Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el plenamente Despierto por Sí mismo.

สํยุตฺตนิกาเย

En el Saṃyutta Nikāya (Colección de Discursos Vinculados).

ขนฺธวคฺค-อฏฺฐกถา

Comentario al Libro de los Agregados (Khandhavagga-aṭṭhakathā).

๑. ขนฺธสํยุตฺตํ

1. Discursos Vinculados a los Agregados (Khandhasaṃyutta).

๑. นกุลปิตุวคฺโค

1. Capítulo de Nakulapitā (Nakulapituvagga).

๑. นกุลปิตุสุตฺตวณฺณนา

1. Explicación del Discurso de Nakulapitā (Nakulapitusuttavaṇṇanā).

๑. ขนฺธิยวคฺคสฺส [Pg.229] ปฐเม ภคฺเคสูติ เอวํนามเก ชนปเท. สุสุมารคิเรติ สุสุมารคิรนคเร. ตสฺมึ กิร มาปิยมาเน สุสุมาโร สทฺทมกาสิ, เตนสฺส ‘‘สุสุมารคิร’’นฺตฺเวว นามํ อกํสุ. เภสกฬาวเนติ เภสกฬาย นาม ยกฺขินิยา อธิวุตฺถตฺตา เอวํลทฺธนาเม วเน. ตเทว มิคคณสฺส อภยตฺถาย ทินฺนตฺตา มิคทาโยติ วุจฺจติ. ภควา ตสฺมึ ชนปเท ตํ นครํ นิสฺสาย ตสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรติ. นกุลปิตาติ นกุลสฺส นาม ทารกสฺส ปิตา.

1. Respecto a la primera sección del Khandhavagga, 'bhaggesūti' se refiere al país con ese nombre. 'Susumāragire' significa en la ciudad de Susumāragira; se dice que mientras se construía la ciudad, un cocodrilo (susumāro) emitió un sonido, por lo cual la llamaron 'Susumāragira'. 'Bhesakaḷāvaneti' es un bosque que recibió ese nombre por estar habitado por una yakkhini llamada Bhesakaḷā. Ese mismo lugar es llamado 'Migadāya' (Parque de los Ciervos) porque fue entregado para que las manadas de ciervos vivieran sin temor. El Bendito residía en ese bosque, cerca de esa ciudad en el país de Bhagga. 'Nakulapitā' es el padre de un niño llamado Nakula.

ชิณฺโณติ ชราชิณฺโณ. วุฑฺโฒติ วโยวุฑฺโฒ. มหลฺลโกติ ชาติมหลฺลโก. อทฺธคโตติ ติยทฺธคโต. วโยอนุปฺปตฺโตติ เตสุ ตีสุ อทฺเธสุ ปจฺฉิมวยํ อนุปฺปตฺโต. อาตุรกาโยติ คิลานกาโย. อิทญฺหิ สรีรํ สุวณฺณวณฺณมฺปิ นิจฺจปคฺฆรณฏฺเฐน อาตุรํเยว นาม[Pg.230]. วิเสเสน ปนสฺส ชราตุรตา พฺยาธาตุรตา มรณาตุรตาติ ติสฺโส อาตุรตา โหนฺติ. ตาสุ กิญฺจาปิ เอโส มหลฺลกตฺตา ชราตุโรว, อภิณฺหโรคตาย ปนสฺส พฺยาธาตุรตา อิธ อธิปฺเปตา. อภิกฺขณาตงฺโกติ อภิณฺหโรโค นิรนฺตรโรโค. อนิจฺจทสฺสาวีติ ตาย อาตุรตาย อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ อาคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต กทาจิเทว ทฏฺฐุํ ลภามิ, น สพฺพกาลนฺติ อตฺโถ. มโนภาวนียานนฺติ มนวฑฺฒกานํ. เยสุ หิ ทิฏฺเฐสุ กุสลวเสน จิตฺตํ วฑฺฒติ, เต สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาทโย มหาเถรา มโนภาวนียา นาม. อนุสาสตูติ ปุนปฺปุนํ สาสตุ. ปุริมญฺหิ วจนํ โอวาโท นาม, อปราปรํ อนุสาสนี นาม. โอติณฺเณ วา วตฺถุสฺมึ วจนํ โอวาโท นาม, อโนติณฺเณ ตนฺติวเสน วา ปเวณิวเสน วา วุตฺตํ อนุสาสนี นาม. อปิจ โอวาโทติ วา อนุสาสนีติ วา อตฺถโต เอกเมว, พฺยญฺชนมตฺตเมว นานํ.

'Jiṇṇo' significa desgastado por la vejez. 'Vuḍḍho' significa avanzado en edad. 'Mahallako' significa anciano por el tiempo transcurrido desde el nacimiento. 'Addhagato' significa que ha llegado al final del camino de las tres etapas de la vida. 'Vayoanuppatto' significa que ha alcanzado la última etapa de esas tres. 'Āturakāyo' significa que tiene un cuerpo enfermo. Pues este cuerpo, aunque tenga el color del oro, se llama 'enfermo' debido a que fluyen secreciones constantemente de él. Especialmente tiene tres tipos de enfermedades: la enfermedad de la vejez, la enfermedad de la dolencia y la enfermedad de la muerte. Entre estas, aunque él sea 'jarāturo' (enfermo de vejez) por su ancianidad, aquí se refiere a 'byādhāturatā' (enfermo por dolencia) debido a que padecía enfermedades recurrentes. 'Abhikkhaṇātaṅko' significa que tiene una enfermedad frecuente o continua. 'Aniccadassāvī' significa que debido a esa enfermedad no puede venir a ver al Buddha cada vez que lo desea, sino que solo puede verlo de vez en cuando; este es el significado. 'Manobhāvanīyānaṃ' significa aquellos que desarrollan o elevan la mente. Aquellos grandes monjes como Sāriputta y Moggallāna, al ser vistos, el corazón crece en méritos, por eso se llaman 'manobhāvanīyā'. 'Anusāsatūti' significa que instruya repetidamente. Pues la primera instrucción se llama 'ovāda', y la instrucción dada una y otra vez se llama 'anusāsanī'. O bien, la instrucción dada cuando ha ocurrido una falta se llama 'ovāda', y la instrucción dada antes de que ocurra, según las escrituras o la tradición, se llama 'anusāsanī'. Además, 'ovāda' y 'anusāsanī' son lo mismo en significado, diferenciándose solo en la expresión.

อาตุโร หายนฺติ อาตุโร หิ อยํ, สุวณฺณวณฺโณ ปิยงฺคุสาโมปิ สมาโน นิจฺจปคฺฆรณฏฺเฐน อาตุโรเยว. อณฺฑภูโตติ อณฺฑํ วิย ภูโต ทุพฺพโล. ยถา กุกฺกุฏณฺฑํ วา มยูรณฺฑํ วา เคณฺฑุกํ วิย คเหตฺวา ขิปนฺเตน วา ปหรนฺเตน วา น สกฺกา กีฬิตุํ, ตาวเทว ภิชฺชติ, เอวมยมฺปิ กาโย กณฺฏเกปิ ขาณุเกปิ ปกฺขลิตสฺส ภิชฺชตีติ อณฺฑํ วิย ภูโตติ อณฺฑภูโต. ปริโยนทฺโธติ สุขุเมน ฉวิมตฺเตน ปริโยนทฺโธ. อณฺฑญฺหิ สารตเจน ปริโยนทฺธํ, เตน ฑํสมกสาทโย นิลียิตฺวาปิ ฉวึ ฉินฺทิตฺวา ยูสํ ปคฺฆราเปตุํ น สกฺโกนฺติ. อิมสฺมึ ปน ฉวึ ฉินฺทิตฺวา ยํ อิจฺฉนฺติ, ตํ กโรนฺติ. เอวํ สุขุมาย ฉวิยา ปริโยนทฺโธ. กิมญฺญตฺร พาลฺยาติ พาลภาวโต อญฺญํ กิมตฺถิ? พาโลเยว อยนฺติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา อยํ กาโย เอวรูโป, ตสฺมา.

'Āturo hāyanti' se divide en 'āturo hi ayaṃ'; este cuerpo, aunque fuera de color dorado o de color pálido, es ciertamente un enfermo debido a sus constantes secreciones. 'Aṇḍabhūto' significa frágil como un huevo. Así como un huevo de gallina o de pavo real no se puede usar para jugar lanzándolo o golpeándolo como una pelota pues se rompe enseguida, de la misma forma este cuerpo se rompe o se hiere si tropieza con una espina o un tocón; por ser así de frágil se llama 'aṇḍabhūto'. 'Pariyonaddho' significa recubierto por una fina capa de piel. Un huevo está recubierto por una cáscara sólida, por lo cual los insectos como los tábanos no pueden posarse y romper la piel para extraer fluidos. Pero en este cuerpo, los insectos rompen la piel y hacen lo que desean. Así, está recubierto solo por una piel delicada. 'Kimaññatra bālyā' significa ¿qué hay aparte de la necedad? El significado es que quien se identifica con esto es ciertamente un necio. 'Tasmā' significa puesto que este cuerpo es de tal naturaleza.

เตนุปสงฺกมีติ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา อนนฺตรํ ปริณายกรตนสฺส อุปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต ราชปุริโส วิย, สทฺธมฺมจกฺกวตฺติสฺส ภควโต อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา, อนนฺตรํ ธมฺมเสนาปติสฺส อปจิตึ กาตุกาโม เยนายสฺมา สาริปุตฺโต, เตนุปสงฺกมิ. วิปฺปสนฺนานีติ สุฏฺฐุ ปสนฺนานิ. อินฺทฺริยานีติ มนจฺฉฏฺฐานิ อินฺทฺริยานิ. ปริสุทฺโธติ นิทฺโทโส. ปริโยทาโตติ [Pg.231] ตสฺเสว เววจนํ. นิรุปกฺกิเลสตาเยว หิ เอส ปริโยทาโตติ วุตฺโต, น เสตภาเวน. เอตสฺส จ ปริโยทาตตํ ทิสฺวาว อินฺทฺริยานํ วิปฺปสนฺนตํ อญฺญาสิ. นยคฺคาหปญฺญา กิเรสา เถรสฺส.

'Tenupasaṅkamī' significa que, así como un cortesano del rey, tras asistir al Rey que Hace Girar la Rueda (Cakkavatti), va luego a asistir al Tesoro del Consejero (Pariṇāyakaratanassa), así Nakulapitā, tras asistir al Bendito, el Cakkavatti del Verdadero Dhamma, deseando rendir honores al General del Dhamma, se acercó a donde estaba el venerable Sāriputta. 'Vippasannāni' significa muy serenos. 'Indriyāni' son las facultades, con la mente como la sexta. 'Parisuddho' significa sin tacha. 'Pariyodāto' es un sinónimo de lo mismo. Se dice que es 'pariyodāto' (puro) por estar libre de impurezas, no por ser de piel blanca. Al ver la pureza de su rostro, [Sāriputta] reconoció la serenidad de sus facultades. Se dice que esta era la sabiduría deductiva del anciano monje.

กถญฺหิ โน สิยาติ เกน การเณน น ลทฺธา ภวิสฺสติ? ลทฺธาเยวาติ อตฺโถ. อิมินา กึ ทีเปติ? สตฺถุวิสฺสาสิกภาวํ. อยํ กิร สตฺถุ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย ปิติเปมํ, อุปาสิกา จสฺส มาติเปมํ ปฏิลภติ. อุโภปิ ‘‘มม ปุตฺโต’’ติ สตฺถารํ วทนฺติ. ภวนฺตรคโต หิ เนสํ สิเนโห. สา กิร อุปาสิกา ปญฺจ ชาติสตานิ ตถาคตสฺส มาตาว, โส จ, คหปติ, ปิตาว อโหสิ. ปุน ปญฺจ ชาติสตานิ อุปาสิกา มหามาตา, อุปาสโก มหาปิตา, ตถา จูฬามาตา จูฬปิตาติ. เอวํ สตฺถา ทิยฑฺฒอตฺตภาวสหสฺสํ เตสํเยว หตฺเถ วฑฺฒิโต. เตเนว เต ยํ เนว ปุตฺตสฺส, น ปิตุ สนฺติเก กเถตุํ สกฺกา, ตํ สตฺถุ สนฺติเก นิสินฺนา กเถนฺติ. อิมินาเยว จ การเณน ภควา ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวกานํ อุปาสกานํ วิสฺสาสิกานํ ยทิทํ นกุลปิตา คหปติ, ยทิทํ นกุลมาตา คหปตานี’’ติ (อ. นิ. ๑.๒๕๗) เต เอตทคฺเค ฐเปสิ. อิติ โส อิมํ วิสฺสาสิกภาวํ ปกาเสนฺโต กถญฺหิ โน สิยาติ อาห. อมเตน อภิสิตฺโตติ นสฺสิธ อญฺญํ กิญฺจิ ฌานํ วา วิปสฺสนา วา มคฺโค วา ผลํ วา ‘‘อมตาภิเสโก’’ติ ทฏฺฐพฺโพ, มธุรธมฺมเทสนาเยว ปน ‘‘อมตาภิเสโก’’ติ เวทิตพฺโพ. ทูรโตปีติ ติโรรฏฺฐาปิ ติโรชนปทาปิ.

'Kathañhi no siyā' significa ¿por qué razón no la habría recibido? El sentido es que ciertamente la recibió. ¿Qué demuestra con esto? Su íntima familiaridad con el Maestro. Se dice que desde que vio al Maestro, él sintió el amor de un padre por un hijo, y su esposa el amor de una madre. Ambos decían del Maestro: 'Es mi hijo', pues su afecto provenía de vidas pasadas. Se dice que en quinientas vidas ella fue la madre del Tathāgata, y este hombre su padre. En otras quinientas vidas ella fue su tía mayor y él su tío mayor, y así también tíos menores. Así, el Maestro creció en sus manos durante mil quinientas existencias. Por esa razón, lo que no podían decir ni ante un hijo ni ante un padre, lo decían sentados ante el Maestro. Por este motivo el Bendito los designó en la posición más destacada (etadagga) diciendo: 'Monjes, el más destacado entre mis discípulos laicos por su familiaridad es el jefe de familia Nakulapitā, y la más destacada entre las laicas es la jefa de familia Nakulamātā'. Así, él dijo 'kathañhi no siyā' manifestando esta familiaridad. 'Amatena abhisitto' (ungido con el néctar): aquí no debe entenderse como la obtención de jhanas, vipassana, el camino o el fruto, sino que debe entenderse como la dulce enseñanza del Dhamma recibida del Maestro. 'Dūratopī' significa incluso desde otro reino o desde otro país.

อสฺสุตวา ปุถุชฺชโนติ อิทํ วุตฺตตฺถเมว. อริยานํ อทสฺสาวีติอาทีสุ อริยาติ อารกตฺตา กิเลเสหิ, อนเย น อิริยนโต, อเย อิริยนโต, สเทวเกน จ โลเกน อรณียโต พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ พุทฺธสาวกา จ วุจฺจนฺติ. พุทฺธา เอว วา อิธ อริยา. ยถาห – ‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก…เป… ตถาคโต อริโย’’ติ วุจฺจตีติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๙๘). สปฺปุริสานนฺติ เอตฺถ ปน ปจฺเจกพุทฺธา ตถาคตสาวกา จ สปฺปุริสาติ เวทิตพฺพา. เต หิ โลกุตฺตรคุณโยเคน โสภนา ปุริสาติ สปฺปุริสา. สพฺเพว วา เอเต ทฺเวธาปิ วุตฺตา. พุทฺธาปิ หิ อริยา จ สปฺปุริสา จ, ปจฺเจกพุทฺธา พุทฺธสาวกาปิ. ยถาห –

La expresión 'un mundano sin instrucción' (assutavā puthujjanoti) tiene el mismo significado que ya se ha explicado anteriormente. Respecto a 'no ve a los Nobles' (ariyānaṃ adassāvī), se llaman 'Nobles' (ariyā) porque están lejos de las impurezas (kilesas), porque no se conducen por lo que no es beneficioso (anaye), sino que se conducen por lo beneficioso (aye), y porque deben ser reverenciados por el mundo, incluyendo a los devas; estos son los Buddhas, los Paccekabuddhas y los discípulos de los Buddhas (buddhasāvakā). O bien, en este contexto, solo los Buddhas son llamados Nobles, tal como dijo el Sublime: 'Monjes, en el mundo con sus devas... el Tathāgata es llamado el Noble'. En cuanto a 'los hombres íntegros' (sappurisānanti), aquí debe entenderse que los Paccekabuddhas y los discípulos del Tathāgata son los hombres íntegros. Son llamados hombres íntegros porque son hombres excelentes debido a su unión con las cualidades supramundanas (lokuttaraguṇa). O bien, todos ellos son designados con ambos términos, pues los Buddhas son tanto Nobles como hombres íntegros, al igual que los Paccekabuddhas y los discípulos de los Buddhas. Como se ha dicho:

‘‘โย [Pg.232] เว กตญฺญู กตเวทิ ธีโร,กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ;

ทุขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺตี’’ติ. (ชา. ๒.๑๗.๗๘);

'Aquel que es ciertamente agradecido y reconoce el bien recibido, que es sabio, que es un buen amigo y posee una devoción firme; aquel que cumple con esmero su deber hacia quien está en aflicción, a tal persona la llaman un hombre íntegro'.

‘‘กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหตี’’ติ เอตฺตาวตา หิ พุทฺธสาวโก วุตฺโต, กตญฺญุตาทีหิ ปจฺเจกพุทฺธพุทฺธาติ. อิทานิ โย เตสํ อริยานํ อทสฺสนสีโล, น จ ทสฺสเน สาธุการี, โส ‘‘อริยานํ อทสฺสาวี’’ติ เวทิตพฺโพ. โส จ จกฺขุนา อทสฺสาวี, ญาเณน อทสฺสาวีติ ทุวิโธ. เตสุ ญาเณน อทสฺสาวี อิธ อธิปฺเปโต. มํสจกฺขุนา หิ ทิพฺพจกฺขุนา วา อริยา ทิฏฺฐาปิ อทิฏฺฐาว โหนฺติ เตสํ จกฺขูนํ วณฺณมตฺตคฺคหณโต น อริยภาวโคจรโต. โสณสิงฺคาลาทโยปิ จกฺขุนา อริเย ปสฺสนฺติ, น เจเต อริยานํ ทสฺสาวิโน นาม.

Con las palabras 'buen amigo y de devoción firme' se hace referencia al discípulo del Buddha, mientras que con 'agradecido', etc., se refiere a los Paccekabuddhas y a los Buddhas. Ahora bien, aquel que no tiene el hábito de ver a esos Nobles, ni muestra aprecio al verlos, debe ser conocido como alguien que 'no ve a los Nobles' (ariyānaṃ adassāvī). Este 'no ver' es de dos tipos: no ver con el ojo físico y no ver con el ojo del conocimiento (ñāṇa). De estos dos, aquí se refiere a no ver con el ojo del conocimiento. Pues, aunque se vea a los Nobles con el ojo de carne o con el ojo divino, se considera que no han sido vistos, ya que esos ojos solo perciben la apariencia del color y no el estado de Nobleza (ariyabhāva) como su objeto. Incluso los perros y los chacales ven a los Nobles con sus ojos físicos, pero no por ello se dice que ellos vean a los Nobles.

ตตฺริทํ วตฺถุ – จิตฺตลปพฺพตวาสิโน กิร ขีณาสวตฺเถรสฺส อุปฏฺฐาโก วุฑฺฒปพฺพชิโต เอกทิวสํ เถเรน สทฺธึ ปิณฺฑาย จริตฺวา, เถรสฺส ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา, ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เถรํ ปุจฺฉิ – ‘‘อริยา นาม, ภนฺเต, กีทิสา’’ติ? เถโร อาห – ‘‘อิเธกจฺโจ มหลฺลโก อริยานํ ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา สหจรนฺโตปิ เนว อริเย ชานาติ, เอวํ ทุชฺชานาวุโส, อริยา’’ติ. เอวํ วุตฺเตปิ โส เนว อญฺญาสิ. ตสฺมา น จกฺขุนา ทสฺสนํ ทสฺสนํ, ญาเณน ทสฺสนเมว ทสฺสนํ. ยถาห – ‘‘กึ เต, วกฺกลิ, อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน? โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ. โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๘๗). ตสฺมา จกฺขุนา ปสฺสนฺโตปิ ญาเณน อริเยหิ ทิฏฺฐํ อนิจฺจาทิลกฺขณํ อปสฺสนฺโต, อริยาธิคตญฺจ ธมฺมํ อนธิคจฺฉนฺโต อริยกรธมฺมานํ อริยภาวสฺส จ อทิฏฺฐตฺตา ‘‘อริยานํ อทสฺสาวี’’ติ เวทิตพฺโพ.

Sobre esto, se relata esta historia: Se dice que un anciano ordenado, asistente de un monje veterano que había extinguido sus impurezas (khīṇāsava) y que residía en el monte Cittala, caminaba un día pidiendo limosna con el anciano. Llevando el cuenco y el manto del anciano y caminando tras él, le preguntó: 'Venerable señor, ¿cómo son los Nobles?'. El anciano respondió: 'En esta religión, cierto anciano, aunque sostenga el cuenco y el manto de los Nobles, cumpla con sus deberes y camine junto a ellos, no conoce a los Nobles. Así de difíciles de reconocer son los Nobles, amigo'. A pesar de habérsele dicho esto, el monje no comprendió. Por lo tanto, el ver con el ojo físico no es el verdadero ver; solo el ver con el ojo del conocimiento es ver. Como dijo el Sublime: 'Vakkali, ¿de qué te sirve ver este cuerpo impuro? Quien ve el Dhamma, me ve a mí; quien me ve a mí, ve el Dhamma'. Por consiguiente, aunque alguien vea con el ojo físico, si no ve con el conocimiento las características de impermanencia y demás que ven los Nobles, y no alcanza el Dhamma alcanzado por los Nobles, debido a que no percibe los factores que hacen a un Noble ni el estado de Nobleza, debe ser conocido como alguien que 'no ve a los Nobles'.

อริยธมฺมสฺส อโกวิโทติ, สติปฏฺฐานาทิเภเท อริยธมฺเม อกุสโล. อริยธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถ ปน –

'No es experto en el Dhamma de los Nobles' (ariyadhammassa akovido) significa que no es hábil en el Dhamma de los Nobles, el cual se divide en los fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna), etc. En cuanto a 'no está disciplinado en el Dhamma de los Nobles' (ariyadhammase avinīto):

‘‘ทุวิโธ วินโย นาม, เอกเมเกตฺถ ปญฺจธา;

อภาวโต ตสฺส อยํ, อวินีโตติ วุจฺจติ’’.

'La disciplina es de dos clases, y cada una de ellas es de cinco tipos; aquel que carece de ella es llamado no disciplinado'.

อยญฺหิ [Pg.233] สํวรวินโย ปหานวินโยติ ทุวิโธ วินโย. เอตฺถ จ ทุวิเธปิ วินเย เอกเมโก วินโย ปญฺจธา ภิชฺชติ. สํวรวินโยปิ หิ สีลสํวโร สติสํวโร ญาณสํวโร ขนฺติสํวโร วีริยสํวโรติ ปญฺจวิโธ. ปหานวินโยปิ ตทงฺคปฺปหานํ, วิกฺขมฺภนปฺปหานํ สมุจฺเฉทปฺปหานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปฺปหานํ นิสฺสรณปฺปหานนฺติ ปญฺจวิโธ.

Esta disciplina es de dos tipos: la disciplina de la restricción (saṃvaravinayo) y la disciplina del abandono (pahānavinayo). En estos dos tipos de disciplina, cada una se divide en cinco. La disciplina de la restricción es de cinco tipos: restricción mediante la moralidad (sīlasaṃvaro), restricción mediante la atención plena (satisaṃvaro), restricción mediante el conocimiento (ñāṇasaṃvaro), restricción mediante la paciencia (khantisaṃvaro) y restricción mediante la energía (vīriyasaṃvaro). La disciplina del abandono también es de cinco tipos: el abandono por sustitución de opuestos (tadaṅgappahānaṃ), el abandono por supresión (vikkhambhanappahānaṃ), el abandono por erradicación (samucchedappahānaṃ), el abandono por tranquilidad (paṭippassaddhippahānaṃ) y el abandono por liberación (nissaraṇappahānaṃ).

ตตฺถ ‘‘อิมินา ปาติโมกฺขสํวเรน อุเปโต โหติ สมุเปโต’’ติ (วิภ. ๕๑๑) อยํ สีลสํวโร. ‘‘รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ อยํ (ที. นิ. ๑.๒๑๓; ม. นิ. ๑.๒๙๕; สํ. นิ. ๔.๒๓๙; อ. นิ. ๓.๑๖) สติสํวโร.

De ellos, la frase 'está dotado y plenamente dotado con esta restricción del Pātimokkha' se refiere a la restricción mediante la moralidad. 'Protege la facultad del ojo, logra la restricción en la facultad del ojo' se refiere a la restricción mediante la atención plena.

‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, (อชิตาติ ภควา)สติ เตสํ นิวารณํ;

โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ,ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๔๑;

จูฬนิ. อชิตมาณวปุจฺฉานิทฺเทส.๔) –

'Cualesquiera corrientes que fluyan en el mundo, Ajita (dijo el Sublime), la atención plena es su obstrucción; yo llamo a la atención plena la restricción de las corrientes, y mediante la sabiduría estas se cierran'.

อยํ ญาณสํวโร. ‘‘ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺสา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๔; อ. นิ. ๔.๑๑๔; ๖.๕๘) อยํ ขนฺติสํวโร. ‘‘อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๖; อ. นิ. ๔.๑๑๔; ๖.๕๘) อยํ วีริยสํวโร. สพฺโพปิ จายํ สํวโร ยถาสกํ สํวริตพฺพานํ วิเนตพฺพานญฺจ กายทุจฺจริตาทีนํ สํวรณโต ‘‘สํวโร’’ วินยนโต ‘‘วินโย’’ติ วุจฺจติ. เอวํ ตาว สํวรวินโย ปญฺจธา ภิชฺชตีติ เวทิตพฺโพ.

Esta es la restricción mediante el conocimiento. 'Es paciente ante el frío y el calor' es la restricción mediante la paciencia. 'No tolera el pensamiento sensual surgido' es la restricción mediante la energía. Toda esta restricción se llama 'restricción' (saṃvaro) porque restringe las malas conductas corporales y demás, que deben ser restringidas y disciplinadas según corresponda, y se llama 'disciplina' (vinayo) porque las elimina o entrena. Así debe entenderse primero cómo la disciplina de la restricción se divide en cinco.

ตถา ยํ นามรูปปริจฺเฉทาทีสุ วิปสฺสนาญาเณสุ ปฏิปกฺขภาวโต ทีปาโลเกเนว ตมสฺส, เตน เตน วิปสฺสนาญาเณน ตสฺส ตสฺส อนตฺถสฺส ปหานํ. เสยฺยถิทํ – นามรูปววตฺถาเนน สกฺกายทิฏฺฐิยา, ปจฺจยปริคฺคเหน อเหตุวิสมเหตุทิฏฺฐีนํ, ตสฺเสว อปรภาเคน กงฺขาวิตรเณน กถํกถีภาวสฺส, กลาปสมฺมสเนน ‘‘อหํ มมา’’ติ คาหสฺส, มคฺคามคฺคววตฺถาเนน อมคฺเค มคฺคสญฺญาย, อุทยทสฺสเนน อุจฺเฉททิฏฺฐิยา, วยทสฺสเนน สสฺสตทิฏฺฐิยา, ภยทสฺสเนน สภเย อภยสญฺญาย, อาทีนวทสฺสเนน อสฺสาทสญฺญาย, นิพฺพิทานุปสฺสนาย อภิรติสญฺญาย[Pg.234], มุจฺจิตุกมฺยตาญาเณน อมุจฺจิตุกามตาย. อุเปกฺขาญาเณน อนุเปกฺขาย, อนุโลเมน ธมฺมฏฺฐิติยํ นิพฺพาเน จ ปฏิโลมภาวสฺส, โคตฺรภุนา สงฺขารนิมิตฺตคาหสฺส ปหานํ, เอตํ ตทงฺคปฺปหานํ นาม.

Asimismo, existe el abandono de cada estado perjudicial mediante cada conocimiento de visión cabal (vipassanā-ñāṇa) respectivo, como el conocimiento de la delimitación de mente y materia, debido a su naturaleza de oposición, tal como la luz de una lámpara elimina la oscuridad. A saber: el abandono de la visión de identidad personal (sakkāyadiṭṭhi) mediante la determinación de mente y materia; de las visiones de ausencia de causa o de causa errónea mediante la aprehensión de la condición; del estado de duda mediante la superación de la duda en una etapa posterior de ese mismo conocimiento; del aferramiento al «yo» y «mío» mediante la comprensión de los grupos de fenómenos; de la percepción del camino en lo que no es el camino mediante la determinación de lo que es y no es el camino; de la visión de aniquilación mediante la visión del surgimiento; de la visión de eternidad mediante la visión de la cesación; de la percepción de seguridad en lo temible mediante la visión del temor; de la percepción de gratificación mediante la visión del peligro; de la percepción de deleite mediante la contemplación del desencanto; del estado de no querer liberarse mediante el conocimiento del deseo de liberación; de la falta de ecuanimidad mediante el conocimiento de la ecuanimidad; del estado de oposición a la estabilidad de la ley y al Nibbāna mediante el conocimiento de conformidad; y del aferramiento al signo de las formaciones mediante el conocimiento de cambio de linaje. Esto se denomina abandono por sustitución de opuestos (tadaṅga-pahāna).

ยํ ปน อุปจารปฺปนาเภเทน สมาธินา ปวตฺติภาวนิวารณโต ฆฏปฺปหาเรเนว อุทกปิฏฺเฐ เสวาลสฺส, เตสํ เตสํ นีวรณาทิธมฺมานํ ปหานํ, เอตํ วิกฺขมฺภนปฺปหานํ นาม. ยํ จตุนฺนํ อริยมคฺคานํ ภาวิตตฺตา ตํตํมคฺควโต อตฺตโน สนฺตาเน ‘‘ทิฏฺฐิคตานํ ปหานายา’’ติอาทินา นเยน (ธ. ส. ๒๗๗; วิภ. ๖๒๘) วุตฺตสฺส สมุทยปกฺขิกสฺส กิเลสคณสฺส อจฺจนฺตํ อปฺปวตฺติภาเวน ปหานํ, อิทํ สมุจฺเฉทปฺปหานํ นาม. ยํ ปน ผลกฺขเณ ปฏิปฺปสฺสทฺธตฺตํ กิเลสานํ, เอตํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปฺปหานํ นาม.

Por otro lado, el abandono de los obstáculos (nīvaraṇa) y otros estados similares mediante la concentración (samādhi), distinguida por el acceso y la absorción, al impedir su manifestación, tal como se aparta el musgo de la superficie del agua con una vasija, se denomina abandono por supresión (vikkhambhana-pahāna). El abandono de la multitud de impurezas (kilesa) que pertenecen al lado del origen [del sufrimiento], que han sido descritas mediante métodos tales como «para el abandono de las visiones erróneas», en el propio continuo mental de quien posee cada sendero respectivo debido al desarrollo de los cuatro senderos nobles, logrando su absoluta no recurrencia, se denomina abandono por erradicación (samuccheda-pahāna). Además, la tranquilidad de las impurezas lograda en el momento del fruto (phala) se denomina abandono por tranquilización (paṭippassaddhi-pahāna).

ยํ สพฺพสงฺขตนิสฺสฏตฺตา ปหีนสพฺพสงฺขตํ นิพฺพานํ, เอตํ นิสฺสรณปฺปหานํ นาม. สพฺพมฺปิ เจตํ ปหานํ ยสฺมา จาคฏฺเฐน ปหานํ, วินยฏฺเฐน วินโย, ตสฺมา ‘‘ปหานวินโย’’ติ วุจฺจติ. ตํตํปหานวโต วา ตสฺส ตสฺส วินยสฺส สมฺภวโตเปตํ ‘‘ปหานวินโย’’ติ วุจฺจติ. เอวํ ปหานวินโยปิ ปญฺจธา ภิชฺชตีติ เวทิตพฺโพ.

Aquel Nibbāna en el que se han abandonado todas las formaciones por estar libre de todo lo condicionado, se denomina abandono por liberación (nissaraṇa-pahāna). Todo este abandono se llama «disciplina de abandono» (pahāna-vinaya), porque es abandono en el sentido de renuncia (cāga) y es disciplina en el sentido de eliminación (vinaya). También se denomina «disciplina de abandono» debido a que tal disciplina ocurre en quien posee cada respectivo abandono. Así, debe entenderse que la disciplina de abandono también se divide en cinco clases.

เอวมยํ สงฺเขปโต ทุวิโธ, เภทโต จ ทสวิโธ วินโย ภินฺนสํวรตฺตา ปหาตพฺพสฺส จ อปฺปหีนตฺตา ยสฺมา เอตสฺส อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส นตฺถิ, ตสฺมา อภาวโต ตสฺส อยํ ‘‘อวินีโต’’ติ วุจฺจตีติ. เอส นโย สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถาปิ. นินฺนานากรณญฺหิ เอตํ อตฺถโต. ยถาห –

De esta manera, esta disciplina, que es doble en resumen y de diez clases según su división, no existe en el mundano común (puthujjana) que carece de instrucción, debido a que su restricción está rota y a que no ha abandonado lo que debe ser abandonado; por lo tanto, ante esa ausencia, se dice de él que es «indisciplinado» (avinīta). Este mismo método debe aplicarse también a las expresiones: «no ve a los seres nobles», «es ignorante de la doctrina de los seres nobles» e «indisciplinado en la doctrina de los seres nobles». Pues, en cuanto a su significado, estas expresiones no presentan diferencia alguna. Como se ha dicho:

‘‘เยว เต อริยา, เตว เต สปฺปุริสา. เยว เต สปฺปุริสา, เตว เต อริยา. โย เอว โส อริยานํ ธมฺโม, โส เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม. โย เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม, โส เอว โส อริยานํ ธมฺโม. เยว เต อริยวินยา, เตว เต สปฺปุริสวินยา. เยว เต สปฺปุริสวินยา[Pg.235], เตว เต อริยวินยา. อริเยติ วา สปฺปุริเสติ วา, อริยธมฺเมติ วา สปฺปุริสธมฺเมติ วา, อริยวินเยติ วา สปฺปุริสวินเยติ วา เอเสเส เอเก เอกฏฺเฐ สเม สมภาเค ตชฺชาเต ตญฺเญวา’’ติ.

«Quienes son los nobles (ariya), esos mismos son los hombres íntegros (sappurisa). Quienes son los hombres íntegros, esos mismos son los nobles. Lo que es la doctrina de los nobles, eso mismo es la doctrina de los hombres íntegros. Lo que es la doctrina de los hombres íntegros, eso mismo es la doctrina de los nobles. Lo que es la disciplina de los nobles, eso mismo es la disciplina de los hombres íntegros. Lo que es la disciplina de los hombres íntegros, eso mismo es la disciplina de los nobles. Ya sea que se diga “noble” o “hombre íntegro”, “doctrina de los nobles” o “doctrina de los hombres íntegros”, “disciplina de los nobles” o “disciplina de los hombres íntegros”, todos estos términos poseen el mismo significado, son iguales, tienen la misma naturaleza y son una misma cosa».

รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตีติ อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, ‘‘ยํ รูปํ, โส อหํ, โย อหํ, ตํ รูป’’นฺติ รูปญฺจ อตฺตญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต ยา อจฺจิ, โส วณฺโณ. โย วณฺโณ, สา อจฺจีติ อจฺจิญฺจ วณฺณญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ, เอวเมว อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ…เป… อทฺวยํ สมนุปสฺสตีติ เอวํ รูปํ ‘‘อตฺตา’’ติ ทิฏฺฐิปสฺสนาย ปสฺสติ. รูปวนฺตํ วา อตฺตานนฺติ อรูปํ ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา ฉายาวนฺตํ รุกฺขํ วิย ตํ รูปวนฺตํ สมนุปสฺสติ. อตฺตนิ วา รูปนฺติ อรูปเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา ปุปฺผสฺมึ คนฺธํ วิย อตฺตนิ รูปํ สมนุปสฺสติ. รูปสฺมึ วา อตฺตานนฺติ อรูปเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา กรณฺฑเก มณึ วิย ตํ อตฺตานํ รูปสฺมึ สมนุปสฺสติ. ปริยุฏฺฐฏฺฐายีติ ปริยุฏฺฐานากาเรน อภิภวนากาเรน ฐิโต, ‘‘อหํ รูปํ, มม รูป’’นฺติ เอวํ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา คณฺหนโก นาม โหตีติ อตฺโถ. ตสฺส ตํ รูปนฺติ ตสฺส ตํ เอวํ คหิตํ รูปํ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย.

«Considera la forma como el yo»: aquí, alguien considera la forma como el yo, pensando: «lo que es la forma, eso soy yo; lo que soy yo, eso es la forma», considerando la forma y el yo como no duales. Tal como alguien que observa una lámpara de aceite encendida considera la llama y el color como no duales, pensando: «lo que es la llama, es el color; lo que es el color, es la llama», del mismo modo alguien considera la forma como el yo... y así sucesivamente... considerándolos como no duales. De esta manera, ve la forma como «el yo» a través de la visión errónea. «O el yo como poseedor de la forma»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera que ese yo posee forma, como un árbol que posee sombra. «O la forma en el yo»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera la forma dentro del yo, como el aroma en una flor. «O el yo en la forma»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera a ese yo dentro de la forma, como una joya en un cofre. «Persiste en la obsesión»: significa que permanece en un estado de obsesión y de ser dominado; habiendo sido devorado y consumido por el deseo y la visión errónea, se convierte en uno que se aferra pensando: «la forma soy yo, la forma es mía». «Esa forma para él» se refiere a la forma así percibida por dicho individuo. El mismo método se aplica a la sensación y demás agregados.

ตตฺถ ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ สุทฺธรูปเมว อตฺตาติ กถิตํ. ‘‘รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนํ อตฺตโต…เป… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ อิเมสุ สตฺตสุ ฐาเนสุ อรูปํ อตฺตาติ กถิตํ. ‘‘เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา เวทนํ, เวทนาย วา อตฺตาน’’นฺติ เอวํ จตูสุ ขนฺเธสุ ติณฺณํ ติณฺณํ วเสน ทฺวาทสสุ ฐาเนสุ รูปารูปมิสฺสโก อตฺตา กถิโต. ตตฺถ ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, เวทนํ… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ อิเมสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ อุจฺเฉททิฏฺฐิ กถิตา, อวเสเสสุ สสฺสตทิฏฺฐีติ เอวเมตฺถ ปนฺนรส ภวทิฏฺฐิโย ปญฺจ วิภวทิฏฺฐิโย โหนฺติ, ตา สพฺพาปิ มคฺคาวรณา, น สคฺคาวรณา, ปฐมมคฺควชฺฌาติ เวทิตพฺพา.

En este pasaje, al decir «ve la forma como el yo», se refiere exclusivamente a la forma pura como el yo. En los siete casos siguientes —«o el yo poseyendo la forma, o la forma en el yo, o el yo en la forma; ve la sensación como el yo... la percepción... las formaciones... la conciencia como el yo»—, se refiere a lo inmaterial como el yo. En los doce casos restantes, basados en los tres tipos de identificación por cada uno de los otros cuatro agregados, se habla del yo como una mezcla de lo material y lo inmaterial. Entre estos, en los cinco casos donde se dice «ve la forma... la sensación... la percepción... las formaciones... la conciencia como el yo», se enseña la visión del aniquilamiento; en los quince restantes, la visión del eternismo. Así, hay aquí quince visiones de la existencia y cinco visiones de la no-existencia. Debe entenderse que todas ellas son obstáculos para el camino, pero no para el renacimiento celestial, y que son eliminadas por el primer camino.

เอวํ [Pg.236] โข, คหปติ, อาตุรกาโย เจว โหติ อาตุรจิตฺโต จาติ กาโย นาม พุทฺธานมฺปิ อาตุโรเยว. จิตฺตํ ปน ราคโทสโมหานุคตํ อาตุรํ นาม, ตํ อิธ ทสฺสิตํ. โน จ อาตุรจิตฺโตติ อิธ นิกฺกิเลสตาย จิตฺตสฺส อนาตุรภาโว ทสฺสิโต. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต โลกิยมหาชโน อาตุรกาโย เจว อาตุรจิตฺโต จาติ ทสฺสิโต, ขีณาสวา อาตุรกายา อนาตุรจิตฺตา, สตฺต เสขา เนว อาตุรจิตฺตา, น อนาตุรจิตฺตาติ เวทิตพฺพา. ภชมานา ปน อนาตุรจิตฺตตํเยว ภชนฺตีติ. ปฐมํ.

«Así pues, jefe de hogar, se tiene un cuerpo afligido y una mente afligida»; aquí, el cuerpo, incluso el de los Budas, está siempre afligido. Sin embargo, la mente se llama «afligida» cuando es dominada por la codicia, el odio y la ilusión; eso es lo que se muestra en este punto. En la frase «pero no una mente afligida», se muestra el estado de salud mental debido a la ausencia de impurezas. Así, en este sutta, se muestra que la gente mundana posee tanto el cuerpo como la mente afligidos; los Arahants tienen el cuerpo afligido pero la mente sana; y los siete tipos de aprendices (sekha) deben entenderse como aquellos que no son ni totalmente de mente afligida ni totalmente de mente sana. No obstante, se considera que poseen una mente sana debido a que las impurezas remanentes no son predominantes. Primero.

๒. เทวทหสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Devadaha Sutta

๒. ทุติเย เทวทหนฺติ เทวา วุจฺจนฺติ ราชาโน, เตสํ มงฺคลทโห, สยํชาโต วา โส ทโหติ, ตสฺมา ‘‘เทวทโห’’ติ วุตฺโต. ตสฺส อวิทูเร นิคโม เทวทหนฺตฺเวว นปุํสกลิงฺควเสน สงฺขํ คโต. ปจฺฉาภูมคมิกาติ ปจฺฉาภูมํ อปรทิสายํ นิวิฏฺฐํ ชนปทํ คนฺตุกามา. นิวาสนฺติ เตมาสํ วสฺสาวาสํ. อปโลกิโตติ อาปุจฺฉิโต. อปโลเกถาติ อาปุจฺฉถ. กสฺมา เถรํ อาปุจฺฉาเปติ? เต สภาเร กาตุกามตาย. โย หิ เอกวิหาเร วสนฺโตปิ สนฺติกํ น คจฺฉติ ปกฺกมนฺโต อนาปุจฺฉา ปกฺกมติ, อยํ นิพฺภาโร นาม. โย เอกวิหาเร วสนฺโตปิ อาคนฺตฺวา ปสฺสติ, ปกฺกมนฺโต อาปุจฺฉติ, อยํ สภาโร นาม. อิเมปิ ภิกฺขู ภควา ‘‘เอวมิเม สีลาทีหิ วฑฺฒิสฺสนฺตี’’ติ สภาเร กาตุกาโม อาปุจฺฉาเปติ.

2. En el segundo sutta, respecto a «Devadaha»: se dice que los reyes son dioses por convención; el estanque auspicioso de esos reyes es el «Devadaha». O bien, ese estanque surgió por sí mismo, por lo cual se llama «Estanque de los Dioses». Cerca de allí, una población recibió el nombre de «Devadaha», usado en género neutro. «Pacchābhūmagamikā» se refiere a quienes desean partir hacia la región occidental. «Nivāsanti» se refiere a la residencia de tres meses durante el retiro de lluvias. «Apalokito» significa que se ha pedido permiso. «Apaloketha» significa pidan permiso. ¿Por qué el Bendito hace que pidan permiso al Thera? Porque deseaba que los monjes fueran responsables. Pues aquel monje que, aun viviendo en el mismo monasterio, no se acerca al mayor y se marcha sin pedir permiso, es llamado «sin carga». Pero aquel que se acerca, presenta sus respetos y pide permiso antes de partir, es llamado «con carga». Pensando que «de esta manera estos monjes crecerán en la virtud y otras cualidades», el Bendito, deseando que fueran responsables, les hace pedir permiso.

ปณฺฑิโตติ ธาตุโกสลฺลาทินา จตุพฺพิเธน ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต. อนุคฺคาหโกติ อามิสานุคฺคเหน จ ธมฺมานุคฺคเหน จาติ ทฺวีหิปิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคาหโก. เถโร กิร อญฺเญ ภิกฺขู วิย ปาโตว ปิณฺฑาย อคนฺตฺวา สพฺพภิกฺขูสุ คเตสุ สกลํ สงฺฆารามํ อนุวิจรนฺโต อสมฺมฏฺฐฏฺฐานํ สมฺมชฺชติ, อฉฑฺฑิตํ กจวรํ ฉฑฺเฑติ, สงฺฆาราเม ทุนฺนิกฺขิตฺตานิ มญฺจปีฐทารุภณฺฑมตฺติกาภณฺฑานิ ปฏิสาเมติ. กึ การณา? ‘‘มา อญฺญติตฺถิยา วิหารํ ปวิฏฺฐา ทิสฺวา ปริภวํ อกํสู’’ติ. ตโต คิลานสาลํ คนฺตฺวา คิลาเน อสฺสาเสตฺวา ‘‘เกนตฺโถ’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เยน อตฺโถ โหติ, ตทตฺถํ [Pg.237] เตสํ ทหรสามเณเร อาทาย ภิกฺขาจารวตฺเตน วา สภาคฏฺฐาเน วา เภสชฺชํ ปริเยสิตฺวา เตสํ ทตฺวา, ‘‘คิลานุปฏฺฐานํ นาม พุทฺธปจฺเจกพุทฺเธหิ วณฺณิตํ, คจฺฉถ สปฺปุริสา อปฺปมตฺตา โหถา’’ติ เต เปเสตฺวา สยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา อุปฏฺฐากกุเล วา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ คจฺฉติ. อิทํ ตาวสฺส นิพทฺธวาสฏฺฐาเน อาจิณฺณํ.

«Pandito» significa que posee los cuatro tipos de sabiduría, empezando por la habilidad en los elementos. «Anuggāhako» es el que brinda apoyo tanto material como mediante el Dhamma. Se dice que el Thera, a diferencia de otros monjes, no salía temprano por limosna, sino que, cuando todos los monjes se habían ido, recorría todo el monasterio barriendo donde no se había barrido, tirando la basura y ordenando los lechos, bancos y utensilios de madera o arcilla que estuvieran mal colocados. ¿Por qué razón? Para que los seguidores de otras sectas, al entrar en el monasterio y verlo, no sintieran desprecio. Después iba a la enfermería, consolaba a los enfermos y les preguntaba qué necesitaban; entonces buscaba la medicina o el alimento necesario llevando consigo a los novicios, ya fuera mediante la ronda de limosnas o en lugares apropiados, y se los entregaba. Tras encomendarles: «el cuidado de los enfermos ha sido elogiado por los Budas y Paccekabuddhas; vayan, hombres de bien, y sean diligentes», él mismo salía por limosna o comía en casa de un seguidor y regresaba al monasterio. Esto era lo que hacía habitualmente en su lugar de residencia permanente.

ภควติ ปน จาริกํ จรมาเน ‘‘อหํ อคฺคสาวโก’’ติ อุปาหนํ อารุยฺห ฉตฺตํ คเหตฺวา ปุรโต ปุรโต น คจฺฉติ. เย ปน ตตฺถ มหลฺลกา วา อาพาธิกา วา อติทหรา วา, เตสํ รุชฺชนฏฺฐานานิ เตเลน มกฺขาเปตฺวา ปตฺตจีวรํ อตฺตโน ทหรสามเณเรหิ คาหาเปตฺวา ตํทิวสํ วา ทุติยทิวสํ วา เต คณฺหิตฺวาว คจฺฉติ. เอกทิวสญฺหิ ตญฺเญว อายสฺมนฺตํ อติวิกาเล สมฺปตฺตตฺตา เสนาสนํ อลภิตฺวา, จีวรกุฏิยํ นิสินฺนํ ทิสฺวา, สตฺถา ปุนทิวเส ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา, หตฺถิวานรติตฺติรวตฺถุํ กเถตฺวา, ‘‘ยถาวุฑฺฒํ เสนาสนํ ทาตพฺพ’’นฺติ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสิ. เอวํ ตาเวส อามิสานุคฺคเหน อนุคฺคณฺหาติ. โอวทนฺโต ปเนส สตวารมฺปิ สหสฺสวารมฺปิ ตาว โอวทติ, ยาว โส ปุคฺคโล โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาติ, อถ นํ วิสฺสชฺเชตฺวา อญฺญํ โอวทติ. อิมินา นเยน โอวทโต จสฺส โอวาเท ฐตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา คณนปถํ อติกฺกนฺตา. เอวํ ธมฺมานุคฺคเหน อนุคฺคณฺหาติ.

Cuando el Bendito viajaba, él no caminaba delante de todos con orgullo, pensando «soy el discípulo principal», ni usaba sandalias ni sombrilla. En cambio, se ocupaba de los monjes ancianos, enfermos o muy jóvenes, aplicando aceite en sus zonas doloridas y haciendo que sus propios novicios llevaran los cuencos y mantos de aquellos; luego partía con ellos ese día o al día siguiente. Un día, habiendo llegado el venerable muy tarde, no encontró alojamiento y se sentó en una choza de mantos. Al verlo, el Maestro convocó a la asamblea de monjes al día siguiente y, tras relatar la historia del elefante, el mono y la perdiz, estableció la regla: «el alojamiento debe asignarse según la antigüedad». De esta manera brindaba apoyo material. En cuanto a su enseñanza, aconsejaba a una persona cien o incluso mil veces hasta que se establecía en el fruto de entrar en la corriente; solo entonces la dejaba y enseñaba a otra. Aquellos que alcanzaron el estado de Arahant bajo su instrucción son innumerables. Así es como brindaba apoyo a través del Dhamma.

ปจฺจสฺโสสุนฺติ เต ภิกฺขู ‘‘อมฺหากํ เนว อุปชฺฌาโย, น อาจริโย น สนฺทิฏฺฐสมฺภตฺโต. กึ ตสฺส สนฺติเก กริสฺสามา’’ติ? ตุณฺหีภาวํ อนาปชฺชิตฺวา ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ สตฺถุ วจนํ สมฺปฏิจฺฉึสุ. เอฬคลาคุมฺเพติ คจฺฉมณฺฑปเก. โส กิร เอฬคลาคุมฺโพ ธุวสลิลฏฺฐาเน ชาโต. อเถตฺถ จตูหิ ปาเทหิ มณฺฑปํ กตฺวา ตสฺส อุปริ ตํ คุมฺพํ อาโรเปสุํ, โส ตํ มณฺฑปํ ฉาเทสิ. อถสฺส เหฏฺฐา อิฏฺฐกาหิ ปริจินิตฺวา วาลิกํ โอกิริตฺวา อาสนํ ปญฺญาปยึสุ. สีตลํ ทิวาฏฺฐานํ อุทกวาโต วายติ. เถโร ตสฺมึ นิสีทิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘เอฬคลาคุมฺเพ’’ติ.

"Respondieron" significa que aquellos monjes no cayeron en el silencio pensando: "Este Venerable Sāriputta no es nuestro preceptor, ni nuestro maestro, ni un amigo cercano; ¿qué haremos en su presencia?", sino que aceptaron respetuosamente la palabra del Maestro diciendo: "Así es, Venerable Señor". "En el matorral de eḷagalā" se refiere a una estructura similar a un pabellón. Se dice que ese matorral de eḷagalā creció en un lugar con agua permanente. Entonces, allí construyeron un pabellón con cuatro postes y colocaron ese matorral encima, el cual cubrió el pabellón como un techo. Luego, debajo de él, cercaron con ladrillos, esparcieron arena blanca y pura y prepararon un asiento. Una brisa fresca proveniente del agua soplaba en ese lugar de descanso diurno. El Anciano se sentó allí. Refiriéndose a esto se dijo "en el matorral de eḷagalā".

นานาเวรชฺชคตนฺติ เอกสฺส รญฺโญ รชฺชโต นานาวิธํ รชฺชคตํ. วิรชฺชนฺติ อญฺญํ รชฺชํ. ยถา หิ สเทสโต อญฺโญ วิเทโส, เอวํ นิวุตฺถรชฺชโต อญฺญํ [Pg.238] รชฺชํ วิรชฺชํ นาม, ตํ เวรชฺชนฺติ วุตฺตํ. ขตฺติยปณฺฑิตาติ พิมฺพิสารโกสลราชาทโย ปณฺฑิตราชาโน. พฺราหฺมณปณฺฑิตาติ จงฺกีตารุกฺขาทโย ปณฺฑิตพฺราหฺมณา. คหปติปณฺฑิตาติ จิตฺตสุทตฺตาทโย ปณฺฑิตคหปตโย. สมณปณฺฑิตาติ สภิยปิโลติกาทโย ปณฺฑิตปริพฺพาชกา. วีมํสกาติ อตฺถคเวสิโน. กึวาทีติ กึ อตฺตโน ทสฺสนํ วทติ, กึ ลทฺธิโกติ อตฺโถ. กิมกฺขายีติ กึ สาวกานํ โอวาทานุสาสนึ อาจิกฺขติ? ธมฺมสฺส จานุธมฺมนฺติ ภควตา วุตฺตพฺยากรณสฺส อนุพฺยากรณํ. สหธมฺมิโกติ สการโณ. วาทานุวาโทติ ภควตา วุตฺตวาทสฺส อนุวาโท. ‘‘วาทานุปาโต’’ติปิ ปาโฐ, สตฺถุ วาทสฺส อนุปาโต อนุปตนํ, อนุคมนนฺติ อตฺโถ. อิมินาปิ วาทํ อนุคโต วาโทเยว ทีปิโต โหติ.

"Idos a diversas regiones extranjeras" significa que han ido a varios reinos desde el territorio de un solo rey. "Virajja" se denomina a otro reino. Así como se llama "videso" a un lugar distinto del propio, del mismo modo, un reino distinto al de residencia habitual se llama "virajja", y a eso se refiere con "verajja". "Kshatriyas sabios" son reyes sabios como Bimbisāra y Kosala. "Brahmanes sabios" son brahmanes instruidos como Caṅkī y Tārukkha. "Padres de familia sabios" son jefes de hogar sabios como Citta y Sudatta. "Ascetas sabios" son errantes instruidos como Sabhiya y Pilotika. "Investigadores" son buscadores del significado. "¿Qué doctrina sostiene?" significa ¿cuál es su propia visión?, ¿cuál es su creencia? "¿Qué proclama?" significa ¿qué consejo e instrucción enseña a sus discípulos? "Una doctrina conforme al Dhamma" es una explicación detallada de lo expuesto por el Bienaventurado. "Legítimamente" significa con fundamentos razonables. "Una declaración acorde a su doctrina" es una explicación que sigue la doctrina declarada por el Bienaventurado. Existe también la lectura "vādānupāto", que significa el seguimiento, la persecución o la conformidad con la doctrina del Maestro. Con esto se muestra que la declaración simplemente sigue a la doctrina original.

อวิคตราคสฺสาติอาทีสุ ตณฺหาวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตณฺหา หิ รชฺชนโต ราโค, ฉนฺทิยนโต ฉนฺโท, ปิยายนฏฺเฐน เปมํ, ปิวิตุกามฏฺเฐน ปิปาสา, อนุทหนฏฺเฐน ปริฬาโหติ วุจฺจติ. อกุสเล จาวุโส, ธมฺเมติอาทิ กสฺมา อารทฺธํ? ปญฺจสุ ขนฺเธสุ อวีตราคสฺส อาทีนวํ, วีตราคสฺส จ อานิสํสํ ทสฺเสตุํ. ตตฺร อวิฆาโตติ นิทฺทุกฺโข. อนุปายาโสติ นิรุปตาโป. อปริฬาโหติ นิทฺทาโห. เอวํ สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ทุติยํ.

En los pasajes que comienzan con "de aquel que no ha abandonado la pasión", el significado debe entenderse a través del poder del deseo (taṇhā). En efecto, se llama "pasión" (rāga) por el acto de apegarse, "deseo" (chanda) por el acto de anhelar, "afecto" (pema) por el sentido de amar, "sed" (pipāsā) por el sentido de querer consumir el objeto, y "fiebre" (pariḷāha) por el sentido de quemar repetidamente. ¿Por qué el Anciano comenzó con las palabras "en los estados perjudiciales, amigos"? Para mostrar el peligro de quien no ha eliminado la pasión por los cinco agregados y el beneficio de quien sí la ha eliminado. En ese contexto, "sin aflicción" (avighāta) significa libre de sufrimiento. "Sin angustia" (anupāyāsa) significa libre de tormento. "Sin fiebre" (apariḷāha) significa libre de ardor interno. Así debe entenderse el significado en todos los casos. Segundo [discurso].

๓. หาลิทฺทิกานิสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Hāliddikāni Sutta

๓. ตติเย อวนฺตีสูติ อวนฺติทกฺขิณาปถสงฺขาเต อวนฺติรฏฺเฐ. กุรรฆเรติ เอวํนามเก นคเร. ปปาเตติ เอกโต ปปาเต. ตสฺส กิร ปพฺพตสฺส เอกํ ปสฺสํ ฉินฺทิตฺวา ปาติตํ วิย อโหสิ. ‘‘ปวตฺเต’’ติปิ ปาโฐ, นานาติตฺถิยานํ ลทฺธิปวตฺตฏฺฐาเนติ อตฺโถ. อิติ เถโร ตสฺมึ รฏฺเฐ ตํ นครํ นิสฺสาย ตสฺมึ ปพฺพเต วิหรติ. หาลิทฺทิกานีติ เอวํนามโก. อฏฺฐกวคฺคิเย มาคณฺฑิยปญฺเหติ อฏฺฐกวคฺคิกมฺหิ มาคณฺฑิยปญฺโห นาม อตฺถิ, ตสฺมึ ปญฺเห. รูปธาตูติ รูปกฺขนฺโธ อธิปฺเปโต. รูปธาตุราควินิพทฺธนฺติ รูปธาตุมฺหิ ราเคน วินิพทฺธํ. วิญฺญาณนฺติ กมฺมวิญฺญาณํ. โอกสารีติ เคหสารี อาลยสารี.

3. En el tercer [discurso], "en Avanti" se refiere al reino de Avanti, conocido como el camino del sur (Dakkhiṇāpatha). "En Kuraraghara" es el nombre de dicha ciudad. "En el precipicio" se refiere a un lugar de caída escarpada; se dice que un lado de esa montaña estaba como si hubiera sido cortado y arrojado. Existe también la lectura "pavatte", que significa el lugar donde prevalecen las doctrinas de diversos sectarios. El Anciano [Mahākaccāna] residía en esa montaña dependiendo de esa ciudad para su sustento. "Hāliddikāni" es el nombre de una persona. "En la pregunta de Māgaṇ...] se refiere a que en el Aṭṭhakavagga existe una pregunta planteada por el brahmán Māgaṇḍiya; en esa pregunta, con "elemento de la forma" (rūpadhātu) se alude al agregado de la forma. "Atado por la pasión al elemento de la forma" significa vinculado por la pasión en dicho elemento. "Conciencia" se refiere a la conciencia del kamma (kammaviññāṇa). "Vagabundo del hogar" significa aquel que merodea en la casa o morada de los agregados a través del deseo y los puntos de vista.

กสฺมา [Pg.239] ปเนตฺถ ‘‘วิญฺญาณธาตุ โข, คหปตี’’ติ น วุตฺตนฺติ? สมฺโมหวิฆาตตฺถํ. ‘‘โอโก’’ติ หิ อตฺถโต ปจฺจโย วุจฺจติ, ปุเรชาตญฺจ กมฺมวิญฺญาณํ ปจฺฉาชาตสฺส กมฺมวิญฺญาณสฺสปิ วิปากวิญฺญาณสฺสปิ วิปากวิญฺญาณญฺจ วิปากวิญฺญาณสฺสปิ กมฺมวิญฺญาณสฺสปิ ปจฺจโย โหติ, ตสฺมา ‘‘กตรํ นุ โข อิธ วิญฺญาณ’’นฺติ? สมฺโมโห ภเวยฺย, ตสฺส วิฆาตตฺถํ ตํ อคเหตฺวา อสมฺภินฺนาว เทสนา กตา. อปิจ อารมฺมณวเสน จตสฺโส อภิสงฺขารวิญฺญาณฏฺฐิติโย วุตฺตาติ ตา ทสฺเสตุมฺปิ อิธ วิญฺญาณํ น คหิตํ.

¿Por qué no se dijo aquí: "el elemento de la conciencia, oh jefe de hogar"? Para evitar la confusión. En efecto, "hogar" (oka) se refiere en sentido técnico a la condición (paccaya). La conciencia del kamma surgida anteriormente es una condición para la conciencia del kamma surgida posteriormente y para la conciencia resultante (vipāka), y la conciencia resultante también es condición para otras conciencias resultantes y para la conciencia del kamma. Por lo tanto, podría surgir la confusión de "¿cuál es la conciencia que se refiere aquí?". Para disipar esa confusión, la enseñanza se dio sin mezclarlas, sin tomar esa conciencia específica. Además, se han mencionado las cuatro estaciones de la conciencia condicionada (abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhiti) según el objeto; para mostrar esas estaciones, no se incluyó aquí el término conciencia.

อุปยุปาทานาติ ตณฺหูปยทิฏฺฐูปยวเสน ทฺเว อุปยา, กามุปาทานาทีนิ จตฺตาริ อุปาทานานิ จ. เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยาติ อกุสลจิตฺตสฺส อธิฏฺฐานภูตา เจว อภินิเวสภูตา จ อนุสยภูตา จ. ตถาคตสฺสาติ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. สพฺเพสมฺปิ หิ ขีณาสวานํ เอเต ปหีนาว, สตฺถุ ปน ขีณาสวภาโว โลเก อติปากโฏติ อุปริมโกฏิยา เอวํ วุตฺตํ. วิญฺญาณธาตุยาติ อิธ วิญฺญาณํ กสฺมา คหิตํ? กิเลสปฺปหานทสฺสนตฺถํ. กิเลสา หิ น เกวลํ จตูสุเยว ขนฺเธสุ ปหีนา ปหียนฺติ, ปญฺจสุปิ ปหียนฺติเยวาติ กิเลสปฺปหานทสฺสนตฺถํ คหิตํ. เอวํ โข, คหปติ, อโนกสารี โหตีติ เอวํ กมฺมวิญฺญาเณน โอกํ อสรนฺเตน อโนกสารี นาม โหติ.

"Apegos y apegamientos" se refiere a los dos tipos de apegos (upaya) basados en el deseo y los puntos de vista, y a los cuatro tipos de apegamientos (upādāna), como el apegamiento a los placeres sensoriales. "Persistencias, prejuicios y tendencias subyacentes de la mente" son aquellas que actúan como base, como involucramiento y como tendencias latentes de la mente perjudicial. "Del Tathāgata" se refiere al Buda Perfectamente Iluminado. Aunque todos los Arahants han abandonado estas cosas, el hecho de que el Maestro ha agotado las impurezas es sumamente célebre en el mundo; por eso se dice de esta manera, en el grado más alto, que "han sido abandonadas por el Tathāgata". ¿Por qué se menciona aquí "en el elemento de la conciencia"? Para mostrar la eliminación de las impurezas. Las impurezas no se eliminan solo en los otros cuatro agregados, sino que se eliminan en los cinco; por ello se incluyó para mostrar tal eliminación. "Así, jefe de hogar, uno no es un vagabundo del hogar" significa que, mediante la conciencia del kamma que no se dirige hacia el hogar de los agregados por el deseo y los puntos de vista, la persona es llamada "no vagabundo del hogar".

รูปนิมิตฺตนิเกตวิสารวินิพนฺธาติ รูปเมว กิเลสานํ ปจฺจยฏฺเฐน นิมิตฺตํ, อารมฺมณกิริยสงฺขาตนิวาสนฏฺฐานฏฺเฐน นิเกตนฺติ รูปนิมิตฺตนิเกตํ. วิสาโร จ วินิพนฺโธ จ วิสารวินิพนฺธา. อุภเยนปิ หิ กิเลสานํ ปตฺถฏภาโว จ วินิพนฺธนภาโว จ วุตฺโต, รูปนิมิตฺตนิเกเต วิสารวินิพนฺธาติ รูปนิมิตฺตนิเกตวิสารวินิพนฺธา, ตสฺมา รูปนิมิตฺตนิเกตมฺหิ อุปฺปนฺเนน กิเลสวิสาเรน เจว กิเลสพนฺธเนน จาติ อตฺโถ. นิเกตสารีติ วุจฺจตีติ อารมฺมณกรณวเสน นิวาสนฏฺฐานํ สารีติ วุจฺจติ. ปหีนาติ เต รูปนิมิตฺตนิเกตกิเลสวิสารวินิพนฺธา ปหีนา.

«La base de la forma como signo y morada, y la difusión y el vínculo» (rūpanimittaniketavisāravinibandhā): la forma misma es un «signo» (nimitta) para las impurezas (kilesas) en el sentido de ser una condición; es una «morada» (niketa) en el sentido de ser un lugar de residencia definido por la actividad de tomar un objeto; de ahí el término «signo y morada de la forma». «Difusión» (visāra) y «vínculo» (vinibandha) se refieren respectivamente al estado de expansión y de atadura de las impurezas. Con ambos términos se describe cómo las impurezas se extienden y cómo encadenan. Por tanto, «la difusión y el vínculo en la morada del signo de la forma» significa el efecto de la expansión y la atadura de las impurezas surgidas en dicha morada. Se dice «morador de la morada» (niketasārī) de aquel que frecuenta ese lugar de residencia mediante el acto de tomar los objetos. «Abandonados» (pahīnā) significa que esa difusión y vínculo de las impurezas en la morada del signo de la forma han sido eliminados por completo.

กสฺมา ปเนตฺถ ปญฺจกฺขนฺธา ‘‘โอกา’’ติ วุตฺตา, ฉ อารมฺมณานิ ‘‘นิเกต’’นฺติ? ฉนฺทราคสฺส พลวทุพฺพลตาย. สมาเนปิ หิ เอเตสํ อาลยฏฺเฐน วิสยภาเว โอโกติ นิจฺจนิวาสนฏฺฐานเคหเมว วุจฺจติ, นิเกตนฺติ [Pg.240] ‘‘อชฺช อสุกฏฺฐาเน กีฬิสฺสามา’’ติ กตสงฺเกตฏฺฐานํ นิวาสฏฺฐานํ อุยฺยานาทิ. ตตฺถ ยถา ปุตฺตทารธนธญฺญปุณฺณเคเห ฉนฺทราโค พลวา โหติ, เอวํ อชฺฌตฺติเกสุ ขนฺเธสุ. ยถา ปน อุยฺยานฏฺฐานาทีสุ ตโต ทุพฺพลตโร โหติ, เอวํ พาหิเรสุ ฉสุ อารมฺมเณสูติ ฉนฺทราคสฺส พลวทุพฺพลตาย เอวํ เทสนา กตาติ เวทิตพฺโพ.

¿Por qué aquí los cinco agregados se llaman «hogar» (oka) y los seis objetos sensoriales «morada» (niketa)? Se debe a la fuerza o debilidad del deseo-lujuria (chandarāga). Aunque ambos comparten la naturaleza de ser objetos que sirven de base para el apego, en el mundo se llama «hogar» (oka) únicamente a la casa de residencia permanente; mientras que se llama «morada» (niketa) a un lugar de residencia temporal o punto de encuentro, como un parque o jardín. Así como el deseo-lujuria es poderoso respecto al propio hogar lleno de hijos, esposa y riquezas, del mismo modo es poderoso respecto a los cinco agregados internos. Y así como el deseo-lujuria es comparativamente más débil respecto a lugares como parques, del mismo modo es más débil respecto a los seis objetos externos. Por esta diferencia en la intensidad del deseo-lujuria, el Buda, experto en la enseñanza, expuso los agregados como «hogar» y los objetos como «morada».

สุขิเตสุ สุขิโตติ อุปฏฺฐาเกสุ ธนธญฺญลาภาทิวเสน สุขิเตสุ ‘‘อิทานาหํ มนาปํ โภชนํ ลภิสฺสามี’’ติ เคหสิตสุเขน สุขิโต โหติ, เตหิ ปตฺตสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน วิย จรติ. ทุกฺขิเตสุ ทุกฺขิโตติ เตสํ เกนจิเทว การเณน ทุกฺเข อุปฺปนฺเน สยํ ทฺวิคุเณน ทุกฺเขน ทุกฺขิโต โหติ. กิจฺจกรณีเยสูติ กิจฺจสงฺขาเตสุ กรณีเยสุ. เตสุ โยคํ อาปชฺชตีติ อุปโยคํ สยํ เตสํ กิจฺจานํ กตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ. กาเมสูติ วตฺถุกาเมสุ. เอวํ โข, คหปติ, กาเมหิ อริตฺโต โหตีติ เอวํ กิเลสกาเมหิ อริตฺโต โหติ อนฺโต กามานํ ภาเวน อตุจฺโฉ. สุกฺกปกฺโข เตสํ อภาเวน ริตฺโต ตุจฺโฉติ เวทิตพฺโพ.

«Feliz cuando ellos son felices» (sukhitesu sukhito) significa que cuando sus servidores o donantes prosperan mediante la obtención de riquezas y granos, uno se siente feliz con una felicidad mundana basada en el apego (gehasita-sukha), pensando: «ahora obtendré comida excelente», y actúa como si experimentara personalmente la prosperidad de ellos. «Sufre cuando ellos sufren» significa que si por cualquier motivo surge sufrimiento en dichos donantes, uno mismo se siente afligido con un sufrimiento doble. «En los deberes y tareas» (kiccakaraṇīyesu) se refiere a los asuntos grandes o pequeños que deben realizarse. «Se involucra en ellos» significa que se dedica intensamente a sus asuntos y asume personalmente la responsabilidad de realizarlos. «En los placeres» (kāmesu) se refiere a los objetos de placer sensorial. «Así, jefe de hogar, uno no está vacío de placeres» significa que no está libre de las impurezas del deseo, pues internamente los deseos están presentes y no está vacío de ellos. Por el contrario, el lado puro (sukkapakkha) debe entenderse como «vacío» o «libre» por la ausencia de dichas impurezas.

ปุรกฺขราโนติ วฏฺฏํ ปุรโต กุรุมาโน. เอวํรูโป สิยนฺติอาทีสุ ทีฆรสฺสกาโฬทาตาทีสุ รูเปสุ ‘‘เอวํรูโป นาม ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺเถติ. สุขาทีสุ เวทนาสุ เอวํเวทโน นาม; นีลสญฺญาทีสุ สญฺญาสุ เอวํ สญฺโญ นาม; ปุญฺญาภิสงฺขาราทีสุ สงฺขาเรสุ เอวํสงฺขาโร นาม; จกฺขุวิญฺญาณาทีสุ วิญฺญาเณสุ ‘‘เอวํ วิญฺญาโณ นาม ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺเถติ.

«Aspirando al futuro» (purakkharāno) significa poner el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) por delante. En pasajes como «que mi forma sea así», uno anhela respecto a las formas —sean altas, bajas, negras o blancas— diciendo: «que tenga tal forma». Respecto a las sensaciones (vedanā) como el placer, anhela: «que tenga tal sensación»; respecto a las percepciones (saññā), «que tenga tal percepción»; respecto a las formaciones mentales (saṅkhāra), «que tenga tal formación»; y respecto a las conciencias (viññāṇa), anhela: «que tenga tal conciencia».

อปุรกฺขราโนติ วฏฺฏํ ปุรโต อกุรุมาโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เตติ ตุยฺหํ วจนํ อสหิตํ อสิลิฏฺฐํ, มยฺหํ สหิตํ สิลิฏฺฐํ มธุรปานสทิสํ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตนฺติ ยํ ตุยฺหํ ทีเฆน กาเลน ปริจิตํ สุปฺปคุณํ, ตํ มม วาทํ อาคมฺม สพฺพํ ขเณน วิปราวตฺตํ นิวตฺตํ. อาโรปิโต เต วาโทติ ตุยฺหํ โทโส มยา อาโรปิโต. จร วาทปฺปโมกฺขายาติ ตํ ตํ อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา อุตฺตริ ปริเยสนฺโต อิมสฺส วาทสฺส โมกฺขาย จร อาหิณฺฑาหิ. นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อถ สยเมว ปโหสิ, อิเธว นิพฺเพเฐหีติ. ตติยํ.

«Sin aspirar al futuro» (apurakkharāno) significa no poner el ciclo de renacimientos por delante. «Lo mío es coherente, lo tuyo es incoherente» (sahitaṃ me asahitaṃ te): tus palabras son incoherentes y carecen de conexión lógica; las mías son coherentes, fluidas y dulces como una bebida de miel. «Lo que has practicado largamente ha sido revertido»: aquello que habías cultivado y dominado por mucho tiempo, al encontrarse con mi doctrina, ha sido totalmente revertido y anulado en un instante. «Te he refutado la tesis»: he expuesto tus errores. «Ve a liberar tu tesis»: ve a buscar a diversos maestros para intentar liberarte del error que he señalado. «O desentráñalo si puedes»: o bien, si eres capaz de hacerlo, desentráñalo tú mismo aquí mismo en esta asamblea. Con esto concluye el tercer [Sutta].

๔. ทุติยหาลิทฺทิกานิสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Segundo Sutta de Hāliddikāni

๔. จตุตฺเถ [Pg.241] สกฺกปญฺเหติ จูฬสกฺกปญฺเห, มหาสกฺกปญฺเหเปตํ วุตฺตเมว. ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตาติ ตณฺหาสงฺขเย นิพฺพาเน ตทารมฺมณาย ผลวิมุตฺติยา วิมุตฺตา. อจฺจนฺตนิฏฺฐาติ อนฺตํ อติกฺกนฺตนิฏฺฐา สตตนิฏฺฐา. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. จตุตฺถํ.

4. En el cuarto [Sutta], «En las preguntas de Sakka» (sakkapañhe): esto se ha mencionado tanto en el Cūḷasakkapañha como en el Mahāsakkapañha. «Liberados por la destrucción de la avidez» (taṇhāsaṅkhayavimuttā): liberados en el Nibbāna —que es la extinción de la avidez— mediante la liberación del fruto (phalavimutti) que tiene al Nibbāna como objeto. «Meta absoluta» (accantaniṭṭhā): la culminación que ha trascendido todo fin, una meta permanente. El mismo método de interpretación debe aplicarse a los términos restantes. Concluye el cuarto.

๕. สมาธิสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario al Sutta sobre la Concentración

๕. ปญฺจเม สมาธินฺติ อิทํ ภควา เต ภิกฺขู จิตฺเตกคฺคตาย ปริหายนฺเต ทิสฺวา, ‘‘จิตฺเตกคฺคตํ ลภนฺตานํ อิเมสํ กมฺมฏฺฐานํ ผาตึ คมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อาห. อภินนฺทตีติ ปตฺเถติ. อภิวทตีติ ตาย อภินนฺทนาย ‘‘อโห ปิยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาป’’นฺติ วทติ. วาจํ อภินนฺทนฺโตปิ จ ตํ อารมฺมณํ นิสฺสาย เอวํ โลภํ อุปฺปาเทนฺโต อภิวทติเยว นาม. อชฺโฌสาย ติฏฺฐตีติ คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา คณฺหาติ. ยา รูเป นนฺทีติ ยา สา รูเป พลวปตฺถนาสงฺขาตา นนฺที. ตทุปาทานนฺติ ตํ คหณฏฺเฐน อุปาทานํ. นาภินนฺทตีติ น ปตฺเถติ. นาภิวทตีติ ปตฺถนาวเสน น ‘‘อิฏฺฐํ กนฺต’’นฺติ วทติ. วิปสฺสนาจิตฺเตน เจตสา ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺข’’นฺติ วจีเภทํ กโรนฺโตปิ นาภิวทติเยว. ปญฺจมํ.

5. En el quinto [Sutta], el Bienaventurado expuso esta enseñanza sobre «la concentración» al ver que esos monjes estaban decayendo en la unificación de la mente, sabiendo que: «si estos monjes logran la unificación mental, el tema de meditación (kammaṭṭhāna) basado en la visión cabal precedida por la concentración prosperará». «Se deleita» (abhinandati) significa que lo anhela. «Le da la bienvenida» (abhivadati) significa que, movido por ese deleite, expresa internamente: «¡Oh, qué agradable, qué deseable, qué encantador, qué placentero!». Incluso si no lo expresa verbalmente, quien genera codicia apoyándose en ese objeto se dice que «le da la bienvenida». «Persiste en el apego» (ajjhosāya tiṭṭhati): lo engulle y se aferra a ello por completo. «Cualquier deleite (nandī) en la forma»: ese deleite es el anhelo poderoso por la forma. «Eso es el apego» (tadupādānaṃ): se llama apego por su naturaleza de asirse firmemente como el agarre de una serpiente. «No se deleita»: no anhela. «No le da la bienvenida»: no dice que sea deseable o encantador impulsado por el anhelo. Incluso si alguien expresa verbalmente «impermanente, sufrimiento» con una mente de visión cabal (vipassanā), no se dice que «le dé la bienvenida» en el sentido de la avidez. Concluye el quinto.

๖. ปฏิสลฺลาณสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario al Sutta sobre el Retiro

๖. ฉฏฺเฐ ปฏิสลฺลาเณติ อิทํ ภควา เต ภิกฺขู กายวิเวเกน ปริหายนฺเต ทิสฺวา ‘‘กายวิเวกํ ลภนฺตานํ อิเมสํ กมฺมฏฺฐานํ ผาตึ คมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อาห. ฉฏฺฐํ.

6. En el sexto [Sutta], el Bienaventurado expuso esta enseñanza sobre «el retiro» al ver que esos monjes estaban descuidando el alejamiento corporal (kāyaviveka), sabiendo que: «si estos monjes logran el alejamiento corporal, su tema de meditación alcanzará la estabilidad». Concluye el sexto.

๗. อุปาทาปริตสฺสนาสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Sutta sobre la Agitación por el Apego

๗. สตฺตเม อุปาทาปริตสฺสนนฺติ คหเณน อุปฺปนฺนํ ปริตสฺสนํ. อนุปาทาอปริตสฺสนนฺติ อคฺคหเณน อปริตสฺสนํ. รูปวิปริณามานุปริวตฺติวิญฺญาณํ โหตีติ ‘‘มม รูปํ วิปริณต’’นฺติ วา ‘‘อหุ วต เมตํ, ทานิ วต เม นตฺถี’’ติ วา อาทินา นเยน กมฺมวิญฺญาณํ รูปสฺส เภทานุปริวตฺติ โหติ. วิปริณามานุปริวตฺติชาติ วิปริณามสฺส อนุปริวตฺติโต วิปริณามารมฺมณจิตฺตโต [Pg.242] ชาตา. ปริตสฺสนา ธมฺมสมุปฺปาทาติ ตณฺหาปริตสฺสนา จ อกุสลธมฺมสมุปฺปาทา จ. จิตฺตนฺติ กุสลจิตฺตํ. ปริยาทาย ติฏฺฐนฺตีติ ปริยาทิยิตฺวา ติฏฺฐนฺติ. อุตฺตาสวาติ สอุตฺตาโส. วิฆาตวาติ สวิฆาโต สทุกฺโข. อเปกฺขวาติ สาลโย. อุปาทาย จ ปริตสฺสตีติ คณฺหิตฺวา ปริตสฺสโก นาม โหติ. น รูปวิปริณามานุปริวตฺตีติ ขีณาสวสฺส กมฺมวิญฺญาณเมว นตฺถิ, ตสฺมา รูปเภทานุปริวตฺติ น โหตีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. สตฺตมํ.

7. En el séptimo sutta, 'upādāparitassanā' significa la agitación surgida por el aferramiento (a los cinco agregados como 'yo' o 'mío'). 'Anupādāaparitassanā' significa la ausencia de agitación debido a la falta de aferramiento. Respecto a la frase 'hay una conciencia que sigue la transformación de la forma', esto significa que mediante el método que comienza con 'mi forma se ha transformado' o '¡ay!, esto fue mío, ahora ya no es mío', la conciencia del kamma (asociada con el deseo y los puntos de vista) sigue la desintegración de la forma. 'Vipariṇāmānuparivattijāti' se refiere a lo que nace de la conciencia que tiene como objeto la transformación, es decir, de la mente que sigue dicha transformación. 'Paritassanā dhammasamuppādā' se refiere al surgimiento de la agitación del deseo y al surgimiento de estados perjudiciales (akusala). 'Citta' aquí se refiere a que estos estados abruman la mente consumiendo la disposición para el surgimiento de estados saludables (kusala). 'Uttāsavā' significa con temor o ansiedad (debido al deseo y los puntos de vista). 'Vighātavā' significa con aflicción o sufrimiento. 'Apekkhavā' significa con apego o anhelo. 'Upādāya ca paritassati' significa que, habiéndose aferrado, uno se vuelve alguien agitado. 'Na rūpavipariṇāmānuparivattī' indica que para el Arahant (khīṇāsava) la conciencia del kamma ya no existe; por lo tanto, es correcto decir que no hay una conciencia que siga la desintegración de la forma. El séptimo sutta termina aquí.

๘. ทุติยอุปาทาปริตสฺสนาสุตฺตวณฺณนา

8. Comentario al segundo sutta sobre la agitación por el aferramiento.

๘. อฏฺฐเม ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน เทสนา กตา. อิติ ปฏิปาฏิยา จตูสุ สุตฺเตสุ วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ. อฏฺฐมํ.

8. En el octavo sutta, la enseñanza se expone mediante el poder del deseo, el orgullo y los puntos de vista. Así, en estos cuatro suttas sucesivos, se ha explicado exclusivamente el ciclo del sufrimiento (vaṭṭa) y su cesación (vivaṭṭa). El octavo sutta termina aquí.

๙. กาลตฺตยอนิจฺจสุตฺตวณฺณนา

9. Comentario a los suttas sobre la impermanencia en los tres tiempos.

๙. นวเม โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺสาติ ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ กถาว กา, อนิจฺจเมว ตํ. เต กิร ภิกฺขู อตีตานาคตํ อนิจฺจนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา ปจฺจุปฺปนฺเน กิลมึสุ, อถ เนสํ อิโต อตีตานาคเตปิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนํ อนิจฺจ’’นฺติ วุจฺจมาเน พุชฺฌิสฺสนฺตีติ อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา สตฺถา ปุคฺคลชฺฌาสเยน อิมํ เทสนํ เทเสสิ. นวมํ.

9. En el noveno sutta, '¿qué decir entonces de lo presente?' significa: ¿qué necesidad hay de hablar de lo presente?, pues ciertamente lo presente es impermanente. Se dice que aquellos monjes, habiendo comprendido que lo pasado y lo futuro son impermanentes, se fatigaban respecto a lo presente. Entonces, el Maestro, conociendo su disposición y pensando que 'comprenderán cuando se les diga que lo presente es impermanente al igual que lo pasado y lo futuro', expuso esta enseñanza según la inclinación de las personas. El noveno sutta termina aquí.

๑๐-๑๑. กาลตฺตยทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา

10-11. Comentario a los suttas sobre el sufrimiento en los tres tiempos y otros.

๑๐-๑๑. ทสเมกาทสมานิ ทุกฺขํ อนตฺตาติ ปเทหิ วิเสเสตฺวา ตถารูเปเนว ปุคฺคลชฺฌาสเยน กถิตานีติ. ทสเมกาทสมานิ.

10-11. En el décimo y undécimo suttas, se enseña según la misma disposición de las personas, pero especificando con los términos 'sufrimiento' (dukkha) y 'no-yo' (anattā). El décimo y undécimo suttas terminan aquí.

นกุลปิตุวคฺโค ปฐโม.

El primer vagga, el Nakulapituvagga.

๒. อนิจฺจวคฺโค

2. El Aniccavagga.

๑-๑๐. อนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา

1-10. Comentario a los suttas sobre la impermanencia y otros.

๑๒-๒๑. อนิจฺจวคฺเค ปริโยสานสุตฺตํ ปุจฺฉาวสิกํ, เสสานิ ตถา ตถา พุชฺฌนกานญฺจ วเสน เทสิตานีติ. ปฐมาทีนิ.

12-21. En el Aniccavagga, el último sutta se originó por una pregunta (del Venerable Ānanda); los demás fueron enseñados según la capacidad de comprensión de los diversos individuos respecto a las Cuatro Nobles Verdades. El primero y los siguientes terminan aquí.

อนิจฺจวคฺโค ทุติโย.

El segundo vagga, el Aniccavagga.

๓. ภารวคฺโค

3. El Bhāravagga.

๑. ภารสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Bhārasutta.

๒๒. ภารวคฺคสฺส [Pg.243] ปฐเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติสฺส วจนียนฺติ ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา อิติ อสฺส วจนียํ, เอวํ วตฺตพฺพํ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาโรติ เย อิเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อยํ ภาโรติ วุจฺจติ. เกนฏฺเฐนาติ? ปริหารภาริยฏฺเฐน. เอเตสญฺหิ ฐาปนคมนนิสีทาปนนิปชฺชาปนนฺหาปนมณฺฑนขาทาปนภุญฺชาปนาทิปริหาโร ภาริโยติ ปริหารภาริยฏฺเฐน ภาโรติ วุจฺจติ. เอวํนาโมติ ติสฺโส ทตฺโตติอาทินาโม. เอวํโคตฺโตติ กณฺหายโน วจฺฉายโนติอาทิโคตฺโต. อิติ โวหารมตฺตสิทฺธํ ปุคฺคลํ ‘‘ภารหาโร’’ติ กตฺวา ทสฺเสติ. ปุคฺคโล หิ ปฏิสนฺธิกฺขเณเยว ขนฺธภารํ อุกฺขิปิตฺวา ทสปิ วสฺสานิ วีสติปิ วสฺสสตมฺปีติ ยาวชีวํ อิมํ ขนฺธภารํ นฺหาเปนฺโต โภเชนฺโต มุทุสมฺผสฺสมญฺจปีเฐสุ นิสีทาเปนฺโต นิปชฺชาเปนฺโต ปริหริตฺวา จุติกฺขเณ ฉฑฺเฑตฺวา ปุน ปฏิสนฺธิกฺขเณ อปรํ ขนฺธภารํ อาทิยติ, ตสฺมา ภารหาโรติ ชาโต.

22. En el primer sutta del Bhāravagga, 'pañcupādānakkhandhātissa vacanīyaṃ' significa que debe decirse que son 'los cinco agregados de aferramiento'; este es el significado. 'Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhāro' (Esto, monjes, se llama la carga) se refiere a que estos cinco agregados de aferramiento son llamados 'la carga'. ¿En qué sentido? En el sentido de ser una carga pesada debido a su mantenimiento. De hecho, el mantenimiento de estos agregados —pararlos, moverlos, sentarlos, acostarlos, bañarlos, adornarlos, alimentarlos, etc.— es una tarea pesada; por este sentido de mantenimiento pesado se llaman 'carga'. 'Evaṃnāmo' significa tener un nombre como Tissa o Datta. 'Evaṃgotto' significa pertenecer a un linaje como Kaṇhāyana o Vacchāyana. Así, el Buda muestra a la persona (puggala), establecida meramente como una convención lingüística, como el 'portador de la carga'. Pues la persona, desde el momento de la concepción, toma la carga de los agregados y, ya sea por diez, veinte o cien años, o mientras dure la vida, mantiene esta carga de los agregados bañándola, alimentándola, sentándola y acostándola en camas y asientos de suave contacto; luego, al momento de la muerte, la deja, para nuevamente en el momento de la concepción tomar otra carga de agregados. Por eso se dice que es el 'portador de la carga'.

โปโนภวิกาติ ปุนพฺภวนิพฺพตฺติกา. นนฺทีราคสหคตาติ นนฺทิราเคน สห เอกตฺตเมว คตา. ตพฺภาวสหคตญฺหิ อิธ อธิปฺเปตํ. ตตฺร ตตฺราภินนฺทินีติ อุปปตฺติฏฺฐาเน วา รูปาทีสุ วา อารมฺมเณสุ ตตฺถ ตตฺถ อภินนฺทนสีลาว. กามตณฺหาทีสุ ปญฺจกามคุณิโก ราโค กามตณฺหา นาม, รูปารูปภวราโค ฌานนิกนฺติ สสฺสตทิฏฺฐิสหคโต ราโคติ อยํ ภวตณฺหา นาม, อุจฺเฉททิฏฺฐิสหคโต ราโค วิภวตณฺหา นาม. ภาราทานนฺติ ภารคหณํ. ตณฺหาย หิ เอส ภารํ อาทิยติ. อเสสวิราคนิโรโธติอาทิ สพฺพํ นิพฺพานสฺเสว เววจนํ. ตญฺหิ อาคมฺม ตณฺหา อเสสโต วิรชฺชติ นิรุชฺฌติ จชิยติ ปฏินิสฺสชฺชิยติ วิมุจฺจติ, นตฺถิ เจตฺถ กามาลโย วา ทิฏฺฐาลโย วาติ นิพฺพานํ เอตานิ นามานิ ลภติ. สมูลํ ตณฺหนฺติ ตณฺหาย อวิชฺชา มูลํ นาม. อพฺพุยฺหาติ อรหตฺตมคฺเคน ตํ สมูลกํ อุทฺธริตฺวา. นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโตติ นิตฺตณฺโห ปรินิพฺพุโต นามาติ วตฺตุํ วฏฺฏตีติ. ปฐมํ.

'Ponobbhavikā' significa que produce una nueva existencia. 'Nandīrāgasahagatā' significa que ha llegado a ser una con el deleite y la pasión; se refiere aquí a que surge junto con ellos. 'Tatra tatrābhinandinī' significa que tiene el hábito de deleitarse en diversos lugares, ya sea en el lugar de nacimiento o en los diversos objetos como las formas, etc. Entre los tipos de deseo, la pasión por los cinco hilos de los placeres sensuales se llama 'kāmataṇhā' (deseo sensorial). La pasión por la existencia en los mundos de la forma y sin forma, o el apego a los estados de absorción (jhāna), asociada con la visión de la eternidad (sassatadiṭṭhi), se llama 'bhavataṇhā' (deseo de existencia). La pasión asociada con la visión del aniquilismo (ucchedadiṭṭhi) se llama 'vibhavataṇhā' (deseo de no-existencia). 'Bhārādānaṃ' significa tomar la carga; pues uno toma la carga a través del deseo. 'Asesavirāganirodho', etc., son todos sinónimos del Nibbana; pues al alcanzarlo, el deseo se desvanece y cesa sin dejar rastro, se abandona, se renuncia, se libera y no hay en él ningún refugio para los deseos o los puntos de vista; por ello el Nibbana recibe estos nombres. 'Samūlaṃ taṇhaṃ' significa el deseo junto con su raíz, la ignorancia (avijjā). 'Abbuyha' significa habiéndolo erradicado con el pico del camino del Arahant. 'Nicchāto parinibbuto' significa que se le llama 'totalmente extinguido' por estar libre de la sed del deseo. El primer sutta termina aquí.

๒. ปริญฺญสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Pariññasutta.

๒๓. ทุติเย [Pg.244] ปริญฺเญยฺเยติ ปริชานิตพฺเพ, สมติกฺกมิตพฺเพติ อตฺโถ. ปริญฺญนฺติ อจฺจนฺตปริญฺญํ, สมติกฺกมนฺติ อตฺโถ. ราคกฺขโยติอาทิ นิพฺพานสฺส นามํ. ตญฺหิ อจฺจนฺตปริญฺญา นาม. ทุติยํ.

23. En el segundo sutta, 'pariññeyya' significa aquello que debe ser comprendido plenamente (los agregados) y trascendido. 'Pariññaṃ' significa la comprensión plena última o la trascendencia última (Nibbana). 'Rāgakkhayo' (la destrucción de la pasión), etc., son nombres del Nibbana, el cual es la comprensión plena definitiva. El segundo sutta termina aquí.

๓. อภิชานสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Abhijānasutta.

๒๔. ตติเย อภิชานนฺติ อภิชานนฺโต. อิมินา ญาตปริญฺญา กถิตา, ทุติยปเทน ตีรณปริญฺญา, ตติยจตุตฺเถหิ ปหานปริญฺญาติ อิมสฺมึ สุตฺเต ติสฺโส ปริญฺญา กถิตาติ. ตติยํ.

24. En el tercer sutta, 'abhijānaṃ' significa conociendo con sabiduría superior. Con este término se explica la 'comprensión plena de lo conocido' (ñātapariññā); con el segundo término (parijānaṃ), se explica la 'comprensión plena del juicio o investigación' (tīraṇapariññā); y con el tercero y cuarto términos (virājayaṃ pajaṃ), se explica la 'comprensión plena del abandono' (pahānapariññā). Así, en este sutta se explican los tres tipos de comprensión plena. El tercer sutta termina aquí.

๔-๙. ฉนฺทราคสุตฺตาทิวณฺณนา

4-9. Comentario a los suttas sobre el deseo-pasión y otros.

๒๕-๓๐. จตุตฺถาทีนิ ธาตุสํยุตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานิ. ปฏิปาฏิยา ปเนตฺถ ปญฺจมฉฏฺฐสตฺตเมสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ, อฏฺฐมนวเมสุ วฏฺฏวิวฏฺฏํ. จตุตฺถาทีนิ.

25-30. El cuarto y los siguientes (ocho suttas) deben entenderse según el método ya explicado en el Dhātusaṃyutta. Sin embargo, cabe señalar que en el quinto, sexto y séptimo se explican las Cuatro Nobles Verdades, y en el octavo y noveno se explica el ciclo del sufrimiento y su cesación.

๑๐. อฆมูลสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario al Aghamūlasutta.

๓๑. ทสเม อฆนฺติ ทุกฺขํ. เอวเมตฺถ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ. ทสมํ.

31. En el décimo sutta, 'agha' significa sufrimiento (dukkha). Por lo tanto, aquí se explica exclusivamente la característica del sufrimiento. El décimo sutta termina aquí.

๑๑. ปภงฺคุสุตฺตวณฺณนา

11. Comentario al Pabhaṅgusutta.

๓๒. เอกาทสเม ปภงฺคุนฺติ ปภิชฺชนสภาวํ. เอวมิธ อนิจฺจลกฺขณเมว กถิตนฺติ. เอกาทสมํ.

32. En el undécimo [sutta], 'pabhaṅgu' se refiere a la naturaleza de destruirse momento a momento. De esta manera, en este undécimo sutta, se enseña únicamente la característica de la impermanencia (anicca). [Fin del] Undécimo.

ภารวคฺโค ตติโย.

El Vagga de la Carga es el tercero.

๔. นตุมฺหากวคฺโค

4. El Vagga de lo que no es vuestro (Natumhāka).

๑. นตุมฺหากสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Sutta de lo que no es vuestro.

๓๓. นตุมฺหากวคฺคสฺส ปฐเม ปชหถาติ ฉนฺทราคปฺปหาเนน ปชหถ. ติณาทีสุ ติณํ นาม อนฺโตเผคฺคุ พหิสารํ ตาลนาฬิเกราทิ. กฏฺฐํ [Pg.245] นาม อนฺโตสารํ พหิเผคฺคุ ขทิรสาลสากปนสาทิ. สาขา นาม รุกฺขสฺส พาหา วิย นิกฺขนฺตา. ปลาสํ นาม ตาลนาฬิเกรปณฺณาทิ. ปฐมํ.

33. En el primer sutta del Vagga de lo que no es vuestro, 'abandonadlo' significa abandonarlo mediante el abandono del deseo y el apego (chandarāga). Entre 'la hierba y demás', 'hierba' (tiṇa) se refiere a plantas con el interior blando y el exterior duro, como la palmera y el cocotero. 'Madera' (kaṭṭha) se refiere a las que tienen el interior duro y el exterior blando, como la acacia, el sal, la teca y el árbol de jackfruit. 'Rama' (sākhā) se refiere a lo que sale del tronco como los brazos de un árbol. 'Follaje' (palāsa) se refiere a las hojas de palmera y similares. [Fin del] Primero.

๒. ทุติยนตุมฺหากสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al segundo Sutta de lo que no es vuestro.

๓๔. ทุติยํ วินา อุปมาย พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. ทุติยํ.

34. El segundo sutta fue expuesto según la disposición de aquellos capaces de comprender [las Cuatro Verdades] sin necesidad de un símil. [Fin del] Segundo.

๓. อญฺญตรภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Sutta de Cierto Monje.

๓๕. ตติเย รูปญฺเจ, ภนฺเต, อนุเสตีติ ยทิ รูปํ อนุเสติ. เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ กามราคาทีสุ เยน อนุสเยน ตํ รูปํ อนุเสติ, เตเนว อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ ปณฺณตฺตึ คจฺฉติ. น เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ เตน อภูเตน อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ น คจฺฉตีติ. ตติยํ.

35. En el tercero, 'si sobre la forma, venerable señor, hay una tendencia latente' significa si la tendencia latente yace sobre la forma. 'Llega a ser designado por eso' significa que, por cualquiera de las tendencias latentes, como el deseo sensual, que yace sobre esa forma, a través de esa misma tendencia latente, la persona llega a ser designada como 'codiciosa', 'odiosa' o 'confundida'. 'No llega a ser designado por eso' significa que, por una tendencia latente inexistente, no llega a ser designado como 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. [Fin del] Tercero.

๔. ทุติยอญฺญตรภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al segundo Sutta de Cierto Monje.

๓๖. จตุตฺเถ ตํ อนุมียตีติ ตํ อนุสยิตํ รูปํ มรนฺเตน อนุสเยน อนุมรติ. น หิ อารมฺมเณ ภิชฺชมาเน ตทารมฺมณา ธมฺมา ติฏฺฐนฺติ. ยํ อนุมียตีติ ยํ รูปํ เยน อนุสเยน อนุมรติ. เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ เตน อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ คจฺฉติ. อถ วา ยนฺติ กรณวจนเมตํ, เยน อนุสเยน อนุมียติ, เตน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ คจฺฉตีติ อตฺโถ. จตุตฺถํ.

36. En el cuarto, 'eso es medido' significa que esa forma, que es el objeto de la tendencia latente, perece junto con la tendencia latente al extinguirse. Pues, cuando el objeto se destruye, los estados mentales basados en ese objeto no permanecen. 'Lo que es medido' significa la forma que perece junto con la tendencia latente. 'Llega a ser designado por eso' significa que a través de esa tendencia latente se llega a la designación de 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. Alternativamente, 'yaṃ' se usa en sentido instrumental; el sentido es: a través de la tendencia latente con la cual la forma perece, uno llega a la designación de 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. [Fin del] Cuarto.

๕-๖. อานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา

5-6. Comentario al Sutta de Ānanda y otros.

๓๗-๓๘. ปญฺจเม ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ธรมานสฺส ชีวมานสฺส ชรา ปญฺญายติ. ฐิตีติ หิ ชีวิตินฺทฺริยสงฺขาตาย อนุปาลนาย นามํ. อญฺญถตฺตนฺติ ชราย. เตนาหุ โปราณา –

37-38. En el quinto, 'se percibe la alteración de lo que permanece' significa que se hace evidente el decaimiento (jarā) de lo que existe y vive. Pues 'permanencia' (ṭhiti) es un término para la preservación conocida como la facultad de la vida (jīvitindriya). 'Alteración' es un nombre para el decaimiento. Por ello dijeron los antiguos:

‘‘อุปฺปาโท ชาติ อกฺขาโต, ภงฺโค วุตฺโต วโยติ จ;

อญฺญถตฺตํ ชรา วุตฺตา, ฐิตี จ อนุปาลนา’’ติ.

'El surgimiento se denomina nacimiento, la disolución se llama desaparición; la alteración se denomina decaimiento y la permanencia es la preservación'.

เอวํ เอเกกสฺส ขนฺธสฺส อุปฺปาทชราภงฺคสงฺขาตานิ ตีณิ ลกฺขณานิ โหนฺติ ยานิ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานี’’ติ (อ. นิ. ๓.๔๗).

Así, para cada uno de los agregados existen tres características conocidas como surgimiento, decaimiento y disolución, refiriéndose a las cuales se dijo: 'Monjes, estas tres son las características de lo condicionado de lo que es condicionado'.

ตตฺถ [Pg.246] สงฺขตํ นาม ปจฺจยนิพฺพตฺโต โย โกจิ สงฺขาโร. สงฺขาโร จ น ลกฺขณํ, ลกฺขณํ น สงฺขาโร, น จ สงฺขาเรน วินา ลกฺขณํ ปญฺญาเปตุํ สกฺกา, นาปิ ลกฺขณํ วินา สงฺขาโร, ลกฺขเณน ปน สงฺขาโร ปากโฏ โหติ. ยถา หิ น จ คาวีเยว ลกฺขณํ, ลกฺขณเมว น คาวี, นาปิ คาวึ มุญฺจิตฺวา ลกฺขณํ ปญฺญาเปตุํ สกฺกา, นาปิ ลกฺขณํ มุญฺจิตฺวา คาวึ, ลกฺขเณน ปน คาวี ปากฏา โหติ, เอวํสมฺปทมิทํ เวทิตพฺพํ.

Allí, 'condicionado' se refiere a cualquier formación producida por condiciones. La formación no es la característica, y la característica no es la formación; no es posible dar a conocer la característica sin la formación, ni existe la formación sin la característica, pero a través de la característica la formación se hace evidente. Así como una vaca no es en sí misma la marca distintiva, ni la marca es la vaca, ni se puede dar a conocer la marca sin la vaca, ni la vaca sin la marca, pero por la marca la vaca se hace evidente; de la misma manera debe entenderse esta explicación.

ตตฺถ สงฺขารานํ อุปฺปาทกฺขเณ สงฺขาโรปิ อุปฺปาทลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. ‘‘อุปฺปาโทปี’’ติ วุตฺเต สงฺขาโรปิ ชราลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. ภงฺคกฺขเณ สงฺขาโรปิ ตํลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. อปเร ปน วทนฺติ ‘‘อรูปธมฺมานํ ชราขโณ นาม น สกฺกา ปญฺญาเปตุํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ จ ‘เวทนาย อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตี’ติ วทนฺโต อรูปธมฺมานมฺปิ ตีณิ ลกฺขณานิ ปญฺญาเปติ, ตานิ อตฺถิกฺขณํ อุปาทาย ลพฺภนฺตี’’ติ วตฺวา –

Allí, en el momento del surgimiento de las formaciones, se perciben la formación, la característica del surgimiento y el momento del surgimiento. Al decir 'también el surgimiento', se perciben la formación, la característica del decaimiento y su momento. En el momento de la disolución, se perciben la formación, su característica y el momento de la disolución. Otros, sin embargo, dicen: 'No es posible dar a conocer el momento del decaimiento de los estados inmateriales; sin embargo, el Completamente Iluminado, al decir 'el surgimiento de la sensación se percibe, su desaparición se percibe, la alteración de su permanencia se percibe', establece las tres características también para los estados inmateriales, y estas se obtienen basándose en el momento de su existencia', y habiendo dicho esto:

‘‘อตฺถิตา สพฺพธมฺมานํ, ฐิติ นาม ปวุจฺจติ;

ตสฺเสว เภโท มรณํ, สพฺพทา สพฺพปาณิน’’นฺติ. –

'La existencia de todos los estados se denomina permanencia; su propia ruptura es la muerte, en todo momento para todos los seres vivos'.

อิมาย อาจริยคาถาย ตมตฺถํ สาเธนฺติ. อถ วา สนฺตติวเสน ฐานํ ฐิตีติ เวทิตพฺพนฺติ จ วทนฺติ. ยสฺมา ปน สุตฺเต อยํ วิเสโส นตฺถิ, ตสฺมา อาจริยมติยา สุตฺตํ อปฏิพาเหตฺวา สุตฺตเมว ปมาณํ กตฺตพฺพํ. ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว. ปญฺจมฉฏฺฐานิ.

Con este verso de los maestros demuestran ese punto. Alternativamente, dicen que la 'permanencia' debe entenderse como la estabilidad por medio de la continuidad. Sin embargo, dado que en el Sutta no existe tal distinción, uno debe tomar el Sutta mismo como autoridad. El sexto es de sentido evidente. [Fin del] quinto y sexto.

๗-๑๐. อนุธมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา

7-10. Comentario al Sutta de la Práctica en Conformidad con el Dhamma y otros.

๓๙-๔๒. สตฺตเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนสฺสาติ นวนฺนํ โลกุตฺตรธมฺมานํ อนุโลมธมฺมํ ปุพฺพภาคปฏิปทํ ปฏิปนฺนสฺส. อยมนุธมฺโมติ อยํ อนุโลมธมฺโม โหติ. นิพฺพิทาพหุโลติ อุกฺกณฺฐนพหุโล หุตฺวา. ปริชานาตีติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานาติ. ปริมุจฺจตีติ มคฺคกฺขเณ อุปฺปนฺนาย ปหานปริญฺญาย ปริมุจฺจติ. เอวํ อิมสฺมึ สุตฺเต มคฺโคว กถิโต โหติ, ตถา อิโต ปเรสุ ตีสุ. อิธ ปน อนุปสฺสนา อนิยมิตา, เตสุ [Pg.247] นิยมิตา. ตสฺมา อิธาปิ สา ตตฺถ นิยมิตวเสเนว นิยเมตพฺพา. น หิ สกฺกา ตีสุ อญฺญตรํ อนุปสฺสนํ วินา นิพฺพินฺทิตุํ ปริชานิตุํ วาติ. สตฺตมาทีนิ.

39-42. En el séptimo, 'para quien practica de acuerdo con el Dhamma' se refiere a quien practica el camino preliminar que es conforme a los nueve estados supramundanos. 'Este es el Dhamma conforme' significa que esta es la práctica conforme. 'Lleno de desencanto' significa estar lleno de hastío. 'Comprende plenamente' significa que comprende mediante las tres comprensiones plenas. 'Se libera' significa que se libera de todas las corrupciones mediante la comprensión plena del abandono en el momento del sendero. Así, en este sutta se enseña únicamente el Sendero, y lo mismo en los tres siguientes. Aquí la contemplación no está especificada, mientras que en los otros tres sí. Por lo tanto, aquí también debe determinarse según la contemplación especificada allí. Pues no es posible desencantarse o comprender plenamente sin una de las tres contemplaciones. [Fin del] Séptimo y los siguientes.

นตุมฺหากวคฺโค จตุตฺโถ.

El Vagga de lo que no es vuestro es el cuarto.

๕. อตฺตทีปวคฺโค

5. El Vagga de la Isla de Uno Mismo (Attadīpa).

๑. อตฺตทีปสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Sutta de la Isla de Uno Mismo.

๔๓. อตฺตทีปวคฺคสฺส ปฐเม อตฺตทีปาติ อตฺตานํ ทีปํ ตาณํ เลณํ คตึ ปรายณํ ปติฏฺฐํ กตฺวา วิหรถาติ อตฺโถ. อตฺตสรณาติ อิทํ ตสฺเสว เววจนํ. อนญฺญสรณาติ อิทํ อญฺญสฺส สรณปฏิกฺเขปวจนํ. น หิ อญฺโญ อญฺญสฺส สรณํ โหติ อญฺญสฺส วายาเมน อญฺญสฺส อสิชฺฌนโต, วุตฺตมฺปิ เจตํ –

43. En el primero del Vagga de la Isla de Uno Mismo, 'islas para sí mismos' significa: vivid haciendo de vosotros mismos una isla, una protección, un refugio, un destino, un amparo y un fundamento. 'Refugios para sí mismos' es un sinónimo de lo anterior. 'Sin otro refugio' es una expresión que rechaza cualquier otro refugio. Pues uno no es el refugio de otro, porque el éxito de uno no se logra mediante el esfuerzo de otro; y así se ha dicho:

‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ,โก หิ นาโถ ปโร สิยา’’ติ. (ธ. ป. ๑๖๐);

'Uno mismo es, en verdad, su propio protector, ¿qué otro protector podría haber?' (Dhammapada 160).

เตนาห ‘‘อนญฺญสรณา’’ติ. โก ปเนตฺถ อตฺตา นาม? โลกิยโลกุตฺตโร ธมฺโม. เตเนวาห – ‘‘ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา’’ติ. โยนีติ การณํ – ‘‘โยนิ เหสา, ภูมิช, ผลสฺส อธิคมายา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๒๒๗) วิย. กึปโหติกาติ กึปภุติกา, กุโต ปภวนฺตีติ อตฺโถ? รูปสฺส ตฺเววาติ อิทํ เตสํเยว โสกาทีนํ ปหานทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. น ปริตสฺสตีติ น คณฺหาติ น คหติ. ตทงฺคนิพฺพุโตติ เตน วิปสฺสนงฺเคน กิเลสานํ นิพฺพุตตฺตา ตทงฺคนิพฺพุโต. อิมสฺมึ สุตฺเต วิปสฺสนาว กถิตา. ปฐมํ.

Por eso dijo: ‘sin otro refugio’ (anaññasaraṇā). ¿A qué se llama aquí ‘el sí mismo’ (attā)? Al Dhamma mundano y supramundano. Por ello dijo: ‘teniendo al Dhamma como isla, teniendo al Dhamma como refugio, sin otro refugio’. ‘Yoni’ significa causa, como en pasajes tales como: ‘esta es la causa (yoni), Bhūmija, para el logro del fruto’. ‘Kiṃpahotikā’ significa ‘¿cuál es su origen?’, es decir, ‘¿de dónde surgen?’. ‘En cuanto a la forma misma’ (rūpassa tveva) se inicia para mostrar el abandono de ese pesar y demás. ‘No se angustia’ significa que no toma ni se aferra. ‘Extinguido por ese factor’ (tadaṅganibbuto) significa que, debido a la extinción de las aflicciones (kilesas) mediante ese factor de visión cabal (vipassanā), es llamado ‘extinguido por ese factor’. En este sutta, solo se explica la visión cabal. Primero [Sutta].

๒. ปฏิปทาสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Paṭipadā Sutta.

๔๔. ทุติเย ทุกฺขสมุทยคามินี สมนุปสฺสนาติ ยสฺมา สกฺกาโย ทุกฺขํ, ตสฺส จ สมุทยคามินี ปฏิปทา นาม ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ เอวํ [Pg.248] ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา วุตฺตา, ตสฺมา ทุกฺขสมุทยคามินี สมนุปสฺสนาติ อยเมตฺถ อตฺโถ โหติ. ทุกฺขนิโรธคามินี สมนุปสฺสนาติ เอตฺถ สห วิปสฺสนาย จตุมคฺคญาณํ ‘‘สมนุปสฺสนา’’ติ วุตฺตํ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ. ทุติยํ.

44. En el segundo [sutta], sobre ‘la contemplación que conduce al origen del sufrimiento’: puesto que la personalidad (sakkāya) es sufrimiento, y lo que se llama ‘el camino que conduce a su origen’ se describe como la contemplación errónea (diṭṭhisamanupassanā) de ‘contemplar la forma como el yo’, por lo tanto, este es el significado aquí: ‘contemplación que conduce al origen del sufrimiento’. En cuanto a ‘la contemplación que conduce al cese del sufrimiento’, se dice que el conocimiento de los cuatro senderos junto con la visión cabal es la ‘contemplación’. Así, en este sutta se explica el ciclo del renacimiento y su cesación. Segundo [Sutta].

๓. อนิจฺจสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Anicca Sutta.

๔๕. ตติเย สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพนฺติ สห วิปสฺสนาย มคฺคปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. วิรชฺชติ วิมุจฺจตีติ มคฺคกฺขเณ วิรชฺชติ, ผลกฺขเณ วิมุจฺจติ. อนุปาทาย อาสเวหีติ อนุปฺปาทนิโรเธน นิรุทฺเธหิ อาสเวหิ อคเหตฺวา อิติ วิมุจฺจติ. รูปธาตุยาติอาทิ ปจฺจเวกฺขณทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. สห ผเลน ปจฺจเวกฺขณทสฺสนตฺถนฺติปิ วทนฺติเยว. ฐิตนฺติ อุปริ กตฺตพฺพกิจฺจาภาเวน ฐิตํ. ฐิตตฺตา สนฺตุสฺสิตนฺติ ปตฺตพฺพํ ปตฺตภาเวน สนฺตุฏฺฐํ. ปจฺจตฺตํเยว ปรินิพฺพายตีติ สยเมว ปรินิพฺพายติ. ตติยํ.

45. En el tercero, ‘debe ser visto con sabiduría correcta’ significa que debe ser visto con la sabiduría del sendero junto con la visión cabal. ‘Se desapega, se libera’ significa que se desapega en el momento del sendero y se libera en el momento del fruto. ‘Sin apego, de los influjos (āsavas)’ significa liberarse sin aferrarse a ningún fenómeno debido al cese de la no-producción de los influjos ya extintos. ‘Del elemento de la forma’, etc., se dice para mostrar el conocimiento de reflexión (paccavekkhaṇa). También dicen que es para mostrar la reflexión junto con el fruto. ‘Estable’ (ṭhitaṃ) significa establecido por no haber más deberes por realizar por encima. ‘Satisfecho por estar establecido’ significa satisfecho por haber alcanzado lo que debía alcanzarse mediante el logro del fruto supremo (arahatta-phala). ‘Se extingue por sí mismo’ significa que alcanza el parinibbāna de las aflicciones por sí mismo. Tercero [Sutta].

๔. ทุติยอนิจฺจสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al segundo Anicca Sutta.

๔๖. จตุตฺเถ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโยติ ปุพฺพนฺตํ อนุคตา อฏฺฐารส ทิฏฺฐิโย น โหนฺติ. อปรนฺตานุทิฏฺฐิโยติ อปรนฺตํ อนุคตา จตุจตฺตาลีส ทิฏฺฐิโย น โหนฺติ. ถามโส ปรามาโสติ ทิฏฺฐิถามโส เจว ทิฏฺฐิปรามาโส จ น โหติ. เอตฺตาวตา ปฐมมคฺโค ทสฺสิโต. อิทานิ สห วิปสฺสนาย ตโย มคฺเค จ ผลานิ จ ทสฺเสตุํ รูปสฺมินฺติอาทิ อารทฺธํ. อถ วา ทิฏฺฐิโย นาม วิปสฺสนาย เอว ปหีนา, อิทํ ปน อุปริ สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺเค ทสฺเสตุํ อารทฺธํ. จตุตฺถํ.

46. En el cuarto, ‘puntos de vista relativos al pasado’ (pubbantānudiṭṭhiyo) se refiere a las dieciocho visiones que siguen al pasado, las cuales no surgen debido a la destrucción de sus causas. ‘Puntos de vista relativos al futuro’ (aparantānudiṭṭhiyo) se refiere a las cuarenta y cuatro visiones que siguen al futuro, las cuales no surgen debido a la destrucción de sus causas. ‘Adherencia obstinada’ (thāmaso parāmāso) se refiere tanto a la fuerza de la visión como a la adherencia de la visión, las cuales no surgen por la destrucción de las causas. Con esto se muestra el primer sendero. Ahora, para mostrar los tres senderos y los cuatro frutos junto con la visión cabal, se inicia con ‘en la forma’, etc. O bien, las visiones se abandonan únicamente mediante la visión cabal; sin embargo, esto se inicia para mostrar los cuatro senderos superiores junto con la visión cabal. Cuarto [Sutta].

๕. สมนุปสฺสนาสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario al Samanupassanā Sutta.

๔๗. ปญฺจเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺเธ สมนุปสฺสนฺติ เอเตสํ วา อญฺญตรนฺติ ปริปุณฺณคาหวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ สมนุปสฺสนฺติ, อปริปุณฺณคาหวเสน เอเตสํ อญฺญตรํ. อิติ อยญฺเจว สมนุปสฺสนาติ อิติ อยญฺจ ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา. อสฺมีติ จสฺส อวิคตํ โหตีติ ยสฺส อยํ สมนุปสฺสนา อตฺถิ, ตสฺมึ อสฺมีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิสงฺขาตํ ปปญฺจตฺตยํ อวิคตเมว โหติ. ปญฺจนฺนํ [Pg.249] อินฺทฺริยานํ อวกฺกนฺติ โหตีติ ตสฺมึ กิเลสชาเต สติ กมฺมกิเลสปจฺจยานํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิพฺพตฺติ โหติ.

47. En el quinto, ‘contemplan los cinco agregados del apego o uno de ellos’: los contemplan como un yo mediante un asimiento completo de los cinco agregados, o contemplan uno de estos cinco agregados del apego como un yo mediante un asimiento incompleto. ‘Así es esta contemplación’ se refiere a esta contemplación errónea del yo. ‘La noción “yo soy” no ha desaparecido para él’ significa que para aquella persona en quien existe esta contemplación errónea del yo, el triple despliegue (papañca) —consistente en deseo, orgullo y visión— llamado ‘yo soy’ no ha desaparecido en absoluto. ‘Se produce el descenso de las cinco facultades’ significa que, cuando existe esa red de aflicciones, ocurre el surgimiento de las cinco facultades (indriya) —ojo, oído, etc.— que tienen como causa al kamma y las aflicciones.

อตฺถิ, ภิกฺขเว, มโนติ อิทํ กมฺมมนํ สนฺธาย วุตฺตํ. ธมฺมาติ อารมฺมณํ. อวิชฺชาธาตูติ ชวนกฺขเณ อวิชฺชา. อวิชฺชาสมฺผสฺสเชนาติ อวิชฺชาสมฺปยุตฺตผสฺสโต ชาเตน. อปิจ มโนติ ภวงฺคกฺขเณ วิปากมโนธาตุ, อาวชฺชนกฺขเณ กิริยมโนธาตุ. ธมฺมาทโย วุตฺตปฺปการาว. อสฺมีติปิสฺส โหตีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน อสฺมีติ เอวมฺปิสฺส โหติ. อิโต ปเรสุ อยมหมสฺมีติ รูปาทีสุ กิญฺจิเทว ธมฺมํ คเหตฺวา ‘‘อยํ อหมสฺมี’’ติ อตฺตทิฏฺฐิวเสน วุตฺตํ. ภวิสฺสนฺติ สสฺสตทิฏฺฐิวเสน. น ภวิสฺสนฺติ อุจฺเฉททิฏฺฐิวเสน. รูปี ภวิสฺสนฺติอาทีนิ สพฺพานิ สสฺสตเมว ภชนฺติ. อเถตฺถาติ อถ เตเนวากาเรน ฐิเตสุ เอเตสุ อินฺทฺริเยสุ. อวิชฺชา ปหียตีติ จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณภูตา อวิชฺชา ปหียติ. วิชฺชา อุปฺปชฺชตีติ อรหตฺตมคฺควิชฺชา อุปฺปชฺชติ. เอวเมตฺถ อสฺมีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิโย. กมฺมสฺส ปญฺจนฺนญฺจ อินฺทฺริยานํ อนฺตเร เอโก สนฺธิ, วิปากมนํ ปญฺจินฺทฺริยปกฺขิกํ กตฺวา ปญฺจนฺนญฺจ อินฺทฺริยานํ กมฺมสฺส จ อนฺตเร เอโก สนฺธีติ. อิติ ตโย ปปญฺจา อตีโต อทฺธา, อินฺทฺริยาทีนิ ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา, ตตฺถ กมฺมมนํ อาทึ กตฺวา อนาคตสฺส ปจฺจโย ทสฺสิโตติ. ปญฺจมํ.

‘Existe, monjes, la mente’: esto se dijo refiriéndose a la mente del kamma (kammaviññāṇa). ‘Fenómenos’ (dhammā) se refiere al objeto. ‘Elemento de ignorancia’ se refiere a la ignorancia en el momento del proceso de impulsión (javana). ‘Nacido del contacto con la ignorancia’ significa nacido del contacto asociado con la ignorancia. Además, ‘mente’ (mano) se refiere al elemento de mente resultante en el momento del flujo de la conciencia (bhavaṅga), y al elemento de mente funcional en el momento de la advertencia (āvajjan). Los términos ‘fenómenos’ y demás son del tipo ya mencionado. ‘También se le ocurre “yo soy”’ significa que, por el poder del deseo, el orgullo y la visión, se le ocurre de esta manera: ‘yo soy’. En los pasajes siguientes, ‘este soy yo’ se refiere a tomar cualquier fenómeno entre la forma y demás bajo el poder del egoísmo y decir ‘este soy yo’ por la fuerza de la visión del yo. ‘Existirán’ se dice por la fuerza de la visión de eternidad. ‘No existirán’ por la fuerza de la visión de aniquilación. ‘Tendrán forma y existirán’, etc., todos estos se inclinan hacia la visión de eternidad. ‘Entonces aquí’ significa cuando estas facultades permanecen de esa misma manera. ‘La ignorancia se abandona’ significa que la ignorancia, que es el desconocimiento de las cuatro verdades, se abandona mediante el desarrollo de la visión cabal y la producción del sendero. ‘Surge el conocimiento’ significa que surge el conocimiento del sendero del estado de Arahat (arahattamagga-vijjā). Así, aquí están el deseo, el orgullo y la visión de ‘yo soy’. Hay una conexión (sandhi) entre el kamma y las cinco facultades; al considerar la mente resultante dentro de la parte de las cinco facultades, hay una conexión entre las cinco facultades y el kamma. Así, los tres despliegues (papañca) pertenecen al tiempo pasado, las facultades y demás al tiempo presente; y en ese contexto, comenzando por la mente del kamma, se muestra la causa para el tiempo futuro. Quinto [Sutta].

๖. ขนฺธสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario al Khandha Sutta.

๔๘. ฉฏฺเฐ รูปกฺขนฺโธ กามาวจโร, จตฺตาโร ขนฺธา จตุภูมกา. สาสวนฺติ อาสวานํ อารมฺมณภาเวน ปจฺจยภูตํ. อุปาทานิยนฺติ ตเถว จ อุปาทานานํ ปจฺจยภูตํ. วจนตฺโถ ปเนตฺถ – อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺเตหิ สห อาสเวหีติ สาสวํ. อุปาทาตพฺพนฺติ อุปาทานิยํ. อิธาปิ รูปกฺขนฺโธ กามาวจโร, อวเสสา เตภูมกา วิปสฺสนาจารวเสน วุตฺตา. เอวเมตฺถ รูปํ ราสฏฺเฐน ขนฺเธสุ ปวิฏฺฐํ, สาสวราสฏฺเฐน อุปาทานกฺขนฺเธสุ. เวทนาทโย สาสวาปิ อตฺถิ, อนาสวาปิ อตฺถิ. เต ราสฏฺเฐน สพฺเพปิ ขนฺเธสุ ปวิฏฺฐา, เตภูมกา ปเนตฺถ สาสวฏฺเฐน อุปาทานกฺขนฺเธสุ ปวิฏฺฐาติ. ฉฏฺฐํ.

48. En el sexto sutta, el agregado de la forma (rūpakkhandho) pertenece a la esfera de los sentidos (kāmāvacaro); los otros cuatro agregados pertenecen a los cuatro planos (catubhūmakā). El término 'Sāsava' (con efluvios) se refiere a aquello que se convierte en una condición por ser objeto de los efluvios (āsavānaṃ). 'Upādāniya' (vinculado al apego) significa que es una condición para el surgimiento del apego (upādāna), precisamente por ser su objeto. El significado literal aquí es: 'sāsava' es aquello que existe junto con los efluvios que actúan teniendo aquello como objeto. 'Upādāniya' es aquello que debe ser objeto de un intenso apego. También aquí, el agregado de la forma pertenece a la esfera de los sentidos, mientras que los restantes agregados mentales se dice que pertenecen a los tres planos (tebhūmakā) según el ámbito de la práctica de la visión cabal (vipassanā). Así, aquí la forma se incluye en los agregados (khandhesu) en el sentido de 'montón' o 'masa' (rāsaṭṭhena), y se incluye en los agregados del apego (upādānakkhandhesu) en el sentido de ser un 'montón' que es objeto de los efluvios. Respecto a la sensación y los demás agregados, los hay con efluvios (sāsavā) y sin efluvios (anāsavā). Todos ellos se incluyen en los agregados en el sentido de 'montón', pero de entre estos, aquellos que pertenecen a los tres planos se incluyen en los agregados del apego en el sentido de ser objeto de los efluvios. Así concluye el sexto.

๗-๘. โสณสุตฺตาทิวณฺณนา

7-8. Comentario al Soṇa Sutta y otros.

๔๙-๕๐. สตฺตเม [Pg.250] เสยฺโยหมสฺมีติ วิสิฏฺโฐ อุตฺตโม อหมสฺมิ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนาติ ยถาภูตสฺส อทสฺสนโต อญฺญํ กึ ภเวยฺย? อทสฺสนํ อญฺญาณเมว ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อิทานิสฺส เต ปริวฏฺฏํ วชิรเภทเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสิ โสโณติอาทิมาห. อฏฺฐมํ อุตฺตานเมว. สตฺตมอฏฺฐมานิ.

49-50. En el séptimo sutta, la frase 'Yo soy mejor' (seyyohamasmīti) significa 'yo soy distinguido, soy superior'. '¿Qué otra cosa sino la falta de visión de las cosas como realmente son?' significa que, aparte de no ver la realidad tal como es, ¿qué otra causa podría haber para tales percepciones? El significado es que la falta de visión o la ignorancia misma es la causa de tales percepciones. Ahora, para iniciar la enseñanza que rompe como el diamante (vajirabheda) y que posee tres ciclos para el laico Soṇa, el Buda dijo: '¿Qué piensas, Soṇa?', etc. El octavo sutta es de significado evidente. Así concluyen el séptimo y el octavo.

๙-๑๐. นนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Comentario al Nandikkhaya Sutta y otros.

๕๑-๕๒. นวมทสเมสุ นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย, ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโยติ อิทํ นนฺทีติ วา ราโคติ วา อิเมสํ อตฺถโต นินฺนานากรณตาย วุตฺตํ. นิพฺพิทานุปสฺสนาย วา นิพฺพินฺทนฺโต นนฺทึ ปชหติ, วิราคานุปสฺสนาย วิรชฺชนฺโต ราคํ ปชหติ. เอตฺตาวตา วิปสฺสนํ นิฏฺฐเปตฺวา ‘‘ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย’’ติ อิธ มคฺคํ ทสฺเสตฺวา ‘‘นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ ผลํ ทสฺสิตนฺติ. นวมทสมานิ.

51-52. En los suttas noveno y décimo, las expresiones 'con la destrucción del deleite, la destrucción de la lujuria' y 'con la destrucción de la lujuria, la destrucción del deleite' se dicen porque, en esencia, no hay diferencia en el significado entre los términos 'deleite' (nandī) y 'lujuria' (rāgo). O bien, mediante la contemplación del desapego (nibbidānupassanā), uno se desapega y abandona el deleite; y mediante la contemplación de la ausencia de pasión (virāgānupassanā), uno se desapasiona y abandona la lujuria. Habiendo concluido la visión cabal con esto, en el pasaje 'con la destrucción de la lujuria, la destrucción del deleite' se muestra el Sendero (magga), y con 'con la destrucción del deleite y la lujuria, la mente se libera' se muestra el Fruto (phala). Así concluyen el noveno y el décimo.

อตฺตทีปวคฺโค ปญฺจโม.

El quinto capítulo, Attadīpavagga, ha terminado.

มูลปณฺณาสโก สมตฺโต.

El Mūlapaṇṇāsaka (Los primeros cincuenta suttas) está completo.

๖. อุปยวคฺโค

6. Capítulo Upayavagga

๑. อุปยสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Upaya Sutta

๕๓. อุปยวคฺคสฺส ปฐเม อุปโยติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ อุปคโต. วิญฺญาณนฺติ กมฺมวิญฺญาณํ. อาปชฺเชยฺยาติ กมฺมํ ชวาเปตฺวา ปฏิสนฺธิอากฑฺฒนสมตฺถตาย วุทฺธิอาทีนิ อาปชฺเชยฺย. วิญฺญาณุปยนฺติ ปทสฺส อคฺคหเณ การณํ วุตฺตเมว. โวจฺฉิชฺชตารมฺมณนฺติ ปฏิสนฺธิอากฑฺฒนสมตฺถตาย อภาเวน อารมฺมณํ โวจฺฉิชฺชติ. ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺสาติ กมฺมวิญฺญาณสฺส ปติฏฺฐา น โหติ. ตทปฺปติฏฺฐิตนฺติ ตํ อปฺปติฏฺฐิตํ. อนภิสงฺขจฺจ วิมุตฺตนฺติ ปฏิสนฺธึ อนภิสงฺขริตฺวา วิมุตฺตํ. ปฐมํ.

53. En el primer sutta del Upayavagga, 'upayo' (el que se apega) es aquel que se ha aproximado a los cinco agregados mediante el poder del deseo, el orgullo y los puntos de vista. 'Viññāṇaṃ' se refiere a la conciencia kármica (kammaviññāṇa). 'Āpajjeyya' (podría alcanzar) significa que, habiendo impulsado el karma y debido a la capacidad de atraer un nuevo renacimiento, podría alcanzar el crecimiento, etc. La razón por la cual no se menciona el término 'viññāṇupayaṃ' ya ha sido explicada anteriormente (en el comentario al verso 'okaṃ pahāya aniketasārī') y no es necesario repetirla. 'Vocchijjatārammaṇaṃ' (el objeto se corta) significa que el objeto que asiste al renacimiento en virtud del karma, el signo del karma o el signo del destino, se corta debido a la ausencia de la capacidad de atraer el renacimiento. 'Patiṭṭhā viññāṇassāti' significa que no hay base para la conciencia kármica. 'Tadapatiṭṭhitaṃ' es esa misma conciencia que no tiene base. 'Anabhisaṅkhacca vimuttaṃ' significa liberado sin producir un nuevo renacimiento, debido a la destrucción de las condiciones (ignorancia y deseo). El primero ha terminado.

๒. พีชสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Bīja Sutta

๕๔. ทุติเย พีชชาตานีติ พีชานิ. มูลพีชนฺติ วจํ วจตฺตํ หลิทฺทํ สิงฺคิเวรนฺติ เอวมาทิ. ขนฺธพีชนฺติ อสฺสตฺโถ นิคฺโรโธติ เอวมาทิ. ผลุพีชนฺติ [Pg.251] อุจฺฉุ เวฬุ นโฬติ เอวมาทิ. อคฺคพีชนฺติ อชฺชุกํ ผณิชฺชกนฺติ เอวมาทิ. พีชพีชนฺติ สาลิวีหิอาทิ ปุพฺพณฺณญฺเจว มุคฺคมาสาทิ อปรณฺณญฺจ. อขณฺฑานีติ อภินฺนานิ. ภินฺนกาลโต ปฏฺฐาย พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. อปูติกานีติ อุทกเตมเนน อปูติกานิ. ปูติพีชญฺหิ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. อวาตาตปหตานีติ วาเตน จ อาตเปน จ น หตานิ, นิโรชตํ น ปาปิตานิ. นิโรชญฺหิ กสฏํ พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. สาราทานีติ คหิตสารานิ ปติฏฺฐิตสารานิ. นิสฺสารญฺหิ พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. สุขสยิตานีติ จตฺตาโร มาเส โกฏฺเฐ ปกฺขิตฺตนิยาเมเนว สุขํ สยิตานิ. ปถวีติ เหฏฺฐา ปติฏฺฐานปถวี. อาโปติ อุปริสฺเนหนอาโป. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโยติ กมฺมวิญฺญาณสฺส อารมฺมณภูตา รูปาทโย จตฺตาโร ขนฺธา. เต หิ อารมฺมณวเสน ปติฏฺฐาภูตตฺตา ปถวีธาตุสทิสา. นนฺทิราโค สิเนหนฏฺเฐน อาโปธาตุสทิโส. วิญฺญาณํ สาหารนฺติ สปฺปจฺจยํ กมฺมวิญฺญาณํ. ตญฺหิ พีชํ วิย ปถวิยํ อารมฺมณปถวิยํ วิรุหติ. ทุติยํ.

54. En el segundo sutta, 'bījajātānī' se refiere a los tipos de semillas. 'Mūlabījaṃ' (semilla de raíz) se refiere a plantas como el cálamo, el jengibre amargo, la cúrcuma y el jengibre. 'Khandhabījaṃ' (semilla de tronco) se refiere a árboles como el higuero sagrado y el baniano. 'Phalubījaṃ' (semilla de nudo) se refiere a la caña de azúcar, el bambú y el junco. 'Aggabījaṃ' (semilla de brote) se refiere a la albahaca y otras plantas similares. 'Bījabījaṃ' (semilla de grano) incluye cereales antiguos como el arroz de montaña y legumbres posteriores como el frijol mungo y el frijol negro. 'Akhaṇḍāni' (íntegras) significa que no están rotas; desde el momento en que una semilla se rompe, deja de ser apta para su función de germinar. 'Apūtikāni' (no podridas) significa que no se han podrido por la humedad; una semilla podrida no es apta para la siembra. 'Avātātapahatāni' significa que no han sido dañadas por el viento o el sol, es decir, que no han perdido su esencia vital (nutrientes); una semilla sin esencia, que es puro desecho, no es apta para la siembra. 'Sārādānī' se refiere a aquellas que conservan su esencia o núcleo interno. 'Sukhasayitāni' significa que han sido almacenadas adecuadamente en graneros durante tres o cuatro meses. 'Pathavī' (tierra) representa la tierra como base inferior. 'Āpo' (agua) representa la humedad que se vierte desde arriba. 'Las cuatro estaciones de la conciencia' se refiere a los cuatro agregados, como la forma, etc., que actúan como objetos de la conciencia kármica. En efecto, debido a que actúan como base en virtud de ser objetos, son similares al elemento tierra. El 'deseo y placer' (nandirāgo), por su naturaleza de adhesión y humedad, es similar al elemento agua. 'Viññāṇaṃ sāhāraṃ' es la conciencia kármica junto con sus condiciones (como la ignorancia y la atención inadecuada). Así como una semilla crece en la tierra física, esa conciencia crece en la 'tierra' de los objetos al ser capaz de producir una continuidad de resultados (vipāka). El segundo ha terminado.

๓. อุทานสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Udāna Sutta

๕๕. ตติเย อุทานํ อุทาเนสีติ พลวโสมนสฺสสมุฏฺฐานํ อุทานํ อุทาหริ. กึ นิสฺสาย ปเนส ภควโต อุปฺปนฺโนติ. สาสนสฺส นิยฺยานิกภาวํ. กถํ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ, ‘‘ตโยเม อุปนิสฺสยา – ทานูปนิสฺสโย สีลูปนิสฺสโย ภาวนูปนิสฺสโย จา’’ติ. เตสุ ทานสีลูปนิสฺสยา ทุพฺพลา, ภาวนูปนิสฺสโย พลวา. ทานสีลูปนิสฺสยา หิ ตโย มคฺเค จ ผลานิ จ ปาเปนฺติ, ภาวนูปนิสฺสโย อรหตฺตํ ปาเปติ. อิติ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ปติฏฺฐิโต ภิกฺขุ ฆเฏนฺโต วายมนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ พนฺธนานิ เฉตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตติ, ‘‘อโห สาสนํ นิยฺยานิก’’นฺติ อาวชฺเชนฺตสฺส อยํ อุทปาทิ.

55. En el tercer sutta, 'udānaṃ udānesi' significa que el Buda pronunció una exclamación inspirada surgida de un fuerte gozo mental. ¿Debido a qué surgió esto en el Bienaventurado? Debido a la naturaleza liberadora (niyyānikabhāvaṃ) de la Enseñanza. ¿Cómo ocurrió? Se dice que el Buda Omnisciente reflexionó así: 'Existen estos tres tipos de condiciones de apoyo (upanissaya): el apoyo de la generosidad (dāna), el apoyo de la virtud (sīla) y el apoyo de la meditación (bhāvanā)'. De entre estos, los apoyos de la generosidad y la virtud son poderosos, pues conducen a los tres Senderos y Frutos inferiores; el apoyo de la meditación conduce al estado de Arahat. Así, un monje que se apoya incluso en condiciones de apoyo menos potentes, si se esfuerza y persevera, puede cortar los cinco grilletes inferiores (orambhāgiyāni bandhanāni) y producir los tres Senderos y Frutos. Mientras reflexionaba: '¡Oh, cuán liberadora es la Enseñanza!', surgió en Él esta exclamación inspirada.

ตตฺถ ‘‘ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐตฺวา ฆฏมาโน ตีณิ มคฺคผลานิ ปาปุณาตี’’ติ อิมสฺสตฺถสฺสาวิภาวนตฺถํ มิลกตฺเถรสฺส วตฺถุ เวทิตพฺพํ – โส กิร คิหิกาเล ปาณาติปาตกมฺเมน ชีวิกํ กปฺเปนฺโต อรญฺเญ ปาสสตญฺเจว อทูหลสตญฺจ โยเชสิ. อเถกทิวสํ องฺคารปกฺกมํสํ ขาทิตฺวา ปาสฏฺฐาเนสุ วิจรนฺโต ปิปาสาภิภูโต เอกสฺส อรญฺญวาสิตฺเถรสฺส [Pg.252] วิหารํ คนฺตฺวา เถรสฺส จงฺกมนฺตสฺส อวิทูเร ฐิตํ ปานียฆฏํ วิวริ, หตฺถเตมนมตฺตมฺปิ อุทกํ นาทฺทส. โส กุชฺฌิตฺวา อาห – ‘‘ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ตุมฺเห คหปติเกหิ ทินฺนํ ภุญฺชิตฺวา ภุญฺชิตฺวา สุปถ, ปานียฆเฏ อญฺชลิมตฺตมฺปิ อุทกํ น ฐเปถ, น ยุตฺตเมต’’นฺติ. เถโร ‘‘มยา ปานียฆโฏ ปูเรตฺวา ฐปิโต, กึ นุ โข เอต’’นฺติ? คนฺตฺวา โอโลเกนฺโต ปริปุณฺณฆฏํ ทิสฺวา ปานียสงฺขํ ปูเรตฺวา อทาสิ. โส ทฺวตฺติสงฺขปูรํ ปิวิตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘เอวํ ปูริตฆโฏ นาม มม กมฺมํ อาคมฺม ตตฺตกปาโล วิย ชาโต. กึ นุ โข อนาคเต อตฺตภาเว ภวิสฺสตี’’ติ? สํวิคฺคจิตฺโต ธนุํ ฉฑฺเฑตฺวา, ‘‘ปพฺพาเชถ มํ, ภนฺเต’’ติ อาห. เถโร ตจปญฺจกกมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิตฺวา ตํ ปพฺพาเชสิ.

En este contexto, para ilustrar el significado de que «quien posee un débil apoyo (dubbalūpanissaya), al esforzarse con ahínco, puede alcanzar los tres senderos y frutos», debe conocerse la historia del Venerable Milaka. Se dice que, en su vida como laico, se ganaba el sustento mediante el acto de matar seres vivos (pāṇātipāta), colocando en el bosque cientos de lazos y cientos de trampas de troncos. Un día, tras comer carne asada al fuego, mientras recorría los lugares donde había puesto los lazos, fue abrumado por la sed. Se dirigió al monasterio de un monje que moraba en el bosque y abrió la tinaja de agua potable situada cerca de donde el monje caminaba en meditación, pero no vio agua, ni siquiera lo suficiente para mojarse la mano. Enfurecido, dijo: «¡Monje, monje! Ustedes comen una y otra vez la comida ofrecida por los laicos y duermen, pero ni siquiera dejan un puñado de agua en la tinaja; esto no es apropiado». El monje pensó: «Yo dejé la tinaja llena de agua, ¿qué está diciendo este hombre?». Al ir y mirar, vio la tinaja llena, llenó un cuenco de agua y se lo dio. Él bebió treinta y dos cuencos llenos y pensó: «Aunque la tinaja estaba llena, debido a mi propio karma se volvió como un sartén ardiente. ¿Qué será de mí en una existencia futura?». Conmovido por el temor espiritual (saṃvega), arrojó su arco y dijo: «Venerable señor, por favor ordéneme». El monje le instruyó en el tema de meditación sobre las cinco partes del cuerpo (tacapañcaka) y lo ordenó.

ตสฺส สมณธมฺมํ กโรนฺตสฺส พหูนํ มิคสูกรานํ มาริตฏฺฐานํ ปาสอทูหลานญฺจ โยชิตฏฺฐานํ อุปฏฺฐาติ. ตํ อนุสฺสรโต สรีเร ทาโห อุปฺปชฺชติ, กูฏโคโณ วิย กมฺมฏฺฐานมฺปิ วีถึ น ปฏิปชฺชติ. โส ‘‘กึ กริสฺสามิ ภิกฺขุภาเวนา’’ติ? อนภิรติยา ปีฬิโต เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘น สกฺโกมิ, ภนฺเต, สมณธมฺมํ กาตุ’’นฺติ. อถ นํ เถโร ‘‘หตฺถกมฺมํ กโรหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา อุทุมฺพราทโย อลฺลรุกฺเข ฉินฺทิตฺวา มหนฺตํ ราสึ กตฺวา, ‘‘อิทานิ กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ? ฌาเปหิ นนฺติ. โส จตูสุ ทิสาสุ อคฺคึ ทตฺวา ฌาเปตุํ อสกฺโกนฺโต, ‘‘ภนฺเต, น สกฺโกมี’’ติ อาห. เถโร ‘‘เตน หิ อเปหี’’ติ ปถวึ ทฺวิธา กตฺวา อวีจิโต ขชฺโชปนกมตฺตํ อคฺคึ นีหริตฺวา ตตฺถ ปกฺขิปิ. โส ตาว มหนฺตํ ราสึ สุกฺขปณฺณํ วิย ขเณน ฌาเปสิ. อถสฺส เถโร อวีจึ ทสฺเสตฺวา, ‘‘สเจ วิพฺภมิสฺสสิ, เอตฺถ ปจฺจิสฺสสี’’ติ สํเวคํ ชเนสิ. โส อวีจิทสฺสนโต ปฏฺฐาย ปเวธมาโน ‘‘นิยฺยานิกํ, ภนฺเต, พุทฺธสาสน’’นฺติ ปุจฺฉิ, อามาวุโสติ. ภนฺเต, พุทฺธสาสนสฺส นิยฺยานิกตฺเต สติ มิลโก อตฺตโมกฺขํ กริสฺสติ, มา จินฺตยิตฺถาติ. ตโต ปฏฺฐาย สมณธมฺมํ กโรติ ฆเฏติ, ตสฺส วตฺตปฏิวตฺตํ ปูเรติ, นิทฺทาย พาธยมานาย ตินฺตํ ปลาลํ สีเส ฐเปตฺวา ปาเท โสณฺฑิยํ โอตาเรตฺวา นิสีทติ. โส เอกทิวสํ ปานียํ [Pg.253] ปริสฺสาเวตฺวา ฆฏํ อูรุมฺหิ ฐเปตฺวา อุทกมณิกานํ ปจฺเฉทํ อาคมยมาโน อฏฺฐาสิ. อถ โข เถโร สามเณรสฺส อิมํ อุทฺเทสํ เทติ –

Mientras practicaba los deberes de monje, se le aparecían los lugares donde había matado a muchos ciervos y jabalíes, así como los lugares donde había colocado lazos y trampas de troncos. Al recordarlos, surgía un ardor en su cuerpo, y su meditación no avanzaba por el camino correcto, al igual que un buey astuto que se desvía del sendero. Él pensó: «¿Qué haré con esta vida monástica?». Abrumado por el descontento (anabhirati), fue ante el monje, le rindió homenaje y dijo: «Venerable señor, no puedo practicar los deberes de monje». Entonces el monje le dijo: «Haz un trabajo manual primero». Él respondió: «Está bien, venerable señor», y cortó árboles frescos como la higuera (udumbara), hizo una gran pila y preguntó: «¿Qué hago ahora?». El monje le dijo: «Quémala». Él prendió fuego por los cuatro costados, pero al no poder quemarla, dijo: «Venerable señor, no puedo». El monje le dijo: «Entonces, apártate». Dividió la tierra en dos y, extrayendo del infierno Avīci una chispa de fuego del tamaño de una luciérnaga, la arrojó sobre la pila de madera fresca. Ese fuego del Avīci quemó en un instante aquella gran pila como si fueran hojas secas. Después, el monje le mostró el infierno Avīci y generó en él temor espiritual diciendo: «Si regresas a la vida laica, te cocerás aquí». Él, temblando desde que vio el Avīci, preguntó: «Venerable señor, ¿la enseñanza del Buddha conduce realmente a la liberación (niyyānika)?». El monje respondió: «Así es, amigo». Él dijo: «Venerable señor, si la enseñanza del Buddha conduce a la liberación, este Milaka logrará su propia emancipación; no se preocupe más». A partir de entonces, practicó los deberes monásticos con gran esfuerzo, cumpliendo sus obligaciones hacia su preceptor. Cuando el sueño lo agobiaba, se colocaba paja húmeda sobre la cabeza y se sentaba con los pies sumergidos en un estanque de agua. Un día, tras filtrar agua, puso la tinaja sobre su regazo y se quedó esperando a que cesara el goteo del agua. Entonces el monje le dio esta instrucción:

‘‘อุฏฺฐานวโต สตีมโต,สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน;

สญฺญตสฺส ธมฺมชีวิโน,อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒตี’’ติ. (ธ. ป. ๒๔);

«La gloria aumenta para aquel que es diligente, que posee atención plena, cuyas acciones son puras, que actúa con discernimiento, que es autocontrolado, que vive conforme al Dhamma y que no es negligente».

โส จตุปฺปทิกมฺปิ ตํ คาถํ อตฺตนิเยว อุปเนสิ – ‘‘อุฏฺฐานวตา นาม มาทิเสน ภวิตพฺพํ. สติมตาปิ มาทิเสเนว…เป… อปฺปมตฺเตนปิ มาทิเสเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ. เอวํ ตํ คาถํ อตฺตนิ อุปเนตฺวา ตสฺมึเยว ปทวาเร ฐิโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺทิตฺวา อนาคามิผเล ปติฏฺฐาย หฏฺฐตุฏฺโฐ –

Él aplicó a sí mismo esa estrofa de cuatro versos: «Debe haber alguien con esfuerzo como yo. También alguien con atención plena debe ser como yo... e igualmente alguien diligente debe ser como yo». De este modo, aplicando esa estrofa a sí mismo, mientras permanecía allí mismo, cortó los cinco grilletes inferiores y, estableciéndose en el fruto de no-retorno (anāgāmiphala), regocijado y satisfecho, dijo:

‘‘อลฺลํ ปลาลปุญฺชาหํ, สีเสนาทาย จงฺกมึ;

ปตฺโตสฺมิ ตติยํ ฐานํ, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย’’ติ. –

«Con una pila de paja húmeda sobre mi cabeza, caminaba en meditación; he alcanzado el tercer estado, sobre esto no tengo ninguna duda».

อิมํ อุทานคาถํ อาห. เอวํ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐิโต ฆเฏนฺโต วายมนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺทิตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตติ. เตนาห ภควา – ‘‘โน จสฺสํ, โน จ เม สิยา, นาภวิสฺส, น เม ภวิสฺสตีติ เอวํ อธิมุจฺจมาโน ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺย โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ.

