တံ. သန္တိဋ္ဌတီတိအာဒီသု ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သန္တိဋ္ဌတိ, ဒုတိယဇ္ဈာနဝသေန သန္နိသီဒတိ, တတိယဇ္ဈာနဝသေန ဧကောဒိ ဟောတိ, စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန သမာဓိယတိ. သဗ္ဗမ္ပိ ဝါ ဧတံ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သမထာနုရက္ခဏဣန္ဒြိယသံဝရသီလံ နာမ ကထိတံ.

បទថា ឧទុជិតំ សេចក្តីថា ត្រូវគេគំរាមហើយ។ បទថា សុទុជិតំ សេចក្តីថា ត្រូវគេគំរាមល្អហើយ ម៉្យាងទៀត មានន័យថា ទូន្មានល្អហើយក៏បាន។ ចំណែកឯពាក្យថា ឧទុ និង សុទុ នេះ គ្រាន់តែជាសូរសព្ទនិបាតប៉ុណ្ណោះ។ បទថា អជ្ឈត្តំ សេចក្តីថា ក្នុងអារម្មណ៍នៃគោចរជ្ឈត្តៈ (កម្មដ្ឋានខាងក្នុង)។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា សន្តិដ្ឋតិ ជាដើម គឺចិត្តតាំងនៅមាំដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈាន ស្ងប់រម្ងាប់ដោយអំណាចនៃទុតិយជ្ឈាន មានសភាពជាធ្លុងមួយដោយអំណាចនៃតតិយជ្ឈាន តាំងនៅមាំដោយអំណាចនៃចតុត្ថជ្ឈាន។ ម៉្យាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ទាំងអស់នេះសម្រេចដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈានក៏បាន។ ដោយហេតុត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះ ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់សម្តែងនូវឥន្ទ្រិយសំវរសីល ដែលរក្សាទុកដោយសមថៈហើយ។

ရညော ဝါတိ ကဿစိဒေဝ ပစ္စန္တရညော ဝါ. သဒ္ဒံ သုဏေယျာတိ ပစ္စူသကာလေ ပဗုဒ္ဓေါ ကုသလေန ဝီဏာဝါဒကေန ဝါဒိယမာနာယ မဓုရသဒ္ဒံ သုဏေယျ. ရဇနီယောတိအာဒီသု စိတ္တံ ရဉ္ဇေတီတိ ရဇနီယော. ကာမေတဗ္ဗတာယ [Pg.108] ကမနီယော. စိတ္တံ မဒယတီတိ မဒနီယော. စိတ္တံ မုစ္ဆိတံ ဝိယ ကရဏတော မုစ္ဆိယတီတိ မုစ္ဆနီယော. အာဗန္ဓိတွာ ဝိယ ဂဟဏတော ဗန္ဓတီတိ ဗန္ဓနီယော. အလံ မေ, ဘောတိ ဝီဏာယ သဏ္ဌာနံ ဒိသွာ တံ အနိစ္ဆန္တော ဧဝမာဟ. ဥပဓာရဏေတိ ဝေဋ္ဌကေ. ကောဏန္တိ စတုရဿံ သာရဒဏ္ဍကံ.

បទថា រញ្ញោ វា សេចក្តីថា របស់ស្តេចណាមួយ ឬស្តេចនៅបច្ចន្តប្រទេស។ បទថា សទ្ទំ សុណេយ្យ សេចក្តីថា ស្តេចភ្ញាក់ឡើងក្នុងវេលាជិតភ្លឺ គប្បីបានឮសំឡេងដ៏ពីរោះនៃពិណដែលអ្នកលេងពិណដ៏ឈ្លាសវៃកំពុងដេញ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា រជនីយោ ជាដើម បទថា រជនីយោ ព្រោះញ៉ាំងចិត្តឲ្យត្រេកត្រអាល។ បទថា កមនីយោ ព្រោះជាទីប្រាថ្នា។ បទថា មទនីយោ ព្រោះញ៉ាំងចិត្តឲ្យស្រវឹង។ បទថា មុច្ឆនីយោ ព្រោះធ្វើចិត្តឲ្យវង្វេងដូចជាសន្លប់។ បទថា ពន្ធនីយោ ព្រោះចងចិត្តទុកដូចជាចងខ្សែ។ បទថា អលំ មេ ភោ សេចក្តីថា ស្តេចកាលបើឃើញរូបរាងនៃពិណហើយ មិនចង់បានពិណនោះ ទើបត្រាស់យ៉ាងនេះ។ បទថា ឧបធារណេ បានដល់ ព្រហូតពិណ (កន្លែងរុំខ្សែពិណ)។ បទថា កោណំ បានដល់ ដំបងដេញពិណធ្វើដោយឈើខ្លឹមមានរាងបួនជ្រុង។

သော တံ ဝီဏန္တိ သော ရာဇာ ‘‘အာဟရထ နံ ဝီဏံ, အဟမဿာ သဒ္ဒံ ပသိဿာမီ’’တိ တံ ဝီဏံ ဂဟေတွာ. ဒသဓာ ဝါတိအာဒီသု ပဌမံ တာဝ ဒသဓာ ဖာလေယျ, အထဿာ သဒ္ဒံ အပဿန္တော သတဓာ ဖာလေယျ, တထာပိ အပဿန္တော သကလိကံ သကလိကံ ကရေယျ, တထာပိ အပဿန္တော ‘‘သကလိကာ ဈာယိဿန္တိ, သဒ္ဒေါ ပန နိက္ခမိတွာ ပလာယိဿတိ, တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ အဂ္ဂိနာ ဍဟေယျ. တထာပိ အပဿန္တော ‘‘သလ္လဟုကာနိ မသိစုဏ္ဏာနိ ဝါတေန ဘဿိဿန္တိ, သဒ္ဒေါ သာရဓညံ ဝိယ ပါဒမူလေ ပတိဿတိ, တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ မဟာဝါတေ ဝါ ဩဖုနေယျ. တထာပိ အပဿန္တော ‘‘မသိစုဏ္ဏာနိ ယထောဒကံ ဂမိဿန္တိ, သဒ္ဒေါ ပန ပါရံ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော ဝိယ နိက္ခမိတွာ တရိဿတိ, တဒါ နံ ပဿိဿာမီ’’တိ နဒိယာ ဝါ သီဃသောတာယ ပဝါဟေယျ.

បទថា សោ តំ វីណំ សេចក្តីថា ស្តេចនោះត្រាស់ថា «ចូរនាំយកពិណនោះមក ខ្ញុំនឹងមើលសំឡេងរបស់វា» រួចក៏កាន់យកពិណនោះ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមានបទថា ទសធា វា ជាដើម សេចក្តីថា ជាដំបូងគប្បីពុះពិណនោះជា ១០ ភាគ កាលបើមិនឃើញសំឡេងរបស់វាទេ គប្បីពុះជា ១០០ ភាគ កាលបើនៅតែមិនឃើញទៀត គប្បីធ្វើឲ្យទៅជាចម្រៀកតូចៗ កាលបើនៅតែមិនឃើញទៀត ក៏គប្បីដុតដោយភ្លើង ដោយគិតថា «ចម្រៀកទាំងឡាយនឹងឆេះអស់ទៅ ចំណែកឯសំឡេងនឹងចេញហើយរត់ទៅ ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំនឹងឃើញសំឡេងនោះ»។ កាលបើនៅតែមិនឃើញទៀត ក៏គប្បីបាចសាចទៅក្នុងខ្យល់ព្យុះ ដោយគិតថា «ផេះដ៏ស្រាលទាំងឡាយនឹងហើរទៅតាមខ្យល់ ចំណែកឯសំឡេងនឹងធ្លាក់ចុះមកក្បែរជើង ដូចជាគ្រាប់ស្រូវដ៏មានខ្លឹម ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំនឹងឃើញសំឡេងនោះ»។ កាលបើនៅតែមិនឃើញទៀត ក៏គប្បីបណ្តែតទៅក្នុងទន្លេដែលមានខ្សែទឹកហូរខ្លាំង ដោយគិតថា «ផេះទាំងឡាយនឹងអណ្តែតទៅតាមទឹក ចំណែកឯសំឡេងនឹងចេញហើយឆ្លងទៅ ដូចជាបុរសដែលដើរឆ្លងទៅកាន់ត្រើយម្ខាង ក្នុងកាលនោះ ខ្ញុំនឹងឃើញសំឡេងនោះ»។

ဧဝံ ဝဒေယျာတိ သဗ္ဗေဟိပိမေဟိ ဥပါယေဟိ အပဿန္တော တေ မနုဿေ ဧဝံ ဝဒေယျ. အသတီ ကိရာယန္တိ အသတီ ကိရ အယံ ဝီဏာ, လာမိကာတိ အတ္ထော. အသတီတိ လာမကာဓိဝစနမေတံ. ယထာဟ –

បទថា ឯវំ វទេយ្យ សេចក្តីថា ស្តេចកាលបើមិនឃើញសំឡេងដោយឧបាយទាំងពួងនេះហើយ គប្បីនិយាយទៅកាន់មនុស្សទាំងឡាយយ៉ាងនេះ។ បទថា អសតី កិរាយំ សេចក្តីថា ពិណនេះមិនមានខ្លឹមសារពិតមែន គឺថោកទាប នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា អសតី នេះ ជាឈ្មោះនៃរបស់ថោកទាប (របស់មិនល្អ)។ ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖

‘‘အသာ လောကိတ္ထိယော နာမ, ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ;

သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဘာ စ, သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၆၁);

«ស្ត្រីទាំងឡាយក្នុងលោក ឈ្មោះថាជាអ្នកមិនល្អ (មិនមានសេចក្តីល្អ) ព្រោះច្រាំង (គឺសីលធម៌) របស់ស្ត្រីទាំងនោះមិនមានឡើយ តែងត្រេកត្រអាលខ្លាំង និងកាចឆ្នាស់ ប្រៀបដូចជាភ្លើងដែលឆេះស៊ីនូវវត្ថុគ្រប់យ៉ាងដូច្នោះឯង»។

ယထေဝံ ယံကိဉ္စိ ဝီဏာ နာမာတိ န ကေဝလဉ္စ ဝီဏာယေဝ လာမိကာ, ယထေဝ ပန အယံ ဝီဏာ နာမ, ဧဝံ ယံကိဉ္စိ အညမ္ပိ တန္တိဗဒ္ဓံ, သဗ္ဗံ တံ လာမကမေဝါတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဝီဏာ ဝိယ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ, ရာဇာ ဝိယ ယောဂါဝစရော. ယထာ သော ရာဇာ တံ ဝီဏံ ဒသဓာ ဖာလနတော ပဋ္ဌာယ ဝိစိနန္တော သဒ္ဒံ အဒိသွာ ဝီဏာယ အနတ္ထိကော ဟောတိ, ဧဝံ ယောဂါဝစရော ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမ္မသန္တော အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗံ အပဿန္တော ခန္ဓေဟိ အနတ္ထိကော ဟောတိ. တေနဿ တံ ခန္ဓသမ္မသနံ [Pg.109] ဒဿေန္တော ရူပံ သမနွေသတိ ယာဝတာ ရူပဿ ဂတီတိအာဒိမာဟ.

បទថា យថេវំ យំកិញ្ចិ វីណា នាម សេចក្តីថា មិនមែនតែពិណប៉ុណ្ណោះទេដែលថោកទាប ពិណនេះថោកទាបយ៉ាងណា សូម្បីតែឧបករណ៍តន្ត្រីដទៃទៀតដែលចងដោយខ្សែ ក៏ថោកទាបយ៉ាងនោះដែរ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ បទថា ឯវមេវ ខោ ក្នុងសេចក្តីនេះ គប្បីយល់ថា ឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ ដូចជាពិណ យោគាវចរបុគ្គលដូចជាស្តេច។ ដូចជាស្តេចនោះ កាលស្វែងរកសំឡេងតាំងពីការពុះពិណជា ១០ ភាគទៅ ក៏មិនឃើញសំឡេង ហើយលែងត្រូវការពិណនោះយ៉ាងណា យោគាវចរបុគ្គលកាលពិចារណានូវឧបាទានក្ខន្ធទាំង ៥ មិនឃើញធម៌ដែលគប្បីប្រកាន់យកថា «យើង» ឬ «របស់យើង» ឡើយ ក៏លែងត្រូវការក្នុងខន្ធទាំងឡាយយ៉ាងនោះដែរ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគកាលទ្រង់បង្ហាញការពិចារណាខន្ធរបស់យោគាវចរនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាអាទិ៍ថា «រមែងស្វែងរកនូវរូប ត្រឹមតែគន្លងនៃរូបមានកម្រិតណា»។

တတ္ထ သမနွေသတီတိ ပရိယေသတိ. ယာဝတာ ရူပဿ ဂတီတိ ယတ္တကာ ရူပဿ ဂတိ. တတ္ထ ဂတီတိ ဂတိဂတိ, သဉ္ဇာတိဂတိ, သလက္ခဏဂတိ, ဝိဘဝဂတိ, ဘေဒဂတီတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဣဒံ ရူပံ နာမ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိပရိယန္တံ ကတွာ ဥပရိ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကံ အန္တော ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ သံသရတိ ဝတ္တတိ, အယမဿ ဂတိဂတိ နာမ.

ក្នុងបទទាំងនោះ បទថា សមន្វេសតិ សេចក្តីថា ស្វែងរក។ បទថា យាវតា រូបស្ស គតិ សេចក្តីថា គន្លងនៃរូបមានប្រមាណប៉ុន្មាន។ ក្នុងបទនោះ ពាក្យថា គតិ មាន ៥ យ៉ាងគឺ គតិគតិ, សញ្ជាតិគតិ, សលក្ខណគតិ, វិភវគតិ និងភេទទគតិ។ ក្នុងគតិទាំងនោះ រូបនេះរមែងអន្ទោលទៅ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងចន្លោះនេះ គឺធ្វើអវីចិនរកជាទីបំផុតខាងក្រោម និងធ្វើអកនិដ្ឋព្រហ្មលោកជាទីបំផុតខាងលើ នេះឈ្មោះថា គតិគតិ របស់រូបនោះ។

အယံ ပန ကာယော နေဝ ပဒုမဂဗ္ဘေ, န ပုဏ္ဍရီကနီလုပ္ပလာဒီသု သဉ္ဇာယတိ, အာမာသယပက္ကာသယာနံ ပန အန္တရေ ဗဟလန္ဓကာရေ ဒုဂ္ဂန္ဓပဝနဝိစရိတေ ပရမဇေဂုစ္ဆေ ဩကာသေ ပူတိမစ္ဆာဒီသု ကိမိ ဝိယ သဉ္ဇာယတိ, အယံ ရူပဿ သဉ္ဇာတိဂတိ နာမ.

ចំណែកឯកាយនេះ មិនមែនកើតឡើងក្នុងផ្ទៃនៃផ្កាឈូកក្រហម ឬក្នុងផ្កាឈូកស ផ្កាឈូកខៀវជាដើមឡើយ គឺកើតឡើងក្នុងចន្លោះនៃអាម៉ាស័យ (ពោះវៀនខ្ចី) និងបក្កាស័យ (ពោះវៀនចាស់) ក្នុងទីដ៏ងងឹតសូន្យសុង ពោរពេញដោយខ្យល់មានក្លិនស្អុយ និងជាទីគួរខ្ពើមរអើមក្រៃលែង ដូចជាដង្កូវដែលកើតក្នុងត្រីស្អុយជាដើម នេះឈ្មោះថា សញ្ជាតិគតិ របស់រូបនោះ។

ဒုဝိဓံ ပန ရူပဿ လက္ခဏံ, ‘‘ရုပ္ပတီတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တသ္မာ ရူပ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဧဝံ ဝုတ္တ ရုပ္ပနသင်္ခါတံ ပစ္စတ္တလက္ခဏဉ္စ အနိစ္စာဒိဘေဒံ သာမညလက္ခဏဉ္စ, အယမဿ သလက္ခဏဂတိ နာမ.

ចំណែកឯលក្ខណៈរបស់រូបមាន ២ យ៉ាងគឺ បច្ចត្តលក្ខណៈ ដែលពោលគឺការបែកបាក់ (រុប្បនៈ) ដូចដែលព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម្មជាតិរមែងបែកបាក់ ហេតុនោះ ទើបហៅថា រូប» និងសាមញ្ញលក្ខណៈ ដែលមានការបែងចែកជាអនិច្ចលក្ខណៈជាដើម នេះឈ្មោះថា សលក្ខណគតិ របស់រូបនោះ។

‘‘ဂတိ မိဂါနံ ပဝနံ, အာကာသော ပက္ခိနံ ဂတိ;

ဝိဘဝေါ ဂတိ ဓမ္မာနံ, နိဗ္ဗာနံ အရဟတော ဂတီ’’တိ. (ပရိ. ၃၃၉) –

«ព្រៃជាទីទៅនៃពួកម្រឹគ អាកាសជាទីទៅនៃពួកសត្វស្លាប សេចក្តីវិនាសជាទីទៅនៃធម៌ទាំងឡាយ ព្រះនិព្វានជាទីទៅនៃព្រះអរហន្ត»។

ဧဝံ ဝုတ္တော ရူပဿ အဘာဝေါ ဝိဘဝဂတိ နာမ. ယော ပနဿ ဘေဒေါ, အယံ ဘေဒဂတိ နာမ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေဝလဉှေတ္ထ ဥပရိ ယာဝ ဘဝဂ္ဂါ တေသံ သဉ္ဇာတိဂတိ, သလက္ခဏဂတိယဉ္စ ဝေဒယိတသဉ္ဇာနနအဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနဝသေန ပစ္စတ္တလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

សេចក្តីដែលព្រះអង្គត្រាស់សម្តែងហើយយ៉ាងនេះថា ភាពមិនមាននៃរូប ឈ្មោះថា វិភវគតិ (គតិគឺការវិនាស)។ ចំណែកឯការបែកធ្លាយនៃរូបនោះ ឈ្មោះថា ភេទគតិ (គតិគឺការបែកធ្លាយ)។ សូម្បីក្នុងវេទនាជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែមានសេចក្តីប្លែកគ្នាក្នុងវេទនាជាដើមនេះគឺ គប្បីជ្រាបនូវសញ្ជាតិគតិ (គតិគឺការកើតឡើង) នៃធម៌ទាំងឡាយ (មានវេទនា សញ្ញា សង្ខារ វិញ្ញាណ) នោះ ខាងលើរហូតដល់ភវគ្គព្រហ្ម និងគប្បីជ្រាបនូវសលក្ខណគតិ (គតិគឺលក្ខណៈរបស់ខ្លួន) តាមរយៈលក្ខណៈជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួនៗ ដោយអំណាចនៃការសោយអារម្មណ៍ (វេទយិតៈ) ការចាំអារម្មណ៍ (សញ្ជាននៈ) ការតាក់តែង (អភិសង្ខារណៈ) និងការដឹងច្បាស់ (វិជាននៈ)។

တမ္ပိ တဿ န ဟောတီတိ ယဒေတံ ရူပါဒီသု အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ အသ္မီတိ ဝါ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌိတဏှာမာနဂ္ဂါဟတ္တယံ, တမ္ပိ တဿ ခီဏာသဝဿ န ဟောတီတိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ သုတ္တာဂတံ. တေန ဝုတ္တံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ –

ពាក្យថា Tampi tassa na hoti សេចក្តីថា ការប្រកាន់ខ្ជាប់ទាំងបីគឺ ទិដ្ឋិគ្គាហៈ តណ្ហាគ្គាហៈ និងមានគ្គាហៈ ដែលព្រះអង្គទ្រង់ចង្អុលបង្ហាញយ៉ាងនេះថា "ថាជាតួខ្លួនរបស់យើង" ឬ "ជារបស់យើង" ឬ "ជាយើង" ក្នុងរូបជាដើមនោះ សូម្បីការប្រកាន់ខ្ជាប់ទាំងបីនោះ ក៏មិនមានដល់ព្រះខីណាសពនោះឡើយ ព្រះសូត្រ (វីណោបមសូត្រ) នេះមកហើយដោយយថានុសន្ធិយ៉ាងនេះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបក្នុងមហាអដ្ឋកថា លោកពោលទុកថា៖

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ကထိတံ, မဇ္ဈေ သမာဓိဘာဝနာ;

ပရိယောသာနေ စ နိဗ္ဗာနံ, ဧသာ ဝီဏောပမာ ကထာ’’တိ.

«ក្នុងខាងដើម ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងសីល ក្នុងកណ្តាល ទ្រង់សម្តែងសមាធិភាវនា និងក្នុងទីបំផុត ទ្រង់សម្តែងព្រះនិព្វាន នេះជាទេសនាមានឧបមាដោយពិណ»។

၁၀. ဆပ္ပာဏကောပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាឆប្បាណកោបមសូត្រ (ការពណ៌នាឆប្បាណកោបមសូត្រ)

၂၄၇. ဒသမေ [Pg.110] အရုဂတ္တောတိ ဝဏသရီရော. တေသံယေဝ အရူနံ ပက္ကတ္တာ ပက္ကဂတ္တော. သရဝနန္တိ ကဏ္ဍဝနံ. ဧဝမေဝ ခေါတိ အရုဂတ္တော ပုရိသော ဝိယ ဒုဿီလပုဂ္ဂလော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဿ ကုသကဏ္ဋကေဟိ ဝိဒ္ဓဿ သရပတ္တေဟိ စ အသိဓာရူပမေဟိ ဝိလိခိတဂတ္တဿ ဘိယျောသောမတ္တာယ ဒုက္ခဒေါမနဿံ ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ သဗြဟ္မစာရီဟိ ‘‘အယံ သော ဣမေသဉ္စ ဣမေသဉ္စ ကမ္မာနံ ကာရကော’’တိ ဝုစ္စမာနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဒုက္ခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

២៤៧. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា arugatto សេចក្តីថា មានរាងកាយពោរពេញដោយដំបៅ។ ពាក្យថា pakkagatto សេចក្តីថា មានរាងកាយរលួយខ្ទុះ ព្រោះតែដំបៅទាំងឡាយនោះឯងទុំជុំវិញ។ ពាក្យថា saravanaṃ សេចក្តីថា ព្រៃស្បូវ (ព្រៃស្មៅដែលមានស្លឹកមុតដូចមុខព្រួញ)។ ក្នុងពាក្យថា Evameva kho នេះ គប្បីជ្រាបថា បុគ្គលទ្រុស្តសីល ដូចជាបុរសដែលមានខ្លួនកើតដំបៅ។ ទុក្ខទោមនស្សដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលទ្រុស្តសីលនោះ កាលដែលសព្រហ្មចារីទាំងឡាយក្នុងទីនោះៗ ពោលទម្លាយទោសថា «ភិក្ខុនេះជាអ្នកធ្វើនូវអំពើ (មានការរក្សារោគជាដើម) ទាំងឡាយនេះៗ» គប្បីជ្រាបថា ដូចជាទុក្ខទោមនស្សដ៏លើសលប់ហួសប្រមាណ ដែលកើតឡើងដល់បុរសនោះ ដែលត្រូវបន្លាស្បូវមុតផង ត្រូវស្លឹកស្បូវដែលមានសណ្ឋានដូចមុខដាវឆូតរាងកាយឲ្យរយះរយាយផង។

လဘတိ ဝတ္တာရန္တိ လဘတိ စောဒကံ. ဧဝံကာရီတိ ဧဝရူပါနံ ဝေဇ္ဇကမ္မဒူတကမ္မာဒီနံ ကာရကော. ဧဝံသမာစာရောတိ ဝိဓဝါ ဂေါစရာဒိဝသေန ဧဝရူပဂေါစရော. အသုစိဂါမကဏ္ဋကောတိ အသုဒ္ဓဋ္ဌေန အသုစိ, ဂါမဝါသီနံ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ကဏ္ဋကောတိ ဂါမကဏ္ဋကော.

ពាក្យថា Labhati vattāraṃ សេចក្តីថា រមែងបានអ្នកចោទប្រកាន់ (អ្នកស្តីបន្ទោស)។ ពាក្យថា Evaṃkārī សេចក្តីថា ជាអ្នកធ្វើនូវអំពើមានវេជ្ជកម្ម (ការរក្សារោគ) និងទូតកម្ម (ការធ្វើជាអ្នកនាំសារ) ជាដើម មានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Evaṃsamācāro សេចក្តីថា មានការត្រាច់ទៅរកស៊ីក្នុងទីអគោចរ មានផ្ទះស្រីមេម៉ាយជាដើម មានសភាពយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា Asucigāmakaṇṭako សេចក្តីថា ឈ្មោះថា អសុចិ ព្រោះអត្ថថាជាអ្នកមិនស្អាត (ដូចជាលាមក) ឈ្មោះថា កណ្ដកៈ (បន្លា) ព្រោះអត្ថថាជាអ្នកមុតធ្លាយ (បៀតបៀន) ដល់អ្នកស្រុក ដោយការទទួលយកនូវទានវត្ថុរបស់ពួកគេទាំងដែលខ្លួនមិនមែនជាអ្នកមានសីលគួរដល់ការបូជា ហេតុនោះ ទើបហៅថា បន្លាក្នុងភូមិដ៏មិនស្អាត។

ပက္ခိန္တိ ဟတ္ထိသောဏ္ဍသကုဏံ. ဩဿဇ္ဇေယျာတိ ဝိဿဇ္ဇေယျ. အာဝိဉ္ဆေယျုန္တိ အာကဍ္ဎေယျုံ. ပဝေက္ခာမီတိ ပဝိသိဿာမိ. အာကာသံ ဍေဿာမီတိ အာကာသံ ဥပ္ပတိဿာမိ.

ពាក្យថា Pakkhiṃ សេចក្តីថា សត្វស្លាប (ក្នុងទីនេះ សំដៅលើសត្វខ្លែងខ្មៅ ឬសត្វស្លាបម្យ៉ាងដែលមានចំពុះដូចប្រមោយដំរី)។ ពាក្យថា Ossajjeyya សេចក្តីថា គប្បីលែងទៅ។ ពាក្យថា Āviñcheyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីទាញមក។ ពាក្យថា Pavekkhāmi សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងចូលទៅ។ ពាក្យថា Ākāsaṃ ḍessāmi សេចក្តីថា អាត្មាអញនឹងហោះឡើងទៅលើអាកាស។

ဧတေသု ပန အဟိ ‘‘ဘောဂေဟိ မဏ္ဍလံ ဗန္ဓိတွာ သုပိဿာမီ’’တိ ဝမ္မိကံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ. သုသုမာရော ‘‘ဒူရေ ဗိလံ ပဝိသိတွာ နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ဥဒကံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ. ပက္ခီ ‘‘အဇဋာကာသေ သုခံ ဝိစရိဿာမီ’’တိ အာကာသံ ဍေတုကာမော ဟောတိ. ကုက္ကုရော ‘‘ဥဒ္ဓနဋ္ဌာနေ ဆာရိကံ ဗျူဟိတွာ ဥသုမံ ဂဏှန္တော နိပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ဂါမံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ. သိင်္ဂါလော ‘‘မနုဿမံသံ ခါဒိတွာ ပိဋ္ဌိံ ပသာရေတွာ သယိဿာမီ’’တိ အာမကသုသာနံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ. မက္ကဋော ‘‘ဥစ္စေ ရုက္ခေ အဘိရုဟိတွာ ဒိသာဒိသံ ပက္ခန္ဒိဿာမီ’’တိ ဝနံ ပဝိသိတုကာမော ဟောတိ.

បណ្តាសត្វទាំង ៦ នោះ អាសិរពិស (ពស់) រមែងចង់ចូលទៅកាន់ដំបូក ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងព័ទ្ធវង់ខ្លួនដេក»។ ក្រពើ រមែងចង់ចូលទៅក្នុងទឹក ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងចូលទៅកាន់រូងក្នុងទឹកជ្រៅហើយដេក»។ សត្វស្លាប រមែងចង់ហោះទៅលើអាកាស ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងត្រាច់ទៅយ៉ាងសប្បាយក្នុងអាកាសដ៏ស្រឡះ»។ ឆ្កែស្រុក រមែងចង់ចូលទៅក្នុងភូមិ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងកាយផេះត្រង់កន្លែងចង្ក្រាន យកកំដៅហើយដេក»។ ឆ្កែចចក រមែងចង់ចូលទៅកាន់ព្រៃស្មសានខ្មោចស្រស់ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងស៊ីសាច់មនុស្ស រួចហើយលាតខ្នងដេក»។ ស្វា រមែងចង់ចូលទៅកាន់ព្រៃ ដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងឡើងទៅលើដើមឈើខ្ពស់ ហើយលោតផ្លោះពីទិសមួយទៅទិសមួយ»។

အနုဝိဓာယေယျုန္တိ အနုဂစ္ဆေယျုံ, အနုဝိဓိယေယျုန္တိပိ ပါဌော, အနုဝိဓာနံ အာပဇ္ဇေယျုန္တိ အတ္ထော. ယတ္ထ သော ယာတိ, တတ္ထေဝ ဂစ္ဆေယျုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧဝမေဝါတိ ဧတ္ထ ဆ ပါဏကာ ဝိယ ဆာယတနာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ, ဒဠှရဇ္ဇု ဝိယ တဏှာ, မဇ္ဈေ ဂဏ္ဌိ ဝိယ အဝိဇ္ဇာ. ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဒွါရေ အာရမ္မဏံ ဗလဝံ ဟောတိ, တံ တံ အာယတနံ တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ အာဝိဉ္ဆတိ.

ពាក្យថា Anuvidhāyeyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីអន្ទោលទៅតាម (គប្បីត្រាច់ទៅតាម)។ មានបាឋមួយទៀតថា Anuvidhiyeyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីដល់នូវការប្រព្រឹត្តទៅតាម (សត្វដែលមានកម្លាំងជាង)។ នេះជាអត្ថក្នុងទីនេះ។ សេចក្តីពន្យល់ថា សត្វដែលមានកម្លាំងជាងនោះ ទៅកាន់ទីណា សត្វឯទៀតក៏គប្បីទៅកាន់ទីនោះដែរ។ ក្នុងពាក្យថា Evameva នេះ គប្បីយល់ថា អាយតនៈទាំង ៦ ដូចជាសត្វទាំង ៦ នោះ, តណ្ហា ដូចជាខ្សែចងដ៏មាំ, អវិជ្ជា ដូចជាចំណងចងនៅកណ្តាល។ អារម្មណ៍មានកម្លាំងខ្លាំងក្លាក្នុងទ្វារណាៗ អាយតនៈនោះៗ រមែងទាញបុគ្គលនោះទៅកាន់អារម្មណ៍នោះៗ។

ဣမံ [Pg.111] ပန ဥပမံ ဘဂဝါ သရိက္ခကေန ဝါ အာဟရေယျ အာယတနာနံ ဝါ နာနတ္တဒဿနဝသေန. တတ္ထ သရိက္ခကေန တာဝ ဝိသုံ အပ္ပနာကိစ္စံ နတ္ထိ, ပါဠိယံယေဝ အပ္ပိတာ. အာယတနာနံ နာနတ္တဒဿနေန ပန အယံ အပ္ပနာ – အဟိ နာမေသ ဗဟိ သိတ္တသမ္မဋ္ဌေ ဌာနေ နာဘိရမတိ, သင်္ကာရဋ္ဌာနတိဏပဏ္ဏဂဟနဝမ္မိကာနိယေဝ ပန ပဝိသိတွာ နိပန္နကာလေ အဘိရမတိ, ဧကဂ္ဂတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ စက္ခုပေတံ ဝိသမဇ္ဈာသယံ, မဋ္ဌာသု သုဝဏ္ဏဘိတ္တိအာဒီသု နာဘိရမတိ, ဩလောကေတုမ္ပိ န ဣစ္ဆတိ, ရူပစိတ္တပုပ္ဖလတာဒိဝိစိတ္တေသုယေဝ ပန အဘိရမတိ. တာဒိသေသု ဟိ ဌာနေသု စက္ခုမှိ အပ္ပဟောန္တေ မုခမ္ပိ ဝိဝရိတွာ ဩလောကေတုကာမော ဟောတိ.

ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ទ្រង់នាំមកនូវឧបមានេះ ដោយភាពស្រដៀងគ្នាក្តី ឬដោយអំណាចនៃការបង្ហាញភាពខុសប្លែកគ្នានៃអាយតនៈទាំងឡាយក្តី។ ក្នុងពីរយ៉ាងនោះ ក្នុងការនាំមកនូវឧបមាដោយភាពស្រដៀងគ្នាជាមុនសិន មិនមានកិច្ចដែលត្រូវសម្របសម្រួលដោយឡែកឡើយ ព្រោះព្រះអង្គទ្រង់សម្របសម្រួលទុកហើយក្នុងព្រះបាលីនោះឯង។ ចំណែកឯការសម្របសម្រួលដោយការបង្ហាញភាពខុសប្លែកគ្នានៃអាយតនៈទាំងឡាយ មានសេចក្តីដូចតទៅនេះ៖ ធម្មតាថាពស់នេះ កាលបើនៅខាងក្រៅ ក្នុងទីកន្លែងដែលគេបោសច្រាសស្រោចទឹកយ៉ាងស្អាតរាបស្មើ រមែងមិនត្រេកអរឡើយ ប៉ុន្តែលុះត្រាតែវាបានចូលទៅដេកក្នុងទីចោលសម្រាម ក្នុងព្រៃស្មៅ ស្លឹកឈើក្រាស់ៗ ឬក្នុងដំបូក ទើបវារមែងត្រេកអរក្រៃលែង និងដល់នូវភាពមានចិត្តមូលតែមួយ (ស្ងប់ស្ងៀម)។ យ៉ាងណាមិញ ចក្ខុនេះក៏មានអធ្យាស្រ័យមិនស្មើគ្នា (ចូលចិត្តអារម្មណ៍ប្លែកៗ) យ៉ាងនោះដែរ វារមែងមិនត្រេកអរក្នុងជញ្ជាំងមាសជាដើមដ៏រលីងរលោងឡើយ សូម្បីតែនឹងមើលក៏មិនចង់មើលដែរ ប៉ុន្តែវារមែងត្រេកអរក្រៃលែងក្នុងរូបភាពដ៏វិចិត្រ មានរូបគំនូរ ផ្កាភ្ញី និងវល្លិជាដើម។ ព្រោះថា ក្នុងទីកន្លែងមានសភាពយ៉ាងនោះ កាលបើភ្នែកមើលមិនអស់ចិត្ត (មើលមិនគ្រប់គ្រាន់) សូម្បីតែមាត់ក៏ចង់ហើបឡើងដើម្បីមើលដែរ។

သုသုမာရောပိ ဗဟိ နိက္ခန္တော ဂဟေတဗ္ဗံ န ပဿတိ, အက္ခိံ နိမီလေတွာ စရတိ. ယဒါ ပန ဗျာမသတမတ္တံ ဥဒကံ ဩဂါဟိတွာ ဗိလံ ပဝိသိတွာ နိပန္နော ဟောတိ, တဒါ တဿ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ, သုခံ သုပတိ. ဧဝမေဝ သောတမ္ပေတံ ဗိလဇ္ဈာသယံ အာကာသသန္နိဿိတံ, ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒကူပကေယေဝ အဇ္ဈာသယံ ကရောတိ, ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒါကာသောယေဝ တဿ သဒ္ဒသဝနေ ပစ္စယော ဟောတိ. အဇဋာကာသောပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. အန္တောလေဏသ္မိဉှိ သဇ္ဈာယေ ကယိရမာနေ န လေဏစ္ဆဒနံ ဘိန္ဒိတွာ သဒ္ဒေါ ဗဟိ နိက္ခမတိ, ဒွါရဝါတပါနဆိဒ္ဒေဟိ ပန နိက္ခမိတွာ ဓာတုပရမ္ပရာ ဃဋ္ဋေန္တော အာဂန္တွာ သောတပသာဒံ ဃဋ္ဋေတိ. အထ တသ္မိံ ကာလေ ‘‘အသုကံ နာမ သဇ္ဈာယတီ’’တိ လေဏပိဋ္ဌေ နိသိန္နာ ဇာနန္တိ.

សូម្បីក្រពើ កាលបើចេញមកខាងក្រៅ រមែងមើលមិនឃើញរបស់ដែលត្រូវចាប់ឡើយ វាធ្មេចភ្នែកដើរទៅ។ ប៉ុន្តែ កាលណាវាបានចុះទៅក្នុងទឹកជ្រៅប្រមាណមួយរយព្យាម ហើយចូលទៅដេកក្នុងរូង កាលនោះ ចិត្តរបស់វារមែងមូលតែមួយ និងដេកលក់ជាសុខ។ យ៉ាងណាមិញ សោតៈ (ត្រចៀក) នេះ ក៏មានអធ្យាស្រ័យក្នុងរូង (រន្ធ) អាស្រ័យនូវអាកាសធាតុ រមែងធ្វើនូវអធ្យាស្រ័យក្នុងរន្ធត្រចៀកនោះឯង ហើយអាកាសធាតុក្នុងរន្ធត្រចៀកនោះឯង ជាបច្ច័យដល់ការឮសំឡេងនៃសោតៈនោះ។ សូម្បីអាកាសធាតុដ៏ស្រឡះ (គ្មានអ្វីបាំង) ក៏សមគួរដូចគ្នា។ ព្រោះថា កាលដែលគេធ្វើការសូត្រធម៌ (សជ្ឈាយៈ) នៅក្នុងគុហា សំឡេងមិនមែនធ្លាយដំបូលគុហាចេញទៅខាងក្រៅឡើយ ប៉ុន្តែវាចេញទៅតាមចន្លោះទ្វារ និងបង្អួច ហើយប៉ះទង្គិចទៅតាមលំដាប់នៃធាតុ (ខ្យល់) មកប៉ះនឹងសោតប្បសាទ។ លុះក្នុងខណៈនោះ ពួកមនុស្សដែលអង្គុយនៅលើខ្នងគុហា ទើបដឹងថា «លោកសូត្រធម៌ឈ្មោះនេះ»។

ဧဝံ သန္တေ သမ္ပတ္တဂေါစရတာ ဟောတိ, ကိံ ပနေတံ သမ္ပတ္တဂေါစရန္တိ? အာမ သမ္ပတ္တဂေါစရံ. ယဒိ ဧဝံ ဒူရေ ဘေရိအာဒီသု ဝဇ္ဇမာနေသု ‘‘ဒူရေ သဒ္ဒေါ’’တိ ဇာနနံ န ဘဝေယျာတိ. နော န ဘဝတိ. သောတပသာဒသ္မိဉှိ ဃဋ္ဋိတေ ‘‘ဒူရေ သဒ္ဒေါ, အာသန္နေ သဒ္ဒေါ, ပရတီရေ ဩရိမတီရေ’’တိ တထာ တထာ ဇာနနာကာရော ဟောတိ, ဓမ္မတာ ဧသာတိ. ကိံ ဧတာယ ဓမ္မတာယ? ယတော ယတော ဆိဒ္ဒံ, တတော တတော သဝနံ ဟောတိ စန္ဒိမသူရိယာဒီနံ ဒဿနံ ဝိယာတိ အသမ္ပတ္တဂေါစရမေဝေတံ.

កាលបើមានសេចក្តីយ៉ាងនេះ (គឺសំឡេងមកប៉ះនឹងសោតប្បសាទ) ភាពជាសម្បត្តគោចរៈ (ការដឹងអារម្មណ៍ដែលមកដល់) រមែងមាន។ សួរថា៖ ចុះសោតៈនេះជាសម្បត្តគោចរៈឬ? ឆ្លើយថា៖ អើ! ជាសម្បត្តគោចរៈ។ ចោទថា៖ ប្រសិនបើជាសម្បត្តគោចរៈមែន កាលបើគេវាយស្គរជាដើមក្នុងទីឆ្ងាយ ការដឹងថា «សំឡេងក្នុងទីឆ្ងាយ» ក៏មិនគប្បីមានឡើយ? ឆ្លើយតបថា៖ មិនមែនជាមិនមាននោះទេ គឺរមែងមានជាប្រាកដ។ ព្រោះថា កាលបើមានការប៉ះទង្គិចនឹងសោតប្បសាទហើយ អាការៈនៃការដឹងយ៉ាងនេះៗថា «សំឡេងក្នុងទីឆ្ងាយ សំឡេងក្នុងទីជិត សំឡេងនៅត្រើយនាយ សំឡេងនៅត្រើយអាយ» រមែងមាន នេះជាធម្មតានៃការដឹង។ សួរថា៖ ចុះធម្មតានោះមានប្រយោជន៍អ្វី? ឆ្លើយថា៖ ចន្លោះ (រន្ធ) មានក្នុងទីណាៗ ការឮរមែងមានក្នុងទីនោះៗ ដូចជាការមើលឃើញព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យជាដើម ហេតុនោះ សោតៈនេះជាអសម្បត្តគោចរៈ (ការដឹងអារម្មណ៍ដែលមិនទាន់មកដល់) ដោយពិត។

ပက္ခီပိ ရုက္ခေ ဝါ ဘူမိယံ ဝါ န ရမတိ. ယဒါ ပန ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ လေဍ္ဍုပါတေ အတိက္ကမ္မ အဇဋာကာသံ ပက္ခန္ဒော ဟောတိ, တဒါ ဧကဂ္ဂစိတ္တတံ အာပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ ဃာနမ္ပိ အာကာသဇ္ဈာသယံ ဝါတူပနိဿယဂန္ဓဂေါစရံ. တထာ [Pg.112] ဟိ ဂါဝေါ နဝဝုဋ္ဌေ ဒေဝေ ဘူမိံ ဃာယိတွာ ဃာယိတွာ အာကာသာဘိမုခေါ ဟုတွာ ဝါတံ အာကဍ္ဎန္တိ. အင်္ဂုလီဟိ ဂန္ဓပိဏ္ဍံ ဂဟေတွာပိ စ ဥပသိင်္ဃနကာလေ ဝါတံ အနာကဍ္ဎန္တော နေဝ တဿ ဂန္ဓံ ဇာနာတိ.

Sូម្បីសត្វស្លាប ក៏មិនត្រេកអរលើដើមឈើ ឬលើដីឡើយ។ ប៉ុន្តែ កាលណាវាហោះហើរហួសចម្ងាយមួយចោលចម្លាក់ថ្ម ឬពីរចោលចម្លាក់ថ្ម ឡើងទៅកាន់អាកាសដ៏ស្រឡះ កាលនោះ វារមែងដល់នូវភាពមានចិត្តមូលតែមួយ។ យ៉ាងណាមិញ ឃានៈ (ច្រមុះ) នេះ ក៏មានអធ្យាស្រ័យក្នុងអាកាសធាតុ មានក្លិនជាគោចរដោយអាស្រ័យនូវខ្យល់។ ជាក់ស្តែង ដូចជាពួកមេគោ កាលដែលភ្លៀងបង្អុរចុះមកថ្មីៗ រមែងហិតដីហើយហិតដីទៀត រួចហើយបែរមុខទៅរកអាកាស ដកដង្ហើមស្រូបយកខ្យល់។ សូម្បីតែកាលដែលយកម្រាមដៃចាប់ដុំគ្រឿងក្រអូបមកហិត ប្រសិនបើមិនដកដង្ហើមស្រូបយកខ្យល់ទេ ក៏មិនអាចដឹងនូវក្លិននៃគ្រឿងក្រអូបនោះបានឡើយ។

ကုက္ကုရောပိ ဗဟိ စရန္တော ခေမဋ္ဌာနံ န ပဿတိ, လေဍ္ဍုဒဏ္ဍာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတော ဟောတိ. အန္တောဂါမံ ပဝိသိတွာ ဥဒ္ဓနဋ္ဌာနေ ဆာရိကံ ဗျူဟိတွာ နိပန္နဿ ပနဿ ဖာသု ဟောတိ. ဧဝမေဝ ဇိဝှာပိ ဂါမဇ္ဈာသယာ အာပေါသန္နိဿိတရသာရမ္မဏာ. တထာ ဟိ တိယာမရတ္တိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာပိ ပါတောဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဂါမံ ပဝိသိတဗ္ဗံ ဟောတိ. သုက္ခခါဒနီယဿ စ န သက္ကာ ခေဠေန အတေမိတဿ ရသံ ဇာနိတုံ.

សូម្បីឆ្កែ កាលត្រាច់ទៅខាងក្រៅ រមែងមើលមិនឃើញទីកន្លែងដ៏មានសុវត្ថិភាពឡើយ វាត្រូវគេបៀតបៀនដោយដុំដី និងដំបងជាដើម។ ប៉ុន្តែ កាលវាបានចូលទៅក្នុងភូមិ កាយផេះត្រង់កន្លែងចង្ក្រានហើយដេក ទើបវារមែងមានសេចក្តីសុខស្រួល។ យ៉ាងណាមិញ ជិវ្ហា (អណ្តាត) នេះ ក៏មានអធ្យាស្រ័យក្នុងភូមិ (គឺការស្វែងរកអាហារក្នុងភូមិ) មានរសជាអារម្មណ៍ដោយអាស្រ័យនូវអាបោធាតុ។ ជាក់ស្តែង ភិក្ខុសូម្បីធ្វើសមណធម៌អស់រាត្រីទាំងបីយាម ក៏គង់តែត្រូវកាន់យកသបိတ်និងចីវរចូលទៅកាន់ភូមិក្នុងវេលាព្រឹកព្រហាម។ ម្យ៉ាងទៀត រសនៃខាទនីយវត្ថុដ៏ស្ងួត ដែលមិនទាន់ទទឹកដោយទឹកមាត់ គឺមិនអាចដឹងបានឡើយ។

သိင်္ဂါလောပိ ဗဟိ စရန္တော ရတိံ န ဝိန္ဒတိ, အာမကသုသာနေ မနုဿမံသံ ခါဒိတွာ နိပန္နဿေဝ ပနဿ ဖာသု ဟောတိ. ဧဝမေဝ ကာယောပိ ဥပါဒိဏ္ဏကဇ္ဈာသယော ပထဝီသန္နိဿိတဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏော. တထာ ဟိ အညံ ဥပါဒိဏ္ဏကံ အလဘမာနာ သတ္တာ အတ္တနောဝ ဟတ္ထတလေ သီသံ ကတွာ နိပဇ္ဇန္တိ. အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာ စဿ ပထဝီ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေ ပစ္စယော ဟောတိ. သုသန္ထတဿာပိ ဟိ သယနဿ ဟေဋ္ဌာဌိတာနမ္ပိ ဝါ ဖလကာနံ န သက္ကာ အနိသီဒန္တေန ဝါ အနုပ္ပီဠန္တေန ဝါ ထဒ္ဓမုဒုဘာဝေါ ဇာနိတုန္တိ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာ ပထဝီ ဧတဿ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဇာနနေ ပစ္စယော ဟောတိ.

សូម្បីឆ្កែចចក កាលត្រាច់ទៅខាងក្រៅ រមែងមិនបាននូវសេចក្តីត្រេកអរឡើយ ប៉ុន្តែ កាលវាបានស៊ីសាច់មនុស្សក្នុងព្រៃស្មសានខ្មោចស្រស់ហើយដេក ទើបវារមែងមានសេចក្តីសុខស្រួល។ យ៉ាងណាមិញ កាយនេះ ក៏មានអធ្យាស្រ័យក្នុងឧបាទិន្នករូប (រូបដែលកម្មចូលទៅប្រកាន់មាំ គឺរាងកាយដែលមានវិញ្ញាណ) មានផោដ្ឋព្វៈជាអារម្មណ៍ដោយអាស្រ័យនូវបឋវីធាតុ។ ជាក់ស្តែង កាលដែលមិនបាននូវឧបាទិន្នករូបដទៃ ពួកសត្វទាំងឡាយរមែងកើយក្បាលលើបាតដៃរបស់ខ្លួនហើយដេកលក់។ ម្យ៉ាងទៀត បឋវីធាតុទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ជាបច្ច័យដល់ការទទួលយកនូវអារម្មណ៍នៃកាយនោះ។ ព្រោះថា សូម្បីតែគ្រែដែលគេរៀបចំទុកយ៉ាងល្អ ប្រសិនបើមិនអង្គុយ ឬមិនសង្កត់មើលទេ ក៏មិនអាចដឹងនូវភាពរឹង ឬភាពទន់នៃក្តារដែលនៅខាងក្រោមគ្រែនោះបានឡើយ ហេតុនោះ បឋវីធាតុទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ ទើបជាបច្ច័យដល់ការដឹងនូវផោដ្ឋព្វៈនៃកាយនេះ។

မက္ကဋောပိ ဘူမိယံ ဝိစရန္တော နာဘိရမတိ, ဟတ္ထသတုဗ္ဗေဓံ ပနဿ ရုက္ခံ အာရုယှ ဝိဋပပိဋ္ဌေ နိသီဒိတွာ ဒိသာဝိဒိသာ ဩလောကေန္တဿေဝ ဖာသုကော ဟောတိ. ဧဝံ မနောပိ နာနဇ္ဈာသယော ဘဝင်္ဂပစ္စယော, ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗေပိ နာနာရမ္မဏဇ္ဈာသယံ ကရောတိယေဝ မူလဘဝင်္ဂံ ပနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရေန ပန အာယတနာနံ နာနတ္တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ အာယတနနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တမေဝ.

សូម្បីស្វា កាលត្រាច់ទៅលើដី រមែងមិនត្រេកអរឡើយ ប៉ុន្តែ កាលវាបានឡើងទៅលើដើមឈើដែលមានកម្ពស់មួយរយហត្ថ អង្គុយលើមែកឈើ ហើយសម្លឹងមើលទៅកាន់ទិសតូចទិសធំ ទើបវារមែងមានសេចក្តីសុខស្រួល។ យ៉ាងណាមិញ មនោ (ចិត្ត) នេះ ក៏មានអធ្យាស្រ័យផ្សេងៗ មានភវង្គជាបច្ច័យ សូម្បីក្នុងអារម្មណ៍ដែលធ្លាប់ឃើញហើយ ក៏រមែងធ្វើនូវអធ្យាស្រ័យក្នុងអារម្មណ៍ផ្សេងៗជាប្រាកដ ចំណែកឯមូលភវង្គ ជាបច្ច័យដល់មនោនោះ នេះជាសេចក្តីសង្ខេបក្នុងទីនេះ ចំណែកឯសេចក្តីពិស្តារនៃភាពខុសប្លែកគ្នានៃអាយតនៈទាំងឡាយ គឺលោកពោលទុកហើយក្នុងវិសុទ្ធិមគ្គ ត្រង់អាយតននិទ្ទេស។

တံ စက္ခု နာဝိဉ္ဆတီတိ တဏှာရဇ္ဇုကာနံ အာယတနပါဏကာနံ ကာယဂတာသတိထမ္ဘေ ဗဒ္ဓါနံ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ အာပန္နတ္တာ နာကဍ္ဎတီတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာဝ ကထိတာ.

ពាក្យថា Taṃ cakkhu nāviñchati សេចក្តីថា ចក្ខុមិនអាចទាញ (បុគ្គលនោះ) ទៅបានឡើយ ព្រោះអាយតនៈដែលប្រៀបដូចជាសត្វទាំងឡាយ ដែលមានតណ្ហាជាខ្សែចងនោះ ត្រូវបានចងភ្ជាប់យ៉ាងមាំទៅនឹងសសរគឺកាយគតាសតិ ហើយដល់នូវភាពមិនរវើរវាយ (មិនញាប់ញ័រ)។ ក្នុងព្រះសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងតែបុព្វភាគវិបស្សនា (វិបស្សនាក្នុងចំណែកខាងដើម) ប៉ុណ្ណោះ។

၁၁. ယဝကလာပိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. អដ្ឋកថាយវកលាបិសូត្រ (ការពណ៌នាយវកលាបិសូត្រ)

၂၄၈. ဧကာဒသမေ [Pg.113] ယဝကလာပီတိ လာယိတွာ ဌပိတယဝပုဉ္ဇော. ဗျာဘင်္ဂိဟတ္ထာတိ ကာဇဟတ္ထာ. ဆဟိ ဗျာဘင်္ဂီဟိ ဟနေယျုန္တိ ဆဟိ ပုထုလကာဇဒဏ္ဍကေဟိ ပေါထေယျုံ. သတ္တမောတိ တေသု ဆသု ဇနေသု ယဝေ ပေါထေတွာ ပသိဗ္ဗကေ ပူရေတွာ အာဒါယ ဂတေသု အညော သတ္တမော အာဂစ္ဆေယျ. သုဟတတရာ အဿာတိ ယံ တတ္ထ အဝသိဋ္ဌံ အတ္ထိ ဘုသပလာပမတ္တမ္ပိ, တဿ ဂဟဏတ္ထံ သုဋ္ဌုတရံ ဟတာ.

២៤៨. ក្នុងសូត្រទី ១១ ពាក្យថា yavakalāpī សេចក្តីថា គំនរស្រូវយវៈដែលគេច្រូតហើយគរទុក។ ពាក្យថា byābhaṅgīhatthā សេចក្តីថា មានឈើខ្នែង (ឈើដំបងសម្រាប់វាយស្រូវ) នៅក្នុងដៃ។ ពាក្យថា chahi byābhaṅgīhi haneyyuṃ សេចក្តីថា គប្បីវាយដោយដំបងឈើខ្នែងដ៏ធំទាំង ៦។ ពាក្យថា sattamo សេចក្តីថា កាលដែលមនុស្សទាំង ៦ នាក់នោះ វាយស្រូវយវៈរួច ច្រកពេញការុង ហើយនាំគ្នាដើរចេញទៅ បុរសម្នាក់ទៀតជាគម្រប់ ៧ ក៏មកដល់។ ពាក្យថា suhatatarā assa សេចក្តីថា ស្រូវយវៈនោះ ត្រូវបានគេវាយយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត ដើម្បីប្រមូលយកសូម្បីតែចុងអង្កាម ឬកំទេចកំទីដែលនៅសេសសល់ក្នុងទីនោះ។

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ စတုမဟာပထော ဝိယ ဆ အာယတနာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ, စတုမဟာပထေ နိက္ခိတ္တယဝကလာပီ ဝိယ သတ္တော, ဆ ဗျာဘင်္ဂိယော ဝိယ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌမဇ္ဈတ္တဝသေန အဋ္ဌာရသ အာရမ္မဏာနိ, သတ္တမာ ဗျာဘင်္ဂီ ဝိယ ဘဝပတ္ထနာ ကိလေသာ. ယထာ စတုမဟာပထေ ဌပိတာ ယဝကလာပီ ဆဟိ ဗျာဘင်္ဂီဟိ ဟညတိ, ဧဝမိမေ သတ္တာ အဋ္ဌာရသဟိ အာရမ္မဏဒဏ္ဍကေဟိ ဆသု အာယတနေသု ဟညန္တိ. ယထာ သတ္တမေန သုဟတတရာ ဟောန္တိ, ဧဝံ သတ္တာ ဘဝပတ္ထနကိလေသေဟိ သုဟတတရာ ဟောန္တိ ဘဝေမူလကံ ဒုက္ခံ အနုဘဝမာနာ.

ក្នុងពាក្យថា Evameva kho នេះ គប្បីយល់ថា អាយតនៈទាំង ៦ ដូចជាផ្លូវបែកជាបួន, សត្វលោក ដូចជាកន្ទ្រាំងស្រូវយវៈដែលគេដាក់ទុកលើផ្លូវបែកជាបួន, អារម្មណ៍ ១៨ យ៉ាង (ដោយអំណាចនៃឥដ្ឋារម្មណ៍ អនិដ្ឋារម្មណ៍ និងមជ្ឈត្តារម្មណ៍) ដូចជាដំបងឈើខ្នែងទាំង ៦, កិលេសគឺការប្រាថ្នាភព ដូចជាដំបងឈើខ្នែងទី ៧។ កន្ទ្រាំងស្រូវយវៈដែលគេដាក់ទុកលើផ្លូវបែកជាបួន ត្រូវគេវាយដោយដំបងឈើខ្នែងទាំង ៦ យ៉ាងណា មិញ សត្វទាំងឡាយនេះ ក៏ត្រូវគេវាយដំក្នុងអាយតនៈទាំង ៦ ដោយដំបងគឺអារម្មណ៍ទាំង ១៨ យ៉ាងនោះឯង។ កន្ទ្រាំងស្រូវយវៈនោះ ត្រូវគេវាយដោយដំបងទី ៧ ឲ្យខ្ទេចខ្ទីយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុតយ៉ាងណាមិញ សត្វទាំងឡាយ កាលដែលសោយនូវទុក្ខមានភពជាឫសគល់ ក៏ត្រូវកិលេសគឺការប្រាថ្នាភព វាយដំឲ្យខ្ទេចខ្ទីយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត យ៉ាងនោះឯង។

ဣဒါနိ နေသံ တံ ဘဝပတ္ထနကိလေသံ ဒဿေတုံ ဘူတပုဗ္ဗံ, ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ. တတြာတိ သုဓမ္မာယံ ဘုမ္မံ, သုဓမ္မာယ ဒေဝသဘာယ ဒွါရေတိ အတ္ထော. ဓမ္မိကာ ခေါ ဒေဝါတိ ဓမ္မိကာ ဧတေ ဒေဝါ နာမ, ယေဟိ မာဒိသံ အသုရာဓိပတိံ ဂဟေတွာ မယှံ ဘေဒနမတ္တမ္ပိ န ကတန္တိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အဓမ္မိကာ ဒေဝါတိ အဓမ္မိကာ ဧတေ ဒေဝါ နာမ, ယေ မာဒိသံ အသုရာဓိပတိံ နဝဂူထသူကရံ ဝိယ ကဏ္ဌပဉ္စမေဟိ ဗန္ဓနေဟိ ဗန္ဓိတွာ နိသီဒါပေန္တိ. ဧဝံ သုခုမံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝေပစိတ္တိဗန္ဓနန္တိ တံ ကိရ ပဒုမနာဠသုတ္တံ ဝိယ မက္ကဋဇာလသုတ္တံ ဝိယ စ သုခုမံ ဟောတိ, ဆေတ္တုံ ပန နေဝ ဝါသိယာ န ဖရသုနာ သက္ကာ. ယသ္မာ ပန စိတ္တေနေဝ ဗဇ္ဈတိ, စိတ္တေန မုစ္စတိ, တသ္မာ ‘‘ဝေပစိတ္တိဗန္ဓန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ឥឡូវនេះ ដើម្បីបង្ហាញនូវកិលេសដែលប្រាថ្នាចង់បាននូវភពនោះ របស់សត្វទាំងឡាយនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា ភូតបុព្វំ ភិក្ខវេ។ បទថា តត្រ នោះ គឺជាសត្តមីវិភត្តិ ក្នុងអត្ថដ៏ជិត មានសេចក្តីថា ទៀបច្រកទ្វារនៃសុធម្មាទេវសភា។ បទថា ធម្មិកា ខោ ទេវា គឺទ្រង់សំដៅត្រាស់ថា ទេវតាទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកមានធម៌ ព្រោះទេវតាទាំងឡាយណា ចាប់យកបុគ្គលប្រហែលដូចជាខ្ញុំ ដែលជាអធិបតីនៃអសូរ ហើយមិនបានធ្វើសូម្បីត្រឹមតែការធ្វើឲ្យបែកធ្លាយ ឬការធ្វើទុក្ខឲ្យកើតឡើងដល់ខ្ញុំឡើយ។ បទថា អធម្មិកា ទេវា គឺទ្រង់សំដៅត្រាស់ថា ទេវតាទាំងឡាយនោះ ឈ្មោះថាជាអ្នកគ្មានធម៌ ព្រោះទេវតាទាំងឡាយណា ចាប់យកបុគ្គលប្រហែលដូចជាខ្ញុំ ដែលជាអធិបតីនៃអសូរ ហើយចងដោយចំណងទាំងឡាយមានកជាទីប្រាំ ដូចជាជ្រូកស៊ីលាមកថ្មីៗ ហើយឲ្យអង្គុយនៅ។ បទថា ឯវំ សុខុមំ ខោ ភិក្ខវេ វេបចិត្តិពន្ធនំ គឺចំណងនោះ ឮថាជាចំណងដ៏ល្អិត ដូចជាសរសៃប្រឡាយក្នុងក្រពុំឈូក ឬដូចជាសរសៃសំបុកពင့်ពាង ប៉ុន្តែ ទោះបីល្អិតយ៉ាងនោះក៏ដោយ ក៏មិនអាចកាត់ដោយកាំបិតតូច ឬដោយពូថៅបានឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រោះហេតុតែសត្វរមែងជាប់ចំណងដោយចិត្តប៉ុណ្ណោះ រមែងរួចខ្លួនដោយចិត្តប៉ុណ្ណោះ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់ហៅថា វេបចិត្តិពន្ធនៈ (ចំណងនៃស្តេចអសូរឈ្មោះវេបចិត្តិ)។

တတော သုခုမတရံ မာရဗန္ဓနန္တိ ကိလေသဗန္ဓနံ ပနေသံ တတောပိ သုခုမတရံ, နေဝ စက္ခုဿ အာပါထံ ဂစ္ဆတိ, န ဣရိယာပထံ နိဝါရေတိ. တေန ဟိ ဗဒ္ဓါ သတ္တာ ပထဝိတလေပိ အာကာသေပိ ယောဇနသတမ္ပိ ယောဇနသဟဿမ္ပိ [Pg.114] ဂစ္ဆန္တိပိ အာဂစ္ဆန္တိပိ. ဆိဇ္ဇမာနံ ပနေတံ ဉာဏေနေဝ ဆိဇ္ဇတိ, န အညေနာတိ ‘‘ဉာဏမောက္ခံ ဗန္ဓန’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ.

បទថា តតោ សុខុមតរំ មារពន្ធនំ មានសេចក្តីថា ចំណងគឺកិលេសដែលចងទុកនេះរបស់មារ គឺល្អិតជាងចំណងរបស់វេបចិត្តិអសូរនោះទៅទៀត មិនមកប្រាកដដល់ចក្ខុឡើយ ហើយក៏មិនហាមឃាត់ឥរិយាបថឡើយ។ ពិតណាស់ សត្វទាំងឡាយដែលជាប់ចំណងរបស់មារនោះ សូម្បីនៅលើផែនដីក្តី លើអាកាសក្តី សូម្បីចម្ងាយ ១០០ យោជន៍ក្តី ១០០០ យោជន៍ក្តី ក៏តែងតែទៅខ្លះ មកខ្លះ។ ម្យ៉ាងទៀត កាលបើកាត់ផ្តាច់ នូវចំណងរបស់មារនេះ រមែងដាច់ដោយមគ្គញាណប៉ុណ្ណោះ មិនមែនដាច់ដោយធម៌ដទៃឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ទើបហៅថា «ចំណងដែលរួចបានដោយញាណ» (ញាណមោក្ខពន្ធនៈ) ខ្លះដែរ។

မညမာနောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနာနံ ဝသေန ခန္ဓေ မညန္တော. ဗဒ္ဓေါ မာရဿာတိ မာရဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓေါ. ကရဏတ္ထေ ဝါ ဧတံ သာမိဝစနံ, ကိလေသမာရေန ဗဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. မုတ္တော ပါပိမတောတိ မာရဿ ဗန္ဓနေန မုတ္တော. ကရဏတ္ထေယေဝ ဝါ ဣဒံ သာမိဝစနံ, ပါပိမတာ ကိလေသဗန္ဓနေန မုတ္တောတိ အတ္ထော.

បទថា មញ្ញមានោ គឺកាលសំគាល់នូវខន្ធទាំងឡាយ ដោយអំណាចនៃតណ្ហា ទិដ្ឋិ និងមានៈ។ បទថា ពទ្ធោ មារស្ស គឺជាប់ចំណងដោយចំណងរបស់មារ។ មួយយ៉ាងទៀត សាមីវិភត្តិ (មារស្ស) នេះ ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថជាករណៈ (តតិយាវិភត្តិ) មានសេចក្តីថា ជាប់ចំណងដោយកិលេសមារ។ បទថា មុត្តោ បាបិមតោ គឺរួចផុតចាកចំណងរបស់មារ។ មួយយ៉ាងទៀត បទជាសាមីវិភត្តិថា បាបិមតោ នេះ គប្បីជ្រាបថាមានអត្ថជាករណៈប៉ុណ្ណោះ មានសេចក្តីថា រួចផុតចាកចំណងគឺកិលេសដោយមារមានធម៌ដ៏លាមក។

အသ္မီတိ ပဒေန တဏှာမညိတံ ဝုတ္တံ. အယမဟသ္မီတိ ဒိဋ္ဌိမညိတံ. ဘဝိဿန္တိ သဿတဝသေန ဒိဋ္ဌိမညိတမေဝ. န ဘဝိဿန္တိ ဥစ္ဆေဒဝသေန. ရူပီတိအာဒီနိ သဿတဿေဝ ပဘေဒဒီပနာနိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ မညိတံ အာဗာဓံ အန္တောဒေါသနိကန္တနဝသေန ရောဂေါ စေဝ ဂဏ္ဍော စ သလ္လဉ္စ, တသ္မာ. ဣဉ္ဇိတန္တိအာဒီနိ ယသ္မာ ဣမေဟိ ကိလေသေဟိ သတ္တာ ဣဉ္ဇန္တိ စေဝ ဖန္ဒန္တိ စ ပပဉ္စိတာ စ ဟောန္တိ ပမတ္တာကာရပတ္တာ, တသ္မာ တေသံ အာကာရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာနိ.

ដោយបទថា អស្មិ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់តណ្ហាមញ្ញិតៈ (ការសំគាល់ដោយតណ្ហា)។ ដោយបទថា អយមហមស្មិ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ទិដ្ឋិมញ្ញិតៈ (ការសំគាល់ដោយទិដ្ឋិ)។ បទថា ភវិស្សន្តិ ទ្រង់ត្រាស់សំដៅដល់ទិដ្ឋិมញ្ញិតៈនោះឯង ដោយអំណាចសស្សតទិដ្ឋិ។ បទថា ន ភវិស្សន្តិ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចឧច្ឆេទទិដ្ឋិ។ បទទាំងឡាយមានជាដើមថា រូបី ជាគ្រឿងសម្តែងនូវសេចក្តីប្លែកគ្នានៃសស្សតទិដ្ឋិប៉ុណ្ណោះ។ បទថា តស្មា គឺព្រោះហេតុណា ការសំគាល់ខុស ជាជំងឺផង ជាបូសផង ជាសរផង ដោយអំណាចនៃការបៀតបៀន និងការកាត់សម្លាប់នូវទោសក្នុងខាងក្នុង ព្រោះហេតុនោះ (ទើបទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះ)។ បទទាំងឡាយមានជាដើមថា អិញ្ជិតំ គឺព្រោះហេតុណា ដោយកិលេសទាំងឡាយនេះ សត្វទាំងឡាយតែងញាប់ញ័រខ្លះ តែងកម្រើកខ្លះ ជាអ្នកមានធម៌ធ្វើឲ្យយឺតយូរខ្លះ និងដល់នូវអាការៈនៃសេចក្តីប្រមាទខ្លះ ហេតុនោះ ទើបទ្រង់ត្រាស់បទទាំងនោះ ដើម្បីបង្ហាញនូវអាការៈនៃកិលេសគឺតណ្ហានិងទិដ្ឋិទាំងនោះ។

မာနဂတဝါရေ ပန မာနဿ ဂတံ မာနဂတံ, မာနပဝတ္တီတိ အတ္ထော. မာနောယေဝ မာနဂတံ ဂူထဂတံ မုတ္တဂတံ ဝိယ. တတ္ထ အသ္မီတိ ဣဒံ တဏှာယ သမ္ပယုတ္တမာနဝသေန ဝုတ္တံ. အယမဟမသ္မီတိ ဒိဋ္ဌိဝသေန. နနု စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တော နာမ မာနော နတ္ထီတိ? အာမ နတ္ထိ, မာနဿ ပန အပ္ပဟီနတ္တာ ဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ. မာနမူလကံ ဒိဋ္ဌိံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ចំណែកក្នុងមានគតវារៈ ការប្រព្រឹត្តទៅនៃមានៈ ឈ្មោះថា មានគតៈ មានសេចក្តីពន្យល់ថា ការប្រព្រឹត្តទៅនៃមានៈ (មានជាដើមថា សេយ្យោហមស្មិ)។ មានៈនោះឯង ហៅថា មានគតៈ ដូចជាពាក្យថា គូថគតៈ និងមុត្តគតៈ ព្រោះសព្ទថា គត មានការប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអត្ថនៃមានៈនោះឯង។ ក្នុងមានគតវារៈនោះ បទថា អស្មិ នេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃមានៈដែលសម្បយុត្តដោយតណ្ហា។ បទថា អយមហមស្មិ នេះ ទ្រង់ត្រាស់ដោយអំណាចនៃទិដ្ឋិ។ សួរថា៖ ចុះមានៈដែលឈ្មោះថាសម្បយុត្តដោយទិដ្ឋិ មិនមែនគ្មានទេឬ? ឆ្លើយថា៖ អើ មិនមានទេ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែមិនទាន់បានលះបង់មានៈ ទិដ្ឋិរមែងមាន ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកទិដ្ឋិដែលមានមានៈជាឫសគល់ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងកន្លែងទាំងពួង គឺច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

အာသီဝိသဝဂ္ဂေါ.

អាសីវិសវគ្គ។

စတုတ္ထော ပဏ္ဏာသကော.

បណ្ណាសកៈទី ៤។

သဠာယတနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយសឡាយតនសំយុត្ត ចប់ហើយ។

၂. ဝေဒနာသံယုတ္တံ

២. វេទនាសំយុត្ត

၁. သဂါထာဝဂ္ဂေါ

១. សគាថវគ្គ

၁. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការអធិប្បាយសមាធិសូត្រ

၂၄၉. ဝေဒနာသံယုတ္တေ [Pg.115] သဂါထာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သမာဟိတောတိ ဥပစာရေန ဝါ အပ္ပနာယ ဝါ သမာဟိတော. ဝေဒနာ စ ပဇာနာတီတိ ဝေဒနာ ဒုက္ခသစ္စဝသေန ပဇာနာတိ. ဝေဒနာနဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ တာသံယေဝ သမ္ဘဝံ သမုဒယသစ္စဝသေန ပဇာနာတိ. ယတ္ထ စေတာတိ ယတ္ထေတာ ဝေဒနာ နိရုဇ္ဈန္တိ, တံ နိဗ္ဗာနံ နိရောဓသစ္စဝသေန ပဇာနာတိ. ခယဂါမိနန္တိ တာသံယေဝ ဝေဒနာနံ ခယဂါမိနံ မဂ္ဂံ မဂ္ဂသစ္စဝသေန ပဇာနာတိ. နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတောတိ နိတ္တဏှော ဟုတွာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတော. ဧဝမေတ္ထ သုတ္တေ သမ္မသနစာရဝေဒနာ ကထိတာ. ဂါထာသု ဒွီဟိ ပဒေဟိ သမထဝိပဿနာ ကထိတာ, သေသေဟိ စတုသစ္စံ ကထိတံ. ဧဝမေတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကော စတုဘူမကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော.

២៤៩. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃសគាថវគ្គ ក្នុងវេទនាសំយុត្ត បទថា សមាហិតោ គឺតម្កល់ទុកល្អហើយ ដោយឧបចារសមាធិក្តី ដោយអប្បនាសមាធិក្តី។ បទថា វេទនា ច បជានាតិ គឺរមែងដឹងច្បាស់នូវវេទនាទាំងឡាយ ៣ ដោយអំណាចនៃទុក្ខសច្ចៈ។ បទថា វេទនានញ្ច សម្ភវំ គឺរមែងដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទីកើតឡើង (មានតណ្ហា អវិជ្ជា កម្ម និងផស្សៈជាដើម) នៃវេទនាទាំង ៣ នោះឯង ដោយអំណាចនៃសមុទយសច្ចៈ។ បទថា យត្ថ ចេតា គឺរមែងដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វានណាដែលជាអារម្មណ៍ ដែលជាទីរលត់ទៅដោយការមិនកើតឡើងជាថ្មីនៃវេទនាទាំងឡាយនេះ ដោយអំណាចនៃនិរោធសច្ចៈ។ បទថា ខយគាមិនំ គឺរមែងដឹងច្បាស់នូវមគ្គដែលជាផ្លូវទៅកាន់ការអស់ទៅនៃវេទនាទាំងឡាយនោះឯង ដោយអំណាចនៃមគ្គសច្ចៈ。 បទថា និច្ឆាតោ បរិនិព្វុតោ គឺទៅជាអ្នកមិនមានតណ្ហា ហើយរលត់ហើយដោយការរលត់ទៅនៃកិលេស (កិលេសបរិនិព្វាន)។ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវវេទនាទាំងឡាយដែលជាអារម្មណ៍នៃវិបស្សនា។ ក្នុងគាថាទាំងឡាយ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវសមថៈនិងវិបស្សនា ដោយបទទាំងពីរ (គឺ សមាហិតោ និង សម្បជានោ) ហើយទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវសច្ចៈ ៤ ដោយបទដែលសេសសល់ទាំងឡាយ។ ដោយប្រការយ៉ាងនេះ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវការកំណត់ធម៌ក្នុងភូមិ ៤ ដែលសង្គ្រោះយកធម៌ទាំងអស់។

၂. သုခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. ការអធិប្បាយសុខសូត្រ

၂၅၀. ဒုတိယေ အဒုက္ခမသုခံ သဟာတိ အဒုက္ခမသုခဉ္စ သုခဒုက္ခေဟိ သဟ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စာတိ အတ္တနော စ ပရဿ စ. မောသဓမ္မန္တိ နဿနသဘာဝံ. ပလောကိနန္တိ ပလုဇ္ဇနကံ ဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. ဖုဿ ဖုဿ ဝယံ ပဿန္တိ ဉာဏေန ဖုသိတွာ ဖုသိတွာ ဝယံ ပဿန္တော. ဧဝံ တတ္ထ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဧဝံ တာသု ဝေဒနာသု ဝိရဇ္ဇတိ. ဣဓာပိ သုတ္တေ သမ္မသနစာရဝေဒနာ ကထိတာ, ဂါထာသု ဉာဏဖုသနံ.

២៥០. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា អទុក្ខមសុខំ សហ គឺអទុក្ខមសុខវេទនា ជាមួយនឹងសុខនិងទុក្ខទាំងឡាយ។ បទថា អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច គឺក្នុងសន្តានរបស់ខ្លួនផង របស់បុគ្គលដទៃផង។ បទថា មោសធម្មំ គឺមានសភាវៈវិនាសទៅ។ បទថា បលោកិនំ គឺមានសភាវៈពុកផុយនិងបែកធ្លាយទៅ។ បទថា ផុស្ស ផុស្ស វយំ បស្សំ គឺពាល់ត្រូវហើយពាល់ត្រូវទៀតដោយញាណ កាលឃើញនូវការសាបសូន្យទៅ។ បទថា ឯវំ តត្ថ វិរជ្ជតិ គឺរមែងនឿយណាយក្នុងវេទនាទាំង ៣ នោះ ដោយអាការៈយ៉ាងនេះ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវវេទនាទាំងឡាយដែលជាអារម្មណ៍នៃវិបស្សនា ហើយក្នុងគាថាទាំងឡាយ ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវការការពាល់ត្រូវដោយញាណ។

၃. ပဟာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការអធិប្បាយបហានសូត្រ

၂၅၁. တတိယေ အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ တဏှံ ဆိန္ဒိ သမုစ္ဆိန္ဒိ. ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနန္တိ ဒသဝိဓမ္ပိ သံယောဇနံ ပရိဝတ္တယိ နိမ္မူလကမကာသိ. သမ္မာတိ ဟေတုနာ ကာရဏေန. မာနာဘိသမယာတိ မာနဿ ဒဿနာဘိသမယာ, ပဟာနာဘိသမယာ စ. အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဟိ ကိစ္စဝသေန မာနံ သမ္ပဿတိ, အယမဿ [Pg.116] ဒဿနာဘိသမယော. တေန ဒိဋ္ဌော ပန သော တာဝဒေဝ ပဟီယတိ, ဒိဋ္ဌဝိသေန ဒိဋ္ဌသတ္တာနံ ဇီဝိတံ ဝိယ. အယမဿ ပဟာနာဘိသမယော.

២៥១. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា អច្ឆេច្ឆិ តណ្ហំ គឺកាត់ផ្តាច់ហើយ គឺកាត់ផ្តាច់ដោយសមុច្ឆេទបហាននូវតណ្ហាទាំងអស់។ បទថា វិវត្តយិ សំយោជនំ គឺត្រឡប់ចោលហើយ ធ្វើឲ្យមានឫសគល់ដាច់សូន្យនូវសំយោជនៈទាំង ១០ ប្រការ។ បទថា សម្មា គឺដោយហេតុ ដោយឧបាយដ៏សមគួរ。 បទថា មានាភិសមយា គឺការត្រាស់ដឹងដោយការឃើញមានៈ និងការត្រាស់ដឹងដោយការលះបង់មានៈ។ ពិតណាស់ អរហត្តមគ្គ រមែងឃើញច្បាស់នូវមានៈដោយអំណាចនៃកិច្ច នេះជាទស្សនាភិសម័យរបស់មានៈនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មានៈដែលអរហត្តមគ្គនោះឃើញហើយ រមែងលះបង់បានក្នុងខណៈនៃមគ្គនោះឯង ដូចជាជីវិតរបស់បុគ្គលទាំងឡាយដែលដល់នូវការឃើញ (សោតាបន្នបុគ្គល) នេះជាបហានាភិសម័យរបស់មានៈនោះ។

အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာတိ ဧဝံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန မာနဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ စ ပဟီနတ္တာ စ ယေ ဣမေ ‘‘ကာယဗန္ဓနဿ အန္တော ဇီရတိ (စူဠဝ. ၂၇၈) ဟရိတန္တံ ဝါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၄) ဧဝံ ဝုတ္တအန္တိမမရိယာဒန္တော စ, ‘‘အန္တမိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဇီဝိကာန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၉၁; သံ. နိ. ၃.၈၀) ဧဝံ ဝုတ္တလာမကန္တော စ, ‘‘သက္ကာယော ဧကော အန္တော’’တိ (အ. နိ. ၆.၆၁; စူဠနိ. တိဿမေတ္တေယျမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၁) ဧဝံ ဝုတ္တကောဋ္ဌာသန္တော စ, ‘‘ဧသေဝန္တော ဒုက္ခဿ သဗ္ဗပစ္စယသင်္ခယာ’’တိ (သံ နိ. ၂.၅၁; ၂.၄.၇၁; ဥဒါ. ၇၁) ဧဝံ ဝုတ္တကောဋန္တော စာတိ စတ္တာရော အန္တာ, တေသု သဗ္ဗဿေဝ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အဒုံ စတုတ္ထကောဋိသင်္ခါတံ အန္တမကာသိ, ပရိစ္ဆေဒံ ပရိဝဋုမံ အကာသိ, အန္တိမသမုဿယမတ္တာဝသေသံ ဒုက္ခမကာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

បទថា អន្តមកាសិ ទុក្ខស្ស មានសេចក្តីថា ដោយប្រការយ៉ាងនេះ ព្រោះតែការឃើញ និងការលះបង់មានៈដោយអរហត្តមគ្គ ទីបំផុតទាំង ៤ ប្រការ គឺ៖ ១. ទីបំផុតនៃដែនកំណត់ (មរិយាទន្តៈ) ដូចពាក្យថា «ទីបំផុតនៃវត្ថុសម្រាប់ចងកាយរមែងទ្រុឌទ្រោម ឬស្មៅស្រស់» ជាដើម។ ២. ទីបំផុតគឺថោកទាបបំផុត (លាមកន្តៈ) ដូចពាក្យថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការស្វែងរកអាហារនេះ ជាទីបំផុត (ថោកទាបបំផុត) ក្នុងបណ្តាការចិញ្ចឹមជីវិតទាំងឡាយ» ជាដើម។ ៣. ទីបំផុតនៃចំណែក (កោដ្ឋាសន្តៈ) ដូចពាក្យថា «សក្កាយៈ ជាទីបំផុតមួយ» ជាដើម។ ៤. ទីបំផុតនៃចុងបំផុត (កោដិអន្តៈ) ដូចពាក្យថា «នេះឯងជាទីបំផុតនៃទុក្ខ ព្រោះការអស់ទៅនៃបច្ច័យទាំងពួង» ជាដើម។ ក្នុងបណ្តាទីបំផុតទាំង ៤ នោះ ព្រះអរហន្តបានធ្វើនូវទីបំផុតទី ៤ នេះ ដែលរាប់ថាជាចុងបំផុតនៃទុក្ខក្នុងវដ្តសង្សារទាំងអស់ គឺបានធ្វើការកំណត់ព្រំដែន បានធ្វើឲ្យទុក្ខនៅសល់ត្រឹមតែរូបកាយចុងក្រោយបង្អស់ប៉ុណ្ណោះ នេះជាសេចក្តីពន្យល់ក្នុងបទនេះ។

သမ္ပဇညံ န ရိဉ္စတီတိ သမ္ပဇညံ န ဇဟတိ. သင်္ချံ နောပေတီတိ ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ပညတ္တိံ န ဥပေတိ, တံ ပညတ္တိံ ပဟာယ ခီဏာသဝေါ နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အာရမ္မဏာနုသယော ကထိတော.

បទថា សម្បជញ្ញំ ន រិញ្ចតិ គឺមិនលះបង់នូវសម្បជញ្ញៈឡើយ។ បទថា សង្ខ្យំ នោបេតិ មានសេចក្តីថា រមែងមិនដល់នូវការបញ្ញត្តិថា «ជាអ្នកត្រេកអរ ជាអ្នកប្រទូស្ត ជាអ្នកវង្វេង» ឡើយ គឺលះបង់នូវការបញ្ញត្តិនោះហើយ ឈ្មោះថាជាព្រះខីណាស្រព។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវអនុស័យព្រមទាំងអារម្មណ៍ (អារម្មណានុស័យ)។

၄. ပါတာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. ការអធិប្បាយបាតាលសូត្រ

၂၅၂. စတုတ္ထေ ပါတာလောတိ ပါတဿ အလံ ပရိယတ္တော, နတ္ထိ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌာတိ ပါတာလော. အသန္တံ အဝိဇ္ဇမာနန္တိ အသမ္ဘူတတ္တံ အပညာယမာနတ္တံ. ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတီတိ အတ္ထိ မဟာသမုဒ္ဒေ ပါတာလောတိ ဧဝံ ဝါစံ. သော ဟိ ယံ တံ ဗလဝါမုခံ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဥဒကံ ဝေဂေန ပက္ခန္ဒိတွာ စက္ကဝါဠံ ဝါ သိနေရုံ ဝါ အာဟစ္စ ယောဇနဒွိယောဇနဒသယောဇနပ္ပမာဏမ္ပိ ဥဂ္ဂန္တွာ ပုန မဟာသမုဒ္ဒေ ပတတိ, ယဿ ပတိတဋ္ဌာနေ မဟာနရကပပါတော ဝိယ ဟောတိ, ယံ လောကေ ဗလဝါမုခန္တိ ဝုစ္စတိ. တံ သန္ဓာယ ဧဝံ ဝဒတိ.

២៥២. ក្នុងសូត្រទី ៤ បទថា បាតាលោ គឺសមគួរដល់ការធ្លាក់ចុះដោយគ្មានការរារាំង ព្រោះក្នុងទីនេះ ទីពឹងផ្អែកសូម្បីបន្តិចបន្តួចក៏មិនមានឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា បាតាលៈ (រណ្តៅជ្រៅ)។ បទថា អសន្តំ អវិជ្ជមានំ គឺដែលមិនពិត មិនមានប្រាកដ មិនអាចដឹងបាន។ បទថា ឯវំ វាចំ ភាសតិ គឺនូវវាចាយ៉ាងនេះថា «មានរណ្តៅជ្រៅក្នុងមហាសមុទ្រ»។ ពិតណាស់ បុថុជ្ជនដ៏ល្ងង់ខ្លៅនោះ កាលពោលយ៉ាងនេះ គឺសំដៅយកទឹកនៃមហាសមុទ្រដែលមានឈ្មោះថា ពលវាមុខៈ ទឹកនោះដោយកម្លាំងខ្យល់បក់បោកយ៉ាងខ្លាំង ទៅទង្គិចនឹងភ្នំចក្រវាឡក្តី ភ្នំសិនេរុក្តី ហើយខ្ទាតឡើងលើសូម្បីចម្ងាយ ១ យោជន៍ ២ យោជន៍ ឬ ១០ យោជន៍ រួចក៏ធ្លាក់ចុះមកក្នុងមហាសមុទ្រវិញ កន្លែងដែលទឹកនោះធ្លាក់ចុះ រមែងជាប្រហោងធំដូចជាទីធ្លាក់ចុះនៃមហានរក ដែលក្នុងលោកហៅថា ពលវាមុខៈ (មាត់ទឹកដ៏ខ្លាំង) បុថុជ្ជននោះសំដៅយកពលវាមុខៈនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

ယသ္မာ ပန တတ္ထ တထာရူပါနံ မစ္ဆကစ္ဆပဒေဝဒါနဝါနံ ပတိဋ္ဌာပိ ဟောတိ သုခနိဝါသောပိ, တသ္မာ အသန္တံ အသံဝိဇ္ဇမာနံ တံ တံ ဝါစံ ဘာသတိ နာမ. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗပုထုဇ္ဇနာ သာရီရိကာယ ဒုက္ခဝေဒနာယ ပတိဋ္ဌာတုံ န သက္ကောန္တိ, တသ္မာ ပါတဿ အလန္တိ အတ္ထေန အယမေဝ ပါတာလောတိ ဒဿေန္တော သာရီရိကာနံ ခေါ ဧတံ ဘိက္ခဝေတိအာဒိမာဟ.

ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុណា ក្នុងពលវាមុខៈនោះ សូម្បីទីពឹងផ្អែក ឬទីលំនៅដ៏សុខសម្រួលរបស់ពួកត្រី អណ្តើក ទេវតា និងអសូរទាំងឡាយដ៏សមគួរដល់ទីនោះ ក៏រមែងមាន ហេតុនោះ បុថុជ្ជននោះឈ្មោះថាពោលនូវវាចាដែលមិនពិត មិនមានប្រាកដនោះៗ។ ប៉ុន្តែ ព្រោះហេតុណា បុថុជ្ជនទាំងពួងមិនអាចតម្កល់នៅបានក្នុងទុក្ខវេទនាដែលកើតក្នុងកាយឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ដោយអត្ថថា សមគួរដល់ការធ្លាក់ចុះ គឺទុក្ខវេទនាដែលកើតក្នុងកាយនេះឯង ឈ្មោះថា បាតាលៈ (រណ្តៅជ្រៅ) កាលព្រះមានព្រះភាគទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ពាក្យជាដើមថា សារីរិកានំ ខោ ឯតំ ភិក្ខវេ។

ပါတာလေ [Pg.117] န ပစ္စုဋ္ဌာသီတိ ပါတာလသ္မိံ န ပတိဋ္ဌာသိ. ဂါဓန္တိ ပတိဋ္ဌံ. အက္ကန္ဒတီတိ အနိဗဒ္ဓံ ဝိပ္ပလာပံ ဝိလပန္တော ကန္ဒတိ. ဒုဗ္ဗလောတိ ဒုဗ္ဗလဉာဏော. အပ္ပထာမကောတိ ဉာဏထာမဿ ပရိတ္တတာယ ပရိတ္တထာမကော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အရိယသာဝကောတိ သောတာပန္နော. သောတာပန္နော ဟိ ဧတ္ထ ဓုရံ, ဗလဝဝိပဿကော န တိက္ခဗုဒ္ဓိ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒနံ အနနုဝတ္တိတွာ ပတိဋ္ဌာတုံ သမတ္ထော ယောဂါဝစရောပိ ဝဋ္ဋတိ.

បទថា បាតាលេ ន បច្ចុដ្ឋាសិ គឺមិនអាចតម្កល់នៅបានក្នុងបាតាលៈ (គឺទុក្ខវេទនាដែលកើតក្នុងកាយ)។ បទថា គាធំ គឺនូវទីពឹងផ្អែក។ បទថា អក្កន្ទតិ គឺកាលរអ៊ូរទាំនូវពាក្យរវើរវាយដែលមិនជាប់ទាក់ទងគ្នា រមែងយំទួញ។ បទថា ទុព្វលោ គឺមានកម្លាំងញាណខ្សោយ។ បទថា អប្បថាមកោ គឺមានកម្លាំងតិចតួច ព្រោះតែកម្លាំងញាណតិចតួច។ ក្នុងសូត្រនេះ បទថា អរិយសាវកោ គឺព្រះសោតាបន្ន។ ពិតណាស់ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះសោតាបន្នជាប្រធាន ប៉ុន្តែ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីព្រះយោគាវចរដែលមានវិបស្សនាដ៏មានកម្លាំង មានបញ្ញាដ៏មុតស្រួច អាចតម្កល់នៅបានដោយមិនប្រព្រឹត្តទៅតាមទុក្ខវេទនាដែលកើតក្នុងកាយ ក៏គប្បីបានដែរ។

၅. ဒဋ္ဌဗ္ဗသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. ការអធិប្បាយទដ្ឋព្វសូត្រ

၂၅၃. ပဉ္စမေ ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ ဝိပရိဏာမနဝသေန ဒုက္ခတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သလ္လတောတိ ဒုက္ခာပနဝိနိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန သလ္လာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အနိစ္စတောတိ အဒုက္ခမသုခါ ဟုတွာ အဘာဝါကာရေန အနိစ္စတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဒ္ဒါတိ အဒ္ဒသ. သန္တန္တိ သန္တသဘာဝံ.

២៥៣. ក្នុងសូត្រទី ៥ បទថា ទុក្ខតោ ទដ្ឋព្វា គឺគប្បីឃើញថាជាទុក្ខ ដោយអំណាចនៃការប្រែប្រួល។ បទថា សល្លតោ គឺគប្បីឃើញនូវទុក្ខវេទនាថាជាសរ ដោយអត្ថថាជាគ្រឿងចាក់ដោតឲ្យកើតទុក្ខ។ បទថា អនិច្ចតោ គឺគប្បីឃើញនូវអទុក្ខមសុខវេទនាថាជាអនិច្ចៈ ដោយអាការៈនៃភាពមិនមាន បន្ទាប់ពីកើតឡើងហើយ។ បទថា អទ្ទា គឺបានឃើញហើយ។ បទថា សន្តំ គឺមានសភាវៈស្ងប់រម្ងាប់។

၆. သလ္လသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយសល្លសូត្រ

၂၅၄. ဆဋ္ဌေ တတြာတိ တေသု ဒွီသု ဇနေသု. အနုဝေဓံ ဝိဇ္ဈေယျာတိ တဿေဝ ဝဏမုခဿ အင်္ဂုလန္တရေ ဝါ ဒွင်္ဂုလန္တရေ ဝါ အာသန္နပဒေသေ အနုဂတဝေဓံ. ဧဝံ ဝိဒ္ဓဿ ဟိ သာ အနုဝေဓာ ဝေဒနာ ပဌမဝေဒနာယ ဗလဝတရာ ဟောတိ, ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဒေါမနဿဝေဒနာပိ ဧဝမေဝ ပုရိမဝေဒနာယ ဗလဝတရာ ဟောတိ. ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ နိဿရဏန္တိ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ဟိ သမာဓိမဂ္ဂဖလာနိ နိဿရဏံ, တံ သော န ဇာနာတိ, ကာမသုခမေဝ နိဿရဏန္တိ ဇာနာတိ. တာသံ ဝေဒနာနန္တိ တာသံ သုခဒုက္ခဝေဒနာနံ. သညုတ္တော နံ ဝေဒယတီတိ ကိလေသေဟိ သမ္ပယုတ္တောဝ ဟုတွာ တံ ဝေဒနံ ဝေဒယတိ, န ဝိပ္ပယုတ္တော. သညုတ္တော ဒုက္ခသ္မာတိ ကရဏတ္ထေ နိဿက္ကံ, ဒုက္ခေန သမ္ပယုတ္တောတိ အတ္ထော. သင်္ခါတဓမ္မဿာတိ ဝိဒိတဓမ္မဿ တုလိတဓမ္မဿ. ဗဟုဿုတဿာတိ ပရိယတ္တိဗဟုဿုတဿ ပဋိဝေဓဗဟုဿုတဿ စ. သမ္မာ ပဇာနာတိ ဘဝဿ ပါရဂူတိ ဘဝဿ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော, တဒေဝ နိဗ္ဗာနံ သမ္မာ ပဇာနာတိ. ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ အာရမ္မဏာနုသယောဝ ကထိတော. အရိယသာဝကေသု စ ခီဏာသဝေါ ဧတ္ထ ဓုရံ, အနာဂါမီပိ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ.