Expresó esta estrofa de exclamación (udāna). Así, quien posee un débil apoyo, al esforzarse y perseverar, corta los cinco grilletes inferiores y produce los tres senderos y frutos. Por eso dijo el Bienaventurado: ««No sería yo, ni sería para mí; no existiría, ni existiría para mí»; el monje que se entrega firmemente a esta convicción, podría cortar los grilletes inferiores».

ตตฺถ โน จสฺสํ, โน จ เม สิยาติ สเจ อหํ น ภเวยฺยํ, มม ปริกฺขาโรปิ น ภเวยฺย. สเจ วา ปน เม อตีเต กมฺมาภิสงฺขาโร นาภวิสฺส, อิทํ เม เอตรหิ ขนฺธปญฺจกํ น ภเวยฺย. นาภวิสฺส, น เม ภวิสฺสตีติ อิทานิ ปน ตถา ปรกฺกมิสฺสามิ, ยถา เม อายตึ ขนฺธาภินิพฺพตฺตโก กมฺมสงฺขาโร น ภวิสฺสติ, ตสฺมึ อสติ อายตึ ปฏิสนฺธิ นาม น เม ภวิสฺสติ. เอวํ อธิมุจฺจมาโนติ เอวํ อธิมุจฺจนฺโต ภิกฺขุ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐิโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺเทยฺย. เอวํ วุตฺเตติ เอวํ สาสนสฺส นิยฺยานิกภาวํ อาวชฺเชนฺเตน ภควตา [Pg.254] อิมสฺมึ อุทาเน วุตฺเต. รูปํ วิภวิสฺสตีติ รูปํ ภิชฺชิสฺสติ. รูปสฺส วิภวาติ วิภวทสฺสเนน สหวิปสฺสเนน. สหวิปสฺสนกา หิ จตฺตาโร มคฺคา รูปาทีนํ วิภวทสฺสนํ นาม. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เอวํ อธิมุจฺจมาโน, ภนฺเต, ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺยาติ, ภนฺเต, เอวํ อธิมุจฺจมาโน ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺเยว ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. กสฺมา น ฉินฺทิสฺสตีติ?

En ese pasaje, respecto a la frase 'si yo no fuera, no sería para mí', significa que si yo no existiera [como un yo], tampoco existirían para mí las pertenencias [o posesiones]. O bien, si no hubiera habido en el pasado una formación kármica en mí, este grupo de cinco agregados no existiría para mí en el presente. 'No ha sido, no será para mí' significa que ahora me esforzaré de tal manera que, en el futuro, no habrá una formación de kárnica productora de nuevos agregados; al no existir esta, no habrá para mí lo que se llama renacimiento futuro. 'Así resolviéndose' se refiere a un monje que, al desarrollar tal resolución, estando establecido incluso en un apoyo débil, podría cortar los cinco grilletes inferiores. La frase 'así dicho' se refiere a cuando el Bienaventurado pronunció esta exclamación reflexionando sobre la naturaleza liberadora de la enseñanza. 'La forma cesará' significa que la forma se disolverá. 'Por la cesación de la forma' se refiere a la visión de la cesación mediante el conocimiento de introspección junto con el Camino. Pues los cuatro Caminos, acompañados de la introspección, se denominan 'visión de la cesación' de la forma y demás agregados. Refiriéndose a esto se dijo aquello. 'Venerable, ¿podría un monje que así se resuelve, cortarlos?' significa: 'Venerable, un monje que así se resuelve ciertamente cortaría los cinco grilletes inferiores. ¿Por qué no habría de cortarlos?'.

อิทานิ อุปริ มคฺคผลํ ปุจฺฉนฺโต กถํ ปน, ภนฺเตติอาทิมาห. ตตฺถ อนนฺตราติ ทฺเว อนนฺตรานิ อาสนฺนานนฺตรญฺจ ทูรานนฺตรญฺจ. วิปสฺสนา มคฺคสฺส อาสนฺนานนฺตรํ นาม, ผลสฺส ทูรานนฺตรํ นาม. ตํ สนฺธาย ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต วิปสฺสนานนฺตรา ‘อาสวานํ ขโย’ติ สงฺขํ คตํ อรหตฺตผลํ โหตี’’ติ ปุจฺฉติ. อตสิตาเยติ อตสิตพฺเพ อภายิตพฺเพ ฐานมฺหิ. ตาสํ อาปชฺชตีติ ภยํ อาปชฺชติ. ตาโส เหโสติ ยา เอสา ‘‘โน จสฺสํ, โน จ เม สิยา’’ติ เอวํ ปวตฺตา ทุพฺพลวิปสฺสนา, สา ยสฺมา อตฺตสิเนหํ ปริยาทาตุํ น สกฺโกติ, ตสฺมา อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส ตาโส นาม โหติ. โส หิ ‘‘อิทานาหํ อุจฺฉิชฺชิสฺสามิ, น ทานิ กิญฺจิ ภวิสฺสามี’’ติ อตฺตานํ ปปาเต ปตนฺตํ วิย ปสฺสติ อญฺญตโร พฺราหฺมโณ วิย. โลหปาสาทสฺส กิร เหฏฺฐา ติปิฏกจูฬนาคตฺเถโร ติลกฺขณาหตํ ธมฺมํ ปริวตฺเตติ. อถ อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส เอกมนฺเต ฐตฺวา ธมฺมํ สุณนฺตสฺส สงฺขารา สุญฺญโต อุปฏฺฐหึสุ. โส ปปาเต ปตนฺโต วิย หุตฺวา วิวฏทฺวาเรน ตโต ปลายิตฺวา เคหํ ปวิสิตฺวา, ปุตฺตํ อุเร สยาเปตฺวา, ‘‘ตาต, สกฺยสมยํ อาวชฺเชนฺโต มนมฺหิ นฏฺโฐ’’ติ อาห. น เหโส ภิกฺขุ ตาโสติ เอสา เอวํ ปวตฺตา พลววิปสฺสนา สุตวโต อริยสาวกสฺส น ตาโส นาม โหติ. น หิ ตสฺส เอวํ โหติ ‘‘อหํ อุจฺฉิชฺชิสฺสามี’’ติ วา ‘‘วินสฺสิสฺสามี’’ติ วาติ. เอวํ ปน โหติ ‘‘สงฺขาราว อุปฺปชฺชนฺติ, สงฺขาราว นิรุชฺฌนฺตี’’ติ. ตติยํ.

Ahora, preguntando por el fruto del Camino superior, se dice: '¿Cómo, pues, Venerable?'. Allí, 'inmediatos' se refiere a dos tipos: el inmediato cercano y el inmediato remoto. La introspección (vipassanā) es el inmediato cercano respecto al Camino, y el inmediato remoto respecto al Fruto. Refiriéndose a esto, pregunta: '¿De qué manera, Venerable, para quien conoce y ve, la introspección es el antecedente inmediato para que se produzca el fruto de la santidad (arahattaphala), el cual es conocido como la destrucción de los efluvios (āsavānaṃ khayo)?'. 'Ante lo que no debe temer' se refiere a un estado o lugar donde no hay motivo de miedo. 'Cae en el terror' significa que experimenta miedo. 'Este terror' se refiere a esa introspección débil que se expresa como 'si yo no fuera...', la cual, debido a que no puede erradicar el afecto por el yo, se convierte en lo que se llama terror para el mundano no instruido. Pues él se ve a sí mismo como si cayera en un abismo, pensando: 'Ahora seré aniquilado, ahora ya no seré nada', tal como cierto brahmán. Se cuenta que bajo el Palacio de Bronce, el saelder Tipiṭaka Cūḷanāga recitaba el Dhamma caracterizado por las tres marcas. Entonces, las formaciones se le aparecieron como vacuidad a cierto brahmán que escuchaba el Dhamma en un rincón. Él, sintiéndose como si cayera en un precipicio, huyó de allí por la puerta abierta, entró en su casa, puso a su hijo en su regazo y dijo: 'Hijo, al reflexionar sobre la doctrina de los Sakyas, casi pierdo la razón'. 'Este no es el terror del monje' significa que esta introspección, cuando es fuerte, no produce terror en el noble discípulo instruido. Pues él no piensa 'seré aniquilado' o 'seré destruido'. En cambio, piensa: 'Solo surgen formaciones, solo cesan formaciones'. Fin del tercer sutta.

๔. อุปาทานปริปวตฺตสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Upādānaparipavatta Sutta

๕๖. จตุตฺเถ จตุปริวฏฺฏนฺติ เอเกกสฺมึ ขนฺเธ จตุนฺนํ ปริวฏฺฏนวเสน. รูปํ อพฺภญฺญาสินฺติ รูปํ ทุกฺขสจฺจนฺติ อภิญฺญาสึ. เอวํ สพฺพปเทสุ จตุสจฺจวเสเนว [Pg.255] อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อาหารสมุทยาติ เอตฺถ สจฺฉนฺทราโค กพฬีการาหาโร อาหาโร นาม. ปฏิปนฺนาติ สีลโต ปฏฺฐาย ยาว อรหตฺตมคฺคา ปฏิปนฺนา โหนฺติ. คาธนฺตีติ ปติฏฺฐหนฺติ. เอตฺตาวตา เสกฺขภูมึ กเถตฺวา อิทานิ อเสกฺขภูมึ กเถนฺโต เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเวติอาทิมาห. สุวิมุตฺตาติ อรหตฺตผลวิมุตฺติยา สุฏฺฐุ วิมุตฺตา. เกวลิโนติ สกลิโน กตสพฺพกิจฺจา. วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ เยน เต อวสิฏฺเฐน วฏฺเฏน ปญฺญาเปยฺยุํ, ตํ เนสํ วฏฺฏํ นตฺถิ ปญฺญาปนาย. อถ วา วฏฺฏนฺติ การณํ, ปญฺญาปนาย การณํ นตฺถีติ. เอตฺตาวตา อเสกฺขภูมิวาโร กถิโต. จตุตฺถํ.

56. En el cuarto sutta, 'las cuatro rondas' se refiere a la aplicación de las cuatro verdades en cada uno de los agregados. 'Comprendió la forma' significa que comprendió mediante el conocimiento superior que la forma es la verdad del sufrimiento. De la misma manera, el significado debe entenderse en todos los términos según las cuatro verdades. 'Origen del alimento': aquí, el alimento se refiere al alimento material junto con el deseo y el apego. 'Practicantes' son aquellos que están practicando desde la purificación de la virtud hasta el camino de la santidad. 'Encuentran fundamento' significa que se establecen firmemente. Habiendo hablado hasta aquí sobre el nivel de los que aún aprenden (sekkha), ahora, para hablar sobre el nivel de los que ya no aprenden (asekkha), se dice 'Y quienesquiera que sean, monjes', etc. 'Bien liberados' significa plenamente liberados por el fruto de la santidad. 'Consumados' significa que han completado todas sus tareas. 'El ciclo no existe para su designación' significa que no existe para ellos aquel ciclo remanente por el cual podrían ser designados; o bien, 'ciclo' significa causa, por lo que no hay causa para su designación. Con esto se explica la sección sobre el nivel de los que ya no aprenden. Fin del cuarto sutta.

๕. สตฺตฏฺฐานสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario al Sattaṭṭhāna Sutta

๕๗. ปญฺจเม สตฺตฏฺฐานกุสโลติ สตฺตสุ โอกาเสสุ เฉโก. วุสิตวาติ วุสิตวาโส. อุตฺตมปุริโสติ เสฏฺฐปุริโส. เสสเมตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทํ ปน สุตฺตํ อุสฺสทนนฺทิยญฺเจว ปโลภนียญฺจาติ เวทิตพฺพํ. ยถา หิ ราชา วิชิตสงฺคาโม สงฺคาเม วิชยิโน โยเธ อุจฺจฏฺฐาเน ฐเปตฺวา เตสํ สกฺการํ กโรติ. กึ การณา? เอเตสํ สกฺการํ ทิสฺวา เสสาปิ สูรา ภวิตุํ มญฺญิสฺสนฺตีติ, เอวเมว ภควา อปฺปเมยฺยํ กาลํ ปารมิโย ปูเรตฺวา มหาโพธิมณฺเฑ กิเลสมารวิชยํ กตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต สาวตฺถิยํ เชตวนมหาวิหาเร นิสีทิตฺวา อิมํ สุตฺตํ เทเสนฺโต ขีณาสเว อุกฺขิปิตฺวา โถเมสิ วณฺเณสิ. กึ การณา? เอวํ อวเสสา เสกฺขปุคฺคลา อรหตฺตผลํ ปตฺตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติ. เอวเมตํ สุตฺตํ ขีณาสวานํ อุกฺขิปิตฺวา ปสํสิตตฺตา อุสฺสทนนฺทิยํ, เสกฺขานํ ปโลภิตตฺตา ปโลภนียนฺติ เวทิตพฺพํ.

57. En el quinto sutta, 'experto en siete puntos' significa hábil en siete aspectos. 'Quien ha vivido la vida' es quien ha completado la vida santa. 'Persona suprema' significa la persona más excelente. El resto de este pasaje debe entenderse según el método ya explicado. Sin embargo, este sutta debe considerarse como algo que produce regocijo (ussadanandiya) e inspiración (palobhanīya). Así como un rey que ha vencido en la batalla otorga honores y posiciones elevadas a sus guerreros victoriosos; ¿por qué lo hace? Porque al ver los honores otorgados a estos, los demás soldados también aspirarán a ser valientes. De la misma manera, el Bienaventurado, tras completar las perfecciones durante un tiempo incalculable, alcanzar la victoria sobre las impurezas y la muerte en el trono de la iluminación y obtener la omnisciencia, mientras residía en el gran monasterio de Jetavana en Sāvatthī, al exponer este sutta, exaltó y elogió a los Arahants. ¿Por qué razón? Pensando: 'Así, los restantes discípulos que aún aprenden considerarán que el fruto de la santidad es una meta que debe ser alcanzada'. Por lo tanto, este sutta debe entenderse como regocijante por exaltar y alabar a los Arahants, e inspirador por motivar a los que todavía están en el aprendizaje.

เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺตฏฺฐานกุสโล โหตีติ เอตฺตาวตา เจตฺถ มคฺคผลปจฺจเวกฺขณวเสน เทสนํ นิฏฺฐเปตฺวาปิ ปุน กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติวิธูปปริกฺขี โหตีติ อิทํ ‘‘ขีณาสโว ยสฺมึ อารมฺมเณ สตตวิหาเรน วิหรติ, ตํ สตฺโต วา ปุคฺคโล วา น โหติ, ธาตุอาทิมตฺตเมว ปน โหตี’’ติ เอวํ ขีณาสวสฺส สตตวิหารญฺจ, ‘‘อิเมสุ ธมฺเมสุ กมฺมํ กตฺวา อยํ อาคโต’’ติ อาคมนียปฏิปทญฺจ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตตฺถ ธาตุโส อุปปริกฺขตีติ ธาตุสภาเวน ปสฺสติ โอโลเกติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ปญฺจมํ.

En el quinto sutra, la frase 'Así, monjes, el monje es experto en siete puntos' indica que, tras concluir la enseñanza mediante el orden de la contemplación del sendero y el fruto a través de esta secuencia de instrucción sobre la destreza en los siete puntos mediante los cinco agregados, se dice lo siguiente: '¿Y cómo, monjes, es el monje un investigador de tres maneras?'. Esto se afirma para mostrar la morada constante de aquel que ha destruido las impurezas (khīṇāsavo), quien en cualquier objeto en el que more continuamente, no percibe un 'ser' o una 'persona', sino únicamente elementos (dhātu) y demás; así como para mostrar la práctica que conduce a ello (āgamanīyapaṭipada), habiendo realizado la tarea de contemplar estos fenómenos. Allí, 'investiga por medio de los elementos' significa que ve y observa a través de la naturaleza intrínseca de los elementos (dhātusabhāvena). El mismo método debe aplicarse a los dos términos restantes [bases de los sentidos y origen dependiente]. El quinto sutra ha terminado.

๖. สมฺมาสมฺพุทฺธสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario al Sammāsambuddha Sutta

๕๘. ฉฏฺเฐ [Pg.256] โก อธิปฺปยาโสติ โก อธิกปโยโค. อนุปฺปนฺนสฺสาติ อิมญฺหิ มคฺคํ กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปฺปาเทสิ, อนฺตรา อญฺโญ สตฺถา อุปฺปาเทตุํ นาสกฺขิ, อิติ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา นาม. นคโรปมสฺมิญฺหิ อวฬญฺชนฏฺฐาเนสุ ปุราณมคฺโค ชาโต, อิธ อวตฺตมานฏฺเฐน อนุปฺปนฺนมคฺโค นาม. อสญฺชาตสฺสาติ ตสฺเสว เววจนํ. อนกฺขาตสฺสาติ อกถิตสฺส. มคฺคํ ชานาตีติ มคฺคญฺญู. มคฺคํ วิทิตํ ปากฏํ อกาสีติ มคฺควิทู. มคฺเค จ อมคฺเค จ โกวิโทติ มคฺคโกวิโท. มคฺคานุคาติ มคฺคํ อนุคจฺฉนฺตา. ปจฺฉา สมนฺนาคตาติ อหํ ปฐมํ คโต, สาวกา ปจฺฉา สมนฺนาคตา. ฉฏฺฐํ.

58. En el sexto sutra, 'cuál es el propósito' significa cuál es la aplicación superior. 'Del [sendero] no surgido' se refiere a que el Buda plenamente iluminado Kassapa hizo surgir este sendero, pero entre él y nuestro Buda Gautama ningún otro maestro fue capaz de hacerlo surgir; por lo tanto, el Bienaventurado es llamado 'el que hace surgir el sendero no surgido'. En el Símil de la Ciudad, el antiguo camino existía en lugares no utilizados; aquí se llama 'sendero no surgido' en el sentido de que no estaba presente antes del surgimiento del Buda. 'De lo no nacido' es un sinónimo de lo mismo. 'De lo no declarado' significa lo que no ha sido predicado. 'Conoce el sendero' se refiere a Maggaññū (conocedor del sendero). 'Hizo el sendero conocido y manifiesto, como un amalak en la palma de la mano' se refiere a Maggavidū (conocedor profundo del camino). 'Experto en lo que es el sendero y lo que no lo es' se refiere a Maggakovido (experto en el sendero). 'Seguidores del sendero' (maggānugā) son aquellos que siguen el sendero después del Buda. 'Dotados posteriormente' significa 'yo fui el primero en ir, y los discípulos se dotaron del sendero después'. El sexto sutra ha terminado.

๗. อนตฺตลกฺขณสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Anattalakkhaṇa Sutta

๕๙. สตฺตเม ปญฺจวคฺคิเยติ อญฺญาสิ โกณฺฑญฺญตฺเถราทิเก ปญฺจ ชเน ปุราณุปฏฺฐาเก. อามนฺเตสีติ อาสาฬฺหิปุณฺณมทิวเส ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนโต ปฏฺฐาย อนุกฺกเมน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิเต ‘‘อิทานิ เนสํ อาสวกฺขยาย ธมฺมํ เทเสสฺสามี’’ติ ปญฺจมิยํ ปกฺขสฺส อามนฺเตสิ. เอตทโวจาติ เอตํ ‘‘รูปํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา’’ติอาทินยปฺปวตฺตํ อนตฺตลกฺขณสุตฺตํ อโวจ. ตตฺถ อนตฺตาติ ปุพฺเพ วุตฺเตหิ จตูหิ การเณหิ อนตฺตา. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเวติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? เอตฺตเกน ฐาเนน อนตฺตลกฺขณเมว กถิตํ, น อนิจฺจทุกฺขลกฺขณานิ, อิทานิ ตานิ ทสฺเสตฺวา สโมธาเนตฺวา ตีณิปิ ลกฺขณานิ ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธนฺติ เวทิตพฺพํ. ตสฺมาติ ยสฺมา อิเม ปญฺจกฺขนฺธา อนิจฺจา ทุกฺขา อนตฺตา, ตสฺมา. ยํกิญฺจิ รูปนฺติอาทีสุ วิตฺถารกถา วิสุทฺธิมคฺเค ปญฺญาภาวนาธิกาเร ขนฺธนิทฺเทเส วุตฺตาว. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ. อิมสฺมึ ปน สุตฺเต อนตฺตลกฺขณเมว กถิตนฺติ. สตฺตมํ.

59. En el séptimo sutra, 'a los cinco' se refiere a los cinco individuos liderados por el venerable Aññā Koṇḍañña, quienes fueron sus antiguos servidores durante su práctica ascética. 'Les dirigió la palabra' significa que, habiendo establecido gradualmente a estos cinco discípulos en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpatti) a partir de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma en el día de luna llena de Āsāḷha, ahora pensó: 'Les enseñaré el Dhamma para la destrucción de las impurezas', y les habló en el quinto día de la quincena. 'Dijo esto' se refiere a que predicó el Anattalakkhaṇa Sutta, que comienza con 'La forma, monjes, no es el yo'. Allí, 'no-yo' (anattā) se refiere a lo que no es el yo por las cuatro razones mencionadas anteriormente. ¿Por qué se inició la sección '¿Qué pensáis, monjes?'? Debe entenderse que hasta este punto solo se había enseñado la característica de no-yo, no las de impermanencia y sufrimiento; ahora se inicia esto para mostrar y unificar las tres características juntas. La explicación detallada de 'Cualquier forma', etc., se ha dado en el Visuddhimagga, en la sección de la descripción de los agregados dentro del tema del desarrollo de la sabiduría. El resto debe entenderse según lo dicho anteriormente en todos los casos. En este sutra, específicamente, se enseña la característica de no-yo. El séptimo sutra ha terminado.

๘. มหาลิสุตฺตวณฺณนา

8. Comentario al Mahāli Sutta

๖๐. อฏฺฐเม เอกนฺตทุกฺขนฺติอาทีนิ ธาตุสํยุตฺเต วุตฺตนยาเนว. อฏฺฐมํ.

60. En el octavo sutra, los términos como 'sufrimiento absoluto' siguen el método explicado en el Dhātusaṃyutta. El octavo sutra ha terminado.

๙. อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา

9. Comentario al Āditta Sutta

๖๑. นวเม [Pg.257] อาทิตฺตนฺติ เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตํ ปชฺชลิตํ. อิติ ทฺวีสุปิ อิเมสุ สุตฺเตสุ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ. นวมํ.

61. En el noveno sutra, 'ardiente' significa quemado y encendido por los once fuegos, comenzando por el fuego de la pasión. Por lo tanto, en estos dos sutras [8vo y 9no], se enseña exclusivamente la característica del sufrimiento. El noveno sutra ha terminado.

๑๐. นิรุตฺติปถสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario al Niruttipatha Sutta

๖๒. ทสเม นิรุตฺติโยว นิรุตฺติปถา, อถ วา นิรุตฺติโย จ ตา นิรุตฺติวเสน วิญฺญาตพฺพานํ อตฺถานํ ปถตฺตา ปถา จาติ นิรุตฺติปถา. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ตีณิปิ เจตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนวาติ เวทิตพฺพานิ. อสํกิณฺณาติ อวิชหิตา, ‘‘โก อิเมหิ อตฺโถ’’ติ วตฺวา อฉฑฺฑิตา. อสํกิณฺณปุพฺพาติ อตีเตปิ น ชหิตปุพฺพา. น สํกียนฺตีติ เอตรหิปิ ‘‘กิเมเตหี’’ติ น ฉฑฺฑียนฺติ. น สํกียิสฺสนฺตีติ อนาคเตปิ น ฉฑฺฑียิสฺสนฺติ. อปฺปฏิกุฏฺฐาติ อปฺปฏิพาหิตา. อตีตนฺติ อตฺตโน สภาวํ ภงฺคเมว วา อติกฺกนฺตํ. นิรุทฺธนฺติ เทสนฺตรํ อสงฺกมิตฺวา ตตฺเถว นิรุทฺธํ วูปสนฺตํ. วิปริณตนฺติ วิปริณามํ คตํ นฏฺฐํ. อชาตนฺติ อนุปฺปนฺนํ. อปาตุภูตนฺติ อปากฏีภูตํ.

62. En el décimo sutra, 'senderos de expresión lingüística' (niruttipathā) son las mismas expresiones o términos decididos para mostrar diversos significados; o bien, son senderos porque son el medio para conocer los significados que deben ser conocidos mediante la expresión. El mismo método se aplica a los otros dos términos [designación y concepto]. Debe entenderse que estos tres términos son sinónimos entre sí. 'No confundidos' significa no abandonados, pues no fueron rechazados diciendo '¿qué beneficio hay en ellos?'. 'Nunca antes confundidos' significa que no fueron abandonados en el pasado. 'No se confunden' significa que incluso ahora, en el presente, no son rechazados. 'No se confundirán' significa que tampoco serán abandonados en el futuro. 'No censurados' significa no rechazados. 'Pasado' se refiere a lo que ha superado su propia naturaleza o simplemente a lo que ha superado la disolución. 'Cesado' significa que ha cesado allí mismo donde surgió, sin trasladarse a otro lugar. 'Cambiado' significa que ha llegado a la alteración o destrucción. 'No nacido' significa no surgido. 'No manifestado' significa que no se ha hecho evidente por el hecho de no haber nacido todavía.

อุกฺกลาติ อุกฺกลชนปทวาสิโน. วสฺสภญฺญาติ วสฺโส จ ภญฺโญ จ. ทฺเวปิ หิ เต มูลทิฏฺฐิคติกา. อเหตุกวาทาติอาทีสุ ‘‘นตฺถิ เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย’’ติ คหิตตฺตา อเหตุกวาทา. ‘‘กโรโต น กรียติ ปาป’’นฺติ คหิตตฺตา อกิริยวาทา. ‘‘นตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิคหณโต นตฺถิกวาทา. ตตฺถ อิเม ทฺเว ชนา, ติสฺโส ทิฏฺฐิโย, กึ เอเกกสฺส ทิยฑฺฒา โหตีติ? น ตถา, ยถา ปน เอโก ภิกฺขุ ปฏิปาฏิยา จตฺตาริปิ ฌานานิ นิพฺพตฺเตติ, เอวเมตฺถ เอเกโก ติสฺโสปิ ทิฏฺฐิโย นิพฺพตฺเตสีติ เวทิตพฺโพ. ‘‘นตฺถิ เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย’’ติ ปุนปฺปุนํ อาวชฺเชนฺตสฺส อาหรนฺตสฺส อภินนฺทนฺตสฺส อสฺสาเทนฺตสฺส มคฺคทสฺสนํ วิย โหติ. โส มิจฺฉตฺตนิยามํ โอกฺกมติ, โส เอกนฺตกาฬโกติ วุจฺจติ. ยถา ปน อเหตุกทิฏฺฐิยํ, เอวํ ‘‘กโรโต น กรียติ ปาปํ, นตฺถิ ทินฺน’’นฺติ อิเมสุปิ ฐาเนสุ มิจฺฉตฺตนิยามํ โอกฺกมติ.

Los 'Ukkalā' son los habitantes de la región de Ukkala. 'Vassabhaññā' se refiere a los seguidores de Vassa y Bhañña. Ambos fueron los fundadores de las raíces de las opiniones erróneas en este eón, sosteniendo visiones como el ahetukavāda (negación de la causa), akiriyavāda (negación de la eficacia de la acción) y natthikavāda (nihilismo). En las frases sobre 'negadores de la causa', etc., se llaman así por sostener que 'no hay causa, no hay condición'. Se llaman 'negadores de la acción' por sostener que 'quien comete un mal, no se le considera que haya actuado'. Se llaman 'nihilistas' por sostener que 'no hay fruto en lo dado'. En ese contexto, se pregunta: habiendo dos personas y tres visiones, ¿corresponde una visión y media a cada uno? No es así; debe entenderse que, al igual que un solo monje puede producir los cuatro jhanas en secuencia, aquí cada uno de los dos produjo las tres visiones erróneas. Para aquel que reflexiona repetidamente, considera, se deleita y saborea la idea de que 'no hay causa ni condición', esto se vuelve como una visión fija. Entonces cae en la fijeza de la falsedad (micchattaniyāma) y es llamado 'absolutamente negro' (ekantakāḷako). Al igual que con la visión de la ausencia de causa, también cae en la fijeza de la falsedad en los otros dos casos: 'quien actúa no comete mal' y 'no hay fruto en lo dado'.

น ครหิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ อมญฺญึสูติ เอตฺถ ‘‘ยเทตํ อตีตํ นาม, นยิทํ อตีตํ, อิทมสฺส อนาคตํ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ วา’’ติ วทนฺโต ครหติ นาม. ตตฺถ โทสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘กึ อิมินา ครหิเตนา’’ติ? วทนฺโต [Pg.258] ปฏิกฺโกสติ นาม. อิเม ปน นิรุตฺติปเถ เตปิ อจฺจนฺตกาฬกา ทิฏฺฐิคติกา น ครหิตพฺเพ น ปฏิกฺโกสิตพฺเพ มญฺญึสุ. อตีตํ ปน อตีตเมว, อนาคตํ อนาคตเมว, ปจฺจุปฺปนฺนํ ปจฺจุปฺปนฺนเมว กถยึสุ. นินฺทาฆฏฺฏนพฺยาโรสอุปารมฺภภยาติ วิญฺญูนํ สนฺติกา นินฺทาภเยน จ ฆฏฺฏนภเยน จ โทสาโรปนภเยน จ อุปารมฺภภเยน จ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต จตุภูมิกขนฺธานํ ปณฺณตฺติ กถิตาติ. ทสมํ.

En el pasaje 'no debe ser criticado ni rechazado' (na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsūti), se refiere a que quien dice sobre un fenómeno (como la materia) que ha pasado y cesado: 'Esto es lo que se llama pasado, pero no es pasado, sino que esto podría ser su futuro o su presente', tal persona está criticando (garahati). Habiendo mostrado la falta en ello, quien dice: '¿Qué se gana con esta crítica?', está rechazando (paṭikkosati). Sin embargo, incluso aquellos maestros de puntos de vista erróneos extremos (diṭṭhigatikā), tan oscuros como el agua estancada, no consideraron que estas sendas lingüísticas (niruttipathe) debieran ser criticadas o rechazadas. Por el contrario, hablaron de lo pasado simplemente como pasado, de lo futuro como futuro y de lo presente como presente. La frase 'miedo a la censura, al ataque, a la malicia y a la recriminación' (nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayāti) se refiere al miedo que surge ante los sabios: por miedo a la censura, por miedo a ser confrontados, por miedo a ser acusados de faltas y por miedo a ser recriminados. Así, en este sutta se describe la designación (paṇṇatti) establecida sobre los agregados de los cuatro planos. El décimo sutta ha terminado.

อุปยวคฺโค ฉฏฺโฐ.

El sexto vagga, titulado Upaya, ha terminado.

๗. อรหนฺตวคฺโค

7. Vagga de los Arahants (Arahantavaggo).

๑. อุปาทิยมานสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Upādiyamāna Sutta.

๖๓. อรหนฺตวคฺคสฺส ปฐเม อุปาทิยมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน คณฺหมาโน. พทฺโธ มารสฺสาติ มารสฺส ปาเสน พทฺโธ นาม. มุตฺโต ปาปิมโตติ ปาปิมโต ปาเสน มุตฺโต นาม โหติ. ปฐมํ.

63. En el primer sutta del Arahantavagga, 'el que se aferra' (upādiyamānoti) significa aquel que toma posesión mediante el deseo, el orgullo y los puntos de vista (taṇhā-māna-diṭṭhi). 'Atado por Māra' (baddho mārassāti) significa estar atado por el lazo de Māra, es decir, el lazo de la pasión. 'Liberado del Maligno' (mutto pāpimatoti) significa que está liberado del lazo del Maligno. El primer sutta ha terminado.

๒. มญฺญมานสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Maññamāna Sutta.

๖๔. ทุติเย มญฺญมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิมญฺญนาหิ มญฺญมาโน. ทุติยํ.

64. En el segundo, 'el que concibe' (maññamānoti) significa aquel que imagina o concibe erróneamente a través de las concepciones del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El segundo sutta ha terminado.

๓. อภินนฺทมานสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Abhinandamāna Sutta.

๖๕. ตติเย อภินนฺทมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิอภินนฺทนาหิเยว อภินนฺทมาโน. ตติยํ.

65. En el tercero, 'el que se deleita' (abhinandamānoti) significa aquel que se deleita precisamente a través del deleite del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El tercer sutta ha terminado.

๔-๕. อนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา

4-5. Comentario a los suttas sobre lo impermanente y otros.

๖๖-๖๘. จตุตฺเถ ฉนฺโทติ ตณฺหาฉนฺโท. ปญฺจมฉฏฺเฐสุปิ เอเสว นโย. จตุตฺถาทีนิ.

66-68. En el cuarto, 'deseo' (chandoti) se refiere al deseo de la sed (taṇhāchando). En el quinto y sexto suttas, el método es el mismo. Los suttas del cuarto en adelante han terminado.

๗. อนตฺตนิยสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Anattaniya Sutta.

๖๙. สตฺตเม อนตฺตนิยนฺติ น อตฺตโน สนฺตกํ, อตฺตโน ปริกฺขารภาเวน สุญฺญตนฺติ อตฺโถ. สตฺตมํ.

69. En el séptimo, 'lo que no pertenece al yo' (anattaniyanti) significa aquello que no es propiedad de uno; el sentido es que está vacío de la condición de ser una posesión propia. El séptimo sutta ha terminado.

๘-๑๐. รชนียสณฺฐิตสุตฺตาทิวณฺณนา

8-10. Comentario al Rajanīyasaṇṭhita Sutta y otros.

๗๐-๗๒. อฏฺฐเม [Pg.259] รชนียสณฺฐิตนฺติ รชนีเยน อากาเรน สณฺฐิตํ, ราคสฺส ปจฺจยภาเวน ฐิตนฺติ อตฺโถ. นวมทสมานิ ราหุลสํยุตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานีติ. อฏฺฐมาทีนิ.

70-72. En el octavo, 'situado en lo que provoca pasión' (rajanīyasaṇṭhitanti) significa situado en una forma que incita al deseo, es decir, establecido como una condición para el surgimiento de la pasión. El noveno y el décimo suttas deben entenderse según el método ya explicado en el Rāhula Saṃyutta. Los suttas del octavo en adelante han terminado.

อรหนฺตวคฺโค สตฺตโม.

El séptimo vagga, titulado Arahantavagga, ha terminado.

๘. ขชฺชนียวคฺโค

8. Vagga de lo que es Devorado (Khajjanīyavaggo).

๑-๓. อสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา

1-3. Comentario al Assāda Sutta y otros.

๗๓-๗๕. ขชฺชนียวคฺคสฺส อาทิโต ตีสุ สุตฺเตสุ จตุสจฺจเมว กถิตํ. ปฐมาทีนิ.

73-75. En los tres primeros suttas del Khajjanīyavagga, se exponen únicamente las Cuatro Nobles Verdades. Los suttas del primero al tercero han terminado.

๔. อรหนฺตสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Arahanta Sutta.

๗๖. จตุตฺเถ ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตาวาสาติ, ภิกฺขเว, ยตฺตกา สตฺตาวาสา นาม อตฺถิ. ยาวตา ภวคฺคนฺติ ยตฺตกํ ภวคฺคํ นาม อตฺถิ. เอเต อคฺคา เอเต เสฏฺฐาติ เอเต อคฺคภูตา เจว เสฏฺฐภูตา จ. ยทิทํ อรหนฺโตติ เย อิเม อรหนฺโต นาม. อิทมฺปิ สุตฺตํ ปุริมนเยเนว อุสฺสทนนฺทิยญฺจ ปโลภนียญฺจาติ เวทิตพฺพํ.

76. En el cuarto, 'en la medida en que, monjes, existan moradas de seres' (yāvatā, bhikkhave, sattāvāsāti) significa, monjes, en todos los lugares donde existan las llamadas moradas de seres. 'Hasta la cumbre de la existencia' (yāvatā bhavagganti) significa hasta donde llegue lo que se llama la cumbre de la existencia. 'Estos son los supremos, estos son los excelentes' (ete aggā ete seṭṭhāti) significa que ellos son tanto los más elevados como los más dignos de alabanza. 'A saber, los Arahants' (yadidaṃ arahantoti) se refiere a quienes son llamados Arahants. Este sutta también debe entenderse según el método previo, destinado a generar alegría por la abundancia de virtudes y a incentivar la aspiración por las cualidades de quien ya no necesita entrenamiento.

อถาปรํ เอตทโวจาติ ตทตฺถปริทีปนาหิ เจว วิเสสตฺถปริทีปนาหิ จ คาถาหิ เอตํ ‘‘สุขิโน วต อรหนฺโต’’ติอาทิวจนํ อโวจ. ตตฺถ สุขิโนติ ฌานสุเขน มคฺคสุเขน ผลสุเขน จ สุขิตา. ตณฺหา เตสํ น วิชฺชตีติ เตสํ อปายทุกฺขชนิกา ตณฺหา น วชฺชติ. เอวํ เต อิมสฺสปิ ตณฺหามูลกสฺส อภาเวน สุขิตาว. อสฺมิมาโน สมุจฺฉินฺโนติ นววิโธ อสฺมิมาโน อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉินฺโน. โมหชาลํ ปทาลิตนฺติ ญาเณน อวิชฺชาชาลํ ผาลิตํ.

'Luego dijo esto' (athāparaṃ etadavocāti) significa que, mediante versos que aclaran tanto el significado previo como significados especiales, el Buda pronunció palabras como 'felices, por cierto, son los Arahants'. Allí, 'felices' (sukhinoti) significa que poseen la felicidad del Jhana, del Sendero y del Fruto. 'En ellos no existe la sed' (taṇhā tesaṃ na vijjatīti) significa que en estos Arahants no existe la sed que genera el sufrimiento en los reinos de miseria. Así, ellos son felices precisamente por la ausencia de esta sed que es la raíz de la existencia cíclica. 'El orgullo del "yo soy" ha sido erradicado' (asmimāno samucchinnoti) significa que los nueve tipos de orgullo han sido cortados de raíz por el conocimiento del Sendero del Arahant. 'La red del engaño ha sido desgarrada' (mohajālaṃ padālitanti) significa que la red de la ignorancia ha sido destruida por la sabiduría.

อเนชนฺติ เอชาสงฺขาตาย ตณฺหาย ปหานภูตํ อรหตฺตํ. อนุปลิตฺตาติ ตณฺหาทิฏฺฐิเลเปหิ อลิตฺตา. พฺรหฺมภูตาติ เสฏฺฐภูตา. ปริญฺญายาติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานิตฺวา. สตฺตสทฺธมฺมโคจราติ สทฺธา หิรี [Pg.260] โอตฺตปฺปํ พาหุสจฺจํ อารทฺธวีริยตา อุปฏฺฐิตสฺสติตา ปญฺญาติ อิเม สตฺต สทฺธมฺมา โคจโร เอเตสนฺติ สตฺตสทฺธมฺมโคจรา.

'Inmutable' (anejaṃ) se refiere al Fruto del Arahant, que es el estado de haber abandonado la sed llamada agitación (ejā). 'No manchados' (anupalittā) significa que no están untados por las manchas del deseo ni de los puntos de vista. 'Convertidos en nobles' (brahmabhūtā) significa que se han vuelto excelentes. 'Mediante la comprensión' (pariññāyā) significa habiendo comprendido plenamente a través de las tres formas de plena comprensión (ñāta, tīraṇa y pahāna). 'Cuyo dominio son las siete nobles cualidades' (sattasaddhammagocarā) significa que su dominio o campo de acción son estas siete cualidades: fe, vergüenza moral, temor moral, gran conocimiento, energía persistente, atención establecida y sabiduría.

สตฺตรตนสมฺปนฺนาติ สตฺตหิ โพชฺฌงฺครตเนหิ สมนฺนาคตา. อนุวิจรนฺตีติ โลกิยมหาชนาปิ อนุวิจรนฺติเยว. อิธ ปน ขีณาสวานํ นิราสงฺกจาโร นาม คหิโต. เตเนวาห ‘‘ปหีนภยเภรวา’’ติ. ตตฺถ ภยํ ภยเมว, เภรวํ พลวภยํ. ทสหงฺเคหิ สมฺปนฺนาติ อเสกฺเขหิ ทสหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา. มหานาคาติ จตูหิ การเณหิ มหานาคา. สมาหิตาติ อุปจารปฺปนาหิ สมาหิตา. ตณฺหา เตสํ น วิชฺชตีติ ‘‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโสติ โข, มหาราช, เตน ภควตา’’ติ (ม. นิ. ๒.๓๐๕) เอวํ วุตฺตา ทาสการิกา ตณฺหาปิ เตสํ นตฺถิ. อิมินา ขีณาสวานํ ภุชิสฺสภาวํ ทสฺเสติ.

'Dotados de las siete joyas' (sattaratanasampannā) significa que poseen las siete joyas de los factores de iluminación (bojjhaṅga). 'Vagan' (anuvicarantīti): aunque la gente común también vaga por el mundo, aquí se refiere al vagar sin temor ni ansiedad propio de los Arahants. Por eso dijo: 'han abandonado el miedo y el terror' (pahīnabhayabheravā). Allí, 'miedo' (bhayaṃ) es el temor común, y 'terror' (bheravaṃ) es un miedo poderoso. 'Dotados de los diez factores' (dasahaṅgehi sampannā) significa que poseen los diez factores de quien ya no necesita entrenamiento (asekha). 'Grandes seres' (mahānāgā) se les llama así por cuatro razones. 'Concentrados' (samāhitā) significa que sus mentes están bien establecidas mediante la concentración de acceso y la concentración total. 'En ellos no existe la sed': como dijo el Bienaventurado: 'El mundo es deficiente, nunca está satisfecho, es esclavo de la sed' (Ma. Ni. 2.305); incluso esa sed que esclaviza no existe en ellos. Con esto se muestra la condición de total libertad (bhujissabhāva) de los Arahants.

อเสขญาณนฺติ อรหตฺตผลญาณํ. อนฺติโมยํ สมุสฺสโยติ ปจฺฉิโม อยํ อตฺตภาโว. โย สาโร พฺรหฺมจริยสฺสาติ สาโร นาม ผลํ. ตสฺมึ อปรปจฺจยาติ ตสฺมึ อริยผเล, น อญฺญํ ปตฺติยายนฺติ, ปจฺจกฺขโตว ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฐิตา. วิธาสุ น วิกมฺปนฺตีติ ตีสุ มานโกฏฺฐาเสสุ น วิกมฺปนฺติ. ทนฺตภูมินฺติ อรหตฺตํ. วิชิตาวิโนติ ราคาทโย วิเชตฺวา ฐิตา.

'El conocimiento de quien no necesita más entrenamiento' (asekhañāṇanti) es el conocimiento del Fruto del Arahant. 'Este es el último cuerpo' (antimoyaṃ samussayoti) significa que esta es su última existencia. 'Lo que es la esencia de la vida santa' (yo sāro brahmacariyassāti): la esencia es el Fruto (phala). 'En ello no dependen de otros' (tasmiṃ aparapaccayā) significa que, con respecto a ese Fruto Noble, no tienen que creer en otro, pues permanecen habiéndolo penetrado por realización directa. 'No vacilan ante las formas' (vidhāsu na vikampantīti) significa que no se conmueven ante las tres categorías de orgullo. 'El terreno de la disciplina' (dantabhūminti) se refiere al Fruto del Arahant. 'Vencedores' (vijitāvinoti) significa que permanecen habiendo vencido a la pasión y demás impurezas.

อุทฺธนฺติอาทีสุ อุทฺธํ วุจฺจติ เกสมตฺถโก, อปาจีนํ ปาทตลํ, ติริยํ เวมชฺฌํ. อุทฺธํ วา อตีตํ, อปาจีนํ อนาคตํ, ติริยํ ปจฺจุปฺปนฺนํ. อุทฺธํ วา วุจฺจติ เทวโลโก, อปาจีนํ อปายโลโก, ติริยํ มนุสฺสโลโก. นนฺที เตสํ น วิชฺชตีติ เอเตสุ ฐาเนสุ สงฺเขปโต วา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ เตสํ ตณฺหา นตฺถิ. อิธ วฏฺฏมูลกตณฺหาย อภาโว ทสฺสิโต. พุทฺธาติ จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธา.

En pasajes como 'arriba' (uddhaṃ), se llama 'arriba' a la coronilla, 'abajo' (apācīnaṃ) a las plantas de los pies y 'a través' (tiriyaṃ) a la parte media del cuerpo. O bien, 'arriba' es el pasado, 'abajo' es el futuro y 'a través' es el presente. O también, 'arriba' se refiere al mundo de los devas, 'abajo' al mundo de los sufrimientos y 'a través' al mundo humano. 'En ellos no existe el deleite' (nandī tesaṃ na vijjatīti) significa que en estos estados, o en resumen, en los agregados del pasado, futuro y presente, no existe sed en ellos. Aquí se muestra la ausencia de la sed que es la raíz de la ronda de renacimientos. Son 'Budas' (buddhā) porque han despertado y conocido las Cuatro Nobles Verdades.

อิทํ ปเนตฺถ สีหนาทสโมธานํ – ‘‘วิมุตฺติสุเขนมฺหา สุขิตา, ทุกฺขชนิกา โน ตณฺหา ปหีนา, ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา, ทาสการิกตณฺหา เจว วฏฺฏมูลิกตณฺหา จ ปหีนา, อนุตฺตรมฺหา อสทิสา, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธา’’ติ ภวปิฏฺเฐ ฐตฺวา อภีตนาทสงฺขาตํ สีหนาทํ นทนฺติ ขีณาสวาติ. จตุตฺถํ.

Este es el resumen del rugido del león: 'Somos felices con la felicidad de la liberación, nuestra sed generadora de sufrimiento ha sido abandonada, los cinco agregados han sido plenamente comprendidos, tanto la sed que causa servidumbre como la sed que es la raíz de la rueda de nacimientos han sido abandonadas, somos supremos e inigualables, somos despiertos (Budas) por haber comprendido las cuatro verdades'. Situándose en la cima de la existencia, los Arhats que han agotado sus impurezas (khīṇāsavā) lanzan el rugido del león, conocido como un rugido libre de temor. Cuarto [discurso].

๕. ทุติยอรหนฺตสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario al segundo discurso sobre los Arhats.

๗๗. ปญฺจมํ [Pg.261] วินา คาถาหิ สุทฺธิกเมว กตฺวา กถิยมานํ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. ปญฺจมํ.

77. El quinto [discurso] fue enseñado sin versos, meramente en prosa, de acuerdo con la disposición de aquellos que han de ser iluminados. Quinto.

๖. สีหสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario al discurso del león (Sīhasutta).

๗๘. ฉฏฺเฐ สีโหติ จตฺตาโร สีหา – ติณสีโห, กาฬสีโห, ปณฺฑุสีโห, เกสรสีโหติ. เตสุ ติณสีโห กโปตวณฺณคาวิสทิโส ติณภกฺโข จ โหติ. กาฬสีโห กาฬคาวิสทิโส ติณภกฺโขเยว. ปณฺฑุสีโห ปณฺฑุปลาสวณฺณคาวิสทิโส มํสภกฺโข. เกสรสีโห ลาขารสปริกมฺมกเตเนว มุเขน อคฺคนงฺคุฏฺเฐน จตูหิ จ ปาทปริยนฺเตหิ สมนฺนาคโต, มตฺถกโตปิสฺส ปฏฺฐาย ลาขาตูลิกาย กตฺวา วิย ติสฺโส ราชิโย ปิฏฺฐิมชฺเฌน คนฺตฺวา อนฺตรสตฺถิมฺหิ ทกฺขิณาวตฺตา หุตฺวา ฐิตา, ขนฺเธ ปนสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกกมฺพลปริกฺเขโป วิย เกสรภาโร โหติ, อวเสสฏฺฐานํ ปริสุทฺธํ สาลิปิฏฺฐสงฺขจุณฺณปิจุวณฺณํ โหติ. อิเมสุ จตูสุ สีเหสุ อยํ เกสรสีโห อิธ อธิปฺเปโต.

78. En el sexto [discurso], 'león' se refiere a cuatro tipos: el león de hierba, el león negro, el león pálido y el león de melena (kesarasīho). Entre estos, el león de hierba es similar a una vaca del color de una paloma y se alimenta de hierba. El león negro es como una vaca negra y también se alimenta de hierba. El león pálido es como una vaca del color de una hoja marchita y se alimenta de carne. El león de melena tiene la boca, el extremo de la cola y las cuatro extremidades de las patas de un color rojo como la laca; desde su cabeza, tres rayas atraviesan el centro de su espalda como si hubieran sido trazadas con un pincel de laca, y terminan en sus muslos girando hacia la derecha. Su melena es como un manto de lana que vale cien mil; el resto de su cuerpo es puro, del color de la harina de arroz, del polvo de caracola o del algodón. Entre estos cuatro, es el león de melena el que se describe aquí.

มิคราชาติ มิคคณสฺส ราชา. อาสยาติ วสนฏฺฐานโต สุวณฺณคุหโต วา รชตมณิผลิกมโนสิลาคุหโต วา นิกฺขมตีติ วุตฺตํ โหติ. นิกฺขมมาโน ปเนส จตูหิ การเณหิ นิกฺขมติ อนฺธการปีฬิโต วา อาโลกตฺถาย, อุจฺจารปสฺสาวปีฬิโต วา เตสํ วิสฺสชฺชนตฺถาย, ชิฆจฺฉาปีฬิโต วา โคจรตฺถาย, สมฺภวปีฬิโต วา อสฺสทฺธมฺมปฏิเสวนตฺถาย. อิธ ปน โคจรตฺถาย นิกฺขนฺโตติ อธิปฺเปโต.

'Rey de las bestias' significa el rey de la multitud de animales. 'Desde su refugio' significa que sale de su lugar de residencia, ya sea una cueva de oro, o de plata, gemas, cristal o piedra roja. Sale por cuatro razones: oprimido por la oscuridad, para buscar luz; oprimido por la necesidad de excretar, para aliviarse; oprimido por el hambre, para buscar alimento; o bien oprimido por el instinto sexual, para la actividad carnal. Sin embargo, aquí se refiere a que sale para buscar alimento.

วิชมฺภตีติ สุวณฺณตเล วา รชตมณิผลิกมโนสิลาตลานํ วา อญฺญตรสฺมึ ทฺเว ปจฺฉิมปาเท สมํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปุริมปาเท ปุรโต ปสาเรตฺวา สรีรสฺส ปจฺฉาภาคํ อากฑฺฒิตฺวา ปุริมภาคํ อภิหริตฺวา ปิฏฺฐึ นาเมตฺวา คีวํ อุกฺขิปิตฺวา อสนิสทฺทํ กโรนฺโต วิย นาสปุฏานิ โปเถตฺวา สรีรลคฺคํ รชํ วิธุนนฺโต วิชมฺภติ. วิชมฺภนภูมิยญฺจ ปน ตรุณวจฺฉโก วิย อปราปรํ ชวติ. ชวโต ปนสฺส สรีรํ อนฺธกาเร ปริพฺภมนฺตํ อลาตํ วิย ขายติ.

'Se despereza' significa que, ya sea sobre un suelo de oro o de plata, gemas, cristal o piedra roja, apoya firmemente las dos patas traseras, estira las delanteras hacia adelante, encoge la parte posterior de su cuerpo y empuja hacia adelante la anterior, arquea la espalda, levanta el cuello y, como si produjera el sonido de un rayo, resopla por las narices y sacude el polvo adherido a su cuerpo. En el lugar donde se despereza, corre de un lado a otro como un ternero joven. Al correr, su cuerpo parece una antorcha girando en la oscuridad.

อนุวิโลเกตีติ [Pg.262] กสฺมา อนุวิโลเกติ? ปรานุทฺทยตาย. ตสฺมึ กิร สีหนาทํ นทนฺเต ปปาตาวาฏาทีสุ วิสมฏฺฐาเนสุ จรนฺตา หตฺถิโคกณฺณมหึสาทโย ปาณา ปปาเตปิ อาวาเฏปิ ปตนฺติ, เตสํ อนุทฺทยาย อนุวิโลเกติ. กึ ปนสฺส ลุทฺทกมฺมสฺส ปรมํสขาทิโน อนุทฺทยา นาม อตฺถีติ? อาม อตฺถิ. ตถา เหส ‘‘กึ เม พหูหิ ฆาติเตหี’’ติ? อตฺตโน โคจรตฺถายปิ ขุทฺทเก ปาเณ น คณฺหาติ, เอวํ อนุทฺทยํ กโรติ. วุตฺตมฺปิเจตํ – ‘‘มาหํ โข ขุทฺทเก ปาเณ วิสมคเต สงฺฆาตํ อาปาเทสิ’’นฺติ (อ. นิ. ๑๐.๒๑).

'Mira a su alrededor': ¿por qué mira a su alrededor? Por compasión hacia los demás. Se dice que cuando lanza su rugido, seres como elefantes, bueyes y búfalos que andan por terrenos desiguales caen en precipicios o fosos; por compasión hacia ellos, mira a su alrededor. ¿Acaso un carnívoro de actos feroces tiene compasión? Sí, la tiene. Él reflexiona: '¿Qué gano con que mueran tantos?'. Incluso para alimentarse, no caza animales pequeños; así muestra compasión. También se ha dicho: 'Que no cause la muerte de pequeños seres en lugares difíciles'.

สีหนาทํ นทตีติ ติกฺขตฺตุํ ตาว อภีตนาทํ นทติ. เอวญฺจ ปนสฺส วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา นทนฺตสฺส สทฺโท สมนฺตา ติโยชนปเทสํ เอกนินฺนาทํ กโรติ, ตมสฺส นินฺนาทํ สุตฺวา ติโยชนพฺภนฺตรคตา ทฺวิปทจตุปฺปทคณา ยถาฐาเน ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ. โคจราย ปกฺกมตีติ อาหารตฺถาย คจฺฉติ. กถํ? โส หิ วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา ทกฺขิณโต วา วามโต วา อุปฺปตนฺโต อุสภมตฺตํ ฐานํ คณฺหาติ, อุทฺธํ อุปฺปตนฺโต จตฺตาริปิ อฏฺฐปิ อุสภานิ อุปฺปตติ, สมฏฺฐาเน อุชุกํ ปกฺขนฺทนฺโต โสฬสอุสภมตฺตมฺปิ วีสติอุสภมตฺตมฺปิ ฐานํ ปกฺขนฺทติ, ถลา วา ปพฺพตา วา ปกฺขนฺทนฺโต สฏฺฐิอุสภมตฺตมฺปิ อสีติอุสภมตฺตมฺปิ ฐานํ ปกฺขนฺทติ, อนฺตรามคฺเค รุกฺขํ วา ปพฺพตํ วา ทิสฺวา ตํ ปริหรนฺโต วามโต วา ทกฺขิณโต วา, อุสภมตฺตมฺปิ อปกฺกมติ. ตติยํ ปน สีหนาทํ นทิตฺวา เตเนว สทฺธึ ติโยชเน ฐาเน ปญฺญายติ. ติโยชนํ คนฺตฺวา นิวตฺติตฺวา ฐิโต อตฺตโนว นาทสฺส อนุนาทํ สุณาติ. เอวํ สีเฆน ชเวน ปกฺกมตีติ.

'Lanza el rugido del león' significa que lanza tres veces su rugido de intrepidez. Al rugir en el lugar donde se despereza, su sonido resuena en un área de tres leguas a la redonda. Al oír ese rugido, los animales de dos y cuatro patas que están dentro de ese radio no pueden permanecer en su lugar. 'Parte para alimentarse' significa que va en busca de comida. ¿Cómo? Al saltar desde el lugar donde se despereza hacia la derecha o izquierda, cubre un usabha (medida de longitud); al saltar hacia arriba, alcanza de cuatro a ocho usabhas; al saltar en línea recta sobre terreno llano, cubre de dieciséis a veinte usabhas; y al saltar desde una llanura o montaña, cubre de sesenta a ochenta usabhas. Si ve un árbol o montaña en su camino, lo evita desviándose un usabha a la derecha o izquierda. Tras lanzar el tercer rugido, llega a una distancia de tres leguas tan rápido como su propio sonido. Habiendo recorrido tres leguas y deteniéndose, escucha el eco de su propio rugido. Así parte con gran velocidad.

เยภุยฺเยนาติ ปาเยน. ภยํ สํเวคํ สนฺตาสนฺติ สพฺพํ จิตฺตุตฺราสสฺเสว นามํ. สีหสฺส หิ สทฺทํ สุตฺวา พหู สตฺตา ภายนฺติ, อปฺปกา น ภายนฺติ. เก ปน เตติ? สมสีโห หตฺถาชานีโย อสฺสาชานีโย อุสภาชานีโย ปุริสาชานีโย ขีณาสโวติ. กสฺมา ปเนเต น ภายนฺตีติ? สมสีโห นาม ‘‘ชาติโคตฺตกุลสูรภาเวหิ สมาโนสฺมี’’ติ น ภายติ, หตฺถาชานียาทโย อตฺตโน สกฺกายทิฏฺฐิพลวตาย น ภายนฺติ, ขีณาสโว สกฺกายทิฏฺฐิปหีนตฺตา น ภายติ.

'Generalmente' significa en su mayor parte. 'Miedo, pavor y terror' son todos términos para la agitación mental. Al oír el sonido del león, muchos seres temen, pero unos pocos no. ¿Quiénes son ellos? El león de igual rango, el elefante de raza noble, el caballo de raza noble, el buey de raza noble, el hombre superior y el Arhat (khīṇāsavo). ¿Por qué estos no temen? El león de igual rango no teme pensando: 'Soy igual en nacimiento, linaje, familia y valentía'. Los animales nobles no temen por la fuerza de su visión de identidad (sakkāyadiṭṭhi). El Arhat no teme porque ha abandonado por completo la visión de identidad.

พิลาสยาติ [Pg.263] พิเล สยนฺตา พิลวาสิโน อหินกุลโคธาทโย. ทกาสยาติ อุทกวาสิโน มจฺฉกจฺฉปาทโย. วนาสยาติ วนวาสิโน หตฺถิอสฺสโคกณฺณมิคาทโย. ปวิสนฺตีติ ‘‘อิทานิ อาคนฺตฺวา คณฺหิสฺสตี’’ติ มคฺคํ โอโลเกนฺตาว ปวิสนฺติ. ทฬฺเหหีติ ถิเรหิ. วรตฺเตหีติ จมฺมรชฺชูหิ. มหิทฺธิโกติอาทีสุ วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา ทกฺขิณปสฺสาทีหิ อุสภมตฺตํ, อุชุกํ วีสติอุสภมตฺตาทิลงฺฆนวเสน มหิทฺธิกตา, เสสมิคานํ อธิปติภาเวน มเหสกฺขตา, สมนฺตา ติโยชเน สทฺทํ สุตฺวา ปลายนฺตานํ วเสน มหานุภาวตา เวทิตพฺพา.

«Bilāsayā» se refiere a los que duermen o viven en agujeros, como serpientes, mangostas, iguanas y otros seres que habitan en cavidades terrestres. «Dakāsayā» son los habitantes del agua, como peces, tortugas y similares. «Vanāsayā» se refiere a los que habitan en el bosque, como elefantes, caballos, toros monteses, ciervos y otros animales salvajes. «Pavisanti» (entran) significa que, mientras entran, observan el camino pensando: «en este momento [alguien] vendrá y me atrapará». «Daḷhehīti» significa con ataduras firmes. «Varattehīti» significa con correas de cuero. En cuanto a términos como «mahiddhiko» (de gran poder), debe entenderse su gran poder por su capacidad de permanecer en el lugar de exhibición de su fuerza y saltar en línea recta una distancia de un usabha, y hasta veinte usabhas utilizando sus flancos derechos; su gran majestad (mahesakkhatā) por su soberanía sobre las demás bestias; y su gran influencia (mahānubhāvatā) por el hecho de que los seres huyen despavoridos al oír su rugido en un radio de tres leguas.

เอวเมว โขติ ภควา เตสุ เตสุ สุตฺเตสุ ตถา ตถา อตฺตานํ กเถสิ. ‘‘สีโหติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ (อ. นิ. ๕.๙๙; ๑๐.๒๑) อิมสฺมึ ตาว สุตฺเต สีหสทิสํ อตฺตานํ กเถสิ. ‘‘ภิสกฺโก สลฺลกตฺโตติ โข, สุนกฺขตฺต, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (ม. นิ. ๓.๖๕) อิมสฺมึ เวชฺชสทิสํ. ‘‘พฺราหฺมโณติ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (อ. นิ. ๘.๘๕) อิมสฺมึ พฺราหฺมณสทิสํ. ‘‘ปุริโส มคฺคกุสโลติ โข, ติสฺส, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (สํ. นิ. ๓.๘๔) อิมสฺมึ มคฺคเทสกปุริสสทิสํ. ‘‘ราชาหมสฺมิ เสลา’’ติ (สุ. นิ. ๕๕๙) อิมสฺมึ ราชสทิสํ. ‘‘สีโหติ โข ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (อ. นิ. ๕.๙๙; ๑๐.๒๑) อิมสฺมึ ปน สุตฺเต สีหสทิสเมว กตฺวา อตฺตานํ กเถนฺโต เอวมาห.

«Del mismo modo» (evameva kho) indica que el Bienaventurado se describió a sí mismo de diversas maneras en varios sutras según la comparación correspondiente. Primero, en este mismo sutra, se comparó con un león diciendo: «Monjes, 'León' es un epíteto para el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado». En el sutra dirigido a Sunakkhatta, dijo: «'Médico y Cirujano' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un doctor. En otro sutra, dijo: «'Brāhmaṇa' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un brahmán. En el sutra de Tissa, dijo: «'Hombre experto en el camino' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un guía de caminos. En el Sela Sutta, dijo: «Yo soy el Rey [del Dhamma]», comparándose con un monarca. En este sutra en particular, al decir «'León' es un epíteto para el Tathāgata», el Bienaventurado habló comparándose precisamente con un león.

ตตฺรายํ สทิสตา – สีหสฺส กญฺจนคุหาทีสุ วสนกาโล วิย หิ ตถาคตสฺส ทีปงฺกรปาทมูเล กตาภินีหารสฺส อปริมิตกาลํ ปารมิโย ปูเรตฺวา ปจฺฉิมภเว ปฏิสนฺธิคฺคหเณน เจว มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมเนน จ ทสสหสฺสิโลกธาตุํ กมฺเปตฺวา วุทฺธิมนฺวาย ทิพฺพสมฺปตฺติสทิสํ สมฺปตฺตึ อนุภวมานสฺส ตีสุ ปาสาเทสุ นิวาสกาโล ทฏฺฐพฺโพ. สีหสฺส กญฺจนคุหาทิโต นิกฺขนฺตกาโล วิย ตถาคตสฺส เอกูนตึเส สํวจฺฉเร วิวเฏน ทฺวาเรน กณฺฑกํ อารุยฺห ฉนฺนสหายสฺส นิกฺขมิตฺวา ตีณิ รชฺชานิ อติกฺกมิตฺวา อโนมานทีตีเร พฺรหฺมุนา ทินฺนานิ กาสายานิ [Pg.264] ปริทหิตฺวา ปพฺพชิตสฺส สตฺตเม ทิวเส ราชคหํ คนฺตฺวา ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปณฺฑวคิริปพฺภาเร กตภตฺตกิจฺจสฺส สมฺมาสมฺโพธึ ปตฺวา, ปฐมเมว มคธรฏฺฐํ อาคมนตฺถาย ยาว รญฺโญ ปฏิญฺญาทานกาโล.

En esto reside la semejanza: así como el león habita en cuevas de oro y otros refugios, debe verse el tiempo en que el Tathāgata residió en los tres palacios disfrutando de una prosperidad similar a la celestial; esto tras haber cumplido las perfecciones durante un tiempo incalculable desde su resolución inicial a los pies de Dīpaṅkara, habiendo tomado su última existencia, nacido del vientre materno haciendo temblar diez mil sistemas de mundos y alcanzado la madurez. Así como el león sale de su cueva de oro, el Tathāgata, a la edad de veintinueve años, salió por la puerta abierta [por las deidades], montando al caballo Kaṇṭaka con Channa como compañero, atravesó tres reinos y, tras renunciar en la orilla del río Anomā vistiendo las túnicas ocres dadas por el Brahma, llegó a Rājagaha al séptimo día para mendigar comida; tras cumplir el deber de alimentarse en la ladera del monte Paṇḍava, alcanzó el Perfecto Despertar y regresó al reino de Magadha según su promesa inicial al rey.

สีหสฺส วิชมฺภนกาโล วิย ตถาคตสฺส ทินฺนปฏิญฺญสฺส อาฬารกาลามอุปสงฺกมนํ อาทึ กตฺวา ยาว สุชาตาย ทินฺนปายาสสฺส เอกูนปณฺณาสาย ปิณฺเฑหิ ปริภุตฺตกาโล เวทิตพฺโพ. สีหสฺส เกสรวิธุนนํ วิย สายนฺหสมเย โสตฺติเยน ทินฺนา อฏฺฐ ติณมุฏฺฐิโย คเหตฺวา ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตาหิ โถมิยมานสฺส คนฺธาทีหิ ปูชิยมานสฺส ติกฺขตฺตุํ โพธึ ปทกฺขิณํ กตฺวา โพธิมณฺฑํ อารุยฺห จุทฺทสหตฺถุพฺเพเธ ฐาเน ติณสนฺถรํ สนฺถริตฺวา จตุรงฺควีริยํ อธิฏฺฐาย นิสินฺนสฺส ตํขณํเยว มารพลํ วิธมิตฺวา ตีสุ ยาเมสุ ติสฺโส วิชฺชา วิโสเธตฺวา อนุโลมปฏิโลมํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทมหาสมุทฺทํ ยมกญาณมนฺถเนน มนฺเถนฺตสฺส สพฺพญฺญุตญฺญาเณ ปฏิวิทฺเธ ตทนุภาเวน ทสสหสฺสิโลกธาตุกมฺปนํ เวทิตพฺพํ.

El tiempo en que el león se estira es comparable al periodo en que el Tathāgata, tras su promesa, se acercó a Āḷāra Kālāma y otros maestros, hasta el momento en que consumió las cuarenta y nueve porciones de arroz con leche ofrecidas por Sujātā. El sacudir la melena del león es como cuando el Buda, al atardecer, recibió los ocho manojos de hierba de Sotthiya, siendo alabado por las deidades de diez mil universos y honrado con inciensos; rodeó el árbol Bodhi tres veces por la derecha, subió al trono de la iluminación, extendió el asiento de hierba en un lugar de catorce codos de altura, se sentó resuelto con el esfuerzo de cuatro factores y derrotó a las huestes de Māra en ese mismo instante. Luego, purificó las tres ciencias en las tres vigilias de la noche, y mientras agitaba el gran océano del surgimiento dependiente en orden directo e inverso con el batidor del conocimiento de los pares (yamakañāṇa), alcanzó la Omnisciencia, cuyo poder hizo temblar diez mil sistemas de mundos.

สีหสฺส จตุทฺทิสาวิโลกนํ วิย ปฏิวิทฺธสพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส สตฺตสตฺตาหํ โพธิมณฺเฑ วิหริตฺวา ปริภุตฺตมธุปิณฺฑิกาหารสฺส อชปาลนิคฺโรธมูเล มหาพฺรหฺมุโน ธมฺมเทสนายาจนํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺถ วิหรนฺตสฺส เอกาทสเม ทิวเส ‘‘สฺเว อาสาฬฺหิปุณฺณมา ภวิสฺสตี’’ติ ปจฺจูสสมเย ‘‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ? อาฬารุทกานํ กาลงฺกตภาวํ ญตฺวา ธมฺมเทสนตฺถาย ปญฺจวคฺคิยานํ โอโลกนํ ทฏฺฐพฺพํ. สีหสฺส โคจรตฺถาย ติโยชนํ คมนกาโล วิย อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย ‘‘ปญฺจวคฺคิยานํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสฺสามี’’ติ ปจฺฉาภตฺเต อชปาลนิคฺโรธโต วุฏฺฐิตสฺส อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ คมนกาโล.

El mirar del león hacia las cuatro direcciones es comparable al Tathāgata, quien tras alcanzar la Omnisciencia permaneció siete semanas cerca del trono de iluminación, consumió el alimento de bolas de miel y aceptó la invitación de Mahābrahmā para enseñar el Dhamma. Mientras residía bajo el árbol Ajapāla, en el undécimo día tras las siete semanas, al amanecer previo a la luna llena de Āsāḷha, reflexionó: «¿A quién debería enseñar el Dhamma primero?». Al saber que Āḷāra y Udaka habían fallecido, observó a los cinco monjes para darles la enseñanza. El viaje del león de tres leguas en busca de alimento es como el momento en que el Buda, tomando su cuenco y túnicas, partió del árbol Ajapāla después del mediodía pensando «pondré en movimiento la Rueda del Dhamma para los cinco monjes», recorriendo el camino de dieciocho leguas.

สีหนาทกาโล วิย ตถาคตสฺส อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ คนฺตฺวา ปญฺจวคฺคิเย สญฺญาเปตฺวา อจลปลฺลงฺเก นิสินฺนสฺส ทสหิ จกฺกวาฬสหสฺเสหิ สนฺนิปติเตน เทวคเณน ปริวุตสฺส ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑; มหาว. ๑๓) นเยน ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนกาโล เวทิตพฺโพ. อิมสฺมิญฺจ ปน ปเท เทสิยมาเน ตถาคตสีหสฺส ธมฺมโฆโส เหฏฺฐา อวีจึ อุปริ ภวคฺคํ คเหตฺวา ทสสหสฺสิโลกธาตุํ [Pg.265] ปฏิจฺฉาเทสิ. สีหสฺส สทฺเทน ขุทฺทกปาณานํ สนฺตาสํ อาปชฺชนกาโล วิย ตถาคตสฺส ตีณิ ลกฺขณานิ ทีเปตฺวา จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ สฏฺฐิยา จ นยสหสฺเสหิ วิภชิตฺวา ธมฺมํ กเถนฺตสฺส ทีฆายุกเทวตานํ ญาณสนฺตาสสฺส อุปฺปตฺติกาโล เวทิตพฺโพ.

El rugido del león es comparable al momento en que el Tathāgata, tras recorrer las dieciocho leguas e instruir a los cinco monjes, se sentó en el trono inamovible rodeado por las huestes de deidades de diez mil universos y puso en movimiento la Rueda del Dhamma con el método: «Monjes, estos dos extremos no deben ser seguidos por quien ha renunciado». Mientras se enseñaba esto, el sonido del Dhamma del León-Tathāgata cubrió los diez mil sistemas de mundos, desde el infierno Avīci abajo hasta el pico de la existencia arriba. Así como el rugido del león aterroriza a las criaturas pequeñas, el tiempo en que el Tathāgata explica las tres características y analiza las cuatro verdades mediante dieciséis aspectos y sesenta mil métodos, debe entenderse como el momento en que surge el temor del conocimiento (ñāṇasantāsa) ante el ciclo de sufrimientos en las deidades de larga vida.

ยทาติ ยสฺมึ กาเล. ตถาคโตติ อฏฺฐหิ การเณหิ ภควา ตถาคโต – ตถา อาคโตติ ตถาคโต, ตถา คโตติ ตถาคโต, ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต, ตถธมฺเม ยาถาวโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต, ตถทสฺสิตาย ตถาคโต, ตถาวาทิตาย ตถาคโต, ตถาการิตาย ตถาคโต. อภิภวนฏฺเฐน ตถาคโตติ. เตสํ วิตฺถาโร พฺรหฺมชาลวณฺณนายมฺปิ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๗) มูลปริยายวณฺณนายมฺปิ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๒) วุตฺโตเยว. โลเกติ สตฺตโลเก. อุปฺปชฺชตีติ อภินีหารโต ปฏฺฐาย ยาว โพธิปลฺลงฺกา วา อรหตฺตมคฺคญาณา วา อุปฺปชฺชติ นาม, อรหตฺตผเล ปน ปตฺเต อุปฺปนฺโน นาม. อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติอาทีนิ วิสุทฺธิมคฺเค พุทฺธานุสฺสตินิทฺเทเส วิตฺถาริตานิ.

"Yadā" significa "en el momento en que". El término "Tathāgata" se refiere al Bienaventurado por ocho razones: es el Tathāgata porque ha venido de la misma manera (tathā āgato), porque se ha ido de la misma manera (tathā gato), porque ha llegado a la característica real (tathalakkhaṇaṃ āgato), porque ha despertado plenamente a los fenómenos reales según su naturaleza (tathadhamme yāthāvato abhisambuddho), por su visión de lo real (tathadassitāya), por hablar lo que es real (tathāvāditāya), por actuar conforme a lo real (tathākāritāya) y por su sentido de dominio o superación (abhibhavanaṭṭhena). La explicación detallada de estos términos ya se ha dado tanto en el comentario del Brahmajāla Sutta como en el del Mūlapariyāya Sutta. "Loke" se refiere al mundo de los seres (sattaloke). "Uppajjatī" (aparece) indica que, desde su resolución inicial ante el Buda Dīpaṅkara hasta el trono de la iluminación, se dice que está en proceso de aparecer a través del conocimiento del camino del Arhat; sin embargo, al alcanzar el fruto del Arhat, se dice que ha aparecido. Los términos "Arahaṃ", "Sammāsambuddho", etc., se detallan en el Visuddhimagga, en la sección de la recordación del Buda (buddhānussatiniddesa).

อิติ รูปนฺติ อิทํ รูปํ เอตฺตกํ รูปํ, น อิโต ภิยฺโย รูปํ อตฺถีติ. เอตฺตาวตา สภาวโต สรสโต ปริยนฺตโต ปริจฺเฉทโต ปริจฺฉินฺทนโต ยาวตา จตฺตาโร จ มหาภูตา จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ, ตํ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ รูปสฺส สมุทโยติ อยํ รูปสฺส สมุทโย นาม. เอตฺตาวตา หิ ‘‘อาหารสมุทโย รูปสมุทโย’’ติอาทิ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโมติ อยํ รูปสฺส อตฺถงฺคโม. อิมินาปิ ‘‘อาหารนิโรธา รูปนิโรโธ’’ติอาทิ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ เวทนาติอาทีสุปิ เอเสว นโย.

"Iti rūpaṃ" (tal es la forma) significa que esta forma se limita a esto; no existe más forma más allá de esta. Con esto se muestra la forma en su totalidad —tanto los cuatro grandes elementos como la forma derivada de ellos— según su naturaleza intrínseca, su esencia, sus límites y su delimitación. "Iti rūpassa samudayo" (tal es el origen de la forma) se refiere a este proceso de surgimiento; con esto se muestra todo lo relacionado con enunciados como "del origen del alimento surge la forma". "Iti rūpassa atthaṅgamo" (tal es la desaparición de la forma) indica su cese; por esto se muestra todo lo referente a "por el cese del alimento, cesa la forma". Este mismo método debe aplicarse a la sensación (vedanā) y a los demás agregados.

วณฺณวนฺโตติ สรีรวณฺเณน วณฺณวนฺโต. ธมฺมเทสนํ สุตฺวาติ อิมํ ปญฺจสุ ขนฺเธสุ ปณฺณาสลกฺขณปฏิมณฺฑิตํ ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา. เยภุยฺเยนาติ อิธ เก ฐเปติ? อริยสาวเก เทเว. เตสญฺหิ ขีณาสวตฺตา จิตฺตุตฺราสภยมฺปิ น อุปฺปชฺชติ, สํวิคฺคสฺส โยนิโส ปธาเนน ปตฺตพฺพํ [Pg.266] ปตฺตตาย ญาณสํเวโคปิ. อิตเรสํ ปน เทวานํ ‘‘ตาโส เหโส ภิกฺขู’’ติ อนิจฺจตํ มนสิกโรนฺตานํ จิตฺตุตฺราสภยมฺปิ, พลววิปสฺสนากาเล ญาณภยมฺปิ อุปฺปชฺชติ. โภติ ธมฺมาลปนมตฺตเมตํ. สกฺกายปริยาปนฺนาติ ปญฺจกฺขนฺธปริยาปนฺนา. อิติ เตสํ สมฺมาสมฺพุทฺเธ วฏฺฏโทสํ ทสฺเสตฺวา ติลกฺขณาหตํ กตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺเต ญาณภยํ นาม โอกฺกมติ.

"Vaṇṇavanto" significa poseedores de belleza en su apariencia física. "Dhammadesanaṃ sutvā" se refiere a haber escuchado esta enseñanza del Tathāgata sobre los cinco agregados, la cual está adornada con las cincuenta características (del surgimiento y la desaparición). "Yebhuyyena" (en su mayoría) excluye aquí a los discípulos nobles (ariyasāvaka) que son deidades o brahmas; para ellos, al haber destruido las impurezas (khīṇāsava), no surge el terror mental (cittutrāsa) ni el temor nacido del conocimiento (ñāṇasaṃvega), pues ya han alcanzado mediante el esfuerzo correcto aquello que debía ser alcanzado. Sin embargo, para las otras deidades que no han destruido sus impurezas, al reflexionar sobre la impermanencia (anicca) bajo la idea de que "esto es terrorífico, monjes", surge tanto el terror mental como el temor del conocimiento en el momento de una visión cabal intensa. El vocablo "bho" es simplemente una forma de interjección en el discurso. "Sakkāyapariyāpannā" significa que están incluidos dentro de los cinco agregados de la personalidad. Así, cuando el Sammasambuddha enseña el Dhamma mostrando la falta del ciclo de renacimientos (vaṭṭadosa) y estableciendo las tres características, surge en ellos lo que se llama el temor del conocimiento (ñāṇabhaya).

อภิญฺญายาติ ชานิตฺวา. ธมฺมจกฺกนฺติ ปฏิเวธญาณมฺปิ เทสนาญาณมฺปิ. ปฏิเวธญาณํ นาม เยน ญาเณน โพธิปลฺลงฺเก นิสินฺโน จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ สฏฺฐิยา จ นยสหสฺเสหิ ปฏิวิชฺฌิ. เทสนาญาณํ นาม เยน ญาเณน ติปริวฏฺฏํ ทฺวาทสาการํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ. อุภยมฺปิ ตํ ทสพลสฺส อุเร ชาตญาณเมว. เตสุ อิธ เทสนาญาณํ คเหตพฺพํ. ตํ ปเนส ยาว อฏฺฐารสหิ พฺรหฺมโกฏีหิ สทฺธึ อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถรสฺส โสตาปตฺติผลํ อุปฺปชฺชติ, ตาว ปวตฺเตติ นาม. ตสฺมึ อุปฺปนฺเน ปวตฺติตํ นาม โหตีติ เวทิตพฺพํ. อปฺปฏิปุคฺคโลติ สทิสปุคฺคลรหิโต. ยสสฺสิโนติ ปริวารสมฺปนฺนา. ตาทิโนติ ลาภาลาภาทีหิ เอกสทิสสฺส. ฉฏฺฐํ.

"Abhiññāyā" significa habiendo conocido. "Dhammacakkaṃ" (la rueda del Dhamma) se refiere tanto al conocimiento de la penetración (paṭivedhañāṇa) como al conocimiento de la enseñanza (desanāñāṇa). El conocimiento de la penetración es aquel con el cual, sentado en el trono de la iluminación, penetró las cuatro verdades a través de dieciséis aspectos y sesenta mil métodos. El conocimiento de la enseñanza es aquel con el cual puso en movimiento la Rueda del Dhamma con sus tres giros y doce aspectos. Ambos conocimientos se originaron en el corazón del Poseedor de los Diez Poderes (Dasabala). En este contexto, debe tomarse el conocimiento de la enseñanza. Se dice que el Bienaventurado puso en movimiento la rueda mientras dieciocho mil millones de brahmas y el venerable Aññāsikoṇḍañña alcanzaban el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala); una vez alcanzado este, se considera que la rueda ha sido puesta en movimiento. "Appaṭipuggaloti" significa que carece de una persona igual a él. "Yasassinoti" significa poseedores de un gran séquito. "Tādinoti" se refiere a aquel que permanece inalterable ante las ocho condiciones mundanas como la ganancia y la pérdida. Sexto sutta.

๗. ขชฺชนียสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Khajjanīya Sutta.

๗๙. สตฺตเม ปุพฺเพนิวาสนฺติ น อิทํ อภิญฺญาวเสน อนุสฺสรณํ สนฺธาย วุตฺตํ, วิปสฺสนาวเสน ปน ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรนฺเต สมณพฺราหฺมเณ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เตเนวาห – ‘‘สพฺเพเต ปญฺจุปาทานกฺขนฺเธ อนุสฺสรนฺติ, เอเตสํ วา อญฺญตร’’นฺติ. อภิญฺญาวเสน หิ สมนุสฺสรนฺตสฺส ขนฺธาปิ อุปาทานกฺขนฺธาปิ ขนฺธปฏิพทฺธาปิ ปณฺณตฺติปิ อารมฺมณํ โหติเยว. รูปํเยว อนุสฺสรตีติ เอวญฺหิ อนุสฺสรนฺโต น อญฺญํ กิญฺจิ สตฺตํ วา ปุคฺคลํ วา อนุสฺสรติ, อตีเต ปน นิรุทฺธํ รูปกฺขนฺธเมว อนุสฺสรติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโยติ. สุญฺญตาปพฺพํ นิฏฺฐิตํ.

79. En el séptimo sutta, el término "pubbenivāsaṃ" (vidas pasadas) no se ha dicho en referencia a la recordación mediante poderes sobrenaturales (abhiññā), sino en referencia a los ascetas y brahmanes que recuerdan sus existencias pasadas a través de la visión cabal (vipassanā). Por eso dijo: "todos ellos recuerdan los cinco agregados del apego o uno de ellos". Pues, para quien recuerda mediante abhiññā, tanto los agregados como los agregados del apego, las cosas vinculadas a ellos y las designaciones (paṇṇatti) pueden ser objetos de su atención. "Recuerda solo la forma" significa que, al recordar así, no recuerda a ningún "ser" o "persona", sino solo el agregado de la forma que cesó en el pasado. Este mismo método se aplica a la sensación y demás agregados. Aquí termina la sección sobre la vacuidad (suññatāpabba).

อิทานิ สุญฺญตาย ลกฺขณํ ทสฺเสตุํ กิญฺจ, ภิกฺขเว, รูปํ วเทถาติอาทิมาห. ยถา หิ นฏฺฐํ โคณํ ปริเยสมาโน ปุริโส โคคเณ จรมาเน รตฺตํ วา กาฬํ วา พลีพทฺทํ ทิสฺวาปิ น เอตฺตเกเนว ‘‘อยํ มยฺหํ โคโณ’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ [Pg.267] กาตุํ สกฺโกติ. กสฺมา? อญฺเญสมฺปิ ตาทิสานํ อตฺถิตาย. สรีรปเทเส ปนสฺส สตฺติสูลาทิลกฺขณํ ทิสฺวา ‘‘อยํ มยฺหํ สนฺตโก’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ โหติ, เอวเมว สุญฺญตาย กถิตายปิ ยาว สุญฺญตาลกฺขณํ น กถียติ, ตาว สา อกถิตาว โหติ, ลกฺขเณ ปน กถิเต กถิตา นาม โหติ. โคโณ วิย หิ สุญฺญตา, โคณลกฺขณํ วิย สุญฺญตาลกฺขณํ. ยถา โคณลกฺขเณ อสลฺลกฺขิเต โคโณ น สุฏฺฐุ สลฺลกฺขิโต โหติ, ตสฺมึ ปน สลฺลกฺขิเต โส สลฺลกฺขิโต นาม โหติ, เอวเมว สุญฺญตาลกฺขเณ อกถิเต สุญฺญตา อกถิตาว โหติ, ตสฺมึ ปน กถิเต สา กถิตา นาม โหตีติ สุญฺญตาลกฺขณํ ทสฺเสตุํ กิญฺจ, ภิกฺขเว, รูปํ วเทถาติอาทิมาห.

Ahora, para mostrar la característica de la vacuidad, el Buda dijo: "¿Y qué, monjes, llamáis forma?", etc. Así como un hombre que busca un buey perdido, al ver un buey rojo o negro en una manada, no puede concluir solo por eso: "este es mi buey". ¿Por qué? Porque existen otros bueyes similares. Pero si ve en alguna parte del cuerpo del buey una marca como la de una lanza o un tridente hecha con hierro candente, entonces concluye: "este es mi buey". Del mismo modo, aunque se hable de la vacuidad, mientras no se enseñen sus características, se considera como no enseñada; pero cuando se enseñan sus características, se dice que ha sido enseñada. La vacuidad es como el buey; la característica de la vacuidad es como la marca del buey. Así como el buey no es correctamente identificado si no se reconoce su marca, pero es identificado cuando esta se reconoce, del mismo modo, la vacuidad no es verdaderamente enseñada si no se mencionan sus características, pero se considera enseñada cuando estas se exponen. Por ello, para mostrar la característica de la vacuidad, dijo: "¿Y qué, monjes, llamáis forma?", etc.

ตตฺถ กิญฺจาติ การณปุจฺฉา, เกน การเณน รูปํ วเทถ, เกน การเณเนตํ รูปํ นามาติ อตฺโถ. รุปฺปตีติ โขติ เอตฺถ อิตีติ การณุทฺเทโส, ยสฺมา รุปฺปติ, ตสฺมา รูปนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. รุปฺปตีติ กุปฺปติ ฆฏฺฏียติ ปีฬียติ, ภิชฺชตีติ อตฺโถ. สีเตนปิ รุปฺปตีติอาทีสุ สีเตน ตาว รุปฺปนํ โลกนฺตริกนิรเย ปากฏํ. ติณฺณํ ติณฺณญฺหิ จกฺกวาฬานํ อนฺตเร เอเกโก โลกนฺตริกนิรโย นาม โหติ อฏฺฐโยชนสหสฺสปฺปมาโณ. ยสฺส เนว เหฏฺฐา ปถวี อตฺถิ, น อุปริ จนฺทิมสูริยทีปมณิอาโลโก, นิจฺจนฺธกาโร. ตตฺถ นิพฺพตฺตสตฺตานํ ติคาวุโต อตฺตภาโว โหติ, เต วคฺคุลิโย วิย ปพฺพตปาเท ทีฆปุถุเลหิ นเขหิ ลคฺคิตฺวา อวํสิรา โอลมฺพนฺติ. ยทา สํสปฺปนฺตา อญฺญมญฺญสฺส หตฺถปาสาคตา โหนฺติ, อถ ‘‘ภกฺโข โน ลทฺโธ’’ติ? มญฺญมานา ตตฺถ พฺยาวฏา วิปริวตฺติตฺวา โลกสนฺธารเก อุทเก ปตนฺติ, วาเต ปหรนฺเตปิ มธุกผลานิ วิย ฉิชฺชิตฺวา อุทเก ปตนฺติ, ปติตมตฺตาว อจฺจนฺตขาเร อุทเก ตตฺตเตเล ปติตปิฏฺฐปิณฺฑิ วิย ปฏปฏายมานา วิลียนฺติ. เอวํ สีเตน รุปฺปนํ โลกนฺตริกนิรเย ปากฏํ. มหึสกรฏฺฐาทีสุปิ หิมปาตสีตเลสุ ปเทเสสุ เอตํ ปากฏเมว. ตตฺถ หิ สตฺตา สีเตน ภินฺนสรีรา ชีวิตกฺขยมฺปิ ปาปุณนฺติ.

En este contexto, la expresión 'kiñcāti' constituye una pregunta sobre la causa: '¿por qué razón lo llaman forma (rūpa)?' o '¿por qué razón a estos fenómenos con distinciones como elementos primarios y derivados se les denomina forma?'. Tal es el significado. En la frase 'ruppatīti kho', el término 'iti' señala la indicación de la causa; el significado es: 'debido a que se ve alterada (ruppati), por eso se le llama forma'. 'Ruppati' significa que es perturbada, afectada, oprimida o quebrantada. En el pasaje 'sītenapi ruppatīti' y otros, la alteración por el frío es evidente primero en el infierno Lokantarika. Ciertamente, en el espacio intermedio entre cada tres sistemas de mundos (cakkavāḷa) existe un infierno Lokantarika de ocho mil yojanas de extensión. En su parte inferior no hay tierra, ni en su parte superior existe la luz de la luna, el sol, lámparas o joyas; es una oscuridad perpetua. Los seres que allí renacen tienen cuerpos de tres gāvutas de altura y, como murciélagos, se cuelgan de las faldas de las montañas de los sistemas de mundos, sujetándose con uñas largas y anchas, suspendidos cabeza abajo. Cuando, al arrastrarse, entran en contacto unos con otros, pensando: 'hemos obtenido alimento', se abalanzan sobre el otro, se sueltan y caen al agua que sostiene el mundo; incluso cuando los vientos los golpean, se desprenden como frutos de madhuca y caen al agua. Tan pronto como caen en esa agua extremadamente corrosiva y gélida, se disuelven chisporroteando como una masa de harina caída en aceite hirviendo. Así, la alteración por el frío es evidente en el infierno Lokantarika. También es evidente en lugares gélidos por la caída de nieve, como en la región de Mahiṃsaka; allí, ciertamente, los seres, con sus cuerpos quebrantados por el frío, llegan incluso a la destrucción de la vida.

อุณฺเหน รุปฺปนํ อวีจิมหานิรเย ปากฏํ โหติ. ชิฆจฺฉาย รุปฺปนํ เปตฺติวิสเย เจว ทุพฺภิกฺขกาเล จ ปากฏํ. ปิปาสาย รุปฺปนํ กาลกญฺชิกาทีสุ ปากฏํ. เอโก กิร กาลกญฺชิกอสุโร ปิปาสํ อธิวาเสตุํ อสกฺโกนฺโต [Pg.268] โยชนคมฺภีรวิตฺถารํ มหาคงฺคํ โอตริ, ตสฺส คตคตฏฺฐาเน อุทกํ ฉิชฺชติ, ธูโม อุคฺคจฺฉติ, ตตฺเต ปิฏฺฐิปาสาเณ จงฺกมนกาโล วิย โหติ. ตสฺส อุทกสทฺทํ สุตฺวา อิโต จิโต จ วิจรนฺตสฺเสว รตฺติ วิภายิ. อถ นํ ปาโตว ภิกฺขาจารํ คจฺฉนฺตา ตึสมตฺตา ปิณฺฑจาริกภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘โก นาม ตฺวํ สปฺปุริสา’’ติ? ปุจฺฉึสุ. ‘‘เปโตหมสฺมิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ ปริเยสสี’’ติ? ‘‘ปานียํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยํ คงฺคา ปริปุณฺณา, กึ ตฺวํ น ปสฺสสี’’ติ? ‘‘น อุปกปฺปติ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ คงฺคาปิฏฺเฐ นิปชฺช, มุเข เต ปานียํ อาสิญฺจิสฺสามา’’ติ. โส วาลิกาปุฬิเน อุตฺตาโน นิปชฺชิ. ภิกฺขู ตึสมตฺเต ปตฺเต นีหริตฺวา อุทกํ อาหริตฺวา ตสฺส มุเข อาสิญฺจึสุ. เตสํ ตถา กโรนฺตานํเยว เวลา อุปกฏฺฐา ชาตา. ตโต ‘‘ภิกฺขาจารกาโล อมฺหากํ สปฺปุริส, กจฺจิ เต อสฺสาทมตฺตา ลทฺธา’’ติ อาหํสุ. เปโต ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, ตึสมตฺตานํ อยฺยานํ ตึสปตฺเตหิ อาสิตฺตอุทกโต อฑฺฒปสตมตฺตมฺปิ ปรคลํ คตํ, เปตตฺตภาวโต โมกฺโข มา โหตู’’ติ อาห. เอวํ ปิปาสาย รุปฺปนํ เปตฺติวิสเย ปากฏํ.

La alteración por el calor es evidente en el gran infierno Avīci. La alteración por el hambre es evidente tanto en el reino de los seres hambrientos (petas) como en tiempos de hambruna. La alteración por la sed es evidente entre los asuras Kālakañjika y otros seres similares. Se cuenta que un asura Kālakañjika, incapaz de soportar la sed, bajó al gran río Ganges, que tiene una profundidad y anchura de una yojana; sin embargo, en cada lugar al que llegaba, el agua se secaba, se elevaba humo y se volvía como caminar sobre una superficie de piedra ardiente. Mientras vagaba de un lado a otro escuchando el sonido del agua, amaneció. Entonces, unos treinta monjes que salían temprano a buscar limosna lo vieron y le preguntaron: 'Buen hombre, ¿quién eres tú?'. Él respondió: 'Señor, soy un peta'. Le preguntaron: '¿Qué buscas?'. Él respondió: 'Agua para beber, señor'. Ellos le dijeron: '¿Acaso este río Ganges no está desbordante? ¿Es que no lo ves?'. Él contestó: 'Señor, no me sirve de nada (no se me manifiesta como tal)'. 'Entonces', dijeron ellos, 'acuéstate en el lecho del Ganges y verteremos agua en tu boca'. Él se acostó boca arriba en el banco de arena. Los monjes sacaron sus treinta cuencos, trajeron agua y la vertieron en su boca. Mientras hacían esto, se acercó la hora de su ronda de limosna. Entonces dijeron: 'Buen hombre, ya es hora de nuestra colecta de comida, ¿has obtenido al menos un poco de alivio?'. El peta respondió: 'Señores, si de toda el agua vertida de los treinta cuencos de los venerables señores ha pasado a mi garganta siquiera la cantidad de medio puñado, que no me libere de mi existencia como peta'. Así, la alteración por la sed es evidente en el reino de los seres hambrientos.

ฑํสาทีหิ รุปฺปนํ ฑํสมกฺขิกาทิพหุเลสุ ปเทเสสุ ปากฏํ. เอตฺถ จ ฑํสาติ ปิงฺคลมกฺขิกา. มกสาติ มกสาว. วาตาติ กุจฺฉิวาตปิฏฺฐิวาตาทิวเสน เวทิตพฺพา. สรีรสฺมิญฺหิ วาตโรโค อุปฺปชฺชิตฺวา หตฺถปาทปิฏฺฐิอาทีนิ ภินฺทติ, กาณํ กโรติ, ขุชฺชํ กโรติ, ปีฐสปฺปึ กโรติ. อาตโปติ สูริยาตโป. เตน รุปฺปนํ มรุกนฺตาราทีสุ ปากฏํ. เอกา กิร อิตฺถี มรุกนฺตาเร รตฺตึ สตฺถโต โอหีนา ทิวา สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต วาลิกาย ตปฺปมานาย ปาเท ฐเปตุํ อสกฺโกนฺตี สีสโต ปจฺฉึ โอตาเรตฺวา อกฺกมิ. กเมน ปจฺฉิยา อุณฺหาภิตตฺตาย ฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ตสฺสา อุปริ สาฏกํ ฐเปตฺวา อกฺกมิ. ตสฺมิมฺปิ สนฺตตฺเต อตฺตโน องฺเกน คหิตปุตฺตกํ อโธมุขํ นิปชฺชาเปตฺวา กนฺทนฺตํเยว อกฺกมิตฺวา สทฺธึ เตน ตสฺมึเยว ฐาเน อุณฺหาภิตตฺตา กาลมกาสิ.

La alteración por los tábanos y otros insectos es evidente en lugares donde abundan estos animales y las moscas. En este contexto, 'ḍaṃsā' se refiere a los tábanos o moscas de color pardo. 'Makasā' se refiere a los mosquitos. 'Vātā' debe entenderse como las aflicciones causadas por los vientos internos, como los cólicos o dolores de espalda. Pues cuando surge una enfermedad de viento en el cuerpo, quebranta las manos, los pies, la espalda y demás miembros, provocando ceguera, jorobas o parálisis. 'Ātapo' se refiere al calor del sol. La alteración por este calor es evidente en los desiertos. Se cuenta que una mujer que se quedó rezagada de su caravana en un desierto durante la noche, al salir el sol durante el día, al no poder poner los pies en la arena ardiente, bajó la cesta de su cabeza y se paró sobre ella. Gradualmente, cuando la cesta se calentó demasiado por el sol y no podía permanecer allí, puso su manto encima y se paró sobre él. Al calentarse este también, colocó a su propio hijo, a quien llevaba en su regazo, boca abajo y, mientras el niño lloraba, se paró sobre él; junto con él, murió en ese mismo lugar, abrasada por el calor del sol.

สรีสปาติ เย เกจิ ทีฆชาติกา สรนฺตา คจฺฉนฺติ. เตสํ สมฺผสฺเสน รุปฺปนํ อาสีวิสทฏฺฐกาทีนํ วเสน เวทิตพฺพํ. อิติ ภควตา ยานิ อิมานิ สามญฺญปจฺจตฺตวเสน ธมฺมานํ ทฺเว ลกฺขณานิ, เตสุ รูปกฺขนฺธสฺส ตาว ปจฺจตฺตลกฺขณํ ทสฺสิตํ. รูปกฺขนฺธสฺเสว หิ เอตํ, น เวทนาทีนํ, ตสฺมา ปจฺจตฺตลกฺขณนฺติ [Pg.269] วุจฺจติ. อนิจฺจทุกฺขานตฺตลกฺขณํ ปน เวทนาทีนมฺปิ โหติ, ตสฺมา ตํ สามญฺญลกฺขณนฺติ วุจฺจติ.

'Sarisapā' se refiere a cualquier tipo de reptiles que se desplazan arrastrándose. La alteración por el contacto con ellos debe entenderse a través de las picaduras de serpientes venenosas y casos similares. De esta manera, de las dos características de los fenómenos que el Bienaventurado ha mostrado —la característica universal y la característica individual—, ha presentado primero la característica individual del agregado de la forma (rūpakkhandha). Ciertamente, esta alteración (ruppana) pertenece solo al agregado de la forma y no a la sensación (vedanā) u otros agregados; por ello, se llama característica individual. En cambio, las características de impermanencia, sufrimiento y no-yo pertenecen también a la sensación y demás agregados; por lo tanto, a estas se les llama características universales.

กิญฺจ, ภิกฺขเว, เวทนํ วเทถาติอาทีสุ ปุริมสทิสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ยํ ปน ปุริเมน อสทิสํ, ตสฺสายํ วิภาวนา – สุขมฺปิ เวทยตีติ สุขํ อารมฺมณํ เวเทติ อนุภวติ. ปรโต ปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กถํ ปเนตํ อารมฺมณํ สุขํ ทุกฺขํ อทุกฺขมสุขํ นาม ชาตนฺติ? สุขาทีนํ ปจฺจยโต. สฺวายมตฺโถ ‘‘ยสฺมา จ โข, มหาลิ, รูปํ สุขํ สุขานุปติตํ สุขาวกฺกนฺต’’นฺติ อิมสฺมึ มหาลิสุตฺเต (สํ. นิ. ๓.๖๐) อาคโตเยว. เวทยตีติ เอตฺถ จ เวทนาว เวทยติ, น อญฺโญ สตฺโต วา ปุคฺคโล วา. เวทนา หิ เวทยิตลกฺขณา, ตสฺมา วตฺถารมฺมณํ ปฏิจฺจ เวทนาว เวทยตีติ. เอวมิธ ภควา เวทนายปิ ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ.

En cuanto a los pasajes que comienzan con: '¿Y qué, monjes, llamáis sensación?', se debe entender lo que es similar a lo anterior mediante el mismo método ya explicado. Sin embargo, aquello que es diferente a lo anterior, se explica así: 'siente también placer' significa que siente o experimenta un objeto placentero. Lo mismo se aplica a los dos términos siguientes. ¿Pero cómo es que este objeto es llamado placentero, doloroso o ni-doloroso-ni-placentero? Se llama objeto placentero, etc., por actuar como condición para el surgimiento de la sensación de placer, etc. Este mismo significado ya aparece en este Mahāli Sutta: 'Mahāli, puesto que la forma es placentera, está ligada al placer y cae en el placer...'. En este término 'siente', solo la sensación es la que siente, no otro ser ni persona. Puesto que la sensación tiene la característica de experimentar, por tanto, se debe considerar que, dependiendo de la base y del objeto, solo la sensación siente. Así, en esta exposición sobre la sensación, el Bendito mostró la característica individual de la sensación mediante su análisis.

นีลมฺปิ สญฺชานาตีติ นีลปุปฺเผ วา วตฺเถ วา ปริกมฺมํ กตฺวา อุปจารํ วา อปฺปนํ วา ปาเปนฺโต สญฺชานาติ. อยญฺหิ สญฺญา นาม ปริกมฺมสญฺญาปิ อุปจารสญฺญาปิ อปฺปนาสญฺญาปิ วฏฺฏติ, นีลํ นีลนฺติ อุปฺปชฺชนสญฺญาปิ วฏฺฏติเยว. ปีตกาทีสุปิ เอเสว นโย. อิธาปิ ภควา สญฺชานนลกฺขณาย สญฺญาย ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ.

'Reconoce también el azul' significa que, después de realizar el trabajo preparatorio en una flor azul o en una tela azul, uno reconoce el color al alcanzar la concentración de acceso o la concentración de absorción. En efecto, el término percepción (saññā) es apropiado tanto para la percepción preparatoria, como para la percepción de acceso y la percepción de absorción; también es válida la percepción que surge simplemente como 'azul, azul'. Lo mismo se aplica al amarillo y otros colores. Aquí también, el Bendito mostró la característica individual de la percepción mediante su análisis de la característica de reconocer.

รูปํ รูปตฺตาย สงฺขตมภิสงฺขโรนฺตีติ ยถา ยาคุเมว ยาคุตฺตาย, ปูวเมว ปูวตฺตาย ปจติ นาม, เอวํ ปจฺจเยหิ สมาคนฺตฺวา กตภาเวน สงฺขตนฺติ ลทฺธนามํ รูปเมว รูปตฺตาย ยถา อภิสงฺขตํ รูปํ นาม โหติ, ตถตฺตาย รูปภาวาย อภิสงฺขโรติ อายูหติ สมฺปิณฺเฑติ, นิปฺผาเทตีติ อตฺโถ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป – อตฺตนา สห ชายมานํ รูปํ สมฺปยุตฺเต จ เวทนาทโย ธมฺเม อภิสงฺขโรติ นิพฺพตฺเตตีติ. อิธาปิ ภควา เจตยิตลกฺขณสฺส สงฺขารสฺส ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ.

'Construyen lo condicionado como forma para el propósito de la forma' significa que, así como se cocina la papilla para que sea papilla o un pastel para que sea pastel, del mismo modo, aquello que recibe el nombre de 'condicionado' por haber sido producido por la reunión de condiciones, es decir, la forma misma, es construida, esforzada, acumulada y producida para que se convierta en forma. Lo mismo se aplica a la sensación y los demás agregados. En resumen, el significado es este: [la formación] construye y produce la forma que surge junto con ella misma y los estados asociados como la sensación y otros. Aquí también, el Bendito mostró la característica individual de las formaciones mediante su análisis de la característica de la volición.

อมฺพิลมฺปิ วิชานาตีติ อมฺพอมฺพาฏกมาตุลุงฺคาทิอมฺพิลํ ‘‘อมฺพิล’’นฺติ วิชานาติ. เอเสว นโย สพฺพปเทสุ. อปิ เจตฺถ ติตฺตกนฺติ นิมฺพปโฏลาทินานปฺปการํ กฏุกนฺติ ปิปฺปลิมริจาทินานปฺปการํ. มธุรนฺติ สปฺปิผาณิตาทินานปฺปการํ[Pg.270]. ขาริกนฺติ วาติงฺคณนาฬิเกร จตุรสฺสวลฺลิเวตฺตงฺกุราทินานปฺปการํ. อขาริกนฺติ ยํ วา ตํ วา ผลชาตํ การปณฺณาทิมิสฺสกปณฺณํ. โลณิกนฺติ โลณยาคุโลณมจฺฉโลณภตฺตาทินานปฺปการํ. อโลณิกนฺติอโลณยาคุอโลณมจฺฉอโลณภตฺตาทินานปฺปการํ. ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจตีติ ยสฺมา อิมํ อมฺพิลาทิเภทํ อญฺญมญฺญวิสิฏฺเฐน อมฺพิลาทิภาเวน ชานาติ, ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจตีติ. เอวมิธาปิ ภควา วิชานนลกฺขณสฺส วิญฺญาณสฺส ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ.

'Discierne también lo agrio' significa que conoce como 'agrio' lo que es agrio, como el mango, la grosella silvestre o el cidro. El mismo método se aplica a todos los términos. Además, aquí 'amargo' se refiere a diversos tipos como el neem o el pepino amargo; 'picante' a tipos como la pimienta larga o la pimienta negra; 'dulce' a tipos como el ghee o la melaza; 'alcalino' a diversos tipos como la berenjena, el coco, la enredadera de tallo cuadrado o los brotes de mimbre; 'no alcalino' a cualquier tipo de fruto o mezcla de hojas; 'salado' a diversos tipos como la papilla, el pescado o el arroz con exceso de sal; y 'sin sal' a los mismos con poca o ninguna sal. Por tanto, se llama conciencia porque conoce estas distinciones de sabor a través de sus diferencias mutuas. Se debe entender así. De este modo, en esta exposición sobre la conciencia, el Bendito mostró la característica individual de la conciencia mediante su análisis de la característica del discernimiento.

ยสฺมา ปน อารมฺมณสฺส อาการสณฺฐานคหณวเสน สญฺญา ปากฏา โหติ, ตสฺมา สา จกฺขุทฺวาเร วิภตฺตา. ยสฺมา วินาปิ อาการสณฺฐานา อารมฺมณสฺส ปจฺจตฺตเภทคหณวเสน วิญฺญาณํ ปากฏํ โหติ, ตสฺมา ตํ ชิวฺหาทฺวาเร วิภตฺตํ. อิเมสํ ปน สญฺญาวิญฺญาณปญฺญานํ อสมฺโมหโต สภาวสลฺลกฺขณตฺถํ สญฺชานาติ, วิชานาติ, ปชานาตีติ เอตฺถ วิเสสา เวทิตพฺพา. ตตฺถ อุปสคฺคมตฺตเมว วิเสโส, ชานาตีติ ปทํ ปน อวิเสโส. ตสฺสปิ ชานนฏฺเฐน วิเสโส เวทิตพฺโพ. สญฺญา หิ นีลาทิวเสน อารมฺมณสญฺชานนมตฺตเมว, อนิจฺจํ ทุกฺขมนตฺตาติ ลกฺขณปฏิเวธํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ. วิญฺญาณํ นีลาทิวเสน อารมฺมณญฺเจว ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธญฺจ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา ปน มคฺคปาตุภาวํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ. ปญฺญา นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา มคฺคปาตุภาวมฺปิ ปาเปติ.

Dado que la percepción es evidente al captar el aspecto y la forma del objeto, se analiza en la puerta del ojo. Dado que la conciencia es evidente al captar la naturaleza intrínseca del objeto incluso sin el aspecto y la forma, se analiza en la puerta de la lengua. Para comprender sin confusión la naturaleza de la percepción, la conciencia y la sabiduría, deben entenderse las distinciones entre los términos 'reconoce' (sañjānāti), 'discierne' (vijānāti) y 'comprende' (pajānāti). En este contexto, la diferencia radica solo en los prefijos, mientras que la raíz 'jānāti' (conocer) es común. Sin embargo, su distinción debe entenderse por el modo de conocer: la percepción solo puede reconocer el objeto por medio del color azul, etc., pero no puede alcanzar la penetración de las características de impermanencia, sufrimiento y no-ser. La conciencia conoce el objeto por medio del azul, etc., y también alcanza la penetración de las características, pero no puede manifestar el surgimiento del Camino mediante el desarrollo de la visión cabal. La sabiduría conoce el objeto por medio del azul, etc., alcanza la penetración de las características y también es capaz de manifestar el surgimiento del Camino.

ยถา หิ เหรญฺญิกผลเก กหาปณราสิมฺหิ กเต อชาตพุทฺธิทารโก คามิกปุริโส มหาเหรญฺญิโกติ ตีสุ ชเนสุ โอโลเกตฺวา ฐิเตสุ อชาตพุทฺธิทารโก กหาปณานํ จิตฺตวิจิตฺตจตุรสฺสมณฺฑลาทิภาวเมว ชานาติ, ‘‘อิทํ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ รตนสมฺมต’’นฺติ น ชานาติ. คามิกปุริโส จิตฺตาทิภาวญฺจ ชานาติ, มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภครตนสมฺมตภาวญฺจ, ‘‘อยํ กูโฏ, อยํ เฉโก, อยํ กรโฏ, อยํ สณฺโห’’ติ น ชานาติ. มหาเหรญฺญิโก จิตฺตาทิภาวมฺปิ รตนสมฺมตภาวมฺปิ กูฏาทิภาวมฺปิ ชานาติ. ชานนฺโต จ ปน [Pg.271] รูปํ ทิสฺวาปิ สทฺทํ สุตฺวาปิ คนฺธํ ฆายิตฺวาปิ รสํ สายิตฺวาปิ หตฺเถน ครุลหุภาวํ อุปธาเรตฺวาปิ ‘‘อสุกคาเม กโต’’ติปิ ชานาติ, ‘‘อสุกนิคเม อสุกนคเร อสุกปพฺพตจฺฉายาย อสุกนทีตีเร กโต’’ติปิ, ‘‘อสุกาจริเยน กโต’’ติปิ ชานาติ. เอวเมว สญฺญา อชาตพุทฺธิทารกสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมตฺตเมว ชานาติ. วิญฺญาณํ คามิกปุริสสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ. ปญฺญา มหาเหรญฺญิกสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา มคฺคปาตุภาวมฺปิ ปาเปติ.

Como cuando se coloca un montón de monedas (kahāpaṇas) sobre el tablero de un cambista y tres personas las observan: un niño sin discernimiento, un aldeano y un gran cambista. El niño solo reconoce la variedad de colores y las formas (como cuadradas o redondas) de las monedas, pero no sabe que son objetos considerados tesoros para el uso y disfrute de los seres humanos. El aldeano conoce tanto la variedad de formas como el hecho de que son tesoros valiosos, pero no sabe distinguir si una moneda es falsa, auténtica, tosca o fina. El gran cambista, en cambio, conoce todas estas cosas: la variedad de formas, su valor como tesoro y su autenticidad. Al observar la moneda, escuchar su sonido, olerla, probarla o sopesar su ligereza o pesadez con la mano, sabe que fue fabricada en tal aldea, en tal ciudad, en tal montaña o en tal orilla de un río, e incluso sabe por qué maestro fue acuñada. Del mismo modo, la percepción (saññā) es como la visión del niño: solo reconoce el objeto a través del color y la forma. La conciencia (viññāṇa) es como la visión del aldeano: conoce el objeto y también penetra sus características de impermanencia y demás. La sabiduría (paññā) es como la visión del gran cambista: conoce el objeto, penetra sus características de impermanencia y, elevando la práctica, conduce a la manifestación del Camino (magga).

โส ปน เนสํ วิเสโส ทุปฺปฏิวิชฺโฌ. เตนาห อายสฺมา นาคเสโน –

Sin embargo, la distinción entre estos estados es difícil de discernir. Por eso dijo el venerable Nāgasena:

‘‘ทุกฺกรํ, มหาราช, ภควตา กตนฺติ. กึ, ภนฺเต นาคเสน, ภควตา ทุกฺกรํ กตนฺติ? ทุกฺกรํ, มหาราช, ภควตา กตํ, อิเมสํ อรูปีนํ จิตฺตเจตสิกานํ ธมฺมานํ เอการมฺมเณ วตฺตมานานํ ววตฺถานํ อกฺขาตํ ‘อยํ ผสฺโส, อยํ เวทนา, อยํ สญฺญา, อยํ เจตนา, อิทํ จิตฺต’’’นฺติ (มิ. ป. ๒.๗.๑๖).

“Gran Rey, el Bienaventurado ha realizado algo difícil”. “¿Qué cosa difícil ha realizado el Bienaventurado, venerable Nāgasena?”. “Gran Rey, el Bienaventurado ha realizado algo difícil al declarar la distinción de estos estados mentales inmateriales (citta y cetasikas) que ocurren en un solo objeto, diciendo: ‘esto es contacto, esto es sensación, esto es percepción, esto es volición, esto es conciencia’ (Milindapañha 2.7.16)”.

ยถา หิ ติลเตลํ สาสปเตลํ มธุกเตลํ เอรณฺฑกเตลํ วสาเตลนฺติ อิมานิ ปญฺจ เตลานิ เอกจาฏิยํ ปกฺขิปิตฺวา ทิวสํ ยมกมนฺเถ หิ มนฺเถตฺวา ตโต ‘‘อิทํ ติลเตลํ, อิทํ สาสปเตล’’นฺติ เอเกกสฺส ปาฏิเยกฺกํ อุทฺธรณํ นาม ทุกฺกรํ, อิทํ ตโต ทุกฺกรตรํ. ภควา ปน สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ธมฺมิสฺสโร ธมฺมราชา อิเมสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ เอการมฺมเณ วตฺตมานานํ ววตฺถานํ อกาสิ. ปญฺจนฺนํ มหานทีนํ สมุทฺทํ ปวิฏฺฐฏฺฐาเน ‘‘อิทํ คงฺคาย อุทกํ, อิทํ ยมุนายา’’ติ เอวํ ปาฏิเยกฺกํ อุทกุทฺธรเณนาปิ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ.

Como si alguien pusiera en una vasija cinco tipos de aceite (de sésamo, de mostaza, de madhuka, de ricino y grasa animal) y los mezclara durante todo el día con un agitador; extraer cada uno por separado diciendo “este es aceite de sésamo, este es de mostaza” es difícil de hacer. Esto (distinguir los estados mentales) es todavía más difícil. Sin embargo, el Bienaventurado, por haber penetrado perfectamente el conocimiento de la omnisciencia, siendo el Señor del Dhamma y el Rey del Dhamma, estableció la distinción de estos estados inmateriales que ocurren en un solo objeto. Así como en el lugar donde cinco grandes ríos desembocan en el océano se podría identificar el agua diciendo “esta es el agua del Ganges, esta es del Yamunā”, de esta misma manera debe entenderse este significado.

อิติ ปฐมปพฺเพน สุญฺญตํ, ทุติเยน สุญฺญตาลกฺขณนฺติ ทฺวีหิ ปพฺเพหิ อนตฺตลกฺขณํ กเถตฺวา อิทานิ ทุกฺขลกฺขณํ ทสฺเสตุํ ตตฺร, ภิกฺขเวติอาทิมาห. ตตฺถ ขชฺชามีติ น รูปํ สุนโข วิย มํสํ ลุญฺจิตฺวา ลุญฺจิตฺวา ขาทติ, ยถา ปน กิลิฏฺฐวตฺถนิวตฺโถ ตโตนิทานํ ปีฬํ สนฺธาย ‘‘ขาทติ มํ [Pg.272] วตฺถ’’นฺติ ภณติ, เอวมิทมฺปิ ปีฬํ อุปฺปาเทนฺตํ ขาทติ นามาติ เวทิตพฺพํ. ปฏิปนฺโน โหตีติ สีลํ อาทึ กตฺวา ยาว อรหตฺตมคฺคา ปฏิปนฺโน โหติ. โย ปเนตฺถ พลวญาโณ ติกฺขพุทฺธิ ญาณุตฺตโร โยคาวจโร ปธานภูมิยํ วายมนฺโต ขาณุนา วา กณฺฏเกน วา วิทฺโธ อาวุเธน วา ปหโฏ พฺยคฺฆาทีหิ วา คเหตฺวา ขชฺชมาโน ตํ เวทนํ อพฺโพหาริกํ กตฺวา มูลกมฺมฏฺฐานํ สมฺมสนฺโต อรหตฺตเมว คณฺหาติ, อยํ เวทนาย นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน นาม วุจฺจติ ปีตมลฺลตฺเถโร วิย กุฏุมฺพิยปุตฺตมหาติสฺสตฺเถโร วิย วตฺตนิอฏวิยํ ตึสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ อญฺญตโร พฺยคฺฆมุเข นิปนฺนภิกฺขุ วิย กณฺฏเกน วิทฺธตฺเถโร วิย จ.

Así, habiendo explicado la característica de no-yo (anattalakkhaṇa) mediante la vacuidad en la primera parte y la característica de la vacuidad en la segunda, ahora, para mostrar la característica de sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), dijo: “allí, monjes...”. En ese contexto, “soy devorado” (khajjāmi) no significa que la forma material desgarre la carne como un perro, sino que debe entenderse como alguien que viste ropas sucias y, debido a esa causa, dice: “mi ropa me devora”, refiriéndose a la opresión del malestar; de igual modo, se dice que la forma “devora” porque genera opresión. “Está practicando” (paṭipanno hoti) significa que está practicando desde la virtud (sīla) hasta el camino de la santidad (arahat-magga). Entre ellos, aquel practicante de gran sabiduría y mente aguda que, esforzándose en el terreno de la práctica, aun siendo herido por un tocón, una espina o un arma, o siendo capturado y devorado por un tigre u otros animales, ignora ese dolor y medita continuamente en su objeto de meditación original hasta alcanzar la santidad (arahatta); de tal persona se dice que “está practicando para el desencanto, el desapasionamiento y el cese de la sensación”. Ejemplos de esto son el anciano Pītamalla, el anciano Kuṭumbiyaputta Mahātissa, aquel monje entre los treinta monjes del bosque Vattani que yacía en las fauces de un tigre, o el anciano herido por una espina.

ทฺวาทสสุ กิร ภิกฺขูสุ ฆณฺฏึ ปหริตฺวา อรญฺเญ ปธานมนุยุญฺชนฺเตสุ เอโก สูริเย อตฺถงฺคตมตฺเตเยว ฆณฺฏึ ปหริตฺวา จงฺกมํ โอรุยฺห จงฺกมนฺโต ติริยํ นิมฺมเถนฺโต ติณปฏิจฺฉนฺนํ กณฺฏกํ อกฺกมิ. กณฺฏโก ปิฏฺฐิปาเทน นิกฺขนฺโต. ตตฺตผาเลน วินิวิทฺธกาโล วิย เวทนา วตฺตติ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘กึ อิมํ กณฺฏกํ อุทฺธรามิ, อุทาหุ ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏก’’นฺติ? ตสฺส เอวมโหสิ – ‘‘อิมินา กณฺฏเกน วิทฺธตฺตา นิรยาทีสุ ภยํ นาม นตฺถิ, ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏกํเยวา’’ติ. โส ตํ เวทนํ อพฺโพหาริกํ กตฺวา สพฺพรตฺตึ จงฺกมิตฺวา วิภาตาย รตฺติยา อญฺญสฺส สญฺญํ อทาสิ. โส อาคนฺตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ ปุจฺฉิ? ‘‘กณฺฏเกนมฺหิ, อาวุโส, วิทฺโธ’’ติ. ‘‘กาย เวลาย, ภนฺเต’’ติ? ‘‘สายเมว, อาวุโส’’ติ. ‘‘กสฺมา น อมฺเห ปกฺโกสิตฺถ, กณฺฏกํ อุทฺธริตฺวา ตตฺถ เตลมฺปิ สิญฺเจยฺยามา’’ติ? ‘‘ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏกเมว อุทฺธริตุํ วายมิมฺหา, อาวุโส’’ติ. ‘‘สกฺกุณิตฺถ, ภนฺเต, อุทฺธริตุ’’นฺติ. ‘‘เอกเทสมตฺเตน เม, อาวุโส, อุทฺธโฏ’’ติ. เสสวตฺถูนิ ทีฆมชฺฌิมฏฺฐกถาสุ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๗๓; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๐๖) สติปฏฺฐานสุตฺตนิทฺเทเส วิตฺถาริตาเนว.

Se dice que mientras doce monjes se esforzaban en la práctica de la meditación en el bosque tras haber tocado la campana, uno de ellos, justo al ponerse el sol, tocó la campana, bajó al lugar de meditación caminando y, mientras caminaba de un lado a otro, pisó una espina oculta entre la hierba que le atravesó el pie. La espina salió por el empeine. El dolor era tan intenso como si hubiera sido atravesado por un hierro candente. El anciano reflexionó: «¿Debo extraer esta espina o las cinco espinas internas (de las impurezas) que permanecen clavadas por naturaleza?». Entonces pensó: «Por haber sido atravesado por esta espina externa, no existe temor a caer en los reinos infernales y demás; extraeré únicamente las espinas que permanecen clavadas por naturaleza». Haciendo que esa sensación de dolor fuera insignificante, caminó en meditación durante toda la noche y, al amanecer, dio una señal a otro monje. Este se acercó y le preguntó: «¿Qué sucede, venerable señor?». El anciano respondió: «Hermano, he sido atravesado por una espina». «¿A qué hora, señor?», preguntó. «Al atardecer, hermano», respondió. «¿Por qué no nos llamó? Podríamos haber extraído la espina y aplicado aceite en la herida», dijo el monje. El anciano respondió: «Hermano, nos esforzábamos por extraer únicamente la espina que permanece clavada por naturaleza». El monje preguntó: «Señor, ¿logró extraerla?». «Hermano, la he extraído en gran medida», dijo el anciano. Las demás historias están detalladas en los comentarios del Dīgha y Majjhima Nikāya, específicamente en la explicación del Satipaṭṭhāna Sutta.

ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเวติ กสฺมา อารทฺธํ? อิมสฺมึ ปพฺเพ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ, น อนิจฺจลกฺขณํ. ตํ ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธํ. ตีณิ ลกฺขณานิ สโมธาเนตฺวา ทสฺเสตุมฺปิ อารทฺธเมว. อปจินาติ โน อาจินาตีติ วฏฺฏํ วินาเสติ, เนว จินาติ. ปชหติ น อุปาทิยตีติ ตเทว วิสฺสชฺเชติ, น [Pg.273] คณฺหาติ. วิสิเนติ น อุสฺสิเนตีติ วิกิรติ น สมฺปิณฺเฑติ. วิธูเปติ น สนฺธูเปตีติ นิพฺพาเปติ น ชาลาเปติ.

¿Por qué comenzó el Buda diciendo: «¿Qué pensáis de esto, monjes?»? En esta sección se ha expuesto únicamente la característica del sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), mas no la de la impermanencia (aniccalakkhaṇa). Se comenzó esto para mostrarla, así como para mostrar las tres características de forma combinada. La frase «elimina y no acumula» significa que destruye el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) y no lo incrementa. «Abandona y no se apega» significa que renuncia a ese mismo ciclo y no lo retiene. «Dispersa y no amontona» significa que desintegra (las causas del renacimiento) y no las reúne. «Extingue y no aviva» significa que apaga la gran hoguera de los tres ciclos y no permite que se inflame.

เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเวติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? วฏฺฏํ วินาเสตฺวา ฐิตํ มหาขีณาสวํ ทสฺเสสฺสามีติ อารทฺธํ. เอตฺตเกน วา ฐาเนน วิปสฺสนา กถิตา, อิทานิ สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺเค ทสฺเสตุํ อิทํ อารทฺธํ. อถ วา เอตฺตเกน ฐาเนน ปฐมมคฺโค กถิโต, อิทานิ สห วิปสฺสนาย ตโย มคฺเค ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธํ. เอตฺตเกน วา ฐาเนน ตีณิ มคฺคานิ กถิตานิ, อิทานิ สห วิปสฺสนาย อรหตฺตมคฺคํ ทสฺเสตุมฺปิ อิทํ อารทฺธเมว.

¿Por qué se comenzó con las palabras: «Viendo así, monjes»? Se comenzó con la intención de mostrar al gran Arahant (khīṇāsava) que permanece tras haber destruido el ciclo de renacimientos. O bien, mediante esta sección de las enseñanzas se ha explicado la visión cabal (vipassanā); ahora, para mostrar los cuatro senderos junto con la visión cabal, se comenzó este pasaje. Asimismo, mediante esta sección se ha explicado el primer sendero; ahora, para mostrar los tres senderos superiores junto con la visión cabal, se comenzó esto. O bien, habiéndose explicado los tres senderos, ahora se comenzó este pasaje para mostrar también el sendero del Arahantado junto con la visión cabal.

สปชาปติกาติ สทฺธึ ปชาปตินา เทวราเชน. อารกาว นมสฺสนฺตีติ ทูรโตว นมสฺสนฺติ, ทูเรปิ ฐิตํ นมสฺสนฺติเยว อายสฺมนฺตํ นีตตฺเถรํ วิย.

«Sapajāpatikā» significa junto con Pajāpati, el rey de los devas. «Boran desde lejos» significa que rinden homenaje desde la distancia; aun estando lejos, rinden homenaje al Arahant, tal como lo hicieron con el venerable anciano Nīta.

เถโร กิร ปุปฺผจฺฉฑฺฑกกุลโต นิกฺขมฺม ปพฺพชิโต, ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อชฺเชว ปพฺพชิโต อชฺเชว เม ปพฺพชิตกิจฺจํ มตฺถกํ ปตฺตํ, จตุปจฺจยสนฺโตสภาวนารามมณฺฑิตํ มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรสฺสามี’’ติ. โส ปํสุกูลตฺถาย สาวตฺถึ ปวิสิตฺวา โจฬกํ ปริเยสนฺโต วิจริ. อเถโก มหาพฺรหฺมา สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย มนุสฺสปถํ โอโลเกนฺโต เถรํ ทิสฺวา – ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิตฺวา อชฺเชว ขุรคฺเค อรหตฺตํ ปตฺวา มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรตุํ โจฬกํ ปริเยสตี’’ติ อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. ตมญฺโญ มหาพฺรหฺมา ทิสฺวา ‘‘กํ นมสฺสสี’’ติ? ปุจฺฉิ. นีตตฺเถรํ นมสฺสามีติ. กึ การณาติ? อชฺเชว ปพฺพชิตฺวา อชฺเชว ขุรคฺเค อรหตฺตํ ปตฺวา มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรตุํ โจฬกํ ปริเยสตีติ. โสปิ นํ นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. อถญฺโญ, อถญฺโญติ สตฺตสตา มหาพฺรหฺมาโน นมสฺสมานา อฏฺฐํสุ. เตน วุตฺตํ –

Se dice que el anciano Nīta renunció al mundo proviniendo de una familia de recolectores de flores y, alcanzando el Arahantado en el momento mismo en que le afeitaban la cabeza, pensó: «Hoy mismo me he ordenado y hoy mismo he completado mi deber como monje; cumpliré con la práctica del Gran Linaje de los Nobles (Mahāariyavaṃsa), que está adornada con el contentamiento respecto a los cuatro requisitos y el deleite en la meditación». Entró en Sāvatthi en busca de trapos de desecho para hacerse una túnica. En ese momento, un Gran Brahma, al salir de su absorción meditativa y observar el mundo humano, vio al anciano y pensó: «Hoy mismo se ha ordenado y hoy mismo ha alcanzado el Arahantado al afeitarse; ahora busca trapos para cumplir con la práctica del Gran Linaje de los Nobles». Juntando sus manos en señal de respeto, permaneció allí rindiéndole homenaje. Otro Gran Brahma, al verlo, preguntó: «¿A quién rindes homenaje?». Él respondió: «Rindo homenaje al anciano Nīta». «¿Por qué razón?», preguntó el otro. «Porque hoy mismo se ha ordenado, hoy mismo ha alcanzado el Arahantado al afeitarse y ahora busca trapos para cumplir con la práctica del Gran Linaje de los Nobles». Él también permaneció allí rindiéndole homenaje. De esta manera, setecientos Grandes Brahmas permanecieron allí rindiéndole homenaje. Por ello se dijo:

‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา,พฺรหฺมา วิมานา อภินิกฺขมิตฺวา;

นีตํ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา,‘ขีณาสโว คณฺหติ ปํสุกูลํ’’’.

«Esos setecientos excelsos devas, saliendo de sus palacios de Brahma, rinden homenaje a Nīta con mentes devotas: “El Arahant toma los trapos de desecho”».

‘‘ตา [Pg.274] เทวตา สตฺตสตา อุฬารา,พฺรหฺมา วิมานา อภินิกฺขมิตฺวา;

นีตํ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา,‘ขีณาสโว กยิรติ ปํสุกูลํ’’’.

«Esos setecientos excelsos devas, saliendo de sus palacios de Brahma, rinden homenaje a Nīta con mentes devotas: “El Arahant confecciona su túnica de trapos de desecho”».

‘‘‘ขีณาสโว โธวติ ปํสุกูลํ’;

‘ขีณาสโว รชติ ปํสุกูลํ’;

‘ขีณาสโว ปารุปติ ปํสกูล’’’นฺติ.

«“El Arahant lava los trapos de desecho”; “El Arahant tiñe los trapos de desecho”; “El Arahant se viste con los trapos de desecho”».

อิติ ภควา อิมสฺมึ สุตฺเต เทสนํ ตีหิ ภเวหิ วินิวตฺเตตฺวา อรหตฺตสฺส กูฏํ คณฺหิ. เทสนาปริโยสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ. สตฺตมํ.

De esta manera, en este sutta, el Bienaventurado hizo girar la enseñanza a través de tres estados y culminó con el Arahantado. Al finalizar la enseñanza, quinientos monjes se establecieron en el Arahantado. El séptimo sutta ha terminado.

๘. ปิณฺโฑลฺยสุตฺตวณฺณนา

8. Explicación del Piṇḍolya Sutta

๘๐. อฏฺฐเม กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณติ กิสฺมิญฺจิเทว การเณ. ปณาเมตฺวาติ นีหริตฺวา. กิสฺมึ ปน การเณ เอเต ภควตา ปณามิตาติ? เอกสฺมิญฺหิ อนฺโตวสฺเส ภควา สาวตฺถิยํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร สาวตฺถิโต นิกฺขมิตฺวา ชนปทจาริกํ จรนฺโต กปิลวตฺถุํ ปตฺวา นิคฺโรธารามํ ปาวิสิ. สกฺยราชาโน ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา ปจฺฉาภตฺเต กปฺปิยานิ เตลมธุผาณิตาทีนิ เจว ปานกานิ จ กาชสเตหิ คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สงฺฆสฺส นิยฺยาเตตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตา เอกมนฺเต นิสีทึสุ. สตฺถา เตสํ มธุรธมฺมกถํ กเถนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ เอกจฺเจ ภิกฺขู เสนาสนํ ปฏิชคฺคนฺติ, เอกจฺเจ มญฺจปีฐาทีนิ ปญฺญาเปนฺติ, สามเณรา อปฺปหริตํ กโรนฺติ. ภาชนียฏฺฐาเน สมฺปตฺตภิกฺขูปิ อตฺถิ, อสมฺปตฺตภิกฺขูปิ อตฺถิ. สมฺปตฺตา อสมฺปตฺตานํ ลาภํ คณฺหนฺตา, ‘‘อมฺหากํ เทถ, อมฺหากํ อาจริยสฺส เทถ อุปชฺฌายสฺส เทถา’’ติ กเถนฺตา มหาสทฺทมกํสุ. สตฺถา สุตฺวา เถรํ ปุจฺฉิ ‘‘เก ปน เต, อานนฺท, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? เถโร เอตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา สุตฺวา ‘‘อามิสเหตุ, อานนฺท, ภิกฺขู มหาสทฺทํ กโรนฺตี’’ติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อนนุจฺฉวิกํ, อานนฺท, อปฺปติรูปํ. น [Pg.275] หิ มยา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ จีวราทิเหตุ ปารมิโย ปูริตา, นาปิ อิเม ภิกฺขู จีวราทิเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, อรหตฺตเหตุ ปพฺพชิตฺวา อนตฺถํ อตฺถสทิสํ อสารํ สารสทิสํ กโรนฺติ, คจฺฉานนฺท, เต ภิกฺขู ปณาเมหี’’ติ.

80. En el octavo, 'en algún asunto' (kismiñcideva pakaraṇe) significa 'por alguna razón'. 'Habiéndolos despedido' (paṇāmetvā) significa 'expulsándolos'. Pero, ¿por qué razón fueron expulsados por el Bendito? Se dice que en un periodo de retiro de lluvias, el Bendito, tras residir en Sāvatthī y realizar la invitación final (pavāraṇā), salió de Sāvatthī acompañado por una gran orden de monjes. Mientras recorría el país, llegó a Kapilavatthu y entró en el monasterio de Nigrodha. Los reyes Sakyas, al oír que 'el Maestro ha llegado', hicieron que cientos de porteadores llevaran suministros permitidos como aceite, miel, melaza y bebidas al monasterio después de la comida. Tras entregarlos a la Sangha y saludar al Maestro, se sentaron a un lado. El Maestro permaneció sentado impartiéndoles una dulce plática sobre el Dhamma. En ese momento, algunos monjes cuidaban los alojamientos, otros disponían catres y bancos, y los novicios limpiaban el terreno de maleza. En el lugar de la distribución, había monjes que habían llegado y otros que no. Los presentes, tomando las porciones de los ausentes, decían: '¡Dennos a nosotros! ¡Dennos para nuestro preceptor! ¡Dennos para nuestro maestro!', haciendo un gran estruendo. El Maestro, al oírlo, preguntó al venerable Ānanda: '¿Quiénes son esos, Ānanda, que hacen tales gritos y gran estruendo? Parecen pescadores en un saqueo de peces'. El venerable explicó el motivo. Al oírlo, el Maestro dijo: 'Ānanda, por causa de las cosas materiales, los monjes hacen un gran ruido'. 'Así es, Señor', respondió Ānanda. 'Ānanda, esto es inapropiado e inadecuado. No he perfeccionado las perfecciones durante cuatro asankhyeyyas y cien mil eones por causa de mantos y otras necesidades, ni estos monjes han salido del hogar a la vida sin hogar por tales cosas. Habiéndose ordenado por el bien del Arhatado, actúan como si lo que no es provechoso fuera provechoso, y lo que carece de esencia tuviera esencia. Ve, Ānanda, y despide a esos monjes'.

ปุพฺพณฺหสมยนฺติ ทุติยทิวเส ปุพฺพณฺหสมยํ. เพลุวลฏฺฐิกาย มูเลติ ตรุณเพลุวรุกฺขมูเล. ปพาฬฺโหติ ปพาหิโต. ปวาฬฺโหติปิ ปาโฐ, ปวาหิโตติ อตฺโถ. อุภยมฺปิ นีหฏภาวเมว ทีเปติ. สิยา อญฺญถตฺตนฺติ ปสาทญฺญถตฺตํ วา ภาวญฺญถตฺตํ วา ภเวยฺย. กถํ? ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺเธน มยํ ลหุเก การเณ ปณามิตา’’ติ ปสาทํ มนฺทํ กโรนฺตานํ ปสาทญฺญถตฺตํ นาม โหติ. สลิงฺเคเนว ติตฺถายตนํ ปกฺกมนฺตานํ ภาวญฺญถตฺตํ นาม. สิยา วิปริณาโมติ เอตฺถ ปน ‘‘มยํ สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ สกฺขิสฺสามาติ ปพฺพชิตา, นํ คเหตุํ อสกฺโกนฺตานํ กึ อมฺหากํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตนํ วิปริณาโมติ เวทิตพฺโพ. วจฺฉสฺสาติ ขีรูปกวจฺฉสฺส. อญฺญถตฺตนฺติ มิลายนอญฺญถตฺตํ. ขีรูปโก หิ วจฺโฉ มาตุ อทสฺสเนน ขีรํ อลภนฺโต มิลายติ กมฺปติ ปเวธติ. วิปริณาโมติ มรณํ. โส หิ ขีรํ อลภมาโน ขีรปิปาสาย สุสฺสนฺโต ปติตฺวา มรติ.

'A la hora de la mañana' (pubbaṇhasamayaṃ) significa a la mañana del segundo día. 'Al pie de un joven árbol Beluva' (beluvalaṭṭhikāya mūle) se refiere a la base de un árbol tierno de membrillo. 'Expulsado' (pabāḷho) significa echado fuera. También se encuentra la variante 'pavāḷho', con el mismo sentido. Ambas expresiones indican la condición de haber sido retirado. 'Podría haber una alteración' (siyā aññathattaṃ) se refiere a que podría haber un cambio en la fe o en la disposición de ánimo. ¿Cómo? Para los monjes que piensan: 'El Sammasambuddha nos ha expulsado por una razón trivial', y su fe disminuye, esto se llama alteración de la fe. Para quienes se dirigen a refugios de otras sectas manteniendo sus propios atributos monásticos, se llama alteración de la condición de ser. 'Podría haber una transformación' (siyā vipariṇāmo) se refiere a quienes, habiéndose ordenado pensando 'seremos capaces de captar la intención del Maestro', al no lograrlo piensan '¿de qué nos sirve la ordenación?', y tras renunciar al entrenamiento vuelven a la vida inferior. 'De un ternero' (vacchassa) alude a un ternero que depende de la leche. 'Alteración' (aññathattaṃ) es el marchitamiento. Un ternero que depende de la leche, al no ver a su madre y no obtener leche, se marchita, tiembla y se estremece. 'Transformación' (vipariṇāmo) significa la muerte, pues al no recibir leche y secarse por la sed, cae y muere.

พีชานํ ตรุณานนฺติ อุทเกน อนุคฺคเหตพฺพานํ วิรูฬฺหพีชานํ. อญฺญถตฺตนฺติ มิลายนญฺญถตฺตเมว. ตานิ หิ อุทกํ อลภนฺตานิ มิลายนฺติ. วิปริณาโมติ วินาโส. ตานิ หิ อุทกํ อลภนฺตานิ สุกฺขิตฺวา วินสฺสนฺติ, ปลาลเมว โหนฺติ. อนุคฺคหิโตติ อามิสานุคฺคเหน เจว ธมฺมานุคฺคเหน จ อนุคฺคหิโต. อนุคฺคณฺเหยฺยนฺติ ทฺวีหิปิ เอเตหิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคณฺเหยฺยํ. อจิรปพฺพชิตา หิ สามเณรา เจว ทหรภิกฺขู จ จีวราทิปจฺจยเวกลฺเล วา สติ เคลญฺเญ วา สตฺถารา วา อาจริยุปชฺฌาเยหิ วา อามิสานุคฺคเหน อนนุคฺคหิตา กิลมนฺตา น สกฺโกนฺติ สชฺฌายํ วา มนสิการํ วา กาตุํ, ธมฺมานุคฺคเหน อนนุคฺคหิตา อุทฺเทเสน เจว โอวาทานุสาสนิยา จ ปริหายมานา น สกฺโกนฺติ อกุสลํ ปริวชฺเชตฺวา กุสลํ ภาเวตุํ. อิเมหิ ปน ทฺวีหิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคหิตา กาเยน อกิลมนฺตา สชฺฌายมนสิกาเร ปวตฺติตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมานา [Pg.276] อปรภาเค ตํ อนุคฺคหํ อลภนฺตาปิ เตเนว ปุริมานุคฺคเหน ลทฺธพลา สาสเน ปติฏฺฐหนฺติ, ตสฺมา ภควโต เอวํ ปริวิตกฺโก อุทปาทิ.

'De las semillas tiernas' (bījānaṃ taruṇānaṃ) se refiere a las semillas germinadas que deben ser mantenidas con agua. 'Alteración' (aññathattaṃ) es simplemente el marchitamiento, pues al no recibir agua se marchitan. 'Transformación' (vipariṇāmo) es la destrucción, pues al no recibir agua se secan y perecen, convirtiéndose solo en paja. 'No apoyado' (anuggahito) significa no apoyado tanto por el sustento material (āmisa) como por el Dhamma. 'Debería apoyar' (anuggaṇheyyaṃ) significa que debería sostenerlos con ambos tipos de apoyo. Pues los novicios y los monjes jóvenes recién ordenados, ante la falta de requisitos como mantos o en caso de enfermedad, si no son apoyados materialmente por el Maestro o sus preceptores, se agotan y no pueden estudiar ni practicar la atención mental. Si no son apoyados por el Dhamma mediante la enseñanza y la instrucción, declinan y no pueden evitar lo perjudicial ni cultivar lo beneficioso. Pero apoyados por estos dos, sin agotarse físicamente, perseveran en el estudio y la reflexión según lo instruido; e incluso si más tarde no reciben ese apoyo, se mantienen firmes en la Dispensación gracias a la fuerza obtenida del apoyo inicial. Por ello surgió tal reflexión en el Bendito.

ภควโต ปุรโต ปาตุรโหสีติ สตฺถุ จิตฺตํ ญตฺวา – ‘‘อิเม ภิกฺขู ภควตา ปณามิตา, อิทานิ เนสํ อนุคฺคหํ กาตุกาโม เอวํ จินฺเตสิ, การณํ ภควา จินฺเตสิ, อหเมตฺถ อุสฺสาหํ ชเนสฺสามี’’ติ ปุรโต ปากโฏ อโหสิ. สนฺเตตฺถ ภิกฺขูติ อิทํ โส มหาพฺรหฺมา ยถา นาม พฺยตฺโต สูโท ยเทว อมฺพิลคฺคาทีสุ รสชาตํ รญฺโญ รุจฺจติ, ตํ อภิสงฺขาเรน สาทุตรํ กตฺวา ปุนทิวเส อุปนาเมติ, เอวเมว อตฺตโน พฺยตฺตตาย ภควตา อาหฏอุปมํเยว เอวเมตํ ภควาติอาทิวจเนหิ อภิสงฺขริตฺวา ภควนฺตํ ยาจนฺโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุคฺคหกรณตฺถํ วทติ. ตตฺถ อภินนฺทตูติ ‘‘มม สนฺติกํ ภิกฺขุสงฺโฆ อาคจฺฉตู’’ติ. เอวมสฺส อาคมนํ สมฺปิยายมาโน อภินนฺทตุ. อภิวทตูติ อาคตสฺส จ โอวาทานุสาสนึ ททนฺโต อภิวทตุ.

'Se apareció ante el Bendito' (bhagavato purato pāturahosīti) significa que, habiendo conocido la mente del Maestro —'estos monjes fueron expulsados por el Bendito, pero ahora Él desea apoyarlos y ha reflexionado sobre una razón válida; yo pondré mi esfuerzo en esto'—, se presentó ante Él. 'Hay aquí monjes' (santettha bhikkhūti): el gran Brahma Sahampati, tal como un cocinero hábil prepara un sabor que le agrada al rey, como algo ácido, haciéndolo exquisito mediante su preparación para ofrecerlo al día siguiente, así él, por su propia capacidad, tomó la metáfora presentada por el Bendito y la preparó con palabras como 'así es, Bendito', suplicándole que brindara apoyo a la orden de monjes. Allí, 'que se complazca' (abhinandatūti) significa 'que la comunidad de monjes venga a mi presencia'; que así se complazca con afecto en su llegada. 'Que les hable' (abhivadatūti) significa que les hable dándoles consejos e instrucciones a los recién llegados.

ปฏิสลฺลานาติ เอกีภาวา. อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสีติ อิทฺธึ อกาสิ. เอกทฺวีหิกายาติ เอเกโก เจว ทฺเว ทฺเว จ หุตฺวา. สารชฺชมานรูปาติ โอตฺตปฺปมานสภาวา ภายมานา. กสฺมา ปน ภควา เตสํ ตถา อุปสงฺกมนาย อิทฺธิมกาสีติ? หิตปตฺถนาย. ยทิ หิ เต วคฺควคฺคา หุตฺวา อาคจฺเฉยฺยุํ, ‘‘ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ ปณาเมตฺวา อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ เอกทิวสมฺปิ ตตฺถ วสิตุํ นาสกฺขิ, เวเคเนว อาคโต’’ติ เกฬิมฺปิ กเรยฺยุํ. อถ เนสํ เนว พุทฺธคารวํ ปจฺจุปฏฺฐเหยฺย, น ธมฺมเทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สมตฺถา ภเวยฺยุํ. สภยานํ ปน สสารชฺชานํ เอกทฺวีหิกาย อาคจฺฉนฺตานํ พุทฺธคารวญฺเจว ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวิสฺสติ, ธมฺมเทสนญฺจ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ จินฺเตตฺวา เตสํ หิตปตฺถนาย ตถารูปํ อิทฺธึ อกาสิ.

«Paṭisallānā» significa estar en soledad (en estado de unidad). «Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi» significa que realizó una manifestación de poder sobrenatural. «Ekadvīhikāyā» significa viniendo uno por uno o de dos en dos. «Sārajjamānarūpā» significa tener una naturaleza de temor y miedo (por el escrúpulo moral). ¿Por qué, entonces, el Bienaventurado realizó un poder sobrenatural para que se acercaran de tal manera? Por el deseo de su bienestar. Pues si hubieran venido en grupos, podrían haber bromeado diciendo: «El Bienaventurado, habiendo expulsado a la comunidad de monjes, entró en el bosque pero no pudo permanecer allí ni un solo día, y ha regresado rápidamente». Entonces, el respeto hacia el Buda no habría surgido en ellos, ni habrían sido capaces de recibir la enseñanza del Dhamma. Sin embargo, pensando que en aquellos que vienen de uno en uno, temerosos y cohibidos, el respeto por el Buda estaría presente y serían capaces de recibir la enseñanza del Dhamma, realizó tal poder sobrenatural por el deseo de su bienestar.

นิสีทึสูติ เตสุ หิ สารชฺชมานรูเปสุ อาคจฺฉนฺเตสุ เอโก ภิกฺขุ ‘‘มมํเยว สตฺถา โอโลเกติ, มํเยว มญฺเญ นิคฺคณฺหิตุกาโม’’ติ สณิกํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ, อถญฺโญ อถญฺโญติ เอวํ ปญฺจภิกฺขุสตานิ นิสีทึสุ. เอวํ นิสินฺนํ ปน ภิกฺขุสงฺฆํ สีทนฺตเร สนฺนิสินฺนํ มหาสมุทฺทํ วิย นิวาเต ปทีปํ วิย จ นิจฺจลํ ทิสฺวา สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘อิเมสํ [Pg.277] ภิกฺขูนํ กีทิสี ธมฺมเทสนา วฏฺฏตี’’ติ? อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม อาหารเหตุ ปณามิตา, ปิณฺฑิยาโลปธมฺมเทสนาว เนสํ สปฺปายา, ตํ ทสฺเสตฺวา มตฺถเก ติปริวฏฺฏเทสนํ เทเสสฺสามิ, เทสนาปริโยสาเน สพฺเพ อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสนฺตี’’ติ. อถ เนสํ ตํ ธมฺมเทสนํ เทเสนฺโต อนฺตมิทํ, ภิกฺขเวติอาทิมาห.

«Nisīdiṃsu» (se sentaron): mientras se acercaban con semblante cohibido, un monje pensó: «El Maestro me mira solo a mí, seguramente desea reprenderme», y acercándose silenciosamente, le rindió homenaje y se sentó; luego otro, y después otro, y así se sentaron los quinientos monjes. Al ver a la comunidad de monjes sentada así, inmutable como el gran océano en calma entre las montañas Sīdantara o como una lámpara en un lugar sin viento, el Maestro reflexionó: «¿Qué tipo de enseñanza del Dhamma es adecuada para estos monjes?». Entonces pensó: «Estos fueron expulsados por causa de la comida; una enseñanza sobre los mendrugos de limosna (piṇḍiyālopa) es lo más apropiado para ellos. Tras mostrarles eso, al final les impartiré la enseñanza de las tres rondas (tiparivaṭṭa), y al concluir la enseñanza, todos alcanzarán el estado de Arhat». Luego, impartiéndoles esa enseñanza del Dhamma, comenzó diciendo: «Esto es el extremo, monjes».