២៥៤. ក្នុងសូត្រទី ៦ បទថា តត្រ គឺក្នុងបណ្តាជនទាំងពីរនាក់នោះ។ បទថា អនុវេធំ វិជ្ឈេយ្យ គឺការចាក់ដោតជាលំដាប់ក្នុងទីជិត ក្នុងចន្លោះ ១ ធ្នាប់ក្តី ២ ធ្នាប់ក្តី នៃមាត់ដំបៅនោះឯង។ ពិតណាស់ វេទនាដែលកើតឡើងព្រោះការចាក់ដោតជាលំដាប់របស់បុគ្គលដែលត្រូវគេចាក់ដោតយ៉ាងនេះ រមែងមានកម្លាំងខ្លាំងជាងវេទនាមុន សូម្បីទោមនស្សវេទនាដែលកើតឡើងក្នុងកាលជាខាងក្រោយ ក៏មានកម្លាំងខ្លាំងជាងវេទនាមុនដូច្នោះឯង។ បទថា ទុក្ខាយ វេទនាយ និស្សរណំ គឺគ្រឿងរលាស់ចេញនៃទុក្ខវេទនា ពិតណាស់ គឺឈាន មគ្គ និងផលទាំងឡាយ បុថុជ្ជនដ៏ល្ងង់ខ្លៅនោះរមែងមិនដឹងនូវគ្រឿងរលាស់ចេញនោះឡើយ តែងយល់ច្រឡំថាកាមសុខប៉ុណ្ណោះជាគ្រឿងរលាស់ចេញ។ បទថា តាសំ វេទនានំ គឺនៃវេទនាទាំងឡាយមានសុខនិងទុក្ខនោះ។ បទថា សញ្ញុត្តោ នំ វេទយតិ គឺរមែងទទួលរងនូវវេទនានោះដោយសម្បយុត្តដោយកិលេសទាំងឡាយ មិនមែនជាអ្នកមិនសម្បយុត្តឡើយ។ បទថា សញ្ញុត្តោ ទុក្ខស្មា គប្បីជ្រាបថា បញ្ចមីវិភត្តិក្នុងអត្ថជាករណៈ មានសេចក្តីថា សម្បយុត្តដោយទុក្ខ។ បទថា សង្ខាតធម្មស្ស គឺនៃបុគ្គលដែលមានធម៌ដឹងច្បាស់ហើយ មានធម៌ថ្លឹងថ្លែងហើយ។ បទថា ពហុស្សុតស្ស គឺនៃបុគ្គលជាពហុស្សូតក្នុងបរិយត្តិផង និងក្នុងបដិវេធផង។ បទថា សម្មា បជានាតិ ភវស្ស បារគូ គឺដល់ហើយនូវត្រើយនៃភពគឺព្រះនិព្វាន រមែងដឹងច្បាស់នូវព្រះនិព្វាននោះឯងដោយប្រពៃ។ សូម្បីក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគក៏ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងនូវអារម្មណានុស័យប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត ក្នុងបណ្តាអរិយសាវកទាំងឡាយ ព្រះខីណាស្រពជាប្រធានក្នុងសូត្រនេះ ប៉ុន្តែព្រះអាចារ្យទាំងឡាយពោលថា សូម្បីព្រះអនាគាមីក៏គប្បីបានដែរ។

၇. ပဌမဂေလညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការអធិប្បាយបឋមគិលានសូត្រ

၂၅၅. သတ္တမေ [Pg.118] ယေန ဂိလာနသာလာ တေနုပသင်္ကမီတိ ‘‘သဒေဝကေ လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော တထာဂတောပိ ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ, ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗယုတ္တကာ နာမ ဂိလာနာတိ ဘိက္ခူ သဒ္ဒဟိတွာ ဩကပ္ပေတွာ ဂိလာနေ ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗေ မညိဿန္တီ’’တိ စ ‘‘ယေ တတ္ထ ကမ္မဋ္ဌာနသပ္ပာယာ, တေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထေဿာမီ’’တိ စ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ. ကာယေ ကာယာနုပဿီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော ဝက္ခာမ. အနိစ္စာနုပဿီတိ အနိစ္စတံ အနုပဿန္တော. ဝယာနုပဿီတိ ဝယံ အနုပဿန္တော. ဝိရာဂါနုပဿီတိ ဝိရာဂံ အနုပဿန္တော. နိရောဓာနုပဿီတိ နိရောဓံ အနုပဿန္တော. ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီတိ ပဋိနိဿဂ္ဂံ အနုပဿန္တော.

២៥៥. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា «yena gilānasālā tenupasaṅkami» (ព្រះអង្គយាងទៅកាន់សាលាអ្នកជំងឺនោះ) គឺព្រះតថាគត ទ្រង់គិតថា «ព្រះតថាគតជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោកព្រមទាំងទេវលោក នៅតែយាងទៅកាន់ទីឧបដ្ឋាកអ្នកជំងឺ ភិក្ខុទាំងឡាយកាលបើបានជឿជាក់ និងជ្រះថ្លាហើយ នឹងយល់ថា ពួកអ្នកជំងឺជាបុគ្គលដែលគួរដល់ការថែទាំ និងគួរតែជួយថែទាំអ្នកជំងឺទាំងឡាយ» ម្យ៉ាងទៀត ទ្រង់គិតថា «ភិក្ខុទាំងឡាយណាដែលមានកម្មដ្ឋានសមគួរក្នុងសាលាអ្នកជំងឺនោះ តថាគតនឹងសម្តែងកម្មដ្ឋានដល់ភិក្ខុទាំងនោះ» ទើបទ្រង់យាងទៅជិត។ ចំពោះពាក្យថា «kāye kāyānupassī» (ការពិចារណាឃើញកាយក្នុងកាយ) ជាដើម សេចក្តីណាដែលគួរពោល យើងនឹងពោលក្នុងសតិបដ្ឋានសំយុត្តខាងមុខ។ ពាក្យថា «aniccānupassī» គឺការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវភាពមិនទៀង។ ពាក្យថា «vayānupassī» គឺការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវសេចក្តីវិនាស។ ពាក្យថា «virāgānupassī» គឺការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការប្រាសចាកតម្រេក។ ពាក្យថា «nirodhānupassī» គឺការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការរលត់។ ពាក្យថា «paṭinissaggānupassī» គឺការពិចារណាឃើញរឿយៗនូវការលះបង់ចោល។

ဧတ္တာဝတာ ကိံ ဒဿိတံ ဟောတိ? ဣမဿ ဘိက္ခုနော အာဂမနီယပဋိပဒါ, သတိပဋ္ဌာနာပိ ဟိ ပုဗ္ဗဘာဂါယေဝ, သမ္ပဇညေပိ အနိစ္စာနုပဿနာ ဝယာနုပဿနာ ဝိရာဂါနုပဿနာတိ စ ဣမာပိ တိဿော အနုပဿနာ ပုဗ္ဗဘာဂါယေဝ, နိရောဓာနုပဿနာပိ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာပိ ဣမာ ဒွေ မိဿကာ. ဧတ္တာဝတာ ဣမဿ ဘိက္ခုနော ဘာဝနာကာလော ဒဿိတောတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ តើទ្រង់បង្ហាញនូវសេចក្តីអ្វី? គឺទ្រង់បង្ហាញនូវអាគមនីយបដិបទា (បដិបទាជាទីមកដល់នៃអរិយមគ្គ) របស់ភិក្ខុនេះ ព្រោះថា សូម្បីសតិបដ្ឋានទាំងឡាយ ក៏ជាបុព្វភាគ (ភាគខាងដើម) តែម្យ៉ាង សូម្បីក្នុងសម្បជញ្ញៈ ការពិចារណាឃើញថាមិនទៀង ការពិចារណាឃើញសេចក្តីវិនាស និងការពិចារណាឃើញការប្រាសចាកតម្រេក ទាំង៣នេះ ក៏ជាបុព្វភាគតែម្យ៉ាងដែរ ចំណែកឯការពិចារណាឃើញការរលត់ និងការពិចារណាឃើញការលះបង់ចោល ទាំងពីរនេះ ជាការលាយឡំគ្នា (ទាំងលោកិយ និងលោកុត្តរៈ)។ ដោយពាក្យត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ទ្រង់បង្ហាញនូវកាលវេលានៃការចម្រើនភាវនារបស់ភិក្ខុនេះ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

၈-၉. ဒုတိယဂေလညသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៨-៩. សេចក្តីពន្យល់អំពីទុតិយគេឡញ្ញសូត្រជាដើម

၂၅၆-၂၅၇. အဋ္ဌမေ ဣမမေဝ ဖဿံ ပဋိစ္စာတိ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ, အတ္ထတော ပနေတံ နိန္နာနာကရဏံ. ကာယောဝ ဟိ ဧတ္ထ ဖဿောတိ ဝုတ္တော. နဝမံ ဥတ္တာနမေဝ.

២៥៦-២៥៧. ក្នុងសូត្រទី៨ ធម៌នេះឯងដែលទ្រង់សម្តែងថា «ព្រោះអាស្រ័យនូវផស្សៈ» គឺទ្រង់សម្តែងទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់វេនេយ្យសត្វទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន ប៉ុន្តែដោយអត្ថ សូត្រនេះគ្មានសេចក្តីប្លែកគ្នាឡើយ។ ព្រោះថាក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់ហៅកាយ (កាយបសាទ) ថាជាផស្សៈ។ សូត្រទី៩ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

၁၀. ဖဿမူလကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្តីពន្យល់អំពីផស្សមូលកសូត្រ

၂၅၈. ဒသမေ သုခဝေဒနိယန္တိ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. အနုပဒဝဏ္ဏနာ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌာ ဝိတ္ထာရိတာဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တဒွယေ သမ္မသနစာရဝေဒနာ ကထိတာ.

២៥៨. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា «sukhavedaniyanti» គឺធម៌ដែលជាបច្ច័យដល់សុខវេទនា។ សូម្បីក្នុងបទដែលនៅសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ចំណែកឯការអធិប្បាយពាក្យតាមលំដាប់ក្នុងសូត្រនេះ គឺបានពិស្តាររួចមកហើយក្នុងសូត្រខាងក្រោម។ ក្នុងសូត្រទាំងពីរនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីវេទនាដែលជាអារម្មណ៍សម្រាប់ត្រួតត្រា (វិបស្សនាញាណ)។

သဂါထာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

សគាថវគ្គ ទី១ ចប់។

၂. ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ

២. រហោគតវគ្គ

၁. ရဟောဂတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីពន្យល់អំពីរហោគតសូត្រ

၂၅၉. ရဟောဂတဝဂ္ဂဿ [Pg.119] ပဌမေ ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, တံ ဒုက္ခသ္မိန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, တံ သဗ္ဗံ ဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. သင်္ခါရာနံယေဝ အနိစ္စတန္တိအာဒီသု ယာ ဧသာ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာ ခယဓမ္မတာ ဝယဓမ္မတာ ဝိပရိဏာမဓမ္မတာ, ဧတံ သန္ဓာယ ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒယိတံ, တံ ဒုက္ခန္တိ မယာ ဘာသိတန္တိ ဒီပေတိ. ယာ ဟိ သင်္ခါရာနံ အနိစ္စတာ, ဝေဒနာနမ္ပိ သာ အနိစ္စတာ ဧဝ. အနိစ္စတာ စ နာမေသာ မရဏံ, မရဏတော ဥတ္တရိ ဒုက္ခံ နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန သဗ္ဗာ ဝေဒနာ ဒုက္ခာတိ ဝုတ္တာ. အထ ခေါ ပန ဘိက္ခု မယာတိ ဣဒံ န ကေဝလံ အဟံ ဝေဒနာနံယေဝ နိရောဓံ ပညာပေမိ, ဣမေသမ္ပိ ဓမ္မာနံ နိရောဓံ ပညာပေမီတိ ဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. ဝူပသမော စ ပဿဒ္ဓိယော စ ဧဝရူပါယ ဒေသနာယ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တာ. သညာဝေဒယိတနိရောဓဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ စတ္တာရော အာရုပ္ပာ ဂဟိတာဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៥៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃរហោគតវគ្គ ពាក្យថា «yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmiṃ» (ការសោយអារម្មណ៍ណាមួយ ទាំងអស់នោះស្ថិតនៅក្នុងទុក្ខ) សេចក្តីថា វេទនាណាមួយដែលបានសោយ វេទនាទាំងអស់នោះឈ្មោះថាជាទុក្ខដោយបរិយាយ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «saṅkhārānaṃyeva aniccataṃ» (ភាពមិនទៀងនៃសង្ខារទាំងឡាយនោះឯង) ជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញសេចក្តីថា «តថាគតសំដៅយកភាពមិនទៀង ភាពមានការអស់ទៅជាធម្មតា ភាពមានការវិនាសទៅជាធម្មតា និងភាពមានការប្រែប្រួលជាធម្មតានៃសង្ខារទាំងឡាយនេះឯង ទើបពោលថា វេទនាណាមួយដែលបានសោយ វេទនាទាំងអស់នោះជាទុក្ខ»។ ព្រោះថា ភាពមិនទៀងនៃសង្ខារទាំងឡាយណា សូម្បីភាពមិនទៀងនៃវេទនាទាំងឡាយ ក៏ជាភាពមិនទៀងនោះឯង។ ម្យ៉ាងទៀត ភាពមិនទៀងនេះ គឺសេចក្តីស្លាប់ (មរណៈ) ឯទុក្ខដែលក្រៅពីសេចក្តីស្លាប់ទៅទៀតនោះ មិនមានឡើយ ព្រះអង្គទ្រង់មានព្រះហឫទ័យចង់សំដៅយកសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា វេទនាទាំងអស់ជាទុក្ខ។ ពាក្យថា «Atha kho pana bhikkhu mayā» (ម្នាលភិក្ខុ មួយវិញទៀត តថាគត...) នេះ ព្រះអង្គទ្រង់ផ្តើមឡើងដើម្បីបង្ហាញថា «តថាគតមិនមែនបញ្ញត្តតែការរលត់ទៅនៃវេទនាទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែតថាគតក៏បញ្ញត្តនូវការរលត់ទៅនៃធម៌ទាំងឡាយទាំងនេះដែរ»។ សេចក្តីរលត់ (វូបសមៈ) និងសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ (បស្សទ្ធិ) ទាំងឡាយ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយព្រះធម៌ទេសនាមានសភាពយ៉ាងនេះ ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់វេនេយ្យសត្វទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបថា ក្នុងការកាន់យកនូវសញ្ញាវេទយិតនិរោធក្នុងទីនេះ អរូបសមាបត្តិទាំង៤ ក៏ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលរួចជាស្រេចហើយដែរ។

၂-၃. ပဌမအာကာသသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-៣. សេចក្តីពន្យល់អំពីបឋមអាកាសសូត្រជាដើម

၂၆၀-၂၆၁. ဒုတိယေ ပုထူ ဝါယန္တိ မာလုတာတိ ဗဟူ ဝါတာ ဝါယန္တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ. တတိယံ ဝိနာ ဂါထာဟိ ဗုဇ္ဈန္တာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ.

២៦០-២៦១. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា «puthū vāyanti mālutā» គឺខ្យល់ទាំងឡាយជាច្រើនបក់មក។ សេចក្តីដែលនៅសល់ មានន័យច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។ សូត្រទី៣ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយគ្មានគាថា ទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់វេនេយ្យសត្វទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។

၄. အဂါရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. សេចក្តីពន្យល់អំពីអគារសូត្រ

၂၆၂. စတုတ္ထေ ပုရတ္ထိမာတိ ပုရတ္ထိမာယ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ. သာမိသာပိ သုခါ ဝေဒနာတိအာဒီသု သာမိသာ သုခါ နာမ ကာမာမိသပဋိသံယုတ္တာ ဝေဒနာ. နိရာမိသာ သုခါ နာမ ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန ဝိပဿနာဝသေန အနုဿတိဝသေန စ ဥပ္ပန္နာ ဝေဒနာ. သာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ ကာမာမိသေနေဝ သာမိသာ ဝေဒနာ, နိရာမိသာ ဒုက္ခာ နာမ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ပိဟပစ္စယာ ဥပ္ပန္နဒေါမနဿဝေဒနာ. သာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ ကာမာမိသေနေဝ သာမိသာ ဝေဒနာ. နိရာမိသာ အဒုက္ခမသုခါ နာမ စတုတ္ထဇ္ဈာနဝသေန ဥပ္ပန္နာ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ.

២៦២. ក្នុងសូត្រទី៤ ពាក្យថា «puratthimā» គឺមកពីទិសខាងកើត។ ក្នុងបទទាំងពួងក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «sāmisā sukhā vedanā» (សុខវេទនាប្រកបដោយអាមិស) ជាដើម សុខវេទនាប្រកបដោយអាមិស គឺវេទនាដែលប្រកបដោយកាមាមិស។ សុខវេទនាមិនប្រកបដោយអាមិស គឺវេទនាដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃបឋមជ្ឈានជាដើម ដោយអំណាចនៃវិបស្សនា និងដោយអំណាចនៃអនុស្សតិ។ ទុក្ខវេទនាប្រកបដោយអាមិស គឺវេទនាប្រកបដោយអាមិសដោយសារតែកាមាមិសនោះឯង ទុក្ខវេទនាមិនប្រកបដោយអាមិស គឺទោមនស្សវេទនាដែលកើតឡើងព្រោះបច្ច័យគឺសេចក្តីប្រាថ្នា ចំពោះបុគ្គលដែលតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងវិមោក្ខដ៏ឧត្តមទាំងឡាយ។ អទុក្ខមសុខវេទនាប្រកបដោយអាមិស គឺវេទនាប្រកបដោយអាមិសដោយសារតែកាមាមិសនោះឯង។ អទុក្ខមសុខវេទនាមិនប្រកបដោយអាមិស គឺអទុក្ខមសុខវេទនាដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃចតុត្ថជ្ឈាន។

၅-၈. ပဌမအာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៥-៨. សេចក្តីពន្យល់អំពីបឋមអានន្ទសូត្រជាដើម

၂၆၃-၂၆၆. ပဉ္စမာဒီနိ [Pg.120] စတ္တာရိ ဟေဋ္ဌာ ကထိတနယာနေဝ. ပုရိမာနိ ပနေတ္ထ ဒွေ ပရိပုဏ္ဏပဿဒ္ဓိကာနိ, ပစ္ဆိမာနိ ဥပဍ္ဎပဿဒ္ဓိကာနိ. ဒေသနာယ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တာနိ.

២៦៣-២៦៦. សូត្រទាំង៤ មានសូត្រទី៥ ជាដើម មានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយក្នុងសូត្រខាងក្រោម។ ម៉្យាងទៀត ក្នុងសូត្រទាំងនោះ សូត្រពីរខាងដើម (ទី៥ និងទី៦) មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ពេញបរិបូណ៌ ចំណែកឯសូត្រពីរខាងចុង (ទី៧ និងទី៨) មានសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ត្រឹមពាក់កណ្តាល។ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងទៅតាមអធ្យាស្រ័យរបស់វេនេយ្យសត្វទាំងឡាយដែលនឹងអាចត្រាស់ដឹងបាន។

၉-၁၀. ပဉ္စကင်္ဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៩-១០. សេចក្តីពន្យល់អំពីបញ្ចកង្គសូត្រជាដើម

၂၆၇-၂၆၈. နဝမေ ပဉ္စကင်္ဂေါ ထပတီတိ ပဉ္စကင်္ဂေါတိ တဿ နာမံ, ဝါသိဖရသုနိခါဒနဒဏ္ဍမုဂ္ဂရကာဠသုတ္တနာဠိသင်္ခါတေဟိ ဝါ ပဉ္စဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ သော ပဉ္စကင်္ဂေါတိ ပညာတော. ထပတီတိ ဝဍ္ဎကီဇေဋ္ဌကော. ဥဒါယီတိ ပဏ္ဍိတဥဒါယိတ္ထေရော. ပရိယာယန္တိ ကာရဏံ. ဒွေပါနန္ဒာတိ ဒွေပိ, အာနန္ဒ, ပရိယာယေနာတိ ကာရဏေန. ဧတ္ထ စ ကာယိကစေတသိကဝသေန ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ, သုခါဒိဝသေန တိဿောပိ, ဣန္ဒြိယဝသေန သုခိန္ဒြိယာဒိကာ ပဉ္စ, ဒွါရဝသေန စက္ခုသမ္ဖဿဇာဒိကာ ဆ, ဥပဝိစာရဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတီ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌာရသ, ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ, ဆ ဂေဟသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာနိ, ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာ, ဆ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသ. တာ အတီတေ ဆတ္တိံသ, အနာဂတေ ဆတ္တိံသ, ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌသတံ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៦៧-២៦៨. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា «pañcakaṅgo thapati» គឺពាក្យថា «pañcakaṅgo» ជាឈ្មោះរបស់ជាងឈើនោះ ព្រោះតែគាត់ប្រកបដោយគ្រឿងឧបករណ៍របស់ជាងឈើទាំង៥ គឺ ដឹង ពូថៅ ដែកខួង ដងញញួរ និងខ្សែបន្ទាត់ខ្មៅ ទើបគាត់ល្បីឈ្មោះថា «បញ្ចកង្គៈ»។ ពាក្យថា «thapati» គឺមេជាងឈើ។ ពាក្យថា «Udāyī» គឺព្រះឧទាយិត្ថេរដ៏មានប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា «pariyāya» គឺហេតុ។ ពាក្យថា «dvepānanda» គឺម្នាលអានន្ទ សូម្បីវេទនាទាំងពីរ ក៏ពោលដោយហេតុ។ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបថា វេទនាមាន២ ដោយអំណាចនៃកាយិកវេទនា និងចេតសិកវេទនា មាន៣ ដោយអំណាចនៃសុខវេទនាជាដើម មាន៥ ដោយអំណាចនៃឥន្ទ្រិយ មានសុខិន្ទ្រិយជាដើម មាន៦ ដោយអំណាចនៃទ្វារ មានចក្ខុសម្ផស្សជាដើម មាន១៨ ដោយអំណាចនៃឧបវិចារ មានពាក្យថា «ភ្នែកឃើញរូបហើយ តែងចូលទៅត្រួតត្រានូវរូបដែលជាទីតាំងនៃសោមនស្ស» ជាដើម គឺសោមនស្សដែលអាស្រ័យផ្ទះ៦ សោមនស្សដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម៦ ទោមនស្សដែលអាស្រ័យផ្ទះ៦ ទោមនស្សដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម៦ ឧបេក្ខាដែលអាស្រ័យផ្ទះ៦ ឧបេក្ខាដែលអាស្រ័យការចេញចាកកាម៦ រួមជា៣៦។ វេទនាទាំងនោះ ក្នុងអតីតកាលមាន៣៦ ក្នុងអនាគតកាលមាន៣៦ ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលមាន៣៦ រួមជាវេទនា១០៨ គប្បីជ្រាបយ៉ាងនេះ។

ပဉ္စိမေ အာနန္ဒ ကာမဂုဏာတိ အယံ ပါဋိယေက္ကော အနုသန္ဓိ. န ကေဝလဉှိ ဒွေ အာဒိံ ကတွာ ဝေဒနာ ဘဂဝတာ ပညတ္တာ, ပရိယာယေန ဧကာပိ ဝေဒနာ ကထိတာ, တံ ဒဿေန္တော ပဉ္စကင်္ဂဿ ထပတိနော ဝါဒံ ဥပတ္ထမ္ဘေတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. အဘိက္ကန္တတရန္တိ သုန္ဒရတရံ. ပဏီတတရန္တိ အတပ္ပကတရံ. ဧတ္ထ စ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, သာပိ သန္တဋ္ဌေန ပဏီတဋ္ဌေန စ သုခန္တိ ဝုတ္တာ. နိရောဓော အဝေဒယိတသုခဝသေန သုခံ နာမ ဇာတော. ပဉ္စကာမဂုဏဝသေန ဟိ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန စ ဥပ္ပန္နံ ဝေဒယိတံ သုခံ နာမ, နိရောဓော အဝေဒယိတသုခံ နာမ. ဣတိ ဝေဒယိတသုခံ ဝါ ဟောတု အဝေဒယိတသုခံ ဝါ, နိဒ္ဒုက္ခဘာဝသင်္ခါတေန သုခဋ္ဌေန ဧကန္တသုခမေဝ ဇာတံ.

ពាក្យថា «pañcime ānanda kāmaguṇā» (ម្នាលអានន្ទ កាមគុណទាំង៥ នេះ) នេះជាអនុសន្ធិផ្សេងមួយទៀត។ ព្រោះថា ព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនមែនបញ្ញត្តតែវេទនាទាំងឡាយមានពីរជាដើមប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីវេទនាតែមួយ ក៏ទ្រង់សម្តែងដោយបរិយាយដែរ ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធកាលបើចង់បង្ហាញនូវវេទនានោះ ដើម្បីជួយគាំទ្រដល់វាទៈរបស់ជាងឈើឈ្មោះបញ្ចកង្គៈ ទើបទ្រង់ផ្តើមនូវព្រះធម៌ទេសនានេះ។ ពាក្យថា «abhikkantatara» គឺល្អបវរក្រែងលែង។ ពាក្យថា «paṇītatara» គឺឧត្តមក្រៃលែង (មិនធ្វើឱ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ឡើយ)។ ក្នុងព្រះធម៌ទេសនានេះ ចាប់តាំងពីចតុត្ថជ្ឈានទៅ អទុក្ខមសុខវេទនាណាដែលមាន វេទនានោះក៏ទ្រង់ហៅថាជាសុខដែរ ព្រោះតែមានសភាពស្ងប់ និងមានសភាពឧត្តម។ និរោធសមាបត្តិ ឈ្មោះថាជាសុខ ដោយអំណាចនៃសុខដែលមិនបានសោយ (អវេទយិតសុខ)។ ព្រោះថា សុខដែលកើតឡើងដោយអំណាចនៃកាមគុណទាំង៥ និងដោយអំណាចនៃសមាបត្តិទាំង៨ ឈ្មោះថាជាសុខដែលបានសោយ (វេទយិតសុខ) ចំណែកឯនិរោធសមាបត្តិ ឈ្មោះថាជាសុខដែលមិនបានសោយ (អវេទយិតសុខ)។ ដូច្នេះ ទោះបីជាសុខដែលបានសោយក្តី ឬសុខដែលមិនបានសោយក្តី ក៏ឈ្មោះថាជាសុខពិតប្រាកដដោយអត្ថថាជាសុខ ព្រោះតែមិនមានទុក្ខ។

ယတ္ထ ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဌာနေ. သုခံ ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ အဝေဒယိတံ သုခံ ဝါ ဥပလဗ္ဘတိ. တံ တံ တထာဂတော သုခသ္မိံ ပညပေတိ, တံ သဗ္ဗံ တထာဂတော နိဒ္ဒုက္ခဘာဝံ သုခသ္မိံယေဝ ပညပေတီတိ ဣဓ [Pg.121] ဘဂဝါ နိရောဓသမာပတ္တိံ သီသံ ကတွာ နေယျပုဂ္ဂလဿ ဝသေန အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒသမံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

ពាក្យថា «yatta yatta» គឺក្នុងទីកន្លែងនោះៗ។ ពាក្យថា «sukhaṃ upalabbhati» គឺបាននូវសុខដែលបានសោយក្តី ឬសុខដែលមិនបានសោយក្តី។ ពាក្យថា «taṃ taṃ tathāgato sukhasmiṃ paññapeti» គឺតថាគតបញ្ញត្តនូវរបស់ទាំងអស់នោះថាជាសុខ ព្រោះតែមិនមានទុក្ខ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់ធ្វើនូវនិរោធសមាបត្តិឱ្យជាប្រធានក្នុងទេសនា ហើយទ្រង់បញ្ចប់ទេសនាដោយអរហត្តផលដ៏ជាកំពូល ទៅតាមអំណាចនៃនេយ្យបុគ្គល។ សូត្រទី១០ មានសេចក្តីច្បាស់លាស់ស្រាប់ហើយ។

ရဟောဂတဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

រហោគតវគ្គ ទី២ ចប់។

၃. အဋ္ဌသတပရိယာယဝဂ္ဂေါ

៣. អដ្ឋសតបរិយាយវគ្គ

၁. သီဝကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្តីពន្យល់អំពីសីវកសូត្រ

၂၆၉. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ မောဠိယသီဝကောတိ သီဝကောတိ တဿ နာမံ. စူဠာ ပနဿ အတ္ထိ, တသ္မာ မောဠိယသီဝကောတိ ဝုစ္စတိ. ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနီတိ ပိတ္တပစ္စယာနိ. ဝေဒယိတာနီတိ ဝေဒနာ. တတ္ထ ပိတ္တပစ္စယာ တိဿော ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကထံ? ဧကစ္စော ဟိ ‘‘ပိတ္တံ မေ ကုပိတံ ဒုဇ္ဇာနံ ခေါ ပန ဇီဝိတ’’န္တိ ဒါနံ ဒေတိ, သီလံ သမာဒိယတိ ဥပေါသထကမ္မံ ကရောတိ, ဧဝမဿ ကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧကစ္စော ‘‘ပိတ္တဘေသဇ္ဇံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါဏံ ဟနတိ, အဒိန္နံ အာဒိယတိ, မုသာ ဘဏတိ, ဒသ ဒုဿီလျကမ္မာနိ ကရောတိ, ဧဝမဿ အကုသလဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧကစ္စော ‘‘ဧတ္တကေနပိ မေ ဘေသဇ္ဇကရဏေန ပိတ္တံ န ဝူပသမ္မတိ, အလံ ယံ ဟောတိ. တံ ဟောတူ’’တိ မဇ္ဈတ္တော ကာယိကဝေဒနံ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ, ဧဝံ အဿ အဗျာကတဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

២៦៩. ក្នុងសូត្រទី១ នៃវគ្គទី៣ ពាក្យថា «moḷiyasīvako» គឺពាក្យថា «sīvaka» ជាឈ្មោះរបស់បរិព្វាជកនោះ។ ម្យ៉ាងទៀត គាត់មានជុកដ៏ធំ ប្លែកពីអ្នកដទៃ ហេតុនោះទើបហៅថា «មោឡិយសីវកៈ» (សីវកៈអ្នកមានជុក)។ ពាក្យថា «paribbājako» គឺបរិព្វាជកដែលស្លៀកដណ្តប់ជិតជុំ។ ពាក្យថា «pittasamuṭṭhānāni» គឺមានប្រមាត់ជាបច្ច័យ។ ពាក្យថា «vedayitāni» គឺវេទនាទាំងឡាយ។ ក្នុងបច្ច័យទាំងនោះ វេទនាទាំង៣ កើតឡើងព្រោះតែប្រមាត់ជាបច្ច័យ។ តើកើតឡើងដូចម្តេច? គឺថា បុគ្គលខ្លះគិតថា «ប្រមាត់របស់អាត្មាអញរំជើបរំជួលហើយ ជីវិតនេះដឹងបានដោយកម្រណាស់» ទើបធ្វើទាន សមាទានសីល រក្សាសីលឧបោសថ កាលបើធ្វើដូច្នេះ កុសលវេទនាតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ។ បុគ្គលខ្លះគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើថ្នាំព្យាបាលប្រមាត់» ទើបសម្លាប់សត្វ លួចទ្រព្យគេ និយាយកុហក ធ្វើនូវទុស្សីលកម្មទាំង១០ កាលបើធ្វើដូច្នេះ អកុសលវេទនាតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ។ បុគ្គលខ្លះគិតថា «ទោះបីជាអាត្មាអញព្យាបាលដោយថ្នាំត្រឹមប៉ុណ្ណេះ ក៏ប្រមាត់មិនស្ងប់រម្ងាប់ដែរ ឈប់ព្យាបាលចុះ អ្វីនឹងកើតឡើង ក៏ឱ្យកើតឡើងចុះ» ហើយក៏មានចិត្តជាកណ្តាល អត់ធន់នឹងកាយិកវេទនា ដេកទៅ កាលបើធ្វើដូច្នេះ អព្យាកតវេទនាតែងកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ។

သာမမ္ပိ ခေါ ဧတန္တိ တံ တံ ပိတ္တဝိကာရံ ဒိသွာ အတ္တနာပိ ဧတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစ္စသမ္မတန္တိ ဘူတသမ္မတံ. လောကောပိ ဟိဿ သရီရေ သဗလဝဏ္ဏတာဒိပိတ္တဝိကာရံ ဒိသွာ ‘‘ပိတ္တမဿ ကုပိတ’’န္တိ ဇာနာတိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သာမဉ္စ ဝိဒိတံ လောကဿ စ သစ္စသမ္မတံ အတိဓာဝန္တိ, တသ္မာ. သေမှသမုဋ္ဌာနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန သန္နိပါတိကာနီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ပိတ္တာဒီနံ ကောပေန သမုဋ္ဌိတာနိ. ဥတုပရိဏာမဇာနီတိ ဝိသဘာဂဥတုတော ဇာတာနိ. ဇင်္ဂလဒေသဝါသီနဉှိ အနုပဒေသေ ဝသန္တာနံ ဝိသဘာဂေါ ဥတု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အနုပဒေသဝါသီနဉ္စ ဇင်္ဂလဒေသေတိ ဧဝံ မလယသမုဒ္ဒတီရာဒိဝသေနာပိ ဥတုဝိသဘာဂတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိယေဝ. တတော ဇာတာတိ ဥတုပရိဏာမဇာတာနိ နာမ.

ពាក្យថា «sāmampi kho etaṃ» គឺកាលបើបានឃើញនូវការប្រែប្រួលនៃប្រមាត់នោះៗហើយ ខ្លួនឯងក៏អាចដឹងបាននូវសេចក្តីនោះ។ ពាក្យថា «saccasammata» គឺការសន្មតថាពិតប្រាកដ។ ព្រោះថា សូម្បីតែមនុស្សទាំងឡាយ កាលបើបានឃើញនូវការប្រែប្រួលនៃប្រមាត់ មានការប្រែពណ៌ស្បែកជាដើមក្នុងរាងកាយរបស់បុគ្គលនោះ ក៏ដឹងថា «ប្រមាត់របស់បុគ្គលនេះរំជើបរំជួលហើយ»។ ពាក្យថា «tasmā» គឺព្រោះតែពួកគេកន្លងហួសនូវសេចក្តីដែលខ្លួនឯងដឹងផង និងសេចក្តីដែលលោកសន្មតថាពិតប្រាកដផង ហេតុនោះ (ទើបព្រះអង្គត្រាស់យ៉ាងនេះ)។ សូម្បីក្នុងសេម្ហសមុដ្ឋាន (ការកើតឡើងអំពីស្លេស្ម) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា «sannipātikāni» គឺការកើតឡើងព្រោះការរំជើបរំជួលនៃធាតុទាំង៣ មានប្រមាត់ជាដើមរួមគ្នា។ ពាក្យថា «utupariṇāmajāni» គឺកើតឡើងអំពីឧតុដែលមិនស្មើគ្នា (ខុសប្លែកពីធម្មតា)។ ព្រោះថា ពួកជនដែលធ្លាប់រស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃរាំងស្ងួត (ជង្គលទេស) កាលបើទៅរស់នៅក្នុងតំបន់សម្បូរទឹក (អនុបទស) ឧតុដែលមិនស្មើគ្នាតែងកើតឡើង ឬពួកជនដែលធ្លាប់រស់នៅក្នុងតំបន់សម្បូរទឹក កាលបើទៅរស់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃរាំងស្ងួតវិញ ឧតុដែលមិនស្មើគ្នាក៏តែងកើតឡើង ម្យ៉ាងទៀត ភាពមិនស្មើគ្នានៃឧតុក៏តែងកើតឡើងដោយអំណាចនៃតំបន់ភ្នំ ឬឆ្នេរសមុទ្រជាដើម។ វេទនាទាំងឡាយដែលកើតអំពីឧតុនោះ ឈ្មោះថា «ឧតុបរិណាមជា»។

ဝိသမပရိဟာရဇာနီတိ [Pg.122] မဟာဘာရဝဟနသုဓာကောဋ္ဋနာဒိတော ဝါ အဝေလာယ စရန္တဿ သပ္ပဍံသကူပပါတာဒိတော ဝါ ဝိသမပရိဟာရတော ဇာတာနိ. ဩပက္ကမိကာနီတိ ‘‘အယံ စောရော ဝါ ပါရဒါရိကော ဝါ’’တိ ဂဟေတွာ ဇဏ္ဏုကကပ္ပရမုဂ္ဂရာဒီဟိ နိပ္ပောထနဥပက္ကမံ ပစ္စယံ ကတွာ ဥပ္ပန္နာနိ. ဧတံ ဗဟိ ဥပက္ကမံ လဘိတွာ ကောစိ ဝုတ္တနယေနေဝ ကုသလံ ကရောတိ, ကောစိ အကုသလံ, ကောစိ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ. ကမ္မဝိပါကဇာနီတိ ကေဝလံ ကမ္မဝိပါကတော, ဇာတာနိ. တေသုပိ ဟိ ဥပ္ပန္နေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ကောစိ ကုသလံ ကရောတိ, ကောစိ အကုသလံ, ကောစိ အဓိဝါသေန္တော နိပဇ္ဇတိ. ဧဝံ သဗ္ဗဝါရေသု တိဝိဓာဝ ဝေဒနာ ဟောန္တိ.

ពាក្យថា «visamaparihārajāni» គឺកើតឡើងអំពីការរក្សារាងកាយមិនស្មើគ្នា មានការផ្ទុកទម្ងន់ធ្ងន់ពេក ការបុកកំបោរជាដើម ឬការដើរហើរក្នុងពេលមិនគួរ ការត្រូវសត្វល្អិតខាំ ឬការធ្លាក់ក្នុងអណ្តូងជាដើម។ ពាក្យថា «opakkamikāni» គឺកើតឡើងដោយមានឧបក្កមៈ (ការធ្វើបាបពីអ្នកដទៃ) ជាបច្ច័យ ដូចជាការចាប់ខ្លួនដោយចោទថា «អ្នកនេះជាចោរ ឬជាអ្នកលួចលាក់ប្រពន្ធកូនគេ» ហើយក៏វាយដំធ្វើបាបដោយជង្គង់ កែងដៃ ឬដំបងជាដើម។ កាលបើបានទទួលនូវឧបក្កមៈខាងក្រៅបែបនេះហើយ បុគ្គលខ្លះតែងធ្វើកុសលដោយវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ បុគ្គលខ្លះធ្វើអកុសល បុគ្គលខ្លះអត់ធន់ហើយដេកទៅ។ ពាក្យថា «kammavipākajāni» គឺកើតឡើងអំពីផលនៃកម្មតែម្យ៉ាង។ ព្រោះថា កាលបើផលនៃកម្មទាំងនោះកើតឡើងហើយ បុគ្គលខ្លះតែងធ្វើកុសលដោយវិធីដែលបានពោលរួចមកហើយ បុគ្គលខ្លះធ្វើអកុសល បុគ្គលខ្លះអត់ធន់ហើយដេកទៅ។ យ៉ាងនេះឯង ក្នុងវារៈទាំងពួង វេទនាទាំងឡាយតែងមាន៣យ៉ាង។

တတ္ထ ပုရိမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဥပ္ပန္နာ သာရီရိကာ ဝေဒနာ သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ, ကမ္မဝိပါကဇာနံ ပန သဗ္ဗဘေသဇ္ဇာနိပိ သဗ္ဗပရိတ္တာနိပိ နာလံ ပဋိဃာတာယ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကဝေါဟာရော နာမ ကထိတောတိ.

ក្នុងហេតុទាំងនោះ កាយិកវេទនាដែលកើតឡើងដោយហេតុ៧យ៉ាងខាងដើម គេអាចរារាំងបាន។ ប៉ុន្តែ ចំពោះវេទនាដែលកើតអំពីផលនៃកម្ម ទោះបីជាថ្នាំទាំងអស់ ឬការការពារទាំងអស់ ក៏មិនអាចកម្ចាត់បង់បានឡើយ។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងអំពីវោហារលោក។

၂-၁၀. အဋ္ဌသတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-១០. សេចក្តីពន្យល់អំពីអដ្ឋសតសូត្រជាដើម

၂၇၀-၂၇၈. ဒုတိယေ အဋ္ဌသတပရိယာယန္တိ အဋ္ဌသတဿ ကာရဏဘူတံ. ဓမ္မပရိယာယန္တိ ဓမ္မကာရဏံ. ကာယိကာ စ စေတသိကာ စာတိ ဧတ္ထ ကာယိကာ ကာမာဝစရေယေဝ လဗ္ဘန္တိ, စေတသိကာ စတုဘူမိကာပိ. သုခါတိအာဒီသု သုခါ ဝေဒနာ အရူပါဝစရေ နတ္ထိ, သေသာသု တီသု ဘူမီသု လဗ္ဘန္တိ, ဒုက္ခာ ကာမာဝစရာဝ, ဣတရာ စတုဘူမိကာ. ပဉ္စကေ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒေါမနဿိန္ဒြိယာနိ ကာမာဝစရာနေဝ, သောမနဿိန္ဒြိယံ တေဘူမကံ, ဥပေက္ခိန္ဒြိယံ စတုဘူမကံ. ဆက္ကေ ပဉ္စသု ဒွါရေသု ဝေဒနာ ကာမာဝစရာဝ, မနောဒွါရေ စတုဘူမိကာ, အဋ္ဌာရသကေ ဆသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသု သောမနဿေန သဟ ဥပဝိစရန္တီတိ သောမနဿူပဝိစာရာ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဣတိ အယံ ဒေသနာ ဝိစာရဝသေန အာဂတာ, တံသမ္ပယုတ္တာနံ ပန သောမနဿာဒီနံ ဝသေန ဣဓ အဋ္ဌာရသ ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

២៧០-២៧៨. ក្នុងសូត្រទី២ បទថា aṭṭhasatapariyāyaṃ គឺ សេចក្តីពន្យល់ដែលជាហេតុនៃវេទនា ១០៨។ បទថា dhammapariyāyaṃ គឺ ហេតុនៃធម៌។ ក្នុងបទថា kāyikā ca cetasikā ca នោះ កាយិកវេទនា តែងបានតែក្នុងកាមាវចរភូមិប៉ុណ្ណោះ ចេតសិកវេទនា តែងមានក្នុងភូមិទាំង ៤។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន sukhā ជាដើម សុខវេទនា មិនមានក្នុងអរូបាវចរភូមិឡើយ តែងបានក្នុងភូមិ ៣ ដែលសេសសល់ ទុក្ខវេទនា មានតែក្នុងកាមាវចរភូមិប៉ុណ្ណោះ វេទនាដែលក្រៅពីនេះ (ឧបេក្ខាវេទនា) មានក្នុងភូមិទាំង ៤។ ក្នុងពួក ៥ សុខិន្ទ្រិយ ទុក្ខិន្ទ្រិយ និងទោមនស្សិន្ទ្រិយ គឺមានតែក្នុងកាមាវចរភូមិប៉ុណ្ណោះ សោមនស្សិន្ទ្រិយ មានក្នុងភូមិ ៣ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយ មានក្នុងភូមិ ៤។ ក្នុងពួក ៦ វេទនាក្នុងទ្វារទាំង ៥ មានតែក្នុងកាមាវចរភូមិប៉ុណ្ណោះ ក្នុងមនោទ្វារ មានក្នុងភូមិទាំង ៤។ ក្នុងពួក ១៨ ការត្រួតត្រាទៅរកអារម្មណ៍ដោយសោមនស្ស ក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ទាំង ៦ ឈ្មោះថា សោមនស្សុបវិចារៈ។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ទេសនានេះ មកហើយដោយអំណាចនៃវិចារៈយ៉ាងនេះ ប៉ុន្តែ វេទនា ១៨ ក្នុងទីនេះ គប្បីជ្រាបដោយអំណាចនៃសោមនស្សជាដើម ដែលសម្បយុត្តដោយវិចារៈនោះ។

ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနီတိအာဒီသု ‘‘စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ ပဋိလာဘံ ဝါ ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ, ဣဒံ [Pg.123] ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတံ သောမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၆). ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဝုတ္တကာမဂုဏနိဿိတာနိ သောမနဿာနိ ဆ ဂေဟသိတသောမနဿာနိ နာမ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមាន Cha gehasitāni somanassāni ជាដើម សេចក្តីថា «សោមនស្ស តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលបានឃើញនូវការបាន ឬឃើញដោយការបាននូវរូបទាំងឡាយ ដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ជាអារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីពេញចិត្ត ដែលប្រកបដោយលោកាមិស ឬរលឹកឃើញនូវរូបដែលធ្លាប់បានក្នុងកាលមុន ជាអតីត រលត់ទៅហើយ ប្រែប្រួលទៅហើយ។ សោមនស្សណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះហៅថា គេហសិតសោមនស្ស (សោមនស្សអាស្រ័យផ្ទះ)»។ សោមនស្សទាំងឡាយដែលអាស្រ័យកាមគុណ ដែលទ្រង់សម្តែងហើយក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា គេហសិតសោមនស្ស ៦។

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ, သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ သောမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ သောမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၆) ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနိစ္စတာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ သက္ကောန္တဿ ‘‘ဥဿုက္ကိတာ မေ ဝိပဿနာ’’တိ သောမနဿဇာတဿ ဥပ္ပန္နသောမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတသောမနဿာနိ နာမ.

«សោមនស្ស តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលដឹងច្បាស់នូវភាពមិនទៀងនៃរូបទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវការរលត់ដោយការប្រែប្រួល និងការប្រាសចាកតម្រេក ហើយឃើញនូវសេចក្តីនោះតាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវថា 'រូបទាំងឡាយក្នុងកាលមុនក្តី ក្នុងកាលឥឡូវនេះក្តី រូបទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា'។ សោមនស្សណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះហៅថា នេក្ខម្មសិតសោមនស្ស (សោមនស្សអាស្រ័យការចេញចាកកាម)»។ សោមនស្សទាំងឡាយដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមានសោមនស្សកើតឡើងហើយ ដោយគិតថា 'វិបស្សនារបស់យើង បានខិតខំប្រឹងប្រែងហើយ' ក្នុងកាលដែលបុគ្គលនោះអាចញ៉ាំងវិបស្សនាឱ្យកើតឡើង ដោយអំណាចនៃភាពមិនទៀងជាដើម ក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ដែលមកប៉ះពាល់ក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា នេក្ខម្មសិតសោមនស្ស ៦។

‘‘စက္ခုဝိညေယျာနံ ရူပါနံ ဣဋ္ဌာနံ ကန္တာနံ မနာပါနံ မနောရမာနံ လောကာမိသပဋိသံယုတ္တာနံ အပ္ပဋိလာဘံ ဝါ အပ္ပဋိလာဘတော သမနုပဿတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပဋိလဒ္ဓပုဗ္ဗံ အတီတံ နိရုဒ္ဓံ ဝိပရိဏတံ သမနုဿရတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဂေဟသိတံ ဒေါမနဿ’’န္တိ. ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏံ နာနုဘဝိဿာမိ နာနုဘဝါမီ’’တိ ဝိတက္ကယတော ဥပ္ပန္နာနိ ကာမဂုဏနိဿိတဒေါမနဿာနိ ဆ ဂေဟသိတဒေါမနဿာနိ နာမ.

«ទោមនស្ស តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលឃើញនូវការមិនបាន ឬឃើញដោយការមិនបាននូវរូបទាំងឡាយ ដែលដឹងបានដោយចក្ខុវិញ្ញាណ ជាអារម្មណ៍ជាទីប្រាថ្នា ជាទីត្រេកអរ ជាទីគាប់ចិត្ត ជាទីពេញចិត្ត ដែលប្រកបដោយលោកាមិស ឬរលឹកឃើញនូវរូបដែលធ្លាប់បានក្នុងកាលមុន ជាអតីត រលត់ទៅហើយ ប្រែប្រួលទៅហើយ។ ទោមនស្សណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះហៅថា គេហសិតទោមនស្ស (ទោមនស្សអាស្រ័យផ្ទះ)»។ ទោមនស្សទាំងឡាយដែលអាស្រ័យកាមគុណ ដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលត្រិះរិះក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះថា 'យើងនឹងមិនបានទទួលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត យើងមិនបានទទួលអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្តឡើយ' ឈ្មោះថា គេហសិតទោមនស្ស ៦។

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ, သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ, ယဒရိယာ ဧတရဟိ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ. ဣတိ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပိဟပစ္စယာ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မသိတံ ဒေါမနဿန္တိ; ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စတာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ ပါပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နာနိ ဒေါမနဿာနိ ဆ နေက္ခမ္မသိတဒေါမနဿာနိ နာမ.

«បុគ្គលដឹងច្បាស់នូវភាពមិនទៀងនៃរូបទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវការរលត់ដោយការប្រែប្រួល និងការប្រាសចាកតម្រេក ហើយឃើញនូវសេចក្តីនោះតាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវថា 'រូបទាំងឡាយក្នុងកាលមុនក្តី ក្នុងកាលឥឡូវនេះក្តី រូបទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា' ហើយតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងវិមោក្ខដ៏ឧត្តមថា 'កាលណាឡើយ អាត្មាអញនឹងបានចូលដល់នូវអាយតនៈ (អរហត្តផល) នោះ ហើយសម្រាកនៅ ដូចជាព្រះអរិយទាំងឡាយដែលបានចូលដល់នូវអាយតនៈនោះ ហើយសម្រាកនៅក្នុងកាលឥឡូវនេះ'។ កាលដែលបុគ្គលនោះតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងវិមោក្ខដ៏ឧត្តមយ៉ាងនេះ ទោមនស្សតែងកើតឡើងព្រោះសេចក្តីប្រាថ្នានោះជាបច្ច័យ។ ទោមនស្សណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ នេះហៅថា នេក្ខម្មសិតទោមនស្ស (ទោមនស្សអាស្រ័យការចេញចាកកាម)»។ ទោមនស្សទាំងឡាយដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលសោកស្តាយ ដោយគិតថា 'យើងមិនអាចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើវិបស្សនា ដើម្បីសម្រេចនូវអរិយភូមិបានឡើយ សូម្បីក្នុងកន្លះខែនេះ សូម្បីក្នុងខែនេះ សូម្បីក្នុងឆ្នាំនេះ' ក្នុងកាលដែលបុគ្គលនោះមិនអាចខិតខំប្រឹងប្រែងញ៉ាំងមគ្គបដិវេធៈឱ្យសម្រេចបាន បន្ទាប់ពីបានតាំងទុកនូវសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងអរិយផលធម៌ ពោលគឺអនុត្តរវិមោក្ខ ដើម្បីសម្រេចនូវអរិយផលនោះ ដោយការតាំងវិបស្សនាដោយអំណាចនៃភាពមិនទៀងជាដើម ក្នុងឥដ្ឋារម្មណ៍ដែលមកប៉ះពាល់ក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា នេក្ខម្មសិតទោមនស្ស ៦។

‘‘စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ ဗာလဿ မူဠှဿ ပုထုဇ္ဇနဿ အနောဓိဇိနဿ အဝိပါကဇိနဿ အနာဒီနဝဒဿာဝိနော အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ[Pg.124]. ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ, ရူပံ သာ နာတိဝတ္တတိ, တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ ဂေဟသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ; ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဂုဠပိဏ္ဍကေ နိလီနမက္ခိကာ ဝိယ ရူပါဒီနိ အနတိဝတ္တမာနာ တတ္ထေဝ လဂ္ဂါ လဂ္ဂိတာ ဟုတွာ ဥပ္ပန္နကာမဂုဏနိဿိတာ ဥပေက္ခာ ဆ ဂေဟသိတဥပေက္ခာ နာမ.

«ឧបេក្ខា តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលពាល ជាបុគ្គលវង្វេង ជាបុថុជ្ជន ជាអ្នកមិនទាន់ឈ្នះកិលេស ជាអ្នកមិនទាន់ឈ្នះផលកម្ម ជាអ្នកមិនឃើញទោស ជាអសុតវន្តបុថុជ្ជន ព្រោះបានឃើញរូបដោយចក្ខុ។ ឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ឧបេក្ខានោះមិនកន្លងហួសនូវរូបឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ឧបេក្ខានោះទើបហៅថា គេហសិតឧបេក្ខា (ឧបេក្ខាអាស្រ័យផ្ទះ)»។ ឧបេក្ខាទាំងឡាយដែលអាស្រ័យកាមគុណ ដែលកើតឡើងដោយការជាប់ជំពាក់ក្នុងរូបទាំងឡាយនោះ មិនអាចកន្លងហួសនូវរូបជាដើមបាន ដូចជាសត្វរុយដែលទំនៅលើដុំស្ករផែន ក្នុងកាលដែលឥដ្ឋារម្មណ៍មកប៉ះពាល់ក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា គេហសិតឧបេក្ខា ៦។

‘‘ရူပါနံ တွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ, ‘သဗ္ဗေ တေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခာ. ယာ ဧဝရူပါ ဥပေက္ခာ, ရူပံ သာ အတိဝတ္တတိ, တသ္မာ သာ ဥပေက္ခာ နေက္ခမ္မသိတာတိ ဝုစ္စတီ’’တိ; ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာဒိအာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဣဋ္ဌေ အရဇ္ဇန္တဿ အနိဋ္ဌေ အဒုဿန္တဿ အသမပေက္ခနေ အမုယှန္တဿ ဥပ္ပန္နာ ဝိပဿနာဉာဏသမ္ပယုတ္တာ ဥပေက္ခာ နေက္ခမ္မသိတဥပေက္ခာ နာမ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကော စတုဘူမကဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ကထိတော. တတိယာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

«ឧបេក្ខា តែងកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលដឹងច្បាស់នូវភាពមិនទៀងនៃរូបទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវការរលត់ដោយការប្រែប្រួល និងការប្រាសចាកតម្រេក ហើយឃើញនូវសេចក្តីនោះតាមពិតដោយបញ្ញាដ៏ត្រឹមត្រូវថា 'រូបទាំងឡាយក្នុងកាលមុនក្តី ក្នុងកាលឥឡូវនេះក្តី រូបទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា'។ ឧបេក្ខាណាដែលមានសភាពយ៉ាងនេះ ឧបេក្ខានោះរមែងកន្លងហួសនូវរូបបាន ព្រោះហេតុនោះ ឧបេក្ខានោះទើបហៅថា នេក្ខម្មសិតឧបេក្ខា (ឧបេក្ខាអាស្រ័យការចេញចាកកាម)»។ ឧបេក្ខាទាំងឡាយដែលប្រកបដោយវិបស្សនាញ្ញាណ ដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលដែលមិនត្រេកអរក្នុងអារម្មណ៍ជាទីគាប់ចិត្ត មិនប្រទូស្តក្នុងអារម្មណ៍មិនជាទីគាប់ចិត្ត មិនវង្វេងក្នុងការពិចារណាដោយមិនឧបេក្ខា ក្នុងកាលដែលឥដ្ឋារម្មណ៍ជាដើមមកប៉ះពាល់ក្នុងទ្វារទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា នេក្ខម្មសិតឧបេក្ខា ៦។ ក្នុងសូត្រទី២នេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងនូវការកំណត់ធម៌ក្នុងភូមិទាំង ៤ ដែលជាការសង្គ្រោះធម៌ទាំងអស់។ ចំណែកសូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី៣ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၁၁. နိရာမိသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិរាមិសសូត្រ

၂၇၉. ဧကာဒသမေ သာမိသာတိ ကိလေသာမိသေန သာမိသာ. နိရာမိသတရာတိ နိရာမိသာယပိ ဈာနပီတိယာ နိရာမိသတရာဝ. နနု စ ဒွီသု ဈာနေသု ပီတိ မဟဂ္ဂတာပိ ဟောတိ လောကုတ္တရာပိ, ပစ္စဝေက္ခဏပီတိ လောကိယာဝ, သာ ကသ္မာ နိရာမိသတရာ ဇာတာတိ? သန္တပဏီတဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ. ယထာ ဟိ ရာဇဝလ္လဘော စူဠုပဋ္ဌာကော အပ္ပဋိဟာရိကံ ယထာသုခံ ရာဇကုလံ ပဝိသန္တော သေဋ္ဌိသေနာပတိအာဒယော ပါဒေန ပဟရန္တောပိ န ဂဏေတိ. ကသ္မာ? ရညော အာသန္နပရိစာရကတ္တာ. ဣတိ သော တေဟိ ဥတ္တရိတရော ဟောတိ, ဧဝမယမ္ပိ သန္တပဏီတဓမ္မပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဥပ္ပန္နတ္တာ လောကုတ္တရပီတိတောပိ ဥတ္တရိတရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသဝါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

២៧៩. ក្នុងសូត្រទី១១ បទថា sāmisā គឺ ប្រកបដោយកិលេសាមិស។ បទថា nirāmisatarā គឺ ជាសភាវៈដែលប្រាសចាកអាមិសក្រៃលែងជាង សូម្បីតែបីតិក្នុងឈានដែលប្រាសចាកអាមិស។ សួរថា៖ បីតិក្នុងឈានទាំងពីរ (បឋមជ្ឈាន និងទុតិយជ្ឈាន) សូម្បីជាមហគ្គតៈ ឬជាលោកុត្តរៈ ចំណែកឯបច្ចវេក្ខណបីតិ ជាលោកិយពិតមែន ប៉ុន្តែហេតុអ្វីបានជាបច្ចវេក្ខណបីតិនោះ ត្រឡប់ជាប្រាសចាកអាមិសក្រៃលែងជាងទៅវិញ? ឆ្លើយថា៖ ព្រោះកើតឡើងដោយអំណាចនៃការពិចារណានូវធម៌ដ៏ស្ងប់និងឧត្តម (អរហត្តផល)។ ប្រៀបដូចជាក្មេងបម្រើដ៏ស្និទ្ធស្នាលរបស់ព្រះរាជា តែងចូលទៅកាន់រាជវាំងតាមសប្បាយដោយគ្មាននរណារារាំងឡើយ សូម្បីតែដើរទៅទង្គិច ឬធាក់ត្រូវពួកសេដ្ឋី និងសេនាបតីជាដើម ក៏មិនយកចិត្តទុកដាក់ឡើយ។ ព្រោះហេតុអ្វី? ព្រោះខ្លួនជាអ្នកបម្រើដ៏ស្និទ្ធស្នាលនៅជិតដិតនឹងព្រះរាជា។ យ៉ាងណាមិញ ក្មេងបម្រើនោះរមែងឧត្តមជាងពួកសេដ្ឋី និងសេនាបតីទាំងនោះ សូម្បីតែបច្ចវេក្ខណបីតិនេះ ក៏គប្បីជ្រាបថា ឧត្តមជាងសូម្បីតែលោកុត្តរបីតិ ព្រោះកើតឡើងដោយអំណាចនៃការពិចារណានូវធម៌ដ៏ស្ងប់និងឧត្តម យ៉ាងនោះដែរ។ សូម្បីក្នុងវារៈដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

ဝိမောက္ခဝါရေ ပန ရူပပဋိသံယုတ္တော ဝိမောက္ခော အတ္တနော အာရမ္မဏဘူတေန ရူပါမိသဝသေနေဝ သာမိသော နာမ, အရူပပဋိသံယုတ္တော ရူပါမိသာဘာဝေန နိရာမိသော နာမာတိ.

ប៉ុន្តែក្នុងវិមោក្ខវារៈ វិមោក្ខដែលប្រកបដោយរូប ឈ្មោះថា សាមិសៈ (ប្រកបដោយអាមិស) ដោយអំណាចនៃរូបាមិសដែលជាអារម្មណ៍របស់ខ្លួន ចំណែកឯវិមោក្ខដែលមិនប្រកបដោយរូប ឈ្មោះថា និរាមិសៈ (ប្រាសចាកអាមិស) ព្រោះមិនមានរូបាមិស។

ဝေဒနာသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃវេទនាសំយុត្ត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၃. မာတုဂါမသံယုတ္တံ

៣. មាតុគាមសំយុត្ត

၁. ပဌမပေယျာလဝဂ္ဂေါ

១. បឋមបេយ្យាលវគ្គ

၁-၂. မာတုဂါမသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-២. ការពន្យល់សេចក្តីនៃមាតុគាមសូត្រជាដើម

၂၈၀-၂၈၁. မာတုဂါမသံယုတ္တဿ [Pg.125] ပဌမေ အင်္ဂေဟီတိ အဂုဏင်္ဂေဟိ. န စ ရူပဝါတိ န ရူပသမ္ပန္နော ဝိရူပေါ ဒုဒ္ဒသိကော. န စ ဘောဂဝါတိ န ဘောဂသမ္ပန္နော နိဒ္ဓနော. န စ သီလဝါတိ န သီလသမ္ပန္နော ဒုဿီလော. အလသော စာတိ ကန္တနပစနာဒီနိ ကမ္မာနိ ကာတုံ န သက္ကောတိ, ကုသီတော အာလသိယော နိသိန္နဋ္ဌာနေ နိသိန္နောဝ, ဌိတဌာနေ ဌိတောဝ နိဒ္ဒါယတိ ဧဝ. ပဇဉ္စဿ န လဘတီတိ အဿ ပုရိသဿ ကုလဝံသပတိဋ္ဌာပကံ ပုတ္တံ န လဘတိ, ဝဉ္ဈိတ္ထီ နာမ ဟောတိ. သုက္ကပက္ခော ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယံ ပဌမေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပရိဝတ္တေတဗ္ဗံ.

២៨០-២៨១. ក្នុងសូត្រទី១ នៃមាតុគាមសំយុត្ត បទថា aṅgehi គឺ ដោយចំណែកដែលមិនមែនជាគុណ (ទោស)។ បទថា Na ca rūpavā គឺ មិនបរិបូណ៌ដោយរូប មានរូបអាក្រក់ គួរឱ្យខ្ពើម។ បទថា Na ca bhogavā គឺ មិនបរិបូណ៌ដោយភោគៈ ជាអ្នកក្រខ្សត់។ បទថា Na ca sīlavā គឺ មិនបរិបូណ៌ដោយសីល ជាអ្នកទ្រុស្តសីល។ បទថា Alaso ca គឺ មិនអាចធ្វើការងារទាំងឡាយមានការរវៃអំបោះ និងការដាំស្លជាដើម ជាអ្នកខ្ជិលច្រអូស មានសភាពខ្ជិល អង្គុយនៅកន្លែងណា ក៏ដេកលក់នៅកន្លែងនោះ ឈរនៅកន្លែងណា ក៏ដេកលក់នៅកន្លែងនោះតែម្តង។ បទថា Pajañcassa na labhati គឺ មិនបានកូនប្រុសដែលជាអ្នកតម្កល់វង្សត្រកូលរបស់បុរសនោះ ជាស្រីអារ។ ចំណែកសុក្កបក្ខ គប្បីជ្រាបដោយផ្ទុយពីសេចក្តីដែលពោលហើយ។ សូត្រទី២ គប្បីបង្វែរដោយន័យដែលពោលហើយក្នុងសូត្រទី១ នោះឯង។

၃. အာဝေဏိကဒုက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. ការពន្យល់សេចក្តីនៃអាវេណិកទុក្ខសូត្រ

၂၈၂. တတိယေ အာဝေဏိကာနီတိ ပါဋိပုဂ္ဂလိကာနိ ပုရိသေဟိ အသာဓာရဏာနိ. ပါရိစရိယန္တိ ပရိစာရိကဘာဝံ.

២៨២. ក្នុងសូត្រទី៣ បទថា āveṇikāni គឺ ជារបស់ចំពោះបុគ្គល មិនទូទៅដល់ពួកបុរសឡើយ។ បទថា pāricariyaṃ គឺ ភាពជាអ្នកបម្រើ។

၄. တီဟိဓမ္မေဟိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៤. ការពន្យល់សេចក្តីនៃតីហិធម្មេហិសូត្រជាដើម

၂၈၃-၃၀၃. စတုတ္ထေ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတေနာတိ ပုဗ္ဗဏှသမယသ္မိဉှိ မာတုဂါမော ခီရဒဓိသင်္ဂေါပနရန္ဓနပစနာဒီနိ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ, ပုတ္တကေဟိပိ ယာစိယမာနော ကိဉ္စိ ဒါတုံ န ဣစ္ဆတိ. တေနေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗဏှသမယံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ’’တိ. မဇ္ဈနှိကသမယေ ပန မာတုဂါမော ကောဓာဘိဘူတောဝ ဟောတိ, အန္တောဃရေ ကလဟံ အလဘန္တော ပဋိဝိဿကဃရမ္ပိ ဂန္တွာ ကလဟံ ကရောတိ, သာမိကဿ စ ဌိတနိသိန္နဋ္ဌာနာနိ ဝိလောကေန္တော ဝိစရတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မဇ္ဈနှိကသမယံ ဣဿာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ’’တိ. သာယနှေ ပနဿာ အသဒ္ဓမ္မပဋိသေဝနာယ စိတ္တံ နမတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သာယနှသမယံ ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ’’တိ. ပဉ္စမာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

២៨៣-៣០៣. ក្នុងសូត្រទី៤ បទថា maccheramalapariyuṭṭhitena សេចក្តីថា ក្នុងវេលាព្រឹក មាតុគាមចាប់ផ្តើមធ្វើការងារទាំងឡាយមានការរក្សាទឹកដោះស្រស់ ទឹកដោះជូរ និងការដាំស្លជាដើម សូម្បីតែកូនតូចៗសុំ ក៏មិនចង់ឱ្យអ្វីឡើយ។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រង់សម្តែងថា «pubbaṇhasamayaṃ maccheramalapariyuṭṭhitena cetasā» (មានចិត្តដែលមន្ទិលគឺសេចក្តីកំណាញ់គ្របសង្កត់ក្នុងវេលាព្រឹក)។ ចំណែកក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់ មាតុគាមតែងត្រូវក្រោធគ្របសង្កត់ កាលបើមិនបានឈ្លោះប្រកែកគ្នាក្នុងផ្ទះ ក៏ដើរទៅកាន់ផ្ទះអ្នកជិតខាងហើយឈ្លោះប្រកែកគ្នា តែងដើរមើលកន្លែងឈរនិងកន្លែងអង្គុយរបស់ប្តីដោយក្រសែភ្នែកចំហៀង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «majjhanhikasamayaṃ issāpariyuṭṭhitena cetasā» (មានចិត្តដែលសេចក្តីច្រណែនគ្របសង្កត់ក្នុងវេលាថ្ងៃត្រង់)។ ចំណែកក្នុងវេលាល្ងាច ចិត្តរបស់នាងតែងបង្អោនទៅក្នុងការសេពអសទ្ធម៌។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងថា «sāyanhasamayaṃ kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā» (មានចិត្តដែលកាមរាគគ្របសង្កត់ក្នុងវេលាល្ងាច)។ សូត្រទាំងឡាយមានសូត្រទី៥ជាដើម មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

၃. ဗလဝဂ္ဂေါ

៣. ពលវគ្គ

၁. ဝိသာရဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃវិសារទសូត្រ

၃၀၄. ဒသမေ [Pg.126] ရူပဗလန္တိအာဒီသု ရူပသမ္ပတ္တိ ရူပဗလံ, ဘောဂသမ္ပတ္တိ ဘောဂဗလံ, ဉာတိသမ္ပတ္တိ ဉာတိဗလံ, ပုတ္တသမ္ပတ္တိ ပုတ္တဗလံ, သီလသမ္ပတ္တိ သီလဗလံ. ပဉ္စသီလဒသသီလာနိ အခဏ္ဍာနိ ကတွာ ရက္ခန္တဿ ဟိ သီလသမ္ပတ္တိယေဝ သီလဗလံ နာမ ဟောတိ. ဣမာနိ ခေါ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စ ဗလာနီတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနဋ္ဌေန ဗလာနိ နာမ ဝုစ္စန္တိ.

៣០៤. ក្នុងសូត្រទី១០ បទទាំងឡាយមាន rūpabalaṃ ជាដើម សេចក្តីថា ភាពបរិបូណ៌ដោយរូប ឈ្មោះថា រូបពលៈ, ភាពបរិបូណ៌ដោយភោគៈ ឈ្មោះថា ភោគពលៈ, ភាពបរិបូណ៌ដោយញាតិ ឈ្មោះថា ញាតិពលៈ, ភាពបរិបូណ៌ដោយកូន ឈ្មោះថា បុត្តពលៈ, ភាពបរិបូណ៌ដោយសីល ឈ្មោះថា សីលពលៈ។ ព្រោះថា ភាពបរិបូណ៌ដោយសីលរបស់បុគ្គលដែលរក្សានូវបញ្ចសីល និងទសសីលមិនឱ្យដាច់ធ្លាយ នោះឯង ឈ្មោះថា សីលពលៈ។ បទថា Imāni kho bhikkhave pañca balāni គឺ ធម៌ទាំង ៥ នេះ ឈ្មោះថា ពលៈ ព្រោះអត្ថថាជាគ្រឿងឧបត្ថម្ភ។

၂-၁၀. ပသယှသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

២-១០. ការពន្យល់សេចក្តីនៃបសយ្ហសូត្រជាដើម

၃၀၅-၃၁၃. ပသယှာတိ အဘိဘဝိတွာ. အဘိဘုယျ ဝတ္တတီတိ အဘိဘဝတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. နေဝ ရူပဗလံ တာယတီတိ နေဝ ရူပဗလံ တာယိတုံ ရက္ခိတုံ သက္ကောတိ. နာသေန္တေဝ နံ, ကုလေ န ဝါသေန္တီတိ ‘‘ဒုဿီလာ သံဘိန္နာစာရာ အတိက္ကန္တမရိယာဒါ’’တိ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ နီဟရန္တိ, န တသ္မိံ ကုလေ ဝါသေန္တိ. ဝါသေန္တေဝ နံ ကုလေ, န နာသေန္တီတိ ‘‘ကိံ ရူပေန ဘောဂါဒီဟိ ဝါ, ပရိသုဒ္ဓသီလာ ဧသာ အာစာရသမ္ပန္နာ’’တိ ဉတွာ ဉာတကာ တသ္မိံ ကုလေ ဝါသေန္တိယေဝ, န နာသေန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៣០៥-៣១៣. បទថា Pasayha គឺ គ្របសង្កត់ហើយ។ បទថា abhibhuyya wrapper (abhibhuyya vattati) គឺ គ្របសង្កត់ សង្កត់សង្កិន។ បទថា Neva rūpabalaṃ tāyati គឺ រូបពលៈមិនអាចជួយសង្គ្រោះ ឬរក្សាទុកបានឡើយ។ បទថា Nāsenteva naṃ, kule na vāsentី គឺ ពួកញាតិចាប់កញ្ចឹងកបណ្តេញចេញ ដោយពោលថា 'នាងនេះជាស្រីទ្រុស្តសីល មានមារយាទអាក្រក់ កន្លងហួសច្បាប់ទម្លាប់' មិនឱ្យនៅក្នុងត្រកូលនោះឡើយ។ បទថា Vāsenteva naṃ kule, na nāsentី គឺ ពួកញាតិដឹងថា 'រូប ឬភោគៈជាដើម នឹងធ្វើអ្វីបាន នាងនេះមានសីលដ៏បរិសុទ្ធ បរិបូណ៌ដោយមារយាទ' ទើបឱ្យនៅក្នុងត្រកូលនោះ មិនបណ្តេញចេញឡើយ។ សេចក្តីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រទាំងអស់ មានសេចក្តីច្បាស់ស្រាប់ហើយ។

မာတုဂါမသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការពន្យល់សេចក្តីនៃមាតុគាមសំយុត្ត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၄. ဇမ္ဗုခါဒကသံယုတ္တံ

៤. ជម្ពុខាទកសំយុត្ត

၁. နိဗ္ဗာနပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. ការពន្យល់សេចក្តីនៃនិព្វានបញ្ហាសូត្រ

၃၁၄. ဇမ္ဗုခါဒကသံယုတ္တေ [Pg.127] ဇမ္ဗုခါဒကော ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဧဝံနာမော ထေရဿ ဘာဂိနေယျော ဆန္နပရိဗ္ဗာဇကော. ယော ခေါ အာဝုသော ရာဂက္ခယောတိ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ ရာဂေါ ခီယတိ, တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ရာဂက္ခယောတိ ဝုစ္စတိ. ဒေါသမောဟက္ခယေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣១៤. ក្នុងជម្ពុខាទកសំយុត្ត ពាក្យថា «ជម្ពុខាទកោ បរិព្វាជកោ» (ជម្ពុខាទកបរិព្វាជក) គឺបរិព្វាជកឈ្មោះនេះ ដែលជាក្មួយប្រុសរបស់ព្រះថេរៈ ជាឆន្នបរិព្វាជក (បរិព្វាជកដែលស្លៀកដណ្តប់បិទបាំងកាយ)។ ក្នុងបទថា «យោ ខោ អាវុសោ រាគក្ខយោ» នេះ មានសេចក្តីថា ព្រោះអាស្រ័យព្រះនិព្វាន (ដោយការធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយអរិយមគ្គ) រាគៈទើបអស់ទៅ ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាន ទើបលោកហៅថា «រាគក្ខយៈ» (ការអស់ទៅនៃរាគៈ)។ ទោះបីក្នុងទោសក្ខយៈ និងមោហក្ខយៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះឯង។

ယော ပန ဣမိနာဝ သုတ္တေန ကိလေသက္ခယမတ္တံ နိဗ္ဗာနန္တိ ဝဒေယျ, သော ဝတ္တဗ္ဗော ‘‘ကဿ ကိလေသာနံ ခယော, ကိံ အတ္တနော, ဥဒါဟု ပရေသ’’န္တိ? အဒ္ဓါ ‘‘အတ္တနော’’တိ ဝက္ခတိ. တတော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ဂေါတြဘုဉာဏဿ ကိံ အာရမ္မဏ’’န္တိ? ဇာနမာနော ‘‘နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဝက္ခတိ. ကိံ ပန ဂေါတြဘုဉာဏက္ခဏေ ကိလေသာ ခီဏာ ခီယန္တိ ခီယိဿန္တီတိ? ‘‘ခီဏာ’’တိ ဝါ ‘‘ခီယန္တီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ‘‘ခီယိဿန္တီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗာတိ. ကိံ ပန တေသု အခီဏေသုယေဝ ကိလေသေသု ဂေါတြဘုဉာဏံ ကိလေသက္ခယံ အာရမ္မဏံ ကရောတီတိ? အဒ္ဓါ ဧဝံ ဝုတ္တေ နိရုတ္တရော ဘဝိဿတိ.

ប៉ុន្តែ បុគ្គលណាពោលដោយសូត្រនេះឯងថា «ការអស់ទៅនៃកិលេសសាបសូន្យប៉ុណ្ណោះ ជាព្រះនិព្វាន» បុគ្គលនោះ គួរត្រូវគេសួរថា «ការអស់ទៅនៃកិលេសទាំងឡាយ របស់នរណា? របស់ខ្លួនឯង ឬរបស់បុគ្គលដទៃ?»។ បុគ្គលនោះមុខជានឹងឆ្លើយថា «របស់ខ្លួនឯង»។ លំដាប់នោះ គួរចោទសួរគាត់ទៀតថា «ចុះគោត្រភូញាណ មានអ្វីជាអារម្មណ៍?»។ បើគាត់ដឹង គាត់នឹងឆ្លើយថា «មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍»។ ចុះក្នុងខណៈនៃគោត្រភូញាណ កិលេសទាំងឡាយអស់ទៅហើយ ឬកំពុងអស់ទៅ ឬនឹងអស់ទៅ? មិនគួរពោលថា «អស់ទៅហើយ» ឬ «កំពុងអស់ទៅ» ឡើយ ប៉ុន្តែគួរពោលថា «នឹងអស់ទៅ»។ ចុះកាលបើកិលេសទាំងនោះមិនទាន់អស់ទៅនៅឡើយទេ គោត្រភូញាណធ្វើការអស់ទៅនៃកិលេសឱ្យជាអារម្មណ៍ឬ? កាលបើពោលយ៉ាងនេះហើយ បុគ្គលជាបរវាទិ (អ្នកពោលលទ្ធិដទៃ) នោះ មុខជានឹងទៅជាអ្នករកចម្លើយមិនបាន (ទាល់ប្រាជ្ញា) ជាមិនខាន។

မဂ္ဂဉာဏေနာပိ စေတံ ယောဇေတဗ္ဗံ. မဂ္ဂက္ခဏေပိ ဟိ ကိလေသာ ‘‘ခီဏာ’’တိ ဝါ ‘‘ခီယိဿန္တီ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ, ‘‘ခီယန္တီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗာ, န စ အခီဏေသုယေဝ ကိလေသေသု ကိလေသက္ခယော အာရမ္မဏံ ဟောတိ, တသ္မာ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗမေတံ. ယံ အာဂမ္မ ရာဂါဒယော ခီယန္တိ, တံ နိဗ္ဗာနံ. တံ ပနေတံ ‘‘ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပိနော ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁၁) ဒုကေသု အရူပိနော ဓမ္မာတိ သင်္ဂဟိတတ္တာ န ကိလေသက္ခယမတ္တမေဝါတိ.

សូម្បីតែជាមួយមគ្គញាណ ក៏គប្បីសម្របសម្រួលសេចក្តីនេះដែរ។ ព្រោះថា សូម្បីក្នុងខណៈនៃមគ្គ កិលេសទាំងឡាយ ក៏មិនគួរពោលថា «អស់ទៅហើយ» ឬ «នឹងអស់ទៅ» ឡើយ ប៉ុន្តែគួរពោលថា «កំពុងអស់ទៅ» ហើយកាលបើកិលេសទាំងឡាយមិនទាន់អស់ទៅ ការអស់ទៅនៃកិលេស ក៏មិនមែនជាអារម្មណ៍ឡើយ ហេតុនោះ សេចក្តីនេះគប្បីទទួលយកចុះ។ ធម៌ណាដែលបុគ្គលអាស្រ័យហើយ រាគៈជាដើមរមែងអស់ទៅ ធម៌នោះឈ្មោះថា ព្រះនិព្វាន។ ម្យ៉ាងទៀត ព្រះនិព្វាននោះ ព្រោះរាប់បញ្ចូលដោយបទថា «អរូបិនោ ធម្មា» (ធម៌មិនមានរូប) ក្នុងទុកៈទាំងឡាយមាន «រូបិនោ ធម្មា អរូបិនោ ធម្មា» ជាដើម ហេតុនោះ ព្រះនិព្វាន មិនមែនជាត្រឹមតែការអស់ទៅនៃកិលេសប៉ុណ្ណោះឡើយ។

၂. အရဟတ္တပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាអរហត្តបញ្ហាសូត្រ

၃၁၅. အရဟတ္တပဉှဗျာကရဏေ ယသ္မာ အရဟတ္တံ ရာဂဒေါသမောဟာနံ ခီဏန္တေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ ‘‘ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော’’တိ ဝုတ္တံ.

៣១៥. ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអំពីអរហត្តភាព ព្រោះព្រះអរហត្តផល រមែងកើតឡើងក្នុងទីបំផុតនៃការអស់ទៅនៃរាគៈ ទោសៈ និងមោហៈ ហេតុនោះ លោកទើបពោលថា «រាគក្ខយៈ ទោសក្ខយៈ មោហក្ខយៈ»។

၃-၁၅. ဓမ္မဝါဒီပဉှာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៣-១៥. អដ្ឋកថាធម្មវាទីបញ្ហាសូត្រជាដើម

၃၁၆-၃၂၈. တေ [Pg.128] လောကေ သုဂတာတိ တေ ရာဂါဒယော ပဟာယ ဂတတ္တာ သုဋ္ဌု ဂတာတိ သုဂတာ. ဒုက္ခဿ ခေါ အာဝုသော ပရိညတ္ထန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိဇာနနတ္ထံ. ဒုက္ခတာတိ ဒုက္ခသဘာဝေါ. ဒုက္ခဒုက္ခတာတိအာဒီသု ဒုက္ခသင်္ခါတော ဒုက္ခသဘာဝေါ ဒုက္ခဒုက္ခတာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

៣១៦-៣២៨. បទថា «តេ លោកេ សុគតា» សេចក្តីថា ព្រះអរិយបុគ្គលទាំងនោះ លះបង់រាគៈជាដើមហើយ ទើបទៅ គឺទៅដោយល្អ (ប្រតិបត្តិល្អហើយដោយញាណគមនៈ) ហេតុនោះ ឈ្មោះថា «សុគត»។ បទថា «ទុក្ខស្ស ខោ អាវុសោ បរិញ្ញត្ថំ» សេចក្តីថា ដើម្បីកំណត់ដឹងនូវវដ្តទុក្ខ (ដោយបរិញ្ញាទាំង ៣ គឺញាតបរិញ្ញា តិរណបរិញ្ញា និងបហានបរិញ្ញា)។ បទថា «ទុក្ខតា» គឺសភាវៈជាទុក្ខ។ ក្នុងបទទាំងឡាយមាន «ទុក្ខទុក្ខតា» ជាដើម សភាវៈជាទុក្ខដែលហៅថាទុក្ខ ឈ្មោះថា ទុក្ខទុក្ខតា។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលនៅសល់ (សង្ខារទុក្ខតា និងវិបរិណាមទុក្ខតា) ក៏គប្បីដឹងដោយន័យនេះឯង។

၁၆. ဒုက္ကရပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១៦. អដ្ឋកថាទុក្ករបញ្ហាសូត្រ

၃၂၉. အဘိရတီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနုက္ကဏ္ဌနတာ. နစိရံ အာဝုသောတိ အာဝုသော ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခု ‘‘ပါတော အနုသိဋ္ဌော သာယံ ဝိသေသမဓိဂမိဿတိ, သာယံ အနုသိဋ္ဌော ပါတော ဝိသေသမဓိဂမိဿတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၄၅) ဝုတ္တတ္တာ ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော နစိရဿံ လဟုယေဝ အရဟံ အဿ, အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟေယျာတိ ဒဿေတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៣២៩. បទថា «អភិរតិ» គឺសេចក្តីមិនអផ្សុកក្នុងផ្នួស (ការត្រេកអរក្នុងបព្វជ្ជា)។ បទថា «នចិរំ អាវុសោ» សេចក្តីថា ម្នាលអាវុសោ ភិក្ខុអ្នកប្រតិបត្តិធម៌សមគួរដល់ធម៌ ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាត្រាស់ទុកថា «ភិក្ខុដែលព្រះអង្គប្រដៅក្នុងពេលព្រឹក នឹងសម្រេចគុណវិសេសក្នុងពេលល្ងាច ភិក្ខុដែលព្រះអង្គប្រដៅក្នុងពេលល្ងាច នឹងសម្រេចគុណវិសេសក្នុងពេលព្រឹក» ដូច្នេះ កាលបើភិក្ខុនោះព្យាយាមប្រឹងប្រែង មិនយូរប៉ុន្មាន គឺយ៉ាងឆាប់រហ័ស គប្បីជាព្រះអរហន្ត គឺគប្បីតម្កល់នៅក្នុងអរហត្តផល ព្រះថេរៈបង្ហាញសេចក្តីនេះឯង។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

ဇမ္ဗုခါဒကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

អដ្ឋកថាជម្ពុខាទកសំយុត្ត ចប់។

၅. သာမဏ္ဍကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាសាមណ្ឌកសំយុត្ត

၃၃၀-၃၃၁. သာမဏ္ဍကသံယုတ္တေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

៣៣០-៣៣១. សូម្បីក្នុងសាមណ្ឌកសំយុត្ត ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។

သာမဏ္ဍကသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

អដ្ឋកថាសាមណ្ឌកសំយុត្ត ចប់។

၆. မောဂ္ဂလ္လာနသံယုတ္တံ

៦. មោគ្គល្លានសំយុត្ត

၁-၈. ပဌမဈာနပဉှာသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៨. អដ្ឋកថាបឋមជ្ឈានបញ្ហាសូត្រជាដើម

၃၃၂-၃၃၉. မောဂ္ဂလ္လာနသံယုတ္တေ [Pg.129] ကာမသဟဂတာတိ ပဉ္စနီဝရဏသဟဂတာ. တဿ ဟိ ပဌမဇ္ဈာနဝုဋ္ဌိတဿ ပဉ္စ နီဝရဏာနိ သန္တတော ဥပဋ္ဌဟိံသု. တေနဿ တံ ပဌမဇ္ဈာနံ ဟာနဘာဂိယံ နာမ အဟောသိ. တံ ပမာဒံ ဉတွာ သတ္ထာ ‘‘မာ ပမာဒေါ’’တိ ဩဝါဒံ အဒါသိ. ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာရမ္မဏသဟဂတမေဝ ဟေတ္ထ ‘‘သဟဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

៣៣២-៣៣៩. ក្នុងមោគ្គល្លានសំយុត្ត បទថា «កាមសហគតា» គឺប្រកបដោយនីវរណៈ ៥។ ព្រោះថា កាលដែលព្រះមោគ្គល្លានត្ថេរៈនោះ ចេញចាកបឋមជ្ឈានហើយ នីវរណៈ ៥ រមែងប្រាកដឡើងដោយស្ងប់ស្ងាត់។ ព្រោះហេតុនោះ បឋមជ្ឈានរបស់លោកនោះ ទើបឈ្មោះថា «ហានភាគិយៈ» (ចំណែកនៃសេចក្តីសាបសូន្យ)។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបនូវសេចក្តីប្រមាទនោះហើយ ទើបប្រទានឱវាទថា «កុំប្រមាទឡើយ»។ សូម្បីក្នុងទុតិយជ្ឈានជាដើម ក៏គប្បីដឹងសេចក្តីដោយន័យនេះឯង។ ព្រោះថាក្នុងទីនេះ បទថា «សហគតៈ» លោកសំដៅយកតែការកើតរួមគ្នាដោយអារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ។

၉. အနိမိတ္တပဉှာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាអនិមិត្តបញ្ហាសូត្រ

၃၄၀. အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိန္တိ နိစ္စနိမိတ္တာဒီနိ ပဟာယ ပဝတ္တံ ဝိပဿနာသမာဓိံယေဝ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တန္တိ. နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝိပဿနာသမာဓိဝိဟာရေန ဝိဟရတော ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ ဝဟမာနေ. ယထာ နာမ ပုရိသဿ တိခိဏေန ဖရသုနာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒန္တဿ ‘‘သုဋ္ဌု ဝတ မေ ဖရသု ဝဟတီ’’တိ ခဏေ ခဏေ ဖရသုဓာရံ ဩလောကေန္တဿ ဆေဇ္ဇကိစ္စံ န နိပ္ဖဇ္ဇတိ, ဧဝံ ထေရဿာပိ ‘‘သူရံ ဝတ မေ ဟုတွာ ဉာဏံ ဝဟတီ’’တိ ဝိပဿနံ အာရဗ္ဘ နိကန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အထ ဝိပဿနာကိစ္စံ သာဓေတုံ နာသက္ခိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘နိမိတ္တာနုသာရိ ဝိညာဏံ ဟောတီ’’တိ. သဗ္ဗနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရာ အနိမိတ္တံ စေတောသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိန္တိ သဗ္ဗေသံ နိစ္စသုခအတ္တနိမိတ္တာနံ အမနသိကာရေန အနိမိတ္တံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တံ စေတောသမာဓိံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဥပရိမဂ္ဂဖလသမာဓိံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိံ.

៣៤០. ពាក្យថា «អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិំ» នេះ លោកពោលសំដៅយកតែវិបស្សនាសមាធិ ដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយលះបង់នូវនិច្ចនិមិត្ត (គ្រឿងសម្គាល់ថាញឹកញយ ឬទៀងទាត់) ជាដើម។ បទថា «និមិត្តានុសារី វិញ្ញាណំ ហោតិ» សេចក្តីថា កាលបើភិក្ខុរស់នៅដោយវិបស្សនាសមាធិវិហារធម៌នេះយ៉ាងនេះ វិបស្សនាញាណក៏មុតស្រួច ក្លាហាន ប្រព្រឹត្តទៅ។ ប្រៀបដូចជាបុរសកាប់ដើមឈើដោយពូថៅដ៏មុត កាលបើគិតថា «ឱ! ពូថៅរបស់យើងកាប់បានល្អណាស់តើ» ហើយចេះតែមើលមុខពូថៅរឿយៗ កិច្ចនៃការកាប់ឈើក៏មិនសម្រេចបាន យ៉ាងណាមិញ សូម្បីចំពោះព្រះថេរៈ ក៏មានសេចក្តីត្រេកអរ (និកន្តិ) កើតឡើងដោយប្រារព្ធវិបស្សនាថា «ឱ! ញាណរបស់យើងមុតក្លាហាន ប្រព្រឹត្តទៅល្អណាស់តើ» យ៉ាងនោះឯង។ គ្រានោះ លោកក៏មិនអាចសម្រេចកិច្ចនៃវិបស្សនាបានឡើយ។ លោកសំដៅយកសេចក្តីនោះ ទើបពោលថា «និមិត្តានុសារី វិញ្ញាណំ ហោតិ»។ បទថា «សព្វនិមិត្តានំ អមនសិការា អនិមិត្តំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាសិំ» សេចក្តីថា ព្រោះមិនធ្វើទុកក្នុងចិត្តនូវនិច្ចនិមិត្ត សុខនិមិត្ត និងអត្តនិមិត្តទាំងពួង ទើបបានចូលកាន់អនិមិត្តចេតោសមាធិ ដែលប្រកបដោយវុដ្ឋានគាមិនីវិបស្សនា និងបានចូលកាន់ផលសមាធិថ្នាក់ខ្ពស់ ដែលមានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍ រស់នៅហើយ។

၁၀-၁၁. သက္ကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១០-១១. អដ្ឋកថាសក្កសូត្រជាដើម

၃၄၁-၃၄၂. အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အစလပ္ပသာဒေန. ဒသဟိ ဌာနေဟီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ. အဓိဂဏှန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ, အတိက္ကမိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

៣៤១-៣៤២. បទថា «អវេច្ចប្បសាទេន» គឺសេចក្តីជ្រះថ្លាមិនញាប់ញ័រ (សេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏មាំមួន)។ បទថា «ទសហិ ឋានេហិ» គឺដោយហេតុ ១០ យ៉ាង។ បទថា «អធិគណ្ហន្តិ» គឺគ្របសង្កត់ (កន្លងហួសហើយឈរនៅ)។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងសូត្រទាំងពួង គឺងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

မောဂ္ဂလ္လာနသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

អដ្ឋកថាមោគ្គល្លានសំយុត្ត ចប់។

၇. စိတ္တသံယုတ္တံ

៧. ចិត្តសំយុត្ត

၁. သံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាសំយោជនសូត្រ

၃၄၃. စိတ္တသံယုတ္တဿ [Pg.130] ပဌမေ မစ္ဆိကာသဏ္ဍေတိ ဧဝံနာမကေ ဝနသဏ္ဍေ. အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒီတိ ပေါရာဏကတ္ထေရာ အတိရစ္ဆာနကထာ ဟောန္တိ, နိသိန္နနိသိန္နဋ္ဌာနေ ပဉှံ သမုဋ္ဌာပေတွာ အဇာနန္တာ ပုစ္ဆန္တိ, ဇာနန္တာ ဝိဿဇ္ဇေန္တိ, တေန နေသံ အယံ ကထာ ဥဒပါဒိ. မိဂပထကန္တိ ဧဝံနာမကံ အတ္တနော ဘောဂဂါမံ. သော ကိရ အမ္ဗာဋကာရာမဿ ပိဋ္ဌိဘာဂေ ဟောတိ. တေနုပသင်္ကမီတိ ‘‘ထေရာနံ ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဖာသုဝိဟာရံ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဥပသင်္ကမိ. ဂမ္ဘီရေ ဗုဒ္ဓဝစနေတိ အတ္ထဂမ္ဘီရေ စေဝ ဓမ္မဂမ္ဘီရေ စ ဗုဒ္ဓဝစနေ. ပညာစက္ခု ကမတီတိ ဉာဏစက္ခု ဝဟတိ ပဝတ္တတိ.