ตตฺถ อนฺตนฺติ ปจฺฉิมํ ลามกํ. ยทิทํ ปิณฺโฑลฺยนฺติ ยํ เอวํ ปิณฺฑปริเยสเนน ชีวิกํ กปฺเปนฺตสฺส ชีวิตํ. อยํ ปเนตฺถ ปทตฺโถ – ปิณฺฑาย อุลตีติ ปิณฺโฑโล, ปิณฺโฑลสฺส กมฺมํ ปิณฺโฑลฺยํ, ปิณฺฑปริเยสเนน นิปฺผาทิตชีวิตนฺติ อตฺโถ. อภิสาโปติ อกฺโกโส. กุปิตา หิ มนุสฺสา อตฺตโน ปจฺจตฺถิกํ ‘‘จีวรํ นิวาเสตฺวา กปาลํ คเหตฺวา ปิณฺฑํ ปริเยสมาโน จริสฺสตี’’ติ อกฺโกสนฺติ. อถ วา ปน ‘‘กึ ตุยฺหํ อกาตพฺพํ อตฺถิ, โย ตฺวํ เอวํ พลวา วีริยสมฺปนฺโนปิ หิโรตฺตปฺปํ ปหาย กปโณ วิย ปิณฺโฑโล วิจรสิ ปตฺตปาณี’’ติ? เอวมฺปิ อกฺโกสนฺติเยว. ตญฺจ โข เอตนฺติ เอวํ ตํ อภิสาปํ สมานมฺปิ ปิณฺโฑลฺยํ. กุลปุตฺตา อุเปนฺติ อตฺถวสิกาติ มม สาสเน ชาติกุลปุตฺตา จ อาจารกุลปุตฺตา จ อตฺถวสิกา การณวสิกา หุตฺวา การณวสํ ปฏิจฺจ อุเปนฺติ.

En ese pasaje, «anta» significa lo último o lo más bajo. «Yadidaṃ piṇḍolyaṃ» se refiere a la vida de quien se gana el sustento buscando limosna de esta manera. Aquí está el significado de los términos: «piṇḍolo» es quien vaga por limosna; el acto del que busca limosna es «piṇḍolyaṃ»; el significado es una vida obtenida mediante la búsqueda de limosna. «Abhisāpo» significa un insulto. Pues las personas airadas insultan a su enemigo diciendo: «Vistiéndote con los hábitos y tomando un cuenco, andarás buscando limosna de casa en casa». O también: «¿Qué hay de malo en ti, que siendo tan fuerte y dotado de energía, abandonas la vergüenza y el temor moral y vagas como un mendigo buscando limosna con el cuenco en la mano?». De este modo también insultan. «Tañca kho etaṃ» se refiere a que, aun siendo tal insulto, esa vida de mendicidad (es adoptada). «Kulaputtā upenti atthavasikā» significa que en mi enseñanza, tanto los hijos de buena familia por nacimiento como los hijos de buena familia por conducta, se acercan (se ordenan) movidos por un propósito, dependiendo de una razón fundamental.

ราชาภินีตาติอาทีสุ เย รญฺโญ สนฺตกํ ขาทิตฺวา รญฺญา พนฺธนาคาเร พนฺธาปิตา ปลายิตฺวา ปพฺพชนฺติ, เต ราชาภินีตา นาม. เต หิ รญฺญา พนฺธนํ อภินีตตฺตา ราชาภินีตา นาม. เย ปน โจเรหิ อฏวิยํ คเหตฺวา เอกจฺเจสุ มาริยมาเนสุ เอกจฺเจ ‘‘มยํ สามิ ตุมฺเหหิ วิสฺสฏฺฐา เคหํ อนชฺฌาวสิตฺวา ปพฺพชิสฺสาม, ตตฺถ ยํ ยํ พุทฺธปูชาทิปุญฺญํ กริสฺสาม, ตโต ตุมฺหากํ ปตฺตึ ทสฺสามา’’ติ เตหิ วิสฺสฏฺฐา ปพฺพชนฺติ, เต โจราภินีตา นาม. เตปิ หิ โจเรหิ มาเรตพฺพตํ อภินีตาติ โจราภินีตา นาม. เย ปน อิณํ คเหตฺวา ปฏิทาตุํ อสกฺโกนฺตา ปลายิตฺวา ปพฺพชนฺติ, เต อิณฏฺฏา นาม, อิณปีฬิตาติ อตฺโถ. อิณฏฺฐาติปิ ปาโฐ, อิเณ ฐิตาติ อตฺโถ. เย ราชโจรฉาตกโรคภยานํ อญฺญตเรน อภิภูตา อุปทฺทุตา ปพฺพชนฺติ, เต ภยฏฺฏา นาม, ภยปีฬิตาติ อตฺโถ. ภยฏฺฐาติปิ ปาโฐ, ภเย [Pg.278] ฐิตาติ อตฺโถ. อาชีวิกาปกตาติ อาชีวิกาย อุปทฺทุตา อภิภูตา, ปุตฺตทารํ โปเสตุํ อสกฺโกนฺตาติ อตฺโถ. โอติณฺณามฺหาติ อนฺโต อนุปวิฏฺฐา.

En «rājābhinītā» y otros términos: aquellos que, habiendo consumido los bienes del rey, son encarcelados por él en la prisión, escapan y se ordenan, se llaman «impulsados por el rey» (rājābhinītā). Pues, por haber sido llevados a prisión por el rey, se denominan rājābhinītā. Aquellos que, capturados por bandidos en el bosque, mientras algunos son asesinados, otros, aterrorizados, suplican: «Señores, si nos liberan, no regresaremos a nuestros hogares y nos ordenaremos; allí realizaremos méritos como ofrendas al Buda y les compartiremos los frutos de ese mérito»; y siendo liberados por ellos, se ordenan; estos se llaman «impulsados por bandidos» (corābhinītā). Pues ellos también, por haber sido llevados por los bandidos al borde de la muerte, se llaman corābhinītā. Aquellos que, habiendo contraído deudas y no pudiendo pagarlas, huyen y se ordenan, se llaman «oprimidos por las deudas» (iṇaṭṭhā); ese es el significado. También existe la lectura «iṇaṭṭhā», que significa establecidos en la deuda. Aquellos que se ordenan tras ser subyugados o afligidos por alguno de los temores a los reyes, a los ladrones, al hambre o a la enfermedad, se llaman «oprimidos por el miedo» (bhayaṭṭā). También existe la lectura «bhayaṭṭhā», que significa establecidos en el miedo. «Ājīvikāpakatā» significa afligidos o subyugados por el sustento, incapaces de mantener a sus hijos y esposas. «Otiṇṇāmhā» significa que las causas del pesar han penetrado en su interior.

โส จ โหติ อภิชฺฌาลูติ อิทํ โส กุลปุตฺโต ‘‘ทุกฺขสฺส อนฺตํ กริสฺสามี’’ติอาทิวเสน จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ปพฺพชิโต, อปรภาเค, ตํ ปพฺพชฺชํ ตถารูปํ กาตุํ น สกฺโกติ, ตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตตฺถ อภิชฺฌาลูติ ปรภณฺฑานํ อภิชฺฌายิตา. ติพฺพสาราโคติ พหลราโค. พฺยาปนฺนจิตฺโตติ ปูติภาเวน วิปนฺนจิตฺโต. ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโปติ ติขิณสิงฺโค วิย โคโณ ทุฏฺฐจิตฺโต. มุฏฺฐสฺสตีติ ภตฺตนิกฺขิตฺตกาโก วิย นฏฺฐสฺสติ, อิธ กตํ เอตฺถ นสฺสติ. อสมฺปชาโนติ นิปฺปญฺโญ. ขนฺธาทิปริจฺเฉทรหิโต. อสมาหิโตติ จณฺฑโสเต พทฺธนาวา วิย อุปจารปฺปนาภาเวน อสณฺฐิโต. วิพฺภนฺตจิตฺโตติ พนฺธารุฬฺหมโค วิย สนฺตมโน. ปากตินฺทฺริโยติ ยถา คิหี ปุตฺตธีตโร โอโลเกนฺโต อสํวุตินฺทฺริโย โหติ, เอวํ อสํวุตินฺทฺริโย.

«So ca hoti abhijjhālū»: esto se dice para mostrar que aquel hijo de buena familia que se ordenó habiendo generado el pensamiento de «pondré fin al sufrimiento», más tarde no es capaz de mantener esa vida monástica de tal forma. En ese contexto, «abhijjhālū» significa codicioso de las pertenencias ajenas. «Tibbasārāgo» significa alguien con una pasión intensa y densa. «Byāpannacitto» significa de mente corrupta debido a la malicia. «Paduṭṭhamanasaṅkappo» significa de mente perversa, como un buey de cuernos afilados que embiste. «Muṭṭhassatī» significa de atención perdida, como un cuervo que ha puesto su mirada en la comida; lo que se hace aquí, se olvida allí. «Asampajāno» significa falto de sabiduría, carente del discernimiento de los agregados (khandhas), etc. «Asamāhito» significa carente de concentración, inestable en los estados de acceso (upacāra) o absorción (appanā), como una barca amarrada en una corriente impetuosa. «Vibbhantacitto» significa de mente errante, como un ciervo del bosque atrapado en un lazo. «Pākatindriyo» significa de facultades sensoriales no restringidas, tal como un laico que mira a sus hijos e hijas sin control de sus sentidos.

ฉวาลาตนฺติ ฉวานํ ทฑฺฒฏฺฐาเน อลาตํ. อุภโตปทิตฺตํ มชฺเฌ คูถคตนฺติ ปมาเณน อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ ทฺวีสุ ฐาเนสุ อาทิตฺตํ มชฺเฌ คูถมกฺขิตํ. เนว คาเมติ สเจ หิ ตํ ยุคนงฺคลโคปานสิปกฺขปาสกาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ สกฺกา อสฺส, คาเม กฏฺฐตฺถํ ผเรยฺย. สเจ เขตฺตกุฏิยํ กฏฺฐตฺถรมญฺจกาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ สกฺกา, อรญฺเญ กฏฺฐตฺถํ ผเรยฺย. ยสฺมา ปน อุภยถาปิ น สกฺกา, ตสฺมา เอวํ วุตฺตํ. คิหิโภคา จ ปริหีโนติ โย อคาเร วสนฺเตหิ คิหีหิ ทายชฺเช ภาชิยมาเน โภโค ลทฺธพฺโพ อสฺส, ตโต จ ปริหีโน. สามญฺญตฺถญฺจาติ อาจริยุปชฺฌายานํ โอวาเท ฐตฺวา ปริยตฺติปฏิเวธวเสน ปตฺตพฺพํ สามญฺญตฺถญฺจ. อิมญฺจ ปน อุปมํ สตฺถา น ทุสฺสีลสฺส วเสน อาหริ, ปริสุทฺธสีลสฺส ปน อลสสฺส อภิชฺฌาทีหิ โทเสหิ อุปหตสฺส ปุคฺคลสฺส อิมํ อุปมํ อาหริ.

«Chavālātan» se refiere a una antorcha tomada de un lugar donde se queman los cadáveres. «Ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ» significa que tiene una longitud de unos ocho dedos, está encendida en ambos extremos y en el medio está manchada con excrementos. «Neva gāmeti» indica que, si fuera posible llevarla para el beneficio de herramientas como el yugo, el arado, el cabrio, el eje o la clavija, cumpliría una función de madera en la aldea. Si pudiera llevarse a una cabaña en el campo para servir como armazón de madera para una cama o similar, cumpliría una función de madera en el bosque. Dado que no es apta para ninguno de los dos casos, se dice así. «Gihibhogā ca parihīno» significa que está privado de la riqueza que un laico obtendría si estuviera viviendo en su hogar al repartirse la herencia. «Sāmaññatthañcāti» se refiere al beneficio de la vida ascética que debería alcanzarse mediante el aprendizaje (pariyatti) y la realización (paṭivedha), permaneciendo bajo la instrucción de los maestros y preceptores, el cual tampoco completa. Además, el Maestro no presentó este símil con respecto a una persona de mala conducta moral (dussīla), sino que lo presentó con respecto a una persona de moralidad pura pero que es perezosa y está abrumada por defectos como la codicia (abhijjhā).

ตโยเม, ภิกฺขเวติ กสฺมา อารทฺธํ? อิมสฺส ปุคฺคลสฺส ฉวาลาตสทิสภาโว เนว มาตาปิตูหิ กโต, น อาจริยุปชฺฌาเยหิ, อิเมหิ ปน ปาปวิตกฺเกหิ กโตติ ทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. อนิมิตฺตํ วา สมาธินฺติ [Pg.279] วิปสฺสนาสมาธึ. โส หิ นิจฺจนิมิตฺตาทีนํ สมุคฺฆาตเนน อนิมิตฺโตติ วุจฺจติ. เอตฺถ จ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา มิสฺสกา, อนิมิตฺตสมาธิ ปุพฺพภาโค. อนิมิตฺตสมาธิ วา มิสฺสโก, สติปฏฺฐานา ปุพฺพภาคาติ เวทิตพฺพา.

Sobre «Tayome, bhikkhave», ¿por qué comenzó esta enseñanza? Se inició para mostrar que la condición de esta persona, similar a la antorcha de un funeral, no fue causada por sus padres, ni por sus maestros o preceptores, sino por estos pensamientos insanos (pāpavitakka). «Animittaṃ vā samādhiṃ» se refiere a la concentración de la visión cabal (vipassanāsamādhi). Ciertamente, este se llama «concentración sin señales» (animitta) debido a la erradicación de las señales de permanencia y otras similares. En este contexto, los cuatro fundamentos de la atención (satipaṭṭhānā) son mixtos (mundanos y supramundanos), y la concentración sin señales es la etapa preliminar. O bien, debe entenderse que la concentración sin señales es mixta y los fundamentos de la atención son la etapa preliminar.

ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิโยติ อิทํ ปน น เกวลํ อนิมิตฺตสมาธิภาวนา อิเมสํเยว ติณฺณํ มหาวิตกฺกานํ ปหานาย สํวตฺตติ, สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐีนมฺปิ ปน สมุคฺฆาตํ กโรตีติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. น วชฺชวา อสฺสนฺติ นิทฺโทโส ภเวยฺยํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อิติ ภควา อิมสฺมิมฺปิ สุตฺเต เทสนํ ตีหิ ภเวหิ วินิวตฺเตตฺวา อรหตฺเตน กูฏํ คณฺหิ. เทสนาวสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ. อฏฺฐมํ.

«Dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo» se dijo para mostrar que la práctica de la concentración sin señales no solo conduce al abandono de estos tres grandes pensamientos (vitakka), sino que también realiza la erradicación de las visiones de eternalismo y nihilismo. «Na vajjavā assanti» significa que uno estaría libre de faltas (niddoso). El resto del texto aquí es de significado evidente. Así, en este sutta, el Bienaventurado, tras hacer girar la enseñanza a través de los tres estados de existencia, culminó con el estado de Arahant. Al final de la enseñanza, quinientos monjes alcanzaron el estado de Arahant junto con los conocimientos analíticos (paṭisambhidā). Octavo sutta.

๙. ปาลิเลยฺยสุตฺตวณฺณนา

9. Comentario al Pālileyya Sutta

๘๑. นวเม จาริกํ ปกฺกามีติ โกสมฺพิกานํ ภิกฺขูนํ กลหกาเล สตฺถา เอกทิวสํ ทีฆีติสฺส โกสลรญฺโญ วตฺถุํ อาหริตฺวา ‘‘น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจน’’นฺติอาทีหิ (ธ. ป. ๕) คาถาหิ โอวทติ. ตํทิวสํ เตสํ กลหํ กโรนฺตานํเยว รตฺติ วิภาตา. ทุติยทิวเสปิ ภควา ตเมว วตฺถุํ กเถสิ. ตํทิวสมฺปิ เตสํ กลหํ กโรนฺตานํเยว รตฺติ วิภาตา. ตติยทิวเสปิ ภควา ตเมว วตฺถุํ กเถสิ. อถ นํ อญฺญตโร ภิกฺขุ เอวมาห – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก, ภนฺเต, ภควา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ อนุยุตฺโต วิหรตุ, มยเมเตน ภณฺฑเนน กลเหน วิคฺคเหน วิวาเทน ปญฺญายิสฺสามา’’ติ. สตฺถา ‘‘ปริยาทิณฺณรูปจิตฺตา โข อิเม โมฆปุริสา, น อิเม สกฺกา สญฺญาเปตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา – ‘‘กึ มยฺหํ อิเมหิ, เอกจารวาสํ วสิสฺสามี’’ติ? โส ปาโตว สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา โกสมฺพิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา กญฺจิปิ อนามนฺเตตฺวา เอโกว อทุติโย จาริกํ ปกฺกามิ.

81. En el noveno sutta, «cārikaṃ pakkāmī» indica que, en el tiempo de la disputa de los monjes de Kosambī, el Maestro, un día, relató la historia del rey Dīghīti de Kosala y los aconsejó con versos como: «Pues el odio nunca se extingue por el odio en este mundo...». Ese día, mientras ellos continuaban disputando, amaneció. Al segundo día, el Bienaventurado relató la misma historia, y ese día también amaneció mientras seguían disputando. Al tercer día, el Bienaventurado relató la misma historia nuevamente. Entonces, un monje le dijo: «Señor, que el Bienaventurado no se preocupe y permanezca dedicado a la morada de felicidad en esta misma vida; nosotros mismos seremos conocidos por este altercado, disputa, conflicto y controversia». El Maestro, pensando: «Estos hombres necios tienen sus mentes totalmente abrumadas (por las defunciones); no es posible hacerles entender», reflexionó: «¿Qué gano yo con estos monjes? Viviré en una morada solitaria». Así, temprano en la mañana, tras realizar su aseo personal y caminar por Kosambī en busca de limosna, sin informar a nadie, partió solo y sin compañía en su peregrinaje.

ยสฺมึ, อาวุโส, สมเยติ อิทํ เถโร ยสฺมาสฺส อชฺช ภควา เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ ปกฺกมิสฺสติ, อชฺช ทฺวีหิ, อชฺช สเตน, อชฺช สหสฺเสน, อชฺช เอกโกวาติ สพฺโพ ภควโต จาโร วิทิโต ปากโฏ ปจฺจกฺโข, ตสฺมา อาห.

Sobre «Yasmiṃ, āvuso, samaye», el anciano (Ānanda) dijo esto porque le era bien conocido, claro y evidente todo el comportamiento del Bienaventurado: si partiría hoy con un monje, hoy con dos, hoy con cien, hoy con mil, o si hoy partiría completamente solo.

อนุปุพฺเพนาติ [Pg.280] คามนิคมปฏิปาฏิยา ปิณฺฑาย จรมาโน เอกจารวาสํ ตาว วสมานํ ภิกฺขุํ ปสฺสิตุกาโม หุตฺวา พาลกโลณการคามํ อคมาสิ. ตตฺถ ภคุตฺเถรสฺส สกลปจฺฉาภตฺตญฺเจว ติยามรตฺติญฺจ เอกจารวาเส อานิสํสํ กเถตฺวา ปุนทิวเส เตน ปจฺฉาสมเณน ปิณฺฑาย จริตฺวา ตํ ตตฺเถว นิวตฺเตตฺวา ‘‘สมคฺควาสํ วสมาเน ตโย กุลปุตฺเต ปสฺสิสฺสามี’’ติ ปาจีนวํสมิคทายํ อคมาสิ. เตสมฺปิ สกลปจฺฉาภตฺตญฺเจว ติยามรตฺติญฺจ เอกจารวาเส อานิสํสํ กเถตฺวา เต ตตฺเถว นิวตฺเตตฺวา เอกโกว ปาลิเลยฺย นคราภิมุโข ปกฺกมิตฺวา อนุปุพฺเพน ปาลิเลยฺยนครํ สมฺปตฺโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ปาลิเลยฺยกํ, ตทวสรี’’ติ.

«Anupubbenāti» significa que, mientras caminaba en busca de limosna siguiendo la sucesión de aldeas y pueblos, deseando ver primero a un monje que vivía en soledad, llegó a la aldea de Bālakaloṇakāra. Allí, tras hablar al venerable Bhagu sobre los beneficios de la vida solitaria durante toda la tarde y las tres vigilias de la noche, al día siguiente, después de caminar por limosna con él como su asistente, hizo que el venerable Bhagu regresara allí mismo y, pensando: «Veré a los tres nobles hijos (Anuruddha y otros) que viven en armonía», se dirigió al parque Pācīnavaṃsamigadāya. Tras hablarles también a ellos sobre los beneficios de la vida solitaria durante toda la tarde y las tres vigilias de la noche, hizo que regresaran allí mismo y, partiendo solo hacia la ciudad de Pālileyya, llegó gradualmente a dicha ciudad. Por eso se dice: «Caminando gradualmente en peregrinaje, se dirigió hacia Pālileyya y llegó allí».

ภทฺทสาลมูเลติ ปาลิเลยฺยวาสิโน ภควโต ทานํ ทตฺวา ปาลิเลยฺยโต อวิทูเร รกฺขิตวนสณฺโฑ นาม อตฺถิ, ตตฺถ ภควโต ปณฺณสาลํ กตฺวา ‘‘เอตฺถ วสถา’’ติ ปฏิญฺญํ กาเรตฺวา วาสยึสุ. ภทฺทสาโล ปน ตตฺเถโก มนาโป ลทฺธโก สาลรุกฺโข. ภควา ตํ นครํ อุปนิสฺสาย ตสฺมึ วนสณฺเฑ ปณฺณสาลสมีเป ตสฺมึ รุกฺขมูเล วิหรติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ภทฺทสาลมูเล’’ติ.

«Bhaddasālamūle» se refiere a que los habitantes de Pālileyya, tras ofrecer limosna al Bienaventurado, construyeron una cabaña de hojas en un bosque cercano llamado Rakkhitavanasaṇḍa y le pidieron que residiera allí. En ese lugar había un árbol Sal (sālarukkho) hermoso y agradable llamado Bhaddasāla. El Bienaventurado, dependiendo de esa ciudad para su sustento, moraba en ese bosque cerca de la cabaña de hojas, al pie de aquel árbol. Por eso se dice: «Al pie del árbol Bhaddasāla».

เอวํ วิหรนฺเต ปเนตฺถ ตถาคเต อญฺญตโร หตฺถินาโค หตฺถินีหิ หตฺถิโปตกาทีหิ โคจรภูมิติตฺโถคาหนาทีสุ อุพฺพาฬฺโห ยูเถ อุกฺกณฺฐิโต ‘‘กึ เม อิเมหิ หตฺถีหี’’ติ? ยูถํ ปหาย มนุสฺสปถํ คจฺฉนฺโต ปาลิเลยฺยกวนสณฺเฑ ภควนฺตํ ทิสฺวา ฆฏสหสฺเสน นิพฺพาปิตสนฺตาโป วิย นิพฺพุโต หุตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อฏฺฐาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย สตฺถุ วตฺตปฏิวตฺตํ กโรนฺโต มุขโธวนํ เทติ, นฺหาโนทกํ อาหรติ, ทนฺตกฏฺฐํ เทติ, ปริเวณํ สมฺมชฺชติ, อรญฺญโต มธุรานิ ผลาผลานิ อาหริตฺวา สตฺถุโน เทติ. สตฺถา ปริโภคํ กโรติ.

Mientras el Tathāgata residía allí de esta manera, un cierto gran elefante, acosado por elefantes hembras y crías en los pastizales y vados, y descontento con la manada, pensó: "¿Qué gano yo con estos elefantes?". Dejando la manada y dirigiéndose hacia el camino de los hombres, vio al Bendito en el bosque de Pālileyyaka. Se sintió tan refrescado y en paz como si su ardor hubiera sido extinguido por mil cántaros de agua, y permaneció cerca del Maestro. A partir de ese momento, realizando diversos servicios para el Maestro, le ofrecía agua para lavarse la cara, traía agua para el baño, le daba palillos de dientes, barría el recinto y, trayendo diversas frutas dulces del bosque, se las ofrecía al Maestro. El Maestro las utilizaba para favorecerlo en su progreso espiritual.

เอกทิวสํ สตฺถา รตฺติภาคสมนนฺตเร จงฺกมิตฺวา ปาสาณผลเก นิสีทิ. หตฺถีปิ อวิทูเร ฐาเน อฏฺฐาสิ. สตฺถา ปจฺฉโต โอโลเกตฺวา น กิญฺจิ อทฺทส, เอวํ ปุรโต จ อุภยปสฺเสสุ จ. อถสฺส ‘‘สุขํ วตาหํ อญฺญตฺร เตหิ ภณฺฑนการเกหิ วสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. หตฺถิโนปิ ‘‘มยา นามิตสาขํ อญฺเญ ขาทนฺตา นตฺถี’’ติอาทีนิ จินฺเตตฺวา – ‘‘สุขํ วต เอกโกว [Pg.281] วสามิ, สตฺถุ วตฺตํ กาตุํ ลภามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. สตฺถา อตฺตโน จิตฺตํ โอโลเกตฺวา – ‘‘มม ตาว อีทิสํ จิตฺตํ, กีทิสํ นุ โข หตฺถิสฺสา’’ติ ตสฺสาปิ ตาทิสเมว ทิสฺวา ‘‘สเมติ โน จิตฺต’’นฺติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ –

Un día, el Maestro, después de caminar al final de la noche, se sentó en una losa de piedra. El elefante también permaneció en un lugar cercano. El Maestro miró hacia atrás y no vio a nadie; lo mismo hizo hacia adelante y hacia ambos lados. Entonces surgió en él este pensamiento: "Ciertamente, vivo feliz lejos de esos monjes que causan disputas". Al elefante también le surgió el pensamiento: "Ciertamente vivo feliz solo; no hay otros que devoren las ramas que yo mismo he doblado, y puedo realizar los servicios para el Maestro". El Maestro, observando su propia mente, pensó: "Tal es mi pensamiento; ¿cuál será el del elefante?". Al ver que el pensamiento del elefante era idéntico al suyo, exclamó esta solemne declaración: "Nuestras mentes concuerdan".

‘‘เอตํ นาคสฺส นาเคน, อีสาทนฺตสฺส หตฺถิโน;

สเมติ จิตฺตํ จิตฺเตน, ยเทโก รมตี วเน’’ติ. (มหาว. ๔๖๗);

«Esto es lo que une al noble (el Buddha) con el noble (el elefante), el elefante de colmillos como varas de carro; sus mentes concuerdan en que ambos se deleitan solos en el bosque».

อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขูติ อถ เอวํ ตถาคเต ตตฺถ วิหรนฺเต ปญฺจสตา ทิสาสุ วสฺสํวุตฺถา ภิกฺขู. เยนายสฺมา อานนฺโทติ ‘‘สตฺถา กิร ภิกฺขุสงฺฆํ ปณาเมตฺวา อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ’’ติ อตฺตโน ธมฺมตาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ อสกฺโกนฺตา เยนายสฺมา อานนฺโท, เตนุปสงฺกมึสุ.

«Atha kho sambahulā bhikkhū» significa que, mientras el Tathāgata residía allí de esa manera, quinientos monjes que habían pasado el retiro de lluvia en diversas regiones vinieron. «Yenāyasmā ānando» indica que, sabiendo que «el Maestro, tras despedir a la comunidad de monjes, ha entrado en el bosque», y no atreviéndose a ir ante el Maestro por su propia cuenta, se acercaron a donde estaba el venerable Ānanda.

อนนฺตรา อาสวานํ ขโยติ มคฺคานนฺตรํ อรหตฺตผลํ. วิจยโสติ วิจเยน, เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สภาววิจินนสมตฺเถน ญาเณน ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ อตฺโถ. ธมฺโมติ สาสนธมฺโม. จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติอาทิ เย เย โกฏฺฐาเส ปริจฺฉินฺทิตฺวา ธมฺโม เทสิโต, เตสํ ปกาสนตฺถาย วุตฺตํ. สมนุปสฺสนาติ ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา. สงฺขาโร โสติ ทิฏฺฐิสงฺขาโร โส. ตโตโช โส สงฺขาโรติ ตโต ตณฺหาโต โส สงฺขาโร ชาโต. ตณฺหาสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺเตสุปิ จตูสุ จิตฺเตสุ เอส ชายติ. สาปิ ตณฺหาติ สา ทิฏฺฐิสงฺขารสฺส ปจฺจยภูตา ตณฺหา. สาปิ เวทนาติ สา ตณฺหาย ปจฺจยภูตา เวทนา. โสปิ ผสฺโสติ โส เวทนาย ปจฺจโย อวิชฺชาสมฺผสฺโส. สาปิ อวิชฺชาติ สา ผสฺสสมฺปยุตฺตา อวิชฺชา.

«Anantarā āsavānaṃ khayo» se refiere al fruto de la santidad (arahattaphala) que surge inmediatamente después del camino. «Vicayasoti» significa mediante la investigación, es decir, discerniendo con un conocimiento capaz de investigar la naturaleza de esos diversos fenómenos. «Dhammoti» es la doctrina de la enseñanza (sāsanadhamma). La frase «los cuatro fundamentos de la atención», etc., se dice para mostrar las partes en las que se ha clasificado y enseñado el Dhamma. «Samanupassanā» es la contemplación de la visión errónea (diṭṭhi). «Saṅkhāro so» se refiere a esa formación de la visión errónea. «Tatojo so saṅkhāro» significa que esa formación surgió de esa sed (taṇhā). Esto surge incluso en los cuatro tipos de conciencia asociados con la sed. «Sāpi taṇhā» es la sed que actúa como condición para esa formación de la visión errónea. «Sāpi vedanā» es la sensación que es condición para la sed. «Sopi phassoti» es el contacto asociado con la ignorancia que es condición para la sensación. «Sāpi avijjā» es la ignorancia asociada con el contacto.

โน จสฺสํ, โน จ เม สิยาติ สเจ อหํ น ภเวยฺยํ, มม ปริกฺขาโรปิ น ภเวยฺย. นาภวิสฺสํ, น เม ภวิสฺสตีติ สเจ ปน อายติมฺปิ อหํ น ภวิสฺสามิ, เอวํ มม ปริกฺขาโรปิ น ภวิสฺสติ. เอตฺตเก ฐาเน ภควา เตน ภิกฺขุนา คหิตคหิตทิฏฺฐึ วิสฺสชฺชาเปนฺโต อาคโต ปุคฺคลชฺฌาสเยนปิ เทสนาวิลาเสนปิ. ตโตโช โส สงฺขาโรติ ตณฺหาสมฺปยุตฺตจิตฺเต วิจิกิจฺฉาว นตฺถิ, กถํ วิจิกิจฺฉาสงฺขาโร ตณฺหาโต ชายตีติ? อปฺปหีนตฺตา. ยสฺส หิ ตณฺหาย อปฺปหีนาย โส [Pg.282] อุปฺปชฺชติ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ทิฏฺฐิยาปิ เอเสว นโย ลพฺภติเยว จตูสุ หิ จิตฺตุปฺปาเทสุ สมฺปยุตฺตทิฏฺฐิ นาม นตฺถิ. ยสฺมา ปน ตณฺหาย อปฺปหีนตฺตา สา อุปฺปชฺชติ, ตสฺมา ตํ สนฺธาย ตตฺราปิ อยมตฺโถ ยุชฺชติ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต เตวีสติยา ฐาเนสุ อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตา. นวมํ.

«No cassaṃ, no ca me siyā» significa: «Si yo no existiera, mis posesiones tampoco existirían». «Nābhavissaṃ, na me bhavissatīti» significa: «Si en el futuro yo no existo, mis posesiones tampoco existirán». En este punto, el Bendito procedió a hacer que ese monje abandonara la visión errónea que sostenía, tanto por la inclinación de la persona como por la elegancia de la enseñanza. Sobre «Tatojo so saṅkhāro»: dado que la duda (vicikicchā) no está presente en la conciencia asociada con la sed (taṇhā), ¿cómo surge la formación de la duda de la sed? Surge porque la sed no ha sido abandonada. Se refiere a que mientras la sed no ha sido abandonada, esa formación de duda surge. Lo mismo se aplica a la visión errónea (diṭṭhi): aunque no esté presente en los cuatro tipos de conciencia (disociados de la visión), surge porque la sed no ha sido abandonada. Así, en este sutta, se enseña la visión cabal (vipassanā) llevando a los monjes al estado de Arahat en veintitrés puntos. El noveno sutta ha terminado.

๑๐. ปุณฺณมสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario al Puṇṇamasutta

๘๒. ทสเม ตทหุโปสเถติอาทิ ปวารณสุตฺเต วิตฺถาริตเมว. กิญฺจิเทว เทสนฺติ กิญฺจิ การณํ. สเก อาสเน นิสีทิตฺวา ปุจฺฉ ยทากงฺขสีติ กสฺมา เอวมาห? โส กิร ภิกฺขุ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร. อาจริเย ปน ฐิตเก ปุจฺฉนฺเต สเจ เต ภิกฺขู นิสีทนฺติ, สตฺถริ คารวํ กตํ โหติ, อาจริเย อคารวํ. สเจ อุฏฺฐหนฺติ, อาจริเย คารวํ กตํ โหติ, สตฺถริ อคารวํ. อิติ เนสํ จิตฺตํ อเนกคฺคํ ภวิสฺสติ, เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. ตสฺมึ ปน นิสีทิตฺวา ปุจฺฉนฺเต เตสํ จิตฺตํ เอกคฺคํ ภวิสฺสติ, เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ ญตฺวา ภควา เอวมาห. อิเม นุ โข, ภนฺเตติ อยํ เถโร ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อาจริโย, ปญฺจกฺขนฺธมตฺตมฺปิ นปฺปชานาตีติ น วตฺตพฺโพ. ปญฺหํ ปุจฺฉนฺเตน ปน ‘‘อิเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, น อญฺเญ’’ติ เอวํ ชานนฺเตน วิย หุตฺวา ปุจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺมา อชานนฺโต วิย ปุจฺฉติ. เตปิ จสฺส อนฺเตวาสิกา ‘‘อมฺหากํ อาจริโย ‘อหํ ชานามี’ติ น กเถติ, สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ปน สทฺธึ สํสนฺทิตฺวาว กเถตี’’ติ โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติปิ อชานนฺโต วิย ปุจฺฉติ.

82. En el décimo sutta, «tadahuposathe», etc., ya se ha detallado en el Pavāraṇasutta. «Kiñcideva desaṃ» significa alguna razón. ¿Por qué dijo el Maestro: «Siéntate en tu propio asiento y pregunta lo que desees»? Se dice que ese monje tenía un séquito de quinientos monjes. Si el maestro preguntara estando de pie, y sus discípulos se sentaran, mostrarían respeto al Buddha pero falta de respeto a su propio maestro. Si se pusieran de pie, mostrarían respeto a su maestro pero falta de respeto al Buddha. Así, sus mentes estarían divididas y no podrían recibir la enseñanza. Sabiendo que si el maestro se sentaba para preguntar, las mentes de los discípulos estarían concentradas y podrían recibir la enseñanza, el Bendito habló así. En cuanto a «Ime nu kho, bhante», no debe decirse que este anciano, siendo maestro de quinientos monjes, no conociera los cinco agregados. Al preguntar, aunque los conocía perfectamente, preguntó como si no supiera. Además, lo hizo para que sus discípulos pensaran: «Nuestro maestro no habla solo por sí mismo, sino en concordancia con el conocimiento omnisciente», y así escucharan con fe. Por eso preguntó como si no supiera.

ฉนฺทมูลกาติ ตณฺหาฉนฺทมูลกา. น โข ภิกฺขุ ตญฺเญว อุปาทานํ เต ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติ ยสฺมา ฉนฺทราคมตฺตํ ปญฺจกฺขนฺธา น โหติ, ตสฺมา อิทํ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน สหชาตโต วา อารมฺมณโต วา ขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ, ตสฺมา นาปิ อญฺญตฺร ปญฺจหิ อุปาทานกฺขนฺเธหิ อุปาทานนฺติ วุตฺตํ. ตณฺหาสมฺปยุตฺตสฺมิญฺหิ จิตฺเต วตฺตมาเน ตํจิตฺตสมุฏฺฐานรูปํ รูปกฺขนฺโธ, ฐเปตฺวา ตํ ตณฺหํ เสสา อรูปธมฺมา จตฺตาโร ขนฺธาติ สหชาตโตปิ ขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ. อุปาทานสฺส ปน รูปาทีสุ อญฺญตรํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปชฺชนโต อารมฺมณโตปิ ปญฺจกฺขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ. ฉนฺทราคเวมตฺตตาติ ฉนฺทราคนานตฺตํ. เอวํ โข ภิกฺขูติ เอวํ รูปารมฺมณสฺส ฉนฺทราคสฺส [Pg.283] เวทนาทีสุ อญฺญตรํ อารมฺมณํ อกรณโต สิยา ฉนฺทราคเวมตฺตตา. ขนฺธาธิวจนนฺติ ขนฺธาติ อยํ ปญฺญตฺติ. อยํ ปน อนุสนฺธิ น ฆฏิยติ, กิญฺจาปิ น ฆฏิยติ, สานุสนฺธิกาว ปุจฺฉา, สานุสนฺธิกํ วิสฺสชฺชนํ. อยญฺหิ เถโร เตสํ เตสํ ภิกฺขูนํ อชฺฌาสเยน ปุจฺฉติ, สตฺถาปิ เตสํ เตสํ อชฺฌาสเยเนว วิสฺสชฺเชติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. ทสมํ.

«Chandamūlakā» significa que tiene su raíz en el deseo-sed (taṇhā-chanda). Debido a que surge de esa causa que es la sed, se dice que está arraigada en el deseo-sed. En cuanto a «Oh monje, ese apego no son los mismos cinco agregados del apego», se dice esto porque los cinco agregados no son meramente deseo y pasión (chandarāga). Sin embargo, dado que no existe el apego aparte de los agregados, ya sea por surgimiento simultáneo o por objeto, se dice: «ni tampoco existe el apego fuera de los cinco agregados del apego». Ciertamente, cuando la mente asociada con la sed está presente, la forma originada por esa mente es el agregado de la forma; excluyendo esa sed, los restantes cuatro fenómenos inmateriales son los agregados nominales. Así, incluso por surgimiento simultáneo, no existe el apego sin los agregados. Además, dado que el apego surge tomando como objeto uno de los elementos como la forma, etc., tampoco existe el apego por objeto sin los cinco agregados. «Chandarāgavemattatā» se refiere a la diversidad o diferencia en el deseo y la pasión. «Así, monjes» significa que, debido a no tomar como objeto a uno de los agregados como la sensación, etc., para el deseo y la pasión que tiene la forma como objeto, existiría una diversidad en el deseo y la pasión. «Designación para los agregados» significa que «agregados» es un concepto (paññatti). Aunque esta conexión no parezca encajar directamente, ya que se preguntó sobre otra cosa, tanto la pregunta como la respuesta mantienen la secuencia temática. Pues este anciano pregunta según la disposición de esos monjes, y el Maestro también responde según su disposición. El resto es claro en todas partes. Décimo [Sutta].

อิมสฺส จ ปน วคฺคสฺส เอเกกสฺมึ สุตฺเต ปญฺจสตา ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺตํ ปตฺตาติ.

En cada uno de los discursos de este vagga, quinientos monjes alcanzaron el estado de Arahant.

ขชฺชนียวคฺโค อฏฺฐโม.

Concluye el octavo capítulo, el Khajjanīyavagga.

๙. เถรวคฺโค

9. Theravagga [Capítulo de los Ancianos]

๑. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Ānandasutta

๘๓. เถรวคฺคสฺส ปฐเม มนฺตาณิปุตฺโตติ, มนฺตาณิยา นาม พฺราหฺมณิยา ปุตฺโต. อุปาทายาติ อาคมฺม อารพฺภ สนฺธาย ปฏิจฺจ. อสฺมีติ โหตีติ อสฺมีติ เอวํ ปวตฺตํ ตณฺหามานทิฏฺฐิปปญฺจตฺตยํ โหติ. ทหโรติ ตรุโณ. ยุวาติ โยพฺพเนน สมนฺนาคโต. มณฺฑนกชาติโกติ มณฺฑนกสภาโว มณฺฑนกสีโล. มุขนิมิตฺตนฺติ มุขปฏิพิมฺพํ. ตญฺหิ ปริสุทฺธํ อาทาสมณฺฑลํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. กึ ปน ตํ โอโลกยโต สกมุขํ ปญฺญายติ, ปรมุขนฺติ? ยทิ สกํ ภเวยฺย, ปรมฺมุขํ หุตฺวา ปญฺญาเยยฺย, อถ ปรสฺส ภเวยฺย, วณฺณาทีหิ อสทิสํ หุตฺวา ปญฺญาเยยฺย. ตสฺมา น ตํ อตฺตโน, น ปรสฺส, อาทาสํ ปน นิสฺสาย นิภาสรูปํ นาม ตํ ปญฺญายตีติ วทนฺติ. อถ ยํ อุทเก ปญฺญายติ, ตํ เกน การเณนาติ? มหาภูตานํ วิสุทฺธตาย. ธมฺโม เม อภิสมิโตติ มยา ญาเณน จตุสจฺจธมฺโม อภิสมาคโต, โสตาปนฺโนสฺมิ ชาโตติ กเถสิ. ปฐมํ.

83. En el primer sutta del Theravagga, «Mantāṇiputto» significa el hijo de una mujer brahmán llamada Mantāṇī. «Upādāya» significa habiendo recurrido a, en referencia a, o dependiendo de. «Asmīti hoti» (surge el 'yo soy') se refiere a la triple proliferación de la sed, el orgullo y los puntos de vista que se manifiesta como «yo soy». «Daharo» significa joven. «Yuvā» significa dotado de juventud. «Maṇḍanakajātiko» significa que tiene la naturaleza o el hábito de decorarse. «Mukhanimittaṃ» significa el reflejo del rostro. Este se manifiesta dependiendo de un círculo de espejo bien limpio. ¿Acaso quien mira ve su propio rostro o el rostro de otro? Si fuera el suyo propio, se vería de espaldas al espejo; si fuera el de otro, se vería diferente en color, etc. Por lo tanto, no es de uno mismo ni de otro; dicen que se manifiesta lo que se llama una «forma de reflejo» basada en el espejo. Entonces, ¿por qué se manifiesta en el agua? Debido a la pureza de los grandes elementos. «He comprendido el Dhamma» significa: «He comprendido mediante el conocimiento el Dhamma de las Cuatro Verdades; he nacido como un Sotāpanna», así lo expresó. Primero [Sutta].

๒. ติสฺสสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al Tissasutta

๘๔. ทุติเย [Pg.284] มธุรกชาโต วิยาติ สญฺชาตครุภาโว วิย อกมฺมญฺโญ. ทิสาปิ เมติ อยํ ปุรตฺถิมา อยํ ทกฺขิณาติ เอวํ ทิสาปิ มยฺหํ น ปกฺขายนฺติ, น ปากฏา โหนฺตีติ วทติ. ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺตีติ ปริยตฺติธมฺมาปิ มยฺหํ น อุปฏฺฐหนฺติ, อุคฺคหิตํ สชฺฌายิตํ น ทิสฺสตีติ วทติ. วิจิกิจฺฉาติ โน มหาวิจิกิจฺฉา. น หิ ตสฺส ‘‘สาสนํ นิยฺยานิกํ นุ โข, น นุ โข’’ติ วิมติ อุปฺปชฺชติ. เอวํ ปนสฺส โหติ ‘‘สกฺขิสฺสามิ นุ โข สมณธมฺมํ กาตุํ, อุทาหุ ปตฺตจีวรธารณมตฺตเมว กริสฺสามี’’ติ.

84. En el segundo [sutta], «madhurakajāto viya» significa como si se hubiera vuelto pesado e incapaz de actuar. «Incluso las direcciones no se me aclaran» significa que el monje dice: «Incluso los puntos cardinales no se me presentan claramente, no son evidentes para mí, pensando: 'esto es el este, esto es el sur'». «Los Dhammas no se me manifiestan» significa: «Incluso los textos de las escrituras (pariyatti) no se me presentan, lo que he aprendido y recitado no aparece». «Vicikicchā» no se refiere a la gran duda. Pues no surge en él la vacilación de si «la enseñanza conduce o no a la liberación». Más bien, piensa: «¿Seré capaz de realizar los deberes de un monje, o simplemente me limitaré a llevar el cuenco y los hábitos?».

กามานเมตํ อธิวจนนฺติ ยถา หิ นินฺนํ ปลฺลลํ โอโลเกนฺตสฺส ทสฺสนรามเณยฺยกมตฺตํ อตฺถิ, โย ปเนตฺถ โอตรติ, ตํ จณฺฑมีนากุลตาย อากฑฺฒิตฺวา อนยพฺยสนํ ปาเปติ, เอวเมวํ ปญฺจสุ กามคุเณสุ จกฺขุทฺวาราทีนํ อารมฺมเณ รามเณยฺยกมตฺตํ อตฺถิ, โย ปเนตฺถ เคธํ อาปชฺชติ, ตํ อากฑฺฒิตฺวา นิรยาทีสุ เอว ปกฺขิปนฺติ. อปฺปสฺสาทา หิ กามา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโยติ อิมํ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘‘กามานเมตํ อธิวจน’’นฺติ วุตฺตํ. อหมนุคฺคเหนาติ อหํ ธมฺมามิสานุคฺคเหหิ อนุคฺคณฺหามิ. อภินนฺทีติ สมฺปฏิจฺฉิ. น เกวลญฺจ อภินนฺทิ, อิมํ ปน สตฺถุ สนฺติกา อสฺสาสํ ลภิตฺวา ฆเฏนฺโต วายมนฺโต กติปาเหน อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ. ทุติยํ.

En cuanto a «esta es una designación para los placeres sensuales»: así como para alguien que mira un estanque profundo hay una mera belleza visual, pero si alguien desciende allí, los peces feroces lo arrastran y lo llevan a la ruina y la perdición; del mismo modo, en los cinco hilos de los placeres sensuales hay una mera belleza en los objetos de las puertas de los sentidos, pero quien cae en la codicia allí, es arrastrado y arrojado a los infiernos. Pues los placeres sensuales tienen poco deleite y mucho sufrimiento, mucha desesperación, y el peligro en ellos es mayor; basándose en este significado se dijo: «esta es una designación para los placeres sensuales». «Yo, con apoyo» significa que «yo apoyo mediante el sustento material y el sustento del Dhamma». «Abhinandi» significa que aceptó con agrado. Y no solo se alegró, sino que habiendo recibido este consuelo de la presencia del Maestro, esforzándose y persistiendo, en pocos días se estableció en el estado de Arahant. Segundo [Sutta].

๓. ยมกสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Yamakasutta

๘๕. ตติเย ทิฏฺฐิคตนฺติ สเจ หิสฺส เอวํ ภเวยฺย ‘‘สงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ เจว นิรุชฺฌนฺติ จ, สงฺขารปฺปวตฺตเมว อปฺปวตฺตํ โหตี’’ติ, ทิฏฺฐิคตํ นาม น ภเวยฺย, สาสนาวจริกํ ญาณํ ภเวยฺย. ยสฺมา ปนสฺส ‘‘สตฺโต อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสตี’’ติ อโหสิ, ตสฺมา ทิฏฺฐิคตํ นาม ชาตํ. ถามสา ปรามาสาติ ทิฏฺฐิถาเมน เจว ทิฏฺฐิปรามาเสน จ.

85. En el tercero, «diṭṭhigataṃ» (punto de vista erróneo): si él hubiera pensado «las formaciones surgen y cesan, y es solo la continuidad de las formaciones lo que deja de continuar», no habría un punto de vista erróneo, sino que sería conocimiento dentro del ámbito de la enseñanza. Pero como pensó «el ser es aniquilado y perece», surgió un punto de vista erróneo. «Thāmasā parāmāsā» significa debido a la fuerza del punto de vista y al aferramiento erróneo del mismo.

เยนายสฺมา สาริปุตฺโตติ ยถา นาม ปจฺจนฺเต กุปิเต ตํ วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺตา ราชปุริสา เสนาปติสฺส วา รญฺโญ วา สนฺติกํ คจฺฉนฺติ, เอวํ ทิฏฺฐิคตวเสน ตสฺมึ เถเร กุปิเต ตํ วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺตา เต ภิกฺขู เยน ธมฺมราชสฺส ธมฺมเสนาปติ อายสฺมา สาริปุตฺโต[Pg.285], เตนุปสงฺกมึสุ. เอวํพฺยาโขติ เตสํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก วิย เถรสฺส สมฺมุขา ปคฺคยฺห วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต โอลมฺพนฺเตน หทเยน ‘‘เอวํพฺยาโข’’ติ อาห. ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโสติ? อิทํ เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘นายํ อตฺตโน ลทฺธิยํ โทสํ ปสฺสติ, ธมฺมเทสนาย อสฺส ตํ ปากฏํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ติปริวฏฺฏํ เทสนํ เทเสตุํ อารภิ.

"Hacia donde estaba el Venerable Sāriputta": así como los oficiales del rey, al no poder calmar una rebelión en una región fronteriza, acuden ante el general o ante el rey; de la misma manera, cuando aquel anciano (Yamaka) se encontraba perturbado por su punto de vista equivocado, aquellos monjes, al no poder calmar dicha perturbación, se dirigieron hacia donde estaba el Venerable Sāriputta, el General del Dhamma del Rey del Dhamma. "Ciertamente así [dije]": esto se dijo porque el venerable Yamaka, incapaz de sostener su propia postura ante el anciano Sāriputta de la misma manera que lo hizo ante aquellos monjes, habló con el corazón encogido. "¿Qué piensas, amigo?": habiendo escuchado las palabras de Yamaka, el anciano pensó: "Este monje no ve el error en su propia doctrina; mediante una enseñanza del Dhamma se lo haré evidente", y con este pensamiento comenzó a exponer la enseñanza mediante el triple ciclo (tiparivaṭṭa).

ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโส ยมก, รูปํ ตถาคโตติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? อนุโยควตฺตํ ทาปนตฺถํ. ติปริวฏฺฏเทสนาวสานสฺมิญฺหิ เถโร โสตาปนฺโน ชาโต. อถ นํ อนุโยควตฺตํ ทาเปตุํ ‘‘ตํ กึ มญฺญสี’’ติอาทิมาห? ตถาคโตติ สตฺโต. รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ อิเม ปญฺจกฺขนฺเธ สมฺปิณฺเฑตฺวา ‘‘ตถาคโต’’ติ สมนุปสฺสสีติ ปุจฺฉติ. เอตฺถ จ เต, อาวุโสติ อิทํ เถรสฺส อนุโยเค ภุมฺมํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เอตฺถ จ เต เอตฺตเก ฐาเน ทิฏฺเฐว ธมฺเม สจฺจโต ถิรโต สตฺเต อนุปลพฺภิยมาเนติ. สเจ ตํ, อาวุโสติ อิทเมตํ อญฺญํ พฺยากราเปตุกาโม ปุจฺฉติ. ยํ ทุกฺขํ ตํ นิรุทฺธนฺติ ยํ ทุกฺขํ, ตเทว นิรุทฺธํ, อญฺโญ สตฺโต นิรุชฺฌนโก นาม นตฺถิ, เอวํ พฺยากเรยฺยนฺติ อตฺโถ.

"¿Qué piensas, amigo Yamaka, es la forma el Tathāgata?": ¿con qué propósito se inició este interrogatorio? Se inició para hacerle cumplir con el deber de la indagación. Pues, al concluir la enseñanza del triple ciclo, el anciano Yamaka se convirtió en un Sotāpanna. Tras esto, para invitarle a cumplir con el deber de la indagación, [Sāriputta] preguntó: "¿Qué piensas...?". Aquí, "Tathāgata" se refiere a un ser. Pregunta si él percibe como "Tathāgata" a la suma de estos cinco agregados: forma, sensación, percepción, formaciones y conciencia. "Y en esto para ti, amigo": esta expresión se usa en el interrogatorio del anciano en el caso locativo. El significado es este: "Y en este punto de mi indagación, cuando en esta misma existencia no se puede encontrar a un ser de manera real y permanente". "Si te [preguntaran], amigo": el anciano pregunta esto queriendo que Yamaka declare el fruto del Arhatado. "Lo que es sufrimiento ha cesado": lo que es esencialmente sufrimiento, eso mismo ha cesado; no existe un ser fuera del sufrimiento que sea el que cesa; tal es el significado con el que debería responder.

เอตสฺเสว อตฺถสฺสาติ เอตสฺส ปฐมมคฺคสฺส. ภิยฺโยโสมตฺตาย ญาณายาติ อติเรกปฺปมาณสฺส ญาณสฺส อตฺถาย, สหวิปสฺสนกานํ อุปริ จ ติณฺณํ มคฺคานํ อาวิภาวตฺถายาติ อตฺโถ. อารกฺขสมฺปนฺโนติ อนฺโตอารกฺเขน เจว พหิอารกฺเขน จ สมนฺนาคโต. อโยคกฺเขมกาโมติ จตูหิ โยเคหิ เขมภาวํ อนิจฺฉนฺโต. ปสยฺหาติ ปสยฺหิตฺวา อภิภวิตฺวา. อนุปขชฺชาติ อนุปวิสิตฺวา.

"Para este mismo propósito": para este primer camino (sotāpatti). "Para un conocimiento de mayor grado": para el propósito de un conocimiento de medida superior, es decir, para la manifestación de los tres caminos superiores junto con el conocimiento de la visión cabal (vipassanā). "Dotado de protección": provisto tanto de protección interna como externa. "No deseando la seguridad frente a las ataduras" (ayogakkhemakāmo): no deseando el estado de liberación de los cuatro yugos. "Por la fuerza" (pasayha): tras haber dominado o subyugado. "Habiéndose infiltrado" (anupakhajjā): habiendo entrado en la proximidad.

ปุพฺพุฏฺฐายีติอาทีสุ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อาสนโต ปฐมตรํ วุฏฺฐาตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. ตสฺส อาสนํ ทตฺวา ตสฺมึ นิสินฺเน ปจฺฉา นิปตติ นิสีทตีติ, ปจฺฉานิปาตี. ปาโตว วุฏฺฐาย ‘‘เอตฺตกา กสิตุํ คจฺฉถ, เอตฺตกา วปิตุ’’นฺติ วา สพฺพปฐมํ วุฏฺฐาตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. สายํ สพฺเพสุ อตฺตโน อตฺตโน วสนฏฺฐานํ คเตสุ เคหสฺส สมนฺตโต อารกฺขํ สํวิธาย ทฺวารานิ ถเกตฺวา สพฺพปจฺฉา นิปชฺชนโตปิ ปจฺฉานิปาตี. ‘‘กึ กโรมิ[Pg.286], อยฺยปุตฺต? กึ กโรมิ อยฺยปุตฺตา’’ติ? มุขํ โอโลเกนฺโต กึการํ ปฏิสาเวตีติ กึการปฏิสฺสาวี. มนาปํ จรตีติ มนาปจารี. ปิยํ วทตีติ ปิยวาที. มิตฺตโตปิ นํ สทฺทเหยฺยาติ มิตฺโต เม อยนฺติ สทฺทเหยฺย. วิสฺสาสํ อาปชฺเชยฺยาติ เอกโต ปานโภชนาทึ กโรนฺโต วิสฺสาสิโก ภเวยฺย. สํวิสฺสตฺโถติ สุฏฺฐุ วิสฺสตฺโถ.

Respecto a "se levanta antes" (pubbuṭṭhāyī) y demás términos: se llama así a quien, al ver venir a su señor desde lejos, se levanta primero de su asiento. Habiéndole ofrecido el asiento, una vez que el señor se ha sentado, él se acuesta o se sienta después; por eso se le llama "el que se acuesta después" (pacchānipātī). Otra explicación es que se llama "el que se levanta antes" a quien se levanta muy temprano por la mañana y es el primero en levantarse para organizar a otros diciendo: "Vayan tantos a arar, tantos a sembrar". Y al atardecer, cuando todos han regresado a sus respectivos lugares de residencia, tras disponer la guardia alrededor de la casa y cerrar las puertas, por el hecho de acostarse después de todos, es "el que se acuesta después". "¿Qué debo hacer, señor?": se llama "el que está atento a las órdenes" (kiṃkārapaṭissāvī) porque, mirando al rostro de su señor, responde prontamente sobre qué tarea debe realizar. "El que actúa agradablemente" (manāpacārī) porque realiza acciones que complacen el corazón. "El que habla con afecto" (piyavādī) porque dice palabras agradables. "Incluso como un amigo confiaría en él": significa que el señor confiaría en él pensando: "Este es mi amigo". "Entraría en confianza": se volvería alguien de confianza al compartir comida y bebida. "Muy íntimo": profundamente familiarizado.

เอวเมว โขติ เอตฺถ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ – พาลคหปติปุตฺโต วิย หิ วฏฺฏสนฺนิสฺสิตกาเล อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน, วธกปจฺจามิตฺโต วิย อพลทุพฺพลา ปญฺจกฺขนฺธา, วธกปจฺจามิตฺตสฺส ‘‘พาลคหปติปุตฺตํ อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ อุปคตกาโล วิย ปฏิสนฺธิกฺขเณ อุปคตา ปญฺจกฺขนฺธา, ตสฺส หิ ‘‘น เม อยํ สหาโย, วธกปจฺจตฺถิโก อย’’นฺติ อชานนกาโล วิย วฏฺฏนิสฺสิตปุถุชฺชนสฺส ปญฺจกฺขนฺเธ ‘‘น อิเม มยฺห’’นฺติ อคเหตฺวา ‘‘มม รูปํ, มม เวทนา, มม สญฺญา, มม สงฺขารา, มม วิญฺญาณ’’นฺติ คหิตกาโล, วธกปจฺจตฺถิกสฺส ‘‘มิตฺโต เม อย’’นฺติ คเหตฺวา สกฺการกรณกาโล วิย ‘‘มม อิเม’’ติ คเหตฺวา ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ นฺหาปนโภชนาทีหิ สกฺการกรณกาโล, ‘‘อติวิสฺสตฺโถ เม อย’’นฺติ ญตฺวา สกฺการํ กโรนฺตสฺเสว อสินา สีสจฺฉินฺทนํ วิย วิสฺสตฺถสฺส พาลปุถุชฺชนสฺส ติขิเณหิ ภิชฺชมาเนหิ ขนฺเธหิ ชีวิตปริยาทานํ เวทิตพฺพํ.

"Exactamente así": aquí se presenta la aplicación de la analogía. Como el hijo necio de un hombre de familia, así debe entenderse al mundano no instruido en el tiempo en que está ligado al ciclo de la existencia. Como el enemigo asesino, así deben entenderse los cinco agregados que carecen de fuerza real. Como el momento en que el enemigo asesino se acerca con la intención de servir al hijo necio del hombre de familia, así deben entenderse los cinco agregados que aparecen en el momento del renacimiento. Como el tiempo en que aquel necio no reconoce: "Este no es mi compañero, este es un enemigo asesino", así es el tiempo en que el mundano ligado al ciclo, sin comprender "estos agregados no son míos", los toma erróneamente como "mi forma, mi sensación, mi percepción, mis formaciones, mi conciencia". Como el tiempo en que se rinde honor al enemigo asesino tomándolo por un amigo, así debe entenderse el tiempo en que se rinden honores a los cinco agregados mediante el aseo, la alimentación y otros cuidados, tomándolos como "míos". Así como el degollamiento con una espada a quien le rinde honores por exceso de confianza, así debe entenderse el agotamiento de la facultad vital del mundano necio y confiado debido a los agregados que son punzantes y están en constante desintegración.

อุเปตีติ อุปคจฺฉติ. อุปาทิยตีติ คณฺหาติ. อธิฏฺฐาตีติ อธิติฏฺฐติ. อตฺตา เมติ อยํ เม อตฺตาติ. สุตวา จ โข, อาวุโส, อริยสาวโกติ ยถา ปน ปณฺฑิโต คหปติปุตฺโต เอวํ อุปคตํ ปจฺจตฺถิกํ ‘‘ปจฺจตฺถิโก เม อย’’นฺติ ญตฺวา อปฺปมตฺโต ตานิ ตานิ กมฺมานิ กาเรตฺวา อนตฺถํ ปริหรติ, อตฺถํ ปาปุณาติ, เอวํ สุตวา อริยสาวโกปิ ‘‘น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติอาทินา นเยน ปญฺจกฺขนฺเธ อหนฺติ วา มมนฺติ วา อคเหตฺวา, ‘‘ปจฺจตฺถิกา เม เอเต’’ติ ญตฺวา รูปสตฺตกอรูปสตฺตกาทิวเสน วิปสฺสนาย โยเชตฺวาว ตโตนิทานํ ทุกฺขํ ปริวชฺเชตฺวา อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณาติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ตติยํ.

"Se acerca" (upeti): se aproxima mediante el deseo o los puntos de vista. "Se apega" (upādiyati): se aferra firmemente. "Persiste" (adhiṭṭhāti): se establece mediante la resolución mental. "El alma es mía" (attā me): se establece mentalmente pensando "esta es mi alma". "Y el noble discípulo instruido, amigos": para ilustrar esto, así como un hijo sabio de un hombre de familia que, habiendo reconocido al enemigo que se ha acercado como tal, se mantiene diligente, le hace realizar diversas tareas y evita el perjuicio alcanzando el bienestar; de la misma manera, el noble discípulo instruido, mediante el método de "no percibe la forma como el alma", etc., no se aferra a los cinco agregados como "yo" o como "lo mío", sino que comprendiendo que son como enemigos, los asocia con la visión cabal mediante los métodos de análisis de la forma y de lo inmaterial, evita el sufrimiento derivado de ellos y alcanza el fruto supremo del Arhatado. El resto del discurso es evidente por sí mismo. El tercero ha finalizado.

๔. อนุราธสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Anurādha Sutta

๘๖. จตุตฺเถ อรญฺญกุฏิกายนฺติ ตสฺเสว วิหารสฺส ปจฺจนฺเต ปณฺณสาลายํ. ตํ ตถาคโตติ ตุมฺหากํ สตฺถา ตถาคโต ตํ สตฺตํ [Pg.287] ตถาคตํ. อญฺญตฺร อิเมหีติ ตสฺส กิร เอวํ อโหสิ ‘‘อิเม สาสนสฺส ปฏิปกฺขา ปฏิวิโลมา, ยถา อิเม ภณนฺติ, น เอวํ สตฺถา ปญฺญาเปสฺสติ, อญฺญถา ปญฺญาเปสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวมาห. เอวํ วุตฺเต เต อญฺญติตฺถิยาติ เอวํ เถเรน อตฺตโน จ ปเรสญฺจ สมยํ อชานิตฺวา วุตฺเต เอกเทเสน สาสนสมยํ ชานนฺตา เถรสฺส วาเท โทสํ ทาตุกามา เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อายสฺมนฺตํ อนุราธํ เอตทโวจุํ.

86. En el cuarto (sutta), 'en una cabaña en el bosque' (araññakuṭikāyaṃ) significa en una choza de hojas en las afueras de ese mismo monasterio. 'A ese Tathāgata' (taṃ tathāgato) se refiere a vuestro maestro, el Tathāgata, a ese ser, el Tathāgata. 'Aparte de estas' (aññatra imehī) se dice porque, según se cuenta, el monje pensó: 'Estos son oponentes y contrarios a la enseñanza; tal como ellos hablan, así no lo definirá el Maestro, lo definirá de otra manera'. Por eso dijo esto. 'Cuando se dijo esto, aquellos de otras doctrinas' (evaṃ vutte te aññatitthiyā) significa que cuando el anciano habló así, sin conocer ni su propia doctrina ni la ajena, aquellos ascetas errantes de otras doctrinas, conociendo parcialmente la doctrina de la enseñanza y deseando encontrar faltas en el argumento del anciano, le dijeron esto al venerable Anurādha.

ตํ กึ มญฺญสิ อนุราธาติ สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ อตฺตโน ลทฺธิยํ โทสํ น ชานาติ, การโก ปเนส ยุตฺตโยโค, ธมฺมเทสนาย เอว นํ ชานาเปสฺสามี’’ติ ติปริวฏฺฏํ เทสนํ เทเสตุกาโม ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธา’’ติอาทิมาห. อถสฺส ตาย เทสนาย อรหตฺตปฺปตฺตสฺส อนุโยควตฺตํ อาโรเปนฺโต ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ? รูปํ ตถาคโตติอาทิมาห. ทุกฺขญฺเจว ปญฺญเปมิ, ทุกฺขสฺส จ นิโรธนฺติ วฏฺฏทุกฺขญฺเจว วฏฺฏทุกฺขสฺส จ นิโรธํ นิพฺพานํ ปญฺญเปมิ. ทุกฺขนฺติ วา วจเนน ทุกฺขสจฺจํ คหิตํ. ตสฺมึ คหิเต สมุทยสจฺจํ คหิตเมว โหติ, ตสฺส มูลตฺตา. นิโรธนฺติ วจเนน นิโรธสจฺจํ คหิตํ. ตสฺมึ คหิเต มคฺคสจฺจํ คหิตเมว โหติ ตสฺส อุปายตฺตา. อิติ ปุพฺเพ จาหํ, อนุราธ, เอตรหิ จ จตุสจฺจเมว ปญฺญเปมีติ ทสฺเสติ. เอวํ อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ. จตุตฺถํ.

¿Qué piensas, Anurādha? (taṃ kiṃ maññasi anurādha): el Maestro, habiendo escuchado sus palabras, pensó: 'Este monje no reconoce el error en su propia postura; sin embargo, es un practicante dedicado y diligente. Le haré comprender precisamente mediante una enseñanza del Dhamma'. Deseando impartir una enseñanza con los tres aspectos (tiparivaṭṭaṃ), dijo: '¿Qué piensas, Anurādha?', etc. Luego, mientras el anciano alcanzaba el estado de arahant mediante esa enseñanza, para reforzar la práctica, dijo: '¿Qué piensas, Anurādha? ¿Es la forma el Tathāgata?', etc. 'Solo declaro el sufrimiento y el cese del sufrimiento' significa que declaro el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha) y el cese de ese sufrimiento, que es el Nibbāna. O bien, con la palabra 'sufrimiento' se incluye la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca); al incluir esta, la Verdad del Origen (samudayasacca) queda también incluida por ser su raíz. Con la palabra 'cese' se incluye la Verdad del Cese (nirodhasacca); al incluir esta, la Verdad del Camino (maggasacca) queda también incluida por ser el medio para alcanzarlo. Así muestra: 'Anurādha, tanto antes como ahora, solo declaro las Cuatro Verdades'. De este modo, en este sutta se explica únicamente el ciclo (vaṭṭa) y su detención (vivaṭṭa). Cuarto (sutta).

๕. วกฺกลิสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario al Vakkali Sutta

๘๗. ปญฺจเม กุมฺภการนิเวสเนติ กุมฺภการสาลายํ. เถโร กิร วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อาคจฺฉติ. ตสฺส นครมชฺเฌ มหาอาพาโธ อุปฺปชฺชิ, ปาทา น วหนฺติ. อถ นํ มญฺจกสิวิกาย กุมฺภการสาลํ อาหรึสุ. สา จ สาลา เตสํ กมฺมสาลา, น นิเวสนสาลา. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘กุมฺภการนิเวสเน วิหรตี’’ติ. พาฬฺหคิลาโนติ อธิมตฺตคิลาโน. สมโธสีติ สมนฺตโต อโธสิ, จลนากาเรน อปจิตึ ทสฺเสสิ. วตฺตํ กิเรตํ พาฬฺหคิลาเนนปิ พุฑฺฒตรํ ทิสฺวา อุฏฺฐานากาเรน อปจิติ ทสฺเสตพฺพา. เตน ปน ‘‘มา จลิ มา จลี’’ติ วตฺตพฺโพ. สนฺติมานิ อาสนานีติ พุทฺธกาลสฺมิญฺหิ เอกสฺสปิ ภิกฺขุโน [Pg.288] วสนฏฺฐาเน ‘‘สเจ สตฺถา อาคจฺฉิสฺสติ, อิธ นิสีทิสฺสตี’’ติ อาสนํ ปญฺญตฺตเมว โหติ อนฺตมโส ผลกมตฺตมฺปิ ปณฺณสนฺถารมตฺตมฺปิ. ขมนียํ ยาปนียนฺติ กจฺจิ ทุกฺขํ ขมิตุํ อิริยาปถํ วา ยาเปตุํ สกฺกาติ ปุจฺฉติ. ปฏิกฺกมนฺตีติ นิวตฺตนฺติ. อภิกฺกมนฺตีติ อธิคจฺฉนฺติ. ปฏิกฺกโมสานนฺติ ปฏิกฺกโม เอตาสํ. สีลโต น อุปวทตีติ สีลํ อารพฺภ สีลภาเวน น อุปวทติ. จิรปฏิกาหนฺติ จิรปฏิโก อหํ, จิรโต ปฏฺฐาย อหนฺติ อตฺโถ. ปูติกาเยนาติ อตฺตโน สุวณฺณวณฺณมฺปิ กายํ ภควา ธุวปคฺฆรณฏฺเฐน เอวมาห. โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมนฺติ อิธ ภควา ‘‘ธมฺมกาโย โข, มหาราช, ตถาคโต’’ติ วุตฺตํ ธมฺมกายตํ ทสฺเสติ. นววิโธ หิ โลกุตฺตรธมฺโม ตถาคตสฺส กาโย นาม.

87. En el quinto (sutta), 'en la casa de un alfarero' (kumbhakāranivesane) significa en el cobertizo de un alfarero. Se dice que el anciano, tras pasar el retiro de lluvias y realizar la ceremonia de pavāraṇā, venía a ver al Bienaventurado. En medio de la ciudad le sobrevino una gran enfermedad y sus piernas no lo sostenían. Entonces, lo llevaron en una litera al cobertizo del alfarero. Ese cobertizo era su lugar de trabajo, no su vivienda; refiriéndose a eso se dijo: 'permanece en la casa del alfarero'. 'Gravemente enfermo' (bāḷhagilāno) significa extremadamente enfermo. 'Se movió' (samadhosī) significa que se movió en todas direcciones; mostró respeto mediante el gesto de intentar levantarse. Se dice que es una norma que incluso un enfermo grave, al ver a alguien mayor en la orden, debe mostrar respeto intentando levantarse, y el mayor debe decirle: 'no te muevas, no te muevas'. 'Hay asientos disponibles' (santi imāni āsanāni): en tiempos del Buddha, en el lugar de residencia de incluso un solo monje, siempre había un asiento preparado pensando: 'si el Maestro viene, se sentará aquí', ya fuera un simple tablón o un lecho de paja. '¿Es soportable? ¿Es tolerable?' (khamanīyaṃ yāpanīyaṃ): pregunta si es capaz de soportar el dolor o mantener las posturas del cuerpo. 'Disminuyen' (paṭikkamanti) significa que retroceden. 'Aumentan' (abhikkamanti) significa que progresan. 'Su disminución' (paṭikkamosānaṃ) se refiere al retroceso de las sensaciones. '¿No te reprocha tu virtud?' (sīlato na upavadati): pregunta si no se reprocha a sí mismo en relación con su conducta moral. 'Hacía mucho tiempo que yo' (cirappaṭikāhaṃ) es la unión de 'cirappaṭiko ahaṃ', que significa 'yo, desde hace mucho tiempo'. 'Cuerpo pútrido' (pūtikāyena): el Bienaventurado se refirió así a su propio cuerpo, aunque fuera de color dorado, debido a que siempre segrega impurezas. 'Quien ve el Dhamma, Vakkali' (yo kho, vakkali, dhammaṃ): aquí el Bienaventurado muestra la naturaleza del cuerpo del Dhamma (dhammakāyataṃ), tal como se dijo: 'El Tathāgata es el cuerpo del Dhamma, gran rey'. Pues el Dhamma supramundano de nueve clases es, en verdad, el cuerpo del Tathāgata.

อิทานิ เถรสฺส ติปริวฏฺฏธมฺมเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสีติอาทิมาห. กาฬสิลาติ กาฬสิลาวิหาโร. วิโมกฺขายาติ มคฺควิโมกฺขตฺถาย. สุวิมุตฺโต วิมุจฺจิสฺสตีติ อรหตฺตผลวิมุตฺติยา วิมุตฺโต หุตฺวา วิมุจฺจิสฺสติ. ตา กิร เทวตา ‘‘เยน นีหาเรน อิมินา วิปสฺสนา อารทฺธา, อนนฺตราเยน อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี’’ติ ญตฺวา เอวมาหํสุ. อปาปกนฺติ อลามกํ. สตฺถํ อาหเรสีติ เถโร กิร อธิมานิโก อโหสิ. โส สมาธิวิปสฺสนาหิ วิกฺขมฺภิตานํ กิเลสานํ สมุทาจารํ อปสฺสนฺโต ‘‘ขีณาสโวมฺหี’’ติ สญฺญี หุตฺวา ‘‘กึ เม อิมินา ทุกฺเขน ชีวิเตน? สตฺถํ อาหริตฺวา มริสฺสามี’’ติ ติขิเณน สตฺเถน กณฺฐนาฬํ ฉินฺทิ. อถสฺส ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชิ. โส ตสฺมึ ขเณ อตฺตโน ปุถุชฺชนภาวํ ญตฺวา อวิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐานตฺตา สีฆํ มูลกมฺมฏฺฐานํ อาทาย สมฺมสนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณิตฺวาว กาลมกาสิ. ปจฺจเวกฺขณา ปนสฺส จ กถํ อโหสีติ? ขีณาสวสฺส เอกูนวีสติ ปจฺจเวกฺขณา น สพฺพาว อวสฺสํ ลทฺธพฺพา, ติขิเณนาปิ ปน อสินา สีเส ฉิชฺชนฺเต เอกํ ทฺเว ญาณานิ อวสฺสํ อุปฺปชฺชนฺติ.

Ahora, iniciando la enseñanza del Dhamma en los tres aspectos para el anciano, dijo: '¿Qué piensas?', etc. 'Kāḷasilā' se refiere al monasterio de Kāḷasilā. 'Para la liberación' (vimokkhāya) significa con el propósito de la liberación del sendero. 'Bien liberado, se liberará' (suvimutto vimuccisatī) significa que, siendo liberado por la liberación del fruto del estado de arahant, alcanzará la liberación final. Aquellas deidades, sabiendo que 'mediante el método con que este ha iniciado la visión cabal, alcanzará el estado de arahant sin obstáculos', hablaron así. 'No es malo' (apāpakaṃ) significa que no es inferior. 'Usó el cuchillo' (satthaṃ āharesi): se dice que el anciano tenía una sobreestimación de su logro (adhimānika). Al no ver la actividad de las impurezas, que estaban suprimidas por la calma y la visión cabal, pensó: 'Soy un arahant'. Pensando: '¿De qué me sirve esta vida de sufrimiento?', tomó un arma afilada y se cortó la tráquea. Entonces le sobrevino una sensación dolorosa. En ese momento, reconociendo su condición de persona común (puthujjana), y debido a que no había abandonado su objeto de meditación, tomó rápidamente su meditación original y, mientras la examinaba, alcanzó el estado de arahant justo antes de fallecer. ¿Y cómo fue su conocimiento de revisión (paccavekkhaṇā)? Para un arahant, no es obligatorio obtener los diecinueve conocimientos de revisión en su totalidad; sin embargo, incluso cuando la cabeza es cortada por una espada afilada, uno o dos momentos de conocimiento de revisión surgen necesariamente por naturaleza.

วิวตฺตกฺขนฺธนฺติ ปริวตฺตกฺขนฺธํ. เสมานนฺติ สยมานํ. เถโร กิร อุตฺตานโก นิปนฺโน สตฺถํ อาหริ. ตสฺส สรีรํ ยถาฐิตเมว อโหสิ. สีสํ ปน ทกฺขิณปสฺเสน ปริวตฺติตฺวา อฏฺฐาสิ. อริยสาวกา หิ เยภุยฺเยน ทกฺขิณปสฺเสเนว กาลํ กโรนฺติ. เตนสฺส สรีรํ ยถาฐิตํเยว อโหสิ. สีสํ ปน ทกฺขิณปสฺเสน ปริวตฺติตฺวา ฐิตํ. ตํ สนฺธาย วิวตฺตกฺขนฺโธ นาม ชาโตติปิ วทนฺติ. ธูมายิตตฺตนฺติ ธูมายนภาวํ[Pg.289]. ติมิรายิตตฺตนฺติ ติมิรายนภาวํ. ธูมวลาหกํ วิย ติมิรวลาหกํ วิย จาติ อตฺโถ. ปญฺจมํ.

"Vivattakkhandha" significa con el cuello girado. "Semāna" significa acostado. Se dice que el saṇgha (Vakkali) estaba acostado boca arriba cuando tomó el arma (para suicidarse). Su cuerpo permaneció tal como estaba, pero su cabeza se giró hacia el lado derecho. Pues los nobles discípulos, por lo general, fallecen sobre el lado derecho. Por eso, su cuerpo quedó en su posición original, pero la cabeza quedó girada hacia la derecha. Refiriéndose a este giro de la cabeza, dicen que se produjo lo que se denomina "cuello girado". "Dhūmāyitatta" significa el estado de humear. "Timirāyitatta" significa el estado de oscurecimiento. El sentido es: como una nube de humo y como una nube de oscuridad. Quinto (Sutta).

๖. อสฺสชิสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario al Assaji Sutta

๘๘. ฉฏฺเฐ กสฺสปการาเมติ กสฺสปเสฏฺฐินา การิเต อาราเม. กายสงฺขาเรติ อสฺสาสปสฺสาเส. โส หิ เต จตุตฺถชฺฌาเนน ปสฺสมฺภิตฺวา ปสฺสมฺภิตฺวา วิหาสิ. เอวํ โหตีติ อิทานิ ตํ สมาธึ อปฺปฏิลภนฺตสฺส เอวํ โหติ. โน จสฺสาหํ ปริหายามีติ กจฺจิ นุ โข อหํ สาสนโต น ปริหายามิ? ตสฺส กิร อาพาธโทเสน อปฺปิตปฺปิตา สมาปตฺติ ปริหายิ, ตสฺมา เอวํ จินฺเตสิ. สมาธิสารกา สมาธิสามญฺญาติ สมาธึเยว สารญฺจ สามญฺญญฺจ มญฺญนฺติ. มยฺหํ ปน สาสเน น เอตํ สารํ, วิปสฺสนามคฺคผลานิ สารํ. โส ตฺวํ สมาธิโต ปริหายนฺโต กสฺมา จินฺเตสิ ‘‘สาสนโต ปริหายามี’’ติ. เอวํ เถรํ อสฺสาเสตฺวา อิทานิสฺส ติปริวฏฺฏํ ธมฺมเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสีติอาทิมาห. อถสฺส ติปริวฏฺฏเทสนาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺตสฺส สตตวิหารํ ทสฺเสนฺโต โส สุขํ เจ เวทนํ เวทยตีติอาทิมาห. ตตฺถ อนภินนฺทิตาติ ปชานาตีติ สุขเวทนาย ตาว อภินนฺทนา โหตุ, ทุกฺขเวทนาย กถํ โหตีติ? ทุกฺขํ ปตฺวา สุขํ ปตฺเถติ, ยทคฺเคน สุขํ ปตฺเถติ, ตทคฺเคน ทุกฺขํ ปตฺเถติเยว. สุขวิปริณาเมน หิ ทุกฺขํ อาคตเมว โหตีติ เอวํ ทุกฺเข อภินนฺทนา เวทิตพฺพา. เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนยเมวาติ. ฉฏฺฐํ.

88. En el sexto [sutta], "kassapakārāme" se refiere al monasterio construido por el banquero Kassapa. "Kāyasaṅkhāra" se refiere a las inhalaciones y exhalaciones. Él solía morar calmándolas repetidamente mediante el cuarto jhāna. "Evaṃ hoti" significa que ahora, al no recuperar ese samādhi, piensa de esa manera. "No cassāhaṃ parihāyāmi" significa "¿Acaso no estoy decayendo de la Enseñanza?". Se dice que, debido al mal de su enfermedad, sus logros de absorción (samāpatti) decayeron; por eso pensó así. "Samādhisārakā samādhisāmaññā" significa que consideran al samādhi mismo como la esencia y como el estado de samana (monje). Pero en mi enseñanza, eso no es la esencia; la esencia son el conocimiento de la visión cabal (vipassanā), los senderos y sus frutos. [El Buddha pensó:] "Tú, al decaer del samādhi, ¿por qué piensas: 'estoy decayendo de la enseñanza'?". Habiendo así consolado al anciano, ahora, comenzando la enseñanza del Dhamma de las tres rondas (tiparivaṭṭa), dijo: "¿Qué piensas de esto?", etc. Luego, al final de la enseñanza de las tres rondas, mostrando la "morada constante" (satatavihāra) de quien ha alcanzado el estado de Arhat, dijo: "Si siente una sensación placentera", etc. Allí, "comprende sin deleitarse" (anabhinanditā pajānāti): supongamos que hay deleite en la sensación placentera, ¿pero cómo lo habría en la dolorosa? Al experimentar el dolor, uno anhela el placer; en la medida en que anhela el placer, en esa misma medida [anhela escapar del] dolor. Pues, debido a la transformación del placer, el dolor ciertamente llega. Así debe entenderse el deleite en el dolor. El resto es tal como se explicó anteriormente. Sexto (Sutta).

๗. เขมกสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Khemaka Sutta

๘๙. สตฺตเม อตฺตนิยนฺติ อตฺตโน ปริกฺขารชาตํ. อสฺมีติ อธิคตนฺติ อสฺมีติ เอวํ ปวตฺตา ตณฺหามานา อธิคตา. สนฺธาวนิกายาติ ปุนปฺปุนํ คมนาคมเนน. อุปสงฺกมีติ พทริการามโต คาวุตมตฺตํ โฆสิตารามํ อคมาสิ. ทาสกตฺเถโร ปน จตุกฺขตฺตุํ คมนาคมเนน ตํทิวสํ ทฺวิโยชนํ อทฺธานํ อาหิณฺฑิ. กสฺมา ปน ตํ เถรา ปหิณึสุ? วิสฺสุตสฺส ธมฺมกถิกสฺส สนฺติกา ธมฺมํ สุณิสฺสามาติ. สยํ กสฺมา น คตาติ? เถรสฺส วสนฏฺฐานํ อรญฺญํ สมฺพาธํ, ตตฺถ สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานํ ฐาตุํ วา นิสีทิตุํ วา โอกาโส นตฺถีติ น คตา. ‘‘อิธาคนฺตฺวา อมฺหากํ ธมฺมํ กเถตู’’ติปิ [Pg.290] กสฺมา ปน น ปหิณึสูติ? เถรสฺส อาพาธิกตฺตา. อถ กสฺมา ปุนปฺปุนํ ปหิณึสูติ? สยเมว ญตฺวา อมฺหากํ กเถตุํ อาคมิสฺสตีติ. เถโรปิ เตสํ อชฺฌาสยํ ญตฺวาว อคมาสีติ.

89. En el séptimo [sutta], "attaniya" se refiere a las pertenencias propias. "Asmīti adhigataṃ" significa que se han obtenido el deseo y el orgullo que se manifiestan como "yo soy". "Sandhāvanikāyā" significa mediante el ir y venir repetido. "Upasaṅkami" significa que fue desde el Badarikārāma hasta el Ghositārāma, una distancia de aproximadamente un gāvuta. El anciano Dāsaka, yendo y viniendo cuatro veces, recorrió ese día una distancia de dos yojanas. ¿Por qué lo enviaron los ancianos? Pensaron: "Escucharemos el Dhamma de este famoso orador del Dhamma". ¿Por qué no fueron ellos mismos? El lugar de residencia del anciano era un bosque y era estrecho; allí no había espacio para que sesenta ancianos estuvieran de pie o sentados, por eso no fueron. ¿Y por qué no enviaron a decir: "Venga aquí y enséñenos el Dhamma"? Debido a que el anciano estaba enfermo. ¿Y por qué lo enviaron repetidamente? Pensando: "Él mismo comprenderá y vendrá a enseñarnos". El anciano, conociendo su intención, acudió.

น ขฺวาหํ, อาวุโส, รูปนฺติ โย หิ รูปเมว อสฺมีติ วทติ, เตน อิตเร จตฺตาโร ขนฺธา ปจฺจกฺขาตา โหนฺติ. โย อญฺญตฺร รูปา วทติ, เตน รูปํ ปจฺจกฺขาตํ โหติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. เถรสฺส ปน สมูหโต ปญฺจสุปิ ขนฺเธสุ อสฺมีติ อธิคโต, ตสฺมา เอวมาห. โหเตวาติ โหติเยว. อนุสหคโตติ สุขุโม. อูเสติ ฉาริกาขาเร. ขาเรติ อูสขาเร. สมฺมทฺทิตฺวาติ เตเมตฺวา ขาเทตฺวา.

"No, amigos, [no digo que] la forma [sea el yo]", etc. Pues quien dice "yo soy" refiriéndose solo a la forma, rechaza los otros cuatro agregados. Quien lo dice fuera de la forma, rechaza la forma. El mismo método se aplica a la sensación y demás. Pero para el anciano, el "yo soy" se encuentra en los cinco agregados colectivamente; por eso habló así. "Hotevāti" significa ciertamente es. "Anusahagato" significa sutil. "Ūseti" se refiere a las sales de la ceniza. "Khāreti" se refiere a las sales alcalinas. "Sammadditvā" significa humedeciendo y eliminando la suciedad.

เอวเมว โขติ เอตฺถ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ – กิลิฏฺฐวตฺถํ วิย หิ ปุถุชฺชนสฺส จิตฺตาจาโร, ตโย ขารา วิย ติสฺโส อนุปสฺสนา, ตีหิ ขาเรหิ โธตวตฺถํ วิย เทสนาย มทฺทิตฺวา ฐิโต อนาคามิโน จิตฺตาจาโร, อนุสหคโต อูสาทิคนฺโธ วิย อรหตฺตมคฺควชฺฌา กิเลสา, คนฺธกรณฺฑโก วิย อรหตฺตมคฺคญาณํ คนฺธกรณฺฑกํ อาคมฺม อนุสหคตานํ อูสคนฺธาทีนํ สมุคฺฆาโต วิย อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเลสกฺขโย, คนฺธปริภาวิตวตฺถํ นิวาเสตฺวา ฉณทิวเส อนฺตรวีถิยํ สุคนฺธคนฺธิโน วิจรณํ วิย ขีณาสวสฺส สีลคนฺธาทีหิ ทส ทิสา อุปวายนฺตสฺส ยถากามจาโร.

"Evameva kho": aquí se presenta la comparación. El comportamiento mental del hombre común es como una ropa sucia. Las tres contemplaciones (anupassanā) son como los tres tipos de sales alcalinas, porque purifican los contaminantes de la mente. El comportamiento mental del que no regresa (anāgāmī), que permanece tras ser purificado por la enseñanza, es como la ropa lavada con las tres sales. Los contaminantes que deben ser eliminados por el sendero del Arhat son como el olor residual de la sal, etc., que persiste. El conocimiento del sendero del Arhat es como un cofre de perfumes. La destrucción total de todos los contaminantes mediante el sendero del Arhat es como la eliminación completa de los olores residuales de la sal gracias al cofre de perfumes. El libre movimiento del que ha destruido los influjos (khīṇāsava), cuyo aroma de virtud (sīla) y demás se difunde por las diez direcciones, es como el de un joven que, vistiendo ropas perfumadas, camina por las calles de la ciudad en un día de festival.

อาจิกฺขิตุนฺติ กเถตุํ. เทเสตุนฺติ ปกาเสตุํ. ปญฺญาเปตุนฺติ ชานาเปตุํ. ปฏฺฐเปตุนฺติ ปติฏฺฐาเปตุํ. วิวริตุนฺติ วิวฏํ กาตุํ. วิภชิตุนฺติ สุวิภตฺตํ กาตุํ. อุตฺตานีกาตุนฺติ อุตฺตานกํ กาตุํ. สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานนฺติ เต กิร เถเรน กถิตกถิตฏฺฐาเน วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อุปรูปริ สมฺมสนฺตา เทสนาปริโยสาเน อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. เถโรปิ อญฺเญน นีหาเรน อกเถตฺวา วิปสฺสนาสหคตจิตฺเตเนว กเถสิ. ตสฺมา โสปิ อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ อายสฺมโต เขมกสฺส จา’’ติ. สตฺตมํ.

"Ācikkhituṃ" significa contar. "Desetuṃ" significa manifestar. "Paññāpetuṃ" significa hacer saber. "Paṭṭhapetuṃ" significa establecer. "Vivarituṃ" significa revelar. "Vibhajituṃ" significa analizar bien. "Uttānīkātuṃ" significa hacer evidente. Se dice que esos sesenta ancianos, aplicando la visión cabal en cada punto explicado por el anciano y examinando más y más, alcanzaron el estado de Arhat al final de la enseñanza. El anciano también enseñó con una mente acompañada de visión cabal, sin recurrir a otro método. Por eso, él también alcanzó el estado de Arhat. Por eso se dijo: "las mentes de los sesenta monjes ancianos y del venerable Khemaka se liberaron de los influjos sin apego". Séptimo (Sutta).

๘. ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา

8. Comentario al Channa Sutta

๙๐. อฏฺฐเม [Pg.291] อายสฺมา ฉนฺโนติ ตถาคเตน สทฺธึ เอกทิวเส ชาโต มหาภินิกฺขมนทิวเส สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา ปุน อปรภาเค สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ‘‘อมฺหากํ พุทฺโธ อมฺหากํ ธมฺโม’’ติ เอวํ มกฺขี เจว ปฬาสี จ หุตฺวา สพฺรหฺมจารีนํ ผรุสวาจาย สงฺฆฏฺฏนํ กโรนฺโต เถโร. อวาปุรณํ อาทายาติ กุญฺจิกํ คเหตฺวา. วิหาเรน วิหารํ อุปสงฺกมิตฺวาติ เอกํ วิหารํ ปวิสิตฺวา ตโต อญฺญํ, ตโต อญฺญนฺติ เอวํ เตน เตน วิหาเรน ตํ ตํ วิหารํ อุปสงฺกมิตฺวา. เอตทโวจ โอวทนฺตุ มนฺติ กสฺมา เอวํ มหนฺเตน อุสฺสาเหน ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา เอตํ อโวจาติ? อุปฺปนฺนสํเวคตาย. ตสฺส หิ ปรินิพฺพุเต สตฺถริ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ เปสิโต อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพึ คนฺตฺวา พฺรหฺมทณฺฑํ อทาสิ. โส ทินฺเน พฺรหฺมทณฺเฑ สญฺชาตปริฬาโห วิสญฺญีภูโต ปติตฺวา ปุน สญฺญํ ลภิตฺวา วุฏฺฐาย เอกสฺส ภิกฺขุโน สนฺติกํ คโต, โส เตน สทฺธึ กิญฺจิ น กเถสิ. อญฺญสฺส สนฺติกํ อคมาสิ, โสปิ น กเถสีติ เอวํ สกลวิหารํ วิจริตฺวา นิพฺพินฺโน ปตฺตจีวรํ อาทาย พาราณสึ คนฺตฺวา อุปฺปนฺนสํเวโค ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา เอวํ อโวจ.

90. En el octavo discurso, sobre el venerable Channa: él nació el mismo día que el Tathāgata, salió de casa junto a él el día de la Gran Renuncia, y más tarde se ordenó como monje en presencia del Maestro. Sin embargo, pensando: 'Nuestro es el Buda, nuestro es el Dhamma', se volvió denigrante (makkha) y dominante (paḷāsa), agrediendo a sus compañeros de vida santa con palabras ásperas. 'Tomando la llave' (avāpuraṇaṃ ādāya) significa tomando una llave (kuñcika). 'Yendo de monasterio en monasterio' (vihārena vihāraṃ upasaṅkamitvā) significa que entraba en un monasterio, salía de él para ir a otro, y así sucesivamente, acercándose a diversos monasterios. ¿Por qué fue a esos lugares con tanto esfuerzo diciendo 'Instrúyanme'? Debido a la urgencia espiritual (saṃvega) que había surgido en él. Se dice que, tras el Parinibbāna del Maestro, el venerable Ānanda, enviado por los ancianos compiladores del Dhamma, fue a Kosambi e impuso al venerable Channa el castigo de Brahma (brahmadaṇḍa). Al serle impuesto este castigo, Channa sintió una gran angustia, perdió el conocimiento y cayó al suelo; al recuperar el sentido, se levantó y acudió ante un monje, pero este no le dirigió la palabra. Fue ante otro, quien tampoco le habló. De este modo, tras recorrer todo el monasterio y sentirse hastiado, tomó su cuenco y mantos, fue a Benarés y, conmovido por la urgencia espiritual, buscó instrucción en diversos lugares.

สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ สพฺเพ เตภูมกสงฺขารา อนิจฺจา. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ สพฺเพ จตุภูมกธมฺมา อนตฺตา. อิติ สพฺเพปิ เต ภิกฺขู เถรํ โอวทนฺตา อนิจฺจลกฺขณํ อนตฺตลกฺขณนฺติ ทฺเวว ลกฺขณานิ กเถตฺวา ทุกฺขลกฺขณํ น กถยึสุ. กสฺมา? เอวํ กิร เนสํ อโหสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ วาที ทุกฺขลกฺขเณ ปญฺญาปิยมาเน รูปํ ทุกฺขํ…เป… วิญฺญาณํ ทุกฺขํ, มคฺโค ทุกฺโข, ผลํ ทุกฺขนฺติ ‘ตุมฺเห ทุกฺขปฺปตฺตา ภิกฺขู นามา’ติ คหณํ คณฺเหยฺย, ยถา คหณํ คเหตุํ น สกฺโกติ, เอวํ นิทฺโทสเมวสฺส กตฺวา กเถสฺสามา’’ติ ทฺเวว ลกฺขณานิ กถยึสุ.

'Todas las formaciones son impermanentes' se refiere a todas las formaciones de los tres planos de existencia. 'Todos los fenómenos son no-yo' se refiere a todos los fenómenos de los cuatro planos. Así, todos aquellos monjes, al instruir al anciano Channa, le enseñaron las dos características de impermanencia y no-yo, pero no mencionaron la característica de sufrimiento (dukkha). ¿Por qué no la mencionaron? Se dice que pensaron lo siguiente: 'Este monje es dado a las palabras; si se le explica la característica de sufrimiento diciendo que la forma es sufrimiento... el camino es sufrimiento y el fruto es sufrimiento, él podría malinterpretarlo pensando: "Ustedes son monjes que han caído en el sufrimiento". Para que no pueda aferrarse a tal idea errónea, le enseñaremos de manera impecable'. Por esta razón, solo enseñaron las dos características.

ปริตสฺสนา อุปาทานํ อุปฺปชฺชตีติ ปริตสฺสนา จ อุปาทานญฺจ อุปฺปชฺชติ. ปจฺจุทาวตฺตติ มานสํ, อถ โก จรหิ เม อตฺตาติ ยทิ รูปาทีสุ เอโกปิ อนตฺตา, อถ โก นาม เม อตฺตาติ เอวํ ปฏินิวตฺตติ ‘‘มยฺหํ มานส’’นฺติ. อยํ กิร เถโร ปจฺจเย อปริคฺคเหตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปสิ, สาสฺส ทุพฺพลวิปสฺสนา อตฺตคาหํ ปริยาทาตุํ อสกฺกุณนฺตี สงฺขาเรสุ สุญฺญโต [Pg.292] อุปฏฺฐหนฺเตสุ ‘‘อุจฺฉิชฺชิสฺสามิ วินสฺสิสฺสามี’’ติ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา เจว ปริตสฺสนาย จ ปจฺจโย อโหสิ. โส จ อตฺตานํ ปาปเต ปปตนฺตํ วิย ทิสฺวา, ‘‘ปริตสฺสนา อุปาทานํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺจุทาวตฺตติ มานสํ, อถ โก จรหิ เม อตฺตา’’ติ อาห. น โข ปเนวํ ธมฺมํ ปสฺสโต โหตีติ จตุสจฺจธมฺมํ ปสฺสนฺตสฺส เอวํ น โหติ. ตาวติกา วิสฺสฏฺฐีติ ตตฺตโก วิสฺสาโส. สมฺมุขา เมตนฺติ เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘กีทิสา นุ โข อิมสฺส ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ? จินฺเตนฺโต เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ วิจินิตฺวา กจฺจานสุตฺตํ (สํ. นิ. ๒.๑๕) อทฺทส ‘‘อิทํ อาทิโตว ทิฏฺฐิวินิเวฐนํ กตฺวา มชฺเฌ พุทฺธพลํ ทีเปตฺวา สณฺหสุขุมปจฺจยาการํ ปกาสยมานํ คตํ, อิทมสฺส เทเสสฺสามี’’ติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สมฺมุขา เมต’’นฺติอาทิมาห. อฏฺฐมํ.

'Surge la agitación y el apego' significa que surge tanto el temor como el apego a las visiones. 'La mente retrocede, ¿entonces quién es mi yo?': si entre los agregados como la forma no hay ni uno solo que sea el yo, ¿entonces qué es lo que llamo mi yo? Así, su mente retrocedió de la introspección (vipassanā) que había iniciado. Se dice que este anciano comenzó la introspección sin comprender las condiciones (paccaya); por ello, su débil introspección, incapaz de erradicar el apego al yo, hizo que, al manifestarse la vacuidad en las formaciones, pensara: 'Seré aniquilado, pereceré', convirtiéndose en causa de la visión de aniquilación y del temor. Sintiéndose como quien cae en un precipicio, dijo: 'Surge la agitación y el apego, la mente retrocede, ¿quién es entonces mi yo?'. Sin embargo, esto no le ocurre a quien ve la verdad de las cuatro nobles verdades. 'Tal grado de confianza' (tāvatikā vissaṭṭhī) se refiere a esa confianza depositada en Ānanda. 'Frente a frente lo recibí': el anciano Ānanda, al oír sus palabras y movido por la compasión, reflexionó sobre qué enseñanza sería adecuada para él. Tras examinar las palabras del Buda en el Tipiṭaka, vio que el Kaccānasutta era el indicado. ¿Por qué lo consideró así? Porque dicho sutta comienza desenredando las visiones erróneas, en medio muestra el poder de la sabiduría búdica y expone el sutil y profundo origen dependiente. Pensando 'Le enseñaré esto', comenzó diciendo 'Frente a frente lo recibí...'. Fin del octavo.

๙-๑๐. ราหุลสุตฺตาทิวณฺณนา

9-10. Comentario a los discursos de Rāhula y otros.

๙๑-๙๒. นวมทสมานิ ราหุลสํยุตฺเต (สํ. นิ. ๒.๑๘๘) วุตฺตตฺถาเนว. เกวลํ เหตานิ อยํ เถรวคฺโคติ กตฺวา อิธาคตานีติ. นวมทสมานิ.

91-92. El noveno y décimo discursos tienen el significado ya explicado en el Rāhulasaṃyutta. Se han incluido en esta sección simplemente porque los compiladores del Dhamma consideraron que este es el Capítulo de los Ancianos (Theravagga). Noveno y décimo.

เถรวคฺโค นวโม.

El noveno capítulo: Capítulo de los Ancianos.

๑๐. ปุปฺผวคฺโค

10. Capítulo de la Flor

๑. นทีสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al discurso del río

๙๓. ปุปฺผวคฺคสฺส ปฐเม ปพฺพเตยฺยาติ ปพฺพเต ปวตฺตา. โอหารินีติ โสเต ปติตปติตานิ ติณปณฺณกฏฺฐาทีนิ เหฏฺฐาหารินี. ทูรงฺคมาติ นิกฺขนฺตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย จตุปญฺจโยชนสตคามินี. สีฆโสตาติ จณฺฑโสตา. กาสาติอาทีนิ สพฺพานิ ติณชาตานิ. รุกฺขาติ เอรณฺฑาทโย ทุพฺพลรุกฺขา. เต นํ อชฺโฌลมฺเพยฺยุนฺติ เต ตีเร ชาตาปิ โอนมิตฺวา อคฺเคหิ อุทกํ ผุสนฺเตหิ อธิโอลมฺเพยฺยุํ, อุปริ ลมฺเพยฺยุนฺติ อตฺโถ. ปลุชฺเชยฺยุนฺติ สมูลมตฺติกาย สทฺธึ สีเส ปเตยฺยุํ. โส เตหิ อชฺโฌตฺถโฏ วาลุกมตฺติโกทเกหิ มุขํ ปวิสนฺเตหิ มหาวินาสํ ปาปุเณยฺย.

93. En el primer discurso del Capítulo de la Flor, 'de montaña' (pabbateyya) significa que fluye en la montaña. 'Que arrastra' (ohārinī) significa que lleva hacia abajo la hierba, las hojas y la madera que caen en la corriente. 'Que recorre largas distancias' (dūraṅgamā) significa que desde su origen recorre cuatro o quinientas leguas. 'De corriente rápida' (sīghasotā) significa de corriente violenta. Las hierbas kāsa y demás son tipos de gramíneas. 'Árboles' se refiere a árboles débiles como la planta de ricino. 'Se aferraría a ellos' significa que, aunque crezcan en la orilla, al inclinarse y tocar el agua, uno se colgaría de sus puntas. 'Se derrumbarían' (palujjeyyuṃ) significa que caerían sobre su cabeza junto con las raíces y el terrón de tierra. Aquel hombre, abrumado por ellos y con la boca llena de arena, tierra y agua, sufriría una gran ruina.

เอวเมว [Pg.293] โขติ เอตฺถ โสเต ปติตปุริโส วิย วฏฺฏสนฺนิสฺสิโต พาลปุถุชฺชโน ทฏฺฐพฺโพ, อุภโตตีเร กาสาทโย วิย ทุพฺพลปญฺจกฺขนฺธา, ‘‘อิเม คหิตาปิ มํ ตาเรตุํ น สกฺขิสฺสนฺตี’’ติ ตสฺส ปุริสสฺส อชานิตฺวา คหณํ วิย อิเม ขนฺธา ‘‘น มยฺหํ สหายา’’ติ พาลปุถุชฺชนสฺส อชานิตฺวา จตูหิ คาเหหิ คหณํ, คหิตคหิตานํ ปลุชฺชนตฺตา ปุริสสฺส พฺยสนปฺปตฺติ วิย จตูหิ คาเหหิ คหิตานํ ขนฺธานํ วิปริณาเม พาลปุถุชฺชนสฺส โสกาทิพฺยสนปฺปตฺติ เวทิตพฺพา. ปฐมํ.

'Del mismo modo': aquí, el hombre caído en la corriente representa al necio mundano inmerso en el ciclo de renacimientos (vaṭṭa). Las hierbas kāsa en ambas orillas representan a los cinco agregados débiles. Así como el hombre se aferra a ellas sin saber que no podrán salvarlo, el necio mundano se aferra a los agregados mediante las cuatro formas de asir el yo (identificando el yo con la forma, etc.). Al igual que el hombre sufre la ruina porque las plantas que agarra se desmoronan, debe entenderse el sufrimiento, como el pesar y otros, que padece el necio mundano ante la alteración y destrucción de los agregados a los que se aferró. Primero.

๒. ปุปฺผสุตฺตวณฺณนา

2. Comentario al discurso de la flor

๙๔. ทุติเย วิวทตีติ ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา อสุภ’’นฺติ ยถาสภาเวน วทนฺเตน สทฺธึ ‘‘นิจฺจํ สุขํ อตฺตา สุภ’’นฺติ วทนฺโต วิวทติ. โลกธมฺโมติ ขนฺธปญฺจกํ. ตญฺหิ ลุชฺชนสภาวตฺตา โลกธมฺโมติ วุจฺจติ. กินฺติ กโรมีติ กถํ กโรมิ? มยฺหญฺหิ ปฏิปตฺติกถนเมว ภาโร, ปฏิปตฺติปูรณํ ปน กุลปุตฺตานํ ภาโรติ ทสฺเสติ. อิมสฺมึ สุตฺเต ตโย โลกา กถิตา. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, โลเกนา’’ติ เอตฺถ หิ สตฺตโลโก กถิโต, ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, โลเก โลกธมฺโม’’ติ เอตฺถ สงฺขารโลโก, ‘‘ตถาคโต โลเก ชาโต โลเก สํวฑฺโฒ’’ติ เอตฺถ โอกาสโลโก กถิโต. ทุติยํ.

94. En el segundo sutta, 'vivadatīti' significa que aquel que habla de acuerdo con la realidad diciendo 'impermanente, sufrimiento, no-yo, impuro', el otro disputa diciendo 'permanente, felicidad, yo, puro'. 'Lokadhammo' se refiere a los cinco agregados. Ciertamente, se llama 'lokadhammo' debido a su naturaleza de desintegración. 'Kinti karomīti' significa '¿cómo puedo actuar?'. Muestra que mi carga es solamente la enseñanza de la práctica, mientras que el cumplimiento de la práctica es la carga de los nobles hijos. En este sutta se mencionan tres tipos de mundos. En el pasaje 'Nāhaṃ, bhikkhave, lokenā', se refiere al mundo de los seres (sattaloko); en 'atthi, bhikkhave, loke lokadhammo', se refiere al mundo de las formaciones (saṅkhāraloko); y en 'tathāgato loke jāto loke saṃvaḍḍho', se refiere al mundo de los espacios o lugares (okāsaloko). Segundo (sutta).

๓. เผณปิณฺฑูปมสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario del Pheṇapiṇḍūpama Sutta (Sutta del Símil de la Bola de Espuma).

๙๕. ตติเย คงฺคาย นทิยา ตีเรติ อยุชฺฌปุรวาสิโน อปริมาณภิกฺขุปริวารํ จาริกํ จรมานํ ตถาคตํ อตฺตโน นครํ สมฺปตฺตํ ทิสฺวา เอกสฺมึ คงฺคาย นิวตฺตนฏฺฐาเน มหาวนสณฺฑมณฺฑิตปฺปเทเส สตฺถุ วิหารํ กตฺวา อทํสุ. ภควา ตตฺถ วิหรติ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘คงฺคาย นทิยา ตีเร’’ติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสีติ ตสฺมึ วิหาเร วสนฺโต ภควา สายนฺหสมยํ คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา คงฺคาตีเร ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสินฺโน คงฺคาย นทิยา อาคจฺฉนฺตํ มหนฺตํ เผณปิณฺฑํ ทิสฺวา, ‘‘มม สาสเน ปญฺจกฺขนฺธนิสฺสิตํ เอกํ ธมฺมํ กเถสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปริวาเรตฺวา นิสินฺเน ภิกฺขู อามนฺเตสิ.

95. En el tercero, 'gaṅgāya nadiyā tīre' indica que los habitantes de la ciudad de Ayujjhā, al ver al Tathāgata que viajaba en peregrinaje rodeado de una innumerable multitud de monjes y que llegaba a su ciudad, construyeron un monasterio para el Maestro en un recodo del río Ganges, en una zona boscosa y ornamentada, y se lo ofrecieron. El Bienaventurado reside allí. Con referencia a esto se dice 'en la orilla del río Ganges'. 'Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti' significa que, mientras residía en dicho monasterio, al atardecer, el Bienaventurado salió de la cabaña perfumada (gandhakuṭi) y se sentó en el noble asiento de Buda preparado a la orilla del Ganges; al ver una gran bola de espuma que bajaba por la corriente del río, pensó: 'Enseñaré una doctrina basada en la percepción directa de los cinco agregados en mi enseñanza', y tras reflexionar así, se dirigió a los monjes que estaban sentados a su alrededor.

มหนฺตํ [Pg.294] เผณปิณฺฑนฺติ อุฏฺฐานุฏฺฐาเน พทรปกฺกปฺปมาณโต ปฏฺฐาย อนุโสตาคมเนน อนุปุพฺเพน ปวฑฺฒิตฺวา ปพฺพตกูฏมตฺตํ ชาตํ, ยตฺถ อุทกสปฺปาทโย อเนกปาณโย นิวสนฺติ, เอวรูปํ มหนฺตํ เผณปิณฺฑํ. อาวเหยฺยาติ อาหเรยฺย. โส ปนายํ เผณปิณฺโฑ อุฏฺฐิตฏฺฐาเนปิ ภิชฺชติ, โถกํ คนฺตฺวาปิ, เอกทฺวิโยชนาทิวเสน ทูรํ คนฺตฺวาปิ, อนฺตรา ปน อภิชฺชนฺโตปิ มหาสมุทฺทํ ปตฺวา อวสฺสเมว ภิชฺชติ. นิชฺฌาเยยฺยาติ โอโลเกยฺย. โยนิโส อุปปริกฺเขยฺยาติ การเณน อุปปริกฺเขยฺย. กิญฺหิ สิยา, ภิกฺขเว, เผณปิณฺเฑ สาโรติ, ภิกฺขเว, เผณปิณฺฑมฺหิ สาโร นาม กึ ภเวยฺย? วิลียิตฺวา วิทฺธํเสยฺเยว.

'Mahantaṃ pheṇapiṇḍanti' se refiere a que, desde un tamaño inicial similar al de un fruto de jujube, al descender por la corriente, la espuma crece gradualmente hasta alcanzar el tamaño de la cima de una montaña, donde habitan diversos seres vivos como serpientes de agua; tal es la gran bola de espuma. 'Āvaheyyā' significa que traería o arrastraría. Sin embargo, esta bola de espuma se rompe en el lugar donde surge, se rompe tras avanzar un poco, o tras avanzar una o dos leguas; incluso si no se rompe en el trayecto, se rompe inevitablemente al llegar al gran océano. 'Nijjhāyeyyā' significa que debería observar. 'Yoniso upaparikkheyyā' significa que debería investigar mediante el análisis de las causas. 'Kiñhi siyā, bhikkhave, pheṇapiṇḍe sāroti' significa: 'Monjes, ¿qué esencia o núcleo podría haber en una bola de espuma?'. Simplemente se disolvería y desaparecería por completo.

เอวเมว โขติ ยถา เผณปิณฺโฑ นิสฺสาโร, เอวํ รูปมฺปิ นิจฺจสารธุวสารอตฺตสารวิรเหน นิสฺสารเมว. ยถา จ โส ‘‘อิมินา ปตฺตํ วา ถาลกํ วา กริสฺสามี’’ติ คเหตุํ น สกฺกา, คหิโตปิ ตมตฺถํ น สาเธติ, ภิชฺชติ เอว, เอวํ รูปมฺปิ นิจฺจนฺติ วา ธุวนฺติ วา อหนฺติ วา มมนฺติ วา คเหตุํ น สกฺกา, คหิตมฺปิ น ตถา ติฏฺฐติ, อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา อสุภญฺเญว โหตีติ เอวํ เผณปิณฺฑสทิสเมว โหติ. ยถา วา ปน เผณปิณฺโฑ ฉิทฺทาวฉิทฺโท อเนกสนฺธิฆฏิโต พหูนํ อุทกสปฺปาทีนํ ปาณานํ อาวาโส, เอวํ รูปมฺปิ ฉิทฺทาวฉิทฺทํ อเนกสนฺธิฆฏิตํ, กุลวเสเนเวตฺถ อสีติ กิมิกุลานิ วสนฺติ, ตเทว เตสํ สูติฆรมฺปิ วจฺจกุฏิปิ คิลานสาลาปิ สุสานมฺปิ, น เต อญฺญตฺถ คนฺตฺวา คพฺภวุฏฺฐานาทีนิ กโรนฺติ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ.

'Evameva kho' significa que así como la bola de espuma carece de esencia, de la misma manera la forma (rūpa) carece totalmente de esencia, al estar desprovista de una esencia de permanencia, de una esencia de estabilidad y de una esencia de yo. Y así como no es posible tomar esa espuma pensando 'haré un cuenco o un plato con esto', e incluso si se intentara tomar, no cumpliría ese propósito por su falta de solidez y simplemente se rompería; de la misma manera, la forma no puede ser tomada como 'permanente', 'estable', 'yo' o 'mío'. Aunque sea tomada mediante el apego erróneo, no permanece de ese modo; es solo impermanente, sufrimiento, no-yo e impura. Así, es exactamente como una bola de espuma. O bien, así como la bola de espuma está llena de poros y huecos, compuesta por muchas uniones y es la morada de muchos seres como serpientes de agua; de la misma manera, la forma física está llena de poros, compuesta por múltiples articulaciones y uniones, y en este agregado de la forma habitan ochenta tipos de familias de gusanos; para ellos, este cuerpo es su sala de partos, su letrina, su hospital y su cementerio; ellos no van a ninguna otra parte para nacer o morir. En este sentido también es similar a una bola de espuma.

ยถา จ เผณปิณฺโฑ อาทิโต พทรปกฺกมตฺโต หุตฺวา อนุปุพฺเพน ปพฺพตกูฏมตฺโตปิ โหติ, เอวํ รูปมฺปิ อาทิโต กลลมตฺตํ หุตฺวา อนุปุพฺเพน พฺยามมตฺตมฺปิ โคมหึสหตฺถิอาทีนํ วเสน ปพฺพตกูฏาทิมตฺตํ โหติ มจฺฉกจฺฉปาทีนํ วเสน อเนกโยชนสตปมาณมฺปิ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ. ยถา จ เผณปิณฺโฑ อุฏฺฐิตมตฺโตปิ ภิชฺชติ, โถกํ คนฺตฺวาปิ, ทูรํ คนฺตฺวาปิ, สมุทฺทํ ปตฺวา ปน อวสฺสเมว ภิชฺชติ, เอวเมวํ รูปมฺปิ กลลภาเวปิ ภิชฺชติ อพฺพุทาทิภาเวปิ, อนฺตรา ปน อภิชฺชมานมฺปิ วสฺสสตายุกานํ วสฺสสตํ ปตฺวา อวสฺสเมว ภิชฺชติ, มรณมุเข จุณฺณวิจุณฺณํ โหติ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ.

Y así como la bola de espuma, siendo inicialmente del tamaño de un fruto de jujube, gradualmente llega a ser del tamaño de la cima de una montaña; de la misma manera la forma, siendo inicialmente del tamaño de una gota de líquido transparente (kalala), gradualmente llega a tener el tamaño de una braza en los seres humanos, o el tamaño de la cima de una montaña en bueyes, búfalos y elefantes, o incluso cientos de leguas en peces y tortugas. Así también es similar a una bola de espuma. Y así como la bola de espuma se rompe apenas surge, o tras avanzar un poco, o tras avanzar lejos, y se rompe inevitablemente al llegar al océano; de la misma manera la forma se desintegra ya sea en la etapa de kalala o de abbuda; e incluso si no se desintegra en las etapas intermedias, al llegar a los cien años en quienes viven un siglo, se desintegra inevitablemente y queda reducida a polvo en las fauces de la muerte. Así también es similar a una bola de espuma.

กิญฺหิ [Pg.295] สิยา, ภิกฺขเว, เวทนาย สาโรติอาทีสุ เวทนาทีนํ ปุพฺพุฬาทีหิ เอวํ สทิสตา เวทิตพฺพา. ยถา หิ ปุพฺพุโฬ อสาโร เอวํ เวทนาปิ. ยถา จ โส อพโล อคยฺหูปโค, น สกฺกา ตํ คเหตฺวา ผลกํ วา อาสนํ วา กาตุํ, คหิโตปิ ภิชฺชเตว, เอวํ เวทนาปิ อพลา อคยฺหูปคา, น สกฺกา นิจฺจาติ วา ธุวาติ วา คเหตุํ, คหิตาปิ น ตถา ติฏฺฐติ, เอวํ อคยฺหูปคตายปิ เวทนา ปุพฺพุฬสทิสา. ยถา ปน ตสฺมึ ตสฺมึ อุทกพินฺทุมฺหิ ปุพฺพุโฬ อุปฺปชฺชติ เจว ภิชฺชติ จ, น จิรฏฺฐิติโก โหติ, เอวํ เวทนาปิ อุปฺปชฺชติ เจว ภิชฺชติ จ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ. เอกจฺฉรกฺขเณ โกฏิสตสหสฺสสงฺขา อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌติ. ยถา จ ปุพฺพุโฬ อุทกตลํ, อุทกพินฺทุํ, อุทกชลฺลํ, สงฺกฑฺฒิตฺวา ปุฏํ กตฺวา คหณวาตญฺจาติ จตฺตาริ การณานิ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ, เอวํ เวทนาปิ วตฺถุํ อารมฺมณํ กิเลสชลฺลํ ผสฺสสงฺฆฏฺฏนญฺจาติ จตฺตาริ การณานิ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ. เอวมฺปิ เวทนา ปุพฺพุฬสทิสา.

En los pasajes como '¿Kiñhi siyā, bhikkhave, vedanāya sāroti', la similitud de la sensación (vedanā) con una burbuja de agua (pubbuḷa) debe entenderse de la siguiente manera. Así como la burbuja no tiene esencia, la sensación tampoco la tiene. Y así como la burbuja es débil e inasible, no pudiendo ser tomada para fabricar una tabla o un asiento, y se rompe apenas se toca; así la sensación es débil e inasible, no pudiendo ser tomada como 'permanente' o 'estable', y aunque se tomara así, no permanece de ese modo. Por esta cualidad de ser inasible, la sensación es como una burbuja. Además, así como con cada gota de agua que cae surge y se rompe una burbuja, no durando mucho tiempo; de la misma manera la sensación surge y se rompe, no es duradera. Surge y cesa millones de veces en un abrir y cerrar de ojos. Y así como la burbuja surge dependiendo de cuatro causas: la superficie del agua, la gota de agua, la viscosidad del agua y el aire atrapado; de la misma manera la sensación surge dependiendo de cuatro causas: la base sensorial, el objeto, la viscosidad de las defilaciones (kilesa) y el impacto del contacto. Así también la sensación es similar a una burbuja.

สญฺญาปิ อสารกฏฺเฐน มรีจิสทิสา. ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. น หิ สกฺกา ตํ คเหตฺวา ปิวิตุํ วา นฺหายิตุํ วา ภาชนํ วา ปูเรตุํ. อปิจ ยถา มรีจิ วิปฺผนฺทติ, สญฺชาตูมิเวคา วิย ขายติ, เอวํ นีลสญฺญาทิเภทา สญฺญาปิ นีลาทิอนุภวนตฺถาย ผนฺทติ วิปฺผนฺทติ. ยถา จ มรีจิ มหาชนํ วิปฺปลมฺเภติ ‘‘ปุณฺณวาปิ วิย ปุณฺณนที วิย ทิสฺสตี’’ติ วทาเปติ, เอวํ สญฺญาปิ วิปฺปลมฺเภติ, ‘‘อิทํ นีลกํ สุภํ สุขํ นิจฺจ’’นฺติ วทาเปติ. ปีตกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ สญฺญา วิปฺปลมฺภเนนาปิ มรีจิสทิสา.

La percepción (saññā) también es como un espejismo por su falta de esencia. Del mismo modo, por ser imposible de asir. Pues no es posible tomarla para beber, bañarse o llenar un recipiente. Además, así como un espejismo oscila y aparece como el ímpetu de un fuerte vapor, del mismo modo la percepción, en sus variedades como la percepción de lo azul y demás, oscila para experimentar lo azul y otros objetos. Y así como un espejismo engaña a la multitud haciéndoles decir: 'se ve como un estanque lleno o un río caudaloso', del mismo modo la percepción engaña haciendo decir: 'esto es azul, es bello, es placentero, es permanente'. El mismo método se aplica a lo amarillo y demás. Así, por su carácter engañoso, la percepción es semejante a un espejismo.

อกุกฺกุกชาตนฺติ อนฺโต อสญฺชาตฆนทณฺฑกํ. สงฺขาราปิ อสารกฏฺเฐน กทลิกฺขนฺธสทิสา, ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. ยเถว หิ กทลิกฺขนฺธโต กิญฺจิ คเหตฺวา น สกฺกา โคปานสิอาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ, อุปนีตมฺปิ น ตถา โหติ, เอวํ สงฺขาราปิ น สกฺกา นิจฺจาทิวเสน คเหตุํ, คหิตาปิ น ตถา โหนฺติ. ยถา จ กทลิกฺขนฺโธ พหุปตฺตวฏฺฏิสโมธาโน โหติ, เอวํ สงฺขารกฺขนฺโธ พหุธมฺมสโมธาโน. ยถา จ กทลิกฺขนฺโธ นานาลกฺขโณ. อญฺโญเยว หิ พาหิราย ปตฺตวฏฺฏิยา วณฺโณ, อญฺโญ ตโต อพฺภนฺตรอพฺภนฺตรานํ, เอวเมว สงฺขารกฺขนฺเธปิ [Pg.296] อญฺญเทว ผสฺสสฺส ลกฺขณํ, อญฺญา เจตนาทีนํ, สโมธาเนตฺวา ปน สงฺขารกฺขนฺโธว วุจฺจตีติ เอวมฺปิ สงฺขารกฺขนฺโธ กทลิกฺขนฺธสทิโส.

'Akukkukajāta' significa que el tallo central denso aún no se ha formado en su interior. Las formaciones (saṅkhārā) también son como el tronco de un banano por su falta de esencia, e igualmente por ser imposibles de asir. Pues así como no es posible tomar nada del tronco de un banano para usarlo como viga y, aunque se tomara, no serviría para tal fin, de igual modo no es posible asir las formaciones como permanentes y, aunque se asieran, no resultarían serlo. Y así como el tronco de un banano es una combinación de muchas capas de hojas, el agregado de las formaciones es una combinación de muchos fenómenos. Y así como el tronco de un banano tiene diversas características —siendo el color de la capa externa uno, y el de las capas internas otros—, del mismo modo en el agregado de las formaciones, la característica del contacto (phassa) es una y la de la voluntad (cetanā) y otros factores es otra; sin embargo, al unirlos, se le llama simplemente el agregado de las formaciones. Así también, el agregado de las formaciones es semejante al tronco de un banano.

จกฺขุมา ปุริโสติ มํสจกฺขุนา เจว ปญฺญาจกฺขุนา จาติ ทฺวีหิ จกฺขูหิ จกฺขุมา. มํสจกฺขุมฺปิ หิสฺส ปริสุทฺธํ วฏฺฏติ อปคตปฏลปิฬกํ, ปญฺญาจกฺขุมฺปิ อสารภาวทสฺสนสมตฺถํ. วิญฺญาณมฺปิ อสารกฏฺเฐน มายาสทิสํ, ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. ยถา จ มายา อิตฺตรา ลหุปจฺจุปฏฺฐานา, เอวํ วิญฺญาณํ. ตญฺหิ ตโตปิ อิตฺตรตรญฺเจว ลหุปจฺจุปฏฺฐานตรญฺจ. เตเนว หิ จิตฺเตน ปุริโส อาคโต วิย คโต วิย ฐิโต วิย นิสินฺโน วิย โหติ. อญฺญเทว จ อาคมนกาเล จิตฺตํ, อญฺญํ คมนกาลาทีสุ. เอวมฺปิ วิญฺญาณํ มายาสทิสํ. มายา จ มหาชนํ วญฺเจติ, ยํกิญฺจิเทว ‘‘อิทํ สุวณฺณํ รชตํ มุตฺตา’’ติ คาหาเปติ, วิญฺญาณมฺปิ มหาชนํ วญฺเจติ. เตเนว หิ จิตฺเตน อาคจฺฉนฺตํ วิย คจฺฉนฺตํ วิย ฐิตํ วิย นิสินฺนํ วิย กตฺวา คาหาเปติ. อญฺญเทว จ อาคมเน จิตฺตํ, อญฺญํ คมนาทีสุ. เอวมฺปิ วิญฺญาณํ มายาสทิสํ.

'Un hombre con visión' es aquel que posee dos tipos de ojos: el ojo físico y el ojo de la sabiduría. Su ojo físico es puro, libre de cataratas y manchas, y su ojo de la sabiduría es capaz de ver la falta de esencia. La conciencia (viññāṇa) también es como un truco de magia por su falta de esencia, e igualmente por ser imposible de asir. Y así como un truco de magia es efímero y de rápida aparición, así es la conciencia. De hecho, es incluso más efímera y de aparición más rápida que aquel. Pues por esa misma mente, parece que un hombre viene, va, se pone de pie o se sienta. Pero la mente en el momento de venir es una, y otra distinta en el momento de irse y demás. Así también la conciencia es como un truco de magia. Y la magia engaña a la multitud, haciendo que tomen cualquier cosa como si fuera 'oro, plata o perlas'; de igual modo, la conciencia engaña a la multitud. Pues mediante esa misma mente, hace que se perciba a alguien como si viniera, fuera, estuviera de pie o sentado, y así lo hace creer. Sin embargo, la mente al venir es una, y otra al irse y demás. Así también la conciencia es como un truco de magia.

ภูริปญฺเญนาติ สณฺหปญฺเญน เจว วิปุลวิตฺถตปญฺเญน จ. อายูติ ชีวิตินฺทฺริยํ. อุสฺมาติ กมฺมชเตโชธาตุ. ปรภตฺตนฺติ นานาวิธานํ กิมิคณาทีนํ ภตฺตํ หุตฺวา. เอตาทิสายํ สนฺตาโนติ เอตาทิสี อยํ ปเวณี มตกสฺส ยาว สุสานา ฆฏฺฏียตีติ. มายายํ พาลลาปินีติ ยฺวายํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ นาม, อยํ พาลมหาชนลปาปนิกมายา นาม. วธโกติ ทฺวีหิ การเณหิ อยํ ขนฺธสงฺขาโต วธโก อญฺญมญฺญฆาตเนนปิ, ขนฺเธสุ สติ วโธ ปญฺญายตีติปิ. เอกา หิ ปถวีธาตุ ภิชฺชมานา เสสธาตุโย คเหตฺวาว ภิชฺชติ, ตถา อาโปธาตุอาทโย. รูปกฺขนฺโธ จ ภิชฺชมาโน อรูปกฺขนฺเธ คเหตฺวาว ภิชฺชติ, ตถา อรูปกฺขนฺเธสุ เวทนาทโย สญฺญาทิเก. จตฺตาโรปิ เจเต วตฺถุรูปนฺติ เอวํ อญฺญมญฺญวธเนเนตฺถ วธกตา เวทิตพฺพา. ขนฺเธสุ ปน สติ วธพนฺธนจฺเฉทาทีนิ สมฺภวนฺติ, เอวํ เอเตสุ สติ วธภาวโตปิ วธกตา เวทิตพฺพา. สพฺพสํโยคนฺติ สพฺพํ ทสวิธมฺปิ สํโยชนํ. อจฺจุตํ ปทนฺติ นิพฺพานํ. ตติยํ.

'Por aquel de vasta sabiduría' se refiere a quien posee una sabiduría sutil y extensamente vasta. 'Āyu' es la facultad de la vida (jīvitindriya). 'Usmā' es el elemento fuego nacido del kamma. 'Comida para otros' significa convertirse en el alimento de diversos grupos de gusanos y demás. 'Tal es esta continuidad' se refiere a que esta es la sucesión de un cadáver que es llevado hasta el cementerio. 'La ilusión que hace balbucear a los necios' se refiere a que el llamado agregado de la conciencia es una ilusión que hace que la multitud de necios exclame 'yo' y 'mío'. 'Asesino' se refiere a que este estado llamado 'agregados' es un asesino por dos razones: por la destrucción mutua y porque, existiendo los agregados, se manifiesta un asesino. Pues cuando el elemento tierra se disuelve, se disuelve arrastrando consigo a los demás elementos, debido a que tienen un mismo surgimiento y una misma cesación. Del mismo modo, el elemento agua y otros, al disolverse, arrastran a los demás. El agregado de la forma, al disolverse, arrastra a los agregados inmateriales; e igualmente, entre los agregados inmateriales, la sensación y otros arrastran a la percepción y demás. Y los cuatro agregados inmateriales arrastran a la forma que les sirve de base; así debe entenderse aquí su naturaleza de asesinos por su destrucción mutua. Además, existiendo los agregados, ocurren actos como matar, atar y mutilar; así, debe entenderse su naturaleza de asesinos también por el hecho de que el asesinato ocurre cuando ellos están presentes. 'Todo vínculo' se refiere a los diez tipos de grilletes. 'El estado imperecedero' se refiere al Nibbāna. El tercer discurso ha terminado.

๔-๖. โคมยปิณฺฑสุตฺตาทิวณฺณนา

4-6. Comentario del Discurso del Pelotón de Estiércol y otros.

๙๖-๙๘. จตุตฺเถ [Pg.297] สสฺสติสมนฺติ สิเนรุมหาปถวีจนฺทิมสูริยาทีหิ สสฺสตีหิ สมํ. ปริตฺตํ โคมยปิณฺฑนฺติ อปฺปมตฺตกํ มธุกปุปฺผปฺปมาณํ โคมยขณฺฑํ. กุโต ปนาเนเนตํ ลทฺธนฺติ. ปริภณฺฑกรณตฺถาย อาภตโต คหิตนฺติ เอเก. อตฺถสฺส ปน วิญฺญาปนตฺถํ อิทฺธิยา อภิสงฺขริตฺวา หตฺถารุฬฺหํ กตนฺติ เวทิตพฺพนฺติ. อตฺตภาวปฏิลาโภติ ปฏิลทฺธอตฺตภาโว. น ยิทํ พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญาเยถาติ อยํ มคฺคพฺรหฺมจริยวาโส นาม น ปญฺญาเยยฺย. มคฺโค หิ เตภูมกสงฺขาเร วิวฏฺเฏนฺโต อุปฺปชฺชติ. ยทิ จ เอตฺตโก อตฺตภาโว นิจฺโจ ภเวยฺย, มคฺโค อุปฺปชฺชิตฺวาปิ สงฺขารวฏฺฏํ วิวฏฺเฏตุํ น สกฺกุเณยฺยาติ พฺรหฺมจริยวาโส น ปญฺญาเยถ.

96-98. En el cuarto discurso, 'igual a lo eterno' significa igual en duración a las cosas que permanecen por un eón, como el monte Sineru, la gran tierra, la luna y el sol. 'Un pequeño pelotón de estiércol' se refiere a un trozo de estiércol de vaca de un tamaño insignificante, como el de una flor de Madhuka. Algunos dicen que fue tomado de lo que los monjes habían traído para ungir; sin embargo, debe entenderse que fue creado y puesto en su mano mediante poderes psíquicos para dar a conocer el significado. 'No se conocería esta vida santa' significa que esta práctica de la vida santa del Camino no sería evidente. Pues el Camino surge revirtiendo las formaciones de los tres planos de existencia. Si una existencia de este tamaño fuera permanente, el Camino, aunque surgiera, no podría revertir el ciclo de las formaciones; por lo tanto, no se conocería la vida santa.

อิทานิ สเจ โกจิ สงฺขาโร นิจฺโจ ภเวยฺย, มยา มหาสุทสฺสนราชกาเล อนุภูตา สมฺปตฺติ นิจฺจา ภเวยฺย, สาปิ จ อนิจฺจาติ ตํ ทสฺเสตุํ ภูตปุพฺพาหํ ภิกฺขุ ราชา อโหสินฺติอาทิมาห. ตตฺถ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานีติ กุสาวตีราชธานี เตสํ นครานํ ปมุขา, สพฺพเสฏฺฐาติ อตฺโถ. สารมยานีติ รตฺตจนฺทนสารมยานิ. อุปธานํ ปน สพฺเพสํ สุตฺตมยเมว. โคณกตฺถตานีติ จตุรงฺคุลาธิกโลเมน กาฬโกชเวน อตฺถตานิ, ยํ มหาปิฏฺฐิยโกชโวติ วทนฺติ. ปฏกตฺถตานีติ อุภโตโลเมน อุณฺณามเยน เสตกมฺพเลน อตฺถตานิ. ปฏลิกตฺถตานีติ ฆนปุปฺเผน อุณฺณามยอตฺถรเณน อตฺถตานิ. กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานีติ กทลิมิคจมฺมมเยน อุตฺตมปจฺจตฺถรเณน อตฺถตานิ. ตํ กิร ปจฺจตฺถรณํ เสตวตฺถสฺส อุปริ กทลิมิคจมฺมํ อตฺถริตฺวา สิพฺเพตฺวา กโรนฺติ. สอุตฺตรจฺฉทานีติ สห อุตฺตรจฺฉเทน, อุปริ พทฺเธน รตฺตวิตาเนน สทฺธินฺติ อตฺโถ. อุภโตโลหิตกูปธานีติ สีสูปธานญฺจ ปาทูปธานญฺจาติ ปลฺลงฺกานํ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เวชยนฺตรถปฺปมุขานีติ เอตฺถ เวชยนฺโต นาม ตสฺส รญฺโญ รโถ, ยสฺส จกฺกานํ อินฺทนีลมณิมยา นาภิ, สตฺตรตนมยา อรา, ปวาฬมยา เนมิ, รชตมโย อกฺโข, อินฺทนีลมณิมยํ อุปกฺขรํ, รชตมยํ กุพฺพรํ. โส เตสํ รถานํ ปมุโข อคฺโค. ทุกูลสนฺทานานีติ ทุกูลสนฺถรานิ. กํสูปธารณานีติ รชตมยโทหภาชนานิ. วตฺถโกฏิสหสฺสานีติ ยถารุจิตํ [Pg.298] ปริภุญฺชิสฺสตีติ นฺหตฺวา ฐิตกาเล อุปนีตวตฺถาเนว สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ภตฺตาภิหาโรติ อภิหริตพฺพภตฺตํ.

Ahora, dijo 'en el pasado, monjes, yo fui un rey', etc., para mostrar que si alguna formación condicionada (saṅkhāra) fuera permanente, la prosperidad que disfruté en los tiempos del Rey Mahāsudassana habría sido permanente; pero incluso eso fue impermanente. En ese pasaje, 'encabezadas por la ciudad real de Kusāvatī' significa que entre esas ciudades, Kusāvatī era la principal, la más excelente de todas. 'Hechos de madera de corazón' (sāramayānī) se refiere a que estaban hechos de la madera de corazón del sándalo rojo. Sin embargo, los cojines (upadhānaṃ) para todos ellos estaban hechos exclusivamente de hilos de seda. 'Cubiertos con alfombras Goṇaka' (goṇakatthatānī) se refiere a alfombras de lana negra con pelos de más de cuatro pulgadas de largo, que se conocen como alfombras de lana de superficie amplia. 'Cubiertos con alfombras Paṭaka' (paṭakatthatānī) se refiere a alfombras de lana blanca tejidas con vellón de ambos lados. 'Cubiertos con alfombras Paṭalika' (paṭalikatthatānī) se refiere a alfombras de lana con densos bordados de flores. 'Cubiertos con excelentes pieles del antílope Kadali' (kadalimigapavarapaccattharaṇānī) se refiere a cubiertas superiores hechas de la piel del antílope Kadali. Se dice que hacían esa cubierta extendiendo la piel de antílope Kadali sobre una tela blanca y cosiéndolas. 'Con toldos superiores' (sauttaracchadānī) significa junto con una cubierta superior, que es un dosel rojo atado arriba. 'Cojines rojos en ambos extremos' (ubhatolohitakūpadhānī) significa que los divanes tenían cojines rojos tanto para la cabeza como para los pies. En la frase 'encabezados por el carro Vejayanta', el llamado Vejayanta era el carro de ese rey, cuyo eje (nābhi) estaba hecho de zafiros, los radios de las siete joyas, la llanta (nemi) de coral, el eje (akkho) de plata, los accesorios de zafiros y el timón (kubbaraṃ) de plata. Ese era el principal y más excelente de todos los carros. 'Ataduras de seda' (dukūlasandānānī) se refiere a alfombras de seda. 'Recipientes de bronce' (kaṃsūpadhāraṇānī) se refiere a vasijas de plata para ordeñar. 'Miles de millones de ropajes' (vatthakoṭisahassānī) se refiere a que los usaba según su deseo; esto se dijo refiriéndose a las vestiduras que se le presentaban cuando se detenía después del baño. 'Ofrenda de comida' (bhattābhihāro) se refiere al alimento que debía serle servido.

ยมหํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามีติ ยตฺถ วสามิ, ตํ เอกญฺเญว นครํ โหติ, อวเสเสสุ ปุตฺตธีตาทโย เจว ทาสมนุสฺสา จ วสึสุ. ปาสาทกูฏาคาราทีสุปิ เอเสว นโย. ปลฺลงฺกาทีสุ เอกํเยว สยํ ปริภุญฺชติ, เสสา ปุตฺตาทีนํ ปริโภคา โหนฺติ. อิตฺถีสุ เอกาว ปจฺจุปฏฺฐาติ, เสสา ปริวารมตฺตา โหนฺติ. เวลามิกาติ ขตฺติยสฺส วา พฺราหฺมณิยา, พฺราหฺมณสฺส วา ขตฺติยานิยา กุจฺฉิสฺมึ ชาตา. ปริทหามีติ เอกํเยว ทุสฺสยุคํ นิวาเสมิ, เสสานิ ปริวาเรตฺวา วิจรนฺตานํ อสีติสหสฺสาธิกานํ โสฬสนฺนํ ปุริสสตสหสฺสานํ โหนฺตีติ ทสฺเสติ. ภุญฺชามีติ ปรมปฺปมาเณน นาฬิโกทนมตฺตํ ภุญฺชามิ, เสสํ ปริวาเรตฺวา วิจรนฺตานํ จตฺตาลีสสหสฺสาธิกานํ อฏฺฐนฺนํ ปุริสสตสหสฺสานํ โหตีติ ทสฺเสติ. เอกถาลิปาโก หิ ทสนฺนํ ชนานํ ปโหติ.

'Lo que en aquel tiempo yo habitaba' (yamahaṃ tena samayena ajjhāvasāmi) significa que el lugar donde residía era solo una ciudad; en el resto de las ciudades vivían sus hijos e hijas, así como sus siervos y gente. Este mismo método debe aplicarse a los palacios, cámaras con techos puntiagudos, etc. Entre los divanes y otros muebles, él mismo disfrutaba solo de uno, mientras que el resto eran para el uso de sus hijos y demás. Entre las mujeres, solo una lo atendía, mientras que las demás eran meras acompañantes. 'Velāmikā' se refiere a una reina nacida de un khattiya y una brahmánica, o de un brahmán y una khattiyānī. 'Me visto' (paridahāmi) significa que me pongo solo un par de vestiduras, mostrando que las restantes eran para los más de un millón seiscientos ochenta mil hombres que circulaban en su séquito. 'Como' (bhuñjāmi) significa que consumo como máximo una medida (nāḷika) de arroz cocido, mostrando que el resto era para los ochocientos cuarenta mil hombres que circulaban en su séquito. De hecho, una olla de comida es suficiente para diez personas.

อิติ อิมํ มหาสุทสฺสนกาเล สมฺปตฺตึ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ตสฺสา อนิจฺจตํ ทสฺเสนฺโต อิติ โข ภิกฺขูติอาทิมาห. ตตฺถ วิปริณตาติ ปกติชหเนน นิพฺพุตปทีโป วิย อปณฺณตฺติกภาวํ คตา. เอวํ อนิจฺจา โข ภิกฺขุ สงฺขาราติ เอวํ หุตฺวาอภาวฏฺเฐน อนิจฺจา. เอตฺตาวตา ภควา ยถา นาม ปุริโส สตหตฺถุพฺเพเธ จมฺปกรุกฺเข นิสฺเสณึ พนฺธิตฺวา อภิรุหิตฺวา จมฺปกปุปฺผํ อาทาย นิสฺเสณึ มุญฺจนฺโต โอตเรยฺย, เอวเมวํ นิสฺเสณึ พนฺธนฺโต วิย อเนกวสฺสโกฏิสตสหสฺสุพฺเพธํ มหาสุทสฺสนสมฺปตฺตึ อารุยฺห สมฺปตฺติมตฺถเก ฐิตํ อนิจฺจลกฺขณํ อาทาย นิสฺเสณึ มุญฺจนฺโต วิย โอติณฺโณ. เอวํ อทฺธุวาติ เอวํ อุทกปุพฺพุฬาทโย วิย ธุวภาวรหิตา. เอวํ อนสฺสาสิกาติ เอวํ สุปินเก ปีตปานียํ วิย อนุลิตฺตจนฺทนํ วิย จ อสฺสาสวิรหิตา. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต อนิจฺจลกฺขณํ กถิตํ. ปญฺจเม สพฺพํ วุตฺตนยเมว. ฉฏฺฐํ ตถา พุชฺฌนกสฺส อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. จตุตฺถาทีนิ.

Habiendo mostrado así esta prosperidad en los tiempos de Mahāsudassana, ahora para mostrar su impermanencia, dijo: 'Así, monjes', etc. En ese pasaje, 'transformados' (vipariṇatā) significa que han alcanzado un estado de no-designación, como una lámpara extinguida al abandonar su naturaleza original. 'Así de impermanentes son, monjes, las formaciones condicionadas' significa que son impermanentes en el sentido de su inexistencia tras haber llegado a ser. Con esto, el Bienaventurado, así como un hombre que habiendo construido una escalera para subir a un árbol campaka de cien codos de altura, toma una flor de campaka y desciende soltando la escalera; de la misma manera, habiendo ascendido a la prosperidad de Mahāsudassana, que es tan alta como cientos de miles de millones de años, cual si construyera una escalera, toma la marca de lo impermanente (aniccalakkhaṇaṃ) situada en la cima de la prosperidad y desciende cual si soltara la escalera. 'Así de inestables' (addhuvā) significa carentes de permanencia, como las burbujas de agua. 'Así de insatisfactorias' (anassāsikā) significa carentes de consuelo genuino, como beber agua en un sueño o ser ungido con sándalo en un sueño. Así, en este sutta, se ha expuesto la característica de la impermanencia. En el quinto sutta, todo es según el método ya mencionado. El sexto fue dicho de acuerdo con la inclinación de alguien capaz de despertar a la verdad. Del cuarto en adelante.

๗. คทฺทุลพทฺธสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Discurso sobre el perro atado con una correa

๙๙. สตฺตเม ยํ มหาสมุทฺโทติ ยสฺมึ สมเย ปญฺจเม สูริเย อุฏฺฐิเต มหาสมุทฺโท อุสฺสุสฺสติ. ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยนฺติ จตฺตาริ สจฺจานิ อปฺปฏิวิชฺฌิตฺวา อวิชฺชาย นิวุตานํเยว สตํ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ ปริจฺเฉทํ [Pg.299] น วทามิ. สา คทฺทุลพทฺโธติ คทฺทุเลน พทฺธสุนโข. ขีเลติ ปถวิยํ อาโกฏิเต มหาขีเล. ถมฺเภติ นิขณิตฺวา ฐปิเต ถมฺเภ. เอวเมว โขติ เอตฺถ สุนโข วิย วฏฺฏนิสฺสิโต พาโล, คทฺทุโล วิย ทิฏฺฐิ, ถมฺโภ วิย สกฺกาโย, คทฺทุลรชฺชุยา ถมฺเภ อุปนิพทฺธสุนขสฺส ถมฺภานุปริวตฺตนํ วิย ทิฏฺฐิตณฺหาย สกฺกาเย พทฺธสฺส ปุถุชฺชนสฺส สกฺกายานุปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ. สตฺตมํ.

99. En el séptimo sutta, 'lo que es el gran océano' (yaṃ mahāsamuddo) se refiere al tiempo en que, al salir el quinto sol, el gran océano se seca. 'El fin del sufrimiento' (dukkhassa antakiriyanti) significa que no declaro que haya un límite o un final para el sufrimiento de la ronda de renacimientos para aquellos que están nublados por la ignorancia y no han penetrado las cuatro verdades. 'Atado con una correa' (sā gaddulabaddhoti) es como un perro atado con una correa de cuero. 'A un poste' (khīleti) se refiere a un gran poste clavado en la tierra. 'A un pilar' (thambheti) se refiere a un pilar que ha sido enterrado y fijado. En la expresión 'del mismo modo', debe entenderse que el necio apegado a la ronda de renacimientos es como el perro, la visión (diṭṭhi) es como la correa, y la identidad personal (sakkāyo) es como el pilar. El girar del perro atado al pilar con la correa de cuero es como el girar en torno a la identidad personal del hombre común (puthujjana), quien está atado a la identidad personal por la visión y el deseo. Séptimo.

๘. ทุติยคทฺทุลพทฺธสุตฺตวณฺณนา

8. Comentario al segundo Discurso sobre el perro atado con una correa

๑๐๐. อฏฺฐเม ตสฺมาติ ยสฺมา ทิฏฺฐิคทฺทุลนิสฺสิตาย ตณฺหารชฺชุยา สกฺกายถมฺเภ อุปนิพทฺโธ วฏฺฏนิสฺสิโต พาลปุถุชฺชโน สพฺพิริยาปเถสุ ขนฺธปญฺจกํ นิสฺสาเยว ปวตฺตติ, ยสฺมา วา ทีฆรตฺตมิทํ จิตฺตํ สํกิลิฏฺฐํ ราเคน โทเสน โมเหน, ตสฺมา. จิตฺตสํกิเลสาติ สุนฺหาตาปิ หิ สตฺตา จิตฺตสํกิเลเสเนว สํกิลิสฺสนฺติ, มลคฺคหิตสรีราปิ จิตฺตสฺส โวทานตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. เตนาหุ โปราณา –

100. En el octavo sutta, con respecto a 'tasmāti' (por lo tanto): puesto que el ignorante buscador mundano (bālaputhujjano), que está atado al pilar de la identidad (sakkāyathambhe) por la cuerda del deseo (taṇhārajjuyā) la cual depende del grillete de los puntos de vista (diṭṭhigaddula), procede basándose únicamente en los cinco agregados en todas las posturas; o bien porque, durante un largo tiempo, esta mente ha sido corrompida por la pasión, el odio y el engaño, por lo tanto [se dice así]. Respecto a 'cittasaṃkilesā' (por la impureza de la mente): de hecho, incluso los seres que se han bañado bien se manchan debido a la impureza de la mente, y aunque sus cuerpos estén cubiertos de suciedad, se purifican mediante la limpieza de la mente. Por esto dijeron los antiguos:

‘‘รูปมฺหิ สํกิลิฏฺฐมฺหิ, สํกิลิสฺสนฺติ มาณวา;

รูเป สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ, อนกฺขาตํ มเหสินา.

«Cuando el cuerpo está manchado, los seres se manchan; cuando el cuerpo está limpio, se purifican; esto no fue declarado por el Gran Sabio».

‘‘จิตฺตมฺหิ สํกิลิฏฺฐมฺหิ, สํกิลิสฺสนฺติ มาณวา;

จิตฺเต สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ, อิติ วุตฺตํ มเหสินา’’ติ.

«Cuando la mente está manchada, los seres se manchan; cuando la mente está limpia, se purifican; así fue declarado por el Gran Sabio».