៣៤៣. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃចិត្តសំយុត្ត បទថា «មច្ឆិកាសណ្ឌេ» គឺក្នុងដងព្រៃឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ បទថា «អយមន្តរាកថា ឧទបាទី» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយក្នុងបុរាណកាល មិនមែនជាអ្នកនិយាយតិរច្ឆានកថាឡើយ ក្នុងទីកន្លែងដែលលោកគង់នៅហើយៗ លោកតែងតែលើកឡើងនូវបញ្ហា ហើយសួរដេញដោលគ្នា (អ្នកមិនដឹងក៏សួរ អ្នកដឹងក៏ឆ្លើយ) ព្រោះហេតុនោះ ទើបការសន្ទនានេះកើតឡើងដល់លោកទាំងឡាយ។ បទថា «មិគបថកំ» គឺភូមិសួយ (ភូមិជាទីនាំមកនូវលាភសក្ការៈ) របស់ខ្លួនឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ភូមិនោះស្ថិតនៅខាងក្រោយអម្ពាដការាម។ បទថា «តេនុបសង្កមិ» សេចក្តីថា គាត់គិតថា «យើងនឹងដោះស្រាយបញ្ហាថ្វាយព្រះថេរៈទាំងឡាយ ដើម្បីធ្វើឱ្យលោកគង់នៅជាសុខស្រួល» ទើបចូលទៅរក។ បទថា «គម្ភីរេ ពុទ្ធវចនេ» គឺក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈដ៏ជ្រាលជ្រៅទាំងដោយអត្ថ ទាំងដោយធម៌。 បទថា «បញ្ញាចក្ខុ កមតិ» សេចក្តីថា ញាណចក្ខុរមែងប្រព្រឹត្តទៅ (បំពេញកិច្ចបានល្អ)។

၂. ပဌမဣသိဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាបឋមឥសិទត្តសូត្រ

၃၄၄. ဒုတိယေ အာယသ္မန္တံ ထေရန္တိ တေသု ထေရေသု ဇေဋ္ဌကံ မဟာထေရံ. တုဏှီ အဟောသီတိ ဇာနန္တောပိ အဝိသာရဒတ္တာ န ကိဉ္စိ ဗျာဟရိ. ဗျာကရောမဟံ ဘန္တေတိ ‘‘အယံ ထေရော နေဝ အတ္တနာ ဗျာကရောတိ, န အညေ အဇ္ဈေသတိ, ဥပါသကောပိ ဘိက္ခုသံဃံ ဝိဟေသေတိ, အဟမေတံ ဗျာကရိတွာ ဖာသုဝိဟာရံ ကတွာ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ အာသနတော ဝုဋ္ဌာယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဧဝံ ဩကာသမကာသိ, ကတာဝကာသော ပန အတ္တနော အာသနေ နိသီဒိတွာ ဗျာကာသိ.

៣៤៤. ក្នុងសូត្រទី ២ បទថា «អាយស្មន្តំ ថេរំ» គឺព្រះមហាថេរៈដែលជាច្បងគេក្នុងចំណោមព្រះថេរៈទាំងនោះ។ បទថា «តុណ្ហី អហោសិ» សេចក្តីថា សូម្បីតែដឹង ក៏ព្រោះតែមិនមានសេចក្តីក្លាហាន ទើបមិនបានឆ្លើយតបអ្វីឡើយ។ បទថា «ព្យាករោមហំ ភន្តេ» សេចក្តីថា ព្រះឥសិទត្តត្ថេរៈគិតថា «ព្រះថេរៈនេះ ខ្លួនឯងក៏មិនឆ្លើយ ទាំងមិនបាននិមន្តភិក្ខុដទៃឱ្យឆ្លើយ ចំណែកឧបាសកក៏បៀតបៀនព្រះសង្ឃ (ដោយការសួរដេញដោលរឿយៗ) អាត្មាអញនឹងដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដើម្បីធ្វើឱ្យលោកគង់នៅជាសុខស្រួល» ទើបក្រោកចាកអាសនៈ ចូលទៅជិតព្រះថេរៈ ហើយសុំឱកាសយ៉ាងនេះ លុះបានឱកាសហើយ ក៏ត្រឡប់មកគង់លើអាសនៈរបស់ខ្លួនវិញ ហើយឆ្លើយដោះស្រាយ។

သဟတ္ထာတိ သဟတ္ထေန. သန္တပ္ပေသီတိ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဒေန္တော သုဋ္ဌု တပ္ပေသိ. သမ္ပဝါရေသီတိ ‘‘အလံ အလ’’န္တိ ဟတ္ထသညာယ စေဝ ဝါစာယ စ ပဋိက္ခိပါပေသိ. ဩနီတပတ္တပါဏိနောတိ ပါဏိတော အပနီတပတ္တာ ဓောဝိတွာ ထဝိကာယ ဩသာပေတွာ အံသေ လဂ္ဂိတပတ္တာတိ အတ္ထော.

បទថា «សហត្ថា» គឺដោយដៃរបស់ខ្លួន។ បទថា «សន្តប្បេសិ» សេចក្តីថា ប្រគេនរហូតដល់ពេញចិត្ត (ឆ្អែតស្កប់ស្កល់ល្អ)។ បទថា «សម្បវារេសិ» សេចក្តីថា ធ្វើឱ្យលោកបដិសេធដោយសញ្ញាដៃក្តី ដោយវាចាក្តីថា «ល្មមហើយៗ»។ បទថា «ឱនីតបត្តបាណិនោ» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈទាំងឡាយមានសំបកសំប៉ែត (សំបកសំប៉ែត ឬសំបកសំប៉ែតដែលលាងរួច ដាក់ក្នុងថង់យាម ហើយស្ពាយលើស្មា) គឺយកសំបកសំប៉ែតចេញពីដៃហើយ។

၃. ဒုတိယဣသိဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៣. អដ្ឋកថាទុតិយឥសិទត្តសូត្រ

၃၄၅. တတိယေ အဝန္တိယာတိ ဒက္ခိဏာပထေ အဝန္တိရဋ္ဌေ. ကလျာဏံ ဝုစ္စတီတိ ‘‘စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမီ’’တိ ဝစနံ နိဒ္ဒေါသံ အနဝဇ္ဇံ ဝုစ္စတိ တယာ ဥပါသကာတိ အဓိပ္ပာယေန ဝဒတိ.

៣៤៥. ក្នុងសូត្រទី ៣ បទថា «អវន្តិយា» គឺក្នុងអវន្តិរដ្ឋ នាទក្ខិណាបថ។ បទថា «កល្យាណំ វុច្ចតិ» សេចក្តីថា ព្រះថេរៈពោលដោយសំដៅយកបំណងរបស់ចិត្តគហបតីថា «ម្នាលឧបាសក ពាក្យដែលអ្នកពោលថា "ខ្ញុំនឹងបម្រើដោយបច្ច័យ ៤" នោះ ជាពាក្យដ៏ល្អ មិនមានទោសឡើយ»។

၄. မဟကပါဋိဟာရိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៤. អដ្ឋកថាមហកបាដិហារិយសូត្រ

၃၄၆. စတုတ္ထေ [Pg.131] သေသကံ ဝိဿဇ္ဇေထာတိ တဿ ကိရ ထေရေဟိ သဒ္ဓိံယေဝ ကံသထာလံ ပမဇ္ဇိတွာ ပါယာသံ ဝဍ္ဎေတွာ အဒံသု. သော ဘုတ္တပါယာသော ထေရေဟိယေဝ သဒ္ဓိံ ဂန္တုကာမော စိန္တေသိ ‘‘ဃရေ တာဝ ဥပါသိကာ သေသကံ ဝိစာရေတိ, ဣဓ ပနိမေ ဒါသကမ္မကာရာ မယာ အဝုတ္တာ န ဝိစာရေဿန္တိ, ဧဝါယံ ပဏီတပါယာသော နဿိဿတီ’’တိ တေသံ အနုဇာနန္တော ဧဝမာဟ. ကုထိတန္တိ ကုဓိတံ, ဟေဋ္ဌာ သန္တတ္တာယ ဝါလိကာယ ဥပရိ အာတပေန စ အတိတိခိဏန္တိ အတ္ထော. ဣဒံ ပန တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ. ပဝေလိယမာနေနာတိ ပဋိလိယမာနေန သာဓု ခွဿ ဘန္တေတိ ‘‘ဖာသုဝိဟာရံ ကရိဿာမိ နေသ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ.

៣៤៦. ក្នុងសូត្រទី ៤ បទថា «សេសកំ វិស្សជ្ជេថ» សេចក្តីថា ឮថា ពួកទាសកម្មករបានដុសខាត់ភាជន៍សំរឹទ្ធ ហើយដួសភត្តឃ្នាបាយាសប្រគេនដល់ចិត្តគហបតីនោះ ព្រមជាមួយព្រះថេរៈទាំងឡាយ។ លុះគហបតីនោះបរិភោគបាយាសរួចហើយ កាលចង់ទៅជាមួយព្រះថេរៈទាំងឡាយ ក៏គិតថា «នៅក្នុងផ្ទះ ឧបាសិកាតែងចាត់ចែងភត្តដែលសល់ ចំណែកឯក្នុងក្រោលគោនេះ ពួកទាសកម្មករទាំងនេះ បើអាត្មាអញមិនបានប្រាប់ទេ ពួកគេមុខជានឹងមិនចាត់ចែងឡើយ កាលបើយ៉ាងនេះ បាយាសដ៏ប្រណីតនេះនឹងខូចខាតជាមិនខាន» គហបតីនោះកាលអនុញ្ញាតដល់ពួកទាសកម្មករទាំងនោះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ បទថា «កុថិតំ» គឺក្តៅខ្លាំង ដូចជាខ្សាច់ដែលក្តៅខ្លាំងនៅខាងក្រោម និងកំដៅថ្ងៃនៅខាងលើ គឺក្តៅខ្លាំងណាស់។ ម្យ៉ាងទៀត បទថា «កុថិតំ» នេះ ជាបទមិនលាយឡំ (បទដាច់ដោយឡែក) ក្នុងព្រះពុទ្ធវចនៈគឺព្រះត្រៃបិដក។ បទថា «បវេលិយមានេន» គឺរលាយទៅ (ដូចជាក្រមួនដែលត្រូវភ្លើងកំដៅ)។ បទថា «សាធុ ខ្វស្ស ភន្តេ» សេចក្តីថា ព្រះមហកត្ថេរៈគិតថា «អាត្មាអញនឹងធ្វើសេចក្តីសុខស្រួលថ្វាយលោកទាំងឡាយ» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

ဣဒ္ဓါဘိသင်္ခါရံ အဘိသင်္ခရီတိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိံ အကာသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘မန္ဒမန္ဒော သီတကဝါတော ဝါယတု, အဗ္ဘမဏ္ဍပံ ကတွာ ဒေဝေါ ဧကမေကံ ဖုသာယတူ’’တိ ဧဝံ နာနာပရိကမ္မံ – ‘‘သဝါတော ဒေဝေါ ဝဿတူ’’တိ ဧဝံ အဓိဋ္ဌာနံ ဧကတောပိ ဟောတိ. ‘‘သဝါတော ဒေဝေါ ဝဿတူတိ ဧကတောပရိကမ္မံ, မန္ဒမန္ဒော သီတကဝါတော ဝါယတု, အဗ္ဘမဏ္ဍပံ ကတွာ ဒေဝေါ ဧကမေကံ ဖုသာယတူ’’တိ ဧဝံ နာနာအဓိဋ္ဌာနံ ဟောတိ. ဝုတ္တနယေနေဝ နာနာပရိကမ္မံ နာနာဓိဋ္ဌာနံ, ဧကတော ပရိကမ္မံ ဧကတော အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ ဟောတိယေဝ. ယထာ တထာ ကရောန္တဿ ပန ပါဒကဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ကတပရိကမ္မဿ ပရိကမ္မာနန္တရေန မဟဂ္ဂတအဓိဋ္ဌာနစိတ္တေနေဝ တံ ဣဇ္ဈတိ. ဩကာသေသီတိ ဝိပ္ပကိရိ.

បទថា «ឥទ្ធាភិសង្ខារំ អភិសង្ខរិ» សេចក្តីថា បានធ្វើអធិដ្ឋានិទ្ធិ។ ក្នុងអធិដ្ឋានិទ្ធិនោះ ការធ្វើបរិកម្មផ្សេងៗគ្នាថា «សូមឱ្យខ្យល់ត្រជាក់បក់មកតិចៗ សូមឱ្យមេឃធ្វើជាដំបូលពពក ហើយឱ្យភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកម្តងមួយតំណក់ៗ» ហើយការអធិដ្ឋានរួមគ្នាថា «សូមឱ្យភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកជាមួយខ្យល់» ដូច្នេះ ក៏មាន។ ការធ្វើបរិកម្មរួមគ្នាថា «សូមឱ្យភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកជាមួយខ្យល់» ហើយការអធិដ្ឋានផ្សេងៗគ្នាថា «សូមឱ្យខ្យល់ត្រជាក់បក់មកតិចៗ សូមឱ្យមេឃធ្វើជាដំបូលពពក ហើយឱ្យភ្លៀងធ្លាក់ចុះមកម្តងមួយតំណក់ៗ» ដូច្នេះ ក៏មាន។ ដោយន័យដែលពោលហើយនោះឯង ការធ្វើបរិកម្មផ្សេងគ្នា និងការអធិដ្ឋានផ្សេងគ្នា ឬការធ្វើបរិកម្មរួមគ្នា និងការអធិដ្ឋានរួមគ្នា ក៏រមែងមានជាប្រាកដ។ ប៉ុន្តែ ចំពោះបុគ្គលដែលធ្វើដោយប្រការណាមួយ លុះចេញចាកបាទកជ្ឈានហើយ ធ្វើបរិកម្មរួចហើយ ក្នុងលំដាប់នៃបរិកម្មនោះ ឥទ្ធាភិសង្ខារនោះ រមែងសម្រេចដោយមហគ្គតអធិដ្ឋានចិត្តនោះឯង។ បទថា «ឱកាសេសិ» គឺរោយរាយ (ខ្ចាត់ខ្ចាយទៅ)។

၅. ပဌမကာမဘူသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៥. អដ្ឋកថាបឋមកាមភូសូត្រ

၃၄၇. ပဉ္စမေ နေလင်္ဂေါတိ နိဒ္ဒေါသော. သေတပစ္ဆာဒေါတိ သေတပဋိစ္ဆာဒနော. အနီဃန္တိ နိဒ္ဒုက္ခံ. မုဟုတ္တံ တုဏှီ ဟုတွာတိ တဿ အတ္ထပေက္ခနတ္ထံ တီဏိ ပိဋကာနိ ကဏ္ဏေ ကုဏ္ဍလံ ဝိယ သဉ္စာလေန္တော ‘‘အယံ ဣမဿ အတ္ထော, အယံ ဣမဿ အတ္ထော’’တိ ဥပပရိက္ခဏတ္ထံ မုဟုတ္တံ တုဏှီ ဟုတွာ. ဝိမုတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ. ဣမံ ပန ပဉှံ ကထေန္တော ဥပါသကော ဒုက္ကရံ အကာသိ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟိ ‘‘ပဿထ နော တုမှေ, ဘိက္ခဝေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ [Pg.132] အာဂစ္ဆန္တံ ဩဒါတကံ တနုကံ တုင်္ဂနာသိက’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၂၄၅) အတ္တနော ဒိဋ္ဌေန ကထေသိ. အယံ ပန နယဂ္ဂါဟေန ‘‘အရဟတော ဧတံ အဓိဝစန’’န္တိ အာဟ.

៣៤៧. ក្នុងសូត្រទី ៥ បទថា «នេលង្គោ» គឺមិនមានទោស។ បទថា «សេតបច្ឆាដោ» គឺមានដំបូលពណ៌ស (មានអរហត្តផលដ៏បរិសុទ្ធស្អាតជាដំបូលបិទបាំង)។ បទថា «អនីឃំ» គឺមិនមានទុក្ខ។ បទថា «មុហុត្តំ តុណ្ហី ហុត្វា» សេចក្តីថា ដើម្បីពិចារណាមើលអត្ថនៃគាថានោះ ឧបាសកនោះបានរង្គោះរង្គើព្រះត្រៃបិដកទាំង ៣ ដូចជាពាក់កុណ្ឌលនៅត្រចៀក ហើយគិតពិចារណាថា «នេះជាអត្ថនៃបទនេះ នេះជាអត្ថនៃបទនេះ» ទើបស្ងៀមមួយរំពេច។ បទថា «វិមុត្តិយា» គឺដោយអរហត្តផលវិមុត្តិ។ ម្យ៉ាងទៀត ឧបាសកកាលដោះស្រាយបញ្ហានេះ បានធ្វើនូវអ្វីដែលធ្វើបានដោយកម្រ។ ព្រោះថា ព្រះសម្ពុទ្ធទ្រង់ត្រាស់ដោយញាណដែលទ្រង់ឃើញផ្ទាល់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយឃើញភិក្ខុនោះ ដែលមានសម្បុរស្បែកស មានខ្លួនស្តើង មានច្រមុះខ្ពស់ កំពុងដើរមកដែរឬទេ?» ដូច្នេះ ចំណែកឯគហបតីនេះ យល់ដោយការកាន់យកនូវន័យ ទើបពោលថា «ពាក្យនោះជាឈ្មោះរបស់ព្រះអរហន្ត»។

၆. ဒုတိယကာမဘူသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. អដ្ឋកថាទុតិយកាមភូសូត្រ

၃၄၈. ဆဋ္ဌေ ကတိ နု ခေါ ဘန္တေ သင်္ခါရာတိ အယံ ကိရ, ဂဟပတိ, နိရောဓံ ဝလဉ္ဇေတိ, တသ္မာ ‘‘နိရောဓပါဒကေ သင်္ခါရေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဧဝမာဟ. ထေရောပိဿ အဓိပ္ပာယံ ဉတွာ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု အနေကေသု သင်္ခါရေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ကာယသင်္ခါရာဒယောဝ အာစိက္ခန္တော တယော ခေါ ဂဟပတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ ကာယေန သင်္ခရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ ကာယသင်္ခါရော. ဝါစာယ သင်္ခရောတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဝစီသင်္ခါရော. စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ စိတ္တေန သင်္ခရီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ စိတ္တသင်္ခါရော.

៣៤៨. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សង្ខារទាំងឡាយ មានប៉ុន្មានយ៉ាង?» ឮថា គហបតី (ចិត្តគហបតី) នេះ តែងចូលនិរោធសមាបត្តិ ព្រោះហេតុនោះ គាត់គិតថា «អាត្មាអញនឹងសួរនូវសង្ខារទាំងឡាយដែលជាបាទៈ (ជាមូលដ្ឋាន) នៃនិរោធ» ទើបពោលយ៉ាងនេះ។ ព្រះថេរៈ (កាមភូ) ដឹងនូវអធិប្បាយរបស់គាត់ហើយ កាលបើមានសង្ខារទាំងឡាយជាច្រើន មានបុញ្ញាភិសង្ខារជាដើម តែលោកចង់សម្តែងតែ កាយសង្ខារជាដើមប៉ុណ្ណោះ ទើបពោលពាក្យមានជាដើមថា «ម្នាលគហបតី សង្ខារទាំងឡាយនេះមាន ៣ យ៉ាង»។ ក្នុងពាក្យនោះ សង្ខារដែលជាប់ទាក់ទងនឹងកាយ ត្រូវបានកាយតាក់តែង ញ៉ាំងឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា កាយសង្ខារ។ ធម៌ដែលតាក់តែង ញ៉ាំងវាចាឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា វចីសង្ខារ។ សង្ខារដែលជាប់ទាក់ទងនឹងចិត្ត ត្រូវបានចិត្តតាក់តែង ញ៉ាំងឱ្យកើតឡើង ឈ្មោះថា ចិត្តសង្ខារ។

ကတမော ပန ဘန္တေတိ ဣဓ ကိံ ပုစ္ဆတိ? ‘‘ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညံ မိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ. တထာ ဟိ ကာယဒွါရေ အာဒါနဂ္ဂဟဏမုဉ္စနစောပနာနိ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာတိ ဧဝံ ကုသလာကုသလာ ဝီသတိ စေတနာပိ, အဿာသပဿာသာပိ ကာယသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဝစီဒွါရေ ဟနုသဉ္စောပနံ ဝစီဘေဒံ ပါပေတွာ ဥပ္ပန္နာ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝီသတိ စေတနာပိ ဝိတက္ကဝိစာရာပိ ဝစီသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ကာယဝစီဒွါရေသု စောပနံ အပတွာ ရဟော နိသိန္နဿ စိန္တယတော ဥပ္ပန္နာ ကုသလာကုသလာ ဧကူနတိံသစေတနာပိ, သညာ စ ဝေဒနာ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာပိ စိတ္တသင်္ခါရောတွေဝ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝံ ဣမေ သင်္ခါရာ အညမညံ မိဿာ အာလုဠိတာ အဝိဘူတာ ဒုဒ္ဒီပနာ, တေ ပါကဋေ ဝိဘူတေ ကတွာ ကထာပေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆိ.

ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះ (សង្ខារទាំងនោះ) តើដូចម្តេចខ្លះ?» នេះ តើគាត់សួរអំពីអ្វី? «សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា វឹកវរ មិនច្បាស់លាស់ សម្តែងចេញបានដោយលំបាក។ ព្រោះថា សូម្បីតែចេតនា ២០ គឺកុសលចេតនាជាកាមាវចរ ៨ និងអកុសលចេតនា ១២ ដែលកើតឡើងដោយញ៉ាំងការកាន់យក ការចាប់យក ការលែង និងការកម្រើកឱ្យសម្រេចក្នុងកាយទ្វារក្តី សូម្បីតែខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលក្តី តែងហៅថា កាយសង្ខារ ដូចគ្នា។ សូម្បីតែចេតនា ២០ ប្រការ ដូចដែលបានពោលមកហើយក្តី សូម្បីតែវិតក្កៈនិងវិចារៈក្តី ដែលកើតឡើងដោយញ៉ាំងការកម្រើកនៃចង្កា និងការបំបែកវាចាឱ្យសម្រេចក្នុងវចីទ្វារ តែងហៅថា វចីសង្ខារ ដូចគ្នា។ សូម្បីតែចេតនា ២៩ ជាកុសលនិងអកុសល ដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកអង្គុយក្នុងទីស្ងាត់ គិតត្រិះរិះ ដោយមិនទាន់ដល់នូវការកម្រើកក្នុងកាយទ្វារនិងវចីទ្វារក្តី សូម្បីតែធម៌ទាំងពីរគឺសញ្ញានិងវេទនាក្តី តែងហៅថា ចិត្តសង្ខារ ដូចគ្នា។ សង្ខារទាំងឡាយនេះ ច្រឡូកច្រឡំគ្នា វឹកវរ មិនច្បាស់លាស់ សម្តែងចេញបានដោយលំបាក យ៉ាងនេះ គាត់ទើបសួរដោយគិតថា «អាត្មាអញនឹងញ៉ាំងព្រះថេរៈឱ្យសម្តែងនូវសង្ខារទាំងនោះ ឱ្យប្រាកដ ឱ្យច្បាស់លាស់»។

ကသ္မာ ပန ဘန္တေတိ ဣဓ ကာယသင်္ခါရာဒိနာမဿ ပဒတ္ထံ ပုစ္ဆတိ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ ကာယနိဿိတာ. ကာယေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ. စိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါတိ စိတ္တနိဿိတာ. စိတ္တေ သတိ ဟောန္တိ, အသတိ န ဟောန္တိ.

ក្នុងពាក្យថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះព្រោះហេតុអ្វី?» នេះ គាត់សួរនូវសេចក្តីនៃបទ (អត្ថន័យនៃឈ្មោះ) មានកាយសង្ខារជាដើម។ ក្នុងការដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ ពាក្យថា «ជាប់ទាក់ទងនឹងកាយ» គឺអាស្រ័យនឹងកាយ។ កាលបើកាយមាន ទើបមាន កាលបើកាយមិនមាន ក៏មិនមាន។ ពាក្យថា «ជាប់ទាក់ទងនឹងចិត្ត» គឺអាស្រ័យនឹងចិត្ត។ កាលបើចិត្តមាន ទើបមាន កាលបើចិត្តមិនមាន ក៏មិនមាន។

ဣဒါနိ [Pg.133] ‘‘ကိံ နု ခေါ ဧသ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဝလဉ္ဇေတိ, နော ဝလဉ္ဇေတိ, စိဏ္ဏဝသီ ဝါ တတ္ထ နော စိဏ္ဏဝသီ’’တိ ဇာနနတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ကထံ ပန ဘန္တေ သညာဝေဒယိတနိရောဓသမာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဟ. တဿ ဝိဿဇ္ဇနေ သမာပဇ္ဇိဿန္တိ ဝါ သမာပဇ္ဇာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိကာလော ကထိတော. သမာပန္နောတိ ပဒေန အန္တောနိရောဓော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန အစိတ္တကကာလော.

ឥឡូវនេះ គាត់ចង់ដឹងថា «តើលោកម្ចាស់នេះ តែងចូលសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ ឬមិនចូល? តើលោកមានវសីភាព (ភាពស្ទាត់ជំនាញ) ដែលបានសន្សំទុកក្នុងនិរោធសមាបត្តិនោះ ឬមិនមាន?» ទើបសួរថា «បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ចុះការចូលសញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិ តើមានដូចម្តេច?»។ ក្នុងការដោះស្រាយនូវសេចក្តីនោះ កាលដែលចូលនេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិ ត្រូវបានសម្តែងដោយបទទាំងពីរគឺ «នឹងចូល» (សមាបជ្ជិស្សំ) ឬ «កំពុងចូល» (សមាបជ្ជាមិ)។ ចំណែកឯខណៈដែលនៅក្នុងនិរោធ ត្រូវបានសម្តែងដោយបទថា «ចូលហើយ» (សមាបន្នោ)។ ដូចគ្នានោះដែរ កាលដែលមិនមានចិត្ត ត្រូវបានសម្តែងដោយបទពីរខាងដើម កាលដែលមានចិត្ត ត្រូវបានសម្តែងដោយបទខាងចុង។

ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဘဝိဿာမီ’’တိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒံ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ပန ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ အစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ. ဝစီသင်္ခါရော ပဌမံ နိရုဇ္ဈတီတိ သေသသင်္ခါရေဟိ ပဌမံ ဒုတိယဇ္ဈာနေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကာယသင်္ခါရော စတုတ္ထဇ္ဈာနေ နိရုဇ္ဈတိ. တတော စိတ္တသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ စိတ္တသင်္ခါရော အန္တောနိရောဓေ နိရုဇ္ဈတိ. အာယူတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ဝိပရိဘိန္နာနီတိ ဥပဟတာနိ ဝိနဋ္ဌာနိ.

ពាក្យថា «ចិត្តត្រូវបានអប់រំទុកជាមុនយ៉ាងនោះ» គឺមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិ ក្នុងកាលកំណត់ទុកជាមុននោះឯង ចិត្តដែលកំណត់កាលវេលាថា «អាត្មាអញនឹងមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ» ឈ្មោះថាត្រូវបានអប់រំទុកហើយ។ ពាក្យថា «ចិត្តណា តែងនាំទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ» គឺចិត្តដែលបានអប់រំទុកយ៉ាងនេះឯង តែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមិនមានចិត្ត។ ពាក្យថា «វចីសង្ខារ រលត់មុនគេ» គឺរលត់មុនសង្ខារដែលនៅសល់ ក្នុងទុតិយជ្ឈាននោះឯង។ ពាក្យថា «បន្ទាប់មក កាយសង្ខារ» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក កាយសង្ខាររលត់ក្នុងចតុត្ថជ្ឈាន។ ពាក្យថា «បន្ទាប់មក ចិត្តសង្ខារ» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក ចិត្តសង្ខាររលត់ក្នុងផ្ទៃនៃនិរោធ។ ពាក្យថា «អាយុ» គឺរូបជីវិតិន្ទ្រិយ។ ពាក្យថា «ប្រែប្រួលទៅ» គឺត្រូវកម្ទេច វិនាសទៅ។

တတ္ထ ကေစိ ‘‘နိရောဓသမာပန္နဿ ‘စိတ္တသင်္ခါရော စ နိရုဒ္ဓေါ’တိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဟောတိ, တသ္မာ သစိတ္တကာပိ အယံ သမာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေ ဝတ္တဗ္ဗာ – ‘‘ဝစီသင်္ခါရောပိဿ နိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဝစနတော ဝါစာ အနိရုဒ္ဓါ ဟောတိ, တသ္မာ နိရောဓသမာပန္နေန ဓမ္မမ္ပိ ကထေန္တေန သဇ္ဈာယမ္ပိ ကရောန္တေန နိသီဒိတဗ္ဗံ သိယာ. ယော စာယံ မတော ကာလင်္ကတော, တဿာပိ စိတ္တသင်္ခါရော နိရုဒ္ဓေါတိ ဝစနတော စိတ္တံ အနိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ, တသ္မာ ကာလင်္ကတေ မာတာပိတရော ဝါ အရဟန္တေ ဝါ ဈာပေန္တေန အာနန္တရိယကမ္မံ ကတံ ဘဝေယျ. ဣတိ ဗျဉ္ဇနေ အဘိနိဝေသံ အကတွာ အာစရိယာနံ နယေ ဌတွာ အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော. အတ္ထော ဟိ ပဋိသရဏံ, န ဗျဉ္ဇနံ.

ក្នុងសេចក្តីនោះ អាចារ្យខ្លះពោលថា «ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា 'ចិត្តសង្ខាររបស់បុគ្គលអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិ រលត់ហើយ' ដូច្នេះ ចិត្តមិនទាន់រលត់ទេ ព្រោះហេតុនោះ សមាបត្តិនេះ សូម្បីតែមានចិត្តក៏គួរតែមាន»។ ពួកអាចារ្យទាំងនោះ គួរត្រូវបានគេពោលតបវិញថា «បើដូច្នោះមែន ព្រោះមានព្រះពុទ្ធដីកាថា 'សូម្បីតែវចីសង្ខាររបស់បុគ្គលនោះក៏រលត់ហើយ' ដូច្នេះ វាចាក៏មិនទាន់រលត់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិ កាលបើអង្គុយ ក៏គប្បីសម្តែងធម៌ផង គប្បីធ្វើសជ្ឈាយៈផង។ ម្យ៉ាងទៀត បុគ្គលណាដែលស្លាប់ ធ្វើមរណកាលទៅហើយ សូម្បីតែចិត្តសង្ខាររបស់បុគ្គលនោះក៏រលត់ហើយ ព្រោះពាក្យយ៉ាងនេះ ចិត្តរបស់បុគ្គលនោះក៏គប្បីមិនរលត់ដែរ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលកាលបូជាសពមាតាបិតា ឬព្រះអរហន្តទាំងឡាយដែលធ្វើមរណកាលទៅហើយ ឈ្មោះថាបានធ្វើនូវអានន្តរិយកម្ម»។ ហេតុដូច្នេះ មិនគប្បីប្រកាន់ខ្ជាប់តែក្នុងព្យញ្ជនៈឡើយ គប្បីស្ថិតនៅក្នុងគន្លងរបស់ព្រះអាចារ្យទាំងឡាយ ហើយពិចារណានូវអត្ថសេចក្តីចុះ។ ព្រោះថា អត្ថសេចក្តីជាទីពឹង មិនមែនព្យញ្ជនៈជាទីពឹងឡើយ។

ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီတိ ကိရိယမယပဝတ္တသ္မိဉှိ ဝတ္တမာနေ ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏေသု ပသာဒေ ဃဋ္ဋေန္တေသု ဣန္ဒြိယာနိ ကိလမန္တိ, ဥပဟတာနိ မက္ခိတ္တာနိ ဝိယ ဟောန္တိ ဝါတာဒီဟိ ဥဋ္ဌိတရဇေန စတုမဟာပထေ ဌပိတအာဒါသော ဝိယ. ယထာ ပန ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ မဉ္ဇူသာဒီသု ဌပိတော အာဒါသော အန္တောယေဝ [Pg.134] ဝိရောစတိ, ဧဝံ နိရောဓသမာပန္နဿ ဘိက္ခုနော အန္တောနိရောဓေ ပဉ္စ ပသာဒါ အတိဝိယ ဝိရောစန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣန္ဒြိယာနိ ဝိပ္ပသန္နာနီ’’တိ.

ពាក្យថា «ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ផូរផង់» គឺព្រោះថាកាលបើកិច្ចការផ្សេងៗកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ កាលបើអារម្មណ៍ខាងក្រៅមកប៉ះខ្ទប់នឹងប្រាសាទ (បសាទរូប) ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយតែងហត់នឿយ ហាក់ដូចជាត្រូវគេបៀតបៀន ឬប្រឡាក់ប្រឡូក ដូចជាកញ្ចក់ដែលគេដាក់ទុកលើផ្លូវបែកជាបួន ដែលប្រឡាក់ដោយធូលីហុយឡើងដោយកម្លាំងខ្យល់ជាដើម។ ម៉្យាងទៀត ដូចជាកញ្ចក់ដែលគេដាក់ក្នុងថង់ រួចដាក់ទុកក្នុងហឹបជាដើម តែងភ្លឺថ្លានៅខាងក្នុងនោះឯង យ៉ាងណាមិញ បសាទរូបទាំងប្រាំរបស់ភិក្ខុអ្នកចូលនិរោធសមាបត្តិ តែងភ្លឺថ្លាលើសលប់នៅក្នុងផ្ទៃនៃនិរោធ យ៉ាងនោះឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា «ឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ផូរផង់»។

ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ ဝါ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ ဝါ ပဒဒွယေန အန္တောနိရောဓကာလော ကထိတော, ဝုဋ္ဌိတောတိ ပဒေန ဖလသမာပတ္တိကာလော. တထာ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ အစိတ္တကကာလော ကထိတော, ပစ္ဆိမေန သစိတ္တကကာလော. ပုဗ္ဗေဝ တထာ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတီတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒကာလေယေဝ ‘‘ဧတ္တကံ ကာလံ အစိတ္တကော ဟုတွာ တတော ပရံ သစိတ္တကော ဘဝိဿာမီ’’တိ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒံ စိတ္တံ ဘာဝိတံ ဟောတိ. ယံ တံ တထတ္တာယ ဥပနေတီတိ ယံ ဧဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ, တံ ပုဂ္ဂလံ တထတ္တာယ သစိတ္တကဘာဝါယ ဥပနေတိ. ဣတိ ဟေဋ္ဌာ နိရောဓသမာပဇ္ဇန္နကာလော ဂဟိတော, ဣဓ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာနကာလော.

កាលដែលនៅក្នុងនិរោធ ត្រូវបានសម្តែងដោយបទទាំងពីរគឺ «នឹងចេញ» (វុដ្ឋហិស្សំ) ឬ «កំពុងចេញ» (វុដ្ឋហាមិ) ចំណែកឯកាលនៃផលសមាបត្តិ ត្រូវបានសម្តែងដោយបទថា «ចេញហើយ» (វុដ្ឋិតោ)។ ដូចគ្នានោះដែរ កាលដែលមិនមានចិត្ត ត្រូវបានសម្តែងដោយបទពីរខាងដើម កាលដែលមានចិត្ត ត្រូវបានសម្តែងដោយបទខាងចុង។ ពាក្យថា «ចិត្តត្រូវបានអប់រំទុកជាមុនយ៉ាងនោះ» គឺមុននឹងចូលនិរោធសមាបត្តិ ក្នុងកាលកំណត់ទុកជាមុននោះឯង ចិត្តដែលកំណត់កាលវេលាថា «អាត្មាអញនឹងមិនមានចិត្តអស់កាលប្រមាណប៉ុណ្ណេះ រួចបន្ទាប់ពីនោះមក នឹងមានចិត្តវិញ» ឈ្មោះថាត្រូវបានអប់រំទុកហើយ។ ពាក្យថា «ចិត្តណា តែងនាំទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ» គឺចិត្តដែលបានអប់រំទុកយ៉ាងនេះឯង តែងនាំបុគ្គលនោះទៅដើម្បីភាពជាយ៉ាងនោះ គឺដើម្បីភាពជាអ្នកមានចិត្តវិញ។ យ៉ាងនេះ ខាងដើមគឺសំដៅយកកាលដែលចូលនិរោធសមាបត្តិ ឯក្នុងទីនេះ សំដៅយកកាលដែលចេញពីនិរោធសមាបត្តិ។

ဣဒါနိ နိရောဓကထံ ကထေတုံ ကာလောတိ နိရောဓကထာ ကထေတဗ္ဗာ သိယာ. သာ ပနေသာ ‘‘ဒွီဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ တယော စ သင်္ခါရာနံ ပဋိပဿဒ္ဓိယာ သောဠသဟိ ဉာဏစရိယာဟိ နဝဟိ သမာဓိစရိယာဟိ ဝသီဘာဝတာပညာ နိရောဓသမာပတ္တိယံ ဉာဏ’’န္တိ မာတိကံ ဌပေတွာ သဗ္ဗာကာရေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ, တသ္မာ တတ္ထ ကထိတနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ. ကော ပနာယံ နိရောဓော နာမ? စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ပဋိသင်္ခါ အပ္ပဝတ္တိ. အထ ကိမတ္ထမေတံ သမာပဇ္ဇန္တီတိ? သင်္ခါရာနံ ပဝတ္တေ ဥက္ကဏ္ဌိတာ သတ္တာဟံ အစိတ္တကာ ဟုတွာ သုခံ ဝိဟရိဿာမ, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနံ နာမေတံ ယဒိဒံ နိရောဓောတိ ဧတဒတ္ထံ သမာပဇ္ဇန္တိ.

ឥឡូវនេះ ជាកាលគួរដើម្បីសម្តែងនូវនិរោធកថា និរោធកថានោះ គប្បីសម្តែងចុះ។ ក៏ប៉ុន្តែ និរោធកថានោះ ព្រះអដ្ឋកថាចារ្យបានសម្តែងទុកដោយគ្រប់ប្រការក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ ដោយតម្កល់មាតិកាថា «បញ្ញាដែលមានវសីភាពដោយការប្រកបដោយកម្លាំងពីរយ៉ាង ដោយការរម្ងាប់នូវសង្ខារទាំងបី ដោយញាណចរិយា ១៦ យ៉ាង និងដោយសមាធិចរិយា ៩ យ៉ាង ឈ្មោះថា ញាណក្នុងនិរោធសមាបត្តិ» ព្រោះហេតុនោះ គប្បីកាន់យកតាមន័យដែលបានសម្តែងទុកក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គនោះឯង។ ចុះដែលហៅថា និរោធ នោះ តើដូចម្តេច? គឺការមិនប្រព្រឹត្តទៅនៃខន្ធទាំងបួន ដោយការពិចារណា (បដិសង្ខា)។ ចុះពួកលោកចូលនិរោធសមាបត្តិនោះ ដើម្បីប្រយោជន៍អ្វី? ព្រោះពួកលោកនឿយណាយក្នុងការប្រព្រឹត្តទៅនៃសង្ខារទាំងឡាយ ទើបចូលសមាបត្តិនោះ ដោយគិតថា «យើងទាំងឡាយនឹងមិនមានចិត្តអស់ប្រាំពីរថ្ងៃ ហើយរស់នៅជាសុខ និរោធនេះឯង ឈ្មោះថា ទិដ្ឋធម្មនិព្វាន (ការរលត់ទុក្ខក្នុងបច្ចុប្បន្ន)» ដើម្បីប្រយោជន៍នេះឯង។

စိတ္တသင်္ခါရော ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ ဟိ ဖလသမာပတ္တိစိတ္တံ ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တံသမ္ပယုတ္တံ သညဉ္စ ဝေဒနဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရော ပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ အာဟ. တတော ကာယသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ဘဝင်္ဂသမယေ ကာယသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

ពាក្យថា «ចិត្តសង្ខារ កើតឡើងមុនគេ» គឺព្រោះថាកាលដែលបុគ្គលចេញពីនិរោធ ផលសមាបត្តិចិត្ត តែងកើតឡើងមុនគេ។ ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកសញ្ញានិងវេទនាដែលសម្បយុត្តដោយផលសមាបត្តិចិត្តនោះ ទើបត្រាស់ថា «ចិត្តសង្ខារ កើតឡើងមុនគេ»។ ពាក្យថា «បន្ទាប់មក កាយសង្ខារ» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក កាយសង្ខារតែងកើតឡើងក្នុងខណៈនៃភវង្គ។

ကိံ ပန ဖလသမာပတ္တိ အဿာသပဿာသေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. ဣမဿ ပန စတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဖလသမာပတ္တိ, သာ န သမုဋ္ဌာပေတိ. ကိံ ဝါ ဧတေန? ဖလသမာပတ္တိ ပဌမဇ္ဈာနိကာ ဝါ ဟောတု ဒုတိယတတိယစတုတ္ထဇ္ဈာနိကာ ဝါ, သန္တသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ [Pg.135] အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တိ, တေသံ အဗ္ဗောဟာရိကဘာဝေါ သဉ္ဇီဝတ္ထေရဝတ္ထုနာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သဉ္ဇီဝတ္ထေရဿ ဟိ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ကိံသုကပုပ္ဖသဒိသေ ဝီတစ္စိတင်္ဂါရေ မဒ္ဒမာနဿ ဂစ္ဆတော စီဝရေ အံသုမတ္တမ္ပိ န ဈာယိ, ဥသ္မာကာရမတ္တမ္ပိ နာဟောသိ. သမာပတ္တိဗလံ နာမေတန္တိ ဝဒန္တိ. ဧဝမေဝ သန္တာယ ဖလသမာပတ္တိယာ ဝုဋ္ဌိတဿ ဘိက္ခုနော အဿာသပဿာသာ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဟောန္တီတိ ဘဝင်္ဂသမယေနေဝေတံ ကထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ចុះផលសមាបត្តិ មិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឱ្យកើតឡើងទេឬ? តែងញ៉ាំងឱ្យកើតឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ ផលសមាបត្តិដែលប្រកបដោយចតុត្ថជ្ឈានរបស់ភិក្ខុនេះ មិនញ៉ាំងខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលឱ្យកើតឡើងឡើយ។ ចុះការនិយាយបែបនេះ មានប្រយោជន៍អ្វី? ទោះបីជាផលសមាបត្តិប្រកបដោយបឋមជ្ឈានក្តី ទុតិយជ្ឈាន តតិយជ្ឈាន ឬចតុត្ថជ្ឈានក្តី ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលរបស់ភិក្ខុអ្នកចេញពីសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ តែងជាធម៌មិនប្រាកដច្បាស់ឡើយ សេចក្តីដែលខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលនោះមិនប្រាកដច្បាស់ គប្បីដឹងតាមរឿងរបស់ព្រះសញ្ជីវត្ថេរ។ ព្រោះថា ព្រះសញ្ជីវត្ថេរ ចេញពីសមាបត្តិហើយ កាលដើរជាន់លើរងើកភ្លើងដែលគ្មានអណ្តាត មានពណ៌ដូចជាផ្កាចារ សូម្បីតែសរសៃអំបោះនៃចីវររបស់លោក ក៏មិនឆេះបន្តិចឡើយ សូម្បីតែអាការៈក្តៅ ក៏មិនមានដែរ។ ពួកអាចារ្យពោលថា «នេះជាកម្លាំងនៃសមាបត្តិ»។ យ៉ាងណាមិញ ខ្យល់ដកដង្ហើមចេញចូលរបស់ភិក្ខុអ្នកចេញពីផលសមាបត្តិដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ តែងជាធម៌មិនប្រាកដច្បាស់ យ៉ាងនោះឯង សេចក្តីនេះ គប្បីដឹងថា ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយខណៈនៃភវង្គនោះឯង។

တတော ဝစီသင်္ခါရောတိ တတော ပရံ ကိရိယမယပဝတ္တဝလဉ္ဇနကာလေ ဝစီသင်္ခါရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကိံ ဘဝင်္ဂံ ဝိတက္ကဝိစာရေ န သမုဋ္ဌာပေတီတိ? သမုဋ္ဌာပေတိ. တံသမုဋ္ဌာနာ ပန ဝိတက္ကဝိစာရာ ဝါစံ အဘိသင်္ခါတုံ န သက္ကောန္တီတိ ကိရိယမယပဝတ္တဝလဉ္ဇနကာလေနေဝေတံ ကထိတံ.

ពាក្យថា «បន្ទាប់មក វចីសង្ខារ» គឺបន្ទាប់ពីនោះមក វចីសង្ខារតែងកើតឡើងក្នុងកាលដែលប្រើប្រាស់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃកាយវិញ្ញត្តិនិងវចីវិញ្ញត្តិ (កិរិយាមយប្បវត្តិកាល)។ ចុះភវង្គ មិនញ៉ាំងវិតក្កៈនិងវិចារៈឱ្យកើតឡើងទេឬ? តែងញ៉ាំងឱ្យកើតឡើងបាន។ ប៉ុន្តែ វិតក្កៈនិងវិចារៈដែលមានភវង្គនោះជាសមុដ្ឋាន មិនអាចតាក់តែងវាចាបានឡើយ ព្រោះហេតុនោះ សេចក្តីនេះ ព្រះអង្គទ្រង់សម្តែងដោយកាលដែលប្រើប្រាស់នូវការប្រព្រឹត្តទៅនៃកាយវិញ្ញត្តិនិងវចីវិញ្ញត្តិប៉ុណ្ណោះ។

သုညတော ဖဿောတိအာဒယော သဂုဏေနာပိ အာရမ္မဏေနာပိ ကထေတဗ္ဗာ. သဂုဏေန တာဝ သုညတာ နာမ ဖလသမာပတ္တိ, တာယ သဟဇာတဖဿံ သန္ဓာယ ‘‘သုညတော ဖဿော’’တိ ဝုတ္တံ. အနိမိတ္တပ္ပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာရမ္မဏေန ပန နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ သုညတ္တာ သုညတာ နာမ, ရာဂနိမိတ္တာဒီနံ အဘာဝါ အနိမိတ္တံ, ရာဂဒေါသမောဟပ္ပဏိဓီနံ အဘာဝါ အပ္ပဏိဟိတံ, သုညတံ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နဖလသမာပတ္တိသမ္ဖဿော သုညတော နာမ. အနိမိတ္တပ္ပဏိဟိတေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ព្រះទេសនាទាំងឡាយមានពាក្យថា «សុញ្ញតផស្សៈ» ជាដើម គប្បីសម្តែងទាំងដោយគុណរបស់ខ្លួន ទាំងដោយអារម្មណ៍។ ក្នុងវិធីទាំងពីរនោះ ដោយគុណរបស់ខ្លួនជាមុនសិន ផលសមាបត្តិ ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ ព្រោះសូន្យចាករាគៈជាដើម ព្រះអង្គទ្រង់សំដៅយកផស្សៈដែលកើតរួមគ្នា (សហជាតផស្សៈ) នឹងផលសមាបត្តិដ៏សូន្យនោះ ទើបត្រាស់ថា «សុញ្ញតផស្សៈ»។ សូម្បីតែក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ម៉្យាងទៀត ដោយអារម្មណ៍ ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា សុញ្ញតៈ ព្រោះសូន្យចាករាគៈជាដើម ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះមិនមាននិមិត្តមានរាគនិមិត្តជាដើម ឈ្មោះថា អប្បណិហិតៈ ព្រោះមិនមានសេចក្តីប្រាថ្នាមានរាគប្បណិធិជាដើម ផស្សៈដែលកើតឡើងក្នុងផលសមាបត្តិដោយធ្វើនូវព្រះនិព្វានដ៏សូន្យនោះឱ្យជាអារម្មណ៍ ឈ្មោះថា សុញ្ញតផស្សៈ។ សូម្បីតែក្នុងអនិមិត្តផស្សៈ និងអប្បណិហិតផស្សៈ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។

အပရာ အာဂမနိယကထာ နာမ ဟောတိ. သုညတအနိမိတ္တအပ္ပဏိဟိတာတိ ဟိ ဝိပဿနာပိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယော ဘိက္ခု သင်္ခါရေ အနိစ္စတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စတော ဒိသွာ အနိစ္စတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ အနိမိတ္တာ နာမ ဟောတိ. ယော ဒုက္ခတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဒုက္ခတော ဒိသွာ ဒုက္ခတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ အပ္ပဏိဟိတာ နာမ. ယော အနတ္တတော ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနတ္တတော ဒိသွာ အနတ္တတော ဝုဋ္ဌာတိ, တဿ သုညတာ နာမ. တတ္ထ အနိမိတ္တဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ အနိမိတ္တော နာမ, အနိမိတ္တမဂ္ဂဿ ဖလံ အနိမိတ္တံ နာမ, အနိမိတ္တဖလသမာပတ္တိသဟဇာတေ ဖဿေ ဖုသန္တေ ‘‘အနိမိတ္တော ဖဿော ဖုသတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အပ္ပဏိဟိတသုညတေသုပိ ဧသေဝ နယော. အာဂမနိယေန ကထိတေ ပန သုညတော ဝါ ဖဿော အနိမိတ္တော ဝါ ဖဿော အပ္ပဏိဟိတော ဝါ ဖဿောတိ ဝိကပ္ပော အာပဇ္ဇေယျ, တသ္မာ သဂုဏေန [Pg.136] စေဝ အာရမ္မဏေန စ ကထေတဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တယော ဖဿာ ဖုသန္တီတိ သမေတိ.