จรณํ นาม จิตฺตนฺติ วิจรณจิตฺตํ. สงฺขา นาม พฺราหฺมณปาสณฺฑิกา โหนฺติ, เต ปฏโกฏฺฐกํ กตฺวา ตตฺถ นานปฺปการา สุคติทุคฺคติวเสน สมฺปตฺติวิปตฺติโย เลขาเปตฺวา, ‘‘อิมํ กมฺมํ กตฺวา อิทํ ปฏิลภติ, อิทํ กตฺวา อิท’’นฺติ ทสฺเสนฺตา ตํ จิตฺตํ คเหตฺวา วิจรนฺติ. จิตฺเตเนว จิตฺติตนฺติ จิตฺตกาเรน จินฺเตตฺวา กตตฺตา จิตฺเตน จินฺติตํ นาม. จิตฺตญฺเญว จิตฺตตรนฺติ ตสฺส จิตฺตสฺส อุปายปริเยสนจิตฺตํ ตโตปิ จิตฺตตรํ. ติรจฺฉานคตา ปาณา จิตฺเตเนว จิตฺติตาติ กมฺมจิตฺเตเนว จิตฺติตา. ตํ ปน กมฺมจิตฺตํ อิเม วฏฺฏกติตฺติราทโย ‘‘เอวํ จิตฺตา ภวิสฺสามา’’ติ อายูหนฺตา นาม นตฺถิ. กมฺมํ ปน โยนึ อุปเนติ, โยนิมูลโก เตสํ จิตฺตภาโว. โยนิอุปคตา หิ สตฺตา ตํตํโยนิเกหิ สทิสจิตฺตาว โหนฺติ. อิติ โยนิสิทฺโธ จิตฺตภาโว, กมฺมสิทฺธา โยนีติ เวทิตพฺพา.

El cuadro llamado 'Caraṇa' se refiere a una pintura errante. Existían unos sectarios brahmanes llamados Saṅkha, quienes, habiendo preparado un lienzo, hacían pintar en él diversas formas de éxito y fracaso según los reinos celestiales y los estados de miseria, y deambulaban portando esa pintura mientras mostraban: 'habiendo realizado esta acción se obtiene esto, habiendo realizado aquello se obtiene aquello otro'. 'Citteneva cittitaṃ' significa que se llama 'ideado por la mente' porque fue hecho tras ser concebido por la imaginación del pintor. 'Cittaññeva cittataraṃ' significa que la mente que busca los medios para esa pintura es aún más diversa que la obra pictórica misma. 'Tiracchānagatā pāṇā citteneva cittitā' significa que los animales han sido diversificados por la mente de la acción (kammacitta). Sin embargo, en esa mente de la acción, no existe un esfuerzo por parte de estas codornices, perdices y otros, pensando: 'así seremos de diversos colores'. Por el contrario, la acción (kamma) conduce al ser a una matriz (yoni), y la condición diversa de ellos tiene su raíz en dicha matriz. Pues los seres que han entrado en una matriz poseen mentes semejantes a quienes pertenecen a esa respectiva matriz. Así, debe entenderse que el estado de diversidad es establecido por la matriz, y la matriz es establecida por la acción.

อปิจ [Pg.300] จิตฺตํ นาเมตํ สหชาตํ สหชาตธมฺมจิตฺตตาย ภูมิจิตฺตตาย วตฺถุจิตฺตตาย ทฺวารจิตฺตตาย อารมฺมณจิตฺตตาย กมฺมนานตฺตมูลกานํ ลิงฺคนานตฺตสญฺญานานตฺตโวหารนานตฺตาทีนํ อเนกวิธานํ จิตฺตานํ นิปฺผาทนตายปิ ติรจฺฉานคตจิตฺตโต จิตฺตตรเมว เวทิตพฺพํ.

Además, esta mente debe conocerse como aún más diversa que la de los animales debido a su naturaleza de surgimiento conjunto (sahajata), a la diversidad de los planos (bhūmi), de las bases físicas (vatthu), de las puertas (dvāra) y de los objetos (ārammaṇa), y también por su capacidad de producir una multiplicidad de estados mentales que son la raíz de la diversidad de géneros, de percepciones, de designaciones y otros.

รชโกติ วตฺเถสุ รงฺเคน รูปสมุฏฺฐาปนโก. โส ปน อเฉโก อมนาปํ รูปํ กโรติ, เฉโก มนาปํ ทสฺสนียํ, เอวเมว ปุถุชฺชโน อกุสลจิตฺเตน วา ญาณวิปฺปยุตฺตกุสเลน วา จกฺขุสมฺปทาทิวิรหิตํ วิรูปํ สมุฏฺฐาเปติ, ญาณสมฺปยุตฺตกุสเลน จกฺขุสมฺปทาทิสมฺปนฺนํ อภิรูปํ. อฏฺฐมํ.

Un dyer (rajako) es aquel que produce diversas formas mediante tintes en las telas. Si él carece de habilidad, crea una forma desagradable; si es hábil, crea una forma agradable y digna de ser vista. Del mismo modo, el individuo común (puthujjano), ya sea mediante una mente demeritoria o una mente meritoria desvinculada del conocimiento, produce una forma deforme carente de la perfección de los ojos y otras facultades; pero mediante una mente meritoria vinculada al conocimiento, produce una forma excelente dotada de la perfección de los ojos y demás. El octavo sutta ha terminado.

๙. วาสิชฏสุตฺตวณฺณนา

9. Comentario al Vāsijaṭasutta

๑๐๑. นวเม เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุกฺกุฏิยา อณฺฑานีติ อิมา กณฺหปกฺขสุกฺกปกฺขวเสน ทฺเว อุปมา วุตฺตา. ตาสุ กณฺหปกฺขอุปมา อตฺถสฺส อสาธิกา, อิตรา สาธิกาติ. สุกฺกปกฺขอุปมาย เอวํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ – เสยฺยถาติ โอปมฺมตฺเถ นิปาโต, อปีติ สมฺภาวนตฺเถ. อุภเยนาปิ เสยฺยถา นาม, ภิกฺขเวติ ทสฺเสติ. กุกฺกุฏิยา อณฺฑานิ อฏฺฐ วา ทส วา ทส วา ทฺวาทส วาติ เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ กุกฺกุฏิยา วุตฺตปฺปการโต อูนาธิกานิปิ อณฺฑานิ โหนฺติ, วจนสิลิฏฺฐตาย ปน เอวํ วุตฺตํ. เอวญฺหิ โลเก สิลิฏฺฐวจนํ โหติ. ตานสฺสูติ ตานิ อสฺสุ, ตานิ ภเวยฺยุนฺติ อตฺโถ. กุกฺกุฏิยา สมฺมา อธิสยิตานีติ ตาย จ ชเนตฺติยา กุกฺกุฏิยา ปกฺเข ปสาเรตฺวา เตสํ อุปริ สยนฺติยา สมฺมา อธิสยิตานิ. สมฺมา ปริเสทิตานีติ กาเลน กาลํ อุตุํ คณฺหาเปนฺติยา สุฏฺฐุ สมนฺตโต เสทิตานิ อุสฺมีกตานิ. สมฺมา ปริภาวิตานีติ กาเลน กาลํ สุฏฺฐุ สมนฺตโต ภาวิตานิ, กุกฺกุฏคนฺธํ คาหาปิตานีติ อตฺโถ. กิญฺจาปิ ตสฺสา กุกฺกุฏิยาติ ตสฺสา กุกฺกุฏิยา อิมินา ติวิธกิริยากรเณน อปฺปมาทํ กตฺวา กิญฺจาปิ น เอวํ อิจฺฉา อุปชฺเชยฺย. อถ โข ภพฺพาว เตติ อถ โข เต กุกฺกุฏโปตกา วุตฺตนเยน โสตฺถินา อภินิพฺภิชฺชิตุํ ภพฺพาว. เต หิ ยสฺมา ตาย กุกฺกุฏิยา เอวํ ตีหากาเรหิ ตานิ อณฺฑานิ ปริปาลิยมานานิ น ปูตีนิ [Pg.301] โหนฺติ, โย เนสํ อลฺลสิเนโห, โสปิ ปริยาทานํ คจฺฉติ, กปาลํ ตนุกํ โหติ, ปาทนขสิขา จ มุขตุณฺฑกญฺจ ขรํ โหติ, สยมฺปิ ปริณามํ คจฺฉนฺติ, กปาลสฺส ตนุตฺตา พหิ อาโลโก อนฺโต ปญฺญายติ, ตสฺมา ‘‘จิรํ วต มยํ สงฺกุฏิตหตฺถปาทา สมฺพาเธ สยิมฺหา, อยญฺจ พหิ อาโลโก ทิสฺสติ, เอตฺถ ทานิ โน สุขวิหาโร ภวิสฺสตี’’ติ นิกฺขมิตุกามา หุตฺวา กปาลํ ปาเทน ปหรนฺติ, คีวํ ปสาเรนฺติ, ตโต ตํ กปาลํ ทฺเวธา ภิชฺชติ. อถ เต ปกฺเข วิธุนนฺตา ตํขณานุรูปํ วิรวนฺตา นิกฺขมนฺติเยว, นิกฺขมิตฺวา จ คามกฺเขตฺตํ อุปโสภยมานา วิจรนฺติ.

101. En el noveno sutta, con 'seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni', se han expuesto estas dos analogías basadas en el lado oscuro (kaṇhapakkha) y el lado brillante (sukkapakkha). Entre ellas, la analogía del lado oscuro no cumple con el propósito deseado, mientras que la otra sí lo cumple. El significado de la analogía del lado brillante debe entenderse así: 'seyyathā' es una partícula usada en sentido comparativo, y 'api' en sentido de posibilidad; con ambas muestra: 'monjes, os daré una analogía posible'. En la frase 'ocho, diez o doce huevos de gallina', aunque los huevos de la gallina puedan ser menos o más que el número mencionado, se dice así por la elegancia del lenguaje; pues en el mundo existe tal habla fluida. 'Tānassu' significa 'tāni assu' o 'tāni bhaveyyuṃ' (que ellos sean). 'Sammā adhisayitāni' significa que han sido bien incubados por la madre gallina al extender sus alas y posarse sobre ellos. 'Sammā pariseditāni' significa que han sido bien calentados por todas partes al permitirles recibir el calor de su cuerpo de tiempo en tiempo. 'Sammā paribhāvitāni' significa que han sido bien impregnados por todas partes con el olor de la gallina de tiempo en tiempo. 'Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā' indica que, aunque a esa madre gallina no le surja el deseo de que así ocurra a pesar de realizar estas tres clases de acciones con diligencia, 'atha kho bhabbāva te' significa que, no obstante, esos polluelos son capaces de eclosionar del cascarón con seguridad según el método descrito. Pues, dado que esos huevos, protegidos por la gallina de estas tres maneras, no se pudren, la humedad interna que poseen se agota, el cascarón se vuelve delgado, las puntas de las garras de las patas y el pico se vuelven duros, y ellos mismos llegan a la madurez. Debido a la delgadez del cascarón, la luz exterior se hace visible en el interior; por ello, deseando salir y pensando: '¡Oh! Por mucho tiempo hemos estado con pies y manos encogidos durmiendo en este estrecho lugar, pero ahora esta luz exterior es visible; aquí tendremos ahora una estancia placentera', golpean el cascarón con la pata y extienden el cuello. Entonces, el cascarón se rompe en dos. Luego, ellos salen sacudiendo sus alas y piando según el momento, y tras salir, deambulan embelleciendo los campos de la aldea.

เอวเมว โขติ อิทํ โอปมฺมสมฺปฏิปาทนํ. ตํ เอวํ อตฺเถน สํสนฺทิตฺวา เวทิตพฺพํ – ตสฺสา กุกฺกุฏิยา อณฺเฑสุ ติวิธกิริยากรณํ วิย หิ อิมสฺส ภิกฺขุโน ภาวานุโยคํ อนุยุตฺตกาโล, กุกฺกุฏิยา ติวิธกิริยาสมฺปาทเนน อณฺฑานํ อปูติภาโว วิย ภาวนานุโยคมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ติวิธานุปสฺสนาสมฺปาทเนน วิปสฺสนาญาณสฺส อปริหานิ, ตสฺสา ติวิธกิริยากรเณน อลฺลสิเนหปริยาทานํ วิย ตสฺส ภิกฺขุโน ติวิธานุปสฺสนาสมฺปาทเนน ภวตฺตยานุคตนิกนฺติสิเนหปริยาทานํ, อณฺฑกปาลานํ ตนุภาโว วิย ตสฺส ภิกฺขุโน อวิชฺชณฺฑโกสสฺส ตนุภาโว, กุกฺกุฏโปตกานํ ปาทนขสิขมุขตุณฺฑกานํ ถทฺธขรภาโว วิย ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณสฺส ติกฺขขรวิปฺปสนฺน สูรภาโว, กุกฺกุฏโปตกานํ ปริณามกาโล วิย ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณสฺส ปริณามกาโล วฑฺฒิตกาโล คพฺภคฺคหณกาโล, กุกฺกุฏโปตกานํ ปาทนขสิขาย วา มุขตุณฺฑเกน วา อณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา ปกฺเข ปปฺโผเฏตฺวา โสตฺถินา อภินิพฺภิทากาโล วิย ตสฺส ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณคพฺภํ คณฺหาเปตฺวา วิจรนฺตสฺส ตชฺชาติกํ อุตุสปฺปายํ วา โภชนสปฺปายํ วา ปุคฺคลสปฺปายํ วา ธมฺมสฺสวนสปฺปายํ วา ลภิตฺวา เอกาสเน นิสินฺนสฺเสว วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺตสฺส อนุปุพฺพาธิคเตน อรหตฺตมคฺเคน อวิชฺชณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา อภิญฺญาปกฺเข ปปฺโผเฏตฺวา โสตฺถินา อรหตฺตปตฺตกาโล เวทิตพฺโพ. ยถา ปน กุกฺกุฏโปตกานํ ปริณตภาวํ ญตฺวา มาตาปิ อณฺฑโกสํ ภินฺทติ, เอวํ ตถารูปสฺส ภิกฺขุโน ญาณปริปากํ ญตฺวา สตฺถาปิ –

Exactamente de la misma manera: esta es la aplicación de la analogía. Debe entenderse estableciendo una correspondencia con el significado de la siguiente manera: el tiempo que este monje se dedica a la práctica de la meditación es comparable a la triple acción realizada por aquella gallina sobre sus huevos. Así como los huevos no se pudren gracias al cumplimiento de la triple acción de la gallina, de la misma manera, la facultad de visión cabal (vipassanāñāṇa) del monje dedicado a la meditación no declina gracias al cumplimiento de la triple contemplación (de la impermanencia, el sufrimiento y el no-yo). Así como la humedad se agota mediante aquella triple acción, así también se agota el apego y la adherencia que persisten en los tres tipos de existencia mediante el cumplimiento de la triple contemplación por parte de ese monje. El adelgazamiento de la cáscara del huevo es como el adelgazamiento de la cáscara de la ignorancia (avijjā) de ese monje. La firmeza y dureza de las puntas de las garras y del pico de los polluelos es como la agudeza, claridad y heroísmo de la visión cabal del monje. El tiempo de maduración de los polluelos es como el tiempo de maduración de la visión cabal del monje, su tiempo de crecimiento y el tiempo de concebir el conocimiento del Sendero. Debe entenderse que, así como los polluelos rompen la cáscara con la punta de sus garras o con su pico, sacuden sus alas y emergen sanos y salvos, de igual modo, ese monje, tras haber concebido el fruto de la visión cabal y habiendo obtenido el clima adecuado, el alimento adecuado, la persona adecuada y la escucha de la enseñanza adecuada, mientras desarrolla la visión cabal sentado en un solo asiento, rompe la cáscara de la ignorancia mediante el Sendero del Arhatship alcanzado gradualmente, sacude las alas de los conocimientos superiores (abhiññā) y alcanza con seguridad el estado de Arhat. Pero así como la madre gallina, sabiendo que los polluelos han madurado, rompe ella misma la cáscara del huevo, del mismo modo, el Maestro, conociendo la maduración del conocimiento de tal monje, procede de la siguiente manera:

‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.302] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา;

สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ. (ธ. ป. ๒๘๕) –

«Corta tu propio afecto, como a un loto de otoño con la mano; cultiva solo el camino a la paz, el Nibbāna enseñado por el Sugata (el Bienaventurado)».

อาทินา นเยน โอภาสํ ผริตฺวา คาถาย อวิชฺชณฺฑโกสํ ปหรติ. โส คาถาปริโยสาเน อวิชฺชณฺฑโกสํ ภินฺทิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. ตโต ปฏฺฐาย ยถา เต กุกฺกุฏโปตกา คามกฺเขตฺตํ อุปโสภยมานา ตตฺถ วิจรนฺติ, เอวํ อยมฺปิ มหาขีณาสโว นิพฺพานารมฺมณํ ผลสมาปตฺตึ อปฺเปตฺวา สงฺฆารามํ อุปโสภยมาโน วิจรติ.

De esta y otras maneras, emitiendo luz y mediante versos, Él golpea la cáscara del huevo de la ignorancia. Al final de la estrofa, el monje rompe la cáscara de la ignorancia y alcanza el estado de Arhat. A partir de entonces, así como aquellos polluelos andan de aquí para allá embelleciendo el área de la aldea, así también este gran liberado (khīṇāsavo) anda de aquí para allá embelleciendo el monasterio, entrando en la absorción del fruto (phalasamāpatti) que tiene al Nibbāna como objeto.

ปลคณฺฑสฺสาติ วฑฺฒกิสฺส. โส หิ โอลมฺพกสงฺขาตํ ปลํ ธาเรตฺวา ทารูนํ คณฺฑํ หรตีติ ปลคณฺโฑติ วุจฺจติ. วาสิชเฏติ วาสิทณฺฑกสฺส คหณฏฺฐาเน. เอตฺตกํ วต เม อชฺช อาสวานํ ขีณนฺติ ปพฺพชิตสฺส หิ ปพฺพชฺชาสงฺเขเปน อุทฺเทเสน ปริปุจฺฉาย โยนิโส มนสิกาเรน วตฺตปฏิปตฺติยา จ นิจฺจกาลํ อาสวา ขียนฺติ. เอวํ ขียมานานํ ปน เตสํ ‘‘เอตฺตกํ อชฺช ขีณํ, เอตฺตกํ หิยฺโย’’ติ เอวมสฺส ญาณํ น โหตีติ อตฺโถ. อิมาย อุปมาย วิปสฺสนายานิสํโส ทีปิโต. เหมนฺติเกนาติ เหมนฺตสมเยน. ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺตีติ ถิรภาเวน ปริหายนฺติ.

«Palagaṇḍassā» se refiere a un carpintero. Se le llama así porque sostiene una plomada (pala) y elimina los nudos (gaṇḍa) de las maderas. «Vāsijaṭeti» se refiere al lugar donde se sujeta el mango de la azuela. «En verdad, tanto de mis taints (āsavas) se ha agotado hoy»: para quien se ha ordenado, los taints se agotan constantemente mediante la práctica de la vida monástica, el aprendizaje de los textos, el interrogatorio sobre sus significados, la atención sabia y el cumplimiento de los deberes. Sin embargo, mientras estos se agotan, no surge en él un conocimiento discriminativo que diga: «hoy se ha agotado tanto, ayer se agotó tanto». Este es el significado. Mediante esta analogía se muestra el beneficio de la visión cabal. «Hemantikenāti» significa durante la estación de invierno. «Paṭippassambhantīti» significa que decaen de su estado de firmeza.

เอวเมว โขติ เอตฺถ มหาสมุทฺโท วิย สาสนํ ทฏฺฐพฺพํ, นาวา วิย โยคาวจโร, นาวาย มหาสมุทฺเท ปริยาทานํ วิย อิมสฺส ภิกฺขุโน อูนปญฺจวสฺสกาเล อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติเก วิจรณํ, นาวาย มหาสมุทฺโททเกน ขชฺชมานานํ พนฺธนานํ ตนุภาโว วิย ภิกฺขุโน ปพฺพชฺชาสงฺเขเปน อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีหิ เจว สํโยชนานํ ตนุภาโว, นาวาย ถเล อุกฺขิตฺตกาโล วิย ภิกฺขุโน นิสฺสยมุจฺจกสฺส กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วสนกาโล, ทิวา วาตาตเปน สํสุสฺสนํ วิย วิปสฺสนาญาเณน ตณฺหาสฺเนหสํสุสฺสนํ, รตฺตึ หิโมทเกน เตมนํ วิย กมฺมฏฺฐานํ นิสฺสาย อุปฺปนฺเนน ปีติปาโมชฺเชน จิตฺตเตมนํ, รตฺตินฺทิวํ วาตาตเปน เจว หิโมทเกน จ ปริสุกฺขปริตินฺตานํ พนฺธนานํ ทุพฺพลภาโว วิย เอกทิวสํ อุตุสปฺปายาทีนิ ลทฺธา วิปสฺสนาญาณปีติปาโมชฺเชหิ สํโยชนานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ทุพฺพลภาโว, ปาวุสฺสกเมโฆ วิย อรหตฺตมคฺคญาณํ, เมฆวุฏฺฐิอุทเกน นาวาย พนฺเธ ปูติภาโว วิย อารทฺธวิปสฺสกสฺส [Pg.303] รูปสตฺตกาทิวเสน วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺตสฺส โอกฺขายมาเน ปกฺขายมาเน กมฺมฏฺฐาเน เอกทิวสํ อุตุสปฺปายาทีนิ ลทฺธา เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส อรหตฺตผลาธิคโม, ปูติพนฺธนาวาย กญฺจิ กาลํ ฐานํ วิย ขีณสํโยชนสฺส อรหโต มหาชนํ อนุคฺคณฺหนฺตสฺส ยาวตายุกํ ฐานํ, ปูติพนฺธนาวาย อนุปุพฺเพน ภิชฺชิตฺวา อปณฺณตฺติกภาวูปคโม วิย ขีณาสวสฺส อุปาทิณฺณกฺขนฺธเภเทน อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุตสฺส อปณฺณตฺติกภาวูปคโมติ อิมาย อุปมาย สํโยชนานํ ทุพฺพลตา ทีปิตา. นวมํ.

Exactamente de la misma manera: aquí la enseñanza (sāsana) debe verse como el gran océano, el practicante como el barco, y el tiempo que este monje pasa cerca de sus maestros y preceptores antes de cumplir cinco años de ordenación como el tiempo que el barco pasa en el gran océano. El debilitamiento de las ataduras del barco carcomidas por el agua del gran océano es como el debilitamiento de los grilletes (saṃyojana) del monje a través de la vida monástica, el estudio y el interrogatorio. El tiempo en que el barco es sacado a tierra firme es como el tiempo en que el monje, tras liberarse de la dependencia de sus maestros (nissayamuccaka), toma un tema de meditación y reside en el bosque. El secado por el viento y el sol durante el día es como el secado de la humedad del deseo mediante el conocimiento de la visión cabal. El humedecimiento por el rocío durante la noche es como el humedecimiento del corazón por el gozo y la alegría nacidos de la meditación. La fragilidad de las ataduras que se secan y humedecen día y noche es como el debilitamiento extremo de los grilletes mediante el gozo y la alegría de la visión cabal cuando se obtienen las condiciones adecuadas en un solo día. El conocimiento del Sendero del Arhatship es como una gran nube de lluvia monzónica. Así como el agua de la lluvia pudre las ataduras del barco, para el practicante que desarrolla la visión cabal a través de los siete septetos de la forma y otros métodos, cuando el tema de meditación se vuelve claro y evidente, tras obtener las condiciones adecuadas en un solo día, alcanza el fruto del Arhatship en una sola postura. La permanencia del barco de ataduras podridas por un corto tiempo es como la permanencia del Arhat que ha agotado sus grilletes mientras ayuda a la multitud hasta el fin de su vida. El estado en que el barco de ataduras podridas se deshace gradualmente y deja de ser designable es como el estado del liberado que, tras la disolución de los agregados que fueron objeto de apego, se extingue en el elemento del Nibbāna sin residuo y deja de ser designable. Mediante esta analogía se muestra la debilidad de los grilletes. El noveno discurso ha terminado.

๑๐. อนิจฺจสญฺญาสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario al Discurso sobre la Percepción de la Impermanencia

๑๐๒. ทสเม อนิจฺจสญฺญาติ อนิจฺจํ อนิจฺจนฺติ ภาเวนฺตสฺส อุปฺปนฺนสญฺญา. ปริยาทิยตีติ เขปยติ. สพฺพํ อสฺมิมานนฺติ นววิธํ อสฺมิมานํ. มูลสนฺตานกานีติ สนฺตาเนตฺวา ฐิตมูลานิ. มหานงฺคลํ วิย หิ อนิจฺจสญฺญา, ขุทฺทานุขุทฺทกานิ มูลสนฺตานกานิ วิย กิเลสา, ยถา กสฺสโก กสนฺโต นงฺคเลน ตานิ ปทาเลติ, เอวํ โยคี อนิจฺจสญฺญํ ภาเวนฺโต อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลเส ปทาเลตีติ อิทเมตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ.

102. En el décimo sutta, respecto a 'aniccasaññā' (percepción de impermanencia): es la percepción que surge en quien desarrolla el camino junto con la visión cabal (vipassanā), considerando 'lo impermanente es impermanente'. 'Pariyādiyati' significa que agota o consume. 'Sabbaṃ asmimānaṃ' se refiere a los nueve tipos de presunción de 'yo soy'. 'Mūlasantānakānī' se refiere a las raíces que permanecen extendidas por todo el lugar. La percepción de impermanencia es como un gran arado; las impurezas (kilesas) deben ser vistas como las raíces pequeñas y grandes que se extienden y permanecen en el campo arado. Así como un agricultor, al arar, corta y arranca esas raíces con el arado, de la misma manera, el monje yogui, al desarrollar la percepción de impermanencia, corta y elimina las impurezas mediante el conocimiento asociado a dicha percepción. Así debe entenderse la correspondencia de la metáfora en este contexto del agricultor.

โอธุนาตีติ เหฏฺฐา ธุนาติ. นิทฺธุนาตีติ ปปฺโผเฏติ. นิจฺโฉเฏตีติ ปปฺโผเฏตฺวา ฉฑฺเฑติ. อิธาปิ ปพฺพชานิ วิย กิเลสา, ลายนํ นิจฺโฉฏนํ วิย อนิจฺจสญฺญาญาณนฺติ อิมินา อตฺเถน อุปมา สํสนฺเทตพฺพา.

'Odhunāti' significa sacudir hacia abajo. 'Niddhunāti' significa sacudir para limpiar. 'Nicchoṭeti' significa que, tras sacudir, lo descarta. En esta metáfora del segador de juncos (pabbaja), las impurezas deben ser vistas como los juncos, y el conocimiento de la percepción de impermanencia debe ser visto como el acto de segar y descartar. De este modo, debe establecerse la correspondencia de la metáfora con este significado.

วณฺฏจฺฉินฺนายาติ ติณฺเหน ขุรปฺเปน วณฺฏจฺฉินฺนาย. ตทนฺวยานิ ภวนฺตีติ ตํ อมฺพปิณฺฑึ อนุคจฺฉนฺติ, ตสฺสา ปตมานาย อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ. อิธาปิ อมฺพปิณฺฑิ วิย กิเลสา, ติณฺหขุรปฺโป วิย อนิจฺจสญฺญา, ยถา ขุรปฺเปน ฉินฺนาย อมฺพปิณฺฑิยา สพฺพานิ อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ, เอวํ อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลสานํ มูลภูตาย อวิชฺชาย ฉินฺนาย สพฺพกิเลสา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตีติ, อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ.

'Vaṇṭacchinnāya' significa cortado por el tallo mediante una flecha de punta afilada (khurappa). 'Tadanvayāni bhavanti' significa que siguen al racimo de mangos; cuando dicho racimo cae, los mangos caen al suelo. En esta metáfora del racimo de mangos, las impurezas deben ser vistas como los mangos, y la percepción de impermanencia como la flecha afilada. Así como cuando el tallo del racimo es cortado por la flecha todos los mangos caen al suelo, de la misma manera, cuando la ignorancia (avijjā), que es la raíz de las impurezas, es cortada por el conocimiento de la percepción de impermanencia, todas las impurezas son erradicadas por completo. Así debe entenderse esta correspondencia metafórica.

กูฏงฺคมาติ กูฏํ คจฺฉนฺติ. กูฏนินฺนาติ กูฏํ ปวิสนภาเวน กูเฏ นินฺนา. กูฏสโมสรณาติ กูเฏ สโมสริตฺวา ฐิตา. อิธาปิ กูฏํ วิย อนิจฺจสญฺญา, โคปานสิโย วิย จตุภูมกกุสลธมฺมา, ยถา สพฺพโคปานสีนํ [Pg.304] กูฏํ อคฺคํ, เอวํ กุสลธมฺมานํ อนิจฺจสญฺญา อคฺคา. นนุ จ อนิจฺจสญฺญา โลกิยา, สา โลกิยกุสลานํ ตาว อคฺคํ โหตุ, โลกุตฺตรานํ กถํ อคฺคนฺติ? เตสมฺปิ ปฏิลาภกรณตฺเถน อคฺคนฺติ เวทิตพฺพา. อิมินา อุปาเยน สพฺพาสุ อุปมาสุ โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ. ปุริมาหิ ปเนตฺถ ตีหิ อนิจฺจสญฺญาย กิจฺจํ, ปจฺฉิมาหิ พลนฺติ. ทสมํ.

'Kūṭaṅgamā' significa que convergen en la cumbre. 'Kūṭaninnā' significa que se inclinan hacia la cumbre al entrar en ella por sus extremos. 'Kūṭasamosaraṇā' significa que se reúnen y permanecen en la cumbre, ya sea por encajar en el orificio o por alcanzar el soporte del travesaño. Aquí también, la percepción de impermanencia debe verse como la cumbre, pues es la base y fundamento para establecerse mediante la contemplación de la impermanencia. Los estados saludables de los cuatro planos (catubhūmaka-kusala-dhamma) deben verse como las vigas del techo. Así como la cumbre es lo principal entre todas las vigas por ser la causa fundamental de su estabilidad, así también la percepción de impermanencia es suprema entre los estados saludables por ser su causa predominante. Si se objeta: '¿Acaso la percepción de impermanencia no es mundana (lokiya)? Que sea suprema entre los estados saludables mundanos, pero ¿cómo o por qué razón sería suprema entre los supramundanos (lokuttara)?'; debe entenderse que es suprema también respecto a estos por ser el factor que permite su obtención. De esta manera, debe entenderse la correspondencia metafórica en todas las ilustraciones. Específicamente, con las tres primeras metáforas se muestra la función de la percepción de impermanencia, y con las últimas, su poder. El décimo sutta ha concluido.

ปุปฺผวคฺโค ทสโม.

Décimo: Capítulo de las Flores (Pupphavaggo).

มชฺฌิมปณฺณาสโก สมตฺโต.

El Majjhimapaṇṇāsaka (Los Cincuenta Medios) está terminado.

๑๑. อนฺตวคฺโค

11. Capítulo de los Extremos (Antavaggo).

๑. อนฺตสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Anta Sutta.

๑๐๓. อนฺตวคฺคสฺส ปฐเม อนฺตาติ โกฏฺฐาสา. อิทํ สุตฺตํ จตุสจฺจวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ โยเชตฺวา อนฺโตติ วจเนน พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสยวเสน วุตฺตํ. ปฐมํ.

103. En el primer sutta del Capítulo de los Extremos, 'antā' significa porciones o partes. Este sutta fue expuesto vinculando los cinco agregados con las cuatro verdades, de acuerdo con la inclinación de aquellos seres que pueden despertar mediante el término 'extremo' (anta). Primero.

๒-๓. ทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา

2-3. Comentario al Dukkha Sutta y otros.

๑๐๔-๑๐๕. ทุติยมฺปิ ปญฺจกฺขนฺเธ จตุสจฺจวเสน โยเชตฺวา ทุกฺขนฺติ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน กถิตํ. ตติยมฺปิ ตเถว สกฺกาโยติ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน กถิตํ. ทุติยตติยานิ.

104-105. El segundo sutta se expone de la misma manera, vinculando los cinco agregados con las cuatro verdades, según la inclinación de quienes despiertan mediante el término 'sufrimiento' (dukkha). El tercero, igualmente, para quienes despiertan mediante el término 'identidad' (sakkāya). Segundo y tercero.

๔. ปริญฺเญยฺยสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Pariññeyya Sutta.

๑๐๖. จตุตฺเถ ปริญฺเญยฺเยติ ปริชานิตพฺเพ สมติกฺกมิตพฺเพ. ปริญฺญนฺติ สมติกฺกมํ. ปริญฺญาตาวินฺติ ตาย ปริญฺญาย ปริชานิตฺวา สมติกฺกมิตฺวา ฐิตํ. ราคกฺขโยติอาทีหิ นิพฺพานํ ทสฺสิตํ. จตุตฺถํ.

106. En el cuarto sutta, 'pariññeyye' significa lo que debe ser comprendido plenamente y superado. 'Pariññā' se refiere al medio para la superación. 'Pariññātāvī' es quien permanece habiendo comprendido y superado mediante dicha comprensión plena (el sendero noble). Se muestra el Nibbāna a través de términos como 'la extinción del apego' (rāgakkhayo). Cuarto.

๕-๑๐. สมณสุตฺตาทิวณฺณนา

5-10. Comentario al Samaṇa Sutta y otros.

๑๐๗-๑๑๒. ปญฺจมาทีสุ จตูสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ. นวมทสเมสุ กิเลสปฺปหานนฺติ. ปญฺจมาทีนิ.

107-112. En los cuatro suttas que comienzan con el quinto, se explican las cuatro verdades. En el noveno y décimo, se trata sobre el abandono de las impurezas (kilesas). Quinto y siguientes.

อนฺตวคฺโค เอกาทสโม.

El undécimo capítulo es el Capítulo de los Extremos (Antavaggo).

๑๒. ธมฺมกถิกวคฺโค

12. Capítulo del Orador del Dhamma (Dhammakathikavaggo).

๑-๒. อวิชฺชาสุตฺตาทิวณฺณนา

1-2. Comentario al Avijjā Sutta y otros.

๑๑๓-๑๑๔. ธมฺมกถิกวคฺคสฺส ปฐเม [Pg.305] เอตฺตาวตา จ อวิชฺชาคโต โหตีติ ยาวตา อิมาย จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณภูตาย อวิชฺชาย สมนฺนาคโต, เอตฺตาวตา อวิชฺชาคโต โหตีติ อตฺโถ. ทุติเยปิ เอเสว นโย. ปฐมทุติยานิ.

113-114. En el primer sutta del Capítulo del Orador del Dhamma, 'ettāvatā ca avijjāgato hoti' significa: en la medida en que alguien está dotado de ignorancia, la cual es el desconocimiento respecto a estas cuatro verdades, por esa razón se dice que está 'sumido en la ignorancia' en virtud de su plena posesión de ella. Este es el significado. En el segundo sutta se aplica el mismo método. Primero y segundo.

๓. ธมฺมกถิกสุตฺตวณฺณนา

3. Comentario al Dhammakathika Sutta.

๑๑๕. ตติเย ปฐเมน ธมฺมกถิโก, ทุติเยน เสขภูมิ, ตติเยน อเสขภูมีติ เอวํ ธมฺมกถิกํ ปุจฺฉิเตน วิเสเสตฺวา ทฺเว ภูมิโย กถิตา. ตติยํ.

115. En el tercero, con la primera sección se describe al 'orador del Dhamma' (dhammakathika), con la segunda el 'plano del aprendiz' (sekhabhūmi), y con la tercera el 'plano del que ya no es aprendiz' (asekhabhūmi). De este modo, el Buda, al ser consultado sobre quién es un orador del Dhamma, respondió distinguiendo los dos planos de realización. Tercero.

๔. ทุติยธมฺมกถิกสุตฺตวณฺณนา

4. Comentario al Segundo Dhammakathika Sutta.

๑๑๖. จตุตฺเถ ติสฺสนฺนมฺปิ ปุจฺฉานํ ตีณิ วิสฺสชฺชนานิ กถิตานิ. จตุตฺถํ.

116. En el cuarto sutta, se exponen tres respuestas para las tres preguntas planteadas. Cuarto.

๕-๙. พนฺธนสุตฺตาทิวณฺณนา

5-9. Comentario al Bandhana Sutta y otros.

๑๑๗-๑๒๑. ปญฺจเม อตีรทสฺสีติ ตีรํ วุจฺจติ วฏฺฏํ, ตํ น ปสฺสติ. อปารทสฺสีติ ปารํ วุจฺจติ นิพฺพานํ, ตํ น ปสฺสติ. พทฺโธติ กิเลสพนฺธเนน พทฺโธ หุตฺวา ชียติ จ มียติ จ อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ คจฺฉตีติ. อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏทุกฺขํ กถิตนฺติ. ฉฏฺฐาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว. ปญฺจมาทีนิ.

117-121. En el quinto sutta, respecto a 'atīradassī' (el que no ve la orilla): 'tīra' (la orilla cercana) se refiere a la ronda de renacimientos (vaṭṭa), la cual el individuo no ve como tal. 'Apāradassī' (el que no ve la otra orilla): 'pāra' se refiere al Nibbāna, el cual no ve. 'Baddho' significa estar atado por los grilletes de las impurezas; al estar así atado, envejece, muere y transita de este mundo al siguiente. En este sutta se explica el sufrimiento de la ronda de renacimientos. Del sexto al noveno suttas tienen un significado evidente. Quinto y siguientes.

๑๐. สีลวนฺตสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario al Sīlavanta Sutta.

๑๒๒. ทสเม อนิจฺจโตติอาทีสุ หุตฺวา อภาวากาเรน อนิจฺจโต, ปฏิปีฬนากาเรน ทุกฺขโต, อาพาธฏฺเฐน โรคโต, อนฺโตโทสฏฺเฐน คณฺฑโต, เตสํ เตสํ คณฺฑานํ ปจฺจยภาเวน วา ขณนฏฺเฐน วา สลฺลโต ทุกฺขฏฺเฐน อฆโต, วิสภาคมหาภูตสมุฏฺฐานอาพาธปจฺจยฏฺเฐน อาพาธโต, อสกฏฺเฐน ปรโต, ปลุชฺชนฏฺเฐน ปโลกโต[Pg.306], สตฺตสุญฺญตฏฺเฐน สุญฺญโต, อตฺตาภาเวน อนตฺตโต. เอวเมตฺถ ‘‘อนิจฺจโต ปโลกโต’’ติ ทฺวีหิ ปเทหิ อนิจฺจมนสิกาโร, ‘‘สุญฺญโต อนตฺตโต’’ติ ทฺวีหิ อนตฺตมนสิกาโร, เสเสหิ ทุกฺขมนสิกาโร วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ทสมํ.

122. En el décimo sutta, en pasajes como 'aniccatoti' (como impermanente) y otros: se llama 'impermanente' debido al modo de no existir tras haber surgido momentáneamente. 'Como sufrimiento' (dukkhato) por el modo de opresión constante. 'Como enfermedad' (rogato) por su naturaleza de herida y aflicción desde su origen. 'Como un absceso' (gaṇḍato) por el modo de ser un defecto interno destructivo, o bien porque actúa como condición para los diversos abscesos de las impurezas. 'Como una flecha' (sallato) por su naturaleza de penetrar y herir. 'Como una calamidad' (aghato) por ser un gran sufrimiento difícil de tolerar. 'Como una dolencia' (ābādhato) por el significado de ser la causa de aflicciones surgidas de los grandes elementos discordantes. 'Como ajeno' (parato) por el significado de no ser propiedad de uno. 'Como destructible' (palokato) por la naturaleza de desintegrarse de diversas formas. 'Como vacío' (suññato) por estar vacío de un ser o entidad. 'Como no-yo' (anattato) por no ser un yo concebido erróneamente por quienes tienen visiones distorsionadas. Así, en este sutta, con los dos términos 'impermanente y destructible' se describe la atención a la impermanencia; con los dos términos 'vacío y no-yo' se describe la atención al no-yo; y con los términos restantes se describe la atención al sufrimiento. Así debe entenderse. Lo demás en este décimo sutta es de significado claro. Décimo.

๑๑. สุตวนฺตสุตฺตวณฺณนา

11. Comentario al Sutavanta Sutta.

๑๒๓. ตถา เอกาทสเม. ทสมสฺมิญฺหิ ‘‘สีลวตา’’ติ จตุปาริสุทฺธิสีลํ วุตฺตํ, อิธ สุตวตาติ กมฺมฏฺฐานสุตํ อิทเมว นานากรณํ. เอกาทสมํ.

123. Lo mismo se aplica al undécimo sutta. Pues mientras en el décimo se usa el término 'sīlavatā' (por el virtuoso) para referirse a la moralidad de pureza cuádruple, aquí se usa 'sutavatā' (por el instruido) para referirse al conocimiento del objeto de meditación (kammaṭṭhāna). Esta es la única distinción. Undécimo.

๑๒-๑๓. กปฺปสุตฺตาทิวณฺณนา

12-13. Comentario al Kappa Sutta y otros.

๑๒๔-๑๒๕. ทฺวาทสมเตรสมานิ ราหุโลวาทสทิสาเนวาติ. ทฺวาทสมเตรสมานิ.

124-125. Los suttas duodécimo y decimotercero son exactamente iguales a los del Rāhulovāda (Saṃyutta). Los suttas duodécimo y decimotercero han finalizado.

ธมฺมกถิกวคฺโค ทฺวาทสโม.

El duodécimo capítulo sobre el predicador del Dhamma (Dhammakathikavagga).

๑๓. อวิชฺชาวคฺโค

13. Capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga).

๑-๑๐. สมุทยธมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา

1-10. Comentario sobre el Samudayadhamma Sutta y otros.

๑๒๖-๑๓๕. อวิชฺชาวคฺโค อุตฺตานตฺโถว. อิมสฺมิญฺหิ วคฺเค สพฺพสุตฺเตสุ จตุสจฺจเมว กถิตํ.

126-135. El capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga) tiene un significado evidente. En todos los suttas de este capítulo, solo se han expuesto las Cuatro Nobles Verdades.

อวิชฺชาวคฺโค เตรสโม.

El decimotercer capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga).

๑๔. กุกฺกุฬวคฺโค

14. Capítulo sobre las brasas (Kukkuḷavagga).

๑-๑๓. กุกฺกุฬสุตฺตาทิวณฺณนา

1-13. Comentario sobre el Kukkuḷa Sutta y otros.

๑๓๖-๑๔๙. กุกฺกุฬวคฺคสฺส ปฐเม กุกฺกุฬนฺติ สนฺตตฺตํ อาทิตฺตํ ฉาริกราสึ วิย มหาปริฬาหํ. อิมสฺมึ สุตฺเต ทุกฺขลกฺขณํ กถิตํ, เสเสสุ อนิจฺจลกฺขณาทีนิ. สพฺพานิ เจตานิ ปาฏิเยกฺกํ ปุคฺคลชฺฌาสเยน กถิตานีติ.

136-149. En el primer sutta del Kukkuḷavagga, "kukkuḷa" (brasas) significa un gran ardor abrasador e inflamado, como un montón de cenizas calientes. En este sutta se ha expuesto la característica de sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), y en los restantes, las características de impermanencia (aniccalakkhaṇa) y otras. Todos estos suttas fueron expuestos individualmente según la inclinación de los discípulos (puggalajjhāsaya).

กุกฺกุฬวคฺโค จุทฺทสโม.

El decimocuarto capítulo sobre las brasas (Kukkuḷavagga).

๑๕. ทิฏฺฐิวคฺโค

15. Capítulo sobre los puntos de vista (Diṭṭhivagga).

๑-๙. อชฺฌตฺตสุตฺตาทิวณฺณนา

1-9. Comentario sobre el Ajjhatta Sutta y otros.

๑๕๐-๑๕๘. ทิฏฺฐิวคฺคสฺส [Pg.307] ปฐเม กึ อุปาทายาติ กึ ปฏิจฺจ. ทุติเย กึ อภินิวิสฺสาติ กึ อภินิวิสิตฺวา, ปจฺจยํ กตฺวาติ อตฺโถ. ตติยาทีสุ ทิฏฺฐีติอาทีนิ ปุคฺคลชฺฌาสเยน วุตฺตานิ. ปฐมาทีนิ.

150-158. En el primer sutta del Diṭṭhivagga, "kiṃ upādāya" significa "¿dependiendo de qué?". En el segundo, "kiṃ abhinivissa" significa "¿habiéndose apegado a qué?", es decir, tomando algo como condición (paccaya). En el tercer sutta y siguientes, se han expuesto los "puntos de vista" (diṭṭhi) y otros según la inclinación de los discípulos. Los suttas que comienzan con el primero han finalizado.

๑๐. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา

10. Comentario sobre el Ānanda Sutta.

๑๕๙. ทสเม อุปสงฺกมีติ อญฺเญ ภิกฺขู ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานํ กถาเปตฺวา ยุญฺชิตฺวา ฆเฏตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อญฺญํ พฺยากโรนฺเต ทิสฺวา ‘‘อหมฺปิ ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานํ กถาเปตฺวา ยุญฺชนฺโต ฆเฏนฺโต, อรหตฺตํ ปตฺวา อญฺญํ พฺยากริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา อุปสงฺกมิ. สตฺถา ปน อตฺตโน ธรมานกาเล เถรสฺส อุปริมคฺคตฺตยวชฺฌานํ กิเลสานํ ปหานํ อปสฺสนฺโตปิ ‘‘อิมสฺส จิตฺตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ กเถสิ. ตสฺสาปิ เอกํ ทฺเว วาเร มนสิ กตฺวาว พุทฺธุปฏฺฐานเวลา ชาตาติ คนฺตพฺพํ โหติ. อิติสฺส จิตฺตํ สมฺปหํสมาโน วิมุตฺติปริปาจนียธมฺโมว โส กมฺมฏฺฐานานุโยโค ชาโตติ. ทสมํ.

159. En el décimo sutta, "upasaṅkami" (se acercó) significa que el Venerable Ānanda, tras haber visto a otros monjes alcanzar el estado de Arahant después de haberles hecho exponer, practicar y esforzarse en la meditación sobre los cinco agregados (pañcakkhandhakammaṭṭhāna), y habiendo escuchado sus declaraciones de logro ante el Maestro, pensó: "Yo también, tras hacer que se me exponga la meditación sobre los cinco agregados, practicando y esforzándome, alcanzaré el estado de Arahant y declararé mi logro", y así se acercó al Buda. El Maestro, por su parte, aunque no veía el abandono de las impurezas (kilesa) que deben ser eliminadas por los tres senderos superiores en el monje mientras Él estuviera vivo, le habló con la intención de regocijar su corazón. Para él también, después de reflexionar sobre ello una o dos veces, llegaba el momento de servir al Buda y debía partir. Por lo tanto, esa dedicación a la meditación surgió como un factor para madurar su liberación (vimuttiparipācanīyadhamma), regocijando su mente. El décimo sutta ha finalizado.

ทิฏฺฐิวคฺโค ปนฺนรสโม.

El decimoquinto capítulo sobre los puntos de vista (Diṭṭhivagga).

อุปริปณฺณาสโก สมตฺโต.

La sección de los últimos cincuenta (Uparipaṇṇāsaka) ha concluido.

ขนฺธสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

El comentario sobre el Saṃyutta de los Agregados (Khandhasaṃyutta) ha finalizado.

๒. ราธสํยุตฺตํ

2. Discursos agrupados con Rādha (Rādhasaṃyutta).

๑. ปฐมวคฺโค

1. Primer capítulo (Paṭhamavagga).

๑. มารสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario sobre el Māra Sutta.

๑๖๐. ราธสํยุตฺตสฺส [Pg.308] ปฐเม มาโร วา อสฺสาติ มรณํ วา ภเวยฺย. มาเรตา วาติ มาเรตพฺโพ วา. โย วา ปน มียตีติ โย วา ปน มรติ. นิพฺพิทตฺถนฺติ นิพฺพิทาญาณตฺถํ. นิพฺพานตฺถาติ ผลวิมุตฺติ นาเมสา อนุปาทานิพฺพานตฺถาติ อตฺโถ. อจฺจยาสีติ อติกฺกนฺโตสิ. นิพฺพาโนคธนฺติ นิพฺพาเน ปติฏฺฐิตํ. อิทํ มคฺคพฺรหฺมจริยํ นาม นิพฺพานพฺภนฺตเร วุสฺสติ, น นิพฺพานํ อติกฺกมิตฺวาติ อตฺโถ. นิพฺพานปริโยสานนฺติ นิพฺพานํ อสฺส ปริโยสานํ, นิปฺผตฺติ นิฏฺฐาติ อตฺโถ. ปฐมํ.

160. En el primer sutta del Rādhasaṃyutta, "māro vā assa" significa que podría haber muerte. "māretā vā" significa lo que debe ser matado. "yo vā pana mīyati" significa el que muere. "nibbidatthaṃ" significa con el propósito del conocimiento del desencanto (nibbidāñāṇa). "nibbānatthā" se refiere a la liberación del fruto (phalavimutti), que tiene como propósito el Nibbāna sin apego. "accayāsi" significa que has trascendido. "nibbānogadhaṃ" significa establecido en el Nibbāna. Esta vida santa del sendero (maggabrahmacariya) se vive dentro del Nibbāna y no habiéndolo trascendido. "nibbānapariyosānaṃ" significa que el Nibbāna es su culminación, su cumplimiento y su fin último. El primer sutta ha finalizado.

๒-๑๐. สตฺตสุตฺตาทิวณฺณนา

2-10. Comentario sobre el Satta Sutta y otros.

๑๖๑-๑๖๙. ทุติเย สตฺโต สตฺโตติ ลคฺคปุจฺฉา. ตตฺร สตฺโต ตตฺร วิสตฺโตติ ตตฺร ลคฺโค ตตฺร วิลคฺโค. ปํสฺวาคารเกหีติ ปํสุฆรเกหิ. เกฬายนฺตีติ กีฬนฺติ. ธนายนฺตีติ ธนํ วิย มญฺญนฺติ. มมายนฺตีติ ‘‘มม อิทํ, มม อิท’’นฺติ มมตฺตํ กโรนฺติ, อญฺญสฺส ผุสิตุมฺปิ น เทนฺติ. วิกีฬนิยํ กโรนฺตีติ ‘‘นิฏฺฐิตา กีฬา’’ติ เต ภินฺทมานา กีฬาวิคมํ กโรนฺติ. ตติเย ภวเนตฺตีติ ภวรชฺชุ. จตุตฺถํ อุตฺตานเมว. ปญฺจมาทีสุ จตูสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ, ทฺวีสุ กิเลสปฺปหานนฺติ. ทุติยาทีนิ.

161-169. En el segundo sutta, "satto, satto" (ser, ser) es una pregunta sobre el apego. "tatra satto tatra visatto" significa apegado allí, intensamente apegado allí. "paṃsvāgārakehi" se refiere a casitas de juego hechas de tierra. "keḷāyanti" significa que juegan. "dhanāyanti" significa que las consideran como si fueran tesoros. "mamāyanti" significa que se apropian de ellas diciendo "esto es mío, esto es mío" y no permiten que otros las toquen. "vikīḷaniyaṃ karonti" significa que, al terminar el juego, las destruyen cesando así el juego. En el tercer sutta, "bhavanetti" (guía de la existencia) significa la soga de la existencia (bhavarajju). El cuarto sutta es de significado evidente. En los cuatro suttas que comienzan con el quinto, se han expuesto las cuatro verdades, y en dos de ellos el abandono de las impurezas (kilesappahāna). Los suttas que comienzan con el segundo han finalizado.

ปฐโม วคฺโค.

El primer capítulo (Paṭhamavagga).

๒. ทุติยวคฺโค

2. El segundo capítulo (Dutiyavagga).

๑-๑๒. มารสุตฺตาทิวณฺณนา

1-12. Comentario sobre el Māra Sutta y otros.

๑๗๐-๑๘๑. ทุติยวคฺคสฺส ปฐเม มาโร, มาโรติ มรณํ ปุจฺฉติ. ยสฺมา ปน รูปาทิวินิมุตฺตํ มรณํ นาม นตฺถิ, เตนสฺส ภควา รูปํ โข, ราธ, มาโรติอาทิมาห[Pg.309]. ทุติเย มารธมฺโมติ มรณธมฺโม. เอเตนุปาเยน สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพติ.

170-181. En el primer sutta del segundo capítulo, se pregunta sobre "Māra, Māra" refiriéndose a la muerte. Sin embargo, dado que no existe tal cosa como la muerte aparte de la forma y los otros agregados, el Bienaventurado le dijo: "La forma, Rādha, es Māra", etc. En el segundo sutta, "māradhamma" significa tener la naturaleza de la muerte. Por este método debe entenderse el significado en todos los casos. Los suttas que comienzan con el segundo han finalizado.

ทุติโย วคฺโค.

El segundo capítulo (Dutiyavagga).

๓-๔. อายาจนวคฺคาทิ

3-4. El capítulo sobre la petición (Āyācanavagga) y otros.

๑-๑๑. มาราทิสุตฺตเอกาทสกวณฺณนา

1-11. Comentario sobre los once suttas que comienzan con el Mārā Sutta.

๑๘๒-๒๐๕. ตโต ปรํ อุตฺตานตฺถเมว. อยญฺหิ ราธตฺเถโร ปฏิภานิยตฺเถโร นาม. ตถาคตสฺส อิมํ เถรํ ทิสฺวา สุขุมํ การณํ อุปฏฺฐาติ. เตนสฺส ภควา นานานเยหิ ธมฺมํ เทเสติ. เอวํ อิมสฺมึ ราธสํยุตฺเต อาทิโต ทฺเว วคฺคา ปุจฺฉาวเสน เทสิตา, ตติโย อายาจเนน, จตุตฺโถ อุปนิสินฺนกกถาวเสน. สกลมฺปิ ปเนตํ ราธสํยุตฺตํ เถรสฺส วิมุตฺติปริปาจนียธมฺมวเสเนว คหิตนฺติ เวทิตพฺพํ.

182-205. A partir de ahí, el significado es evidente. Pues este Venerable Rādha es conocido como un monje de brillante elocuencia. Al ver a este monje, surge ante el Tathāgata un motivo sutil. Debido a ello, el Bienaventurado le enseña el Dhamma a través de diversos métodos. Así, en este Rādha Saṃyutta, los dos primeros vaggas fueron enseñados mediante preguntas, el tercero por medio de una petición y el cuarto a través de una conversación con alguien sentado cerca. Sin embargo, debe entenderse que todo este Rādha Saṃyutta fue expuesto con el propósito de conducir a la madurez los factores que llevan a la liberación del Venerable.

ราธสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Aquí concluye el comentario sobre el Rādha Saṃyutta.

๓. ทิฏฺฐิสํยุตฺตํ

3. Diṭṭhi Saṃyutta (Colección de Discursos sobre los Puntos de Vista)

๑. โสตาปตฺติวคฺโค

1. Sotāpatti Vaggo (Capítulo sobre la Entrada en la Corriente)

๑. วาตสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario sobre el Vāta Sutta (Discurso sobre los Vientos)

๒๐๖. ทิฏฺฐิสํยุตฺเต [Pg.310] น วาตา วายนฺตีติอาทีสุ เอวํ กิร เตสํ ทิฏฺฐิ – ‘‘เยปิ เอเต รุกฺขสาขาทีนิ ภญฺชนฺตา วาตา วายนฺติ, น เอเต วาตา, วาตเลโส นาเมโส, วาโต ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิโต. ตถา ยาปิ เอตา ติณกฏฺฐาทีนิ วหนฺติโย นทิโย สนฺทนฺติ, น เอตฺถ อุทกํ สนฺทกิ, อุทกเลโส นาเมส, อุทกํ ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิตํ. ยาปิมา คพฺภินิโย วิชายนฺตีติ จ วุจฺจนฺติ, กิญฺจาปิ ตา มิลาตุทรา โหนฺติ, คพฺโภ ปน น นิกฺขมติ, คพฺภเลโส นาเมโส, คพฺโภ ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิโต. เยปิ เอเต จนฺทิมสูริยา อุเทนฺติ วา อเปนฺติ วา, เนว เต อุเทนฺติ น อเปนฺติ, จนฺทิมสูริยเลโส นาเมส, จนฺทิมสูริยา ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิตา’’ติ.

206. En el Diṭṭhi Saṃyutta, respecto a pasajes como 'los vientos no soplan' y otros similares, se dice que tal era su punto de vista: 'Aunque estos vientos soplan rompiendo las ramas de los árboles y demás, estos no son vientos reales, sino solo una apariencia de viento; pues el viento real permanece inmóvil como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Del mismo modo, aunque estos ríos fluyen arrastrando hierba y madera, el agua en ellos no fluye; esto es solo una apariencia de agua, pues el agua real permanece fija como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Aunque se dice que estas mujeres embarazadas dan a luz, y aunque sus vientres se desinflen, el feto en realidad no sale; esto es solo una apariencia de feto, pues el feto real permanece fijo como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Aunque el sol y la luna parecen salir o ponerse, no salen ni se ponen; esto es solo una apariencia del sol y la luna, pues el sol y la luna reales permanecen inmóviles como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña'.

๒-๔. เอตํมมสุตฺตาทิวณฺณนา

2-4. Comentario sobre el Etaṃ Mama Sutta y otros.

๒๐๗-๒๐๙. ทิฏฺฐนฺติอาทีสุ ทิฏฺฐํ รูปายตนํ. สุตํ สทฺทายตนํ. มุตํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ. ตญฺหิ ปตฺวา คเหตพฺพโต มุตนฺติ จ วุตฺตํ. อวเสสานิ สตฺตายตนานิ วิญฺญาตํ นาม. ปตฺตนฺติ ปริเยสิตฺวา วา อปริเยสิตฺวา วา ปตฺตํ. ปริเยสิตนฺติ ปตฺตํ วา อปตฺตํ วา ปริเยสิตํ. อนุวิจริตํ มนสาติ จิตฺเตน อนุสญฺจริตํ. โลกสฺมิญฺหิ ปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ อตฺถิ, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตมฺปิ, อปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ, อปริเยสิตฺวา โนปตฺตมฺปิ. ตตฺถ ปริเยสิตฺวา ปตฺตํ ปตฺตํ นาม, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตํ ปริเยสิตํ นาม. อปริเยสิตฺวา ปตฺตญฺจ อปริเยสิตฺวา โนปตฺตญฺจ มนสานุวิจริตํ นาม. อถ วา ปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ อปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ ปตฺตฏฺเฐน ปตฺตํ นาม, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตเมว ปริเยสิตํ นาม, อปริเยสิตฺวา โนปตฺตํ มนสานุวิจริตํ นาม. สพฺพํ วา เอตํ มนสา อนุวิจริตเมว.

207-209. En pasajes como 'lo visto' y otros, 'lo visto' se refiere a la base de la forma (rūpāyatana). 'Lo oído' es la base del sonido (saddāyatana). 'Lo sentido' (muta) incluye la base del olor, la del sabor y la de lo tangible; se llama 'sentido' porque debe ser aprehendido tras entrar en contacto. Las siete bases restantes se denominan 'lo conocido' (viññāta). 'Alcanzado' (patta) se refiere a lo que se ha obtenido, ya sea buscándolo o sin buscarlo. 'Buscado' (pariyesita) es lo que se ha buscado, sea que se haya alcanzado o no. 'Reflexionado por la mente' (anuvicaritaṃ manasā) es aquello que ha sido recorrido repetidamente por el pensamiento. En el mundo, hay cosas que se alcanzan tras buscarlas, cosas que no se alcanzan tras buscarlas, cosas que se alcanzan sin buscarlas y cosas que no se alcanzan sin buscarlas. De estas, lo que se alcanza tras buscarlo es 'lo alcanzado'; lo que no se alcanza tras buscarlo es simplemente 'lo buscado'. Tanto lo que se alcanza sin buscarlo como lo que no se alcanza sin buscarlo se denomina 'reflexionado por la mente'. O bien, tanto lo que se alcanza tras buscarlo como lo que se alcanza sin buscarlo es 'lo alcanzado' en el sentido de haber llegado a ello; solo lo que no se alcanza tras buscarlo es 'lo buscado', y lo que no se alcanza sin buscarlo es 'lo reflexionado por la mente'. O bien, todo esto es simplemente 'reflexionado por la mente'.

๕. นตฺถิทินฺนสุตฺตวณฺณนา

5. Comentario sobre el Natthidinna Sutta (Discurso sobre 'No hay ofrenda').

๒๑๐. นตฺถิ [Pg.311] ทินฺนนฺติอาทีสุ นตฺถิ ทินฺนนฺติ ทินฺนสฺส ผลาภาวํ สนฺธาย วทนฺติ. ยิฏฺฐํ วุจฺจติ มหายาโค. หุตนฺติ ปเหณกสกฺกาโร อธิปฺเปโต. ตมฺปิ อุภยํ ผลาภาวเมว สนฺธาย ปฏิกฺขิปนฺติ. สุกตทุกฺกฏานนฺติ สุกตทุกฺกตานํ, กุสลากุสลานนฺติ อตฺโถ. ผลํ วิปาโกติ ยํ ผลนฺติ วา วิปาโกติ วา วุจฺจติ, ตํ นตฺถีติ วทนฺติ. นตฺถิ อยํ โลโกติ ปรโลเก ฐิตสฺส อยํ โลโก นตฺถิ. นตฺถิ ปโร โลโกติ อิธ โลเก ฐิตสฺสปิ ปโร โลโก นตฺถิ, สพฺเพ ตตฺถ ตตฺเถว อุจฺฉิชฺชนฺตีติ ทสฺเสนฺติ. นตฺถิ มาตา นตฺถิ ปิตาติ เตสุ สมฺมาปฏิปตฺติมิจฺฉาปฏิปตฺตีนํ ผลาภาววเสน วทนฺติ. นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกาติ จวิตฺวา อุปฺปชฺชนกสตฺตา นาม นตฺถีติ วทนฺติ. นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณาติ โลเก สมฺมาปฏิปนฺนา สมณพฺราหฺมณา นาม นตฺถีติ วทนฺติ.

210. En pasajes como 'no hay ofrenda', dicen 'no hay ofrenda' refiriéndose a la ausencia de fruto de la voluntad de dar. Se llama 'yiṭṭha' al gran sacrificio. Por 'huta' se entiende el honor brindado a los huéspedes. Niegan ambos refiriéndose únicamente a la ausencia de resultados. 'De lo bien hecho y mal hecho' (sukatadukkaṭānaṃ) significa de las acciones meritorias y no meritorias. 'Fruto y resultado' (phalaṃ vipāko) se refiere a que dicen que no existe aquello que se llama fruto o maduración. 'No existe este mundo' significa que para quien está en el otro mundo, este mundo no es obtenible mediante sus acciones. 'No existe el otro mundo' significa que para quien está en este mundo, el otro mundo no es obtenible mediante sus acciones; muestran que todos los seres son aniquilados allí mismo donde mueren. 'No hay madre, no hay padre' lo dicen en el sentido de que no hay fruto por la conducta correcta o incorrecta hacia los padres, no que los padres no existan físicamente. 'No hay seres de nacimiento espontáneo' significa que dicen que no existen seres que nazcan tras haber fallecido. 'No hay en el mundo ascetas ni brahmanes' significa que dicen que no existen en el mundo ascetas ni brahmanes que hayan practicado correctamente.

จาตุมหาภูติโกติ จตุมหาภูตมโย. ปถวี ปถวีกายนฺติ อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ พาหิรํ ปถวีธาตุํ. อนุเปตีติ อนุยาติ. อนุปคจฺฉตีติ ตสฺเสว เววจนํ, อนุคจฺฉตีติปิ อตฺโถ. อุภเยนาปิ อุเปติ อุปคจฺฉตีติ ทสฺเสนฺติ. อาปาทีสุปิ เอเสว นโย. อินฺทฺริยานีติ มนจฺฉฏฺฐานิ อินฺทฺริยานิ. สงฺกมนฺตีติ อากาสํ ปกฺขนฺทนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมาติ นิปนฺนมญฺเจน ปญฺจมา, มญฺโจ เจว, จตฺตาโร มญฺจปาเท คเหตฺวา ฐิตา จตฺตาโร ปุริสา จาติ อตฺโถ. ยาว อาฬาหนาติ ยาว สุสานา. ปทานีติ ‘‘อยํ เอวํ สีลวา อโหสิ, เอวํ ทุสฺสีโล’’ติอาทินา นเยน ปวตฺตานิ คุณาคุณปทานิ. สรีรเมว วา เอตฺถ ปทานีติ อธิปฺเปตํ. กาโปตกานีติ กโปตกวณฺณานิ, ปาราวตปกฺขวณฺณานีติ อตฺโถ. ภสฺสนฺตาติ ภสฺมนฺตา. อยเมว วา ปาฬิ. อาหุติโยติ ยํ ปเหณกสกฺการาทิเภทํ ทินฺนทานํ, สพฺพํ ตํ ฉาริกาวสานเมว โหติ, น ตโต ปรํ ผลทายกํ หุตฺวา คจฺฉตีติ อตฺโถ. ทตฺตุปญฺญตฺตนฺติ ทตฺตูหิ พาลมนุสฺเสหิ ปญฺญตฺตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – พาเลหิ อพุทฺธีหิ ปญฺญตฺตมิทํ ทานํ, น ปณฺฑิเตหิ. พาลา เทนฺติ, ปณฺฑิตา คณฺหนฺตีติ ทสฺเสนฺติ.

'Compuesto por los cuatro grandes elementos' significa formado por los cuatro elementos principales. 'La tierra (retorna) al elemento tierra' significa que el elemento tierra interno se une al elemento tierra externo. 'Anupeti' significa que sigue o se une. 'Anupagacchatīti' es un sinónimo del anterior; también significa 'concurre'. Ambos términos muestran que se une o se aproxima. Este mismo principio se aplica al agua y demás elementos. 'Sentidos' se refiere a los sentidos que tienen a la mente como el sexto. 'Se trasladan' significa que saltan hacia el espacio. 'Cinco con la camilla' se refiere a cuatro hombres que sostienen las patas de la camilla y la camilla misma como la quinta. 'Hasta el cementerio' (yāva āḷāhanā) significa hasta el lugar de cremación. 'Pasos' (padāni) se refiere a las palabras sobre virtudes y defectos que se dicen de esta manera: 'este hombre fue así de virtuoso, así de inmoral', etc. O bien, aquí 'padāni' se refiere al cuerpo mismo. 'Grisáceos' (kāpotakānīti) significa del color de una paloma o de las alas de una paloma torcaz. 'Terminan en cenizas' (bhassantā) significa que tienen a las cenizas como su final; esta es también la lectura del Canon. 'Ofrendas' (āhutiyo) se refiere a cualquier don dado, como honores a los huéspedes y demás; todo eso termina solo en cenizas, no va más allá produciendo frutos; tal es el significado. 'Designado por los tontos' (dattupaññattanti) significa establecido por personas necias e ignorantes. Lo que se quiere decir es esto: esta práctica de dar ha sido establecida por necios carentes de sabiduría, no por sabios. Los necios dan y los sabios reciben; esto es lo que ellos exponen.

๖. กโรโตสุตฺตวณฺณนา

6. Comentario sobre el Karoto Sutta (Discurso sobre el que actúa).

๒๑๑. กโรโตติ [Pg.312] สหตฺถา กโรนฺตสฺส. การยโตติ อาณตฺติยา กาเรนฺตสฺส. ฉินฺทโตติ ปเรสํ หตฺถาทีนิ ฉินฺทนฺตสฺส. เฉทาปยโตติ ปเรหิ เฉทาเปนฺตสฺส. ปจโตติ ทณฺเฑน ปีเฬนฺตสฺส. ปจาปยโตติ ปเรหิ ทณฺฑาทินา ปีฬาเปนฺตสฺส. โสจโต โสจาปยโตติ ปรสฺส ภณฺฑหรณาทีหิ โสกํ สยํ กโรนฺตสฺสาปิ ปเรหิ กาเรนฺตสฺสาปิ. กิลมโต กิลมาปยโตติ อาหารุปจฺเฉทพนฺธนาคารปเวสนาทีหิ สยํ กิลเมนฺตสฺสปิ ปเรหิ กิลมาเปนฺตสฺสปิ. ผนฺทโต ผนฺทาปยโตติ ปรํ ผนฺทนฺตํ ผนฺทนกาเล สยมฺปิ ผนฺทโต ปเรมฺปิ ผนฺทาปยโต. ปาณมติปาตยโตติ ปาณํ หนนฺตสฺสปิ หนาเปนฺตสฺสปิ. เอวํ สพฺพตฺถ กรณการาปนวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

211. "Karoto" se refiere a quien actúa por su propia mano. "Kārayato" se refiere a quien hace actuar a otros mediante una orden. "Chindato" se refiere a quien corta las manos y otras extremidades de otros. "Chedāpayato" se refiere a quien hace que otros corten. "Pacato" se refiere a quien oprime mediante castigos o multas. "Pacāpayato" se refiere a quien hace que otros opriman mediante castigos y medios similares. "Socato socāpayato" se refiere a quien, por sí mismo o a través de otros, causa dolor mediante el robo de bienes ajenos y actos similares. "Kilamato kilamāpayato" se refiere a quien, por sí mismo o a través de otros, causa fatiga y sufrimiento mediante la privación de comida, el encarcelamiento, etc. "Phandato phandāpayato" se refiere a quien tiembla o hace temblar a otros por el tormento infligido durante el tiempo de la opresión o atadura. "Pāṇamatipātayato" se refiere tanto al que quita la vida a un ser como al que hace que otros lo maten. De este modo, en todos los casos, el significado debe entenderse bajo la distinción entre realizar la acción uno mismo o hacer que otros la realicen.

สนฺธินฺติ ฆรสนฺธึ. นิลฺโลปนฺติ มหาวิโลปํ. เอกาคาริกนฺติ เอกเมว ฆรํ ปริวาเรตฺวา วิลุมฺปนํ. ปริปนฺเถ ติฏฺฐโตติ อาคตาคตานํ อจฺฉินฺทนตฺถํ มคฺเค ติฏฺฐโต. กโรโต น กรียติ ปาปนฺติ ยํกิญฺจิ ปาปํ กโรมีติ สญฺญาย กโรโตปิ ปาปํ น กรียติ, นตฺถิ ปาปํ. สตฺตา ปน กโรมาติ เอวํสญฺญิโน โหนฺตีติ ทีเปนฺติ. ขุรปริยนฺเตนาติ ขุรเนมินา, ขุรธารสทิสปริยนฺเตน วา. เอกมํสขลนฺติ เอกมํสราสึ. ปุญฺชนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ตโตนิทานนฺติ เอกมํสขลกรณนิทานํ.

"Sandhiṃ" se refiere a la brecha en el muro de una casa. "Nillopaṃ" se refiere al gran saqueo, como el pillaje total de una aldea. "Ekāgārikaṃ" se refiere al robo cometido rodeando una sola casa. "Paripanthe tiṭṭhato" se refiere a quien aguarda en el camino con el fin de asaltar a los viajeros que pasan. "Karoto na karīyati pāpaṃ" significa que incluso si alguien actúa con la idea de "estoy cometiendo un pecado", no se considera que se cometa pecado alguno; por tanto, el pecado no existe. Los seres, sin embargo, debido a su limitada comprensión, simplemente mantienen la noción de "estamos cometiendo un pecado"; este es el significado que exponen quienes sostienen estas visiones. "Khurapariyantena" significa con un borde afilado como una navaja, o un disco con un perímetro tan cortante como el filo de una navaja. "Ekamaṃsakhalan" se refiere a una sola masa de carne. "Puñjaṃ" es un sinónimo del mismo término. "Tatonidānaṃ" significa aquello que tiene como causa la creación de esa única masa de carne.

ทกฺขิณนฺติ ทกฺขิณตีเร มนุสฺสา กกฺขฬา ทารุณา, เต สนฺธาย หนนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. อุตฺตรนฺติ อุตฺตรตีเร สทฺธา โหนฺติ ปสนฺนา พุทฺธมามกา ธมฺมมามกา สงฺฆมามกา, เต สนฺธาย ททนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ยชนฺโตติ มหายาคํ กโรนฺโต. ทเมนาติ อินฺทฺริยทเมน อุโปสถกมฺเมน. สํยเมนาติ สีลสํยเมน. สจฺจวชฺเชนาติ สจฺจวจเนน. อาคโมติ อาคมนํ, ปวตฺตีติ อตฺโถ. สพฺพถาปิ ปาปปุญฺญานํ กิริยเมว ปฏิกฺขิปนฺติ.

"Dakkhiṇanti": en la orilla sur del Ganges, los hombres son rudos y crueles; refiriéndose a ellos, se dice "hananto" (matando), etc. "Uttaranti": en la orilla norte, los hombres son fieles, devotos y seguidores del Buda, el Dhamma y el Sangha; refiriéndose a ellos, se dice "dadanto" (dando), etc. En ese contexto, "yajanto" significa realizar un gran sacrificio. "Damena" se refiere a la restricción de los sentidos o a la observancia de los votos de Uposatha. "Saṃyamena" se refiere a la restricción mediante la virtud ética (sila). "Saccavajjena" significa mediante el habla veraz. "Āgamo" significa llegada o surgimiento. En todos los sentidos, los seguidores de estas visiones niegan la realidad de la ejecución de méritos y deméritos.

๗. เหตุสุตฺตวณฺณนา

7. Comentario al Discurso sobre las Causas (Hetusutta)

๒๑๒. นตฺถิ [Pg.313] เหตุ นตฺถิ ปจฺจโยติ เอตฺถ ปจฺจโยติ เหตุเววจนเมว. อุภเยนาปิ วิชฺชมานเมว กายทุจฺจริตาทีนํ สํกิเลสปจฺจยํ, กายสุจริตาทีนญฺจ วิสุทฺธิปจฺจยํ ปฏิกฺขิปนฺติ. นตฺถิ พลนฺติ ยมฺหิ อตฺตโน พเล ปติฏฺฐิตา อิเม สตฺตา เทวตฺตมฺปิ มารตฺตมฺปิ พฺรหฺมตฺตมฺปิ สาวกโพธิมฺปิ ปจฺเจกโพธิมฺปิ สพฺพญฺญุตมฺปิ ปาปุณนฺติ, ตํ พลํ ปฏิกฺขิปนฺติ. นตฺถิ วีริยนฺติอาทีนิ สพฺพานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนว. ‘‘อิทํ โน วีริเยน, อิทํ ปุริสถาเมน, อิทํ ปุริสปรกฺกเมน ปตฺต’’นฺติ, เอวํ ปวตฺตวจนปฏิกฺเขปกรณวเสน ปเนตานิ วิสุํ อาทิยนฺติ.

212. En la frase "natthi hetu natthi paccayo", el término "paccayo" es un sinónimo de "hetu". Mediante ambos términos, se niega la causa existente para la impureza de acciones como la mala conducta corporal, y la causa para la purificación de acciones como la buena conducta corporal. "Natthi balaṃ" significa que niegan ese poder en el cual los seres se apoyan para, mediante el esfuerzo, alcanzar el estado de deidad, de Mara, de Brahma, la iluminación de un discípulo, la iluminación de un Buda privado o la omnisciencia; niegan dicho poder. "Natthi vīriyaṃ" y los términos siguientes son todos sinónimos entre sí. Sin embargo, se toman por separado en el sentido de negar las expresiones comunes de otros que dicen: "esto ha sido alcanzado por nuestro esfuerzo", "esto ha sido alcanzado por la fuerza humana" o "esto ha sido alcanzado por el vigor humano".

สพฺเพ สตฺตาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภาทโย อนวเสเส ปริคฺคณฺหนฺติ. สพฺเพ ปาณาติ เอกินฺทฺริโย ปาโณ, ทฺวินฺทฺริโย ปาโณติอาทิวเสน วทนฺติ. สพฺเพ ภูตาติ อณฺฑโกสวตฺถิโกเสสุ ภูเต สนฺธาย วทนฺติ. สพฺเพ ชีวาติ สาลิยวโคธุมาทโย สนฺธาย วทนฺติ. เตสุ หิ เต วิรุหนภาเวน ชีวสญฺญิโน. อวสา อพลา อวีริยาติ เตสํ อตฺตโน วโส วา พลํ วา วีริยํ วา นตฺถิ. นิยติสงฺคติภาวปริณตาติ เอตฺถ นิยตีติ นิยตตา. สงฺคตีติ ฉนฺนํ อภิชาตีนํ ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ภาโวติ สภาโวเยว. เอวํ นิยติยา จ สงฺคติยา จ ภาเวน จ ปริณตา นานปฺปการตํ ปตฺตา. เยน หิ ยถา ภวิตพฺพํ, โส ตเถว ภวติ. เยน น ภวิตพฺพํ, โส น ภวตีติ ทสฺเสนฺติ. ฉสฺเววาภิชาตีสูติ ฉสุ เอว อภิชาตีสุ ฐตฺวา สุขญฺจ ทุกฺขญฺจ ปฏิสํเวเทนฺติ, อญฺญา สุขทุกฺขภูมิ นตฺถีติ ทสฺเสนฺติ.

"Sabbe sattā" incluye sin excepción a todos los seres, como camellos, bueyes y asnos. "Sabbe pāṇā" se refiere a la clasificación de los seres según sus facultades, como seres de una facultad, de dos facultades, etc. "Sabbe bhūtā" se refiere a los seres nacidos de huevos o de matrices. "Sabbe jīvā" se refiere a cultivos como el arroz, la cebada y el trigo; se les llama así porque quienes sostienen estas visiones perciben en ellos la noción de "vida" debido a su crecimiento. "Avasā abalā avīriyā" significa que estos seres no poseen control, poder ni esfuerzo propio sobre su impureza o purificación. En "niyatisaṅgatibhāvapariṇatā", "niyati" es el destino; "saṅgati" es la convergencia o el encuentro de las seis clases de nacimiento en sus respectivos destinos; y "bhāva" es la naturaleza intrínseca. Así, evolucionados por el destino, la convergencia y la naturaleza, alcanzan diversas formas. Muestran que lo que debe ser de cierta manera, así será; y lo que no debe ser, no será. "Chasvevābhijātīsū" significa que solo permaneciendo en las seis clases de nacimiento experimentan placer y dolor, y enseñan que no existe otro plano para el placer o el dolor fuera de estos.

๘-๑๐. มหาทิฏฺฐิสุตฺตาทิวณฺณนา

8-10. Comentario al Gran Discurso sobre las Visiones (Mahādiṭṭhisutta), etc.

๒๑๓-๒๑๕. อกฏาติ อกตา. อกฏวิธาติ อกตวิธานา, ‘‘เอวํ กโรหี’’ติ เกนจิ การิตาปิ น โหนฺตีติ อตฺโถ. อนิมฺมิตาติ อิทฺธิยาปิ น นิมฺมิตา. อนิมฺมาตาติ อนิมฺมาปิตา. ‘‘อนิมฺมิตพฺพา’’ติปิ ปาโฐ, น นิมฺมิตพฺพาติ อตฺโถ. วญฺฌาติ วญฺฌปสุวญฺฌตาลาทโย วิย อผลา กสฺสจิ อชนกา. ปพฺพตกูฏํ วิย ฐิตาติ กูฏฏฺฐา. เอสิกฏฺฐายิโน วิย หุตฺวา ฐิตาติ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา, ยถา สุนิขาโต เอสิกตฺถมฺโภ นิจฺจโล ติฏฺฐติ, เอวํ ฐิตาติ อตฺโถ. น อิญฺชนฺตีติ เอสิกตฺถมฺโภ วิย ฐิตตฺตา [Pg.314] น จลนฺติ. น วิปริณมนฺตีติ ปกตึ น วิชหนฺติ. น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺตีติ อญฺญมญฺญํ น อุปหนนฺติ. นาลนฺติ น สมตฺถา. ปถวีกาโยติอาทีสุ ปถวีเยว ปถวีกาโย, ปถวีสมูโห วา. สตฺตนฺนํตฺเวว กายานนฺติ ยถา มุคฺคราสิอาทีสุ ปหฏํ สตฺถํ มุคฺคราสิอาทีนํ อนฺตเรเนว ปวิสติ, เอวํ สตฺตนฺนํ กายานํ อนฺตเรน ฉิทฺเทน วิวเรน สตฺถํ ปวิสติ. ตตฺถ ‘‘อหํ อิมํ ชีวิตา โวโรเปมี’’ติ เกวลํ สญฺญามตฺตเมว โหตีติ ทสฺเสนฺติ.

213-215. "Akaṭā" significa no creados, que no han sido producidos ni dispuestos por ninguna causa. "Akaṭavidhā" significa que no han sido ordenados ni mandados por nadie diciendo "hazlo así". "Animmitā" significa que no han sido creados por el poder de alguien con facultades psíquicas, ni por un dios o un Brahma. Existe también la lectura "animmitabbā", con el mismo significado. "Vañjhā" significa estériles, como una vaca estéril o una palmera sin frutos; no producen ningún resultado. "Kūṭaṭṭhā" significa que permanecen firmes como la cima de una montaña. "Esikaṭṭhāyiṭṭhitā" significa que permanecen estables como el pilar de una puerta de ciudad; el sentido es que están inmóviles como un pilar firmemente plantado. "Na iñjanti" significa que no se mueven por estar establecidos como un pilar. "Na vipariṇamanti" significa que no abandonan su naturaleza original. "Na aññamaññaṃ byābādhentī" significa que no se dañan ni se oprimen entre sí. "Nālanti" significa que no son capaces de afectarse. En "pathavīkāyo", etc., el cuerpo de tierra es la misma esencia de tierra o el conjunto de tierra. "Sattannaṃtveva kāyānanti" significa que, así como un arma lanzada contra un montón de frijoles simplemente penetra a través de los espacios entre ellos, así también el arma penetra por el espacio y la abertura entre los siete cuerpos elementales. Muestran que, en ese caso, la idea de "estoy quitando la vida a este ser" es una mera percepción errónea, pues los cuerpos elementales son indestructibles.

โยนิปมุขสตสหสฺสานีติ ปมุขโยนีนํ อุตฺตมโยนีนํ จุทฺทสสตสหสฺสานิ อญฺญานิ จ สฏฺฐิสตานิ อญฺญานิ จ ฉสตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานีติ ปญฺจกมฺมสตานิ จาติ เกวลํ ตกฺกมตฺตเกน นิรตฺถกทิฏฺฐึ ทีเปนฺติ. ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เกจิ ปนาหุ ‘‘ปญฺจ กมฺมานีติ ปญฺจินฺทฺริยวเสน คณฺหนฺติ, ตีณีติ กายกมฺมาทิวเสนา’’ติ. กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จาติ เอตฺถ ปนสฺส กายกมฺมวจีกมฺมานิ กมฺมนฺติ ลทฺธิ, มโนกมฺมํ อุปฑฺฒกมฺมนฺติ. ทฺวฏฺฐิปฏิปทาติ ทฺวาสฏฺฐิปฏิปทาติ วทนฺติ. ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปาติ เอกสฺมึ กปฺเป จตุสฏฺฐิ อนฺตรกปฺปา นาม โหนฺติ, อยํ ปน อญฺเญ ทฺเว อชานนฺโต เอวมาห.

En cuanto a 'Yonipamukhasatasahassāni', se refiere a un millón cuatrocientas mil matrices principales entre las clases nobles (como Khattiyas y Brāhmaṇas) y otras; además de otras seis mil y otras seiscientas. La expresión 'pañca ca kammuno satāni' significa quinientas acciones. Con tales clasificaciones, solo exponen una visión inútil (niratthakadiṭṭhi) basada meramente en la especulación (takkamattena). El mismo método se aplica a 'cinco acciones' y 'tres acciones'. Sin embargo, algunos sostienen que 'cinco acciones' se refiere a los cinco sentidos (indriya) y 'tres acciones' a las acciones de cuerpo, habla y mente. En el pasaje 'acciones y medias acciones', su doctrina establece que las acciones de cuerpo y habla son 'acciones' completas por ser groseras, mientras que la acción mental es solo 'media acción' por no ser grosera. 'Dvaṭṭhipaṭipadā' se refiere a las sesenta y dos prácticas conductuales. 'Dvaṭṭhantarakappā' se refiere a sesenta y dos eones intermedios; dado que en un eón hay sesenta y cuatro eones intermedios, Makkhali Gosāla, al ignorar otros dos, afirmó que eran sesenta y dos.

ฉฬาภิชาติโยติ กณฺหาภิชาติ นีลาภิชาติ โลหิตาภิชาติ หลิทฺทาภิชาติ สุกฺกาภิชาติ ปรมสุกฺกาภิชาตีติ อิมา ฉ อภิชาติโย วทนฺติ. ตตฺถ โอรพฺภิกา สูกริกา สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา พนฺธนาคาริกา, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา, อยํ กณฺหาภิชาตีติ วทนฺติ. ภิกฺขู นีลาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร จตูสุ ปจฺจเยสุ กณฺฏเก ปกฺขิปิตฺวา ขาทนฺติ, ‘‘ภิกฺขู จ กณฺฏกวุตฺติกา’’ติ (อ. นิ. ๖.๕๗) อยํ หิสฺส ปาฬิ เอว. อถ วา กณฺฏกวุตฺติกา เอว นาม เอเก ปพฺพชิตาติ วทนฺติ. โลหิตาภิชาติ นาม นิคณฺฐา เอกสาฏกาติ วทนฺติ. อิเม กิร ปุริเมหิ ทฺวีหิ ปณฺฑรตรา. คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา หลิทฺทาภิชาตีติ วทนฺติ. เอวํ อตฺตโน ปจฺจยทายเก นิคณฺเฐหิปิ เชฏฺฐกตเร กโรนฺติ. อาชีวกา อาชีวินิโย อยํ สุกฺกาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร ปุริเมหิ จตูหิ ปณฺฑรตรา[Pg.315]. นนฺโท วจฺโฉ, กิโส สํกิจฺโจ, มกฺขลิ โคสาโล ปรมสุกฺกาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร สพฺเพหิ ปณฺฑรตรา.

Respecto a 'chaḷābhijātiyo', se mencionan seis clases de nacimiento o castas espirituales: nacimiento negro, azul, rojo, amarillo, blanco y blanco supremo. Entre ellos, los carniceros de cabras, de cerdos, cazadores de aves, cazadores de ciervos, cazadores de otros animales, pescadores, ladrones, verdugos, carceleros y cualquier otro que realice actos crueles pertenecen al 'nacimiento negro' debido a su dedicación a actos malvados. Dicen que los monjes (bhikkhus) pertenecen al 'nacimiento azul'; se afirma que ellos consumen los cuatro requisitos como si pusieran espinas en ellos; el texto de Makkhali Gosāla 'los monjes viven de espinas' apoya este significado. Alternativamente, otros explican que ciertos ascetas externos llamados 'Kaṇṭakavuttika' pertenecen al nacimiento azul. Se dice que los Niganthas que visten una sola prenda pertenecen al 'nacimiento rojo'; estos se consideran más puros que las dos clases anteriores. Los laicos vestidos de blanco, discípulos de los ascetas desnudos, pertenecen al 'nacimiento amarillo'; así elevan a sus propios donantes por encima de los Niganthas. Los monjes y monjas Ajivakas pertenecen al 'nacimiento blanco', considerándolos más puros que los cuatro anteriores. Finalmente, Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca y Makkhali Gosāla pertenecen al 'nacimiento blanco supremo', siendo considerados los más puros de todos.

อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ มนฺทภูมิ ขิฑฺฑาภูมิ วีมํสกภูมิ อุชุคตภูมิ เสขภูมิ สมณภูมิ ชานนภูมิ ปนฺนภูมีติ อิมา อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ วทนฺติ. ตตฺถ ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย สตฺต ทิวเส สมฺพาธฏฺฐานโต นิกฺขนฺตตฺตา สตฺตา มนฺทา โหนฺติ โมมูหา, อยํ มนฺทภูมีติ วทนฺติ. เย ปน ทุคฺคติโต อาคตา โหนฺติ, เต อภิณฺหํ โรทนฺติ เจว วิรวนฺติ จ, สุคติโต อาคตา ตํ อนุสฺสริตฺวา อนุสฺสริตฺวา หสนฺติ, อยํ ขิฑฺฑาภูมิ นาม. มาตาปิตูนํ หตฺถํ วา ปาทํ วา มญฺจํ วา ปีฐํ วา คเหตฺวา ภูมิยํ ปทนิกฺขิปนํ วีมํสกภูมิ นาม. ปทสา คนฺตุํ สมตฺถกาโล อุชุคตภูมิ นาม. สิปฺปานิ สิกฺขนกาโล เสขภูมิ นาม. ฆรา นิกฺขมฺม ปพฺพชนกาโล สมณภูมิ นาม. อาจริยํ เสวิตฺวา ชานนกาโล ชานนภูมิ นาม. ‘‘ภิกฺขุ จ ปนฺนโก ชิโน น กิญฺจิ อาหา’’ติ เอวํ อลาภึ สมณํ ปนฺนภูมีติ วทนฺติ.

En cuanto a 'aṭṭha purisabhūmiyo', se refiere a las ocho etapas del hombre: la etapa de debilidad (mandabhūmi), la etapa de juego (khiḍḍābhūmi), la etapa de exploración (vīmaṃsakabhūmi), la etapa de bipedestación (ujugatabhūmi), la etapa de aprendizaje (sekhabhūmi), la etapa de ascetismo (samaṇabhūmi), la etapa de conocimiento (jānanabhūmi) y la etapa de declive (pannabhūmi). La 'etapa de debilidad' son los primeros siete días tras el nacimiento, cuando el infante sale de la matriz y está confundido. Los que vienen de estados de privación lloran y gritan constantemente, mientras que los que vienen de estados felices ríen al recordar su origen; esto se llama 'etapa de juego'. Cuando el niño se agarra de las manos de sus padres, de la cama o de la silla para intentar dar pasos en el suelo, es la 'etapa de exploración'. El tiempo en que es capaz de caminar por sí mismo es la 'etapa de bipedestación'. El tiempo de aprender artes y oficios es la 'etapa de aprendizaje'. El tiempo de renunciar al hogar y hacerse asceta es la 'etapa de ascetismo'. El tiempo de aprender de un maestro lo que es correcto e incorrecto es la 'etapa de conocimiento'. La 'etapa de declive' se refiere al asceta anciano que, como una hoja marchita que no vuelve a reverdecer, ya no recibe ganancias y no enseña nada a nadie.

เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเตติ เอกูนปญฺญาส อาชีววุตฺติสตานิ. ปริพฺพาชกสเตติ ปริพฺพาชกปพฺพชฺชาสตานิ. นาควาสสเตติ นาคมณฺฑลสตานิ. วีเส อินฺทฺริยสเตติ วีส อินฺทฺริยสตานิ. ตึเส นิรยสเตติ ตึส นิรยสตานิ. รโชธาตุโยติ รชโอกิรณฏฺฐานานิ. หตฺถปิฏฺฐิปาทปิฏฺฐาทีนิ สนฺธาย วทติ. สตฺต สญฺญีคพฺภาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภอชปสุมิคมหึเส สนฺธาย วทติ. สตฺต อสญฺญีคพฺภาติ สาลิยวโคธุมมุคฺคกงฺคุวรกกุทฺรูสเก สนฺธาย วทติ. นิคณฺฐิคพฺภาติ คณฺฐิมฺหิ ชาตคพฺภา, อุจฺฉุเวฬุนฬาทโย สนฺธาย วทติ. สตฺต เทวาติ พหู เทวา, โส ปน สตฺตาติ วทติ. มนุสฺสาปิ อนนฺตา, โส สตฺตาติ วทติ. สตฺต เปสาจาติ ปิสาจา มหนฺตมหนฺตา, สตฺตาติ วทติ. สราติ มหาสรา. กณฺณมุณฺฑ-รถการ-อโนตตฺต-สีหปฺปปาต-ฉทฺทนฺต-มุจลินฺท-กุณาลทเห คเหตฺวา วทติ.

'Ekūnapaññāsa ājīvakasate' significa cuatro mil novecientas formas de vida Ajivaka. 'Paribbājakasate' son cien formas de vida de monjes errantes. 'Nāgāvāsasate' son cien reinos de Nagas. 'Vīse indriyasate' son dos mil facultades. 'Tiṃse nirayasate' son tres mil infiernos. 'Rajodhātuyo' se refiere a lugares donde se dispersa el polvo, como el dorso de las manos y los pies. 'Satta saññīgabbhā' (siete matrices conscientes) se refiere a camellos, bueyes, asnos, cabras, ciervos, antílopes y búfalos. 'Satta asaññīgabbhā' (siete matrices inconscientes) se refiere a siete tipos de granos como el arroz, la cebada y el trigo. 'Nigaṇṭhigabbhā' se refiere a seres nacidos de nudos, como la caña de azúcar, el bambú y los juncos. 'Satta devā' se refiere a los dioses; aunque son muchos, Makkhali, por ignorancia, dice que son siete. De igual modo, aunque los humanos son innumerables, él dice que son siete. 'Satta pisācā' se refiere a los demonios, que siendo muchísimos, él llama siete. 'Sarā' se refiere a los siete grandes lagos, incluyendo el Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhappapāta, Chaddanta, Mucalinda y Kuṇāla.

ปวุฏาติ คณฺฐิกา. ปปาตาติ มหาปปาตา. ปปาตสตานีติ ขุทฺทกปปาตสตานิ. สุปินาติ มหาสุปินา. สุปินสตานีติ ขุทฺทกสุปินสตานิ. มหากปฺปิโนติ มหากปฺปานํ. เอตฺถ เอกมฺหา มหาสรา วสฺสสเต [Pg.316] วสฺสสเต กุสคฺเคน เอกํ อุทกพินฺทุํ นีหริตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ ตมฺหิ สเร นิรุทเก กเต เอโก มหากปฺโปติ วทติ. เอวรูปานํ มหากปฺปานํ จตุราสีติสตสหสฺสานิ เขเปตฺวา พาเล จ ปณฺฑิเต จ ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรนฺตีติ อยมสฺส ลทฺธิ. ปณฺฑิโตปิ กิร อนฺตราวิสุชฺฌิตุํ น สกฺโกติ, พาโลปิ ตโต อุทฺธํ น คจฺฉติ.

'Pavuṭā' significa nudos o protuberancias. 'Papātā' son los grandes precipicios y 'papātasatāni' son los cien precipicios pequeños. 'Supinā' son los grandes sueños y 'supinasatāni' son los cien sueños pequeños. 'Mahākappino' se refiere a los grandes eones. En su doctrina, si se extrajera una gota de agua de uno de los grandes lagos cada cien años con la punta de una brizna de hierba hasta que el lago quedara seco tras siete repeticiones, ese tiempo se llamaría un 'Gran Eón'. Según su visión, tras agotar ocho millones cuatrocientas mil de tales grandes eones, tanto el necio como el sabio pondrán fin al sufrimiento. Se afirma que el sabio no puede purificarse antes de ese tiempo y el necio no irá más allá de ese límite.

สีเลน วาติ อเจลกสีเลน วา อญฺเญน วา เยน เกนจิ. วเตนาติ ตาทิเสเนว วเตน. ตเปนาติ ตโปกมฺเมน. อปริปกฺกํ ปริปาเจติ นาม โย ‘‘อหํ ปณฺฑิโต’’ติ อนฺตรา วิสุชฺฌติ. ปริปกฺกํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ นาม โย ‘‘อหํ พาโล’’ติ วุตฺตปริมาณกาลํ อติกฺกมิตฺวา ยาติ. เหวํ นตฺถีติ เอวํ นตฺถิ. ตญฺหิ อุภยมฺปิ น สกฺกา กาตุนฺติ ทีเปติ. โทณมิเตติ โทเณน มิตํ วิย. สุขทุกฺเขติ สุขทุกฺขํ. ปริยนฺตกเตติ วุตฺตปริมาเณน กาเลน กตปริยนฺโต. นตฺถิ หายนวฑฺฒเนติ นตฺถิ หายนวฑฺฒนานิ, น สํสาโร ปณฺฑิตสฺส หายติ, น พาลสฺส วฑฺฒตีติ อตฺโถ. อุกฺกํสาวกํเสติ อุกฺกํสาวกํสา. หายนวฑฺฒนานเมเวตํ เววจนํ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธนฺโต เสยฺยถาปิ นามาติอาทิมาห. ตตฺถ สุตฺตคุเฬติ เวเฐตฺวา กตสุตฺตคุเฬ. นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลตีติ ปพฺพเต วา รุกฺขคฺเค วา ฐตฺวา ขิตฺตํ สุตฺตปฺปมาเณน นิพฺเพฐิยมานเมว คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ ตตฺเถว ติฏฺฐติ, น คจฺฉติ เอวเมว พาลา จ ปณฺฑิตา จ กาลวเสน นิพฺเพฐิยมานา สุขทุกฺขํ ปเลนฺติ, ยถาวุตฺเตน กาเลน อติกฺกมนฺตีติ ทสฺเสติ.

«Sīlena vāti»: mediante la moralidad de los ascetas desnudos, o mediante otra moralidad, o mediante cualquier tipo de práctica similar. «Vatenāti»: mediante un voto de esa misma clase. «Tapenāti»: mediante prácticas ascéticas. Se dice que «hace madurar lo inmaduro» (aparipakkaṃ paripāceti) aquel que, pensando «soy sabio», se purifica antes de alcanzar la meta. Se dice que «agota lo maduro experimentándolo repetidamente» (paripakkaṃ phussa phussa byantīkaroti) aquel que, pensando «soy un necio», transcurre superando el tiempo de duración mencionado. «Hevaṃ natthīti»: significa que no es así; muestra que no es posible realizar ambas cosas (madurar lo inmaduro mediante la moralidad o agotar lo maduro mediante el tiempo). «Doṇamiteti»: como lo medido por una vasija doṇa. «Sukhadukkheti»: la felicidad y el sufrimiento. «Pariyantakateti»: que tiene un límite establecido por el periodo de tiempo mencionado. «Natthi hāyanavaḍḍhaneti»: no hay disminución ni incremento; el sentido es que el saṃsāra no disminuye para el sabio ni aumenta para el necio. «Ukkaṃsāvakaṃseti»: excelencia y declive; estos son sinónimos de incremento y disminución. Ahora, para demostrar este significado mediante una analogía, dice «seyyathāpi nāmā» etc. Allí, «suttaguḷeti»: un ovillo de hilo enrollado. «Nibbeṭhiyamānameva paletīti»: significa que si se lanza el ovillo estando en una montaña o en la copa de un árbol, este avanza solo mientras se desenrolla según la medida del hilo; cuando el hilo se agota, se detiene allí mismo y no avanza más. Del mismo modo, tanto necios como sabios, al ser desenrollados por el poder del tiempo, transcurren por la felicidad y el sufrimiento, y superan el saṃsāra en el tiempo antes mencionado.

๑๑-๑๘. อนฺตวาสุตฺตาทิวณฺณนา

11-18. Descripción del Antavā Sutta y otros.

๒๑๖-๒๒๓. อนฺตวา โลโกติ เอกโต วฑฺฒิตนิมิตฺตํ โลโกติ คาเหน วา ตกฺเกน วา อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. อนนฺตวาติ สพฺพโต วฑฺฒิตํ อปฺปมาณนิมิตฺตํ โลโกติ คาเหน วา ตกฺเกน วา อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ ชีวญฺจ สรีรญฺจ เอกเมวาติ อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. อิมานิ ตาว โสตาปตฺติมคฺควเสน อฏฺฐารส เวยฺยากรณานิ เอกํ คมนํ.

216-223. «Antavā loko»: es la visión que surge, ya sea por percepción directa o por razonamiento, al tomar como «mundo» el signo de un kasina expandido de forma limitada por un lado. «Anantavā»: es la visión que surge al tomar como «mundo» el signo ilimitado de un kasina expandido por todas partes. «Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti»: es la visión de que el alma y el cuerpo son una misma cosa. El resto es evidente en todos los casos. Estas son las dieciocho explicaciones (veyyākaraṇāni) que constituyen una serie en relación con el camino de entrada en la corriente (sotāpattimagga).

๒. ทุติยคมนาทิวคฺควณฺณนา

2. Descripción de la segunda serie de repeticiones (Dutiyagamana) y otros.

๒๒๔-๓๐๑. ทุติยํ [Pg.317] คมนํ ทุกฺขวเสน วุตฺตํ. ตตฺราปิ อฏฺฐารเสว เวยฺยากรณานิ, ตโต ปรานิ ‘‘รูปี อตฺตา โหตี’’ติอาทีนิ อฏฺฐ เวยฺยากรณานิ, เตหิ สทฺธึ ตํ ทุติยเปยฺยาโลติ วุตฺโต.

224-301. La segunda serie se expone en relación con el sufrimiento (dukkha). Allí también hay dieciocho explicaciones; después de estas, se exponen otras ocho explicaciones como «el yo posee forma» (rūpī attā hoti), etc. Junto con estas, se denomina la segunda serie de repeticiones (dutiyapeyyāla).

ตตฺถ รูปีติ อารมฺมณเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. อรูปีติ ฌานํ ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. รูปี จ อรูปี จาติ อารมฺมณญฺจ ฌานญฺจ ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. เนว รูปี นารูปีติ ตกฺกมตฺเตน คหิตทิฏฺฐิ. เอกนฺตสุขีติ ลาภีตกฺกีชาติสฺสรานํ อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. ฌานลาภิโนปิ หิ อตีเต เอกนฺตสุขํ อตฺตภาวํ มนสิกโรโต เอวํ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ. ตกฺกิโนปิ ‘‘ยถา เอตรหิ อหํ เอกนฺตสุขี, เอวํ สมฺปราเยปิ ภวิสฺสามี’’ติ อุปฺปชฺชติ. ชาติสฺสรสฺสปิ สตฺตฏฺฐภเว สุขิตภาวํ ปสฺสนฺตสฺส เอวํ อุปฺปชฺชติ, เอกนฺตทุกฺขีติอาทีสุปิ เอเสว นโย.

Allí, «rūpī» es la visión que toma el objeto (kasina) mismo como el «yo». «Arūpī» es la visión que toma el jhāna como el «yo». «Rūpī ca arūpī ca» es la visión que toma tanto el objeto como el jhāna como el «yo». «Neva rūpī nārūpī» es la visión tomada por mero razonamiento. «Ekantasukhī»: es la visión que surge en quienes han alcanzado jhāna, en razonadores y en quienes recuerdan vidas pasadas. Pues quien ha alcanzado jhāna, al reflexionar sobre una existencia pasada de felicidad absoluta, genera tal visión. El razonador piensa: «Así como ahora soy totalmente feliz, así lo seré en el futuro»; y así surge la visión. Quien recuerda vidas pasadas, al ver estados de felicidad en siete u ocho vidas pasadas, genera tal visión. En «ekantadukkhī» (totalmente infeliz), etc., se aplica el mismo método.

ตติยเปยฺยาโล อนิจฺจทุกฺขวเสน เตหิเยว ฉพฺพีสติยา สุตฺเตหิ วุตฺโต, จตุตฺถเปยฺยาโล ติปริวฏฺฏวเสนาติ.

La tercera serie de repeticiones se expone mediante los mismos veintiséis discursos en relación con la impermanencia y el sufrimiento; la cuarta serie se expone según el método de las tres rotaciones (tiparivaṭṭa).

ทิฏฺฐิสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La descripción del Diṭṭhisaṃyutta ha terminado.

๔. โอกฺกนฺตสํยุตฺตํ

4. Okkantasaṃyutta

๑-๑๐. จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา

1-10. Descripción del Cakkhusutta y otros.

๓๐๒-๓๑๑. โอกฺกนฺตสํยุตฺเต อธิมุจฺจตีติ สทฺธาธิโมกฺขํ ปฏิลภติ. โอกฺกนฺโต สมฺมตฺตนิยามนฺติ ปวิฏฺโฐ อริยมคฺคํ. อภพฺโพ จ ตาว กาลํ กาตุนฺติ อิมินา อุปฺปนฺเน มคฺเค ผลสฺส อนนฺตรายตํ ทีเปติ. อุปฺปนฺนสฺมิญฺหิ มคฺเค ผลสฺส อนฺตรายกรณํ นาม นตฺถิ. เตเนวาห – ‘‘อยญฺจ ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน อสฺส, กปฺปสฺส จ อุฑฺฑยฺหนเวลา อสฺส, เนว ตาว กปฺโป อุฑฺฑยฺเหยฺย, ยาวายํ ปุคฺคโล น โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ฐิตกปฺปี’’ติ (ปุ. ป. ๑๗). มตฺตโส นิชฺฌานํ ขมนฺตีติ ปมาณโต โอโลกนํ ขมนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

302-311. En el Okkantasaṃyutta, «adhimuccatī» significa que obtiene la convicción mediante la fe. «Okkanto sammattaniyāmanti» significa que ha entrado en el noble camino (ariya magga). Con la frase «abhabbo ca tāva kālaṃ kātunti» muestra que, una vez surgido el camino, el fruto sigue sin interrupción; pues tras el surgimiento del camino, no existe nada que pueda impedir el fruto. Por eso se dice: «Si esta persona está practicando para la realización del fruto de la entrada en la corriente y llegara el momento de la destrucción del eón (kappassa uḍḍayhanavelā), el eón no se destruiría hasta que esta persona realice el fruto; esta persona se llama ṭhitakappī (el que permanece por el eón)». «Mattaso nijjhānaṃ khamantī» significa que aceptan el examen reflexivo de las verdades según su medida. El resto es evidente en todas partes.

โอกฺกนฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La descripción del Okkantasaṃyutta ha terminado.

๕. อุปฺปาทสํยุตฺตวณฺณนา

5. Descripción del Uppādasaṃyutta

๓๑๒-๓๒๑. อุปฺปาทสํยุตฺเต [Pg.318] สพฺพํ ปากฏเมว.

312-321. En el Uppādasaṃyutte, todo es claro.

อุปฺปาทสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La descripción del Uppādasaṃyutta ha terminado.

๖. กิเลสสํยุตฺตวณฺณนา

6. Descripción del Kilesasaṃyutta

๓๒๒-๓๓๑. กิเลสสํยุตฺเต จิตฺตสฺเสโส อุปกฺกิเลโสติ กตรจิตฺตสฺส? จตุภูมกจิตฺตสฺส. เตภูมกจิตฺตสฺส ตาว โหตุ, โลกุตฺตรสฺส กถํ อุปกฺกิเลโส โหตีติ? อุปฺปตฺตินิวารณโต. โส หิ ตสฺส อุปฺปชฺชิตุํ อปฺปทาเนน อุปกฺกิเลโสติ เวทิตพฺโพ. เนกฺขมฺมนินฺนนฺติ นวโลกุตฺตรธมฺมนินฺนํ. จิตฺตนฺติ สมถวิปสฺสนาจิตฺตํ. อภิญฺญา สจฺฉิกรณีเยสุ ธมฺเมสูติ ปจฺจเวกฺขณญาเณน อภิชานิตฺวา สจฺฉิกาตพฺเพสุ ฉฬภิญฺญาธมฺเมสุ, เอกํ ธมฺมํ วา คณฺหนฺเตน เนกฺขมฺมนฺติ คเหตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

322-331. En el Kilesasaṃyutta, «cittasseso upakkilesoti»: ¿de qué mente es esta la impureza? De la mente de los cuatro planos. Se acepta que sea una impureza para la mente de los tres planos, pero ¿cómo lo es para lo supramundano (lokuttara)? Por la obstrucción de su surgimiento. Debe entenderse como impureza porque no permite que lo supramundano surja. «Nekkhammaninnanti»: inclinado hacia los nueve estados supramundanos. «Cittanti»: la mente de tranquilidad y visión profunda (samatha-vipassanā). «Abhiññā sacchikaraṇīyesu dhammesūti»: en relación con los estados de las seis facultades superiores que deben ser realizados tras conocerlos mediante el conocimiento de revisión; o, para quien se enfoca en un solo estado (Nibbāna), debe tomarse como renuncia (nekkhammanti). El resto es evidente en todas partes.

กิเลสสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La descripción del Saṃkilesasaṃyutta ha terminado.

๗. สาริปุตฺตสํยุตฺตํ

7. Sāriputtasaṃyutta

๑-๙. วิเวกชสุตฺตาทิวณฺณนา

1-9. Descripción del Vivekajasutta y otros.

๓๓๒-๓๔๐. สาริปุตฺตสํยุตฺตสฺส ปฐเม น เอวํ โหตีติ อหงฺการมมงฺการานํ ปหีนตฺตา เอวํ น โหติ. ทุติยาทีสุปิ เอเสว นโย. ปฐมาทีนิ.

332-340. En el primero del Sāriputtasaṃyutta, «na evaṃ hotīti»: esto no ocurre debido al abandono de la noción del «yo» (ahaṅkāra) y de «lo mío» (mamaṅkāra). El mismo método se aplica al segundo y los demás. Los primeros (jhānas), etc.

๑๐. สุจิมุขีสุตฺตวณฺณนา

10. Descripción del Sucimukhīsutta.

๓๔๑. ทสเม สุจิมุขีติ เอวํนามิกา. อุปสงฺกมีติ เถรํ อภิรูปํ ทสฺสนียํ สุวณฺณวณฺณํ สมนฺตปาสาทิกํ ทิสฺวา ‘‘อิมินา สทฺธึ ปริหาสํ กริสฺสามี’’ติ อุปสงฺกมิ. อถ เถเรน ตสฺมึ วจเน ปฏิกฺขิตฺเต ‘‘อิทานิสฺส [Pg.319] วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ มญฺญมานา เตน หิ, สมณ, อุพฺภมุโข ภุญฺชสีติ อาห. ทิสามุโขติ จตุทฺทิสามุโข, จตสฺโส ทิสา โอโลเกนฺโตติ อตฺโถ. วิทิสามุโขติ จตสฺโส วิทิสา โอโลเกนฺโต.

341. En el décimo sutta, 'Sucimukhī' es el nombre de una paribbājikā. 'Se acercó' significa que, habiendo visto al Venerable Sāriputta, que era de una apariencia excelente, agradable a la vista, de color dorado y totalmente inspirador, se acercó con el pensamiento: 'Bromearé con este asceta'. Luego, cuando el Venerable rechazó sus palabras, ella pensó: 'Ahora le lanzaré una crítica', y dijo: 'Entonces, asceta, comes con la cara hacia arriba'. 'Disāmukho' significa con la cara hacia las cuatro direcciones cardinales, mirando hacia las cuatro direcciones. 'Vidisāmukho' significa mirando hacia las cuatro direcciones intermedias.

วตฺถุวิชฺชาติรจฺฉานวิชฺชายาติ วตฺถุวิชฺชาสงฺขาตาย ติรจฺฉานวิชฺชาย. วตฺถุวิชฺชา นาม ลาพุวตฺถุ-กุมฺภณฺฑวตฺถุ-มูลกวตฺถุ-อาทีนํ วตฺถูนํ ผลสมฺปตฺติการณกาลชานนุปาโย. มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปนฺตีติ เตเนว วตฺถุวิชฺชาติรจฺฉานวิชฺชาสงฺขาเตน มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปนฺติ, เตสํ วตฺถูนํ สมฺปาทเนน ปสนฺเนหิ มนุสฺเสหิ ทินฺเน ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺตา ชีวนฺตีติ อตฺโถ. อโธมุขาติ วตฺถุํ โอโลเกตฺวา ภุญฺชมานวเสน อโธมุขา ภุญฺชนฺติ นาม. เอวํ สพฺพตฺถ โยชนา กาตพฺพา. อปิ เจตฺถ นกฺขตฺตวิชฺชาติ ‘‘อชฺช อิมํ นกฺขตฺตํ อิมินา นกฺขตฺเตน คนฺตพฺพํ, อิมินา อิทญฺจิทญฺจ กาตพฺพ’’นฺติ เอวํ ชานนวิชฺชา. ทูเตยฺยนฺติ ทูตกมฺมํ, เตสํ เตสํ สาสนํ คเหตฺวา ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ปหิณคมนนฺติ เอกคามสฺมึเยว เอกกุลสฺส สาสเนน อญฺญกุลํ อุปสงฺกมนํ. องฺควิชฺชาติ อิตฺถิลกฺขณปุริสลกฺขณวเสน องฺคสมฺปตฺตึ ญตฺวา ‘‘ตาย องฺคสมฺปตฺติยา อิทํ นาม ลพฺภตี’’ติ เอวํ ชานนวิชฺชา. วิทิสามุขาติ องฺควิชฺชา หิ ตํ ตํ สรีรโกฏฺฐาสํ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา วิทิสาย ปวตฺตา นาม, ตสฺมา ตาย วิชฺชาย ชีวิกํ กปฺเปตฺวา ภุญฺชนฺตา วิทิสามุขา ภุญฺชนฺติ นาม. เอวมาโรเจสีติ ‘‘ธมฺมิกํ สมณา’’ติอาทีนิ วทมานา สาสนสฺส นิยฺยานิกํ คุณํ กเถสิ. ตญฺจ ปริพฺพาชิกาย กถํ สุตฺวา ปญฺจมตฺตานิ กุลสตานิ สาสเน โอตรึสูติ.

'Vatthuvijjātiracchānavijjāyā' significa a través del arte de los sitios, que se considera un arte bajo. El 'arte de los sitios' es el método para conocer el momento y la causa de la prosperidad de los frutos de campos como los de calabazas, calabacines, rábanos y otros. 'Llevan su vida mediante un medio de vida incorrecto' significa que mantienen su vida mediante ese mismo medio de vida incorrecto llamado arte de los sitios y artes bajas; el significado es que viven consumiendo los requisitos ofrecidos por personas que se sienten inspiradas por la prosperidad de esos campos. 'Adhomukhā' significa que comen con la cara hacia abajo por el hecho de comer mirando hacia el campo. Así debe aplicarse la explicación en todos los casos. Además, aquí 'nakkhattavijjā' (astrología) es el conocimiento de saber: 'Hoy este es el astro, se debe viajar bajo este astro, esto y aquello debe hacerse bajo este astro'. 'Dūteyya' es el trabajo de mensajero, llevar los mensajes de diversos patrocinadores y viajar de aquí para allá. 'Pahiṇagamana' es ir de una familia a otra con un mensaje dentro de la misma aldea. 'Aṅgavijjā' es el conocimiento de saber, basándose en las marcas de mujeres y hombres, la perfección de los miembros corporales y decir: 'A través de tal perfección de los miembros, se obtendrá tal beneficio'. 'Vidisāmukhā' se refiere al arte de los miembros corporales, porque se ocupa de las diversas partes del cuerpo y así se dice que ocurre en las direcciones intermedias; por lo tanto, quienes mantienen su vida mediante ese conocimiento se dice que comen con la cara hacia las direcciones intermedias. 'Así lo informó' significa que, diciendo palabras como 'los ascetas son seguidores del Dhamma', ella explicó la cualidad liberadora de la Dispensación a las familias. Al escuchar el relato de la paribbājikā, unas quinientas familias se establecieron en la Dispensación.

สาริปุตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La crónica del Sāriputtasaṃyutta ha terminado.

๘. นาคสํยุตฺตํ

8. Nāgasaṃyutta

๑. สุทฺธิกสุตฺตวณฺณนา

1. Crónica del Suddhikasutta

๓๔๒. นาคสํยุตฺเต อณฺฑชาติ อณฺเฑ ชาตา. ชลาพุชาติ วตฺถิโกเส ชาตา. สํเสทชาติ สํเสเท ชาตา. โอปปาติกาติ อุปปติตฺวา [Pg.320] วิย ชาตา. อิทญฺจ ปน สุตฺตํ อฏฺฐุปฺปตฺติยา วุตฺตํ. ภิกฺขูนญฺหิ ‘‘กติ นุ โข นาคโยนิโย’’ติ กถา อุทปาทิ. อถ ภควา ปุคฺคลานํ นาคโยนีหิ อุทฺธรณตฺถํ นาคโยนิโย อาวิกโรนฺโต อิมํ สุตฺตมาห.

342. En el Nāgasaṃyutta: 'Aṇḍajā' son los nacidos de huevo. 'Jalābujā' son los nacidos de matriz. 'Saṃsedajā' son los nacidos de la humedad. 'Opapātikā' son los nacidos como si aparecieran espontáneamente. Este primer sutta fue expuesto debido a una circunstancia surgida. Entre los monjes surgió la conversación: '¿Cuántas son las matrices de los Nagas?'. Entonces el Bienaventurado, para liberar a los individuos de las matrices de los Nagas mediante su enseñanza, revelando dichas matrices, pronunció este sutta.

๒-๕๐. ปณีตตรสุตฺตาทิวณฺณนา

2-50. Crónica del Paṇītatara-sutta y otros

๓๔๓-๓๙๑. ทุติยาทีสุ โวสฺสฏฺฐกายาติ อหิตุณฺฑิกปริพุทฺธํ อคเณตฺวา วิสฺสฏฺฐกายา. ทฺวยการิโนติ ทุวิธการิโน, กุสลากุสลการิโนติ อตฺโถ. สจชฺช มยนฺติ สเจ อชฺช มยํ. สหพฺยตํ อุปปชฺชตีติ สหภาวํ อาปชฺชติ. ตตฺรสฺส อกุสลํ อุปปตฺติยา ปจฺจโย โหติ, กุสลํ อุปปนฺนานํ สมฺปตฺติยา. อนฺนนฺติ ขาทนียโภชนียํ. ปานนฺติ ยํกิญฺจิ ปานกํ. วตฺถนฺติ นิวาสนปารุปนํ. ยานนฺติ ฉตฺตุปาหนํ อาทึ กตฺวา ยํกิญฺจิ คมนปจฺจยํ. มาลนฺติ ยํกิญฺจิ สุมนมาลาทิปุปฺผํ. คนฺธนฺติ ยํกิญฺจิ จนฺทนาทิคนฺธํ. วิเลปนนฺติ ยํกิญฺจิ ฉวิราคกรณํ. เสยฺยาวสถปทีเปยฺยนฺติ มญฺจปีฐาทิเสยฺยํ เอกภูมิกาทิอาวสถํ วฏฺฏิเตลาทิปทีปูปกรณญฺจ เทตีติ อตฺโถ. เตสญฺหิ ทีฆายุกตาย จ วณฺณวนฺตตาย จ สุขพหุลตาย จ ปตฺถนํ กตฺวา อิมํ ทสวิธํ ทานวตฺถุํ ทตฺวา ตํ สมฺปตฺตึ อนุภวิตุํ ตตฺถ นิพฺพตฺตนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

343-391. En el segundo sutta y los siguientes: 'Vossaṭṭhakāyā' significa que han abandonado su cuerpo, sin importarles el acoso de los encantadores de serpientes. 'Dvayakārino' significa que actúan de dos maneras, realizando acciones tanto saludables como no saludables. 'Sace ajja mayaṃ' significa 'si hoy nosotros'. 'Sahabyataṃ upapajjatī' significa que alcanza la convivencia con ellos. Allí, lo no saludable es la condición para el renacimiento, y lo saludable es la condición para la prosperidad de quienes ya han nacido. 'Anna' se refiere a lo masticable y lo comestible. 'Pāna' es cualquier tipo de bebida. 'Vattha' es la vestimenta para cubrirse. 'Yāna' incluye sombrillas y calzado, significando cualquier medio de transporte. 'Mālā' es cualquier flor como el jazmín. 'Gandha' es cualquier aroma como el sándalo. 'Vilepana' es cualquier ungüento cosmético. 'Seyyāvasathapadīpeyya' significa que entrega lechos como camas y asientos, viviendas de un piso o más, y requisitos para lámparas como aceite y mechas. Al aspirar a la longevidad, la belleza y la abundancia de felicidad de esos Nagas, y al dar estos diez tipos de objetos de donación, los seres renacen allí para disfrutar de esa prosperidad. El resto en todos los suttas es de significado evidente.

นาคสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La crónica del Nāgasaṃyutta ha terminado.

๙. สุปณฺณสํยุตฺตวณฺณนา

9. Crónica del Supaṇṇasaṃyutta

๓๙๒-๔๓๗. สุปณฺณสํยุตฺเต ปตฺตานํ วณฺณวนฺตตาย ครุฬา สุปณฺณาติ วุตฺตา. อิธาปิ ปฐมสุตฺตํ ปุริมนเยเนว อฏฺฐุปฺปตฺติยํ วุตฺตํ. หรนฺตีติ อุทฺธรนฺติ. อุทฺธรมานา จ ปน เต อตฺตนา หีเน วา สเม วา อุทฺธริตุํ สกฺโกนฺติ, น อตฺตนา ปณีตตเร. สตฺตวิธา หิ อนุทฺธรณียนาคา นาม ปณีตตรา กมฺพลสฺสตรา ธตรฏฺฐา สตฺตสีทนฺตรวาสิโน ปถวิฏฺฐกา ปพฺพตฏฺฐกา วิมานฏฺฐกาติ. ตตฺร อณฺฑชาทีนํ ชลาพุชาทโย ปณีตตรา[Pg.321], เต เตหิ อนุทฺธรณียา. กมฺพลสฺสตรา ปน นาคเสนาปติโน, เต ยตฺถ กตฺถจิ ทิสฺวา โย โกจิ สุปณฺโณ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. ธตรฏฺฐา ปน นาคราชาโน, เตปิ โกจิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. เย ปน สตฺตสีทนฺตเร มหาสมุทฺเท วสนฺติ, เต ยสฺมา กตฺถจิ วิกมฺปนํ กาตุํ น สกฺกา, ตสฺมา โกจิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. ปถวิฏฺฐกาทีนํ นิลียโนกาโส อตฺถิ, ตสฺมา เตปิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. เย ปน มหาสมุทฺเท อูมิปิฏฺเฐ วสนฺติ, เต โย โกจิ สโม วา ปณีตตโร วา สุปณฺโณ อุทฺธริตุํ สกฺโกติ. เสสํ นาคสํยุตฺเต วุตฺตนยเมวาติ.

392-437. En el Supaṇṇasaṃyutta, los Garudas son llamados 'Supaṇṇas' debido a la belleza de sus alas. Aquí también, el primer sutta fue expuesto según el método anterior debido a una circunstancia surgida. 'Harantī' significa que los arrebatan del océano. Además, al arrebatarlos, pueden llevarse a los Nagas que son inferiores o iguales a ellos, pero no a los que son más excelentes que ellos mismos. Hay siete tipos de Nagas que no pueden ser arrebatados: los más excelentes, los Kambalassataras, los Dhataraṭṭhas, los que habitan en los siete mares Sīdantara, los que habitan en la tierra, los que habitan en las montañas y los que habitan en mansiones celestiales. Entre los nacidos de huevo y otros, los nacidos de matriz y demás son más excelentes; estos no pueden ser arrebatados por aquellos Garudas nacidos de huevo. Los Kambalassataras son los generales de los Nagas; cualquier Garuda que los vea en cualquier lugar no puede arrebatarlos. Los Dhataraṭṭhas son reyes de los Nagas; tampoco ningún Garuda puede arrebatarlos. En cuanto a los que viven en el gran océano entre las montañas Sīdantara, dado que no es posible causarles agitación en ningún lugar, nadie puede arrebatarlos. Los que habitan en la tierra y otros tienen lugares para esconderse, por lo que tampoco pueden ser arrebatados. Pero a los que viven en la superficie de las olas en el gran océano, cualquier Garuda que sea igual o más excelente puede arrebatarlos. El resto es según el método explicado en el Nāgasaṃyutta.

สุปณฺณสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

La crónica del Supaṇṇasaṃyutta ha terminado.

๑๐. คนฺธพฺพกายสํยุตฺตวณฺณนา

10. Crónica del Gandhabbakāyasaṃyutta

๔๓๘-๕๔๙. คนฺธพฺพกายสํยุตฺเต มูลคนฺเธ อธิวตฺถาติ ยสฺส รุกฺขสฺส มูเล คนฺโธ อตฺถิ, ตํ นิสฺสาย นิพฺพตฺตา. โส หิ สกโลปิ รุกฺโข เตสํ อุปกปฺปติ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. คนฺธคนฺเธติ มูลาทิคนฺธานํ คนฺเธ. ยสฺส หิ รุกฺขสฺส สพฺเพสมฺปิ มูลาทีนํ คนฺโธ อตฺถิ, โส อิธ คนฺโธ นาม. ตสฺส คนฺธสฺส คนฺเธ, ตสฺมึ อธิวตฺถา. อิธ มูลาทีนิ สพฺพานิ เตสํเยว อุปกปฺปนฺติ. โส ทาตา โหติ มูลคนฺธานนฺติ โส กาฬานุสาริกาทีนํ มูลคนฺธานํ ทาตา โหติ. เอวํ สพฺพปเทสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เอวญฺหิ สริกฺขทานมฺปิ ทตฺวา ปตฺถนํ ฐเปนฺติ, อสริกฺขทานมฺปิ. ตํ ทสฺเสตุํ โส อนฺนํ เทตีติอาทิ ทสวิธํ ทานวตฺถุ วุตฺตํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

438-549. En el Gandhabbakāyasaṃyutta, con respecto a "moradores en la fragancia de las raíces" (mūlagandhe adhivatthā), se refiere a aquellos que han nacido dependiendo de la fragancia que existe en las raíces de un árbol. De hecho, todo ese árbol es útil para ellos. El mismo método se aplica a los términos restantes. "Fragancia de fragancias" (gandhagandhe) se refiere a la fragancia de las fragancias de las raíces, etc. Pues para cualquier árbol en el que exista la fragancia de todas sus partes, como las raíces y demás, eso se denomina aquí "fragancia". Ellos moran en la fragancia de esa fragancia. Aquí, todas las partes, como las raíces y demás, son útiles precisamente para ellos. "Él es un donante de fragancias de raíces" significa que es un donante de fragancias de raíces como el sándalo negro, etc. De este modo debe entenderse el significado en todos los términos. Pues de esta manera, habiendo dado una ofrenda similar, establecen una aspiración, y también con una ofrenda no similar. Para mostrar esto, se mencionan las diez clases de objetos de donación, comenzando con "él da comida". El resto es evidente en todos los casos.

คนฺธพฺพกายสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

El comentario al Gandhabbakāyasaṃyutta ha finalizado.

๑๑. วลาหกสํยุตฺตวณฺณนา

11. Comentario al Valāhakasaṃyutta

๕๕๐-๖๐๖. วลาหกสํยุตฺเต วลาหกกายิกาติ วลาหกนามเก เทวกาเย อุปฺปนฺนา อากาสจาริกเทวา. สีตวลาหกาติ สีตกรณวลาหกา. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. เจโตปณิธิมนฺวายาติ จิตฺตฏฺฐปนํ อาคมฺม. สีตํ โหตีติ ยํ วสฺสาเน วา เหมนฺเต [Pg.322] วา สีตํ โหติ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานเมว. ยํ ปน สีเตปิ อติสีตํ, คิมฺเห จ อุปฺปนฺนํ สีตํ, ตํ เทวตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ สีตํ นาม. อุณฺหํ โหตีติ ยํ คิมฺหาเน อุณฺหํ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานิกํ ปากติกเมว. ยํ ปน อุณฺเหปิ อติอุณฺหํ, สีตกาเล จ อุปฺปนฺนํ อุณฺหํ, ตํ เทวตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ อุณฺหํ นาม. อพฺภํ โหตีติ อพฺภมณฺฑโป โหติ. อิธาปิ ยํ วสฺสาเน จ สิสิเร จ อพฺภํ อุปฺปชฺชติ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานิกํ ปากติกเมว. ยํ ปน อพฺเภเยว อติอพฺภํ, สตฺตสตฺตาหมฺปิ จนฺทสูริเย ฉาเทตฺวา เอกนฺธการํ กโรติ, ยญฺจ จิตฺตเวสาขมาเสสุ อพฺภํ, ตํ เทวตานุภาเวน อุปฺปนฺนํ อพฺภํ นาม. วาโต โหตีติ โย ตสฺมึ ตสฺมึ อุตุมฺหิ อุตฺตรทกฺขิณาทิปกติวาโต โหติ, อยํ อุตุสมุฏฺฐาโนว. โยปิ ปน รุกฺขกฺขนฺธาทิปทาลโน อติวาโต นาม อตฺถิ, อยญฺเจว, โย จ อญฺโญปิ อกาลวาโต, อยํ เทวตานุภาวนิพฺพตฺโต นาม. เทโว วสฺสตีติ ยํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส วสฺสํ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานเมว. ยํ ปน วสฺเสเยว อติวสฺสํ, ยญฺจ จิตฺตเวสาขมาเสสุ วสฺสํ, ตํ เทวตานุภาวนิพฺพตฺตํ นาม.

550-606. En el Valāhakasaṃyutta, "los pertenecientes al grupo de las nubes" (valāhakakāyikā) son los devas que viajan por el aire y han nacido en el grupo de deidades llamado Valāhaka. "Nubes frías" (sītavalāhakā) son las nubes que producen frío. El mismo método se aplica a los términos restantes. "Habiendo seguido la resolución de la voluntad" (cetopaṇidhimanvāyā) significa habiendo recurrido al establecimiento de la mente. "Hace frío" (sītaṃ hoti) se refiere al frío que ocurre en la estación de lluvias o en el invierno, el cual es originado exclusivamente por la estación (utu). Sin embargo, lo que es extremadamente frío incluso durante la época de frío, o el frío que surge en el verano, eso se llama frío producido por el poder de las deidades. "Hace calor" (uṇhaṃ hoti) se refiere al calor en el verano, que es originado por la estación y es natural. Sin embargo, lo que es extremadamente caluroso incluso durante la época de calor, o el calor que surge en el tiempo frío, eso se llama calor producido por el poder de las deidades. "Hay nubes" (abbhaṃ hoti) significa que hay un dosel de nubes. Aquí también, las nubes que surgen en la estación de lluvias y en la estación fría son originadas por la estación y son naturales. Pero aquellas nubes excesivas que, incluso por siete periodos de siete días, cubren el sol y la luna creando una oscuridad total, y las nubes que aparecen en los meses de Citta y Vesākha, eso se llama nubes producidas por el poder de las deidades. "Hay viento" (vāto hoti) se refiere al viento natural del norte, sur, etc., que sopla en cada estación respectiva; este es originado por la estación. Pero el llamado viento extremo que rompe troncos de árboles y demás, y cualquier otro viento fuera de temporada, se llama viento producido por el poder de las deidades. "Llueve" (devo vassati) se refiere a la lluvia durante los cuatro meses de la estación lluviosa, la cual es originada por la estación. Pero la lluvia excesiva durante la propia estación lluviosa, y la lluvia en los meses de Citta y Vesākha, se llama lluvia producida por el poder de las deidades.

ตตฺริทํ วตฺถุ – เอโก กิร วสฺสวลาหกเทวปุตฺโต ตลกูฏกวาสิ ขีณาสวตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. เถโร ‘‘โกสิ ตฺว’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, วสฺสวลาหกเทวปุตฺโต’’ติ. ‘‘ตุมฺหากํ กิร จิตฺเตน เทโว วสฺสตี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ปสฺสิตุกามา มย’’นฺติ. ‘‘เตมิสฺสถ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เมฆสีสํ วา คชฺชิตํ วา น ปญฺญายติ, กถํ เตมิสฺสามา’’ติ? ‘‘ภนฺเต, อมฺหากํจิตฺเตน เทโว วสฺสติ, ตุมฺเห ปณฺณสาลํ ปวิสถา’’ติ. ‘‘สาธุ เทวปุตฺตา’’ติ โส ปาเท โธวิตฺวา ปณฺณสาลํ ปาวิสิ. เทวปุตฺโต ตสฺมึ ปวิสนฺเตเยว เอกํ คีตํ คายิตฺวา หตฺถํ อุกฺขิปิ. สมนฺตา ติโยชนฏฺฐานํ เอกเมฆํ อโหสิ. เถโร อทฺธตินฺโต ปณฺณสาลํ ปวิฏฺโฐติ. อปิจ เทโว นาเมส อฏฺฐหิ การเณหิ วสฺสติ นาคานุภาเวน สุปณฺณานุภาเวน เทวตานุภาเวน สจฺจกิริยาย อุตุสมุฏฺฐาเนน มาราวฏฺฏเนน อิทฺธิพเลน วินาสเมเฆนาติ.

He aquí una historia al respecto: se dice que un hijo de los devas de las nubes de lluvia (vassavalāhaka) fue ante un anciano Arahant que residía en Talakūṭaka, le rindió homenaje y se quedó de pie. El anciano preguntó: "¿Quién eres tú?". Él respondió: "Señor, soy un hijo de los devas de las nubes de lluvia". El anciano preguntó: "¿Es cierto que por vuestra voluntad llueve?". "Sí, señor", respondió. El anciano dijo: "Deseamos verlo". Él dijo: "Señor, os mojaréis". El anciano dijo: "No se percibe el frente de una nube ni el trueno, ¿cómo nos mojaríamos?". Él dijo: "Señor, por nuestra voluntad llueve; entrad en la cabaña de hojas". Diciendo "Está bien, hijo de los devas", el anciano se lavó los pies y entró en la cabaña de hojas. Justo cuando él entraba, el hijo de los devas cantó una canción y levantó su mano. En un área de tres yojanas a la redonda, se formó una sola nube y llovió. El anciano entró en la cabaña de hojas estando ya medio mojado. Además, lo que se llama "lluvia" cae por ocho causas: por el poder de los Nagas, por el poder de los Supannas, por el poder de las deidades, por un acto de verdad (saccakiriya), por el cambio de estación, por el engaño de Mara, por el poder de los milagros (iddhi) y por la nube de la destrucción del mundo.

วลาหกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

El comentario al Valāhakasaṃyutta ha finalizado.

๑๒. วจฺฉโคตฺตสํยุตฺตวณฺณนา

12. Comentario al Vacchagottasaṃyutta

๖๐๗-๖๖๑. วจฺฉโคตฺตสํยุตฺเต [Pg.323] อญฺญาณาติ อญฺญาเณน. เอวํ สพฺพปเทสุ กรณวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สพฺพานิ เจตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนวาติ. อิมสฺมิญฺจ ปน สํยุตฺเต เอกาทส สุตฺตานิ ปญฺจปญฺญาส เวยฺยากรณานีติ เวทิตพฺพานิ.

607-661. En el Vacchagottasaṃyutta, "por ignorancia" (aññāṇā) significa por medio de la ignorancia. Así, el significado debe entenderse en todos los términos precisamente a través del sentido instrumental. Y todos estos términos son sinónimos entre sí. Se debe saber que en este Saṃyutta se exponen once discursos y cincuenta y cinco explicaciones.

วจฺฉโคตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

El comentario al Vacchagottasaṃyutta ha finalizado.

๑๓. ฌานสํยุตฺตํ

13. Jhānasaṃyutta

๑. สมาธิมูลกสมาปตฺติสุตฺตวณฺณนา

1. Comentario al Samādhimūlakasamāpattisutta

๖๖๒. ฌานสํยุตฺตสฺส ปฐเม สมาธิกุสโลติ ปฐมํ ฌานํ ปญฺจงฺคิกํ ทุติยํ ติวงฺคิกนฺติ เอวํ องฺคววตฺถานกุสโล. น สมาธิสฺมึ สมาปตฺติกุสโลติ จิตฺตํ หาเสตฺวา กลฺลํ กตฺวา ฌานํ สมาปชฺชิตุํ น สกฺโกติ. อิมินา นเยน เสสปทานิปิ เวทิตพฺพานิ.

662. En el primer discurso del Jhānasaṃyutta, "hábil en la concentración" (samādhikusalo) significa ser hábil en la determinación de los factores, como que el primer jhāna tiene cinco factores y el segundo tres factores. "No hábil en el logro de la concentración" (na samādhismiṃ samāpattikusalo) significa que no es capaz de entrar en el jhāna tras haber regocijado y preparado la mente. Por este método, deben entenderse también los términos restantes.

๒-๕๕. สมาธิมูลกฐิติสุตฺตาทิวณฺณนา

2-55. Comentario a los discursos que comienzan con el Samādhimūlakaṭhitisutta

๖๖๓-๗๑๖. ทุติยาทีสุ น สมาธิสฺมึ ฐิติกุสโลติ ฌานํ ฐเปตุํ อกุสโล, สตฺตฏฺฐอจฺฉรามตฺตํ ฌานํ ฐเปตุํ น สกฺโกติ. น สมาธิสฺมึ วุฏฺฐานกุสโลติ ฌานโต วุฏฺฐาตุํ อกุสโล, ยถาปริจฺเฉเทน วุฏฺฐาตุํ น สกฺโกติ. น สมาธิสฺมึ กลฺลิตกุสโลติ จิตฺตํ หาเสตฺวา กลฺลํ กาตุํ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ อารมฺมณกุสโลติ กสิณารมฺมเณสุ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ โคจรกุสโลติ กมฺมฏฺฐานโคจเร เจว ภิกฺขาจารโคจเร จ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ อภินีหารกุสโลติ กมฺมฏฺฐานํ อภินีหริตุํ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ สกฺกจฺจการีติ ฌานํ อปฺเปตุํ สกฺกจฺจการี น โหติ. น สมาธิสฺมึ สาตจฺจการีติ ฌานปฺปนาย สตตการี น โหติ, กทาจิเทว กโรติ. น สมาธิสฺมึ สปฺปายการีติ สมาธิสฺส สปฺปาเย อุปการกธมฺเม ปูเรตุํ น สกฺโกติ. ตโต ปรํ สมาปตฺติอาทีหิ ปเทหิ [Pg.324] โยเชตฺวา จตุกฺกา วุตฺตา. เตสํ อตฺโถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. สกลํ ปเนตฺถ ฌานสํยุตฺตํ โลกิยชฺฌานวเสเนว กถิตนฺติ.

663-716. En el segundo sutta y los siguientes: «no es hábil en la permanencia en la concentración» significa que no es hábil para mantener el jhāna; no puede mantener el jhāna ni siquiera por la duración de siete u ocho chasquidos de dedos. «No es hábil en el emerger de la concentración» significa que no es hábil en salir del jhāna; no puede salir en el tiempo determinado. «No es hábil en la disposición de la concentración» significa que no es hábil para alegrar la mente y hacerla apta [para la absorción]. «No es hábil en el objeto de la concentración» significa que no es hábil con respecto a los objetos de los kasiṇas. «No es hábil en el dominio de la concentración» significa que no es hábil tanto en el dominio del tema de meditación (kammaṭṭhāna) como en el dominio de la ronda de limosnas (bhikkhācāra). «No es hábil en la resolución de la concentración» significa que no es hábil para dirigir el tema de meditación [hacia un logro superior]. «No actúa con diligencia en la concentración» significa que no es alguien que actúe con esmero para alcanzar la absorción del jhāna. «No actúa con perseverancia en la concentración» significa que no actúa continuamente para la absorción del jhāna; solo lo hace ocasionalmente. «No actúa en lo que es conveniente para la concentración» significa que no puede cumplir con los factores de apoyo convenientes para la concentración. Después de esto, se exponen las tétradas combinando los términos con el logro (samāpatti) y otros. Su significado debe entenderse de la misma manera que ya se ha explicado. Todo este Jhāna Saṃyutta se ha expuesto únicamente en términos de los jhānas mundanos.

ฌานสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

Ha terminado el comentario al Jhāna Saṃyutta.

อิติ สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย

Así, de la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya,

ขนฺธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ha terminado el comentario al Khandhavagga.

สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย ทุติโย ภาโค.

Segunda parte del comentario del Saṃyutta Nikāya.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Homenaje a Él, el Bendito, el Noble, el plenamente Despierto por Sí mismo. สํยุตฺตนิกาเย En el Saṃyutta Nikāya (Colección de Discursos Vinculados). ขนฺธวคฺค-อฏฺฐกถา Comentario al Libro de los Agregados (Khandhavagga-aṭṭhakathā). ๑. ขนฺธสํยุตฺตํ 1. Discursos Vinculados a los Agregados (Khandhasaṃyutta). ๑. นกุลปิตุวคฺโค 1. Capítulo de Nakulapitā (Nakulapituvagga). ๑. นกุลปิตุสุตฺตวณฺณนา 1. Explicación del Discurso de Nakulapitā (Nakulapitusuttavaṇṇanā). ๑. ขนฺธิยวคฺคสฺส [Pg.229] ปฐเม ภคฺเคสูติ เอวํนามเก ชนปเท. สุสุมารคิเรติ สุสุมารคิรนคเร. ตสฺมึ กิร มาปิยมาเน สุสุมาโร สทฺทมกาสิ, เตนสฺส ‘‘สุสุมารคิร’’นฺตฺเวว นามํ อกํสุ. เภสกฬาวเนติ เภสกฬาย นาม ยกฺขินิยา อธิวุตฺถตฺตา เอวํลทฺธนาเม วเน. ตเทว มิคคณสฺส อภยตฺถาย ทินฺนตฺตา มิคทาโยติ วุจฺจติ. ภควา ตสฺมึ ชนปเท ตํ นครํ นิสฺสาย ตสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรติ. นกุลปิตาติ นกุลสฺส นาม ทารกสฺส ปิตา. 1. Respecto a la primera sección del Khandhavagga, 'bhaggesūti' se refiere al país con ese nombre. 'Susumāragire' significa en la ciudad de Susumāragira; se dice que mientras se construía la ciudad, un cocodrilo (susumāro) emitió un sonido, por lo cual la llamaron 'Susumāragira'. 'Bhesakaḷāvaneti' es un bosque que recibió ese nombre por estar habitado por una yakkhini llamada Bhesakaḷā. Ese mismo lugar es llamado 'Migadāya' (Parque de los Ciervos) porque fue entregado para que las manadas de ciervos vivieran sin temor. El Bendito residía en ese bosque, cerca de esa ciudad en el país de Bhagga. 'Nakulapitā' es el padre de un niño llamado Nakula. ชิณฺโณติ ชราชิณฺโณ. วุฑฺโฒติ วโยวุฑฺโฒ. มหลฺลโกติ ชาติมหลฺลโก. อทฺธคโตติ ติยทฺธคโต. วโยอนุปฺปตฺโตติ เตสุ ตีสุ อทฺเธสุ ปจฺฉิมวยํ อนุปฺปตฺโต. อาตุรกาโยติ คิลานกาโย. อิทญฺหิ สรีรํ สุวณฺณวณฺณมฺปิ นิจฺจปคฺฆรณฏฺเฐน อาตุรํเยว นาม[Pg.230]. วิเสเสน ปนสฺส ชราตุรตา พฺยาธาตุรตา มรณาตุรตาติ ติสฺโส อาตุรตา โหนฺติ. ตาสุ กิญฺจาปิ เอโส มหลฺลกตฺตา ชราตุโรว, อภิณฺหโรคตาย ปนสฺส พฺยาธาตุรตา อิธ อธิปฺเปตา. อภิกฺขณาตงฺโกติ อภิณฺหโรโค นิรนฺตรโรโค. อนิจฺจทสฺสาวีติ ตาย อาตุรตาย อิจฺฉิติจฺฉิตกฺขเณ อาคนฺตุํ อสกฺโกนฺโต กทาจิเทว ทฏฺฐุํ ลภามิ, น สพฺพกาลนฺติ อตฺโถ. มโนภาวนียานนฺติ มนวฑฺฒกานํ. เยสุ หิ ทิฏฺเฐสุ กุสลวเสน จิตฺตํ วฑฺฒติ, เต สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานาทโย มหาเถรา มโนภาวนียา นาม. อนุสาสตูติ ปุนปฺปุนํ สาสตุ. ปุริมญฺหิ วจนํ โอวาโท นาม, อปราปรํ อนุสาสนี นาม. โอติณฺเณ วา วตฺถุสฺมึ วจนํ โอวาโท นาม, อโนติณฺเณ ตนฺติวเสน วา ปเวณิวเสน วา วุตฺตํ อนุสาสนี นาม. อปิจ โอวาโทติ วา อนุสาสนีติ วา อตฺถโต เอกเมว, พฺยญฺชนมตฺตเมว นานํ. 'Jiṇṇo' significa desgastado por la vejez. 'Vuḍḍho' significa avanzado en edad. 'Mahallako' significa anciano por el tiempo transcurrido desde el nacimiento. 'Addhagato' significa que ha llegado al final del camino de las tres etapas de la vida. 'Vayoanuppatto' significa que ha alcanzado la última etapa de esas tres. 'Āturakāyo' significa que tiene un cuerpo enfermo. Pues este cuerpo, aunque tenga el color del oro, se llama 'enfermo' debido a que fluyen secreciones constantemente de él. Especialmente tiene tres tipos de enfermedades: la enfermedad de la vejez, la enfermedad de la dolencia y la enfermedad de la muerte. Entre estas, aunque él sea 'jarāturo' (enfermo de vejez) por su ancianidad, aquí se refiere a 'byādhāturatā' (enfermo por dolencia) debido a que padecía enfermedades recurrentes. 'Abhikkhaṇātaṅko' significa que tiene una enfermedad frecuente o continua. 'Aniccadassāvī' significa que debido a esa enfermedad no puede venir a ver al Buddha cada vez que lo desea, sino que solo puede verlo de vez en cuando; este es el significado. 'Manobhāvanīyānaṃ' significa aquellos que desarrollan o elevan la mente. Aquellos grandes monjes como Sāriputta y Moggallāna, al ser vistos, el corazón crece en méritos, por eso se llaman 'manobhāvanīyā'. 'Anusāsatūti' significa que instruya repetidamente. Pues la primera instrucción se llama 'ovāda', y la instrucción dada una y otra vez se llama 'anusāsanī'. O bien, la instrucción dada cuando ha ocurrido una falta se llama 'ovāda', y la instrucción dada antes de que ocurra, según las escrituras o la tradición, se llama 'anusāsanī'. Además, 'ovāda' y 'anusāsanī' son lo mismo en significado, diferenciándose solo en la expresión. อาตุโร หายนฺติ อาตุโร หิ อยํ, สุวณฺณวณฺโณ ปิยงฺคุสาโมปิ สมาโน นิจฺจปคฺฆรณฏฺเฐน อาตุโรเยว. อณฺฑภูโตติ อณฺฑํ วิย ภูโต ทุพฺพโล. ยถา กุกฺกุฏณฺฑํ วา มยูรณฺฑํ วา เคณฺฑุกํ วิย คเหตฺวา ขิปนฺเตน วา ปหรนฺเตน วา น สกฺกา กีฬิตุํ, ตาวเทว ภิชฺชติ, เอวมยมฺปิ กาโย กณฺฏเกปิ ขาณุเกปิ ปกฺขลิตสฺส ภิชฺชตีติ อณฺฑํ วิย ภูโตติ อณฺฑภูโต. ปริโยนทฺโธติ สุขุเมน ฉวิมตฺเตน ปริโยนทฺโธ. อณฺฑญฺหิ สารตเจน ปริโยนทฺธํ, เตน ฑํสมกสาทโย นิลียิตฺวาปิ ฉวึ ฉินฺทิตฺวา ยูสํ ปคฺฆราเปตุํ น สกฺโกนฺติ. อิมสฺมึ ปน ฉวึ ฉินฺทิตฺวา ยํ อิจฺฉนฺติ, ตํ กโรนฺติ. เอวํ สุขุมาย ฉวิยา ปริโยนทฺโธ. กิมญฺญตฺร พาลฺยาติ พาลภาวโต อญฺญํ กิมตฺถิ? พาโลเยว อยนฺติ อตฺโถ. ตสฺมาติ ยสฺมา อยํ กาโย เอวรูโป, ตสฺมา. 'Āturo hāyanti' se divide en 'āturo hi ayaṃ'; este cuerpo, aunque fuera de color dorado o de color pálido, es ciertamente un enfermo debido a sus constantes secreciones. 'Aṇḍabhūto' significa frágil como un huevo. Así como un huevo de gallina o de pavo real no se puede usar para jugar lanzándolo o golpeándolo como una pelota pues se rompe enseguida, de la misma forma este cuerpo se rompe o se hiere si tropieza con una espina o un tocón; por ser así de frágil se llama 'aṇḍabhūto'. 'Pariyonaddho' significa recubierto por una fina capa de piel. Un huevo está recubierto por una cáscara sólida, por lo cual los insectos como los tábanos no pueden posarse y romper la piel para extraer fluidos. Pero en este cuerpo, los insectos rompen la piel y hacen lo que desean. Así, está recubierto solo por una piel delicada. 'Kimaññatra bālyā' significa ¿qué hay aparte de la necedad? El significado es que quien se identifica con esto es ciertamente un necio. 'Tasmā' significa puesto que este cuerpo es de tal naturaleza. เตนุปสงฺกมีติ รญฺโญ จกฺกวตฺติสฺส อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา อนนฺตรํ ปริณายกรตนสฺส อุปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต ราชปุริโส วิย, สทฺธมฺมจกฺกวตฺติสฺส ภควโต อุปฏฺฐานํ คนฺตฺวา, อนนฺตรํ ธมฺมเสนาปติสฺส อปจิตึ กาตุกาโม เยนายสฺมา สาริปุตฺโต, เตนุปสงฺกมิ. วิปฺปสนฺนานีติ สุฏฺฐุ ปสนฺนานิ. อินฺทฺริยานีติ มนจฺฉฏฺฐานิ อินฺทฺริยานิ. ปริสุทฺโธติ นิทฺโทโส. ปริโยทาโตติ [Pg.231] ตสฺเสว เววจนํ. นิรุปกฺกิเลสตาเยว หิ เอส ปริโยทาโตติ วุตฺโต, น เสตภาเวน. เอตสฺส จ ปริโยทาตตํ ทิสฺวาว อินฺทฺริยานํ วิปฺปสนฺนตํ อญฺญาสิ. นยคฺคาหปญฺญา กิเรสา เถรสฺส. 'Tenupasaṅkamī' significa que, así como un cortesano del rey, tras asistir al Rey que Hace Girar la Rueda (Cakkavatti), va luego a asistir al Tesoro del Consejero (Pariṇāyakaratanassa), así Nakulapitā, tras asistir al Bendito, el Cakkavatti del Verdadero Dhamma, deseando rendir honores al General del Dhamma, se acercó a donde estaba el venerable Sāriputta. 'Vippasannāni' significa muy serenos. 'Indriyāni' son las facultades, con la mente como la sexta. 'Parisuddho' significa sin tacha. 'Pariyodāto' es un sinónimo de lo mismo. Se dice que es 'pariyodāto' (puro) por estar libre de impurezas, no por ser de piel blanca. Al ver la pureza de su rostro, [Sāriputta] reconoció la serenidad de sus facultades. Se dice que esta era la sabiduría deductiva del anciano monje. กถญฺหิ โน สิยาติ เกน การเณน น ลทฺธา ภวิสฺสติ? ลทฺธาเยวาติ อตฺโถ. อิมินา กึ ทีเปติ? สตฺถุวิสฺสาสิกภาวํ. อยํ กิร สตฺถุ ทิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย ปิติเปมํ, อุปาสิกา จสฺส มาติเปมํ ปฏิลภติ. อุโภปิ ‘‘มม ปุตฺโต’’ติ สตฺถารํ วทนฺติ. ภวนฺตรคโต หิ เนสํ สิเนโห. สา กิร อุปาสิกา ปญฺจ ชาติสตานิ ตถาคตสฺส มาตาว, โส จ, คหปติ, ปิตาว อโหสิ. ปุน ปญฺจ ชาติสตานิ อุปาสิกา มหามาตา, อุปาสโก มหาปิตา, ตถา จูฬามาตา จูฬปิตาติ. เอวํ สตฺถา ทิยฑฺฒอตฺตภาวสหสฺสํ เตสํเยว หตฺเถ วฑฺฒิโต. เตเนว เต ยํ เนว ปุตฺตสฺส, น ปิตุ สนฺติเก กเถตุํ สกฺกา, ตํ สตฺถุ สนฺติเก นิสินฺนา กเถนฺติ. อิมินาเยว จ การเณน ภควา ‘‘เอตทคฺคํ, ภิกฺขเว, มม สาวกานํ อุปาสกานํ วิสฺสาสิกานํ ยทิทํ นกุลปิตา คหปติ, ยทิทํ นกุลมาตา คหปตานี’’ติ (อ. นิ. ๑.๒๕๗) เต เอตทคฺเค ฐเปสิ. อิติ โส อิมํ วิสฺสาสิกภาวํ ปกาเสนฺโต กถญฺหิ โน สิยาติ อาห. อมเตน อภิสิตฺโตติ นสฺสิธ อญฺญํ กิญฺจิ ฌานํ วา วิปสฺสนา วา มคฺโค วา ผลํ วา ‘‘อมตาภิเสโก’’ติ ทฏฺฐพฺโพ, มธุรธมฺมเทสนาเยว ปน ‘‘อมตาภิเสโก’’ติ เวทิตพฺโพ. ทูรโตปีติ ติโรรฏฺฐาปิ ติโรชนปทาปิ. 'Kathañhi no siyā' significa ¿por qué razón no la habría recibido? El sentido es que ciertamente la recibió. ¿Qué demuestra con esto? Su íntima familiaridad con el Maestro. Se dice que desde que vio al Maestro, él sintió el amor de un padre por un hijo, y su esposa el amor de una madre. Ambos decían del Maestro: 'Es mi hijo', pues su afecto provenía de vidas pasadas. Se dice que en quinientas vidas ella fue la madre del Tathāgata, y este hombre su padre. En otras quinientas vidas ella fue su tía mayor y él su tío mayor, y así también tíos menores. Así, el Maestro creció en sus manos durante mil quinientas existencias. Por esa razón, lo que no podían decir ni ante un hijo ni ante un padre, lo decían sentados ante el Maestro. Por este motivo el Bendito los designó en la posición más destacada (etadagga) diciendo: 'Monjes, el más destacado entre mis discípulos laicos por su familiaridad es el jefe de familia Nakulapitā, y la más destacada entre las laicas es la jefa de familia Nakulamātā'. Así, él dijo 'kathañhi no siyā' manifestando esta familiaridad. 'Amatena abhisitto' (ungido con el néctar): aquí no debe entenderse como la obtención de jhanas, vipassana, el camino o el fruto, sino que debe entenderse como la dulce enseñanza del Dhamma recibida del Maestro. 'Dūratopī' significa incluso desde otro reino o desde otro país. อสฺสุตวา ปุถุชฺชโนติ อิทํ วุตฺตตฺถเมว. อริยานํ อทสฺสาวีติอาทีสุ อริยาติ อารกตฺตา กิเลเสหิ, อนเย น อิริยนโต, อเย อิริยนโต, สเทวเกน จ โลเกน อรณียโต พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ พุทฺธสาวกา จ วุจฺจนฺติ. พุทฺธา เอว วา อิธ อริยา. ยถาห – ‘‘สเทวเก, ภิกฺขเว, โลเก…เป… ตถาคโต อริโย’’ติ วุจฺจตีติ (สํ. นิ. ๕.๑๐๙๘). สปฺปุริสานนฺติ เอตฺถ ปน ปจฺเจกพุทฺธา ตถาคตสาวกา จ สปฺปุริสาติ เวทิตพฺพา. เต หิ โลกุตฺตรคุณโยเคน โสภนา ปุริสาติ สปฺปุริสา. สพฺเพว วา เอเต ทฺเวธาปิ วุตฺตา. พุทฺธาปิ หิ อริยา จ สปฺปุริสา จ, ปจฺเจกพุทฺธา พุทฺธสาวกาปิ. ยถาห – La expresión 'un mundano sin instrucción' (assutavā puthujjanoti) tiene el mismo significado que ya se ha explicado anteriormente. Respecto a 'no ve a los Nobles' (ariyānaṃ adassāvī), se llaman 'Nobles' (ariyā) porque están lejos de las impurezas (kilesas), porque no se conducen por lo que no es beneficioso (anaye), sino que se conducen por lo beneficioso (aye), y porque deben ser reverenciados por el mundo, incluyendo a los devas; estos son los Buddhas, los Paccekabuddhas y los discípulos de los Buddhas (buddhasāvakā). O bien, en este contexto, solo los Buddhas son llamados Nobles, tal como dijo el Sublime: 'Monjes, en el mundo con sus devas... el Tathāgata es llamado el Noble'. En cuanto a 'los hombres íntegros' (sappurisānanti), aquí debe entenderse que los Paccekabuddhas y los discípulos del Tathāgata son los hombres íntegros. Son llamados hombres íntegros porque son hombres excelentes debido a su unión con las cualidades supramundanas (lokuttaraguṇa). O bien, todos ellos son designados con ambos términos, pues los Buddhas son tanto Nobles como hombres íntegros, al igual que los Paccekabuddhas y los discípulos de los Buddhas. Como se ha dicho: ‘‘โย [Pg.232] เว กตญฺญู กตเวทิ ธีโร,กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ; ทุขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ,ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺตี’’ติ. (ชา. ๒.๑๗.๗๘); 'Aquel que es ciertamente agradecido y reconoce el bien recibido, que es sabio, que es un buen amigo y posee una devoción firme; aquel que cumple con esmero su deber hacia quien está en aflicción, a tal persona la llaman un hombre íntegro'. ‘‘กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหตี’’ติ เอตฺตาวตา หิ พุทฺธสาวโก วุตฺโต, กตญฺญุตาทีหิ ปจฺเจกพุทฺธพุทฺธาติ. อิทานิ โย เตสํ อริยานํ อทสฺสนสีโล, น จ ทสฺสเน สาธุการี, โส ‘‘อริยานํ อทสฺสาวี’’ติ เวทิตพฺโพ. โส จ จกฺขุนา อทสฺสาวี, ญาเณน อทสฺสาวีติ ทุวิโธ. เตสุ ญาเณน อทสฺสาวี อิธ อธิปฺเปโต. มํสจกฺขุนา หิ ทิพฺพจกฺขุนา วา อริยา ทิฏฺฐาปิ อทิฏฺฐาว โหนฺติ เตสํ จกฺขูนํ วณฺณมตฺตคฺคหณโต น อริยภาวโคจรโต. โสณสิงฺคาลาทโยปิ จกฺขุนา อริเย ปสฺสนฺติ, น เจเต อริยานํ ทสฺสาวิโน นาม. Con las palabras 'buen amigo y de devoción firme' se hace referencia al discípulo del Buddha, mientras que con 'agradecido', etc., se refiere a los Paccekabuddhas y a los Buddhas. Ahora bien, aquel que no tiene el hábito de ver a esos Nobles, ni muestra aprecio al verlos, debe ser conocido como alguien que 'no ve a los Nobles' (ariyānaṃ adassāvī). Este 'no ver' es de dos tipos: no ver con el ojo físico y no ver con el ojo del conocimiento (ñāṇa). De estos dos, aquí se refiere a no ver con el ojo del conocimiento. Pues, aunque se vea a los Nobles con el ojo de carne o con el ojo divino, se considera que no han sido vistos, ya que esos ojos solo perciben la apariencia del color y no el estado de Nobleza (ariyabhāva) como su objeto. Incluso los perros y los chacales ven a los Nobles con sus ojos físicos, pero no por ello se dice que ellos vean a los Nobles. ตตฺริทํ วตฺถุ – จิตฺตลปพฺพตวาสิโน กิร ขีณาสวตฺเถรสฺส อุปฏฺฐาโก วุฑฺฒปพฺพชิโต เอกทิวสํ เถเรน สทฺธึ ปิณฺฑาย จริตฺวา, เถรสฺส ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา, ปิฏฺฐิโต อาคจฺฉนฺโต เถรํ ปุจฺฉิ – ‘‘อริยา นาม, ภนฺเต, กีทิสา’’ติ? เถโร อาห – ‘‘อิเธกจฺโจ มหลฺลโก อริยานํ ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วตฺตปฏิวตฺตํ กตฺวา สหจรนฺโตปิ เนว อริเย ชานาติ, เอวํ ทุชฺชานาวุโส, อริยา’’ติ. เอวํ วุตฺเตปิ โส เนว อญฺญาสิ. ตสฺมา น จกฺขุนา ทสฺสนํ ทสฺสนํ, ญาเณน ทสฺสนเมว ทสฺสนํ. ยถาห – ‘‘กึ เต, วกฺกลิ, อิมินา ปูติกาเยน ทิฏฺเฐน? โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมํ ปสฺสติ, โส มํ ปสฺสติ. โย มํ ปสฺสติ, โส ธมฺมํ ปสฺสตี’’ติ (สํ. นิ. ๓.๘๗). ตสฺมา จกฺขุนา ปสฺสนฺโตปิ ญาเณน อริเยหิ ทิฏฺฐํ อนิจฺจาทิลกฺขณํ อปสฺสนฺโต, อริยาธิคตญฺจ ธมฺมํ อนธิคจฺฉนฺโต อริยกรธมฺมานํ อริยภาวสฺส จ อทิฏฺฐตฺตา ‘‘อริยานํ อทสฺสาวี’’ติ เวทิตพฺโพ. Sobre esto, se relata esta historia: Se dice que un anciano ordenado, asistente de un monje veterano que había extinguido sus impurezas (khīṇāsava) y que residía en el monte Cittala, caminaba un día pidiendo limosna con el anciano. Llevando el cuenco y el manto del anciano y caminando tras él, le preguntó: 'Venerable señor, ¿cómo son los Nobles?'. El anciano respondió: 'En esta religión, cierto anciano, aunque sostenga el cuenco y el manto de los Nobles, cumpla con sus deberes y camine junto a ellos, no conoce a los Nobles. Así de difíciles de reconocer son los Nobles, amigo'. A pesar de habérsele dicho esto, el monje no comprendió. Por lo tanto, el ver con el ojo físico no es el verdadero ver; solo el ver con el ojo del conocimiento es ver. Como dijo el Sublime: 'Vakkali, ¿de qué te sirve ver este cuerpo impuro? Quien ve el Dhamma, me ve a mí; quien me ve a mí, ve el Dhamma'. Por consiguiente, aunque alguien vea con el ojo físico, si no ve con el conocimiento las características de impermanencia y demás que ven los Nobles, y no alcanza el Dhamma alcanzado por los Nobles, debido a que no percibe los factores que hacen a un Noble ni el estado de Nobleza, debe ser conocido como alguien que 'no ve a los Nobles'. อริยธมฺมสฺส อโกวิโทติ, สติปฏฺฐานาทิเภเท อริยธมฺเม อกุสโล. อริยธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถ ปน – 'No es experto en el Dhamma de los Nobles' (ariyadhammassa akovido) significa que no es hábil en el Dhamma de los Nobles, el cual se divide en los fundamentos de la atención plena (satipaṭṭhāna), etc. En cuanto a 'no está disciplinado en el Dhamma de los Nobles' (ariyadhammase avinīto): ‘‘ทุวิโธ วินโย นาม, เอกเมเกตฺถ ปญฺจธา; อภาวโต ตสฺส อยํ, อวินีโตติ วุจฺจติ’’. 'La disciplina es de dos clases, y cada una de ellas es de cinco tipos; aquel que carece de ella es llamado no disciplinado'. อยญฺหิ [Pg.233] สํวรวินโย ปหานวินโยติ ทุวิโธ วินโย. เอตฺถ จ ทุวิเธปิ วินเย เอกเมโก วินโย ปญฺจธา ภิชฺชติ. สํวรวินโยปิ หิ สีลสํวโร สติสํวโร ญาณสํวโร ขนฺติสํวโร วีริยสํวโรติ ปญฺจวิโธ. ปหานวินโยปิ ตทงฺคปฺปหานํ, วิกฺขมฺภนปฺปหานํ สมุจฺเฉทปฺปหานํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปฺปหานํ นิสฺสรณปฺปหานนฺติ ปญฺจวิโธ. Esta disciplina es de dos tipos: la disciplina de la restricción (saṃvaravinayo) y la disciplina del abandono (pahānavinayo). En estos dos tipos de disciplina, cada una se divide en cinco. La disciplina de la restricción es de cinco tipos: restricción mediante la moralidad (sīlasaṃvaro), restricción mediante la atención plena (satisaṃvaro), restricción mediante el conocimiento (ñāṇasaṃvaro), restricción mediante la paciencia (khantisaṃvaro) y restricción mediante la energía (vīriyasaṃvaro). La disciplina del abandono también es de cinco tipos: el abandono por sustitución de opuestos (tadaṅgappahānaṃ), el abandono por supresión (vikkhambhanappahānaṃ), el abandono por erradicación (samucchedappahānaṃ), el abandono por tranquilidad (paṭippassaddhippahānaṃ) y el abandono por liberación (nissaraṇappahānaṃ). ตตฺถ ‘‘อิมินา ปาติโมกฺขสํวเรน อุเปโต โหติ สมุเปโต’’ติ (วิภ. ๕๑๑) อยํ สีลสํวโร. ‘‘รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชตี’’ติ อยํ (ที. นิ. ๑.๒๑๓; ม. นิ. ๑.๒๙๕; สํ. นิ. ๔.๒๓๙; อ. นิ. ๓.๑๖) สติสํวโร. De ellos, la frase 'está dotado y plenamente dotado con esta restricción del Pātimokkha' se refiere a la restricción mediante la moralidad. 'Protege la facultad del ojo, logra la restricción en la facultad del ojo' se refiere a la restricción mediante la atención plena. ‘‘ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ, (อชิตาติ ภควา)สติ เตสํ นิวารณํ; โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ,ปญฺญาเยเต ปิธียเร’’ติ. (สุ. นิ. ๑๐๔๑; จูฬนิ. อชิตมาณวปุจฺฉานิทฺเทส.๔) – 'Cualesquiera corrientes que fluyan en el mundo, Ajita (dijo el Sublime), la atención plena es su obstrucción; yo llamo a la atención plena la restricción de las corrientes, y mediante la sabiduría estas se cierran'. อยํ ญาณสํวโร. ‘‘ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺสา’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๔; อ. นิ. ๔.๑๑๔; ๖.๕๘) อยํ ขนฺติสํวโร. ‘‘อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสตี’’ติ (ม. นิ. ๑.๒๖; อ. นิ. ๔.๑๑๔; ๖.๕๘) อยํ วีริยสํวโร. สพฺโพปิ จายํ สํวโร ยถาสกํ สํวริตพฺพานํ วิเนตพฺพานญฺจ กายทุจฺจริตาทีนํ สํวรณโต ‘‘สํวโร’’ วินยนโต ‘‘วินโย’’ติ วุจฺจติ. เอวํ ตาว สํวรวินโย ปญฺจธา ภิชฺชตีติ เวทิตพฺโพ. Esta es la restricción mediante el conocimiento. 'Es paciente ante el frío y el calor' es la restricción mediante la paciencia. 'No tolera el pensamiento sensual surgido' es la restricción mediante la energía. Toda esta restricción se llama 'restricción' (saṃvaro) porque restringe las malas conductas corporales y demás, que deben ser restringidas y disciplinadas según corresponda, y se llama 'disciplina' (vinayo) porque las elimina o entrena. Así debe entenderse primero cómo la disciplina de la restricción se divide en cinco. ตถา ยํ นามรูปปริจฺเฉทาทีสุ วิปสฺสนาญาเณสุ ปฏิปกฺขภาวโต ทีปาโลเกเนว ตมสฺส, เตน เตน วิปสฺสนาญาเณน ตสฺส ตสฺส อนตฺถสฺส ปหานํ. เสยฺยถิทํ – นามรูปววตฺถาเนน สกฺกายทิฏฺฐิยา, ปจฺจยปริคฺคเหน อเหตุวิสมเหตุทิฏฺฐีนํ, ตสฺเสว อปรภาเคน กงฺขาวิตรเณน กถํกถีภาวสฺส, กลาปสมฺมสเนน ‘‘อหํ มมา’’ติ คาหสฺส, มคฺคามคฺคววตฺถาเนน อมคฺเค มคฺคสญฺญาย, อุทยทสฺสเนน อุจฺเฉททิฏฺฐิยา, วยทสฺสเนน สสฺสตทิฏฺฐิยา, ภยทสฺสเนน สภเย อภยสญฺญาย, อาทีนวทสฺสเนน อสฺสาทสญฺญาย, นิพฺพิทานุปสฺสนาย อภิรติสญฺญาย[Pg.234], มุจฺจิตุกมฺยตาญาเณน อมุจฺจิตุกามตาย. อุเปกฺขาญาเณน อนุเปกฺขาย, อนุโลเมน ธมฺมฏฺฐิติยํ นิพฺพาเน จ ปฏิโลมภาวสฺส, โคตฺรภุนา สงฺขารนิมิตฺตคาหสฺส ปหานํ, เอตํ ตทงฺคปฺปหานํ นาม. Asimismo, existe el abandono de cada estado perjudicial mediante cada conocimiento de visión cabal (vipassanā-ñāṇa) respectivo, como el conocimiento de la delimitación de mente y materia, debido a su naturaleza de oposición, tal como la luz de una lámpara elimina la oscuridad. A saber: el abandono de la visión de identidad personal (sakkāyadiṭṭhi) mediante la determinación de mente y materia; de las visiones de ausencia de causa o de causa errónea mediante la aprehensión de la condición; del estado de duda mediante la superación de la duda en una etapa posterior de ese mismo conocimiento; del aferramiento al «yo» y «mío» mediante la comprensión de los grupos de fenómenos; de la percepción del camino en lo que no es el camino mediante la determinación de lo que es y no es el camino; de la visión de aniquilación mediante la visión del surgimiento; de la visión de eternidad mediante la visión de la cesación; de la percepción de seguridad en lo temible mediante la visión del temor; de la percepción de gratificación mediante la visión del peligro; de la percepción de deleite mediante la contemplación del desencanto; del estado de no querer liberarse mediante el conocimiento del deseo de liberación; de la falta de ecuanimidad mediante el conocimiento de la ecuanimidad; del estado de oposición a la estabilidad de la ley y al Nibbāna mediante el conocimiento de conformidad; y del aferramiento al signo de las formaciones mediante el conocimiento de cambio de linaje. Esto se denomina abandono por sustitución de opuestos (tadaṅga-pahāna). ยํ ปน อุปจารปฺปนาเภเทน สมาธินา ปวตฺติภาวนิวารณโต ฆฏปฺปหาเรเนว อุทกปิฏฺเฐ เสวาลสฺส, เตสํ เตสํ นีวรณาทิธมฺมานํ ปหานํ, เอตํ วิกฺขมฺภนปฺปหานํ นาม. ยํ จตุนฺนํ อริยมคฺคานํ ภาวิตตฺตา ตํตํมคฺควโต อตฺตโน สนฺตาเน ‘‘ทิฏฺฐิคตานํ ปหานายา’’ติอาทินา นเยน (ธ. ส. ๒๗๗; วิภ. ๖๒๘) วุตฺตสฺส สมุทยปกฺขิกสฺส กิเลสคณสฺส อจฺจนฺตํ อปฺปวตฺติภาเวน ปหานํ, อิทํ สมุจฺเฉทปฺปหานํ นาม. ยํ ปน ผลกฺขเณ ปฏิปฺปสฺสทฺธตฺตํ กิเลสานํ, เอตํ ปฏิปฺปสฺสทฺธิปฺปหานํ นาม. Por otro lado, el abandono de los obstáculos (nīvaraṇa) y otros estados similares mediante la concentración (samādhi), distinguida por el acceso y la absorción, al impedir su manifestación, tal como se aparta el musgo de la superficie del agua con una vasija, se denomina abandono por supresión (vikkhambhana-pahāna). El abandono de la multitud de impurezas (kilesa) que pertenecen al lado del origen [del sufrimiento], que han sido descritas mediante métodos tales como «para el abandono de las visiones erróneas», en el propio continuo mental de quien posee cada sendero respectivo debido al desarrollo de los cuatro senderos nobles, logrando su absoluta no recurrencia, se denomina abandono por erradicación (samuccheda-pahāna). Además, la tranquilidad de las impurezas lograda en el momento del fruto (phala) se denomina abandono por tranquilización (paṭippassaddhi-pahāna). ยํ สพฺพสงฺขตนิสฺสฏตฺตา ปหีนสพฺพสงฺขตํ นิพฺพานํ, เอตํ นิสฺสรณปฺปหานํ นาม. สพฺพมฺปิ เจตํ ปหานํ ยสฺมา จาคฏฺเฐน ปหานํ, วินยฏฺเฐน วินโย, ตสฺมา ‘‘ปหานวินโย’’ติ วุจฺจติ. ตํตํปหานวโต วา ตสฺส ตสฺส วินยสฺส สมฺภวโตเปตํ ‘‘ปหานวินโย’’ติ วุจฺจติ. เอวํ ปหานวินโยปิ ปญฺจธา ภิชฺชตีติ เวทิตพฺโพ. Aquel Nibbāna en el que se han abandonado todas las formaciones por estar libre de todo lo condicionado, se denomina abandono por liberación (nissaraṇa-pahāna). Todo este abandono se llama «disciplina de abandono» (pahāna-vinaya), porque es abandono en el sentido de renuncia (cāga) y es disciplina en el sentido de eliminación (vinaya). También se denomina «disciplina de abandono» debido a que tal disciplina ocurre en quien posee cada respectivo abandono. Así, debe entenderse que la disciplina de abandono también se divide en cinco clases. เอวมยํ สงฺเขปโต ทุวิโธ, เภทโต จ ทสวิโธ วินโย ภินฺนสํวรตฺตา ปหาตพฺพสฺส จ อปฺปหีนตฺตา ยสฺมา เอตสฺส อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส นตฺถิ, ตสฺมา อภาวโต ตสฺส อยํ ‘‘อวินีโต’’ติ วุจฺจตีติ. เอส นโย สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโตติ เอตฺถาปิ. นินฺนานากรณญฺหิ เอตํ อตฺถโต. ยถาห – De esta manera, esta disciplina, que es doble en resumen y de diez clases según su división, no existe en el mundano común (puthujjana) que carece de instrucción, debido a que su restricción está rota y a que no ha abandonado lo que debe ser abandonado; por lo tanto, ante esa ausencia, se dice de él que es «indisciplinado» (avinīta). Este mismo método debe aplicarse también a las expresiones: «no ve a los seres nobles», «es ignorante de la doctrina de los seres nobles» e «indisciplinado en la doctrina de los seres nobles». Pues, en cuanto a su significado, estas expresiones no presentan diferencia alguna. Como se ha dicho: ‘‘เยว เต อริยา, เตว เต สปฺปุริสา. เยว เต สปฺปุริสา, เตว เต อริยา. โย เอว โส อริยานํ ธมฺโม, โส เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม. โย เอว โส สปฺปุริสานํ ธมฺโม, โส เอว โส อริยานํ ธมฺโม. เยว เต อริยวินยา, เตว เต สปฺปุริสวินยา. เยว เต สปฺปุริสวินยา[Pg.235], เตว เต อริยวินยา. อริเยติ วา สปฺปุริเสติ วา, อริยธมฺเมติ วา สปฺปุริสธมฺเมติ วา, อริยวินเยติ วา สปฺปุริสวินเยติ วา เอเสเส เอเก เอกฏฺเฐ สเม สมภาเค ตชฺชาเต ตญฺเญวา’’ติ. «Quienes son los nobles (ariya), esos mismos son los hombres íntegros (sappurisa). Quienes son los hombres íntegros, esos mismos son los nobles. Lo que es la doctrina de los nobles, eso mismo es la doctrina de los hombres íntegros. Lo que es la doctrina de los hombres íntegros, eso mismo es la doctrina de los nobles. Lo que es la disciplina de los nobles, eso mismo es la disciplina de los hombres íntegros. Lo que es la disciplina de los hombres íntegros, eso mismo es la disciplina de los nobles. Ya sea que se diga “noble” o “hombre íntegro”, “doctrina de los nobles” o “doctrina de los hombres íntegros”, “disciplina de los nobles” o “disciplina de los hombres íntegros”, todos estos términos poseen el mismo significado, son iguales, tienen la misma naturaleza y son una misma cosa». รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตีติ อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, ‘‘ยํ รูปํ, โส อหํ, โย อหํ, ตํ รูป’’นฺติ รูปญฺจ อตฺตญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ. เสยฺยถาปิ นาม เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต ยา อจฺจิ, โส วณฺโณ. โย วณฺโณ, สา อจฺจีติ อจฺจิญฺจ วณฺณญฺจ อทฺวยํ สมนุปสฺสติ, เอวเมว อิเธกจฺโจ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ…เป… อทฺวยํ สมนุปสฺสตีติ เอวํ รูปํ ‘‘อตฺตา’’ติ ทิฏฺฐิปสฺสนาย ปสฺสติ. รูปวนฺตํ วา อตฺตานนฺติ อรูปํ ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา ฉายาวนฺตํ รุกฺขํ วิย ตํ รูปวนฺตํ สมนุปสฺสติ. อตฺตนิ วา รูปนฺติ อรูปเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา ปุปฺผสฺมึ คนฺธํ วิย อตฺตนิ รูปํ สมนุปสฺสติ. รูปสฺมึ วา อตฺตานนฺติ อรูปเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คเหตฺวา กรณฺฑเก มณึ วิย ตํ อตฺตานํ รูปสฺมึ สมนุปสฺสติ. ปริยุฏฺฐฏฺฐายีติ ปริยุฏฺฐานากาเรน อภิภวนากาเรน ฐิโต, ‘‘อหํ รูปํ, มม รูป’’นฺติ เอวํ ตณฺหาทิฏฺฐีหิ คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา คณฺหนโก นาม โหตีติ อตฺโถ. ตสฺส ตํ รูปนฺติ ตสฺส ตํ เอวํ คหิตํ รูปํ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. «Considera la forma como el yo»: aquí, alguien considera la forma como el yo, pensando: «lo que es la forma, eso soy yo; lo que soy yo, eso es la forma», considerando la forma y el yo como no duales. Tal como alguien que observa una lámpara de aceite encendida considera la llama y el color como no duales, pensando: «lo que es la llama, es el color; lo que es el color, es la llama», del mismo modo alguien considera la forma como el yo... y así sucesivamente... considerándolos como no duales. De esta manera, ve la forma como «el yo» a través de la visión errónea. «O el yo como poseedor de la forma»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera que ese yo posee forma, como un árbol que posee sombra. «O la forma en el yo»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera la forma dentro del yo, como el aroma en una flor. «O el yo en la forma»: habiendo tomado lo inmaterial como «el yo», considera a ese yo dentro de la forma, como una joya en un cofre. «Persiste en la obsesión»: significa que permanece en un estado de obsesión y de ser dominado; habiendo sido devorado y consumido por el deseo y la visión errónea, se convierte en uno que se aferra pensando: «la forma soy yo, la forma es mía». «Esa forma para él» se refiere a la forma así percibida por dicho individuo. El mismo método se aplica a la sensación y demás agregados. ตตฺถ ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ สุทฺธรูปเมว อตฺตาติ กถิตํ. ‘‘รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ, เวทนํ อตฺตโต…เป… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ อิเมสุ สตฺตสุ ฐาเนสุ อรูปํ อตฺตาติ กถิตํ. ‘‘เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา เวทนํ, เวทนาย วา อตฺตาน’’นฺติ เอวํ จตูสุ ขนฺเธสุ ติณฺณํ ติณฺณํ วเสน ทฺวาทสสุ ฐาเนสุ รูปารูปมิสฺสโก อตฺตา กถิโต. ตตฺถ ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, เวทนํ… สญฺญํ… สงฺขาเร… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ อิเมสุ ปญฺจสุ ฐาเนสุ อุจฺเฉททิฏฺฐิ กถิตา, อวเสเสสุ สสฺสตทิฏฺฐีติ เอวเมตฺถ ปนฺนรส ภวทิฏฺฐิโย ปญฺจ วิภวทิฏฺฐิโย โหนฺติ, ตา สพฺพาปิ มคฺคาวรณา, น สคฺคาวรณา, ปฐมมคฺควชฺฌาติ เวทิตพฺพา. En este pasaje, al decir «ve la forma como el yo», se refiere exclusivamente a la forma pura como el yo. En los siete casos siguientes —«o el yo poseyendo la forma, o la forma en el yo, o el yo en la forma; ve la sensación como el yo... la percepción... las formaciones... la conciencia como el yo»—, se refiere a lo inmaterial como el yo. En los doce casos restantes, basados en los tres tipos de identificación por cada uno de los otros cuatro agregados, se habla del yo como una mezcla de lo material y lo inmaterial. Entre estos, en los cinco casos donde se dice «ve la forma... la sensación... la percepción... las formaciones... la conciencia como el yo», se enseña la visión del aniquilamiento; en los quince restantes, la visión del eternismo. Así, hay aquí quince visiones de la existencia y cinco visiones de la no-existencia. Debe entenderse que todas ellas son obstáculos para el camino, pero no para el renacimiento celestial, y que son eliminadas por el primer camino. เอวํ [Pg.236] โข, คหปติ, อาตุรกาโย เจว โหติ อาตุรจิตฺโต จาติ กาโย นาม พุทฺธานมฺปิ อาตุโรเยว. จิตฺตํ ปน ราคโทสโมหานุคตํ อาตุรํ นาม, ตํ อิธ ทสฺสิตํ. โน จ อาตุรจิตฺโตติ อิธ นิกฺกิเลสตาย จิตฺตสฺส อนาตุรภาโว ทสฺสิโต. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต โลกิยมหาชโน อาตุรกาโย เจว อาตุรจิตฺโต จาติ ทสฺสิโต, ขีณาสวา อาตุรกายา อนาตุรจิตฺตา, สตฺต เสขา เนว อาตุรจิตฺตา, น อนาตุรจิตฺตาติ เวทิตพฺพา. ภชมานา ปน อนาตุรจิตฺตตํเยว ภชนฺตีติ. ปฐมํ. «Así pues, jefe de hogar, se tiene un cuerpo afligido y una mente afligida»; aquí, el cuerpo, incluso el de los Budas, está siempre afligido. Sin embargo, la mente se llama «afligida» cuando es dominada por la codicia, el odio y la ilusión; eso es lo que se muestra en este punto. En la frase «pero no una mente afligida», se muestra el estado de salud mental debido a la ausencia de impurezas. Así, en este sutta, se muestra que la gente mundana posee tanto el cuerpo como la mente afligidos; los Arahants tienen el cuerpo afligido pero la mente sana; y los siete tipos de aprendices (sekha) deben entenderse como aquellos que no son ni totalmente de mente afligida ni totalmente de mente sana. No obstante, se considera que poseen una mente sana debido a que las impurezas remanentes no son predominantes. Primero. ๒. เทวทหสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Devadaha Sutta ๒. ทุติเย เทวทหนฺติ เทวา วุจฺจนฺติ ราชาโน, เตสํ มงฺคลทโห, สยํชาโต วา โส ทโหติ, ตสฺมา ‘‘เทวทโห’’ติ วุตฺโต. ตสฺส อวิทูเร นิคโม เทวทหนฺตฺเวว นปุํสกลิงฺควเสน สงฺขํ คโต. ปจฺฉาภูมคมิกาติ ปจฺฉาภูมํ อปรทิสายํ นิวิฏฺฐํ ชนปทํ คนฺตุกามา. นิวาสนฺติ เตมาสํ วสฺสาวาสํ. อปโลกิโตติ อาปุจฺฉิโต. อปโลเกถาติ อาปุจฺฉถ. กสฺมา เถรํ อาปุจฺฉาเปติ? เต สภาเร กาตุกามตาย. โย หิ เอกวิหาเร วสนฺโตปิ สนฺติกํ น คจฺฉติ ปกฺกมนฺโต อนาปุจฺฉา ปกฺกมติ, อยํ นิพฺภาโร นาม. โย เอกวิหาเร วสนฺโตปิ อาคนฺตฺวา ปสฺสติ, ปกฺกมนฺโต อาปุจฺฉติ, อยํ สภาโร นาม. อิเมปิ ภิกฺขู ภควา ‘‘เอวมิเม สีลาทีหิ วฑฺฒิสฺสนฺตี’’ติ สภาเร กาตุกาโม อาปุจฺฉาเปติ. 2. En el segundo sutta, respecto a «Devadaha»: se dice que los reyes son dioses por convención; el estanque auspicioso de esos reyes es el «Devadaha». O bien, ese estanque surgió por sí mismo, por lo cual se llama «Estanque de los Dioses». Cerca de allí, una población recibió el nombre de «Devadaha», usado en género neutro. «Pacchābhūmagamikā» se refiere a quienes desean partir hacia la región occidental. «Nivāsanti» se refiere a la residencia de tres meses durante el retiro de lluvias. «Apalokito» significa que se ha pedido permiso. «Apaloketha» significa pidan permiso. ¿Por qué el Bendito hace que pidan permiso al Thera? Porque deseaba que los monjes fueran responsables. Pues aquel monje que, aun viviendo en el mismo monasterio, no se acerca al mayor y se marcha sin pedir permiso, es llamado «sin carga». Pero aquel que se acerca, presenta sus respetos y pide permiso antes de partir, es llamado «con carga». Pensando que «de esta manera estos monjes crecerán en la virtud y otras cualidades», el Bendito, deseando que fueran responsables, les hace pedir permiso. ปณฺฑิโตติ ธาตุโกสลฺลาทินา จตุพฺพิเธน ปณฺฑิจฺเจน สมนฺนาคโต. อนุคฺคาหโกติ อามิสานุคฺคเหน จ ธมฺมานุคฺคเหน จาติ ทฺวีหิปิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคาหโก. เถโร กิร อญฺเญ ภิกฺขู วิย ปาโตว ปิณฺฑาย อคนฺตฺวา สพฺพภิกฺขูสุ คเตสุ สกลํ สงฺฆารามํ อนุวิจรนฺโต อสมฺมฏฺฐฏฺฐานํ สมฺมชฺชติ, อฉฑฺฑิตํ กจวรํ ฉฑฺเฑติ, สงฺฆาราเม ทุนฺนิกฺขิตฺตานิ มญฺจปีฐทารุภณฺฑมตฺติกาภณฺฑานิ ปฏิสาเมติ. กึ การณา? ‘‘มา อญฺญติตฺถิยา วิหารํ ปวิฏฺฐา ทิสฺวา ปริภวํ อกํสู’’ติ. ตโต คิลานสาลํ คนฺตฺวา คิลาเน อสฺสาเสตฺวา ‘‘เกนตฺโถ’’ติ ปุจฺฉิตฺวา เยน อตฺโถ โหติ, ตทตฺถํ [Pg.237] เตสํ ทหรสามเณเร อาทาย ภิกฺขาจารวตฺเตน วา สภาคฏฺฐาเน วา เภสชฺชํ ปริเยสิตฺวา เตสํ ทตฺวา, ‘‘คิลานุปฏฺฐานํ นาม พุทฺธปจฺเจกพุทฺเธหิ วณฺณิตํ, คจฺฉถ สปฺปุริสา อปฺปมตฺตา โหถา’’ติ เต เปเสตฺวา สยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา อุปฏฺฐากกุเล วา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วิหารํ คจฺฉติ. อิทํ ตาวสฺส นิพทฺธวาสฏฺฐาเน อาจิณฺณํ. «Pandito» significa que posee los cuatro tipos de sabiduría, empezando por la habilidad en los elementos. «Anuggāhako» es el que brinda apoyo tanto material como mediante el Dhamma. Se dice que el Thera, a diferencia de otros monjes, no salía temprano por limosna, sino que, cuando todos los monjes se habían ido, recorría todo el monasterio barriendo donde no se había barrido, tirando la basura y ordenando los lechos, bancos y utensilios de madera o arcilla que estuvieran mal colocados. ¿Por qué razón? Para que los seguidores de otras sectas, al entrar en el monasterio y verlo, no sintieran desprecio. Después iba a la enfermería, consolaba a los enfermos y les preguntaba qué necesitaban; entonces buscaba la medicina o el alimento necesario llevando consigo a los novicios, ya fuera mediante la ronda de limosnas o en lugares apropiados, y se los entregaba. Tras encomendarles: «el cuidado de los enfermos ha sido elogiado por los Budas y Paccekabuddhas; vayan, hombres de bien, y sean diligentes», él mismo salía por limosna o comía en casa de un seguidor y regresaba al monasterio. Esto era lo que hacía habitualmente en su lugar de residencia permanente. ภควติ ปน จาริกํ จรมาเน ‘‘อหํ อคฺคสาวโก’’ติ อุปาหนํ อารุยฺห ฉตฺตํ คเหตฺวา ปุรโต ปุรโต น คจฺฉติ. เย ปน ตตฺถ มหลฺลกา วา อาพาธิกา วา อติทหรา วา, เตสํ รุชฺชนฏฺฐานานิ เตเลน มกฺขาเปตฺวา ปตฺตจีวรํ อตฺตโน ทหรสามเณเรหิ คาหาเปตฺวา ตํทิวสํ วา ทุติยทิวสํ วา เต คณฺหิตฺวาว คจฺฉติ. เอกทิวสญฺหิ ตญฺเญว อายสฺมนฺตํ อติวิกาเล สมฺปตฺตตฺตา เสนาสนํ อลภิตฺวา, จีวรกุฏิยํ นิสินฺนํ ทิสฺวา, สตฺถา ปุนทิวเส ภิกฺขุสงฺฆํ สนฺนิปาตาเปตฺวา, หตฺถิวานรติตฺติรวตฺถุํ กเถตฺวา, ‘‘ยถาวุฑฺฒํ เสนาสนํ ทาตพฺพ’’นฺติ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสิ. เอวํ ตาเวส อามิสานุคฺคเหน อนุคฺคณฺหาติ. โอวทนฺโต ปเนส สตวารมฺปิ สหสฺสวารมฺปิ ตาว โอวทติ, ยาว โส ปุคฺคโล โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐาติ, อถ นํ วิสฺสชฺเชตฺวา อญฺญํ โอวทติ. อิมินา นเยน โอวทโต จสฺส โอวาเท ฐตฺวา อรหตฺตํ ปตฺตา คณนปถํ อติกฺกนฺตา. เอวํ ธมฺมานุคฺคเหน อนุคฺคณฺหาติ. Cuando el Bendito viajaba, él no caminaba delante de todos con orgullo, pensando «soy el discípulo principal», ni usaba sandalias ni sombrilla. En cambio, se ocupaba de los monjes ancianos, enfermos o muy jóvenes, aplicando aceite en sus zonas doloridas y haciendo que sus propios novicios llevaran los cuencos y mantos de aquellos; luego partía con ellos ese día o al día siguiente. Un día, habiendo llegado el venerable muy tarde, no encontró alojamiento y se sentó en una choza de mantos. Al verlo, el Maestro convocó a la asamblea de monjes al día siguiente y, tras relatar la historia del elefante, el mono y la perdiz, estableció la regla: «el alojamiento debe asignarse según la antigüedad». De esta manera brindaba apoyo material. En cuanto a su enseñanza, aconsejaba a una persona cien o incluso mil veces hasta que se establecía en el fruto de entrar en la corriente; solo entonces la dejaba y enseñaba a otra. Aquellos que alcanzaron el estado de Arahant bajo su instrucción son innumerables. Así es como brindaba apoyo a través del Dhamma. ปจฺจสฺโสสุนฺติ เต ภิกฺขู ‘‘อมฺหากํ เนว อุปชฺฌาโย, น อาจริโย น สนฺทิฏฺฐสมฺภตฺโต. กึ ตสฺส สนฺติเก กริสฺสามา’’ติ? ตุณฺหีภาวํ อนาปชฺชิตฺวา ‘‘เอวํ, ภนฺเต’’ติ สตฺถุ วจนํ สมฺปฏิจฺฉึสุ. เอฬคลาคุมฺเพติ คจฺฉมณฺฑปเก. โส กิร เอฬคลาคุมฺโพ ธุวสลิลฏฺฐาเน ชาโต. อเถตฺถ จตูหิ ปาเทหิ มณฺฑปํ กตฺวา ตสฺส อุปริ ตํ คุมฺพํ อาโรเปสุํ, โส ตํ มณฺฑปํ ฉาเทสิ. อถสฺส เหฏฺฐา อิฏฺฐกาหิ ปริจินิตฺวา วาลิกํ โอกิริตฺวา อาสนํ ปญฺญาปยึสุ. สีตลํ ทิวาฏฺฐานํ อุทกวาโต วายติ. เถโร ตสฺมึ นิสีทิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘เอฬคลาคุมฺเพ’’ติ. "Respondieron" significa que aquellos monjes no cayeron en el silencio pensando: "Este Venerable Sāriputta no es nuestro preceptor, ni nuestro maestro, ni un amigo cercano; ¿qué haremos en su presencia?", sino que aceptaron respetuosamente la palabra del Maestro diciendo: "Así es, Venerable Señor". "En el matorral de eḷagalā" se refiere a una estructura similar a un pabellón. Se dice que ese matorral de eḷagalā creció en un lugar con agua permanente. Entonces, allí construyeron un pabellón con cuatro postes y colocaron ese matorral encima, el cual cubrió el pabellón como un techo. Luego, debajo de él, cercaron con ladrillos, esparcieron arena blanca y pura y prepararon un asiento. Una brisa fresca proveniente del agua soplaba en ese lugar de descanso diurno. El Anciano se sentó allí. Refiriéndose a esto se dijo "en el matorral de eḷagalā". นานาเวรชฺชคตนฺติ เอกสฺส รญฺโญ รชฺชโต นานาวิธํ รชฺชคตํ. วิรชฺชนฺติ อญฺญํ รชฺชํ. ยถา หิ สเทสโต อญฺโญ วิเทโส, เอวํ นิวุตฺถรชฺชโต อญฺญํ [Pg.238] รชฺชํ วิรชฺชํ นาม, ตํ เวรชฺชนฺติ วุตฺตํ. ขตฺติยปณฺฑิตาติ พิมฺพิสารโกสลราชาทโย ปณฺฑิตราชาโน. พฺราหฺมณปณฺฑิตาติ จงฺกีตารุกฺขาทโย ปณฺฑิตพฺราหฺมณา. คหปติปณฺฑิตาติ จิตฺตสุทตฺตาทโย ปณฺฑิตคหปตโย. สมณปณฺฑิตาติ สภิยปิโลติกาทโย ปณฺฑิตปริพฺพาชกา. วีมํสกาติ อตฺถคเวสิโน. กึวาทีติ กึ อตฺตโน ทสฺสนํ วทติ, กึ ลทฺธิโกติ อตฺโถ. กิมกฺขายีติ กึ สาวกานํ โอวาทานุสาสนึ อาจิกฺขติ? ธมฺมสฺส จานุธมฺมนฺติ ภควตา วุตฺตพฺยากรณสฺส อนุพฺยากรณํ. สหธมฺมิโกติ สการโณ. วาทานุวาโทติ ภควตา วุตฺตวาทสฺส อนุวาโท. ‘‘วาทานุปาโต’’ติปิ ปาโฐ, สตฺถุ วาทสฺส อนุปาโต อนุปตนํ, อนุคมนนฺติ อตฺโถ. อิมินาปิ วาทํ อนุคโต วาโทเยว ทีปิโต โหติ. "Idos a diversas regiones extranjeras" significa que han ido a varios reinos desde el territorio de un solo rey. "Virajja" se denomina a otro reino. Así como se llama "videso" a un lugar distinto del propio, del mismo modo, un reino distinto al de residencia habitual se llama "virajja", y a eso se refiere con "verajja". "Kshatriyas sabios" son reyes sabios como Bimbisāra y Kosala. "Brahmanes sabios" son brahmanes instruidos como Caṅkī y Tārukkha. "Padres de familia sabios" son jefes de hogar sabios como Citta y Sudatta. "Ascetas sabios" son errantes instruidos como Sabhiya y Pilotika. "Investigadores" son buscadores del significado. "¿Qué doctrina sostiene?" significa ¿cuál es su propia visión?, ¿cuál es su creencia? "¿Qué proclama?" significa ¿qué consejo e instrucción enseña a sus discípulos? "Una doctrina conforme al Dhamma" es una explicación detallada de lo expuesto por el Bienaventurado. "Legítimamente" significa con fundamentos razonables. "Una declaración acorde a su doctrina" es una explicación que sigue la doctrina declarada por el Bienaventurado. Existe también la lectura "vādānupāto", que significa el seguimiento, la persecución o la conformidad con la doctrina del Maestro. Con esto se muestra que la declaración simplemente sigue a la doctrina original. อวิคตราคสฺสาติอาทีสุ ตณฺหาวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ตณฺหา หิ รชฺชนโต ราโค, ฉนฺทิยนโต ฉนฺโท, ปิยายนฏฺเฐน เปมํ, ปิวิตุกามฏฺเฐน ปิปาสา, อนุทหนฏฺเฐน ปริฬาโหติ วุจฺจติ. อกุสเล จาวุโส, ธมฺเมติอาทิ กสฺมา อารทฺธํ? ปญฺจสุ ขนฺเธสุ อวีตราคสฺส อาทีนวํ, วีตราคสฺส จ อานิสํสํ ทสฺเสตุํ. ตตฺร อวิฆาโตติ นิทฺทุกฺโข. อนุปายาโสติ นิรุปตาโป. อปริฬาโหติ นิทฺทาโห. เอวํ สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. ทุติยํ. En los pasajes que comienzan con "de aquel que no ha abandonado la pasión", el significado debe entenderse a través del poder del deseo (taṇhā). En efecto, se llama "pasión" (rāga) por el acto de apegarse, "deseo" (chanda) por el acto de anhelar, "afecto" (pema) por el sentido de amar, "sed" (pipāsā) por el sentido de querer consumir el objeto, y "fiebre" (pariḷāha) por el sentido de quemar repetidamente. ¿Por qué el Anciano comenzó con las palabras "en los estados perjudiciales, amigos"? Para mostrar el peligro de quien no ha eliminado la pasión por los cinco agregados y el beneficio de quien sí la ha eliminado. En ese contexto, "sin aflicción" (avighāta) significa libre de sufrimiento. "Sin angustia" (anupāyāsa) significa libre de tormento. "Sin fiebre" (apariḷāha) significa libre de ardor interno. Así debe entenderse el significado en todos los casos. Segundo [discurso]. ๓. หาลิทฺทิกานิสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Hāliddikāni Sutta ๓. ตติเย อวนฺตีสูติ อวนฺติทกฺขิณาปถสงฺขาเต อวนฺติรฏฺเฐ. กุรรฆเรติ เอวํนามเก นคเร. ปปาเตติ เอกโต ปปาเต. ตสฺส กิร ปพฺพตสฺส เอกํ ปสฺสํ ฉินฺทิตฺวา ปาติตํ วิย อโหสิ. ‘‘ปวตฺเต’’ติปิ ปาโฐ, นานาติตฺถิยานํ ลทฺธิปวตฺตฏฺฐาเนติ อตฺโถ. อิติ เถโร ตสฺมึ รฏฺเฐ ตํ นครํ นิสฺสาย ตสฺมึ ปพฺพเต วิหรติ. หาลิทฺทิกานีติ เอวํนามโก. อฏฺฐกวคฺคิเย มาคณฺฑิยปญฺเหติ อฏฺฐกวคฺคิกมฺหิ มาคณฺฑิยปญฺโห นาม อตฺถิ, ตสฺมึ ปญฺเห. รูปธาตูติ รูปกฺขนฺโธ อธิปฺเปโต. รูปธาตุราควินิพทฺธนฺติ รูปธาตุมฺหิ ราเคน วินิพทฺธํ. วิญฺญาณนฺติ กมฺมวิญฺญาณํ. โอกสารีติ เคหสารี อาลยสารี. 3. En el tercer [discurso], "en Avanti" se refiere al reino de Avanti, conocido como el camino del sur (Dakkhiṇāpatha). "En Kuraraghara" es el nombre de dicha ciudad. "En el precipicio" se refiere a un lugar de caída escarpada; se dice que un lado de esa montaña estaba como si hubiera sido cortado y arrojado. Existe también la lectura "pavatte", que significa el lugar donde prevalecen las doctrinas de diversos sectarios. El Anciano [Mahākaccāna] residía en esa montaña dependiendo de esa ciudad para su sustento. "Hāliddikāni" es el nombre de una persona. "En la pregunta de Māgaṇ...] se refiere a que en el Aṭṭhakavagga existe una pregunta planteada por el brahmán Māgaṇḍiya; en esa pregunta, con "elemento de la forma" (rūpadhātu) se alude al agregado de la forma. "Atado por la pasión al elemento de la forma" significa vinculado por la pasión en dicho elemento. "Conciencia" se refiere a la conciencia del kamma (kammaviññāṇa). "Vagabundo del hogar" significa aquel que merodea en la casa o morada de los agregados a través del deseo y los puntos de vista. กสฺมา [Pg.239] ปเนตฺถ ‘‘วิญฺญาณธาตุ โข, คหปตี’’ติ น วุตฺตนฺติ? สมฺโมหวิฆาตตฺถํ. ‘‘โอโก’’ติ หิ อตฺถโต ปจฺจโย วุจฺจติ, ปุเรชาตญฺจ กมฺมวิญฺญาณํ ปจฺฉาชาตสฺส กมฺมวิญฺญาณสฺสปิ วิปากวิญฺญาณสฺสปิ วิปากวิญฺญาณญฺจ วิปากวิญฺญาณสฺสปิ กมฺมวิญฺญาณสฺสปิ ปจฺจโย โหติ, ตสฺมา ‘‘กตรํ นุ โข อิธ วิญฺญาณ’’นฺติ? สมฺโมโห ภเวยฺย, ตสฺส วิฆาตตฺถํ ตํ อคเหตฺวา อสมฺภินฺนาว เทสนา กตา. อปิจ อารมฺมณวเสน จตสฺโส อภิสงฺขารวิญฺญาณฏฺฐิติโย วุตฺตาติ ตา ทสฺเสตุมฺปิ อิธ วิญฺญาณํ น คหิตํ. ¿Por qué no se dijo aquí: "el elemento de la conciencia, oh jefe de hogar"? Para evitar la confusión. En efecto, "hogar" (oka) se refiere en sentido técnico a la condición (paccaya). La conciencia del kamma surgida anteriormente es una condición para la conciencia del kamma surgida posteriormente y para la conciencia resultante (vipāka), y la conciencia resultante también es condición para otras conciencias resultantes y para la conciencia del kamma. Por lo tanto, podría surgir la confusión de "¿cuál es la conciencia que se refiere aquí?". Para disipar esa confusión, la enseñanza se dio sin mezclarlas, sin tomar esa conciencia específica. Además, se han mencionado las cuatro estaciones de la conciencia condicionada (abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhiti) según el objeto; para mostrar esas estaciones, no se incluyó aquí el término conciencia. อุปยุปาทานาติ ตณฺหูปยทิฏฺฐูปยวเสน ทฺเว อุปยา, กามุปาทานาทีนิ จตฺตาริ อุปาทานานิ จ. เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยาติ อกุสลจิตฺตสฺส อธิฏฺฐานภูตา เจว อภินิเวสภูตา จ อนุสยภูตา จ. ตถาคตสฺสาติ สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. สพฺเพสมฺปิ หิ ขีณาสวานํ เอเต ปหีนาว, สตฺถุ ปน ขีณาสวภาโว โลเก อติปากโฏติ อุปริมโกฏิยา เอวํ วุตฺตํ. วิญฺญาณธาตุยาติ อิธ วิญฺญาณํ กสฺมา คหิตํ? กิเลสปฺปหานทสฺสนตฺถํ. กิเลสา หิ น เกวลํ จตูสุเยว ขนฺเธสุ ปหีนา ปหียนฺติ, ปญฺจสุปิ ปหียนฺติเยวาติ กิเลสปฺปหานทสฺสนตฺถํ คหิตํ. เอวํ โข, คหปติ, อโนกสารี โหตีติ เอวํ กมฺมวิญฺญาเณน โอกํ อสรนฺเตน อโนกสารี นาม โหติ. "Apegos y apegamientos" se refiere a los dos tipos de apegos (upaya) basados en el deseo y los puntos de vista, y a los cuatro tipos de apegamientos (upādāna), como el apegamiento a los placeres sensoriales. "Persistencias, prejuicios y tendencias subyacentes de la mente" son aquellas que actúan como base, como involucramiento y como tendencias latentes de la mente perjudicial. "Del Tathāgata" se refiere al Buda Perfectamente Iluminado. Aunque todos los Arahants han abandonado estas cosas, el hecho de que el Maestro ha agotado las impurezas es sumamente célebre en el mundo; por eso se dice de esta manera, en el grado más alto, que "han sido abandonadas por el Tathāgata". ¿Por qué se menciona aquí "en el elemento de la conciencia"? Para mostrar la eliminación de las impurezas. Las impurezas no se eliminan solo en los otros cuatro agregados, sino que se eliminan en los cinco; por ello se incluyó para mostrar tal eliminación. "Así, jefe de hogar, uno no es un vagabundo del hogar" significa que, mediante la conciencia del kamma que no se dirige hacia el hogar de los agregados por el deseo y los puntos de vista, la persona es llamada "no vagabundo del hogar". รูปนิมิตฺตนิเกตวิสารวินิพนฺธาติ รูปเมว กิเลสานํ ปจฺจยฏฺเฐน นิมิตฺตํ, อารมฺมณกิริยสงฺขาตนิวาสนฏฺฐานฏฺเฐน นิเกตนฺติ รูปนิมิตฺตนิเกตํ. วิสาโร จ วินิพนฺโธ จ วิสารวินิพนฺธา. อุภเยนปิ หิ กิเลสานํ ปตฺถฏภาโว จ วินิพนฺธนภาโว จ วุตฺโต, รูปนิมิตฺตนิเกเต วิสารวินิพนฺธาติ รูปนิมิตฺตนิเกตวิสารวินิพนฺธา, ตสฺมา รูปนิมิตฺตนิเกตมฺหิ อุปฺปนฺเนน กิเลสวิสาเรน เจว กิเลสพนฺธเนน จาติ อตฺโถ. นิเกตสารีติ วุจฺจตีติ อารมฺมณกรณวเสน นิวาสนฏฺฐานํ สารีติ วุจฺจติ. ปหีนาติ เต รูปนิมิตฺตนิเกตกิเลสวิสารวินิพนฺธา ปหีนา. «La base de la forma como signo y morada, y la difusión y el vínculo» (rūpanimittaniketavisāravinibandhā): la forma misma es un «signo» (nimitta) para las impurezas (kilesas) en el sentido de ser una condición; es una «morada» (niketa) en el sentido de ser un lugar de residencia definido por la actividad de tomar un objeto; de ahí el término «signo y morada de la forma». «Difusión» (visāra) y «vínculo» (vinibandha) se refieren respectivamente al estado de expansión y de atadura de las impurezas. Con ambos términos se describe cómo las impurezas se extienden y cómo encadenan. Por tanto, «la difusión y el vínculo en la morada del signo de la forma» significa el efecto de la expansión y la atadura de las impurezas surgidas en dicha morada. Se dice «morador de la morada» (niketasārī) de aquel que frecuenta ese lugar de residencia mediante el acto de tomar los objetos. «Abandonados» (pahīnā) significa que esa difusión y vínculo de las impurezas en la morada del signo de la forma han sido eliminados por completo. กสฺมา ปเนตฺถ ปญฺจกฺขนฺธา ‘‘โอกา’’ติ วุตฺตา, ฉ อารมฺมณานิ ‘‘นิเกต’’นฺติ? ฉนฺทราคสฺส พลวทุพฺพลตาย. สมาเนปิ หิ เอเตสํ อาลยฏฺเฐน วิสยภาเว โอโกติ นิจฺจนิวาสนฏฺฐานเคหเมว วุจฺจติ, นิเกตนฺติ [Pg.240] ‘‘อชฺช อสุกฏฺฐาเน กีฬิสฺสามา’’ติ กตสงฺเกตฏฺฐานํ นิวาสฏฺฐานํ อุยฺยานาทิ. ตตฺถ ยถา ปุตฺตทารธนธญฺญปุณฺณเคเห ฉนฺทราโค พลวา โหติ, เอวํ อชฺฌตฺติเกสุ ขนฺเธสุ. ยถา ปน อุยฺยานฏฺฐานาทีสุ ตโต ทุพฺพลตโร โหติ, เอวํ พาหิเรสุ ฉสุ อารมฺมเณสูติ ฉนฺทราคสฺส พลวทุพฺพลตาย เอวํ เทสนา กตาติ เวทิตพฺโพ. ¿Por qué aquí los cinco agregados se llaman «hogar» (oka) y los seis objetos sensoriales «morada» (niketa)? Se debe a la fuerza o debilidad del deseo-lujuria (chandarāga). Aunque ambos comparten la naturaleza de ser objetos que sirven de base para el apego, en el mundo se llama «hogar» (oka) únicamente a la casa de residencia permanente; mientras que se llama «morada» (niketa) a un lugar de residencia temporal o punto de encuentro, como un parque o jardín. Así como el deseo-lujuria es poderoso respecto al propio hogar lleno de hijos, esposa y riquezas, del mismo modo es poderoso respecto a los cinco agregados internos. Y así como el deseo-lujuria es comparativamente más débil respecto a lugares como parques, del mismo modo es más débil respecto a los seis objetos externos. Por esta diferencia en la intensidad del deseo-lujuria, el Buda, experto en la enseñanza, expuso los agregados como «hogar» y los objetos como «morada». สุขิเตสุ สุขิโตติ อุปฏฺฐาเกสุ ธนธญฺญลาภาทิวเสน สุขิเตสุ ‘‘อิทานาหํ มนาปํ โภชนํ ลภิสฺสามี’’ติ เคหสิตสุเขน สุขิโต โหติ, เตหิ ปตฺตสมฺปตฺตึ อนุภวมาโน วิย จรติ. ทุกฺขิเตสุ ทุกฺขิโตติ เตสํ เกนจิเทว การเณน ทุกฺเข อุปฺปนฺเน สยํ ทฺวิคุเณน ทุกฺเขน ทุกฺขิโต โหติ. กิจฺจกรณีเยสูติ กิจฺจสงฺขาเตสุ กรณีเยสุ. เตสุ โยคํ อาปชฺชตีติ อุปโยคํ สยํ เตสํ กิจฺจานํ กตฺตพฺพตํ อาปชฺชติ. กาเมสูติ วตฺถุกาเมสุ. เอวํ โข, คหปติ, กาเมหิ อริตฺโต โหตีติ เอวํ กิเลสกาเมหิ อริตฺโต โหติ อนฺโต กามานํ ภาเวน อตุจฺโฉ. สุกฺกปกฺโข เตสํ อภาเวน ริตฺโต ตุจฺโฉติ เวทิตพฺโพ. «Feliz cuando ellos son felices» (sukhitesu sukhito) significa que cuando sus servidores o donantes prosperan mediante la obtención de riquezas y granos, uno se siente feliz con una felicidad mundana basada en el apego (gehasita-sukha), pensando: «ahora obtendré comida excelente», y actúa como si experimentara personalmente la prosperidad de ellos. «Sufre cuando ellos sufren» significa que si por cualquier motivo surge sufrimiento en dichos donantes, uno mismo se siente afligido con un sufrimiento doble. «En los deberes y tareas» (kiccakaraṇīyesu) se refiere a los asuntos grandes o pequeños que deben realizarse. «Se involucra en ellos» significa que se dedica intensamente a sus asuntos y asume personalmente la responsabilidad de realizarlos. «En los placeres» (kāmesu) se refiere a los objetos de placer sensorial. «Así, jefe de hogar, uno no está vacío de placeres» significa que no está libre de las impurezas del deseo, pues internamente los deseos están presentes y no está vacío de ellos. Por el contrario, el lado puro (sukkapakkha) debe entenderse como «vacío» o «libre» por la ausencia de dichas impurezas. ปุรกฺขราโนติ วฏฺฏํ ปุรโต กุรุมาโน. เอวํรูโป สิยนฺติอาทีสุ ทีฆรสฺสกาโฬทาตาทีสุ รูเปสุ ‘‘เอวํรูโป นาม ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺเถติ. สุขาทีสุ เวทนาสุ เอวํเวทโน นาม; นีลสญฺญาทีสุ สญฺญาสุ เอวํ สญฺโญ นาม; ปุญฺญาภิสงฺขาราทีสุ สงฺขาเรสุ เอวํสงฺขาโร นาม; จกฺขุวิญฺญาณาทีสุ วิญฺญาเณสุ ‘‘เอวํ วิญฺญาโณ นาม ภเวยฺย’’นฺติ ปตฺเถติ. «Aspirando al futuro» (purakkharāno) significa poner el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) por delante. En pasajes como «que mi forma sea así», uno anhela respecto a las formas —sean altas, bajas, negras o blancas— diciendo: «que tenga tal forma». Respecto a las sensaciones (vedanā) como el placer, anhela: «que tenga tal sensación»; respecto a las percepciones (saññā), «que tenga tal percepción»; respecto a las formaciones mentales (saṅkhāra), «que tenga tal formación»; y respecto a las conciencias (viññāṇa), anhela: «que tenga tal conciencia». อปุรกฺขราโนติ วฏฺฏํ ปุรโต อกุรุมาโน. สหิตํ เม, อสหิตํ เตติ ตุยฺหํ วจนํ อสหิตํ อสิลิฏฺฐํ, มยฺหํ สหิตํ สิลิฏฺฐํ มธุรปานสทิสํ. อธิจิณฺณํ เต วิปราวตฺตนฺติ ยํ ตุยฺหํ ทีเฆน กาเลน ปริจิตํ สุปฺปคุณํ, ตํ มม วาทํ อาคมฺม สพฺพํ ขเณน วิปราวตฺตํ นิวตฺตํ. อาโรปิโต เต วาโทติ ตุยฺหํ โทโส มยา อาโรปิโต. จร วาทปฺปโมกฺขายาติ ตํ ตํ อาจริยํ อุปสงฺกมิตฺวา อุตฺตริ ปริเยสนฺโต อิมสฺส วาทสฺส โมกฺขาย จร อาหิณฺฑาหิ. นิพฺเพเฐหิ วา สเจ ปโหสีติ อถ สยเมว ปโหสิ, อิเธว นิพฺเพเฐหีติ. ตติยํ. «Sin aspirar al futuro» (apurakkharāno) significa no poner el ciclo de renacimientos por delante. «Lo mío es coherente, lo tuyo es incoherente» (sahitaṃ me asahitaṃ te): tus palabras son incoherentes y carecen de conexión lógica; las mías son coherentes, fluidas y dulces como una bebida de miel. «Lo que has practicado largamente ha sido revertido»: aquello que habías cultivado y dominado por mucho tiempo, al encontrarse con mi doctrina, ha sido totalmente revertido y anulado en un instante. «Te he refutado la tesis»: he expuesto tus errores. «Ve a liberar tu tesis»: ve a buscar a diversos maestros para intentar liberarte del error que he señalado. «O desentráñalo si puedes»: o bien, si eres capaz de hacerlo, desentráñalo tú mismo aquí mismo en esta asamblea. Con esto concluye el tercer [Sutta]. ๔. ทุติยหาลิทฺทิกานิสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Segundo Sutta de Hāliddikāni ๔. จตุตฺเถ [Pg.241] สกฺกปญฺเหติ จูฬสกฺกปญฺเห, มหาสกฺกปญฺเหเปตํ วุตฺตเมว. ตณฺหาสงฺขยวิมุตฺตาติ ตณฺหาสงฺขเย นิพฺพาเน ตทารมฺมณาย ผลวิมุตฺติยา วิมุตฺตา. อจฺจนฺตนิฏฺฐาติ อนฺตํ อติกฺกนฺตนิฏฺฐา สตตนิฏฺฐา. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. จตุตฺถํ. 4. En el cuarto [Sutta], «En las preguntas de Sakka» (sakkapañhe): esto se ha mencionado tanto en el Cūḷasakkapañha como en el Mahāsakkapañha. «Liberados por la destrucción de la avidez» (taṇhāsaṅkhayavimuttā): liberados en el Nibbāna —que es la extinción de la avidez— mediante la liberación del fruto (phalavimutti) que tiene al Nibbāna como objeto. «Meta absoluta» (accantaniṭṭhā): la culminación que ha trascendido todo fin, una meta permanente. El mismo método de interpretación debe aplicarse a los términos restantes. Concluye el cuarto. ๕. สมาธิสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario al Sutta sobre la Concentración ๕. ปญฺจเม สมาธินฺติ อิทํ ภควา เต ภิกฺขู จิตฺเตกคฺคตาย ปริหายนฺเต ทิสฺวา, ‘‘จิตฺเตกคฺคตํ ลภนฺตานํ อิเมสํ กมฺมฏฺฐานํ ผาตึ คมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อาห. อภินนฺทตีติ ปตฺเถติ. อภิวทตีติ ตาย อภินนฺทนาย ‘‘อโห ปิยํ อิฏฺฐํ กนฺตํ มนาป’’นฺติ วทติ. วาจํ อภินนฺทนฺโตปิ จ ตํ อารมฺมณํ นิสฺสาย เอวํ โลภํ อุปฺปาเทนฺโต อภิวทติเยว นาม. อชฺโฌสาย ติฏฺฐตีติ คิลิตฺวา ปรินิฏฺฐเปตฺวา คณฺหาติ. ยา รูเป นนฺทีติ ยา สา รูเป พลวปตฺถนาสงฺขาตา นนฺที. ตทุปาทานนฺติ ตํ คหณฏฺเฐน อุปาทานํ. นาภินนฺทตีติ น ปตฺเถติ. นาภิวทตีติ ปตฺถนาวเสน น ‘‘อิฏฺฐํ กนฺต’’นฺติ วทติ. วิปสฺสนาจิตฺเตน เจตสา ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺข’’นฺติ วจีเภทํ กโรนฺโตปิ นาภิวทติเยว. ปญฺจมํ. 5. En el quinto [Sutta], el Bienaventurado expuso esta enseñanza sobre «la concentración» al ver que esos monjes estaban decayendo en la unificación de la mente, sabiendo que: «si estos monjes logran la unificación mental, el tema de meditación (kammaṭṭhāna) basado en la visión cabal precedida por la concentración prosperará». «Se deleita» (abhinandati) significa que lo anhela. «Le da la bienvenida» (abhivadati) significa que, movido por ese deleite, expresa internamente: «¡Oh, qué agradable, qué deseable, qué encantador, qué placentero!». Incluso si no lo expresa verbalmente, quien genera codicia apoyándose en ese objeto se dice que «le da la bienvenida». «Persiste en el apego» (ajjhosāya tiṭṭhati): lo engulle y se aferra a ello por completo. «Cualquier deleite (nandī) en la forma»: ese deleite es el anhelo poderoso por la forma. «Eso es el apego» (tadupādānaṃ): se llama apego por su naturaleza de asirse firmemente como el agarre de una serpiente. «No se deleita»: no anhela. «No le da la bienvenida»: no dice que sea deseable o encantador impulsado por el anhelo. Incluso si alguien expresa verbalmente «impermanente, sufrimiento» con una mente de visión cabal (vipassanā), no se dice que «le dé la bienvenida» en el sentido de la avidez. Concluye el quinto. ๖. ปฏิสลฺลาณสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario al Sutta sobre el Retiro ๖. ฉฏฺเฐ ปฏิสลฺลาเณติ อิทํ ภควา เต ภิกฺขู กายวิเวเกน ปริหายนฺเต ทิสฺวา ‘‘กายวิเวกํ ลภนฺตานํ อิเมสํ กมฺมฏฺฐานํ ผาตึ คมิสฺสตี’’ติ ญตฺวา อาห. ฉฏฺฐํ. 6. En el sexto [Sutta], el Bienaventurado expuso esta enseñanza sobre «el retiro» al ver que esos monjes estaban descuidando el alejamiento corporal (kāyaviveka), sabiendo que: «si estos monjes logran el alejamiento corporal, su tema de meditación alcanzará la estabilidad». Concluye el sexto. ๗. อุปาทาปริตสฺสนาสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Sutta sobre la Agitación por el Apego ๗. สตฺตเม อุปาทาปริตสฺสนนฺติ คหเณน อุปฺปนฺนํ ปริตสฺสนํ. อนุปาทาอปริตสฺสนนฺติ อคฺคหเณน อปริตสฺสนํ. รูปวิปริณามานุปริวตฺติวิญฺญาณํ โหตีติ ‘‘มม รูปํ วิปริณต’’นฺติ วา ‘‘อหุ วต เมตํ, ทานิ วต เม นตฺถี’’ติ วา อาทินา นเยน กมฺมวิญฺญาณํ รูปสฺส เภทานุปริวตฺติ โหติ. วิปริณามานุปริวตฺติชาติ วิปริณามสฺส อนุปริวตฺติโต วิปริณามารมฺมณจิตฺตโต [Pg.242] ชาตา. ปริตสฺสนา ธมฺมสมุปฺปาทาติ ตณฺหาปริตสฺสนา จ อกุสลธมฺมสมุปฺปาทา จ. จิตฺตนฺติ กุสลจิตฺตํ. ปริยาทาย ติฏฺฐนฺตีติ ปริยาทิยิตฺวา ติฏฺฐนฺติ. อุตฺตาสวาติ สอุตฺตาโส. วิฆาตวาติ สวิฆาโต สทุกฺโข. อเปกฺขวาติ สาลโย. อุปาทาย จ ปริตสฺสตีติ คณฺหิตฺวา ปริตสฺสโก นาม โหติ. น รูปวิปริณามานุปริวตฺตีติ ขีณาสวสฺส กมฺมวิญฺญาณเมว นตฺถิ, ตสฺมา รูปเภทานุปริวตฺติ น โหตีติ วตฺตุํ วฏฺฏติ. สตฺตมํ. 7. En el séptimo sutta, 'upādāparitassanā' significa la agitación surgida por el aferramiento (a los cinco agregados como 'yo' o 'mío'). 'Anupādāaparitassanā' significa la ausencia de agitación debido a la falta de aferramiento. Respecto a la frase 'hay una conciencia que sigue la transformación de la forma', esto significa que mediante el método que comienza con 'mi forma se ha transformado' o '¡ay!, esto fue mío, ahora ya no es mío', la conciencia del kamma (asociada con el deseo y los puntos de vista) sigue la desintegración de la forma. 'Vipariṇāmānuparivattijāti' se refiere a lo que nace de la conciencia que tiene como objeto la transformación, es decir, de la mente que sigue dicha transformación. 'Paritassanā dhammasamuppādā' se refiere al surgimiento de la agitación del deseo y al surgimiento de estados perjudiciales (akusala). 'Citta' aquí se refiere a que estos estados abruman la mente consumiendo la disposición para el surgimiento de estados saludables (kusala). 'Uttāsavā' significa con temor o ansiedad (debido al deseo y los puntos de vista). 'Vighātavā' significa con aflicción o sufrimiento. 'Apekkhavā' significa con apego o anhelo. 'Upādāya ca paritassati' significa que, habiéndose aferrado, uno se vuelve alguien agitado. 'Na rūpavipariṇāmānuparivattī' indica que para el Arahant (khīṇāsava) la conciencia del kamma ya no existe; por lo tanto, es correcto decir que no hay una conciencia que siga la desintegración de la forma. El séptimo sutta termina aquí. ๘. ทุติยอุปาทาปริตสฺสนาสุตฺตวณฺณนา 8. Comentario al segundo sutta sobre la agitación por el aferramiento. ๘. อฏฺฐเม ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน เทสนา กตา. อิติ ปฏิปาฏิยา จตูสุ สุตฺเตสุ วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ. อฏฺฐมํ. 8. En el octavo sutta, la enseñanza se expone mediante el poder del deseo, el orgullo y los puntos de vista. Así, en estos cuatro suttas sucesivos, se ha explicado exclusivamente el ciclo del sufrimiento (vaṭṭa) y su cesación (vivaṭṭa). El octavo sutta termina aquí. ๙. กาลตฺตยอนิจฺจสุตฺตวณฺณนา 9. Comentario a los suttas sobre la impermanencia en los tres tiempos. ๙. นวเม โก ปน วาโท ปจฺจุปฺปนฺนสฺสาติ ปจฺจุปฺปนฺนมฺหิ กถาว กา, อนิจฺจเมว ตํ. เต กิร ภิกฺขู อตีตานาคตํ อนิจฺจนฺติ สลฺลกฺเขตฺวา ปจฺจุปฺปนฺเน กิลมึสุ, อถ เนสํ อิโต อตีตานาคเตปิ ‘‘ปจฺจุปฺปนฺนํ อนิจฺจ’’นฺติ วุจฺจมาเน พุชฺฌิสฺสนฺตีติ อชฺฌาสยํ วิทิตฺวา สตฺถา ปุคฺคลชฺฌาสเยน อิมํ เทสนํ เทเสสิ. นวมํ. 9. En el noveno sutta, '¿qué decir entonces de lo presente?' significa: ¿qué necesidad hay de hablar de lo presente?, pues ciertamente lo presente es impermanente. Se dice que aquellos monjes, habiendo comprendido que lo pasado y lo futuro son impermanentes, se fatigaban respecto a lo presente. Entonces, el Maestro, conociendo su disposición y pensando que 'comprenderán cuando se les diga que lo presente es impermanente al igual que lo pasado y lo futuro', expuso esta enseñanza según la inclinación de las personas. El noveno sutta termina aquí. ๑๐-๑๑. กาลตฺตยทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา 10-11. Comentario a los suttas sobre el sufrimiento en los tres tiempos y otros. ๑๐-๑๑. ทสเมกาทสมานิ ทุกฺขํ อนตฺตาติ ปเทหิ วิเสเสตฺวา ตถารูเปเนว ปุคฺคลชฺฌาสเยน กถิตานีติ. ทสเมกาทสมานิ. 10-11. En el décimo y undécimo suttas, se enseña según la misma disposición de las personas, pero especificando con los términos 'sufrimiento' (dukkha) y 'no-yo' (anattā). El décimo y undécimo suttas terminan aquí. นกุลปิตุวคฺโค ปฐโม. El primer vagga, el Nakulapituvagga. ๒. อนิจฺจวคฺโค 2. El Aniccavagga. ๑-๑๐. อนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา 1-10. Comentario a los suttas sobre la impermanencia y otros. ๑๒-๒๑. อนิจฺจวคฺเค ปริโยสานสุตฺตํ ปุจฺฉาวสิกํ, เสสานิ ตถา ตถา พุชฺฌนกานญฺจ วเสน เทสิตานีติ. ปฐมาทีนิ. 12-21. En el Aniccavagga, el último sutta se originó por una pregunta (del Venerable Ānanda); los demás fueron enseñados según la capacidad de comprensión de los diversos individuos respecto a las Cuatro Nobles Verdades. El primero y los siguientes terminan aquí. อนิจฺจวคฺโค ทุติโย. El segundo vagga, el Aniccavagga. ๓. ภารวคฺโค 3. El Bhāravagga. ๑. ภารสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Bhārasutta. ๒๒. ภารวคฺคสฺส [Pg.243] ปฐเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติสฺส วจนียนฺติ ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา อิติ อสฺส วจนียํ, เอวํ วตฺตพฺพํ ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อยํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, ภาโรติ เย อิเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, อยํ ภาโรติ วุจฺจติ. เกนฏฺเฐนาติ? ปริหารภาริยฏฺเฐน. เอเตสญฺหิ ฐาปนคมนนิสีทาปนนิปชฺชาปนนฺหาปนมณฺฑนขาทาปนภุญฺชาปนาทิปริหาโร ภาริโยติ ปริหารภาริยฏฺเฐน ภาโรติ วุจฺจติ. เอวํนาโมติ ติสฺโส ทตฺโตติอาทินาโม. เอวํโคตฺโตติ กณฺหายโน วจฺฉายโนติอาทิโคตฺโต. อิติ โวหารมตฺตสิทฺธํ ปุคฺคลํ ‘‘ภารหาโร’’ติ กตฺวา ทสฺเสติ. ปุคฺคโล หิ ปฏิสนฺธิกฺขเณเยว ขนฺธภารํ อุกฺขิปิตฺวา ทสปิ วสฺสานิ วีสติปิ วสฺสสตมฺปีติ ยาวชีวํ อิมํ ขนฺธภารํ นฺหาเปนฺโต โภเชนฺโต มุทุสมฺผสฺสมญฺจปีเฐสุ นิสีทาเปนฺโต นิปชฺชาเปนฺโต ปริหริตฺวา จุติกฺขเณ ฉฑฺเฑตฺวา ปุน ปฏิสนฺธิกฺขเณ อปรํ ขนฺธภารํ อาทิยติ, ตสฺมา ภารหาโรติ ชาโต. 22. En el primer sutta del Bhāravagga, 'pañcupādānakkhandhātissa vacanīyaṃ' significa que debe decirse que son 'los cinco agregados de aferramiento'; este es el significado. 'Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhāro' (Esto, monjes, se llama la carga) se refiere a que estos cinco agregados de aferramiento son llamados 'la carga'. ¿En qué sentido? En el sentido de ser una carga pesada debido a su mantenimiento. De hecho, el mantenimiento de estos agregados —pararlos, moverlos, sentarlos, acostarlos, bañarlos, adornarlos, alimentarlos, etc.— es una tarea pesada; por este sentido de mantenimiento pesado se llaman 'carga'. 'Evaṃnāmo' significa tener un nombre como Tissa o Datta. 'Evaṃgotto' significa pertenecer a un linaje como Kaṇhāyana o Vacchāyana. Así, el Buda muestra a la persona (puggala), establecida meramente como una convención lingüística, como el 'portador de la carga'. Pues la persona, desde el momento de la concepción, toma la carga de los agregados y, ya sea por diez, veinte o cien años, o mientras dure la vida, mantiene esta carga de los agregados bañándola, alimentándola, sentándola y acostándola en camas y asientos de suave contacto; luego, al momento de la muerte, la deja, para nuevamente en el momento de la concepción tomar otra carga de agregados. Por eso se dice que es el 'portador de la carga'. โปโนภวิกาติ ปุนพฺภวนิพฺพตฺติกา. นนฺทีราคสหคตาติ นนฺทิราเคน สห เอกตฺตเมว คตา. ตพฺภาวสหคตญฺหิ อิธ อธิปฺเปตํ. ตตฺร ตตฺราภินนฺทินีติ อุปปตฺติฏฺฐาเน วา รูปาทีสุ วา อารมฺมเณสุ ตตฺถ ตตฺถ อภินนฺทนสีลาว. กามตณฺหาทีสุ ปญฺจกามคุณิโก ราโค กามตณฺหา นาม, รูปารูปภวราโค ฌานนิกนฺติ สสฺสตทิฏฺฐิสหคโต ราโคติ อยํ ภวตณฺหา นาม, อุจฺเฉททิฏฺฐิสหคโต ราโค วิภวตณฺหา นาม. ภาราทานนฺติ ภารคหณํ. ตณฺหาย หิ เอส ภารํ อาทิยติ. อเสสวิราคนิโรโธติอาทิ สพฺพํ นิพฺพานสฺเสว เววจนํ. ตญฺหิ อาคมฺม ตณฺหา อเสสโต วิรชฺชติ นิรุชฺฌติ จชิยติ ปฏินิสฺสชฺชิยติ วิมุจฺจติ, นตฺถิ เจตฺถ กามาลโย วา ทิฏฺฐาลโย วาติ นิพฺพานํ เอตานิ นามานิ ลภติ. สมูลํ ตณฺหนฺติ ตณฺหาย อวิชฺชา มูลํ นาม. อพฺพุยฺหาติ อรหตฺตมคฺเคน ตํ สมูลกํ อุทฺธริตฺวา. นิจฺฉาโต ปรินิพฺพุโตติ นิตฺตณฺโห ปรินิพฺพุโต นามาติ วตฺตุํ วฏฺฏตีติ. ปฐมํ. 'Ponobbhavikā' significa que produce una nueva existencia. 'Nandīrāgasahagatā' significa que ha llegado a ser una con el deleite y la pasión; se refiere aquí a que surge junto con ellos. 'Tatra tatrābhinandinī' significa que tiene el hábito de deleitarse en diversos lugares, ya sea en el lugar de nacimiento o en los diversos objetos como las formas, etc. Entre los tipos de deseo, la pasión por los cinco hilos de los placeres sensuales se llama 'kāmataṇhā' (deseo sensorial). La pasión por la existencia en los mundos de la forma y sin forma, o el apego a los estados de absorción (jhāna), asociada con la visión de la eternidad (sassatadiṭṭhi), se llama 'bhavataṇhā' (deseo de existencia). La pasión asociada con la visión del aniquilismo (ucchedadiṭṭhi) se llama 'vibhavataṇhā' (deseo de no-existencia). 'Bhārādānaṃ' significa tomar la carga; pues uno toma la carga a través del deseo. 'Asesavirāganirodho', etc., son todos sinónimos del Nibbana; pues al alcanzarlo, el deseo se desvanece y cesa sin dejar rastro, se abandona, se renuncia, se libera y no hay en él ningún refugio para los deseos o los puntos de vista; por ello el Nibbana recibe estos nombres. 'Samūlaṃ taṇhaṃ' significa el deseo junto con su raíz, la ignorancia (avijjā). 'Abbuyha' significa habiéndolo erradicado con el pico del camino del Arahant. 'Nicchāto parinibbuto' significa que se le llama 'totalmente extinguido' por estar libre de la sed del deseo. El primer sutta termina aquí. ๒. ปริญฺญสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Pariññasutta. ๒๓. ทุติเย [Pg.244] ปริญฺเญยฺเยติ ปริชานิตพฺเพ, สมติกฺกมิตพฺเพติ อตฺโถ. ปริญฺญนฺติ อจฺจนฺตปริญฺญํ, สมติกฺกมนฺติ อตฺโถ. ราคกฺขโยติอาทิ นิพฺพานสฺส นามํ. ตญฺหิ อจฺจนฺตปริญฺญา นาม. ทุติยํ. 23. En el segundo sutta, 'pariññeyya' significa aquello que debe ser comprendido plenamente (los agregados) y trascendido. 'Pariññaṃ' significa la comprensión plena última o la trascendencia última (Nibbana). 'Rāgakkhayo' (la destrucción de la pasión), etc., son nombres del Nibbana, el cual es la comprensión plena definitiva. El segundo sutta termina aquí. ๓. อภิชานสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Abhijānasutta. ๒๔. ตติเย อภิชานนฺติ อภิชานนฺโต. อิมินา ญาตปริญฺญา กถิตา, ทุติยปเทน ตีรณปริญฺญา, ตติยจตุตฺเถหิ ปหานปริญฺญาติ อิมสฺมึ สุตฺเต ติสฺโส ปริญฺญา กถิตาติ. ตติยํ. 24. En el tercer sutta, 'abhijānaṃ' significa conociendo con sabiduría superior. Con este término se explica la 'comprensión plena de lo conocido' (ñātapariññā); con el segundo término (parijānaṃ), se explica la 'comprensión plena del juicio o investigación' (tīraṇapariññā); y con el tercero y cuarto términos (virājayaṃ pajaṃ), se explica la 'comprensión plena del abandono' (pahānapariññā). Así, en este sutta se explican los tres tipos de comprensión plena. El tercer sutta termina aquí. ๔-๙. ฉนฺทราคสุตฺตาทิวณฺณนา 4-9. Comentario a los suttas sobre el deseo-pasión y otros. ๒๕-๓๐. จตุตฺถาทีนิ ธาตุสํยุตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานิ. ปฏิปาฏิยา ปเนตฺถ ปญฺจมฉฏฺฐสตฺตเมสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ, อฏฺฐมนวเมสุ วฏฺฏวิวฏฺฏํ. จตุตฺถาทีนิ. 25-30. El cuarto y los siguientes (ocho suttas) deben entenderse según el método ya explicado en el Dhātusaṃyutta. Sin embargo, cabe señalar que en el quinto, sexto y séptimo se explican las Cuatro Nobles Verdades, y en el octavo y noveno se explica el ciclo del sufrimiento y su cesación. ๑๐. อฆมูลสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario al Aghamūlasutta. ๓๑. ทสเม อฆนฺติ ทุกฺขํ. เอวเมตฺถ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ. ทสมํ. 31. En el décimo sutta, 'agha' significa sufrimiento (dukkha). Por lo tanto, aquí se explica exclusivamente la característica del sufrimiento. El décimo sutta termina aquí. ๑๑. ปภงฺคุสุตฺตวณฺณนา 11. Comentario al Pabhaṅgusutta. ๓๒. เอกาทสเม ปภงฺคุนฺติ ปภิชฺชนสภาวํ. เอวมิธ อนิจฺจลกฺขณเมว กถิตนฺติ. เอกาทสมํ. 32. En el undécimo [sutta], 'pabhaṅgu' se refiere a la naturaleza de destruirse momento a momento. De esta manera, en este undécimo sutta, se enseña únicamente la característica de la impermanencia (anicca). [Fin del] Undécimo. ภารวคฺโค ตติโย. El Vagga de la Carga es el tercero. ๔. นตุมฺหากวคฺโค 4. El Vagga de lo que no es vuestro (Natumhāka). ๑. นตุมฺหากสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Sutta de lo que no es vuestro. ๓๓. นตุมฺหากวคฺคสฺส ปฐเม ปชหถาติ ฉนฺทราคปฺปหาเนน ปชหถ. ติณาทีสุ ติณํ นาม อนฺโตเผคฺคุ พหิสารํ ตาลนาฬิเกราทิ. กฏฺฐํ [Pg.245] นาม อนฺโตสารํ พหิเผคฺคุ ขทิรสาลสากปนสาทิ. สาขา นาม รุกฺขสฺส พาหา วิย นิกฺขนฺตา. ปลาสํ นาม ตาลนาฬิเกรปณฺณาทิ. ปฐมํ. 33. En el primer sutta del Vagga de lo que no es vuestro, 'abandonadlo' significa abandonarlo mediante el abandono del deseo y el apego (chandarāga). Entre 'la hierba y demás', 'hierba' (tiṇa) se refiere a plantas con el interior blando y el exterior duro, como la palmera y el cocotero. 'Madera' (kaṭṭha) se refiere a las que tienen el interior duro y el exterior blando, como la acacia, el sal, la teca y el árbol de jackfruit. 'Rama' (sākhā) se refiere a lo que sale del tronco como los brazos de un árbol. 'Follaje' (palāsa) se refiere a las hojas de palmera y similares. [Fin del] Primero. ๒. ทุติยนตุมฺหากสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al segundo Sutta de lo que no es vuestro. ๓๔. ทุติยํ วินา อุปมาย พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. ทุติยํ. 34. El segundo sutta fue expuesto según la disposición de aquellos capaces de comprender [las Cuatro Verdades] sin necesidad de un símil. [Fin del] Segundo. ๓. อญฺญตรภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Sutta de Cierto Monje. ๓๕. ตติเย รูปญฺเจ, ภนฺเต, อนุเสตีติ ยทิ รูปํ อนุเสติ. เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ กามราคาทีสุ เยน อนุสเยน ตํ รูปํ อนุเสติ, เตเนว อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ ปณฺณตฺตึ คจฺฉติ. น เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ เตน อภูเตน อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ น คจฺฉตีติ. ตติยํ. 35. En el tercero, 'si sobre la forma, venerable señor, hay una tendencia latente' significa si la tendencia latente yace sobre la forma. 'Llega a ser designado por eso' significa que, por cualquiera de las tendencias latentes, como el deseo sensual, que yace sobre esa forma, a través de esa misma tendencia latente, la persona llega a ser designada como 'codiciosa', 'odiosa' o 'confundida'. 'No llega a ser designado por eso' significa que, por una tendencia latente inexistente, no llega a ser designado como 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. [Fin del] Tercero. ๔. ทุติยอญฺญตรภิกฺขุสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al segundo Sutta de Cierto Monje. ๓๖. จตุตฺเถ ตํ อนุมียตีติ ตํ อนุสยิตํ รูปํ มรนฺเตน อนุสเยน อนุมรติ. น หิ อารมฺมเณ ภิชฺชมาเน ตทารมฺมณา ธมฺมา ติฏฺฐนฺติ. ยํ อนุมียตีติ ยํ รูปํ เยน อนุสเยน อนุมรติ. เตน สงฺขํ คจฺฉตีติ เตน อนุสเยน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ คจฺฉติ. อถ วา ยนฺติ กรณวจนเมตํ, เยน อนุสเยน อนุมียติ, เตน ‘‘รตฺโต ทุฏฺโฐ มูฬฺโห’’ติ สงฺขํ คจฺฉตีติ อตฺโถ. จตุตฺถํ. 36. En el cuarto, 'eso es medido' significa que esa forma, que es el objeto de la tendencia latente, perece junto con la tendencia latente al extinguirse. Pues, cuando el objeto se destruye, los estados mentales basados en ese objeto no permanecen. 'Lo que es medido' significa la forma que perece junto con la tendencia latente. 'Llega a ser designado por eso' significa que a través de esa tendencia latente se llega a la designación de 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. Alternativamente, 'yaṃ' se usa en sentido instrumental; el sentido es: a través de la tendencia latente con la cual la forma perece, uno llega a la designación de 'codicioso', 'odioso' o 'confundido'. [Fin del] Cuarto. ๕-๖. อานนฺทสุตฺตาทิวณฺณนา 5-6. Comentario al Sutta de Ānanda y otros. ๓๗-๓๘. ปญฺจเม ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ ธรมานสฺส ชีวมานสฺส ชรา ปญฺญายติ. ฐิตีติ หิ ชีวิตินฺทฺริยสงฺขาตาย อนุปาลนาย นามํ. อญฺญถตฺตนฺติ ชราย. เตนาหุ โปราณา – 37-38. En el quinto, 'se percibe la alteración de lo que permanece' significa que se hace evidente el decaimiento (jarā) de lo que existe y vive. Pues 'permanencia' (ṭhiti) es un término para la preservación conocida como la facultad de la vida (jīvitindriya). 'Alteración' es un nombre para el decaimiento. Por ello dijeron los antiguos: ‘‘อุปฺปาโท ชาติ อกฺขาโต, ภงฺโค วุตฺโต วโยติ จ; อญฺญถตฺตํ ชรา วุตฺตา, ฐิตี จ อนุปาลนา’’ติ. 'El surgimiento se denomina nacimiento, la disolución se llama desaparición; la alteración se denomina decaimiento y la permanencia es la preservación'. เอวํ เอเกกสฺส ขนฺธสฺส อุปฺปาทชราภงฺคสงฺขาตานิ ตีณิ ลกฺขณานิ โหนฺติ ยานิ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว, สงฺขตสฺส สงฺขตลกฺขณานี’’ติ (อ. นิ. ๓.๔๗). Así, para cada uno de los agregados existen tres características conocidas como surgimiento, decaimiento y disolución, refiriéndose a las cuales se dijo: 'Monjes, estas tres son las características de lo condicionado de lo que es condicionado'. ตตฺถ [Pg.246] สงฺขตํ นาม ปจฺจยนิพฺพตฺโต โย โกจิ สงฺขาโร. สงฺขาโร จ น ลกฺขณํ, ลกฺขณํ น สงฺขาโร, น จ สงฺขาเรน วินา ลกฺขณํ ปญฺญาเปตุํ สกฺกา, นาปิ ลกฺขณํ วินา สงฺขาโร, ลกฺขเณน ปน สงฺขาโร ปากโฏ โหติ. ยถา หิ น จ คาวีเยว ลกฺขณํ, ลกฺขณเมว น คาวี, นาปิ คาวึ มุญฺจิตฺวา ลกฺขณํ ปญฺญาเปตุํ สกฺกา, นาปิ ลกฺขณํ มุญฺจิตฺวา คาวึ, ลกฺขเณน ปน คาวี ปากฏา โหติ, เอวํสมฺปทมิทํ เวทิตพฺพํ. Allí, 'condicionado' se refiere a cualquier formación producida por condiciones. La formación no es la característica, y la característica no es la formación; no es posible dar a conocer la característica sin la formación, ni existe la formación sin la característica, pero a través de la característica la formación se hace evidente. Así como una vaca no es en sí misma la marca distintiva, ni la marca es la vaca, ni se puede dar a conocer la marca sin la vaca, ni la vaca sin la marca, pero por la marca la vaca se hace evidente; de la misma manera debe entenderse esta explicación. ตตฺถ สงฺขารานํ อุปฺปาทกฺขเณ สงฺขาโรปิ อุปฺปาทลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. ‘‘อุปฺปาโทปี’’ติ วุตฺเต สงฺขาโรปิ ชราลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. ภงฺคกฺขเณ สงฺขาโรปิ ตํลกฺขณมฺปิ กาลสงฺขาโต ตสฺส ขโณปิ ปญฺญายติ. อปเร ปน วทนฺติ ‘‘อรูปธมฺมานํ ชราขโณ นาม น สกฺกา ปญฺญาเปตุํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ จ ‘เวทนาย อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตี’ติ วทนฺโต อรูปธมฺมานมฺปิ ตีณิ ลกฺขณานิ ปญฺญาเปติ, ตานิ อตฺถิกฺขณํ อุปาทาย ลพฺภนฺตี’’ติ วตฺวา – Allí, en el momento del surgimiento de las formaciones, se perciben la formación, la característica del surgimiento y el momento del surgimiento. Al decir 'también el surgimiento', se perciben la formación, la característica del decaimiento y su momento. En el momento de la disolución, se perciben la formación, su característica y el momento de la disolución. Otros, sin embargo, dicen: 'No es posible dar a conocer el momento del decaimiento de los estados inmateriales; sin embargo, el Completamente Iluminado, al decir 'el surgimiento de la sensación se percibe, su desaparición se percibe, la alteración de su permanencia se percibe', establece las tres características también para los estados inmateriales, y estas se obtienen basándose en el momento de su existencia', y habiendo dicho esto: ‘‘อตฺถิตา สพฺพธมฺมานํ, ฐิติ นาม ปวุจฺจติ; ตสฺเสว เภโท มรณํ, สพฺพทา สพฺพปาณิน’’นฺติ. – 'La existencia de todos los estados se denomina permanencia; su propia ruptura es la muerte, en todo momento para todos los seres vivos'. อิมาย อาจริยคาถาย ตมตฺถํ สาเธนฺติ. อถ วา สนฺตติวเสน ฐานํ ฐิตีติ เวทิตพฺพนฺติ จ วทนฺติ. ยสฺมา ปน สุตฺเต อยํ วิเสโส นตฺถิ, ตสฺมา อาจริยมติยา สุตฺตํ อปฏิพาเหตฺวา สุตฺตเมว ปมาณํ กตฺตพฺพํ. ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว. ปญฺจมฉฏฺฐานิ. Con este verso de los maestros demuestran ese punto. Alternativamente, dicen que la 'permanencia' debe entenderse como la estabilidad por medio de la continuidad. Sin embargo, dado que en el Sutta no existe tal distinción, uno debe tomar el Sutta mismo como autoridad. El sexto es de sentido evidente. [Fin del] quinto y sexto. ๗-๑๐. อนุธมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา 7-10. Comentario al Sutta de la Práctica en Conformidad con el Dhamma y otros. ๓๙-๔๒. สตฺตเม ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺนสฺสาติ นวนฺนํ โลกุตฺตรธมฺมานํ อนุโลมธมฺมํ ปุพฺพภาคปฏิปทํ ปฏิปนฺนสฺส. อยมนุธมฺโมติ อยํ อนุโลมธมฺโม โหติ. นิพฺพิทาพหุโลติ อุกฺกณฺฐนพหุโล หุตฺวา. ปริชานาตีติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานาติ. ปริมุจฺจตีติ มคฺคกฺขเณ อุปฺปนฺนาย ปหานปริญฺญาย ปริมุจฺจติ. เอวํ อิมสฺมึ สุตฺเต มคฺโคว กถิโต โหติ, ตถา อิโต ปเรสุ ตีสุ. อิธ ปน อนุปสฺสนา อนิยมิตา, เตสุ [Pg.247] นิยมิตา. ตสฺมา อิธาปิ สา ตตฺถ นิยมิตวเสเนว นิยเมตพฺพา. น หิ สกฺกา ตีสุ อญฺญตรํ อนุปสฺสนํ วินา นิพฺพินฺทิตุํ ปริชานิตุํ วาติ. สตฺตมาทีนิ. 39-42. En el séptimo, 'para quien practica de acuerdo con el Dhamma' se refiere a quien practica el camino preliminar que es conforme a los nueve estados supramundanos. 'Este es el Dhamma conforme' significa que esta es la práctica conforme. 'Lleno de desencanto' significa estar lleno de hastío. 'Comprende plenamente' significa que comprende mediante las tres comprensiones plenas. 'Se libera' significa que se libera de todas las corrupciones mediante la comprensión plena del abandono en el momento del sendero. Así, en este sutta se enseña únicamente el Sendero, y lo mismo en los tres siguientes. Aquí la contemplación no está especificada, mientras que en los otros tres sí. Por lo tanto, aquí también debe determinarse según la contemplación especificada allí. Pues no es posible desencantarse o comprender plenamente sin una de las tres contemplaciones. [Fin del] Séptimo y los siguientes. นตุมฺหากวคฺโค จตุตฺโถ. El Vagga de lo que no es vuestro es el cuarto. ๕. อตฺตทีปวคฺโค 5. El Vagga de la Isla de Uno Mismo (Attadīpa). ๑. อตฺตทีปสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Sutta de la Isla de Uno Mismo. ๔๓. อตฺตทีปวคฺคสฺส ปฐเม อตฺตทีปาติ อตฺตานํ ทีปํ ตาณํ เลณํ คตึ ปรายณํ ปติฏฺฐํ กตฺวา วิหรถาติ อตฺโถ. อตฺตสรณาติ อิทํ ตสฺเสว เววจนํ. อนญฺญสรณาติ อิทํ อญฺญสฺส สรณปฏิกฺเขปวจนํ. น หิ อญฺโญ อญฺญสฺส สรณํ โหติ อญฺญสฺส วายาเมน อญฺญสฺส อสิชฺฌนโต, วุตฺตมฺปิ เจตํ – 43. En el primero del Vagga de la Isla de Uno Mismo, 'islas para sí mismos' significa: vivid haciendo de vosotros mismos una isla, una protección, un refugio, un destino, un amparo y un fundamento. 'Refugios para sí mismos' es un sinónimo de lo anterior. 'Sin otro refugio' es una expresión que rechaza cualquier otro refugio. Pues uno no es el refugio de otro, porque el éxito de uno no se logra mediante el esfuerzo de otro; y así se ha dicho: ‘‘อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ,โก หิ นาโถ ปโร สิยา’’ติ. (ธ. ป. ๑๖๐); 'Uno mismo es, en verdad, su propio protector, ¿qué otro protector podría haber?' (Dhammapada 160). เตนาห ‘‘อนญฺญสรณา’’ติ. โก ปเนตฺถ อตฺตา นาม? โลกิยโลกุตฺตโร ธมฺโม. เตเนวาห – ‘‘ธมฺมทีปา ธมฺมสรณา อนญฺญสรณา’’ติ. โยนีติ การณํ – ‘‘โยนิ เหสา, ภูมิช, ผลสฺส อธิคมายา’’ติอาทีสุ (ม. นิ. ๓.๒๒๗) วิย. กึปโหติกาติ กึปภุติกา, กุโต ปภวนฺตีติ อตฺโถ? รูปสฺส ตฺเววาติ อิทํ เตสํเยว โสกาทีนํ ปหานทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. น ปริตสฺสตีติ น คณฺหาติ น คหติ. ตทงฺคนิพฺพุโตติ เตน วิปสฺสนงฺเคน กิเลสานํ นิพฺพุตตฺตา ตทงฺคนิพฺพุโต. อิมสฺมึ สุตฺเต วิปสฺสนาว กถิตา. ปฐมํ. Por eso dijo: ‘sin otro refugio’ (anaññasaraṇā). ¿A qué se llama aquí ‘el sí mismo’ (attā)? Al Dhamma mundano y supramundano. Por ello dijo: ‘teniendo al Dhamma como isla, teniendo al Dhamma como refugio, sin otro refugio’. ‘Yoni’ significa causa, como en pasajes tales como: ‘esta es la causa (yoni), Bhūmija, para el logro del fruto’. ‘Kiṃpahotikā’ significa ‘¿cuál es su origen?’, es decir, ‘¿de dónde surgen?’. ‘En cuanto a la forma misma’ (rūpassa tveva) se inicia para mostrar el abandono de ese pesar y demás. ‘No se angustia’ significa que no toma ni se aferra. ‘Extinguido por ese factor’ (tadaṅganibbuto) significa que, debido a la extinción de las aflicciones (kilesas) mediante ese factor de visión cabal (vipassanā), es llamado ‘extinguido por ese factor’. En este sutta, solo se explica la visión cabal. Primero [Sutta]. ๒. ปฏิปทาสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Paṭipadā Sutta. ๔๔. ทุติเย ทุกฺขสมุทยคามินี สมนุปสฺสนาติ ยสฺมา สกฺกาโย ทุกฺขํ, ตสฺส จ สมุทยคามินี ปฏิปทา นาม ‘‘รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติ เอวํ [Pg.248] ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา วุตฺตา, ตสฺมา ทุกฺขสมุทยคามินี สมนุปสฺสนาติ อยเมตฺถ อตฺโถ โหติ. ทุกฺขนิโรธคามินี สมนุปสฺสนาติ เอตฺถ สห วิปสฺสนาย จตุมคฺคญาณํ ‘‘สมนุปสฺสนา’’ติ วุตฺตํ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏวิวฏฺฏํ กถิตํ. ทุติยํ. 44. En el segundo [sutta], sobre ‘la contemplación que conduce al origen del sufrimiento’: puesto que la personalidad (sakkāya) es sufrimiento, y lo que se llama ‘el camino que conduce a su origen’ se describe como la contemplación errónea (diṭṭhisamanupassanā) de ‘contemplar la forma como el yo’, por lo tanto, este es el significado aquí: ‘contemplación que conduce al origen del sufrimiento’. En cuanto a ‘la contemplación que conduce al cese del sufrimiento’, se dice que el conocimiento de los cuatro senderos junto con la visión cabal es la ‘contemplación’. Así, en este sutta se explica el ciclo del renacimiento y su cesación. Segundo [Sutta]. ๓. อนิจฺจสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Anicca Sutta. ๔๕. ตติเย สมฺมปฺปญฺญาย ทฏฺฐพฺพนฺติ สห วิปสฺสนาย มคฺคปญฺญาย ทฏฺฐพฺพํ. วิรชฺชติ วิมุจฺจตีติ มคฺคกฺขเณ วิรชฺชติ, ผลกฺขเณ วิมุจฺจติ. อนุปาทาย อาสเวหีติ อนุปฺปาทนิโรเธน นิรุทฺเธหิ อาสเวหิ อคเหตฺวา อิติ วิมุจฺจติ. รูปธาตุยาติอาทิ ปจฺจเวกฺขณทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. สห ผเลน ปจฺจเวกฺขณทสฺสนตฺถนฺติปิ วทนฺติเยว. ฐิตนฺติ อุปริ กตฺตพฺพกิจฺจาภาเวน ฐิตํ. ฐิตตฺตา สนฺตุสฺสิตนฺติ ปตฺตพฺพํ ปตฺตภาเวน สนฺตุฏฺฐํ. ปจฺจตฺตํเยว ปรินิพฺพายตีติ สยเมว ปรินิพฺพายติ. ตติยํ. 45. En el tercero, ‘debe ser visto con sabiduría correcta’ significa que debe ser visto con la sabiduría del sendero junto con la visión cabal. ‘Se desapega, se libera’ significa que se desapega en el momento del sendero y se libera en el momento del fruto. ‘Sin apego, de los influjos (āsavas)’ significa liberarse sin aferrarse a ningún fenómeno debido al cese de la no-producción de los influjos ya extintos. ‘Del elemento de la forma’, etc., se dice para mostrar el conocimiento de reflexión (paccavekkhaṇa). También dicen que es para mostrar la reflexión junto con el fruto. ‘Estable’ (ṭhitaṃ) significa establecido por no haber más deberes por realizar por encima. ‘Satisfecho por estar establecido’ significa satisfecho por haber alcanzado lo que debía alcanzarse mediante el logro del fruto supremo (arahatta-phala). ‘Se extingue por sí mismo’ significa que alcanza el parinibbāna de las aflicciones por sí mismo. Tercero [Sutta]. ๔. ทุติยอนิจฺจสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al segundo Anicca Sutta. ๔๖. จตุตฺเถ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิโยติ ปุพฺพนฺตํ อนุคตา อฏฺฐารส ทิฏฺฐิโย น โหนฺติ. อปรนฺตานุทิฏฺฐิโยติ อปรนฺตํ อนุคตา จตุจตฺตาลีส ทิฏฺฐิโย น โหนฺติ. ถามโส ปรามาโสติ ทิฏฺฐิถามโส เจว ทิฏฺฐิปรามาโส จ น โหติ. เอตฺตาวตา ปฐมมคฺโค ทสฺสิโต. อิทานิ สห วิปสฺสนาย ตโย มคฺเค จ ผลานิ จ ทสฺเสตุํ รูปสฺมินฺติอาทิ อารทฺธํ. อถ วา ทิฏฺฐิโย นาม วิปสฺสนาย เอว ปหีนา, อิทํ ปน อุปริ สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺเค ทสฺเสตุํ อารทฺธํ. จตุตฺถํ. 46. En el cuarto, ‘puntos de vista relativos al pasado’ (pubbantānudiṭṭhiyo) se refiere a las dieciocho visiones que siguen al pasado, las cuales no surgen debido a la destrucción de sus causas. ‘Puntos de vista relativos al futuro’ (aparantānudiṭṭhiyo) se refiere a las cuarenta y cuatro visiones que siguen al futuro, las cuales no surgen debido a la destrucción de sus causas. ‘Adherencia obstinada’ (thāmaso parāmāso) se refiere tanto a la fuerza de la visión como a la adherencia de la visión, las cuales no surgen por la destrucción de las causas. Con esto se muestra el primer sendero. Ahora, para mostrar los tres senderos y los cuatro frutos junto con la visión cabal, se inicia con ‘en la forma’, etc. O bien, las visiones se abandonan únicamente mediante la visión cabal; sin embargo, esto se inicia para mostrar los cuatro senderos superiores junto con la visión cabal. Cuarto [Sutta]. ๕. สมนุปสฺสนาสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario al Samanupassanā Sutta. ๔๗. ปญฺจเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺเธ สมนุปสฺสนฺติ เอเตสํ วา อญฺญตรนฺติ ปริปุณฺณคาหวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ สมนุปสฺสนฺติ, อปริปุณฺณคาหวเสน เอเตสํ อญฺญตรํ. อิติ อยญฺเจว สมนุปสฺสนาติ อิติ อยญฺจ ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา. อสฺมีติ จสฺส อวิคตํ โหตีติ ยสฺส อยํ สมนุปสฺสนา อตฺถิ, ตสฺมึ อสฺมีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิสงฺขาตํ ปปญฺจตฺตยํ อวิคตเมว โหติ. ปญฺจนฺนํ [Pg.249] อินฺทฺริยานํ อวกฺกนฺติ โหตีติ ตสฺมึ กิเลสชาเต สติ กมฺมกิเลสปจฺจยานํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ นิพฺพตฺติ โหติ. 47. En el quinto, ‘contemplan los cinco agregados del apego o uno de ellos’: los contemplan como un yo mediante un asimiento completo de los cinco agregados, o contemplan uno de estos cinco agregados del apego como un yo mediante un asimiento incompleto. ‘Así es esta contemplación’ se refiere a esta contemplación errónea del yo. ‘La noción “yo soy” no ha desaparecido para él’ significa que para aquella persona en quien existe esta contemplación errónea del yo, el triple despliegue (papañca) —consistente en deseo, orgullo y visión— llamado ‘yo soy’ no ha desaparecido en absoluto. ‘Se produce el descenso de las cinco facultades’ significa que, cuando existe esa red de aflicciones, ocurre el surgimiento de las cinco facultades (indriya) —ojo, oído, etc.— que tienen como causa al kamma y las aflicciones. อตฺถิ, ภิกฺขเว, มโนติ อิทํ กมฺมมนํ สนฺธาย วุตฺตํ. ธมฺมาติ อารมฺมณํ. อวิชฺชาธาตูติ ชวนกฺขเณ อวิชฺชา. อวิชฺชาสมฺผสฺสเชนาติ อวิชฺชาสมฺปยุตฺตผสฺสโต ชาเตน. อปิจ มโนติ ภวงฺคกฺขเณ วิปากมโนธาตุ, อาวชฺชนกฺขเณ กิริยมโนธาตุ. ธมฺมาทโย วุตฺตปฺปการาว. อสฺมีติปิสฺส โหตีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน อสฺมีติ เอวมฺปิสฺส โหติ. อิโต ปเรสุ อยมหมสฺมีติ รูปาทีสุ กิญฺจิเทว ธมฺมํ คเหตฺวา ‘‘อยํ อหมสฺมี’’ติ อตฺตทิฏฺฐิวเสน วุตฺตํ. ภวิสฺสนฺติ สสฺสตทิฏฺฐิวเสน. น ภวิสฺสนฺติ อุจฺเฉททิฏฺฐิวเสน. รูปี ภวิสฺสนฺติอาทีนิ สพฺพานิ สสฺสตเมว ภชนฺติ. อเถตฺถาติ อถ เตเนวากาเรน ฐิเตสุ เอเตสุ อินฺทฺริเยสุ. อวิชฺชา ปหียตีติ จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณภูตา อวิชฺชา ปหียติ. วิชฺชา อุปฺปชฺชตีติ อรหตฺตมคฺควิชฺชา อุปฺปชฺชติ. เอวเมตฺถ อสฺมีติ ตณฺหามานทิฏฺฐิโย. กมฺมสฺส ปญฺจนฺนญฺจ อินฺทฺริยานํ อนฺตเร เอโก สนฺธิ, วิปากมนํ ปญฺจินฺทฺริยปกฺขิกํ กตฺวา ปญฺจนฺนญฺจ อินฺทฺริยานํ กมฺมสฺส จ อนฺตเร เอโก สนฺธีติ. อิติ ตโย ปปญฺจา อตีโต อทฺธา, อินฺทฺริยาทีนิ ปจฺจุปฺปนฺโน อทฺธา, ตตฺถ กมฺมมนํ อาทึ กตฺวา อนาคตสฺส ปจฺจโย ทสฺสิโตติ. ปญฺจมํ. ‘Existe, monjes, la mente’: esto se dijo refiriéndose a la mente del kamma (kammaviññāṇa). ‘Fenómenos’ (dhammā) se refiere al objeto. ‘Elemento de ignorancia’ se refiere a la ignorancia en el momento del proceso de impulsión (javana). ‘Nacido del contacto con la ignorancia’ significa nacido del contacto asociado con la ignorancia. Además, ‘mente’ (mano) se refiere al elemento de mente resultante en el momento del flujo de la conciencia (bhavaṅga), y al elemento de mente funcional en el momento de la advertencia (āvajjan). Los términos ‘fenómenos’ y demás son del tipo ya mencionado. ‘También se le ocurre “yo soy”’ significa que, por el poder del deseo, el orgullo y la visión, se le ocurre de esta manera: ‘yo soy’. En los pasajes siguientes, ‘este soy yo’ se refiere a tomar cualquier fenómeno entre la forma y demás bajo el poder del egoísmo y decir ‘este soy yo’ por la fuerza de la visión del yo. ‘Existirán’ se dice por la fuerza de la visión de eternidad. ‘No existirán’ por la fuerza de la visión de aniquilación. ‘Tendrán forma y existirán’, etc., todos estos se inclinan hacia la visión de eternidad. ‘Entonces aquí’ significa cuando estas facultades permanecen de esa misma manera. ‘La ignorancia se abandona’ significa que la ignorancia, que es el desconocimiento de las cuatro verdades, se abandona mediante el desarrollo de la visión cabal y la producción del sendero. ‘Surge el conocimiento’ significa que surge el conocimiento del sendero del estado de Arahat (arahattamagga-vijjā). Así, aquí están el deseo, el orgullo y la visión de ‘yo soy’. Hay una conexión (sandhi) entre el kamma y las cinco facultades; al considerar la mente resultante dentro de la parte de las cinco facultades, hay una conexión entre las cinco facultades y el kamma. Así, los tres despliegues (papañca) pertenecen al tiempo pasado, las facultades y demás al tiempo presente; y en ese contexto, comenzando por la mente del kamma, se muestra la causa para el tiempo futuro. Quinto [Sutta]. ๖. ขนฺธสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario al Khandha Sutta. ๔๘. ฉฏฺเฐ รูปกฺขนฺโธ กามาวจโร, จตฺตาโร ขนฺธา จตุภูมกา. สาสวนฺติ อาสวานํ อารมฺมณภาเวน ปจฺจยภูตํ. อุปาทานิยนฺติ ตเถว จ อุปาทานานํ ปจฺจยภูตํ. วจนตฺโถ ปเนตฺถ – อารมฺมณํ กตฺวา ปวตฺเตหิ สห อาสเวหีติ สาสวํ. อุปาทาตพฺพนฺติ อุปาทานิยํ. อิธาปิ รูปกฺขนฺโธ กามาวจโร, อวเสสา เตภูมกา วิปสฺสนาจารวเสน วุตฺตา. เอวเมตฺถ รูปํ ราสฏฺเฐน ขนฺเธสุ ปวิฏฺฐํ, สาสวราสฏฺเฐน อุปาทานกฺขนฺเธสุ. เวทนาทโย สาสวาปิ อตฺถิ, อนาสวาปิ อตฺถิ. เต ราสฏฺเฐน สพฺเพปิ ขนฺเธสุ ปวิฏฺฐา, เตภูมกา ปเนตฺถ สาสวฏฺเฐน อุปาทานกฺขนฺเธสุ ปวิฏฺฐาติ. ฉฏฺฐํ. 48. En el sexto sutta, el agregado de la forma (rūpakkhandho) pertenece a la esfera de los sentidos (kāmāvacaro); los otros cuatro agregados pertenecen a los cuatro planos (catubhūmakā). El término 'Sāsava' (con efluvios) se refiere a aquello que se convierte en una condición por ser objeto de los efluvios (āsavānaṃ). 'Upādāniya' (vinculado al apego) significa que es una condición para el surgimiento del apego (upādāna), precisamente por ser su objeto. El significado literal aquí es: 'sāsava' es aquello que existe junto con los efluvios que actúan teniendo aquello como objeto. 'Upādāniya' es aquello que debe ser objeto de un intenso apego. También aquí, el agregado de la forma pertenece a la esfera de los sentidos, mientras que los restantes agregados mentales se dice que pertenecen a los tres planos (tebhūmakā) según el ámbito de la práctica de la visión cabal (vipassanā). Así, aquí la forma se incluye en los agregados (khandhesu) en el sentido de 'montón' o 'masa' (rāsaṭṭhena), y se incluye en los agregados del apego (upādānakkhandhesu) en el sentido de ser un 'montón' que es objeto de los efluvios. Respecto a la sensación y los demás agregados, los hay con efluvios (sāsavā) y sin efluvios (anāsavā). Todos ellos se incluyen en los agregados en el sentido de 'montón', pero de entre estos, aquellos que pertenecen a los tres planos se incluyen en los agregados del apego en el sentido de ser objeto de los efluvios. Así concluye el sexto. ๗-๘. โสณสุตฺตาทิวณฺณนา 7-8. Comentario al Soṇa Sutta y otros. ๔๙-๕๐. สตฺตเม [Pg.250] เสยฺโยหมสฺมีติ วิสิฏฺโฐ อุตฺตโม อหมสฺมิ. กิมญฺญตฺร ยถาภูตสฺส อทสฺสนาติ ยถาภูตสฺส อทสฺสนโต อญฺญํ กึ ภเวยฺย? อทสฺสนํ อญฺญาณเมว ภเวยฺยาติ อตฺโถ. อิทานิสฺส เต ปริวฏฺฏํ วชิรเภทเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสิ โสโณติอาทิมาห. อฏฺฐมํ อุตฺตานเมว. สตฺตมอฏฺฐมานิ. 49-50. En el séptimo sutta, la frase 'Yo soy mejor' (seyyohamasmīti) significa 'yo soy distinguido, soy superior'. '¿Qué otra cosa sino la falta de visión de las cosas como realmente son?' significa que, aparte de no ver la realidad tal como es, ¿qué otra causa podría haber para tales percepciones? El significado es que la falta de visión o la ignorancia misma es la causa de tales percepciones. Ahora, para iniciar la enseñanza que rompe como el diamante (vajirabheda) y que posee tres ciclos para el laico Soṇa, el Buda dijo: '¿Qué piensas, Soṇa?', etc. El octavo sutta es de significado evidente. Así concluyen el séptimo y el octavo. ๙-๑๐. นนฺทิกฺขยสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Comentario al Nandikkhaya Sutta y otros. ๕๑-๕๒. นวมทสเมสุ นนฺทิกฺขยา ราคกฺขโย, ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโยติ อิทํ นนฺทีติ วา ราโคติ วา อิเมสํ อตฺถโต นินฺนานากรณตาย วุตฺตํ. นิพฺพิทานุปสฺสนาย วา นิพฺพินฺทนฺโต นนฺทึ ปชหติ, วิราคานุปสฺสนาย วิรชฺชนฺโต ราคํ ปชหติ. เอตฺตาวตา วิปสฺสนํ นิฏฺฐเปตฺวา ‘‘ราคกฺขยา นนฺทิกฺขโย’’ติ อิธ มคฺคํ ทสฺเสตฺวา ‘‘นนฺทิราคกฺขยา จิตฺตํ วิมุตฺต’’นฺติ ผลํ ทสฺสิตนฺติ. นวมทสมานิ. 51-52. En los suttas noveno y décimo, las expresiones 'con la destrucción del deleite, la destrucción de la lujuria' y 'con la destrucción de la lujuria, la destrucción del deleite' se dicen porque, en esencia, no hay diferencia en el significado entre los términos 'deleite' (nandī) y 'lujuria' (rāgo). O bien, mediante la contemplación del desapego (nibbidānupassanā), uno se desapega y abandona el deleite; y mediante la contemplación de la ausencia de pasión (virāgānupassanā), uno se desapasiona y abandona la lujuria. Habiendo concluido la visión cabal con esto, en el pasaje 'con la destrucción de la lujuria, la destrucción del deleite' se muestra el Sendero (magga), y con 'con la destrucción del deleite y la lujuria, la mente se libera' se muestra el Fruto (phala). Así concluyen el noveno y el décimo. อตฺตทีปวคฺโค ปญฺจโม. El quinto capítulo, Attadīpavagga, ha terminado. มูลปณฺณาสโก สมตฺโต. El Mūlapaṇṇāsaka (Los primeros cincuenta suttas) está completo. ๖. อุปยวคฺโค 6. Capítulo Upayavagga ๑. อุปยสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Upaya Sutta ๕๓. อุปยวคฺคสฺส ปฐเม อุปโยติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ อุปคโต. วิญฺญาณนฺติ กมฺมวิญฺญาณํ. อาปชฺเชยฺยาติ กมฺมํ ชวาเปตฺวา ปฏิสนฺธิอากฑฺฒนสมตฺถตาย วุทฺธิอาทีนิ อาปชฺเชยฺย. วิญฺญาณุปยนฺติ ปทสฺส อคฺคหเณ การณํ วุตฺตเมว. โวจฺฉิชฺชตารมฺมณนฺติ ปฏิสนฺธิอากฑฺฒนสมตฺถตาย อภาเวน อารมฺมณํ โวจฺฉิชฺชติ. ปติฏฺฐา วิญฺญาณสฺสาติ กมฺมวิญฺญาณสฺส ปติฏฺฐา น โหติ. ตทปฺปติฏฺฐิตนฺติ ตํ อปฺปติฏฺฐิตํ. อนภิสงฺขจฺจ วิมุตฺตนฺติ ปฏิสนฺธึ อนภิสงฺขริตฺวา วิมุตฺตํ. ปฐมํ. 53. En el primer sutta del Upayavagga, 'upayo' (el que se apega) es aquel que se ha aproximado a los cinco agregados mediante el poder del deseo, el orgullo y los puntos de vista. 'Viññāṇaṃ' se refiere a la conciencia kármica (kammaviññāṇa). 'Āpajjeyya' (podría alcanzar) significa que, habiendo impulsado el karma y debido a la capacidad de atraer un nuevo renacimiento, podría alcanzar el crecimiento, etc. La razón por la cual no se menciona el término 'viññāṇupayaṃ' ya ha sido explicada anteriormente (en el comentario al verso 'okaṃ pahāya aniketasārī') y no es necesario repetirla. 'Vocchijjatārammaṇaṃ' (el objeto se corta) significa que el objeto que asiste al renacimiento en virtud del karma, el signo del karma o el signo del destino, se corta debido a la ausencia de la capacidad de atraer el renacimiento. 'Patiṭṭhā viññāṇassāti' significa que no hay base para la conciencia kármica. 'Tadapatiṭṭhitaṃ' es esa misma conciencia que no tiene base. 'Anabhisaṅkhacca vimuttaṃ' significa liberado sin producir un nuevo renacimiento, debido a la destrucción de las condiciones (ignorancia y deseo). El primero ha terminado. ๒. พีชสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Bīja Sutta ๕๔. ทุติเย พีชชาตานีติ พีชานิ. มูลพีชนฺติ วจํ วจตฺตํ หลิทฺทํ สิงฺคิเวรนฺติ เอวมาทิ. ขนฺธพีชนฺติ อสฺสตฺโถ นิคฺโรโธติ เอวมาทิ. ผลุพีชนฺติ [Pg.251] อุจฺฉุ เวฬุ นโฬติ เอวมาทิ. อคฺคพีชนฺติ อชฺชุกํ ผณิชฺชกนฺติ เอวมาทิ. พีชพีชนฺติ สาลิวีหิอาทิ ปุพฺพณฺณญฺเจว มุคฺคมาสาทิ อปรณฺณญฺจ. อขณฺฑานีติ อภินฺนานิ. ภินฺนกาลโต ปฏฺฐาย พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. อปูติกานีติ อุทกเตมเนน อปูติกานิ. ปูติพีชญฺหิ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. อวาตาตปหตานีติ วาเตน จ อาตเปน จ น หตานิ, นิโรชตํ น ปาปิตานิ. นิโรชญฺหิ กสฏํ พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. สาราทานีติ คหิตสารานิ ปติฏฺฐิตสารานิ. นิสฺสารญฺหิ พีชํ พีชตฺถาย น อุปกปฺปติ. สุขสยิตานีติ จตฺตาโร มาเส โกฏฺเฐ ปกฺขิตฺตนิยาเมเนว สุขํ สยิตานิ. ปถวีติ เหฏฺฐา ปติฏฺฐานปถวี. อาโปติ อุปริสฺเนหนอาโป. จตสฺโส วิญฺญาณฏฺฐิติโยติ กมฺมวิญฺญาณสฺส อารมฺมณภูตา รูปาทโย จตฺตาโร ขนฺธา. เต หิ อารมฺมณวเสน ปติฏฺฐาภูตตฺตา ปถวีธาตุสทิสา. นนฺทิราโค สิเนหนฏฺเฐน อาโปธาตุสทิโส. วิญฺญาณํ สาหารนฺติ สปฺปจฺจยํ กมฺมวิญฺญาณํ. ตญฺหิ พีชํ วิย ปถวิยํ อารมฺมณปถวิยํ วิรุหติ. ทุติยํ. 54. En el segundo sutta, 'bījajātānī' se refiere a los tipos de semillas. 'Mūlabījaṃ' (semilla de raíz) se refiere a plantas como el cálamo, el jengibre amargo, la cúrcuma y el jengibre. 'Khandhabījaṃ' (semilla de tronco) se refiere a árboles como el higuero sagrado y el baniano. 'Phalubījaṃ' (semilla de nudo) se refiere a la caña de azúcar, el bambú y el junco. 'Aggabījaṃ' (semilla de brote) se refiere a la albahaca y otras plantas similares. 'Bījabījaṃ' (semilla de grano) incluye cereales antiguos como el arroz de montaña y legumbres posteriores como el frijol mungo y el frijol negro. 'Akhaṇḍāni' (íntegras) significa que no están rotas; desde el momento en que una semilla se rompe, deja de ser apta para su función de germinar. 'Apūtikāni' (no podridas) significa que no se han podrido por la humedad; una semilla podrida no es apta para la siembra. 'Avātātapahatāni' significa que no han sido dañadas por el viento o el sol, es decir, que no han perdido su esencia vital (nutrientes); una semilla sin esencia, que es puro desecho, no es apta para la siembra. 'Sārādānī' se refiere a aquellas que conservan su esencia o núcleo interno. 'Sukhasayitāni' significa que han sido almacenadas adecuadamente en graneros durante tres o cuatro meses. 'Pathavī' (tierra) representa la tierra como base inferior. 'Āpo' (agua) representa la humedad que se vierte desde arriba. 'Las cuatro estaciones de la conciencia' se refiere a los cuatro agregados, como la forma, etc., que actúan como objetos de la conciencia kármica. En efecto, debido a que actúan como base en virtud de ser objetos, son similares al elemento tierra. El 'deseo y placer' (nandirāgo), por su naturaleza de adhesión y humedad, es similar al elemento agua. 'Viññāṇaṃ sāhāraṃ' es la conciencia kármica junto con sus condiciones (como la ignorancia y la atención inadecuada). Así como una semilla crece en la tierra física, esa conciencia crece en la 'tierra' de los objetos al ser capaz de producir una continuidad de resultados (vipāka). El segundo ha terminado. ๓. อุทานสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Udāna Sutta ๕๕. ตติเย อุทานํ อุทาเนสีติ พลวโสมนสฺสสมุฏฺฐานํ อุทานํ อุทาหริ. กึ นิสฺสาย ปเนส ภควโต อุปฺปนฺโนติ. สาสนสฺส นิยฺยานิกภาวํ. กถํ? เอวํ กิรสฺส อโหสิ, ‘‘ตโยเม อุปนิสฺสยา – ทานูปนิสฺสโย สีลูปนิสฺสโย ภาวนูปนิสฺสโย จา’’ติ. เตสุ ทานสีลูปนิสฺสยา ทุพฺพลา, ภาวนูปนิสฺสโย พลวา. ทานสีลูปนิสฺสยา หิ ตโย มคฺเค จ ผลานิ จ ปาเปนฺติ, ภาวนูปนิสฺสโย อรหตฺตํ ปาเปติ. อิติ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ปติฏฺฐิโต ภิกฺขุ ฆเฏนฺโต วายมนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ พนฺธนานิ เฉตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตติ, ‘‘อโห สาสนํ นิยฺยานิก’’นฺติ อาวชฺเชนฺตสฺส อยํ อุทปาทิ. 