មានពាក្យពន្យល់មួយបែបទៀត ដែលហៅថា អាគមនិយកថា (ពាក្យពន្យល់តាមគម្ពីរ)។ ព្រោះថា សូម្បីតែវិបស្សនាក៏ហៅថា សុញ្ញតៈ អនិមិត្តៈ និងអប្បណិហិតៈ ដែរ។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងបីនោះ ភិក្ខុណា កំណត់ដឹងនូវសង្ខារទាំងឡាយដោយភាពជាអនិច្ចៈ ឃើញដោយភាពជាអនិច្ចៈ ហើយចេញ (ចាកសង្ខារនិមិត្ត) ដោយភាពជាអនិច្ចៈ វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អនិមិត្តា។ ភិក្ខុណា កំណត់ដឹងដោយភាពជាទុក្ខៈ ឃើញដោយភាពជាទុក្ខៈ ហើយចេញដោយភាពជាទុក្ខៈ វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា អប្បណិហិតា។ ភិក្ខុណា កំណត់ដឹងដោយភាពជាអនត្តា ឃើញដោយភាពជាអនត្តា ហើយចេញដោយភាពជាអនត្តា វុដ្ឋាគាមិនីវិបស្សនារបស់ភិក្ខុនោះ ឈ្មោះថា សុញ្ញតា។ ក្នុងវិបស្សនាទាំងនោះ មគ្គនៃអនិមិត្តវិបស្សនា ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ផលនៃអនិមិត្តមគ្គ ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ កាលបើផស្សៈដែលកើតរួមគ្នាជាមួយអនិមិត្តផលសមាបត្តិ កំពុងពាល់ត្រូវ តែងហៅថា «អនិមិត្តផស្សៈ ពាល់ត្រូវ»។ សូម្បីតែក្នុងអប្បណិហិតផស្សៈ និងសុញ្ញតផស្សៈ ក៏មានន័យយ៉ាងនេះដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ កាលបើពោលតាមអាគមនិយកថា គប្បីមានការសង្ស័យ (វិកប្បៈ) ថា «តើជាសុញ្ញតផស្សៈ ឬជាអនិមិត្តផស្សៈ ឬជាអប្បណិហិតផស្សៈ?» ព្រោះហេតុនោះ ទើបគប្បីសម្តែងទាំងដោយគុណរបស់ខ្លួន ទាំងដោយអារម្មណ៍។ កាលបើពោលយ៉ាងនេះ ពាក្យថា «ផស្សៈទាំងបី តែងពាល់ត្រូវ» ទើបសមស្របគ្នា។

ဝိဝေကနိန္နန္တိအာဒီသု နိဗ္ဗာနံ ဝိဝေကော နာမ. တသ္မိံ ဝိဝေကေ နိန္နံ ဩနတန္တိ ဝိဝေကနိန္နံ. ဝိဝေကပေါဏန္တိ အညတော အဂန္တွာ ယေန ဝိဝေကော, တေန ဝင်္ကံ ဝိယ ဟုတွာ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပေါဏံ. ယေန ဝိဝေကော, တေန ပတမာနံ ဝိယ ဌိတန္တိ ဝိဝေကပဗ္ဘာရံ.

ក្នុងពាក្យថា Vivekaninna ជាដើម ព្រះនិព្វាន ឈ្មោះថា វិវេកៈ (សេចក្តីស្ងាត់)។ ធម្មជាតិដែលបង្អោនទៅ គឺទោរទន់ទៅរកវិវេកនោះ ឈ្មោះថា Vivekaninna (មានការបង្អោនទៅរកវិវេក)។ ពាក្យថា Vivekapoṇa សេចក្តីថា ធម្មជាតិដែលមកពីអារម្មណ៍ដទៃ ហើយតាំងនៅដូចជាកោងទៅរកទិសដៅដែលមានវិវេក ឈ្មោះថា Vivekapoṇa (មានការទោរទន់ទៅរកវិវេក)។ ធម្មជាតិដែលតាំងនៅហាក់ដូចជាធ្លាក់ចុះទៅរកទិសដៅដែលមានវិវេក ឈ្មោះថា Vivekapabbhāra (មានការឈោលទៅរកវិវេក)។

၇. ဂေါဒတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. អដ្ឋកថាគោទត្តសូត្រ

၃၄၉. သတ္တမေ နာနတ္ထာ စေဝ နာနာဗျဉ္ဇနာ စာတိ ဗျဉ္ဇနမ္ပိ နေသံ နာနံ, အတ္ထောပိ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနဿ နာနတာ ပါကဋာ. အတ္ထော ပန အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိ ဘူမန္တရတော မဟဂ္ဂတာ ဟောတိ ရူပါဝစရာ, အာရမ္မဏတော သတ္တပဏ္ဏတ္တိအာရမ္မဏာ. အာကိဉ္စညာ ဘူမန္တရတော မဟဂ္ဂတာ အရူပါဝစရာ, အာရမ္မဏတော နဝတ္တဗ္ဗာရမ္မဏာ. သုညတာ ဘူမန္တရတော ကာမာဝစရာ, အာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏာ. ဝိပဿနာ ဟိ ဧတ္ထ သုညတာတိ အဓိပ္ပေတာ. အနိမိတ္တာ ဘူမန္တရတော လောကုတ္တရာ, အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာ.

៣៤៩. ក្នុងសូត្រទី ៧ ពាក្យថា nānatthā ceva nānābyañjanā ca សេចក្តីថា ព្យញ្ជនៈ (តួអក្សរ) នៃធម៌ទាំងនោះ (មានឈានជាដើម) ក៏ផ្សេងគ្នា សេចក្តីក៏ផ្សេងគ្នា។ ក្នុងព្យញ្ជនៈ និងសេចក្តីទាំងពីរនោះ ភាពផ្សេងគ្នានៃព្យញ្ជនៈ គឺច្បាស់លាស់ណាស់។ ចំណែកឯសេចក្តីវិញ មិនសូវច្បាស់លាស់ទេ គឺ អប្បមាណាចេតោវិមុត្តិ (ព្រហ្មវិហារឈាន) ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាមហគ្គតៈ គឺរូបាវចរៈ ដោយអារម្មណ៍ មានសត្វបញ្ញត្តិជាអារម្មណ៍។ អាគិញ្ចញ្ញាចេតោវិមុត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាមហគ្គតៈ គឺអរូបាវចរៈ ដោយអារម្មណ៍ មានអារម្មណ៍ដែលមិនគួរពោល (គឺនត្ថិភាវបញ្ញត្តិ) ជាអារម្មណ៍។ សុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាកាមាវចរៈ ដោយអារម្មណ៍ មានសង្ខារជាអារម្មណ៍។ ព្រោះថា ក្នុងទីនេះ វិបស្សនា លោកសំដៅយកថា សុញ្ញតា។ អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិ ដោយចំណែកនៃភូមិ ជាលោកុត្តរៈ ដោយអារម្មណ៍ មានព្រះនិព្វានជាអារម្មណ៍។

ရာဂေါ ခေါ ဘန္တေ ပမာဏကရဏောတိအာဒီသု ယထာ ပဗ္ဗတပါဒေ ပူတိပဏ္ဏကသဋဥဒကံ နာမ ဟောတိ ကာဠဝဏ္ဏံ, ဩလောကေန္တာနံ ဗျာမသတဂမ္ဘီရံ ဝိယ ခါယတိ, ယဋ္ဌိံ ဝါ ရဇ္ဇုံ ဝါ ဂဟေတွာ မိနန္တဿ ပိဋ္ဌိပါဒေါတ္ထရဏမတ္တမ္ပိ န ဟောတိ; ဧဝမေဝ ယာဝ ရာဂါဒယော နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တာဝ ပုဂ္ဂလံ သဉ္ဇာနိတုံ န သက္ကာ ဟောတိ, သောတာပန္နော ဝိယ သကဒါဂါမီ ဝိယ အနာဂါမီ ဝိယ စ ခါယတိ. ယဒါ ပနဿ ရာဂါဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တဒါ ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှောတိ ပညာယတိ. ဣတိ တေ ‘‘ဧတ္တကော အယ’’န္တိ ပုဂ္ဂလဿ ပမာဏံ ဒဿေန္တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပမာဏကရဏာ နာမ ဝုတ္တာ.

ក្នុងពាក្យថា Rāgo kho bhante pamāṇakaraṇo ជាដើម សេចក្តីថា ប្រៀបដូចជាទឹកដែលមានសម្រាមស្លឹកឈើរលួយនៅទៀបជើងភ្នំ មានពណ៌ខ្មៅ ដល់អ្នកមើលទៅ ហាក់ដូចជាជ្រៅប្រហែលមួយរយព្យាម ប៉ុន្តែ កាលបើគេយកឈើច្រត់ ឬខ្សែទៅវាស់មើល ទឹកនោះសូម្បីតែលិចខ្នងជើងក៏មិនដល់ឡើយ យ៉ាងណាមិញ កាលបើកិលេសមានរាគៈជាដើមមិនទាន់កើតឡើង ដរាបនោះ គេមិនអាចដឹងច្បាស់នូវបុគ្គលនោះបានឡើយ បុគ្គលនោះហាក់ដូចជាព្រះសោតាបន្ន ហាក់ដូចជាព្រះសកទាគាមី ឬហាក់ដូចជាព្រះអនាគាមី។ លុះកាលណា រាគៈជាដើមរបស់បុគ្គលនោះកើតឡើង កាលនោះ ទើបដឹងច្បាស់ថា បុគ្គលនេះជាអ្នកមានរាគៈ មានទោសៈ មានមោហៈ។ ព្រោះហេតុនោះ ធម៌ទាំងនោះ កាលកើតឡើង តែងបង្ហាញនូវប្រមាណ (កម្រិត) របស់បុគ្គលនោះថា 'បុគ្គលនេះមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ' ហេតុនោះ ទើបហៅថា ធម៌ធ្វើនូវប្រមាណ (pamāṇakaraṇā)។

ယာဝတာ ခေါ ဘန္တေ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယောတိ ယတ္တကာ အပ္ပမာဏာ စေတောဝိမုတ္တိယော. ကိတ္တကာ ပန တာ? စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ ဖလာနီတိ ဒွါဒသ. တတြ ဗြဟ္မဝိဟာရာ ဖရဏအပ္ပမာဏတာယ အပ္ပမာဏာ, သေသာ ပမာဏကာရကာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန နိဗ္ဗာနမ္ပိ အပ္ပမာဏမေဝ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အကုပ္ပာတိ အရဟတ္တဖလစေတောဝိမုတ္တိ. သာ ဟိ တာသံ သဗ္ဗဇေဋ္ဌိကာ, တသ္မာ [Pg.137] ‘‘အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဝုတ္တာ. ရာဂေါ ခေါ ဘန္တေ ကိဉ္စနန္တိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပုဂ္ဂလံ ကိဉ္စတိ မဒ္ဒတိ ပလိဗုန္ဓတိ, တသ္မာ ကိဉ္စနန္တိ ဝုတ္တော. မနုဿာ ကိရ ဂေါဏေဟိ ခလံ မဒ္ဒါပေန္တာ ‘‘ကိဉ္စေဟိ ကပိလ ကိဉ္စေဟိ ကာဠကာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ မဒ္ဒနဋ္ဌော ကိဉ္စနဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေါသမောဟေသုပိဧသေဝ နယော.

ពាក្យថា Yāvatā kho bhante appamāṇā cetovimuttiyo សេចក្តីថា អប្បមាណចេតោវិមុត្តិ មានប្រមាណប៉ុន្មាន។ ចុះធម៌ទាំងនោះមានប៉ុន្មានខ្លះ? គឺ ព្រហ្មវិហារ ៤, មគ្គ ៤, ផល ៤ រួមជា ១២។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ ព្រហ្មវិហារ ឈ្មោះថា អប្បមាណៈ ព្រោះផ្សាយទៅដោយមិនមានប្រមាណ ចំណែកធម៌ដែលសេសសល់ (មគ្គ និងផល) ឈ្មោះថា អប្បមាណៈ ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវប្រមាណ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ឈ្មោះថា អប្បមាណៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ ពាក្យថា Akuppā សំដៅយក អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិ។ ព្រោះថា អរហត្តផលចេតោវិមុត្តិនោះ ជាធំជាងគេបំផុតក្នុងបណ្តាចេតោវិមុត្តិទាំងនោះ ហេតុនោះ ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា 'ប្រកាសថាជាកំពូល'។ ពាក្យថា Rāgo kho bhante kiñcanaṃ សេចក្តីថា រាគៈ កាលកើតឡើង តែងញាំញី បៀតបៀនបុគ្គល ហេតុនោះ ទើបហៅថា កិញ្ចនៈ (គ្រឿងកង្វល់)។ ឮថា មនុស្សទាំងឡាយ កាលឱ្យគោជាន់បោកស្រូវនៅលាន តែងពោលថា 'នែអាខ្វិន ចូរជាន់ចុះ នែអាខ្មៅ ចូរជាន់ចុះ'។ យ៉ាងនេះ សេចក្តីថា ញាំញី គប្បីដឹងថាជាសេចក្តីរបស់ពាក្យថា កិញ្ចនៈ។ ក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အာကိဉ္စညာ စေတောဝိမုတ္တိယော နာမ နဝ ဓမ္မာ အာကိဉ္စညာယတနံ မဂ္ဂဖလာနိ စ. တတ္ထ အာကိဉ္စညာယတနံ ကိဉ္စနံ အာရမ္မဏံ အဿ နတ္ထီတိ အာကိဉ္စညံ. မဂ္ဂဖလာနိ ကိဉ္စနာနံ မဒ္ဒနပလိဗုန္ဓနကိလေသာနံ နတ္ထိတာယ အာကိဉ္စညာနိ, နိဗ္ဗာနမ္ပိ အာကိဉ္စညံ, စေတောဝိမုတ္တိ ပန န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ.

ធម៌ ៩ យ៉ាង គឺ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ មគ្គ ៤ និងផល ៤ ឈ្មោះថា អាគិញ្ចញ្ញាចេតោវិមុត្តិ។ ក្នុងធម៌ទាំងនោះ អាកិញ្ចញ្ញាយតនៈ ឈ្មោះថា អាគិញ្ចញ្ញៈ ព្រោះមិនមានអារម្មណ៍ (គឺវិញ្ញាណញ្ចាយតនៈ) សូម្បីបន្តិចបន្តួចឡើយ។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា អាគិញ្ចញ្ញៈ ព្រោះមិនមានកិលេសជាគ្រឿងកង្វល់ដែលញាំញីបៀតបៀន សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ឈ្មោះថា អាគិញ្ចញ្ញៈដែរ ប៉ុន្តែមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។

ရာဂေါ ခေါ ဘန္တေ နိမိတ္တကရဏောတိအာဒီသု ယထာ နာမ ဒွိန္နံ ကုလာနံ သဒိသာ ဒွေ ဝစ္ဆကာ ဟောန္တိ. ယာဝ တေသံ လက္ခဏံ န ကတံ ဟောတိ, တာဝ ‘‘အယံ အသုကကုလဿ ဝစ္ဆကော, အယံ အသုကကုလဿာ’’တိ န သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ. ယဒါ ပန တေသံ တိသူလာဒီသု အညတရံ လက္ခဏံ ကတံ ဟောတိ, တဒါ သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ. ဧဝမေဝ ယာဝ ပုဂ္ဂလဿ ရာဂေါ နုပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ န သက္ကာ ဟောတိ ဇာနိတုံ ‘‘အရိယော ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ’’တိ. ရာဂေါ ပနဿ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ ‘‘သရာဂေါ နာမ အယံ ပုဂ္ဂလော’’တိ သဉ္ဇာနနနိမိတ္တံ ကရောန္တော ဝိယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ နိမိတ္တကရဏောတိ ဝုတ္တော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော.

ក្នុងពាក្យថា Rāgo kho bhante nimittakaraṇo ជាដើម សេចក្តីថា ប្រៀបដូចជាកូនគោពីរៗ ក្បាលរបស់ត្រកូលពីរ ដែលមានសណ្ឋានដូចគ្នា។ ដរាបណា គេមិនទាន់ធ្វើសញ្ញាសម្គាល់លើកូនគោទាំងនោះ ដរាបនោះ គេមិនអាចដឹងបានឡើយថា 'កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ កូនគោនេះជារបស់ត្រកូលឯណោះ'។ លុះកាលណា គេធ្វើសញ្ញាសម្គាល់ណាមួយ មានសញ្ញាត្រីសូល៍ជាដើមលើកូនគោទាំងនោះ កាលនោះ ទើបអាចដឹងបាន យ៉ាងណាមិញ ដរាបណា រាគៈមិនទាន់កើតឡើងដល់បុគ្គល ដរាបនោះ គេមិនអាចដឹងបានឡើយថា 'បុគ្គលនេះជាព្រះអរិយៈ ឬជាបុថុជ្ជន'។ ប៉ុន្តែ កាលបើ រាគៈកើតឡើងដល់បុគ្គលនោះ តែងកើតឡើងហាក់ដូចជាធ្វើនូវសញ្ញាសម្គាល់ឱ្យដឹងថា 'បុគ្គលនេះឈ្មោះថា ជាអ្នកមានរាគៈ' ហេតុនោះ ទើបហៅថា ធម៌ធ្វើនូវសញ្ញាសម្គាល់ (nimittakaraṇo)។ ក្នុងទោសៈ និងមោហៈ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

အနိမိတ္တာ စေတောဝိမုတ္တိယော နာမ တေရသ ဓမ္မာ ဝိပဿနာ, စတ္တာရော အာရုပ္ပာ, စတ္တာရော မဂ္ဂါ, စတ္တာရိ ဖလာနိ. တတ္ထ ဝိပဿနာ နိစ္စနိမိတ္တံ သုခနိမိတ္တံ အတ္တနိမိတ္တံ ဥဂ္ဃာဋေတီတိ အနိမိတ္တာ နာမ. စတ္တာရော အာရုပ္ပာ ရူပနိမိတ္တဿ အဘာဝါ အနိမိတ္တာ နာမ. မဂ္ဂဖလာနိ နိမိတ္တကရာနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန အနိမိတ္တာနိ, နိဗ္ဗာနမ္ပိ အနိမိတ္တမေဝ, တံ ပန စေတောဝိမုတ္တိ န ဟောတိ, တသ္မာ န ဂဟိတံ. အထ ကသ္မာ သုညတာ စေတောဝိမုတ္တိ န ဂဟိတာတိ? သာ ‘‘သုညာ ရာဂေနာ’’တိအာဒိဝစနတော သဗ္ဗတ္ထ အနုပဝိဋ္ဌာဝ, တသ္မာ ဝိသုံ န ဂဟိတာတိ.

ធម៌ ១៣ យ៉ាង គឺ វិបស្សនា, អរូបជ្ឈាន ៤, មគ្គ ៤, ផល ៤ ឈ្មោះថា អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តិ។ ក្នុងធម៌ទាំង ១៣ នោះ វិបស្សនា ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះដកចេញនូវនិច្ចនិមិត្ត សុខនិមិត្ត និងអត្តនិមិត្ត។ អរូបជ្ឈាន ៤ ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះមិនមានរូបនិមិត្ត (កសិណរូប)។ មគ្គ និងផល ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈ ព្រោះមិនមានកិលេសដែលធ្វើនូវសញ្ញាសម្គាល់ សូម្បីព្រះនិព្វានក៏ឈ្មោះថា អនិមិត្តៈដែរ ប៉ុន្តែព្រះនិព្វាននោះមិនមែនជាចេតោវិមុត្តិឡើយ ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យក។ ចុះហេតុអ្វីបានជាមិនកាន់យក សុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិ? ឆ្លើយថា ព្រោះសុញ្ញតាចេតោវិមុត្តិនោះ ចូលទៅផ្សព្វផ្សាយក្នុងធម៌ទាំងពួង ដោយព្រះតម្រាស់មានជាអាទិ៍ថា 'សូន្យចាករាគៈ' ហេតុនោះ ទើបមិនបានកាន់យកដោយឡែកពីគ្នា។

ဧကတ္ထာတိ [Pg.138] အာရမ္မဏဝသေန ဧကတ္ထာ ‘‘အပ္ပမာဏံ အာကိဉ္စညံ သုညတံ အနိမိတ္တ’’န္တိ ဟိ သဗ္ဗာနေတာနိ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ. ဣတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဧကတ္ထာ. အညသ္မိံ ပန ဌာနေ အပ္ပမာဏာပိ ဟောတိ, အညသ္မိံ အာကိဉ္စညာ, အညသ္မိံ သုညတာ, အညသ္မိံ အနိမိတ္တာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန နာနာဗျဉ္ဇနာတိ.

ពាក្យថា Ekatthā សេចក្តីថា មានសេចក្តីដូចគ្នាដោយអំណាចនៃអារម្មណ៍ (គឺព្រះនិព្វាន)។ ព្រោះថា ពាក្យទាំងនេះ គឺ Appamāṇa, Ākiñcañña, Suññata, Animitta ទាំងអស់នេះ សុទ្ធតែជាឈ្មោះរបស់ព្រះនិព្វានតែមួយ។ ហេតុនោះ ដោយបរិយាយនេះ ទើបឈ្មោះថា មានសេចក្តីដូចគ្នា (ekatthā)។ ចំណែកឯក្នុងទីដទៃ ធម៌នោះឈ្មោះថា អប្បមាណៈខ្លះ ក្នុងទីដទៃឈ្មោះថា អាគិញ្ចញ្ញៈខ្លះ ក្នុងទីដទៃឈ្មោះថា សុញ្ញតាខ្លះ ក្នុងទីដទៃឈ្មោះថា អនិមិត្តៈខ្លះ ហេតុនោះ ដោយបរិយាយនេះ ទើបឈ្មោះថា មានព្យញ្ជនៈផ្សេងគ្នា (nānābyañjanā)។

၈. နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. អដ្ឋកថានិគណ្ឋនាដបុត្តសូត្រ

၃၅၀. အဋ္ဌမေ တေနုပသင်္ကမီတိ သယံ အာဂတာဂမော ဝိညာတသာသနော အနာဂါမီ အရိယသာဝကော သမာနော ကသ္မာ နဂ္ဂဘောဂ္ဂံ နိဿိရိကံ နိဂဏ္ဌံ ဥပသင်္ကမီတိ? ဥပဝါဒမောစနတ္ထဉ္စေဝ ဝါဒါရောပနတ္ထဉ္စ. နိဂဏ္ဌာ ကိရ ‘‘သမဏဿ ဂေါတမဿ သာဝကာ ထဒ္ဓခဒိရခါဏုကသဒိသာ, ကေနစိ သဒ္ဓိံ ပဋိသန္ထာရမ္ပိ န ကရောန္တီ’’တိ ဥပဝဒန္တိ, တဿ ဥပဝါဒဿ မောစနတ္ထဉ္စ, ‘‘ဝါဒဉ္စဿ အာရောပေဿာမီ’’တိ ဥပသင်္ကမိ. န ခွာဟံ ဧတ္ထ ဘန္တေ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမီတိ ယဿ ဉာဏေန အသစ္ဆိကတံ ဟောတိ. သော ‘‘ဧဝံ ကိရေတ’’န္တိ အညဿ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျ, မယာ ပန ဉာဏေနေတံ သစ္ဆိကတံ, တသ္မာ နာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမီတိ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ.

៣៥០. ក្នុងសូត្រទី ៨ ពាក្យថា tenupasaṅkami សេចក្តីថា ព្រះអរិយសាវ័កជាព្រះអនាគាមី ដែលជាអ្នកចេះចាំបរិយត្តិធម៌ និងបានត្រាស់ដឹងនូវបដិវេធសាសនាដោយខ្លួនឯងហើយ ហេតុអ្វីបានជាចូលទៅរកពួកនិគន្ថ ដែលជាអ្នកអាក្រាត មិនមានសិរីសួស្តី? គប្បីដោះស្រាយថា ចូលទៅដើម្បីដោះលែងខ្លួនពីការតិះដៀលផង និងដើម្បីចោទប្រកាន់វាទៈផង។ ឮថា ពួកនិគន្ថតែងតិះដៀលថា 'ពួកសាវ័ករបស់ព្រះសមណគោតម ដូចជាបង្គោលឈើရှားដ៏រឹងកំព្រឹង មិនធ្វើសូម្បីតែបដិសណ្ឋារៈជាមួយនរណាម្នាក់ឡើយ' ឧបាសកនោះចូលទៅដើម្បីដោះលែងខ្លួនពីការតិះដៀលនោះផង និងដើម្បីចោទប្រកាន់វាទៈដល់ពួកនិគន្ថនោះផង។ ពាក្យថា Na khvāhaṃ ettha bhante bhagavato saddhāya gacchāmi សេចក្តីថា បុគ្គលណាដែលមិនទាន់បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ដោយញាណរបស់ខ្លួន បុគ្គលនោះគប្បីជឿតាមអ្នកដទៃថា 'ឮថា យ៉ាងនេះមែន' ចំណែកខ្ញុំបានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់នូវធម៌នោះដោយញាណរបស់ខ្លួនហើយ ហេតុនោះ ខ្ញុំមិនមែនជឿតាមព្រះមានព្រះភាគក្នុងរឿងនេះឡើយ ឧបាសកកាលចង់បង្ហាញសេចក្តីនេះ ទើបពោលយ៉ាងនេះ។

ဥလ္လောကေတွာတိ ကာယံ ဥန္နာမေတွာ ကုစ္ဆိံ နီဟရိတွာ ဂီဝံ ပဂ္ဂယှ သဗ္ဗံ ဒိသံ ပေက္ခမာနော ဥလ္လောကေတွာ. ဗာဓေတဗ္ဗံ မညေယျာတိ ယထာ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ န နိက္ခမတိ, ဧဝံ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗံ မညေယျ ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ဝါ. သဟဓမ္မိကာတိ သကာရဏာ. အထ မံ ပဋိဟရေယျာသိ သဒ္ဓိံ နိဂဏ္ဌပရိသာယာတိ ဧတေသံ အတ္ထေ ဉာတေ အထ မေ နိဂဏ္ဌပရိသာယ သဒ္ဓိံ အဘိဂစ္ဆေယျာသိ, ပတီဟာရဿ မေ သန္တိကံ အာဂန္တွာ အတ္တနော အာဂတဘာဝံ ဇာနာပေယျာသီတိ အတ္ထော. ဧကော ပဉှောတိ ဧကော ပဉှမဂ္ဂေါ, ဧကံ ပဉှဂဝေသနန္တိ အတ္ထော. ဧကော ဥဒ္ဒေသောတိ ဧကံ နာမ ကိန္တိ? အယံ ဧကော ဥဒ္ဒေသော. ဧကံ ဝေယျာကရဏန္တိ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ (ခု. ပါ. ၄.၁; အ. နိ. ၁၀.၂၇) ဣဒံ ဧကံ ဝေယျာကရဏံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ពាក្យថា Ulloketvā សេចក្តីថា ងើបកាយឡើង យារពោះទៅមុខ ងើយក ក្រឡេកមើលទៅកាន់ទិសទាំងពួង ហើយសម្លឹងមើលទៅលើ។ ពាក្យថា Bādhetabbaṃ maññeyya សេចក្តីថា គប្បីសម្គាល់ថា ត្រូវរារាំង ឬត្រូវចងទុក ដើម្បីកុំឱ្យទម្លុះទម្លាយចេញទៅបាន។ ពាក្យថា Sahadhammikā សេចក្តីថា ប្រកបដោយហេតុផល។ ពាក្យថា Atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāya សេចក្តីថា កាលបើដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីនៃបញ្ហាទាំងនោះហើយ ចូរអ្នកមកកាន់សំណាក់របស់ខ្ញុំជាមួយនឹងពួកបរិស័ទរបស់និគន្ថចុះ កាលបើមកដល់សំណាក់របស់ខ្ញុំហើយ ចូរឱ្យខ្ញុំដឹងនូវការមកដល់របស់ខ្លួនផង នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ。 ពាក្យថា Eko pañho សេចក្តីថា ផ្លូវនៃបញ្ហាតែមួយ គឺការស្វែងរកបញ្ហាតែមួយ។ ពាក្យថា Eko uddeso សេចក្តីថា អ្វីឈ្មោះថា មួយ? នេះជាឧទ្ទេស (ការលើកឡើងសង្ខេប) តែមួយ។ ពាក្យថា Ekaṃ veyyākaraṇaṃ សេចក្តីថា 'សត្វទាំងឡាយទាំងពួង តែងតាំងនៅបានដោយសារអាហារ' នេះជាវេយ្យាករណៈ (ការដោះស្រាយ) តែមួយ។ គប្បីដឹងសេចក្តីក្នុងទីទាំងពួងដោយន័យនេះឯង។

၉. အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. អដ្ឋកថាអចេលកស្សបសូត្រ

၃၅၁. နဝမေ [Pg.139] ကီဝစိရံ ပဗ္ဗဇိတဿာတိ ကီဝစိရော ကာလော ပဗ္ဗဇိတဿာတိ အတ္ထော. ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာတိ မနုဿဓမ္မော နာမ ဒသကုသလကမ္မပထာ, တတော မနုဿဓမ္မတော ဥတ္တရိ. အလမရိယဉာဏဒဿနဝိသေသောတိ အရိယဘာဝံ ကာတုံ သမတ္ထတာယ အလမရိယောတိ သင်္ခါတော ဉာဏဒဿနဝိသေသော. နဂ္ဂေယျာတိ နဂ္ဂဘာဝတော. မုဏ္ဍေယျာတိ မုဏ္ဍဘာဝတော. ပဝါဠနိပ္ဖောဋနာယာတိ ပါဝဠနိပ္ဖောဋနတော, ဘူမိယံ နိသီဒန္တဿ အာနိသဒဋ္ဌာနေ လဂ္ဂါနံ ပံသုရဇဝါလိကာနံ ဖောဋနတ္ထံ ဂဟိတမောရပိဉ္ဆမတ္တတောတိ အတ္ထော.

៣៥១. ក្នុងសូត្រទី ៩ ពាក្យថា kīvaciraṃ pabbajitassa សេចក្តីថា បួសបានកាលវេលាយូរប៉ុណ្ណាហើយ នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។ ពាក្យថា uttari manussadhammā ក្នុងទីនេះ សេចក្តីថា ធម៌របស់មនុស្ស គឺកុសលកម្មបថ ១០ ធម៌ដែលក្រៅពីធម៌របស់មនុស្សនោះ ឈ្មោះថា ឧត្តរិមនុស្សធម៌។ ពាក្យថា alamariyañāṇadassanaviseso សេចក្តីថា គុណវិសេសគឺញាណទស្សនៈ ដែលលោកពោលថា គួរដល់ព្រះអរិយៈ ព្រោះអាចធ្វើឱ្យទៅជាព្រះអរិយៈបាន។ ពាក្យថា naggeyyā សេចក្តីថា ព្រោះតែភាពជាអ្នកអាក្រាត។ ពាក្យថា muṇḍeyyā សេចក្តីថា ព្រោះតែភាពជាអ្នកកោរសក់។ ពាក្យថា pāvaḷanipphoṭanāya សេចក្តីថា ព្រោះតែការបោសផាត់ធូលី គឺការកាន់យកកន្ទុយស្មៅ ឬកន្ទុយមយូរា (កន្ទុយក្ងោក) ដើម្បីបោសផាត់ធូលី ដីខ្សាច់ ដែលជាប់នៅត្រង់កន្លែងអង្គួររបស់អចេលកៈ កាលបើអង្គុយលើដី នេះជាសេចក្តីក្នុងពាក្យនេះ។

၁၀. ဂိလာနဒဿနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. អដ្ឋកថាគិលានទស្សនសូត្រ

၃၅၂. ဒသမေ အာရာမဒေဝတာတိ ပုပ္ဖာရာမဖလာရာမေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဝနဒေဝတာတိ ဝနသဏ္ဍေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ရုက္ခဒေဝတာတိ မတ္တရာဇကာလေ ဝေဿဝဏော စ ဒေဝတာတိ ဧဝံ တေသု တေသု ရုက္ခေသု အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. ဩသဓိတိဏဝနပ္ပတီသူတိ ဟရီတကာမလကီအာဒီသု မုဉ္ဇပဗ္ဗဇာဒီသု ဝနဇေဋ္ဌရုက္ခေသု စ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ. သံဂမ္မာတိ သန္နိပတိတွာ. သမာဂမ္မာတိ တတော တတော သမာဂန္တွာ. ပဏိဓေဟီတိ ပတ္ထနာဝသေန ဌပေဟိ. ဣဇ္ဈိဿတိ သီလဝတော စေတောပဏိဓီတိ သမိဇ္ဈိဿတိ သီလဝန္တဿ စိတ္တပတ္ထနာ. ဓမ္မိကောတိ ဒသကုသလဓမ္မသမန္နာဂတော အဂတိဂမနရဟိတော. ဓမ္မရာဇာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ, ဓမ္မေန ဝါ လဒ္ဓရဇ္ဇတ္တာ ဓမ္မရာဇာ. တသ္မာတိ ‘‘ယသ္မာ တေန ဟိ, အယျပုတ္တ, အမှေပိ ဩဝဒါဟီ’’တိ ဝဒထ, တသ္မာ. အပ္ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ‘‘ဣဒံ ဘိက္ခူနံ ဒဿာမ, ဣဒံ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’’တိ ဧဝံ အဝိဘတ္တံ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သာဓာရဏမေဝ ဘဝိဿတီတိ.

៣៥២. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា ārāmadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងសួនផ្កា និងសួនផ្លែឈើ។ ពាក្យថា vanadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅក្នុងព្រៃស្បាត។ ពាក្យថា rukkhadevatā សេចក្តីថា ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើដើមឈើនោះៗ មានដើមត្នោតជាដើម ដែលមានស្តេចវេស្សវ័ណជាទីពឹង។ ពាក្យថា osadhitiṇavanappatīsu សេចក្តីថា ទេវតាដែលសណ្ឋិតនៅលើឱសថទាំងឡាយ មានផ្លែសម៉ និងផ្លែកន្ទួតព្រៃជាដើម លើស្មៅទាំងឡាយ មានស្មៅមិញ្ជៈ និងស្មៅបព្វជៈជាដើម និងលើឈើធំៗក្នុងព្រៃ។ ពាក្យថា saṃgamma សេចក្តីថា ជួបជុំគ្នា។ ពាក្យថា samāgamma សេចក្តីថា មកជួបជុំគ្នាពីកន្លែងនោះៗ។ ពាក្យថា paṇidehi សេចក្តីថា ចូរតាំងទុកនូវចិត្តដោយអំណាចនៃការប្រាថ្នា។ ពាក្យថា ijjhissati sīlavato cetopaṇidhi សេចក្តីថា សេចក្តីប្រាថ្នានៃចិត្តរបស់បុគលអ្នកមានសីល នឹងសម្រេច។ ពាក្យថា dhammiko សេចក្តីថា អ្នកប្រកបដោយកុសលកម្មបថ ១០ មិនលុះក្នុងអគតិ។ ពាក្យថា dhammarājā គឺជាវេវចនសព្ទនៃពាក្យ dhammiko នោះឯង មួយវិញទៀត ឈ្មោះថា ធម្មរាជា ព្រោះបានរាជ្យដោយធម៌។ ពាក្យថា tasmā សេចក្តីថា ព្រោះហេតុតែពួកអ្នកពោលថា 'បពិត្រអយ្យបុត្រ បើដូច្នោះ សូមលោកប្រដៅពួកយើងផង' ហេតុនោះ។ ពាក្យថា appaṭivibhattaṃ សេចក្តីថា មិនបានបែងចែកថា 'យើងនឹងប្រគេនរបស់នេះដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ យើងនឹងបរិភោគរបស់នេះដោយខ្លួនឯង' គឺនឹងមានការប្រើប្រាស់ទូទៅរួមគ្នាជាមួយនឹងភិក្ខុទាំងឡាយតែម្តង។

စိတ္တသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ចប់ ការពន្យល់សេចក្តីនៃចិត្តសំយុត្ត។

၈. ဂါမဏိသံယုတ္တံ

៨. គាមណិសំយុត្ត

၁. စဏ္ဍသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. អដ្ឋកថាចណ្ឌសូត្រ

၃၅၃. ဂါမဏိသံယုတ္တဿ [Pg.140] ပဌမေ စဏ္ဍော ဂါမဏီတိ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ စဏ္ဍောတိ ဂဟိတနာမော ဧကော ဂါမဏိ. ပါတုကရောတီတိ ဘဏ္ဍန္တံ ပဋိဘဏ္ဍန္တော အက္ကောသန္တံ ပစ္စက္ကောသန္တော ပဟရန္တံ ပဋိပဟရန္တော ပါကဋံ ကရောတီတိ ဒဿေတိ. န ပါတုကရောတီတိ အက္ကုဋ္ဌောပိ ပဟဋောပိ ကိဉ္စိ ပစ္စနီကံ အကရောန္တောတိ ဒဿေတိ.

៣៥៣. ក្នុងសូត្រទី ១ នៃគាមណិសំយុត្ត ពាក្យថា caṇḍo gāmaṇី សេចក្តីថា មេស្រុកម្នាក់ដែលព្រះធម្មសង្គាហកត្ថេរទាំងឡាយបានដាក់ឈ្មោះថា ចណ្ឌៈ (អ្នកកាចសាហាវ)។ ពាក្យថា pātukaroti សេចក្តីថា តែងធ្វើឱ្យប្រាកដ គឺកាលបើគេឈ្លោះ ក៏ឈ្លោះតប កាលបើគេជេរ ក៏ជេរតប កាលបើគេវាយ ក៏វាយតប ព្រះអង្គបង្ហាញសេចក្តីនេះ។ ពាក្យថា na pātukaroti សេចក្តីថា សូម្បីគេជេរ ឬគេវាយ ក៏មិនធ្វើការតបតអ្វីឡើយ ព្រះអង្គបង្ហាញសេចក្តីនេះ។

၂. တာလပုဋသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. អដ្ឋកថាតាលបុដសូត្រ

၃၅၄. ဒုတိယေ တာလပုဋောတိ ဧဝံနာမကော. တဿ ကိရ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တတာလပက္ကဝဏ္ဏော ဝိယ မုခဝဏ္ဏော ဝိပ္ပသန္နော အဟောသိ, တေနဿ တာလပုဋောတိ နာမံ အကံသု. သွာယံ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နော ပစ္ဆိမဘဝိကပုဂ္ဂလော. ယသ္မာ ပန ပဋိသန္ဓိ နာမ အနိယတာ အာကာသေ ခိတ္တဒဏ္ဍသဒိသာ, တသ္မာ ဧသ နဋကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော ပန နဋသိပ္ပေ အဂ္ဂေါ ဟုတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပါကဋော ဇာတော. တဿ ပဉ္စ သကဋသတာနိ ပဉ္စ မာတုဂါမသတာနိ ပရိဝါရော, ဘရိယာယပိဿ တာဝတကာဝါတိ မာတုဂါမသဟဿေန စေဝ သကဋသဟဿေန စ သဒ္ဓိံ ယံ ယံ နဂရံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသတိ, တတ္ထဿ ပုရေတရမေဝ သတသဟဿံ ဒေန္တိ. သမဇ္ဇဝေသံ ဂဏှိတွာ ပန မာတုဂါမသဟဿေန သဒ္ဓိံ ကီဠံ ကရောန္တဿ ယံ ဟတ္ထူပဂပါဒူပဂါဒိအာဘရဏဇာတံ ခိပန္တိ, တဿ ပရိယန္တော နတ္ထိ. သော တံဒိဝသံ မာတုဂါမသဟဿပရိဝါရိတော ရာဇဂဟေ ကီဠံ ကတွာ ပရိပက္ကဉာဏတ္တာ သပရိဝါရောဝ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ.

៣៥៤. ក្នុងសូត្រទី២ ពាក្យថា tālapuṭo គឺបុគ្គលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ឮថា ពណ៌មុខរបស់គាត់ ស្រស់ថ្លាដូចជាពណ៌នៃផ្លែត្នោតទុំដែលធ្លាក់ចុះចាកទង ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងឡាយទើបដាក់ឈ្មោះគាត់ថា តាលបុដៈ។ គាត់នោះជាបុគ្គលមានអភិនីហារបានសម្រេចហើយ និងជាបច្ឆិមភវិកបុគ្គល។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែបដិសន្ធិជាធម្មជាតិមិនទៀងទាត់ ប្រៀបដូចជាដំបងដែលគេគ្រវែងទៅលើអាកាស ហេតុនោះ គាត់ទើបទៅកើតក្នុងត្រកូលអ្នករាំ។ លុះចម្រើនវ័យឡើង ក៏បានជាកំពូលក្នុងសិល្បៈនៃការរាំ ហើយមានឈ្មោះល្បីល្បាញពេញសកលជម្ពូទ្វីប។ គាត់មានរទេះប្រាំរយ និងស្ត្រីប្រាំរយជាបរិវារ សូម្បីភរិយារបស់គាត់ ក៏មានបរិវារប៉ុណ្ណោះដែរ គឺគាត់រួមដំណើរដោយស្ត្រីមួយពាន់នាក់ និងរទេះមួយពាន់គ្រឿង ចូលទៅកាន់នគរ ឬនិគមណាមួយ ក្នុងទីនោះ ពួកជនទាំងឡាយតែងប្រគល់ប្រាក់មួយសែនឲ្យដល់គាត់ជាមុនសិន។ កាលដែលគាត់តែងខ្លួនជាអ្នកលេងរបាំ ហើយលេងសប្បាយជាមួយស្ត្រីមួយពាន់នាក់នោះ គ្រឿងអលង្ការផ្សេងៗ មានគ្រឿងប្រដាប់ដៃ និងគ្រឿងប្រដាប់ជើងជាដើម ដែលពួកជនបោះគ្រវែងឲ្យទៅគាត់ គឺមិនមានកម្រិតឡើយ។ ក្នុងថ្ងៃនោះ គាត់មានស្ត្រីមួយពាន់នាក់ជាបរិវារ បានលេងសប្បាយក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ រួចហើយ ព្រោះតែមានញាណទុំជោរ ទើបនាំបរិវារចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ។

သစ္စာလိကေနာတိ သစ္စေန စ အလိကေန စ. တိဋ္ဌတေတန္တိ တိဋ္ဌတု ဧတံ. ရဇနီယာတိ ရာဂပ္ပစ္စယာ မုခတော ပဉ္စဝဏ္ဏသုတ္တနီဟရဏဝါတဝုဋ္ဌိဒဿနာဒယော အညေ စ ကာမဿာဒသံယုတ္တာကာရဒဿနကာ အဘိနယာ. ဘိယျောသောမတ္တာယာတိ အဓိကပ္ပမာဏတ္တာယ. ဒေါသနီယာတိ ဒေါသပ္ပစ္စယာ ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒါဒိဒဿနာကာရာ. မောဟနီယာတိ မောဟပ္ပစ္စယာ ဥဒကံ ဂဟေတွာ တေလကရဏံ, တေလံ ဂဟေတွာ ဥဒကကရဏန္တိ ဧဝမာဒယော မာယာပဘေဒါ.