55. En el tercer sutta, 'udānaṃ udānesi' significa que el Buda pronunció una exclamación inspirada surgida de un fuerte gozo mental. ¿Debido a qué surgió esto en el Bienaventurado? Debido a la naturaleza liberadora (niyyānikabhāvaṃ) de la Enseñanza. ¿Cómo ocurrió? Se dice que el Buda Omnisciente reflexionó así: 'Existen estos tres tipos de condiciones de apoyo (upanissaya): el apoyo de la generosidad (dāna), el apoyo de la virtud (sīla) y el apoyo de la meditación (bhāvanā)'. De entre estos, los apoyos de la generosidad y la virtud son poderosos, pues conducen a los tres Senderos y Frutos inferiores; el apoyo de la meditación conduce al estado de Arahat. Así, un monje que se apoya incluso en condiciones de apoyo menos potentes, si se esfuerza y persevera, puede cortar los cinco grilletes inferiores (orambhāgiyāni bandhanāni) y producir los tres Senderos y Frutos. Mientras reflexionaba: '¡Oh, cuán liberadora es la Enseñanza!', surgió en Él esta exclamación inspirada. ตตฺถ ‘‘ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐตฺวา ฆฏมาโน ตีณิ มคฺคผลานิ ปาปุณาตี’’ติ อิมสฺสตฺถสฺสาวิภาวนตฺถํ มิลกตฺเถรสฺส วตฺถุ เวทิตพฺพํ – โส กิร คิหิกาเล ปาณาติปาตกมฺเมน ชีวิกํ กปฺเปนฺโต อรญฺเญ ปาสสตญฺเจว อทูหลสตญฺจ โยเชสิ. อเถกทิวสํ องฺคารปกฺกมํสํ ขาทิตฺวา ปาสฏฺฐาเนสุ วิจรนฺโต ปิปาสาภิภูโต เอกสฺส อรญฺญวาสิตฺเถรสฺส [Pg.252] วิหารํ คนฺตฺวา เถรสฺส จงฺกมนฺตสฺส อวิทูเร ฐิตํ ปานียฆฏํ วิวริ, หตฺถเตมนมตฺตมฺปิ อุทกํ นาทฺทส. โส กุชฺฌิตฺวา อาห – ‘‘ภิกฺขุ, ภิกฺขุ ตุมฺเห คหปติเกหิ ทินฺนํ ภุญฺชิตฺวา ภุญฺชิตฺวา สุปถ, ปานียฆเฏ อญฺชลิมตฺตมฺปิ อุทกํ น ฐเปถ, น ยุตฺตเมต’’นฺติ. เถโร ‘‘มยา ปานียฆโฏ ปูเรตฺวา ฐปิโต, กึ นุ โข เอต’’นฺติ? คนฺตฺวา โอโลเกนฺโต ปริปุณฺณฆฏํ ทิสฺวา ปานียสงฺขํ ปูเรตฺวา อทาสิ. โส ทฺวตฺติสงฺขปูรํ ปิวิตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘เอวํ ปูริตฆโฏ นาม มม กมฺมํ อาคมฺม ตตฺตกปาโล วิย ชาโต. กึ นุ โข อนาคเต อตฺตภาเว ภวิสฺสตี’’ติ? สํวิคฺคจิตฺโต ธนุํ ฉฑฺเฑตฺวา, ‘‘ปพฺพาเชถ มํ, ภนฺเต’’ติ อาห. เถโร ตจปญฺจกกมฺมฏฺฐานํ อาจิกฺขิตฺวา ตํ ปพฺพาเชสิ. En este contexto, para ilustrar el significado de que «quien posee un débil apoyo (dubbalūpanissaya), al esforzarse con ahínco, puede alcanzar los tres senderos y frutos», debe conocerse la historia del Venerable Milaka. Se dice que, en su vida como laico, se ganaba el sustento mediante el acto de matar seres vivos (pāṇātipāta), colocando en el bosque cientos de lazos y cientos de trampas de troncos. Un día, tras comer carne asada al fuego, mientras recorría los lugares donde había puesto los lazos, fue abrumado por la sed. Se dirigió al monasterio de un monje que moraba en el bosque y abrió la tinaja de agua potable situada cerca de donde el monje caminaba en meditación, pero no vio agua, ni siquiera lo suficiente para mojarse la mano. Enfurecido, dijo: «¡Monje, monje! Ustedes comen una y otra vez la comida ofrecida por los laicos y duermen, pero ni siquiera dejan un puñado de agua en la tinaja; esto no es apropiado». El monje pensó: «Yo dejé la tinaja llena de agua, ¿qué está diciendo este hombre?». Al ir y mirar, vio la tinaja llena, llenó un cuenco de agua y se lo dio. Él bebió treinta y dos cuencos llenos y pensó: «Aunque la tinaja estaba llena, debido a mi propio karma se volvió como un sartén ardiente. ¿Qué será de mí en una existencia futura?». Conmovido por el temor espiritual (saṃvega), arrojó su arco y dijo: «Venerable señor, por favor ordéneme». El monje le instruyó en el tema de meditación sobre las cinco partes del cuerpo (tacapañcaka) y lo ordenó. ตสฺส สมณธมฺมํ กโรนฺตสฺส พหูนํ มิคสูกรานํ มาริตฏฺฐานํ ปาสอทูหลานญฺจ โยชิตฏฺฐานํ อุปฏฺฐาติ. ตํ อนุสฺสรโต สรีเร ทาโห อุปฺปชฺชติ, กูฏโคโณ วิย กมฺมฏฺฐานมฺปิ วีถึ น ปฏิปชฺชติ. โส ‘‘กึ กริสฺสามิ ภิกฺขุภาเวนา’’ติ? อนภิรติยา ปีฬิโต เถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อาห – ‘‘น สกฺโกมิ, ภนฺเต, สมณธมฺมํ กาตุ’’นฺติ. อถ นํ เถโร ‘‘หตฺถกมฺมํ กโรหี’’ติ อาห. โส ‘‘สาธุ, ภนฺเต’’ติ วตฺวา อุทุมฺพราทโย อลฺลรุกฺเข ฉินฺทิตฺวา มหนฺตํ ราสึ กตฺวา, ‘‘อิทานิ กึ กโรมี’’ติ ปุจฺฉิ? ฌาเปหิ นนฺติ. โส จตูสุ ทิสาสุ อคฺคึ ทตฺวา ฌาเปตุํ อสกฺโกนฺโต, ‘‘ภนฺเต, น สกฺโกมี’’ติ อาห. เถโร ‘‘เตน หิ อเปหี’’ติ ปถวึ ทฺวิธา กตฺวา อวีจิโต ขชฺโชปนกมตฺตํ อคฺคึ นีหริตฺวา ตตฺถ ปกฺขิปิ. โส ตาว มหนฺตํ ราสึ สุกฺขปณฺณํ วิย ขเณน ฌาเปสิ. อถสฺส เถโร อวีจึ ทสฺเสตฺวา, ‘‘สเจ วิพฺภมิสฺสสิ, เอตฺถ ปจฺจิสฺสสี’’ติ สํเวคํ ชเนสิ. โส อวีจิทสฺสนโต ปฏฺฐาย ปเวธมาโน ‘‘นิยฺยานิกํ, ภนฺเต, พุทฺธสาสน’’นฺติ ปุจฺฉิ, อามาวุโสติ. ภนฺเต, พุทฺธสาสนสฺส นิยฺยานิกตฺเต สติ มิลโก อตฺตโมกฺขํ กริสฺสติ, มา จินฺตยิตฺถาติ. ตโต ปฏฺฐาย สมณธมฺมํ กโรติ ฆเฏติ, ตสฺส วตฺตปฏิวตฺตํ ปูเรติ, นิทฺทาย พาธยมานาย ตินฺตํ ปลาลํ สีเส ฐเปตฺวา ปาเท โสณฺฑิยํ โอตาเรตฺวา นิสีทติ. โส เอกทิวสํ ปานียํ [Pg.253] ปริสฺสาเวตฺวา ฆฏํ อูรุมฺหิ ฐเปตฺวา อุทกมณิกานํ ปจฺเฉทํ อาคมยมาโน อฏฺฐาสิ. อถ โข เถโร สามเณรสฺส อิมํ อุทฺเทสํ เทติ – Mientras practicaba los deberes de monje, se le aparecían los lugares donde había matado a muchos ciervos y jabalíes, así como los lugares donde había colocado lazos y trampas de troncos. Al recordarlos, surgía un ardor en su cuerpo, y su meditación no avanzaba por el camino correcto, al igual que un buey astuto que se desvía del sendero. Él pensó: «¿Qué haré con esta vida monástica?». Abrumado por el descontento (anabhirati), fue ante el monje, le rindió homenaje y dijo: «Venerable señor, no puedo practicar los deberes de monje». Entonces el monje le dijo: «Haz un trabajo manual primero». Él respondió: «Está bien, venerable señor», y cortó árboles frescos como la higuera (udumbara), hizo una gran pila y preguntó: «¿Qué hago ahora?». El monje le dijo: «Quémala». Él prendió fuego por los cuatro costados, pero al no poder quemarla, dijo: «Venerable señor, no puedo». El monje le dijo: «Entonces, apártate». Dividió la tierra en dos y, extrayendo del infierno Avīci una chispa de fuego del tamaño de una luciérnaga, la arrojó sobre la pila de madera fresca. Ese fuego del Avīci quemó en un instante aquella gran pila como si fueran hojas secas. Después, el monje le mostró el infierno Avīci y generó en él temor espiritual diciendo: «Si regresas a la vida laica, te cocerás aquí». Él, temblando desde que vio el Avīci, preguntó: «Venerable señor, ¿la enseñanza del Buddha conduce realmente a la liberación (niyyānika)?». El monje respondió: «Así es, amigo». Él dijo: «Venerable señor, si la enseñanza del Buddha conduce a la liberación, este Milaka logrará su propia emancipación; no se preocupe más». A partir de entonces, practicó los deberes monásticos con gran esfuerzo, cumpliendo sus obligaciones hacia su preceptor. Cuando el sueño lo agobiaba, se colocaba paja húmeda sobre la cabeza y se sentaba con los pies sumergidos en un estanque de agua. Un día, tras filtrar agua, puso la tinaja sobre su regazo y se quedó esperando a que cesara el goteo del agua. Entonces el monje le dio esta instrucción: ‘‘อุฏฺฐานวโต สตีมโต,สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน; สญฺญตสฺส ธมฺมชีวิโน,อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒตี’’ติ. (ธ. ป. ๒๔); «La gloria aumenta para aquel que es diligente, que posee atención plena, cuyas acciones son puras, que actúa con discernimiento, que es autocontrolado, que vive conforme al Dhamma y que no es negligente». โส จตุปฺปทิกมฺปิ ตํ คาถํ อตฺตนิเยว อุปเนสิ – ‘‘อุฏฺฐานวตา นาม มาทิเสน ภวิตพฺพํ. สติมตาปิ มาทิเสเนว…เป… อปฺปมตฺเตนปิ มาทิเสเนว ภวิตพฺพ’’นฺติ. เอวํ ตํ คาถํ อตฺตนิ อุปเนตฺวา ตสฺมึเยว ปทวาเร ฐิโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺทิตฺวา อนาคามิผเล ปติฏฺฐาย หฏฺฐตุฏฺโฐ – Él aplicó a sí mismo esa estrofa de cuatro versos: «Debe haber alguien con esfuerzo como yo. También alguien con atención plena debe ser como yo... e igualmente alguien diligente debe ser como yo». De este modo, aplicando esa estrofa a sí mismo, mientras permanecía allí mismo, cortó los cinco grilletes inferiores y, estableciéndose en el fruto de no-retorno (anāgāmiphala), regocijado y satisfecho, dijo: ‘‘อลฺลํ ปลาลปุญฺชาหํ, สีเสนาทาย จงฺกมึ; ปตฺโตสฺมิ ตติยํ ฐานํ, เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย’’ติ. – «Con una pila de paja húmeda sobre mi cabeza, caminaba en meditación; he alcanzado el tercer estado, sobre esto no tengo ninguna duda». อิมํ อุทานคาถํ อาห. เอวํ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐิโต ฆเฏนฺโต วายมนฺโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺทิตฺวา ตีณิ มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตติ. เตนาห ภควา – ‘‘โน จสฺสํ, โน จ เม สิยา, นาภวิสฺส, น เม ภวิสฺสตีติ เอวํ อธิมุจฺจมาโน ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺย โอรมฺภาคิยานิ สํโยชนานี’’ติ. Expresó esta estrofa de exclamación (udāna). Así, quien posee un débil apoyo, al esforzarse y perseverar, corta los cinco grilletes inferiores y produce los tres senderos y frutos. Por eso dijo el Bienaventurado: ««No sería yo, ni sería para mí; no existiría, ni existiría para mí»; el monje que se entrega firmemente a esta convicción, podría cortar los grilletes inferiores». ตตฺถ โน จสฺสํ, โน จ เม สิยาติ สเจ อหํ น ภเวยฺยํ, มม ปริกฺขาโรปิ น ภเวยฺย. สเจ วา ปน เม อตีเต กมฺมาภิสงฺขาโร นาภวิสฺส, อิทํ เม เอตรหิ ขนฺธปญฺจกํ น ภเวยฺย. นาภวิสฺส, น เม ภวิสฺสตีติ อิทานิ ปน ตถา ปรกฺกมิสฺสามิ, ยถา เม อายตึ ขนฺธาภินิพฺพตฺตโก กมฺมสงฺขาโร น ภวิสฺสติ, ตสฺมึ อสติ อายตึ ปฏิสนฺธิ นาม น เม ภวิสฺสติ. เอวํ อธิมุจฺจมาโนติ เอวํ อธิมุจฺจนฺโต ภิกฺขุ ทุพฺพลูปนิสฺสเย ฐิโต ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ ฉินฺเทยฺย. เอวํ วุตฺเตติ เอวํ สาสนสฺส นิยฺยานิกภาวํ อาวชฺเชนฺเตน ภควตา [Pg.254] อิมสฺมึ อุทาเน วุตฺเต. รูปํ วิภวิสฺสตีติ รูปํ ภิชฺชิสฺสติ. รูปสฺส วิภวาติ วิภวทสฺสเนน สหวิปสฺสเนน. สหวิปสฺสนกา หิ จตฺตาโร มคฺคา รูปาทีนํ วิภวทสฺสนํ นาม. ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เอวํ อธิมุจฺจมาโน, ภนฺเต, ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺยาติ, ภนฺเต, เอวํ อธิมุจฺจมาโน ภิกฺขุ ฉินฺเทยฺเยว ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ. กสฺมา น ฉินฺทิสฺสตีติ? En ese pasaje, respecto a la frase 'si yo no fuera, no sería para mí', significa que si yo no existiera [como un yo], tampoco existirían para mí las pertenencias [o posesiones]. O bien, si no hubiera habido en el pasado una formación kármica en mí, este grupo de cinco agregados no existiría para mí en el presente. 'No ha sido, no será para mí' significa que ahora me esforzaré de tal manera que, en el futuro, no habrá una formación de kárnica productora de nuevos agregados; al no existir esta, no habrá para mí lo que se llama renacimiento futuro. 'Así resolviéndose' se refiere a un monje que, al desarrollar tal resolución, estando establecido incluso en un apoyo débil, podría cortar los cinco grilletes inferiores. La frase 'así dicho' se refiere a cuando el Bienaventurado pronunció esta exclamación reflexionando sobre la naturaleza liberadora de la enseñanza. 'La forma cesará' significa que la forma se disolverá. 'Por la cesación de la forma' se refiere a la visión de la cesación mediante el conocimiento de introspección junto con el Camino. Pues los cuatro Caminos, acompañados de la introspección, se denominan 'visión de la cesación' de la forma y demás agregados. Refiriéndose a esto se dijo aquello. 'Venerable, ¿podría un monje que así se resuelve, cortarlos?' significa: 'Venerable, un monje que así se resuelve ciertamente cortaría los cinco grilletes inferiores. ¿Por qué no habría de cortarlos?'. อิทานิ อุปริ มคฺคผลํ ปุจฺฉนฺโต กถํ ปน, ภนฺเตติอาทิมาห. ตตฺถ อนนฺตราติ ทฺเว อนนฺตรานิ อาสนฺนานนฺตรญฺจ ทูรานนฺตรญฺจ. วิปสฺสนา มคฺคสฺส อาสนฺนานนฺตรํ นาม, ผลสฺส ทูรานนฺตรํ นาม. ตํ สนฺธาย ‘‘กถํ ปน, ภนฺเต, ชานโต กถํ ปสฺสโต วิปสฺสนานนฺตรา ‘อาสวานํ ขโย’ติ สงฺขํ คตํ อรหตฺตผลํ โหตี’’ติ ปุจฺฉติ. อตสิตาเยติ อตสิตพฺเพ อภายิตพฺเพ ฐานมฺหิ. ตาสํ อาปชฺชตีติ ภยํ อาปชฺชติ. ตาโส เหโสติ ยา เอสา ‘‘โน จสฺสํ, โน จ เม สิยา’’ติ เอวํ ปวตฺตา ทุพฺพลวิปสฺสนา, สา ยสฺมา อตฺตสิเนหํ ปริยาทาตุํ น สกฺโกติ, ตสฺมา อสฺสุตวโต ปุถุชฺชนสฺส ตาโส นาม โหติ. โส หิ ‘‘อิทานาหํ อุจฺฉิชฺชิสฺสามิ, น ทานิ กิญฺจิ ภวิสฺสามี’’ติ อตฺตานํ ปปาเต ปตนฺตํ วิย ปสฺสติ อญฺญตโร พฺราหฺมโณ วิย. โลหปาสาทสฺส กิร เหฏฺฐา ติปิฏกจูฬนาคตฺเถโร ติลกฺขณาหตํ ธมฺมํ ปริวตฺเตติ. อถ อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส เอกมนฺเต ฐตฺวา ธมฺมํ สุณนฺตสฺส สงฺขารา สุญฺญโต อุปฏฺฐหึสุ. โส ปปาเต ปตนฺโต วิย หุตฺวา วิวฏทฺวาเรน ตโต ปลายิตฺวา เคหํ ปวิสิตฺวา, ปุตฺตํ อุเร สยาเปตฺวา, ‘‘ตาต, สกฺยสมยํ อาวชฺเชนฺโต มนมฺหิ นฏฺโฐ’’ติ อาห. น เหโส ภิกฺขุ ตาโสติ เอสา เอวํ ปวตฺตา พลววิปสฺสนา สุตวโต อริยสาวกสฺส น ตาโส นาม โหติ. น หิ ตสฺส เอวํ โหติ ‘‘อหํ อุจฺฉิชฺชิสฺสามี’’ติ วา ‘‘วินสฺสิสฺสามี’’ติ วาติ. เอวํ ปน โหติ ‘‘สงฺขาราว อุปฺปชฺชนฺติ, สงฺขาราว นิรุชฺฌนฺตี’’ติ. ตติยํ. Ahora, preguntando por el fruto del Camino superior, se dice: '¿Cómo, pues, Venerable?'. Allí, 'inmediatos' se refiere a dos tipos: el inmediato cercano y el inmediato remoto. La introspección (vipassanā) es el inmediato cercano respecto al Camino, y el inmediato remoto respecto al Fruto. Refiriéndose a esto, pregunta: '¿De qué manera, Venerable, para quien conoce y ve, la introspección es el antecedente inmediato para que se produzca el fruto de la santidad (arahattaphala), el cual es conocido como la destrucción de los efluvios (āsavānaṃ khayo)?'. 'Ante lo que no debe temer' se refiere a un estado o lugar donde no hay motivo de miedo. 'Cae en el terror' significa que experimenta miedo. 'Este terror' se refiere a esa introspección débil que se expresa como 'si yo no fuera...', la cual, debido a que no puede erradicar el afecto por el yo, se convierte en lo que se llama terror para el mundano no instruido. Pues él se ve a sí mismo como si cayera en un abismo, pensando: 'Ahora seré aniquilado, ahora ya no seré nada', tal como cierto brahmán. Se cuenta que bajo el Palacio de Bronce, el saelder Tipiṭaka Cūḷanāga recitaba el Dhamma caracterizado por las tres marcas. Entonces, las formaciones se le aparecieron como vacuidad a cierto brahmán que escuchaba el Dhamma en un rincón. Él, sintiéndose como si cayera en un precipicio, huyó de allí por la puerta abierta, entró en su casa, puso a su hijo en su regazo y dijo: 'Hijo, al reflexionar sobre la doctrina de los Sakyas, casi pierdo la razón'. 'Este no es el terror del monje' significa que esta introspección, cuando es fuerte, no produce terror en el noble discípulo instruido. Pues él no piensa 'seré aniquilado' o 'seré destruido'. En cambio, piensa: 'Solo surgen formaciones, solo cesan formaciones'. Fin del tercer sutta. ๔. อุปาทานปริปวตฺตสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Upādānaparipavatta Sutta ๕๖. จตุตฺเถ จตุปริวฏฺฏนฺติ เอเกกสฺมึ ขนฺเธ จตุนฺนํ ปริวฏฺฏนวเสน. รูปํ อพฺภญฺญาสินฺติ รูปํ ทุกฺขสจฺจนฺติ อภิญฺญาสึ. เอวํ สพฺพปเทสุ จตุสจฺจวเสเนว [Pg.255] อตฺโถ เวทิตพฺโพ. อาหารสมุทยาติ เอตฺถ สจฺฉนฺทราโค กพฬีการาหาโร อาหาโร นาม. ปฏิปนฺนาติ สีลโต ปฏฺฐาย ยาว อรหตฺตมคฺคา ปฏิปนฺนา โหนฺติ. คาธนฺตีติ ปติฏฺฐหนฺติ. เอตฺตาวตา เสกฺขภูมึ กเถตฺวา อิทานิ อเสกฺขภูมึ กเถนฺโต เย จ โข เกจิ, ภิกฺขเวติอาทิมาห. สุวิมุตฺตาติ อรหตฺตผลวิมุตฺติยา สุฏฺฐุ วิมุตฺตา. เกวลิโนติ สกลิโน กตสพฺพกิจฺจา. วฏฺฏํ เตสํ นตฺถิ ปญฺญาปนายาติ เยน เต อวสิฏฺเฐน วฏฺเฏน ปญฺญาเปยฺยุํ, ตํ เนสํ วฏฺฏํ นตฺถิ ปญฺญาปนาย. อถ วา วฏฺฏนฺติ การณํ, ปญฺญาปนาย การณํ นตฺถีติ. เอตฺตาวตา อเสกฺขภูมิวาโร กถิโต. จตุตฺถํ. 56. En el cuarto sutta, 'las cuatro rondas' se refiere a la aplicación de las cuatro verdades en cada uno de los agregados. 'Comprendió la forma' significa que comprendió mediante el conocimiento superior que la forma es la verdad del sufrimiento. De la misma manera, el significado debe entenderse en todos los términos según las cuatro verdades. 'Origen del alimento': aquí, el alimento se refiere al alimento material junto con el deseo y el apego. 'Practicantes' son aquellos que están practicando desde la purificación de la virtud hasta el camino de la santidad. 'Encuentran fundamento' significa que se establecen firmemente. Habiendo hablado hasta aquí sobre el nivel de los que aún aprenden (sekkha), ahora, para hablar sobre el nivel de los que ya no aprenden (asekkha), se dice 'Y quienesquiera que sean, monjes', etc. 'Bien liberados' significa plenamente liberados por el fruto de la santidad. 'Consumados' significa que han completado todas sus tareas. 'El ciclo no existe para su designación' significa que no existe para ellos aquel ciclo remanente por el cual podrían ser designados; o bien, 'ciclo' significa causa, por lo que no hay causa para su designación. Con esto se explica la sección sobre el nivel de los que ya no aprenden. Fin del cuarto sutta. ๕. สตฺตฏฺฐานสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario al Sattaṭṭhāna Sutta ๕๗. ปญฺจเม สตฺตฏฺฐานกุสโลติ สตฺตสุ โอกาเสสุ เฉโก. วุสิตวาติ วุสิตวาโส. อุตฺตมปุริโสติ เสฏฺฐปุริโส. เสสเมตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อิทํ ปน สุตฺตํ อุสฺสทนนฺทิยญฺเจว ปโลภนียญฺจาติ เวทิตพฺพํ. ยถา หิ ราชา วิชิตสงฺคาโม สงฺคาเม วิชยิโน โยเธ อุจฺจฏฺฐาเน ฐเปตฺวา เตสํ สกฺการํ กโรติ. กึ การณา? เอเตสํ สกฺการํ ทิสฺวา เสสาปิ สูรา ภวิตุํ มญฺญิสฺสนฺตีติ, เอวเมว ภควา อปฺปเมยฺยํ กาลํ ปารมิโย ปูเรตฺวา มหาโพธิมณฺเฑ กิเลสมารวิชยํ กตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต สาวตฺถิยํ เชตวนมหาวิหาเร นิสีทิตฺวา อิมํ สุตฺตํ เทเสนฺโต ขีณาสเว อุกฺขิปิตฺวา โถเมสิ วณฺเณสิ. กึ การณา? เอวํ อวเสสา เสกฺขปุคฺคลา อรหตฺตผลํ ปตฺตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติ. เอวเมตํ สุตฺตํ ขีณาสวานํ อุกฺขิปิตฺวา ปสํสิตตฺตา อุสฺสทนนฺทิยํ, เสกฺขานํ ปโลภิตตฺตา ปโลภนียนฺติ เวทิตพฺพํ. 57. En el quinto sutta, 'experto en siete puntos' significa hábil en siete aspectos. 'Quien ha vivido la vida' es quien ha completado la vida santa. 'Persona suprema' significa la persona más excelente. El resto de este pasaje debe entenderse según el método ya explicado. Sin embargo, este sutta debe considerarse como algo que produce regocijo (ussadanandiya) e inspiración (palobhanīya). Así como un rey que ha vencido en la batalla otorga honores y posiciones elevadas a sus guerreros victoriosos; ¿por qué lo hace? Porque al ver los honores otorgados a estos, los demás soldados también aspirarán a ser valientes. De la misma manera, el Bienaventurado, tras completar las perfecciones durante un tiempo incalculable, alcanzar la victoria sobre las impurezas y la muerte en el trono de la iluminación y obtener la omnisciencia, mientras residía en el gran monasterio de Jetavana en Sāvatthī, al exponer este sutta, exaltó y elogió a los Arahants. ¿Por qué razón? Pensando: 'Así, los restantes discípulos que aún aprenden considerarán que el fruto de la santidad es una meta que debe ser alcanzada'. Por lo tanto, este sutta debe entenderse como regocijante por exaltar y alabar a los Arahants, e inspirador por motivar a los que todavía están en el aprendizaje. เอวํ โข, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ สตฺตฏฺฐานกุสโล โหตีติ เอตฺตาวตา เจตฺถ มคฺคผลปจฺจเวกฺขณวเสน เทสนํ นิฏฺฐเปตฺวาปิ ปุน กถญฺจ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ ติวิธูปปริกฺขี โหตีติ อิทํ ‘‘ขีณาสโว ยสฺมึ อารมฺมเณ สตตวิหาเรน วิหรติ, ตํ สตฺโต วา ปุคฺคโล วา น โหติ, ธาตุอาทิมตฺตเมว ปน โหตี’’ติ เอวํ ขีณาสวสฺส สตตวิหารญฺจ, ‘‘อิเมสุ ธมฺเมสุ กมฺมํ กตฺวา อยํ อาคโต’’ติ อาคมนียปฏิปทญฺจ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตตฺถ ธาตุโส อุปปริกฺขตีติ ธาตุสภาเวน ปสฺสติ โอโลเกติ. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ปญฺจมํ. En el quinto sutra, la frase 'Así, monjes, el monje es experto en siete puntos' indica que, tras concluir la enseñanza mediante el orden de la contemplación del sendero y el fruto a través de esta secuencia de instrucción sobre la destreza en los siete puntos mediante los cinco agregados, se dice lo siguiente: '¿Y cómo, monjes, es el monje un investigador de tres maneras?'. Esto se afirma para mostrar la morada constante de aquel que ha destruido las impurezas (khīṇāsavo), quien en cualquier objeto en el que more continuamente, no percibe un 'ser' o una 'persona', sino únicamente elementos (dhātu) y demás; así como para mostrar la práctica que conduce a ello (āgamanīyapaṭipada), habiendo realizado la tarea de contemplar estos fenómenos. Allí, 'investiga por medio de los elementos' significa que ve y observa a través de la naturaleza intrínseca de los elementos (dhātusabhāvena). El mismo método debe aplicarse a los dos términos restantes [bases de los sentidos y origen dependiente]. El quinto sutra ha terminado. ๖. สมฺมาสมฺพุทฺธสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario al Sammāsambuddha Sutta ๕๘. ฉฏฺเฐ [Pg.256] โก อธิปฺปยาโสติ โก อธิกปโยโค. อนุปฺปนฺนสฺสาติ อิมญฺหิ มคฺคํ กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปฺปาเทสิ, อนฺตรา อญฺโญ สตฺถา อุปฺปาเทตุํ นาสกฺขิ, อิติ ภควา อนุปฺปนฺนสฺส มคฺคสฺส อุปฺปาเทตา นาม. นคโรปมสฺมิญฺหิ อวฬญฺชนฏฺฐาเนสุ ปุราณมคฺโค ชาโต, อิธ อวตฺตมานฏฺเฐน อนุปฺปนฺนมคฺโค นาม. อสญฺชาตสฺสาติ ตสฺเสว เววจนํ. อนกฺขาตสฺสาติ อกถิตสฺส. มคฺคํ ชานาตีติ มคฺคญฺญู. มคฺคํ วิทิตํ ปากฏํ อกาสีติ มคฺควิทู. มคฺเค จ อมคฺเค จ โกวิโทติ มคฺคโกวิโท. มคฺคานุคาติ มคฺคํ อนุคจฺฉนฺตา. ปจฺฉา สมนฺนาคตาติ อหํ ปฐมํ คโต, สาวกา ปจฺฉา สมนฺนาคตา. ฉฏฺฐํ. 58. En el sexto sutra, 'cuál es el propósito' significa cuál es la aplicación superior. 'Del [sendero] no surgido' se refiere a que el Buda plenamente iluminado Kassapa hizo surgir este sendero, pero entre él y nuestro Buda Gautama ningún otro maestro fue capaz de hacerlo surgir; por lo tanto, el Bienaventurado es llamado 'el que hace surgir el sendero no surgido'. En el Símil de la Ciudad, el antiguo camino existía en lugares no utilizados; aquí se llama 'sendero no surgido' en el sentido de que no estaba presente antes del surgimiento del Buda. 'De lo no nacido' es un sinónimo de lo mismo. 'De lo no declarado' significa lo que no ha sido predicado. 'Conoce el sendero' se refiere a Maggaññū (conocedor del sendero). 'Hizo el sendero conocido y manifiesto, como un amalak en la palma de la mano' se refiere a Maggavidū (conocedor profundo del camino). 'Experto en lo que es el sendero y lo que no lo es' se refiere a Maggakovido (experto en el sendero). 'Seguidores del sendero' (maggānugā) son aquellos que siguen el sendero después del Buda. 'Dotados posteriormente' significa 'yo fui el primero en ir, y los discípulos se dotaron del sendero después'. El sexto sutra ha terminado. ๗. อนตฺตลกฺขณสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Anattalakkhaṇa Sutta ๕๙. สตฺตเม ปญฺจวคฺคิเยติ อญฺญาสิ โกณฺฑญฺญตฺเถราทิเก ปญฺจ ชเน ปุราณุปฏฺฐาเก. อามนฺเตสีติ อาสาฬฺหิปุณฺณมทิวเส ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนโต ปฏฺฐาย อนุกฺกเมน โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐิเต ‘‘อิทานิ เนสํ อาสวกฺขยาย ธมฺมํ เทเสสฺสามี’’ติ ปญฺจมิยํ ปกฺขสฺส อามนฺเตสิ. เอตทโวจาติ เอตํ ‘‘รูปํ, ภิกฺขเว, อนตฺตา’’ติอาทินยปฺปวตฺตํ อนตฺตลกฺขณสุตฺตํ อโวจ. ตตฺถ อนตฺตาติ ปุพฺเพ วุตฺเตหิ จตูหิ การเณหิ อนตฺตา. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเวติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? เอตฺตเกน ฐาเนน อนตฺตลกฺขณเมว กถิตํ, น อนิจฺจทุกฺขลกฺขณานิ, อิทานิ ตานิ ทสฺเสตฺวา สโมธาเนตฺวา ตีณิปิ ลกฺขณานิ ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธนฺติ เวทิตพฺพํ. ตสฺมาติ ยสฺมา อิเม ปญฺจกฺขนฺธา อนิจฺจา ทุกฺขา อนตฺตา, ตสฺมา. ยํกิญฺจิ รูปนฺติอาทีสุ วิตฺถารกถา วิสุทฺธิมคฺเค ปญฺญาภาวนาธิกาเร ขนฺธนิทฺเทเส วุตฺตาว. เสสํ สพฺพตฺถ วุตฺตานุสาเรเนว เวทิตพฺพํ. อิมสฺมึ ปน สุตฺเต อนตฺตลกฺขณเมว กถิตนฺติ. สตฺตมํ. 59. En el séptimo sutra, 'a los cinco' se refiere a los cinco individuos liderados por el venerable Aññā Koṇḍañña, quienes fueron sus antiguos servidores durante su práctica ascética. 'Les dirigió la palabra' significa que, habiendo establecido gradualmente a estos cinco discípulos en el fruto de la entrada en la corriente (sotāpatti) a partir de la puesta en movimiento de la rueda del Dhamma en el día de luna llena de Āsāḷha, ahora pensó: 'Les enseñaré el Dhamma para la destrucción de las impurezas', y les habló en el quinto día de la quincena. 'Dijo esto' se refiere a que predicó el Anattalakkhaṇa Sutta, que comienza con 'La forma, monjes, no es el yo'. Allí, 'no-yo' (anattā) se refiere a lo que no es el yo por las cuatro razones mencionadas anteriormente. ¿Por qué se inició la sección '¿Qué pensáis, monjes?'? Debe entenderse que hasta este punto solo se había enseñado la característica de no-yo, no las de impermanencia y sufrimiento; ahora se inicia esto para mostrar y unificar las tres características juntas. La explicación detallada de 'Cualquier forma', etc., se ha dado en el Visuddhimagga, en la sección de la descripción de los agregados dentro del tema del desarrollo de la sabiduría. El resto debe entenderse según lo dicho anteriormente en todos los casos. En este sutra, específicamente, se enseña la característica de no-yo. El séptimo sutra ha terminado. ๘. มหาลิสุตฺตวณฺณนา 8. Comentario al Mahāli Sutta ๖๐. อฏฺฐเม เอกนฺตทุกฺขนฺติอาทีนิ ธาตุสํยุตฺเต วุตฺตนยาเนว. อฏฺฐมํ. 60. En el octavo sutra, los términos como 'sufrimiento absoluto' siguen el método explicado en el Dhātusaṃyutta. El octavo sutra ha terminado. ๙. อาทิตฺตสุตฺตวณฺณนา 9. Comentario al Āditta Sutta ๖๑. นวเม [Pg.257] อาทิตฺตนฺติ เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตํ ปชฺชลิตํ. อิติ ทฺวีสุปิ อิเมสุ สุตฺเตสุ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ. นวมํ. 61. En el noveno sutra, 'ardiente' significa quemado y encendido por los once fuegos, comenzando por el fuego de la pasión. Por lo tanto, en estos dos sutras [8vo y 9no], se enseña exclusivamente la característica del sufrimiento. El noveno sutra ha terminado. ๑๐. นิรุตฺติปถสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario al Niruttipatha Sutta ๖๒. ทสเม นิรุตฺติโยว นิรุตฺติปถา, อถ วา นิรุตฺติโย จ ตา นิรุตฺติวเสน วิญฺญาตพฺพานํ อตฺถานํ ปถตฺตา ปถา จาติ นิรุตฺติปถา. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ตีณิปิ เจตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนวาติ เวทิตพฺพานิ. อสํกิณฺณาติ อวิชหิตา, ‘‘โก อิเมหิ อตฺโถ’’ติ วตฺวา อฉฑฺฑิตา. อสํกิณฺณปุพฺพาติ อตีเตปิ น ชหิตปุพฺพา. น สํกียนฺตีติ เอตรหิปิ ‘‘กิเมเตหี’’ติ น ฉฑฺฑียนฺติ. น สํกียิสฺสนฺตีติ อนาคเตปิ น ฉฑฺฑียิสฺสนฺติ. อปฺปฏิกุฏฺฐาติ อปฺปฏิพาหิตา. อตีตนฺติ อตฺตโน สภาวํ ภงฺคเมว วา อติกฺกนฺตํ. นิรุทฺธนฺติ เทสนฺตรํ อสงฺกมิตฺวา ตตฺเถว นิรุทฺธํ วูปสนฺตํ. วิปริณตนฺติ วิปริณามํ คตํ นฏฺฐํ. อชาตนฺติ อนุปฺปนฺนํ. อปาตุภูตนฺติ อปากฏีภูตํ. 62. En el décimo sutra, 'senderos de expresión lingüística' (niruttipathā) son las mismas expresiones o términos decididos para mostrar diversos significados; o bien, son senderos porque son el medio para conocer los significados que deben ser conocidos mediante la expresión. El mismo método se aplica a los otros dos términos [designación y concepto]. Debe entenderse que estos tres términos son sinónimos entre sí. 'No confundidos' significa no abandonados, pues no fueron rechazados diciendo '¿qué beneficio hay en ellos?'. 'Nunca antes confundidos' significa que no fueron abandonados en el pasado. 'No se confunden' significa que incluso ahora, en el presente, no son rechazados. 'No se confundirán' significa que tampoco serán abandonados en el futuro. 'No censurados' significa no rechazados. 'Pasado' se refiere a lo que ha superado su propia naturaleza o simplemente a lo que ha superado la disolución. 'Cesado' significa que ha cesado allí mismo donde surgió, sin trasladarse a otro lugar. 'Cambiado' significa que ha llegado a la alteración o destrucción. 'No nacido' significa no surgido. 'No manifestado' significa que no se ha hecho evidente por el hecho de no haber nacido todavía. อุกฺกลาติ อุกฺกลชนปทวาสิโน. วสฺสภญฺญาติ วสฺโส จ ภญฺโญ จ. ทฺเวปิ หิ เต มูลทิฏฺฐิคติกา. อเหตุกวาทาติอาทีสุ ‘‘นตฺถิ เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย’’ติ คหิตตฺตา อเหตุกวาทา. ‘‘กโรโต น กรียติ ปาป’’นฺติ คหิตตฺตา อกิริยวาทา. ‘‘นตฺถิ ทินฺน’’นฺติอาทิคหณโต นตฺถิกวาทา. ตตฺถ อิเม ทฺเว ชนา, ติสฺโส ทิฏฺฐิโย, กึ เอเกกสฺส ทิยฑฺฒา โหตีติ? น ตถา, ยถา ปน เอโก ภิกฺขุ ปฏิปาฏิยา จตฺตาริปิ ฌานานิ นิพฺพตฺเตติ, เอวเมตฺถ เอเกโก ติสฺโสปิ ทิฏฺฐิโย นิพฺพตฺเตสีติ เวทิตพฺโพ. ‘‘นตฺถิ เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย’’ติ ปุนปฺปุนํ อาวชฺเชนฺตสฺส อาหรนฺตสฺส อภินนฺทนฺตสฺส อสฺสาเทนฺตสฺส มคฺคทสฺสนํ วิย โหติ. โส มิจฺฉตฺตนิยามํ โอกฺกมติ, โส เอกนฺตกาฬโกติ วุจฺจติ. ยถา ปน อเหตุกทิฏฺฐิยํ, เอวํ ‘‘กโรโต น กรียติ ปาปํ, นตฺถิ ทินฺน’’นฺติ อิเมสุปิ ฐาเนสุ มิจฺฉตฺตนิยามํ โอกฺกมติ. Los 'Ukkalā' son los habitantes de la región de Ukkala. 'Vassabhaññā' se refiere a los seguidores de Vassa y Bhañña. Ambos fueron los fundadores de las raíces de las opiniones erróneas en este eón, sosteniendo visiones como el ahetukavāda (negación de la causa), akiriyavāda (negación de la eficacia de la acción) y natthikavāda (nihilismo). En las frases sobre 'negadores de la causa', etc., se llaman así por sostener que 'no hay causa, no hay condición'. Se llaman 'negadores de la acción' por sostener que 'quien comete un mal, no se le considera que haya actuado'. Se llaman 'nihilistas' por sostener que 'no hay fruto en lo dado'. En ese contexto, se pregunta: habiendo dos personas y tres visiones, ¿corresponde una visión y media a cada uno? No es así; debe entenderse que, al igual que un solo monje puede producir los cuatro jhanas en secuencia, aquí cada uno de los dos produjo las tres visiones erróneas. Para aquel que reflexiona repetidamente, considera, se deleita y saborea la idea de que 'no hay causa ni condición', esto se vuelve como una visión fija. Entonces cae en la fijeza de la falsedad (micchattaniyāma) y es llamado 'absolutamente negro' (ekantakāḷako). Al igual que con la visión de la ausencia de causa, también cae en la fijeza de la falsedad en los otros dos casos: 'quien actúa no comete mal' y 'no hay fruto en lo dado'. น ครหิตพฺพํ นปฺปฏิกฺโกสิตพฺพํ อมญฺญึสูติ เอตฺถ ‘‘ยเทตํ อตีตํ นาม, นยิทํ อตีตํ, อิทมสฺส อนาคตํ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ วา’’ติ วทนฺโต ครหติ นาม. ตตฺถ โทสํ ทสฺเสตฺวา ‘‘กึ อิมินา ครหิเตนา’’ติ? วทนฺโต [Pg.258] ปฏิกฺโกสติ นาม. อิเม ปน นิรุตฺติปเถ เตปิ อจฺจนฺตกาฬกา ทิฏฺฐิคติกา น ครหิตพฺเพ น ปฏิกฺโกสิตพฺเพ มญฺญึสุ. อตีตํ ปน อตีตเมว, อนาคตํ อนาคตเมว, ปจฺจุปฺปนฺนํ ปจฺจุปฺปนฺนเมว กถยึสุ. นินฺทาฆฏฺฏนพฺยาโรสอุปารมฺภภยาติ วิญฺญูนํ สนฺติกา นินฺทาภเยน จ ฆฏฺฏนภเยน จ โทสาโรปนภเยน จ อุปารมฺภภเยน จ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต จตุภูมิกขนฺธานํ ปณฺณตฺติ กถิตาติ. ทสมํ. En el pasaje 'no debe ser criticado ni rechazado' (na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsūti), se refiere a que quien dice sobre un fenómeno (como la materia) que ha pasado y cesado: 'Esto es lo que se llama pasado, pero no es pasado, sino que esto podría ser su futuro o su presente', tal persona está criticando (garahati). Habiendo mostrado la falta en ello, quien dice: '¿Qué se gana con esta crítica?', está rechazando (paṭikkosati). Sin embargo, incluso aquellos maestros de puntos de vista erróneos extremos (diṭṭhigatikā), tan oscuros como el agua estancada, no consideraron que estas sendas lingüísticas (niruttipathe) debieran ser criticadas o rechazadas. Por el contrario, hablaron de lo pasado simplemente como pasado, de lo futuro como futuro y de lo presente como presente. La frase 'miedo a la censura, al ataque, a la malicia y a la recriminación' (nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayāti) se refiere al miedo que surge ante los sabios: por miedo a la censura, por miedo a ser confrontados, por miedo a ser acusados de faltas y por miedo a ser recriminados. Así, en este sutta se describe la designación (paṇṇatti) establecida sobre los agregados de los cuatro planos. El décimo sutta ha terminado. อุปยวคฺโค ฉฏฺโฐ. El sexto vagga, titulado Upaya, ha terminado. ๗. อรหนฺตวคฺโค 7. Vagga de los Arahants (Arahantavaggo). ๑. อุปาทิยมานสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Upādiyamāna Sutta. ๖๓. อรหนฺตวคฺคสฺส ปฐเม อุปาทิยมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิวเสน คณฺหมาโน. พทฺโธ มารสฺสาติ มารสฺส ปาเสน พทฺโธ นาม. มุตฺโต ปาปิมโตติ ปาปิมโต ปาเสน มุตฺโต นาม โหติ. ปฐมํ. 63. En el primer sutta del Arahantavagga, 'el que se aferra' (upādiyamānoti) significa aquel que toma posesión mediante el deseo, el orgullo y los puntos de vista (taṇhā-māna-diṭṭhi). 'Atado por Māra' (baddho mārassāti) significa estar atado por el lazo de Māra, es decir, el lazo de la pasión. 'Liberado del Maligno' (mutto pāpimatoti) significa que está liberado del lazo del Maligno. El primer sutta ha terminado. ๒. มญฺญมานสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Maññamāna Sutta. ๖๔. ทุติเย มญฺญมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิมญฺญนาหิ มญฺญมาโน. ทุติยํ. 64. En el segundo, 'el que concibe' (maññamānoti) significa aquel que imagina o concibe erróneamente a través de las concepciones del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El segundo sutta ha terminado. ๓. อภินนฺทมานสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Abhinandamāna Sutta. ๖๕. ตติเย อภินนฺทมาโนติ ตณฺหามานทิฏฺฐิอภินนฺทนาหิเยว อภินนฺทมาโน. ตติยํ. 65. En el tercero, 'el que se deleita' (abhinandamānoti) significa aquel que se deleita precisamente a través del deleite del deseo, el orgullo y los puntos de vista. El tercer sutta ha terminado. ๔-๕. อนิจฺจสุตฺตาทิวณฺณนา 4-5. Comentario a los suttas sobre lo impermanente y otros. ๖๖-๖๘. จตุตฺเถ ฉนฺโทติ ตณฺหาฉนฺโท. ปญฺจมฉฏฺเฐสุปิ เอเสว นโย. จตุตฺถาทีนิ. 66-68. En el cuarto, 'deseo' (chandoti) se refiere al deseo de la sed (taṇhāchando). En el quinto y sexto suttas, el método es el mismo. Los suttas del cuarto en adelante han terminado. ๗. อนตฺตนิยสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Anattaniya Sutta. ๖๙. สตฺตเม อนตฺตนิยนฺติ น อตฺตโน สนฺตกํ, อตฺตโน ปริกฺขารภาเวน สุญฺญตนฺติ อตฺโถ. สตฺตมํ. 69. En el séptimo, 'lo que no pertenece al yo' (anattaniyanti) significa aquello que no es propiedad de uno; el sentido es que está vacío de la condición de ser una posesión propia. El séptimo sutta ha terminado. ๘-๑๐. รชนียสณฺฐิตสุตฺตาทิวณฺณนา 8-10. Comentario al Rajanīyasaṇṭhita Sutta y otros. ๗๐-๗๒. อฏฺฐเม [Pg.259] รชนียสณฺฐิตนฺติ รชนีเยน อากาเรน สณฺฐิตํ, ราคสฺส ปจฺจยภาเวน ฐิตนฺติ อตฺโถ. นวมทสมานิ ราหุลสํยุตฺเต วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพานีติ. อฏฺฐมาทีนิ. 70-72. En el octavo, 'situado en lo que provoca pasión' (rajanīyasaṇṭhitanti) significa situado en una forma que incita al deseo, es decir, establecido como una condición para el surgimiento de la pasión. El noveno y el décimo suttas deben entenderse según el método ya explicado en el Rāhula Saṃyutta. Los suttas del octavo en adelante han terminado. อรหนฺตวคฺโค สตฺตโม. El séptimo vagga, titulado Arahantavagga, ha terminado. ๘. ขชฺชนียวคฺโค 8. Vagga de lo que es Devorado (Khajjanīyavaggo). ๑-๓. อสฺสาทสุตฺตาทิวณฺณนา 1-3. Comentario al Assāda Sutta y otros. ๗๓-๗๕. ขชฺชนียวคฺคสฺส อาทิโต ตีสุ สุตฺเตสุ จตุสจฺจเมว กถิตํ. ปฐมาทีนิ. 73-75. En los tres primeros suttas del Khajjanīyavagga, se exponen únicamente las Cuatro Nobles Verdades. Los suttas del primero al tercero han terminado. ๔. อรหนฺตสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Arahanta Sutta. ๗๖. จตุตฺเถ ยาวตา, ภิกฺขเว, สตฺตาวาสาติ, ภิกฺขเว, ยตฺตกา สตฺตาวาสา นาม อตฺถิ. ยาวตา ภวคฺคนฺติ ยตฺตกํ ภวคฺคํ นาม อตฺถิ. เอเต อคฺคา เอเต เสฏฺฐาติ เอเต อคฺคภูตา เจว เสฏฺฐภูตา จ. ยทิทํ อรหนฺโตติ เย อิเม อรหนฺโต นาม. อิทมฺปิ สุตฺตํ ปุริมนเยเนว อุสฺสทนนฺทิยญฺจ ปโลภนียญฺจาติ เวทิตพฺพํ. 76. En el cuarto, 'en la medida en que, monjes, existan moradas de seres' (yāvatā, bhikkhave, sattāvāsāti) significa, monjes, en todos los lugares donde existan las llamadas moradas de seres. 'Hasta la cumbre de la existencia' (yāvatā bhavagganti) significa hasta donde llegue lo que se llama la cumbre de la existencia. 'Estos son los supremos, estos son los excelentes' (ete aggā ete seṭṭhāti) significa que ellos son tanto los más elevados como los más dignos de alabanza. 'A saber, los Arahants' (yadidaṃ arahantoti) se refiere a quienes son llamados Arahants. Este sutta también debe entenderse según el método previo, destinado a generar alegría por la abundancia de virtudes y a incentivar la aspiración por las cualidades de quien ya no necesita entrenamiento. อถาปรํ เอตทโวจาติ ตทตฺถปริทีปนาหิ เจว วิเสสตฺถปริทีปนาหิ จ คาถาหิ เอตํ ‘‘สุขิโน วต อรหนฺโต’’ติอาทิวจนํ อโวจ. ตตฺถ สุขิโนติ ฌานสุเขน มคฺคสุเขน ผลสุเขน จ สุขิตา. ตณฺหา เตสํ น วิชฺชตีติ เตสํ อปายทุกฺขชนิกา ตณฺหา น วชฺชติ. เอวํ เต อิมสฺสปิ ตณฺหามูลกสฺส อภาเวน สุขิตาว. อสฺมิมาโน สมุจฺฉินฺโนติ นววิโธ อสฺมิมาโน อรหตฺตมคฺเคน สมุจฺฉินฺโน. โมหชาลํ ปทาลิตนฺติ ญาเณน อวิชฺชาชาลํ ผาลิตํ. 'Luego dijo esto' (athāparaṃ etadavocāti) significa que, mediante versos que aclaran tanto el significado previo como significados especiales, el Buda pronunció palabras como 'felices, por cierto, son los Arahants'. Allí, 'felices' (sukhinoti) significa que poseen la felicidad del Jhana, del Sendero y del Fruto. 'En ellos no existe la sed' (taṇhā tesaṃ na vijjatīti) significa que en estos Arahants no existe la sed que genera el sufrimiento en los reinos de miseria. Así, ellos son felices precisamente por la ausencia de esta sed que es la raíz de la existencia cíclica. 'El orgullo del "yo soy" ha sido erradicado' (asmimāno samucchinnoti) significa que los nueve tipos de orgullo han sido cortados de raíz por el conocimiento del Sendero del Arahant. 'La red del engaño ha sido desgarrada' (mohajālaṃ padālitanti) significa que la red de la ignorancia ha sido destruida por la sabiduría. อเนชนฺติ เอชาสงฺขาตาย ตณฺหาย ปหานภูตํ อรหตฺตํ. อนุปลิตฺตาติ ตณฺหาทิฏฺฐิเลเปหิ อลิตฺตา. พฺรหฺมภูตาติ เสฏฺฐภูตา. ปริญฺญายาติ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชานิตฺวา. สตฺตสทฺธมฺมโคจราติ สทฺธา หิรี [Pg.260] โอตฺตปฺปํ พาหุสจฺจํ อารทฺธวีริยตา อุปฏฺฐิตสฺสติตา ปญฺญาติ อิเม สตฺต สทฺธมฺมา โคจโร เอเตสนฺติ สตฺตสทฺธมฺมโคจรา. 'Inmutable' (anejaṃ) se refiere al Fruto del Arahant, que es el estado de haber abandonado la sed llamada agitación (ejā). 'No manchados' (anupalittā) significa que no están untados por las manchas del deseo ni de los puntos de vista. 'Convertidos en nobles' (brahmabhūtā) significa que se han vuelto excelentes. 'Mediante la comprensión' (pariññāyā) significa habiendo comprendido plenamente a través de las tres formas de plena comprensión (ñāta, tīraṇa y pahāna). 'Cuyo dominio son las siete nobles cualidades' (sattasaddhammagocarā) significa que su dominio o campo de acción son estas siete cualidades: fe, vergüenza moral, temor moral, gran conocimiento, energía persistente, atención establecida y sabiduría. สตฺตรตนสมฺปนฺนาติ สตฺตหิ โพชฺฌงฺครตเนหิ สมนฺนาคตา. อนุวิจรนฺตีติ โลกิยมหาชนาปิ อนุวิจรนฺติเยว. อิธ ปน ขีณาสวานํ นิราสงฺกจาโร นาม คหิโต. เตเนวาห ‘‘ปหีนภยเภรวา’’ติ. ตตฺถ ภยํ ภยเมว, เภรวํ พลวภยํ. ทสหงฺเคหิ สมฺปนฺนาติ อเสกฺเขหิ ทสหิ องฺเคหิ สมนฺนาคตา. มหานาคาติ จตูหิ การเณหิ มหานาคา. สมาหิตาติ อุปจารปฺปนาหิ สมาหิตา. ตณฺหา เตสํ น วิชฺชตีติ ‘‘อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโสติ โข, มหาราช, เตน ภควตา’’ติ (ม. นิ. ๒.๓๐๕) เอวํ วุตฺตา ทาสการิกา ตณฺหาปิ เตสํ นตฺถิ. อิมินา ขีณาสวานํ ภุชิสฺสภาวํ ทสฺเสติ. 'Dotados de las siete joyas' (sattaratanasampannā) significa que poseen las siete joyas de los factores de iluminación (bojjhaṅga). 'Vagan' (anuvicarantīti): aunque la gente común también vaga por el mundo, aquí se refiere al vagar sin temor ni ansiedad propio de los Arahants. Por eso dijo: 'han abandonado el miedo y el terror' (pahīnabhayabheravā). Allí, 'miedo' (bhayaṃ) es el temor común, y 'terror' (bheravaṃ) es un miedo poderoso. 'Dotados de los diez factores' (dasahaṅgehi sampannā) significa que poseen los diez factores de quien ya no necesita entrenamiento (asekha). 'Grandes seres' (mahānāgā) se les llama así por cuatro razones. 'Concentrados' (samāhitā) significa que sus mentes están bien establecidas mediante la concentración de acceso y la concentración total. 'En ellos no existe la sed': como dijo el Bienaventurado: 'El mundo es deficiente, nunca está satisfecho, es esclavo de la sed' (Ma. Ni. 2.305); incluso esa sed que esclaviza no existe en ellos. Con esto se muestra la condición de total libertad (bhujissabhāva) de los Arahants. อเสขญาณนฺติ อรหตฺตผลญาณํ. อนฺติโมยํ สมุสฺสโยติ ปจฺฉิโม อยํ อตฺตภาโว. โย สาโร พฺรหฺมจริยสฺสาติ สาโร นาม ผลํ. ตสฺมึ อปรปจฺจยาติ ตสฺมึ อริยผเล, น อญฺญํ ปตฺติยายนฺติ, ปจฺจกฺขโตว ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฐิตา. วิธาสุ น วิกมฺปนฺตีติ ตีสุ มานโกฏฺฐาเสสุ น วิกมฺปนฺติ. ทนฺตภูมินฺติ อรหตฺตํ. วิชิตาวิโนติ ราคาทโย วิเชตฺวา ฐิตา. 'El conocimiento de quien no necesita más entrenamiento' (asekhañāṇanti) es el conocimiento del Fruto del Arahant. 'Este es el último cuerpo' (antimoyaṃ samussayoti) significa que esta es su última existencia. 'Lo que es la esencia de la vida santa' (yo sāro brahmacariyassāti): la esencia es el Fruto (phala). 'En ello no dependen de otros' (tasmiṃ aparapaccayā) significa que, con respecto a ese Fruto Noble, no tienen que creer en otro, pues permanecen habiéndolo penetrado por realización directa. 'No vacilan ante las formas' (vidhāsu na vikampantīti) significa que no se conmueven ante las tres categorías de orgullo. 'El terreno de la disciplina' (dantabhūminti) se refiere al Fruto del Arahant. 'Vencedores' (vijitāvinoti) significa que permanecen habiendo vencido a la pasión y demás impurezas. อุทฺธนฺติอาทีสุ อุทฺธํ วุจฺจติ เกสมตฺถโก, อปาจีนํ ปาทตลํ, ติริยํ เวมชฺฌํ. อุทฺธํ วา อตีตํ, อปาจีนํ อนาคตํ, ติริยํ ปจฺจุปฺปนฺนํ. อุทฺธํ วา วุจฺจติ เทวโลโก, อปาจีนํ อปายโลโก, ติริยํ มนุสฺสโลโก. นนฺที เตสํ น วิชฺชตีติ เอเตสุ ฐาเนสุ สงฺเขปโต วา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺเนสุ ขนฺเธสุ เตสํ ตณฺหา นตฺถิ. อิธ วฏฺฏมูลกตณฺหาย อภาโว ทสฺสิโต. พุทฺธาติ จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธา. En pasajes como 'arriba' (uddhaṃ), se llama 'arriba' a la coronilla, 'abajo' (apācīnaṃ) a las plantas de los pies y 'a través' (tiriyaṃ) a la parte media del cuerpo. O bien, 'arriba' es el pasado, 'abajo' es el futuro y 'a través' es el presente. O también, 'arriba' se refiere al mundo de los devas, 'abajo' al mundo de los sufrimientos y 'a través' al mundo humano. 'En ellos no existe el deleite' (nandī tesaṃ na vijjatīti) significa que en estos estados, o en resumen, en los agregados del pasado, futuro y presente, no existe sed en ellos. Aquí se muestra la ausencia de la sed que es la raíz de la ronda de renacimientos. Son 'Budas' (buddhā) porque han despertado y conocido las Cuatro Nobles Verdades. อิทํ ปเนตฺถ สีหนาทสโมธานํ – ‘‘วิมุตฺติสุเขนมฺหา สุขิตา, ทุกฺขชนิกา โน ตณฺหา ปหีนา, ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา, ทาสการิกตณฺหา เจว วฏฺฏมูลิกตณฺหา จ ปหีนา, อนุตฺตรมฺหา อสทิสา, จตุนฺนํ สจฺจานํ พุทฺธตฺตา พุทฺธา’’ติ ภวปิฏฺเฐ ฐตฺวา อภีตนาทสงฺขาตํ สีหนาทํ นทนฺติ ขีณาสวาติ. จตุตฺถํ. Este es el resumen del rugido del león: 'Somos felices con la felicidad de la liberación, nuestra sed generadora de sufrimiento ha sido abandonada, los cinco agregados han sido plenamente comprendidos, tanto la sed que causa servidumbre como la sed que es la raíz de la rueda de nacimientos han sido abandonadas, somos supremos e inigualables, somos despiertos (Budas) por haber comprendido las cuatro verdades'. Situándose en la cima de la existencia, los Arhats que han agotado sus impurezas (khīṇāsavā) lanzan el rugido del león, conocido como un rugido libre de temor. Cuarto [discurso]. ๕. ทุติยอรหนฺตสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario al segundo discurso sobre los Arhats. ๗๗. ปญฺจมํ [Pg.261] วินา คาถาหิ สุทฺธิกเมว กตฺวา กถิยมานํ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. ปญฺจมํ. 77. El quinto [discurso] fue enseñado sin versos, meramente en prosa, de acuerdo con la disposición de aquellos que han de ser iluminados. Quinto. ๖. สีหสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario al discurso del león (Sīhasutta). ๗๘. ฉฏฺเฐ สีโหติ จตฺตาโร สีหา – ติณสีโห, กาฬสีโห, ปณฺฑุสีโห, เกสรสีโหติ. เตสุ ติณสีโห กโปตวณฺณคาวิสทิโส ติณภกฺโข จ โหติ. กาฬสีโห กาฬคาวิสทิโส ติณภกฺโขเยว. ปณฺฑุสีโห ปณฺฑุปลาสวณฺณคาวิสทิโส มํสภกฺโข. เกสรสีโห ลาขารสปริกมฺมกเตเนว มุเขน อคฺคนงฺคุฏฺเฐน จตูหิ จ ปาทปริยนฺเตหิ สมนฺนาคโต, มตฺถกโตปิสฺส ปฏฺฐาย ลาขาตูลิกาย กตฺวา วิย ติสฺโส ราชิโย ปิฏฺฐิมชฺเฌน คนฺตฺวา อนฺตรสตฺถิมฺหิ ทกฺขิณาวตฺตา หุตฺวา ฐิตา, ขนฺเธ ปนสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกกมฺพลปริกฺเขโป วิย เกสรภาโร โหติ, อวเสสฏฺฐานํ ปริสุทฺธํ สาลิปิฏฺฐสงฺขจุณฺณปิจุวณฺณํ โหติ. อิเมสุ จตูสุ สีเหสุ อยํ เกสรสีโห อิธ อธิปฺเปโต. 78. En el sexto [discurso], 'león' se refiere a cuatro tipos: el león de hierba, el león negro, el león pálido y el león de melena (kesarasīho). Entre estos, el león de hierba es similar a una vaca del color de una paloma y se alimenta de hierba. El león negro es como una vaca negra y también se alimenta de hierba. El león pálido es como una vaca del color de una hoja marchita y se alimenta de carne. El león de melena tiene la boca, el extremo de la cola y las cuatro extremidades de las patas de un color rojo como la laca; desde su cabeza, tres rayas atraviesan el centro de su espalda como si hubieran sido trazadas con un pincel de laca, y terminan en sus muslos girando hacia la derecha. Su melena es como un manto de lana que vale cien mil; el resto de su cuerpo es puro, del color de la harina de arroz, del polvo de caracola o del algodón. Entre estos cuatro, es el león de melena el que se describe aquí. มิคราชาติ มิคคณสฺส ราชา. อาสยาติ วสนฏฺฐานโต สุวณฺณคุหโต วา รชตมณิผลิกมโนสิลาคุหโต วา นิกฺขมตีติ วุตฺตํ โหติ. นิกฺขมมาโน ปเนส จตูหิ การเณหิ นิกฺขมติ อนฺธการปีฬิโต วา อาโลกตฺถาย, อุจฺจารปสฺสาวปีฬิโต วา เตสํ วิสฺสชฺชนตฺถาย, ชิฆจฺฉาปีฬิโต วา โคจรตฺถาย, สมฺภวปีฬิโต วา อสฺสทฺธมฺมปฏิเสวนตฺถาย. อิธ ปน โคจรตฺถาย นิกฺขนฺโตติ อธิปฺเปโต. 'Rey de las bestias' significa el rey de la multitud de animales. 'Desde su refugio' significa que sale de su lugar de residencia, ya sea una cueva de oro, o de plata, gemas, cristal o piedra roja. Sale por cuatro razones: oprimido por la oscuridad, para buscar luz; oprimido por la necesidad de excretar, para aliviarse; oprimido por el hambre, para buscar alimento; o bien oprimido por el instinto sexual, para la actividad carnal. Sin embargo, aquí se refiere a que sale para buscar alimento. วิชมฺภตีติ สุวณฺณตเล วา รชตมณิผลิกมโนสิลาตลานํ วา อญฺญตรสฺมึ ทฺเว ปจฺฉิมปาเท สมํ ปติฏฺฐาเปตฺวา ปุริมปาเท ปุรโต ปสาเรตฺวา สรีรสฺส ปจฺฉาภาคํ อากฑฺฒิตฺวา ปุริมภาคํ อภิหริตฺวา ปิฏฺฐึ นาเมตฺวา คีวํ อุกฺขิปิตฺวา อสนิสทฺทํ กโรนฺโต วิย นาสปุฏานิ โปเถตฺวา สรีรลคฺคํ รชํ วิธุนนฺโต วิชมฺภติ. วิชมฺภนภูมิยญฺจ ปน ตรุณวจฺฉโก วิย อปราปรํ ชวติ. ชวโต ปนสฺส สรีรํ อนฺธกาเร ปริพฺภมนฺตํ อลาตํ วิย ขายติ. 'Se despereza' significa que, ya sea sobre un suelo de oro o de plata, gemas, cristal o piedra roja, apoya firmemente las dos patas traseras, estira las delanteras hacia adelante, encoge la parte posterior de su cuerpo y empuja hacia adelante la anterior, arquea la espalda, levanta el cuello y, como si produjera el sonido de un rayo, resopla por las narices y sacude el polvo adherido a su cuerpo. En el lugar donde se despereza, corre de un lado a otro como un ternero joven. Al correr, su cuerpo parece una antorcha girando en la oscuridad. อนุวิโลเกตีติ [Pg.262] กสฺมา อนุวิโลเกติ? ปรานุทฺทยตาย. ตสฺมึ กิร สีหนาทํ นทนฺเต ปปาตาวาฏาทีสุ วิสมฏฺฐาเนสุ จรนฺตา หตฺถิโคกณฺณมหึสาทโย ปาณา ปปาเตปิ อาวาเฏปิ ปตนฺติ, เตสํ อนุทฺทยาย อนุวิโลเกติ. กึ ปนสฺส ลุทฺทกมฺมสฺส ปรมํสขาทิโน อนุทฺทยา นาม อตฺถีติ? อาม อตฺถิ. ตถา เหส ‘‘กึ เม พหูหิ ฆาติเตหี’’ติ? อตฺตโน โคจรตฺถายปิ ขุทฺทเก ปาเณ น คณฺหาติ, เอวํ อนุทฺทยํ กโรติ. วุตฺตมฺปิเจตํ – ‘‘มาหํ โข ขุทฺทเก ปาเณ วิสมคเต สงฺฆาตํ อาปาเทสิ’’นฺติ (อ. นิ. ๑๐.๒๑). 'Mira a su alrededor': ¿por qué mira a su alrededor? Por compasión hacia los demás. Se dice que cuando lanza su rugido, seres como elefantes, bueyes y búfalos que andan por terrenos desiguales caen en precipicios o fosos; por compasión hacia ellos, mira a su alrededor. ¿Acaso un carnívoro de actos feroces tiene compasión? Sí, la tiene. Él reflexiona: '¿Qué gano con que mueran tantos?'. Incluso para alimentarse, no caza animales pequeños; así muestra compasión. También se ha dicho: 'Que no cause la muerte de pequeños seres en lugares difíciles'. สีหนาทํ นทตีติ ติกฺขตฺตุํ ตาว อภีตนาทํ นทติ. เอวญฺจ ปนสฺส วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา นทนฺตสฺส สทฺโท สมนฺตา ติโยชนปเทสํ เอกนินฺนาทํ กโรติ, ตมสฺส นินฺนาทํ สุตฺวา ติโยชนพฺภนฺตรคตา ทฺวิปทจตุปฺปทคณา ยถาฐาเน ฐาตุํ น สกฺโกนฺติ. โคจราย ปกฺกมตีติ อาหารตฺถาย คจฺฉติ. กถํ? โส หิ วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา ทกฺขิณโต วา วามโต วา อุปฺปตนฺโต อุสภมตฺตํ ฐานํ คณฺหาติ, อุทฺธํ อุปฺปตนฺโต จตฺตาริปิ อฏฺฐปิ อุสภานิ อุปฺปตติ, สมฏฺฐาเน อุชุกํ ปกฺขนฺทนฺโต โสฬสอุสภมตฺตมฺปิ วีสติอุสภมตฺตมฺปิ ฐานํ ปกฺขนฺทติ, ถลา วา ปพฺพตา วา ปกฺขนฺทนฺโต สฏฺฐิอุสภมตฺตมฺปิ อสีติอุสภมตฺตมฺปิ ฐานํ ปกฺขนฺทติ, อนฺตรามคฺเค รุกฺขํ วา ปพฺพตํ วา ทิสฺวา ตํ ปริหรนฺโต วามโต วา ทกฺขิณโต วา, อุสภมตฺตมฺปิ อปกฺกมติ. ตติยํ ปน สีหนาทํ นทิตฺวา เตเนว สทฺธึ ติโยชเน ฐาเน ปญฺญายติ. ติโยชนํ คนฺตฺวา นิวตฺติตฺวา ฐิโต อตฺตโนว นาทสฺส อนุนาทํ สุณาติ. เอวํ สีเฆน ชเวน ปกฺกมตีติ. 'Lanza el rugido del león' significa que lanza tres veces su rugido de intrepidez. Al rugir en el lugar donde se despereza, su sonido resuena en un área de tres leguas a la redonda. Al oír ese rugido, los animales de dos y cuatro patas que están dentro de ese radio no pueden permanecer en su lugar. 'Parte para alimentarse' significa que va en busca de comida. ¿Cómo? Al saltar desde el lugar donde se despereza hacia la derecha o izquierda, cubre un usabha (medida de longitud); al saltar hacia arriba, alcanza de cuatro a ocho usabhas; al saltar en línea recta sobre terreno llano, cubre de dieciséis a veinte usabhas; y al saltar desde una llanura o montaña, cubre de sesenta a ochenta usabhas. Si ve un árbol o montaña en su camino, lo evita desviándose un usabha a la derecha o izquierda. Tras lanzar el tercer rugido, llega a una distancia de tres leguas tan rápido como su propio sonido. Habiendo recorrido tres leguas y deteniéndose, escucha el eco de su propio rugido. Así parte con gran velocidad. เยภุยฺเยนาติ ปาเยน. ภยํ สํเวคํ สนฺตาสนฺติ สพฺพํ จิตฺตุตฺราสสฺเสว นามํ. สีหสฺส หิ สทฺทํ สุตฺวา พหู สตฺตา ภายนฺติ, อปฺปกา น ภายนฺติ. เก ปน เตติ? สมสีโห หตฺถาชานีโย อสฺสาชานีโย อุสภาชานีโย ปุริสาชานีโย ขีณาสโวติ. กสฺมา ปเนเต น ภายนฺตีติ? สมสีโห นาม ‘‘ชาติโคตฺตกุลสูรภาเวหิ สมาโนสฺมี’’ติ น ภายติ, หตฺถาชานียาทโย อตฺตโน สกฺกายทิฏฺฐิพลวตาย น ภายนฺติ, ขีณาสโว สกฺกายทิฏฺฐิปหีนตฺตา น ภายติ. 'Generalmente' significa en su mayor parte. 'Miedo, pavor y terror' son todos términos para la agitación mental. Al oír el sonido del león, muchos seres temen, pero unos pocos no. ¿Quiénes son ellos? El león de igual rango, el elefante de raza noble, el caballo de raza noble, el buey de raza noble, el hombre superior y el Arhat (khīṇāsavo). ¿Por qué estos no temen? El león de igual rango no teme pensando: 'Soy igual en nacimiento, linaje, familia y valentía'. Los animales nobles no temen por la fuerza de su visión de identidad (sakkāyadiṭṭhi). El Arhat no teme porque ha abandonado por completo la visión de identidad. พิลาสยาติ [Pg.263] พิเล สยนฺตา พิลวาสิโน อหินกุลโคธาทโย. ทกาสยาติ อุทกวาสิโน มจฺฉกจฺฉปาทโย. วนาสยาติ วนวาสิโน หตฺถิอสฺสโคกณฺณมิคาทโย. ปวิสนฺตีติ ‘‘อิทานิ อาคนฺตฺวา คณฺหิสฺสตี’’ติ มคฺคํ โอโลเกนฺตาว ปวิสนฺติ. ทฬฺเหหีติ ถิเรหิ. วรตฺเตหีติ จมฺมรชฺชูหิ. มหิทฺธิโกติอาทีสุ วิชมฺภนภูมิยํ ฐตฺวา ทกฺขิณปสฺสาทีหิ อุสภมตฺตํ, อุชุกํ วีสติอุสภมตฺตาทิลงฺฆนวเสน มหิทฺธิกตา, เสสมิคานํ อธิปติภาเวน มเหสกฺขตา, สมนฺตา ติโยชเน สทฺทํ สุตฺวา ปลายนฺตานํ วเสน มหานุภาวตา เวทิตพฺพา. «Bilāsayā» se refiere a los que duermen o viven en agujeros, como serpientes, mangostas, iguanas y otros seres que habitan en cavidades terrestres. «Dakāsayā» son los habitantes del agua, como peces, tortugas y similares. «Vanāsayā» se refiere a los que habitan en el bosque, como elefantes, caballos, toros monteses, ciervos y otros animales salvajes. «Pavisanti» (entran) significa que, mientras entran, observan el camino pensando: «en este momento [alguien] vendrá y me atrapará». «Daḷhehīti» significa con ataduras firmes. «Varattehīti» significa con correas de cuero. En cuanto a términos como «mahiddhiko» (de gran poder), debe entenderse su gran poder por su capacidad de permanecer en el lugar de exhibición de su fuerza y saltar en línea recta una distancia de un usabha, y hasta veinte usabhas utilizando sus flancos derechos; su gran majestad (mahesakkhatā) por su soberanía sobre las demás bestias; y su gran influencia (mahānubhāvatā) por el hecho de que los seres huyen despavoridos al oír su rugido en un radio de tres leguas. เอวเมว โขติ ภควา เตสุ เตสุ สุตฺเตสุ ตถา ตถา อตฺตานํ กเถสิ. ‘‘สีโหติ โข, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสา’’ติ (อ. นิ. ๕.๙๙; ๑๐.๒๑) อิมสฺมึ ตาว สุตฺเต สีหสทิสํ อตฺตานํ กเถสิ. ‘‘ภิสกฺโก สลฺลกตฺโตติ โข, สุนกฺขตฺต, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (ม. นิ. ๓.๖๕) อิมสฺมึ เวชฺชสทิสํ. ‘‘พฺราหฺมโณติ, ภิกฺขเว, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (อ. นิ. ๘.๘๕) อิมสฺมึ พฺราหฺมณสทิสํ. ‘‘ปุริโส มคฺคกุสโลติ โข, ติสฺส, ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (สํ. นิ. ๓.๘๔) อิมสฺมึ มคฺคเทสกปุริสสทิสํ. ‘‘ราชาหมสฺมิ เสลา’’ติ (สุ. นิ. ๕๕๙) อิมสฺมึ ราชสทิสํ. ‘‘สีโหติ โข ตถาคตสฺเสตํ อธิวจน’’นฺติ (อ. นิ. ๕.๙๙; ๑๐.๒๑) อิมสฺมึ ปน สุตฺเต สีหสทิสเมว กตฺวา อตฺตานํ กเถนฺโต เอวมาห. «Del mismo modo» (evameva kho) indica que el Bienaventurado se describió a sí mismo de diversas maneras en varios sutras según la comparación correspondiente. Primero, en este mismo sutra, se comparó con un león diciendo: «Monjes, 'León' es un epíteto para el Tathāgata, el Arahant, el Perfectamente Iluminado». En el sutra dirigido a Sunakkhatta, dijo: «'Médico y Cirujano' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un doctor. En otro sutra, dijo: «'Brāhmaṇa' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un brahmán. En el sutra de Tissa, dijo: «'Hombre experto en el camino' es un epíteto para el Tathāgata», comparándose con un guía de caminos. En el Sela Sutta, dijo: «Yo soy el Rey [del Dhamma]», comparándose con un monarca. En este sutra en particular, al decir «'León' es un epíteto para el Tathāgata», el Bienaventurado habló comparándose precisamente con un león. ตตฺรายํ สทิสตา – สีหสฺส กญฺจนคุหาทีสุ วสนกาโล วิย หิ ตถาคตสฺส ทีปงฺกรปาทมูเล กตาภินีหารสฺส อปริมิตกาลํ ปารมิโย ปูเรตฺวา ปจฺฉิมภเว ปฏิสนฺธิคฺคหเณน เจว มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมเนน จ ทสสหสฺสิโลกธาตุํ กมฺเปตฺวา วุทฺธิมนฺวาย ทิพฺพสมฺปตฺติสทิสํ สมฺปตฺตึ อนุภวมานสฺส ตีสุ ปาสาเทสุ นิวาสกาโล ทฏฺฐพฺโพ. สีหสฺส กญฺจนคุหาทิโต นิกฺขนฺตกาโล วิย ตถาคตสฺส เอกูนตึเส สํวจฺฉเร วิวเฏน ทฺวาเรน กณฺฑกํ อารุยฺห ฉนฺนสหายสฺส นิกฺขมิตฺวา ตีณิ รชฺชานิ อติกฺกมิตฺวา อโนมานทีตีเร พฺรหฺมุนา ทินฺนานิ กาสายานิ [Pg.264] ปริทหิตฺวา ปพฺพชิตสฺส สตฺตเม ทิวเส ราชคหํ คนฺตฺวา ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปณฺฑวคิริปพฺภาเร กตภตฺตกิจฺจสฺส สมฺมาสมฺโพธึ ปตฺวา, ปฐมเมว มคธรฏฺฐํ อาคมนตฺถาย ยาว รญฺโญ ปฏิญฺญาทานกาโล. En esto reside la semejanza: así como el león habita en cuevas de oro y otros refugios, debe verse el tiempo en que el Tathāgata residió en los tres palacios disfrutando de una prosperidad similar a la celestial; esto tras haber cumplido las perfecciones durante un tiempo incalculable desde su resolución inicial a los pies de Dīpaṅkara, habiendo tomado su última existencia, nacido del vientre materno haciendo temblar diez mil sistemas de mundos y alcanzado la madurez. Así como el león sale de su cueva de oro, el Tathāgata, a la edad de veintinueve años, salió por la puerta abierta [por las deidades], montando al caballo Kaṇṭaka con Channa como compañero, atravesó tres reinos y, tras renunciar en la orilla del río Anomā vistiendo las túnicas ocres dadas por el Brahma, llegó a Rājagaha al séptimo día para mendigar comida; tras cumplir el deber de alimentarse en la ladera del monte Paṇḍava, alcanzó el Perfecto Despertar y regresó al reino de Magadha según su promesa inicial al rey. สีหสฺส วิชมฺภนกาโล วิย ตถาคตสฺส ทินฺนปฏิญฺญสฺส อาฬารกาลามอุปสงฺกมนํ อาทึ กตฺวา ยาว สุชาตาย ทินฺนปายาสสฺส เอกูนปณฺณาสาย ปิณฺเฑหิ ปริภุตฺตกาโล เวทิตพฺโพ. สีหสฺส เกสรวิธุนนํ วิย สายนฺหสมเย โสตฺติเยน ทินฺนา อฏฺฐ ติณมุฏฺฐิโย คเหตฺวา ทสสหสฺสจกฺกวาฬเทวตาหิ โถมิยมานสฺส คนฺธาทีหิ ปูชิยมานสฺส ติกฺขตฺตุํ โพธึ ปทกฺขิณํ กตฺวา โพธิมณฺฑํ อารุยฺห จุทฺทสหตฺถุพฺเพเธ ฐาเน ติณสนฺถรํ สนฺถริตฺวา จตุรงฺควีริยํ อธิฏฺฐาย นิสินฺนสฺส ตํขณํเยว มารพลํ วิธมิตฺวา ตีสุ ยาเมสุ ติสฺโส วิชฺชา วิโสเธตฺวา อนุโลมปฏิโลมํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทมหาสมุทฺทํ ยมกญาณมนฺถเนน มนฺเถนฺตสฺส สพฺพญฺญุตญฺญาเณ ปฏิวิทฺเธ ตทนุภาเวน ทสสหสฺสิโลกธาตุกมฺปนํ เวทิตพฺพํ. El tiempo en que el león se estira es comparable al periodo en que el Tathāgata, tras su promesa, se acercó a Āḷāra Kālāma y otros maestros, hasta el momento en que consumió las cuarenta y nueve porciones de arroz con leche ofrecidas por Sujātā. El sacudir la melena del león es como cuando el Buda, al atardecer, recibió los ocho manojos de hierba de Sotthiya, siendo alabado por las deidades de diez mil universos y honrado con inciensos; rodeó el árbol Bodhi tres veces por la derecha, subió al trono de la iluminación, extendió el asiento de hierba en un lugar de catorce codos de altura, se sentó resuelto con el esfuerzo de cuatro factores y derrotó a las huestes de Māra en ese mismo instante. Luego, purificó las tres ciencias en las tres vigilias de la noche, y mientras agitaba el gran océano del surgimiento dependiente en orden directo e inverso con el batidor del conocimiento de los pares (yamakañāṇa), alcanzó la Omnisciencia, cuyo poder hizo temblar diez mil sistemas de mundos. สีหสฺส จตุทฺทิสาวิโลกนํ วิย ปฏิวิทฺธสพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส สตฺตสตฺตาหํ โพธิมณฺเฑ วิหริตฺวา ปริภุตฺตมธุปิณฺฑิกาหารสฺส อชปาลนิคฺโรธมูเล มหาพฺรหฺมุโน ธมฺมเทสนายาจนํ ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺถ วิหรนฺตสฺส เอกาทสเม ทิวเส ‘‘สฺเว อาสาฬฺหิปุณฺณมา ภวิสฺสตี’’ติ ปจฺจูสสมเย ‘‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺย’’นฺติ? อาฬารุทกานํ กาลงฺกตภาวํ ญตฺวา ธมฺมเทสนตฺถาย ปญฺจวคฺคิยานํ โอโลกนํ ทฏฺฐพฺพํ. สีหสฺส โคจรตฺถาย ติโยชนํ คมนกาโล วิย อตฺตโน ปตฺตจีวรมาทาย ‘‘ปญฺจวคฺคิยานํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสฺสามี’’ติ ปจฺฉาภตฺเต อชปาลนิคฺโรธโต วุฏฺฐิตสฺส อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ คมนกาโล. El mirar del león hacia las cuatro direcciones es comparable al Tathāgata, quien tras alcanzar la Omnisciencia permaneció siete semanas cerca del trono de iluminación, consumió el alimento de bolas de miel y aceptó la invitación de Mahābrahmā para enseñar el Dhamma. Mientras residía bajo el árbol Ajapāla, en el undécimo día tras las siete semanas, al amanecer previo a la luna llena de Āsāḷha, reflexionó: «¿A quién debería enseñar el Dhamma primero?». Al saber que Āḷāra y Udaka habían fallecido, observó a los cinco monjes para darles la enseñanza. El viaje del león de tres leguas en busca de alimento es como el momento en que el Buda, tomando su cuenco y túnicas, partió del árbol Ajapāla después del mediodía pensando «pondré en movimiento la Rueda del Dhamma para los cinco monjes», recorriendo el camino de dieciocho leguas. สีหนาทกาโล วิย ตถาคตสฺส อฏฺฐารสโยชนมคฺคํ คนฺตฺวา ปญฺจวคฺคิเย สญฺญาเปตฺวา อจลปลฺลงฺเก นิสินฺนสฺส ทสหิ จกฺกวาฬสหสฺเสหิ สนฺนิปติเตน เทวคเณน ปริวุตสฺส ‘‘ทฺเวเม, ภิกฺขเว, อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๕.๑๐๘๑; มหาว. ๑๓) นเยน ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนกาโล เวทิตพฺโพ. อิมสฺมิญฺจ ปน ปเท เทสิยมาเน ตถาคตสีหสฺส ธมฺมโฆโส เหฏฺฐา อวีจึ อุปริ ภวคฺคํ คเหตฺวา ทสสหสฺสิโลกธาตุํ [Pg.265] ปฏิจฺฉาเทสิ. สีหสฺส สทฺเทน ขุทฺทกปาณานํ สนฺตาสํ อาปชฺชนกาโล วิย ตถาคตสฺส ตีณิ ลกฺขณานิ ทีเปตฺวา จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ สฏฺฐิยา จ นยสหสฺเสหิ วิภชิตฺวา ธมฺมํ กเถนฺตสฺส ทีฆายุกเทวตานํ ญาณสนฺตาสสฺส อุปฺปตฺติกาโล เวทิตพฺโพ. El rugido del león es comparable al momento en que el Tathāgata, tras recorrer las dieciocho leguas e instruir a los cinco monjes, se sentó en el trono inamovible rodeado por las huestes de deidades de diez mil universos y puso en movimiento la Rueda del Dhamma con el método: «Monjes, estos dos extremos no deben ser seguidos por quien ha renunciado». Mientras se enseñaba esto, el sonido del Dhamma del León-Tathāgata cubrió los diez mil sistemas de mundos, desde el infierno Avīci abajo hasta el pico de la existencia arriba. Así como el rugido del león aterroriza a las criaturas pequeñas, el tiempo en que el Tathāgata explica las tres características y analiza las cuatro verdades mediante dieciséis aspectos y sesenta mil métodos, debe entenderse como el momento en que surge el temor del conocimiento (ñāṇasantāsa) ante el ciclo de sufrimientos en las deidades de larga vida. ยทาติ ยสฺมึ กาเล. ตถาคโตติ อฏฺฐหิ การเณหิ ภควา ตถาคโต – ตถา อาคโตติ ตถาคโต, ตถา คโตติ ตถาคโต, ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต, ตถธมฺเม ยาถาวโต อภิสมฺพุทฺโธติ ตถาคโต, ตถทสฺสิตาย ตถาคโต, ตถาวาทิตาย ตถาคโต, ตถาการิตาย ตถาคโต. อภิภวนฏฺเฐน ตถาคโตติ. เตสํ วิตฺถาโร พฺรหฺมชาลวณฺณนายมฺปิ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๑.๗) มูลปริยายวณฺณนายมฺปิ (ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๒) วุตฺโตเยว. โลเกติ สตฺตโลเก. อุปฺปชฺชตีติ อภินีหารโต ปฏฺฐาย ยาว โพธิปลฺลงฺกา วา อรหตฺตมคฺคญาณา วา อุปฺปชฺชติ นาม, อรหตฺตผเล ปน ปตฺเต อุปฺปนฺโน นาม. อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติอาทีนิ วิสุทฺธิมคฺเค พุทฺธานุสฺสตินิทฺเทเส วิตฺถาริตานิ. "Yadā" significa "en el momento en que". El término "Tathāgata" se refiere al Bienaventurado por ocho razones: es el Tathāgata porque ha venido de la misma manera (tathā āgato), porque se ha ido de la misma manera (tathā gato), porque ha llegado a la característica real (tathalakkhaṇaṃ āgato), porque ha despertado plenamente a los fenómenos reales según su naturaleza (tathadhamme yāthāvato abhisambuddho), por su visión de lo real (tathadassitāya), por hablar lo que es real (tathāvāditāya), por actuar conforme a lo real (tathākāritāya) y por su sentido de dominio o superación (abhibhavanaṭṭhena). La explicación detallada de estos términos ya se ha dado tanto en el comentario del Brahmajāla Sutta como en el del Mūlapariyāya Sutta. "Loke" se refiere al mundo de los seres (sattaloke). "Uppajjatī" (aparece) indica que, desde su resolución inicial ante el Buda Dīpaṅkara hasta el trono de la iluminación, se dice que está en proceso de aparecer a través del conocimiento del camino del Arhat; sin embargo, al alcanzar el fruto del Arhat, se dice que ha aparecido. Los términos "Arahaṃ", "Sammāsambuddho", etc., se detallan en el Visuddhimagga, en la sección de la recordación del Buda (buddhānussatiniddesa). อิติ รูปนฺติ อิทํ รูปํ เอตฺตกํ รูปํ, น อิโต ภิยฺโย รูปํ อตฺถีติ. เอตฺตาวตา สภาวโต สรสโต ปริยนฺตโต ปริจฺเฉทโต ปริจฺฉินฺทนโต ยาวตา จตฺตาโร จ มหาภูตา จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ, ตํ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ รูปสฺส สมุทโยติ อยํ รูปสฺส สมุทโย นาม. เอตฺตาวตา หิ ‘‘อาหารสมุทโย รูปสมุทโย’’ติอาทิ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ รูปสฺส อตฺถงฺคโมติ อยํ รูปสฺส อตฺถงฺคโม. อิมินาปิ ‘‘อาหารนิโรธา รูปนิโรโธ’’ติอาทิ สพฺพํ ทสฺสิตํ โหติ. อิติ เวทนาติอาทีสุปิ เอเสว นโย. "Iti rūpaṃ" (tal es la forma) significa que esta forma se limita a esto; no existe más forma más allá de esta. Con esto se muestra la forma en su totalidad —tanto los cuatro grandes elementos como la forma derivada de ellos— según su naturaleza intrínseca, su esencia, sus límites y su delimitación. "Iti rūpassa samudayo" (tal es el origen de la forma) se refiere a este proceso de surgimiento; con esto se muestra todo lo relacionado con enunciados como "del origen del alimento surge la forma". "Iti rūpassa atthaṅgamo" (tal es la desaparición de la forma) indica su cese; por esto se muestra todo lo referente a "por el cese del alimento, cesa la forma". Este mismo método debe aplicarse a la sensación (vedanā) y a los demás agregados. วณฺณวนฺโตติ สรีรวณฺเณน วณฺณวนฺโต. ธมฺมเทสนํ สุตฺวาติ อิมํ ปญฺจสุ ขนฺเธสุ ปณฺณาสลกฺขณปฏิมณฺฑิตํ ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา. เยภุยฺเยนาติ อิธ เก ฐเปติ? อริยสาวเก เทเว. เตสญฺหิ ขีณาสวตฺตา จิตฺตุตฺราสภยมฺปิ น อุปฺปชฺชติ, สํวิคฺคสฺส โยนิโส ปธาเนน ปตฺตพฺพํ [Pg.266] ปตฺตตาย ญาณสํเวโคปิ. อิตเรสํ ปน เทวานํ ‘‘ตาโส เหโส ภิกฺขู’’ติ อนิจฺจตํ มนสิกโรนฺตานํ จิตฺตุตฺราสภยมฺปิ, พลววิปสฺสนากาเล ญาณภยมฺปิ อุปฺปชฺชติ. โภติ ธมฺมาลปนมตฺตเมตํ. สกฺกายปริยาปนฺนาติ ปญฺจกฺขนฺธปริยาปนฺนา. อิติ เตสํ สมฺมาสมฺพุทฺเธ วฏฺฏโทสํ ทสฺเสตฺวา ติลกฺขณาหตํ กตฺวา ธมฺมํ เทเสนฺเต ญาณภยํ นาม โอกฺกมติ. "Vaṇṇavanto" significa poseedores de belleza en su apariencia física. "Dhammadesanaṃ sutvā" se refiere a haber escuchado esta enseñanza del Tathāgata sobre los cinco agregados, la cual está adornada con las cincuenta características (del surgimiento y la desaparición). "Yebhuyyena" (en su mayoría) excluye aquí a los discípulos nobles (ariyasāvaka) que son deidades o brahmas; para ellos, al haber destruido las impurezas (khīṇāsava), no surge el terror mental (cittutrāsa) ni el temor nacido del conocimiento (ñāṇasaṃvega), pues ya han alcanzado mediante el esfuerzo correcto aquello que debía ser alcanzado. Sin embargo, para las otras deidades que no han destruido sus impurezas, al reflexionar sobre la impermanencia (anicca) bajo la idea de que "esto es terrorífico, monjes", surge tanto el terror mental como el temor del conocimiento en el momento de una visión cabal intensa. El vocablo "bho" es simplemente una forma de interjección en el discurso. "Sakkāyapariyāpannā" significa que están incluidos dentro de los cinco agregados de la personalidad. Así, cuando el Sammasambuddha enseña el Dhamma mostrando la falta del ciclo de renacimientos (vaṭṭadosa) y estableciendo las tres características, surge en ellos lo que se llama el temor del conocimiento (ñāṇabhaya). อภิญฺญายาติ ชานิตฺวา. ธมฺมจกฺกนฺติ ปฏิเวธญาณมฺปิ เทสนาญาณมฺปิ. ปฏิเวธญาณํ นาม เยน ญาเณน โพธิปลฺลงฺเก นิสินฺโน จตฺตาริ สจฺจานิ โสฬสหากาเรหิ สฏฺฐิยา จ นยสหสฺเสหิ ปฏิวิชฺฌิ. เทสนาญาณํ นาม เยน ญาเณน ติปริวฏฺฏํ ทฺวาทสาการํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตสิ. อุภยมฺปิ ตํ ทสพลสฺส อุเร ชาตญาณเมว. เตสุ อิธ เทสนาญาณํ คเหตพฺพํ. ตํ ปเนส ยาว อฏฺฐารสหิ พฺรหฺมโกฏีหิ สทฺธึ อญฺญาสิโกณฺฑญฺญตฺเถรสฺส โสตาปตฺติผลํ อุปฺปชฺชติ, ตาว ปวตฺเตติ นาม. ตสฺมึ อุปฺปนฺเน ปวตฺติตํ นาม โหตีติ เวทิตพฺพํ. อปฺปฏิปุคฺคโลติ สทิสปุคฺคลรหิโต. ยสสฺสิโนติ ปริวารสมฺปนฺนา. ตาทิโนติ ลาภาลาภาทีหิ เอกสทิสสฺส. ฉฏฺฐํ. "Abhiññāyā" significa habiendo conocido. "Dhammacakkaṃ" (la rueda del Dhamma) se refiere tanto al conocimiento de la penetración (paṭivedhañāṇa) como al conocimiento de la enseñanza (desanāñāṇa). El conocimiento de la penetración es aquel con el cual, sentado en el trono de la iluminación, penetró las cuatro verdades a través de dieciséis aspectos y sesenta mil métodos. El conocimiento de la enseñanza es aquel con el cual puso en movimiento la Rueda del Dhamma con sus tres giros y doce aspectos. Ambos conocimientos se originaron en el corazón del Poseedor de los Diez Poderes (Dasabala). En este contexto, debe tomarse el conocimiento de la enseñanza. Se dice que el Bienaventurado puso en movimiento la rueda mientras dieciocho mil millones de brahmas y el venerable Aññāsikoṇḍañña alcanzaban el fruto de la entrada en la corriente (sotāpattiphala); una vez alcanzado este, se considera que la rueda ha sido puesta en movimiento. "Appaṭipuggaloti" significa que carece de una persona igual a él. "Yasassinoti" significa poseedores de un gran séquito. "Tādinoti" se refiere a aquel que permanece inalterable ante las ocho condiciones mundanas como la ganancia y la pérdida. Sexto sutta. ๗. ขชฺชนียสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Khajjanīya Sutta. ๗๙. สตฺตเม ปุพฺเพนิวาสนฺติ น อิทํ อภิญฺญาวเสน อนุสฺสรณํ สนฺธาย วุตฺตํ, วิปสฺสนาวเสน ปน ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรนฺเต สมณพฺราหฺมเณ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. เตเนวาห – ‘‘สพฺเพเต ปญฺจุปาทานกฺขนฺเธ อนุสฺสรนฺติ, เอเตสํ วา อญฺญตร’’นฺติ. อภิญฺญาวเสน หิ สมนุสฺสรนฺตสฺส ขนฺธาปิ อุปาทานกฺขนฺธาปิ ขนฺธปฏิพทฺธาปิ ปณฺณตฺติปิ อารมฺมณํ โหติเยว. รูปํเยว อนุสฺสรตีติ เอวญฺหิ อนุสฺสรนฺโต น อญฺญํ กิญฺจิ สตฺตํ วา ปุคฺคลํ วา อนุสฺสรติ, อตีเต ปน นิรุทฺธํ รูปกฺขนฺธเมว อนุสฺสรติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโยติ. สุญฺญตาปพฺพํ นิฏฺฐิตํ. 79. En el séptimo sutta, el término "pubbenivāsaṃ" (vidas pasadas) no se ha dicho en referencia a la recordación mediante poderes sobrenaturales (abhiññā), sino en referencia a los ascetas y brahmanes que recuerdan sus existencias pasadas a través de la visión cabal (vipassanā). Por eso dijo: "todos ellos recuerdan los cinco agregados del apego o uno de ellos". Pues, para quien recuerda mediante abhiññā, tanto los agregados como los agregados del apego, las cosas vinculadas a ellos y las designaciones (paṇṇatti) pueden ser objetos de su atención. "Recuerda solo la forma" significa que, al recordar así, no recuerda a ningún "ser" o "persona", sino solo el agregado de la forma que cesó en el pasado. Este mismo método se aplica a la sensación y demás agregados. Aquí termina la sección sobre la vacuidad (suññatāpabba). อิทานิ สุญฺญตาย ลกฺขณํ ทสฺเสตุํ กิญฺจ, ภิกฺขเว, รูปํ วเทถาติอาทิมาห. ยถา หิ นฏฺฐํ โคณํ ปริเยสมาโน ปุริโส โคคเณ จรมาเน รตฺตํ วา กาฬํ วา พลีพทฺทํ ทิสฺวาปิ น เอตฺตเกเนว ‘‘อยํ มยฺหํ โคโณ’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ [Pg.267] กาตุํ สกฺโกติ. กสฺมา? อญฺเญสมฺปิ ตาทิสานํ อตฺถิตาย. สรีรปเทเส ปนสฺส สตฺติสูลาทิลกฺขณํ ทิสฺวา ‘‘อยํ มยฺหํ สนฺตโก’’ติ สนฺนิฏฺฐานํ โหติ, เอวเมว สุญฺญตาย กถิตายปิ ยาว สุญฺญตาลกฺขณํ น กถียติ, ตาว สา อกถิตาว โหติ, ลกฺขเณ ปน กถิเต กถิตา นาม โหติ. โคโณ วิย หิ สุญฺญตา, โคณลกฺขณํ วิย สุญฺญตาลกฺขณํ. ยถา โคณลกฺขเณ อสลฺลกฺขิเต โคโณ น สุฏฺฐุ สลฺลกฺขิโต โหติ, ตสฺมึ ปน สลฺลกฺขิเต โส สลฺลกฺขิโต นาม โหติ, เอวเมว สุญฺญตาลกฺขเณ อกถิเต สุญฺญตา อกถิตาว โหติ, ตสฺมึ ปน กถิเต สา กถิตา นาม โหตีติ สุญฺญตาลกฺขณํ ทสฺเสตุํ กิญฺจ, ภิกฺขเว, รูปํ วเทถาติอาทิมาห. Ahora, para mostrar la característica de la vacuidad, el Buda dijo: "¿Y qué, monjes, llamáis forma?", etc. Así como un hombre que busca un buey perdido, al ver un buey rojo o negro en una manada, no puede concluir solo por eso: "este es mi buey". ¿Por qué? Porque existen otros bueyes similares. Pero si ve en alguna parte del cuerpo del buey una marca como la de una lanza o un tridente hecha con hierro candente, entonces concluye: "este es mi buey". Del mismo modo, aunque se hable de la vacuidad, mientras no se enseñen sus características, se considera como no enseñada; pero cuando se enseñan sus características, se dice que ha sido enseñada. La vacuidad es como el buey; la característica de la vacuidad es como la marca del buey. Así como el buey no es correctamente identificado si no se reconoce su marca, pero es identificado cuando esta se reconoce, del mismo modo, la vacuidad no es verdaderamente enseñada si no se mencionan sus características, pero se considera enseñada cuando estas se exponen. Por ello, para mostrar la característica de la vacuidad, dijo: "¿Y qué, monjes, llamáis forma?", etc. ตตฺถ กิญฺจาติ การณปุจฺฉา, เกน การเณน รูปํ วเทถ, เกน การเณเนตํ รูปํ นามาติ อตฺโถ. รุปฺปตีติ โขติ เอตฺถ อิตีติ การณุทฺเทโส, ยสฺมา รุปฺปติ, ตสฺมา รูปนฺติ วุจฺจตีติ อตฺโถ. รุปฺปตีติ กุปฺปติ ฆฏฺฏียติ ปีฬียติ, ภิชฺชตีติ อตฺโถ. สีเตนปิ รุปฺปตีติอาทีสุ สีเตน ตาว รุปฺปนํ โลกนฺตริกนิรเย ปากฏํ. ติณฺณํ ติณฺณญฺหิ จกฺกวาฬานํ อนฺตเร เอเกโก โลกนฺตริกนิรโย นาม โหติ อฏฺฐโยชนสหสฺสปฺปมาโณ. ยสฺส เนว เหฏฺฐา ปถวี อตฺถิ, น อุปริ จนฺทิมสูริยทีปมณิอาโลโก, นิจฺจนฺธกาโร. ตตฺถ นิพฺพตฺตสตฺตานํ ติคาวุโต อตฺตภาโว โหติ, เต วคฺคุลิโย วิย ปพฺพตปาเท ทีฆปุถุเลหิ นเขหิ ลคฺคิตฺวา อวํสิรา โอลมฺพนฺติ. ยทา สํสปฺปนฺตา อญฺญมญฺญสฺส หตฺถปาสาคตา โหนฺติ, อถ ‘‘ภกฺโข โน ลทฺโธ’’ติ? มญฺญมานา ตตฺถ พฺยาวฏา วิปริวตฺติตฺวา โลกสนฺธารเก อุทเก ปตนฺติ, วาเต ปหรนฺเตปิ มธุกผลานิ วิย ฉิชฺชิตฺวา อุทเก ปตนฺติ, ปติตมตฺตาว อจฺจนฺตขาเร อุทเก ตตฺตเตเล ปติตปิฏฺฐปิณฺฑิ วิย ปฏปฏายมานา วิลียนฺติ. เอวํ สีเตน รุปฺปนํ โลกนฺตริกนิรเย ปากฏํ. มหึสกรฏฺฐาทีสุปิ หิมปาตสีตเลสุ ปเทเสสุ เอตํ ปากฏเมว. ตตฺถ หิ สตฺตา สีเตน ภินฺนสรีรา ชีวิตกฺขยมฺปิ ปาปุณนฺติ. En este contexto, la expresión 'kiñcāti' constituye una pregunta sobre la causa: '¿por qué razón lo llaman forma (rūpa)?' o '¿por qué razón a estos fenómenos con distinciones como elementos primarios y derivados se les denomina forma?'. Tal es el significado. En la frase 'ruppatīti kho', el término 'iti' señala la indicación de la causa; el significado es: 'debido a que se ve alterada (ruppati), por eso se le llama forma'. 'Ruppati' significa que es perturbada, afectada, oprimida o quebrantada. En el pasaje 'sītenapi ruppatīti' y otros, la alteración por el frío es evidente primero en el infierno Lokantarika. Ciertamente, en el espacio intermedio entre cada tres sistemas de mundos (cakkavāḷa) existe un infierno Lokantarika de ocho mil yojanas de extensión. En su parte inferior no hay tierra, ni en su parte superior existe la luz de la luna, el sol, lámparas o joyas; es una oscuridad perpetua. Los seres que allí renacen tienen cuerpos de tres gāvutas de altura y, como murciélagos, se cuelgan de las faldas de las montañas de los sistemas de mundos, sujetándose con uñas largas y anchas, suspendidos cabeza abajo. Cuando, al arrastrarse, entran en contacto unos con otros, pensando: 'hemos obtenido alimento', se abalanzan sobre el otro, se sueltan y caen al agua que sostiene el mundo; incluso cuando los vientos los golpean, se desprenden como frutos de madhuca y caen al agua. Tan pronto como caen en esa agua extremadamente corrosiva y gélida, se disuelven chisporroteando como una masa de harina caída en aceite hirviendo. Así, la alteración por el frío es evidente en el infierno Lokantarika. También es evidente en lugares gélidos por la caída de nieve, como en la región de Mahiṃsaka; allí, ciertamente, los seres, con sus cuerpos quebrantados por el frío, llegan incluso a la destrucción de la vida. อุณฺเหน รุปฺปนํ อวีจิมหานิรเย ปากฏํ โหติ. ชิฆจฺฉาย รุปฺปนํ เปตฺติวิสเย เจว ทุพฺภิกฺขกาเล จ ปากฏํ. ปิปาสาย รุปฺปนํ กาลกญฺชิกาทีสุ ปากฏํ. เอโก กิร กาลกญฺชิกอสุโร ปิปาสํ อธิวาเสตุํ อสกฺโกนฺโต [Pg.268] โยชนคมฺภีรวิตฺถารํ มหาคงฺคํ โอตริ, ตสฺส คตคตฏฺฐาเน อุทกํ ฉิชฺชติ, ธูโม อุคฺคจฺฉติ, ตตฺเต ปิฏฺฐิปาสาเณ จงฺกมนกาโล วิย โหติ. ตสฺส อุทกสทฺทํ สุตฺวา อิโต จิโต จ วิจรนฺตสฺเสว รตฺติ วิภายิ. อถ นํ ปาโตว ภิกฺขาจารํ คจฺฉนฺตา ตึสมตฺตา ปิณฺฑจาริกภิกฺขู ทิสฺวา ‘‘โก นาม ตฺวํ สปฺปุริสา’’ติ? ปุจฺฉึสุ. ‘‘เปโตหมสฺมิ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘กึ ปริเยสสี’’ติ? ‘‘ปานียํ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อยํ คงฺคา ปริปุณฺณา, กึ ตฺวํ น ปสฺสสี’’ติ? ‘‘น อุปกปฺปติ, ภนฺเต’’ติ. เตน หิ คงฺคาปิฏฺเฐ นิปชฺช, มุเข เต ปานียํ อาสิญฺจิสฺสามา’’ติ. โส วาลิกาปุฬิเน อุตฺตาโน นิปชฺชิ. ภิกฺขู ตึสมตฺเต ปตฺเต นีหริตฺวา อุทกํ อาหริตฺวา ตสฺส มุเข อาสิญฺจึสุ. เตสํ ตถา กโรนฺตานํเยว เวลา อุปกฏฺฐา ชาตา. ตโต ‘‘ภิกฺขาจารกาโล อมฺหากํ สปฺปุริส, กจฺจิ เต อสฺสาทมตฺตา ลทฺธา’’ติ อาหํสุ. เปโต ‘‘สเจ เม, ภนฺเต, ตึสมตฺตานํ อยฺยานํ ตึสปตฺเตหิ อาสิตฺตอุทกโต อฑฺฒปสตมตฺตมฺปิ ปรคลํ คตํ, เปตตฺตภาวโต โมกฺโข มา โหตู’’ติ อาห. เอวํ ปิปาสาย รุปฺปนํ เปตฺติวิสเย ปากฏํ. La alteración por el calor es evidente en el gran infierno Avīci. La alteración por el hambre es evidente tanto en el reino de los seres hambrientos (petas) como en tiempos de hambruna. La alteración por la sed es evidente entre los asuras Kālakañjika y otros seres similares. Se cuenta que un asura Kālakañjika, incapaz de soportar la sed, bajó al gran río Ganges, que tiene una profundidad y anchura de una yojana; sin embargo, en cada lugar al que llegaba, el agua se secaba, se elevaba humo y se volvía como caminar sobre una superficie de piedra ardiente. Mientras vagaba de un lado a otro escuchando el sonido del agua, amaneció. Entonces, unos treinta monjes que salían temprano a buscar limosna lo vieron y le preguntaron: 'Buen hombre, ¿quién eres tú?'. Él respondió: 'Señor, soy un peta'. Le preguntaron: '¿Qué buscas?'. Él respondió: 'Agua para beber, señor'. Ellos le dijeron: '¿Acaso este río Ganges no está desbordante? ¿Es que no lo ves?'. Él contestó: 'Señor, no me sirve de nada (no se me manifiesta como tal)'. 'Entonces', dijeron ellos, 'acuéstate en el lecho del Ganges y verteremos agua en tu boca'. Él se acostó boca arriba en el banco de arena. Los monjes sacaron sus treinta cuencos, trajeron agua y la vertieron en su boca. Mientras hacían esto, se acercó la hora de su ronda de limosna. Entonces dijeron: 'Buen hombre, ya es hora de nuestra colecta de comida, ¿has obtenido al menos un poco de alivio?'. El peta respondió: 'Señores, si de toda el agua vertida de los treinta cuencos de los venerables señores ha pasado a mi garganta siquiera la cantidad de medio puñado, que no me libere de mi existencia como peta'. Así, la alteración por la sed es evidente en el reino de los seres hambrientos. ฑํสาทีหิ รุปฺปนํ ฑํสมกฺขิกาทิพหุเลสุ ปเทเสสุ ปากฏํ. เอตฺถ จ ฑํสาติ ปิงฺคลมกฺขิกา. มกสาติ มกสาว. วาตาติ กุจฺฉิวาตปิฏฺฐิวาตาทิวเสน เวทิตพฺพา. สรีรสฺมิญฺหิ วาตโรโค อุปฺปชฺชิตฺวา หตฺถปาทปิฏฺฐิอาทีนิ ภินฺทติ, กาณํ กโรติ, ขุชฺชํ กโรติ, ปีฐสปฺปึ กโรติ. อาตโปติ สูริยาตโป. เตน รุปฺปนํ มรุกนฺตาราทีสุ ปากฏํ. เอกา กิร อิตฺถี มรุกนฺตาเร รตฺตึ สตฺถโต โอหีนา ทิวา สูริเย อุคฺคจฺฉนฺเต วาลิกาย ตปฺปมานาย ปาเท ฐเปตุํ อสกฺโกนฺตี สีสโต ปจฺฉึ โอตาเรตฺวา อกฺกมิ. กเมน ปจฺฉิยา อุณฺหาภิตตฺตาย ฐาตุํ อสกฺโกนฺตี ตสฺสา อุปริ สาฏกํ ฐเปตฺวา อกฺกมิ. ตสฺมิมฺปิ สนฺตตฺเต อตฺตโน องฺเกน คหิตปุตฺตกํ อโธมุขํ นิปชฺชาเปตฺวา กนฺทนฺตํเยว อกฺกมิตฺวา สทฺธึ เตน ตสฺมึเยว ฐาเน อุณฺหาภิตตฺตา กาลมกาสิ. La alteración por los tábanos y otros insectos es evidente en lugares donde abundan estos animales y las moscas. En este contexto, 'ḍaṃsā' se refiere a los tábanos o moscas de color pardo. 'Makasā' se refiere a los mosquitos. 'Vātā' debe entenderse como las aflicciones causadas por los vientos internos, como los cólicos o dolores de espalda. Pues cuando surge una enfermedad de viento en el cuerpo, quebranta las manos, los pies, la espalda y demás miembros, provocando ceguera, jorobas o parálisis. 'Ātapo' se refiere al calor del sol. La alteración por este calor es evidente en los desiertos. Se cuenta que una mujer que se quedó rezagada de su caravana en un desierto durante la noche, al salir el sol durante el día, al no poder poner los pies en la arena ardiente, bajó la cesta de su cabeza y se paró sobre ella. Gradualmente, cuando la cesta se calentó demasiado por el sol y no podía permanecer allí, puso su manto encima y se paró sobre él. Al calentarse este también, colocó a su propio hijo, a quien llevaba en su regazo, boca abajo y, mientras el niño lloraba, se paró sobre él; junto con él, murió en ese mismo lugar, abrasada por el calor del sol. สรีสปาติ เย เกจิ ทีฆชาติกา สรนฺตา คจฺฉนฺติ. เตสํ สมฺผสฺเสน รุปฺปนํ อาสีวิสทฏฺฐกาทีนํ วเสน เวทิตพฺพํ. อิติ ภควตา ยานิ อิมานิ สามญฺญปจฺจตฺตวเสน ธมฺมานํ ทฺเว ลกฺขณานิ, เตสุ รูปกฺขนฺธสฺส ตาว ปจฺจตฺตลกฺขณํ ทสฺสิตํ. รูปกฺขนฺธสฺเสว หิ เอตํ, น เวทนาทีนํ, ตสฺมา ปจฺจตฺตลกฺขณนฺติ [Pg.269] วุจฺจติ. อนิจฺจทุกฺขานตฺตลกฺขณํ ปน เวทนาทีนมฺปิ โหติ, ตสฺมา ตํ สามญฺญลกฺขณนฺติ วุจฺจติ. 'Sarisapā' se refiere a cualquier tipo de reptiles que se desplazan arrastrándose. La alteración por el contacto con ellos debe entenderse a través de las picaduras de serpientes venenosas y casos similares. De esta manera, de las dos características de los fenómenos que el Bienaventurado ha mostrado —la característica universal y la característica individual—, ha presentado primero la característica individual del agregado de la forma (rūpakkhandha). Ciertamente, esta alteración (ruppana) pertenece solo al agregado de la forma y no a la sensación (vedanā) u otros agregados; por ello, se llama característica individual. En cambio, las características de impermanencia, sufrimiento y no-yo pertenecen también a la sensación y demás agregados; por lo tanto, a estas se les llama características universales. กิญฺจ, ภิกฺขเว, เวทนํ วเทถาติอาทีสุ ปุริมสทิสํ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. ยํ ปน ปุริเมน อสทิสํ, ตสฺสายํ วิภาวนา – สุขมฺปิ เวทยตีติ สุขํ อารมฺมณํ เวเทติ อนุภวติ. ปรโต ปททฺวเยปิ เอเสว นโย. กถํ ปเนตํ อารมฺมณํ สุขํ ทุกฺขํ อทุกฺขมสุขํ นาม ชาตนฺติ? สุขาทีนํ ปจฺจยโต. สฺวายมตฺโถ ‘‘ยสฺมา จ โข, มหาลิ, รูปํ สุขํ สุขานุปติตํ สุขาวกฺกนฺต’’นฺติ อิมสฺมึ มหาลิสุตฺเต (สํ. นิ. ๓.๖๐) อาคโตเยว. เวทยตีติ เอตฺถ จ เวทนาว เวทยติ, น อญฺโญ สตฺโต วา ปุคฺคโล วา. เวทนา หิ เวทยิตลกฺขณา, ตสฺมา วตฺถารมฺมณํ ปฏิจฺจ เวทนาว เวทยตีติ. เอวมิธ ภควา เวทนายปิ ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ. En cuanto a los pasajes que comienzan con: '¿Y qué, monjes, llamáis sensación?', se debe entender lo que es similar a lo anterior mediante el mismo método ya explicado. Sin embargo, aquello que es diferente a lo anterior, se explica así: 'siente también placer' significa que siente o experimenta un objeto placentero. Lo mismo se aplica a los dos términos siguientes. ¿Pero cómo es que este objeto es llamado placentero, doloroso o ni-doloroso-ni-placentero? Se llama objeto placentero, etc., por actuar como condición para el surgimiento de la sensación de placer, etc. Este mismo significado ya aparece en este Mahāli Sutta: 'Mahāli, puesto que la forma es placentera, está ligada al placer y cae en el placer...'. En este término 'siente', solo la sensación es la que siente, no otro ser ni persona. Puesto que la sensación tiene la característica de experimentar, por tanto, se debe considerar que, dependiendo de la base y del objeto, solo la sensación siente. Así, en esta exposición sobre la sensación, el Bendito mostró la característica individual de la sensación mediante su análisis. นีลมฺปิ สญฺชานาตีติ นีลปุปฺเผ วา วตฺเถ วา ปริกมฺมํ กตฺวา อุปจารํ วา อปฺปนํ วา ปาเปนฺโต สญฺชานาติ. อยญฺหิ สญฺญา นาม ปริกมฺมสญฺญาปิ อุปจารสญฺญาปิ อปฺปนาสญฺญาปิ วฏฺฏติ, นีลํ นีลนฺติ อุปฺปชฺชนสญฺญาปิ วฏฺฏติเยว. ปีตกาทีสุปิ เอเสว นโย. อิธาปิ ภควา สญฺชานนลกฺขณาย สญฺญาย ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ. 'Reconoce también el azul' significa que, después de realizar el trabajo preparatorio en una flor azul o en una tela azul, uno reconoce el color al alcanzar la concentración de acceso o la concentración de absorción. En efecto, el término percepción (saññā) es apropiado tanto para la percepción preparatoria, como para la percepción de acceso y la percepción de absorción; también es válida la percepción que surge simplemente como 'azul, azul'. Lo mismo se aplica al amarillo y otros colores. Aquí también, el Bendito mostró la característica individual de la percepción mediante su análisis de la característica de reconocer. รูปํ รูปตฺตาย สงฺขตมภิสงฺขโรนฺตีติ ยถา ยาคุเมว ยาคุตฺตาย, ปูวเมว ปูวตฺตาย ปจติ นาม, เอวํ ปจฺจเยหิ สมาคนฺตฺวา กตภาเวน สงฺขตนฺติ ลทฺธนามํ รูปเมว รูปตฺตาย ยถา อภิสงฺขตํ รูปํ นาม โหติ, ตถตฺตาย รูปภาวาย อภิสงฺขโรติ อายูหติ สมฺปิณฺเฑติ, นิปฺผาเทตีติ อตฺโถ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. อยํ ปเนตฺถ สงฺเขโป – อตฺตนา สห ชายมานํ รูปํ สมฺปยุตฺเต จ เวทนาทโย ธมฺเม อภิสงฺขโรติ นิพฺพตฺเตตีติ. อิธาปิ ภควา เจตยิตลกฺขณสฺส สงฺขารสฺส ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ. 'Construyen lo condicionado como forma para el propósito de la forma' significa que, así como se cocina la papilla para que sea papilla o un pastel para que sea pastel, del mismo modo, aquello que recibe el nombre de 'condicionado' por haber sido producido por la reunión de condiciones, es decir, la forma misma, es construida, esforzada, acumulada y producida para que se convierta en forma. Lo mismo se aplica a la sensación y los demás agregados. En resumen, el significado es este: [la formación] construye y produce la forma que surge junto con ella misma y los estados asociados como la sensación y otros. Aquí también, el Bendito mostró la característica individual de las formaciones mediante su análisis de la característica de la volición. อมฺพิลมฺปิ วิชานาตีติ อมฺพอมฺพาฏกมาตุลุงฺคาทิอมฺพิลํ ‘‘อมฺพิล’’นฺติ วิชานาติ. เอเสว นโย สพฺพปเทสุ. อปิ เจตฺถ ติตฺตกนฺติ นิมฺพปโฏลาทินานปฺปการํ กฏุกนฺติ ปิปฺปลิมริจาทินานปฺปการํ. มธุรนฺติ สปฺปิผาณิตาทินานปฺปการํ[Pg.270]. ขาริกนฺติ วาติงฺคณนาฬิเกร จตุรสฺสวลฺลิเวตฺตงฺกุราทินานปฺปการํ. อขาริกนฺติ ยํ วา ตํ วา ผลชาตํ การปณฺณาทิมิสฺสกปณฺณํ. โลณิกนฺติ โลณยาคุโลณมจฺฉโลณภตฺตาทินานปฺปการํ. อโลณิกนฺติอโลณยาคุอโลณมจฺฉอโลณภตฺตาทินานปฺปการํ. ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจตีติ ยสฺมา อิมํ อมฺพิลาทิเภทํ อญฺญมญฺญวิสิฏฺเฐน อมฺพิลาทิภาเวน ชานาติ, ตสฺมา วิญฺญาณนฺติ วุจฺจตีติ. เอวมิธาปิ ภควา วิชานนลกฺขณสฺส วิญฺญาณสฺส ปจฺจตฺตลกฺขณเมว ภาเชตฺวา ทสฺเสสิ. 'Discierne también lo agrio' significa que conoce como 'agrio' lo que es agrio, como el mango, la grosella silvestre o el cidro. El mismo método se aplica a todos los términos. Además, aquí 'amargo' se refiere a diversos tipos como el neem o el pepino amargo; 'picante' a tipos como la pimienta larga o la pimienta negra; 'dulce' a tipos como el ghee o la melaza; 'alcalino' a diversos tipos como la berenjena, el coco, la enredadera de tallo cuadrado o los brotes de mimbre; 'no alcalino' a cualquier tipo de fruto o mezcla de hojas; 'salado' a diversos tipos como la papilla, el pescado o el arroz con exceso de sal; y 'sin sal' a los mismos con poca o ninguna sal. Por tanto, se llama conciencia porque conoce estas distinciones de sabor a través de sus diferencias mutuas. Se debe entender así. De este modo, en esta exposición sobre la conciencia, el Bendito mostró la característica individual de la conciencia mediante su análisis de la característica del discernimiento. ยสฺมา ปน อารมฺมณสฺส อาการสณฺฐานคหณวเสน สญฺญา ปากฏา โหติ, ตสฺมา สา จกฺขุทฺวาเร วิภตฺตา. ยสฺมา วินาปิ อาการสณฺฐานา อารมฺมณสฺส ปจฺจตฺตเภทคหณวเสน วิญฺญาณํ ปากฏํ โหติ, ตสฺมา ตํ ชิวฺหาทฺวาเร วิภตฺตํ. อิเมสํ ปน สญฺญาวิญฺญาณปญฺญานํ อสมฺโมหโต สภาวสลฺลกฺขณตฺถํ สญฺชานาติ, วิชานาติ, ปชานาตีติ เอตฺถ วิเสสา เวทิตพฺพา. ตตฺถ อุปสคฺคมตฺตเมว วิเสโส, ชานาตีติ ปทํ ปน อวิเสโส. ตสฺสปิ ชานนฏฺเฐน วิเสโส เวทิตพฺโพ. สญฺญา หิ นีลาทิวเสน อารมฺมณสญฺชานนมตฺตเมว, อนิจฺจํ ทุกฺขมนตฺตาติ ลกฺขณปฏิเวธํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ. วิญฺญาณํ นีลาทิวเสน อารมฺมณญฺเจว ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธญฺจ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา ปน มคฺคปาตุภาวํ ปาเปตุํ น สกฺโกติ. ปญฺญา นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา มคฺคปาตุภาวมฺปิ ปาเปติ. Dado que la percepción es evidente al captar el aspecto y la forma del objeto, se analiza en la puerta del ojo. Dado que la conciencia es evidente al captar la naturaleza intrínseca del objeto incluso sin el aspecto y la forma, se analiza en la puerta de la lengua. Para comprender sin confusión la naturaleza de la percepción, la conciencia y la sabiduría, deben entenderse las distinciones entre los términos 'reconoce' (sañjānāti), 'discierne' (vijānāti) y 'comprende' (pajānāti). En este contexto, la diferencia radica solo en los prefijos, mientras que la raíz 'jānāti' (conocer) es común. Sin embargo, su distinción debe entenderse por el modo de conocer: la percepción solo puede reconocer el objeto por medio del color azul, etc., pero no puede alcanzar la penetración de las características de impermanencia, sufrimiento y no-ser. La conciencia conoce el objeto por medio del azul, etc., y también alcanza la penetración de las características, pero no puede manifestar el surgimiento del Camino mediante el desarrollo de la visión cabal. La sabiduría conoce el objeto por medio del azul, etc., alcanza la penetración de las características y también es capaz de manifestar el surgimiento del Camino. ยถา หิ เหรญฺญิกผลเก กหาปณราสิมฺหิ กเต อชาตพุทฺธิทารโก คามิกปุริโส มหาเหรญฺญิโกติ ตีสุ ชเนสุ โอโลเกตฺวา ฐิเตสุ อชาตพุทฺธิทารโก กหาปณานํ จิตฺตวิจิตฺตจตุรสฺสมณฺฑลาทิภาวเมว ชานาติ, ‘‘อิทํ มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภคํ รตนสมฺมต’’นฺติ น ชานาติ. คามิกปุริโส จิตฺตาทิภาวญฺจ ชานาติ, มนุสฺสานํ อุปโภคปริโภครตนสมฺมตภาวญฺจ, ‘‘อยํ กูโฏ, อยํ เฉโก, อยํ กรโฏ, อยํ สณฺโห’’ติ น ชานาติ. มหาเหรญฺญิโก จิตฺตาทิภาวมฺปิ รตนสมฺมตภาวมฺปิ กูฏาทิภาวมฺปิ ชานาติ. ชานนฺโต จ ปน [Pg.271] รูปํ ทิสฺวาปิ สทฺทํ สุตฺวาปิ คนฺธํ ฆายิตฺวาปิ รสํ สายิตฺวาปิ หตฺเถน ครุลหุภาวํ อุปธาเรตฺวาปิ ‘‘อสุกคาเม กโต’’ติปิ ชานาติ, ‘‘อสุกนิคเม อสุกนคเร อสุกปพฺพตจฺฉายาย อสุกนทีตีเร กโต’’ติปิ, ‘‘อสุกาจริเยน กโต’’ติปิ ชานาติ. เอวเมว สญฺญา อชาตพุทฺธิทารกสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมตฺตเมว ชานาติ. วิญฺญาณํ คามิกปุริสสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ. ปญฺญา มหาเหรญฺญิกสฺส กหาปณทสฺสนํ วิย นีลาทิวเสน อารมฺมณมฺปิ ชานาติ, อนิจฺจาทิวเสน ลกฺขณปฏิเวธมฺปิ ปาเปติ, อุสฺสกฺกิตฺวา มคฺคปาตุภาวมฺปิ ปาเปติ. Como cuando se coloca un montón de monedas (kahāpaṇas) sobre el tablero de un cambista y tres personas las observan: un niño sin discernimiento, un aldeano y un gran cambista. El niño solo reconoce la variedad de colores y las formas (como cuadradas o redondas) de las monedas, pero no sabe que son objetos considerados tesoros para el uso y disfrute de los seres humanos. El aldeano conoce tanto la variedad de formas como el hecho de que son tesoros valiosos, pero no sabe distinguir si una moneda es falsa, auténtica, tosca o fina. El gran cambista, en cambio, conoce todas estas cosas: la variedad de formas, su valor como tesoro y su autenticidad. Al observar la moneda, escuchar su sonido, olerla, probarla o sopesar su ligereza o pesadez con la mano, sabe que fue fabricada en tal aldea, en tal ciudad, en tal montaña o en tal orilla de un río, e incluso sabe por qué maestro fue acuñada. Del mismo modo, la percepción (saññā) es como la visión del niño: solo reconoce el objeto a través del color y la forma. La conciencia (viññāṇa) es como la visión del aldeano: conoce el objeto y también penetra sus características de impermanencia y demás. La sabiduría (paññā) es como la visión del gran cambista: conoce el objeto, penetra sus características de impermanencia y, elevando la práctica, conduce a la manifestación del Camino (magga). โส ปน เนสํ วิเสโส ทุปฺปฏิวิชฺโฌ. เตนาห อายสฺมา นาคเสโน – Sin embargo, la distinción entre estos estados es difícil de discernir. Por eso dijo el venerable Nāgasena: ‘‘ทุกฺกรํ, มหาราช, ภควตา กตนฺติ. กึ, ภนฺเต นาคเสน, ภควตา ทุกฺกรํ กตนฺติ? ทุกฺกรํ, มหาราช, ภควตา กตํ, อิเมสํ อรูปีนํ จิตฺตเจตสิกานํ ธมฺมานํ เอการมฺมเณ วตฺตมานานํ ววตฺถานํ อกฺขาตํ ‘อยํ ผสฺโส, อยํ เวทนา, อยํ สญฺญา, อยํ เจตนา, อิทํ จิตฺต’’’นฺติ (มิ. ป. ๒.๗.๑๖). “Gran Rey, el Bienaventurado ha realizado algo difícil”. “¿Qué cosa difícil ha realizado el Bienaventurado, venerable Nāgasena?”. “Gran Rey, el Bienaventurado ha realizado algo difícil al declarar la distinción de estos estados mentales inmateriales (citta y cetasikas) que ocurren en un solo objeto, diciendo: ‘esto es contacto, esto es sensación, esto es percepción, esto es volición, esto es conciencia’ (Milindapañha 2.7.16)”. ยถา หิ ติลเตลํ สาสปเตลํ มธุกเตลํ เอรณฺฑกเตลํ วสาเตลนฺติ อิมานิ ปญฺจ เตลานิ เอกจาฏิยํ ปกฺขิปิตฺวา ทิวสํ ยมกมนฺเถ หิ มนฺเถตฺวา ตโต ‘‘อิทํ ติลเตลํ, อิทํ สาสปเตล’’นฺติ เอเกกสฺส ปาฏิเยกฺกํ อุทฺธรณํ นาม ทุกฺกรํ, อิทํ ตโต ทุกฺกรตรํ. ภควา ปน สพฺพญฺญุตญฺญาณสฺส สุปฺปฏิวิทฺธตฺตา ธมฺมิสฺสโร ธมฺมราชา อิเมสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ เอการมฺมเณ วตฺตมานานํ ววตฺถานํ อกาสิ. ปญฺจนฺนํ มหานทีนํ สมุทฺทํ ปวิฏฺฐฏฺฐาเน ‘‘อิทํ คงฺคาย อุทกํ, อิทํ ยมุนายา’’ติ เอวํ ปาฏิเยกฺกํ อุทกุทฺธรเณนาปิ อยมตฺโถ เวทิตพฺโพ. Como si alguien pusiera en una vasija cinco tipos de aceite (de sésamo, de mostaza, de madhuka, de ricino y grasa animal) y los mezclara durante todo el día con un agitador; extraer cada uno por separado diciendo “este es aceite de sésamo, este es de mostaza” es difícil de hacer. Esto (distinguir los estados mentales) es todavía más difícil. Sin embargo, el Bienaventurado, por haber penetrado perfectamente el conocimiento de la omnisciencia, siendo el Señor del Dhamma y el Rey del Dhamma, estableció la distinción de estos estados inmateriales que ocurren en un solo objeto. Así como en el lugar donde cinco grandes ríos desembocan en el océano se podría identificar el agua diciendo “esta es el agua del Ganges, esta es del Yamunā”, de esta misma manera debe entenderse este significado. อิติ ปฐมปพฺเพน สุญฺญตํ, ทุติเยน สุญฺญตาลกฺขณนฺติ ทฺวีหิ ปพฺเพหิ อนตฺตลกฺขณํ กเถตฺวา อิทานิ ทุกฺขลกฺขณํ ทสฺเสตุํ ตตฺร, ภิกฺขเวติอาทิมาห. ตตฺถ ขชฺชามีติ น รูปํ สุนโข วิย มํสํ ลุญฺจิตฺวา ลุญฺจิตฺวา ขาทติ, ยถา ปน กิลิฏฺฐวตฺถนิวตฺโถ ตโตนิทานํ ปีฬํ สนฺธาย ‘‘ขาทติ มํ [Pg.272] วตฺถ’’นฺติ ภณติ, เอวมิทมฺปิ ปีฬํ อุปฺปาเทนฺตํ ขาทติ นามาติ เวทิตพฺพํ. ปฏิปนฺโน โหตีติ สีลํ อาทึ กตฺวา ยาว อรหตฺตมคฺคา ปฏิปนฺโน โหติ. โย ปเนตฺถ พลวญาโณ ติกฺขพุทฺธิ ญาณุตฺตโร โยคาวจโร ปธานภูมิยํ วายมนฺโต ขาณุนา วา กณฺฏเกน วา วิทฺโธ อาวุเธน วา ปหโฏ พฺยคฺฆาทีหิ วา คเหตฺวา ขชฺชมาโน ตํ เวทนํ อพฺโพหาริกํ กตฺวา มูลกมฺมฏฺฐานํ สมฺมสนฺโต อรหตฺตเมว คณฺหาติ, อยํ เวทนาย นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย ปฏิปนฺโน นาม วุจฺจติ ปีตมลฺลตฺเถโร วิย กุฏุมฺพิยปุตฺตมหาติสฺสตฺเถโร วิย วตฺตนิอฏวิยํ ตึสมตฺตานํ ภิกฺขูนํ อญฺญตโร พฺยคฺฆมุเข นิปนฺนภิกฺขุ วิย กณฺฏเกน วิทฺธตฺเถโร วิย จ. Así, habiendo explicado la característica de no-yo (anattalakkhaṇa) mediante la vacuidad en la primera parte y la característica de la vacuidad en la segunda, ahora, para mostrar la característica de sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), dijo: “allí, monjes...”. En ese contexto, “soy devorado” (khajjāmi) no significa que la forma material desgarre la carne como un perro, sino que debe entenderse como alguien que viste ropas sucias y, debido a esa causa, dice: “mi ropa me devora”, refiriéndose a la opresión del malestar; de igual modo, se dice que la forma “devora” porque genera opresión. “Está practicando” (paṭipanno hoti) significa que está practicando desde la virtud (sīla) hasta el camino de la santidad (arahat-magga). Entre ellos, aquel practicante de gran sabiduría y mente aguda que, esforzándose en el terreno de la práctica, aun siendo herido por un tocón, una espina o un arma, o siendo capturado y devorado por un tigre u otros animales, ignora ese dolor y medita continuamente en su objeto de meditación original hasta alcanzar la santidad (arahatta); de tal persona se dice que “está practicando para el desencanto, el desapasionamiento y el cese de la sensación”. Ejemplos de esto son el anciano Pītamalla, el anciano Kuṭumbiyaputta Mahātissa, aquel monje entre los treinta monjes del bosque Vattani que yacía en las fauces de un tigre, o el anciano herido por una espina. ทฺวาทสสุ กิร ภิกฺขูสุ ฆณฺฏึ ปหริตฺวา อรญฺเญ ปธานมนุยุญฺชนฺเตสุ เอโก สูริเย อตฺถงฺคตมตฺเตเยว ฆณฺฏึ ปหริตฺวา จงฺกมํ โอรุยฺห จงฺกมนฺโต ติริยํ นิมฺมเถนฺโต ติณปฏิจฺฉนฺนํ กณฺฏกํ อกฺกมิ. กณฺฏโก ปิฏฺฐิปาเทน นิกฺขนฺโต. ตตฺตผาเลน วินิวิทฺธกาโล วิย เวทนา วตฺตติ. เถโร จินฺเตสิ – ‘‘กึ อิมํ กณฺฏกํ อุทฺธรามิ, อุทาหุ ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏก’’นฺติ? ตสฺส เอวมโหสิ – ‘‘อิมินา กณฺฏเกน วิทฺธตฺตา นิรยาทีสุ ภยํ นาม นตฺถิ, ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏกํเยวา’’ติ. โส ตํ เวทนํ อพฺโพหาริกํ กตฺวา สพฺพรตฺตึ จงฺกมิตฺวา วิภาตาย รตฺติยา อญฺญสฺส สญฺญํ อทาสิ. โส อาคนฺตฺวา ‘‘กึ, ภนฺเต’’ติ ปุจฺฉิ? ‘‘กณฺฏเกนมฺหิ, อาวุโส, วิทฺโธ’’ติ. ‘‘กาย เวลาย, ภนฺเต’’ติ? ‘‘สายเมว, อาวุโส’’ติ. ‘‘กสฺมา น อมฺเห ปกฺโกสิตฺถ, กณฺฏกํ อุทฺธริตฺวา ตตฺถ เตลมฺปิ สิญฺเจยฺยามา’’ติ? ‘‘ปกติยา วิชฺฌิตฺวา ฐิตกณฺฏกเมว อุทฺธริตุํ วายมิมฺหา, อาวุโส’’ติ. ‘‘สกฺกุณิตฺถ, ภนฺเต, อุทฺธริตุ’’นฺติ. ‘‘เอกเทสมตฺเตน เม, อาวุโส, อุทฺธโฏ’’ติ. เสสวตฺถูนิ ทีฆมชฺฌิมฏฺฐกถาสุ (ที. นิ. อฏฺฐ. ๒.๓๗๓; ม. นิ. อฏฺฐ. ๑.๑๐๖) สติปฏฺฐานสุตฺตนิทฺเทเส วิตฺถาริตาเนว. Se dice que mientras doce monjes se esforzaban en la práctica de la meditación en el bosque tras haber tocado la campana, uno de ellos, justo al ponerse el sol, tocó la campana, bajó al lugar de meditación caminando y, mientras caminaba de un lado a otro, pisó una espina oculta entre la hierba que le atravesó el pie. La espina salió por el empeine. El dolor era tan intenso como si hubiera sido atravesado por un hierro candente. El anciano reflexionó: «¿Debo extraer esta espina o las cinco espinas internas (de las impurezas) que permanecen clavadas por naturaleza?». Entonces pensó: «Por haber sido atravesado por esta espina externa, no existe temor a caer en los reinos infernales y demás; extraeré únicamente las espinas que permanecen clavadas por naturaleza». Haciendo que esa sensación de dolor fuera insignificante, caminó en meditación durante toda la noche y, al amanecer, dio una señal a otro monje. Este se acercó y le preguntó: «¿Qué sucede, venerable señor?». El anciano respondió: «Hermano, he sido atravesado por una espina». «¿A qué hora, señor?», preguntó. «Al atardecer, hermano», respondió. «¿Por qué no nos llamó? Podríamos haber extraído la espina y aplicado aceite en la herida», dijo el monje. El anciano respondió: «Hermano, nos esforzábamos por extraer únicamente la espina que permanece clavada por naturaleza». El monje preguntó: «Señor, ¿logró extraerla?». «Hermano, la he extraído en gran medida», dijo el anciano. Las demás historias están detalladas en los comentarios del Dīgha y Majjhima Nikāya, específicamente en la explicación del Satipaṭṭhāna Sutta. ตํ กึ มญฺญถ, ภิกฺขเวติ กสฺมา อารทฺธํ? อิมสฺมึ ปพฺเพ ทุกฺขลกฺขณเมว กถิตํ, น อนิจฺจลกฺขณํ. ตํ ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธํ. ตีณิ ลกฺขณานิ สโมธาเนตฺวา ทสฺเสตุมฺปิ อารทฺธเมว. อปจินาติ โน อาจินาตีติ วฏฺฏํ วินาเสติ, เนว จินาติ. ปชหติ น อุปาทิยตีติ ตเทว วิสฺสชฺเชติ, น [Pg.273] คณฺหาติ. วิสิเนติ น อุสฺสิเนตีติ วิกิรติ น สมฺปิณฺเฑติ. วิธูเปติ น สนฺธูเปตีติ นิพฺพาเปติ น ชาลาเปติ. ¿Por qué comenzó el Buda diciendo: «¿Qué pensáis de esto, monjes?»? En esta sección se ha expuesto únicamente la característica del sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), mas no la de la impermanencia (aniccalakkhaṇa). Se comenzó esto para mostrarla, así como para mostrar las tres características de forma combinada. La frase «elimina y no acumula» significa que destruye el ciclo de renacimientos (vaṭṭa) y no lo incrementa. «Abandona y no se apega» significa que renuncia a ese mismo ciclo y no lo retiene. «Dispersa y no amontona» significa que desintegra (las causas del renacimiento) y no las reúne. «Extingue y no aviva» significa que apaga la gran hoguera de los tres ciclos y no permite que se inflame. เอวํ ปสฺสํ, ภิกฺขเวติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? วฏฺฏํ วินาเสตฺวา ฐิตํ มหาขีณาสวํ ทสฺเสสฺสามีติ อารทฺธํ. เอตฺตเกน วา ฐาเนน วิปสฺสนา กถิตา, อิทานิ สห วิปสฺสนาย จตฺตาโร มคฺเค ทสฺเสตุํ อิทํ อารทฺธํ. อถ วา เอตฺตเกน ฐาเนน ปฐมมคฺโค กถิโต, อิทานิ สห วิปสฺสนาย ตโย มคฺเค ทสฺเสตุํ อิทมารทฺธํ. เอตฺตเกน วา ฐาเนน ตีณิ มคฺคานิ กถิตานิ, อิทานิ สห วิปสฺสนาย อรหตฺตมคฺคํ ทสฺเสตุมฺปิ อิทํ อารทฺธเมว. ¿Por qué se comenzó con las palabras: «Viendo así, monjes»? Se comenzó con la intención de mostrar al gran Arahant (khīṇāsava) que permanece tras haber destruido el ciclo de renacimientos. O bien, mediante esta sección de las enseñanzas se ha explicado la visión cabal (vipassanā); ahora, para mostrar los cuatro senderos junto con la visión cabal, se comenzó este pasaje. Asimismo, mediante esta sección se ha explicado el primer sendero; ahora, para mostrar los tres senderos superiores junto con la visión cabal, se comenzó esto. O bien, habiéndose explicado los tres senderos, ahora se comenzó este pasaje para mostrar también el sendero del Arahantado junto con la visión cabal. สปชาปติกาติ สทฺธึ ปชาปตินา เทวราเชน. อารกาว นมสฺสนฺตีติ ทูรโตว นมสฺสนฺติ, ทูเรปิ ฐิตํ นมสฺสนฺติเยว อายสฺมนฺตํ นีตตฺเถรํ วิย. «Sapajāpatikā» significa junto con Pajāpati, el rey de los devas. «Boran desde lejos» significa que rinden homenaje desde la distancia; aun estando lejos, rinden homenaje al Arahant, tal como lo hicieron con el venerable anciano Nīta. เถโร กิร ปุปฺผจฺฉฑฺฑกกุลโต นิกฺขมฺม ปพฺพชิโต, ขุรคฺเคเยว อรหตฺตํ ปตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อหํ อชฺเชว ปพฺพชิโต อชฺเชว เม ปพฺพชิตกิจฺจํ มตฺถกํ ปตฺตํ, จตุปจฺจยสนฺโตสภาวนารามมณฺฑิตํ มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรสฺสามี’’ติ. โส ปํสุกูลตฺถาย สาวตฺถึ ปวิสิตฺวา โจฬกํ ปริเยสนฺโต วิจริ. อเถโก มหาพฺรหฺมา สมาปตฺติโต วุฏฺฐาย มนุสฺสปถํ โอโลเกนฺโต เถรํ ทิสฺวา – ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิตฺวา อชฺเชว ขุรคฺเค อรหตฺตํ ปตฺวา มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรตุํ โจฬกํ ปริเยสตี’’ติ อญฺชลึ ปคฺคยฺห นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. ตมญฺโญ มหาพฺรหฺมา ทิสฺวา ‘‘กํ นมสฺสสี’’ติ? ปุจฺฉิ. นีตตฺเถรํ นมสฺสามีติ. กึ การณาติ? อชฺเชว ปพฺพชิตฺวา อชฺเชว ขุรคฺเค อรหตฺตํ ปตฺวา มหาอริยวํสปฏิปทํ ปูเรตุํ โจฬกํ ปริเยสตีติ. โสปิ นํ นมสฺสมาโน อฏฺฐาสิ. อถญฺโญ, อถญฺโญติ สตฺตสตา มหาพฺรหฺมาโน นมสฺสมานา อฏฺฐํสุ. เตน วุตฺตํ – Se dice que el anciano Nīta renunció al mundo proviniendo de una familia de recolectores de flores y, alcanzando el Arahantado en el momento mismo en que le afeitaban la cabeza, pensó: «Hoy mismo me he ordenado y hoy mismo he completado mi deber como monje; cumpliré con la práctica del Gran Linaje de los Nobles (Mahāariyavaṃsa), que está adornada con el contentamiento respecto a los cuatro requisitos y el deleite en la meditación». Entró en Sāvatthi en busca de trapos de desecho para hacerse una túnica. En ese momento, un Gran Brahma, al salir de su absorción meditativa y observar el mundo humano, vio al anciano y pensó: «Hoy mismo se ha ordenado y hoy mismo ha alcanzado el Arahantado al afeitarse; ahora busca trapos para cumplir con la práctica del Gran Linaje de los Nobles». Juntando sus manos en señal de respeto, permaneció allí rindiéndole homenaje. Otro Gran Brahma, al verlo, preguntó: «¿A quién rindes homenaje?». Él respondió: «Rindo homenaje al anciano Nīta». «¿Por qué razón?», preguntó el otro. «Porque hoy mismo se ha ordenado, hoy mismo ha alcanzado el Arahantado al afeitarse y ahora busca trapos para cumplir con la práctica del Gran Linaje de los Nobles». Él también permaneció allí rindiéndole homenaje. De esta manera, setecientos Grandes Brahmas permanecieron allí rindiéndole homenaje. Por ello se dijo: ‘‘ตา เทวตา สตฺตสตา อุฬารา,พฺรหฺมา วิมานา อภินิกฺขมิตฺวา; นีตํ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา,‘ขีณาสโว คณฺหติ ปํสุกูลํ’’’. «Esos setecientos excelsos devas, saliendo de sus palacios de Brahma, rinden homenaje a Nīta con mentes devotas: “El Arahant toma los trapos de desecho”». ‘‘ตา [Pg.274] เทวตา สตฺตสตา อุฬารา,พฺรหฺมา วิมานา อภินิกฺขมิตฺวา; นีตํ นมสฺสนฺติ ปสนฺนจิตฺตา,‘ขีณาสโว กยิรติ ปํสุกูลํ’’’. «Esos setecientos excelsos devas, saliendo de sus palacios de Brahma, rinden homenaje a Nīta con mentes devotas: “El Arahant confecciona su túnica de trapos de desecho”». ‘‘‘ขีณาสโว โธวติ ปํสุกูลํ’; ‘ขีณาสโว รชติ ปํสุกูลํ’; ‘ขีณาสโว ปารุปติ ปํสกูล’’’นฺติ. «“El Arahant lava los trapos de desecho”; “El Arahant tiñe los trapos de desecho”; “El Arahant se viste con los trapos de desecho”». อิติ ภควา อิมสฺมึ สุตฺเต เทสนํ ตีหิ ภเวหิ วินิวตฺเตตฺวา อรหตฺตสฺส กูฏํ คณฺหิ. เทสนาปริโยสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺเต ปติฏฺฐหึสุ. สตฺตมํ. De esta manera, en este sutta, el Bienaventurado hizo girar la enseñanza a través de tres estados y culminó con el Arahantado. Al finalizar la enseñanza, quinientos monjes se establecieron en el Arahantado. El séptimo sutta ha terminado. ๘. ปิณฺโฑลฺยสุตฺตวณฺณนา 8. Explicación del Piṇḍolya Sutta ๘๐. อฏฺฐเม กิสฺมิญฺจิเทว ปกรเณติ กิสฺมิญฺจิเทว การเณ. ปณาเมตฺวาติ นีหริตฺวา. กิสฺมึ ปน การเณ เอเต ภควตา ปณามิตาติ? เอกสฺมิญฺหิ อนฺโตวสฺเส ภควา สาวตฺถิยํ วสิตฺวา วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา มหาภิกฺขุสงฺฆปริวาโร สาวตฺถิโต นิกฺขมิตฺวา ชนปทจาริกํ จรนฺโต กปิลวตฺถุํ ปตฺวา นิคฺโรธารามํ ปาวิสิ. สกฺยราชาโน ‘‘สตฺถา อาคโต’’ติ สุตฺวา ปจฺฉาภตฺเต กปฺปิยานิ เตลมธุผาณิตาทีนิ เจว ปานกานิ จ กาชสเตหิ คาหาเปตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สงฺฆสฺส นิยฺยาเตตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา ปฏิสนฺถารํ กโรนฺตา เอกมนฺเต นิสีทึสุ. สตฺถา เตสํ มธุรธมฺมกถํ กเถนฺโต นิสีทิ. ตสฺมึ ขเณ เอกจฺเจ ภิกฺขู เสนาสนํ ปฏิชคฺคนฺติ, เอกจฺเจ มญฺจปีฐาทีนิ ปญฺญาเปนฺติ, สามเณรา อปฺปหริตํ กโรนฺติ. ภาชนียฏฺฐาเน สมฺปตฺตภิกฺขูปิ อตฺถิ, อสมฺปตฺตภิกฺขูปิ อตฺถิ. สมฺปตฺตา อสมฺปตฺตานํ ลาภํ คณฺหนฺตา, ‘‘อมฺหากํ เทถ, อมฺหากํ อาจริยสฺส เทถ อุปชฺฌายสฺส เทถา’’ติ กเถนฺตา มหาสทฺทมกํสุ. สตฺถา สุตฺวา เถรํ ปุจฺฉิ ‘‘เก ปน เต, อานนฺท, อุจฺจาสทฺทา มหาสทฺทา เกวฏฺฏา มญฺเญ มจฺฉวิโลเป’’ติ? เถโร เอตมตฺถํ อาโรเจสิ. สตฺถา สุตฺวา ‘‘อามิสเหตุ, อานนฺท, ภิกฺขู มหาสทฺทํ กโรนฺตี’’ติ อาห. ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘อนนุจฺฉวิกํ, อานนฺท, อปฺปติรูปํ. น [Pg.275] หิ มยา กปฺปสตสหสฺสาธิกานิ จตฺตาริ อสงฺขฺเยยฺยานิ จีวราทิเหตุ ปารมิโย ปูริตา, นาปิ อิเม ภิกฺขู จีวราทิเหตุ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, อรหตฺตเหตุ ปพฺพชิตฺวา อนตฺถํ อตฺถสทิสํ อสารํ สารสทิสํ กโรนฺติ, คจฺฉานนฺท, เต ภิกฺขู ปณาเมหี’’ติ. 80. En el octavo, 'en algún asunto' (kismiñcideva pakaraṇe) significa 'por alguna razón'. 'Habiéndolos despedido' (paṇāmetvā) significa 'expulsándolos'. Pero, ¿por qué razón fueron expulsados por el Bendito? Se dice que en un periodo de retiro de lluvias, el Bendito, tras residir en Sāvatthī y realizar la invitación final (pavāraṇā), salió de Sāvatthī acompañado por una gran orden de monjes. Mientras recorría el país, llegó a Kapilavatthu y entró en el monasterio de Nigrodha. Los reyes Sakyas, al oír que 'el Maestro ha llegado', hicieron que cientos de porteadores llevaran suministros permitidos como aceite, miel, melaza y bebidas al monasterio después de la comida. Tras entregarlos a la Sangha y saludar al Maestro, se sentaron a un lado. El Maestro permaneció sentado impartiéndoles una dulce plática sobre el Dhamma. En ese momento, algunos monjes cuidaban los alojamientos, otros disponían catres y bancos, y los novicios limpiaban el terreno de maleza. En el lugar de la distribución, había monjes que habían llegado y otros que no. Los presentes, tomando las porciones de los ausentes, decían: '¡Dennos a nosotros! ¡Dennos para nuestro preceptor! ¡Dennos para nuestro maestro!', haciendo un gran estruendo. El Maestro, al oírlo, preguntó al venerable Ānanda: '¿Quiénes son esos, Ānanda, que hacen tales gritos y gran estruendo? Parecen pescadores en un saqueo de peces'. El venerable explicó el motivo. Al oírlo, el Maestro dijo: 'Ānanda, por causa de las cosas materiales, los monjes hacen un gran ruido'. 'Así es, Señor', respondió Ānanda. 'Ānanda, esto es inapropiado e inadecuado. No he perfeccionado las perfecciones durante cuatro asankhyeyyas y cien mil eones por causa de mantos y otras necesidades, ni estos monjes han salido del hogar a la vida sin hogar por tales cosas. Habiéndose ordenado por el bien del Arhatado, actúan como si lo que no es provechoso fuera provechoso, y lo que carece de esencia tuviera esencia. Ve, Ānanda, y despide a esos monjes'. ปุพฺพณฺหสมยนฺติ ทุติยทิวเส ปุพฺพณฺหสมยํ. เพลุวลฏฺฐิกาย มูเลติ ตรุณเพลุวรุกฺขมูเล. ปพาฬฺโหติ ปพาหิโต. ปวาฬฺโหติปิ ปาโฐ, ปวาหิโตติ อตฺโถ. อุภยมฺปิ นีหฏภาวเมว ทีเปติ. สิยา อญฺญถตฺตนฺติ ปสาทญฺญถตฺตํ วา ภาวญฺญถตฺตํ วา ภเวยฺย. กถํ? ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺเธน มยํ ลหุเก การเณ ปณามิตา’’ติ ปสาทํ มนฺทํ กโรนฺตานํ ปสาทญฺญถตฺตํ นาม โหติ. สลิงฺเคเนว ติตฺถายตนํ ปกฺกมนฺตานํ ภาวญฺญถตฺตํ นาม. สิยา วิปริณาโมติ เอตฺถ ปน ‘‘มยํ สตฺถุ อชฺฌาสยํ คณฺหิตุํ สกฺขิสฺสามาติ ปพฺพชิตา, นํ คเหตุํ อสกฺโกนฺตานํ กึ อมฺหากํ ปพฺพชฺชายา’’ติ? สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตนํ วิปริณาโมติ เวทิตพฺโพ. วจฺฉสฺสาติ ขีรูปกวจฺฉสฺส. อญฺญถตฺตนฺติ มิลายนอญฺญถตฺตํ. ขีรูปโก หิ วจฺโฉ มาตุ อทสฺสเนน ขีรํ อลภนฺโต มิลายติ กมฺปติ ปเวธติ. วิปริณาโมติ มรณํ. โส หิ ขีรํ อลภมาโน ขีรปิปาสาย สุสฺสนฺโต ปติตฺวา มรติ. 'A la hora de la mañana' (pubbaṇhasamayaṃ) significa a la mañana del segundo día. 'Al pie de un joven árbol Beluva' (beluvalaṭṭhikāya mūle) se refiere a la base de un árbol tierno de membrillo. 'Expulsado' (pabāḷho) significa echado fuera. También se encuentra la variante 'pavāḷho', con el mismo sentido. Ambas expresiones indican la condición de haber sido retirado. 'Podría haber una alteración' (siyā aññathattaṃ) se refiere a que podría haber un cambio en la fe o en la disposición de ánimo. ¿Cómo? Para los monjes que piensan: 'El Sammasambuddha nos ha expulsado por una razón trivial', y su fe disminuye, esto se llama alteración de la fe. Para quienes se dirigen a refugios de otras sectas manteniendo sus propios atributos monásticos, se llama alteración de la condición de ser. 'Podría haber una transformación' (siyā vipariṇāmo) se refiere a quienes, habiéndose ordenado pensando 'seremos capaces de captar la intención del Maestro', al no lograrlo piensan '¿de qué nos sirve la ordenación?', y tras renunciar al entrenamiento vuelven a la vida inferior. 'De un ternero' (vacchassa) alude a un ternero que depende de la leche. 'Alteración' (aññathattaṃ) es el marchitamiento. Un ternero que depende de la leche, al no ver a su madre y no obtener leche, se marchita, tiembla y se estremece. 'Transformación' (vipariṇāmo) significa la muerte, pues al no recibir leche y secarse por la sed, cae y muere. พีชานํ ตรุณานนฺติ อุทเกน อนุคฺคเหตพฺพานํ วิรูฬฺหพีชานํ. อญฺญถตฺตนฺติ มิลายนญฺญถตฺตเมว. ตานิ หิ อุทกํ อลภนฺตานิ มิลายนฺติ. วิปริณาโมติ วินาโส. ตานิ หิ อุทกํ อลภนฺตานิ สุกฺขิตฺวา วินสฺสนฺติ, ปลาลเมว โหนฺติ. อนุคฺคหิโตติ อามิสานุคฺคเหน เจว ธมฺมานุคฺคเหน จ อนุคฺคหิโต. อนุคฺคณฺเหยฺยนฺติ ทฺวีหิปิ เอเตหิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคณฺเหยฺยํ. อจิรปพฺพชิตา หิ สามเณรา เจว ทหรภิกฺขู จ จีวราทิปจฺจยเวกลฺเล วา สติ เคลญฺเญ วา สตฺถารา วา อาจริยุปชฺฌาเยหิ วา อามิสานุคฺคเหน อนนุคฺคหิตา กิลมนฺตา น สกฺโกนฺติ สชฺฌายํ วา มนสิการํ วา กาตุํ, ธมฺมานุคฺคเหน อนนุคฺคหิตา อุทฺเทเสน เจว โอวาทานุสาสนิยา จ ปริหายมานา น สกฺโกนฺติ อกุสลํ ปริวชฺเชตฺวา กุสลํ ภาเวตุํ. อิเมหิ ปน ทฺวีหิ อนุคฺคเหหิ อนุคฺคหิตา กาเยน อกิลมนฺตา สชฺฌายมนสิกาเร ปวตฺติตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมานา [Pg.276] อปรภาเค ตํ อนุคฺคหํ อลภนฺตาปิ เตเนว ปุริมานุคฺคเหน ลทฺธพลา สาสเน ปติฏฺฐหนฺติ, ตสฺมา ภควโต เอวํ ปริวิตกฺโก อุทปาทิ. 'De las semillas tiernas' (bījānaṃ taruṇānaṃ) se refiere a las semillas germinadas que deben ser mantenidas con agua. 'Alteración' (aññathattaṃ) es simplemente el marchitamiento, pues al no recibir agua se marchitan. 'Transformación' (vipariṇāmo) es la destrucción, pues al no recibir agua se secan y perecen, convirtiéndose solo en paja. 