ពាក្យថា saccālikena គឺ ដោយពាក្យពិត និងពាក្យមិនពិត។ ពាក្យថា tiṭṭhate taṃ គឺ ចូរលើកលែងពាក្យនោះទុកសិន។ ពាក្យថា rajanīyā គឺ ការសម្តែងទាំងឡាយដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតរាគៈ មានការសម្តែងបញ្ចេញអំបោះប្រាំពណ៌ចេញពីមាត់ និងការសម្តែងធ្វើឲ្យឃើញជាខ្យល់ព្យុះជាដើម និងការសម្តែងដទៃទៀតដែលបង្ហាញនូវអាការៈប្រកបដោយការត្រេកត្រអាលក្នុងកាម។ ពាក្យថា bhiyyosomattāya គឺ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ការកើនឡើងហួសប្រមាណ។ ពាក្យថា dosanīyā គឺ ការសម្តែងទាំងឡាយដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតទោសៈ មានអាការៈបង្ហាញការកាត់ដៃកាត់ជើងជាដើម។ ពាក្យថា mohanīyā គឺ ការសម្តែងទាំងឡាយដែលជាហេតុនាំឲ្យកើតមោហៈ មានការលេងសៀកផ្សេងៗជាដើម ដូចជាការយកទឹកមកធ្វើជាប្រេង ការយកប្រេងមកធ្វើជាទឹក។

ပဟာသော [Pg.141] နာမ နိရယောတိ ဝိသုံ ပဟာသနာမကော နိရယော နာမ နတ္ထိ, အဝီစိဿေဝ ပန ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ နစ္စန္တာ ဝိယ ဂါယန္တာ ဝိယ စ နဋဝေသံ ဂဟေတွာဝ ပစ္စန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. နာဟံ, ဘန္တေ, ဧတံ ရောဒါမီတိ အဟံ, ဘန္တေ, ဧတံ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ န ရောဒါမီတိ ဧဝံ သကမ္မကဝသေနေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, န အဿုဝိမောစနမတ္တေန. ‘‘မတံ ဝါ အမ္မရောဒန္တီ’’တိအာဒယော စေတ္ထ အညေပိ ဝေါဟာရာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ពាក្យថា pahāso nāma nirayo គឺ នរកឈ្មោះថា បហាសៈ ដោយឡែកផ្សេងពីនរកធំទាំងប្រាំបីនោះ មិនមានឡើយ ប៉ុន្តែ ពួកសត្វទាំងឡាយតែងឆេះឆ្អិនក្នុងចំណែកមួយនៃនរកអវីចិនោះឯង ដោយយកភេទជាអ្នករាំ ហាក់ដូចជាកំពុងរាំ និងហាក់ដូចជាកំពុងច្រៀង ទៅតាមផលនៃកម្មដែលស្រដៀងគ្នានឹងកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការឆេះឆ្អិនក្នុងនរកនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ ពាក្យថា nāhaṃ, bhante, etaṃ rodāmi គឺ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះអង្គមិនមែនយំសោកចំពោះពាក្យព្យាករណ៍របស់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះឡើយ គប្បីជ្រាបសេចក្តីក្នុងទីនេះ ដោយអំណាចនៃសកម្មកធាតុយ៉ាងនេះ មិនមែនជ្រាបដោយគ្រាន់តែការហូរទឹកភ្នែកនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត គប្បីជ្រាបវោហារដទៃទៀតក្នុងទីនេះ មានពាក្យថា “mataṃ vā ammarodanti” (មាតាតែងយំសោកចំពោះកូនដែលស្លាប់ទៅហើយ) ជាដើម។

၃-၅. ယောဓာဇီဝသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៣-៥. ការអធិប្បាយយោធាជីវសូត្រជាដើម

၃၅၅-၃၅၇. တတိယေ ယောဓာဇီဝေါတိ ယုဒ္ဓေန ဇီဝိကံ ကပ္ပနကော ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဧဝံ ဂဟိတနာမော. ဥဿဟတိ ဝါယမတီတိ ဥဿာဟံ ဝါယာမံ ကရောတိ. ပရိယာပါဒေန္တီတိ မရဏံ ပဋိပဇ္ဇာပေန္တိ. ဒုက္ကဋန္တိ ဒုဋ္ဌု ကတံ. ဒုပ္ပဏိဟိတန္တိ ဒုဋ္ဌု ဌပိတံ. ပရဇိတော နာမ နိရယောတိ အယမ္ပိ န ဝိသုံ ဧကော နိရယော, အဝီစိဿေဝ ပန ဧကသ္မိံ ကောဋ္ဌာသေ ပဉ္စာဝုဓသန္နဒ္ဓါ ဖလကဟတ္ထာ ဟတ္ထိအဿရထေ အာရုယှ သင်္ဂါမေ ယုဇ္ဈန္တာ ဝိယ ပစ္စန္တိ, တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. စတုတ္ထပဉ္စမေသုပိ ဧသေဝ နယော.

៣៥៥-៣៥៧. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា yodhājīvo គឺ ជនអ្នកចិញ្ចឹមជីវិតដោយការធ្វើសង្គ្រាម ដែលព្រះធម្មសង្គាហកត្ថេរទាំងឡាយបានដាក់ឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា ussahati vāyamati គឺ ធ្វើសេចក្តីព្យាយាម សេចក្តីប្រឹងប្រែង។ ពាក្យថា pariyāpādenti គឺ ញ៉ាំងសត្រូវឲ្យដល់នូវសេចក្តីស្លាប់។ ពាក្យថា dukkaṭaṃ គឺ ការប្រព្រឹត្តមិនល្អ។ ពាក្យថា duppaṇihitaṃ គឺ ការតាំងទុកមិនល្អ។ ពាក្យថា parajito nāma nirayo គឺ សូម្បីនរកឈ្មោះ បរាជិត នេះ ក៏មិនមែនជានរកដោយឡែកមួយដែរ ប៉ុន្តែ ពួកសត្វទាំងឡាយតែងឆេះឆ្អិនក្នុងចំណែកមួយនៃនរកអវីចិនោះឯង ដោយប្រដាប់ដោយអាវុធប្រាំប្រការ កាន់ខែល ជិះដំរី សេះ និងរថ ហាក់ដូចជាកំពុងច្បាំងគ្នាក្នុងសមរភូមិ ទៅតាមផលនៃកម្មដែលស្រដៀងគ្នានឹងកម្មដែលខ្លួនបានធ្វើ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការឆេះឆ្អិនក្នុងនរកនោះ ទើបត្រាស់ពាក្យនេះ។ សូម្បីក្នុងសូត្រទី៤ និងទី៥ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។

၆. အသိဗန္ဓကပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៦. ការអធិប្បាយអសិពន្ធកបុត្តសូត្រ

၃၅၈. ဆဋ္ဌေ ပစ္ဆာဘူမကာတိ ပစ္ဆာဘူမိဝါသိနော. ကာမဏ္ဍလုကာတိ သကမဏ္ဍလုနော. သေဝါလမာလိကာတိ ပါတောဝ ဥဒကတော သေဝါလဉ္စေဝ ဥပ္ပလာဒီနိ စ ဂဟေတွာ ဥဒကသုဒ္ဓိကဘာဝဇာနနတ္ထာယ မာလံ ကတွာ ပိဠန္ဓနကာ. ဥဒကောရောဟကာတိ သာယံပါတံ ဥဒကံ ဩရောဟနကာ. ဥယျာပေန္တီတိ ဥပရိ ယာပေန္တိ. သညာပေန္တီတိ သမ္မာ ဉာပေန္တိ. သဂ္ဂံ နာမ ဩက္ကာမေန္တီတိ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ‘‘ဂစ္ဆ, ဘော, ဗြဟ္မလောကံ, ဂစ္ဆ, ဘော, ဗြဟ္မလောက’’န္တိ ဝဒန္တာ သဂ္ဂံ ပဝေသေန္တိ. အနုပရိသက္ကေယျာတိ အနုပရိဂစ္ဆေယျ. ဥမ္မုဇ္ဇာတိ ဥမ္မုဇ္ဇ ဥဋ္ဌဟ. ထလမုပ္လဝါတိ ထလမဘိရုဟ. တတြ ယာဿာတိ တတြ ယာ ဘဝေယျ. သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ ဝါတိ သက္ခရာ စ ကဌလာ စ. သာ အဓောဂါမီ အဿာတိ သာ အဓော ဂစ္ဆေယျ, ဟေဋ္ဌာဂါမီ ဘဝေယျ. အဓောဂစ္ဆာတိ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆ.

៣៥៨. ក្នុងសូត្រទី៦ ពាក្យថា pacchābhūmakā គឺ ពួកជនអ្នករស់នៅក្នុងបច្ឆិមប្រទេស។ ពាក្យថា kāmaṇḍalukā គឺ ពួកជនអ្នកកាន់ក្អមទឹក។ ពាក្យថា sevālamālikā គឺ ពួកជនអ្នកស្រង់ទឹកតាំងពីព្រលឹម រួចហើយយកសារាយ និងផ្កាឈូកជាដើមមកធ្វើជាកម្រងផ្កាពាក់ ដើម្បីឲ្យដឹងថាខ្លួនជាអ្នកស្អាតស្អំដោយទឹក។ ពាក្យថា udakorohakā គឺ ពួកជនអ្នកចុះស្រង់ទឹកទាំងល្ងាចទាំងព្រឹក។ ពាក្យថា uyyāpenti គឺ ញ៉ាំងសត្វឲ្យទៅកាន់ស្ថានលើ (ព្រហ្មលោក)។ ពាក្យថា saññāpenti គឺ ញ៉ាំងសត្វឲ្យដឹងច្បាស់ដោយប្រពៃ។ ពាក្យថា saggaṃ nāma okkāmenti គឺ ពួកជនចោមរោមឈរ ហើយនិយាយថា “នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅកាន់ព្រហ្មលោកចុះ នែអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរទៅកាន់ព្រហ្មលោកចុះ” យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ញ៉ាំងសត្វឲ្យចូលទៅកាន់សួគ៌។ ពាក្យថា anuparisakkeyya គឺ គប្បីដើរក្រឡឹងជុំវិញ។ ពាក្យថា ummujja គឺ ចូរផុសឡើង ចូរក្រោកឡើង។ ពាក្យថា thalamuplavā គឺ ចូរឡើងមកលើគោក។ ពាក្យថា tatra yāssa គឺ ក្នុងរឿងនោះ សេចក្តីប្លែកគ្នានេះ គប្បីមាន។ ពាក្យថា sakkharā vā kaṭhalā vā គឺ ក្រួស និងអំបែងក្អម។ ពាក្យថា sā adhogāmī assa គឺ វត្ថុនោះគប្បីទៅកាន់ខាងក្រោម គឺធ្លាក់ចុះទៅខាងក្រោម។ ពាក្យថា adhogaccha គឺ ចូរទៅខាងក្រោម។

၇. ခေတ္တူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៧. ការអធិប្បាយខេត្តូបមសូត្រ

၃၅၉. သတ္တမေ [Pg.142] ဇင်္ဂလန္တိ ထဒ္ဓံ န မုဒု. ဦသရန္တိ သဉ္ဇာတလောဏံ. ပါပဘူမီတိ လာမကဘူမိဘာဂံ. မံဒီပါတိအာဒီသု အဟံ ဒီပေါ ပတိဋ္ဌာ ဧတေသန္တိ မံဒီပါ. အဟံ လေဏော အလ္လီယနဋ္ဌာနံ ဧတေသန္တိ မံလေဏာ. အဟံ တာဏံ ရက္ခာ ဧတေသန္တိ မံတာဏာ. အဟံ သရဏံ ဘယနာသနံ ဧတေသန္တိ မံသရဏာ. ဝိဟရန္တီတိ မံ ဧဝံ ကတွာ ဝိဟရန္တိ.

៣៥៩. ក្នុងសូត្រទី៧ ពាក្យថា jaṅgalaṃ គឺ ដីរឹង មិនទន់។ ពាក្យថា ūsaraṃ គឺ ដីប្រៃ។ ពាក្យថា pāpabhūmi គឺ ចំណែកដីអាក្រក់។ ក្នុងពាក្យទាំងឡាយមានពាក្យថា maṃdīpā ជាដើម៖ ពាក្យថា maṃdīpā គឺ តថាគតជាកោះ ជាទីពឹងរបស់ពួកជនទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា មានតថាគតជាកោះ។ ពាក្យថា maṃleṇā គឺ តថាគតជាល្អាង ជាទីពួនកំបាំងរបស់ពួកជនទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា មានតថាគតជាល្អាង។ ពាក្យថា maṃtāṇā គឺ តថាគតជាគ្រឿងការពារ ជាគ្រឿងរក្សារបស់ពួកជនទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា មានតថាគតជាគ្រឿងការពារ។ ពាក្យថា maṃsaraṇā គឺ តថាគតជាទីរលឹក ជាគ្រឿងកម្ចាត់ភ័យរបស់ពួកជនទាំងនេះ ព្រោះហេតុនោះ ពួកជនទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា មានតថាគតជាទីរលឹក។ ពាក្យថា viharanti គឺ ពួកជនទាំងឡាយតែងរស់នៅ ដោយធ្វើតថាគតឲ្យជាកោះ និងជាទីពឹងជាដើមយ៉ាងនេះ។

ဂေါဘတ္တမ္ပီတိ ဓညဖလဿ အဘာဝေန လာယိတွာ ကလာပကလာပံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတံ ဂိမှကာလေ ဂုန္နမ္ပိ ခါဒနံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ဥဒကမဏိကောတိ ကုစ္ဆိယံ မဏိကမေခလာယ ဧဝံ လဒ္ဓနာမော ဘာဇနဝိသေသော. အဟာရီ အပရိဟာရီတိ ဥဒကံ န ဟရတိ န ပရိဟရတိ, န ပရိယာဒိယတီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သက္ကစ္စဓမ္မဒေသနာဝ ကထိတာ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ အသက္ကစ္စဓမ္မဒေသနာ နာမ နတ္ထိ. သီဟသမာနဝုတ္တိနော ဟိ ဗုဒ္ဓါ, ယထာ သီဟော ပဘိန္နဝရဝါရဏဿပိ သသဗိဠာရာဒီနမ္ပိ ဂဟဏတ္ထာယ ဧကသဒိသမေဝ ဝေဂံ ကရောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓါပိ ဧကဿ ဒေသေန္တာပိ ဒွိန္နံ ဗဟူနံ ဘိက္ခုပရိသာယ ဘိက္ခုနိဥပါသကဥပါသိကာပရိသာယပိ တိတ္ထိယာနမ္ပိ ဒေသေန္တာ သက္ကစ္စမေဝ ဒေသေန္တိ. စတဿော ပန ပရိသာ သဒ္ဒဟိတွာ ဩကပ္ပေတွာ သုဏန္တီတိ တာသံ ဒေသနာ သက္ကစ္စဒေသနာ နာမ ဇာတာ.

ពាក្យថា gobhattampi គឺ ព្រោះតែមិនមានផលនៃស្រូវ ទើបគេច្រូតហើយចងជាកំប៉ោយៗទុក ដោយគិតថា “ក្នុងរដូវក្តៅ វានឹងក្លាយជាចំណីរបស់ពួកគោទាំងឡាយដែរ” នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ពាក្យថា udakamaṇiko គឺ ភាជនៈពិសេសម្យ៉ាង (ពាងទឹក) ដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ ព្រោះមានខ្សែក្រវាត់កែវមណីនៅត្រង់ក្បាលពោះរបស់វា។ ពាក្យថា ahārī aparihārī គឺ មិននាំទឹកចេញទៅខាងក្រៅ មិនហូរចេញទៅជុំវិញ គឺមិនអស់ទៅ នេះជាសេចក្តីពន្យល់។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងតែការសម្តែងធម៌ដោយគោរពប៉ុណ្ណោះ ព្រោះថា ការសម្តែងធម៌ដោយមិនគោរពរបស់ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មិនមានឡើយ។ ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ មានការប្រព្រឹត្តស្មើដោយសត្វសីហៈ សត្វសីហៈ តែងប្រើកម្លាំងស្មើៗគ្នា ដើម្បីចាប់ដំរីដ៏ប្រសើរដែលចុះប្រេងក្តី ដើម្បីចាប់សត្វតូចៗមានទន្សាយ និងឆ្មាជាដើមក្ដី យ៉ាងណា ព្រះពុទ្ធទាំងឡាយក៏យ៉ាងនោះដែរ សូម្បីសម្តែងធម៌ដល់បុគ្គលម្នាក់ ពីរកនាក់ ច្រើននាក់ ដល់ភិក្ខុបរិស័ទ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកាបរិស័ទ ឬដល់ពួកដិរ្ថីយទាំងឡាយ ក៏ទ្រង់សម្តែងដោយគោរពតែម្យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ ព្រោះតែបរិស័ទទាំងបួន មានសេចក្តីជឿជាក់ ស៊ប់ចិត្ត ហើយស្តាប់ ហេតុនោះ ការសម្តែងធម៌ដល់បរិស័ទទាំងនោះ ទើបឈ្មោះថា សក្កច្ចទេសនា។

၈. သင်္ခဓမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៨. ការអធិប្បាយសង្ខធម្មសូត្រ

၃၆၀. အဋ္ဌမေ ယံဗဟုလံ ယံဗဟုလန္တိ ဣမိနာ နိဂဏ္ဌော အတ္တနာဝ အတ္တနော ဝါဒံ ဘိန္ဒတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝံ သန္တေ န ကောစိ အာပါယိကောတိအာဒိမာဟ. ပုရိမာနိ ပန စတ္တာရိ ပဒါနိ ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တသ္မာ တေသုပိ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဣဓ, ဂါမဏိ, ဧကစ္စော သတ္ထာ ဧဝံဝါဒီ ဟောတီတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အဟမ္ပမှီတိ အဟမ္ပိ အမှိ.

៣៦០. ក្នុងសូត្រទី៨ ដោយពាក្យថា yaṃbahulaṃ yaṃbahulaṃ នេះ និគន្ថៈ ឈ្មោះថាបំផ្លាញវាទៈរបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា “evaṃ sante na koci āpāyiko” (កាលបើមានយ៉ាងនេះ មិនមាននរណាម្នាក់ទៅកើតក្នុងអបាយឡើយ)។ ប៉ុន្តែ បទទាំងបួនខាងដើម តែងជាបច្ច័យដល់មិច្ឆាទិដ្ឋិ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងបង្ហាញទោសក្នុងបទទាំងបួននោះ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា “idha, gāmaṇi, ekacco satthā evaṃvādī hoti” (ម្នាលគាមណី គ្រូខ្លះក្នុងលោកនេះ មានវាទៈយ៉ាងនេះ)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា ahampamhi គប្បីកាត់បទជា ahampi amhi។

မေတ္တာသဟဂတေနာတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဓိံ ဘာဝနာနယေန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တမေဝ. သေယျထာပိ, ဂါမဏိ, ဗလဝါ သင်္ခဓမောတိအာဒိ ပန ဣဓ အပုဗ္ဗံ. တတ္ထ ဗလဝါတိ ဗလသမ္ပန္နော. သင်္ခဓမောတိ သင်္ခဓမကော. အပ္ပကသိရေနာတိ အကိစ္ဆေန အဒုက္ခေန. ဒုဗ္ဗလော ဟိ သင်္ခဓမော သင်္ခံ ဓမန္တောပိ [Pg.143] န သက္ကောတိ စတဿော ဒိသာ သရေန ဝိညာပေတုံ, နာဿ သင်္ခသဒ္ဒေါ သဗ္ဗတော ဖရတိ, ဗလဝတော ပန ဝိပ္ဖာရိကော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဗလဝါ’’တိ အာဟ.

សេចក្តីដែលគួរនិយាយក្នុងពាក្យទាំងឡាយមាន mettāsahagatena ជាដើមនោះ ទាំងអស់ត្រូវបានពោលរួចហើយ ព្រមទាំងវិធីចម្រើនភាវនា នៅក្នុងគម្ពីរវិសុទ្ធិមគ្គ។ ប៉ុន្តែ ពាក្យមានជាដើមថា “seyyathāpi, gāmaṇi, balavā saṅkhadhamo” (ម្នាលគាមណី ប្រៀបដូចជាអ្នកផ្លុំសង្ខមានកម្លាំង) នេះជាពាក្យថ្មីក្នុងទីនេះ។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា balavā គឺ ប្រកបដោយកម្លាំង។ ពាក្យថា saṅkhadhamo គឺ អ្នកផ្លុំសង្ខ។ ពាក្យថា appakasirena គឺ ដោយមិនលំបាក ដោយមិនហត់នឿយ។ ព្រោះថា អ្នកផ្លុំសង្ខដែលមានកម្លាំងខ្សោយ សូម្បីផ្លុំសង្ខ ក៏មិនអាចញ៉ាំងទិសទាំងបួនឲ្យដឹងច្បាស់ដោយសំឡេងបានឡើយ សំឡេងសង្ខរបស់គាត់ មិនផ្សាយទៅសព្វទិសទីឡើយ ប៉ុន្តែ សំឡេងសង្ខរបស់អ្នកមានកម្លាំង តែងផ្សាយទៅសព្វទិសទី ព្រោះហេតុនោះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា “balavā”។

မေတ္တာယ စေတောဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ‘‘မေတ္တာ’’တိ ဝုတ္တေ ဥပစာရောပိ အပ္ပနာပိ ဝဋ္ဋတိ, ‘‘စေတောဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တေ ပန အပ္ပနာဝ ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပမာဏကတံ ကမ္မန္တိ ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ကာမာဝစရံ ဝုစ္စတိ, အပ္ပမာဏကတံ ကမ္မံ နာမ ရူပါဝစရံ. တဉှိ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာ ဩဓိသကအနောဓိသကဒိသာဖရဏဝသေန ဝဍ္ဎေတွာ ကတတ္တာ အပ္ပမာဏကတန္တိ ဝုစ္စတိ.

ក្នុងពាក្យថា mettāya cetovimuttiyā នេះ កាលបើពោលថា “mettā” ឧបចារៈក្តី អប្បនាក្តី តែងសមគួរ ប៉ុន្តែ កាលបើពោលថា “cetovimutti” អប្បនាតែម្យ៉ាងទើបសមគួរ។ ពាក្យថា yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ គឺ កម្មដែលមានប្រមាណ ហៅថា កាមាវចរកម្ម កម្មដែលមិនមានប្រមាណ ហៅថា រូបាវចរកម្ម (និងអរូបាវចរកម្ម) ព្រោះថាកម្មនោះ កន្លងហួសប្រមាណ ហើយចម្រើនឡើងដោយអំណាចនៃការផ្សាយទៅកាន់ទិសដោយកំណត់ និងមិនកំណត់ ទើបហៅថា កម្មមិនមានប្រមាណ។

န တံ တတြာဝသိဿတိ, န တံ တတြာဝတိဋ္ဌတီတိ တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တသ္မိံ ရူပါရူပါဝစရကမ္မေ န ဩဟီယတိ န တိဋ္ဌတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? တံ ကာမာဝစရကမ္မံ တဿ ရူပါရူပါဝစရကမ္မဿ အန္တရာ လဂ္ဂိတုံ ဝါ ဌာတုံ ဝါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ဂဟေတွာ ပတိဋ္ဌာတုံ ဝါ န သက္ကောတိ. အထ ခေါ ရူပါရူပါဝစရကမ္မမေဝ ကာမာဝစရံ မဟောဃော ဝိယ ပရိတ္တံ ဥဒကံ ဖရိတွာ ပရိယာဒိယိတွာ အတ္တနော ဩကာသံ ကတွာ တိဋ္ဌတိ, တဿ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟိတွာ သယမေဝ ဗြဟ္မသဟဗျတံ ဥပနေတီတိ. ဣတိ ဣဒံ သုတ္တံ အာဒိမှိ ကိလေသဝသေန ဝုဋ္ဌာယ အဝသာနေ ဗြဟ္မဝိဟာရဝသေန ဂဟိတတ္တာ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂတံ.

ពាក្យថា na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati គឺ កាមាវចរកម្មនោះ មិនសេសសល់ មិនតាំងនៅក្នុងរូបាវចរ និងអរូបាវចរកម្មនោះឡើយ។ តើមានសេចក្តីពន្យល់យ៉ាងណា? កាមាវចរកម្មនោះ មិនអាចទាក់ទើរ ឬតាំងនៅក្នុងចន្លោះនៃរូបាវចរ និងអរូបាវចរកម្មនោះបានឡើយ ឬមិនអាចផ្សាយទៅគ្របដណ្តប់រូបាវចរ និងអរូបាវចរកម្មនោះ ហើយដណ្តើមយកឱកាសរបស់ខ្លួនដើម្បីតាំងនៅបានឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ រូបាវចរ និងអរូបាវចរកម្មនោះឯង តែងផ្សាយទៅគ្របដណ្តប់កាមាវចរកម្ម ដូចជាទឹកជំនន់ដ៏ធំដែលហូរទៅគ្របដណ្តប់ទឹកបន្តិចបន្តួច ហើយបង្កើតឱកាសរបស់ខ្លួនដើម្បីតាំងនៅ វាជួយរារាំងផលនៃកាមាវចរកម្មនោះ ហើយនាំសត្វទៅកាន់ភាពជាមិត្តនឹងព្រហ្មដោយខ្លួនឯង។ យ៉ាងនេះ សូត្រនេះ កាលពីដើមផ្តើមឡើងដោយអំណាចនៃកិលេស ប៉ុន្តែចុងបញ្ចប់ត្រូវបានកាន់យកដោយអំណាចនៃព្រហ្មវិហារធម៌ ទើបឈ្មោះថា ចប់ទៅដោយសមគួរតាមអនុសន្ធិ។

၉. ကုလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. ការអធិប្បាយកុលសូត្រ

၃၆၁. နဝမေ ဒုဗ္ဘိက္ခာတိ ဒုလ္လဘဘိက္ခာ. ဒွီဟိတိကာတိ ‘‘ဇီဝိဿာမ နု ခေါ န နု ခေါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တဤဟိတိကာ. ‘‘ဒုဟိတိကာ’’တိပိ ပါဌော. အယမေဝ အတ္ထော. ဒုက္ခာ ဤဟိတိ ဧတ္ထ န သက္ကာ ကောစိ ပယောဂေါ သုခေန ကာတုန္တိ ဒုဟိတိကာ. တတ္ထ တတ္ထ မတမနုဿာနံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ သေတာနိ အဋ္ဌိကာနိ ဧတ္ထာတိ သေတဋ္ဌိကာ. သလာကာဝုတ္တာတိ သလာကမတ္တဝုတ္တာ, ယံ တတ္ထ ဝုတ္တံ ဝါပိတံ, တံ သလာကမတ္တမေဝ အဟောသိ, ဖလေ န ဇနယတီတိ အတ္ထော.

៣៦១. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា dubbhikkhā គឺ អាហារដែលរកបានដោយកម្រ។ ពាក្យថា dvīhitikā គឺ សេចក្តីប្រាថ្នាពីរយ៉ាងដែលកើតឡើងថា “តើយើងនឹងរស់នៅឬទេ ឬមួយក៏មិនរស់ទេ?”។ សូម្បីបទថា duhitikā ក៏ជាបាឋៈដែរ មានន័យដូចគ្នានេះឯង គឺសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងទីនេះ ជាទៅដោយលំបាក មិនអាចធ្វើសកម្មភាពណាមួយដោយងាយស្រួលបានឡើយ ហេតុនោះ ទើបហៅថា ទុហិតិកា។ ឆ្អឹងពណ៌សៗរបស់មនុស្សស្លាប់ទាំងឡាយ រាយប៉ាយក្នុងទីនោះៗ ហេតុនោះ ទើបហៅថា សេតដ្ឋិកា (មានឆ្អឹងសព្រោង)។ ពាក្យថា salākāvuttā គឺ មានដើមស្រូវសល់ត្រឹមតែទង សេចក្តីថា ស្រូវណាដែលគេដាំ ឬព្រោះក្នុងទីនោះ ស្រូវនោះមានត្រឹមតែទងប៉ុណ្ណោះ មិនបង្កើតជាគ្រាប់ឡើយ។

ဥဂ္ဂိလိတုန္တိ [Pg.144] ဒွေ အန္တေ မောစေတွာ ကထေတုံ အသက္ကောန္တော ဥဂ္ဂိလိတုံ ဗဟိ နီဟရိတုံ န သက္ခီတိ. ဩဂိလိတုန္တိ ပုစ္ဆာယ ဒေါသံ ဒိသွာ ဟာရေတုံ အသက္ကောန္တော ဩဂိလိတုံ အန္တော ပဝေသေတုံ န သက္ခီတိ.

ពាក្យថា uggilituṃ គឺ កាលមិនអាចដោះស្រាយចុងទាំងពីរហើយនិយាយបាន ក៏មិនអាចខ្ជាក់ចេញ គឺមិនអាចនាំចេញទៅខាងក្រៅបានឡើយ។ ពាក្យថា ogilituṃ គឺ កាលឃើញទោសនៃសំណួរហើយមិនអាចលះបង់បាន ក៏មិនអាចលេបចូល គឺមិនអាចបញ្ចូលទៅខាងក្នុងបានឡើយ។

ဣတော သော ဂါမဏိ ဧကနဝုတိကပ္ပေတိ ဘဂဝါ ကထယမာနောဝ ယာဝ နိက္ခန္တော နာသိကဝါတော န ပုန ပဝိသတိ, တာဝတကေန ကာလေန ဧကနဝုတိကပ္ပေ အနုဿရိ ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကိဉ္စိ ကုလေ ပက္ကဘိက္ခာဒါနေန ဥပဟတပုဗ္ဗ’’န္တိ ပရိဇာနနတ္ထံ. အထေကမ္ပိ အပဿန္တော ‘‘ဣတော သော, ဂါမဏီ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဒါနိ ဒါနာဒီနံ အာနိသံသံ ကထေန္တော အထ ခေါ ယာနိ တာနိ ကုလာနိ အဍ္ဎာနီတိ ဓမ္မဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ ဒါနသမ္ဘူတာနီတိ ဒါနေန သမ္ဘူတာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ ပန သစ္စံ နာမ သစ္စဝါဒိတာ. သာမညံ နာမ သေသသီလံ. ဝိကိရတီတိ အယောဂေန ဝဠဉ္ဇေန္တော ဝိပ္ပကိရတိ. ဝိဓမတီတိ ဓမေန္တော ဝိယ နာသေတိ. ဝိဒ္ဓံသေတီတိ နာသေတိ. အနိစ္စတာတိ ဟုတွာ အဘာဝေါ ဗဟုနာပိ ကာလေန သင်္ဂတာနံ ခဏေနေဝ အန္တရဓာနံ.

ពាក្យថា “ito so, gāmaṇi, ekanavutikappe” គឺ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលកំពុងត្រាស់នោះឯង ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែខ្យល់ដង្ហើមចេញពីច្រមុះមិនទាន់ចូលទៅវិញ ទ្រង់បានរំលឹកនឹកទៅក្រោយអស់កៅសិបមួយកប្ប ដើម្បីជ្រាបថា “តើមានត្រកូលណាមួយ ធ្លាប់វិនាសហិនហោចព្រោះតែការប្រគេនចង្ហាន់ឆ្អិនដែរឬទេ?”។ លុះទ្រង់មិនឃើញសូម្បីតែត្រកូលមួយ ទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា “ito so, gāmaṇi”។ ឥឡូវនេះ ព្រះដ៏មានព្រះភាគ កាលនឹងសម្តែងអានិសង្សនៃទានជាដើម ទើបចាប់ផ្តើមសម្តែងធម៌ថា “atha kho yāni tāni kulāni aḍḍhāni” (ម្នាលគាមណី ត្រកូលទាំងឡាយណាដែលស្តុកស្តម្ភ)។ ក្នុងពាក្យនោះ ពាក្យថា dānasambhūtāni គឺ កើតឡើង ចម្រើនឡើងដោយសារទាន។ សូម្បីក្នុងបទពីរដែលសេសសល់ ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងទីនេះ ពាក្យថា សច្ចៈ គឺ ការនិយាយពាក្យពិត។ ពាក្យថា សាមញ្ញៈ គឺ សីលដែលសេសសល់។ ពាក្យថា vikirati គឺ ការចាយវាយដោយមិនសមគួរ ឈ្មោះថាខ្ជះខ្ជាយ។ ពាក្យថា vidhamati គឺ ញ៉ាំងទ្រព្យឲ្យវិនាស ដូចជាការផ្លុំកម្ចាត់ចោល។ ពាក្យថា viddhaṃsetīti គឺ ធ្វើឲ្យវិនាស។ ពាក្យថា aniccatā គឺ ភាពមិនទៀង គឺការកើតឡើងហើយក៏លែងមាន ឬការបាត់បង់ទៅក្នុងមួយរំពេចនៃទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយដែលបានសន្សំទុកអស់កាលជាយូរអង្វែង។

၁၀. မဏိစူဠကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. ការអធិប្បាយមណិចូឡកសូត្រ

၃၆၂. ဒသမေ တံ ပရိသံ ဧတဒဝေါစာတိ တဿ ကိရ ဧဝံ အဟောသိ ‘‘ကုလပုတ္တာ ပဗ္ဗဇန္တာ ပုတ္တဒါရဉ္စေဝ ဇာတရူပရဇတဉ္စ ပဟာယေဝ ပဗ္ဗဇန္တိ, န စ သက္ကာ ယံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ, တံ တေဟိ ဂဟေတု’’န္တိ နယဂ္ဂါဟေ ဌတွာ ‘‘မာ အယျော’’တိအာဒိဝစနံ အဝေါစ. ဧကံသေနေတန္တိ ဧတံ ပဉ္စကာမဂုဏကပ္ပနံ အဿမဏဓမ္မော အသကျပုတ္တိယဓမ္မောတိ ဧကံသေန ဓာရေယျာသိ.

៣៦២. ក្នុងសូត្រទី ១០ ពាក្យថា taṃ parisaṃ etadavoca (បានពោលពាក្យនេះនឹងបរិស័ទនោះ) សេចក្តីថា ឮថា គំនិតបែបនេះបានកើតឡើងដល់គាមណីចូឡកៈនោះថា «ពួកកុលបុត្រកាលបើបួស តែងលះបង់ប្រពន្ធកូន និងមាសប្រាក់ ហើយទើបបួស របស់ណាដែលពួកកុលបុត្រលះបង់ហើយបួស ពួកកុលបុត្រទាំងនោះមិនអាចត្រឡប់មកកាន់យករបស់នោះវិញបានឡើយ» គាមណីនោះឈរលើការយល់ឃើញតាមបែបនេះ ទើបពោលពាក្យមានពាក្យថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ កុំឡើយ» ជាដើម ទៅកាន់បរិស័ទនោះ។ ពាក្យថា ekaṃsena taṃ គឺអ្នកគប្បីចាំទុកដោយចំណែកមួយថា ការត្រេកអរក្នុងកាមគុណទាំង ៥ នេះ មិនមែនជាសមណធម៌ មិនមែនជាធម៌របស់សក្យបុត្រឡើយ។

တိဏန္တိ သေနာသနစ္ဆဒနတိဏံ. ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ တိဏစ္ဆဒနေ ဝါ ဣဋ္ဌကစ္ဆဒနေ ဝါ ဂေဟေ ပလုဇ္ဇန္တေ ယေဟိ တံ ကာရိတံ, တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘တုမှေဟိ ကာရိတသေနာသနံ ဩဝဿတိ, န သက္ကာ တတ္ထ ဝသိတု’’န္တိ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. မနုဿာ သက္ကောန္တာ ကရိဿန္တိ, အသက္ကောန္တာ ‘‘တုမှေ ဝဍ္ဎကိံ ဂဟေတွာ ကာရာပေထ, မယံ တေ သညာပေဿာမာ’’တိ ဝက္ခန္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကာရေတွာ တေသံ အာစိက္ခိတဗ္ဗံ. မနုဿာ ဝဍ္ဎကီနံ ဒါတဗ္ဗံ ဒဿန္တိ. သစေ အာဝါသသာမိကာ နတ္ထိ, အညေသမ္ပိ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန အာရောစေတွာ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘‘ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ពាក្យថា tiṇaṃ គឺស្មៅសម្រាប់ប្រក់សេនាសនៈ។ ពាក្យថា pariyesitabbaṃ សេចក្តីថា កាលបើវិហារដែលប្រក់ដោយស្មៅក្តី ប្រក់ដោយឥដ្ឋក្តី ទ្រុឌទ្រោមទៅ ភិក្ខុគប្បីទៅរកពួកទាយកដែលជាអ្នកកសាងវិហារនោះ ហើយប្រាប់ថា «សេនាសនៈដែលអ្នករាល់គ្នាបានកសាង លេចធ្លាយហើយ មិនអាចរស់នៅទីនោះបានទេ»។ ពួកមនុស្សកាលបើអាចធ្វើបាន ក៏នឹងធ្វើឲ្យ បើមិនអាចធ្វើបាន ក៏នឹងនិយាយថា «សូមលោកម្ចាស់នាំយកជាងឈើមកធ្វើចុះ ពួកខ្ញុំនឹងប្រគល់ថ្លៃឈ្នួលឲ្យ»។ កាលបើពួកមនុស្សនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុធ្វើរួចហើយ គប្បីប្រាប់ដល់ពួកទាយកទាំងនោះ។ ពួកមនុស្សនឹងប្រគល់ថ្លៃឈ្នួលដែលត្រូវប្រគល់ឲ្យដល់ជាងឈើទាំងឡាយ។ ប្រសិនបើម្ចាស់វិហារគ្មានទេ សូម្បីការប្រាប់ដល់ជនដទៃទៀតតាមលំដាប់នៃការដើរបិណ្ឌបាត ដើម្បីឲ្យគេធ្វើ ក៏គួរដែរ។ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សំដៅយកការចាត់ចែងនេះ ទើបត្រាស់ថា pariyesitabbaṃ (គប្បីស្វែងរក)។

ဒါရုန္တိ [Pg.145] သေနာသနေ ဂေါပါနသိအာဒီသု ပလုဇ္ဇမာနေသု တဒတ္ထာယ ဒါရုံ. သကဋန္တိ ဂိဟိဝိကတံ ကတွာ တာဝကာလိကသကဋံ. န ကေဝလဉ္စ သကဋမေဝ, အညမ္ပိ ဝါသိဖရသုကုဒ္ဒါလာဒိဥပကရဏံ ဧဝံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ပုရိသောတိ ဟတ္ထကမ္မဝသေန ပုရိသော ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယံကိဉ္စိ ဟိ ပုရိသံ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ, အာဝုသော, ကတွာ ဒဿသီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဒဿာမိ, ဘန္တေ,’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ကရောဟီ’’တိ ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ ကာရေတုံ ဝဋ္ဋတိ. န တွေဝါဟံ, ဂါမဏိ, ကေနစိ ပရိယာယေနာတိ ဇာတရူပရဇတံ ပနာဟံ ကေနစိပိ ကာရဏေန ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ န ဝဒါမိ.

ពាក្យថា dāruṃ គឺឈើសម្រាប់ប្រយោជន៍ដល់សេនាសនៈនោះ កាលបើបង្កង់ជាដើមទ្រុឌទ្រោមទៅ។ ពាក្យថា sakaṭaṃ គឺរទេះដែលខ្ចីពីគ្រហស្ថមកប្រើប្រាស់មួយគ្រា។ មិនមែនស្វែងរកតែរទេះប៉ុណ្ណោះទេ សូម្បីគ្រឿងឧបករណ៍ដទៃទៀត មានកាំបិតចិត ផ្លែពូថៅ ចបកាប់ ជាដើម ក៏គួរស្វែងរកតាមវិធីនេះដែរ។ ពាក្យថា puriso គឺបុរសដែលត្រូវស្វែងរកដើម្បីជួយធ្វើការងារដោយដៃ។ ភិក្ខុពោលនឹងបុរសណាមួយថា «ម្នាលអាវុសោ អ្នកនឹងជួយធ្វើការងារដោយដៃឲ្យខ្ញុំបានទេ?» កាលបើគេឆ្លើយថា «បពិត្រលោកម្ចាស់ ខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យ» ភិក្ខុចង់ឲ្យគេធ្វើការងារណា ក៏គួរប្រើឲ្យធ្វើការងារនោះថា «ចូរអ្នកធ្វើការងារនេះ និងការងារនេះចុះ»។ ពាក្យថា na tvevāhaṃ gāmaṇi kenaci pariyāyena សេចក្តីថា ចំណែកឯមាសនិងប្រាក់ តថាគតមិនពោលថា គប្បីស្វែងរកដោយហេតុណាមួយឡើយ។

၁၁. ဘဒြကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. ការអធិប្បាយភទ្រកសូត្រ។

၃၆၃. ဧကာဒသမေ မလ္လေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. ဝဓေနာတိ မာရဏေန. ဇာနိယာတိ ဓနဇာနိယာ. အကာလိကေန ပတ္တေနာတိ န ကာလန္တရေန ပတ္တေန, ကာလံ အနတိက္ကမိတွာဝ ပတ္တေနာတိ အတ္ထော. စိရဝါသီ နာမ ကုမာရောတိ ဧဝံနာမကော တဿ ပုတ္တော. ဗဟိ အာဝသထေ ပဋိဝသတီတိ ဗဟိနဂရေ ကိဉ္စိဒေဝ သိပ္ပံ ဥဂ္ဂဏှန္တော ဝသတိ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ကထိတံ.

៣៦៣. ក្នុងសូត្រទី ១១ ពាក្យថា mallesu គឺនៅក្នុងជនបទដែលមានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា vadhena គឺដោយការសម្លាប់។ ពាក្យថា jāniyā គឺដោយការវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ។ ពាក្យថា akālikena pattena សេចក្តីថា មិនមែនដល់ដោយរង់ចាំពេលវេលាផ្សេងទៀតឡើយ គឺដល់ដោយមិនកន្លងហួសពេលវេលានោះឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ ពាក្យថា ciravāsī nāma kumāro គឺកូនប្រុសរបស់គាមណីនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ។ ពាក្យថា bahi āvasathe paṭivasati គឺរៀនសិល្បសាស្ត្រណាមួយ ហើយរស់នៅខាងក្រៅក្រុង។ ក្នុងសូត្រនេះ ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់សម្តែងអំពីវដ្តទុក្ខ។

၁၂. ရာသိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១២. ការអធិប្បាយរាសិយសូត្រ។

၃၆၄. ဒွါဒသမေ ရာသိယောတိ ရာသိံ ကတွာ ပဉှဿ ပုစ္ဆိတတ္တာ ရာသိယောတိ ဧဝံ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဂဟိတနာမော. တပဿိန္တိ တပနိဿိတကံ. လူခဇီဝိန္တိ လူခဇီဝိကံ. အန္တာတိ ကောဋ္ဌာသာ. ဂါမောတိ ဂါမ္မော. ဂမ္မောတိပိ ပါဌော, ဂါမဝါသီနံ ဓမ္မောတိ အတ္ထော. အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္တနော ကိလမထာနုယောဂေါ, သရီရဒုက္ခကရဏန္တိ အတ္ထော.

៣៦៤. ក្នុងសូត្រទី ១២ ពាក្យថា rāsiyo គឺឈ្មោះដែលព្រះធម្មសង្គាហកត្ថេរទាំងឡាយបានកំណត់ទុកយ៉ាងនេះ ព្រោះតែការធ្វើជាគំនរហើយសួរប្រស្នា។ ពាក្យថា tapassiṃ គឺអ្នកអាស្រ័យតបៈ (ការធ្វើឲ្យខ្លួនក្តៅក្រហាយ)។ ពាក្យថា lūkhajīviṃ គឺអ្នកមានការរស់នៅដ៏សៅហ្មង។ ពាក្យថា antā គឺចំណែកទាំងឡាយ។ ពាក្យថា gāmo គឺថោកទាប។ សូម្បីបទថា gammo ក៏ជាបាឋៈដែរ សេចក្តីថា ជាធម៌របស់អ្នកស្រុក។ ពាក្យថា attakilamathānuyogo គឺការប្រកបខ្លួនឲ្យលំបាក សេចក្តីថា ការធ្វើឲ្យរាងកាយរងទុក្ខវេទនា។

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဂဟိတော, ကသ္မာ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ, ကသ္မာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါတိ? ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ တာဝ ကာမဘောဂီနံ ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတော, အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ တပနိဿိတကာနံ, မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တိဏ္ဏံ နိဇ္ဇရဝတ္ထူနံ ဒဿနတ္ထံ ဂဟိတာ. ကိံ ဧတေသံ ဒဿနေ ပယောဇနန္တိ? ဣမေ ဒွေ အန္တေ ပဟာယ တထာဂတော မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တော. သော ကာမဘောဂိနောပိ န သဗ္ဗေ ဂရဟတိ န ပသံသတိ, တပနိဿိတကေပိ န သဗ္ဗေ ဂရဟတိ န [Pg.146] ပသံသတိ, ဂရဟိတဗ္ဗယုတ္တကေယေဝ ဂရဟတိ, ပသံသိတဗ္ဗယုတ္တကေ ပသံသတီတိ ဣမဿတ္ထဿ ပကာသနံ ဧတေသံ ဒဿနေ ပယောဇနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ក្នុងប្រស្នានេះ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គលើកយកកាមសុខល្លិកានុយោគមកសម្តែង ហេតុអ្វីលើកយកអត្តកិលមថានុយោគមកសម្តែង ហេតុអ្វីលើកយកមជ្ឈិមា បដិបទាមកសម្តែង? ព្រះអង្គលើកយកកាមសុខល្លិកានុយោគមកសម្តែងជាមុនសិន ដើម្បីបង្ហាញដល់ពួកបុគ្គលអ្នកបរិភោគកាម លើកយកអត្តកិលមថានុយោគមកសម្តែង ដើម្បីបង្ហាញដល់ពួកបុគ្គលអ្នកអាស្រ័យតបៈ លើកយកមជ្ឈិមា បដិបទាមកសម្តែង ដើម្បីបង្ហាញនូវហេតុជាគ្រឿងរលាស់ចោលកិលេសទាំង ៣ យ៉ាង។ ចុះការបង្ហាញនូវធម៌ទាំងនេះ មានប្រយោជន៍អ្វី? ព្រះតថាគតលះបង់នូវចំណែកទាំងពីរនេះហើយ ទើបបានត្រាស់ដឹងនូវសម្មាសម្ពោធិញ្ញាណដោយមជ្ឈិមា បដិបទា។ ព្រះតថាគតនោះ សូម្បីតែពួកបុគ្គលអ្នកបរិភោគកាម ក៏មិនបានតិះដៀលទាំងអស់ មិនបានសរសើរទាំងអស់ឡើយ សូម្បីពួកបុគ្គលអ្នកអាស្រ័យតបៈ ក៏មិនបានតិះដៀលទាំងអស់ មិនបានសរសើរទាំងអស់ឡើយ ព្រះអង្គតែងតិះដៀលតែបុគ្គលដែលគួរតិះដៀល សរសើរតែបុគ្គលដែលគួរសរសើរ ការសម្តែងនូវសេចក្តីនេះ គប្បីដឹងថាជាប្រយោជន៍ក្នុងការបង្ហាញនូវធម៌ទាំងនោះ។

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော တယော ခေါမေ, ဂါမဏိ, ကာမဘောဂိနောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာဟသေနာတိ သာဟသိကကမ္မေန. န သံဝိဘဇတီတိ မိတ္တသဟာယသန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ သံဝိဘာဂံ န ကရောတိ. န ပုညာနိ ကရောတီတိ အနာဂတဘဝဿ ပစ္စယဘူတာနိ ပုညာနိ န ကရောတိ. ဓမ္မာဓမ္မေနာတိ ဓမ္မေန စ အဓမ္မေန စ. ဌာနေဟီတိ ကာရဏေဟိ. သစ္ဆိကရောတီတိ ကထံ အတ္တာနံ အာတာပေန္တော ပရိတာပေန္တော သစ္ဆိကရောတိ? စတုရင်္ဂဝီရိယဝသေန စ ဓုတင်္ဂဝသေန စ. တိဿော သန္ဒိဋ္ဌိကာ နိဇ္ဇရာတိ ဧတ္ထ ဧကောပိ မဂ္ဂေါ တိဏ္ဏံ ကိလေသာနံ နိဇ္ဇရဏတာယ တိဿော နိဇ္ဇရာတိ ဝုတ္တောတိ.

ឥឡូវនេះ កាលនឹងសម្តែងនូវសេចក្តីនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ពាក្យមានជាដើមថា tayo khome gāmaṇi kāmabhogino (ម្នាលគាមណី ពួកបុគ្គលអ្នកបរិភោគកាមទាំង ៣ ពួកនេះ)។ ក្នុងពាក្យនោះ បទថា sāhasena គឺដោយអំពើហិង្សា។ បទថា na saṃvibhajati គឺមិនចែករំលែកដល់មិត្តភក្តិ ភឿនសម្លាញ់ និងញាតិមិត្តឡើយ។ បទថា na puññāni karoti គឺមិនធ្វើបុណ្យទាំងឡាយដែលជាបច្ច័យដល់ភពខាងមុខឡើយ។ បទថា dhammādhammena គឺដោយធម៌ផង ដោយមិនមែនធម៌ផង។ បទថា ṭhānehi គឺដោយហេតុទាំងឡាយ។ បទថា sacchikaroti សួរថា បុគ្គលកាលធ្វើខ្លួនឲ្យក្តៅក្រហាយ ឲ្យក្តៅសព្វ តើធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ដូចម្តេចបាន? ឆ្លើយថា ដោយអំណាចនៃវីរិយៈមានអង្គ ៤ ផង ដោយអំណាចនៃធុតង្គផង។ ក្នុងបទថា tisso sandiṭṭhikā nijjarā នេះ សូម្បីតែមគ្គតែមួយ ព្រោះតែការរលាស់ចោលនូវកិលេសទាំង ៣ យ៉ាង ទើបព្រះអង្គត្រាស់ថា ធម៌ជាគ្រឿងរលាស់ចោលកិលេស ៣ យ៉ាង។

၁၃. ပါဋလိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១៣. ការអធិប្បាយបាដលិយសូត្រ។

၃၆၅. တေရသမေ ဒူတေယျာနီတိ ဒူတကမ္မာနိ ပဏ္ဏာနိ စေဝ မုခသာသနာနိ စ. ပါဏာတိပါတဉ္စာဟန္တိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? န ကေဝလံ အဟံ မာယံ ဇာနာမိ, အညမ္ပိ ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဇာနာမီတိ သဗ္ဗညုဘာဝဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. သန္တိ ဟိ, ဂါမဏိ, ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ဣဒံ သေသသမဏဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိံ ဒဿေတွာ တဿာ ပဇဟာပနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ.

៣៦៥. ក្នុងសូត្រទី ១៣ ពាក្យថា dūteyyāni គឺការងាររបស់ទូត មានការនាំសំបុត្រ និងការនាំសារដោយវាចាជាដើម។ ពាក្យថា pāṇātipātañcāhaṃ នេះ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គផ្តើមសម្តែង? ព្រះអង្គផ្តើមសម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវសព្វញ្ញុតញ្ញាណថា «តថាគតមិនមែនដឹងតែមាយាប៉ុណ្ណោះទេ តែដឹងនូវធម៌នេះនិងធម៌នេះដទៃទៀតដែរ»។ ពាក្យថា santi hi gāmaṇi eke samaṇabrāhmaṇā នេះ ព្រះអង្គផ្តើមសម្តែងដើម្បីបង្ហាញនូវលទ្ធិរបស់សមណព្រាហ្មណ៍ដទៃទៀត ហើយដើម្បីឲ្យលះបង់នូវលទ្ធិនោះ។

မာလီ ကုဏ္ဍလီတိ မာလာယ မာလီ, ကုဏ္ဍလေဟိ ကုဏ္ဍလီ. ဣတ္ထိကာမေဟီတိ ဣတ္ထီဟိ သဒ္ဓိံ ကာမာ ဣတ္ထိကာမာ, တေဟိ ဣတ္ထိကာမေဟိ. အာဝသထာဂါရန္တိ ကုလဃရဿ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဧကေကဿေဝ သုခနိဝါသတ္ထာယ ကတံ ဝါသာဂါရံ. တေနာဟံ ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ သံဝိဘဇာမီတိ တဿာဟံ အတ္တနော သတ္တိအနုရူပေန စေဝ ဗလာနုရူပေန စ သံဝိဘာဂံ ကရောမိ. အလန္တိ ယုတ္တံ. ကင်္ခနိယေ ဌာနေတိ ကင်္ခိတဗ္ဗေ ကာရဏေ. စိတ္တသမာဓိန္တိ တသ္မိံ ဓမ္မသမာဓိသ္မိံ ဌိတော တွံ သဟ ဝိပဿနာယ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန စိတ္တသမာဓိံ သစေ ပဋိလဘေယျာသီတိ ဒဿေတိ. အပဏ္ဏကတာယ မယှန္တိ အယံ ပဋိပဒါ မယှံ အပဏ္ဏကတာယ အနပရာဓကတာယ ဧဝ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ကဋဂ္ဂါဟောတိ ဇယဂ္ဂါဟော.

ពាក្យថា mālī kuṇḍalī គឺឈ្មោះថា mālī ព្រោះតែការសៀតផ្កា ឈ្មោះថា kuṇḍalī ព្រោះតែការដោតកុណ្ឌល។ ពាក្យថា itthikāmehi គឺកាមទាំងឡាយជាមួយស្រីៗ ឈ្មោះថា itthikāmā ព្រោះតែការត្រេកអរនឹងស្រីៗទាំងនោះ។ ពាក្យថា āvasathāgāraṃ គឺផ្ទះសំណាក់ដែលគេធ្វើទុកក្នុងកន្លែងណាមួយនៃផ្ទះត្រកូល ដើម្បីជាទីរស់នៅដ៏សុខស្រួលសម្រាប់ភ្ញៀវម្នាក់ៗ។ ពាក្យថា tena yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajāmi សេចក្តីថា តថាគតតែងចែករំលែកដល់ភ្ញៀវនោះ ទៅតាមកម្លាំងសទ្ធានិងកម្លាំងទ្រព្យរបស់ខ្លួន។ បទថា alaṃ គឺគួរហើយ។ បទថា kaṅkhaniye ṭhāne គឺក្នុងហេតុដែលគួរឲ្យសង្ស័យ។ បទថា cittasamādhiṃ ព្រះអង្គបង្ហាញថា «កាលបើអ្នកតាំងនៅក្នុងធម៌សមាធិនោះ ប្រសិនបើអ្នកបាននូវចិត្តសមាធិ ដោយអំណាចនៃមគ្គទាំង ៤ ជាមួយវិបស្សនា»។ ពាក្យថា apaṇṇakatāya mayhaṃ សេចក្តីថា បដិបទានេះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីភាពមិនខុសឆ្គង (មិនមានទោស) ដល់តថាគតឡើយ នេះជាអត្ថន័យ។ បទថា kaṭaggāho គឺការឈ្នះ។

အယံ ခေါ, ဂါမဏိ, ဓမ္မသမာဓိ, တတြ စေ တွံ စိတ္တသမာဓိံ ပဋိလဘေယျာသီတိ ဧတ္ထ ဓမ္မသမာဓီတိ ဒသကုသလကမ္မပထဓမ္မာ, စိတ္တသမာဓီတိ သဟ ဝိပဿနာယ [Pg.147] စတ္တာရော မဂ္ဂါ. အထ ဝါ ‘‘ပါမောဇ္ဇံ ဇာယတိ, ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၂၆) ဧဝံ ဝုတ္တာ ပါမောဇ္ဇပီတိပဿဒ္ဓိသုခသမာဓိသင်္ခါတာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဓမ္မသမာဓိ နာမ, စိတ္တသမာဓိ ပန သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂါဝ. အထ ဝါ ဒသကုသလကမ္မပထာ စတ္တာရော ဗြဟ္မဝိဟာရာ စာတိ အယံ ဓမ္မသမာဓိ နာမ, တံ ဓမ္မသမာဓိံ ပူရေန္တဿ ဥပ္ပန္နာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စိတ္တသမာဓိ နာမ. ဧဝံ တွံ ဣမံ ကင်္ခါဓမ္မံ ပဇဟေယျာသီတိ ဧဝံ တွံ ဣမသ္မိံ ဝုတ္တပ္ပဘေဒေ ဓမ္မသမာဓိသ္မိံ ဌိတော သစေ ဧဝံ စိတ္တသမာဓိံ ပဋိလဘေယျာသိ, ဧကံသေနေတံ ကင်္ခံ ပဇဟေယျာသီတိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ក្នុងពាក្យថា ayaṃ kho gāmaṇi dhammasamādhi tatra ce tvaṃ cittasamādhiṃ paṭilabheyyāsi នេះ ធម៌សមាធិ គឺធម៌ក្នុងកុសលកម្មបថទាំង ១០ ចិត្តសមាធិ គឺមគ្គទាំង ៤ ជាមួយវិបស្សនា។ មួយម៉្យាងទៀត ធម៌ទាំង ៥ យ៉ាងដែលព្រះអង្គត្រាស់ទុកយ៉ាងនេះថា «សេចក្តីប្រាមោទ្យតែងកើតឡើង កាលបើមានសេចក្តីប្រាមោទ្យហើយ បីតិតែងកើតឡើង» ជាដើម ដែលរាប់ថាជា ប្រាមោទ្យ បីតិ បស្សទ្ធិ សុខៈ និងសមាធិ ឈ្មោះថា ធម៌សមាធិ ចំណែកឯចិត្តសមាធិ គឺមគ្គទាំង ៤ ជាមួយវិបស្សនាប៉ុណ្ណោះ។ មួយម៉្យាងទៀត កុសលកម្មបថទាំង ១០ និងព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង ៤ នេះ ឈ្មោះថា ធម៌សមាធិ ឯសេចក្តីមានចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនតែមួយ (ឯកគ្គតា) ដែលកើតឡើងដល់បុគ្គលអ្នកបំពេញនូវធម៌សមាធិនោះ ឈ្មោះថា ចិត្តសមាធិ។ ពាក្យថា evaṃ tvaṃ imaṃ kaṅkhādhammaṃ pajaheyyāsi សេចក្តីថា កាលបើអ្នកតាំងនៅក្នុងធម៌សមាធិដែលមានប្រការផ្សេងៗដូចដែលបានពោលមកនេះ ប្រសិនបើអ្នកបាននូវចិត្តសមាធិយ៉ាងនេះ អ្នកនឹងលះបង់នូវសេចក្តីសង្ស័យនោះបានដោយពិតប្រាកដ នេះជាអត្ថន័យ។ សេចក្តីដែលនៅសល់ក្នុងគ្រប់កន្លែង គឺមានន័យដូចដែលបានពោលរួចមកហើយ។

ဂါမဏိသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយគាមណិសំយុត្ត ចប់តែប៉ុណ្ណោះ។

၉. အသင်္ခတသံယုတ္တံ

៩. អសង្ខតសំយុត្ត

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

១. បឋមវគ្គ

၁-၁၁. ကာယဂတာသတိသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-១១. ការអធិប្បាយកាយគតាសតិសូត្រជាដើម

၃၆၆-၃၇၆. အသင်္ခတသံယုတ္တေ [Pg.148] အသင်္ခတန္တိ အကတံ. ဟိတေသိနာတိ ဟိတံ ဧသန္တေန. အနုကမ္ပကေနာတိ အနုကမ္ပမာနေန. အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာတိ အနုကမ္ပံ စိတ္တေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ, ပဋိစ္စာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကတံ ဝေါ တံ မယာတိ တံ မယာ ဣမံ အသင်္ခတဉ္စ အသင်္ခတမဂ္ဂဉ္စ ဒေသေန္တေန တုမှာကံ ကတံ. ဧတ္တကမေဝ ဟိ အနုကမ္ပကဿ သတ္ထု ကိစ္စံ, ယဒိဒံ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနာ. ဣတော ပရံ ပန ပဋိပတ္တိ နာမ သာဝကာနံ ကိစ္စံ. တေနာဟ ဧတာနိ, ဘိက္ခဝေ, ရုက္ခမူလာနိ…ပေ… အမှာကံ အနုသာသနီတိ ဣမိနာ ရုက္ခမူလသေနာသနံ ဒဿေတိ. သုညာဂါရာနီတိ ဣမိနာ ဇနဝိဝိတ္တံ ဌာနံ. ဥဘယေန စ ယောဂါနုရူပံ သေနာသနံ အာစိက္ခတိ, ဒါယဇ္ဇံ နိယျာတေတိ.

៣៦៦-៣៧៦. ក្នុងអសង្ខតសំយុត្ត ពាក្យថា asaṅkhataṃ គឺព្រះនិព្វានដែលបច្ច័យមិនបានតាក់តែង។ បទថា hitesinā គឺដោយអ្នកស្វែងរកប្រយោជន៍។ បទថា anukampakena គឺដោយអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ។ បទថា anukampaṃ upādāya សេចក្តីថា យកចិត្តអនុគ្រោះមកកំណត់ទុក ឬពោលថា អាស្រ័យនូវសេចក្តីអនុគ្រោះក៏បាន។ ពាក្យថា kataṃ vo taṃ mayā សេចក្តីថា កិច្ចរបស់គ្រូក្នុងការសម្តែងនូវអសង្ខតធម៌នេះផង នូវអសង្ខតមគ្គនេះផង ដល់អ្នករាល់គ្នា តថាគតបានធ្វើរួចហើយ។ ព្រោះថាកិច្ចរបស់គ្រូអ្នកមានសេចក្តីអនុគ្រោះ ដែលត្រូវធ្វើដល់សាវកទាំងឡាយ មានត្រឹមតែការសម្តែងធម៌មិនខុសឆ្គងនេះប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯការប្រតិបត្តិធម៌បន្ទាប់ពីនេះទៅ គឺជាកិច្ចរបស់សាវកទាំងឡាយ។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះមានព្រះភាគទើបត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នោះជាគល់ឈើទាំងឡាយ... នេះជាពាក្យប្រដៅរបស់តថាគត» ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញនូវសេនាសនៈគឺគល់ឈើដោយបទនេះ។ ទ្រង់បង្ហាញនូវទីកន្លែងស្ងាត់ចាកមនុស្សដោយបទថា suññāgārāni (ផ្ទះស្ងាត់)។ ព្រះអង្គទ្រង់ប្រាប់នូវសេនាសនៈដ៏សមគួរដល់ការបំពេញព្យាយាមដោយបទទាំងពីរនេះ ហើយទ្រង់ប្រគល់នូវមរតករបស់ព្រះអង្គឲ្យ។

ဈာယထာတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနေန အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏာနိ, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန စ အနိစ္စာဒိတော ခန္ဓာယတနာဒီနိ ဥပနိဇ္ဈာယထ, သမထဉ္စ ဝိပဿနဉ္စ ဝဍ္ဎေထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မာ ပမာဒတ္ထာတိ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထ. မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထာတိ ယေ ဟိ ပုဗ္ဗေ ဒဟရကာလေ အရောဂကာလေ သတ္တသပ္ပာယာဒိသမ္ပတ္တိကာလေ သတ္ထု သမ္မုခီဘာဝကာလေ စ ယောနိသောမနသိကာရရဟိတာ ရတ္တိန္ဒိဝံ မင်္ကုလဘတ္တံ ဟုတွာ သေယျသုခံ မိဒ္ဓသုခံ အနုဘောန္တာ ပမဇ္ဇန္တိ, တေ ပစ္ဆာ ဇရာကာလေ ရောဂကာလေ မရဏကာလေ ဝိပတ္တိကာလေ သတ္ထု ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ စ တံ ပုဗ္ဗေ ပမာဒဝိဟာရံ အနုဿရန္တာ သပ္ပဋိသန္ဓိကာလကိရိယဉ္စ ဘာရိယံ သမ္ပဿမာနာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော ဟောန္တိ. တုမှေ ပန တာဒိသာ မာ အဟုဝတ္ထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မာ ပစ္ဆာ ဝိပ္ပဋိသာရိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ.

ពាក្យថា jhāyatha សេចក្តីថា ចូរអ្នករាល់គ្នាពិនិត្យមើលនូវអារម្មណ៍ទាំង ៣៨ យ៉ាង ដោយអារម្មណូបនិជ្ឈាន និងពិនិត្យមើលនូវខន្ធ អាយតនៈ ធាតុ ជាដើម ដោយលក្ខណូបនិជ្ឈាន ដោយភាពជាអនិច្ចៈជាដើម គឺព្រះអង្គត្រាស់ថា ចូរចម្រើននូវសមថៈនិងវិបស្សនាចុះ។ បទថា mā pamādattha គឺកុំធ្វេសប្រហែសឡើយ។ ពាក្យថា mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha នេះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញថា ពួកភិក្ខុខ្ជិលច្រអូសណាដែលគ្មានយោនិសោមនសិការៈក្នុងកាលពីមុន គឺក្នុងវ័យក្មេងក្តី ក្នុងកាលមិនមានរោគក្តី ក្នុងកាលបរិបូណ៌ដោយសប្បាយៈទាំង ៧ យ៉ាងជាដើមក្តី ក្នុងកាលដែលនៅចំពោះព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះសាស្តាក្តី ហើយធ្វេសប្រហែសទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ក្លាយជាចំណីរបស់សត្វចៃ សោយនូវសេចក្តីសុខក្នុងការដេក សេចក្តីសុខក្នុងការលក់ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក្នុងកាលជាខាងក្រោយ គឺក្នុងកាលចាស់ជរាក្តី ក្នុងកាលមានរោគក្តី ក្នុងកាលជិតស្លាប់ក្តី ក្នុងកាលវិនាសក្តី ក្នុងកាលដែលព្រះសាស្តាបរិនិព្វានទៅហើយក្តី កាលរលឹកនឹកឃើញនូវការរស់នៅដោយសេចក្តីធ្វេសប្រហែសក្នុងកាលពីមុននោះ និងកាលសម្លឹងឃើញនូវការធ្វើមរណកាលដែលនៅតែមានបដិសន្ធិជាទម្ងន់ តែងតែក្តៅក្រហាយចិត្តជាខ្លាំង។ ចំណែកឯអ្នករាល់គ្នា កុំជាបុគ្គលបែបនោះឡើយ ព្រះអង្គកាលនឹងបង្ហាញនូវសេចក្តីនេះ ទើបត្រាស់ថា mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha (កុំជាអ្នកក្តៅក្រហាយចិត្តក្នុងកាលជាខាងក្រោយឡើយ)។

အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီတိ အယံ အမှာကံ သန္တိကာ ‘‘ဈာယထ မာ ပမာဒတ္ထာ’’တိ တုမှာကံ အနုသာသနီ, ဩဝါဒေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ពាក្យថា ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī សេចក្តីថា នេះជាពាក្យប្រដៅ ជាឱវាទដែលតថាគតប្រគល់ឲ្យដល់អ្នករាល់គ្នាពីសំណាក់របស់តថាគតថា «ចូរចម្រើនឈាន កុំធ្វេសប្រហែសឡើយ» នេះជាអត្ថន័យ។

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

២. ទុតិយវគ្គ

၁-၃၃. အသင်္ခတသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

១-៣៣. ការអធិប្បាយអសង្ខតសូត្រជាដើម

၃၇၇-၄၀၉. ကာယေ [Pg.149] ကာယာနုပဿီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပရတော ဝက္ခာမ.

៣៧៧-៤០៩. ក្នុងបទទាំងឡាយមាន kāye kāyānupassī ជាដើម សេចក្តីណាដែលគួរពោល យើងនឹងពោលក្នុងមហាវារសំយុត្តខាងមុខ។

အနတန္တိအာဒီသု တဏှာနတိယာ အဘာဝေန အနတံ. စတုန္နံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝံ. ပရမတ္ထသစ္စတာယ သစ္စံ. ဝဋ္ဋဿ ပရဘာဂဋ္ဌေန ပါရံ. သဏှဋ္ဌေန နိပုဏံ. သုဋ္ဌု ဒုဒ္ဒသတာယ သုဒုဒ္ဒသံ. ဇရာယ အဇရိတတ္တာ အဇဇ္ဇရံ. ထိရဋ္ဌေန ဓုဝံ. အပလုဇ္ဇနတာယ အပလောကိတံ. စက္ခုဝိညာဏေန အပဿိတဗ္ဗတ္တာ အနိဒဿနံ. တဏှာမာနဒိဋ္ဌိပပဉ္စာနံ အဘာဝေန နိပ္ပပဉ္စံ.

ក្នុងបទទាំងឡាយមាន anataṃ ជាដើម ឈ្មោះថា anataṃ (មិនឱនលំទោន) ព្រោះមិនមានការឱនលំទោនគឺតណ្ហា។ ឈ្មោះថា anāsavaṃ (មិនមានអាសវៈ) ព្រោះមិនមានអាសវៈទាំង ៤។ ឈ្មោះថា saccaṃ (សច្ចៈ) ព្រោះជាបរមត្ថសច្ចៈ។ ឈ្មោះថា pāraṃ (ត្រើយ) ព្រោះជាចំណែកខាងក្រៅនៃវដ្តៈ។ ឈ្មោះថា nipuṇaṃ (ល្អិតល្អន់) ព្រោះមានសភាពល្អិតល្អន់។ ឈ្មោះថា sududdasaṃ (ឃើញបានដោយកម្រក្រៃលែង) ព្រោះឃើញបានដោយលំបាកក្រៃលែង។ ឈ្មោះថា ajajjaraṃ (មិនទ្រុឌទ្រោម) ព្រោះមិនទ្រុឌទ្រោមដោយជរា។ ឈ្មោះថា dhuvaṃ (ទៀងទាត់) ព្រោះមានសភាពមាំមួន។ ឈ្មោះថា apalokitaṃ (មិនវិនាស) ព្រោះមិនមានការបែកធ្លាយវិនាស។ ឈ្មោះថា anidassanaṃ (មើលមិនឃើញ) ព្រោះមិនអាចមើលឃើញដោយចក្ខុវិញ្ញាណ។ ឈ្មោះថា nippapañcaṃ (មិនមានធម៌គ្រឿងយឺតយូរ) ព្រោះមិនមានធម៌គ្រឿងយឺតយូរគឺតណ្ហា មានៈ និងទិដ្ឋិ។

သန္တဘာဝဋ္ဌေန သန္တံ. မရဏာဘာဝေန အမတံ. ဥတ္တမဋ္ဌေန ပဏီတံ. သဿိရိကဋ္ဌေန သိဝံ. နိရုပဒ္ဒဝတာယ ခေမံ. တဏှာက္ခယဿ ပစ္စယတ္တာ တဏှက္ခယံ.

ឈ្មោះថា santaṃ (ស្ងប់រំងាប់) ព្រោះមានសភាពស្ងប់រំងាប់។ ឈ្មោះថា amataṃ (មិនស្លាប់) ព្រោះមិនមានសេចក្តីស្លាប់។ ឈ្មោះថា paṇītaṃ (ឧត្តម) ព្រោះមានសភាពឧត្តម។ ឈ្មោះថា sivaṃ (ត្រជាក់ត្រជុំ) ព្រោះមានសភាពប្រកបដោយសិរី។ ឈ្មោះថា khemaṃ (ក្សេម) ព្រោះមិនមានឧបទ្រព។ ឈ្មោះថា taṇhakkhayaṃ (ការអស់ទៅនៃតណ្ហា) ព្រោះជាបច្ច័យដល់ការអស់ទៅនៃតណ្ហា។

ဝိမှာပနီယဋ္ဌေန အစ္ဆရံ ပဟရိတဗ္ဗယုတ္တကန္တိ အစ္ဆရိယံ. အဘူတမေဝ ဘူတံ အဇာတံ ဟုတွာ အတ္ထီတိ ဝါ အဗ္ဘုတံ. နိဒ္ဒုက္ခတ္တာ အနီတိကံ. နိဒ္ဒုက္ခသဘာဝတ္တာ အနီတိကဓမ္မံ. ဝါနာဘာဝေန နိဗ္ဗာနံ. ဗျာဗဇ္ဈာဘာဝေနေဝ အဗျာဗဇ္ဈံ. ဝိရာဂါဓိဂမဿ ပစ္စယတော ဝိရာဂံ. ပရမတ္ထသုဒ္ဓိတာယ သုဒ္ဓိ. တီဟိ ဘဝေဟိ မုတ္တတာယ မုတ္တိ. ကာမာလယာနံ အဘာဝေန အနာလယံ. ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန ဒီပံ. အလ္လီယိတဗ္ဗယုတ္တဋ္ဌေန လေဏံ. တာယနဋ္ဌေန တာဏံ. ဘယသရဏဋ္ဌေန သရဏံ, ဘယနာသနန္တိ အတ္ထော. ပရံ အယနံ ဂတိ ပတိဋ္ဌာတိ ပရာယဏံ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ពាក្យថា acchariya (គួរអស្ចារ្យ) ព្រោះមានន័យថា ធ្វើឲ្យកើតសេចក្ដីអស្ចារ្យ គួរដល់ការដេញម្រាមដៃ (ទះដៃ)។ ពាក្យថា abbhuta (មិនធ្លាប់មាន) ព្រោះមានន័យថា អ្វីដែលមិនធ្លាប់កើត ក៏កើតមានឡើង ឬអ្វីដែលមិនធ្លាប់កើត ក៏មានឡើង។ ពាក្យថា anītika (មិនមានឧបទ្រព) ព្រោះមិនមានទុក្ខ។ ពាក្យថា anītikadhamma (ធម៌មិនមានឧបទ្រព) ព្រោះមានសភាវៈមិនមានទុក្ខ។ ពាក្យថា nibbāna (ព្រះនិព្វាន) ព្រោះមិនមានវានៈ គឺតណ្ហា។ ពាក្យថា abyābajjha (មិនមានសេចក្ដីព្យាបាទ) ព្រោះមិនមានសេចក្ដីព្យាបាទ។ ពាក្យថា virāga (ធម៌ជាទីប្រាសចាករាគៈ) ព្រោះជាបច្ច័យដល់ការសម្រេចធម៌ដែលប្រាសចាករាគៈ។ ពាក្យថា suddhi (សេចក្ដីបរិសុទ្ធ) ព្រោះមានសេចក្ដីបរិសុទ្ធដោយបរមត្ថ។ ពាក្យថា mutti (ការរួចផុត) ព្រោះរួចផុតចាកភពទាំងបី។ ពាក្យថា anālaya (ការមិនមានអាល័យ) ព្រោះមិនមានកាមាល័យ។ ពាក្យថា dīpa (កោះ) ព្រោះមានន័យថាជាទីពឹង។ ពាក្យថា leṇa (គុហា) ព្រោះមានន័យថាជាទីពួន (ឬជាទីអាស្រ័យ)។ ពាក្យថា tāṇa (គ្រឿងការពារ) ព្រោះមានន័យថាជាគ្រឿងរក្សាការពារ។ ពាក្យថា saraṇa (ទីពឹង/ទីរលឹក) ព្រោះមានន័យថាជាទីរលឹកកម្ចាត់ភ័យ គឺកម្ចាត់ភ័យទាំងឡាយ នេះជាអត្ថ។ ពាក្យថា parāyaṇa (ទីទៅក្នុងខាងមុខ/ទីពឹងដ៏ឧត្តម) ព្រោះមានន័យថាជាទីទៅដ៏ប្រសើរ ជាគតិ ជាទីពឹង។ សេចក្ដីដែលសេសសល់ក្នុងសូត្រនេះ មានន័យដូចដែលបានពោលមកហើយនោះឯង។

အသင်္ခတသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ការអធិប្បាយអសង្ខតសំយុត្ត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

၁၀. အဗျာကတသံယုတ္တံ

១០. អព្យាកតសំយុត្ត

၁. ခေမာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១. សេចក្ដីអធិប្បាយខេម៉ាសូត្រ

၄၁၀. အဗျာကတသံယုတ္တဿ [Pg.150] ပဌမေ ခေမာတိ ဂိဟိကာလေ ဗိမ္ဗိသာရဿ ဥပါသိကာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာ မဟာထေရီ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ ခေမာ’’တိ ဧဝံ ဘဂဝတာ မဟာပညတာယ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတာ. ပဏ္ဍိတာတိ ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ. ဝိယတ္တာတိ ဝေယျတ္တိယေန သမန္နာဂတာ. မေဓာဝိနီတိ မေဓာယ ပညာယ သမန္နာဂတာ. ဗဟုဿုတာတိ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စေနပိ ပဋိဝေဓဗာဟုသစ္စေနပိ သမန္နာဂတာ.

៤១០. ក្នុងសូត្រទី១ នៃអព្យាកតសំយុត្ត ពាក្យថា khemā (ព្រះនាងខេមា) សំដៅលើព្រះថេរីដ៏ជាមហាសាវិកា ដែលកាលនៅជាគ្រហស្ថ ជាព្រះស្នំរបស់ព្រះបាទពិម្ពិសារ ជាឧបាសិកា ហើយបានបួសដោយសទ្ធា ព្រះដ៏មានព្រះភាគទ្រង់បានតាំងទុកក្នុងឋានៈជាឯតទគ្គៈ ព្រោះទ្រង់មានប្រាជ្ញាច្រើន ដូចដែលព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា «ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្ដាភិក្ខុនីជាសាវិការបស់តថាគត ដែលមានប្រាជ្ញាច្រើន ភិក្ខុនីឈ្មោះខេមានេះ ជាកំពូល»។ ពាក្យថា paṇḍitā (ជាបណ្ឌិត) គឺប្រកបដោយភាពជាបណ្ឌិត (ការចេះដឹង)។ ពាក្យថា viyattā (ជាអ្នកឈ្លាសវៃ) គឺប្រកបដោយភាពឈ្លាសវៃ។ ពាក្យថា medhāvinī (មានប្រាជ្ញាស្មារតី) គឺប្រកបដោយមេធា គឺប្រាជ្ញា។ ពាក្យថា bahussutā (ជាពហុស្សូត) គឺប្រកបដោយពហុស្សូត ទាំងផ្នែកបរិយត្តិ និងផ្នែកបដិវេធ។

ဂဏကောတိ အစ္ဆိဒ္ဒကဂဏနာယ ကုသလော. မုဒ္ဒိကောတိ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒါယ ဂဏနာယ ကုသလော. သင်္ခါယကောတိ ပိဏ္ဍဂဏနာယ ကုသလော. ဂမ္ဘီရောတိ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရော. အပ္ပမေယျောတိ အာဠှကဂဏနာယ အပ္ပမေယျော. ဒုပ္ပရိယောဂါဟောတိ အာဠှကဂဏနာယ ပမာဏဂဟဏတ္ထံ ဒုရောဂါဟော. ယေန ရူပေန တထာဂတန္တိ ယေန ရူပေန ဒီဃော ရဿော သာမော ဩဒါတောတိ သတ္တသင်္ခါတံ တထာဂတံ ပညပေယျ. တံ ရူပံ တထာဂတဿ ပဟီနန္တိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရရူပံ သမုဒယပ္ပဟာနေန သဗ္ဗညုတထာဂတဿ ပဟီနံ. ရူပသင်္ခါယ ဝိမုတ္တောတိ အာယတိံ ရူပဿ အနုပ္ပတ္တိယာ ရူပါရူပကောဋ္ဌာသေနပိ ဧဝရူပေါ နာမ ဘဝိဿတီတိ ဝေါဟာရဿပိ ပဋိပဿဒ္ဓတ္တာ ရူပပဏ္ဏတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တော. ဂမ္ဘီရောတိ အဇ္ဈာသယ ဂမ္ဘီရတာယ စ ဂုဏဂမ္ဘီရတာယ စ ဂမ္ဘီရော. တဿ ဧဝံ ဂုဏဂမ္ဘီရဿ သတော သဗ္ဗညုတထာဂတဿ ယံ ဥပါဒါယ သတ္တသင်္ခါတော တထာဂတောတိ ပညတ္တိ ဟောတိ, တဒဘာဝေန တဿာ ပညတ္တိယာ အဘာဝံ ပဿန္တဿ အယံ သတ္တသင်္ခါတော ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိ ဣဒံ ဝစနံ န ဥပေတိ န ယုဇ္ဇတိ, န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာတိအာဒိဝစနမ္ပိ န ဥပေတိ န ယုဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

ពាក្យថា gaṇako (អ្នកគណនា) គឺអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការគណនាដោយមិនដាច់ចន្លោះ។ ពាក្យថា muddiko (អ្នកចុចម្រាមដៃគិតលេខ) គឺអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការគណនាដោយការចុចម្រាមដៃ។ ពាក្យថា saṅkhāyako (អ្នកបូកសរុប) គឺអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការគណនាផលបូកសរុប។ ពាក្យថា gambhīro (ជ្រៅ) គឺមានជម្រៅ ៨៤,០០០ យោជន៍។ ពាក្យថា appameyyo (ប្រមាណមិនបាន) គឺប្រមាណមិនបានដោយការវាស់វែងជាតៅ។ ពាក្យថា duppariyogāho (ដែលចុះទៅដឹងបានដោយកម្រ) គឺពិបាកនឹងចុះទៅវាស់វែងដើម្បីកំណត់ប្រមាណដោយការវាស់ជាតៅ។ ពាក្យថា yena rūpena tathāgataṃ (ដោយរូបណា ដែលតថាគត...) គឺដោយរូបណា ទោះជាវែង ខ្លី ខ្មៅ ឬស ដែលគេគប្បីបញ្ញត្តហៅតថាគត ដែលរាប់ថាជាសត្វ។ ពាក្យថា taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ (រូបនោះ តថាគតបានលះបង់ហើយ) គឺរូបដែលមានប្រការដូចពោលមកហើយនោះ ព្រះសព្វញ្ញុតថាគតបានលះបង់ហើយដោយការលះបង់នូវសមុទ័យ។ ពាក្យថា rūpasaṅkhāya vimutto (រួចផុតចាកការរាប់ថាជារូប) គឺព្រោះរូបមិនកើតឡើងតទៅទៀតក្នុងអនាគត និងព្រោះការរលត់ទៅនៃវោហារថា «រូបមានសភាវៈយ៉ាងនេះ» សូម្បីតែដោយចំណែកនៃរូបនិងអរូប ព្រះអង្គក៏រួចផុតចាករូបបញ្ញត្តិហើយ។ ពាក្យថា gambhīro (ជ្រៅ) គឺជ្រៅដោយជម្រៅនៃអធ្យាស្រ័យផង ជ្រៅដោយជម្រៅនៃគុណធម៌ផង។ កាលព្រះសព្វញ្ញុតថាគតមានជម្រៅនៃគុណធម៌យ៉ាងនេះហើយ ខន្ធទាំងប្រាំណាដែលព្រះអង្គទ្រង់អាស្រ័យហើយ ទើបមានបញ្ញត្តិថា «តថាគត» ដែលរាប់ថាជាសត្វ កាលបើខន្ធទាំងប្រាំនោះមិនមាន ព្រះអង្គទ្រង់ឃើញនូវការមិនមាននៃបញ្ញត្តិថាជាសត្វនោះ ហេតុនោះ ពាក្យថា «តថាគតដែលរាប់ថាជាសត្វនេះ ខាងក្រោយអំពីមរណៈទៅ តែងកើតទៀត» ដូច្នេះក្តី មិនគួរ មិនសមហេតុផលឡើយ សូម្បីតែពាក្យថា «តថាគត ខាងក្រោយអំពីមរណៈទៅ មិនកើតទៀត» ជាដើមក្តី ក៏មិនគួរ មិនសមហេតុផលឡើយ នេះជាអត្ថដែលគប្បីជ្រាប។

သံသန္ဒိဿတီတိ ဧကံ ဘဝိဿတိ. သမေဿတီတိ နိရန္တရံ ဘဝိဿတိ. န ဝိရောဓယိဿတီတိ န ဝိရုဒ္ဓံ ပဒံ ဘဝိဿတိ. အဂ္ဂပဒသ္မိန္တိ ဒေသနာယ. ဒေသနာ ဟိ ဣဓ အဂ္ဂပဒန္တိ အဓိပ္ပေတာ.

ពាក្យថា saṃsandissati (នឹងស្របគ្នា) គឺនឹងដូចគ្នា។ ពាក្យថា samessati (នឹងស្មើគ្នា) គឺនឹងមិនខុសប្លែកគ្នា។ ពាក្យថា na virodhayissati (នឹងមិនទាស់ទែងគ្នា) គឺនឹងមិនមានសូម្បីតែមួយបទដែលផ្ទុយគ្នាឡើយ។ ពាក្យថា aggapadasmiṃ (ក្នុងបទដ៏ប្រសើរ) គឺក្នុងទេសនា ព្រោះក្នុងសូត្រនេះ ទេសនា លោកសំដៅយកថាជា អគ្គបទ។

၂. အနုရာဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

២. សេចក្ដីអធិប្បាយអនុរាធសូត្រ

၄၁၁. ဒုတိယံ [Pg.151] ခန္ဓိယဝဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတမေဝ, အဗျာကတာဓိကာရတော ပန ဣဓ ဝုတ္တံ.

៤១១. សូត្រទី២ (អនុរាធសូត្រ) ត្រូវបានពន្យល់ពិស្តាររួចហើយក្នុងខន្ធិយវគ្គ ប៉ុន្តែដោយសារជាអធិការនៃអព្យាកតធម៌ ទើបព្រះសង្គីតិកាចារ្យទាំងឡាយនាំមកពោលក្នុងទីនេះ។

၃-၈. ပဌမသာရိပုတ္တကောဋ္ဌိကသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

៣-៨. សេចក្ដីអធិប្បាយបឋមសារីបុត្តកោដ្ឋិកសូត្រជាដើម

၄၁၂-၄၁၇. တတိယေ ရူပဂတမေတန္တိ ရူပမတ္တမေတံ. ဧတ္ထ ရူပတော အညော ကောစိ သတ္တော နာမ န ဥပလဗ္ဘတိ, ရူပေ ပန သတိ နာမမတ္တံ ဧတံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဝေဒနာဂတမေတန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ခေါ အာဝုသော ဟေတူတိ အယံ ရူပါဒီနိ မုဉ္စိတွာ အနုပလဗ္ဘိယသဘာဝေါ ဟေတု, ယေနေတံ အဗျာကတံ ဘဂဝတာတိ. စတုတ္ထာဒီနိ ဥတ္တာနတ္ထာနေဝ.

៤១២-៤១៧. ក្នុងសូត្រទី៣ ពាក្យថា rūpagatametaṃ (សេចក្ដីនោះទាក់ទងនឹងរូប) គឺសេចក្ដីនោះជារូបម៉្យាងប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងទីនេះ ក្រៅពីរូបហើយ មិនមានសត្វណាមួយឡើយ កាលបើមានរូប សេចក្ដីនោះក៏គ្រាន់តែជាឈ្មោះប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គទ្រង់បង្ហាញអត្ថនេះ។ សូម្បីក្នុងពាក្យថា vedanāgatametaṃ (សេចក្ដីនោះទាក់ទងនឹងវេទនា) ជាដើម ក៏មានន័យដូចគ្នានេះដែរ។ ពាក្យថា ayaṃ kho āvuso hetu (ម្នាលអាវុសោ នេះឯងជាហេតុ) គឺសភាវៈដែលមិនអាចរកបាន ក្រៅពីរូបជាដើមនេះឯង ជាហេតុដែលនាំឲ្យព្រះដ៏មានព្រះភាគមិនទ្រង់ព្យាករ។ សូត្រទី៤ ជាដើម មានសេចក្ដីងាយយល់ស្រាប់ហើយ។

၉. ကုတူဟလသာလာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

៩. សេចក្ដីអធិប្បាយកុតូហលសាលាសូត្រ

၄၁၈. နဝမေ ကုတူဟလသာလာယန္တိ ကုတူဟလသာလာ နာမ ပစ္စေကသာလာ နတ္ထိ, ယတ္ထ ပန နာနာတိတ္ထိယာ သမဏဗြာဟ္မဏာ နာနာဝိဓံ ကထံ ပဝတ္တေန္တိ, သာ ဗဟူနံ ‘‘အယံ ကိံ ဝဒတိ, အယံ ကိံ ဝဒတီ’’တိ ကုတူဟလုပ္ပဝတ္တိဋ္ဌာနတော ကုတူဟလသာလာတိ ဝုစ္စတိ. ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆတီတိ ယာဝ အာဘဿရဗြဟ္မလောကာ ဂစ္ဆတိ. ဣမဉ္စ ကာယံ နိက္ခိပတီတိ စုတိစိတ္တေန နိက္ခိပတိ. အနုပပန္နော ဟောတီတိ စုတိက္ခဏေယေဝ ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ အနုပ္ပန္နတ္တာ အနုပပန္နော ဟောတိ.

៤១៨. ក្នុងសូត្រទី៩ ពាក្យថា kutūhalasālāyaṃ (ក្នុងសាលាប្រជុំដ៏អ៊ូអរ) តាមពិតសាលាឈ្មោះកុតូហលសាលាដាច់ដោយឡែកមិនមានទេ ប៉ុន្តែសាលាណាដែលពួកសមណព្រាហ្មណ៍ជាអន្យតិរ្ថិយទាំងឡាយតែងតែពោលតិរច្ឆានកថាផ្សេងៗ សាលានោះហៅថា កុតូហលសាលា ព្រោះជាទីកើតឡើងនូវសេចក្ដីចង់ដឹងចង់ឮរបស់មនុស្សជាច្រើនថា «អ្នកនេះនិយាយអ្វី? អ្នកនោះនិយាយអ្វី?»។ ពាក្យថា dūrampi gacchati (រមែងទៅសូម្បីតែក្នុងទីឆ្ងាយ) គឺទៅរហូតដល់អាភស្សរព្រហ្មលោក។ ពាក្យថា imañca kāyaṃ nikkhipati (ហើយបោះបង់ចោលនូវកាយនេះ) គឺបោះបង់ចោលដោយចុតិចិត្ត។ ពាក្យថា anupapanno hoti (ជាអ្នកមិនទាន់កើតឡើង) គឺក្នុងខណៈនៃចុតិចិត្តនោះឯង ព្រោះបដិសន្ធិចិត្តមិនទាន់កើតឡើង ទើបហៅថា មិនទាន់កើតឡើង။

၁၀. အာနန္ဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១០. សេចក្ដីអធិប្បាយអានន្ទសូត្រ

၄၁၉. ဒသမေ တေသမေတံ သဒ္ဓိံ အဘဝိဿာတိ တေသံ လဒ္ဓိယာ သဒ္ဓိံ ဧတံ အဘဝိဿ. အနုလောမံ အဘဝိဿ ဉာဏဿ ဥပ္ပာဒါယ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ ယံ ဧတံ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဝိပဿနာဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အပိ နု မေ တဿ အနုလောမံ အဘဝိဿာတိ အတ္ထော.

៤១៩. ក្នុងសូត្រទី១០ ពាក្យថា tesametaṃ saddhiṃ abhavissa (ពាក្យនោះនឹងស្របគ្នាជាមួយពួកគេ) គឺពាក្យនោះនឹងស្របគ្នាជាមួយលទ្ធិរបស់ពួកគេ។ ពាក្យថា anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya sabbe dhammā anattā (នឹងជាការស្របគ្នាដល់ការកើតឡើងនៃញាណថា ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា) សេចក្ដីថា វិបស្សនាញាណដែលកើតឡើងថា «ធម៌ទាំងពួងជាអនត្តា» នោះ តើនឹងជាការស្របគ្នាចំពោះញាណនោះរបស់តថាគតដែរឬទេ នេះជាអត្ថដែលគប្បីជ្រាប។

၁၁. သဘိယကစ္စာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

១១. សេចក្ដីអធិប្បាយសភិយកច្ចានសូត្រ

၄၂၀. ဧကာဒသမေ [Pg.152] ဧတမေတ္တကေန ဧတ္တကမေဝါတိ အာဝုသော ယဿာပိ ဧတံ ဧတ္တကေန ကာလေန ‘‘ဟေတုမှိ သတိ ရူပီတိအာဒိ ပညာပနာ ဟောတိ, အသတိ န ဟောတီ’’တိ ဗျာကရဏံ ဘဝေယျ, တဿ ဧတ္တကမေဝ ဗဟု. ကော ပန ဝါဒေါ အတိက္ကန္တေတိ အတိက္ကန္တေ ပန အတိမနာပေ ဓမ္မဒေသနာနယေ ဝါဒေါယေဝ ကော, နတ္ထိ ဝါဒေါ, ဆိန္နာ ကထာတိ.

៤២០. ក្នុងសូត្រទី១១ ពាក្យថា etamettakena ettakameva (សេចក្ដីនោះត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ល្មមហើយ) សេចក្ដីសង្ខេបថា ម្នាលអាវុសោ សូម្បីបុគ្គលណាដែលអាចដោះស្រាយបានក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីយ៉ាងនេះថា «កាលបើមានហេតុ ការបញ្ញត្តថាមានរូបជាដើមរមែងមាន កាលបើមិនមានហេតុ ការបញ្ញត្តនោះក៏មិនមាន» ដូច្នេះ ការដោះស្រាយត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ចាត់ទុកថាច្រើនណាស់ទៅហើយសម្រាប់បុគ្គលនោះ។ ពាក្យថា ko pana vādo atikkante (នឹងត្រូវនិយាយទៅថ្វីទៀតដល់ធម៌ដែលក្រៅពីនេះ) គឺនឹងត្រូវនិយាយទៅថ្វីទៀតដល់វិធីសម្ដែងធម៌ដ៏កន្លងហួស គួរជាទីពេញចិត្តក្រៃលែងជាងនេះ គឺមិនមានពាក្យអ្វីត្រូវនិយាយទៀតឡើយ ការសន្ទនាត្រូវបានបញ្ចប់ហើយ។

အဗျာကတသံယုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

សេចក្ដីអធិប្បាយអព្យាកតសំយុត្ត ចប់តែប៉ុណ្ណេះ។

ဣတိ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ သံယုတ္တနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

សេចក្ដីអធិប្បាយសំយុត្តនិកាយ ឈ្មោះសារត្ថប្បកាសិនី

သဠာယတနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

សេចក្ដីអធិប្បាយសឡាយតនវគ្គ ចប់ហើយ។