'No apoyado' (anuggahito) significa no apoyado tanto por el sustento material (āmisa) como por el Dhamma. 'Debería apoyar' (anuggaṇheyyaṃ) significa que debería sostenerlos con ambos tipos de apoyo. Pues los novicios y los monjes jóvenes recién ordenados, ante la falta de requisitos como mantos o en caso de enfermedad, si no son apoyados materialmente por el Maestro o sus preceptores, se agotan y no pueden estudiar ni practicar la atención mental. Si no son apoyados por el Dhamma mediante la enseñanza y la instrucción, declinan y no pueden evitar lo perjudicial ni cultivar lo beneficioso. Pero apoyados por estos dos, sin agotarse físicamente, perseveran en el estudio y la reflexión según lo instruido; e incluso si más tarde no reciben ese apoyo, se mantienen firmes en la Dispensación gracias a la fuerza obtenida del apoyo inicial. Por ello surgió tal reflexión en el Bendito. ภควโต ปุรโต ปาตุรโหสีติ สตฺถุ จิตฺตํ ญตฺวา – ‘‘อิเม ภิกฺขู ภควตา ปณามิตา, อิทานิ เนสํ อนุคฺคหํ กาตุกาโม เอวํ จินฺเตสิ, การณํ ภควา จินฺเตสิ, อหเมตฺถ อุสฺสาหํ ชเนสฺสามี’’ติ ปุรโต ปากโฏ อโหสิ. สนฺเตตฺถ ภิกฺขูติ อิทํ โส มหาพฺรหฺมา ยถา นาม พฺยตฺโต สูโท ยเทว อมฺพิลคฺคาทีสุ รสชาตํ รญฺโญ รุจฺจติ, ตํ อภิสงฺขาเรน สาทุตรํ กตฺวา ปุนทิวเส อุปนาเมติ, เอวเมว อตฺตโน พฺยตฺตตาย ภควตา อาหฏอุปมํเยว เอวเมตํ ภควาติอาทิวจเนหิ อภิสงฺขริตฺวา ภควนฺตํ ยาจนฺโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส อนุคฺคหกรณตฺถํ วทติ. ตตฺถ อภินนฺทตูติ ‘‘มม สนฺติกํ ภิกฺขุสงฺโฆ อาคจฺฉตู’’ติ. เอวมสฺส อาคมนํ สมฺปิยายมาโน อภินนฺทตุ. อภิวทตูติ อาคตสฺส จ โอวาทานุสาสนึ ททนฺโต อภิวทตุ. 'Se apareció ante el Bendito' (bhagavato purato pāturahosīti) significa que, habiendo conocido la mente del Maestro —'estos monjes fueron expulsados por el Bendito, pero ahora Él desea apoyarlos y ha reflexionado sobre una razón válida; yo pondré mi esfuerzo en esto'—, se presentó ante Él. 'Hay aquí monjes' (santettha bhikkhūti): el gran Brahma Sahampati, tal como un cocinero hábil prepara un sabor que le agrada al rey, como algo ácido, haciéndolo exquisito mediante su preparación para ofrecerlo al día siguiente, así él, por su propia capacidad, tomó la metáfora presentada por el Bendito y la preparó con palabras como 'así es, Bendito', suplicándole que brindara apoyo a la orden de monjes. Allí, 'que se complazca' (abhinandatūti) significa 'que la comunidad de monjes venga a mi presencia'; que así se complazca con afecto en su llegada. 'Que les hable' (abhivadatūti) significa que les hable dándoles consejos e instrucciones a los recién llegados. ปฏิสลฺลานาติ เอกีภาวา. อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาสีติ อิทฺธึ อกาสิ. เอกทฺวีหิกายาติ เอเกโก เจว ทฺเว ทฺเว จ หุตฺวา. สารชฺชมานรูปาติ โอตฺตปฺปมานสภาวา ภายมานา. กสฺมา ปน ภควา เตสํ ตถา อุปสงฺกมนาย อิทฺธิมกาสีติ? หิตปตฺถนาย. ยทิ หิ เต วคฺควคฺคา หุตฺวา อาคจฺเฉยฺยุํ, ‘‘ภควา ภิกฺขุสงฺฆํ ปณาเมตฺวา อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ เอกทิวสมฺปิ ตตฺถ วสิตุํ นาสกฺขิ, เวเคเนว อาคโต’’ติ เกฬิมฺปิ กเรยฺยุํ. อถ เนสํ เนว พุทฺธคารวํ ปจฺจุปฏฺฐเหยฺย, น ธมฺมเทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สมตฺถา ภเวยฺยุํ. สภยานํ ปน สสารชฺชานํ เอกทฺวีหิกาย อาคจฺฉนฺตานํ พุทฺธคารวญฺเจว ปจฺจุปฏฺฐิตํ ภวิสฺสติ, ธมฺมเทสนญฺจ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ จินฺเตตฺวา เตสํ หิตปตฺถนาย ตถารูปํ อิทฺธึ อกาสิ. «Paṭisallānā» significa estar en soledad (en estado de unidad). «Iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi» significa que realizó una manifestación de poder sobrenatural. «Ekadvīhikāyā» significa viniendo uno por uno o de dos en dos. «Sārajjamānarūpā» significa tener una naturaleza de temor y miedo (por el escrúpulo moral). ¿Por qué, entonces, el Bienaventurado realizó un poder sobrenatural para que se acercaran de tal manera? Por el deseo de su bienestar. Pues si hubieran venido en grupos, podrían haber bromeado diciendo: «El Bienaventurado, habiendo expulsado a la comunidad de monjes, entró en el bosque pero no pudo permanecer allí ni un solo día, y ha regresado rápidamente». Entonces, el respeto hacia el Buda no habría surgido en ellos, ni habrían sido capaces de recibir la enseñanza del Dhamma. Sin embargo, pensando que en aquellos que vienen de uno en uno, temerosos y cohibidos, el respeto por el Buda estaría presente y serían capaces de recibir la enseñanza del Dhamma, realizó tal poder sobrenatural por el deseo de su bienestar. นิสีทึสูติ เตสุ หิ สารชฺชมานรูเปสุ อาคจฺฉนฺเตสุ เอโก ภิกฺขุ ‘‘มมํเยว สตฺถา โอโลเกติ, มํเยว มญฺเญ นิคฺคณฺหิตุกาโม’’ติ สณิกํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ, อถญฺโญ อถญฺโญติ เอวํ ปญฺจภิกฺขุสตานิ นิสีทึสุ. เอวํ นิสินฺนํ ปน ภิกฺขุสงฺฆํ สีทนฺตเร สนฺนิสินฺนํ มหาสมุทฺทํ วิย นิวาเต ปทีปํ วิย จ นิจฺจลํ ทิสฺวา สตฺถา จินฺเตสิ – ‘‘อิเมสํ [Pg.277] ภิกฺขูนํ กีทิสี ธมฺมเทสนา วฏฺฏตี’’ติ? อถสฺส เอตทโหสิ – ‘‘อิเม อาหารเหตุ ปณามิตา, ปิณฺฑิยาโลปธมฺมเทสนาว เนสํ สปฺปายา, ตํ ทสฺเสตฺวา มตฺถเก ติปริวฏฺฏเทสนํ เทเสสฺสามิ, เทสนาปริโยสาเน สพฺเพ อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสนฺตี’’ติ. อถ เนสํ ตํ ธมฺมเทสนํ เทเสนฺโต อนฺตมิทํ, ภิกฺขเวติอาทิมาห. «Nisīdiṃsu» (se sentaron): mientras se acercaban con semblante cohibido, un monje pensó: «El Maestro me mira solo a mí, seguramente desea reprenderme», y acercándose silenciosamente, le rindió homenaje y se sentó; luego otro, y después otro, y así se sentaron los quinientos monjes. Al ver a la comunidad de monjes sentada así, inmutable como el gran océano en calma entre las montañas Sīdantara o como una lámpara en un lugar sin viento, el Maestro reflexionó: «¿Qué tipo de enseñanza del Dhamma es adecuada para estos monjes?». Entonces pensó: «Estos fueron expulsados por causa de la comida; una enseñanza sobre los mendrugos de limosna (piṇḍiyālopa) es lo más apropiado para ellos. Tras mostrarles eso, al final les impartiré la enseñanza de las tres rondas (tiparivaṭṭa), y al concluir la enseñanza, todos alcanzarán el estado de Arhat». Luego, impartiéndoles esa enseñanza del Dhamma, comenzó diciendo: «Esto es el extremo, monjes». ตตฺถ อนฺตนฺติ ปจฺฉิมํ ลามกํ. ยทิทํ ปิณฺโฑลฺยนฺติ ยํ เอวํ ปิณฺฑปริเยสเนน ชีวิกํ กปฺเปนฺตสฺส ชีวิตํ. อยํ ปเนตฺถ ปทตฺโถ – ปิณฺฑาย อุลตีติ ปิณฺโฑโล, ปิณฺโฑลสฺส กมฺมํ ปิณฺโฑลฺยํ, ปิณฺฑปริเยสเนน นิปฺผาทิตชีวิตนฺติ อตฺโถ. อภิสาโปติ อกฺโกโส. กุปิตา หิ มนุสฺสา อตฺตโน ปจฺจตฺถิกํ ‘‘จีวรํ นิวาเสตฺวา กปาลํ คเหตฺวา ปิณฺฑํ ปริเยสมาโน จริสฺสตี’’ติ อกฺโกสนฺติ. อถ วา ปน ‘‘กึ ตุยฺหํ อกาตพฺพํ อตฺถิ, โย ตฺวํ เอวํ พลวา วีริยสมฺปนฺโนปิ หิโรตฺตปฺปํ ปหาย กปโณ วิย ปิณฺโฑโล วิจรสิ ปตฺตปาณี’’ติ? เอวมฺปิ อกฺโกสนฺติเยว. ตญฺจ โข เอตนฺติ เอวํ ตํ อภิสาปํ สมานมฺปิ ปิณฺโฑลฺยํ. กุลปุตฺตา อุเปนฺติ อตฺถวสิกาติ มม สาสเน ชาติกุลปุตฺตา จ อาจารกุลปุตฺตา จ อตฺถวสิกา การณวสิกา หุตฺวา การณวสํ ปฏิจฺจ อุเปนฺติ. En ese pasaje, «anta» significa lo último o lo más bajo. «Yadidaṃ piṇḍolyaṃ» se refiere a la vida de quien se gana el sustento buscando limosna de esta manera. Aquí está el significado de los términos: «piṇḍolo» es quien vaga por limosna; el acto del que busca limosna es «piṇḍolyaṃ»; el significado es una vida obtenida mediante la búsqueda de limosna. «Abhisāpo» significa un insulto. Pues las personas airadas insultan a su enemigo diciendo: «Vistiéndote con los hábitos y tomando un cuenco, andarás buscando limosna de casa en casa». O también: «¿Qué hay de malo en ti, que siendo tan fuerte y dotado de energía, abandonas la vergüenza y el temor moral y vagas como un mendigo buscando limosna con el cuenco en la mano?». De este modo también insultan. «Tañca kho etaṃ» se refiere a que, aun siendo tal insulto, esa vida de mendicidad (es adoptada). «Kulaputtā upenti atthavasikā» significa que en mi enseñanza, tanto los hijos de buena familia por nacimiento como los hijos de buena familia por conducta, se acercan (se ordenan) movidos por un propósito, dependiendo de una razón fundamental. ราชาภินีตาติอาทีสุ เย รญฺโญ สนฺตกํ ขาทิตฺวา รญฺญา พนฺธนาคาเร พนฺธาปิตา ปลายิตฺวา ปพฺพชนฺติ, เต ราชาภินีตา นาม. เต หิ รญฺญา พนฺธนํ อภินีตตฺตา ราชาภินีตา นาม. เย ปน โจเรหิ อฏวิยํ คเหตฺวา เอกจฺเจสุ มาริยมาเนสุ เอกจฺเจ ‘‘มยํ สามิ ตุมฺเหหิ วิสฺสฏฺฐา เคหํ อนชฺฌาวสิตฺวา ปพฺพชิสฺสาม, ตตฺถ ยํ ยํ พุทฺธปูชาทิปุญฺญํ กริสฺสาม, ตโต ตุมฺหากํ ปตฺตึ ทสฺสามา’’ติ เตหิ วิสฺสฏฺฐา ปพฺพชนฺติ, เต โจราภินีตา นาม. เตปิ หิ โจเรหิ มาเรตพฺพตํ อภินีตาติ โจราภินีตา นาม. เย ปน อิณํ คเหตฺวา ปฏิทาตุํ อสกฺโกนฺตา ปลายิตฺวา ปพฺพชนฺติ, เต อิณฏฺฏา นาม, อิณปีฬิตาติ อตฺโถ. อิณฏฺฐาติปิ ปาโฐ, อิเณ ฐิตาติ อตฺโถ. เย ราชโจรฉาตกโรคภยานํ อญฺญตเรน อภิภูตา อุปทฺทุตา ปพฺพชนฺติ, เต ภยฏฺฏา นาม, ภยปีฬิตาติ อตฺโถ. ภยฏฺฐาติปิ ปาโฐ, ภเย [Pg.278] ฐิตาติ อตฺโถ. อาชีวิกาปกตาติ อาชีวิกาย อุปทฺทุตา อภิภูตา, ปุตฺตทารํ โปเสตุํ อสกฺโกนฺตาติ อตฺโถ. โอติณฺณามฺหาติ อนฺโต อนุปวิฏฺฐา. En «rājābhinītā» y otros términos: aquellos que, habiendo consumido los bienes del rey, son encarcelados por él en la prisión, escapan y se ordenan, se llaman «impulsados por el rey» (rājābhinītā). Pues, por haber sido llevados a prisión por el rey, se denominan rājābhinītā. Aquellos que, capturados por bandidos en el bosque, mientras algunos son asesinados, otros, aterrorizados, suplican: «Señores, si nos liberan, no regresaremos a nuestros hogares y nos ordenaremos; allí realizaremos méritos como ofrendas al Buda y les compartiremos los frutos de ese mérito»; y siendo liberados por ellos, se ordenan; estos se llaman «impulsados por bandidos» (corābhinītā). Pues ellos también, por haber sido llevados por los bandidos al borde de la muerte, se llaman corābhinītā. Aquellos que, habiendo contraído deudas y no pudiendo pagarlas, huyen y se ordenan, se llaman «oprimidos por las deudas» (iṇaṭṭhā); ese es el significado. También existe la lectura «iṇaṭṭhā», que significa establecidos en la deuda. Aquellos que se ordenan tras ser subyugados o afligidos por alguno de los temores a los reyes, a los ladrones, al hambre o a la enfermedad, se llaman «oprimidos por el miedo» (bhayaṭṭā). También existe la lectura «bhayaṭṭhā», que significa establecidos en el miedo. «Ājīvikāpakatā» significa afligidos o subyugados por el sustento, incapaces de mantener a sus hijos y esposas. «Otiṇṇāmhā» significa que las causas del pesar han penetrado en su interior. โส จ โหติ อภิชฺฌาลูติ อิทํ โส กุลปุตฺโต ‘‘ทุกฺขสฺส อนฺตํ กริสฺสามี’’ติอาทิวเสน จิตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา ปพฺพชิโต, อปรภาเค, ตํ ปพฺพชฺชํ ตถารูปํ กาตุํ น สกฺโกติ, ตํ ทสฺเสตุํ วุตฺตํ. ตตฺถ อภิชฺฌาลูติ ปรภณฺฑานํ อภิชฺฌายิตา. ติพฺพสาราโคติ พหลราโค. พฺยาปนฺนจิตฺโตติ ปูติภาเวน วิปนฺนจิตฺโต. ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโปติ ติขิณสิงฺโค วิย โคโณ ทุฏฺฐจิตฺโต. มุฏฺฐสฺสตีติ ภตฺตนิกฺขิตฺตกาโก วิย นฏฺฐสฺสติ, อิธ กตํ เอตฺถ นสฺสติ. อสมฺปชาโนติ นิปฺปญฺโญ. ขนฺธาทิปริจฺเฉทรหิโต. อสมาหิโตติ จณฺฑโสเต พทฺธนาวา วิย อุปจารปฺปนาภาเวน อสณฺฐิโต. วิพฺภนฺตจิตฺโตติ พนฺธารุฬฺหมโค วิย สนฺตมโน. ปากตินฺทฺริโยติ ยถา คิหี ปุตฺตธีตโร โอโลเกนฺโต อสํวุตินฺทฺริโย โหติ, เอวํ อสํวุตินฺทฺริโย. «So ca hoti abhijjhālū»: esto se dice para mostrar que aquel hijo de buena familia que se ordenó habiendo generado el pensamiento de «pondré fin al sufrimiento», más tarde no es capaz de mantener esa vida monástica de tal forma. En ese contexto, «abhijjhālū» significa codicioso de las pertenencias ajenas. «Tibbasārāgo» significa alguien con una pasión intensa y densa. «Byāpannacitto» significa de mente corrupta debido a la malicia. «Paduṭṭhamanasaṅkappo» significa de mente perversa, como un buey de cuernos afilados que embiste. «Muṭṭhassatī» significa de atención perdida, como un cuervo que ha puesto su mirada en la comida; lo que se hace aquí, se olvida allí. «Asampajāno» significa falto de sabiduría, carente del discernimiento de los agregados (khandhas), etc. «Asamāhito» significa carente de concentración, inestable en los estados de acceso (upacāra) o absorción (appanā), como una barca amarrada en una corriente impetuosa. «Vibbhantacitto» significa de mente errante, como un ciervo del bosque atrapado en un lazo. «Pākatindriyo» significa de facultades sensoriales no restringidas, tal como un laico que mira a sus hijos e hijas sin control de sus sentidos. ฉวาลาตนฺติ ฉวานํ ทฑฺฒฏฺฐาเน อลาตํ. อุภโตปทิตฺตํ มชฺเฌ คูถคตนฺติ ปมาเณน อฏฺฐงฺคุลมตฺตํ ทฺวีสุ ฐาเนสุ อาทิตฺตํ มชฺเฌ คูถมกฺขิตํ. เนว คาเมติ สเจ หิ ตํ ยุคนงฺคลโคปานสิปกฺขปาสกาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ สกฺกา อสฺส, คาเม กฏฺฐตฺถํ ผเรยฺย. สเจ เขตฺตกุฏิยํ กฏฺฐตฺถรมญฺจกาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ สกฺกา, อรญฺเญ กฏฺฐตฺถํ ผเรยฺย. ยสฺมา ปน อุภยถาปิ น สกฺกา, ตสฺมา เอวํ วุตฺตํ. คิหิโภคา จ ปริหีโนติ โย อคาเร วสนฺเตหิ คิหีหิ ทายชฺเช ภาชิยมาเน โภโค ลทฺธพฺโพ อสฺส, ตโต จ ปริหีโน. สามญฺญตฺถญฺจาติ อาจริยุปชฺฌายานํ โอวาเท ฐตฺวา ปริยตฺติปฏิเวธวเสน ปตฺตพฺพํ สามญฺญตฺถญฺจ. อิมญฺจ ปน อุปมํ สตฺถา น ทุสฺสีลสฺส วเสน อาหริ, ปริสุทฺธสีลสฺส ปน อลสสฺส อภิชฺฌาทีหิ โทเสหิ อุปหตสฺส ปุคฺคลสฺส อิมํ อุปมํ อาหริ. «Chavālātan» se refiere a una antorcha tomada de un lugar donde se queman los cadáveres. «Ubhatopadittaṃ majjhe gūthagataṃ» significa que tiene una longitud de unos ocho dedos, está encendida en ambos extremos y en el medio está manchada con excrementos. «Neva gāmeti» indica que, si fuera posible llevarla para el beneficio de herramientas como el yugo, el arado, el cabrio, el eje o la clavija, cumpliría una función de madera en la aldea. Si pudiera llevarse a una cabaña en el campo para servir como armazón de madera para una cama o similar, cumpliría una función de madera en el bosque. Dado que no es apta para ninguno de los dos casos, se dice así. «Gihibhogā ca parihīno» significa que está privado de la riqueza que un laico obtendría si estuviera viviendo en su hogar al repartirse la herencia. «Sāmaññatthañcāti» se refiere al beneficio de la vida ascética que debería alcanzarse mediante el aprendizaje (pariyatti) y la realización (paṭivedha), permaneciendo bajo la instrucción de los maestros y preceptores, el cual tampoco completa. Además, el Maestro no presentó este símil con respecto a una persona de mala conducta moral (dussīla), sino que lo presentó con respecto a una persona de moralidad pura pero que es perezosa y está abrumada por defectos como la codicia (abhijjhā). ตโยเม, ภิกฺขเวติ กสฺมา อารทฺธํ? อิมสฺส ปุคฺคลสฺส ฉวาลาตสทิสภาโว เนว มาตาปิตูหิ กโต, น อาจริยุปชฺฌาเยหิ, อิเมหิ ปน ปาปวิตกฺเกหิ กโตติ ทสฺสนตฺถํ อารทฺธํ. อนิมิตฺตํ วา สมาธินฺติ [Pg.279] วิปสฺสนาสมาธึ. โส หิ นิจฺจนิมิตฺตาทีนํ สมุคฺฆาตเนน อนิมิตฺโตติ วุจฺจติ. เอตฺถ จ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา มิสฺสกา, อนิมิตฺตสมาธิ ปุพฺพภาโค. อนิมิตฺตสมาธิ วา มิสฺสโก, สติปฏฺฐานา ปุพฺพภาคาติ เวทิตพฺพา. Sobre «Tayome, bhikkhave», ¿por qué comenzó esta enseñanza? Se inició para mostrar que la condición de esta persona, similar a la antorcha de un funeral, no fue causada por sus padres, ni por sus maestros o preceptores, sino por estos pensamientos insanos (pāpavitakka). «Animittaṃ vā samādhiṃ» se refiere a la concentración de la visión cabal (vipassanāsamādhi). Ciertamente, este se llama «concentración sin señales» (animitta) debido a la erradicación de las señales de permanencia y otras similares. En este contexto, los cuatro fundamentos de la atención (satipaṭṭhānā) son mixtos (mundanos y supramundanos), y la concentración sin señales es la etapa preliminar. O bien, debe entenderse que la concentración sin señales es mixta y los fundamentos de la atención son la etapa preliminar. ทฺเวมา, ภิกฺขเว, ทิฏฺฐิโยติ อิทํ ปน น เกวลํ อนิมิตฺตสมาธิภาวนา อิเมสํเยว ติณฺณํ มหาวิตกฺกานํ ปหานาย สํวตฺตติ, สสฺสตุจฺเฉททิฏฺฐีนมฺปิ ปน สมุคฺฆาตํ กโรตีติ ทสฺสนตฺถํ วุตฺตํ. น วชฺชวา อสฺสนฺติ นิทฺโทโส ภเวยฺยํ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. อิติ ภควา อิมสฺมิมฺปิ สุตฺเต เทสนํ ตีหิ ภเวหิ วินิวตฺเตตฺวา อรหตฺเตน กูฏํ คณฺหิ. เทสนาวสาเน ปญฺจสตา ภิกฺขู สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณึสูติ. อฏฺฐมํ. «Dvemā, bhikkhave, diṭṭhiyo» se dijo para mostrar que la práctica de la concentración sin señales no solo conduce al abandono de estos tres grandes pensamientos (vitakka), sino que también realiza la erradicación de las visiones de eternalismo y nihilismo. «Na vajjavā assanti» significa que uno estaría libre de faltas (niddoso). El resto del texto aquí es de significado evidente. Así, en este sutta, el Bienaventurado, tras hacer girar la enseñanza a través de los tres estados de existencia, culminó con el estado de Arahant. Al final de la enseñanza, quinientos monjes alcanzaron el estado de Arahant junto con los conocimientos analíticos (paṭisambhidā). Octavo sutta. ๙. ปาลิเลยฺยสุตฺตวณฺณนา 9. Comentario al Pālileyya Sutta ๘๑. นวเม จาริกํ ปกฺกามีติ โกสมฺพิกานํ ภิกฺขูนํ กลหกาเล สตฺถา เอกทิวสํ ทีฆีติสฺส โกสลรญฺโญ วตฺถุํ อาหริตฺวา ‘‘น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจน’’นฺติอาทีหิ (ธ. ป. ๕) คาถาหิ โอวทติ. ตํทิวสํ เตสํ กลหํ กโรนฺตานํเยว รตฺติ วิภาตา. ทุติยทิวเสปิ ภควา ตเมว วตฺถุํ กเถสิ. ตํทิวสมฺปิ เตสํ กลหํ กโรนฺตานํเยว รตฺติ วิภาตา. ตติยทิวเสปิ ภควา ตเมว วตฺถุํ กเถสิ. อถ นํ อญฺญตโร ภิกฺขุ เอวมาห – ‘‘อปฺโปสฺสุกฺโก, ภนฺเต, ภควา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ อนุยุตฺโต วิหรตุ, มยเมเตน ภณฺฑเนน กลเหน วิคฺคเหน วิวาเทน ปญฺญายิสฺสามา’’ติ. สตฺถา ‘‘ปริยาทิณฺณรูปจิตฺตา โข อิเม โมฆปุริสา, น อิเม สกฺกา สญฺญาเปตุ’’นฺติ จินฺเตตฺวา – ‘‘กึ มยฺหํ อิเมหิ, เอกจารวาสํ วสิสฺสามี’’ติ? โส ปาโตว สรีรปฏิชคฺคนํ กตฺวา โกสมฺพิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา กญฺจิปิ อนามนฺเตตฺวา เอโกว อทุติโย จาริกํ ปกฺกามิ. 81. En el noveno sutta, «cārikaṃ pakkāmī» indica que, en el tiempo de la disputa de los monjes de Kosambī, el Maestro, un día, relató la historia del rey Dīghīti de Kosala y los aconsejó con versos como: «Pues el odio nunca se extingue por el odio en este mundo...». Ese día, mientras ellos continuaban disputando, amaneció. Al segundo día, el Bienaventurado relató la misma historia, y ese día también amaneció mientras seguían disputando. Al tercer día, el Bienaventurado relató la misma historia nuevamente. Entonces, un monje le dijo: «Señor, que el Bienaventurado no se preocupe y permanezca dedicado a la morada de felicidad en esta misma vida; nosotros mismos seremos conocidos por este altercado, disputa, conflicto y controversia». El Maestro, pensando: «Estos hombres necios tienen sus mentes totalmente abrumadas (por las defunciones); no es posible hacerles entender», reflexionó: «¿Qué gano yo con estos monjes? Viviré en una morada solitaria». Así, temprano en la mañana, tras realizar su aseo personal y caminar por Kosambī en busca de limosna, sin informar a nadie, partió solo y sin compañía en su peregrinaje. ยสฺมึ, อาวุโส, สมเยติ อิทํ เถโร ยสฺมาสฺส อชฺช ภควา เอเกน ภิกฺขุนา สทฺธึ ปกฺกมิสฺสติ, อชฺช ทฺวีหิ, อชฺช สเตน, อชฺช สหสฺเสน, อชฺช เอกโกวาติ สพฺโพ ภควโต จาโร วิทิโต ปากโฏ ปจฺจกฺโข, ตสฺมา อาห. Sobre «Yasmiṃ, āvuso, samaye», el anciano (Ānanda) dijo esto porque le era bien conocido, claro y evidente todo el comportamiento del Bienaventurado: si partiría hoy con un monje, hoy con dos, hoy con cien, hoy con mil, o si hoy partiría completamente solo. อนุปุพฺเพนาติ [Pg.280] คามนิคมปฏิปาฏิยา ปิณฺฑาย จรมาโน เอกจารวาสํ ตาว วสมานํ ภิกฺขุํ ปสฺสิตุกาโม หุตฺวา พาลกโลณการคามํ อคมาสิ. ตตฺถ ภคุตฺเถรสฺส สกลปจฺฉาภตฺตญฺเจว ติยามรตฺติญฺจ เอกจารวาเส อานิสํสํ กเถตฺวา ปุนทิวเส เตน ปจฺฉาสมเณน ปิณฺฑาย จริตฺวา ตํ ตตฺเถว นิวตฺเตตฺวา ‘‘สมคฺควาสํ วสมาเน ตโย กุลปุตฺเต ปสฺสิสฺสามี’’ติ ปาจีนวํสมิคทายํ อคมาสิ. เตสมฺปิ สกลปจฺฉาภตฺตญฺเจว ติยามรตฺติญฺจ เอกจารวาเส อานิสํสํ กเถตฺวา เต ตตฺเถว นิวตฺเตตฺวา เอกโกว ปาลิเลยฺย นคราภิมุโข ปกฺกมิตฺวา อนุปุพฺเพน ปาลิเลยฺยนครํ สมฺปตฺโต. เตน วุตฺตํ – ‘‘อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน เยน ปาลิเลยฺยกํ, ตทวสรี’’ติ. «Anupubbenāti» significa que, mientras caminaba en busca de limosna siguiendo la sucesión de aldeas y pueblos, deseando ver primero a un monje que vivía en soledad, llegó a la aldea de Bālakaloṇakāra. Allí, tras hablar al venerable Bhagu sobre los beneficios de la vida solitaria durante toda la tarde y las tres vigilias de la noche, al día siguiente, después de caminar por limosna con él como su asistente, hizo que el venerable Bhagu regresara allí mismo y, pensando: «Veré a los tres nobles hijos (Anuruddha y otros) que viven en armonía», se dirigió al parque Pācīnavaṃsamigadāya. Tras hablarles también a ellos sobre los beneficios de la vida solitaria durante toda la tarde y las tres vigilias de la noche, hizo que regresaran allí mismo y, partiendo solo hacia la ciudad de Pālileyya, llegó gradualmente a dicha ciudad. Por eso se dice: «Caminando gradualmente en peregrinaje, se dirigió hacia Pālileyya y llegó allí». ภทฺทสาลมูเลติ ปาลิเลยฺยวาสิโน ภควโต ทานํ ทตฺวา ปาลิเลยฺยโต อวิทูเร รกฺขิตวนสณฺโฑ นาม อตฺถิ, ตตฺถ ภควโต ปณฺณสาลํ กตฺวา ‘‘เอตฺถ วสถา’’ติ ปฏิญฺญํ กาเรตฺวา วาสยึสุ. ภทฺทสาโล ปน ตตฺเถโก มนาโป ลทฺธโก สาลรุกฺโข. ภควา ตํ นครํ อุปนิสฺสาย ตสฺมึ วนสณฺเฑ ปณฺณสาลสมีเป ตสฺมึ รุกฺขมูเล วิหรติ. เตน วุตฺตํ ‘‘ภทฺทสาลมูเล’’ติ. «Bhaddasālamūle» se refiere a que los habitantes de Pālileyya, tras ofrecer limosna al Bienaventurado, construyeron una cabaña de hojas en un bosque cercano llamado Rakkhitavanasaṇḍa y le pidieron que residiera allí. En ese lugar había un árbol Sal (sālarukkho) hermoso y agradable llamado Bhaddasāla. El Bienaventurado, dependiendo de esa ciudad para su sustento, moraba en ese bosque cerca de la cabaña de hojas, al pie de aquel árbol. Por eso se dice: «Al pie del árbol Bhaddasāla». เอวํ วิหรนฺเต ปเนตฺถ ตถาคเต อญฺญตโร หตฺถินาโค หตฺถินีหิ หตฺถิโปตกาทีหิ โคจรภูมิติตฺโถคาหนาทีสุ อุพฺพาฬฺโห ยูเถ อุกฺกณฺฐิโต ‘‘กึ เม อิเมหิ หตฺถีหี’’ติ? ยูถํ ปหาย มนุสฺสปถํ คจฺฉนฺโต ปาลิเลยฺยกวนสณฺเฑ ภควนฺตํ ทิสฺวา ฆฏสหสฺเสน นิพฺพาปิตสนฺตาโป วิย นิพฺพุโต หุตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อฏฺฐาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย สตฺถุ วตฺตปฏิวตฺตํ กโรนฺโต มุขโธวนํ เทติ, นฺหาโนทกํ อาหรติ, ทนฺตกฏฺฐํ เทติ, ปริเวณํ สมฺมชฺชติ, อรญฺญโต มธุรานิ ผลาผลานิ อาหริตฺวา สตฺถุโน เทติ. สตฺถา ปริโภคํ กโรติ. Mientras el Tathāgata residía allí de esta manera, un cierto gran elefante, acosado por elefantes hembras y crías en los pastizales y vados, y descontento con la manada, pensó: "¿Qué gano yo con estos elefantes?". Dejando la manada y dirigiéndose hacia el camino de los hombres, vio al Bendito en el bosque de Pālileyyaka. Se sintió tan refrescado y en paz como si su ardor hubiera sido extinguido por mil cántaros de agua, y permaneció cerca del Maestro. A partir de ese momento, realizando diversos servicios para el Maestro, le ofrecía agua para lavarse la cara, traía agua para el baño, le daba palillos de dientes, barría el recinto y, trayendo diversas frutas dulces del bosque, se las ofrecía al Maestro. El Maestro las utilizaba para favorecerlo en su progreso espiritual. เอกทิวสํ สตฺถา รตฺติภาคสมนนฺตเร จงฺกมิตฺวา ปาสาณผลเก นิสีทิ. หตฺถีปิ อวิทูเร ฐาเน อฏฺฐาสิ. สตฺถา ปจฺฉโต โอโลเกตฺวา น กิญฺจิ อทฺทส, เอวํ ปุรโต จ อุภยปสฺเสสุ จ. อถสฺส ‘‘สุขํ วตาหํ อญฺญตฺร เตหิ ภณฺฑนการเกหิ วสามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. หตฺถิโนปิ ‘‘มยา นามิตสาขํ อญฺเญ ขาทนฺตา นตฺถี’’ติอาทีนิ จินฺเตตฺวา – ‘‘สุขํ วต เอกโกว [Pg.281] วสามิ, สตฺถุ วตฺตํ กาตุํ ลภามี’’ติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชิ. สตฺถา อตฺตโน จิตฺตํ โอโลเกตฺวา – ‘‘มม ตาว อีทิสํ จิตฺตํ, กีทิสํ นุ โข หตฺถิสฺสา’’ติ ตสฺสาปิ ตาทิสเมว ทิสฺวา ‘‘สเมติ โน จิตฺต’’นฺติ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ – Un día, el Maestro, después de caminar al final de la noche, se sentó en una losa de piedra. El elefante también permaneció en un lugar cercano. El Maestro miró hacia atrás y no vio a nadie; lo mismo hizo hacia adelante y hacia ambos lados. Entonces surgió en él este pensamiento: "Ciertamente, vivo feliz lejos de esos monjes que causan disputas". Al elefante también le surgió el pensamiento: "Ciertamente vivo feliz solo; no hay otros que devoren las ramas que yo mismo he doblado, y puedo realizar los servicios para el Maestro". El Maestro, observando su propia mente, pensó: "Tal es mi pensamiento; ¿cuál será el del elefante?". Al ver que el pensamiento del elefante era idéntico al suyo, exclamó esta solemne declaración: "Nuestras mentes concuerdan". ‘‘เอตํ นาคสฺส นาเคน, อีสาทนฺตสฺส หตฺถิโน; สเมติ จิตฺตํ จิตฺเตน, ยเทโก รมตี วเน’’ติ. (มหาว. ๔๖๗); «Esto es lo que une al noble (el Buddha) con el noble (el elefante), el elefante de colmillos como varas de carro; sus mentes concuerdan en que ambos se deleitan solos en el bosque». อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขูติ อถ เอวํ ตถาคเต ตตฺถ วิหรนฺเต ปญฺจสตา ทิสาสุ วสฺสํวุตฺถา ภิกฺขู. เยนายสฺมา อานนฺโทติ ‘‘สตฺถา กิร ภิกฺขุสงฺฆํ ปณาเมตฺวา อรญฺญํ ปวิฏฺโฐ’’ติ อตฺตโน ธมฺมตาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตุํ อสกฺโกนฺตา เยนายสฺมา อานนฺโท, เตนุปสงฺกมึสุ. «Atha kho sambahulā bhikkhū» significa que, mientras el Tathāgata residía allí de esa manera, quinientos monjes que habían pasado el retiro de lluvia en diversas regiones vinieron. «Yenāyasmā ānando» indica que, sabiendo que «el Maestro, tras despedir a la comunidad de monjes, ha entrado en el bosque», y no atreviéndose a ir ante el Maestro por su propia cuenta, se acercaron a donde estaba el venerable Ānanda. อนนฺตรา อาสวานํ ขโยติ มคฺคานนฺตรํ อรหตฺตผลํ. วิจยโสติ วิจเยน, เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สภาววิจินนสมตฺเถน ญาเณน ปริจฺฉินฺทิตฺวาติ อตฺโถ. ธมฺโมติ สาสนธมฺโม. จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติอาทิ เย เย โกฏฺฐาเส ปริจฺฉินฺทิตฺวา ธมฺโม เทสิโต, เตสํ ปกาสนตฺถาย วุตฺตํ. สมนุปสฺสนาติ ทิฏฺฐิสมนุปสฺสนา. สงฺขาโร โสติ ทิฏฺฐิสงฺขาโร โส. ตโตโช โส สงฺขาโรติ ตโต ตณฺหาโต โส สงฺขาโร ชาโต. ตณฺหาสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺเตสุปิ จตูสุ จิตฺเตสุ เอส ชายติ. สาปิ ตณฺหาติ สา ทิฏฺฐิสงฺขารสฺส ปจฺจยภูตา ตณฺหา. สาปิ เวทนาติ สา ตณฺหาย ปจฺจยภูตา เวทนา. โสปิ ผสฺโสติ โส เวทนาย ปจฺจโย อวิชฺชาสมฺผสฺโส. สาปิ อวิชฺชาติ สา ผสฺสสมฺปยุตฺตา อวิชฺชา. «Anantarā āsavānaṃ khayo» se refiere al fruto de la santidad (arahattaphala) que surge inmediatamente después del camino. «Vicayasoti» significa mediante la investigación, es decir, discerniendo con un conocimiento capaz de investigar la naturaleza de esos diversos fenómenos. «Dhammoti» es la doctrina de la enseñanza (sāsanadhamma). La frase «los cuatro fundamentos de la atención», etc., se dice para mostrar las partes en las que se ha clasificado y enseñado el Dhamma. «Samanupassanā» es la contemplación de la visión errónea (diṭṭhi). «Saṅkhāro so» se refiere a esa formación de la visión errónea. «Tatojo so saṅkhāro» significa que esa formación surgió de esa sed (taṇhā). Esto surge incluso en los cuatro tipos de conciencia asociados con la sed. «Sāpi taṇhā» es la sed que actúa como condición para esa formación de la visión errónea. «Sāpi vedanā» es la sensación que es condición para la sed. «Sopi phassoti» es el contacto asociado con la ignorancia que es condición para la sensación. «Sāpi avijjā» es la ignorancia asociada con el contacto. โน จสฺสํ, โน จ เม สิยาติ สเจ อหํ น ภเวยฺยํ, มม ปริกฺขาโรปิ น ภเวยฺย. นาภวิสฺสํ, น เม ภวิสฺสตีติ สเจ ปน อายติมฺปิ อหํ น ภวิสฺสามิ, เอวํ มม ปริกฺขาโรปิ น ภวิสฺสติ. เอตฺตเก ฐาเน ภควา เตน ภิกฺขุนา คหิตคหิตทิฏฺฐึ วิสฺสชฺชาเปนฺโต อาคโต ปุคฺคลชฺฌาสเยนปิ เทสนาวิลาเสนปิ. ตโตโช โส สงฺขาโรติ ตณฺหาสมฺปยุตฺตจิตฺเต วิจิกิจฺฉาว นตฺถิ, กถํ วิจิกิจฺฉาสงฺขาโร ตณฺหาโต ชายตีติ? อปฺปหีนตฺตา. ยสฺส หิ ตณฺหาย อปฺปหีนาย โส [Pg.282] อุปฺปชฺชติ, ตํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ทิฏฺฐิยาปิ เอเสว นโย ลพฺภติเยว จตูสุ หิ จิตฺตุปฺปาเทสุ สมฺปยุตฺตทิฏฺฐิ นาม นตฺถิ. ยสฺมา ปน ตณฺหาย อปฺปหีนตฺตา สา อุปฺปชฺชติ, ตสฺมา ตํ สนฺธาย ตตฺราปิ อยมตฺโถ ยุชฺชติ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต เตวีสติยา ฐาเนสุ อรหตฺตํ ปาเปตฺวา วิปสฺสนา กถิตา. นวมํ. «No cassaṃ, no ca me siyā» significa: «Si yo no existiera, mis posesiones tampoco existirían». «Nābhavissaṃ, na me bhavissatīti» significa: «Si en el futuro yo no existo, mis posesiones tampoco existirán». En este punto, el Bendito procedió a hacer que ese monje abandonara la visión errónea que sostenía, tanto por la inclinación de la persona como por la elegancia de la enseñanza. Sobre «Tatojo so saṅkhāro»: dado que la duda (vicikicchā) no está presente en la conciencia asociada con la sed (taṇhā), ¿cómo surge la formación de la duda de la sed? Surge porque la sed no ha sido abandonada. Se refiere a que mientras la sed no ha sido abandonada, esa formación de duda surge. Lo mismo se aplica a la visión errónea (diṭṭhi): aunque no esté presente en los cuatro tipos de conciencia (disociados de la visión), surge porque la sed no ha sido abandonada. Así, en este sutta, se enseña la visión cabal (vipassanā) llevando a los monjes al estado de Arahat en veintitrés puntos. El noveno sutta ha terminado. ๑๐. ปุณฺณมสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario al Puṇṇamasutta ๘๒. ทสเม ตทหุโปสเถติอาทิ ปวารณสุตฺเต วิตฺถาริตเมว. กิญฺจิเทว เทสนฺติ กิญฺจิ การณํ. สเก อาสเน นิสีทิตฺวา ปุจฺฉ ยทากงฺขสีติ กสฺมา เอวมาห? โส กิร ภิกฺขุ ปญฺจสตภิกฺขุปริวาโร. อาจริเย ปน ฐิตเก ปุจฺฉนฺเต สเจ เต ภิกฺขู นิสีทนฺติ, สตฺถริ คารวํ กตํ โหติ, อาจริเย อคารวํ. สเจ อุฏฺฐหนฺติ, อาจริเย คารวํ กตํ โหติ, สตฺถริ อคารวํ. อิติ เนสํ จิตฺตํ อเนกคฺคํ ภวิสฺสติ, เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ. ตสฺมึ ปน นิสีทิตฺวา ปุจฺฉนฺเต เตสํ จิตฺตํ เอกคฺคํ ภวิสฺสติ, เทสนํ สมฺปฏิจฺฉิตุํ สกฺขิสฺสนฺตีติ ญตฺวา ภควา เอวมาห. อิเม นุ โข, ภนฺเตติ อยํ เถโร ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ อาจริโย, ปญฺจกฺขนฺธมตฺตมฺปิ นปฺปชานาตีติ น วตฺตพฺโพ. ปญฺหํ ปุจฺฉนฺเตน ปน ‘‘อิเม ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา, น อญฺเญ’’ติ เอวํ ชานนฺเตน วิย หุตฺวา ปุจฺฉิตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺมา อชานนฺโต วิย ปุจฺฉติ. เตปิ จสฺส อนฺเตวาสิกา ‘‘อมฺหากํ อาจริโย ‘อหํ ชานามี’ติ น กเถติ, สพฺพญฺญุตญฺญาเณน ปน สทฺธึ สํสนฺทิตฺวาว กเถตี’’ติ โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺญิสฺสนฺตีติปิ อชานนฺโต วิย ปุจฺฉติ. 82. En el décimo sutta, «tadahuposathe», etc., ya se ha detallado en el Pavāraṇasutta. «Kiñcideva desaṃ» significa alguna razón. ¿Por qué dijo el Maestro: «Siéntate en tu propio asiento y pregunta lo que desees»? Se dice que ese monje tenía un séquito de quinientos monjes. Si el maestro preguntara estando de pie, y sus discípulos se sentaran, mostrarían respeto al Buddha pero falta de respeto a su propio maestro. Si se pusieran de pie, mostrarían respeto a su maestro pero falta de respeto al Buddha. Así, sus mentes estarían divididas y no podrían recibir la enseñanza. Sabiendo que si el maestro se sentaba para preguntar, las mentes de los discípulos estarían concentradas y podrían recibir la enseñanza, el Bendito habló así. En cuanto a «Ime nu kho, bhante», no debe decirse que este anciano, siendo maestro de quinientos monjes, no conociera los cinco agregados. Al preguntar, aunque los conocía perfectamente, preguntó como si no supiera. Además, lo hizo para que sus discípulos pensaran: «Nuestro maestro no habla solo por sí mismo, sino en concordancia con el conocimiento omnisciente», y así escucharan con fe. Por eso preguntó como si no supiera. ฉนฺทมูลกาติ ตณฺหาฉนฺทมูลกา. น โข ภิกฺขุ ตญฺเญว อุปาทานํ เต ปญฺจุปาทานกฺขนฺธาติ ยสฺมา ฉนฺทราคมตฺตํ ปญฺจกฺขนฺธา น โหติ, ตสฺมา อิทํ วุตฺตํ. ยสฺมา ปน สหชาตโต วา อารมฺมณโต วา ขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ, ตสฺมา นาปิ อญฺญตฺร ปญฺจหิ อุปาทานกฺขนฺเธหิ อุปาทานนฺติ วุตฺตํ. ตณฺหาสมฺปยุตฺตสฺมิญฺหิ จิตฺเต วตฺตมาเน ตํจิตฺตสมุฏฺฐานรูปํ รูปกฺขนฺโธ, ฐเปตฺวา ตํ ตณฺหํ เสสา อรูปธมฺมา จตฺตาโร ขนฺธาติ สหชาตโตปิ ขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ. อุปาทานสฺส ปน รูปาทีสุ อญฺญตรํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปชฺชนโต อารมฺมณโตปิ ปญฺจกฺขนฺเธ มุญฺจิตฺวา อุปาทานํ นตฺถิ. ฉนฺทราคเวมตฺตตาติ ฉนฺทราคนานตฺตํ. เอวํ โข ภิกฺขูติ เอวํ รูปารมฺมณสฺส ฉนฺทราคสฺส [Pg.283] เวทนาทีสุ อญฺญตรํ อารมฺมณํ อกรณโต สิยา ฉนฺทราคเวมตฺตตา. ขนฺธาธิวจนนฺติ ขนฺธาติ อยํ ปญฺญตฺติ. อยํ ปน อนุสนฺธิ น ฆฏิยติ, กิญฺจาปิ น ฆฏิยติ, สานุสนฺธิกาว ปุจฺฉา, สานุสนฺธิกํ วิสฺสชฺชนํ. อยญฺหิ เถโร เตสํ เตสํ ภิกฺขูนํ อชฺฌาสเยน ปุจฺฉติ, สตฺถาปิ เตสํ เตสํ อชฺฌาสเยเนว วิสฺสชฺเชติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมว. ทสมํ. «Chandamūlakā» significa que tiene su raíz en el deseo-sed (taṇhā-chanda). Debido a que surge de esa causa que es la sed, se dice que está arraigada en el deseo-sed. En cuanto a «Oh monje, ese apego no son los mismos cinco agregados del apego», se dice esto porque los cinco agregados no son meramente deseo y pasión (chandarāga). Sin embargo, dado que no existe el apego aparte de los agregados, ya sea por surgimiento simultáneo o por objeto, se dice: «ni tampoco existe el apego fuera de los cinco agregados del apego». Ciertamente, cuando la mente asociada con la sed está presente, la forma originada por esa mente es el agregado de la forma; excluyendo esa sed, los restantes cuatro fenómenos inmateriales son los agregados nominales. Así, incluso por surgimiento simultáneo, no existe el apego sin los agregados. Además, dado que el apego surge tomando como objeto uno de los elementos como la forma, etc., tampoco existe el apego por objeto sin los cinco agregados. «Chandarāgavemattatā» se refiere a la diversidad o diferencia en el deseo y la pasión. «Así, monjes» significa que, debido a no tomar como objeto a uno de los agregados como la sensación, etc., para el deseo y la pasión que tiene la forma como objeto, existiría una diversidad en el deseo y la pasión. «Designación para los agregados» significa que «agregados» es un concepto (paññatti). Aunque esta conexión no parezca encajar directamente, ya que se preguntó sobre otra cosa, tanto la pregunta como la respuesta mantienen la secuencia temática. Pues este anciano pregunta según la disposición de esos monjes, y el Maestro también responde según su disposición. El resto es claro en todas partes. Décimo [Sutta]. อิมสฺส จ ปน วคฺคสฺส เอเกกสฺมึ สุตฺเต ปญฺจสตา ปญฺจสตา ภิกฺขู อรหตฺตํ ปตฺตาติ. En cada uno de los discursos de este vagga, quinientos monjes alcanzaron el estado de Arahant. ขชฺชนียวคฺโค อฏฺฐโม. Concluye el octavo capítulo, el Khajjanīyavagga. ๙. เถรวคฺโค 9. Theravagga [Capítulo de los Ancianos] ๑. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Ānandasutta ๘๓. เถรวคฺคสฺส ปฐเม มนฺตาณิปุตฺโตติ, มนฺตาณิยา นาม พฺราหฺมณิยา ปุตฺโต. อุปาทายาติ อาคมฺม อารพฺภ สนฺธาย ปฏิจฺจ. อสฺมีติ โหตีติ อสฺมีติ เอวํ ปวตฺตํ ตณฺหามานทิฏฺฐิปปญฺจตฺตยํ โหติ. ทหโรติ ตรุโณ. ยุวาติ โยพฺพเนน สมนฺนาคโต. มณฺฑนกชาติโกติ มณฺฑนกสภาโว มณฺฑนกสีโล. มุขนิมิตฺตนฺติ มุขปฏิพิมฺพํ. ตญฺหิ ปริสุทฺธํ อาทาสมณฺฑลํ ปฏิจฺจ ปญฺญายติ. กึ ปน ตํ โอโลกยโต สกมุขํ ปญฺญายติ, ปรมุขนฺติ? ยทิ สกํ ภเวยฺย, ปรมฺมุขํ หุตฺวา ปญฺญาเยยฺย, อถ ปรสฺส ภเวยฺย, วณฺณาทีหิ อสทิสํ หุตฺวา ปญฺญาเยยฺย. ตสฺมา น ตํ อตฺตโน, น ปรสฺส, อาทาสํ ปน นิสฺสาย นิภาสรูปํ นาม ตํ ปญฺญายตีติ วทนฺติ. อถ ยํ อุทเก ปญฺญายติ, ตํ เกน การเณนาติ? มหาภูตานํ วิสุทฺธตาย. ธมฺโม เม อภิสมิโตติ มยา ญาเณน จตุสจฺจธมฺโม อภิสมาคโต, โสตาปนฺโนสฺมิ ชาโตติ กเถสิ. ปฐมํ. 83. En el primer sutta del Theravagga, «Mantāṇiputto» significa el hijo de una mujer brahmán llamada Mantāṇī. «Upādāya» significa habiendo recurrido a, en referencia a, o dependiendo de. «Asmīti hoti» (surge el 'yo soy') se refiere a la triple proliferación de la sed, el orgullo y los puntos de vista que se manifiesta como «yo soy». «Daharo» significa joven. «Yuvā» significa dotado de juventud. «Maṇḍanakajātiko» significa que tiene la naturaleza o el hábito de decorarse. «Mukhanimittaṃ» significa el reflejo del rostro. Este se manifiesta dependiendo de un círculo de espejo bien limpio. ¿Acaso quien mira ve su propio rostro o el rostro de otro? Si fuera el suyo propio, se vería de espaldas al espejo; si fuera el de otro, se vería diferente en color, etc. Por lo tanto, no es de uno mismo ni de otro; dicen que se manifiesta lo que se llama una «forma de reflejo» basada en el espejo. Entonces, ¿por qué se manifiesta en el agua? Debido a la pureza de los grandes elementos. «He comprendido el Dhamma» significa: «He comprendido mediante el conocimiento el Dhamma de las Cuatro Verdades; he nacido como un Sotāpanna», así lo expresó. Primero [Sutta]. ๒. ติสฺสสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al Tissasutta ๘๔. ทุติเย [Pg.284] มธุรกชาโต วิยาติ สญฺชาตครุภาโว วิย อกมฺมญฺโญ. ทิสาปิ เมติ อยํ ปุรตฺถิมา อยํ ทกฺขิณาติ เอวํ ทิสาปิ มยฺหํ น ปกฺขายนฺติ, น ปากฏา โหนฺตีติ วทติ. ธมฺมาปิ มํ น ปฏิภนฺตีติ ปริยตฺติธมฺมาปิ มยฺหํ น อุปฏฺฐหนฺติ, อุคฺคหิตํ สชฺฌายิตํ น ทิสฺสตีติ วทติ. วิจิกิจฺฉาติ โน มหาวิจิกิจฺฉา. น หิ ตสฺส ‘‘สาสนํ นิยฺยานิกํ นุ โข, น นุ โข’’ติ วิมติ อุปฺปชฺชติ. เอวํ ปนสฺส โหติ ‘‘สกฺขิสฺสามิ นุ โข สมณธมฺมํ กาตุํ, อุทาหุ ปตฺตจีวรธารณมตฺตเมว กริสฺสามี’’ติ. 84. En el segundo [sutta], «madhurakajāto viya» significa como si se hubiera vuelto pesado e incapaz de actuar. «Incluso las direcciones no se me aclaran» significa que el monje dice: «Incluso los puntos cardinales no se me presentan claramente, no son evidentes para mí, pensando: 'esto es el este, esto es el sur'». «Los Dhammas no se me manifiestan» significa: «Incluso los textos de las escrituras (pariyatti) no se me presentan, lo que he aprendido y recitado no aparece». «Vicikicchā» no se refiere a la gran duda. Pues no surge en él la vacilación de si «la enseñanza conduce o no a la liberación». Más bien, piensa: «¿Seré capaz de realizar los deberes de un monje, o simplemente me limitaré a llevar el cuenco y los hábitos?». กามานเมตํ อธิวจนนฺติ ยถา หิ นินฺนํ ปลฺลลํ โอโลเกนฺตสฺส ทสฺสนรามเณยฺยกมตฺตํ อตฺถิ, โย ปเนตฺถ โอตรติ, ตํ จณฺฑมีนากุลตาย อากฑฺฒิตฺวา อนยพฺยสนํ ปาเปติ, เอวเมวํ ปญฺจสุ กามคุเณสุ จกฺขุทฺวาราทีนํ อารมฺมเณ รามเณยฺยกมตฺตํ อตฺถิ, โย ปเนตฺถ เคธํ อาปชฺชติ, ตํ อากฑฺฒิตฺวา นิรยาทีสุ เอว ปกฺขิปนฺติ. อปฺปสฺสาทา หิ กามา พหุทุกฺขา พหุปายาสา, อาทีนโว เอตฺถ ภิยฺโยติ อิมํ อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ‘‘กามานเมตํ อธิวจน’’นฺติ วุตฺตํ. อหมนุคฺคเหนาติ อหํ ธมฺมามิสานุคฺคเหหิ อนุคฺคณฺหามิ. อภินนฺทีติ สมฺปฏิจฺฉิ. น เกวลญฺจ อภินนฺทิ, อิมํ ปน สตฺถุ สนฺติกา อสฺสาสํ ลภิตฺวา ฆเฏนฺโต วายมนฺโต กติปาเหน อรหตฺเต ปติฏฺฐาสิ. ทุติยํ. En cuanto a «esta es una designación para los placeres sensuales»: así como para alguien que mira un estanque profundo hay una mera belleza visual, pero si alguien desciende allí, los peces feroces lo arrastran y lo llevan a la ruina y la perdición; del mismo modo, en los cinco hilos de los placeres sensuales hay una mera belleza en los objetos de las puertas de los sentidos, pero quien cae en la codicia allí, es arrastrado y arrojado a los infiernos. Pues los placeres sensuales tienen poco deleite y mucho sufrimiento, mucha desesperación, y el peligro en ellos es mayor; basándose en este significado se dijo: «esta es una designación para los placeres sensuales». «Yo, con apoyo» significa que «yo apoyo mediante el sustento material y el sustento del Dhamma». «Abhinandi» significa que aceptó con agrado. Y no solo se alegró, sino que habiendo recibido este consuelo de la presencia del Maestro, esforzándose y persistiendo, en pocos días se estableció en el estado de Arahant. Segundo [Sutta]. ๓. ยมกสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Yamakasutta ๘๕. ตติเย ทิฏฺฐิคตนฺติ สเจ หิสฺส เอวํ ภเวยฺย ‘‘สงฺขารา อุปฺปชฺชนฺติ เจว นิรุชฺฌนฺติ จ, สงฺขารปฺปวตฺตเมว อปฺปวตฺตํ โหตี’’ติ, ทิฏฺฐิคตํ นาม น ภเวยฺย, สาสนาวจริกํ ญาณํ ภเวยฺย. ยสฺมา ปนสฺส ‘‘สตฺโต อุจฺฉิชฺชติ วินสฺสตี’’ติ อโหสิ, ตสฺมา ทิฏฺฐิคตํ นาม ชาตํ. ถามสา ปรามาสาติ ทิฏฺฐิถาเมน เจว ทิฏฺฐิปรามาเสน จ. 85. En el tercero, «diṭṭhigataṃ» (punto de vista erróneo): si él hubiera pensado «las formaciones surgen y cesan, y es solo la continuidad de las formaciones lo que deja de continuar», no habría un punto de vista erróneo, sino que sería conocimiento dentro del ámbito de la enseñanza. Pero como pensó «el ser es aniquilado y perece», surgió un punto de vista erróneo. «Thāmasā parāmāsā» significa debido a la fuerza del punto de vista y al aferramiento erróneo del mismo. เยนายสฺมา สาริปุตฺโตติ ยถา นาม ปจฺจนฺเต กุปิเต ตํ วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺตา ราชปุริสา เสนาปติสฺส วา รญฺโญ วา สนฺติกํ คจฺฉนฺติ, เอวํ ทิฏฺฐิคตวเสน ตสฺมึ เถเร กุปิเต ตํ วูปสเมตุํ อสกฺโกนฺตา เต ภิกฺขู เยน ธมฺมราชสฺส ธมฺมเสนาปติ อายสฺมา สาริปุตฺโต[Pg.285], เตนุปสงฺกมึสุ. เอวํพฺยาโขติ เตสํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก วิย เถรสฺส สมฺมุขา ปคฺคยฺห วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต โอลมฺพนฺเตน หทเยน ‘‘เอวํพฺยาโข’’ติ อาห. ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโสติ? อิทํ เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘นายํ อตฺตโน ลทฺธิยํ โทสํ ปสฺสติ, ธมฺมเทสนาย อสฺส ตํ ปากฏํ กริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ติปริวฏฺฏํ เทสนํ เทเสตุํ อารภิ. "Hacia donde estaba el Venerable Sāriputta": así como los oficiales del rey, al no poder calmar una rebelión en una región fronteriza, acuden ante el general o ante el rey; de la misma manera, cuando aquel anciano (Yamaka) se encontraba perturbado por su punto de vista equivocado, aquellos monjes, al no poder calmar dicha perturbación, se dirigieron hacia donde estaba el Venerable Sāriputta, el General del Dhamma del Rey del Dhamma. "Ciertamente así [dije]": esto se dijo porque el venerable Yamaka, incapaz de sostener su propia postura ante el anciano Sāriputta de la misma manera que lo hizo ante aquellos monjes, habló con el corazón encogido. "¿Qué piensas, amigo?": habiendo escuchado las palabras de Yamaka, el anciano pensó: "Este monje no ve el error en su propia doctrina; mediante una enseñanza del Dhamma se lo haré evidente", y con este pensamiento comenzó a exponer la enseñanza mediante el triple ciclo (tiparivaṭṭa). ตํ กึ มญฺญสิ, อาวุโส ยมก, รูปํ ตถาคโตติ อิทํ กสฺมา อารทฺธํ? อนุโยควตฺตํ ทาปนตฺถํ. ติปริวฏฺฏเทสนาวสานสฺมิญฺหิ เถโร โสตาปนฺโน ชาโต. อถ นํ อนุโยควตฺตํ ทาเปตุํ ‘‘ตํ กึ มญฺญสี’’ติอาทิมาห? ตถาคโตติ สตฺโต. รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ อิเม ปญฺจกฺขนฺเธ สมฺปิณฺเฑตฺวา ‘‘ตถาคโต’’ติ สมนุปสฺสสีติ ปุจฺฉติ. เอตฺถ จ เต, อาวุโสติ อิทํ เถรสฺส อนุโยเค ภุมฺมํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – เอตฺถ จ เต เอตฺตเก ฐาเน ทิฏฺเฐว ธมฺเม สจฺจโต ถิรโต สตฺเต อนุปลพฺภิยมาเนติ. สเจ ตํ, อาวุโสติ อิทเมตํ อญฺญํ พฺยากราเปตุกาโม ปุจฺฉติ. ยํ ทุกฺขํ ตํ นิรุทฺธนฺติ ยํ ทุกฺขํ, ตเทว นิรุทฺธํ, อญฺโญ สตฺโต นิรุชฺฌนโก นาม นตฺถิ, เอวํ พฺยากเรยฺยนฺติ อตฺโถ. "¿Qué piensas, amigo Yamaka, es la forma el Tathāgata?": ¿con qué propósito se inició este interrogatorio? Se inició para hacerle cumplir con el deber de la indagación. Pues, al concluir la enseñanza del triple ciclo, el anciano Yamaka se convirtió en un Sotāpanna. Tras esto, para invitarle a cumplir con el deber de la indagación, [Sāriputta] preguntó: "¿Qué piensas...?". Aquí, "Tathāgata" se refiere a un ser. Pregunta si él percibe como "Tathāgata" a la suma de estos cinco agregados: forma, sensación, percepción, formaciones y conciencia. "Y en esto para ti, amigo": esta expresión se usa en el interrogatorio del anciano en el caso locativo. El significado es este: "Y en este punto de mi indagación, cuando en esta misma existencia no se puede encontrar a un ser de manera real y permanente". "Si te [preguntaran], amigo": el anciano pregunta esto queriendo que Yamaka declare el fruto del Arhatado. "Lo que es sufrimiento ha cesado": lo que es esencialmente sufrimiento, eso mismo ha cesado; no existe un ser fuera del sufrimiento que sea el que cesa; tal es el significado con el que debería responder. เอตสฺเสว อตฺถสฺสาติ เอตสฺส ปฐมมคฺคสฺส. ภิยฺโยโสมตฺตาย ญาณายาติ อติเรกปฺปมาณสฺส ญาณสฺส อตฺถาย, สหวิปสฺสนกานํ อุปริ จ ติณฺณํ มคฺคานํ อาวิภาวตฺถายาติ อตฺโถ. อารกฺขสมฺปนฺโนติ อนฺโตอารกฺเขน เจว พหิอารกฺเขน จ สมนฺนาคโต. อโยคกฺเขมกาโมติ จตูหิ โยเคหิ เขมภาวํ อนิจฺฉนฺโต. ปสยฺหาติ ปสยฺหิตฺวา อภิภวิตฺวา. อนุปขชฺชาติ อนุปวิสิตฺวา. "Para este mismo propósito": para este primer camino (sotāpatti). "Para un conocimiento de mayor grado": para el propósito de un conocimiento de medida superior, es decir, para la manifestación de los tres caminos superiores junto con el conocimiento de la visión cabal (vipassanā). "Dotado de protección": provisto tanto de protección interna como externa. "No deseando la seguridad frente a las ataduras" (ayogakkhemakāmo): no deseando el estado de liberación de los cuatro yugos. "Por la fuerza" (pasayha): tras haber dominado o subyugado. "Habiéndose infiltrado" (anupakhajjā): habiendo entrado en la proximidad. ปุพฺพุฏฺฐายีติอาทีสุ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา อาสนโต ปฐมตรํ วุฏฺฐาตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. ตสฺส อาสนํ ทตฺวา ตสฺมึ นิสินฺเน ปจฺฉา นิปตติ นิสีทตีติ, ปจฺฉานิปาตี. ปาโตว วุฏฺฐาย ‘‘เอตฺตกา กสิตุํ คจฺฉถ, เอตฺตกา วปิตุ’’นฺติ วา สพฺพปฐมํ วุฏฺฐาตีติ ปุพฺพุฏฺฐายี. สายํ สพฺเพสุ อตฺตโน อตฺตโน วสนฏฺฐานํ คเตสุ เคหสฺส สมนฺตโต อารกฺขํ สํวิธาย ทฺวารานิ ถเกตฺวา สพฺพปจฺฉา นิปชฺชนโตปิ ปจฺฉานิปาตี. ‘‘กึ กโรมิ[Pg.286], อยฺยปุตฺต? กึ กโรมิ อยฺยปุตฺตา’’ติ? มุขํ โอโลเกนฺโต กึการํ ปฏิสาเวตีติ กึการปฏิสฺสาวี. มนาปํ จรตีติ มนาปจารี. ปิยํ วทตีติ ปิยวาที. มิตฺตโตปิ นํ สทฺทเหยฺยาติ มิตฺโต เม อยนฺติ สทฺทเหยฺย. วิสฺสาสํ อาปชฺเชยฺยาติ เอกโต ปานโภชนาทึ กโรนฺโต วิสฺสาสิโก ภเวยฺย. สํวิสฺสตฺโถติ สุฏฺฐุ วิสฺสตฺโถ. Respecto a "se levanta antes" (pubbuṭṭhāyī) y demás términos: se llama así a quien, al ver venir a su señor desde lejos, se levanta primero de su asiento. Habiéndole ofrecido el asiento, una vez que el señor se ha sentado, él se acuesta o se sienta después; por eso se le llama "el que se acuesta después" (pacchānipātī). Otra explicación es que se llama "el que se levanta antes" a quien se levanta muy temprano por la mañana y es el primero en levantarse para organizar a otros diciendo: "Vayan tantos a arar, tantos a sembrar". Y al atardecer, cuando todos han regresado a sus respectivos lugares de residencia, tras disponer la guardia alrededor de la casa y cerrar las puertas, por el hecho de acostarse después de todos, es "el que se acuesta después". "¿Qué debo hacer, señor?": se llama "el que está atento a las órdenes" (kiṃkārapaṭissāvī) porque, mirando al rostro de su señor, responde prontamente sobre qué tarea debe realizar. "El que actúa agradablemente" (manāpacārī) porque realiza acciones que complacen el corazón. "El que habla con afecto" (piyavādī) porque dice palabras agradables. "Incluso como un amigo confiaría en él": significa que el señor confiaría en él pensando: "Este es mi amigo". "Entraría en confianza": se volvería alguien de confianza al compartir comida y bebida. "Muy íntimo": profundamente familiarizado. เอวเมว โขติ เอตฺถ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ – พาลคหปติปุตฺโต วิย หิ วฏฺฏสนฺนิสฺสิตกาเล อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน, วธกปจฺจามิตฺโต วิย อพลทุพฺพลา ปญฺจกฺขนฺธา, วธกปจฺจามิตฺตสฺส ‘‘พาลคหปติปุตฺตํ อุปฏฺฐหิสฺสามี’’ติ อุปคตกาโล วิย ปฏิสนฺธิกฺขเณ อุปคตา ปญฺจกฺขนฺธา, ตสฺส หิ ‘‘น เม อยํ สหาโย, วธกปจฺจตฺถิโก อย’’นฺติ อชานนกาโล วิย วฏฺฏนิสฺสิตปุถุชฺชนสฺส ปญฺจกฺขนฺเธ ‘‘น อิเม มยฺห’’นฺติ อคเหตฺวา ‘‘มม รูปํ, มม เวทนา, มม สญฺญา, มม สงฺขารา, มม วิญฺญาณ’’นฺติ คหิตกาโล, วธกปจฺจตฺถิกสฺส ‘‘มิตฺโต เม อย’’นฺติ คเหตฺวา สกฺการกรณกาโล วิย ‘‘มม อิเม’’ติ คเหตฺวา ปญฺจนฺนํ ขนฺธานํ นฺหาปนโภชนาทีหิ สกฺการกรณกาโล, ‘‘อติวิสฺสตฺโถ เม อย’’นฺติ ญตฺวา สกฺการํ กโรนฺตสฺเสว อสินา สีสจฺฉินฺทนํ วิย วิสฺสตฺถสฺส พาลปุถุชฺชนสฺส ติขิเณหิ ภิชฺชมาเนหิ ขนฺเธหิ ชีวิตปริยาทานํ เวทิตพฺพํ. "Exactamente así": aquí se presenta la aplicación de la analogía. Como el hijo necio de un hombre de familia, así debe entenderse al mundano no instruido en el tiempo en que está ligado al ciclo de la existencia. Como el enemigo asesino, así deben entenderse los cinco agregados que carecen de fuerza real. Como el momento en que el enemigo asesino se acerca con la intención de servir al hijo necio del hombre de familia, así deben entenderse los cinco agregados que aparecen en el momento del renacimiento. Como el tiempo en que aquel necio no reconoce: "Este no es mi compañero, este es un enemigo asesino", así es el tiempo en que el mundano ligado al ciclo, sin comprender "estos agregados no son míos", los toma erróneamente como "mi forma, mi sensación, mi percepción, mis formaciones, mi conciencia". Como el tiempo en que se rinde honor al enemigo asesino tomándolo por un amigo, así debe entenderse el tiempo en que se rinden honores a los cinco agregados mediante el aseo, la alimentación y otros cuidados, tomándolos como "míos". Así como el degollamiento con una espada a quien le rinde honores por exceso de confianza, así debe entenderse el agotamiento de la facultad vital del mundano necio y confiado debido a los agregados que son punzantes y están en constante desintegración. อุเปตีติ อุปคจฺฉติ. อุปาทิยตีติ คณฺหาติ. อธิฏฺฐาตีติ อธิติฏฺฐติ. อตฺตา เมติ อยํ เม อตฺตาติ. สุตวา จ โข, อาวุโส, อริยสาวโกติ ยถา ปน ปณฺฑิโต คหปติปุตฺโต เอวํ อุปคตํ ปจฺจตฺถิกํ ‘‘ปจฺจตฺถิโก เม อย’’นฺติ ญตฺวา อปฺปมตฺโต ตานิ ตานิ กมฺมานิ กาเรตฺวา อนตฺถํ ปริหรติ, อตฺถํ ปาปุณาติ, เอวํ สุตวา อริยสาวโกปิ ‘‘น รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสตี’’ติอาทินา นเยน ปญฺจกฺขนฺเธ อหนฺติ วา มมนฺติ วา อคเหตฺวา, ‘‘ปจฺจตฺถิกา เม เอเต’’ติ ญตฺวา รูปสตฺตกอรูปสตฺตกาทิวเสน วิปสฺสนาย โยเชตฺวาว ตโตนิทานํ ทุกฺขํ ปริวชฺเชตฺวา อคฺคผลํ อรหตฺตํ ปาปุณาติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ตติยํ. "Se acerca" (upeti): se aproxima mediante el deseo o los puntos de vista. "Se apega" (upādiyati): se aferra firmemente. "Persiste" (adhiṭṭhāti): se establece mediante la resolución mental. "El alma es mía" (attā me): se establece mentalmente pensando "esta es mi alma". "Y el noble discípulo instruido, amigos": para ilustrar esto, así como un hijo sabio de un hombre de familia que, habiendo reconocido al enemigo que se ha acercado como tal, se mantiene diligente, le hace realizar diversas tareas y evita el perjuicio alcanzando el bienestar; de la misma manera, el noble discípulo instruido, mediante el método de "no percibe la forma como el alma", etc., no se aferra a los cinco agregados como "yo" o como "lo mío", sino que comprendiendo que son como enemigos, los asocia con la visión cabal mediante los métodos de análisis de la forma y de lo inmaterial, evita el sufrimiento derivado de ellos y alcanza el fruto supremo del Arhatado. El resto del discurso es evidente por sí mismo. El tercero ha finalizado. ๔. อนุราธสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Anurādha Sutta ๘๖. จตุตฺเถ อรญฺญกุฏิกายนฺติ ตสฺเสว วิหารสฺส ปจฺจนฺเต ปณฺณสาลายํ. ตํ ตถาคโตติ ตุมฺหากํ สตฺถา ตถาคโต ตํ สตฺตํ [Pg.287] ตถาคตํ. อญฺญตฺร อิเมหีติ ตสฺส กิร เอวํ อโหสิ ‘‘อิเม สาสนสฺส ปฏิปกฺขา ปฏิวิโลมา, ยถา อิเม ภณนฺติ, น เอวํ สตฺถา ปญฺญาเปสฺสติ, อญฺญถา ปญฺญาเปสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวมาห. เอวํ วุตฺเต เต อญฺญติตฺถิยาติ เอวํ เถเรน อตฺตโน จ ปเรสญฺจ สมยํ อชานิตฺวา วุตฺเต เอกเทเสน สาสนสมยํ ชานนฺตา เถรสฺส วาเท โทสํ ทาตุกามา เต อญฺญติตฺถิยา ปริพฺพาชกา อายสฺมนฺตํ อนุราธํ เอตทโวจุํ. 86. En el cuarto (sutta), 'en una cabaña en el bosque' (araññakuṭikāyaṃ) significa en una choza de hojas en las afueras de ese mismo monasterio. 'A ese Tathāgata' (taṃ tathāgato) se refiere a vuestro maestro, el Tathāgata, a ese ser, el Tathāgata. 'Aparte de estas' (aññatra imehī) se dice porque, según se cuenta, el monje pensó: 'Estos son oponentes y contrarios a la enseñanza; tal como ellos hablan, así no lo definirá el Maestro, lo definirá de otra manera'. Por eso dijo esto. 'Cuando se dijo esto, aquellos de otras doctrinas' (evaṃ vutte te aññatitthiyā) significa que cuando el anciano habló así, sin conocer ni su propia doctrina ni la ajena, aquellos ascetas errantes de otras doctrinas, conociendo parcialmente la doctrina de la enseñanza y deseando encontrar faltas en el argumento del anciano, le dijeron esto al venerable Anurādha. ตํ กึ มญฺญสิ อนุราธาติ สตฺถา ตสฺส กถํ สุตฺวา จินฺเตสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ อตฺตโน ลทฺธิยํ โทสํ น ชานาติ, การโก ปเนส ยุตฺตโยโค, ธมฺมเทสนาย เอว นํ ชานาเปสฺสามี’’ติ ติปริวฏฺฏํ เทสนํ เทเสตุกาโม ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธา’’ติอาทิมาห. อถสฺส ตาย เทสนาย อรหตฺตปฺปตฺตสฺส อนุโยควตฺตํ อาโรเปนฺโต ตํ กึ มญฺญสิ, อนุราธ? รูปํ ตถาคโตติอาทิมาห. ทุกฺขญฺเจว ปญฺญเปมิ, ทุกฺขสฺส จ นิโรธนฺติ วฏฺฏทุกฺขญฺเจว วฏฺฏทุกฺขสฺส จ นิโรธํ นิพฺพานํ ปญฺญเปมิ. ทุกฺขนฺติ วา วจเนน ทุกฺขสจฺจํ คหิตํ. ตสฺมึ คหิเต สมุทยสจฺจํ คหิตเมว โหติ, ตสฺส มูลตฺตา. นิโรธนฺติ วจเนน นิโรธสจฺจํ คหิตํ. ตสฺมึ คหิเต มคฺคสจฺจํ คหิตเมว โหติ ตสฺส อุปายตฺตา. อิติ ปุพฺเพ จาหํ, อนุราธ, เอตรหิ จ จตุสจฺจเมว ปญฺญเปมีติ ทสฺเสติ. เอวํ อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏวิวฏฺฏเมว กถิตํ. จตุตฺถํ. ¿Qué piensas, Anurādha? (taṃ kiṃ maññasi anurādha): el Maestro, habiendo escuchado sus palabras, pensó: 'Este monje no reconoce el error en su propia postura; sin embargo, es un practicante dedicado y diligente. Le haré comprender precisamente mediante una enseñanza del Dhamma'. Deseando impartir una enseñanza con los tres aspectos (tiparivaṭṭaṃ), dijo: '¿Qué piensas, Anurādha?', etc. Luego, mientras el anciano alcanzaba el estado de arahant mediante esa enseñanza, para reforzar la práctica, dijo: '¿Qué piensas, Anurādha? ¿Es la forma el Tathāgata?', etc. 'Solo declaro el sufrimiento y el cese del sufrimiento' significa que declaro el sufrimiento del ciclo (vaṭṭadukkha) y el cese de ese sufrimiento, que es el Nibbāna. O bien, con la palabra 'sufrimiento' se incluye la Verdad del Sufrimiento (dukkhasacca); al incluir esta, la Verdad del Origen (samudayasacca) queda también incluida por ser su raíz. Con la palabra 'cese' se incluye la Verdad del Cese (nirodhasacca); al incluir esta, la Verdad del Camino (maggasacca) queda también incluida por ser el medio para alcanzarlo. Así muestra: 'Anurādha, tanto antes como ahora, solo declaro las Cuatro Verdades'. De este modo, en este sutta se explica únicamente el ciclo (vaṭṭa) y su detención (vivaṭṭa). Cuarto (sutta). ๕. วกฺกลิสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario al Vakkali Sutta ๘๗. ปญฺจเม กุมฺภการนิเวสเนติ กุมฺภการสาลายํ. เถโร กิร วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา ภควนฺตํ ทสฺสนาย อาคจฺฉติ. ตสฺส นครมชฺเฌ มหาอาพาโธ อุปฺปชฺชิ, ปาทา น วหนฺติ. อถ นํ มญฺจกสิวิกาย กุมฺภการสาลํ อาหรึสุ. สา จ สาลา เตสํ กมฺมสาลา, น นิเวสนสาลา. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘กุมฺภการนิเวสเน วิหรตี’’ติ. พาฬฺหคิลาโนติ อธิมตฺตคิลาโน. สมโธสีติ สมนฺตโต อโธสิ, จลนากาเรน อปจิตึ ทสฺเสสิ. วตฺตํ กิเรตํ พาฬฺหคิลาเนนปิ พุฑฺฒตรํ ทิสฺวา อุฏฺฐานากาเรน อปจิติ ทสฺเสตพฺพา. เตน ปน ‘‘มา จลิ มา จลี’’ติ วตฺตพฺโพ. สนฺติมานิ อาสนานีติ พุทฺธกาลสฺมิญฺหิ เอกสฺสปิ ภิกฺขุโน [Pg.288] วสนฏฺฐาเน ‘‘สเจ สตฺถา อาคจฺฉิสฺสติ, อิธ นิสีทิสฺสตี’’ติ อาสนํ ปญฺญตฺตเมว โหติ อนฺตมโส ผลกมตฺตมฺปิ ปณฺณสนฺถารมตฺตมฺปิ. ขมนียํ ยาปนียนฺติ กจฺจิ ทุกฺขํ ขมิตุํ อิริยาปถํ วา ยาเปตุํ สกฺกาติ ปุจฺฉติ. ปฏิกฺกมนฺตีติ นิวตฺตนฺติ. อภิกฺกมนฺตีติ อธิคจฺฉนฺติ. ปฏิกฺกโมสานนฺติ ปฏิกฺกโม เอตาสํ. สีลโต น อุปวทตีติ สีลํ อารพฺภ สีลภาเวน น อุปวทติ. จิรปฏิกาหนฺติ จิรปฏิโก อหํ, จิรโต ปฏฺฐาย อหนฺติ อตฺโถ. ปูติกาเยนาติ อตฺตโน สุวณฺณวณฺณมฺปิ กายํ ภควา ธุวปคฺฆรณฏฺเฐน เอวมาห. โย โข, วกฺกลิ, ธมฺมนฺติ อิธ ภควา ‘‘ธมฺมกาโย โข, มหาราช, ตถาคโต’’ติ วุตฺตํ ธมฺมกายตํ ทสฺเสติ. นววิโธ หิ โลกุตฺตรธมฺโม ตถาคตสฺส กาโย นาม. 87. En el quinto (sutta), 'en la casa de un alfarero' (kumbhakāranivesane) significa en el cobertizo de un alfarero. Se dice que el anciano, tras pasar el retiro de lluvias y realizar la ceremonia de pavāraṇā, venía a ver al Bienaventurado. En medio de la ciudad le sobrevino una gran enfermedad y sus piernas no lo sostenían. Entonces, lo llevaron en una litera al cobertizo del alfarero. Ese cobertizo era su lugar de trabajo, no su vivienda; refiriéndose a eso se dijo: 'permanece en la casa del alfarero'. 'Gravemente enfermo' (bāḷhagilāno) significa extremadamente enfermo. 'Se movió' (samadhosī) significa que se movió en todas direcciones; mostró respeto mediante el gesto de intentar levantarse. Se dice que es una norma que incluso un enfermo grave, al ver a alguien mayor en la orden, debe mostrar respeto intentando levantarse, y el mayor debe decirle: 'no te muevas, no te muevas'. 'Hay asientos disponibles' (santi imāni āsanāni): en tiempos del Buddha, en el lugar de residencia de incluso un solo monje, siempre había un asiento preparado pensando: 'si el Maestro viene, se sentará aquí', ya fuera un simple tablón o un lecho de paja. '¿Es soportable? ¿Es tolerable?' (khamanīyaṃ yāpanīyaṃ): pregunta si es capaz de soportar el dolor o mantener las posturas del cuerpo. 'Disminuyen' (paṭikkamanti) significa que retroceden. 'Aumentan' (abhikkamanti) significa que progresan. 'Su disminución' (paṭikkamosānaṃ) se refiere al retroceso de las sensaciones. '¿No te reprocha tu virtud?' (sīlato na upavadati): pregunta si no se reprocha a sí mismo en relación con su conducta moral. 'Hacía mucho tiempo que yo' (cirappaṭikāhaṃ) es la unión de 'cirappaṭiko ahaṃ', que significa 'yo, desde hace mucho tiempo'. 'Cuerpo pútrido' (pūtikāyena): el Bienaventurado se refirió así a su propio cuerpo, aunque fuera de color dorado, debido a que siempre segrega impurezas. 'Quien ve el Dhamma, Vakkali' (yo kho, vakkali, dhammaṃ): aquí el Bienaventurado muestra la naturaleza del cuerpo del Dhamma (dhammakāyataṃ), tal como se dijo: 'El Tathāgata es el cuerpo del Dhamma, gran rey'. Pues el Dhamma supramundano de nueve clases es, en verdad, el cuerpo del Tathāgata. อิทานิ เถรสฺส ติปริวฏฺฏธมฺมเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสีติอาทิมาห. กาฬสิลาติ กาฬสิลาวิหาโร. วิโมกฺขายาติ มคฺควิโมกฺขตฺถาย. สุวิมุตฺโต วิมุจฺจิสฺสตีติ อรหตฺตผลวิมุตฺติยา วิมุตฺโต หุตฺวา วิมุจฺจิสฺสติ. ตา กิร เทวตา ‘‘เยน นีหาเรน อิมินา วิปสฺสนา อารทฺธา, อนนฺตราเยน อรหตฺตํ ปาปุณิสฺสตี’’ติ ญตฺวา เอวมาหํสุ. อปาปกนฺติ อลามกํ. สตฺถํ อาหเรสีติ เถโร กิร อธิมานิโก อโหสิ. โส สมาธิวิปสฺสนาหิ วิกฺขมฺภิตานํ กิเลสานํ สมุทาจารํ อปสฺสนฺโต ‘‘ขีณาสโวมฺหี’’ติ สญฺญี หุตฺวา ‘‘กึ เม อิมินา ทุกฺเขน ชีวิเตน? สตฺถํ อาหริตฺวา มริสฺสามี’’ติ ติขิเณน สตฺเถน กณฺฐนาฬํ ฉินฺทิ. อถสฺส ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชิ. โส ตสฺมึ ขเณ อตฺตโน ปุถุชฺชนภาวํ ญตฺวา อวิสฺสฏฺฐกมฺมฏฺฐานตฺตา สีฆํ มูลกมฺมฏฺฐานํ อาทาย สมฺมสนฺโต อรหตฺตํ ปาปุณิตฺวาว กาลมกาสิ. ปจฺจเวกฺขณา ปนสฺส จ กถํ อโหสีติ? ขีณาสวสฺส เอกูนวีสติ ปจฺจเวกฺขณา น สพฺพาว อวสฺสํ ลทฺธพฺพา, ติขิเณนาปิ ปน อสินา สีเส ฉิชฺชนฺเต เอกํ ทฺเว ญาณานิ อวสฺสํ อุปฺปชฺชนฺติ. Ahora, iniciando la enseñanza del Dhamma en los tres aspectos para el anciano, dijo: '¿Qué piensas?', etc. 'Kāḷasilā' se refiere al monasterio de Kāḷasilā. 'Para la liberación' (vimokkhāya) significa con el propósito de la liberación del sendero. 'Bien liberado, se liberará' (suvimutto vimuccisatī) significa que, siendo liberado por la liberación del fruto del estado de arahant, alcanzará la liberación final. Aquellas deidades, sabiendo que 'mediante el método con que este ha iniciado la visión cabal, alcanzará el estado de arahant sin obstáculos', hablaron así. 'No es malo' (apāpakaṃ) significa que no es inferior. 'Usó el cuchillo' (satthaṃ āharesi): se dice que el anciano tenía una sobreestimación de su logro (adhimānika). Al no ver la actividad de las impurezas, que estaban suprimidas por la calma y la visión cabal, pensó: 'Soy un arahant'. Pensando: '¿De qué me sirve esta vida de sufrimiento?', tomó un arma afilada y se cortó la tráquea. Entonces le sobrevino una sensación dolorosa. En ese momento, reconociendo su condición de persona común (puthujjana), y debido a que no había abandonado su objeto de meditación, tomó rápidamente su meditación original y, mientras la examinaba, alcanzó el estado de arahant justo antes de fallecer. ¿Y cómo fue su conocimiento de revisión (paccavekkhaṇā)? Para un arahant, no es obligatorio obtener los diecinueve conocimientos de revisión en su totalidad; sin embargo, incluso cuando la cabeza es cortada por una espada afilada, uno o dos momentos de conocimiento de revisión surgen necesariamente por naturaleza. วิวตฺตกฺขนฺธนฺติ ปริวตฺตกฺขนฺธํ. เสมานนฺติ สยมานํ. เถโร กิร อุตฺตานโก นิปนฺโน สตฺถํ อาหริ. ตสฺส สรีรํ ยถาฐิตเมว อโหสิ. สีสํ ปน ทกฺขิณปสฺเสน ปริวตฺติตฺวา อฏฺฐาสิ. อริยสาวกา หิ เยภุยฺเยน ทกฺขิณปสฺเสเนว กาลํ กโรนฺติ. เตนสฺส สรีรํ ยถาฐิตํเยว อโหสิ. สีสํ ปน ทกฺขิณปสฺเสน ปริวตฺติตฺวา ฐิตํ. ตํ สนฺธาย วิวตฺตกฺขนฺโธ นาม ชาโตติปิ วทนฺติ. ธูมายิตตฺตนฺติ ธูมายนภาวํ[Pg.289]. ติมิรายิตตฺตนฺติ ติมิรายนภาวํ. ธูมวลาหกํ วิย ติมิรวลาหกํ วิย จาติ อตฺโถ. ปญฺจมํ. "Vivattakkhandha" significa con el cuello girado. "Semāna" significa acostado. Se dice que el saṇgha (Vakkali) estaba acostado boca arriba cuando tomó el arma (para suicidarse). Su cuerpo permaneció tal como estaba, pero su cabeza se giró hacia el lado derecho. Pues los nobles discípulos, por lo general, fallecen sobre el lado derecho. Por eso, su cuerpo quedó en su posición original, pero la cabeza quedó girada hacia la derecha. Refiriéndose a este giro de la cabeza, dicen que se produjo lo que se denomina "cuello girado". "Dhūmāyitatta" significa el estado de humear. "Timirāyitatta" significa el estado de oscurecimiento. El sentido es: como una nube de humo y como una nube de oscuridad. Quinto (Sutta). ๖. อสฺสชิสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario al Assaji Sutta ๘๘. ฉฏฺเฐ กสฺสปการาเมติ กสฺสปเสฏฺฐินา การิเต อาราเม. กายสงฺขาเรติ อสฺสาสปสฺสาเส. โส หิ เต จตุตฺถชฺฌาเนน ปสฺสมฺภิตฺวา ปสฺสมฺภิตฺวา วิหาสิ. เอวํ โหตีติ อิทานิ ตํ สมาธึ อปฺปฏิลภนฺตสฺส เอวํ โหติ. โน จสฺสาหํ ปริหายามีติ กจฺจิ นุ โข อหํ สาสนโต น ปริหายามิ? ตสฺส กิร อาพาธโทเสน อปฺปิตปฺปิตา สมาปตฺติ ปริหายิ, ตสฺมา เอวํ จินฺเตสิ. สมาธิสารกา สมาธิสามญฺญาติ สมาธึเยว สารญฺจ สามญฺญญฺจ มญฺญนฺติ. มยฺหํ ปน สาสเน น เอตํ สารํ, วิปสฺสนามคฺคผลานิ สารํ. โส ตฺวํ สมาธิโต ปริหายนฺโต กสฺมา จินฺเตสิ ‘‘สาสนโต ปริหายามี’’ติ. เอวํ เถรํ อสฺสาเสตฺวา อิทานิสฺส ติปริวฏฺฏํ ธมฺมเทสนํ อารภนฺโต ตํ กึ มญฺญสีติอาทิมาห. อถสฺส ติปริวฏฺฏเทสนาวสาเน อรหตฺตํ ปตฺตสฺส สตตวิหารํ ทสฺเสนฺโต โส สุขํ เจ เวทนํ เวทยตีติอาทิมาห. ตตฺถ อนภินนฺทิตาติ ปชานาตีติ สุขเวทนาย ตาว อภินนฺทนา โหตุ, ทุกฺขเวทนาย กถํ โหตีติ? ทุกฺขํ ปตฺวา สุขํ ปตฺเถติ, ยทคฺเคน สุขํ ปตฺเถติ, ตทคฺเคน ทุกฺขํ ปตฺเถติเยว. สุขวิปริณาเมน หิ ทุกฺขํ อาคตเมว โหตีติ เอวํ ทุกฺเข อภินนฺทนา เวทิตพฺพา. เสสํ ปุพฺเพ วุตฺตนยเมวาติ. ฉฏฺฐํ. 88. En el sexto [sutta], "kassapakārāme" se refiere al monasterio construido por el banquero Kassapa. "Kāyasaṅkhāra" se refiere a las inhalaciones y exhalaciones. Él solía morar calmándolas repetidamente mediante el cuarto jhāna. "Evaṃ hoti" significa que ahora, al no recuperar ese samādhi, piensa de esa manera. "No cassāhaṃ parihāyāmi" significa "¿Acaso no estoy decayendo de la Enseñanza?". Se dice que, debido al mal de su enfermedad, sus logros de absorción (samāpatti) decayeron; por eso pensó así. "Samādhisārakā samādhisāmaññā" significa que consideran al samādhi mismo como la esencia y como el estado de samana (monje). Pero en mi enseñanza, eso no es la esencia; la esencia son el conocimiento de la visión cabal (vipassanā), los senderos y sus frutos. [El Buddha pensó:] "Tú, al decaer del samādhi, ¿por qué piensas: 'estoy decayendo de la enseñanza'?". Habiendo así consolado al anciano, ahora, comenzando la enseñanza del Dhamma de las tres rondas (tiparivaṭṭa), dijo: "¿Qué piensas de esto?", etc. Luego, al final de la enseñanza de las tres rondas, mostrando la "morada constante" (satatavihāra) de quien ha alcanzado el estado de Arhat, dijo: "Si siente una sensación placentera", etc. Allí, "comprende sin deleitarse" (anabhinanditā pajānāti): supongamos que hay deleite en la sensación placentera, ¿pero cómo lo habría en la dolorosa? Al experimentar el dolor, uno anhela el placer; en la medida en que anhela el placer, en esa misma medida [anhela escapar del] dolor. Pues, debido a la transformación del placer, el dolor ciertamente llega. Así debe entenderse el deleite en el dolor. El resto es tal como se explicó anteriormente. Sexto (Sutta). ๗. เขมกสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Khemaka Sutta ๘๙. สตฺตเม อตฺตนิยนฺติ อตฺตโน ปริกฺขารชาตํ. อสฺมีติ อธิคตนฺติ อสฺมีติ เอวํ ปวตฺตา ตณฺหามานา อธิคตา. สนฺธาวนิกายาติ ปุนปฺปุนํ คมนาคมเนน. อุปสงฺกมีติ พทริการามโต คาวุตมตฺตํ โฆสิตารามํ อคมาสิ. ทาสกตฺเถโร ปน จตุกฺขตฺตุํ คมนาคมเนน ตํทิวสํ ทฺวิโยชนํ อทฺธานํ อาหิณฺฑิ. กสฺมา ปน ตํ เถรา ปหิณึสุ? วิสฺสุตสฺส ธมฺมกถิกสฺส สนฺติกา ธมฺมํ สุณิสฺสามาติ. สยํ กสฺมา น คตาติ? เถรสฺส วสนฏฺฐานํ อรญฺญํ สมฺพาธํ, ตตฺถ สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานํ ฐาตุํ วา นิสีทิตุํ วา โอกาโส นตฺถีติ น คตา. ‘‘อิธาคนฺตฺวา อมฺหากํ ธมฺมํ กเถตู’’ติปิ [Pg.290] กสฺมา ปน น ปหิณึสูติ? เถรสฺส อาพาธิกตฺตา. อถ กสฺมา ปุนปฺปุนํ ปหิณึสูติ? สยเมว ญตฺวา อมฺหากํ กเถตุํ อาคมิสฺสตีติ. เถโรปิ เตสํ อชฺฌาสยํ ญตฺวาว อคมาสีติ. 89. En el séptimo [sutta], "attaniya" se refiere a las pertenencias propias. "Asmīti adhigataṃ" significa que se han obtenido el deseo y el orgullo que se manifiestan como "yo soy". "Sandhāvanikāyā" significa mediante el ir y venir repetido. "Upasaṅkami" significa que fue desde el Badarikārāma hasta el Ghositārāma, una distancia de aproximadamente un gāvuta. El anciano Dāsaka, yendo y viniendo cuatro veces, recorrió ese día una distancia de dos yojanas. ¿Por qué lo enviaron los ancianos? Pensaron: "Escucharemos el Dhamma de este famoso orador del Dhamma". ¿Por qué no fueron ellos mismos? El lugar de residencia del anciano era un bosque y era estrecho; allí no había espacio para que sesenta ancianos estuvieran de pie o sentados, por eso no fueron. ¿Y por qué no enviaron a decir: "Venga aquí y enséñenos el Dhamma"? Debido a que el anciano estaba enfermo. ¿Y por qué lo enviaron repetidamente? Pensando: "Él mismo comprenderá y vendrá a enseñarnos". El anciano, conociendo su intención, acudió. น ขฺวาหํ, อาวุโส, รูปนฺติ โย หิ รูปเมว อสฺมีติ วทติ, เตน อิตเร จตฺตาโร ขนฺธา ปจฺจกฺขาตา โหนฺติ. โย อญฺญตฺร รูปา วทติ, เตน รูปํ ปจฺจกฺขาตํ โหติ. เวทนาทีสุปิ เอเสว นโย. เถรสฺส ปน สมูหโต ปญฺจสุปิ ขนฺเธสุ อสฺมีติ อธิคโต, ตสฺมา เอวมาห. โหเตวาติ โหติเยว. อนุสหคโตติ สุขุโม. อูเสติ ฉาริกาขาเร. ขาเรติ อูสขาเร. สมฺมทฺทิตฺวาติ เตเมตฺวา ขาเทตฺวา. "No, amigos, [no digo que] la forma [sea el yo]", etc. Pues quien dice "yo soy" refiriéndose solo a la forma, rechaza los otros cuatro agregados. Quien lo dice fuera de la forma, rechaza la forma. El mismo método se aplica a la sensación y demás. Pero para el anciano, el "yo soy" se encuentra en los cinco agregados colectivamente; por eso habló así. "Hotevāti" significa ciertamente es. "Anusahagato" significa sutil. "Ūseti" se refiere a las sales de la ceniza. "Khāreti" se refiere a las sales alcalinas. "Sammadditvā" significa humedeciendo y eliminando la suciedad. เอวเมว โขติ เอตฺถ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ – กิลิฏฺฐวตฺถํ วิย หิ ปุถุชฺชนสฺส จิตฺตาจาโร, ตโย ขารา วิย ติสฺโส อนุปสฺสนา, ตีหิ ขาเรหิ โธตวตฺถํ วิย เทสนาย มทฺทิตฺวา ฐิโต อนาคามิโน จิตฺตาจาโร, อนุสหคโต อูสาทิคนฺโธ วิย อรหตฺตมคฺควชฺฌา กิเลสา, คนฺธกรณฺฑโก วิย อรหตฺตมคฺคญาณํ คนฺธกรณฺฑกํ อาคมฺม อนุสหคตานํ อูสคนฺธาทีนํ สมุคฺฆาโต วิย อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเลสกฺขโย, คนฺธปริภาวิตวตฺถํ นิวาเสตฺวา ฉณทิวเส อนฺตรวีถิยํ สุคนฺธคนฺธิโน วิจรณํ วิย ขีณาสวสฺส สีลคนฺธาทีหิ ทส ทิสา อุปวายนฺตสฺส ยถากามจาโร. "Evameva kho": aquí se presenta la comparación. El comportamiento mental del hombre común es como una ropa sucia. Las tres contemplaciones (anupassanā) son como los tres tipos de sales alcalinas, porque purifican los contaminantes de la mente. El comportamiento mental del que no regresa (anāgāmī), que permanece tras ser purificado por la enseñanza, es como la ropa lavada con las tres sales. Los contaminantes que deben ser eliminados por el sendero del Arhat son como el olor residual de la sal, etc., que persiste. El conocimiento del sendero del Arhat es como un cofre de perfumes. La destrucción total de todos los contaminantes mediante el sendero del Arhat es como la eliminación completa de los olores residuales de la sal gracias al cofre de perfumes. El libre movimiento del que ha destruido los influjos (khīṇāsava), cuyo aroma de virtud (sīla) y demás se difunde por las diez direcciones, es como el de un joven que, vistiendo ropas perfumadas, camina por las calles de la ciudad en un día de festival. อาจิกฺขิตุนฺติ กเถตุํ. เทเสตุนฺติ ปกาเสตุํ. ปญฺญาเปตุนฺติ ชานาเปตุํ. ปฏฺฐเปตุนฺติ ปติฏฺฐาเปตุํ. วิวริตุนฺติ วิวฏํ กาตุํ. วิภชิตุนฺติ สุวิภตฺตํ กาตุํ. อุตฺตานีกาตุนฺติ อุตฺตานกํ กาตุํ. สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานนฺติ เต กิร เถเรน กถิตกถิตฏฺฐาเน วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อุปรูปริ สมฺมสนฺตา เทสนาปริโยสาเน อรหตฺตํ ปาปุณึสุ. เถโรปิ อญฺเญน นีหาเรน อกเถตฺวา วิปสฺสนาสหคตจิตฺเตเนว กเถสิ. ตสฺมา โสปิ อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ – ‘‘สฏฺฐิมตฺตานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตานิ วิมุจฺจึสุ อายสฺมโต เขมกสฺส จา’’ติ. สตฺตมํ. "Ācikkhituṃ" significa contar. "Desetuṃ" significa manifestar. "Paññāpetuṃ" significa hacer saber. "Paṭṭhapetuṃ" significa establecer. "Vivarituṃ" significa revelar. "Vibhajituṃ" significa analizar bien. "Uttānīkātuṃ" significa hacer evidente. Se dice que esos sesenta ancianos, aplicando la visión cabal en cada punto explicado por el anciano y examinando más y más, alcanzaron el estado de Arhat al final de la enseñanza. El anciano también enseñó con una mente acompañada de visión cabal, sin recurrir a otro método. Por eso, él también alcanzó el estado de Arhat. Por eso se dijo: "las mentes de los sesenta monjes ancianos y del venerable Khemaka se liberaron de los influjos sin apego". Séptimo (Sutta). ๘. ฉนฺนสุตฺตวณฺณนา 8. Comentario al Channa Sutta ๙๐. อฏฺฐเม [Pg.291] อายสฺมา ฉนฺโนติ ตถาคเตน สทฺธึ เอกทิวเส ชาโต มหาภินิกฺขมนทิวเส สทฺธึ นิกฺขมิตฺวา ปุน อปรภาเค สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา ‘‘อมฺหากํ พุทฺโธ อมฺหากํ ธมฺโม’’ติ เอวํ มกฺขี เจว ปฬาสี จ หุตฺวา สพฺรหฺมจารีนํ ผรุสวาจาย สงฺฆฏฺฏนํ กโรนฺโต เถโร. อวาปุรณํ อาทายาติ กุญฺจิกํ คเหตฺวา. วิหาเรน วิหารํ อุปสงฺกมิตฺวาติ เอกํ วิหารํ ปวิสิตฺวา ตโต อญฺญํ, ตโต อญฺญนฺติ เอวํ เตน เตน วิหาเรน ตํ ตํ วิหารํ อุปสงฺกมิตฺวา. เอตทโวจ โอวทนฺตุ มนฺติ กสฺมา เอวํ มหนฺเตน อุสฺสาเหน ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา เอตํ อโวจาติ? อุปฺปนฺนสํเวคตาย. ตสฺส หิ ปรินิพฺพุเต สตฺถริ ธมฺมสงฺคาหกตฺเถเรหิ เปสิโต อายสฺมา อานนฺโท โกสมฺพึ คนฺตฺวา พฺรหฺมทณฺฑํ อทาสิ. โส ทินฺเน พฺรหฺมทณฺเฑ สญฺชาตปริฬาโห วิสญฺญีภูโต ปติตฺวา ปุน สญฺญํ ลภิตฺวา วุฏฺฐาย เอกสฺส ภิกฺขุโน สนฺติกํ คโต, โส เตน สทฺธึ กิญฺจิ น กเถสิ. อญฺญสฺส สนฺติกํ อคมาสิ, โสปิ น กเถสีติ เอวํ สกลวิหารํ วิจริตฺวา นิพฺพินฺโน ปตฺตจีวรํ อาทาย พาราณสึ คนฺตฺวา อุปฺปนฺนสํเวโค ตตฺถ ตตฺถ คนฺตฺวา เอวํ อโวจ. 90. En el octavo discurso, sobre el venerable Channa: él nació el mismo día que el Tathāgata, salió de casa junto a él el día de la Gran Renuncia, y más tarde se ordenó como monje en presencia del Maestro. Sin embargo, pensando: 'Nuestro es el Buda, nuestro es el Dhamma', se volvió denigrante (makkha) y dominante (paḷāsa), agrediendo a sus compañeros de vida santa con palabras ásperas. 'Tomando la llave' (avāpuraṇaṃ ādāya) significa tomando una llave (kuñcika). 'Yendo de monasterio en monasterio' (vihārena vihāraṃ upasaṅkamitvā) significa que entraba en un monasterio, salía de él para ir a otro, y así sucesivamente, acercándose a diversos monasterios. ¿Por qué fue a esos lugares con tanto esfuerzo diciendo 'Instrúyanme'? Debido a la urgencia espiritual (saṃvega) que había surgido en él. Se dice que, tras el Parinibbāna del Maestro, el venerable Ānanda, enviado por los ancianos compiladores del Dhamma, fue a Kosambi e impuso al venerable Channa el castigo de Brahma (brahmadaṇḍa). Al serle impuesto este castigo, Channa sintió una gran angustia, perdió el conocimiento y cayó al suelo; al recuperar el sentido, se levantó y acudió ante un monje, pero este no le dirigió la palabra. Fue ante otro, quien tampoco le habló. De este modo, tras recorrer todo el monasterio y sentirse hastiado, tomó su cuenco y mantos, fue a Benarés y, conmovido por la urgencia espiritual, buscó instrucción en diversos lugares. สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ สพฺเพ เตภูมกสงฺขารา อนิจฺจา. สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ สพฺเพ จตุภูมกธมฺมา อนตฺตา. อิติ สพฺเพปิ เต ภิกฺขู เถรํ โอวทนฺตา อนิจฺจลกฺขณํ อนตฺตลกฺขณนฺติ ทฺเวว ลกฺขณานิ กเถตฺวา ทุกฺขลกฺขณํ น กถยึสุ. กสฺมา? เอวํ กิร เนสํ อโหสิ – ‘‘อยํ ภิกฺขุ วาที ทุกฺขลกฺขเณ ปญฺญาปิยมาเน รูปํ ทุกฺขํ…เป… วิญฺญาณํ ทุกฺขํ, มคฺโค ทุกฺโข, ผลํ ทุกฺขนฺติ ‘ตุมฺเห ทุกฺขปฺปตฺตา ภิกฺขู นามา’ติ คหณํ คณฺเหยฺย, ยถา คหณํ คเหตุํ น สกฺโกติ, เอวํ นิทฺโทสเมวสฺส กตฺวา กเถสฺสามา’’ติ ทฺเวว ลกฺขณานิ กถยึสุ. 'Todas las formaciones son impermanentes' se refiere a todas las formaciones de los tres planos de existencia. 'Todos los fenómenos son no-yo' se refiere a todos los fenómenos de los cuatro planos. Así, todos aquellos monjes, al instruir al anciano Channa, le enseñaron las dos características de impermanencia y no-yo, pero no mencionaron la característica de sufrimiento (dukkha). ¿Por qué no la mencionaron? Se dice que pensaron lo siguiente: 'Este monje es dado a las palabras; si se le explica la característica de sufrimiento diciendo que la forma es sufrimiento... el camino es sufrimiento y el fruto es sufrimiento, él podría malinterpretarlo pensando: "Ustedes son monjes que han caído en el sufrimiento". Para que no pueda aferrarse a tal idea errónea, le enseñaremos de manera impecable'. Por esta razón, solo enseñaron las dos características. ปริตสฺสนา อุปาทานํ อุปฺปชฺชตีติ ปริตสฺสนา จ อุปาทานญฺจ อุปฺปชฺชติ. ปจฺจุทาวตฺตติ มานสํ, อถ โก จรหิ เม อตฺตาติ ยทิ รูปาทีสุ เอโกปิ อนตฺตา, อถ โก นาม เม อตฺตาติ เอวํ ปฏินิวตฺตติ ‘‘มยฺหํ มานส’’นฺติ. อยํ กิร เถโร ปจฺจเย อปริคฺคเหตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปสิ, สาสฺส ทุพฺพลวิปสฺสนา อตฺตคาหํ ปริยาทาตุํ อสกฺกุณนฺตี สงฺขาเรสุ สุญฺญโต [Pg.292] อุปฏฺฐหนฺเตสุ ‘‘อุจฺฉิชฺชิสฺสามิ วินสฺสิสฺสามี’’ติ อุจฺเฉททิฏฺฐิยา เจว ปริตสฺสนาย จ ปจฺจโย อโหสิ. โส จ อตฺตานํ ปาปเต ปปตนฺตํ วิย ทิสฺวา, ‘‘ปริตสฺสนา อุปาทานํ อุปฺปชฺชติ, ปจฺจุทาวตฺตติ มานสํ, อถ โก จรหิ เม อตฺตา’’ติ อาห. น โข ปเนวํ ธมฺมํ ปสฺสโต โหตีติ จตุสจฺจธมฺมํ ปสฺสนฺตสฺส เอวํ น โหติ. ตาวติกา วิสฺสฏฺฐีติ ตตฺตโก วิสฺสาโส. สมฺมุขา เมตนฺติ เถโร ตสฺส วจนํ สุตฺวา, ‘‘กีทิสา นุ โข อิมสฺส ธมฺมเทสนา สปฺปายา’’ติ? จินฺเตนฺโต เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ วิจินิตฺวา กจฺจานสุตฺตํ (สํ. นิ. ๒.๑๕) อทฺทส ‘‘อิทํ อาทิโตว ทิฏฺฐิวินิเวฐนํ กตฺวา มชฺเฌ พุทฺธพลํ ทีเปตฺวา สณฺหสุขุมปจฺจยาการํ ปกาสยมานํ คตํ, อิทมสฺส เทเสสฺสามี’’ติ ทสฺเสนฺโต ‘‘สมฺมุขา เมต’’นฺติอาทิมาห. อฏฺฐมํ. 'Surge la agitación y el apego' significa que surge tanto el temor como el apego a las visiones. 'La mente retrocede, ¿entonces quién es mi yo?': si entre los agregados como la forma no hay ni uno solo que sea el yo, ¿entonces qué es lo que llamo mi yo? Así, su mente retrocedió de la introspección (vipassanā) que había iniciado. Se dice que este anciano comenzó la introspección sin comprender las condiciones (paccaya); por ello, su débil introspección, incapaz de erradicar el apego al yo, hizo que, al manifestarse la vacuidad en las formaciones, pensara: 'Seré aniquilado, pereceré', convirtiéndose en causa de la visión de aniquilación y del temor. Sintiéndose como quien cae en un precipicio, dijo: 'Surge la agitación y el apego, la mente retrocede, ¿quién es entonces mi yo?'. Sin embargo, esto no le ocurre a quien ve la verdad de las cuatro nobles verdades. 'Tal grado de confianza' (tāvatikā vissaṭṭhī) se refiere a esa confianza depositada en Ānanda. 'Frente a frente lo recibí': el anciano Ānanda, al oír sus palabras y movido por la compasión, reflexionó sobre qué enseñanza sería adecuada para él. Tras examinar las palabras del Buda en el Tipiṭaka, vio que el Kaccānasutta era el indicado. ¿Por qué lo consideró así? Porque dicho sutta comienza desenredando las visiones erróneas, en medio muestra el poder de la sabiduría búdica y expone el sutil y profundo origen dependiente. Pensando 'Le enseñaré esto', comenzó diciendo 'Frente a frente lo recibí...'. Fin del octavo. ๙-๑๐. ราหุลสุตฺตาทิวณฺณนา 9-10. Comentario a los discursos de Rāhula y otros. ๙๑-๙๒. นวมทสมานิ ราหุลสํยุตฺเต (สํ. นิ. ๒.๑๘๘) วุตฺตตฺถาเนว. เกวลํ เหตานิ อยํ เถรวคฺโคติ กตฺวา อิธาคตานีติ. นวมทสมานิ. 91-92. El noveno y décimo discursos tienen el significado ya explicado en el Rāhulasaṃyutta. Se han incluido en esta sección simplemente porque los compiladores del Dhamma consideraron que este es el Capítulo de los Ancianos (Theravagga). Noveno y décimo. เถรวคฺโค นวโม. El noveno capítulo: Capítulo de los Ancianos. ๑๐. ปุปฺผวคฺโค 10. Capítulo de la Flor ๑. นทีสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al discurso del río ๙๓. ปุปฺผวคฺคสฺส ปฐเม ปพฺพเตยฺยาติ ปพฺพเต ปวตฺตา. โอหารินีติ โสเต ปติตปติตานิ ติณปณฺณกฏฺฐาทีนิ เหฏฺฐาหารินี. ทูรงฺคมาติ นิกฺขนฺตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย จตุปญฺจโยชนสตคามินี. สีฆโสตาติ จณฺฑโสตา. กาสาติอาทีนิ สพฺพานิ ติณชาตานิ. รุกฺขาติ เอรณฺฑาทโย ทุพฺพลรุกฺขา. เต นํ อชฺโฌลมฺเพยฺยุนฺติ เต ตีเร ชาตาปิ โอนมิตฺวา อคฺเคหิ อุทกํ ผุสนฺเตหิ อธิโอลมฺเพยฺยุํ, อุปริ ลมฺเพยฺยุนฺติ อตฺโถ. ปลุชฺเชยฺยุนฺติ สมูลมตฺติกาย สทฺธึ สีเส ปเตยฺยุํ. โส เตหิ อชฺโฌตฺถโฏ วาลุกมตฺติโกทเกหิ มุขํ ปวิสนฺเตหิ มหาวินาสํ ปาปุเณยฺย. 93. En el primer discurso del Capítulo de la Flor, 'de montaña' (pabbateyya) significa que fluye en la montaña. 'Que arrastra' (ohārinī) significa que lleva hacia abajo la hierba, las hojas y la madera que caen en la corriente. 'Que recorre largas distancias' (dūraṅgamā) significa que desde su origen recorre cuatro o quinientas leguas. 'De corriente rápida' (sīghasotā) significa de corriente violenta. Las hierbas kāsa y demás son tipos de gramíneas. 'Árboles' se refiere a árboles débiles como la planta de ricino. 'Se aferraría a ellos' significa que, aunque crezcan en la orilla, al inclinarse y tocar el agua, uno se colgaría de sus puntas. 'Se derrumbarían' (palujjeyyuṃ) significa que caerían sobre su cabeza junto con las raíces y el terrón de tierra. Aquel hombre, abrumado por ellos y con la boca llena de arena, tierra y agua, sufriría una gran ruina. เอวเมว [Pg.293] โขติ เอตฺถ โสเต ปติตปุริโส วิย วฏฺฏสนฺนิสฺสิโต พาลปุถุชฺชโน ทฏฺฐพฺโพ, อุภโตตีเร กาสาทโย วิย ทุพฺพลปญฺจกฺขนฺธา, ‘‘อิเม คหิตาปิ มํ ตาเรตุํ น สกฺขิสฺสนฺตี’’ติ ตสฺส ปุริสสฺส อชานิตฺวา คหณํ วิย อิเม ขนฺธา ‘‘น มยฺหํ สหายา’’ติ พาลปุถุชฺชนสฺส อชานิตฺวา จตูหิ คาเหหิ คหณํ, คหิตคหิตานํ ปลุชฺชนตฺตา ปุริสสฺส พฺยสนปฺปตฺติ วิย จตูหิ คาเหหิ คหิตานํ ขนฺธานํ วิปริณาเม พาลปุถุชฺชนสฺส โสกาทิพฺยสนปฺปตฺติ เวทิตพฺพา. ปฐมํ. 'Del mismo modo': aquí, el hombre caído en la corriente representa al necio mundano inmerso en el ciclo de renacimientos (vaṭṭa). Las hierbas kāsa en ambas orillas representan a los cinco agregados débiles. Así como el hombre se aferra a ellas sin saber que no podrán salvarlo, el necio mundano se aferra a los agregados mediante las cuatro formas de asir el yo (identificando el yo con la forma, etc.). Al igual que el hombre sufre la ruina porque las plantas que agarra se desmoronan, debe entenderse el sufrimiento, como el pesar y otros, que padece el necio mundano ante la alteración y destrucción de los agregados a los que se aferró. Primero. ๒. ปุปฺผสุตฺตวณฺณนา 2. Comentario al discurso de la flor ๙๔. ทุติเย วิวทตีติ ‘‘อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา อสุภ’’นฺติ ยถาสภาเวน วทนฺเตน สทฺธึ ‘‘นิจฺจํ สุขํ อตฺตา สุภ’’นฺติ วทนฺโต วิวทติ. โลกธมฺโมติ ขนฺธปญฺจกํ. ตญฺหิ ลุชฺชนสภาวตฺตา โลกธมฺโมติ วุจฺจติ. กินฺติ กโรมีติ กถํ กโรมิ? มยฺหญฺหิ ปฏิปตฺติกถนเมว ภาโร, ปฏิปตฺติปูรณํ ปน กุลปุตฺตานํ ภาโรติ ทสฺเสติ. อิมสฺมึ สุตฺเต ตโย โลกา กถิตา. ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, โลเกนา’’ติ เอตฺถ หิ สตฺตโลโก กถิโต, ‘‘อตฺถิ, ภิกฺขเว, โลเก โลกธมฺโม’’ติ เอตฺถ สงฺขารโลโก, ‘‘ตถาคโต โลเก ชาโต โลเก สํวฑฺโฒ’’ติ เอตฺถ โอกาสโลโก กถิโต. ทุติยํ. 94. En el segundo sutta, 'vivadatīti' significa que aquel que habla de acuerdo con la realidad diciendo 'impermanente, sufrimiento, no-yo, impuro', el otro disputa diciendo 'permanente, felicidad, yo, puro'. 'Lokadhammo' se refiere a los cinco agregados. Ciertamente, se llama 'lokadhammo' debido a su naturaleza de desintegración. 'Kinti karomīti' significa '¿cómo puedo actuar?'. Muestra que mi carga es solamente la enseñanza de la práctica, mientras que el cumplimiento de la práctica es la carga de los nobles hijos. En este sutta se mencionan tres tipos de mundos. En el pasaje 'Nāhaṃ, bhikkhave, lokenā', se refiere al mundo de los seres (sattaloko); en 'atthi, bhikkhave, loke lokadhammo', se refiere al mundo de las formaciones (saṅkhāraloko); y en 'tathāgato loke jāto loke saṃvaḍḍho', se refiere al mundo de los espacios o lugares (okāsaloko). Segundo (sutta). ๓. เผณปิณฺฑูปมสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario del Pheṇapiṇḍūpama Sutta (Sutta del Símil de la Bola de Espuma). ๙๕. ตติเย คงฺคาย นทิยา ตีเรติ อยุชฺฌปุรวาสิโน อปริมาณภิกฺขุปริวารํ จาริกํ จรมานํ ตถาคตํ อตฺตโน นครํ สมฺปตฺตํ ทิสฺวา เอกสฺมึ คงฺคาย นิวตฺตนฏฺฐาเน มหาวนสณฺฑมณฺฑิตปฺปเทเส สตฺถุ วิหารํ กตฺวา อทํสุ. ภควา ตตฺถ วิหรติ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ ‘‘คงฺคาย นทิยา ตีเร’’ติ. ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสีติ ตสฺมึ วิหาเร วสนฺโต ภควา สายนฺหสมยํ คนฺธกุฏิโต นิกฺขมิตฺวา คงฺคาตีเร ปญฺญตฺตวรพุทฺธาสเน นิสินฺโน คงฺคาย นทิยา อาคจฺฉนฺตํ มหนฺตํ เผณปิณฺฑํ ทิสฺวา, ‘‘มม สาสเน ปญฺจกฺขนฺธนิสฺสิตํ เอกํ ธมฺมํ กเถสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา ปริวาเรตฺวา นิสินฺเน ภิกฺขู อามนฺเตสิ. 95. En el tercero, 'gaṅgāya nadiyā tīre' indica que los habitantes de la ciudad de Ayujjhā, al ver al Tathāgata que viajaba en peregrinaje rodeado de una innumerable multitud de monjes y que llegaba a su ciudad, construyeron un monasterio para el Maestro en un recodo del río Ganges, en una zona boscosa y ornamentada, y se lo ofrecieron. El Bienaventurado reside allí. Con referencia a esto se dice 'en la orilla del río Ganges'. 'Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesīti' significa que, mientras residía en dicho monasterio, al atardecer, el Bienaventurado salió de la cabaña perfumada (gandhakuṭi) y se sentó en el noble asiento de Buda preparado a la orilla del Ganges; al ver una gran bola de espuma que bajaba por la corriente del río, pensó: 'Enseñaré una doctrina basada en la percepción directa de los cinco agregados en mi enseñanza', y tras reflexionar así, se dirigió a los monjes que estaban sentados a su alrededor. มหนฺตํ [Pg.294] เผณปิณฺฑนฺติ อุฏฺฐานุฏฺฐาเน พทรปกฺกปฺปมาณโต ปฏฺฐาย อนุโสตาคมเนน อนุปุพฺเพน ปวฑฺฒิตฺวา ปพฺพตกูฏมตฺตํ ชาตํ, ยตฺถ อุทกสปฺปาทโย อเนกปาณโย นิวสนฺติ, เอวรูปํ มหนฺตํ เผณปิณฺฑํ. อาวเหยฺยาติ อาหเรยฺย. โส ปนายํ เผณปิณฺโฑ อุฏฺฐิตฏฺฐาเนปิ ภิชฺชติ, โถกํ คนฺตฺวาปิ, เอกทฺวิโยชนาทิวเสน ทูรํ คนฺตฺวาปิ, อนฺตรา ปน อภิชฺชนฺโตปิ มหาสมุทฺทํ ปตฺวา อวสฺสเมว ภิชฺชติ. นิชฺฌาเยยฺยาติ โอโลเกยฺย. โยนิโส อุปปริกฺเขยฺยาติ การเณน อุปปริกฺเขยฺย. กิญฺหิ สิยา, ภิกฺขเว, เผณปิณฺเฑ สาโรติ, ภิกฺขเว, เผณปิณฺฑมฺหิ สาโร นาม กึ ภเวยฺย? วิลียิตฺวา วิทฺธํเสยฺเยว. 'Mahantaṃ pheṇapiṇḍanti' se refiere a que, desde un tamaño inicial similar al de un fruto de jujube, al descender por la corriente, la espuma crece gradualmente hasta alcanzar el tamaño de la cima de una montaña, donde habitan diversos seres vivos como serpientes de agua; tal es la gran bola de espuma. 'Āvaheyyā' significa que traería o arrastraría. Sin embargo, esta bola de espuma se rompe en el lugar donde surge, se rompe tras avanzar un poco, o tras avanzar una o dos leguas; incluso si no se rompe en el trayecto, se rompe inevitablemente al llegar al gran océano. 'Nijjhāyeyyā' significa que debería observar. 'Yoniso upaparikkheyyā' significa que debería investigar mediante el análisis de las causas. 'Kiñhi siyā, bhikkhave, pheṇapiṇḍe sāroti' significa: 'Monjes, ¿qué esencia o núcleo podría haber en una bola de espuma?'. Simplemente se disolvería y desaparecería por completo. เอวเมว โขติ ยถา เผณปิณฺโฑ นิสฺสาโร, เอวํ รูปมฺปิ นิจฺจสารธุวสารอตฺตสารวิรเหน นิสฺสารเมว. ยถา จ โส ‘‘อิมินา ปตฺตํ วา ถาลกํ วา กริสฺสามี’’ติ คเหตุํ น สกฺกา, คหิโตปิ ตมตฺถํ น สาเธติ, ภิชฺชติ เอว, เอวํ รูปมฺปิ นิจฺจนฺติ วา ธุวนฺติ วา อหนฺติ วา มมนฺติ วา คเหตุํ น สกฺกา, คหิตมฺปิ น ตถา ติฏฺฐติ, อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา อสุภญฺเญว โหตีติ เอวํ เผณปิณฺฑสทิสเมว โหติ. ยถา วา ปน เผณปิณฺโฑ ฉิทฺทาวฉิทฺโท อเนกสนฺธิฆฏิโต พหูนํ อุทกสปฺปาทีนํ ปาณานํ อาวาโส, เอวํ รูปมฺปิ ฉิทฺทาวฉิทฺทํ อเนกสนฺธิฆฏิตํ, กุลวเสเนเวตฺถ อสีติ กิมิกุลานิ วสนฺติ, ตเทว เตสํ สูติฆรมฺปิ วจฺจกุฏิปิ คิลานสาลาปิ สุสานมฺปิ, น เต อญฺญตฺถ คนฺตฺวา คพฺภวุฏฺฐานาทีนิ กโรนฺติ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ. 'Evameva kho' significa que así como la bola de espuma carece de esencia, de la misma manera la forma (rūpa) carece totalmente de esencia, al estar desprovista de una esencia de permanencia, de una esencia de estabilidad y de una esencia de yo. Y así como no es posible tomar esa espuma pensando 'haré un cuenco o un plato con esto', e incluso si se intentara tomar, no cumpliría ese propósito por su falta de solidez y simplemente se rompería; de la misma manera, la forma no puede ser tomada como 'permanente', 'estable', 'yo' o 'mío'. Aunque sea tomada mediante el apego erróneo, no permanece de ese modo; es solo impermanente, sufrimiento, no-yo e impura. Así, es exactamente como una bola de espuma. O bien, así como la bola de espuma está llena de poros y huecos, compuesta por muchas uniones y es la morada de muchos seres como serpientes de agua; de la misma manera, la forma física está llena de poros, compuesta por múltiples articulaciones y uniones, y en este agregado de la forma habitan ochenta tipos de familias de gusanos; para ellos, este cuerpo es su sala de partos, su letrina, su hospital y su cementerio; ellos no van a ninguna otra parte para nacer o morir. En este sentido también es similar a una bola de espuma. ยถา จ เผณปิณฺโฑ อาทิโต พทรปกฺกมตฺโต หุตฺวา อนุปุพฺเพน ปพฺพตกูฏมตฺโตปิ โหติ, เอวํ รูปมฺปิ อาทิโต กลลมตฺตํ หุตฺวา อนุปุพฺเพน พฺยามมตฺตมฺปิ โคมหึสหตฺถิอาทีนํ วเสน ปพฺพตกูฏาทิมตฺตํ โหติ มจฺฉกจฺฉปาทีนํ วเสน อเนกโยชนสตปมาณมฺปิ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ. ยถา จ เผณปิณฺโฑ อุฏฺฐิตมตฺโตปิ ภิชฺชติ, โถกํ คนฺตฺวาปิ, ทูรํ คนฺตฺวาปิ, สมุทฺทํ ปตฺวา ปน อวสฺสเมว ภิชฺชติ, เอวเมวํ รูปมฺปิ กลลภาเวปิ ภิชฺชติ อพฺพุทาทิภาเวปิ, อนฺตรา ปน อภิชฺชมานมฺปิ วสฺสสตายุกานํ วสฺสสตํ ปตฺวา อวสฺสเมว ภิชฺชติ, มรณมุเข จุณฺณวิจุณฺณํ โหติ, เอวมฺปิ เผณปิณฺฑสทิสํ. Y así como la bola de espuma, siendo inicialmente del tamaño de un fruto de jujube, gradualmente llega a ser del tamaño de la cima de una montaña; de la misma manera la forma, siendo inicialmente del tamaño de una gota de líquido transparente (kalala), gradualmente llega a tener el tamaño de una braza en los seres humanos, o el tamaño de la cima de una montaña en bueyes, búfalos y elefantes, o incluso cientos de leguas en peces y tortugas. Así también es similar a una bola de espuma. Y así como la bola de espuma se rompe apenas surge, o tras avanzar un poco, o tras avanzar lejos, y se rompe inevitablemente al llegar al océano; de la misma manera la forma se desintegra ya sea en la etapa de kalala o de abbuda; e incluso si no se desintegra en las etapas intermedias, al llegar a los cien años en quienes viven un siglo, se desintegra inevitablemente y queda reducida a polvo en las fauces de la muerte. Así también es similar a una bola de espuma. กิญฺหิ [Pg.295] สิยา, ภิกฺขเว, เวทนาย สาโรติอาทีสุ เวทนาทีนํ ปุพฺพุฬาทีหิ เอวํ สทิสตา เวทิตพฺพา. ยถา หิ ปุพฺพุโฬ อสาโร เอวํ เวทนาปิ. ยถา จ โส อพโล อคยฺหูปโค, น สกฺกา ตํ คเหตฺวา ผลกํ วา อาสนํ วา กาตุํ, คหิโตปิ ภิชฺชเตว, เอวํ เวทนาปิ อพลา อคยฺหูปคา, น สกฺกา นิจฺจาติ วา ธุวาติ วา คเหตุํ, คหิตาปิ น ตถา ติฏฺฐติ, เอวํ อคยฺหูปคตายปิ เวทนา ปุพฺพุฬสทิสา. ยถา ปน ตสฺมึ ตสฺมึ อุทกพินฺทุมฺหิ ปุพฺพุโฬ อุปฺปชฺชติ เจว ภิชฺชติ จ, น จิรฏฺฐิติโก โหติ, เอวํ เวทนาปิ อุปฺปชฺชติ เจว ภิชฺชติ จ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ. เอกจฺฉรกฺขเณ โกฏิสตสหสฺสสงฺขา อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุชฺฌติ. ยถา จ ปุพฺพุโฬ อุทกตลํ, อุทกพินฺทุํ, อุทกชลฺลํ, สงฺกฑฺฒิตฺวา ปุฏํ กตฺวา คหณวาตญฺจาติ จตฺตาริ การณานิ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ, เอวํ เวทนาปิ วตฺถุํ อารมฺมณํ กิเลสชลฺลํ ผสฺสสงฺฆฏฺฏนญฺจาติ จตฺตาริ การณานิ ปฏิจฺจ อุปฺปชฺชติ. เอวมฺปิ เวทนา ปุพฺพุฬสทิสา. En los pasajes como '¿Kiñhi siyā, bhikkhave, vedanāya sāroti', la similitud de la sensación (vedanā) con una burbuja de agua (pubbuḷa) debe entenderse de la siguiente manera. Así como la burbuja no tiene esencia, la sensación tampoco la tiene. Y así como la burbuja es débil e inasible, no pudiendo ser tomada para fabricar una tabla o un asiento, y se rompe apenas se toca; así la sensación es débil e inasible, no pudiendo ser tomada como 'permanente' o 'estable', y aunque se tomara así, no permanece de ese modo. Por esta cualidad de ser inasible, la sensación es como una burbuja. Además, así como con cada gota de agua que cae surge y se rompe una burbuja, no durando mucho tiempo; de la misma manera la sensación surge y se rompe, no es duradera. Surge y cesa millones de veces en un abrir y cerrar de ojos. Y así como la burbuja surge dependiendo de cuatro causas: la superficie del agua, la gota de agua, la viscosidad del agua y el aire atrapado; de la misma manera la sensación surge dependiendo de cuatro causas: la base sensorial, el objeto, la viscosidad de las defilaciones (kilesa) y el impacto del contacto. Así también la sensación es similar a una burbuja. สญฺญาปิ อสารกฏฺเฐน มรีจิสทิสา. ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. น หิ สกฺกา ตํ คเหตฺวา ปิวิตุํ วา นฺหายิตุํ วา ภาชนํ วา ปูเรตุํ. อปิจ ยถา มรีจิ วิปฺผนฺทติ, สญฺชาตูมิเวคา วิย ขายติ, เอวํ นีลสญฺญาทิเภทา สญฺญาปิ นีลาทิอนุภวนตฺถาย ผนฺทติ วิปฺผนฺทติ. ยถา จ มรีจิ มหาชนํ วิปฺปลมฺเภติ ‘‘ปุณฺณวาปิ วิย ปุณฺณนที วิย ทิสฺสตี’’ติ วทาเปติ, เอวํ สญฺญาปิ วิปฺปลมฺเภติ, ‘‘อิทํ นีลกํ สุภํ สุขํ นิจฺจ’’นฺติ วทาเปติ. ปีตกาทีสุปิ เอเสว นโย. เอวํ สญฺญา วิปฺปลมฺภเนนาปิ มรีจิสทิสา. La percepción (saññā) también es como un espejismo por su falta de esencia. Del mismo modo, por ser imposible de asir. Pues no es posible tomarla para beber, bañarse o llenar un recipiente. Además, así como un espejismo oscila y aparece como el ímpetu de un fuerte vapor, del mismo modo la percepción, en sus variedades como la percepción de lo azul y demás, oscila para experimentar lo azul y otros objetos. Y así como un espejismo engaña a la multitud haciéndoles decir: 'se ve como un estanque lleno o un río caudaloso', del mismo modo la percepción engaña haciendo decir: 'esto es azul, es bello, es placentero, es permanente'. El mismo método se aplica a lo amarillo y demás. Así, por su carácter engañoso, la percepción es semejante a un espejismo. อกุกฺกุกชาตนฺติ อนฺโต อสญฺชาตฆนทณฺฑกํ. สงฺขาราปิ อสารกฏฺเฐน กทลิกฺขนฺธสทิสา, ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. ยเถว หิ กทลิกฺขนฺธโต กิญฺจิ คเหตฺวา น สกฺกา โคปานสิอาทีนํ อตฺถาย อุปเนตุํ, อุปนีตมฺปิ น ตถา โหติ, เอวํ สงฺขาราปิ น สกฺกา นิจฺจาทิวเสน คเหตุํ, คหิตาปิ น ตถา โหนฺติ. ยถา จ กทลิกฺขนฺโธ พหุปตฺตวฏฺฏิสโมธาโน โหติ, เอวํ สงฺขารกฺขนฺโธ พหุธมฺมสโมธาโน. ยถา จ กทลิกฺขนฺโธ นานาลกฺขโณ. อญฺโญเยว หิ พาหิราย ปตฺตวฏฺฏิยา วณฺโณ, อญฺโญ ตโต อพฺภนฺตรอพฺภนฺตรานํ, เอวเมว สงฺขารกฺขนฺเธปิ [Pg.296] อญฺญเทว ผสฺสสฺส ลกฺขณํ, อญฺญา เจตนาทีนํ, สโมธาเนตฺวา ปน สงฺขารกฺขนฺโธว วุจฺจตีติ เอวมฺปิ สงฺขารกฺขนฺโธ กทลิกฺขนฺธสทิโส. 'Akukkukajāta' significa que el tallo central denso aún no se ha formado en su interior. Las formaciones (saṅkhārā) también son como el tronco de un banano por su falta de esencia, e igualmente por ser imposibles de asir. Pues así como no es posible tomar nada del tronco de un banano para usarlo como viga y, aunque se tomara, no serviría para tal fin, de igual modo no es posible asir las formaciones como permanentes y, aunque se asieran, no resultarían serlo. Y así como el tronco de un banano es una combinación de muchas capas de hojas, el agregado de las formaciones es una combinación de muchos fenómenos. Y así como el tronco de un banano tiene diversas características —siendo el color de la capa externa uno, y el de las capas internas otros—, del mismo modo en el agregado de las formaciones, la característica del contacto (phassa) es una y la de la voluntad (cetanā) y otros factores es otra; sin embargo, al unirlos, se le llama simplemente el agregado de las formaciones. Así también, el agregado de las formaciones es semejante al tronco de un banano. จกฺขุมา ปุริโสติ มํสจกฺขุนา เจว ปญฺญาจกฺขุนา จาติ ทฺวีหิ จกฺขูหิ จกฺขุมา. มํสจกฺขุมฺปิ หิสฺส ปริสุทฺธํ วฏฺฏติ อปคตปฏลปิฬกํ, ปญฺญาจกฺขุมฺปิ อสารภาวทสฺสนสมตฺถํ. วิญฺญาณมฺปิ อสารกฏฺเฐน มายาสทิสํ, ตถา อคยฺหูปคฏฺเฐน. ยถา จ มายา อิตฺตรา ลหุปจฺจุปฏฺฐานา, เอวํ วิญฺญาณํ. ตญฺหิ ตโตปิ อิตฺตรตรญฺเจว ลหุปจฺจุปฏฺฐานตรญฺจ. เตเนว หิ จิตฺเตน ปุริโส อาคโต วิย คโต วิย ฐิโต วิย นิสินฺโน วิย โหติ. อญฺญเทว จ อาคมนกาเล จิตฺตํ, อญฺญํ คมนกาลาทีสุ. เอวมฺปิ วิญฺญาณํ มายาสทิสํ. มายา จ มหาชนํ วญฺเจติ, ยํกิญฺจิเทว ‘‘อิทํ สุวณฺณํ รชตํ มุตฺตา’’ติ คาหาเปติ, วิญฺญาณมฺปิ มหาชนํ วญฺเจติ. เตเนว หิ จิตฺเตน อาคจฺฉนฺตํ วิย คจฺฉนฺตํ วิย ฐิตํ วิย นิสินฺนํ วิย กตฺวา คาหาเปติ. อญฺญเทว จ อาคมเน จิตฺตํ, อญฺญํ คมนาทีสุ. เอวมฺปิ วิญฺญาณํ มายาสทิสํ. 'Un hombre con visión' es aquel que posee dos tipos de ojos: el ojo físico y el ojo de la sabiduría. Su ojo físico es puro, libre de cataratas y manchas, y su ojo de la sabiduría es capaz de ver la falta de esencia. La conciencia (viññāṇa) también es como un truco de magia por su falta de esencia, e igualmente por ser imposible de asir. Y así como un truco de magia es efímero y de rápida aparición, así es la conciencia. De hecho, es incluso más efímera y de aparición más rápida que aquel. Pues por esa misma mente, parece que un hombre viene, va, se pone de pie o se sienta. Pero la mente en el momento de venir es una, y otra distinta en el momento de irse y demás. Así también la conciencia es como un truco de magia. Y la magia engaña a la multitud, haciendo que tomen cualquier cosa como si fuera 'oro, plata o perlas'; de igual modo, la conciencia engaña a la multitud. Pues mediante esa misma mente, hace que se perciba a alguien como si viniera, fuera, estuviera de pie o sentado, y así lo hace creer. Sin embargo, la mente al venir es una, y otra al irse y demás. Así también la conciencia es como un truco de magia. ภูริปญฺเญนาติ สณฺหปญฺเญน เจว วิปุลวิตฺถตปญฺเญน จ. อายูติ ชีวิตินฺทฺริยํ. อุสฺมาติ กมฺมชเตโชธาตุ. ปรภตฺตนฺติ นานาวิธานํ กิมิคณาทีนํ ภตฺตํ หุตฺวา. เอตาทิสายํ สนฺตาโนติ เอตาทิสี อยํ ปเวณี มตกสฺส ยาว สุสานา ฆฏฺฏียตีติ. มายายํ พาลลาปินีติ ยฺวายํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ นาม, อยํ พาลมหาชนลปาปนิกมายา นาม. วธโกติ ทฺวีหิ การเณหิ อยํ ขนฺธสงฺขาโต วธโก อญฺญมญฺญฆาตเนนปิ, ขนฺเธสุ สติ วโธ ปญฺญายตีติปิ. เอกา หิ ปถวีธาตุ ภิชฺชมานา เสสธาตุโย คเหตฺวาว ภิชฺชติ, ตถา อาโปธาตุอาทโย. รูปกฺขนฺโธ จ ภิชฺชมาโน อรูปกฺขนฺเธ คเหตฺวาว ภิชฺชติ, ตถา อรูปกฺขนฺเธสุ เวทนาทโย สญฺญาทิเก. จตฺตาโรปิ เจเต วตฺถุรูปนฺติ เอวํ อญฺญมญฺญวธเนเนตฺถ วธกตา เวทิตพฺพา. ขนฺเธสุ ปน สติ วธพนฺธนจฺเฉทาทีนิ สมฺภวนฺติ, เอวํ เอเตสุ สติ วธภาวโตปิ วธกตา เวทิตพฺพา. สพฺพสํโยคนฺติ สพฺพํ ทสวิธมฺปิ สํโยชนํ. อจฺจุตํ ปทนฺติ นิพฺพานํ. ตติยํ. 'Por aquel de vasta sabiduría' se refiere a quien posee una sabiduría sutil y extensamente vasta. 'Āyu' es la facultad de la vida (jīvitindriya). 'Usmā' es el elemento fuego nacido del kamma. 'Comida para otros' significa convertirse en el alimento de diversos grupos de gusanos y demás. 'Tal es esta continuidad' se refiere a que esta es la sucesión de un cadáver que es llevado hasta el cementerio. 'La ilusión que hace balbucear a los necios' se refiere a que el llamado agregado de la conciencia es una ilusión que hace que la multitud de necios exclame 'yo' y 'mío'. 'Asesino' se refiere a que este estado llamado 'agregados' es un asesino por dos razones: por la destrucción mutua y porque, existiendo los agregados, se manifiesta un asesino. Pues cuando el elemento tierra se disuelve, se disuelve arrastrando consigo a los demás elementos, debido a que tienen un mismo surgimiento y una misma cesación. Del mismo modo, el elemento agua y otros, al disolverse, arrastran a los demás. El agregado de la forma, al disolverse, arrastra a los agregados inmateriales; e igualmente, entre los agregados inmateriales, la sensación y otros arrastran a la percepción y demás. Y los cuatro agregados inmateriales arrastran a la forma que les sirve de base; así debe entenderse aquí su naturaleza de asesinos por su destrucción mutua. Además, existiendo los agregados, ocurren actos como matar, atar y mutilar; así, debe entenderse su naturaleza de asesinos también por el hecho de que el asesinato ocurre cuando ellos están presentes. 'Todo vínculo' se refiere a los diez tipos de grilletes. 'El estado imperecedero' se refiere al Nibbāna. El tercer discurso ha terminado. ๔-๖. โคมยปิณฺฑสุตฺตาทิวณฺณนา 4-6. Comentario del Discurso del Pelotón de Estiércol y otros. ๙๖-๙๘. จตุตฺเถ [Pg.297] สสฺสติสมนฺติ สิเนรุมหาปถวีจนฺทิมสูริยาทีหิ สสฺสตีหิ สมํ. ปริตฺตํ โคมยปิณฺฑนฺติ อปฺปมตฺตกํ มธุกปุปฺผปฺปมาณํ โคมยขณฺฑํ. กุโต ปนาเนเนตํ ลทฺธนฺติ. ปริภณฺฑกรณตฺถาย อาภตโต คหิตนฺติ เอเก. อตฺถสฺส ปน วิญฺญาปนตฺถํ อิทฺธิยา อภิสงฺขริตฺวา หตฺถารุฬฺหํ กตนฺติ เวทิตพฺพนฺติ. อตฺตภาวปฏิลาโภติ ปฏิลทฺธอตฺตภาโว. น ยิทํ พฺรหฺมจริยวาโส ปญฺญาเยถาติ อยํ มคฺคพฺรหฺมจริยวาโส นาม น ปญฺญาเยยฺย. มคฺโค หิ เตภูมกสงฺขาเร วิวฏฺเฏนฺโต อุปฺปชฺชติ. ยทิ จ เอตฺตโก อตฺตภาโว นิจฺโจ ภเวยฺย, มคฺโค อุปฺปชฺชิตฺวาปิ สงฺขารวฏฺฏํ วิวฏฺเฏตุํ น สกฺกุเณยฺยาติ พฺรหฺมจริยวาโส น ปญฺญาเยถ. 96-98. En el cuarto discurso, 'igual a lo eterno' significa igual en duración a las cosas que permanecen por un eón, como el monte Sineru, la gran tierra, la luna y el sol. 'Un pequeño pelotón de estiércol' se refiere a un trozo de estiércol de vaca de un tamaño insignificante, como el de una flor de Madhuka. Algunos dicen que fue tomado de lo que los monjes habían traído para ungir; sin embargo, debe entenderse que fue creado y puesto en su mano mediante poderes psíquicos para dar a conocer el significado. 'No se conocería esta vida santa' significa que esta práctica de la vida santa del Camino no sería evidente. Pues el Camino surge revirtiendo las formaciones de los tres planos de existencia. Si una existencia de este tamaño fuera permanente, el Camino, aunque surgiera, no podría revertir el ciclo de las formaciones; por lo tanto, no se conocería la vida santa. อิทานิ สเจ โกจิ สงฺขาโร นิจฺโจ ภเวยฺย, มยา มหาสุทสฺสนราชกาเล อนุภูตา สมฺปตฺติ นิจฺจา ภเวยฺย, สาปิ จ อนิจฺจาติ ตํ ทสฺเสตุํ ภูตปุพฺพาหํ ภิกฺขุ ราชา อโหสินฺติอาทิมาห. ตตฺถ กุสาวตีราชธานิปฺปมุขานีติ กุสาวตีราชธานี เตสํ นครานํ ปมุขา, สพฺพเสฏฺฐาติ อตฺโถ. สารมยานีติ รตฺตจนฺทนสารมยานิ. อุปธานํ ปน สพฺเพสํ สุตฺตมยเมว. โคณกตฺถตานีติ จตุรงฺคุลาธิกโลเมน กาฬโกชเวน อตฺถตานิ, ยํ มหาปิฏฺฐิยโกชโวติ วทนฺติ. ปฏกตฺถตานีติ อุภโตโลเมน อุณฺณามเยน เสตกมฺพเลน อตฺถตานิ. ปฏลิกตฺถตานีติ ฆนปุปฺเผน อุณฺณามยอตฺถรเณน อตฺถตานิ. กทลิมิคปวรปจฺจตฺถรณานีติ กทลิมิคจมฺมมเยน อุตฺตมปจฺจตฺถรเณน อตฺถตานิ. ตํ กิร ปจฺจตฺถรณํ เสตวตฺถสฺส อุปริ กทลิมิคจมฺมํ อตฺถริตฺวา สิพฺเพตฺวา กโรนฺติ. สอุตฺตรจฺฉทานีติ สห อุตฺตรจฺฉเทน, อุปริ พทฺเธน รตฺตวิตาเนน สทฺธินฺติ อตฺโถ. อุภโตโลหิตกูปธานีติ สีสูปธานญฺจ ปาทูปธานญฺจาติ ปลฺลงฺกานํ อุภโตโลหิตกูปธานานิ. เวชยนฺตรถปฺปมุขานีติ เอตฺถ เวชยนฺโต นาม ตสฺส รญฺโญ รโถ, ยสฺส จกฺกานํ อินฺทนีลมณิมยา นาภิ, สตฺตรตนมยา อรา, ปวาฬมยา เนมิ, รชตมโย อกฺโข, อินฺทนีลมณิมยํ อุปกฺขรํ, รชตมยํ กุพฺพรํ. โส เตสํ รถานํ ปมุโข อคฺโค. ทุกูลสนฺทานานีติ ทุกูลสนฺถรานิ. กํสูปธารณานีติ รชตมยโทหภาชนานิ. วตฺถโกฏิสหสฺสานีติ ยถารุจิตํ [Pg.298] ปริภุญฺชิสฺสตีติ นฺหตฺวา ฐิตกาเล อุปนีตวตฺถาเนว สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ภตฺตาภิหาโรติ อภิหริตพฺพภตฺตํ. Ahora, dijo 'en el pasado, monjes, yo fui un rey', etc., para mostrar que si alguna formación condicionada (saṅkhāra) fuera permanente, la prosperidad que disfruté en los tiempos del Rey Mahāsudassana habría sido permanente; pero incluso eso fue impermanente. En ese pasaje, 'encabezadas por la ciudad real de Kusāvatī' significa que entre esas ciudades, Kusāvatī era la principal, la más excelente de todas. 'Hechos de madera de corazón' (sāramayānī) se refiere a que estaban hechos de la madera de corazón del sándalo rojo. Sin embargo, los cojines (upadhānaṃ) para todos ellos estaban hechos exclusivamente de hilos de seda. 'Cubiertos con alfombras Goṇaka' (goṇakatthatānī) se refiere a alfombras de lana negra con pelos de más de cuatro pulgadas de largo, que se conocen como alfombras de lana de superficie amplia. 'Cubiertos con alfombras Paṭaka' (paṭakatthatānī) se refiere a alfombras de lana blanca tejidas con vellón de ambos lados. 'Cubiertos con alfombras Paṭalika' (paṭalikatthatānī) se refiere a alfombras de lana con densos bordados de flores. 'Cubiertos con excelentes pieles del antílope Kadali' (kadalimigapavarapaccattharaṇānī) se refiere a cubiertas superiores hechas de la piel del antílope Kadali. Se dice que hacían esa cubierta extendiendo la piel de antílope Kadali sobre una tela blanca y cosiéndolas. 'Con toldos superiores' (sauttaracchadānī) significa junto con una cubierta superior, que es un dosel rojo atado arriba. 'Cojines rojos en ambos extremos' (ubhatolohitakūpadhānī) significa que los divanes tenían cojines rojos tanto para la cabeza como para los pies. En la frase 'encabezados por el carro Vejayanta', el llamado Vejayanta era el carro de ese rey, cuyo eje (nābhi) estaba hecho de zafiros, los radios de las siete joyas, la llanta (nemi) de coral, el eje (akkho) de plata, los accesorios de zafiros y el timón (kubbaraṃ) de plata. Ese era el principal y más excelente de todos los carros. 'Ataduras de seda' (dukūlasandānānī) se refiere a alfombras de seda. 'Recipientes de bronce' (kaṃsūpadhāraṇānī) se refiere a vasijas de plata para ordeñar. 'Miles de millones de ropajes' (vatthakoṭisahassānī) se refiere a que los usaba según su deseo; esto se dijo refiriéndose a las vestiduras que se le presentaban cuando se detenía después del baño. 'Ofrenda de comida' (bhattābhihāro) se refiere al alimento que debía serle servido. ยมหํ เตน สมเยน อชฺฌาวสามีติ ยตฺถ วสามิ, ตํ เอกญฺเญว นครํ โหติ, อวเสเสสุ ปุตฺตธีตาทโย เจว ทาสมนุสฺสา จ วสึสุ. ปาสาทกูฏาคาราทีสุปิ เอเสว นโย. ปลฺลงฺกาทีสุ เอกํเยว สยํ ปริภุญฺชติ, เสสา ปุตฺตาทีนํ ปริโภคา โหนฺติ. อิตฺถีสุ เอกาว ปจฺจุปฏฺฐาติ, เสสา ปริวารมตฺตา โหนฺติ. เวลามิกาติ ขตฺติยสฺส วา พฺราหฺมณิยา, พฺราหฺมณสฺส วา ขตฺติยานิยา กุจฺฉิสฺมึ ชาตา. ปริทหามีติ เอกํเยว ทุสฺสยุคํ นิวาเสมิ, เสสานิ ปริวาเรตฺวา วิจรนฺตานํ อสีติสหสฺสาธิกานํ โสฬสนฺนํ ปุริสสตสหสฺสานํ โหนฺตีติ ทสฺเสติ. ภุญฺชามีติ ปรมปฺปมาเณน นาฬิโกทนมตฺตํ ภุญฺชามิ, เสสํ ปริวาเรตฺวา วิจรนฺตานํ จตฺตาลีสสหสฺสาธิกานํ อฏฺฐนฺนํ ปุริสสตสหสฺสานํ โหตีติ ทสฺเสติ. เอกถาลิปาโก หิ ทสนฺนํ ชนานํ ปโหติ. 'Lo que en aquel tiempo yo habitaba' (yamahaṃ tena samayena ajjhāvasāmi) significa que el lugar donde residía era solo una ciudad; en el resto de las ciudades vivían sus hijos e hijas, así como sus siervos y gente. Este mismo método debe aplicarse a los palacios, cámaras con techos puntiagudos, etc. Entre los divanes y otros muebles, él mismo disfrutaba solo de uno, mientras que el resto eran para el uso de sus hijos y demás. Entre las mujeres, solo una lo atendía, mientras que las demás eran meras acompañantes. 'Velāmikā' se refiere a una reina nacida de un khattiya y una brahmánica, o de un brahmán y una khattiyānī. 'Me visto' (paridahāmi) significa que me pongo solo un par de vestiduras, mostrando que las restantes eran para los más de un millón seiscientos ochenta mil hombres que circulaban en su séquito. 'Como' (bhuñjāmi) significa que consumo como máximo una medida (nāḷika) de arroz cocido, mostrando que el resto era para los ochocientos cuarenta mil hombres que circulaban en su séquito. De hecho, una olla de comida es suficiente para diez personas. อิติ อิมํ มหาสุทสฺสนกาเล สมฺปตฺตึ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ตสฺสา อนิจฺจตํ ทสฺเสนฺโต อิติ โข ภิกฺขูติอาทิมาห. ตตฺถ วิปริณตาติ ปกติชหเนน นิพฺพุตปทีโป วิย อปณฺณตฺติกภาวํ คตา. เอวํ อนิจฺจา โข ภิกฺขุ สงฺขาราติ เอวํ หุตฺวาอภาวฏฺเฐน อนิจฺจา. เอตฺตาวตา ภควา ยถา นาม ปุริโส สตหตฺถุพฺเพเธ จมฺปกรุกฺเข นิสฺเสณึ พนฺธิตฺวา อภิรุหิตฺวา จมฺปกปุปฺผํ อาทาย นิสฺเสณึ มุญฺจนฺโต โอตเรยฺย, เอวเมวํ นิสฺเสณึ พนฺธนฺโต วิย อเนกวสฺสโกฏิสตสหสฺสุพฺเพธํ มหาสุทสฺสนสมฺปตฺตึ อารุยฺห สมฺปตฺติมตฺถเก ฐิตํ อนิจฺจลกฺขณํ อาทาย นิสฺเสณึ มุญฺจนฺโต วิย โอติณฺโณ. เอวํ อทฺธุวาติ เอวํ อุทกปุพฺพุฬาทโย วิย ธุวภาวรหิตา. เอวํ อนสฺสาสิกาติ เอวํ สุปินเก ปีตปานียํ วิย อนุลิตฺตจนฺทนํ วิย จ อสฺสาสวิรหิตา. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเต อนิจฺจลกฺขณํ กถิตํ. ปญฺจเม สพฺพํ วุตฺตนยเมว. ฉฏฺฐํ ตถา พุชฺฌนกสฺส อชฺฌาสเยน วุตฺตํ. จตุตฺถาทีนิ. Habiendo mostrado así esta prosperidad en los tiempos de Mahāsudassana, ahora para mostrar su impermanencia, dijo: 'Así, monjes', etc. En ese pasaje, 'transformados' (vipariṇatā) significa que han alcanzado un estado de no-designación, como una lámpara extinguida al abandonar su naturaleza original. 'Así de impermanentes son, monjes, las formaciones condicionadas' significa que son impermanentes en el sentido de su inexistencia tras haber llegado a ser. Con esto, el Bienaventurado, así como un hombre que habiendo construido una escalera para subir a un árbol campaka de cien codos de altura, toma una flor de campaka y desciende soltando la escalera; de la misma manera, habiendo ascendido a la prosperidad de Mahāsudassana, que es tan alta como cientos de miles de millones de años, cual si construyera una escalera, toma la marca de lo impermanente (aniccalakkhaṇaṃ) situada en la cima de la prosperidad y desciende cual si soltara la escalera. 'Así de inestables' (addhuvā) significa carentes de permanencia, como las burbujas de agua. 'Así de insatisfactorias' (anassāsikā) significa carentes de consuelo genuino, como beber agua en un sueño o ser ungido con sándalo en un sueño. Así, en este sutta, se ha expuesto la característica de la impermanencia. En el quinto sutta, todo es según el método ya mencionado. El sexto fue dicho de acuerdo con la inclinación de alguien capaz de despertar a la verdad. Del cuarto en adelante. ๗. คทฺทุลพทฺธสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Discurso sobre el perro atado con una correa ๙๙. สตฺตเม ยํ มหาสมุทฺโทติ ยสฺมึ สมเย ปญฺจเม สูริเย อุฏฺฐิเต มหาสมุทฺโท อุสฺสุสฺสติ. ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยนฺติ จตฺตาริ สจฺจานิ อปฺปฏิวิชฺฌิตฺวา อวิชฺชาย นิวุตานํเยว สตํ วฏฺฏทุกฺขสฺส อนฺตกิริยํ ปริจฺเฉทํ [Pg.299] น วทามิ. สา คทฺทุลพทฺโธติ คทฺทุเลน พทฺธสุนโข. ขีเลติ ปถวิยํ อาโกฏิเต มหาขีเล. ถมฺเภติ นิขณิตฺวา ฐปิเต ถมฺเภ. เอวเมว โขติ เอตฺถ สุนโข วิย วฏฺฏนิสฺสิโต พาโล, คทฺทุโล วิย ทิฏฺฐิ, ถมฺโภ วิย สกฺกาโย, คทฺทุลรชฺชุยา ถมฺเภ อุปนิพทฺธสุนขสฺส ถมฺภานุปริวตฺตนํ วิย ทิฏฺฐิตณฺหาย สกฺกาเย พทฺธสฺส ปุถุชฺชนสฺส สกฺกายานุปริวตฺตนํ เวทิตพฺพํ. สตฺตมํ. 99. En el séptimo sutta, 'lo que es el gran océano' (yaṃ mahāsamuddo) se refiere al tiempo en que, al salir el quinto sol, el gran océano se seca. 'El fin del sufrimiento' (dukkhassa antakiriyanti) significa que no declaro que haya un límite o un final para el sufrimiento de la ronda de renacimientos para aquellos que están nublados por la ignorancia y no han penetrado las cuatro verdades. 'Atado con una correa' (sā gaddulabaddhoti) es como un perro atado con una correa de cuero. 'A un poste' (khīleti) se refiere a un gran poste clavado en la tierra. 'A un pilar' (thambheti) se refiere a un pilar que ha sido enterrado y fijado. En la expresión 'del mismo modo', debe entenderse que el necio apegado a la ronda de renacimientos es como el perro, la visión (diṭṭhi) es como la correa, y la identidad personal (sakkāyo) es como el pilar. El girar del perro atado al pilar con la correa de cuero es como el girar en torno a la identidad personal del hombre común (puthujjana), quien está atado a la identidad personal por la visión y el deseo. Séptimo. ๘. ทุติยคทฺทุลพทฺธสุตฺตวณฺณนา 8. Comentario al segundo Discurso sobre el perro atado con una correa ๑๐๐. อฏฺฐเม ตสฺมาติ ยสฺมา ทิฏฺฐิคทฺทุลนิสฺสิตาย ตณฺหารชฺชุยา สกฺกายถมฺเภ อุปนิพทฺโธ วฏฺฏนิสฺสิโต พาลปุถุชฺชโน สพฺพิริยาปเถสุ ขนฺธปญฺจกํ นิสฺสาเยว ปวตฺตติ, ยสฺมา วา ทีฆรตฺตมิทํ จิตฺตํ สํกิลิฏฺฐํ ราเคน โทเสน โมเหน, ตสฺมา. จิตฺตสํกิเลสาติ สุนฺหาตาปิ หิ สตฺตา จิตฺตสํกิเลเสเนว สํกิลิสฺสนฺติ, มลคฺคหิตสรีราปิ จิตฺตสฺส โวทานตฺตา วิสุชฺฌนฺติ. เตนาหุ โปราณา – 100. En el octavo sutta, con respecto a 'tasmāti' (por lo tanto): puesto que el ignorante buscador mundano (bālaputhujjano), que está atado al pilar de la identidad (sakkāyathambhe) por la cuerda del deseo (taṇhārajjuyā) la cual depende del grillete de los puntos de vista (diṭṭhigaddula), procede basándose únicamente en los cinco agregados en todas las posturas; o bien porque, durante un largo tiempo, esta mente ha sido corrompida por la pasión, el odio y el engaño, por lo tanto [se dice así]. Respecto a 'cittasaṃkilesā' (por la impureza de la mente): de hecho, incluso los seres que se han bañado bien se manchan debido a la impureza de la mente, y aunque sus cuerpos estén cubiertos de suciedad, se purifican mediante la limpieza de la mente. Por esto dijeron los antiguos: ‘‘รูปมฺหิ สํกิลิฏฺฐมฺหิ, สํกิลิสฺสนฺติ มาณวา; รูเป สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ, อนกฺขาตํ มเหสินา. «Cuando el cuerpo está manchado, los seres se manchan; cuando el cuerpo está limpio, se purifican; esto no fue declarado por el Gran Sabio». ‘‘จิตฺตมฺหิ สํกิลิฏฺฐมฺหิ, สํกิลิสฺสนฺติ มาณวา; จิตฺเต สุทฺเธ วิสุชฺฌนฺติ, อิติ วุตฺตํ มเหสินา’’ติ. «Cuando la mente está manchada, los seres se manchan; cuando la mente está limpia, se purifican; así fue declarado por el Gran Sabio». จรณํ นาม จิตฺตนฺติ วิจรณจิตฺตํ. สงฺขา นาม พฺราหฺมณปาสณฺฑิกา โหนฺติ, เต ปฏโกฏฺฐกํ กตฺวา ตตฺถ นานปฺปการา สุคติทุคฺคติวเสน สมฺปตฺติวิปตฺติโย เลขาเปตฺวา, ‘‘อิมํ กมฺมํ กตฺวา อิทํ ปฏิลภติ, อิทํ กตฺวา อิท’’นฺติ ทสฺเสนฺตา ตํ จิตฺตํ คเหตฺวา วิจรนฺติ. จิตฺเตเนว จิตฺติตนฺติ จิตฺตกาเรน จินฺเตตฺวา กตตฺตา จิตฺเตน จินฺติตํ นาม. จิตฺตญฺเญว จิตฺตตรนฺติ ตสฺส จิตฺตสฺส อุปายปริเยสนจิตฺตํ ตโตปิ จิตฺตตรํ. ติรจฺฉานคตา ปาณา จิตฺเตเนว จิตฺติตาติ กมฺมจิตฺเตเนว จิตฺติตา. ตํ ปน กมฺมจิตฺตํ อิเม วฏฺฏกติตฺติราทโย ‘‘เอวํ จิตฺตา ภวิสฺสามา’’ติ อายูหนฺตา นาม นตฺถิ. กมฺมํ ปน โยนึ อุปเนติ, โยนิมูลโก เตสํ จิตฺตภาโว. โยนิอุปคตา หิ สตฺตา ตํตํโยนิเกหิ สทิสจิตฺตาว โหนฺติ. อิติ โยนิสิทฺโธ จิตฺตภาโว, กมฺมสิทฺธา โยนีติ เวทิตพฺพา. El cuadro llamado 'Caraṇa' se refiere a una pintura errante. Existían unos sectarios brahmanes llamados Saṅkha, quienes, habiendo preparado un lienzo, hacían pintar en él diversas formas de éxito y fracaso según los reinos celestiales y los estados de miseria, y deambulaban portando esa pintura mientras mostraban: 'habiendo realizado esta acción se obtiene esto, habiendo realizado aquello se obtiene aquello otro'. 'Citteneva cittitaṃ' significa que se llama 'ideado por la mente' porque fue hecho tras ser concebido por la imaginación del pintor. 'Cittaññeva cittataraṃ' significa que la mente que busca los medios para esa pintura es aún más diversa que la obra pictórica misma. 'Tiracchānagatā pāṇā citteneva cittitā' significa que los animales han sido diversificados por la mente de la acción (kammacitta). Sin embargo, en esa mente de la acción, no existe un esfuerzo por parte de estas codornices, perdices y otros, pensando: 'así seremos de diversos colores'. Por el contrario, la acción (kamma) conduce al ser a una matriz (yoni), y la condición diversa de ellos tiene su raíz en dicha matriz. Pues los seres que han entrado en una matriz poseen mentes semejantes a quienes pertenecen a esa respectiva matriz. Así, debe entenderse que el estado de diversidad es establecido por la matriz, y la matriz es establecida por la acción. อปิจ [Pg.300] จิตฺตํ นาเมตํ สหชาตํ สหชาตธมฺมจิตฺตตาย ภูมิจิตฺตตาย วตฺถุจิตฺตตาย ทฺวารจิตฺตตาย อารมฺมณจิตฺตตาย กมฺมนานตฺตมูลกานํ ลิงฺคนานตฺตสญฺญานานตฺตโวหารนานตฺตาทีนํ อเนกวิธานํ จิตฺตานํ นิปฺผาทนตายปิ ติรจฺฉานคตจิตฺตโต จิตฺตตรเมว เวทิตพฺพํ. Además, esta mente debe conocerse como aún más diversa que la de los animales debido a su naturaleza de surgimiento conjunto (sahajata), a la diversidad de los planos (bhūmi), de las bases físicas (vatthu), de las puertas (dvāra) y de los objetos (ārammaṇa), y también por su capacidad de producir una multiplicidad de estados mentales que son la raíz de la diversidad de géneros, de percepciones, de designaciones y otros. รชโกติ วตฺเถสุ รงฺเคน รูปสมุฏฺฐาปนโก. โส ปน อเฉโก อมนาปํ รูปํ กโรติ, เฉโก มนาปํ ทสฺสนียํ, เอวเมว ปุถุชฺชโน อกุสลจิตฺเตน วา ญาณวิปฺปยุตฺตกุสเลน วา จกฺขุสมฺปทาทิวิรหิตํ วิรูปํ สมุฏฺฐาเปติ, ญาณสมฺปยุตฺตกุสเลน จกฺขุสมฺปทาทิสมฺปนฺนํ อภิรูปํ. อฏฺฐมํ. Un dyer (rajako) es aquel que produce diversas formas mediante tintes en las telas. Si él carece de habilidad, crea una forma desagradable; si es hábil, crea una forma agradable y digna de ser vista. Del mismo modo, el individuo común (puthujjano), ya sea mediante una mente demeritoria o una mente meritoria desvinculada del conocimiento, produce una forma deforme carente de la perfección de los ojos y otras facultades; pero mediante una mente meritoria vinculada al conocimiento, produce una forma excelente dotada de la perfección de los ojos y demás. El octavo sutta ha terminado. ๙. วาสิชฏสุตฺตวณฺณนา 9. Comentario al Vāsijaṭasutta ๑๐๑. นวเม เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, กุกฺกุฏิยา อณฺฑานีติ อิมา กณฺหปกฺขสุกฺกปกฺขวเสน ทฺเว อุปมา วุตฺตา. ตาสุ กณฺหปกฺขอุปมา อตฺถสฺส อสาธิกา, อิตรา สาธิกาติ. สุกฺกปกฺขอุปมาย เอวํ อตฺโถ เวทิตพฺโพ – เสยฺยถาติ โอปมฺมตฺเถ นิปาโต, อปีติ สมฺภาวนตฺเถ. อุภเยนาปิ เสยฺยถา นาม, ภิกฺขเวติ ทสฺเสติ. กุกฺกุฏิยา อณฺฑานิ อฏฺฐ วา ทส วา ทส วา ทฺวาทส วาติ เอตฺถ ปน กิญฺจาปิ กุกฺกุฏิยา วุตฺตปฺปการโต อูนาธิกานิปิ อณฺฑานิ โหนฺติ, วจนสิลิฏฺฐตาย ปน เอวํ วุตฺตํ. เอวญฺหิ โลเก สิลิฏฺฐวจนํ โหติ. ตานสฺสูติ ตานิ อสฺสุ, ตานิ ภเวยฺยุนฺติ อตฺโถ. กุกฺกุฏิยา สมฺมา อธิสยิตานีติ ตาย จ ชเนตฺติยา กุกฺกุฏิยา ปกฺเข ปสาเรตฺวา เตสํ อุปริ สยนฺติยา สมฺมา อธิสยิตานิ. สมฺมา ปริเสทิตานีติ กาเลน กาลํ อุตุํ คณฺหาเปนฺติยา สุฏฺฐุ สมนฺตโต เสทิตานิ อุสฺมีกตานิ. สมฺมา ปริภาวิตานีติ กาเลน กาลํ สุฏฺฐุ สมนฺตโต ภาวิตานิ, กุกฺกุฏคนฺธํ คาหาปิตานีติ อตฺโถ. กิญฺจาปิ ตสฺสา กุกฺกุฏิยาติ ตสฺสา กุกฺกุฏิยา อิมินา ติวิธกิริยากรเณน อปฺปมาทํ กตฺวา กิญฺจาปิ น เอวํ อิจฺฉา อุปชฺเชยฺย. อถ โข ภพฺพาว เตติ อถ โข เต กุกฺกุฏโปตกา วุตฺตนเยน โสตฺถินา อภินิพฺภิชฺชิตุํ ภพฺพาว. เต หิ ยสฺมา ตาย กุกฺกุฏิยา เอวํ ตีหากาเรหิ ตานิ อณฺฑานิ ปริปาลิยมานานิ น ปูตีนิ [Pg.301] โหนฺติ, โย เนสํ อลฺลสิเนโห, โสปิ ปริยาทานํ คจฺฉติ, กปาลํ ตนุกํ โหติ, ปาทนขสิขา จ มุขตุณฺฑกญฺจ ขรํ โหติ, สยมฺปิ ปริณามํ คจฺฉนฺติ, กปาลสฺส ตนุตฺตา พหิ อาโลโก อนฺโต ปญฺญายติ, ตสฺมา ‘‘จิรํ วต มยํ สงฺกุฏิตหตฺถปาทา สมฺพาเธ สยิมฺหา, อยญฺจ พหิ อาโลโก ทิสฺสติ, เอตฺถ ทานิ โน สุขวิหาโร ภวิสฺสตี’’ติ นิกฺขมิตุกามา หุตฺวา กปาลํ ปาเทน ปหรนฺติ, คีวํ ปสาเรนฺติ, ตโต ตํ กปาลํ ทฺเวธา ภิชฺชติ. อถ เต ปกฺเข วิธุนนฺตา ตํขณานุรูปํ วิรวนฺตา นิกฺขมนฺติเยว, นิกฺขมิตฺวา จ คามกฺเขตฺตํ อุปโสภยมานา วิจรนฺติ. 101. En el noveno sutta, con 'seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni', se han expuesto estas dos analogías basadas en el lado oscuro (kaṇhapakkha) y el lado brillante (sukkapakkha). Entre ellas, la analogía del lado oscuro no cumple con el propósito deseado, mientras que la otra sí lo cumple. El significado de la analogía del lado brillante debe entenderse así: 'seyyathā' es una partícula usada en sentido comparativo, y 'api' en sentido de posibilidad; con ambas muestra: 'monjes, os daré una analogía posible'. En la frase 'ocho, diez o doce huevos de gallina', aunque los huevos de la gallina puedan ser menos o más que el número mencionado, se dice así por la elegancia del lenguaje; pues en el mundo existe tal habla fluida. 'Tānassu' significa 'tāni assu' o 'tāni bhaveyyuṃ' (que ellos sean). 'Sammā adhisayitāni' significa que han sido bien incubados por la madre gallina al extender sus alas y posarse sobre ellos. 'Sammā pariseditāni' significa que han sido bien calentados por todas partes al permitirles recibir el calor de su cuerpo de tiempo en tiempo. 'Sammā paribhāvitāni' significa que han sido bien impregnados por todas partes con el olor de la gallina de tiempo en tiempo. 'Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā' indica que, aunque a esa madre gallina no le surja el deseo de que así ocurra a pesar de realizar estas tres clases de acciones con diligencia, 'atha kho bhabbāva te' significa que, no obstante, esos polluelos son capaces de eclosionar del cascarón con seguridad según el método descrito. Pues, dado que esos huevos, protegidos por la gallina de estas tres maneras, no se pudren, la humedad interna que poseen se agota, el cascarón se vuelve delgado, las puntas de las garras de las patas y el pico se vuelven duros, y ellos mismos llegan a la madurez. Debido a la delgadez del cascarón, la luz exterior se hace visible en el interior; por ello, deseando salir y pensando: '¡Oh! Por mucho tiempo hemos estado con pies y manos encogidos durmiendo en este estrecho lugar, pero ahora esta luz exterior es visible; aquí tendremos ahora una estancia placentera', golpean el cascarón con la pata y extienden el cuello. Entonces, el cascarón se rompe en dos. Luego, ellos salen sacudiendo sus alas y piando según el momento, y tras salir, deambulan embelleciendo los campos de la aldea. เอวเมว โขติ อิทํ โอปมฺมสมฺปฏิปาทนํ. ตํ เอวํ อตฺเถน สํสนฺทิตฺวา เวทิตพฺพํ – ตสฺสา กุกฺกุฏิยา อณฺเฑสุ ติวิธกิริยากรณํ วิย หิ อิมสฺส ภิกฺขุโน ภาวานุโยคํ อนุยุตฺตกาโล, กุกฺกุฏิยา ติวิธกิริยาสมฺปาทเนน อณฺฑานํ อปูติภาโว วิย ภาวนานุโยคมนุยุตฺตสฺส ภิกฺขุโน ติวิธานุปสฺสนาสมฺปาทเนน วิปสฺสนาญาณสฺส อปริหานิ, ตสฺสา ติวิธกิริยากรเณน อลฺลสิเนหปริยาทานํ วิย ตสฺส ภิกฺขุโน ติวิธานุปสฺสนาสมฺปาทเนน ภวตฺตยานุคตนิกนฺติสิเนหปริยาทานํ, อณฺฑกปาลานํ ตนุภาโว วิย ตสฺส ภิกฺขุโน อวิชฺชณฺฑโกสสฺส ตนุภาโว, กุกฺกุฏโปตกานํ ปาทนขสิขมุขตุณฺฑกานํ ถทฺธขรภาโว วิย ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณสฺส ติกฺขขรวิปฺปสนฺน สูรภาโว, กุกฺกุฏโปตกานํ ปริณามกาโล วิย ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณสฺส ปริณามกาโล วฑฺฒิตกาโล คพฺภคฺคหณกาโล, กุกฺกุฏโปตกานํ ปาทนขสิขาย วา มุขตุณฺฑเกน วา อณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา ปกฺเข ปปฺโผเฏตฺวา โสตฺถินา อภินิพฺภิทากาโล วิย ตสฺส ภิกฺขุโน วิปสฺสนาญาณคพฺภํ คณฺหาเปตฺวา วิจรนฺตสฺส ตชฺชาติกํ อุตุสปฺปายํ วา โภชนสปฺปายํ วา ปุคฺคลสปฺปายํ วา ธมฺมสฺสวนสปฺปายํ วา ลภิตฺวา เอกาสเน นิสินฺนสฺเสว วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺตสฺส อนุปุพฺพาธิคเตน อรหตฺตมคฺเคน อวิชฺชณฺฑโกสํ ปทาเลตฺวา อภิญฺญาปกฺเข ปปฺโผเฏตฺวา โสตฺถินา อรหตฺตปตฺตกาโล เวทิตพฺโพ. ยถา ปน กุกฺกุฏโปตกานํ ปริณตภาวํ ญตฺวา มาตาปิ อณฺฑโกสํ ภินฺทติ, เอวํ ตถารูปสฺส ภิกฺขุโน ญาณปริปากํ ญตฺวา สตฺถาปิ – Exactamente de la misma manera: esta es la aplicación de la analogía. Debe entenderse estableciendo una correspondencia con el significado de la siguiente manera: el tiempo que este monje se dedica a la práctica de la meditación es comparable a la triple acción realizada por aquella gallina sobre sus huevos. Así como los huevos no se pudren gracias al cumplimiento de la triple acción de la gallina, de la misma manera, la facultad de visión cabal (vipassanāñāṇa) del monje dedicado a la meditación no declina gracias al cumplimiento de la triple contemplación (de la impermanencia, el sufrimiento y el no-yo). Así como la humedad se agota mediante aquella triple acción, así también se agota el apego y la adherencia que persisten en los tres tipos de existencia mediante el cumplimiento de la triple contemplación por parte de ese monje. El adelgazamiento de la cáscara del huevo es como el adelgazamiento de la cáscara de la ignorancia (avijjā) de ese monje. La firmeza y dureza de las puntas de las garras y del pico de los polluelos es como la agudeza, claridad y heroísmo de la visión cabal del monje. El tiempo de maduración de los polluelos es como el tiempo de maduración de la visión cabal del monje, su tiempo de crecimiento y el tiempo de concebir el conocimiento del Sendero. Debe entenderse que, así como los polluelos rompen la cáscara con la punta de sus garras o con su pico, sacuden sus alas y emergen sanos y salvos, de igual modo, ese monje, tras haber concebido el fruto de la visión cabal y habiendo obtenido el clima adecuado, el alimento adecuado, la persona adecuada y la escucha de la enseñanza adecuada, mientras desarrolla la visión cabal sentado en un solo asiento, rompe la cáscara de la ignorancia mediante el Sendero del Arhatship alcanzado gradualmente, sacude las alas de los conocimientos superiores (abhiññā) y alcanza con seguridad el estado de Arhat. Pero así como la madre gallina, sabiendo que los polluelos han madurado, rompe ella misma la cáscara del huevo, del mismo modo, el Maestro, conociendo la maduración del conocimiento de tal monje, procede de la siguiente manera: ‘‘อุจฺฉินฺท [Pg.302] สิเนหมตฺตโน, กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา; สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย, นิพฺพานํ สุคเตน เทสิต’’นฺติ. (ธ. ป. ๒๘๕) – «Corta tu propio afecto, como a un loto de otoño con la mano; cultiva solo el camino a la paz, el Nibbāna enseñado por el Sugata (el Bienaventurado)». อาทินา นเยน โอภาสํ ผริตฺวา คาถาย อวิชฺชณฺฑโกสํ ปหรติ. โส คาถาปริโยสาเน อวิชฺชณฺฑโกสํ ภินฺทิตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ. ตโต ปฏฺฐาย ยถา เต กุกฺกุฏโปตกา คามกฺเขตฺตํ อุปโสภยมานา ตตฺถ วิจรนฺติ, เอวํ อยมฺปิ มหาขีณาสโว นิพฺพานารมฺมณํ ผลสมาปตฺตึ อปฺเปตฺวา สงฺฆารามํ อุปโสภยมาโน วิจรติ. De esta y otras maneras, emitiendo luz y mediante versos, Él golpea la cáscara del huevo de la ignorancia. Al final de la estrofa, el monje rompe la cáscara de la ignorancia y alcanza el estado de Arhat. A partir de entonces, así como aquellos polluelos andan de aquí para allá embelleciendo el área de la aldea, así también este gran liberado (khīṇāsavo) anda de aquí para allá embelleciendo el monasterio, entrando en la absorción del fruto (phalasamāpatti) que tiene al Nibbāna como objeto. ปลคณฺฑสฺสาติ วฑฺฒกิสฺส. โส หิ โอลมฺพกสงฺขาตํ ปลํ ธาเรตฺวา ทารูนํ คณฺฑํ หรตีติ ปลคณฺโฑติ วุจฺจติ. วาสิชเฏติ วาสิทณฺฑกสฺส คหณฏฺฐาเน. เอตฺตกํ วต เม อชฺช อาสวานํ ขีณนฺติ ปพฺพชิตสฺส หิ ปพฺพชฺชาสงฺเขเปน อุทฺเทเสน ปริปุจฺฉาย โยนิโส มนสิกาเรน วตฺตปฏิปตฺติยา จ นิจฺจกาลํ อาสวา ขียนฺติ. เอวํ ขียมานานํ ปน เตสํ ‘‘เอตฺตกํ อชฺช ขีณํ, เอตฺตกํ หิยฺโย’’ติ เอวมสฺส ญาณํ น โหตีติ อตฺโถ. อิมาย อุปมาย วิปสฺสนายานิสํโส ทีปิโต. เหมนฺติเกนาติ เหมนฺตสมเยน. ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺตีติ ถิรภาเวน ปริหายนฺติ. «Palagaṇḍassā» se refiere a un carpintero. Se le llama así porque sostiene una plomada (pala) y elimina los nudos (gaṇḍa) de las maderas. «Vāsijaṭeti» se refiere al lugar donde se sujeta el mango de la azuela. «En verdad, tanto de mis taints (āsavas) se ha agotado hoy»: para quien se ha ordenado, los taints se agotan constantemente mediante la práctica de la vida monástica, el aprendizaje de los textos, el interrogatorio sobre sus significados, la atención sabia y el cumplimiento de los deberes. Sin embargo, mientras estos se agotan, no surge en él un conocimiento discriminativo que diga: «hoy se ha agotado tanto, ayer se agotó tanto». Este es el significado. Mediante esta analogía se muestra el beneficio de la visión cabal. «Hemantikenāti» significa durante la estación de invierno. «Paṭippassambhantīti» significa que decaen de su estado de firmeza. เอวเมว โขติ เอตฺถ มหาสมุทฺโท วิย สาสนํ ทฏฺฐพฺพํ, นาวา วิย โยคาวจโร, นาวาย มหาสมุทฺเท ปริยาทานํ วิย อิมสฺส ภิกฺขุโน อูนปญฺจวสฺสกาเล อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติเก วิจรณํ, นาวาย มหาสมุทฺโททเกน ขชฺชมานานํ พนฺธนานํ ตนุภาโว วิย ภิกฺขุโน ปพฺพชฺชาสงฺเขเปน อุทฺเทสปริปุจฺฉาทีหิ เจว สํโยชนานํ ตนุภาโว, นาวาย ถเล อุกฺขิตฺตกาโล วิย ภิกฺขุโน นิสฺสยมุจฺจกสฺส กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วสนกาโล, ทิวา วาตาตเปน สํสุสฺสนํ วิย วิปสฺสนาญาเณน ตณฺหาสฺเนหสํสุสฺสนํ, รตฺตึ หิโมทเกน เตมนํ วิย กมฺมฏฺฐานํ นิสฺสาย อุปฺปนฺเนน ปีติปาโมชฺเชน จิตฺตเตมนํ, รตฺตินฺทิวํ วาตาตเปน เจว หิโมทเกน จ ปริสุกฺขปริตินฺตานํ พนฺธนานํ ทุพฺพลภาโว วิย เอกทิวสํ อุตุสปฺปายาทีนิ ลทฺธา วิปสฺสนาญาณปีติปาโมชฺเชหิ สํโยชนานํ ภิยฺโยโสมตฺตาย ทุพฺพลภาโว, ปาวุสฺสกเมโฆ วิย อรหตฺตมคฺคญาณํ, เมฆวุฏฺฐิอุทเกน นาวาย พนฺเธ ปูติภาโว วิย อารทฺธวิปสฺสกสฺส [Pg.303] รูปสตฺตกาทิวเสน วิปสฺสนํ วฑฺเฒนฺตสฺส โอกฺขายมาเน ปกฺขายมาเน กมฺมฏฺฐาเน เอกทิวสํ อุตุสปฺปายาทีนิ ลทฺธา เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส อรหตฺตผลาธิคโม, ปูติพนฺธนาวาย กญฺจิ กาลํ ฐานํ วิย ขีณสํโยชนสฺส อรหโต มหาชนํ อนุคฺคณฺหนฺตสฺส ยาวตายุกํ ฐานํ, ปูติพนฺธนาวาย อนุปุพฺเพน ภิชฺชิตฺวา อปณฺณตฺติกภาวูปคโม วิย ขีณาสวสฺส อุปาทิณฺณกฺขนฺธเภเทน อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุตสฺส อปณฺณตฺติกภาวูปคโมติ อิมาย อุปมาย สํโยชนานํ ทุพฺพลตา ทีปิตา. นวมํ. Exactamente de la misma manera: aquí la enseñanza (sāsana) debe verse como el gran océano, el practicante como el barco, y el tiempo que este monje pasa cerca de sus maestros y preceptores antes de cumplir cinco años de ordenación como el tiempo que el barco pasa en el gran océano. El debilitamiento de las ataduras del barco carcomidas por el agua del gran océano es como el debilitamiento de los grilletes (saṃyojana) del monje a través de la vida monástica, el estudio y el interrogatorio. El tiempo en que el barco es sacado a tierra firme es como el tiempo en que el monje, tras liberarse de la dependencia de sus maestros (nissayamuccaka), toma un tema de meditación y reside en el bosque. El secado por el viento y el sol durante el día es como el secado de la humedad del deseo mediante el conocimiento de la visión cabal. El humedecimiento por el rocío durante la noche es como el humedecimiento del corazón por el gozo y la alegría nacidos de la meditación. La fragilidad de las ataduras que se secan y humedecen día y noche es como el debilitamiento extremo de los grilletes mediante el gozo y la alegría de la visión cabal cuando se obtienen las condiciones adecuadas en un solo día. El conocimiento del Sendero del Arhatship es como una gran nube de lluvia monzónica. Así como el agua de la lluvia pudre las ataduras del barco, para el practicante que desarrolla la visión cabal a través de los siete septetos de la forma y otros métodos, cuando el tema de meditación se vuelve claro y evidente, tras obtener las condiciones adecuadas en un solo día, alcanza el fruto del Arhatship en una sola postura. La permanencia del barco de ataduras podridas por un corto tiempo es como la permanencia del Arhat que ha agotado sus grilletes mientras ayuda a la multitud hasta el fin de su vida. El estado en que el barco de ataduras podridas se deshace gradualmente y deja de ser designable es como el estado del liberado que, tras la disolución de los agregados que fueron objeto de apego, se extingue en el elemento del Nibbāna sin residuo y deja de ser designable. Mediante esta analogía se muestra la debilidad de los grilletes. El noveno discurso ha terminado. ๑๐. อนิจฺจสญฺญาสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario al Discurso sobre la Percepción de la Impermanencia ๑๐๒. ทสเม อนิจฺจสญฺญาติ อนิจฺจํ อนิจฺจนฺติ ภาเวนฺตสฺส อุปฺปนฺนสญฺญา. ปริยาทิยตีติ เขปยติ. สพฺพํ อสฺมิมานนฺติ นววิธํ อสฺมิมานํ. มูลสนฺตานกานีติ สนฺตาเนตฺวา ฐิตมูลานิ. มหานงฺคลํ วิย หิ อนิจฺจสญฺญา, ขุทฺทานุขุทฺทกานิ มูลสนฺตานกานิ วิย กิเลสา, ยถา กสฺสโก กสนฺโต นงฺคเลน ตานิ ปทาเลติ, เอวํ โยคี อนิจฺจสญฺญํ ภาเวนฺโต อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลเส ปทาเลตีติ อิทเมตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ. 102. En el décimo sutta, respecto a 'aniccasaññā' (percepción de impermanencia): es la percepción que surge en quien desarrolla el camino junto con la visión cabal (vipassanā), considerando 'lo impermanente es impermanente'. 'Pariyādiyati' significa que agota o consume. 'Sabbaṃ asmimānaṃ' se refiere a los nueve tipos de presunción de 'yo soy'. 'Mūlasantānakānī' se refiere a las raíces que permanecen extendidas por todo el lugar. La percepción de impermanencia es como un gran arado; las impurezas (kilesas) deben ser vistas como las raíces pequeñas y grandes que se extienden y permanecen en el campo arado. Así como un agricultor, al arar, corta y arranca esas raíces con el arado, de la misma manera, el monje yogui, al desarrollar la percepción de impermanencia, corta y elimina las impurezas mediante el conocimiento asociado a dicha percepción. Así debe entenderse la correspondencia de la metáfora en este contexto del agricultor. โอธุนาตีติ เหฏฺฐา ธุนาติ. นิทฺธุนาตีติ ปปฺโผเฏติ. นิจฺโฉเฏตีติ ปปฺโผเฏตฺวา ฉฑฺเฑติ. อิธาปิ ปพฺพชานิ วิย กิเลสา, ลายนํ นิจฺโฉฏนํ วิย อนิจฺจสญฺญาญาณนฺติ อิมินา อตฺเถน อุปมา สํสนฺเทตพฺพา. 'Odhunāti' significa sacudir hacia abajo. 'Niddhunāti' significa sacudir para limpiar. 'Nicchoṭeti' significa que, tras sacudir, lo descarta. En esta metáfora del segador de juncos (pabbaja), las impurezas deben ser vistas como los juncos, y el conocimiento de la percepción de impermanencia debe ser visto como el acto de segar y descartar. De este modo, debe establecerse la correspondencia de la metáfora con este significado. วณฺฏจฺฉินฺนายาติ ติณฺเหน ขุรปฺเปน วณฺฏจฺฉินฺนาย. ตทนฺวยานิ ภวนฺตีติ ตํ อมฺพปิณฺฑึ อนุคจฺฉนฺติ, ตสฺสา ปตมานาย อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ. อิธาปิ อมฺพปิณฺฑิ วิย กิเลสา, ติณฺหขุรปฺโป วิย อนิจฺจสญฺญา, ยถา ขุรปฺเปน ฉินฺนาย อมฺพปิณฺฑิยา สพฺพานิ อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ, เอวํ อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลสานํ มูลภูตาย อวิชฺชาย ฉินฺนาย สพฺพกิเลสา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตีติ, อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ. 'Vaṇṭacchinnāya' significa cortado por el tallo mediante una flecha de punta afilada (khurappa). 'Tadanvayāni bhavanti' significa que siguen al racimo de mangos; cuando dicho racimo cae, los mangos caen al suelo. En esta metáfora del racimo de mangos, las impurezas deben ser vistas como los mangos, y la percepción de impermanencia como la flecha afilada. Así como cuando el tallo del racimo es cortado por la flecha todos los mangos caen al suelo, de la misma manera, cuando la ignorancia (avijjā), que es la raíz de las impurezas, es cortada por el conocimiento de la percepción de impermanencia, todas las impurezas son erradicadas por completo. Así debe entenderse esta correspondencia metafórica. กูฏงฺคมาติ กูฏํ คจฺฉนฺติ. กูฏนินฺนาติ กูฏํ ปวิสนภาเวน กูเฏ นินฺนา. กูฏสโมสรณาติ กูเฏ สโมสริตฺวา ฐิตา. อิธาปิ กูฏํ วิย อนิจฺจสญฺญา, โคปานสิโย วิย จตุภูมกกุสลธมฺมา, ยถา สพฺพโคปานสีนํ [Pg.304] กูฏํ อคฺคํ, เอวํ กุสลธมฺมานํ อนิจฺจสญฺญา อคฺคา. นนุ จ อนิจฺจสญฺญา โลกิยา, สา โลกิยกุสลานํ ตาว อคฺคํ โหตุ, โลกุตฺตรานํ กถํ อคฺคนฺติ? เตสมฺปิ ปฏิลาภกรณตฺเถน อคฺคนฺติ เวทิตพฺพา. อิมินา อุปาเยน สพฺพาสุ อุปมาสุ โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ. ปุริมาหิ ปเนตฺถ ตีหิ อนิจฺจสญฺญาย กิจฺจํ, ปจฺฉิมาหิ พลนฺติ. ทสมํ. 'Kūṭaṅgamā' significa que convergen en la cumbre. 'Kūṭaninnā' significa que se inclinan hacia la cumbre al entrar en ella por sus extremos. 'Kūṭasamosaraṇā' significa que se reúnen y permanecen en la cumbre, ya sea por encajar en el orificio o por alcanzar el soporte del travesaño. Aquí también, la percepción de impermanencia debe verse como la cumbre, pues es la base y fundamento para establecerse mediante la contemplación de la impermanencia. Los estados saludables de los cuatro planos (catubhūmaka-kusala-dhamma) deben verse como las vigas del techo. Así como la cumbre es lo principal entre todas las vigas por ser la causa fundamental de su estabilidad, así también la percepción de impermanencia es suprema entre los estados saludables por ser su causa predominante. Si se objeta: '¿Acaso la percepción de impermanencia no es mundana (lokiya)? Que sea suprema entre los estados saludables mundanos, pero ¿cómo o por qué razón sería suprema entre los supramundanos (lokuttara)?'; debe entenderse que es suprema también respecto a estos por ser el factor que permite su obtención. De esta manera, debe entenderse la correspondencia metafórica en todas las ilustraciones. Específicamente, con las tres primeras metáforas se muestra la función de la percepción de impermanencia, y con las últimas, su poder. El décimo sutta ha concluido. ปุปฺผวคฺโค ทสโม. Décimo: Capítulo de las Flores (Pupphavaggo). มชฺฌิมปณฺณาสโก สมตฺโต. El Majjhimapaṇṇāsaka (Los Cincuenta Medios) está terminado. ๑๑. อนฺตวคฺโค 11. Capítulo de los Extremos (Antavaggo). ๑. อนฺตสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Anta Sutta. ๑๐๓. อนฺตวคฺคสฺส ปฐเม อนฺตาติ โกฏฺฐาสา. อิทํ สุตฺตํ จตุสจฺจวเสน ปญฺจกฺขนฺเธ โยเชตฺวา อนฺโตติ วจเนน พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสยวเสน วุตฺตํ. ปฐมํ. 103. En el primer sutta del Capítulo de los Extremos, 'antā' significa porciones o partes. Este sutta fue expuesto vinculando los cinco agregados con las cuatro verdades, de acuerdo con la inclinación de aquellos seres que pueden despertar mediante el término 'extremo' (anta). Primero. ๒-๓. ทุกฺขสุตฺตาทิวณฺณนา 2-3. Comentario al Dukkha Sutta y otros. ๑๐๔-๑๐๕. ทุติยมฺปิ ปญฺจกฺขนฺเธ จตุสจฺจวเสน โยเชตฺวา ทุกฺขนฺติ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน กถิตํ. ตติยมฺปิ ตเถว สกฺกาโยติ พุชฺฌนกานํ อชฺฌาสเยน กถิตํ. ทุติยตติยานิ. 104-105. El segundo sutta se expone de la misma manera, vinculando los cinco agregados con las cuatro verdades, según la inclinación de quienes despiertan mediante el término 'sufrimiento' (dukkha). El tercero, igualmente, para quienes despiertan mediante el término 'identidad' (sakkāya). Segundo y tercero. ๔. ปริญฺเญยฺยสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Pariññeyya Sutta. ๑๐๖. จตุตฺเถ ปริญฺเญยฺเยติ ปริชานิตพฺเพ สมติกฺกมิตพฺเพ. ปริญฺญนฺติ สมติกฺกมํ. ปริญฺญาตาวินฺติ ตาย ปริญฺญาย ปริชานิตฺวา สมติกฺกมิตฺวา ฐิตํ. ราคกฺขโยติอาทีหิ นิพฺพานํ ทสฺสิตํ. จตุตฺถํ. 106. En el cuarto sutta, 'pariññeyye' significa lo que debe ser comprendido plenamente y superado. 'Pariññā' se refiere al medio para la superación. 'Pariññātāvī' es quien permanece habiendo comprendido y superado mediante dicha comprensión plena (el sendero noble). Se muestra el Nibbāna a través de términos como 'la extinción del apego' (rāgakkhayo). Cuarto. ๕-๑๐. สมณสุตฺตาทิวณฺณนา 5-10. Comentario al Samaṇa Sutta y otros. ๑๐๗-๑๑๒. ปญฺจมาทีสุ จตูสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ. นวมทสเมสุ กิเลสปฺปหานนฺติ. ปญฺจมาทีนิ. 107-112. En los cuatro suttas que comienzan con el quinto, se explican las cuatro verdades. En el noveno y décimo, se trata sobre el abandono de las impurezas (kilesas). Quinto y siguientes. อนฺตวคฺโค เอกาทสโม. El undécimo capítulo es el Capítulo de los Extremos (Antavaggo). ๑๒. ธมฺมกถิกวคฺโค 12. Capítulo del Orador del Dhamma (Dhammakathikavaggo). ๑-๒. อวิชฺชาสุตฺตาทิวณฺณนา 1-2. Comentario al Avijjā Sutta y otros. ๑๑๓-๑๑๔. ธมฺมกถิกวคฺคสฺส ปฐเม [Pg.305] เอตฺตาวตา จ อวิชฺชาคโต โหตีติ ยาวตา อิมาย จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณภูตาย อวิชฺชาย สมนฺนาคโต, เอตฺตาวตา อวิชฺชาคโต โหตีติ อตฺโถ. ทุติเยปิ เอเสว นโย. ปฐมทุติยานิ. 113-114. En el primer sutta del Capítulo del Orador del Dhamma, 'ettāvatā ca avijjāgato hoti' significa: en la medida en que alguien está dotado de ignorancia, la cual es el desconocimiento respecto a estas cuatro verdades, por esa razón se dice que está 'sumido en la ignorancia' en virtud de su plena posesión de ella. Este es el significado. En el segundo sutta se aplica el mismo método. Primero y segundo. ๓. ธมฺมกถิกสุตฺตวณฺณนา 3. Comentario al Dhammakathika Sutta. ๑๑๕. ตติเย ปฐเมน ธมฺมกถิโก, ทุติเยน เสขภูมิ, ตติเยน อเสขภูมีติ เอวํ ธมฺมกถิกํ ปุจฺฉิเตน วิเสเสตฺวา ทฺเว ภูมิโย กถิตา. ตติยํ. 115. En el tercero, con la primera sección se describe al 'orador del Dhamma' (dhammakathika), con la segunda el 'plano del aprendiz' (sekhabhūmi), y con la tercera el 'plano del que ya no es aprendiz' (asekhabhūmi). De este modo, el Buda, al ser consultado sobre quién es un orador del Dhamma, respondió distinguiendo los dos planos de realización. Tercero. ๔. ทุติยธมฺมกถิกสุตฺตวณฺณนา 4. Comentario al Segundo Dhammakathika Sutta. ๑๑๖. จตุตฺเถ ติสฺสนฺนมฺปิ ปุจฺฉานํ ตีณิ วิสฺสชฺชนานิ กถิตานิ. จตุตฺถํ. 116. En el cuarto sutta, se exponen tres respuestas para las tres preguntas planteadas. Cuarto. ๕-๙. พนฺธนสุตฺตาทิวณฺณนา 5-9. Comentario al Bandhana Sutta y otros. ๑๑๗-๑๒๑. ปญฺจเม อตีรทสฺสีติ ตีรํ วุจฺจติ วฏฺฏํ, ตํ น ปสฺสติ. อปารทสฺสีติ ปารํ วุจฺจติ นิพฺพานํ, ตํ น ปสฺสติ. พทฺโธติ กิเลสพนฺธเนน พทฺโธ หุตฺวา ชียติ จ มียติ จ อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ คจฺฉตีติ. อิมสฺมึ สุตฺเต วฏฺฏทุกฺขํ กถิตนฺติ. ฉฏฺฐาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว. ปญฺจมาทีนิ. 117-121. En el quinto sutta, respecto a 'atīradassī' (el que no ve la orilla): 'tīra' (la orilla cercana) se refiere a la ronda de renacimientos (vaṭṭa), la cual el individuo no ve como tal. 'Apāradassī' (el que no ve la otra orilla): 'pāra' se refiere al Nibbāna, el cual no ve. 'Baddho' significa estar atado por los grilletes de las impurezas; al estar así atado, envejece, muere y transita de este mundo al siguiente. En este sutta se explica el sufrimiento de la ronda de renacimientos. Del sexto al noveno suttas tienen un significado evidente. Quinto y siguientes. ๑๐. สีลวนฺตสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario al Sīlavanta Sutta. ๑๒๒. ทสเม อนิจฺจโตติอาทีสุ หุตฺวา อภาวากาเรน อนิจฺจโต, ปฏิปีฬนากาเรน ทุกฺขโต, อาพาธฏฺเฐน โรคโต, อนฺโตโทสฏฺเฐน คณฺฑโต, เตสํ เตสํ คณฺฑานํ ปจฺจยภาเวน วา ขณนฏฺเฐน วา สลฺลโต ทุกฺขฏฺเฐน อฆโต, วิสภาคมหาภูตสมุฏฺฐานอาพาธปจฺจยฏฺเฐน อาพาธโต, อสกฏฺเฐน ปรโต, ปลุชฺชนฏฺเฐน ปโลกโต[Pg.306], สตฺตสุญฺญตฏฺเฐน สุญฺญโต, อตฺตาภาเวน อนตฺตโต. เอวเมตฺถ ‘‘อนิจฺจโต ปโลกโต’’ติ ทฺวีหิ ปเทหิ อนิจฺจมนสิกาโร, ‘‘สุญฺญโต อนตฺตโต’’ติ ทฺวีหิ อนตฺตมนสิกาโร, เสเสหิ ทุกฺขมนสิกาโร วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมว. ทสมํ. 122. En el décimo sutta, en pasajes como 'aniccatoti' (como impermanente) y otros: se llama 'impermanente' debido al modo de no existir tras haber surgido momentáneamente. 'Como sufrimiento' (dukkhato) por el modo de opresión constante. 'Como enfermedad' (rogato) por su naturaleza de herida y aflicción desde su origen. 'Como un absceso' (gaṇḍato) por el modo de ser un defecto interno destructivo, o bien porque actúa como condición para los diversos abscesos de las impurezas. 'Como una flecha' (sallato) por su naturaleza de penetrar y herir. 'Como una calamidad' (aghato) por ser un gran sufrimiento difícil de tolerar. 'Como una dolencia' (ābādhato) por el significado de ser la causa de aflicciones surgidas de los grandes elementos discordantes. 'Como ajeno' (parato) por el significado de no ser propiedad de uno. 'Como destructible' (palokato) por la naturaleza de desintegrarse de diversas formas. 'Como vacío' (suññato) por estar vacío de un ser o entidad. 'Como no-yo' (anattato) por no ser un yo concebido erróneamente por quienes tienen visiones distorsionadas. Así, en este sutta, con los dos términos 'impermanente y destructible' se describe la atención a la impermanencia; con los dos términos 'vacío y no-yo' se describe la atención al no-yo; y con los términos restantes se describe la atención al sufrimiento. Así debe entenderse. Lo demás en este décimo sutta es de significado claro. Décimo. ๑๑. สุตวนฺตสุตฺตวณฺณนา 11. Comentario al Sutavanta Sutta. ๑๒๓. ตถา เอกาทสเม. ทสมสฺมิญฺหิ ‘‘สีลวตา’’ติ จตุปาริสุทฺธิสีลํ วุตฺตํ, อิธ สุตวตาติ กมฺมฏฺฐานสุตํ อิทเมว นานากรณํ. เอกาทสมํ. 123. Lo mismo se aplica al undécimo sutta. Pues mientras en el décimo se usa el término 'sīlavatā' (por el virtuoso) para referirse a la moralidad de pureza cuádruple, aquí se usa 'sutavatā' (por el instruido) para referirse al conocimiento del objeto de meditación (kammaṭṭhāna). Esta es la única distinción. Undécimo. ๑๒-๑๓. กปฺปสุตฺตาทิวณฺณนา 12-13. Comentario al Kappa Sutta y otros. ๑๒๔-๑๒๕. ทฺวาทสมเตรสมานิ ราหุโลวาทสทิสาเนวาติ. ทฺวาทสมเตรสมานิ. 124-125. Los suttas duodécimo y decimotercero son exactamente iguales a los del Rāhulovāda (Saṃyutta). Los suttas duodécimo y decimotercero han finalizado. ธมฺมกถิกวคฺโค ทฺวาทสโม. El duodécimo capítulo sobre el predicador del Dhamma (Dhammakathikavagga). ๑๓. อวิชฺชาวคฺโค 13. Capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga). ๑-๑๐. สมุทยธมฺมสุตฺตาทิวณฺณนา 1-10. Comentario sobre el Samudayadhamma Sutta y otros. ๑๒๖-๑๓๕. อวิชฺชาวคฺโค อุตฺตานตฺโถว. อิมสฺมิญฺหิ วคฺเค สพฺพสุตฺเตสุ จตุสจฺจเมว กถิตํ. 126-135. El capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga) tiene un significado evidente. En todos los suttas de este capítulo, solo se han expuesto las Cuatro Nobles Verdades. อวิชฺชาวคฺโค เตรสโม. El decimotercer capítulo sobre la ignorancia (Avijjāvagga). ๑๔. กุกฺกุฬวคฺโค 14. Capítulo sobre las brasas (Kukkuḷavagga). ๑-๑๓. กุกฺกุฬสุตฺตาทิวณฺณนา 1-13. Comentario sobre el Kukkuḷa Sutta y otros. ๑๓๖-๑๔๙. กุกฺกุฬวคฺคสฺส ปฐเม กุกฺกุฬนฺติ สนฺตตฺตํ อาทิตฺตํ ฉาริกราสึ วิย มหาปริฬาหํ. อิมสฺมึ สุตฺเต ทุกฺขลกฺขณํ กถิตํ, เสเสสุ อนิจฺจลกฺขณาทีนิ. สพฺพานิ เจตานิ ปาฏิเยกฺกํ ปุคฺคลชฺฌาสเยน กถิตานีติ. 136-149. En el primer sutta del Kukkuḷavagga, "kukkuḷa" (brasas) significa un gran ardor abrasador e inflamado, como un montón de cenizas calientes. En este sutta se ha expuesto la característica de sufrimiento (dukkhalakkhaṇa), y en los restantes, las características de impermanencia (aniccalakkhaṇa) y otras. Todos estos suttas fueron expuestos individualmente según la inclinación de los discípulos (puggalajjhāsaya). กุกฺกุฬวคฺโค จุทฺทสโม. El decimocuarto capítulo sobre las brasas (Kukkuḷavagga). ๑๕. ทิฏฺฐิวคฺโค 15. Capítulo sobre los puntos de vista (Diṭṭhivagga). ๑-๙. อชฺฌตฺตสุตฺตาทิวณฺณนา 1-9. Comentario sobre el Ajjhatta Sutta y otros. ๑๕๐-๑๕๘. ทิฏฺฐิวคฺคสฺส [Pg.307] ปฐเม กึ อุปาทายาติ กึ ปฏิจฺจ. ทุติเย กึ อภินิวิสฺสาติ กึ อภินิวิสิตฺวา, ปจฺจยํ กตฺวาติ อตฺโถ. ตติยาทีสุ ทิฏฺฐีติอาทีนิ ปุคฺคลชฺฌาสเยน วุตฺตานิ. ปฐมาทีนิ. 150-158. En el primer sutta del Diṭṭhivagga, "kiṃ upādāya" significa "¿dependiendo de qué?". En el segundo, "kiṃ abhinivissa" significa "¿habiéndose apegado a qué?", es decir, tomando algo como condición (paccaya). En el tercer sutta y siguientes, se han expuesto los "puntos de vista" (diṭṭhi) y otros según la inclinación de los discípulos. Los suttas que comienzan con el primero han finalizado. ๑๐. อานนฺทสุตฺตวณฺณนา 10. Comentario sobre el Ānanda Sutta. ๑๕๙. ทสเม อุปสงฺกมีติ อญฺเญ ภิกฺขู ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานํ กถาเปตฺวา ยุญฺชิตฺวา ฆเฏตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา สตฺถุ สนฺติเก อญฺญํ พฺยากโรนฺเต ทิสฺวา ‘‘อหมฺปิ ปญฺจกฺขนฺธกมฺมฏฺฐานํ กถาเปตฺวา ยุญฺชนฺโต ฆเฏนฺโต, อรหตฺตํ ปตฺวา อญฺญํ พฺยากริสฺสามี’’ติ จินฺเตตฺวา อุปสงฺกมิ. สตฺถา ปน อตฺตโน ธรมานกาเล เถรสฺส อุปริมคฺคตฺตยวชฺฌานํ กิเลสานํ ปหานํ อปสฺสนฺโตปิ ‘‘อิมสฺส จิตฺตํ คณฺหิสฺสามี’’ติ กเถสิ. ตสฺสาปิ เอกํ ทฺเว วาเร มนสิ กตฺวาว พุทฺธุปฏฺฐานเวลา ชาตาติ คนฺตพฺพํ โหติ. อิติสฺส จิตฺตํ สมฺปหํสมาโน วิมุตฺติปริปาจนียธมฺโมว โส กมฺมฏฺฐานานุโยโค ชาโตติ. ทสมํ. 159. En el décimo sutta, "upasaṅkami" (se acercó) significa que el Venerable Ānanda, tras haber visto a otros monjes alcanzar el estado de Arahant después de haberles hecho exponer, practicar y esforzarse en la meditación sobre los cinco agregados (pañcakkhandhakammaṭṭhāna), y habiendo escuchado sus declaraciones de logro ante el Maestro, pensó: "Yo también, tras hacer que se me exponga la meditación sobre los cinco agregados, practicando y esforzándome, alcanzaré el estado de Arahant y declararé mi logro", y así se acercó al Buda. El Maestro, por su parte, aunque no veía el abandono de las impurezas (kilesa) que deben ser eliminadas por los tres senderos superiores en el monje mientras Él estuviera vivo, le habló con la intención de regocijar su corazón. Para él también, después de reflexionar sobre ello una o dos veces, llegaba el momento de servir al Buda y debía partir. Por lo tanto, esa dedicación a la meditación surgió como un factor para madurar su liberación (vimuttiparipācanīyadhamma), regocijando su mente. El décimo sutta ha finalizado. ทิฏฺฐิวคฺโค ปนฺนรสโม. El decimoquinto capítulo sobre los puntos de vista (Diṭṭhivagga). อุปริปณฺณาสโก สมตฺโต. La sección de los últimos cincuenta (Uparipaṇṇāsaka) ha concluido. ขนฺธสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. El comentario sobre el Saṃyutta de los Agregados (Khandhasaṃyutta) ha finalizado. ๒. ราธสํยุตฺตํ 2. Discursos agrupados con Rādha (Rādhasaṃyutta). ๑. ปฐมวคฺโค 1. Primer capítulo (Paṭhamavagga). ๑. มารสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario sobre el Māra Sutta. ๑๖๐. ราธสํยุตฺตสฺส [Pg.308] ปฐเม มาโร วา อสฺสาติ มรณํ วา ภเวยฺย. มาเรตา วาติ มาเรตพฺโพ วา. โย วา ปน มียตีติ โย วา ปน มรติ. นิพฺพิทตฺถนฺติ นิพฺพิทาญาณตฺถํ. นิพฺพานตฺถาติ ผลวิมุตฺติ นาเมสา อนุปาทานิพฺพานตฺถาติ อตฺโถ. อจฺจยาสีติ อติกฺกนฺโตสิ. นิพฺพาโนคธนฺติ นิพฺพาเน ปติฏฺฐิตํ. อิทํ มคฺคพฺรหฺมจริยํ นาม นิพฺพานพฺภนฺตเร วุสฺสติ, น นิพฺพานํ อติกฺกมิตฺวาติ อตฺโถ. นิพฺพานปริโยสานนฺติ นิพฺพานํ อสฺส ปริโยสานํ, นิปฺผตฺติ นิฏฺฐาติ อตฺโถ. ปฐมํ. 160. En el primer sutta del Rādhasaṃyutta, "māro vā assa" significa que podría haber muerte. "māretā vā" significa lo que debe ser matado. "yo vā pana mīyati" significa el que muere. "nibbidatthaṃ" significa con el propósito del conocimiento del desencanto (nibbidāñāṇa). "nibbānatthā" se refiere a la liberación del fruto (phalavimutti), que tiene como propósito el Nibbāna sin apego. "accayāsi" significa que has trascendido. "nibbānogadhaṃ" significa establecido en el Nibbāna. Esta vida santa del sendero (maggabrahmacariya) se vive dentro del Nibbāna y no habiéndolo trascendido. "nibbānapariyosānaṃ" significa que el Nibbāna es su culminación, su cumplimiento y su fin último. El primer sutta ha finalizado. ๒-๑๐. สตฺตสุตฺตาทิวณฺณนา 2-10. Comentario sobre el Satta Sutta y otros. ๑๖๑-๑๖๙. ทุติเย สตฺโต สตฺโตติ ลคฺคปุจฺฉา. ตตฺร สตฺโต ตตฺร วิสตฺโตติ ตตฺร ลคฺโค ตตฺร วิลคฺโค. ปํสฺวาคารเกหีติ ปํสุฆรเกหิ. เกฬายนฺตีติ กีฬนฺติ. ธนายนฺตีติ ธนํ วิย มญฺญนฺติ. มมายนฺตีติ ‘‘มม อิทํ, มม อิท’’นฺติ มมตฺตํ กโรนฺติ, อญฺญสฺส ผุสิตุมฺปิ น เทนฺติ. วิกีฬนิยํ กโรนฺตีติ ‘‘นิฏฺฐิตา กีฬา’’ติ เต ภินฺทมานา กีฬาวิคมํ กโรนฺติ. ตติเย ภวเนตฺตีติ ภวรชฺชุ. จตุตฺถํ อุตฺตานเมว. ปญฺจมาทีสุ จตูสุ จตฺตาริ สจฺจานิ กถิตานิ, ทฺวีสุ กิเลสปฺปหานนฺติ. ทุติยาทีนิ. 161-169. En el segundo sutta, "satto, satto" (ser, ser) es una pregunta sobre el apego. "tatra satto tatra visatto" significa apegado allí, intensamente apegado allí. "paṃsvāgārakehi" se refiere a casitas de juego hechas de tierra. "keḷāyanti" significa que juegan. "dhanāyanti" significa que las consideran como si fueran tesoros. "mamāyanti" significa que se apropian de ellas diciendo "esto es mío, esto es mío" y no permiten que otros las toquen. "vikīḷaniyaṃ karonti" significa que, al terminar el juego, las destruyen cesando así el juego. En el tercer sutta, "bhavanetti" (guía de la existencia) significa la soga de la existencia (bhavarajju). El cuarto sutta es de significado evidente. En los cuatro suttas que comienzan con el quinto, se han expuesto las cuatro verdades, y en dos de ellos el abandono de las impurezas (kilesappahāna). Los suttas que comienzan con el segundo han finalizado. ปฐโม วคฺโค. El primer capítulo (Paṭhamavagga). ๒. ทุติยวคฺโค 2. El segundo capítulo (Dutiyavagga). ๑-๑๒. มารสุตฺตาทิวณฺณนา 1-12. Comentario sobre el Māra Sutta y otros. ๑๗๐-๑๘๑. ทุติยวคฺคสฺส ปฐเม มาโร, มาโรติ มรณํ ปุจฺฉติ. ยสฺมา ปน รูปาทิวินิมุตฺตํ มรณํ นาม นตฺถิ, เตนสฺส ภควา รูปํ โข, ราธ, มาโรติอาทิมาห[Pg.309]. ทุติเย มารธมฺโมติ มรณธมฺโม. เอเตนุปาเยน สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพติ. 170-181. En el primer sutta del segundo capítulo, se pregunta sobre "Māra, Māra" refiriéndose a la muerte. Sin embargo, dado que no existe tal cosa como la muerte aparte de la forma y los otros agregados, el Bienaventurado le dijo: "La forma, Rādha, es Māra", etc. En el segundo sutta, "māradhamma" significa tener la naturaleza de la muerte. Por este método debe entenderse el significado en todos los casos. Los suttas que comienzan con el segundo han finalizado. ทุติโย วคฺโค. El segundo capítulo (Dutiyavagga). ๓-๔. อายาจนวคฺคาทิ 3-4. El capítulo sobre la petición (Āyācanavagga) y otros. ๑-๑๑. มาราทิสุตฺตเอกาทสกวณฺณนา 1-11. Comentario sobre los once suttas que comienzan con el Mārā Sutta. ๑๘๒-๒๐๕. ตโต ปรํ อุตฺตานตฺถเมว. อยญฺหิ ราธตฺเถโร ปฏิภานิยตฺเถโร นาม. ตถาคตสฺส อิมํ เถรํ ทิสฺวา สุขุมํ การณํ อุปฏฺฐาติ. เตนสฺส ภควา นานานเยหิ ธมฺมํ เทเสติ. เอวํ อิมสฺมึ ราธสํยุตฺเต อาทิโต ทฺเว วคฺคา ปุจฺฉาวเสน เทสิตา, ตติโย อายาจเนน, จตุตฺโถ อุปนิสินฺนกกถาวเสน. สกลมฺปิ ปเนตํ ราธสํยุตฺตํ เถรสฺส วิมุตฺติปริปาจนียธมฺมวเสเนว คหิตนฺติ เวทิตพฺพํ. 182-205. A partir de ahí, el significado es evidente. Pues este Venerable Rādha es conocido como un monje de brillante elocuencia. Al ver a este monje, surge ante el Tathāgata un motivo sutil. Debido a ello, el Bienaventurado le enseña el Dhamma a través de diversos métodos. Así, en este Rādha Saṃyutta, los dos primeros vaggas fueron enseñados mediante preguntas, el tercero por medio de una petición y el cuarto a través de una conversación con alguien sentado cerca. Sin embargo, debe entenderse que todo este Rādha Saṃyutta fue expuesto con el propósito de conducir a la madurez los factores que llevan a la liberación del Venerable. ราธสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Aquí concluye el comentario sobre el Rādha Saṃyutta. ๓. ทิฏฺฐิสํยุตฺตํ 3. Diṭṭhi Saṃyutta (Colección de Discursos sobre los Puntos de Vista) ๑. โสตาปตฺติวคฺโค 1. Sotāpatti Vaggo (Capítulo sobre la Entrada en la Corriente) ๑. วาตสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario sobre el Vāta Sutta (Discurso sobre los Vientos) ๒๐๖. ทิฏฺฐิสํยุตฺเต [Pg.310] น วาตา วายนฺตีติอาทีสุ เอวํ กิร เตสํ ทิฏฺฐิ – ‘‘เยปิ เอเต รุกฺขสาขาทีนิ ภญฺชนฺตา วาตา วายนฺติ, น เอเต วาตา, วาตเลโส นาเมโส, วาโต ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิโต. ตถา ยาปิ เอตา ติณกฏฺฐาทีนิ วหนฺติโย นทิโย สนฺทนฺติ, น เอตฺถ อุทกํ สนฺทกิ, อุทกเลโส นาเมส, อุทกํ ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิตํ. ยาปิมา คพฺภินิโย วิชายนฺตีติ จ วุจฺจนฺติ, กิญฺจาปิ ตา มิลาตุทรา โหนฺติ, คพฺโภ ปน น นิกฺขมติ, คพฺภเลโส นาเมโส, คพฺโภ ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิโต. เยปิ เอเต จนฺทิมสูริยา อุเทนฺติ วา อเปนฺติ วา, เนว เต อุเทนฺติ น อเปนฺติ, จนฺทิมสูริยเลโส นาเมส, จนฺทิมสูริยา ปน เอสิกตฺถมฺโภ วิย ปพฺพตกูฏํ วิย จ ฐิตา’’ติ. 206. En el Diṭṭhi Saṃyutta, respecto a pasajes como 'los vientos no soplan' y otros similares, se dice que tal era su punto de vista: 'Aunque estos vientos soplan rompiendo las ramas de los árboles y demás, estos no son vientos reales, sino solo una apariencia de viento; pues el viento real permanece inmóvil como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Del mismo modo, aunque estos ríos fluyen arrastrando hierba y madera, el agua en ellos no fluye; esto es solo una apariencia de agua, pues el agua real permanece fija como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Aunque se dice que estas mujeres embarazadas dan a luz, y aunque sus vientres se desinflen, el feto en realidad no sale; esto es solo una apariencia de feto, pues el feto real permanece fijo como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña. Aunque el sol y la luna parecen salir o ponerse, no salen ni se ponen; esto es solo una apariencia del sol y la luna, pues el sol y la luna reales permanecen inmóviles como un pilar en una puerta o como la cima de una montaña'. ๒-๔. เอตํมมสุตฺตาทิวณฺณนา 2-4. Comentario sobre el Etaṃ Mama Sutta y otros. ๒๐๗-๒๐๙. ทิฏฺฐนฺติอาทีสุ ทิฏฺฐํ รูปายตนํ. สุตํ สทฺทายตนํ. มุตํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ. ตญฺหิ ปตฺวา คเหตพฺพโต มุตนฺติ จ วุตฺตํ. อวเสสานิ สตฺตายตนานิ วิญฺญาตํ นาม. ปตฺตนฺติ ปริเยสิตฺวา วา อปริเยสิตฺวา วา ปตฺตํ. ปริเยสิตนฺติ ปตฺตํ วา อปตฺตํ วา ปริเยสิตํ. อนุวิจริตํ มนสาติ จิตฺเตน อนุสญฺจริตํ. โลกสฺมิญฺหิ ปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ อตฺถิ, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตมฺปิ, อปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ, อปริเยสิตฺวา โนปตฺตมฺปิ. ตตฺถ ปริเยสิตฺวา ปตฺตํ ปตฺตํ นาม, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตํ ปริเยสิตํ นาม. อปริเยสิตฺวา ปตฺตญฺจ อปริเยสิตฺวา โนปตฺตญฺจ มนสานุวิจริตํ นาม. อถ วา ปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ อปริเยสิตฺวา ปตฺตมฺปิ ปตฺตฏฺเฐน ปตฺตํ นาม, ปริเยสิตฺวา โนปตฺตเมว ปริเยสิตํ นาม, อปริเยสิตฺวา โนปตฺตํ มนสานุวิจริตํ นาม. สพฺพํ วา เอตํ มนสา อนุวิจริตเมว. 207-209. En pasajes como 'lo visto' y otros, 'lo visto' se refiere a la base de la forma (rūpāyatana). 'Lo oído' es la base del sonido (saddāyatana). 'Lo sentido' (muta) incluye la base del olor, la del sabor y la de lo tangible; se llama 'sentido' porque debe ser aprehendido tras entrar en contacto. Las siete bases restantes se denominan 'lo conocido' (viññāta). 'Alcanzado' (patta) se refiere a lo que se ha obtenido, ya sea buscándolo o sin buscarlo. 'Buscado' (pariyesita) es lo que se ha buscado, sea que se haya alcanzado o no. 'Reflexionado por la mente' (anuvicaritaṃ manasā) es aquello que ha sido recorrido repetidamente por el pensamiento. En el mundo, hay cosas que se alcanzan tras buscarlas, cosas que no se alcanzan tras buscarlas, cosas que se alcanzan sin buscarlas y cosas que no se alcanzan sin buscarlas. De estas, lo que se alcanza tras buscarlo es 'lo alcanzado'; lo que no se alcanza tras buscarlo es simplemente 'lo buscado'. Tanto lo que se alcanza sin buscarlo como lo que no se alcanza sin buscarlo se denomina 'reflexionado por la mente'. O bien, tanto lo que se alcanza tras buscarlo como lo que se alcanza sin buscarlo es 'lo alcanzado' en el sentido de haber llegado a ello; solo lo que no se alcanza tras buscarlo es 'lo buscado', y lo que no se alcanza sin buscarlo es 'lo reflexionado por la mente'. O bien, todo esto es simplemente 'reflexionado por la mente'. ๕. นตฺถิทินฺนสุตฺตวณฺณนา 5. Comentario sobre el Natthidinna Sutta (Discurso sobre 'No hay ofrenda'). ๒๑๐. นตฺถิ [Pg.311] ทินฺนนฺติอาทีสุ นตฺถิ ทินฺนนฺติ ทินฺนสฺส ผลาภาวํ สนฺธาย วทนฺติ. ยิฏฺฐํ วุจฺจติ มหายาโค. หุตนฺติ ปเหณกสกฺกาโร อธิปฺเปโต. ตมฺปิ อุภยํ ผลาภาวเมว สนฺธาย ปฏิกฺขิปนฺติ. สุกตทุกฺกฏานนฺติ สุกตทุกฺกตานํ, กุสลากุสลานนฺติ อตฺโถ. ผลํ วิปาโกติ ยํ ผลนฺติ วา วิปาโกติ วา วุจฺจติ, ตํ นตฺถีติ วทนฺติ. นตฺถิ อยํ โลโกติ ปรโลเก ฐิตสฺส อยํ โลโก นตฺถิ. นตฺถิ ปโร โลโกติ อิธ โลเก ฐิตสฺสปิ ปโร โลโก นตฺถิ, สพฺเพ ตตฺถ ตตฺเถว อุจฺฉิชฺชนฺตีติ ทสฺเสนฺติ. นตฺถิ มาตา นตฺถิ ปิตาติ เตสุ สมฺมาปฏิปตฺติมิจฺฉาปฏิปตฺตีนํ ผลาภาววเสน วทนฺติ. นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกาติ จวิตฺวา อุปฺปชฺชนกสตฺตา นาม นตฺถีติ วทนฺติ. นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณาติ โลเก สมฺมาปฏิปนฺนา สมณพฺราหฺมณา นาม นตฺถีติ วทนฺติ. 210. En pasajes como 'no hay ofrenda', dicen 'no hay ofrenda' refiriéndose a la ausencia de fruto de la voluntad de dar. Se llama 'yiṭṭha' al gran sacrificio. Por 'huta' se entiende el honor brindado a los huéspedes. Niegan ambos refiriéndose únicamente a la ausencia de resultados. 'De lo bien hecho y mal hecho' (sukatadukkaṭānaṃ) significa de las acciones meritorias y no meritorias. 'Fruto y resultado' (phalaṃ vipāko) se refiere a que dicen que no existe aquello que se llama fruto o maduración. 'No existe este mundo' significa que para quien está en el otro mundo, este mundo no es obtenible mediante sus acciones. 'No existe el otro mundo' significa que para quien está en este mundo, el otro mundo no es obtenible mediante sus acciones; muestran que todos los seres son aniquilados allí mismo donde mueren. 'No hay madre, no hay padre' lo dicen en el sentido de que no hay fruto por la conducta correcta o incorrecta hacia los padres, no que los padres no existan físicamente. 'No hay seres de nacimiento espontáneo' significa que dicen que no existen seres que nazcan tras haber fallecido. 'No hay en el mundo ascetas ni brahmanes' significa que dicen que no existen en el mundo ascetas ni brahmanes que hayan practicado correctamente. จาตุมหาภูติโกติ จตุมหาภูตมโย. ปถวี ปถวีกายนฺติ อชฺฌตฺติกา ปถวีธาตุ พาหิรํ ปถวีธาตุํ. อนุเปตีติ อนุยาติ. อนุปคจฺฉตีติ ตสฺเสว เววจนํ, อนุคจฺฉตีติปิ อตฺโถ. อุภเยนาปิ อุเปติ อุปคจฺฉตีติ ทสฺเสนฺติ. อาปาทีสุปิ เอเสว นโย. อินฺทฺริยานีติ มนจฺฉฏฺฐานิ อินฺทฺริยานิ. สงฺกมนฺตีติ อากาสํ ปกฺขนฺทนฺติ. อาสนฺทิปญฺจมาติ นิปนฺนมญฺเจน ปญฺจมา, มญฺโจ เจว, จตฺตาโร มญฺจปาเท คเหตฺวา ฐิตา จตฺตาโร ปุริสา จาติ อตฺโถ. ยาว อาฬาหนาติ ยาว สุสานา. ปทานีติ ‘‘อยํ เอวํ สีลวา อโหสิ, เอวํ ทุสฺสีโล’’ติอาทินา นเยน ปวตฺตานิ คุณาคุณปทานิ. สรีรเมว วา เอตฺถ ปทานีติ อธิปฺเปตํ. กาโปตกานีติ กโปตกวณฺณานิ, ปาราวตปกฺขวณฺณานีติ อตฺโถ. ภสฺสนฺตาติ ภสฺมนฺตา. อยเมว วา ปาฬิ. อาหุติโยติ ยํ ปเหณกสกฺการาทิเภทํ ทินฺนทานํ, สพฺพํ ตํ ฉาริกาวสานเมว โหติ, น ตโต ปรํ ผลทายกํ หุตฺวา คจฺฉตีติ อตฺโถ. ทตฺตุปญฺญตฺตนฺติ ทตฺตูหิ พาลมนุสฺเสหิ ปญฺญตฺตํ. อิทํ วุตฺตํ โหติ – พาเลหิ อพุทฺธีหิ ปญฺญตฺตมิทํ ทานํ, น ปณฺฑิเตหิ. พาลา เทนฺติ, ปณฺฑิตา คณฺหนฺตีติ ทสฺเสนฺติ. 'Compuesto por los cuatro grandes elementos' significa formado por los cuatro elementos principales. 'La tierra (retorna) al elemento tierra' significa que el elemento tierra interno se une al elemento tierra externo. 'Anupeti' significa que sigue o se une. 'Anupagacchatīti' es un sinónimo del anterior; también significa 'concurre'. Ambos términos muestran que se une o se aproxima. Este mismo principio se aplica al agua y demás elementos. 'Sentidos' se refiere a los sentidos que tienen a la mente como el sexto. 'Se trasladan' significa que saltan hacia el espacio. 'Cinco con la camilla' se refiere a cuatro hombres que sostienen las patas de la camilla y la camilla misma como la quinta. 'Hasta el cementerio' (yāva āḷāhanā) significa hasta el lugar de cremación. 'Pasos' (padāni) se refiere a las palabras sobre virtudes y defectos que se dicen de esta manera: 'este hombre fue así de virtuoso, así de inmoral', etc. O bien, aquí 'padāni' se refiere al cuerpo mismo. 'Grisáceos' (kāpotakānīti) significa del color de una paloma o de las alas de una paloma torcaz. 'Terminan en cenizas' (bhassantā) significa que tienen a las cenizas como su final; esta es también la lectura del Canon. 'Ofrendas' (āhutiyo) se refiere a cualquier don dado, como honores a los huéspedes y demás; todo eso termina solo en cenizas, no va más allá produciendo frutos; tal es el significado. 'Designado por los tontos' (dattupaññattanti) significa establecido por personas necias e ignorantes. Lo que se quiere decir es esto: esta práctica de dar ha sido establecida por necios carentes de sabiduría, no por sabios. Los necios dan y los sabios reciben; esto es lo que ellos exponen. ๖. กโรโตสุตฺตวณฺณนา 6. Comentario sobre el Karoto Sutta (Discurso sobre el que actúa). ๒๑๑. กโรโตติ [Pg.312] สหตฺถา กโรนฺตสฺส. การยโตติ อาณตฺติยา กาเรนฺตสฺส. ฉินฺทโตติ ปเรสํ หตฺถาทีนิ ฉินฺทนฺตสฺส. เฉทาปยโตติ ปเรหิ เฉทาเปนฺตสฺส. ปจโตติ ทณฺเฑน ปีเฬนฺตสฺส. ปจาปยโตติ ปเรหิ ทณฺฑาทินา ปีฬาเปนฺตสฺส. โสจโต โสจาปยโตติ ปรสฺส ภณฺฑหรณาทีหิ โสกํ สยํ กโรนฺตสฺสาปิ ปเรหิ กาเรนฺตสฺสาปิ. กิลมโต กิลมาปยโตติ อาหารุปจฺเฉทพนฺธนาคารปเวสนาทีหิ สยํ กิลเมนฺตสฺสปิ ปเรหิ กิลมาเปนฺตสฺสปิ. ผนฺทโต ผนฺทาปยโตติ ปรํ ผนฺทนฺตํ ผนฺทนกาเล สยมฺปิ ผนฺทโต ปเรมฺปิ ผนฺทาปยโต. ปาณมติปาตยโตติ ปาณํ หนนฺตสฺสปิ หนาเปนฺตสฺสปิ. เอวํ สพฺพตฺถ กรณการาปนวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. 211. "Karoto" se refiere a quien actúa por su propia mano. "Kārayato" se refiere a quien hace actuar a otros mediante una orden. "Chindato" se refiere a quien corta las manos y otras extremidades de otros. "Chedāpayato" se refiere a quien hace que otros corten. "Pacato" se refiere a quien oprime mediante castigos o multas. "Pacāpayato" se refiere a quien hace que otros opriman mediante castigos y medios similares. "Socato socāpayato" se refiere a quien, por sí mismo o a través de otros, causa dolor mediante el robo de bienes ajenos y actos similares. "Kilamato kilamāpayato" se refiere a quien, por sí mismo o a través de otros, causa fatiga y sufrimiento mediante la privación de comida, el encarcelamiento, etc. "Phandato phandāpayato" se refiere a quien tiembla o hace temblar a otros por el tormento infligido durante el tiempo de la opresión o atadura. "Pāṇamatipātayato" se refiere tanto al que quita la vida a un ser como al que hace que otros lo maten. De este modo, en todos los casos, el significado debe entenderse bajo la distinción entre realizar la acción uno mismo o hacer que otros la realicen. สนฺธินฺติ ฆรสนฺธึ. นิลฺโลปนฺติ มหาวิโลปํ. เอกาคาริกนฺติ เอกเมว ฆรํ ปริวาเรตฺวา วิลุมฺปนํ. ปริปนฺเถ ติฏฺฐโตติ อาคตาคตานํ อจฺฉินฺทนตฺถํ มคฺเค ติฏฺฐโต. กโรโต น กรียติ ปาปนฺติ ยํกิญฺจิ ปาปํ กโรมีติ สญฺญาย กโรโตปิ ปาปํ น กรียติ, นตฺถิ ปาปํ. สตฺตา ปน กโรมาติ เอวํสญฺญิโน โหนฺตีติ ทีเปนฺติ. ขุรปริยนฺเตนาติ ขุรเนมินา, ขุรธารสทิสปริยนฺเตน วา. เอกมํสขลนฺติ เอกมํสราสึ. ปุญฺชนฺติ ตสฺเสว เววจนํ. ตโตนิทานนฺติ เอกมํสขลกรณนิทานํ. "Sandhiṃ" se refiere a la brecha en el muro de una casa. "Nillopaṃ" se refiere al gran saqueo, como el pillaje total de una aldea. "Ekāgārikaṃ" se refiere al robo cometido rodeando una sola casa. "Paripanthe tiṭṭhato" se refiere a quien aguarda en el camino con el fin de asaltar a los viajeros que pasan. "Karoto na karīyati pāpaṃ" significa que incluso si alguien actúa con la idea de "estoy cometiendo un pecado", no se considera que se cometa pecado alguno; por tanto, el pecado no existe. Los seres, sin embargo, debido a su limitada comprensión, simplemente mantienen la noción de "estamos cometiendo un pecado"; este es el significado que exponen quienes sostienen estas visiones. "Khurapariyantena" significa con un borde afilado como una navaja, o un disco con un perímetro tan cortante como el filo de una navaja. "Ekamaṃsakhalan" se refiere a una sola masa de carne. "Puñjaṃ" es un sinónimo del mismo término. "Tatonidānaṃ" significa aquello que tiene como causa la creación de esa única masa de carne. ทกฺขิณนฺติ ทกฺขิณตีเร มนุสฺสา กกฺขฬา ทารุณา, เต สนฺธาย หนนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. อุตฺตรนฺติ อุตฺตรตีเร สทฺธา โหนฺติ ปสนฺนา พุทฺธมามกา ธมฺมมามกา สงฺฆมามกา, เต สนฺธาย ททนฺโตติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถ ยชนฺโตติ มหายาคํ กโรนฺโต. ทเมนาติ อินฺทฺริยทเมน อุโปสถกมฺเมน. สํยเมนาติ สีลสํยเมน. สจฺจวชฺเชนาติ สจฺจวจเนน. อาคโมติ อาคมนํ, ปวตฺตีติ อตฺโถ. สพฺพถาปิ ปาปปุญฺญานํ กิริยเมว ปฏิกฺขิปนฺติ. "Dakkhiṇanti": en la orilla sur del Ganges, los hombres son rudos y crueles; refiriéndose a ellos, se dice "hananto" (matando), etc. "Uttaranti": en la orilla norte, los hombres son fieles, devotos y seguidores del Buda, el Dhamma y el Sangha; refiriéndose a ellos, se dice "dadanto" (dando), etc. En ese contexto, "yajanto" significa realizar un gran sacrificio. "Damena" se refiere a la restricción de los sentidos o a la observancia de los votos de Uposatha. "Saṃyamena" se refiere a la restricción mediante la virtud ética (sila). "Saccavajjena" significa mediante el habla veraz. "Āgamo" significa llegada o surgimiento. En todos los sentidos, los seguidores de estas visiones niegan la realidad de la ejecución de méritos y deméritos. ๗. เหตุสุตฺตวณฺณนา 7. Comentario al Discurso sobre las Causas (Hetusutta) ๒๑๒. นตฺถิ [Pg.313] เหตุ นตฺถิ ปจฺจโยติ เอตฺถ ปจฺจโยติ เหตุเววจนเมว. อุภเยนาปิ วิชฺชมานเมว กายทุจฺจริตาทีนํ สํกิเลสปจฺจยํ, กายสุจริตาทีนญฺจ วิสุทฺธิปจฺจยํ ปฏิกฺขิปนฺติ. นตฺถิ พลนฺติ ยมฺหิ อตฺตโน พเล ปติฏฺฐิตา อิเม สตฺตา เทวตฺตมฺปิ มารตฺตมฺปิ พฺรหฺมตฺตมฺปิ สาวกโพธิมฺปิ ปจฺเจกโพธิมฺปิ สพฺพญฺญุตมฺปิ ปาปุณนฺติ, ตํ พลํ ปฏิกฺขิปนฺติ. นตฺถิ วีริยนฺติอาทีนิ สพฺพานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนว. ‘‘อิทํ โน วีริเยน, อิทํ ปุริสถาเมน, อิทํ ปุริสปรกฺกเมน ปตฺต’’นฺติ, เอวํ ปวตฺตวจนปฏิกฺเขปกรณวเสน ปเนตานิ วิสุํ อาทิยนฺติ. 212. En la frase "natthi hetu natthi paccayo", el término "paccayo" es un sinónimo de "hetu". Mediante ambos términos, se niega la causa existente para la impureza de acciones como la mala conducta corporal, y la causa para la purificación de acciones como la buena conducta corporal. "Natthi balaṃ" significa que niegan ese poder en el cual los seres se apoyan para, mediante el esfuerzo, alcanzar el estado de deidad, de Mara, de Brahma, la iluminación de un discípulo, la iluminación de un Buda privado o la omnisciencia; niegan dicho poder. "Natthi vīriyaṃ" y los términos siguientes son todos sinónimos entre sí. Sin embargo, se toman por separado en el sentido de negar las expresiones comunes de otros que dicen: "esto ha sido alcanzado por nuestro esfuerzo", "esto ha sido alcanzado por la fuerza humana" o "esto ha sido alcanzado por el vigor humano". สพฺเพ สตฺตาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภาทโย อนวเสเส ปริคฺคณฺหนฺติ. สพฺเพ ปาณาติ เอกินฺทฺริโย ปาโณ, ทฺวินฺทฺริโย ปาโณติอาทิวเสน วทนฺติ. สพฺเพ ภูตาติ อณฺฑโกสวตฺถิโกเสสุ ภูเต สนฺธาย วทนฺติ. สพฺเพ ชีวาติ สาลิยวโคธุมาทโย สนฺธาย วทนฺติ. เตสุ หิ เต วิรุหนภาเวน ชีวสญฺญิโน. อวสา อพลา อวีริยาติ เตสํ อตฺตโน วโส วา พลํ วา วีริยํ วา นตฺถิ. นิยติสงฺคติภาวปริณตาติ เอตฺถ นิยตีติ นิยตตา. สงฺคตีติ ฉนฺนํ อภิชาตีนํ ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ภาโวติ สภาโวเยว. เอวํ นิยติยา จ สงฺคติยา จ ภาเวน จ ปริณตา นานปฺปการตํ ปตฺตา. เยน หิ ยถา ภวิตพฺพํ, โส ตเถว ภวติ. เยน น ภวิตพฺพํ, โส น ภวตีติ ทสฺเสนฺติ. ฉสฺเววาภิชาตีสูติ ฉสุ เอว อภิชาตีสุ ฐตฺวา สุขญฺจ ทุกฺขญฺจ ปฏิสํเวเทนฺติ, อญฺญา สุขทุกฺขภูมิ นตฺถีติ ทสฺเสนฺติ. "Sabbe sattā" incluye sin excepción a todos los seres, como camellos, bueyes y asnos. "Sabbe pāṇā" se refiere a la clasificación de los seres según sus facultades, como seres de una facultad, de dos facultades, etc. "Sabbe bhūtā" se refiere a los seres nacidos de huevos o de matrices. "Sabbe jīvā" se refiere a cultivos como el arroz, la cebada y el trigo; se les llama así porque quienes sostienen estas visiones perciben en ellos la noción de "vida" debido a su crecimiento. "Avasā abalā avīriyā" significa que estos seres no poseen control, poder ni esfuerzo propio sobre su impureza o purificación. En "niyatisaṅgatibhāvapariṇatā", "niyati" es el destino; "saṅgati" es la convergencia o el encuentro de las seis clases de nacimiento en sus respectivos destinos; y "bhāva" es la naturaleza intrínseca. Así, evolucionados por el destino, la convergencia y la naturaleza, alcanzan diversas formas. Muestran que lo que debe ser de cierta manera, así será; y lo que no debe ser, no será. "Chasvevābhijātīsū" significa que solo permaneciendo en las seis clases de nacimiento experimentan placer y dolor, y enseñan que no existe otro plano para el placer o el dolor fuera de estos. ๘-๑๐. มหาทิฏฺฐิสุตฺตาทิวณฺณนา 8-10. Comentario al Gran Discurso sobre las Visiones (Mahādiṭṭhisutta), etc. ๒๑๓-๒๑๕. อกฏาติ อกตา. อกฏวิธาติ อกตวิธานา, ‘‘เอวํ กโรหี’’ติ เกนจิ การิตาปิ น โหนฺตีติ อตฺโถ. อนิมฺมิตาติ อิทฺธิยาปิ น นิมฺมิตา. อนิมฺมาตาติ อนิมฺมาปิตา. ‘‘อนิมฺมิตพฺพา’’ติปิ ปาโฐ, น นิมฺมิตพฺพาติ อตฺโถ. วญฺฌาติ วญฺฌปสุวญฺฌตาลาทโย วิย อผลา กสฺสจิ อชนกา. ปพฺพตกูฏํ วิย ฐิตาติ กูฏฏฺฐา. เอสิกฏฺฐายิโน วิย หุตฺวา ฐิตาติ เอสิกฏฺฐายิฏฺฐิตา, ยถา สุนิขาโต เอสิกตฺถมฺโภ นิจฺจโล ติฏฺฐติ, เอวํ ฐิตาติ อตฺโถ. น อิญฺชนฺตีติ เอสิกตฺถมฺโภ วิย ฐิตตฺตา [Pg.314] น จลนฺติ. น วิปริณมนฺตีติ ปกตึ น วิชหนฺติ. น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺตีติ อญฺญมญฺญํ น อุปหนนฺติ. นาลนฺติ น สมตฺถา. ปถวีกาโยติอาทีสุ ปถวีเยว ปถวีกาโย, ปถวีสมูโห วา. สตฺตนฺนํตฺเวว กายานนฺติ ยถา มุคฺคราสิอาทีสุ ปหฏํ สตฺถํ มุคฺคราสิอาทีนํ อนฺตเรเนว ปวิสติ, เอวํ สตฺตนฺนํ กายานํ อนฺตเรน ฉิทฺเทน วิวเรน สตฺถํ ปวิสติ. ตตฺถ ‘‘อหํ อิมํ ชีวิตา โวโรเปมี’’ติ เกวลํ สญฺญามตฺตเมว โหตีติ ทสฺเสนฺติ. 213-215. "Akaṭā" significa no creados, que no han sido producidos ni dispuestos por ninguna causa. "Akaṭavidhā" significa que no han sido ordenados ni mandados por nadie diciendo "hazlo así". "Animmitā" significa que no han sido creados por el poder de alguien con facultades psíquicas, ni por un dios o un Brahma. Existe también la lectura "animmitabbā", con el mismo significado. "Vañjhā" significa estériles, como una vaca estéril o una palmera sin frutos; no producen ningún resultado. "Kūṭaṭṭhā" significa que permanecen firmes como la cima de una montaña. "Esikaṭṭhāyiṭṭhitā" significa que permanecen estables como el pilar de una puerta de ciudad; el sentido es que están inmóviles como un pilar firmemente plantado. "Na iñjanti" significa que no se mueven por estar establecidos como un pilar. "Na vipariṇamanti" significa que no abandonan su naturaleza original. "Na aññamaññaṃ byābādhentī" significa que no se dañan ni se oprimen entre sí. "Nālanti" significa que no son capaces de afectarse. En "pathavīkāyo", etc., el cuerpo de tierra es la misma esencia de tierra o el conjunto de tierra. "Sattannaṃtveva kāyānanti" significa que, así como un arma lanzada contra un montón de frijoles simplemente penetra a través de los espacios entre ellos, así también el arma penetra por el espacio y la abertura entre los siete cuerpos elementales. Muestran que, en ese caso, la idea de "estoy quitando la vida a este ser" es una mera percepción errónea, pues los cuerpos elementales son indestructibles. โยนิปมุขสตสหสฺสานีติ ปมุขโยนีนํ อุตฺตมโยนีนํ จุทฺทสสตสหสฺสานิ อญฺญานิ จ สฏฺฐิสตานิ อญฺญานิ จ ฉสตานิ ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานีติ ปญฺจกมฺมสตานิ จาติ เกวลํ ตกฺกมตฺตเกน นิรตฺถกทิฏฺฐึ ทีเปนฺติ. ปญฺจ จ กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เกจิ ปนาหุ ‘‘ปญฺจ กมฺมานีติ ปญฺจินฺทฺริยวเสน คณฺหนฺติ, ตีณีติ กายกมฺมาทิวเสนา’’ติ. กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม จาติ เอตฺถ ปนสฺส กายกมฺมวจีกมฺมานิ กมฺมนฺติ ลทฺธิ, มโนกมฺมํ อุปฑฺฒกมฺมนฺติ. ทฺวฏฺฐิปฏิปทาติ ทฺวาสฏฺฐิปฏิปทาติ วทนฺติ. ทฺวฏฺฐนฺตรกปฺปาติ เอกสฺมึ กปฺเป จตุสฏฺฐิ อนฺตรกปฺปา นาม โหนฺติ, อยํ ปน อญฺเญ ทฺเว อชานนฺโต เอวมาห. En cuanto a 'Yonipamukhasatasahassāni', se refiere a un millón cuatrocientas mil matrices principales entre las clases nobles (como Khattiyas y Brāhmaṇas) y otras; además de otras seis mil y otras seiscientas. La expresión 'pañca ca kammuno satāni' significa quinientas acciones. Con tales clasificaciones, solo exponen una visión inútil (niratthakadiṭṭhi) basada meramente en la especulación (takkamattena). El mismo método se aplica a 'cinco acciones' y 'tres acciones'. Sin embargo, algunos sostienen que 'cinco acciones' se refiere a los cinco sentidos (indriya) y 'tres acciones' a las acciones de cuerpo, habla y mente. En el pasaje 'acciones y medias acciones', su doctrina establece que las acciones de cuerpo y habla son 'acciones' completas por ser groseras, mientras que la acción mental es solo 'media acción' por no ser grosera. 'Dvaṭṭhipaṭipadā' se refiere a las sesenta y dos prácticas conductuales. 'Dvaṭṭhantarakappā' se refiere a sesenta y dos eones intermedios; dado que en un eón hay sesenta y cuatro eones intermedios, Makkhali Gosāla, al ignorar otros dos, afirmó que eran sesenta y dos. ฉฬาภิชาติโยติ กณฺหาภิชาติ นีลาภิชาติ โลหิตาภิชาติ หลิทฺทาภิชาติ สุกฺกาภิชาติ ปรมสุกฺกาภิชาตีติ อิมา ฉ อภิชาติโย วทนฺติ. ตตฺถ โอรพฺภิกา สูกริกา สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา พนฺธนาคาริกา, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา, อยํ กณฺหาภิชาตีติ วทนฺติ. ภิกฺขู นีลาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร จตูสุ ปจฺจเยสุ กณฺฏเก ปกฺขิปิตฺวา ขาทนฺติ, ‘‘ภิกฺขู จ กณฺฏกวุตฺติกา’’ติ (อ. นิ. ๖.๕๗) อยํ หิสฺส ปาฬิ เอว. อถ วา กณฺฏกวุตฺติกา เอว นาม เอเก ปพฺพชิตาติ วทนฺติ. โลหิตาภิชาติ นาม นิคณฺฐา เอกสาฏกาติ วทนฺติ. อิเม กิร ปุริเมหิ ทฺวีหิ ปณฺฑรตรา. คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา หลิทฺทาภิชาตีติ วทนฺติ. เอวํ อตฺตโน ปจฺจยทายเก นิคณฺเฐหิปิ เชฏฺฐกตเร กโรนฺติ. อาชีวกา อาชีวินิโย อยํ สุกฺกาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร ปุริเมหิ จตูหิ ปณฺฑรตรา[Pg.315]. นนฺโท วจฺโฉ, กิโส สํกิจฺโจ, มกฺขลิ โคสาโล ปรมสุกฺกาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร สพฺเพหิ ปณฺฑรตรา. Respecto a 'chaḷābhijātiyo', se mencionan seis clases de nacimiento o castas espirituales: nacimiento negro, azul, rojo, amarillo, blanco y blanco supremo. Entre ellos, los carniceros de cabras, de cerdos, cazadores de aves, cazadores de ciervos, cazadores de otros animales, pescadores, ladrones, verdugos, carceleros y cualquier otro que realice actos crueles pertenecen al 'nacimiento negro' debido a su dedicación a actos malvados. Dicen que los monjes (bhikkhus) pertenecen al 'nacimiento azul'; se afirma que ellos consumen los cuatro requisitos como si pusieran espinas en ellos; el texto de Makkhali Gosāla 'los monjes viven de espinas' apoya este significado. Alternativamente, otros explican que ciertos ascetas externos llamados 'Kaṇṭakavuttika' pertenecen al nacimiento azul. Se dice que los Niganthas que visten una sola prenda pertenecen al 'nacimiento rojo'; estos se consideran más puros que las dos clases anteriores. Los laicos vestidos de blanco, discípulos de los ascetas desnudos, pertenecen al 'nacimiento amarillo'; así elevan a sus propios donantes por encima de los Niganthas. Los monjes y monjas Ajivakas pertenecen al 'nacimiento blanco', considerándolos más puros que los cuatro anteriores. Finalmente, Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca y Makkhali Gosāla pertenecen al 'nacimiento blanco supremo', siendo considerados los más puros de todos. อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ มนฺทภูมิ ขิฑฺฑาภูมิ วีมํสกภูมิ อุชุคตภูมิ เสขภูมิ สมณภูมิ ชานนภูมิ ปนฺนภูมีติ อิมา อฏฺฐ ปุริสภูมิโยติ วทนฺติ. ตตฺถ ชาตทิวสโต ปฏฺฐาย สตฺต ทิวเส สมฺพาธฏฺฐานโต นิกฺขนฺตตฺตา สตฺตา มนฺทา โหนฺติ โมมูหา, อยํ มนฺทภูมีติ วทนฺติ. เย ปน ทุคฺคติโต อาคตา โหนฺติ, เต อภิณฺหํ โรทนฺติ เจว วิรวนฺติ จ, สุคติโต อาคตา ตํ อนุสฺสริตฺวา อนุสฺสริตฺวา หสนฺติ, อยํ ขิฑฺฑาภูมิ นาม. มาตาปิตูนํ หตฺถํ วา ปาทํ วา มญฺจํ วา ปีฐํ วา คเหตฺวา ภูมิยํ ปทนิกฺขิปนํ วีมํสกภูมิ นาม. ปทสา คนฺตุํ สมตฺถกาโล อุชุคตภูมิ นาม. สิปฺปานิ สิกฺขนกาโล เสขภูมิ นาม. ฆรา นิกฺขมฺม ปพฺพชนกาโล สมณภูมิ นาม. อาจริยํ เสวิตฺวา ชานนกาโล ชานนภูมิ นาม. ‘‘ภิกฺขุ จ ปนฺนโก ชิโน น กิญฺจิ อาหา’’ติ เอวํ อลาภึ สมณํ ปนฺนภูมีติ วทนฺติ. En cuanto a 'aṭṭha purisabhūmiyo', se refiere a las ocho etapas del hombre: la etapa de debilidad (mandabhūmi), la etapa de juego (khiḍḍābhūmi), la etapa de exploración (vīmaṃsakabhūmi), la etapa de bipedestación (ujugatabhūmi), la etapa de aprendizaje (sekhabhūmi), la etapa de ascetismo (samaṇabhūmi), la etapa de conocimiento (jānanabhūmi) y la etapa de declive (pannabhūmi). La 'etapa de debilidad' son los primeros siete días tras el nacimiento, cuando el infante sale de la matriz y está confundido. Los que vienen de estados de privación lloran y gritan constantemente, mientras que los que vienen de estados felices ríen al recordar su origen; esto se llama 'etapa de juego'. Cuando el niño se agarra de las manos de sus padres, de la cama o de la silla para intentar dar pasos en el suelo, es la 'etapa de exploración'. El tiempo en que es capaz de caminar por sí mismo es la 'etapa de bipedestación'. El tiempo de aprender artes y oficios es la 'etapa de aprendizaje'. El tiempo de renunciar al hogar y hacerse asceta es la 'etapa de ascetismo'. El tiempo de aprender de un maestro lo que es correcto e incorrecto es la 'etapa de conocimiento'. La 'etapa de declive' se refiere al asceta anciano que, como una hoja marchita que no vuelve a reverdecer, ya no recibe ganancias y no enseña nada a nadie. เอกูนปญฺญาส อาชีวกสเตติ เอกูนปญฺญาส อาชีววุตฺติสตานิ. ปริพฺพาชกสเตติ ปริพฺพาชกปพฺพชฺชาสตานิ. นาควาสสเตติ นาคมณฺฑลสตานิ. วีเส อินฺทฺริยสเตติ วีส อินฺทฺริยสตานิ. ตึเส นิรยสเตติ ตึส นิรยสตานิ. รโชธาตุโยติ รชโอกิรณฏฺฐานานิ. หตฺถปิฏฺฐิปาทปิฏฺฐาทีนิ สนฺธาย วทติ. สตฺต สญฺญีคพฺภาติ โอฏฺฐโคณคทฺรภอชปสุมิคมหึเส สนฺธาย วทติ. สตฺต อสญฺญีคพฺภาติ สาลิยวโคธุมมุคฺคกงฺคุวรกกุทฺรูสเก สนฺธาย วทติ. นิคณฺฐิคพฺภาติ คณฺฐิมฺหิ ชาตคพฺภา, อุจฺฉุเวฬุนฬาทโย สนฺธาย วทติ. สตฺต เทวาติ พหู เทวา, โส ปน สตฺตาติ วทติ. มนุสฺสาปิ อนนฺตา, โส สตฺตาติ วทติ. สตฺต เปสาจาติ ปิสาจา มหนฺตมหนฺตา, สตฺตาติ วทติ. สราติ มหาสรา. กณฺณมุณฺฑ-รถการ-อโนตตฺต-สีหปฺปปาต-ฉทฺทนฺต-มุจลินฺท-กุณาลทเห คเหตฺวา วทติ. 'Ekūnapaññāsa ājīvakasate' significa cuatro mil novecientas formas de vida Ajivaka. 'Paribbājakasate' son cien formas de vida de monjes errantes. 'Nāgāvāsasate' son cien reinos de Nagas. 'Vīse indriyasate' son dos mil facultades. 'Tiṃse nirayasate' son tres mil infiernos. 'Rajodhātuyo' se refiere a lugares donde se dispersa el polvo, como el dorso de las manos y los pies. 'Satta saññīgabbhā' (siete matrices conscientes) se refiere a camellos, bueyes, asnos, cabras, ciervos, antílopes y búfalos. 'Satta asaññīgabbhā' (siete matrices inconscientes) se refiere a siete tipos de granos como el arroz, la cebada y el trigo. 'Nigaṇṭhigabbhā' se refiere a seres nacidos de nudos, como la caña de azúcar, el bambú y los juncos. 'Satta devā' se refiere a los dioses; aunque son muchos, Makkhali, por ignorancia, dice que son siete. De igual modo, aunque los humanos son innumerables, él dice que son siete. 'Satta pisācā' se refiere a los demonios, que siendo muchísimos, él llama siete. 'Sarā' se refiere a los siete grandes lagos, incluyendo el Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Anotatta, Sīhappapāta, Chaddanta, Mucalinda y Kuṇāla. ปวุฏาติ คณฺฐิกา. ปปาตาติ มหาปปาตา. ปปาตสตานีติ ขุทฺทกปปาตสตานิ. สุปินาติ มหาสุปินา. สุปินสตานีติ ขุทฺทกสุปินสตานิ. มหากปฺปิโนติ มหากปฺปานํ. เอตฺถ เอกมฺหา มหาสรา วสฺสสเต [Pg.316] วสฺสสเต กุสคฺเคน เอกํ อุทกพินฺทุํ นีหริตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ ตมฺหิ สเร นิรุทเก กเต เอโก มหากปฺโปติ วทติ. เอวรูปานํ มหากปฺปานํ จตุราสีติสตสหสฺสานิ เขเปตฺวา พาเล จ ปณฺฑิเต จ ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรนฺตีติ อยมสฺส ลทฺธิ. ปณฺฑิโตปิ กิร อนฺตราวิสุชฺฌิตุํ น สกฺโกติ, พาโลปิ ตโต อุทฺธํ น คจฺฉติ. 'Pavuṭā' significa nudos o protuberancias. 'Papātā' son los grandes precipicios y 'papātasatāni' son los cien precipicios pequeños. 'Supinā' son los grandes sueños y 'supinasatāni' son los cien sueños pequeños. 'Mahākappino' se refiere a los grandes eones. En su doctrina, si se extrajera una gota de agua de uno de los grandes lagos cada cien años con la punta de una brizna de hierba hasta que el lago quedara seco tras siete repeticiones, ese tiempo se llamaría un 'Gran Eón'. Según su visión, tras agotar ocho millones cuatrocientas mil de tales grandes eones, tanto el necio como el sabio pondrán fin al sufrimiento. Se afirma que el sabio no puede purificarse antes de ese tiempo y el necio no irá más allá de ese límite. สีเลน วาติ อเจลกสีเลน วา อญฺเญน วา เยน เกนจิ. วเตนาติ ตาทิเสเนว วเตน. ตเปนาติ ตโปกมฺเมน. อปริปกฺกํ ปริปาเจติ นาม โย ‘‘อหํ ปณฺฑิโต’’ติ อนฺตรา วิสุชฺฌติ. ปริปกฺกํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ นาม โย ‘‘อหํ พาโล’’ติ วุตฺตปริมาณกาลํ อติกฺกมิตฺวา ยาติ. เหวํ นตฺถีติ เอวํ นตฺถิ. ตญฺหิ อุภยมฺปิ น สกฺกา กาตุนฺติ ทีเปติ. โทณมิเตติ โทเณน มิตํ วิย. สุขทุกฺเขติ สุขทุกฺขํ. ปริยนฺตกเตติ วุตฺตปริมาเณน กาเลน กตปริยนฺโต. นตฺถิ หายนวฑฺฒเนติ นตฺถิ หายนวฑฺฒนานิ, น สํสาโร ปณฺฑิตสฺส หายติ, น พาลสฺส วฑฺฒตีติ อตฺโถ. อุกฺกํสาวกํเสติ อุกฺกํสาวกํสา. หายนวฑฺฒนานเมเวตํ เววจนํ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธนฺโต เสยฺยถาปิ นามาติอาทิมาห. ตตฺถ สุตฺตคุเฬติ เวเฐตฺวา กตสุตฺตคุเฬ. นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลตีติ ปพฺพเต วา รุกฺขคฺเค วา ฐตฺวา ขิตฺตํ สุตฺตปฺปมาเณน นิพฺเพฐิยมานเมว คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ ตตฺเถว ติฏฺฐติ, น คจฺฉติ เอวเมว พาลา จ ปณฺฑิตา จ กาลวเสน นิพฺเพฐิยมานา สุขทุกฺขํ ปเลนฺติ, ยถาวุตฺเตน กาเลน อติกฺกมนฺตีติ ทสฺเสติ. «Sīlena vāti»: mediante la moralidad de los ascetas desnudos, o mediante otra moralidad, o mediante cualquier tipo de práctica similar. «Vatenāti»: mediante un voto de esa misma clase. «Tapenāti»: mediante prácticas ascéticas. Se dice que «hace madurar lo inmaduro» (aparipakkaṃ paripāceti) aquel que, pensando «soy sabio», se purifica antes de alcanzar la meta. Se dice que «agota lo maduro experimentándolo repetidamente» (paripakkaṃ phussa phussa byantīkaroti) aquel que, pensando «soy un necio», transcurre superando el tiempo de duración mencionado. «Hevaṃ natthīti»: significa que no es así; muestra que no es posible realizar ambas cosas (madurar lo inmaduro mediante la moralidad o agotar lo maduro mediante el tiempo). «Doṇamiteti»: como lo medido por una vasija doṇa. «Sukhadukkheti»: la felicidad y el sufrimiento. «Pariyantakateti»: que tiene un límite establecido por el periodo de tiempo mencionado. «Natthi hāyanavaḍḍhaneti»: no hay disminución ni incremento; el sentido es que el saṃsāra no disminuye para el sabio ni aumenta para el necio. «Ukkaṃsāvakaṃseti»: excelencia y declive; estos son sinónimos de incremento y disminución. Ahora, para demostrar este significado mediante una analogía, dice «seyyathāpi nāmā» etc. Allí, «suttaguḷeti»: un ovillo de hilo enrollado. «Nibbeṭhiyamānameva paletīti»: significa que si se lanza el ovillo estando en una montaña o en la copa de un árbol, este avanza solo mientras se desenrolla según la medida del hilo; cuando el hilo se agota, se detiene allí mismo y no avanza más. Del mismo modo, tanto necios como sabios, al ser desenrollados por el poder del tiempo, transcurren por la felicidad y el sufrimiento, y superan el saṃsāra en el tiempo antes mencionado. ๑๑-๑๘. อนฺตวาสุตฺตาทิวณฺณนา 11-18. Descripción del Antavā Sutta y otros. ๒๑๖-๒๒๓. อนฺตวา โลโกติ เอกโต วฑฺฒิตนิมิตฺตํ โลโกติ คาเหน วา ตกฺเกน วา อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. อนนฺตวาติ สพฺพโต วฑฺฒิตํ อปฺปมาณนิมิตฺตํ โลโกติ คาเหน วา ตกฺเกน วา อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ ชีวญฺจ สรีรญฺจ เอกเมวาติ อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. อิมานิ ตาว โสตาปตฺติมคฺควเสน อฏฺฐารส เวยฺยากรณานิ เอกํ คมนํ. 216-223. «Antavā loko»: es la visión que surge, ya sea por percepción directa o por razonamiento, al tomar como «mundo» el signo de un kasina expandido de forma limitada por un lado. «Anantavā»: es la visión que surge al tomar como «mundo» el signo ilimitado de un kasina expandido por todas partes. «Taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti»: es la visión de que el alma y el cuerpo son una misma cosa. El resto es evidente en todos los casos. Estas son las dieciocho explicaciones (veyyākaraṇāni) que constituyen una serie en relación con el camino de entrada en la corriente (sotāpattimagga). ๒. ทุติยคมนาทิวคฺควณฺณนา 2. Descripción de la segunda serie de repeticiones (Dutiyagamana) y otros. ๒๒๔-๓๐๑. ทุติยํ [Pg.317] คมนํ ทุกฺขวเสน วุตฺตํ. ตตฺราปิ อฏฺฐารเสว เวยฺยากรณานิ, ตโต ปรานิ ‘‘รูปี อตฺตา โหตี’’ติอาทีนิ อฏฺฐ เวยฺยากรณานิ, เตหิ สทฺธึ ตํ ทุติยเปยฺยาโลติ วุตฺโต. 224-301. La segunda serie se expone en relación con el sufrimiento (dukkha). Allí también hay dieciocho explicaciones; después de estas, se exponen otras ocho explicaciones como «el yo posee forma» (rūpī attā hoti), etc. Junto con estas, se denomina la segunda serie de repeticiones (dutiyapeyyāla). ตตฺถ รูปีติ อารมฺมณเมว ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. อรูปีติ ฌานํ ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. รูปี จ อรูปี จาติ อารมฺมณญฺจ ฌานญฺจ ‘‘อตฺตา’’ติ คหิตทิฏฺฐิ. เนว รูปี นารูปีติ ตกฺกมตฺเตน คหิตทิฏฺฐิ. เอกนฺตสุขีติ ลาภีตกฺกีชาติสฺสรานํ อุปฺปนฺนทิฏฺฐิ. ฌานลาภิโนปิ หิ อตีเต เอกนฺตสุขํ อตฺตภาวํ มนสิกโรโต เอวํ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ. ตกฺกิโนปิ ‘‘ยถา เอตรหิ อหํ เอกนฺตสุขี, เอวํ สมฺปราเยปิ ภวิสฺสามี’’ติ อุปฺปชฺชติ. ชาติสฺสรสฺสปิ สตฺตฏฺฐภเว สุขิตภาวํ ปสฺสนฺตสฺส เอวํ อุปฺปชฺชติ, เอกนฺตทุกฺขีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. Allí, «rūpī» es la visión que toma el objeto (kasina) mismo como el «yo». «Arūpī» es la visión que toma el jhāna como el «yo». «Rūpī ca arūpī ca» es la visión que toma tanto el objeto como el jhāna como el «yo». «Neva rūpī nārūpī» es la visión tomada por mero razonamiento. «Ekantasukhī»: es la visión que surge en quienes han alcanzado jhāna, en razonadores y en quienes recuerdan vidas pasadas. Pues quien ha alcanzado jhāna, al reflexionar sobre una existencia pasada de felicidad absoluta, genera tal visión. El razonador piensa: «Así como ahora soy totalmente feliz, así lo seré en el futuro»; y así surge la visión. Quien recuerda vidas pasadas, al ver estados de felicidad en siete u ocho vidas pasadas, genera tal visión. En «ekantadukkhī» (totalmente infeliz), etc., se aplica el mismo método. ตติยเปยฺยาโล อนิจฺจทุกฺขวเสน เตหิเยว ฉพฺพีสติยา สุตฺเตหิ วุตฺโต, จตุตฺถเปยฺยาโล ติปริวฏฺฏวเสนาติ. La tercera serie de repeticiones se expone mediante los mismos veintiséis discursos en relación con la impermanencia y el sufrimiento; la cuarta serie se expone según el método de las tres rotaciones (tiparivaṭṭa). ทิฏฺฐิสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La descripción del Diṭṭhisaṃyutta ha terminado. ๔. โอกฺกนฺตสํยุตฺตํ 4. Okkantasaṃyutta ๑-๑๐. จกฺขุสุตฺตาทิวณฺณนา 1-10. Descripción del Cakkhusutta y otros. ๓๐๒-๓๑๑. โอกฺกนฺตสํยุตฺเต อธิมุจฺจตีติ สทฺธาธิโมกฺขํ ปฏิลภติ. โอกฺกนฺโต สมฺมตฺตนิยามนฺติ ปวิฏฺโฐ อริยมคฺคํ. อภพฺโพ จ ตาว กาลํ กาตุนฺติ อิมินา อุปฺปนฺเน มคฺเค ผลสฺส อนนฺตรายตํ ทีเปติ. อุปฺปนฺนสฺมิญฺหิ มคฺเค ผลสฺส อนฺตรายกรณํ นาม นตฺถิ. เตเนวาห – ‘‘อยญฺจ ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน อสฺส, กปฺปสฺส จ อุฑฺฑยฺหนเวลา อสฺส, เนว ตาว กปฺโป อุฑฺฑยฺเหยฺย, ยาวายํ ปุคฺคโล น โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกโรติ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ฐิตกปฺปี’’ติ (ปุ. ป. ๑๗). มตฺตโส นิชฺฌานํ ขมนฺตีติ ปมาณโต โอโลกนํ ขมนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. 302-311. En el Okkantasaṃyutta, «adhimuccatī» significa que obtiene la convicción mediante la fe. «Okkanto sammattaniyāmanti» significa que ha entrado en el noble camino (ariya magga). Con la frase «abhabbo ca tāva kālaṃ kātunti» muestra que, una vez surgido el camino, el fruto sigue sin interrupción; pues tras el surgimiento del camino, no existe nada que pueda impedir el fruto. Por eso se dice: «Si esta persona está practicando para la realización del fruto de la entrada en la corriente y llegara el momento de la destrucción del eón (kappassa uḍḍayhanavelā), el eón no se destruiría hasta que esta persona realice el fruto; esta persona se llama ṭhitakappī (el que permanece por el eón)». «Mattaso nijjhānaṃ khamantī» significa que aceptan el examen reflexivo de las verdades según su medida. El resto es evidente en todas partes. โอกฺกนฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La descripción del Okkantasaṃyutta ha terminado. ๕. อุปฺปาทสํยุตฺตวณฺณนา 5. Descripción del Uppādasaṃyutta ๓๑๒-๓๒๑. อุปฺปาทสํยุตฺเต [Pg.318] สพฺพํ ปากฏเมว. 312-321. En el Uppādasaṃyutte, todo es claro. อุปฺปาทสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La descripción del Uppādasaṃyutta ha terminado. ๖. กิเลสสํยุตฺตวณฺณนา 6. Descripción del Kilesasaṃyutta ๓๒๒-๓๓๑. กิเลสสํยุตฺเต จิตฺตสฺเสโส อุปกฺกิเลโสติ กตรจิตฺตสฺส? จตุภูมกจิตฺตสฺส. เตภูมกจิตฺตสฺส ตาว โหตุ, โลกุตฺตรสฺส กถํ อุปกฺกิเลโส โหตีติ? อุปฺปตฺตินิวารณโต. โส หิ ตสฺส อุปฺปชฺชิตุํ อปฺปทาเนน อุปกฺกิเลโสติ เวทิตพฺโพ. เนกฺขมฺมนินฺนนฺติ นวโลกุตฺตรธมฺมนินฺนํ. จิตฺตนฺติ สมถวิปสฺสนาจิตฺตํ. อภิญฺญา สจฺฉิกรณีเยสุ ธมฺเมสูติ ปจฺจเวกฺขณญาเณน อภิชานิตฺวา สจฺฉิกาตพฺเพสุ ฉฬภิญฺญาธมฺเมสุ, เอกํ ธมฺมํ วา คณฺหนฺเตน เนกฺขมฺมนฺติ คเหตพฺพํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. 322-331. En el Kilesasaṃyutta, «cittasseso upakkilesoti»: ¿de qué mente es esta la impureza? De la mente de los cuatro planos. Se acepta que sea una impureza para la mente de los tres planos, pero ¿cómo lo es para lo supramundano (lokuttara)? Por la obstrucción de su surgimiento. Debe entenderse como impureza porque no permite que lo supramundano surja. «Nekkhammaninnanti»: inclinado hacia los nueve estados supramundanos. «Cittanti»: la mente de tranquilidad y visión profunda (samatha-vipassanā). «Abhiññā sacchikaraṇīyesu dhammesūti»: en relación con los estados de las seis facultades superiores que deben ser realizados tras conocerlos mediante el conocimiento de revisión; o, para quien se enfoca en un solo estado (Nibbāna), debe tomarse como renuncia (nekkhammanti). El resto es evidente en todas partes. กิเลสสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La descripción del Saṃkilesasaṃyutta ha terminado. ๗. สาริปุตฺตสํยุตฺตํ 7. Sāriputtasaṃyutta ๑-๙. วิเวกชสุตฺตาทิวณฺณนา 1-9. Descripción del Vivekajasutta y otros. ๓๓๒-๓๔๐. สาริปุตฺตสํยุตฺตสฺส ปฐเม น เอวํ โหตีติ อหงฺการมมงฺการานํ ปหีนตฺตา เอวํ น โหติ. ทุติยาทีสุปิ เอเสว นโย. ปฐมาทีนิ. 332-340. En el primero del Sāriputtasaṃyutta, «na evaṃ hotīti»: esto no ocurre debido al abandono de la noción del «yo» (ahaṅkāra) y de «lo mío» (mamaṅkāra). El mismo método se aplica al segundo y los demás. Los primeros (jhānas), etc. ๑๐. สุจิมุขีสุตฺตวณฺณนา 10. Descripción del Sucimukhīsutta. ๓๔๑. ทสเม สุจิมุขีติ เอวํนามิกา. อุปสงฺกมีติ เถรํ อภิรูปํ ทสฺสนียํ สุวณฺณวณฺณํ สมนฺตปาสาทิกํ ทิสฺวา ‘‘อิมินา สทฺธึ ปริหาสํ กริสฺสามี’’ติ อุปสงฺกมิ. อถ เถเรน ตสฺมึ วจเน ปฏิกฺขิตฺเต ‘‘อิทานิสฺส [Pg.319] วาทํ อาโรเปสฺสามี’’ติ มญฺญมานา เตน หิ, สมณ, อุพฺภมุโข ภุญฺชสีติ อาห. ทิสามุโขติ จตุทฺทิสามุโข, จตสฺโส ทิสา โอโลเกนฺโตติ อตฺโถ. วิทิสามุโขติ จตสฺโส วิทิสา โอโลเกนฺโต. 341. En el décimo sutta, 'Sucimukhī' es el nombre de una paribbājikā. 'Se acercó' significa que, habiendo visto al Venerable Sāriputta, que era de una apariencia excelente, agradable a la vista, de color dorado y totalmente inspirador, se acercó con el pensamiento: 'Bromearé con este asceta'. Luego, cuando el Venerable rechazó sus palabras, ella pensó: 'Ahora le lanzaré una crítica', y dijo: 'Entonces, asceta, comes con la cara hacia arriba'. 'Disāmukho' significa con la cara hacia las cuatro direcciones cardinales, mirando hacia las cuatro direcciones. 'Vidisāmukho' significa mirando hacia las cuatro direcciones intermedias. วตฺถุวิชฺชาติรจฺฉานวิชฺชายาติ วตฺถุวิชฺชาสงฺขาตาย ติรจฺฉานวิชฺชาย. วตฺถุวิชฺชา นาม ลาพุวตฺถุ-กุมฺภณฺฑวตฺถุ-มูลกวตฺถุ-อาทีนํ วตฺถูนํ ผลสมฺปตฺติการณกาลชานนุปาโย. มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปนฺตีติ เตเนว วตฺถุวิชฺชาติรจฺฉานวิชฺชาสงฺขาเตน มิจฺฉาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปนฺติ, เตสํ วตฺถูนํ สมฺปาทเนน ปสนฺเนหิ มนุสฺเสหิ ทินฺเน ปจฺจเย ปริภุญฺชนฺตา ชีวนฺตีติ อตฺโถ. อโธมุขาติ วตฺถุํ โอโลเกตฺวา ภุญฺชมานวเสน อโธมุขา ภุญฺชนฺติ นาม. เอวํ สพฺพตฺถ โยชนา กาตพฺพา. อปิ เจตฺถ นกฺขตฺตวิชฺชาติ ‘‘อชฺช อิมํ นกฺขตฺตํ อิมินา นกฺขตฺเตน คนฺตพฺพํ, อิมินา อิทญฺจิทญฺจ กาตพฺพ’’นฺติ เอวํ ชานนวิชฺชา. ทูเตยฺยนฺติ ทูตกมฺมํ, เตสํ เตสํ สาสนํ คเหตฺวา ตตฺถ ตตฺถ คมนํ. ปหิณคมนนฺติ เอกคามสฺมึเยว เอกกุลสฺส สาสเนน อญฺญกุลํ อุปสงฺกมนํ. องฺควิชฺชาติ อิตฺถิลกฺขณปุริสลกฺขณวเสน องฺคสมฺปตฺตึ ญตฺวา ‘‘ตาย องฺคสมฺปตฺติยา อิทํ นาม ลพฺภตี’’ติ เอวํ ชานนวิชฺชา. วิทิสามุขาติ องฺควิชฺชา หิ ตํ ตํ สรีรโกฏฺฐาสํ อารพฺภ ปวตฺตตฺตา วิทิสาย ปวตฺตา นาม, ตสฺมา ตาย วิชฺชาย ชีวิกํ กปฺเปตฺวา ภุญฺชนฺตา วิทิสามุขา ภุญฺชนฺติ นาม. เอวมาโรเจสีติ ‘‘ธมฺมิกํ สมณา’’ติอาทีนิ วทมานา สาสนสฺส นิยฺยานิกํ คุณํ กเถสิ. ตญฺจ ปริพฺพาชิกาย กถํ สุตฺวา ปญฺจมตฺตานิ กุลสตานิ สาสเน โอตรึสูติ. 'Vatthuvijjātiracchānavijjāyā' significa a través del arte de los sitios, que se considera un arte bajo. El 'arte de los sitios' es el método para conocer el momento y la causa de la prosperidad de los frutos de campos como los de calabazas, calabacines, rábanos y otros. 'Llevan su vida mediante un medio de vida incorrecto' significa que mantienen su vida mediante ese mismo medio de vida incorrecto llamado arte de los sitios y artes bajas; el significado es que viven consumiendo los requisitos ofrecidos por personas que se sienten inspiradas por la prosperidad de esos campos. 'Adhomukhā' significa que comen con la cara hacia abajo por el hecho de comer mirando hacia el campo. Así debe aplicarse la explicación en todos los casos. Además, aquí 'nakkhattavijjā' (astrología) es el conocimiento de saber: 'Hoy este es el astro, se debe viajar bajo este astro, esto y aquello debe hacerse bajo este astro'. 'Dūteyya' es el trabajo de mensajero, llevar los mensajes de diversos patrocinadores y viajar de aquí para allá. 'Pahiṇagamana' es ir de una familia a otra con un mensaje dentro de la misma aldea. 'Aṅgavijjā' es el conocimiento de saber, basándose en las marcas de mujeres y hombres, la perfección de los miembros corporales y decir: 'A través de tal perfección de los miembros, se obtendrá tal beneficio'. 'Vidisāmukhā' se refiere al arte de los miembros corporales, porque se ocupa de las diversas partes del cuerpo y así se dice que ocurre en las direcciones intermedias; por lo tanto, quienes mantienen su vida mediante ese conocimiento se dice que comen con la cara hacia las direcciones intermedias. 'Así lo informó' significa que, diciendo palabras como 'los ascetas son seguidores del Dhamma', ella explicó la cualidad liberadora de la Dispensación a las familias. Al escuchar el relato de la paribbājikā, unas quinientas familias se establecieron en la Dispensación. สาริปุตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La crónica del Sāriputtasaṃyutta ha terminado. ๘. นาคสํยุตฺตํ 8. Nāgasaṃyutta ๑. สุทฺธิกสุตฺตวณฺณนา 1. Crónica del Suddhikasutta ๓๔๒. นาคสํยุตฺเต อณฺฑชาติ อณฺเฑ ชาตา. ชลาพุชาติ วตฺถิโกเส ชาตา. สํเสทชาติ สํเสเท ชาตา. โอปปาติกาติ อุปปติตฺวา [Pg.320] วิย ชาตา. อิทญฺจ ปน สุตฺตํ อฏฺฐุปฺปตฺติยา วุตฺตํ. ภิกฺขูนญฺหิ ‘‘กติ นุ โข นาคโยนิโย’’ติ กถา อุทปาทิ. อถ ภควา ปุคฺคลานํ นาคโยนีหิ อุทฺธรณตฺถํ นาคโยนิโย อาวิกโรนฺโต อิมํ สุตฺตมาห. 342. En el Nāgasaṃyutta: 'Aṇḍajā' son los nacidos de huevo. 'Jalābujā' son los nacidos de matriz. 'Saṃsedajā' son los nacidos de la humedad. 'Opapātikā' son los nacidos como si aparecieran espontáneamente. Este primer sutta fue expuesto debido a una circunstancia surgida. Entre los monjes surgió la conversación: '¿Cuántas son las matrices de los Nagas?'. Entonces el Bienaventurado, para liberar a los individuos de las matrices de los Nagas mediante su enseñanza, revelando dichas matrices, pronunció este sutta. ๒-๕๐. ปณีตตรสุตฺตาทิวณฺณนา 2-50. Crónica del Paṇītatara-sutta y otros ๓๔๓-๓๙๑. ทุติยาทีสุ โวสฺสฏฺฐกายาติ อหิตุณฺฑิกปริพุทฺธํ อคเณตฺวา วิสฺสฏฺฐกายา. ทฺวยการิโนติ ทุวิธการิโน, กุสลากุสลการิโนติ อตฺโถ. สจชฺช มยนฺติ สเจ อชฺช มยํ. สหพฺยตํ อุปปชฺชตีติ สหภาวํ อาปชฺชติ. ตตฺรสฺส อกุสลํ อุปปตฺติยา ปจฺจโย โหติ, กุสลํ อุปปนฺนานํ สมฺปตฺติยา. อนฺนนฺติ ขาทนียโภชนียํ. ปานนฺติ ยํกิญฺจิ ปานกํ. วตฺถนฺติ นิวาสนปารุปนํ. ยานนฺติ ฉตฺตุปาหนํ อาทึ กตฺวา ยํกิญฺจิ คมนปจฺจยํ. มาลนฺติ ยํกิญฺจิ สุมนมาลาทิปุปฺผํ. คนฺธนฺติ ยํกิญฺจิ จนฺทนาทิคนฺธํ. วิเลปนนฺติ ยํกิญฺจิ ฉวิราคกรณํ. เสยฺยาวสถปทีเปยฺยนฺติ มญฺจปีฐาทิเสยฺยํ เอกภูมิกาทิอาวสถํ วฏฺฏิเตลาทิปทีปูปกรณญฺจ เทตีติ อตฺโถ. เตสญฺหิ ทีฆายุกตาย จ วณฺณวนฺตตาย จ สุขพหุลตาย จ ปตฺถนํ กตฺวา อิมํ ทสวิธํ ทานวตฺถุํ ทตฺวา ตํ สมฺปตฺตึ อนุภวิตุํ ตตฺถ นิพฺพตฺตนฺติ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. 343-391. En el segundo sutta y los siguientes: 'Vossaṭṭhakāyā' significa que han abandonado su cuerpo, sin importarles el acoso de los encantadores de serpientes. 'Dvayakārino' significa que actúan de dos maneras, realizando acciones tanto saludables como no saludables. 'Sace ajja mayaṃ' significa 'si hoy nosotros'. 'Sahabyataṃ upapajjatī' significa que alcanza la convivencia con ellos. Allí, lo no saludable es la condición para el renacimiento, y lo saludable es la condición para la prosperidad de quienes ya han nacido. 'Anna' se refiere a lo masticable y lo comestible. 'Pāna' es cualquier tipo de bebida. 'Vattha' es la vestimenta para cubrirse. 'Yāna' incluye sombrillas y calzado, significando cualquier medio de transporte. 'Mālā' es cualquier flor como el jazmín. 'Gandha' es cualquier aroma como el sándalo. 'Vilepana' es cualquier ungüento cosmético. 'Seyyāvasathapadīpeyya' significa que entrega lechos como camas y asientos, viviendas de un piso o más, y requisitos para lámparas como aceite y mechas. Al aspirar a la longevidad, la belleza y la abundancia de felicidad de esos Nagas, y al dar estos diez tipos de objetos de donación, los seres renacen allí para disfrutar de esa prosperidad. El resto en todos los suttas es de significado evidente. นาคสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La crónica del Nāgasaṃyutta ha terminado. ๙. สุปณฺณสํยุตฺตวณฺณนา 9. Crónica del Supaṇṇasaṃyutta ๓๙๒-๔๓๗. สุปณฺณสํยุตฺเต ปตฺตานํ วณฺณวนฺตตาย ครุฬา สุปณฺณาติ วุตฺตา. อิธาปิ ปฐมสุตฺตํ ปุริมนเยเนว อฏฺฐุปฺปตฺติยํ วุตฺตํ. หรนฺตีติ อุทฺธรนฺติ. อุทฺธรมานา จ ปน เต อตฺตนา หีเน วา สเม วา อุทฺธริตุํ สกฺโกนฺติ, น อตฺตนา ปณีตตเร. สตฺตวิธา หิ อนุทฺธรณียนาคา นาม ปณีตตรา กมฺพลสฺสตรา ธตรฏฺฐา สตฺตสีทนฺตรวาสิโน ปถวิฏฺฐกา ปพฺพตฏฺฐกา วิมานฏฺฐกาติ. ตตฺร อณฺฑชาทีนํ ชลาพุชาทโย ปณีตตรา[Pg.321], เต เตหิ อนุทฺธรณียา. กมฺพลสฺสตรา ปน นาคเสนาปติโน, เต ยตฺถ กตฺถจิ ทิสฺวา โย โกจิ สุปณฺโณ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. ธตรฏฺฐา ปน นาคราชาโน, เตปิ โกจิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. เย ปน สตฺตสีทนฺตเร มหาสมุทฺเท วสนฺติ, เต ยสฺมา กตฺถจิ วิกมฺปนํ กาตุํ น สกฺกา, ตสฺมา โกจิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. ปถวิฏฺฐกาทีนํ นิลียโนกาโส อตฺถิ, ตสฺมา เตปิ อุทฺธริตุํ น สกฺโกติ. เย ปน มหาสมุทฺเท อูมิปิฏฺเฐ วสนฺติ, เต โย โกจิ สโม วา ปณีตตโร วา สุปณฺโณ อุทฺธริตุํ สกฺโกติ. เสสํ นาคสํยุตฺเต วุตฺตนยเมวาติ. 392-437. En el Supaṇṇasaṃyutta, los Garudas son llamados 'Supaṇṇas' debido a la belleza de sus alas. Aquí también, el primer sutta fue expuesto según el método anterior debido a una circunstancia surgida. 'Harantī' significa que los arrebatan del océano. Además, al arrebatarlos, pueden llevarse a los Nagas que son inferiores o iguales a ellos, pero no a los que son más excelentes que ellos mismos. Hay siete tipos de Nagas que no pueden ser arrebatados: los más excelentes, los Kambalassataras, los Dhataraṭṭhas, los que habitan en los siete mares Sīdantara, los que habitan en la tierra, los que habitan en las montañas y los que habitan en mansiones celestiales. Entre los nacidos de huevo y otros, los nacidos de matriz y demás son más excelentes; estos no pueden ser arrebatados por aquellos Garudas nacidos de huevo. Los Kambalassataras son los generales de los Nagas; cualquier Garuda que los vea en cualquier lugar no puede arrebatarlos. Los Dhataraṭṭhas son reyes de los Nagas; tampoco ningún Garuda puede arrebatarlos. En cuanto a los que viven en el gran océano entre las montañas Sīdantara, dado que no es posible causarles agitación en ningún lugar, nadie puede arrebatarlos. Los que habitan en la tierra y otros tienen lugares para esconderse, por lo que tampoco pueden ser arrebatados. Pero a los que viven en la superficie de las olas en el gran océano, cualquier Garuda que sea igual o más excelente puede arrebatarlos. El resto es según el método explicado en el Nāgasaṃyutta. สุปณฺณสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. La crónica del Supaṇṇasaṃyutta ha terminado. ๑๐. คนฺธพฺพกายสํยุตฺตวณฺณนา 10. Crónica del Gandhabbakāyasaṃyutta ๔๓๘-๕๔๙. คนฺธพฺพกายสํยุตฺเต มูลคนฺเธ อธิวตฺถาติ ยสฺส รุกฺขสฺส มูเล คนฺโธ อตฺถิ, ตํ นิสฺสาย นิพฺพตฺตา. โส หิ สกโลปิ รุกฺโข เตสํ อุปกปฺปติ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. คนฺธคนฺเธติ มูลาทิคนฺธานํ คนฺเธ. ยสฺส หิ รุกฺขสฺส สพฺเพสมฺปิ มูลาทีนํ คนฺโธ อตฺถิ, โส อิธ คนฺโธ นาม. ตสฺส คนฺธสฺส คนฺเธ, ตสฺมึ อธิวตฺถา. อิธ มูลาทีนิ สพฺพานิ เตสํเยว อุปกปฺปนฺติ. โส ทาตา โหติ มูลคนฺธานนฺติ โส กาฬานุสาริกาทีนํ มูลคนฺธานํ ทาตา โหติ. เอวํ สพฺพปเทสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพ. เอวญฺหิ สริกฺขทานมฺปิ ทตฺวา ปตฺถนํ ฐเปนฺติ, อสริกฺขทานมฺปิ. ตํ ทสฺเสตุํ โส อนฺนํ เทตีติอาทิ ทสวิธํ ทานวตฺถุ วุตฺตํ. เสสํ สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ. 438-549. En el Gandhabbakāyasaṃyutta, con respecto a "moradores en la fragancia de las raíces" (mūlagandhe adhivatthā), se refiere a aquellos que han nacido dependiendo de la fragancia que existe en las raíces de un árbol. De hecho, todo ese árbol es útil para ellos. El mismo método se aplica a los términos restantes. "Fragancia de fragancias" (gandhagandhe) se refiere a la fragancia de las fragancias de las raíces, etc. Pues para cualquier árbol en el que exista la fragancia de todas sus partes, como las raíces y demás, eso se denomina aquí "fragancia". Ellos moran en la fragancia de esa fragancia. Aquí, todas las partes, como las raíces y demás, son útiles precisamente para ellos. "Él es un donante de fragancias de raíces" significa que es un donante de fragancias de raíces como el sándalo negro, etc. De este modo debe entenderse el significado en todos los términos. Pues de esta manera, habiendo dado una ofrenda similar, establecen una aspiración, y también con una ofrenda no similar. Para mostrar esto, se mencionan las diez clases de objetos de donación, comenzando con "él da comida". El resto es evidente en todos los casos. คนฺธพฺพกายสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. El comentario al Gandhabbakāyasaṃyutta ha finalizado. ๑๑. วลาหกสํยุตฺตวณฺณนา 11. Comentario al Valāhakasaṃyutta ๕๕๐-๖๐๖. วลาหกสํยุตฺเต วลาหกกายิกาติ วลาหกนามเก เทวกาเย อุปฺปนฺนา อากาสจาริกเทวา. สีตวลาหกาติ สีตกรณวลาหกา. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. เจโตปณิธิมนฺวายาติ จิตฺตฏฺฐปนํ อาคมฺม. สีตํ โหตีติ ยํ วสฺสาเน วา เหมนฺเต [Pg.322] วา สีตํ โหติ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานเมว. ยํ ปน สีเตปิ อติสีตํ, คิมฺเห จ อุปฺปนฺนํ สีตํ, ตํ เทวตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ สีตํ นาม. อุณฺหํ โหตีติ ยํ คิมฺหาเน อุณฺหํ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานิกํ ปากติกเมว. ยํ ปน อุณฺเหปิ อติอุณฺหํ, สีตกาเล จ อุปฺปนฺนํ อุณฺหํ, ตํ เทวตานุภาเวน นิพฺพตฺตํ อุณฺหํ นาม. อพฺภํ โหตีติ อพฺภมณฺฑโป โหติ. อิธาปิ ยํ วสฺสาเน จ สิสิเร จ อพฺภํ อุปฺปชฺชติ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานิกํ ปากติกเมว. ยํ ปน อพฺเภเยว อติอพฺภํ, สตฺตสตฺตาหมฺปิ จนฺทสูริเย ฉาเทตฺวา เอกนฺธการํ กโรติ, ยญฺจ จิตฺตเวสาขมาเสสุ อพฺภํ, ตํ เทวตานุภาเวน อุปฺปนฺนํ อพฺภํ นาม. วาโต โหตีติ โย ตสฺมึ ตสฺมึ อุตุมฺหิ อุตฺตรทกฺขิณาทิปกติวาโต โหติ, อยํ อุตุสมุฏฺฐาโนว. โยปิ ปน รุกฺขกฺขนฺธาทิปทาลโน อติวาโต นาม อตฺถิ, อยญฺเจว, โย จ อญฺโญปิ อกาลวาโต, อยํ เทวตานุภาวนิพฺพตฺโต นาม. เทโว วสฺสตีติ ยํ วสฺสิเก จตฺตาโร มาเส วสฺสํ, ตํ อุตุสมุฏฺฐานเมว. ยํ ปน วสฺเสเยว อติวสฺสํ, ยญฺจ จิตฺตเวสาขมาเสสุ วสฺสํ, ตํ เทวตานุภาวนิพฺพตฺตํ นาม. 550-606. En el Valāhakasaṃyutta, "los pertenecientes al grupo de las nubes" (valāhakakāyikā) son los devas que viajan por el aire y han nacido en el grupo de deidades llamado Valāhaka. "Nubes frías" (sītavalāhakā) son las nubes que producen frío. El mismo método se aplica a los términos restantes. "Habiendo seguido la resolución de la voluntad" (cetopaṇidhimanvāyā) significa habiendo recurrido al establecimiento de la mente. "Hace frío" (sītaṃ hoti) se refiere al frío que ocurre en la estación de lluvias o en el invierno, el cual es originado exclusivamente por la estación (utu). Sin embargo, lo que es extremadamente frío incluso durante la época de frío, o el frío que surge en el verano, eso se llama frío producido por el poder de las deidades. "Hace calor" (uṇhaṃ hoti) se refiere al calor en el verano, que es originado por la estación y es natural. Sin embargo, lo que es extremadamente caluroso incluso durante la época de calor, o el calor que surge en el tiempo frío, eso se llama calor producido por el poder de las deidades. "Hay nubes" (abbhaṃ hoti) significa que hay un dosel de nubes. Aquí también, las nubes que surgen en la estación de lluvias y en la estación fría son originadas por la estación y son naturales. Pero aquellas nubes excesivas que, incluso por siete periodos de siete días, cubren el sol y la luna creando una oscuridad total, y las nubes que aparecen en los meses de Citta y Vesākha, eso se llama nubes producidas por el poder de las deidades. "Hay viento" (vāto hoti) se refiere al viento natural del norte, sur, etc., que sopla en cada estación respectiva; este es originado por la estación. Pero el llamado viento extremo que rompe troncos de árboles y demás, y cualquier otro viento fuera de temporada, se llama viento producido por el poder de las deidades. "Llueve" (devo vassati) se refiere a la lluvia durante los cuatro meses de la estación lluviosa, la cual es originada por la estación. Pero la lluvia excesiva durante la propia estación lluviosa, y la lluvia en los meses de Citta y Vesākha, se llama lluvia producida por el poder de las deidades. ตตฺริทํ วตฺถุ – เอโก กิร วสฺสวลาหกเทวปุตฺโต ตลกูฏกวาสิ ขีณาสวตฺเถรสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ. เถโร ‘‘โกสิ ตฺว’’นฺติ ปุจฺฉิ. ‘‘อหํ, ภนฺเต, วสฺสวลาหกเทวปุตฺโต’’ติ. ‘‘ตุมฺหากํ กิร จิตฺเตน เทโว วสฺสตี’’ติ? ‘‘อาม, ภนฺเต’’ติ. ‘‘ปสฺสิตุกามา มย’’นฺติ. ‘‘เตมิสฺสถ, ภนฺเต’’ติ. ‘‘เมฆสีสํ วา คชฺชิตํ วา น ปญฺญายติ, กถํ เตมิสฺสามา’’ติ? ‘‘ภนฺเต, อมฺหากํจิตฺเตน เทโว วสฺสติ, ตุมฺเห ปณฺณสาลํ ปวิสถา’’ติ. ‘‘สาธุ เทวปุตฺตา’’ติ โส ปาเท โธวิตฺวา ปณฺณสาลํ ปาวิสิ. เทวปุตฺโต ตสฺมึ ปวิสนฺเตเยว เอกํ คีตํ คายิตฺวา หตฺถํ อุกฺขิปิ. สมนฺตา ติโยชนฏฺฐานํ เอกเมฆํ อโหสิ. เถโร อทฺธตินฺโต ปณฺณสาลํ ปวิฏฺโฐติ. อปิจ เทโว นาเมส อฏฺฐหิ การเณหิ วสฺสติ นาคานุภาเวน สุปณฺณานุภาเวน เทวตานุภาเวน สจฺจกิริยาย อุตุสมุฏฺฐาเนน มาราวฏฺฏเนน อิทฺธิพเลน วินาสเมเฆนาติ. He aquí una historia al respecto: se dice que un hijo de los devas de las nubes de lluvia (vassavalāhaka) fue ante un anciano Arahant que residía en Talakūṭaka, le rindió homenaje y se quedó de pie. El anciano preguntó: "¿Quién eres tú?". Él respondió: "Señor, soy un hijo de los devas de las nubes de lluvia". El anciano preguntó: "¿Es cierto que por vuestra voluntad llueve?". "Sí, señor", respondió. El anciano dijo: "Deseamos verlo". Él dijo: "Señor, os mojaréis". El anciano dijo: "No se percibe el frente de una nube ni el trueno, ¿cómo nos mojaríamos?". Él dijo: "Señor, por nuestra voluntad llueve; entrad en la cabaña de hojas". Diciendo "Está bien, hijo de los devas", el anciano se lavó los pies y entró en la cabaña de hojas. Justo cuando él entraba, el hijo de los devas cantó una canción y levantó su mano. En un área de tres yojanas a la redonda, se formó una sola nube y llovió. El anciano entró en la cabaña de hojas estando ya medio mojado. Además, lo que se llama "lluvia" cae por ocho causas: por el poder de los Nagas, por el poder de los Supannas, por el poder de las deidades, por un acto de verdad (saccakiriya), por el cambio de estación, por el engaño de Mara, por el poder de los milagros (iddhi) y por la nube de la destrucción del mundo. วลาหกสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. El comentario al Valāhakasaṃyutta ha finalizado. ๑๒. วจฺฉโคตฺตสํยุตฺตวณฺณนา 12. Comentario al Vacchagottasaṃyutta ๖๐๗-๖๖๑. วจฺฉโคตฺตสํยุตฺเต [Pg.323] อญฺญาณาติ อญฺญาเณน. เอวํ สพฺพปเทสุ กรณวเสเนว อตฺโถ เวทิตพฺโพ. สพฺพานิ เจตานิ อญฺญมญฺญเววจนาเนวาติ. อิมสฺมิญฺจ ปน สํยุตฺเต เอกาทส สุตฺตานิ ปญฺจปญฺญาส เวยฺยากรณานีติ เวทิตพฺพานิ. 607-661. En el Vacchagottasaṃyutta, "por ignorancia" (aññāṇā) significa por medio de la ignorancia. Así, el significado debe entenderse en todos los términos precisamente a través del sentido instrumental. Y todos estos términos son sinónimos entre sí. Se debe saber que en este Saṃyutta se exponen once discursos y cincuenta y cinco explicaciones. วจฺฉโคตฺตสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. El comentario al Vacchagottasaṃyutta ha finalizado. ๑๓. ฌานสํยุตฺตํ 13. Jhānasaṃyutta ๑. สมาธิมูลกสมาปตฺติสุตฺตวณฺณนา 1. Comentario al Samādhimūlakasamāpattisutta ๖๖๒. ฌานสํยุตฺตสฺส ปฐเม สมาธิกุสโลติ ปฐมํ ฌานํ ปญฺจงฺคิกํ ทุติยํ ติวงฺคิกนฺติ เอวํ องฺคววตฺถานกุสโล. น สมาธิสฺมึ สมาปตฺติกุสโลติ จิตฺตํ หาเสตฺวา กลฺลํ กตฺวา ฌานํ สมาปชฺชิตุํ น สกฺโกติ. อิมินา นเยน เสสปทานิปิ เวทิตพฺพานิ. 662. En el primer discurso del Jhānasaṃyutta, "hábil en la concentración" (samādhikusalo) significa ser hábil en la determinación de los factores, como que el primer jhāna tiene cinco factores y el segundo tres factores. "No hábil en el logro de la concentración" (na samādhismiṃ samāpattikusalo) significa que no es capaz de entrar en el jhāna tras haber regocijado y preparado la mente. Por este método, deben entenderse también los términos restantes. ๒-๕๕. สมาธิมูลกฐิติสุตฺตาทิวณฺณนา 2-55. Comentario a los discursos que comienzan con el Samādhimūlakaṭhitisutta ๖๖๓-๗๑๖. ทุติยาทีสุ น สมาธิสฺมึ ฐิติกุสโลติ ฌานํ ฐเปตุํ อกุสโล, สตฺตฏฺฐอจฺฉรามตฺตํ ฌานํ ฐเปตุํ น สกฺโกติ. น สมาธิสฺมึ วุฏฺฐานกุสโลติ ฌานโต วุฏฺฐาตุํ อกุสโล, ยถาปริจฺเฉเทน วุฏฺฐาตุํ น สกฺโกติ. น สมาธิสฺมึ กลฺลิตกุสโลติ จิตฺตํ หาเสตฺวา กลฺลํ กาตุํ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ อารมฺมณกุสโลติ กสิณารมฺมเณสุ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ โคจรกุสโลติ กมฺมฏฺฐานโคจเร เจว ภิกฺขาจารโคจเร จ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ อภินีหารกุสโลติ กมฺมฏฺฐานํ อภินีหริตุํ อกุสโล. น สมาธิสฺมึ สกฺกจฺจการีติ ฌานํ อปฺเปตุํ สกฺกจฺจการี น โหติ. น สมาธิสฺมึ สาตจฺจการีติ ฌานปฺปนาย สตตการี น โหติ, กทาจิเทว กโรติ. น สมาธิสฺมึ สปฺปายการีติ สมาธิสฺส สปฺปาเย อุปการกธมฺเม ปูเรตุํ น สกฺโกติ. ตโต ปรํ สมาปตฺติอาทีหิ ปเทหิ [Pg.324] โยเชตฺวา จตุกฺกา วุตฺตา. เตสํ อตฺโถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. สกลํ ปเนตฺถ ฌานสํยุตฺตํ โลกิยชฺฌานวเสเนว กถิตนฺติ. 663-716. En el segundo sutta y los siguientes: «no es hábil en la permanencia en la concentración» significa que no es hábil para mantener el jhāna; no puede mantener el jhāna ni siquiera por la duración de siete u ocho chasquidos de dedos. «No es hábil en el emerger de la concentración» significa que no es hábil en salir del jhāna; no puede salir en el tiempo determinado. «No es hábil en la disposición de la concentración» significa que no es hábil para alegrar la mente y hacerla apta [para la absorción]. «No es hábil en el objeto de la concentración» significa que no es hábil con respecto a los objetos de los kasiṇas. «No es hábil en el dominio de la concentración» significa que no es hábil tanto en el dominio del tema de meditación (kammaṭṭhāna) como en el dominio de la ronda de limosnas (bhikkhācāra). «No es hábil en la resolución de la concentración» significa que no es hábil para dirigir el tema de meditación [hacia un logro superior]. «No actúa con diligencia en la concentración» significa que no es alguien que actúe con esmero para alcanzar la absorción del jhāna. «No actúa con perseverancia en la concentración» significa que no actúa continuamente para la absorción del jhāna; solo lo hace ocasionalmente. «No actúa en lo que es conveniente para la concentración» significa que no puede cumplir con los factores de apoyo convenientes para la concentración. Después de esto, se exponen las tétradas combinando los términos con el logro (samāpatti) y otros. Su significado debe entenderse de la misma manera que ya se ha explicado. Todo este Jhāna Saṃyutta se ha expuesto únicamente en términos de los jhānas mundanos. ฌานสํยุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา. Ha terminado el comentario al Jhāna Saṃyutta. อิติ สารตฺถปฺปกาสินิยา สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย Así, de la Sāratthappakāsinī, el comentario del Saṃyutta Nikāya, ขนฺธวคฺควณฺณนา นิฏฺฐิตา. ha terminado el comentario al Khandhavagga. สํยุตฺตนิกาย-อฏฺฐกถาย ทุติโย ภาโค. Segunda parte del comentario del Saṃyutta Nikāya.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi